cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್
ಉದ್ದೇಶಗಳು
ಒಂದು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕೀಪರ್ ಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಕಾರಣ, ಆಯ್ಕೆ ಮಂಡಳಿಯವರು(ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ನುರಿತ ಕೀಪರ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇಬ್ಬರು ಕೀಪರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೀಪರ್, ಆದರೆ ಸರಾಸರಿ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕೀಪರ್/ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ಕೀಪರ್ ಗಿಂತ ಅಷ್ಟೇನೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡದಿರಬಹುದು. ಇಂತಹದೇ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆ ಗೊಂದಲವನ್ನು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಆಯ್ಕೆ ಮಂಡಳಿಯು 1990ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ ರಸ್ಸಲ್(ಸಂಪೂರ್ಣ,ಕೇವಲ ಕೀಪರ್) ಹಾಗು ಅಲೆಕ್ ಸ್ಟಿವರ್ಟ್(ಕೀಪರ್/ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್)ರ ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಎದುರಿಸಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ 1998ರವರೆಗೂ ಅಂದರೆ ರಸ್ಸಲ್ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಂಡಳಿಯು ದೃಢವಾಗಿ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ: ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇವರಿಬ್ಬರ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದಲುಬದಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟಿವರ್ಟ್, ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಬ್ಯಾಟನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಅವರ ದಕ್ಷ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಕಮ್ರಾನ್ ಅಕ್ಮಲ್, ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕುವ ಕ್ಯಾಚ್ ಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಒಬ್ಬ ಕಳಪೆ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇವರ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಶೈಲಿಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಆಟದ ಇತರ ಉತ್ತಮ ಪರ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಳೆದ ದಶಕದಿಂದಲೂ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಖಾಯಂ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂದು ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ, ಕುಮಾರ ಸಂಗಕ್ಕಾರ, ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಕಲಂ ಹಾಗು ಮಾರ್ಕ್ ಬೌಚರ್ ಅಗ್ರ ಕೀಪರ್/ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕೀಪರ್ ತಂಡದ ನಾಯಕನಾಗಿಯೂ ಸಹ ತನ್ನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಅಸಾಧಾರಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ನ ಪ್ರತಿ ಎಸೆತವನ್ನೂ ಭಾಗಿಯಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ನಾಯಕನಿಗೆ ಕಾಣದ ಆಟದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರುಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬೌಲರ್ ಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅಗತ್ಯ ನಿಪುಣತೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೈಖರಿ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ನನ್ನು ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲೇ ಟೀಕಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ "ಕಾಲೆಳೆ"ಯಬಹುದು.ಅದಲ್ಲದೇ ಅವರ ಕೌಶಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಇರುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಈ ಉತ್ತೇಜನಾ ಹೊಡೆತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರಂತರ ಸಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಚೆಂಡನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುವ ಏಕೈಕ ಫೀಲ್ಡರ್ ಎಂದರೆ ಕೀಪರ್. ಈತ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ತೋರು ಬೆರಳು ಹಾಗು ಹೆಬ್ಬೆರಳ ನಡುವೆ ಗಟ್ಟಿಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ಯಾಡ್ ಉಳ್ಳ ಕೈಗವಸು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಪಟ್ಟಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಕಷ್ಟು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಈ ಕೈಗವಸುಗಳು, ಯಾವಾಗಲೂ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೀಪರ್ ಅಲನ್ ನಾಟ್ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ತಮ್ಮ ಕೈಗವಸುಗಳ ಒಳಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೆತ್ತೆಯ ಆಸರೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸಲ ದಪ್ಪ ಕವಚದ ತುಂಡನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಗಳು ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚ ಹಾಗು ತೊಡೆಸಂದಿನ ಭಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಡಿಕೆಯ ಬಿಗಿ ರಕ್ಷಾ ಕವಚ ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.
ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ಯಾಡ್ ಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಟ್ಟು ಬೌಲ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಪಂದ್ಯವು ಡ್ರಾ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಅಥವಾ ಬೌಲಿಂಗ್ ತಂಡವು ವಿಕೆಟ್ ಕಬಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಕೀಪರ್ ಗಳು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವುದು ಸಹಜವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರು ಕೀಪರ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ಯಾಡ್ ಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಟ್ಟು ಮೊದಲ-ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು-ವಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಕ್ರಮ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ: 1954-55ರಲ್ಲಿ ಕಟಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಡಿಶಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪರ ಆಟಗಾರ ಪ್ರೋಬಿರ್ ಸೇನ್ ಹಾಗು A.C. ( (ಅಲನ್) ಸ್ಮಿತ್, 1965ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಕ್ಟೊನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾರ್ವಿಕ್ಶೈರ್ ಪರ ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಸಿದ್ದರು; ಆ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸ್ಮಿತ್ ಒಬ್ಬ ಅಸಾಧಾರಣ ಆಟಗಾರನೆನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ಒಬ್ಬ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಬೌಲಿಂಗ್ ಗೂ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.
ಬದಲಿ ಆಟಗಾರರು:
ಲಾಜ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನ ಎರಡನೇ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನು(ಒಬ್ಬ ಅನ್ಯಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಂಡ ಆಟಗಾರನ ಬದಲಿಗೆ) ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.
ಈ ನಿಯಮವು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ತಂಡದ ನಾಯಕನೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡನೇ ನಿಯಮವು ಇಂತಹ ಒಪ್ಪಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1986ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್-ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸಮಯ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ನುರಿತ ಕೀಪರ್, ಬ್ರೂಸ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಕೀಪರ್ ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು: ಮೊದಲ ಎರಡು ಓವರ್ ಗಳಿಗೆ ಬಿಲ್ ಅತ್ಹೆಯ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರೆ; ಪ್ರಾಯೋಜಕರ ಟೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ 45 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನುಭವಿ ಬಾಬ್ ಟೈಲರ್ ರನ್ನು ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು 3 ರಿಂದ 76ನೇ ಓವರ್ ವರೆಗೂ ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರ ಹ್ಯಾಂಪ್ಶೈರ್ ನ ಕೀಪರ್ ಬಾಬಿ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ 77 ರಿಂದ 140ನೇ ಓವರ್ ವರೆಗೂ ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು; ಹಾಗು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ನ ಅಂತಿಮ ಎಸೆತಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು.
ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮುಂಚೂಣಿ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಗಳು
ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಗಳು 200 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮುಂಚೂಣಿ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಗಳು
ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಗಳು 200 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌
ವರ್ಗ:ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಶಬ್ದಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಡಿಯೊ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್
ಮನೋಹರ್ ಐಚ್
ದೈವಾಧೀನ
‘ಕಳೆದ 15 ದಿನಗಳಿಂದ ಅವರು ಕೇವಲ ದ್ರವಾಹಾರ ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಭಾನುವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3.50ಕ್ಕೆ ಅವರು ನಿಧನರಾದರು’ ಎಂದು ಅವರ ಮಗ ಕೊಕನ್ ಐಚ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನೋಹರ್ ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು
ಭಾರತದ ತುತ್ತತುದಿಗಳು
thumb|ಭಾರತದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಭಾರತದ ತುತ್ತತುದಿಗಳು ಭಾರತದ ತುತ್ತತುದಿಗಳು ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಗಿಂತ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವಂಥಹ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ತುತ್ತತುದಿಗಳು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತ ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿ (ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ದಕ್ಷಿಣದ ತುತ್ತತುದಿಯಾದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಳಿದ ಯಾವುದೇ ತುತ್ತತುದಿಯ ಪ್ರದೇಶವು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ರೇಖಾಂಶಗಳನ್ನು ದಶಮಾಂಶ ಪದವಿ ಸಂಕೇತದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಗೋಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳನ್ನು ಋಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿನ ರೇಖಾಂಶಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಗೂಗಲ್ ಅರ್ಥ್ WGS84 ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಜಿಪಿಎಸ್) ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಋಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:CS1 errors: dates
ಕನ್ಯಾದಾನ (ಹಿಂದೂ ಪದ್ಧತಿ)
ಕನ್ಯಾದಾನ : ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರ.
ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲ್ಲ. ಕನ್ಯೆಯ ಪೋಷಕ ಅವಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ಪುರೈಕೆಗಾಗಿ ಈ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮಗಳ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯಾಗಿರಲು ನಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ವರನಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ವಚನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ
ಕನ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಎಂಟು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಬಾಲಕಿ. ಮನುಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಪದ್ದತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮನುವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ತ್ರೀ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ವಶದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಾಹಾನಂತರ ಪತಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೂ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರನ ವಶದಲ್ಲಿಯೂ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡತಕ್ಕವಳು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮಾತಾಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವಳಾದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕಳಾದಾಗ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ವರನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರು ವಿಧಿಸಿದರು. ವಿವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾದಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಿತನೇ ಕನ್ಯಾದಾನ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳವನೆಂದು ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಈ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಂದೆಯ ಅನಂತರ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ, ಅಣ್ಣನಿಗೆ, ಮಾತೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿವೆ. ನಾರದನಾದರೋ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡದೆ ಮಾತಾಮಹನಿಗೂ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
ಸಂಪ್ರದಾಯ
ದಾನಗಳೆಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕನ್ಯಾದಾನ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದೆಂಬ ದೃಢವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಸತ್ಕುಲಪ್ರಸೂತಳಾದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸತ್ಕುಲ ಪ್ರಸೂತನಾದ ವರನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅವಳು ಸತ್ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು, ಹುಟ್ಟಿದ ಕುಲವನ್ನೂ ಸೇರಿದ ಕುಲವನ್ನೂ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುವಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಾಗ ವಧೂವರರ ಪ್ರವರ ಮತ್ತು ಗೋತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿದ ಅನಂತರ ದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಒಂದು ಭಾಗ್ಯವೆಂದು ಎಣಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಆ ಶಿಶುವಿನಿಂದ ಎರಡು ಕುಲಗಳು ಉದ್ಧಾರವಾಗುವುದೆಂಬುದೇ ಇದರ ಮಹತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು.
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳು
ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ
ಆರಂಭ
ದಖನಿಯ ಮೊದಲ ಉರ್ದು ಕವಿ ವಲೀ ದೆಹಲಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯೆ (1900) ಉತ್ತರಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉರ್ದುಕಾವ್ಯದ ಅಸ್ತಿಭಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದುವರೆಗೂ ದೆಹಲಿಯ ಕವಿಗಳು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ 400 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ (ದಖನಿ) ಗದ್ಯಪದ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಗತಿ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ವಲೀಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದಿ, ಕೇಳಿದ ಜನ ಅದರ ಓಘವನ್ನು ಕಂಡು ಮಾರು ಹೋದರು. ವಲೀಯ ಪದ್ಯಗಳು ಬಹುಬೇಗ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಬಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಜನ ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಅವನಿಗೆ ಗೌರವಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಗತ ದೊರೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ವಲೀಯ ಭೇಟಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಾವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತಲ್ಲದೆ ಅದರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರ್ಷಿಯನ್ನಿನಿಂದ ಉರ್ದುವಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೆಹಲಿಯ ಕವಿಗಳು ದಖನಿ ಕವಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಆಡುಭಾಷೆಯಾದ ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲೇ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನೇಕ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕಾವ್ಯಗಳೇ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಹಾಗಾಗಿ ಉರ್ದು ಕಾವ್ಯ ಪರ್ಷಿಯನೀಕರಣಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಬಹುಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ವಲೀಯಂಥ ದೇಶೀಯ ಕವಿಗೂ ಈ ಪ್ರಭಾವ ತಗಲದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮೊದಲ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ವಲೀಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಫಿರಾಕಿ, ಫಕ್ರೀ, ಅಜಾóದ್, ತಾಲಿಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವಾರು ಕವಿಗಳು ದೆಹಲಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದರು. ವಲೀಯಂತೂ ಉರ್ದು ಕಾವ್ಯದ ಜನಕನಾದುದರಿಂದ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಾಬಾ-ಎ-ರೀಖ್ತ (ಉರ್ದು ಕಾವ್ಯದ ತಂದೆ) ಎಂಬ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ. ಇವನು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ತಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದಖನಿಯ ಪಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಉರ್ದುವನ್ನು ದಖನಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಟ್ಟಿತು.
ಹೀಗೆ ವಲಿಯ ಉರ್ದು ಕವಿತೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಮೇಲುಪಂಕ್ತಿ ಎನಿಸಿತು. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಕವಿತೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಹಾತಿಂ (1669-1792). ಖಾನ್ ಆರ್‍ಜುó (1689-1756), ಮುಂತಾದ ಕೀರ್ತಿವಂತ ಕವಿಗಳು ಉದಿಸಿದರು. ಮೀರ್ ತಕಿ ಮೀರ್ (1713-1810), ಮಿಜಾರ್ó ರಫಿ ಸೌದಾ (1713-1781), ಖಾಜ ಮೀರ್ ದರ್ಜ್( 1720-1785) ಮತ್ತು ಮೀರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸೋಜ್ó (1720-1798) ಎಂಬ ನಾಲ್ವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳು ಬಹಳ ಬೇಗ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಮನೋಹರವಾದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಕ್ಸರಣಿಗಳನ್ನೂ ಪದಪುಂಜಗಳನ್ನೂ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಹಳೆಯ ಶಬ್ದಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾಕ್ಯರಚನಾರೀತಿಗಳೂ ಮೂಲೆಗೆ ಬಿದ್ದುವು. ಜನಕ್ಕೆ ಕವಿತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿರುವ ಆಂತರಿಕವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಮುಷೈರಾಗಳ (ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ) ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ನಾಡ ತುಂಬ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉರ್ದುವನ್ನು ಬಳಸತೊಡಗಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೂರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮದ್ರಾಸಿನ ಮೌಲಾನಾ ಬಾಕರ್ ಆಗಾಹ್ (1744-1805) ಮತ್ತು ಅವನ ಇತರ ಶಿಷ್ಯರು ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ಮಸ್ನವಿಗಳನ್ನೂ (ಧೀರ್ಘಕವನಗಳು) ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಬರೆದು ದೇಶದ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೀರ್ ಹಸನ್ (1726-1786) ಎಂಬಾತ ಸೆಹ್‍ರುಲ್ ಬಯನ್ (ವಾಗ್ವಿಭವದ ಯಕ್ಷಿಣಿ) ಎಂಬ ತನ್ನ ಮಸ್ನವಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ. ಈ ಕವಿತೆ ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯ ಸರಳತೆಗಳಿಂದ ಉರ್ದುಕವಿತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆನಿಸಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬುಗಳಿಂದ ಉರ್ದುವಿನ ಕೇಂದ್ರ ದೆಹಲಿಗೆ ಸರಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಮೊಗಲರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಒಂದಿಲ್ಲೊಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕವಿಗಳು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಕಾಲ್ತೆಗೆಯತೊಡಗಿ ಲಖ್‍ನೌದಲ್ಲಿದ್ದ ಔಧ್ ನವಾಬರ ವಿಪುಲವೂ ಉದಾರವೂ ಆದ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಯಸಿದರು. ಈ ನವಾಬರು ವೈಭವದಲ್ಲೂ ಔದಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಆಶ್ರಯದಾನದಲ್ಲೂ ದೆಹಲಿಗೆ ದೊರೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಲೆಳೆಸಿದರು. ಕೀರ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾದ ಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಇರಬೇಕೆಂಬುದಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಃ ಪದ್ಯರಚನೆಯಲ್ಲೂ ಇವರು ದೆಹಲಿ ರಾಜರನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದರು. ಮೀರ್ ಸೌದಾ ಎಂಬುವರು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಲಖ್‍ನೌಗೆ ಆಗಲೇ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಲಖೌನೌದ ದೊರೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಆಸರೆಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಕವಿಗಳು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ಯಾ ಎಂಬಾತ ಸ್ವಭಾವತಃ ತುಂಬ ಹಾಸ್ಯಗಾರ. ಆತನಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ನಗೆಮಾತುಗಳಿದ್ದುವು. ಅವನ್ನು ಆತ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲೂ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಎರಚಿಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ದರ್ಯಾಯೆ ಲತಾಫತ್ (ಸಾರ ಸಾಗರ) ಎಂಬುದು ಈತನ ಕೃತಿ, ಇದನ್ನು ಉರ್ದುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪರ್ಷಿಯನ್‍ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಾಕರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬಂದ ಕವಿಗಳು ಲಖ್‍ನೌದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿತಾಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು. ಆಗಾಗ ಕವಿಸಭೆಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅವುಗಳದ್ದೇ ಹುಚ್ಚಾಯಿತು. ಕವಿತಾಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಕವಿಗಳ ತೇಜಸ್ಸೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಸರಳ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಓಟವುಳ್ಳ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ದೆಹಲಿಯ ಕವಿಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಪನೆಗಳೂ ಶಬ್ದಗಳೂ ಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ವಿಚಾರಗಳಿಗೂ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿದುವು. ಅತ್ಯುತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಈ ಕವಿಗಳು ಮನಗೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಲಖ್‍ನೌ ಕವಿಗಳು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದರು, ಅವರು ಪದಗಳಿಗೂ ಅಲಂಕರಗಳಿಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟರು. ರೀತಿಗಾಗಿ ಭಾವಗಳು ಬಲಿಯಾದವು. ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬದ್ಧವೂ ದ್ವಿಪದಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಗತವೂ ಆದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟು ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಸಮಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ತಪ್ಪಿ ಕೃತಕತೆ ತಲೆಹಾಕಿತು. ಕವಿತೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಬಂತು, ಭಾವನಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಕರುಣರಸ, ನೈಜಭಾವಗಳು, ವಾಗ್ವೈಖರಿ, ಸರಳತೆ-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದುವು. ಈ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದಸಂಸ್ಕರಣ ಷೇಕ್ ಇಮಾಂಬಕ್ಷ್ ನಾಸಿಕ್ (ಮ.1838) ಎಂಬಾತನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಲಖ್‍ನೌ ಮತ್ತು ರಾಮ್‍ಪುರಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಆತನ ಶಿಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ ಪದಗಳನ್ನೂ ಗುರಿವಿನಂತೆ ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆಯ್ದು ಬಳಸತೊಡಗಿದರು. ಹೀಗೆ ಲಖ್‍ನೌಪಂಥ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಲಖ್‍ನೌದ ಕವಿಗಳೂ ಜನಗಳೂ ತಮ್ಮ ಶಬ್ದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ದೆಹಲಿಯ ಜನರೂ ಕವಿಗಳೂ ಬಳಸುವ ನುಡಿ ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲ್ತರದವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿದುವು. ಲಖ್‍ನೌದವರು ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಪುಲ್ಲಿಂಗದವರೆಂದರೆ ದೆಹಲಿಯವರು ಅವನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದವೆನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಪರಸ್ಪರವಾಯಿತು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಆಯಾ ಪಂಥದವರ ಸ್ಪರ್ಧಾಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಈಗಲೂ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಆತಿಷ್ ಎಂಬ ಕವಿಗಳು ಭಾಷಾಶುದ್ಧಿಗೆ ಗಮನಕೊಟ್ಟು ರೂಪಕಾಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದರು. ಆತಿಷ್‍ನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಪಂಡಿತ್ ದಯಾಶಂಕರ್ ನಸೀಂ ಎಂಬಾತ ಗುಲ್‍ಜಾóರೆ ನಸೀಂ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಸ್ನವಿಯನ್ನು ಬರೆದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕವಿ. ಇದು ಈಗಲೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ಕರ್ಬಲಾದಲ್ಲಿ ಇಮಾಂ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು ಮಡಿದ ದುರಂತ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿಷಾದಕರ ಪ್ರಸಂಗ, ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಮೊಹರಮ್ಮಿನ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಜನಕ್ಕೆ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸಲಾತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಹಾಗು ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿಗಳು ದುರಂತಕ್ಕೀಡಾದ ಈ ಮಹಾ ನಾಯಕರ ಪೈಕಿ ಯಾರದರೊಬ್ಬರನ್ನು ಕುರಿತು ಶೋಕಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೀರ್ ಖಲೀಕ್ (1704-1804) ಮೀರ್ ಬಬ್ಬರ್ ಆಲಿ ಅನೀಸ್ (1802-1874) ಮಿರ್ಜಾ ಸಲಾಮತ್ ಆಲಿ ದಬೀರ್ (1803-1875) ಮುಂತಾದ ಕವಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಈ ತೆರೆದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮದರ್ಜೆಗೆ ತಂದು ಲಖ್‍ನೌದಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ತ ಗಮನವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟರು. ಮೀರ್ ಖಲೀಕನ ಮಗ ಮೀರ್ ಅನಿಸ್ ತಂದೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆದ, ಆದರೆ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಕಥಾಪ್ರಸಂಗಗಳ ಶುದ್ಧವಾದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಈತ ಸಾವಿರಾರು ಶೋಕಗೀತೆ (ಮರ್ಸಿಯ), ಪ್ರಗಥ, ಚೌಪದಿ ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ, ಹರ್ಷ-ಶೋಕ, ರಾಗ-ದ್ವೇಷ, ಮತ್ಸರ-ಈರ್ಷೆ, ಭಯ-ಮೃತ್ಯು ಮುಂತಾದ ಮಾನವೀಯ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ರಾಗಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿರುವ ಶೋಕಗೀತಕಾರರ ಪೈಕಿ ಈತ ಒಬ್ಬ ವಿಲಕ್ಷಣಪುರುಷ, ಈತನ ತರುವಾಯ ಇಣಿಕೆ ಬರುವವ ಮಿಜಾರ್óದಬಿರ್. ಈತನಿಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಉಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಾದಗುಂಫನವುಳ್ಳ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಪ್ರೀತಿ. ಈ ಶೋಕಗೀತಕರರಿಬ್ಬರ ಶಿಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಇಡೀ ಲಖ್‍ನೌವನ್ನು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರು.
ನಜೀóರ್ ಅಕ್ಬರಾಬಾದಿ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದ ವಲೀ ಮಹಮ್ಮದನ (ಮ.1830) ಅಂತಸ್ತೇ ಬೇರೆ. ಈತನನ್ನೂ ಇಂಥ ಪಂಥದವನೆಂದೂ ಇಂಥ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದೂ ಹೇಳುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಧನ ಮತ್ತು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ ಈತನಿಗೆ ತೀರ ತಿರಸ್ಕಾರ, ತನ್ನ ದಿವ್ಯವೂ ಮೋಹಕವೂ ಆದ ಕವಿತೆಯ ಮೂಲಕ ಜನಗಳಿಗೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ಐಹಿಕವಸ್ತುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಗೊಳ್ಳಬಾರದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಸ್ವಾರ್ಥತ್ಯಾಗವನ್ನೂ ದಾನಶೀಲತೆಯನ್ನೂ ಈತ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಮತ ಪಂಥಗಳ ಮತ್ತು ಮತಭೇದಗಳ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಈತ ಒಳಗಾಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂದೂಗಳೂ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಈತನನ್ನು ತುಂಬ ಮಮತೆಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಈತನ ಸೂಫೀ ಕವಿತೆಗಳು ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಜನಕ್ಕೂ ಹಿಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಜಾóಮ್ ಹಾಲಿ, ಸರೂರ್ ಮತ್ತು ಚಕ್‍ಬಸ್ತ ಎಂಬವರಿಂದ ಉದಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವೂ ಸಹಜವೂ ಆದ ಕವಿತೆಯ ಹೊಸ ಪಂಥವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವ ಈತನೇ.
ವೆಲ್ಲೂರಿನ ಮೌಲಾನಾ ಬಾಕಿರ್ ಆಗಾಹ್ (1744-1800) ಎಂಬಾತ ಅರಬ್ಬೀ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ಯಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾದ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಗಾಲಿಬ್, ಜಾಕ್, ಮೋಮಿನ್ ಮತ್ತು ಜûಫರ್ ಎಂಬುವರು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದು ಉರ್ದು ಕವಿತೆಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೊಳತೊಳಗಿದಾಗ ದೆಹಲಿ ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಮಹಾಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿಯಾದ ಮಿರ್ಜಾ ಅಸದುಲ್ಲಾಖಾನ್ ಗಾಲಿಬ್‍ನನ್ನು (1796-1869) ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವಿಗಳ ಪಂಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು. (ನೋಡಿ- ಗಾಲಿಬ್)
ಮೊಗಲ್ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ರಾಜನಾದ ಬಹಾದ್ದುರ್‍ಷಾ ಜûಫರ್ (1755-1862) ಗಣನೀಯವಾದ ಒಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಕವಿ. ಈತನ ಗುರುವಾಗಿದ್ದ ಷೇಕ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಜಾóಕ್ (1789-1854) ಕೂಡ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ. ಇವರ ಕವಿತೆ ವಾಗ್ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಓಟ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ರೀತಿ ಮಧುರವಾಗಿದ್ದು ಮನೋಹರವಾದ ಸರಳತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ವಿವೇಕ
ವಿವೇಕ ತಾರ್ಕಿಕತೆ ಬಳಸಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮತ್ತು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಅದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸದ್ಗುಣವೆಂದು, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಧಾನ ಸದ್ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ
ಆರಂಭ
ಹಕೀಂ ಮೋಮಿನ್ ಖಾನ್ ಮೋಮಿನ್ (1800-1851) ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನರ ಪೈಕಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯವ. ಅವರಿಗಿಂತ ಮುಂದೆ ದೈವಾಧೀನನಾದವ. ಆದರೆ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪಳಗಿದಕೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಉನ್ನತ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೂ ಈತನ ಪದ್ಯಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. ಉಪಮಾನೋತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಗಳು ಇವನಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿವೆ.
1856ರಲ್ಲಿ ಔಧ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು 1857ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಗ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಲಖ್‍ನೌಗಳ ವ್ಯಾಮೋಹ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಶಾನೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣರಾಜ್ಯಗಳಾದ ರಾಮಪುರದತ್ತಲೂ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಹೈದರಾಬಾದಿನತ್ತಲೂ ತಿರುಗಿಸಿದರು. ಲಖ್‍ನೌದ ಮುನ್ಷಿ ಅಮೀರ್ ಅಹಮದ್ ಮೀನಾಯಿ (1828-1900) ಎಂಬಾತನನ್ನು ರಾಮ್‍ಪುರ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಆತನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ದೆಹಲಿಯ ಕವಿ ಮಿಜಾರ್ó ಫಸೀಹುಲ್ ಮುಲ್ಕ್ ದಘ್ (1831-1905) 1888ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ಬಂದ ನಿಜಾóಮ ಈತನನ್ನು ತನ್ನ ಕವಿತಾ ಗುರುವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಈತನ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಜûಲ್‍ಗಳು (ಪ್ರಣಯಗೀತೆ) ಮುಖ್ಯ.
ವಿವೇಕ
ಈಗೀಗ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಶಬ್ದ ಜಾಗರೂಕತೆ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ವಿವೇಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂಜರಿಕೆಯೆಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕೂಡ ಅನಗತ್ಯ ಅಪಾಯಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಸದ್ಗುಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ, ವಿನಾಕಾರಣ ಅತಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಹೇಡಿತನದ ದುರಾಚಾರ ಆಗಬಹುದು.
ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ
ಆರಂಭ
ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವವರೆಗೂ ಉರ್ದುಗದ್ಯ ಬೆಳೆದು ಮುಂಬರಿಯಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯೋಗಿಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಪರ್ಷಿಯನ್ನಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಶೃಂಗಾರ ಕಥೆಗಳು ಉರ್ದುವಿಗೆ ಅನುವಾದಿತವಾದವು. ಅದು ಕವಿತೆಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಕಾಲ. ಉರ್ದು ಕವಿಗಳೇ ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ಕವನಗಳನ್ನು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಬಯಸದೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲು ಆಸೆಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿಯ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಕೊಡದೆ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯನ್ನು ಕಲಿತು ಎಲ್ಲ ಪಂಗಡಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನೂ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಮನಗಂಡ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರ ಪೈಕಿ ಡಾ. ಜಾನ್ ಗಿಲ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ (1750-1841) ಎಂಬ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸನೊಬ್ಬ ಈತ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ (1800) ಪೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ನಿಯಮಿತನಾದ. ಈತನ ದಕ್ಷವೂ ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳದ್ದೂ ಆದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮೀರ್ ಅಮ್ಮನ್, ಮೀರ್ ಷೇರ್ ಆಲಿ ಆಫ್‍ಸೋಸ ((1735-1809), ಮೀರ್ ಬಹಾದೂರ್ ಅಲಿ ಹುಸೇನಿ ಮತ್ತು ಇತರರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗಡಿಸಿದರಲ್ಲದೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಉರ್ದುವಿಗೊಂದು ಗದ್ಯದ ಮೇಲುಪಂಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟರು. ಷಾ ವಲೀವುಲ್ಲನ ಪುತ್ರರಾದ ಮೌಲ್ವಿರಫಿಯುದ್ದೀನ್ (1753-1814) ಮತ್ತು ಮೌಲ್ವಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಾದಿರ್ (1740-1817) ಎಂಬುವರು ಕುರಾನನ್ನು ಸರಳವೂ ಶುದ್ಧವೂ ಆದ ಉರ್ದುವಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದರು. ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿನ ಕಾಜಿ ಬದ್ರುದ್ದೌಲ (1796-1863) ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಫನವಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿ ಎಂದು ಕರೆದ.
ವಿವೇಕ
ವರ್ಗ:ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ
ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ
ಆರಂಭ
ಈ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಫಕೀರ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಗೋಯ (ಮ.1850) ಮತ್ರು ಮಿಜಾó ರಜಬ್ ಆಲಿ ಬೇಗ್ ಸುರೂ (1786-1867) ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೆಲವು ಕತೆಗಳನ್ನೂ ಶೃಂಗಾರ ಕತೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಳಕೆಗೆ ಎಟುಕದಂಥ ಗದ್ಯವಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹರಡಲಿಲ್ಲ. ಮಿರ್ಜಾ ಗಾಲಿಬ್ ಮತ್ತು ಸರ್ ಸೈಯದ್ ಅಹಮದ್‍ಖಾನ್ (1817-1898) ಎಂಬುವರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೃತಕತೆಯ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಾಡಂಬರದ ಸಂಕೋಲೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದರು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮುದ್ರಣಯಂತ್ರಗಳು ಹರಡಿ ಹಳೆಯ ರೂಢಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮುರಿದುವು. ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ, ಸಂಚಿಕೆ, ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಂತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದುವು. ಸರ್ ಸೈಯದ್ ಅಹಮದಾಖಾನ್ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ತನ್ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ತಹಬೇಬುಲ್ ಅಖ್ಲಾಕ್ ಎಂಬ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇದು ಬೇಗ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿತು. ಸರಳ ಮತ್ತು ನಿರರ್ಗಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ. ಈತನ ಉರ್ದು ಶೈಲಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದಂಥ ನಿಷ್ಣಾತ ಶೈಲಿ. ಹಾಲಿ ಈತನನ್ನು ಉರ್ದುಗದ್ಯದ ಜನಕನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಆಕರ್ಷಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸಾಹಿಗಳ ತಂಡವನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯಿತು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಕಾರ್ಯಗಳು ತುಂಬ ವ್ಯಾಪಕವಾದುವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರಾದವರು ನವಾಬ್ ಮೊಹಸಿನುಲ್-ಮುಲ್ಕ್ (1837-1907). ನವಾಬ್ ವಕಾರುಲ್-ಮುಲ್ಕ (1839-1917). ಮೌಲಾನ ಆಲ್‍ತಾಫ್ ಹುಸೇನ್ ಹಾಲಿ (1837-1914) ಮೌಲ್ವಿ ಜಿóೀರ್ ಅಹಮದ್ (1831-1912), ಮೌಲಾನ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಆಜಾóದ್ (1829-1910). ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಉರ್ದುವಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಅಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಭಾವನೆಗಳನ್ನೂ ತುಂಬಿ ಅದನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಿದರು.
ಹಾಲಿ ಮತ್ತು ಆಜಾóಧರು ಉರ್ದುಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಯುಗವನ್ನು ತೆರೆದರು. ಅವರು ಗಜಲುಗಳನ್ನೂ ಕಸೀದಗಳನ್ನೂ ಪರಿಷ್ಕಕರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶೃಂಗಾರರಸಯುಕ್ತ, ಸೂಫೀಭಾವಪರಿಪ್ಲುತ, ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಸ್ತುಗಳೂ ಉದಿಸಿದುವು. ಆಜಾóದನದು ಇತರರಿಗೆ ಅನುಕರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ. ಹಾಲಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಈತನೂ ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ದೂರವ್ಯಾಪಿಯೂ ಬಹು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೂ ಆದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಮೀರತ್ತಿನ ಮೌಲಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಸ್ಮಾಯೀಲ್ (1844-1917) ಮುನ್ಷಿ ದುರ್ಗಾ ಸಹಾಯ್ ಸರೂರ್ (1873-1910). ಸೈಯದ್ ಅಕ್ಬರ್ ಹುಸೇನ್ ಅಕ್ಬರ್ (1846-1921). ಬ್ರಿಜ್ ನಾರಾಯಣ ಚಕ್‍ಬಸ್ತ್ (1882-1926) ಮುಂತಾದವರು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿಯಾದ ಡಾ. ಸರ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಕ್ಬಾಲ್ (1875-1938) ಎಂಬ ಮಹಾಕವಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಕೆಲವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳು ಇಕ್ಬಾಲನ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕವಿತೆಗಳು ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಿವರ್ತನಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಸಮರ್ಥವಾದವು. ಇಕ್ಬಾಲ್ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಚಾರಶೀಲ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ.
ಮುಂದಿನ ಕವಿಗಳು ಆತನ ಮೇಲುಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನವಿತ್ತರು. ಸೈಯದ್ ಫಜóಲುಲ್ ಹಸರತ್ ಮೋಹಾನಿ (1875-1951) ಗೊಂಡಾವಿನ ಅಸಘರ್ ಹುಸೇನ್ ಅಸಫರ್ (1884-1935), ಬದಾಯೂನಿನ ಪಾವಕತ್ ಆಲಿಖಾನ್ ಫಾನಿ (1879-1941) ಮತ್ತು ಮುರಾದಾಬಾದಿನ ಅಲಿ ಸಿಕಂದರ್ ಜಿಗರ್ (1890-1960) ಎಂಬುವರು ಭಾವಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಪ್ರೇಯಸಿಯ ದೇಹಾಂಗವರ್ಣನೆ ಮೊದಲಾದ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಶೃಂಖಲೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಾರುಗೊಳಿಸಿದರು. ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಅಂಜದ್ ಹುಸೇನ್ ಅಂಜದ್ (1886-1961) ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಸರಾಗವಾಗಿಯೂ ಓಡುವ ಚೌಪದಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ. ಆತನೊಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಉಪದೇಶ, ಆತನ ಕವಿತೆಗಳ ತುಂಬ ನೀತಿವಾಕ್ಯಗಳಿವೆ.
ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉರ್ದು ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡು ಬಂತು. ಅನೇಕ ಮಾಸ, ವಾರ, ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಉರ್ದು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಮುನಿಷಿ ನೌಲ್ ಕಿಶೋರ್ (1836-1895) ಲಖ್‍ನೌದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಚ್ಚಿನಯಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಇದು ಉರ್ದು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ತುಂಬ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಈತ ಪ್ರಾಯಶಃ ಎಲ್ಲ ಉರ್ದುಕವಿಗಳ ಕವನ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಂತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ರಚಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಸದ ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ಕಥಾಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಲಖ್‍ನೌದ ಓಧ್ ಅಖ್‍ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಔಧ್‍ಪಂಚ್ ಎಂಬ ದಿನ ಮತ್ತು ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ದೆಹಲಿಯ ಅಷ್ರಫುಲ್ ಅಖಾಬಾರ್. ಲಹೋರಿನ ಪೈಸಾ ಅಖ್‍ಬಾರ್, ಬೊಂಬಾಯಿಯ ಕುಷ್ಫುಲ್ ಅಖ್‍ಬಾರ್. ಮದ್ರಾಸಿನ ಷಾಂಸುಲ್ ಅಖ್‍ಬಾರ್. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಾಸಿಮುಲ್ ಅಖ್‍ಬಾರ್(ಇವು ಉರ್ದು ಓದುಗರ ವಲಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯದತ್ತ ಸೆಳೆದವು. ಪಂಡಿತ ರತನನಾಥ್ ಸರ್‍ಷಾರ್ (1847-1902) ಎಂಬಾತ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕ. ಆತ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಫಸಾನ್-ಡ-ಆಜಾóದ್ ಎಂಬುದು ಶೈಲಿಗೂ ಭಾಷೆಗೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಅತನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಈತ ತನ್ನ ಕಾಲದ ಸಮಾಜದ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳನ್ನೂ ನೈಜವಾಗಿ ರೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೌಲ್ವಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಹಲಿಂ ಷರರ್ (1860-1326) ಅನೇಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನೂ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಮುನ್ಷಿ ಪ್ರೇಮಚಂದ್‍ನ (1880-1936) ನಿಜನಾಮ ಧನಪತರಾಯ್. ಈತ ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವ. ಯಾವ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಒಳಗಾಗದೆ ಈತ ತನ್ನ ಕಾಲದ ರೈತರು. ಭೂಮಾಲೀಕರು. ಜಹಗೀರದಾರರು ಮತ್ತು ಜಮೀನುದಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಜನರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಚಂದನ ತಿಳಿವಳಿಕೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಪ್ರಭುತ್ವ(ಇವು ಈತನ ಉರ್ದು ಬರೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆದರ್ಶಕ್ಕೇರಿಸಿದವು. 1936ರಲ್ಲಿ ಈತ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತನೇ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಲೇಖಕನೆಂಬ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ಭಾಜನನಾಗಿದ್ದ.
ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ವಿದ್ಯಾಮಂತ್ರಿ ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಅಜಾದ್ (1889-1958) ಒಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಬರಹಗಾರ. ಉರ್ದು ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈತನದೇ ಒಂದು ಅನುಕರಣೀಯವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ. ಈತ ಆಲ್-ಹಿಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಲ್-ಬಲಾಗ್ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತಿತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉರ್ದುವಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಉಸ್ಮಾನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ 1917ರಲರಲಿ ದಾರುಲ್ ತರ್ಜುಮಾ ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದರ್ಜೆಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನಾಗಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಭಾಷಾ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಜಯಪ್ರದವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
1921ರ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾಮಿಯ ಮಿಲ್ಲಿಯ ಎಂಬ ಶುಲ್ಕರಹಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದರ್ಜೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಇದಾರಾ ಅದಬಿಯಾತೆ ಉರ್ದು (1925) ಅಲಹಾಬಾದಿನ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಅಕೆಡಮಿ (1927), ದೆಹಲಿಯ ನಡಿವತುಲ್ ಮುಸನ್ನಿಫೀನ್ (1938) ( ಇವು ಇತರ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು.
ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಚತುರ್ಭಾಗದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿರುವಾಗ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಂ, ರ್ಯಾಡಿಕಲಿಸಂ ಮತ್ತು ರ್ಯಾಷನಲಿಸಂ ಎಂಬ ಮೂರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪಂಥಗಳು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋರಾಟ ಒಂದು ಹೊಸ ಘಟ್ಟ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಶ್ಯವೂ ಬೇಗ ಬೇಗ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅತೃಪ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಗಳೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳೂ ತಲೆದೋರುತ್ತಿದ್ದುವು. ತರುಣರು ತಮ್ಮ ಬಾಳುವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಣಯದ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬರೆಹಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತರದ ಹೊಸತನವನ್ನೂ ಉಲ್ಲಾಸವನ್ನೂ ಧ್ಯೇಯ ಸಂಪನ್ನತೆಯನ್ನೂ ತಂದರು. ತಮ್ಮ ಶೈಲಿ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಪುಂಜಗಳ ರೀತಿ ರೂಪ ಸೌಂದರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತುಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಭಾವಗಳು ಆಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ನೀತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹ ಕಡಿಮೆ, ಉನ್ನತ ವಿಚಾರಗಳಿಗೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪದ ಅಲ್ಪವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಂಚ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಬರಹಗಾರರ ಮೂಲಕೃತಿಗಳಿಂದಲೂ ಭಾಷಾಂತರಗಳಿಂದಲೂ ಅವರು ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಹಳೆಯದಾವುದೂ ತಮಗೆ ಬೇಡವೆಂಬ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಳೆದು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದ ತರುಣ ಬರಹಗಾರರ ತಂಡವೊಂದು ಉರ್ದು ಓದುಗರಿಗೂ ಅಂದಿನವರೆಗೂ ತಿಳಿಯದಿದ್ದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸತೊಡಗಿತು. ತಮ್ಮ ಕಥೆಗಳು ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಮುಟ್ಟಿವೆಯೆಂದೂ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ ಅವರೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ಹೊಸ ನಿಟ್ಟನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ(ಎಂದಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್, ಫ್ರಾಯ್ಡ್, ಮಾಕ್ರ್ಸ್, ಗಾರ್ಕಿ, ಡಿ. ಎಚ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟಾಲ್ಸ್‍ಸ್ಟಾಯ್(ಇವರೆಲ್ಲರ ಬರಹಗಳೂ ಬೆರಕೆಯಾಗಿಹೋಗಿ ಓದುಗರ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರ ಮುಂದೆ ನೋಟದ ಹೊಸ ತಿರುವುಗಳನ್ನೇ ತೆರೆದುವು. ಮೊದಮೊದಲಿನ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಜಯಗಳಿಸದಿದ್ದರೂ ಮುಂದಿನ ಬರಹಗಳ ಗೆಲುವಿಗೆ ಇವು ನಾಂದಿಯಾದವು. ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 1936ನೆಯ ಇಸವಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವರ್ಷ. ಅದು ಸಾಹಿತ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ನಾಡಿಗೇ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವಾದದ್ದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಲೇಖಕರ ಚಳವಳಿ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆದುದು. ಅದರ ಮೊದಲ ಸಮ್ಮೇಳನ ಲಖ್‍ನೌದಲ್ಲಿ 1936ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿತು. ಮುನ್ಷಿ ಪ್ರೇಮ್‍ಚಂದ್ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಸಮ್ಮೇಳನ ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿನ ಉದ್ದೇಶ ರಹಿತ, ಅಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥ ಶುದ್ಧರೂಪನಿಷ್ಠ ಲೇಖನಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ನೋಟದ ಹರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಲೇಖಕರ ಸೃóಷ್ಟಿಶಕ್ತಿ ವಿಕಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಾಸ್ತವತೆ, ವಿಚಾರನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ನವಕಲಾಕುಶಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ರೂಪಾನ್ವೇಷಣೆ(ಮುಂತಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತು.. ಇಕ್ಬಾಲನ ಅನಂತರ ಉರ್ದುಸಾಹಿತ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿ ಎನಿಸಿದ ಷಬ್ಬೀರ್ ಹಸನ್‍ಖಾನ್ ಜೋಷ್ ಮಲಿಹಾಬಾದಿ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ಕಾಲವನ್ನೂ ಪ್ರಣಯ, ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮ, ಮಾನವೀಯತೆ, ಮದಿರಾಪ್ರಮದಾ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮುಂತಾದ ಶೃಂಗಾರ ಭಾವಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನದೇ ಆದ ರಂಜಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಪರವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನತಾಭಾವಗಳತ್ತ ತಿರುಗಿದ, ಆತನ ರುದ್ರಪ್ರತಿಭೆ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಇತರ ಕವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದುವು. ಫೈಜ್ó, ಮಜಾóಜ್ó, ಆಲಿಸರ್ದಾರ್, ಜಾಫ್ರಿ, ಅಖ್ತರ್, ಷೀರಾನಿ, ಆನಂದ್ ನಾರಾಯಣ ಮುಲ್ಲಾ ಮುಖದೂಮ್ ಮೊಹ್ಯುದ್ದೀನ್ ಫಿರಾಜ್ ಗೋರಖ್‍ಪೂರಿ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪರಕೀಯರ ಆಡಳಿತ, ಅಜ್ಞಾನ, ಬಡತನ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ತೆಗಳುತ್ತ ಹೊರಬಂದರು. ಅವರು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೂ ಜನಪ್ರೀತಿಯನ್ನೂ ಹಾಡಿ ಹರಸಿದರು.
ಕಥೆಗಾರರ ಪೈಕಿ ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ, ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್, ಬೇದಿ, ಇಸಮತ್ ಚುಗ್ ತಾಯಿ, ಖ್ವಾಜ ಅಹಮದ್ ಅಬ್ಬಾಸ್, ಅಲಿ ಅಬ್ಬಾಸ್, ಹುಸೇನಿ, ಹಯತುಲ್ಲ, ಆನ್‍ಸಾರಿ, ಸಅದತ್ ಹಸನ್ ಮನಟೋ, ಸಾದಿಕ್ ಹುಸೇನ್ ಸರ್‍ಧನವಿ, ತೀರ್ಥರಾಮ್ ಫಿರೊಝ್ ಪುರಿ, ಅಹಮದ್ ನದೀಂ ಕಾಸಿಮಿ, ಅಜಿóೀಜ್ó ಅಹಮದ್, ರೈಸ್ ಅಹಮದ್ ಜಾಫರಿ ಮತ್ತು ಇತರರನೇಕರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರೊಮಸೂದ್ ಹಸನ್ ರಜ್ó ವಿ, ನೈಯಾಜ್ ಫತೇಪುರಿ. ಆಲ್ ಅಹಮದ್ ಸರೂರ್, ಪ್ರೊ. ರಷೀದ್ ಅಹಮದ್ ಸಿದ್ದಿಕ್ಕಿ ಎಂಬುವರು ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಉರ್ದು ಭಾರತ ರಾಜ್ಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿರುವ 14 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉರ್ದುಪ್ರಾಂತ್ಯ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರೆ ದೇಶದ ಬಹುಭಾಗದ ಜನ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆ ಭಾರತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ದೇಶಗಳಾದ ಇರಾನ್, ಆಫ್‍ಘಾನಿಸ್ಥಾನ, ಅರೇಬಿಯ, ಸಿಲೋನ್, ಬರ್ಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಉರ್ದುಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವಿದೆ. ನೂರಾರು ದಿನ. ಎರಡು ದಿನ. ವಾರ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಲಂಡನ್, ಏಡನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕ ನಗರಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಉರ್ದುಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಪೀಠಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಮಾಸ್ಕೋ. ಮದೀನ, ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಂಥ ಕೆಲವು ವಿದೇಶ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉರ್ದು ಅಧ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಉರ್ದುವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಉರ್ದುವನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಷೆಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಉಸ್ಮಾನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಎಲ್ಲ ತರಗತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಬೋಧನಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಜಯಪ್ರದ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಆಯಿತು. ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಮರಷ್ಟೇ ಹಿಂದೂಗಳೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ. ಉರ್ದು ಸಂಸ್ಕøತಿ. ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕøತಿ. ಉರ್ದು ಮುದ್ರಣ ಇನ್ನೂ ಬರವಣೆಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಉರ್ದುವಿನ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳಿದ್ದರೂ ಉರ್ದು ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ನಸ್ತಾಲಿಕ್ ರೀತಿಯ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮೂಲದ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಚ್ಚಿನ ಮೊಳೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಪಂಚದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಆಡುಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ
ಮುಂಡೆವಾಡಿ
ಮುಂಡೆವಾಡಿ ಇದೊಂದು ಗ್ರಾಮ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಸೊಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಕ್ಕಲಕೋಟ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಮುಂಡೆವಾಡಿ,
ಗ್ರಾಮ
ಇದನ್ನು ಮುಂಡೋಡಗಿ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ತಡವಾಳ ಎನ್ನುವ ಊರು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ದೂರದ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಲು ತಡವಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ರೈಲ್ವೆಯ ಮೂಲಕ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡೆವಾಡಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಇದು ಹತ್ತಿರವಾದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.
ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ಖಾನಾಪುರ, ಪಡ್ನೂರ, ಲಚ್ಯಾಣ ಅಳ್ಳಗಿ, ಕೊರ್ಸೆಗಾವ್, ಶಿರಗೂರ ಈ ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಂಡೆವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಾಲಯ, ಊರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಹನುಮಂತ ದೇವಾಲಯ ಊರಿನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಊರು ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರ,ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯನ್ನುನ ಹೊಂದಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು
ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್
ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮೂಲದ ಒಂದು ವಿರಾಮ ವಿಮಾನಯಾನ ವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್, ಕ್ಯೂಬೆಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ, ನಿಗದಿತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಬಾಡಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳು, 30 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 63 ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಮಾನಯಾನದ ಒಡೆತನ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ತ್ರನ್ಸತ್ ಏ ಟಿ ಇಂಕ್ ಹೊಂದಿದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು
ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ನವೆಂಬರ್ 14, 1987 ರಂದು ಆರಂಭಿಕ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ನಿಂದ ಅಕಾಪುಲ್ಕೊ ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ನೇಶನ್ ಏರ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬೇಸ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇಂದು, ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 3.5 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ತ್ರನ್ಸತ್ ಏ .ಟಿ. ಇಂಕ್ ನ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ
2009: ಕ್ಯಾಂಜೆಟ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 2009 ರಂದು, ತ್ರನ್ಸತ್ ಎ.ಟಿ. ಕ್ಯಾಂಜೆಟ್ ಜೊತೆಗಿನ ಐದು ವರ್ಷದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಘೋಷಿಸಿತು. 1 ಮೇ 2009 ರಿಂದ, ತ್ರನ್ಸತ್ ಟೂರ್ಸ್ ಕೆನಡಾ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಕೆನಡಿಯನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಕ್ಯಾಂಜೆಟ್ ಬೋಯಿಂಗ್ 737 ವಿಮಾನ ಸನ್ನದು ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿಯ ಆಧಾರಿತ ವೆಸ್ಟ್ಜೆಟ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಏರ್ ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಜೆಟ್ ಕೆನಡಾದ ನಂತರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ 2,100 (2,010) ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 2011 ರಂದು, ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಫ್ಲೈಟ್ TS163 ಅವರ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹೊಂದಿದ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕ್ಯಾಂಚುನ್ ನಿಂದ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ವಿಮಾನಯಾನ 2012 ಸ್ಕೈಟ್ರಾಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿರಾಮ ಏರ್ಲೈನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
2013: ತ್ರನ್ಸವಿಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2013, ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಒಂದು ಕಾಲೋಚಿತ ಗುತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಏರ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್- KLM ವಿರಾಮ ವಾಹಕ ತ್ರನ್ಸವಿಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು, ಗುತ್ತಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ 737-800ಗಳನ್ನ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು  2019ರ ವರ್ಗು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದ ೨೦೧೦ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಒಪ್ಪಂದದ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ಥರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಒಂಬತ್ತು ತ್ರನ್ಸವಿಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಾಲ್ಕು 737-800ಗಳನ್ನ 2014 ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಕರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು  ಐದು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಆರು 2017 ರಲ್ಲಿ  ಏಳು 2018 ಮತ್ತು ಎಂಟು 2019 ರಲ್ಲಿ
2015/2016: ಕೆನಡಾ ಸಿರಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ವರ್ಗಾವಣೆ
ಸಿರಿಯಾ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಮೊದಲೆರಡು ಗುಂಪು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ಸರ್ಕಾರದ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತಾದರು, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳು ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದವು; ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ಅಮ್ಮನ್ ನಿಂದ TS8500, ಟೊರೊಂಟೊ ಗೆ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಇಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 20ರಂದು ಹೊರಟಿತು. ಅಸಂಭವ ಎನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದ್ದಾಗ, ಕೆನಡಾದ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸನ್ನದು ವಿಶೇಷ ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ವಿಮಾನಯಾನ 35,000 ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಕರೆತರಲು 2016 ರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಟೊರೊಂಟೊ ಸ್ಟಾರ್ ವಕ್ತಾರ 21 ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಎರಡನೇ ಗುಂಪು ಕರೆ ತರುವುದನ್ನು ಏರ್ಲೈನ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ತ್ರನ್ಸತ್ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಜೀನ್-ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಲೆಮೇ, ವಾಹಕ ನ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೆ "ನಾವು ಈ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆನಡಾದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನಯಾನ ಕಂಪನಿ, ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುವುದು ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿದೆ. "
ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು
ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ನಿಮಗೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ 11 ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ 15 ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಜೆಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ 19 ಕೆನಡಿಯನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಯಾನ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ, ವಿಮಾನಯಾನ ಟೊರೊಂಟೊ ಮತ್ತು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ಗೆ ಅವರ ಸಮೇತ ಯುರೋಪ್ ಅನೇಕ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ವಿಮಾನಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಮುಖ ಗೇಟ್ವೇಗಳು ಮಾಂಟ್ರಿಯಾಲ್, ಪಿಯರ್, ಎಲಿಯಟ್ ಟ್ರುಡೆಯೊ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಟೊರೊಂಟೋ ಪಿಯರ್ಸನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ಇವೆ. ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಎಡ್ಮಂಟನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕ್ವೆಬೆಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಲೆಸಾಜ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಅಫಘಾತಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳು
ಆಗಸ್ಟ್ 24, 2001: ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಫ್ಲೈಟ್ 236, ಒಂದು ಏರ್ಬಸ್ A330-200 ಟೊರೊಂಟೊ ಇಂದ ಲಿಸ್ಬನ್ ಗೆ  ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 306 ಜನ ಇದ್ದ ವಿಮಾನ, ಅಝೋರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಇಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇಂಧನ ಕೊರತೆ. ವಿಮಾನ, ತೆರ್ಸೆರಿಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಲಜೆಸ್ ವಾಯುನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಳಿಯಿತು. ವಿಮಾನವನ್ನು 90 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ 306 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಬದುಕುಳಿದರು. ತನಿಖೆಯ ಅಪಘಾತದ ಕಾರಣ ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ತಪ್ಪು ಭಾಗ ಕಾರಣ ಸಂಖ್ಯೆ ಎರಡು ಎಂಜಿನ್ ಒಂದು ಇಂಧನ ಸೋರಿಕೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತ್ತು.
ಮಾರ್ಚ್ 6, 2005: ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಫ್ಲೈಟ್ 961, ಒಂದು ಏರ್ ಬಸ್ A310-300, ಎನ್ 9 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ 261 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕ್ವಿಬೆಕ್ ನಗರವನ್ನು ನಿಂದ vಅರದೆರೋ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಕುಯಿ ರಲ್ಲಿ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ವಿಮಾನ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ರಚನಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯ ಅನುಭವಿಸಿತು. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅವರು ಸುರಕ್ಷಿತ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಕ್ಯೂಬಾದಿಂದ, ಮರಳಿದರು.
ಜುಲೈ 18, 2016: ಟೊರೊಂಟೊ ಗೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಿಂದ ಹೊರಡಬೇಕಿದ್ದ ಏರ್ ತ್ರನ್ಸತ್ ಫ್ಲೈಟ್ 725 ರದ್ದಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಪೈಲಟ್ ಮತ್ತು ಕೊಪೈಲಟ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ತೆಗೆದುಕೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು T.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಮಾನಯಾನ ಕಂಪನಿಗಳು ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ
ಆನೆ ಪಟಾಕಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ಆನೆ ಪಟಾಕಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಬಂಡಿಯಪ್ಪ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2013 ರ ಕನ್ನಡ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೃಜನ್ ಲೋಕೇಶ್ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವು 1968 ರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ದಿ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ.
ಕಥಾವಸ್ತು
ಹೀರೋ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲದಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವ ನಟನೊಬ್ಬನ ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರ.ಇದು. ಅವನ ಮುಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಪಟತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೀಟಲೆ ಮತ್ತು ತಮಾಷೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಕಣ್ತಪ್ಪಿನಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು "ಸ್ಟಾರ್ ಅತಿಥಿ" ಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳಿವೆ.
ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ
ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧರ್ಮ ವಿಶ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕಳೆದ 15 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅರೇಂಜರ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಪ್ಲಾನೆಟ್ ನೈನ್
ಪ್ಲಾನೆಟ್ ನೈನ್ ದೂರದ ಹೊರ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯ 10 ರಷ್ಟು ಗಾತ್ರವಿರುವ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹ. ಈ ಗ್ರಹದ ಆಸ್ತಿತ್ವ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವಕುಪ್ಲರ್ ಬೆಲ್ಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ನೆಫ್ಚೂನ್‍ನಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಅಸಮಾನ್ಯ ಕಕ್ಷೀಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ .ಜನವರಿ ೨೦,೨೦೧೬ರಂದು ಕಾಲ್ಟೆಕ್ (ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ)ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಕೊನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ ಬ್ಯಾಟಿಗಿನ್ ಮತ್ತು ಮೈಖೆಲ್ ಈ ಬ್ರೌನ್ ಹೊಸ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಹೊರವಲಯದ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಆಧರಿಸಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಗಳು
ಅಕಾರ್ಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್
ಅಕಾರ್ಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಚೆನೈ ಭಾರತದ ಒಂದು ಪಂಚತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್. ಟಿ ನಗರದ ಜಿ ಏನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಹೋಟೆಲ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಹೋಟೆಲ್ ₹ 1,000 ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೋಟೆಲ್ 13 ಅಂತಸ್ತು ಎತ್ತರವಿದ್ದು 162 ಕೊಠಡಿಗಳು, ಒಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸೂಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆರು ಡೀಲಕ್ಸ್ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಅಕಾರ್ಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಠಡಿ 30 ಚದರ ಮೀ ಕನಿಷ್ಠ ಗಾತ್ರ ಹೊಂದಿವೆ. ಹೋಟೆಲ್, ನಾಲ್ಕು ಊಟದ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು, ಸೀಸನ್ಸ್ ಕೆಫೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಇದೆ ; (ನವೆಂಬರ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ) ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ, ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್; ಜೊದಿಅಕ್, ಹೋಟೆಲ್ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಲತಾಗೃಹ, 15ನೆ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ 1,000 ಅತಿಥಿಗಳ ಸುಮಾರು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್, ಪಚ್ಚೆ ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಔತಣಕೂಟ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ ಒಂದು 516 ಚದರ ಮೀ ನೃತ್ಯಗಾರ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಎರಡು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನಾಗಿ  ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ಇತರ ಔತಣಕೂಟ ಕೋಣೆಗಳು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ 450 ಚದರ ಮೀ ಒಟ್ಟು ಜಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ .ವಿನ್ಯಾಸ ಅಂಶಗಳಾಗಿ  ಮಹೋನ್ನತ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು,  ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೃತಶಿಲೆ, ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಎಲೆಯ ಕಸುರಿ ಕೆಲಸಗಳು  ಸೇರಿವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹೊಟೆಲ್ ಗಳು
ಪುರುಗುಪ್ತ
ಪುರುಗುಪ್ತ (ಆಳ್ವಿಕೆ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ. 467–473) ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತ ರಾಜವಂಶದ ಒಬ್ಬ ಸಾಮ್ರಾಟನಾಗಿದ್ದನು. ಪುರುಗುಪ್ತನು ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಟ ಮೊದಲನೇ ಕುಮಾರಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಅನಂತಾದೇವಿಯ ಒಬ್ಬ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ತನ್ನ ಮಲಸಹೋದರ ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದನು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪುರುಗುಪ್ತನ ಯಾವುದೇ ಶಾಸನ ಪತ್ತೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇವನು ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಮೂರನೇ ಕುಮಾರಗುಪ್ತನ ಭೀತರಿ ಬೆಳ್ಳಿ-ತಾಮ್ರ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಾದ ನರಸಿಂಹಗುಪ್ತ ಹಾಗೂ ಬುಧಗುಪ್ತ ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಗ ಮೂರನೇ ಕುಮಾರಗುಪ್ತರ ನಾಲಂದಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಮುದ್ರೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಸಾರನಾಥದ ಬುದ್ಧ ವಿಗ್ರಹ ಶಾಸನದಿಂದ, ಎರಡನೇ ಕುಮಾರಗುಪ್ತನು ಇವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನ ನಾಲಂದಾ ಮುದ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನು ಎರಡನೇ ಕುಮಾರಗುಪ್ತನ ಮಗ, ಮತ್ತು ಪುರುಗುಪ್ತನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಗುಪ್ತ ರಾಜವಂಶ
ಮಾಲ್ವೇಸೀ
ಮಾಲ್ವೇಸೀ ದ್ವಿದಳ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ. ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ತ್ವವುಳ್ಳ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮಾಲ್‌ವೇಲೀಸ್ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 244 ಜಾತಿಗಳೂ 4225 ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಉಂಟು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶೀತವಲಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು.
ಈ ಕುಟುಂಬದ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಸ್ಯ ಹತ್ತಿ. ಇದು ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ 3 ಜಾತಿಯ ಹತ್ತಿ ಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಮಾಲ್ವ (ಮ್ಯಾಲೋ), ಆಲ್ತಿಯ (ಮಾರ್ಶ್‌ಮ್ಯಾಲೋ) ಮತ್ತು ಲ್ಯಾವೆಟರ (ಟ್ರೀಮ್ಯಾಲೋ). ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20 ಜಾತಿಯ ಹತ್ತಿಯ ಗಿಡಗಳುಂಟು.
ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ಕುಟುಂಬದ ಬಹುಪಾಲು ಗಿಡಗಳು ಮರಗಳು; ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ ಮೂಲಿಕೆಗಳು; ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥವು ಪೊದೆಸಸ್ಯಗಳೊ ಮರಗಳೊ ಆಗಿರುವುವು. ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ರೀತಿಯವು. ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ವೃಂತಪತ್ರಕಯುಕ್ತ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಸ್ತಾಕಾರದ ಎಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಹಾಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೃಂತಪತ್ರಕಗಳು ಬಹುಬೇಗ ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕಾಂಡ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥದು. ತೆಳು ಮತ್ತು ಮೃದು, ದಾರುಮಯ. ಬೊಂಬಾಕಾಯ್ಡಿಯೇ ಯ ಕಾಂಡಗಳು ಹಲವುವೇಳೆ ದಪ್ಪನೆಯ ಸಣ್ಣಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಹೂಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದುವು; ಪುಷ್ಪವೃಂತಪತ್ರಕಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಎಲೆಯ ಕಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣರೂಪದ ಸೀಮಾಕ್ಷಿ ಮಾದರಿಯ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುವು. ಹೂ ಆರೀಯ ಸಮಾಂಗತೆ ಉಳ್ಳದ್ದು. ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಷ್ಪವೃಂತಪತ್ರಕಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಅಧಿನಿದಳ ಪುಂಜ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 5 ನಿದಳಗಳು, 5 ದಳಗಳು, ಅಸಂಖ್ಯ ಪುಂಕೇಸರಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳು ಕೂಡಿ ಆಗಿರುವ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯ ಇವೆ. ದಳಗಳು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವು, ಆಕರ್ಷಕ ಹಾಗೂ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರುವಂಥವು. ಪುಂಕೇಸರಗಳೂ ಏಕಸಂಲಗ್ನರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪುಂಕೇಸರ ಕೊಳವೆ ಬಹು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಶಲಾಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಪರಾಗಕೋಶ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಾಕಾರದ್ದು. ಕಾರ್ಪೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 5. ಅವು ಸಂಯುಕ್ತ ಬಗೆಯವು. ಎಷ್ಟು ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿವೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೋಣೆಗಳಿವೆ. ಅಂಡಕಗಳು ಅನೇಕ. ಅಂಡಕಧರ ಅಕ್ಷಸ್ಥಮಾದರಿಯದು. ಶಲಾಕೆ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಶಲಾಕಾಗ್ರ ಕಾರ್ಪೆಲ್‌ಗಳೆಷ್ಟಿವೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿದೆ. ಫಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪುಟ ಮಾದರಿಯದು. ಇಲ್ಲವೆ ಹಲವಾರು ಏಕಬೀಜೀಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಕೀಜೋಕಾರ್ಪ್ ಬಗೆಯದು. ಮಾಲ್ವ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ಮಾದರಿಯದಾಗಿದೆ. ಸ್ಕೀಜೋಕಾರ್ಪ್ ರೀತಿಯ ಫಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಕ್ಕೆಯಂಥ ಹೊರಬೆಳೆವಣಿಗೆಗಳಿರುವುದುಂಟು. ಅಥವಾ ಬೀಜಗಳನ್ನು ರೋಮದಂಥ ರಚನೆಗಳು ಆವರಿಸಿರುವುದುಂಟು. ಬೀಜಪ್ರಸಾರ ನಡೆಯುವುದು ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹತ್ತಿಯ ಬೀಜ.
ಉಪಯುಕ್ತ ಸಸ್ಯಗಳು
ಮಾಲ್ವೇಸೀ ಅನೇಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳು: 1 ಪುಂಡಿ ಅಥವಾ ಪುಂಡ್ರಿಕೆ (ಡೆಕನ್ ಹೆಂಪ್)-ಇದನ್ನು ಡೆಕನ್ ಸೆಣಬು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮದ್ರಾಸ್ ಸೆಣಬು (ಹೈಬಿಸ್ಕಸ್ ಕ್ಯಾನಬಿನಸ್). 2 ಹತ್ತಿ (ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಹರ್ಬೇಸಿಯಮ್, ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಹಿರ್ಸುಟಮ್) 3 ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ (ಹೈಬಿಸ್ಕಸ್ ಎಸ್ಕುಲೆಂಟಸ್). 4 ಹೂವರಸಿ (ಥೆಸ್‌ಪೆಸಿಯ ಪಾಪುಲ್ನಿಯ). 5 ದಾಸವಾಳ (ಹೈಬಿಸ್ಕಸ್ ರೋಸಾ ಸೈನೆನ್‌ಸಿಸ್). 6 ದೊಡ್ಡಬಿಂದಿಗೆ (ಆಲ್ತಿಯ ರೋಸಿಯ), 7 ಸೈಡ ಜಾತಿಯ ಅಕ್ಯೂಟ ಕಾರ್ಡಿಫೋಲಿಯ, ರಾಂಬಿಫೋಲಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು, 8 ಅಬ್ಯೂಟಿಲಾನ್ ಇಂಡಿಕಮ್, (ತುತ್ತಿ) 9 ಕಾಡುಬೆಂಡೆ (ಕೈಡಿಯ ಕ್ಯಲಿಸಿನ) ಮುಂತಾದವು.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಸೈರಾಟ್
(English: Wild, carefree, independent) ಸೈರಾಟ್, ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಮರ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ.ಇದರಲ್ಲಿ ರಿಂಕು ರಾಜ್ಗುರು, ಮತ್ತು ಆಕಾಶ್ ಠೋಸ್ ನಾಯಕಿ,ನಾಯಕಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ನಾಗ್ರಾಜ್ ಮಂಜುಳೆಯವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಂಜುಳೆಯವರು ನಿತಿನ್ ಕೇಣಿ ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್ ಸಾನೆಯವರ ಜೊತೆಸೇರಿ ಆಟ್ಪಾಟ್ ಲಾಂಛನ ದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಝೀ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ಸೆಲ್ ವಿಷನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ನೆರವಿನಿನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕತ್ವವನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿದು,ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಮೇ,೨೦೧೫. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಬ್ ಟೈಟಲ್ಸೊಳಗೊಂಡ ಚಿತ್ರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ,ಗುಜರಾತ್, ಗೋವ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತೆಲಂಗಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ೪೫೦ ಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಜನರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ೨ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶೋ ನಡೆಸಲು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ, ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ೩ ಗಂಟೆಗೆ ರಹಿಮತ್ಪುರದ ಖಾಸಗಿ ಸಭಾಂಗಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಸತಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ೨೦೦ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಭಾರತದ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೊರಗೆ) ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಬ್ ಟೈಟಲ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.'ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ದೇಶ'ದಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಮೊದಲ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೧೦ ಜೂನ್, ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈ ನಲ್ಲಿ ೧೧ ಜೂನ್, ರಂದು ತೆರೆಕಂಡಿತು.
ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ
ನಾಗ್ರಾಜ್, ಅಮರ ಪ್ರೇಮ ಕಥೆಯ ಆಧಾರವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದರು. ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಆಗಬಹುದೆಂದು ಆಶಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಜೀವನದ ಒಂದು ಅನುಭವಗಳ ಕಥನ.ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಊರನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಜೇವೂರ್ ಎಂಬ ಸೊಲಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕರ್ಮಲದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಾತಾವರಣವಿತ್ತು.
ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ
ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು 'ಅಜಯ್-ಅತುಲ್ ಜೋಡಿ'ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೈರಾಟ್ ಚಲನ ಚಿತ್ರ, ೨೦೧೬ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೬ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೯,ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮರಾಠಿಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನಟಸಾಮ್ರಾಟ್ ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ವಿಕ್ರಮ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು. ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಅತಿಹಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಕೆಯ ಚಲನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ₹50 ಕೋಟಿ (US$7.4 million) ಮುಂದೆ ಇದರ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ, ಕನ್ನಡ, ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು. ರಾಕ್ ಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ೪ ಚಿತ್ರಗಳ ಪುನರ್ನಿಮಾಣದ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ನಾಗ್ರಾಜ್ ರವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಫ್ಯಾಂಡ್ರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಅಳವಡಿಸಿದ (೨೦೧೩) ಅಜಯ್-ಅತುಲ್ ಸೈರಾಟ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತ ಹೊಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೩೭ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರಾಕ್ ವಿವರಗಳು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪೀಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದ ಹಾಲಿವುಡ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ನ ಸೋನಿ ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಜ್ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡರಿಯದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಆಯೋಜನೆ. ೬೬ ಜನ ಮ್ಯುಸಿಶಿಯನ್ಸ್, ೪೫ ಪೀಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಸೆಕ್ಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ೬ ಪೀಸ್ ವುಡ್ ವೈಂಡ್ ಸೆಕ್ಶನ್, ೧೩ ಪೀಸ್ ಬ್ರಾಸ್ ಸೆಕ್ಶನ್, ೬ ಪೀಸ್ ಹಾರ್ನ್ಸೆಕ್ಶನ್,ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಾರ್ಪ್,ಮಾರ್ಕ್  ಗ್ರಾಹಂ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ಪೈರಸಿ
ಸೈರಾತ್ ಚಿತ್ರ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ರಿಲೀಸ್ ಆಗುವ  ೨ ದಿನಮೊದಲೇ ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಂಡಿತ್ತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬,ರಲ್ಲಿ ಸೈರಾಟ್ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಾಗ್ರಾಜ್ ಮಂಜುಳೆ, ಮುಂಬಯಿ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಬಿಡುಗಡೆಗ ಮೊದಲು, ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸಮಿತಿ ಅವಗಾಹನೆಗೋಸ್ಕರ ನಮೂದಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ 'ಕಾಪಿ' ಎಂದು ನೆಪ ಹಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಸಂಗತಿ ಬಯಲಿಗೆ ಬಂತು. ಮೇ, ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ೨೩-ವರ್ಷದ ಮೊಬೈಲ್ ಶಾಪ್ ಒಡೆಯನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸೈರಟ್ ಚಿತ್ರದ ಪೈರೆಸಿಗಾಗಿ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಸೈಬರ್ ಕ್ರೈಮ್ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ, ಬೈಕುಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಓಬ್ಬ ಕೇಬಲ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ಸೈರಾಟ್ ನ ಪೈರೇಟೆಡ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಿದರು.
ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್
ಸೈರಾಟ್, ರಿಲೀಸ್ ಆದ ಪ್ರಥಮ ದಿನವೇ 3.60 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ (US$530,000) ಗಳಿಸಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆ, 12.10 ಕೋಟಿ (US$1.8 million) ಹಣ, ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಸೇರಿತು. ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ೬೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಗಳಿಸಿತು. (US$ ೯.೭ ಮಿಲಿಯನ್) ೪ನೇ ವಾರ, ೫೨೫ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿತು. ೬೫ ಕೋಟಿ (US$ ೯.೭ ಮಿಲಿಯನ್) ದಾಟಿದ, ೬ನೇ ವಾರದಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ೯೦ಕೋಟಿ  ರೂಪಾಯಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ,  ಇದುವರೆವಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲನೆಯ ಚಿತ್ರವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ.
ಕತೆ
ಪರ್ಶ್ಯಾ, ಒಬ್ಬ ನಿಮ್ನ ವರ್ಗದ ದಲಿತ ಹುಡುಗ. ಅರ್ಚಿ ಒಬ್ಬ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಧನಿಕ ಜಮೀನ್ದಾರನ ಮಗಳು. ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಭೇಟಿಮಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ ಹುಡುಗಿಯ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮನೆಬಿಟ್ಟು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶಕ ನಾಗರಾಜ್ ಮಂಜುಳೆಯವರು, ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಭಾವತೀವ್ರತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾ ಯುವ ಜೋಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಊರು ಬಿಟ್ಟು, ಊರೂರು ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಎದುರಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಬದುಕೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡುವ ರೀತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ರಿಂಕು, ಆಕಾಶ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯ ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಾಯಕಿಯರನ್ನು ಅವರ ಮನೆಯವರೇ ಮೋಸದಿಂದ ಹತ್ಯೆಮಾಡುವುದರಿಂದ ಚಿತ್ರ ಕೊನೆಗಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರಿಬ್ಬರ ಮಗು ಅನಾಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಮಾಜದ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸವಾಲು ಹಾಕುವ ಅರ್ಚನಾ (ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿ), ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೆಲವು ಹೊಡೆದಾಟದ ಘಟನೆಗಳನ್ನೂ ಸ್ವತಃ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ. ರಿಂಕು ರಾಜ್ಗುರು, ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲು ಪ್ರೆಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಿವಾದವಿತ್ತು. ಅವಳು ಹಳೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮನೆತನದ ಹುಡುಗಿಯ ತರಹ ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ನಟಿಯರೂ ರಿಂಕುಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ["bimbettes"] ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾಗ್ರಾಜ್ ಮಂಜುಳೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪುಣೆ ನಗರದ 'ಮಿರರ್' ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ', ದಿನೇಶ್ ಮಟ್ಕರಿಯವರು,ಸೈರಾಟ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ೪ ಸ್ಟಾರುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ. "The word I will use to describe Sairat is 'significant'."('ನಾನು ಈ ಚಿತ್ರ "ಅತ್ಯದ್ಭುತ" ಎಂದು ಹೇಳಬಲ್ಲೆ.')
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References />
ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು
.
ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ ಸಿನೆಮಾ
ಬೈಜ್‍ನಾಥ್
ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಭಾರತದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಕುಮಾವ್ಞೂ ವಿಭಾಗದ ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಮತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಸ್ಥಳವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವದೇಶ ದರ್ಶನ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕುಮಾವೂನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 'ಶಿವ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್'ನಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುವ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಗ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜರ ಪೀಠವಾಗಿತ್ತು. left|thumb| ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಫಲಕ. ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜರು 9 ಮತ್ತು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂದು ಈ ಫಲಕವು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. left|thumb| ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ ಸರೋವರ thumb left|thumb| ಬೈಜ್‍ನಾಥ್‍ನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ 1150 ರಲ್ಲಿ ಕುಮಾವ್ಞೂದ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೈಜ್‍ನಾಥ್ (ಶಿವ) ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು 12 ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಂಚಲವನ್ನು ಆಳಿದ ಕತ್ಯೂರಿ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರು ಗೋಮತಿ ಮತ್ತು ಗರೂರ್ ಗಂಗಾದ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಗಣೇಶ, ಪಾರ್ವತಿ, ಚಂಡಿಕಾ, ಕುಬೇರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ಸುಂದರವಾದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡ ವರ್ಗ:ಪಟ್ಟಣಗಳು
ದಂಗಲ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ದಂಗಲ್ (ಅನುವಾದ: ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ) ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ೨೦೧೬ರ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಕ್ರೀಡಾ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‌ ಯುಟಿವಿ ಮೊಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಣಶಾಲೆ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಫೋಗಾಟ್ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಆಧಾರಿತವಾದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾಗಲು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಗೀತಾ ಫ಼ೋಗಾಟ್ ಮತ್ತು ಬಬೀತಾ ಕುಮಾರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫ಼ೋಗಾಟ್ಆಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫ಼ಾತಿಮಾ ಸನಾ ಶೇಖ್ ಹಾಗೂ ಸಾನ್ಯಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಇಬ್ಬರು ಫೋಗಾಟ್ ಸೋದರಿಯರ ಪ್ರೌಢ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜ಼ಾಯರಾ ವಸೀಮ್ ಮತ್ತು ಸುಹಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರ ಯುವ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಕ್ಷಿ ತನ್ವರ್ ಅವರ ಅಮ್ಮನಾಗಿ, ಮತ್ತು ಅಪಾರ್‌ಶಕ್ತಿ ಖುರಾನಾ ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೨೦೧೩ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಿವಾರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಚಿತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಟಾಕ್ ಶೋ ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇಯಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ಫೋಗಾಟ್ ಸೋದರಿಯರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದಾದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ತಿವಾರಿ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಂತರ ಖಾನ್ ಮುಖ್ಯ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ನೆರೆರಾಜ್ಯ ಪಂಜಾಬ್‍ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸತ್ಯಜೀತ್ ಪಾಂಡೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲ್ಲು ಸಲೂಜಾ ಸಂಕಲನಕಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ದಂಗಲ್‍ನ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರೀತಮ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಅಮಿತಾಭ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದ ಕೃಪಾ ಶಂಕರ್ ಬಿಶ್ಣೋಯಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕುಸ್ತಿ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.
ದಂಗಲ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು; ಪ್ರಶಂಸೆಯು ಒಂದು ನಿಜಜೀವನದ ಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿತ್ರದ "ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ" ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಖಾನ್‍ರ ಅಭಿನಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ೬೨ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಖಾನ್) ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ (ಶ್ಯಾಮ್). ೬೪ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೀತಾಳ ಯುವ ಪಾತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ವಸೀಮ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದರು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಚೈನಾ, ಬರ್ಲಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
ಈ ಚಿತ್ರವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಕ್ರೀಡಾಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೭೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ೨,೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸಿತು ಚೈನಾದ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫ಼ಾರ್ಮ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ೪೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಥಾವಸ್ತು
ಭಾರತದ ಪೆಹಲ್‍ವಾನಿ ಶೈಲಿಯ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮಾಜಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾದ ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಾಟ್ ಬಲಾಲಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಲಾಭದಾಯಕ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಅವನ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿಷಣ್ಣನಾಗಿ, ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಿರದ ಮಗನು ಪದಕ ಗೆಲ್ಲುವನು ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರಿಯರು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಅವನ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಗೀತಾ ಮತ್ತು ಬಬೀತಾ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರಿಗೆ ಹೊಡೆದು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾಗುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅರಿವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.