cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಗೊಡ್ಡುಗೇರು ಮರ
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಗೊಡ್ಡುಗೇರುಮರ ಸುಮಾರು 6 ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಮರ. ಇದರ ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ಮಾದರಿಯವು; ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಎಲೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೃದುವಾದ ತುಪ್ಪುಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಹೂಗಳು ಚಿಕ್ಕವು; ಸಂಕೀರ್ಣ ಮಾದರಿಯ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಇವು ಏಕಲಿಂಗಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ದ್ವಿಲಿಂಗಿಳಾಗಿರಬಹುದು. ಗಂಡು ಹೂಗಳು ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಹೂಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವು. ಗಂಡು ಹೂಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೇಸರಗಳೂ ಒಂದು ಗೊಡ್ಡು ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ಪುಷ್ಪಪತ್ರ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪದಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಐದು. ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಹೂಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಪೆಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಮೂರು. ಆದರೆ ಒಂದು ಕಾರ್ಪೆಲು ಮಾತ್ರ ಪುರ್ಣ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಂಡಾಶಯದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಯಂಥ ರಚನೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಶಲಾಕೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕವಲೊಡೆದಿದೆ. ಕಾಯಿ ಅಷ್ಟಿಫಲ ಮಾದರಿಯದು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿ. ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು, ಹೊರಸಿಪ್ಪೆ ಬಹಳ ದಪ್ಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಳದಿಂದ (ರೆಸಿನ್) ತುಂಬಿರುವ ಅನೇಕ ಕುಳಿಗಳಿವೆ. ಇದರ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯಾದ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಎಣ್ಣೆಯಿದೆ. ಸಿಪ್ಪೆಯ ರಸದಲ್ಲಿ ಅನಕಾರ್ಡಿಕ್ ಎಂಬ ಆಮ್ಲವಿದೆ. ಈಥರಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರಗುವ ಇದು ಗಾಳಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟರೆ ಬೇಗ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
ಉಪಯುಕ್ತತೆ
ಗೊಡ್ಡುಗೇರು ಮರದ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಅದರ ಕಾಯಿಗಳು. ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಗುರುತು ಮಾಡಲು ಅಗಸರು ಇವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಯಿಯ ತಿರುಳು ಉತ್ತಮ ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ ಹಾಗೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಜೀರ್ಣಕಾರಿ. ಇದನ್ನು ಜಂತುನಾಶಕ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಫಲದ ಕಷಾಯವನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಜೊತೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅಜೀರ್ಣ, ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ಮೊದಲಾದ ರೋಗಗಳು ವಾಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ತಿರುಳು ಶಾಮಕ ಔಷಧಿಯೂ ಹೌದು. ಸೆಳವು ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಯುವ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪೋಷಣ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಅವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಇದಕ್ಕಿದೆ. ನರಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮದ್ದು. ಕಾಯಿಯ ಹೊರಸಿಪ್ಪೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ರಸವನ್ನು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಷ್ಠ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಕ್ರಮವೂ ಇದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು, ಮೂರ್ಛೆರೋಗ ಮತ್ತು ಹಲವು ವಿಧದ ಚರ್ಮರೋಗಗಳಿಗೂ ಇದು ದಿವ್ಯೌಷಧ. ರಸವನ್ನು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ಜೇನುತುಪ್ಪದೊಡನೆ ಬೆರೆಸಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಹುಣ್ಣು, ಸಂಧಿವಾತ, ಉಬ್ಬಸ ಮೊದಲಾದವು ಬೇಗನೆ ಗುಣಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಮೋನಿಯ ಜ್ವರದಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವುದುಂಟು.
ಕಾಯಿಯ ಹೊರಸಿಪ್ಪೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಎಣ್ಣೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪುತಿನಾಶಕ. ಇದನ್ನು ಉಳುಕಿಗೂ ಎಲುಬು ಹಾಗೂ ಕೀಲುಗಳ ನೋವಿಗೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ನೆಗಡಿ, ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ಗೂರಲು ರೋಗಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ರಕ್ತ ಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸುಗಳಿಗೂ ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.
ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಆಯುರ್ವೇದ
ರಂಜಕ
ರಂಜಕ (Phosphorus) ಒಂದು ಅಲೋಹ ಮೂಲವಸ್ತು. ಇದನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯ ಹೆನ್ನಿಗ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಎಂಬವರು ೧೬೬೯ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಹಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಎಲುಬುಗಳ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಮೂಲಧಾತುವಾಗಿದೆ. ರಂಜಕದ ಬಣ್ಣ ಮೂಲತಃ ಬಿಳಿಯಾದರೂ ಕೆಂಪು ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಔಷಧ, ಕೀಟನಾಶಕ, ಮಾರ್ಜಕ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಂಪು ರಂಜಕ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಛ್ಛಾವಸ್ತು.
ರಂಜಕ ಆವರ್ತಕೋಷ್ಟಕದ ಮೂರನೆಯ ಆವರ್ತದ (ಪೀರಿಯಡ್) ಐದನೆಯ ಎ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅಲೋಹಧಾತು. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತೀಕ P. ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 15: ಪ್ರಮಾಣು ತೂಕ 30.9738. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸ 1 s2 2s 2 2 s2 p6 3s3 s2 3 p3. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗೆ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸೇ ಮೂಲಧಾತು. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಪೈಕಿ ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು ಬಲು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಜೀವದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲೂ ಅಂದರೆ, ಉಪಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆ (ಮೆಟಬಾಲಿಸಮ್), ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ (ಫೋಟೋಸಿಂತೆಸಿಸ್), ನರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ-ವಿನಿಮಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆನವಂಶಿಕವಸ್ತುಗಳಿಗೆ (ಕ್ರೋಮೊಸೋಮುಗಳು) ಕಾರಣವಾಗುವ ಇನ್ನಿತರ ವಸ್ತಗಳ ಪೈಕಿ ಇರುವ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳೂ ಫಾಸ್ಫೇಟುದಗಳೇ.
ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆ
ಇರುವ 200 ವಿವಿಧ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಖನಿಜಗಳ ಪೈಕಿ ವಾಣಿಜ್ಯಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದು ಫ್ಲ್ಯೂರಾಪಟೈಟ್ ಎಂಬ ಖನಿಜ. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ Ca3F(PO4)2. ಸತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಳೆಗಳು ಪೂರ್ವೇತಿಹಾಸ ಕಾಲದ ಸಮುದ್ರಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಕ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರುಕ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡ ಮೂಳೆ ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಖನಿಜವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಫ್ಲಾರಿಡ, ಟೆನೆಸೀ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಂಟಾನ-ಇಡಾಹೋ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಫಾಸ್ಪೇಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಮೊರಾಕೋ, ಟ್ಯುನೀಸಿಯ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ನಿಕ್ಷೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಯುಕ್ತವಾದ ಇತರ ಖನಿಜ ಎಂದರೆ ಕ್ಲೋರಾಪಟೈಟ್ [CaCl2. 3Ca2 (PO4)2] ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಫಾಸ್ಫೋ ಪ್ರೋಟೇನುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಫಾಸ್ಪೇಟ್‍ಶಿಲೆಯನ್ನು (ಅಶುದ್ಧರೂಪದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಖನಿಜ ಅಪಟೈಟಿಗೆ ಇರುವ ಹೆಸರಿದು.) ಉಪಯುಕ್ತ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಿವೆ. ಆರ್ದ್ರ-ಆಮ್ಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸಲ್ಪ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿ, ಬಲು ಅಶುದ್ಧವಾದ ಫಾಸ್ಪಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಸಲ್ಪೇಟುನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯಲ್ಲ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫ್ಪಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮುಂದಿನ ಸಾರೀಕರಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಆಂಶಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಉಂಟು ಮಾಡಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅನೇಕ ನೂತನ ವಿಧಾನಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.
ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಥರ್ಮಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಮೂಳೆಬೂದಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲವೆ ಪುಡಿರೂಪದ ಫಾಸ್ಫೇಟ್‍ಶಿಲೆಯನ್ನು (ಅಂದರೆ ಫಾಸ್ಫೊರೈಟ್) ಶುದ್ಧಮರಳು (ಸಿಲಿಕಾನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್) ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಕಿಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ (ಕೋಕ್) ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಸುವುದರಿಂದ ಪಾಸ್ಫೇಟ್‍ನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲಿಕೆಯ ಆಕಾರದ ಸಲಕರಣಿಯ (ಹಾಪರ್) ಮೂಲಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕುಲುಮೆಯೊಳಕ್ಕೆ ದೂಡಲಾಗುವುದು. ಕುಲುವೆಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಎರಡು ಕಾರ್ಬನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪವನ್ನು ಹರಿಸಿ, ಸುಮರು 15000C ಉಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಫಾಸ್ಫೆರಸ್ ಪೆಂಟ್ಸಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಸ್ಥಳಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕಿಟ್ಟ ಫಾಸ್ಫೆರಸ್ ಪೆಂಟ್ಸಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ರಂಜಕವನ್ನಾಗಿ ಅಪಕರ್ಷಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ: 11500-C Ca3(PO4)2 + 3SiO2 ______3CaSiO2 + P2O2 14000C P2O5 +5C ———— 5CO + 2P ಅಥವಾ 2Ca2(PO4) + 6SiO2 +10C ——— 6CaSiO2 + 10 CO + P4­↑ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಹಿತವಾದ ಫಾಸ್ಫರಿಸ್ಸಿನ ಆವಿ ಕುಲುಮೆಯ ಹೊರಬಂದು ಶೀತಕಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸ್‌ನ ಆವಿ ದ್ರವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವುದು. ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್ ಹೊರಬೀಳುತ್ತದೆ. ಕರಗಿದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಕುಲುಮೆಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಗೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಧಾತುಮಲವನ್ನು (ಸ್ಲ್ಯಾಗ್) ಆಗಿಂದಾಗೆ ಹೊರತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡ ದ್ರವರೂಪದ ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ಘನರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮರಳು ಸ್ರಾವಕವಾಗೂ (ಫ್ಲಕ್ಸ್) ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಕಿಟ್ಟ ಅಪಕರ್ಷಣಕಾರಿಯಾಗೂ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಶುದ್ಧೀಕರಣ: ಹೀಗೆ ಒದಗಿದ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಅಶುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ ದ್ರಾವಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಕರಗಿಸಲಾಗುವುದು. ಕಲ್ಮಷಗಳೆಲ್ಲ ಉತ್ಕರ್ಷಣಗೊಂಡು ಕುಲುಮೆಯ ಮೇಲೆ ಪೊರೆಗಟ್ಟಾಗಿ (ಸ್ಕಮ್) ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಇದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಕರಗಿದ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸನ್ನು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಷಾಮಾಯ್ ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಸೋಸಿ ಬಳಿಕ ಕಡ್ಡಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎರಕಹೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬಿಳಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್. ಇದು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಹತ್ತಿಕೊಂಡು ಉರಿಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಲಾಗುವುದು.
ಬಿಳಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸನ್ನು ಬಹಳ ಸಮಯದ ತನಕ ಹಾಗೆಯೇ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಾಗು ವೇಗವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿನ ಅಯೋಡಿನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸನ್ನು ಅಂಡಾಕಾರದ, ತಾಂಡವಾಳದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಎರಡು ಉಷ್ಣತಾಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಉಕ್ಕಿನ ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಳವಡಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರೆಯ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊಡುಸಲಕರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕವಾಟ ಇರುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗಿನ ವಾಯುವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಅಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಇಲ್ಲವೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಅನಿಲವನ್ನು ತುಂಬಲಾಗುವುದು. ಕುಲುಮೆಯೊಳ್ಳಕ್ಕೆ ಈ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨೪೦೦ - ೨೫೦೦ C ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನ ತನಕ ಕಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾದಾಗ ಬಿಳಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಕೆಂಪು ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕವಟ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗಿನ ಸಂಮರ್ದವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರಲು ಸಹಾಯವೆಸಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನ ತನಕ ಕಾಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಆರಲು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಇದನ್ನು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರೆದು ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಾರ್ಪಡದ ಯಾವುದೇ ಶೇಷರೂಪದ ಬಿಳಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಫಾಸ್‌ಫೀನ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂಳೆಗಳಿಂದ ಬಿಳಿ ಫಾಸ್ಪರಸ್ಸಿನ ತಯಾರಿಕೆ: ಕಚ್ಚಾರೂಪದ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಅವನ್ನು ಬೆನ್‌ಜೀ಼ನ್ ಇಲ್ಲವೆ ಕಾರ್ಬನ್ ಟೆಟ್ರಕ್ಲೋರೈಡಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುವುದು. ಅನಂತರ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಮರ್ದದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಾದ ಜಿಲಾಟಿನ್ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜಿಲಾಟಿನ್‌ರಹಿತ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ವಾಯುಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದಂಥ ರಿಟಾರ್ಟ್ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆತೈಲಗಳು ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿದು ಮೂಳೆಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಇಲ್ಲವೆ ಪ್ರಾಣಿಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಸಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ ಮೂಳೆಬೂದಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ತೂಕದ ಸುಮಾರು ಶೇ. ೮೦ ರಷ್ಟು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಆರ್ಥೋಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಆರ್ಥೋಫಾಸ್ಫೇಟಿನಿಂದ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಥರ್ಮಲ್ ವಿಧಾನದ ರೀತ್ಯ ಫಾಸ್ಫರಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಬಹುರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ಇಲ್ಲವೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ್ದು; ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದು; ನೇರಿಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದು; ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದು.
ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಬಗೆಗಳಾದ ಕೆಂಪು ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಈ ಮುಂದಿನ ಯಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದೆ.
ಉಪಯೋಗಗಳು
ರಂಜಕದ ಬಲುಮುಖ್ಯ ಉಪಯೋಗ ಇರುವುದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಅಧಿಕ ಅಶುದ್ಧವೆನಿಸಿದ ಮಾನೊಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಇಲ್ಲವೆ ಡೈಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಆರ್ಥೋಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳಾಗಿ [Ca (H2PO4)2] ಮತ್ತು (CaHPO4) ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಫಾಸ್ಫೇಟುಗಳು ಆರ್ಥೋಫಾಸ್ಫರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಲವಣಗಳು. ಅಶುದ್ಧ ಡೈಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಆರ್ಥೋಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂಪರ್‌ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಎಂದೂ ಅಶುದ್ಧ ಮಾನೋ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಟ್ರಿಪಲ್ ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದಿದೆ. ರಂಜಕದ ಮತ್ತೊಂದು ಉಪಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದರೆ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆ. ಆಧುನಿಕವಾಗಿರುವಂಥ 'ಎಲ್ಲಿಬೇಕಾದರೂ ಗೀರಿ' ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಯ ತಲೆಗೆ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೇಟ್ ಇಲ್ಲವೆ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್, ಅಂಟು, ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಗಾಜುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಸಲ್ಫೈಡನ್ನು ಬಳಸುವುದಿದೆ. ಸುಕ್ಷೇಮ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳು (ಸೇಫ್ಟಿ ಮ್ಯಾಚಸ್) ಎಂದೆನ್ನುವ ಸಂದರ್ಬದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ತಲೆಗೆ ಆಂಟಿಮೊನಿ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಗಂಧಕ ಮತ್ತು ಇದ್ದಿಲನ್ನು ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಇರುವಂಥ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೇಟ್ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಸೀಸವನ್ನು ಮೆತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಟ್ರೈ ಮತ್ತು ಪೆಂಟಕ್ಲೋರೈಡುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ರಂಜಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿದೆ. ಇಲಿಪಾಷಾಣ, ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳು, ಹೊಗೆ ಬಾಂಬುಗಳು, ಫಾಸ್ಫರ್ ಬ್ರಾಂಜ಼್ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ರಂಜಕದ ಉಪಯೋಗ ಇದೆ.
ರಂಜಕದ ಆಕ್ಸೈಡ್
ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮೂರು ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಿವೆ. A ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡ್ (ಫಾಸ್ಫರಸ್ (III) ಆಕ್ಸೈಡ್).B ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಫಾಸ್ಫರಸ್ (IV) ಆಕ್ಸೈಡ್) ಮತ್ತು C ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್ (ಫಾಸ್ಫರಸ್ (V) ಆಕ್ಸೈಡ್).
A ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡ್ (P4O6)
ಶುಷ್ಕರೂಪದ ಬಿಳಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸನ್ನು ಸೀಮಿತ ಸರಬರಾಜಿನ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಉರಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಭೌತಲಕ್ಷಣಗಳು: ಇದು ವರ್ಣರಹಿತ ಹರಳುರೂಪದ ಘನವಸ್ತು ಅಶುದ್ಧರೂಪದ್ದು. ಮೇಣದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯ ವಾಸನೆ ಉಂಟು. ಕರಗುವ ಬಿಂದು ೨೩.೧೦C. ಸಂಯುಕ್ತದ ಬಾಷ್ಪಸಾಂದ್ರತೆ ೧೧೦. ಇದೊಂದು ವಿಷಪದಾರ್ಥ. ಲಿಟ್‌ಮಸ್ ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಣ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಸಾಯನಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫೈಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿದೆ.
B ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಟ್ರೆಟ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ (P2O4)
ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಮೊಹರು ಮಾಡಿದ ನಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೪೪೦೦C ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಕಾಸಿದಾಗ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹರಳುರೂಪದ ಘನಸ್ಥಿತಿಯ ವಸ್ತು. ನಿರ್ವರ್ಣ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಹರಳು. ನೀರಿನೊಡನೆ ಇದು ಫಾಸ್ಫೂರಸ್ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡಿರುವ ದ್ರಾವಣದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಸೈಡಿಗೆ ಸಾದೃಶ ಎನಿಸಿದೆ.
C ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್ (P2O5 ಅಥವಾ P4O10)
ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುಷ್ಕವಾಯು ಇಲ್ಲವೆ ಆಕ್ಸಿಜನ್ನಿನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಶುಷ್ಕ ಫಾಸ್ಫರಸ್ಸನ್ನು ಉರಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫಾಸ್ಫರಸ್ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಉರಿದು ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡಿನ ಬಿಳಿಯ ಹೊಗೆ ಉಂಟಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿದಾಗ ಬಿಳಿಯ ಪುಡಿರೂಪದ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಶುಷ್ಕವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ೫೦೦೦ - ೬೦೦೦ C ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಸಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧರೂಪದ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ್ನು ವಾಯು ಹೋಗದ ಸೀಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಘನವಸ್ತು. ೨೫೦೦C ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಕಾಸುವುದರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಬಾಷ್ಪೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ದ್ರತಾಗ್ರಾಹಿವಸ್ತು (ಹೈಗ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್). ಸಂಯುಕ್ತದ ಬಾಷ್ಪಸಾಂದ್ರತೆ ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ P4O10 ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಬಂಧುತ್ವವನ್ನು (ಅಫಿನಿಟಿ) ಹೊಂದಿರುವಂಥದು. ತಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಮೆಟಪಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಆರ್ಥೋಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಬಂಧುತ್ವ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಅಪಜಲ ಸಂಯೋಜನಾಕಾರಿಯಾಗಿ (ಡೀಹೈಡ್ರೇಟಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್) ವರ್ತಿಸುವುದು. ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅವುಗಳ ಅನುಕ್ರಮ ಆಮ್ಲ ಅನ್‌ಹೈಡ್ರೇಟುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಅನ್‌ಹೈಡ್ರೇಡ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದೊಂದು ಆಮ್ಲೀಯ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಕಿಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಕಾಸುವುದರಿಂದ ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಪಯೋಗಗಳು: ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯದ ಇನ್ನಿತರ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಶುಷ್ಕಗೊಳಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿದೆ. ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಿಂದ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್, ಸಲ್ಫೂರ‍್ಯಿಕ್ ಆಮ್ಲದಿಂದ ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಪರ್‌ಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಿಂದ ಕ್ಲೋರಿನ್ ಹೆಪ್ಟಾಕ್ಸೈಡ್ ಇವುಗಳಂಥ ಆಮ್ಲ ಅನ್‌ಹೈಡ್ರೈಡುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇದರ ಬಳಕೆ ಉಂಟು.
ರಂಜಕ ಅನೇಕ ಆಕ್ಸೋಆಮ್ಲಗಳಿಗೆ (ಆಕ್ಸಿಆಮ್ಲಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುವುದಿದೆ) ಕಾರಣವೆನಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಪೊಫಾಸ್ಫರಸ್ ಆಮ್ಲ. ಫಾಸ್ಫೋರಸ್ ಆಮ್ಲ, ಹೈಪೊಫಾಸ್ಫರಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಪೆರಾಕ್ಸೋಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು, ಆರ್ಥೋಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಪೈರೋಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಮೆಟಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಮುಖ್ಯ ಎನಿಸಿವೆ.
ಫಾಸ್ಫೈಡುಗಳು
ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಫಾಸ್ಫರಸ್‌ನ ದ್ವಿಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೋಡಿಯಮ್ ಫಾಸ್ಫೈಡ್ (Na3P), ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಫಾಸ್ಫೈಡ್ (Ca3P2). ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ ಫಾಸ್ಫೈಡ್ (AlP) ಇತ್ಯಾದಿ.
ಫಾಸ್ಫೈಟುಗಳು
ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಆಮ್ಲದ ಲವಣಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಹೆಸರು. ಇವು ರ‍್ಯಾಡಿಕಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆ: ಪ್ರಸಾಮಾನ್ಯ ಸೋಡಿಯಮ್ ಫಾಸ್ಫೈಟ್ (Na3PO3).
ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ
ವರ್ಗ:ಮೂಲಧಾತುಗಳು ವರ್ಗ:ಅಲೋಹಗಳು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಪ್ರೇಮ ತಪಸ್ವಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ಪ್ರೇಮ ತಪಸ್ವಿ, ಹೆಚ್.ರಮೇಶ್, ಶಾಂತಾರಾಮ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ರಾಮೇಶ್ವರಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾಪಣ ಮಾಡಿರುವ ೧೯೮೮ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚ್ರಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಂಸಲೇಖ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಮೋದ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಜನನಾಯಕ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಜಾನುವಾರು
thumb|375px|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕುರಿ ಹಾಗು ಹಸುವನ್ನು(ಎಳೆ ಕರು) ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
ಜಾನುವಾರು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ಆಹಾರ, ನಾರು ಹಾಗು ದುಡಿಮೆಯಂತಹ ಉಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ "ಜಾನುವಾರು" ಎಂಬ ಪದವು ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಅಥವಾ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವುಗಳ ಸೇರ್ಪಡಿಕೆಯು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆಯನ್ನು, "ಜಾನುವಾರು" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದು(ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ) ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಕೃಷಿ ಎಡೆಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡಾದಂದಿನಿಂದ ಹಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಪ್ರಾಣಿ-ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು, ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವರಿಂದ ಪಳಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣವಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು 'ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ'. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟಾರೆ ನಡವಳಿಕೆ, ಜೀವನ ಚಕ್ರ, ಹಾಗು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಹಲವು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಾಡಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಾಯಿಗಳನ್ನು, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆಡುಗಳು ಹಾಗು ಕುರಿಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 8000 BCEನಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಂದಿಗಳನ್ನು, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಹಾಗು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7000 BCEನಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪಳಗಿಸುವ ಪುರಾತನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಸುಮಾರು 4000 BCEಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದ್ದಾಗಿದೆ
ಹಿಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ ಮೂಲಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೈಬಲ್ ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಜ ಜೇಮ್ಸ್ ನ ರೂಪಾಂತರವು, ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ದನಕರುಗಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು "ಜಿಂಕೆ" ಪದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ವಶದಲ್ಲಿರದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಟಲ್ ಎಂಬ ಪದವು ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ ಚಾಟೆಲ್  ನಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಚರ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸರಣಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸ್ಥಿರ ರಿಯಲ್-ಎಸ್ಟೇಟ್ ನಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ ("ರಿಯಲ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ") ನಂತರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಬರಿ ಸಣ್ಣ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು, ಭೂಮಿಯ ಚರ ಆಸ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ  "ಸಣ್ಣ ದನಕರುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು, "ದನಕರುವಿನ" ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ, ವಿಶೇಷಕವಿಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಳಗಿಸಲಾದ ದನಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ದನಕರು ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ). ಬೋಸ್ ತಳಿಯ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕಾಡು ದನಕರುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ವಿಧಗಳು
"ಜಾನುವಾರು" ಎಂಬ ಪದವು ಅಪರಿಮಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರಿಮಿತವಾಗಿ ಇದರ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ವ್ಯಾಪಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳು ಯಾವುದೇ ತಳಿ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಬಳಕೆಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಕುವ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಳಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅರೆ-ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಸೂಚಿತವಾಗಬಹುದು. ಅರೆ-ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ವಿವಾದಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಪಳಗಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವರು, ಜಾನುವಾರು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೇವಲ ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಕೆಂಪು ಮಾಂಸವುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಾಣಿ ಪಾಲನೆ
thumb|200px|ಸ್ವಿಸ್ಸ್ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನ ಒಂದು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಸ್ವಿಸ್ಸ್ ಹಸು 'ಜಾನುವಾರು'ಗಳನ್ನು, ಭಾಗಶಃ, ಆಹಾರ, ನಾರು ಹಾಗು/ಅಥವಾ ದುಡಿಮೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜಾನುವಾರುಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳು ಸೇರಿವೆ:
ಪಶು ಸಂಗೋಪನಾ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವು ದ್ವಿತಿಯಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಬೆಂಕಿಗೋಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಯ ಹೊಲಸು ಹಾಗು ತಿನ್ನಲು ಅನರ್ಹವಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯ ಆಹಾರ ಹಾಗು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ಇಂತಹ ನಿರರ್ಥಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮರುಬಳಕೆಯು ರೋಗದ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೂ ಸಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ (ಬೋವಿನ್ ಸ್ಪೊಂಜಿಫಾರ್ಮ್ ಎನ್ಸೆಫಾಲೋಪತಿ(BSE), ಸ್ಕೇರ್ಪಿ ಹಾಗು ಪ್ರಿಯಾನ್ ವಿಭಾಗವನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ). ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ BSEಯ ಕಾರಣದಿಂದ (ಹುಚ್ಚು ಹಸುವಿನ ಕಾಯಿಲೆ), ಪ್ರಾಣಿಯ ಹೊಲಸನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಮೆಲಕುಹಾಕುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗು ಹಂದಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬೇಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು
thumb|250px|ಒಂದು ವಾರದಷ್ಟು ಎಳೆಯದಾದ ಆಡು ಸಂತತಿ
ಬೇಸಾಯದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯನೇ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಹಾಗು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬೇಲಿಯೊಳಗೆ ಇರಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪೋಷಣೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಲೆಮಾರಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ರೂಪದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಜಗತ್ತಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಟೆಗಳು ಹಾಗು ಹಿಮಸಾರಂಗಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಜಡ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದದೆ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಿಯೆರ್ರ ನೆವಾಡ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದನಕರುಗಳು, ಕುರಿ ಅಥವಾ ಆಡುಗಳನ್ನು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಕೆಳ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಋತುಮಾನವು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆಲ್ಪೈನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಲಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಪಂಪಾಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಹುಲ್ಲುಗಾಡು ಹಾಗು ಸ್ಟೆಪ್ಪೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದನಕರುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಹಾಗು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುವುದು ಕೃಷಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ದನಕರುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದಾಗ, ಸುತ್ತುಗಟ್ಟುವ ಆವರಣದ ಮಾದರಿಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗೂಡಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೇಲಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೇಲಿ ಹಾಕಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹುಲ್ಲಿನ ಆವರಣದ ರೀತ್ಯಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಆಹಾರ ಮಾದರಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯುಳ್ಳ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೃತ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಳಾಂಗಣ ಉತ್ಪನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೇವಲ ಹಂದಿಗಳು ಹಾಗು ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ, ಹಾಗು ಕರುವಿನ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡದಾಗ ಜಾಗದ ಅಗತ್ಯಗಳು ಒಳಾಂಗಣ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಲಾಭರಹಿತ ಹಾಗು ಅಸಾಧ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಳಾಂಗಣ ಪಾಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಅವುಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉತ್ಪಾನ, ವಾಸನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ನೆಲದಡಿಯ ನೀರು ಕಲುಷಿತವಾಗುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಯ ಕ್ಷೇಮದ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿವೆ. (ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುವ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಾಗಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕೃಷಿ, ಹಾಗು ತೀವ್ರತರವಾದ ಹಂದಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.)
ಇತರ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೇಲಿಯ ಗಾತ್ರ ಹಾಗು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಮಟ್ಟವು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ದೊಡ್ಡದಾದ ಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ "ಮಂದೆಗಳಲ್ಲಿ" ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಮಂದೆಗೂಡಿದ(ಜಾನುವಾರು). ಕಾಯುವ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮಂದೆಗೂಡಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಇದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ದನಗಾಹಿಗಳು, ಬೇಸಾಯಮಾಡುವವರು ಹಾಗು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಕಲಿಯಲು ಬರುವವರು, ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ಬರಬಹುದು. ಮುಳ್ಳು ತಂತಿಯ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ನಂತರ(1870ರಲ್ಲಿ) ಹಾಗು ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ನಂತರ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಳುಗಳಿಗೆ ತಂತಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸರಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಕ್ರಮಾವರ್ತನವು, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಹಾಗು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭೂಮಿಗೆ ಪಾರಿಸರಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಒಳಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ), ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನೊಳಗೆ ಹಾಗು ಹೊರಗೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಗೋಮಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಾನುವಾರುಗಳು - ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದನಕರುಗಳು - ಇವುಗಳನ್ನು ಒಡೆತನ ಹಾಗು ವಯಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಟ್ಯಾಗ್ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಗುರುತು ಹಾಕುವ ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಟ್ಯಾಗ್ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹುಚ್ಚು ಹಸುವಿನ ರೋಗ ಹಾಟು ಇತರ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ, ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಂತರ್ನಿರ್ವಿಷ್ಟಗಳು ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಾನುಸಾರಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮಾನವನ ಶ್ರಮವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ, ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಎಲ್ಲವೂ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೇಗೆ ಪಾಲನೆಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಔಷಧದ ಬಳಕೆ ಹಾಗು ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಆಹಾರದ ಮಾದರಿ) ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ನಿಷೇಧಿಸಬಹುದು, ಇದು ಬೆಳೆಯು ಗ್ರಾಹಕನ ಆರೋಗ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿಸದಂತೆ ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ದನಕರುವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಥಮ ಜಠರದ pH ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಳಕಾರಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹಾನಿ ಹಾಗು ಇತರ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುತ್ತದೆ. The US F.D.A. ಇಂದಿಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಜಠರ ರಹಿತ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋಳಿಮರಿಗಳ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಗು ಕೋಳಿಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಆಹಾರವನ್ನು ದನಕರುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಗೋಮಾಂಸ ಅಥವಾ ಹಂದಿ ಮಾಂಸ ಹಾಗು ಮೂಳೆಯನ್ನು ಕೋಳಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರಭಕ್ಷಣ
ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ರೈತರು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಭಕ್ಷಣ ಹಾಗು ದನಗಳ್ಳರ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿ ತೋಳ, ಬೂದುಕರಡಿ, ಕೂಗರ್, ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ, ಹಾಗು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ತೋಳಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೇಶಿಯಾ ಹಾಗು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ತೋಳ, ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಕರಡಿ, ಚಿರತೆ, ಹುಲಿ, ಸಿಂಹ, ಧೋಲೆ, ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ, ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಕತ್ತೆ ಕಿರುಬ, ಹಾಗು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜೀವಕ್ಕೆ ಕುತ್ತನ್ನು ಎರಗುತ್ತವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಡಿನ್ಗೋ, ನರಿಗಳು, ಬೆಣೆ-ಬಾಲದ ಹದ್ದುಗಳು, ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಹಾಗು ಸಾಕು ನಾಯಿಗಳು (ವಿರಳವಾಗಿ) ದನಕರುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಜಿಗಾಗಿ ದನಕರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ, ಕಾಡು ನಾಯಿಗಳು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ರೋಗ
ಜಾನುವಾರುಗಳ ರೋಗಗಳು ಪ್ರಾಣಿಯ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಹಾಗು ಇದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ತಗಲುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಯ ಮೂಲಕ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳ ಮೂಲಕ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಯ ಮೂಲಕ ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಗ್ಗಿದ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಲವು ಗೋಮಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಗ್ಗಿದ ಆರೋಗ್ಯ-ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರೋಗದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.
ರೋಗದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು, ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು, ಬಯೋಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕ್ರಮಗಳ ಬಳಕೆಯೂ ಹರಡದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಳಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಗೋಮಾಳಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡದಿರುವುದು ಹಾಗು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಬಟ್ಟೆಯ ಬಳಕೆ, ಹಾಗು ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು. ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳು ಹಾಗು ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ನ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಉಪ-ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಔಷಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ನ್ನು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ-ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು 10-15%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧವು, ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್-ಬೆರೆತ ಆಹಾರದಂತಹ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಔಷಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಮಾರುವ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಪಶುವೈದ್ಯರ ಪ್ರಮಾಣೀಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ರೋಗ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವಂತೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ಸಹ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಹಾಗು ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ
thumb|250px|ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮೇಯುತ್ತಿರುವ ದನಕರುಗಳು, ಸಲೆಯಾರ್ಡ್ಸ್, ವಾಲ್ಚ, NSW
ಹಲವು ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮಂದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಕಾರಣ, ಅವುಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ "ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ" ಪಟ್ಟಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಕೇಂದ್ರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೀಳ ಕೊಂಬಿನ ದನಕರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕವಾಗ್ಯಿತು, ಹಾಗು ಉತ್ತರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಮಾಂಸಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯು ಅಧಿಕವಾಯಿತು, ಇದು ಓಲ್ಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ದನಕರುಗಳ ಸಾಗಣೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಕ್ ನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವು ಇದೀಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನುವಾರು ಹರಾಜುಗಳು ಹಾಗು ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಜಾನುವಾರುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬಜಾರಿಗೆ ತಂದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ, ಅಥವಾ ಬೀದಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾದರಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗು ಜಾತ್ರೆಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. 4-H, ಬ್ಲಾಕ್ & ಬ್ರಿಡಲ್, ಹಾಗು FFAನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಂತೆ ಯುವ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅವುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ, ಕುರಿ ಹಾಗು ಹಂದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಗೆಲ್ಲುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಣಕ್ಕೆ ಹರಾಜು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹಣವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಯ ಒಡೆಯನಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು, ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಪಡೆದ ಹೋರಿಗರನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಚಿಕ್ಕ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಹುಡುಗನ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ
thumb|250px|ಭಾರತದ ಒಬ್ಬ ಕುರಿಕಾಯುವ ಹುಡುಗ.ಜಾನುವಾರುಗಳು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಣ್ಣ ರೈತರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರೈತರಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವ ವಿಷಯವು, ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗು ಜನರ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವರ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅವು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಪಡದ ಮಾದರಿ ಸಾಕಬೇಕು. ಏನು 'ಅನಗತ್ಯ'ವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು ಎಂಬುದು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಿಯ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಎಂಬುದು ಮಾನವನು ತನ್ನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ, ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದು. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಅಥವಾ ಶಾಖಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಅವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಿ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪುಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪಾಲನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಾಗು ಅಧಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಖಾತರಿ ಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗು ಜಾನುವಾರು ಉದ್ದಿಮೆ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲ ಗುಂಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನೂ ಮೊದಲು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. RSPCAನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪುಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದನಿಯೆತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅಂತರ್ನಿರ್ವಿಷ್ಟ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗು ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದಂತೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ.
ಹಲವಾರು ಪಶು ಸಂಗೋಪನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು 1990 ಹಾಗು 2000ದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು ಹಾಗು ಇದು ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಗಾತ್ರದ ಪಂಜರ ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದು ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೈಕಾಲು ಆಡಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ಜಾಗವಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜಾಗವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶೋಷಣೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಅಡುಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕೋಳಿಗಳ ಮೂತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಬಹುದು, ಹಂದಿಗಳ ಉದುರುವ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕೀಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ದನಕರುಗಳ ಕೊಂಬನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬರೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಲು ನೀಡುವ ಹಸುಗಳು ಹಾಗು ಕುರಿಗಳ ಬಾಲಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮರಿನೋ ಜಾತಿಯ ಕುರಿಗಳ ತುಪ್ಪಳವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹಲವು ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವೀರ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಒಯ್ದು, ಅವುಗಳ ವಧೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ತಾಪಮಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಷ್ಣವಲಯ-ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆ ಹಾಗು ಆಹಾರ, ನೀರು ಹಾಗು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಕೊರತೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಾಸನ ರಚನೆ ಹಾಗು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. (ಲೈವ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ) ಜಾನುವಾರುಗಳ ವಧೆಯು ಮೊದಲ ಶಾಸನರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಲಾಲ್ ಹಾಗು ಕೊಷರ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಧೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.
ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವ
ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವರದಿ ಮಾಡಿದ "ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ಸ್ ಲಾಂಗ್ ಶ್ಯಾಡೋ"ದಂತಹ ವರದಿಗಳು ಜಾನುವಾರು ವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ(ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದನಕರು, ಕೋಳಿ ಮರಿಗಳು, ಹಾಗು ಹಂದಿಗಳು) 'ನಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆದಾರರಲ್ಲಿ ಇದು ಎರಡನೇ ಗರಿಷ್ಠ ಗಮನ ಬೇಡುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.' ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ಸರ್ಜನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಾಗವು 18%ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉತ್ಸರ್ಜನವು ಕೇವಲ 12% ಮಾತ್ರ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ, [ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿ] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯಾದ ಇನ್ವೆನ್ಟರಿ ಆಫ್ U.S. ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಎಮಿಷನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿಂಕ್ಸ್: 1990-2006 ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. 6.1ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾದಂತೆ "2006ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು CO2ನ 454.1 ಟೆರಗ್ರಾಂಗಳ ಸಮಾನ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳಿಗೆ (Tg CO2 Eq.) ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ U.S.ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳ ಶೇಖಡಾ 6ರಷ್ಟಿದೆ." ಎರಡನ್ನೂ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, USನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಸಂಚಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳಿಗಿಂತ 25%ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.
ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನವಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಭೂಮಿಯ ಸವೆತ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ, ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಹಾಗು ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಹಾಗು ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿಯ ನಷ್ಟದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಹೊಕ್ಕೈಡೋನಲ್ಲಿರುವ ಒಬಿಹಿರೋ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ವೆಟರಿನರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್ ನ ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡವು, ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲದ ಮಾದರಿಯಾದ ಸಿಸ್ಟಿನ್ ಹಾಗು ನೈಟ್ರೇಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಇದು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಮೀಥೇನ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದನಕರುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮಾಂಸ ಹಾಗು ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿತು.
ಅರಣ್ಯನಾಶ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ(ಹಾಗು ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ) ಹಾಗು ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಮೂಲಕ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಕಡಿದು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯನಾಶವು ವಿಘಟನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಉಳಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಉಳಿಕೆಯಾದ ಭೂಮಿಯು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಹಳ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೆ, ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಂತಿಮ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರಕುತ್ತದೆ.
ಭೂ ಸವೆತ 2008ರಲ್ಲಿ ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರೈತರು ಬರಗಾಲವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ದನಕರುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದನಕರುಗಳ ಹಿಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಿರಳವಾದ ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೋಟ್ಸ್ವಾನದ ಕ್ಗಟ್ಲೆಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನವು 2050ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಬರಗಾಲದ ಚಕ್ರವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ(ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಬದಲಿಗೆ 18 ತಿಂಗಳುಗಳು).
ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆ & ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಗೊಬ್ಬರದಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜನವಾಗುವ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಸಹ ಒಂದು; ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೂ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದೊಂದು ಹಸಿರು ಮನೆ ಆಮ್ಲ. ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಹಸಿರು ಮನೆ ಆಮ್ಲವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ಪರಿಸರವನ್ನು ಶಾಖಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 25 ಬಾರಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಮೇವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಸಹ ನೀರಿನ ಹನಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. USನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ 50%ನಷ್ಟು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ 40%ನಷ್ಟು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧಾನ್ಯ ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, 900 ಲೀಟರ್ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗೋಧಿ ಬೆಲೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಕೆಜಿಯಷ್ಟು ಧಾನ್ಯಾಧಾರಿತ ಬೀಫ್ ಗಳಿಗೆ 100,000 ಲೀಟರ್ ನಷ್ಟು ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಜಲಮಾಲಿನ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಇಂತಹ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯ ಹಾಗು ಒಣಹುಲ್ಲು) ಇವುಗಳು ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಹಾಗು ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 95%ರಷ್ಟು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಲಿನಕಾರಿಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಹಾಗು ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವವನ್ನು ಯುಟ್ರಾಫಿಕೇಶನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜೀವಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೊಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಇಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಗೊಬ್ಬರದ ಪೌಷ್ಟಿಕಗಳನ್ನೂ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ನಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಲ್ಫ್ ಗೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೊಂದು ಮಲಿನಕಾರಿ ಎಂದರೆ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸತ್ತ ಕಾಯವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಡೈಕ್ಲೋಫೆನಾಕ್ ಎಂಬ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ ನ ಕಾರಣಕ್ಕೆ 95%ನಷ್ಟು ನಾಶವಾಗಿವೆ.
ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಶೋಧಕರು ದನಕರುಗಳು ಹಾಗು ಕುರಿಗಳ ದೇಹದಿಂದ ಮೀಥೇನ್ ನನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇವರು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕಾಂಗರೂಗಳ ಕರುಳಿನಿಂದ ಜೀರ್ಣಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
U.S.ನ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೈನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅರೆ ನಿರಾರ್ದ್ರ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಂತಹ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರವೆಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ದೊರೆತಿದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ
ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ನಿರೂಪಣೆಗಳು
ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ, ಅಥವಾ ಅನರ್ಹವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಾನುವಾರು ಮ್ಯಾಂಡೆಟರಿ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 1999 (P.L. 106-78, ಶೀರ್ಷಿಕೆ IX) ದನಕರುಗಳು, ಹಂದಿ, ಹಾಗು ಕುರಿಮರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜಾನುವಾರುಗಳೆಂಬ ಪದದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1988ರ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಕಾನೂನು ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ "ದನಕರುಗಳು, ಕುರಿ, ಆಡುಗಳು, ಹಂದಿ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ (ಮೊಟ್ಟೆ-ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಶ್ವೀಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಾಗು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಿಂದ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು."
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌
ವರ್ಗ:ಜಾನುವಾರು ವರ್ಗ:ಮಾಂಸದ ಉದ್ಯಮ ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವರ್ಗ:ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಯಮುನಾ ಮೂರ್ತಿ
ಕನ್ನಡದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಹವ್ಯಾಸಿ ನಟಿ ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದವರು ಶ್ರೀಮತಿ ಯಮುನಾ ಮೂರ್ತಿಯವರು. ಕನ್ನಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರು. ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ರುವ ಜೊತೆಗೆ, ನಾಟ್ಯ ರಂಗ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಕಿರುತೆರೆ, ಸಿನಿಮಾ, ಬರವಣಿಗೆ, ಹೀಗೆ ಯುಮುನಾ ಮೂರ್ತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಛಾಪು ಹಿರಿಯದು. thumb|right|200px|'ಯಮುನಾ ಮೂರ್ತಿ,' ಹಲವು ಕಲೆಗಳ ಗಣಿಯಾಗಿ'
ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಕುಟುಂಬ
೧೯೩೩, ಮಾರ್ಚ್ ೮ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ಮೂರ್ತಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶ್ರೀ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಪಾಂಡುರಂಗರಾವ್, ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್ ಆರ್ ವೆಂಕಮ್ಮ (ಗಿರಿಮಾಜಿ ವಂಶದವರು). ನಾಲ್ಕು ಜನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಮುನಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ೭ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನೂ, ೧೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಥಕ್ಕಳಿಯನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸತೊಡಗಿದವರು ಮುಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಾಂತ ಹಲವಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ಪದವಿಧರೆಯಾದ ಯಮುನಾಮೂರ್ತಿಯವರ ಪತಿ ಶ್ರೀ ಎನ್.ವಿ. ರಾಮಚಂದ್ರಮೂರ್ತಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮತ್ತು ದೀಪಕ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.
ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
ಕೆ.ಚೈತನ್ಯ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ "ಓಂ ಣಮೋ", ವೈಶಾಲಿ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರ ನಿರ್ದೇಶನದ "ನೂರಾ ಒಂದು ಬಾಗಿಲು" ಎಂಬ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಯಮುನಾ ಮೂರ್ತಿಯವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ: ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ
ತಬರನ ಕಥೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು ವರ್ಗ: ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು
ಭೋಗ್ಯ
ಒಂದು ಅಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಕೆದಾರನೊಬ್ಬ (ಲೀಸಿ) ಅದರ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಆತನ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಿ ಆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಭೋಗ್ಯ ಎನ್ನುವರು. ಭೋಗ್ಯ ಪತ್ರ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಬಾಡಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯು ಒಬ್ಬನ ಗೊತ್ತು ಪಡಿಸಿದ ಸ್ವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಆಸ್ತಿ ಯ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಬಳಕೆ (ಇದು ಪರವಾನಗಿಯಂತಿದ್ದರೂ, ಭಿನ್ನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಅಥವಾ ರೇಡಿಯೋ ಆವರ್ತಕದ ಉಪಯೋಗ (ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ನಂತಹ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳು)ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾಡಿಗೆದಾರನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಬಾಡಿಗೆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆ ಭೋಗ್ಯ ಪತ್ರ ಎನ್ನುವರು. ಇಲ್ಲಿ ಜಮೀನುದಾರನು ಹುಲ್ಲುಕತ್ತರಿಸುವ ಯಂತ್ರ, ಬಟ್ಟೆ ತೊಳೆಯುವ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೈಚೀಲ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳವರೆಗೆ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಗೆ ನಿರಂತರವಾದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತೆರುತ್ತಾನೆ.
ಬಳಕೆದಾರ ಅಥವಾ ಮಾಲಿಕನಿಂದ ಒಂದು ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡರೆ ಅದನ್ನು ರದ್ದು ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಎನ್ನುವರು. ಒಂದು ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗದ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, "ಲೀಸ್" ಎಂಬ ಪದವು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗದ ಕರಾರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ "ಬಾಡಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ"ವು ರದ್ದುಪಡಿಸಬಹುದಾದ  ಕರಾರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವು ಬಳಕೆದಾರ ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಮಾಲಿಕನಿಗೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಬಳಕೆದಾರನು (ಹಿಡುವಳಿದಾರ ) ಸ್ವತ್ತನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು (ಬಾಡಿಗೆ ಯನ್ನು) ತನ್ನ ಮಾಲಿಕನ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವತ್ತನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಾಸ್ತವ ಸ್ವತ್ತಿನ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಎಂದರೆ ಜಮೀನುದಾರ ಮತ್ತು ಹಿಡುವಳಿದಾರನ ಮಧ್ಯೆ ಕಂಡುಬರುವ ವಸತಿ ಬಾಡಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ. ಹಿಡುವಳಿದಾರ ಮತ್ತು ಜಮೀನುದಾರನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹಿಡುವಳಿ (ಟೆನಾನ್ಸಿ) ಎನ್ನುವರು. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಹಿಡುವಳಿದಾರನಿಗೆ ಇರುವ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಹಕ್ಕು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವು ಒಂದು ನಿಗಧಿತ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ (ಇದನ್ನು ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ ಅವಧಿ  ಎನ್ನುವರು)  ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ (ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ ಅವಧಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ) ಬೇಗನೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳಲೂ ಬಹುದು.
ವಿಜಯಖಡ್ಗ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಭೋಗ್ಯ
ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು (ಪರವಾನಗಿದಾರ ) ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಭೋಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲಿಕ (ಪರವಾನಗಿ ಕೊಡುವವ )ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು ತನಗೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಅದನ್ನು  ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಪರವಾನಗಿದಾರ/ಪರವಾನಗಿ ಕೊಡುವವನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತನ್ನ ವಾಹನವನ್ನು ನಿಲುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಆ ನಿಲಗಡೆಯ ಮಾಲಿಕನ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು.
ಪರವಾನಗಿಯು ಒಂದು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಆಟದ ಟಿಕೆಟ್‌ನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯತಾಸವೆಂದರೆ, ಆಸ್ತಿಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಪಾವತಿಯಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ದುರ್ವತನೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸಂಚಿತ ಪಾವತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಎನ್ನಬಹುದು. ಒಂದು ಸಾರಿ ಒಬ್ಬರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಪಡೆದು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಪರವಾನಗಿ ಎಂದಾಗಬಹುದು. ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅರೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವು ತನ್ನ ಅವಧಿಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಅಂತಿಮದಿನಕ್ಕೆ ನಿರಂತರವಾದ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕರಾರು ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮದಿನ ನಿಗಧಿಯಾದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಪರವಾನಗಿ ಎನ್ನಬಹುದೇ ವಿನಾಃ ಭೋಗ್ಯ ಎನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇದೇ ನಿಯಮಗಳು ಪದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಚರಾಸ್ತಿ, ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ತನ್ನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಎರಡನೇ ಹಿಡುವಳಿದಾರನಿಗೆ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕೊಟ್ಟಾಗಲೂ, ಇದೇ ನಿಯಮಗಳು ಅಧೀನ- ಭೋಗ್ಯಪತ್ರಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ "ಅಧಿಕಾರಿ ಭೋಗ್ಯ ಪತ್ರ" ಎಂದೆನಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವು ಅಧೀನ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಅನೇಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾನೂನು ಬದ್ದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಯಾಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಗರಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭೂಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಅತಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ವೆನಿಸಿದವು.
ಸಹಜ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಜಮೀನುದಾರ ಮತ್ತು ಹಿಡುವಳಿದಾರನ ನೂತನ ಕಾಯಿದೆಯು ಸಹಜ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಯೆಜ್-ಫೇರ್ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಗುತ್ತಿಗೆಯ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯ ನಿಯಮದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಬೀರಿತ್ತು ಉಪಭೋಗವಾದದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ  ಉಪಭೋಗ ರಕ್ಷಣಾ ಶಾಸನವು  ಗುತ್ತಿಗೆ ಭಾಗಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನವಾದ ಕರಾರು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು  ಸಹಜ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ  ನಿಖರತೆ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸುಧಾರಕರು, ವಸತಿ ಹಿಡುವಳಿಯ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಹಿಡುವಳಿದಾರನ ರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಬೆಲೆ ನಿಗಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟರು. ಹಿಡುವಳಿದಾರನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಶಾಸನಗಳಿವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು
ಒಂದು ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವು ಕಾನೂನುಬದ್ದವಾದ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಕರಾರು ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಿದಾರರಿಂದಲೂ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಭೂನಿವೇಶನ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಿಶ್ರತಳಿ ಎನ್ನಬಹುದು. ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಿಧದ ಭೋಗ್ಯಗಳು, ಭೋಗ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ  ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಧಿನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಥವಾ ಭಾಗಿಗಳ ವಸತಿ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಭೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳು:
ಎಲ್ಲಾ ವಿಧವಾದ ಚರಾಸ್ತಿ (ಉದಾ: ಕಾರು, ಪೀಟೋಪಕರಣಗಳು) ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗಳನ್ನೂ (ಕಚ್ಚಾ ಭೂಮಿ, ಏಕ ಕುಟುಂಬ ವಸತಿಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಸ್ವತ್ತು (ಸಗಟುಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಪಾರ)) ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮಾಲಿಕನು (ಲೆಸ್ಸರ್) ಈ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ತನ್ನ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಉಪಭೋಗಿಗೆ ಬಳಸಲು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿರುತ್ತಾನೆ.
ನಿಗಧಿತ ಕಲಾವಧಿಯ ಹಿಡುವಳಿ ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಹಿಡುವಳಿ
ಒಂದು ನಿಗಧಿತ ಕಲಾವಧಿ ಹಿಡುವಳಿ ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗಿನ ಹಿಡುವಳಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕಾಲಾವಧಿಯವರಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ದಿನವಿರುತ್ತದೆ. "ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗಿನ ಹಿಡುವಳಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅಂತಹ ಒಂದು ಹಿಡುವಳಿಯು ಯಾವುದೇ ಅವಧಿಯವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದು- ಒಂದು ವಾರ ಅವಧಿಯ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನೂ ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗಿನ ಹಿಡುವಳಿ ಎನ್ನುವರು. ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ದ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಧಿಯು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಇರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶದನ್ವಯ ಇದನ್ನು ನಿಬಂಧನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು (ಉದಾ: ಬೆಳೆಯು ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗುವ ತನಕ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯುವ ತನಕ)
ಹಲವಾರು ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ  ಭಾಗಶಃ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.
ಒಂದು ನಿಗಧಿತ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಹಿಡುವಳಿಯು ಆ ಅವಧಿಯು ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಡುವಳಿದಾರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯ ಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಆ ಅವಧಿಯು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ವಾಯಿದೆಯ ಹಿಡುವಳಿ ಭೋಗ್ಯದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರವೂ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವನು/ಅವಳು ಮೌನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಡುವಳಿದಾರನಾಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಮಾಲಿಕನು ಅವನನ್ನು ಅಥವಾ ಅವಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಹಿಡುವಳಿದಾರನನ್ನಾಗಿ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ (ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ)
ಇಂತಹ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ "ಇಚ್ಛಾ ಪೂರ್ವಕ" ಎನ್ನುವರು, ಎಂದರೆ ಹಿಡುವಳಿದಾರ ಅಥವಾ ಜಮೀನುದಾರ, ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಬದ್ದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಬಹುದು.
ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿ
ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿ ಎಂದರೆ, ಇದು ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ, ತಿಂಗಳಿನ ಅಥವಾ ವಾರದ ಹಿಡುವಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಾಡಿಗೆ ಪಾವತಿಯ ಅವಧಿಯು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಯ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ನಿಗಧಿ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಸುಳ್ಳು ನಿರೂಪಣಾ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಒಂದು ಮೌಖಿಕ ಹಿಡುವಳಿಯು (ನ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ-ಒಂದು ಭೋಗ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು) ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೋಗ್ಯ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಸೊತ್ತುಗಳು ಯಾವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಲವಾರು ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾಗಿದಾರರು ಭಿನ್ನ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸದೇ ಇದ್ದಾಗ ಮತ್ತು  ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಅಂಗೀಕರಿಸದೇ ಇದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು  "ತಪ್ಪಾದ" ಹಿಡುವಳಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಹಿಡುವಳಿದಾರ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಆ ಅವಧಿ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಅವಧಿ ಮುಗಿದಾಗ ಕಾನೂನಿನ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಭೋಗ್ಯದ ಕರಾರಿನಂತೆ ಉಳಿದ ತಿಂಗಳುಗಳ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಮಾಡದೇ ಮಾಲಿಕನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಹಿಡುವಳಿದಾರನಾಗಲೀ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತನ್ನ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಾಗಿದಾರನು ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕೊಡಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಮತ್ತು ನೋಟೀಸ್‌ನ  ಮೊತ್ತವನ್ನು  ಭೋಗ್ಯಪತ್ರ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಸ್ವ ಕಾಯಿದೆ ನಿಗಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುನ್ಸೂಚನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲಿ  ಹಿಡುವಳಿ ಅವಧಿಗೆ ಸಮನಾದ ನೋಟೀಸ್ ನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು- ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಮಾಲಿಕನು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನ ನೋಟೀಸ್‌ನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೇಗೂ, ಹಲವಾರು ಕಾನೂನು ಪರಿಧಿಗಳು ಈ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಜಮೀನುದಾರರು ಇದನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸದಂತೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. ಬಾಡಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕಾಯಿದೆಗಳಿರುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಮಾಲಿಕನ ವಸತಿ ಹಿಡುವಳಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್, ಸಂತಾಮೋನಿಕಾ, ವೆಸ್ಟ್ ಹಾಲಿವುಡ್, ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಮತ್ತು ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, "ಬಾಡಿಗೆಯ ದೃಢ ಕಾನೂನು"ಗಳಿದ್ದು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿಗಳನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಇರಬೇಕಾದ ಮಾಲಿಕರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಇತಿಮಿಗಳನ್ನು ನಿಗಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
ಇಚ್ಛಾ ಪೂರ್ವಕ ಹಿಡುವಳಿ
ಮಾಲಿಕನು ಅಥವಾ ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ಒಂದು ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಾರಣದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ "ಇಚ್ಛಾ ಪೂರ್ವಕ ಹಿಡುವಳಿ " ಎನ್ನುವರು. ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಹಿಡುವಳಿಯಂತೆ ,ಇದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳವರಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಯಾವುದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಉಪಭೋಗಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೇ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ದೇಶದ ಕಾನೂನು ನಿಭಂದನೆಯಂತೆ, ಜಮೀನುದಾರ/ ಹಿಡುವಳಿದಾರ ನಿಯಮದಂತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸೂಕ್ತ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಭೋಗ್ಯವು ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾ ಪೂರ್ವಕ ಹಿಡುವಳಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಇರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ. ಆಧುನಿಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾನೂನು, ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಿಹಾರ ರಹಿತ ಹಿಡುವಳಿಯು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾಗಶಃ ಹಿಡುವಳಿಯು ಬಾಡಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಿದಾರರೂ ಸಂಪುರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ಅಥವಾ ಯವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ಒಪ್ಪಂದವಿಲ್ಲದೆ ಒಬ್ಬ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ (ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು) ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಬಹಳಷ್ಟು ನಿಗಧಿತ ಕಲಾವಧಿಯ ವಸತಿ ಹಿಡುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಖಿತ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಿಡುವಳಿದಾರನನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೇ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. (ಹೇಗೂ, ಸುಳ್ಳು ನಿರೂಪಣಾ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ 12ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೋಗ್ಯ ಪತ್ರಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲಿ, 12 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಖಿಕ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.) ಹಲವಾರು ವಸತಿಭೋಗ್ಯಪತ್ರಗಳನ್ನು 30ದಿನಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಒಳಗಾಗಿ "ಇಚ್ಛಾ" ಹಿಡುವಳಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಇಚ್ಛಾ ಪೂರ್ವಕವಾದ ಹಿಡುವಳಿಯು (ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಿತಿ ಇಲ್ಲದ) ತಾತ್ಕಲಿಕ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ಆಸ್ತಿಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕನು ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಭೋಗ್ಯದ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲವಕಾಶ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಇಷ್ಟಾನುಸಾರದ ಹಿಡುವಳಿಯು ಹೊಸ ಭೋಗ್ಯ ಪತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಲೇ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭೋಗ್ಯಪತ್ರದ  ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾಗಿದಾರರು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ  ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಂತೆ, ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ವಟಾರವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಭೋಗ್ಯವು ಮಾಲಿಕನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ನ್ಯಾಯವ್ಯಪ್ತಿಯ ಕಾಯಿದೆಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕಾಯಿದೆಯ, ಮೂಲಕ ಹಿಡುವಳಿದಾರನಿಗೆ  ಅವನ ಇಚ್ಚೆಯಂತೆ ಭೊಗ್ಯವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಹೇಗೂ, ಒಂದು ಭೋಗ್ಯವು ಒಬ್ಬ ಹಿಡುವಳಿದಾರನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ (ಉದಾ: "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ಬದುಕಲು ಇಷ್ಟ ಪಡುವನೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ) ಎಂಬುದು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಲಿಕನು ಭೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ: ಬದಲಾಗಿ ಅಂತಹ ಭಾಷೆಯು ಹಿಡುವಳಿದಾರನಿಗೆ  ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಆಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಸರಳ ಶುಲ್ಕದ ಮಾನ್ಯತೆಯ  ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
ಒಂದು ಹಿಡುವಳಿಯು ಕಾನೂನು ಬದ್ದವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ: ಈ ನಿಯಮಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳು ಕಾನೂನಿಂದ ಕಾನೂನಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ಹಿಡುವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನು ಬದ್ದವಾಗಿ ಅಂತಹ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಹರಣೆಗೆ, ಜಮೀನುದಾರನು ಬೀಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಹಿಡುವಳಿಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಡುವಳಿದಾರನು ತನ್ನ ವಟಾರವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೂ, ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದಂತಹ ಕೆಲವು ನ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಗಳಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಜಮೀನುದಾರನು, ಬೀಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ, ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸತಿ ಹಿಡುವಳಿ ಮುಂತಾದ "ಸ್ವಸಹಾಯಕ" ಪರಿಹರೋಪಾಯಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು "ರಚನಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಗಮನ" ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಜಮೀನುದಾರನನ್ನು ನಾಗರೀಕ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.