MP3
ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಪೇಟೆಂಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು MP3 ಡಿಕೋಡಿಂಗ್‌ ಅಥವಾ ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಾನೂನು ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಪೇಟೆಂಟುಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡದೆ MP3ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪರವಾನಿಗೆ ಹೊಂದಲೇಬೇಕೆ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. U.Sನಲ್ಲಿ MP3-ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಪೇಟೆಂಟುಗಳು 2007ರಿಂದ 2017ವರೆಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿನ ಊರ್ಜಿತಾವಧಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. 1991ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 6ರಲ್ಲಿ ISO CD 11172ರಂತೆ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ MPEG-1 ಮಾನದಂಡವು (ಭಾಗ 1, 2 ಮತ್ತು 3 ) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ,ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೂ ಮೊದಲು ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಒಂದು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ ಸಂಶೋಧಕರಿಂದ ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ,ಬಹಿರಂಗ ವಾಗಿರಬಾರದು. ಆದರೆ 1995ರ ಜೂನ್‌ 8ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಅವಧಿಯನ್ನು ಜೀವಿತಾವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ನಿಯಮವೊಂದು ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ISO CD 11172ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದದ್ದರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಅದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ.1992ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಗೊತ್ತಿರುವ MP3 ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.ಆದರೆ USನಲ್ಲಿ 2012ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ತನಕ MP3 ಡಿಕೋಡಿಂಗ್‌ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಮುಕತವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಜಪಾನ್‌, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು EU ದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಯರ್‌ 3 ಪೇಟೆಂಟುಗಳ MP3 ಪರವಾನಗಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ತನ್ನದೆಂದು ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಕಂಸ್ಯುಮರ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪೇಟೆಂಟುಗಳನ್ನು ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೌನ್ಹೊಫರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ MP3 ಪರವಾನಗಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು €100 ದಶಲಕ್ಷ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. 1998ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ "ಡಿಕೋಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಎನ್‌ಕೋಡರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು" ಪರವಾನಗಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಫ್ರೌನ್ಹೊಫರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಲವು MP3 ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು. "ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಫ್ರೌನ್ಹೊಫರ್‌ ಮತ್ತು ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಪೇಟೆಂಟು ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ,[MPEG Layer-3] ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು,ಮರಾಟಮಾಡಲು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ವಿತರಿಸಲು ನಮಗಿರುವ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿರ ಬೇಕು" ಎಂಬುದು ಪತ್ರದ ಒಕ್ಕಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿದ ವೊರ್ಬಿಸ್‌, AAC, ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪದ ಪರ್ಯಾಯಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. Microsoft ಸ್ವಾಮ್ಯದ Windows Media ಸ್ವರೂಪದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ MP3 ಸ್ವರೂಪದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಪೇಟೆಂಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಪೇಟೆಂಟುಗಳು ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದ ಎನ್‌ಕೋಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಪೇಟೆಂಟಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ನಡುವೆಯೂ, MP3 ಸ್ವರೂಪದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿಸುವಿಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜಾಲದ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ: ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉಚಿತವಾದ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಮೂಲದ ಡಿಕೋಡರ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಪೇಟೆಂಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಉಚಿತವಾದ ಅನೇಕ MP3 ಡಿಕೋಡರುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, MP3 ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪೇಟೆಂಟು ಶುಲ್ಕಗಳು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಬಳಕೆದಾರರ ಮೇಲೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಬೀರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ವರೂಪವು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗಿದೆ. ಸಿಸ್ವೆಲ್‌ S.p.A. ಮತ್ತು ಅದರ U.S. ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಆಡಿಯೊ MPEG, Inc. ಹಿಂದೆ MP3 ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಪೇಟೆಂಟು ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರ ಪೇಟೆಂಟುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ 2005ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಥಾಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಸಿಸ್ವೆಲ್‌ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ವಿವಾದಗಳು ಇತ್ಯಾರ್ಥಗೊಂಡವು. MP3-ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಪರವಾನಗಿಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೊಟರೊಲಾ ಕಂಪನಿಯು ಆಡಿಯೊ MPEGಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಪರವಾನಗಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದ ವಿವಾದವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್‌ಡಿಸ್ಕ್‌ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಿಸ್ವೆಲ್‌ನ ಪರವಾಗಿ ಇಟಲಿಯ ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ, 2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನಲ್ಲಿನ IFA ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್‌ಡಿಸ್ಕ್‌ ಮಳಿಗೆಯಿಂದ MP3 ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಜರ್ಮನ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಈ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರು ರದ್ದುಮಾಡಿದರಾದರೂ, ಈ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅದೇ ದಿವಸ ತಡೆಹಿಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಓರ್ವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು "ಅಮೆರಿಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ ತರುವಿಕೆ" ಎಂದು ತಮ್ಮದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು. ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ MP3 ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೇಟೆಂಟು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಒಂದು ಖಟ್ಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಪಲ್‌, ಸ್ಯಾಮ್ಸಂಗ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‌ಡಿಸ್ಕ್‌ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ MP3 ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು. ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಮಾರ್ಶಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು; ಅಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುವುದರಿಂದ ಪೇಟೆಂಟು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ದಾವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. "ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಒಂದು MPEG ಧ್ವನಿ ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಮತ್ತು MPEG ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಧ್ವನಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡ, 2006ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಚಿಪ್‌-ತಯಾರಕ ಕಂಪನಿಯಾದ ಸಿಗ್ಮಾ ಟೆಲ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆ 7,065,417ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ MP3 ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿತು. AT&T-ಬೆಲ್‌ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌ನಿಂದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ MP3 ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್‌ ಹಾಗೂ ಅಡಕಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನೂ ಅಲ್ಕಾಟೆಲ್‌-ಲುಸೆಂಟ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. 2006ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕಂಪನಿಗಳ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲು), ತನ್ನ ಏಳು ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿದ ಆಲ್ಕಾಟೆಲ್‌ ಕಂಪನಿಯು, Microsoftನ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು (ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಕಾಟೆಲ್‌-ಲುಸೆಂಟ್‌ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌). 2007ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 23ರಂದು ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯೆಗೋದ ನ್ಯಾಯದರ್ಶಿ ಮಂಡಳಿಯೊಂದು ಅಲ್ಕಾಟೆಲ್‌-ಲುಸೆಂಟ್‌ಗೆ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾರ್ಹವೆನ್ನಬಹುದಾದ 1.52 ಶತಕೋಟಿ US$ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞೆಮಾಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, Microsoft ಪರ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. AT&T ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಬ್ರಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಜೇಮ್ಸ್‌ ಡಿ. ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಆಲ್ಕಾಟೆಲ್‌-ಲ್ಯುಸೆಂಟ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾದ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಒಂದಕ್ಕೆ ಫ್ರೌನ್ಹೊಫರ್‌ನ ಸಹ-ಮಾಲೀಕತ್ವವಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತೀರ್ಪುನೀಡಿತು. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಥಾಮ್ಸನ್‌, ಫ್ರೌನ್ಹೊಫರ್‌ IIS, ಸಿಸ್ವೆಲ್‌ (ಮತ್ತು ಅದರ U.S. ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಆಡಿಯೊ MPEG), ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ MP3 ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಸ್‌, ಮತ್ತು ಅಲ್ಕಾಟೆಲ್‌-ಲುಸೆಂಟ್‌ - ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಂಪನಿಗಳೂ ಡಿಕೋಡರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಕ್ತ MP3 ಪೇಟೆಂಟುಗಳ ಕಾನೂನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕುರಿತು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಆ ಪೇಟೆಂಟುಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ MP3ಯ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.