ಮೇಘನಾದ್_ಸಹಾ
ನಕ್ಷತ್ರದ ರೋಹಿತ ದರ್ಶನ
ಜರ್ಮನಿಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸಹಾರವರಿಗೆ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌‌ನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ H.H.ಟರ್ನರ್ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ ವು ಆತನ ಪ್ರಕಾರದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಿದರು ಹಾಗೂ ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲ್ಲರಿ ಹ್ಯಾಲೆಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. 1921ರ ಜುಲೈ 9ರಂದು ಸಹಾರವರು ಹ್ಯಾಲೆಗೆ ಹೀಗೆಂದು ಬರೆದರು: "ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಸೋಲಾರ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ಯಾರಾದರೂ ಈ ಪತ್ರದ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧನಗಳು ತುಂಬಾ ಪರಿಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಖಭೌತಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಖಭೌತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾದರೆ ನಾನು ತುಂಬಾ ಸಂತಸ ಪಡುತ್ತೇನೆ." ಈ ಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಫಿಲಸೋಫಿಕಲ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಆತನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಡಿದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸೆಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹೆನ್ರಿ ನೋರಿಸ್ ರಸ್ಸೆಲ್ ಸಹಾರವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಸಹಾರವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ರುಜುವಾತಾಗಿರುವ ಹ್ಯಾಲೆಯವರ ಮನವೊಪ್ಪಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಹಯೋಗದಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ರೋಹಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸಹಾರವರು ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸೀಮಿತ ಮಾಹಿತಿ ಮ್ತತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪದೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು, ಆದರೂ ಅವು ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ರಸ್ಸೆಲ್ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಏನು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದರು. 1908 ಮತ್ತು 1913ರ ಮಧ್ಯೆ ಆತ ಹುರುಪಿನಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ನಕ್ಷೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಬಹುದೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಂತಹ ಒಂದು ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹರ್ಟ್ಜ್‌ಸ್ಪ್ರಂಗ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರ್ಟ್ಜ್‌ಸ್ಪ್ರಂಗ್–ರಸ್ಸೆಲ್ ನಕ್ಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಆತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಪಟ್ಟಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗೂಡಿದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಅಕ್ಷರಸಂಕೇತಗಳು ನಕ್ಷತ್ರದ ಕೆಲವು ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ರಹಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇದು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪಿಕರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನನ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಸ್ಕೀಮ್ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ರೋಹಿತವು ಸರಣಿಯಾದ್ಯಂತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಕ್ಷತ್ರದ ವಾತಾವರಣದ ತಾಪಮಾನವು ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರಬಹುದೆಂದು ರಸ್ಸೆಲ್ ಊಹಿಸಿದರು; ಆದರೂ ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಹೀರಿಕೆಯ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಹಾ ಅದಾಗಲೇ ತನ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ (A.ಫೌಲರ್‌ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ) ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆಂದು ರಸ್ಸೆಲ್‌ಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಹಾ ರಸ್ಸೆಲ್‌ರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಆ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು: "ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೋಹಿತವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 99%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಆರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ B A F G K M ಮೊದಲಾದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ನಿರಂತರ ಸರಣಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ನಕ್ಷತ್ರದ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ನಕ್ಷತ್ರದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಅಂಶದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರಸ್ಸೆಲ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ." ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಹೀಗೆಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ತಾಪಮಾನ ಪರಿಮಾಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದವರಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದವು, ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ ರೇಖೆಯು ಯಾವಾಗ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು. ಫೌಲರ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಲ್ನೆಯವರು ರೇಖೆಯ ತೀವ್ರತೆಯು ಯಾವಾಗ ಗರಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಗಮನಿಸಿದ ನಂತರ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಇಬ್ಬರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಆಗ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೆಸಿಲಿಯ ಪೇನ್-ಗ್ಯಾಪೋಸ್ಚ್ಕಿನ್ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: