cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ
ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಲವಾರು ಮಗ್ಗುಲುಗಳಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಸೂಚನೆ: ಇದು ಒಂದು ಸಮಗ್ರವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.
ಎಸ್ ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ
'''ಎಸ್. ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ''' (ಮಾರ್ಚ್ ೨೬, ೧೯೦೬ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೭ ೧೯೬೯)  ಅವರು  ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಕಾರರು.
ಜೀವನ
ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರೆನಿಸಿದ್ದ ಎಸ್.ಎನ್. ಸ್ವಾಮಿಯವರು ಈಗಿನ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಳಂದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯರಗಂಬಳ್ಳಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 26, 1906ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶಿಲ್ಪ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ವೀರತ್ತಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಹೀಗಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಬಂದ ವಿದ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಸಾಧನೆ
ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ವೃತ್ತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಮುಂಬಯಿ ಜೆ.ಜೆ. ಕಲಾಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಕಲಾಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ವೃತ್ತಿ ನಡೆಸಿದರು.
ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು
ಮೈಸೂರು ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಮೊಹಲ್ಲದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾರಾಜ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನ ಭಿತ್ತಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಶಾರದಾದೇವಿ ಚಿತ್ರ, ಕಬೀರ್ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ದೃಶ್ಯ, ವೃತ್ತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಒಡ್ಡೋಲಗದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ಜನರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತಹ ಸ್ವಾಮಿಯವರ  ಕಲಾವಂತಿಕೆಯ ನಿದರ್ಶನಗಳು. ಹಲವಾರು ಭಾವಚಿತ್ರಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲೂ ಅವರದ್ದು ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆ ಎನಿಸಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಶಾಲೆಯ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ ಚಿತ್ರ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ, ಭಾಗವತ ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದುವುದು, ಕೇಳುವುದು, ಕತೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರ ರಚನೆ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಹವ್ಯಾಸವೇನೋ ಎನಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅಶೋಕ ವನದಲ್ಲಿ ಸೀತಾದೇವಿ ರಾವಣನ ಕೈಸೆರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಾಯಾಜಿಂಕೆಗೆ ಮೋಹಗೊಂಡ ಸೀತೆ ರಾಮನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಭೀಪ್ಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಮುಂತಾದವು.
ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಚಾತುರ್ಯ
ಸ್ವಾಮಿಯವರದು ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲದ ಸರಳ ಜೀವನ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಒಂಟಿಕೊಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮನೆಮಾರಿ ಹುಟ್ಟೂರಾದ ಯರಗಂಬಳ್ಳಿಗೆ. ಹೋಗಿ ಪುನಃ ವಾಪಸ್ಸು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದರು. ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತಾನತೆ ಮೂಡಿತು ಎಂದೆನಿಸಿದಾಗ ಗಂಧದ ಮತ್ತು ದಂತದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿದರು. ಬೇಲೂರಿನ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ್ದವು.
ವಿದಾಯ
ಕರ್ನಾಟಕ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಎಸ್ ಎನ್ ಸ್ವಾಮಿಯವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 1969ರಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆ ಜಗನ್ಮಾತೆಯಲ್ಲೇ ಲೀನವಾದರೋ ಎಂಬಂತೆ ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು.
ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ
ಕಣಜ
ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಕಲೆ
ಹರಳುಚೋಳೆ
ವಿವರಣೆ
ಪಚ್ಚೆ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಕ, ಜೋಡಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವು ಸಾಕಷ್ಟು ಭೂಮಂಡಲವಾಗಿದ್ದು, ಆಗಾಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾರಿಯುವಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಕ್ಕಿಗಳು
ಪಿ. ಭಾನುಮತಿ
thumb|ಭಾನುಮತಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಪಾಲುವಾಯಿ ಭಾನುಮತಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ, (Telugu: భానుమతీ రామకృష్ణ)
(೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, ೧೯೨೫-೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೦೫)
ಡಾ.ಪಿ.ಭಾನುಮತಿಯವರ, ಪ್ರತಿಭೆ ಬಹುಮುಖವಾದದ್ದು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಖ್ಯಾತ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕಿ, ನಟಿ, ನಿರ್ದೇಶಕಿ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕಕಿ, ಸಂಕಲನಕಾರ್ತಿ, ಚಿತ್ರಕಥಾ ಲೇಖಕಿ, ನೃತ್ಯಪ್ರವೀಣೆ, ಭರಣಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊದ ಮಾಲಕಿ,ತೆಲುಗಿನ ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾತಿ, ಮತ್ತು ಮೇಧಾವಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲೂ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದ ಭಾನುಮತಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ, ಪುರಂದರದಾಸರ ೮ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಶಂಕರಾಭರಣ, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಕಾನಡ, ಕಾಂಬೋಧಿ, 'ಬೇಹಾಗ್' ಹಾಗೂ 'ಆನಂದ ಭೈರವಿ' ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಆ ಅಮರ ಗಾಯಕಿಯ ಕನ್ನಡ ಇನಿದನಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿ, ಸೇರಿದಂತೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಹಿಂದೆ, 'ಟೆಂಟ್ ಸಿನಿಮಾ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು, ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕದ ಪರದೆ ಏಳುವಮೊದಲು, ಸಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಪುಡಿ, ನಾರುಬೇರಿನ ಔಷಧಿಮಾರುವವರ ಬಳಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ 'ಗ್ರಾಮಾಫೋನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್' ಗಳು ಭಾನುಮತಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಹಾಡುಗಳೇ. ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ 'ಕೆಂಪರಾಜ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್' ರವರ 'ನಳದಮಯಂತಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದು. ಆದರೆ, ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ, 'ಎಂ.ವಿ.ರಾಜಮ್ಮ' ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಾಧಾರಮಣ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು.
ಬಾಲ್ಯ, ಮನೆಯ ಪರಿಸರ
'ಭಾನುಮತಿ'ಯವರು, ಸರಸ್ವತಮ್ಮ ಮತ್ತು ಬೊಮ್ಮರಾಜು ವೆಂಕಟ ಸುಬ್ಬಯ್ಯನವರ ಮೂರನೆಯ ಪುತ್ರಿ. ಪ್ರಕಾಸಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೊಡ್ಡಾವರಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆಯವರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿ ಇತ್ತು; ಅವರು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು, ಮಗಳೂ ಪ್ರೇರಿತರಾದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾನುಮತಿಯವರಿಗೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿದರು. ಅವರು,೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ 'ಚಲನಚಿತ್ರ ವಲಯ'ಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಮಾಡಿದರು. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾನುಮತಿಯವರ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಜನ ಅವರನ್ನು ’ಅಷ್ಟಾವಧಾನಿ’ಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. 'ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ'ದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿಯಿತ್ತು. 'ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ', ಅವರ ಪ್ರಿಯವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಚಿತ್ರ, 'ವರ ವಿಕ್ರಯಮ್' ನಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಕಾಳಿಂದಿ'ಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಿ.ಪುಲ್ಲಯ್ಯ’ ನವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು.
ಸಿ.ಎನ್.ಅಣ್ಣಾದುರೈ ಕೊಟ್ಟ ಬಿರುದು
ಸಿ.ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದು,ರೈ ನಾಡಿಪ್ಪುಕ್ಕು ಲಕ್ಕನಂ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.(ನಟನಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಕರಣ ಕೋವಿದೆ) ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತ, ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುದ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಾವೇ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಭಾನುಮತಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಹಾಡಿದ ಕೆಲವು ಮರಯಲಾರದ ಗೀತೆಗಳು : '''ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಡನಾಟ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಜೊತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ.'''
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
'ಕ್ರಿಷ್ಣ ಪ್ರೇಮ' ಚಿತ್ರದ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಪಾದಕ, ಪಿ.ಎಸ್. ರಾಮಕೃಷ್ಣರಾವ್ ರವರನ್ನು ಭೆಟ್ಟಿಯಾದರು. ಈ ಭೇಟಿ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಆಗಸ್ಟ್,೮, ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಗನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, 'ಭರಣಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್' ಎಂಬ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ
ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳ ಖ್ಯಾತ ಅಭಿನೇತ್ರಿ, ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕಿ, ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಒಂದು ತೆಲುಗುಚಿತ್ರ ’ವರುಡ ಕಾವಾಲಿ’ಯಲ್ಲಿ ಸಂಧರ್ಬೋಚಿತವಾಗಿ ಬರುವ 'ಕೃಷ್ಣಾನೀ ಬೇಗನೆ ಬಾರೋ' ಎಂಬ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಭಾನುಮತಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಜಿ.ರಾಮನಾಥನ್. ಡಾ. ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಜೊತೆ, 'ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲೂ ರಾಜ್ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಆಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿಯವರು, ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.
ಮರಣ
ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್
ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಅಥವಾ ತಲಾಕ್-ಎ-ಬಿದ್ದತ್ (ತ್ವರಿತ ವಿಚ್ಛೇದನ) ಮತ್ತು ತಲಾಖ್-ಎ-ಮೊಘಲ್ಲಾಜಾ (ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ವಿಚ್ಛೇದನ), ಇದು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹನಾಫಿ ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪುರುಷನು ತಲಾಖ್ ("ವಿಚ್ಛೇದನ" ಪದದ ಅರೇಬಿಕ್ ಪದ) ಪದವನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ (ತಲಾಖ್, ತಲಾಖ್, ತಲಾಖ್) ಮೌಖಿಕ, ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.
=ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ವಿರುದ್ಧ ಮಸೂದೆ= ಬಹಳ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿರೋಧದ ನಂತರ ೨೦೧೯ ರ ಜುಲೈ ೨೬ ರಂದು ಈ ಮಸೂದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೭ ಎಂಬ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು; ಇದನ್ನು ೨೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು ಲೋಕಸಭೆ (ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆ) ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಮಸೂದೆಯು ಯಾವುದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ (ತಲಾಖ್-ಎ-ಬಿದ್ದತ್) ಅನ್ನು - ಮಾತನಾಡುವ, ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ಇಮೇಲ್, ಎಸ್ಎಂಎಸ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ನಂತಹ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವ ಗಂಡನಿಗೆ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್‌ಜೆಡಿ, ಎಐಐಎಂ, ಬಿಜೆಡಿ, ಐಎನ್‌ಸಿ, ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ, ಮತ್ತು ಐಯುಎಂಎಲ್‌ನ ಸಂಸದರು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಚಿವ ರವಿಶಂಕರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ರವರು ಮಂಡಿಸಿದ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಈ ಮಸೂದೆಯು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ (ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆ) ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಹಲವಾರು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಲೋಕಸಭಾ ಸದನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಬಹುಮತ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೧೮ ರಂದು ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ೨೦೧೯ ರ ಜುಲೈ ೩೦ ರಂದು ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ) ಮಸೂದೆಯು ೨೦೧೯ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧ ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್ ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಅದು ಕಾನೂನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ, ಈ ಮಸೂದೆಯು ೨೦೧೯ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾನೂನಾಗಿ ಬದಲಿಸಿದೆ. ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಮಸೂದೆಯು, ಮೊದಲು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಅಂದರೆ ೨೦೧೭ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದದ ಮೂಳೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಘೋಷಿಸಿತ್ತು.
=ಅಭ್ಯಾಸ= ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಎನ್ನುವುದು ವಿಚ್ಛೇದನದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಮೂಲಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪುರುಷನು ತಲಾಕ್ (ವಿಚ್ಛೇದನದ ಅರೇಬಿಕ್ ಪದ) ಅನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಉಚ್ಚಾರಣೆಯು ಮೌಖಿಕ ಅಥವಾ ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ, ಎಸ್‌ಎಂಎಸ್, ಇಮೇಲ್ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಂತಹ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿಧಾನಗಳಿಂದಲೂ ತಲುಪಿಸಬಹುದು. ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಪುರುಷನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘೋಷಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿ ಹಾಜರಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಹೆಂಡತಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
=ಹಿನ್ನೆಲೆ= ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು (ಶರಿಯತ್) ಅರ್ಜಿ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೩೭ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಅದಲ್ಲದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೊದಲು, ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗಾಗಿ "ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೊಹಮ್ಮದನ್ ಕಾನೂನು" ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಮೇಲೆ ಇದರ ಹಿಡಿತವಿತ್ತು.
ಉಲಾಮಾಗಳಿಂದ (ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಾನೂನು ವಿದ್ವಾಂಸರ ವರ್ಗ) ಶರಿಯತ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಹನಾಫಿ ಸುನ್ನಿಯರ ಉಲಮಾಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಬಂಧನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಮುಂದೆ ಈ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಷರಿಯಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಹ್ಲಾ-ಐ ಹದೀಸ್, ಟ್ವೆಲ್ವರ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ತಾಲಿಗಳ ಉಲಮಾಗಳು ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಿದ್ವಾಂಸ ಅಪರ್ಣ ರಾವ್ ಅವರು ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಉಲಮಾಗಳ ನಡುವೆ ಸಕ್ರಿಯ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಅನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ವಿಚ್ಛೇದನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನೂನಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂ ದಂಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯನ್ನು ನಾಗರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ೧೯೫೪ ರ ವಿಶೇಷ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ದಂಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸದ ಕಾರಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಿಷಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೭
ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೦೦ ತ್ವರಿತ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಪ್ರಕರಣಗಳ ನಂತರ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೮, ೨೦೧೭ ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೭ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಮಸೂದೆಯು ಯಾವುದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ (ತಲಾಖ್-ಎ-ಬಿದ್ದತ್) ಅನ್ನು - ಮಾತನಾಡುವ, ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿಧಾನಗಳಾದ ಇಮೇಲ್, ಎಸ್‌ಎಂಎಸ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅನೂರ್ಜಿತ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪತಿಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್‌ಜೆಡಿ, ಎಐಐಎಂ, ಬಿಜೆಡಿ, ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಮತ್ತು ಎಐಎಂಎಲ್‌ನ ಸಂಸದರು ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ದೋಷಪೂರಿತ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಎಂದು ಕರೆದರೆ, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೧೯ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ, ೨೦೧೮
ಭಾರತದ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರೂ ತ್ವರಿತ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಅಭ್ಯಾಸವು ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗಿಸಲು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು.
ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ :
ಈ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೮
ಮಸೂದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ :
ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಲೋಕಸಭೆ ೨೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಒತ್ತಾಯಿಸಿವೆ.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ, ೨೦೧೯
೨೦೧೮ ರ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯು ೨೦೧೯ ರ ಜನವರಿ ೨೨ ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣ, ಸರ್ಕಾರವು ಜನವರಿ ೧೦, ೨೦೧೯ ರಂದು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು. ೨೦೧೯ ರ ಜನವರಿ ೧೨ ರಂದು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್ ಅವರು ೨೦೧೯ ರ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೯
೨೦೧೯ ರ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯು ೨೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು (ಅಂದರೆ ಸಂಸದೀಯ ಅಧಿವೇಶನ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಆರು ವಾರಗಳ ನಂತರ). ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೯ ರ ಜೂನ್ ೨೧ ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯು ೨೫ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ ರಂದು ಮತ್ತು ನಂತರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಿಂದ ೩೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
=ಉಲ್ಲೇಖ=
ವರ್ಗ:ಕಾನೂನು ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಲೇಖನ
ಮುಜಫರ್‌ಪುರ್
ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ (मुज़फ़्फ़रपुर,  ) ಎಂಬುದು,  ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ವಾದ ಬಿಹಾರ ದ ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.
ಮುಜಫರ್ ಪುರ್,ಲಿಚಿಹಣ್ಣಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಬಿಹಾರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ  ಹುಟ್ಟುವ ಸಾರ್ವವಾರ್ಷಿಕ ಹರಿಯುವ  ಬುರಿ/ಬುಧಿ ಗಂಡಕ್ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಗರವು, ಅದರ ರುಚಿಕರವಾದ ಷಾಹಿ ಲಿಚಿ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಲಿಚಿ ಎಂಬ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಅಮೇರಿಕನ್ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮಾರ್ಕ್ ಟ್ವೈನ್, ಈ ನಗರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದಾಗ ಅವನ ಪುಸ್ತಕವಾದ -ಫಾಲೋಯಿಂಗ್ ದಿ ಇಕ್ವೆಟರ್, Ch LVII ........."ನಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರವಾದ ಹೂಗಳ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ತೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹೂಗಳ ರಸದಿಂದ ಅಫೀಮು ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಂಡಿಗೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ."  ಭಾರತದ ಪಿತಾಮಹ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು 1918 ರಲ್ಲಿ  ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಂಪಾರಣ್ ನ ಇಂಡಿಗೋ ಕೃಷಿಕರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮೋತಿಹಾರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಜಫರ್‌ಪುರ್‌ಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, , ಅಧ್ಯಾಯ - "ದಿ ಜೆಂಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ",ಯಲ್ಲಿ  ಅವರು ಹೇಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂತೋಷಕರ ದಿನಗಳನ್ನು ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿರುವ  ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಬಂಗಾಳಿ ಕವಿಯಾದ ರವೀಂದ್ರ ನಾಥ್ ಠಾಕೂರ್ ರವರಿಗೆ  1902ರಲ್ಲಿ, ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾಗತ ನೀಡಿದರು. ಉಗ್ರವಾದಿರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂಬಂತೆ 1908ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾಂಬ್ ಅನ್ನು ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪೋಟಿಸಲಾಯಿತು. ಖುದಿರಾಮ್ ಬೋಸ್, ಎಂಬ ಬಂಗಾಳಿ ಹುಡುಗ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ.
Dr. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್,ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿದ್ದು,. ಇವರು ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರೇಟ್ ಭೂಮಿಹಾರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು (ಈಗ ಇದು ಲಂಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದೆ). ಈ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ದಿವಂಗತ ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಾಲಿನಿಯಂತಹವರು ಕೂಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಇರುವಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಪಟ್ಟಣವು ಒಂದಾಗಿದೆ. ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ದವಸ ಧಾನ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಬೌಗೋಳಿಕತೆ
ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಪಟ್ಟಣವು 26.12°N, 85.4°W ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ  ಭೂಕಂಪವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. 1934 ರ ಜನವರಿ 15 ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಅನೇಕ ಜನರು ಸಾವಪ್ಪಿದರು.. ಇದು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 47 ಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ(154 ಅಡಿ ಎತ್ತರ). ಬಟ್ಟಲಿನಾಕಾರದ, ಕೆಳಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಬಿಹಾರದ ಇಂಡೋ-ಗ್ಯಾಂಜೆಟಿಕ್(ಗಂಗಾನದಿ) ಬಯಲಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು(ಹೂಳು) ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವನ್ನು ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಳೆಆಶ್ರಯದ ಸುತ್ತಿಬಳಸಿ ಹರಿಯುವ ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳು ತರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮಣ್ಣು ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗಿರುವ, ಮರಳಿನಂತಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು ಮುಟ್ಟಲು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದಲ್ಲದೇ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಮೈ ದೃಶ್ಯ ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷವಿಡೀ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಹಳೆಯ ನದಿ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿಯ ಮರಳಿನ ನದಿ ದಂಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧವಾದ ಗಾಳಿ, ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟಣವು ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಖಾಸಗಿ ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಜವಾದ ನದಿಗಳು ವಿಹಾರ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗೆ/ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ/ಬೀಡು ಬಿಡಲು/ಸುತ್ತಾಡಲು ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಗೈರುಹಾಜರಿಯು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಗರವು, ನೆಲಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ 20 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕೆಳಗಿರುವ ನೀರಜಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಹಚ್ಚಹಸಿರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಗರವು, ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಪತಹಿ ಎಂಬ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, 4000 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ವಿಮಾನಹಾದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯ ನಗರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಗ್ರಾಮೀಣರು ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಇದು, ಗಂಭೀರವಾದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕಸವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಿಲಕ್ ಮೈದಾನ್ ರಸ್ತೆ  ಕಲ್ಯಾಣಿ ಮತ್ತು ಸರೈಯಗುಂಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ದಟ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿರುವ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸರಂಜಾಮುಗಳ ಮಾರಾಟಮಾಡುವ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಅಂಗಡಿ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಇವು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಮಳಿಗೆಗಳು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಜನಜಂಗುಳಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೋತಿಹೀಲ್ ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಚಕ್ಕರ್ ಮೈದಾನ್ (Oval) ಎಂಬುದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೈನ್ಯದ ಸಣ್ಣ ತುಕಡಿಯಿರುವಂತಹ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಲಾಖೆಗೆ ಒಳಪಡದ ಘಟಕ 151 Inf Bn (TA) JAT ಆಗಿದೆ. ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಪಟ್ಟಣವು, ಬಾಬಾ ಗರೀಬ್ ನಾಥ್ (ಶಿವನ ದೇವಾಲಯ), ಚತುರ್ಭುಜ್-ಸ್ಥಾನ್, ರಾಜ ರಾಜೇಶ್ವರ್ ದೇವಿ ಕಾಳಿ (ದುರ್ಗ), ರಾಜಾ ದರ್ಭಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾಳಿಬರಿಯ ದೇವಾಲಯ ಹಾಗು  ಕಾಳಿ ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ಖರ (ರಮಣದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುದ್ವಾರ), ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಶ್ರಮ ( ಬೆಲಾ - ಮಿಥನ್ ಪುರದಲ್ಲಿ), ಮುಸಲ್ಮಾನರ ( ಕಂಪನಿ ಬಾಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಬಡಿ ಮಸೀದಿ, ಪುರಾನಿ ಬಜಾರ್ ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ದಾತಾ ಕಂಬಲ್ ಷಾ ಮಜಾರ್, ಸರೈಯಗುಂಜ್ ನ ಬಡಾ ಕರ್ ಬಲಾ ಮತ್ತು ಬನಾರಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚೌಕ್ ನ ಬಳಿಯಿರುವ ಬಡಾ ಇಮಾಮ್ ಬರಾ), ಬೌದ್ಧರ, ಜೈನರ , ಕ್ರೈಸ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದವರ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರಗಳಿವೆ.
ಇತಿಹಾಸ
1934 ರ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ, ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ 8.1 ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪ, ನಗರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಹಾನಿಯಾಯಿತಲ್ಲದೇಕೊಲ್ಕತ್ತ ಮತ್ತು ಕಠ್ಮಂಡು ವಿನಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾನಿಯುಂಟಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು 1988 ರ ಬಿಹಾರ ಭೂಕಂಪ ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಂಪಿಸಿತು.
ಹವಾಗುಣ
ಬೇಸಿಗೆಯ ಏಪ್ರಿಲ್-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣದ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆ (28/40 deg C,90% ಗರಿಷ್ಠ)ಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾದ ಹವಾಮಾನವಿದ್ದು, 06/20 deg C. ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಗಾಳಿಯು ಹೋಲಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡಲು ಪ್ರಶಸ್ತ ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿವೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಂಗಾರುಋತುವಿನ (ಜೂನ್ ನ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನವರೆಗೆ)ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತ ,ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿಯನ್ನು  ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ
ಲಿಚಿಯ ರಫ್ತಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕೈಯಿಂದ ನೇಯ್ದ ಬಟ್ಟೆ, ಕಬ್ಬು, ಇಂಡಿಗೋ, ಅಫೀಮು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೆಲವು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈಗ ಇವು ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಪಾಳುಬಿದ್ದಿವೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಬಿಹಾರ ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಮುಂಬಯಿ, ಸೂರತ್ ಮತ್ತು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮಾರ್ವಾಡಿ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಸುಟಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸರಕುಗಳ ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸರೈಯಗಂಜ್ ನ "ಗೋಲಾ" ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಮೋತಿಹೀಲ್ ಪಟ್ಟಣದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯಾಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ:ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಜೂಟ್, ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು. ಹೂಕೋಸು, ಎಲೆಕೋಸು, ಟೊಮೇಟೊ, ಮೂಲಂಗಿ, ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಬೀಟ್ರೂಟ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೆಲವೊಂದು ತರಕಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬು, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯ ರಹಿತ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ರುಚಿಕರವಾದ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಲಿಚಿ ಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗು ಹಾಗು ವಿದೇಶಕ್ಕೂ ಕೂಡ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೋಟೆಲ್ ಗಳು: ಇಲ್ಲಿ A.C. ಮತ್ತು -A.C. ಇಲ್ಲದ ಕೋಣೆಗಳಿರುವ ಕೆಲವು ಹೋಟೆಲ್ ಗಳಿವೆ.
ಲಿಚಿ
ಮೇ ಯಿಂದ ಜೂನ್ ನ ವರೆಗೆ ದೊರೆಯುವಂತಹ ಲಿಚಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ, ವೈಶಾಲಿ, ಸೀತಾಮರಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಚಂಪಾರಣ್, ದರ್ಭಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಟಿಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25.27 ಸಾವಿರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟು 3 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ನಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಚಿ ಬೆಳೆಯ 54% ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು 70% ನಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಿಂದ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುವ ಲಿಚಿ ಹಣ್ಣಿನ ಪಾಲು 1% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರಣೆ
2001 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ, ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನಗರ 305,465 ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 54 ರಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 46 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 60 ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡಾ 59.5 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ: ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 62 ರಷ್ಟು ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 57 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 13% ರಷ್ಟು 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ, ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಸರಿಸುಮಾರು 3,743,836 ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 1,941,480 ರಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1802356 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಪುರುಷರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅನುಪಾತವು 1000:928 ನಷ್ಟಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 48.15 ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:ಶೇಕಡಾ 60.19 ರಷ್ಟು ಪುರುಷರ ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 35.20 ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಉಪಭಾಷೆ ವಜ್ಜಿಕ,- ಇದು ಮೈಥಿಲಿ ಮತ್ತು ಬೊಜ್ ಪುರಿ ಭಾಷೆಯ ಸಂಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. ಬಿಹಾರ ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ: ಅಂಗಿಕ, ಬೊಜ್ ಪುರಿ, ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಮೈಥಿಲಿ.
ಅಡುಗೆಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳು
"ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನ ಅಡುಗೆಯ ವಿಧಾನ" ವೆಂಬ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ, ಖಚಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅದರ ಶೈಲಿಯದೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಬಹುಪಾಲು ಅಡುಗೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಡುಗೆಯ ವಿಧಾನವೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು, ವಿವಿಧ ಲೆಂಟಿಲ್ ಗಳನ್ನು, ಹಸಿರು, ಹಳದಿ, ಗೆಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಯ ತರಕಾರಿಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಸಂಬಾರು ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಕಡ್ಲೆ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ, ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ. ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನ ತಿಂಡಿಗೆ ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ - ಜಿಲೇಬಿ, ಪೂರಿ, ಸಮೋಸ, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಕರಿ -ಎಲ್ಲವು ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಬೆಯಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಚಟ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲಿನ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವ ಇವು ಕೆಲವು ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯವೆನಿಸಿದ ಚೀನಿ ತಿನಿಸುಗಳಾದ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೂಡಲ್ಸ್, ತಂದೂರಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅವನ್ನು ರುಚಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾದ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಡುಗೆಗಳು ಪಾನ್ -ಇಂಡಿಯ ರೀತಿಯ, ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ, ಕಾರವಾದ, ಎಣ್ಣೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ಹೆಂಡವು ಈಚಲು ಮರದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಪಾನೀಯವಾಗಿದ್ದು, ಸರಿಸುಮಾರು 5%-8% v/v ಯಷ್ಟು ಆಲ್ಕಹಾಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬಡವನ ಬಿಯರ್ ಎಂದೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಸಿಹಿತಿಂಡಿ- ಖಾಜ, ಮೋತಿಚೂರ್ ಕ ಲಡ್ಡು, ಕಾಲಾ ಜಾಮೂನ್, ಕೇಸರಿಯಾ ಪೇಡಾ ಮತ್ತು ಪರ್ವಾಲ್ ಕಿ ಮಿಠಾಯಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು. ಆದರೆ ಇವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟಿನ ಪರೋಟ ಇದು ಚಪ್ಪಟ್ಟೆ ರೊಟ್ಟಿಯಂತಹ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕುದಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಾದಿರುವ  ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆ /ತುಪ್ಪದಿಂದ ಕರಿಯಲಾದ ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೋನಿ ಕಾ ಸಾಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಾರು ನ ಚಪಾತಿ ಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು ,ಇದನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಬಡವರೂ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪಿತ್ತಹ್ , ಇದನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಅಕ್ಕಿ/ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಲಾಗುವ ಕಡಲೆ ಬೀಜ (ಚನ್ನ) ಅಥವಾ ಹಾಲಿನ ಕೋಯಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಗ್ಡಿ, ಇದು ಗುಬ್ಬಿ ಗಾತ್ರದ ಚಿಕ್ಕ ಹಕ್ಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಣ್ಣೆಹಾಕದೆ ಅಥವಾ ಮಸಾಲೆ ಕರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದರೆ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಘೋಷಣೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿವ್ರಾ  ,ಬಡಿದ ಅಕ್ಕಿಯಾಗಿದ್ದು, (a) ಕೆನೆಯುಳ್ಳ ಮೊಸರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪನ್ನು ಹಾಕಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (b) ಕಂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ತನಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕರಿದು, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸು, ಉಪ್ಪು ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಖನಾ , ಕೀರು- ಮಖನಾ ಎಂಬ ಜಲಸಸ್ಯದ ಬೀಜಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಹಾಲು-ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೊಟ್ಟೆಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ. (ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಒಣಹಣ್ಣಾಗಿದೆ)- ಇದನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಭಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪಫ್(ಉಬ್ಬಿಸುವುದು) ಮಾಡಿಯೂ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕುನಿ  '', ಮಸಾಲೆ ತುಂಬಿದ ಪರೋಟ: ಇದನ್ನು ಬೇಯಿಸಲಾದ ಕಡ್ಲೆಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸತ್ತು, ಈರುಳ್ಳಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಸಾಸಿವೆ, ಉಪ್ಪು, ಇತ್ಯಾದಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿವೆ.'' ದಾಲ್ ಪಿಥಿ ಎಂಬುದು ರುಚಿಕರವಾದ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ದಾಲ್, ಉದಾ ಲೆಂಟಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾದ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಚಕ್ಕಾ, ಬಚ್ಕ, ಕಚ್ರಿ (ಕಚೋರಿಯಲ್ಲ), ಫುಲೋರಿ-ಇವೆಲ್ಲವು ಪಕೋಡವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾದ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಲೆಂಟಿಲ್ ಪುಡಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾವಾ/ಕೌನಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಕೀರು (ಕಡುಬು) ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಮಸಾಲೆಯ, ಬೇಯಿಸಿದ, ಕರಿದ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಿದ,ಮಸಾಲೆಯ ಕುರಿಯ ಮಾಂಸಆಡಿನ ಮಾಂಸ ಕೋಳಿ, ಮೀನು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಮೀನುಗಳ ಭಕ್ಷ್ಯ ತಯಾರಿಸಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಗಲೈ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಖಂಡೀಯ ಖಾದ್ಯಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ರೋನಿ, ಸ್ಪಗೆಟಿ,ಯಂತಹ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯವಾಗಿಸಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕೆಲವು ಜನರು ಇದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿ ಭೋಜನದ ಮುಂಚೆ ಹಾಗು ನಂತರ ಬೀಟಲ್ (ಪಾನ್) ನನ್ನು ಅಗಿಯುವುದು-ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ (ಜರ್ದಾ)ದೊಂದಿಗೆ ಸುವಾಸನೆಯುಕ್ತ ಹಾಗು ನಯವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ವಿಧದ ತಂಬಾಕು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ,ಬಿಹಾರ ದಲ್ಲಿ ಪಾಟ್ನಾದ ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಿಹಾರ ನ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.(ಬಿಹಾರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಈಗ ಇದನ್ನು B. R. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಬಿಹಾರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಹಾಗು L.S.ಕಾಲೇಜು ,ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದ "Dr ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್" ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನ  ಗ್ರೀರ್ ಭೂಮಿಹಿರ್  ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕಾಲೇಜು ನ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು 1979 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಕಾಲೇಜು ಹಾಗೂ ನೈತಿಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇವಾಮನೋಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. http://www.homoeopathicmedicalcollege.9f.com
ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ರಘುನಾಥ್ ಪಾಂಡೆ ನಾಗರ್, ರಾಹು ಅಪುಚ್ಚ್, M.I.C. ಬೆಲಾ, ಮುಜಫರ್ ಪುರ್, ಬಿಹಾರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ರಘುನಾಥ್ ಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು  ಕಾಲೇಜಿನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಮರ್ ನಾಥ್ ಪಾಂಡೆಯ ದಾನಶೀಲ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಸಂಕಷ್ಟದ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕಾಗಿ ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆದರ್ಶ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕಾಲೇಜಿನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಹಾಗು ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಆಲೋಚನೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಜಫರ್ ಪುರ್‌ನ ಬಿಹಾರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ B.R.A. ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ AYUS ವಿಭಾಗ, ನವದೆಹಲಿ ಯಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಅಬ್ದುಲ್ ಮುಗ್ನಿ ಖಾನ್ ರ ಮಾಹಿತಿ
ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಈ ಶಾಲೆಯನ್ನು 1976 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ವೆಲ್ ಫೇರ್ ಸೊಸೈಟಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಶಾಲೆಯನ್ನು 1860 ರ ಸೊಸೈಟಿಯ Reg. ACT XXI ಅಡಿಯಲ್ಲಿ Mr. S.ಚಂದ್ರರವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇವರ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ದೇಶನದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗಿಂತಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ವರೆಗೆ U.P.,BIHAR & NEPALನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವೊಂದು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ CBSE/ICSCE, ನವದೆಹಲಿ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಷನ್ HMG(ನೇಪಾಳ) ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶಾಲೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆತನ ಅಸದೃಶತೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರಿಸಿದೆ. ಯುವಜನರು ಸ್ವತಃ ಕಲಿತು ಆಲೋಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನಾವು ನೆರವಾಗುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ನೈತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ,ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಶಾಲೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಧ್ಯೇಯಗಳೇನೆಂದರೆ ಅದರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳಸುವುದು:-
i.ಆತ್ಮ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಇತರರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸ ಬೇಕಾದ ಗೌರವ. ii.ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸತ್ಯತೆ, ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆ. iii.ಸತ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ, ಆಶಾವಾದ ಮತ್ತು ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಗೌರವ. iv. ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಕುರಿತು ಬದ್ಧತೆಯ ಆಳವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ v. ವೀಕ್ಷಣೆ, ಪರಿಶೋಧನೆ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯ ಮಾಪನದ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವೇಷಣೆ.
ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ಸೂಕ್ತವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಯುವ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ - ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದಲೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳ ಬಹುದಾಗಿದೆ.
*ದಿ JPS (ದಿ ಜಯಂತ್ ಪುರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್), ಮರಿ ಪುರ್ - ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ್ದಾರಲ್ಲದೇ, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು IIT ಗಳಿಂದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (ಶ್ರೀಮತಿ. ಉಷಾ ಸಿನ್ಹ) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.
R.D.S.ಕಾಲೇಜು- ಬಾಬು ರಾಮ್ ದಯಾಳು ಸಿಂಗ್ ರವರ ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇವರು ಬಿಹಾರದ ಶಾಸನ ಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಈಗ ಇದು ಬಿಹಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲೇಜು ಸಾಲಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರು ಕೊಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ , ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಭೋದನಾಂಗಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಬರುತ್ತಾರೆ.
ರಾಮ್‌ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು- ಚುಚಾಹನ್, ಮುಜಫರ್ ಪುರ್. ಈ ಕಾಲೇಜು ನಗರದಿಂದ 22 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚುಚಾಹನ್  ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅನುದಾನರಹಿತ ಕಾಲೇಜಾಗಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವಾಟ್ ಅಬೌಟ್ ಮೌಲಾನ ಶಫಿ ದೌಡಿ ,ಮಗ್ಫುರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಇಜಾಸಿ, ನವಾಬ್  ಸೈದ್ ಮೊಹಮದ್ ತಾಕಿ ಖಾನ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಪ್ರಭಾಶ್ ಪ್ರವೀಣ್
ಆಚಾರ್ಯ ಜಾನಕಿ ವಲ್ಲಬ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ - ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿ ಶ್ರೀಧರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ - ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಕ....
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
=
ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರ ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ವರ್ಗ:ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ವರ್ಗ:ಮಿಥಿಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳು ವರ್ಗ:ಮುಜಫರ್ ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆ
ಶ್ರೀರುದ್ರ ತಾತ್ಪರ್ಯ
ಗದದಿನ ವೀರೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮದ ಪಂ.ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿ.
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು
ಚಿಮಣಿ
right|thumb|390x390px|ಮೇಲಿನ ಉದ್ದನೆಯ ಭಾಗವೇ ಚಿಮಣಿ ಚಿಮಣಿಯು (ಹೊಗೆಕೊಳವೆ, ಹೊಗೆನಳಿಕೆ, ಹೊಗೆಗೂಡು) ಕಲ್ಲುಗಳು, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ವಾತಾಯನ ರಚನೆ. ಇದು ಬಾಯ್ಲರ್, ಒಲೆ, ಕುಲುಮೆ, ದಹನ ಸಾಧನ ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಸ್ಥಳವು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಬಿಸಿ ವಿಷಯುಕ್ತ ನಿಷ್ಕಾಸ ಅನಿಲಗಳು ಅಥವಾ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನಿಲಗಳು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಚಿಮಣಿಗಳು ಲಂಬವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಲಂಬವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಚಿಮಣಿ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಚಿಮಣಿಯ ಒಳಗಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಫ಼್ಲೂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಮಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು, ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ದಹನ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಊಗಿಬಂಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹಡಗುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಘಟಕಗಳು
ಬಾವಲಿ
thumb ಬಾವಲಿಗಳು ಮುಂಗಾಲುಗಳು ಜಾಲ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಇವು ಸಹಜವಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಮತ್ತು ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾದ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ಸಸ್ತನಿಯಾಗಿರುವ ಕೈರಾಪ್ಟರಾ ಗಣದ ಸಸ್ತನಿಗಳು. ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹಾರುವಳಿಲುಗಳು, ತೇಲುವ ಪಾಸಮ್‍ಗಳು, ಮತ್ತು ಕಲೂಗೊಗಳಂತಹ, ಹಾರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ಕೇವಲ ಅಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ತೇಲಬಲ್ಲವು. ಬಾವಲಿಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ತಮ್ಮ ಇಡಿ ಮುಂಗಾಲುಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೊರ ಹರಡಿಕೊಂಡ, ಅತಿ ಉದ್ದನೆಯ ಮತ್ತು ತೆಳು ಪೊರೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪಟೇಜಿಯಮ್‍ನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತವೆ.
ವಿಶಿಷ್ಟ ಶ್ರವಣಾತೀತ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಅವು ತಮ್ಮ ಹಾರಾಟದ ವೇಗಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ (ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ) ಅವರ ದ್ವನಿತರಂಗಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ  ಚಲನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳು ಆವರ್ತನ ಸೂಕ್ತ ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳುತ್ತವೆ.(They have adapted to change their pulse emission frequency in relation to their flight speed so echoes still return in the optimal hearing range.)
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ
ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸುಪ್ರಭಾತಂ
ಗದದಿನ ವೀರೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮದ ಪಂ.ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿ.
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು
ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
ಟಿಪ್ಪು ಸಾಹಿಬ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ (೧೭೫೩ - ಮೇ ೪, ೧೭೯೯), ೧೭೮೨ ರಿಂದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಈ ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಟಿಪ್ಪುವಿಗೆ ಶೇರ್-ಎ-ಮೈಸೂರ್ (ಮೈಸೂರ ಹುಲಿ) ಎಂಬ ಬಿರುದು ಉಂಟು. ಮೈಸೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು ಈತನದು.
ಬಾಲ್ಯ
ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು (೨೦ ನವಂಬರ್ ೧೭೫೦), ಇಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ (ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೩ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ)ತಂದೆ ಹೈದರ್ ತಾಯಿ ಫಾತಿಮಾ. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಅಜ್ಜ ಆರ್ಕಾಟ್ ನವಾಬನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಕೆಟ್ ಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದ. ಕಡಪಾ ಕೋಟೆಯ ಕಾವಲಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಮಗಳು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಅಮ್ಮ. ಇಂಥ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಟಿಪ್ಪುವಿಗೆ ಆಡಳಿತ, ಯುದ್ಧ, ವ್ಯೂಹ, ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬಹು ಸಹಜವಾಗಿ ನೀರು ಕುಡಿದಂತೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿತ್ತು.
ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು
ಕೊನೆಯ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆ ಕೋಟೆ ಒಡೆದು ಒಳ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಲಹಾಕಾರನಾಗಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಅಥವಾ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಟಿಪ್ಪುವಿಗೆ ಹೇಳಿದ. ಆದರೆ ‘ಒಂದು ದಿನ ಹುಲಿಯಂತೆ ಬದುಕುವುದು, ಸಾವಿರವರ್ಷ ಕುರಿಯಂತೆ ಬದುಕಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಟಿಪ್ಪು ಹೋರಾಟವನ್ನೇ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ. ಹುಲಿಯಂತೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ತಮ್ಮ ರಾಜ ಬಯಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರಿನ ೧೧,೦೦೦ ಸೈನಿಕರು ಪ್ರಾಣ ತೆರಬೇಕಾಯಿತು. ಕಾವೇರಿ ಕೆಂಪಾಗಿ ಹರಿಯಿತು.
ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ
ಗಿದ್ವಾನಿಯವರ - 'ದಿ ಸ್ವೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟೀಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ' ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಟೀಪ್ಪು ಒಬ್ಬ ಅಪ್ರತಿಮ ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಎಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿ ಧಾರವಾಹಿಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಸಂಜಯಖಾನ್ ಎಂಬ ನಟ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಆ ಧಾರವಾಹಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಬೆಂಕಿ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಅಪಾರ ಸಾವು-ನೋವು ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು.
ಕ್ರೈಸ್ತರ ವೈರಿ
ಜನರನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಿಸುವುದೇ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಪರಮೋದ್ದೇಶವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಟಿಪ್ಪು ಮಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖರು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ .
ಶೂರ್ಪಾಲಯ
ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಮಖಂಡಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿಯ ಶೂರ್ಪಾಲಯ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮನಮೋಹಕವಾದ ಪರಮ, ಪವಿತ್ರ, ಪ್ರಾಚೀನ, ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕನಕದಾಸರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಸಿರಿ ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಪಾದ ಎಂಬಂತೆ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಮೇತ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವರು ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಪದ್ಮ, ಮುಕುಟ, ಕಂಠಾಭರಣ, ಚರಣಾಭರಣಗಳಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನರಾಗಿ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಏಕಶಿಲಾ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದ ಈ ಮೂರ್ತಿ ಒಬ್ಬ ಹುಟ್ಟುಕುರುಡನಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ.
ಶೂರ್ಪಾಲಯ- ಹೆಸರು ಬಂದುದು ಹೇಗೆ?
"ಗಂಗಾ ಸ್ನಾನ ತುಂಗಾ ಪಾನ" ಎನ್ನುವ ಹಾಗೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸಕಲ ಘೋರಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಗಂಗಾ ಭಾಗೀರಥಿ ದೇವಿ ತಾನು ಎಲ್ಲ ಜನರ ಸಕಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಭರಿತಳಾಗಿ ಕಾಶೀ ವಿಶ್ವನಾಥನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುತ್ತು ರತ್ನ, ವಜ್ರ, ವೈಢೂರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೊರದ ಬಾಗಿನ ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಮೊರಕ್ಕೆ "ಶೂರ್ಪ"ಎಂದು ಹೆಸರು. ಆಲಯ ಸೇರಿ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಶೂರ್ಪಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಅಷ್ಟ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಿಮೆ
ನದೀತೀರದ ಬಳಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಕರವಾದ ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ಚಲಕತೀರ್ಥ, ಚಕ್ರತೀರ್ಥ, ಕಂಠತೀರ್ಥ, ಉತ್ತುಂಗತೀರ್ಥ, ಮಧುತೀರ್ಥ, ಪಿತೃ ಋಣವಿಮೋಚನ ತೀರ್ಥ, ಋಣವಿಮೋಚನ ತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಅಷ್ಟತೀರ್ಥಗಳಿವೆ. ಒಂದೊಂದು ತೀರ್ಥಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಮಹಿಮೆ ಇದ್ದು ಘನಘೋರವಾದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಫಲವನ್ನು ಉತ್ತುಂಗ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವದರಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. "ಅನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೆ ವಿನಶ್ಯತಿ" ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿಗಳು ಶಂಖದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಆನಂದ ಬಾಷ್ಪ ಸುರಿಸಿದಾಗ ಅರಳಿಮರ ಉದ್ಭವ
ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮ ದೇವರು ನಿಸರ್ಗದ ರಮ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ ನೋಡಿ ಆನಂದ ಬಾಷ್ಪ ಸುರಿಸಿದಾಗ ಅರಳಿಮರ ಉದ್ಭವವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ದೇವರ ಗುಡಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಗುಡಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪ್ರಾಣದೇವರ ಚಿಕ್ಕ ಮೂರ್ತಿ ಇದ್ದು ನೋಡಲು ನಯನಮನೋಹರವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಾಣದೇವರ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತೂ ತೇವಾಂಶವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ದೇವಿ ಇರುವಳೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಕೂಡ ಇದೆ. ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿತನಾಗಿ ಕಾಶೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶ್ವನಾಥನು ಕೋಟೇಶ್ವರನಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಸಕಲ ತಪೋಮುನಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿತನಾಗಿ ಶ್ರೀ ಶಂಕರನು ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹದೇವರ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಬಲಭಾಗದ ಬಯಲು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಗಣಪ, ಶೇಷ, ನಂದಿಯರೊಡಗೂಡಿ ಬಯಲೇಶ್ವರನಾಗಿ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವನು.
ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ
ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವು ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧ ಸಪ್ತಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ವೈಶಾಖ ವದ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಾದವರೆಗೆ ನವರಾತ್ರಿ ನೆರವೇರುವದು. ಉತ್ಸವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಅವಾಹನೋತ್ಸವ ನೆರವೇರುವುದು. ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ರಥೋತ್ಸವ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯನ್ನು ಆಗಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಆ ದಿನ ಸುಕ್ಷೇತ್ರದ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನ, ರಥಾಂಗ ಹೋಮ ಹವನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠ ಚತುರ್ದಶಿ ದಿವಸ ದೇವರಿಗೆ ಸುವರ್ಣಭರಿತ ವಿಶೇಷ ಅಲಂಕಾರ ನೈವೇದ್ಯೆ ಪ್ರಸಾದ ಇರುವುದು. ಬೆಳ್ಳಿ ಉತ್ಸವ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಾವಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತಪೋತ್ಸವ ದೀಪೋತ್ಸವ ನೆರವೇರುವುದು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಾಹೂ ಮಹಾರಾಜರು ಹಾಗೂ ಬಿಜಾಪೂರದ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ಮನೆತನದವರು ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನರಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಂಬಳಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ಬಗ್ಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ.
ವರ್ಗ:ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ
ಗೂಬೆ
thumb ಗೂಬೆಗಳು ೨೦೦ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂಸ್ರಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಟ್ರಿಜಿಫೋರ್ಮೀಸ್ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು. ಬಹುತೇಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಒಂಟಿ ಹಾಗು ಇರುಳಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳಿವೆ (ಉದಾ. ಉತ್ತರ ಗಿಡುಗ ಗೂಬೆ). ಗೂಬೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಜಾತಿಗಳು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿವೆ.
ಪ್ರಭೇದಗಳು
ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಖಂಡಗಳಿಂದ ಬಲುದೂರವಿರುವ ಕೆಲವು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಗೂಬೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಪರಿಸರಗಳಿಗೂ - ಮರುಭೂಮಿಯ ಬಂಜರು ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಉತ್ತರ ಮೇರು ಪ್ರದೇಶದ ತಂಡ್ರಾ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ತೇವಪೂರಿತ ವಾತಾವರಣದ ವರೆಗೂ - ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಜೀವಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಗೂಬೆಗಳು ಟೈಟಾನಿಡೀ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಿಜಿಡೀ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕಣಜದ ಗೂಬೆಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ (ಬಾರ್ನ್ ಔಲ್) ಎರಡನೆಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪ್ರರೂಪೀ ಗೂಬೆಗಳ (ಟಿಪಿಕಲ್ ಔಲ್ಸ್‌) ಸುಮಾರು 122 ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.
ಸ್ಟ್ರಿಜಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗೂಬೆಗಳು ಪ್ರರೂಪೀ (ಟಿಪಿಕಲ್) ಬಗೆಯವು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ನಿಶಾಚರಿಗಳು. ಈ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ಉತ್ತರಮೇರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಂಜಿನ ಗೂಬೆ (ನಿಕ್ಟಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿಯಾಕ್) ಮಾತ್ರ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಬಲ್ಲದು. ಇದು ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳು ಕಾಲ ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗದೇ ಇರುವುದೇ ಇದರ ಈ ಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಗೂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ನಿಶಾಚರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಗೂಬೆಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳಂತೂ ಬಲುದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದವು. ಹೊರಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುವ ಇವು ನಿಜವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದವು. 60 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದವಿರುವ ಮಂಜಿನ ಗೂಬೆಯ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಯ ಗಾತ್ರ ಸರಿಸುಮಾರು ಮನುಷ್ಯನ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಯ ಗಾತ್ರದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಗೂಬೆಗಳ ಕಿವಿಯೂ ಬಲು ಚುರುಕು. ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಎರೆಪ್ರಾಣಿಗಳ ಓಡಾಟದ ಸದ್ದಿನ ಮೇಲೆಯೆ ಅವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆರಗಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದೇ ಗೂಬೆಗಳ ಮುಖ ಅಗಲವಾದ ತಟ್ಟೆಯಂತಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಗೂಬೆಗಳ ಕಿವಿ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದವು; ಇವನ್ನು ಚರ್ಮದ ಮಡಿಕೆಯೊಂದು ಭಾಗಶಃ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಗೂಬೆಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ನಿಶ್ಯಬ್ದ ಹಾರಾಟ. ಇವು ಹಾರುವಾಗ, ಎರೆಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸದ್ದು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಗರಿಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಸದ್ದನ್ನು ಅಡಗಿಸುವಂಥ ಮೃದುವಾದ ತುಪ್ಪುಳಿನ ರೀತಿಯ ತಂತುಗಳಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
ಪ್ರರೂಪೀ ಗೂಬೆಗಳ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೊಂಬುಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಕರಿಗಳ ಎರಡು ಗುಚ್ಚಗಳಿವೆ. ಉದಾ : ಕೊಂಬಿನ ಗೂಬೆ (ಯುರೇಷಿಯನ್ ಔಲ್). ಗೂಬೆಗಳ ಕತ್ತು ಮೋಟಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಕತ್ತಿನ ಸುತ್ತ ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ಪುಕ್ಕಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಕತ್ತು ಮೋಟಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕತ್ತು ಯಾವ ಕಡೆಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ (ಸುಮಾರು 2700) ಬಾಗಬಲ್ಲದು. ಗೂಬೆಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮುಖದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಗಳು ಅವುಗಳ ಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಚೀಚೆ ಹೆಚ್ಚು ಚಲಿಸಲಾರವಾದ್ದ ರಿಂದಲೂ ಗೂಬೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಿಂಭಾಗದೆಡೆ ನೋಡಬೇಕಾದರೆ ಈ ತೆರನ ಬಳುಕುವ ಕತ್ತು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಗೂಬೆಗಳ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಕ್ರಮವೂ ವಿಚಿತ್ರವೇ. ಇವು ತಮ್ಮ ಆಹಾರವನ್ನು ಹದ್ದು, ಗಿಡುಗಗಳಂತೆ ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನದೆ, ಇಡಿಯಾಗಿ ನುಂಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇಲಿ, ಹೆಗ್ಗಣ, ಹಾವು, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ. ಇವುಗಳ ಜಠರರಸ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ರೀತಿಯದಾಗಿದ್ದು ಆಹಾರದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣವಾಗದೆ ಉಳಿಯುವ ಮೂಳೆ, ತುಪ್ಪುಳು, ಗರಿ ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಗುಳಿಗೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಂದ ಉಗುಳಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಗಳುಮುಳುಕ ಮತ್ತಿತರ ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಎಲುಬು ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿ ಗುಳಿಗೆಗಳಾಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ಗಳುಮುಳುಕ ತನ್ನದೇ ಪುಕ್ಕವನ್ನು ಕಿತ್ತು ನುಂಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೂಬೆಗಳು ತಾವು ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ತಿನ್ನದೆ ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತಂದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಜಾಗಗಳ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನೂರಾರು ವಿಸರ್ಜಿತ ಆಹಾರದ ಗುಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂಥ ಗುಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಗೂಬೆಗಳ ಆಹಾರಪ್ರಾಣಿಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ಅನೇಕ ಸಲ ಈ ಶೋಧನೆಗಳು ಮಾನವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರದಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಇರವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿವೆ. ಗೂಬೆಗಳ ಕೂಗು ಬಲು ಭಯಾನಕ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಗೂಕ್ ಗೂಕ್ ಎಂದೊ ಹ್ರಸ್ವವಾಗಿ ಲೊಚಗುಟ್ಟುವಂತೆಯೊ ಗೊರಕೆ ಹೊಡೆಯುವಂತೆಯೊ ಬುಸುಗುಟ್ಟು ವಂತೆಯೊ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸದ್ದುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಗೂಬೆಗಳು ಮರದ ಪೊಟರೆ, ಪ್ರಪಾತಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂದುಗಳು, ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಗುಳಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಗೂಡುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಗಿಡುಗ ಇಲ್ಲವೆ ಕಾಗೆಗಳಿಂದ ತೊರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗೂಡುಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುವು ದುಂಟು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಥ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಅವು ಹೇಗಿರುತ್ತವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಗೂಬೆಗಳೂ ಗುಂಡನೆಯ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತವೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ 1-7 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು. ಕಾವು ಕೊಡುವುದನ್ನು, ಮರಿಗಳ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರಮೇರು ಪ್ರದೇಶದ ಮಂಜಿನ ಗೂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾವುಕೊಡುವ ಕೆಲಸ ಹೆಣ್ಣಿನದು. ಹೀಗೆ ಕಾವುಕೂತ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಗಂಡುಗೂಬೆ ಆಹಾರವನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಣಜದ ಗೂಬೆ
ಕಣಜದ ಗೂಬೆ ಬಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬರುವ ಗೂಬೆ. ಮೇರು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಹವಾಯ್, ಮಲಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಗೂಬೆ ಇದೆ. ಇದರ ಮುಖ ಗುಂಡಿಗೆಯಾಕಾರದ ತಟ್ಟೆಯಂತಿದ್ದು ಸೆಡೆತಿರುವ ಗರಿಗಳ ಅಂಚಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮುಖದ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಗೂಬೆಯ ಮುಖ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಕೋತಿಯ ಮುಖವನ್ನೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಗೂಬೆಗೆ ಕೋತಿಮುಖದ ಗೂಬೆ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಉದ್ದನೆಯ ಕಾಲುಗಳು, ಪಾದದವರೆಗೂ ಇರುವ ಗರಿಗಳು, ಮೋಟುಬಾಲ, ನಡುಬೆರಳಿನ ಮೇಲೆ ಏಣುಗಳುಳ್ಳ ಹಣಿಗೆಯಂಥ ರಚನೆ ಇರುವುದು - ಇವು ಕಣಜದ ಗೂಬೆಯ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಈ ಗೂಬೆ 35-45 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದ ಇರುತ್ತದೆ ; ಹೆಣ್ಣು ಗೂಬೆ ಗಂಡಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ದೇಹದ ಬಣ್ಣ ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಬೂದಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಮಚ್ಚೆಗಳಿವೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮರದ ಪೊಟರೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಪಾತಗಳ ಸಂದಿಗಳನ್ನೂ ಗೂಡುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹದ್ದು, ಗಿಡುಗ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಗೂಡನ್ನು ಬಳಸುವುದುಂಟು. ಹಳೆಯ ಮನೆ, ಚರ್ಚುಗಳ ಗೋಪುರಗಳು, ಕಣಜಗಳಲ್ಲಿನ ಚಾವಣಿ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವುದುಂಟು. ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡಗಳಂತೂ ಇದಕ್ಕೆ ಬಲು ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳ. ಇಂಥ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಡು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಕರ್ಕಶವಾಗಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಕಿರಿಚುತ್ತಲೊ, ಲೊಚಗುಟ್ಟುವಂತೆ ಇಲ್ಲವೆ ಗೊರಕೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಸುವ ಸದ್ದುಮಾಡುತ್ತಲೊ ಇರುವುದರಿಂದ ತಾನಿರುವ ನೆಲೆಯ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಷ ವರ್ಷವೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತನ್ನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಗೂಬೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಲಕ್ಷಣ.
ಕಣಜದ ಗೂಬೆ ಅಪ್ಪಟ ನಿಶಾಚಾರಿ. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆ ಬೇಟೆಗೆಂದು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕುಳ್ಳುಪೊದೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಇದರ ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿನ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಇಲಿಗಳೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರೈತನ ಸ್ನೇಹಿತ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಣಜದ ಗೂಬೆಗೆ ಇತರ ಗೂಬೆಗಳಂತೆಯೆ ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಿರುವುದಾದರೂ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಕಿವಿಗಳನ್ನೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
ಕಣಜದ ಗೂಬೆಯ (ಟೈಟೊಆಲ್ಬ) ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. 4-7 ಗುಂಡನೆಯ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತದೆ. ಗಂಡು, ಹೆಣ್ಣುಗಳೆರಡೂ ಕಾವು ಕೊಟ್ಟು ಮರಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕಣಜದ ಗೂಬೆಯ ಆಯಸ್ಸು 15 ವರ್ಷಗಳು. ಈ ಜಾತಿಯ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದದ ಕಣಜಗೂಬೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವೆಂದರೆ ಗರಿಕೆ ಗೂಬೆ (ಗ್ರಾಸ್ ಔಲ್-ಟೈಟೊ ಕ್ಯಾಪೆನ್ಸಿಸ್) ಮತ್ತು ಪುರ್ವದ ಕಣಜ ಗೂಬೆ (ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬೇ ಔಲ್ - ಫೊಡಿಲಸ್ ಬಾಡಿಯಸ್) ಗೂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೊಂಬಿನ ಗೂಬೆ
ಕೊಂಬಿನ ಗೂಬೆ (ಯುರೇಷಿಯಸ್ ಈಗಲ್ಔಲ್) : ಬ್ಯೂಬೊ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರಿನ ಗೂಬೆ ಇದು ; ಸುಮಾರು 11 ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯೂಬೊ ಬ್ಯೂಬೊ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಹದ್ದಿನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿರುವ ಇದರ ಬಣ್ಣ ಕಂದು. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಕೊಂಬುಗಳಿವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವು. ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರದ ಮರಗಳಲ್ಲಿರುವುದುಂಟು. ಸಣ್ಣ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಇಲಿಗಳು, ಓತಿಕೇತ, ಏಡಿ, ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳು ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ.
ಮಂಜಿನಗೂಬೆ
ಮಂಜಿನಗೂಬೆ (ಸ್ನೋಯಿ ಔಲ್) : ಇದು ಉತ್ತರ ಮೇರು ಪ್ರದೇಶದ ಗೂಬೆ. ಉತ್ತರ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯ, ರಷ್ಯದ ಉತ್ತರಭಾಗ, ಆಲಾಸ್ಕ, ಗ್ರೀನ್ಲೆಂಡಿನ ಉತ್ತರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಪರೀತ ಚಳಿಯಿದ್ದಾಗ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯುಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮಧ್ಯ ರಷ್ಯ, ಜಪಾನ್, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗ, ಜರ್ಮನಿಗಳಿಗೆ-ವಲಸೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಲೆಮಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಿ, ಅರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮೊಲ ಮತ್ತು ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ.
ಮೀನು ತಿನ್ನುವ ಗೂಬೆ (ಬ್ರೌನ್ ಫಿಶ್ ಔಲ್)
ಭಾರತದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಕೆಟುಪ ಜೈಲೊನೆನ್ಸಿಸ್. ಕೊಂಬಿನ ಗೂಬೆಯ ಗಾತ್ರದಷ್ಟಿದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಇದರ ದೇಹದ ಬಣ್ಣವೂ ಕಂದು. ನೀರ ಬಳಿ ಬೆಳೆಯುವ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವಾಸ. ಮೀನು, ಕಪ್ಪೆ, ಏಡಿ, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.
ಕುಬ್ಜಗೂಬೆ (ಪಿಗ್ಮಿ ಔಲ್)
15-20 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದದ ಸಣ್ಣ ಗೂಬೆ ಇದು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ, ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೀಟಗಳು, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಉರಗಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ. ಚುರುಕಾಗಿ ಹಾರಬಲ್ಲ ಇದು ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲದು.
ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಗೂಬೆಗಳಲ್ಲದೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಥೀನೆ ಬ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸಿಡಿಯಂ ರೇಡಿಯೇಟಂ ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರಿನ ಕಿರುಗೂಬೆಗಳೂ (ಔಲೆಟ್ಸ್‌) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಹಾಲಹಕ್ಕಿಗಳೆಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿದೆ.
ಗೂಬೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ. ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಅಪಶಕುನ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದು ಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಬೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮೂಷಿಕ ಹಾಗೂ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಂಕೆಯಲ್ಲಿಡುವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೊಂಡಿ, ಗೂಬೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
Eurasia:
North America:
ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು
ಶೈತ್ಯಗೋಪುರ
ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆಯು ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿದದು ಸಂಸ್ಕರಣ ತ್ಯಾಜ್ಯ  ಶಾಖವನ್ನು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳು ನೀರಿನ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಣ ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕಾರ್ಯಗತ ದ್ರವವನ್ನು ವೆಟ್-ಬಲ್ಬ್ ಹವಾ ತಾಪಮಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಂಪಾಗಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಗತ ದ್ರವವನ್ನು ಡ್ರೈ-ಬಲ್ಬ್ ಹವಾ ತಾಪಮಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಂಪಾಗಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ನೀರನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರಗಳು ವಿವಿಧ ಅಳತೆಗಳುಳ್ಳವಾಗಿದ್ದು ಚಿಕ್ಕ ಛಾವಣಿ ಹೊದೆಸಿದ ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಬೃಹತ್ತಾದ ಹೈಪರ್ಬೋಲಾ ಆಕಾರದ ನಿರ್ಮಾಣ(ಚಿತ್ರ 1ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದಂತೆ)ವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಬೃಹದಾಕಾರಗಳು 200 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 100 ಮೀಟರ್ ಸುತ್ತಳತೆಯವರೆಗೂ ಇರುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಆಯತಾಕಾರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ (ಚಿತ್ರ 2ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದಂತೆ) 40 ಮೀಟರ್ ಗಿಂತಲೂ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 80 ಮೀಟರ್ ಗಿಂತಲೂ ಉದ್ದ ಇರುತ್ತವೆ. ಚಿಕ್ಕ ಗೋಪುರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ದೊಡ್ಡದನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಣುಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವೆಂದು ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ.
ಹೈಪರ್ಬೋಲಾ ಆಕಾರದ ಶೈತ್ಯಗೋಪುರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಾನ್ ಐಟರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್ಸ್ 1918ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಣ
ದ ಮಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕೂಲಿಂಗ್ ಟವರ್ಸ್ ಅನ್ ಫೋಲ್ಡೆಡ್ ಎಂಬ, ರಾಂಟಾಯ್ಲ್, ರೋಜೆಲ್ಲಿಟೋ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಫೋಲ್ಡ್, ಏಪ್ರಿಲ್ ರು ಬರೆದ ಪುಸ್ತದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ HVAC (ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ) ಅಥವಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ  ಉದ್ಯೋಗಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
ಹೆಚ್ ವಿ ಎ ಸಿ
ಹೆಚ್ ವಿ ಎ ಸಿ ಶೈತ್ಯಗೋಪುರವು ಶೈತ್ಯಕಾರಕ(ಚಿಲ್ಲರ್) ಎಂಬ ಶಾಖವನ್ನ ಅವಗಣಿಸುವ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಜಲಶೀತಲಗೊಂಡ ಶೈತ್ಯಕಾರಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಯು-ಶೀತಲಿತ ಶೈತ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ, ಶಾಖ ತಿರಸ್ಕರಣೆಯು ನೀರಿನ ಬುರುಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿನ್ನ-ಬಲ್ಬ್ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಕ್ಷಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಾಯು-ಶೀತಲಿತ ಶೈತ್ಯಕಾರಕಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಒಣ-ಬಲ್ಬ್ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕು, ಹೀಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಸರಾಸರಿ ವಿರುದ್ಧ-ಕಾರ್ನಟ್ ಆವರ್ತನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಕ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬೃಹತ್ ಕಚೇರಿಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳು ಹೆಚ್ ವಿ ಎ ಸಿ ಗೋಪುರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಬಹಳವೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.ರುತ್ತವೆ.
ಹೆಚ್ ವಿ ಎ ಸಿ ಶೀತಲಗೊಳ್ಳುವ ಗೋಪುರದ ಬಳಕೆಯು ತಂಪಾಗುವ ಗೋಪುರದೊಂದಿಗೆ, ಜಲದಿಂದ ತಂಪಾದ ಚಿಲ್ಲರ್ ಅಥವಾ ಜಲದಿಂದ ತಂಪಾದ ಕಂಡೆನ್ಸರ್ ಅನ್ನು, ಜೊತೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಒಂದು ಟನ್ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣವೆಂದರೆ 12,000 Btu/hour (3517 W)ಗಳ ಕಡಿತ. ಶೈತ್ಯಗೋಪುರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಚಿಲ್ಲರ್ ನ ಕಂಪ್ರೆಸರ್ ಅನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಾಖ-ಸಮವಾದ ಚೈತನ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಟನ್ ಪ್ರಮಾಣವಾದ ಸುಮಾರು 15,000 Btu/hour (4396 W) ಅನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮನಾದ ಟನ್ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಮೂರು ಯು.ಎಸ್. ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರನ್ನು 10 °F (5.56 °C)ತಂಪಾಗಿಸುವಾಗ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಶಾಖದ ಪ್ರಮಾಣಭವೆಂದೂ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 15,000 Btu/hourಗೆ ಸಮವೆಂದೂ, ಅಥವಾ ಚಿಲ್ಲರ್ ಕೋಎಫಿಷಿಯೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ [ಶೈತ್ಯಕಾರಕದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಗುಣಕಾರಿ](COP)  4.೦ ಎಂದೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ COPಯು ಚೈತನ್ಯ ಗುಣಾಕಾರಿ ಪರಿಮಾಣ (EER) 13.65ಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳು
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಾದ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಬಿಸಿಯಾದ ಸಂಸ್ಕರಣ ವಸ್ತಗಳಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ಶೈತ್ಯಗೋಪುರಗಳ ಮೂಲ ಉಪಯೋಗವು ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್ ಸಂಸ್ಕರಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಂಸ್ಕರಣ ಸ್ಥಾನಗಳು, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಪಾರ್ಶ್ವ-ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕಗಳ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆವರ್ತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ತಂಪಾಗಿಸುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವುದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಶೈತ್ಯಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಲಾಕ್ಷಣಿಕ 700 MW ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಇಂಧನದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಆವರ್ತನವೇಗವು ಗಂಟೆಗೆ 71,600 ಕ್ಯುಬಿಕ್ ಮೀಟರ್(315,000 ಯು.ಎಸ್. ಗ್ಯಾಲನ್ ಗಳು ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷ) ಮತ್ತು ಆವರ್ತನಗೊಳ್ಳುವ ಸರಬರಾಜಾದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ-ಕಾಪಾಡುವ ಗತಿಯು ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತವಿರುತ್ತದೆ (ಎಂದರೆ 3,600 ಕ್ಯುಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆ).