cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಬಾಪ್ಸ್ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ್ ಮಂದಿರ್, ಟೊರಾಂಟೋ
ಹವೇಲಿ
thumb|right|300px|'ಹವೇಲಿ' ಹಾಗೂ 'ಬಾಪ್ಸ್ ಅಕ್ಷರ ಪುರುಷೋತ್ತಮ್ ಮಂದಿರ್' ಗುಜರಾತ್ ನಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಒಟ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವ ಪುರಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗಳು ಬಹಳ. ಅವನ್ನು 'ಹವೇಲಿಗಳು' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಆಂಧ್ರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಉತ್ತರ ಭಾರತ, ಕಾಣಲು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾದರಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮರ-ಮುಟ್ಟುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹವೇಲಿಯನ್ನು ಅಕ್ಷರಧಾಮದ ಆಂಗಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಎಡ ಪಾರ್ಷ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಬಹು ಮಹತ್ವದ ಕುಸರಿಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 'ಮಬ್ಬು ಕಪ್ಪು ಕಮರಿಮರ'ದ ಬಹುಸುಂದರ ಕಲೆಯ ಗೂಡಾಗಿದೆ. ಟೀಕ್ ವುಡ್ ನಿಂದ ಕೊರೆದು ಕೆತ್ತಿದ ರಾಜಗೃಹಗಳು, ಹಲವಾರು ಸುಂದರ ನರ್ತಕಿಯರ ಅದ್ಭುತ ನರ್ತನ ಭಂಗಿಗಳು, ನರ್ತಿಸುವ ನವಿಲುಗಳು, ರಾಜಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಆನೆಗಳ ಸಾಲು, ಕಮಲ,ಸಂಪಿಗೆ,ಜಾಜಿ,ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಮೊದಲಾದ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪಗಳು, ಮೊದಲಾದ ಪರಿಪರಿಯ ಮಾದರಿಯ ಪುತಳಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ರಚಿಸಿದ ಚಿತ್ತಾರ ಮನಮೋಹಕ.
ಭಾರತದಹೊರಗೆ, ಎರಡನೆಯದು
ಟೊರಾಂಟೋನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಅಕ್ಷರಧಾಮವು, ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾನಗರದ ದೇವಾಲಯ ಇದಕ್ಕಿಂತಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಾದೇಶದ ಮಂದಿರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, ೩೨ ಸಾವಿರ ಚದರ ಅಡಿಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಈ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಕೆನಡಾದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡಮಂದಿರವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ೪೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ವ್ಯಯದಿಂದ ಕೇವಲ ೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ದೇವಾಲಯನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರನೀಡಿದಂತೆ, ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಜನಕ್ಕಿಂತಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರುಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯ ಯೋಗದಾನಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 'ಇಂಡೋಕೆನೆಡಿಯನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವ'ದ ಜೊತೆಗೂಡಿರುವ ಕಾರ್ಯ,ಟೊರಾಂಟೋನಗರದ 'ರಾಯಲ್ ಆಂಟೇರಿಯೋದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ' (ROM)ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಹಬ್ಬಹರಿದಿನಗಳ ಆಚರಣೆ
thumb|right|300px|'ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ್' 'ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ'ದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಜಯಂತಿ,ರಾಮನವಮಿ, ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ,ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಹೋಳಿ, ಹನುಮದ್ಜಯಂತಿ,ಗಣೇಶ್ ಚತುರ್ಥಿ,ಮೊದಲಾದ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ ತಲುಪಲು
'ಸಬ್ ವೇ' ನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದಾದರೆ, 'ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್' ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ೧೯೧ ಬಸ್ ನಲ್ಲಿ 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈವೇ ೨೭' ರಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ,'ಹಂಬರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬುಲೆವಾರ್ಡ್ ನಿಲ್ದಾಣ' ದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಬೇಕು. ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ೯೬-ಬಿ ಬಸ್ ಹತ್ತಿ,'ಹಂಬರ್ ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬಿಯನ್ ಮಾರ್ಗದ ಬಸ್', ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕು. ಈ ಬಸ್, 'ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ್ ಮಂದಿರ್' ನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಎದುರಿಗೇ 'ಲೆವಿಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್' ಕೆನಡಾ (ಶಾಖೆ) ಯಿದೆ. 'ಫಿಂಚ್ ರೈಲ್ವೇ ಸ್ಟೇಷನ್' ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಬಸ್ ನಲ್ಲೂ ಬರಬಹುದು.
Abhishek mandapam(ಅಭಿಷೇಕ ಮಂಟಪ)
Mon -Fri : Sat and Sun :
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References />
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ವರ್ಗ:ಟೊರಾಂಟೋನಗರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ವರ್ಗ:ಟೊರಾಂಟೋನಗರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು
ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ
ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಗ್ರಾಮ ವಿಜಯಪುರ - ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರೋ ಈ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೆಸರು ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು. ಮುಂಚೆ ಹೂವಿನಹಿಪ್ಪರಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಿಡಗುಂದಿ ಹೋಬಳಿ ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಹೋಬಳಿಯನ್ನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ನಡಹಳ್ಳಿ) ಸತತ 2013 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಸಾಸನೂರ)ರು ಒಟ್ಟು 6 ಸಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ 4 ಬಾರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ ಅವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆ ಹಾಗೂ ಎಸ್.ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ಜೆ.ಎಚ್. ಪಟೇಲ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಸೇನಾ ಮತ್ತು ಉಗ್ರಾಣ ನಿಗಮದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ 5 ಬಾರಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ 3 ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಸಾಸನೂರ)ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಸಂಬಂಧಿಕರಾಗಿದ್ದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಉಗ್ರಾಣ ನಿಗಮದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. 1978ರಿಂದ 2004ವರೆಗೆ ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಸಾಸನೂರ) ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಸಾಸನೂರ) 1978ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹಾಗೂ 1983ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ 1986ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಇದು ಮಾವ-ಅಳಿಯನ ಆಖಾಡಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜನತಾ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಅಳಿಯ ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ, ಮಾವ ಸಾಸನೂರ ಅವರ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸಾಧನೆಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ 1989ರಲ್ಲಿ ಮಾವ ಬಿಎಸ್ ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ ಅಳಿಯ ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ಅವರನ್ನು 15395 ಮತಗಳಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ 1994ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ತಮ್ಮ ಮಾವನನ್ನು 12427 ಮತಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. 1999ರಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬಿಎಸ್ ಪಾಟೀಲ ಸಾಸನೂರ ಅಳಿಯನನ್ನು ಪರಾಭಗೊಳಿಸಿದರೆ, 2004ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಯ್ಯಿಗೆ ಮುಯ್ಯಿ ಎಂಬಂತೆ ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮಾವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದರು.
ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ವಿವರ
ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಗರ
ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಗರ (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್: Ciudad de México) ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ. ಇದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ, ಕೈಗಾರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ವರ್ಗ:ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥೇಯ ನಗರಗಳು ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಸಿಕೋ
ಗಂಭರಿ ದೇವಿ
ಗಂಭರಿ ದೇವಿ (೧೯೨೨ – ೮ ಜನವರಿ ೨೦೧೩), ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ, ಬಿಲಾಸ್ ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಹಿರಿಯ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ, ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಆಡಳಿತಗಾರರೆನಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಪಟುವಾದದ್ದು ಇವರ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.
ವೃತ್ತಿ
ಸಮಾಜದ ಹಿರಿಕರು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭೇದವನ್ನು ಮರೆತು, ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಗಂಭರಿ ದೇವಿ ರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಗಂಭರಿ ದೇವಿ ರ ಪ್ರತಿಭೆ. ಆಕೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಳು ಎಂದರೆ ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಆಕೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಜನರು ಮನಗಂಡರು. ಗಂಭರಿ ದೇವಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ದೂರದ ಊರುಗಳಿಂದ ಜನರು ಕೂಡ ನೋಡಲು ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ಊರಿನವರು ಅವಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಹಾಜರಾತಿಯ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಆಕೆಯನ್ನು ಆಕೆಯ ಕಾಲದ ಮಾತಾನೀ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗಂಭರಿ ದೇವಿ ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಕುಸ್ತಿಪಟು (ಪಿಸ್ಟು ಉರ್ಫ್ ಬಸಂತ ಪೆಹಲ್ವಾನ್)ವನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಬಸಂತ ಪೆಹಲ್ವಾನ್ ಮತ್ತು ಗಂಭರಿ ದೇವಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗದ ಕಾರಣ, ಎಂದಿಗೂ  ಈ ಜೋಡಿಗೆ ಪತಿತ ಸಮಾಜದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶತ್ರುತ್ವ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜವು, ಆಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸಹ ಬಾಳ್ವೆ ಅನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ದೇವಿಯು ನಂತರ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ದೇವಿ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಬಸಂತ ಪೆಹಲ್ವಾನ್ ನಂತರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.
ಅವಳು ತನ್ನ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂದುವರಿಸಿದಳು. ೨೦೧೨ರ ನಂತರ, ಗಂಭರಿ ದೇವಿ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಆಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಳು.
ಬದುಕನ್ನು ತನ್ನ ಅಸಾಧಾರಣ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹಾಡುವ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಳು.
ಆಕೆ ಟಾಗೋರ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಟಾಗೋರ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರುಕರ್) ಸಂಗೀತ್ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಹಿಮಾಚಲ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದದ್ದು, ಅವರ ನೆಚ್ಚಿನ ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ವರ್ಗ:ಗಾಯಕಿ
೧೯೨೭
ನಿಧನ
ವರ್ಗ:೧೯೨೭
ಮಹಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್
ಮಹಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್ (ಸಾ.ಯು ೧೩೨೫ - ೧೩೫೧)ತುಘಲಕ್ ಸಂತತಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸುಲ್ತಾನ. ಜುನಾಖಾನ್ ಎಂಬುದು ಅವನ ಮೊದಲ ಹೆಸರು. ಈತ ತುಘಲಕ್ ಸಂತತಿಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ತುಘಲಕ್ ನ ಮಗ. ಮಹಮದನು ಭಾರತವನ್ನಾಳಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾಸ್ಪದನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ಒಳ್ಳೆಯ, ಕೆಟ್ಟ , ನೀಚ , ಬುದ್ಧಿವಂತ ಹಾಗೂ ಹುಚ್ಚು ಗುಣಗಳ ಸಮಾವೇಶದಂತಿದ್ದನು. ಅವನು ಪರ್ಶಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೆಬಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದ. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ತಕಶಾಸ್ರ , ತತ್ವಶಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದ. ಅವನು ತೀಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವನ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಜೊತಗೆ ಮುಂಗೋಪಿಯಾಗಿದ್ದ ಈತನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ಸಮತೂಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಲಿ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನವಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.ಪರಸ್ಪರ ತದ್ವಿರುದ್ದ ಗುಣಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ಮಿಳಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈತ ಐಲು ದೊರೆ, ವೀಲಕ್ಷಣವಾದ ಸುಲ್ತಾನನೆಂದೇ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ವಾರಂಗಲ್ ಆಕ್ರಮಣ
ವಾರಂಗಲ್ ರಾಜ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನು ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ವಾಷಿಕ ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ. ಮಹಮದನು ೧೩೨೨ - ೨೩ ರಲ್ಲಿ ೨ ಬಾರಿ ವಾರಂಗಲ್ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ಕಾಕತೀಯರು ದೆಹಲಿಯ ಸಾವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು.
ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ದಂಡಯಾತ್ರೆ
ಮಹಮದನು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಇರಾಕ್, ಖುರಸಾನ್ಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಗಡವಾಗಿ ೩, ೭೦,೦೦೦.೦೦ ಸ್ಯನಿಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ೧ ವಷದ ವೇತನ ಮೊದಲೇ ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲದೆ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ರಾಸ್ರಗಳನ್ನು  ಕೊಳ್ಳು ಅಪಾರ ಹಣವ್ಯಯ ಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ಅನಂತರ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗುವ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪಕ‍ ಆಹಾರದ ಕೊರೆತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದನು.
ನಾಗರಕೋಟ ಆಕ್ರಮಣ
ಮಹಮದನು ಪಂಜಾಬಿನ ಕಾಂಗ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರಕೋಟವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಹಿಂದೂ ರಾಜನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.
ಕರಾಜಲ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆ
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳ ನಡುವಣ ಕರಾಜನಲ್ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮಹಮದ್ ನು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದ. ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನ ಬರಹಗಾರನಾದ ಇಬನ್ ಬಟೊಡನ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಮಹಮದನ ಇಂಗಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕರಾಜಲ್ ನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ೧ ಲಕ್ಷ ಸ್ಯನಿಕರನ್ನು ಖುಸ್ರು ಮಲ್ಲಕ್ನ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕರಾಜನಲ್ ಇದ್ದ ಹಿಮಾಲಯ ಪವ‍ತಗಳ ಅತಿಯಾದ ಚಳಿ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಹಾಗೂ ಆಹಾರದ ಕೊರೆತೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಯನಿಕರು ಹಸುನೀಗಿದರು. ಆ ದುರಂತ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಕೇವಲ ೧೦ ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
ಚೀನಾದೊಡನೆ ಸಂಬಂಧ
ಮಹಮದನು ಚೀನಾದ ಅರಸ ತೊಘಾನ್ ತಿಮೂರನೋಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಯುತ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದ ಟುನಿಷಿಯಾದ ( ಮರಾಕ್ಕೂ) ವಿದ್ವಾಂಸ ಇಬನ್ ಬಟೊಟನನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಭಾರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತೊಘಾಸ್ನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದಂಗೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಸಾಗರದ ಬಹುದ್ದೀನ್ ದಂಗೆ, ಬಂಗಾಳದ ಘಕ್ರದ್ಧೀನ್ ದಂಗೆ, ಔಧನ ಮಲ್ಲಿಕ್ನ ದಂಗೆ, ಗುಜರಾಗಿನ ದಂಗೆ, ದಖಲನಲ್ಲಿ ದ್ವೌಲತಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಹಸನ್ ಗಂಗ್ ನ ದಂಗೆ, ವೀರಬಲ್ಲಾಳ  ಮತ್ತು ಹರಿಹರರಿಂದ ದಂಗೆಗಳಾದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲಾಗಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಸಂಪೂಣ‍ವಾಗಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲಾಗಿಲಿಲ್ಲ.
ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆ
ದಿವಾನ್ - ಇ - ಕೊಹಿ ಎಂ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಬಂಜರು ಭೊಮಿಯನ್ನು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಇಳಿಸುವುದು, ರಾಜ್ಯಾದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಸರಕಾರದಿಂದ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಸಾಲಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವುದು, ಭೊಹೀನರಿಗೆ ಭೊಮಿ ಕೊಡಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ಧೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇದು ೬೦ ಚದರ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ಭೊಮಾಪನ ಕಾರ್ಯ ಕ್ಐಗೋಂಡಿತ್ತು. ದೋಅಬ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ಋಷಿ ಪ್ರಗತಿಗೆ ೭೦ ಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹಣ ದುರುಪಯೋಗದಿಂದಾಗಿ ಇವು ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು -  ೧೩೨೬
ಗಂಗಾ - ಯುಮುನಾ ನದಿಗಳ ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವೇ ದೋ ಅಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ ಸು. ೧೦ ಪಟ್ಟು ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ. ಬರಣಿ ಪ್ರಕಾರ ತೆರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಪ್ರಮಾಣ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಈ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟನು. ದೋಅಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾಗಿತ್ತೆಂದು, ಅಲ್ಲಿನ ಜನ ಅಧಿಕ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿ, ಸೋಮಾರಿಗಳಾಗಿ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ಅವರ ಸೋಕ್ಕು ಮುರಿಯುವುದಾಗಿತ್ತು. ತೆರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಳವೇನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸಮಯ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ದೋಅಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಭೀಕರ ಕ್ಷಾಮಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದರಿಂದ  ರೆfಐತರು ಕಂದಾಯ ಅಥವಾ ತೆರಿಗೆ  ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಲತ್ಕಾರದಿಂದ ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ರೈತರು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಂಜರು ಭೊಮಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದರು ಇದನ್ನು ವ್ಯಥ‍ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬರಣಿ ಬರೆದಂತೆ " ರ್ಐತರ ಬೆನ್ನು ಮುರಿಯಲಾಯಿತು. ಅನುಕೊಲಸ್ಥ ಶ್ರೀಮಂತರೆಲ್ಲಾ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಾದರು.  ಫಲವತ್ತಾದ ಭೊಮಿ ಪಾಲುಬಿದ್ದಿತು.  ಕ್ಷಾಮ ಹಲವು ವಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.  ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ನಾಶವಾದರು" ಲೇನ್  ಪೋಲ್ ಬರೆದಂತೆ  " ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಫಲತೆ ಕಂಡ ಸುಲ್ತಾನ ಕೋಧದಿಂದ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಕಾಡುಮ್ಋಗಗಳಂತೆ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದು ಸಾವಿರಾರು ಮುಗ್ಧ ಜನರನ್ನು ಕೋಲ್ಲಿಸಿದನು." ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಮೂಖ‍ತನವನ್ನು ಅರಿತ ಸುಲ್ತಾನ ಜನರ ನೆರವಿಗೆ ದಾವಿಸಿದನು. ಅವರಿಗೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಕೊಟ್ಟನು. ಕೆರೆ, ಕಾಲುವೆ, ರಸ್ತೆ, ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನಿಮಿ‍ಸಿದನು. ಗಂಜಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ತೆರೆದನು. ಆದರೆ ಆ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಹಳ ವಿಳಂಭವಾಗಿ ಜನತೆಗೆ ಮುಟ್ಟಲೇ ಇಲ್ಲ.
ನಾಣ್ಯ ಸುಧಾರಣೆ - ೧೩೩೦
ರಾಜಧಾನಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಖಜಾನೆ ಬರಿದಾಗಿತ್ತು. ವಿಶಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗಾಧ ಸೈನ್ಯದ ನಿವ‌ಹಣೆಗೆ ಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅದೇ ವೇಳೆ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಶೀ‍ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಸ ಕರೆನ್ಸಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದಿದ್ದು ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಭಾವ ತಲೆದೋರಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಹಮದನು ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ಬಿಟ್ಟನು. ಅದನ್ನು ಅಧಿಕ್ಋತ ಹಣ ಎಂದು ಸಾರಿದನು. ಇದೇ ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಕೇತಿಕ 'ನಾಣ್ಯ ಪದ್ದತಿ'   ಸುಲ್ತಾನ ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲೂ ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಆಜ್ಙಾಪಿಸಿದನು. ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಒಳಪಡಿಸದೆ ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೂ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಕೋಟ್ಟನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೋಂದು ಟಂಕಸಾಲೆ ತೆರಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಖೋಟಾ ನಾಣ್ಯಗಳ ಹಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಜನ ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟರು. ಅವು ದಾಬಾರಿಯಾದವು.. ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಯಾರು ತೆರಿಗೆ ಕೋಡುತ್ತಾರೋ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಖೋಟಾ ನಾಣ್ಯ ವನ್ನೇ ಬಳಸಿ  ಶ್ರೀಮಂತರಾದರು. ಜಾಣ ವತ‌ಕರು ಖೋಟಾ ನಾಣ್ಯದಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ವಸ್ತು ಮಾರಿದರು. ಜಿಯಾವುದ್ಧಿನ್ ಬರಣಿ ಬರೆದಂತೆ " ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದೂಗಳ ಮನೆಗಳು ಟಂಕ ಸಾಲೆಗಳಾದವು. ವಿವಿಧ ಪಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿಂದೂಗಳು ಕೋಟಿ - ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಟನ್ ಗಟ್ಟಲೆ ತಾಮ್ರ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದರು " ತೆರಿಗೆಗೆ ಖೋಟಾ ನಾಣ್ಯ ಕೋಟ್ಟು ಸರಕಾರವನ್ನು ವಂಚಿಸಿದರು. ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕುಗ್ಗಿತು. ಕಾರಣ ವಿದೇಶಿಯರು ಹೋಸ ನಾಣ್ಯ ಬಳಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಆಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸ್ತಬ್ದವಾದವು. ಹಣದುಬ್ಬರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಹಣದ ಮೌಲ್ಯ ಮಡಿಕೆ ಚೂರುಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕು ವಷ‍ಗಳ ನಂತರ ಸುಲ್ತಾನ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತು ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿ ಪುನಃ ತನ್ನ ಖಜಾನೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಈಗ ಜಾಣ ಜನ ಖೋಟಾ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿ ಅಪ್ಪಟ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಹೀಗೆ ಸುಲ್ತಾನ ತನ್ನ ಜನರಿಂದಲೇ ಮೋಸ ಹೋದನು. ವಾಪಸ್ಸಾದ ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳು ಅವನ ತುಘಲಕಬಾದ್ ಅರಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಅವನ ಮೂಖ‍ತನ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹಲವು ವಷಗಳ ಕಾಲ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ಇ-ಥಾಮಸ್ ಇವನನ್ನು 'ಹಣಗಾರರ ರಾಜ' ಇಂದು ವಣಿಸಿರುವುದು. ಈ ವಿಚಿತ್ರದಿಂದಲೇ.
ಮಂಗೋಲರ ನೀತಿ
ಮಂಗೋಲರು ದೆಹಲಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿಫಲನಾದ ಸುಲ್ತಾನ ಅವರು ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ಹಣ ಕೋಟ್ಟು ವಾಪಸ್ಸು ಕಳುಹಿಸುವ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಅದೇ ಪಾಠ ಕಲಿತು ಪದೇ ಪದೇ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಂಗೋಲರಿಗೆ ಕೋಟ್ಟ ಹಣವನ್ನೇಲ್ಲ ಸೈನ್ಯ  ಕಟ್ಟಲು ಬಳಸಿದ್ಧೇ ಆದರೆ ಮಂಗೋಲರನ್ನು ದಮನ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತಂತೆ.
೧೯೨೮
ನಿಧನ
ವರ್ಗ:೧೯೨೮
ವರ್ಣಕೋಶ(ಕ್ರೋಮಟೊಫೋರ್)
ವರ್ಣಕೋಶಗಳು ಉಭಯಚರಗಳು, ಮೀನುಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು, ವಲ್ಕವಂತಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು-ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಶೀತ-ರಕ್ತದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಬಲಿತ ವರ್ಣಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣದ (ಹೆಚ್ಚು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ "ವರ್ಣ(ಹ್ಯೂ)") ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉಪವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್‌ಗಳು (ಹಳದಿ), ಎರಿತ್ರೊಫೋರ್‌ಗಳು (ಕೆಂಪು), ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳು (ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ / ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯದ), ಲ್ಯೂಕೊಫೋರ್‌ಗಳು (ಬಿಳಿ), ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು (ಕಪ್ಪು/ಕಂದು) ಮತ್ತು ಸೈಯನೊಫೋರ್‌ಗಳು (ನೀಲಿ). ಈ ಪದವು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವರ್ಣಯುಕ್ತ, ಪೊರೆಯೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿದ ಕೋಶಕಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ವರ್ಣಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರೆಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಶರೀರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಪಸ್‌‌ನಂತಹ ಶೀರ್ಷಪಾದಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸ್ನಾಯುಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ಣಕೋಶ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋಸುಂಬೆಯಂತಹ(ಊಸರವಳ್ಳಿ) ಕಶೇರುಕಗಳು ಜೀವಕೋಶದ ಸಂಕೇತ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅಂತಹುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಂಕೇತಗಳು ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ಅಥವಾ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅವು ಮನೋಧರ್ಮ, ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಶೀತ-ರಕ್ತದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ವರ್ಗದ ವರ್ಣಕೋಶ-ರೀತಿಯ ಜೀವಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ: ಮೆಲನೊಸೈಟ್‌. ಶೀತ-ರಕ್ತದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಾನವನ ರೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಇವನ್ನು ಔಷಧಿ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವರ್ಗೀಕರಣ
ಅಕಶೇರುಕಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಕ್ರೋಮೊಫೋರೊ ಎಂಬುದಾಗಿ 1819ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪತ್ರಿಕೆಯು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಕ್ರೋಮಟೊಫೋರ್(ವರ್ಣಕೋಶ) ಪದವನ್ನು ನಂತರ ಶೀತ-ರಕ್ತದ ಕಶೇರುಕಗಳ ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಪಾದಿಗಳ ನರದ ತುದಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಪದವು ಕ್ರೋಮ (χρωμα) ಅಂದರೆ "ಬಣ್ಣ" ಮತ್ತು ಫೋರಸ್  (φορος) ಅಂದರೆ "ಹೊಂದಿರುವ" ಎಂಬ ಗ್ರೀಕ್ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕ್ರೊಮಟೊಸೈಟ್ ("ಜೀವಕೋಶ"ಕ್ಕೆ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ ಸೈಟ್  ಅಥವಾ κυτε) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅಂತಹ ಕೇವಲ ಒಂದು ಜೀವಕೋಶವನ್ನು, ಮೆಲನೊಸೈಟ್‌, ಈ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
1960ರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಕೋಶಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಅವುಗಳ ರೂಪದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಉಪ-ವರ್ಗೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈಗಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ, ಆದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಣ್ಣದ ಕೆಲವು ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿವೆ.
ಬಣ್ಣ-ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಿವೆ: ಬಯೋಕ್ರೋಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕೀಮೊಕ್ರೋಮ್‌ಗಳು. ಬಯೋಕ್ರೋಮ್‌ಗಳು ನಿಜವಾದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಉದಾ. ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಟೆರಿಡಿನ್‌ಗಳು. ಈ ಬಣ್ಣಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬೆಳಕಿನ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಇತರ ತರಂಗದೂರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಕನ ಕಣ್ಣನ್ನು ತಲುಪಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವಾಗ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. "ರಚನಾತ್ಮಕ ಬಣ್ಣ"ಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸ್ಕೀಮೊಕ್ರೋಮ್‌‌ಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಕೆಲವು ತರಂಗದೂರಗಳನ್ನು (ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು) ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಇತರ ತರಂಗದೂರಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಗಳು ಆ ರಚನೆಯೊಳಗೆ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಕೋಶಗಳು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ (ಆನುವಂಶಿಕ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಬರುವ ಬಿಳಿಚಿಕೆ ಎಂಬ ರೋಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಆದರೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಕೋಶಗಳು ವರ್ಣಕೋಶಗಳಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಹೇಮ್ ಎಂಬುದು ರಕ್ತವು ಕೆಂಪಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಒಂದು ಬಯೋಕ್ರೋಮ್‌. ಇದು ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬದಲಿಗೆ ಮೂಲತಃ ಒಂದು ಜೀವಿಯ ಜೀವನದಾದ್ಯಂತ ಮೂಳೆಯ ಮಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಿತ್ರೊಸೈಟ್‌ಗಳು) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಿತ್ರೊಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಣಕೋಶಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಿತ್ರೊಫೋರ್‌ಗಳು
ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಳದಿ ಪ್ಟೆರಿಡಿನ್‌ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವರ್ಣಕೋಶಗಳನ್ನು ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್‌ಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಂಪು/ಕಿತ್ತಳೆ ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ವರ್ಣಕೋಶಗಳನ್ನು ಎರಿತ್ರೊಫೋರ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಟೆರಿಡಿನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಕಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವರ್ಣಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಗ್ವಾನೊಸಿನ್ ಟ್ರೈಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ಟೆರಿಡಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಣಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್‌ಗಳು ಪೂರಕ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಆಹಾರಕ್ರಮದಿಂದ ಚಯಾಪಚಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎರಿತ್ರೊಫೋರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಕ್ಯಾರೊಟಿನ್-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಕ್ರಿಕೆಟ್(ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಿಡತೆ)‌ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಸಿರು ಕಪ್ಪೆಗಳಿಂದ ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕಪ್ಪೆಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರೊಟಿನ್‌ನ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯು ಕೆಂಪು/ಕಿತ್ತಳೆ ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ ಬಣ್ಣವು ಅವುಗಳ ಎರಿತ್ರೊಫೋರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಬದಲಿಗೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು.
ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಕೊಫೋರ್‌ಗಳು
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ವಾನೊಫೋರ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳು ಬಣ್ಣದ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಗ್ವಾನಿನ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಫಟಿಕದಂಥ ಕೀಮೊಕ್ರೋಮ್‌ಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಬೆಳಗಿದಾಗ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವಿವರ್ತನೆಯಿಂದಾಗಿ ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯದ ಬಣ್ಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ಕೀಮೊಕ್ರೋಮ್‌ನ ಸ್ಥಾನವು ಗೋಚರಿಸುವ ಬಣ್ಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಯೋಕ್ರೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣದ ಶೋಧಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳು ಟಿಂಡಾಲ್ ಅಥವಾ ರೇಲೀಘ್ ಹರಡಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಬೆಳಕಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ವರ್ಣಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ ಲ್ಯೂಕೊಫೋರ್ ಕೆಲವು ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಟೇಪ್‌ಟಮ್ ಲ್ಯುಸಿಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳಂತೆ ಅವು ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲು ಸ್ಫಟಿಕದಂಥ ಪ್ಯೂರಿನ್‌ಗಳನ್ನು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗ್ವಾನಿನ್) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಲ್ಯೂಕೊಫೋರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅವು ಬಿಳಿ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಿತ್ರೊಫೋರ್‌ಗಳಂತೆ, ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಕೊಫೋರ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳು ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯದ ಅಥವಾ ಲೋಹದ ಹೊಳಪಿನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಲ್ಯೂಕೊಫೋರ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು
ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಯೂಮೆಲನಿನ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಮೆಲನಿನ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣದಿಂದಾಗಿ ಅದು ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೆಲನೊಸೋಮ್‌ಗಳೆಂಬ ಕೋಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗೂಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಯೂಮೆಲನಿನ್‌ ವೇಗವರ್ಧಿಸಿದ-ರಾಸಾಯನಿಕ-ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಟೈರೊಸಿನ್‌‌ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಪೈರೋಲ್ ಸುರುಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಡೈಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿಇಂಡೋಲ್‌ ಮತ್ತು ಡೈಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿಇಂಡೋಲ್‌-2-ಕಾರ್ಬೊಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿದೆ. ಮೆಲನಿನ್‌ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಿಣ್ವವೆಂದರೆ ಟೈರೊಸಿನೇಸ್‌. ಈ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಕೊರತೆಯುಂಟಾದರೆ ಯಾವುದೇ ಮೆಲನಿನ್‌ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಬಿಳಿಚಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಉಭಯಚರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಯೂಮೆಲನಿನ್ ಒಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳಿರುತ್ತವೆ‌. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಗಾಢ (ವೈನ್) ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಒಂದು ಬಣ್ಣವು ಫೈಲೊಮೆಡುಸಿನ್ ಕಪ್ಪೆಗಳ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅನಂತರ ಯೂಮೆಲನಿನ್‌ನ ಸುತ್ತಲೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ಒಂದು ಪ್ಟೆರಿಡಿನ್‌ ಡೈಮರ್ ಪ್ಟೆರೊರೋಡಿನ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಪ್ವ ನ್ಯೂ ಜಿನಿಯಾದ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಮರ ಕಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಇತರ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ, ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಯೂಮೆಲನಿನ್ಅನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿವೆ.
ಮಾನವರು ಚರ್ಮ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಗದ ಬಣ್ಣದ ಜೀವಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ವರ್ಣಕೋಶವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಲನೊಸೈಟ್‌‌ಗಳ ರಚನೆಯ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಯೂಮೆಲನಿನ್‌ನ ಜತೆಗೆ ಮೆಲನೊಸೈಟ್‌ಗಳು ಫೇಯೊಮೆಲನಿನ್‌ ಎಂಬ ಹಳದಿ/ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಲ್ಲವು.
ಸೈಯನೊಫೋರ್‌ಗಳು
ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನೀಲಿಬಣ್ಣಗಳು ಸ್ಕೀಮೊಕ್ರೋಮ್‌ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು 1995ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಬದಲಿಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹಸಿರುನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ(ಸೈಯನ್) ಬಯೋಕ್ರೋಮ್‌ ಎಂಬ ಅಜ್ಞಾತ ರಾಸಾಯನಿಕವೊಂದು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಯೊನಿಮಿಡ್ ಮೀನುಗಳ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳ ಕೋಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಬಣ್ಣವು ಪ್ರಾಣಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದುವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಇತರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಗಳು ಸ್ಕೀಮೊಕ್ರೊಮಾಟಿಕ್ ಆಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ವರ್ಣಕೋಶ ಪ್ರಕಾರ ಸೈಯನೊಫೋರ್‌ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಅವುಗಳ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣದ ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಸೈಯನೊಫೋರ್‌ಗಳು (ಮತ್ತು ಇತರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಣಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳು) ಇತರ ಮೀನು ಮತ್ತು ಉಭಯಚರಗಳಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಲಕ್ಷಣ ನಿರೂಪಿಸದ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ವರ್ಣಕೋಶಗಳು ವಿಷ ಹೊರಸೂಸುವ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಜು ಕಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಾನಾಂತರ
ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಿಗಳು ವರ್ಣಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸ್ಥಾನಾಂತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಮೆಲನಿನ್‌ ಗಾಢ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ತೆಳು ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಸರೀಸೃಪಗಳಂತಹ ದಪ್ಪ ಚರ್ಮದ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತರ ವರ್ಣಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಮಿತೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಚರ್ಮದ ವರ್ಣಕೋಶ ಘಟಕಗಳು (DCU) ಮೇಲೆ ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್ ಅಥವಾ ಎರಿತ್ರೊಫೋರ್ ಪದರವನ್ನು, ನಂತರ ಇರಿಡೊಫೋರ್ ಪದರವನ್ನು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಬಾಸ್ಕೆಟ್-ರೀತಿಯ ಮೆಲನೊಫೋರ್ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ದೈಹಿಕ ಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಚರ್ಮದ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಪ್ಪಟೆ ಚರ್ಮದ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತರ ವರ್ಣಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣವು ಜೀವಕೋಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದಾಗ ಚರ್ಮವು ಗಾಢವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣವು ಜೀವಕೋಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದಾಗ, ಇತರ ವರ್ಣಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡು ಚರ್ಮವು ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ DCUಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಲನಿನ್‌ನ ಸಂಗ್ರಹದ ನಂತರ, ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್ (ಹಳದಿ) ಚೆದುರಿದ ಬೆಳಕನ್ನು ಇರಿಡೊಫೋರ್ ಪದರದಿಂದ ಶೋಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚರ್ಮವು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲನಿನ್‌ನ ಹರಡಿಕೆಯ ನಂತರ ಬೆಳಕು ಚೆದುರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಚರ್ಮವು ಗಾಢವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಜೀವವರ್ಣದ ವರ್ಣಕೋಶಗಳೂ ಸಹ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಾನಾಂತರವನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಹಲವು ವರ್ಣಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಿಭಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅದ್ಭುತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಲ್ಲವು. , ಶೀಘ್ರ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಾನಾಂತರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಭಯಚರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈಲ್ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. , ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಹಾರ್ಮೋನಿನ, ನರದ ಅಥವಾ ಎರಡರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರಬಹುದೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸ್ಥಾನಾಂತರಿಸುವ ನರರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ವಾಹಕದ ಮೂಲಕ ನಾರ್‌ಅಡ್ರಿನಲಿನ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಾನಾಂತರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳೆಂದರೆ ಮೆಲನೊಕಾರ್ಟಿನ್, ಮೆಲಟೋನಿನ್‌ ಮತ್ತು ಮೆಲನಿನ್‌ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಹಾರ್ಮೋನು (MCH). ಅವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಿಟ್ಯುಟರಿ, ಪಿನಿಯಲ್ ಗ್ರಂಥಿ ಮತ್ತು ಹೈಪೊತಲಮಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಪ್ಯಾರಾಕ್ರಿನ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬಹುದು. ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಈ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ G-ಪ್ರೋಟೀನ್ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ವಾಹಕಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ನಂತರ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲನೊಕಾರ್ಟಿನ್‌ಗಳು ಬಣ್ಣದ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಮೆಲಟೋನಿನ್‌ ಮತ್ತು MCH ಬಣ್ಣವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತವೆ.
MC1R ನ ಸಮಾನ ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಮೆಲನೊಕಾರ್ಟಿನ್, MCH ಮತ್ತು ಮೆಲಟೋನಿನ್‌ ವಾಹಕಗಳು ಮೀನು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. MC1R ಎಂಬುದು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಕೂದಲಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ಮೆಲನೊಕಾರ್ಟಿನ್ ವಾಹಕವಾಗಿದೆ. MC1R ಜೀಬ್ರಾಫಿಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಲನಿನ್‌ನ ಹರಡಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ‌. ಜೀವಕೋಶದೊಳಗೆ ಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಅಡೆನೋಸಿನ್ ಮೋನೊಫಾಸ್ಫೇಟ್ಅನ್ನು (cAMP) ಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಾನಾಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಎರಡನೇ ಸಂದೇಶವಾಹಕವೆಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳದಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ cAMP, ಸೂಕ್ಷ್ಮನಾಲಿಕೆ‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತಂತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಶಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಆಣ್ವಿಕ ವಾಹಕಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಕಿನೇಸ್ A ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. , ,
ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಬಹುಪ್ರಬಲ ವರ್ಣಕೋಶ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು (ಕ್ರೊಮಾಟೊಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಅವುಗಳ ಮರಿ ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಜೀಬ್ರಾಫಿಶ್ ಭ್ರೂಣಗಳಲ್ಲಿ ಫಲೀಕರಣವಾದ 3 ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಬೆಳೆದ-ಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಗದ ಜೀವಕೋಶಗಳು - ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳು, ಕ್ಸಾಂತೊಫೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇರಿಡೊಫೋರ್‌ಗಳು - ಅದಾಗಲೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಕಿಟ್, ಸಾಕ್ಸ್10 ಮತ್ತು ಮಿಟ್ಫ್  ಮೊದಲಾದ ನಕಲುಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳು ವರ್ಣಕೋಶದ ವೈಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಿತ ಮೀನನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿವೆ. ಆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಕೊರತೆಯುಂಟಾದರೆ ವರ್ಣಕೋಶಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಲ್ಯೂಸಿಸ್ಟಿಕ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನ್ವಯಗಳು
ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ವರ್ಣಕೋಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುದರ ಜತೆಗೆ, ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಜೀಬ್ರಾಫಿಶ್ ಲಾರ್ವಗಳನ್ನು ಬೆಳೆದ-ಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಮಾಂತರ ಪಟ್ಟೆಯುಳ್ಳ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ರಚಿಸಲು ವರ್ಣಕೋಶಗಳು ಹೇಗೆ ಸಂಘಟಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹರಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಕಸನೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಕೋಶ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮೆಲನೋಮ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಚಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಾನವನ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಲನೊಫೋರ್-ವಿಶೇಷ ಚಿನ್ನದ ಜೀಬ್ರಾಫಿಶ್ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಜೀನ್ Slc24a5  ಮಾನವನ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಾನ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವರ್ಣಕೋಶಗಳನ್ನು ಶೀತ-ರಕ್ತದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಧತೆಯ ಜೈವಿಕಗುರುತಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ದೃಷ್ಟಿಯ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮರೆಯ ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಾನವನ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರುವ ವಾಹಕಗಳು ಹಸಿವಿನ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಕಂದಾಗುವುದು ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ, ಅವನ್ನು ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಔಷಧಿಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉಗುರುಗಳಿರುವ ಕಪ್ಪೆಗಳಿಂದ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಬಲ ಜೀವಸಕ್ರಿಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿವೆ. ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳನ್ನು ಜೀವಸಂವೇದಕವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ (ಮೀನಿನ ಮೆಲನೊಫೋರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಿಕೆಮ್ಮು(ಪರ್ಟ್ಯುಸಿಸ್) ವಿಷವು ಬಣ್ಣದ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ) ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಣಕೋಶದಿಂದಾಗುವ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಬಲ ಮಿಲಿಟರಿ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು.
ಶೀರ್ಷಪಾದಿ ವರ್ಣಕೋಶಗಳು
ಕೊಲಿಯಾಡ್ ಶೀರ್ಷಪಾದಿಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಬಹುಜೀವಕೋಶಗಳ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅವನ್ನು ಅವು ವೇಗವಾಗಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಕ್ವಿಡ್, ಕಟಲ್‌ಮೀನು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಪಸ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಣಕೋಶ ಘಟಕವು ಒಂದು ವರ್ಣಕೋಶ ಜೀವಕೋಶ ಹಾಗೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ನಾಯು, ನರ, ಗ್ಲಯ ಮತ್ತು ಪೊರೆ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಕೋಶ ಜೀವಕೋಶದೊಳಗೆ, ಬಣ್ಣದ ಕಣಗಳು ಸೈಟೊಇಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸ್ಯಾಕ್ಕುಲಸ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಹಿಗ್ಗಿಸಬಹುದಾದ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಈ ಪ್ರಾಣಿಯು ಸ್ನಾಯುವಿನ ಸಂಕೋಚನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಯಾಕ್ಕುಲಸ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಗಾತ್ರವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದರ ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಅಥವಾ ಅಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೀನುಗಳು, ಉಭಯಚರಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಕ್ಕುಲಸ್‌ನ ಆಕಾರವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ  ಕೋಶಕಗಳ  ಜೀವಕೋಶ. ಆದರೂ ಅಂತಹುದೇ ಪರಿಣಾಮವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ
ವರ್ಣಕೋಶಗಳು ಫೋಟೊಟ್ರೋಫಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಪೊರೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವ ವರ್ಣಕೋಶಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಕ್ಲೋರೋಫಿಲ್ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರೋಡೊಸ್ಪಿರಿಲಮ್ ರುಬ್ರಮ್ ಮೊದಲಾದ ಕೆನ್ನೀಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕನ್ನು-ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ವರ್ಣಕೋಶ ಪೊರೆಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹಸಿರು ಸಲ್ಫರ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅವು ಕ್ಲೋರೊಸೋಮ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ಆಂಟೆನ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.
ತಿರುವಾಂಕೂರು
ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವು ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಟ್ರಿವೇಂಡ್ರಮ್‌‌ ಅನ್ನು (ಪ್ರಸ್ತುತ ತಿರುವನಂತಪುರಮ್‌‌) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ರಾಜಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ದಿನಮಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಬಹುತೇಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19-ಬಂದೂಕುಗಳ ಗೌರವ ರಕ್ಷೆಯ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಮಹಾರಾಜಾ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಆಧುನಿಕ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು" ನಗರದ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಧ್ವಜವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಲಮುಖಿ-ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ, ಪವಿತ್ರ ಶಂಖವನ್ನು (ಟರ್ಬಿನೆಲ್ಲಾ ಪೈರಮ್ ‌) ಹೊಂದಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಲಭಿಸಿದ ನಂತರ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ನ ರಾಜಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1949ರಂದು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ (ಆಧುನಿಕ ದಿನಮಾನದ ತಮಿಳು ನಾಡು) ಮದ್ರಾಸು ರಾಜ್ಯದ ಮಲಬಾರ್‌‌ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 1 ನವೆಂಬರ್‌ 1956ರಂದು, ಕೇರಳ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ಕಡೆಯ ಮಹಾರಾಜರೆಂದರೆ ಚಿತಿರಾ ತಿರುನಾಳ್‌‌/ಲ್‌‌‌‌ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಹಾಗೂ ಕಡೆಯ ದಿವಾನರು PGN ಉನ್ನಿಥ/ತನ್‌‌ರವರಾಗಿದ್ದರು.
ವರ್ಣಕೋಶ(ಕ್ರೋಮಟೊಫೋರ್)
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಜೀವಕೋಶಗಳು ವರ್ಗ:ಶೀರ್ಷಪಾದಿ ಪ್ರಾಣಿರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗ:ಬಣ್ಣದ ಜೀವಕೋಶಗಳು
ತಿರುವಾಂಕೂರು
ಭೌಗೋಳಿಕತೆ
ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಮಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರನ್ನು ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭದಾಸನ್ ‌ ಎಂದು ಭಗವಾನ್‌ ವಿಷ್ಣು ದೇವರ ಅವತಾರ/ರೂಪವೊಂದಾದ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ಯ ಸೇವಕನೆಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ರೂಪಿಸಿದ್ದವು - ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶ, ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಡುನಾಡು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 9,000 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವ ಪರ್ವತ ಪಂಕ್ತಿಗಳೇ ಈ ಗಡಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಸಂತ ಮಾರ್ಕ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್
thumb|ದೇವಾಲಯ
ತಿರುವಾಂಕೂರು
ಹಿಂದೆಯೇ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸ
ಒಂದನೇ ಶತಮಾನ ADಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಪ್ಲಿನಿಯು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ತಮಿಳು ಅಯ್‌‌' ರಾಜಸಂತತಿಯವರಿಂದ ಸಂಗಮ್‌‌/ಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (c. 300 BC – 600 AD) ಮಧುರೈ ಪಾಂಡ್ಯನ್‌‌ ರಾಜಸಂತತಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು ಈಗಿನ ದಿನಮಾನದ ತಿರುವಲ್ಲಾ ಬಳಿಯಿರುವ ನೆಲ್ಕಿಂದಾ/ಡಾ ಅಥವಾ ನೆಲ್ಸಿಂದಾ/ಡಾವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಮಿಳು ವೇನಾಡು (ಕೊಲ್ಲಂ) ಅರಸರು ಅಯ್‌‌ ರಾಜಸಂತತಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 1100 AD.ಯ ವೇಳೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡುದುದು ವೇನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1310ರಲ್ಲಿ ಮಲಿಕ್‌‌ ಕಾಫರ್‌‌ನ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ತಮಿಳು ವೇನಾಡು ರಾಜರುಗಳು 1314ರಲ್ಲಿ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಕೊಲಾತಿ/ಥಿರಿಸ್‌‌ ಮನೆತನದ ಇಬ್ಬರು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.
ಸಂತ ಮಾರ್ಕ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಎಸ್‌ಐ ಧರ್ಮಮಂಡಲಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಂತ ಮಾರ್ಕನ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ೧೮೧೨ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಹನ್ನೆರಡು ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಮಾರ್ಕನ ಹೆಸರಿನ ಈ ಚರ್ಚು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾಸ್ತುವಿನಂತಿದ್ದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಗುಮ್ಮಟ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಶಾಂತ ಒಳಾವರಣದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಿಲ್ಗಾರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಚರ್ಚಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಮಧುರ ದನಿಯ ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡ ಈ ಗುಡಿಯು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೌಲನ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡು ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಚರ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆಯ ಮುಂಬಾಗಿಲು ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.
ತಿರುವಾಂಕೂರು
18ನೇ ಶತಮಾನ
ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಅರಸರು ಸಮಂತನ್‌ ನಾಯರ್‌‌ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್‌‌‌ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಲೆಯಾಳಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್‌‌‌ಗಳು ಸೈನ್ಯದ ಮುಂಚೂಣಿ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಸಮಂತನ್‌ ನಾಯರ್‌‌ಗಳು ಕೂಡಾ ಇತರೆ ನಾಯರ್‌‌‌ ಜಾತಿಗಳವರ ಹಾಗೆಯೇ ಮರುಮಕ್ಕಥಾಯಮ್‌‌ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಮಾತೃಸಂತತಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಧುನಿಕ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಇತಿಹಾಸವು ವೇನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಹಾಗೂ 1729–1758ರ ಅವಧಿಯ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರ್‌‌ಕೋಯಿಲ್‌‌ ಸಮೀಪದ ಪದ್ಮನಾಭಪುರಮ್‌‌ ನಂತರ ತಿರುವನಂತಪುರಮ್‌‌ಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೊದಲು ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಮತ್ತೂ ಗಮನ ಸೆಳೆವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇಲು ತಂ/ಥಂಪಿ ದಲವಾ ಮತ್ತು ಉದಯ ಕುರುಪ್‌‌(ಪದ ಕುರುಪ್‌‌) ಸೇರಿದ್ದರು.
ಸಂತ ಮಾರ್ಕ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
http://www.saintmarks.in/
ತಿರುವಾಂಕೂರು
ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ
ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಇಡ/ದಪ್ಪಳ್ಳಿ/ಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಅರಸರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರಲ್ಲದೇ ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲಿಕ/ಜಮೀನ್ದಾರರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ (ಎಟ್ಟುವೀಟಿಲ್‌‌ ಪಿಲ್ಲಾಮರ್‌‌) ಹಿಂದಿನ ಅರಸ ರಾಜಾ ರಾಮ ವರ್ಮರ ಥಂಪಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಎತ್ತಾರ ಯೋಗಮ್‌‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ ಮನೆತನವು ನಾಯರ್‌‌‌ "ಮರುಮಕ್ಕಥಾಯಮ್‌‌" ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವು ಅರಸರ ಮಕ್ಕಳ ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಸಹೋದರಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆದ ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ತಿಂಗಲ್‌‌, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕಾಯಮ್‌ಕುಲಮ್‌‌, ಕೊಟ್ಟಾರಾಕಾರ, ಕೊಟ್ಟಾಯಮ್‌‌, ಚಂಗನಾಸ್ಸೆರಿ, ಮೀನಾಚಿಲ್, ಪೂಂಜಾರ್‌‌ ಮತ್ತು ಅಂಬಾಲಾಪುಝಾ/ಳಾಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋದರು. ಅವರು ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು–ಡಚ್ಚರುಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ (1739–1753) ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್‌‌ ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದ ಕದನವೆಂದರೆ ಕೊಲಾಚೆಲ್‌‌ನ ಕದನವಾಗಿದ್ದು (10 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1741) ಅದರಲ್ಲಿ ಡಚ್‌‌ ಉನ್ನತ ನೌಕಾಧಿಪತಿ ಯುಸ್ಟಾಚಿಯಸ್‌‌ ಡೆ ಲೆನ್ನಾಯ್‌‌ರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿತ್ತು. 1750 ADಯ ಜನವರಿ 3ರಂದು (ಮಕರಮ್‌‌ 5, 725 M.E.), ಅವರು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಕ ಟ್ರಿವೇಂಡ್ರಮ್‌‌ನ ಶ್ರೀ.ಪದ್ಮನಾಭ (ಭಗವಾನ್‌ ವಿಷ್ಣು) ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು (ತ್ರಿಪ್ಪಾದಿದಾನಮ್‌‌) ಇದಾದ ನಂತರದಿಂದ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಅರಸರುಗಳೆಲ್ಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ (ಪದ್ಮನಾಭದಾಸನ್‌‌) ದೇವರ ಸೇವಕರಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ಡಚ್‌‌/ಡಚ್ಚರು ಮಹಾರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ 1753 ADಯಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಪದಚ್ಯುತಗೊಂಡ ಅರಸರುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ನ ರಾಜರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಅಂಬಾಲಾಪುಝಾ/ಳಾ (3 ಜನವರಿ 1754) ಕದನದ ನಂತರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರು ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ವಿರೋಧಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿದ್ದರು. ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉತ್ತರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ 1757 ADಯಲ್ಲಿ ಬರಲಾಯಿತು. ಅವರು ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಸಂಘಟಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ನೀರಾವರಿ ಕಟ್ಟೋಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಲಾಚೆಲ್‌‌ನ ಕದನದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಯನ್ನಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ ನೌಕಾಧಿಪತಿ ಯುಸ್ಟಾಚಿಯಸ್‌‌ ಡೆ ಲೆನ್ನಾಯ್‌‌ನನ್ನು ಹಿರಿಯ ಉನ್ನತ ನೌಕಾಧಿಪತಿ (ವಲಿಯ ಕಪ್ಪಿತನ್‌‌) ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅವರು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಫಿರಂಗಿದಳಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೇನೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕೀಕರಿಸಿದರು. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್‌‌ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳೈರವರು "ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಕರ್‌‌" (ನಾಯರ್‌‌‌ ಪಟ್ಟಾಳಮ್‌ ಸೇನೆಯ ಅಧಿನಾಯಕ) ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರು ಚೆಂಪಕ ರಾಮನ್‌‌ ‌ನಂತಹಾ ಬಿರುದುಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಎಟ್ಟಾರಯುಮ್‌‌ ಕೊಪ್ಪುಮ್‌‌ ನಂತಹಾ ಉಪಾಧಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ ಎಟ್ಟುವೀಟಿಲ್‌‌ ಪಿಲ್ಲಾಮರ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಮೇಲಿದ್ದ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸದೇ ಇದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ಜಮೀನ್ದಾರರುಗಳು ಹಾಗೂ ಆತನ ಸಂಬಂಧಿಕರುಗಳಿಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿದರು. ಸೇನಾಪಡೆಯ ಆತನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮಯ್ಯನ್‌‌ ದಳವಾ ಎಂಬುವವನು ಸಮರ್ಥ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದನು.
ಸಂತ ಮಾರ್ಕ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚರ್ಚುಗಳು
ತಿರುವಾಂಕೂರು
ಧರ್ಮ ರಾಜ
ಧರ್ಮ ರಾಜ ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದ ಆತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಲ್‌‌ ರಾಮ ವರ್ಮಾ 1795ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭಪುರಮ್‌‌ನಿಂದ ತಿರುವನಂತಪುರಮ್‌‌ಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ರಾಮ ವರ್ಮಾರ ಅವಧಿಯನ್ನು ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪೂರ್ವಾಧಿಪತಿ/ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರು ಜಯಿಸಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನನಾಗಿದ್ದ ರಾಜಾ ಕೇಸ/ಶವದಾಸ ಪಿಳ್ಳೈ ಎಂಬ ಬಹು ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತಗಾರನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಹಕಾರ ಆತನಿಗೆ ಒದಗಿತ್ತು. 1789ರಲ್ಲಿ ಈತನ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸ ಟೀಪು/ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್‌‌ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದನು.ಧರ್ಮ ರಾಜರು ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಆಕ್ರಮಿತ ಮಲಬಾರ್‌‌ನ ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಅವರ ವಶಕ್ಕೊಪ್ಪಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೇನೆಯು ಸುಲ್ತಾನನನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ನಾಯರ್‌‌‌ ಯೋಧರುಗಳು ಆತನನ್ನು ಅಲುವಾದ ಸಮೀಪ ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಟಿಪ್ಪು/ಟೀಪು ಕಂದಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹೆಳವನಾದನಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು.
ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ
1798ರಲ್ಲಿ ಆತನು ಮರಣಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಲರಾಮ ವರ್ಮನು ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಜಯಂತನ್‌‌ ಸಂ/ಶಂಕರನ್‌‌ ನಂಬೂದಿ/ತಿರಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ದಿವಾನ ನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ವೇಲು ತಂ/ಥಂಪಿಯ ಕಾಲದಿಂದ ದಿವಾನ್‌‌‌/ನ ರು ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ, ವೇಲು ಥಂಪಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌/ಆಂಗ್ಲ ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯವರು ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸೇನೆಯು ಒಂದು ಘಟಕವು AD 1805ರಲ್ಲಿ ವೇಲು ಥಂಪಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದಿತು, ಆಗ ಥಂಪಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌/ಸ್ಥಾನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಬಳಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನಲ್ಲದೇ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದಂಗೆಯನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿದನು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌/ಆಂಗ್ಲ ಈಸ್ಟ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೂಡಾ ವೇಲು ಥಂಪಿ ವಹಿಸಿದ್ದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಪರವಾಗಿ ನಡೆಸಿದ 1791ರ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಪರಿಹಾರದ ಪಾವತಿಯ ಬೇಡಿಕೆಯು ದಿವಾನರು ಮತ್ತು ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌/ಸ್ಥಾನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವೇಲು ಥಂಪಿ ಮತ್ತು ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ನ ದಿವಾನರಾದ ಪಲೈಯತ್‌‌ ಅಚನ್‌‌ ಈರ್ವರೂ ಸೇರಿ ಕಂಪೆನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದರು. ಎರಡೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಹಾರಾಜರು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಮಿತ್ರರಾಜ್ಯಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 18, 1808ರಂದು ಮಿತ್ರರಾಜ್ಯಗಳ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌/ಸ್ಥಾನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ನಿವಾಸದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪೆನಿಯ ಗುಡಾರಗಳಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಪುರುಷ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಯುದ್ಧಕೈದಿಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ ಮೇಲೆಯೇ ಮಿತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಜನವರಿ 19, 1809ರಂದು ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣವು ವಿಫಲವಾಗಿ ಮಿತ್ರರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ನಷ್ಟವುಂಟಾದಾಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಕಂಪೆನಿಯ ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಅರಂಬೋಲಿ ಘಾಟ್‌‌ಗಳೆಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ Col. ಲೆಗೆ/ಗ/ಜೆರನು ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಪದ್ಮನಾಭಪುರಮ್‌‌ಗಳ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 19, 1809ರಂದು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಾದ ನಂತರ, ಯಾವುದೇ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸದಿದ್ದ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರು ವೇಲು ಥಂಪಿಯ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದರು. ಕಂಪೆನಿಯ ಪಡೆಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 1809ರಂದು ಕೊಚಿನ್‌‌/ಕೊಚ್ಚಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಲೈಯತ್‌‌ ಅಚನ್‌‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದವು. ಪಲೈಯತ್‌‌ ಅಚನ್‌‌ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಶರಣಾದನು, ತದನಂತರ ಆತನನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಮದ್ರಾಸ್‌‌ಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಬನಾರಸ್‌‌ಗೆ ಗಡೀಪಾರುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಪೆನಿಯು ನಾಗರ್‌‌ಕೋಯಿಲ್‌‌ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂಗಳ ಸಮೀಪ ನಡೆದ ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ವೇಲು ಥಂಪಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತಲ್ಲದೇ ಆತನ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಮಾರಣಹೋಮ ನಡೆಸಿತಾದ್ದರಿಂದ, ತದನಂತರ ಆತನ ಬೆಂಬಲಿಗರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಆತನನ್ನು ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ವಾಪಸಾದರು. ಕಂಪೆನಿಯ ಸೇನಾಪಡೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜನ ಸೈನಿಕಪಡೆಗಳು ಟ್ರಿವೇಂಡ್ರಮ್‌‌ನ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ ಅನತಿದೂರದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ಪಾನಾಂಕೋಡ್‌‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊಕ್ಕಾಂ ಹೂಡಿದವು. ಕಂಪೆನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ವೇಲು ಥಂಪಿಯು ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದನಾದರೂ ವಿಫಲನಾಗಿ ಮಹಾರಾಜನ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಸೆರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. 1805ರಲ್ಲಿ ವೇಲು ಥಂಪಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೇನೆಯ ಬಹುತೇಕ ನಾಯರ್‌‌‌ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ವೇಲು ಥಂಪಿಯು ದಂಗೆಯೆದ್ದ ನಂತರ, ಅಳಿದುಳಿದ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೇನಾಪಡೆಯಲ್ಲಿನ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ವಿಸರ್ಜಿಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಅಥವಾ ಆಂತರಿಕ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲು ಕಂಪೆನಿಯು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.
ಮಹಾದಾನ/ನಮ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿಯ ನಿಲುಗಡೆ
ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರುಗಳಿಗೆ ಸೋಪಾಧಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ 16 ಮಹಾದಾನಮ್‌‌/ಗಳನ್ನು (ದಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು) ಕನಿಷ್ಠ 1 ಖಜಾಂಚ್‌ (78.65 gms) ಚಿನ್ನದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ದುಬಾರಿ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಹಿರಣ್ಯ-ಗರ್ಭ, ಹಿರಣ್ಯ-ಕಾಮಧೇನು, ಹಿರಣ್ಯಸ್ವರಾಟ ಮತ್ತು ತುಲಾಪುರುಷದಾನಮ್‌‌ ಮುಂತಾದ ದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜರುಗಳು ಸಮಾಂತನ್‌‌ ನಾಯರ್‌‌‌ಗಳಾಗಿರುವ ತಮ್ಮ ಘನತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ ಯಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾದಾನಮ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವು ಕೇವಲ 6 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು ದುಬಾರಿ ಮೊತ್ತದ ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೂಲಕ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಟ್ಟುಪಾಡನ್ನು ನಂಬೂದಿರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಉತ್ಕಟ ಆಕ್ರಮಣವಾದಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಆಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್‌ ಜನರಲ್‌/ಮಹಾಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್‌ ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿಯು 1848ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನವ್‌ಕೋರ್‌/ಟ್ರಾವಂಕೂರಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಸೊರಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯು ದುರಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಆಳುವ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಖಜಾನೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದ ಬೊಕ್ಕಸದಿಂದ ಮಹಾದಾನಮ್‌ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯರ್ಥ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಲಾರ್ಡ್‌ ಡಾಲ್‌ಹೌಸಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲ/ಗವರ್ನರ್‌‌ ಲಾರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌‌‌‌ನಿಗೆ, 1805ರ ಒಪ್ಪಂದದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅನುಚ್ಛೇದದಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. 21 ನವೆಂಬರ್‌ 1855ರಂದು, ಲಾರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌‌‌ ಆಗಿನ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜ ಅಲಿಯಾಸ್ ‌‌ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ (ಉತ್ತರಮ್‌‌ ತಿರುನಾಳ್‌‌/ಲ್‌‌ 1847–1860 AD)ರಿಗೆ ಆತನು ತೆರಿಗೆದಾರರ ಹಣದ ಬೃಹತ್‌ ಭಾಗವನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ತನ್ನ ಆವರ್ತಕ ಪುನರಾವತಾರದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೂಲಕ ಪೋಲು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆತನ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್‌‌ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದೆಚ್ಚರಿಸುವ ಕಟುವಾದ ಪದಪುಂಜಗಳುಳ್ಳ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮಹಾದಾನಮ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಮಂಗಳ ಹಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜರು ಆನಂತರ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಕುಲಸೇ/ಶೇಖರ ರಾಜಸಂತತಿ (1721ರ ನಂತರ)
STYLES & TITLES/ನಾಮಾಂಕಿತಗಳು & ಬಿರುದು/ಪ್ರಶಸ್ತಿಸೂಚಕಗಳು: ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭು : ಮಹಾರಾಜಾ ರಾಜಾ ರಾಮರಾಜ ಶ್ರೀ ಪತ್ಮ/ದ್ಮನಾಭ ದಾಸ ವಾಂಚಿ ಪಾಲ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು) ವರ್ಮ, ಕುಲಸೇ/ಶೇಖರ ಕಿರೀಟಪತಿ ಮನ್ನೆ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಬಹಾದ್ದೂರ್‌, ಷಂಷೇರ್‌ ಜಂಗ್‌‌, ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾರಾಜನದೇ ಆದ ನಾಮಾಂಕಿತಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ. ಅಗ್ರ ಪಟ್ಟಾಧಿಕಾರಿ: ಮಹಾರಾಜಕುಮಾರ‌ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು) ವರ್ಮ, ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಎಳಿಯ/ಇಳಯ ರಾಜ. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಣಿ: ಶ್ರೀ ಪತ್ಮ/ದ್ಮನಾಭ ಸೇವಿನೀ ವಾಂಚಿ ಧರ್ಮ ವರ್ಧಿನೀ ರಾಜ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮಹಾರಾಣಿ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು) ಬಾಯಿ, ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹಿರಿಯ ಮಹಾರಾಣಿ, ಮಹಾರಾಣಿಯದೇ ಆದ ನಾಮಾಂಕಿತಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ. ದ್ವಿತೀಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಣಿ, ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭುವಿನ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೆ: ಶ್ರೀ ಪತ್ಮ/ದ್ಮನಾಭ ಸೇವಿನೀ ವಾಂಚಿ ಪಾಲ ದ್ಯುಮಾನೀ ರಾಜ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮಹಾರಾಣಿ ಮಹಾರಾಣಿ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು) ಬಾಯಿ, ಟ್ರಾವಂಕೂರು/ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಕಿರಿಯ ಮಹಾರಾಣಿ, ಮಹಾರಾಣಿಯದೇ ಆದ ನಾಮಾಂಕಿತಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ. ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭುವಿನ ಪತ್ನಿ : (ತವರು ಮನೆಯ ಕುಲನಾಮ) ಅಮ್ಮಚ್ಚಿ ಪನಪಿಲ್ಲಾ ಅಮ್ಮ ಶ್ರೀಮತಿ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು) ಪಿಲ್ಲಾ ಕೊಚಮ್ಮಾ. ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭುವಿನ ಪುತ್ರರು : ಶ್ರೀ (ತಾಯಿಯ ಕುಲನಾಮ) (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು) ತಂ/ಥಂಪಿ. ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭುವಿನ ಪುತ್ರಿಯರು: (ತಾಯಿಯ ಕುಲನಾಮ) ಅಮ್ಮವೀಟಿಲ್‌ ಶ್ರೀಮತಿ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು) ಪಿಲ್ಲಾ ಕೊಚಮ್ಮಾ. NB: ರಾಜ ಮನೆತನದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರೂ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅವರು ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಸರು. ಎರಡನೆಯ ಹೆಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿರುನಾಳ್‌/ಲ್‌‌‌ ಎಂಬ ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
right
ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ್, ಟೊರಾಂಟೋ
thumb|right|250px|'ಟೊರಾಂಟೋನಗರದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ್' ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ್ ಮಂದಿರ, ಟೊರಾಂಟೋ ನಗರದ ಡಂಡಾಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ನ 'ಫರ್ನ್ ರಸ್ತೆ' ಯಲ್ಲಿರುವ ಸರಳವಾದ ಅತಿಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾದ ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು
'ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ್,' ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ಸನ್ ೧೮೬೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಹಿಂದೂಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ, ಅರ್ಥಹೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೂ, ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಯುಗದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಆಗಿನಕಾಲದ ಪಂಡಿತರಾದ, ಆರ್.ಜಿ.ಭಂಡಾರ್ಕರ್, ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮಹದೇವ್ ಗೋವಿಂದ್ ರಾನಡೆ, ಈ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಳುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ್,ಬಂಗಾಳದ 'ಬ್ರಹ್ಮೊ ಸಮಾಜ'ದ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ, ಹಾಗೂ ಆಧರಿಸಿದ್ದು. ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ವೇದಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ,ಪಂಥಗಳು, ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಗಳಿಂದ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಕೇವಲ 'ವಿಟ್ಠಲನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ', 'ಸಂತ್ ನಾಮದೇವ್ ಸಂಕೀರ್ತನೆಗಳು', ಮೊದಲಾದುವುಗಳಿಂದ ಜನ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಸಿಖ್ ಭಾರತೀಯರು, ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಂದು ಟೊರಾಂಟೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜನ ಪಂಜಾಬಿಗಳು.
ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಮಹಾರಾಣಿಯವರ ವಜ್ರಮಹೋತ್ಸವ
ಇಂಗ್ಲಂಡ್ ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ,೧೮೯೭ ರ ತಮ್ಮ ವಜ್ರಮಹೋತ್ಸವ ಸಮಾರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲು ಸೈನಿಕರು, ಪಂಜಾಬಿನ ಸಿಕ್ಖರು. ಹೀಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗೆ ಹೋಗಿ ವಾಪಸ್ ಬರುವಾಗ ಕೆನಡಾದ ಮುಖಾಂತರ ಬಂದರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾದಿದ್ದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಸವಲತ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಖುಷಿ ಇತ್ತು. ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಿಖ್ ಪರಿವಾರ ಕೆನಡ ತಲುಪಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲ ಹಾಂಕಾಂಗ್ ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಎಡ್ವರ್ಡ್-೭ ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಹೋರಟಿದ್ದ ಸೇನೆಯ ಜೊತೆ ಇದ್ದರು. ೧೯೦೪-೧೯೦೮ ರ ವರೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಆಗ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಬರಲು ಪರವಾನಗಿ ಕಾನೂನು ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೫ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯನ್ನರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೯೦% ಸಿಖ್ಖರು. ಕೆನಡಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಆದರೆ ೨೦೦೦ ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಲವರು ವಾಪಸ್ಸಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ಖರೇ ಪ್ರಮುಖರು. ಆಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗದ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಸಿಖ್ ಪರಿವಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರುದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 'ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಖಾಲ್ಸಾ ದಿವಾನ್ ಸೊಸೈಟಿ' ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಖಾಯಂ ಗುರುದ್ವಾರವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸಿಖ್ ಪರಿವಾರಗಳು ಗುರುದ್ವಾರಾಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಆ ರಾಜ್ಯಗಳು :
ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯೋಧರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಳ ವಜ್ರಮಹೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿತ್ತು. ವಾಪಸ್ ಬರುವಾಗ ಕೆನಡಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಹಲವು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಆಶ್ವಾಸನೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಬಹುಪಾಲು ಜನ ಭಾರತೀಯರು ಟೋರಾಂಟೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದ ಜಮೀನುಗಳು, ಮತ್ತು ಇರಲು ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗೆ ನೆಲಸಿದ ಅವರು 'ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣ'ದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಯೋಗದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. thumb|right|250px|'ಗಣಪತಿ ವಿಗ್ರಹ' thumb|right|250px|'ಪ್ರವಚನ'
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಟೊರಾಂಟೋನಗರದ ದೇವಾಲಯಗಳು
ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಝೇವಿಯರ್ ಪ್ರಧಾನಾಲಯ
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೋಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬಳಿಯಿರುವ ಬೃಹತ್ತಾದ ಕಲ್ಲುಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೆಂಟ್ ಝೇವಿಯರ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಾದ್ರಿ ಶೆವಾಲಿಯೇ (Chevalier) ಅವರು ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಧವೆ ಝುಲೈಮ್ ವ್ಯಾಟ್ಕಿನ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಒಂದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆದು ೫೫೦ ಚದರಡಿಗಳ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಚರ್ಚನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದರು. ಆನಂತರ ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಧರ್ಮಗುರುವಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾದ ಫಾದರ್ ಸರ್ವೆಂಟನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ೫೦ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಮೇಸ್ತ್ರಿ ಚೌರಪ್ಪನವರು ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಚರ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲ್ಲಿನಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರ, ಸುಂದರವಾದ ಕಮಾನುಗಳು, ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳು, ದೊಡ್ಡದಾದ ಗುಮ್ಮಟ ಹೊಂದಿದೆ. ಶೆವಾಲಯೇ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲಕ ಸಂತ ರೋಶ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಪುಟ್ಟ ಚರ್ಚು ಸರ್ವೆಂಟನ್ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೨೬ ಮೇ ೧೯೩೨ರಂದು ಈಗಿನ ದಿವ್ಯ ಭವ್ಯ ರೂಪ ತಳೆಯಿತು. ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಸ್ವಾಯತ್ತವಾದಾಗ ಈ ಚರ್ಚನ್ನು ಪ್ರಧಾನಾಲಯ(ಕೆಥೆಡ್ರಲ್)ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ವರ್ಗ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚರ್ಚುಗಳು
ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ
ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ   ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ 1986ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.
ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ
ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಏಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕ ಬೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೃಹ ವಿe್ಞÁನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಯಚೂರು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್; ಬೀದರ್‍ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ, ಬಿಜಾಪುರ ಮತ್ತು ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ; ಅರಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಧಾರವಾಡ, ರಾಯಚೂರು, ಸಿರ್ಸಿ, ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಅರಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೃಷಿ, ಪಶುವಿe್ಞÁನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,234 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ನಾತಕ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2003). ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 33 ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವು ಅಂಕೋಲ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಅರಭಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬೆಳವಟಗಿ, ಬಿsೀಮರಾಯನ ಗುಡಿ, ಬೀದರ್, ಬಿಜಾಪುರ, ಜೆನವಾಡಾ, ದೆವಣಿ, ಎಂ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -5, ಎ.ಆರ್.ಎಸ್. ಧಾರವಾಡ -7, ಗದಗ, ಗಂಗಾವತಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಹಗರಿ, ಹನುಮನಹಟ್ಟಿ, ಕವಡಿಮಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲೋಳಿ, ಮಾಲನೂರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮುಗದ, ನಿಪ್ಪಾಣಿ, ಪ್ರಭುನಗರ, ರಾಯಚೂರು, ಸಿರ್ಸಿ (ಬತ್ತ), ಸಿರ್ಸಿ (ಮೆಣಸು), ಸಿರಗುಪ್ಪ, ಸಂಕೇಶ್ವರ, ದೇವಿಹೊಸೂರು, ಅಲಮೇಲ್. ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಯಡಿ 60 ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿನಿಯೋಗ 11.63 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.