cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಎಡಬಸದಿ ಹಿರಿಯಂಗಡಿ
ವಿನ್ಯಾಸ
ಬಸದಿಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮುಂದೆದ್ವಾರ ಪಾಲಕರ ಚಿತ್ರ ಕಂಡುಬರುದಿಲ್ಲ. ಒಳಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಸನ ದೇವತೆಗಳಾದ ಶಾಮಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಜ್ವಾಲಾ ಮಾಲಿನಿ ಯಕ್ಷಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಣಧರಪಾದ ಶ್ರುತ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಯಾವುದೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸುಂದರವಾದ ಪಂಚಲೋಹದ ವಿಗ್ರಹವು ಸುಮಾರು ೩.೫ ಎತ್ತರವಿದ್ದು. ಪದ್ಮ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದೆ. ಮೂರ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎದುರುಗಡೆ ಹಲವಾರು ಜೀನ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥಾನ ಮಂಟಪವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಗೊಸ್ಕರ ಇತ್ತಿಚೇಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲಾಗಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಾಗಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಲ್ಲ. ಹೊರಗಿನ ಜಗಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಎರಡು ಬದಿಗೆ ಇರುವಂತಹದ್ವಾರ ಬಂಧದ, ಮೇಲೆ ಕಲಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲೆಯ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಆಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿಕೊಂಡಿರುವ ತೀರ್ಥಶಂಕರ ಬಿಂಬವಿದೆ. ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಿಂಬದತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕೋಡೆ ಇದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇರುವಂತಹ ಕಲ್ಲಿನ ತೊಲೆಯಲ್ಲಿ ರೇಖಾಕಾರದ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ಹಾಸಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಗಲಿಯ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಅಲಂಕಾರಗೊಂಡು ವಿಜಯನಗರದ ಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎಡ ಬದಿಯಕಂಬದ ಒಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕರ ಇರುವಂತಹ ಕುದುರೆಯ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗಕ್ಕೆ, ನಿಂತುಕೊಂಡತಹ ಜಿನಬಿಂಬವಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಅದೇ ರೀತಿ ಯಜಿನಬಿಂಬದ ಕೆತ್ತನೆಯಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಮೈಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಕೆತ್ತನೆ ಇಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳಿವೆ. ಎದುರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀರಾವೇಶದದಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಂಡ ನರಸಿಂಹನ ಆಕೃತಿಯಿದೆ. ಮೇಲ್ಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗಮರ್ಧನ ಕೃಷ್ಣನ ಆಕೃತಿಯಿದೆ. ಹಾಗೇಯೇ ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಕಂಬವು ದುಂಡಗೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇಲೆ ಬೋದುಗೆ ಇದೆ. ಬೋದುಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇನ್ನೂ ಎಡಕಂದಲ್ಲಿ ಒಳ ಮೈಗೆ ಕಲಶದ ಆಕೃತಿಯಿದ್ದು ಮೇಲ್ಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಒಂದು ಸಿಂಹದ ಆಕೃತಿ ಇದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೀರ್ತಿ ಮುಖವಿದೆ. ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಅಶ್ವತ್ಥ ಎಲೆಗಳ ಮತ್ತು ಹೂಗಳ ರಚನೆ ಇದೆ. ಈ ಕಂಬದ ಎದುರು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಂಸದ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ನರಸಿಂಹನ ಆಕೃತಿ ಇದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಎರಡುಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ಸಿಂಹದ ಆಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಮೈಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಆಕೃತಿಗಳಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲಿನಂತಹ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅಥವಾ ಪೌರಾಣಿಕ ಮೃಗದ ಕೆತ್ತನೆ ಇದೆ. ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಕಂಬವು ದುಂಡಗೆಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂಟಪದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಮರದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಿಸಿ ಕ್ಯಾಮಾರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಭಾಗಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಬೋದಿಗೆ ಇದೆ. ಅಡ್ಡಕಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧೋಮುಖಕ ಮಲದ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಕಲಾಕಾರದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿತ್ರಣ. ಈ ಬಸದಿಯ ಮೇಲ್ಛಾಚವಣಿಯನ್ನು ಮರದ ಪಕ್ಕಾಸುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಹಂಚಿನ ಮಾಡಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಶ್ರೀ ಮಠದ ಸ್ವಸ್ತಿ ಶ್ರೀ ಲಲಿತಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕರು ಕೊಡುವ ಸಹಾಯವೇ ಈ ಬಸದಿಯ ಆದಾಯ. ಸರಕಾರದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಬಸದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಾರ್ಯಲಯಗಳಾಗಲೀ ಅನ್ನಛತ್ರವಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಬಾವಿ ಇದೆ, ನಳ್ಳಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಬಸದಿಯ ಆವರಣಗೋಡೆಯನ್ನು ಮುರಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಧಿ ವಿಧಾನ
ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಥೋತ್ಸವ, ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಜಲಾಭಿಷೇಕ, ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ, ಪಂಚಮೃತಾಭಿಷೇಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿಷೇಕದ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿದು ಹೋಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಧ್ಯಾನ್ಯತೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಕರೀಜಾಲಿ
ಕರೀಜಾಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಎತ್ತರದ ಮುಳ್ಳುಮರ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಿಂಧ್, ಆಫ್ರಿಕದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತಗಳು ಇದರ ಜನ್ಯಸ್ಥಳಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಮೆಕ್ಕಲುಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಎರೆಮಣ್ಣಿನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಶುಷ್ಕವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದರೂ ಅತಿ ಒಣಹವೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚುಚಳಿಯನ್ನೂ ಸಹಿಸದು. ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮರ ಬೆಳೆದಿರುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಈ ಮರದ ಎತ್ತರದಲ್ಲೂ ಕಾಂಡದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ದೊಡ್ಡ ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 50'-50' ಎತ್ತರದ ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ 1ಳಿ'-10'ವರೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ತೊಗಟೆ ಕಂದು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದು. ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಬಿಟ್ಟು ವರ್ಷದ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮುಖ ಜೋಡಣೆಯ ಹಲವಾರು ಕಿರುಎಲೆಗಳಿವೆ. ಮುಳ್ಳುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿರುವ ವೃಂತಪರ್ಣಗಳಿವೆ (ಸ್ಟಿಪ್ಯುಲುಗಳು). ಜೂನ್-ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನ ಮಂಜರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲೊ ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲೊ ಇವೆ. ಹೂಗಳು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು. ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಹೂದಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಐದೈದು, ಕೇಸರಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತ. ಅಂಡಾಶಯ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ್ದು; ಒಂದೇ ಕಾರ್ಪೆಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಒಂದೇ ಕೋಣೆಯಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಂಡಕಗಳಿವೆ. ಫಲ ಒಡೆಯುವ ಒಣಫಲ. ಪಾಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇದು ಹಲವಾರು ಬೀಜಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಮಣಿ ಕಟ್ಟಿನಂತಿದೆ. ಅದರ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ.
ಉಪಯೋಗಗಳು
ಹಣ್ಣನ್ನು ದನಗಳು, ಮೇಕೆಗಳು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಕರೀಜಾಲಿಮರ ಚೌಬೀನೆಗಾಗಿಯೂ ಗೋಂದಿಗಾಗಿಯೂ ಚರ್ಮ ಹದಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಟ್ಯಾನಿನ್ ಎಂಬ ವಸ್ತುವಿಗಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯಪಡೆದಿದೆ. ಇದರ ಚೌಬೀನೆ ಬಹಳ ಗಡುಸಾದುದು (ತೇಗದ ಚೌಬೀನೆಗಿಂತ ಎರಡರಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯೆನ್ನುತ್ತಾರೆ). ಅಲ್ಲದೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ರಸಕಾಷ್ಠ (ಸ್ಯಾಪ್ವುಡ್) ಹಳದಿಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿಯೂ ಮೆದುವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಚೇಗು (ಹಾರ್ಟ್ವುಡ್) ಹೊಸದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದು. ಕೊಂಚ ಕಾಲಾನಂತರ ಕೆಂಗಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಚೌಬೀನೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿಯೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದರೂ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಬಳಸಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಪರಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನಗಳಾಗಲಿ, ವಿಧಾನಗಳಾಗಲಿ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹಾಗೂ ದೃಢವಾದ ಚೌಬೀನೆ ಬೇಕಾಗುವಂಥ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಕರೀಜಾಲಿಯ ಮರ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದದ್ದು. ವ್ಯವಸಾಯದ ಉಪಕರಣಗಳು, ಗಾಡಿಯ ಅಚ್ಚು, ಅರೆಕಾಲು, ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಗಾಣಗಳು, ದೋಣಿಯ ಹುಟ್ಟುಗಳು, ಆಯುಧಗಳ ಹಿಡಿಗಳು, ಗಣಿಗಳ ಆಸರೆಗಂಬಗಳು ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಮಾಡಲು ಈ ಮರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರೀಜಾಲಿಯಮರದಿಂದ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಗೋಂದನ್ನು ತೆಗೆಯಬಹುದು. ಮಾರ್ಚ್-ಮೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಗಟೆಯ ಮೇಲೆ ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಗಾಯಮಾಡಿ ಗೋಂದನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂಟು ತಿಳಿಹಳದಿಯಿಂದ ಕಂದುಮಿಶ್ರಿತ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವರೆಗಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪುರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯದರ್ಜೆಯ ಅಂಟನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಕೊ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಕಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಔಷಧಿಯಾಗಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕರೀಜಾಲಿಮರದ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಟ್ಯಾನಿನನ್ನು ಚರ್ಮಹದ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಟ್ಯಾನಿನಿಗಾಗಿಯೇ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯದಿದ್ದರೂ ಸೌದೆಗಾಗಿಯೋ ಚೌಬೀನೆಗಾಗಿಯೋ ಕಡಿದ ಮರಗಳನ್ನು ಮರದ ಸುತ್ತಿಗೆಗಳಿಂದ ಬಡಿದು ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಟ್ಯಾನಿನ್ ತೆಗೆಯಲು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಸು. ಶೇ.12 ಟ್ಯಾನಿನ್ ಇದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಟ್ಯಾನಿನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾಯಿಯಿಂದಲೂ ಟ್ಯಾನಿನ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಚರ್ಮಹದಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ತೊಗಟೆ, ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುವ ರಸವನ್ನು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಲೋಹ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕಂದು, ಕಾಕಿ, ಕಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ಬಣ್ಣಹಾಕುವುದಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಮರವನ್ನು ಸೌದೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದೂ ಉಂಟು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಮರಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ಮುಹೂರ್ತ
ಮುಹೂರ್ತ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸಮಯದ ಅಳತೆಯ ಒಂದು ಏಕಮಾನ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಹೂರ್ತ ಪದವು ಕಾಲದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ಒಂದು ದಿನದ ಮೂವತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ, ಅಥವಾ ನಲವತ್ತೆಂಟು ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿ. "ಕ್ಷಣ" ಅರ್ಥವೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ "ಕ್ಷಣ" ಅರ್ಥ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ೩೦ ಕಲಾಗಳಾಗಿ (ಭಾರತೀಯ ನಿಮಿಷ) ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹಾಗಾಗಿ ೩೦ ಕಲಾ ≈ ೪೮ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಿಮಿಷಗಳು). ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಕಲಾವನ್ನು ೩೦ ಕಾಷ್ಠಾಗಳಾಗಿ (ಭಾರತೀಯ ಸೆಕೆಂಡು) ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆ ೩೦ ಕಾಷ್ಠಾ ≈ ೧.೬ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಿಮಿಷ.
ಮುಹೂರ್ತ ಪದದ ಸಂಧಿ ವಿಚ್ಛೇದ ಹೀಗಿದೆ: ಮುಹೂರ್ತ = ಮುಹು + ಋತ. ಋತ ಪದವು ಋತುಗಳ ಸಹಜ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಮುಹೂರ್ತ ಪದವು ಇವುಗಳ ದೈನಂದಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ ಋಗ್ವೇದದಷ್ಟು ಮುಂಚಿನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಇದರರ್ಥ "ಕ್ಷಣ". ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಖರ ನಿಯತಕಾಲಿಕತೆಯ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಗೂ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಂತಹ ನಂತರದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮುಹೂರ್ತ ಪದದ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳು, III.33.5, ಮತ್ತು III.53.8 ರಲ್ಲಿ ಹೀಗಿವೆ:
ರಮಧ್ವಂ ಮೇ ವಚಸೆ ಸೋಮ್ಯಾಯ ರತಾವರೀರೂಪ ಮುಹೂರ್ತಮೇವೈಃ | ಪರ ಸಿಂಧುಮಛಾ ಬರ್ಹತಿ ಮನೀಷಾವಸ್ಯುರಹ್ವೆ ಕುಶಿಕಸ್ಯ ಸೂನುಃ ||
ಮತ್ತು
ರೂಪಂ-ರೂಪಂ ಮಘವಾ ಬೋಭವೀತಿ ಮಾಯಾಃ ಕರ್ಣ್ವಾನಸ್ತನ್ವಂ ಪರಿ ಸವಾಮ್ | ತರಿರ್ಯದ ದಿವಃ ಪರಿ ಮುಹೂರ್ತಮಾಗಾತ ಸವೈರ್ಮಂತ್ರೈರಂತುಪಾ ರತಾವಾ ||
(1) ಸಂಜ್ಞಾನಂ (2) ವಿಜ್ಞಾನಂ (3) ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ (4) ಜಾನದ್ (5) ಅಭಿಜಾನತ್ | (6) ಸಂಕಲ್ಪಮಾನಂ (7) ಪ್ರಕಲ್ಪಮಾನಂ (8) ಉಪಕಲ್ಪಮಾನಂ (9) ಉಪಕ್ಲುಪ್ತಂ (10) ಕ್ಲುಪ್ತಂ | (11) ಶ್ರೇಯೊ (12) ವಸೀಯ (13) ಆಯತ್ (14) ಸಂಭೂತಂ (15) ಭೂತಂ |
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜ್ಯೋತಿಷ
ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ
ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರಗಳು, ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾವ್ಯನಿರ್ಮಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಅಂಶಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿರೂಪಣೆಯೇ ಕಾವ್ಯನಿಮೀಮಾಂಸೆ. ಇದನ್ನು ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ರಂಗ ಸಂಸ್ಕರಣ ಅಥವಾ ನಾಟ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪರಿಷ್ಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದು ಕಾವ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದರ ಆರಂಭ ಯಾವಾಗ ಯಾರಿಂದ ಆಯಿತೆಂದು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುವುದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯೋಪಾಸನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದಲೂ ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಅರಸಿ ಈ ಚಿತ್ತ ಸಂಸ್ಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕ್ರಿ. ಪೂ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ ಯಾಸ್ಕಾಚಾರ್ಯ ಉಪಮೆ ರೂಪಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಸಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರಿ. ಪೂ. 5ನೆಯ ಶತಕದ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಣಿನಿ ನಟರ ವಿಷಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವೇದಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಉಪಮಾ ರೂಪಕಾದಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಯಮಯಮಿಯರ ಸಂವಾದ, ಊರ್ವಶೀ ಪುರೂರವರ ಸಂವಾದ_ಇವುಗಳಿಂದ ವೇದಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಕದ ಅಂಕುರಾರ್ಪಣವಿದ್ದಂತಿದೆ. ಕಾಳಿದಾಸ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರವಾದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರಾತನ ರಾಜಮಹಾರಾಜರು ನಾಟ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆಯೆ ಈ ಕಲೆ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದಿತು. ಪ್ರಾಚೀನದಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಈ ಕಲೆಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಪ್ರಣೀತವೇ ನಾಟಕವೆಂದೂ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಪೌರುಷೇಯವೆಂದೂ ಕಥೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.
ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮಹಾ ವಿಮರ್ಶಕ ವಿಭೂತಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲಾ ವಿಮಾರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸೌಧ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೈವಾಂಶಿಕರು, ಮುನಿಗಳು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರ ಹೆಸರೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರರು ನಂದೀಶ್ವರ, ಬ್ರಹ್ಮ ಇವರು ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಕಂಡು ಇತರರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರೆಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಕಾಳಿದಾಸಾದಿಗಳು ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಶೇಖರ ಕವಿ ಹದಿನೆಂಟು ಅಧಿಕರಣವುಳ್ಳ (ವಿಭಾಗ) ಈ ನಾಟ್ಯವನ್ನು ಹದಿನೆಂಟು ಮುನಿಗಳು ಕಂಡು ನಮಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿನಯದರ್ಪಣವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವೂ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಪ್ರಣೀತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೃಶ್ಯ ಶ್ರವ್ಯ ಕಾವ್ಯಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಂತಿರುವ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣ ವ್ಯಾಸಪ್ರಣೀತವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ
ಭರತಮುನಿಯ (ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸುಮಾರು 6-3ನೆಯ ಶತಮಾನ) ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕಲಾಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಗ್ರಂಥವಾದರೂ ಭಾರತೀಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಆಧಾರಗ್ರಂಥವೆನ್ನಬಹುದು. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಈ ನಾಟ್ಯವೇದವನ್ನು ಪಡೆದು ನಮಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನೆಂದು ಊಹಿಸುವವರೂ ಉಂಟು. ಅದೇನೆ ಇರಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಗ್ರಂಥ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಎರಡು ರೀತಿ ಪರಿಷ್ಕøತ ಗ್ರಂಥವುಂಟು. ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಅರ್ವಾಚೀನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳುಂಟೆಂದು ವಾದವಿದೆ. ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಇದಕ್ಕೆ ಅಭಿನವ ಭಾರತೀ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಹೊಸ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೃತಿಯಂತೆಯೂ ಇದೆ.
ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಭಾರತೀಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶ್ವಕೋಶದಂತಿದೆ. ನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಶೃಂಗಾರ, ವೀರ, ಕರುಣ, ಅದ್ಭುತ, ಹಾಸ್ಯ ಭಯಾನಕ, ಬೀಭತ್ಸ ಮತ್ತು ರೌದ್ರ_ಈ ಎಂಟು ರಸಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿಭಾವಗಳು, ಅನುಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಭಾವಗಳು, ನಾಟ್ಯಾಂಗಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಅಂಶಗಳೇ ಪುನಾರಾವೃತ್ತವಾಗಿವೆಯೆಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ 36 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು, 6000 ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕಗಳು, ಕೆಲವೆಡೆ ಗದ್ಯವೂ ಇವೆ. ಗದ್ಯಭಾಗ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತವೆಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಋಗ್ವೇದದಿಂದ ಮಾತಿನ ಭಾಗವನ್ನೂ ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದ ಅಭಿನಯವನ್ನೂ ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಗಾನವನ್ನೂ ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದ ರಸವನ್ನೂ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವೆಂಬ ಪಂಚಮವೇದವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ರಚಿಸಿ ಭರತನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ. ಆತ ತನ್ನ ನೂರುಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕಲಿಸಿದ. ಆ ಗಾಂಧರ್ವವೇದವನ್ನು ಇಂದ್ರನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕೋಹಲ, ವಾತ್ಸ್ಯ, ಶೌಂಡಿಲ್ಯ, ಧೂರ್ತಿಲ ಇವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸಿದರು ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ.
ನಾಟಕದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಕೇಳದ ಜನರಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟವನು ಭರತ. ರಂಗಶಿಲ್ಪ, ನಟರ ಆಯ್ಕೆ, ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯಂತೆ ಪಾತ್ರಧಾರಣೆ, ಭಕ್ತಿ, ಯುಕ್ತಿ, ಪ್ರಯೋಗ ಕೌಶಲ, ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ, ರಾಗ, ತಾಳ, ಅಭಿನಯ ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಕರಿಸುವ ಭರತನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಂಥ ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಪಂಚ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ನಾಟ್ಯಕಲೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೀಮಾಂಸಾ ಭಾಗವಾದ ರಸ, ಅಲಂಕಾರ, ಕಾವ್ಯತತ್ತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭರತನ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಭರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ದೃಶ್ಯ ಶ್ರವ್ಯ ಕಾವ್ಯಕಲಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲೆ ಅಡಗಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಇದರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಇತರರು ಆ ಕಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಸ್ತು, ಶೈಲಿ, ಪ್ರಯೋಜನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಕುರಿತಂತೆ ಭರತನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮಹೋನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ
ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಅಥವಾ ಕಾವ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೆಯ ಶತಮಾನ ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆದಿವೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ದೃಶ್ಯ ಕಾವ್ಯಕಲೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದು. ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಈ ಮಧ್ಯೆ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲವೆನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 600 ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಭಾಮಹ, ದಂಡಿ, ಉದ್ಭಟ, ವಾಮನ. ಲೊಲ್ಲಟ, ಆನಂದವರ್ಧನ, ರಾಜಶೇಖರ, ಮಮ್ಮಟ, ಭೋಜ, ವಿಶ್ವನಾಥ, ಜಗನ್ನಾಥ ಮುಂತಾದವರು ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಬಂದರು. `ವಾಚಾಂ ವಿಚಿತ್ರಮಾರ್ಗಾಣಾಂ ನಿಜಬಂಧುಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನಮಾರ್ಗಗಳು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ದಂಡಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ವೈದರ್ಭೀ ಮತ್ತು ಗೌಡೀ. ಇವನ್ನೇ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂಧ, ವೃತ್ತಿ. ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಬೇರೆಯವರು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಾಮನ ಇದನ್ನು " ರೀತಿರಾತ್ಮ ಕಾವ್ಯಸ್ಯ " ಎಂದು ಬಂಧಕ್ಕೆ (ಮಾರ್ಗ) ರೀತಿ ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಆತ್ಮವೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದುದು ವಾಮನನ ಮುಖ್ಯ ಕಾಣಿಕೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದರಚನೆಯೆ ರೀತಿ ಎಂದು ವಾಮನನ ಅಭಿಮತ. ವಿಶೇಪಗಳಾದರೋ ಗುಣಗಳು ಓಜಸ್, ಪ್ರಸಾದ, ಸಮತಾ, ಮಾಧುರ್ಯ, ಕಾಂತಿ, ಉದಾರತಾ, ಸುಕುಮಾರತಾ, ಅರ್ಥವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರೌಢಿ ಈ ಹತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ದಂಡಿ ಬಲುವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಧುರ್ಯ, ಓಜಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ ಈ ಮೂರೇ ಸಾಕೆಂದು ಮಮ್ಮಟ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭಾಮಹ, ಉದ್ಭಟ, ರುದ್ರಟ ಮೊದಲಾದವರು ವಕ್ರೊಕ್ತಿಯೇ ಕಾವ್ಯದ ಜೀವಾಳವೆಂದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಭಾಮಹನನ್ನು ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯದವನೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಹಜ ಸುಂದರಿಯಾದರೂ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಸೌಂದರ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳೇ ಶೋಭೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಭಾಮಹ, ಉದ್ಭಟ ಮೊದಲಾದವರ ವಾದ. ಅಂದರೆ ಕಾವ್ಯದ ಶೈಲಿ, ಮೈಕಟ್ಟು ಎಲ್ಲವೂ ಸುಲಲಿತ ಸುಮಧುರವಾಗಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತನ್ನೇ ಲಾಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿ ಆನಂದವರ್ಧನ (9-10ನೆಯ ಶತಮಾನ) ಶಬ್ದ ಅರ್ಥಗಳ ಮಧುರ ಸಂಮಿಳನವೇ ಕಾವ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ ಅವುಗಳ ಸಾಕ್ಷಾದರ್ಥವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಪರೋಕ್ಷವಾದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವಾದ ಧ್ವನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದೇ ಉತ್ತಮ ಕಾವ್ಯ; ಆ ಧ್ವನಿಗೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಂಜನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವವನೇ ಉತ್ತಮ ಕವಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಕಾವ್ಯವಾಸನಾ ಪರಿಪಕ್ವಮತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರಿಗೆ ಮೀಸಲು. ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಗುಣ, ಅರ್ಥಗಳು ಸಹಜವಾದಂತೆ ಈ ಧ್ವನನ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಸಹಜ. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಕರಗತವಾಗುವ ಸಂಸ್ಕøತಿಯಾದ ಈ ಮನೋವ್ಯಾಪಾರವೇ ಕಾವ್ಯಸರ್ವಸ್ವ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಆಲಂಕಾರಿಕ ಮತಭೇದಗಳು
ಪ್ರಾಚೀನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯತನಕ ಸಾಹಿತ್ಯಾಮೃತ ರಸಾಸ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಏನೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅದರ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವಾಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಬೇರೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿರುವರು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆಯ ಶತಕದ ತನಕ ಭರತನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಗ್ನಿಪುರಾಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ರೀತಿ, ಗುಣ, ಅಲಂಕಾರ, ವೃತ್ತಿ, ರಸ ಮುಂತಾದ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಅಂಶಗಳು ಇದ್ದರೂ ನಾಟ್ಯಕ್ಕೇ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 6ನೆಯ ಶತಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ಭಾಮಹ, ದಂಡಿ, ವಾಮನ, ಆನಂದವರ್ಧನ ಮುಂತಾದ ವಿಮರ್ಶಕರು ವಿಮರ್ಶಾ ಕ್ರಮಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವವರು ಭಿನ್ನರು ಎಂದು ಇಷ್ಟ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಿದರೆ ಸಾಕು. ಭಿನ್ನ ರುಚಿ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಶಬ್ದ ಪ್ರಪಂಚವೇ ಕಾವ್ಯಪ್ರಪಂಚ. ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಯಮಕ, ಅನುಪ್ರಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕಾರಗಳೂ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾದ್ಯಾಲಂಕಾರಗಳೂ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಅಲಂಕಾರಗಳೇ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಭಾಮಹ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಓದುಗರಿಗೆ ಆಪ್ಯಾಯನಕರವಾದ ಸರಸ ಸರಳ ಕಾವ್ಯಬಂಧವೇ ಪ್ರಸಾದ. ಈ ಸುಗಮಾರ್ಥವುಳ್ಳ ರೀತಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗವೇ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ದಂಡಿಯ ವಾದ. ಒಳ್ಳೆಯ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದ ಉತ್ತಮ ಗುಣವುಳ್ಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದರಚನೆಯೇ ಕಾವ್ಯದ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವ ಎಂದು ವಾಮನನ ಅಭಿಮತ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಜುಮಾರ್ಗವಲ್ಲ; ವಕ್ರತೆ (ಭಂಗಿ) ಇರಬೇಕೆಂದು ಕುಂತಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದೂರಗಾಮಿಯಾದ ಧ್ವನಿಯೇ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ವಾದನೀಯ ಎಂದು ಆನಂದವರ್ಧನನ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ವೀಣೆ, ಮೃದಂಗ ಮೊದಲಾದುವು ಮಧುರನಾದದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಧಕಗಳಾದಂತೆ ಕಾವ್ಯ ಮಾಧುರ್ಯ ಭಾವವಿರಬಹುದು, ಅಲಂಕಾರವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ರಸವಿರಬಹುದು ಅದನ್ನು ವಾಚಿಸುವುದು ಶಬ್ದ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಿಳಿದವರಲ್ಲ. ಕಾವ್ಯದ ಹಾಗೂ ಕಲೆಯ ಗೂಢಾರ್ಥವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವವರು ಕೆಲವರೇ. ವಾಚಕ, ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ಪರ್ಯವೃತ್ತಿ (ಶಬ್ದವ್ಯಾಪಾರ) ಇವುಗಳ ಮಿತಿಗೆ ಮೀರಿದುದು ಧ್ವನಿ, ವ್ಯಂಜನ, ಅಂಜನ ಅಥವಾ ಧ್ವನನ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಇದನ್ನೂ ಅಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಧ್ವನಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆನಂದವರ್ಧೆನನೇ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆತನೇ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸ್ಛೋಟಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಛೋಟವೆಂದರೆ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿನಾಭೂತವಾಗಿ ಅಡಗಿರುವ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಂದು ಶಬ್ದದ ಕಡೆಯ ಅಕ್ಷರ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಶಬ್ದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಡೆದು ಅರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಶಬ್ದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಧ್ವನಿತತ್ತ್ವ ಹುಟ್ಟಿತು. ಧ್ವನಿಯಾದರೋ ಅನುರಣನಾತ್ಮಕ, ಮಾರ್ದನಿಯಿಂದ ಮಾರ್ದನಿಗೆ ಶ್ರವಣಸಾಮಥ್ರ್ಯ ವಿರುವವರೆಗೆ ಕೇಳಿಬರುವ ಅರ್ಥರೂಪ ಮಧುರನಾದ. ಆದರೆ ಧ್ವನಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಲು ಅದನ್ನು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸುವ ಮಹಾಕವಿಯೂ ಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ರಸಿಕಹೃದಯರೂ ಬೇಕು.
ಆದ್ಯ ಆಲಂಕಾರಿಕರು
ಭರತನ- ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಮಹನ -ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ, ದಂಡಿಯ- ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶ, ಉದ್ಭಟನ- ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ ಸಂಗ್ರಹ, ವಾಮನನ- ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ ಸೂತ್ರ, ರುದ್ರಟನ -ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ, ಆನಂದವರ್ಧನನ -ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕ ಇವು ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಗಳು. ಇವರಲ್ಲದೆ ಇನ್ನು ಅನೇಕರು ಈ ಕುರಿತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುಕುಲಭಟ್ಟನ- ಅಭಿಧಾವೃತ್ತಿಮಾತೃಕೆ, ಭಟ್ಟತೌತನ- ಕಾವ್ಯಕೌತುಕ, ಭಟ್ಟನಾಯಕನ- ಹೃದಯದರ್ಪಣ,ಮಮ್ಮಟ-ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾಶ ಹೇಮಚಂದ್ರನ- ಕಾವ್ಯಾನುಶಾಸನ. ವಿಶ್ವನಾಥನ- ಸಾಹಿತ್ಯದರ್ಪಣ, ಜಗನ್ನಾಥ ಪಂಡಿತರಾಜ- ರಸಗಂಗಾಧರ, ಕ್ಷೇಮೇಂದ್ರನ- ಔಚಿತ್ಯ ವಿಚಾರ ಚರ್ಚಾ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ
ದಂಡಿ
ದಂಡಿ ಕ್ರಿ. ಶ. ಸು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕವಿ, ಲಾಕ್ಷಣಿಕ. ಮೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಕವಿ ಎಂದು ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶ ಅಲಂಕಾರ ಗ್ರಂಥ ; ದಶಕುಮಾರಚರಿತ ಗದ್ಯಕಾವ್ಯ. ಆವಂತಿಸುಂದರೀ ಕಥಾ ಮತ್ತು ದ್ವಿಸಂಧಾನ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಈತನದೇ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಈತನ ವಿಷಯ ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇವನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾನಿಲ, ಕಾವೇರಿನದಿ. ಕಾಂಚೀ ಪಟ್ಟಣ, ಚೋಳ - ಈ ಮಾತುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದವನೂ ಕನ್ನಡಿಗನೂ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈತನ ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಮಹನ ಮತ ಖಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ತೋರುವುದರಿಂದ ಭಾಮಹನಿಗಿಂತ ಈತ ಆರ್ವಾಚೀನನೆಂದು ಹಲವರ ಮತ. ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶದಲ್ಲೂ ಭಾಮಹನ ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳು ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೇ ಬರುತ್ತವಾಗಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ಪೌರ್ವಾಪುರ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯೇ ನಡೆದಿದೆ. ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಪ್ರಬಲರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರೇ ವಾಲಿದ್ದಾರಾಗಿ ಈ ವರೆಗೂ ಅದು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದೆ.
ಕವಿ-ಕಾಲ-ಕೃತಿ
ದಂಡಿಯ ಕಾಲ ಕ್ರಿ. ಶ. ಆರನೆಯ ಶತಮಾನವೆಂದು ಮಾಕ್ಸ್ ಮುಲರ್, ನೀಬರ್, ಮೆಕ್‍ಡಾನಲ್ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಕೆಲವು ಪಂಡಿತರು ಕ್ರಿ. ಶ. 660 -680 ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿ. ಶ. 660 ರ ಸುಮಾರಿಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ವಿಜ್ಜಿಕೆಯೆಂಬ ಕವಯಿತ್ರಿ ದಂಡಿಯ ಸರ್ವಶುಕ್ಲಾ ಸರಸ್ವತೀ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಾತನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಬಹುಶಃ ಕ್ರಿ. ಶ. ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಭಾಮಹ, ದಂಡಿ ಇಬ್ಬರೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ಅಂತರವಿಲ್ಲದೇ ಜೀವಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು.
ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶ
ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳೂ ಒಟ್ಟು 660 ಶ್ಲೋಕಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಪಂಡಿತರು ನಾಲ್ಕು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳಿವೆಯೆಂದೂ 663 ಒಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆಯೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು
ಒಟ್ಟು ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳು ಮಿಳಿತಗೊಂಡು ಇವೆ. ಗುಣಗಳ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ವಿವೇಚನೆ ಇದೆ. ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶದ ಶೈಲಿ ಸುಲಲಿತವೂ ಮನೋಜ್ಷವೂ ಆಗಿ ಭಾಮಹನ ಶೈಲಿಗಿಂತ ಒಂದು ಕೈ ಮೇಲಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಕವಿತಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಡಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ. ಲಕ್ಷ್ಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ ರಚಿತವಾದುವು. ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳಂತೂ ಅತಿ ರಮಣೀಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ತುಂಬ ಔಚಿತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಸೂರಿಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯಿದೆ. ಛಂದೋವಿಚಿತಿ, ಬೃಹತ್ಕಥೆ, ಸೇತುಬಂಧ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ದಂಡಿಯ ಇತರಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ.
ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶಕ್ಕೆ ಹಲವು ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾಂತರವೂ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷಾಂತರವೂ ಇದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು ಇವು : 1. ಕರಣವಾಚಸ್ಪತಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, 2. ಹೃದಯಂಗಮಾ ಎಂಬ ಅತ್ಮಕರ್ತೃವಿನ ಟೀಕೆ, 3. ಸಿಂಹಳದ ರತ್ನಶ್ರೀಜಾನನ ರತ್ನಶ್ರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, 4. ಮಾರ್ಜನ ಎಂಬ ಟೀಕೆ, 5. ಯಾಮನರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, 6. ಕೃಷ್ಣಕಿಂಕರ ತರ್ಕವಾಗೀಣನ ಕಾವ್ಯತತ್ತ್ವ ವಿವೇಚನ ಕೌಮುದೀ, 7. ಮಲ್ಲಿನಾಥನ ವೈಮಲ್ಯ ವಿಧಾಯಿನೀ, 8. ವಾದಿಘಂಘಾಲನ ಶ್ರುತಾನುಪಾಲಿನೀ.
ಕಾವ್ಯ ಕಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಾಮಹ ಅಲಂಕಾರ ಪಂಥ ಪ್ರವರ್ತಕನೆಂದೂ ದಂಡಿ ಗುಣಪಂಥವರ್ತಕನೆಂದೂ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ದಂಡಿನಃ ಪದಲಾಲಿತ್ಯಂ ಎಂಬ ಮಾತು ಅವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಕುರಿತುದಾಗಿದೆ.
ಕನ್ನಡ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗಕಾರನ ಮೇಲೆ ದಂಡಿಯ ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶದ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ
ಅಮೆರಿಕದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ
ನೀಗ್ರೊ
ಉಪ¸ಮಿತಿಗ¼ು ಸಿದ್ಧ¥ಡಿಸಿದ ವgದಿಯನ್ನು ಚರ್Z, ಪರಿಶೀಲನೆ, ತಿರ್ಮಾನUಳಿಗಾಗಿ À À À À É ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಯಿದೆ¸ಂಸ್ಥೆಯ ವಾರ್ಷಿಕಾಧಿªೀಶ£zಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. À É À À ಅಧಿªೀಶ£zಲ್ಲಿ ದೇಶದ ನಾನಾಭಾಗUಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶgು, ನ್ಯಾಯವಾದಿಗ¼ು ಭಾಗªಹಿಸಿ É À À À À À À ಅಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯದ ವಕೀಲಿಸಂಸ್ಥೆU¼ು ಪತಿ ಉಪ¸ಮಿತಿಯ ಕgqುವgದಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯಸ್ಥಿತಿ À À ್ರ À À À À ಗತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಲೋಪzೂೀಷU¼£್ನು ಗªುನಿಸಿ, ಸೂಕ¸ಲಹೆU¼ೂಂದಿಗೆ É À À À À ್ತ À À É ವಾರ್ಷಿಕಾಧಿªೀಶ£P್ಕÉ ಕಳಿಸಿದgು. ಈ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಅಮೆರಿಕದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ É À À ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಲಕಣಗಳಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಮರುನಿರೂಪuಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ್ಷ É ಶಾಸನೀಕgಣದ ಭಾವ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದgೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ವ¸ುಸ್ಥಿತಿಯ ನಿರೂಪuUೀ À À À್ತ É É ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಏಕೀಕರಣದ ಗುರಿ ಕಾಣದಿದ್ದgೂ ಸ್ವಲ್ಪªುಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಪUತಿಯಾಗಿರುವುದು ಗªುನಾರ್ಹ. À À ್ರ À À ಕಾನೂನುಗ¼£್ನು ವಾಸªgೂಪzಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಜಾರಿಯಲ್ಲಿz್ದÀ À À ್ತ À À À ಸಾಮಾನ್ಯನಿಯಮಗ¼£್ನು ಸಾzs್ಯÀ ವಿದ್ದµ್ಟು ಪ್ರಾªiÁಣಿPವಾಗಿ ಪತಿನಿಧಿ¸ುವ ಗುರಿಯಿಂದ, À À À À À ್ರ À ಅಸ್ತಿvzಲಿgುವ ಸPಲ ಭಿ£್ನÀ ವಿಚಾರzೃÀ ಷ್ಟಿU¼£್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ವಿಶೇಷ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ£U¼ೂಂದಿಗೆ, ್ವÀ À ್ಲ À À À À À À À É ಸಂಬಂzs¥ಟ್ಟ ಸಾಕ್ಯದಾಖಲೆUಳ ಪೂರ್ಣವಿವgU¼£್ನು ನೀಡುವ ಕªುವ£್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. À À ್ಷ À À À À À ್ರ À À ದಂಡಶಾಸ£¸ಂಹಿತೆಯ ನಿರೂಪಣಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಿಯಮಾವಳಿಗ¼£್ನು À À À À ಸg¼ವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಳPಯಲ್ಲಿz್ದÀ ಶಾಸ£¥z್ಧÀ ತಿಗಳ ಸುಧಾರuಗಾಗಿ À À É À À É ಆದರ್±ಮಾದರಿಗ¼£್ನು ಮುಂದಿಡುವ ಪಯತ್ನವ£್ನೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಾನೂನುಗಳ À À À ್ರ À ಸgಳ ನಿರೂಪಣಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ£ವಿಧಿUಳ ಪಬಲ ಆಧಾರವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ನವೀಕgಣಕ್ಕೆ À À À ್ರ À ಪಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ್ರ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಯಿದೆಸಂಸ್ಥೆ ಶಾಸನಗಳ ಸರಳನಿರೂಪಣೆ, ಏಕೀಕರಣ, ಮೌಲಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಕೋಡೀಕgಣ-ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯU¼£್ನು ಕೈಗೊಳುªÅÀ ದರ ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ್ರ À À À À ್ಳ ಪUತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯೆನಿಸುವಂಥ ಪ್ರಾzೀಶಿಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗ¼£್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ್ರ À É À À ಸುಗªುಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯzಲ್ಲೂ ಅಪೂರ್ವ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲಿ¸ುತ್ತಿz.É À À ್ಲ À
ಅಮೆರಿಕದ ಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ
ಅಮೆರಿಕzಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ (ನೋಡಿ) ಜನಾಂಗದ ್ರ À ನಿರ್ವಾಚನ (ಅಥವಾ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರ) ವಸಾಹತುಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಲೆಯೆತ್ತಿತು. ಆ ವಿಚಾರzಲ್ಲಿ ಸರ್ªಸª್ಮುತ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಇನ್ನೂ ಸಾzs್ಯÀವಾಗಿಲ್ಲ. ನೀಗ್ರೊ ವಂಶಜನಾದ À À À ವ್ಯಕ್ತಿ ನೀಗ್ರೊ ಜನಾಂಗP್ಕÉ ಸೇರಿದª£ಂಬ ಕಲನೆ ಅಮೆರಿಕzಲ್ಲಿ ಸರ್ªಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. À É ್ಪ À À ವರ್ಣಸªುಸ್ಯೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗಿರುವ ಕq, ಈ ನಿರ್ವಾಚನ ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಷ್ಕøಷವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ, À É ್ಟ ನೀಗ್ರೊ ರಕ್ತಾಂಶP್ಕÉ ತP್ಕಂತೆ ನೀಗ್ರೊ ನಿರ್ವಾಚನ ವ್ಯv್ಯÀ ¸ವಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ವರ್ಜಿನಿಯದಲ್ಲಿ À ್ತÀ 1910ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕಾಲು ಅಂಶ ನೀಗ್ರೊ ರಕ್ತವಿದ್ದವನೇ ನೀಗ್ರೊ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿತ್ತು. 1930ರ ಕಾಲಕ್ಕೆ, ಹದಿನಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಂಶ ನೀಗ್ರೊ ರಕ್ತವಿದ್ದವನೂ ನೀಗ್ರೊ ಎಂಬ ನಿಯಮ ಬಳPಗೆ ಬಂತು. ಇಷ್ಟಾzgೂ ಈ ನಿರ್ವಾಚನ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾ¸ವಾಗುತ¯ೀ É À À À ್ತ É ಬಂದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ 1790ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 7,57,208 ನೀಗ್ರೊ ಜನರಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚಿ£ªgು ದೇಶದ ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲಿz್ದÀ gು. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಕªುೀಣ ಏರುತ್ತ 1950ರಲ್ಲಿ ್ಚ À À À ್ಷ À À ್ಲ À ್ರ É 1,50,42,286ಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿvು. 20ನೆಯ ಶvªiÁನzಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ ಜನ ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯUಳಿಂದ À À À À ್ಷ À
ನಗರಪ್ರದೇಶ
ಅಪಾರಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಗರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸತೊಡಗಿದರು. ಒಂದನೆಯ ಮತ್ತು ಎರq£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧUಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ನUgಯಾತ್ರೆ ಮತµ್ಟು ಹೆಚಿvು. À É À À À ್ತ À ್ಚ À ಅದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸªುಸ್ಯೆU¼ು ತ¯zೂೀರಿ À À À É É ದುವು. ಅವರ ಆರ್ಥಿಕಾವಕಾಶU¼ು ಹೆಚಿzgೂ, ವರ್ಣಸªುಸ್ಯೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ À À ್ಚ À À À ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತU¼ಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿಗೆqಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗ¼ಲ್ಲಿ ್ರ À À É À ಅವರ ಮತದಾನಾಧಿಕಾರ ಹೆಚಿzುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಪಬಾವªÇ ಹೆಚಿvು. ್ಚ À ್ರ s À ್ಚ À ನೀಗ್ರೊ ಜನಾಂಗ ಕªುೀಣ ಮಾಯವಾಗಿ, ಕಾಲಕªುದಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ ಸªುಸ್ಯೆಯೇ ್ರ É ್ರ À À ಇಲ್ಲzಂತಾಗುವುದೆಂಬ ಭಾಂತಿ 20ನೆಯ ಶvªiÁನ ಪ್ರಾgಂ¨szಲ್ಲಿ ರೂqsªುೂಲವಾಗಿದ್ದಿvು. À ್ರ À À À À À À À À ಆದರೆ ನೀಗ್ರೊ ಜನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದು, ಅಮೆರಿಕದ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಬೆgvುದರಿಂದ ಆ ಜನಾಂಗª£್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯª¸್ಥÉಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯಾಂಗವಾಗಿ É À À À À ಪರಿಗಣ¸¨ೀಕಾಯಿತು. Â À É ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಹಾಗೂ ಸೇನಿನ ದೇಶಾನೇಷPರ ಚಾರPರಾಗಿ 16ನೆಯ ಶvªiÁನzಲ್ಲಿ ್ಪ ್ವ À À À À À
ಅಮೆರಿಕzಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಪಣ
411
ಸೂಚನೆ ಕಾಣಿ¸ದಾಯಿತು. ಉದ್ಯªುಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿUಳಿಗೆÀ À À
ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹತಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿ ದಕಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ಹತಿಯ ್ತ ್ಷ À À ್ತ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತಾgUೂಂಡಾಗ, ಹತ್ತಿ ಬೆ¼ಯುವ ಪzೀಶU¼ಲ್ಲಿ ಜನª¸ತಿಯೂ ಬೆ¼ಯಿತು, À É É ್ರ É À À À À É ನೀಗ್ರೊ ಜನ ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂಡುಹಿಂಡಾಗಿ ಬಂದು ನೆಲಸvೂಡಗಿದgು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯೂ É À ಬಳಕೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿತು. ಅಮೆರಿಕzಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ£್ನು ಕೊಳುವ ಪz್ಧÀ ತಿ ಸರ್ªತ್ರ ವ್ಯಾಪಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊಳುವ À À ್ಳ À ್ಳ ಶಕಿಯಿದ್ದುzೂ ಲಕ್ಷಾದೀಶರಾದ ಕೆಲವೇ ಜನರಿಗೆ. 1860ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗುಲಾಮರ ಬೆಲೆ ್ತ À ü ಮಿತಿಮೀರಿತು. ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದೃqsಕಾಯನಾದ ಗುಲಾಮನೊಬ್ಬನ ಬೆಲೆ À 1800 ಡಾಲರ್ ವgUೂ ಏರಿತು, ಆದg,É ¨sೂಮಿಯ ಒಡೆಯನಾದªನಿಗೆ ವಿಸ್ತಾgವಾದ É À À À À ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ರPಣೆ ಅವ±್ಯÀ ವಾಗಿತು; ಬಿಳಿ ಸªiÁಜಕ್ಕೆ ಗುಲಾಮರ ಹಿಂಸಾಚguಯಿಂದ ್ಷÀ ್ತ À À É ಅಪಾಯ ತಟ್ಟದಂತೆಯೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗುಲಾಮರಾಜ್ಯಗಳು ಗುಲಾಮಶಾಸ£U¼£್ನು ರಚಿಸಿದುವು. ಈ ಶಾಸ£U¼ು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯP್ಕÉ ಭಿ£್ನÀ ವಾಗಿದ್ದgೂ À À À À À À À À ಸಕಲ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲವಾರು ಸಮಾನಾಂಶಗಳಿದ್ದುವು. ಗುಲಾಮರು ಒಡೆಯನ ಮನೆಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪqಯದೆ ಹೊರUಡೆ ಹೋಗುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕರಾರು ಮಾಡಿಕೊಳಲು É À ್ಳ
ಬಿಳಿಯರ ವಿರುದ್ಧ
ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಿಳಿಯರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅವgು ಸಾಕ್ಯ ಕೊಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. À ್ಷ ಅವರಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆತನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಓದುಬರೆಹ ಕಲಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಿಳಿಯರಿಲ್ಲz,É ಅವgೀ ಸಬೆs ಕೂಡಲು ಶಾಸನ ಸª್ಮುತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಶಾಸ£ನಿಯಮಗ¼ು É À À À ಸದಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದgೂ ಗುಲಾಮರು ಅಂಕೆಮೀರುವ ಸೂಚನೆ ಕಂಡುಬಂದಾಗ, À ದಯಾದಾಕ್ಷಿಣ್ಯUಳಿಲ್ಲದೆ ಆಚguಗೆ ಬರುತ್ತಿz್ದುªÅÀ. À À É À ಒಡೆಯನಿಗೆ ಆದಾಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟು, ಸುಖಸೌಕರ್ಯಗ¼£್ನು ಒದಗಿಸುವುದೇ À À ಗುಲಾಮರ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಹೊಲಕೆಲಸದವರು ಇಡೀ ದಿನ ದುಡಿಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮೈಮುರಿಯುವಂತೆ ದುಡಿದgೂ ಜೀವನಾವ±್ಯÀ ಕ ವ¸್ತುU¼£್ನು ಅವgು ಕಂಡªgಲ್ಲ; À À À À À À À À
ಮಳೆ ಗಾಳಿ ತೂರದ ಮನೆ
ಮೈಮುಚುªµ್ಟು ಬಟ್ಟೆಬರೆ ಪqಯುವ ಭಾಗ್ಯªÇ ಮಳೆ ಗಾಳಿ ತೂರದ ಮನೆªiÁರೂ ್ಚ À À É À À ಅವರಿಗೆ ಕ£ಸಿನ ಗಂಟಾಗಿದ್ದುªÅÀ. ಗುಲಾಮರಲ್ಲಿ ಹೆಚಿ£ªgು ತª್ಮು ಕµಕಾರ್ಪಣ್ಯU¼£್ನು À ್ಚ À À À À ್ಟÀ À À À ಹೊರUಲ್ಲೂ ಪPಟಿಸದೆ ಒಳUೂಳUೀ ಕೊರಗಿ ಕgUುತ್ತಿz್ದÀ gು. ಇವgಲ್ಲಿ ಸಾಹಸಿಗರಾದ É ್ರ À É É À À À À ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರಾಸ್ಸರ್ (1800), ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವೆಸ್ಸೆ (1822), ನಾಟ ಟರ್ನರ್ (1831) ಮುಂತಾದ ಕೆಲವgು ಮಾತ್ರ ಭೀಕgಬಂಡಾಯಗ¼£್ನÉ ಬ್ಬಿಸಿ ಹಿಂಸಾಕೃತ್ಯUಳಿಗೆ ತೊಡಗಿ À À À À ಬಿಳಿಜನಾಂಗP್ಕÉ ¨sಯಜ್ವರ ಬರಿಸಿದgು. ಕೆಲವgು ಹೊಲದ ಉಪPgಣಗ¼£್ನು ಪ್ರಾಣU¼£್ನೂ À À À À À À À Â À À À ವ±¥ಡಿಸಿಕೊಂಡgು; ಇನ್ನು ಕೆಲವgು zsಣU¼£್ನು ಕೊಲೆªiÁಡಿದgು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವgು À À À À À Â À À À À À À ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಓಡಿಹೋದರು; ಅದೊಂದೂ ಮಾಡದೆ, ನಿಷ್ಠಾವಂತರಾಗಿ ಉಳಿದ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವgು, ಇದ್ದುzg¯ೀ ತೃಪ್ತಿ¥ಟ್ಟುPೂಂಡು ಕಾಲಯಾಪನೆ ಮಾಡvೂಡಗಿದgು. À À À ್ಲÉ À É É À
ವಿದ್ಯಾಬುದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಕಾರ
412
ಅಮೆರಿಕದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ
ರಾಜಕೀಯ ಚರಿತ್ರೆ : ಕೇಂದ¸ರ್ಕಾರP್ಕೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯ¸ರ್ಕಾರUಳಿಗೂ ನqುವೆ ನqದ ್ರ À À À À À É ಅವೆಷ್ಟೋ ತಿಕ್ಕಾಟಗಳಿಂದ ನೀಗ್ರೊ ಜನರ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಪೌರಾಧಿಕಾರಗಳು ನಿಷ್ಕøಷgೂಪ ತ¼zುವು. ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದೊಡನೆ ಈ ತಿಕ್ಕಾಟ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿತು. ್ಟ À É À 1865ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ 13ನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಗುಲಾಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಜೀತ¥z್ಧÀತಿಯನ್ನೂ ಶಾಸ£ವಿರುದ್ಧªಂದು ಸಾರಿತು. 1866 ಮತ್ತು 1875ರಲ್ಲಿ ಪೌರಾಧಿಕಾರ À À É ಶಾಸ£U¼ೂ 1867ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಶಾಸ£U¼ೂ 1870-71ರಲ್ಲಿ ಸªiÁಚgಣ À À À À À À À À ಶಾಸ£U¼ೂ ಸಂವಿಧಾನದ 14 ಮತ್ತು 15ನೆಯ ತಿದ್ದು¥ಡಿಗ¼ೂ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದುವು. À À À À À ಇವೆಲ್ಲ ಶಾಸ£Uಳ ಮೂಲಕ ನೀಗ್ರೊ ಜನರಿಗೆ ಪೌರv್ವÀ ಪ್ರಾಪಿಯಾಯಿತು; ಮತದಾನಾಧಿಕಾರ À À ್ತ ದೊರೆಯಿತು. ದಾವೆ ಹೂಡುವ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಲಭಿಸಿತು. ಆಸ್ತಿ¸ಂಪಾದನಾಸೌಲ¨s್ಯÀ ªÇ ಬಂದಿತು. ಆದರೆ ಈ ಬಗೆಯ ಉದಾರ ಸುಧಾರuUಳಿಗೆ À À É À ವಿರೋಧಿU¼ೂ ಇಲ್ಲದಿರಲಿಲ್ಲ. À À
ನೀಗ್ರೊಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕಾಲ
1866-67ರ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಾವಧಿ, ನೀಗ್ರೊಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕಾಲ; ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ನೀಗ್ರೊ ಜನರು ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಕಾಲ. ಆದರೆ, 1866ರಲ್ಲಿ ಕೂ-ಕ್ಲಕ್ಸ್-ಕ್ಲಾನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮೇಲೆ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಬಿಳಿಯರು ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿ, ನೀಗ್ರೊಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಅಧಿಕಾರU¼ು ಕಾರ್ಯಚguಗೆ ಬರzಂತೆ ತqUಟಿzgು. ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಂಗೆಸ್ À À À É À É À ್ಟ À À ್ರ ಸಭೆ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಉದಾಸೀನ ಭಾವವನ್ನೇ ತಳೆಯಿತು. 1890ರಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊಗಳು ಮತದಾನಾಧಿಕಾರದಿಂದ ವಂಚಿತರಾದರು. ಸುಮಾರು 1873ರಿಂದ 1910ರ ವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ವರಿಷನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅನೇಕ ತೀರ್ಪುಗ¼ು ನೀಗ್ರೊ ಜನರ ಸ್ಥಾ£ªiÁನU¼£್ನು ್ಠ À À À À À À ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ದಕಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಡಳಿತನಾಯಕರಿಗೆ ಸ್ವಾvಂತ್ಯ ನೀಡಿದುವು. ನೀಗ್ರೊ ್ಷ À ್ರ ಜನರಿಗೆ ಕೇಂದ¸ರ್ಕಾರ ಶಾಸ£ದ್ವಾರಾ ಕೊಟ್ಟಿz್ದÀ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಪೌರಾಧಿಕಾರU¼ು ್ರ À À À À ಈ ತೀರ್ಪುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಿರುಪಯುಕವಾದುವು. 1896ರಲ್ಲಿ ಪಸಿದ್ಧವಾದೊಂದು ್ತ ್ರ ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ವರಿಷನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪv್ಯÉ ೀಕೀಕgಣ ಶಾಸ£P್ಕÉ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟಿvು. ಕಾಂಗೆಸ್ ್ಠ ್ರ À À À ್ರ ಸ¨ಯ ಅನಾಸಕಿಯಿಂದ ದಕಿಣರಾಜ್ಯU¼ು ನೀಗೊU¼£್ನು ಮತµ್ಟು ಹ್ರಾ¸Uೂಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿ És ್ತ ್ಷ À À ್ರ À À À ್ತ À À É ದುವು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥ¼U¼ಲ್ಲಿ ನೀಗೊU¼ು ಪv್ಯÉ ೀಕವಾಗಿರ¨ೀಕೆಂಬ ಶಾಸನ ಹೊರಟಿತು. À À À ್ರ À À ್ರ É ಬಿಳಿಯರೂ ನೀಗೊU¼ೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಪುಸPU¼£್ನು ಒಂದೇಕಡೆ ಕೂಡಿಡvP್ಕz್ದÀ ಲ್ಲ ್ರ À À ್ತ À À À À À À ವೆಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಆಸುರೀಶಾಸನ ರೂಢಿಗೆ ಬಂತು. ಈ ಬಗೆಯ ಕರಾಳಶಾಸ£Uಳ À À ಪೂರ್ವದಲ್ಲೂ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ನೀಗ್ರೊ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಯ ತೊಡಗಿತು.್ತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಾಂಗೆಸ್ ಸ¨ಯಲ್ಲೂ ರಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸ¨U¼ಲ್ಲೂ ್ರ És És À À ನೀಗ್ರೊ ಸz¸್ಯÀ ರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗvೂಡಗಿ, 20ನೆಯ ಶvªiÁನದ ಆದಿಭಾಗzಲ್ಲಿ À É À À À ದಕಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯದ ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸ¨ಯಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ ಸz¸್ಯÀ gೂಬ್ಬgೂ ಇಲ್ಲzಂತಾಯಿತು. ್ಷ És À É À À
ನೀಗೊUಳ ಸಂಖ್ಯೆ
ಉತgಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ನೀಗೊUಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವರ್ಣದೇಷ ್ತ À À À ್ರ À ್ವ ಅಷ್ಟೊಂದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿಷಮಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮತದಾನಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆತಂಕವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪv್ಯÉ ೀಕೀಕgಣ, ¨sೀದಬಾವ ಮೊದಲಾದ ಅಸº್ಯÀ ಪz್ಧÀ ತಿಗ¼ು ಪೂರ್ಣ ್ರ À É s À ಮಾಯವಾಗಿರದಿದ್ದgೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದುªÅÀ. ನ್ಯೂನ¸ಂಖ್ಯಾಕರಾದ ಕಾರಣ ಉತ್ತರ À À ಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ನೀಗೊU¼ು ಕಾಂಗೆಸ್ ಸ¨ಗಾಗಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸ¨Uಳಿಗಾಗಲಿ, À À ್ರ À À ್ರ És És À ಪೌರ¸¨Uಳಿಗಾಗಲಿ ತª್ಮು ಪತಿನಿಧಿU¼£್ನು ಆರಿಸಲು ಶPರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. À És À À ್ರ À À À ್ತÀ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧ ನೀಗ್ರೊಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪಲಟಗೊಳಿಸಿತು. ಎರq£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ರµ್ಯÀ zೂಡನೆ ನqದ ಶೀತಯುದ್ಧ ್ಲ À É É É ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಈ ಮಾರ್ಪಾಡು ತೀವªೀಗದಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯUಳಿಂದ ್ರ É ್ಷ À ಸುಮಾರು 20,00,000 ನೀಗ್ರೊಗಳು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದರು. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಗ್ಗಿತು. ತತ್ಫಲವಾಗಿ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದಲೂ ವರಿಷ್ಠನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳಿಂದಲೂ ತಲೆದೋರಿದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗ¼£್ನು ದಕಿಣದ ಬಿಳಿಯರು ಒಪ್ಪಿPೂಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ನೀಗೊUಳ À À ್ಷ É ್ಳ ್ರ À ಆಗªುನದಿಂದ ಉತgzಲ್ಲಿ ಕೆಲಕೆಲವು ಕಡೆ ವರ್ಣಸಂಘರ್µ ನqzgೂ ಅವರ ಶಕ್ತಿ À ್ತ À À À É À À ಹೆಚ್ಚಿvು. ಕೆಲವಾರು ಚುನಾವuU¼ಲ್ಲೂ ಅವgು ಗೆz್ದÀ gು. ಬಿಳಿಯರೂ ನೀಗೊU¼ೂ À É À À À À ್ರ À À ಕೂಡಿಯೇ ಮನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಪುರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೀಗ್ರೊವನ್ನು ಆರಿಸಿದ್ದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನೀಗ್ರೊ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಾಗಿ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಪ್ರಾಂತ್ಯ ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸ¨U¼ಲ್ಲೂ ಪೌರ¸¨U¼ಲ್ಲೂ ಐವv್ತು ನೀಗ್ರೊ ಜನ ಸz¸್ಯÀ ರಾಗಿ ಬಂದgು. ನೀಗ್ರೊ És À À À És À À À À À ಜನರಿಗೆ ಹೆಚಿನ ಅಧಿಕಾರ ಲಭಿಸಿದುದರಿಂದ ವರ್ಣಬೇzsನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅನೇಕ ್ಚ À ಶಾಸ£U¼ು ಹುಟ್ಟಿzುವು; ಒಬ್ಬ ನೀಗ್ರೊ ಗªರ್£ರಾಗೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಾಗೂ À À À À À À ಮತೊಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಂತ್ರಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗೂ ನಿಯಮಿತರಾ ್ತ ದರು. ರಕ್ಷಣೋದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯಿರಕೂಡದೆಂದು 1941ರಲ್ಲಿ ಅzs್ಯÀ P್ಷÀ ರೂಸ್ûªಲ್ಟ್ ಆದೇಶPೂಟ್ಟgು. 1948ರಲ್ಲಿ ಅzs್ಯÀ P್ಷÀ ಟ್ರೂªುನ್ ನ್ಯಾಯಮಂತ್ರಾಲಯದಲ್ಲಿ É É À À
ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯಾಯೋಗ
ವಿಶ್ರಾಂತಿಮಂದಿರಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣವನ್ನು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯಾಯೋಗ ನಿಷಿದ್ಧªಂದು ಸಾರಿತು. ಈ ಸುಧಾರuUಳಿಂದ ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯUಳ ಅಧಿಕಾರಿವರ್Uಗ¼ು É É À ್ಷ À À À ಕುz್ಧÀ ವಾದುವು. 1955ರಲ್ಲಿ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯಲ್ಲಿ ನೀಗೊU¼ು ಮತದಾನ ಮಾಡzಂತೆ ಅವರ ್ರ ್ರ À À À ಮೇಲೆ ಬಲಪಯೋಗ ನqಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆU¼ಲ್ಲಿ ಪv್ಯÉ ೀಕೀಕgಣವ£್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ್ರ É À À ್ರ À À ವರಿಷನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸತ್ಯಾUಹ ಹೂಡುವಂತೆ 1956ರಲ್ಲಿ ್ಠ ್ರÀ 101 ಮಂದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಮನವಿ ಹೊರಡಿಸಿದರು. ವರ್ಜಿನಿಯದಲ್ಲಿ ಮಿಶಪಾಠಶಾಲೆU¼£್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಖಾಸಗಿ ಪಾಠಶಾಲೆUಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬಿಳಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ್ರ À À À À ಶುಲ್ಕ¸ಂದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಬಳಕೆ ಪ್ರಾgಂ¨sವಾಯಿತು. ಈ ಬಿಕ್ಕಟಿನಿಂದ À À À ್ಟ ಅಸªiÁಧಾನ ಹೊಂದಿದ ಉದಾರ ಹೃದಯರಾದ ಕಾಂಗೆಸ್ ಸಬಾ ಸz¸್ಯÀ gು ನೀಗೊUಳ À ್ರ s À À ್ರ À ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಪೌರಾಧಿಕಾರ ರPuಗೆ ವಿzsೀಯಕU¼£್ನು ಮಂಡಿಸಿದgು. ಅzs್ಯÀ P್ಷÀ ್ಷÀ É É À À À À ಐಸೆನ್ ಹೋವರ್ ಪೌರಾಧಿಕಾರನಿರಾಕgಣದ ಆಪಾದ£Uಳ ವಿಚಾರuಗೆ ದ್ವಿ¥ಕೀಯ ó À É À É À ್ಷ ಆಯೋಗªÇಂದ£್ನು ರಚಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದgು. É À À ಯುದ್ಧ ಜೀವನ : ಅಮೆರಿಕzಲ್ಲಿ ಸಂ¨sವಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಯುದ್ಧU¼ಲ್ಲೂ ನೀಗೊU¼ು À À À À ್ರ À À ಅಸಮಾನ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಕಾದಾಡಿದರು. 1,78,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀಗ್ರೊ ಸೈನಿಕರು ಅಂತರ್ಯುದ್ಧzಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪgವಾಗಿ ಯುದ್ಧP್ಕÉ ಬಂದಿದ್ದgು. ಅವರಿಲ್ಲz,É ಯುದ್ಧzಲ್ಲಿ À À À À ತª್ಮು ವಿಜಯ ಸಂದೇಹಾಸzವಾಗುತ್ತಿದ್ದಿvಂದು ಏಬ್ರಹಾಮ್ ಲಿಂಕನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾ£.É ಈ À ್ಪ À É ಯುದ್ಧವಾದ ಮೇಲೆ ಆರು ನೀಗ್ರೊ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗU¼ು ರಚಿತವಾದುವು. À À ಒಂದ£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧzಲ್ಲಿ 3,42,00 ನೀಗ್ರೊ ಸೈನಿಕರಿದ್ದgು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ É À À ಮೇಲೆ ಅವg£್ನು ಸೈನ್ಯಾದಿಕಾರಿಗ¼ು ಕೇವಲ ಊಳಿಗzªgನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿಕೊಂಡgು. À À ü À À À À À ಆದg, ನೀಗ್ರೊ ನಾಯಕರ ಹಾಗೂ ನೀಗ್ರೊ ವೃತ¥ತಿPUಳ ಪತಿ¨sಟನೆಯ ¥sಲವಾಗಿ, É ್ತ À ್ರ É À ್ರ À À ಅನ್ನಾಪಾಲಿಸ್ ಎಂಬಲ್ಲಿgುವ ನೌಕಾ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೀಗೊUಳಿಗೂ ಪªೀಶ ದೊರೆಯಿತು. À ್ರ À ್ರ É 1940ರಲ್ಲಿ ಅzs್ಯÀ P್ಷÀ ಫಾಂಕ್ಲಿನ್ ರೂಸ್ûªಲ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕದ ಸೈನ್ಯzಲ್ಲಿ ಬ್ರಿUೀಡಿಯರ್ ಜನgಲ್ ್ರ É À É À ಪzವಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೀಗ್ರೊ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿದgು. À À
ಮಹಾಯುದ್ಧzಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗ
ಎರq£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧzಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗUಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು 11,74,000 À É À À ನೀಗೊU¼ು ಸೇರಿದ್ದgು. ಸುಮಾರು 7,00,000 ನೀಗ್ರೊ ಸೈನಿಕgು ನಾನಾ ರಣರಂಗU¼ಲ್ಲಿ ್ರ À À À À À À ಹೋರಾಡಿದ್ದರು. ಸೈನ್ಯಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನದಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತು ಬೇರೆಲ್ಲ ನೀಗ್ರೊ ಸೈನ್ಯಾದಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಿಳಿಯ ಸೈನ್ಯಾದಿಕಾರಿಗ¼ೂಡನೆ ಸº¥ಂಕ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ನೀಗ್ರೊ ü ü É À À ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. ಈ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ 7,768 ಕ್ಕೇರಿತು. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ಸೈನ್ಯUಳ ಸಂಘಟನಾಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾgಂ¨sವಾಗಿದ್ದು, ಯುದ್ಧªುುಗಿದ À À À À ಮೇಲೆ ಮುಂದುವರಿದು, ಕೊರಿಯ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತµ್ಟು ಬಲಗೊಂಡು ತgುವಾಯ ್ತ À À ತೀವUತಿಯಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. ್ರ À ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ : ನೀಗೊU¼ು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಸಾಯದ ಕೂಲಿಯಾಳುಗಳಾಗಿಯೇ ್ರ À À ಇದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಭೂಮಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮುಕ್ಕಾಲುಪಾಲು ಜನ ಗೇಣಿPೂಡುವ ಒಕ್ಕಲುಗಳಾಗಿದ್ದgು; ಇಲ್ಲವೆ ಬೆ¼ಯ ಮಾರಾಟದಿಂದ É À É
ಅಮೆರಿಕದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊ ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಬಟ್ಟೆ ಬರೆ, ಆಹಾರ, ಹೊಲಗೆಲಸದ ಉಪPgಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾವiಗ್ರಿU¼£್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳಲು ಅವgು ಸಾಲಪqಯಬೇಕಾಗಿತು.್ತ À À À À À ್ಳ À É ಅವರ ಬೆ¼ಯ ಬೆ¯,É ಅವರ ಸಾಲಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಲೆP್ಕÀ ಪುಸPU¼£್ನು ಇಟ್ಟುPೂಳುªªgೂ É ್ತ À À À À É ್ಳ À À À ವರ್vಕgೀ. ಇದರಿಂದ ಈ ನೀಗ್ರೊ ಗೇಣಿದಾರgು ಸದಾ ಸಾಲದ¯ೀ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿz್ದÀ gು. À É À ್ಲÉ À 20ನೆಯ ಶvªiÁನದ ಪ್ರಾgಂ¨szಲ್ಲಿ ಹೊಲಗೆಲಸದ ನೀಗೊU¼ಲ್ಲಿ ಹೆಚಿ£ªgು ಸಾಲದಲ್ಲಿ À À À À À ್ರ À À ್ಚ À À À ಮುಳುಗಿದ್ದgು. ಬೇಸಾಯಗಾರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ನೀಡುವ ವ್ಯವ¸್ಥÉ Uಳಿಂದ ಪಯೋಜನ À À ್ರ ಪqzªgಲ್ಲಿ ಹೆಚಿ£ªgು ಬಿಳಿಯರೇ ಆಗಿದ್ದgು. É À À À ್ಚ À À À À 1940ರಿಂದ 1950ರªgಗಿನ ಕಾಲಾವದಿಯಲ್ಲಿ ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ವ್ಯªಸಾಯ À É ü ್ಷ À À À ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಮಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿದ್ದುzರಿಂದ ಹೊಲಗೆಲಸzªg£ೀಕgು ನUgUಳಿಗೆ ತೆgಳಿದgು. ವ್ಯªಸಾಯಾಭಿ À À À À É À À À À À À À ವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಂಡವಾಳವೂ ಕುಶಲಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಕೃಷಿನಿರತರಾದ ನೀಗ್ರೊಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಸಾಗುವಳಿಮಾಡುವ ¨sೂಮಾಲಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚಿvು. ಇಂಥ ¨sೂಮಾಲಿಕರ ಬಿಳಿಯರೇ À ್ಚ À À ಹೆZು.್ಚ ಆದರೆ ಈ ಕಾಲಾವದಿಯಲ್ಲಿ ಗೇಣಿದಾರಿ ಪz್ಧÀ ತಿಯೂ ಬೆ¼ಯ ಪಾಲು ಕೊಡುವ À ü É ದುಷ್ಟ¥z್ಧÀ ತಿಯೂ ಮಾಯವಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದುªÅÀ. 1954ರಲ್ಲೂ 1955ರಲ್ಲೂ ನೀಗ್ರೊ À ಜನರ ಮೇಲಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರತಿ ಪೀಡನೆಯನ್ನೂ ಬಲಪ್ರಯೋಗವನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸಿ ವರಿಷ್ಠನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನೀಗ್ರೊಗಳು ಗ್ರಾªiÁಂತgUಳಿಂದ ನUgUಳಿಗೆ ಹೆZ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಅವgು À À À À À À À À ಹೊಲದಾಳುಗಳಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮನೆಯಾಳುಗಳಾಗಿಯೂ ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂಥವರ ಸಂಖ್ಯೆ 1910ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 21.6ಕ್ಕೆ, 1930ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 28.6ಕ್ಕೆ., 1940ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 30ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಆದರೆ ಇದೇ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಮನೆಯಾಳುಗಳ ü ಮತ್ತು ಮನೆಯಾಳುಗಳಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ನೀಗ್ರೊ ಹೆಂಗ¸ರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತು; À ್ತ ಆದರೆ ಅವರು ಅಡಿಗೆಯವರಾಗಿ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರಾಗಿ, ಸೌಂದರ್ಯತಜ್ಞರಾಗಿ ಹಣ ಗಳಿಸತೊಡಗಿದ್ದರು. ಸುಮಾರು 1950ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನೀಗ್ರೊ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶU¼ು ಲಭಿ¸vೂಡಗಿದುವು. À À À É ಗುಲಾಮವೃತ್ತಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಕುಶಲವೃತ್ತಿಗಳ ನೀಗ್ರೊ ಜನರನೇಕರು ಕೆಲಸ ಕ¼zುಕೊಂಡgು. ಅವರ ಕೆಲಸP್ಕÉ ಬಿಳಿಯರೇ ಬಂದಿದ್ದgು. ನೀಗ್ರೊ ವೃತ್ತಿಯೆಂದು É À À À ಹೆ¸ರಾಗಿದ್ದ ಕ್ಷೌgPರ್ªು, ಪರಿಚಾರಕ ವೃತ್ತಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಕೇತUಳಿಗೂ ಬಿಳಿಯರು À À À À ್ಷ ್ರ À ಬರvೂಡಗಿದgು. ಜೊತೆU, ದಕಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ತ¯ಯೆತ್ತಿದ ಯಾಂತ್ರಿPೂೀದ್ಯªುಗ¼ಲ್ಲಿ É À É ್ಷ À À É É À À ನೀಗ್ರೊಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಗ್ರೊಗಳು ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ವಲಸೆಹೋಗುವಂತಾಯಿತು. ಆದರೆ ನೀಗ್ರೊ ವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಿಳಿಯರು ಅಲ್ಲೂ ಬರvೂಡಗಿದgು. ತೀವವಾಗಿ ಉದ್ಯªುಗ¼ು ಹೆZುತಿz್ದÀ ಉತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಾzgೂ É À ್ರ À À À್ಚ ್ತ ್ತ À À À É ಕುಶಲ ವೃತ್ತಿUಳಿಗೂ ಬೇರೆ ವೃತ್ತಿUಳಿಗೂ ನೀಗೊUಳ ಬದಲಾಗಿ ಬಿಳಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೇ À À ್ರ À ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರೆಯದಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಪv್ಯÉ ೀಕ ಸಂಘU¼ು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಇದರಿಂದ ್ರ À À ನೀಗ್ರೊ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕgೂಳಗೆ ಪg¸ರ ವೃತ್ತಿªiÁತರ್ಯ ಮತµ್ಟು ಹೆಚಿvು. É À ್ಪÀ À ್ಸ ್ತ À ್ಚ À ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಉದ್ಯಮಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರೆತುದು ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಬಿಳಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅಪಾರಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಯುದ್ಧ ಸೇನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ಈ ಕಡೆಗೆ ಬಿಳಿಯ ಕೆಲಸಗಾರgು ವಲಸೆ ಬರುವುದೂ ನಿಂತೇಹೋಗಿತು.್ತ ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಯªುಗ¼ಲ್ಲಿ À À À
ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯ
ನೀಗೊU¼£್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳುªÅÀ ದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಇವgಲ್ಲಿ ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯUಳಿಂದ ್ರ À À À ್ಳ À ್ಷ À ಬಂದªgೀ ಹೆZ್ಚು. ಕಬ್ಬಿಣ, ಉಕ್ಕು, ಯಂತಸಾಮಗ್ರಿ, ವಾಹ£Uಳ ಕಾರ್ಖಾನೆUಳಿಗೂ À É À ್ರ À À À ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಇವರು ದಕ್ಷಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದgೂ 1930ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾgಂ¨sವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವgೂ ಉಚ್ಚಾಟನೆ À À À ್ಟ À ಹೊಂದಿದgು. À 1935 ರಲ್ಲಿ ಇವರ ದುಃಸ್ಥಿತಿ ಕೊಂಚ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಆಗ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಉದ್ಯªು À ಸಂಸ್ಥೆUಳ ಸª್ಮುೀಳ£, ಕುಶಲ ಅzರ್sಕುಶಲ, ಅಕುಶಲ ಕಾರ್ಮಿಕg£್ನÉ ಲ್ಲ ಸಂಘಟಿಸಿತು. À É À À À ಈ ಸª್ಮುೀಳ£ದ ಸz¸್ಯÀ ¸ಂಖ್ಯೆ ಹೆಚಿzಂತೆಲ್ಲ ಸz¸್ಯÀ v್ವದ ನಿಯಮಾವಳಿಗ¼ೂ ಇನ್ನಷ್ಟು É À À À ್ಚ À À À À ಉದಾರಗೊಂಡವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನೀಗ್ರೊ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದರು. ಕೆಲವgು ನೀಗ್ರೊ ನಾಯಕgು ಜೂನ್ 1941 ರಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ನಿಗೆ ತೆgಳಿ, ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿ À À À ತಯಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆU¼ಲ್ಲಿ ವರ್ಣ¨sೀದ ನೀತಿಯನ್ನು ತqUಟಲು ಯುಕPªು ಕೈಗೊಳುªಂತೆ À À É É À ್ಟ ್ತ ್ರÀ À ್ಳ À ಸರ್ಕಾರª£್ನು ಒತ್ತಾಯ ಪಡಿಸಿದgು. ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಿದ ಅzs್ಯÀ P್ಷÀ ರೂಸ್óªಲ್ಟ್ À À À É ಜುಲೈ 1941 ರಲ್ಲಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿ, ರPuೂೀದ್ಯªು ಸಂಸ್ಥೆU¼ಲ್ಲಾUಲಿ ಸರ್ಕಾರzಲ್ಲಾUಲಿ ್ಷÀ É À À À À À À
413
ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ತಕ್ಕುದಲ್ಲವೆಂದೂ ಆ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಆಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೂಕ್ತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸತಕ್ಕುದೆಂದೂ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಬರುವ ದೂರುಗ¼£್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಒಂದು ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನೂ ರಚಿಸಿದgು. À À À ದಕಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ಈ ಸುಧಾರuಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋzsವಿದ್ದgೂ ಉತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ್ಷ À À É À À ್ತ À À ಅದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಸತ್ಫಲಗಳು ದೊರೆತವು. ಜೂನ್ 1946ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಿತಿಯ ಸಲುವಾಗಿ ಬೇಕಾಗುವ zs£ವಿನಿಯೋಗP್ಕÉ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊಡಲು ಕಾಂಗೆಸ್ ಸಬೆs ನಿರಾಕರಿಸಿದ À À ್ರ ಕಾರಣ, ಸಮಿತಿಯ ಕೆಲಸ ಸ್ಥಗಿತವಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ (1953) ರಲ್ಲಿ ಅzs್ಯÀ P್ಷÀ ಐಸೆನ್‍ಹೋವರ್ ó ವರ್ಣ¨sೀದನಿವಾರಕ ನಿಯಮಗ¼ು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿತವಾಗು ವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳಲು É À ್ಳ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದgು. ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನೀಗ್ರೊ ಸz¸್ಯÀ £ೂ À À À ಇದ್ದ. ನೀಗೊU¼ು ಉದ್ಯªು ಇಲ್ಲವೆ ಕೃಷಿಕಾರ್ಮಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲದೆ ಶಿಕಣ, ವೈದ್ಯ, ಸªiÁಜಸೇವೆ ್ರ À À À ್ಷ À ಮೊದಲಾದ ತಜ್ಞªೃÀ ತ್ತಿUಳಿಗೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದgು. 1950 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,25,000 À À ನೀಗ್ರೊಗಳು ಅಂಥ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇವರ ಸೇವೆಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಂಡವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಗ್ರೊಗಳೇ. ಬಿಳಿಯರು ಇವರ ಬಳಿ ಸೇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಆ ತgುವಾಯವೂ ಅನೇಕ ಬಿಳಿಯ ಸಂಸ್ಥೆU¼ು À À À ನೀಗೊU¼£್ನು ಸ್ಥ¥ತಿಗಳಾಗಿ, ಶಿಲ್ಪಿUಳಾಗಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರvಜ್ಞರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ್ರ À À À À À À ಕೊಂಡಿದ್ದುªÅÀ. 20ನೆಯ ಶvªiÁನದ ಪೂರ್ವಾzರ್sದಲ್ಲಿ ನೀಗೊಜನರ ಬ್ಯಾಂಕುಗ¼ೂ À À À ್ರ À ವಿಮಾಸಂಸ್ಥೆU¼ೂ ವೃತ¥ತಿPU¼ೂ ವೃದ್ಧಿಸಿದುವು. À À ್ತ À ್ರ É À À ವಿದ್ಯಾಭಿªೃÀ ದ್ಧಿ, ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಿಕಾಸ : 1865 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾ£Uಳ À À ಸಂವಿಧಾನದ 13ನೆಯ ತಿದ್ದು¥ಡಿಯ ¥sಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಗುಲಾಮರೂ ಬಂzsªುುಕರಾದgು. À À À À ್ತ À ಆಗ ನೀಗೊU¼ಲ್ಲಿ ಹೆಚಿ£ªgಲgೂ ನಿರPgPುಕ್ಷಿUಳಾಗಿದ್ದgು. ಬಂzsªುುಕರಾದ ಕೆಲವgೀನೊ ್ರ À À ್ಚ À À É ್ಲ À ್ಷÀ À À À À À À ್ತ É ಓದುಬರೆಹ ಕಲಿತಿದ್ದgು. ಇನ್ನು ಕೆಲವgು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಶಾಸ£ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ À À À ಎಲ್ಲೊ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ನೀಗ್ರೊಗಳ ಶಿಕಣಸªುಸ್ಯೆಗೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಅತ್ಯª¸gದಿಂದ ಗªುನ ್ಷ À À À À À
ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣಸಂಸ್ಥೆ
ಕೊಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1862 ರಲ್ಲಿ ಮತೀಯಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ನೀಗ್ರೊ ಪಾಠಶಾಲೆU¼£್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಕೇಕgುಗ¼ೀ ಮೊದಲಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ À À À ್ವ À É ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಬಂಧಮುಕ್ತರ ಸಹಾಯಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲೂ ಪಾಠಶಾಲೆU¼£್ನು ತೆgಯತೊಡಗಿದುವು. ಯುದ್ದದ ಕೊನೆಯ ವರ್µದಲ್ಲಿ À À À À À É À ಸು. 1,000 ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷgು ಅಧ್ಯಾ¥Pರಾಗಿ ನೀಗೊಶಿಕಣದಲ್ಲಿ ನಿರvರಾಗಿದ್ದgು. 1865 À À À ್ರ ್ಷ À À ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನೀಗ್ರೊಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹೊಣೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಬಂಧಮುಕ್ತ ನೀಗ್ರೊ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. 1870 ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿಂತುಹೋದಾಗ, ನೀಗೊUಳ ಉಚಶಿಕಣಕ್ಕೆ ಅಟ್ಲಾಂಟ, ಹೊವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪಿಸ್ಕ್ ವಿಶವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗ¼ೂ ್ರ À ್ಚ ್ಷ ್ವ À ಹ್ಯಾಂಪನ್ ವಿದ್ಯಾ¨ªನ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರೌqವಿದ್ಯಾ¸ಂಸ್ಥೆU¼ೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುವು. ್ಟ Às À Às À À À ಈ ನqುವೆ ದಕಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ಉಚಿತಶಿಕಣಕ್ಕೆ ಏರ್ಪಾಡು ನqಯಿತು. ಕೆಲವಾರು À ್ಷ À À ್ಷ É ಕಡೆ ಮಿಶಪಾಠಶಾಲೆU¼ೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುವು. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಥ ಮಿಶª್ಯÀ ª¸್ಥÉ ್ರ À À ್ರ À ಬಿಳಿಯರ ಆಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. 1877 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯ ಕೊನೆUೂಂಡು, ಸzೀಶೀರಾಜ್ಯಬಾರ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಾಗ, ದಕಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯUಳ ಬಿಳಿಯ É ್ವ É s ್ಷ À ಅಧಿಕಾರಿಗ¼ು ಸಾರ್ವಜನಿಕPೀತzಲ್ಲಿ ನೀಗೊಶಾಲೆU¼ು, ಕಟq, ಸಜ್ಜು¸ಲಕgu, ವೇತನ À ್ಷÉ ್ರ À ್ರ À À ್ಟ À À À É ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಚಾರzಲ್ಲಿ ವರ್ಣ¨sೀದನೀತಿಯನ್ನು ಬಿರುಸಿನಿಂದ ಅನುಸರಿಸvೂಡಗಿದgು. À É É À ಇದರಿಂದ ನೀಗೊU¼ು ತª್ಮು ವಿದ್ಯಾ¸ಂಸ್ಥೆUಳಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆUಳ ನೆgª£್ನು ಯಾಚಿಸ ್ರ À À À À À À À À À ಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲಾವದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಪಾಠಶಾಲೆU¼ೂ ಕಾಲೇಜುಗ¼ೂ ü À À À ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುವು. ಅಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೂಕರ್ ಟಿ. ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟಸ್ಕೆಗೀ ವಿದ್ಯಾ¸ಂಸ್ಥೆ ಉಲೇಖನೀಯ. ಸು. 1906 ರಲ್ಲಿ 15,00,000 ನೀಗ್ರೊ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದgು; À ್ಲ À 28,560 ನೀಗ್ರೊ ಶಿಕ್ಷಕರಿದ್ದರು; 2,000 ನೀಗ್ರೊಗಳು ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು; 700 ನೀಗ್ರೊಗಳು ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ನೀಗೊಪಾಠಶಾಲೆU¼ು ಬಿಳಿಯ ಪಾಠಶಾಲೆU¼ೂಡನೆ ಸªiÁನ¸್ಕÀಂzsವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ್ರ À À À É À À ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣೋತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಗೊU¼ು ದಕಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯUಳಿಂದ ಉತgP್ಕೂ ್ತ ್ರ À À ್ಷ À ್ತ À À ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೂ ಅಪಾರಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದ್ದರು. ವರ್ಣಭೇದ ಇದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶUಳಿದ್ದªÅÀ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ¸ಂಸ್ಥೆUಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ್ಚ À À À ಪಬಾವªÇ ಹೆZುªಂತಾಯಿತು. ್ರ s À À್ಚ À ನೀಗ್ರೊಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಿಧಾನವನ್ನು ತಾವೇ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನೆರವಾದ ಮುಖ್ಯ¸ಂಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ಕೈಸªುತz್ದು. ಅನೇಕ ಮಠU¼ು ಶಿಶುವಿಹಾರPೀಂದU¼£್ನೂ À ್ರ ್ತ À À À À É ್ರ À À À ಉದ್ಯೋಗ¸ಂಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆU¼£್ನೂ ಸಂಜೆಯ ಪಾಠಶಾಲೆU¼£್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದುªÅÀ. À À À À À À À
414
ಅಮೆರಿಕದ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್ತು
ಅನೇಕಾನೇಕ ನೀಗ್ರೊ ಸೌಭ್ರಾತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೀಗ್ರೊಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ನೆರವಾದುವು. ಅನೇಕಾನೇಕ ಸೇವಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ನೀಗೊಗಳಿಗೆ ್ರ ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಉಪಕಾರ ಸಲ್ಲಿಸಿದುವು. ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಬಿಳಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದ ಕೈಸ್ತಯುವಜನ ಸಂಸ್ಥೆU¼ಲ್ಲಿ ನೀಗೊUಳಿಗೂ ಪªೀಶ ದೊರೆಯತೊಡಗಿತು. ್ರ À À ್ರ À ್ರ É ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣೋತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಗೊಜನರ ಬುದ್ಧಿಜೀವನ ವೈವಿzs್ಯÀ¥ೂರ್ಣವಾಗಿ ್ತ ್ರ À ವಿಸರಿಸಿತು. ನೀಗೊಜನರ ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಉದ್ದಾªು ಗಂಥ, ಲೇಖನU¼ು ಹೊರಟುವು. ್ತ ್ರ À ್ರ À À 1901 ರಲ್ಲಿ ಬೂಕರ್ ಟಿ. ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ ಅಪ್ ¥sªiïಸೇವರಿ (ಬಂzsªೂೀಕ) ಎಂಬ ್ರÀ À ್ಲ À É ್ಷ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತನ್ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಜೀವನಚರಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಇತಿಹಾಸzಲ್ಲಿ ಘ£¥ಂಡಿತ. ಅವನ ಅಮೆರಿಕದ ನೀಗ್ರೊ ಜನಾಂಗದ ಚರಿತ್ರೆ 1883 ರಲ್ಲಿ À À À ಪPಟವಾಯಿತು. ಲಲಿತಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಾತೃಗ¼ಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ರ್ಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಚೆಸ್ಟ್£ಟ್ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ್ರÀ À À ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿ ಸಲ್ಲುವುದು. ಅವನ ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳೂ ಕಾದಂಬರಿಗಳೂ ಬಲುಬೇಗನೆ ಜನಪಿಯವಾದುವು. ಪಾತ್ರ ನಿರೂಪuಯಲ್ಲೂ ಕx£P¯ಯಲ್ಲೂ ಇವ£ು ಸಿದ್ಧº¸್ತÀ. ್ರ É À À À É À À ಪಾಲ್‍ಲಾರೆನ್ಸ್ ಡನ್‍ಬಾರ್ ಭಾವಗೀತ-ಕವಿಯೆಂದೇ ಪಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನೀಗ್ರೊ ಜನvಯ ್ರ É
ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ
ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಗಿಯಾದ. ಈ ನqುವೆ ನೀಗ್ರೊ ಪತಿಕಾಪ¥ಂಚ ತ£್ನÀ ಜನರ ಹP್ಕುಬಾzs್ಯÀ vUಳಿಗಾಗಿ ಬಿರುಸಿನ À ್ರ ್ರ À À É À ಹೋರಾಟ ನq¸vೂಡಗಿತು. ಸzರ್ನ್ ರಿವ್ಯೂ 1872, ಎ.ಎಂ.ಇ. ಚರ್ಚ್ ರಿವ್ಯೂ ಎಂಬ É À É À ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತಿPU¼ು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಿಕಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದುªÅÀ. ್ರ É À À ್ಷ ವೃತ್ತಿ¥ತಿPU¼ು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಿಚಾರUಳಿಗೆ ಹೆಚಿನ ಗªುನ ನೀಡಿದುವು. À ್ರ É À À À ್ಚ À 1901 ರಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಎಂಬ ಪತಿಕೆ ನೀಗ್ರೊ ಜನರಿಗೆ ಸªiÁನಾಧಿಕಾರ ಕೊಡಿಸುವುದP್ಕÉ ್ರ À ಹೋರಾಡತೊಡಗಿತು. 1900 ರಲ್ಲಿ ಸು. 150 ನೀಗ್ರೊ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿದ್ದುವು. 20ನೆಯ ಶvªiÁನzಲ್ಲಿ ಉತgಪ್ರಾಂತ್ಯU¼ಲ್ಲಿ ನೀಗೊUಳ ಶೈಕಣPಸೌಕರ್ಯಗ¼ು À À À ್ತ À À À ್ರ À ್ಷ Â À À ಹೆಚ್ಚಿದುವು; ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕಪ್ರಗತಿಯೂ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ವಿಕಾಸವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆ¼zುವು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವರ್ಣದೇಷವಿದ್ದgೂ ಅವರ ವ¸ತಿಸೌಕರ್ಯ ತೃಪ್ತಿPgವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದgೂ É À ್ವ À À À À À ಒಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ, ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕಸ್ಥಿತಿ ಎಷ್ಟೋ ಸುಧಾರಣೆ ಹೊಂದಿತು. ಒಂದ£ಯ É ಮಹಾಯುದ್ಧದನಂತರ ನೀಗ್ರೊಗಳ ಹೋರಾಟ ದಕ್ಷಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಬಿಳಿಯರಿಗಿರುವಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾವಕಾಶ ನೀಗ್ರೊಗಳಿಗೂ ದೊರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಕೂಗೆದ್ದಿತು. ಒಂದ£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾvಂತ್ಯ, ಸªiÁನತೆ ಮುಂತಾದ ಉದಾತPಲ£Uಳ É À ್ರ À ್ತ À ್ಪ É À ಹಿಂದುಮುಂದುಗಳನ್ನು ಅರಿತವರಾದ ನೀಗ್ರೊನಾಯಕರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ಶಮಿಸಿ ಪೂರ್ಣ ಸªiÁನvಗಾಗಿ ಬಲವಾದ ಹೋರಾಟವೆಬ್ಬಿಸಿದgು. ್ರ À É À ಈ ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1950 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸP್ರ್ಯುಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, À ನೀಗೊಶಿಕPರ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ಶಿಕPರ ವೇತ£U¼ಲಿgುವ ತಾರvª್ಯು ಶಾಸ£ಬಾಹಿರªಂದು ್ರ ್ಷÀ ್ಷÀ À À À ್ಲ À À À À É ಘೋಷಿಸಿತು. 1935 ರಿಂದ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾಸೌಕರ್ಯಗ¼ು ನೀಗೊUಳಿಗೆ ಲಭಿ¸ಲಾರಂಭಿಸಿ À ್ರ À À ದುವು. ವಿದ್ಯಾವಿಚಾರzಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ವರ್ಣನೀತಿಯೂ ಶಾಸ£¸ª್ಮುvªಲªಂದು À À À À À À ್ಲ É ನ್ಯಾಯಾಲಯಗ¼ು ಪzೀ ಪzೀ ಘೋಷಿಸಿ, ನೀಗೊUಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದುವು. À É É ್ರ À ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಣಯಗಳಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ದಕ್ಷಿಣಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ನೀಗ್ರೊಗಳಿಗಾಗಿ ಪತ್ಯೇಕ ಪ್ರೌಡಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ವೃತ್ತಿಶಿಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸತೊಡಗಿದುವು. ್ರ s ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದರೂ ಸಮಾನವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತೃಪವಾಗಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕೆಯಿಂದ ನqದ ಈ ಸುಧಾರu, 1950 ರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಫಲವೆಂದು ್ತ ್ಷ É É ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯರ ವೃತ್ತಿಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆU¼£್ನು ಪªೀಶಿಸಲು ಬಿಳಿಯರಿಗಿರುವµ್ಟು À À À ್ರ É À ಅಧಿಕಾರ ನೀಗೊUಳಿಗೂ ಇದೆಯೆಂದು ವರಿಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಘೋಷಿಸಿತು. ್ರ À ಎರ q À £ É ಂ iÀ ು ವ ು ಹಾಂiÀ ು ುದ್ಧಾನ ಂ ತ g À, ನಾನಾ ಕೆ ್ಷ ೀ ತ ್ರ U À ¼ À ಲಿ ್ಲ ಬಿಳಿಂiÀ ು ರ ಪv್ಯÉ ೀಕೀಕgಣನೀತಿಗೆ ಆಘಾತªÅÀ ಂಟಾಯಿತು; ಇದರಿಂದ ನೀಗೊUಳ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಹಾಗೂ ್ರ À ್ರ À ಸಾಮಾಜಿಕ ರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಗತಿಯುಂಟಾಯಿತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣನೀತಿ ಕುಸಿಯುವುದP್ಕÉ ಎಷ್ಟೋ ಹಿಂದಿನಿಂದ¯ೀ ನೀಗೊUಳ ಬೌದ್ದಿPಜೀವ£ªÇ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ É ್ರ À À À À ಜೀವ£ªÇ ಗªುನಾರ್ಹವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದುªÅÀ. ಆರ್ಥಿಕ¥Uತಿಯೊಡನೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆUೂ À À À ್ರÀ À À ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪUಳಿಗೂ ಬಿಡುವು ಪqದ ನೀಗೊU¼ು ನಾನಾ ಜ್ಞಾ£ಶಾಖೆU¼ಲ್ಲಿ À É ್ರ À À À À À ಮಹv್ವÀದ ಕೊಡುಗೆ ಸಲಿಸಿದ್ದgು. ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕಾರ್ವರ್, ಪರ್ಲ್ ಜೂಲಿಯನ್ ್ಲ À ಮೊದಲಾದªgು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ ವಿಖ್ಯಾvರಾದgು. ಚಾಲ್ರ್ಸ್ ಎಸ್. ಜಾನನ್, ಇ. ಫಾಂಕ್ಲಿನ್ À À À À ್ಸ ್ರ ¥sಸೀóಯರ್ ಮುಂತಾದªgು ಸªiÁಜಶಾಸ್ರ್ತªೀತರಾಗಿ ಪಸಿದ್ಧರಾದgು; ಇನ್ನು ಕೆಲವgು ್ರÉ À À À É ್ತ ್ರ À À ಇತಿಹಾಸ ಪಂಡಿತರಾಗಿಯೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ರಜರಾಗಿಯೂ ಹೆ¸gು ಪqzgು. ಸಂಯುಕರಾಷ್ರ್ಟ ್ತ ್ಞ À À É À À ್ತ
ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮzs್ಯÀ ¸್ಥÀ ಪುರುಷರಾಗಿ ಸಲಿಸಿದ ಸುv್ಯÀ ¸ೀವೆಗೆ 1950 ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ್ಲ ್ತ É ಪಡೆದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಶಾರದರಾದ ರಾಲ್ಫ್ ಜೆ. ಬುಂಜ್ ನೀಗ್ರೊ ನಾಯಕಶಿರೋಮಣಿU¼ಲ್ಲಿ ಚಿರ¸್ಮÀ gಣೀಯರಾಗಿದ್ದಾg. À À À Â É
ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಲಿತ
ನೀಗ್ರೊಗಳ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪರಿಣತಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಲಿತP¯U¼ಲಿ.್ಲ ಒಂದ£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಾ£ಂತರ ಲೋಕೋತರ ಪತಿಭಾಶಾಲಿಗಳಾದ À É À À É À ್ತ ್ರ ಕವಿಗ¼ೂ ಪಬಂzsಕಾರgೂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರgೂ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆ¼ಕಿಗೆ ಬಂದು À ್ರ À À À À ಹಾರ್ಲಿಮ್ ಪುನರುತ್ಥಾನಕರ್ತರು ಎಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೂ ಅಪಮಾನಕ್ಕೂ ನಾನಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರಿಯಾದ ದೀನದಲಿತ ನೀಗ್ರೊ ಜನಾಂಗದ ಗೋಳಾಟವನ್ನು ಈ ಲೇಖಕರು ಮನಕರಗುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಳೆಯ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಡಿ ಮೆಕೆ ಎಂಬ ಕವಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲೇಬೇಕು. ಗ್ವೆಂಡೊಲಿನ್ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಕªಯತ್ರಿಯ ಕಾವ್ಯgZ£ಗೆ 1950 ರಲ್ಲಿ ಪುಲಿಟ್ಸರ್ ಬಹುಮಾನ ಲಭಿಸಿತು. ಗz್ಯÀ ¯ೀಖಕgಲ್ಲಿ À À À É É À ವಾಲ್ಟರ್ ವೈಟ್ ಪಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಫಾಂಕ್ ಈಯರ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ 1946 ್ರ ್ರ ರಲ್ಲಿ ಫಾಕ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾರೋ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ. ಆ ತರುವಾಯ ಹv್ತು ವರ್µಗಳ ಕಾಲ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಪPಟವಾಗುತಲೆ ಇದ್ದ ಅವನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗ¼ು À À ್ರÀ ್ತ À ದೇಶವಿದೇಶUಳ ಲಕೋಪಲಕ್ಷ ವಾಚPರ ಮನ¸¼ದಿವೆ. À ್ಷ À É É ಪತ್ರಿಕಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ನೀಗ್ರೊಗಳ ಪ್ರಗತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಬಿಳಿಯರ ಪತಿPU¼ಲ್ಲಿ ನೀಗೊUಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುದ್ದಿ ಸªiÁಚಾರU¼ು ಪPಟವಾಗು ್ರ É À À ್ರ À À À À ್ರ À ತ್ತಿz್ದುzೀ ವಿರ¼. ಅದರಿಂದ ನೀಗ್ರೊ ಪತಿPU¼£್ನÉ ೀ ಅವgು ಆಶಯಿಸುವಂತಾಯಿತು. À É À ್ರ É À À À ್ರ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮ ಕ¯ಯಲ್ಲೂ ನೀಗೊಜನರ ಸಾzsನೆ ಕಡಿಮೆಯೇನೂ ಅಲ್ಲ. É ್ರ À ನೀಗ್ರೊ ಜೀವನವೇ ವಸ್ತುವಾದ ಅಂಕಲ್ ಟಾಮ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬಿನ್ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳು ಜನಪಿಯವಾಗvೂಡಗಿದುವು. ಗಾರ್ಲಂಡ್ ಆ್ಯಂಡರ್¸ನ್ ಮುಂತಾದ ನೀಗೊನಾಟಕಕಾರgು ್ರ É À ್ರ À ಪಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದgು. ಈ ಶvªiÁನದ ನಾಲ್ಕ£ಯ ಮತ್ತು ಐದ£ಯ ದ±PUಳ ನೀಗ್ರೊ ್ರ À À À É É À À À ನಾಟಕಕಾರgಲ್ಲಿ ಹೆಚಿ£ªgು ನೀಗ್ರೊ ಕಾಲೇಜುಗ¼ಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ರ್ತದ ಪ್ರಾದ್ಯಾ¥Pರಾಗಿದ್ದgು. À ್ಚ À À À À s À À À ಒಂದ£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಾ£ಂತರ ಬೆ¼ಕಿಗೆ ಬಂದ ನೀಗ್ರೊ ನಟರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಬನ್ É À À ಅಗUಣ್ಯ. ಪಾಲ್ ರಾಬ್ಸನ್ ನಾಟಕ£ಟನಾಗಿಯೂ ಚಲನಚಿತ£ಟನಾಗಿಯೂ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ್ರ À À ್ರ À ಬಂದ. ಈತಲ್ ವಾಟರ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವರು ನಟರಾಗಿಯೂ ರೇಡಿಯೋಟೆಲಿವಿಷನ್‍ಗ¼ಲ್ಲೂ ಪಸಿದ್ಧರಾದgು. ó À ್ರ À 20 ನೆಯ ಶvªiÁನzಲ್ಲಿ ನೀಗೊUಳ ಸಂಗೀತ ನವೀನರೀತಿ ತ¼ಯಿತು. ನೀಗ್ರೊ À À À ್ರ À É ಸಂಗೀತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನ¥ದ ಗೀತ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆUಳ ಬೆgP.É ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ À À À ಸಂಗೀತzಲ್ಲಿ ಆಫಿಕ ಸಂಗೀತªÇ ಕೈಸPಲ£U¼ೂ ಅಡPವಾಗಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾg.É À ್ರ À ್ರ ್ತ À ್ಪ É À À À ಡೊರೊತಿ ಮೇಯ್ನರ್, ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮುಂತಾದªgು ನೀಗ್ರೊ ಸಂಗೀತzಲ್ಲಿ À À À ಮೊದಲಿಗgು. À ವರ್ಣಚಿತP¯ಯಲ್ಲೂ ಪಸಿದ್ಧರಾದªgು ಹಲವರಿದ್ದಾg.É ಹೆನಿಕ್ ಟ್ಯಾ£ರ್ ಎಂಬ ್ರ À É ್ರ À À ್ರ À ಚಿತಕಾರ 1900 ರ¯ೀ ಪzPU¼£್ನು ಗಳಿಸಿದ. 20ನೆಯ ಶvªiÁನದ ಮzs್ಯÀ ಬಾಗzಲ್ಲಿ ್ರ ್ಲÉ À À À À À À À s À ಅವನ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗ¼ು ಯುರೋಪ್ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕ ದೇಶUಳ ಅನೇಕ ಚಿತಶಾಲೆU¼£್ನು À À ್ರ À À À ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದªÅÀ. ಒಂದ£ಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಾ£ಂತg,À ಅರನ್ ಡಾಗನ್ ಎಂಬ ಚಿತಕಾರನ É À ್ಲ ್ರ ರೇಖಾಚಿತU¼ು ಪಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬರvೂಡಗಿದುವು. ಇ. ಸಿಮ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ ಮತ್ತು ರೋಮೆಲ್ ್ರ À À ್ರ É ಬೀಯಿಡನ್ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಬಂದರು. ಮೇರಾ ವಾರ್ರಿಕ್ ಪುಲ್ಲರ್ ಗಣ್ಯಶಿಲ್ಪಿ. ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಜಾನನ್ ಅಲಂಕಾರಶಿಲ್ಪಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ್ಸ ್ವ ಭವನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ಬೂಕರ್ ಟಿ. ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ನನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಡೆದ ರಿಚ್‍ಮಂಡ್ ಬಾರ್ತೆ ಅತ್ಯಂತ ಪತಿಭಾಶಾಲಿಯಾದ ಶಿಲ್ಪಿ. ್ರ ಹೀಗೆ ಅಮೆರಿಕzಲಿನ ನೀಗೊUಳ ಹೋರಾಟ ಹೃದಯವಿದ್ರಾªPವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ À ್ಲ ್ರ À À À ನಾವು ಕಾಣುವುದು ವರ್ಣ¨sೀದನೀತಿಯ ರಾಕಸೀಯ ದೌರ್ಜನ್ಯª£್ನು. ಬಿಳಿಯನಾಗಲಿ É ್ಷ À À ಕರಿಯನಾಗಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಮನುಷ್ಯ£ೀ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಕಾಲ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬರvೂಡಗಿದೆ. É É ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವರ್ಣೀಯರು ನಿರಂತgವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ್ದಾg; ಜೀವ ತೆತಿದ್ದಾg.É ನೀಗೊUಳ Â À É ್ತ ್ರ À ಗಾಂಧಿ ಎನಿಸಿದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್‍ನಂಥ (ನೋಡಿ - ಕಿಂಗ್,-ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್-(ಜೂನಿಯರ್) ಮೇಧಾವಿಗ¼ು ಆತ್ಮಾರ್¥ಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾg. À À É ವರ್ಣ¨sೀದಬಾವ, ಗುಲಾಮಗಿರಿ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕಾದ ಸ್ವಾvಂತ್ಯÉ s À ್ರ ಈ ಮುಂತಾದ ಘನಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜನರ ಚರಿತ್ರೆ ವ್ಯಾಸಂಗಯೋಗ್ಯ ವಾಗುತz.É
ಭಾಮಹ
ಭಾಮಹ ಭಾಮಹನ ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ ಭರತನ ಅನಂತರದ ಮೊದಲನೆಯ ಮಾನ್ಯ ಗ್ರಂಥ. ಕವಿಗಳ, ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೈಗನ್ನಡಿ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತ ಭಾಮಹ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾವ್ಯತ್ವ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ವಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ನ ಕಾಂತಮಪಿ ನಿರ್ಭೂಷಂ ವಿಭಾತಿ ವನಿತಾ ಮುಖಂ- ಅಂದರೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮುಖ ಅಂದವಾತಿದ್ದರೂ ಒಡವೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶೋಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತೆಯೇ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾವ್ಯ ಶೋಭಿಸದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಭಾಮಹ ರೀತಿ ಗುಣಾದಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಗೇ ಅಧೀನಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರಸವನ್ನು ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಭಾವಿಸಿ ರಸವದಲಂಕಾರ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕಾವ್ಯದೋಷಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.
ಕವಿ-ಕಾಲ-ಕೃತಿ
ಕ್ರಿ.ಶ.6-7 ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಳಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಲಂಕಾರಿಕ. ಕಾಶ್ಮೀರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. ರಕ್ರಿಲಗೋಮಿ ಎಂಬಾತನ ಮಗ. ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃ. ಇದರಲ್ಲಿ 6 ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳಿದ್ದು; ಸುಮಾರು 400 ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.
ಭಾಮಹನ ಕಾವ್ಯ ಸೂತ್ರ
ಭಾಮಹನ ಕಾವ್ಯಸೂತ್ರಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವು ಎಲ್ಲ ಅಲಂಕಾರಿಕರಿಗೂ ಕವಿಗಳಿಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ
ಕಾವ್ಯತ್ವದ ಬಗೆಗೆ ಭಾಮಹನ ಹೇಳಿಕೆ
ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತ ಭಾಮಹ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾವ್ಯತ್ವ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ವಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. 'ನ ಕಾಂತಮಪಿ ನಿರ್ಭೂಷಂ ವಿಭಾತಿ ವನಿತಾ ಮುಖಂ'- ಅಂದರೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮುಖ ಅಂದವಾತಿದ್ದರೂ ಒಡವೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶೋಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತೆಯೇ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾವ್ಯ ಶೋಭಿಸದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಭಾಮಹ ರೀತಿ ಗುಣಾದಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಗೇ ಅಧೀನಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರಸವನ್ನು ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಭಾವಿಸಿ ರಸವದಲಂಕಾರ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕಾವ್ಯದೋಷಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಹಿತ ಸ್ವಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಬ್ದದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಶೃತಿದುಷ್ಟ, ಅರ್ಥದುಷ್ಟ, ಕಲ್ಪನಾದುಷ್ಟ, ಶೃತಿಕಷ್ಟ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಒಂದು ಮಾತು ಗಮನರ್ಹವಾದದ್ದು-ಸನ್ನಿವೇಶ ವಿಶೇಷದಿಂದ ದೋಷಗಳೂ ಗುಣಗಳಾಗಬಹುದು-ಎಂದು ಔಚಿತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊರಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ