cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಸನಗಳು
ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಕದಂಬ ಮಯೂರಶರ್ಮನ ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಶಾಸನವನ್ನುಳಿದು ಈ ವಂಶದ ರಾಜರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತವಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಶಾಸನಗಳು ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ೫ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭದ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದ ಭಾಗ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದೇ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನ. ಭಾಷಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಕೃತ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರ ಭಾಷೆಯ ಶಾಸನಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಕದಂಬರ ತರುವಾಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಅರಸರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಬ್ರಿಟಷ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರನೆಯ ಗೋವಿಂದನ ೮೦೪ರ ತಾಮ್ರಪತ್ರ ವೊಂದು ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದೇ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ತಾಮ್ರಶಾಸನ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ೨ನೆಯ ಪುಲಕೇಶಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಪಲ್ಲವ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ ಶಿಲಾಶಾಸನವೊಂದು ಬಾದಾಮಿ ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರ ಗ್ರಂಥಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶವಾಗಿದ್ದುದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಸುಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದೊರಕಿವೆ. ಹಾಗೂ ರಾಯಚೂರು ಬಳ್ಳಾರಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಮತ್ತು ಶಿಲಾಶಾಸನ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜರಿಂದ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಗ್ರಹಾರ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೂ ಇತರ ದತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು ರಾಜರೂ ಅವರ ಪರಿವಾರದವರೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೂಜೆ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೂ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಬಿಟ್ಟ ದತ್ತಿಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಬರೆದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಶಾಸನಗಳು ದೇವಾಲಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆ, ಕಂಬ, ಅಸ್ತಿಭಾರ, ಬಾಗಿಲು, ಚಾವಣಿ, ಬೋದಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦ಕ್ಕೆ ೮೦ರಷ್ಟು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನಶಾಸನಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉಳಿದವು ಕೋಟೆಕೊತ್ತಲ, ಕೆರೆಬಾವಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ರಾಜರ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ವೀರಗಲ್ಲು, ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲು, ಗರುಡಗಲ್ಲು, ಜೈನರು ಸಲ್ಲೇಖನದಿಂದ ಮಡಿದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ನಿಸಿದಿಗಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ರೀತಿಯ ಶಾಸನಗಳೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಮೂಲಪುರುಷ ೧ನೆಯ ಪುಲಕೇಶಿಯ ೫೪೩ರ ಶಾಸನದ ಉದ್ದೇಶ ಆ ರಾಜ ವಾತಾಪಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಮವಾದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿಸುವುದು. ಕದಂಬ ಶಾಂತಿವರ್ಮನ ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನದ ಉದ್ದೇಶ ಅವನ ತಂದೆ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥವರ್ಮ, ಸ್ಥಾನಕುಂದೂರ ಅಂದರೆ ತಾಳಗುಂದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥವಾದ ನೃಪತುಂಗ ಕೃತಿ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಶಾಸನಗಳೇ ಆಧಾರ. ೫ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ೯ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ದೊರೆತ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಆ ಭಾಷೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರವೂ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಸಹಸ್ರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇವು ಮಹತ್ತ್ವದ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಶಾಸನಗಳು ವಿಪುಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಕವಿಗಳು ಈ ಶಾಸನಗಳಿಂದಲೇ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಳಗುಂದದ ಪ್ರಣವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಎದುರಿಗಿನ ಕಂಬದಲ್ಲಿರುವ ಕದಂಬ ಶಾಂತಿವರ್ಮನ ಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನ ಮಾತ್ರಾ-ಸಮಕವೆಂಬ ಅಪೂರ್ವ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಬ್ಜನೆಂಬ ಕವಿ ರಚಿಸಿದ್ದು ಶಾಸನವನ್ನು ಅವನೇ ಕಾವ್ಯವೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕರ್ಣಾಟಕದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಶಾಸನಕವಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐಹೊಳೆಯ ಮೇಗುಟಿ ದೇವಾಸ್ಥಾನದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (೬೩೪) ಬಾದಾಮಿ ಚಳುಕ್ಯ ೨ನೆಯ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕವಿ ತನ್ನನ್ನು ಕಾಳಿದಾಸ ಮತ್ತು ಭಾರವಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪುಲಕೇಶಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಂಗಲೀಶನ, ೬೦೨ರ, ರವಿಕೀರ್ತಿ ರಚಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿರುವ, ಮಹಾಕೂಟದ ಸ್ತಂಭ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಚಾಳುಕ್ಯ ವಂಶವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಬರುವ, ಯಥಾವಿಧಿ ಹುತಾಗ್ನೀನಾಂಯಥಾ ಕಾಮಾರ್ಚಿತಾರ್ಥಿನಾಂ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ರಘುವಂಶದಿಂದ ಉದ್ಧೃತವಾಗಿವೆ. ಐಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಕೂಟದ ಶಾಸನಗಳು ಕಾಳಿದಾಸನ ಕಾಲನಿರ್ಣಯವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳು ಪುಟ್ಟ ಕಾವ್ಯಗಳಂತಿವೆ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಳಸದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಗೋವಿಂದನ ೯೩೦ರ ಶಾಸನ, ಅದೇ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಇರವಬೆಡಂಗ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನ ಕಾಲದ ೧೦೦೭ರ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆಯ ಶಾಸನ, ಬೆಳಗಾಂವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರಸಂಗಿಯ ೧೧೮೬ರ ಶಾಸನ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಬೊಪ್ಪಣಪಂಡಿತನ ಗೊಮ್ಮಟ ಸ್ತುತಿಯ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು. ಕಳಸದ ಶಾಸನವನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಕವಿರಾಜ, ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆ, ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ, ಚಂಪಕ ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ದಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆಯ ಪ್ರಶಿಸ್ತಿಯಾದ ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಶಾಸನವನ್ನು ರನ್ನಕವಿಯೇ ರಚಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಬಾದಾಮಿಯ ಕಪ್ಪೆ ಅರಭಟ್ಟನ ೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡಜಿಲ್ಲೆಯ ತಳಂಗೆರೆಯ ೧೦-೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಯಸಿಂಹನ ಶಾಸನ, ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಡಚಣದ ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಳಚುರ್ಯ ತನ್ನಮರಸನ ಶಾಸನ ಮುಂತಾದವು ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅಭ್ಯಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಗಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪದ್ಯವನ್ನು ತೋಮರ ರಗಳೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ತೋಮರ ರಗಳೆಗೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಲಿತ ರಗಳೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ತೇದಿಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ತೇದಿಯ ನಿರ್ದೇಶನವೂ ಇಲ್ಲ. ಬನವಾಸಿಯ ವಿಣ್ಹುಕಡ ಚುಟುಕುಲಾನಂದ ಸಾತಕಣ್ಣಿಯ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷ ಹಾಗೂ ಹೇಮಂತಋತುವಿನ ಏಳನೆಯ ಪಕ್ಷದ ಒಂದನೆಯ ದಿವಸ ಎಂದು ತೇದಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಹೇಮಂತ, ಶಿಶಿರ, ಗ್ರೀಷ್ಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಋತುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕದಂಬರ ಕಾಲದ ಒಂದೆರಡು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷವನ್ನೂ ಚೈತ್ರಾದಿ ಮಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ೭೮ರಲ್ಲಿ ಕುಷಾಣ ಅರಸು ಕನಿಷ್ಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾದ ಶಕವರ್ಷದ ಉಲ್ಲೇಖ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಬಾದಾಮಿ ಚಳುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ವಂಶದ ಒಂದನೆಯ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಬಾದಾಮಿ ಬಂಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಶಕವರ್ಷೇಷು ಚತುಶ್ಯತೇಷು ಪಞ್ಚಷಷ್ಟಿಯು ತೇಷು ಎಂದು ತೇದಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಶಕ ೪೬೫ ಅಂದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೪೩ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನ ಹೀಗೆ ಶಕವರ್ಷದ ನಿಶ್ಚಿತ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವ ಭಾರತ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು. ೨ನೆಯ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಐಹೊಳೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಶಕವರ್ಷ ೫೫೬ರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತ ಯುದ್ಧಾನಂತರ ೩೨೩೫ನೆಯ ವರ್ಷದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಉಳಿದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಶಕವರ್ಷ, ಅರಸನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷ, ಚೈತ್ರಾದಿಮಾಸ, ಪಕ್ಷ (ಶುಕ್ಲ ಅಥವಾ ಬಹುಳ) ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳೇಶನ ಮಹಾಕೂಟಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಾಂದ್ರಮಾನದ ೬೦ ವರ್ಷಗಳ ಸಂವತ್ಸರಗಳ ಪೈಕಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಿ ಸಂವತ್ಸರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ, ಅದರಂತೆ ಒಂದನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಶಕ ೫೯೬ರ (೬೭೪) ಗದ್ವಾಲ ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಮತ್ತು ವಿನಯಾದಿತ್ಯನ ಶಕ ೬೧೪ರ (೬೯೨) ಸೊರಬ ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವೇ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಥಿಯ ಜೊತೆಗೆ ವಾರದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳನ್ನು-ಶಕವರ್ಷ, ಸಂವತ್ಸರ, ಮಾಸ, ಪಕ್ಷ, ತಿಥಿ, ವಾರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ವ್ಯತೀಪಾತ, ಗ್ರಹಣ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು-ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿವರಗಳು ಕರ್ಣಾಟಕದ ಉಳಿದ ಅರಸುಮನೆತನಗಳ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯ ೬ನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಪಟ್ಟವನ್ನೇರಿದ ಅನಂತರ (೧೦೭೬) ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮ ವರ್ಷವೆಂಬ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಇದು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ೫೦-೫೧ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದಿತು. ಈ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಮಾಂಡಲಿಕರಾದ ಗೋವೆಯ ಕದಂಬರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರ.ಶ.ಪೂ. ೩೧೦೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕಲಿಯುಗ ಸಂವತ್ಸರದ ತೇದಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಕವರ್ಷ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಬಾದಾಮಿ ಚಳುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೂ ೭೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಶಕ ಅಥವಾ ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕವರ್ಷ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುದಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗಾಂವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಕಾಕದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೆಜ್ಜ ಮಹಾರಾಜನ ೬-೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಾಮ್ರಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತೇದಿಯನ್ನು ಆಗುಪ್ತಾಯಿಕ ಅರಸರ ೮೪೫ ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಾಗ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತೇದಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಶಾಸನ ಇದೊಂದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಆಗುಪ್ತಾಯಿಕ ಅರಸರು ಯಾರು ಮತ್ತು ಈ ಗಣನೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸನಗಳ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಊರು, ಗ್ರಾಮ, ನಾಡು ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಮುಂದೆ ಬರುವ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕಗಳು. ಉದಾ : ಬನವಾಸಿ-೧೨,೦೦೦ ; ಪಲಸಿಗೆ-೧೨,೦೦೦ ; ಗಂಗವಾಡಿ-೯೫,೦೦೦ ; ನೊಳಂಬವಾಡಿ-೩೨,೦೦೦; ಪಾನುಂಗಲ್ಲ-೫೦೦ ; ಪುರಿಗೆರೆ-೩೦೦ ; ಬೆಳ್ವೊಲ-೩೦೦ ; ಕುಕ್ಕನೂರು-೩೦-ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವರು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಆಯಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯದ ಹಣದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಇವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಥಳ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ-ಪುರಿಗೆರೆ-೩೦೦ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ವೊಲ ೩೦೦-ಆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಅವುಗಳ ಆದಾಯ ಅಥವಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಆಯಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿದ್ದ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬಹುಜನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಸೂಚಿಸುವಷ್ಟು ಗ್ರಾಮಗಳು ಇರುತ್ತವೆಯೆಂದೂ ೧೨,೦೦೦, ೩೨,೦೦೦ ಮತ್ತು ೯೬,೦೦೦ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ಮೇಲಿನ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಸನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಾಧನಗಳೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ (ನೋಡಿ- ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು).
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಐರಾವತ
ಐರಾವತ ಜೀವ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರ ಪ್ರಥಮ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಆನೆ. ಇದು ದೇವಲೋಕದ ದೇವೇಂದ್ರನ ವಾಹನ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ತಾದ ಈ ಆನೆ ಇರಾವತಿಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ
ಐರಾವತ ಜೀವ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಿಳಿ ಆನೆಯೆಂದೂ, ಅಷ್ಟ ದಿಗ್ಗಜಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದೂ, ಪೂರ್ವವಲಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತಹದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಆನೆಗಳಿಗೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿದ್ದುವು. ಅವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಒಮ್ಮೆ ಅವು ಋಷಿಯ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದಾಗ ಋಷಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಅವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯ ಬೇಕಾಯಿತು. ಬಿಳಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ. ಐರಾವತ ದೇವಲೋಕದ ದೇವೇಂದ್ರನ ವಾಹನ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐರಾವತ ಎಂದರೆ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಬೃಹತ್ತಾದ ಈ ಆನೆ ಇರಾವತಿಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸಮಾರೋಪ
ಐರಾವತ ಇಂದ್ರನ ಆನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಭೂಲೋಕದ ಜನರು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಕಾಣಲು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಆನೆಪೂಜೆ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ಐರಾವತವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತರಿಸಿದವನು ಅರ್ಜುನ. ಗಾಂಧಾರಿ ಕುಂತಿದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆಯದೆ ಮಣ್ಣಿನ ಆನೆಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಕುಂತಿದೇವಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಬೇಸರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಅರ್ಜುನ ತಾಯಿಯ ಇಚ್ಛೆ ಪೂರೈಸಲು ಐರಾವತವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಅವರ 'ಕಲ್ಲಿನಕೊಳಲು' ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜಯ್ಯ ಐರಾವತವು ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ತಾನು ಕುಳಿತಿರುವ ಬಂಡೆಕಲ್ಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವಲೋಕದ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮುಟ್ಟುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
<References />
ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ,ಐತಿಹ್ಯ ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ ವರ್ಗ:ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು
ರಾಜಶೇಖರ ಪ್ರತಿಹಾರ
ರಾಜಶೇಖರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ,ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ. ಅವರು ಗುರ್ಜರಾ ಪ್ರತಿಹಾರರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕವಿ. ಅವರು ೮೮ಂ ಮತ್ತು ೯೨ಂ ಸಿಇ ನಡುವೆ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ (kavyamimamsa) ಬರೆದರು. ಈ ಕೆಲಸ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕವಿತೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೈಪಿಡಿ. ರಾಜಶೇಖರ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿ ಸಾಯುರಸೇನಿ ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅವರ ನಾಟಕ ಕರ್ಪೂರಮಂಜರಿ ಮೇಲೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ರಾಜಶೇಖರ ಅವರ ಪತ್ತ್ನಿ ಅವಾಂತಿಸುಂದರಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಒಂದು ಮಹಿಳೆ, ಪತ್ನಿ ಯನ್ನು ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸಲು ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಕವಿ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು
ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ ಅವರ ಮೊದಲ ನಾಟಕ. ಅವರು ನಿರ್ಭಯ ಅಥವಾ ಕನೌಜ್ ಮಹೆಂದ್ರಪಳ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಬಳಭಾರತ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮದುವೆ ವರ್ಣಿಸುವ ಮಹಾಭಾರತ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪಾಂಡವರ ನಷ್ಟ,ಅರಣ್ಯ ದ್ರೌಪದಿಯ ಕೆಟ್ಟ ಬಳೆಕೆಗಳ ಪಂಡಾವರ ನಿರ್ಗಮನ ಜೂಜಿನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಿದೆ.
ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ ಒಂದು ಸಟ್ಟಕ ಎಕೆಂದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು `ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾತನಾಡುವ ಪತ್ರಗಲು ಯಾವುದೇ ಇಲ್ಲ. ನಾಟಕ ಚಂದಪಲ ಮತ್ತು ಕುಂತಲೆ ರಾಜಕುಮರಿ,ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ನಡುವೆ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧಗಲಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಲಾಂಛನವನ್ನೆ ವಿದ್ಧಸಾಳಾಭಂಜಿಕ ನಿಯಮಿತ ನಾಟಕ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಧಸಾಳಾಭಂಜಿಕ  ನಾಲ್ಕು ಆಕ್ಟ್ ನಾಟಕ ಆಗಿದೆ. ಭಾಗಗಳು ಚಂದ್ರವರ್ಮನ್, ಲತಾ ರಾಜ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮಾಡಬಹುದು ಇಲ್ಲ, ಮಗ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗನಾಗಿ ಮಗಳು ಆಫ್ ಹಾದು , ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ವಿದ್ಯಾಧರ ರಾಣಿ ಅವಳನ್ನು ಕಳಿಸುವ. ಈ ತನ್ನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಧರ ರಾಜ ನಡುವೆ ರಹಸ್ಯ ಮದುವೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಒಂದು ಸಂದೇಶವಾಹಕ ಚಂದ್ರವರ್ಮನ್ ಒಂದು ಮಗನ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂತೋಷದ ಸುದ್ದಿ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಕೃತಿಯು ಕರ್ಪುರಮಂಜರಿ ಅಂದರೆ ' ಕರ್ಪೂರದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ' ಒಂದು ಸಟ್ಟಕ ಆಗಿದೆ .ಈ ನಾಲ್ಕು ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆದ ನಾಟಕ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ ಚಂದ್ರಪಾಲ ಕುಂತಲ ಒಂದು ರಾಜಕುಮಾರಿ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯ, ವಿಸಿಸ್ಸಿತುದೆಸೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಅಸೂಯೆ, ತರುವಾಯದ ಅಡ್ಡಿ, ಪ್ರೇಮಿಗಳು ' ರಹಸ್ಯ ಸಭೆಗಳು , ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮದುವೆ, ಹಳೆಯ ಕೋರ್ಟ್ ಹಾಸ್ಯ ಎರವಲು ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಜಶೇಖರ ಮುಖ್ಯ ನಾಟಕೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನಾಟಕದ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದ, ಸಟ್ಟಕ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ನೆಲೆಸಿದೆ. ರಾಜಶೇಖರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ನಾಟಕೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ದಶಕವನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಾದೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಮತ್ಕಾರಿಕ ತನ್ನ ದಿನದ ಅದ್ಭುತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಉಪರುಪಕಾಸ ಎಂಬ ಹೊಸ ನಾಟಕೀಯ ರೂಪಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಹುಟ್ಟು, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು , ಇದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಾಟಿಕ ಮತ್ತು ಸಟ್ಟಕ ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಥಿಯೇಟರ್ ಅಭ್ಯಾಸದ ವಿಕಾಸ ತೋರಿಸಲು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಿ ತನ್ನ ಎರಡು ನಾಟಕಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು. ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ,ಕಾವ್ಯಮಿಮಂಸ ಅಂದರೆ ' ಕವನ ಮೇಲೆ ಟ್ರೀಟೈಸ್ ' ಪ್ರಮುಖ ಪಠ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿಗಳು
ರಾನ್ನ
ರಾನ್ನ ಒಂದು ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಥಾಯ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾನ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಾಲ್ಕು ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಗ್ಯಾಲಂಗಲ್‍ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಥಾಯ್‍ ಗ್ಯಾಲಂಗಲ್ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ಯಾಲಂಗಲ್‍ಗಳನ್ನು ನೀಲಿ ಶುಂಠಿ ಅಥವಾ ಥಾಯ್ ಶುಂಠಿ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿವರಣೆ
ಇದು ಒಣಗಿದಾಗ ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಾಸನೆಯು ತ್ಯಾಜತಣದಿಂದ ಕೊಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ರುಚಿ ಕಟುವಾದ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆ. ಗ್ಯಾಲಂಗವು ಇಡೀ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮಸಾಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‍ನ ತಿನಿಸುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಲೇಷಿಯಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ
ರಾನ್ನವನ್ನು ಇಂಡೋನೇಷಿಯದಲ್ಲಿ ಲಾವೋಸ್‍ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತುಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ರಾನ್ನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಲೆಂಗ್ಕುವಾಸ್ ಮತ್ತು ರಾನ್ನ ಮೂಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಲ್ಯಾಂಗ್ಕವಾಸ್‍ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣಿಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಂಗು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪಾ ಡಿ ಕವ್‍ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ರೊಮ್ಡೆಂಗ್‍ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಪಯೋಗಗಳು
ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಥಾಯ್ ಮೇಲೋಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಪ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತುಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತೆಳುವಾದ ಹೋಳುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಹಿಸುಕಿದ ಮತ್ತು ಕರಿ ಪೇಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್‍ ರೆಂಡಂಗ್‍ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ಯಾಲಂಗಲ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಮಸಾಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಔಷಧಿ ಗುಣಗಳು
'ಚೂಯಿಂಗ್‍ಜಾನ್', 'ಸ್ವಲ್ಪಜಾನ್‍ಚೆವ್', ಮತ್ತು 'ಕೋರ್ಟ್‍ಕೇಸ್‍ರೂಟ್' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಆಫ್ರಿಕನ್‍ ಅಮೇರಿಕನ್‍ ಜಾನಪದ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಹೂಡೂ ಜಾನಪದ ಜಾದೂಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ಎ. ಗ್ಯಾಲಿಂಗಾ (ಸಂಸ್ಕೃತ: - ರಸ್ನಾ ) ವಟ ಶಮಾನಔಷಧಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಪೆರರತಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ರೀತಿಯ ಶುಂಠಿಯನ್ನು ತಮಿಳು ಆಥಿ-ಮಥುರಾಮ್ (ಗ್ಲೈಸ್ರೀಹಿಝಾ ಗ್ಲಾಬ್ರಾ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲಿಕೊರೈಸ್‍ ಬೇರಿನೊಂದಿಗೆ ಜಾನಪದ ಔಷಧವಾಗಿ ಶೀತಗಳು ಮತ್ತು ನೋಯುತ್ತಿರುವ ಕುತ್ತಿಗೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಘಟಕಗಳು
ರಾನ್ನ ಬೇರುಕಾಂಡವು ಫ್ಲಾವೊನೊಲ್‍ ಗ್ಯಾಲಂಗನ್‍ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬೇರುಕಾಂಡವು ರಾನ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾಗಶಃ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಸಿನಿಯೋಲ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಪಿನೆನೆ ಮತ್ತು ಯೂಜೆನಾಲ್‍ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು
೧೯೫೦
೧೯೬೩ - ೨೦ನೆ ಶತಮಾನದ ೫೦ನೆ ವರ್ಷ.
ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು
ಜನವರಿ ೨೬ ರಂದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಇದರ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹೊಸ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎಂದು ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೪ ರಂದು ಕೋಲ್ಡ್ ವಾರ್: ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ ಪರಸ್ಪರ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ. ಡಿಸೆಂಬರ್ - ಮೊದಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆಗೆ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮುದಾಯದ ಮಹತ್ವ.
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:೧೯೫೦ ವರ್ಗ:ವರ್ಷಗಳು
ಬ್ಞಾಸುರಿ
ಬ್ಞಾಸುರಿಯು (ಹಿಂದಿ: बांसुरी) ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್ ಮತ್ತು ನೇಪಾಲದ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವ ಎರಡನೆಯ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾಯಿಯ (ಆಲ್ಟೋ), ಆರು ಅಥವಾ ಏಳು ತೆರೆದ ಬೆರಳ ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ, ಬಿದಿರಿನ ಒಂಟಿ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಕೊಳಲು. ದನಗಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾದ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವಾದ ಇದು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಧೆಯರ ಪ್ರೇಮಕಥೆಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦ರ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನ ರಾಸಲೀಲೆಗೆ ಇದು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ಅವನ ಕೊಳಲಿನ ಸ್ವರಗಳು ಬ್ರಜ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹುಚ್ಚೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಿದ್ದವೆಂದು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು
ಕಪಿಥಾ
ಕಪಿತಾ ಆರ್ಯುವೇದಿಕ್ ಹಾಗೂ ಔಷಧೀಯ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ಗಿಡ.ಇದು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರು ಫೆರೋನಿಯ ಲಿಮೋನಿಯಾ. ಇದರಕುಟುಂಬ ರುಟಾಸಿಯೇ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕಪಿಥಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು
ಫೆರೋನಿಯಾ ಆನೆ
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಇದರ ಎಲೆಗಳು 3-6 ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಗ್ಲೋಬೊಸ್, ಬೂದು, ವುಡಿರಿಂಡ್ (ಪೆರಿಕಾರ್ಪ್) ಹಣ್ಣುಗಳು 5-8 ಸೆಂ.ಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನುಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದಕೂಡಿದ ಹೂ 2-4 ಸೆಂ.ಮೀ ಏಕಲಿಂಗಿ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.ಸಸ್ಯದ ಬೀಜಗಳು ಮೃದುವಾದಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತುಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೂವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತುಡಿಸೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನೇರವಾದಕಾಂಡ ಮತ್ತುತೊಗಟೆಯು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಅಥವಾಕಡು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ
ಒಣ ಉಷ್ಣ ವಲಯದ ಮತ್ತುತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇದು 450 ಮೀಟರ್‍ಎತ್ತರದಲ್ಲಿಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ಡ್ರೈ ಪ್ಲೇನ್ಸ್, ಹಿಮಾಲಯ, ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಆಗ್ನೇಯಾಜಾವಾ, ಪಾಕಿಸ್ತನ, ಬ್ಲಾಂಗಾದೇಶಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು
೧೯೪೭
ಮರಣ
ವರ್ಗ:೧೯೪೭ ವರ್ಗ:ದಶಕ-೧೯೪೧-೧೯೫೦
ತುಳಸಿ ಪೂಜೆ
ತುಳಸಿ ಪೂಜೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೀಪಾವಳಿಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬರುವ, ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬ. ಇದನ್ನಾಚರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ತುಳಸಿಯ ಮದುವೆಯ ಆಚರಣೆಯಂತೆ. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ೧೨ನೇ ದಿನ ಅಂದರೆ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉತ್ಥಾನ ದ್ವಾದಶಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳಸಿಗಿಡದೊಂದಿಗೆ ಬೆಟ್ಟದನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಗಿಡವನ್ನೂ ನೆಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುವ ರೂಢಿ ಇದೆ. ದೀಪಗಳಿಂದ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ರಂಗೋಲೆ, ಹೂವು ಹಾಗೂ ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿಯಿರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿಯಂತೆ ಈ ದಿನವೂ ಪಟಾಕಿಯ ಮಹಾಪೂರವೇ ಜರುಗುತ್ತದೆ.
ಭಗವಂತೋತ್ಥಾನ
ಆಷಾಢಮಾಸ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಶೇಷಶಾಯಿಯಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಈ ದಿನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಏಳಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ದ್ವಾದಶಿಗೆ ಭಗವಂತೋತ್ಥಾನ ರೂಪವಾದ ಉತ್ಥಾನದ್ವಾದಶೀ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಈ ದಿವಸ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ವ್ರತಾಚರಣೆ
ಈ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಾಬ್ಧಿಶಯನ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತುಲಸೀ ಸಹಿತ ಧಾತ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಇಂದಿಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ಉತ್ಥಾನ ದ್ವಾದಶೀ ದಿವಸ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ಧಾತ್ರಿಯನ್ನು (ಕಾಯಿಸಹಿತವಾದ ನೆಲ್ಲಿಗಿಡವನ್ನು) ನೆಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ನೀರಾಜನಾದಿಗಳಿಂದ ಪುಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದಲಂಕರಿಸಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆ ಬೃಂದಾವನ ದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಉತ್ಸವಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಂದಾವನವನ್ನು ಪುಜಿಸಿ ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪುಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಕ್ಷೀರಾನ್ನನಿವೇದನ ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಹೊಸ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯನ್ನು ಈ ದ್ವಾದಶಿಯಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷೀರಾಬ್ಧಿ ಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿದ ಭಗವಂತ ಈ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ತುಲಸೀ ಆವಾಸವಾದ ಬೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ತುಲಸೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯರೊಡನೆ ಏಳುವುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಈ ಪೂಜೆ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುವ ರೂಢಿಯಿದೆ. ಈ ದಿವಸದಲ್ಲಿ ದೀಪೋತ್ಸವ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ. ಈ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಧಾತ್ರೀ ತುಲಸೀ ಸಹಿತ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನನ್ನು ಪುಜಿಸುವುದರಿಂದ ಸರ್ವವಿಧವಾದ ಪಾತಕಗಳೂ ನಶಿಸುತ್ತವೆ-ಎಂದು ವ್ರತಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು
ವಾದ (ಗಾಯಕಿ)
ಸ್ಟೇಜ್ ಹೆಸರು ವಾದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ವಾದ ಆಕರ್ಷ ಸಾಮಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯, ೧೯ಎಂ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು) ಒಂದು ಗಾಯಕಿ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌
ವರ್ಗ:1974ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ವರ್ಗ:1990ರ ದಶಕದ ಗಾಯಕ/ಕಿಯರು ವರ್ಗ:2010ರ ದಶಕದ ಗಾಯಕರು ವರ್ಗ:ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಗಾಯಕ ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಾಯಕ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಕಲೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಕಲೆ: ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಂದಿದೆ.
ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆ
ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಬಹುಭಾಗ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಮರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮರದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಮ್ಯತೆಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲದೆ ಮರದ ಮೂಲಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಎರಡು ಬಗೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಧ್ರುವಬೇರ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲದೇವರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕವಿಲ್ಲ; ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ಟಕ್ಕೋ ಲೇಪನ ಬಳಿದು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿತ್ಯದ ಅಭಿಷೇಕಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸ್ನಪನಬೇರ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದುವು. ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಉಗಮ ಧ್ರುವಬೇರ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿತ್ರಕಲೆ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಗಿ ಬಹುಕಾಲ ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ ಮಾತ್ರ ಆಗಿದ್ದಿತು. ಆದರೆ ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಕಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದಿತೆನ್ನಲು ನೆಲಮಂಗಲದ ಮನ್ನೆಫಲಕ ಆಧಾರ ; ಗಂಗರಾಜರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಸನದ ಲಿಪಿಕಾರ ತನ್ನನ್ನು ಸರ್ವಕಲಾಧಾರಭೂತ, ಚಿತ್ರಕಲಾಭಿಜ್ಞೇಯ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲಕ್ಕೇ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸೊಬಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಭುವನೇಶ್ವರಿ, ಮತ್ತು ಹಜಾರದ ಒಳಗೋಡೆಗಳು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇದರಲ್ಲಿದ್ದ ಗೊಂಬೆಗಳು ಚಿತ್ರಾಭಾಸವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುವು. ಎಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಇರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದುವೆಂದರ್ಥ. ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಘನರೂಪವಿದೆ; ದುಂಡುಮೂರ್ತಿಗಳು ಶಕ್ಯ. ಆದರೆ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಘನರೂಪವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಬೇಕಷ್ಟೆ. ತಿರುಗಿಕೊಂಡ ಗೊಂಬೆಗಳಿದ್ದರೆ, ಮುಖದ ಒಂದು ಪಾಶರ್ವ್‌ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವಂತಿದ್ದರೆ ಅವು ಅರ್ಧ ಚಿತ್ರ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದೊರಕಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವೊಂದಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದೊರಕಿರುವುದು ಇದೊಂದೆ.
ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನವೆಂಬ ಒರಟು ಚಿತ್ರಗಳು ಆನೆಗೊಂದಿಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಬಂಗಾಳದ ಪಟವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ (ಪಾಟ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಯ ಪಂಪಾವತಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಂಗಮಂಟಪದ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಯಾಣಸುಂದರ ಮತ್ತಿತ್ತರ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವು ತಂಜಾವೂರು ಶೈಲಿಯವೆನ್ನಬಹುದು. ಸಿತ್ತನ್ನವಾಸಲ್, ಮಾಮಂಡೂರು, ಎಲ್ಲೂರ ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರು ಶೈಲಿಗಳು ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾದ ಕಾಲ ಅದು. ಲೇಪಾಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರಗಳು, ಸೋಮಪಲ್ಲಿಯ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರಗಳು, ತಂಜಾವೂರಿನ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರಗಳು- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಸಮ್ಮಿಳಿತಶೈಲಿಯ ನಿದರ್ಶನಗಳು. ಇಮ್ಮಡಿ ವೆಂಕಟಪತಿ ದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೧೫೮೬ ರಿಂದ ೧೬೧೪), ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಚಿತ್ರಕಾರರು ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇವರ ಪ್ರಭಾವ ಕರ್ಣಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಾರರ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು.
ಹಾಸನ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜಕ್ಕನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದಲ್ಲಿ ಭುವನೇಶ್ವರಿಯು ವರ್ಣಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ನರಸಿಂಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಸು. ೧೧೭೦) ಕಾಳಿಮಯ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯೆಂಬವನಿಂದ ಕಟ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ಕಾಲದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಶಾಂತಿನಾಥ ಬಸದಿಯಲ್ಲೂ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಬರೆಸಲ್ಪಟ್ಟುವು ; ಈಗ ಅದರ ಬಹುಭಾಗ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿದೆ. ಎಡೆಯೂರಿನ ತೋಂಟದ ಸಿದ್ದಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಹಾದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ೧೫ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ; ಅದರ ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಜಂಗಮ ಗುರುವಾದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗನ ಜೀವಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಶಿವನ ಪಂಚವಿಂಶತಿ ಲೀಲಾಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. (ಈಗ ನಾಶವಾಗಿವೆ).
ಹಿರಿಯೂರಿನ ತಿರುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ (೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನ) ಶೈವಪುರಾಣದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಸ್ತಾರೆಯ ಪದ್ಮಾವತೀ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ, ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಾಗಡಿ ಸೋಮೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹರದನಹಳ್ಳಿಯ ದಿವ್ಯಲಿಂಗೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಿತ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳಿವೆ.
ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆಗೆ ಬಹುವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿತ್ತವರೆಂದರೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು. ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ದರಿಯಾದೌಲತ್ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮಾದರಿಯ ನೂರಾರು ವರ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ದಳವಾಯಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು, ಮದಕರಿ ನಾಯಕ, ಚಿತ್ತೂರಿನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸವಣೂರಿನ, ಆರ್ಕಾಟಿನ ನವಾಬರು ಮುಂತಾದವರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲೂ ೧೭೯೧ರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ಸ್ವತಃ ರಸಿಕರು, ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು. ಅವರ ಆಪ್ತವರ್ಗದಲ್ಲೇ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಾರರಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆ.ವೆಂಕಟಪ್ಪನವರ ತಾತಂದಿರೂ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಖಾಸಾ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಅರಸರು ಚಾಮರಾಜನಗರದಲ್ಲಿ ೧೮೧೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಚಾಮರಾಜೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಇದರ ಜನ್ಮಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ತಲಕಾಡಿನ ಬಳಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಮಂಟಪವೆಂದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ತುಂಬ ಶೈವ ಪುರಾಣದ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟರಮಣಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಚಿತ್ರಮಂಟಪವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಕೃತಿಚಿತ್ರಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳೂ ಇವೆ. ವ್ಯಾಸ, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು, ಪೂರ್ಣಯ್ಯ, ಸುಬ್ಬರಾಯದಾಸರು, ಸೀನಪ್ಪ, ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ಮುಂತಾದವರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿವೆ. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಜೈನಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಪರಮೇಷ್ಠಿಗಳ, ಜಿನರ, ಜೈನರಾಜರ ಚಿತ್ರಗಳು ಅನೇಕ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜರ ಒಡೆಯರು ದಸರಾ ದರ್ಬಾರಿನ ಚಿತ್ರವೂ ಒಂದು ಸೇರಿದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನ ಸಮವಸರಣದ ದೃಶ್ಯ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ. ಲೇಶ್ಯದ ಚಿತ್ರಣ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿದೆ.
೧೮೬೧ರಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಜಗನ್ಮೋಹನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅನೇಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಸಚಿತ್ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ, ಮೈಸೂರು ಆಳರಸರ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸಂತಾನಾಂಬುಜ, ವಿಜಯ ದಶಮಿಯಂದು ನಡೆದ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಜಂಬೂಸವಾರಿ (ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಆರು ಆನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ), ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಕಿತ್ತೂರು, ಗೊತ್ತಗಾಲ, ಚಟ್ಟನಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹುಲಿಶಿಕಾರಿ, ಚಾಮರಾಜನಗರದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟದಾನೆಯಾದ ಕೆಂಪನಂಜಯ್ಯನನ್ನು ಹಿಡಿದ ದೃಶ್ಯ, ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ಚದುರಂಗದಾಟವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳು, ವಸಂತೋತ್ಸವದ ದೃಶ್ಯ, ದೇವೀಸಾಯುಜ್ಯ, ಶ್ರೀಕಂಠಸಾಯುಜ್ಯ ಎಂಬ ಆಟಗಳು ಸೊಗಸಾದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ರಣಜಿತ್ಸಿಂಗ್, ಕೊಡಗಿನ ವೀರರಾಜೇ ಅರಸು, ಪೇಷ್ವೆಗಳು, ನಾನಾ ಫಡ್ನವೀಸ್, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜರು, ಅರಮನೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಪರಕಾಲಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಮಹಾರಾಜರ ಬಂಧುಗಳು ಹೀಗೆ ನೂರಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಿವೆ.
ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರೂ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪಕ್ಷಪಾತಿಗಳು. ಅವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೆ.ವೆಂಕಟಪ್ಪ, ಕೇಶವಯ್ಯ ಮುಂತಾದ ನಿಪುಣ ಕಲೆಗಾರರಿದ್ದರು. ಈಚೆಗೆ ನಾಡಿನ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕೆಡಮಿಯವರಿಂದ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ ಕೆ.ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಕಲಾಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಸಿಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಅವನೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರ ಬಳಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಆಸ್ಥಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು ಕೊಂಡು ನೂರಾರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿಯ ದೃಶ್ಯಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆಯೆಂದು ತಜ್ಞರ ಮತ. ಇವರು ದಂತದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಗುರು ಅವನೀಂದ್ರನಾಥರ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಾತ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಪ್ರತಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೈಜವಾದ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊಗಲರ ಕಾಲಕ್ಕೇ ಅಸ್ತಂಗತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಕಲೆಯನ್ನು ವೆಂಕಟಪ್ಪನವರು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಲ್ಪಿಯೂ, ನಿಪುಣ ವೈಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಉಗಮ ಅಜಂತ ಗುಹಾಂತ ರ್ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಿವಾದ. ಪ್ರ.ಶ.ಪೂ. ೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಜಂತದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸತ್ವಯಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬೌದ್ಧಬಿಕ್ಷುಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಧ್ಯಾನಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದರು. ಈ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಅಭಿಜಾತ ಚಿತ್ರಶೈಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರೌಢದೆಶೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಂತೆ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮೆರುಗು ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ, ಸ್ಥೂಲರೇಖೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಒಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವಿಕ್ತವಾಗಿ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನ - ಇವು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನೂ ಲತಾವಿನ್ಯಾಸದ ಭಂಗಿಗಳನ್ನೂ ಆ ಭಿಕ್ಷುಕಲಾವಿದರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಇವು ಕನ್ನಡ ಕಲಾವಿದರ ಕೈಚಳಕವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅಜಂತ ೧ನೆಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿರುವ ೨ನೆಯ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಒಡ್ಡೋಲಗದ ಚಿತ್ರಣ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾದಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರಶೈಲಿಗೂ ಈ ಚಿತ್ರಶೈಲಿಗೂ ತುಂಬ ಸಾಮ್ಯವಿದೆ. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇದು ಹೇಗೇ ಇರಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಚಾಳುಕ್ಯ ಅರಸರ ಉಲ್ಲೇಖವಂತೂ ನಿರ್ವಿವಾದವಾದ ನಿದರ್ಶನ. ಚಾಳುಕ್ಯ ಚಕ್ರೇಶ್ವರನೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಬಳಿ ಪರ್ಷಿಯ ದೇಶದ ರಾಯಭಾರಿಗಳು ಬಂದು ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಈ ಚಿತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಈ ಗುಹೆಯ ನಿರ್ಮಾತೃವೆಂದು ಹೇಳುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅಜಂತ ದೇವಾಲಯಗಳ ಭಿತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ದೇವದೇವತೆಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಬಹುವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಪಾಣಿ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ ಬೋಧಿಸತ್ತ್ವನ ಚಿತ್ರಣ ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದೆ ದಕ್ಷಿಣದೇಶ, ಅದರಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಯಿತು. ಬಾದಾಮಿಯ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸೇರಿದುವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿತ್ತು. ೭ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ಮರೆಯಾದ ಅನಂತರ ಚಿತ್ರಕಲೆ ೧೬, ೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಏಳಿಗೆಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ವಿಜಯನಗರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಯ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಆನೆಗೊಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಚ್ಚಪ್ಪ ಮಠದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಚಿಯ ವರದರಾಜಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಲೇಪಾಕ್ಷಿಯ ವೀರಭದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗ ಕಲೆಗಾರರು ಬಿಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು.
೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಅವನತಿ ಮೊದಲಾಯಿತು. ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಪುಣ್ಯವಿಶೇಷದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಕಲಾವಿದರು ಅಜಂತ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನಿತ್ತುವು. ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಲೇಡಿ ಹೆರ್ರಿಂಗ್ಹ್ಯಾಂ ಎಂಬಾಕೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವನೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರ ಆದೇಶದಂತೆ ಅಜಂತ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ರೇಖಾಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಕೆ. ವೆಂಕಟಪ್ಪನವರು ಪ್ರಮುಖರು. ಅವನೀಂದ್ರ ಠಾಕೂರರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ನವ್ಯಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನಸತ್ತ್ವ ತುಂಬಲು ಈ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು ನೆರವಾದುವು. ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡಶೈಲಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನದ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ತೊಡಿಸಿ ಕಲಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರು ವೆಂಕಟಪ್ಪನವರು. ಆಧುನಿಕ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖರು, ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತರು. ಬಂಗಾಲೀ ಪದ್ಧತಿಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದು ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತಲೆಯೆತ್ತಿತ್ತು.
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವಲ್ಲದೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಗತಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಬೊಂಬಾಯಿಯ ಜೆ.ಜೆ. ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆನ್ಸ್ಕೂಲ್ ಮುಂತಾದೆಡೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಕಲೆಗಾರರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೋವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಕಲಾಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ನಾಡಿನ ಗೌರವ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರು ಚಿತ್ರಕಲಾಪರಿಷತ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಕಲಾಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲೆಗಾರರ ಆಶೋತ್ತರಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಸ್ತಜಯಂತಿ ಅಥವಾ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನು ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಭ್ರಮದ ದಿನ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ದಿನವನ್ನು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಸುವಾರ್ತೆ(ಗಾಸ್ಪೆಲ್)ಯ ಪ್ರಕಾರ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನು ಮೇರಿ ಮತ್ತು ಜೋಸೆಫರ ಮಗನಾಗಿ ಇಂದು ಇಸ್ರೇಲ್ನಲ್ಲಿರುವ ಬೆತ್ಲಹೆಮ್ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ಆಗ ಮೇರಿ ಮತ್ತು ಜೋಸೆಫ್ ದಂಪತಿಯು ರೋಮನ್ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಜುಡಾಯಿಸಮ್ನ (ಯಹೂದ್ಯ ಧರ್ಮ) ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರವಾದನೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಡೇವಿಡ್ನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಸಾಯ (ದೇವರ ದೂತ / ರಕ್ಷಕ) ಬರುವನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಆ ಮೆಸ್ಸಾಯ ಬೇರಾರೂ ಅಲ್ಲ ಸ್ವತಃ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನೇ ಎಂದು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಮೊದಲಕ್ಷರವು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಎಕ್ಸ್ ನಂತೆ ತೋರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಅನ್ನು ಎಕ್ಸ್ ಮಸ್ ಎಂದೂ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದಿನಾಂಕ
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರಜಾದಿನವೂ ಹೌದು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಜಪಾನ್ನಂತಹ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ವರ್ಷದ ರಜಾದಿನ. ಜೀಸಸ್ನ ನಿಜವಾದ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಾದಗಳಿವೆ. ಕ್ರಿಸ್ತನ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಯತ್ನ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ಎರಡನೆ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಚರ್ಚ್ ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚ್ಗಳೂ ಕ್ರಿಸ್ತ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕ್ರೈಸ್ತ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ದಿನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅದರ ಆಚೀಚೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದಿನ ದಿನವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಈವ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ನಂತರದ ಹನ್ನೆರಡನೆ ದಿನವನ್ನು ಎಪಿಫನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. thumb|right|[[ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ ಹುಟ್ಟಿದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದಿನದಂದು ಮೂರು ವಿವೇಕಿಗಳು ನೋಡಲು ಬಂದಿರುವುದು. ಹೊರನಾಡಿಗರಿಗೆ ಯೇಸು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಈ ಬಗೆಯನ್ನು ’ಎಪಿಫನಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.]] ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಸಮೀಪ ಬರುವುದರಿಂದ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಹೊಸ ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಜಾ ಇರುವುದು.
ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು
ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಗಳು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಆಚರಣೆಗಳೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್
ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಪಡೆಯುವುದು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ನ ವಿಶೇಷಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡಲು ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬುಗೆ. "ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್" ಎಂಬುದು "ಸಂತ ನಿಕೋಲಾಸ್" ಎಂಬುದರ ಅಪಭ್ರಂಶ. thumb|[[ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್]] ಸಂತ ನಿಕೋಲಾಸ್ ನಾಲ್ಕನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿ. ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಸಂತ ನಿಕೋಲಾಸ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ದಿನದಂದು ಆತನೇ ಉಡುಗೊರೆ ತಂದುಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಲಂಕಾರಗಳು
thumb|ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮರ ಎಲ್ಲ ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಈ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಹೊರಗೂ ದೀಪಗಳ ತೋರಣ ಕಟ್ಟುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ "ಹಿಮದ ಮನುಷ್ಯ" ಮೊದಲಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳೂ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೆಲವು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು (ಅಮರಿಲ್ಲಿಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್) ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಡ್ವೆಂಟ್ ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ - ಇದು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಎದುರು ನೋಡುವ ಹಬ್ಬ. ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮನೆಮನೆಗೂ ತೆರಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಕ್ಯಾರಲ್). ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಔತಣ ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ತಿನಿಸುಗಳುಂಟು. ಈ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭೂತಿ ಇದೆ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು
ಅಡ್ವೆಂಟ್ ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಚರ್ಚುಗಳು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ಸಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮೊದಲು ಚರ್ಚ್ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಈವ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ಚರ್ಚ್ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ನಂತರ ಹನ್ನೆರಡನೆ ದಿನದಂದು "ಎಪಿಫನಿ" ಆಚರಣೆಗಳ ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಕಾಲ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಪ್ರಮುಖ ದಿನಗಳು
ಸುನೀತಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ
ಜನನ - ಮೇ. ೨೧.೧೯೩೨ <BR> ಮರಣ - ಆಗಸ್ಟ್.೧೪.೨೦೦೦
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಸುನೀತಿ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿಯವರು ಮೈಸೂರಿನವರು. ತಂದೆ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ.
ಬರವಣಿಗೆ
ಇವರ ಬರವಣಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಕೊರವಂಜಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ. ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ದಲ್ಲಿ ದೈನಿಕ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅದೃಷ್ಟ ಚಕ್ರಇವರ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಕಾದಂಬರಿ. ಪಚ್ಚೆ ಮನೆ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾದಂಬರಿ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದರೂ ಧೃತಿಗೆಡದೆ ಕಿದ್ವಾಯಿಸಂಸ್ಥೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು.
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು
ಗೇಟ್‍ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ, ಮುಂಬಯಿ
ಗೇಟ್‌ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಜ, ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್-೫ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿ, ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದು ಬೊಂಬಾಯಿನ 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್' ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು.
'೫ ನೇ ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್,' 'ಗೇಟ್ ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'ದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದಿದ್ದರು
'ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮಹಾರಾಣಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ,' 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಸಾಮ್ರಾಟ', ೫ ನೇ ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್, ಹಾಗೂ, 'ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿ', ಈ ದ್ವಾರದಿಂದಲೇ ಬೊಂಬಾಯಿಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು.' ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್' ಗೆ ೧೮೭೭ (ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಮಹಾರಾಣಿಯವರು ಭಾರತಕ್ಕೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯಾದರೆಂಧು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ), ೧೯೦೩(ಕಿಂಗ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್-೭, ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದಾಗ) ಮತ್ತು ೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ(ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್-೫ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ರಾಜ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಕಳಿಸಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ರಾಣಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯರವರು, ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಶೋಕತಪ್ತರಾಗಿ, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕಿಂಗ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್-೭ ರವರು, ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಅಂದರೆ, ಸನ್, ೧೮೭೫ ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಪದವಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ತಾಯಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಮಹಾರಾಣಿಯವರು, ಭಾರತ ಉಪಖಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತಿಬರಲು ಅವರನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಕಿಂಗ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್-೭ ರವರ ಪುತ್ರ 'ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್-೫,ರೇ ಮುಂದೆ ಅವರ ಬಳಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದರು. ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್-೫ ರವರು ೧೯೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಬೊಂಬಾಯಿಗೂ ಬಂದಿದ್ದರು.'indoexpedition.com', 'ATTRACTIONS of GATE WAY OF INDIA'
ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್-೫ ರವರು ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು
ಅಧಿಕಾರಿಗಳು 'ಆಪ್ಪೊಲೊ ಪಿಯರ್' ನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಆ ಜಾಗದ ಮೇಲೆ, ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾದ ಹಾಗೂ ಭದ್ರವಾದ ತಳಪಾಯದ ಗೋಡೆಯನ್ನು, ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಡವೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಯ ತರುವಾಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ನವದೆಹಲಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಭವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ೧೫, ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೯೧೧ ರಂದು ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ ಸಮಾರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್-೫ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ, ಘೋಷಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷರು ಪ್ರಬಲರಾಗಿ ಬೆಳೆದರು. thumb|right|250px|'ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಮೇಲೆ ನಾವೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವಾಗ ಮುಂಬಯಿನ ಗೇಟ್ವೇ ಇಂಡಿಯದ ದೃಶ್ಯ
ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ
೧೯೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ೩೭ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಆರ್.ಸಿ.ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಭಾರೀ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ, ಒಂದು ಗಟ್ಟಿ ತಳಪಾಯವನ್ನು  ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ 'ಖೊರಾಡಿ ಬಾಸಾಲ್ಟ್' ಕಲ್ಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕೊಂಡು, ಆರ್.ಸಿ.ಸಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್.ಸಿ.ಸಿಯ ಉಪಯೋಗದ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯ ಸುಗಮವಾಯಿತು. 'ಇಂಡೊ ಸರಸೆನಿಕ್' ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡದ ಮಧ್ಯದ ಗೋಳಾಕೃತಿಯ ವರ್ತುಲ, ೪೮ ಅಡಿ ವ್ಯಾಸವಿದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ, ಕಲಶದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ೮೩ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತಗುಲಿದ, ೨೧ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಖರ್ಚನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಹಣದ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ, ಈ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತಹ ತಕ್ಕ 'ರಸ್ತೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ,' ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ರಸ್ತೆಯೂ ನೇರವಾಗಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಶೋಭೆಕೊಡುವಂತೆ ರಚನೆಯಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ೧೯೨೪,ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿಯಿತು. ಕಟ್ಟಡದ 'ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ,' ವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೨೪ ರಂದು, ಅಂದಿನ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಆಗಿದ್ದ, 'Rufus Daniel Isaacs' '(ಮುಂದೆ Rufus Isaacs),' 'ಆರ್ಲ್ ಆಫ್ ರೀಡಿಂಗ್', ರವರ ಹಸ್ತದಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹಿಂದಿನದಿನ, ವೈಸ್ರಾಯ್ ರವರು, ಬೊಂಬಾಯಿನ ಮಾಟುಂಗಾ, ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದ, 'ಹತ್ತಿ ಸಂಶೋಧನಾಲಯ,' '(Technological Laboratory)' ದ  ಶುಭಾರಂಭವನ್ನು  ಡಿಸೆಂಬರ್, ೩ ನೆಯತಾರೀಖು ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References />
ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ
ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಯು (MIT ) ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. MITಯು ಐದು ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 32 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬಲವಾದ ಒತ್ತುನೀಡುವುದು ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ. MITಯು ಖಾಸಗಿ ಭೂಮಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ಸಾಗರ ಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೂ ಆಗಿದೆ.
ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ 1861ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಬಾರ್ಟನ್‌ ರೋಜರ್ಸ್‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಐರೋಪ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಕಮ್ಮಟ ಸ್ವರೂಪದ ಬೋಧನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. 1916ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇದರ ಪ್ರಸಕ್ತ 168 acre ಆವರಣವು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ 1 mi ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರದ ದಡದಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿದೆ. IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದ್ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರುಗಳು, ರೇಡಾರ್‌, ಮತ್ತು ಜಡತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ MIT ಸಂಶೋಧಕರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕಳೆದ 60 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, MITಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗಗಳು ಭೌತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಆಚೆಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯಂಥ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. 2009–2010ರ ಶರತ್ಕಾಲದ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ 4,232 ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 6,152 ಪದವೀಧರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು MITಯು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,009 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಖರ್ಚುಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿವೆ. 75 ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ ಗೌರವ ಪಡೆದ 47 ಮಂದಿ, ಮತ್ತು 31 ಮ್ಯಾಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌ ಫೆಲೊಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. MITಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪನಿಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಆದಾಯವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಹದಿನೇಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳು 33 ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು NCAA ವಿಭಾಗ IIIರ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆನ್ಸ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ; ವಿಭಾಗ Iರ ದೋಣಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಿಕೆ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮಗಳು EARC ಮತ್ತು EAWRC ಅಂಗವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಂಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು (1861–1915)
right|thumb|200px|ಕಿಲಿಯನ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಿಂತ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ MITಯ ಕಟ್ಟಡ 10 ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟದಂಥ ಮಹಲು 1859ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ, ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಬೇಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯರಕ್ಷಣಾಗೃಹವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಾಸನಸಭೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. 1861ರಲ್ಲಿ, "ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಟನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ"ಗಳ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಬಾರ್ಟನ್‌ ರೋಜರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಶಾಸನಪತ್ರವನ್ನು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಂದ ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು ಶಿಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬಲ್ಲ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರೋಜರ್ಸ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದ. ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗವೊಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತುನೀಡುವ ಜರ್ಮನ್‌ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕಮ್ಮಟಗಳ ಸುತ್ತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು ರೋಜರ್ಸ್‌ನ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಈ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪವು ಮೂರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ರೋಜರ್ಸ್‌ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಜ್ಞಾನದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮೌಲ್ಯ, “ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಲಿಯುವುದರ” ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ಉದಾರವಾದ ಕಲೆಗಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸ (1966ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ)
ಮೀಡಿಯಾ ಲ್ಯಾಬ್ ಯುರೋಪ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು MIT ಮೀಡಿಯಾ ಲ್ಯಾಬ್‌ನ ಐರೋಪ್ಯ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿತ್ತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜುಲೈ 2000ರ ಜುಲೈಯಿಂದ 2005ರ ಜನವರಿಯವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು.
ಸಹಯೋಗಗಳು
thumb|right|200px|ಈರೋ ಸಾರಿನೆನ್‌ನ ಕ್ರೆಸ್ಜ್‌ ಸಭಾಂಗಣವು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ವಿದ್ವನ್ಮಂಡಲ, ಉದ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸಹಯೋಗಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದೆ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್‌ P. ಸೋಲನ್‌ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್‌ ಆಲ್ವಾ ಎಡಿಸನ್‌‌ರಂಥ ಉದ್ಯಮಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಫಲದಾಯಕ ಸಹಯೋಗಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಕಾಂಪ್ಟನ್‌ 1930ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1940ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಒಂದು ಕಚೇರಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ MIT ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರೊಂದಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು 600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗಿದೆ. 1980ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಾದ್ಯಂತ, ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆಯ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಿಂದ MIT ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಆರೋಪಕ್ಕೊಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂದವು. ಅಮೆರಿಕಾದ ವ್ಯವಹಾರ ವಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ- ಅದರಲ್ಲೂ ಜಪಾನಿಯರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆದಾರರ-ಹಣದ ನೆರವಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ MIT ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಪ್ರಮುಖರ ಆರೋಪವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ MITಯ ವ್ಯಾಪಕ ಸಹಯೋಗವು ಸಹ 1940ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಹಲವಾರು MIT ನಾಯಕರು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಂತೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾದವು. ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು MITಯು 1991ರಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. MIT, ಎಂಟು ಐವಿ ಲೀಗ್‌ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮತ್ತು ಅವಶ್ಯಕತೆ-ಆಧರಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿರುವ ಸವಾಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು "ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಸಭೆಗಳನ್ನು" ಆಯೋಜಿಸುವ ಇತರ 11 ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯ ಇಲಾಖೆಯು 1989ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದತ್ತಿವಿರೋಧಿ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಹಾಗೂ 1991ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ದತ್ತಿವಿರೋಧಿ ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಿತು. ಐವಿ ಲೀಗ್‌ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, MITಯು ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧದ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಕರಾರು ಹೂಡಿತು. ಸದರಿ ಪರಿಪಾಠವು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಸಹಾಯದ ಲಭ್ಯತರೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ MITಯು ತನ್ನ ವಿರೋಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ನ್ಯಾಯ ಇಲಾಖೆಯು ಸದರಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು 1994ರಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಾಗ, MITಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತು.
ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗಿನ MITಯ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯು ಭಾಗಶಃ-ಸ್ನೇಹಪರ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ("ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಲೆಯು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದೆ") ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌-MIT ಡಿವಿಷನ್ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಬ್ರಾಡ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌, MIT – ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಅಲ್ಟ್ರಾಕೋಲ್ಡ್‌ ಆಟಮ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌-MIT ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್‌ನಂಥ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಹಯೋಗಗಳೊಂದಿಗೂ ಇದರ ಸಂಬಂಧವು ಇದೇ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಎರಡೂ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಶಾಲೆಯ ಪದವಿಗಳೆಡೆಗಿನ ಮಾನ್ಯತೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಪಾಟಿ-ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.
thumb|right|200px|ವಾಕರ್‌ ಸ್ಮಾರಕ MITಯ 4ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಮಸಾ ವಾಕರ್‌ಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಜೊತೆಗಿನ ಪಾಟಿ-ನೋಂದಣಿ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮವೊಂದು 1969ರಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌-MIT ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮವೂ ಸಹ 2002ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬಾಸ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬ್ರಾಂಡೀಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಟಫ್ಟ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌, ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಟನ್‌ನ ದಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಫೈನ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌- ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ MITಯು ಸೀಮಿತ ಪಾಟಿ-ನೋಂದಣಿ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಸ್ಟನ್‌-ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಕ್‌ ಡ್ರೇಪರ್‌ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ, ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌, ಮತ್ತು ವುಡ್ಸ್‌ ಹೋಲ್‌ ಓಷನೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌ನಂಥ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು MITಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಿಂಗಪೂರ್-MIT ಒಕ್ಕೂಟ, MIT-ಝರಗೋಝಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ನ ಮೂಲಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು MIT ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನಿಷಿಯಿಟೀವ್ಸ್‌ (MISTI) ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮೂಲಕ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಹಯೋಗಗಳನ್ನು MITಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. MIT ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಎಡ್ಗರ್ಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌, ಮತ್ತು MIT ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಮೂಲಕ 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗ, ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವರ್ಗದವರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. MITES ನಂಥ ಬೇಸಿಗೆಯ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, MIT ಟೆಕ್‌ಫೇರ್‌ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮೂಹದಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುವ MIT THINK ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. MIT ವ್ಯಾಸಂಗಪದ್ಧತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಳಬರುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ಅಂತರಮುಖವು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಿವ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಮೂಹ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ MITಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, MITಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೂ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮುದ್ರಣಾಲಯವಾಗಿರುವ MIT ಪ್ರೆಸ್‌, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕಲೆಗಳು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ, ಹೊಸ ಮಾಧ್ಯಮ, ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತುನೀಡುವ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ 40 ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.
ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆವರಣ
thumb|right|200px|ಮೆಕ್‌ಡರ್ಮಾಟ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು I.M. ಪೀ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು MITಯ 168 acre ಆವರಣವು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಮಾರ್ಗವು ಆವರಣವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಅರ್ಧರ್ಧ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿದೆಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಕಂಡರೆ, ಬಹುತೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಂತಾಗಿದೆ. MITಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಸೇತುವೆಯು ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಸೇತುವೆ ಎಂದು ಜನಜನಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಮೂಟ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ಉದ್ದದ ಅಪ್ರಮಾಣಕ ಏಕಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೆಂಡಾಲ್‌ ಚೌಕದಲ್ಲಿನ ಆವರಣದ ದೂರದ ಈಶಾನ್ಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಡಾಲ್‌ MBTA ರೆಡ್‌ ಲೈನ್‌ ಕೇಂದ್ರವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. MITಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್‌-ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಟ್ಟಡಗಳೆರಡನ್ನೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೈಟೆಕ್‌ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಮಾಜೋ-ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನೆರೆಹೊರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. MIT ಕಟ್ಟಡಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ (ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಕ್ಷರದ) ಅಂಕಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆಸರನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ವಾಸದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಅನುಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಕ್ಲೌರಿಯನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಮೂಲ, ಮಧ್ಯದ ಗುಚ್ಛಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಅವುಗಳ ತಾಣಕ್ಕೆ (ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ) ಕಟ್ಟಡ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಭೂಗರ್ಭ ಸುರಂಗಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಹವಾಮಾನದಿಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ತಾಣದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ. MITಯ ಆವರಣದೊಳಗಿನ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ-ಮೂಲದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಭಾವ ನಿರೋಧ ಕಟ್ಟಡದ ಅಧಿಕತಮ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯು ಆಗಾಗ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆಯಾದರೂ, ಇದು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು MITಯು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ. ಆವರಣದ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಯುಒತ್ತಡವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಾರುತ ಸುರಂಗ ಮತ್ತು ಹಡಗು ಹಾಗೂ ಸಾಗರ-ಸಂಬಂಧಿ ಸಂರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಒಂದು ಎಳೆಯುವ ಆಯುಧ ಸಜ್ಜಿತ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಸೇರಿವೆ. MITಯ ಆವರಣದಾದ್ಯಂತವಿರುವ ನಿಸ್ತಂತು ಜಾಲವು 2005ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ9400000 sqft ಸುಮಾರು 3,000 ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. MITಯ ಅಪಾಯಕರ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿ ವಿಧಾನಗಳಿಂದಾಗಿ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2001ರಲ್ಲಿ MITಯ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡಿತು. 155,000 $ನಷ್ಟು ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಪರಿಸರೀಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ MIT ದಾವೆಯನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆವರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿದೆ. ಆವರಣದೊಳಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಇಂಧನದ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಗಣೆಯ ಪಾಸುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಧನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಕಡಿಮೆ-ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೂಸುವ ಸಹೋತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಾವರವೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ MITಯು ತನ್ನ ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.