cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್
ಚೆಂಬೂರಿನ, 'ಯೂನಿಯನ್ ಪಾರ್ಕ್' ನಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ
ಮುಂಬಯಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ, ಚೆಂಬೂರಿನ ಯೂನಿಯನ್ ಪಾರ್ಕ್, ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಓಂಪ್ರಕಾಶ್,' ಸಾಯುವ ಎರಡುದಿನಗಳ ಮುಂಚೆಯೂ ಆರಾಮಾಗಿದ್ದರು, ಆರೋಗ್ಯವೇನೂ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೇಗೋ ಎಲ್ಲರಜೊತೆ ನಗು-ನಗುತ್ತಾ ಕಾಲಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ರಮ್ಮಿ ಆಡಲು ಮತ್ತು ಗಪ್ಪೆಹೊಡೆಯಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರೂಪ್ ತಾರಾ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು 'ಆಫೀಸ್' ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಗೆಳೆಯರೆಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ 'ರಮ್ಮಿ ಆಟ'ವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಪ್ಪೆಹೊಡೆಯಲು ಮತ್ತು ರಮ್ಮಿ ಆಟಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ತಮ್ಮ ಆಫೀಸನ್ನು ಮುಂಬಯಿನ ಉಪನಗರದ ಕಡೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಸಾಯುವರೆಗೂ ಪ್ರತಿದಿನ, ಆಫೀಸ್ ಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಬಂಗಲೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರವರ 'ಬಂಗಲೆ'ಯಿತ್ತು. ಅವರ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೃದಯಾಘಾತವಾಯಿತು. 'ಮುಂಬಯಿಯ ಲೀಲಾವತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ'ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲುಮಾಡಿದಮೇಲೆ 'ಎರಡನೆಯ ಹೃದಯಾಘಾತ'ವಾಯಿತು. 'ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮೂರ್ಛೆ'ಹೋದವರು ಮತ್ತೆ ಏಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ೧೯೯೮ ರ, ಫೆಬ್ರವರಿ, ೧೪, ಸುಮಾರು ೧-೩೦ ಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವಾದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ, ೭೮ ವರ್ಷವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ಶೋಕವನ್ನೂ ಅರಿಯದ, ಸದಾ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿದ್ದ ದಣಿವರಿಯದ ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್, ಹೇಗೆ ಮರಣಿಸಿ, 'ಚಿರನಿದ್ರೆ'ಮಾಡಿದರೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ಊಹಿಸಲೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೧೯ ಜನನ ವರ್ಗ:೧೯೯೮ ನಿಧನ ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿನ ಜನರು ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್
ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ
ಸ್ಥಳದ ಇತಿಹಾಸ
ಗೌರಿಬಿದನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಳಿಯಿರುವ,ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಪುರಾತನ ಅಶ್ವತ್ಥನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಾನವಿರುವ ಪವಿತ್ರಭೂಮಿ. ಗೌರಿಬಿದನೂರಿಗೆ ೬ ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿ ನಾಗಸಂದ್ರವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ, ೩ ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿ ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತಕಾಲದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಆಪ್ತಸಲಹೆಗಾರ,ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ, ವಿದುರನು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಶ್ವತ್ಥ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದನೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಾಗದೆ ಇರುವ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಥಾನ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ನಾಗಪ್ಪನ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಗಳು ತುಂಬಿವೆ. ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನಾಗಪ್ಪನ ಮೂರ್ತಿಗಳೆಲ್ಲಾ ವಿಶಾಲವಾದ ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಷದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ದುರ್ದೈವದಿಂದ ಈ ವೃಕ್ಷ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು, ನಾಗರಕಲ್ಲಿಗೆ ಕ್ಷತಿ ಒದಗಿದ ವಿಷಯ ನಿಜಕ್ಕೂ ದುರದೃಷ್ಟಕರ.
ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ, ಭಾರತದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹೀ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ನೆಲೆವೀಡು ಕೂಡ
ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ, ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ತಾಲ್ಲೂಕುಮಟ್ಟದ ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂಬುದು ಚಾರಿತ್ರ್ಯಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ಹಳೆ ಮೈಸೂರಿನ ಮದ್ದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶಿವಪುರದಲ್ಲಿ ೧೯೩೮ ರ ಏಪ್ರಿಲ್, ೧೧ ರಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಚಾಲನೆ ಕೊಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಟಿ. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ, ಕೆ. ಹನುಮಂತಯ್ಯ, ಶ್ರೀ. ಕೆ. ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ, ಶ್ರೀ ಭೂಪಾಳಂ ಚಂದ್ರಶೇಖರಯ್ಯ,  ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಗಣ್ಯರು, ೧೯೩೮ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧,  ರಂದು ಶಿವಪುರದಲ್ಲಿ ಅಧಿವೇಶನ ಮಾಡಿ ಧ್ವಜ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಮುಂದುವರಿದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ  ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ೨೫.0೪.೧೯೩೮ ರಂದು  ಪೋಲೀಸರು ಮಾಡಿದ ಗೋಲಿಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಗಳು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರಗಳನ್ನು ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥದ ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲೇ ಹೂತು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಸ್ಮಾರಕ ಭವನ," ಈ ಪಾರ್ಕಿನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇದೆ.
ಸಮಾಜಸೇವಕರ, ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣರ ಬೀಡು
ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥದಿಂದ ಸುಮಾರು ೫-೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ನಾಗಸಂದ್ರ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವಕ  ಎನ್. ಸಿ. ನಾಗಯ್ಯ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೋದರ ಎನ್. ಸಿ. ತಿಮ್ಮಾರೆಡ್ಡಿಯವರು ಹುಟ್ಟೂರು. ಅಲ್ಲಿನ ರೈತಾಪಿಜನ ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ರಂದು, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೋತ್ಸವಗಳು, ಜಾನಪದ ಮನರಂಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ನೆನಪುಮಾಡುವ ಲಾವಣಿಯ ಪ್ರವಚನವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪವನಸುತರು ಬರೆದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ " ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣ ಎನ್. ಸಿ. ನಾಗಯ್ಯ ರೆಡ್ಡಿ" ಎಂಬ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಹೆಕ್ಕಿ ಹಾಡುವ ಲಾವಣಿ, ಅಂದು ಬಹಳ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿಯನ್ನು ಮಾಜೀಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಶ್ರೀ.ಬೀ.ಡಿ.ಜತ್ತಿಯವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಹೆಸರುಗಳು : ಕೇ.ಟಿ.ಭಾಷ್ಯಂ, ನಂಜುಂಡಯ್ಯ, ರುಮಾಲೆ ಚನ್ನಬಸವಯ್ಯ, ಟೀ.ರಾಮಾಚಾರ್, ಎಚ್.ಸಿ.ದಾಸಪ್ಪ,ರಾಮಸ್ವಾಮಿ, ನೀಲಕಂಠರಾವ್, ಪಟ್ಟಾಭಿಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ, ಅನ್ನಪೂರ್ಣಮ್ಮ,ಎನ್.ಸಿ.ತಿಮ್ಮಾರೆಡ್ಡಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನು ರುಮಾಲೆ ಚನ್ನಬಸವಯ್ಯನವರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸ್ವತಃ ಪೇಂಟರ್, ಮತ್ತು ಸೇವಾದಳದ ಸಂಚಾಲಕರಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ’ತಾಯಿನಾಡು,’ ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೪ ವರ್ಷನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಎಮ್.ಎಲ್.ಸಿ.ಯಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದ, ಚೆನ್ನಬಸವಯ್ಯನವರು, " ಕರ್ನಾಟಕರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ " ವಿಜೇತರು. ಕೋಲಾರಜಿಲ್ಲೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ ಅದ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಎನ್. ಸಿ. ನಾಗಯ್ಯರೆಡ್ಡಿಯವರು, ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ "ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಹಳ್ಳಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವರದಾನವಾಗಿದೆ.
ಈ ವೀರ ಲಾವಣಿ ಇತಿಹಾಸದ ಭವ್ಯಪುಟಗಳ ನೆನಪಿನ ಸಂಕೇತ
"ಒಂಭೈನೂರ್ ಮೂವತ್ತೆಂಟನೆ ಏಪ್ರಿಲ್
ತಿಂಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತೈದರೊಳು ತುಂಬಿರೆ
ಬಹು ಪ್ರಜೆ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದಲಿ
ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ ಜಾತ್ರೆಯೊಳು,
ಮತ್ತೆ ಗುಂಡಿನ ಏಟುಗಳ್ ಸತ್ತ
ಹೆಣಗಳ
ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲವು ಹೊತ್ತರೆಷ್ಟೋ
'ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ'ದ ನೆನೆಪುತರುವ 'ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥ'
ಗೌರಿಬಿದನೂರಿನ ಬಳಿಯ ವಿದುರಾಶ್ವತ್ಥದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೫ ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿ ಹೋರಾಟಗಾರಮೇಲೆ ಹಿಂಸಾಚಾರದ  ಗೋಲೀಬಾರನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುವ ಈ ಲಾವಣಿ, ೧೯೧೯ ರ, ಏಪ್ರಿಲ್,೧೩ ರಂದಿನ, ಪಂಜಾಬಿನ "ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾ ಬಾಗ್," ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪಂಜಾಬಿನ ಜಲಿಯನ್ ವಾಲಾ ಬಾಗಿನಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮದೇಶದ ನೂರಾರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಆಂದೋಳನಕಾರರು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗುಂಡಿನೇಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಲಿದಾನಮಾಡಿದರು.
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
ಅಗಂತುಕ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ಪಟ್ಟಿ
ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳ ಅರ್ಥ: {{legend|wheat|ಹಂಗಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (3)|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend||ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ (5)|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend||ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ (INC) (7)|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend||ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ (BJP) (1)|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend||ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ (JP) (1)|border=1px solid #AAAAAA}}
†-ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿಧನ
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References/>
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು
ಬೆರಳ್ಗೆ ಕೊರಳ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಖಾಜಾ ಬಂದೇನವಾಜ ದರ್ಗಾ
ಖಾಜಾ ಬಂದೇನವಾಜ ದರ್ಗಾವು ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಪಿನ್ ಕೋಡ್
ಪಿನ್ ಕೋಡ್ -   ಇಂಗ್ಲೀಷಿನ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ನಂಬರ್  (Postal Index Number) ಎಂಬುದರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದು ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತವು ಬಳಸುವ ಸಂಖ್ಯಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಆರು ಅಂಕೆಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ೧೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೨ ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
ಎಂಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗಾಗಿಯೇ ಒಂದು  ಸಕ್ರಿಯವಾದ ವಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಪಿನ್ ಕೋಡ್  ವಲಯಗಳು ಇವೆ. ಪಿನ್ ಕೋಡ್ ಮೊದಲ ಅಂಕಿಯು "ವಲಯ"ವನ್ನೂ, ಎರಡನೇ ಅಂಕಿಯ "ಉಪವಲಯ"ವನ್ನೂ, ಮೂರನೇ ಅಂಕಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ-ವಿಂಗಡಣೆಯ "ಜಿಲ್ಲೆ"ಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಅಂಕೆಗಳ ಗುಂಪು "ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿ"ಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಪರ್ಕ
ಶ್ವೇತಾ ಚೆಂಗಪ್ಪ
ಶ್ವೇತಾ ಚೆಂಗಪ್ಪ ಕಿರುತೆರೆಯ ಅಭಿನೇತ್ರಿ, ನಿರೂಪಕಿ. ಈಗಾಗಲೇ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರುಂಧತಿ ಧಾರಾವಾಹಿ, ಯಾರಿಗುಂಟು ಯಾರಿಗಿಲ್ಲ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ, ತಂಗಿಗಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಡಿನ ಮನೆಮಾತಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜಲ್ಲಿ ಓದಿರುವ ಶ್ವೇತಾ ಹತ್ತನೇ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಮನೆಯನ್ನು ಸೇರಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ಶ್ವೇತಾರವರ ತಂದೆಯವರ ಹೆಸರು ಚೆಂಗಪ್ಪ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ, 'ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ' ಯ ಬಳಿಯ ಗ್ರಾಮದವರು. ತಾಯಿಯವರ ಹೆಸರು ತಾರಾ. ಶ್ವೇತಾ ಹಾಗೂ ಅವರ ತಮ್ಮ ಸಾಗರ್, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆಯವರ ಉದ್ದಿಮೆಯಿದೆ. ಶ್ವೇತಾ ಚೆಂಗಪ್ಪ 'ಬಿಕಾಂ,' ಓದುತ್ತಲೇ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಬೆಳೆದರು.
ಕಿರುತೆರೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ
ಕಾಲೇಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಓದುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅವಕಾಶಗಳು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಮತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಆಡಿಶನ್ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಶ್ವೇತಾ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲೂ 'ಟೈಟಲ್ ರೋಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೂರದರ್ಶನ
ಧಾರಾವಾಹಿ
'''ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ '''
ಬಜಾರ್ ಭೀಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಪದ್ಮಚರಣ್
ಕನ್ನಡದದ್ದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಂಗೀತ ಪಪರೆಯಾದ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ  ಪದ್ಮಚರಣ್ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೧, ೧೯೨೦ - ಜುಲೈ ೨೨ ೨೦೦೨)  ಒಬ್ಬರು. ಆಕಾಶವಾಣಿ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಸಿನಿಮಾ ಹಾಗೂ ಕಚೇರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸುಗಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಚರಣ್ ಪ್ರಮುಖರು. ಪದ್ಮಚರಣ್ ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು '''ಎ. ವಿ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ'''. ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ತಮಗೆ 'ಪದ್ಮಚರಣ್' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮವನ್ನಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದರು.
ಜೀವನ
ಎ.ವಿ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಆಸೂರಿ ವೆಂಕಟಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ ಎಂದು. ಇವರ ತಂದೆ ಆಸೂರಿ ವೀರಾಘವಾಚಾರ್ಯಲು. ತಾಯಿ ಜಾನಕಮ್ಮನವರು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮದನಪಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಡಿಕಾಯಲಪಲ್ಲೆ ಗ್ರಾಮದ “ಗುತ್ತಿ” ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರದ ಒಂಬೈನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತರ ಇಸವಿ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದರಂದು (೨೧.೪.೧೯೨೦) ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಇವರ ತಾಯಿಗೆ ಸೊಗಸಾದ ಮಧುರ ಕಂಠದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಒಲವು, ಆಸಕ್ತಿ, ಅಭಿರುಚಿ ಇತ್ತು. ಅವರ ತಂಗಿಯರಾದ ರಂಗನಾಯಕಿ, ಕಾಂತಿ ಹೀಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸೊಗಸಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಾಳಬುತ್ತಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಗೀತ ಜೀವನದ ನಂಟಾಯಿತು. ಬಾಳ ಉಸಿರಾಯಿತು. ಇವರ ತಮ್ಮ ಭಾಷ್ಯಂ ಆಗ ಬೊಂಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ “ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಫಿಲಮ್ಸ್‌”ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಂಗೀತ ಕಲಿಕೆ
ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಅವರ ಎಂಟನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ. ಅವರು ಅವರ ತಂಗಿ ಸರೋಜ ಶ್ರೀ ಪಕ್ಕಾ ಹನುಮಂತಾಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಆರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು ಬಾಲಪಾಠವೆಲ್ಲ ಆಂಧ್ರದ ಪೆನುಗೊಂಡೆಯಲ್ಲೇ ಆಯ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪಿ.ಎಸ್‌. ವೆಂಕಟರಾವ್‌ ಎನ್ನುವವರ ಬಳಿ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಯಲು ಹೊರಟು, ಅದು ಕೈಗೆಟುಕದೆ ಬಿಟ್ಟಿದಾಯ್ತು. ಪೆನುಗೊಂಡೆಯಿಂದ ತಂದೆಗೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಬಳ್ಳಾರಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಆಮಿದಾಳ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ, ವೆಂಕಪ್ಪ, ಬಿ. ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಇವರುಗಳಿಂದ ಬಾಯಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪಿಟೀಲು ವಾದನದ ಕಲಿಕೆಯೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯ್ತು. ಅಂದರೆ ೧೮ ವರ್ಷದವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಗುರಗಳಿಂದ ಸಂಗೀತ ಪಾಠದ ಶಿಕ್ಷಣವಾಯ್ತು. ಆ ನಂತರ ಅವರ ಮನೆತನ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಳ್ಳಪಲ್ಲಿ ಅನಂತಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರಿಂದ ಸಂಗೀತದ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯಿತು. ಶರ್ಮರು ಅತ್ಯಂತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಉಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಂದ ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು, ಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವಾಯ್ತು. ಸಂಗೀತ ಜ್ಞಾನದಾಹದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾತ್‌ಖಂಡೆಯವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಪರಿಚಯವೂ ಆಯ್ತು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶರ್ಮರೂ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಗತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಸಿಂಫೋನಿ ವಾದ್ಯಮೇಳದಲ್ಲಿದ್ದ ದಿವ್ಯನಾಥನ್‌ ಎಂಬುವವರಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಕಲಿತು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಾದಿ, ಉತ್ತರಾದಿ ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಇವರಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಗಾಢವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಕಲಿಕೆಯ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಗೀತಕಲೆಯ ಮೂಲದ್ರವ್ಯ ನಾದ ಮತ್ತು ಲಯ ಎಂದಷ್ಟೇ ನಂಬಿದ ಇವರಿಗೆ ಇದು ದಕ್ಷಿಣಾದಿ, ಅದು ಉತ್ತರಾದಿ, ಅದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಎಂಬ ಭೇದಭಾವ ಒಡಮೂಡಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಲೇ ಇವರ ಸಂಗೀತಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ರೀತಿ ಮಡಿವಂತಿಕೆಯ ಗುಲಾಮರಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾದಲಯಗಳ ವಿಲಾಸವೇ ಸಂಗೀತ ಕಲೆ, ಇದೊಂದು ಅಮೂರ್ತ ಕಲೆ ಎಂದು ನಂಬಿದವರಿಗೆ ಶೈಲಿಗಳ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಬಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ರಸೆಲ್ಲರ ಮಾತು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. “First comes silence and then music” ಅನ್ನುವ ಮಾತು ಎಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ! ಸಂಗೀತ ನಾದಲಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನ ಮಾತ್ರ. ಇವು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗುವುದು ಸಾಧನೆಯ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಎನ್ನುವುದು ಅಕ್ಷರಶಃ ಸತ್ಯ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಗೀತೋಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಮಹಾನ್‌ ಕಲಾವಿದರು ಶ್ರೀ ಎ.ವಿ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರು.
ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ
ಇವರ ಸಾಧನೆಯ ಮಾರ್ಗ ಎಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ಇತ್ತೆಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣಾದಿ ಸಂಗೀತವೇ ಇರಲಿ, ಉತ್ತರಾದಿ ಸಂಗೀತವೇ ಇರಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರಾಂತ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆಲ್ಲಾ ಪಿಟೀಲು ಪಕ್ಕವಾದ್ಯ ನುಡಿಸಿ ಸೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡವರು. ದಕ್ಷಿಣಾದಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖರೆಂಧರೆ ಕೆ. ವಾಸುದೇವಾಚಾರ್ಯರು, ಮುತ್ತಯ್ಯ ಭಾಗವತರು, ಟೈಗರ್ ವರದಾಚಾರ್ಯರು, ಟಿ.ಆರ್. ಮಹಾಲಿಂಗಂ, ಮಧುರೈಮಣಿ, ಜಿ.ಎನ್‌.ಬಿ. ಚಿತ್ತೂರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಪಿಳ್ಳೆ, ಚೆಂಬೈ ವೈದ್ಯನಾಥ ಭಾಗವತರ್, ಎಂ.ಬಾಲಮುರಳೀಕೃಷ್ಣ, ಎಮ್‌.ಎಲ್‌. ವಸಂತಕುಮಾರಿ, ಆರ್.ಕೆ.ಶ್ರೀಕಂಠನ್‌ ಮುಂತಾದವರು. ಉತ್ತರಾದಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ, ಡಿ.ಬಿ. ಹರೀಂದ್ರ, ದೇವಗಿರಿ ಶಂಕರಜೋಶಿ, ಜಂತ್ಲೀ, ಜವಳೀ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಭಾವೆ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಸಾಥಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೇಳುತ್ತ ಹೋಧರೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಾರರಾಗಿಯಲ್ಲದೆ ನೂರಾರು ಸೋಲೋ ಪಿಟೀಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ ನೀಡಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದು. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಪಾಸು ಮಾಡಿದರು. ಪಿಟೀಲಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಮತಿಗಳಾದ ಇವರು ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯೆಟ್‌ವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿಂತಕರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು.
ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ
ಇವರು ಸುಮಾರು ೧೯೪೨ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದಲೇ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪಿಟೀಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ನಂತರ ೧೯೪೫ರಿಂದ ಮೈಸೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಟೀಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು  ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೪೯ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಲಯದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.
ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರು ಮೈಸೂರು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸೇರಿದ ಬಳಿಕ ಸಂಗೀತದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ವರೂಪದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಹೊಸತನವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವಕಾಶವಾಯ್ತು. ೧೯೪೭ರಿಂದಲೂ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರು ಭಾವಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಮಟ್ಟುಕೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿಲಯದ ಕಲಾವಿದರನ್ನೇ ಹಾಡಿಸಿ. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ೧೯೪೯ರಲ್ಲೇ ಕುವೆಂಪುರವರ “ಪ್ರೇಮ ಕಾಶ್ಮೀರ”ವನ್ನು ಒಂದು ಸುಂದರ ರೂಪಕವಾಗಿ ಹಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಭಾವಗೀತೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಗ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಕೈಂಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರು ಕಾವ್ಯನಾಮವೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭಾವಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಿದ್ಧಿಪಡೆದ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರು ‘ಆಕಾಶವಾಣಿ’ಯ ಹೆಸರಾಂತ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ‘ಪದ್ಮಚರಣ’ರಾದರು.
ಸುಗಮಸಂಗೀತದ ಹರಿಕಾರರು
ಪದ್ಮಚರಣರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹರಿಕಾರರೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಇನ್ನೂ ತೀರ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಮೊಳಕೆ ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಫಲ ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ’ಇವರಿಗೇ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಧ್ವರ್ಯು ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಪುರುಷರೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಉತ್ಪೇಕ್ಷೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿರಿಯ ಹೆಸರು ಪಿ. ಕಾಳಿಂಗರಾಯರು ಎಂಬುದು ನಿಜವಾದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇವಲ ಹಾಡಿದರು. ಜನಮನ ರಂಜಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆಸುವ ಕಡೆ ಅವರು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಯಾರೂ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಕಾಳಿಂಗರಾಯರು ಸುಗಮ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಮೆರೆದರೆ ಪದ್ಮಚರಣರು ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಬೋಧಕರಾಗಿಯೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪದ್ಮಚರಣರು ಹಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಾಡಿಸಿದರು. ಪದ್ಮಚರಣರಿಗೆ ಶಿಷ್ಯಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಪ್ರಶಿಷ್ಯರೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಂತಲೇ ಇವರಿಂದಾಗಿ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತದ ದಿಗಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಪದ್ಮಚರಣರೂ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಿಟೀಲು ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದುದರಿಂದಲೂ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಎಲ್ಲ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಂಗೀತ, ಈ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕಲಾ ಮಾಧ್ಯಮದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ, ಅದರ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಇಲ್ಲಿ ಮೈಯ್ಯೆಲ್ಲ ಕಣ್ಣಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಸ್ತುತ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೊಂದು ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆಯನ್ನ ತಂದು ಕೊಟ್ಟವರು ಪದ್ಮ ಚರಣರು.
ಹಿರಿದಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ
ಪದ್ಮ ಚರಣರು ರಾಗಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕವನಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಎಂಥ ಹಿರಿದು ಎನಿಸದಿರದು. ಸುಗಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಕಾವ್ಯ ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯ. ಇದು ಪದ್ಮ ಚರಣರದು. ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ರಾಗ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅವರ ರಸಾಭಿಜ್ಞತೆ, ಭಾವಾಭಿಜ್ಞತೆ, ಕಲಾಭಿಜ್ಞತೆಗೆ ಯಾರೂ ತಲೆದೂಗಬೇಕು. ಅಂದರೆ ಪದ್ಮಚರಣರು ಕವನವೇ ತಾವಾಗಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬರುವಂಥ ಅದ್ವೈತ ಸ್ಥಿತಿ, ತಾದಾತ್ಮ್ಯತೆಯ ಮಜಲನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಕವನಕ್ಕೆ ರಾಗ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಇತ್ತೋ ಅಷ್ಟೇ ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಆ ಕವನಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಇತ್ತು. ಎರಡೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿಯೇ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಹುಟ್ಟು ಕಲಾವಿದರ ಲಕ್ಷಣವಿರಬೇಕು. ಅದು ಒಂದು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಅರಳಿದಂತೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಉಲಿದಂತೆ, ಕಡಲು ಮೊರೆದಂತೆ, ಚಂದಿರ ನಕ್ಕಂತೆ, ಮಗುವಿನ ಮುಗ್ಧತೆಯಂತೆ ಸಹಜ ಸುಂದರ!
ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ
ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತ ರೂಪಕ ಹಾಗೂ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ನಾಟಕಗಳ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರಗಳ ಭಾವಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಪುಷ್ಟಿ ಕೊಡುವಂಥ ಸಂಗೀತಬೇಕಲ್ಲ! ಅದನ್ನ ಪಿಟೀಲಿನ ಧ್ವನಿಯ ಹಿಮ್ಮೇಳದಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಬರುವ ‘ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌’ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೫೫ರ ವರೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ಆಗಂತೂ ನಾಟಕ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ನೇರಪ್ರಸಾರ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾಟಕದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಕೂಡ ಹಾಗೆ ಇರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಟೀಲು ಸಹಕಾರ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪದ್ಮಚರಣರು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ರೂಪಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಅದೇ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರ, ಅವು ಬಿಡಿ ಬಿಡಿ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ. ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೆಣೆದು ತಯಾರಾದ ರೂಪಕಗಳು. ಭಾವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಅಲ್ಲಿ. ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂಗೀತದ ಕವಚವನ್ನು ತೊಡಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಕ್ರಮವಿದೆ ಇಲ್ಲಿ. ಅದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸಾಗಿ ಇವರು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರೆಂದರೆ, ಇವರ ಕಲ್ಪನಾ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಸಂಗೀತ ರೂಪಕಗಳಂತೂ ಇನ್ನೂ ಇಂದಿಗೂ ಜನಮನದ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ‘ತಾರಾಮಂಡಲ’, ‘ನದಿಯ ಮಕ್ಕಳು’, ‘ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ’, ‘ಗೆಲುವಿನ ಗುಡಿ’, ‘ಮೋಹನ ಮಂತ್ರ’, ‘ಮಲೆನಾಡು’ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೇಳುತ್ತ ಹೋದರೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ‘ಆತ್ಮಾರ್ಪಣ’ ಎನ್ನುವುದೊಂದು ‘ಅಪೇರಾ’, ‘ತಾನಸೇನ್‌’ ಒಂದು ಗೀತ ನಾಟಕ. ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಇವರದೇ ಯಶಸ್ವೀ ಸಂಗೀತ.
೧೯೫೫ನೇ ನವೆಂಬರ್ ೨ನೇ ತಾರೀಖು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು. ತದನಂತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದವು. ಅಲ್ಲಿ ‘ನದೀಯಾತ್ರೆ’ ಎಂಬ ಕಾರಂತರ ನಾದಮೇಳವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಗಾಳಿ, ಬಿರುಗಾಳಿ, ತುಂತುರುಮಳೆ, ಬಿರುಮಳೆ, ಹರಿವನೀರು, ನದೀಪ್ರವಾಹ, ಕಡಲು, ಸಾಗರಸಂಗಮ, ಇದು ವಾದ್ಯಮೇಳದ ಕತೆ. ವಾದ್ಯವೃಂದವೇ ಬೇರೆ, ವಾದ್ಯಮೇಳವೇ ಬೇರೆ ಎಂಬ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಅವರಿಗಿತ್ತು.
ಪದ್ಮಚರಣರ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತದ ಧಾಟಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಅಂಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಬುನಾದಿಯ ಮೇಲೆ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಮಾಧುರ್ಯ ಹಾಗೂ ಭಾವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಎಂಥ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸಂಯೋಜಕರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಂಧರ್ಭವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಭಾರತದ ರೇಡಿಯೋ ನಿಲಯಗಳ ಕೇಂದ್ರ ನಿಲಯ ದೆಹಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿ ನಿಲಯ. ಅದು ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾಶವಾಣಿ ನಿಲಯಗಳಿಂದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿತ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಂಡು ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಹಾಡುಗಳಾದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು  ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಧ್ವನಿತಟ್ಟೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ (Transcription records) ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿ ನಿಲಯಗಳಿಗೂ ಕಳುಹಿಸುವ ಏರ್ಪಾಡಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ನಿಲಯಕ್ಕೂ ಕರೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆಗ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಎಂ.ಡಿ. ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯವರು ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಒಂದಿಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿ ದೆಹಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಅದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಪಿ. ಕಾಳಿಂಗರಾಯರು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಅವರೇ ಹಾಡಿದ, ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಅದೂ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ ಪದ್ಮಚರಣರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಆರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಲೀಲಾವತಿಯವರಿಂದ ಹಾಡಿಸಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಒಂದು, ಎರಡಲ್ಲ ಆರೂ ಹಾಡುಗಳೂ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ transcription discs ಆದವು. ಆ ಧ್ವನಿ ತಟ್ಟೆ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ತಲುಪಿದವು. ‘ಒಲವೆಂಬ ಹೊತ್ತಿಗೆಯ’, ‘ಅವತರಿಸು ಬಾ ನಾರಾಯಣ’, ‘ನನ್ನನು ನಿನ್ನಯ ಕೊಳಲನು ಮಾಡು’, ‘ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ’, ‘ನಿನ್ನ ಬಾಂದಳದಂತೆ ನನ್ನ ಮನವಿರಲಿ’, ‘ನಾನೇ ವೀಣೆ ನೀನೆ ತಂತಿ’ ಇವೇ ಆ ಹಾಡುಗಳು ಅವು ಪದ್ಮಚರಣರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.
ದೂರದರ್ಶನ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮುಂತಾದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ
ಇವುಗಳು ಆಕಾಶವಾಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಗೀತದ ಮಜಲುಗಳಾದರೆ ದೂರದರ್ಶನ, ಯಕ್ಷಗಾನರಂಗ, ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗನಾಟಕಗಳು, ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರಗಳು, ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳು ಹೀಗೇ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತದ ಮಜಲುಗಳನ್ನೇರಿ ಕೀರ್ತಿಶಿಖರವನ್ನೇರಿದ ಅಭಿಜಾತ ಕಲಾವಿದರು ಪದ್ಮಚರಣ್.
ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸುಮಾರು ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಬಂತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಜನಮನವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ `Nector in stone’ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡು-ಸೋಮನಾಥಪುರ ಈ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ‘ಬೇಲೂರು’ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ‘ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ‘ಸೋಮನಾಥಪುರ’ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಅಂತರರಾಷ್ಟವರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ದೊರೆತದ್ದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾದರೆ ‘Cauvery water comes to Bangalore’, `Tungabhadra’, ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಬಂದರುಗಳು’, ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು’, ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ‘ನಾಗಾನಂದ’, ‘ನವಲ್ಗುಂದದ ಕಂಬಳಿಗಳು’, ‘ಎಂದರೋಮಹಾನುಭಾವುಲು’, `Excavation of dwaraka’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಮಲೆಯಾಳಿ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಸ್ವರಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಕೈ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ‘ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯ’ ಹಾಗೂ ‘ಮಲೆಯ ಮಕ್ಕಳು’ ಅವರು ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳು. ‘ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ಲಘುಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಆ ಚಿತ್ರದ ಗೀಗೀಪದ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಹಸಿರಾಗುಳಿದಿದೆ.
ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ ಯುಗ ಬಂತು. ಪದ್ಮಚರಣರು ಅನೇಕ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಸೌಂದರ್ಯಲಹರಿ, ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ದಾಸರ ಪದಗಳು ಭಾವಗೀತೆಗಳು, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳು ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಾಟಕಗಳಿಗೂ ಸಂಗೀತ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ರಂಗನಾಟಕಗಳ ಬಗೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೂರರ ‘ಚಿರಕುಮಾರಸಭಾ’ ಅಂತಹದೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಂಗನಾಟಕ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಂಧ್ಯಾಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ‘ಪೌಲಸ್ತ’ ನಾಟಕದ ಸಂಗೀತ, ಮೂರು ಬೆಕ್ಟ್‌, ನಾಟಕಗಳ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಇವರದೆ.
ಮೂವರು ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಪದ್ಮಚರಣರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದರೆ ಅವರ ತಂದೆ, ಅವರ ಗುರುಗಳಾದ ರಾಳ್ಳಪಲ್ಲಿ ಅನಂತಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಹಾಗೂ ಶಿವರಾಮಕಾರಂತರು. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಮಕಾರಂತರ ಪ್ರವೇಶವಾದ ಮೇಲೆ ಪದ್ಮಚರಣರ ಬದುಕಿನ ಚಿಂತನೆ ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತೆಂದು ಅವರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೪೦ರ ವೇಳೆಗೇ ಕಾರಂತರ ಕಿಸಾಗೋತಮಿ ಗೀತನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪಿಟೀಲಿನ ಸಹಕಾರ ಒದಗಿಸಿದಂದಿನಿಂದ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರು.
ಯಕ್ಷರಂಗದಲ್ಲಿ
ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಯಕ್ಷರಂಗದ ಒಬ್ಬ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಶಿವರಾಮಕಾರಂತರ ಎಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೂ ಪದ್ಮಚರಣರು ಹಿಂಬದಿಯ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ರೂಪರೇಷೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗೆ ಸ್ವರವಾದ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಶಿಸ್ತಾಗಿ ಭಾಗವತಿಕೆಗೆ ಪಿಟೀಲು ನುಡಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ ನಾದದ ಆವರಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರ ಅಂದರೆ ಪದ್ಮಚರಣರ ಕೊಡುಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬ ಯಾವ ಭೇಧ ಭಾವವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ದಿಗ್ಗಜರಾಗಿದ್ದೂ ಭಾವಗೀತೆ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಿ ಲೋಕದ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿವರಾಮಕಾರಂತರು ಯಕ್ಷಗಾನ ನೃತ್ಯರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯ ಬಗೆಗೂ ಅವರ ಕಲಾದೃಷ್ಟಿ ಜಾಗೃತವಾಯಿತು. ಯಕ್ಷರಂಗದ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಪದ್ಮಚರಣರು ಕೊಲ್ಲಿದೇಶಗಳು, ಅಮೆರಿಕಾ, ರಷ್ಯ, ಗ್ರೆಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ತಿರುಗಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಪಿಟೀಲು ವಾದನ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಅಬುದಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಾನಮೋಹನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪಿಟೀಲಿನ ನೆರವಿತ್ತಾಗ ಅಲ್ಲಿಯ ಒಬ್ಬಶ್ರೋತೃ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ, ಅವರ ಬಳಿ ಬಂದು ೫೦೦ ದಿನಾರ? ಹಣವನ್ನು ಅವರಿಗಿತ್ತು ಹೋದನಂತೆ.
ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ
ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಓದಿಕೊಂಡವರು. ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತು, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ತತ್ವ, ದರ್ಶನ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೂ ಓದಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಚಿಂತನ ಮಂಥನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬದುಕಿಡೀ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವಲ್ಲೂ ಸದಾ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮವೂ ಇದೆ. ಅದೇ ಕಾವ್ಯರಚನಾಶಕ್ತಿ. ಸ್ವತಃ ರಚನಾಕಾರರಾಗಿ ಕವನಗಳು, ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು, ಕೃತಿ, ವರ್ಣ, ತಿಲ್ಲಾನ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಒದಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಮೆಚ್ಚಿ ಇವರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಎಂ.ಎಸ್‌. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌ರಂಥ ಹೆಸರಾಂತ ಪಿಟೀಲು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅವರ ಒಂದು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಚರಣರ ರಚನೆ ‘ಮನವೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ’ವನ್ನು ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದ ಬಳಿಕ ಇವರ ರಚನಾಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವವಾದದ್ದಿರಬೇಕು. ಇವರು ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಯಾವುವೂ ಈವರೆಗೂ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇದ್ದೂ ಬಿರುದು ಬಾವಲಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸನ್ಮಾನ ಪಾರಿತೋಷಕಗಳ ಚಿಂತೆ ಅವರಿಗಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವರೂ ಅಲ್ಲ. ೧೯೮೬-೮೭ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಲಾತಿಲಕ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನಿತ್ತು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಗಾಯನ ಸಮಾಜ ಇವರನ್ನು ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸಂಗೀತ ಕಲಾರತ್ನ ಎಂದು ಕರೆದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಇವರಿಗೆ ‘ಪದ್ಮಪಲ್ಲವ’ ಎಂಬ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಆಯ್ಕೆಯ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.
ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು
ಇಂಥ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು ಅಷ್ಟು ನೆಮ್ಮದಿಯ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಮರೆವೆಂಬ ಮಂಪರು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೫೫ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ ಎನ್‌.ಎಮ್‌.ಎಚ್‌. ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗೇ ಬಾಳಿದವರು, ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯಂಥ ಚಿಂತಕರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ನಿರಂತರ ಮುಳುಗಿದವರು. ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆಸುವಂಥ ಆಲ್‌ ಜೈಮರ್ಸ್ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಮಗುವಿನಂತೆ ಏನೂ ಅರಿಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಬಂದೊದಗಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆಶಾಜ್ಯೋತಿ ಎಂಬ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ೮೨ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೨೦೦೨ನೇ ಇಸವಿ ಜುಲೈ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡರಂದು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಮರೆಯಾದರು.. ಆದರೆ ಅವರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಸಂಗೀತ ಚಿರಂತನ. ಅದೇ ಕಲೆಯ ಗುರಿ ಕೂಡ.
ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ
ವರ್ಗ:ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ವರ್ಗ:೧೯೨೦ ಜನನ ವರ್ಗ:೨೦೦೨ ನಿಧನ
ಸೌಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ
೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸೌಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಲೇಖನ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಢಾಕ ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆ
thumb|right|300px|'ಮಿರ್ಪುರದ ಮಸ್ಲಿನ್ ಸೀರೆ' 'ಢಾಕಮಸ್ಲಿನ್,' ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಗೄಹ ಕೈಗಾರಿಕೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಂಗಾಳದ (ಈಗಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ) ಢಾಕ, ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲೇ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೇಯ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಅಥವ ರಾಜರಿಗೆ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಂತರು, ಪಾಳೆಯಗಾರರು, ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ಅಂತಃಪುರದ ನೃತ್ಯಾಂಗನೆಯರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಸರದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಡಲು ಕಾತುರರಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಭಾರತದ ಮದ್ರಾಸ್, ಕೋರಮಂಡಲ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಒರಿಸ್ಸ, ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದಾಗ್ಯೂ, ಗುಣಮಟ್ಟ' ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊಘಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ, ಈ 'ಗೃಹೋದ್ಯೋಗ' ಮುಂದೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರರು ನಮ್ಮದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ  ಅತ್ಯಂತ  ಬೃಹತ್  ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು  ವಿಶ್ವಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. thumb|right|250px|ಜಮ್ ದಾನಿ ಸೀರೆ'
'ಢಾಕ ಮಸ್ಲಿನ್' ಬಟ್ಟೆಗಳ ಸುಮಾರು ೧೫ ಪ್ರಕಾರ ಗಳನ್ನು, ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ  ದಾಖಲು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳ ವಿವರಗಳು ಕೆಳಗೆ ಕಂಡಂತಿವೆ
ಮೂಲ : " Practical Cotton Mill Manufacture ", P. 14, B. S. Benjamin, 1934.
'ಮಸ್ಲಿನ್', ಪದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ
ಮಸ್ಲಿನ್, ಅಂದರೇನು ಅನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅದರ ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆ. ಇದು 'mousseline,' ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಅಂದಿನ, 'ಮೆಸಪೊಟೋಮಿಯ' ದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ನಗರದಲ್ಲಿ  ಇದರ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಇಂದಿನ ಇರಾಕ್ ನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇದನ್ನು 'ಮುಸಲ್ 'ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾದ ಶುಭ್ರವಾದ, ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಹೆಸರು. ಈ ಪದ, ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಗಳ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾ : ಬಾಟಿಸ್ಟ್, ನೈನ್ ಸುಖ್,  ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ  ಹಿಡಿದು ಲಾಂಗ್ ಕ್ಲಾತ್, ಪರ್ಕೇಲ್ ವರೆಗೂ. ೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, 'ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ' ದಲ್ಲಿ  ಭಾರತದ ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಗಳು, 'ನೆಬ್ಯುಲಾ', 'ಗಂಗೆಟಿಕ','ವೆಂಟಿ' ಹೆಸರಿನ,'ಇಂಡಿಗೋ', ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿದ, ಕೆಲವು  ನಮೂನೆಗಳು  ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಾವು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ  ಔರಂಗಾಬಾದಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಜಂತಗುಹೆ', ಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿರುವ, ೬ ನೆ ಶತಮಾನದ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ, ನೋಡಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೊಗಳಿ, ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲಾ ಬಲ್ಲೆವು. ಅವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಜ, ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾವು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಕೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅರಿವಿದ್ದರೆ, ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭ.
'ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಗುಣ-ವಿಶೇಷ
ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಎಷ್ಟು ಮಹೀನವಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ, ಅವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮೇಲೂ ದೇಹದ ಒಳಭಾಗಗಳು ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿದ್ದುವಂತೆ. ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಡಬಹುದಾದ ಒಂದು  ಸೀರೆಯನ್ನು 'ಬೆಂಕಿಪೊಟ್ಟಣ' ದಲ್ಲಿ ಮಡಿಸಿಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಈ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಬಾರಿ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಕೇಳಿಬಲ್ಲೆವು. ಇಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಕಲೆ ನಶಿಸಿ ಹೋದ ರೀತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಆವಶ್ಯಕ. ಅದನ್ನು ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇಂದು ಅದೇ ತರಹೆಯ ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಕಾರಿಗರ್ ಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿನವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಹತ್ತಿ. 'ಇಜಿಪ್ಷಿಯನ್', ಅಥವಾ 'ಅಮೆರಿಕನ್' ಬಗೆಯಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಗೃಹ ಕಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಆಸ್ತೆಯಿರುವವರೆಲ್ಲಾ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಪರಿ. ಅದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಕರವಾದ ಉತ್ತರಗಳು ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ನೈಜಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಬಹು ಮುಖ್ಯ. ಇಂದಿಗೂ ಹಲವರು ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲೆ ದಾಖಲಿಸಿದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ, 'ಮಲ್ ಮಲ್ ಖಾಸ್ ಬಟ್ಟೆ', ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾದದ್ದು ಹಾಗೂ ತುಟ್ಟಿ. ಇದನ್ನು ರಾಜರು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಅವರ ಹತ್ತಿರದ ಪರಿವಾರದವರು ಮಾತ್ರ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹತ್ತಿದಾರದ, ಮಹೀನತೆಯನ್ನು ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಬೇಕು
ದಾರ ಎಷ್ಟು ನವಿರಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹೀನತೆಯನ್ನು ಮಾಪಿಸಲು, 'ಬ್ರಿಟಿಷ್' ಹಾಗೂ 'ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದ್ಧತಿಗಳು' ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ : ದಾರದ ಫೈನ್ ನೆಸ್, 'ಕೌಂಟ್' ಅಥವಾ ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅದರ ಗರಿಮೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿಯಿಂದ ತಯಾರಾದ ದಾರಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ೦.೫ s ನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ೧೨೦ s ವರೆಗೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದು ಬಟ್ಟೆಮಾಡುವ  ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಬಟ್ಟೆಯೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ೧ ಪೌಂಡ್ ಹತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮೪೦ ಗಜ ದಾರವನ್ನು ನೂಲಬಹುದಾದರೆ, ಅದರ ಅಂಕ (ಕೌಂಟ್) ೧ s ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ೮೪೦ ಗಜ, ಹತ್ತಿದಾರದ  ೧೨೦ ಲಡಿಗಳು, ೧ ಪೌಂಡ್ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಅದು ೧೨೦ s ಕೌಂಟ್ ದಾರ. ಅದನ್ನು ಹೀಗೂ ಹೇಳಬಹುದು. ೧ ಪೌಂಡ್ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ೮೪೦ ಗಜ ದಾರದ ಲಡಿಗಳ, ಒಟ್ಟು, ೧,೦೦೮೦೦,  ಗಜದಾರವನ್ನು ನೂಲಬಹುದು.
'ತಾಳೆಗರಿ ಲಿಖಿತ ಸಂಗ್ರಹ', ಹಾಗೂ 'ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ಬಂದ' ವಿವರಗಳು
ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಯ ವಿವರಗಳು, ಹಲವು ಬಗೆಯವು. ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಬರೆದ ಅಂಶಗಳು, ಕೆಲವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು. ಕೆಲವು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕವೂ ಅಗಿದ್ದವು. ಕೆಲವೇ ಕುಶಲ ಕರ್ಮಿಗಳು ಮರಣ ಹೊಂದಿದಾಗ, ಆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಅವರ ಜೊತೆಗೇ ಸಾಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರು ಅರಬ್ಬಿ ನಾವಿಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂತಹ ನವಿರಾದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಕೈಉಂಗುರದ ಮೂಲಕ ತೂರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೨೯೦ ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೊಪೋಲೊ ಗ್ರೀಕ್ ನಾವಿಕ, ಕೂಡ, ಕೋರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಗುಣವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ಹತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೨೫೩ ಮೈಲಿ ಉದ್ದದ ದಾರವನ್ನು ನೇಯ್ದು, ಅದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಗುರವಾದ ಮತ್ತು ನಯವಾದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಶಃ ಅವುಗಳ ಕೌಂಟ್, ೫೩೦ಸ್ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪ, ಅತಿವೃಷ್ಟಿಮಳೆ, ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮಗಳು ತಲೆದೋರಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆಗೀಡಾದವರು, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನ. ಗುಜರಾತ್ ನ ಪಟಾನ್ ಹಳ್ಳಿಯ ರೈತಾಪಿ ಜನ, ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸಗಾರರು. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಜನ ಸತ್ತರು. ೧೭ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿರುವಂತೆ, ೧೫ ಅಡಿ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ೧ ಅಡಿ ಅಗಲದ ಬಟ್ಟೆಯ ತೂಕ, ೯೦೦ ಗ್ರೇನ್ ಗಳು, ಅಥವಾ, ೬೦ ಗ್ರೇನ್ಸ್/ಚದರಗಜ. ಅಂದರೆ, ೭೩ ಗಜ/ಪೌಂಡ್ ಗೆ. ಸ್ವಿಟ್ಸರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಕೈಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಗುರವಾದ ಬಟ್ಟೆ, ೧೬.೫ ನಿಂದ ೧೬ ಗಜವಿತ್ತು. [೧ ಪೌಂಡ್ ಗೆ]
'ದಾರ' ಅಥವಾ 'ವಸ್ತ್ರ' ದ ಮಹೀನತೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ,
ಔರಂಗಝೇಬ್ ನ ಮಗಳು, 'ಜಬರುನ್ನೀಸ' ಉಟ್ಟಿದ್ದ ಉಡುಪು ಎಷ್ಟು ಮಹೀನವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ೭ ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಿ ಆಕೆ ಉಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಒಳಮೈ ಭಾಗ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಿತಂತೆ. ಹೀಗೆ ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯಲು ಆಸಕ್ತರು ಅನೇಕರು. ದಾರ ಇಲ್ಲವೇ ವಸ್ತ್ರದ ಮಹೀನತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನಗಳಿರಲಿಲ್ಲ, ಒಮ್ಮೆ ಅವರಿಗೂ ಸಂದೇಹ ಬಂತು. ನಿಜಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿಯಲು ಅವರು, ೧೯೩೫ ನೆ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, 'ಇಂಡಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಟನ್ ಕಮಿಟಿ', ಯ ಆಗಿನ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ, 'ಸರ್. ಬ್ರೈಸ್ ಬರ್ಟ್' ರವರು ಎರಡು ಬಟ್ಟೆಯ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಿಂದ ತರಿಸಿ, ತಮ್ಮ 'ಬೊಂಬಾಯಿನ ಟೆಕ್ನೊಲಾಜಿಕಲ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟೊರಿ',  ಈಗಿನ (CIRCOT) ಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷಣದಿಂದ ಕಂಡುಬಂದ ತಥ್ಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ :
ದೇಸಿ ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆ
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆ ನಮೂನೆ, 'ದೇಸಿಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆ'-ನಮ್ಮ ಕಾರೀಗರ್ಗಳಿಂದ ತಯಾರಾದದ್ದು. ನಮ್ಮ ಭಾರತದ, ದೇಸಿಹತ್ತಿ, 'ಹರ್ಬೇಷಿಯಮ್' ನಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು. ೩೫೦ ಸ್ ಕೌಂಟ್, ೦.೯೪, ಮತ್ತು, ೦.೭೪ ಕ್ರಮವಾಗಿ. 'ಫೂಟಿ' ಮತ್ತು 'ಬೈರಟ್ಟ'  ಹತ್ತಿ ಜಾತಿ.
ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ತಯಾರಾದ ವಸ್ತ್ರ
ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದ್ದ (ಈಗ 'ಸೀ ಐಲೆಂಡ್ ಹತ್ತಿ' ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ) ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ, 'ಸೀ ಐಲೆಂಡ್ ಹತ್ತಿ' ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಹೊಸ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ವಸ್ತ್ರ. ದಾರವನ್ನೂ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದು.
ಭಾರತದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ವಿಧಾನ
ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಕುಶಲ ನೂಲುಗಾರರ ಕೈನಲ್ಲಿ ನೂಲುವ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಉಗುರಿನ ಅಂಚಿನಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ತಿರುವು ಕೊಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಆಷ್ಟೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹತ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ದವಾದಾಗ್ಯೂ, ಅದನ್ನು ಹಿಂಜಿ ಉದ್ದವಾಗಿ ಎಳೆಯಬಹುದಾದ ಕ್ರಿಯೆಯಗುಟ್ಟು, ಕುಶಲ ಕಾರಿಗಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂತಹದೇ ಗುಣ ಮಟ್ಟದ ದಾರ, ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾದ, ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಕರಗಳು ಬೇರೆ.
'ಯಂತ್ರದಿಂದ ಮೂಲ್ಯಾಂಕನ' ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು
ಉದ್ದದ ಹತ್ತಿ ತಂತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ದಾರಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಸಾಧ್ಯ. ಇದನ್ನು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಯಂತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರು, ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೩೦೦ ಸ್ ವರೆಗೂ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ರೈಟರ್ ಎಂಬ ಕಂಪೆನಿ ಕಂಪೆನಿ, ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದೆ. [ಜಿ. ೩೦ ಮತ್ತು ಜಿ. ೩೩ ಮಾಡೆಲ್ ಮೆಶಿನ್ ಗಳು] ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಬಂದಿದೆ. ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕೈಮಗ್ಗದ ಪ್ರವೀಣರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೂಲ ತತ್ವವನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, 'ಮ್ಯೂಲ್', ಎಂಬ ಯಂತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು, ತಕಲಿ, ಅಥವಾ ಚರಕವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ದಾರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾದ ೩೫೦ ಅಂಕಗಳ ದಾರದ ನಮೂನೆಗಳು. ಈಗಲೂ ೮೦೦ಸ್  ಅಂಕದ ಮ್ಯೂಲ್ ಮೆಶಿನ್ ಮೂಲಕ  ತಯಾರಾದ ದಾರದ ಒಂದು ನಮೂನೆ, 'ಲಂಡನ್ ನ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ' ದಲ್ಲಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲಾ ಕೇವಲ ಕೌತುಕಕ್ಕಾಗಿ, ಗಾಜಿನ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅವಲೋಕನಕ್ಕಾಗಿ ಅಷ್ಟೆ. ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ಹತ್ತಿಯ ದಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹಲವಾರು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಷಯಗಳು
ಕೈಕಸುಬಿಗೂ, ಯಂತ್ರದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳಿಗೂ, ಅಜಗಜಾಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಎರಡರಲ್ಲೂ ಅವುಗಳದೇ ಆದ, ಸೌಕರ್ಯಗಳೂ, ನ್ಯೂನತೆಗಳಿವೆ. ಅತಿ ಸಮಯ ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳುವ ಕೈಕೆಲಸ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ. ಪರಿಶ್ರಮ, ತಾಳ್ಮೆ, ಹಾಗೂ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಮೆಶಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾಗಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅನುಭವ ಪಡೆದಮೇಲೆ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಪ್ರತಿ ಲಾಟ್ ಗಳೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸಹಜ. ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವಾಗ ಅದರ 'ಶೇಡ್' ನಲ್ಲಿ ' ತ್ರುಟಿ' ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೫೦-೪೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಹೆಸರಾಂತ ನೇಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕಸುಬಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸತನ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಕೆಲವರಿಗೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಹ್ವಾನ ಬಂದಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ನೂತ ಹತ್ತಿದಾರಗಳನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟು ತಮ್ಮ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗುಗುಣವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೇಯ್ದು ಕೊಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣ ವಾಗಿತ್ತು. ನಿಜವೆಂದರೆ, ಈ ಕಸುಬಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ, ವಿದೇಶಿ ಪರತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಾರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಅಂತಹ ಅನುಕೂಲಗಳೂ ಕೈತಪ್ಪಿಹೋದವು. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಗ್ಗಗಳು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ದಾಳಿಯಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲರ ಆಸೆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗೆ ತಣ್ಣೀರೆರಚಿದವು. ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾದ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಇದರ ಶಾಖ ತಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಕೈಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ರೇಷ್ಮೆಸೀರೆಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿಯಿಲ್ಲ.
ಮಸ್ಲಿನ್ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡವರಿಲ್ಲ
ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನಮ್ಮದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಜನ, ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಇಲ್ಲ ; ಅದು ದಂತಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಹೊಂದದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾನ್ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವವರೆ. ಆದರೆ ಮಹಾನ್ ಅರ್ಥ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದು. ಈಗಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಲೀ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನವರು ಯಾರೂ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ನಮೂನೆಗಳು,'ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್, ಲಂಡನ್ 'ಮತ್ತು 'ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ', ಅಥವಾ 'ಹಾಲೆಂಡ್ ದೇಶದ (ಡಚ್),ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ  ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಅಹ್ಮದಾಬಾದಿನ ವಸ್ತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ' ದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ನೂಲುತ್ತಿದ್ದ ದಾರದ ಅಂಕ, ೨೦-ರಿಂದ ೨೨ ಸ್ ಇತ್ತೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್, ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದವರು. ಅವರಿಗೆ ಭಾರತದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದವು.
'ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್' ರವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು,
ಇದರ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಆಗ ಅವರು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದರೆಂದು, ಊಹಿಸಲೂ ಅಸಾಧ್ಯ.
ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಮಹಾ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ, ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ
೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ,ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ಮಹಾವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ', ದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಇವುಗಳ ಭರ್ಜರಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ವಿಶ್ವದ ಕಲಾರಸಿಕರು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಣಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಯೂರೋಪಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆಲ್ಲ, ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದವು. ರಾಣಿಯವರು, ಅಲ್ಲಿನ ಕುಶಲ ಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ಭಾರತ ದೇಶದ ಮಸ್ಲಿನ್ ತರಹದ್ದೇ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಶಲ್ಲೇ ಸಂರಚಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೆಲಸಗಾರರು, ತಮ್ಮ ಪರಿಶ್ರಮ ಹಾಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದು, ಕಟ್ಟಕಡೆಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ 'ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆ' ಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ  ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾದರು.
ಭಾರತೀಯರ ಅಸಡ್ಡೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಅವನತಿ
'ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಅಳಿವಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳು ಕಾರಣ ; ಭಾರತೀಯರ ಉದಾಸೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ವಸ್ತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಆ ಕೈಚಳಕಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲು ಭಗೀರಥ ಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಜಯಶಾಲಿಗಳಾದರು. ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಕಲೆ ಅವರಿಗೆ ಒಲಿಯಿತೆಂದರೆ, ಭಾರತೀಯರೆ ಖುದ್ದಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಿ ಬಂದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಭಾರತೀಯರೇ ನಮ್ಮ ಗೃಹೋದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಮಾರಕರಾದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮ ಗೃಹೋದ್ಯೋಗಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಸದೆ ಹೋದದ್ದು ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ನೆಲ ಹಿಡಿಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮಸ್ಲಿನ್ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಾವು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಮ್ಮ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 'Brand Image,' ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.
ಆಂಗ್ಲರಿಂದಾಗಿ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು
ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ನವಿರಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು ಗೃಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ, ಯಂತ್ರಗಳ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದಂತಿತ್ತು.'ಸರ್ ಬ್ರೈಸ್ ಬ್ರೈಟ್', ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿ, ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಅವುಗಳ ಸೂತ್ರಾಂಕ, ಸಂಖ್ಯೆ,೩೫೦s ನಿಂದ ೪೫೦s ವರೆಗೆ ಇತ್ತೆಂದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಾರವನ್ನು ದೇಸಿ ಹತ್ತಿ, ನಮೂನೆಗಳಾದ,ಬೈರಟ್ಟ, ಹಾಗೂ ಫೂಟಿ ಗಳು. ಈಗ ಇಂತಹ ನವಿರಾದ ಹತ್ತಿದಾರವನ್ನು ಮಾಡುವ ಕಾರಿಗರ್ ಗಳು ನಮ್ಮದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಇರಬಹುದು. ಉತ್ಪಾದನೆ ಬಹಳ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬಹಳ ದುಬಾರಿ. ಕೆಲವು 'NGO' ಗಳು ಇದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಫೈಬರ್ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಲಭ್ಯ
ಈಗ ಅನೇಕ 'ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಫೈಬರ್ 'ಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ. ಅವೆಲ್ಲಾ ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಹತ್ತಿಗಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಉತ್ತಮ. 'ಗಟ್ಟಿತನ', 'ತಾಳಿಕೆ-ಬಾಳಿಕೆ','ಸಮನಾದ ಬಣ್ಣ ಹಾಗೂ ತಯಾರಿಕೆ', ಇತ್ಯಾದಿ. ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅತಿ ನವಿರಾದ ಹತ್ತಿದಾರವನ್ನು ಸೂಲುವ ಹಾಗೂ ಬಟ್ಟೆನೇಯುವ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಈಗ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ, 'High Tech,' ಉದ್ಯೋಗದ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಬೀಜಬಿತ್ತುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ 'ಬೆಳೆ ಕಟಾವ್','Ginning', 'Processing', 'Fabric Manufacuring', 'Marketing',  ಎಲ್ಲವೂ 'High Tech' ಆಗಿವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References / >
ವರ್ಗ:ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ವರ್ಗ:ಬಟ್ಟೆ
ಈ ಬಂಧ ಅನುಬಂಧ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ, ಮಣಿಪಾಲ
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ವಿಜಯನಾಥ ಶೆಣೈ ಅವರು ಜೂನ್ ೩, ೧೯೩೪ ರಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗೂ ಅವರು ಜನಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು.
ಶೆಣೈ ಅವರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಂದಾದಾಗ, ಮೊದಲು ಅವರು ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ಮನೆಗಳ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಹಸ್ತ ಶಿಲ್ಪ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಿದರು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಭೌತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮನೆಯಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ತಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ, ಇವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಣಿಪಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಿದರು.
ಹೀಗಾಗಿ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಹಸ್ತ ಶಿಲ್ಪ ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಮಣಿಪಾಲದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಗಾಳಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಾರ್ವೆ, ಫಿನ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದಲೂ ಸಹಕಾರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.
ಇದು ಹಲವಾರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲೆ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಜವಳಿ, ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಆಟಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲಾಕೃತಿ, ಚಿತ್ರಗಳ ಛಾಯಾಂಕಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಜಯನಾಥ ಶೆಣೈ ಅವರು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕಳೆದುಹೋದ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಾಚೀನ, ಸ್ಥಳೀಯ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಯುವಕರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು.
ಪ್ರವೇಶ ಸಮಯ
ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್‌, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦:೦೦ ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೫:೦೦ ರವರೆಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ
ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವಯಸ್ಕರು ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ರೂ. ೩೦೦ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರೂ. ೧೫೦ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳು
೧. ಮಿಯಾರ್ ಮನೆ(೧೮೫೬)
ಈ ರಚನೆಯು ಹಿಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರವೇಶ(ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಚಾವಡಿ) ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಮನೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ(ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ) ಎಲ್ಲಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ ಪ್ರಭಾವವು ಹಿಂಭಾಗದ ಬಾಲ್ಕನಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಸ್ತ ಶಿಲ್ಪ(ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್‌)ಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರವಾಗಿದ್ದು, ಕಚೇರಿ, ಟಿಕೆಟಿಂಗ್ ಕೊಠಡಿ, ಕಣ್ಗಾವಲು ಮಾನಿಟರ್, ಪ್ಯಾನಲ್ ರೂಮ್ ಮುಂತಾದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಮನೆಯು ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಇದರ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಸಮೃದ್ಧಿಯ ದೇವತೆ) ಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೆತ್ತನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯ ಒಳಭಾಗ ಹಾಗೂ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಜುಗ್ಲಿಸ್ ಅಥವಾ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಜಗುಲಿಯಿದೆ. ಮನೆಯು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯದ ಬಾಲ್ಕನಿ ಹಾಗೂ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂಟೆಡ್ ಕಾಲಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗ್ರಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ೨. ಶೃಂಗೇರಿ ಮನೆ(೧೮೫೬)
ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೃಂಗೇರಿಯು ಶಾರದಾಂಬೆಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆದಿ ಶಂಕರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅದೇ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಶಂಕರರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ದೇವಾಲಯವೂ ಇದೆ. ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು, ಭಕ್ತರು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಪ್ರತಿದಿನ ಶೃಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಈ ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಘೋರ್ಪಡೆಯ ಮರಾಠ ಆಡಳಿತ ಕುಲದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತೇಗದ ಮರದಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಧೋಳದ ರಾಜರು ಈ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ದರ್ಬಾರ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್‌ನ ಅಂಗಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಹಾಲ್‌ನ ಎದುರು ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಯಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕೆತ್ತನೆಗಳು ರಾಯಲ್ ಲಾಂಛನದ ಜೊತೆಗೆ ಮುಧೋಳದ ನಾಯಿಗಳ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಧೋಳ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮರದ ಫಾಲ್ಸ್ ಸೀಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮೋಟಿಫ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ವರ್ಣದ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮನೆಯೊಳಗೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಪುರುಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಯಲ್ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಮೆನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಧೋಲಿಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೪. ಪೇಶ್ವ ವಾಡಾ
'ವಾಡಾ'ಗಳು ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ಮರಾಠ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಸತಿ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜಮನೆತನದ ರಚನೆಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಜೊತೆಗೆ ಮರಾಠರ ಕೆಲವು ದೇಶೀಯ ರಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪೇಶ್ವೆ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ವಿಕಸನಗೊಳಿಸಲು ಈ ವಾಡಾವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹು ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೃಹತ್ ಮಹಲುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಾಡಾದ ರಚನೆಯು ಮೊದಲು ಪೇಶ್ವಾ ವಾಡದ ಮುಂಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಾಡಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕುಸಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಾಧಾರಣ ಗಾತ್ರದ ಒಂದೇ ಅಂತಸ್ತಿನ ರಚನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಅದರ ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಹಸ್ತ ಶಿಲ್ಪ ಟ್ರಸ್ಟ್ ತನ್ನ ಹೆರಿಟೇಜ್ ವಿಲೇಜ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಾಡಾವು ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಹಾಗೂ ಜಾಲಿ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ೫. ಬಜಾರ್ ಬೀದಿ
ಇದು ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬೀದಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
೨. ಚೀನಾದ ಜಾರುಗಳು
೩. ಲೋಹದ ಅಡಿಗೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು
೪. ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು
೬. ಸೆರಾಮಿಕ್ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಜಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸದ ವೈನ್(ಮದ್ಯ) ಜಾಡಿಗಳು
೭. ಬಾವಿ ನೀರು, ಹೆಂಡ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಡಿಗಳು
೮. ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಮೋಲ್ಡಿಂಗ್(ಅಚ್ಚು) ಶಾಪ್
೧೦. ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಅಂಗಡಿ. ೬. ಕಮಲ್ ಮಹಲ್, ಕುಕನೂರ್(೧೩೪೧)
ರಾಜಮನೆತನದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಈ ರಚನೆಯು ವಿಜಯನಗರ ಪೂರ್ವ ಯುಗದ ಏಕೈಕ ಮರದ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಒಳಗೆ ಹತ್ತು ಪದರಗಳ ಮರದ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಕಂಬ ಮುಕ್ತ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇನಾ ಕಮಾಂಡರ್‌ನ ಖಾಸಗಿ ಕೊಠಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪೋಷಿತವಾದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಂಚೂಣಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನಾಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಗೋಡೆಯ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ತಂಜಾವೂರು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮರದ ಘಟಕಗಳು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಫಾಸ್ಟೆನರ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಮಹಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟ್ರೆಲ್ಲಿಸ್ ಕಿಟಕಿಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವಾತಾಯನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ೭. ಡೆಕ್ಕನಿ ನವಾಬ್ ಮಹಲ್(೧೯೧೨)
ನವಾಬರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ವಸತಿ ರಚನೆಯು ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರುಷರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ೧೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಪುರಾತನವಾದ ಬರೀದ್ ಶಾಹೀ ಮನೆತನದ ಹುಮನಾಬಾದದ ನವಾಬನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಹಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹಲ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಮೇಲಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಮಹಲ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳಿವೆ. ಜರ್ಮನ್ ಫ್ಲೋರಿಂಗ್ ಟೈಲ್ಸ್, ಆಂಗ್ಲರ ಎರಕಹೊಯ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಟ್ರೋಫಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ ಮುಂತಾದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಂದ ಈ ಮಹಲ್ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ೮. ಮಂಗಳೂರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ನಿವಾಸ(೧೮೮೬)
ಈ ಮನೆಯು ಮಂಗಳೂರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ೧೩೫ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿನ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಎರಡೂ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ತಂದಂತಹ ರೋಮನ್ ಗೋಥಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಮನೆಯು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಗುಲಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮುಂಭಾಗದ ಮುಖಮಂಟಪ, ಆಧುನಿಕ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆ, ಬಲಿಪೀಠದಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಟೆರಾಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಲಾಂಛನ, ಟೆರಾಕೋಟಾ ಸ್ತಂಭಗಳಿರುವ ವರಾಂಡ(ಜಗುಲಿ) ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಈ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ೯. ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ(ಮ್ಯೂಸಿಯಂ)-ಬಸ್ತಾರ್
'ಬಸ್ತಾರ್' ಭಾರತದ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಬಸ್ತಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೆಂದರೆ ಗೊಂಡರು, ಅಭುಜ್ ಮಾರಿಯಾ ಮತ್ತು ಭಟ್ರ. ಬಸ್ತಾರ್‌ನ ಧೋಕ್ರಾ ಕಲೆಯು ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇಣದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಲಾಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಎರಕದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿನ ಮರದ ಮುಖವಾಡಗಳು ಮತ್ತು ಧೋಕ್ರಾ ಲೋಹದ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಇವು ಕೆಲವು ಬಸ್ತಾರ್‌ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಮಾದರಿ ಕರಕುಶಲ ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಗಾತ್ರದ ಮರದ ಮುಖವಾಡಗಳು ಹಾಗೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ದೇವರುಗಳ ಲೋಹದ ಸಾಮಾನಿನ ವಿಗ್ರಹ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ೧೦. ಜಾನಪದ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ(ಮ್ಯೂಸಿಯಂ) ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಹಲವಾರು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಾಗಿವೆ: ೧. ಗರಡಿ ಮನೆ
ಈ ರಚನೆಯು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ(ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಗ್ರಾಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಗರಡಿ ಮನೆ’ ಎಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾದರಿಯ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ವೈದಿಕ ದೇವರುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲು ಈ ರೀತಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮ/ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಜನ ಪದರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
೨. ಅಡ್ಕತ್ತಾಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ
ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವ ಜಾನಪದ ದೇವತೆಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.
ನಾಗಬನ ಅಥವಾ ಸರ್ಪ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನಾಗದೇವತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹಾಗೂ ಪೂಜಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
೪. ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಈ ದೇಗುಲವು ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂತಾಕೃತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂತವು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿದಂತೆ ಆತ್ಮ ಅಥವಾ ದೆವ್ವದ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ- ೧. ಪ್ರಕೃತಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ೨. ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದ ವೀರರು- ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅನುಕರಣೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಜನರು, ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸವಾಲು ಹಾಕಿ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದ ಜನರು. ೩. ಸಾಧಕರು ಅಥವಾ ಅನ್ವೇಷಕರು, ಪ್ರಬುದ್ಧ ಆತ್ಮಗಳು, ಅವರ ಉಳಿದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ೪. ಗಣಗಳು ಅಥವಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಿಚಾರಕರು. ೫. ಫಲವತ್ತತೆಯ ದೇವತೆಯಂತಹ ಮಾತೃದೇವತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ವಯಸ್ಸು ೧೫೦ ವರ್ಷದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಅಥವಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪರಿಚಾರಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಬುಲ್(ಎತ್ತು) ದೇವರು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುಂಪನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ೧೧. ವಿಷ್ಣು ಮಂದಿರ(೧೮ ನೇ ಶತಮಾನ) ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸಾಧಾರಣ ಗಾತ್ರದ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊರಸೂಸುವ ಬ್ರಾಕೆಟ್‌ಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೨. ಹಂಗಾರಕಟ್ಟೆ ಬನ್ಸಾಲೆ ಮನೆ(೧೮೨೫)
'ಬನ್ಸಾಲೆ ಮನೆ' ಎನ್ನುವುದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವಾರು ಕರಾವಳಿ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಚನೆಯು ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣ ಹಂಗಾರಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ನದಿಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ, ಮಸಾಲೆಗಳು, ಉಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒಳನಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನದಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕರಾವಳಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮರದ ನೌಕಾಯಾನ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ವಿವಿಧ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಂಗಾರಕಟ್ಟೆ ಬನ್ಸಾಲೆ ಮನೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಮುಂಭಾಗದ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸರಕುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಅಂಗಳದ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ನಿವಾಸದ ಮೇಲಿರುವ ಮೊದಲ ಮಹಡಿಯ ಸಭಾಂಗಣವು ದೂರದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವೇಶ್ವರನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಈ ವೀರ ಶೈವ ಜಂಗಮ ಮಠವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮವು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಶಿವ ಶರಣರು ಮತ್ತು ಜಂಗಮರು(ಅಲೆದಾಡುವ ಜಂಗಮರು ಅಥವಾ ಗುರುಗಳು) ಈ ಧರ್ಮದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ತತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಈ ಧರ್ಮದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಗಮಮುತ್ತುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಠಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಜಂಗಮರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡಾರ ಹೂಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರವಚನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಪುಚ್ಚಮೊಗರುನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಜಂಗಮ ಮಠವು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಠದ ಒಳಗೆ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಮಠವೂ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ಮಠದ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣದ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದರ್ಶಕರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ‘ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ'ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಶಿವ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಎದುರುಗಡೆ ನಂದಿಯ ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ. ೧೪. ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ(೧೭೦೫)
ಇದು ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರದ ಪುನಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಠಕ್ಕೆ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸದಸ್ಯರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಮಠಾಧೀಶರು ಇರುವಾಗ ಅವರ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮನಗಂಡ ಮಠದ ಮಠಾಧೀಶರು ಸುಮಾರು ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸತಿ ಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಗುರು ನಿವಾಸ (ಮಠಾಧೀಶರ ನಿವಾಸ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಮಠಾಧೀಶರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಂದಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರು. ಈ ವಿದ್ಯಾಮಂದಿರವನ್ನು ಹಸ್ತಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠದ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರವು ಧ್ಯಾನ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಠದ ದೇವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊರವಲಯದ ಪಂಡಿತರೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೫. ಕುಂಜೂರ್ ಚೌಕಿ ಮನೆ(೧೮೧೬)
ಕುಂಜೂರ್ ಚೌಕಿ ಮನೆಯನ್ನು ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ 'ಮನುಷ್ಯಾಲಯ ಚಂದ್ರಿಕಾ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ರಚನೆಯ ಯೋಜನೆಯು ಮಂಡಲ ಅಥವಾ ಗ್ರಿಡ್ ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಂಡಲದ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತೆರೆದಿರುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಿಸದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.