cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ
ಆಂಧ್ರ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ
"తెలుఁగ దేల నన్న దేశంబు దెలుఁగేను తెలుఁగు వల్లభుండఁ దెలుఁ గొకండ యెల్ల నృపులగొలువ నెరుఁగ వే బాసాడి దేశభాషలందుఁ తెలుఁగు లెస్స " - శ్రీ ఆంధ్ర విష్ణు "TelugadElayanna, dESambu telugEnu ತೆಲುಗು vallaBhunDa telugokanDa yella nRpulu golva nerugavE ಬಸದಿ dESa BhAShalandu ತೆಲುಗು lessa " ಏಕೆ ಅಮುಕ್ತಮಾಲ್ಯದ ಆನ್ ಶ್ರೀ ಆಂಧ್ರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಬರೆದ ಮಾಡಬೇಕು ಉದ್ಧರಣ ಅರ್ಥ: "ತೆಲುಗು ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಏಕೆ ನೀವು ಕೇಳಲು ವೇಳೆ; ನಾನು ತೆಲುಗು (ಅಂದರೆ, Teluguland ಸೇರಿರುವ) ಮತ್ತು Telugus ರಾಜ ತೆಲುಗು ಸ್ಟಫ್ (TelugO ಕಂದ) ಅಭಿನಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಾಷೆ ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು, ಅದಕ್ಕೆ.. ನೀವು ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಮಾತನಾಡುವುದು. "
ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ
ಕೃಷ್ಣದೇವ ರಾಯ ತಮಿಳು ಕವಿ ಹರಿದಾಸ ಪೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೇಗ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. [13]
ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಸತಿರ್ಥ Bhedo-jjivana, ತಾತ್ಪಾರ್ಯ-ಚಂದ್ರಿಕಾ, ನ್ಯಾಯಮಿತ್ರ (ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೆಲಸ) ಮತ್ತು ತರ್ಕ-ತಾಂಡವ ಬರೆದರು. ಕೃಷ್ಣದೇವ ರಾಯ ಸ್ವತಃ ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮದಾಲಸ ಚರಿತ, Satyavadu Parinaya ಮತ್ತು ರಸಮಂಜರಿ ಮತ್ತು ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. [14] [15] [16]
ಈ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಉಮ್ಮತ್ತೂರಿನ ಮುತ್ತಿಗೆ-ಸಾ.ಶ.1513 ಉಮ್ಮತ್ತೂರಿನ ನಾಯಕ ಗಂಗರಾಜನು ವಿಜಯನಗರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದನು. ಕೃಷ್ಟದೇವರಾಯನು ಪೆನುಗೊಂಡವನನ್ನು ಗೆದ್ದು ಉಮ್ಮತ್ತೂರು ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. ಈ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
ವರ್ಗ:ಅರಸರು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕಿರುವ ಲೇಖನಗಳು
ತಿಪಟೂರು
ತಿಪಟೂರು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ. ಇದು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು ತನ್ನ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ತುಮಕೂರಿನಿಂದ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ, ಮತ್ತು ಹಾಸನದಿಂದ ೬೫ ಕಿ.ಮೀ,ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೨೦೬ (ಬೆಂಗಳೂರು-ಹೊನ್ನಾವರ) ಈ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಪಟೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ( ತುರುವೇಕೆರೆ ತಾ, ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ತಾ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿರುವ ಚನ್ನರಾಯ ಪಟ್ಟಣ ತಾ, ಅರಸೀಕೆರೆ ತಾ) ಕಲ್ಪತರು ನಾಡು ಎಂದು ಸಂಭೋದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ತಿಪಟೂರು ಹೆಸರು ಬರಲಿಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ಅಣತಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ನೊಣವಿನಕೆರೆ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ನೊಳಂಬ ರಾಜರಿಗೆ ಪಟ್ಟಕಟ್ಟಿದ್ದು. ಮೂರು ರಾಜರಿಗೆ ಪಟ್ಟಕಟ್ಟಿದ ತ್ರಿಪಟ್ಟದೂರು ಬರುಬರುತ್ತಾ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ತಿಪಟೂರು ಎಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ತಿಪಟೂರು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಪತರು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ ಬಹಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ತಿಪಟೂರಿಗೆ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಳೇಪಾಳ್ಯ ಗ್ರಾಮವು ನೇಕಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿರುವ ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತೀ ಶ್ರಾವಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು ದೇವಾಲಯಗಳ ಗ್ರಾಮ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಭೂಗೋಳ
ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಸೀಕೆರೆ ಮತ್ತು ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ. ಗುಬ್ಬಿ ಮತ್ತು ತುರುವೇಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳೂ ತಿಪಟೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 830.1 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. (320.5 ಚ. ಮೈ.) ; ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨,೨೨,೭೪೯ (೨೦೧೧) ತಿಪಟೂರು, ಕಿಬ್ಬನಹಳ್ಳಿ, ನೊಣವಿನಕೆರೆ, ಹೊನ್ನವಳ್ಳಿ- ಇವು ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೋಬಳಿಗಳು, ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ತಿಪಟೂರು ನಗರವೂ 216 ಗ್ರಾಮಗಳೂ ಇವೆ. ತಿಪಟೂರು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೮೬೧ ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ೧೩° ೧೫' ಉ. ಹಾಗೂ ೭೬° ೨೮' ಪೂ. ಅಕ್ಷಾ೦ಶದಲ್ಲಿದೆ.
ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ತಿಪಟೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯಲೆಯಾಗಿ ಏರಿಳಿಯುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೋಳು ಕೋಡುಗಳ ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಜಲವಿಭಾಗ ರೇಖೆ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉನ್ನತ ಶಿಖರಗಳು ಎರಡು. ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಶಿಖರದ ಎತ್ತರ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 3,125 ಅಡಿ; ಚೌಡನಹಳ್ಳಿ ಶಿಖರದ ಎತ್ತರ 2,665 ಅಡಿ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ನದಿಗಳಾಗಲಿ ಹೊಳೆಗಳಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿಯ ನೆಲ ಬಹಳ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 615.2 ಮಿ.ಮೀ. ಇಲ್ಲಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಬಹಳ ಅಲ್ಪ. ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು. ಕಂದು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣುಗಳಿವೆ. ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನ ನೆಲ ಬಲು ಕಡಿಮೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ನೆಲವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮಣ್ಣು ಅಷ್ಟೇನೂ ಫಲವತ್ತಾದ್ದಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೊರಜುಗಲ್ಲು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣೂ ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಕಂದು ಮಣ್ಣೂ ಇವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ 1,00,060 ಎಕರೆ ನೆಲ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು. 25,000 ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ ಮರಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣಿದೆ. 2,500 ಎಕರೆ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನ ನೆಲ, 39,500 ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣಿದೆ. 22,000 ಎಕರೆ ನೆಲ ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣಿನದು.
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ
ತಿಪಟೂರು, ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೆಸರು ವಾಸಿಯಾದ ಊರು,ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡದಾದ ಕೊಬ್ಬರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ತಾಲೂಕಿನ ಜನರು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಾವು ಬೆಳೆದ ಕೊಬ್ಬರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದು ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಮತ್ತು ಬುಧವಾರ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಊರುಗಳು ನೊಣವಿನಕೆರೆ, ಬೆಳಗರಹಳ್ಳಿ, ಆಲ್ಬೂರು, ಬಿಳಿಗೆರೆ,ಈಚನೂರು,ಬಜಗೂರು,ಹುಣಸೇಘಟ್ಟ,ದಸರೀಘಟ್ಟ, ಬಿದರೆಗುಡಿ, ಗೌಡನಕಟ್ಟೆ, ಚಿಕ್ಕಬಿದರೆ, ಹರಿಸಮುದ್ರ ಮಜರೆ ಗ್ರಾಮ ಮಾಚಕಟ್ಟೆ ಲಂಬಾಣಿ ತಾಂಡ್ಯ, ಸಾರ್ಥವಳ್ಳಿ, ಆಲೂರು, ಗೆದ್ಲೆಹಳ್ಳಿ, ಭೈರನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಟ್ಟು ನೆಲದಲ್ಲಿ 1965-66ರಲ್ಲಿ 1,10,562 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶ ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. 1,470 ಎಕರೆ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶ, 30,178 ಎಕರೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು 3,320 ಎಕರೆ ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ ಬೀಳು ನೆಲ. ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆದ ಜಮೀನಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 5,685 ಎಕರೆ (1965-66) ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯ ಕೆಳಗಿನ ನೆಲ 5.500 ಎಕರೆ. 185 ಎಕರೆಗಳಿಗೆ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ನೀರು ಒದಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ 1965-66 ರಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒದಗಿದ 153 ಕೆರೆಗಳೂ 320 ಬಾವಿಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ರಾಗಿ, ಬತ್ತ, ನವಣೆ, ಹುರುಳಿ, ಸೇಂಗಾ, ತೊಗರಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಿಪಟೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ತೆಂಗಿನ ಬೆಳೆಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಹೊನ್ನವಳ್ಳಿಯ ಬಳಿ ಬೆಳೆಯುವ ತೆಂಗು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ್ದೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ತೋಟಗಳಿವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪಶುಪಾಲನೆಯೂ ಉಂಟು. ತಿಪಟೂರು, ನೊಣವಿನಕೆರೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಿಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.
ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆ, ಮರಕೊಯ್ಯುವುದು, ಮರಗೆಲಸ, ಕಬ್ಬಿಣ ಕೆಲಸ, ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಬೂನು ತಯಾರಿಕೆ- ಇವು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ರೇಷ್ಮೆ, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನೇಯುತ್ತಾರೆ. ನೇಯ್ಗೆಯ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಉದ್ಯಮದ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳುಂಟು.
ಸಂಪರ್ಕ
ಬೆಂಗಳೂರು-ಅರಸೀಕೆರೆ ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗವೂ ಬೆಂಗಳೂರು-ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಹೆದ್ದರಿಯೂ ತಿಪಟೂರಿನ ಮೂಲಕ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ತಿಪಟೂರು ನಗರ ಒಂದು ಸಂದಿಸ್ಥಳ. ತಿಪಟೂರಿನಿಂದ ನೈಋತ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಲಿಂಗದಹಳ್ಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾಸನಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನುಗ್ಗಿಹಳ್ಳಿಯ ಮೂಲಕ ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಆಗ್ನೇಯದ ಕಡೆಗೆ ನೊಣವಿನಕೆರೆಯ ಮೂಲಕ ತುರುವೇಕೆರೆಗೂ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ. ತಿಪಟೂರು-ತುರುವೇಕೆರೆ ರಸ್ತೆ ಮಾಯಸಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿದು ಸಿರಾ-ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಹಳ್ಳಿ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊನ್ನವಳ್ಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ.
ಪ್ರವಾಸ
ತಿಪಟೂರಿನ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆರೆಗೋಡಿ-ರಂಗಾಪುರ ಸುಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀ ಶಂಕರೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಹಾಗು ರಂಗಾಪುರದ ಪರದೇಶೀಕೇಂದ್ರ ಮಠಕ್ಕೆ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮುನಿಯಪ್ಪನ ಆಲದಮರ ಮತ್ತೊ೦ದು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳ. ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ದದಾದ ಆಲದ ಮರವಿದೆ.ಇದರ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಮುನೆಶ್ವರರು ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದರೇ೦ದು ಪ್ರತೀತಿ.ವರ್ಷ್ಹಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ.ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ವಿಶೇಶವಾದದ್ದು.
ತಿಪಟೂರಿಗೆ ೧೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅರಳಗುಪ್ಪೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತೂ೦ದು ವಿಶೇಷ.ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ತಿಪಟೂರಿಗೆ ಐದು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಈಚನೂರು ಕೆರೆ ಇದ್ದು, ಬೃಹತ್ ಆಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವ, ಹಾರಾಡುವ ಸುಂದರ ನವಿಲುಗಳ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ತಿಪಟೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆನ್ನಾಯಕನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಶ್ರೀ ತ್ರಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಶ್ರೀ ಕೆಂಪಮ್ಮ ದೇವಿಯವರ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಏಳು ಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದುದಾಗಿದೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಯುಗಾದಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಮ್ಮನವರ ಜಾತ್ರೆಯು ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಸೌಲಭ್ಯಗಳು
ಇತರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಂತೆ ಇಲ್ಲಯೂ ವಿದ್ಯುತ್ತು, ಅಂಚೆ ತಂತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಶಾಲೆ ಕಾಲೇಜು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳೂ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇವೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಲಬೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವು. ಹೊನ್ನವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ತಿಪಟೂರಿನಿಂದ 5 ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕೆರೆಗೋಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಶಂಕರೇಶ್ವರನದು. ದೇವಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ಎರಡು ಸಿಂಹಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳುಂಟು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಬುದ್ಧ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ, ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೀರಶೈವ ಮಠವಿದೆ. ತಿಪಟೂರಿನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 16 ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ನೊಣವಿನಕೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಬೇಟೆರಾಯ, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಶಾಂತೇಶ್ವರ, ನೊಣಬೇಶ್ವರ, ಚಂದೇಶ್ವರ, ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗೌರೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ತಿಪಟೂರಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 5 ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗಪುರದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ 250 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು. ವಿಘ್ನಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು 1286ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ 3 ನೆಯ ನರಸಿಂಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಾಲಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇವೆ.
ಆಡಳಿತ
ತಿಪಟೂರು ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿಪಟೂರು ಅಲ್ಲದೆ ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ (ನೋಡಿ- ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ತುರುವೇಕೆರೆ (ನೋಡಿ- ತುರುವೇಕೆರೆ) ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ. ಉಪವಿಭಾಗದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 2,684.6 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 4,12,081 (1971).
ನಗರ
ತಿಪಟೂರು ನಗರ ತುಮಕೂರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ 73.6ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, ಉ.ಅ.13o 15' ಮತ್ತು ಪೂ.ರೇ, 76o32 ' ಮೇಲೆ, ಬೆಂಗಳೂರು - ಅರಸೀಕೆರೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 2,783 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೯,೫೪೨ (೨೦೧೧). ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಮೊದಲನೆಯದು ತುಮಕೂರು, ಹಲವು ರಸ್ತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜೆಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿನಗರ ಬಡಾವಣೆಗಳಿದ ಕೂಡಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ತಿಪಟೂರು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥಳ. ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬರಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ಸರಕುಗಳು. ಮುಂಬಯಿ, ದೆಹಲಿ, ಕಾನ್ಪುರ, ಮುಂತಾದ ದೂರದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಬ್ಬರಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಇಲ್ಲಿ ಸಂತೆ ನೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಗರಸಭೆ ಉಂಟು. ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳೂ ಹಿಂದೆ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಈಗ ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಕಲ್ಪತರು ಕಾಲೇಜೂ ಇವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತು, ಅಂಚೆ, ತಂತಿ, ದೂರವಾಣಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಪಶುವೈದ್ಯಶಾಲೆ ಮುಂತಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳುಂಟು.ನಗರಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆಯ ಮತ್ತು ಮರ ಕೊಯ್ಯುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳುಂಟು. ಇಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ, ತಿಪಟೂರಮ್ಮ, ಆಂಜನೇಯಸ್ವಾಮಿ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಕಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಕೂಡಿಯಾಟಂ
thumb| ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಕಲಾವಿದ ಕಪಿಲ ವೇಣು
ಕೂಡಿಯಾಟಂ ( Malayalam ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ ; IAST : kūṭiyāṭṭaṁ; lit. '   ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ಪುರಾತನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾದ ಕೂತ್‌ನ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.
ಮೂಲ
alt=Koodiyattam Performance.|thumb| ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ ಎಂದರೆ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ "ಸಂಯೋಜಿತ ನಟನೆ", ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೂತುಗಳ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೂತಂಬಲಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವಾಲಯದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ನಾಟಕವನ್ನು ಬಳಸುವ ಏಕೈಕ ಉಳಿದಿರುವ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಮೂಲವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ನೃತ್ಯ ಪೂಜಾ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಮತ್ತು ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತುಗಳೆರಡೂ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಪುರಾತನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕೂತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪಲ್ಲವ, ಪಾಂಡಿಯನ್, ಚೇರ ಮತ್ತು ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ತಂಜೂರು, ತಿರುವಿಡೈಮಾರುತೂರ್, ವೇದಾರಣ್ಯಂ, ತಿರುವಾರೂರ್ ಮತ್ತು ಒಮಾಂಪುಲಿಯೂರ್ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ತೇವರಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂದಂ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಗಾಯನದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಾ ಸೇವೆಗಳ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಕೃತಿಗಳ ಲೇಖಕರು ಎಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಚೋಳ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಉಪಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ರಾಜಸಿಂಹ ಎಂಬ ಪಲ್ಲವ ರಾಜನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸೋಧರಣಂ ನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಶಿವನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಚೇರ ಪೆರುಮಾಳ್ ರಾಜವಂಶದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜ ಕುಲಶೇಖರ ವರ್ಮ ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ ಅನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದನು, ವಿದುಷಕಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ನಾಟಕದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ರಚಿಸಿದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಸ್ವತಃ ಸುಭದ್ರಧನಂಜಯಂ ಮತ್ತು ತಪತಿಸಂವರಣ ಎಂಬ ಎರಡು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ತೋಳನ್ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ನೇಹಿತನ ಸಹಾಯದಿಂದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ನಾಟಕಗಳು ಈಗಲೂ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಭದ್ರನ ಆಶ್ಚರ್ಯಚೂಡಾಮಣಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಕಲ್ಯಾಣಸೌಗಂಧಿಕ, ಬೋಧಾಯನದ ಭಗವದಜ್ಜುಕ, ಹರಸನ ನಾಗಾನಂದ, ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾಸ ಬರೆದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಉಪಕರಣಗಳು
left|thumb|200x200px| ಮಿಜಾವು (ಮಿಜಾವು ಇಡಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಕೂಡಿಯಾಟಂನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಮಿಳವು, ಕುಜಿತಾಳಂ, ಎಡಕ್ಕ, ಕುರುಂಕುಝಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಖು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮಿಜಾವು, ಅಂಬಲವಾಸ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಜಾತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ನುಡಿಸುವ ತಾಳವಾದ್ಯವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಂಗ್ಯಾರಮ್ಮ ಕುಜಿತಾಲಂ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಿಂಬಲ್) ಅನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರದರ್ಶನ ಶೈಲಿ
right|thumb|227x227px| ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ ಗುರು ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ "ರಾವಣ" ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಅನ್ನು ಚಾಕ್ಯಾರ್‌ಗಳು (ಕೇರಳ ಹಿಂದೂಗಳ ಉಪಜಾತಿ ) ಮತ್ತು ನಂಗ್ಯಾರಮ್ಮ ( ಅಂಬಲವಾಸಿ ನಂಬಿಯಾರ್ ಜಾತಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ" ಎಂಬ ಹೆಸರು, ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನುಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು, ಮಿಜಾವು ಡ್ರಮ್ಮರ್‌ಗಳ ಬೀಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ನಟರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸದ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಒಬ್ಬ ನಟನನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.
ಮುಖ್ಯ ನಟ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಕೂತಂಬಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೂತು ಮತ್ತು ಕೂಡ್ಯಾಟ್ಟಂ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಮಹಿಳೆಯರು, ಇಲ್ಲೋಟಮ್ಮಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನಂಗ್ಯಾರಮ್ಮ ಅವರು ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ 12 ರಿಂದ 150 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಪುರಪ್ಪಡು, ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಟನು ನೃತ್ಯದ ನೃತ್ತ ಅಂಶದೊಂದಿಗೆ ಪದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಿರ್ವಾಹನಂ, ಅಲ್ಲಿ ನಟನು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ನಿರ್ವಾಹನಂ, ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ, ಇದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ನಿಜವಾದ ನಾಟಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹಂತದವರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅಂತಿಮ ಭಾಗವು ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಆಗಿದೆ, ಇದು ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಭಾಗಗಳು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ನಾಟಕಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೂಡಿಯಾಟಂನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪಾತ್ರಗಳು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು.
ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಸಮುದಾಯದ ಹಿರಿಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಯುವಕರಿಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು 1950ರ ವರೆಗೆ ಚಾಕ್ಯಾರರು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1955 ರಲ್ಲಿ, ಗುರು ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಕುಟಿಯಾಟ್ಟಂ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕಠಿಣ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ:
1962 ರಲ್ಲಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ವಿ.ರಾಘವನ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿನ ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗವು ಗುರು ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಅವರನ್ನು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಯಾಟಮ್‍ಗೆ ಮಾಡಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಕೇರಳದ ಹೊರಗೆ ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಅವರು ಅಭಿಷೇಕ, ಸುಭದ್ರಧನಂಜಯ ಮತ್ತು ನಾಗಂದ ನಾಟಕಗಳಿಂದ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಕೂಡಿಯಾಟಂ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. alt=Koodiyattam Performance.|thumb| ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ ಮುಖದ ಮೇಕಪ್ 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಮಾರಿಯಾ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಬೈರ್ಸ್ಕಿ, ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಯಾಟವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಕಲಿತ ಮೊದಲ ಚಾಕ್ಯಾರ್/ನಂಬಿಯಾರ್ ಆದರು. ಅವರು ಕಿಲ್ಲಿಕ್ಕುರುಸ್ಸಿಮಂಗಲಂನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುರುಕುಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.
ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರು
left|thumb|165x165px| ಗುರು ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ <i id="mwiQ">ಶೃಂಗಾರಂ</i> (ಕಾಮ) ಎಂಬ [[ರಸ(ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ)|ರಸ (ಭಾವನೆ).]] right|thumb|220x220px| ಸ್ವಪ್ನವಾಸವದತ್ತಂ ಕುಟಿಯಾಟ್ಟಂನಲ್ಲಿ ನಾಯಕ (ನಾಯಕ) ರಾಜ ಉದಯನ right|thumb|200x200px| ನೇಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗಿ ಮಧು
ನಿರಾಕರಿಸು
ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂತಂಬಲಗಳು ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವು ಕೇವಲ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ನಲವತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುಸಿತವು ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ನಂತರ, ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುಕುಲಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ UNESCO ಕರೆ ನೀಡಿದೆ. ಇರಿಂಜಲಕುಡದಲ್ಲಿರುವ ನಟನಕೈರಳಿ ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಗಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಥಕ್ಕಳಿ ಮತ್ತು ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ನೇಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಝಿಕ್ಕುಲಂನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕುಟಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲಾವಿದರಾದ ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಶಿವನ್ ನಂಬೂದಿರಿ (2007), ಪೈಂಕುಳಂ ರಾಮನ್ ಚಾಕ್ಯಾರ್ (2010) ಮತ್ತು ಪೈಂಕುಳಂ ದಾಮೋದರ ಚಾಕ್ಯಾರ್ (2012) ಅವರಂತಹ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ
right|thumb| ಮತ್ತವಿಲಾಸಂ, ಕೊಟ್ಟಿಯೂರ್ ನಂತಹ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದ ಮಣಿ ದಾಮೋದರ ಚಾಕ್ಯಾರ್.
ಗೊಂದಲಿಗರು
ಗೊಂದಲಿಗರು - ಅಂಬಾಭವಾನಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಹಾಕುವ ಜನರನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಜನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದವರು. ಜಮದಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿ ರೇಣುಕ ಈ ಪಂಗಡದವರ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇವರು ಶಿವಾಜಿಯ ಗೂಢಚಾರರಾಗಿ, ಭಿಕ್ಷುಕರಂತೆ ವೇಷಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಬಿಜಾಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಇವರು ತಮ್ಮ ವೇಷವನ್ನೇ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.
ಗೊಂದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೋತ್ರಗಳಿವೆ : ಸ್ವಗೋತ್ರ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಗೋತ್ರ. ಸ್ವಗೋತ್ರದ ಗುಂಪು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಧಾನಗಾರ, ಮರಾಠಾ, ಕಂಭಾರ, ಕದಮ್ರಾಮ್, ರೇಣುಕ್ರಾಮ್, ಮಾಲಿ, ಅಕರ್ಮಾಸೆ - ಎಂಬ ಎಂಟು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ. ಭಿನ್ನ ಗೋತ್ರ ಪವಾರ್, ಗಾಯಕವಾಡ ಮೊದಲಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ.
ಬಟ್ಟೆ ಬರೆ
ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಉಡುಗೆತೊಡುಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು. ಅಂಗಿ ಇಲ್ಲವೆ ಜುಬ್ಬ, ಕಚ್ಚೆಪಂಚೆ ಇಲ್ಲವೆ ಪೈಜಾಮ, ತಲೆಗೆ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ಅಡಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀಳವಾದ ಬಟ್ಟೆರುಮಾಲು (ಮುಂಡಾಸು) ಇಲ್ಲವೆ ಟೋಪಿ, ಕೈಬೆರಳಲ್ಲಿ ಉಂಗುರ, ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದಸರ ಇರುವುದುಂಟು. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಾದಾ ಸೀರೆ ರವಿಕೆ ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಂಗಸರು ಕಚ್ಚೆ ಹಾಕುವುದು ರೂಢಿ. ಇವರ ಆಭರಣಗಳು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದವು. ತಲೆಗಂಟಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಗಜರ; ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ನತ್ತು; ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬುಗುಡಿ; ಕೆಳಗೆ ಹೂ; ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿನ ಸರ, ಚಪ್ಪಲ ಹಾರ, ಬೋದುಮಾಳ, ತಾಂಡಳೀಪುರ್, ಪುತ್ಥಳೀಸರ, ತಾಳಿ ಸಾಮಾನು, ಕೋಯಿ, ವಜ್ರಟಿಕ್ಕಿ; ಗೆಜ್ಜೆಟಿಕ್ಕಿ; ತೋಳಿಗೆ ತೋಳುಬಂದಿ, ಪಾಟ್ಲಿ, ಬಿಲ್ವರ್, ಬಳೆ; ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಡಾಬು; ಕಾಲಿಗೆ ತೋಡೆ, ಪೈಜಾಮ್, ಕಾಲುಂಗುರ, ಕಾಲುಮಚ್ಚಿ ಗೇಂಡು.
ದೇವತೆ
ಅಂಬಾಭವಾನಿ (ತುಳುಜಾಭವಾನಿ) ಇವರ ಕುಲದೇವತೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ತುಳಜಾಪುರ ಈ ದೇವತೆಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನ.
ಗೊಂದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಕ್ತಿದೇವತೆಯೊಂದುಂಟು. ಸಟವೈ ಎಂದು ಅದರ ಹೆಸರು. ಮಗುವಿನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಬರೆಯಲಿ ಎಂದು ಆ ದೈವವನ್ನು ಪುಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು
ಮಗು ಜನನವಾದ ಐದು ದಿನಕ್ಕೆ ಆಚರಿಸುವ ಪುಜೆಗಳನ್ನು ಐದ್ಪೀಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದಿನ ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಹಾಕುವುದು, ಹೆಸರಿಡುವುದು, ಜೋಗುಳ ಹಾಡುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಲಗ್ನವಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮೈನೆರೆದಾಗ ಅವಳ ಪತಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಎರಚುವುದು (ರಂಗು ಹಲ್ತಾತ್) ಉಂಟು. ಮಕರ (ಮೈನೆರೆದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೂಡಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಗುಡಿಸಲು) ಬಿಟ್ಟು ಹೆಣ್ಣು ಹೊರಗೆ ಬರುವತನಕ ಗಂಡಿನ ಮೈಮೇಲೆ ಬಣ್ಣ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ರಂಗು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ಇವರಲ್ಲಿ ಲಗ್ನವಾಗುವಾಗ ವೀಳ್ಯದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಲಗ್ನದ ದಿನವನ್ನು ಗೊತ್ತುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಲಗ್ನ ಇವರಲ್ಲಿ ಉಂಟು. ಮೊದಲ ದಿನ ಹಸುರು ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿರುವವರಿಗೆ ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಹೆಬ್ಬೆಟ್ಟು ಗಾತ್ರದ ನಾಮ ಬಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಳ ಬೆರೆಸಿದ ಅಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಕೈಗೂ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಂತ್ರ ಹೇಳುತ್ತ ತಾಳಿ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎರಡನೆಯ ದಿನ ಸೊಲಿಗೆ ನೀರಿನ ಸ್ನಾನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ನಾನ ಆದಮೇಲೆ ಮೈ ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಚಂಡಾಡುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಚಂಡುಗಳು ಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪಿನಿಂದ ಆದವು. ಉಳಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮಾಮೂಲಿನಂತೆ.
ಗೊಂದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಜಗಳವಾದರೆ ಫಿರ್ಯಾದಿ ಓಣಿಯ ಜನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಪಂಚರು ಸೇರಿ ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಕೂರುತ್ತಾರೆ. ಏನಿದ್ದರೂ ಆ ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮುಂದೇ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಬೇಕು. ಕೋರ್ಟಿಗೆ ಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಅಪರೂಪ. ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಂಡ ಕೊಡದವರಿಗೆ ಇವರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಥಾನವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗೊಂದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಲಗ್ನವಾದವರು ಮಾತ್ರ ಹೆಣ ಹೊರುವ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಲಗ್ನವಾದವರು ಸತ್ತರೆ ಎಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದವರಿದ್ದರೂ ಸುಡುತ್ತಾರೆ. ಲಗ್ನವಾಗದೆ ಸತ್ತ ಹೆಣವನ್ನು ಎಕ್ಕದ ಗಿಡದೊಂದಿಗೆ ಲಗ್ನಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಲಗ್ನವಾಗದ, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಸತ್ತರೆ ಅಂಥವರನ್ನು ಹುಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು ಸತ್ತರೆ ಮೊರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ಅವನ್ನು ಒಯ್ದು ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೂಳುತ್ತಾರೆ.
ಎಲ್ಲ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಇವರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬಗಳೂ ಇವರಲ್ಲಿ ಉಂಟು. ಈ ಎರಡು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವ ವೇಷಕ್ಕೆ ಸೋಂಗು ತೆಗೆಯುವುದು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಣ ಸಂಪಾದನೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪುಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಷಾಢದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಶ್ರಾವಣದ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದುರ್ಗವ್ವನ ಹಬ್ಬ ಇವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದುದು.
ಗೊಂದಲ
ಗೋಂಧಳಿ, ಗೊಂದಲಿ ಎಂಬುವು ಗೊಂದಲ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಇತರ ರೂಪಗಳು.
ಗೊಂದಲ ಹಾಕುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಬಾಭವಾನಿಯ ಮುಂದೆ. ದೇವಿಯ ಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ಅದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮದುವೆ ಮುಂತಾದ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಬಾಭವಾನಿಯ ಒಕ್ಕಲವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಹಾಕಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಉಂಟು. ಗೊಂದಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನೆಲದ ಮೇಲಿದ್ದ ಸಂಬಾಳ (ಜೋಡಿ ತಬಲಗಳು) ಹೆಗಲೇರುತ್ತದೆ. ಚೌಡಿಕೆ ಶ್ರುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪತ್ತ ಕೈ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮುಂಡಾಸು ಕಚ್ಚೆಗಳು ಬಿಗಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೊದಲು ಬರುವ ಸ್ವರವೇ ಚೌಡಿಕೆಯದು. ಈ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಪತ್ತ ಹಾಕುವವನೇ ಕಥೆಗಾರ. ಗಣಪತಿ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಗೊಂದಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ದೇವೀಸ್ತೋತ್ರ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ನಾನಾಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರಾದರೂ ಮರಾಠಿ ಬಳಕೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ಗೊಂದಲದ ಲಾವಣಿಗಳು ವೀರರಸ ಪ್ರಧಾನವಾದವು. ಅನೇಕ ದೇಶಭಕ್ತರ ಕಥೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಭಕ್ತರು ಮೈಮರೆತು ಕುಣಿಯುವ ನೃತ್ಯ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿಯಾದುದು. ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸ್ವರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗೊಂಡಿತು ಎಂದವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮೇಳ ಬೆಳಕು ಹರಿಯುವ ತನಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ ಕಥೆಯ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ, ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ಹಾಡುವ ಲಾವಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಗೊಂದಲಿಗರಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಟಾಗುವ ಮುನ್ನ ಅವರು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಹೀಗೆ ಇದ್ದವು; ಐವತ್ತು ಅರವತ್ತು ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಬಟ್ಟೆಯ ಮುಂಡಾಸು, ಕಾಲತನಕ ಇರುವ ಉದ್ದನೆಯ ಅಂಗಿ, ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕತ್ತರಿ ಆಕಾರದ ಕವಡೆಪಟ್ಟಿಗಳು, ಕವಡೆಪಟ್ಟಿಗಳ ನಡುವೆ ದೇವೀವಿಗ್ರಹ, ನಡುವಿಗೆ ಕವಡೆಪಟ್ಟಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ. ಈಗಲೂ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವೇಷದಲ್ಲೇ ಗೊಂದಲ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ವೇಷದಲ್ಲೇ ಗೊಂದಲ ನಡೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ವಸತಿಯ ಪ್ರದೇಶ
ಬಹುಪಾಲು ಗೊಂದಲಿಗರು ಈಗ ಬಿಜಾಪುರ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಧಾರವಾಡ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಬಿದರೆ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ.
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವಟ ಪೂರ್ಣಿಮಾ
ವಟ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ( वट पूर्णिमा, vaṭapūrṇimā, ವಟ ಸಾವಿತ್ರಿ ವ್ರತ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೇಪಾಳ, ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಕುಮಾವ್, ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಚರಿಸುವ ಹಿಂದೂ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು (ಹುಣ್ಣಿಮೆ) ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ( ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇ-ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ), ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆ ಆಲದ ಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ದಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಸಾವಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಾನರ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ..
ಇತಿಹಾಸ
ದಂತಕಥೆಗಳು ಮಹಾಭಾರತದ ಯುಗದ ಕಥೆಗಿಂತ ಹಿಂದಿನವು. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ರಾಜ ಅಶ್ವಪತಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಾಲವಿ ಮಗನನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ದೇವರು ಸಾವಿತ್ರನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮಗಳು ಜನಿಸುವಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಗುವಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಹುಟ್ಟಿ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಸಾವಿತ್ರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡುತ್ತಾರೆ. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Barsait.jpg/220px-Barsait.jpg|thumb| [[ಪುರಾಣಗಳು|ಪುರಾಣಗಳ ೧೪ ನೇ ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಟ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ವ್ರತದ ವಿಧಾನ. ]] ಅರಮನೆಯ ಅಂದ ಆನಂದಗಳನ್ನು ನೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಬಾಲೆ ಸಾವಿತ್ರಿ, ಆಟವಾಡುತ್ತ ವಿದ್ಯೆಕಲಿಯುತ್ತ ನೋಡುನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೊಡ್ಡವಳಾಗಿಯೇಬಿಟ್ಟಳು. ಅಶ್ವಪತಿಯು ಅವಳ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ. ಪಕ್ಕದರಾಜ್ಯದ ದ್ಯುಮತ್ಸೇನ ಎಂಬ ಅರಸನ ಮಗ ಸ್ಫುರದ್ರೂಪಿ ತರುಣ ಸತ್ಯವಾನನನ್ನು ಸಾವಿತ್ರಿಯು ವರಿಸಿದಳು..
ವಿವಾಹದ ತಯಾರಿಗಳೆಲ್ಲ ನಡೆದಿರಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ತ್ರಿಲೋಕಸಂಚಾರಿ ನಾರದಮಹರ್ಷಿಗಳು ಘೋರವಾದ ಮತ್ತು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾದ ಸುದ್ದಿಯೊಂದನ್ನು ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಬಳಿ ಹೇಳಿದರು - ಅದೇನೆಂದರೆ, ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿಯಾಗುವ ದಿನವೇ ಸತ್ಯವಾನ ಅಸುನೀಗಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳುವರು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅಶ್ವಪತಿಗೋ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ, ಕಳವಳ ಉಂಟಾಯಿತು. ಸತ್ಯವಾನನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯಾರನ್ನಾದರೂ ವರಿಸುವಂತೆ ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಧವಿಧದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಹೇಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನವನು ಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ಸಾವಿತ್ರಿಯದು ಅಚಲ ನಿರ್ಧಾರ, ಏನೇ ಆದರೂ ತಾನು ಸತ್ಯವಾನನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗುವವಳು ಎಂಬುದೊಂದೇ ಮಾತು, ಕೊನೆಗೂ ಬೇರೆ ಉಪಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಗಳ ವಿವಾಹಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಅಶ್ವಪತಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಅವಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟ
ಸಾವಿತ್ರಿಯ ದುರಾದೃಷ್ಟ ಆವಾಗಲೇ ಆರಂಭವಾಯಿತೇನೊ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸತ್ಯವಾನನ ತಂದೆ ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಶತ್ರುಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಅಶ್ವಪತಿಯಷ್ಟೇ ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದವನಾದರೂ ಇದೀಗ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಯ ಸಂದಿತ್ತು, ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಂಧತ್ವವೂ ಇತ್ತು. ರಾಜ್ಯಕಳೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆ ಮುದಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಈ ನವವಿವಾಹಿತ ಜೋಡಿ ಸೇರಿ ಬದುಕನ್ನು ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅಷ್ಟಾದರೂ ಸಾವಿತ್ರಿ ಮಾತ್ರ ನಗುಮುಖದಿಂದಲೇ ಗಂಡ ಮತ್ತು ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗಂಡ ಸಾಯಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಕಠೋರಸತ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಸಂತೃಪ್ತಭಾವದಿಂದಲೇ ದಿನ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ದುಗುಡ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಗಳನ್ನೆಂದೂ ಅವಳು ಯಾರೆದುರೂ ತೋರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ದಿನಗಳು ಉರುಳಿ ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದು ಇನ್ನೇನು ನಾರದರು ಹೇಳಿದ್ದ ಗಡುವಿಗೆ ಮೂರೇ ದಿನ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದುವು. ಸಾವಿತ್ರಿ ಆಗಲೂ ಧೃತಿಗೆಡಲಿಲ್ಲ. ಮೂರು ದಿನವೂ ಅನ್ನಾಹಾರ ನಿದ್ರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರದಿಂದ ಸತ್ಯವಾನನ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆಂದು ಪಣತೊಟ್ಟಳು. ದೇವರ ಮೇಲೆ ಭಾರಹಾಕಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಕೊನೆಗೂ ಬಂದೇ ಬಿಟ್ಟಿತು ಆ ದಿನ. ಸತ್ಯವಾನ ಎಂದಿನಂತೆ ಅವತ್ತೂ ಕಟ್ಟಿಗೆ ತರಲು ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟ. ತಾನೂ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವೆನೆಂದು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಳು.
ಒಂದಿಷ್ಟು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಟ್ಟುಮಾಡಿ ಆಗಿತ್ತಷ್ಟೆ, ಆಗಲೇ ಸತ್ಯವಾನ ತನಗೇಕೋ ಸಂಕಟವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತೇನೆಂದ. ಆ ಸತಿ-ಪತಿಯರು ಆಗ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಲದಮರದ ಕೆಳಗಡೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತ ಸಾವಿತ್ರಿ ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ತಲೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಮಲಗುವಂತೆ ಸತ್ಯವಾನನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಏಕಾಏಕಿ ನಿಸ್ತೇಜನಾದ ಸತ್ಯವಾನ ಒಂದುರೀತಿ ನರಳಲಾರಂಭಿಸಿದ. ನಿಗದಿತ ವೇಳೆಗೆ ಅವನ ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿ ಹಾರಿಹೋಗುವುದಕ್ಕೂ ಆಗ ಅಲ್ಲೊಂದು ಕರಾಳ ಆಕೃತಿ ಗೋಚರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸರಿಯಾಯಿತು. ಅದು ಬೇರಾರೂ ಅಲ್ಲ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯಮಧರ್ಮರಾಯ!
ಸಾವಿತ್ರಿಯ ನಿರ್ಮಲ ನಿಸ್ಪೃಹ ನಿರ್ವ್ಯಾಜ ಪತಿಭಕ್ತಿಯೆದುರು ಯಮ ಕುಬ್ಜನಾದ. ಆಕೆಯ ಅಚಲಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕಂಡು ಮಮ್ಮಲಮರುಗಿದ. ಯಾವ ಆಲದ ಮರದ ಬುಡದಿಂದ ಸತ್ಯವಾನನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡುಹೋಗಿದ್ದನೋ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಮರಳಿ ಅವನ ಮೃತಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಪತಿಯೇ ಪರದೈವವೆಂದು ನಂಬಿದ ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ಮನಸಾರೆ ಹರಸಿದ ಯಮ ನೂರುಕಾಲ ಬಾಳುವಂತೆ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ.
ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡವನಂತೆ ಎದ್ದು ಕುಳಿತ ಸತ್ಯವಾನ, ಇದೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತೋ ಎಂದು ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ. ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಕಳೆದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದಿರ ಪೂರ್ವದಂಚಿನಲ್ಲಿ ಇಣುಕಿ ಈ ಅಪೂರ್ವಚಮತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಹಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದ. ಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಯ್ಯುವುದು ತಡವಾಯಿತೆಂದು ಲಗುಬಗೆಯಿಂದ ಮನೆಯತ್ತ ಮರಳಿದ ಸತ್ಯವಾನ-ಸಾವಿತ್ರಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು ಸಂತಸದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಅಲ್ಲದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಶತ್ರುಗಳು ಪರಾರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯಭಾರಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕೆಂದು ಅದಾಗಲೇ ದೂತನೊಬ್ಬ ಅವರನ್ನು ಕರೆದಾಗಿತ್ತು! ಸಾವಿನಮನೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಮರಳಿದ ಮಗ ಸತ್ಯವಾನ, ಸಾವನ್ನೇ ಜಯಿಸಿದ ಸೊಸೆ ಸಾವಿತ್ರಿ; ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರೂ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಪರಿಪಾಲಯಂತಾಂ ನ್ಯಾಯೇನ ಮಾರ್ಗೇಣ ಮಹಿಂಮಹೀಷಾಂ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಃ ಶುಭಮಸ್ತುನಿತ್ಯಂ ಲೋಕಾಃ ಸಮಸ್ತಾಃ ಸುಖಿನೋ ಭವಂತು... ಎಂದು ಆನಂದವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.
ಹಬ್ಬ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Vat_Purnima_image_by_Raju_Kasambe_DSCN6393_07.jpg/220px-Vat_Purnima_image_by_Raju_Kasambe_DSCN6393_07.jpg|right|thumb| ವಟ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಲದ ಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ದಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಟ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಎಂದರೆ ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಎಂದರ್ಥ. ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹಬ್ಬದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜ್ಯೇಷ್ಟ (ಮೇ-ಜೂನ್) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ೧೩, ೧೪ ಮತ್ತು ೧೫ ನೇ ದಿನಗಳು ಈ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಲದ ಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವೇಗ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ
ವಟ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಾವಿತ್ರಿಯಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡನಿಗಾಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಟ (ಆಲದ) ಮರ, ಸಾವಿತ್ರಿ, ಸತ್ಯವಾನ್ ಮತ್ತು ಯಮರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಧ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಂಪತಿಗಳ ಚಿನ್ನದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿನ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳು ( ಪಠಣ ) ಮತ್ತು ವಟ ಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಆಲದ ಮರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರದ ಕಾಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ದಾರವನ್ನು ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅನುಸರಣೆಯು ಪತಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಉಪವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು "ಜನ್ಮ ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೋ" (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: "ಬಿಕಮ್ ಎ ಸಾವಿತ್ರಿ") ನೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಅವರ ಪತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಬಿ.ಎ.ಗುಪ್ತೆ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದಿನ ಪುರಾಣವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲು ಪೌರಾಣಿಕ ಉದ್ಧರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸತ್ಯವಾನ್ ಮತ್ತು ಸಾವಿತ್ರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿವಾಹದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಮರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಂಶಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಟ ಮರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹಬ್ಬವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಉತ್ತಮವಾದ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದಿನವು ಯಾವುದೇ ಐದು ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಏಳು ಬಾರಿ ಆಲದ ಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಿಳಿ ದಾರವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಇಡೀ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಆಚರಣೆಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
೧೭೦೬
ವರ್ಷ ೧೭೦೬ (MDCCVI) ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಶುಕ್ರವಾರ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
ಮರಣ
ವರ್ಗ:೧೭೦೬
೧೭೦೭
ವರ್ಷ ೧೭೦೭ (MDCCVII) ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಶನಿವಾರ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
ಮರಣ
ವರ್ಗ:೧೭೦೭
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲಿಯನ್ (castellano) ಸ್ಪೇನ್ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೂಲದ ಒಂದು ರೊಮಾನ್ಸ್ ಭಾಷೆ. ಇಂದು ಇದು ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ೨೧ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ೬ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ರೊಮಾನ್ಸ್ ಭಾಷೆಗಳು ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು
ಗೊದಮೊಟ್ಟೆ
ಗೊದಮೊಟ್ಟೆ ಎಂದರೆ ಉಭಯಚರಗಳಾದ ಕಪ್ಪೆಗಳ ಲಾರ್ವಾ ಹಂತದ ಬಾಲವುಳ್ಳ ಜಲಚರ ಮರಿಗಳಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಕಿವಿರುಗಳ ಮೂಲಕ ಉಸಿರಾಡುತ್ತವೆ.
ವಿವರಣೆ
ಎಲ್ಲಾ ಉಭಯಚರಗಳ ಜೀವನ ಚಕ್ರವು ಭ್ರೂಣ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯಂತರವಾಗಿರುವ ಲಾರ್ವಾ ಹಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಕಪ್ಪೆಗಳ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಮೃದುವಾದ ಪಾಚಿ, ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಸ್ಯವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಕಪ್ಪೆಗಳ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಪಾರ್ಶ್ವವಾಗಿ ಸಂಕುಚಿತ ಬಾಲ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಕಿವಿರುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲು ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದಾಗ, ಕಪ್ಪೆಗಳ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಕಿವಿರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. right|thumb|ಹತ್ತುದಿನಗಳ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆ
ಮಾನವ ಉಪಯೋಗ
ಕೆಲವು ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪೆರು ದೇಶದಲ್ಲೂ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಬಳಕೆ ಇದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವರ್ಗ:ಉಭಯವಾಸಿಗಳು
ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
360px|thumbnail|ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶ್ಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕದಂಬರ ನಿರ್ಮಿತ ಶ್ರೀ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೈಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.ಇದು ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ಶತಮಾನಗಳ ವಿವಿಧ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗಮವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಎಲ್ಲ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯ ಹೊಂದಿದೆ.ಗುಡಿಯ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಹನ್ನೊಂದು ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರ ಮೂರ್ತಿಗಳು,ಹನ್ನೆರೆಡು ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನು ಅವರವರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ,ಆಯುಧ,ಹಾಗೂ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದು ನೋಡಲು ಲಭ್ಯವಿರುವುದು ಇದೊಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ.ದೇವಾಲಯದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ೪೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ದೀಪಸ್ತಂಭ,ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಗಳು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.ಕದಂಬರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕದಂಬ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಉಪನಾಗರ ಶೈಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರವನ್ನು 'ಕದಂಬವಿಮಾನ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಾಗರ ಬೌದ್ಧ ಪ್ರಸ್ತಾನದ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಈಗ ಆರ್ವಾಚೀನ ಆಕಾರವನ್ನು ತಳೆದಿದೆ.ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕಂಬ,ಕೂಡುಕಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾದ ಸುಖನಾಸಿನಿ,ಮುಖಮಂಟಪ,ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು.೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಐದು ಹೆಡೆಗಳ ನಾಗರ ಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲೆ ಶಾಸನ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ
ಶ್ರೀ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ೫.೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು,ಲಿಂಗದ ಶಿಲೆಯು ಜೇನು ತುಪ್ಪ(ಮಧು)ದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.ಅಂತೆಯೇ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೆಸರು.ಇಂತಹ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಅತಿವಿರಳ. thumbnail|left|ಪೂಜಾಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ
ಮಾಯಾದೇವಿ ನಾಟ್ಯಮಂಟಪ
ಗುಡಿಯ ಮುಖಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಮಂಟಪವಿದೆ.ಮಮಕಾರ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಮಾಯಾದೇವಿ ಶಿವನನ್ನೇ ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಾಟ್ಯಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭುವು ಮದ್ದಳೆಕಾರನಾಗಿ ಬಂದು ಮದ್ದಳೆ ನುಡಿಸಿ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದು ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.ಈ ಮಂಟಪದ ದುಂಡಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ,ತಲೆ ಕೆಳಗಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹ
ನಾಟ್ಯಮಂಟಪದ ಎದುರು ೭.೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬೃಹತ್ ನಂದಿ ಇದೆ.ಇದು ಹಾನಗಲ್ ಕದಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ.ಈ ನಂದಿಯು ಎಡಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಎದುರಿಗೆ ಶಿವನನ್ನು ಬಲಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಪಾರ್ವತಿ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದೆ.ನಂದಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನುಣುಪಾದ ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಕಲ್ಲು ಮಂಚ
ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನಮಂಚವು ಗ್ರೆನೈಟ್ ಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿದೆ.ಇದು ಹತ್ತು ತುಂಡು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದುದಾಗಿದೆ.ಇದು ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಇದರ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಗಿಳಿ,ಸಿಂಹಗಳು,ಆನೆಗಳು,ಛಾವಣಿಯ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.ಸೋಂದೆಯ ರಘುನಾಥ ನಾಯಕನು ೧೬೨೮ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಧುಕೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
ಅರ್ಧಗಣಪತಿ
ಗುಡಿಯ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಅನನ್ಯವಾದ ಅರ್ಧಗಣಪತಿಯ ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ.ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಧಭಾಗ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಅರ್ಧಾಂಗಿಯಿಲ್ಲದೇ ನಿಂತಿರುವ ಏಕದಂತನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.
ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಶುಕನಾಸಿ,ಮುಖಮಂಟಪಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಪಥದ ಎಡಗಡೆ ಇರುವ ಮಹಾವರಣಭಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಎಂಟು ಮೂರ್ತಿ ಪತ್ನಿ ವಾಹನ ಸಮೇತರಾಗಿ ಆಯಾ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇಂದ್ರ,ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿ,ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಯಮ,ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರಋತಿ,ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವರುಣ,ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ವಾಯು,ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕುಬೇರ,ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಈಶಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದರ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುರಂಗ,ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ,ವರದೇಶ್ವರ,ಹಾವಳಿ ಮಧುಕೇಶ್ವರ,ಅಮೃತೇಶ್ವರ,ಕೇದಾರೇಶ್ವರ,ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆ,ಚಿಂತಾಮಣಿಯರ ಪಟ್ಟಿ,ನರಸಿಂಹದೇವರ ಗುಡಿ,ವೆಂಕಟರಮಣ,ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣ-ಸೀತೆ,ದತ್ತಪಾದುಕೆ,ದುಂಡಿರಾಜ,ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ,ಬಸಲಿಂಗೇಶ್ವರ,ಸೂರ್ಯ,೨ನೇ ಶತಮಾನದ ೫ ಹೆಡೆಯುಳ್ಳ ಆದಿಶೇಷ,ಕೇಶವ,ಉತ್ತರದ್ವಾರ,ಪೂರ್ವದ್ವಾರ,ಚೌಡೇಶ್ವರಿ,ದುರ್ಗೆ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಗುಡಿ,ಸಾಕ್ಷಿ ಗಣಪತಿ,ಚಂಡೇಶ್ವರ,ಕಡಲೆ ಮಾರುತಿ,ಕಬ್ಬು ಮಾರುತಿ,ವೀರಭದ್ರ,ಸದಾಶಿವ,ಕದಂಬೇಶ್ವರ,ತಿಥಿಕಂಠೇಶ್ವರ ಗುಡಿಗಳಿವೆ.
ಮನ್ಮಹಾಸ್ಯಂದನ ರಥೋತ್ಸವ
ರಥೋತ್ಸವ ಬನವಾಸಿಯ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲೊಂದು.ಕಳೆದ ೩೮೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿನಗಳಂದು ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಈ ಉತ್ಸವ ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವವೂ ಹೌದು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಾಲಂಕೃತವಾದ ಮಧುಕೇಶ್ವರ,ಪಾರ್ವತಿ ಜೊತೆಗೆ ಗಣಪತಿ,ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ ದೀಪಾಲಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಒಟ್ಟಾರೆ ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ೪ ರಥಗಳಿವೆ. 1.	ಹಗಲೋತ್ಸವ ರಥ 2.	ತಿರುಗುಣಿ ರಥ 3.	ಹೂವಿನ ರಥ 4.	ಶ್ರೀ ಮನ್ಮಹಾಸ್ಯಂದನ ರಥ ಶ್ರೀ ಮನ್ಮಹಾಸ್ಯಂದನ ರಥವನ್ನು 'ದೊಡ್ಡ ತೇರು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಥಗಳಲ್ಲೊಂದು.ಇದನ್ನು ಸೋಂದೆಯ ಅರಸ ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರ ನಾಯಕ ೧೬೦೮ರಲ್ಲಿ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆಂದು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.ರಥವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು,ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಟನ್ ತೂಕವಿದ್ದು ೬ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ರಥವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಥಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ(೪೦೪ ವರ್ಷ).
ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳು
ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ.ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಜನ ಈ ಅದ್ಧೂರಿ ಹಬ್ಬದಾಚರಣೆಗೆ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ(ಫೆಬ್ರುವರಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಚ್) ಬರುತ್ತದೆ.ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಶಿವ ತಾಂಡವನೃತ್ಯವಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಮಧುಕೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ,ಹಾಲು,ಸಿಹಿ ಹಾಗೂ ಫಲಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಜನರು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ನವೆಂಬರ್ ಅಥವಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅಂದು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಚಿಕ್ಕ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಪಂಪವನ.ಇದೊಂದು ಸಣ್ಣ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನವಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಬಗೆಬಗೆ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಆದಿಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,ದೇವಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಹೊಂಡ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠ ತೀರ್ಥಗಳಿವೆ.ಆದಿಕವಿ ಪಂಪ ಇಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪಂಪವನವೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.ಕದಂಬರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ಬರದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಅವರ ವಂಶದ ದೇವರಾದ ಮಧುಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ ವರುಣನ ಕೃಪಾಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಲು ಇಲ್ಲಿರುವ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಹೊಂಡದಿಂದ ನೀರೆತ್ತಿ ತಂದು ಆದಿ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಿ ಪೂಜೆಗೈದು ಮಳೆರಾಯನ ಕೃಪೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದರು.ಗತ ಸಂಗತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಮುಳಗಿಸಬಹುದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಭದ್ರಗೋಡೆಗಳಿರುವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಈ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಾದ ಶ್ರೀಪಾದ ಪುರೋಹಿತರವರು ಬನವಾಸಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಒಂದು ಮಹಿಳೆಯರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಚೀಲ ತಯಾರಿಸುವ ಘಟಕವೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ.ಇವರು ಇಳಕಲ್ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳಿಂದ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗಾಜು,ಕಸೂತಿ ಮತ್ತು ತೆನೆಗಳಿಂದ ಸುಂದರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬ ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಸಿರ್ಸಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು
ಸುಪ್ರಿಯಾ ಸುಳೆ
ಸುಪ್ರಿಯಾ ಸುಲೇ (ಜನನ 30 ಜೂನ್ 1969) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಹಾಗು ಪ್ರಸ್ತಕ ೧೭ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಬಾರಾಮತಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸದೆ.
2011 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ತ್ರೀ ಭ್ರೂಣ ಹತ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ "ಮುಂಬೈ ವುಮೆನ್ ಆಫ್ ದಿ ಡಿಕೇಡ್ ಅಚೀವರ್ಸ್" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ  ಎಎಲ್‌ ಲೇಡೀಸ್ ಲೀಗ್‌ನಿಂದನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
30 ಜೂನ್ 1969 ರಂದು ಪೂನಾದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಪುಣೆ) ಶರದ್ ಮತ್ತುಪ್ರತಿಭಾ ತಾಯಿ ಶರದಚಂದ್ರ ಪವಾರ್ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಮುಂಬೈನ ಜೈ ಹಿಂದ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ 4, 1991 ರಂದು ಸದಾನಂದ್ ಬಾಲಚಂದ್ರ ಸುಲೇ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರು ವಿಜಯ(ಮಗ) ಹಾಗು ರೇವತಿ(ಮಗಳು) ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳಿನ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೆ. ಆಕೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಇಬ್ಬರೂ ಮುಂಬೈನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಕಾನನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ನಂತರ ಮುಂಬೈಗೆ ಮರಳಿದರು.
ವೃತ್ತಿ
ಸ್ತ್ರೀ ಭ್ರೂಣ ಹತ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಪಾದಯಾತ್ರೆಗಳು, ಕಾಲೇಜು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.
2012 ರಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ರಿಯಾ ಸುಲೇ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ವೇದಿಕೆ ನೀಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಯುವತಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಘಟಕ ರಚನೆಯಾಯಿತು  ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ರ್ಯಾಲಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ತ್ರೀ ಭ್ರೂಣದ ಗರ್ಭಪಾತ, ವರದಕ್ಷಿಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.
ಐಪಿಎಲ್ ಆರೋಪಗಳು
ಜೂನ್ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯವಹಾರ ಪತ್ರಿಕೆ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್, ಶರದ್ ಪವಾರ್ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಿಯಾ ಸುಳೆ ಅವರು ಐಪಿಎಲ್ ನ ಪುಣೆ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಗಾಗಿ  ಬಿಡ್ ಮಾಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೇಕಡಾ 16.22 ರಷ್ಟು ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ, "ನನ್ನ ಪತಿ ಅಥವಾ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಈ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ (ಐಪಿಎಲ್ ಬಿಡ್ಗಳು) ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅದರಿಂದ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುತ್ತೇವೆ. ಹೌದು, ನಾವು ಕಟ್ಟಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವೀಕ್ಷಕರು, ನನ್ನ ಪತಿ, ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ಎಲ್ಲರೂ ಪಂದ್ಯ ವೀಕ್ಷಿಸುವರು. ಆದರೆ  ಅದು ವೀಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ." ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅವರು ಕೇವಲ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಷೇರುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌
ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಒಂದು ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯತಂಡ. ಇದರ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಫ್ಲಾರಿಡಾ ರಾಜ್ಯದ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ವಿಲ್‌. ಫ್ರೆಡ್‌ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ (ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯನ), ವೆಸ್‌ ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ (ಗಿಟಾರ್‌), ಸ್ಯಾಮ್‌ ರಿವರ್ಸ್‌ (ಬಾಸ್‌), ಜಾನ್‌ ಒಟ್ಟೊ (ಡ್ರಮ್ಸ್‌) ಹಾಗೂ DJ ಲೀತಲ್‌ ಈ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು.
ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ಮೂರು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಗಳಿಸಿತಲ್ಲದೆ, ಹಲವು ಇತರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಈ ವಾದ್ಯತಂಡದ್ದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 35 ದಶಲಕ್ಷ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಸವಿ 1995ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಈ ವಾದ್ಯತಂಡವು, 1999ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ತಮ್ಮ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್‌ ಅದರ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಚಾಕೊಲೇಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಫಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಹಾಟ್‌ ಡಾಗ್‌ ಫ್ಲೇವರ್ಡ್‌ ವಾಟರ್ ‌, 2000ದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಅದರ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಬಮ್‌ನ 1.05 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು. ರಾಕ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ-ವೇಗವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಅಲ್ಬಮ್‌ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಗಳಿಸಿತು. ಸತತ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಪರ್ಲ್‌ ಜ್ಯಾಮ್‌ನ Vs. ನ್ನು ಇದು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು.
ಇಸವಿ 2001ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್‌ ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಆನಂತರ, 2003ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್‌ ಮೇ ವೇರಿ ಗಾಗಿ ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಲು ಮೈಕ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ರನ್ನು ‌ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮುಂಚಿನ ಎರಡು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್‌ ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡಕ್ಕೆ ಪುನಃ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ದಿ ಅನ್‌ಕ್ವೆಷ್ಚನಬಲ್‌ ಟ್ರೂತ್‌ (ಪಾರ್ಟ್‌ 1) ಎಂಬ EP ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಬೊರ್ಲೆಂಡ್ ಪುನಃ ತಂಡವನ್ನು ಅಗಲಿ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ನ ಮೂಲತಃ ಸದಸ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ರಚನೆಯಾದ, ಏಳು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಕೋಬ್ರಾ 2010ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು
ಫ್ರೆಡ್‌ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಸ್ಯಾಮ್‌ ರಿವರ್ಸ್‌ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನಂತರ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವು 1995ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಯಿತು.
ಸ್ಯಾಮ್‌ ರಿವರ್ಸ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ರನ್ನು, ತಮ್ಮ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ, FL (ಫ್ಲಾರಿಡಾ)ದ ಕೀಯ್ಸ್ಟೋನ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌ ನಿವಾಸಿ, ಡ್ರಮ್ಮರ್‌ ಜಾನ್‌ ಒಟ್ಟೊಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಮೂವರೂ ಸಹ, ಸಮಯಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಗಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ, ಆನಂತರವೇ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಮೂವರು ರಾಬ್‌ ವಾಟರ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವು ಸಂಘಟಿತವಾಯಿತು. ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು-ಧ್ವನಿಪಥಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಾತ್ಮಕ ಕೃತಿ ಮೆಂಟಲ್‌ ಅಕ್ವಾಡಕ್ಟ್ಸ್‌ (ಫ್ರೆಡ್‌ರ ಮುಂಚಿನ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳಾದ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್‌ 26 ಮತ್ತು 10Ft ಷಿಂಡಿಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಹಾಡುಗಳ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು.) ರಾಬ್‌ ವಾಟರ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇದಾದ ಕೂಡಲೆ ರಾಬ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಇದೀಗ ಖಾಲಿಬಿದ್ದ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ಒಟ್ಟೊ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಸಹಪಾಠಿ ವೆಸ್‌ ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ರ ಹೆಸರನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಗಮನಿಸಿ, ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು. ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾಗೆ ತೆರಳಿ, ವೆಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ, ವಾದ್ಯತಂಡ ಸೇರಬಹುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಅವರ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು. ವೆಸ್‌ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಫ್ರೆಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ವಿಲ್‌ನಿಂದ ಮರಳಿಬಂದಾಗ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್‌ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅರ್ಧ ತಾಸು ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿದರು.
ವಾದ್ಯತಂಡವು ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಿಲ್ಕ್‌ಬಾರ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1995ರಲ್ಲಿ, ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿ ನಡೆಸಲು ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ವಿಲ್‌ಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕೊರ್ನ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡದವರೊಂದಿಗೆ ಫ್ರೆಡ್‌ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಹಚ್ಚೆ (ಟ್ಯಾಟೂ) ಕಲಾವಿದರೂ ಆಗಿದ್ದ ಡರ್ಸ್ಟ್‌, ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡದ ಬ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್‌ 'ಫೀಲ್ಡಿ' ಆರ್ವಿಜುರಿಗೆ ಹಲವು ಹಚ್ಚೆ ಕಲೆ ನೀಡಿ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸ್ನೇಹಿತರಾದರು. ರಾಬ್ ವಾಟರ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗಿನ‌ ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮೊದಲ ಡೆಮೊ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಏನೂ ವಿಶೇಷವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಆನಂತರ, ವೆಸ್‌ ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಡೆಮೊ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವಾಯಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡವು ತನ್ನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ಡೆಮೊದಲ್ಲಿ 'ಕೌಂಟರ್ಫೀಟ್'‌, 'ಸ್ಟಕ್‌', 'ಸ್ಟೇಲ್ಮೇಟ್'‌ ಹಾಗೂ 'ಪೊಲ್ಯುಷನ್' ಎಂಬ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ‌ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮುಂದೆ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆಲ್ಬಮ್‌ ತ್ರೀ ಡಾಲರ್‌ ಬಿಲ್‌, ಯಾಲ್‌$ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಡೆಮೊ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ರಾಸ್‌ ರಾಬಿನ್ಸನ್‌ರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರೂ ಸಹ ಈ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ರಾಸ್‌ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ತಂಡದವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಈ ವಾದ್ಯತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ತಮ್ಮ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. 'ಗಾರ್ಬೇಜ್‌' ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಜೊರ್ಡಾನ್‌ ಸ್ಕುರ್‌‌ನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಸ್ಕುರ್‌ರ ಕಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ತಮ್ಮ ಡೆಮೊ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ನುಡಿಸಿದರು. ಸ್ಕುರ್‌ ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಫ್ಲಿಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಚ್ಛೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವು ಡೆಫ್ಟೋನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪೇನ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತ-ಪ್ರವಾಸ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪೇನ್‌ ತಂಡದೊಂದಿಗಿದ್ದ DJ ಲೀತಲ್‌ ಅನಂತರ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ತಂಡ ಸೇರಿದರು. ಆನಂತರ, ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ಮೊಜೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಸ್ಕುರ್‌ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ತಂಡವು ಫ್ಲಿಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.
ತ್ರೀ ಡಾಲರ್‌ ಬಿಲ್‌, ಯ್‌'ಆಲ್‌$ (1997–1998)
ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ, ತ್ರೀ ಡಾಲರ್ ಬಿಲ್‌, ಯ್‌ಅಲ್‌$ 1997ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ಸ್ಕೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಮಯ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ 200 ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ, ತಂಡದ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ತನ್ನ ಮಾರಾಟ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ವ್ಯಾಲ್ಯೂಸ್‌ ಟೂರ್‌, ಟ್ರೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟಿಯರ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಒಜ್‌ಫೆಸ್ಟ್‌ ನಂತರವೇ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 22ನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಒಜ್‌ಫೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯತಂಡವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ಮರೆಯಲಾಗದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ತಂಡವು, ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಶೌಚಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನೈಜ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗೋಷ್ಠಿ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ತಂಡವು ಈ ಶೌಚಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಾ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸದಸ್ಯ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಆಗಾಗ್ಗೆ "We're coming straight to you from the sewer" ಹಾಗೂ "I am a piece of shit, and my band is a piece of shit"  ಎನ್ನುತ್ತಲಿದ್ದರು. ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ರ ತೀರಾ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ವೇಷಭೂಷಣವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನದಲ್ಲೂ ಮನೆ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ತಂಡದ ಮೊದಲ ಏಕಗೀತೆ ಕೌಂಟರ್ಫೀಟ್ ‌ ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕಲ್‌ರ ಫೇಯ್ತ್‌‌  ರಕ್ಷಾಪುಟದ ಮೂಲಕ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ದೊರಕಿತು. ಇಸವಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಪೀಟರ್‌ ಬರ್ಗ್‌ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೆರಿ ಬ್ಯಾಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್‌ ನ ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡು ಕೇಳಿಬಂದಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್‌ ಡಯಾಜ್‌, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಲೇಟರ್‌ ಮತ್ತು ಜೆರಮಿ ಪಿವೆನ್‌ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡದ ಮೂರನೆಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್‌ ಆಲ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ರ್‌ಯಾಪ್‌ ಶೈಲಿಯ ಹಾಡಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಆ ಹಾಡಿನ ನಾಲ್ಕು ರಿಮಿಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ, ಡರ್ಸ್ಟ್‌, ಬೊರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡದ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಲೇಡೀಸ್‌ ನೈಟ್‌ ಇನ್‌ ಕ್ಯಾಂಬೊಡಿಯಾ ಪ್ರವಾಸವು ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಇನ್ನೊಂದು ಅಪೂರ್ವ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ತಂಡದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾದವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಯುವಕರೇ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಫ್ರೆಡ್‌ ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರಲೆಂದು ಈ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರವಾಸವು ಭಾರೀ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗುವವರಿದ್ದರು.
ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್‌ ಅದರ್‌ (1999–2000)
ಇಸವಿ 1999ರಲ್ಲಿ, ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್ ತಂಡವು ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್‌ ಅದರ್ ‌ ಒಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ಇದು ಬಿಲ್ಬೊರ್ಡ್‌ 200ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೊಡನೆಯೇ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ದೊರೆತವು. ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲೇ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ 834,000 ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು. ಇದುವರೆಗೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 16 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. ಮೊದಲ ಏಕಗೀತ 'ನೂಕೀ' ರಾಕ್‌ ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿ, ರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ರ್‌ಯಾಪ್‌ ಪಟ್ಟಿಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಟಾಪ್‌ 10 ತಲುಪಿತು. ಈ ಏಕಗೀತದ ನಂತರ, ವಾದ್ಯತಂಡವು "ಬ್ರೇಕ್‌ ಸ್ಟಫ್‌", "ರಿ-ಅರೇಂಜ್ಡ್‌" ಹಾಗೂ, ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌ ಕಲಾವಿದ ಮೆಥಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಒಳಗೊಂಡ "N 2 ಗೆದರ್‌ ನೌ" ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. "N 2 ಗೆದರ್‌ ನೌ" ಏಕಗೀತೆಯು, ರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯ ಬದಲಿಗೆ, ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಫ್ರೆಡ್‌ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ರ ಯತ್ನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊರ್ನ್‌ ತಂಡದ ಜೊನಾಥನ್‌ ಡೇವಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋನ್‌ ಟೆಂಪ್ಲ್‌ ಪೈಲಟ್ಸ್‌ ತಂಡದ ಸ್ಕಾಟ್‌ ವೇಲೆಂಡ್‌ ಹಾಡಿದ "ನೊಬಡಿ ಲೈಕ್‌ ಯು", ಹಾಗೂ ಸ್ಟೆಯಿಂಡ್‌ ತಂಡದ ಆರೊನ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಹಾಡಿದ "ನೊ ಸೆಕ್ಸ್‌" ಗೀತೆಗಳು ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದವು.
ವಿವಾದಗಳು
ಇಸವಿ 1999ರಲ್ಲಿ, ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್ ಬಹಳ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊತ್ತ ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌'99 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 200,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿ ನೀಡಿತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೃತ್ಯಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. 'ಬ್ರೇಕ್ ಸ್ಟಫ್'‌ ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಪದರಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ, ಬಲಾತ್ಕಾರವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳು ನಡೆದುದರ ಕುರಿತು ವರದಿಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಕೆಲವನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಸಹ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮಾರನೆಯ ದಿನ ರೆಡ್‌ ಹಾಟ್‌ ಚಿಲಿ ಪೆಪರ್ಸ್‌ ತಂಡವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬೇಕೆಂತಲೇ ಹಚ್ಚಲಾದ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಲೂಟಿ ಕೃತ್ಯಗಳ ನಡೆದವು. ಈ ಹಿಂಸಾಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ತಂಡವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ತಾವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವರ್ತಿಸಿದ್ದು ಜನರನ್ನು ಉದ್ವಿಗ್ನಗೊಳಿಸಲು ಅಲ್ಲ, ಎಂದು ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಈ ಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಾದ್ಯತಂಡದ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಮೆಟಲ್‌ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯ ವಾದ್ಯತಂಡ ಸ್ಲಿಪ್‌ನಾಟ್‌, ಒಜಿ ಒಸ್ಬೊರ್ನ್‌ ತಂಡದ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ಜಾಕ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌‌ರೊಂದಿಗೆ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕಿಳಿದರಲ್ಲದೆ, ಕ್ರೀಡ್‌ ತಂಡದ ಮುಂದಾಳು ಸ್ಕಾಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಪ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಡರ್ಸ್ಟ್ ಹೊಡೆದಾಟಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದರು. ಲಿಂಪ್‌ ಬಿಜ್ಕಿಟ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವು ಖ್ಯಾತ ರ್‌ಯಾಪರ್‌‌‌ಗಳಾದ ಎಮಿನೆಮ್‌ ಮತ್ತು ಎವರ್ಲಾಸ್ಟ್‌ರೊಂದಿಗೂ ಜಗಳವಾಡಿತ್ತು. ಟ್ಯಾಪ್‌ರೂಟ್‌ ತಂಡವು ತನ್ನ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಉತ್ತರ-ನೀಡುವ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಡರ್ಸ್ಟ್‌ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಸೇಡು' ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು, ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಅವರ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಲೇಬಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಸಿದ್ದದ್ದು.