cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಚೀತಾ
ವಿವರಣೆ
ಕೆಲವು ಚೀತಾಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರೂಪವಾದ ತುಪ್ಪಳದ ಮಾದರಿಯ ಮಾರ್ಪಾಡು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ: ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೀತಾಗಳನ್ನು "ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉಪಜಾತಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಕೇವಲ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಚೀತಾದ ಒಂದು ಮಾರ್ಪಾಡು. "ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ" ಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದ ಬಳಿಕವಷ್ಟೇ ಪೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
thumb|left|200px|ಒಂದು ಚೀತಾ. ಚೀತಾದ ಪಂಜಗಳು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಗಿ-ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಕಾಲುಗುರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ (ಇವುಗಳು ಮೂರು ಇತರ ಬೆಕ್ಕಿನ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ: ಫಿಶಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಟ್ (ಒಂದು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಬೆಕ್ಕು), ಫ್ಲಾಟ್-ಹೆಡೆಡ್ ಕ್ಯಾಟ್ (ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕು) ಹಾಗು ಇರಿಒಮೊಟೆ ಕ್ಯಾಟ್ (ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾತ್ರದ ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕು)). ಇವು ಚೀತಾಗಳು ಅತಿ-ವೇಗವಾಗಿ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚೀತಾದ ಪಂಜಗಳ ಮೂಳೆಕಟ್ಟಿನ ರಚನೆಯು ಇತರ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ; ಇತರ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವಂತಹ ತುಪ್ಪಳ ಹಾಗು ಚರ್ಮದ ಕೋಶಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಡ್ಯೂಕ್ಲಾ( (ಬೆಕ್ಕು ಅಥವಾ ನಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಪೂರ್ತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗದ ಬೆರಳು)) ದ ಹೊರತಾಗಿ ಇದರ ಪಂಜಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಡ್ಯೂಕ್ಲಾ(ಬೆಕ್ಕು ಅಥವಾ ನಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಪೂರ್ತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗದ ಬೆರಳು) ಸಹ ಇತರ ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಈ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಚೀತಾಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಹೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹೃದಯ ಹಾಗು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೇಟೆಯನ್ನಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಉಸಿರಾಟದ ವೇಗವು ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 60 ರಿಂದ 150 ಬಾರಿ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಗಿ-ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಪಂಜಗಳ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಎಳೆತದ ಜೊತೆಗೆ, ಚೀತಾ ಅದರ ಬಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಚುಕ್ಕಾಣಿಯ-ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೇಟೆಯನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಬಾಲದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
"ನಿಜವಾದ" ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಮಾದರಿ, ಚೀತಾ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಪರ್ ಗುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಘರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಘರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುವಾಗ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯಾವಾಗಲೂ ಪರ್ ಗುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀತಾವನ್ನು ಕೆಲವರು ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿರತೆ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತಾದರೂ, ಚೀತಾ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ ಉದ್ದವಾದ "ಕಣ್ಣೀರಿನ-ಹಾಗೆ ಕಾಣುವ" ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವು ಅವುಗಳ ಕಣ್ಣಂಚಿನಿಂದ ಅದರ ಬಾಯಿಯವರೆಗೂ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಚೀತಾದ ದೇಹ ರಚನೆಯೂ ಸಹ ಲೆಪರ್ಡ್ ಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ ಅದರ ತೆಳುವಾದ ಉದ್ದದ ಬಾಲ. ಲೆಪರ್ಡ್ ನ ಮಾದರಿಯ ಅವುಗಳ ಮಚ್ಚೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಚೀತಾ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತರ ಎಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ, ಇದು ಹೊಸ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕೆಲವು ಮೃಗಾಲಯಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಅದರ ತುಪ್ಪಳಕ್ಕೋಸ್ಕರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೇಟೆಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚೀತಾಗಳು ಈಗ ಬೇಟೆಗಾರರ ಕಾಟ ಹಾಗು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನೆಲೆವಾಸವಿಲ್ಲದೇ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. .
ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಜಾತಿಯೊಳಗೆ ಚೀತಾಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಮುಂಚೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 18 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಕಸನ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಭೇದದ ಎಲ್ಲ 40 ಜಾತಿಗಳ ಕಡೆಯ ಪೂರ್ವಿಕರು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕಿದ್ದವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ-11 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ. ಇದೇ ಸಂಶೋಧನೆ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಚೀತಾ, ಪ್ರಾಚೀನ ವಂಶಾವಳಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಂದ (ಪುಮ ಕಾಂಕಾಲರ್, ಕೂಗರ್ ಹಾಗು ಪುಮ ಯಗುಅರೊಂಡಿ , ಜಗುಅರುಂಡಿ)ಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಐದು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ದಾಖಲೆ ಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ
thumb|left|ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ ತನ್ನ ಅಪರೂಪದ ಮೈಗೂದಲನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವುದು. ಚೀತಾಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ ತನ್ನ ಒಂದು ಅಪರೂಪವಾದ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ತುಪ್ಪಳದ ಮಾದರಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1926ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಿಂಬಾಬ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ 1927ರಲ್ಲಿ, ಪರಿಸರವಾದಿ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ಇನ್ನೆಸ್ ಪೋಕಾಕ್ಕ್ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬೇಧವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ. ಆದರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು 1939ರಲ್ಲಿ ವಾಪಸು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ಆದರೆ 1928 ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟರ್ ರಾತ್ಸ್ಚಿಲ್ಡ್ ಖರೀದಿಸಿದ ಚರ್ಮವು ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ ಹಾಗು ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಚೀತಾಗಳ ಚರ್ಮದ ನಡುವಿನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಬೆಲ್ ಚಾಪ್ಮನ್ ಇದನ್ನು ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಚೀತಾ ಒಂದು ಬಣ್ಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ಅದೇ ಮಾದರಿಯ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಚರ್ಮಗಳು 1926 ರಿಂದ 1974ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಿತು. ಕಳೆದ 1927ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ ಐದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಗುರುತಿನ ಚರ್ಮವಿರುವ ಇವುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಬಂದಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕ್ರುಗೆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 1974ರ ತನಕವೂ ತೆಗೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಗುಪ್ತಪ್ರಾಣಿವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಪಾಲ್ ಹಾಗು ಲಿನ ಬೋಟ್ರಿಎಲ್ 1975ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನಾಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆದರು. ಅವರು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇದು ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಚೀತಾಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ತುಪ್ಪಳದ ರಚನೆಯೂ ಸಹ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಏಳು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1986ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಕಳೆದ 1987ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಮಾದರಿಗಳು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹದ ಮಾಡಿದ ಚರ್ಮದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದಂತವು.
ಅದರ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಡೆ ವೈಲ್ಡ್ಟ್ ಚೀಟಾ ಅಂಡ್ ವೈಲ್ಡ್ ಲೈಫ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾದ ಜನನದ ನಂತರ 1981ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇ 1981ರಲ್ಲಿ, ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಎರಡು ಸಹೋದರಿ ಚೀತಾಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದವು. ಜೊತೆಗೆ ಎರಡೂ ಒಂದೊಂದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾಗೆ ಜನ್ಮನೀಡಿದವು. ಈ ಸಹೋದರಿ ಚೀತಾಗಳು ಟ್ರಾನ್ಸ್ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೆರೆ-ಸಿಕ್ಕ ಗಂಡು ಚೀತಾದ ಜೊತೆ ಸಂಗ ಬೆಳೆಸಿದ್ದವು. (ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೆ). ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾಗಳು ಪ್ರಾಣಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (ಸೆಂಟರ್ ) ನಲ್ಲಿ ನಂತರ ಜನಿಸಿದವು. ಇವುಗಳು ಜಿಮ್ಬಾಬ್ವೆ, ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ ಜೊತೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್ವಾಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾದರಿಯ ಕಾಣಸಿಗಬೇಕಾದರೆ ಒಂದುಗೌಣವಾದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು- ಇದೇ ಒಂದು ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಇತರ ಬಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು
ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಅಪರೂಪದ ಬಣ್ಣ ಭಿನ್ನತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಚ್ಚೆಗಳು, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ, ಬಿಳಿಚಿಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಕಂದು ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ ಮಾದರಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚೀತಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಜಹಂಗೀರ್, ಒಂದು ಬಿಳಿ ಚೀತಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನೆಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅವನು 1608ರಲ್ಲಿ ಉಡುಗೊರೆ ಪಡೆದಿದ್ದ. ತುಜ್ಕ್-ಎ-ಜಹಂಗಿರಿ ಎಂಬ ಆತ್ಮ-ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಹೇಳುವಂತೆ ತನ್ನ ಆಡಳಿತದ ಮೂರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ: ''ರಾಜ ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ದೇವ್ ಅವನಿಗೆ ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಬಿಳಿ ಚೀತಾವನ್ನು ತಂದಿದ್ದ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತರ ಜೀವಿ ಪ್ರಬೇಧಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಹಾಗು ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ....  ನಾನು ಎಂದೂ ಬಿಳಿ ಚೀತಾ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಮಚ್ಚೆಗಳು, (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ) ಕಪ್ಪಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಇದರದು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ದೇಹದ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣವು ಸಹ ನೀಲಿಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು.'' ಈ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ರೂಪಾಂತರವು ಕೂದಲ ಬೆಳೆಯದಿರುವ ಕಡೆ ಬಣ್ಣದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಚ್ಚೆಗಳು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಹಜ ವರ್ಣವು ಒಂದು ಮಸುಕಾದ, ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಹಂಗೀರ್ ನ ಚೀತಾ, ಗುಗ್ಗಿಸ್ಬರ್ಗ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಯುಫೋರ್ಟ್ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಬಂದ "ಪ್ರಥಮ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚೀತಾ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
"ನೇಚರ್ ಇನ್ ಈಸ್ಟ್ ಆಫ್ರಿಕಾ" ಎಂಬ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ H. F. ಸ್ಟೋನ್ ಹಾಮ್ ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಚೀತಾ (ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಚ್ಚೆಗಳು) ಯನ್ನು ಕೀನ್ಯದ ಟ್ರಾನ್ಸ್-Nಜೊಇಅ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 1925ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ವೆಸೆಯ್ ಫಿಟ್ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಜಾಮ್ಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಚೀತಾವನ್ನು ಒಂದು ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಚೀತಾಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡರು. ಕೆಂಪು (ಏರಿತ್ರಿಸ್ಟಿಕ್) ಚೀತಾಗಳಿಗೆ ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಕಂದು ಹಳದಿಯ ಮಚ್ಚೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೆನೆ ಬಣ್ಣದ(ಇಸಬೇಲ್ಲಿನೆ)ಚೀತಾಗಳಿಗೆ ತೆಳುವಾದ ಮೈ ಬಣ್ಣದ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮಚ್ಚೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮರುಭೂಮಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಚೀತಾಗಳು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಬಹುಶಃ ಅವುಗಳು ಉತ್ತಮ-ವೇಷಗಾರರು ಜೊತೆಗೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ದಿ ಮಾಡಿ ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡ ವರ್ಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂತತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ನೀಲಿ (ಮಾಲ್ಟೇಸ್ ಅಥವಾ ಬೂದು) ಚೀತಾಗಳನ್ನು, ಬೂದು-ನೀಲಿ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಿಳಿ ಚೀತಾ ಎಂದು  ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ;(ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ) ಅಥವಾ ಕಡು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ತೆಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಚೀತಾಗಳು (ಮಾಲ್ಟೇಸ್ ರೂಪಾಂತರ). ಯಾವುದೇ ಮಚ್ಚೆಗಳಿಲ್ಲದ ಚೀತಾದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 1921ರಲ್ಲಿ ತಾನ್ಜಾನಿಯದಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. (ಪೋಕಾಕ್), ಅದರ ಕತ್ತಿನ ಹಾಗು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಚ್ಚೆಗಳಿದ್ದವು; ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳು ಅಸಾಧಾರಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದವು.
ಶ್ರೇಣಿ ಹಾಗು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ
thumb|225px|ತಾನ್ಜಾನಿಯದ ಸೆರೇಂಗೆಟಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಒಂದು ಚೀತಾ. ಚೀತಾಗಳಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಂತತಿಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಥವಾ ನೈಋತ್ಯ ಏಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚೀತಾಗಳು ಇರಾನ್ ನ ಕ್ಹೊರಾಸನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಕರು ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದವಾಗಿ, ಕೆಲವು ಚೀತಾಗಳು ಭಾರತ ದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಹಲಾವಾರು ದೃಢಪಡದ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಚೀತಾ ಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ದ ಬಲೋಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಒಂದು ಸತ್ತಿರುವ ಚೀತಾವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಚೀತಾ ಬೇಟೆ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಸನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಚೀತಾ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಬೈಯೋಟೊಪ್ ನಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅರೆ-ಮರುಭೂಮಿ, ಹುಲ್ಲುಗಾಡು, ಹಾಗು ದಟ್ಟವಾದ ಕುರುಚಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. ನಮಿಬಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇವುಗಳು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶಗಳ ಹುಲ್ಲು ಮೈದಾನ ಗಳು, ದಟ್ಟ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಪರ್ವತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ಚೀತಾವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು ಪಳಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಹುಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಗ್ರೇಹೌಂಡ್ (ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಯ ಬೇಟೆನಾಯಿ) ನಾಯಿಯ ಗುಂಪನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ರೀತಿಯೇ ಇತ್ತು.
ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗು ನಡವಳಿಕೆ
left|thumb|250px|ಚೀತಾ ಮರಿ.
ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢವಸ್ಥೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ. (ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾಗುವವರೆಗೂ ಸಂಗ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ). ನಂತರ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣುಗಳು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಕೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸೆರೇಂಗೆಟಿ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಚೀತಾಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು, ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಚಂದವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳಿಂದ ಮರಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ; ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದನ್ನೊಂದು ತೊರೆಯುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ತಾಯಿ/ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾ ಮರಿಯ ಜೋಡಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಂದಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಚೀತಾ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ-ರಚನೆಯಾದ ಜೀವನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು ಮರಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದ ಹೊರತಾಗಿ ಉಳಿದ ಸಮಯ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಪೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮರಿಯ ಮೊದಲ ಹದಿನೆಂಟು ತಿಂಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಮರಿಗಳು ಹಲವು ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಉಳಿವು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತಡೆಯುವುದೆಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ತಿಂಗಳಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮರಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ನಂತರ ಒಂದು ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ಗಳು, ಅಥವಾ "ಬಾಂಧವರ" ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಂಪು ಮತ್ತೊಂದು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾ ತನ್ನ ಗುಂಪನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಹರೆಯದ ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ.
ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು
ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಗಪ್ರಿಯರು, ಜೊತೆಗೆ ಜೀವಿತದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗುಂಪಿನಲ್ಲೇ ಬದುಕುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮದೇ(ಸ್ವಜಾತಿಯ) ಸೂಳಿನ ಸಹೋದರರ ಜೊತೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸೂಳಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಂದೇ ಗಂಡು ಮರಿಯಾದರೆ ಇತರೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಒಂಟಿ ಗಂಡು ಮರಿಗಳ ಜೊತೆ ಗುಂಪುಗೂಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಒಂಟಿ ಗಂಡು ಮರಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಪಿನ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ  ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಾರೋ ಹಾಗು ಕಾಲಿನ್ಸ್ ಸೆರೇಂಗೆಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ(1987), 41% ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, 40% ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಹಾಗು 19% ಮೂವರ ಒಂದು ಗುಂಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತವೆ.
ಒಟ್ಟುಗೂಡಲು ಬಯಸುವ ಒಂದು ಒಂಟಿ ಗಂಡು ಚೀತಾ ಆರು ಬಾರಿ ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಾಣಿಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುವಂತೆ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂಟಿ ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಸಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟೇ ದಿನ ಆ ಗುಂಪೂ ಸಹ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ-ಇದು ನಾಲ್ಕರಿಂದ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು
thumb|200px|Nಗೊರೊಂಗೊರೋ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾ ಹಾಗು ಮರಿಗಳು. ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು ಹಾಗು ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ರೀತಿ, ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅವು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಾಸಸ್ಥಾನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಇತರ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣು ಮರಿಗಳು, ತಾಯಂದಿರ, ಅಥವಾ ಸಹೋದರಿಯರ ವಾಸ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಚೀತಾಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಐದರಿಂದ ಆರು ವಾರಗಳಾದಾಗ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಲು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತದೆ.
ವಾಸಸ್ಥಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇಟೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅರಣ್ಯದ ಚೀತಾಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶ34 km2 ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ನಮಿಬಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳು 1500 km2ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರಬಹುದು.
ಧ್ವನಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ
ಚೀತಾ ಘರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕೆಳಕಂಡ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ:
ಆಹಾರ ಕ್ರಮ ಹಾಗು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು
thumb|225px|ಹುಲ್ಲೆಯ ಬೇಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಚೀತಾ. ಚೀತಾಗಳು ಮಾಂಸಾಹಾರಿಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ40 kg, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಥಾಮ್ಸನ್' ಸ್ ಗಸೆಲ್ (ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆ), ಗ್ರಾಂಟ್'ಸ್ ಗಸೆಲ್ (ಜಿಂಕೆಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿ), ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಬಾಕ್(ಹಾರು ಜಿಂಕೆ) ಹಾಗು ಇಂಪಾಲ (ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಣ್ಣ ಹುಲ್ಲೆ) ಮುಂತಾದವುಗಳು ಇವುಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಸ್ತನಿಗಳಾದ ವಿಲ್ಡಿ ಬೀಸ್ಟ್(ಎತ್ತನ್ನು ಹೋಲುವ ಜಿಂಕೆ) ಹಾಗು ಜಿಬ್ರಾ ದ ಮರಿಗಳನ್ನು ಇವುಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಗುಂಪಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ ದೊಡ್ಡ ವಿಲ್ಡಿ ಬೀಸ್ಟ್ ಹಾಗು ಜಿಬ್ರಾಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಗಿನಿಫೌಲ್ ಹಾಗು ಮೊಲ ಗಳು ಸಹ ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಬೇಟೆಯಾಡಿದರೆ, ಚೀತಾಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಗಲು ಹೊತ್ತಿನ ಬೇಟೆಗಾರ. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಮುಂಜಾನೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳಕಿರುವಾಗಲೇ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ.
ಚೀತಾ ವಾಸನೆ ಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಸುಳಿವಿಲ್ಲದೇ ಗುರುತಿಸಿ 10 - 30 m, ನಂತರ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಚೀತಾ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬೇಗನೆ ಹಿಡಿಯಲು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ, ಅದು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಚೀತಾದ ಬೇಟೆಯ ಸರಾಸರಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣ 50% ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ - ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಯತ್ನವು ಅರ್ಧಕರ್ಧಷ್ಟು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಓಟದ ವೇಗವು112 and 120 km/hರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಚೀತಾದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಆಯಾಸವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವಾಗ, ಚೀತಾದ ದೇಹದ ತಾಪಮಾನವು ತುಂಬಾ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಂದುವರಿದರೆ ಅದರ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚೀತಾ ಅದರ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಒಂದು ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚೀತಾ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕಾಲು ಕೊಟ್ಟು ಎಡವಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಕೆಳತಲವನ್ನು ಕಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಚೀತಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕತ್ತನ್ನು ಸೀಳುವಷ್ಟು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಪಧಮನಿ ಯನ್ನು ರಂಧ್ರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಚೀತಾ ಇತರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಮುಂಚೆ ಅದರ ಭಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತದೆ.
ಚೀತಾದ ಆಹಾರಕ್ರಮ ಅದು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಥಾಮ್ಸನ್'ಸ್ ಗಸೆಲ್(ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆ) ಅದರ ಆಯ್ಕೆ. ಈ ಸಣ್ಣ ಹುಲ್ಲೆಯು ಚೀತಾಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ( 53 - 67 cmರಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಹಾಗು 70 - 107 cmರಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ), ಜೊತೆಗೆ ಚೀತಾದಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಓಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; (80 km/hರಷ್ಟು ತನಕ ಮಾತ್ರ). ಇದರ ಎಲ್ಲ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಚೀತಾಗೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ತ ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಒದಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಚೀತಾಗಳು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಡುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಯಸ್ಸಾದ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅರಸುವುದಿಲ್ಲ.
thumb|center|650px|ಥಾಮ್ಸನ್'ಸ್ ಗಸೆಲ್ ನ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಚೀತಾ.Nಗೊರೊಂಗೊರೋ ಕ್ರೇಟರ್, ತಾನ್ಜಾನಿಯಾ.
ಪರಸ್ಪರವರ್ಗದ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ
ತಮ್ಮ ವೇಗ ಹಾಗು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಕೌಶಲ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೀರಿಸುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ಮರ ಏರುವ ಅಸಮರ್ಥತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಅತೀ ವೇಗವೂ ಸಹ ನಿಷ್ಫಲ ಆಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಇತರ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆ ಕಾದಾಡುವುದನ್ನು ಆದಷ್ಟು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವ ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೈನಾಕ್ಕಾದರೂ ಸರಿ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಚೀತಾಗಳು ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ಗಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೇಗದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆಯಿಡುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಗಾಯದಿಂದ ಅವುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾದರೆ ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಎರವಾಗಬಹುದು.
ಚೀತಾ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಇತರ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ 50%ರಷ್ಟು ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಚೀತಾಗಳು ದಿನದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ತಿಂದು ಮುಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನೆಲೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀತಾಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಇತರ ಮೂಲ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆತಂಕ ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಚೀತಾಗಳ ಜನನದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 90%ರಷ್ಟು ಚೀತಾ ಮರಿಗಳನ್ನು ಸಿಂಹ ಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು, ಕತ್ತೆ ಕಿರುಬ ಗಳು, ಕಾಡು ನಾಯಿಗಳು, ಅಥವಾ ಹದ್ದು ಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಕೊಂದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಚೀತಾ ಮರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗೋಸ್ಕರ ದಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ತಾಯಿ ಚೀತಾಗಳು ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಿ ಓಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆ ಗಂಡು ಚೀತಾಗಳು ಸಹ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇತರ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಳನದ ಗಾತ್ರ ಹಾಗು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವೇಗದಿಂದಾಗಿ, ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ದೊಡ್ಡ ಚೀತಾ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪರಭಕ್ಷಕ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
thumb|180px|ಚೀತಾದೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಂಗೋಲ್ ಯೋಧ. ಚೀತಾದ ತುಪ್ಪಳ ಹೊಂದುವುದು ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನ ಮಾನದಸಂಕೇತ ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು, ಚೀತಾಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳು ಮೃಗಾಲಯ ಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಚೀತಾಗಳು ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸಲೂ ಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಮುಂಚೆ, ಹಾಗು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಈಗಲೂ, ಬೇಟೆಯಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವು ರೈತರು ಅವುಗಳು ಜಾನುವಾರು ಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ರೈತರಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಚೀತಾಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುರಾವೆಗಳು ತೋರುವಂತೆ ಚೀತಾಗಳು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ, ಇದು ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಪುರಾತನ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸಿ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಗ್ಗಾದ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕುದುರೆ ಮೇಲೆ ಮುಸುಕು ಹಾಕಿ ಹಾಗು ಕಣ್ಕಟ್ಟಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ನಾಯಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಟಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ತೊಗಲ-ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೇಟೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಿದೆ ಎನ್ನುವಾಗ, ಚೀತಾಗಳ ಬಂಧನ ಸಡಿಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪುರಾತನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಜನರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ತನಕವೂ ಭಾರತದ ರಾಜ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚೀತಾಗಳು ರಾಜಮನೆತನ ಹಾಗು ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವಂತೆ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿಸುವುದೂ ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇತರ ರಾಜಕುಮಾರ ಹಾಗು ರಾಜರುಗಳೆಂದರೆ ಚೆಂಗಿಸ್ ಖಾನ್ ಹಾಗು ಚಾರ್ಲೆಮಗ್ನೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಚೀತಾಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಕ್ಬರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್, 1556 ರಿಂದ 1605ರವರೆಗೂ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತ ತನ್ನ ಬಳಿ ಸರಿಸುಮಾರು 1000 ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಸಾಕಿದ್ದನೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 1930ರಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಹೈಲೆ ಸೇಲಸ್ಸಿ ತೊಗಲ-ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿದ ಚೀತಾವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು.
ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ
ಚೀತಾದ ಮರಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ವಂಶವಾಹಿನಿಯ ಅಂಶ ಹಾಗು ಚೀತಾದೊಂದಿಗಿನ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಪರಭಕ್ಷಣೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿಂಹ ಹಾಗು ಕತ್ತೆಕಿರುಬು ಅಥವಾ ಹೈನಾ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂತಸ್ಸಂಬಂಧ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಚೀತಾಗಳು ಒಂದು ಸದೃಶವಾದ ವಂಶವಾಹಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಫಲವತ್ತಲ್ಲದ ವೀರ್ಯ, ಹುಟ್ಟಿನ ವೈಕಲ್ಯ, ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಹಲ್ಲುಗಳು, ಸುರುಳಿಯಾದ ಬಾಲ ಹಾಗು ಬಾಗಿದ ಅಂಗಾಂಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಬೇಧವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪಡಿಸಲು ವಿಪರೀತವಾದ ಅಂತಸ್ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ ಗಳೆಂದು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್(IUCN) ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. (ಆಫ್ರಿಕನ್ ಉಪಜಾತಿಗಳು ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ, ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಉಪಜಾತಿಗಳು ವಿಷಮಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಿವೆ) ಜೊತೆಗೆ US ನ ಎನ್ಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಆಕ್ಟ್: ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು- CITES(ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಇನ್ ಎನ್ಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್) ನ ಅನುಬಂಧ I.    ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಆಫ್ರಿಕನ್ ದೇಶಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿ ಸುಮಾರು 12,400 ಚೀತಾಗಳು ಉಳಿದಿವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಮಿಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 2,500ರಷ್ಟು ಚೀತಾಗಳಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಐವತ್ತರಿಂದ ಅರವತ್ತು ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಚೀತಾಗಳು ಇರಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಯಶಸ್ವೀ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರನಾಳ ಸಂಕರದ ಮಾದರಿಯೂ ಒಂದು.
ಕಳೆದ 1990ರಲ್ಲಿ ನಮಿಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಚೀಟಾ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಫಂಡ್, ಚೀತಾಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಚೀತಾಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗು ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರರ ಜೊತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. CCF ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.
ಚೀಟಾ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಫೌಂಡೆಶನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1993ರಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ
ಚೀತಾಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹು ಕಾಲದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಬೇಟೆ ಹಾಗು ಇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಳಿದು ಹೋದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ವು ಚೀತಾಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಜುಲೈ 9, 2009ರ ಗುರುವಾರದ TOIದ 11ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಣೆ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕಳೆದ 1940ರಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀತಾಗಳು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿದೆ. ಪರಿಸರ ಹಾಗು ಅರಣ್ಯ ಖಾತೆ ಮಂತ್ರಿ ಜೈರಾಮ್ ರಮೇಶ್,ಅವರು ಜುಲೈ 7, 2009ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಗೆ ,ಹೇಳಿದಂತೆ "ಭಾರತ ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಚೀತಾವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಳಿದು ಹೋದ ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ, ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಅದನ್ನು ವಿದೇಶದಿಂದ ತಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು." ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ(BJP)ಯ ರಾಜೀವ್ ಪ್ರತಾಪ್ ರೂಡಿ ಯ ಗಮನ ಸೆಳೆವ ಸೂಚನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. 'ಚೀತಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯು ಅವಿರತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಿಲ್ಲದ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ ಹಾಗು ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಲು ಎದುರಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅತಿ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸವಾದ ಇದು; ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳಾದ ದಿವ್ಯಾ ಭಾನುಸಿನ್ಹಾ ಹಾಗು MK ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ದಿಂದ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಿಸಲಾಗುವುದು. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗುವುದು.
ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ
thumb|250px|ಬಚ್ಚುಸ್ ಅಂಡ್ ಅರಿಅಡ್ನೆ ಬೈ ಟಿಟಿಯನ್, 1523. thumb|250px|ಫೆರ್ನಂಡ್ ಖ್ನೋಪ್ಫ್ಫ್ ನ ದಿ ಕಾರೆಸ್ಸ್, 1887.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಹಾರಾದ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ವರ್ಗ:ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು ವರ್ಗ:ಏಶಿಯಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ(ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್)
ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ(ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್)'
ಭಾರತದ ಎಫ್ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋ ಚಾನಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ. ದೇಶದ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ಎಫ್. ಎಮ್. ರೇಡಿಯೋ - ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ.
ಖಾಸಗಿ ಎಫ್ಎಮ್ ಚಾನೆಲ್ಲು
ಗರಡಿ
ಆದಿಯಿಂದಲೂ ಗರಡಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತಾದ್ ರು ಇರುತ್ತಿದ್ದುದ್ದಕ್ಕೆ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಐತಿಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಂತ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಗರಡಿ ಮಾಡಿದ ಪುರುಷರ ಅಂಗಸೌಷ್ಟವ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಗರಡಿಕಲೆ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆವಿಗೂ ಉಳಿದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಈಗೀಗ ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ಗರಡಿಮನೆಗಳನ್ನು 'ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆ'ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವರು.
ಗರಡಿ ಮನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ
ಗರಡಿ ಎಂಬುದು ಕುಸ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಅಂಗಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಗರಡಿಮನೆಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿರದೆ ಕಿರಿದಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಗರಡಿಯ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ, ಉದ್ದುದ್ದದ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಗರಡಿಯ ಮುಂದೆ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ಕಲ್ಲುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಗರುಡನ ಅಥವಾ ಹನುಮಂತನ ಚಿತ್ರಪಟವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಗರಡಿಮನೆಗಳ ಒಳಗಡೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಿಟಕಿಯೊಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಗಿಲು ಚಚೌಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತಳ್ಳಿಕೊಂಡು ಒಳ ಹೋಗಲು ಬಲ,ತಾಕತ್ತು ಇರಬೇಕಿತ್ತು. ಈ ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಮುಂಬಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಿಲಕ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಳಬಾಗಿಲಿಗೆ ಅಗಳಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಗರಡಿ ಮನೆ ಗುಹೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಈ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಉಸ್ತಾದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು.ಹೆಂಗಸರಾರು ಗರಡಿಮನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗೀಗ ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ಗರಡಿಮನೆಗಳನ್ನು 'ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆ'ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವರು. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯದೈವಗಳು-ಮೌಲಾಲಿ, ಹನುಮಂತ, ಅಂಬಾಭವಾನಿ, ನಿಂಜಾದೇವಿ.
ಪೌರಾಣಿಕ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪುರಾಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಮಲ್ಲಯುದ್ದ'ದ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಭೀಮ, ದುರ್ಯೋಧನ, ಕೀಚಕ, ಹನುಮಂತ, ಭರತ, ಬಾಹುಬಲಿ ಮಲ್ಲಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ತನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವ ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮಥುರಾನಗರಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಕಂಸ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ-ಬಲರಾಮರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಲು ಜಗದಂಕಮಲ್ಲರನ್ನು ನೇಮಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಜರಾಸಂಧನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಭೀಮನಿಗೆ ಮಲ್ಲಯುದ್ದ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂದಿನ ಮಲ್ಲಯುದ್ದವೇ ಇಂದಿನ ಕುಸ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೂ ಕುಸ್ತಿಕಲೆಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿತ್ತು. ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಗರಡಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ತರಭೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವತ: ರಾಜರೇ ಕುಸ್ತಿಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಗರಡಿಕಲೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ನೆಲೆ ದೊರೆತದ್ದು ವಿಜಯನಗರದರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಸು.೧೬೧೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಕಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜಮಹಾರಾಜರುಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪೈಲ್ವಾನರುಗಳನ್ನು ಸಾಕಿಕೊಂಡು ಈ ಕಲೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ, ಶ್ರೀ ರಣಧೀರಕಂಠೀರವ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯ, ಮದಕರಿನಾಯಕ, ಸಂಗೊಳ್ಳಿರಾಯಣ್ಣ ಈ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಧರಣ ಚತುರತೆ/ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಫ್ಯಾಂಟಮ್, ಟಾರ್ಜಾನ್, ಬ್ರೂಸ್ಲಿ, ಸ್ಪೇಡರ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಆಕರ್ಷಕ ಅಂಗಸೌಷ್ಟವದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳು
ಕುಸ್ತಿಕಲೆ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪತನಾ ನಂತರ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕುಸ್ತಿಕಲೆಗೆ ಪೋಷಕ, ಪ್ರೇರಕರು ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು. ಇವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಕಲೆಗಾಗಿ ಅರಮನೆ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹಣ ತೆಗೆದಿರಿಸಿ, ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪೈಲ್ವಾನರುಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯ ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಜಯಶಾಲಿಗಳಾದವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬಹುಮಾನ, ಬಿರುದು ಬಾವಲಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪೈಲ್ವಾನರುಗಳೆಂದರೆ-ಸಾಹುಕಾರ್ ಚನ್ನಯ್ಯ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಶಿವನಂಜಪ್ಪ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಪಾಪಯ್ಯ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಬಂಡೀಕೇರಿ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಸ್ಟಾರ್ ರಾಮು, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಸಬುಲಾಲ್, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಬಸಪ್ಪಪೂಜಾರಿ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ರತನಕುಮಾರ ಮಠಪತಿ ಪೈಲ್ವಾನ ಕೃಷ್ಣಾ ಎಂ ಅಥಣಿಮಠ [ಜಮಖಂಡಿ] ಪೈಲ್ವಾನ್ ಫಾರೂಕ್, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಚಿನ್ನ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಅರ್ಜುನ್ ಖಾನಾಪುರ್, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಚಂದ್ರು ಕುರುವಿನ ಕೊಪ್ಪ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ರುದ್ರ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಮೂಗ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಮುಕುಂದ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಟೈಗರ್ ಬಾಲಾಜಿ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ವಿಜೇಂದ್ರ ಪಾಲನಳ್ಳಿ ,ಪೈಲ್ವಾನ್ ದೊಡ್ಡಲಿಂಗ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ಕುಚೇಲ, ಅಹಮದ್ ಸಾಹೇಬ್ ಮುಂತಾದವರು ಹೆಸರಾಂತ ಕುಸ್ತಿ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದರು.
ಮಟ್ಟಿ
ಗರಡಿಮನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಮಟ್ಟಿ. ಅಂದರೆ ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳ. ಇದನ್ನು ಗೋದ, ಆಖಾಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗರಡಿ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಅಂಗಸಾಧನೆ, ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ. ಕುಸ್ತಿಮಾಡುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಮಟ್ಟಿ ಕನಿಷ್ಠ ೧೪ ಅಡಿ ಇರುವ ಒಂದು ಚೌಕ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಜೊತೆ ಜೋಡಿಗಳು ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು -೧೦೦ಚೀಲ, ಜೇಕಿನಗೆಡ್ಡೆಯ ಪುಡಿ -೧೦ಚೀಲ, ಕರ್ಪೂರ, ಕುಂಕುಮ -೨೦ಪೌಂಡು, ಟಿಂಕ್ಚರ್ -೪೬ಪೌಂಡು, ದೇವದಾರು ಎಣ್ಣೆ -೨೦ಪೌಂಡು, ಗಂಧದಹುಡಿ-೨೦ಪೌಂಡು, ಅತ್ತರು-೨೦ತೊಲ, ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ-೨೦ಮಣ ಇವೇ ವೊದಲಾದ ಸಾಮಗ್ರಿ ಬೆರೆಸಿದ ಮಟ್ಟಿ ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ. ಲಡತ್ ಮಾಡಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಪೈಲ್ವಾನರು ಈ ಮಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದುದ್ದ ಹಳ್ಳ ತೊಡಿ ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ(ತಲೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ)ವಾಗಿ ಹೂತು ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಟ್ಟಿ ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಸಮಣ್ಣು ಸೇರಿಸಿ ಉಸ್ತಾದರೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೊಸ ಮಣ್ಣು ತರುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ತಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇರುವ ದಿವಸ ಮಟ್ಟಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಹಾಕಿ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪೈಲ್ವಾನರೆಲ್ಲರ ಒಳುಡುಪು, ವ್ಯಾಯಾಮ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಏರು ಹಾಕುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕುಸ್ತಿ ಮುಗಿದ ಮಾರನೆ ದಿನವೇ ಏರು ಹಾಕಿದ ಮಟ್ಟಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಡೆದು ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡಿ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.
ಪೈಲ್ವಾನ್ ರಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಕುಸ್ತಿ ಪಟುವಿನ ತೂಕ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೫೮-೬೫ಕೆ.ಜಿ ಇರುವವರಿಗೆ -ದಸರ ಕಿಶೋರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೬೯-೭೫ಕೆ.ಜಿ ಇರುವವರಿಗೆ-ದಸರ ಕುಮಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೮೫-೯೦ಕೆ.ಜಿ ಇರುವವರಿಗೆ- ದಸರ ಕಂಠೀರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಮಹಾಪೂರ್ ಕೇಸರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಕುಮಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ದಸರ ಕೇಸರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾಯಾಮ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಗರಡಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈಹಿಡಿ, ಮಣೆ, ಮಲ್ಲಕಂಬದಲ್ಲಿ ೩ ವಿಧ-೧.ನೇಣು ಮಲ್ಲಕಂಬ,೨.ಹುಗಿದಿರುವ ಮಲ್ಲಕಂಬ, ೩.ಬೆತ್ತದಮಲ್ಲಕಂಬ. ಡಂಬೆಲ್ಲು, ಗದೆ/ಲೋಡು, ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನ ಗಾಲಿ, ರಂಧ್ರವಿರುವ ದಪ್ಪನೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡು, ಗುದ್ದಲಿ ಮುಂತಾದುವು. ದಂಡೆ ಒತ್ತುವುದು, ಬಸ್ಕಿಹೊಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಮಟ್ಟಿ ಕುರಾಯಿಸುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಗರಡಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ
ಮೈಸೂರು ಪುರಸಭೆ ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಕೆರೆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಿವೇಶನವೂಂದನ್ನು ಗರಡಿಸಂಘಕ್ಕೆ ನೀಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅಖಾಡವನ್ನು ಅಂದು ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಉದ್ಘಾ ಟಿಸಿದರು. ಈ ಅಖಾಡದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಚನ್ನಯ್ಯ ಅವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಚನ್ನಯ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ದಸರ ಕುಸ್ತಿಗಳು ಈ ಅಖಾಡದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಸಾಹುಕಾರ್ ನಂಜಪ್ಪ ಮತ್ತು ಪೈಲ್ವಾನ್ ಶಿವನಂಜಪ್ಪನವರು ಸೇರಿಕೊಂಡು ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಗರಡಿಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟೃಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಗರಡಿಮನೆಗಳಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಕಿಷ್ಕಿಂದೆಯಂತಿದ್ದ ಗರಡಿ ಮನೆಗಳು ಇಂದು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಗಾಳಿ ಸೋಂಕಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುವಂತಿವೆ. ಅಂದಿನ ಗರಡಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಕಲಿಯುವುದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೀಗ ಕುಸ್ತಿಗಿಂತ ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಕಾಂತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಲು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೆ ನಿಷೇಧಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಈಗೀಗ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಸರತ್ತು ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕವೂ ಅಂಗಸಾಧನೆ ಮಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
<References />
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಇಲಿ (ನದಿ)
ಇಲಿ ( Uighur     ' ಇಲಿ ದರ್ಯಸಿ ' ; Ile  , ئله ; Или   ; Chinese   , Dungan   , Xiao'erjing : اِلِ حْ; Mongolian   , ಅಕ್ಷರಶಃ "ಬೇರ್ನೆಸ್"), ಇದು  ವಾಯುವ್ಯ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ ಉಯಿಘರ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶದ ಇಲಿ ಕಝಕ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ಅಲ್ಮಾಟಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಇದು ೧,೪೩೯ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೮೯೪ ಮೈ) ಉದ್ದ (ಅದರ ಮೂಲ ನದಿ ಟೆಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ), ೮೧೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೫೦೬ ಮೈ) ಉದ್ದ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌‍ದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯು ಪೂರ್ವ ಟಿಯಾನ್ ಶಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆಕೆಸ್ ಮತ್ತು ಕೋನೆಸ್ ನದಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇಲಿಯು ಟಿಯಾನ್ ಶಾನ್ ಮತ್ತು ಬೊರೊಹೊರೊ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಇಲಿ ಸರೋವರಗಳು, ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ವಿಶಾಲವಾದ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಡೆಲ್ಟಾವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
ಇಲಿ ನದಿಯ ಹಿಂದಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಮಹ್ಮುದ್ ಅಲ್-ಕಾಶ್ಗರಿಯವರ ತುರ್ಕಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳ ನಿಘಂಟಿನ ದಿವಾನು ಎಲ್-ಲುಕಾತ್ ಅಲ್-ಟರ್ಕ್ (೧೦೭೨ - ೭೪ ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಹುದು. ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಲೇಖಕರು ಅದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ಇಲಿ, ನದಿಯ ಹೆಸರು. ಯಾಗ್ಮಾ, ತೋಖ್ಸಿ ಮತ್ತು ಚಿಗ್ಲಿಗ್‌ನ ತುರ್ಕಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಅದರ ದಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಟರ್ಕಿಯ ದೇಶಗಳು ಈ ನದಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೈಹೌನ್ ( ಅಮು ದರ್ಯಾ ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ." ಈ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಯಶಃ ಉಯ್ಘರ್ ಪದ Il ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು, ಅಂದರೆ ಕೊಕ್ಕೆ, ನದಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.
ಚೀನೀ ಪ್ರದೇಶ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Yili-military-complex-ca-1809.jpg/220px-Yili-military-complex-ca-1809.jpg|right|thumb| ಸುಮಾರು ೧೮೦೯ರ, ಇಲಿ ನದಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಂಗ್ ನೆಲೆಗಳು. ನಕ್ಷೆಯು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಉತ್ತರವು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಮೇಲಿನ ಇಲಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಜುಂಗೇರಿಯನ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ (ಬೊರೊಹೊರೊ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಾರಿಮ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ( ಟಿಯಾನ್ ಶಾನ್‌ನಿಂದ ) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ೧೮ ನೇ ಮತ್ತು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಂಗ್ ಆಡಳಿತದ ಭದ್ರಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ೧೮೭೧ ರಿಂದ ೧೮೮೧ ರವರೆಗೆ ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ( ಯಾಕುಬ್ ಬೇಗ್ ದಂಗೆಯಿಂದ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಒಪ್ಪಂದದವರೆಗೆ (೧೮೮೧) ).
ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ನ ಇಲಿ ಕಝಕ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾದ ಯಿನಿಂಗ್ (ಕುಲ್ಜಾ) ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ (ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೬೨ ಮೈ) ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಯಿಂದ ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್). ೧೯೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ, ನಗರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನದಿಯ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, 伊犁 (ಪಿನ್ಯಿನ್: Yīlí; Wade-Giles : ಇಲಿ). ಕ್ವಾಪ್ಕಲ್ ಕ್ಸಿಬೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕೌಂಟಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಚೀನಾದ ಅನೇಕ ಕ್ಸಿಬೆ ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ (ಇವರು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಂಚು ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಪಡೆದರು).
ಇಲಿಯ ಉಪನದಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿವೆ: ನಲ್ಲಿ43.86111°N, 82.84778°W ಮತ್ತು43.85389°N, 82.80222°W ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಕಾ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ ನದಿ (喀什河). ಇಲಿಯ ಎಡ ಉಪನದಿಯಾದ ಟೆಕೆಸ್ ನದಿ ಮತ್ತು ತೊಕ್ಕುಜ್ತಾರಾ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಿಯಾಪುಕಿಹೈ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ (恰甫其海水电站) ಮೇಲೆ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ (43.30389°N, 82.48472°W ). ತೊಕ್ಕುಜ್ತಾರಾ ಮತ್ತು ಕೋನೆಸ್ ಕೌಂಟಿಗಳ ಗಡಿಯ 43.39472°N, 82.48889°W ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕೂಡ ಇದೆ.
ಕಝಕ್ ಪ್ರದೇಶ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Kapchagay_lake.jpg/220px-Kapchagay_lake.jpg|thumb| ಕಪ್ಚಾಗೆ ಜಲಾಶಯ ಇಲಿಯು ಬಲ್ಖಾಶ್-ಅಲಕೋಲ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಜಲಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಬರಿದಾಗಿರುವ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಝಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಝೆಟಿಸು ('ಏಳು ನದಿಗಳು') ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೆಮಿರೆಚಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದೇ ಅರ್ಥ).
ಕಪ್ಶಗೇ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ೧೯೬೫ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ನಡುವೆ ಇಲಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಚಾಗೆ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಪ್ಚಾಗೆ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಕೃತಕ ೧೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೭೦ ಮೈ) ಅಲ್ಮಾಟಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಸರೋವರ.
ಇಲಿ ಡೆಲ್ಟಾ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Balkhash_labeled_eng.jpg/220px-Balkhash_labeled_eng.jpg|thumb| ಇಲಿ ಡೆಲ್ಟಾದೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರ ಇಲಿ ನದಿಯು ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ ಆಗ್ನೇಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಮಾರು ೮,೦೦೦ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು (೩,೧೦೦ ಚದರ ಮೈಲಿ) ) ದೊಡ್ಡ ಡೆಲ್ಟಾವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. . ಡೆಲ್ಟಾವು ಸರ್ಯೆಸಿಕ್ - ಅಟೈರೌ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ತೌಕುಮ್ ಮರುಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಡೆಲ್ಟಾದೊಳಗೆ ೯,೭೬೬ ಕಿಮೀ ೨ (೩,೭೭೧ ಚದರ ಮೈಲಿ) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಾಮ್ಸರ್ ಸೈಟ್ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸೈಟ್ ೪೨೭ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೩೪೫ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ( ಡಾಲ್ಮೇಷಿಯನ್ ಪೆಲಿಕನ್, ಗೋಯಿಟೆಡ್ ಗಸೆಲ್, ಮಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಪೋಲ್ಕಾಟ್, ಬಿಳಿ ತಲೆಯ ಬಾತುಕೋಳಿ, ಕೆಂಪು-ಎದೆಯ ಹೆಬ್ಬಾತು, ಹಡಗು ಸ್ಟರ್ಜನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು).  ಡೆಲ್ಟಾವು ಅದರ ವೆಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಟ್‌ಫಿಶ್‌ಗಾಗಿ ಗಾಳಹಾಕಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವವರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ೩೦೦ ಪೌಂಡು (೧೪೦ ಕೆಜಿ) ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲಿ ನದಿಯು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಇರ್ತಿಶ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಉರಲ್ ನದಿಯ ನಂತರ ನೀರಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮೂರು ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಾದ ಬಲ್ಕಾಶ್, ಕರೋಯ್ ಮತ್ತು ಕುಕಾನ್ (ಡೆಲ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ) ಅನ್ನು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ. ೧೯೪೮ ರವರೆಗೆ, ಡೆಲ್ಟಾವು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಹುಲಿಗಳ ಆಶ್ರಯವಾಗಿತ್ತು. ಡೆಲ್ಟಾಗೆ ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಹುಲಿಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಹುಲಿಯ ತಳೀಯವಾಗಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಹುಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೇಟೆಯ ನೆಲೆಯಾದ ಕಾಡುಹಂದಿಯ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಡೆಲ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ರೋ ಜಿಂಕೆಗಳ ಸಣ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಇದೆ. ಡೆಲ್ಟಾದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಒಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಗಾ ಹುಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯಿಟೆಡ್ ಗಸೆಲ್‌ಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಹುಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಬೇಟೆಯಾದ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಜಿಂಕೆಯ ಮರುಪರಿಚಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮರುಪರಿಚಯಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಬೇಟೆಯ ಜಾತಿಯೆಂದರೆ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಾಡು ಕತ್ತೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ಕ್ರಿ.ಶ ೬೩೮ ರ ಇಲಿ ನದಿಯ ಒಪ್ಪಂದವು ಪಶ್ಚಿಮ ತುರ್ಕಿಕ್ ಕಗಾನೇಟ್ (ಕ್ರಿ.ಶ ೫೫೨ - ೬೩೮) ಅನ್ನು ನುಶಿಬಿ ಮತ್ತು ಡುಲುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿತು. ಇದು ಇಲಿ ನದಿಯನ್ನು ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವು ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಇಲಿ ನದಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಗೆ (ತಮ್ಮ ದೇಶವು ಚೀನಾದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಳಜಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ).
ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೫೦ -೨೫೦ ಘನ ಮೀಟರ್ ತಲುಪುತ್ತದೆ.
ಮೀನುಗಾರಿಕೆ
ನದಿಯಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೀತಿಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬೆಕ್ಕುಮೀನುಗಳ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲಚರ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ೫ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು ಮತ್ತು ೩೦೦ ಕೆಜಿ ವರೆಗೆ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಮಾದರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೫೦ - ೧೦೦ ಕೆಜಿ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತವೆ.
ಗೊನಿ ಎಣ್ಣೆ
ಗೊನಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಗೊನಿಮರ ಬೀಜದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೊನಿಮರ ಸಲ್ವಡಾರೇಸಿ(salvadoraceae)ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮರ. ಎರಡು ಪ್ರಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಒಂದನೆಯದು ರಕಮರ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೆಸರುಸಲ್ವಡೊರ ಒಲಿಯೊಡೆಸ್ ಡೆನೆ(salvadora oleoides dene). ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಠಾಪಿಲು(mitha pilu)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯದು ರಕಮರದ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೆಸರು ಸಲ್ವಡೊರ ಪೆರ್ಸಿಕ(salvadora persica), ಈ ಮರವನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಖಾರಾ ಪಿಲು(khara Pilu)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
===ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೊನಿಮರ ಹೆಸರು ===
ಬೀಡು(habitat)
ಈ ಮರದ ಪ್ರಾರಂಭ ಸ್ಥಾನ ಅರಬಿಯನ್ ಅರೆತವರು(Arabian Peninsula). ಈ ಮರ ಅರೇಬಿಯನ್ ಅರತೆವರು, ಆಫ್ರಿಕ, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷಿಯಾ, ಮಧ್ಯಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯಾಪ್ತಕತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್, ಹರ್ಯಾಣ, ಪಂಜಾಬ,ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಮರ
ಈ ಮರದ ಎಲೆ, ಹಣ್ಣು, ವಿತ್ತನ, ತೊಗಟೆ, ಮತ್ತು ಬೇರು(root)ಗಳನ್ನು ಆಯೂರ್ವೇದ ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. .
ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ
ಬೀಜದ ಮೇಲಿರುವ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪೆರ್ಸಿಕ(persica)ಜಾತಿ ಬೀಜ ಮೇಲಿರುವ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಡಿಕಾರ್ಡಿಕೇಟರು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಲೆಯೊಡೆಸ್ (oleoides) ಜಾತಿ ವಿತ್ತನ ಸಿಪ್ಪೆ/ಹೊಟ್ಟನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿತ್ತನದಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೫೦ ಸಾವಿರ ಟನ್ನುಗಳ ವಿತ್ತನ ಶೇಖರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿವೆ. ಅಂದಾಜಿಗೆ ೧೭ಸಾವಿರ ಟನ್ನುಗಳ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು.
ಎಣ್ಣೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಎಣ್ಣೆ ಹಸಿರು ಛಾಯೆ ಇದ್ದು ಅರಿಶಿನ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಗಟಾದ ಅಹಿತಕರ ವಾಸನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರುಚಿಯು ವಿಕಾರ ಬರುವ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬೆಂಜಿಲ್ ಐಸೋಥೈ ಯೊಸೈನೆಟ್(Benzyl isothio cynate)ಕಾರಣದಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ದಟ್ಟವಾದ ಒಗಟಾದ ವಾಸನೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಎರಡು ಗುಣಗಳು ಕಳಚಿ ಹೊಗುತ್ತವೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ೮೦-೮೫% ತನಕ ಇರುವುದರಿಂದ ಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣೋಗ್ರತ ದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತ ದೆ. ಅದರಿಂದ ಗೊನಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಗೊನಿ ಕೊಬ್ಬು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣ, ಪರಿಸರ ಉಷ್ಣೋಗ್ರತದಲ್ಲಿ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕೊಬ್ಬು(Fat)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗೊನಿ ಬೀಜದ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳಾದ ಕಾಫ್ರಿಕ್, ಲಾರಿಕ್, ಮಿರಿಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಪಾಮಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಇವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಾರಿಕ್ ಮತ್ತು ಮಿರಿಸ್ಟಿಕ್ ಅಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾದಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಎಣ್ಣೆ-ಭೌತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು
ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು
ಉಲ್ಲೇಖನ
ವರ್ಗ:ಎಣ್ಣೆಗಳು
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನ ಮೂಲಕವೇ ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅಥವಾ ಸ್ಟಾಕ್ ವಿನಿಮಯದ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕೆಂಬುದಾಗಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಅಥವಾ ಓವರ್-ದಿ-ಕೌಂಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡೆರಿವೇಟೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಡುಗಳು ವ್ಯವಹರಿಸಲ್ಪಡುವ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ, ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ
ಮೊದಲ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳು
11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಆ courtiers de change ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕಲುತನ ವರ್ಗದ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದರು,ಇವರನ್ನೇ ಮೊದಲನೆ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು
ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಈ ಪದ "bourse"ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದುದು bursa ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ ಒಂದು ಚೀಲ ಏಕೆಂದರೆ 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಜೆಸ್, ಹಣದ ಚೀಲ (ಅಥವಾ ಮೂರು ಚೀಲಗಳು), ವಾಪರಸ್ಥರು ಸಂಧಿಸುವ ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇತಾಕುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅದು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸರಕು ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರುಬ್ರೂಜೆಸ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಂಡರ್ ಬರ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು,1309 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿಸಿ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಭೆ ಮತ್ತು "ಬ್ರೂಜೆಸ್ ಬರ್ಸ್" ಎಂದಾಯಿತು. ಆ ಉಪಾಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಬೇಗನೆ ಹರಡಿತು ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೂ "ಬೌರ್ಸಸ್" ಘೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಅಮ್ ಸ್ಟ್ರಾಡ್ಯಾಮ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ.
13ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೆನಿಟಿಯನ್ಬ್ಯಾಂಕರುಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಸುರಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1351 ರಲ್ಲಿ, ವೆನಿಟಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ಹಣದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಇಳಿಸುವ ಸುಳಿವನ್ನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು. ಪಿಸಾ, ವೆರೋನಾ, Genoa ಮತ್ತು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಜನರು ಎಲ್ಲರೂ 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸಿದರು ಇವು ಯಾವುದೇ ಸಾಮಂತರಿಂದಲ್ಲದೇ ಪ್ರಭಾವಿತ ನಾಗರಿಕರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರವಾಸಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಇದು ಸುಲಭವಾಯಿತು.
ನಂತರ ಡಚ್ಚರು ಸಾಂಘಿಕ ಸಗಟು ಕಂಪನಿ,ಶೇರುದಾರರು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಣ ಹೂಡುವುದು ಮತ್ತು ಲಾಭ-- ಅಥವಾ ನಷ್ಟಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. 1602 ರಲ್ಲಿ, Dutch East India Company Amsterdam Stock ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶೇರುಗಳನ್ನಿ ವಿತರಿಸಿದರು. ಇದು ಸ್ಟಾಕ್ಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಡುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದ ಮೊದಲನೇ ಕಂಪನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1688ರಲ್ಲಿ, ಸಗಟು ವ್ಯವಹಾರವು ಲಂಡನ್‌ನ ಸಗಟು ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
1792ರ ಮೇ17 ರಂದು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಜನ ಪೂರೈಕೆಯ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಬಟ್ಟನ್ ವುಡ್ ಒಪ್ಪಂದ 68 ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ತದನಂತರ ಬಟ್ಟನ್ ವುಡ್ ಟ್ರೀಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. 1817ರ ಮಾರ್ಚ್ 8ರಂದು ಈ ಸ್ಥಾವರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಬೋರ್ಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಇರುವಂತೆ futures ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ಗಳ) ವ್ಯವಹಾರಿಕ futures ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
ಇದೀಗ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಷ್ಟು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರ
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳು ಎಕಾನಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೆಳಕಂಡವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು:
ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬಂಡವಾಳ
ಸಗಟು ವಿನಿಮಯವು ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಿಗೆ ಅನುಕೂಲತೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
ಯಾವಾಗ ಜನರು ತಮ್ಮ ಉಳಿತಾಯ ಪಡೆಯುವರೋ ಮತ್ತು ಶೇರುಗಲಲ್ಲಿ ಹಣ ತೊಡಗಿಸುವರೋ, ಒಂದು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿಠೇವಣಿಸಿದಹಣ ಹರಿದಾಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ ಮರುನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಹಲವಾರು ಲಾಭ ತರುವ ಭಾಗಗಳಾದ ಒಕ್ಕಲುತನ, ವಾಣಿಜ್ಯಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ,ಇವುಗಳ ಸಮರ್ಥ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.
ಕಂಪನಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
ಕಂಪನಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಉತ್ಪಾದನ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಸುತ್ತಲೆ ಇರುತ್ತದೆ, ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕರಗುವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಶೇರು, ಅಥವಾ ಇನ್ನು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತನಗಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಟೇಕ್ ಓವರ್ಬಿಡ್ ಅಥವಾ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದುಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಸ್ಟಾಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಸ್ವಾಧಿನಪಡಿಸುವುವಿಕೆ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಲಾಭ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು
ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ಆಗಾಗ ಮಾಡುವ ಸ್ಟಾಕ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟರ್‌ಗಳು,ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌ನ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಸ್ಟಾಕ್ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಹಣದಲ್ಲಿ ಲಾಭವಾಗಬಹುದು
ಸಣ್ಣ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೋಸ್ಕರ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು
ಇನ್ನಿತರೆ ವ್ಯಾಪರಗಳು ವಿರೋದಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳು ದೊಡ್ಡ ಬಂಡವಾಳ ವ್ಯಯವನ್ನು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಶೇರುಗಲಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಲು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟಾಕ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರಇಬ್ಬರಿಗೂಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೀಕೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಸಖ್ಯ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್ ದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಂತೆ ಅದೇ ಕಂಪನಿಗಳ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಣ್ಣ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೋಸ್ಕರ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಸರ್ಕಾರದ ಬಂಡವಾಳ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ
ನಾನಾ ವಿಧದ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು ಆರ್ಥಿಕ ಮೂಲಭೂತ ಯೋಜನೆ ಗಳಾದ ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಶುದ್ದೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗದ ಭದ್ರತೆಗಳು ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಕರಾರುಪತ್ರಗಳನ್ನು ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಂಡ್ ಗಳನ್ನು ವೃದ್ದಿಸಬಹುದು ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸದಸ್ಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುವುದು. ಇಂತಹ ಬಾಂಡುಗಳ ವಿತರಣೆಯಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ನೇರ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು,ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂತಹ ಬಾಂಡುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಜಮಾವಣೆಯೆಂದು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕರವನ್ನು ಏರಬೇಕು ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಿತ ಹಕ್ಕು ಚೀಟಿಯ ಪಾವತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲಧನವನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸಲನ್ನು ಬಾಂಡುಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಿತವ್ಯಯದ ಮಾಪಕ
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ನಲ್ಲಿ ಶೇರು ಬೆಲೆಗಳ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆರಭಸದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇರು ಬೆಲೆಗಳು ಏರುವುದು ಅಥವಾ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ, ಕುಸಿತ, ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಶೇರು ಬೆಲೆಗಳ ಚಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಕ್ ಸೂಚಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳು
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳು:
ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [382]
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗೆ ಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶೇರುಗಳು ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನ ಶರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ
ಕಂಪನಿಯು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಸ್ಟಾಕುಗಳ $100 ಮಿಲಿಯನ್  ಶೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ  $10 ಮಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯವಿರಬೇಕು.
ಮಾಲಿಕತ್ವ
ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಾಂಘಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ,ತನ್ನದೇ ಸದಸ್ಯ ಶೇರು ದಲ್ಲಾಳಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹೀಗೊಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಗೆ ಡಿಮ್ಯೂಚಲೈಜ್ ,ಮಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ,ಎಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಶೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೀಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (1998), ಯೂರೋನೆಕ್ಸ್ಟ್ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದೆ), ಎನ್ ಎ ಎಸ್ ಡಿಎಕ್ಯೂ (2002), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ (2005), Bolsas y Mercados Españoles, ಮತ್ತು São Paulo ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ (2007). ಶೆನ್ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಶಾಂಘಾಯೈ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಲ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಹನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಚೀನ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೀಸ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಟರಿ ಕಮಿಟಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.
ಇತರೆ ವಿಧದ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳು
19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್ ಗಳು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಫಾರ್ ವರ್ಡ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮುಂದುವರೆದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು futures contractಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಯಾವುಗಳೆಂದರೆ ಬಡ್ಡಿಯ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಶೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಆಪ್ಷನ್ಸ್ಒಪ್ಪಂದಗಳು. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಎಕ್ಸ್ ಚೇಂಜ್ ಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಫ್ಯೂಚರ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳು
ಸ್ಟಾಕ್ ವಹಿವಾಟಿನ ಫ್ಯೂಚರ್ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ,ಉಳಿದಂತಹ ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಪೆಷಲಿಸ್ಟ್ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಠೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ಗಳು, ಅಥವಾ ಇಸಿಎನ್ ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ECN ಗಳು ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವತ್ತ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳು, ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಙ್ಞರ ಪಾತ್ರ, ವಿಶೇಷತಃ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಧರ್ಭಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ತರಹದ ಆಙ್ಞೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಕೆ ಆಧಾರಿತ ಶೇರುಗಳಾದಂತಹ ಪ್ಲಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೇರುಗಳೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಐಹಿಕ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ದೇಶಿತ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಲಾಭದ ವಿಶೇಷ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ECN ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿರೋಧಿಸಿತ್ತು. ಯಂತ್ರ-ಆಧಾರಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ವಾದಿಸುವಂತೆ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ್ ಹೆಚ್ಚು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ವೇಗದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಹಾರ ತಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ' (ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಶೇರು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುತ್ತದೆ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊನಿಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಷಾರ್ಟ್ ಸೆಲ್ಲಿಂಗ್, ಮಾಡಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಗಳಿಸಿದ ಫ್ಲೋರ್ ಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು NYSE’ಗಳ " ಅಪ್‌ಸ್ಟೈರ್ಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು", ಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಿದ್ದು ಹೋಗಿತ್ತು.
Instinet ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತುOptiMark ಪದ್ಧತಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಲೂಪಿಯನ್ ಹೇಳುವಂತೆ "ನಾನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ECNಗಳು ಗೆಲ್ಲುತ್ತವೆ... ನೀವು ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. "ನಾವುಗಳು ಈಗ ತುತ್ತ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ."
ECNಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶೇರು ವಹಿವಾಟು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು (ಬ್ರೋಕರೇಜ್ ಸೇವೆ ನೀಡುವಂತಹ) ಸರಕು-ಮಾದರಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ECNಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ (IPOs), Hambrecht's OpenIPO ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಮಿಡ್-ಕ್ಯಾಪ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ ವಹಿವಾಟು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು "ವ್ಯಾಪಾರದ ಏರಿಳಿತಗಳು"- ಅಂದರೆ ಒಂದು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಮಾದರಿ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
General Electric ಸ್ಟಾಕ್‌ನ ಸುಮಾರು 25,000 ಷೇರುಗಳ (ಇತ್ತೀಚಿನ ಉಲ್ಲೇಖ: $7.54; ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪುಟ: ೨೧೬,೨೧೬.೦೦೦) ವ್ಯಾಪಾರವು ಒಂದು ಸರಳವಾದ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವಹಿವಾಟಾಗಿದ್ದು, Berkshire Hathaway ನ Class A ಸ್ಟಾಕ್‌ನ 100 ಷೇರುಗಳನ್ನು (ಇತ್ತಿಚೀನ ಉಲ್ಲೇಖ:$72,625.00; ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪುಟ: 877) ಮಾರುವುದು ಕೂಡ ನಡೆಯದಿರಬಹುದು. ವಿಕ್ರಯ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಭದ್ರತೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು (ಆದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಪರವಾಗಿ).
ECN ಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ತ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹರಾಜು ಮತ್ತು ನೀಡಿಕೆ ದರದ ಮಧ್ಯದ ಅವಕಾಶಗಳು ಲಾಭಾಂಶದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದು ಮತ್ತು ECN ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಹೂಡಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವುಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ಟಾಕ್ ಬ್ರೋಕರೇಜ್ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ನುರಿತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, "Fidelity Investment ಗಳು ತಮ್ಮ ಸೂಚಿತವಲ್ಲದ ಸುಮಾರು ಶೇ. 29 ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು NYSE ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟಾಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶೇ. 37 ರಷ್ಟು ಸೂಚಿತವಲ್ಲದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಕ್ರಯಗಳನ್ನು Boston ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್, ಮುಖಾಂತರ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
7. Federations of ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್s
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಷೇರುಪೇಟೆ ವರ್ಗ:ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್s ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರ
ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ವಡಂಬೈಲು
ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೋಗದಿಂದ ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವಡಂಬೈಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಶರಾವತಿ ವಿದ್ಯದಾಗಾರದ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ ಜೋಗದಿಂದ ಮೊದಲು ಅನುಮತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು. ಚೆಕ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಕೂಡ ಇದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಶರಾವತಿ ತಟದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಶರಾವತಿಯ ಹಿನ್ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶ ಹಸಿರು ವನರಾಜಶಿಯಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶಾಂತಿ ಧಾಮವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವುಜೈನ ಪರಂಪರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತಿ ಎತ್ತರವಾಗಿರುವ ಆದಿಶೇಷನ ವಿಗ್ರಹವೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ.