cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್
ಕ್ರೀಡೆ
ಎವರ್‌ಟನ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಫ್.ಸಿಗೆ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು ತಾಯ್ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು 1888 ರಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರದಿಂದ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ನಗರಗಳ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕ್ರೀಢಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡುತ್ತವೆ. ಎವರ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ಗಳೆರಡೂ 1992 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‍ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯ ಆಡುತ್ತಿವೆ.
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎರಡೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆಧಾರದ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳು ಹೊಸ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಟಾನ್‌ಲೇ ಪಾರ್ಕ್ ಬಳಿ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ರಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟನ್, ಕಿಂಗ್ ಡೊಕ್‌‍ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಕ್‌ಬೈನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೈದಾನ ರಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.
2007ರಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ,ಎವರ್ಟನ್ ಟೈಗರ್‍ ತಂಡದ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಆಗಮನವಾಯಿತು. ಎವರ್ಟನ್ ಟೈಗರ್‍ ತಂಡವನ್ನು ಈಗ ಮೆರ್ಸೆ ಟೈಗರ್‍ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಈ ತಂಡ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಡಿತು. ಕ್ಲಬ್ಬು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎವರ್ಟನ್ ಎಫ್ ಸಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಟೋಕ್ಸ್‌ಟೆಥ್ ಟೈಗರ್‌ ಗಳ ಯುವಜನ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 1,500 ಯುವ ಜನರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿತ್ತು. 2007–08 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್‌ಗಳು, ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಎಖೋ ಅರೇನಾದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮೊದಲು, ಗ್ರೀನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಟಾಪ್ ಲೀಗ್ ಆಡಿದವು. 2009–10 ನೇ ಸಾಲಿನ ನಂತರ ಎವರ್ಟನ್‌ ಎಫ್ ಸಿ ಯು, ಟೈಗರ್‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮೆರ್ಸೆ ಟೈಗರ್ಸ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವುಗಳ ಸಮೀಪದ ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೆಂದರೆ, ಛೆಸ್ಟರ್‌ನ ಆಚೆಗಿರುವ ಛೆಸ್ಟರ್‍ ಜೆಟ್ಸ್ ತಂಡವಾಗಿದೆ.18 mi
ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವು ಲಾನ್‌ಶೈರ್‍ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಜೊತೆಗೆ ಆಗಾಗ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಲಾನ್‌ಶೈರ್‍ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಐಗ್‌ಬರ್ತ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯ ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸೆಪ್ಟೋನ್‌ನ ನೆರೆಯ ಪೌರಗ್ರಾಮವಾದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಐನ್‌ಟ್ರೀ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕುದುರೆ ಓಟದ ಪಂದ್ಯ,ಗ್ರಾಂಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತಾಯ್ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಎಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುದುರೆ ಓಟದ ಪಂದ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆ ರೇಸಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿ,1950 ಮತ್ತು 1960ರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಒಳಗೊಂಡು, ವಾಹನಗಳ ರೇಸು(ಓಟದ ಪಂದ್ಯ) ಕೂಡಾ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ವ್ಹೇವರ್‌ಟ್ರೀ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಂಟೆ, ಅಲಾನ್ ರುಡ್‌ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಪೌಲ್ ಹೋಡ್ಕಿನ್‌ಸನ್ ಅವರುಗಳು ಉನ್ನತ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿರುವ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾರ್ಕ್ ರೋಡ್ ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೇಂದ್ರವು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್ಬು ಕಳೆದ 11 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 8, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪೀಡೋ ಲೀಗ್ ಛಾಂಪಿಯನ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾದ ವ್ಹೇವರ್‌ಟ್ರೀ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರೆಡ್ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಕರಾಟೆ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಕೂಡಾ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ತಾಯ್ನೆಲವಾಗಿದೆ. ರೆಡ್ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಕರಾಟೆ ಕ್ಲಬ್‌, ಇದು 1990 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟುಗಳ ಕುರಿತು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಶೊಟೊಕನ್ ಛಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಜಯಗಳಿಸಿದೆ. ಲುಮಿನರೀಸ್‌ಗಳು; ಸೆನ್ಸೀ ಕೆನೋಸ್ಯೂಕ್ ಎನೋಡಾ, ಸೆನ್ಸೀ ಫ್ರಾಂಕ್ ಬ್ರೆನ್ನನ್, ಸೆನ್ಸೀ ಓರ್ಮಿ ವ್ಹೀಸ್, ಸೆನ್ಸೀ ಡೆಕೆಲ್ ಕೆರೆರ್‍, ಸೆನ್ಸೀ ಆಂಡಿ ಶೆರ್ರೀಸ ಮತ್ತು ಸೆನ್ಸೀ ಟೆರ್ರೀೋ ಓನಿಯಲ್  ಅವರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ರುಗ್‌ಬೈ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲೇ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ವೃತ್ತಿಪರ ತಂಡಗಳ ಕೊನೆಯ ಹೆಸರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದು 1960 ರಿಂದಲೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, 1857 ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಂದಿನಿಂದಲೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹಳೆಯದಾದ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ತಂಡವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳು 1986 ರಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌ ನಿಂದ ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನ್ಸ್ ಆರ್‌ಯುಎಫ್‌ಸಿ ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಸೆಪ್ಟೋನ್‌ನ ಬ್ಲಂಡೆಲ್‌ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಹಾಟರ್‌ಲೂ ರಗ್ಬಿ ಕ್ಲಬ್ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 1882 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈಗ 2 ನೇ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯ ಆಡುತ್ತಿದೆ.
ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಈಗಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಢೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್-ವ್ಹಾಲ್ಸ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮೆ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಟ್ರೋಜಾನ್ಸ್‌ಗಳು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ.
ದಿ ರಾಯಲ್ ಲಿವರ್‌ ಪೂಲ್ ಗೋಲ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್ ವೈರಾಲ್ ಪೆನಿನ್‌ಸುಲಾದ ಹೋಯ್‌ಲೆಕ್ ನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮುಕ್ತ ಛಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು  2008ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. 1983ರಲ್ಲಿ ವ್ಹಾಕರ್‍ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಾ ಇದು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.
ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು
ತಮ್ಮ ಭೂಮಾಲೀಕನ ವಿರುದ್ಧದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಎವರ್ಟನ್‌ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲೇ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ ರಚನೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1892ರಿಂದ ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌ ಆಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. 1970ರಿಂದ ಮೈದಾನವು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಸುಮಾರು 116 ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೂ ಇನ್ನೂ ಆಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದು 1992ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಮುಖ ಆಸನಗಳ ಸೇವೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ಸ್ಪಿಯೋನ್ ಕಾಪ್ (1994/1995ರ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೂರಬಲ್ಲ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು) ಬಯಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮಹಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಭಿಮಾನಿ ಜನರ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಜಗತ್ತಿನಾಧ್ಯಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ 4 ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಯುಇಎಫ್‌ಎ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಡಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 45,000 ವೀಕ್ಷಕರು ಆರಾಮವಾಗಿ ಆಸೀನರಾಗಬಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪುಟ್ಟದಾದ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಫೂಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೂಡಾ ಮಲ್ಟಿಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಯುವಆಟಗಾರರ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯದ ದಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
1892ರಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಎವರ್ಟನ್ ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಎದುರುಬದಿಗಿದ್ದ ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮೋಲಿನ್ಯೂಕ್ಸ್ ( ವೋಲ್ವ್‌ನ ಮೈದಾನ) ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ತೆರೆದಿದ್ದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಸಂತ ಜೇಮ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ 1892ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಆಟದ ಮೈದಾನಕ್ಕಿಂತ ತುಸು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾತ್ರ ಆಧುನೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ರೇಂಜರ್‌ಗಳು 1887 ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು 3000 ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿ ಮೈದಾನವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದರ ಮೂರು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೇರವಾದ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಡನೆ ಮೀರ್ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟನ್ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತೋರಿತು. ಶ್ರೀಯುತ ಬಾರ್ಟನ್ ಅವರು552 ಪೌಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ 4½ ಚದರ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ವಾಲ್ಟನ್‌ನ ಕೆಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರು 1460 ಪೌಂಡ್‌‌ಗಳಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 4000 ಜನರಿಗಾಗಿ ಎರಡು ತೆರೆದ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು 3000 ಜನರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿದ ಆಸನವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಇನ್ನೂ150 ಪೌಂಡ್, ಗೇಟ್ ಮತ್ತು ಶೆಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು 132 ಪೌಂಡ್, 10 ಮತ್ತು 12 ತಿರುಗುಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ 715 ಪೌಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದವು.
ತಕ್ಷಣವೇ ಮೈದಾನವು ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಹೊಂದಿ ಎಫ್ಎ(ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್)ನ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿನ್ನೈರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ವಾಲ್‌ರಿಂದ 1892ರ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ವೈಭವದಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ, ಪಂದ್ಯದ ಬದಲಿಗೆ, 12,000 ಜನರು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಸಂಗೀತದ ಆಯ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಸುಡುಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಎವರ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಆಟ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 1892ರಂದು ನಡೆದು, ಇದು ಬೋಲ್ಟನ್ ತಂಡವನ್ನು 4–2 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತು. ಈಗ ಅದು ಸುಮಾರು 40,000 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಕರೆಲ್ಲರೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಸನವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 1970ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು ಇತರ ಎರಡು ಆಸನವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನವೀಕರಣಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಈಗ ಎರಡೂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೇ ತರುವಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದು ತಂಡಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 2000ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ, ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು 60,000 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಮತ್ತು 2014ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿರುವ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.
1996ರಿಂದಲೇ ಎವರ್ಟನ್ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ 2003ರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 55,000 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಗಡಿಯಿಂದಾಚೆಗಿರುವ ಕರ್ಬಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುವುದಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ, ಅಭಿಮಾನಿ ಜನರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಂದಾಗಿ ಇದೊಂದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರವಾಗಿ ದೃಢಗೊಂಡಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮುಂದೆ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಳ್ಳಲಿರುವ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟನ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತು ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ಮುಂದುವರೆಸಲಿಲ್ಲ.
ಮಾಧ್ಯಮ
ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಐಟಿವಿಯ ದೈನಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ "ದಿಸ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್"  ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಡಾಕ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ  2002ರ ವರೆಗೆ ಬಹು ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳೂತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾನಡಾದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗೆ ಶಾಪ್ ಎಂಬ ಶಾಪಿಂಗ್ ವಾಹಿನಿಯು ಇತ್ತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.
ದೂರದರ್ಶನ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯ ಲೈಮ್ ಪಿಕ್ಚರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಸೋಪ್ ಬ್ರೂಕ್ ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಂಜ್ ಹಿಲ್‌ ನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಮರ್ಸೀ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಮತ್ತು 1995ರಲ್ಲಿ ವಾಹಿನಿ 4ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈಗಿನ ಸೋಪ್ ಒಪೇರ ಹಾಲಿಓಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಕೂಡಾ ತಯಾರಿಸಿತು. ಈ ಮೂರೂ ಸರಣಿಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಚೈಲ್ಡ್‌ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ.
ನಗರವು ಬೆಳಗಿನ "ಡೈಲಿ ಪೋಸ್ಟ್" ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ "ಇಖೋ" ಎಂಬ ಎರಡು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಕೂಡಾ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಿರ್ರರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಡೈಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌ ಸಹಿತ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯುಕೆ ಯ ಮೊದಲ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದ ವಾರ್ತಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ಸೌತ್‌ಪೋರ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ (ಸೌತ್ ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿ ರಿಪೋರ್ಟ್) ಕೂಡಾ ನಗರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ಮರ್ಸಿಸೈಡ್, ಜ್ಯೂಸ್ ಎಫ್‌ಎಮ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ 96.7, ಸಿಟಿ ಟಾಕ್ 105.9 ಅಂತೆಯೇ, ಮ್ಯಾಜಿಕ್ 1548 ಕೂಡಾ. ಕೊನೆಯ ಮೂರು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ ಟವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ನಗರದ ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚುಗಳು (ಕೆತಡ್ರಲ್) ದಿಗಂತದೆತ್ತರದಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ "ನರ್ವ್" ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಡಿಮೀಡಿಯಾ  ಸಹ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
2008ರ ಎಮ್‌ಟಿವಿ ಯುರೋಪ್ ಸಂಗೀತ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.
ಅವಳಿ ನಗರಗಳು
ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಇದು ಈ ಮುಂದಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ :
ಸ್ನೇಹದ ಕೊಂಡಿಗಳು
ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇದು ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿದೆ ಹೊಂದೆದೆ (ಯಾವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರದೆ) :
ಇತರೆ ಕೊಂಡಿಗಳು
ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇತರ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಬಂದ ಹೊಂದಿದೆ:
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌
ವರ್ಗ:ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವರ್ಗ:1922ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ವರ್ಗ:ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನಗರಗಳು‌ ವರ್ಗ:ಯೂರೋಪ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ವರ್ಗ:ಮಹಾನಗರದ ವಿಭಾಗಗಳು ವರ್ಗ:ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಜನನಿಬಿಡ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವರ್ಗ:13ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ವರ್ಗ:ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ನಗರಗಳು ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸೈಟ್‌ಗಳು ವರ್ಗ:ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಸೇರಿದ ಲೇಖನಗಳು (ಯುಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌) ವರ್ಗ:ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ವರ್ಗ:NUTS 3 ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ಕ್ನಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ಸನ್
ಕ್ನಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ಸನ್ (ಆಗಸ್ಟ್ 4, 1859 – ಫೆಬ್ರವರಿ 19, 1952)ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ಬರಹಗಾರರು.ಇವರಿಗೆ ೧೯೨೦ರ ಸಾಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.ಇವರು ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತು ವರುಷಗಳ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ೨೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾದಂಬರಿಗಳು,ಕವನ ಸಂಕಲನ,ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ತರುಣ ಕ್ನಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ಸನ್ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಅವರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯ ಬಗೆಗಿದ್ದು,ಬರಹಗಾರ "ರಕ್ತದ ಪಿಸುಗುಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿಮಜ್ಜೆಯ ಪ್ರರ್ಥನೆಯನ್ನು"ವಿವರಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು .ಇವರು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ನವ ರಮ್ಯತೆಯ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಾಯಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.ಅವರ ಹಂಗರ್ (೧೮೯೦),ಮೈಸ್ಟಿರೀಸ್ (೧೮೯೨), ಪಾನ್ (೧೮೯೪)ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಇವರ ನಂತರದ ಬರಹಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ "ನಾರ್ಡ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್" ಕಾದಂಬರಿಗಳು ನಾರ್ವೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಜನಜೀವನ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಹೊಸ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಚಳುವಳಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡು ಭಾಷೆಯ ಸೊಗಡು,ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯವು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ.
ಹ್ಯಾಮ್ಸನ್‍ರನ್ನು ಕಳೆದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ (೧೮೯೦-೧೯೯೦)ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ಮತ್ತು ನವೀನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ .ಇವರು ಸ್ವಗತ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಚನೆಯ ಅಧ್ವರ್ಯುವಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಜ್ ಕಾಫ್ಕಾ, ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಂ ಗಾರ್ಕಿ,ಹೆನ್ರಿ ಮಿಲ್ಲರ್, ಹರ್ಮನ್ ಹೆಸ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಹೆಮಿಂಗ್‍ವೇ ಮುಂತಾದವರು ಪ್ರಮುಖರು. ಐಸಾಕ್ ಬಾಷೆವಿಸ್ ಸಿಂಗರ್ ಹೇಳಿದಂತೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟತೆ,ಹಿನ್ನೋಟದ ಉಪಯೋಗ,ಪದಗಳ ಬಳಕೆ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಛಾಪು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹ್ಯಾಮ್ಸನ್ ನವೋದಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪಿತಾಮಹ.೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯವು ಹ್ಯಾಮ್ಸನ್‍ನಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ.
ನಿಧನ
ಕ್ನಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ೯೨ನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ರಿಮ್‍ಸ್ಟಡ್‍ನಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು.
ವೀಣೆ ರಾಜಾರಾವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದ ಗಾನಕಲಾಭೂಷಣ ವೀಣೆ ರಾಜಾರಾಯರ ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಬ್ಬ ಸಾಧಕರಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ರೂ.೨೫ ಸಾವಿರ ನಗದು ಮತ್ತು ರಜತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಡಾ. ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ
'2014 ರ ‘ವೀಣೆ ರಾಜಾರಾವ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’
ಆಧಾರ
ವರ್ಗ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ತಾಮ್ರ
thumb|280px|alt=| ತಾಮ್ರ |right
ತಾಮ್ರ (Copper) ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಲೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಮೂಲಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ದ್ವೀಪವಾದ ಸೈಪ್ರಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಸಿಪ್ರಿಯನ್ ಲೋಹ ಎಂದು ಹೆಸರಿತ್ತು. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೇತ ವಾದ "Cu" ಹಾಗೂ ಹೆಸರು "ಕಾಪರ್" ಸಿಪ್ರಿಯನ್ ಲೋಹದ ರೋಮನ್ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಲೋಹವಾಗಿದ್ದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಹಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಸುಮಾರು ೬೦ ಶೇಕಡಾ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬೇರೆ ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆರೆಯುವುದರಿಂದ ಹಿತ್ತಾಳೆ, ಕಂಚು ಮುಂತಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಿಶ್ರ ಲೋಹಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲೋಹವಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಮೃದುವಾದ ಲೋಹವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ರಾಸಾಯನಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಆವರ್ತಕೋಷ್ಟಕದ 1ನೆಯ ಗುಂಪಿನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಲೋಹ (ಕಾಪರ್). ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 29. ಪರಮಾಣು ತೂಕ 63.54. ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತೀಕ cu (ಲ್ಯಾಟಿನ್ನಿನ ಕ್ಯುಪ್ರಮ್‍ನಿಂದ, ಅರ್ಥ ಸೈಪ್ರಸ್ ದ್ವೀಪದ ಅದುರು, ಆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಆ ದಿನಗಳಂದು ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ). ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಲಭಿಸುವ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳು 63Cu ಮತ್ಥು 65Cu ಎಲಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿನ್ಯಾಸ 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d1010 4s1  ದ್ರವನಬಿಂದು 10830 ಅ, ಕುದಿಬಿಂದು 23360 ಅ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣೇತರ (ನಾನ್‍ಫೆರಸ್) ಲೋಹಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ, ಭೌತಿಕ, ವೈದ್ಯುತ ಹಾಗೂ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಇದರ ಸರ್ವ ಸಾಧಾರಣ ಬಾಹುಳ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತಾಮ್ರ ಬಲು ಉಪಯುಕ್ತ ಲೋಹ ಎನ್ನಿಸಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ ಮೊದಲ ಲೋಹಗಳ ಪೈಕಿ ತಾಮ್ರವೂ ಸೇರಿರುವುದು.
ಇತಿಹಾಸ
ಶಿಲಾಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸು. 10,000) ತಾಮ್ರದ ಶೋಧವಾಗಿರಬಹುದು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಬದುಕಿದ್ದ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಮಾನವ ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸು. 8000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಲೋಹಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಈ ಮಾನವ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಹಲವಾರು ಒರಟು ಹತ್ಯಾರುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರಬಹುದು. ಕುಟ್ಟಿ, ತಟ್ಟಿ, ಎಳೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಹತ್ಯಾರುಗಳ ಉಜ್ಜ್ವಲ ಕೆಂಬಣ್ಣ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ತಾಮ್ರ ಬಲು ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ಪದಾರ್ಥವೆಂದು ಆ ದಿನಗಳಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಲೋಹದ ವ್ಯಾಪಕ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಅಂದಿನ ಮಾನವನ ಗೀಳಾಯಿತು. ತಾಮ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶೋಧನೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲವಾಗಿ (ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸು. 6000) ತಾಮ್ರವನ್ನು ಕಾಸಿ ಕರಗಿಸಿ ಬಳಿಕ ಬೇಕಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಎರಕ ಹೊಯ್ಯಬಹುದು ಎಂಬ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮೂಡಿತು. ಇದರ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆ ತಾಮ್ರಯುತ ಶಿಲೆಗೂ ಲೋಹತಾಮ್ರಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಬಧದ ಅರಿವು. ತಾಮ್ರಯುತ ಶಿಲೆಯ ಪುಡಿಯನ್ನು ಕಾಸಿ ದೊರೆವ ದ್ರವಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಲೋಹ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಜ್ಞಾನ ಮೂಡಿದಾಗ ಲೋಹವಿದ್ಯೆ (ಮೆಟಲರ್ಜಿ) ಮೈದಳೆಯಿತು. ತಾಮ್ರ ವಸ್ತುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದಂಥಹ ರಾಷ್ಟಗಳೆಂದರೆ ಈಜಿಪ್ಟ್ (ಕ್ರಿ, ಪೂ. ಸು. 5000), ಸಿನಾಯ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ (ಕ್ರಿ, ಪೂ. ಸು. 3800) ಮತ್ತು ಭಾರತ (ಕ್ರಿ, ಪೂ. ಸು.2500).ತಾಮ್ರವು ಪ್ರಥಮ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಮಿಶ್ರಲೋಹ.ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ ೩೫೦೦ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ತಾಮ್ರವನ್ನು ತವರದೊಡನೆ (ಟಿನ್) ಮಿಶ್ರಮಾಡಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಮಿಶ್ರ ಲೋಹಕ್ಕೆ ಕಂಚು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕ್ರಿ, ಪೂ. ಸು. 3700 ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈಜಿಪ್ಪಿನ ಪಿರಮಿಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ನಿದರ್ಶನ ದೊರೆತಿದೆ. ಈಜಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಯುಗ ಹೀಗೆ ತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ ಆ ಮೊದಲೇ ಏಷ್ಯದ ಕೆಲವಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ.
ಆಕರಗಳು
ತಾಮ್ರ ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಅದುರುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದು. ಇವನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು (ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಆಯಾ ಅದುರಿನಲ್ಲಿರುವ ತಾಮ್ರದ ಅಂಶವನ್ನು ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.)
ಈ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಅದುರುಗಳ ಪೈಕಿ ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜ. ಶಿಲಾಸಿರಗಳು, ಸಾಗರತಳಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಸರು ಮಣ್ಣು, ಮಾನವನ ಯಕೃತ್ತು, ಬಸವನ ಹುಳು, ಜೇಡ ಮುಂತಾದ ಎಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಅದುರು ಸಂಸ್ಕರಣ
ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ನೆಲದಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಅಗೆದು ತೆಗೆದ ಕಲ್ಲು ಮಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ತಾಮ್ರ ಬೆರೆತುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಇಂಥ ಜಂಕುಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ತೀರ ಅಗತ್ಯ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅದುರು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಹೀಗೆ ಲಭಿಸಿದ ಸಾಂದ್ರ ಅದುರಿನಿಂದ ಲೋಹ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಲೋಹ ಉಪಲಬ್ಧಿ (ಮೆಟಲ್ ರಿಕವರಿ) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಇಂಥ ಲೋಹದೊಡನೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಗಗೊಂಡಿರುವ ಅಶುದ್ಧತೆಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಲೋಹ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈಗ ಈ ಮೂರೂ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ.
ಅದುರು ಶುದ್ಧೀಕರಣ
ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ (ಉಷ್ಣ ಲೋಹ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು - ಪೈರೊ ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಮೆಥಡ್ಸ್) ಇಲ್ಲವೇ ನಿಕ್ಷಾಲನದ (ಲೀಚಿಂಗ್) ಮೂಲಕ (ಜಲಲೋಹವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು-- ಹೈಡ್ರೊಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಮೆಥಡ್ಸ್) ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದುರುಗಳಾದರೆ ಅವನ್ನು ವರಣಾತ್ಮಕ ಪ್ಲವನ (ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಫ್ಲೊಟೇಶನ್) ರೀತಿಯಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅದುರುಗಳನ್ನಾದರೋ ನಿಕ್ಷಾಲಿಸುವುದು (ಲೀಚ್) ಮೊದಲ ಹಂತ ವರಣಾತ್ಮಕ ಪ್ಲವನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದುರನ್ನು ಬಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅರೆದು ನೀರು ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಅಭಿಕರ್ಮಕಗಳೊಂದಿಗೆ (ರೀ ಏಜೆಂಟ್ಸ್) ಬೆರೆಸಿ ಈ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ವಾಯುವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಲುಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದಟ್ಟವಾದ ನೊರೆ ಮೈದಳೆಯುವುದು. ನೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಯುಗುಳ್ಳೆಗಳೊಡನೆ ತಾಮ್ರದ ಕಣಗಳು ಆದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಭಿಕರ್ಮಕಗಳನ್ನು ಆಯುವರು. ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ತಾಮ್ರಸಹಿತವಾದ ನೊರೆಯನ್ನು ತಳದ ಕಿಟ್ಟಿ ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿ ಅದುರಿನಲ್ಲಿರುವ 95% ಯಾ ಹೆಚ್ಚು ತಾಮ್ರವನ್ನು ಮೂಲ ಅದುರಿನ ತೂಕದ 10%-20% ತೂಕದಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಹೀಗೆ ಲಭಿಸಿದ ಸಾಂದ್ರವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ ಹುರಿಯಲಾಗುವುದು. ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸೈನ್ ಎಂದು ಹೆಸರು (ಇದು ಶುದ್ಧ ತಾಮ್ರವಲ್ಲ) : ಲೋಹವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮ್ಯಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇದು ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಧಾತುಗಳು ಸಲ್ಫೈಟ್.
ಲೋಹ ಉಪಲಬ್ಧಿ
ಮ್ಯಾಟನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲವೇ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದನ ತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಲೋಹತಾಮ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಹರಕುಮುರುಕುಗಳಿಂದ ಮರುಪಡೆಯುವುದುಂಟು.
ಮ್ಯಾಟನ್ನು ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ (ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಫರ್ನೇಸಸ್ _ ಇಂಥ ಒಂದು ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಪಡುವ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಉಷ್ಣ ಮಾಡಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ) ಇಲ್ಲವೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ಲೋಹ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವರು.
ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಿಂದ ನಿಕ್ಷಾಲಿಸಿದಾಗ ದೊರೆವ ನಿಕ್ಷಾಲಿತ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಅದರ ಸಲ್ಫೇಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು. ಈ ದ್ರಾವಣಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹರಿಸಿ (ಇದೇ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಚೇದನ ವಿಧಾನ) ಲೋಹ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಲೋಹ ಶುದ್ಧೀಕರಣ
ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಹಂತಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುವ ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧತೆಗಳು ಇರುವುದು ಅಪರೂಪವೇನಲ್ಲ. ಇವು 1% ರ1/10 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಲೋಹಶುದ್ಧೀಕರಣ.
ಅಗ್ನಿಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಲೋಹವನ್ನು ಮೊದಲು ಉತ್ಕರ್ಷಣಕ್ರಿಯೆಗೂ ಮತ್ತೆ ಅಪಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಗೂ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಲೋಹ ಮೈದಳೆಯುವುದು. ಇದನ್ನು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಾಗಿ ಎರಕ ಹುಯ್ಯಬಹುದು. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೀದನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಾನದಿಂದಲೂ ಶುದ್ಧ ಲೋಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದುಂಟು.
ಗುಣಗಳು
ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತ್ವ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಮಣಿ, ತಾಮ್ರಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯದು. ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ವಾತಾವರಣದ ಕೊರೆಯುವಿಕೆಯನ್ನೂ ತಾಮ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ ಉಳಿಯಬಲ್ಲದು. ಹೀಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಬಳಕೆ ವಿಪುಲವಾಗಿದೆ : ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ತಂತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿ, ಕಂಚು, ಮಂಜ ಲೋಹ, ಜರ್ಮನ್ ಬೆಳ್ಳಿ, ಡೆಲ್ಟಾ ಲೋಹ, ಗಂಟೆ ಕಂಚು, ತುಪಾಕಿ ಕಂಚು ಮುಂತಾದ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದು. ತಾಮ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ : ವೇಲೆನ್ಸ್ 1 ಇರುವ ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಮತ್ತು ವೇಲೆನ್ಸ್ 2 ಇರುವ ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್. ವೇಲೆನ್ಸ್ 3 ಇರುವ ಹಲವಾರು ಅಸ್ಥಿರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಸಹ ತಿಳಿದಿವೆ.
ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು
ಆಕ್ಸೈಡುಗಳ ವೇಲೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತಾಮ್ರ ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡು ಕೆಂಪು ಸ್ಫಟಿಕಾಕಾರದ ಒಂದು ವಸ್ತು. ಇದನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದನದಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ ಕುಲವೆಂದು ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಹೈಡ್ರೋಜನ್, ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಮಸಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಾಮ್ರಲೋಹವಾಗಿ ಅಪಕರ್ಷಿಸಬಹುದು. ಗಾಜಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅದು ಕೂಡ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣ ತಳೆಯುವುದು. ಖನಿಜಾಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೆರೆಸಿದಾಗ ಬಣ್ಣರಹಿತ ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಲವಣಗಳು ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಹುಡಿ. ತಾಮ್ರದ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್, ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಥವಾ ನೈಟ್ರೇಟುಗಳ ಜ್ವಲನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಕಾಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಗಾಜಿಗೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಖನಿಜಾಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕರಗುವುದರಿಂದ ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ದ್ರಾವಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಹ್ಯಾಲೈಡುಗಳು
ತಾಮ್ರಲೋಹ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತಾಮ್ರ ಲೋಹ ಮತ್ತು ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಕೂಡ ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಕ್ಲೋರೈಡನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಸಹ ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಪಯೋಗವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಅಯೋಡಿನುಗಳ ನೇರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕ್ಯುಪ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.
ಸಲ್ಫೈಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಲ್ಫೇಟುಗಳು
ತಾಮ್ರ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್ ಎಂಬ ಖನಿಜರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಗಂಧಕಗಳ ನೇರ ಸಂಯೋಗಗಳಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊವೆಲೈಟ್ ಎಂಬ ಖನಿಜರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು. ತಾಮ್ರ ಲವಣ ದ್ರಾವಣದ ಮೇಲೆ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡಿನ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಖನಿಜಾಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ವಿಲೀನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಸಲ್ಫೇಟನ್ನು ನೀಲಿ ವಿಟ್ರಿಯೋಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಾಮ್ರದ ಲವಣಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದು. ಬಹುತರವಾಗಿ ಇದು ಅuSಔ4 5ಊ2ಔ. ಎಂಬ ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಳಪಾದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಉಂಟು. ತಾಮ್ರ ಆಕ್ಸೈಡಿನ ಮೇಲೆ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ನಿರ್ಜಲ ಲವಣಕ್ಕೆ ಜಲಾಕರ್ಷಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉಂಟು. ಆದ್ದರಿಂದ ತೇವವನ್ನಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಉಪಯೋಗಕಾರಿ ಆಗಿದೆ. ಬಣ್ಣ ನಿರ್ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕಾರ್ಬೊನೇಟುಗಳು
ತಾಮ್ರ ಲವಣ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರೀಯ ಕಾರ್ಬೊನೇಟನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ತಾಮ್ರದ ಕಾರ್ಬೊನೇಟು ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರುಬಣ್ಣ ಉಂಟು. ಇದನ್ನು ಬಣ್ಣ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಜುರೈಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಲಕೈಟ್ ಎಂಬ ಖನಿಜಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದು.ಆರ್ಸೆನಿಕ್ಕಿನೊಡನೆ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದರಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಹಸಿರುಬಣ್ಣವಿರುವುದು. ಇವು ವಿಷಪೂರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ತಾಮ್ರವನ್ನು ಪ್ರಬಲ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ನೈಟ್ರೇಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಅಧಿಕಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಮೊನಿಯದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಲವಣವನ್ನು ಬೆರೆಸಿದಾಗ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನೀಲಿಬಣ್ಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಾಗ ಹೊಳಪಾದ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ ಕಿಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಇದರ ದುರ್ಬಲ ದ್ರಾವಣದ ಮೇಲೆ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಫೆರೋ ಸಯನೈಡಿನ ಪರಿಣಾಮವಾದರೆ ಆಗ ಕಂದುಬಣ್ಣ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ತಾಮ್ರದ ಪರಿಣಾಮ
ಸಸ್ಯಗಳ ಜೀವಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ತಾಮ್ರ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತದೆ : 1 ಕ್ಲೋರೊಫಿಲ್ಲನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ, 2 ಸಸ್ಯಗಳ ಎಂಜೈಮ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ. ಸಸ್ಯಗಳ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಕ್ಲೋರೊಫಿಲ್ಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಕೈಕೊಂಡರೂ ಇದು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಮೂರು ಎಂಜೈಮುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಖಚಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಪೂರೈಕೆಯಾಗದೆ ಹೋದರೆ ಅವು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಅಶಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ತಾಮ್ರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಆಗ ಅದು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಷಕಾರಿ ಆಗುವುದುಂಟು. ಮಾನವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ 100ರಂದ 150 ಮಿಲಿಗ್ರಾಮಗಳವರೆಗೆ ತಾಮ್ರ ಉಂಟು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ ಇರುವುದು ಯಕೃತ್ತು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರಯುಕ್ತ ಮಾಂಸಲ ಪದಾರ್ಥ ಉಂಟು. ಅಲ್ಲದೆ ಹೆಮೋಗ್ಲೋಬಿನುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಅಂಶ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದರೂ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ತಾಮ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಾಮ್ರದ ಅಂಶ ಇರುವುದು. ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ನಂಜಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತಾಮ್ರ ಅವಶ್ಯ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ
ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಗಾತ್ರ ಅತ್ಯಲ್ಪ. ಬಿಹಾರದ ಸಿಂಘ ಭೂಮ್‍ನಲ್ಲಿ ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವರ್ಧಿಸಿರುವ ತಾಮ್ರ ಕರಗಿಸುವ ಉದ್ಯಮ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಮ್ರ ಸಂಚಯಗಳು ಇರುವುದು ಬಿಹಾರದ ಸಿಂಘ್‍ಭೂಮ್ ಮತ್ತು ಖೇತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ದರಿಬಾದಲ್ಲಿ. ಸಿಂಘ್‍ಭೂಮಿ£ ಸಂಚಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣ 1% ತಲಪುವುದೆಂದೂ ತಿಳಿದಿದೆ. ಸಿಕ್ಕಿಮ್ ಹಾಗೂ ಜಯಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ತಾಮ್ರ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ತಾಮ್ರದ ಕೆಲವು ಅಪ್ರಮುಖ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಸರಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಗಳಧಾಳು ನಿಕ್ಷೇಪ ದಾವಣಗೆರೆ, ಮದ್ದೂರು, ಕಲ್ಯಾಡಿ (ಹಾಸನ) ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡ (ಬಳ್ಳಾರಿ), ಹುಲ್ಲಹಳ್ಳಿ, (ನಂಜನಗೂಡು), ತಿಂತಿಣಿ (ರಾಯಚೂರು) ಈ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಗಳು ಇವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References />
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೂಲಧಾತುಗಳು ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು
ಎಂ. ಎಸ್. ಪ್ರಭಾಕರ
ಎಂ. ಎಸ್. ಪ್ರಭಾಕರ :- ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯನಾಮ "ಕಾಮರೂಪಿ" ಯಿಂದ ನಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಮೊಟ್ಣಹಳ್ಳಿ ಸೂರಪ್ಪ  ಪ್ರಭಾಕರ (ಎಂ.ಎಸ್. ಪ್ರಭಾಕರ). ಇವರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೯೩೬ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ.
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಹಾಗು ವೃತ್ತಿ
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ  ಪಡೆದರು. ೧೯೬೨ ರಿಂದ ೧೯೬೫ರವರೆಗೆ ಗೌಹಾತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ರೀಡರ್ ಆಗಿದ್ದ ಇವರು, ೧೯೭೫ ರಿಂದ ೧೯೮೩ ರವರೆಗೆ  `ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ವೀಕ್ಲಿ`  ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಹಾಯಕ  ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ `ದಿ ಹಿಂದೂ` ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ವಿಶೇಷ ಬಾತ್ಮೀದಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಇವರು ,"ಕಾಮರೂಪಿ" ಬ್ಲಾಗ್ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಮರ್ಶೆ
"ಕಾಮರೂಪಿಯವರು `ಏಲಿಯನೇಷನ್' ಎಂಬ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದೀ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟತೆಗೆ ಒತ್ತುಕೊಡದ, ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಕತೆ, ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಕಾಮರೂಪಿ ಎಂ.ಎಸ್. ಪ್ರಭಾಕರರ ಕಾವ್ಯನಾಮವಷ್ಟೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸ್ಸಾಂನ ಹೆಸರು ಕಾಮರೂಪ. ಇಂದು ಕೂಡ ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮರೂಪ ಎಂಬ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದಿದೆ. ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದಲೋ ಏನೊ, ಪ್ರಭಾಕರರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಪ್ರಿಯವಾಗಿರಬೇಕು.ಪ್ರಭಾಕರರು ಬರೆದದ್ದು ಅತ್ಯಲ್ಪ. `ಒಂದು ತೊಲ ಪುನುಗು ಮತ್ತು ಇತರ ಕತೆಗಳು', ಕಿರು ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ `ಕುದುರೆ ಮೊಟ್ಟೆ' ಮತ್ತು `ಅಂಜಿಕಿನ್ಯಾತಕಯ್ಯೊ', ಇಷ್ಟೇ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ. ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಾನು ಒಬ್ಬ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಬರೆಹಗಾರ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೆ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಲ್ ರೈಟರ್. ಸ್ಕೂಲು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಕೋಲಾರದ ಒರಟು ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸ, ಅಭ್ಯಾಸ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಬರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ, ಆ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂತಲೂ ಎಂದೂ ಅಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೆಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆನರ್ಸ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಚೂರುಪಾರುಗಳೆಲ್ಲಾ ಅಣಕ, ಹುಡುಗಾಟ, ಬರಹಗಾರರಾಗಬೇಕೆಂದು ಹಂಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಕಾಟ ಕೊಡುವ ವ್ಯಂಗ್ಯ ತುಂಟತನದ ಬರವಣಿಗೆಗಳು ಎಂದು ಅವರೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಣಕ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಕೀಟಲೆ, ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಬಲೂನನ್ನು ಚುಚ್ಚುವ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯ, ಇವೆಲ್ಲ ಅವರ ಮೂರು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗಿದ್ದರೂ ಅವು ಕನ್ನಡ ಕಥನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆ, ನಿರೂಪಣಾ ತಂತ್ರ, ಕಾಣ್ಕೆ ಮೊದಲಾದುವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ". ಇದು ಕನ್ನಡ ಹಿರಿಯ ಕಥೆಗಾರ, ವಿಮರ್ಶಕ ಶ್ರೀ ಎಸ್.ದಿವಾಕರ ಕಾಮರೂಪಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿರುವ ಮಾತುಗಳು. `ಕಾಮರೂಪಿ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಶೇ 80ರಷ್ಟು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ವಾಕ್ಯ ಕಲಾಕೃತಿಯಂತೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಷಯ ಹಾಗೂ ಭಾಷೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಬರೆಯುವವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ೧೫೦-೧೬೦ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಅದ್ಭುತವಾದುದು. ಆದರೆ, ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕಾಮರೂಪಿ ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಬರೆದ ಕಾರಣ ಅವರ ಕೃತಿಗಳೆಲ್ಲ ಚೆನ್ನಾಗಿವೆ`. ಇದು ಹಿರಿಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಶ್ರೀ ಷ.ಶೆಟ್ಟರ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳು. ಕನ್ನಡದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಶ್ರೀ ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರು ಕಾಮರೂಪಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. `''ಕಾಮರೂಪಿ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾತನ ಇದೆ. ಅವರ ಜೀವನದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಡುಕುವುದು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣ. ಕಿಲಾಡಿತನ ಹಾಗೂ ಜಗಳಗಂಟತನ ಅವರ ಬರಹದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಮಾತುಕತೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಅವರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯ ಹಾಗೂ ತಮಾಷೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಈ ಬರಹಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಶಕ್ತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಕಾಮರೂಪಿ ಅವರು ಬರಹದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೃತ್ರಿಮತೆ, ಆಷಾಢಭೂತಿತನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವಾಗಲೂ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಐಡೆಂಟಿಟಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು'.''
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು
ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳು
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸುಮಾರು ೧೭೪೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೋರಮಂಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಇವರು ಅಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಪುದುಚೇರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೆ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಡೇವಿಡ್ ಎಂಬ ಕೋಟೆಯೊಂದಿತ್ತು. ಇವರು ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಹೊಂದಿದ್ದುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸರಕುಗಳನ್ನೂ ಅಗತ್ಯವಾದ ನೆರವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಬಂಧವಾಗಿಯೂ ಇವರದೇ ಮೇಲುಗೈಯಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ನೌಕಾಬಲವಾಗಲಿ ಹೊರಗಿನ ನೆರವಾಗಲಿ ದೊರಕುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭೂಸೈನ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರು ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದರು. ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕ ನೆಲದ ರಾಜಕೀಯವೇ ಆಗ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಆಗ ದಖನಿನ ಸುಭಾದಾರನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಇದರ ಅಧಿಪತಿಗೆ ನವಾಬನೆಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಆರ್ಕಾಟ್ ಅವನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ದಖನಿನ ಸುಭಾದಾರನಾಗಿದ್ದ ನಿಜಾಂ ಉಲ್ಮುಲ್ಕ್‌ ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದದರಿಂದ ಅವನ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿದ್ದ ಆರ್ಕಾಟ್ ನವಾಬ ಕೂಡ ತಾನು ಯಾರ ಅಧೀನನೂ ಅಲ್ಲವೆಂಬಂತೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ನಿಜಾಂ ಆಗ ಮರಾಠರನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಆರ್ಕಾಟಿನ ನವಾಬನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅವಧಾನವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.
೧೭೪೦ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿ, ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದು, ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ ನವಾಬ್ ದೋಸ್ತ್‌ ಅಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವನ ಅಳಿಯನಾದ ಚಂದಾ ಸಾಹೇಬನನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ದೋಸ್ತ್‌ ಅಲಿಯ ಮಗ ಸಫ್ದರ್ ಅಲಿ ಮರಾಠರಿಗೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಜೀವ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅವನ ದಾಯಾದಿಯೊಬ್ಬ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗನನ್ನು ನವಾಬನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಅಶಾಂತಿ ಅತೃಪ್ತಿಗಳು ಬೆಳೆದುವು. ಆದ್ದರಿಂದ ೧೭೪೩ರಲ್ಲಿ ನಿಜಾಂ-ಉಲ್-ಮುಲ್ಕ್‌ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ. ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಅನುಚರನಾಗಿದ್ದ ಅನ್ವರುದ್ದೀನ್ ಖಾನನನ್ನು ನವಾಬನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ. ಆದರೆ ನವಾಬ್ ದೋಸ್ತ್‌ ಅಲಿಯ ಬಂಧುವರ್ಗಕ್ಕೆ ಇದು ಹಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಕೋಟೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಅವರ ವಶದಲ್ಲೇ ಇದ್ದುವು. ಅನ್ವರುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ.
ಇಂಥ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರೂ ಫ್ರೆಂಚರೂ ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ವ್ಯಾಪಾರವಷ್ಟೇ ಅವರ ಆಗಿನ ಉದ್ದೇಶ. ತಮ್ಮ ಹಿತಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಒದಗಿದಾಗಲಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಕೈ ಹಾಕುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಅವರ ಇರವನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಒಂದನೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
೧೭೪೦ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಿಂಹಾಸನದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಏರ್ಪಟ್ಟ ವಿವಾದವೊಂದರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೂ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ಸಂಭವಿಸಿತು. ತತ್ಫಲವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಹಾಗಾಯಿತು. ಆದರೆ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂದೇ ಇಚ್ಛಿಸಿದರು. ಪುದುಚೇರಿಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ರ್ಯಾಂಕಾಯ್  ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌  ಈ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷರೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಧಾನವನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಒಡಂಬಡಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಫ್ರೆಂಚರ ಹಡಗುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಭರವಸೆ ಕೊಡುವುದಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಬಾರ್ನೆಟನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಾರಿಷಸಿನ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಾರಿಷಸಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಲಾ ಬೂರ್ದಾನೆಗೆ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹೋಯಿತು. ಆತ ಹಾಗೂ ಹೀಗೂ ಒಂದು ನೌಕಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನ ನೆರವಿಗೆ ಬಂದ. ಆದರೆ ಆತ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೌಕೆಗಳು ಮದ್ರಾಸ್ ತೀರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೂಗ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟು ಹೋದುವು. ಇದರಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೇ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರು ನೆಲಜಲಗಳೆರಡರ ಮೂಲಕವೂ ಮದ್ರಾಸನ್ನು ಮುತ್ತಿದರು. ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸು ಫ್ರೆಂಚರ ವಶವಾಯಿತು. ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನ ಕೈ ತಡೆಯುವವರು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆಯೊಂದರಿಂದ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದ ದಿಕ್ಕೇ ಬದಲಾಯಿತ್ನೆನ್ನಬಹುದು. ಕರ್ನಾಟಕದ ನೂತನ ನವಾಬ ಅನ್ವರುದ್ದೀನ್ ತನ್ನ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಮೊದಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಕೈ ಮೇಲಾಗಿದ್ದಾಗ, ತನ್ನ ಹಡುಗುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸಿನಿಂದ ನವಾಬನಿಗೂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹೋಗಿತ್ತು. ನವಾಬ ನಿರ್ವೀರ್ಯನೆಂಬುದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಹೆಸರಿಗಾದರೂ ಆತ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದದ್ದರಿಂದ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಕೊಂಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ನವಾಬನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಫ್ರೆಂಚರು ಮದ್ರಾಸನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಾಗ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ನವಾಬನ ರಕ್ಷಣೆ ಬೇಡಿದರು. ಅನ್ವರುದ್ದೀನನಿಗೆ ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಗೇ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಹತ್ತ್ವದ ಅರಿವು ಬಂದಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸಿನ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅವನು ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನಿಗೆ ಕೋರಿಕೆ ಕಳಿಸಿದ. ಹಿಂದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಮಾಡಿದಂತೆ ಆಗ ಫ್ರೆಂಚರು ಅನ್ವರುದ್ದೀನನ ಮಾತನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚರ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಹಿಡಿದು ಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಅವನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ನವಾಬನಲ್ಲಿ ನೌಕಾಸೇನೆ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಮದ್ರಾಸನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಭೂಸೇನೆ ಕಳಿಸುವುದು ಅನ್ವರುದ್ದೀನನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನಿಗೆ ಇದು ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ಅನ್ವರುದ್ದೀನನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಮದ್ರಾಸನ್ನು ತಾನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಕೊಂಡುದಾಗಿ ನವಾಬನಿಗೆ ಹೇಳಿದ. ಆದರೆ ನವಾಬ ಇದನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಫ್ರೆಂಚರು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳದ್ದರಿಂದ ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಸೈನ್ಯ ಕಳಿಸಿದ.
ಫ್ರೆಂಚರ ಸೈನ್ಯ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿದಾಳಿಯ ಮುಂದೆ ನವಾಬನ ಸೈನ್ಯ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಯಿತು. ಅದು ಸೇಂಟ್ಥೊಮೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿ, ಬಲ ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಎರಗಿತಾದರೂ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಫ್ರೆಂಚರ ಸೇನಾಬಲ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದುದರಿಂದ ನವಾಬನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೋಲು ಸಂಭವಿಸಿತು.
ಲಾ ಬೂರ್ದಾನೆಯ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಪ್ರಬಲರಾದರು. ಹದಿನೆಂಟು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿಯೂ ಸೇಂಟ್ ಡೇವಿಡ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ರೀರ್ ಆಡ್ಮಿರಲ್ ಬಾಸ್ಕೊಯೆನನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ದಳವೊಂದು ಬಂತು. ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಪುದುಚೇರಿಯ ಮೆಲೆ ನೆಲಜಲಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ಸು ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಸನ್ನಾಹ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನಿಂತು ಎಕ್ಸ್‌ ಲಾ ಷಾಪೆಲ್ ಕೌಲು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು (೧೭೪೮). ಆ ಕೌಲಿನ ಷರತ್ತಿನಂತೆ ಮದ್ರಾಸನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಬಾಸ್ಕೊಯೆನ್ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ. ಹೀಗೆ ಒಂದನೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.
ಎರಡನೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
ಅನ್ವರುದ್ದೀನ್ ಖಾನನನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ದೋಸ್ತ್‌ ಅಲಿಯ ಕಡೆಯವರಿಗೆ ಆಗಿದ್ದ ಅಸಮಾಧಾನ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮನಸ್ತಾಪವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ೧೭೪೧ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿದ್ದ ಚಂದಾ ಸಾಹೇಬ (ದೋಸ್ತ್‌ ಅಲಿಯ ಅಳಿಯ)ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ. ತನ್ನ ಮಾವನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುವುದು ಅವನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ದಖನ್ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಅಸಫ್ ಜಾ ನಿಜಾಮ್ -ಉಲ್-ಮುಲ್ಕ್‌ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಲವಾದ್ದರಿಂದ (೧೭೪೮) ಆ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಅಸಫ್ ಜಾನ ಮಗ ನಾಸಿರ್ ಜಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದನಾದರೂ ಮೊಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತನ್ನನ್ನು ದಖ್ಖನಿನ ಸುಭಾದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ್ದುದರಿಂದ ತಾನೇ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಬೇಕೆಂಬುದು ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಮುಜಾಫರ್ ಜಂಗನ ವಾದ. ಈ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ಒದಗಿ ಬಂದುವು. ಚಂದಾಸಾಹೇಬನನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬನನ್ನಾಗಿಯೂ ಮುಜಾಫರ್ ಜಂಗನನ್ನು ದಖನಿನ ಸುಭಾದಾರನನ್ನಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೌಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಮೂವರೂ ಸೇರಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, ವೆಲ್ಲೂರಿನ ಬಳಿ ಅಂಬೂರ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅನ್ವರುದ್ದೀನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಂದರು (ಆಗಸ್ಟ್‌ ೩, ೧೭೪೯). ಅನ್ವರುದ್ದೀನನ ಮಗ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆ ಅಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಯಿತು.
ಈ ಘಟನೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕೂ ಅಪಾಯ ಒದಗುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನ ತಂತ್ರದ ಮುಂದೆ ಅವರು ನಿರುಪಾಯರಾಗಿದ್ದರು. ದಖನಿನ ಸುಭಾದಾರನಾಗಿದ್ದ ನಾಸಿರ್ ಜಂಗನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರಲ್ಲದೆ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿಗೂ ನೆರವು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನ ಕೈ ಮೇಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಸಿರ್ಜಂಗನಿಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ವಿಜಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತಾದರೂ ಕೊನೆಗೆ, ೧೭೫೦ರ ಡಿಸೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಆತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ. ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಜಾಫರ್ ಜಂಗನನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ದಖನಿನ ಸುಭಾದಾರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಮುಜಾಫರ್ ಜಂಗ್ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ನಾನಾ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸೂಚಿಸಿದ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದ ಮೊಗಲ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆಲ್ಲ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲನಾಗಿ (ಗವರ್ನರ್) ನೇಮಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಪುದುಚೇರಿಯ ಬಳಿಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒರಿಸ್ಸ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ. ಮುಜಾಫರ್ ಜಂಗನ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬುಸ್ಸಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆಯೊಂದನ್ನು ನಿಜಾಮನ ನೆರವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ. ಇದರಿಂದ ನಿಜಾಮನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು. ಚಂದಾಸಾಹೇಬ ಆರ್ಕಾಟಿನ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ.
ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿಯನ್ನೂ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸೈನ್ಯಬಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕದಲಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸಿದಾಗ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ಸಂಧಾನದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದ. ಆದರೆ ಇದು ಫಲಿಸಲು ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಅವಕಾಶ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಚಿತಾವಣೆಯಿಂದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಬಿಗಿಯಾದ.
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ (೧೭೫೦) ಸಾಂಡರ್ಸನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹ ತಳೆದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿತು. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೂ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೂ ವೈರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧಸ್ಥಿತಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸೈನ್ಯಸಹಾಯ ಬರುವವರೆಗೂ ಅವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನದ ನೆವದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ತಳ್ಳಿದ. ೧೭೫೧ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೇನೆ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು. ಲಾನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಮೈಸೂರು ತಂಜಾವೂರುಗಳ ಅರಸರೂ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿಯ ನೆರವಿಗೆ ಬಂದರು.
ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಂಪನಿಯ ನೌಕರನಾಗಿ ಬಂದು ಸೈನ್ಯ ಸೇರಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವನ (ನೋಡಿ- ಕ್ಲೈವ್, ರಾಬರ್ಟ್) ಉಪಾಯವೊಂದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ಭವಿಷ್ಯ ಮಣ್ಣುಪಾಲಾಯಿತು. ಆರ್ಕಾಟಿನ ಮುತ್ತಿಗೆಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಸೈನ್ಯವೊಂದನ್ನು ಕಳಿಸಿದರೆ ಚಂದಾಸಾಹೇಬ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅತ್ತ ಕಳಿಸಬೇಕಾಗುವುದೆಂದೂ ಆಗ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ಮೇಲಣ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಬಹುದೆಂದೂ ಕ್ಲೈವ್ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ. ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿಯೂ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ರೀತಿ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ್ದ. ಸಾಂಡರ್ಸನಿಗೂ ಇದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ೨೦೦ ಮಂದಿ ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ೩೦೦ ಮಂದಿ ಸಿಪಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲೈವನೇ ಈ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಕ್ಕಿದ. ಅವನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಚಂದಾಸಾಹೇಬ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವೊಂದನ್ನು ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯಿಂದ ಆರ್ಕಾಟಿನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದ. ೫೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕ್ಲೈವ್ ಇದನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೂ ಚಂದಾಸಾಹೇಬನ ಸೈನ್ಯ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಯಿತು.
ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಬೆಳೆದು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಮುಖಭಂಗವಾಯಿತು. ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನಾನಿ ಲಾ ಗೆ ಧೈರ್ಯ ಕುಗ್ಗಿ ಆತ ಶ್ರೀರಂಗದಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮರೆಸಿಕೊಂಡ. ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಅದನ್ನೂ ಮುತ್ತಿದರು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಧಾವಿಸಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ೧೭೫೨ರ ಜೂನ್ ೯ ರಂದು ಆ ಸೈನ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೆ ಶರಣಾಗತವಾಯಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಅನಂತರ ಲಾನೂ ಅವನ ಪಡೆಯೂ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕಬೇಕಾಯಿತು. ಚಂದಾ ಸಾಹೇಬನೂ ಶರಣಾದ. ತಂಜಾವೂರಿನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಚಂದಾಸಾಹೇಬನ ತಲೆ ತೆಗೆದ.
ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನ ಕನಸು ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಆತ ನಂಬಿದ್ದ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಅದಕ್ಷತೆಯೇ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ. ಆದರೂ ಆತ ಎದೆಗುಂದಲಿಲ್ಲ. ಮುರಾರಿರಾವ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡ. ತಂಜಾವೂರಿನ ದೊರೆ ತಟಸ್ಥನಾಗಿರುವಂತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ.
ಆದರೆ ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನ ಹಂಚಿಕೆಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆತನೇನೋ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಧಾವಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಸಾಹಸಕೃತ್ಯಗಳ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಬಹಳ ನಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಂಚರು ಡ್ಯುಪ್ಲೆಕ್ಸನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಹೊಸ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ ಹೂಡಿ ಕೌಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡ (೧೭೫೪). ಎರಡನೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ದೇಶೀಯ ರಾಜರ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈ ಹಾಕಬಾರದೆಂದು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡುವು. ಕೌಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾರಾಗೆ ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿತ್ತೋ ಅದದು ಅವರವರ ವಶದಲ್ಲೇ ಇರತಕ್ಕದ್ದೆಂದೂ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಾಯಿತು. ನಿಜಾಮನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರಭಾವವೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಪ್ರಭಾವವೂ ಮುಂದುವರಿದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಮಸ್ಥಿತಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತೆನ್ನಬಹುದು.
ಮೂರನೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧ
೧೭೫೬ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಫ್ರಾನ್ಸೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡೂ ಪಕ್ಷವಿಪಕ್ಷಗಳಾದುವು. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಈ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳೂ ಪರಸ್ಪರ ಕದನ ಹೂಡಿದುವು. ಈ ಬಾರಿಯ ಯುದ್ಧ ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನೂ ದಾಟಿ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿತು. ದಖನಿನಂತೆ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೂ ಆಗ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೆಹಲಿಯ ಮೊಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ನವಾಬ್ ಅಲಿವರ್ದೀಖಾನನೆಂಬ ಸುಭಾದಾರನಿದ್ದ. ಹಿಂದಿನ ನವಾಬ ಸರ್ಪರಾಜ್ó ಖಾನನ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಹೂಡಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಆಲಿವರ್ದೀಖಾನ್ ಸಮರ್ಥ. ಆದರೆ ಪದೇಪದೇ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮರಾಠರನ್ನೆದುರಿಸುವುದೇ ಅವನ ಪರಿಪಾಟಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಎರಡನೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವರ್ತನೆಯನ್ನರಿತುಕೊಂಡ ಆಲಿವರ್ದೀಖಾನನಿಗೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಂಶಯ ಮೂಡಿತ್ತು. ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಈ ನವಾಬ ೧೭೫೬ರಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಇವನ ಕೊನೆಯ ಮಗಳ ಮಗ ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲ ನವಾಬನಾದ. ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಅಲಿವರ್ದೀಖಾನನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗಳಾದ ಘಸೀಟಿ ಬೇಗಮಳ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಹೂಡಲು ಸನ್ನಾಹ ಮಾಡುತ್ತಿರವರೆಂದು ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲನಿಗೆ ಸಂಶಯ ಮೂಡಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವರ್ತನೆಯಾದರೂ ಈ ಸಂಶಯ ಪ್ರಬಲವಾಗುವಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಕಲ್ಕತ್ತದ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕೋಟೆಯೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟತೊಡಗಿದ್ದರು. ಇವನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕೆಂಬ ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಬೆಲೆಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾದ. ದೊಡ್ಡಮ್ಮನಾದ ಘಸೀಟಿ ಬೇಗಮಳನ್ನು ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ. ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಬಿತ್ತು. ಕಾಸಿಂ ಬಾಜಾರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಮೇಲೆರಗಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಕಲ್ಕತ್ತದ ಮೇಲೆಯೂ ಏರಿ ಹೋದ. ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಕೋಟೆ ತೊರೆದು ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡರು. ವಿಲಿಯಂ ಕೋಟೆಯ ಪತನವಾಯಿತು.
ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸೋಲಿನ ಸುದ್ದಿ ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಕ್ಲೈವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೈನ್ಯವೊಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು. ಕಲ್ಕತ್ತದ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲನ ಕ್ಷಮಾಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕ್ಲೈವನ ಸೇನೆ ಬಂತು. ಕಲ್ಕತ್ತ ಮತ್ತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವಶವಾಯಿತು. ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲನ ಶಾಂತಿಯ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಚಂದ್ರ ನಗರವನ್ನೂ ಗೆದ್ದರು. ಫ್ರೆಂಚರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲನಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದರು. ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಮುಂದೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಂತ್ರ ಹೂಡಿ ಸಿರಾಜುದ್ದೌಲನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿ ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. (ನೋಡಿ- ಪ್ಲಾಸಿ ಕದನ)
೧೭೫೬ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಯುದ್ಧದ ಫಲವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಫ್ರೆಂಚರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷರೂ ಮತ್ತೆ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧ ನಿರತರಾದರು. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಬಿಸಿ ತಟ್ಟಿದ್ದು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ವಿಜಯ ದೊರಕಿದ ಮೇಲೆ ಅದುವರೆಗೂ ಫ್ರೆಂಚರೂ ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬುಸ್ಸಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ೧೭೫೮ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರೂ ಫ್ರೆಂಚರೂ ಬಿರುಸಿನಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧರಾಗ ತೊಡಗಿದರು. ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೌಕಾಪಡೆ ವಾಪಸಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೌಂಟ್ ದ ಲಾಲಿ ನಿಯುಕ್ತನಾದ, ಆದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ನೌಕಾಪಡೆ ಮಾತ್ರ ಡ್ಯಾಷನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನೈಕ್ಯವೂ ದ್ವೇಷಾಸೂಯೆಗಳೂ ಬೆಳೆಯುವಂತಾಯಿತು.
ಕೌಂಟ್ ದ ಲಾಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ. ಮದ್ರಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಏರಿಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಅಧಿಕಾರದ ಬುಡಕ್ಕೇ ಪೆಟ್ಟು ತಾಕಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಲಾಲಿಯ ಹಂಚಿಕೆ. ಅದರಂತೆ ಆತ ಸೇಂಟ್ ಡೇವಿಡ್ ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸೋಲುಂಡು ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದ ಡ್ಯಾಷನಿಂದ ಲಾಲಿಗೆ ಕಡಲ ಪಡೆಯ ನೆರವು ಒದಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಜೀವನಾಡಿಯೇ ಕಡಲು. ಬಂಗಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದದ್ದೂ ಅವರಿಗೊಂದು ವರವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಇವೆರಡು ಅನುಕೂಲಗಳೂ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಲಾಲಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೆಲ್ಲ ವಿಫಲವಾದುವು. ಆತ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ. ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಎಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಲಾಲಿ ಆ ಊರಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಲಾಲಿ ಶೀಘ್ರ ಕೋಪಿ, ದುರಭಿಮಾನಿ. ಈ ಸ್ವಭಾವ ಸೈನ್ಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಹಿಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೌಕಾಪಡೆಯಿಂದ ಡ್ಯಾಷನ ನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನೌಕಾ ಬೆಂಬಲ ಲಾಲಿಗೆ ಸಿಗುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಲಾಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಭಂಗ ಬಂತು. ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಆ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಂತೂ ಲಾಲಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೌಕೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವುದನ್ನೇ ಕಾದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಆಗ ಆತ ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ (೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೭೫೮). ಇದು ಮರುವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೬ರ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಗ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನೌಕಾಬಲ ಮತ್ತೆ ಬಂತು. ಲಾಲಿ ಹಿನ್ನೆಡೆದ.
ಇದು ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಭಾರಿ ಪೆಟ್ಟು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯ ಕುಸಿದು ಬಿತ್ತು. ಇದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಲಾಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ. ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬುಸ್ಸಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅಸಮರ್ಥ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟ. ಇದನ್ನು ಗಮನಸಿಸಿದ ಕ್ಲೈವ್ ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೈನ್ಯವೊಂದು ಬಂದು ಉತ್ತರ ಸರ್ಕಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯೂ ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣವೂ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವಶವಾದುವು. ನಿಜಾಮ್ ಸಲಾಬತ್ ಜಂಗನೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಕೌಲೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಾಂಚೀಪುರದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಸೋಲಾಯಿತಾದರೂ ಆಗ ಪಡೆದ ವಿಜಯದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಸಂಬಳ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನವೂ ಬಂಡಾಯ ಮನೋಭಾವವೂ ಬೆಳೆದುವು. ಫ್ರೆಂಚ್ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಪೆಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟರು. ಡ್ಯಾಷ್ ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ. ಭಾರತದ ಕಡಲಿನ ಮೇಲಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಒಡೆತನ ಭದ್ರವಾಯಿತು. ೧೮೫೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಕೂಟ್ ಬಂದಮೇಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಇನ್ನೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕದನ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ವಾಂಡಿವಾಷಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಲಿಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷರು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿದರು. ಕೂಟ್ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಜಿಂಜೀ಼ ಪುದುಚೇರಿಗಳನ್ನುಳಿದು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಫ್ರೆಂಚ್ ಠಾಣ್ಯಗಳೂ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವಶವಾದುವು. ೧೭೬೦ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಪುದುಚೇರಿಗೆ ನೆಲಜಲಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿ ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಲಾಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಖ್ಯ ಬೆಳೆಸಿದ. ಹೈದರನ ಸೇನೆ ಪುದುಚೇರಿಗೆ ಬಂತಾದರೂ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವುದು ಹೇಗೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಲ್ಪನೆ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅದು ಮರಳಿತು. ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಹಣದ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಬೇರೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೂ ಫ್ರೆಂಚರು ನಿರಾಶರಾದರು. ೧೭೬೧ರ ಜನವರಿ ೧೬ರಂದು ಪುದುಚೇರಿ ಬೇಷರತ್ ಶರಣಾಗತವಾಯಿತು. ವಿಜಯಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ನಿರ್ದಯೆಯಿಂದ ಪುದುಚೇರಿಯ ಕೋಟೆಕೊತ್ತಲಗಳನ್ನೂ ಮನೆಗಳನ್ನೂ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿದರು. ಜಿಂಜೀ ಮತ್ತು ಮಾಹೆಗಳೂ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವಶವಾದುವು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಲಾಲಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಂಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ೧೭೬೩ರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕಾಲ ಇಟ್ಟಿದ್ದು ಕೊನೆಗೆ ಅವನಿಗೆ ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು.
ಲಾಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಕೆಲವು ಅವಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸಿದ ನಿಜ, ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೆ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲಗಳಿದ್ದುದರಿಂದ ಎಂಥ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲೂ ಫ್ರೆಂಚರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸುವ ಸಂಭವವೇ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ
ಒಂಟೆ ಹಾಲು
ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂಟೆಗಳ ಪಳಗಿದ ನಂತರ ಒಂಟೆ ಹಾಲು ಅಲೆಮಾರಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸಲು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ದೂರದವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಹರ್ಡರ್‌ಗಳು ಧೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಹಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಬಹುದು. ಒಂಟೆ ಡೈರಿ ಸಾಕಣೆ ಉದ್ಯಮವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಹಸುವಿನ ಡೈರಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಾತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಒಂಟೆ ಹಾಲು ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂಟೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸು, ಹವಾಮಾನ, ಅದು ಏನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವಿಧಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಐಸ್ ಕ್ರೀಂನಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಚೀಸ್ ಆಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಇತಿಹಾಸ
ಮರುಭೂಮಿ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಒಂಟೆ ಹಾಲನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೊಸರು ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಂಟೆ ಹಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕಬಹುದು.
ಉತ್ಪಾದನೆ
೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ, ತಾಜಾ ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ ವಿಶ್ವ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೨.೮೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಒಟ್ಟು (ಟೇಬಲ್) ೬೪% ನೊಂದಿಗೆ ಸೊಮಾಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೀನ್ಯಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
೧೮೪೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಆಧುನಿಕ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಕಠೋರವಾದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು, ಕಾಡು ಒಂಟೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧.೨ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೊದಲ ಒಂಟೆ ಡೈರಿಗಳು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಾಗಿನಿಂದ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು "೨೦೨೧ ರ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಒಂಟೆ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ೫೦೦೦೦ ಲೀ ಇದ್ದ.ಒಂಟೆ ಹಾಲು  ಉತ್ಪಾದನೆಯು  ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ೧೮೦೦೦೦ ಲೀ. ಬೆಳೆದಿದೆ. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾಡು ಒಂಟೆಗಳಿದ್ದ ಒಂದು ಫಾರ್ಮ್೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಫ್ತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಪುಡಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮಲೇಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.
೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಪಾಶ್ಚರೀಕರಿಸಿದ ಒಂಟೆ ಹಾಲು ಸುಮಾರು ಎ$೧೫ ( US$10 ; £8) ಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. ಇದು ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೧೨ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರ ವರದಿಯಂತೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವು ಏಳು ಒಂಟೆ ಡೈರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಹಾಲು ಮತ್ತು ಚೀಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಂಸದ ತ್ವಚೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಸಾವಯವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ ಡೈರಿ ಇತ್ತು.
ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್
೨೦೧೪ ರಂತೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ೫,೦೦೦ ಒಂಟೆಗಳ ಆಮದು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂಟೆಯ ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವೆಚ್ಚವು ಹಸುವಿನ ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಹೆಣ್ಣು ಒಂಟೆಗಳು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ; ಅವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಅವರ ಹದಿಮೂರು ತಿಂಗಳ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿಯು ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೇರ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಒಂಟೆ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲುಣಿಸುವ ಹಸುವು ಜನಿಸಿದಾಗ ತನ್ನ ಕರುದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ನಂತರ ಆರರಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಹಾಲು ನೀಡುವಂತೆ ಆದರೆ ಒಂಟೆಯು ತನ್ನ ಹಾಲನ್ನು ರೈತ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕರುಗಳೊಂದಿಗೆ ೧೨-೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು
ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ
thumb| ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ ಮೊಸರು ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಸಂಯೋಜನೆಯು " ಮೇವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ, ನೀರಿನ ಆವರ್ತನ, ಹವಾಮಾನ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು, ಸಮಾನತೆ, ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಆವರ್ತನ, ಕರು ಶುಶ್ರೂಷೆ, ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವಿಧಾನ (ಕೈ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆ), ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ".
ಇಳುವರಿ ನೀಡುತ್ತದೆ
ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿ ಒಂಟೆಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ ೩೦ ಲೀಟರ್ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆ ದಿನಕ್ಕೆ ೫ಲೀಟರ್ ಮತ್ತು ಡ್ರೊಮೆಡರಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ೨೦ ಲೀಟರ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸುಗಳ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯು ಆದರ್ಶ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ೪೦ ಲೀಟರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಒಂಟೆಗಳು, ೨೧ ದಿನಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಲ್ಲದೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇವನ್ನು ತಿನ್ನುವಾಗಲೂ ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಕಷ್ಟಕರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ
ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಫುಡ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (ಎಫ್ಡಿಎ) ಪ್ರಕಾರ, ಒಂಟೆ ಹಾಲು ೩% ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜಲಸಂಚಯನ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಒಂಟೆಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವಿವರವಾದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕೋಷ್ಟಕವು ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ೧.೧% (ಇಸ್ರೇಲ್ನ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ) ೫.೫% (ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ) ವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೧೫ ರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಮರ್ಶೆಯು ೧.೨% ಮತ್ತು ೬.೪% ರ ನಡುವೆ ಡ್ರೊಮೆಡರಿ ಹಾಲಿನ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಒಂಟೆಗಳ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಒಂಟೆಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹಾಲಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು
thumb| ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ thumb| ಒಂಟೆ ಹಾಲು [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ]] ಒಂಟೆ ಹಾಲನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೊಸರು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮೊದಲು ಹುಳಿ ಮಾಡಿ, ಮಂಥನ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣದ ಏಜೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.