cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಓಝೋನ್
ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆ
thumb|right|ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್‌‌ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆ ತನ್ನ ಸರಪಳಿ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್‌‌, ನೈಟ್ರೈಲ್‌ ರಬ್ಬರ್‌, ಮತ್ತು ಸ್ಟೈರೀನ್‌-ಬ್ಯೂಟಾಡಯೀನ್‌ ರಬ್ಬರ್‌‌ನಂಥ ಓಲಿಫಿನಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಜೋಡಿಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಪಾಲಿಮರ್‌‌‌ನ ಮೇಲೆ ಓಝೋನ್‌‌ ಅನಿಲವು ದಾಳಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಾಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿರುಕು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊರೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಣಗಳಂಥ ಓಝೊನೆಂಟ್‌ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಇಂಥ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಆ ಭೌತದ್ರವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆಯು ಕಾರಿನ ಟೈರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಟೈರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅದನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು O-ವರ್ತುಲಗಳಂಥ ಅನೇಕ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸಂಪೀಡಿತ ವಾಯು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಳಗಡೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂಧನ ಕೊಳವೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಲವರ್ಧಿತ ರಬ್ಬರ್‌‌ ಕೊಳವೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವೂ ಸಹ ದಾಳಿಗೆ ಈಡಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉಪಕರಣದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳ ಓಝೋನ್‌ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಎಂಜಿನು ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. DC ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮೋಟಾರುಗಳ ನಿಕಟ ಸಾಮೀಪ್ಯದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್‌‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದು ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಮೋಟಾರಿನ ದಿಕ್ಪರಿವರ್ತಕವು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕಿಡಿಗಳು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ‌.
ಒಂದು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ನೆಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇತ್ತಾದರೂ, ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಪೂರ್ವ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಈಗ ಬಹಳ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಸಹ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ. ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಹವಾಗೋಲದಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರೋಹಿತ ಶಕ್ತಿಯ ಪೈಕಿ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಈ ಹೆಚ್ಚಳವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ನ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಮಾಣಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರ, ಏಕೆಂದರೆ ಭೂಮಂಡಲದಾದ್ಯಂತ ಇದು ಏಕರೂಪದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ಧಾರಣೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ IPCC ಮೂರನೇ ನಿರ್ಧಾರಣಾ ವರದಿ ) ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಹವಾಗೋಲದ ಓಝೋನ್‌‌ನ ವಿಕಿರಣ ಒತ್ತಡಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ನ ಸುಮಾರು 25%ನಷ್ಟಿದೆ.
ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ
thumb|right|ಓಝೋನ್‌‌ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗೆಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಪು ಭೂರ್ಜಮರದ ಎಲೆ. ಮಾಲಿನ್ಯದ ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದ UV ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುರಾವೆಯೇ ಇದೆ. ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ ಅಸ್ತಮಾದಿಂದ ನರಳುವವರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವಿರುವುದು ಕೂಡಾ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಂಥ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು, ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಯಾವ ಮಟ್ಟಗಳು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಓಝೋನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು, ಅಕಾಲಿಕ ಸಾವು, ಅಸ್ತಮಾ, ಶ್ವಾಸನಾಳಗಳ ಒಳಪೊರೆಗಳ ಉರಿಯೂತ, ಹೃದಯಾಘಾತ, ಹಾಗೂ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ (EPA) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವ ಜನರು 40 ppbಯಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳಿಂದ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಬಲ್ಲರು.
ನೆಲ-ಮಟ್ಟ ಓಝೋನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಕಾಯಿದೆಯು EPAನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳ ಅನುಸರಣೆಯಿಂದ ಆಚೆನಿಲ್ಲುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 2008ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, EPA ಸಂಸ್ತೆಯು ತನ್ನ ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು 80 ppbಯಿಂದ 75 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಸದರಿ ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು 60 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯದೇ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು 51 ppbಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಕೂಡಾ 60 ppb ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹುಪಾಲು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಅನುಸರಣೆಯಿಂದ ಆಚೆಗಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ EPAಯು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು 75 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ನೂರಾರು ನಗರಗಳು ಅನನುವರ್ತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬಂದಂತಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು ಮತ್ತೆ 60 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿದಲ್ಲಿ USನ ಬಹುಪಾಲು ನಗರಗಳು ಅನನುವರ್ತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಸಂಭವ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣಕದೊಂದಿಗಿನ ಅನುಸರಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಯಾರಕರು, ನೌಕರರು, ಮತ್ತು ಇತರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ, EPAಯು ಒಂದು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. 85ರಿಂದ 104 ppbವರೆಗಿನ ಎಂಟು-ಗಂಟೆಯ ಸರಾಸರಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, 105 ppbಯಿಂದ 124 ppbವರೆಗಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು "ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ" ಎಂದು ಹಾಗೂ 125 ppbಯಿಂದ 404 ppbವರೆಗಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು "ಅತ್ಯಂತ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ"ವೆಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಛಾಯಾ ನಕಲುಯಂತ್ರಗಳಂಥ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣದ ಒಂದು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಒಳಾಂಗಣ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಓಝೋನ್‌‌ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯುಗದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜಾನಪದ ಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆಯು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ವಾಸನೆಯು ಬಂದಿತು, ಮತ್ತು ಈ ವಾಸನೆಯು "ಉತ್ತೇಜಿಸುವ" ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದೂ ನಿಜವಲ್ಲ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ "ಸಮುದ್ರದ ವಾಸನೆಯು" ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ತೇಲುಸಸ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಡೈಮೀಥೈಲ್‌ ಸಲ್ಫೈಡಿನ ಹಾಜರಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಾಸನೆ ಬಂದಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ನಂತೆ ಡೈಮೀಥೈಲ್‌ ಸಲ್ಫೈಡು ಕೂಡಾ ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಓಝೋನ್‌ಗೆ ದೀರ್ಘ‌ಕಾಲದವರೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿನ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ 450,000 ಜನರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, 18-ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಬರಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಹೂಸ್ಟನ್‌ ಅಥವಾ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಂಥ ಉನ್ನತ ಓಝೋನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಸಾಯುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು 30%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ಸಹಜಕ್ರಿಯೆ
ಸೂಪರ್‌‌‌ ಆಕ್ಸೈಡು, ಏಕಕ ಆಮ್ಲಜನಕ, ಜಲಜನಕದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡು, ಮತ್ತು ಹೈಪೋಕ್ಲೋರೈಟ್‌ ಅಯಾನುಗಳಂಥ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕ್ರಿಯಾಪಟು ಸ್ವರೂಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಓಝೋನ್‌, ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳ‌ನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೈವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ (ಚೆಂಡುಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳ ಬೇರುಗಳಂಥವು) ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಜೋಡಿಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಝೋನ್‌‌ ನೇರವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದ್ವಿ-ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ವಿಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮುಕ್ತ ಪರಮಾಣುಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಮಾಣು ಗುಚ್ಛಗಳು ಅತೀವವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ಅಣುಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಕ್ತಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿನ ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌ನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ (ಅಪಧಮನಿಗಳ ಗಡಸಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ) ಓಝೋನ್‌‌ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮೇಲಾಗಿ, ಓಝೋನ್‌‌ನ ಪ್ರಬಲವಾದ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕ ಗುಣಗಳು ಉರಿಯೂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಕಾರಣ-ಮತ್ತು-ಪರಿಣಾಮ ಸಂಬಂಧವು ಇನ್ನೂ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಶರೀರದ ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇದೇ ಸ್ವರೂಪದ ಕೆಲವೊಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸಂಬಂಧವು ಈಗಲೂ ಹಲವಾರು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಡಾ.ಪಾಲ್‌ ವೆಂಟ್‌ವರ್ತ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಒಂದು ತಂಡವು ಪುರಾವೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದು, ಅದು ಮಾನವ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರತಿಕಾಯ-ವೇಗವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರು-ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಸರಣಿಯನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರೋಫಿಲ್‌ನಿಂದ-ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕಕ ಆಮ್ಲಜನಕದಿಂದ ಬಂದ, ಪ್ರತಿಕಾಯದಿಂದ-ವೇಗವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟ್ರೈಯಾಕ್ಸಿಡೇನ್‌‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಒಳಪದರದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌-ಜನ್ಯ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಪಧಮನಿಯ ಪೆಡುಸಿನ ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಗಳ (ಹೃದಯದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪ) ಸಂಚಯವಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪೆಡುಸಿನ ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅಥೆರೊನಾಲ್ಸ್‌‌ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸೆಕೋಸ್ಟೆರಾಲ್‌ಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿ ಅವು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಅಥೆರೊನಾಲ್‌ಗಳು ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌ನ ಜೋಡಿಬಂಧದ ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಒಂದು 5,6 ಸೆಕೊಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌ನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಅಲ್ಡಾಲೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಲಿಲೀಕರಣ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಸ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: "... ಒಟ್ಟಾರೆ ಹರಿತ್ತುಗಳು, ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌‌ ಮತ್ತು ಶರ್ಕರಪಿಷ್ಟ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 1-ಅಮೈನೋಸೈಕ್ಲೋಪ್ರೊಪೇನ್‌-1-ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ (ACC) ಅಂಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಎಥಿಲೀನ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಕಾರ್ಬೇಟ್‌ ಎಲೆಯ ರಾಶಿಯು ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಮೇದಸ್ಸಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹಾಗೂ ದ್ರಾವ್ಯ ಸೋರಿಕೆಗಳು ಓಝೋನ್‌‌-ಮುಕ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉನ್ನತವಾಗಿದ್ದವು. ನಿಂಬೆಕುಲದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸದರಿ ದತ್ತಾಂಶವು ಸೂಚಿಸಿತು."
ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು
ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕವಾಗಿರುವ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಅದು ಹಾನಿಕರವಾಗಬಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಕೇಂದ್ರವು ಈ ರೀತಿ ವರದಿಮಾಡುತ್ತದೆ: "'ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಕೂಡಾ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಶ್ವಾಸೇಂದ್ರಿಯ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಗಾಯದ ತೀವ್ರತೆಯು ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಗಳೆರಡರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲೂ ಸಹ ತೀವ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಕಾಯಂ ಆದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಗಾಯ ಅಥವಾ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.'" ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, 0.1 ppmನಷ್ಟಿರುವ (29 CFR 1910.1000 ಕೋಷ್ಟಕ Z-1) ಒಂದು ಅನುಜ್ಞಾರ್ಹ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು (ಪರ್ಮಿಸಿಬಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಷರ್‌ ಲಿಮಿಟ್‌-PEL) OSHA ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು 8 ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಅನುಸಾರದ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಂದರೆ ತತ್‌ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕರವಾಗಿರುವ 5 ppmನಷ್ಟಿರುವ ಮಿತಿಯನ್ನು (ಇಮ್ಮಿಡಿಯೆಟಲಿ ಡೇಂಜರಸ್‌ ಟು ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌-IDLH) NIOSH ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯಪರಿಸರಗಳು ಅಥವಾ ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು OSHA PELನ್ನು ಮೀರಿದಲ್ಲಿ, ಆ ಕುರಿತು ಎಚ್ಚರಿಸುವಂಥ ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ವಿವೇಕಯುತ ನಿರ್ಧಾರವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರಂತರವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಾಧನಗಳು ಹಲವಾರು ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಲಭ್ಯವಿವೆ.
ಉತ್ಪಾದನೆ
ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ O2 ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ppm(ಪ್ರತಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗಗಳು), ppb, μg/m3, mg/hr (ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗಿರುವ ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಳು) ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಶತ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ವಯಿಸಲಾದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ 1ರಿಂದ 5ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿಶತ ತೂಕದವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಆಮ್ಲಜನಕದಲ್ಲಿ 6ರಿಂದ 14ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿಶತ ತೂಕದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ತಾಪ ಹಾಗೂ ಆರ್ದ್ರತೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅತೀವ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಓಝೋನ್‌‌ ಯಂತ್ರವು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅತೀವ ಶುಷ್ಕತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರವು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ 50%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ತನಕ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ವಿಧಾನ
ಇದು ಬಹುಪಾಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬಗೆಯ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.
ಒಂದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಾರೀಕಾರಕದ ಬಳಕೆಯು ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಆವಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾರಜನಕದ ಅಧಿಕಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ನೈಟ್ರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲದು.
ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕು
UV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು, ಅಥವಾ ನಿರ್ವಾತ-ನೇರಳಾತೀತ (VUV) ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು, ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ-ರೋಹಿತದ ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವ ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ಉಪವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ UVಯು ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಪದರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಿಷ್ಟ UV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಕಡಿಮೆ ದುಬಾರಿ ಆಗಿರುವೆಡೆ ಒಲವು ತೋರುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 0.5% ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಒಂದು ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ಅನನುಕೂಲವೆಂದರೆ, UV ಮೂಲಕ್ಕೆ ವಾಯುವು (ಆಮ್ಲಜನಕ) ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಇದು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು UV ಮೂಲಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡದ ಯಾವುದೇ ಅನಿಲವು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಯು ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಹರಿವುಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೊಳವೆಯೊಳಗಿನ ವಾಯು ಕ್ರಿಮಿಶುದ್ಧೀಕರಣ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ UV ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದವುಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ನೇರಳಾತೀತ ರೋಗಾಣುಹಾರಕ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೀಡಾಗುವಿಕೆಯ ಸಂಭವನೀಯ ಅಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಗ್ಯಾಲನ್ನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿರುವ ಈಜುಕೊಳ ಹಾಗೂ ಖನಿಜ ಜಲಧಾಮ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ VUV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ VUV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾರಜನಕ ಉಪೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ VUV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಆರ್ದ್ರ ವಾಯು ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಿಲದಾಚೆಗಿನ ದುಬಾರಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಗತ್ಯವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ವಾಯು ಶುಷ್ಕಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಾರೀಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿ
ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಪರಿಶುದ್ಧ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲವು ಒಂದು ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವಾಹಕ ತಡೆಗೋಡೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಿಪರಮಾಣ್ವಕ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಏಕ ಪರಮಾಣುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು, ಅದು ನಂತರ ಮುಕ್ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಯಂತ್ರಗಳು ಪ್ರದಾನದ ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 5%ನಷ್ಟು ಒಂದು ಗರಿಷ್ಟ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ನೇರಳಾತೀತ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸಮಯದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತೀವ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಅವು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ (ಅಲ್ಪ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು) ತಂತುರೂಪದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಪ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ವಿತರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಲೋಹೀಯ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಮಾನಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಒಂದು ಅವಾಹಕ ನಿರೋಧಕವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ಘಟಕಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಲ್ಪ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಭಿನ್ನರೂಪಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಭಿನ್ನರೂಪಗಳಲ್ಲಿ O4, O5, O6, O7, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾತಿಗಳು ಸಾಧಾರಣ O3ಗಿಂತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಪಟುವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ವಿಶೇಷ ಪರಿಗಣನೆಗಳು
ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅನಿಲಗಳಂತೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ದ್ವಿಪರಮಾಣ್ವಕ ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಉನ್ನತ-ವೋಲ್ಟೇಜಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 20 ಕೆ.ಜಿ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅನಿಲ/ನೀರು ಕೊಳವೆಯ ತಾಪ-ವಿನಿಮಯಕಾರಕವು ನೆಲ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅನಿಲದ-ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ಉನ್ನತ-ವೋಲ್ಟೇಜಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅನಿಲದ ಒತ್ತಡಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಆಮ್ಲಜನಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2 ಬಾರ್‌‌ನಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ 3 ಬಾರ್‌‌ನಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೃಹತ್‌‌ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬಹುದು, 50ರಿಂದ 8000 Hzವರೆಗಿನ ಒಂದು ಮಜಲಿನ AC ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು 3,000ದಿಂದ 20,000 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ವೋಲ್ಟೇಜುಗಳಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೋಲ್ಟೇಜು, ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಲೋಮವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಅನಿಲ ತಾಪವು ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಮಾಪನ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನೀರಿನ ತಾಪವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅನಿಲ ವೇಗದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೀರು ತಣ್ಣಗಿದ್ದಷ್ಟೂ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನಿಲ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಷ್ಟೂ, ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ (ಆದರೆ, ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಂಡ ನಿವ್ವಳ ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ). ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪರಿಣಾಮಕ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಶಾಖವಾಗಿ ಪೋಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ತಂಪಾಗಿಸುವ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉನ್ನತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಸೇರಿಸಿದ ಉಕ್ಕು (ಗುಣಮಟ್ಟ 316L), ಟೈಟಾನಿಯಂ, ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಂ (ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ತೇವಾಂಶವು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ), ಗಾಜು, ಪಾಲಿಟೆಟ್ರಾಫ್ಲೂರೆಥಿಲೀನ್‌‌, ಅಥವಾ ಪಾಲಿವಿನೈಲಿಡೀನ್‌ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ನಂಥ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬಲಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ನಿರ್ಬಂಧದೊಂದಿಗೆ (ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ) ವೈಟಾನ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಹೈಪಲಾನ್‌‌‌ನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರ್ಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಿದುರತೆ ಅಥವಾ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯು ಕೃತಕ ರಬ್ಬರ್‌ಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆಯು O-ವರ್ತುಲಗಳಂಥ ಕೃತಕ ರಬ್ಬರ್‌ ಮೊಹರುಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.
‌ರಬ್ಬರ್‌‌ ಮಾದರಿಗಳ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿದ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ 1 wt%ಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಟುಗಳಂತೆ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಲಿಕೋನ್ ರಬ್ಬರ್‌‌‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ
ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ O2ನಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉಪಕರಣವು ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಯಾನಿನ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು, ಲೇಸರ್‌ ಮುದ್ರಕಗಳು, ಛಾಯಾ ನಕಲುಯಂತ್ರಗಳು, ಟೇಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಚಾಪ ಬೆಸುಗೆಗಾರಗಳಂಥ ಉನ್ನತ ವೋಲ್ಟೇಜುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಷ್ಷುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮೋಟಾರುಗಳು, ಘಟಕದ ಒಳಗಡೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲವು. ಎತ್ತುಗಗಳು ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್‌‌ ಪಂಪುಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಷ್ಷುಗಳಂಥ ಬ್ರಷ್ಷುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬೃಹತ್‌‌ ಮೋಟಾರುಗಳು, ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಮೋಟಾರುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ವೆನಿಝುವೆಲಾದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಟಾಟಂಬೊ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಕ್ಯಾಟಾಟಂಬೊ ಮಿಂಚಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ವಿದ್ಯಮಾನದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಹವಾಗೋಲದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ತಾದ, ಓಝೋನ್‌‌ನ ಏಕಮಾತ್ರದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದ್ದು‌‌, ಒಂದು UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲು ಕರೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ
ಒಂದು 9 ವೋಲ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಟರಿ, ಒಂದು ಸೀಸದ ಕಡ್ಡಿಯ ಗ್ರಾಫೈಟು ಸಲಾಕೆಯ ಋಣವಿದ್ಯುತ್‌‌ ದ್ವಾರ, ಒಂದು ಪ್ಲಾಟಿನಂ ತಂತಿಯ ಧನವಿದ್ಯುತ್‌‌ ದ್ವಾರ ಹಾಗೂ 3 ಮೋಲಾರ್‌ ಅಳತೆಯ ಒಂದು ಗಂಧಕಾಮ್ಲ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅರ್ಧ ಕೋಶ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ:
ನಿವ್ವಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಸಮಾನ ಪರಿಮಾಣಗಳಷ್ಟು ನೀರು ಒಂದು ಸಮಾನ ಪರಿಮಾಣದಷ್ಟು ಓಝೋನ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಸಮಾನ ಪರಿಮಾಣಗಳಷ್ಟು ಜಲಜನಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಪೈಪೋಟಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
ಶುಷ್ಕ O2ನ ಮೂಲಕ 10,000-20,000 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು DCಯನ್ನು ಹಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕವೂ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಎರಡು ಏಕಕೇಂದ್ರಕ ಗಾಜಿನ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಕೊಳವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಳಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ತಿರುಪಿನ ಬಿರಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಳಗಿನ ತಿರುಳುಭಾಗವು ತನ್ನೊಳಗೆ ತೂರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಲೋಹದ ಹಾಳೆಯ ಒಂದು ನೀಳವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮೂಲದ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದೊಂದಿಗೆ ಅದು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮೂಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವವು ಹೊರಗಿನ ಕೊಳವೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಹಾಳೆಯ ತುಣುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಿರಡೆಯಲ್ಲಿನ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಶುಷ್ಕ O2ವನ್ನು ಹಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಿರಡೆಯ ಮೂಲಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಕರಣೆಯೊಳಗೆ O2ವು ಹಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮತ್ತು ಹಾಳೆಯ ವಾಹಕಗಳಿಗೆ 10,000-20,000 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು DCಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಶುಷ್ಕ ದ್ವಿ-ಆಮ್ಲಜನಕದ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿಯು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಬಿರಡೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ O3 ಮತ್ತು O2ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದು:
ಅಯಾನಿನ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು
ಕೆಲವೊಂದು ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.
ಉದ್ಯಮ
ಓಝೋನ್‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ತಾದ ಬಳಕೆಯು ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳು, ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಕೀಲೆಣ್ಣೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾಗಿರುವ ಇತರ ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲ-ಇಂಗಾಲ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಓಝೋನ್‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಚೆಲುವೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು ವಾಯು ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ನಗರಾಡಳಿತದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಬದಲಿಗೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ ಕಾರ್ಬನಿಕ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ನಂತರ ಅದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಕಾಯಿದೆಯು ಆದೇಶಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೊಳವೆಗಳಲ್ಲಿ 0.2 ppmನಷ್ಟು ಒಂದು ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಶೇಷಾತ್ಮಕ ಮುಕ್ತ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅನುವಾಗುವಂಥ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಳಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿಯು ಹೇರಳವಾಗಿರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಓಝೋನ್‌ ಒಂದು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾನಿಕರವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಇದು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆಗೆ ಇದು ಕ್ಷಯಿಸಿತೆಂದರೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾವುದೇ ರುಚಿ ಅಥವಾ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌, ಗೃಹವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಸೋಂಕುಗಳೆಯುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ವಾಯುಗಾಮಿ ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ, ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಶುಷ್ಕ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು U.S. ಉದ್ಯೋಗದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರೀಯ ರಕ್ಷಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕೆ ಅದು ಮರಳಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮಾಣಗತಿ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಬಲ್ಲದು (ಹೆಚ್ಚ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಶೀಲತೆಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ). ಬಹುಪಾಲು ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಬೀಜಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣದ ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಿಷ್ಣುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಮಾ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.
ಔದ್ಯಮಿಕವಾಗಿ, ಓಝೋನ್‌‌ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ:
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು ಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಆಲ್ಕೀನ್‌‌‌ನ್ನು ಕಾರ್ಬನಿಲ್‌ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿ ಸೀಳಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
U.S. ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಲು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಚೊಕ್ಕಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗಾಳಿಹೋಗದಂತೆ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಮೊಹರುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ತಟಸ್ಥೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಮರದ ತಿರುಳಿನ ಚೆಲುವೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಅಥವಾ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌‌‌ಗೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತ-ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಬಿಳಿ ಕಾಗದದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಲೋರೀನ್‌-ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು, ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೈನೈಡನ್ನು ಸೈನೇಟ್‌‌‌ ಆಗಿ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ ಆಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸೈನೈಡು ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬರುವಂಥವು) ನಿರ್ವಿಷಗೊಳಿಸಲು ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
ಬಳಕೆದಾರರು
ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅಯಾನೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಕರಣಗಳು, ಜನವಾಸವಿಲ್ಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೋಣೆಗಳು, ಕೊಳವೆರಚನೆ, ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಹಾಗೂ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
U.S.ನಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾರಾಟಗೊಂಡಿವೆ. ವಾಯುವನ್ನು ಮತ್ತು ಮನೆಬಳಕೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಶೋಧಕಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ವಾಯುವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಈ ಬಗೆಯ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (EPA) ಘೋಷಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳನ್ನು ಮೀರದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌, ವಾಸನೆ-ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ವೈರಸ್‌ಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಬೂಸ್ಟು, ಅಥವಾ ಇತರ ಜೈವಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪುರಾವೆಯಿದೆ." ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇದರ ವರದಿಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ "ಕೆಲವೊಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಈ [ಮಾನವ ಸುರಕ್ಷತಾ] ಪ್ರಮಾಣಕಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು, ತಯಾರಕರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಓರ್ವ ಬಳಕೆದಾರನು ಅನುಸರಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ." 1995ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ನೀಡದ ಹೊರತು ಆರೋಗ್ಯಸಂಬಂಧಿ ಹಕ್ಕಿನ-ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು.
ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಡಿಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಲು ಓಝೋನ್‌ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. U.S. ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಆಡಳಿತದ ಅನುಸಾರ (ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌-FDA), "ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಅನಿಲ ರೂಪದ ಮತ್ತು ಜಲೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ಸಾಕುಕೋಳಿ ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಆಹಾರದ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ನಿರೋಧಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಆಹಾರ ಸಂಯೋಜನೀಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಅದು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ." ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಳಾಯಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಲಾಗಿರುವ 0.3 ppm ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌, ಸಾಲ್ಮೋನೆಲ್ಲಾ, E. ಕೋಲಿ 0157:H7, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪೈಲೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್‌‌ನಂಥ ಆಹಾರ-ವಾಹಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ 99.99%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಅಪಕರ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲದು. ಈ ಪರಿಮಾಣವು ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ WHO ಶಿಫಾರಿತ ಮಿತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ 20,000 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಕೀಟನಾಶಕ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸಲು ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಅಥವಾ ಬ್ರೋಮೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮುಕ್ತಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪುನಃಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಅಥವಾ ಬ್ರೋಮೀನ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿಸಿನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಮುಳುಗು ಮೀಯುವವರ ನಡುವೆ ಅಡ್ಡ-ಕಶ್ಮಲೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಸ್ವತಃ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹ್ಯಾಲೋಜೆನ್ನುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳನಿಂದ ಅಥವಾ ಪರಿವೇಷದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಿಲ ರೂಪದ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಹೊಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಲಜೀವಿ ತೊಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲೂ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು, ಪರೋಪಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲದು, ಕೆಲವೊಂದು ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲದು, ಮತ್ತು ನೀರಿನ "ಹಳದಿಯಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು" ತಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲದು ಅಥವಾ ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲದು. ಮೀನಿನ ಕಿವಿರು ರಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಬಾರದು. ಓಝೋನ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಬ್ರೋಮೈಡ್‌ ಅಯಾನನ್ನು ಹೈಪೋಬ್ರೋಮಸ್‌ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟಿರುವ "ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು" ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಲವಣದ ನೀರು (ಜೀವಿಯ ಸ್ವರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಂದ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಆಮ್ಲಜನಕದಿಂದ ಪೂರೈಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿದಲ್ಲಿ, ಕರಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ನೀರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮೀನಿನ ಕಿವಿರು ರಚನೆಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕರಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೇಲೆ ಅವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಬಿಸಿಯಾಗಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ವರ್ಗ:ಪರಿಸರೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗ:ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ವರ್ಗ:ಓಝೋನ್ ಬರಿದುಮಾಡುವಿಕೆ ವರ್ಗ:ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳು ವರ್ಗ:ಸೋಂಕುಗಳೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳು ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ
ನಿಜ ಜೀವನ
ನಿಜ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹಲವು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೈಬರ್ ಲೋಕದ ಹೊರಗಿರುವ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಪರಿಸರ, ಜಗತ್ತು.
ದಿನನಿತ್ಯ ಜೀವನದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೈಬರ್ ಲೋಕದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಉದ್ದೇಶಿಸುವಾಗ ನಿಜ ಜೀವನ ಅಥವಾ Real Life ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ನಂಬಿಕೆಗಳು
ಕಾನೂರು ಹೆಗ್ಗಡತಿ
ಕಾನೂರು ಹೆಗ್ಗಡಿತಿ ಕುವೆಂಪುರವರು ಬರೆದ ಎರಡು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇಯದು. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡದ ಜ್ನಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ಥಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ {ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್} ರವರು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿ "ಕಾನೂರು ಹೆಗ್ಗಡಿತಿ" ಎಂಬ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನಜೀವನ ರಸವತ್ತಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಕುವೆಂಪುರವರ ಕೃತಿಗಳು ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಗಳು
ದುಡಿ
ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಜನಪದರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾದ್ಯ ಸುಮಾರು ಒಂದೂಕಾಲು ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುವ ಈ ವಾದ್ಯದ ಬಾಯಿಯ ವ್ಯಾಸ ಮುಕ್ಕಾಲು ಅಡಿ, ದುಡಿಯನ್ನು ಹಲಸು, ಕಾಚಿ ಮರಗಳಿಂದ ತುಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ.
ಬೇರೆ ಹೆಸರು
ದುಡಿಗೆ ಹೊಳವ 'ಕಳಿಸು' (ಕಳಸ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.
ರೂಪ
ದುಡಿ ಡಮರುಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದುಡಿಗೆ ಬಾಯಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ದುಡಿಗಿಂತಲೂ ಅಗಲವಾದ ಮುಚ್ಚಿಕೆಯ ವಾದ್ಯ, ದುಡಿಯ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ದನದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಡಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚರ್ಮವನ್ನು ಸುತ್ತಲು ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಗಾತ್ರದ ಮರದ ಬೇರನ್ನು ಬಳೆಯಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಅದಕ್ಕೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸುತ್ತಿ ದಾರದಿಂದ ಹೊಲಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮುಚ್ಚಿಕೆಗಳನ್ನು ದುಡಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಕಟ್ಟಲು ಚರ್ಮವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮರದ ಬಳೆಯನ್ನೇ ಸುಟ್ಟು, ರಂಧ್ರಮಾಡಿ ನಾರಿನ ಹುರಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಹುರಿ ಕಟ್ಟಲು ಎರಡೂ ಮುಚ್ಚಿಕೆಗೂ ಸುಮಾರು ಆರರಿಂದ ಎಂಟು ರಂಧ್ರಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಮುಕಿ ಎಲ್ಲಾ ದಾರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ದಾರ ಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ದಾರ ಸುತ್ತಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಅಮುಕುತ್ತಾ ದನದ ಅಥವಾ ಎಮ್ಮೆಯ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಗುಣಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ದುಡಿ ವಾದ್ಯ ಕೊಡಗಿನ ಎರವರಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಎರವರು ದುಡಿಗೆ ಮಂಗನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ತೂಗಿಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಾರಗಳನ್ನು ಅಮುಕುತ್ತಾ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ಬಡಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಉಪಯೋಗ
ಈ ವಾದ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮಟೆಯಂತೆ ಬಹೂಪಯೋಗಿ ವಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಈ ವಾದ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಸಮಾರಂಭ, ಉತ್ಸವ ಮುಂತಾದವು.
ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರ್ವಹಣೆ
ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರ್ವಹಣೆ (BPM) ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಕಕ್ಷಿದಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶಗಳೆಡೆಗೆ ದಷ್ಟಿ ಹರಿಸುವುದು. ಇದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ, ಅನ್ವೇಷಣಾಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆ ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಬಡತಿ ಹೊಂದುವೆಡೆ ಧಾವಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಗಳನ್ನು ಸತತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಅದನ್ನು "ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ವರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸನೀಹವಾದದ್ದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಿ.ಪಿ.ಎಮ್ ಜೀವನ-ಚಕ್ರ
ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಧಾನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಐದು ಪಂಗಡವನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ವಿನ್ಯಾಸ, ನಮೂನೆ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸುವಿಕೆ.
right|150px
ವಿನ್ಯಾಸ
ವಿನ್ಯಾಸ ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹರಿವು, ಅದರೊಳಗೆ ಇರುವ ಪಾತ್ರದಾರಿಗಳು, ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಸೇವಾ ಮಟ್ಟದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಒಳ್ಳೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ತೊಂದರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವಮಾನ ಕಾಲದ ವಿಧಾನವು ಇರಲಿ ಇಲ್ಲದಿರಲಿ ಇದರ ಗುರಿ ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಾದ ಸಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಯು ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ, ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಗುರಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಿತ್ತು.
ನಮೂನೆ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ
ನಮೂನೆ ತಯಾರಿಕೆಯು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಲಕಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ., ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿವಿಧ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಬಾಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ). ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ "ವಾಟ್-ಇಫ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ"ಯನ್ನು ಕೂಡ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ :"ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಶೇಕಡ 75 ರಷ್ಟು ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ನಾನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ?"  "ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 80ರ ಪ್ರಸ್ತುತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದರೆ?".
ನಿರ್ವಹಣೆ
ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಖಚಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಮತ್ತೂಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು; ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ವಿಧಾನವು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟಗೊಳಿಸುವಸ್ಟು ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದುದು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರದ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥೈಸುವ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಗಣಕ ಯಂತ್ರದ ಮೂಲಕವೇ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು (ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಂತೆ). ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು (ಉದಾ., ಸಾಲದ ಮರುಪಾವತಿಯ ಯೋಜನೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ) ಅಥವಾ ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತಗೊಳಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ಬೇರೆ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅರ್ಥವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ನೇರ ವಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅರ್ಥವ್ಯಾಖ್ಯೆಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲನೆಯು ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ ಐಟಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಲಾಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸುವಿಸ್ಥಾರವಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಡುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ನಡತೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗೊತ್ತುವಳಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ನಿಯಂತ್ರಣ
ನಿಯಂತ್ರಣವು ವಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಜಾಡೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಜಾಡೀಕರಣದ ಉದಾರಹರಣೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ರೂಪಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು (ಉದಾ., ಗ್ರಾಹಕನ ಬೇಡಿಕೆತಲುಪಿ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನಿರೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಸರಕುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಲುಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರ ಹಾಗೂ ವಿತರಕರ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬೇಗನೆ ಪೂರೈಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಮಾಪನ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಗ್ರಾಹಕರ ಎಷ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಯಿತ ಎಂಬುದು. ಈ ಮಾಪನಗಳು ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಂದಿಕೊಂಡಿವೆ: ಚಲನೆಯ ಸಮಯ, ದೋಷದ ದರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ. ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪರಿಮಾಣವು ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರವು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪರವು ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ನೈಜ-ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಮೀಪದ ನೈಜ-ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಾತ್ಪೂರ್ತಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಆಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣವು (ಬಿ.ಎ.ಎಮ್) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿ.ಪಿ.ಎಮ್.ಎಸ್ ನಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಸೆಸ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಇದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಗುರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಹೊರತೆಗೆಯಲಾದ ಘಟನೆಯ ದಾಖಲೆಗಳ ವಿಷ್ಲೇಶಣೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು  ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಸೆಸ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಇದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾರರಿಗೆ ನೈಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೊರಿ ಮಾದರಿಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ವೃತ್ತಿ
thumb|360px|ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರ್ವಹಣ (ಬಿಪಿಎಂ) ಸರ್ವೀಸ್ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ:ಜನರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರ್ವಹಣೆ(ಬಿಪಿಎಂ)ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ವಿಧಾನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಚಕ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ಕಾಲನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಸ೦ಸ್ಥೆಯ ಇಡೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಾ೦ತರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕ ಅಥವ ಮಧ್ಯಮ ಅವಧಿಗಳ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುವವರ ಸಹಯೋಗದ ಪ್ರಯತ್ನದಿ೦ದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಬಹುತೇಕ ಸ೦ಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಜಟಿಲವಾದ ಸಾಧನ ತಾ೦ತ್ರಿಕತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇವತ್ತಿನ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಬಹಳ ಸ೦ಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ. ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್ಥಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ. ವಿಮರ್ಶನ ಶೀಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸೇವೆ ಅವಧಿ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಚಲಿತ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪರಿಮಿತ ಅನ್ವಯಗಳೊಂದಿಗೆ. ಐ.ಟಿ. ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಐ,ಎಸ್,ಒ/ಐ.ಇ.ಸಿ 15944 ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಂಶವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹೇಗಾದರೂ, ಕೆಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೊತೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ವಹಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬೇರೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಚಲಿತ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ ಪೂರೈಸುತ್ತಿದೆ. (ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ.ಎನ್. ಸಂಸ್ಥೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರೇರಣೆಯ ನಮೂನೆ)
ಬಿ.ಪಿ.ಎಮ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಕೆಲವು ಸಲ ಬಿಪಿಎಮ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಥವಾ ಸ್ಯೂಟ್ (BPMS) ಅನ್ನು "ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಿಪಿಎಮ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿವಾರ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯ ನಡುವಿನ ಚಲನೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ತಂತ್ರಾಂಶ ಮೂಟೆ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸುವ ಸೇವೆಯ ಉದ್ದೇಶದ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. (ಎಸ್.ಒ.ಎ) ಆದರೂ ಬೇರೆ ಪರಿಮಿತಿಯ ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಮೂನೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ವಿಧಾನ. (ವ್ಯಾಪಾರ ನಮೂನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಕೊಡುಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾಧನ  ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ.ಎಸ್. ಹೆಸರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇಂದು ಅದು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವುದರ ಸಹಾಯ ಅಂಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ.ಎಸ್. ಷೇರು ಹೊಂದಿರುವವರು ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಹೊಂದಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ.ಎಸ್. ವ್ಯಾಪಾರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಜೀವನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವಯಂಚಾಲನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೂ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಹಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗಾರನಾಗಿಯೂ ಮೌಲ್ಯದ ಸರಪಣಿಯನ್ನು ಭದ್ರಮಾಡಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆ:- ವ್ಯಾಪಾರದ ಗಾತ್ರದ ಜಟಿಲತೆಯನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ನಮೂನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು, ತಾಂತ್ರೀಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ನಮೂನೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲನ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಮಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಮೂನೆಯ ಹಿರೇಮಣಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಧಿಕಾರ ನಿರ್ವಹಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. " ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಜನರು ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ.ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸೇತುವೆ ಎನ್ನುತಾರೆ. . ನಿಜವಾಗಿಯು ಈ ತರ್ಕ ಸಮಗ್ರತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸಮಿಪಿಸಿತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ. ಪರಿವಾರದ ವಿಮರ್ಶನ ಶೀಲ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳು: ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ. ಬಹಳಷ್ಟು ಐ.ಟಿ. ಕಾರ್ಯಗಳ ತಪ್ಪುಕಂಡುಹಿಡಿದು ಅದರ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರದ ಚಾಲನೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ:
ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಬಿ.ಪಿ.ಎಂ.ಎಸ್. ಮತ್ತೊಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಚಲನೆ ಅದು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಹಾಗೂ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮಾಡಿತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೇವಲ ಮೂರನೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ ದೃಢೀಕರಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಬೇರೆ ವಿಧ ಎಂದರೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸಾಕ್ಷ್ಯಸಂಕಲನೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಕ್ರಮಬದ್ಧ ದಾಖಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಿದರಿಂದ ಅಥವ ಬಳಸುವವರನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯ. ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಆಕರಗಳು
ವರ್ಗ:ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ ವರ್ಗ:ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ವರ್ಗ:ಹಣಕಾಸು
ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶದ, ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗ, ಬಂಡವಾಳ/ಮೂಲಧನ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿನಿಮಯ, ವಿತರಣೆ, ಹಾಗೂ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸರಕುಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಕಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯೆಂದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ, ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂಪನ್ನತೆ, ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಗತಿಗಳು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಶಾಖೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ (ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ), ಇತಿಹಾಸ (ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸ) ಹಾಗೂ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ (ಆರ್ಥಿಕ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)ಗಳಂತಹಾ ಶಾಖೆಗಳೂ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿತರಣೆ, ವಿನಿಮಯಗಳಲ್ಲದೇ, ಸರಕುಗಳ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಆಡಳಿತಗಳು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ವೃತ್ತಿಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಕಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ, ಉಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಮೂಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸಸಾಧ್ಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಿವೆ: ಪ್ರಾಥಮಿಕ/ಪ್ರಥಮ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ/ಮಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ವಲಯಗಳೆಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
ಆಂಗ್ಲ ಪದಗಳಾದ "ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ" ಹಾಗೂ "ಆರ್ಥಿಕತೆ"ಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಗ್ರೀಕ್‌‌ ಪದಗಳಾದ οἰκονόμος "ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂಬರ್ಥದ ಪದಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನವರೆಗೆ ನಿಗಮಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು (οἴκος "ಮನೆ", ಹಾಗೂ νέμω "ವಿತರಣೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನಿರ್ವಹಣೆ)"), οἰκονομία "ಗೃಹಕೃತ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ", ಹಾಗೂ οἰκονομικός "ಗೃಹಕೃತ್ಯ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ " ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ. "ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ" ಎಂಬರ್ಥ ಹೊಂದಿರುವ ಪದದ ಪ್ರಥಮ ದಾಖಲಿತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬಹುಶಃ ೧೪೪೦ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರಬಹುದಾದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ", ಎಂಬುದು ಸನ್ಯಾಸಿಧಾಮ/ಆಶ್ರಮದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಂತರ "ಒಪ್ಪವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಮಿತವ್ಯಯ" ಹಾಗೂ "ಆಡಳಿತ" ಎಂಬುವುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ/ಸಾಧಾರಣ ತಾತ್ಪರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾದ, "ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ", ಎಂಬುದು ೧೯ನೇ ಅಥವಾ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.
ಮಧ್ಯ ಕಾಲೀನ ಯುಗ
ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನಾವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯೆಂದು ಕರೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕನಿಷ್ಟ ಜೀವನಾಧಾರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ್ದೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ವಿನಿಮಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು, ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಜೇತರು ಸಟ್ಟಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಂಡವಾಳ/ಮೂಲಧನವನ್ನು (ವೆಂಚುರಾ ದಿಂದ, ital.; ನಷ್ಟ ) ತಮ್ಮ ಆಕ್ರಮಣ/ವಶಪಡಿಕೆಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ತೊಡಗಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ತೊಡಗಿಸಿದ ಬಂಡವಾಳ/ಮೂಲಧನವು ನವ ವಿಶ್ವಗಳಿಂದ/ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಅವರು ತರುವ ಸರಕುಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಮರುಗಳಿಕೆಯಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಜಾಕೊಬ್‌ ಫಗ್ಗರ್‌‌ (೧೪೫೯–೧೫೨೫) ಹಾಗೂ ಗಿಯೋವಾನ್ನಿ ಡಿ ಬಿಕಕಿ ಡೆ' ಮೆಡಿಸಿ (೧೩೬೦–೧೪೨೮)ಗಳಂತಹಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಮಾರ್ಕೋ ಪೋಲೋ (೧೨೫೪–೧೩೨೪), ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌‌ ಕೊಲಂಬಸ್‌‌ (೧೪೫೧–೧೫೦೬) ಹಾಗೂ ವಾಸ್ಕೋ ಡಿ ಗಾಮರವರುಗಳ (೧೪೬೯–೧೫೨೪) ಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಜಾಗತಿಕ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಮೊತ್ತಮೊದಲಿನ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮಾರಾಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ೧೫೧೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಟಾಕ್‌/ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಆಂಟ್‌ವರ್ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯ/ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು
ಆಧುನಿಕ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ
ಯುರೋಪ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ/ಸರಕಾರಗಳ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ವಸಾಹತುಗಳು/ಕಾಲೊನಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವು. ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಸ್ಪೇನ್‌, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌‌‌, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌‌, ಗ್ರೇಟ್‌‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಹಾಗೂ ನೆದರ್‌ಲೆಂಡ್ಸ್‌‌ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಂಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (ಮರ್ಕೆಟಾರ್‌ ‌ನಿಂದ, lat.: ವ್ಯಾಪಾರಿ) ಖಾಸಗಿ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಯೂರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪಟ್ಟಣ/ನಗರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಅಗಾಧ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಶ್ರೀಮಂತರ/ನೋಬಲ್‌ ಜನರ ಪ್ರಭಾವವು ಕ್ಷೀಣಿಸತೊಡಗಿತು. ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿತು. ಆಮ್‌ಷೆಲ್‌ ಮೇಯರ್‌‌ ರಾಥ್ಸ್‌‌ಚೈಲ್ಡ್‌‌ (೧೭೭೩–೧೮೫೫) ನಂತಹಾ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು/ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಆಗಿನಿಂದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರ/ಸರ್ಕಾರವೊಂದರ ಪ್ರಜೆಗಳು ನಡೆಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವೆಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು.
ಸಾಯಿಕುಮಾರ್
thumb|ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ (೨೭ ಜುಲೈ ೧೯೬೦) ತೆಲುಗು ಹಾಗು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರನಟ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿರುವ ಡಬಿಂಗ್ ಪರಿಣಿತ.
ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಥಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೆಂದರೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ/ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಮನ್‌‌ ಆಡಂ ಸ್ಮಿತ್‌ (೧೭೨೩–೧೭೯೦)ರವರು. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಷದಪಡಿಸಿದ್ದರು: ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆ - ವಿತರಣೆ ಹಾಗೂ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ದುಡಿಮೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯ ತಂತ್ರಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಅದರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬೆಲೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಭಾವನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವನ ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೂಲಭೂತ ಉದ್ದೇಶ. ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಕಲ್ಪನೆಯು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ. ಥಾಮಸ್‌‌ ಮಾಲ್ತಸ್‌‌ (೧೭೬೬–೧೮೩೪) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಪೂರೈಕೆ ಹಾಗೂ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌‌ ಅಮೇರಿಕಾವು ಎಲ್ಲಾ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಕಸನವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಟ ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ವಲಸೆಗಾರರು ಬಂದಿಳಿಯುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಯೂರೋಪ್‌‌ನ ನಿರಂಕುಶ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (ಪ್ರಸ್ತುತ: ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿ) ಬದಲಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸತೊಡಗಿತಲ್ಲದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ದುಡಿಮೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸರಕುಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಕಮ್ಯುನಿಸಮ್‌‌/ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹಾಗೂ ಅದರ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವದ ಬಗೆಗಿನ ನೋಟ
ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ/ಯಂತ್ರೀಕರಣ, ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳ ವಶಪಡಿಕೆಗಳ ಏಕಕಾಲಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಬಂಡವಾಳ/ಮೂಲಧನಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕರ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು, ಹಾಗೂ ಬಹುತೇಕ ಜನಸಮೂಹದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದ ಬಡತನ, ಉಪವಾಸದ/ಹಸಿವಿನ ಸಮಸ್ಯೆ, ನಗರೀಕರಣ ಹಾಗೂ ದಿವಾಳಿತನಗಳ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕಾರ್ಲ್‌‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ (೧೮೧೮–೧೮೮೩) ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಹಾಗೂ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್‌‌ ಎಂಗೆಲ್ಸ್‌‌, (೧೮೨೦–೧೮೯೫)ರಂತಹವರು ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು "ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳಗಾರರ ನಡುವೆ ದುಡಿಮೆಯ ಹಂಚಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನೇರ ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಬದಲಿಗೆ ಪರಾವಲಂಬಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವರ್ಗದ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಎಂಗೆಲ್ಸ್‌‌ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯದ ಸರಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅವರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿ ಮರಳಿ ಕೂಲಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾಗವನ್ನು ಲಾಭಾಂಶವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉತ್ಪಾದನಾ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಗಾರರು ಮರಳಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಚಾಲಕಗಳು ಬಂಡವಾಳ/ಮೂಲಧನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ "ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ" ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿ, ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿತ್ವಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಎಂಗೆಲ್ಸ್‌‌ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವವನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಂತರಿಕ ವಿರೋಧಿತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಹಣೆಕಾರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವವು ನೇರ ಉತ್ಪಾದಕರು ತಮ್ಮ ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಧನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪದ್ಧತಿಯೆನಿಸಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಜೀವನಮಟ್ಟದ ಇಳಿಯತೊಡಗುವಿಕೆಯು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ವರ್ಗಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆಡೆ ಮಾಡಿತಲ್ಲದೇ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನೇರ ಉತ್ಪಾದಕರಾದ - ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗವು - ಲಾಭಾಂಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾಧಾರಣ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದುದನ್ನು ಪೂರೈಸುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಆಗುವಂತೆ ಸ್ವತಃ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉಂಟಾಗುವಂತಹಾ ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌‌ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೋ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಎಂಗೆಲ್ಸ್‌‌ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿತ್ವವು, ನಗರೀಕೃತಗೊಂಡ ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗವನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾ ತನ್ನದೇ "ಸಮಾಧಿ ತೋಡುವವರ ತಂಡ"ವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಹೊರಟಿದೆಯೆಂದು ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭದ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ವರ್ಗರಹಿತ ಸಮಾಜವಾದಿ ಸಮಾಜವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪಕ್ವವಾಗತೊಡಗಿದೆ ಎಂದೂ ವಿಷದಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿ ಯೋಜಿತವಾದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು 1917ರ ರಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಬೋಲ್ಷೆವಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿ/ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ (ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ)ವು ಸೋವಿಯೆಟ್ಸ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಸಮಿತಿಯ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಹಿಂದೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಮಾಲೋಚನ ಸಮಿತಿಗಳು ೧೯೩೬ರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಕ್ರಾಂತಿ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೯೭೪ರ ಕಾರ್ನೇಷನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿ, ೧೯೭೯ರ ಇರಾನ್‌‌ನ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐಕಮತ್ಯದ ಪ್ರಗತಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ನಂತರದ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು.
ಸಾಯಿಕುಮಾರ್
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು
ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು
ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ನಂತರದ ಅವಧಿ
ಎರಡು ವಿಶ್ವ ಸಮರಗಳ ಹಾಗೂ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಬೃಹತ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ದುಸ್ಥಿತಿಗಳ ಅರಾಜಕತ್ವದ ನಂತರ, ರಾಜನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪಥವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ನವೀನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದ್ದರು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ್ದದ್ದು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದು ನವೀನ ಉದಾರತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪಿತಾಮಹರುಗಳೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಜಾಗತಿಕ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಫ್ರೆಡ್‌‌ರಿಕ್‌‌ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ವಾನ್‌ ಹಯೆಕ್‌ (೧೮೯೯–೧೯೯೨) ಹಾಗೂ ಮಿಲ್ಟನ್‌‌ ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್‌ (೧೯೧೨–೨೦೦೬). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೇಲುಗೈಯಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದರೆ ಜಾನ್‌‌ ಮೇನರ್ಡ್‌ ಕೀನೆಸ್‌‌ (೧೮೮೩–೧೯೪೬) ಎಂಬುವವರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರವೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಸಮಷ್ಟಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೀನೆಸಿಯಾನಿಸಮ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ನಡೆದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ — ಅನೇಕವೇಳೆ ವಿರ್ಟ್ಸ್‌ಚಾಫ್ಟ್‌‌ಸ್ವಂಡರ್‌‌ (ger: ಆರ್ಥಿಕ ಚಮತ್ಕಾರ ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ — ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ನವೀನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಕರೆತಂದಿತಲ್ಲದೇ : ಬೃಹತ್‌/ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಳಕೆಯ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಕೆನ್ನೆತ್‌‌ ಗಲ್‌ಬ್ರೈತ್‌‌ (೧೯೦೮–೨೦೦೬)ರವರು ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಥಮರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.