ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌
ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ
ತನ್ನ ಗುರು ಪ್ಲೇಟೋನಂತೆಯೇ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ಅದನ್ನು ವಸ್ತುಗಳ ಪರಮಸತ್ವ ಎಂದು ಕರೆದ. ಆದರೆ, ಪ್ಲೇಟೋನ ಚಿಂತನೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಮೂಲಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ಲೇಟೋ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪರಮಸತ್ವಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಆರೋಹಣ ಅಥವಾ ಸೋಪಾನವಾಗಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ಗೆ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧಾನವು ಕಂಡಿದ್ದರೆ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳ (ಅಥವಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ) ಅರಿವಿನಿಂದ ಇವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುಕರಣೆಗಳ ಚಿಂತನೆಯೊಂದರೆಡೆಗಿನ ಅವರೋಹಣವಾಗಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧಾನವು ಪ್ಲೇಟೋಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ಗೆ, "ಸ್ವರೂಪ" ಎನ್ನುವುದು ವಿದ್ಯಮಾನದ ಬೇಷರತ್ತಾದ ಆಧಾರವಾಗಿಯೂ ಕಂಡಿದ್ದು, ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುವೊಂದರಲ್ಲಿ "ದೃಷ್ಟಾಂತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ" ಅಥವಾ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪರ್ಟಿಕ್ಯುಲರ್ಸ್‌‌ ನ್ನು ನೋಡಿ) ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ವಿಧಾನವು ಆಧಾರವುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪಗಳೆರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಪ್ಲೇಟೋನ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಎ ಪ್ರೈಯರಿ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಅನುಮಾನಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, "ಭೌತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬುದು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಅದು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಸರ್ಗ ವಿಜ್ಞಾನಗಳೆಂದು ಇಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಮೀಮಾಂಸೆಯಂಥ ಅತಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಥವಾ ಅಮೂರ್ತ ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಹಸಗಳು ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖಗಳನ್ನೂ ವಸ್ತುತಃ ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಮವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವಂತೆ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌, ಅದನ್ನು "ವಿಜ್ಞಾನ" ಎಂಬಂತೆಯೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ, ಆತನ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯು, "ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ" ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನಿಗೆ, "ಎಲ್ಲಾ ವಿಜ್ಞಾನವೂ (ಡಯನೋಯ ) ಒಂದೋ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದುದಾಗಿರಬೇಕು, ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿರಬೇಕು" (ಮೆಟಾಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ 1025ಬಿ25). ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣ ಎಂದರ್ಥ; ಛಂದೋಬದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ, ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂದರ್ಥ; ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವ ಮೀಮಾಂಸೆ ಎಂದರ್ಥ. ಒಂದು ವೇಳೆ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು (ಅಥವಾ "ವಿಶ್ಲೇಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರ"ವನ್ನು) ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿರುವ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ವರ್ಗೀಕರಣ ಅಥವಾ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರುತ್ತವೆ: (1) ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ; (2) ತತ್ತ್ವಮೀಮಾಂಸೆ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, (3) ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು (4) ಛಂದೋಬದ್ಧ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ. ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತನ ಎರಡು ತಂಗುವಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪ್ಲೇಟೋನ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಲೈಸಿಯಂನಲ್ಲಿನ ಅವನ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಆತ ಇಂದಿಗೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ತನ್ನ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ನಿಸರ್ಗ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ. ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತಾದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ತತ್ತ್ವಮೀಮಾಂಸೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಆತ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮೂಲ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ, ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಪವನಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಿಸರ್ಗ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾದ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಬರಹಗಳು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ. ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಭೌತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಕಾರ್ಯವು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ, ವೇಗ, ಬಲ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದೇ ಆತನ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಚಲನೆಯ ಗತಿ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದ ಕುರಿತು ಅವನಿಗೊಂದು ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಗ್ರಹಿಕೆ ಅವನಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತಾಮಾಪಕಗಳಂಥ ಮೂಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಪಕರಣಗಳೇ ಅವನ ಬಳಿ ಇರದಿದ್ದುದು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಬರಹಗಳು ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಒಂದು ವಿವರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಅಕಾಲಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ತಪ್ಪುಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತನ್ನ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆತ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಜನರೇಷನ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕಾರಗೆಟ್ಟ ಒಂದು ಪುರುಷನ ರೂಪವೇ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರವಾದ ವಸ್ತುವೊಂದು ಹಗುರವಾದ ವಸ್ತುವಿಗಿಂತ ಬೇಗನೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಾನ್‌ ಫಿಲಾಪೊನಸ್‌, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಸರಳವಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದರು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, "ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಉಂಟಾದ ನೆರಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಕ್ಷೀರಪಥವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಡೆಮೋಕ್ರೈಟಸ್‌ನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ಅಲ್ಲಗಳೆದ. ಅಂಗೀಕೃತವಾದ "ಪ್ರಸಕ್ತ ಖಗೋಳೀಯ ನಿದರ್ಶನಗಳು" ಹೇಳುವಂತೆ "ಸೂರ್ಯನ ಗಾತ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿರುವ ದೂರವು, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಇರುವ ದೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮೇಲೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯು ಅವ್ಯಾವುದನ್ನೂ ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ (ಇಂಥ ಒಂದು ತಾರ್ಕಿಕ ವಿಧಾನವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲ್ಪಡುವುದರ ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸರಿಯಾಗಿ) ಡೆಮೋಕ್ರೈಟಸ್‌ನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಆತ ಅಲ್ಲಗಳೆದ. ಸರಳ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾಗಿ-ಹಿಗ್ಗಿಸಿದ ತರ್ಕಶಕ್ತಿಯಿಂದ 'ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು' ರೂಪಿಸುವಾಗ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಆಚೆಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳಿಲ್ಲದ ಇಂಥ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಮಂಜಸತೆ ಅಥವಾ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಲು, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ತನ್ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಯೋಗ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಇಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುರುಡುದಾಣಗಳು ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳಿದ್ದವು. ಭೂಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನವೊಂದನ್ನು ಆತ ಆಧಾರವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಆತನ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ ಕೃತಿಯ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅರಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು 1500ರ ದಶಕಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯೇ ಈ ವಿಶ್ವದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು (ಭೂಕೇಂದ್ರೀಯ ತತ್ವ) ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ 3ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 1500ರ ದಶಕಗಳವರೆಗೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಆತ, ನವೋದಯ ಯುಗದ ಅವಧಿಯ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿನ ಐರೋಪ್ಯ ಚಿಂತಕರಿಂದ ಬಹುವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದಾರ್ಶನಿಕನಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಚಿಂತಕರು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ದೋಷಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಅದಿರುವಂತೆಯೇ ಆಗಾಗ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಅವು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈ ಯಗದಲ್ಲಿ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿವೆ. ಆದರೂ, ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಆತನ ಮಹಾನ್‌ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರಗತಿಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮರೆಯುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನ್ಯೂನತೆಗಳು ಅವರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಬಾರದು. ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ ಆತ, ಎರಡು ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗದ ಬುನಾದಿಗಳನ್ನು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಗಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಅಭಿಮತವನ್ನು ಆತ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, ಇಂಥ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಿರ-ಸ್ವರೂಪಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಅರಿವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಆತ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.