cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಬ್ರಜ ಭಾಷೆ
ಮಧ್ಯಯುಗ
೧೫ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲೂ ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಉದ್ಭವಗೊಂಡದ್ದು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಗತಿ. ವಾಯವ್ಯದ ಪರಕೀಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಮತ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಆಚಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಗಂಗಾನದಿಯ ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. ಇಂಥ ವಿಷಮ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತ ಜನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಢಿಯಂತೆ, ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಗತಕಾಲದತ್ತ ತಿರುಗಿ, ವೈಷ್ಣವ ಮತದ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಮಹಾಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮಾನುಜರ ವೈಷ್ಣವ ಮತದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿತು. ರಾಮಾನುಜರ ಬರಹಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಹರಡಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ಶಿಷ್ಯ ರಮಾನಂದ ಕಾಶಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಈ ಮತವನ್ನು ಪ್ರಾಚುರ್ಯಗೊಳಿಸಿದ. ಆತ ಜಾತಿಭೇದಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನಾದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರಗಳಿಂದಲೂ ಆತನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಶಿಷ್ಯರು ಬಂದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಬೀರ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನೇಯ್ಗೆಯವ, ರೈದಾಸ ಜೋಡುಹೊಲಿಯುವವ, ಮೀರ ಜೋಧಪುರದ ರಾಜಕುಮಾರಿ. ಭಕ್ತಿಪಂಥವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ ಪುಷ್ಟಿಮಾರ್ಗ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ರಮಾನಂಥನಿಗೆ ರಾಮನೇ ಅಧಿದೈವವಾದರೆ, ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯನಿಗೆ ಕರಷ್ಣನೇ ಅಧಿದೈವ. ಆದಕಾರಣ ಹಿಂದಿಯ ಭಕ್ತಿ ಕವಿತೆ ರಾಮಕಾವ್ಯ. ಕೃಷ್ಣಕಾವ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಪ್ಲವ ಮತ್ತು ಆದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿ ವೀರರಸೋಚಿತವಾದ ಕಾವ್ಯವಸ್ತುಗಳೇ ದುರ್ಲಭವಾದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕವಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳತ್ತ ಹೊರಳಿತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಬುಂದೇಲ್ ಖಂಡ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅರಸರ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಗಳು ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ವಸ್ತುತಃ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಹಿಂದೀ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸ. ಅವಧಿ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಮಹಮದ್‍ಜೈಶಿ (ಕ್ರಿ. ಶ. ಸು. ೧೫೪೦) ಎಂಬಾತನ 'ಪದ್ಮಾವತ್ ಮತ್ತು ತುಳಸೀದಾಸನ (ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೫೭೫) 'ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯಕೃತಿಗಳೂ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ ಗೋವರ್ಧನದಲ್ಲಿ (ಮಧುರಾಜಿಲ್ಲೆ) ಶ್ರೀ ನಾಥಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ (೧೫೧೯) ನಿರ್ಮಿಸಿದಂದಿನಿಂದ ಬ್ರಜಭೌಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ ದೊರಕಿತು. ಮಹಾಪ್ರಭುವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿಗಳಾದ ಭಕ್ತ ಕವಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಅವರಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸು ತುಂಬಿದ. ಈ ಪೈಕಿ ಸೂರದಾಸ ಮತ್ತು ನಂದದಾಸ ಪ್ರಮುಖರು. ಮಹಾಪ್ರಭು ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯನ ಪುತ್ರ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ವಿಠಲನಾಥ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಕೊಂಡು ಬಂದುದಲ್ಲದೆ ಅಷ್ಟಛಾಪ್, ಎಂಬ ಎಂಟು ಮಹಾಕವಿಗಳ ತಂಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಂಪತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಎಂಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಅವತಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರದಾಸ, ನಂದದಾಸ, ಪರಮಾನಂದದಾಸ, ಕುಂಬನದಾಸ. ಕೃಷ್ಣದಾಸ, ಚತುರ್ಭುಜದಾಸ. ಗೋವಿಂದಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಛೀತಸ್ವಾಮಿ. ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರಿಗೆ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ ಮೂಲ. ಈ ಪ್ರಧಾನ ಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ಕವಿಗಳು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು. ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆತ್ಮವನ್ನಿತ್ತರು.
ಸೂರದಾಸ
ಈತನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ ೧೫೩೦-೧೫೫೦ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದವು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈತನ ಎಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ 'ಸೂರಸಾಗರ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಸೂರಸಾಗರದ ಪ್ರಧಾನ ರಸ ಶೃಂಗಾರ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯ. ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಒಂದು ರಸವೆಂದು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ಒಪ್ಪಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕವಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ರಸದ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನೂ ನಿರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಈತನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಈತನ ಪದ್ಯಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಗಳು ಎಂಥವರ ತಲೆಯನ್ನಾದರೂ ತೂಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಣಯದ ಸಮಸ್ತ ಮುಖಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ವರ್ಣಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಈತ ಮಹೋನ್ನಸೂರ್ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ಕಂಧಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಜೀವಿತ ಕುರಿತ ಹತ್ತನೆಯ ಸ್ಕಂಧ ಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ೩,೫೦೦ ಪದ್ಯಗಳಿವೆ. 'ಭ್ರಮರ ಗೀತ ಎಂಬುದು ಸೂರಸಾಗರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮಭಾಗ. ಕೃಷ್ಣನ ವಿರಹದಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾದ ಗೋಪಿಯರ ಗೋಳು ಶ್ರೋತೃಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕೋಮಲ ಭಾವ ಇದು ಸಹಜವೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಕವಿಯ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಅದು. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಾರ್ದವ, ವ್ಯಂಜಕತೆ, ನಾದ ಮಾಧುರ್ಯ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಚ್ಚರಿ ತರುವಂಥವು. ಸೂರದಾಸ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಆದಿಕವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನಂದದಾಸ (೧೫೧೫-೮೬)
ಈತ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ವಿಠಲನಾಥನ ಸಮಕಾಲೀನ. ಏಟಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊರೋ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಇವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿ 'ರಾಸ ಪಂಚಾಧ್ಯಾಯ ಇದು ರೋಲಾ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕೃಷ್ಣ ರಾಸ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾವ್ಯದ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಭಾಗವತದಶಮಸ್ಕಂಧ, ರುಕ್ಮಿಣೀ ಮಂಗಳ, ರೂಪ ಮಂಜರಿ, ವಿರಹಮಂಜರಿ, ದಾನಲೀಲಾ, ಭ್ರಮರಗೀತ, ಸುದಾಮಚರಿತ ಮುಂತಾದವು ಇವನ ಕೃತಿಗಳು.
ಗೋಕುಲನಾಥ (೧೫೫೧-೧೬೪೭)
ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯನ ಮೊಮ್ಮಗ. ಈತ ತನ್ನ ತಾತನ ಎಂಬತ್ತನಾಲ್ಕು ಶಿಷ್ಯರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಈತನನ್ನು ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಪ್ರಥಮ ಗದ್ಯಲೇಖಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. 'ಚೌರಾಶಿ ವೈಷ್ಣವನಕೀ-ವಾರ್ತಾ ಎಂಬುದು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗದ್ಯಗ್ರಂಥ. 'ದೋಸವ್ ಭಾವನ್ ವೈಷ್ಣವನ್ ಕೀ ವಾರ್ತಾ ಎಂಬ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಎರಡನೆಯ ಗದ್ಯಗ್ರಂಥ ಸಹ ಮೊದಲನೆಯದರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಠಲನಾಥನ ಶಿಷ್ಯರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಿತ ಹರಿವಂಶ
ಈತ ರಾಧಾನವಲ್ಲಭೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಮಧುರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ. 'ಚೌರಾಶೀಪದ (ಎಂಬತ್ತುನಾಲ್ಕು ಪದಗಳು) ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹ ಈತನ ಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದ್ದು. ಈತನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಭಾವ ಕಾಣಬಹುದು.
ಬ್ರಜಮಂಡಲದ ಈ ಕವಿಕಾವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಜಭಾಷೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಭಾಷೆಯ ಹಂತದಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ ಹಿಂದೀ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳೆಲ್ಲವುಗಳ ಪೈಕಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ತುಳಸೀದಾಸ್, ದಾಭಾದಾಸ್, ನರೋತ್ತಮದಾಸ್ ಎಂಬವರು ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು. ಇವರು ಪೂರ್ವದ ಹಿಂದೀ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾದರೂ ಬ್ರಜ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಗೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.
ತುಳಸೀದಾಸ್ (೧೫೩೨-೧೬೨೭)
ಈತ ರಮಾನಂದ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವ. ಈತನ ಅಮರಕೃತಿ 'ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ. ಇದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈತನ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳು ಬ್ರಜಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ರಚಿತವಾದವು. 'ಕವಿತಾವಳೀ ಎಂಬುದು ರಾಮಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದ ಕವಿತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇದು 'ಕವಿತ್ತ-ಸವೈಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ 'ಕವಿತಾವಳಿಯನ್ನೇ ಹೋಲುವ 'ಗೀತಾವಳಿ ಎಂಬುದು ಸೂರಸಾಗರದಂತೆ ಭಾವಗೀತ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. 'ವಿನಯ ಪತ್ರಿಕಾ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಆಳವಾದ ಮತೀಯ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಕವಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಾದ ರಾಮನನ್ನೇ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಚರಮಗೀತೆಯಂತಿದೆ. ತುಳಸೀದಾಸನ ಬ್ರಜಭಾಷಾ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಪೂರ್ವದ ಪ್ರಭಾವವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಬ್ರಜ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತನ ಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಿರವಾದದ್ದು.
ನಾಭಾದಾಸ (೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ರಮಾನಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವ ಹಿಂದೀ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಸೇರಿದ ಕವಿ. ಈತನ ಕೃತಿ 'ಭಕ್ತಮಾಲ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅರ್ವಾಚೀನರಾದ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರು ಮಂದಿ ಭಕ್ತ ಕವಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳಿವೆ. ಛಪ್ಪೈ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಮುನ್ನೂರ ಹದಿನಾರು ಪದ್ಯಗಳು ಇದರಲ್ಲಿವೆ. ಇದು ಪ್ರೌಢಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮೌಲಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೃತಿಯ ಭಾಷೆ ಸರಳವೂ ಶುದ್ಧವೂ ಆಗಿದೆ.
ನರೋತ್ತಮ ದಾಸ (೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸುದಾಮರ ದಿವ್ಯ ಸ್ನೇಹವನನ್ನು ಕುರಿತ 'ಸುದಾಮ ಚರಿತ ಎಂಬ ಈತನ ಖಂಡಕಾವ್ಯ ಈತನಿಗೆ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಕವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಗಣನೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಕವಿ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನಾದುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವೀ ಹಿಂದಿ ರೂಪಗಳು ಈತನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ರಹೀಮ್ (೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಈತ ಅಕ್ಬರನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ. ಐಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ದೋಹಗಳಿಂದ ಈತ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಗಂಗ (೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನ) ಎಂಬಾತನೂ ಅಕ್ಬರನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ. ಈತನ ಸಮಗ್ರ ಕೃತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಕವಿತೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿವೆ.
೧೭ ಮತ್ತು ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಭುತ್ವ ವರ್ಗದವರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬುಂದೇಲಖಂಡ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯ ಹಿಂದೂ ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಕಾವ್ಯ ಹಿಂದಿನ ತನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೆಂದರೆ ಆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಕವಿಗಳ ಸ್ವೋಪಜ್ಞತೆ ಶೃಂಗಾರ ಭಾವಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಉದಾಹರಿತವಾದ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವೀರರಸವನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಕೆಲವು ಕವಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ.
ಕೇಶವದಾಸ (೧೭ನೆಯ ಸತಮಾನ)
ಹೊಸ ಕವಿತಾಪಂಥದ ಮುಖಂಡ ಹಾಗೂ ಹಿಂದೀ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನವರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಈತನೊಬ್ಬ. ಈತನನ್ನು ಆಚಾರ್ಯನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬುಂದೇಲಖಂಡದ ಓರ್ಫ್ ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ. ರಾಮಚಂದ್ರಿಕಾ ಈತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕವಿ ವಿವಿಧ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. 'ಕವಿಪ್ರಿಯಾ ಎಂಬುದು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ ರಸಿಕಪ್ರಿಯ ನಾಯಕ ನಾಯಿಕೆ ಭೇದಗಳನ್ನು ತೋರಲು ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಕೇಶವನ ಶೈಲಿ ಅಲಂಕಾರನಿಬಿಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕøತಮಯ. ಈತನ ಪದಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬುಂದೇಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ರಸಖಾನ್ (೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಈತ ದಿಲ್ಲಿಯ ಸರದಾರ. ವಿಠಲನಾಥನ ಶಿಷ್ಯ. ಕವಿತ ಮತ್ತು ಸವೈಯ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಈತನ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರೇಮವನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈತನ ಕೃತಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಸೇನಾಪತಿ (೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಈತನ ಶೇಷ್ಠ ಕಾವ್ಯ 'ಕವಿತ್ತ-ರತ್ನಾಕರ ಇದು ಕವಿತ್ತ ಮತ್ತು ಸವೈಯ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳ ಸಮ್ಮೇಳದಿಂದ ಕಾವ್ಯದ ಶೈಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಸಂವತ್ಸರದ ಆರು ಋತುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಈತನ 'ಷಡೃತು ವರ್ಣನ ಎಂಬುದು ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೇಲಣ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತವಾದ್ದು.
ಬಿಹಾರಿ (೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಈತ ಬಿಹಾರೀ ಸತ್ ಸೈ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳುನೂರು ದೋಹಗಳಿವೆ. ಬ್ರಜ ಕವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಬಿಹಾರಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕವಿ. ಈತನ ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯ ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳು ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಈತನ 'ಸತ್ ಸೈ ಚಮತ್ಕಾರಗಳಿಂದಲೂ ಅದ್ಭುತವಾದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಗಳಿಂದಲೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಶ್ಲೇಷಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ. ಈತನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಬ್ದ ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಮತಿರಾಮ್ (೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಇವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಲಲಿತ ಲಲಾಮ, ರಸರಾಜ ಮತ್ತು ಸತ್ ಸೈ ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೀಣ. ಶೃಂಗಾರರಸದ ಕಡೆಗೆ ಇವನ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚು, ಇವನ ಶೈಲಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ. ನವೀನ ಭಾವಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಈತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಈತನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವೀ ಬ್ರಜ ರೂಪ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಭೂಷಣ (೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಈತ ಛತ್ರಸಾಲ್, ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಸಾಹುಗಳ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದವ. ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯುಳ್ಳ ಕವಿ. 'ಶಿವರಾಜಭೂಷಣ' ಎಂಬುದು ಈತನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ. ಶೃಂಗಾರ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದ್ಯವೂ ಶಿವಾಜಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈತನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಾಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪದಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಗೋರೇಲಾಲ್ (೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನ)
೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಕವಿಯಾದ ಈತ ಪನ್ನದ ಛತ್ರಸಾಲನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ. ಇವನ ಛತ್ರ ಪ್ರಕಾಶ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ವಸ್ತು ಬುಂದೇಲ್ ಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸ. ಇದೊಂದು ದೋಹ ಮತ್ತು ಚೌಪೈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆ. ಅವಧಿಯ ಮಹಾ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಕವಿತೆಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ಕಾವ್ಯವೆನ್ನಬಹುದು. ಪೂರ್ವಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರೂಪಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ದೇವ (೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ಬ್ರಜಭಾಷಾಕವಿತೆಯ ರೀತಿಪಂಥದ ಮುಖ್ಯ ಕವಿ. ಶೈಲಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣತ. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಾವವಿಲಾಸ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಯಾಮ ಎಂಬವು ಈತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಎರಡನೆಯದು ಶೃಂಗಾರ ರಸವನ್ನೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯೊಬ್ಬಳ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಗಳ ರಚನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಕವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಘನಾನಂದ, ಭಿಖಾರೀದಾಸ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾಕರ್ ಎಂಬವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಈ ಕವಿಗಳೆಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಜ ಕಾವ್ಯಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೂ ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಿದರು.
ಆಧುನಿಕ ಯುಗ
ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ ಬ್ರಜ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಶೈಲಿಗಳನ್ನೂ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಪದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನೂ ತಂದಿತು. ಹಿಂದೀ, ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಭಾಷೆಯಾದುದರಿಂದ ಬ್ರಜಭಾಷೆಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದು, ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಖಡೀಬೋಲಿ ಮೊದಲು ಗದ್ಯ ಅನಂತರ ಪದ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಂದಲೂ ಗದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಬ್ರಜ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಜಬಾಷಾಕವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಲಲ್ಲೂಲಾಲ್, ಸರ್‍ದಾರ್, ಗ್ವಾಲಾ, ಪಜ್‍ನೆಸ್, ಮತ್ತು ಭಾರತೇಂದು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳೆಂದರೆ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸ್ ರತ್ನಾಕರ್, ರಾಮಶಂಕರ್ ಶುಕ್ಲ ರಸಾಲ್, ವಿಯೋಗೀ ಹರಿ ಮತ್ತು ದುಲಾರೆ ಲಾಲ್ ಭಾರ್ಗವ.
ಬ್ರಜ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಇದು ಗದ್ಯರೂಪದಲ್ಲೂ ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವು ಧರ್ಮ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ವಿನೋದಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿತವಾದಂಥವು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಶಯಗಳು(ಮೋಟಿಫ್) ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಜತೆಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗಾದೆಗಳೂ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಜನರು ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದಿನಬಳಕೆಯ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಜನಪದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು; ಲಾವಣಿಗಳು (ಬ್ಯಾಲೆಡ್ಸ್) ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು. ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಹೆಂಗಸರ ಹಾಡುಗಳು, ಗಂಡಸರು ಮಾತ್ರ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು, ಋತು ಗೀತೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡುಗಳು, ವಿವಿಧ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಶುಪ್ರಾಸಗಳು ಎಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ನಡೆದಿದೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನವೂ ನಡೆದಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಪಂಜಾಬ್ ಆಂಡ್ ಸಿಂಧ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
ಪಂಜಾಬ್ ಆಂಡ್ ಸಿಂಧ್ ಬ್ಯಾಂಕ್
ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು
ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ಜಿಲ್ಲೆ (ಜಿಲಾ) ಎನ್ನುವುದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇಂತಹವುಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ 'ತಹಸಿಲ್' ಅಥವಾ 'ತಾಲ್ಲೂಕು'ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 2020 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಟ್ಟು 736 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 640 ಮತ್ತು 2001 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 593 ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಭಾರತ
ಗಂಧಗರಿಗೆ
ಗಂಧಗರಿಗೆ(Toon tree)ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮೂಲದ ಕಾಡು ಮರ.ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಎಷಿಯಾದೆಲ್ಲೆಡೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಇದು ಮೆಲಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಟೂನ ಸಿಲಿಯಾಟ (Toona ciliata)ಎಂದು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ Red ceader,Indian mahogany ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನೊಗೆ,ಬೆಳಂದಿ ಮುಂತಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.
ಸಸ್ಯದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮರ .ಎಲೆಯುದುರಿಸುವ ಮರ ಇದು.ಮರ ೪೫ ಮೀಟರುಗಳ ಎತ್ತರ ಬೆಳಯುತ್ತದೆ.ಇದರ ಕಾಂಡ ವ್ಯಾಸ ೨.೦ಮೀಟರು ಗಳಸ್ಟು ಬೆಳಯುತ್ತದೆ.ಹೂವುಗಳು ಬೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವೆ.ಉದ್ದ ೫ಮಿ.ಮೀ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಸಮಲತಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಪರ್ಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು(Paripinnate)೩೦ ರಿಂದ ೬೦ ಸೆ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ.(ಚಿತ್ರ ನೋಡಿ) ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತಳಿರು ಕಡುಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಉಜ್ವಲ ಹಸಿರಿಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.ಇದು ನೋಡಲು ಬಲು ಸುಂದರ.ದಾರುವು ನಸುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು,ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.ದಾರುವು ನಸು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಉಪಯೊಗಗಳು
ದಾರುವು ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು,ನಸುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ.ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಳಪು ಬರುವುದರಿಂದ ಹಲಗೆಗಳಾಗಿ ಬಹು ಉಪಯೋಗಿ ಮರವಾಗಿದೆ.ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಪದರಹಲಗೆ(Plywood)ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ,ಟೀ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ,ಗಾಡಿಯ ನೊಗಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ.
ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು
೧ ವನಸಿರಿ: ಅಜ್ಜಂಪುರ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ
ಚಿತ್ರಶಾಲೆ
ವರ್ಗ:ಮರಗಳು ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ಗುಲ್ಮಹರ್
ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಇದು ಫಬಿಯೇಸೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು,ಡೆಲೊನಿಕ್ಸ್ ರೆಜಿಯ(Delonix regia)ಎಂದು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.ಇದನ್ನು Royal poinciana ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಕಾಯಿ ಮರ, ಕೆನ್ನಕೇಸರಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ.ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುಲ್ಮೊಹರ್ ಎನ್ನಲಾಗುವ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೀಮೆಸಂಕೇಶ್ವರ, ಕೆಂಪುತುರಾಯಿ, ದೊಡ್ಡ ರತ್ನಗಂಧಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ
ಸಸ್ಯದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ಇದು ಅಗಲವಾದ,ಹರಡಿದ ತೆಳು ಹಂದರದ ಮರ.ಉಜ್ವಲ ಕಡುಕೆಂಪಿನ ಹೂವುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ.ಕಾಯಿಗಳಿರುವ ಕೋಡು(Seed pod) ಕತ್ತಿಯಾಕಾರವಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಲ್ಲೇ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸು. 15 ರಿಂದ 18 ಮೀ ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಫಲವತ್ತಾದ ನೆಲ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೂ ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವುದುಂಟು. ಮರದ ಆಕಾರ ಛತ್ರಿಯಂತೆ, ತೊಗಟೆ ಒರಟಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಂಟುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬಣ್ಣ ಮಾಸಲು ಕಂದು. ಎಲೆಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಅವು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಒಂದೊಂದರಲ್ಲೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಮಧ್ಯಶಾಖೆಯೂ ಅದರಿಂದ ಹೊರಟ ಹಲವಾರು ಕಿರುಶಾಖೆಗಳೂ ಇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಿರುಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ 15-20 ಜೋಡಿ ಪರ್ಣಿಕೆಗಳಿವೆ. ಹೂಗಳು ರೇಸಿಮ್ ಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಹೂಬಿಡುವ ಕಾಲ ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ ತಿಂಗಳುಗಳು. ಹೂಬಿಡುವ ಮುನ್ನ ಎಲೆಗಳೆಲ್ಲ ಉದುರಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವೂ ಕಿತ್ತಳೆಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಗ್ಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದವೂ ಆಗಿ ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು ಐದು. ಅವುಗಳ ಹೊರಭಾಗ ಹಸಿರು, ಒಳಭಾಗ ಕೆಂಪು. ದಳಗಳು ಐದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಒಂದೇ ಬಗೆಯವಾಗಿದ್ದು ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದವಾಗಿವೆ. ಉಳಿದುದು ಕೊಂಚ ದೊಡ್ಡದೂ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ್ದೂ ಆಗಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆಲ್ಲ ಕೆಂಪು ಮಚ್ಚೆಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲ ದಳಗಳ ಅಂಚೂ ಕೊಂಚ ಮಡಿಸಿದಂತಿದೆ. ಕೇಸರಗಳು 10, ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವೂ ಕೆಂಪು. ಅಂಡಾಶಯ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ್ದು. ಒಂದೇ ಕಾರ್ಪೆಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರೊಳಗೆ ಹಲವಾರು ಅಂಡಕಗಳಿವೆ. ಫಲ ಪಾಡ್ ಮಾದರಿಯದು. ಸು. 6096 ಮೀ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಕತ್ತಿಯಂತಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ದಿನ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕಾಯಿಗಳು ನೇತಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
ಉಪಯೋಗಗಳು
ಈ ಮರ ಅಗಲ ಹಂದರ ಹೊಂದಿದ್ದು ಹೂ ಬಿಟ್ಟಾಗ ಅಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಸಾಲು ಮರಗಳಾಗಿ,ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ನೆರಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಡುವುದು. ಕತ್ತಿಕಾಯಿ ಮರವನ್ನು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೆರಳಿನ ಮರವಾಗಿ ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತುಂಡುಗಳಿಂದಲೂ ಬೆಳೆಸಬಹುದು.
ಎಂ.ಪಿ ಪ್ರಕಾಶ್
ಎಂ.ಪಿ ಪ್ರಕಾಶ್ (1941-2011) ಪ್ರಕಾಶ್ ಒಬ್ಬ ಸರಳ ಸಜ್ಜನ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಅವರು ಮೂಲತಃ ವಕೀಲರಾಗಿ 1964ರಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವರ ಕೆರೆಯಿಂದ ಹಡಗಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ : 1973ರಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎಂಎಲ್‌ಸಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಪರಾಜಯಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ 1979ರಲ್ಲಿ ಹಡಗಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕೊಗಳಿ ಕರಿಬಸವನಗೌಡ್‌ರವರ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಪುನಃ ಪರಾಭವಗೊಂಡರು. ಆದರೂ ಛಲ ಬಿಡದ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನಂತೆ ಮುಂದೆ 1983ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಜಯದ ರುಚಿ ಕಂಡರು. ಅಂದಿನಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಗೆಲವು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಸೋಲು ಗೆಲುವನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೋತಾಗ ಎದೆಗುಂದದೆ, ಗೆದ್ದಾಗ ಬೀಗದೆ ಜನರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಮಾನಕ್ಕೇರಿದವರು. 1985ರಲ್ಲಿ ಸಿ.ಅಂದಾನಪ್ಪನವರ ವಿರುದ್ದ ಜಯಶೀಲರಾಗಿ ಕೃಷಿ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಬಿಡಿಎ, ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ಖಾತೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು ಎನ್ನುವ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ನಂತರ 1994ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ದಳದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ವಿಜಯಮಾಲೆ ಧರಿಸಿ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ದಿ ಹಾಗೂ ಪಂಜಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವರಾಗಿ ನಾಡಿನ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿ ನಂತರ 2006ರಲ್ಲಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವರು. ಅವರ ಕನಸಿನ ಕೂಸಾದ ಸಿಂಗಟಾಲೂರು ಏತ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ, ಹಡಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ, ಸಾರಿಗೆ ಘಟಕ, ಸಬ್‌ಜೈಲ್ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆಯ ವಿಭಾಗ ಕಛೇರಿ, ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಡಿವೈಎಸ್‌ಪಿ ಕಛೇರಿ, ಮಿನಿ ವಿಧಾನಸೌಧ, ಸರ್ಕಾರಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜ್, ಗದಗ-ಹಾಗೂ ಹಡಗಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಗೆ ಮೊದಲಗಟ್ಟೆ ಮುಂದೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಸೇತುವೆಯೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹಡಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ೦೮.೦೨.೨೦೧೧ರ ಬುಧವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖಕ, ರಂಗಕರ್ಮಿ, ನಟ ಸಹ ಆಗಿದ್ದ ಮೃತರು ಪತ್ನಿ, ಒಬ್ಬ ಮಗ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
ಗುಲ್ಮಹರ್
ಉಪಯೋಗಗಳು
ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಇದರ ಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಮರವನ್ನು ಸೌದೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದೂ ಉಂಟು.
ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು
೧ ವನಸಿರಿ: ಅಜ್ಜಂಪುರ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ
ವರ್ಗ:ಮರಗಳು ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
ಒರಿಸ್ಸಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಸಿಂಗಾಪುರ
ಸಿಂಗಾಪುರ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಿಂಗಪುರ್ ಗಣರಾಜ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ನಗರ-ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಧ್ಯದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಡಿಗ್ರಿ (137 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (85 ಮೈಲಿ)), ಮಲಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ರಿಯಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಲೆಷ್ಯಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಗಾಪುರ 62 ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ,ವ್ಯಾಪಕ ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿ೦ದ ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಾತ್ರವನ್ನು 23% ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು
ಸಹೋದರರ ಸವಾಲ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ಸಹೋದರರ ಸವಾಲ್ 1977 ರ ಭಾರತೀಯ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕೆ. ಎಸ್. ಆರ್. ದಾಸ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಮತ್ತು ರಜನಿಕಾಂತ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ರಜನಿಕಾಂತ್ ನಟಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಮ್ಮುಲ ಸವಾಲ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಚೋರ್ ಕಾ ಭಾಯಿ ಚೋರ್ (1978) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ಸಹೋದರ ಸಪಥಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಗೆ ದಿಲೇರ್ (1979) ಎಂದು ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ
ಸಹೋದರರ ಸವಾಲ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಚೆಲ್ಲಪಿಳ್ಳ ಸತ್ಯಂ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಹೇ ನನಗಾಗಿಯೇ" ಹಾಡು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. 'ಹೇ ನನಗಾಗಿಯೇ' ಹಾಡನ್ನು ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ "ನಾಕೋಸಮೇ ನೀವುನ್ನಧಿ" ಎಂದು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಹಾಯಿ
ಹಾಯಿಯು ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಇತರ ತೊಗಲು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಹಿಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲ ರಚನೆ. ಇದು ಹಾಯಿ ಹಡಗು, ಹಾಯಿದೋಣಿ, ಹಾಯಿಹಲಗೆ, ಹಿಮದೋಣಿ, ಮತು ಹಾಯಿ ಚಾಲಿತ ಭೂವಾಹನ ಕೂಡ ಸೇರಿದಂತೆ ತೇಲುವ ನೌಕೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ನೂಕಲು ಗಾಳಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹಾಯಿಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ವಾಸು ಅಥವಾ ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್ ಬಟ್ಟೆ, ಪದರವಾಗಿಸಿದ ತೊಗಲುಗಳು ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುಹಾಕಿದ ನಾರುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ನೇಯ್ದ ವಸ್ತುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳಿರುವ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.
ಹಾಯಿಯು ಅದರ ದಾಳಿಯ ಕೋನವನ್ನು (ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಿನ ಗಾಳಿಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಅದರ ಕೋನ) ಅವಲಂಬಿಸಿ ಉತ್ಥಾಪಕ ಬಲ ಮತ್ತು ಎಳೆತದ ಮಿಶ್ರಣದ ಮೂಲಕ ನೂಕುಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಿನ ಗಾಳಿಯು ಚಲಿಸುವ ನೌಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಭವಿಸಲಾದ ವಾಯುವಿನ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೈಜ ವಾಯುವೇಗ ಹಾಗೂ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ನೌಕೆಯ ವೇಗದ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಾಯಿದೋಣಿಯ ಘಟಕಗಳು
ತಾಯಿಗಿಂತ ದೇವರಿಲ್ಲ
ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಧು-ರತ್ನಾಕರ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು.ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವಜ್ರಮುನಿ .ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಶ್ರೀನಾಥ್ ,ಜಯಂತಿ, ಮಂಜುಳ, ವಜ್ರಮುನಿ, ಜಯ ಶ್ರೀ, ಲೋಕನಾ ಥ್, ಸೀತಾರಾಮ್ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಈ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕರು ಎಸ್.ಎಸ್.ಲಾಲ್.
ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಾಟಿ
thumb|right|ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಟ್ಟದ ಕಣಿವೆ ನೋಟ' thumb|right|ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ
ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಾಟಿ / ಘಟ್ಟ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಟ್ಟಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿರುವ ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯೊಂದು ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ದ, ಆಳವಾದ ಕಣಿವೆ-ಪ್ರಪಾತ, ದಟ್ಟ ಕಾಡು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜಲಪಾತಗಳು, ವನ್ಯಮೃಗಗಳು, ಹತ್ತಾರು ಝರಿ-ತೊರೆ, ಶೋಲ ಕಾಡು,ಅಪರೂಪವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಡಿಗೆರೆ ತಾಲೂಕಿನ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಹಾರ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಈ ಘಟ್ಟಗಳು ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಈ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಟ್ಟಗಳೆಂದರೆ ಅಮೇಧಿಕಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟ, ಬಾಳೆಕಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟ, ಕೊಡೆಕಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟ, ಜೇನುಕಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟ, ಎತ್ತಿನ ಭುಜ ಬೆಟ್ಟ, ದೀಪದಕಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟ, ಶಿಶಿಲ ಬೆಟ್ಟ ಮುಂತಾದುವು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪಾತಗಳೆಂದರೆ ಅಲೇಖಾನ್ ಜಲಪಾತ, ಜೇನುಕಲ್ಲು ಜಲಪಾತ, ಕಲ್ಲರ್ಬಿ ಜಲಪಾತ, ಹಕ್ಕಿಕಲ್ಲು ಜಲಪಾತ, ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತ, ಆನಡ್ಕ ಜಲಪಾತ ಮುಂತಾದುವು.
'
External links
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವರ್ಗ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಮನಾಲಿ
ಮನಾಲಿ ಭಾರತದ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಒಂದು ಸುಂದರ ಗಿರಿಧಾಮ.೧೯೯೦ ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ 'ಮನಾಲಿ'ಯು, ಕುಲು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಕುಲುವಿನಿಂದ ಕೇವಲ ೪೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸದಾ ಮಂಜಿನಿಂದ ಅವೃತವಾಗಿರುವ ಪರ್ವತಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಕಣಿವೆಗಳಿಗೆ 'ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಣಿವೆ'ಗಳು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲೂ ಹಿತವಾದ ಹಾಗೂ ಆಹ್ಲಾದಕರವೆನಿಸುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ೩೦೦೦೦. ಇದು ಭಾರತದ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ(ಸಪ್ತ ಋಷಿಗಳು ನೆಲೆಸಿದ) ನೆಲೆವೀಡು ಎನಿಸಿದೆ. 'ಮನು ಸ್ಮೃತಿ'ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ 'ಮನು ನಿಲಯ'ವೇ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 'ಮನಾಲಿ' ಆಯಿತೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಮನುವಿನ ಹೆಸರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವೊಂದಿದೆ. ಮನಾಲಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನು 'ದೇವರ ಕಣಿವೆ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಗಿರಿಧಾಮಗಳು ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸುಧಾಕರ ಶೆಟ್ಟಿ
'''ಡಾ. ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸುಧಾಕರ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು''',ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಹಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಮುಖವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರು, ನಗರದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರೂಪಕಿ, ಸಂಘಟಕಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.'ಚಿಣ್ಣರ ಬಿಂಬ' ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಕೆಯ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ನಗರದ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರು, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ "ಕೌಡೂರಿನಲ್ಲಿ" ೩೦,ಏಪ್ರಿಲ್, ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಗೋಪಾಲ ಶೆಟ್ಟಿ, ತಾಯಿ, ಸಂಪಾಶೆಟ್ಟಿ. ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ 'ಮೈಕ್ ಶಾಲೆ'ಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಸರ್ಕಾರೀ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್ ಬೈಲೂರಿನಲ್ಲಾಯಿತು. ವೆಂಕಟರಮಣ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೈಲೂರು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಟೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅಂತರ ಕಾಲೇಜ್ ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಸತತವಾಗಿ ಮೂರುವರ್ಷ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು.
ವಿವಾಹ
ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ೩೦, ಏಪ್ರಿಲ್, ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡೆಯಂಗಡಿ ಪೆಲತ್ತೂರಿನ ಸುಧಾಕರ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಯೆಂಬ ಬಿಸಿನೆಸ್ಮನ್ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು. ತ
ಚಿಣ್ಣರ ಬಿಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ
ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸಲು ಹಿರಿಯ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಭಂಡಾರಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 'ಚಿಣ್ಣರ ಬಿಂಬ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೫ ಸಾವಿರದಷ್ಟು.
ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣಗಳ ಆಯೋಜಕಿ
ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯವರು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ 'ಆವಿಷ್ಕಾರ',ಯುವಕವಿಗೋಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲದೆ,ಬೇರೆ ಬೇರೆ,ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬಯಿ ಆಕಾಶವಾಣಿ ನಡೆಸಿದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ ಕವಿಸಮ್ಮೇಳನದ ನೇರಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತುಳು-ಕನ್ನಡ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲೂ ತಾವು ರಚಿಸಿದ ಕವನಗಳನ್ನು ವಾಚನಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ : ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿನ ಲೇಖಕರು ವರ್ಗ : ತುಳು ಕನ್ನಡಿಗರು
ಕೋಕಿಲ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಒರಿಸ್ಸಾದ ಇತಿಹಾಸ
ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
ಒರಿಸ್ಸದ ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾತನವಾದದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಳಿಂಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಗಂಗೆಯಿಂದ ಗೋದಾವರಿಯವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾರತದ ಕಡಲತಡಿಯ ನೆಲವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಒಡಲಿನಂತಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದುವು. ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಆದಿಕಾಲದ ಗಿರಿಜನರು. ಅನಂತರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ದ್ರಾವಿಡರು ಬಂದು ನೆಲಸಿದರು. ವೇದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯರ ದಾಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಳಿಂಗ, ಉತ್ಕಲ ಮತ್ತು ಓಢ್ರಗಳು ಶಕ್ತಿಯುತ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಆರ್ಯರ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿ ದ್ದುವು. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳಿಂಗ, ಓಢ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ಕಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಯು ದೊರೆ ಕಳಿಂಗದ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದ. ಈತ ಕೌರವರ ಪಕ್ಷ ಸೇರಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈತನ ಅನಂತರ ಮಹಾಪದ್ಮ ನಂದನವರೆಗೆ (ಪ್ರ.ಶ.ಪು.ಸು. 350) 32 ಅರಸರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ನಾಡನ್ನಾಳಿದರು. ಮಹಾವೀರ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಳಿಂಗ, ಉತ್ಕಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭಾರತದ ಪುರ್ವತೀರದುದ್ದಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದುವು.
ಒರಿಸ್ಸದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ
ಒರಿಸ್ಸದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮಗಧದ ನಂದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಯಗಿರಿಯ ಬಳಿ ದೊರೆತಿರುವ ಖಾರವೇಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಹಾಥಿಗುಂಫ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಂದ ದೊರೆಯನ್ನು ಎರಡುಸಲ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂದರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದಾಗ ಕಳಿಂಗ ಅವನ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಶೋಕನ ಕಳಿಂಗದ ದಾಳಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ನೂತನ ಯುಗಾರಂಭದ ಘಟನೆಯಾಯಿತಲ್ಲದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲದಾಗಿತ್ತು. 13ನೆಯ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಅಶೋಕನೇ ಹೀಗೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ (ಕಳಿಂಗ) ದೇಶದಿಂದ 1ಳಿ ಲಕ್ಷ ಜನ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನಾಶವಾದರು. ಕಳಿಂಗವನ್ನು ಅಶೋಕ ಗೆದ್ದನಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಏಷ್ಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪಥವೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತೆನ್ನಬಹುದು.
ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ವಿವರಿಸಿರುವಂತೆ ಗಂಗಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿದ್ದ ಗಂಗರು ಕ್ರಮೇಣ ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. ಅನಂತವರ್ಮ ಚೋಳಗಂಗದೇವನಿಗೆ (1078-1191) ಗಂಗಾ ನದಿಯಿಂದ ಗೋದಾವರಿಯವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಗೌರವ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲಾಕಿಮಿಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕಳಿಂಗನಗರದಿಂದ ಕಟಕ್ಗೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಈತ ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ದೊರಕಿತು. ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮುಖಲಿಂಗಂ, ಶ್ರೀ ಕೂರ್ಮಂ, ಸಿಂಹಾಚಲಂ ಮತ್ತು ಪುರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಪುರಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವನು ಅನಂಗಭೀಮ-13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ. ಗಂಗಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು.
13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕ್ಷೀಣಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒರಿಸ್ಸದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೋಣಾರ್ಕದಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂರ್ಯದೇವಾಲಯ ಆಗ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಒಂದನೆಯ ನರಸಿಂಹದೇವ (1238-64) ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಗಂಗವಂಶದ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡದ್ದು 1435ರಲ್ಲಿ. ಅನಂತರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ದೊರೆಯಾದ ಗಜಪತಿ ಕಪಿಲೇಂದ್ರದೇವ (1435-66) ದಕ್ಷ ಉತ್ಸಾಹಿ. ಗಂಗರಸರ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಒರಿಸ್ಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಟ್ಟ, ಪ್ರಬಲರಾದ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದ. ಬಿದರೆಯ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಗೆದ್ದ. ಇವನ ರಾಜ್ಯ ಗಂಗೆಯಿಂದ ಕಾವೇರಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಗೋಪೀನಾಥಪುರದ ಶಿಲಾಶಾಸನದಂತೆ ಈತ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಉದಯಗಿರಿಯನ್ನೂ ಕಂಚಿಯನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ.
ಈತನ ತರುವಾಯ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (1467-97) ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಕು ಹುಟ್ಟಿತು. ಗೋದಾವರಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗಗಳು ಕೈಬಿಟ್ಟುವು. ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಳುವ ನರಸಿಂಹ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯವರೆಗಿನ ಸೀಮೆ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಶವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗೆದ್ದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗುಂಟೂರಿನವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಆದರೂ ಆತನ ರಾಜ್ಯ ಕಪಿಲೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಮಗನಾದ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರ 1497 - 1540ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ. ಈತ ಭಕ್ತ ಚೈತನ್ಯನ ಶಿಷ್ಯ. ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ದಿಗ್ವಿಜಯಗಳಿಂದಲೂ ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಅರಸರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಒರಿಸ್ಸ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಒಳಗಿನ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನಡಗಿಸಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸೈನ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಬಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನಡಗಿಸಲು ಉತ್ತರದ ಕಡೆಹೊರಟ. ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಷಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಸೋತು ಓಡಿಹೋದರು. ಆಗ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಜಪತಿ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟ. ಉದಯಗಿರಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ 1ಳಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾದುವು. ಅಭೇದ್ಯವೆಂದು ಹೆಸರುಪಡೆದ ಕೋಟೆಯನ್ನೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇತರ ಕೋಟೆಗಳಿಗೂ ಆತ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಕೊಂಡವೀಡು ಮುತ್ತಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರ ಗಜಪತಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಸೈನ್ಯವನ್ನೆದುರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಪುರ್ಣವಾಗಿ ಸೋತುಹೋದ. ಗಜಪತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಕೋಟೆಗಳು ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ವಶವಾದುವು. ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಮಗ ವೀರಭದ್ರನೂ ದಳಪತಿಗಳಿಗೂ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ಸೈನಿಕರೂ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕಿದರು. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಗಜಪತಿಗೆ ನೆರವು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಿದರೆ ಸುಲ್ತಾನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಪುನಃ ಒರಿಸ್ಸಕ್ಕೆ ಬಂದು, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ಪೋತನೂರು ಮತ್ತು ಸಿಂಹಾದ್ರಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಪ್ರತಾಪರುದ್ರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆತ ವಿಜಯನಗರದ ಮಿತ್ರನಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಾದರೆ ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಹೇಳಿ ಕಳುಹಿಸಿದ. ಗಜಪತಿ ಮಿತ್ರನಾಗಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಜಗನ್ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹಮಾಡಿ ಮಗಳಿಗೆ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಟ್ಟ. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ತಿರುಪತಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ.
1522ರಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ರಾಜ್ಯದ ಸುಲ್ತಾನ ಒರಿಸ್ಸಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಒರಿಸ್ಸ ಆಗ ಕ್ಷೀಣದೆಶೆಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.
16ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದೀಚೆಗೆ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನೂ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. 1541-42ರಲ್ಲಿ ಕಪಿಲೇಂದ್ರ ವಂಶವನ್ನು ಭೋಮ್ ಸಂತತಿಯವರು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಈ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ ಗೋವಿಂದ. ಈತ ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತ ಭೋಮ್ ಅಥವಾ ಕಾರಕೂನ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ. ಗೋವಿಂದನ ಮಕ್ಕಳೂ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೂ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಒರಿಸ್ಸದ ಕೊನೆಯ ಹಿಂದೂ ದೊರೆಯಾದ ಮುಕುಂದದೇವನನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನ 1568ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಆತನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. 1576ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊಗಲರು ಜಯಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ ಮೊಗಲರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಒಂದು ಶತಮಾನ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಔರಂಗಜೇ಼ಬನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ನ ರಾಜ ಕೃಷ್ಣಚಂದ್ರಭಾಂಗನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಎದ್ದ ದಂಗೆಯನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಅಡಗಿಸಲಾಯಿತು. ಔರಂಗಜೇ಼ಬನ ನಿಧನದ ಅನಂತರ ಮೊಗಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದಾಗ ಒರಿಸ್ಸ ಬಂಗಾಲದ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ ನವಾಬರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಗೆ ಬಂತು. ಬಂಗಾಲದ ನವಾಬ ಅಲಿವರ್ದಿಖಾನ್ ಇದನ್ನು ಮರಾಠರಿಗೆ 1751ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದ. ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲವಿತ್ತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ
1803ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೆಯ ಮರಾಠ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಸೇರಿತು. ಇವರ ಆಡಳಿತ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಖುರ್ದದ ರಾಜನ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಕ್ಷಿ ಜಗಬಂಧು ವಿದ್ಯಾಧರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಂಡಾಯ ನಡೆಯಿತು. 1817ರ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಪುರಿ ಅವನ ವಶವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಟಕ್ಗೆ ಹಿನ್ನಡೆದರು. ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಂಗೆಯನ್ನು ತುಳಿದುಹಾಕಲಾಯಿತು. 1823ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟಕ್, ಬಾಲಸೂರ್ ಮತ್ತು ಪುರಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು. ಇವು ಬಂಗಾಳ ಆಧಿಪತ್ಯದ ಭಾಗಗಳಾದುವು. 1857ರ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸದ ಸಂಬಲ್ಪುರ್ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಕಾಲದ ಭೀಕರ ದುರಂತವೆಂದರೆ 1865-66ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕ್ಷಾಮ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಒರಿಸ್ಸದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗ (10 ಲಕ್ಷ) ಜನ ಸಾವಿಗೆ ತುತ್ತಾದರು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಒರಿಯ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಜನರಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ನಿಮಾರ್ಣವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಚಳವಳಿ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1912ರಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಬಿಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಚಳವಳಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. 1936 ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒರಿಸ್ಸವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.
ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ
1950ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಒರಿಸ್ಸ ಅದರ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಒರಿಸ್ಸದ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದುವು.
ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಯುನೈಟೆಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ
thumb
ಯುನೈಟೆಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಯುಬಿಐ) ಕೋಲ್ಕಟಾದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಕಂಪನಿ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೋಲ್ಕಟಾದಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ, ೩೫ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ೨೦೦೧ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬೆಂಗಾಲಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು
ಓಜ಼್ಅಸ್ಕು
ಓಜ಼್ಅಸ್ಕು (ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ:Osasco - [o’zasku]) ಬ್ರೆಜಿಲ್.
ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ನಗರಗಳು ವರ್ಗ:ಬ್ರೆಜಿಲ್
ವಿಜಯ್ ಪಿ. ಭಟ್ಕರ್
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಕುಂಕುಮ ರಕ್ಷೆ
೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ. ರಜನಿಕಾಂತ್, ಮಂಜುಳ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರು.
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ವಿಜಯ್ ಪಿ. ಭಟ್ಕರ್
ವಿಜಯ್ ಪಾಂಡುರಂಗ ಭಟ್ಕರ್ ಪಿಬಿ ಪಿ‍ಎಸ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಐಟಿ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ. ಅವರು ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕ್ರಮದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪರಮ್ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ ,  ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಭೂಷಣ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು. ಭಾರತೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಡಾಟಾಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರವರ್ತಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (ಸಿ-ಡಿಎಸಿ) ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಎಕ್ಸ್‌ಸ್ಕೇಲ್ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಭಟ್ಕರ್ ಅವರು ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಿಂದ ಭಾರತದ ನಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಅವರು ೨೦೧೨ ರಿಂದ ೨೦೧೭ ರವರೆಗೆ ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಭಾರತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ವೃತ್ತಿ
ಭಟ್ಕರ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಅಕೋಲಾ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುರಂಬಾ, ತಾಲೂಕಾ ಮೂರ್ತಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಗ್ಪುರದ ನಾಗ್ಪುರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಬಿ‍ಇ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಬರೋಡಾದ ಎಮ್‍ಎಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಮ್‍ಎ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಪಿಎಚ್‍ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಭಟ್ಕರ್ ಅವರು ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕ್ರಮದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಮ್ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಅವರು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಪಿಎ‍ಆರ್‍ಎ‍ಎಮ್ ೮೦೦೦ ಅನ್ನು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಪಿ‍ಎ‍ಆರ್‍ಎ‍ಎಮ್ ೧೦೦೦೦ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಪಿ‍ಎಆರ್‍ಎ‍ಮ್ ಸರಣಿಯ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಮ್ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ (ಎನ್‍ಪಿ‍ಎಸ್‍ಎಫ್) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಇದು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜ್ಞಾನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ (ಎನ್‍ಕೆ‍ಎನ್) ಗರುಡ ಗ್ರಿಡ್ ಮೂಲಕ ಗ್ರಿಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಹೈ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (ಎಚ್‍ಪಿ‍ಸಿ) ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಭಟ್ಕರ್ ಎನ್‌ಕೆಎನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಎಕ್ಸಾಸ್ಕೇಲ್ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (ಸಿ-ಡಿ‍ಎ‍ಸಿ), ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಸೆಂಟರ್ (ಇ‍ಆರ್&ಡಿ‍ಸಿ), ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಕೇರಳ (ಐಐಐ‍ಟಿ‍ಎಮ್-ಕೆ), ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇಟಿ‍ಎಚ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (ಐ೨ಐಟಿ), ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಜ್ಞಾನ ನಿಗಮ (ಎಂಕೆಸಿಎಲ್) ಮತ್ತು ಭಾರತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಲ್ಟಿವರ್ಸಿಟಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಟ್ಕರ್ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಸಿಎಸ್ಐಆರ್ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ, ಐಟಿ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಇ-ಆಡಳಿತ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಭಾರತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಭಟ್ಕರ್ ಅವರು ೧೨ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ೮೦ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಘಟಿಕೋತ್ಸವಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು.
ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ
thumb|right|300px|ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಚಯಾಪಚಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೊನ್‌ನ ಸ್ಥಳ-ತುಂಬಿಸುವ ಮಾದರಿ. ಹಳದಿ ವಲಯವು ರೆಡಾಕ್ಸ್-ಆಕ್ಟೀವ್ ಸಲ್ಫರ್ ಪರಮಾಣು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಕಾರ್ಯಶೀಲತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೂದುಬಣ್ಣದ ವಲಯಗಳು ಆಕ್ಸಿಜನ್, ನೈಟ್ರೋಜನ್, ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇತರ ಪರಮಾಣುಗಳ ಉತ್ಕರ್ಷಣವನ್ನು ನಿಧಾನಿಸುವ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾದ ಒಂದು ಪರಮಾಣುವನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ (ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ವಿದ್ಯುತ್ಕಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಒಂದು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಏಜೆಂಟ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮುಕ್ತ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸರಪಳಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಮಾಡಬಹುದು. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಈ ಸರಪಳಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಸ್ವತಹ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ, ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಥಿಯೊಲ್‌ಗಳು, ಸ್ಕರ್ವಿಹರ ಆಮ್ಲ ಅಥವಾ ಪಾಲಿಫೆನೊಲ್‌ಗಳಂತಹ ಅಪಕರ್ಷಣಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜೀವಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದರೂ, ಅವುಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕ ಸಹ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆನೇಕ ವಿಧಗಳ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌, ವಿಟಮಿನ್ C, ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್‌ E. ಹಾಗೆಯೇ ಕಿಣ್ವಗಳಾದ ಕೆಟಲೇಸ್‌, ಸೂಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಡಿಸ್‌ಮುರ್ಟೇಸ್‌ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ಗಳು. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು, ಅಥವಾ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಕಿಣ್ವಗಳ ವಿರೋಧ/ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಉತ್ಕರ್ಷಣಶೀಲ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಾಯಿಸಬಹುದು. ಉತ್ಕರ್ಷಣಶೀಲ ಒತ್ತಡವು ಹಲವು ಮಾನವ ಖಾಯಿಲೆಗಳ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಲಕ್ವ ಮತ್ತು ನರಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ಖಾಯಿಲೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಆದರೆ, ಉತ್ಕರ್ಷಣಶೀಲ ಒತ್ತಡವು ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಅಥವಾ ಫಲ ಹೌದೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಖಾಯಿಲೆಗಳಾದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಪರಧಮನಿ ಹೃದಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಕ್ರಮಗಳ ಪೂರಕಗಳಲ್ಲಿ ಘಟಕಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಪೂರಕಗಳು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆಯಾದರೂ, ನಂತರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಧಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಕೆಡುಕುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಔಷಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಈ ಉಪಯೋಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಹಲವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಕೆಡದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಆಮ್ಲಜನಕದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ (ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಬಳಸಲಾಯಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳ ಬಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿಡಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಲೋಹ ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ರಬ್ಬರ್‌ನ ವಲ್ಕನೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಇಂಧನಗಳ ಯಂತ್ರಗಳ ಆಂತರಿಕ ದಹನದ ದುರ್ವಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಮೆರೈಜೆಶನ್. ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಪಾತ್ರಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹಳಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಉಪಯೊಗದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಮುಚ್ಚಿದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಆಳತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅದಾಗಿಯೂ, ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಾಂತ್ರಿಗೊಳಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಸಜೀವಿಗಳ ಜೀವರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಮಹತ್ವ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೆ ಅದು A ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು, C, ಮತ್ತು Eಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಆಗಿತ್ತು. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣಶೀಲ ಕ್ರಿಯೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಸ್ವತಹ ಸರಾಗವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಸಂಭವನೀಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹೇಗೆ ವಿಟಮಿನ್ E ಮೆದಸ್ಸು ಪ್ರತಿಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂಶೋದನೆಯು  ಪದೇಪದೇ ತಿಪ್ಪೆಯಲ್ಲಿ ತಿಂಡಿ ಹುಡುಕುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಮ್ಲಜನಕದ ವರ್ಗ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಉತ್ಕರ್ಷಶೀಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಅಪಕರ್ಷಣಕಾರಿ ರೂಪದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.
ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ
ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು; ಹವಾಗುಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಹೈಡ್ರೋಫಿಲಿಕ್ ಅಥವಾ ಕೊಬ್ಬುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಹೈಡ್ರೋಫೊಬಿಕ್ ಎಂದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಕೋಶ ಸೈಟೋಸೋಲ್ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಪ್ಲಾಸ್ಮದಲ್ಲಿನ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಗಳು ಕೋಶದ ಪೊರೆಯನ್ನು ಮೇದಸ್ಸು ಪ್ರತಿಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದಿಂದ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುಬಹುದು ಅಥವಾ ಕ್ರಮಬದ್ದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು. ವಿವಿಧ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಶರೀರದ ದ್ರವಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಂದ್ರಣದ ಒಂದು ವಿಸ್ತಾರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಅಥವಾ ಯುಬಿಕಿನನ್‌ ಬಹುಶಃ ಕೋಶಗಳ ಒಳಗಡೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಹಾಗೆ ಬೇರೆಯವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ಗಳು ಸಮವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ(ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕೆಲವು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಕೇಲವೇ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ರೋಗಕಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷಪೂರಿತತೆ ಅಂಶಗಳಾಗುವುದೂ ಸಾಧ್ಯ. ವಿಭಿನ್ನ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಿಣ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ನಡುವಿನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದು ಅತಿ ಜಟಿಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕದ ಕ್ರಿಯೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರ ಸಮಂಜಸವಾದ ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕದ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಿದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೊತ್ತವು ಸಹ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ, ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಜೀವಿಗಳ ಎಡೆಗಿನ ಅದರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಪರಿವರ್ತನಾ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಚಲೇಟ್ (ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಭಾರವಾದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ) ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮುಕ್ತ ಮೂಲಭೂತಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಆಕ್ರಮಣ ನಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ, ಇದು ಟ್ರಾನ್ಸಫರೀನ್ ಹಾಗೂ ಫೆರಿಟಿನ್ ಗಳಂತಹ ಕಬ್ಬಿಣ-ಹೊಂದಿಸುವ ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯ. ಸೆಲೆನಿಯಂ ಹಾಗೂ ಜಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಪೋಷಕ ಗಳಾಗಿ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಕ ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಈ ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಅವು ಕೆಲವು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಕಿಣ್ವಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಸ್ಕರ್ವಿಹರ ಆಮ್ಲ
ಸ್ಕರ್ವಿಹರ ಆಮ್ಲ ಅಥವಾ "ವಿಟಮಿನ್ C" ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ಎರೆಡಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಮಾನೋಸ್ಯಾಕರೈಡ್ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ. ಮಾನವ ವಿಕಸನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಕೋರ್‌ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಕಿಣ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ, ಇದು ಒಂದು ವಿಟಮಿನ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಆಹಾರದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಈ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಅವುಗಳ ಶರೀರಗಳಲ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಜೊತೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಇದರ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪ್ರೊಟೀನ್ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್ ಐಸೋಮರೇಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೂಟಾರೆಡಾಕ್ಸಿನ್‌‌ಗಳಿಂದ ವೇಗವರ್ಧನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕರ್ವಿಹರ ಆಮ್ಲ ಒಂದು ಅಪಕರ್ಷಣಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಜಲಜನಕದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ನಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ನೇರ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಸ್ಕರ್ವಿಹರ ಆಮ್ಲ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಕಿಣ್ವ ಎಸ್ಕೊರ್ಬೇಟ್ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ಗೆ ಒಂದು ಸಬ್‌ಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ ಸಹ ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಡ ನಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಸ್ಕರ್ವಿಹರ ಆಮ್ಲವು ಸಸ್ಯಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲೊರೊಪ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 20 ಮಿಲಿಮೋಲಾರ್‌ನ ಸಾಂದ್ರಾಣವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಮೆಲಾಟೊನಿನ್
ಮೆಲಾಟೊನಿನ್ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ. ಅದು ಕೋಶದ ಒಳಚರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತ-ಮೆದುಳು ಅಡೆತಡೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಬಲ್ಲದು. ಬೇರೆ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲದೇ, ಮೆಲಾಟೋನಿನ್ ರೆಡಾಕ್ಸ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ಗೆ, ಇದು ಪರಮಾಣುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾದ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ, ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರೆಡಾಕ್ಸ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಇತರೆ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ) ಪ್ರೊ-ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದ ರಚನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸ ಬಹುದು. ಮೆಲಾಟೊನಿನ್, ಒಂದು ಸಾರಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಿದರೆ, ನಂತರ ಅದರ ಮೊದಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಕುಚಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮುಕ್ತ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಹಲವು ಸ್ಥಿರ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ (ಅಥವಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ) ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಟೋಕೋಫೆರಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟೊಕೊಟ್ರಿನಾಲ್‌ಗಳು (ಮಿಟಮಿನ್ ಇ)
ಸಂಬಂಧಿತ ಟೋಕೋಫೆರಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟೊಕೊಟ್ರಿನೊಲ್‌ಗಳ ಎಂಟರ ಒಂದು ಗುಂಪಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೆಸರೇ ವಿಟಮಿನ್ ಇ. ಇವುಗಳು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೊತೆಯ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ α-ಟೋಕೋಫೆರಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉನ್ನತ ಜೈವಿಕ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ದೇಹವು ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೀರಿ ಚಯಾಪಚಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. α-ಟೋಕೋಫೆರಾಲ್‌ ವು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಶನ್ ಸರಪಳಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದಿಂದ ಒಳಚರ್ಮಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರತ್ರಿಯೆಯು ಮುಂದುವರೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಿದ್ದ α-ಟೋಕೋಫೆರಾಕ್ಸಿಲ್ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇತರೆ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕದಿಂದ ಅಪಕರ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಪಕರ್ಷಿಸಿದ್ದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಅಸ್ಕೊರ್ಬೆಟ್, ರೆಟಿನೊಲ್ ಅಥವಾ ಯುಬಿಕ್ವಿನೊಲ್. ಇದು α-ಟೋಕೋಫೆರಾಲ್‌ಅನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳಲ್ಲ. ಇದು ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪರ್‌ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ 4 (GPX4)-ಕೊರತೆಯಿರುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. GPx4 ಎಂಬುದು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಳಚರ್ಮಗಳ ಒಳಗೆ ಕೊಬ್ಬು-ಹೈಡ್ರೊಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಅಪಕರ್ಷಿಸುವ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತ ಕಿಣ್ವವಾಗಿದೆ. ಆದ್ಯಾಗಿಯೂ, ವಿಟಮಿನ್ Eಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಮತ್ತು α-ಟೋಕೋಫೆರಾಲ್‌ದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಸಂಕೇತ ನೀಡುವ ಪರಮಾಣು ಎಂದು ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಪರಮಾಣು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಮೆಟಾಬಾಲಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇತರೆ ವಿಟಮಿನ್‌ Eಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಹಾಗಿದ್ದರೂ γ-ಟೋಕೋಫೆರಾಲ್‌ ಒಂದು ನುಕ್ಲಿಯೊಫೈಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಅದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಫಿಲಿಕ್ ಹೊಸ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಟೊಕೊಟ್ರಿನೊಲ್‌ಗಳು ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು.
ಕಿಣ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
thumb|right|ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಬಗೆಗಳು ಕಿಣ್ವಯಾಟಿಕ್ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಿಶೀಕರಣ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ
ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಹಾಗೆ, ಕೋಶಗಳು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಒತ್ತಡದ ವಿರುದ್ಧ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಕಿಣ್ವಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೂಪರ‍್‌ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಉತ್ಕರ್ಷಣಶೀಲ ಫೋಸ್ಫಾರೈಲೆಶನ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಮೊದಲು ಹೈಡ್ರೋಜೆನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ನೀರು ಕೊಡುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರ್ವಿಶೀಕರಣ ಪಥವು ವಿವಿಧ ಕಿಣ್ವಗಳ ಪರಿಣಾಮ, ಜೊತೆಗೆ ಸೂಪರ್‌ಆಕ್ಸೈಡ್ ಕಿಣ್ವಗಳು ಮೊದಲ ಹಂತದ ವೇಗ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಲಜನಕ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ ಅನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರುವ ವಿವಿಧ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜೊತೆ, ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಈ ಕಿಣ್ವಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಜೆನಿಕ್ ಮೈಸ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಕಿಣ್ವಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.
ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 12-kDa ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಜೊತೆಗಾರ ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್ ರೆಡಕ್ಟೇಸ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ‍ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್ ಸಸ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆರಾಬಿಡೊಪ್ಸಿಸ್ ಥಲಿಯಾನಾ , ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಸೋಫಾರ್ಮ್‌ಗಳ ಉನ್ನತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ಸಕ್ರಿಯ ಡೈಥಿಯೋಲ್ ಸ್ವರೂಪ (reduced) ಮತ್ತು ಒಂದು ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಗೊಂಡ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್ ಸ್ವರೂಪಗಳ ನಡುವೆ ಸುತ್ತಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ರಕ್ಷಿತವಾದ CXXC ಮೋಟಿಫ್‌ ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಎರಡು ಪಕ್ಕದ ಸಿಸ್ಟಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್‌ ಪ್ರಕಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ದಕ್ಷ ಅಪಕರ್ಷಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸಕ್ರಿಯ ಥಿಯೊರೆಡಾಕ್ಸಿನ್‌ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ NADPH ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಡೋನರ್ ಆಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌, ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್‌, ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ S -ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಒಂದು ಕಿಣ್ವವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಹೈಡ್ರೋಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಸೆಲೆನಿಯಮ್-ಕೊಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಇವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಐಸೋಜೈಮ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ 1 ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷ ಸ್ಕ್ಯಾವೆಂಜರ್ ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ 4 ಎಂಬುದು ಲಿಪಿಡ್ ಹೈಡ್ರೋಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅಚ್ಚರಿಯೆಂದರೆ, ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ 1 ಬಿಡಬಲ್ಲದುದಾಗಿದೆ, ಎಕೆಂದರೆ ಇದರ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಇಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಒತ್ತಡ ಬಹುಬೇಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಎಸ್‌ -ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರೇಸ್ ಲಿಪಿಡ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಿಣ್ವಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಶೀಕರಣ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ರೋಗದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಒತ್ತಡ
ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ರೋಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣವಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ರೋಗಗಳೆಂದರೆ ಅಲ್‌ಜಿಮರ್ಸ್ ರೋಗ, ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್‌ಸ್ ರೋಗ; ಮಧುಮೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳು,  ರೆಮಟೊಯಿಡ್ ಸಂಧಿವಾತ ಹಾಗೂ ಮೋಟಾರ್ ನರಕೋಶ ರೋಗದಿಂದ ನ್ಯುರೋಡಿಜೆನರೇಷನ್‌‌ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳು ರೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅಥವಾ ಅವು ರೋಗದ ಅನಂತರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಗಸತ್ತ್ವದ ನಷ್ಟಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಈ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡದ್ದೆಂದರೆ ಅದು ಕಾರ್ಡಿಯೋವಾಸ್‌ಕ್ಯುಲರ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಒತ್ತಡದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರಿತದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಲಿಪೊಪ್ರೋಟಿನಿನ (LDL) ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಣೆ ಆರ್ತೆರೋಜೆನೆಸಿಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆರ್ತೆರೋಸ್‌ಕ್ಲೆರೋಸಿಸ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೃದಯನಾಳದ ರೋಗಕ್ಕೆ ಈಡಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಲ್ಯಾಲೋರಿಯ ಖಾದ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡುವಣ ಹಾಗೂ ಗರಿಷ್ಠ ಜೀವನಾವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಇಳಿತದ ಪರಿಣಾಮ ಮಾಡಬಹುದು. ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ ಮೆಲಾನೊಗ್ಯಾಸ್ಟರ್ ಹಾಗೂ ಸಿನೊಹ್ಯಾಬ್ಡಿಟ್ಸ್ ಎಲಿಗ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಂತಹ ಮಾದರಿ ಜೀವಿಗಳ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಒತ್ತಡದ ಪಾತ್ರ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳು ಇವೆ, ಸ್ತನಿವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪುರಾವೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಒಂದು 2009ರ ಇಲಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಅನುಸಾರ, ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಹುತೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಆಗಮನದ ಮೇಲೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿಗಳ ಖಾದ್ಯಗಳು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಹ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ವಿಟಮಿನ್‌ ಪೂರಕಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲಂತಹ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಅವುಗಳ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಅಂಶಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಪೊಲಿಫಿನೋಲ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವಿಟಮಿನ್‌ ಇ ಯಂತಹ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಅಣುಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಇತರ ಅಂಗಗಳ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಮಾನವ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರಲು ಈ ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ನಿಜವಾದ ಕಾರಣ.
ರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮ
ಮಿದುಳಿನ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಗತಿ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಮಿತಿಯ ಏರಿಕೆಯ ಕಾರಣ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಪರಾಕ್ಸಿಡೀಕರಣಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಿದುಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಬಹುದು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಮಿದುಳಿನ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಗಾಯಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ-ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೂಪರಾಕೈಡ್ ಡಿಸ್‌ಮ್ಯುಟೇಸ್ ಮಿಮೆಟಿಕ್ಸ್, ಸೋಡಿಯಮ್ ಥಿಯೋಪೆಂಟಾಲ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರೋಪೊಫೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ರೆಪರ್‌ಫೂಷನ್ ಗಾಯಗಳ ಹಾಗೂ ಆಘಾತಕಾರಿ ಮಿದುಳಿನ ಗಾಯಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗಿಕ ಔಷಧಿ NXY-059 ಹಾಗೂ ಎಬ್‌ಸೆಲಿನ್‌‌ಗಳನ್ನು ಲಕ್ವದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ನರಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್ ಹಾಗೂ ನರಗಳಲ್ಲಿನ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆಲ್‌ಜೆಮರ್ಸ್ ರೋಗ, ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ಸ್ ರೋಗ ಹಾಗೂ ಅಮಿಯೋಟ್ರೋಫಿಕ್ ಲ್ಯಾಟರಲ್ ಸ್ಕ್ಲೀರೋಸಿಸ್‌‌‌ಗಳಂತಹ ನರಗಳ ಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟವಾಗುವಂತಹ ರೋಗಗಳಿ ಸಂಭವನೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ಧ-ಪ್ರೇರಿತ ಕಿವುಡುತನವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒಂದು ದಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.