cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು
ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳು
ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 6,011,202ನಷ್ಟು (2005ರ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್‌ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 6.7%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಜನರು ಇಂಡಿಗೆನಾಸ್‌‌‌ ಗಳಾಗಿ (ಸ್ಥಳೀಕರು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಷಿಯಾಪಾಸ್‌, ಯುಕಾಕ್ಟಾನ್‌ ಮತ್ತು ಓವಕ್ಸಾಕಾ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮುದಾಯದ 26.1%, 33.5% ಮತ್ತು 35.3%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧದ ಹಲವಾರು ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಡೆದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದವು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೋಡಿ: EZLN).
ಯಾರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ ದೇಶವು 50ರಿಂದ 80%ನಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ನೆಲ್ಸನ್‌, ಫಿಂಗರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ವೂಂಡ್‌ 1999).
ಏಷ್ಯಾ
IWGIA ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಅನುಸಾರ, ಏಷ್ಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಶ್ವದ ವರ್ತಮಾನದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 70%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಐನು ಜನರು ಹೊಕಾಯ್ಡೊ, ಕುರಿಲ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಸಖಾಲಿನ್‌ನ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿರುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಜಪಾನಿಯರ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಐನು ಜನರು ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರು; ಮೆಯಿಜಿ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ, ಹೊಕಾಯ್ಡೊದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಕ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಇರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು.
ತೈವಾನಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಭಾಷೆಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಿಕರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ತೈವಾನ್‌ ದೇಶವು ಓಷಿಯಾನಿಯಾದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡಿಕೊಂಡ ಸಮಗ್ರ ಆಸ್ಟ್ರನೇಷಿಯನ್‌ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದುದು ಈ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪೇನ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವಸಾಹತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿವೆ.
ಇರಾಕ್‌, ಸಿರಿಯಾ, ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೆಸಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಭೂ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಸಿರಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಷ್‌ ಅರಬರು ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೋರೆಸ್ತಾನ್‌ ಮತ್ತು ಇಲಮ್‌‌ ಪ್ರಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಇರಾನಿನ ಗಡಿಗೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಇರಾಕ್‌ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಲೂರ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬಹ್ರಾನಿ ಜನಗಳು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕೊಲ್ಲಿ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲಿರುವ ಕಾಟಿಫ್‌ ಓಯಸಿಸ್‌ ಹಾಗೂ ಬಹ್ರೇನ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. (ನೋಡಿ: ಬಹ್ರೇನ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶ).
ಯುರೋಪ್‌
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಬಹುಭಾಗವು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ಐರೋಪ್ಯವಲ್ಲದ ಅಧಿಕಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ವಸಾಹತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ (ಹಂಗರಿ, ಟರ್ಕಿಷ್‌ ಥ್ರೇಸ್‌, ಟಾಟಾರ್‌ಸ್ತಾನ್‌, ಕಾಲ್ಮಿಕಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಟಾ ಅಥವಾ ಸೈಪ್ರಸ್‌‌‌ನಂಥ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, "ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು" ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಂಥ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌‌ನಂಥ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮುಂದಿಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಇಂಥದೊಂದು ಸಂಕುಚಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವರ್ತಮಾನದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು; ಯುರೇಷಿಯಾದ ಈ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ದೂರಪ್ರಾಚ್ಯದ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಅವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಐರೋಪ್ಯ ದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳೊಳಗೆ ನಾನಾಬಗೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಅವರ ಪೈಕಿಯ ಕೆಲವರು ಈಗಲೂ ಕನಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುತಃ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸ್ಯಾಮಿ ಜನರು, ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ನೆನೆಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಯಾಮಯೆಡ್‌ ಜನಾಂಗದ ಜನರು, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಉರಲ್ಸ್‌‌‌ನ ಕೋಮಿ ಜನರು.
ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಾಸ್ಕ್‌ ಜನರು, ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಡೋ-ಐರೋಪ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಯುರೋಪ್‌‌ನ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಜನ್ಮತಾಳಿದ ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿದಿರುವ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಿಕ ಗುಂಪೇ ಬಾಸ್ಕ್ ಜನಗಳದ್ದಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಸ್ಕ್‌ ಜನರ ಮೂಲಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನಿಯನ್‌ ಅವಧಿಯಿಂದಲೂ ಫ್ರಾಂಕೋ-ಕ್ಯಾಂಟಬ್ರಿಯನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಒಂದು ಉಳಿದ ಜನಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಸ್ಕ್‌ ದೇಶದ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಏಕೈಕ ಪುರಾವೆಯು ಸುಮಾರು 40,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಮ್ಯಾಗ್ನನ್‌ ಜನಾಂಗದ ಜನರು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬಂದಿಳಿದರು ಹಾಗೂ ಹೋಮೋ ನಿಯಾಂಡರ್ತಲೆನ್ಸಿಸ್‌‌‌ನ್ನು ಅವರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು.
‌ಕಕೇಷಸ್ ಪ್ರದೇಶವು ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುವ ಭಾಷೆಗಳಿಗಿಂತ ಮಹತ್ತರವಾದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಕೇಷಸ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಸರ್ಕ್ಯಾಸಿಯನ್ನರಂಥ 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಕಕೇಷಸ್‌ನ ಜನರು‌.
ಓಷಿಯಾನಿಯ
ಓಷಿಯಾನಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವರ್ತಮಾನದ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿಯ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪಥದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾಲಿನೇಷಿಯಾದ, ಮೆಲನೇಷಿಯಾದ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊನೇಷಿಯಾದ ಜನರಿಂದ ಮೂಲತಃ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಂದಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ-ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಾನಾಬಗೆಯ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅವರ ದ್ವೀಪಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಗುವಾಮ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮೇರಿಯಾನಾಸ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ‌ ಚಾರ್‌ಮೊರೋಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಷಲ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಮಾರ್ಷಲೀಸ್‌ ಜನರು.
1,000 ಮತ್ತು 3,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ಮಾನವರ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 25 ಅವಶೇಷಗಳು, ಮೈಕ್ರೊನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಪಲಾವು ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲೆ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಕಂಡುಬಂದವು.
ಓಷಿಯಾನಿಯಾದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಸಂತತಿಯವರನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಿರುವ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಹವಾಯಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2001ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಜನಗಣತಿಯ ಅನುಸಾರ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.4%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 14.6%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾವೊರಿ ಜನರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲ ಮಾವೊರಿ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿಯ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ (53%) ಭಾಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾವೊರಿಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಾವೊರಿ ಜನರು ಪಾಲಿನೇಷಿಯಾಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿದ್ದು, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಲಸೆಗಳು 1000-1200 CEಯ ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ಮಾವೊರಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಒಂದು ಏಕೈಕ ಜನರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ (iwi) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಗುಂಪಾಗುವಿಕೆಯು, ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಔಪಚಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವೈಟಾಂಗಿಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮಾವೊರಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅನೇಕ ನಾಯಕರು ಸಹಿಹಾಕಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಭೂರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧುನಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾಗಶಃ ಸಮ್ಮತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಸಹಿಹಾಕಿದ ವೈಟಾಂಗಿಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಮಾವೊರಿ ಭಾಷೆಯ ಅನುವಾದವು ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸದರಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 'ಸ್ಥಳೀಕ' ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನೆಲಸಿಗರ ಪೈಕಿಯ ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ವೈಟಾಂಗಿಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವರ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಕಾರಣದಿಂದ (ಮಾವೊರಿ ಜನರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನೆಲಸಿಗರ ನಡುವೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಭೂಮಿಯ ಮಾರಾಟವು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಸಹ) ಮಾವೊರಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ 95%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಇದು 1850ರ ದಶಕದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 1970ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾವೊರಿ ಜನರ ಸಮಾಜೋ-ಆರ್ಥಿಕ ಅಮುಖ್ಯೀಕರಣವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. 1970ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಮಾವೊರಿ ಜನರು ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ; ವೈಟಾಂಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಭೂಮಿ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಅವರು ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾವೊರಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಒಂದಷ್ಟು ಭೂಮಿ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಣವು ಮಾವೊರಿ ಜನರಿಗೆ ಮರಳಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಾವೊರಿ ಜನರ ಇಂದಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು 14 ಶತಕೋಟಿ NZD$ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಾವೊರಿ ಜನರು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ (PNG) ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜಗಳ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 5 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸುಮಾರು 700+ ಗುಂಪುಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. PNG ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಅಥವಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಆಧರಿತ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಒಡೆತನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾಜಗಳ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪರೇಖೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪುಗಳು, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಘಟಕಗಳ ನಡುವೆ ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.
ಹಕ್ಕುಗಳು, ವಿವಾದಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಗಳು
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾದಾಂಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲ ಸಮಾಜಗಳಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವಂತಾಗಲು ಅಥವಾ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಲು ಭೇದಭಾವ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಲೇಖನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾದ ಸರಿಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಜನರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿವೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶದಿಂದ ಇದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಾಖಾ ಮತ್ತು ಕೋಮಿ ಜನರು (ರಷ್ಯಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪೈಕಿಯ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳು) ಇದಕ್ಕಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರದ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಇನ್ಯೂಯಿಟ್‌ ಎಸ್ಕಿಮೊಗಳು ನ್ಯೂನಾವಟ್‌‌‌ನ (ಇದು 1999ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು) ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮಾನವ ಜಾತಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕು, ಮತ್ತು ಈ ಸಾಹಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕು ಎಂಬ ವಾದಗಳನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆಂದು ನಾನಾಬಗೆಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿವಾದಾಂಶಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಓರ್ವ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಧಾರಗಳು ಅಥವಾ ರುಜುವಾತುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿವೆ. ಅಂಥ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:
ವಿಶ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ
ವಿಶ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಶಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್‌ 9ರಂದು ವಿಶ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು UN ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಭೆಯು 1994ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 23ರಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು (ನಿರ್ಣಯ 49/214). ನಂತರದಲ್ಲಿ 2004ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 20ರಂದು ಸಭೆಯು ತೀರ್ಮಾನವೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ವಿಶ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಎರಡನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಶಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (2005–2014) ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು (ನಿರ್ಣಯ 59/174).
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಹೊರಾಂಗಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ಅರಿವಿನ ವಿಷಯಗಳು ಈಗ ಅಪವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂಗತವಾಗಿದ್ದು, ನಾವೀಗ ಈ ಆರನೇ ಜಾಗತಿಕ ಜಾತಿ ಅಳಿವಿನ (ಹಾಲಸೀನ್‌ ಕಲ್ಪದ ಅಳಿವು) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸ್ಥಳೀಕರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳವರೆಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೈವಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಜೀವಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲಿತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಣಮಟ್ಟವು, ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಇರಿಸುತ್ತವೆ; ತಮ್ಮ ಜೈವಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಅಗತ್ಯಗಳು, ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಸ್ಥಳೀಕರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಸವೆದುಹೋಗಿವೆಯೋ ಅಥವಾ ಯಾರು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೋ ಅಂಥ ಸ್ಥಳೀಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷಜ್ಞತೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯು, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯದ-ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ತನ್ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ (ಉದಾಹರಣೆ: ಅಮೆಜಾನ್‌ ಮಳೆ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಜೈವಿಕ ಸಾರಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು).
ಬೆಳ್ಳಿ ಲಲಿತಾ
ಬೆಳ್ಳಿ ಲಲಿತಾ (೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೭೪ - ೨೬ ಮೇ ೧೯೯೯) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಕಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿಯಾಗಿದ್ದು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಯಾದರು.
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕೆಲವೊಂದು ಜನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌, ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯಾಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು GRAIN ಮತ್ತು ಥರ್ಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌ನಂಥ ಕೆಲವೊಂದು NGOಗಳು), ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಜೈವಿಕ ಕಳ್ಳತನದ ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅಂದರೆ, ಅವರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅನಧಿಕೃತ ಬಳಕೆಗೆ, ಈ ಜೈವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಅನಧಿಕೃತ ಬಳಕೆಗೆ, ಅವರ ಮತ್ತು ಓರ್ವ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನ ನಡುವಿನ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಅಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಅನಧಿಕೃತ ಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಈಡಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು "ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ" ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಬೆಳೆದುಬಂದಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ವಿಭಿನ್ನ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅವು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಬಂಧದ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಿಂದ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.
ಬೆಳ್ಳಿ ಲಲಿತಾ
ಜೀವನ
ಅವರು ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆತ್ಮಕೂರ್ ಮಂಡಲಿಯ ನಂಚಾರ್‌ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಕುರುಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರ, ಬೆಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ಆಕೆಗೆ ೫ ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದರು. ಅವರು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಒಗ್ಗು ಕಥಾ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ. ಅವರು ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೧೯೯೯ ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷವು ಆಕೆಯ ಕೊಲೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಭೋಂಗಿರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು
ಸ್ಥಳೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪರಮಾಧಿಕಾರ, ಪರಿಸರ, ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ತಮಗಿರುವ ಪ್ರವೇಶ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ಇರುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹುಲುಸಾದ ಮಳೆ ಕಾಡುಗಳ ನಾಶವು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು, ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕನಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳು ಅಪಾಯದಂಚಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತವೆ. ಸಮೀಕೃತವಾಗಬಲ್ಲ ವಸಾಹತಿನ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಶಿಶು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿವಾದಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಆದಿಮಾನವರು, ಕಾಡುಮನುಷ್ಯರು , ಅಥವಾ ಅನಾಗರಿಕರು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಉತ್ತುಂಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಶಬ್ದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ "ಅನಾಗರಿಕರು" ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಲಾತ್ಮಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ಸೃಜನಶೀಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಏರಿಳಿತವು ಇದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ, ಅನ್ಯದ್ವೇಷದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಕಕ್ಕುವಂಥದ್ದರ ಸೃಜನಶೀಲವಲ್ಲದ ಅಂಶಗಳೂ ಆ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಥಾಮಸ್‌ ಹೋಬ್ಸ್‌‌‌ನಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ದಾರ್ಶನಿಕರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಕೇವಲವಾಗಿ 'ಕಾಡುಮನುಷ್ಯರಾಗಿ' ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅವರನ್ನು "ಗಣ್ಯ ಕಾಡುಮನುಷ್ಯರಾಗಿ" ಪರಿಗಣಿಸುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಹೋಬ್ಸ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವರು, ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ನಾಗರಿಕವಾಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ಕರ್ತವ್ಯವು ತಮ್ಮ ಮೇಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಂಬುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿಸಿದರು. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಸೇರಿದವರು ಈ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡರಾದರೂ, ಇದು ಅಲ್ಪವಾಗಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅನುಸಾರ ಇದು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿಲ್ಲದ ಪರಿಭಾಷೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು (ನೋಡಿ: ಬುಡಕಟ್ಟು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಸನ). ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು 'ಆದಿಮಾನವರು' ಅಥವಾ 'ಕಾಡುಮನುಷ್ಯರು' ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಸರ್ವೈವಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ‌ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಕ್ಲೋಸ್‌ ಟು ನೇಚರ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಕೆಳದರ್ಜೆಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಅವರ ಜೀವನಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯ ಒಂದು ಪಾಠವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯ ಉದ್ಭವಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುವ "ಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡ" ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಶ್ವದೊಳಗಿನ ಹೋರಾಟದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, Iನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಂದೇಹಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ವಸಾಹತು-ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಮರ್ಥಕರು ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, "ಸುಸಂಸ್ಕೃತ" ಮತ್ತು "ಕಾಡುಮನುಷ್ಯ" ಎಂಬಂಥ ಪದಗಳು ವಸಾಹತು ನೀತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ವಸಾಹತು ನೀತಿಯೇ ಅನಾಗರಿಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧ್ವಂಸಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿರು.
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ವರ್ತನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದವು; ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆಗಬೇಕಿರುವುದೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಈ ಬದಲಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಹಲವಾರು ಟೀಕೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು
ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು
ಬೆಳ್ಳಿ ಲಲಿತಾ
ಸಾವು
೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿ, ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿ ಆಕೆಯ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ೧೭ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಆಕೆಯ ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು ಚೌಟುಪೋಲ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಮುಂದೆ ಎಸೆದಿದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಂದಿನ ಟಿಡಿಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಲಿಮಿನೆಟಿ ಮಾಧವ ರೆಡ್ಡಿ ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯಿತ್ತು ಆದರೆ ನಂತರ ಈ ಆರೋಪವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರಾವೆಗಳ ನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಕ್ಸಲೀಯ ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್‌ಪಿನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಯೀಮುದ್ದೀನ್‌ ಅವರು ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಆಕೆಯ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಸಹ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಉಳಿದ ಸಹೋದರ ಕೃಷ್ಣ ೨೦೦೦ ರಿಂದ ೨೦೧೭ ರವರೆಗೆ ಅಡಗಿಕೊ೦ಡಿದ್ದನು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೭೪ ಜನನ ವರ್ಗ:೧೯೯೯ ನಿಧನ ವರ್ಗ:ಗಾಯಕಿ
ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ
ಕಿರೀಟಕಧಮನಿಯ ರೋಗದಿಂದ ಹೃದಯಸ್ನಾಯುವಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ರಕ್ತಪೂರೈಕೆಗೆ ಭಂಗವಾದುದನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಜೋಡಣೆಯ ಬೈಪಾಸ್ ಸರ್ಜರಿಯ ಬದಲು, ಇಂದು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ನಾವಿನ್ಯಪೂರ್ಣ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮುನ್ನಡೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಹೃದಯದ ರಕ್ತಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ.
ನೆಣದ ಅಂಶಗಳು ಪೆಡಸುಗೊಂಡ ಕಿರೀಟಕಧಮನಿಯ ಒಳ ಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಬಿದ್ದು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹದ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ ಹೃದಯಸ್ನಾಯುವಿಗೆ ರಕ್ತ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರ ಫಲ ಹೃದಯ ವೇದನೆ ಮತ್ತು ಹೃದಯಾಘಾತ. ಕಿರೀಟಧಮನಿಯ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಿರಿದಾದ ಇಲ್ಲವೆ ಮುರುಟಿ ಹೋದ ಧಮನಿಯ ಬದಲು ಬೇರೆ ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಬದಲಿ ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಪಿಸುವ (ಬೈಪಾಸ್) ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬದಲು ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನೂ ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಹೊಸವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಕಿರೀಟ ಧಮನಿಯ ಒಳಮಾರ್ಗದ ರಿಪೇರಿ (ಪರ್‍ಕ್ಸುಟೇನಿಯಸ್ ಟ್ರಾಸ್‍ಲೂಮಿನಲ್ ಕರೊನರಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿ)
ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಅಪಧಮನಿಕಾಠಿಣ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಕುಚಿತವಾಗುವ ಅಥವಾ ತಡೆಯಾದ ರಕ್ತನಾಳವನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಗಲಗೊಳಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಬಲೂನ್ ಕೆಥೆಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಾಲಕ ಕಂಬಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಗೈಡ್ ವೈಯರ್ ನ ಮೇಲಿರುವ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವ ಹಾಗು ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಬಲೂನನ್ನು, ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡ ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ೭೫ ರಿಂದ ೫೦೦ ಬಾರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಕ್ಕೆ(೬ ರಿಂದ ೨೦ರ ವಾಯುಭಾರ) ಸಮನಾದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ನೀರಿನ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಳಸೇರಿದ ಬಲೂನು ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣಚೂರುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ತನಾಳದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರುತ್ತದೆ.ಇದಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಲೂನ್ ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿ ಗಾಳಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ,ಆಗ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವು, "ನಾಳ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಗ್ಗೆಯಿಯೋಸ್ αγγειος ಹಾಗು "ರಚನೆಯಾದ" ಅಥವಾ "ಆಕಾರಗೊಂಡ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟೋಸ್ πλαστός ಎಂಬ ಗ್ರೀಕ್ ಪದಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಭಾಷಾ aggeîos ಅಂದರೆ "ನಾಳ" plastós ಅಂದರೆ "ರಾಚನಿಕ" ಇಲ್ಲವೆ "ಸಂಪೂರಿತ"ವಾದುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ನಾಳೀಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಅಥವಾ ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ತೂರಿಸುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
200px|left|thumb|ಬಲೂನ್ ಕೆಥೆಟರ್ ನ ಚಿತ್ರ. ಪಿಟಿಸಿಎ ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶಬ್ದ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ರಕ್ತನಾಳ ಸುರೂಪಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿ) ಯನ್ನು ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ಸೈಸ್ ವೈದ್ಯ ಆಂದ್ರೀ ಗ್ರಂಸಿಂಗ್ ಮೊದಲಬಾರಿ ಜುಂಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ನಂತರದ ವರುಷಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವಿಧಾನ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದು, ಅದನ್ನೀಗ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ರೇಡಿಯಾಲಜಿ ತಜ್ಞ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡೋಟರ್ ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು. ಡಾ. ಡೋಟರ್, ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ಹಾಗು ತೂರುನಳಿಕೆ-ವಿತರಣಾ ನಾಳದ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರೆನಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಅಪಧಮನಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೬, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಡೋಟರ್ ಅವರು, ೮೨ ವರ್ಷದ ವೃದ್ಧೆ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿನ ರಕ್ತದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ನರಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ಯಾಂಗ್ರೀನ್ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಕಾಲಿಗೆ ಛೇದನ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಸೂಪರ್ಫೀಶಿಯಲ್ ಫೆರೋಮಲ್ ಆರ್ಟರಿ(SFA) ಯ ಬಹಳ ಬಿಗಿಯಾಗಿದ್ದ, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ನಾಳಸಂಕೋಚನವನ್ನು ಚರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಹಿಗ್ಗಿಸಿದರು. ಗೈಡ್ ವೈರ್ ಹಾಗು ಏಕಾಕ್ಷ ಟೆಫ್ಲಾನ್ ಕೆಥೆಟರ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಳಸಂಕೋಚನದ ಯಶಸ್ವಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಂತರ, ಆಕೆಯ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯು ಮತ್ತೆ ಸುಗಮವಾಯಿತು. ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಕೆ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾದಿಂದ ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಹಿಗ್ಗಿದ ಅಪಧಮನಿಯು ತೆರೆದುಕೊಂಡೇ ಇತ್ತು. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡೋಟರ್ ರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ರೇಡಿಯಾಲಜಿ ಜನಕನೆಂದು" ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಂಡರು. ರೋಗಿಯು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಮೊದಲ ಪರಿಧಮನಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಹೃದಯತಜ್ಞ ಆಂಡ್ರೆಯಾಸ್ ಗ್ರುಯೆಂಟ್ಜಿಗ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ಪರಿಧಮನಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ಕಾರಣಗಳು
ಪರಿಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆಯು, ಅತಿ-ಒತ್ತಡ, ಮಧುಮೇಹ, ವ್ಯಾಯಾಮವಿಲ್ಲದ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಧೂಮಪಾನ, ಅತಿಯಾದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಟ್ಟಗಳು, ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಹಾರಗಳು, ಹಾಗು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತಡೆಗಳನ್ನು ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಗಳು ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತ ಬಹಳ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ೧%ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯ ನಂತರ ಅಥವಾ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: ಹೀಗೆ ೭೫ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧುಮೇಹ ಅಥವಾ ಕಿಡ್ನಿ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನರಳುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತೀವ್ರತರವಾದ ಹೃದಯದ ತೊಂದರೆ ಅಥವಾ ಹೃದಯದ ಅಪಧಮನಿಯೊಳಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಮಲಿನವಾದ ರಕ್ತದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ತವು ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಕೆಯಾಗದ ರೋಗಿಗಳು ಹಾಗು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೃದಯಸ್ನಾಯುವಿನ ಊತಕ ಸಾವು, ಲಕ್ವ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಂತಹ ಜಟಿಲತೆಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ರೋಗಿಗಳು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ, ಸುಮಾರು ೦.೧%ರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಈ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ.(ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ೧% ರಿಂದ ೨%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ). ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಅಪಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿದಾಗ ಇವು ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡಿವೆ.(ಅಪಾಯ-ಪ್ರಯೋಜನದ ಅನುಪಾತ).
ವಿವಾದ
ಹೃದಯಾಘಾತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯ ಮಹತ್ವವು ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ.(ತಕ್ಷಣವೇ ತಡೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು), ಆದರೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ತೀವ್ರತರವಾದ ಗಂಟಲು ನೋವಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ vs. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಅಪಧಮನಿಯನ್ನು-ತೆರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಎದೆ ನೋವಿಗೆ ಉಪಶಮನ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಖಾಯಂ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ಬಹುತೇಕ ಹೃದಯಾಘಾತಗಳು, ಸಂಕುಚಿತ ಅಪಧಮನಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಡೆಗಳಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ". ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಾಗು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಧೂಮಪಾನ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು.ವ್ಯಾಯಾಮದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹಾಗು "ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಲು ಔಷಧಿ ಸೇವಿಸುವುದು, ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಹಾಗು ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು."
ನಡೆಸುವ ವಿಧಾನ
ಈ ವಿಧಾನದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ (ಲೀಡ್) ತೂರ್ನಳಿಗೆ (ಕ್ಯಾಸಿಟರ್) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ತೊಡೆ ಇಲ್ಲವೆ ತೋಳುಧಮನಿಯ ಮೂಲಕ ಒಳಸೇರಿಸಿ ರೋಗಿಷ್ಟ ಕಿರೀಟಕಧಮನಿಯತ್ರ ತಳ್ಳಲಾಗುವುದು. ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಮಸುಕಾದ ದ್ರವದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೀರೀಟಕ ಧಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಿರುವುದೆಲ್ಲಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುವುದು. ಅನಂತರ ೦.೦೧೪ ಇಂಚು ವ್ಯಾಸದ ಲೋಹದ ತೆಳುತಂತಿಯನ್ನೂ ರಕ್ತನಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನೂ ದಾಟಿಹೋಗುವಂತೆ ಧಮನಿಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ತಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಉಬ್ಬಿಸಬಹುದಾದ ಬಲೂನು ಇರುತ್ತದೆ. ಅಡ್ಡಿಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಒತ್ತುವಂತೆ ಬಲೂನನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲಾಗುವುದು. ಅನಂತರ ದ್ರವ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ೨೦ ಸೆಕೆಂಡ್ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಅದು ಉಬ್ಬಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೀಚಿದ ಬಲೂನು ನೆಣದ ಅಂಶಗಳಿರುವ ಧಮನಿ ಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮ ಧಮನಿ ಸುತ್ತಳತೆ ಹೆಚ್ಚಿ ಪುನರಪಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹ ಸರಾಗವಾಗಿ ಜರುಗುವುದು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಕಾಲ ಕಿರೀಟಕಧಮನಿ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಒಂದೆರಡು ಧಮನಿಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಶೇಕಡಾ 90ರಷ್ಟು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ದೂರಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಈಚೆಗೆ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ತೀವ್ರತರ ಹೃದಯಾಘಾತ ಹೊಂದಿದ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾವಕಾಶಕ್ಕೆಡೆ ಮಾಡದೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪೆಡಸುಗೊಂಡ ಕಿರೀಟಕಧಮನಿಯನ್ನೂ ರಕ್ತಕರಣೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿ ರಕ್ತ ಹರಿದು ಹೋಗದಂತಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. ಅದರಿಂದ ಹೃದಯ ಸ್ನಾಯು ಘಾತಗೊಳ್ಳದೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುವುದು.
ಪಿಟಿಸಿಎ ಜೊತೆ ರಕ್ತಕರಣೆಯನ್ನೂ ಕರಗಿಸುವ ಔಷಧಗಳನ್ನೂ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಕರಣೆ ಕರಗಿಧಮನಿಯ ಮಾರ್ಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಡುವುದು. ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಲು ಅದನ್ನು ಹೃದಯಾಘಾತವಾದ ನಾಲ್ಕಾರು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು. ಬಲೂನನ್ನು ಕಿರಿದುಗೊಂಡ ಹೃತ್ಕವಾಟ ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ ಹೃದ್ದಮನಿ (ಅಯೋರ್ಟ) ಯನ್ನೂ ಅಗಲಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಟಿಸಿಎ ವಿಧಾನದ ಪರಿಣಾಮದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿವೆ: ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಗಲಗೊಳಸಿದ ಧಮನಿ ಏಕಾಏಕಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋದರೆ ಬೈಪಾಸ್ ಸರ್ಜರಿ ಕೈಕೊಂಡು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಪಿ ಅಡ್ಡಿ ಕಾಣಿಸಿದರೆ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೈಕೊಂಡು ತಲೆದೋರದ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದು. ಅದರ ಬದಲುತಂತಿ ಬಲೆ (ಸ್ಟೆಂಟ್)ಯನ್ನೂ ಅಗಲಗೊಂಡ ಕಿರೀಟಧಮನಿಗೆ ಒಳಗಿನಿಂದ ಆಧಾರವಾಗಿ ನೀಡಿ ರಕ್ತನಾಳ ಏಕಾಏಕಿ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗದಂತೆ ಮತ್ತು ಪುನರಪಿ ಅಡ್ಡಿ ತಲೆದೋರದಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ನಂತರ
ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯ ನಂತರ, ಹಲವು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ರಾತ್ರಿಪೂರ್ತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಂಡುಬರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮರು ದಿವಸ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಥೆಟರ್ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಹಾಗು ಊದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗು ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ನಾಯು ಸಂಕೋಚನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅಪಧಮನಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರೋಗಿಗಳು ವಿರಮಿಸಲು ಔಷಧಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ರೋಗಿಗಳು ಸರ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎರಡರಿಂದ ಆರು ಘಂಟೆಗಳೊಳಗಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗು ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಚರಿಗೆ ಮರಳಬಹುದು. ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಡೆದ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕು. ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಭಾರ ಎತ್ತದಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಆಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇತರ ಶ್ರಮದಾಯಕ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ವಾರದ ಕಾಲ ಮಾಡಬಾರದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಬಲೂನ್ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯ ನಂತರ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ರೋಗಿಗಳು ದೈಹಿಕ ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ತಡೆಹಾಕಬೇಕು. ನಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕ್ಲೋಪಿಡೋಗ್ರೆಲ್ ನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅಸೆಟಿಲ್ಸಾಲಿಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಈ ಔಷಧಗಳನ್ನು ರಕ್ತವು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆದ ನಂತರ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿವರೆಗೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಈ ಮಾದರಿಯ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೆಲದಿನ ಮುಂದೂಡುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿದರೆ ಹೃದಯದ ಸೋಂಕಾದ ಎಂಡೋಕಾರ್ಡಿಟಿಸ್(ಹೃದಯದ ಒಳಪೊರೆಯ ಉರಿಯೂತದ) ನಂಜಿನ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ನಳಿಕೆಯ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಊತ, ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಅಥವಾ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ರೋಗಿಗಳು, ಜ್ವರದಿಂದ, ತಲೆಸುತ್ತಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಹೀನತೆಯಿಂದ ಬಳಲಬಹುದು, ಇವರುಗಳು ಶರೀರದ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ತೋಳು ಅಥವಾ ಕಾಲಿನ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಅಥವಾ ಎದೆ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು, ಇಂತಹವರು ತಕ್ಷಣವೇ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ..
ಪರಿಧಮನಿಯ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ
thumb|300px|ಒಂದು ಪರಿಧಮನಿಯ ಆಂಜಿಯೋಗ್ರಾಮ್(ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ-ನಿಷ್ಪಾರದರ್ಶಕ ವೈದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಕ್ಸ್ ರೇ) ಎಡಬದಿಯ ಅಪಧಮನಿ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವುದು.ಚಿತ್ರದ ಎಡಬದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಚತುರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯದ ಲೆಫ್ಟ್ ಮೇನ್ ಕರೋನರಿ ಆರ್ಟರಿ(LMCA).ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳು(ಇದೂ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.) ಲೆಫ್ಟ್ ಸರ್ಕಂಫ್ಲೆಕ್ಸ್ ಆರ್ಟರಿ(ಎಡಬದಿಯ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತ ಅಪಧಮನಿ)ಯಾಗಿದ್ದು, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಿಂದ-ಕೆಳಭಾಗದವರೆಗೆ ಹಾದುಹೋಗಿದೆ, ಹಾಗು ಲೆಫ್ಟ್ ಆಂಟೀರಿಯರ್ ಡಿಸೆಂಡಿಂಗ್ ಆರ್ಟರಿ, ಇದು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಡದಿಂದ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅಂತ್ಯದ LCXವರೆಗೂ ಹಾದುಹೋಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ LAD, ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕರ್ಣೀಯ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಚಿತ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಚಿತ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ-ಬಲಕ್ಕೆ ಹಾದು ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಪರಿಧಮನಿಯ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರ್ಕ್ಯುಟೇನಿಯಸ್ ಕರೋನರಿ ಇಂಟರ್ವೆನ್ಶನ್ (PCI ) ಎಂಬುದು, ಪರಿಧಮನಿಯ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹೃದಯದ ಸಂಕುಚಿತ(ಕಿರಿದುಗೊಂಡ) ಪರಿಧಮನಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ. ಈ ಸಂಕುಚಿತ, ವಿಭಜನೆಯಾದ ಖಂಡಗಳು, ಅಪಧಮನಿಕಾಠಿಣ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಸಂಕಲಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. PCIಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಟರ್ ವೆನ್ಷನಲ್(ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ) ಹೃದಯತಜ್ಞರು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ತೀವ್ರತರ ಅಪಧಮನಿ ಕಾಯಿಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ PCI ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದಾಗಿ ಅದು ಎದೆ ನೋವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದಾಗಲೂ ಸಹ ಸಾವಿನ ಅಪಾಯ, ಹೃದಯಸ್ನಾಯುವಿನ ಊತಕ ಸಾವು, ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಅಪಧಮನಿ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ
ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಅಪಧಮನಿಕಾಠಿಣ್ಯಕ್ಕೆ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಅಪಧಮನಿಯ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ವಿಧಾನದ(ಪರ್ಕ್ಯುಟೇನಿಯಸ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಲುಮಿನಲ್ ರೀನಲ್ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ, PTRA) ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದು. ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಅಪಧಮನಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯು ಅತಿ-ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾರ್ಯವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.
ಮಿದುಳಿನ ಅಪಧಮನಿಗಳ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ
ರಷ್ಯನ್ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತಜ್ಞ ಜುಬ್ಕೋವ್ ಹಾಗು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ನಾಳವ್ಯಾಕೋಚದ SAHನ ನಂತರ ವ್ಯಾಸೋಸ್ಪ್ಯಾಸಂಗೆ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಲುಮಿನಲ್ ಬಲೂನ್ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ವಿಧಾನದ ಮೊದಲ ಬಳಕೆಯನ್ನು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ವರದಿಮಾಡಿದರು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌
ವರ್ಗ:ಹೃದಯವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗ:ವಿಕಿರಣಶಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗ:ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ
thumb| ಎಸ್ಟೋನಿಯಾದ ವಿಲ್ಜಾಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶ. thumb| ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಯಪ್ಸಿಲಾಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆ ಚಿಹ್ನೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಅಥವಾ ಪಾರಂಪರಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನಗರದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟೀಕೆಗಳು   ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪದನಾಮ ಸ್ಥಿತಿ ಕಾನೂನುಗಳು ವಸತಿ ಪೂರೈಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ'ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದಾಗ, ಹೊಸ ವಸತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಸತಿಗಳ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 'ಐತಿಹಾಸಿಕ' ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೌಂದರ್ಯದ ಅಥವಾ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದಕರವಾದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಬಹುದಾದರೂ, ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಮನೆ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ವಸತಿಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕೆನಡಾ
ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು "ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್" ಅಥವಾ "ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಏರಿಯಾಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ("ಅರೋಂಡಿಸ್ಮೆಂಟ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ಸ್", "ಸೆಕ್ಟಯರ್ಸ್ ಡಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಡು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಮೊಯಿನ್" ಅಥವಾ "ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್ ಡಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಡು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಮೊಯಿನ್" ಎಂದು ಫ್ರೆಂಚ್ ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸನದಿಂದ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತೈವಾನ್
ತೈವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ "ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗುಂಪುಗಳು" ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಪುರಸಭೆ, ನಗರ ಅಥವಾ ಕೌಂಟಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ "ಮಹತ್ವದ" ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ನೇರವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು "ಮಹತ್ವ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
"ಹಳೆಯ ಬೀದಿ" ಎಂಬ ಪದವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.
ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್
ಚಿಕಾಗೋ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಟೀಕೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಂತಹ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಅಂತಹ ಕಾನೂನುಗಳು ಕೈಗೆಟುಕುವ ವಸತಿ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಅಂತಹ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವೆಂದರೆ ಜಾತಿ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಗ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು.
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್
"ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾನವಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇರಾನ್
ಇರಾನಿನ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಬಾಫ್ಟ್-ಇ ತಾರಿಖಿ (ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: بافت تاریخی ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ) ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನೈನ್, ಇಸ್ಫಹಾನ್ ಮತ್ತು ಯಾಜ್ಡ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರಾನಿನ ನಗರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಚಪ್ಪರ ಬಂದ್‌ ಸಮುದಾಯ
ಮೂಲತಃ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಾದ ಚಪ್ಪರಬಂದರು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದತ್ತ ಬಂದ ಇವರು ಮೊಘಲರ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಚಪ್ಪರ, ಡೇರೆ ಹಾಕುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲೆ ತೊಡಗಿದ್ದರಂತೆ, ಮೊಘಲ್ ಅರಸರ ಪತನನಂತರ ಅನ್ಯಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲದೆ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ, ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ, ಮುಂತಾದ ಕಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಕ್ತÈಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರ್‌ಬಂದ್ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದ ಹಿಂದಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರ್ ಎಂದರೆ ಮೇಲು ಛಾವಣಿ ಹಾಗೆಯೇ ಬಂದ್ ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟುವವ. ಆದಕಾರಣ ಚಪ್ಪರ್‌ಬಂದ್ ಎಂದರೆ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವವ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೀಠಿಕೆ
ಮೂಲತಃ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಾದ ಚಪ್ಪರಬಂದರು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದತ್ತ ಬಂದ ಇವರು ಮೊಘಲರ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಚಪ್ಪರ, ಡೇರೆ ಹಾಕುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲೆ ತೊಡಗಿದ್ದರಂತೆ, ಮೊಘಲ್ ಅರಸರ ಪತನನಂತರ ಅನ್ಯಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲದೆ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ, ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ, ಮುಂತಾದ ಕಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಕ್ತೃಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರ್‌ಬಂದ್ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದ ಹಿಂದಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರ್ ಎಂದರೆ ಮೇಲು ಛಾವಣಿ ಹಾಗೆಯೇ ಬಂದ್ ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟುವವ. ಆದಕಾರಣ ಚಪ್ಪರ್‌ಬಂದ್ ಎಂದರೆ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವವ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಪ್ಪರ ಬಂಧ್‌ರನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರ್ ಬಸಿ, ಪರದೇಶಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರ್ ಬಂದರಿಗೆ ಚಪ್ಪರ ಬಸಿ, ಪರದೇಶಿ, ಚಪ್ಪರ್ ವಾಲೆ, ರಜಪೂತ್ ಚಪ್ಪರ್ ಬಂಧ್, ಪರದೇಶ ಚಪ್ಪರ ಬಂಧ್, ಚಪ್ಪರಿಯಾ, ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುಲ, ದೈವ
ಗೇಯಲ್(1906, 113) ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ ಚಪ್ಪರ್‌ಬಂದ್ ಸಮುದಾಯವು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಗಲ್‌ರ ಸೈನ್ಯ ದಳದೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಬಂದು ನೆಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಚಪ್ಪರ್‌ಬಂದ್ ಅಥವಾ ಜೋಪಡಿ ಕಟ್ಟುವವರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವವರಾಗಿದ್ದರು.
ಇವರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಾನುಯಾಯಿಗಳಾದರೂ ಸೂಫಿ ಸಂತರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಮನೂರು ಉರ್ಸ್ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಬೆಡಗುಗಳ ದೈವಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಬೆಡಗಿನವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನರಸ್ಯಾ, ತಿಮ್ಮಪ್ಪ, ಕಾಳಮ್ಮ, ಹುಲಿಗೆಮ್ಮ, ಹನುಮಂತ ಮುಂತಾದ ದೈವಗಳು ಬೆಡಗಿನ ದೈವಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಬೆಡಗಿನವರು ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಆ ದೈವಗಳ ಮುಖಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮುಖಗಳನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹೊರತೆಗೆದು ಆ ಬೆಡಗಿನವರೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮೊಗಲ ಅರಸರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ
ಮೊಘಲ ಅರಸರ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರಬಂದರು ಯುದ್ದಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರ, ಡೇರೆ ಹಾಕುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇವರು. ಟಂಕಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇವರು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕೀಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಯುದ್ದಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ ಇವರು ಚಪ್ಪರ, ಡೇರೆ ಹಾಕುವ ಮತ್ತು ಟಂಕಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಚಪಾಯಿಸುವ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದಿಕ್ಕೇಡಿಗಳಾಗಿ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾದರು.
ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ
ನಾಡಿನಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ, ಕಾಡಿನಿಂದ ನಾಡಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುವ ವಸಹಾತುಸಾಹಿ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ದ ಚಪ್ಪರಬಂದನಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧ ಮಾಡಿದವು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಇವರು ದಿಕ್ಕರಿಸಿದರು. ವಸಾಹುತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಚಳ್ಳೆಹಣ್ಣು ತಿನಿಸಲು ತಿರ್ಮಾನಿಸಿದವು. ಚಪ್ಪರಬಂದ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಈಗಾಗಲೇ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಜ್ಞಾನವಿರುವುದರಿಂದ ಬ್ರಿಟೀಷರ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವ ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಾಣ್ಯ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಬ್ರಿಟೀಷರ ವಿರುದ್ಧದ ದಂಗೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಾಯ್ದೆ
ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಟೀಷರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸವಾಲು ಮತ್ತು ತಲೆನೋವಾಯಿತು. ಚಪ್ಪರಬಂದರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡದೇ ಹೋದರೆ ನಾವು ತುಂಬಾ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಇವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲೆಂದೇ 1871ರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಕಾಯ್ದೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅಲೆಮಾರಿಗಳನ್ನು ಸುದಾರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅವರು ಅನಾಗರೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಅವರನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ನಮ್ಮ ಜವಬ್ಧಾರಿ ಎಂದು ಬ್ರಿಟೀಷರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಹಿಡೆನ್ ಅಜಂಡವೇ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪದಿರುವ, ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅಪರಾಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ವಿಧಿಯ ಅನ್ವಯ 6ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1897ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗದಗ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಸಹಾತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಡಲಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾಲುವೆ, ಡ್ಯಾಂಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯ, ಬಟ್ಟೆ ನೇಯುವ ಮಿಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ರೈಲ್ವೇಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬಡಿಗೆ ಕೆಲಸ, ಮೇಸ್ತ್ರಿ ಕೆಲಸ, ಬಣ್ಣಬಳಿಯುವ, ಪುಸ್ತಕ ಮುದ್ರಣ, ನಾಜೂಕಿನ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸ, ಕ್ಷೌರ ಮಾಡುವ, ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವ, ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುವ, ಕೃಷಿ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಡಲಾಯಿತು. ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಕರೆದರು ಸಹ ಈ ವೇಳೆ ಇವರ ಆರ್ಥಿಕ ಮಟ್ಟ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು.
ವಿಮುಕ್ತಗೊಂಡ ನಂತರವೂ ಕಳಂಕ ಮುಂದುವರಿಕೆ
ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡ ತರುವಾಯ ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. 1952 ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು ಸೊಲಾಪುರದ ಸೆಟ್ಲಮೆಂಟ್ ತಂತಿಬೇಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಇವರನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾದದ್ದೇ ವಿಮುಕ್ತಗೊಂಡ ನಂತರ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಂತಿಬೇಲಿಯೊಳಗೆ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚಿದರು ಸಹ ಕೆಲವು ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂಬ ಕಳಂಕದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದರು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು, ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇವರನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಠಿಕೋನ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ಎಲ್ಲೆ ಕಳ್ಳತನದಂತಹ ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಸೆಟ್ಲಮೆಂಟ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನೇ ಆರೋಪಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಪರಾಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವುದು ದುರಂತವೇ ಸರಿ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ವೃತ್ತಿ
ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪರ್ ಬಂದ್ ಸಮುದಾಯದವರು ಕಾರ್ಪೆಂಟರಿ, ಗಾರೆ ಕೆಲಸ, ರಸ್ತೆ ಕಾಮಗಾರಿ ಕೆಲಸ, ಕೃಷಿ ಕೂಲಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ, ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ದಿಗಮ್ಮತ್ ತೋರಿಸುವುದು, ಉಯ್ಯಾಲೆ ಆಡಿಸುವುದು, ಹೆಂಗಸರು ಬುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಚಾಪೆ ಹೆಣೆಯುವುದು, ಕಾಂಕ್ರಿಟ್ ಕೆಲಸ, ವೆಲ್ಡಿಂಗ್, ಟೈಲ್ಸ್ ಹಾಕುವ ಕೆಲಸ, ಟೈಲರಿಂಗ್, ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೆಲಸ, ಆಟೋ ಚಾಲಕ, ಮೆಕಾ£ಕ್ ಕೆಲಸ, ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸ, ಸೈಕಲ್ ಶಾಪ್, ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಜನ ಮಾತ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ, ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಲೀಸರಾಗಿ, ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ, ವಕೀಲರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ನಿವೃತ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಶಿಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ದಿನ ಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ, ಮನೆ ಕೆಲಸದವರಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಬೀಡಿ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ವಂಚಿತಗೊಂಡ ಸಮುದಾಯ
ಚಪ್ಪರಬಂದ್ ಸಮುದಾಯವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಂರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚರಣೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇವರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಅಲೆಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಅಲೆಮಾರಿ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ವಂಚಿತವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಟ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದೇ ಅತಂತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಈ ಸಮುದಾಯ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕಿತ್ತು.
ಕೊಡಗು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
alt=A white mansion and, in the distance, a fortified palace atop a hill. Three men stand near a tent in the foreground. The mansion has a large rust-coloured shingled roof, pillared porches and open-air balconies on its four sides, and large box-like corner sections that extend out from the rest of the architecture.|right|thumb|270x270px| 1795ರ ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನ ಅತಿಥಿಗೃಹದ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಿದೆ. thumb|407x407px| ಸೋಮವಾರಪೇಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನ ಅರಮನೆಯ ಪೋರ್ಟಿಕೊ (ಮೇ 1853 X, p.48) ಕೊಡಗು (ಕೂರ್ಗ್) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 16ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 1834ರ ವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಕ್ಕೇರಿ ನಾಯಕರ ಶಾಖೆಯಿಂದ ಅದು ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 1780ರಿಂದ 1788ರ ವರೆಗೆ ನೆರೆಯ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 1790ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. 1834ರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಕೊಡಗು ರಾಜನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದು ಕೊಡಗು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದನು. ಈ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ದಮನಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿದರು.
ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ
1808 ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಕೊಡಗಿನ ಕೊಡಗಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರ ರಾಜೇಂದ್ರನಾಮ ಎಂಬ ವಂಶಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಲೂಯಿಸ್ ರೈಸ್ನು ಅದನ್ನೋದಿ ರಾಜ ವಂಶವು ಹಾಲೇರಿನಾರ್ಡಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಇಕ್ಕೇರಿ ನಾಯಕರ ಸದಸ್ಯನೋರ್ವನಿಂದ ಬಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ.
ಅಲೆದಾಡುವ ಜಂಗಮ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ( ಅಥವಾ ಲಿಂಗಾಯತ ಸನ್ಯಾಸಿ ) ವೇಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಲೇರಿ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಆತ ತಲುಪಿದ ಕೂಡಲೇ ಆತ ಹಲವು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ. ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ, ಆತ ಆ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು, ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಇಡೀ ರಾಜ್ವನ್ನು ಆಳಲು ತೊಡಗಿದನು. ವಂಶಾವಳಿಯ ಪ್ರಕಾರ 17ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಕೊಡಗು ರಾಜರು: 1633ರಿಂದ 1687ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಕೊಡಗು ಅರಸ ಮುದ್ದು ರಾಜನು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಲೇರಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದನು. ನಂತರ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮಡಿಕೇರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದನು. 1681ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ದೊಡ್ಡ ವೀರಪ್ಪ (1687-1736) ನ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರನ ಅಪ್ಪಣೆ ಮೇರೆಗೆ ಮೈಸೂರಿನ ಸೈನ್ಯವು ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು (ನಕ್ಷೆ 11 ನೋಡಿ). ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣವು ದೊಡ್ಡ ವೀರಪ್ಪನ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ವಿಜಯದಿಂದ ಉತ್ತೇಜನಗೊಂಡ ಮೈಸೂರು ಸೈನ್ಯವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕೊಡಗಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರವನ್ನಷ್ಟೇ ಮುನ್ನಡೆದಿತ್ತು. ಪಲುಪಾರೆ ಎಂಬಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಬಿಡಾರ ಹೂಡಿದ್ದಾಗ ಕೊಡಗಿನ ಹೊಂಚು ದಾಳಿಯಿಂದ ಚಕಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ತರುವಾಯ ನಡೆದ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸೈನ್ಯವು 15,000 ಜವಾನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬದುಕಿ ಉಳಿದವರು ಕ್ರಿಪ್ರ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ, ಮೈಸೂರಿನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗಗಳು ಕೊಡಗಿನ ಸೈನ್ಯದ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಏಳುಸಾವಿರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಪಡೆಗಳು ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು.
1724ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ನಡುವೆ ಮತ್ತೆ ಹಗೆತನ ಶುರುವಾಯಿತು. ಕೊಡಗಿನ ಕಾಡಿನ ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ವೀರಪ್ಪನು, ಮೈಸೂರು ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಅರಕಲಗೂಡಿನ ವರೆಗೆ ಆರು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಆತ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೈಸೂರಿಗೆ 6,00,000 ಚಿನ್ನದ ಪಗೋಡಗಳ ಆದಾಯ ನಷ್ಟವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ, 1724ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಕೊಡಗಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮೈಸೂರಿನ ಸೈನ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕೊಡಗಿನ ಪಡೆ ಮತ್ತೆ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಧೈರ್ಯ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಮೈಸೂರು ಪಡೆಯು, ನಂತರ ಕೊಡಗಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ಎದುರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆಕ್ರಮಣದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ 1690ರಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಅವಮಾನಕಾರಿ ಹೊಂಚು ದಾಳಿಯ ಸೋಲಿನ ನೆನಪಾಗಿ, ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.. ಕೊಡಗಿನ ಸೈನ್ಯವು ಮತ್ತೆ ಹೊರ ಠಾಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುನ್ನಡೆ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನಡೆ ಮುಂದುವರಿದಾಗ ಕೆಲ ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ಮೈಸೂರು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೊಡಗಿನ ಸೈನ್ಯದ ಸತತ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸಂಜಯ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಪ್ರಕಾರ: "ಇಡೀ ಸಂಚಿಕೆಯು 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಒಂದು ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪರೂಪದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: (ಕೂರ್ಗ್) ಪಡೆಗಳು, ಅಶ್ವದಳದ ಕೊರತೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಬಂದೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಎರಡು ಅಂಶಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಾಡಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಕಡೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಅವರ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಎದುರಾಳಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಒಲವು ತೋರಿತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಒಡೆಯರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು ತೆರೆದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮೈಸೂರು ಸೇನೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ." ರಾಜನ ಮೊಮ್ಮಗ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪ ಆತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದನು. ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು 1768ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಗನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಹೊಸ ಸುಲ್ತಾನನಾದ ಹೈದರಾಲಿಯು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
ನಂತರದ ಇತಿಹಾಸ
1780ರಲ್ಲಿ, ಕೊಡಗಿನ ಮೇಲೆ ಮೈಸೂರಿನ ಹೈದರಾಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಡಿಕೇರಿಯು ಮೈಸೂರಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. 1788ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮೂಲಕ, ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು. ಅವರೊಡನೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೂಲಕ ಅವನು ಕೊಡಗನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರ ರಕ್ಷಣೆಯಡಿಗೆ ತಂದನು.
1790ರಿಂದ 1834ರ ವರೆಗೆ, ಕೊಡಗು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. 1834ರಲ್ಲಿ, ಕೊಡಗಿನ ಆಗಿನ ರಾಜನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅದು ಕೊಡಗು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಕೊಡಗು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಪರಂಪರೆ
ಇಂದಿನ ಮಡಿಕೇರಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮುದ್ದುರಾಜ ಕೇರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಅಂದರೆ ಮುದ್ದುರಾಜನ ಪಟ್ಟಣ). 1633-1687ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ ಮುದ್ದುರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ ಹೆಸರು ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಹಾಲೇರಿಯ ರಾಜ ದೊಡ್ಡ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಆತನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಗರವು ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಚಿಕ್ಕ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರನು ಕೊಡಗಿನ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅವರು ಆ ಅರಸನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರ ರಾಜನು ನಾಲ್ಕನಾಡ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
ಉಲ್ಲೇಖ
<References />
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ
ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ
ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ (21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1804 – 19 ಎಪ್ರಿಲ್ 1881) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಲೇಖಕ. ಬೀಕನ್ಸ್‍ಫೀಲ್ಡಿನ ಆರ್ಲ್. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ (1868, 1874-80).
ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಐಸಾಕ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮತ್ತು ಮರೀಯ ಬ್ಯಾಸೆವಿ ಇವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ. 1804ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಜನನ. ಈತನ ತಾತ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಇಟಲಿಯಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ. ಡಿಸ್ರೇಲಿಯ ಅಜ್ಜಿ ಯೆಹೂದ್ಯ ವಂಶಸ್ಥೆ. ಡಿಸ್ರೇಲಿಯ ತಂದೆ 1817ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತದ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಬ್ರಿಟನಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 1858ರ ವರೆಗೆ ಯಹೂದ್ಯರು ಅಲ್ಲಿಯ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಲೇಖಕ
ಡಿಸ್ರೇಲಿ 17ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಆದರೆ ಮಹಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಆತ 1824ರಲ್ಲಿ ಸಟ್ಟಾ ವ್ಯವಹಾರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿದ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಇವನು ಭಾರಿಯ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಹೊರಬೇಕಾಯಿತು. ಬಹುಕಾಲ ಇದರಿಂದ ಇವನು ವಿಮೋಚನೆ ಹೊಂದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಿತ್ರ ಜಾನ್ ಮರೆಯನ್ನು ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೆಟಿವ್ ಎಂಬ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದ. ಇದರ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭಾಗದ ಹಣವನ್ನು ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಮರೆ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಕಲಹ ಉಂಟಾಯಿತು. ಟೋರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. 21ನೇಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಯನ್ ಗ್ರೇ ಎಂಬ ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ತನ್ನ ಹೆಸರು ಹಾಕದೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮರೆ ಮತ್ತು ಇತರರ ವಿಡಂಬನೆಯಿತ್ತು. ಇವನೇ ಅದರ ಲೇಖಕನೆಂಬುದು ಬಹುಕಾಲ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಇವನು ವಿಮರ್ಶಕರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ.
ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವನು ಮಾಡಿದ ಒಂದೇ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ದಿ ಯಂಗ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಯ ಲೇಖನ. ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯೇನೂ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1830ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೋದರಿಯ ವರನೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಅನುಭವ ಗಳಿಸಿದ. ಆದರೆ ಕೈರೋದಲ್ಲಿ ಆ ವರ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಈ ಅನುಭವಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾಂಟಾರಿನಿ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಅಲ್ರಾಯ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ. ಈ ಎರಡೂ ಕೃತಿಗಳು ಡಿಸ್ರೇಲಿಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ರಾಜಕಾರಣ
ಸಾಹಿತಿ ಡಿಸ್ರೇಲಿ 1832ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ. ಹೈ ವೈಕಮ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಸಾರಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಮೂರು ಸಾರಿಯೂ ಸೋತ. ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವೆಂಬುದು ಇವನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಟೋರಿ-ಕನ್ಸರ್ವೆಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಗಳು ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಎನಿಸಿತು. ಇವನು ಆ ಪಕ್ಷದ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿದ. ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ 1836ರ ಅನಂತರ ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನಗಳು ಬಂದವು. ಮೆಲ್‍ಬರ್ನನ ನಾಯಕತ್ವದ ಹ್ವಿಗ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ದಿ ರನ್ನಿಮೀಡ್ ಲೆಟರ್ಸ್, ಎ ವಿಂಡಿಕೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್, ದಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಫ್ ಹ್ವಿಗಿಸ್‍ಮ್ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ. ಜೊತೆಗೆ ಇವನು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಬರೆವಣಿಗೆಯನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಸಿದ. 1837ರಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ವಿಲಿಯಮ್ ದೊರೆಯ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ರಾಣಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮೇಡ್‍ಸ್ಟನ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕನ್ಸರ್ವೆಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಾಮನ್ಸ್ ಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ. ಈತ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲೆತ್ನಿಸಿದ ಭಾಷಣದಿಂದ ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ. ಆದರೂ ಸಭೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ನೀವು ನನ್ನ ಭಾಷಣವನ್ನು ಕೇಳಲೇಬೇಕಾದ ದಿನ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನುಡಿದು ಸುಮ್ಮನಾದ. 1839-1840ರ ವರೆಗೂ ನಡೆದ ಚಾರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ. ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಂಡ್‍ಹ್ಯಮ್ ಲೂಯಿಯ ವಿಧವೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಮೇರಿ ಆನ್ ಇವಾನ್ಸಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನಲ್ಲದೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಪಡೆದ.
ಮುಂದೆ ಕನ್ಸರ್ವೆಟಿವ್ ನಾಯಕ ಸರ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಪೀಲನ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ. ಆತನ ರಾಜಕೀಯ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ ಮೂರು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ಪೀಲ್ ಅನುಸರಿಸಿದ ಧಾನ್ಯನಿಯಂತ್ರಣ ನೀತಿ ವಿರೋಧಿಗಳ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಪೀಲ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ. ಆದರೂ 1846ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಹಾಗೂ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಂಟಿಂಕರ ಪ್ರಬಲ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಟೋರಿ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.
1848ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಟಿಂಕ್ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಮಡಿದು, 1850ರಲ್ಲಿ ಪೀಲ್ ದುರ್ಮರಣಕ್ಕೀಡಾಗಿ, ಡಿಸ್ರೇಲಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆ ತೆರವಾಯಿತು. ಬಕಿಂಗ್‍ಹ್ಯಾಮ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್ ಸಭೆಗೆ ಚುನಾಯಿತನಾಗಿದ್ದ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದ. ಆದರೂ ಈತ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿಯ ವಿರೋಧಿ ಹಾಗೂ ಯೆಹೂದಿಯೆಂದು ಇವನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲೇ ಕೆಲವರಿಗೆ ಈತನ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಈತನ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಈ ಅಸಮಾಧಾನ ಬಲಗೊಂಡಿತ್ತು.
ರಸೆಲನ ಸರ್ಕಾರ 1852ರಲ್ಲಿ ಉರುಳಿ ಸ್ಟಾನ್ಲೆಯ ಸರ್ಕಾರ ಬಂದಾಗ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಕ್ಸ್‍ಚೆಕರ್ ಆದ. 1852ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಈತ ಮಂಡಿಸಿದ ರೈತರ ತೆರಿಗೆ ನಿವಾರಣೆಯ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಗ್ಲಾಡ್‍ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತಿತರ ಹ್ವಿಗ್ ಪಕ್ಷೀಯರು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಸ್ಟಾನ್ಲೆಯ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಉರುಳಿತು. ಡರ್ಬಿಯ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ರೇಲಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಡರ್ಬಿ 1868ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ವಿರಮಿಸಿದ. ಆಗ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ. ಆದರೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಈತನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಗ್ಲಾಡ್‍ಸ್ಟನ್ ಲಿಬರಲ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ 1868ರಿಂದ 1874ರ ವರೆಗೂ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ನಿರತನಾದ. ಡಿಸ್ರೇಲಿಯ ಬರವಣಿಗೆಯೂ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಅವನ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಹೊರಬಂತು.
ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ
ಗ್ಲಾಡ್‍ಸ್ಟನನ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷ 1874ರ ಮಹಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಜಯಗೊಂಡು ಡಿಸ್ರೇಲಿಯ ಪಕ್ಷ ಪ್ರಚಂಡ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ. ಇವನು ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಡಿಸ್ರೇಲಿಯ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಸ್ವಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ರಾಣಿಯೂ ಈತನ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ತಳೆದಿದ್ದಳು. ಆಕೆಗೆ ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞೆ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು 1876ರಲ್ಲಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟು ಆಕೆಯ ಕೃಪೆಗೆ ಇವನು ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದ.