ಬಂಡಿಹಬ್ಬ
ಕರಾವಳಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಾಹಾರ ವರ್ಜ್ಯ. ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಈ ಹಬ್ಬಗಳ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಊರಿನ ಮನೆ - ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಭೋಜನ ಸಮಾರಂಭಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾರವಾರ - ಅಂಕೋಲಾ -ಗೋಕರ್ಣ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ನಾಡವರ ರಿಗೆ ಈ ಬಂಡೀ ಹಬ್ಬ, ಗಡಿ ಹಬ್ಬಗಳ 'ಕೋಳಿ ಆಸಿ ಸಂದರ್ಭ ತಮ್ಮ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ನೆಂಟರಿಷ್ಟರನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ಆದರಾತಿಥ್ಯ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶವೆನ್ನಿಸಿದೆ. ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಮನೆಗೆ "ಕೋಳಿ ಆಸಿ" ತಿನುಕ್ಕೆ  ಹೊತ್ತರ ಈ "ಕೋಳಿ ಆಸಿ ಚಂದ ಆತಿದ ಹಾ!!" ಹಾಗೂ ಅನೇಕರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನೆಂಟರಾಗಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಬರುವುದುಂಟು. ಈ ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಹತ್ತಾರು ಮೈಲು ದೂರ ನಡೆದು ಹೋಗಿ ಆ ರಾತ್ರಿಯೇ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವವರೂ ಉಂಟು. ಈಗ ವಾಹನಗಳು ಬಂದು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳ ಬಂಡಿಹಬ್ಬದ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಬಣ್ಣಿಸಬಹುದು. ಸೇಸೆ ಹಾಕಿದ್ದ ದಿನದಿಂದ ಬಂಡಿಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಜಾಗರದ ದಿನದವರೆಗೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ಗುನಗನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಳಶ ದೇವರನ್ನು ಹೊರಿಸಿಕೊಂಡು ವಾದ್ಯ-ವಾಲಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಳಸ ಹೊರುವ ಗುನಗರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಂಬಾರ, ಹಾಲಕ್ಕಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ವಾದ್ಯ - ವಾಲಗದವರು ಆಗೇರ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳೇರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಈ ವಾದ್ಯದ ಶಬ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ "ಕಟಗಿದಾರರು", ಗಾಂವ್ಕರರು,ಮೋಕ್ತಶ್ವರರು, "ನಾಡವರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ" ಸೇರಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆ ಕಳಸ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಟು ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಡುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಳಸ ದೇವರನ್ನು ಕೂಡ್ರಿಸಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟಗಿದಾರರು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳ್ಳಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ (ಬೆಳ್ಳಿ ಕಟ್ಟು ಹಾಕಿದ ಕೋಲು) ದೇವರಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೇಲೆ ಊರ ದೇವತೆಗಳ ಬಣ್ಣದ ಮುಖವರ್ಣಿಕೆಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಧರಿಸಿ ಗುನಗನೊಬ್ಬ ವಾದ್ಯದ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಹಿಂದೆ ಚಲಿಸಿ ಮುಖ ಆಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಿರು ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ( ಚಿಕ್ಕ ಬೆಳ್ಳಿ ಕೋಲು) ಆ ತಾಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮುಖವಾಡದ ಚಲನೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಹಗರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿನ ಹಗರಣ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೇಗಿಲು ಕಟ್ಟಿ ಉಳುವುದು, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವುದು, ಹಕ್ಕಿ ಕಾಯುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲಸದ ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರೇ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ, ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರದ ಹಗರಣಗಳಲ್ಲಿ ಊರಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಅತಿರಂಜಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಾಸ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ,ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಅನುಕರಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಹಗರಣಗಳನ್ನು ಯಾವ ಸಮುದಾಯದವರು, ಯಾವ ಊರಿನವರು ಬೇಕಾದರೂ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವುಂಟು. ಗೇಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಅವರು "ಕೋಪಗೊಂಡು ಜಗಳ ತೆಗೆಯುವಂತಿಲ್ಲ". ಮುಯ್ಯಿ ತೀರಿಸುವ ಛಲ ಇದ್ದರೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡಿದವರ ಇಲ್ಲವೆ ಅಂಥವರ ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಅತಿರಂಜಿಸಿ, ಅನುಕರಿಸಿ ಗೇಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಹಗರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂಥದೇ ಆಗಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಊರುಗಳ ಗಂಡಸರು, ಹೆಂಗಸರು, ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲರೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜಾರಿ ಆಡಿಸುವ ಮುಖವಾಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿಸಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಆಡಿಸಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಮುಖವಾಡ ಆಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವಾಡ ಆಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಅಂದಿನ ಹಗರಣಗಳು ಮುಗಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆಯೇ ಆ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಮುಖವಾಡ ಆಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಗರಣಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಸುಮಾರು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬಂಡೀ ಜಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲಿನ ದಿನ ಮಾತ್ರ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ದಿನವನ್ನು ‘ಜಾಗರಣೆ' ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಹಗರಣ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ತಿ ಕೊಂಡ ಹಾಯುವ ವಿಧಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಹುಲಿದೇವರು ದನ ಮುರಿಯುವುದನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬರು ದನವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹುಲಿ ದನವನ್ನು ಕೊಂದು ರಕ್ತ ಕುಡಿದು ಹೋದ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮಾಸ್ತಿಕೊಂಡ ಹಾಯುವ ವಿಧಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಡದ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತವರು ನಡೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ಬಂಡೀ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಎರಡು ದಿನ ಮುನ್ನ ದೇವರು ಕರೆಯುವ ದಿನ'. ನೆರೆಯ ಗ್ರಾಮದ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಿಸಲು ಕಳಸ ದೇವರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ದೃಶ್ಯ ಬಲು ಸುಂದರವಾದದ್ದು. ಈ ದಿನ ದೇವರನ್ನು ಹೊತ್ತ ಗುನಗನಿಗೆ ವಿಶೇಷ 'ಭಾರ' ಬರುವುದುಂಟು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಟಗೀದಾರರಿಗೂ "ಭಾರ" ಬರುವುದು ಉಂಟು. ಹೀಗೆ ದೇವರು ಮೈಮೇಲೆ ಬಂದಾಗ ಕೈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಾರಿಸುತ್ತ ಕಲ್ಲು ಮುಳ್ಳುಗಳ ಪರಿವೆ ಇಲ್ಲದೆ ಬರಿಗಾಲಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತ ಇಡೀ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನೇ ಓಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಕೈ ಬಿಟ್ಟು ಮೊಣಕಾಲಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದುಂಟು. ದೇವರಿಗೆ ಇಂತಿಂಥಹರಕೆಗಳು ಸಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡಿಸುವುದುಂಟು. ಅಂಕೋಲಾಬಂಡೀ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ದೇವರು ಕರೆಯುವ ದಿನ ಅಮ್ಮನವರ ಕಳಸದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೊರಟು ವಂದಿಗೆ, ಬೋಳೆ ಗ್ರಾಮಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಂಗಾಳಿ ಮರದ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಗಾಂವ್ಕರರು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಬೋಳೆ ಬೊಮ್ಮಯ್ಯ ದೇವರ ಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. (ಬೊಮ್ಮಯ್ಯ ದೇವರು ಭೂಮಿತಾಯಿ ದೇವರ ಅಣ್ಣ. ಹಾಗೂ ಬೋಳೆ ಬಿಳಿಗಿರಿಯಮ್ಮನ ಬಂಡೀ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ದೇವರು ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆಂದು ಬಿಳಿಗಿರಿಯಮ್ಮನ ಕಳಸ ಭೂಮಿತಾಯಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತದೆ). ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಮ್ಮನವರ ಕಳಸ ವಂದಿಗೆ ಮಾಸ್ತಿಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದು ಪೂಜೆ ಆರತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮಾಸ್ತಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮುಖ ಆಡಿಸುವ ವಿಧಿ ನಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಬಂಡೀ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಾಸ್ತಿ ಕರೆಯುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಾಸ್ತಿಕರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಜಾಗರದ ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಬಂಡೀಹಬ್ಬ. ಆ ದಿನ ಬಗೆಬಗೆಯ ಹೂಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿ, "ಕಟ್ಟಗಿದಾರರು", ಸ್ವಾಮಿ ಮಕ್ಕಳು ಛತ್ರ, ಚಾಮರ, ವಾದ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲಶ ದೇವರನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಲಿಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲಿಚಪ್ಪರವು ಲಂಬವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ತೂತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹೊಗಿಸಿದ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿಂದ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತುವ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹಂದರ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತೂಗು ಮಣೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತೂಗು ಮಣೆಯ ಮೇಲೆ ಗುನಗನು ಕಲಶ ದೇವರನ್ನು ತೊಡೆಯಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕುಳಿತು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಮೇಲೇರುವ ದೃಶ್ಯ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ತೂಗು ಮಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟಗಿದಾರರು ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುತ್ತ ಮೇಲೇರಲು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ಸ್ವಾಮಿ ಮಕ್ಕಳೂ ಉಲಿಚಪ್ಪರ ಏರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಮಕ್ಕಳು ಅಂದರೆ ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು. ಇವರು ಮದುವೆಯಾಗದಿರುವ ಬಾಲಕರು, ಕಟಗಿದಾರರ ಇಲ್ಲವೆ ಗಾಂವ್ಕರರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ವಾಮಿ ಮಕ್ಕಳೂ ಗುನಗ, ಕಟಗಿದಾರರಂತೆ ನೇಮದಿಂದಿರಬೇಕು. ಅಂಕೋಲೆಯ ಸಮೀಪದ ಕೊಗ್ರೆ ಗ್ರಾಮದ ಬಂಡೀ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಊರುಗಳ ಹಬ್ಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಕಲಶ ದೇವರುಗಳು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಉಲಿಚಪ್ಪರದ ನಾಲ್ಕು ತೂಗುಮಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸುತ್ತುವ ದೃಶ್ಯ ರಮ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.