cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಕರ್ಣಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ
ದ್ವೈತಮತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ನೇರಶಿಷ್ಯರಾದ ಪದ್ಮನಾಭತೀರ್ಥ, ನರಹರಿತೀರ್ಥ, ಮಾಧವತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೋಭ್ಯತೀರ್ಥರು ದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ಅಕ್ಷೋಭ್ಯರ ಶಿಷ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಜಯತೀರ್ಥರು ಆ ಮತ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಜಯತೀರ್ಥರು ಅವರ ಗೌರವಾದಾರಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಮಧ್ವರ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರಚಿಸಿದ ಜಯತೀರ್ಥರು ತೀಕಾಚಾರ್ಯರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನ್ಯಾಯಸುಧಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಷಡ್ದರ್ಶನಗಳ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ ದ್ವೈತಮತದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದವರು ವ್ಯಾಸರಾಯರು. ಸಾಳುವ ಮತ್ತು ತುಳುವ ವಂಶದ ನರಸಿಂಹ, ವೀರನರಸಿಂಹ ಕೃಷ್ಣದೇವ ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತರಾಯರಿಗೆ ರಾಜಗುರುಗಳಾಗಿ 1480 ರಿಂದ 1539ರ ವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣವಾದ ವೈಖರಿ, ಗ್ರಂಥರಚನೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಬೋಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಮರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಇವರ ಬಳಿಗೆ ಶಿಷ್ಯಕೋಟಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರೊಂದು ಜೀವಂತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಂತಿದ್ದರು. ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ ಕೆಲವರು ವಿಜಯೀಂದ್ರತೀರ್ಥ, ವಾದಿರಾಜ, ಪುರಂದರದಾಸ ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರು. ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥರ ಕೃತಿಗಳಾದ ನ್ಯಾಯಾಮೃತ, ತರ್ಕತಾಂಡವ ಮತ್ತು ತಾತ್ಪರ್ಯಚಂದ್ರಿಕಾ ಎಂಬ ಮೂರು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿಷಯಗಳೂ ಅಡಕವಾಗಿದ್ದು ಅವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿವೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ದ್ವೈತಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆ ಮತ ಕರ್ಣಾಟಕಾದ್ಯಂತವೇ ಅಲ್ಲದೆ ಒರಿಸ್ಸ, ಬಂಗಾಳ, ಗಯಾ, ವಾರಣಾಸಿಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಬಂಗಾಳದ ಚೈತನ್ಯಪಂಥಕ್ಕೆ ಮಧ್ವಮತವೇ ಮೂಲ. ಚೈತನ್ಯದೇವನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ ಕೇಶವಭಾರತೀ, ಮುಖ್ಯಸಹಾಯಕ ನಿತ್ಯಾನಂದ, ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವನ್ನುಪದೇಶಿಸಿದ ಈಶ್ವರಪುರಿ- ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಾಧ್ವ ಸಂತರು. ಅನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಮತಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ವಾದಿರಾಜರು (1480-1600). ಅವರ ತೀರ್ಥಪ್ರಬಂಧ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಉಡುಪಿಯ ಅಷ್ಟಮಠಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಸೋದೆ ಮಠದ ಅಧಿಪತಿಗಳಿವರು. ಅಲ್ಲಿಯ ಕೃಷ್ಣದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಎರಡೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ರೂಢಿಗೆ ತಂದವರು ಇವರೇ. ಆ ಪದ್ಧತಿ ಪರ್ಯಾಯವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇನ್ನೂ ನಡೆದುಬರುತ್ತಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕಾಲ ದ್ವೈತ ಮತದ ಉಚ್ಛøಂಗ ಯುಗವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.
ವೀರಶೈವಧರ್ಮ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ದೇಶಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಶ್ರದ್ಧೆಯ ಫಲವಿದು. ವೀರಶೈವ ಮತದ ಜನ್ಮಪ್ರದೇಶವಾದ ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಶವಾದುದೂ ಇದಕ್ಕೆ ದ್ಯೋತಕವಾಯಿತು. ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಧರ್ಮ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವೀರಶೈವತತ್ತ್ವವೇತ್ತರು ಈ ಮತದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಇಮ್ಮಡಿ ದೇವರಾಯ ಈ ಮತಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ. ವೀರಶೈವ e್ಞÁನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪತಿ ಪಂಡಿತ (ಸು.1400) ಆಂಧ್ರದ ವಿಜಯವಾಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವನು. ಈತ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾಷ್ಯ ರಚಿಸಿ ವೀರಶೈವತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಅವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯ, ಶಾಶ್ವತ ; ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿವೆ ; ಏಕತ್ವ, ಅನೇಕತ್ವಗಳು ಆತನ ಎರಡು ಮುಖಗಳು- ಎಂದು ಈತ ತನ್ನ ಶ್ರೀಕರ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವ-ಜೀವರದು ಪೂಜ್ಯಪೂಜಕ ಸಂಬಂಧ ; ಶಿವ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ, ಸರ್ವಜ್ಞ ; ಜೀವ ಮಿತe್ಞÁನಿ ; ಶಿವಶಕ್ತಿಯರ ನಿರಂತರ ಮಿಲನದಿಂದ ವೀರಶೈವ ಮತಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತವೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಲಿಂಗವೆಂಬುದು ಶಿವಶಕ್ತಿಯರ ಸತ್ ಸ್ವರೂಪ; ಪರಶಿವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲ- ಇವು ಈತ ನಿರೂಪಿಸಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು.
ಜೈನಧರ್ಮೀಯರಿಗೂ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಾಶ್ರಯ ದೊರಕಿತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬುಕ್ಕರಾಯನ 1368ರ ಶಾಸನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೀಯುತ್ತದೆ. ಜೈನ-ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ನಡುವಣ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಇರುಗಪ್ಪ ದಂಡನಾಥ, ಮಧುರ, ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾನಂದರು ಕವಿಗಳು; ಕಾರ್ಕಳದ ಭೈರರಸರು, ಅಜಿಲರು, ಚೌಟರು ಜೈನಧರ್ಮೀಯರು. 1ನೆಯ ದೇವರಾಯನ ರಾಣಿ ಭೀಮಾದೇವಿ ಅಭಿನವ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಪಂಡಿತಾಚಾರ್ಯರ ಶಿಷ್ಯಳಾಗಿದ್ದು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಮಾಂಗಾಯಿ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿನಾಥನ ವಿಗ್ರಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಳು; ಇಮ್ಮಡಿ ದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಲದವರೂ ಸಾಮಂತರೂ ಜೈನಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದರು.
ಸಂಸ್ಕøತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಉಜ್ವಲಕಾಲ. ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಕವಿಗಳೂ ಪಂಡಿತರೂ ವಿಜಯನಗರದ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ರಾಜರೂ ಸಾಮಂತರೂ ಶ್ರೀಮಂತರೂ ವಿದ್ವಜ್ಜನರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಪುಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸೃಷ್ಪ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾಲದ ಕೊಡುಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ. ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರುಚಿಸುವ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಪ್ರಮಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಬಹುವಾಗಿ ರಚಿತವಾದುವು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೂ ಗೌಣಗ್ರಂಥಗಳೂ ಹೆಚ್ಚು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೃತಿಗಳು ವಿರಳ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮಾಧವೀಯ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಧವ ಸಾಯಣರೆಂಬ ಸೋದರರಾದ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ವಾಂಸರಿದ್ದುದು ತಿಳಿದ ಸಂಗತಿ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದ ಮಾಧವಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವರೇ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ, ಅನಂತರ ರಾಜಗುರುಗಳಾದ, ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರೆಂದು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಬಹುತೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ಅನಂತರಕಾಲದವರೆಂದೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಿ ರಾಜಗುರುಗಳಾದವರು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯೆಂಬ ಶೈವ ಗುರುಗಳೆಂದೂ ಈಚೆಗೆ ಒಂದು ವಾದವಿದೆ. ಇದು ಹೇಗಾದರೂ ಇರಲಿ. ಮಾಧವೀಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅನೇಕವಿದ್ದು ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಬ್ಬರೇ ರಚಿಸಿರುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ವಿದ್ವಜ್ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಅಥವಾ ಮಾಧವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೃತಿರಚನೆ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಸ್ಕøತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೃಹತ್ಕøತಿ ವೇದಾರ್ಥಪ್ರಕಾಶ. ಸಾಯಣರು ಮಾಧವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನೆರವಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಗ್ನಿ ಮಾಧವ, ನಾರಾಯಣ ವಾಜಪೇಯಿ, ವಾಮನಭಟ್ಟ, ನರಹರಿಸೋಮಯಾಜಿ, ಫಂಡರಿ ದೀಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ನಾಗಾಭರಣ- ಇವರ ಹೆಸರುಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳಿಗೂ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆ ಸಂಸ್ಕøತಿಯನ್ನು ಅಚ್ಚಳಿಯದಂತೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು.
ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಪ್ರೌಢಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದು ಸಕಲ ಕಲಾಭೋಜರಾಜನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಈತ ಸಂಸ್ಕøತದಲ್ಲಿ ಮದಾಲಸಚರಿತ ಸತ್ಯವಧೂಸಾಂತ್ವನ, ಸಕಲಕಥಾಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ರಸಮಂಜರಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಅಮುಕ್ತಮೌಲ್ಯದವೆಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಈತನ ಆಸ್ಥಾನದ ಡಿಂಡಿಮ ಸಭಾಪತಿ, ತೆಲುಗು ಕವಿ ಪೆದ್ದನ, ಲೊಲ್ಲಲಕ್ಷ್ಮೀಧರ ಮತ್ತು ದಿವಾಕರ ಇವರು ಹೆಸರಾಂತ ಸಾಹಿತಿಗಳು. ದಿವಾಕರನ ಭಾರತಾಮೃತ ಉತ್ತಮ ಕಾವ್ಯ. ಕವಿಯಿತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಅಭಿರಾಮ ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ತಿರುಮಲಾಂಬಾ-ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ದರು.
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗದಲ್ಲಿ ಈ ಮುನ್ನ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ದೇಸಿಶೈಲಿ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹಳಗನ್ನಡ ಮರೆಯಾಗಿ, ಆಗಿನ ಆಡುನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಪರವಾದ ಇಬ್ಬಗೆಯ ಭಕ್ತಿಪಂಥಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ, ಭಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಅಪಾರವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಮತದವರಿಂದಲೂ ರಚಿತವಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಈ ಕಾಲದ ವಿಪುಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜೈನ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ; ಶೈವಸಂತರಾದ ಅರವತ್ತುಮೂವರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಶಿವಪುರಾಣಗಳು ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು ; ಇತರ ಐತಿಹ್ಯಗಳು - ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಬ್ಬರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವಸಾಹಿತ್ಯದ ಹೊಸಮಾರ್ಗವೊಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವೀರಶೈವರಿಗೆ ನೇರ ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿತ್ತು. ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಸಿದ ವೈದಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದೆದುರಿನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲು ಇವರು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿ, ಮಠಗಳನ್ನೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾರಂಭಿಸಿ, ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ರೂಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.
ಕೆಳದಿ, ಮೈಸೂರು: ವಿಜಯನಗರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾನಂತರದ ಕರ್ಣಾಟಕ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಮನೆತನಗಳು ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸಿದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಕೆಳದಿ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಗಳು. ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಬಹುಭಾಗ, ಗುತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅರಗ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ, ಇಕ್ಕೇರಿ ಮತ್ತು ಬಿದನೂರು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದ, ಕೆಳದಿಯ ರಾಜ್ಯ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೌಡಪ್ಪನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸದಾಶಿವನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಪ್ರಮುಖ ದಳವಾಯಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ವೆಂಕಟಪ್ಪನಾಯಕ (1582-1629) ವಿಜಯನಗರದ ಪತನಾನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಿಜಾಪುರದ ದಳಪತಿ ರಣದುಲ್ಲಾಖಾನನನ್ನೂ ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆಯ ರಾಣಿಯನ್ನೂ ಬಗ್ಗುಬಡಿದ. ಕೆಳದಿ ರಾಜ್ಯ ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಯುತವಾಗಿದ್ದು ಮಲಬಾರಿನ ವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಶಿವಪ್ಪನಾಯಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (1645-1660) ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಶಿಸ್ತು ಎಂಬ ಭೂಗಂದಾಯಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. ಈತ ವಿಜಯನಗರದರಸು ಶ್ರೀರಂಗರಾಯನಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಿತ್ತು, ಬೇಲೂರು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಪಟ್ಟಣಗಳ ಆಡಳಿತ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ.. ಕ್ರಮೇಣ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮಶೇಖರನಾಯಕನ ವಿಧವೆ ಚಿನ್ನಮ್ಮಾಜಿ (1671-1697) ವೀರರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದು ಮೊಗಲರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಓಡಿಬಂದ ಮರಾಠರ ದೊರೆ ರಾಜಾರಾಮನಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ ಮರಾಠರ ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಯಲು ಕಾರಣಳಾದಳು. ಅನಂತರ 2ನೆಯ ಸೋಮಶೇಖರನಾಯಕ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಸೋಲಸಿದನಾದರೂ ಅವನತಿಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1763ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಹೈದರ್ ಆಲಿ ವೀರಮ್ಮಾಜಿಯಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ.
(ನೋಡಿ- ಕರ್ನಾಟಕ-ಏಕೀಕರಣ)
ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಪುರಾತನ ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತರಾದ ಇತರ ರಾಜಕುಮಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬನಿಗಾಗಲಿ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬೇರೆಯವರಿಗಾಗಲಿ ಸಂದ ನಿದರ್ಶನಗಳೂ ಇವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಚಾಮರಾಜರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಪದವಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಕ್ತರಾದ ಅವರ ತಮ್ಮನಾದ ರಾಜ ಒಡೆಯರಿಗೆ ದೊರಕಿತು. ಮಂತ್ರಿವರ್ಗದವರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ನೆರೆದಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ದರ್ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ದಳವಾಯಿ ಹೊಸ ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಯುವರಾಜ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಾಂತ್ಯವೊಂದರ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅರಸನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯುವರಾಜ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಯೇ ಅರಸರ ಪ್ರಥಮ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂಬ ನೀತಿಯನ್ನು ಈ ಅರಸರು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ನ್ಯಾಯ ಪರಿಪಾಲನೆ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಆದರ್ಶವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆಗಾಗ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಪ್ರಜೆಗಳ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇರ್ಪಟ್ಟ ಹೊರತು ರಾಜ ಪ್ರವೇಶಮಾಡಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆಡಳಿತ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಚಿವ ಪರಿಷತ್ತು ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಧಾನ, ದಳವಾಯಿ, ರಾಜಮನೆತನದವರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಂತ್ರಾಲೋಚನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರರಿಂದ ಐದು ಮಂತ್ರಿಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದು ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಅರಮನೆಯ ಹಿರಿಯರ ಸಭೆಯೊಂದು ಇರುತ್ತಿತ್ತು; ಮಂತ್ರಿಗಳು ವಿಶೇಷ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದು ರಾಜನಿಷ್ಠರಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಪೂರ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯೋಗ್ಯರಾದ ಯಾವ ಜಾತಿಯವರನ್ನಾದರೂ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಧಾನ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಕೆಲಬಾರಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ದಳವಾಯಿ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿ ಅರ್ಥಸಚಿವನೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳ ಸಚಿವನೂ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಅಠವಣ (ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ), ಕಂದಾಚಾರ (ಸೇನಾವಿಭಾಗ), ಬೊಕ್ಕಸ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದರೆ, ಅನಂತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) 18 ಚಾವಡಿ ಅಥವಾ ಇಲಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದರು. ಈ 18 ಇಲಾಖೆಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಅಠಾರಾ ಕಚೇರಿ ಎಂಬ ಪದದ ಮೂಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲ್ಲೊಂದೊಂದಕ್ಕೂ ಗೊತ್ತುಗಾರ ಅಥವ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇತರರ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಳ ಅರ್ಧ ಧಾನ್ಯರೂಪದಲ್ಲೂ ಅರ್ಧ ನಗದಾಗಿಯೂ ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿತ್ತು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ ಪಾಲನೆಯ ಬಗೆಗೆ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಗುಪ್ತಚಾರರಿಂದ ವರದಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಲಂಚಗುಳಿತನ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜಾದಾಯದ ಮುಖ್ಯಾಧಾರಗಳೆಂದರೆ ಭೂಕಂದಾಯವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಹಲವಿಧವಾದ ತೆರಿಗೆಗಳು, ಸುಂಕಗಳು. ಉತ್ಪನ್ನದ 1/3 ರಿಂದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು. ತೆರಿಗೆ, ಸುಂಕಗಳನ್ನು ಧನ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಬಹುದಿತ್ತು. ವೃತ್ತಿ ತೆರಿಗೆಗಳೂ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಬೊಕ್ಕಸದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ವೇತನ, ದೇಶರಕ್ಷಣೆ, ಕಾಮಗಾರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯ ವಿತರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ದೊರಕಿತ್ತು. ರಾಜ ಸರ್ವೋನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಿ. ಮಂತ್ರಿವರ್ಗ, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಿಗಳೂ ನ್ಯಾಯ ಪೂರೈಸುವ ಹೊಣೆ ಇತ್ತು. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತರು ಮತ್ತು ಊರಗೌಡ- ಇವರು ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳೆನಿಸಿದ್ದರು. ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ, ತೀರ್ಮಾನ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಣ್ಣು ಕೀಳಿಸುವುದು, ಸರ್ವಾಸ್ವಾಪಾಹಾರ, ಮರಣದಂಡನೆ, ಜುಲ್ಮಾನೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ರೂರಶಿಕ್ಷೆಗಳು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದುವು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರಕ್ಷಕ (ಪೊಲೀಸ್) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು. ಸೈನಿಕರೂ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ರಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿಪಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಶಿಸ್ತುಗಳ ಪಾಲನೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಳೆಯಗಾರರೂ ಅವರ ಪರಿವಾರದವರೂ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ಕಾಲದ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ರಾಜರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಡೆಯರ ಬಿರುದುಗಳೂ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ, ದೊಡ್ಡದೇವರಾಜ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜರ ಕಾಲದ ಕೃತಿಗಳೂ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜರು ಜಾತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವರಿಗೆ ಕಠಿಣಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದು ಜೈನಮತ ಕ್ಷೀಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ವೈಷ್ಣವ, ಶೈವ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಮತಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದುವು. ರಾಜಾಶ್ರಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮನಾಗಿದ್ದು ಸರ್ವಧರ್ಮಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಳೇ ಆಡಳಿತದ ಗುರಿಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜರ ನೀತಿ ಎಷ್ಟೇ ಉದಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೆಳವರ್ಗದ-ಅದರಲ್ಲೂ ಅಸ್ಪøಶ್ಯರ-ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಶೋಚನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಹೆಚ್ಚಿನವರಾಗಿದ್ದರೂ ಊರ ಹೊರಗಡೆ ಕೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಮೇಣ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿದುವಲ್ಲದೆ, ಪರಂಪರಾಗತ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊಸವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂದೋಲನ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಬಲರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಪಂಥ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಮತ್ತು ಜೈನ ಚಳವಳಿಗಳಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರಭಾವ ಕ್ಷೀಣಮುಖವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಜೀವನವನ್ನೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಹಬ್ಬಿದ ಅನಂತರವೇ ಈ ಸಮಾಜವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವಾರು ವರ್ಗಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದುವು. ಇವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಹಲವಾರು ಎಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿದ್ದುದೇನೋ ನಿಜ. ಸಂಚಿಯ ಹೊನ್ನಮ್ಮ, ಕಿತ್ತೂರ ಚನ್ನಮ್ಮ, ವೀರಮ್ಮಾಜಿ, ರಾಣೀ ಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮಣ್ಣಿ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತಿಗಳೂ ಆಡಳಿತ ಪಟುಗಳೂ ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶರಣರಾದ ಈ ಜನರಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಶುಲ್ಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಬಲವಾದುವು. ವೃದ್ಧರು ಬಾಲಿಕೆಯರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುವುದೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ವಿವಾಹವಿಚ್ಛೇದ, ವಿಧವಾವಿವಾಹ ಮುಂತಾದವು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಧವೆಯರು ಕೇಶಮುಂಡನ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಏಕಪತ್ನೀತ್ವ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಬಹುಪತ್ನೀತ್ವ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವ್ಯಭಿಚಾರ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಗಣಿಕ ಜೀವನ ತಿರಸ್ಕøತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಸಂಗೀತನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಪಡೆದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಿದ್ದುವಲ್ಲದೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇದ್ದುವು.
ಆ ಕಾಲದ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಜೀವನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಪೇಟೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯವರ್ಣೀಯರೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳವರಿಗೆ ಕೆಲಬಾರಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ಜನನಿಬಿಡವಾದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲೋಲವಿದ್ದರೆ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜೀವನ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತಿತರ ಕಸಬುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಜನ ಧರ್ಮಭೀರುಗಳಾಗಿಯೂ ಜಾತಿವೈಷಮ್ಯರಹಿತರಾಗಿಯೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಪಾರಂಗತರಾದ, ನೈಷ್ಠಿಕ ಕರ್ಮಾನುಯಾಯಿಗಳಾದ ಪಂಡಿತರ ಬಗೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವರ್ಣನೆಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇವು ಜನರ ಸದಾಚಾರ ಜೀವನದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜರೂ ರಾಜವರ್ಗದವರೂ ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತ ಮೋದದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಪರಿವಾರದಿಂದೊಡಗೂಡಿದ್ದರು. ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಸಂಗೀತ ಮೊದಲಾದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರೂ ಅಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ರಾಜ ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಸಕಳೆಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ದಸರಾಮಹೋತ್ಸವ ಕ್ರಮೇಣ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಒಡೆಯರ ನಿತ್ಯದೋಲಗವೇ ವೈಭವಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹಲವರು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಜನರ ಆಹಾರ ಪಾನೀಯಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿಯೂ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಕಿ, ರಾಗಿ, ಜೋಳ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಕೋಳಿ, ಕುರಿ, ಆಡು ಮತ್ತು ಹಂದಿಗಳ ಮಾಂಸ ಸೇವಿಸುವವರೂ ಇದ್ದರು. ಬಡವರು ರಾಗಿಯನ್ನೂ ಧನಿಕರು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋದಿಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತರಕಾರಿ ಹಣ್ಣುಹೂಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಂಗರಸನ ಸೂಪಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಗೋವಿಂದ ವೈದ್ಯನ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಭೋಜನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳು ಅಧಿಕತರವಾಗಿ ನಿಷಿದ್ಧವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಕೆಳವರ್ಗದವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ, ಹುಲಿ ಚಿರತೆಗಳೇ ಮುಂತಾದ ದುಷ್ಟಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಳಗ, ಬೇಟೆ ಮುಂತಾದವು ರಾಜರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ವಿಹಾರಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಚದುರಂಗ ಮತ್ತು ಪಗಡೆಯಾಟಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಜೂಜು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ವನವಿಹಾರ, ಜಲಕ್ರೀಡೆ, ಉಯ್ಯಾಲೆ- ಇವು ಶ್ರೀಮಂತ ತರುಣಿಯರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿದ್ದುವೆಂದು ಗೋವಿಂದ ವೈದ್ಯ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೃತ್ಯ, ಕೋಲಾಟ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಳು ಸರ್ವಜನರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುವು. ಡೊಂಬರೂ ಗಾರುಡಿಗರೂ ಹಾವಾಡಿಗರೂ ಜನರಿಗೆ ವಿನೋದವನ್ನೊಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಂತ್ರಮಾಟಗಳು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದುವು.
ವಿಜಯನಗರೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ವೈಷ್ಣವಪಂಥದ ಹರಿದಾಸರು ರಾಯಚೂರು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ತತ್ತ್ವಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ವಿಜಯದಾಸರು, ಗೋಪಾಲದಾಸರು, ಪ್ರಸನ್ನವೆಂಕಟದಾಸರು, ಪ್ರಾಣೇಶದಾಸರು ಮತ್ತು ಮೋಹನದಾಸರು. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾಸಸಾಹಿತಿ ಪುರಂದರರ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ನೀತಿ ತತ್ತ್ವ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ, ದೇವರನಾಮಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾದ, ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಧ್ವತತ್ತ್ವ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದ, ಜಗನ್ನಾಥದಾಸ ಕೃತವಾದ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರೌಢವೂ ಕಠಿಣವೂ ಆದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಬೋಧೆಯನ್ನು ಸರಳ ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ ಹರಿದಾಸರದು. ಬಾಹ್ಯಾಡಂಬರದ ಮತಾಚಾರಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ಜೀವನ ರೀತಿಗಳನ್ನು ಇವರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಕರ್ಣಾಟಕದ ಹರಿದಾಸರ ನುಡಿಮುತ್ತುಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಉಪನಿಷತ್ ತತ್ತ್ವಗಳಂತೆಯೇ ಇವೆ ಎಂದು ಫಾದರ್ ಹೆರಾಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ವೇದೋಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾರಪೂರ್ಣವಾದ ಅವರ ಬೋಧೆಗಳು ಮಾನವನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ ಪರಮಾರ್ಥದೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಉಡುಪಿಯ ಅಷ್ಟಮಠಗಳೂ ಇತರ ದ್ವೈತಮಠಗಳೂ ಧರ್ಮಪ್ರಸಾರಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಪಾಠಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತ ಧರ್ಮಪೀಠಗಳ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿವೆ. ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ನೆಲೆಯಾದ ಶೃಂಗೇರಿ ಪೀಠದ ಕೆಲವು ಆಚಾರ್ಯರು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಘನಪಾಂಡಿತ್ಯದಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಉಪಪೀಠಗಳಾದ ಶಿವಗಂಗೆ, ಆವಣಿ ಮತ್ತು ಕೂಡ್ಲಿ ಮಠಗಳು ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಕರ್ಣಾಟಕವೂ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ತಮಿಳುದೇಶದ ಶ್ರೀರಂಗಂ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರದ ಅಹೋಬಿಲಗಳಂತೆ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಮೇಲುಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಪರಕಾಲ ಮಠಗಳು ರಾಮಾನುಜರ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು ಜನರ ಧರ್ಮಭಾವನೆಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಪತನಾನಂತರ ಹರಿದು ಹಂಚಿ ಹೋಗಿದ್ದ ವೀರಶೈವ ಮತ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಳದಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡುವು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚಾರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದುವು. ಕೆಳದಿಯ ರಾಜರ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದ ಈ ಧರ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೂ ತನ್ನ ಮುದ್ರೆಯನ್ನೊತ್ತಿತ್ತು. ಮೈಸೂರರಸರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಈ ಧರ್ಮದ ಪಕ್ಷಪಾತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರಂತೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರರಸರನ್ನು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮದ ಪೋಷಕರೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಸುಮಾರು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲೂ ಅನಂತರ ಗದ್ಯರೂಪದಲ್ಲೂ ಇವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೆಳೆದು ಜನತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಅಲ್ಲಮ, ಬಸವಣ್ಣ ಮುಂತಾದವರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ವೀರಶೈವ ಮಠಗಳಿಂದಲೂ ತತ್ತ್ವe್ಞÁನಿಗಳಿಂದಲೂ ಈ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ, ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಮುಂತಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಬಸವೇಶ್ವರರ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅನೇಕ ಮಠಗಳು ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತ ಜನತೆಯ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಜೈನಧರ್ಮ ರಾಜಾಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷೀಣಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಿಜಯನಗರೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತರು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅನಂತರವೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಚಾವುಂಡರಾಯನ ವಂಶಜನೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ತಿಮ್ಮರಾಜ 1604ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ವೇಣೂರಿನಲ್ಲಿ ಗೊಮ್ಮಟ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಹಾಸನಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಭಾರತಾದ್ಯಂತದ ಜೈನರಿಗೆ ಪರಮೋನ್ನತ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳ. ಈಗಲೂ 12 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಜೈನಮಠ ಆ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಈ ಧರ್ಮದ ದೀರ್ಘಪರಂಪರೆಯ ಚಿತ್ರ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದಲೂ ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಜೈನಧರ್ಮ ಸಮಾಜ, ಮಹಾವೀರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಜೈನಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರ ಪರಿಷತ್ ಮತ್ತು ಅಣುವ್ರತ ಸಮಿತಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳುವ ಸೂಚನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಅತ್ಯಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಪ್ರಭಾವಹೀನವಾಗಿದ್ದರೂ ಮಹಾಬೋಧಿಸಂಸ್ಥೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ಕರ್ಣಾಟಕ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇಸ್ಲಾಂ ಮತವೂ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದೇಚೆಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತಮತವೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದರೂ 1347ರಲ್ಲಿ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಉಳ್ಳ ಬಹುಮನೀ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಗಣನೀಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸು.200 ವರ್ಷ ಬಾಳಿದ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸುಲ್ತಾನರು ಪರ್ಷಿಯ ಮತ್ತು ತುರ್ಕಿ ದೇಶಗಳ ಜನರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಆಫ್ರಿಕದ ಸಿದ್ದಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರವಾದ ದಖನೀ ಇವರ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್‍ಷಾಹಿ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಕುತುಬ್‍ಷಾಹಿ ಮನೆತನಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಖುಷ್ನುದ್, ರುಸ್ತುಮಿನುಸ್ಸಾತಿ, ಮೀರಾನ್ ಹಾಕ್ಷಿಮಿ, ವಝಿ, ಗವ್ವಾಸಿ ಮುಂತಾದ ಲೇಖಕರು ದಖನಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. 1686ರಲ್ಲಿ ಔರಂಗeóÉೀಬನ ನೀತಿಯಿಂದ ಈ ರಾಜ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ನಿeóÁಂ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಅನಂತರ ಉರ್ದುವಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ದೊರೆತು ಅದು ಸಾಹಿತ್ಯಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಮೇಲೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪ್ರಭಾವ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬಿದ್ದುದು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಹೈದರ್ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಆಡಳಿತವರ್ಗದವರ ಕೃಪೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದ ನಿದರ್ಶನಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿವೆ. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲತ್ಕಾರ ಮತಾಂತರವೂ ನಡೆದದ್ದುಂಟು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಮೇಲೆ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಇವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರು ಹಿಂದು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಭಾಷೆ, ಜನಜೀವನ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲೆ- ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮೀ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಆಡಳಿತ, ಉಡಿಗೆ ತೊಡಿಗೆ, ವ್ಯವಹಾರ, ಊಟ ತಿಂಡಿ ಮುಂತಾದವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮೂಲದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಜಾಗಿರ್, ಕಾನೂನು, ಅರ್ಜಿ, ಮಹಜರ್, ರುಮಾಲು, ಇಜಾರ, ಪಲಾವ್, ಬಿರಿಯಾನಿ, ಹಲ್ವ, ಬರ್ಫಿ- ಇವು ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ಣಾಟಕವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಬಿದರೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉರ್ದುವಿನ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನತೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತರಿಗೆ, ಅವರ ದರ್ಗಾ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಿಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರುವುದು ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಬಿಜಾಪುರ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತೀಕಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ (ನೋಡಿ- ಕರ್ಣಾಟಕದ-ವಾಸ್ತು-ಶಿಲ್ಪ). ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಇವರು ಕರ್ಣಾಟಕಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಮಹಮ್ಮದ್ ಖಲೀಲನ ನೌರಸ್ ನಾಮಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಅರಮನೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳು. ಶ್ರೀಗಂಧ ಮತ್ತು ಬೀಟೆ ಮರದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ದಂತದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹುದುಗಿಸಿ ಅಲಂಕರಿಸುವ ಕೆತ್ತಿಕೂಡಣೆ (ಇನ್-ಲೇ) ಕಲೆ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ. ಈಗಲೂ ಇದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಲೋಹದ ತಗಡಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಹದ ಕಂಬಿಗಳನ್ನು ಹೊದ್ದಿಸಿ ಅಲಂಕರಿಸುವ ಡಮಾಸ್ಕನಿಂಗ್ ಕಲೆ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ. ಈಗಲೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬಿದ್ರಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು (ಬಿದ್ರಿವೇರ್) ಬಿದರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಅರೇಬಿಯ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಗಳಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಣಾಟಕಕ್ಕೆ ತಂದ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಬಾಬಾಬಡನ್ ತಂದ ಕಾಫಿ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಇದು ಈಗ ಕರ್ಣಾಟಕದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕೆಯ ಆದಿಯಲ್ಲೇ ಬಂದಿತ್ತಾದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆದುದು ಮತ್ತು ಕರ್ಣಾಟಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುದು 14ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ. ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಪಂಥದವರು ತಮ್ಮ ಸುವಾರ್ತೆಗಳನ್ನು 1335ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಳಿಯ ಆನೆಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ 1400ರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮಾಧಿಶಿಲೆಯೊಂದು ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಮೂಲಕ ಈ ಧರ್ಮ ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಕೆಳದಿಯ ಶಿವಪ್ಪನಾಯಕನ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 30,000 ಕ್ರೈಸ್ತರಿದ್ದುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 16-17ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನ ವರ್ತಕರೊಂದಿಗೆ ಈ ಧರ್ಮ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕರ್ಣಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಗಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಮೊದಲು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಅನಂತರ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹರಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಅನಂತರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಯಿತು. ಶಾಲೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮುಂತಾದವನ್ನು ತೆರೆದು ಜನಸೇವಾ ನಿರತರಾಗಿ ಇವರು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಮತಾಂತರಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂತರೂ ಪಾದ್ರಿಗಳೂ ನಿಸ್ಪøಹಸೇವೆಯಿಂದಲೂ ಕರುಣಾಪೂರಿತ ನಡೆವಳಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಜನರ ಪ್ರೀತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಾಶ್ರಯ, ಮಿಷನರಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ನೀತಿಗಳಿಂದಲೂ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಯಿತು. ಜನಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಇದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಸಂಸ್ಕøತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಜಯನಗರೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳದಿ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ರಾಜ ಮನೆತನಗಳೂ ಕರ್ಣಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಠಗಳೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದುವು. ಈ ಕಾಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಆಯಾ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು. ಶುದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳು ವಿರಳ. ಮತಗುರುಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಈ ಕಾಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆಗಳು.
18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಸಂಸ್ಕøತ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಾರ್ಯಗಳು ಜರುಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕøತ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಕೃತಿಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದವಾಗಿವೆ; ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕøತ ಮೂಲವನ್ನನುಸರಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳು ಬಂದಿವೆ.
ಉತ್ತರ ಕರ್ಣಾಟಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ರಚಿತವಾದುವು. ಧಾರವಾಡದ ದಂಡವತಿ ಮಹಾದೇವಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಉಪ್ಪಿನ ಬೆಟಿಗೇರಿ ನಾಗೇಶಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಮಳಗಿ ವೇದವ್ಯಾಸಾಚಾರ್ಯ, ವೈದ್ಯನಾಥಶಾಸ್ತ್ರಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಂಗಾಚಾರ್ಯ, ಗೋಕರ್ಣದ ದೇವರಾತ ಮಹರ್ಷಿ, ಶಿರಸಿಯ ಕಪಾಲೀಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಪಾಂಘ್ರಿ ತಾತಾಚಾರ್ಯ, ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ಭಗವಂತರಾಯರು ಮೊದಲಾದವರು ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆ ಬಹುವಾಗಿ ದ್ವೈತ ಮತ್ತು ಜೈನಧರ್ಮಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಮೂಡಬಿದರಿಗಳು ಈ ಮತಗಳ ಕೇಂದ್ರಗಳು.
ಈ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾ ನಂತರ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ತಪ್ಪಿತು. ಹಲಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ರಾಜರೂ ಅನಂತರ ಮೈಸೂರರಸರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ ಅನಂತರದ ಅರಸರೂ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಪೋಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದೇನೋ ನಿಜ. ಆದರೂ ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೇಖಕರ ಕಾಣಿಕೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೀರಶೈವ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಜೈನರಲ್ಲಿ ಸಾಂಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿತ್ತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೀರಶೈವರಿಂದಲೂ ಸಾಂಗತ್ಯದ ಕೃತಿ ರಚನೆ ನಡೆದಿತ್ತು.
17ನೆಯ ಶತಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟ. 1672ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜರು ಸ್ವತಃ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಗಳ ಪೋಷಕ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಗೀತಗೋಪಾಲ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಬಿನ್ನಪ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಅವರ ಆಶ್ರಿತ ತಿರುಮಲಾರ್ಯ ರಚಿಸಿರಬಹುದೆಂಬ ಊಹೆ ಇದೆ. ತಿರುಮಲಾರ್ಯ (1646-1706) ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ವಂಶಾವಳಿ ಎಂಬೆರಡು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಅಪ್ರತಿಮವೀರ ಚರಿತವೆಂಬ ಅಲಂಕಾರಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಒಡೆಯರ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಂತ್ರಿ ಚಿಕುಪಾಧ್ಯಾಯ ಸುಮಾರು 30 ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಗದ್ಯ, ಸಾಂಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂಪೂರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರಸರ ವಂಶಾವಳಿ ವಿಜಯಗಳನ್ನೂ ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣ, ದಿವ್ಯಸೂರಿಚರಿತೆ, ಅರ್ಥಪಂಚಕ, ತಿರುವಾಯ್ಮೊ__ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳ ಮಾಹಾತ್ಮಗಳು ಈತನ ರಚನೆಗಳು.
ತಿರುಮಲಾರ್ಯನ ಸೋದರನಾದ ಸಿಂಗರಾರ್ಯ (1680) ಮಿತ್ರವಿಂದಾ ಗೋವಿಂದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರ್ಷನ ಸಂಸ್ಕøತನಾಟಕ ರತ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೊನ್ನಮ್ಮನ ಹದಿಬದೆಯ ಧರ್ಮ (1680) ಶೃಂಗಾರಮ್ಮನ ಪದ್ಮಿನೀಕಲ್ಯಾಣ (1685) ಮತ್ತು ಹೆಳವಕಟ್ಟೆ ಗಿರಿಯಮ್ಮನ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆ, ಉದ್ದಾಳಿಕನ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸೀತಾಕಲ್ಯಾಣ (1750) ಈ ಕಾಲದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು.
ಇದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞಕವಿ ತನ್ನ ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ.
ಅನಂತರ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ, ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುನಃ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಈ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಸಂಸ್ಕøತ ಗ್ರಂಥಗಳ ಭಾಷಾಂತರದಿಂದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಯಿತು. ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಅನುವಾದಗಳು, ಬಸವಪ್ಪಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಶಾಕುಂತಲ- ಇವು ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳು. ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪರ್ವಕಾಲ. ದೇವಚಂದ್ರನ ರಾಜಾವಳೀ ಕಥೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿ. ಆತನ ಇನ್ನೊಂದು ಕೃತಿ ರಾಮಕಥಾವತಾರ ಚಂಪೂ. ಕೆಂಪುನಾರಾಯಣನ (1823) ಮುದ್ರಾಮಂಜೂಷವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಕೃತಿ.
ನಂದಳಿಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಪ್ಪನ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಮುದ್ದಣ. ಅದ್ಭುತ ರಾಮಾಯಣ, ರಾಮಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ರಾಮಾಶ್ವಮೇಧಗಳು ಈತನ ಕೃತಿಗಳು.
ರೆವರೆಂಡ್ ಕಿಟ್ಟೆಲ್, ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್, ಇ.ಪಿ.ರೈಸ್, ಕಾಲ್ಡ್‍ವೆಲ್- ಇವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇವರು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವರು ಎಸ್.ಜಿ.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಮತ್ತು ರಾಮಾನುಜಯ್ಯಂಗಾರ್. ಆರ್.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರ ಕರ್ಣಾಟಕ ಕವಿಚರಿತೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಗ್ರಂಥ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಾರಣವಾದುವು.
ಈ ರೀತಿ ಕರ್ಣಾಟಕದ 2,000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ದೀರ್ಘವಾದ ಇತಿಹಾಸ ಮಹತ್ತ್ವ ಪೂರ್ಣವೂ ವೈಭವೋಪೇತವೂ ಆಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಗೆ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಅದರ ಪಕ್ಷಿನೋಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.
(ಬಿ.ಕೆ.ಜಿ.)
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ (ನಟ)
ಕೃಷ್ಣ (ಜನನ 8 ಜುಲೈ 1977) ಅವರ ನಟನಾರಂಗದಲ್ಲಿನ ಹೆಸರು ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ, ಅವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನಟ. ಅವರು 2003 ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವ ಮೊದಲು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.
ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರ ಇಂತಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ (2008)ಚಿತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ನಂತರ, ಅವರು ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮುಂಗಾರು (2010), ಸವಾರಿ (2009), ಹುಡುಗರು (2011) ಮತ್ತು ಸಂಜು ವೆಡ್ಸ್ ಗೀತಾ (2011). ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.
ಕುಟುಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕಿಟ್ಟಿ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಮಗು. ಅವರು ಟಿವಿ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಭಾವನಾ ಬೆಳೆಗೆರೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ನಿರೂಪಕ ರವಿ ಬೆಳಗೆರೆ ಅವರ ಅಳಿಯ.
ವೃತ್ತಿ
ಮಲೆನಾಡಿನ ಚಿತ್ರಗಳು, ದೊಡ್ಡಮನೆ, ಕಂದನ ಕಾವ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಂಗ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾಡು, ಕಪ್ಪೆ ಭಾವಿ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಕ್ಕ, ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮಲ್ಲೊಬ್ಬ, ಸಂಜೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.
ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಈಟೀವಿ, ಉದಯ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು - ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು, ಚಂದ್ರಿಕಾ, ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ, ಆನಂದ ಸಾಗರ, ಮನೆ ಮನೆ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ.
ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
ಕಿಟ್ಟಿ ಅವರು 2003 ರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಂದ್ರ ಚಕೋರಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅವರು ಗೌಡ್ರು, ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ, ಆದಿ, ಅಯ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಸೇನೆ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು,
ಅವರು ಗಿರಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇಂತಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ನೀಡಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಒಲವೇ ಜೀವನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಜನುಮದ ಗೆಳತಿ, ಮತ್ತೆ ಮುಂಗಾರು, ಸವಾರಿ, ಮಳೆ ಬರಲಿ ಮಂಜು ಇರಲಿ, ಸ್ವಯಂವರ, ಸಂಜು ವೆಡ್ಸ್ ಗೀತಾ ಮತ್ತು ಹುಡುಗರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು , ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಜು ವೆಡ್ಸ್ ಗೀತಾ ಮತ್ತು ಹುಡುಗರು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡವು. ಸವಾರಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.
ಕಿಟ್ಟಿ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಫೀವರ್ 104 ಎಫ್‌ಎಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ರೇಡಿಯೊ ರಾಮಾಯಣ ಎಂಬ ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
2014 ರಲ್ಲಿ, ಕಿಟ್ಟಿ ಬಹುಪರಾಕ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ "ಸಿಂಪಲ್ ಪ್ರೀತಿಗೆ" ಹಾಡನ್ನು ಸಹ ಹಾಡಿದರು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಕೋಗಿಲೆಕೀಚುಗ
ಕೋಗಿಲೆಕೀಚುಗ ( ಕೊರಾಸಿನಾ ಮಾಸಿ ), ಲಾರ್ಜ್‌ ಕುಕೂಶ್ರೈಕ್ ಹಕ್ಕಿ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೋಗಿಲೆಕೀಚುಗದ ಜಾತಿಯೆಂದು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಿದ  ವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ ಧೃಡೀಕರಿಸಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪಗಳಿದ್ದು,  ತಕ್ಕಂತೆ ವರ್ಗೀಕರಣವೂ ಪಲ್ಲಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಹಲವೆಡೆ   ಇಂಡಿಯನ್ ಕುಕೂಶ್ರೈಕ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ (ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ  C. m. macei ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ  C. m. layardi ರೂಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ‌). ಮೂಲ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಈ ಹಕ್ಕಿಯ  ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು  ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. left|thumb|ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಲದಲ್ಲಿನ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಟ್ಟಿ ಇದ್ದು, ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತೆಳುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಂಡಿನ ಕಂಠ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಭಾಗ ಬೂದು ಬಣ್ಣವಿದ್ದು, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾರ್ಶ್ವ ದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗೀರುಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀರುಗಳು ಕಂಠದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಕೆಳ ಹೊಟ್ಟೆಯವರೆಗೆ ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೀಟಾಹಾರಿಗಳು ಆದರೆ ಆಲ ಅರಳಿ ಅತ್ತಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಮರಗಳ ಹಸುರು ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕ್ಲೂ-ಈಪ್ ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹಾರಾಟದ ನಂತರ ಕುಳಿತಾಗ ಮುಚ್ಚಿದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು, ಒಂದರ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತವೆ.
ವ್ಯವಸ್ಥಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ
ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ  caledonica ಮಹತ್ವಜಾತಿಯ  Coracina  novaehollandiae ಉಪಜಾತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.
ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ
ಮಾರ್ಚ್ - ನವೆಂಬರ್ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಯ. ಗೂಡು ಬಟ್ಟಲಿನಂತಿದ್ದು, ನೆಲದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮತಲವಾದ ರೆಂಬೆಯ ಕವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಗೂಡಿಗೆ ಸಣ್ಣಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ, ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಜೇಡರಬಲೆಯಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕೆಡೆ ಮೂರು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಮರಿಮಾಡುತ್ತವೆ.
References
<references group="" responsive="1">
ಶ್ರೀಶ ಬೆಳಕವಾಡಿ
ಶ್ರೀಶ ಬೆಳಕವಾಡಿ ಅವರು ಮೂಲತಃ ಬೆಂಗಳೂರಿನವರಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಶ ಅವರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ವೆಬ್ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಲೈವ್ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು) ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಶ ಹಲವಾರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ) ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಡೈಲಿ ಡಜನ್ ಗೌರವವೂ ಸೇರಿದೆ. ಶ್ರೀಶ ವಿವಿಧ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬರ್ಡಿಂಗ್, ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೋಫೋಟೋಗ್ರಫಿ, ಕ್ಯಾಂಡಿಡ್, ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಚರ್, ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾದ ಟಿ.ಎನ್.ಎ.ಪುರುಮಾಲ್ ಮತ್ತು ಆನಂದ್ ಸರನ್ ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಬೆಂಗಳೂರು ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವೇದಿಕೆಗಳು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವಲ್ಲದೆ, ಶ್ರೀಶಾ ಅತ್ಯಾಸಕ್ತಿಯ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ; ಅವರು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮೆಟಾಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಕುರಿತು ಶೂನ್ಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಶ ಅವರ ಕಿರುಚಿತ್ರ ಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪಾನ್ ಅನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಮಿಲೇನಿಯಮ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೂಪರ್ 8 ಎಂಎಂ ಫಿಲ್ಮ್ ಮೇಕಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಫಿ
ಶ್ರೀಶ ಬೆಳಕವಾಡಿ ಅವರು ಪರಿಣತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಬರಹಗಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಉತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೂಡ. ಆವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ "ಮೋಜೊ . ಪೂರ್ವಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಜೊವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮೋಜೊ ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊಜೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಭಾಗವು ಪರಿಭ್ರಮಿತ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಬಿ ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್ ಅವರು ಮೊಜೊಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸ್ಕೋರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್‌ಡಿ ಅರವಿಂದ್ ಅವರು ಮೊಜೊಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು
ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್
ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶ್ವದ ಅತೀದೊಡ್ಡ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದ್ದು,  ಅನಲಾಗ್ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೋಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್, ಎಫ್ಎಮ್ ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಡಬ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗಳ ಮುಖಾಂತರ ವಿಶ್ವದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 32 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ (ಬಿಬಿಸಿ ಚಾರ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಷಯಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಆದೇಶಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ), ಲಾಭ-ರಹಿತ, ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು-ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಾ ಸೇವೆಯು ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. 2009 ರ ಜೂನ್ 2009 ರಂದು ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 188 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕಚೇರಿಯ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. 2014 ರಿಂದ, ಇದಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುವ ಕಡ್ಡಾಯ ಬಿಬಿಸಿ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕದಿಂದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು.
ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಎನ್ನುವುದು ರೇಡಿಯೋ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಆಶ್ರಯದಾತವಾಗಿದೆ. ಪೀಟರ್ ಹೋರ್ರೋಕ್ಸ್ ಅವರು ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಬಿಬಿಸಿ ಎಂಪೈರ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ 1932 ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್  ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪ್ರಸರಣವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಿಗರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಿತು ಅಥವಾ ಜಾರ್ಜ್ ವಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ರಾಯಲ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಮಂಜು, ಮರುಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು."
ಎಂಪೈರ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾದ, ಸರ್ ಜಾನ್ ರೀತ್ (ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ರೀತ್) ಅವರು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು: " ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ: ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳವರೆಗೆ ನಾವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸರಳವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಅತೀ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಅತೀ ಉತ್ತಮವಾಗಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ." ಈ ಭಾಷಣವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಐದು ಬಾರಿ ಓದಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು.
1938 ರ ಜನವರಿ 3 ರಂದು, ಪ್ರಥಮ ವಿದೇಶೀ ಭಾಷಾ ಸೇವೆಯಾದ ಅರೇಬಿಕ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ಜರ್ಮನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು 1942 ರ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1939 ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಪೈರ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಅನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ ಓವರ್‌ಸೀಸ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1941 ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಬಿಬಿಸಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸರ್ವೀಸ್  ಅನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ದೇಶೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಹಾಯ ಧನ (ವಿದೇಶೀ ಕಚೇರಿ ಆಯವ್ಯಯ) ದಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿರುವ ಈ ಪ್ರಸರಣ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಿಬಿಸಿಯ ಬಾಹ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವಿಷಯಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ವೈರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಸುದ್ದಿಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈರ್ಸ್ಟನ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಬಗ್ಗೆ  ಹಲವು ಸುದ್ದಿ ಬುಲೆಟಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾರ್ಜ್ ಓರ್ವೆಲ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು.
1938 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ 1999 ರಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾದ ಜರ್ಮನ್ ಸೇವೆಯು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.
1940 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 8 ರಂದು ಭೂಗತ ಸ್ಫೋಟವು ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಮೂಲ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಹೌಸ್ಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬುಷ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗಿದ್ದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಆಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಆನಂತರ 1958 ರಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಬಾಹ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವು. ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಭಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2012 ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್, ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಬಿಸಿ ಲಂಡನ್ ಒಂದೇ ಸುದ್ದಿಕೊಠಡಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಮರಳಲಿದೆ.
1965 ರ ಮೇ 1 ರಂದು "ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್" ಹೆಸರು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
1985 ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಸಾರದಿಂದ ದೂರವುಳಿಯಿತು. ಕೆಲಸಗಾರರು ಸಿನ್ ಫೀನ್ನ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿನ್ನೆಸ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1988 ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.
ಗುರಿ
ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅತೀ ಗೌರವಯುತ ಧ್ವನಿಯಾಗುವುದು, ಈ ಮೂಲಕ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಬಿಬಿಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತರುವುದು" ಸೇರಿದೆ. ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು 2008/9 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಮೇಲೆ £ 241 ಬಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ.
ಬಿಬಿಸಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರೌನ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಿಬಿಸಿ ಮೇಲೆ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ "ಸಮತೋಲನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ" ವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಶೀತಲ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಎನ್ನುವುದು ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿತ್ತು. ಉಕ್ಕಿನ ಪರದೆಯು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 2007 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕಚೇರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಬಿಸಿ ರಷ್ಯನ್ ಸೇವೆಯ ಬೋಲ್ಶೋ ರೇಡಿಯೋದೊಂದಿಗಿನ ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯು "ರಷ್ಯನ್ ದೇಶದ ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇದು ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಈಡು ಮಾಡಿತು" ಎಂದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿದೇಶೀ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿಯು ತಿಳಿಸಿತು.
ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಬಿಬಿಸಿ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಂಗ ಘಟಕವು ಜನರು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಾಗಿಟ್ಟಿದೆ.
ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಸುದ್ದಿಗಳು, ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಮನರಂಜನೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. 1990 ರ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಸುದ್ದಿ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು.
1945 ರ ನಂತರ
ಮಾಹಿತಿಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ 50 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಅಲೆಸ್ಟರ್ ಕೂಕ್ ಅವರ ಲೆಟರ್ ಫ್ರೋಮ್ ಅಮೇರಿಕ ಆಗಿತ್ತು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಕಾದಂಬರಿ, ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯ ಓದುವುದನ್ನು ಆಫ್ ದಿ ಶೆಲ್ಫ್  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅತೀ ದೀರ್ಘಕಾಲಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಔಟ್‌ಲುಕ್ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಮನುಷ್ಯರ ಆಸಕ್ತಿಕರವಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ 1996 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜಾನ್ ಟಿಡ್‌ಮಾರ್ಷ್ ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಓಬಿಇ ಅನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಉಪಗ್ರಹ ಸಂವಹನದ ಮೊದಲು ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರಸಾರಗಳ ಕೊಂಡಿಗಳು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಬಿಬಿಸಿಯು ಗ್ರಹಿಸುವ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ಸಾಹಪೂರ್ಣ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಕೇಳುಗರನ್ನು ("DX ಗಳು") ಬಹುವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರದಿಗಾರರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ನಿಯಮಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ "ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೇಡಿಯೋ ಕ್ಲಬ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಜಿ ಕಳ್ಳ-ರೇಡಿಯೋ ಡಿಜೆ ಆದ ಡೌಗ್ ಕ್ರಾಫರ್ಡ್ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವಾರವೊಂದಕ್ಕೆ 16 ಚೀಲಗಳಷ್ಟು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
1990 ರ ನಂತರ
1990 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿಯು ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಿರು ಸುದ್ದಿ ಸಾರಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಹ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಆದರೆ ಈ ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ. ಜನರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಿಬಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಸೇವೆಗೆ ಕಿವಿಗೊಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಬಹಳಷ್ಟು ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು ಎಂಬುದು ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಗದಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟುಡೇ, ನ್ಯೂಸ್ಅವರ್ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ರೀಫಿಂಗ್  ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ 2008 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ದಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್  ಸೇರಿದೆ. ದೈನಂದಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಲ್ತ್ ಚೆಕ್, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್, ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಹೆಚ್ಚು ನಿಗದಿತ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಪುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಯು ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಭಾನುವಾರಗಳಂದು, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಚರ್ಚಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ದಿ ಫೋರಮ್  ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಗದಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಒಂದು ಗಂಟೆಯನ್ನು World: Have Your Say ಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶ, ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳು, ಇಮೇಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಗ್ ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು
ಈ ಮುಂದಿನ ಕೇಳುಗರ ಅಂದಾಜು ಪಟ್ಟಿಗಳು ಬಿಬಿಸಿಯ ಪರವಾಗಿ 2004 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಕೈಗೊಂಡ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಪಡೆದುದಾಗಿದೆ: ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯು 66 ಬಿಲಿಯನ್ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ೧೮.೭ ದಶಲಕ್ಷ ಕೇಳುಗರು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಈ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ
ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್
ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್ ಅವರು ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ. ಇವರು ಕನ್ನಡ, ತೆಲಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಮಳಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತೆಲಗಿನಲ್ಲಿ 'ಗುಂಡೆ ಜಾರಿ ಗಲಂತೈಯಿಂದಿ' ಮತ್ತು 'ಮಳ್ಳಿ ಮಳ್ಳಿ ಇದಿ ರಾನಿ ರೋಜು' ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ ಫ಼ೀರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್
ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು
2007 ರಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಟಿವಿ ಸುದ್ದಿ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್, ಕ್ರೊವೇಷಿಯನ್, ಜೆಕ್, ಗ್ರೀಕ್, ಹಂಗರಿಯನ್, ಕಜಾಕ್, ಪೋಲಿಷ್, ಸ್ಲೋವೇಕ್, ಸ್ಲೊವೀನ್ ಮತ್ತು ಥಾಯಿ ಭಾಷೆಯ ರೇಡಿಯೋ ಸೇವೆಗಳು 2006 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನೊಳಗೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ 2005 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25 ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 2008 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 1 ರಂದು ರೊಮೇನಿಯನ್ ಪ್ರಸಾರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.
ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ : ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು
ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್
ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು
2011 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಬೇನಿಯಾ, ಮ್ಯಾಸೆಡೋನಿಯಾ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಸರ್ಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರೆಬಿಯನ್‌ಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ ಹೀಗೆ 5 ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿತು. ಮೂರು ಬಾಲ್ಕನ್ ದೇಶಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಯಥೇಚ್ಛವಾದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದು ಅನಗತ್ಯ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯಯದ ಸ್ಥೂಲ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈಗ ಮತ್ತು 2014 ರ ನಡುವೆ 16 ಶೇಕಡಾ ಬಜೆಟ್ ಕಡಿತದ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ 650 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಶೇಕಡಾ 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು). ಈ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ 360 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಬಿಬಿಸಿಯು 1000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಡಿತ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸರಣ
1980 ರಿಂದ, ಉಪಗ್ರಹ ಹಂಚಿಕೆಯು ಬಿಬಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುದ್ದಿ ಸಾರಾಂಶಗಳಲ್ಲದೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವಂತೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಪಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಉಚಿತ (ಬೇಸಿಕ್) ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆರ್ಕೈವ್‌ಗಳೆರಡೂ (ಇದೀಗ ಪೋಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) ಇಂಟರ್ನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಆಫ್ರಿಕಾ
ಪ್ರಸಾರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಯುಕೆ, ಸೈಪ್ರಸ್ (ಯುರೋಪ್ ನೋಡಿ), ಅಸೆನ್ಶನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಿಬಿಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಟೇಶನ್, ಮತ್ತು ಸೀಷೆಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಲೆಸೋಥೋ ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಟೇಶನ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಟೇಶನ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿವೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆಫ್ರಿಕ, ಫೋಕಸ್ ಆನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಹ್ಯಾವ್ ಯುವರ್ ಸೇ. 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಬಿಬಿಸಿಯು ಹಲವು ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಎಫ್ಎಮ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕಾಗಿನ ಬಿಬಿಸಿ ಸೇವೆಯು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳು
ಬಿಬಿಸಿಯು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸುದ್ದಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗೆಳಲ್ಲಿ ಕೆರೆಬಿಯನ್, ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದಿಂದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, ಆದರೆ ಬಿಬಿಸಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿ ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಿಬಿಸಿಯು ಫಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಫಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸ್ಗೆ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಪ್ರಸಾರದ ಹರಿವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.
ಏಷ್ಯಾ
ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ, ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೇಳುಗರು ಏಷ್ಯಾ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಸೈಪ್ರಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಾರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒಮನ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿನ ದೂರದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಿವೆ. 1997 ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಚೈನಾದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಟೇಶನ್ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಿಂದ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ಗೆ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಕೇಳುವಿಕೆಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. 6195, 9740, 15310/360 ಮತ್ತು 17790/760 kHz ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ತರಂಗಾಂತರಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಳುಗರು ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು, ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಪ್ರಸಾರವು ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸೇವೆಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅಪಘಾನಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಇರಾನಿಯನ್ ಕೇಳುಗರು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೇವೆಯು ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಪಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸೇವೆಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪುನಃ ಪ್ರಸಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಪ್ರದೇಶದ ಬಲಿ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರಸಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು RTHK ಮತ್ತು ಮೀಡಿಯಾಕಾರ್ಪ್ನೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, 12 ರಿಂದ ಬೆಳಗ್ಗಿನ 5 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಅನ್ನು DZRJ 810 AM ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು (ಜ್ಯಾಮಿಂಗ್)
ಇರಾನ್, ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಮೈನ್ಮಾರ್/ಬರ್ಮಾ ದೇಶಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಹಿಂದೆ ಬಿಬಿಸಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದವರು ಇನ್ನೂ ಸಹ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ನಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ 1970 ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಕೇಳುವಿಕೆಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯಾ ದೇಶಗಳು ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಕೇಳುವಿಕೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ರೂಢಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಕೇವಲ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮುಖಾಂತರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. 2007 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಂತೆ, ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಸರಣವು (ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ) ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೈಲೈಫ್ (ಚಾನಲ್ 791) ಮುಖಾಂತರ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.
ವಾರದಲ್ಲಿ 57,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳುಗರಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯ ಉಪಗ್ರಹ ಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ 2006 ರ ಜನವರಿ 13 ರ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಥಾಯಿ ಬಿಬಿಸಿ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.
ಯುರೋಪ್‌
ತರಂಗಾಂತರ 648 kHz (ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದು) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಯುರೋಪಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಸಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಓರ್ಫೋರ್ಡ್ ನೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ತರಂಗದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೀಟರ್ ಅನ್ನು ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣವು 2011 ರ ಮಾರ್ಚ್ 27 ರಂದು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳಲು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. . ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಚಾನೆಲ್ (1296 kHz) ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 2005 ರಲ್ಲಿ ಇದು DRM ಸ್ವರೂಪದ ಮೂಲಕ ನಿಯಮಿತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಗಡಿ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಮಾನದಂಡವಾಗುವುದಾಗಿ ವಿಟಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ.
1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್‌ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೆಕ್ (ಬಿಬಿಸಿ ಜೆಕ್ ವಿಭಾಗ), ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು (ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಲೋವಾಕ್ ವಿಭಾಗ), ಪೋಲಾಂಡ್ (ಬಿಬಿಸಿ ಪೋಲಿಷ್ ವಿಭಾಗ) (ಇಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ) ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ (ಬಿಬಿಸಿ ರಷ್ಯನ್ ಸರ್ವೀಸ್ದಲ್ಲಿ) ಬೃಹತ್ ಮಧ್ಯಮ ತರಂಗ ಮತ್ತು ಎಫ್ಎಮ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ ಖರೀದಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತು. ಶೀತಲ ಸಮರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಭದ್ರವಾದ ಕೇಳುಗರ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಬಹಳಷ್ಟು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೇಶೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿವೆ.
2008 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 10 ಬುಧವಾರದಂದು, ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಷ್ ವೆಲ್ಲೆ ಜತೆಗೂಡಿ ಜಂಟಿ ಡಿಆರ್ಎಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಇದು ಪ್ರತಿ ಸಹಯೋಗಿಯು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಮುಖ್ಯಭಾಗದ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಡಿಆರ್ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಇತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಟೇಶನ್ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ.
ಹಿಂದಿನ ಬಿಬಿಸಿ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೀಟರ್‌ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ರಾಂಪಿಶಾಮ್, ವೂಫೆರ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಲೆಟನ್ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಬಿಬಿಸಿ ಪೂರ್ವ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮರು ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಟೇಶನ್ ಸೈಪ್ರಸ್ನಲ್ಲಿದೆ.
ಪೆಸಿಫಿಕ್
ಸಿಂಗಾಪುರದಿಂದ (ಮೇಲುಗಡೆ ಏಷ್ಯಾ ನೋಡಿ) ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಮರು ಪ್ರಸಾರವು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ (ಎಬಿಸಿ) ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮರು ಪ್ರಸರಣವು 1990 ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡವು. ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೇವೆಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಏರ್(ಫಾಕ್ಸ್‌ಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟರ್ ನಿಂದ ಲಭ್ಯವಿದೆ) ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಎಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ರೇಡಿಯೋ, ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ರೇಡಿಯೋ, ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಹಲವು ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದ ನಸುಕಿನ ತನಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೇರ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಲವಿಷನ್ ಸೇವೆಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮರುಪ್ರಸಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಉಪಗ್ರಹ ಸೇವೆ ಆಪ್ಟಸ್ ಅರೋರಾ ದ ಮೂಲಕವೂ ಇದು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ (ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ).