cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಜಮಾಲ್ ಅಲ್-ದಿನ್ ಅಲ್-ಆಫ್ಘಾನಿ
ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ
೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯನ್ನು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮಾಜಿ ಖೈದಿ, ಮಿರ್ಜಾ ರೆಜಾ ಕೆರ್ಮಾನಿ (ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯ ಸೇವಕ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ) ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಶಾ, ನೇಸರ್ -ನ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದರು. ಅಲ್-ದಿನ್. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಲಂಡನ್‌ನ ಮಾಜಿ ಕಜರ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಿರ್ಜಾ ಮಲ್ಕಮ್ ಖಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಜಾರ್ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಲಂಡನ್ ಮೂಲದ ಅವರ ಪತ್ರಿಕೆ ಕ್ವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಕೆರ್ಮಾನಿ ನಂತರ ಇರಾನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು ಮತ್ತು ೧ ಮೇ ೧೮೯೬ ರಂದು ನಾಸರ್-ಅಲ್-ದಿನ್‌ನನ್ನು ಗನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದನು, ಷಾ ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿ ಒಮ್ಮೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಅದೇ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೯೭ ರಲ್ಲಿ ಕೆರ್ಮಾನಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇರಾನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯನ್ನು ಟರ್ಕಿಯಿಂದ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿ ಸ್ವತಃ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.
ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರ ಕಡೆಗೆ "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈರತ್ವದ ಬೆಸುಗೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ "ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂನ ಏಕತೆಗೆ ಮನವಿ", ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ. . ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ದುಹ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೋರಾಟವೆಂದರೆ ಪೂರ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಮೇಲೆ ಅದರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಅರಬೋಫಿಲ್ ವಿಲ್ಫ್ರಿಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾವೆನ್ ಬ್ಲಂಟ್, ಅವರನ್ನು ಉದಾರವಾದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲವು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಶುರಾ (ಸಮಾಲೋಚನೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವರ ವರ್ತನೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅನುಮಾನಿಸಿದರು. ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಬದಲಿಗೆ "ವಿದೇಶಿಗಳಿಗೆ ಸಡಿಲವಾದ ಅಥವಾ ಅಧೀನರಾಗಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ಉರುಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು" ಕಲ್ಪಿಸಿದರು.
ಬ್ಲಂಟ್, ಜೇನ್ ಡಿಗ್ಬಿ ಮತ್ತು ಸರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಬರ್ಟನ್, ಅಲ್ಜೀರಿಯನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಸೂಫಿ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಯಕ ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದಿರ್ ಅಲ್ ಜಝೈರಿ (೧೮೦೮-೧೮೮೩) ರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟರಾಗಿದ್ದರು. ೧೮೬೪ ರಲ್ಲಿ, ಲಾಡ್ಜ್ "ಹೆನ್ರಿ ೪" ಅವರಿಗೆ ಫ್ರೀಮ್ಯಾಸನ್ರಿಗೆ ಸೇರಲು ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು, ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ಈಜಿಪ್ಟ್ನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಪಿರಮಿಡ್ಗಳ ಲಾಡ್ಜ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಲಂಟ್ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬದಲಿಗೆ ಮೆಕ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೇಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಬ್ಲಂಟ್ ೧೮೮೧ ರಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದಿರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರು "ಕ್ಯಾಲಿಫೇಟ್" ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಅಫ್ಘಾನಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ದುಹ್ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಬಂದರು:
ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಹಿರಂಗ ಕಾನೂನು ವೈಚಾರಿಕತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಸ್ಲಿಮರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಈ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ದುಹ್ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದವು, ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂನ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ( ಮುಅಮಾಲತ್ ).
೧೮೮೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ಯಾನ್-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಏಕತೆಗಾಗಿ ಆಂದೋಲನ ಮಾಡುವ ಅಲ್-ರದ್ದ್ 'ಅಲಾ ಅಲ್-ದಹರಿಯಿ (ಭೌತಿಕವಾದಿಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ) ಎಂಬ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಿಂತನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ಆಗಿನ-ಇತ್ತೀಚಿನ ಆನ್ ದಿ ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ವಾದಿಸಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ವಾದಗಳು ವಿಕಸನವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದವು, ಅವರು ಡಾರ್ವಿನ್ನರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಓದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರು. ಅವರ ನಂತರದ ಕೃತಿ ಖಾತಿರತ್ ಜಮಾಲ್ ಅದ್-ದಿನ್ ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿ ("ದಿ ಮೆಮೋಯರ್ ಆಫ್ ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿ"), ಅವರು ವಿಕಾಸದ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತು ಅದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಬಿಯೋಜೆನೆಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಮಾನವ ಜಾತಿಗಳು ವಿಕಾಸದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು, ಮಾನವರಿಗೆ ಆತ್ಮಗಳಿವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.
ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿಯು ಆಳವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಯಾ ಮತ್ತು ಸುನ್ನಿ ನಡುವೆ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯು (ಎರಡರ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಐಕ್ಯತೆಗೆ ಅವನು ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ. ಗುಂಪುಗಳು). ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರು ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ ಅವರು "ಅಫ್ಘಾನ್" ಎಂದು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಶಿ'ಹಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದರು.
ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Asadabadi_square%2C_Tehran2.JPG/220px-Asadabadi_square%2C_Tehran2.JPG|thumb| ಇರಾನ್‌ನ [[ತೆಹ್ರಾನ್|ಟೆಹ್ರಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸದ್ ಅಬಾದಿ ಚೌಕ]] ಅಲ್-ಅಫ್ಘಾನಿ ೯ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೯೭ ರಂದು ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದವಡೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೪೪ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಫ್ಘಾನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಮೂಲಕ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೇಶಾವರದ ಕಿಸ್ಸಾ ಖ್ವಾನಿ ಬಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಫ್ಘನ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ, ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಬೂಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಕಾಬೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು; ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಅಮೇರಿಕನ್ ರಾಯಭಾರಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಫಿನ್, ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯಿಂದ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು $ ೨೫೦೦೦ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ದುರಸ್ತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.
ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ, ಕಾಬೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ( ಸೈಯದ್ ಜಮಾಲುದ್ದೀನ್ ಅಫ್ಘಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ). ಅಫ್ಘಾನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾಬೂಲ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೀದಿಯೂ ಇದೆ. ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಮದ್ರಸಾಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಜಮಾಲುದ್ದೀನ್ ಆಫ್ಘನ್ ಹೆಸರಿನ ರಸ್ತೆಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪೇಶಾವರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ರಸ್ತೆಯೂ ಇದೆ.
ಇರಾನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಟೆಹ್ರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವನ ಹೆಸರಿನ ಚೌಕ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಇದೆ ( ಅಸಾದ್ ಅಬಾದಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಯೂಸೆಫ್ ಅಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ "ಅಸಾದ್ ಅಬಾದಿ ಅವೆನ್ಯೂ")
ಥಿಯಾಸಫಿ
ಕೆ. ಪಾಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಪ್ರಕಾರ, ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ರಿವೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್‌ಪಿ ಬ್ಲಾವಟ್ಸ್ಕಿಯ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಿಜವಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಜನರು, ಮತ್ತು " ಸೆರಾಪಿಸ್ ಬೇ " ಜಮಾಲ್ ಅಫ್ಘಾನಿ, " ಬ್ರದರ್‌ಹುಡ್ ಆಫ್ ಲಕ್ಸಾರ್ " ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆದೇಶದ ಉದ್ದೇಶಿತ ನಾಯಕ. ಅಫ್ಘಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಸ್ಟ್ ಲಾಡ್ಜ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕರಾದರು, ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರಾಫೆಲ್ ಬೋರ್ಗ್, ಕೈರೋದಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾನ್ಸುಲ್, ಬ್ಲಾವಟ್ಸ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಫ್ಘಾನಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ, ಕೈರೋದ ಜೇಮ್ಸ್ ಸಾನುವಾ ಎಂಬ ಯಹೂದಿ-ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಟ, ತನ್ನ ಗೆಳತಿ ಲಿಡಿಯಾ ಪಾಶ್ಕೋವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಲೇಡಿ ಜೇನ್ ಡಿಗ್ಬಿಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ಲಾವಟ್ಸ್ಕಿಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಹಚರರಾಗಿದ್ದರು. ದಿ ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಎನ್‌ಲೈಟೆನ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಲಿನ್ ಗಾಡ್ವಿನ್ ಅವರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಂತೆ, "ಬ್ಲವಾಟ್ಸ್ಕಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಿಗೂಢವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾದೂಗಾರರ ಗುಂಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ನಾವು 'ಬ್ರದರ್‌ಹುಡ್ ಆಫ್ ಲಕ್ಸರ್' ಅನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರೆ, ನಾವು ಬಹುಶಃ ಸಾನುವಾ ಮತ್ತು ಜಮಾಲ್ ಅಡ್-ದಿನ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. "
೧೮೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಕಾಕಸಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು ಬ್ಲಾವಟ್ಸ್ಕಿ ಟಿಬಿಲಿಸಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ. ೧೮೬೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವವರೆಗೂ ಅವರು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌ಗೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ೧೮೭೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೈರೋಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ವಲಯವು ಬ್ಲಾವಟ್ಸ್ಕಿಯ ಬ್ರದರ್‌ಹುಡ್ ಆಫ್ ಲಕ್ಸಾರ್‌ನಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಬಾಂಬೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ೧೮೭೯ ರಲ್ಲಿ ಅಫ್ಘಾನಿ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ೧೮೮೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಮೊದಲು ಈಜಿಪ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವರು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ಲಾವಟ್ಸ್ಕಿಯ ಪ್ರಕಾಶಕ ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಕಟ್ಕೋವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<references group="" responsive="0">
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:೧೮೩೮ ಜನನ ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations
ಮಹಾಬಲಿಪುರ
800px|center|thumb|ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿದೃಶ್ಯಕ ನೋಟ
ಮಹಾಬಲಿಪುರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಲಕೊಲ್ಲಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳ. ಮದರಾಸಿನ ದಕ್ಪಿಣಕ್ಕೆ 58 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಪತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಲ್ಪಪುರಮ್, ಮಾಮಲ್ಲಪುರಮ್, ತಿರಕ್ಕಡಮಲೈ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಾನಪುರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 5000.
ಇತಿಹಾಸ
ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ದೇಶಗಳೊಡನೆ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಊರು ಪ್ರಾಚೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ರೇವು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲೊಂದೆನಿಸಿತ್ತು. ಸಂಗಮ್ ಕಾಲದ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯ ಉಲ್ಲೀಖಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಿತವಾದ ರೋಮನ್, ನಾಣ್ಯಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಬೃಹದ್ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಲಸೆಗಾರರು ಹೊರಟ ರೇವುಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿಪುರವೂ ಸೇರಿದೆ. ಜಾವಾ ಹಾಗೂ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾಗಳಲ್ಲಿಯ ವಾಸ್ತುರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರೇರಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ದೇಗುಲಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು
ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ಏಕಶಿಲಾದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಪಗೋಡ ರಥಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ರಥಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪಶ್ಛಿಮ ಭಾರತದ ಗುಹಾವಿಹಾರಗಳು ಪ್ರೇರಕ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಒಂಬತ್ತು ಏಕಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳಿವೆ- ದಕ್ಷಿಣದ ಸಮುದ್ರತೀರಿದಲ್ಲಿ ಐದು, ಊರಿನ ಮಧ್ಯದ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಾಗೂ ಗುಡ್ಡದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು.
ಸಮುದ್ರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ, ಅರ್ಜುನ, ಭೀಮ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮರಾಜ ರಥಗಳನ್ನೂ ಇನ್ನೊಂದು ಸಣ್ಣ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ನಕುಲ ಸಹದೇವ ರಥವನ್ನೂ ಕಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪಂಚಪಾಂಡವರ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣ ತಿಳಿಯದು, ನಾಲ್ಕು ರಥಗಳು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಐದನೆಯ ಅರ್ಜುನನ ರಥ ಆವುಗಳ ಎದುರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ದ್ರೌಪದಿ ರಥ ಗುಡಿಸಿಲ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸರಳ ಸುಂದರ ರಚನೆ. ಗುಡಿಯ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಧನುರ್ಧಾರಿ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗಧಾರಿ ಸ್ತ್ರೀದ್ವಾರಪಾಲ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಚತುರ್ಭುಗ ದುರ್ಗೆಯ ಉಬ್ಬುಗೆತ್ತನೆ ಗಮನಾರ್ಹ. ಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಸಿಂಹಶಿಲ್ಪವಿದೆ.
ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ, ಎರಡಂತಸ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರ್ಜುನನ ರಥ್ಯಮುಖ ಮಂಟಪ ಸಹಿತವಾಗಿದೆ. ಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಲ್ಲ, ಹೊರಗಣ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೇವ ಮಾನವರ ಕಮನೀಯ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ದ್ವಾರಪಾಲಕರು, ಗರುಡ ಸಮೇತವಾದ ವಿಷ್ಣು, ಆನೆಯನ್ನೇರಿದ ಇಂದ್ರ. ನಂದಿಯನ್ನೊರಗಿ ನಿಂತ ಶಿವ ಮುಂತಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಗುಡಿಯ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಅಪೂರ್ಣ ರಚನೆಯಾದರೂ ಇದೊಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಿಲ್ಪ. ಸಹದೇವ ರಥ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಮುಖಮಂಟಪದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮಲಗಿರುವ ಆನೆಗಳ ಮೇಲಿರುವಂತೆ ಕಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆನೆಯೇ ದ್ವಾರಪಾಲ ಶಿಲ್ಪ. ಈ ಗುಡಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ಬೃಹತ್ ಗಜಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಗುಡಿ ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದದ್ದಿರಬೇಕು.
ರಥಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದಾದ ಭೀಮರಥ ಪಶ್ಚಿಮಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ. ಇದರ ಉದ್ದ 12.8 ಮೀ, ಅಗಲ 7,6ಮೀ, ಎತ್ತರ 7.6ಮೀ, ಸಿಂಹಪೀಠವಿರುವ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ರಥಕ್ಕೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಲ್ಲ; ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಪಲ್ಲವರ ಕೆಲವು ಅಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.
ಮೂರಂತಸ್ತಿನ ಧರ್ಮರಾಜ ರಥ ಆತಿ ದೊಡ್ಡದು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದು. ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನರಥವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರ. ತರುವಾಯದ ದಕ್ಪಿಣ ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಇದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತೆಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪತಜ್ಞರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಇದು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದುದೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಎತ್ತರದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಹಾಗೂ ಚಾಚಿದ ಮುಖಮಂಟಪದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ರಥದ ಕೆಳಗಣ ಅಂತಸ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ : ಇಲ್ಲಿಯ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವಪ್ರಧಾನವಾದವು. ಪೂರ್ವ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ಪುರುಷತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಪುಟವಾಗಿ ತೋರುವ ಮನೋಹರ ಶಿಲ್ಪ. ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವರೂಪಗಳೇ ಪ್ರಧಾನ-ಹರಿಹರ, ಭಿಕ್ಷಾಟನಮೂರ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇತರ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗ ಮರ್ದನ ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರಭಾವದ ವಿಷ್ಣು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ದಕ್ಪಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಸೋಮಸ್ಕಂದ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ.
ಊರಿನ ಮಧ್ಯೆ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲಿರುವ ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯ ಭೀಮರಥವನ್ನು ಹೋಲುವ, ಎರಡಂತಸ್ತಿನ, ದೀರ್ಘಚತುರಸ್ರಾಕಾರದ ರಚನೆ, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದರ ರಥ ಇದೊಂದೇ, ಇದು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಆಲಯವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ವಿದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮೂಲತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಶಿವಲಿಂಗದ ಬದಲು ಈಗ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಗಣೇಶ ರಥವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ಹೊರಗೆ ತಿರುಕ್ಕಲುಕುನ್‍ರಮ್‍ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯೆ ಎರಡು ಪಿಡಾರಿ ರಥಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ದಕ್ಪಿಣಕ್ಕೆ ವಳ್ಳೈಯನ್ ಕುಟ್ಟೈ ರಥ ಹಾಗೂ ಅದರ ಎದುರು ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
ಕೃಷ್ಣಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲ್ಯಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೋವರ್ಧನ ಗಿರಿಧಾರಿ ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ಶಿಲ್ಪ. ಗೋಪಾಲಕ ಹಾಲು ಕರೆಯುವಾಗ ತನ್ನ ಕರುವನ್ನು ಮಮತೆಯಿರುವ ನೆಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಹಸು, ಮಗುವನ್ನು ಹೆಗಲಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ರೈತ, ಮೊಸರು ಗಡಿಗೆಯೊಡನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆ, ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಗೂಳಿ, ಗೋಪಾಲಕನೊಬ್ಬನ ವೇಣುಗಾನವನ್ನು ಮೈಮರೆತು ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ಗೋಸಮುದಾಯ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗು ಮುಂತಾದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಬಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಅರ್ಜುನ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಶಿಲ್ಪವೈಭವ ಇಲ್ಲಿಯ ನೋಡಲೇ ಬೇಕಾದ ತಾಣಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಹೆಬ್ಬಂಡೆಯೊಂದು ಮೂಲೋಕದ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಯುಕ್ತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಸೀಳು ಅದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ. ಎರಡೂ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಘಟಿಸಿದ ಅಥವಾ ಘಟಿಸಲಿರುವ ಪವಾಡವೊಂದನ್ನು ಕಾಣಲೆಂಬಂತೆ ಆ ಸೀಳಿನ ಕಡೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲ್ಪವೂ ತಕ್ಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮುಖಭಾವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು, ಯುಕ್ಪ ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧಚಾರಣರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಕಿನ್ನರ ಕಿಂಪುರುಷರು, ದೇವತಾ ಪರಿವಾರದ ಕಲಾಕಾರರು, ಅರೆಮಾನವ, ಅರೆಪಕ್ಷಿಶರೀರದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದೆ. ದಕ್ಪಿಣ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಮರಗಳು, ಕಾಡು ಮೃಗಗಳು, ಕಾಡುಜನರು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಜೀವಂತವೆನಿಸುವಷ್ಟು ಚೇತೋಹಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದೆ; ಉಡವೊಂದು ಮರವೇರುತ್ತಿದೆ; ಕೋತಿಯೊಂದು ನೋಡುಗರತ್ತ ನೋಡುತ್ತಿದೆ; ಧನುರ್ಧಾರಿ ಬೇಡರು ಅಂದಿನ ಬೇಟೆಯೊಡನೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮೊಲ, ಜಿಂಕೆ, ಹುಲಿ, ಆನೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿಯ ಸೀಳಿನ ಬಳಿ ಇರುವ, ಒಂಟಿಕಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿರುವ ತಪಸ್ವಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಅತನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಮಗ್ನತೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯ ಭಾವ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನದೀ ತೀರದ ಜೀವನದ ಪರಿಚಿತ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಯಕನೊಬ್ಬನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಈ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಉಬ್ಬುಗೆತ್ತನೆ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ವಿಶ್ವವನ್ನೆ ನಮ್ಮೆದುರು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಎಲ್ಲ ತೆರನ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿತವಾಗಿವೆ. ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮಾನವ ಆಕಾರವನ್ನೆ ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆವು ಅಭೌತಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವೇನೋ ಎಂಬ ಭಾವ ನೋಡುಗರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ ಭಾವದಲ್ಲಿ ದೈವಿಕ ಆನಂದ, ದೇವರೇಖೆ ಮತ್ತು ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ ಕಮನೀಯತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಪಿಗಳ ಭಾವಭಂಗಿಗಳು ನೈಜವಾಗಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಗಜಸಮೂಹ. ಮರಿಗಳನ್ನು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ನೆಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಹುಲಿ, ನಾನಾಭಂಗಿಯ ಸಿಂಹಗಳು, ಕಾಲಿನಿಂದ ಮೂಗುಜ್ಜಿ ಕೊಳ್ಳತ್ತಿರುವ ಜಿಂಕೆ ಮುಂತಾದವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಿತವಾಗಿವೆ. ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾರ್ಜಾಲ ಶಿಲ್ಪ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಂದದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯ ವೈಭವದ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಹತ್ತ್ವದ ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದ ಪುರಾಣ ಪುರುಷ ಯಾರೆಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇದಗಳಿವೆ. ಈ ತಪಸ್ವಿ ಗಂಗಾವತರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಭಗೀರಥನೆಂದು ಕೆಲವರೂ ಶಿವನಿಂದ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯಲು ತಪಾಸನ್ನಾಚರಿಸಿದ ಅರ್ಜುನನೆಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಆಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ವರಾಹ ಗವಿ, ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ಪುಟ್ಟ ಮಂಟಪ. ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಈ ರಚನೆ ಪಲ್ಲವರ ಅತ್ಯತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲೊಂದೆನಿಸಿದೆ. ದ್ವಾರಪಾಲಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಗವಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಪಾನಸಹಿತವಾದ ಕೊಳವಿದೆ ಉತ್ತರ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ವರಾಹ, ದಕ್ಪಿಣಗೋಡೆಯ ಬಲಿ ವಾಮನ ಪ್ರಸಂಗ, ಪೂರ್ವಗೋಡೆಯ ಕಮಲಾಸೀನ ಲಕ್ಪ್ಮಿ ಹಾಗೂ ದುರ್ಗಾ ಇಲ್ಲಿಯ ಮನೋಜ್ಞ ಶಿಲ್ಪಗಳು.
ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ಧಿನಿ ಗುಹೆ ಮೂರು ಪುಟ್ಟ ಗುಡಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಂಟಪ. ಮಧ್ಯದಗುಡಿಯ ಹಿಂದಣ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಮಸ್ಕಂದ, ದಕ್ಪಿಣ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಯೋಗಬಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣು, ಉತ್ತರಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ದಾನವರೊಡನೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ದುರ್ಗೆಯ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ದಕ್ಪಿಣ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಧುಕೈಟಭ ಸಂಹಾರಿಣಿ ದೇವಿಯ ಶಿಲ್ಪ, ಅನಂತಶಾಯಿ ವಿಷ್ಣು, ಪಳಯನಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯೋಗಮಾಯೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸೊಗಸಾಗಿವೆ. ದಾನವದಮನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿ ಸೇವೆಗೆ ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ರ ಮಾನವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿತವಾಗಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ದೈತ್ಯ ಉಪಟಳವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಬರುತ್ತಿರುವ ದುರ್ಗೆಯ ಶಿಲ್ಪ ಉತ್ತರ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ರಣರಂಗ ದೃಶ್ಯ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವಂಥದು, ಈ ಶಿಲ್ಪ ಕಲಾವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಪಲ್ಲವ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಕಡಲತೀರದ ದೇವಾಲಯ ನಿಂತಿದೆ. ಕಾಲದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಮೂರು ಗುಡಿಗಳ ಒಂದು ಸಮುಚ್ಚಯ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕ್ಪತ್ರಿಯ ಸಿಂಹೇಶ್ವರ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ರಾಜಸಿಂಹೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಅನಂತಶಾಯಿ ವಿಷ್ಣು ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಶಿವಾಲಯಗಳೆರಡರ ಗೋಪುರಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ವಿಷ್ಣುಗುಡಿಯ ಗೋಪುರ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಗೋಪುರ ಸಹಿತವಾದ ಕ್ಪತ್ರಿಯ ಸಿಂಹೇಶ್ವರ ಗುಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಎಡಬಲಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ನೀಸಮೇತರಾದ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣು ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಹಿಂದಣ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸೋಮಸ್ಕಂದ, ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ಶಿವ ದುರ್ಗಾ, ನರಸಿಂಹ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿಯ ಶಿವಲಿಂಗ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುಗುಡಿ ಆಯಾಕಾರದ್ದಾಗಿದ್ದು ಸುಂದರ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಂಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ಪ್ರಸಂಗಳನ್ನು ಉತ್ತರದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿಲ್ಪಿಸಿದೆ. ರಾಜಸಿಂಹೇಶ್ವರ ಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ಗೋಪುರವಿರುವ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ. ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪಲ್ಲವರಸ ಎರಡನೆಯ ನರಸಿಂಹವರ್ಮ ರಾಜಸಿಂಹ (691-728) ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂಬುದು ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಗುಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದವನ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಅದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನತಮಗುಡಿ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಪಿಣಕ್ಕೆ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ಗಂಭೀರ ಸಿಂಹಶಿಲ್ಪವಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ಪುಟ್ಟ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ಕಡಲ ಆಲೆಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಹೆಬ್ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿಯ ದುರ್ಗಾಶಿಲ್ಪ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ; ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಷಾಸುರ ದೊಡ್ಡ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಬಲಿಪುರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗುಹೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸರಳ ರಚನೆ. ಈ ಗುಹೆಯಿಂದ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಮೇಲೆ ಶಿಲ್ಪಿಸಿದ ಪುಟ್ಟ ಮೃಗಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಕೊಡೈಕ್ಕಲ್‍ಮಂಟಪ ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಗುಹೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸ್ತ್ರೀದ್ವಾರಪಾಲ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಇದೊಂದು ದುರ್ಗಾಲಯವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಾವ ವಿಗ್ರಹವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ಅರ್ಜುನ ತಪಸ್ಸು ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕೃಷ್ಣಮಂಟಪದ ದಕ್ಪಿಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಶಿಲ್ಪಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದರ ದಕ್ಪಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಆಯಾಕಾರದ ಮೂರು ಕೋಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮರಾಜ ಮಂಟಪ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ ಮಂಟಪದಿಂದ ಲೈಟ್‍ಹೌಸಿಗೆ ಹೋಗುವ ಕಿರುದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಕೋಣೆಯ ರಾಮಾನುಜಮಂಟಪ ಗಮನಾರ್ಹ. ಇಲ್ಲಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಇದೊಂದು ಶಿವಗುಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ನೈರುತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆದಿವರಾಹದೇವಾಲಯ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಕಲಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ವರಾಹಾವತಾರ ಈ ಗುಡಿತ ಪ್ರಧಾನ ಶಿಲ್ಪ. ಇದು ತುಂಬ ವಿóಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಪಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ. ಇಲ್ಲಿಯ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅವತಾರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ದೇವದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪಲ್ಲವರಸ ಅರಸಿಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸೊಗಸಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಮಂಟಪ ಪಲ್ಲವರ ಇತರ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವೇನಲ್ಲ. ಜಟಾಧಾರಿ ಗಂಗಾಧರ, ಪತ್ನಿಸಹಿತನಾದ ಪಲ್ಲವ ದೊರೆ ಸಿಂಹ ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮ ಮುಂತಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಮಹಾಬಲಿಪುರ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಳಶಯನಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಊರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಕೊನೇರಿ ಎಂಬ ಕೊಳವೆ ಎದುರಿನ ಪುಟ್ಟಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಡೆದ ರಚನೆಗಳಿವೆ. ಅಪೂರ್ಣ ಮಂಟಪಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಪಂಚಪಾಂಡವ ಮಂಟಪ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದು. ಮಹಾಬಲಿಪುರಕ್ಕೆ ಸು. 5, ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಘ್ರಗವಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೇಕ್ಪಣೀಯ ಸ್ಥಳ.
ನಿರ್ಮಾತೃರು
ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ಶಿಲ್ಪಜಗತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅರಸನ ಸೃಷ್ಟಿಯೆ ಅಥವಾ ಹಲವು ಅರಸರದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಾಸ್ತುರಚನೆಗಳ ಶೈಲಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮ (600-30), ಒಂದನೆಯ ನರಸಿಂಹವರ್ಮ (630-68),ಇಮ್ಮಡಿ ನಾರಸಿಂಹ ರಾಜಸಿಂಹ (700-28) ಇದರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತೆಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಹೇಂದ್ರಶೈಲಿಯವು, ಮಾಮಲ್ಲಶೈಲಿಯವು ಹಾಗೂ ರಾಜಸಿಂಹಶೈಲಿಯವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ತರುವಾಯ ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ ಶಾಸನಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಯುದ್ಧ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಭೀತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾಲು ಶತಮಾನ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಳಿದ ಪಲ್ಲವರಸ ರಾಜಸಿಂಹನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ರಚನೆಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವೆಂದೂ ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ಹಾಗೂ ಕಾಂಚೀಪುರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ತನಾದ ಅತ್ಯಂತಕಾಮನೇ ಪಲ್ಲವ ರಾಜಸಿಂಹ ಎಂದೂ ಈ ವಿದ್ವಾಸಂರೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆದಿವರಾಹ ಗವಿಯ ಉಬ್ಬುಗೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿತನಾಗಿರುವ ಅರಸರ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನೆಂದು ಕೆಲವರು ರಾಜಸಿಂಹನೆಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ಧಾರೆ.
ಮಹಾಬಲಿಪುರ ಪ್ರವಾಸಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗೋಡಂಬಿ ಮರಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಇಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರ ಕಡಲದಂತೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು ವರ್ಗ:ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ, ಡಯಾನಾಳ ಸಾವು
ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಕಾರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಪಾಪರಾಜಿಗಳ ಅನಿಯಮಿತ ನಡವಳಿಕೆಯು ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿವೆ. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ತನಿಖೆಯು ಮದ್ಯದ ಅಮಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪಾಲ್ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಗಾರ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಅವರು ಹೋಟೆಲ್ ರಿಟ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ವಿಭಾಗದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಹಿಂದೆ ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್‌ಗಾಗಿ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಪಾಪರಾಜಿಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದರು. ಆಂಟಿ-ಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಆಂಟಿ-ಸೈಕೋಟಿಕ್‌ನ ಕುರುಹುಗಳು ಪಾಲ್‌ನ ಮದ್ಯಪಾನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಡಿಸಿರಬಹುದು. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಚಾರಣೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರು, ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಜೆಟ್, ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಪಾಪರಾಜಿ ವಾಹನಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಚಾಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಹತ್ಯೆಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್ ಅವರು ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಆದರೆ ಇತರ ತನಿಖೆಗಳಿಂದ ಕಾರಿನಲ್ಲಿದ್ದವರು ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.
ಸಾಯುವಾಗ ಡಯಾನಾಗೆ ೩೬ ವರ್ಷ. ಆಕೆಯ ಮರಣವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದುಃಖದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಹೊರಹರಿವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು. ಡಯಾನಾ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಯಮಿತ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅಪಘಾತದ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Diana%2C_Princess_of_Wales_1997_%282%29.jpg/220px-Diana%2C_Princess_of_Wales_1997_%282%29.jpg|right|thumb| ಡಯಾನಾ, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್, ಜೂನ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Mercedes_W140_front_20070609.jpg/220px-Mercedes_W140_front_20070609.jpg|right|thumb| ಮರ್ಸಿಡಿಸ್- ಬೆಂಜ್ ಎಸ್ ೨೮೦ (ಡಬ್ಲೂ೧೪೦ ಎಸ್-ಕ್ಲಾಸ್)  ಕ್ರ್ಯಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಿನಂತೆಯೇ ಶನಿವಾರ, ೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ ರಂದು, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ,ಈಜಿಪ್ಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಡೋಡಿ ಫಯೆದ್, ಉದ್ಯಮಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಾಯೆದ್ ಅವರ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಡಿನಿಯಾದ ಓಲ್ಬಿಯಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊರಟು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲೆ ಬೌರ್ಗೆಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಿವೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ನ ಜೋನಿಕಲ್ ವಿಹಾರ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಳೆದ ನಂತರ ಅವರು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಮೊಹಮದ್ ಅವರು ಹೋಟೆಲ್ ರಿಟ್ಜ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವೆನ್ಯೂ ಡೆಸ್ ಚಾಂಪ್ಸ್ ಎಲಿಸೀಸ್‌ನ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹೋಟೆಲ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ರೂ ಆರ್ಸೆನೆ ಹೌಸ್ಸೆಯ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಿಟ್ಜ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ವಿಭಾಗದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹೆನ್ರಿ ಪೌಲ್‌ಗೆ, ಬಾಡಿಗೆಯ ಕಪ್ಪು ೧೯೯೪   ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆಂಜ್ ಎಸ್೨೮೦ ಸೆಡಾನ್ (ಡಬ್ಲೂ೧೪೦ ಎಸ್-ಕ್ಲಾಸ್ ) ಓಡಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪರಾಜಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ; ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ಲೇಸ್ ವೆಂಡೋಮ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಿಂದ ಡಿಕೋಯ್ ವಾಹನವು ಮೊದಲು ರಿಟ್ಜ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್ ನಂತರ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ, ರೂ ಕ್ಯಾಂಬನ್, ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ಸಿ‍ಇಎಸ್‍ಟಿ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೦೦:೨೦ ಕ್ಕೆ (೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ಯುಟಿಸಿ ಯಲ್ಲಿ ೨೨:೨೦ ) ರೂ ಆರ್ಸೆನ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಹೊರಟರು. ಹೋಟೆಲ್ ಮುಂದೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವರು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಟ್ರೆವರ್ ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್, ಫಯೆದ್ ಕುಟುಂಬದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ, (ಬಲ) ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕುಳಿತವರು ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ರೂ ಕ್ಯಾಂಬನ್‌ನಿಂದ ಹೊರಟು ಪ್ಲೇಸ್ ಡೆ ಲಾ ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಕೋರ್ಸ್ ಲಾ ರೀನ್ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಸ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ೧ಎರ್ - ಸೀನ್ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಒಡ್ಡು ರಸ್ತೆ - ಪ್ಲೇಸ್ ಡಿ ಎಲ್ ಅಲ್ಮಾ ಅಂಡರ್‌ಪಾಸ್‌‍ನ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರು.
ಕುಸಿತ
೧೨:೨೩ ಕ್ಕೆ, ಪಾಂಟ್ ಡಿ ಎಲ್ ಅಲ್ಮಾ ಅಂಡರ್‌ಪಾಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಕಾರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಕಾರು ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಫಿಯೆಟ್‌ಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ದ್ವಿಪಥದ ಕ್ಯಾರೇಜ್‌ವೇಯ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಕಾವಲು ಹಳಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಹದಿಮೂರನೇ ಪಿಲ್ಲರ್‌ಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಿದೆ. ಇದು ಅಂದಾಜು ೧೦೫ ಕಿಮೀ/ಗಂ (೬೫ ಎಂಪಿಎಚ್) ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು  – ಸುರಂಗದ ೫೦ ಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದು ತಿರುಗಿ ಸುರಂಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗೆ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಡಿದು ನಿಂತಿತು. ಪರಿಣಾಮವು ಗಣನೀಯ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಹನದ ಮುಂಭಾಗದ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ. ಅಪಘಾತದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬಂದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಹೊಗೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಮೋಟಾರು ಸೈಕಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು "ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಸೆಡಾನ್ ಸುರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು" ಎಂದು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ
ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ಗಂಭೀರವಾದ ಮುಖದ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಏರ್‌ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಲ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಡಯಾನಾ ಕೂಡ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿದ್ದಳು ಆದರೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಳು. ಅಪಘಾತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕೆಯ ದೇಹದ ಬಲಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಪರಿಣಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಳು ಮುರಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವಳ ಬಲ ಕಾಲರ್ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವಳು ಮೆದುಳಿನ ಊತ ಮತ್ತು ಮೂಗೇಟುಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಳು. "ಅಯ್ಯೋ ದೇವರೇ" ಎಂದು ಅವಳು ಪದೇ ಪದೇ ಗೊಣಗುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ತಳ್ಳಿದ ನಂತರ, "ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ" ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಚಾನೆಲ್ ೪ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಡಯಾನ: ದ ವಿಟ್ನೆಸ್ ಇನ್ ದ ಟನೆಲ್ ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಫ್ ಡ್ಯೂಟಿ ವೈದ್ಯ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮೈಲಿಯೆಜ್, ಅವರು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಡಯಾನಾಗೆ ಯಾವುದೇ ಗೋಚರ ಗಾಯಗಳಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಮೈಲಿಜ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವಳು ತುಂಬಾ ವಿಚಲಿತಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಡ್ರಿಪ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದಳು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ೧೦:೦೦ ಕ್ಕೆ ನಿದ್ರಾಜನಕ ಮತ್ತು ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ನಂತರ, ಅವಳು ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಹೋದಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಕಾರ್ಡಿಯೋಪಲ್ಮನರಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ನಂತರ, ಅವಳ ಹೃದಯ ಮತ್ತೆ ಬಡಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ೦೧:೧೮ ಕ್ಕೆ ಎಸ್‍ಎ‍ಎಮ್‍ಯು ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ೧೦:೪೧ ಕ್ಕೆ ಅವರು ಘಟನಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ೦೨:೦೬ ಕ್ಕೆ ಪಿಟಿ-ಸಲ್ಪೆಟ್ರಿಯರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಬಂದರು.
ಫಾಯೆದ್ ಎಡ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಭಗ್ನಾವಶೇಷದಿಂದ ತೆಗೆದ ಮೇಲೆ ಪಾಲ್ ಕೂಡ ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮೆಡಿಕೊ-ಲೀಗಲ್ (ಐ‍ಎಮ್‍ಎಲ್), ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶವಾಗಾರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಅಲ್ಲ. ನಂತರ ಪಾಲ್ ರಕ್ತದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮಟ್ಟವು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ೧.೭೫ ಗ್ರಾಂ ಇರುವುದು ತಿಳಿಯಿತು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನು ಮಿತಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೩.೫ ಪಟ್ಟು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ಡಯಾನಾ ಅವರ ಗಾಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಹೃದಯ ಮಸಾಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಆಕೆಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಎದೆಯ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮೇಲಿನ ಎಡ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಭಿಧಮನಿ ಮತ್ತು ಪೆರಿಕಾರ್ಡಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕಿತು. ಡಯಾನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೦೩:೦೦ ಕ್ಕೆ ನಿಧನರಾದರು. ಅರಿವಳಿಕೆ ತಜ್ಞ ಬ್ರೂನೋ ರಿಯೊ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುದ್ದಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ೦೬:೦೦ ಕ್ಕೆ ಆಕೆಯ ಮರಣವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.
೧೯೦ ಕಿ.ಮೀ/ಗಂ(೧೨೦ ಎಂಪಿಎಚ್) ರಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಕಾರು ಪಿಲ್ಲರ್‌ಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಆರಂಭಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಡೋಮೀಟರ್‌ನ ಸೂಜಿಯು ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜಾಮ್ ಆಗಿದೆ. ಡಿಕ್ಕಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಕಾರಿನ ವೇಗವು ೯೫–೧೧೦ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂತರ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ವೇಗದ ಮಿತಿ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ(೩೧ಎಂಪಿಎಚ್) ಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ತನಿಖೆಯು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಸುರಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ (ಬಿಳಿ ಫಿಯೆಟ್ ಯುನೊ ) ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಫಿಯೆಟ್‌ನ ಚಾಲಕನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಚಾಲಕ ಲೆ ವ್ಯಾನ್ ಥಾನ್ ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಹನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಶೋಕಾಚರಣೆ
ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಸಂತಾಪ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಯೀದ್ ಒಡೆತನದ ಹ್ಯಾರೋಡ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ೧೧,೦೦೦ ಲೈಟ್ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಆನ್ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ, ಮಹಿಳಾ ರಾಯಲ್ ವಾಲಂಟರಿ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ ಸದಸ್ಯರು ಮಾಲ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆಕೆಯ ಲಂಡನ್ ನಿವಾಸವಾದ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಯಿತು, ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದ ಅಲ್ಥೋರ್ಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ತರುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.
ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ
ಡಯಾನಾಳ ಮರಣವು ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದುಃಖದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೬ ರಂದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 3ಲಕ್ಷ ದುಃಖಿಗಳು ಮತ್ತು ನೋಡುಗರು ಅನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಅಬ್ಬೆಯ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಸಮೂಹವು ಡಯಾನಾ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ದತ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅತಿಥಿಗಳು ದಾಖಲಾದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊರಾಂಗಣ ಪರದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಲಿಸಿದರು. ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲಿ US ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಬರ್ನಾಡೆಟ್ ಚಿರಾಕ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಟೆನರ್ ಲುಸಿಯಾನೊ ಪವರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರು, ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್ ತನ್ನ " ಕ್ಯಾಂಡಲ್ ಇನ್ ದಿ ವಿಂಡ್ " ಹಾಡಿನ ಪುನಃ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು "ಗುಡ್ ಬೈ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೋಸ್" ಅಥವಾ " ಕ್ಯಾಂಡಲ್ ಇನ್ ದಿ ವಿಂಡ್ ೧೯೯೭ " ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಸಿಂಗಲ್ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಸಿಂಗಲ್ ಆಯಿತು, ಒಟ್ಟು ಮಾರಾಟವು ೩೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿದೆ. ಅತಿಥಿಗಳು ಅರ್ಲ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರ ಭಾಷಣವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದಾಗ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಅವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರಿಂದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಿಖರವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ಸುಮಾರು ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ೨೦೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೪೪ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಸಮಾರಂಭದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ಡೈಮ್ಲರ್ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾಳ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಆಲ್ಥೋರ್ಪ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಶೋಕಾರ್ಥಿಗಳು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳು ಹಾದುಹೋದಾಗ ಎಂ೧ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗದ ಎದುರು ಗಾಡಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳು ಸಹ ನಿಂತಿದ್ದವು.
ಖಾಸಗಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಥೋರ್ಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೆಷರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ದಿ ಓವಲ್ ಎಂಬ ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವಳ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಕಪ್ಪು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ವಾಕರ್ ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಿಗಿಯುಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಳು. ಜಪಮಾಲೆಯು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಿಧನರಾದ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಅವರಿಂದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕರ ಕೇಂದ್ರವು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ, ಡಯಾನಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ನಡೆಯುವುದು. ಎಲ್ಲಾ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಡಯಾನಾ, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ರಾಜ ಕುಟುಂಬ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Correspondence_regarding_death_of_Diana%2C_Princess_of_Wales_%281997%29_%2820393151714%29.jpg/220px-Correspondence_regarding_death_of_Diana%2C_Princess_of_Wales_%281997%29_%2820393151714%29.jpg|thumb| ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ-ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂಜಾನೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿದನು. ಸಾವಿನ ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ, ರಾಯಲ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಪ್ಪು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿತು, ಡಯಾನಾಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವಳ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮರಣದ ದಿನಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂತಾಪ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಹ ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಯಾನಾ ಮರಣದ ನಂತರ ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ರಾಣಿ, ರಾಜಕುಮಾರರಾದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಾಲ್ಮೋರಲ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಬಳಿಯ ಕ್ರ್ಯಾಥಿ ಕಿರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜಮನೆತನವು ನಂತರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಅವರು "ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಮತ್ತು "ಆಳವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ "ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ರಾಜಕುಮಾರರು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ದುಃಖಿತರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಕ್ರ್ಯಾಥಿ ಕಿರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಬಾಲ್ಮೋರಲ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಣಿ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಪುಷ್ಪ ನಮನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.
ರಾಜಮನೆತನವು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಅನುಸರಣೆಗಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ದುಃಖಿತ ಪುತ್ರರ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಕೊರತೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಅರ್ಧ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ ನಿರಾಕರಣೆಯು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಪದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು. ಅರಮನೆಯ ನಿಲುವು ರಾಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು: ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಧ್ವಜ ಹಾರುವಂತಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಅನ್ನು ರಾಜನು ನಿವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಆಗ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಧ್ವಜವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಧ-ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಂತರ ಅಥವಾ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ರಾಜನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾಜಿಯಾಗಿ, ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ದಿನದಂದು ರಾಣಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯು ರಾಜನು ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.
ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸರ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಫೆಲೋಸ್ (ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ) ನಡುವಿನ ಬಿರುಕು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೋರಿದರು ಮತ್ತು ಫೆಲೋಗಳು ರಾಣಿಯ ಖಾಸಗಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅರಮನೆಯು ಅಂತಹ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದವರೊಂದಿಗೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಎಚ್‍ಆರ್‍ಎಚ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಿತಿಯು ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿತು ಮತ್ತು ಡೌನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಟೆಜ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ನಿಂದ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, "ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ನೀವು ಅವರನ್ನು ಸರಕುಗಳಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ" ಎಂದುಅವರು ಹೇಳಿದರು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಾವು ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಡಯಾನಾ ಸಾಯುವಾಗ ವಿಲಿಯಂಗೆ ೧೫ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ೧೨ ವರ್ಷ.
ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು
right|thumb|215x215px|ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಬ್ರಿಟನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು "ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಸಾವಿನಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರು "ಗಾಢವಾಗಿ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್, ಅವರ ಮರಣವು "ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನದ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಟಿಮ್ ಫಿಶರ್, ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಪರಾಜಿಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ರಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬೋರಿಸ್ ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಚಾರಿಟಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಂತಾಪ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಇತರ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಾನ್ ಹೊವಾರ್ಡ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ, ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಧಾನಿ ಜೀನ್ ಕ್ರೆಟಿಯನ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಿಮ್ ಬೋಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಬೆಂಜಮಿನ್ ನೆತನ್ಯಾಹು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಕೂಡ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು. ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಶದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ತಮ್ಮ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಸಂತಾಪ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸ್ಮಾರಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.
ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ನೆಲಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ಫೋಟಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆಂಟಿ-ಪರ್ಸನಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಟ್ಟಾವಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೨೨ ರಾಜ್ಯಗಳು ಒಟ್ಟಾವಾದಲ್ಲಿ ೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್‌ಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ
ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದ ನಂತರ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹೂಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಸುದ್ದಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಜನರು ಹೂವುಗಳನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಿಬಿಸಿ ತನ್ನ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಅರ್ಧಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸಿತು. ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಗಳೆರಡೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾದ " ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕ್ವೀನ್ " ಅನ್ನು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು, ಇದು ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರ ಸಾವಿಗೆ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಮರಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ಅವರು ಎಲಿಜಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸಲು ವಿಳಂಬವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕೆ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು.
ಆಕೆಯ ಸಾವಿನಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನರು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೧೪,೦೦೦ ಜನರು ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫ ರಂದು ನಗರದ ಮೂಲಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು, ಏಡ್ಸ್ ರೋಗಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು. ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ೨,೫೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಏಡ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸ್ಮಾರಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಮೈದಾನವನ್ನು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಳಗಿದ ಬಲಿಪೀಠವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಅಪಘಾತದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು, ಹೂಗುಚ್ಛಗಳು, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಜನರು ಹೂವುಗಳನ್ನು ತಂದರು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ರಿಟ್ಜ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು, ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮುದಾಯದ ೩೦೦ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಂಗೋಲಾ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲಬಾಂಬ್ ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ನೆಲಬಾಂಬ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಬೋಸ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಡಯಾನಾಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನೆಲಬಾಂಬ್ ಬದುಕುಳಿದ ಜಾಸ್ಮಿಂಕೊ ಬ್ಜೆಲಿಕ್, "ಅವಳು ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ದೋಡಿ ಫಯೆದ್ ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಕೈರೋದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ನಟರು ಮತ್ತು ಗಾಯಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪಾಪರಾಜಿಗಳನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಜಾಗರೂಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು.
ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾದ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾಗಾಗಿ ಮಿಷನರೀಸ್ ಆಫ್ ಚಾರಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಬಿಷಪ್ ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಮಸೀದಿಗಳು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಜೊನಾಥನ್ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅವರು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮಾರ್ಬಲ್ ಆರ್ಚ್ ಸಿನಗಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ರಿಕ್ವಿಯಮ್ ಮಾಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಬೆಸಿಲ್ ಹ್ಯೂಮ್ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಂದು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಿಧನರಾದರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮ
ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೭% ರಷ್ಟು ಏರಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅವಧಿಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಸ್ವಯಂ-ಹಾನಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ೪೪.೩% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು " ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ " ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಡಯಾನಾಗೆ ಹೋಲುವ ಜನರಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ: ೨೫ ರಿಂದ ೪೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೪೫% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ೫೦% ಬ್ರಿಟನ್ನರು ಮತ್ತು ೨೭% ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅವಳ ಸಾವಿನಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವವರೇ ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬಂತೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ಡಯಾನಾ ಅವರ "ದತ್ತಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು" ಮತ್ತು "ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ" ಅವರು ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದೇ ಸಂಶೋಧನೆ ತೋರಿಸಿದೆ. ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸೇವೆಗಳ ನಂತರದ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಅಥವಾ ಸಂಕಟದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಫೋನ್ ಕರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಡಯಾನಾಳ ಸಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು "ಆಘಾತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒತ್ತಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅನುಚಿತವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆಘಾತಕಾರಿ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಾಗುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಜನರ ಚಾಲನಾ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಭವನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಮರಣದಿಂದ "ಪೊಲೀಸ್‌ಗೆ ಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ೩೦% ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ೨೮% ಕುಸಿತ" ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. .
ಡಯಾನಾಳ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದುಃಖವು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ (ಸಿ‍ಇ‍ಬಿ‍ಆರ್) ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟವು ಆ ವಾರದಲ್ಲಿ ೧% ಕುಸಿದಿದೆ. ಮಧ್ಯ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿಯು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅರಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದ ಕಾರಣ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ದಟ್ಟಣೆಯು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ £೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಸಿ‍ಇ‍ಬಿ‍ಆರ್ ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ೧೯೯೭ ರ ಮೂರನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ೦.೧% ನಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ನಷ್ಟ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿ‍ಇ‍ಬಿ‍ಆರ್ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ.
ಆರತಕ್ಷತೆ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು "ಉನ್ಮಾದ" ಮತ್ತು "ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ" ಎಂದು ಕೆಲವರು ಟೀಕಿಸಿದರು. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಆಂಥೋನಿ ಓ'ಹಿಯರ್ ಶೋಕವನ್ನು "ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಭಾವಾಭಿಮಾನ" ದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವ ಬಿಂದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು, ಇದೊಂದು ಮಾಧ್ಯಮ-ಉತ್ತಮವಾದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವವು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ. ಓಯಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಲೀಡರ್ ನೋಯೆಲ್ ಗಲ್ಲಾಘರ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ, "ಮಹಿಳೆ ಸತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚು. ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು" ಎಂದರು. ಅಪಘಾತದ ಹತ್ತನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಈ ಟೀಕೆಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾದವು, ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ನ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜೊನಾಥನ್ ಫ್ರೀಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ, "ಇದು ಒಂದು ಮುಜುಗರದ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಒಂದು ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಕರುಣೆಯ ಹದಿಹರೆಯದ ನಮೂದು. ... ನಾವು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತೇವೆ." ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಥಿಯೋಡರ್ ಡಾಲ್ರಿಂಪಲ್ ಅವರು "ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಗಮನದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಸಾವನ್ನು ಅಂತಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ, ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು, ಅದು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ" ಎಂದರು.
ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ನಂತರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹಿಚನ್ಸ್ ಅವರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವರ ೧೯೯೮ ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಡಯಾನಾ: ದಿ ಮೌರ್ನಿಂಗ್ ಆಫ್ಟರ್ ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಸವಾಲು ಮಾಡಲಾಗದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉನ್ಮಾದದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಅವರು ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ದೋಡಿ ಫಯೆದ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅಭಾಗಲಬ್ಧವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಸಹ ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಿಚನ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಟೀಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಆದರೆ ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ' ಮೀಡಿಯಾ ಟು ಬ್ಲೇಮ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಖಾಸಗಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಾರಾಟವು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು, ಇದು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತ್ವರಿತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕದಿಂದ ಪೂರಕಕ್ಕೆ ಟೀಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.
ಹಿಚೆನ್ಸ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಂತರ ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ನ ಜೊನಾಥನ್ ಫ್ರೀಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಅವರು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನ ನಂತರ "ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿಸ್ಟೀರಿಯಾದ ಪ್ರಕೋಪ"ದ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಏಳು ದಿನಗಳ ಬೋಗಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ ಚಾವಟಿಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ ಕಣ್ಮರೆಯಾದಾಗ ಅದರ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಡಯಾನಾಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಪೀಟರ್ ಹಿಚನ್ಸ್ ಎರಡು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ "ಜನರ ಸ್ವಯಂ-ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ" ವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಯಮದಿಂದ ವರ್ತಿಸಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
ಕೆಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟನ್ನರು ಡಯಾನಾಳನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡೆಬೊರಾ ಸ್ಟೈನ್‌ಬರ್ಗ್: "ಇದು ಉನ್ಮಾದ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಷ್ಟವು ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಟಚ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಆಗಿರಬಹುದು" ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ಪೀಪಲ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ ಕ್ಯಾರೊಲ್ ವ್ಯಾಲೇಸ್ ಅವರು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯು "ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ - ಎರಡು ಬಾರಿ, ಮೊದಲು ಅವಳು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದಾಗ ಮತ್ತು ಈಗ ಅವಳು ಸತ್ತಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
೨೦೨೧ ‍ಅ‍ಯಾಪಲ್ ಟಿವಿ+ ಡಾಕ್ಯುಸರೀಸ್ ದಿ ಮಿ ಯು ಕ್ಯಾಂಟ್ ಸೀ ನಲ್ಲಿನ ಈವೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾ, ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮಗ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಸಾವಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ತಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ದಿನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, "ನಾನು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲರೂ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾವನೆಯ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇವಳು ನನ್ನ ಅಮ್ಮ, ನೀವು ಅವಳನ್ನುಎಂದಿಗೂ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸ್ಮಾರಕಗಳು
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Flamme_de_la_Libert%C3%A9_Place_de_l%27Alma_2017-09-01_3.jpg/220px-Flamme_de_la_Libert%C3%A9_Place_de_l%27Alma_2017-09-01_3.jpg|thumb| ದಿ ಫ್ಲೇಮ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅನಧಿಕೃತ ಡಯಾನಾ ಸ್ಮಾರಕ, ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ೨೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಮರುದಿನ. ನೆಲವು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌರವಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಸರಪಳಿ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯ ಬೀಗಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಫ್ಲೇಮ್ ಡೆ ಲಾ ಲಿಬರ್ಟೆ ( ಫ್ಲೇಮ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ ) ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಪಾಂಟ್ ಡೆ ಎಲ್'ಅಲ್ಮಾ ಸುರಂಗದ ಬಳಿಯಿರುವ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಯುಎಸ್ ಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಂತಾಪ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಅಂದಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸಂದರ್ಶಕರು ಅವಳ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಡಯಾನಾ, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಅನ್ನು ರಾಣಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೬, ೨೦೦೪ ರಂದು ತೆರೆದರು. ನಂತರ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯ ಸನ್‌ಕೆನ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರರು ೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು.
ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮಿಲೇನಿಯಮ್ ಡೋಮ್‌ನ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳು ಮತ್ತು 'ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಡಯಾನಾ ಸೆಂಟರ್ '. ನಂತರ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
ವಿಚಾರಣೆಗಳು
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಠಾತ್ ಅಥವಾ ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ೬,೦೦೦ ಪುಟಗಳ ವರದಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಡಯಾನಾಳ ಮರಣದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೬ ಜನವರಿ ೨೦೦೪ ರಂದು, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮೈಕೆಲ್ ಬರ್ಗೆಸ್ ಅವರಿಂದ ನಡೆದ ಅಪಘಾತದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಸಾವುಗಳು ಅಪಘಾತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಸರ್ ಜಾನ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಕರೋನರ್ ಕೇಳಿದರು. ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಏಂಜೆಲಾ ಗ್ಯಾಲೋಪ್ ಅವರನ್ನು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖೆಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಜನವರಿ ೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್ ಜಿ‍ಎಂಟಿವಿ ಯ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್ ೨೯ ಜನವರಿ ೨೦೦೬ ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಹಸ್ಯ ಸೇವೆಯ ಏಜೆಂಟರು ಅಪಘಾತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಅಡ್ಡ-ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಬರೆದರು. ಈ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಹೆನ್ರಿ ಪಾಲ್‌ನಿಂದ ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರಕ್ತದ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹಲವು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ (ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ).
ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಯೆದ್ ಸಾವಿನ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ೮ ಜನವರಿ ೨೦೦೭ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಡೇಮ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಬಟ್ಲರ್-ಸ್ಲೋಸ್ ಡಯಾನಾ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ನ ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ಕರೋನರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ರೆಗೆ ಸಹಾಯಕ ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ಕರೋನರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಬಟ್ಲರ್-ಸ್ಲೋಸ್ ಮೂಲತಃ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಲ್ಲದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು; ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಂತರ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ನ ಕರೋನರ್‌ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೭ ರಂದು, ಬಟ್ಲರ್-ಸ್ಲೋಸ್ ಕೆಳಗಿಳಿದರು, ತೀರ್ಪುಗಾರರೊಂದಿಗಿನ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಲಾರ್ಡ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಬೇಕರ್ ಅವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು ಜೂನ್ ೧೩ ರಂದು ಇನ್ನರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಕರೋನರ್ ಆಗಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.
೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ ರಂದು, ಬೇಕರ್, ಆಸಕ್ತ ಪಕ್ಷಗಳ ವಕೀಲರಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬಹುದಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಜೆಟ್ ಮೂಲಕ ಬಹಳ ವಿವರವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲಾಗಿದೆ: ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭ ರಂದು ಆರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಐದು ಪುರುಷರ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಬೇಕರ್ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸುದೀರ್ಘ ಆರಂಭಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಯೀದ್, ತನ್ನ ಮಗ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದವರಿಂದ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದ ನಂತರ, ಆರಂಭಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷಪಾತ ಎಂದು ತಕ್ಷಣವೇ ಟೀಕಿಸಿದರು ಎಂದು ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.