cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಕ್ರೀಡೆ
ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ತಂಡಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿರುವ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ SV ಎಂಬುದು ಬಂಡೆಲ್‌ಸ್ಲಿಗಾದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ತಂಡವಾಗಿದೆ. The HSVಯು ಬಂಡೆಲ್‌ಸ್ಲಿಗಾದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, 1963ರಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಲೀಗ್‌ ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದಲೂ ಅದು ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. HSV ತಂಡವು ಆರು-ಬಾರಿ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌‌ ಆಗಿದೆ, ಮೂರು-ಬಾರಿ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಕಪ್‌‌ ವಿಜಯಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 1983ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐರೋಪ್ಯ ಕಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ತಂಡವಾಗಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 2000/2001ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2006/2007ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌‌‌ನ ಗುಂಪು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಆಟವಾಡಿದೆ. ಇಮ್ಟೆಕ್‌ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ (06/07ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 56,100ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಿಯಿತ್ತು). ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, FC ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲಿ ಎಂಬುದು ಎರಡನೇ ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ 2009/2010ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 2001-02ರ ಋತುವು ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ SV ತಂಡದ ಜೊತೆಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಆಟವಾಡುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಕ್ಲಬ್‌ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲಿಯ ತವರೂರಿನ ಆಟಗಳು ಮಿಲ್ಲರ್ನ್‌ಟಾರ್‌-ಸ್ಟೇಡಿಯನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಮಂಜಿನ ಹಾಕಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಲೀಗ್‌‌ ಆಗಿರುವ DELನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಫ್ರೀಜರ್ಸ್‌‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜರ್ಮನ್‌‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ್ನು HSV ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ವಿನ್ನರ್ಸ್‌‌ ಕಪ್‌ನ್ನು HSV ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು O2 ವರ್ಲ್ಡ್‌‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೈದಾನ ಹಾಕಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪುರುಷರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಂಡೆಲ್‌ಸ್ಲಿಗಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದೆ.
ರಾಹು
ರಾಹುವನ್ನು, ಮೋಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಯಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಮೋಸ ಮಾಡುವವರು, ಕೇವಲ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅರಸುವವರು, ಪರಕೀಯರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸುವವರು, ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು, ವಿಷವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವರು, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಅನೈತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವರು ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಈತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಅಧರ್ಮೀಯ, ಬಹಿಷ್ಕೃತ, ಕಠಿಣ ಮಾತು, ಭ್ರಾಂತಿಕಾರಕತೆ, ಅಸತ್ಯ, ಅಶುಚಿತ್ವ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಹುಣ್ಣುಗಳು, ಮೂಳೆಗಳು, ಹಾಗು ದೇಹಾಂತರ ವೇಷಧಾರಿ ರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಹು, ಬೇರೊಬ್ಬರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಶತ್ರುವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸಲು ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವು ಕಡಿತಗಳನ್ನು ರಾಹುವಿನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ರಾಹು ಕ್ರೋಧದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. (ಭೀತಿಯನ್ನು-ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ದೇವತೆ).
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಕ್ರೀಡೆ
ಒಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿಯಮಗಳ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಗಿರುವ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಡಾಕರ್ಸ್‌‌ ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲಿದೆ. FC ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲಿ ತಂಡವು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ರಗ್‌ಬಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇತರ ಮೊದಲ-ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ VT ಔರುಬಿಸ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ (ವಾಲಿಬಾಲ್‌), ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ ಪೋಲೋ ಕ್ಲಬ್‌, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಬ್ಲೂ ಡೆವಿಲ್ಸ್‌ (ಅಮೆರಿಕಾದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌) ಸೇರಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿವೆ.
170px|thumb|ಆಮ್‌ ರೋಥೆನ್‌ಬೌಮ್‌‌ ಎಂಬುದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜರ್ಮನ್‌ ಮುಕ್ತ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಟೆನಿಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ
ರಾಹು
ಶಿವ ಹಾಗು ರಾಹುವಿನ ಪುರಾಣ
ಬಹುಶಃ ಶಿವ ಪುರಾಣದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಶಿವ ಹಾಗು ರಾಹುವಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಲೀಲೆಯನ್ನು ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ದಿ ಪವರ್ ಆಫ್ ಮಿಥ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾವಾನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಗಣ ಚಕ್ರವೂ ಸಹ ಈ ಪುರಾಣದ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು: ದೈತ್ಯ ರಾಜ ಜಲಂಧರನ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವಂತೆ, ಜಲಂಧರನು ರಾಹುವನ್ನು ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಆತನ ಮೂಲಕ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಜಲಂಧರನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂದೇಶದಿಂದ ಶಿವನು ಕೊಪೋದ್ರಿಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆಗ ಈ ಕೋಪವು ಆತನ ಲಲಾಟದಿಂದ(ಹಣೆಯಿಂದ) ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಜೀವಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿಂಹದ ಮುಖವನ್ನು, ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಒರಟಾಗಿದ್ದ ಶುಷ್ಕವಾದ ದೇಹ, ಉದ್ದನೆಯ ತೋಳುಗಳು ಹಾಗು ಕೋಪದಿಂದ ಜೋಲುಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಭಯಾನಕ ಜೀವಿಯು ರಾಹುವಿನೆಡೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಬರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆತನನ್ನು ನುಂಗಲು ತಯಾರಾಯಿತು. "ನಾವು ದೂತರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಶಿವನ ಸ್ಪಷ್ಟ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಗಣವು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಅದು ಹಸಿವೆಯಿಂದ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿತು. ಗಣಕ್ಕೆ ಶಿವನು, ಆ ಜೀವಿಯು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹಸಿವೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಮಾತುಗಳಂತೆ ಗಣವು ನಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅದು ತಲೆ ಭಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಲ್ಲವನ್ನು ನುಂಗಿ ಹಾಕಿತು. ಇದರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು, ಇದನ್ನು ತನ್ನ ದ್ವಾರಪಾಲಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಕ್ರೂರ ಜನರಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿದ. ಶಿವನು ತನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗಣವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಟ್ಟಳೆ ಹಾಕುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿಮುಖ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಕ್ರೀಡೆ
ಟೆನಿಸ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಕಣವಾಗಿರುವ ಆಮ್‌ ರೋಥೆನ್‌ಬೌಮ್‌‌ ತಾಣವು 13,200 ಜನರ ಒಂದು ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲೇ ಅದು ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ರಾಹು
ಹನುಮಾನ್ ಹಾಗು ರಾಹು
ಹನುಮಾನ್ ನು, ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಣ್ಣೆಂಬ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಆತನೆಡೆಗೆ ನೆಗೆದು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದ. ಆ ದಿವಸ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವಾದ್ದರಿಂದ, ರಾಹು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಬೇಕಿತ್ತು. ಹನುಮಂತನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ರಾಹು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ರಾಹುವನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಾಲಕ ಹನುಮಂತ, ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ತಲೆ ಕಂಡು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ, ರಾಹುವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಕ್ರೀಡೆ
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ಅಶ್ವಾರೋಹಣದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನೂ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ; ರೀಟ್‌ಸ್ಟೇಡಿಯನ್‌ ಕ್ಲೀನ್‌ ಫ್ಲಾಟ್‌ಬೆಕ್‌‌ (ಜಿಗಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿನ ಡ್ಯೂಷೆಸ್‌ ಡರ್ಬಿ) ಮತ್ತು ಹೋರ್ನರ್‌ ರೆನ್‌ಬಾನ್‌  (ಸಮತಟ್ಟಿನ ಓಟದ ಪಂದ್ಯದ ಡ್ಯೂಷೆಸ್‌ ಡರ್ಬಿ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಮ್ಯಾರತನ್‌‌ ಎಂಬ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸುದೀರ್ಘ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬರ್ಲಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಈ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ 23,230 ಸಹಭಾಗಿಗಳು ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಸೈಕಲ್‌ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. UCI ವೃತ್ತಿಪರ-ಪ್ರವಾಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾದ ವಾಟೆನ್‌ಫಾಲ್‌ ಸೈಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಟ್ರಯಾಥ್ಲಾನ್‌ ITU ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾದ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.
ಅಪಾಚೆ
ಆಹಾರ
thumb|190px|ಅಪಾಚೆಯವರ ವಿವಿಧ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಧನ: ಬುಟ್ಟಿಗಳು, ಬೊಗಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಭರಣಿಗಳು.ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾಡಿದ ಬುಟ್ಟಿ, ಭಾರವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕತ್ತಾಳೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ (yucca)ಸಸ್ಯದಿಂದ ಅಥವಾ ವಿಲೋ ಮರದ (ನೀರು ಹಬ್ಬೆ ಗಿಡ)ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಜೂನಿಪೆರ್ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುವರು. ದಿ ಅಪಾಚೆ, ಮಾರ್ಶಲ್ ಕಾವೆನ್ದಿಶ್ , 2006, ಪು. 18</ಉಲ್ಲೇಖ> ಅಪಾಚೆ ಜನರು ಆಹಾರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಪಾಚೆಯವರ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಶೇ.35-4೦ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಶೇ.60-65 ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಸೇರಿದೆ. ಬೇರೆಬೇರೆ ಅಪಾಚೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ವಿಭಿನ್ನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಆಹಾರ ತಿನ್ನುವ ಕ್ರಮವು ಆಯಾ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಕ್ರೀಡೆ
HSH ನೋರ್ಡ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ಅರೆನಾವನ್ನು (ಹಿಂದೆ ಇದಕ್ಕೆ AOL ಅರೆನಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೂಲತಃ ವೋಕ್ಸ್‌ಪಾರ್ಕ್‌ಸ್ಟೇಡಿಯಾನ್‌  ಎಂಬುದು ಇದರ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು) 2006ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ತಾಣವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. 2010ರಲ್ಲಿ, UEFA ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸದರಿ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ UEFA ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.
ಭಾಷೆ
ಉತ್ತರದ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವಂತೆ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಮೂಲ ಭಾಷೆಯು ಲೋ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬೊರ್ಗರ್‌ ಪ್ಲಾಟ್‌ (ಜರ್ಮನ್‌‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ ಪ್ಲಾಟ್‌ ) ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಂಬೊರ್ಗ್‌ಸ್ಕ್‌‌  ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಒಂದು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಇದು ಇನ್ನೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ ಜರ್ಮನೀಕರಣವು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಲೋ ಜರ್ಮನ್‌‌-ವರ್ಗದ ಹಲವಾರು ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ (ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ- ಲೋ ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌‌ ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಜರ್ಮನ್‌‌ನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳು). ಮೂಲತಃ, ಇಂಥ ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್‌ಸ್ಕ್‌ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯೇ ಅಲ್ಲಿತ್ತು; ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗದವರ ಪೈಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವರ ಪ್ರಭೇದ ಮತ್ತು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮನೋವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಾನ್ಸಿಯಾಟೆನ್‌ಡ್ಯೂಷ್‌ (ರಾಜಕೀಯ-ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೂಟದ ಜರ್ಮನ್‌‌) ಪ್ರಭೇದವು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದುದಾಗಿತ್ತು; ಆದರೂ ಸದರಿ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮೌಲ್ಯನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವತಿಯಿಂದ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟ “ಶುದ್ಧಾಂಗವಾದ” ಜರ್ಮನ್‌‌ನ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸಹ ಈಗ ಮರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲೋ ಜರ್ಮನ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಲೋ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಭಾಷೆಯು ಹೆಚ್ಚು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹ್ಯಾಂಬೊರ್ಗರ್‌‌ ವೀರ್‌‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮುದ್ರ ಷ್ಯಾಂಟೀ ಗೀತೆಯು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಸ್ಮಾರಕಗಳು
ವಿಲಿಯಂ ಲಿಂಡ್ಲೆ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಯಶಸ್ವೀ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌‌ಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ಮಾರಕವೊಂದು, ವೋರ್ಸೆಟ್‌ಜೆನ್‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿನ ಬೌಮ್‌ವಾಲ್‌‌ ಟ್ರೇನು ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; 1842ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಲಿಯಂ ಲಿಂಡ್ಲೆ ಮರುಸಂಘಟಿಸಿದ ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಕಾಲರಾ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ.
2009ರಲ್ಲಿ, 2,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ "ಅಡೆತಡೆಗಳು" (ಸ್ಟಾಲ್ಪೆರ್‌ಸ್ಟೀನ್‌) ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಕೊಲೆಯಾದ ನಾಗರಿಕರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹಿಂದೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಮನೆಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೆಲಗಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ತೂರಿಸಲಾದ ಈ ತಡೆಗಳು, ನಾಜಿ ಕಿರುಕುಳದ ಬಲಿಪಶುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.
ಸರ್ಕಾರ
thumb|ಪುರಭವನ (ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ)
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು 16 ಜರ್ಮನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಮಹಾಪೌರನ ಕಚೇರಿಯು ನಗರದ ಓರ್ವ ಮಹಾಪೌರನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಓರ್ವ ಮಂತ್ರಿ-ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಜರ್ಮನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿ, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯಂಥ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದೆ; ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಾಗಿ ಇದು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ವಿನೋದ-ವಿಹಾರದ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ನಿರ್ಮಲೀಕರಣ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದೆ.
1897ರಿಂದಲೂ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ರಾಥೌಸ್‌ ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಾಪೌರನ ಕಚೇರಿ, ಸೆನೆಟ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಸಮಾವೇಶದ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಸದನವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 2008ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫ್‌‌ ಅಹ್ಲ್‌ಹೌಸ್‌ ಎಂಬಾತ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ನ ಮಹಾಪೌರನಾಗಿದ್ದ; ಈತ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಸ್ಥಾನ-ವ್ಯಾಪಿ "ಕಪ್ಪು-ಹಸಿರು" ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ. ಅಲಯೆನ್ಸ್‌ '90/ದಿ ಗ್ರೀನ್ಸ್‌ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಾದ, ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲ CDU ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ GALನ್ನು ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಮಿಥುನ (ಪುಸ್ತಕ)
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಆರ್ಥಿಕತೆ
thumb|upright|ಕಾಮರ್ಜ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಏಟ್ರಿಯಂ 2007ರ ಒಟ್ಟಾರೆ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನವು (ಗ್ರಾಸ್‌ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್‌ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್‌‌-GDP) 88.9 ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟಿತ್ತು. ತಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ 50,000 €ನಷ್ಟಿರುವ GDPಯನ್ನು ನಗರವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ GDPಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಒಂದು ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಗರವು ಹೊಂದಿದೆ. 120,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಲ್ಲಿ 88 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಾರ್ಯನಿರತ-ವಯೋಮಾನದ ಜನಸಮುದಾಯವು ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುವಂತಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು 30,937 €ನಷ್ಟಿತ್ತು.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಬಂದರು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಆರ್ಥಿಕ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌‌ನ ನಂತರದಲ್ಲಿನ 2ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 2007ರಲ್ಲಿ ಗಳಷ್ಟು ಸರಕು ಮತ್ತು 134 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮಾನು-ಸರಂಜಾಮುಗಳ ಯಾನಾಂತರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ 9ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜರ್ಮನ್‌‌ ಪುನರೇಕೀಕರಣದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಒಳನಾಡಿನ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗವನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ತನ್ಮೂಲಕ ಅದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ-ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬಂದರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೂತಾವಾಸಗಳಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಬೆ ನದಿಯ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮೂಲದವರೆಗೆ 68 miನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಸಾಗರ-ಗಾಮಿ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. thumb|left|upright|ಡೆರ್‌‌ ಸ್ಪೀಗೆಲ್‌‌ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಮತ್ತು ಟೌಲೌಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ನಾಗರಿಕ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಮದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಫಿಂಕೆನ್‌ವೆರ್ಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಣಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು 13,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಉಕ್ಕು‌, ಅಲ್ಯುಮೀನಿಯಂ, ತಾಮ್ರದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಬ್ಲೋಮ್‌‌ + ವಾಸ್‌‌ನಂಥ ಹಲವಾರು ಹಡಗಿನ ಅಂಗಳಗಳ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯು ಇಲ್ಲಿನ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.
ಅಪಾಚೆ
ಉಡುಪು
ಬಯಲು ಇಂಡಿಯನ್ನರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಪಾಚೆಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬೀಜಗಳ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಉಡುಪನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಧರಿಸುವರು. ಈ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ವಿನ್ಯಾಸವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಸಿನ್ ಪೈಯುಟೆಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೇಖಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಪಾಚೆಯ ಮಣಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯ ಅಂಚು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಗಾಜಿನ ಮಣಿಸಾಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಬಳಿಕ ಇನ್ನೊಂದು ಬಣ್ಣ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ನೆರೆಯವರ ರೀತಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಜಿಂಕೆ, ಮೋಲ, ಹಿಮಸಾರಂಗ, ಇಲಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಚರ್ಮದಿಂದ ಅವರು ಅಂಗಿಗಳನ್ನು, ನಿಲುವಂಗಿಗಳನ್ನು, ಸ್ಕರ್ಟ್್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಿಂಗರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಮಾಧ್ಯಮಗಳು
ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು 70,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. NDR ಫರ್ನ್‌ಸೆಹೆನ್‌‌ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನೋರ್ಡ್‌ಡ್ಯೂಷರ್‌ ರಂಡ್‌ಫಂಕ್‌‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ 1  ಎಂಬ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ, ಬೈಬಲ್‌ TV  ಎಂಬ ಕ್ರೈಸ್ತ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಟೈಡ್‌ TV  ಎಂಬ ನಾಗರಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ತಾಣ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ರೇಡಿಯೋ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಂಥ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಜರ್ಮನಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಕಾಶನಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಆಕ್ಸೆಲ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್‌ AG, ಗ್ರೂನರ್‌‌ + ಜಹ್ರ್‌‌, ಬೌವೆರ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್‌. ಡೆರ್‌‌ ಸ್ಪೀಗೆಲ್‌‌ ಮತ್ತು ಡೈ ಜೀಟ್‌‌‌ ನಂಥ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು, ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಡ್ಯೂಷ್‌ಲೆಂಡ್‌‌‌‌ ನಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶೇಷಾಸಕ್ತಿಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ ಅಬೆಂಡ್‌ಬ್ಲಾಟ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ ಮೋರ್ಗನ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌  ಎಂಬ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೈನಿಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಜರ್ಮನಿಯಂಥ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾಶಕರು, ಮತ್ತು ಅಡೋಬ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಗೂಗಲ್‌‌ ಜರ್ಮನಿಯಂಥ ICT ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ವೆಬ್‌‌ ಆಯೋಜಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಓರ್ವ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಸೇವಾದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಜಿಮ್ಡೊ ಜಿಎಂಬಿಎಚ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲೈಸ್‌ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ DSL ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವ ಹಾನ್ಸ್‌ನೆಟ್‌ ಎಂಬ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಳ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ರಾಹು
ಹನುಮಾನ್ ಹಾಗು ರಾಹು
ರಾಮಾಯಣ ಯುದ್ಧದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರಾವಣ ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿರಿಸಿದ್ದ. ಆಗ ಹನುಮಂತನು ಬಂದು ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬಂಧನಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಈ ನವಗ್ರಹಗಳು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ, "ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಭಕ್ತರು ನಮ್ಮಿಂದಲೂ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳು ಹನುಮಾನ್ ನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ರಾಹುವಿನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತ ತೊಂದರೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಹನುಮಾನ್ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ
thumb|2007ರ 33ನೇ G8 ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 31ರ ವೇಳೆಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ 1,754,182ರಷ್ಟು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು (1990ರಲ್ಲಿದ್ದ 1,652,363ರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಆದ ಏರಿಕೆಯಿದು), ಅವರು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು 755.3 km2ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದಟ್ಟಣೆಯು 2322 PD/sqkmನಷ್ಟಿತ್ತು. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವಲಯದ ಮಹಾನಗರದ ಪ್ರದೇಶವು (ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಮಹಾನಗರದ ವಲಯ) ಸುಮಾರು 4.3 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು 19,000 km2ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ 856,132 ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 898,050 ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1,049 ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದರು. 2006ರಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ 16,089 ಜನನಗಳು (ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 33.1%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆದುದಾಗಿತ್ತು), 6,921 ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು 4,583 ವಿಚ್ಛೇದನಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ, 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದವರದ್ದು 15.7%ನಷ್ಟು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ, 65 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ವಯೋಮಾನದವರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗಿಂತ ವಯಸ್ಸಾದವರದ್ದು 18.8%ನಷ್ಟು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. 28%ನಷ್ಟು (487.000) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ವಲಸೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಟರ್ಕಿ, ಪೋಲೆಂಡ್‌, ರಷ್ಯಾ, ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌, ಕಜಖ್‌ಸ್ತಾನ್‌, ಇರಾನ್‌ ಅಥವಾ ಘಾನಾದಂಥ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
ಅಪಾಚೆ
ಬೆಳೆ ಕೃಷಿ
ನವಾಜೋಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪಶ್ಚಿಮ ಅಪಾಚೆಗಳು, ಜಿಕಾರಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲಿಪಾನ್ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ. ಚಿರಿಕಹುಆದ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಡ್ (ಒಪ್ಲರ್) ಮತ್ತು ಮೆಸ್ಕೆರೆಲೋ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಚಿರಿಕಹುಆದ ಇನ್ನೆರಡು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಬಯಲು ಅಪಾಚೆಯವರು ಯಾವುದೇ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್
ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ
1999ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ 910,304 ಕುಟುಂಬಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 18.9%ನಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯೋಮಾನದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು; ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ 47.9%ನಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಕುಟುಂಬದ ಸರಾಸರಿ ಗಾತ್ರವು 1.9ನಷ್ಟಿತ್ತು.
ಧರ್ಮ
thumb|upright|ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಚಾಂಗೆಲ್‌ ಮೈಕೇಲ್‌‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 30.7%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ನಾರ್ತ್‌ ಎಲ್ಬಿಯನ್‌ ಎವಾಂಜೆಲಿಕಲ್‌ ಲುಥೆರಾನ್‌ ಚರ್ಚ್‌‌‌ಗೆ ಸೇರಿದರೆ, 10.2%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಚರ್ಚ್‌‌‌ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಲಸೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಮರ ನಿಖರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್-ಮಿಟ್ಟೆ ಒಂದರಲ್ಲೇ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 90,000 ಮಂದಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದಾರೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಚರ್ಚುಗಳ ಸದಸ್ಯರು, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೀಯರು, ಸಿಖ್‌ ಜನಾಂಗದವರು, ಹಿಂದೂಗಳು, ಯೆಹೂದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ನಾರ್ತ್‌ ಎಲ್ಬಿಯನ್‌ ಎವಾಂಜೆಲಿಕಲ್‌ ಲುಥೆರಾನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೂರು ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಂತದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಲವಾರು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಯೆಹೂದಿಗಳ ಸಮುದಾಯವಿದೆ.
ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ 54 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 1300 ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್-ಎಪ್ಪೆನ್‌ಡಾರ್ಫ್‌, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳೂ ಇವೆ. 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 31ರ ವೇಳೆಗೆ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಾಂಗವಾಗಿ ಸುಮಾರು 12,600ರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಹಾಸಿಗೆಗಳಿದ್ದವು. 2006ರಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು, ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ 1,061 ಹಗಲು-ಪಾಲನೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ 3,841 ಮಂದಿ ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ 462 ಔಷಧದಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಸಾರಿಗೆ
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಆಟಬಾನ್‌‌‌‌‌ಗಳ (ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳು) ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕೂಡುದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳು ನಗರದ ಉತ್ತರದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ; ಈಗ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಎಲ್ಬೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ (ಆಲ್ಟರ್‌ ಎಲ್ಬ್‌ಟನಲ್‌ ), ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗವೊಂದರ ಒಂದು ಅಡ್ಡಹಾಯುವ ತಾಣವಾದ ಎಲ್ಬೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ (ಎಲ್ಬ್‌ಟನಲ್‌‌ ) ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಫಿಂಕೆನ್‌ವೆರ್ಡರ್‌‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಕಂಪನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಕಂಪನಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಲ್ಯೂಬೆಕ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲ್ಯೂಬೆಕ್‌‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಪರವಾನಗಿ ಫಲಕದ (ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ ಪ್ಲೇಟ್‌‌) ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು HH (ಹಾನ್ಸ್‌ಟಾಟ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌: ಹಾನ್ಸಿಯಾಟಿಕ್‌ ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್) ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಬರ್ಲಿನ್‌‌ಗಾಗಿ B ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅಥವಾ ಮ್ಯೂನಿಕ್‌ಗಾಗಿ M ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ, ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೇವಲ ಏಕ-ಅಕ್ಷರವು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರದಿರುವುದು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆನ್ನಬಹುದು. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಹ್ಯಾನೋವರ್‌‌ನಿಂದ "H" ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಸಾರಿಗೆ ಕಂಪನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಶುಲ್ಕ-ಸಂಗ್ರಹದ ಜಂಟಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ರೈಲು, ಬಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹಡಗುಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯು ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ ವೆರ್ಕೆಹ್ರ್‌‌ಸ್ವೆರ್ಬಂಡ್‌ ("ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸಾಗಣೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ") (HVV) ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಕಂಪನಿಯೊಂದರಿಂದ ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು, HVV ಕಂಪನಿಗಳ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ HVVಯು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಮೊದಲ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾಗಣೆಯ ಒಂಬತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿವೆ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ S-ಬಾಹ್ನ್‌‌ (ಭಾರೀ ರೈಲುಹಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ U-ಬಾಹ್ನ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. U-ಬಾಹ್ನ್‌‌ ಎಂಬುದು ಅಂಟರ್‌ಗ್ರಂಡ್‌ಬಾಹ್ನ್‌‌  (ಭೂಗತ ರೈಲುಹಾದಿ, ಒಂದು ಲಘು ರೈಲು-ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. 101 kmನಷ್ಟಿರುವ ನೆಲದಡಿಯ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ಪೈಕಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 41 kmನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಭೂಗತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ; ಬಹುತೇಕ ಪಥಗಳು ಒಡ್ಡುಗಳು, ಕಮಾನುಸಾಲಿನ ಸೇತುವೆಗಳ ಮೇಲಿವೆ ಅಥವಾ ನೆಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ. ವಯಸ್ಸಾದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಈಗಲೂ ಹೊಕ್‌ಬಾಹ್ನ್‌‌ (ಎತ್ತರಿಸಲಾದ ರೈಲುಹಾದಿ) ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನೆಲದಡಿಯ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌‌ ಹೊಕ್‌ಬಾಹ್ನ್‌‌  ಎಂದಿರುವುದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. AKN ರೈಲುಹಾದಿ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾರೀ ರೈಲುಹಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಕ್ಲೆಸ್‌ವಿಗ್‌-ಹಾಲ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ, ಡ್ಯೂಷೆ ಬಾಹ್ನ್‌‌ AG ಎಂಬ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಟ್ರೇನುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೆಟ್ರೊನಾಮ್‌ ಟ್ರೇನುಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು HVV ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಟಿಕೆಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ದೊಡ್ಡದಾದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನಗರದ ಒಳಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಟ್ರೇನುಗಳು ನಿಲ್ಲುವುದು ಅಪರೂಪವೆನ್ನಬಹುದು; ಆ ಮೂರು ದೊಡ್ಡದಾದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ: ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಪ್ರಧಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಡ್ಯಾಮ್‌ಟರ್‌‌ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್-ಆಲ್ಟೋನಾ ನಿಲ್ದಾಣ. ಟ್ರಾಮ್‌ ಜಾಲವನ್ನು 1978ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.
ರೈಲು ಜಾಲದಲ್ಲಿನ ಅಂತರಗಳನ್ನು 600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಸ್ಸಿನ ಮಾರ್ಗಗಳು ತುಂಬಿಸುತ್ತವೆ; ಏಕ-ಅಂತಸ್ತಿನ, ಎರಡು-, ಮೂರು- ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು-ಅಚ್ಚುಗಳ ಡೀಸೆಲ್‌ ಬಸ್ಸುಗಳು ಈ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ರಾಲಿ-ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಲಜನಕ-ಚಾಲಿತ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಬಸ್ಸುಗಳು ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ; ಕೆಲವೊಂದು ಬಸ್ಸುಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 2 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಉಪನಗರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ವಾರದ ದಿನದಂದು ಇರುವ ರಾತ್ರಿ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಂತರಗಳ ಅವಧಿಯು 30 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಇರಬಹುದು.
ಎಲ್ಬೆ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ನದಿಯನ್ನು ಹಾಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳಿದ್ದು, ಅವನ್ನು HADAG ಕಂಪನಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯ ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದೃಶ್ಯವೀಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
"ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ" (IATA: HAM, ICAO: EDDH) ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಫಹಲ್ಸ್‌ಬ್ಯೂಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 1912ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಇದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 5 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸುಮಾರು 60 ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 125 ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ದುಬೈ, ಟೊರೊಂಟೋ ಮತ್ತು ಟೆಹರಾನ್‌ನಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಸೇವೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಧಾನ ಸಾಗಣೆಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಏರ್‌‌ ಬರ್ಲಿನ್‌‌ ವಾಯುಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೊಂದಿದೆ. ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್-ಫಿಂಕೆನ್‌ವೆರ್ಡರ್‌‌ (IATA: XFW, ICAO: EDHI) ಎಂಬುದು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ.ಯಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಲ್ಲದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಟೌಲೌಸ್‌ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಮತ್ತು ಟೌಲೌಸ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯುಯಾನ ವಲಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಯಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. A318, A319, A321 ಮತ್ತು A380 ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಅಂತಿಮ ಜೋಡಣೆ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಗೆ ಫಿಂಕೆನ್‌ವೆರ್ಡರ್‌‌ ಸ್ಥಾವರವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.
ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು
thumb|ಹ್ಯಾಫೆನ್‌‌ಸಿಟಿ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಂಧನಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಜರ್ಮನಿಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ವಾಟೆನ್‌ಫಾಲ್‌ ಯುರೋಪ್‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಸಂಸ್ಥಾನ-ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗಿಸ್ಕೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟ್ಯಾಟ್ಸ್‌-ವೆರ್ಕೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಾಟೆನ್‌ಫಾಲ್‌ ಯುರೋಪ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಬ್ರೋಕ್‌‌ಡಾರ್ಫ್‌ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ, ಬ್ರನ್ಸ್‌ಬ್ಯೂಟೆಲ್‌ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೆಲ್‌‌ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ. ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೇವೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ-ದಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೆಡೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಮೂರ್‌‌‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ಇಂಧನ-ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವು ಹ್ಯಾಫೆನ್‌‌ಸಿಟಿ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. VERA ಕ್ಲಾರ್ಸ್‌ಕ್ಲಾಮ್‌ವೆರ್ಬ್ರೆನ್ನಂಗ್‌ ಕೇಂದ್ರವು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕದ ಜೈವಿಕ ಘನವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಪಂಪ್ಸ್‌ಪೀಚೆರ್ವೆರ್ಕ್‌ ಗೀಸ್ತಾಕ್ಟ್‌  ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪಂಪ್‌ ಶೇಖರಣಾ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ್ವರ್‌ವೆರ್ಟುಂಗ್‌ ಬೋರ್ಸಿಗ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರಾಬೆ  ಎಂಬುದು ಒಂದು ಜೀವರಾಶಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಇಲ್ಲಿನ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ತರಬೇತಿಯ ಸಚಿವಖಾತೆಯು (ಬೆಹೋರ್ಡೆ ಫೂರ್‌ ಸ್ಕೂಲೆ ಅಂಡ್‌ ಬೆರುಫ್ಸ್‌ಬಿಲ್ಡಂಗ್‌ ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 2006ರಲ್ಲಿ, 245 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 195 ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸರಿಸುಮಾರು 160,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಶುದ್ಧಾಂಗವಾಗಿ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ 33 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿವೆ.
ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. 9,000 ಮಂದಿ ನಿವಾಸಿ ಹೊರನಾಡಿಗರೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು 70,000 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡದೆನಿಸಿರುವ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್-ಎಪ್ಪೆನ್‌ಡಾರ್ಫ್‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಅಪ್ಲೈಡ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇವು ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಏಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಬ್ಯೂಸೆರಿಯಸ್‌ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯು ಅದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಲ್ಮಟ್‌ ಸ್ಕ್ಮಿಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಂಥ (ಹಿಂದೆ ಇದು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಫೆಡರಲ್‌ ಆರ್ಮ್ಡ್ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು) ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ-ಉದ್ದೇಶದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ ನಗರವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು — ಸಹ ನಗರಗಳು
ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕಂಡುಬರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ನಗರವು ಹತ್ತು ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಕಾಗೊ ಎಂಬುದು 1994ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸದಾದ ಸಹ ನಗರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಗರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಇತರ ಹಲವಾರು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಸಹಕಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಡರ್‌ ಎಸ್‌ ಸಲಾಮ್‌, ಟಾಂಜಾನಿಯಾ 2007ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರ ಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿದವು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ವರ್ಗ:ನಗರ-ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ವರ್ಗ:ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಮುಕ್ತ ನಗರಗಳು. ವರ್ಗ:NUTS 1 ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿನ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ವರ್ಗ:9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜನನಿಬಿಡವಾದ ಸ್ಥಳಗಳು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವರ್ಗ:ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವರ್ಗ:ವೆಯ್ಮರ್‌‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿರುವ ತುರ್ಕಿ ಸಮುದಾಯಗಳು
ಅಪಾಚೆ
ವ್ಯಾಪಾರ, ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ
ಅಪಾಚೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದು ಒಳಗಿಳಿದು ಪರಿಶೋಧ ನಡೆಸುವವರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯಾದವರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಆಂತರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ತಾವು ಯುರೋಪಿನ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಪಾಚೆಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ತಮಗೆ ಬ್ಕಾದುದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅವರು ನಂಬಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕುದುರೆಗಳು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಈ ಮುಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಯುರೋಪದವರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದವರಿಂದ ಮರೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಅಪಾಚೆ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಿಗೆ (ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ) ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆರ್ಥಿಕ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಪಾಚೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ (ಬಹಳ ಸಲ ಕುಲದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು) ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತೀಕಾರ ಸಾಧಿಸಲೆಂದೇ ಈ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದು ಅಪಾಚೆಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತವರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅಪಾಚೆಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲೆಯಾದವರ ನಡುವೆ ತ್ವೇಷ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಪಾಸು ಮಾಡಿ ಅಪಾಚೆಗಳ ತಲೆಬುರುಡೆಗೆ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.
ಧರ್ಮ
ಅಪಾಚೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಥೆಗಳು ಎರಡು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಥಾಪುರುಷರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂರ್ಯ/ಅಗ್ನಿ:"ಶತ್ರು-ಸಂಹಾರಕ/ಅತಿಮಾನುಷ ಹಂತಕ", ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ನೀರು/ಚಂದ್ರ/ಗುಡುಗು: "ನೀರಿನ ಮಗು/ನೀರಿಗೋಸ್ಕರ ಜನಿಸಿದ್ದು") ಅದು ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾದ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡು ಅಡಗಿಸುವ ಆಟದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ, ಇಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನುಗಾಲವೂ ಕತ್ತಲೆ ಇರಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೋಯೋಟೆ, ಒಬ್ಬ ದಗಾಕೋರ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಸಮರ್ಪಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಬ್ಬ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿ (ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ.) ಇದರಲ್ಲಿ ಆತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನವಾಜೋ, ಪಶ್ಚಿಮ ಅಪಾಚೆ, ಜಿಕಾರಿಲ್ಲಾ, ಮತ್ತು ಲಿಪಾನ್ ತಾನಾಗೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಇಲ್ಲವೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಚಿರಿಕಹುಆ ಮತ್ತು ಮೆಸ್ಕರೆಲೋಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಇಲ್ಲ. ಬಹಳಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ಅಪಾಚೆಯ “ದೇವರುಗಳು” ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಮುನ್ನೆಡೆಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತೀಕರಣ ಮಾಡಿದವು. ಅವರನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬಸ್ಸೋ ಪಶ್ಚಿಮ ಅಪಾಚೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ diyí’(ಡಿಯಿ) ಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ: "diyí’(ಡಿಯಿ) ಪದವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಅಸಂಗತ ಮತ್ತು ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು, ಖನಿಜಗಳು, ಭೂಗರ್ಭದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಅಪಾಚೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಆಕೃತಿಗಳಿಂದ ರೂಪುಪಡೆದದ್ದು. ವಿವಿಧ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು." ಔಷಧ ಮನುಷ್ಯ (ಶಮನ್್ರು) ಧಾರ್ಮಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುವರು, ಇವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶನದಿಂದಲೂ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು (ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ಅತೀಂದ್ರಿಯವಾದ). ವಿವಿಧ ಅಪಾಚೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಚರಣೆಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿರಿಕಹುಆ ಮತ್ತು ಮೆಸ್ಕಲೆರೋ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜಿಕಾರಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಅಪಾಚೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ರೂಢಿಯ ಮೂಲಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆ (ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಲು) ತರಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಮಾಣಕತೆಗೊಳಿಸಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುವತಿ ಋತುಮತಿಯಾದಾಗ ನಡೆಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ (ಸೂರ್ಯ ಮೂಡುವ ನೃತ್ಯ), ನವಾಜೋ ಮಂತ್ರಗಳು, ಜಿಕಾರಿಲ್ಲಾ "long-life" (ದೀರ್ಘ-ಬದುಕಿನ) ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಅಪಾಚೆಯ "sacred-bundle" (ಪವಿತ್ರ -ಮೂಟೆ) ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂಥದ್ದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗೂಬೆಗಳು, ಹಾವುಗಳು, ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವರು ತೋಳಗಳು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಅಪಾಚೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮರಳು ಚಿತ್ರಕಲೆ ನವಾಜೋ, ಪಶ್ಚಿಮ ಅಪಾಚೆ ಮತ್ತು ಜಿಕಾರಿಲ್ಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಮನ್ನರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣದ ಮರಳಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಖವಾಡಗಳು ಮತ್ತು ಮರಳು ಚಿತ್ರಕಲೆಯು ನೆರೆಯ ಪೆಬ್ಲೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಂದಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಸರಣದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅಪಾಚೆಗಳು ನೇಕ ದೈವಿಕ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಳೆ ನೃತ್ಯ, ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಗಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವೀನೃತ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ನೃತ್ಯಗಳು ಬಹುತೇಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಹಾರ ಮೂಲವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದ್ದು.
ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅಪಾಚೆ
right|thumb|200px|ಕಾಥಿ ಕಿಚೆಯನ್, ಸಾನ್ ಕಾರ್ಲೊಸ್ ಅಪಾಚೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ
ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ
thumb|200px|ಕಚ್ಚಾ ತೊಗಲಿನ ಕಾರ್ಡ್ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಅಪಾಚೆ, ಸುಮಾರು 1875-1885 NMAI ಸಂಗ್ರಹ
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ಓಕ್ಲಹಾಮಾ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ- ಅಪಾಚೆ, ಫೋರ್ಟ್ ಸಿಲ್
ವರ್ಗ:ಅಪಾಚೆ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ವರ್ಗ:ಅರಿಝೋನಾದಲ್ಲಿಯ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಅಮೆರಿಕದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿಯ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಅಮೆರಿಕದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು
ರಾಹು
ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ
ವೇದ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಹುವನ್ನು ಒಂದು ಅಸುರನನ್ನಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೆಡುಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ರಾಕ್ಷಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈತ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಬದುಕಿನ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ, ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಹಾಗು ಕ್ರೂರತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈತನನ್ನು ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ನಶ್ವರತೆ ಸಂಕೇತ ರೂಪ,ಸ್ವಾರ್ಥ,ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ವರ್ತನೆ,ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜಾಣ್ಮೆ ಇಲ್ಲವೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಹು, ಮಾಯೆಯ(ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭ್ರಾಮಕ ಶಕ್ತಿಯ) ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಹಾಗು ಹಠಮಾರಿ ಮಗನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆತನ ಮಾಯಾವಿ(ಭ್ರಾಮಕ)ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹಲವು ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಜೊತೆಗೂಡಿವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೆವೆಂತ್ ರೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ (ಏಳು ಕಂಟಕಗಳ ಪಾತ್ರ ವಿವರಿಸುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾವಳಿ) ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಕ್ತಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಲೋಕದ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಳಗೆ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಒಂದು ಬಲವಾಗಿದೆ.
ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ - ಮುಖ್ಯಸ್ಥ; ಅಸುರರ ಸಲಹೆಗಾರ; ಅಸುರರುಗಳಿಗೆ ಮಂತ್ರಿ; ಕೋಪೋದ್ರಿಕ್ತ; ಹಿಂಸಕ; ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳ ಪರಮಶತ್ರು; ಭ್ರಾಮಕಗಳ ಒಡೆಯ,ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ; ಚಂದ್ರನ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವವನು; ಸಂಧಿಗಾರ; ಸಾವಿಲ್ಲದವನು,(ಅಮೃತವನ್ನು ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ); ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವವನು, ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗು ಅಂತಿಮ ಜ್ಞಾನ- ಅದರ ಮೂಲ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತದ ಸುಳಿವು ನೀಡುವವನು.
ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವೆ ಕುಟಿಲ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಹೂಟ ಹೂಡುವಲ್ಲಿ ರಾಹು ಚಾಣಾಕ್ಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಹು ಕುತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಒಂದು ಕುಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಗುರು ಹಾಗು ಶುಕ್ರ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ರಾಹು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದೆಂಬ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವನ್ನು ಲಾಲ್ ಕಿತಾಬ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಹು, ಗುರುವಿಗೆ ತಲುಪುವ ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆಂಬ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಗುರುವು ದೇವತೆಗಳ ಬೋಧಕನಾಗಿದ್ದರೆ, ಶುಕ್ರ ಅಸುರರಿಗೆ ಬೋಧಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ರಾಹು, ಪ್ರಸಕ್ತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ವಿಷಕರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳು, ಹಾಗು ಸೊಂಕುನಿವಾರಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಘಾಟಿನ ಮಾದರಿಯ ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಲ್ಫರ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನಿಲ.(ಗಂಧಕಾಮ್ಲದ ಅನಿಲ) ಅರ್ಥಾತ್, ವಿಷಕಾರಿ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ರಾಹು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೆಸರು ಹಾಗು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಉನ್ನತಿಗೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿಗೆ ಸಮನಾರಿಲ್ಲ, ಹಠಾತ್ ಅದೃಷ್ಟದ ಮೂಲಕ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಆದಾಯ, ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ, ಶುಭಕರ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ವಲಯದಲ್ಲಾದರೂ ಯಶಸ್ಸು ದೊರಕುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಹು ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಮನೆಯ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ರಾಹುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಂದದ ಹೋಲಿಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಾಹುವನ್ನು 'ಕೃತಕ ಸೂರ್ಯನೆಂದು' ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಾನ್ ದೇವತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನ ಹಾಗು ಮಾಯಾಜಾಲ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ ನಿರೂಪಣೆಯು ಸಮಂಜಸವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಹು ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ,ಆತನಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯೇ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ.
ಪ್ರಭುತ್ವ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಿಕೆ, ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೂಲತ್ರಿಕೋಣ( ತನ್ನದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿ):-
ಕುಂಡಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಹು ಗೋಚರಿಸುವ ಸಂಕೇತದ ಗುರುತು, ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸುತ್ತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಹುವಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ.(ರಾಹುವಿಗೆ ಆಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.) ವೇದ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವಿಧ ಪದ್ದತಿಗಳನುಸಾರ, ಪ್ರಭುತ್ವ ನೀಡಿಕೆ,ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದು(ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಹೋಗುವುದು) ಹಾಗು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಹುವಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭುತ್ವ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವುದು ಹಾಗು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ರಾಹುವಿನ ಗುರುತುಗಳ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮುಂಚೆ ನಾವು ಇತರ ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಹುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸೋಣ.
ಇದು ಶನಿ, ಬುಧ ಹಾಗು ಶುಕ್ರನೊಂದಿಗೆ ಮಿತ್ರನಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳ, ಗುರು ಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ತಟಸ್ಥವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಹಾಗು ಚಂದ್ರರಿಗೆ ವೈರಿಯಾಗಿದೆ.
ರಾಹುವು, ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ಶತ್ರುತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಹು ಹಾಗು ಕೇತು, ಭೂಮಿ ಹಾಗು ಚಂದ್ರನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎರಡು ಛೇದಕ ಬಿಂದುಗಳಾಗಿವೆ.
ಪರಿಹಾರಗಳು ಇರುವೆಗಳೂ ಸಹ ರಾಹು ಮೆಚ್ಚುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಇಡುವುದು ಕೂಡ, ರಾಹುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.
ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಹು ಸಂಕಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಕ ದಾನ
ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳು:- ಸಾಸಿವೆ, ಮೂಲಂಗಿ, ಕಂಬಳಿ, ಎಳ್ಳು, ಸೀಸ, ಕೇಸರಿ, ಸತ್ನಜ(ಏಳು ಧಾನ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣ), ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು ದಾನ ನೀಡುವ ಸಮಯ:- ಭಾನುವಾರಗಳ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯ ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ರಾಹುವಿನಿಂದ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ರಾಹು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೆಯಲಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ
ರಾಹುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಲಿ ಭಾಷೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಸಂಯುತ್ತ ನಿಕಾಯದ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.(ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿನ ಐದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೂರನೆಯ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸಂಕಷ್ಟಕಾರಕಗಳ ವಿವರ) ಚಂದಿಮಾ(ಚಾಂದ್ರಮಾನದ ಅಧ್ಯಾಯ) ಸೂತ್ತ ಹಾಗು ಸೂರ್ಯ (ಸೂರಿಯಾ)ಸೂತ್ತದಲ್ಲಿ, ರಾಹುವು ಚಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ ದೇವತೆ ಹಾಗು ಸೂರಿಯ, ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವರನ್ನು ಬುದ್ಧನ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶ್ಲೋಕದ ನುಡಿಚರಣ ಪಠಿಸಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ಅಹವಾಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. (ರಾಹುವಿನಂತಹ ತೊಂದರೆದಾಯಕಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸೂತ್ರವೇ ಸೂತ್ತ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಬುದ್ಧನು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾ, ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ರಾಹುವಿಗೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ, ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ ರಾಹು "ತನ್ನ ತಲೆ ಏಳು ತುಂಡಾಗುವುದರಿಂದ" ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರು ಆಕಾಶ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗು ಬುದ್ಧನು ಪಠಿಸಿದ ಶ್ಲೋಕಚರಣಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಬೌದ್ಧ ಪೂಜಾ,ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಕ ಮಂತ್ರಗಳೆಂದು(ಪರಿತ್ತ)ದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ರಾಹುವು (ಅಥವಾ ರಾಹುಲ; ಟಿಬ್. ಗ್ಜ )ಪದ್ಮಸಂಭವರಿಂದ(ತಾವರೆ ಹೂವಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಬಾಲಬುದ್ದನಿಂದ) ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವರು ದ್ಜೊಗ್ಚೆನ್ (ಧ್ಯಾನಾಸಕ್ತ ಶುದ್ದ ಮನಸುಗಳ)ಉಪದೇಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಂರಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲೊಂಗ್ಚೆನ್ ನ್ಯಿಂಗ್ಥಿಕ್ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಹುವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ತಲೆಗಳು ಹಾಗು ತನ್ನ ಗಾಢ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ ದೇಹದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣ ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಕಂಠಪಾಶ ಹಾಗು ವಿಜಯ ಪತಾಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಕಾಣಲು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗು ಆತನ ದೇಹದ ಕೆಳ ಭಾಗವು ಹಾವಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ರಾಹು(ಲ) ಒಬ್ಬ ಸಾ ಆಗಿದ್ದಾನೆ,'ಸಾ'ಎಂದರೆ ಈತ ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವ ಸ್ವರ್ಗದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಪದಗುಚ್ಚಗಳು ವರ್ಗ:ಅಸುರ ವರ್ಗ:ಗ್ರಹ ವರ್ಗ:ಸೂರ್ಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ವರ್ಗ:ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಣಗಳು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗ:ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು
ನಮ್ಮಮ್ಮ ಅಂದ್ರೆ ನಂಗಿಷ್ಟ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು
ಈ
ಈ ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ದೀರ್ಘಸ್ವರಾಕ್ಷರ. ಈ ಅಕ್ಷರವು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಧ್ವನಿಮಾ.
ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನದ ವಿವರಣೆ
ಈ ಅಕ್ಷರ ಪೂರ್ವ-ಸಂವೃತ ಅಗೋಳ ದೀರ್ಘಸ್ವರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳು ಎಂದರೇನು ?
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರಗಳು ‘ಅ’ ಕಾರ ದಿಂದ ‘ಔ’ ಕಾರದವರೆಗೆ ೧೪ ಇವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ,
ಹೃಸ್ವಸ್ವರ
ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬಹುದಾದ ಅಕ್ಷರಗಳು ೫ - ಆ, ಈ, ಊ, ೠ, ೡ. ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರು(ವ್ಯಾಕರಣ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರವೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ
ಹಂಪಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್
ವರ್ಗ:ಪುಸ್ತಕಗಳು
ಅಮೂಲ್ಯ (ನಟಿ)
ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು
ರಕ್ಷಕ ಅನಾಥ
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು
ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ
ವೇದಗಳ ಕಾಲದ ಧರ್ಮ ( ವೇದಿಸಂ  ಎಂದೂ ,ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ವೆಂದೂ ಅಥವಾ, ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವದ ವಿಷಯಾನ್ವಿತವಾದಾಗ, ಸರಳವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ವೆಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ )ವು  ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪುರಾತನವಾದುದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಆಚರಣಾವಿಧಾನ(ಪೂಜಾವಿಧಾನ)ವು ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಮಂತ್ರಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ನಾಲ್ಕೂ ವೇದಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿವೆ. ಪುರೋಹಿತವರ್ಗವು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಲಿ ನೀಡುವ ಕ್ರಮಗಳೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಿಂದೂಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಈ ವಿಧವಾದ ಪೂಜಾವಿಧಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ; ಆದರೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧರಾದ ಶ್ರೌತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಾಯಿಪಾಠದ ಮೂಲಕ ಕಲಿತ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯರೀತ್ಯಾ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುವೆಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ವೈದಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಣಗಳು, ಅರಣ್ಯಕಗಳು, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಉಪನಿಷತ್ ಗಳು(, ಛಾಂದೋಗ್ಯ, ಜೈಮಿನೀಯ ಉಪನಿಷತ್ ಬ್ರಹ್ಮಣ) ಸಹ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿರಚಿತವಾದವು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. 16 ಅಥವಾ 17 ಶ್ರೌತ ಪೂಜಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತರು ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಲಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೂಜಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವೇದಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳೇ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಿದಂತಹವಾಗಿವೆ; ಆ ಋಷಿಗಳನ್ನು ವೇದಗಳ "ಕರ್ತೃಗಳು" ಎನ್ನುವ ಬದಲಿಗೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾದಿಗಳೆಂದೋ ಅಥವಾ ವೇದಗಳನ್ನು "ಆಲಿಸುವವರು" ಎಂದೋ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. (ಶೃತ ಎಂದರೆ "ಆಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು" ಎಂದರ್ಥ"). ಅಲ್ಲದೆ, ವೇದಗಳನ್ನು "ಅಪೌರುಷೇಯ" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎಂದರೆ ಇವುಗಳು ಪುರುಷರಿಂದ (ಮಾನವರಿಂದ) ರಚಿತವಾದುವಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. ಅಪೌರುಷೇಯವೆಂದಾದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳು ಸರ್ವಕಾಲಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳು ಮೂಲ-ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್-ಧರ್ಮದ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಮೂಲ-ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಧರ್ಮದ ಕಾಲಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ವೇದಿಕ (ವೈದಿಕ)ಕಾಲವು ಸುಮಾರು 500 BCಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವು ಕ್ರಮೇಣ ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾದುದಲ್ಲದೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿಂದೂಧರ್ಮವಾಗಿ ವೃದ್ದಿಗೊಂಡಿತು. ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೈನಧರ್ಮದ ಮೇಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವು ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ಕೆಲವು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೇರಳದ ನಂಬೂದಿರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವವರು ನಾಶವೇ ಆಗಿಹೋಗಿರುವುದೆಂದು ನಂಬಿರುವಂತಹ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಶ್ರೌತ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಪೂಜಾವಿಧಿಗಳು
ಇತರ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲದೆ, ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಲಿಗಳೆಂದರೆ:
ಅಶ್ವಮೇಧ (ಕುದುರೆ ಬಲಿ)ಯಾಗದ ರೀತಿಯ ಯಾಗವು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 2ನೆಯ  ಮಿಲೆನಿಯಮ್ನ ಸಿಂತಾಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೋನೋವೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ, ರೋಮ್ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕುದುರೆ), ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ 18ನೆಯ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲೂ ಇದ್ದಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ(ಜೈಪುರದ ಜಾವಾ ಸಿಂಘ್). ವೈದಿಕ ಕಾಲದ ಕೊನೆಕೊನೆಯಲ್ಲೇ ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದಿತೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹಸುವನ್ನು ಅಘ್ನ್ಯ (ಯಾವುದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದೋ ಅದು) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿರಿವಿದಿ ಕಾವ್ಯಸಂಬಂಧಿತವಾದುದು ಆಗಿರಬಹುದಾದರೂ, ಇತರ ಪೂಜಾವಿಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆಯಂತೆಯೇ ಇದೂ ಸಹ ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಯತ್ನವೂ ಆಗಿರಬಹುದು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಸಸ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ಹಂತಗಳು ನಂತರದ ಬ್ರಹ್ಮಣಗಳ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷದ್ ಗಳ ಕಾಲದಷ್ಟು ಮೊದಲೇ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಜೈನಿಸಂ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಸಂಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೊಳಗಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ವೈದಿಕ ತತ್ವಗಳ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಎಳೆಯೇ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತೆಂಬುದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ವಿಧಿಯಾದ ಶವದಹನವು ಋಗ್ವೇದದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಸಿಮೆಟ್ರಿ ಹೆಚ್. ಸಂಸ್ಕೃತಿ (ಸಂಸ್ಕಾರ)ದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧದ ದಹನಗಳು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಒಪ್ಪಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ನಂತರದ ಕಾಲದ ಋಗ್ವೇದೀಯ ಉಲ್ಲೇಖವಾದRV 10.15.14,ನಲ್ಲಿ "ದಹಿತ (ಅಗ್ನಿದಗ್ಧ- ) ಮತ್ತು ಸುಡಲ್ಪಡದ (ಅನಗ್ನಿದಗ್ಧ- ) ಪೂರ್ವಪಿತೃಗಳನ್ನು ಆವಾಹಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ".
ಸರ್ವದೇವಪುರಾಣ
ವೈದಿಕ ಸರ್ವದೇವಪುರಾಣವೂ ಸಹ ಗ್ರೀಕ್, ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಅಥವಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪ್ರತಿರೂಪಿ ಧರ್ಮಗಳಂತೆಯೇ, ಮಾನವರೂಪದ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಗ್ರಹರೂಪ ಪಡೆದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಕ್ ವನೀರ್ ಮತ್ತು ಈಸರ್ ಗಳಂತೆಯೇ ಎರಡು ವಿಧವಾದ ದೈವಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು. ದೇವತೆಗಳು (ಮಿತ್ರ, ವರುಣ, ಆರ್ಯಮಾನ್, ಭಗ, ಅಂಸ, ಇತ್ಯಾದಿ.) ವಿಶ್ವದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಋಗ್ವೇದವು ಹಲವಾರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನದೇವನಾದ ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂದೇಶ ತಲುಪಿಸುವಜ್ವಾಲೆ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ನರು ಸೇವಿಸುವ ದೈವೀಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸೋಮರಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದುವೆಂದರೆ ವರುಣ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು "ಸಕಲ-ದೇವತೆಗಗಳ" ಗುಂಪಾದ ವಿಶ್ವದೇವತೆಗಳು.
ಏಕತ್ವವಾದದತ್ತ ಗುರಿ
ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಋಗ್ವೇದವು, ತನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹೊತ್ತಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ (ಪುಸ್ತಕಗಳು 1 ಮತ್ತು 10) ಏಕತ್ವವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಆದರೆ, ಅವನ್ನು - ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಏಕತ್ವವಾದವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲವೋ, ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ) ಪ್ರತಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವಂತಹವೆಂದರೆ ಒಂಟಿ ಪಾದಗಳಾದ 1.164.46,
10.129 ಮತ್ತು 10.130, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಭಗವಂತನ ಕುರಿತಾದವು, ವಿಶೇಷತಃ ಪದ್ಯ 10.129.7:
1.164.46cನಲ್ಲಿ; ಇದರ ಅರ್ಥ "ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದು" ಎಂದು. ಇಂತಹ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿ ದೊರೆಯಿತು; ಇತ್ತೀಚಿನ ಆದಿ ಶಂಕರರ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಈ ಪುಷ್ಟಿ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಸಮಕಾಲೀನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಏಕತ್ವವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಪಂಗಡಗಳಾದ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ವೈಷ್ಣವಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶೈವಧರ್ಮದ ಕೆಲವು ಪಂಥಗಳು ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿವೆ.
ವೈದಿಕಧರ್ಮಾನಂತರದ ಧರ್ಮಗಳು
ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವು ಕ್ರಮೇಣ ವೇದಾಂತದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು; ವೇದಾಂತವು ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಮೂಲ ಸ್ಥಾಪಕವೆಂದು ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ವೇದಾಂತವು ವೇದಗಳ 'ಸಾರಾಂಶ'ವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚವು ಒಂದೇ, ಜಗತ್ತೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವೈದಿಕ ಪಂಥವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃಷ್ಟನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಧ್ಯ ಉಪನಿಷದ್ ಗಳು ಈಶ್ವರ, ಭಗವಾನ್ ಅಥವಾ ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವನೆನ್ನಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ವೈದಿಕಶಾಲೆಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಕೆಲವು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಂದಿನಿತೂ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ (ನೋಡಿ ಶ್ರೌತ, ನಂಬೂದಿರಿ).
ವೇದಾಂತವು ಇನ್ನೂ ರಚಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಂಡವು. ಈ ಪಂಗಡಗಳೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಕ ಪಂಗಡಗಳು.
ಭಾರತದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ವೈದಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವು, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಾದರೂ, ವೈದಿಕೇತರ (ನಾಸ್ತಿಕ ) ಶ್ರಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಿಸಮೀಪ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇವು ವೇದಧರ್ಮದ ನೇರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಧರ್ಮಗಳು ಶ್ರಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಉಗಮವಾದಂತಹ ಧರ್ಮಗಳು:
ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಚರಿತ್ರೆ ವರ್ಗ:ವೈದಿಕ ನಾಗರಿಕತೆ ವರ್ಗ:ಇಂಡೊ -ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳುI ವರ್ಗ:ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ
ಗೋರಿಪರ್ತಿ ನರಸಿಂಹ ರಾಜು ಯಾದವ್
ಗೋರಿಪರ್ತಿ ನರಸಿಂಹರಾಜು ಯಾದವ್ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರೈತ, ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗುಡೂರು ಗ್ರಾಮದವರು. ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ 7.5 ರಿಂದ 8.3 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪೂಸಾ ಬಾಸ್ಮತಿ 1 ಟನ್ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು, ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ 3 ಟನ್ ಕರಿಬೇವು ಮತ್ತುಇತರೆ 4 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಇದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ 5 ಟನ್‌ ಶೇಂಗಾ ಮತ್ತು ೧೦೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾರ್ಸ್‌ಗ್ರಾಮ್ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮಾವಿನ ಮರವು ಒಂದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ೨೨೦೦೦ ಮಾವಿನ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರೈಸ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (IRDC) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ (ICAR) ಯ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ರತ್ನ,, ಕೃಷಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಮತ್ತು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನ ಕಿಸಾನ್ ಪುರಸ್ಕಾರ್ (1999) ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕೃಷಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರೀಕ ಗೌರವವಾದ ಪದ್ಮಶ್ರೀಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಅಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್
thumb|right|ಅಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್ ಅಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್(೧೨೦೬-೧೨೮೦)ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಗುರು ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಿ.ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದರಂತೆ ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಶಾಂತವಾದ ಸಹ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದವರು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಧರ್ಮಗುರುವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟವರು.ಗ್ರೀಸ್ ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿಂತಕ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ನ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.
ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಲ್ಯಾನಿಂಜೆನ್ನಲ್ಲಿ: ಸತ್ತದ್ದು ಕೊಲೋನ್ನಲ್ಲಿ. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮವೆತ್ತಿ ಇಟಲಿಯ ಪಡುವ ಮತ್ತು ಬೊಲೋನ, ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಕೊಲೋನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದ. ಪಡುವದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಡಾಮಿನಿಕ್ನ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ. ಅನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಬೋಧಕನಾಗಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವ ಜಿಜ್ಞಾಸು ಥಾಮಸ್ ಅಕ್ವಿನಸ್ ಅವನ ಶಿಷ್ಯನಾದ. 1260-67ರವರೆಗೆ ರೊಸನ್ಬರ್ಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿದ್ದ. ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಬೋಧನೆಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬೀ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಎಷ್ಟೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಈತ ಮೊದಲಿಗ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರಿಸ್ಪಾಟಲನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನರ ಜ್ಞಾನದಾಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ತಮ್ಮದಲ್ಲದ ತಿಳಿವಿನ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಿದರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಮಂದಿ ಇರಲಾರರು. ಹದಿಮೂರನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪಿನ ಜನರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಪುರ್ವವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಈತನ ಹೆಸರು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲರದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಣನೀಯವಾದುದು. ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅರಿಸ್ಪಾಟಲನ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಲು ಕಾರಣರಾದವರಲ್ಲಿ ಈತ ಪ್ರಮುಖನೆನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೈಸ್ತಮತಕ್ಕೆ ಅರಿಸ್ಪಾಟಲನ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಕೊಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಪಂಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನು ಈತನೇ. ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತೀರಾ ಪ್ರಗತಿಪರವೆನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಈತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಮುಂದೆ ಬಂದ ವಿಚಾರಪರರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಬರಹಗಳೂ ಬೋಧನೆಗಳೂ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿಯಾದವು. 1937ರಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಸಂತಪದವಿ ಲಭಿಸಿತು. ಈತನಿಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಪ್ರವೀಣ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಇತ್ತು. ಮತಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶ್ವಕೋಶ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ ಲ್ಯಾಂಬಾರ್ಡ್ ನ ಬುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಂಟೆನ್ಸಸ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಟೀಕೆ-ಈತನ ಮುಖ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು.
ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕ
ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ಎಂ. ಮಹದೇವಪ್ಪ
ಮಾದಪ್ಪ ಮಹದೇವಪ್ಪ (೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೩೭ - ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧), ಅಕ್ಕಿ ಮಹದೇವಪ್ಪ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ತಳಿಗಾರರು, ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೫೫ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವರು ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ (೧೯೯೪ - ೨೦೦೦) ಧಾರವಾಡದ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಐಸಿಎಆರ್ ನ ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಮಹೋನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದ ಯುಎಸ್ಎ ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಮಂಡಳಿಯ (೨೦೦೨ - ೨೦೦೩) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಇವರು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಎಎಸ್ಆರ್ಬಿಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಇವರು ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಡ್ತಿಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತ ಸಮುದಾಯದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಐಸಿಎಆರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಇವರು ಪದ್ಮಭೂಷಣ, ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ, ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದರು.
ಕೊಡುಗೆಗಳು
ಮಹದೇವಪ್ಪ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಚುನಾಯಿತ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಒಂಬತ್ತು ವಿಧದ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಭತ್ತದ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನವೀನ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪಾರ್ಥೇನಿಯಂ ವಿರುದ್ಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಳೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ತಂತ್ರವಾದ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಪಾರ್ಥೇನಿಯಂ ಕಳೆ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅವರು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು.