cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಅಕ್ಕಿತವುಡು ಎಣ್ಣೆ
ತವುಡು
ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತದಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವಾಗ ತವುಡು ಉಪೌತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನ ವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬತ್ತದ ಹೊರಗಡೆ, ಅಕ್ಕಿನ ಮೇಲಿನ ಬಿರುಸಾಗಿರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಟ್ಟು /ಸೆಪ್ಪಿ (hull/husk) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿನ ಉಪರಿತಲೆ ಮೇಲೆ ಇರುವ ತೆಳುವಾದ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಪೊರೆ (membrane) ಯನ್ನು ತವುಡುಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತವುಡುನ್ನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ, ನೀರಿನ ಜೊತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ .ತವುಡಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯು ಇರುತ್ತದೆ. ತವುಡನ್ನು ಎರಡು ,ಮೂರು ತರಹದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭತ್ತದಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡು ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಗಳು ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು ತರಹ ಇವೆ. ಅಕ್ಕಿ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ತೆಳುವಾದ ಪೊರೆ ತರಹ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ತವುಡು ,ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪಾಲಿಷ್ (polish) ಮಾಡುವಾಗ, ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತವುಡು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಪ್ರತಿಶತ ೧೪-೨೫% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಟಿನ್ ೭-೧೪% ಇರುತ್ತದೆ. ನಾರು ಪದಾರ್ಥ ೯-೨೦% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೂ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ 40-50% ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ಸ್ ಇವೆ. ಭತ್ತವನ್ನು ಗಿರಣಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೊಟ್ಟು ೨೫.೦%,ಕಡೆಯಕ್ಕಿ ೩-೫%, ತವುಡು ೬-೮%,ಇಳುದು ಅಕ್ಕಿ ಬರುತ್ತದೆ. ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಾಳಹೊಳುಪು (vitamine) "A","E" ಗಳಿವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಕೈಯಿಂದ ತಳಿಸಿದ(hand pounded) ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಷ್ ಮಾಡದಿರುವ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ತವುಡು ಎರಡು ತರಹ, ಒಂದು ಹಸಿ ತವುಡು(Raw bran),ಎರಡನೆದು ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡು (boiled bran). 1.ಹಸಿ ತವುಡು:ಶೇಖರಣೆ ಮಾಡಿದ ಭತ್ತ/ನೆಲ್ಲುಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸೆಸ್ ಮಾಡಿದರೆ ಬರುವ ತವುಡನ್ನು ಹಸಿ ತವುಡು.ಹಸಿ ತವುಡನ್ನು ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ/ರವಾನೆ ಮಾಡಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲಂದರೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳ ಪ್ರತಿಶತ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರೀಪ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ರಿಫೈನರಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪೇಜ್ (lipaze)ಎನ್ನುವ ಎಂಜೈಮ್ ಕಾರಣ, ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ ಪ್ರಮಾ ಣವು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ.. 2.ಉಕ್ಕಿಸಿದ/ಕುದಿಸಿದ ತವುಡು:ಭತ್ತವನ್ನು ವೊದಲು ಆವಿಯಿಂದ(steam)ಕುದಿಸಿ/ಮರುಗಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯಿಂದ (hot air)ಒಣಗಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ತವುಡಿಗೆ ಉಕ್ಕಿಸಿದ ಅಥವಾ ಕುದಿಸಿದ ತವುಡು (Boiled Bran)ಅಂತಾರೆ. ಭತ್ತವನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ, ತವುಡುನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪೆಜ್ ಕ್ರಿಯಾ ರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ, ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ ತ್ವರಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದರೆ, ಮತ್ತು ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ (F.F.A) ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ೨೦-೨೬% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಭತ್ತದಿಂದ ಅಕ್ಕಿ, ತವುಡು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಗಿರಣಿಗಳು ಮೂರು ತರಹಗಳಿವೆ. ಅವು ೧.ಹಲ್ಲರು ಮಿಲ್,೨.ಷೆಲ್ಲರು ಗಿರಣಿ, ೩.ಮಾಡ್ರೆನ್ ರಬ್ಬರು ಷೆಲ್ಲರು ಮಿಲ್ಲು. ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ತವುಡು-ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳು
ಮೂರು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳ, ಒಂದು ಗ್ಲಿಸರೊಲ್/ಗ್ಲಿಸರಿನ್ ಅಣುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ/ಒಂದುಗೂಡುವುರಿಂದ ಒಂದು ಅಣು ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಅಣುಗಳ ನೀರು ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಟ್ರಿಗ್ಲಿಸೆರೈಡ್ ಅಂತಾ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗ್ಲಿಸರೊಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು OH(ಹೈಡ್ರಾಕ್ಷಿ)ಗ್ರೋಪ್ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂರು OH ಗ್ರೂಪ್ ಗಳ ಜೊತೆ ಮೂರು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಬಂಧನವಾಗುವುದರಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೆಸನು(esterfication)ಅಂತಾರೆ. ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೆಸಂಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದದ್ದು ಹೈಡ್ರೊಲಿಸಿಸ್(hydrolysis). ಹೈಡ್ರೊಲಿಸಿಸ್ ಚರ್ಯೆ ನಡೆದಾಗ ಎಣ್ಣೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ಲಿಸರೊಲ್ ಆಗಿ ಬೇರೆ ಆಗುತ್ತವೆ. ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಲಿಪೇಜ್ ಅಂತಾ ಒಂದು ಎಂಜೈಮ್ ಇದ್ದು, ಇದು ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರಿಲಿಸಿಸ್ ಕ್ರಿಯೆ ಆಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸ್ವ ಚ್ಚವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸ್ವೇಚ್ಛಾಯುತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ(Free fatty acid)ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ F.F.A.ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ಎಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ರಿಫೈನರಿ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಲಿಪೇಜ್ ತುಂಬಾ ಕ್ರಿಯಶೀಲವಾಗಿ, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಗ್ಲಿಸರೊಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಆಮ್ಲಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. RCO2CH2CH(O2CR')CH2CO2R  + 3H2O → HOCH2CH(OH)CH2OH + RCO2H + R'CO2H + R  CO2H ಎಣ್ಣೆ(ಟ್ರೈ ಗ್ಲಿಸೆರೈಡ್) → ೧ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್ + ೩ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೈಡ್ರೊಲಿಸಿಸ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚರ್ಯೆ ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪೇಜ್ ಕ್ರಿಯಾ ರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತವುಡನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸುವುದರಿಂದ ಲಿಪೇಜ್ ಕ್ರಿಯಾ ರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಉಕ್ಕಿಸಿ ತವುಡಲ್ಲಿ F.F.A.ಅಷ್ಟು ಬೇಗನೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನ
ತವುಡಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತವುಡು ಪುಡಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ತವುಡುನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ತವುಡುಗೆ ವೊದಲು ಪೆಲ್ಲೆಟೈಜರು(pelletiser)ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಗುಳಿಗೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆವರು. ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟನಲ್ಲಿ ಹೆಕ್ಸೆನು ಎನ್ನುವ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತವುಡಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ .ಕೆಲವು ಕಡೆ ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರು ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರುನಿಂದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಸಾಲ್ವೇಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತವುಡಿ ನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಎಣ್ಣೆ
ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ನಿಂದ ತೆಗೆದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ರಿಫೈನರಿಯಲ್ಲಿ ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಡಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ೨೦-೩೦%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ F.F.A.ಇದ್ದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡೆವರು. ಅದಕ್ಕಿಂತೆ ಹೆಚ್ಚು F.F.A.ಇರುವ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕೊಬ್ಬುಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವರು. ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಮತ್ತು ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬು ಆಮ್ಲಗಳು ಸಮತೋಲನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಕೊಲೆಸ್ಟರಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒರೈಜೊನಲ್ (oryzanol)ಹೈಡೆನ್ಸಿಟಿ ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್ (HDL:High density lipid) ಯನ್ನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. HDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೃದಯಘಾತವನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಬಹುಳ ದ್ವಿಬಂಧಗಳಿರುವ ಸ್ಕ್ವಾಲಿನ್ (squalene)ಚರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ 'E' ಇದೆ, ಇದು ನರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೃದಯದ ಮಿತ್ರ(friend of heart)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡಿದ ಎಣ್ಣೆಯ ಸ್ಮೋಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಕೂಡಾ ಬೇರೆ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರಿಂದ ಕಾಯಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಗೂ ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಎಣ್ಣೆ/ಶೇಂಗಾ ಎಣ್ಣೆಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ. ಎರಡು ಎಣ್ಣೆಗಳ ಭೌತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೪೫-೫೦% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಯೋ ಡಿನ್ ಮೌಲ್ಯವು ಅಷ್ಟೆ, ಶೇಂಗಾ ಎಣ್ಣೆಯದು ೮೫-೯೯ ಇದ್ದರೆ, ತವುಡುಎಣ್ಣೆಯದು ೯೫-೧೦೪.ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿಯು ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ. ಕಚ್ಚಾ ಮತ್ತು ರಿಫೈಂಡ್ ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯ ಭೌತಿಕ ಧರ್ಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸೂಚನೆ: Y*=yellow color,R**=red color ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ೨೦-೨೫% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೬ ಕಾರ್ಬನುಗಳು ಇರುವ ಪಾಮಿಟಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ೧೫-೧೮% ವರೆಗೆ, ೧೮ ಕಾರ್ಬನುಗಳು ಇದ್ದು ಸ್ಟಿಯರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೧-೨% ವರೆಗೆ, ಉಳಿದಿದ್ದವು ೨-೩% ತನಕ ಇರುತ್ತವೆ. ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ೭೫-೮೫% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಏಕ ದ್ವಿಬಂಧ ಇರುವ ಒಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೪೦-೪೫%, ಎರಡು ದ್ವಿಬಂದಗಳಿರುವ ಲಿನೊಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೩೮-೪೨% ತನಕ ಇರುತ್ತವೆ. ಮೂರು ದ್ವಿಬಂಧಗಳಿರುವ ಲಿನೊಲೆನಿಕ್/ಒಮೇಗಾ-೩ ಆಮ್ಲ ೧.೦% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳ ಪಟ್ಟಿ
ಮನು ಬಳಿಗಾರ
ಮನು ಬಳಿಗಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎ.ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರೀಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತಮ ಭಾಷಣಕಾರರಾದ ಇವರು ಹಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು, ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ನೀಡುವ " ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ದೊರೆತಿದೆ.
ಕವಿತೆಗಳು
ಮನು ಬಳಿಗಾರ್ ರವರ ಅಯ್ದ ಕವನಗಳು.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು
ಜಾರ್ಜ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್
ಜಾರ್ಜ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್‌ (ಜುಲೈ ೧೨, ೧೮೫೪ - ಮಾರ್ಚ್ ೧೪,೧೯೩೨)   ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಶೋದಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್‌ ಕೊಡ್ಯಾಕ್  ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.
ವರ್ಗ:ಕೊಡ್ಯಾಕ್ ವರ್ಗ:ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ವರ್ಗ:ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ
ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚ್, ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್
thumb|ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚ್
ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚ್, ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್ ಭಾರತದ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬೆಸಿಲಿಕಾ. ಇದನ್ನು ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸುವ ಆದೇಶವನ್ನು 7 ನವೆಂಬರ್ 2008 ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ 1850 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.
ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದ ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಪೂಜ್ಯ ಕನ್ಯಾ ಮೇರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಆ್ಯನ್ಸ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಇದೆ, ಇದು ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಆ್ಯನ್ಸ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಫ಼ಾದರ್ ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಮರ್ಫ಼ಿ 1839 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1840ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು 1850 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿತ್ತು.
ವಾಸ್ತುಕಲೆ
ಚರ್ಚ್ ಭಾರತೀಯ ಗೋಥಿಕ್ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಗಿದ ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಆನಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚುಗಳಂತೆ, ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಸಂತರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಪಕ್ಕದ ಬಲಿಪೀಠಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಗಂಟೆಗಳು
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/St_Marys_Church_Secunderabad.jpg/220px-St_Marys_Church_Secunderabad.jpg|thumb| ಸೆಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಮಾಸ್ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಚರ್ಚ್ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು 1901 ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯಿಂದ ತರಲಾಯಿತು. ಗಂಟೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಮೂಡಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ತೆಲಂಗಾಣ ವರ್ಗ:ಚರ್ಚುಗಳು
ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣ
ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣ (International Space Station (ISS) ಭೂಮಿಯ ಕೆಳ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ.
ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆ
ಸಯ್ಯದ್ ಕೀರ್ಮಾನಿ
ಸಯ್ಯದ್ ಮುಜ್ತಬಾ ಹುಸೇನ್ ಕೀರ್ಮಾನಿ(ಜನನ: ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೯,೧೯೪೯, ಚೆನ್ನೈ) ಇವರು ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ ಕಂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇಸ್ ತಂಡಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಣಜಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಿದ್ದರು.
'ಕಿರಿ'ಯೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಇವರು ಫರೂಖ್ ಇಂಜೀನಿಯರ್ ಅವರ ಕಿರಿಯರಾಗಿ ೧೯೭೧, ೧೯೭೪ ಮತ್ತು ೧೯೭೫ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇವರು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಟೆಸ್ಟ್ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಎರಡನೇಯ ಟೆಸ್ಟಿನಲ್ಲೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ ಒಂದರಲ್ಲಿನ ೬ ಕ್ಯಾಚುಗಳ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಜ್ ವಿರುದ್ಧ ಇವರ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು.
೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೆಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ೬೫.೩೩ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರನ್ನುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ೩೦೫ರನ್ನುಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಿದರು. ೧೯೭೮-೭೯ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಜ್ ವಿರುದ್ಧ ಇವರ ಸಾಧನೆ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು.
ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ
ದೀಪು ಘೋಷ್
ದೀಪು ಘೋಷ್ ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿದ್ದ ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರ. ಅವರ ಸಹೋದರ ರಾಮನ್ ಘೋಷ್, ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪಾಲುದಾರರೂ ಸಹ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಘೋಷ್ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಾರಿ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆರು ಬಾರಿ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ತಲುಪಿದರು ಆದರೆ ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಗೆದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಅವರು ನಂದು ನಾಟೇಕರ್, ಸುರೇಶ್ ಗೋಯೆಲ್ ಮತ್ತು ದಿನೇಶ್ ಖನ್ನಾ ಅವರಂತಹ ದೇಶದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಆಟಗಾರರ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಘೋಷ್ ಸಹೋದರರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೫ ಬಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ೧೯೬೩ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ನಡುವೆ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ತಲುಪಿದರು.
೧೯೭೦ ರ ಥಾಮಸ್ ಕಪ್ ಟೈನಲ್ಲಿ, ಭಾರತವನ್ನು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ೨-೭ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು. ಒಂದು ವಿಜಯವನ್ನು ಘೋಷ್ ಸಹೋದರರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಇಂದ್ರತ್ನೋ ಮತ್ತು ಮಿಂತರ್ಜಾ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಘೋಷ್ ಅವರು ೧೯೭೩ ರ ಥಾಮಸ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಕೆನಡಾ ವಿರುದ್ಧ ೪-೫ರಿಂದ ಸೋತಿತು. ಘೋಷ್ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯಗಳು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ವೆಂಡ್ ಪ್ರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ ವಾಲ್ಸೆಯಿಂದ ಆಲ್-ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ವಿರುದ್ಧ; ಪಂಚ್ ಗುಣಲನ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಜಿ ಬೂನ್ ಬೀ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು, ಮಲೇಷಿಯಾದ ಜೋಡಿ ಅವರ ತವರು ನೆಲದಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಆಲ್-ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಜೇತರಾದ ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಮತ್ತೊಂದು ತಂಡ, ತಾನ್ ಯೀ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಬೂನ್ ಬೀ ವಿರುದ್ಧ.
ಅಪಘಾತ
೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ, ದೀಪು ಅವರು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಗಾರ್ಡನ್ ರೀಚ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗೆ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಟ್ರಕ್ ಫಿರಂಗಿ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದರು. ದೀಪು ಅವರನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಎಳೆದೊಯ್ದಿದ್ದು, ಬಲತೊಡೆಗೆ ತೀವ್ರ ಪೆಟ್ಟಾಗಿದೆ. ತೀವ್ರ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಸುಮಾರು ೮ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಏಳು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿನೇಶ್ ಖನ್ನಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಯೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ೧೯೬೯ ರ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.
ನಿವೃತ್ತಿ
ದೀಪು ಅವರು ೧೯೭೩ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಆಟದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೇಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವಾಗ ತರಬೇತಿಗೆ ತೆರಳಿದರು; ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೯೭೪ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೨ ರ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯಾಡ್‌ಗೆ ಮೊದಲು ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ
ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ (ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ) ಒಂದು ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಹಾಗು ಇತರೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಪ್ರಸರಣಗಳನ್ನು ಇಮೇಜ್ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಗಳ ಮುಖೇನ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದಿಯಾಗಿರುವ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಫಿಲಂಗಳ ಮೇಲೆ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗೂ
ಸಮಾಜ
thumb|right|Lens and mounting of a large-format camera thumb|The [[Contax S of 1949 – the first pentaprism SLR]] thumb|[[Nikon F of 1959 — the first 35 mm film system camera]] thumb|Late production [[Minox B camera with later style "honeycomb" selenium light meter]] thumb|A modern [[digital camera]] thumb|A portable folding reflector positioned to "bounce" sunlight onto a model
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ವರ್ಗ:ಛಾಯಾಚಿತ್ರೀಕರಣ
ದಿಕ್ಸೂಚಿ
thumb|ಒಂದು ಸರಳ ದಿಕ್ಶೂಚಿ ದಿಕ್ಸೂಚಿ (compass)ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಉಪಕರಣ.ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಾವಿಕರ ಸಂಗಾತಿಯಾದ ಸರಳ ಉಪಕರಣ.ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಮತ್ಸ್ಯಯಂತ್ರ'ವೆಂದು ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿತ್ತು.ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಥವಾ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಮೀನನ್ನು ತೇಲಿ ಬಿಟ್ಟು ದಿಕ್ಕನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ರೂಪಾಂತರ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿ ಈಗಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಉತ್ತರಮುಖಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಮುದ್ರಯಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿದವರು ತಾವೆಂದು ಚೀನ, ಅರೇಬಿಯ, ಗ್ರೀಸ್, ಫಿನ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ದೇಶಗಳ ಜನ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯಾದಿಯಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಭಾರತ ದೇಶಗಳ ಜನ ಏಕೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲವೋ ತಿಳಿಯದು. ಇದರ ಉಪಯೋಗ ತಿಳಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ಭಾಗದ ಜನ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯ, ಧ್ರುವನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ತಾರಾಗುಚ್ಛಗಳು. ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಬಳಸಿದಾಗ ನೌಕೆ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮಾತ್ರ ಅದು ನೆರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದು ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಾವೆ ಚಲಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಚಲನದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಾಯಶಃ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಚೀನೀಯರೇ ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮೊದಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ದಂತಕಥೆಗಳು. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೀಗಿದೆ: ಪ್ರ.ಶ.ಪು. 2634ರಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ ಅರಸುಕುಮಾರ ಚ್ ಇ-ಯುವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹುವಾಂಗ್ ಟಿ ದಂಡು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಅದರ ದಿಕ್ಕುಗೆಡಿಸಲು ಅರಸುಕುಮಾರ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಾವಳವನ್ನು ಏಳಿಸಿದ. ಆಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತನ್ನ ದಂಡನಾಯಕನ ನೆರವಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಾನವಾಕೃತಿಯುಳ್ಳ ಒಂದು ರಥವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಕಾವಳದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಸುಲಭವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರಸುಕುಮಾರ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ. ಈ ರಥದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ ಇಂಥದೇ ಮಾನವಾಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬೇರೆ ರಥಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಕಾಂತಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ದಿಕ್ಸೂಚಿಗಳು ಇದ್ದುವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹಾಗೆ ಊಹೆಮಾಡಲು ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣವಿದೆ. ಚೀನೀಯರ ಹಡಗುಗಳು ಪ್ರ.ಶ. 9ನೆಯ[[ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯ ಆಖಾತ ಮತ್ತು ಕೆಂಪುಸಮುದ್ರಗಳ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮುಖಿಗಳು ಇದ್ದುವೆಂದು ನಂಬುವಂತಿಲ್ಲ. ಇವರು ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಪಿಂಗ್ ಚೊ ಕೊ ಟಾನ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ರಚಿತವಾದದ್ದು (11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ). ಯುರೋಪಿನ ನಾವಿಕರು ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಚೀನೀ ನಾವಿಕರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ತರಮುಖಿಗಳು ತೀರಾ ಕೀಳುದರ್ಜೆಯವಾಗಿದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಅರಬರು ಸಮುದ್ರಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಳುಗಳೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರೇ ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದವರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೆಸರು ಕೊಡದೆ ಇಟಲಿ ಭಾಷೆಯ ಬೊಸ್ಸೋಲ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆಖ್ಯಾನಕದಲ್ಲಿ (1232ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ). ಆಧಾರ ದೊರೆತಿದೆ. 1282ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಬೈಲಾಕ್ ಕಿಬ್ಡ್‌ ಜಾಕಿ ಬರೆದ ಮರ್ಚೆಂಟ್ಸ್‌ ಟ್ರೆಷರ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ನಾವಿಕರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಸ್ಥೂಲಪರಿಚಯವಿದೆ. ಮರದ ತುಂಡಿಗೋ ಅಥವಾ ದಬ್ಬೆಗೋ ಒಂದು ಕಾಂತಸೂಚಿಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಅದನ್ನು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟು ಆ ನಾವಿಕರು ದಿಕ್ಕನ್ನು ಗೊತ್ತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನ ನಾವಿಕರು ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ನೆಕಮ್ (1187) ಎಂಬ ಬರೆಹಗಾರನ ಗ್ರಂಥದ ಮೂಲಕ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಕವಿದು ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿದಾಗ ನಾವಿಕರು ಕಾಂತದಂಡದಿಂದ ಒಂದು ಸೂಜಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಅದು ತಿರುಗಿ ಸ್ಥಿರಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆತ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯದ ನಾವಿಕರು ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಮೊದಲು ನಾವಿಕರು ಒಂದು ಸೂಜಿಗಲ್ಲನ್ನು ಮರದ ತುಂಡಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಅದನ್ನು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಬೋಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟು ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿರಬೇಕು. ತೇಲುವ ಮರದ ತುಂಡು ಸೂಜಿಗಲ್ಲಿನ ಗುಣದಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಪ್ರಮಾಣರೇಖೆಯನ್ನು ತಳದಲ್ಲಿ ಎಳೆದು ಬೋಗುಣಿಯನ್ನು ಬೇಕಾದ ಹಾಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ ನಾವೆ ಚಲಿಸುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿದ ದುಂಡಾದ ರಟ್ಟುಬಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾಂತ ಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸಿ ಅದನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟು ಉಪಯೋಗಿಸಿರಬೇಕು. ತಿರುಗಣೆಯ ಉಪಯೋಗ ಬಹಳ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಬಂದಿರಬೇಕು.
ಅಮಾಲ್ಫಿ ಬಂದರಿನಿಂದ ನಾವಿಕರು ಮೊದಲು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ತಂದರೆಂಬ ಪರಂಪರಾಗತ ಐತಿಹ್ಯವೂ ಉಂಟು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಮಾಲ್ಫಿಯ ಫ್ಲಾವಿವೊ ಗಿವೋಯಿಯ ಎಂಬ ನಾವಿಕನೇ ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ನಿರ್ಮಾತೃವೆಂಬ ಕಥೆಯೂ ಬೆರೆತುಕೊಂಡಿದೆ.
ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಇಷ್ಟು ಗೊಂದಲವಿದ್ದರೂ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೀನೀಯರು, 12ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅರಬರು, ಸ್ಕಾಯಂಡಿನೇವಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪೀಯನ್ನರು ಅದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯಾವುದೇ ದೇಶದಲ್ಲಾದರೂ ಲಿಖಿತ ಆಧಾರಗಳು ಸಿಕ್ಕುವ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆಯೇ ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗವಾಗಿರಬಹುದು; ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗದ ವಿಚಾರ ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಮುಟ್ಟಿರಲೂಬಹುದು. ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಫಕ್ಕನೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದವರೆಗೆ ಮೆಚ್ಚುವಂಥ ಯಾವ ಕೆಲಸವೂ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಂತಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ್ದಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವು ಕಾಂತಗುಣವನ್ನು ಬೇಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದುವು; ಅವುಗಳ ಕಾಂತ ಮಹತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಲೋಪವಿರುತ್ತಿತ್ತು. 1766ರಲ್ಲಿ ಗೋವಿನ್ ನೈಟ್ ಎಂಬ ತಂತ್ರಜ್ಞ ಉತ್ತರಮುಖಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಂದ. ಉತ್ತಮ ಉಕ್ಕನ್ನು ಕಾಂತಸೂಚಿಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಆತ ಬಳಸಿದ್ದ; ಮತ್ತು ಮಧ್ಯೆ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಹಾಕಿ ಅವನ್ನು ತಿರುಗಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ. ಹಿಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರಮುಖಿಯಾದರೂ ಇಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿದುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಯಲ್ ನೌಕಾಪಡೆಯವರು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ನಾವಿಕರು ಇದರ ಉಪಯೋಗ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.
ಒಂದೇ ಸೂಜಿಯ ಉತ್ತರಮುಖಿಯೇ 1840ರ ವರೆಗೆ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ 1837ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ನೌಕಾಪಡೆಯವರು ನಾಲ್ಕು ಸೂಜಿಗಳ ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾದರೂ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ಜಡಮಾನವನ್ನು ಹಂಚುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಯಾವ ಉತ್ತರಮುಖಿಯೂ ದೋಷಮುಕ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಬೆ ಹಡಗುಗಳ ತಾಕಲಾಟದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. 1862ರಲ್ಲಿ ಇ.ಎಸ್.ರಿಚಿ ಮತ್ತು 1866ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಆರ್. ಹ್ಯಾಮಸಿರ್ಲ್‌ ಅವರು ಹಡಗುಗಳ ತಾಕಲಾಟದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ತಿರುಗಣೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ತೂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕಾಂತವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಸೂಚಿ ಬಿಲ್ಲೆ ಭಾಗಶಃ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ರೀತಿ ದ್ರವ ಉತ್ತರಮುಖಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ರಿಚಿ ರಚಿಸಿದ ಉತ್ತರ ಮುಖಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡುವು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಲಾರ್ಡ್ ಕೆಲ್ವಿನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹೊಸತೊಂದು ಉತ್ತರಮುಖಿ ದ್ರವ ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಲ್ಪ ಕಾಲ ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಆದರೂ 1906ರಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಉಪಯೋಗಿಸತೊಡಗಿದರು.
ಉತ್ತರಮುಖಿಗಿರುವ ದಿಕ್ಸೂಚಕಶಕ್ತಿ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತತ್ವದಿಂದ ಉಂಟಾದುದೆಂದು ತಿಳಿಸಿದವ ವಿಲಿಯಂ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅಯಸ್ಕಾಂತವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಅಕ್ಷ ಭೂಮಿಯ ಆವರ್ತನಾಕ್ಷಕ್ಕೆ 17ºಯಷ್ಟು ವಾಲಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಂತಾಕ್ಷ ಆವರ್ತನಾಕ್ಷದಿಂದ ಸು. 1125 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಕಾಂತಸೂಚಕದ ಅಕ್ಷ ಭೂಕಾಂತ ಮಟ್ಟಬಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಯುವ ಎರಡು ಲಂಬ ಸಮತಲಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಏರ್ಪಡುವ ಕೋನದ ಹೆಸರು ದಿಕ್ಪಾತ ಅಥವಾ ವಿಚಲನೆ (ಡೆಕ್ಲಿನೇಷನ್ ಆರ್ ವೇರಿಯೇಷನ್). ಉತ್ತರಮುಖಿ ತೋರಿಸುವ ದಿಕ್ಕು ಕಾಂತೀಯ ಉತ್ತರ. ಸ್ಥಳದ ವಿಚಲನೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸುಲಭ. 1700ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಾವಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂಥ ವಿಚಲನೆ ಕೋಷ್ಟಕಗಳು ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದುವು.
ಉತ್ತರಮುಖಿ ತೋರಿಸುವ ದಿಕ್ಕು ಭೌಗೋಳಿಕ ಉತ್ತರವಲ್ಲವೆಂಬ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಚೀನೀಯರಿಗೆ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಿತೆಂಬ ಕಥೆಗಳೂ ಇವೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವ ಭಾಗದ ನಾವಿಕರಿಗೇ ಆಗಲಿ ಇಂಥ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇದ್ದಿತೆಂಬ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಾಗುದು 1544ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಚ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ಎಂಬ ನಾವಿಕ ಬರೆದ ಪತ್ರದಿಂದ. ವಿಚಲನೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದವ ಕೊಲಂಬಸ್ ಎಂದು ಹೇಳುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಆತ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಮುದ್ರಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ಇದರ ವಿಚಾರ ಗೊತ್ತಿದ್ದಿತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಆಧಾರಗಳಿವೆ.
ಹಡಗಿನ ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಲೋಪಗಳು
ಹಡಗಿನ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ಮಾಣದ ಸ್ಥಳ, ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಯಾನದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಿರಕಾಂತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಅಸ್ಥಿರ ಕಾಂತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉತ್ತರ ಮುಖಿಯ ವಾಚನದಲ್ಲಿ ಲೋಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಡಗಿನ ಸ್ಥಿರಕಾಂತ ಮಹತ್ತ್ವ ಒ ಆಗಿರಲಿ. ಇದಕ್ಕೂ ಭೂ ಕಾಂತ ಮಟ್ಟಬಲಕ್ಕೂ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಕೋನ ಎಂದಿಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳೋಣ. ಆಗ ಉತ್ತರ ಮುಖಿಯ ಸೂಜಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಬಲ ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು 0'-180' ಒಳಗೆ ಇರುವಾಗ ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೂ 180'-360' ಒಳಗೆ ಇರುವಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೂ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ದೋಷದ ಹೆಸರು ಅರ್ಧವೃತ್ತದೋಷ (ಸೆಮಿಸಕುರ್ಯ್‌ಲರ್ ಎರರ್). ಹಡಗು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಅರ್ಧವೃತ್ತದೋಷದ ಪರಿಮಾಣ ಕಡಿಮೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಇದು ಅಧಿಕ.
ಭೂಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣ ಪಡೆಯುವ ಕಾಂತ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಮುಖಿಯ ಸೂಜಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಬಲ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಎಂದು ಬರೆಯ ಬಹುದು. 180ºಯ ಮೂಲಕ ಬದಲಾಗುವಾಗ ಇದರ ಚಿಹ್ನೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ 90º ಯ ಮೂಲಕ ಬದಲಾದರೆ ಉತ್ತರ ಮುಖಿಯ ವಾಚನದ ಲೋಪದ ಚಿಹ್ನೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದ ಹಾಗಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ದೋಷ ದೋಷ ಪಾದಲೋಪ (ಕ್ವಾಡ್ರಂಟಲ್ ಎರರ್) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಡಗು ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಪಾದದೋಷ ಪರಿಮಾಣ ಕಡಿಮೆ. ವಾಯವ್ಯ, ಈಶಾನ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹಡಗು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇದು ಅಧಿಕ. ಅರ್ಧವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಪಾದದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ದಂಡಕಾಂತಗಳನ್ನೂ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣದ ಗೋಳಗಳನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನವೀನ ಉತ್ತರಮುಖಿ
ಅಭ್ರಕದ ಸೂಚಿ ಬಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಳಗೆ ಕಾಂತ ಸೂಜಿಗಳ ಕಟ್ಟುಗಳಿವೆ. ಇವನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುವುದುಂಟು. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರಚನೆಯಾದರೂ ಅದು ದಿಕ್ಸೂಚನ ಬಲದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಅತಿನಿಕಟವಾಗಿ ಒಳಗಾಗುವಂತಿರಬೇಕು. ಬೋಗುಣಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಲಂಬವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಜ್ಯೂಯಲ್ ಇರುವ ತಿರುಗಣೆಯ ಮೇಲೆ ಗುರುತ್ವ ಕೇಂದ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆ ಇದೆ. ಬೋಗುಣಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿರುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆ ಭಾಗಶಃ ತೇಲುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ತಿರುಗಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಗುಣಿ ಜಿಂಬಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಹಡಗು ಹೇಗೆ ಓಲಾಡಿದರೂ ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆ ಮಾತ್ರ ಮಟ್ಟತಲದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಬೋಗುಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವ ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ದಿಕ್ಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಡಗಿನ ಚಲನದಿಕ್ಕನ್ನು ಬೋಗುಣಿಯ ಒಳಮೈಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚಾಚಿರುವ ದಾಂಡಿಗ ವಾಚಕ (ಐ) ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಡಗಿನ ಮಧ್ಯರೇಖೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಜಿಂಬಾಲುಗಳಿರುವ ಪೀಠದ ಹೆಸರು ಬಿನಕಲ್. ಹಡಗಿನ ಕಾಂತತೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ವಾಚನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಲೋಪಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಾಂತದಂಡಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣದ ಗೋಳಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿ ತಕ್ಕ ಜಾಗಗಳಿವೆ. ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆಯ ವೃತ್ತಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 360 ಸಮಭಾಗಗಳಿವೆ. ಹಡಗಿನ ಚಲನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು ಈಗ ಸಾಧ್ಯ. ಹಿಂದೆ ಯಾನ ಕೌಶಲ ಇಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಗ ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾನಕೌಶಲ ಸುಧಾರಿಸದೆ ಪಟ್ಟಿಯ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದರೆ ಅದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂಟು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತೆರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಗೆ ಬಂತು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿ ಬಿಂದುಗಳೆಂದು (ಕಾಂಪಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌) ಹೆಸರು.
ವಿಮಾನಗಳ ಉತ್ತರಮುಖಿ
ವಿಮಾನಗಳು ಅತಿವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಉರುಟಣೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ತರಮುಖಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗೈರೊಕಾಂತ ದಿಕ್ಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕ ಹೆಚ್ಚು. ಅವುಗಳ ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆಯ ಆವರ್ತಕಾಲವೂ ತಕ್ಕುದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂತಸೂಜಿಗಳ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂತಮಹತ್ತ್ವವುಳ್ಳ ಗಿಡ್ಡಕಾಂತದಂಡಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ನೇತು ಹಾಕಿದರೆ ಆವರ್ತಕಾಲ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ನೇತುಹಾಕಲು ಬಳಸುವ ಕಾಂತತೆಯಿಲ್ಲದ ತಂತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಸುರುಳಿ (ಎಡ್ಡಿ) ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕಂಪನಗಳು ಅತಿಬೇಗ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೆ ವಿಮಾನ ಉರುಟಣೆ ಹೊಡೆದರೂ ಸೂಚಿಬಿಲ್ಲೆ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿ ಸಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಉತ್ತರಮುಖಿಗಳ ಹೆಸರು ಅನಿಯತಕಾಲಿಕ (ಎಪೀರಿಯಾಡಿಕ್) ಉತ್ತರಮುಖಿಗಳು. ವಿಮಾನ ಚಲನವೇಗ ಮತ್ತು ಉರುಟಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗಿವೆ. ಗೈರೊಕಾಂತ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಾಗಲೀ ಅನಿಯತಕಾಲಿಕ ಉತ್ತರಮುಖಿಯಾಗಲೀ ಚಲನವೇಗ ಮತ್ತು ಉರುಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಿಕೆ ಇರುವ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉತ್ತರಮುಖಿಯ ಹೆಸರು ಗೈರೋಫ್ಲಕ್ಸ್‌ ಗೇಟ್ ದಿಕ್ಸೂಚಿ. ಇದು ಗೈರೊಕಾಂತ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯ ಅತಿ ಸುಧಾರಿತ ಮಾದರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಸೂಚಕ ರಚನೆ ಸ್ಥಾಯೀ ಗೈರೊಸ್ಕೋಪಿನ ನೆರವಿನಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಉರುಟಣೆಯಿಂದ ಇದರ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉತ್ತೇಜಕ ದಿಕ್ಸೂಚಕ ರಚನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಭೂಕಾಂತಮಟ್ಟ ಬಲವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯ ಕೆಲಸ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಕರಣ ವನ್ನು ಭೂಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳಿಗೆ 320 ಕಿ.ಮೀ. ಸಮೀಪವಿರುವಾಗಲೂ ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಬೇರೆ ಉತ್ತರಮುಖಿಗಳ ವಾಚಕಗಳಾದರೋ ಧ್ರುವಗಳಿಗೆ 1,920 ಕಿಮೀ. ಒಳಗೆ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ
ಉತ್ತರಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ: 1 ಮೋಜಣಿಗೆ (ಸರ್ವೆ) ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉತ್ತರಮುಖಿ. 2 ಮುಪ್ಪಟ್ಟಿಯ ಉತ್ತರಮುಖಿ (ಆಶ್ರಗ ಕಂಪಾಸ್). ಮೋಜಣಿಗಾರರ ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಣಿಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಮೋಜಣಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಕೆಲವುವೇಳೆ ಶೃಂಗಕೋನ ಮತ್ತು ಸಮತಲಕೋನಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸೈನ್ಯಖಾತೆಯಲ್ಲಿ
ನೆಲ ಪಡೆಯ ಸೈನಿಕನ ಶಿಕ್ಷಣವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಪಟವೀಕ್ಷಣೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯಾಂಶ. ಹೊಸನೆಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಇರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾನು ಕಂಡ ಭಾಗದ ಸೈನಿಕಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಲು ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಬಲು ಅವಶ್ಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭೂಪಟದೊಡನೆ ಸೈನಿಕ ಬಳಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಉಪಕರಣ ಉತ್ತರಮುಖಿ (ಪ್ರಿಸ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಂಪಾಸ್). ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಆಳವಡಿಸಿರುವ ಅಶ್ರಗ ಆಕಾರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಭೂತಕನ್ನಡಿ ಇದೆ. ನೋಡಬೇಕೆಂದಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಈ ಭೂತಕನ್ನಡಿ ಮೂಲಕ ದೃಷ್ಟಿಸಿದಾಗ ವಸ್ತುವಿನ ಕಾಂತ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅದರೊಂದಿಗೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ-ಆದ ಕಾರಣ ಉಪಕರಣದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಹೀಗೆ ವಸ್ತು ಎಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಅದರ ಕಾಂತ ದಿಕ್ಕನ್ನುವನ್ನು ಸೈನಿಕ ತನ್ನ ನೆಲೆಯಿಂದಲೇ ಅಳೆಯಬಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೆಲವು ಸುಲಭ ಗಣನೆಗಳಿಂದ ಬೇಕಾದಂತೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ಭೂಪಟದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಇರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರ ವಿಪರ್ಯಯಕ್ರಮವೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂದರೆ, ಸೈನಿಕನ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಗುರಿಯ ನೆಲೆ ಭೂಪಟದ ಮೇಲೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಗುರಿಗೆ ಸಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಆಗ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಗುರಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನುವನ್ನು ಅಳೆದು ಅದನ್ನು ಕಾಂತ ದಿಕ್ಕನ್ನುಕ್ಕೆ ಸುಲಭ ಗಣನೆಗಳಿಂದ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ದೊರೆಯುವ ಬೆಲೆಗೆ ಉತ್ತರಮುಖಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಅದು ತೋರುವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಗಮಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲಿನ ಕ್ರಮದ ಹೆಸರು ನೆಲದಿಂದ ಭೂಪಟಕ್ಕೆ; ಎರಡನೆಯದರ ಹೆಸರು ಭೂಪಟದಿಂದ ನೆಲಕ್ಕೆ.
ಜಾರ್ಜ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್‌
ಜಾರ್ಜ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್‌ (ಜುಲೈ ೧೨, ೧೮೫೪ - ಮಾರ್ಚ್ ೧೪,೧೯೩೨)   ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಶೋದಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್‌ ಕೊಡ್ಯಾಕ್ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ರೋಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಇವರು, ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರುಗಳಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಮುಯ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್ ಲೇ ಪ್ರಿನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇವರ ಹಿಂಬಾಲಕರಾದ ಲಿಯಾನ್ ಬೌಲಿ, ಥಾಮಸ್ ಎಡಿಸನ್, ದ ಲುಮಿರೆ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜೆಸ್ ಮೆಲಿಸ್ರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್ನ ಮೂಲ ರೋಲ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಆಗಿತ್ತು.
ಜಾರ್ಜ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕನಾಗಿದ್ದು, ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ರೋಚೆಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ದಂತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದ; ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಐಟಿ ಯ ಎರಡನೇ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಹಸ್ತ ನೀಡಿದ; ಮತ್ತು ಟುಸ್ಕೆಗೀ ಹಾಗೂ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಕಡಿಮೆ ವರಮಾನವಿರುವ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ.
ದ ಜಾರ್ಜ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಹೌಸ್, ಈಗ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೊದಲಿನ ಬದುಕು
ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ವಾಟರ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಮರಿಯ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ (ನೀ ಕೈಲ್‌ಬೌರ್ನ್) ರ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ, ಅವರು ೧೮೪೯ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಿದ್ದ ೧೦ ಎಕರೆ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈತನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕಂದಿರು, ಎಲ್ಲೆನ್ ಮರಿಯ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥಿ. ಈತ ಸ್ವ-ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ, ೮ ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಖಾಸಗೀ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ತಂದೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಉದ್ದಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ, ದ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಅನ್ನು ೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೊದಲ "ಬೂಮ್ ಟೌನ್" ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಚೆಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಂದೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ಪದೇ ಪದೇ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಪರಿವಾರ ಹೊಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಾಚೆಸ್ಟರ್ಗೆ ೧೮೬೦ರಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರೈನ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ ನಿಂದಾಗಿ ೧೮೬೨ರಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮರಣವನ್ನು ಅಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ, ಆತನ ತಾಯಿ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಎರಡನೆ ಪುತ್ರಿ ಕ್ಯಾಥಿ ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗಲೇ ಪೋಲಿಯೋಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಯುವಕ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಬಹುಬೇಗನೇ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
೧೮೮೪ರಲ್ಲಿ, ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ರೋಲ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಲು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ಕೊಡ್ಯಾಕ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ, ಇದು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ರೋಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿಲೆಂದೇ ರಚಿಸಿದ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಆಗಿತ್ತು.೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ, ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಕೊಡ್ಯಾಕ್ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ರಾಚೆಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.ಇದು ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಂಪೆನಿ ಈಸ್ಟ್ ಮನ್ ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ಫಿಲಂ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಮುಂದೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.
ಈತ ಜನಸೇವೆಯನ್ನು ಅತಿ ಬೇಗನೇ ಶುರುಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಉದ್ದಿಮೆಯಿಂದ ಬಂದ ಲಾಭವನ್ನು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದುವುಗಳೆಂದರೆ $೬೨೫,೦೦೦ ದ ಉಡುಗೊರೆ ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಗೆ, ಇಂದು ಇದು ರಾಚೆಸ್ಟರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಉಡುಗೊರೆ ಮಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಇದು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಿವರ್ ರವರಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಎರಡನೇ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು  ಮತ್ತು ಈ ಕಟ್ಟಡ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು.
ನಂತರದ ವರುಷಗಳು
ತನ್ನ ಕೊನೆ ಉಸಿರಿರುವವರೆಗೂ ಈಸ್ಟ್ಮನ್ ಕೊಡ್ಯಾಕ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ; ಇದರ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ಸಂಶೋದನಾ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ನೆರವನ್ನು ನೀಡಿದ. ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಮನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೇವಿಂಗ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತೆರೆದ. ಸಂಘಟನೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ತನ್ನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿದ ಈತ, ತನ್ನ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ತಂದೆಯಂತಹ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.
ತನ್ನ ಕಾಲದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕನಾಗಿತ್ತ ಈಗ, $೧೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಹಣವನ್ನು ರಾಚೆಸ್ಟರ್, ಕೇಮ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಸಚುಸೆಟ್ಸ್, ದಕ್ಷಿಣದ ಮತ್ತೆರಡು ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. . ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ, ಈಸ್ಟ್ ಮನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅನ್ನು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ರೊಚೆಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತುa ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ದಂತವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾನೆ.
೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್, ಕೊಡ್ಯಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ನ ತನ್ನ ದೈನಂದಿಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ತಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಈಸ್ಟ್ ಮನ್ ಡೆಂಟಲ್ ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸರಿಗೆ ೧೯೧೬ ರಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದ. ತನ್ನ ಕಾಲದ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕನಾಗಿದ್ದ ಈತ, ಆಂಡ್ರೀವ್ ಕಾರ್ನಿಗಿ, ಜಾನ್ ಡಿ. ರಾಕೆಫೆಲ್ಲರ್, ಮತ್ತು ಇರರರಿಂದ ಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದಿದ್ದ, ಆದರೆ ತನ್ನ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನೆಲ್ಲ ಆಸ್ತೆಯನ್ನು ಜನರ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ.
ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಎರಡುವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈಸ್ಟ್ ಮನ್ ಬಹಳ ತೀವ್ರವಾದ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ನೋವಿನಿಂದ ನರಳಿದ. ನಿಲ್ಲಲೂ ಮತ್ತು ನೆಡೆಯಲು ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಒದ್ದಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂದು ಇಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಲಂಬರ್ ಸಪಿನಲ್ ಸ್ಟೆನೋಸಿಸ್ ಎಂದು ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,, a narrowing of the spinal canal caused by calcification in the vertebrae. Eastman grew depressed, as he had seen his mother spend the last two years of her life in a wheelchair from the same condition. On March 14, 1932, Eastman died by suicide with a single gunshot to the heart, leaving a note which read, "My work is done. Why wait?" It is a local myth that George Eastman's body, which was buried in Kodak Park against his personal wishes, is still preserved due to the amount of Kodak chemicals in the ground.
His funeral was held at St. Paul's Episcopal Church in Rochester; he was buried on the grounds of the company he founded at Kodak Park in Rochester, New York.
ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:೧೮೫೪ರ ಹುಟ್ಟುಗಳು ವರ್ಗ:೧೯೩೨ ಸಾವುಗಳು ವರ್ಗ:American company founders ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಶೋದಕರು ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಮಾಜಸುಧಾರಕರು ವರ್ಗ:Businesspeople who committed suicide ವರ್ಗ:ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸಂಶೋದಕರು ವರ್ಗ:National Inventors Hall of Fame inductees ವರ್ಗ:People from Rochester, New York ವರ್ಗ:Pioneers of photography ವರ್ಗ:Suicides by firearm in New York ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳು ವರ್ಗ:ಕೊಡ್ಯಾಕ್ ವರ್ಗ:ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ವರ್ಗ:ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ
ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್
ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ( ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೧೯೪೩) ಭರತನಾಟ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಜೀವನ
ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೧೯೪೩ರಂದು ಶಿವನಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ, ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕೋವಿದ, ವಿದ್ವತ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭರತನಾಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಧನೆ ಮುಂತಾದವು ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗುರು ಕೇಶವಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಬಳಿ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿದ ಅವರು ನಂತರ ಡಾ. ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದರು. ಮೂಗೂರು ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಜೇಜಮ್ಮ ಅವರಲ್ಲಿ ಕಲಿತರು. ಜೇಜಮ್ಮ ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದಲೇ ತಪ್ಪು ಗುರುತಿಸಿ ತಿದ್ದುತ್ತಿದ್ದರು.
ಮುಂದೆ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾದ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ್ಲ್ಲಲೂ ನೃತ್ಯ ಕಲಿಕೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸಕಲ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತಿ ಉಳ್ಳ  ಲಲಿತಾ ಅವರು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ. ಚಿತ್ರ ಕಲೆ. ಒಳಾಗಂಣ ವಿನ್ಯಾಸ, ಮೇಕಪ್ ಕಲೆ. ಕೇಶ ವಿನ್ಯಾಸ, ಹೊಲಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವವೂ ಅವರೊಡನೆ ಇದೆ. ಲಲಿತಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇವೆಲ್ಲಾ ನೃತ್ಯ ದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಇವು ಅಭಿನಯದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಲಲಿತ.
ಲಲಿತಾ ಅವರಿಗೆ ನೃತ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ನೃತ್ಯವಲ್ಲ, ಅದೇ ಬದುಕು. 1956ರಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಭೂಮಿಕೆ (ರಂಗಪ್ರವೇಶ) ಏರಿದಂದಿನಿಂದ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ನಿತ್ಯ ನಿರಂತರವಾಗಿವೆ.
ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯ
ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರ ಕಲಾಜೀವನದಲ್ಲಿ  ಕನ್ನಡದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಮೈಸೂರು ಶೈಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯದ ಕಂಪಿದೆ. ಲಲಿತಾ ಅವರ ಕಲಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ,  ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಅಭಿನಯ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ವಸ್ತ್ರ, ಬೆಳಕು, ಬಣ್ಣ, ಆಭರಣಗಳ ಸಮ್ಮೇಳವಿದೆ. ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸ್ವಾದ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರ ನೃತ್ಯನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ಅಲೆ ಉಮ್ಮಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟಾಟಗಳ ಮುಗ್ಧತೆ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ, ರಾಧೆ-ಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರೇಮ ಸಲ್ಲಾಪಕ್ಕೆ ಉನ್ಮಾದ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ, ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಭ್ರಾತೃತ್ವ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ, ರಾಕ್ಷಸಿಯ ಚಂಡಿಯವತಾರಕ್ಕೆ ರೋಷ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೇಲೂರು ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಯರನ್ನು ಕಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಚೆಲುವನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಶೋಧಕಿ
ಭರತನಾಟ್ಯವೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರು ಶೈಲಿ ಎನ್ನುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಮೈಸೂರು ಶೈಲಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ನಿಂತವರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭರತನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೂ ಅಪಚಾರವಾಗದಂತೆ ನರ್ತನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಳಿಸಿರುವ ಅವರು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಸಂಶೋಧಕಿ. ಅವರ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟವಿದೆ, ಸಬಲ ಹೆಣ್ಣಿನ ಛಲವಿದೆ.
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯವೈಭವದ ಮೆರುಗು
ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನು ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಕಲಾವಿದೆ ಲಲಿತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್. ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಭರತನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದವರು.
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಲಲಿತಾ ಅವರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ `ಚಿತ್ರಾಂಗದ’ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆಗಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಜುನ, ಚಿತ್ರಾಂಗದೆಯರ ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಸಂಗ, ಬಬ್ರುವಾಹನ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ ಎಲ್ಲವೂ ಲಲಿತಾ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆ-ಗೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೋಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.
ವಿ.ಕೃ. ಗೋಕಾಕರ ಭಾರತ ಸಿಂಧುರಶ್ಮಿ, ಸಮುದ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಲಲಿತಾ ಭೂಮಿಕೆಗೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಜಿ.ಪಿ. ರಾಜರತ್ನಂ ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿರುವ `ದೇವಕನ್ನಿಕಾ’ (ಮೂಲ: ಆಂಡಾಳ್ ಕವಿಯ ತಿರುಪ್ಪಾವೈ) ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಂಗವೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ `ಕರ್ನಾಟಕ ನೃತ್ಯ ವಾಹಿನಿ’ ಲಲಿತಾ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಇಲ್ಲಿ ಮೇಳೈಸುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಗೀತ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಕುರಿತು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿರುವ ಈ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ರಾಧೆ-ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಜಗಳವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ `ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ’ ಲಲಿತಾ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕನ್ನಡ ನೃತ್ಯ ನಾಟಕ. ಜಯದೇವನ ಗೀತ ಗೋವಿಂದ, ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರ ಕವಿತೆಗಳ ಮೇಲೂ ಲಲಿತಾ ನೃತ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ
ಲಲಿತಾ ಅವರ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ನೃತ್ಯರಂಗ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯ ಗುರು ಡಾ. ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಕೃತಿಗಳು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡಿವೆ.
ಸಾಂಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿ
ಲಲಿತಾ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ರಂಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ, ಉಪನ್ಯಾಸ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ ಅವರು ಭಾಗಿ. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನ, ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಆರ್ಟ್ ಫೋರಂಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಶೈಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಗಾನಕಲಾ ಪರಿಷತ್, ಅಮೆರಿಕಾದ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ವಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು
ಅವರ ನೃತ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ಬಿರುದು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಅವರಿಗೆ ಶಾಂತಲಾ ನಾಟ್ಯರಾಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿದೆ.
ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ
ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗೇಶ ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ ಅವರ ಲೇಖನ
ಅಂತರಜಾಲಪುಟ www.noopurabhramari.com ಚಿತ್ರಕೃಪೆ: ನೂಪುರಭ್ರಮರಿ
ವರ್ಗ:ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದರು
ಜೀವತ್‌ರಾಮ್ ಕೃಪಲಾನಿ
ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ ಜೀವತ್ ರಾಮ್ ಭಗವಾನ್ ದಾಸ್ ಕೃಪಲಾನಿ (ನವೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೮೮೮ - ಮಾರ್ಚ್ ೧೯, ೧೯೮೨) ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳಾಗಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಜನಹಿತಚಿಂತಕಾರಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಜೀವನ
ವಿದ್ವಾಂಸ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಪರಿಸರವಾದಿ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿ, ಜನಪರ ಹಿತಚಿಂತಕರಾದ ಆಚಾರ್ಯ ಜೀವತ್ ರಾಮ್ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರು ಜನಿಸಿದ ದಿನ ನವೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೮೮೮. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಊರು ಆಗಿನ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸಿಂದ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೈದರಾಬಾದು. ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗೂಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಬಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಾಗ ತಮ್ಮ ಹುದ್ಧೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಳಿದರು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದಲ್ಲಿ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ ಯಾರು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಎಂಬ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಮತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪಟೇಲರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಮತ ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಇಚ್ಚೆಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಿದ ಈ ಈರ್ವರೂ ನೆಹರೂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಕೃಪಲಾನಿಯವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದವರು.
ಮುಂದೆ ೧೯೫೦ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ಅವರ ಬೆಂಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಪಟೇಲರ ಆತ್ಮೀಯರಾದ ಟಾಂಡನ್ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲುಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತೊರೆದು ರೈತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪ್ರಜಾ ಪಕ್ಷ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು  ಪ್ರಜಾ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸುಚೇತ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಹಲವಾರು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಮಂತ್ರಿಪದವಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸಿದ್ದರು. ಆಕೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಚೈನಾ ದೇಶದ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೀನಾಯವಾದ ಸೋಲುಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರು ನೆಹರೂ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು.
ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಹರೂ ಅವರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ ಕೃಪಲಾನಿಯವರು ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆಯವರ ಆದರ್ಶಗಳತ್ತ ನಡೆಯ ತೊಡಗಿದರು.
ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರನ್ನು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದಲೇ ಕಾರಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರು ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಮುಖೇನ ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ವಿದಾಯ
ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿಯವರು ೧೯೮೨ರ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ೧೯ರಂದು ತಮ್ಮ ೯೪ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು
ರಣಹದ್ದು
thumb
ರಣಹದ್ದು ಒಮ್ಮುಖವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಳೆತ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಹಿಂಸ್ರಪಕ್ಷಿಗಳ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಸರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಹಾಗು ಆಂಡೀಸ್‍ನ ಕಾಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನವೀನ ಜಗತ್ತಿನ ರಣಹದ್ದುಗಳು; ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶವವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಾಣಲಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಗತ್ತಿನ ರಣಹದ್ದುಗಳು. ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಗತ್ತಿನ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಗಡ್ಡವಿರುವ ರಣಹದ್ದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಇತರ ರಣಹದ್ದುಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆ ತೋರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ರಣಹದ್ದುಗಳನ್ನು ಎರಡರ ಬದಲು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಿಂಗಡಿಸಬೇಕು. ನವೀನ ಜಗತ್ತಿನ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಜಗತ್ತಿನ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಯೂರೋಪ್, ಆಫ್ರಿಕಾ ಹಾಗು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಇದರರ್ಥ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಹಾಗು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಎಲ್ಲ ಖಂಡಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ರಣಹದ್ದು! ಈ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದರೇ ಮಕ್ಕಳಾದಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಶವಗಳ ಸುತ್ತ ದಿಢೀರನೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ನಮ್ಮ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿ ಹಾಗೂ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಶವಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಊರನ್ನು ದುರ್ವಾಸನೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಈಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಮ್ಮಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬೋಳು ತಲೆಯ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಕಾಣಸಿಗುವುದೇ ಅಪರೂಪ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಬೋಳುತಲೆ, ಉದ್ದನೆಯ ಕತ್ತು, ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲ, ಕತ್ತಿನ ಸುತ್ತ ಬಿಳಿಯ ಗರಿ, ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಮೈ, ಮಾಂಸ ಕತ್ತರಿಸುವ ಬಲಿಷ್ಠ ಕೊಕ್ಕು, ವಿಶಾಲವಾದ ರೆಕ್ಕೆ. ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕಣ್ಣು ಇಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಹಿಂತಲೆಯ ರಣ ಹದ್ದಿನ ವಿಶೇಷತೆ. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಹದ್ದುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ. ಬಿಳಿ ಹಿಂತಲೆಯ ರಣಹದ್ದು ಇದನ್ನು ಹಳೆ ಜಗತ್ತಿನ ಹದ್ದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಲೆಮಾರಿನ ಹದ್ದುಗಳ ತಲೆ ಗರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಜತೆಗೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಚಿಕ್ಕದು. ಆದರೆ, ಬೋಳು ತಲೆಯ ರಣಹದ್ದು 4 ರಿಂದ 7 ಕೇಜಿ ಭಾರ ಮತ್ತು 94 ಸೆ. ಮೀ. ನಷ್ಟು ಉದ್ದ ಮತ್ತು 218 ಸೆ.ಮೀ ನಷ್ಟು ಅಗಲವಾದ ರೆಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಹದ್ದುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಿಳಿ ಪೃಷ್ಠದ ರಣ ಹದ್ದು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಬೋಳು ತಲೆ ರಣಹದ್ದು ಕೇವಲ ಮಾಂಸವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.
ಮಾನವನೇ ಶತ್ರು
ಮಾನವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಹುಲಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ. ಉಳಿದಂತೆ ಇವಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ವೈರಿಗಳಿಲ್ಲ. ವೈರಿಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇವು ಈಗ ತಾನೇ ತಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಗಬ್ಬು ವಾಸನೆ ಸೂಸುವ ವಾಂತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಆಹಾರ ಕಸಿಯುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು
ಹದ್ದುಗಳು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೇ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ರೆಕ್ಕೆ ಬಡಿಯದೇ ಒಂದು ತಾಸುಗಳ ಕಾಲ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಹೊಡೆಯಬಲ್ಲದು. ಈ ತಲೆಮಾರಿನ ಹದ್ದುಗಳು ವಾಸನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಹಳೆ ಜಗತ್ತಿನ ಹದ್ದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೋಳು ತಲೆಯ ರಣ ಹದ್ದು ಕಣ್ಣಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಇದರ ದೃಷ್ಟಿ ಮಾನವನಿಗಿಂತ 8 ಪಟ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಅಂದರೆ ಇವು 3 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮೈಲಿಯಷ್ಟು ಎತ್ತರದಿಂದಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲದು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇವು ಸುತ್ತು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗುಂಪಾಗಿಯೇ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಸತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮುಂದೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹದ್ದು ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಆಹಾರ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.
ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯೇ ಇಲ್ಲ
ಹದ್ದು ಹಾರುವ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯೇ ಇಲ್ಲ. 12 ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೂ ಹದ್ದು ತಲುಪಬಲ್ಲದು. ಅಲ್ಲದೇ ತಾಸಿಗೆ 60-80 ಕಿ.ಮೀ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ ಸುತ್ತಳತೆಯಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಕಂಡೊಡನೆ ಗಂಟೆಗೆ 120 ಕಿ.ಮೀ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಶವಗಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆ. ಎತ್ತರದ ಮರಗಳ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ದೊಡ್ಡ ಹದ್ದುಗಳ ಗೂಡು ಕಾಗೆ ಗೂಡಿನಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು
ಸಂಚಾರಿ ವಿಜಯ್
'ಸಂಚಾರಿ ವಿಜಯ್' ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತರಾಗಿರುವ '''ಬಿ. ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್''' (೧೫ ಜುಲೈ ೧೯೮೩ - ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೧) ಒಬ್ಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ನಟ. ಸಂಚಾರಿ ಹೆಸರಿನ ನಾಟಕತಂಡದಲ್ಲಿ ಇವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಸಂಚಾರಿ ವಿಜಯ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ೨೦೧೪ರ ಸಾಲಿನ ೬೨ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಇವರು ಜುಲೈ ೧೭, ೧೯೮೩ರಂದು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ, ಕಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಿಂಗಟಗೆರೆ ಹೋಬಳಿಯ ರಂಗಾಪುರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು, ಪಂಚನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಬಸವರಾಜಯ್ಯನವರು ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ಗೌರಮ್ಮನವರು ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಭದ್ರಾವತಿಯ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಿಎಂಎಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ
ಕೆಲಕಾಲ ಕೆಐಇಟಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಚಾರಿ ಥಿಯೇಟರ್ ರಂಗತಂಡದ ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡದ ಹಲವಾರು ರಂಗತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಎರಡು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿರುವ ಇವರು, ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದು, ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು
೬೨ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ನಾನು ಅವನಲ್ಲ...ಅವಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ ಲಿಂಗಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿನೆಮಾ ಹರಿವು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಿತು.
ವಾಹನ ಅಪಘಾತ ಮತ್ತು ನಿಧನ
ಸಂಚಾರಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತನ ಜೊತೆ ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನದಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಪಘಾತವಾಗಿ ಬಿದ್ದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಅವರ ಮೆದುಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗಿ ಕೋಮಾ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅಪೊಲೊ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆದು ಸುಧಾರಣೆ ಕಾಣದೆ ಅವರ ಮೆದುಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. (ಬ್ರೇನ್ ಡೆಡ್). . ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಂಗಾಂಗದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಅವರು ಮರಣಹೊಂದಿದರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References/>
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ನಟರು ವರ್ಗ:೧೯೮೩ ಜನನ ವರ್ಗ:೨೦೨೧ ನಿಧನ
ಇಯಾನ್ ಹೀಲಿ
ಟೆಸ್ಟ್ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ
೧೯೮೮ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಇಯಾನ್ ಹೀಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಅಚ್ಚರಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆವಾಗ ಇವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಕೇವಲ ೬ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಿದ್ದರು. ರಾಡ್ನಿ ಮಾರ್ಷ್ರ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ೧೯೮೪ರಿಂದ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರರ ಸ್ಥಾನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ತಲೆನೋವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು. ವೇಯ್ನ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ಟಿಮ್ ಜೋಹ್ರರ್, ಗ್ರೇಗ್ ಡೈಯರ್, ಸ್ಟೀವ್ ರಿಕ್ಸನ್ ಇವರನ್ನು ಆಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅವರ ಸಾಧನೆ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿಲ್ಲ. ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ತಂಡದಲ್ಲಿನ ಇವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆದಾರ ಗ್ರೇಗ್ ಚಾಪೆಲ್ ಇವರು ತಂಡಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮನ್ ಮತ್ತು ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂಡಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ತರುವರೆಂದು, ತಂಡಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ಕಠಿಣವಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ತವರು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಜ್ ಸರಣಿಗಳೆರಡರಲ್ಲಿ ಇವರು ಸತತ್ವಾಗಿ ಆಡಿದರು. ಇವೆರಡೂ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸೋತಿತು. ತಂಡದ ಸಾಧನೆ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಇವರ ಸಾಧನೆಯು ಸುಧಾರಿಸಿ ತಂಡದ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಆಷಸ್ ಗೆದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಇವರು ೧೪ಕ್ಯಾಚುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಪಕಿಸ್ತಾನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ೭ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೨೩ ಕ್ಯಾಚುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದರು. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಶತಕವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ವಾ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಶೇನ್ ವಾರ್ನ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರ ಬೌಲಿಂಗಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಹೀಲಿ, ಬ್ಯಾಟ್ಸಮನ್ನುಗಳಿಗೆ ಮಾರಕ ಬೌಲಿಂಗ್-ಕೀಪಿಂಗ್ ಜೋಡಿಯೆನಿಸಿದ್ದರು. 'ಕಮಾನ್ ಶೇನ್' ಮತ್ತು 'ವೆಲ್ ಬೌಲ್ಡ್ ಶೇನ್' ಇವರು ಕಾಯಂ ಉದ್ಘರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಾಕ್ಯಗಳಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ ಇವರ ಸಾಧನೆ ಇಳಿತವಾದಾಗ ಆಯ್ಕೆಗಾರರು ಇವರನ್ನು ತಂಡದಿಂದ ಕೈಬಿಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರು. ಒಂದು ಸರಣಿ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಲೂ ಕೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಆಯ್ಕೆಗಾರರು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಇವರು ತಮ್ಮ ನಿವೃತ್ತಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.
ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು
ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು
ಆಹಾರಲೋಹಾಂಶ ಚಲನೆ (ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ)
ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರಲೋಹಾಂಶ ಚಲನೆ ಎಂದರೆ ಮೇಲುವರ್ಗದ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ (ಟ್ರಾನ್ಸ್‍ಲೋಕೆಶನ್ ಆಫ್ ಸೊಲ್ಯೊಟ್ಸ್ ಇನ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್).
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕ್ಸೈಲಂನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಜೀವಕಣಗಳಿವೆ : ವೆಸಲ್ ಅಥವಾ ಟ್ರೇಕಿಯ, ಟ್ರೇಕೀಡ್, ಕ್ಸೈಲಂ ತಂತು (ಫೈಬರ್) ಮತ್ತು ಕ್ಸೈಲಂ ಪೇರೆಂಖೈಮ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಜೀವಕಣಗಳು ನಿರ್ಜೀವವಾಗಿಯೂ ಕೊನೆಯದು ಸಜೀವವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಪ್ಲೋಯೆಂನಲ್ಲೂ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಜೀವಕಣಗಳಿವೆ. ಸೀವ್ ಟ್ಯೊಬ್, ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಜೀವಕಣ, ಪ್ಲೋಯೆಂ ಪೇರೆಂಖೈಮ ಮತ್ತು ಪ್ಲೋಯೆಂ ತಂತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಬಗೆಯವು ಸಜೀವವಾಗಿಯೂ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ನಿರ್ಜೀವವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಸೆಕೆಂಡರಿ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ (ಸೆಕೆಂಡರಿ ಗ್ರೋತ್) ಇರುವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಕ್ಸೈಲಂ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪ್ಲೋಯೆಂಗಳಲ್ಲೆರಡರಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಸ್ಕುಲರ್ ರೇಸ್ ಎಂಬ ಪೇರೆಂಖೈಮ ಕಣಧಾತುಗಳಿವೆ. ಎಂದ ಮೇಲೆ ಕ್ಸೈಲಂ ಮತ್ತು ಪ್ಲೋಯೆಂಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಜೀವ ಜೀವಕಣಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಒಂದಕ್ಕೊಂದಕ್ಕೆ ನಿಕಟಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಕ್ಯಾಂಬಿಯಂ ಇರುವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಬಂಧ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳು ಕ್ಸೈಲಂನಿಂದ ಪ್ಲೋಯೆಂಗೂ ಪ್ಲೋಯೆಂನಿಂದ ಕ್ಸೈಲಂಗೊ ಚಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ಲೋಯೆಂನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಜೀವಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೀವ್‍ಟ್ಯೊಬ್ ಆಹಾರ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 1837ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಟಿಗ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಇದರ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಇನ್ನೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸೀವ್‍ಟ್ಯೊಬ್ ಅನೇಕ ಸೀವ್‍ಟ್ಯೊಬ್ ಘಟಕಗಳಿಂದ (ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್) ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ; ಈ ಘಟಕ ಜೀವಕಣಗಳು ಪ್ಲೋಯೆಂನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವುಳ್ಳವು. ಈ ಜೀವಕಣಗಳು ಎಳಸಾಗಿರುವಾಗ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದು ಬೀಜಕಣಗಳನ್ನು (ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ; ಬಲಿತಾಗ ಕೊಳವೆಯಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಬೀಜಕಣರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸೀವ್‍ಟ್ಯೊಬ್ ಘಟಕ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಸೇರುವ ಕಡೆ ಅಡ್ಡ ಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ಗೋಡೆ) ಜರಡಿಯಂತೆ ರಂಧ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರಂಧ್ರಗಳಿಗೆ ಸೀವ್‍ಪ್ಲೇಟ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಸೀವ್‍ಟ್ಯೊಬ್ ಘಟಕದ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂ ಇನ್ನೊಂದರ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂ ಸೀವ್‍ಟ್ಯೊಬಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಿರಂತರವಾಗಿದೆ.
ಆಹಾರಚಲನೆ
ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟುಗಳು, ತೈಲ ಸಂಬಂಧ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನುಗಳು ಎಂದು ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟುಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಸಕ್ಕರೆಗಳು ಚಲಿಸುವ ಕ್ರಮದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಹಾರ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಗಳಿವೆ : 1. ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಆಹಾರ, ಬೇರು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಹಾರ, ಶೇಖರಣಾಂಗಗಳಿಗೆ ಚಲಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಅಹಾರಚಲನೆ ದ್ಯುತಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಣ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇರುವುದು. 2. ಶೇಖರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗಗಳಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಗಳಿಂದ) ಆಹಾರ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಆಹಾರಚಲನೆ ಬೀಜಗಳು ಮೊಳೆತು ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳು ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. 3. ಆಹಾರ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಕ್ಸೈಲಂನಿಂದ ಪ್ಲೋಯೆಂಗೂ ಪ್ಲೋಯೆಂನಿಂದ ಕ್ಸೈಲಂಗೂ ಅದರ ಅಡ್ಡಚಲನೆ ಆಗಬಹುದು.
ಆಹಾರದ ಚಲನೆ
ಆಹಾರ ಕ್ಸೈಲಂ ಮುಖಾಂತರ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಡಿಕ್ಸನ್ ನಂಬಿದ್ದ. ಆದರೆ ಕರ್ಟೆಸ್ ಮುಂತಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ರಿಂಗಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಗರ್ಡ್‍ಲಿಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಆಹಾರ ಪ್ಲೋಯೆಂ ಮುಖಾಂತರ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಸಜೀವ ಮತ್ತು ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಕಾಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಉಂಗುರಾಕಾರವಾಗಿ ಕ್ಸೈಲಂ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಣಧಾತುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಂದರೆ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವು ದಿವಸಗಳ ಮೇಲೆ ಆ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಉಂಗುರದ ಮೇಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಗಂಟು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಆಹಾರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಉಂಗುರದಿಂದ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಂಗುರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ ; ಮತ್ತು ಮೊದಲೇ ಶೇಖರವಾಗಿದ್ದ ಆಹಾರ ಪ್ರಮಾಣ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಬೇರುಗಳು ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತವೆ ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವೂ ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ರಿಂಗಿಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಸೈಲಂ ತೆಗೆದು ಪ್ಲೋಯೆಮನ್ನು ತೆಗೆಯದೆ ಇದ್ದರೆ ಇಂಥ ಬದಲಾವಣೆಯಾವುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಎಂಡೊಡರ್ಮಿಸ್‍ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದು ಪ್ಲೋಯೆಂನಿಂದ ತೆಗೆಯದೆ ಇದ್ದರೊ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಿಂಗಿಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಎರಡು ಗುಂಪು. ಪ್ಲೋಯೆಂನಿಂದ ಎಂದರೆ ಬೈಕೊಲ್ಯಾಟರಲ್ ಬಂಡಲ್ಸ್ (ಜೊತೆನಾಳಕೊರ್ಚ) ಇರುವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಥ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ಲೋಯೆಮನ್ನೂ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಅಹಾರ ಪ್ಲೋಯೆಂ ಮುಖಾಂತರ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ಸೈಲಂ ಮುಖಾಂತರ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.