cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು
ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ
ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶುದ್ಧ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಧಾನ್ಯಗಳು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ. ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಮಾಧ್ವ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಹೆಸರು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಧಾನ್ಯಗಳು, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮಾಧ್ವ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಸಾರು ( ರಸಂ ), ಹುಳಿ ( ಸಾಂಬಾರ್ ), ಗೊಜ್ಜು ಮತ್ತು ಅನ್ನ (ಅಕ್ಕಿ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಗೊಜ್ಜು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಮಾಧ್ವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಯಗ್ರೀವವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ, ಬೆಂಗಾಲಿಯನ್ನು ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು "ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನಿಷ್ಟಗಳು" ಮತ್ತು ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮಾಟಮಂತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಅಮಾನವೀಯ ದುಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ, ಮಾಧ್ವ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ವರ್ಣ(ಡೈ)
300px|thumb|ಕಾನರ್ ಪ್ರೈರೀಯ ಜೀವಂತ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನೂಲುಹುರಿ.
ವರ್ಣ ವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಣ್ಣವಿರುವ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹಾಕುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವರ್ಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ದ್ರಾವಣದ ಮೂಲಕ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಣವು ನಾರಿನ ಪದಾರ್ಥದ ಮೇಲೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕ್ಷಾರಕದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ವರ್ಣ ಮತ್ತು ರಂಗುಗಳೆರಡೂ ಬಣ್ಣಗಳಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಬೆಳಕಿನ ಕೆಲವು ತರಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವರ್ಣಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ರಂಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವರ್ಣಗಳು ಜಡ ಕ್ಷಾರನೊಂದಿಗೆ ಘನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಲಾಕಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಬಳಸುವ ಕ್ಷಾರದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಲಾಕಿ ಬಣ್ಣ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಲಾಕಿ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಬೇರಿಯಂ ಲಾಕಿ ಬಣ್ಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
ವರ್ಣ ಹಾಕಿದ ಅಗಸೆನಾರಿನ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಗಣರಾಜ್ಯ ಜಾರ್ಜಿಯದಲ್ಲಿ 36,000 BPರ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಗುಹೆಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫೊಯನೀಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ (ಹಾಕು)ಕೊಡುವುದು ಸುಮಾರು 5000 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ, ಎಂದು ಪ್ರಾಕ್ತನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿ, ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಖನಿಜಗಳ ಮ‌ೂಲದಿಂದ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮ‌ೂಲಕ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮ‌ೂಲ ಸಸ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ದೊರಕುವುದು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ತೊಗಟೆ, ಎಲೆ ಮತ್ತು ಮರ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇದುವರೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
ಜೈವಿಕ ವರ್ಣಗಳು
ಮೊದಲ ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ (ಕೃತಕ) ಜೈವಿಕ ವರ್ಣವೆಂದರೆ 1856ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಕಿನ್‌ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮಾವೈನ್. ಇದುವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ಕೃತಕ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೃತಕ ವರ್ಣಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವರ್ಣಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅತಿಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕೃತಕ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಅನೇಕ ಹೊಸ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಅಲ್ಲದೇ ಬಣ್ಣ ಕೊಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಈಗ ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಮ್ಲ ವರ್ಣಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ-ಕರಗುವ ಆನಯಾನಿಕ್ ವರ್ಣಗಳು. ಅವನ್ನು ರೇಷ್ಮೆ, ಉಣ್ಣೆ, ನೈಲಾನ್‌ನಂತಹ ನಾರು ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತಿತ ಅಕ್ರಿಲಿಕ್ ನೂಲುಗಳಿಗೆ ಆಮ್ಲ-ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥವಾಗಿರುವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆನಯಾನಿಕ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮತ್ತು ನೂಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಟಯಾನಿಕ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕ್ಷಾರ ರಚನೆಯಾಗಲು ನೂಲಿನ ಸೇರಿಕೆಯು ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲ ವರ್ಣಗಳು ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ ನೂಲುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದುದವಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಕ ಆಹಾರ ಬಣ್ಣಗಳು, ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಮ‌ೂಲ ವರ್ಣಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ-ಕರಗಬಲ್ಲ ಕ್ಯಾಟಯಾನಿಕ್ ಬಣ್ಣಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ರಿಲಿಕ್ ನೂಲುಗಳಿಗೆ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆಗಳಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೂಲುಗಳ ವರ್ಣ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವರ್ಣದ್ರಾವಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸೀಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ‌ೂಲ ವರ್ಣವನ್ನು ಕಾಗದಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಕೊಡಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನೇರ ಅಥವಾ ದೃಢವಾದ ಬಣ್ಣಕೊಡುವುದನ್ನು  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಟಸ್ಥ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ಷಾರೀಯವಾಗಿರುವ ವರ್ಣದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಹತ್ತಿರದ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್(ಅಡುಗೆ ಉಪ್ಪು) (NaCl) ಅಥವಾ ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್‌ಗಳ (Na2SO4) ಸೇರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇರ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ, ಕಾಗದ, ಚರ್ಮ, ಉಣ್ಣೆ, ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ನೈಲಾನ್‌ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು pH ಸೂಚಕಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿಯ‍ೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷಾರಕ ವರ್ಣ ಗಳಿಗೆ ಕ್ಷಾರಕಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವು ವರ್ಣವು ನೀರು, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಬೆವರಿನಿಂದ ಮಾಸದೆ ಇರುವಂತೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ಷಾರಕಗಳು ಅಂತಿಮ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷಾರಕಗಳ ಆಯ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವರ್ಣಗಳು ಕ್ಷಾರಕ ವರ್ಣಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವುದರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರವಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಾರಕ ವರ್ಣಗಳೆಂದರೆ ಉಣ್ಣೆಗೆ ಬಳಸುವ ಕೃತಕ ಕ್ಷಾರಕ ವರ್ಣಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ರೋಮ್ ವರ್ಣಗಳು; ಉಣ್ಣೆ ಬಳಸುವ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30%ನಷ್ಟನ್ನು ಇವೇ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಗಾಢ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಂ ಡೈಕ್ರೋಮೇಟ್‌ ಕ್ಷಾರಕವನ್ನು ಬಣ್ಣ ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಕ್ಷಾರಕಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅತಿಭಾರ ಲೋಹದ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುವವು, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗೃತೆ ವಹಿಸಬೇಕು.
ವ್ಯಾಟ್ ವರ್ಣಗಳು ಮ‌ೂಲತಃ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಂದ ನಾರಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಷಾರೀಯ ಲಿಕರಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಕ್ಷಾರ ಲೋಹ ಲವಣ ವರ್ಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಲಿಕೊ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಟ್ಟೆಯ ನಾರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆನಂತರದ ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್ ಮ‌ೂಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ-ಕರಗದ ವರ್ಣವನ್ನು ಪುನಃರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಡೆನಿಮ್‌ನ ಬಣ್ಣವು ಮ‌ೂಲ ವ್ಯಾಟ್ ವರ್ಣ 'ಇಂಡಿಗೊ'ದ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವರ್ಣ ವು ನಾರಿನ ಮೇಲ್ಮೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಆದೇಶ್ಯ(ಸಬ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಯೆಂಟ್)ಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ವರ್ಣಧಾರಿ(ಕ್ರೋಮೋಫೋರ್)ಯೊಂದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವರ್ಣವನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವ ಕೋವೇಲನ್ಸಿ ಬಂಧವು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶಾಶ್ವತ ವರ್ಣಗಳಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಕಿಯಾನ್ MX, ಸಿಬಕ್ರಾನ್ F ಮತ್ತು ಡ್ರೈಮರೇನ್ K ಇತ್ಯಾದಿ "ಶೀತ" ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅತಿ ಸುಲಭ, ಏಕೆಂದರೆ ವರ್ಣವನ್ನು ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಕಬಹುದು. ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ ನ‌ೂಲುಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಲಾ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಕೊಡಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವರ್ಣಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವು.
ಹರಡುವ ವರ್ಣ ಗಳನ್ನು ಮ‌ೂಲತಃ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ ಆಸಿಟೇಟ್‌ಗಳ ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಬಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚೆದುರಿಸುವ ಅಂಶಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಡಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೇಸ್ಟಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಣಗಿಸಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ಹುಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್‌‌ಗೆ ಬಣ್ಣ ಕೊಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನೈಲಾನ್, ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ ಟ್ರೈಅಸಿಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಿಲಿಕ್ ನೂಲುಗಳಿಗೆ ವರ್ಣ ಕೊಡಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 130 °Cನಷ್ಟು ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವ ತಾಪಮಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುವಿನ ಗಾತ್ರವು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೇಲ್ಮೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನಾರು ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವ ದರವು ಪುಡಿಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಚೆದುರಿಕೆ ಅಂಶದ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಂಧಕ ವರ್ಣಗಳು ಹತ್ತಿಗೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಬಳಸುವ ಎರಡು ಭಾಗ "ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ" ವರ್ಣಗಳು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯವು ಹಳದಿ ಅಥವಾ ನಸು ಸೇಬು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇದನ್ನು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಸಾಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುವ, ಗಾಢ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಗಂಧಕದೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಲ್ಫರ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ 1 ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ವರ್ಣವಾಗಿದೆ.
ಆಹಾರ ವರ್ಣಗಳು
ವರ್ಣಗಳ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನದ ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗ ಆಹಾರ ವರ್ಣ. ಆಹಾರ ವರ್ಣಗಳು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವರ್ಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ವರ್ಣಗಳು ನೇರ, ಕ್ಷಾರಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ ವರ್ಣಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆಂಥ್ರಕ್ವಿನಾನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೈಫೀನೈಲ್‌ಮೀಥೇನ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಮೊದಲಾದ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ಅಸೋಯಿಕ್ ವರ್ಣಗಳಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ-ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಣಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಗಳು
ಇತರ ಅನೇಕ ವರ್ಗದ ವರ್ಣಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ವರ್ಣಗಳು ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ
ರೇಡಾರ್
ಒಂದು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖ ನಿಂತು ನೀವು 'ಓ' ಎಂದು ಕೂಗಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಬಂದು ನಿಮಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.ನಿಮ್ಮ ಧ್ವನಿಗೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೂ ನಡುವಿನ ಸಮಯದ ಅಂತರ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕಿರುವ ದೂರವನ್ನು ಅಳತೆ ಮೂಡಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.ರೇಡಾರ್(Radar) ಕೆಲಸ ಮೂಡುವುದೂ ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಷ್ಟೇ,ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ಬದಲು ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸಿ ಸುತ್ತಲಿನ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿರುವ ದೂರದ ಅಂದಾಜನ್ನು ರೇಡಾರ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ರೇಡಾರಿನ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯವೇ ಈ 'ದೂರದ ಅಳತೆ".ರೇಡಾರ್ ಎಂಬ ಪದ ಬಂದಿರುವುದೇ 'ರೇಡಿಯೋ ಡಿಟೆಕ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ರೇಂಜಿಂಗ್' ಎಂಬ ಪದ ಪುಂಜದಿಂದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣದ,ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ದಿಕ್ಕು,ದೂರ,ಎತ್ತರ,ಆಕಾರ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ವೇಗವನ್ನು ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ತಂತ್ರ ರೇಡಾರಿನದು.೧೯೩೦ರ ಯುದ್ಧ ಪೂರ್ವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ,ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿಜ್ಙಾನಿ ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಟ್ಸನ್ ವಾಟ್ 'ರೇಡಿಯೋ ವಿಧಾನದಿಂದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಬಗೆಗೆ' ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.ಜರ್ಮನಿಯ ಯದ್ಧದಾಹ ರೇಡಾರ್ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ವಿಪರೀತದ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟಿತು.ಪೂರಾ ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಾದ ವಿಮಾನದತ್ತ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸೆದರೆ ಅವು ವಿಮಾನದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ.ಈ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಗುಣಿಸಿ ಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಶತ್ರು ವಿಮಾನದ ದಿಶೆ,ದೂರ ಮತ್ತು ರೂಪುರೇಷೆಗಳನ್ನು ರೇಡಾರ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.ವಿಮಾನಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೆ ೫-೬ ಅಳೆತ್ತರದ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಯ(Submarine) ಪೆರಿಸ್ಕೋಪನ್ನು ಕೂಡಾ ರೇಡಾರ್ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲದು.
ಪ್ರಕಾಶತೆ
ರೇಡಾರ್ ಅಲೆಯು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸರಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇದು ಇತರೆ ಬೆಳಕಿನ ಹಾಗೆ ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರಿಂದ ಅಥವಾ ಇನ್ನೀತರ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣದ ಹಾಗೆ ಅಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ನೇರ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಡೆಗೆ ಪ್ರಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವದಕ್ಕೆ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶತೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಸಹ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗೋಚರ, ಇವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಯಾಮರಗಳ ಮಸೂರೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇವು ಸಿಗದೇ ಅಥವಾ ಸೆರೆಯಾಗದೇ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರತಿಫಲನೆ
ಪ್ರತಿಫಲನೆ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ತರಂಗ ರೂಪದ ವಸ್ತುವು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ತಾಕಿದಾಗ ಅಲೆಗಳ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಅಡೆ-ತಡೆ ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಪ್ರಸರಿಸುವದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲನ ಎನ್ನುವರು. ಅದೇ ರೀತಿ ರೇಡಾರ್ ಅಲೆಗಳು ಸಹ ವಿದ್ಯುತ್‍ವಾಹಕ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಲೋಹ, ಇಂಗಾಲದ ದೃಗ್ನಾರು (ಫೈಬರ್) ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳ ಮೆಲ್ಮೈಗೆ ಬಡಿದಾಗ ಪ್ರತಿಫಲನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಆದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ರೇಡಾರ್ ಸಾಧನವು ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಹಡಗುಗಳ ದೂರ, ಕೋನ, ವೇಗ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಉಪಕರಣವಾಗಿದೆ, ರೇಡಾರ್ ಸಾಧನವು ಲೋಹದ ರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇದು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ಬಹುವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರತಿಫಲನವು, ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳ ತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ವಸ್ತುವಿನ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳ ತರಂಗಾಂತರ ವಸ್ತುವಿನ ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಅಲೆಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ಹಿಂತುರುಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಸ್ತುವು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದ್ದಾಗಿದ್ದು ತರಂಗಾಂತರ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದ್ದರೆ ಆಗ ಪ್ರತಿಫಲನಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಏಕೆಂದರೆ ತರಂಗಗಳು ವಸ್ತುವನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೇವಲ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರ್‍ಗಳಷ್ಟೇ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ತರಂಗದೂರದ ಅಲೆಗಳು ವಸ್ತುವಿನ ಅಂಚು ಅಥವಾ ಮೋನಚಾದ ತಿರುವುಗಳಿಂದಲೂ ಸಹ ಪ್ರತಿಫಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ರೇಡಾರ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂತ್ರ
ರೇಡಾರ್‍ನಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜಿತವಾದ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತಗೊಂಡು ಪತ್ತೆಕಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಅಲೆಗಳು ಪ್ರತಿಫಲಿತಗೊಳ್ಳಲಾರರು, ಪ್ರತಿಫಲನಗೊಳ್ಳುವ ತರಂಗಗಳ ಶಕ್ತಿಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ಅಥವಾ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಮೀಕರಣ ಸೂತ್ರ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. Pr=p+g+Ar-f4 (4^) 2R2+R2r
ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ Pr ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಫಲನ ಶಕ್ತಿ. Pr ಎಂದರೆ ಪ್ರಸರಕ ಶಕ್ತಿ (ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು) G+ ಎಂದರೆ ಪ್ರಸಾರಕ ಆ್ಯಂಟೆನಾದ ಉಳಿಕೆ (ಎತ್ತರ) Ar ಎಂದರೆ ಪತ್ತೇಕಾರಿ ಆ್ಯಂಟೆನಾದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ~ ಎಂದರೆ ರೇಡಾರ್ ಅಲೆಗಳ ಚದುರುವಿಕೆಯ ಸಹಾಯಕ F ಎಂದರೆ ಪ್ರಸರಣ ಮಾದರಿಯ ಅಪವರ್ತನ R+ ಎಂದರೆ ಪ್ರೇಷಕ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ನಡುವಿನ ದೂರ Rr ಎಂದರೆ ಪತ್ತೆಕಾರಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ನಡುವಿನ ದೂರ R ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನಾಲ್ಕರ ಘಾತಾಂಕದಷ್ಟು ಕುಸಿತಗೊಂಡಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದು, ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ತರಂಗವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ ದೂರದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತಗೊಂಡ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ವರ್ಧಿ¸ಬೇಕು. ರೇಡಾರ್‍ನಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ದೂರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು. ರೇಡಾರ್ ಸಾಧನದಿಂದ ವಸ್ತುವಿನ ದೂರವನ್ನು ನಾವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೂತ್ರವಿದೆ ಅದೇನೆಂದರೆ d=v+v 2 ದೂರ = ವೇಗ+ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಮಯ ಇಲ್ಲಿ (ವಿ) ಎಂದರೆ ವೇಗ: ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಯ ಪ್ರಸರಣ ವೇಗ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ (ಟಿ) ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಮಯ ಎಂದರೆ- ಪ್ರೇಷಕದಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಯು ಪ್ರತಿಫಲಿತಗೊಂಡು ಪುನಃ ಸ್ವೀಕಾರಿ/ಪತ್ತೆಕಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸರೆಯಾಗುವವರೆಗಿನ ಸಮಯ. ಈ ಮೇಲಿನ ಸೂತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವಸ್ತುವು ನಮ್ಮಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಎಷ್ಟು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವುಗಳು ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಪ್ರತಿಫಲನಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕಾಲದಿಂದ ಗುಣಿಸಿ ಎರಡರಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದಾಗ ವಸ್ತುವು ನಮ್ಮಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಅಳತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ರೇಡಾರ್ ಕಂಬಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ
ರೇಡಾರ್ ಕಂಬಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕೂಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ತರಂಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿರಬೇಕಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೇವಲ ಕೆಲವೆ ದಕ್ಕುಗಳ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು ಕಂಬದ ಎತ್ತರವು ರೇಡಾರ್ ಸಾಧನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ರೇಡಾರ್ ಸಾಧನದ ಉಪಯೋಗಗಳು ರೇಡಾರ್ ಸಾಧನಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಕೊಡುಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿಂತಿದೆ. ಪವನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಹ ರೇಡಾರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಗಾಳಿಯ ಬೀಸುವಿಕೆ, ವೇಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಚಂಡಮಾರುತ, ಬಿರುಗಾಳಿ, ಹವಮಾನ ವರದಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಲೇಖಕರು
ಡಾ|ಕೆ.ಎಂ.ಸುರೇಶ್,ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ,2015 5ನೇ ಆವೃತ್ತಿ,ಸ್ಪರ್ಧಾ ವಿಜೇತ ಪ್ರಕಾಶನ,ಬೆಂಗಳೂರು
ಎ.ಬಾಲರಾಜ,ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ,2014,ಎಸ್.ಎಂ.ಪ್ರಕಾಶನ, ಕೋಲಾರ ಪೆನಲೇ,ಬಿಲ್ ಮತ್ತು ರೇಡಾರ್ ಆರಂಭಿಕ,2002
ಜೋನಾಥನ್,ಇತಿಹಾಸ ಒಂದು ಪೀಠಿಕೆ
ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ
ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ರಫಿ
ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ  (मोहम्मद रफ़ी, محمد رفیع) (ದಶಂಬರ್ ೨೪, ೧೯೨೪-ಜುಲೈ ೩೧, ೧೯೮೦) ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ. ಇವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೫ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ೬ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪಡೆದರು.
ಆವ್ಬರಿ
ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಲ್ಟ್ ಫರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಳ್ಳಿ. ಇಲ್ಲಿ ಸು. 3,500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿರುವ ವಿಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವೊಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಡಲು ಸುಮಾರು ನೂರು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಲ್ಲುಗಳು ನೆಲಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 1.5-4ಮೀ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, 1-3.5ಮೀ ಅಗಲವಿದೆ. ಈ ಕಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತ ಸು. 28 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದು ಈಗಿನ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಈಗ ವೃತ್ತದೊಳಗೆ ಮೂರು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿದ್ದರೂ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ, ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ದ್ವಾರಗಳಿದ್ದುವು. ಸುತ್ತಲೂ 12ಮೀ ಅಗಲ, 9ಮೀ ಆಳದ ಕಂದಕವಿದೆ. ಇದರ ಒಳಗೇ ದೊಡ್ಡದರ ತರಹದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನೇ ನೆಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎರಡು ಸಣ್ಣವೃತ್ತಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಲು ಎತ್ತರವಾದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಾಗೆ ಸು. 15ಮೀ ಅಗಲದ, ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ನೆಟ್ಟ ದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆಯೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಸು. 1.6 ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಅದರ ಅತ್ತಣ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ಏಕಕೇಂದ್ರ ಶಿಲಾವೃತ್ತಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಲುಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಮಾಡಿದ ಇನ್ನೊಂದು ರಸ್ತೆ ಇತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲ ಈಚೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಉದ್ದೇಶ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದರೂ ಇದೊಂದು ಬಯಲು ದೇವಾಲಯವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಹಲವರ ಊಹೆ. ಇದರ ಕಾಲವೂ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ; ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಕಂಚಿನಯುಗದ ಮೊದಲಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು. ಆವ್ಬರಿಯ ಶಿಲಾವೃತ್ತ ಆ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ರಚನಾವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ರಫಿ
ತಮ್ಮ ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಫಿ ಸುಮಾರು ೨೬,೦೦೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.ಕವಾಲಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಘಜಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಭಜನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೃದು ಮಧುರ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆಗಳು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರು ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಈ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ, ಕೊಂಕಣಿ, ಉರ್ದು, ಭೋಜಪುರಿ, ಒಡಿಯಾ, ಪಂಜಾಬಿ,ಬಂಗಾಳಿ, ಮರಾಠಿ, ಸಿಂಧಿ, ಕನ್ನಡ, ಗುಜರಾತಿ,ತೆಲುಗು, ಮಾಘಿ, ಮೈಥಿಲಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಅವರದು. ಅವರು ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಪರ್ಸಿಯನ್, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೨೪,೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಎಂದರೆ "ಸುಮಾರು೧೦೧ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ "ಐ ಲೌ ಯು"ವನ್ನು ಒಂದೇ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಲ್ಲರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಕಾರದ ಮರಿ ಪ್ರೀತಿ,ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಪಕ್ವ ಪ್ರೇಮದ ರೋಮಾಂಚನ,ಯಾವುದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿಯ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಭಗ್ನವಾದ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮ-ಹೀಗೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅವರು ಸಮರ್ಪಕ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಬರೀ ಪ್ರೇಮವಲ್ಲ,ಅದು ಜೀವನದ ನವರಸಗಳ ಸಂಗಮವಿದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ-ವಿಫಲ ಕವಿಯೊಬ್ಬನ ಮರೆವುಗಳಿವೆ,ಕವಿಯೊಬ್ಬನ ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ಇದೆ,ಓರ್ವ ಸಾಲದ ಹೊರೆಹೊತ್ತ ರೈತನೊಬ್ಬನ ನಿರಾಸೆ ಇದೆ,ಹೀಗೆ ಇವರೆಲ್ಲರ ಸೂಕ್ತ ಸಂದರ್ಭದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ರಫಿ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಈ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ಪ್ರತಿ ಋತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು."
ಜನನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ
ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರು ಹಾಜಿ ಅಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಆರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರು. ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದ (ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭಾರತ)ಅಮೃತಸರದ ಬಳಿಯ ಕೊಟ್ಲಾ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಚಿಕ್ಕವರಿರುವಾಗ ಫೀಕಾ ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಫಕೀರ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಫಿ ಅವರ ತಂದೆ ೧೯೩೫-೩೬, ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ರಫಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಲಾಹೋರ್ ನ ನೂರ್ ಮೊಹಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಸಲೂನ್ ನನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರ ಅಳಿಯ ಸಂಬಂಧಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಇದರ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದು ಅವರೇ ರಫಿಯವರಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಭೆ ಗುರ್ತಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ರಫಿ ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಸ್ತಾದ್ ಬಡೆ ಗುಲಾಮ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಉಸ್ತಾದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ವಹೀದ್ ಖಾನ್, ಪಂಡಿತ ಜೀವನ್ ಲಾಲ್ ಮಟ್ಟೂ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ನಿಜಾಮ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.
ರಫಿ ಅವರು ೧೩ನೇಯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಗಿದ್ದಾಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಕಿತು. ರಫಿ ಅವರು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಹಿನ್ನಲೆಗಾಯಕರಾಗಿ "ಸೊನಿಯೆ ನೀ,ಹೀರಿಯೆ ನೀ" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ಗುಲ್ ಬಲೊಚ್ ನಲ್ಲಿ ಜೀನತ್ ಬೇಗಮ್ ರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಲಾಹೋರ್ ನ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಲು ಆಮಂತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರತೆಯನ್ನು ಚೊಚ್ಚಿಲ ಚಿತ್ರ ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿನ ಗುಲ್ ಬಲೊಚ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಬಾಂಬೆ ಚಿತ್ರ ಗಾಂವೊ ಕಿ ಗೌರಿ,ಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಂಬೆಯೆಡೆಗಿನ ಸಾಹಸ
ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗಿನ ಮುಂಬಯಿ)ಬಂದು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಬೆಹೆಂಡಿ ಬಜಾರ್ ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಡಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಕೋಣೆಯೊಂದನ್ನು ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆದರು. ಇಲ್ಲಿ ತನ್ವೀರ್ ನಕ್ವಿ ಅವರು ಅವರನ್ನು ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುರ್ ರಶೀದ್ ಕರ್ದಾರ್,ಮೆಹಬೂಬ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ನಟ-ನಿರ್ದೇಶಕ ನಜೀರ್ ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಚೌಪಾಟಿಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಅವರು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಮುಂಜಾನೆ ರಿಯಾಜ್ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ದಿನದ ರೂಢಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರಿಗೆ ಜಿ.ಎಂ.ದುರಾನಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ 'ಅಜಿ ದಿಲ್ ಹೊ ಕಾಬು ಮೈ ತೊ ದಿಲದಾರ್ ಕಿ ಐಸಿ ತೈಸಿ..'ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ಹಾಡಿದ್ದು ಗಾವೊಂ ಕಿ ಗೌರಿ ಚಿತ್ರದ್ದು ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಹಾಡಿದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಹಾಡುಗಳೂ ಆಗ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು.
ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಹುಸನ್ಲಾಲ್ ಭಗತರಾಮ್-ರಾಜೆಂದ್ರ ಕೃಷ್ಣನ್-ಅವರ 'ಸುನೊ ಸುನೊ ಏಯೆ ದುನಿಯಾವಾಲೊ,ಬಾಪೂಜಿ ಕಿ ಅಮರ್ ಕಹಾನಿ..'ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹ್ರೂ ಅವರು ರಫಿಯವರನ್ನು ಕರೆದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಆಮಂತ್ರಿಸಿದ್ದರು. ರಫಿ ಅವರು ನೆಹ್ರೂ ಅವರಿಂದ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು ರಜತ ಪದಕ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ೧೯೪೯, ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗೆ (ಚಾಂದಿನಿ ರಾತ್, ದಿಲ್ಲಗಿ ಮತ್ತುದುಲಾರಿ ) ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರ (ಬಜಾರ್ ) ಮತ್ತು ಹುಸ್ನಲಾಲ್ ಭಗತರಾಮ್ (ಮೀನಾ ಬಜಾರ್ ).
ರಫಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಹಾಡು ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗೆ "ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹಮ್ ಹೈ",ಶ್ಯಾಮ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲಾಉದ್ದೀನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಎ.ಆರ್ ಕರ್ದಾರ್ ಅವರ ಪೆಹೆಲೆ ಆಪ್ (೧೯೪೪)ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ೧೯೪೫ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾವೊಂ ಕೆ ಗೊರಿ ಗಾಗಿ "ಅಜಿದಿಲ್ ಹೊ ಕಾಬೂ ಮೈ"ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಈ ಹಾಡನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ರಫಿ ಆಗಿನ ಹಲವು ಗಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್,ತಲತ್ ಮೆಹಮೂದ್ ಮತ್ತು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಜಿ.ಎಂ ದುರಾನಿಯವರ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಂತಹ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ "ಹಮ್ಕೊ ಹಸ್ತೆ ದೇಖ್ ಜಮಾನಾ ಜಲತಾ ಹೈ (ಹಮ್ ಸಬ್ ಚೋರ್ ಹೈ, ೧೯೫೬) ಮತ್ತು"ಖಬರ್ ಕಿಸಿ ಕೊ ನಹಿ, ವೊ ಕಿಧರ್ ದೇಖತೆ  (ಬೆಕಸೂರ್, ೧೯೫೦), ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯತ್ತ - ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಸುಮಾರು ೧೯೫೦ ರಿಂದ ೧೯೭೦ ರ ವರೆಗೆ ರಫಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಹಲವು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿದ್ದರು,ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೌಶಾದರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಒಡನಾಟ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ೧೯೫೦ ರ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗೀತ ರಚನೆಗಾರರೊಂದಿಗೆಯೂ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್,ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕಾರಾಗಿದ್ದರು.
ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ
ನೌಶಾದ್ ಅವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಫಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನೌಶಾದ್ ರಿಗಾಗಿ ರಫಿ ಹಾಡಿದ ಮೊದಲ ಹಾಡೆಂದರೆ "ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹಮ್ ಹೈ"(ನಾವು ಹಿಂದುಸ್ತಾನದವರು)ಪೆಹೆಲೆ ಆಪ್  ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡು ಹೇಳಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಬ್ಬರ ಜೋಡಿ ಹಾಡೆಂದರೆ ಧ್ವನಿಪಥ ಜಾಡಿನ ಚಿತ್ರ ಅನ್ಮೋಲ್ ಘಡಿ (೧೯೪೬) ರಫಿ ಅವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ತಲತ್ ಮೆಹಮೂದ್ ಅವರು ನೌಶಾದ್ ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಲತ್ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೌಶಾದ್ ನೋಡಿದರು. ಅವರು ಆಗ ಕೋಪಗೊಂಡರಲ್ಲದೇ ಬೈಜು ಬಾವರಾ ಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಗಾಯಕರನ್ನಾಗಿಸಿದರು.
ಆಗ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ "ಸುಹಾನೀ ರಾತ್ ಢಲ್ ಚುಕಿ" ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.
ಹೀಗೆ ನೌಶಾದರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಒಡನಾಟ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಿಂದಿಗೆ ಹಾಡಿಗೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಬೈಜು ಬಾವರಾ (೧೯೫೨)ದ "ಓ ದುನಿಯಾ ಕೆ ರಖವಾಲೆ"ಮತ್ತು ಮನ್ ತರಪತ್ ಹರಿ ದರ್ಶನ್ ಕೊ ಆಜ್"ಹಾಡುಗಳು ರಫಿ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ರಫಿ ಅವರು ನೌಶಾದ್ ಅವರೊಡನೆ ಸೇರಿ ೧೪೯ ಹಾಡುಗಳ(೮೧ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ)ಇದಾದ ನಂತರ ಅವರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದರು.
ಎಸ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ
ಎಸ್.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರನ್ನು ದೇವಾನಂದ್ ಮತ್ತು ಗುರು ದತ್ತ.ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ರಫಿ ಅವರು ಬರ್ಮನ್ ರೊಂದಿಗೆ ಪ್ಯಾಸಾ  (೧೯೫೭), ಕಾಗಜ್ ಕೆ ಫೂಲ್  (೧೯೫೯), ತೇರೆ ಘರ್ ಕೆ ಸಾಮನೆ  (೧೯೬೨), ಗೈಡ್  (೧೯೬೫), ಆರಧಾನಾ  (೧೯೬೯), ಮತ್ತುಅಭಿಮಾನ್  (೧೯೭೩)ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೀತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಸ್ ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರನ್ನು ನೌಶಾದ್ ರಂತೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ
ರಫಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಜೋಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಫಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಕುಮಾರರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ರಫಿ, ಎಸ್-ಜೆ ಹಾಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ "ತೇರಿ ಪ್ಯಾರಿ ಪ್ಯಾರಿ ಸೂರತ್ ಕೊ" ಬಹಾರೋ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೋ".ಮತ್ತು ದಿಲ್ ಕೆ ಝರೋಂಖೆ ಮೆ" ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ "ಯಾಹೂ! ಚಾಹೆ ಕೊಯಿ ಮುಝೆ ಜಂಗಲಿ ಕಹೆ" ಈ ಹಾಡು ಸುಮಾರಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಟಿ ವಾದ್ಯಗಾರರ ಮನಸೆಳೆಯಿತು.ಇದನ್ನು ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್-ಜೆ ಅವರು ರಫಿ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಶರಾರತ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ("ಅಜಬ್ ಹೈ ದಾಸ್ತಾಂ ತೇರಿ ಯೆಹ್ ಜಿಂದಗಿ"). ರಫಿ ಒಟ್ಟಾರೆ (ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ೨೧೬) ಹಾಡುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ೩೪೧ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಒಟ್ಟಾಗಿದ್ದುದೆಂದರೆ,ಬಸಂತ್ ಬಹಾರ್, ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್ , ಜಂಗ್ಲೀ , ಸೂರಜ್ , ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ , ಆನ್ ಇವನಿಂಗ್ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ , ದಿಲ್ ತೇರಾ ದೀವಾನ್ , ಯಕೀನ್ , ಪ್ರಿನ್ಸ್ , ಲೌ ಇನ್ ಟೊಕಿಯೊ , ಬೇಟಿ ಬೇಟೆ , ದಿಲ್ ಏಕ್ ಮಂದಿರ್ , ದಿಲ್ ಅಪನಾ ಔರ್ ಪ್ರೀತ್ ಪರಾಯಿ , ಗಬಾನ್ ಮತ್ತುಜಬ್ ಕಿಸಿಸೆ ಹೋತಾ ಹೈ.
ರವಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟ
ರಫಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ರವಿ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಚೌದವೀ ಕಾ ಚಾಂದ್ ನ (೧೯೬೦) ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ನೀಲ್ ಕಮಲ್ (೧೯೬೮) ಚಿತ್ರದ "ಬಾಬೂಲ್ ಕಿ ದುವಾಯೇ ಲೇತಿ ಜಾ" ಹಾಡಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಅಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ರಫಿ ಈ ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟರು. ಅವರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂದರ್ಶನ ಬಿಬಿಸಿಯಲ್ಲಿನ ೧೯೭೭ ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ
ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಅವರೂ ಕೂಡ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಾರರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ರಫಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡು ಮದನ ಮೋಹನ್ ಅವರ ಆಂಖೇ  (೧೯೫೦)"ಹಮ್ ಇಶ್ಕ್ ಮೆ ಬರ್ಬಾದ್ ಹೈ ಬರ್ಬಾದ್ ರಹೆಂಗೆ"ಹಾಡು ಮೊದಲಿನದಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು."ತೇರಿ ಆಂಖೊ ಕೆ ಸಿವಾ"ರಂಗ್ ಔರ್ ನೂರ್ ಕಿ ಬಾರಾತ್,"ಯೆಹ್ ದುನಿಯಾ ಯೆಹೆ ಮೆಹೆಫಿಲ್" ಮತ್ತು "ತುಮ್ ಜೊ ಮಿಲ್ ಗಯೆ ಹೋ" ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಕ್ರಮ ಸಾಧಿಸಿದವು.
ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ
ರಫಿ ಮತ್ತು ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಸಂಗೀತ ರಚಿಸಿದರು. ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಒಮ್ಮೆ "ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಎಂದು ಉದ್ಘರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ,ಇರದಿದ್ದರೆ ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ." ಅವರು ಮತ್ತು ರಫಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಅದರಲ್ಲಿ "ಯೆಹ್ ಹೈ ಬಾಂಬೆ ಮೇರಿ ಜಾನ್"ಕೂಡ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹಾಡುಗಾರ-ನಟ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ಅವರಿಗಾಗಿ – ರಫಿ ಅವರು "ಮನ್ ಮೋರೆ ಬಾವರಾ ಹಾಡನ್ನು ರಾಗಿಣಿ ಗಾಗಿ ಹಾಡಲು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ರಫಿ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ಬಾಗಿ ,ಶೆಹಜಾದಾ  ಮತ್ತು ಶರಾರತ್  ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಅವರು ರಫಿ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಭೋಶಲೆ ಅವರ ಜೋಡಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಜೋಡಿಯು ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ನಯಾ ದೌರ್ (೧೯೫೭), ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ  (೧೯೫೭), ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ  (೧೯೬೪)ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಗೀತ ರಚಿಸಿತು. ರಫಿ ಒಟ್ಟು ೧೯೭ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಯ್ಯರ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ (೫೬ ವೈಯಕ್ತಿಕ)ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಆ ಹಾಡು "ಜವಾನಿಯಾ ಯೆಹ್ ಮಸ್ತ್ ಮಸ್ತ್"ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹಾಡು "ಯುನ್ ತೊ ಹಮನೆ ಲಾಖ್ ಹಸೀ ದೇಖಾ ಹೈ,ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ"ವನ್ನು ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ ಗಾಗಿ ಹಾದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ನಂತರ ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ  ಗಾಗಿ "ತಾರೀಫ್ ಕರೂ ಕ್ಯಾ ಉಸ್ಕಿ ಜಿಸ್ನೆ ತುಮ್ಹೆ ಬನಾಯಾ"ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ
.ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ (ಎಲ್-ಪಿ) ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ಜೋಡಿ ಕೂಡ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಕೆಲ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಪಾರಸಮಣಿ  (೧೯೬೩)ರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವರನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ರಫಿ ಮತ್ತು ಎಲ್-ಪಿ ಜೋಡಿಯ ದೋಸ್ತಿ  (೧೯೬೪)ಚಿತ್ರದ "ಚಾಹೂಂಗಾ ಮೈ ತುಝೆ ಸಾಂಜ್ ಸವೇರೆ"ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ದೊರೆಯಿತು. ರಫಿ ಒಟ್ಟು ೩೬೯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಲ್-ಪಿ ಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. (ಅದರಲ್ಲಿ ೧೮೬ ವೈಯಕ್ತಿಕ)
ಸಂಭಾವನೆ ವಿಷಯ
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಆಗ ರಫಿಯ ಬೇಡಿಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಿ ೧೯೬೨-೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯಡಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧನದ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇಕಡಾ ೫ ರಷ್ಟರ ಪಾಲು ಕೇಳಲು ಅದೇ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲು ಕೇಳಲು ಆಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ಅದು ಸಂಯೋಜಕರ ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಲತಾ ಅವರ ಬೇಡಿಕೆ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳು ಅರ್ಧ ಸಂಭಾವನಾ ರಾಜಧನಕ್ಕೊಪ್ಪಬೇಕಲ್ಲದೇ ೫ ರ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ಸಂಯೋಜನಕನ ಪಾಲಿಗಿರಲೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ರಫಿ ಹೇಳುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಹಾಡಿಗಾಗಿನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡಿದ ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಾಪಕ-ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊನೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ನಂತರ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ಸಾದರೆ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅದೃಷ್ಟ,ಅದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮ್ಕೊ (HMV)ದ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಅವರೇ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಒಂದು ಚಿತ್ರ ವಿಫಲವಾದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ತಾನು ತನ್ನ ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದಿದ್ದು ಹೀಗಾಗಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ತಾವು ಆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ,ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಫಿ ಹೇಳುವಂತೆ "ನಾವು ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಹಾಡನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾರೆವು,ನಾವು ಕೇವಲ ಅದನ್ನು ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹೇಳಿದಂತೆ ಮರು-ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಹಾಡುತ್ತೇವೆ,ಅವರು ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ,ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಬದ್ದತೆ ಮುಗಿಯಿತು."
ಲತಾ,ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸಂಭಾವನಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಲತಾ ಅವರು ನಂತರ ತಾವು ರಫಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು,ಆದರೆ ರಫಿ ಒಬ್ಬರೇ ಆಗ ಲತಾ ಜೊತೆ ಹಾಡಲು ಉತ್ಸುಕತೆ ತೋರಿದ್ದರು. ಅದಾದ ನಂತರ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರ ಬದಲಿಸಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಾಡಲು ಒಪ್ಪಿದರು.
ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು
ರಫಿ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಅವರು ಜೂನ್ ೧೧,೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗೆ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ("೨೫,೦೦೦ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗಿನ್ನೀಸ್ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ)ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಗಿನ್ನೀಸ್ ನಿಂದ ಮರು ಉತ್ತರ ಪಡೆದ ಅನಂತರ ನವೆಂಬರ್ ೨೦,೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು "ನಾನು ನಿರಾಸೆಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ,ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದು ಯಾರ ಕಿವಿಗಳಿಗೂ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ."
ಆಗ ೧೯೭೭ ರ ನವೆಂಬರ್ ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ರಫಿ ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೨೫,೦೦೦ ದಿಂದ ೨೬,೦೦೦ ವರೆಗೂ ಹಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.
ಆದರೆ ರಫಿ ಅವರ ಮರಣಾಂತರ ೧೯೮೪, ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು "ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್ "ಮಾಡಿದವರೆಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.ಆದರೆ "ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ  (d ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೦) ವರೆಗೆ ಭಾರತದ ೧೧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೯೪೪ ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೦ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಾವು ೨೮,೦೦೦ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಿದೆ. [sic] ಆದರೆ ಸದ್ಯ ಲಭ್ಯ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ ರಫಿ ೪,೫೧೬ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು,೧೧೨ ಹಿಂದಿಯೇತರ ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ೩೨೮ ಖಾಸಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರವಲ್ಲದ)ಹಾಡುಗಳನ್ನು ೧೯೪೫ ರಿಂದ ೧೯೮೦ ರ ವರೆಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಲತಾ ಮತ್ತು ರಫಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಗಿನ್ನೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು.
ವರ್ಷ ೧೯೭೦ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ
ರಫಿ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಹಜ್ ಯಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡದಿರುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಆಗ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು.ಆರಾಧಾನಾ  ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ ಹಜ್ಜ್ ಯಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದ ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಡಿದ್ದರು. ಆರಾಧಾನಾ ಕ್ಕಾಗಿ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳಾದ "ಬಾಗೊಮೆ ಬಹಾರ್ ಹೈ ಮತ್ತು ಗುನ್ ಗುನಾ ರಹೇ ಹೈ ಭಂವರೆ"ಗಳನ್ನು ರಫಿ ಅವರಿಂದ ಹಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಇವೆರಡರ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ನಂತರ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದರು.ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಕರೆದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೀತೆಗಳಾದ "ರೂಪ್ ತೇರಾ ಮಸ್ತಾನಾ" ಮತ್ತು "ಮೇರೆ ಸಪ್ನೊಂಕಿ ರಾಣಿ" ಗಳಿಗೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಪಡೆದರು.
ಆದರೆ ೧೯೭೧-೧೯೭೩ ರ ಮಧ್ಯೆ ರಫಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕೊಡುಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು;ಆದರೂ ಅವರು ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದರು. ರಫಿ ಅವರ ೧೯೭೦ ರ ಆರಂಭಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್,ಮದನ್ ಮೋಹನ್,ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಇವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಇದ್ದವು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ "ತುಮ್ ಮುಝೆ ಯುವ್ ಭೂಲಾ ನಾ ಪಾವೋಗೆ" (ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ರಫಿ ಅವರ ನಾಂದಿ ಹಾಡು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.) ಪಗಲಾ ಕಹಿ ಕಾ,"ಯೆಹ್ ದುನಿಯಾ ಯೆಹ್ ಮೆಹೆಫಿಲ್ ಹೀರ್ ರಾಂಜಾ ದಿಂದ (೧೯೭೦), "ಝಿಲ್ ಮಿಲ್ ಸಿತಾರೊಂಕಾ" ಜೀವನ ಮೃತ್ಯು (ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ,೧೯೭೦),"ಗುಲಾಬಿ ಆಂಖ್ಯೆ"ದಿ ಟ್ರೇನ್ ನಿಂದ (೧೯೭೦),"ಯೆಹ್ ಜೊ ಚಿಲ್ಮನ್ ಹೈ" ಮತ್ತು "ಇತನಾ ತೊ ಯಾದ್ ಹೈ ಮುಝೆ"ಮೆಹಬೂಬ್ ಕಿ ಮೆಹಂದಿ ಯಿಂದ (೧೯೭೧),"ಮೇರೆ ಮನ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾಸಾ" ಗ್ಯಾಂಬಲರ್,"ಚಲೊ ದಿಲ್ ದಾರ್ ಚಲೊ" ೧೯೭೨ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಪಾಕೀಜಾ,ದಿಂದ "ಚುರಾ ಲಿಯಾ ಹೈ ತುಮ್ನೆ"ಯಾದೊಂಕಿ ಬಾರಾತ್ (ಇದು ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ, ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ),"ನಾ ತು ಜಮೀನ್ ಕೆ ಲಿಯೆ" ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್ ಚಿತ್ರ ದಾಸ್ತಾಯೆ,"ತುಮ್ ಜೊ ಮಿಲ್ ಗಯೆ ಹೊ" ಹಸ್ತೆ ಝಕಮ್ದಿಂದ (೧೯೭೩),"ತೇರಿ ಬಿಂದಿಯಾ ರೇ", ಅಭಿಮಾನದಿಂದ(೧೯೭೩) ಮತ್ತು "ಆಜ್ ಮೌಸಮ್ ಬಡಾ ಬೇಮಾನ್ ಹೈ" ಲೋಫರ್ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಹಾಡು.(೧೯೭೩).
ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು
ರಫಿ ೧೯೭೦-ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಗಾಯಕನಾಗಿ ವಾಪಸಾದರು. ಅವರು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ನು ಅವರ "ತೆರೀ ಗಲಿಯೊಂ ಮೆ ನಾ ರಖೆಂಗೆ ಕದಮ್ ಆಜ್ ಕೆ ಬಾದ್"(ಹವಸ್ ೧೯೭೪)ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪಡೆದರು.ಇದನ್ನು ಉಷಾ ಖನ್ನಾ ರಚಿಸಿದ್ದರು.
ಅದಲ್ಲದೇ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು "ಕ್ಯಾ ಹುವಾ ತೇರಾ ವಾದಾ"ಇದಕ್ಕೆ ಪಡೆದರು.ಇದು ಹಮ್ ಕಿಸಿ ಸೆ ಕಮ್ ನಹಿ ಚಿತ್ರದ ಹಾಡಾಗಿದ್ದು ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ ಗೀತ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ಅವರು ರಿಶಿ ಕಪೂರ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ (೧೯೭೭),ಸರ್ಗಮ್  (೧೯೭೯) ಮತ್ತುಕರ್ಜ್  (೧೯೮೦)ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಕವ್ವಾಲಿ "ಪರ್ಧಾ ಹೈ ಪರ್ಧಾ" ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ (೧೯೭೭)ಒಂದು ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ರಫಿ ಅವರ ೧೯೭೦ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೮೦ ರ ಅರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದೆಂದರೆ' ಲೈಲಾ ಮಜ್ನೂ (೧೯೭೬),ಅಪ್ನಾಪನ್  (೧೯೭೮),ಕುರ್ಬಾನ್ ,ದೋಸ್ತಾನಾ  (೧೯೮೦), ದಿ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಟ್ರೇನ್  (೧೯೮೦),ನಸೀಬ್  (೧೯೮೧), ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ  (೧೯೮೦),ಶಾನ್ (೧೯೮೦),ಮತ್ತು ಆಶಾ  (೧೯೮೦)ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು.
ಮರಣ
ರಫಿ ಅವರು ಜುಲೈ೩೧,೧೯೮೦,ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ ೧೦:೫೦ ರ ಸುಮಾರು ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಮೃತರಾದರು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಹಾಡು "ಶ್ಯಾಮ್ ಫಿರ್ ಕ್ಯುಂವ್ ಉದಾಸ್ ಹೈ ದೋಸ್ತ್"(ಆಸ್ ಪಾಸ್ )ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಅವರ ಹಾಡಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಸಾವಿನ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರು ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು (ಸಈದ್ ರಫಿ,ಖಲೀಲ್ ರಫಿ,ಹಮಿದ್ ರಫಿ,ಶಾಹಿದ್ ರಫಿ)ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಾದ (ಪರವೀನ್,ನಸ್ರೀನ್,ಯಾಸ್ಮಿನ್)ಮತ್ತು ೧೮ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ.
ರಫಿ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಜುಹು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸ್ಮಶಾನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಮುಂಬಯಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮುದಾಯವಾಗಿತ್ತು.
ಆದರ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಮೃತ ಶರೀರಗಳಿಗೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೪ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೩೧ ಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ತೆಂಗಿನ ಮರವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅವರು ಯಾವದೇ ದುಶ್ಚಟಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರಲ್ಲ,ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಅವರು ಕರುಣಾಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆತ ಕಟ್ಟಾ ಮುಸ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ನಿಸಾರ್ ಬಾಜ್ಮಿ (ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು)ಅವರಲ್ಲಿ ಹಣವಿರದ ಕಾರಣ ರಫಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಭಾವನೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ (ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಜೋಡಿ)ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾವುದೇ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು."ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪರಂಪರೆ
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಎರಡು-ದಿನಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ಘೋಷಿಸಿ ಅವರ ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದೆ.
ರಫಿ ಅವರ ಗೂಮ್ನಾಮ್ (೧೯೬೫),ಚಿತ್ರದ "ಜಾನ್ ಪೆಹೆಚಾನ್ ಹೊ", ಹಾಡನ್ನುಘೋಷ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್  (೨೦೦೧) ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಯಕ ಪಾತ್ರವೊಂದು ಆಕೆಯ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಸುತ್ತ ನರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗೂಮ್ನಾನ್  ವಿಡಿಯೊವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅವರ "ಆಜ್ ಮೌಸಮ್ ಬಡಾ ಬೇಮಾನ್ ಹೈ"ಇದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅವರ ಹಾಡು "ಮೇರೆ ಮನ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾಸಾ"(ಗ್ಯಾಂಬ್ಲರ್ ),೧೯೬೦)ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಜಿಮ್ ಕ್ಯಾರೆಯ್-ಕಾಟೆ ವಿನ್ಸ್ಲೆಟ್ ಅಭಿನಯದ ಎಟರ್ನಲ್ ಸನ್ ಶೈನ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಪಾಟ್ ಲೆಸ್ ಮೈಂಡ್ ನಲ್ಲಿ (೨೦೦೪)ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕಾಟೆ ವಿನ್ಸ್ಲೆಟ್ಸ್ ಅಭಿನಯದ ವೇಳೆ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.ಅದರ ನಾಯಕ-ನಾಯಿಕೆ ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸಿ-ಸುಮಾರು  ೦೦.೧೧.೧೪ ವೇಳೆ ಯಲ್ಲಿ)ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಹಲವು ರಫಿಯವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಇತ್ತೆಚಿಗೆ ಬರಲಿರುವ ಸಾರೀ ಮ್ಯಾಡಮ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ರಫಿ ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ದಿ ಫಿಲಮ್ಸ್ ಡಿವಿಜನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸದ್ಯ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಚೌಕ್ ಮಂಬಯಿಯನ ಬಾಂದ್ರಾದ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆ(ಎಂಜಿ ರಸ್ತೆ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದು ರಫಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿದೆ.
ಜೂನ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಔಟ್ ಲುಕ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಪೊಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಪೊಲ್ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ "ಮನ್ ರೆ ತು ಕಹೆ ನಾ ಧೀರೆ ಧಾರೆ"(ಚಿತ್ರಲೇಖಾ, ೧೯೬೪)ರಫಿ ಹಾಡಿದ್ದ #೧ ಹಾಡು ಇದರಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು #೨ ಗೆ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಫಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ "ತೇರೆ ಮೇರೆ ಸಪ್ನಾ ಅಬ್ ಏಕ್ ರಂಗ್ ಹೈ" (ಗೈಡ್, ೧೯೬೫) ಮತ್ತು "ದಿನ್ ಢಲ್ ಜಾಯೆ, ಹೈ ರಾತ್ ನಾ ಜಾಯೆ" (ಗೈಡ್ ,೧೯೬೫).
ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿದ್ದ ಮತದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಔಟ್ ಲುಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ಆಯ್ಕೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರೆಂದರೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತದ ಭಾರತದ ವಿದ್ವಾಂಸರು; ಅಭಿಜೀತ್, ಆದೆಶ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ್, ಅಲಿಶಾ ಚಿನೈ, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಐಸಾನ್, ಗುಲ್ಜಾರ್, ಹರಿಹರನ್, ಹಿಮೆಶ್ ರೆಶಮ್ಮಿಯಾ, ಜತಿನ್, ಜಾವೆದ್ ಅಖ್ತರ್, ಕೈಲಾಶ್ ಖೆರ್, ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಖಯ್ಯಾಮ್, ಕುಮಾರ್ ಸಾನು, ಲಲಿತ್, ಲೊಯ್, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಐಯ್ಯರ್, ಮಹೆಂದ್ರ ಕಪೂರ್, ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್, ಪ್ರಸೂನ್ ಜೊಶಿ, ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್, ಸಾಧನಾ ಸರ್ಗಮ್, ಸಮೀರ್, ಸಂದೇಶ್ ಶ್ಯಾಂಡಿಲ್ಯ್, ಶಾನ್, ಶಂಕರ್, ಶಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ, ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್, ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಮತ್ತು ತಲತ್ ಅಜೀಜ್.
ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಒಬ್ಬ "ವಿಭಿನ್ನ ಗಾಯಕ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ.ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ,ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೊಲ್ ಅಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ಹಾಡನ್ನು ಸಲೀಸಾಗಿ ಹಾಡಬಲ್ಲರು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ ಅಲ್ಲದೇ ಅವರೊಬ್ಬ ೧೯೫೦ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ,ಅವರ ಪ್ರಕಾರ"ಅವರೊಬ್ಬ ಆರ್ದೃ-ಹೃದಯದ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿಗರ್ವಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ."
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾದ ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ರಫಿ ಅವರು "ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ." ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ "ರಫಿ ಮತ್ತು ನಾನು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಹಾಡಿದ್ದೇವೆ,ಅವರೊಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಸಭ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನನಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕ,ಅವರ ಸಮಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ಬರಲಾರರು! ಅವರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದದ್ದು ಸಿಗಲೇಬೇಕು! ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯವಿದೆ ಆದರೆ ಯಾರದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿಲ್ಲ".
ಹೆಸರಾಂತ ನಟ ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್ "ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಇಲ್ಲದೇ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣನಲ್ಲ."ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಅವರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅಭಿನಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಾಡಲು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿತ್ತಿದ್ದೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಅದರಲ್ಲಿನ ಮಗ್ನನಾಗಿದ್ದನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ".
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨,೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಕಲಾವಿದ ತಸವಾರ್ ಬಶೀರ್ ಅವರು UK ನಲ್ಲಿನ ಫೇಜೆಲೆಯ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಉಧ್ಘಾಟಿಸಿದರು.ಈ ಗೋಪುರವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಸಂತನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಗಾಯಕರಾದ ಶಬ್ಬೀರ್ ಕುಮಾರ್,ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಜೀಜ್ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಅವರಂತಹವರೂ ಕೂಡಾ ರಫಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ಮರಣಾಂತರ ಏಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು;ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ, ಮರ್ದ್ , ಕೂಲೀ ,ದೇಶ್-ಪ್ರೇಮೀ , ನಸೀಬ್ ,ಆಸ್-ಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಹೀರಾಲಾಲ್-ಪನ್ನಾಲಾಲ್.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಭಂಧಿ ಬಶಿರಾ,ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ "ಮಾಝಿ"ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಿವಾಹವಾದರು.ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಭಾವದ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಕ್ತಿ,ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ವರೆಗೂ ಅವರು ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ,ಅವರು ಧೂಮಪಾನ ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ರಿಯಾಜ್ (ಸಂಗೀತ ಅಭ್ಯಾಸ)ವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ೩ ರಿಂದ ೭ ರವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹವ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ ಕೇರಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ಮಿಟನ್ ಮತ್ತು ಪತಂಗ ಹಾರಿಸುವಿಕೆ. .
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತಗೊಂಡಿದ್ದು :
ವಿಜೇತ
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:1924ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ವರ್ಗ:1980ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದವರು ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಿನ್ನೆಲ ಗಾಯಕರು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು ವರ್ಗ:ಅಮೃತಸರ ಮೂಲದ ಜನರು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪುರುಷ ಗಾಯಕರು ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ವರ್ಗ:ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಭಂಗದಿಂದ ಸಾವುಗಳು ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಜನರು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಾಡುಗಾರರು ವರ್ಗ:ಮುಂಬೈಯ ಜನರು ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ-ಭಾಷಾ ಹಾಡುಗಾರರು ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು
ವರ್ಣವಿಭಜನ
ಬೆಳಕ್ಕನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ತರಂಗಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ದೃಗ್ಗೋಚರ ಬೆಳಕು ಕಿರಿದಾದ ಭಾಗ.ದೃಗ್ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗ ದೂರ ೪೦೦ ಆಂಗ್ಸ್ಟ್ರಾಂಮ್ನಿಂದ ೭೦೦೦ ಆಂಗ್ಸ್ಟ್ರಾಂಮ್ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣ ಆಯಾ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗ ದೂರವಾನ್ನವಲಂಬಿಸಿದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೭೦೦೦ ಆಂಗ್ಸ್ಟ್ರಂಮ್ ತರಂಗ ದೂರವಿರುವ ಬೆಳಕು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಸಂವೇದನೆ ಉಂಟುಮಾದುತ್ತದೆ. ೪೦೦೦ ಆಂಗ್ಸ್ಟ್ರಂಮ್ ತರಂಗ ದೂರದ ಬೆಳಕು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಸಂವೇದನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಿಧ ತರಂಗದೂರಗಳು ಕಿತ್ತಳೆ,ಹಳದಿ,ಹಸಿರುನೀಲಿ,ಊದಾ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂವೇದನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಬೆಳಕು ಫೋಟಾನ್ ಕಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಇರಬಲ್ಲುದು.ತರಂಗವಾಗಿಯೂ ,ಕಣವಾಗಿಯೂ ವರ್ತಿಸುವ ಬೆಳಕಿನದ್ದು ಇಬ್ಬಗೆಯ ಸ್ವಭಾವ. ವಕ್ರೀಕರಣದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಪರಿಣಾಮವಂದರೆ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಣವಿಭಜನೆ.ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕು ನೇರಳೆ,ಊದಾ,ನೀಲಿ,ಹಸಿರು,ಹಳದಿ,ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು-ಈ ಸಪ್ತವರ್ಣಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ತೋರಿಸಿದ್ದು ಖ್ಯಾತ ಭೌತಶಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್. ವರ್ಣವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲು ಆಶ್ರಗ ಒಂದು ಸರಳ ವಿಧಾನ. ಗಾಜಿನಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಶ್ರಗದ ಮುಖ್ಯ ಅಡ್ಡ ಛೇದ ತ್ರಿಕೋಣಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಆಶ್ರಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಶ್ರಗದ ಪಾದದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ.ಬೆಳಕಿನ ಬಾಗುವಿಕ ಅದರ ವರ್ಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.ಸಂಯುಕ್ತ ವರ್ಣವಾದ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕು ಆಶ್ರಗದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವಾಗ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗುವುದರಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಣ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ವಿಭಜನೆಗೋಂಡ ಬೆಳಕನ್ನು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಸಬಹುದು.ಈ ರೀತಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿದ ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೇ ವರ್ಣಪಟಿಲ ಅಥವಾ ರೋಹಿತ. ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ, ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಗುತ್ತದೆ. ವಕ್ರೀಕರಣ,ವರ್ಣವಿಭಜನೆ,ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕೂಡಿ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳಿರುವಾಗ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ವರ್ಣ ವೈಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಾಗಿದ್ದು ಸಪ್ತ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ
ಕ್ರಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಶ್ರೀಕಾಂತ್
ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಶ್ರೀಕಾಂತ್ (ಜನನ: ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧ ೧೯೫೯) ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ. ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೦೮ರಂದು ಇವರು ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ
ಆಶ
thumb ಮಾಲ್ವೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಥೆಸ್ಪಿಸಿಯ ಪಾಪ್ಸುಲಿನ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರಿನ ಈ ಮರವನ್ನು ಹೂವರಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ, ಬಂಗಾಳ, ಅಂಡಮಾನ್, ಮೈಸೂರು, ಮದ್ರಾಸು ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮರಳುಮಿಶ್ರಿತ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಲು ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆಗಳ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಲುಮರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ೯-೧೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲ ಈ ಮರದ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಹೃದಯಾಕಾರದ ಎಲೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಹಳದಿ, ಕಾಯಿ ಬುಗುರಿಯಾಕಾರದ್ದಾಗಿದ್ದು ಬಹಳ ಕಾಲ ಮರಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮರ ತುಂಬ ಗಟ್ಟಿ. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಾಲವಿದೆ. ದೋಣಿ, ಬಂದೂಕದ ಹಿಡಿ, ಗಾಡಿಚಕ್ರ, ಪಟ್ಟೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮೇಣಿ, ಕುಂಟೆ, ಮೇಣಿಹಿಡಿ ಮುಂತಾದವನ್ನೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸಲು ಇದರ ಮರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮರದ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ಬರುವ ನಾರನ್ನು ಒರಟಾದ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ದೀಪ ಉರಿಸಲು ಹಿಪ್ಪೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೂವಿನಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಯಿ, ಎಲೆ ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಬಿಳಿ ಹುಲಿಸೊಪ್ಪಿನ ಚೂರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಕಜ್ಜಿ ಮುಂತಾದ ಚರ್ಮರೋಗಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಜಾಲಕಲ್ಪಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಂಕೀಯ-ಸಂವಹನೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಇತರ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲಬಂಧಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ದಟ್ಟಣೆಯ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ ಪದವಾದ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ (QoS) ಎಂಬುದು ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೂಲಸಂಪತ್ತು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಎಂಬುದು ವಿಭಿನ್ನ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು, ಬಳಕೆದಾರರು, ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶದ ಹರಿವುಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ದತ್ತಾಂಶ ಹರಿವಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಮಟ್ಟದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಖಾತರಿ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಬಿಟ್‌ ಪ್ರಮಾಣ, ವಿಳಂಬ, ದಿಗಿಲು, ಕಟ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಬಿಟ್‌ ದೋಷ ಪ್ರಮಾಣ ಇವುಗಳ ಖಾತರಿಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಜಾಲಬಂಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಅಶರೀರವಾಣಿ IP, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು IP-TVಯಂಥ ನಿಜಾವಧಿಯ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಖಾತರಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅನೇಕವೇಳೆ ಈ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಬಿಟ್‌ ಪ್ರಮಾಣವು ಅಗತ್ಯ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವು ವಿಳಂಬ ಸಂವೇದಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸದರಿ ಖಾತರಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಒಂದು ಸೀಮಿತಗೊಂಡ ಮೂಲಸಂಪತ್ತಾಗಿರುವ ಜಾಲಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೆಲ್ಯುಲರ್‌‌ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂವಹನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಖಾತರಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
QoSನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಒಂದು ಜಾಲಬಂಧ ಅಥವಾ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯು, ಜಾಲಬಂಧ ನಿಶ್ಚಲ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಅನ್ವಯಿಕೆ ತಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ದಟ್ಟಣೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಕಾಲಾವಧಿ ಸ್ಥಾಪನಾ ಹಂತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾಲಾವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಳಂಬ, ಹಾಗೂ ಜಾಲಬಂಧ ನಿಶ್ಚಲ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಿತ್ತುಹೋಗುವ ಹಂತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾದಿರಿಸಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಪ್ರಯತ್ನದ ಜಾಲಬಂಧ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯು, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಪ್ರಯತ್ನದ ಜಾಲಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂವಹನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸಂಕೀರ್ಣ QoS ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ-ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಒತ್ತಡದ ದಟ್ಟಣೆ ಹೊರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಸಾಕಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಜಾಲಬಂಧ ದಟ್ಟಣೆಯ ಗೈರುಹಾಜರಿಯು QoS ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ.
ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ITU ಪ್ರಮಾಣಕವಾದ X.902 ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ವು, "ಒಂದು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ವರ್ತನೆಯ ಮೇಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಗತ್ಯಗಳ ಒಂದು ಸಂಚಯ" ಎಂಬುದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸೇವೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆ ಸಮಯ, ನಷ್ಟ, ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಶಬ್ದದ ನಡುವಿನ ಅನುಪಾತ, ಅಡ್ಡದನಿ, ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ, ಅಡಚಣೆಗಳು, ಕಂಪನಾಂಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವಿಕೆ ಮಟ್ಟಗಳು, ಇವೇ ಮೊದಲಾದ, ಒಂದು ಸಂಪರ್ಕದ ಎಲ್ಲಾ ಮಗ್ಗುಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೇವೆಯ ದರ್ಜೆಯ (GOS) ಅಗತ್ಯಗಳು ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ QoSನ ಒಂದು ಉಪವರ್ಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಂಪರ್ಕದ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಜಾಲಬಂಧದ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಖಾತರಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಗರಿಷ್ಟ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಮತ್ತು ನಿಲುಗಡೆ ಸಂಭವನೀಯತೆ.
ಮೀಸಲು ಮೂಲಸಂಪತ್ತುಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, QoS ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಳತೆಗೋಲಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ, ಖಾತರಿನೀಡಲಾದ ಅಥವಾ ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾದ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತವಾದ QoS ಎಂಬುದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉನ್ನತ ಬಿಟ್‌ ಪ್ರಮಾಣ, ಕಡಿಮೆ ಸುಪ್ತತೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬಿಟ್‌ ದೋಷ ಸಂಭವನೀಯತೆ.
ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಡಿಯೋದಂಥ ಅನ್ವಯಿಕೆ ಪದರ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ QoSನ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು, ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅಥವಾ ಊಹಿಸುವ ಒಂದು ಅಳತೆಗೋಲಿನ ಮೇಲಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, QoS ಎಂಬುದು ಸೇವೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಯುಕ್ತತೆಗಳ ಚಂದಾದಾರರ ತೃಪ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮ್ಮತಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಚಿತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಪರಿಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ, ಅನುಭವದ ಗುಣಮಟ್ಟದ (QoE) ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ವ್ಯವಹಾರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಅಗತ್ಯವಿರುವ "ಬಳಕೆದಾರ ಗ್ರಹೀತ ನಿರ್ವಹಣೆ", ಅಗತ್ಯವಿರುವ "ಬಳಕೆದಾರನ ತೃಪ್ತಿಯ ಮಟ್ಟ" ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಿತ "ಸಂತೃಪ್ತ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂಖ್ಯೆ". ಅಳತೆಗೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅಂಕ (MOS), ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಧ್ವನಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಳತೆಗೋಲು (PSQM) ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (PEVQ). ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ವಿಡಿಯೋ ಗುಣಮಟ್ಟ.
ಇತಿಹಾಸ
IP-TV ಮತ್ತು IP-ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದಯವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ QoS ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಪದರ 3ರ IP ರೂಟಿಂಗ್‌ನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಆಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಪದರ 2ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.
ದತ್ತಾಂಶಕ್ಕೆ QoS ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ, ಪದರ 2ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಈ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವಾದರೂ, ಆಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಗಳೆದುಕೊಂಡವು. ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಓಟ ಮತ್ತು ATM ಇವು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, MPLS ಕೌಶಲಗಳು (ಪದರ 2 ಮತ್ತು 3ರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಕೌಶಲ) ಒಂದಷ್ಟು ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು ಎಥರ್‌ನೆಟ್‌ QoSನ್ನು ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದು ಇದುವರೆಗಿನ ಪದರ 2ರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.
ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ಅಂಕೀಯ-ಸಂವಹನೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಜಾಲಬಂಧಗಳೆಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿದಾಗ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು "ಮಾನವ" ಮತ್ತು "ತಾಂತ್ರಿಕ" ಅಂಶಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮಾನವ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಸೇವೆಯ ಸ್ಥಿರತೆ, ಸೇವೆಯ ಲಭ್ಯತೆ, ವಿಳಂಬಗಳು, ಬಳಕೆದಾರ ಮಾಹಿತಿ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಆರೋಹ್ಯತೆ, ಪರಿಣಾಮಶೀಲತೆ, ಸಮರ್ಥನೀಯತೆ, ಸೇವೆಯ ದರ್ಜೆ, ಇತ್ಯಾದಿ.
ಮೂಲದಿಂದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪಯಣಿಸುವಾಗ ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೇಷಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತಲೆದೋರಬಹುದು:
ವಿಳಂಬದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ದಿಗಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೋದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದು ಗಂಭೀರಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಲ್ಲದು.
QoSನ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು
ಸೇವೆಯ ಈ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕವಲ್ಲದ್ದು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ, ತಾವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಕನಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಗರಿಷ್ಟ ಸುಪ್ತತೆಯನ್ನು ಅವು ಬಯಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥ.
ವೈದೃಶ್ಯ ದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು, ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯು ಅದೆಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಿರಲಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಿರಲಿ, ಅದರ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲವು. TCPಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗುವ ದೊಡ್ಡ ಕಡತ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
QoS ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು
ಒಂದು ಜಾಲಬಂಧವನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂವಹನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸಂಕೀರ್ಣ QoS ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒತ್ತಡದ ದಟ್ಟಣೆ ಹೊರೆಯ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಆಧರಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಹಾಗೂ ಲಘುವಾದ ದಟ್ಟಣೆಯ ಹೊರೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಜಾಲಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಮಾರ್ಗವು ಸರಳ ಹಾಗೂ ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ವಿಡಿಯೋ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ, ಬೃಹತ್‌ ಸ್ವೀಕೃತಿಯ ದತ್ತ ಕೋಶಗಳೊಂದಿಗಿನ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ವಿಳಂಬದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರಿದೂಗಿಸಬಲ್ಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
QoSನ್ನು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಆಂತರಿಕ ಕೊಂಡಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ-ಒದಗಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು, ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದಟ್ಟಣೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂತರ್ಜಾಲವು ಈಗ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, VoIPಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧಾರಣ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಹೆಚ್ಚುವರಿ-ಒದಗಿಸುವಿಕೆಯು QoSಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉದ್ಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿರುವ ನ್ಯಾರೋಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಾಲಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಒದಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆದ್ಯತೆಯ ಉಪಚಾರ ಅಥವಾ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಎರಡು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
ಮುಂಚೆಯಿದ್ದ ಕೆಲಸವು ಜಾಲಬಂಧ ಮೂಲಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾದಿರಿಸುವ "ಇಂಟ್‌ಸರ್ವ್‌" ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಜಾಲಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಮೂಲಸಂಪತ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹಾಗೂ ಕಾದಿರಿಸಲು, ಮೂಲಸಂಪತ್ತು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು (ರಿಸೋರ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌-RSVP) ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಬಳಸಿದವು. ಇಂಟ್‌ಸರ್ವ್‌ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಓರ್ವ ಬೃಹತ್‌ ಸೇವಾದಾರನ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಾಲಬಂಧವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು, ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಮತ್ತು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಬಹುಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಾರ್ಗನಿರ್ದೇಶಕಗಳು ಅಗತ್ಯವೆಂಬುದು ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗವು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಜಾಲಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದರ ಎಣಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಉನ್ನತವಾಗಿರುವ ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಿಚ್ಚು ಕಟ್ಟುಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಹುಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಾರ್ಗನಿರ್ದೇಶಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.
"ಡಿಫ್‌ಸರ್ವ್‌‌" ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇವೆಗಳು ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಡಿಫ್‌ಸರ್ವ್‌‌ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಕಟ್ಟುಗಳು ಅವಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಸೇವೆಯ ಬಗೆಯ ಅನುಸಾರ ಗುರುತುಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಗುರುತುಗಳಿಗಿರುವ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸಾಲುಗೂಡುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಗನಿರ್ದೇಶಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಿಚ್ಚುಗಳು ಬಳಸುತ್ತವೆ. (IP ಪದರದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಕೇತ ಬಿಂದುವಿನ (ಡಿಫರೆನ್ಷಿಯೇಟೆಡ್‌ ಸರ್ವೀಸಸ್‌ ಕೋಡ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌-DSCP) ಗುರುತುಗಳು IP ಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ 6 ಬಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. MAC ಪದರದಲ್ಲಿ, VLAN IEEE 802.1Q ಮತ್ತು IEEE 802.1pಗಳನ್ನು ಅದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು)
ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವೈಡ್‌ ಏರಿಯಾ) ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಡಿಫ್‌ಸರ್ವ್‌ನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾರ್ಗನಿರ್ದೇಶಕಗಳು ಬಹು ಸರತಿಯ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಈ ವರ್ತನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ರಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸರತಿಯ ಸಾಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಸರತಿಯ ಸಾಲುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಆದ್ಯತೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸರತಿಯ ಸಾಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾದಿರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ, ಮಾರ್ಗನಿರ್ದೇಶಕದ ಮಾರಾಟಗಾರರು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.