cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಸೋನಾರ್
ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್
ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಏಕ ಆವರ್ತನ ಪ್ರಸಾರಣಗಳು ಯಾವಾಗ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ, ಡೊಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದು ಗುರಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯೀಯ (ಅಥವಾ ಕಿರಣಗಳ) ವೇಗವನ್ನು ಅಳತೆಮಾಡಲು ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ಪ್ರಸಾರಿತವಾದ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಆವರ್ತನಗಳ ನಡುವಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅಳತೆಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಗದ ಪರಿಮಾಣ (ಜವ)ವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಡೊಪ್ಲರ್ ಸ್ಥಳಾಂತರಗಳು ಗ್ರಾಹಕದಿಂದ ಅಥವಾ ಗುರಿಯ ಚಲನೆಯಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂಶೋಧಕ ವೇದಿಕೆಯ ತ್ರಿಜ್ಯೀಯ ವೇಗವನ್ನು ಅಳತೆಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಯು ನೀಡಲ್ಪಡಬೇಕು.
ಒಂದು ಉಪಯೋಗಕರ ಸಣ್ಣ ಸೋನಾರ್ ಗೋಚರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲನಿರೋಧಕ ಮಿಂಚು ಬೆಳಕಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗವು ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಕೆಳಭಾಗವು ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಧನವು ಗುರಿಗಿರುವ ಅಂತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಅಸ್ಥಿರ ಯಾವುದೆಂದರೆ ಒಂದು "ಮೀನುಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು", ಅದು ಮೀನಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳ ಜೊತೆ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ನಾಗರೀಕ ಸೋನಾರ್ ಗಳು (ಗುಪ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡದ ಸೋನಾರ್ ಗಳು) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರು-ಆಯಾಮದ ಭಾಗಶಃ ವಿಲಕ್ಷಣಗುಣದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಜೊತೆ, ಸಕ್ರಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೋನಾರ್ ಗಳನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಯಾವಾಗ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕದಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳತೆಮಾಡಲು ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಿಂದ ಆಳ ಅಳೆದ ನಿದರ್ಶನ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ತರಂಗದ ಅಳತೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೋಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಸೋನಾರ್ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೈಡ್ರೋಫೋನ್‌ನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕಗಳ (ನೀರಿನ ಒಳಗಿನ ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿ ವಕ್ತೃ) ಸಂಯೋಜನವನ್ನು ಅಳತೆಮಾಡಲೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕವು ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿ ಸಂಕೇತಗಳ ("ಪಿಂಗ್") ನ್ನು ಪ್ರಸಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಹೈಡ್ರೋಫೋನ್/ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯೋ ಆಗ ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತರವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡಲು, ಒಂದು ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕ/ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕವು ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಸಾರಣಗಳ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕ/ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ನಡುವಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಮಯದ ಅಂತರವು, ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದಿಂದ ಮಾಪನ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಎರಡರಿಂದ ಭಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಎರಡು ದಡಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರವು, ಬಹು ವಿಧದ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕ/ಹೈಡ್ರೋಫೋನ್/ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕಗಳ ಜೊತೆ ಬಳಸಿದಾಗ, ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸಕ್ರಿಯ ಕಂಪನವು ಎದುರಾಳಿಯಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬಹುದು.
ಒಂದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ-ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ವಿಧದ ಸೋನಾರ್ (ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಮಿಲಿಟರಿ, ಮತ್ತು ಬಂದರು ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ) ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಸೋನಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೋನಾರ್ ‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ವಾಸ್ತವವಾದ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕವು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಎ‌ಆರ್‌ಟಿಇಎಮ್‌ಐಎಸ್‌ ಯೋಜನೆ
ಎ‌ಆರ್‌ಟಿಇಎಮ್‌ಐಎಸ್‌ ಯೋಜನೆ ಕಡಿಮೆ ಆವರ್ತದ ಅದರದೆ ಆದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಮೀಕ್ಷಣೆಯ ಸೋನಾರ್, ಇದನ್ನು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಬರ್ಮೂಡ ಪ್ರದೇಶದ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. II ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಒಂದು ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ನಿಂದ ಇದರ ಒಂದು ಸಕ್ರೀಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಇದರ ಸ್ವೀಕರಣ ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯನ್ನು ದಡದಿಂದ ದೂರದ ಒಂದು ಸ್ಥಾಯಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪಾಂಡರ್‌
ಇದು ಉದ್ದೀಪನ ಒಂದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತಕ್ಷಣ (ಅಥವಾ ಒಂದು ವಿಳಂಬದೊಂದಿಗೆ) ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಧರಿತ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರಸಾರಿಸುವ ಒಂದು ಸಕ್ರೀಯ ಸೋನಾರ್ ಸಾಧನ.
ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪೂರ್ವಾನುಮಾನ
ಸೋನಾರ್ ಗುರಿಯು ಗೋಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬಹಳ ಕಿರಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ವಲಯದ ಸುತ್ತದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಸಂಕೇತದ ಶಕ್ತಿಯು ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಹಲವು ವರ್ಗಗಳ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಸಂಕೇತ ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯುತದ್ದಾದರೆ ಕೂಡ, ಕೆಳಗಿನ ಉದಾಹರಣೆ (ಊಹಿತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ) ಸಮಸ್ಯೆವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ಒಂದು ಸೋನಾರ್ ಪದ್ಧತಿ ೧m ರ ದೂರಕ್ಕೆ ೧೦,೦೦೦ W/m೨ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಿಸುವ ಹಾಗೂ ೦.೦೦೧ W/m೨ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ. ೧೦೦ m ದೂರಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವು ೧ W/m೨ ರಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ (ವಿಪರ್ಯಯ-ಚೌಕ ನಿಯಮದ ಕಾರಣ). ಇಡಿ ಸಂಕೇತವು ಒಂದು ೧೦ m೨ ಗುರಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾದರೆ, ಅದು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ೦.೦೦೧ W/m೨ ಅಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತವು ೩೦೦ m ವರೆಗೆ ೦.೦೦೧ W/m೨ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ತರಹದ ಅಥವಾ ಇನ್ನು ಉತ್ತಮವಾದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ೧೦೦m ರಿಂದ ೩೦೦m ವರೆಗಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ೧೦ m೨ ಬಳಸಿದರೆ ಅದು ಕಂಪನವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಸಕ್ಷಮ ಆದರೆ ಪ್ರಸಾರ ವಲಯದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಶೋಧಕಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರಬೇಕು. ಮೂಲ ಸಂಕೇತ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೋನಾರ್ ‌ನ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬಾರಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು (ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ).
ಶಬ್ಧ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಕ್ರೀಯ ಸೋನಾರ್ ‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪರಿಮಿತಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡರಲ್ಲೊಂದು ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಭಾವಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
ಆರಂಭದ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ಧದ ಪರಿಮಿತ ನಿಯಮಗಳು: ಇಲ್ಲಿ SL ಅಂದರೆ ಮೂಲದ ಮಟ್ಟ, TL ಅಂದರೆ ಪ್ರಸಾರಣೆಯ ಹಾನಿ (ಅಥವಾ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಾನಿ), TS ಅಂದರೆ ಗುರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, NL ಅಂದರೆ ಶಬ್ಧದ ಮಟ್ಟ, DI ಅಂದರೆ ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ (ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ ಗಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿಕಟತೆ) ನಿರ್ದೇಶನದ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಹಾಗೂ DT ಅಂದರೆ ಶೋಧನೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲು.
ಆರಂಭದ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯ ಪರಿಮಿತ ನಿಯಮಗಳು (ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ): ಇಲ್ಲಿ RL ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯ ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಂಶಗಳು ಮುಂಚಿನ ತರಹ ಇರುವುದು.
ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಸ್ತನಿಗಳು
thumb|ಎ ಹಂಪ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ತಿಮಿಂಗಿಲ
ಧುಮುಕುವವನ ಬಳಕೆಗೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ-ಹಿಡಿಯುವ ಸೋನಾರ್
thumb|right|ಸ್ಕೂಬ ಡೈವೆರ್ ಬಳಸಿ ಐಎನ್‌ಎನ್‌ಎಸ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಲ್ಡ್ ಸೊನರ್‌
ಹೊರಗಿನ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು:
ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್
ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಪ್ರಸರಣವಿಲ್ಲದೆಯೆ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಸೇನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾ : ಹಲವು ಜಲ ವಾತಾವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಇರುವಿಕೆ/ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ - ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಶಬ್ದ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ರಡಾರು ಅನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿ. ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, ದೂರದ ಶಬ್ಧದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಾಸ್ತವವಾದ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಜ್ಞವನ್ನು ಈ ಪದ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರಿ ಜಲದ ವಾತಾವರಣದ ಬಳಕೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶಬ್ಧದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು
ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್, ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಶಬ್ಧದ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉದಾ, U.S. ನೌಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೬೦ Hz ಪರ್ಯಾಯ ಪ್ರವಾಹದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿವರ್ತಕಗಳು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದಕಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕಂಪನದ ವಿಯೋಜಕತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಡಗಿನ ಒಡಲಿನಿಂದ ಜೋಡಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಅವು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿದರೆ, ೬೦ Hz ಶಬ್ಧವನ್ನು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆ ಅಥವಾ ಹಡಗಿನ ನಿಡುಸುರುಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಾರಿಸಬಹುದು. ಇದು ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುರೊಪಿ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ೫೦ Hz ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಪದ್ಧತಿಗಳಿರುತ್ತದೆ. ತಡೆದಿಡುವ ಶಬ್ಧ ಮೂಲಗಳನ್ನು (ತಿರುಚುಳಿ ಬೀಳಿಸಿದಂಥಹದ್ದು) ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲದು. ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ, ಪರಿಣಿತ ತರಭೇತಿ ಪಡೆದ ನಿಯೋಜಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಆದರೆ ಈಗ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.
ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ದತ್ತಾಂಶವಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಸೋನಾರ್  ನಿಯೋಜಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿಯೇ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪದ್ಧತಿ ಹಡಗುಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು (ಹಡಗಿನ ವೇಗ, ಅಥವಾ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವಂಥಹ ಶಸ್ತ್ರ), ಹಾಗೂ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಗುರುತಿಸಲು ಹಲವು ಬಾರಿ ಈ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಶಬ್ಧಗಳ ವಿಂಗಡನೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು US ನೌಕಾದಳದ ಸುದ್ದಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಕಛೇರಿಯು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಆಧುನೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಬ್ಧ ಪರಿಮಿತಿಗಳು
ವಾಹನದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಶಬ್ಧದ ಕಾರಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಅನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹಲವು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಗಳು ಪಂಪುಗಳ ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಂಪಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಬೈಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದಕ್ಕೆ ನಿಶಬ್ಧ ಸಂವಹನ, ಅಥವಾ ನಿಶಬ್ಧವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ವಾಹನಗಳ ನೋದಕಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕಡಿಮೆ ಶಬ್ಧ ಪಸರಿಸುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನಿಖರವಾಗದ ಯಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು-ವೇಗದ ನೋದಕಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಣ್ಣ ಗುಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಈ ಗುಳ್ಳೆಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಶಬ್ಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸೋನಾರ್ ಜಲಧ್ವನಿಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ಹಡಗು ಅಥವಾ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯು ಹಿಂದೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ದೋಣಿಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಶಬ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಥರ್ಮೊಕ್ಲೈನ್ ಮೇಲಿಂದ ಅಥವಾ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಂಡ ಭಾಗಗಳು ನುಸುಳುವುದರಿಂದ, ಎಳೆದ ಭಾಗಗಳು ಥರ್ಮೊಕ್ಲೈನ್ ಜೊತೆ ಕದನವಾಡಬಹುದು.
ಹಲವು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎರಡು-ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಜಲಪಾತದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮತಲವಾದ ದಿಕ್ಕು ವಸ್ತುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಲಂಬವಾದದ್ದು ಆವರ್ತನ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದ ತಂತ್ರಜ್ಞವೆಂದರೆ ವಸ್ತುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಥಾನದ ಆವರ್ತನ-ಸಮಯದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಕೇತ ಲಿಪಿಯಾಗಿಸುವುದು. ಇನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಅನುಕರಣ ರೇಡಾರ್ ತರಹದ ಯುಕ್ತಿ ಸ್ಥಾನ ದಿಕ್ಕುಸೂಚಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪೂರ್ವಾನುಮಾನ
ಸಕ್ರೀಯ ಸೋನಾರ್ ‌ನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸಂಕೇತ ಪ್ರಕ್ರೀಯೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಕಾರಣ, ಶಬ್ಧ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ ಸಂಕೇತವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವ ಸಮೀಕರಣ: ಇಲ್ಲಿ SL ಅಂದರೆ ಮೂಲದ ಮಟ್ಟ, TL ಅಂದರೆ ಪ್ರಸಾರಣೆಯ ಹಾನಿ (ಅಥವಾ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಾನಿ), NL ಅಂದರೆ ಶಬ್ಧದ ಮಟ್ಟ, DI ಅಂದರೆ ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ (ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ ಗಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿಕಟತೆ) ನಿರ್ದೇಶನದ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಹಾಗೂ DT ಅಂದರೆ ಶೋಧನೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲು. ಒಂದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹೊರರೂಪವು:
ಸಂಗ್ರಾಮ
ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸಲ ಶ್ರೇಣಿ ಕೂಡ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ರಾಡರ್‌ ಹಾಗೆಯೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಒಂದು ಸಂಕೇತ ಪ್ರಸಾರಿಸಲಾಗುವುದು. ಪ್ರಸರಣ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಆನಂತರ ಶಬ್ದ ತರಂಗ ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ತಗಲಿದಾಗ, ಈ ಶಬ್ದ ತರಂಗ ಇನ್ನು ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತನ, ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಸಂಕೇತದ ಶಕ್ತಿ, ಆಳ, ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನ, ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಇನ್ನು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಜೊತೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಚ್ಸೋನಾರ್ ಪದ್ಧತಿ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪಾಯವಿರುವ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯ ಸ್ಥಾನ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮುನ ಕಂಮಾಂಡರ್ ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್  ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮತಲ ಹಡಗುಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಗಾಗಲೆ ಉಪಗ್ರಹ ದತ್ತಾಂಶದ ಮೂಲಕ ಹಡಗುಗಳ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು. ಪ್ರಸಾರಣ ಸೋನಾರ್ ‌ನ ಸುತ್ತದ ಯಾವುದೇ ದೊಣಿಯು ಪ್ರಸಾರಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು. ಸಂಕೇತವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಬಳಸಲಾದ ಸೋನಾರ್ ಸಾಧನ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಆವರ್ತನದಿಂದ) ಹಾಗೂ ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು (ಶಬ್ದ ತರಂಗಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ) ಗುರುತಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ರೆಡಾರ್‌ಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಅದು ಲಕ್ಷ್ಯಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಶ್ರ‍ೇಣಿಯವರೆಗೆ ಅನುಮತಿಸಿದಾಗ, ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಣದ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕೂಡ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅನಪೇಕ್ಷಣೀಯ.
ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕನ ಇರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯಗಳ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ವೇಗವಾದ (ವಿಮಾನಗಳು, ಹೆಲಿಕೊಪ್ಟರ್‌ಗಳು) ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದಯುತ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹಲವು ಸಮತಲ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ) ಆದರೆ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ. ಸಮತಲ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಬಳಸಿದಾಗ, ಪತ್ತೆಯಾಗುವ ಭೀತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಅದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿರಮಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಎಸೆಯಬಲ್ಲ ಸೋನೊಬೊಯ್ಸ್‌ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಮಾನದ ಸಂಚಾರದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅಥವಾ ವೈರಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸೋನಾರ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವಲ್ಲಿ ಕೆಳಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌ರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಕೂಲತೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಅದು ನಿಶಬ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಸರಣಗೊಂಡ ಶಬ್ದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ, ಅದು ಸಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ವಸ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ ಕಾರಣ, ಶಬ್ದ ಪ್ರಸರಣದ ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಆ ವಲಯದ ಶಬ್ದ ಮಟ್ಟ ಅಲ್ಲದೆ ಬಳಸಲಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದು ಮೂಲವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳ ಬೇಕಾದರೆ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಡಗಿನ ಸುತ್ತ "ನೋಡುತ್ತದೆ". ಒಂದು ಸಬ್‌ಮೆರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಏರಿಸಿದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಸುಮಾರು ೨೭೦° ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಹಡಗಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಪ್ರತೀದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸುಮಾರು ೧೬೦° ಯಲ್ಲಿ ಕವಚಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ೩೬೦° ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಣದಿರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಹಡಗಿನದೇ ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆ ಕಾರಣ. ಒಂದು ಸಲ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತ ಪತ್ತೆಯಾದಾಗ (ಇದರ ಅರ್ಥ ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಏನೊ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಬ್ರೊಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಡಿಟೆಕ್ಷನ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) ಅದನ್ನು ಝೂಮ್ ಇನ್ ಮಾಡಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ (ನ್ಯಾರೊಬ್ಯಾಂಡ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ). ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿಭಿನ್ನ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೊರಿಯರ್ ಟ್ರಾಂನ್ಸ್‌ಫೊರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಂಜಿನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ ಕಾರಣ, ವಸ್ತುವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಎಂಜಿನ್ನು ಶಬ್ದಗಳ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಅಥವಾ ACINT ರ ಒಂದು ಭಾಗ.
ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪಥವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೊನಾರಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಯೋಗ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಮೊಷನ್ ಆನಾಲಿಸಿಸ್ (TMA) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕ "ಪರಿಹಾರ" ಲಕ್ಷ್ಯದ ವಲಯ, ಅವಧಿ ಹಾಗೂ ವೇಗ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಆಗಮಿಸುವ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗುರುತು ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಾಹಕನ ಹಡಗಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ TMA ಅನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ರೇಖಾಗಣಿತದ ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿತಿಯುಳ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಕೆಲವು ಊಹೆಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು-ತಂತ್ರಜ್ಞದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಂಶಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಲು ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಬೆಲೆಯ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮತಲ ಹಡಗುಗಳು ಇದರ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಪರಿಣಾಮ" ಎಂದು ಇನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಕಾರಣ ಅವು ಉಷ್ಣದ ಪದರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುತ್ತವೆ. ವಿಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಲಿಕೊಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯ ಕಮಾಂಡರ್ ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅರಿತರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ದೋಣಿಯನ್ನು ದಡದ ಹತ್ತಿರ ತಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಬಲ್ಲ ಅಥವಾ ಇನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದ ಮಾಡಬಹುದು.
ಸೋನಾರ್ ಅನ್ವಯಿಕಗಳ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪೌರರ ಹಲವು ಬಳಕೆಗಳು ನೌಕಾ ದಳಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ನೌಕಾ-ವಿರೋಧಿ ಸಂಗ್ರಾಮ
thumb|right|ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಆಳದ ಸೋನಾರ್ ‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಎತ್ತುವ ಅಥವಾ ಎಳೆಯುವ ಸಾಧನ
ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ, ಹಡಗು ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು ಹಲ್‌ ಕವಚದೊಂದಿಗೆ ಹಡಗಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಮಾನಿನ ಬಳಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ತೊಡಗಿದ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಚಲನೆಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಮೊದಲು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾನ್‌ವಾಸ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗುಂಬಜುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಸ್ಟೀಲ್‌ನವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಗುಂಬಜುಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿದ ರಬ್ಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಲ್‌ ಕವಚದ ಸೋನಾರ್ ‌ಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಎಸ್‌ಕ್ಯೂಎಸ್‌(SQS)-56.
ಹಡಗಿನ ಸದ್ದಿನ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಮೇಲಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನೇಕ ಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಕವಚಗಳು (ಸರಳ ರೇಖಾತ್ಮಕ) ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಯಯ ಆಳ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು ೨/೩ಡಿ ಕವಚಗಳು. ಈ ತೊಂದರೆಯೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲು/ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ವಿಂಚ್‌ಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ದವು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ. ವ್ಯತ್ಯಯ ಆಳ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕವಚಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಾವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಆಧುನಿಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ/ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಹಡಗು ಕಟ್ಟಿದ ಸೋನಾರ್ ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಥೇಲ್ಸ್ ಅಂಡರ್‌ವಾಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಸೋನಾರ್ ೨೦೮೭.
ಟೋರ್ಪೀಡೋಗಳು
ಆಧುನಿಕ ಟೋರ್ಪೀಡೋಗಳಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ/ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸೋನಾರ್ ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗುರಿಯ ಮೇಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅನುಸರಣ ಟೋರ್ಪೀಡೋಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಧ್ವನಿಗತ ಹೋಮರ್‌ನ ಮೊದಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಮಾರ್ಕ್ 37ಟೋರ್ಪೀಡೋ.
ಟೋರ್ಪೀಡೋ ಪ್ರತಿಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು ಅಥವಾ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಇಡಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಜರ್ಮನ್ ಸಿಯೆಗ್ಲಿಂಡ್ ಸಾಧನ, ಪಿಲ್ಲೆನ್ವರ್ಫರ್ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಾಧನ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಯುಎಸ್ ಸಾಧನವೆಂದರೆ ಟೋಡ್ (ಕಟ್ಟಿದ) ನಿಕ್ಸಿ, ಆದರೆ ಮೊಸ್ ನೌಕಾಸಿಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. ನಿಕ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ಯುಕೆ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಎಸ್2170 ಸರ್ಫೇಸ್ ಷಿಪ್ ಟೋರ್ಪೀಡೋ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರತಿಮಾಪಕಗಳು
ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರತಿಮಾಪಕ ಸೋನಾರ್ ‌ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು ಮತ್ತು ಅಡಚಣೆ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸೋನಾರ್ ‌" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಸೋನಾರ್ ‌. ಬಹುತೇಕ ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರತಿಮಾಪಕ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳಿಗೆ ಹಲ್‌ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು ವ್ಯತ್ಯಯ ಆಳ ಸೋನಾರ್ ‌ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಲ್‌ ಅಳವಡಿತ ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರತಿಮಾಪಕ ಸೋನಾರ್ ‌ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಟೈಪ್‌ 2193 ಸೋನಾರ್ ‌. ಎಸ್‌ಕ್ಯೂಕ್ಯೂ-32 ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು-ಪತ್ತೆಗಾರ ಸೋನಾರ್ ‌ ಟೈಪ್‌ 2093 ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವ್ಯತ್ಯಯ ಆಳ ಸೋನಾರ್ ‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು ತೋಟಿ(ಹಡಗು)ಯನ್ನೂ ನೋಡಿ.
ನೌಕಾಯಾನ
ನೌಕೆಗಳು ಆಳದಲ್ಲಿ ರ್ಯಾಡಾರ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗದ ಕಾರ‍ಣ, ಮೇಲ್ಮೆ ಹಡಗುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಸೋನಾರ್ ‌ ಕವಚಗಳು ಹಲ್‌ ಅಳವಡಿಕೆಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಟೋಡ್‌ ಆಗಿರಬಹುದು. ವಿಶೇಷ ಹಂತಗಳ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಯಾಷಿಯೋ ವರ್ಗದ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಫ್ಟ್‌ ವರ್ಗದ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಲಾಂತರಂಗ ಸಂವಹನ
ಬದ್ಧ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳನ್ನು ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಲಾಂತರ್ಗತ ಸಂವಹನವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಬಹುದು. ಜಲಾಂತರ್ಗತ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗವನ್ನೂ ನೋಡಿ.
ಸಮುದ್ರ ಕಣ್ಗಾವಲು
ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ವಿಶ್ವದ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಿಶ್ಚಲ ಸೋನಾರ್ ‌ ಕವಚಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೌಂಡ್‌ ಸರ್ವೇಯಲೆನ್ಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ (ಧ್ವನಿ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಮುದ್ರಾಂತರಂಗ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಕೂಡ ಇಂಥದ್ದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಕವಚಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ದೀರ್ಘ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಸಾಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವು ಬಹಳ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ದಡದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಶೀತಲ ಸಮರ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಎಸ್‌ಓಎಸ್‌ಯುಎಸ್‌ (SOSUS) ಕವಚವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರು ಮತ್ತು ಅರ್ಹರಾದವರಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಮುದ್ರಾಂತರಂಗ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್ಅನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.
ಜಲಾಂತರಂಗ ಭದ್ರತೆ
ಫ್ರಾಗ್‌ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಕ್ಯೂಬ ಡೈವರ್ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸೋನಾರ್ ‌ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಕ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಒಂದು ಸಾಧನವೆಂದರೆ ಸರ್ಬರಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ನೋಡಿ: ಅಂಡರ್‌ವಾಟರ್ ಪೋರ್ಟ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫ್ರಾಗ್‌ಮನ್‌ ತಂತ್ರಗಳು.
ಸೋನಾರ್ ‌
ಲಿಂಪೆಟ್‌ ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದು ಸೋನಾರ್ ‌ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ಯಾಟ್ರೋಲ್‌ ಡೈವ‌ರ್‌ಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಗೋಚರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲಿಂಪೆಟ್‌ ಅಡಗು ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಹಾಯವಾಗಲೆಂದು (ಫ್ರಾಗ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಡೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು) ಮಾಡಿರುವ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಅಥವಾ ಆರ್‌ಓವಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು. ಲೂಯಿಸ್‌ ಎನ್ನುವುದು ಡೈವರ್‌ಗಳು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸೋನಾರ್ ‌ ಸಂಯೋಜಿತ ಜಲಸಂಚಾರ ಸೋನಾರ್ ‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎನ್ನುವುದು ಡೈವರ್‌ಗಳಿಗೆ ದೂರವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬ್ಯಾಟರಿ ಆಕಾರದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಸೋನಾರ್ ‌.
ಮೀನುಗಾರಿಕೆ
ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮ, ಆದರೆ ಗಂಭೀರ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ತೊಂದರೆಗಳ ಕಾರಣ ಮೀನಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ಕುಸಿತ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಘನೀಕರಣದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಅದು ಊರ್ಜಿತತೆಯನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಹಡಗುಸಾಲಿನ ಕ್ರೋಡೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಶಬ್ದಗ್ರಾಹಿಗಳು, ಸೌಂಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಮೀನುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮೀನುಗಾರರು ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ರೇಮರೈನ್‌ ಯುಕೆ, ಮಾರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಕೆನಡಾ, ವೆಸ್ಮಾರ್‌, ಫ್ಯುರುನೋ, ಕ್ರುಪ್ಪ್‌, ಮತ್ತು ಸಿಮ್‌ರ್ಯಾಡ್‌ಗಳು ಸಮುದ್ರ ತಳದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಸೋನಾರ್ ‌ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಗತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿವ್ವಳ ಶಬ್ದಗ್ರಾಹಿಗಳು ವಿವಿಧ ಜಲಾಂತರಂಗ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿರುವ ರೇಡಿಯೋ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದಗ್ರಾಹಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಂತಿರಹಿತ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ ಟೆಲಿಮೆಟ್ರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶಬ್ದಗ್ರಾಹಕದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲ್‌ ಅಳವಡಿಸಿದ ಜಲದೂರವಾಣಿ(ಹೈಡ್ರೋಫೋನ್‌) ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. analog ತರಂಗಗಳನ್ನು ಡಿಗಿಟಲ್‌ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ ರೇಡಿಯೋ ಯಂತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಡೇಟಾಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕಲ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಜ್‌ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಆಳಮಾಪನ
ಒಂದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸಂಕೇತ ಸಾಧನವು ಒಂದು ಶಬ್ದಸಂಬಂದಿ ಕಂಪನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಮುದ್ರತಳಕ್ಕೆ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಕಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಪಸುಬಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದದ ಕಂಪನವು ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿ ಕಂಪನವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಒಂದು ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ವಾಪಸು ಬರುವ ಸಂಕೇತವನ್ನು "ಆಲಿಸು"ತ್ತದೆ. ಸಂಕೇತವು ವಾಪಸು ಬರುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶಬ್ದದ ವೇಗವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಅಳತೆಮಾಪನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯ ಶಬ್ದದ ವೇಗವು ಸುಮಾರು ೧,೫೦೦ ಮೀಟರ್ ಪ್ರತಿ ಸಕೆಂಡ್‌ಗೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಕಂಪನವು ಪ್ರಸಾರಣವಾಗುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯು ವಾಪಸು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಮಯವು ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಆಳ ಮತ್ತು ಅಳತೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಗುರಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿಗಳ ಬೆಲೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿ ಸಾಧನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಗಳ ಒಂದೇ ಸಮಾನವಾದ ವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ, ಅವುಗಳ ಕೆಲಸವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಗಳ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಬಲೆಯ ಸ್ಥಳ ನಿರ್ದೇಶನ
ಸಂಕೇತ ಸಾಧನವು ಒಂದು ನೌಕೆಯ ತಳದಲ್ಲಿರುವ ಬಲೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಬಲೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕದ ಜೊತೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ, ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕದಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಘಟಕದವರೆಗಿನ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲು, ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಕರಣಗಳು ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಕೇತಗಳು ಕಳಿಸಲ್ಪಡುವ ತಂತಿ ವಿಧ. ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕು ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುವಲ್ಲಿ, ಚಿಮ್ಮುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವಲ್ಲಿ ತಂತಿಯ ಪೀಪಾಯಿಯ ಸರಬರಾಜು ಇರಬೇಕು. ಎರಡನೆಯ ವಿಧವು ಮಾರ್ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಾಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ನಂತಹ ತಂತಿರಹಿತ ಬಲೆ-ಸಂಕೇತ ಸಾಧನ - ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತಗಳು ಬಲೆ ಮತ್ತು ನೌಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೌಕಾ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗ್ರಾಹಕ/ಹೈಡ್ರೋಫೋನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಕಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ತಂತಿಯ ಪೀಪಾಯಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.
ಬಲೆಯ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನದ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸಂಕೆತ ಸಾಧನದ ನೌಕೆಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕಗಳ ಜೊತೆ ನೀರಿನ ಆಳದ ಹೊರತಾಗಿ, ತಳದಿಂದ (ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ) ಬಲೆಯ ಅಂತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲೆಯ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಅಡಿಪಾಶವು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅದು ಬಲೆಯ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಲೆಯೊಳಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮೀನನ್ನೂ ಕೂಡ ನೋಡಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವ್ಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸರಿಯಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಇತರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಿ ಬಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೀನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ, ಕಡಲ ಹೆಮ್ಮೀನುಗಳ ಕೊನೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವೇದಕ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಹೆಮ್ಮೀನು ಕೊನೆಯು ತುಂಬಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಈ ಸೆಳೆಯುವ ಸಂವೇದಕ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಸಾಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆಕೊಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳು ನೌಕೆಯ ದಡದ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಘಟಕವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಣಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನೌಕಾಧಿಪತಿಯು ನಂತರ ಯಾವಾಗ ಬಲೆಯನ್ನು ಎಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಬಹುವಿಧದ ಘಟಕ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬಲೆ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನದ ನವೀನ ಆವೃತ್ತಿ, ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಸೋನಾರ್‌ನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಲೆಯ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಬಲೆಯ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಗಳು ಬಳಸುವ ಕೇವಲ ನೇರ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಪ್ರದೆಶದ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸೋನಾರ್ ಮರ್ಗದರ್ಶಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನ, ಅದು ನೌಕೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಮೀನು ಮತ್ತು ಇತರ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಒಳ್ಳೆಯ
ಆರ್‌ಒವಿ ಮತ್ತು ಯುಯುವಿ
ಸಣ್ಣ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಮಬ್ಬುಗತ್ತಲೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ದೂರದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿವಹಿಸುವ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ (ROV-Remotely Operated Vehicles) ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಲ್ಲದ ನೀರಿನ ತಳದ (UUV-nmanned Underwater Vehicles) ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ವಾಹನದ ಮುಂದೆ ನೋಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಗಣಿ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಮ್‍ಸಿಎಮ್ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಯುಯುವಿ ಆಗಿದೆ.
ವಾಹನದ ಸ್ಥಳ ನಿರ್ದೇಶನ
ಸಂಕೇತತಾಗ್ನಿಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಗಳ ದುರಂತವಾದಾಗ ಅದರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಅಡಿಪಾಯದ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಎಲ್‌ಬಿ‍ಎಲ್‌ಗಳಂತಹ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಜೀವದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಅಂದಾಜು
ಮೀನು ಮತ್ತಿತರ ಜಲಚರಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಯಕ್ತಿಕ ಗಾತ್ರ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟು ಜೀವದ್ರವ್ಯರಾಶಿ. ಶಬ್ದ ತರಂಗಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸುತ್ತಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಗತ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೀನು ಶಬ್ದದ ಮೂಲದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳು ಮೀನಿನ ಗಾತ್ರ, ಜಾಗ, ವೈಪುಲ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಎಕೋವ್ಯೂ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಜಲಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ.
ತಳ-ವಿಧ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ಸೋನಾರ್ ಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ತಳದ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣ ಮಾಡಲು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಣ್ಣು, ಮರಳು, ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಗಳಂತಹ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿರುವ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಳತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮೂಲಕ, ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಚರಟದ ವಿಧವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸಮುದ್ರದ ತಳದ ವಿಂಗಡಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಗಣನ ವಿಧಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಗಳ ಪಿಂಗ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಮುಂದುವರೆದ ಕೆಳಪದರ ವಿಂಗಡಣಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ) ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕ ಮಹಿತಿಗಳ (ನೋಡಿ: ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕ ಸಮುದ್ರ ತಳದ ವಿಂಗಡಣೆ) ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ-ವಾದಸರಣಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ತಳದ ಸ್ವರೂಪ (ಸ್ಥಳವಿವರಣೆ)ಅಳೆಯುವಿಕೆ
ಬದಿಯ-ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಸೋನಾರ್ನ್ನು ತಳಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ವರೂಪದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಗ್ಲೋರಿಯಾಗಳಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಆವರ್ತನದ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಭೂಖಂಡದ ವಿಶಾಲ ವಿಭಾಗ ಅವಲೋಕನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನದ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಾತ್ಮಕ ಅವಲೋಕನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಸಹ-ತಳದ ಪಾರ್ಶ್ವಚಿತ್ರಿಸುವಿಕೆ
ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆವರ್ತನದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ-ಸಂಕೇತ ಸಾಧನಗಳು ಸಮುದ್ರ ತಳದ ಮೇಲಿನ ಹಂತದ ಪಾರ್ಶ್ವನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಸಂಯೋಜಿತ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರ ಸೋನಾರ್
ಹಲವಾರು ಸಂಯೋಜಿತ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರ ಸೋನಾರ್ ‌ಗಳು ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಣಿ-ಬೆಹುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಒಂದು ವಿವರಣೆಯು ಸಂಯೋಜಿತ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರ ಸೋನಾರ್ ‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಸೋನಾರ್
ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಸೋನಾರ್ ಗಳು ಎರಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನಗಳ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸಲು ನೀರಿನ ಅರೇಖಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಾಸ್ತವವಾದ ಕೊನೆ-ಜ್ವಾಲೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕವು ವಿಶಾಲ ಪಟ್ಟಿಅಗಲ, ಕಡಿಮೆ ಪಟ್ಟಿಅಗಲದ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಇದು ಯಾವುದೆ ಸುವ್ಯಕ್ತ ಪಟಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ: ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೋಡಿ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅನನುಕೂಲವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಪ್ರತಿಶತಗಳ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವಾಗಿದೆ. . ಪಿ.ಜೆ. ವೆಸ್ಟರ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ರ ಸೆಮಿನಲ್ ೧೯೬೩ರ ಜಾಸಾ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಸಂಬಂಧಿತ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ
ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿಗಳಾದ ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸೋನಾರ್ ವರ್ಗ:ಪ್ರತಿ-ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆ ಯುದ್ದ ವರ್ಗ:ಸಮುದ್ರಯಾನದ ಪರಿಕರಗಳು ವರ್ಗ:ಶಬ್ಧಾತೀತ ವರ್ಗ:ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿಗಳು ವರ್ಗ:ಡೈವಿಂಗ್‌ನ ಪರಿಕರಗಳು ವರ್ಗ:ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಗೆಜೆಟಿಯರ್
ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಎಂದರೆ ಸ್ಥಳಗಳ, ಪ್ರದೇಶಗಳ, ದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಅವನ್ನು ಕುರಿತ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಕೋಶ. ಗೆಜೆಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವವನನ್ನು ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪರಿಪಾಟಿ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನೂ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದದ್ದುಂಟು. ಸ್ಥಳಗಳ, ಪ್ರದೇಶಗಳ, ದೇಶಗಳ ವಿವರಣೆ, ಇತಿಹಾಸ, ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡ ಕೋಶಸದೃಶ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿಘಂಟು ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟಾದರೂ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಹೆಸರು ಹೆಚ್ಚು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ವರ್ಣಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನದಿ, ಪರ್ವತ, ಗ್ರಾಮ, ನಗರ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಕೋಶವೆಂಬ ಈ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ, ಯಾವುದಾದರೊಂದು ದೇಶದ, ಪ್ರದೇಶದ, ವಿಭಾಗದ ರಾಜಕೀಯ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಗ್ರಂಥವೆಂದು ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು 1704ರಲ್ಲಿ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಎಕಾರ್ಡ್ ಎಂಬುವನು ಬಳಸಿದ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೈಜಾ಼ಂಟಿಯಮ್ನ ಸ್ಟೀವೆನ್ ಎಂಬಾತ ಈ ಬಗೆಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ದುರದೃಷ್ಟದಿಂದ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಕೆಲವು ತುಣುಕುಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆತಿವೆ.
ಗೆಜೆಟಿಯರ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ
ಈಗಿನ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕೃತಿ ಹೊರಬಂದದ್ದು 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ. ಇದು ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೀವೆನ್ಸನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿ ಜಿನೀವದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಡಿಕ್ಷನೇರಿಯಮ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕೊ-ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕಮ್ (1565). ಇದರ ತರುವಾಯ ಫೆರೈನ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕಮ್ (1627), ಬಾದ್ರಾದನ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಯಾ ಆರ್ಡಿನೆ ಲಿಟರೇರಮ್ ಡಿಸ್ಪೊಸಿಟಾ (1682), ಲೇ ಮಾರ್ಟಿನೈರನ ಡಿಕ್ಷನೇರ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಎಟ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ (1726) ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದ ಇತರ ಹಲವು ವಿಷಯ ಕೋಶಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಜರ್ಮನ್ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಿ.ಎಚ್. ಹ್ಯಾಸೆಲನ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಶ್ಚ್‌-ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ವೊರ್ಟರ್ಬಕ್ (1817) ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕವಾದ, ಮುಂದಿನ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾದ ಕೃತಿ. ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳೆಂದರೆ ಕ್ರಟ್ವೆಲನ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯ (1808), ದಿ ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ (1817-22), ಮ್ಯಾಕ್ ಕುಲಕ್‍ನ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ (1851), ಬ್ಲಾಕಿಯ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ (1850), ಲಿಪಿನ್ಕಾಟ್ನ ಪ್ರೊನೌನ್ಸಿಂಗ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್‌ (1855, 1911 ಮತ್ತು 1922), ಮೆರಿಯಮ್ - ವೆಬ್ಸ್ಟರ್ನ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ (1949). ಡಿಕ್ಷನೇರ್ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ (ಫ್ರೆಂಚ್), ರಿಟರ್ನ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಶ್ಚ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ (ಜರ್ಮನ್), ಗ್ಯಾರೊಲೋನ ಡಿಜಿಯೊನರಿಯೋ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕೋ ಯೂನಿವರ್ಸಲೆ (ಇಟಲಿ, 1898) ಮತ್ತು ಹಂಟರನ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ- ಇವು ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳು. ಜಾನ್‍ಸನ್‍ನ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ (1850), ವಿವಿನ್ ದ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‍ನ ನೋವೆ ಡಿಕ್ಷನೈರೆ ಡೆ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಯೆ (1879-1900), ಲಾಂಗ್ಮನ್ಸ್‌ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್‌ (1895), ಕೆಂಡೆಯ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಶ್ಚ್‌ ವೊರ್ಟೆರ್ಬಕ್ (1921), ಎವಾಲ್ಡ್‌ ಎಚ್. ಎ. ಬಾನ್ಸೆಯ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಡರ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಯೆ (1923), ರೇನಾಲ್ಡ್‌ನ ಕಾಂಪ್ರೆಹೆನ್ಸಿವ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್‌ (1925) ಮುಂತಾದವು ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರುಗಳು ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿವೆ. ಲಾಂಗ್ಮನ್ಸ್‌ನ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್‌ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಲಂಡನಿನ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ ಪಡೆದು ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಎಂದು ಪುನಃ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇಟಲಿಯ ನ್ಯೂಮನ್, ರಷ್ಯದ ಸಮೈನಾವ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಂಟರ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾರ್ನ್ಟನ್ನನ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ (1844) ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನನ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ (1895) ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದುವು.
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ
ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರಿನಂಥ ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಚನೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಪುರಾಣಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಒಂದು ದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅಲ್ಲಿಯ ಜನರ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ ಇವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ನೀಡುವ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಬಗೆಯೆಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. ಇವನ್ನು ಕೂಡ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರ.ಶ.ಪು. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೈಲಾಕ್ಸ್‌, ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್-ಇವರು ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ವೃತ್ತಾಂತಗಳನ್ನು ವರದಿಮಾಡಿದರು. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮೌರ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತಿತರ ವಿಷಯಗಳ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಸಹಿತವಾದ ಅಮೂಲ್ಯ ವಿವರಗಳನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬೆರೂನಿಯ ಇಂಡಿಕಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಿಸಬಹುದಾದ ಕೃತಿ. ಅಬುಲ್ ಫಜಲನ ಐನೇ ಅಕ್ಬರಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲ; ಅಕ್ಬರನ ರಾಜ್ಯ ಪದ್ಧತಿ, ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸೈನ್ಯ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಗ್ರಂಥ. ಮೊಗಲ್ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಖ್ಬಾರನ್ವೀಸ್ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ರಚನೆ ಆವಶ್ಯಕವಾಯಿತು. ಭೂಗೋಳ, ಇತಿಹಾಸ, ನಿಸರ್ಗಸಂಪತ್ತು, ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಪಶುಪಕ್ಷಿ, ಅರಣ್ಯ, ನದೀನಾಲೆಗಳು, ಜನ, ಜಾತಿ, ಸಮೂಹ, ರೀತಿ ನೀತಿಗಳು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಭೇದಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಜೀವನ, ಭಾಷಾವಿವರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ರಚನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲ
ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲೆ 1843ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಸಹಿತವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಕೆಲಸ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1857ರಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಟೆಂಪಲ್ ಎಂಬಾತ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಮುಂಬಯಿಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ನಿರ್ಮಾಣ 1874ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 1884ರಲ್ಲಿ ಪುರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮುಂದೆ 27 ವರ್ಷ ಇವುಗಳ ಮುದ್ರಣಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು. 1869ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮ್ ಹಂಟರ್ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ 1871ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. 1881ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಒಂಬತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಇದರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 14 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ 1885-87ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್ ಎಂಬ ಸಂಪುಟವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದ, ಅಧಿಕೃತವಾದ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳ ಪುನರ್ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದ. ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 1904-1909ರಲ್ಲಿ 26 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ 4 ಸಂಪುಟಗಳು ಹಂಟರನ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್ನ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪಾಠ. ಮುಂದಿನ 20 ಸಂಪುಟಗಳು ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು ಸೂಚಿ ಹಾಗೂ ಭೂಪಟಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರಿನ ಎರಡನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪುನರ್ಮುದ್ರಣ ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪುನರ್ಮುದ್ರಣವೆನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸರ್ವವಿಧದಲ್ಲೂ ಪರಿಷ್ಕೃತವಾದ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್ ಎಂಬ ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ಸಂಪುಟ ಈಗ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಆಡಳಿತ ಸಂಬಂಧಿ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
1867ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಟೇಟ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಸೂಚನೆ ಬಂದದ್ದರಿಂದ 1874ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿ 1884ರ ವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. 1877-1904ರ ನಡುವೆ ಬಾಂಬೆ ಗೆಜೆಟಿಯರಿನ 33 ಸಂಪುಟಗಳು ಪ್ರಕಾಶಗೊಂಡುವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 18 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬರೋಡ, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೂ ಸಮಾವೇಶವಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೇಜರ್ ಗ್ರಹಾಮ್ ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಎಂಬ ಗೆಜೆಟಿಯರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ (1843-44). ಬಹಳ ಸೊಗಸಾಗಿರುವ, ಇತರ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿರುವ ಇದು ರಾಜಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೊದಗಿ ಸುತ್ತದೆ. ಬಾಂಬೆ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಮಾದರಿಯನ್ನನುಸರಿಸಿ ಬೆಂಗಾಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಮತ್ತು ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್‍ಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದುವು. ಹಾಗೆಯೇ ಮದ್ರಾಸ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್‍ಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಬರಹಗಳು ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಇದ್ದವು. ಸ್ಥಳಪುರಾಣಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಕೆಳದಿಕೋಟೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಿವರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಮಾಡಲು ಸಹಾಯಮಾಡುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 'ಆರೇಳು ತಾಳೇಗರಿ'ಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. 'ವರಾಹಮಿಹೀರ'ನ 'ಬೃಹತ್ ಸಂಹಿತೆ' ಇಂತಹದೇ ಒಂದು ಕೃತಿ. ಆಯಿನೆ ಅಕ್ಬರಿ' 'ಅಕ್ಬರ'ನ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾವಾರು ವಿವರಗಳ ಸಹಿತ, ಇದೇ ಉದ್ದೇಶ್ಯದಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ನಾನಾ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸಂಕಲನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಜಾಣತನವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತೋರಿಸಿದರು.ಹಿಂದೆ 'ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು' ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಮಳೆ,ಬೆಳೆ, ಜನ, ಅವರ ರೂಢಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ದೇಶದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿವರಗಳು,ಇವುಗಳ ಪರಿಚಯ ಅಗತ್ಯವೆನ್ನಿಸಿತ್ತು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರದಲ್ಲಿ
ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಬಳಿಕವೂ 'ಗೆಜೆಟಿಯರ್' ಪ್ರಟಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ವಿವರಗಳು ಜನರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ,'ಊರುಗಳ ಸೂಚಿ' ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದರೂ, ಇದರ 'ಮೂಲಾರ್ಥ' ಈಗ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರದೇಶ, ಜಿಲ್ಲೆ, ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ, 'ಪರಿಚಯಕೋಶ'ವೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಸಂಕಲನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ್ಯ. ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನೇಮಕವಾಗುವ ಅಧಿಕಾರಿ, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ತಹಸೀಲ್ದಾರ, ಇತ್ಯಾದಿ ಇವರಿಗೆ, ತಾವು ಅಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಭೂಭಾಗದ ಪೂರ್ತಿ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಚಯ ಅಗತ್ಯ. ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಇಂತಹ ಸಂಪುಟ ಒಂದು 'ಮಾದರಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ' (ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸರ್ವೆ)ಯಂತೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಲೀನೀಕರಣ, ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳ ರಚನೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆಯೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೆ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ, ರಾಜ್ಯ ಪತ್ರಾಗಾರ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದನ್ನು 1955ರಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಮುಂಬಯಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮೊದಲೇ (1949) ಈ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳು ಅವರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಗೆಜೆಟಿಯರುಗಳ ತಯಾರಕರು ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಪುರ್ವಗ್ರಹಪೀಡಿತರಾಗದೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ, ವಾದಗ್ರಸ್ತ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆಗೆ ಇಳಿಯದೆ ಅವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ವಾಚಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಅಂದಿನ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ನಿಯಮಾವಳಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ಚಿತ್ರ ಮೂಡಿಬರುವಂತೆ, ಅವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯವಾಗುವಂತೆ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಳು ದೂರವಾಗುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತಾಭಾವ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬರುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳು ಏಕರೂಪತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.
೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ
ಹಂಟರ್ ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಇಂಡಿಯ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ನ್ನು ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಟಿಸಿದ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ ಮುಂಬಯಿ ಹಾಗೂ ಮದ್ರಾಸ್ ಗಳಲ್ಲೂ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಗಳು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಮದ್ರಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಮಾನ್ಯುಯಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ
ಲೂಯಿಸ್ ರೈಸ್ ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ೧೮೭೮, ಮತ್ತು ೧೮೯೭ ರಲ್ಲಿ, 'ಮೈಸೂರ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್' ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಅವು ತಲಾ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದವು. 'ರೈಸ್' ಒಬ್ಬ ಗಣ್ಯ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು.ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. 'ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕಾ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ' ಎಂಬ 'ಶಾಸನಗಳ ಬೃಹತ್ ಸಂಪುಟ'ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಮೈಸೂರಿನ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ವಿಚಾರ ಬಂದಿದ್ದು 1867ರಲ್ಲಿ. ಆದರೆ, ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು ಮಾತ್ರ ಹೊರಬಂದವು. ಈ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಚ್.ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಬಿ. ಕೃಷ್ಣಯ್ಯಂಗಾರ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಅಂದಿನ ವಿದ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಗಳಾಗಿದ್ದ ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ ಅವರಿಗೆ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಹಿಸಲಾಗಿ ಅದರಂತೆ 1876-77ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ಕೊಡಗು ರಾಜ್ಯ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಇವರು ಹೊರತಂದರು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕುರಿತಾದ 2 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಎರಡನೆಯದು ಅಂದಿನ ಎಂಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. 1897ರಲ್ಲಿ ರೈಸರೇ ಈ ಎರಡು ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1877ರಲ್ಲಿ ಹಂಟರ್ನ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರಿನ ಸಂಪುಟಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ಕೊಡಗು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ರೈಸ್ ಅವರೇ ಪುರೈಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಅನಂತರ 1909ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರೊವಿಂಡೆಯಲ್ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
1911ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರ್ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರಿನ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, 1914ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಆರ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ವಹಿಸಿತು. ಅವರ ಅನಂತರ ವಿ.ಆರ್. ತ್ಯಾಗರಾಜಅಯ್ಯರ್ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. 1924ರಲ್ಲಿ ಸಿ. ಹಯವದನ ರಾಯರನ್ನು ಇದರ ಸಂಪಾದಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೈಸೂರ್ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರಿನ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ ಏಳು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ 1926-27ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂತು. ಹಿಂದಿನ ಮೊದಲ ಸಂಪುಟ ಈಗ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಆಡಳಿತ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಂದಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಏಕೀಕರಣದ ತರುವಾಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಲೀನಗೊಂಡವು. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದವು. 1870ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗೆಜೆಟಿಯರನ್ನು ರೆವರೆಂಡ್ ಜಿ. ರಿಚರ್ ಅವರೂ; 1883-84ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ, ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ ಹಾಗೂ ಕೆನರ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ) ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎಂ. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಅವರೂ; ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್‍ನ ಮೊದಲ ಸಂಪುಟವನ್ನು 1894ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟರ್ರಕ್ ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು 1895ರಲ್ಲಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಎ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಅವರೂ; ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ ಅನ್ನು 1872ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೆಲ್ಸೆಲ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 1904ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅವರೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳಿಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪುರವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬೀದರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ರಾಯಚೂರು ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದಂತೆ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಪುರವಣೆಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ ಮುಂಬಯಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು 1893ರಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟರಂಗೋಕಟ್ಟಿ ಯವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಾನುವಾದ ಮಾಡಿ ಒಂದು ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ವಿ.ಹಯವದನ ರಾಯರು,'ಮೈಸೂರು ಗೆಜೆಟಿಯರ'ನ್ನು 'ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣದ ಬಳಿಕ
ಸನ್ ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೯೨ ರ ವರೆಗೆ ಆಗ ಇದ್ದ ೨೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು, ೨,೬೦೦ ಪುಟಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಒಟ್ಟು ೨ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿತು. ಮುಂದೆ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿಮಿತ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಗಳು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಇದಲ್ಲದೆ ಇದರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳೂ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಜೆಟಿಯರ್‍ನ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂವಿವರಣೆಗೆ ನದಿಗಳು, ನೀರಾವರಿ, ಖನಿಜ, ಪಶುಪಕ್ಷಿ, ವನಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಜನ, ಜೀವನ, ಭಾಷೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ, ಅರಣ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸಾರಿಗೆ, ಸಂಪರ್ಕ, ಇತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ, ಕಂದಾಯ ಆಡಳಿತ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು, ನ್ಯಾಯಪಾಲನೆ, ಇತರ ಇಲಾಖೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವೈದ್ಯ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ. ಹೀಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿರುವ ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಊರುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಕ್ರಮಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು ಮೊದಲಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. 1958ರಲ್ಲಿ ಇಲಾಖೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಅನಂತರ 1990ರ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಅಂದಿನ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 1982-83ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಅದರ ಕನ್ನಡಾನುವಾದವನ್ನು ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ 1984-86ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1996ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳ ಪುರವಣೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮೊದಲೇ ಕೇಂದ್ರ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವೇ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತು. ಅದರಂತೆ ಕೊಡಗು, ಧಾರವಾಡ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಬಿಜಾಪುರ, ಮಂಡ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು 1992-2005ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳ ಆಂಗ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರತರುವ ಯೋಜನೆ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, 1993-2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು, ಧಾರವಾಡ ಹಾಗೂ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನುವಾದಿತ ಆವೃತ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಪರಿಷ್ಕೃತ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಪುನರ್ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಮಧ್ಯೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಗೆಜ಼ಿಟಿಯರ್ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಪಿಡಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. 1996ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ಆವೃತ್ತಿ ಹೊರಬಂದಿದ್ದು 2001 ಹಾಗೂ 2005ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಯಾ ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪುನರ್ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. 1996ರಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಪಿಡಿಯ ಕನ್ನಡ ಅವತರಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.
ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪುರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಈಗ ಅಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳ ಪುನರ್ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ. ಇದರಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ರವರ ಬಿಜಾಪುರ, ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳು, ಸ್ಟರ್ರಕ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಅವರ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ಗಳು, ಕೆಲ್ಸೆಲ್ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅವರ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿ. ಎಲ್. ರೈಸ್ ಅವರ ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ಕೊಡಗಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳು ಪುನರ್ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿವೆ. ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಎಲ್ಲ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಸಿ.ಡಿ. ಅವತರಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳಿಸಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ, ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು (ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಹಾಗೂ ಮುದ್ರಣ ಸೌಲಭ್ಯ) ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದು. 2003ರಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ಎಂಬತ್ತು ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಸಿ.ಡಿ. ಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕಗೊಳಿಸಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಿ.ಡಿ.ಗಳ ಪುನರ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಕಿಯೋಕ್ಸ್‌ ಸ್ಪರ್ಷ ಪರದೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಿ.ಡಿ. ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಹಾಗೂ ಧಾರವಾಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿಯೋಕ್ಸ್‌ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗೆಜೆ಼ಟಿಯರ್ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನವೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ವಾರ್ಷಿಕ ಪುರವಣೆ
ರಾಜ್ಯ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಬಂದ ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರ ಅದರ ವಾರ್ಷಿಕ ಪುರವಣಿ ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಜನರಿಗೆ ಉಪಲಭ್ದವಾಯಿತು. ಈಗ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಿತ ೧೨-೧೩ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಗಳು ಜನರ ಕೈಸೇರಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಗಳು ಬರುವುದಿದೆ.
ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಬಗ್ಗೆ ಸದಭಿಪ್ರಾಯಗಳು
೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಿತ ಮೈಸೂರು ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಜಿಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಕಾರ್ಯಾನ್ವಯಮಾಡಲು ಮೊದಲು ೬ ರಿಂದ ೮ ತಿಂಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಅದರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಉಪಯುಕ್ತಮಾಹಿತಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತೆಂದು ಆಗಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ-ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಶಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗವನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗಾಗಿ 'ಕಿರುಹೊತ್ತಿಗೆ'ಯ ಪ್ರಕಾಶನ
ಆಗಿನ 'ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಇಲಾಖೆಯ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯ'ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೊಬ್ಬರಾಗಿದ್ದ,ನಿವೃತ್ತ ಐ.ಎ.ಎಸ್.ಅಧಿಕಾರಿ,ಕೆ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಂತೆ,'ಎ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಂತರದ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ೧೯೯೫ ಹಾಗೂ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳು ೩-೪ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ದತಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಪುಟಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ-ಸುಂದರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭೌಗೋಲಿಕ ಚಿತ್ರಣ, ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂದರ್ಯ, ಭೂಗರ್ಭ ಸಂಪತ್ತು, ಸಸ್ಯಗಳು, ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನಸಮುದಾಯಗಳು, ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಪಂಥ, ವಿವರಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು,ಮಸೀದಿಗಳು, ಇಗರ್ಜಿಗಳು,ಬಸದಿಗಳು, ಕೆರೆಕೊತ್ತಲಗಳು,ನದಿಗಳು,ಪರ್ವತಗಳು,ಕೃಷಿ,ನೀರಾವರಿ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ,ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾವರಗಳು,ಕ್ರೀಡೆ, ಮನರಂಜನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಗಿರಿಧಾಮಗಳು,ಸಮುದ್ರ ದಡಗಳ ಸಚಿತ್ರ ದಾಖಲೀಕರಣಗಳು ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವಾಗಿವೆ.ಕ್ಷಾಮಗಳು, ಪ್ರವಾಹ ಬಂದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಓದುಗರಿಗೆ ವಿವರಗಳು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ, ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಈ ಮೇಲಿನ ವಿವರಗಳು ಸಾಧನವಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲೂ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ನ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ
ಪುಸ್ತಕದ ಕೊನೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಊರುಗಳ ಅಕ್ಷರಾನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಿರುತ್ತದೆ. (ಇದನ್ನೇ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು). ಇಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಹೆಸರೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ,ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು.
ಉದ್ಧರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಲೇಖಕರು : 'ಗ್ಯಾಜೆಟಿಯರ್' ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ ಪರಿಚಯ ಕೋಶ-'ಡಾ. ಸೂರ್ಯನಾಥ ಕಾಮತ್', 'ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ', ಮಂಗಳವಾರ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, ೨೦೧೧, ಬೆಂಗಳೂರು
ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ
ಮಾರರಂಜನಿ
ಮಾರರಂಜನಿಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಪದ್ಧತಿಯ ಮೇಳಕರ್ತ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು.ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ಇದನ್ನು ಶರಾವತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಗ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ
ಇದು ಐದನೆಯ "ಬನ" ಚಕ್ರದ ಮೊದಲನೆಯ ರಾಗ.ಇದರ ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರಗಳೂ ಇದ್ದು ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.
ಇದು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಗವಾಗಿದೆ.
ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳು
ಈ ರಾಗಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಜನ್ಯ ರಾಗಗಳಿದ್ದು,ಜನಸಮ್ಮೋಧಿನಿ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಜನಪ್ರಿಯ ರಚನೆಗಳು
ಈ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ರಚನೆಗಳು
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ರಾಗಗಳು
ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧ
ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧ ವು ಪರಮಾಣುಗಳ ಅಥವಾ ಅಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧವು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ವಿದ್ಯುದಾವೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಬಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್(ಬೀಜ)ಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅಥವಾ ದ್ವಿಧ್ರುವಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಇದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಧಗಳ ಬಲವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಕೋವೆಲನ್ಸಿ ಅಥವಾ ಅಯಾನಿಕ್ ಬಂಧಗಳಂತಹ "ಪ್ರಬಲ ಬಂಧಗಳು" ಹಾಗೂ ದ್ವಿಧ್ರುವಿ-ದ್ವಿಧ್ರುವಿ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆ, ಲಂಡನ್ ಚೆದರಿಕೆ ಬಲ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕ ಬಂಧದಂತಹ "ದುರ್ಬಲ ಬಂಧಗಳು".
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಬಲ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧವು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪರಮಾಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಅಥವಾ ವರ್ಗಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಣುಗಳು, ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿ-ಪರಮಾಣು ಅನಿಲಗಳು- ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸರ- ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಂಧವು ಭೌತ ವಸ್ತುವಿನರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. 300px|thumb|right|ಇಂಗಾಲ C, ಜಲಜನಕ H ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ O ನಡುವಿನ ಲೆವಿಸ್ ಚುಕ್ಕೆ-ಶೈಲಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧಗಳು. ಲೆವಿಸ್‌ನ ಚುಕ್ಕೆ-ಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಆರಂಭಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ಈಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಲೋಕನ
ಒಂದು ಸರಳೀಕರಿಸಿದ ಅಯಾನಿಕ್ ಬಂಧದಲ್ಲಿ, ಬಂಧಿತವಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಬಂಧದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪರಮಾಣುವಿನ ಬಾಹ್ಯ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕಕ್ಷೆಯು ಖಾಲಿ ಜಾಗವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ-ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಆವೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಪರಮಾಣು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಅನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪರಮಾಣುವಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಒಂದು ಪರಮಾಣುವಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಆವೇಶವನ್ನು ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಮಾಣುವಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ಆವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪರಮಾಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಾಯೀವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಫಲವಾಗಿಬಂಧ ವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪರಮಾಣುಗಳು ಧನಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಅಯಾನುಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ವಾಂಟಂ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸರಳೀಕರಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಬಂಧಗಳ ಪ್ರಬಲತೆ, ದಿಕ್ಕುಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಧ್ರುವೀಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲು ಅವಕಾಶ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟಕ ನಿಯಮ ಮತ್ತು VSEPR ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೆಂದರೆ - ವೇಲೆನ್ಸಿ ಬಂಧ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಇದು ಕಕ್ಷೀಯ‌ ಮಿಶ್ರಣ ಮತ್ತು ಅನುರಣನವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಲೀನಿಯರ್ ಕಾಂಬಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ಅಟೋಮಿಕ್ ಆರ್ಬಿಟಲ್ಸ್ ಮಾಲಿಕ್ಯುಲಾರ್ ಕಕ್ಷೀಯ‌ ವಿಧಾನ ಇದು ಲಿಗಂಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾಯಿವಿದ್ಯುತ್ ಶಾಸ್ತ್ರ(ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್)ವನ್ನು ಬಂಧದ ಧ್ರುವೀಯತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧ ದ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಬಗೆಗಿನ 12ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಆರಂಭಿಕ ಊಹನೆಗಳು, ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ. 1704ರಲ್ಲಿ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಅವನ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ "ಕ್ವೆರಿ 31"ರಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಂಧ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ಥೂಲವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಮಾಣುಗಳು ಕೆಲವು "ಬಲ"ದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. "ಪರಮಾಣುಗಳು ಕೊಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿವೆ", "ತಟಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಿವೆ" ಅಥವಾ " ಚಲನೆಯಿಂದ ಒಂದುಗೂಡಿವೆ" ಮೊದಲಾದ ಪರಮಾಣುಗಳು ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನಂತರ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಅವುಗಳ ಬಂಧವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ - "ವಸ್ತುಗಳು ಕೆಲವು ಬಲದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅದು ತಕ್ಷಣದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ."