ಕೂಡ್ಲಿಗಿ
ಕಾನಾ ಹೊಸಹಳ್ಳಿ
ಇದು ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಸೂಲದಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯ್ತಿಯ ಎರಡು ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.(ಈ ಪಂಚಾಯ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆರಡು ಮಜಿರೆ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ.೧.ಗುಣಸಾಗರ,೨.ಅಗ್ರಹಾರ) ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸು.೨೫ ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾತತ್ವ ಕುರುಹುಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾಲಯ್ಯ ಎಂಬ ದಂಡಿನ ನಾಯಕ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಆತನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆದಿರಬಹುದು.ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಅಡವಿ ಪೂಜಾರಹಳ್ಳಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಪಾಲಯ್ಯನಕೋಟೆ ಎಂದೇ ನಮೂದು ಇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ಕೋಟೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕೋಟೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಲಾಯ, ಸೈನಿಕರ ಮನೆಗಳು,ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಂಗಣ,ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ, ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ವೀಕ್ಷಣಾ ಹಾಗೂ ೪-೫ ಜನ ಸೈನಿಕರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರಬಹುದಾದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹೊಂಡ ಇದ್ದು ಇದು ಸಮೀಪದ ಹಾರಕಭಾವಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಾವಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.ಇದೇ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪವಾಡ ಪುರುಷ ಉಜ್ಜಿನಿ ಮರಳುಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಕುದುರೆ ಪಾದದ ಗುರುತು, ಒಳಕಲ್ಲು, ದುರ್ಗಮ್ಮನ ಗುಡಿ, ಕಣಗಿಲ ಮರ,ಲೋಬಾನ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನ ಗುಡ್ಡವಿದೆ ಇದರ ಮೇಲೆಯೂ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಕೆರೆ ಏರಿಯು ಸು.೧ ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ ಯಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಿದ್ದಯ್ಯನ ದುರ್ಗದ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡಹಳ್ಳ, ಉಜ್ಜಿನಿಹಳ್ಳಗಳಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಲಯ್ಯನಕೋಟೆ ಗ್ರಾಮವು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ.ಮೊದಲನೆಯದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, ನಂತರ ಹಾಳೂರು(ಹಾಳಾಗಿರುವ ಊರು) ಇಲ್ಲಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ ಅಲ್ಲದೇ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಮನೆಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇವೆ.ಮೂರನೆಯದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಊರಮರಡಿ(ಊರ್ಮಲ್ಡಿ) ಇದರ ಮೇಲೆ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಮನೆಗಳ ಕುರುಹುಗಳು, ನೆಲದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಅಗೇವುಗಳು ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾಳೆಯಪಟ್ಟು ಇತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಕುರುಹುಗಳು;೧.ಅಗ್ರಹಾರ-ಇದು ಪಾಲಯ್ಯನಕೋಟೆಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ೪ ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಆಗಿನ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಾಜದ ಉನ್ನತವರ್ಗದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಬಹುಶಃ ಇವರ ಪೂರ್ವಿಕರು ಬೋಧಕರಿರಬಹುದು. ೨.ಸೂಲದಹಳ್ಳಿ-ಇದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಕೋಟೆಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಹಾರದ ನಂತರ ಸು.೬ ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ವಿದ್ಯಾವಂತರು,ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಯುವಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ ಪಾಲಯ್ಯನಕೋಟೆ ಪಾಳೆಯಪಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಶೂಲ(ಸೂಲ)ಕ್ಕೇರಿಸುವ(ನೇಣುಗಂಬ ಶಿಕ್ಷೆ) ಸ್ಥಳವಿದ್ದಿರಬಹುದು.೩.ಗುಣಸಾಗರ ಇದು ಕೋಟೆಯ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ೫ ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು,ಶಾನುಭೋಗರೆಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.ಪಾಳೆಯಪಟ್ಟಿನ ಗುಣೋತ್ತಮರು ವಾಸಿಸುವ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಕರೆದಿರಬಹುದು. ಈ ಗ್ರಾಮದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಾಲನಹಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಹಾಳೂರು ಇದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವೇಜಮೀನು ಎಂಬ ಅನಾಮಧೇಯ ಭೂಮಿ ಇರುವುದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ೪.ಸುಂಕದಕಲ್ಲು-ಇದು ಕೋಟೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೫ ಕಿ.ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ಪಾಳೆಯಪಟ್ಟಿನ ನಾಯಕರು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ, ತಮ್ಮಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದವರಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಂಕ(ತೆರಿಗೆ Tax)ದ ಕಟ್ಟೆಯೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಮರುಳಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ; ಕೋಟೆಯ ಜನರಿಗೆ, ಪಂಚ ಪೀಠಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ೧೦೦೮ ಸದ್ಧರ್ಮ ಪೀಠ ಉಜ್ಜಿನಿ ಮರುಳಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೈವದ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿ. ಜರ್ಮಲೆ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಉಜ್ಜಿನಿ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಎಣ್ಣೆ ಒಯ್ಯುವಾಗ ಅದರ ಕುಂಭವನ್ನು ಪಾಲಯ್ಯನಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ನಮ್ಮೂರಿನ ಹಿರಿಯರಾದ ಕೊಟಗೇರಿ ಮೂಗಜ್ಜ, ಸಿದ್ದಯ್ಯನಕೋಟೆ ಬಸೆಟಪ್ಪ,ಗಿರಿಯಪ್ಪ ಮುಂತಾದವರು ಹೇಳುವ ಕಥೆ ಆಚರಣೆಗೆ ಹತ್ತಿರವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಉಜ್ಜಿನಿಯ ಮರುಳ ಸಿದ್ದರು ಉಜ್ಜಿನಿಯ ದಟ್ಟಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬೇಟೆಗೆಂದು ಬಂದಿದ್ದ ಜರ್ಮಲೆ ಬೇಡ ರಾಜನು ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣವು ಮರುಳ ಸಿದ್ಧರ ತಲೆಗೆ ತಾಕಿ ರಕ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ನರಳಾಟದ ಶಬ್ಧ ಕೇಳಿದ ರಾಜ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ನೋಡಿ,ಏನು ಮಾಡಲು ತೋಚದೇ ತನ್ನ ರಥದ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಹಾಕುವ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನೇ ಅವರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎರೆದಿದ್ದಾಗಿ ಆಗ ರಕ್ತ ಬರುವುದು ನಿಂತಿತೆಂದು ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತನಾದ ರಾಜನು ಹೇಳದೇ ಕೇಳದೇ ಜರಮಲೆ ಕಡೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ.ರಾಜನನ್ನು, ಮರಳುಸಿದ್ಧರ ಭಕ್ತರಾದ ಪಾಲಯ್ಯನಕೋಟೆಯ ಬೇಡರು ತಡೆದರೆಂದು, ಘಟನೆಯನ್ನು ರಾಜ ವಿವರಿಸಿದಾಗ, ಇಲ್ಲಿನ ಬೇಡರು ಜರ್ಮಲೆ ರಾಜನನ್ನು ಪುನಃ ಮರಳುಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು,ಪಶ್ಚತ್ತಾಪ ಪಟ್ಟ ಈ ರಾಜನಿಗೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತನಾಗಿರುವಂತೆ ಹರಸಿ,ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರೆಂದು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಾದ ಕೋಟೆ ಬೇಡರ ಮನವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದೆ ಸ್ವಾಮಿಯು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನಿಗದಿತ ದಿನದಂದು ತನಗೆ ತೈಲ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ರಾಜನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರೆಂದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಭೂತರಾದ ಕೋಟೆ ಬೇಡರು ಮರುಳಸಿದ್ಧರ ಶಿಷ್ಯರಾದರೆಂದು, ಜರಮಲೆ ರಾಜನಿಗೂ ಹಿತೈಷಿಗಳಾದರೆಂದೂ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಮಾನ್ಯರಾದ ಇವರ ನಾಡು ಸಭೀಕ್ಷವಾಗಿತ್ತೆಂದು. ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಇದು ಹೇಗೆ ನಶಿಸಿತೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವವರಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾವಂತರ ದಂಡೇ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಪಾಲಯ್ಯನಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಲು ಯುವಜನರು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.