cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ
ಕಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಹೌಸ್ ಟೆರೇಸ್
6–9 ಕಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಹೌಸ್ ಟೆರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡ ಗ್ರೇಡ್ ೧ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಕೆಳ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ನೆಲಮಾಳಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಗಳಿಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ, ಮೊದಲನೇ ಮಹಡಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಫೆಲೋಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಮಹಡಿಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ, ನಿರ್ವಾಹಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಮತ್ತು ಫೆಲೋಗಳಿಗೆ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಬಾರನ್ ಕಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೧೭೩೨ರಲ್ಲಿ  ಲಾರ್ಡ್ ಚೆಸ್ಟರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಅದನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌‌ನ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ಗೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮೂಲಕ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ೧೭೫೧ರಲ್ಲಿ ಸಾವಪ್ಪುವ ತನಕ ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದರ್ಬಾರನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರ ವಿಧವೆ ಪತ್ನಿ ೧೭೭೨ರಲ್ಲಿ ಸಾವಪ್ಪುವ ತನಕ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೧೭೮೩ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮನೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಹೆನ್ರಿ ಹ್ಯಾಲೆಂಡ್ ಅವರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುನವೀಕರಣ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಜಾರ್ಜ್ ರಾಜನಾದ ನಂತರ, ಕಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಹೌಸ್ ನೆಲಸಮಕ್ಕೆ ಅವನು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಜಾನ್ ನ್ಯಾಷ್ತರುವಾಯ ವಿನ್ಯಾಸವೊಂದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಕಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಹೌಸ್ ಎರಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಮನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಕ್ರೌನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮಾಲೀಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದು, ಸೊಸೈಟಿಯು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ೨೦೦೧ರಿಂದ ೨೦೦೪ರವರೆಗೆ £9.8 ದಶಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ಜುಲೈ ೭ರಂದು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮರುಆರಂಭ ಮಾಡಿದರು.
ಕಾರ್ಲ್‌ಟನ್ ಹೌಸ್ ಟೆರೇಸ್ ೧೯೯೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೩ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಲು ನವೀಕರಣಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಹೊಸ ಕಾಯುವ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ನಂ.೭ರಲ್ಲಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ನಂ.೮ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಬೋಸ್ಚಿ ಅಮೃತಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು, ಬೂದಿ ಸ್ಟಾಟುಯಾರಿಯೊ ವೆನಾಟೊ ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನ ವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ, ಫೆಲೋ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಾಸ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮೂರನೇ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
ಕಾವ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರ
೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಚಿಚೇಲೆ ಹಾಲ್, ಗ್ರೇಡ್ I ಪಟ್ಟಿಯ ಕಟ್ಟಡ ಮಿಲ್ಟನ್ ಕೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದ ಇದನ್ನು  ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ  £6.5 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಫ್ರೆಡ್ ಕಾವ್ಲಿ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ನವೀಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ದಶಲಕ್ಷ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು "ಕಾವ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರ"ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಸ್ಥಳವಾದ ಇದು ಸರ್ ಪೀಟರ್ ನೈಟ್ FRS ರನ್ನು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು. ಕೇಂದ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಭೆಯನ್ನು ೨೦೧೦ರ ಜೂನ್ ೧ರಂದು ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ೨೦೧೦ರ ಜೂನ್ ೨೧ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ಗೌರವಗಳು
ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಪದಕಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನೆ ಗುರುತಿಸಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತೀ ಹಳೆಯದು ಕ್ರೂನಿ ಲೆಕ್ಚರ್ ಆಗಿದ್ದು, ೧೭೦೧ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಕ್ರೂನಿ ವಿಧವೆ ಪತಿಯ ಮನವಿಯ ಮೇಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೂನಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ರೂನಿಯನ್ ಲೆಕ್ಚರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಬಹುಮಾನವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೂನಿಯನ್ ಲೆಕ್ಚರ್ ೧೭೦೧ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೭೩೮ರಲ್ಲಿ ಕಾಪ್ಲಿ ಪದಕದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅತೀ ಹಳೆಯ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪದಕವಾಗಿದ್ದು, ವಿಜ್ಞಾನದ ಯಾವುದೇ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌
ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು ವರ್ಗ:೧೬೬೦ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗಳು ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೊಸೈಟಿಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಲಂಡನ್ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರ್ಗ:1660ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ
ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ, ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ ( transl. ಮಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ, ಮಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿ) ಎಂಬುದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಹರಿಯಾಣ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಪಂಜಾಬ್, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ದರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ೦ ರಿಂದ ೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿ ೯೧೯ ಮಹಿಳೆಯರು. ೨೦೧೪ ರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ವಿರುದ್ಧ ಲಿಂಗಭೇದಭಾವವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. thumb| ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಭೆ ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ, ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ (ಬಿಬಿಬಿಪಿ) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ೨೨ ಜನವರಿ ೨೦೧೫ ರಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತದ ಚಿತ್ರದ (ಸಿಎಸ‍್‍ಆರ್) ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೆಯೇ ಇದು ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ ಇರುವ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ೧೦೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು-ವಲಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.
೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೬ ರಂದು, ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ೨೦೧೬ ರ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್ ಅವರನ್ನು ಬಿಬಿಬಿಪಿ ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಈ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು
ಲಿಂಗ-ಆಯ್ದ ಗರ್ಭಪಾತ ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಹುಡುಗಿಯರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣದ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತಾರತಮ್ಯವು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಅಲ್ಟ್ರಾಸಾನಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಭ್ರೂಣಗಳ ಗರ್ಭಪಾತದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
೧೯೯೧ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೧ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೧೧ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ, ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಹಿಳಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಕಡಿತವು ಹದಗೆಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಭಾರತದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮದುವೆಯಾಗಲು ದೊಡ್ಡ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಗ್ರಾಹಕೀಕರಣವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಲು ಪೋಷಕರ ಒತ್ತಡವು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಭ್ರೂಣ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ; ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ೯೩೨ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಜನನದ ಪ್ರಮಾಣವು ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೯೧೮ ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದೇ ರೀತಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ ೨೦೨೧ರ ವೇಳೆಗೆ ೧೦೦೦ ರ ವೇಳೆಗೆ ಹುಡುಗರಿಗೆ ಹುಡುಗಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೯೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬೆಂಬಲ
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ (ಬಿಬಿಬಿಪಿ) ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಸಮಿತಿಯು ಜನವರಿ ೨೦೧೫ ರಿಂದ "ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ಉಳಿಸಿ" ಮತ್ತು "ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು" ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಫಡ್ಕೆ ಅವರು ಬಿಬಿಬಿಪಿ ಅಭಿಯಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾಲಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ
ಈ ಯೋಜನೆಯು ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತದ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರು (ಸಿಎಜಿ) ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಸಿಎಜಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೧೬-೨೦೧೭ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಒಟ್ಟು ₹೪೩ ಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ₹೫ ಕೋಟಿ ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೧೪-೧೫ ರಿಂದ ೨೦೧೮-೧೯ ರವರೆಗೆ ೫೬% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶೇ.೨೫ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇ.೧೯ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಸರಕಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ೨೦೧೪-೧೫ ಮತ್ತು ೨೦೧೬-೧೭ ರ ನಡುವೆ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೬೧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ೫೩ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಚಿವ ವೀರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಖಟಿಕ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಯೋಜನೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ಹಣವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಬದಲು ಪ್ರಚಾರದ ಮೇಲೆ ಅಸಮರ್ಥವಾದ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 'ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೋ' ಅಭಿಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ೭೮.೯೧% ಹಣವನ್ನು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ ವರ್ಗ:ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ವರ್ಗ:ಭಾರತ
ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೦
ಏಪ್ರಿಲ್ - ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿಂಗಳು. ಈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ಹತ್ತನೇ ದಿನ.ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೧೦೦ (ಅಧಿಕವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೧೦೧) ನೇ ದಿನ. ಈ ದಿನದ ನಂತರ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೬೫ ದಿನಗಳು ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ.
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್‍ನ ದಿನಗಳು ವರ್ಗ:ಏಪ್ರಿಲ್
ಆಂತ್ರೋಪಾಲಜಿ
ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಗಳು ಕಳೆದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ  ಸಮಾಜಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ  ಮಾನವರ ಜೈವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ದೈಹಿಕ ಪುರಾವೆಯ ತನಿಖೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಯೂರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅದರ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸದಂತೆ.
ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
left|thumb|258x258px| ಬರ್ನಾರ್ಡಿನೊ ಡಿ ಸಹಗುನ್ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಮೂರ್ತವಾದ ನಾಮಪದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಮೊದಲು ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನವೋದಯ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್ ಹಂಡ್ಟ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೊ ಕ್ಯಾಸ್ಮನ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವರ ಹೊಸ ಲ್ಯಾಟಿನ್ anthropologia ಪಡೆದ ತುಲನೆ ರೂಪಗಳು ಆಫ್ ಗ್ರೀಕ್ (ಪದಗಳನ್ನು ánthrōpos  , " ಮಾನವ ") ಮತ್ತು ಲೋಗೊಸ್ (   , " ಅಧ್ಯಯನ "). (ಇದರ ಗುಣವಾಚಕ ರೂಪವು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.) ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಯಶಃ ಫ್ರೆಂಚ್ Anthropologie, 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ.
1647 ರಲ್ಲಿ, ಕೋಪನ್ ಹ್ಯಾಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಬಾರ್ಥೊಲಿನ್ಸ್, l'anthropologie ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ:
ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ವಿರಳವಾದ ಬಳಕೆಯು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, 1839 ರಲ್ಲಿ ಎಟಿಯೆನ್ ಸೆರೆಸ್ನ ಬಳಕೆಯು ಹೋಲಿಕೆಯ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ಯಾಲೆಯಂಟಾಲಜಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು, ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುರ್ಚಿಯ ಸೃಷ್ಟಿ 1850 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ (ಫ್ರಾನ್ಸ್) ನಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಲೂಯಿಸ್ ಆರ್ಮಂಡ್ ಡಿ ಕ್ವಾಟ್ಫೇಜೇಜ್ ಡಿ ಬ್ರಿಯಾವ್ ಅವರಿಂದ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಹಲವಾರು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. 1839 ರಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಎಥ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೊಸೈಟೆ ಎಥ್ನೋಲೋಜಿಕ್ ಡಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್. ಇದರ ಸದಸ್ಯರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿ-ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು. 1848 ರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ರದ್ದುಮಾಡಿದಾಗ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ (ಕುಹು) ಎಂದರೆ ಚಾಂದ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರನು ಕಾಣಿಸದಿರುವ ದಿನ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ೩೦ ಚಾಂದ್ರಹಂತಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವನ್ನು ತಿಥಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುತಿಯ ಮೊದಲಿನ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ಕೋನೀಯ ದೂರದ ೧೨ ಕೋನಮಾನಗಳೊಳಗೆ ಚಂದ್ರನು ಇರುವಾಗ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ತಿಥಿಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು, ಪೂರ್ವಜರ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದಿನವನ್ನು ಮಂಗಳಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜನರು ಪ್ರಯಾಣ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ. ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಪಿತೃ ಪಕ್ಷದ ಕೊನೆಯ ದಿನವು ಮಹಾಲಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಈ ದಿನವನ್ನು ಅಪರಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಂತ್ರೋಪಾಲಜಿ
ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಹಿಂದಿನ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳ ಬೌದ್ಧಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ , ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರದಂಥ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷಯ ವಿಷಯಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ. ಅವರಿಗೆ, ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್ ನ ದಿ ಆರಿಜನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಅವರು ಶಂಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಆಗಿತ್ತು. ಡಾರ್ವಿನ್ ಸ್ವತಃ ಅವರು ಕಂಡದ್ದು ಜಾತಿಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಆಗಮಿಸಿದ ಬೆಳೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ, ಅಮಾ ಎಂದರೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ಯ ಎಂದರೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು ಎಂದು. ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಮಾಸವು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಿಮಾದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಮಾಂತಮಾನ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಅರ್ಧಭಾಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಅದೇ ಉತ್ಸವ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉಜ್ಜೈನಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್, ಓರಿಸ್ಸಾ, ಬಿಹಾರ್‌ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಂತಹ ಕೆಲವು ಪಂಚ-ಗೌಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ 1 ದಿನ ನಂತರ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಗುಜರಾತ್, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಅಂದರೆ ಪಂಚ-ದ್ರಾವಿಡರ ತಿಂಗಳು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಿ ಶಂಕರರು ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಮಠಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಪಂಚ-ಗೌಡ, ಪಂಚ-ದ್ರಾವಿಡರು ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡು ಪಂಚಾಂಗ ಮತ್ತು ಶಕ ಪಂಚಾಂಗದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚ-ಗೌಡ ಮತ್ತು ಪಂಚ-ದ್ರಾವಿಡರು ಒಟ್ಟಿಗೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ದಕ್ಷಿಣ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದೇ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈನ್ ಧರ್ಮದ ಜನರು ಸಹ ಪಂಚ-ದ್ರಾವಿಡ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗ
ಆಂತ್ರೋಪಾಲಜಿ
ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
1850 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಲೇಸ್ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದ ವಿಪರೀತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. 1859 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದ ಸೊಸೈಟೆ ಡಿ ಅಂಥ್ರೊಪೊಲೊಜಿ ಡಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮಾಜಗಳ ಮೊದಲ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಬ್ರೋಕಾ ಸೊಸೈಟೆ ಡಿ ಬಯೋಲಾಜಿ ಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಡಾರ್ವಿನ್ನನ್ನು ಓದಿದಾಗ, ಅವರು ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಸ್ಮೆಗೆ ತಕ್ಷಣ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಕಸನವಾದವು. ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಈಗ "ಮಾನವ ಗುಂಪಿನ ಅಧ್ಯಯನ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ".
ಬ್ರೊಕಾ, ಇಂದು ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮಾತಿನ ರೋಗಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಬಯಸಿದರು, ಇದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಮಾನವ ಮೆದುಳಿನ ಭಾಷಣ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಇಂದು ಅವನ ನಂತರ ಬ್ರೋಕಾದ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು, ಆದರೆ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದ ಜರ್ಮನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಥಿಯೋಡರ್ ವೇಯ್ಟ್ಜ್ ಅವರು ಆರು-ಸಂಪುಟಗಳ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆದರು , ಡೈ ಆಂಥ್ರೋಪೋಲೋಯಿ ಡೆರ್ ನಟುರ್ವಾಲ್ಕರ್ , 1859-1864. ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ "ದಿ ಆಂಥ್ರೊಪಾಲಜಿ ಆಫ್ ಪ್ರಿಮಿಟಿವ್ ಪೀಪಲ್ಸ್" ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.
ವೇಟ್ಜ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು "ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಜ್ಞಾನ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಅವರು "ದೈವಿಕ ಉಸಿರು" ಯಿಂದ ಅನಿಮೇಟ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷಯ ಎಂದರ್ಥ; ಅಂದರೆ, ಅವರು ಒಂದು ಅನಿಮ್ಯಾಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಬ್ರೊಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಂತರ, ವೈಟ್ಜ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ "ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ" ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ತುಲನಾತ್ಮಕ ದೇಹರಚನೆ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹೋಲಿಕೆಯ ಡೇಟಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಜೊತೆಗೆ ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೋಲಿಕೆಗೆ ತರಬೇಕು. ಜಾತಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯ, ಒಂದು ಏಕತೆ, ಮತ್ತು "ಒಂದೇ ಮನುಷ್ಯನ ಚಿಂತನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಭಾವಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು: ಮ್ಯಾಟ್ರಿಡ್ನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸೊಸೈಟಿ (1865), 1902 ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್, ವಿಯೆನ್ನಾದ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ (1870), ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ ಅಂಡ್ ಎತ್ನಾಲಜಿ (1871), ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ಅನೇಕರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ವಿಕಸನಕಾರರಾಗಿದ್ದವು. ವಿಕಸನವಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರ ವಿರೋಧಿ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ರುಡಾಲ್ಫ್ ವಿರ್ಚೋರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿ, ಎತ್ನೋಲಜಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಹಿಸ್ಟರಿ (1869) ಎಂಬ ಬರ್ಲಿನ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವತಃ ಅಲ್ಲ, ಅವರು ಡಾರ್ವಿನ್ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಡಿಪಾಯ ಕೊರತೆ ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.
19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಸರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಓಸ್ಮೋಸಿಸ್ನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅವರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. 1898 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ 13 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 48 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 75 ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯರು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಸರಿನ ಇಲಾಖೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.
20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವು ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಾನವ ವಿಜ್ಞಾನದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಬಂದಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಮಾಧಿ ಬಲಿಪಶುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಫಾರೆನ್ಸಿಕ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಒಂದು ಜಾಲ ", ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (WCAA), ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಡಜನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಬೋವಾಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೊನಿಸ್ಲಾ ಮಲಿನೋವ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ಕೆಲಸದಿಂದ, ಯು.ಎಸ್ನಲ್ಲಿನ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು <i id="mwdQ">ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ</i> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನ -ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೋಲಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಸಂದರ್ಭದ ಆಳವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ-ವೀಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಅನುಭವದ ಇಮ್ಮರ್ಶನ್ನಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾವಾದ, ಪೌರಾಣಿಕತೆ , ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ. 19 ನೇ-ಶತಮಾನದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿರುದ್ಧ ಬೋವಾಸ್ನ ವಾದಗಳು, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ವಿಮೋಚನೆಯ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಮೀಡ್ನ ವಕಾಲತ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ, ವಸಾಹತಿನ ನಂತರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಪ್ರಸಕ್ತ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕತೆಯ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಎಥ್ನೋಗ್ರಫಿ ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಬೋವಾಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಜೈವಿಕ</i> ಅಥವಾ <i id="mwiA">ದೈಹಿಕ</i> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ; ಸಾಮಾಜಿಕ</i>, <i id="mwjA">ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ</i> ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ</i> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ; ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ; ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಸಾಹತುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿದವು (1783 ರಲ್ಲಿ ಆಡಮ್ ಎಫ್. ಕೊಲ್ಲರ್ ಅವರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ). ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ವಿಶ್ವದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Fields
ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಮಾನವೀಯತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಶಿಸ್ತುಯಾಗಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ, ಹೋಮೋ ಸೇಪಿಯನ್ಸ್ನ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವಿಕಸನ, ಮಾನವನ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆ, ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ಮಾನವರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಹೋಮೋ ಸೇಪಿಯನ್ಸ್ನ ವಿಕಸನೀಯ ಭೂತಕಾಲವು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವಿಸಿದೆ, ಮಾನವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ  ಆರಂಭಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಹಲವಾರು ಹೊಸ (20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ) ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನ, ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಂತಹ ಅಂತರಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.
ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಗೀರ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ರಚನಾತ್ಮಕವಾದಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕೋತ್ತರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1970 ಮತ್ತು 1990 ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಇತ್ತು ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸೆ ಶಿಫ್ಟ್ ದೂರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೈಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿಸ್ತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೈಕ ಪ್ರಮಾಣವಾದಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸೆಯ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕಳೆದ ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
ಸಾಮಾಜಿಕ- ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಗಳ ಅಕ್ಷಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಜನರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಬಹುದ್ವಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ (ಒಬ್ಬರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸ್ವಯಂ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ, ಜನರ ಜ್ಞಾನ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ), ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ. ಅದರಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಉಪಗುಂಪುಗಳು, ಭಿನ್ನಮತೀಯರು, ಇತ್ಯಾದಿ. ).  ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಭಿನ್ನತೆಯಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈ ವಿಭಾಗಗಳು ಗಣನೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಭಾಗಶಃ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾವಾದದಿಂದ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಧ್ಯ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡರೇಟ್ ಕಡಿತವಾದ. ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಥ್ನೋಗ್ರಫಿ ಒಂದು ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಎಥ್ನಾಗ್ರಫಿಕ್ ಏಕರೂಪ. ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ, ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರವು ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಲ್ಲಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ವೀಕ್ಷಣೆ ಒಂದು. ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಹೋಲಿಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ-ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಎಮಿಕ್ನಿಂದ (ಪರಿಕಲ್ಪನಾ, ವರ್ಸಸ್ ಎಟಿಕ್, ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ) ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು.
ರಕ್ತಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಘಟನೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾಮಾಜಿಕ -ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧವು ಮಾನವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷದ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್, ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯದ ಮಾದರಿಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕತೆ, ಧರ್ಮ, ಪುರಾಣ, ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ, ಸಂಗೀತ, ಪೋಷಣೆ, ಮನರಂಜನೆ, ಆಟಗಳು, ಆಹಾರ, ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆ (ಇದು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ವಸ್ತು).
ಯೋಗ
thumb|right|200px|ಪದ್ಮಾಸನದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗರೀತಿಯ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆ (ಬೆಂಗಳೂರು, ಭಾರತ). ಯೋಗ (ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪಾಳಿ ಭಾಷೆ ಎಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಬೋಧನಶಾಖೆ. ಪಾಲಿಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿನ ಪದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ, ನೋಡಿ ಥಾಮಸ್‌‌ ವಿಲಿಯಂ ರಿಸ್‌ ಡೇವಿಡ್ಸ್‌, ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಟೆಡೆ, ಪಾಲಿ-ಆಂಗ್ಲ ನಿಘಂಟು.  ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಧ್ಯಾನದ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಡೆನಿಸ್‌ ಲಾರ್ಡನರ್‌ ಕಾರ್ಮಡಿ, ಜಾನ್‌ ಕಾರ್ಮಡಿ, ಸೆರೆನೆ ಕಂಪ್ಯಾಷನ್.  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಯು.ಎಸ್, ೧೯೯೬,.ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ರೇ ಸರ್ಬ್ಯಾಕರ್‌, ಸಮಾಧಿ: ದ ನ್ಯೂಮಿನಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೆಸ್ಸೇಟಿವ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟನ್‌ ಯೋಗ.''  SUNY ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೫,ತತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರ [6.1], ನೋಡಿ  ಮನು ದೋಷಿ (2007)ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌  ತತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರ, ಅಹಮದಾಬಾದ್‌: ಶ್ರುತ್‌ ರತ್ನಾಕರ್‌ p. 102  ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಆರು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ(ಆಸ್ತಿಕ) ಶಾಖೆ/ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರಲ್ಲದೆ, ಆ ಪಂಥವು ತನ್ನ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ತಲುಪಲು ಬಯಸುವ ಗುರಿಗೂ ಇದೇ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.   ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ —ಮಾನಸಿಕ,ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇಡಿಯಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗುವ ಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳೆಂದರೆ ರಾಜ ಯೋಗ, ಕರ್ಮ ಯೋಗ, ಜ್ಞಾನ ಯೋಗ, ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ, ಮತ್ತು ಹಠ ಯೋಗ. ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗಸೂತ್ರ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಯೋಗ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜ ಯೋಗವು ಸಾಂಖ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಅನೇಕ ಇತರ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ, ಶಿವಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತಂತ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಯೋಗದ ವಿವಿಧ ಮುಖ/ಮಗ್ಗಲುಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ ಯೋಗ ವು ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಪದವು "ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ,", "ಐಕ್ಯವಾಗು" ಅಥವಾ "ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗು" ಎಂಬರ್ಥಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ "ಯುಜ್‌,"ನಿಂದ ವ್ಯತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದರ ರೂಪಾಂತರಗಳೆಂದರೆ "ಸೇರಿಸುವಿಕೆ," "ಜೊತೆಗೂಡುವಿಕೆ" "ಒಕ್ಕೂಟ" "ಸಂಯೋಗ," ಮತ್ತು "ನಿಮಿತ್ತ/ಉಪಕರಣ." ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ, ಯೋಗ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಠ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಸನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು (ಭಂಗಿಗಳು) ಅಥವಾ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರನ್ನು ಯೋಗಿ ಅಥವಾ ಯೋಗಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಗದ ಇತಿಹಾಸ
ವೇದ ಸಂಹಿತೆಗಳು ತಪಸ್ವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಗಳ(ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಿಕೆ ) ಬಗ್ಗೆ (900ರಿಂದ 500 BCE)ಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರೀಕತೆಯ (c. 3300–1700 B.C.E.) ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಮೊಹರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೋಗ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದವು, "ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚರ್ಯೆಗಳ ಒಂದು ವಿಧ" ಯೋಗದ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತಹದು" ಎಂಬುದು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಗ್ರೆಗೋರಿ ಪಾಸ್ಸೆಲ್‌ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ಮೊಹರುಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಸಿಂಧೂ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಗಳ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೂ ಯಾವುದೋ ವಿಧದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕ ತಜ್ಞರು ಊಹಿಸಿರುತ್ತಾರಾದರೂ, ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ.
ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಉನ್ನತ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಶ್ರಮಣಿಕ/ಶ್ರಮಾಣಿಕ್‌/ಶ್ರೌತ/ಶೃತಿ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಬಗೆಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಬುದ್ಧನ ಇಬ್ಬರು ಗುರುಗಳ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಸಮಾಂತರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದಲೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪವಿರದ ಧ್ಯಾನದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಉದಯವಾಯಿತು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಇದರ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಕಡಿಮೆ ಎಂದೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಬಗೆಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ವಿಚಾರಶೀಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವ ಅವರು, ವಿಚಾರಶೀಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಾಸದೀಯ ಸೂಕ್ತವು ಇದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಗ್ರಂಥಗಳೇ ಬಹುಶಃ ಧ್ಯಾನದ ತಂತ್ರ/ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳಿರಬೇಕು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಧ್ಯಾನದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಿತಿ/ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮೊದಲಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಉದಯವಾದ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ "ಯೋಗ" ಎಂಬ ಪದವು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಠೋಪನಿಷತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಜ್ಞರು ಕಠೋಪನಿತ್‌ ಅನ್ನು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿನದು ಎಂದು ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದೇ ಮಾಡುವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೋಡಿ ಹೆಲ್‌ಮತ್‌ ವಾನ್‌ ಗ್ಲೇಸ್‌ನಾಪ್‌, 1950ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ/ವ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ "ಅಕಾಡೆಮೀ ಡೆರ್‌ ವಿಸ್ಸೆನ್‌ಛಾಫ್ಟೆನ್‌ ಉಂಡ್‌ ಲಿಟರೇಚರ್‌,"ನಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ನಂತರದ್ದು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೋಡಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾಲಿ ಪದ "ಯೋಗ"ದ  ಬಳಕೆಯ ವಿಸ್ತೃತ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ, ನೋಡಿ  "ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ" ಎಂರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಪದದ ಧಮ್ಮಪಾದದಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ, ನೋಡಿ:  ಯೋಗದ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಕಾಸದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಂಥಮೂಲಗಳೆಂದರೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (ca. 400 BCE), ಭಗವದ್ಗೀತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಹಾಭಾರತ (ca. 200 BCE), ಮತ್ತು ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳು (150 BCE).
ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳು
ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಯೋಗ ಎಂಬುದು ಆರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ, ಯೋಗ ದರ್ಶನ, ನ್ಯಾಯ ದರ್ಶನ, ವೈಶೇಷಿಕ ದರ್ಶನ, ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಇವು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಭಾರ್ತೀಯ ಷಡ್ ದರ್ಶನಗಳು (ಆರು ತತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು) ಪಂಥಗಳ ಗುಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಯ ವಿವರಗಳೊಡನೆ ಆರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಥಗಳ  ಅವಲೋಕನಕ್ಕಾಗಿ, ನೋಡಿ:  ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್‌ ಮತ್ತು ಮೂರ್‌/ರೆ, "ಕಂಟೆಟ್ಸ್‌/ಪರಿವಿಡಿ," ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಯೋಗ ಪಂಥದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಲೋಕನಕ್ಕಾಗಿ ನೋಡಿ:  ಯೋಗದ ತಾತ್ವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಂಖ್ಯ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮೀಪ ಸಂಪರ್ಕದ ಕುರಿತು, ನೋಡಿ:  ಪತಂಜಲಿ ಋಷಿಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಯೋಗ ಪಂಥವು ಸಾಂಖ್ಯ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಸಾಂಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಖ್ಯದ ಸತ್ಯದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ದೈವಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಖ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ದೇವರ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಯೋಗವು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು, ನೋಡಿ:. ಸಾಂಖ್ಯದ 25 ತತ್ವಗಳನ್ನು ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಸ್ತಾಪದೊಡನೆ ಯೋಗವು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು, ನೋಡಿ:  ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯು ಎಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯತೆ ಹೊಂದಿವೆಯೆಂದರೆ  ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಮುಲ್ಲರ್‌‌ "ಪರಸ್ಪರ ಸಾಮ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡೂ ತತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಢಿಗತವಾಗಿ ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿರುವ ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದ ಸಾಂಖ್ಯ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ...." ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಗಳ ನಡುವಿನ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇನ್‌ರಿಚ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:
<blockquote class="toccolours" style="float:none;padding:10px 15px 10px 15px;display:table"> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡನ್ನು ಅವಳಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಒಂದೇ ಪಂಥದ ಎರಡು ಮಗ್ಗಲುಗಳು. ವು ಮಾನವ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಭೂತ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದಲ್ಲದೇ ಅದರ ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಗಣಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ನಿರ್ಬಂಧದ(ಬಂಧ ) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅವುಗಳ ತೊಡಕಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರೆ, ( ),  ಯೋಗವು ತೊಡಕಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುವುದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಶಕ್ತಿಕ್ರಿಯಾವಾದವನ್ನು, ಆ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರ್ಯತಃ ಸಾಧಿಸಲು ಬೇಕಾದ ತಂತ್ರಗಳ ಅಥವಾ 'ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ-ಏಕೀಕರಣ' (ಕೈವಲ್ಯ ) ತಂತ್ರಗಳ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಪತಂಜಲಿಯವರಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಯೋಗ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯೋಗವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಾತ್ವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಪತಂಜಲಿ ನೋಡಿ: ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ಪತಂಜಲಿಯವರ ಯೋಗವನ್ನು ರಾಜಯೋಗವೆಂದು  ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ "ರಾಜಯೋಗ" ಮತ್ತು ಪತಂಜಲಿಯವರ ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳು ರಾಜಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನೋಡಿ: ಪತಂಜಲಿ "ಯೋಗ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಧನೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಸೂತ್ರ ಕೂಡ ಹೌದು:
<blockquote class="toccolours" style="float:none;padding:10px 15px 10px 15px;display:table"> - ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳು 1.2
ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯು ಮೂರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ಅರ್ಥದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. I. K. ತೈಮ್ನಿಯವರು ಇದನ್ನು "ಯೋಗವೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ (' ) ಚಂಚಲತೆಗಳ (' ) ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿರೋಧ/ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರುವಿಕೆ ( )" ಎಂದು ಭಾಷಾಂತರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಯೋಗವು ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರುವಿಕೆ"ನ ಪಠ್ಯ ಹಾಗೂ ಪದಶಃ ಭಾಷಾಂತರಕ್ಕಾಗಿ ನೋಡಿ: ಯೋಗದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ  ಪದದ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ತಾಂತ್ರಿಕ/ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಯೋಗಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ; ಈ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಪತಂಜಲಿಯವರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಅರಿವಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಅಳವಡಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು "ಯೋಗವೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂತರಾಳವನ್ನು (ಚಿತ್ತ) ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು(ವೃತ್ತಿಗಳು) ತಾಳದಂತೆ ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು.
right|thumb|200px|ದೆಹಲಿಯ ಬಿರ್ಲಾ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ಯೋಗಿಯ ಶಿಲ್ಪ/ಮೂರ್ತಿ
ಪತಂಜಲಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳು "ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗ" ("ಎಂಟು-ಅಂಗಗಳ ಯೋಗ ") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಹಾ ತಳಹದಿಯಾದವು. ಈ ಎಂಟು-ಅಂಗಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯು 2ನೇ ಗ್ರಂಥದ 29ನೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಇಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯತಃ ರಾಜಯೋಗದ ಪ್ರತಿ ರೂಪದ ಜೀವಾಳ ಲಕ್ಷಣವು ಇದೇ ಆಗಿದೆ.
ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳು
ಆ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ:
ಈ ಪಂಥದ ದೃಷ್ಟಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಯು ವಿಶ್ವದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮಿಥ್ಯೆಯೆನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದೈನಂದಿನ ವಿಶ್ವವು ವಾಸ್ತವ. ಇದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಯೆನ್ನುವುದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರ; ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಂಶ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದುದದಲ್ಲ.
ಭಗವದ್ಗೀತೆ
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ('ಭಗವಂತನ ಗೀತೆ'), ಯೋಗ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಕ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದನ್ನೇ (ch. 6) ಧ್ಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದು ಯೋಗದ ಮೂರು ಪ್ರಧಾನ ವಿಧಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ :
ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಯವರು (b. ಸುಮಾರು 1490) ಗೀತೆಯ ಮೊದಲ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಕರ್ಮ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದೆಂದು, ಮಧ್ಯದ ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಭಕ್ತಿ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದೆಂದು, ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಆರು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ(ತಿಳುವಳಿಕೆ) ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟುದೆಂದು ಗೀತೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರು. ಇತರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಪ್ರತಿ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ 'ಯೋಗ'ವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ, ಹದಿನೆಂಟು ವಿವಿಧ ಯೋಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹಠ ಯೋಗ
ಹಠಯೋಗವೆಂಬುದು 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಯೋಗಿ ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮರಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಹಠ ಯೋಗವು ಪತಂಜಲಿಯವರ ರಾಜಯೋಗದಿಂದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಷಟ್ಕರ್ಮ ಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಶರೀರವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ತನ್ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸು (ಹ ), ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ, ಅಥವಾ ಚೈತನ್ಯ(ಠ )ಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಆಸನ, ಅಥವಾ ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಭಂಗಿಯ, ಪತಂಜಲಿಯವರ ರಾಜಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇದು ಆಸನಗಳನ್ನು (ಬಹುವಚನ) ಜನಪ್ರಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಪೂರ್ಣ ದೇಹದ 'ಭಂಗಿಗಳಾಗಿ' ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು "ಯೋಗ" ಪದದೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುವ ಶೈಲಿಗಳು ಹಠ ಯೋಗದ ಆಧುನಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ
thumb|right|200px|ಜಪಾನ್‌ನ ಕಾಮಕುರಾದಲ್ಲಿ ಯೋಗರೀತಿಯ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಬುದ್ಧನ ಚಿತ್ರಣ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ತನ್ಮಯತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಮೂರ್ತೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಯೋಗದ ಚಿಂತನೆಯು ಬುದ್ಧನ ಮೊದಲಿನ ಧರ್ಮಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧನ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ನವೀನ ಬೋಧವೆಂದರೆ ಧ್ಯಾನದ ತನ್ಮಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಪೂರ್ವಕ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೇಳೈಸುವುದು. ಬುದ್ಧನ ಬೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಯೋಗದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಒಡೆದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ತಾವೇ ಅಂತಿಮವಲ್ಲ, ಅಲ್ಲದೇ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರಕಾರ ಧ್ಯಾನದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂವೇದನಾರಾಹಿತ್ಯದ ಬದಲಿಗೆ, ಕೆಲ ಮಟ್ಟದ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇರಬೇಕು: ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂವೇದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಮನಪೂರ್ವಕ ಎಚ್ಚರವಿರಬೇಕು. ಬುದ್ಧನು ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಯೋಗಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮೋಕ್ಷವೆಂದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತ ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಮುಕ್ತಿಗೆ ("ಶಾಂತಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ", "ಹೊರನಡೆಯುವಿಕೆ") ಬುದ್ಧನು ಬೇರೆಯೇ ಆದ ನವೀನ ಅರ್ಥ ನೀಡಿದನು; ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಆಧಾರಗಳು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರಾದ ಸಾಧುಗಳೆಡೆ ತೋರಿದವು.
ಯೋಗಾಚಾರ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ
ಯೋಗಚಾರ (ಸಂಸ್ಕೃತ : "ಯೋಗ ಆಚರಣೆ"[81]), ಯೋಗಾಚಾರ ಎಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಪಂಥವು, 4ರಿಂದ 5ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ. ಯೋಗಾಚಾರವು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು, ಬೋಧಿಸತ್ವನ ಹಾದಿಯೆಡೆಗೆ ತಲುಪುವ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯುಕ್ತರಾಗುವ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನೀಡುವ ಯೋಗ ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಯೋಗಾಚಾರ ಪಂಥವು ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಯೋಗ ವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಛಾ'ನ್‌ (ಸಿಯೋನ್‌/ಝೆನ್‌‌) ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ
ಝೆನ್ (ಇದರ ಹೆಸರು ಚೀನೀ "ಛಾ'ನ್‌" ಮುಖಾಂತರ ಸಂಸ್ಕೃತದ "ಧ್ಯಾನ"ದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ) ಎಂಬುದು ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಒಂದು ರೂಪ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಮಹಾಯಾನ ಶಾಖೆಯು ಯೋಗದೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಸಾಮೀಪ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಝೆನ್ಅನ್ನು ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಧ್ಯಾನದ ಈ ಎರಡೂ ಶಾಖೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಗತಿಯು ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಝೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಶಾಖೆಯು ತನ್ನ ಕೆಲ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಯೋಗದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಝೆನ್‌ಗೆ ಕೂಡ ಮಹತ್ವವಾದವು.
ಭಾರತೀಯ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ
ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಯೋಗವು ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ನಿಂಗ್‌ಮಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಏರುತ್ತ ಹೋಗುವ ಗಹನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂಬತ್ತು ಯಾನಗಳಾ ಗಿ ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಆರನ್ನು "ಯೋಗಯಾನಗಳ"ನ್ನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ : ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಗ, ಉಪ ಯೋಗ , ಯೋಗ ಯಾನ , ಮಹಾ ಯೋಗ , ಅನು ಯೋಗ   ಮತ್ತು ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಆಚರಣೆಯಾದ, ಅತಿ ಯೋಗ. ಸರ್ಮಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮಹಾಯೋಗ ಮತ್ತು ಅತಿಯೋಗಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅನುತ್ತರ ಯೋಗ ವರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾ, ಉಪ (ಚರ್ಯೆ/ಚರ್ಯಾ ಎನ್ನಲಾಗುವ), ಮತ್ತು ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿವೆ. ಇತರ ತಂತ್ರಯೋಗದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಮತ್ತು ಹೃದಯಗಳ ಲಯದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸುವ 108 ದೈಹಿಕ ಭಂಗಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನಿಂಗ್‌ಮಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಆಚರಿಸುವ ಯಂತ್ರ ಯೋಗವೆಂಬ (Tib. ತ್ರುಲ್‌ ಖೊರ್ ‌‌) ಪದ್ಧತಿಯು ಉಸಿರಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ (ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ), ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ತನ್ಮಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾಲಕನ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುವಂತಹಾ ನಿಖರ ಸಕ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಗಿಗಳ ದೇಹಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಲುಖಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ದಲಾಯಿ ಲಾಮಾರ ಬೇಸಿಗೆಯ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಾಂಗ್‌ ರಚಿತ ಮಧ್ಯಮ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ಯೋಗದ ಗ್ರಂಥ(1993)ವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಶಾಖ ಚಾಂದಲಿ (Tib. ತುಮ್ಮೋ )ಯು "ಒಟ್ಟಾರೆ ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ಯೋಗದ  ಮೂಲಾಧಾರವೆಂದು" ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳಂತಹಾ ಸುವ್ಯಕ್ತ ಧೃವಗಳ ಸಮನ್ವಯೀಕರಣವನ್ನು ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ಯೋಗವು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಚಾಂಗ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಜೈನಧರ್ಮ
thumb|right|100px|ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗರೀತಿಯ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪಾರ್ಶ್ವರು. thumb|175px|ಮೂಲಬಂಧಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರರು ಪಡೆದ ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನ 2ನೇ ಶತಮಾನದ CEಯ ಜೈನ ಗ್ರಂಥವಾದ ತತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರ ದ ಪ್ರಕಾರ ಯೋಗ ವು ಮನಸ್ಸು, ಉಸಿರು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ. ಉಮಾಸ್ವತಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಸ್ರವ ಅಥವಾ ಕರ್ಮದ ಒಳಪ್ರವಾಹ ದ ಜೊತೆಗೆ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ದಾರಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ —ಸಮ್ಯಕ್‌ ಚರಿತ್ರೆ —ಗಳ ನಿಮಿತ್ತವೂ ಹೌದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ನಿಯಮಸಾರ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ, ಆಚಾರ್ಯ ಕುಂದಕುಂದರು, ಯೋಗ ಭಕ್ತಿ ಯನ್ನು—ಮುಕ್ತಿ ಪಥದ ಬಗೆಗಿನ ಶ್ರದ್ಧೆಯೆಂದು—ಹಾಗೂ ಅದೇ ಭಕ್ತಿಯ ಉನ್ನತರೂಪವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಚಾರ್ಯ ಹರಿಭದ್ರ ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ ಹೇಮಚಂದ್ರರು ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಯ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ 12 ಲಘು ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಯೋಗದ ಅಂಗಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ Prof. ರಾಬರ್ಟ್‌ J. ಝೈಡೆನ್‌ಬಾಸ್‌ರಂತಹ ಭಾರತ-ಅಧ್ಯಯನತಜ್ಞರು ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿರುವ ಯೋಗದ ಚಿಂತನಶೈಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ. Dr. ಹೇನ್‌ರಿಚ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ರು ಯೋಗವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲವು ಆರ್ಯರಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ವೇದಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು, ಹಾಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಜೈನ ಧರ್ಮದಂತೆಯೇ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೈನ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರು ಪದ್ಮಾಸನ ಅಥವಾ ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ  ಯೋಗಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಹಾವೀರರು ಮೂಲಬಂಧಾಸನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೇ ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನ  "ಜ್ಞಾನೋದಯ"ವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಪ್ರಥಮ ಮೊದಲಿಗೆ ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗೊಂಡಿದೆ
ಪತಂಜಲಿಯವರ ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಐದು ಯಮಗಳು ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಐದು ಪ್ರಧಾನ ಸಂಕಲ್ಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೂಢ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಯೋಗಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಲೇಖಕ ವಿವಿಯನ್‌ ವರ್ತಿಂಗ್‌ಟನ್‌ರು "ಯೋಗವು ಜೈನಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಾನು ಋಣಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಕೂಡ ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ." ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಧೂಕಣಿವೆಯ ಮೊಹರುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಂಜಸ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮೊಹರುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಹಾ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿಗಳ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಂಕರರ : ಎಂದರೆ ಋಷಭರ "ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ" ಭಂಗಿ ಮತ್ತು ಮಹಾವೀರರ ಮೂಲಬಂಧಾಸನ  ಭಂಗಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾರ್ಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನುಹೋಲುವ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಸರ್ಪಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಮೊಹರುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಪರೀತ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರೀಕತೆ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮ ನೀಡಿರುವ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನೂ ಸಹಾ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಜೈನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿನ ಆಕರಗಳು
ಜೈನರ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹಾಗೂ ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ನಿಯಮಸಾರ, ತತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರ etcದಂತಹಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಯೋಗವನ್ನು ಪಾಮರರು ಹಾಗೂ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಜೀವನಶೈಲಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿವೆ. ಯೋಗದ ಜೈನರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಷದವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರದ ಗ್ರಂಥಗಳೆಂದರೆ:
ಇಸ್ಲಾಂ
ಭೌತಿಕ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು(ಆಸನಗಳು) ಹಾಗೂ ಉಸಿರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ (ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ)ಗಳೆರಡನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸೂಫಿಪಂಥದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಭಾವವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗ್ರಂಥವಾದ, ಅಮೃತಕುಂಡವು, ("ಅಮೃತದ ಕೊಳ)" 11ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಅರೇಬಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಮಲೇಷಿಯಾದ ಅಗ್ರ ಇಸ್ಲಾಂ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2008ರಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲದೇ ಹೋದರೂ, ಯೋಗವು "ಹಿಂದೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆಗಳ" ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ದೈವದ್ರೋಹ ಹಾಗೂ ಹರಾಮ್‌ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಗವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಫತ್ವಾವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಮಲೇಷಿಯಾದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯೋಗ ಬೋಧಕರು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು "ಅಪಮಾನಕರ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಮಲೇಷಿಯಾದ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಸ್ಲಾಂ ಕೂಡಾ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ, ತಾವು ತಮ್ಮ ಯೋಗ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಯೋಗವನ್ನು ಒಪ್ಪಬಹುದು, ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಪಠಣ ನಿಷೇಧಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಮಾನವನನ್ನು ದೈವದೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುವಂತಹಾ ಬೋಧನೆಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದುದು ಎಂದು ಮೇಲಿನ ಫತ್ವಾ ಘೋಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೇ ತರಹದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಆಫ್‌ ಉಲೇಮಾಸ್‌ ಎಂಬ ಇಸ್ಲಾಂ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಯೋಗವು "ಹಿಂದೂ ಅಂಶಗಳನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ಫತ್ವಾವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಈ ಫತ್ವಾಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ದಾರುಲ್‌ ಉಲೂಂ ದಿಯೋಬಂದ್‌ ಎಂಬ ದಿಯೋಬಂದಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣಾಲಯವು ಟೀಕಿಸಿದೆ.
2009ರ ಮೇನಲ್ಲಿ, ಟರ್ಕಿಯ ಅಲಿ ಬರ್ದಕೋಗ್ಲು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ಅತಿರೇಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ಯಮವೆಂದು ಯೋಗದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿತು-ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಯೋಗದ ಆಚರಣೆಯು ಬಹುಶಃ ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಹಾಗೂ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಬಂದ ಟೀಕೆಗಳು.
ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ
1989ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌ ಸಿಟಿಯು ಝೆನ್‌ ಮತ್ತು ಯೋಗದಂತಹಾ ಪೂರ್ವದ ಧ್ಯಾನದ ಆಚರಣೆಗಳು "ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌ ಸಿಟಿಯ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅನೇಕ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು ಯೋಗ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.
ತಂತ್ರ
ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರವು ಜನರ ಬದುಕಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅದರ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸುವವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಂತಹಾ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು/ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಮಾಯೆ, ಭ್ರಮೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದರಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು. ಹಿಂದೂಧರ್ಮವು ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾರಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿವೃತ್ತಿ/ತ್ಯಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಗಳಾದ ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.
ತಾಂತ್ರಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜಿಜ್ಞಾಸುವಿಗೆ ಧ್ಯಾನದ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚಕ್ರ ಧ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಧ್ಯಾನದ ಬೋಧನೆಯು ಗೊತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಜಿಜ್ಞಾಸುವಿನ ಈ ಮುಂಚಿನ ಧ್ಯಾನದ ಚರ್ಯೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿಷದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ದೇವತೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಆರಾಧನೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ "ಹೃದಯ"ದೊಳಗಿರುವ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ಬಳಸುವ ಕುಂಡಲಿನಿ ಯೋಗದ ಒಂದು ವಿಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಗದ ಗುರಿ
ಯೋಗದ ಗುರಿಗಳು ಆರೋಗ್ಯದ ಸುಧಾರಣೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮೋಕ್ಷ ವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳವರೆಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೈನಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಶೈವಧರ್ಮಗಳ ಅದ್ವೈತ ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ, ಯೋಗದ ಗುರಿಯು ಲೌಕಿಕ ಯಾತನೆ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟುಸಾವುಗಳ ಆವರ್ತನೆ(ಸಂಸಾರ)ಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೋಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಥವಾ ಆತ್ಮನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಯೋಗದ ಗುರಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮದ ಭಕ್ತಿಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ ರಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸೇವೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದೇ ಯೋಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಠ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಗುರಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧ ಸಾಧಿಸಿ ನಲಿಯುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. thumbnail|ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ
ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳ, ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮರ ಕೂದುವಿಕೆಯೆ-ಸೇರುವಿಕೆಯೆ ಯೋಗ. ಯೋಗವು ದೈಹಿಕ-ಮಾನಸಿಕ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಬ್ಯಾಸ.ಯೋಗಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ-ಜಾತಿ-ವರ್ಣ--ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬೇಧವಿಲ್ಲ.ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವ ಯಾರೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಬಹುದು. thumbnail|ಯೋಗದ ಪಿತಾಮಹ
ಭಾರತ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರ-ಆಗಮಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಯ "ಯೋಗ ಸೂತ್ರ"ವೂ ಒಂದು." ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಯೋಗದ thumbnail|ಆಸನಗಳು ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,ಹಾಗು ಪತಂಜಲಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಶ್ಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.. ಯೋಗಪಿತಾಮಹ ಪತಂಜಲಿ.
'ಯೋಗೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಪದೇನ ವಾಚಾಮ್
ಮಲಂ ಶರೀರಸ್ಯಚ ವೈದ್ಯಕೇನ
ಯೋಪಾಕರೋತ್ತಮ್ ಪ್ರವರಮ್ ಮುನೀನಾಮ್
ಪತಂಜಲಿಮ್ ಪ್ರಾಂಜಲಿರಾನತೋಸ್ಮಿ.
ಯೋಗದ ಬಗೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು.
ಮೂಲಗಳು
ವರ್ತಿಂಗ್‌ ಟನ್‌, ವಿವಿಯನ್‌ ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಯೋಗ 1982 ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌ ISBN 0-7100-9258-X
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂಧರ್ಮ ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ವರ್ಗ:ಯೋಗದ ಶೈಲಿಗಳು ವರ್ಗ:ಯೋಗ ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಧ್ಯಾನ ವರ್ಗ:ಮನಸ್ಸು-ದೇಹಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ವರ್ಗ:ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ವರ್ಗ:ವ್ಯಾಯಾಮ
ಶಶಿಧರ್ ಭಾರಿಘಾಟ್
ಶಶಿಧರ್ ಭಾರಿಘಾಟ್ ಇವರು ಸಮುದಾಯದ ನಡುವೆ ಎದ್ದು ನಿಂತ ಪ್ರತಿಭೆ. ನಟರಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ನಾಟಕರಾಗಿ, ಸಂಘಟಕರಾಗಿ, ರಂಗಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯು ಅವಿರತ ಕಾರ್ಯನಿರತ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಸಾಕ‍್ಷರತೆಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಇವರು ಸಮದಾಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ಶಿಸ್ತುಗಾರಿಕೆ ಅಸಂಗತ ಚದುರುವಿಕೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬೀದಿ ನಾಟಕದ ರೂಪವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕಗೊಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ, ಹೆಚ್ಚು  ಸೌಂದರ್ಯಶೀಲತೆಯನ್ನು ತಂದು, ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ  ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು  ಮೆರೆದು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ನಾಟಕವು  ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯ  ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೀದಿಯ  ಅಗತ್ಯತೆಗೆ ಒಗ್ಗಿಸುವ  ಕಲೆಗಾರಿಕೆ ವಿನ್ಯಾಸ ವೈಶಿಷ್ಟತೆ ಭಾರಿಘಾಟ್ ಅವರಿಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಊಹಿಸಲು ಆಗದಂತಹ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸದೊಳಗೆ   ಹೊಂದಿಸುದರಿಂದ  ನಾಟಕದ ಕತೆಗೇ ಒಂದು  ಹೊಸ ಆಯಾಮ ತಂದುಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರ ಈ [{ಸಮುದಾಯದ  ೩ ಬೀದಿ  ನಾಟಕಗಳು}]  ಸಾಕ್ಷಿ.
ಬೀದಿ ನಾಟಕಗಳು
ಮುಂತಾದ ಬೀದಿನಾಟಕಗಳೂ ಸಹ  ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.
ಫೆಬ್ರುವರಿ ೭
ಫೆಬ್ರವರಿ ೭ - ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಿನ ಏಳನೇ ದಿನ. ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ೩೮ನೇ ದಿನ. ಈ ದಿನದ ನಂತರ ೩೨೭ ದಿನಗಳು(ಅಧಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೩೨೮ ದಿನಗಳು) ಇರುತ್ತವೆ.
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಫೆಬ್ರುವರಿಯ ದಿನಗಳು ವರ್ಗ:ಫೆಬ್ರುವರಿ
ತಿರುಮಲ ಮಾವಿನಕುಳಿ
ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ರಾಮ ಭಟ್ಟರು, ತಾಯಿ ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ. ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಕರ್ಕಿಕೊಪ್ಪ ಇವರ ಹುಟ್ಟೂರು. ತಿರುಮಲ ಮಾವಿನಕುಳಿ ಅವರು ಸಾಗರದ ಲಾಲಬಹಾದುರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕೃಷಿಕರ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಗೊತ್ತು, ಪರಿಹಾರಕ್ಕೂ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಗಾರರಾದ ಇವರು ಹಿಂದೆ 'ಮಲೆನಾಡು ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಗಾರರ ಸಂಘ'ದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.
ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ
ಬಿಕಾನೆರ್‌
ಬಿಕಾನೆರ್ ಉತ್ತರಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಬಿಕಾನೆರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತು ಬಿಕಾನೆರ್ ವಿಭಾಗದ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಬಿಕಾನೆರ್ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಾಡಳಿತದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಗರವನ್ನು ರಾವ್ ಬಿಕ ಮತ್ತು ಜಾಟರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾವ್ ಬಿಕ ರಾಜಧಾನಿಗೆಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳವು ನೆಹ್ರಾ ಜಾಟ್ ನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಹೆಸರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಳಕುಹಾಕಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಅವನು ತಯಾರಿದ್ದ. ಮಾಲೀಕನ ಹೆಸರಾದ ನೈರ ಅಥವಾನೆರ ವನ್ನು ಬಿಕ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು,ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಬಿಕಾನೆರ್ ರಚಿಸಿದನು. 1486 ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ನಗರ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಾಲ್ಕನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿತು. 1928 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಗಂಗಾ ಕಾಲುವೆ  ಮತ್ತು 1987 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲುವೆ, ಸಾಸಿವೆ, ಹತ್ತಿ, ಶೇಂಗಾ, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಂತಹ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿವೆ. ಇತರ ಉದ್ಯಮಗಳು ಉಣ್ಣೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಬೆನ್ಟನೈಟ್(ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು)ಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
ಬಿಕಾನೆರ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಲಘುಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ(ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮ್ಕೀನ್ಸ್).
ಇತಿಹಾಸ
ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ಆರು ಅಥವಾ ಏಳು ಜಾಟ್ ಗೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಸಿಹಾಗ್, ಪುನಿಯ, ಗೋದಾರ, ಸಾರನ್, ಬೆನಿವಾಲ್, ಜೋಹಿಯ ಮತ್ತು ಕಸವಾನ್. ಈ ಗೋತ್ರಗಳಲ್ಲದೇ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಜಪೂತ ಒಡೆಯರಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಜಾಟರ ಅನೇಕ ಉಪಜಾತಿಗಳಿದ್ದವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾಗೂರ್, ಕಾರಿಪತ್ತ, ಮೋಹಿಲ ಅಥವಾ ಮೆಹಿಲ, ಬುಕರ್, ಬದು, ಚಾಚರ್. ಬಿಕಾನೆರ್ ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಾಟರು ಅವರ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಟ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆಸಾತ್ ಪತ್ತಿ ಸತ್ತವಾನ್ ಮಜಾ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇದರ ಅರ್ಥ ಏಳು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಐವತ್ತೇಳು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು).
ಬಿಕಾನ 100 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬಿಕಾನೆರ್‌ನ ಸಂಪತ್ತು 1571 ರಿಂದ 1611 ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಬಿಕಾನೆರ್‌ನ ಆರನೆಯ ರಾಜನಾದ ರಾಜಾ ರಾಯ್ ಸಿಂಗ್‌ಜಿ‌ಯ ನೇತತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಮೊಗಲರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೊಗಲರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲದೇ ಅಕ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಪುತ್ರನಾದಜಹಂಗೀರ್ ಸಾಮ್ರಾಟನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದನು. ಮೇವಾರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅವನ ಯಶಸ್ವಿ ಯುದ್ದದ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಮೊಗಲ್ ಸಾಮ್ರಾಟರಿಂದ ಬಿರುದುಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವನಿಗೆ ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಬುರನ್ ಪುರ್ ನ ಜಾಗೀರ್‌ಗಳನ್ನು (ಭೂಮಿಯನ್ನು) ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಜಾಗೀರ್‌ಗಳಿಂದ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವನು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು.ಈ ಕೋಟೆ ಸರಾಸರಿ760 ft ರಷ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವನು ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾಗಿದ್ದ.ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅವನು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವು ಜುನಾಗಢ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
1631 ರಿಂದ 1639 ರವರೆಗೆ ಮೊಗಲ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಕರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಕರಣ್ ಮಹಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು. ನಂತರ ರಾಜರುಗಳು ಈ ಮಹಲಿಗೆ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. 1669–98 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಅನುಪ್ ಸಿಂಗ್ ಕೋಟೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜನಾನಭಾಗವನ್ನು (ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ರಾಜಮನೆತನದ ನಿವಾಸ) ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಗಣನೀಯ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಅವನು ಕರಣ್ ಮಹಲ್ ಅನ್ನು ದಿವಾನ್ - ಐ- ಅಮ್ (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂದರ್ಶನದ ಸಭಾಂಗಣ)ನೊಂದಿಗೆ ನವೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅನುಪ್ ಮಹಲ್ ಎಂದು ಕರೆದನು. 1746 ರಿಂದ 1787 ವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಗಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಚಂದ್ರ ಮಹಲ್(ಚಂದ್ರ ಅರಮನೆ)ನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದ. ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಸೂರತ್ ಸಿಂಗ್,1787 ರಿಂದ 1828 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು( ಮಾಹಿತಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ) ಗಾಜಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಉಜ್ಜ್ವಲ ಬಣ್ಣಗೆಲಸದಿಂದ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ. 1872 ರಿಂದ 1887 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದಂತಹ ದುಂಗರ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್ ಮಹಲ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು(ಹವಾ ಅರಮನೆ) ಮಳೆಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳ(ಬಿಕಾನೆರ್ ಬಂಜರುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆ)ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾಗೆಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು. 1887 ರಿಂದ 1943 ರವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದಗಂಗಾ ಸಿಂಗ್ ಗಂಗಾ ನಿವಾಸ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸರ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯೂಲ್ ಸ್ವಿಂಟನ್ ಜಾಕೋಬ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಂಗಾ‌ಸಿಂಗ್‌ನ ಮಗ ಸದುಲ್ ಸಿಂಗ್ 1943 ರಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. ಆದರೆ 1949 ರಲ್ಲಿ ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ. 1950 ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು.
1818 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿಹಾಕಿದ ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಕಾನೆರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ತರುವಾಯ, ಬಿಕಾನೆರ್‌ನ ಮಹಾರಾಜರುಗಳು ಜುನಾಗಢ್ ಕೋಟೆಯ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಹಣ ಹೂಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕುವ ಮೊದಲು,ಬಿಕಾನೆರ್ ಮತ್ತು ಜೋಧಪುರದ ರಾಜರುಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಠಾಕುರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತಃ ಕಲಹ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕಲಹಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಅಡಗಿಸಿದವು.