cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಚೋಳ ವಂಶ
ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೋಳರು.
ಚೋಳರು ಪಶ್ಚಿಮ ದಖನ್ ನಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರನ್ನು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸದೆಬಡಿಯುವುದರಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೇಲೆ ತರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಚಾಲುಕ್ಯರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಕುಲೋತುಂಗ I, ವಿಕ್ರಮಚೋಳರಂತಹ ದುರ್ಬಲ ಅರಸರುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ,  ಕರ್ನಾಟಕ ಅಥವಾ ತೆಲುಗು ಪ್ರಾಂತಗಳಾದ ವೆಂಗಿ, ಕಾಕಿನಾಡ, ಅನಂತಪುರ ಅಥವಾ ಗುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದನ್ನೂ ಸಹ ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಕದಂಬ, ಹೊಯ್ಸಳ,ವೈದುಂಬರು ಅಥವಾ ಕಾಲಚೂರಿಯರು  ಇವರ ನಡುವಿನ  ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ವಿನಾಶಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪ್ರವೇಶ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರೊದಿಗೆ ಅವರ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೊಯ್ಸಳರು, ಕಕಾಟಿಯರು, ಕಾಳಚೂರ್ಯರು ಮತ್ತು ಸೇನರು ಚಾಲುಕ್ಯರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂದರಲ್ಲದೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸದೆ ಹೋದರು. ಸುಮಾರು1135 ಎಡಿ ಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಚೂರ್ಯರು 35 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಚಾಲುಕ್ಯರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಡರು. ಹೊಯ್ಸಳರ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಆತನ ಮಗನಾದ ನರಸಿಂಹ ವರ್ಮನ್I ನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ಎಡಿ 1149ಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ದ್ವಾರಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವನತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದು, 1120 ಎಡಿ ನಂತರ ಅಸಮರ್ಥ ರಾಜರಿಂದ ಪತನಗೊಳ್ಳಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳ III ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೋಳರು, ಚೋಳರ ಅರಸನ ಅಳಿಯನಾದ ವೀರಬಲ್ಲಾಳ IIನ ಮುಖಾಂತರ ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಚಾಲುಕ್ಯರ  ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು.1185-1190 ಎಡಿ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರIV ನೊಂದಿಗೆ ನಡಿಸಿದ ಸರಣಿ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ರ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರಲ್ಲದೆ,  ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕೊನೆಯ ದೊರೆಯಾದ ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಬಾದಮಿ, ಮಾನ್ಯಕೇತ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣಿಯನ್ನೂ ಸಹ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಹೆಸರು 1135-1140ನಿಂದ ಕಂಡು ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ  ಅಂತಿಮ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, 1215 ಎಡಿರವರೆಗೆ ಚೋಳರು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪಾಮ್ಡಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಬಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ, 1280 ಎಡಿ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ನಾಶವಾಯಿತು.
ಚೋಳರ ನಂತರದ ಅವಧಿ
(1070-1279 ಎಡಿ) thumb|right|ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಕ್ಷೇತ್ರ1120 ರಾಜರಾಜ ವೆಂಗಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ತದನಂತರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮತ್ತು ಚೋಳರ ನಡುವೆ ವೈವಾಹಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ರಾಜರಾಜ ಚೋಳನ ಮಗಳು ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಮಲಾದಿತ್ಯನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನ ಮಗಳು ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ಪೂರ್ವದ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನನ್ನು ವರಿಸಿದ್ದಳು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನ ಮಗ ಅತಿರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ ಚೋಳನ ಮಗ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ-I ಚೋಳ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿ ನಂತರದ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ.
ನಂತರದ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ-I, ಅವನ ಮಗ ವಿಕ್ರಮ ಚೋಳ, ಇತರ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ II, ರಾಜಾಧಿರಾಜ ಚೋಳ II ಮತ್ತು ಕಳಿಂಗವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ III, ಇಲಮ್ ಮತ್ತು ಕಟಹಾ ಇವರುಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಂಡಿತು; ಆದರೂ, ನಂತರದ ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ II ವರೆಗಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1215 ರ ವರೆಗೆ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ IIIನ ಆಡಳಿತ ದೃಢವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಉಚ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1215-16 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರವರ್ಮನ್ ಸುಂದರ ಪಾಂಡಿಯನ್ II ನಿಂದ ಸೋಲನುಭವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚೋಳರು ಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳೀಯರಿಂದ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಟ್ಟರು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ.1118ರ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸೋತು ವೆಂಗಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರಿಗೆ ಗಂಗವಾಡಿ (ದಕ್ಷಿಣದ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ) ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆದರೂ, ಇವುಗಳು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ Iನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ವಿಕ್ರಮ ಚೋಳನ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ಯಾವುದೇ ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಮಾಡದೆ, ಚಾಲುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರ III ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವೆಂಗಿ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ಪುನಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪಾಂಡ್ಯರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಡಳಿತದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಾಂಡ್ಯರ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಹಕ್ಕುದಾರರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಚೋಳರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರದ ಚೋಳ ರಾಜ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ III ಮಧುರೈ, ಕರುವೂರು (ಕರೂರು), ಈಳಂ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ), ದ್ರಕ್ಷರಾಮ ಮತ್ತು ವೆಂಗಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪುನಾ ಸಾಧಿಸಿದ. ಚಾಲುಕ್ಯರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮೊದಲು ಹೊಯ್ಸಳ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ II ನಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಲಚೂರಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ III ತನ್ನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ’ಹೊಯ್ಸಳ ಪುರವರಧೀಶ್ವರನ್’ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ.
ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ III ಮತ್ತು ಆತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ III ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ತುಂಭಾ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿರಂತರ ತೊಂದರಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಒಬ್ಬ ಸಾಮಂತ, ಕಡವರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕೊಪ್ಪೇರುಂಚಿಂಗ I ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ III ನನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಕ್ತಾಯದ ವೇಳೆಗಾಗಲೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಯ್ಸಳರ ಪ್ರಭಾವ ಪತನದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಿ, ಕನ್ನಡ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರೂ ಕೂಡ ಸೀನಸ್ ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಲಚೂರಿಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹೊಯ್ಸಳ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ II ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ IIIನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹೊಯ್ಸಳರು ಚೋಳರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುವುದು ಅನುಕೂಲವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ IIIನ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ IIIನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.
ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರು ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದರು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ದೇಶದ ಚೋಳರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹೊಯ್ಸಳರನ್ನು ಕೊನೆಗೂ ಹೊರದೂಡಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಚೋಳರು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾವೇ ಕ್ರಿ. ಶ. 1279ರಲ್ಲಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಮಾರವರ್ಮನ್ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ II, ಆತನ ಸಮರ್ಥ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಜಟವರ್ಮನ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ರು, ಚೋಳರ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ III, ಆತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ III ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಸೋಮೇಶ್ವರ, ಅವನ ಮಗ ರಾಮನಾಥ ಅವರ ಜಂಟಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅವರು ತಮಿಳು ದೇಶ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಚೇರ ದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಗು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1215 ರಿಂದ ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಲಾಡ್ಯರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಧುರೈ, ರಾಮೇಶ್ವರಂ, ಕರೂರು, ಸತ್ಯಮಂಗಲಂ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ಮುಖಜಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾವೇರಿ ಮುಖಜಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ತಿರುಚಿ, ಕರೂರು, ಸತ್ಯಮಂಗಲ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ಮುಖಜಭೂಮಿವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಪಾಂಡ್ಯನ್ನರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮುನ್ನೆಡೆಸಲು ಚೋಳರ ರಾಜೇಂದ್ರ III ನು ಕಡವ ಪಲ್ಲವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1250ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ತಂಜಾವೂರು, ಮಯೂರಂ, ಚಿದಂಬರಂ, ವೃದ್ಧಾಚಲಂ, ಕಂಚಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಕಾಟ್, ತಿರುಮಲೈ, ನೆಲ್ಲೂರ್, ವಿಸಯವಾಡಿ, ವೆಂಗಿ, ಕಾಲಿಂಗಮ್ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
ಚೋಳ ದೇಶ
ತಮಿಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಹಳೇ ಚೋಳರ ದೇಶವು ಈಗಿನ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ತಿರುಚನಾಪಳ್ಳಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಯಾವುದೇ ಪರ್ವತಗಳು ಅಥವಾ ಕಣುವೆಗಳಿಲ್ಲದ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯುಪೊನ್ನಿ (ಬಂಗಾರ) ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು  ಚೋಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರವಾಹವು ಆದಿಪೆರುಕ್ಕು, ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಒಂದು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಕಾವೇರಿಯ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾವೇರಿಪೊಂಪಟ್ಟಿನಂ ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಪೋಲೆಮಿ ಎಂಬ ಹೊಸ ಮತ್ತು ನಾಗಪಟ್ಟಿನಂ ಎಂಬ ಇನ್ನುಂದು ರೇವು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಚೋಳರ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಎರಡು ನಗರಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.. ರೋಮನ್ ಹಡಗುಗಳೂ ಸಹ ಈ ರೇವು ಪಟ್ಟನಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಯುಗದ ಮೊದಲ ಶತಮಾನಗಳಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವ ರೋಮನ್ ನ ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.
ಇತರ ಪ್ರಮುಖನಗರಳೆಂದರೆ ತಂಜಾವೂರು, ಉರೈಯೂರ್ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಕುಂಬಕೋಣಂಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಕುದಾಂತೈ. ರಾಜೆಂದ್ರ ಚೋಳನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಗಂಗೈಕೊಂಡ ಚೋಳಪುರಂಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನಂತರ ತಂಜಾವೂರು ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.
ನಂತರದ ಚೋಳರ ದೊರೆಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬದಲಯಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಚಿದಂಬರಂ, ಮದುರೈ ಮತ್ತು ಕಾಂಚಿಪುರಂನಂತಹ ನಗರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.
ಸರ್ಕಾರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತವು ಏಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು,  ಇದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸಂಗಮರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಸರ್ಕಾರವು ಏಕಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೇಗೂ, ಆರಂಭ ಕಾಲದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರಿಗೂ ಮತ್ತು ರಾಜರಾಜಚೋಳನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಂತಹ ಮತ್ತು ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದವು.
980ಮತ್ತು c. 1150ರ ನಡುವೆ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರಾನದಿ ಮತ್ತು ವೆಂಗಿಯ ಗಡಿಭಾಗದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವೆಂಗಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಚೋಳ ಸಮ್ರಜ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಚೋಳರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ತಟದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆ ಹೊಂದಿತು.
ಚೋಳರು ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯ ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು..
ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯೂ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿ ಆಯಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕುರ್ರಂ, ನಾಡು  ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟ್ರಮ್ ,  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.. ಹಲವಾರು ಕುರ್ರಮ್ ಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದುವಲನಾಡು  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಚನೆಗಳು ನಿರಂತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ, ಚೋಳರ ಕಾಲದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು.
ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ
thumb|right|ಜಾವಾದ ಪ್ರಂಬನನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವು ದ್ರಾವಿಡರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಚೋಳರು ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಸಂಬಂಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು, ಚೀನ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿದರು. 9ನೇ ಶತಮಾನದಹೊತ್ತಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವು ಸಮುದ್ರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಚೋಳರು, ಈ ಸಾಹಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಚೀನಾದ ಟಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಶೈಲೇಂದ್ರನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಲಯನ್ ಆರ್ಚಿಪೆಲಗೋ ದ ಶ್ರೀವಿಜಯನ  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಮತ್ತು  ಬಾಗ್ದಾದ್ ನ  ಅಬ್ಬಾಸಿದ್  ಕಾಲಿಫತ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಪಾರ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದರು.
ಚೀನಾದ ಸಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವರದಿಗಳು ದಾಖಲಿಸಿರುವಂತೆ ಚುಲಿಯನ್ (ಚೋಳ) ಎಂಬ ರಾಯಭಾರಿ 1077,  ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಒಂದು ರಾಜಸಭೆಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಆ ಕಾಲದ ಚುಲಿಯನನ್ನು ಟಿ-ಹುವಾ-ಕಿಯಾ-ಲೊ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅಕ್ಷರಗಳು "ದೇವಕುಲೋ(ತುಂಗಾ)"(ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳI).ಎಂದಿರಬಹುದು. ಈ ರಾಯಭಾರತ್ವವು ವ್ಯಾಪರ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ವಸ್ತುರೂಪದ ಕಾಣಿಕೆಗಳು, ಗಾಜಿನ ವಸ್ತುಗಳುಮತ್ತು ಸಾಂಬರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ 81,800 ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯಗಳು ದೊರೆತವು.'
ಸುಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಒಂದು ತಮಿಳಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಾನಾದೇಶ ತಿಸೈಯಾಯಿರತ್ತು ಐನ್ನುತ್ರುವರ್   (" ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳಿಂದ ಐದು ನೂರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳು" ಎಂದರ್ಥ)  ಎಂಬ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘವು  ಚೋಳ ದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 1088ರ ಶಾಸನಗಳು, ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಆಚೆಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಚೋಳ ಸಮಾಜ
ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಭಿಡತೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಚೋಳರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ಸಕ್ಷಮರಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪೂರ್ಣ ಅವಧಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕನು ಅಶಾಂತಿಯಿಂದಿದ್ದ ಒಂದೇ ಒಂದು ದಾಖಲಾತಿಯು ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ದುರಂತದಿಂದಾಗಿ ಹಸಿವಿಂದ ಸತ್ತಂತಹ ವರದಿಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತ್ತು.
ಶಾಸನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವ ಆಗಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವು ಇದ್ದಿತೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಸ್ತಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಪಂಡಿತರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಮಕಾಲೀನತೆಯನ್ನು ಅತಿಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ: ವಿಲೇಜ್‍ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಓದುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಬರೆಯುವದನ್ನು ಕಲಿಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿರುವುದಿದ್ದಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯಜನರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ದತಿಯು ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಇದೆ. ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಂಪರೆಯ ತರಬೇತಿಯಾಗಿದ್ದು ಆ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತಂದೆಯು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಧಾರೆ ಎರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯು ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು; ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಠಗಳು (ಮಾತಾ ಅಥವಾ ಗತಿಕಾ )ಗಳು ಕಲಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳು ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
thumb|ತಂಜಾವೂರು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನಂ (ಗೋಪುರ) ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಮಿಳು ದೇಶವು ಕಲೆ, ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಉತ್ತುಂಗದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಾದ ಆಂದೋಲನಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಮಂದಿರದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಮತ್ತುಕಂಚಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ಈ ಮೊದಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಚೋಳರ ಕದರಂ (ಕೇಡ)ದ ವಿಜಯದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಜಯ ಮತ್ತು ಚೀನಿಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಇಂದಿಗೂ ದೊರಕುವ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದುದ್ದಕ್ಕೂ ಚೋಳರ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಆಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಕಲೆ
ಚೋಳರು ಪಲ್ಲವ ವಂಶ ಮತ್ತು ಗುರುತರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ದ್ರಾವಿಡನ್‌ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂಚಿನವರೆಗೂ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಸ್ತಾರವು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಗಿರಲಿಲ್ಲ. thumb|left|ಕಲ್ಲಿನ ನಾಜೂಕು ಕೆತ್ತನೆಯುಳ್ಳ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳು, ದಾರಾಸುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಐರಾವತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಚೋಳರ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ರಾಜರಾಜಚೋಳ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಒಂದನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವು. ಚೋಳರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ತಂಜಾವೂರಿನ ಮತ್ತು ಗಂಗೈಕೊಂಡಚೋಳಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕ್ರುಷ್ಟವಾದ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನವು 1009ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ರಾಜರಾಜನ ಸಾಧನೆಗಳ ಸ್ಮರಿಸುವಂತಹ ಸ್ಮರಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತವಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ.
ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನು ಅವನ ಪೂರ್ವಿಕರ ಉತ್ಕ್ರುಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಭಿಸುವ ಇರಾದೆಯಿಂದ ಗಂಗೈಕೊಂದಚೋಳಪುರಂನಲ್ಲಿನ ಗಂಗೈಕೊಂದಚೋಳಿಸ್ವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದು ಸುಮಾರು 1030 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಚೋಳರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ರಾಜೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಯುನೆಸ್ಕೋದಿಂದ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ಗಂಗೈಕೊಂಡಚೋಳಪುರಂ ಮತ್ತು ದಾರಾಸುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಐರಾವತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗ್ರೇಟ್‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ ಚೋಳ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳೆಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚೋಳರ ಕಾಲವು ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವಂತಹ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಯ ಶಿವನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಾದಂತಹ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಶೈವ ಭಕ್ತನನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ತುಂಬಾ ದೀರ್ಘವಾದ ಪರಂಪರೆ ಮೂಲಕ ಐಕಾನೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಸಂವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರೂ, 11ನೇ ಮತ್ತು 12ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಈ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಟರಾಜ ನೃತ್ಯದೇವತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಗಿದೆ. thumb|ಅಲ್‌ಸ್ಟರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ‌ನಿಂದ ಕಂಚಿನ ಚೋಳ
ಸಾಹಿತ್ಯ
ಕಲಾಭ್ರ ವಂಶಜರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಅಧೋಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಅದರ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಲೇಖಕರು ಕೂಡಾ ಮೆರೆದರು. ತಿರುತಕ್ಕಟೆವರ್ ರಚಿಸಿದ ಜೀವಿಕ-ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮತ್ತು ತೊಲಮೊಲಿ ರಚಿಸಿದ ಸುಲಾಮಣಿ ಗಳು ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲದ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಕವಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ತಿರುತಕ್ಕಟೆವರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂಬನ್‌ನ ಮೇರುಕೃತಿ ರಾಮಾವತಾರಂ ಗೆ ಇದು ಮಾದರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ IIIರ ಅಳ್ವಿಕೆಯ ವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕದಮ್ ಮೆರೆದರು. ಅವರ ರಾಮಾವತಾರಮ್ (ಕಂಬರಾಮಾಯಣಮ್  ಎಂದು ಸಹ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುವ) ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಮಹಾಕೃತಿಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಇವರು ವಾಲ್ಮೀಕಿ’ಯ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅವರ ಈ ಕಾರ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುವಾದ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾ ಕಾವ್ಯದ ಅನುಸರಣೆ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು:  ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಮಯದ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಕಂಬನ್ ಅರ್ಥ ಭಾವ ನೀಡಿದರು; ಕೋಸಲ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ವರ್ಣನೆಯು ಚೋಳ ದೇಶದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣನೆ ಆಗಿದೆ.
ಜಯಮ್‌ಕೋದಂಡರ್'ರ ಮೇರು ಕೃತಿ ಕಲಿಂಗತ್ತುಪರಾಣಿ ಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪಸ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕಾವ್ಯದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿನ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ I'ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ವಿವರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಮುಳು ಕವಿ ಒತ್ತಕುಟ್ಟನ್ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳ Iರ ಕಾಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇವರು ಕುಲೋತ್ತುಂಗರ ಮೂವರು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಒತ್ತಕುಟ್ಟನ್ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳನ್ ಉಲ ವನ್ನು ಬರೆದರು, ಇದು ಚೋಳ ರಾಜನ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುವ ಪದ್ಯ.
ಧರ್ಮ ನಿಷ್ಠೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಚನೆಯ ಆಸಕ್ತಿಯು ಚೋಳರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಶೈವ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು 11 ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸುವಿಕೆಯು ನಂಬಿ ಅಂದರ್ ನಂಬಿಯ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು, ಇವರು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರಾಗಿದ್ದರು. ಅದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ವೈಷ್ಣವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಂತರದ ಚೋಳರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು, ಬಹುಶಃ ವೈಷ್ಣವರ ಬಗೆಗೆ ನಂತರದ ಚೋಳ ಅರಸರು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಪಷ್ಟ ದ್ವೇಷವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬುದು.
ಧರ್ಮ
thumb|right|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಟರಾಜನ ಕಂಚಿನ ಚೋಳ ವಿಗ್ರಹ
ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಚೋಳರು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ಅವರ ಇತಿಹಾಸದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಬುದ್ದಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೈನಧರ್ಮದ ಉದ್ಭವವು, ಪಲ್ಲವ ಮತ್ತು ಪಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ದೊರೆಗಳ ಹಾಗೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂಚಿನ ಚೋಳರು ಸಹ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದು ನಂಬಿಕೆಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರು. ಪುರಾಣನುರು ನಲ್ಲಿ, ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ವೇದ ಹಿಂದುಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಕರಿಕಲ ಚೋಳ’ರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಕೊಸೆಂಗನ್ನನ್, ಮುಂಚಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಚೋಳ, ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶೈವ ಸಿದ್ದಾಂತದಲ್ಲಿ ಸಂತನಾಗಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಆಚರಿಸಿಲಾಗಿತ್ತು.
ನಂತರದ ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವೈಷ್ಣವರು (ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತರು), ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈಷ್ಣವರಾದ ರಾಮಾನುಜ, ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಇರುವ ಬಗ್ಗೆ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿದ್ದವು. ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ II, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಶಿವ ಭಕ್ತ, ಚಿದಂಬರಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. 1160 ಕಾಲದ ಕೆಲವು ಶಿಲಾ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪಾಲಕರು ಯಾರಾದರು ವೈಷ್ಣವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅಂತವರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಚೋಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಹೆಳಿ ಬರೆಸಿದ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನ ಅನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶೈವ ಧರ್ಮದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅದರ ಧರ್ಮದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ನೀಡಿದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಚೋಳ ರಾಜರು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಬೃಹತ್ತಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ರಾಜ ರಾಜ ಚೋಳ I ರಂತಹ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು 'ಶಿವಪಾದಶೇಖರನ್' ನಂತಹ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಯಾವುದೇ ಶಿಲಾ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಕೇವಲ ಶೈವ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶೈವಧರ್ಮ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಬರೆದಿಲ್ಲ.
ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ
thumb|ನಿಂತಿರುವ ಹನುಮಂತ, 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವು ಬಹುತೇಕ ತಮಿಳು ಲೇಖಕರನ್ನು ಕೊನೆಯ ಅನೇಕ ದಶಮಾನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸೃಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಈ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳು ತಮಿಳು ಜನರಲ್ಲಿನ ಭವ್ಯ ಚೋಳರ ಜ್ಞಾಪಕಗಳು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸ ಜನಪ್ರಿಯ ಪೊನ್ನಿಯಿನ್ ಸೆಲ್ವನ್ (ಪೊನ್ನಿ ಯ ಮಗ), ಇದು ಕಲ್ಕಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿ. ಇದನ್ನು ಐದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜರಾಜ ಚೋಳರ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪೊನ್ನಿಯಿನ್ ಸೆಲ್ವನ್, ಚೋಳ ದೊರೆತನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಚೋಳನ ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸುಂದರ ಚೋಳನ ಮರಣದ ನಂತರದ ಚೋಳ ದೊರೆತನದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಗೊಂದಲನವನ್ನು ಕಲ್ಕಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 1950ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯ ಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಕಲ್ಕಿ ಯಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತೀ ವಾರವೂ ಇದರ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಾತುರದಿಂದ ಕಾಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಕಲ್ಕಿಯವರ ಮುಂಚಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಕರಣ ಪಾರ್ಥಿಬನ್ ಕಣವು, 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ರಾಜ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ Iರ ಜಹಗೀರಿಯನಾಗಿ ಬದುಕಬೇಕಿದ್ದಂತ, ಊಹಾತ್ಮಕ ಚೋಳ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಕ್ರಮಾನ್‌ನ ಅದೃಷ್ಟದ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯ ಅವಧಿಯು, ವಿಜಯಲಯ ಚೋಳ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಚೋಳರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅಂತರ (ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಲ್ಲದ ನಡುಗಾಲ)ದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಥಿಬನ್ ಕಣವು ಇದನ್ನು ಸಹ 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕಿ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.
ಸಂದಿಲ್ಯನ್, ಅನ್ನುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ತಮಿಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ ಪುರ ವನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದು ತಮಿಳು ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಕುಮುದಂನಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತ್ತು. ರಾಜಪದವಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ವೆಂಗಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕುಲೊತುಂಗ ಚೋಳ Iರನ್ನು ಗಡಿಪಾರುಮಾಡಿದ್ದ ಅವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಡಲ್ ಪುರ ವನ್ನು ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಕುಲೊತುಂಗ ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕಡಲ್ ಪುರ ಊಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂದಿಲ್‌ಯನ್’ರ ಮುಂಚಿನ ಕೆಲಸವಾದ 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಯಾವನ ರಾಣಿ ಕರಿಕಾಳ ಚೋಳರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಬಾಲಕುಮಾರನ್, ಉದೈಯಾರ್ ಕಾದರಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ನತಂಜಾವೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ ಬ್ರಿಹದೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ.
1950ರ ಮತ್ತು 1973ರ ದಶಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿ ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ರಾಜರಾಜ ಚೋಳನ್ ಹೆಸರಿನ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಅವಲನ್ ಹಿಲ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ, ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬೋರ್ಡ್ ಗೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪದೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
(***) www.whatsindia.com/south_indian_inscriptions (ಸಂಪುಟ24)
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:2003ರ ವಿಸಂಘಟನೆಗಳು ವರ್ಗ:ಚೋಳರು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಂಶಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ:ತಂಜಾವೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು
ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ
ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಯು ಭೂಮಿಯ ಭೂಖಂಡೀಯ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪರ್‌‌ನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ವಿಪುಲ ಲಭ್ಯತೆಯ ಖನಿಜವಾಗಿದೆ. ಈ ಖನಿಜವು ಪ್ರತಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವನ್ನು ಎರಡು ಚತುರ್ಮುಖಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ SiO2 ಸೂತ್ರದಂತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ SiO4 ಎಂಬ ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌–ಆಮ್ಲಜನಕ ಚತುರ್ಮುಖಗಳ ಸಾತತ್ಯ ಸಂರಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ರತ್ನಮಣಿ/ಹರಳುಗಳು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯೂರೋಪ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದಲೇ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ರತ್ನಾಭರಣ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣಶಿಲೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಖನಿಜಗಳಾಗಿದ್ದವು.
"ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ" ಎಂಬ ಪದವು ಜರ್ಮನ್‌‌ ಪದ "ಕ್ವಾರ್ಜ್‌"ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ವಿಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಆಮದಾದ ಮಧ್ಯಂತರ ಉನ್ನತ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಪದ "ಟ್ವಾರ್ಕ್‌"ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದೂ ಕೂಡಾ ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಭಾಷಾಪದಗಳಾದ (cf. ಝೆಕ್‌‌ಮೂಲ ಟ್ವರ್ಡಿ ("ಕಠಿಣ"), ಪೋಲೆಂಡ್‌/ಪೋಲಿಷ್‌ ಭಾಷಾಮೂಲದ ಟ್ವಾರ್ಡಿ ("ಕಠಿಣ"), ರಷ್ಯನ್‌‌ಮೂಲದ твёрдый ("ಕಠಿಣ"))ಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವು ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಪದಮೂಲ *tvьrdъನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದ 9ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಪದಮೂಲ тврьдъ ("ದೃಢ")ದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದವು.
ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಸ್ವಭಾವ
thumb|left|100px|α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಸಂರಚನೆ thumb|left|100px|β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ
ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ತ್ರಿಗುಣ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಅಕ್ಷದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಫಟಿಕದ ಆಕಾರವು ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲೂ ಆರು-ಬದಿಗಳುಳ್ಳ ಪಿರಮಿಡ್‌‌‌‌/ಡ್ಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಆರು ಬದಿಗಳುಳ್ಳ ಅಶ್ರಗದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಯಮಳ ಸ್ಫಟಿಕಗಳಾಗಿದ್ದು, ವಿರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಈ ಸ್ವರೂಪವು ಅಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವ ಹಾಗೆ ಸನಿಹದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಹರಳುಗಳು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಖನಿಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಿಕವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬೇಕಾದ ಸ್ಫಟಿಕದ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಕಾಣದಂತೆ ಮುದ್ದೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸುಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ರಿಕ್ತ/ತೆರಪಿನವರೆಗೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣಬಹುದಾದ 'ಹಾಸು'ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೃಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದುದರಿಂದ, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಿರಮಿಡ್‌‌‌ ಮಾತ್ರವೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಜಿಯೋಡು ಒಳಭಾಗದೆಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ಹರಳುಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ತೆರಪಿನ ಭಾಗವು ಗೋಲಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಮೇಲ್ಮೈನ ತಾಪಮಾನ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಾಯಿ ರೂಪವೇ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1 ಕಿಲೋಬಾರ್‌ನಷ್ಟು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು 573 °C ತಾಪಮಾನದವರೆಗೆ ಸ್ಥಾಯಿರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಸ್ಥಾಯಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ತಾಪಮಾನದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
1300 °Cಗೂ ಮೀರಿದ ತಾಪಮಾನ ಹಾಗೂ ಸರಿಸುಮಾರು 35 ಕಿಲೋಬಾರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಥಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹಾ/ಆ ಸ್ಫಟಿಕಶಿಲೆಯು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ (ಅಥವಾ α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ), ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಅಥವಾ ಸಾಧಾರಣ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದುದಲ್ಲ. β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಘನವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಘನವಸ್ತುವಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಂದರೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಿಂದ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ತ್ವರಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಬಲ್ಲಂತಹಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯ ಹ್ರಾಸವಾಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಎಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದೆಂದರೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಹರಳೊಂದನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನೇ ಮರಳಿ ತಣ್ಣಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸರಳ ಸ್ಫಟಿಕ ಹಾಗೂ ಮರಳಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮತ್ತೆ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ etc., ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರೆ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೋ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಮರಳಿರುತ್ತದೆ.
ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅಷ್ಟು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಾಗೂ ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಪರಮಾಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಬಂಧವು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ  "ತಿರುಚಿರುತ್ತದೆ" ಅಥವಾ ಬಗ್ಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು "ತಿರುಚಿರುವುದಿಲ್ಲ". ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಗಳು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಬಂಧವು ತಿರುಚಿರದಂತೆ ಆಗುವಷ್ಟು ಅಥವಾ ನೇರವಾಗುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರಸ್ಪರರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ, ಪರಮಾಣುಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಬಂಧಗಳು ಸ್ಥಾಯಿತ್ವ ಹೊಂದಬೇಕೆಂದರೆ ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮ್ಮಿತಿಯು ಮತ್ತೆ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವಾದರೂ 573 °Cಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳೂ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯನ್ನಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವರಾದರೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇವುಗಳು ಹುಸಿರೂಪ/ಕೂಟರೂಪದ ಅಥವಾ "ಅಸಹಜ ಆಕೃತಿಯನ್ನುಳ್ಳ" ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಆಕೃತಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಬೇಕೆಂದರೆ 'β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ನಂತರದ ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ' ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕಾದವು. ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅದೇ ತರಹದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ವಿನ ಸಮ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿದ ಆರು ಬದಿಗಳ ಪಿರಮಿಡ್ಡುಗಳ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಷಟ್ಕೋನೀಯ ದ್ವಿಪಿರಮಿಡ್ಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಅಶ್ರಗ ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ'ಯ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯು ಆರು ಬದಿಗಳ ಪಿರಮಿಡ್ಡುಗಳ ರೀತಿ ಕಾಣುವ ಮೂರು ವಜ್ರಾಕೃತಿಯ ಮುಖಗಳ ಎರಡು ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
(ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಿ) ಸ್ಫಟಿಕ ಸಂರಚನೆ
ತ್ರಿಕೋನೀಯ ಸ್ಫಟಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಸಂರಚನಾ ಗುಂಪುಗಳಾದ  P 3121 ಹಾಗೂ P 3221ಗಳಲ್ಲಿ α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಷಟ್ಕೋನೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ P 6221 ಹಾಗೂ P 6421 ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಸಂರಚನಾ ಗುಂಪುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಸಂರಚನಾ ಗುಂಪುಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಸಮಮಿತಿಯವಾಗಿದ್ದು (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ 11 ಪ್ರತಿರೂಪಿ ಜೋಡಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ). α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳೆರಡೂ ಅಸಮಮಿತಿಯಲ್ಲದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ SiO4 ಚತುರ್ಮುಖ) ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಅಸಮಮಿತಿಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಸಂರಚನೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. α- ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ರೂಪಾಂತರವು ಚತುರ್ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ವೈವಿಧ್ಯಗಳು (ಬಣ್ಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ)
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಶಿಲಾ ಸ್ಫಟಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಫುಟ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ), ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ವರ್ಣರಹಿತವಾಗಿದ್ದು ಪಾರದರ್ಶಕ (ಸ್ಫುಟ) ಅಥವಾ ಪಾರದೀಪಕ/ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು, ಗುಲಾಬಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ, ಪದ್ಮರಾಗ, ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ, ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ, ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಶಿಲೆಗಳು ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ವರ್ಣಮಯ ರೂಪಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹೆಸರುಗಳ ಸರಮಾಲೆಯಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳ ನಡುವೆ ಬಹುಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು (ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವಂತಹಾ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು) ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ವಿಧಗಳು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ವರ್ಧಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಸಮೂಹಗಳು). ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ವಿಧಗಳು ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕ ಅಥವಾ ಬಹುತೇಕ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ವಿಧಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ ಎಂಬುದೊಂದು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಏಕನತ ರೂಪಿ ಮೊಗನೈಟ್‌ಗಳೆರಡರದೂ ‌ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂತರ್‌ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿಲಿಕಾದ ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವೈದೃಶ್ಯರೂಪಿ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಾದರಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ರತ್ನಮಣಿ/ಹರಳು ಅಥವಾ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಗೇಟು, ಸಾರ್ಡ್‌‌, ಗೋಮೇದ/ಧಕ, ಮಂದಗೆಂಪಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ, ರಕ್ತಶಿಲೆ, ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಸೇರಿವೆ.
ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು
left|thumb|ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು ಪೇಲವ ಹಳದಿಯಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣಗಳವರೆಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಕತ್ತರಿಸಿದ ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಳದಿ ಪುಷ್ಯರಾಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳು ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ಬಹುತೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಪದ್ಮರಾಗ ಅಥವಾ ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬ್ರೆಝಿಲ್‌‌ ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮುಂಚೂಣಿ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ರಿಯೋ ಗ್ರಾಂಡೆ ಡು/ಡೊ ಸುಲ್‌‌‌ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು "ಹಳದಿ" ಎಂಬರ್ಥದ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪದ ಸಿಟ್ರಿನಾದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದೇ ಪದವು "ಸಿಟ್ರನ್‌‌" ಎಂಬ ಪದದ ಪದಮೂಲವೂ ಆಗಿದೆ.
ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು ನವೆಂಬರ್‌‌ ತಿಂಗಳಿನ ಮೂರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜನ್ಮರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ
ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು (ಬಹಳ ಅಪರೂಪ) ಗುಲಾಬಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರಲ್ಲದೇ ಅದರ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌‌ ಅಥವಾ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿದೆ. ಸ್ಫಟಿಕಗಳಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳು ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ದ್ಯುತಿಸಂವೇದಿಯಾಗಿರುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಕಾಂತಿಹೀನಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. USAಯ ಮೈನೆಯ ರಮ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಪೆಗ್ಮಾಟೈಟ್‌‌ ಮಾದರಿಯ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಬ್ರೆಝಿಲ್‌‌ನ ಮಿನಾಸ್‌ ಗೆರಾಯ್ಸ್‌‌‌ನಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.
ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ರತ್ನದಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ – ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಆ ಬಣ್ಣ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹೃದಯಗಳಂತಹಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೃದಯ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಕೆಂಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅದು ಶಕ್ಯವೆಚ್ಚದ ಖನಿಜವಾಗಿರುವುದು ಕಾರಣ.
ಪದ್ಮರಾಗ
left|thumb|ಪದ್ಮರಾಗ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮಗಲೈ/ಲೀಸ್‌ಬರ್ಗ್‌
ಪದ್ಮರಾಗ ವು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಉಜ್ವಲದಿಂದ ದಟ್ಟವರ್ಣ ಅಥವಾ ಮಂದ ನೇರಳೆ ವರ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದು.
ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ/ಹಾಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ
thumb|ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಮಾದರಿ thumb|ಆಗಸ್ಟಸ್‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್‌‌ ಗೋಮೇದ/ಧಕದ ರತ್ನಶಿಲಾಗೆತ್ತನೆ ಹಾಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಅಥವಾ ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಯು ಬಹುಶಃ ಹರಳುರೂಪಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬಹುಶಃ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದಾದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲ, ದ್ರವಗಳ ಅಥವಾ ಎರಡರದೂ ಹರಿವಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಕಲ್ಮಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಬ್ಬಾಗುವಿಕೆಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿದೆ ದ್ಯುತಿಸಂವೇದಿ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರತ್ನಮಣಿ/ಹರಳು ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯಾಗದಿರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ವಿಧಗಳು (ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂರಚನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ)
ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹೆಸರುಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಖನಿಜದ ಬಣ್ಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರಿಡುವ ಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಖನಿಜದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವೇ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತುಕಾರಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಅನ್ವಯಿಸಲೇಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ.
ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳು
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಯಮಳ ಸ್ಫಟಿಕಗಳಾಗುವುದರಿಂದ, ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ, ದೋಷರಹಿತ ಜೋಡಿಯಾಗದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು ಜಲೋಷ್ಣೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಾಪಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪಚ್ಚೆ/ಮರಕತಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಈಗಲೂ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳೆಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುವುದಾದರೂ, ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೆಸರೆಂದರೆ ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಲಭ್ಯತೆ/ದೊರಕುವಿಕೆ
ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ ಫೆಲ್ಸ್‌‌ಪರ್‌‌ ಪೂರಿತ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳ ಸಾರಭೂತ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ಮರಳುಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಜೇಡಿ ಪದರಗಲ್ಲುಗಳಂತಹಾ ಸಂಚಿತಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್‌ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆನುಷಂಗಿಕ ಖನಿಜವಾಗಿ ಕೂಡಾ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಪದರಶಿಲೆ, ಗ್ನೈಸ್‌ ರೂಪಾಂತರಿತ ಶಿಲೆ, ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪಾಂತರ/ಕ್ವಾಟ್ಸೈಟ್‌‌ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ರೂಪಾಂತರಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಇದು ತೋರುವ ನಿರೋಧಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಹ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಶೇಷಾತ್ಮಕ ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಖನಿಜಗಳ ಅದಿರುಗಳ ಜೊತೆಗಿರುವ ಅದಿರುತ್ಯಾಜ್ಯ/ಕಸಗಳಂತಹಾ ಜಲೋಷ್ಣೀಯ ಸಿರೆಗಳ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಹರಳುಗಳು ಪೆಗ್ಮಾಟೈಟ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ರೂಪುಗೊಂಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಅನೇಕ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಷ್ಟು ತೂಗಬಲ್ಲವು.
ಅರೆವಾಹಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಕುಲುಮೆ/ಮೂಸೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರಚಿತಗೊಂಡ ವಿಪರೀತ ಶುದ್ಧತೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳು ಬಹು ಬೆಲೆಬಾಳುವಂತಹವು ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಪರೂಪದವು. ಉತ್ತರ ಕೆರೋಲಿನಾದ ಸ್ಪ್ರೂಸ್‌ ಪೈನ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಸ್ಪ್ರೂಸ್‌ ಪೈನ್‌ನ ರತ್ನಶಿಲಾ ಗಣಿಯು ಅಧಿಕ ಶುದ್ಧತೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಂಬಂಧಿತ ಸಿಲಿಕಾ ಖನಿಜಗಳು
ಟ್ರಿಡಿಮೈಟ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಬಲೈಟ್‌ಗಳು SiO2ನ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯ ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿದ್ದು ಸಿಲಿಕಾ ಅಧಿಕಾಂಶವಿರುವ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೋಯೆಸೈಟ್‌ ಎಂಬುದು ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲ ಉಲ್ಕಾಪಾತವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಷ್ಟಿಸೋವೈಟ್‌ ಎಂಬುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಕೆಲ ಉಲ್ಕಾಪಾತವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಲೆಕಾ/ಚಾಟೆಲೀರೈಟ್‌‌ ಎಂಬುದು ಅಸ್ಫಾಟಿಕ ರೂಪದ ಸಿಲಿಕಾ ಗಾಜಿನ ರೂಪದ SiO2 ಆಗಿದ್ದು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲಿನ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಇವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸ
thumb|ಸ್ಫಟಿಕ (ಸ್ಫುಟ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ) ಕರಂಡಕ, c.1000 right|thumb|ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳು "ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ" ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ಲ್ಯಾವಿಕ್‌‌ ಭಾಷಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ (ಝೆಕ್‌ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಇದನ್ನು ಕ್ರೆಮೆನ್‌ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು) ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಜರ್ಮನ್‌ ಪದಗಳಾದ‌, ಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರೆ ಮೂಲಗಳು ಪದದ ಮೂಲವನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದ-ಬಿರುಕುಗಳುಳ್ಳ ಅದಿರು ಎಂಬರ್ಥದ ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಪದ ಕ್ವೆರ್ಕ್ಲುಫ್ಟರ್ಟ್ಜ್‌‌‌  ‌‌ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲವಾಸಿಗಳ ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತವಾಗುವ ಮಾಬನ್‌‌ ಗೂಢ ವಸ್ತುವಿರಬಹುದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ವಸ್ತು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ನ್ಯೂಗ್ರೇಂಜ್‌ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾರೋಮೋರ್‌‌ಗಳಂತೆ ಯೂರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹಾದಿಬದಿಯ ಗೋರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರುದ್ರಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕ್ಲುಪ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಐರಿಷ್‌ ಪದವೆಂದರೆ ಗ್ರಿಯನ್‌ ಕ್ಲಾಚ್‌ ಎಂದು, ಅದರ ಅರ್ಥ 'ಸೂರ್ಯನ ಶಿಲೆ'.
ಜೇಡ್‌ ರತ್ನವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್‌ ಅಮೇರಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೆತ್ತನೆಗೆ ಬಳಸುವ ಬಹು ಮಹತ್ವದ ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ಶಿಲೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಯೂರೋಪ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ರತ್ನಶಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ರತ್ನಶಿಲಾ ಉಬ್ಬುಕೆತ್ತನೆಗಳು, ಶಿಲಾ ಸ್ಫಟಿಕ ಕರಂಡಕಗಳು, ಹಾಗೂ ಅತಿರಂಜಿತ ಅಲಂಕಾರದ ಪಾತ್ರೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ರತ್ನಾಭರಣ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣಶಿಲೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳನ್ನು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಭರಣ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವಾಡಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಹೀಗೆ ಬಹು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಉಬ್ಬುಕೆತ್ತನೆಗಳ ರತ್ನಶಿಲೆಗಳ ತಂತ್ರವು ಗೋಮೇದ/ಧಕ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವಿಧಗಳ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಲಸ್‌ ಸ್ಟೆನೋರ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಧುನಿಕ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿತು. ಅವರು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳು ಎಷ್ಟೇ ವಿರೂಪಗೊಂಡರೂ, ದೀರ್ಘ ಅಶ್ರಗದ ಮುಖಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಪೂರ್ಣ 60° ಕೋನದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.
ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ B. ಸಾಯರ್‌‌ರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನ ಓಹಿಯೋ ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಹಾಗೂ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಬಳಕೆಯ ಬದಲಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು.
ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ'ಯ ಸಂಪೀಡನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ಹಾಗೂ ಪಿಯರಿ ಕ್ಯೂರಿಯವರುಗಳು 1880ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಆಂದೋಲಕ ಅಥವಾ ಅನುರಣಕಗಳನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ 1921ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೈಟನ್‌ ಕ್ಯಾಡಿಯವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಜಾರ್ಜ್‌‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಿಯೆರ್ಸ್‌ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳ ಆಂದೋಲಕಗಳನ್ನು 1923ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಅದರ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ವಾರ್ರೆನ್‌ ಮ್ಯಾರಿಸನ್‌ ಮೊದಲ 1927ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಡಿ ಹಾಗೂ ಪಿಯೆರ್ಸ್‌ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಆಂದೋಲಕ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳು ವರ್ಗ:ಸಂಪೀಡನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಸ್ತುಗಳು ವರ್ಗ:ಅವಾಹಕಗಳು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌‌ ಆಕರಪದಗಳು ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ೧೯೧೫ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.ಆಗ ಮೈಸೂರು ಅರಸರಾಗಿದ್ದ ರಾಜರ್ಷಿ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು. ಮುಂದೆ ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.ಇದು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಲು ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ನಾಡಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿಸಲು ಈ ಹಿಂದೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಈಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಡಾ. ಮಹೇಶ್ ಜೋಷಿ ಅವರು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ
೧೯೧೫ ರಿಂದ ೧೯೪೦ ರವರೆಗೆ ಕಸಾಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
ನೃಪತುಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನೃಪತುಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇಂದು ಬಹಳ ಜನರಿಗೆ ನೃಪತುಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ
ಕನ್ನಡ ನಿಧಿ
(projectಶತಮಾನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹಣಕಾಸು ಕ್ರೋಢಿಕರಿಸಬೇಕು. ಆ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ತಾಯಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿಕಟಪೂರ್ವ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಡಾ. ನಲ್ಲೂರು ಪ್ರಸಾದ್ ಆರ್.ಕೆ. ಅವರು 'ಕನ್ನಡ ನಿಧಿ' ಎಂಬ ವಿನೂತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ನಿಧಿಗೆ ಹತ್ತು ರೂಪಾಯಿಯಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೆಂದರೂ ಉದಾರವಾಗಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು).ಈ ದೇಣಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದೆ.ಈ ಹಣವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಖಾತೆಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡಿ ಮೂಲಧನವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸದಂತೆ ಹಾಗೂ ಆ ಹಣದಿಂದ ಬಡ್ಡಿಯಿಂದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲೂ ಜಿಲ್ಲಾ,ತಾಲೂಕು ಮತ್ತು ಹೋಬಳಿ ಮಟ್ಟದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಕನ್ನಡ ನಿಧಿ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲ್ಲ ಕನ್ನಡಿಗರೂ ತಮ್ಮ ಉದಾರ ಹಸ್ತವನ್ನು ಚಾಚಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಟಿ.ಎ.ನಾರಾಯಣಗೌಡ ಕನ್ನಡ ನಿಧಿಗೆ ೫೦,೦೦೦ ರೂ.ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಕೀಲರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಪ್ರಮೀಳಾ ನೇಸರ್ಗಿ ೧,೦೦,೦೦೧ ರೂ.ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಕೈಂಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಕನ್ನಡಿಗರು ಹಾಗೂ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿಧಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ನಿಧಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ಶಾಖೆಯ ಖಾತೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೧/೫೬೬೭೭ ಇಲ್ಲಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಿ ಚಲನ್ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಅಂತಹ ಉದಾರಿಗಳಿಗೆ (೧೦೦೦ ರೂ.ಗಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ)'ಕನ್ನಡ ಮಾನಧನರು'ಎಂಬ ಅಭಿನಂದನಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಿದೆ.ಈ ನಿಧಿಗೆ ನೀಡುವ ಹಣಕ್ಕೆ ೮೦ ಜಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ದತ್ತಿನಿಧಿ
(Project ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ದಾನಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದತ್ತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ).ಈ ಮೂಲನಿಧಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಠೇವಣಿಯಾಗಿಟ್ಟು ಅದರಿಂದ ಬರುವ ಬಡ್ಡಿ ಹಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ದಾನಿಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಈಗ ಇಂತಹ ೮೫೦ ದತ್ತಿನಿಧಿಗಳಿವೆ. ಉಪನ್ಯಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಪುಸ್ತಕ ಖರೀದಿ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಬಹುಮಾನ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಶಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ದತ್ತಿನಿಧಿಗಳಿವೆ.(project ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾ.ಮಾ.ನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾರತೀಸುತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಯ್ದ ಹಿರಿಯ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ)
ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ:
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ಪರಿಷತ್ತು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ
ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾ
ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾ (ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆ ) ಎನ್ನುವುದು ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಯ ದಿನ ಅಥವಾ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ 15 ನೇ ದಿನದಂದು (ನವೆಂಬರ್–ಡಿಸೆಂಬರ್) ಆಚರಿಸುವ ಹಿಂದೂಗಳ ಪವಿತ್ರ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಇದು ತ್ರಿಪುರಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು   ತ್ರಿಪುರರಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ   ಎಂದು ಕೂಡಾ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇವ-ದಿವಾಲಿ  ಅಥವಾ ದೇವ-ದೀಪಾವಳಿ  -ದೇವರ ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಹಬ್ಬವು ಸಿಖ್ಖರ ಹಬ್ಬವಾದ ಗುರುನಾನಕ್ ಜಯಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೀನಿನ ಮೂರ್ತರೂಪ (ಅವತಾರ) ವಾದ ಮತ್ಸ್ಯನ ಜನ್ಮದಿನವೂ ಆಗಿದೆ. ತುಳಸಿ ಗಿಡದ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಯುದ್ದದ ದೇವರು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಪುತ್ರನಾದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಮೂರ್ತರೂಪವಾದ ವೃಂದರ ಜನ್ಮದಿನವೂ ಸಹ ಆಗಿದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಾದ ರಾಧಾಳಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ರಾಧಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರು ರಾಸ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆಂದು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನು ರಾಧೆಯನ್ನು ವರಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಮೃತ ಪೂರ್ವಜರಾದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಶಾಕಮೇಧವೆಂಬ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪುರಾತನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಆಂಡರ್‌ಹಿಲ್ ನಂಬುತ್ತಾನೆ.
ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು
ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯು ವಿಷ್ಣುವು ನಿದ್ರಿಸುವನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಾದ ಚಾತುರ್ಮಾಸದ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯು ದೇವರು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರವಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾತುರ್ಮಾಸಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು ಈ ದಿನದಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಢರಾಪುರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರ ಮೇಳ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ತುಳಸಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದೆ.
ಪುಷ್ಕರ್ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪುಷ್ಕರ ಜಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಪುಷ್ಕರ ಮೇಳ ವು ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ತನಕ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯು ಅತೀ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅವನ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪುಷ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಮೂರು ಪುಷ್ಕರಗಳಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಬಹಳ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಾಧುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಪುಷ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 200,000 ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು 25,000 ಒಂಟೆಗಳು ಸಹ ಹಾಜರಿರುತ್ತವೆ. ಪುಷ್ಕರ್‌ ಮೇಳವು ಏಷ್ಯಾದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಒಂಟೆಗಳ ಮೇಳವಾಗಿದೆ.
ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥ (ಸರೋವರ ಅಥವಾ ನದಿಯಂತಹ ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನ ಸ್ಥಳ) ದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು “ಕಾರ್ತಿಕ ಸ್ನಾನ” ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ತುಂಬಾ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾರಣಾಸಿಯ ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದಿನವಾಗಿದೆ.
ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಅನ್ನಕೂಟವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನವಾದ ಅಶ್ವಿನದಂದು ವ್ರತ ಕೈಗೊಂಡ ಜನರು ಅದನ್ನು ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನದಂದು ವಿಷ್ಣು ದೇವನನ್ನು ಸಹ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕಾರದ ದೌರ್ಜನ್ಯ (ಹಿಂಸೆ ) ಯನ್ನು ಈ ದಿನದಂದು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷೌರ ಮಾಡುವುದು, ತಲೆ ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವುದು,ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೂಗಳನ್ನು ಕೀಳುವುದು, ಬೆಳೆಗಳ ಕಟಾವು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷುರ ಮಿಲನವೂ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದಾನಕಾರ್ಯಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋದಾನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು, ಉಪವಾಸಗಳಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ನಂತರದ ಏಕಮಾತ್ರ ಹಬ್ಬವು ತ್ರಿಪುರ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಪುರಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥವಾಗಿ, ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಾದ್ಯಂತ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಮಾಲೆಗಳು ಅಥವಾ ದೀಪಗಳ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಸಾವಿನ ನಂತರ ನರಕದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು 360 ಅಥವಾ 720 ದೀಪದ ಬತ್ತಿಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಾರೆ. 720 ದೀಪದ ಬತ್ತಿಗಳು ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ 360 ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ವಾರಣಾಸಿ ಯಲ್ಲಿ, ನದಿ ತೀರದ ಸ್ನಾನ ಘಟ್ಟಗಳು ಸಾವಿರಾರು ದೀಪಗಳಿಂದ (ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆಗಳು) ಜೀವಂತಿಕೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜನರು ಪುರೋಹಿತರುಗಳಿಗೆ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದೀಪಗಳನ್ನು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು “ಕಾರ್ತಿಕ ದೀಪರತ್ನ”- ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿನ ದೀಪಗಳ ರತ್ನಾಭರಣವೆಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ದೀಪಗಳನ್ನು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾದ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳಸಿ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಅಂಜೂರದ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೆಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ ದೀಪಗಳನ್ನಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಕೇಳಗಿರುವ ದೀಪಗಳನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೀನುಗಳು, ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಯಾದಿಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೈನಧರ್ಮ
ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಎನ್ನುವುದು ಜೈನರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಪಾಲಿಟಾಣಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರೆ (ಪ್ರಯಾಣ)ವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ದಿನದಂದು ಪಾಲಿಟಾಣಾ ತಾಲೂಕಿನ ಶತ್ರುಂಜನ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ಶತ್ರುಂಜಯ ತೀರ್ಥ ಯಾತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ನಡಿಗೆಯು ಜೈನ ಭಕ್ತಾದಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ, ಅವರು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಆದಿನಾಥ ಭಗವಾನರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ 216 ಕಿಮೀ ದೂರದ ಕಠಿಣ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಜೈನರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ದಿನವು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ನಡಿಗೆಗೂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿಲಾಗಿರುವ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ದಿನವು ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಭಗವಂತರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪ್ರಥಮ ದಿನವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತಾದಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಆದಿನಾಥರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸಿದರು. ಜೈನ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಾಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ವಿಗಳು ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಜೈನ ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಹುಣ್ಣಿಮೆ
ಗಾಂಧಾರ
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಮಹಾಜನಪದಗಳು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
ಟೋಪಿ ಆಟ
ಆಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು – ಟೋಪಿ ಅಥವಾ ಏನಾದರೂ ಬಟ್ಟೆ/ವಸ್ತು
ಆಟದ ವಿವರಣೆ
ಈ ಆಟವು ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲೂ ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲೂ ಆಡಬಹುದಾದ ಆಟ. ಓಡಾಡಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗವಿದ್ದರೆ ಸಾಕು ಆಟವನ್ನಾಡಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಆಟ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾದುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಆಡುವ ವಿಧಾನ
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
thumb
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಮೊದಲಿಗೆ ಆಟಗಾರರೆಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತಾರೆ
ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆಯು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಬಳದ ಭಾಗ. ತುಟ್ಟಿಭತ್ಯೆಯನ್ನು ಮೂಲ ಸಂಬಳದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಲೆಕ್ಕವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ ಭತ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೂಲ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದರಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ/ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಆಟಗಾರರು ಆಯ್ದ ಒಬ್ಬಾತ ಟೋಪಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಉಳಿದ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಸುತ್ತು ಬರುತ್ತಾ “ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಟೋಪಿ “ ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ (बाईचुंग भुटिया) (೧೯೭೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ಜನಿಸಿದರು) ಭಾರತದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಟಾರ್ಚ್ ಬೇರರ್ (ದೀವಟಿಗೆ ಹಿಡಿದವರು) ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ವಬಂಗಾಳ ಕ್ಲಬ್ ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಕ್ಕಿಮೀಸ್ ಸ್ನಿಪರ್ (Sikkimese Sniper) ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇವರ ಶೂಟಿಂಗ್ ಕಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇವರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಭಾರತದ ವರ್ಷದ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ‘ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಭುಟಿಯಾ ದೇವರು ಕೊಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ’ ಎಂದು ಐ.ಎಂ. ವಿಜಯನ್ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಅದಕ್ಕೆ ಆಟಗಾರರೆಲ್ಲ “ಎಂಥಾ ಟೋಪಿ “ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.ಅವಾಗ ಆತ “ಚಿನ್ನದ ಟೋಪಿ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
ಭುಟಿಯಾ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಐ-ಲೀಗ್ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಪೆಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಲಬ್ ಮೂಲಕ ಇವರು ತಮ್ಮ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಲಬ್ ಬ್ಯೂರಿ ಎಫ್.ಸಿ. ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲ ಮಲೇಷ್ಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಪೆರಾಕ್ ಎಫ್‌ಎ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಜೆಸಿಟಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಮೋಹನ್‌ ಬಗನ್‌ ತಂಡದೊಂದಿಗೂ ಆಡಿದ್ದು, ಅವರ ಎರಡು ಸ್ಪೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೀಗ್‌ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಾದ ನೆಹರು ಕಪ್, ಎಲ್ ಜಿ ಕಪ್, ಸೌಥ್ ಏಷ್ಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್ (ಎಸ್ ಎ ಎಫ್ ಎಫ್) ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಕಾನ್ಫಿಡರೇಶನ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಕಪ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರ ನೆಹರೂ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವರು ೧೦೦ನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯದ ಕ್ಯಾಪ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಆಟಗಾರರು ಎಷ್ಟು ರುಪಾಯಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ “ನೂರು ರುಪಾಯಿ “ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
ಕ್ರೀಡೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಭುಟಿಯಾ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ "ಜಲಕ್ ದಿಖಲಾಜಾ"ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಕೆಲವು ಈ ಮೊದಲು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಕ್ಲಬ್ ಜತೆ ಕೆಲ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಇವರು ಟಿಬೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಕಾರಣ ಒಲಂಪಿಕ್ ರಿಲೆಯ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭುಟಿಯಾ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೊಂದಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಆಮೇಲೆ ಆಟಗಾರರು ಅತೀಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೇಳುವವರೆಗೂ “ಬೇಡ ಬೇಡ “ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
ಭುಟಿಯಾ ಟಿಂಕಿಟಮ್ ನಲ್ಲಿ ೧೯೭೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ದೋರ್ಜಿ ದೋರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸೋನಮ್ ಥೋಪ್ಡೆನ್ ಎಂಬುವರ ಮಗರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಹಿರಿಯಣ್ಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಬೈಚುಂಗ್ ತನ್ನ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಪಾಲಕರು ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಭುಟಿಯಾ ಅವರ ಅತಿ ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತಿ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.‍ ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕರ್ಮಾ ಭುಟಿಯಾ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಪಾಕ್ ಯಾಂಗ್ ನ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸಾವಿಯರ್ಸ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ೯ನೇ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಐನಿಂದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ (ಶಿಷ್ಯವೇತನ) ಪಡೆದು ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್ ನ ತಾಶಿ ನಾಮ್ಗ್ಯಾಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಸೇರಿದರು.
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಟೋಪಿ ಮಾರುವಾತ  ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
೨೦೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು ದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಕ್ವೈರೋಸ್ ಮತ್ತು ನೈಕ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್, ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ ಸಾಕರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಗ ಆಟಗಾರರು “ಬೇಕು ಬೇಕು “ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ಇವರ ರಾಜ್ಯವಾದ ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಆಟವಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್‌ನ ಬಾಯ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲೂ ಆಟವಾಡಿದ್ದರು. ಆಗ ಕರ್ಮಾ ಭುಟಿಯಾ ಕೋಚ್ ಆಗಿದ್ದರು. ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುಬ್ರೋಟೊ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ಗೋಲ್ ಕೀಪರ್ ಭಾಸ್ಕರ್ ಗಂಗೂಲಿ ಇವರ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.
ಟೋಪಿ ಬೇಕಾ ಆಟ
·        ಟೋಪಿ ಮಾರುವಾತ  ಟೋಪಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನ ಹಿಂದೆ ಹಾಕಬೇಕು, ಇದನ್ನರಿತ ಆಟಗಾರ ಟೋಪಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಆತನನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸುತ್ತಬೇಕು.
·        ಓಡಿಸಿ ಆತನನ್ನು ಹಿಡಿದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪುನಃ ಅದೇ ಆಟಗಾರ ಟೋಪಿ ಮಾರುವವನಾಗಬೇಕು.ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಹಿಂದೆ ಟೋಪಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೊ ಆತ ಟೋಪಿ ಮಾರುವಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ.