ಮೌಖಿಕ_ಸಾಹಿತ್ಯ
ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ ಸಾಧ್ಯತೆ
ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಹಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನೋಚಿತವಾದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ, ಯುದ್ಧ, ಪ್ರಯಾಣ, ಜಲಕ್ರೀಡೆ, ಬೇಟೆ ಮುಂತಾದ ನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಪದ್ಯಗಳು. ವೀರರಸ ಪ್ರಧಾನ- ಶೃಂಗಾರರಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ, ಭಾವಾನುಗುಣವಾದ ರಾಗ, ತಾಳಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಪದ್ಯಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಕಥಾಬೆಳವಣಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಘಟನೆಗಳ ನಡುವೆ- ಮುಂತಾಗಿ ವಿಷಯ ವಿವರಿಸುವ ವರ್ಣನೆ, ನಿರೂಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೂರನೆಯದಾದ ಕಡಿವಾಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಂಗ ರಚಿಸಿದವರೆಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಿತರು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಕಸ್ಮತ್ತಾಗಿ ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಕಾರಗಳಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ವಿರಾಟಪರ್ವದ ವಸ್ತು ರಂಗತಂತ್ರ, ಪಾತ್ರಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಪದ್ಯಬಂಧ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಆಟವಾಗಿ ಪ್ರಸರ್ಶಿಸುವಾಗ ಕೀಚಕ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾದವನ ಅತಿಶಯ ಅಭಿನಯ, ಅತಿಕಾಮುಕತೆಯ ಅಸಹ್ಯ ಮಾತು ಹಾಗು ನಡುವಳಿಕೆಗಳು ನೋಡುಗರಿಗೆ ಕೀಚಕ ಹೇಗಿದ್ದ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಭಿನಯ ಹಾಗು ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಅಸಹ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆಶು ಸಂವಹನವೇ ಪ್ರಧಾನವಾದ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಾತು ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವಾಗುವ, ಮಾಣಿಕ್ಯದ ದೀಪ್ತಿಯಾಗುವ, ಸ್ಪಟಿಕದ ಶಲಾಖೆಯಾಗುವ ಮಾತೇಜ್ಯೋರ್ತಿಲಿಂಗವಾಗುವ ಅದ್ಭುತ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಕೆಲವು ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಲೆಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಜನಪದದ ನಡುವೆ ಒಂದೇ ಮೂಲವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದ ಹಲವಾರುಕಲೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಹಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ಸಹಜ ಹಾಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಒಂದೇ ಮೂಲದಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇಂದು ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಮನೋರಂಜನೆಗಳು, ಮಾದ್ಯಮಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಯಾವು ಯಾವುದೋ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದೇವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ದೇಸೀ ಕಲೆಗಳು ಮುಖ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಮೂಲೆ ಸೇರುತ್ತಿವೆ. ನಮ್ಮ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯು ಆಧುನಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಊಟ-ಉಡುಗೆ, ಮಾತು, ಶೈಲಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ, ಊರಿನ, ಮಣ್ಣಿನ ಕಲೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾಳಜಿ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಅವುಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕುರಿತು ತಲ್ಲಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜವಾದುದು. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ, ತಾಳಮದ್ದಳೆ, ಗಮಕ ಮುಂತಾದ ಸಮಾನಧರ್ಮಿ ಅಥವಾ ಸಮಾನ ಮೂಲದ ಕಲೆಗಳ ಕುರಿತುಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವಿಚಾರವಿನಿಮಯ ಒಂದು ವಿವೇಚನಾಗೋಷ್ಠಿ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ತವಾದುದೆಂದೂ ಇದು ಸಕಾಲಕವೆಂದೂ, ಸಾಮಯಿಕವೆಂದೂ ಭಾವಿಸುತ್ತೆÃನೆ. ಈ ಕಲೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಮೂಲತಃ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಕಲೆಗಳು. ತಾಳಮದ್ದಳೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ-ಗಮಕ, ಕೀರ್ತನೆ ಅಥವಾ ಹರಿಕತೆ ಅಷ್ಟೇಏಕೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಶುಭಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಈ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತಗಳು ಹಣಿಕಿಕ್ಕುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮಲೆನಾಡಿನ ಹೆಂಗಳೆಯರು ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನಗೆಯಾಡಿದ ಆರತಿ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮನೆದುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ರಾಮಚಂದ್ರನು ಜಾನಕಿಯನೊಡಗೊಂಡು ಬಂದ ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು ಕೇಳಲು ಬಂದ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯು ಸೌಭದ್ರೆಯರ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣ ಕೇಳುವಾರು ನಿನ್ನೆ ಬರಾಲಿಲ್ಲೆ ನಿಮಕಿಂತ ಮದಲು ಕವುರವಾರಾಯರೂ ಹೆಣ್ಣೆಗೆ ಬಂಗಾರ ಯಿಡಿಶೋದ. ಹೀಗೆ ಭಾರತೀಯರ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ, ಗಾಢವಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಕಥಾನಕಗಳಿವು. ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಎಲ್ಲ ದೇಸೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಿಕಲೆಗಳಿಗೂ, ದೇಸೀ ಕಲೆಗಳಿಗೂ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ, ಜೈಮಿನಿಭಾರತ, ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ, ಬೆತ್ತಲೇಶ್ವರ ರಾಮಾಯಣ, ತುರಂಗಭಾರತ ಮುಂತಾದವಿ ಈ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿಯೇ ರಚಿತವಾಗಿರುವಂತದ್ದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲಪಠ್ಯಗಳಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಹಾಗು ಗಮಕವಾಚನ  ನೇರವಾಗಿ ಈ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನೆ ಆಧರಿಸಿವೆ. ಗಮಕವಿಲ್ಲದೇ ಕಾವ್ಯವಾಚನ ಹಾಗು ನಮ್ಮ ತಾಳಮದ್ದಳೆ, ಯಕ್ಷಗಾನಗಳ ಮೂಲಸೂತ್ರ ಸಹ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಿದೆ. ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿರುವಂತೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಲೆಯ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕೆ ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪಠ್ಯಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದೇ ಕರೇಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಷ, ಘಟನೆ, ಕಥಾಭಾಗ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಿಟೆಲ್ ಅವರ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದರೆ ಹಳ್ಳಿಯ ನಾಟಕ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ಕೂಡಾ ಅರ್ಥವಿದೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸೃಜನಶೀಲ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯು ತನ್ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿ, ಅನನ್ಯವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಕಾರಣ ಅವರಲ್ಲಿನ ಸೃಜನಶಿಲ ಸಂವಹನ ಪಾರಿಣಾಮ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯದ ತನಕ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸೃಷ್ಠಿಶೀಲವಾಗಿ, ಪ್ರತಿಭೆ ಹೊಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಕಳೆಗೂಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಕಲೆಯಿದು. ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ ಪೂರ್ತಿಯಾಗುವ ತನಕ ಅದು ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದೋ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಕಾದುಕೊಂಡೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭಾಗವತರ ಹಾಡು, ಪಿಠಿಕೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅರ್ಥಧಾರಿಯ ಅರ್ಥ, ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳ ಸಾಂಗತ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮುಂತಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಸೃಜನಶಿಲವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಹೊಸದಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಈ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅನನ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ತಾನೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಎಂಬ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅರ್ಥಧಾರಿಯನ್ನು ಪರಮಾವಧಿಯ ಸೃಹನಶೀಲ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕಲಾವಿದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ತನ್ನ ಸೃಜನಶೀಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಕವಾಗುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆ ಹೊಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆತ ಈ ಮಾದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗು ಆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಂವಹನಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಈ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಕ್ಕಿದೆ. ಮೊದಲು ಪದ್ಯವನ್ನು ಗೃಹಿಸುವಾಗ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಸಹೃದಯಿಯಾಗಿ ಆಲಿಸಿ, ಆ ಪದ್ಯ ಅರ್ಥ, ಅರ್ಥಾಂತರಗಳು, ಕವಿಯ ಆಶಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಗೃಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆ ಗೃಹಿಕೆಯನ್ನ ತನ್ನ ಅರ್ಥ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೀಜವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಪದ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹಂದರದ ಮೇಲೆಯೇ ಅರ್ಥವಲ್ಲರಿಯನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಚಿಕಾಭಿನಯದ ಸೃಜನಶಿಲತೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಪದ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮವಿಜಯ, ದ್ರೋಣಪರ್ವ, ಸುಭದ್ರಾಕಲ್ಯಾಣ, ರಾಜಸೂಯ, ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಕಾಳಗ, ವಿರಾಟಪರ್ವ, ಉತ್ತರನಪೌರುಷ, ಕೃಷ್ಣಸಂಧನ, ಕರ್ಣಪರ್ವ, ಕರ್ಣಾರ್ಜುನ ಕಾಳಗ, ಸುಧಾನ್ವಾರ್ಜುನ ಇಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕಾವು[ [ವಾಣಿಜ್ಯ]], ಕೃಷಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮುಂತಾಗಿ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಹಲವು ರಂಗಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿದ ಹಾಗೆ ನಮ್ಮ ನೆಲದ ಕಲೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಂಗವನ್ನು ಸಹ ತಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವ ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಾಸವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಲೆಗಳು, ಜನಪದೀಯತೆ, ಕೌಶಲಗಳು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗಬುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಎಷ್ಟಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಗತಿಯಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಸಶಕ್ತೌವಾದ ಕೆಲವು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಅದರೆಲ್ಲ ಸತ್ವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಸ್ಪುಟಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕಲೆಗಳ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಜಗತ್ತು ಮೆಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಹಾಗೆ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಘುವ ಶಕ್ತಿ ತಾಳಮದ್ದಳೆಗೆ ಇದೆ. ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮೇಳಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಈ ಒಂದು ಪೂರ್ಣಮೇಳವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮತ್ತು ಮುಮ್ಮೇಳ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಮ್ಮೇಳ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಹಿಮ್ಮೇಳವು ಪದ್ಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಹಾಗು ವಾದನಗಳಿಂದ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥಾನಕ ಎಂಬ ದೋಣಿಯ ನಡೆಸುವ ಕೈಗೋಲು ಹಿಮ್ಮೇಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಮ್ಮೇಳವು ಆಟ ಮತ್ತು ತಾಳಮದ್ದಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೆ ರೀತಿಯಿದ್ದರೂ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಡುವವರು, ಮುಮ್ಮೆಮ್ಮೇಳದ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವವರು, ಮುಮ್ಮೇಳದ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವವರು, ಮುಮ್ಮೇಳವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವರು ಇಡೀ ಮೇಳದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವವರು ಹಿಮ್ಮೆಮ್ಮೇಳದವರು. ಈ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಡೀ ಮೇಳದ ಕೆಂದ್ರ, ಇಡೀ ಮೇಳದ ನಿಯಂತ್ರಕ, ಸೂತ್ರಧಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ಭಾಗವತ ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆಟದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಮೊದಲವೇಷವೆಂದೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದು. ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಅಥವಾ ಅವನಿಗೆ ಜೊತೆಕೊಡುವವರು ಚಂಡೆ ಮತ್ತು ಮದ್ದಳೆಯವರು. ಈ ವಾದಕರು ಭಾಗವತನಿಗೆ ಜೊತೆಕೊಡುವವರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಆಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಯಾಣ, ಜಲಕ್ರೀಡೆ, ಯುದ್ಧ, ಬೇಟೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ನುಡಿಸಿ ತೋರಿಸುವವರು. ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಂತೂ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ ಹಿಮ್ಮೇಳದವರಿಂದಲೇ ಸೂಚಿತವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೊ ಸಲ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಮೂಡಿಸುವ ಚಿತ್ತವೇ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಂಡೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಕಳೆ ಕೊಡುವ ವಾದನ, ವೀರರಸ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಚಂಡೆಯ ಅಬ್ಬರವೇ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾರಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರು ಹಾಡುವುದು ಹಾಗು ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಚಂಡೆ ಬಾರಿಸುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಚಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಗಳ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನ ಹಾಡು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ವಾದನಗಳ ಶಬಗಧವನ್ನು ಮೀರಿ ಕೇಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಭಾಗವತ ಕಿರುಚಬೇಕಾದ ಕಾರಣ ಭಾಗವತಿಕೆ ಎಂದರೆ ಏರು ದನಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರುಚುವುದು ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗವಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಲೇ ರಮ್ಯಾದ್ಭುತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೇನೋ ಹೇಗೋ ಹೊಂದಿತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕರುಣ, ಭಕ್ತಿ, ಆನಂದ, ಶೃಂಗಾರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡನ್ನು ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದಾಗಲಿ, ಚಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಗಳನ್ನು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವುದಾಗಲೀ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಹಲವಾರು ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು, ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಹಾಡಿನ ಹಾಗು ವಾದನಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ, ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನಲ್ಲಾ ಗುರುತಿಸಿದರು. ಚಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಗಳನ್ನು ಸಹ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾವಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ವೈಲಿನಂತಹ ವಾದ್ಯಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಮನಗಾಣಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಏರುಮದ್ದಳೆ-ಇಳಿಮದ್ದಳೆ ಮುಂತಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಮದ್ದಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮದ್ದಳೆಯ ನುಡಿತ-ಮಿಡಿತಗಳನ್ನು ಇನ್ನಶ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಶೃಂಗಾರ ಕರುಣ ಮುಂತಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಈ ವಾದನಗಳು ಜೊತೆ ನೀಡುವಂತಾದರೆ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಪರಿಣಾವೂ ರಮಣೀಯವಾಗುವುದು. ತಾಳಮದ್ದಳೆ ತೆಂಕು ಬಡಗಿನಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಎದುರೇ ಕಥೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಹೊಂದಿದೆ.