cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ
ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅಳತೆ
right|thumb|ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕದ ಆಧಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಳತೆಯು ನೇರವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಆಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಆಕ್ಸಿಜನ್ ರೆಡಿಕಲ್ ಅಬ್ಸರ್ಬೆನ್ಸ್ ಕೆಪಾಸಿಟಿ ((ORAC)) ಯು ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಇನ್ನಿತರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಆಹಾರಗಳ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗುಣಮಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನಿತರ ಅಳತೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಫಾಲಿನ್-ಸಿಯೊಕಲ್ಟು ರಿಏಜೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಲೊಕ್ಸ್ ಇಕ್ವಿವಲೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್೦ಟಿಆ‍ಯ್‌ಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಕೆಪಾಸಿಟಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ಮಾಂಸ,ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತಹ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ಕೆಲವು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಲೈಕೊಪೆನ್ ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕೊರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳಾಗಿದ್ದು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಶೇಖರಿಸಿಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ಅವು ನಾಶವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಅಧಿಕ ಧೃಡವಾಗಿದ್ದು, ತೌಡು ತೆಗೆಯದ ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಟೀ-ಯಂತಹ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಪೊಲಿಪೆನೊಲಿಕ್ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳಿವೆ. ಬೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕದ ಬಯೊಅವೈಲಬಿಲಿಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದರಂತೆ ತರಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾರೇಟ್‌ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಹುಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರಗಳು, ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕೆ ಆಹಾರವನ್ನು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರೆ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವು ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯುಬಿಕ್ವಿನಾಲ್ (ಸಹಕಿಣ್ವ Q) ಕರುಳಿನಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೀರಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿಯೇ ಮೆವಲೊನೇಟ್ ಪಥದ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಮಿನೋ ಆಮ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅನ್ನನಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಅನ್ನು ಹೀರಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲೇ ಮುಕ್ತ ಸಿಸ್ಟಿನ್, ಗ್ಲೈಸಿನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲುಟಾಮಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ಒಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬಾಯಿಂದ ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರವು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಗಂಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಸಿಟೈಲ್‌ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ನಂತಹ ಅಮಿನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ಲುಟಾಥಿಯೋನ್‌ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುವುದು ಉತ್ತಮ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲ. ತೀವ್ರ ಉಸಿರಾಟದ ಯಾತನೆಯ ಲಕ್ಷಣಾವಳಿಗಳು, ಪ್ರೋಟೀನ್-ಶಕ್ತಿ ನ್ಯೂನಪೋಷಣೆ, ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾರಾಸಿಟಮೋಲ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಯಕೃತ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಿಕೆ ಈ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಪ್ರೊ-ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದು ಇಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಉತ್ಕರ್ಷಣಶೀಲ ಒತ್ತಡವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ದೇಹವು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಕಿಣ್ವಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಲವು ಐಸೋಥಿಯೊಸೈನೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಕ್ಯುಮಿನ್‌ದಂತಹ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕೀಮೋಪ್ರಿವೆಂಟಿವ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಅಸಹಜ ಕೋಶಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರಸ್ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಇರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳು
ಆಹಾರವನ್ನು ಕೆಡುವಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಆಹಾರ-ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ತೆರೆದಿಡುವುದು ಆಹಾರದ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಲ ಮೇಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೌತೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಕೂಡ ಸಸ್ಯ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾರಣ, ಸಸ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯಾಡದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುವುದರಿಂದ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಸುವಾಸನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದ ಬಣ್ಣಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ, ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳ ಹಾಗೂ ತರಕಾರಿಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ~8% ಆಮ್ಲಜನಕದ ವಾತಾವರಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಸಂರಕ್ಷಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮುಖ್ಯ ಗುಂಪಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಮಿಗಳು ಅಥವಾ ಫಂಗಲ್ ಕೆಡವಿಕೆಯಲ್ಲಾಗದಂತೆ, ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಶೀತಕಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟರೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್‌ಕೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ (AA, E300) ಹಾಗೂ ಟೊಕೊಫೆರೊಲ್ಸ್ (E306) ಅಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು, ಪ್ರೊಪೈಲ್ ಗ್ಯಾಲೆಟ್ (PG, E310), ಟರಶಿಯರಿ ಬ್ಯುಟಲ್‌ಹೈಡ್ರೋಕ್ವಿನೊನ್ (TBHQ), ಬ್ಯುಟಿಲೇಟಡ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿನಿಜೋಲ್ (BHA, E320) ಹಾಗೂ ಬ್ಯುಟಿಲೇಟಡ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿಟೌಲೀನ್ (BHT, E321) ಅಂತಹ ಸಂಯೋಜಿತ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಅಣುಗಳು ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ; ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಳಸಿದ ರುಚಿಯ ಪದಾರ್ಥವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣವಾದ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಧಾತುವಿನ ಅಥವಾ ಸಲ್ಫರ್‌ನ ಸುವಾಸನೆ ಉಳ್ಳಂತಹ ಅಪ್ರಿಯ ಸ್ವಾದ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಕೊಬ್ಬಿನ-ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಶುಷ್ಕಗೊಳಿಸಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುವುದು; ಬದಲಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಗೆ ಆಡಿಸಿ, ಉಪ್ಪು ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಹುದುಗೆಬ್ಬಿಸಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶದ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಾಯು ಶುಷ್ಕತೆಯ ಮುನ್ನ ಸಲ್ಫರ್‌ಯುಕ್ತ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಬಾರಿ ಧಾತುಗಳು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆಣ್ಣೆಯಂತಹ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶದವುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ತೆಳುಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೊದಿಸಬಾರದು ಅಥವಾ ಧಾತುಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಾರದು. ಆಲಿವ್ ಎಣ್ಣೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಗಳು ಭಾಗಶಃವಾಗಿ ಅದರದೇ ಆದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಸತ್ವ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇವು ಪ್ರಕಾಶದ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಹಳಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕೊಬ್ಬು ಆಧಾರಿತ ಶೃಂಗಾರ ಸಾಧನಗಳಾದಂತಹ ಲಿಪ್ಸ್‌ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಮಾಯಿಶ್ಚರೈಸರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಬೆರೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉಪಯೋಗಗಳು
ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಲೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪೊಲಿಮರೈಸೇಷನ್‌ಯಿಂದ ಆಗುವ ಇಂಜಿನ್-ದುರ್ವಾಸನೆಯ ಉಳಿಕೆಯ ರಚನೆಯಾಗದಿರಲಿ ಎಂದು ಪೊಲಿಮರೈಸೇಷನ್ ತಡೆಯಲು ಪೆಟ್ರೋಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ರಬ್ಬರ್‌ಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಗೋಂದುಗಳಂತಹ ಪೊಲಿಮರ್‌ಗಳ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಕುಂದುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ನಮ್ಯತೆಯ ಕುಂದುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿ ಬಂಧನಗಳುಳ್ಳ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಓಸೋನ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣಗಳಿಗೆ ಬೇಗ ಈಡಾಗುತ್ತವೆ. ವಸ್ತುಗಳು ಕೆಳದರ್ಜೆಗೆ ಇಳಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಸರಣಿಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದಂತೆ ಘನ ಪೊಲಿಮರ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ತೆರೆದ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯಲು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಾಗೂ ಓಜೋನ್ ಧಾಳಿಯ ಒಡೆಯುವಿಕೆಯ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ, ಮೊದಲನೆಯದು "ಸುಗಮವಲ್ಲದ ಹಾದಿಯ" ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಓಜೋನ್ ಧಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಓಡಕುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನಕೆಗಳಲ್ಲಿ 90 ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನೈಜ್ಯ ರಬ್ಬರ್, ಪೊಲಿಬ್ಯುಟಡೈನ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಎರಡು-ಬಂಧಗಳುಳ್ಳ ರಬ್ಬರ್‌ಗಳಂತಹ ಎಲೇಸ್ಟೋಮರ್‌ಗಳಿಗೆ ಓಜೋನ್ ಓಡಕಾಗುವಿಕೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಅವುಗಳನ್ನು ಆ‍ಯ್೦ಟಿಜೊನಂಟ್‌‌ಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಹಾಗೂ UVಯ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕಾರಣ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UV ಪ್ರಸರಣವು ಬಂಧಗಳ ಒಡಕುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ ಕಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಮುಕ್ತ ಕಣಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಪೆರೋಕ್ಸಿ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಕ್ಕೆ ಎಡೆಗೊಡುವ ಇತರ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಪ್ರೋಪೈಲಿನ್ ಹಾಗೂ ಪಾಲಿಇಥೈಲಿನ್ ಸಹಾ ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಇಂಗಾಲ ಅಣುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಧಾಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಮುಕ್ತ ಕಣವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇಂಗಾಲ ಅಣುವಿನ ಮೇಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಕಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರಣಿಯ ಕೆಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇರುವ ಪಾಲಿಇಥೈಲಿನ್‌‌ನ ಶಾಖೆಯ ಘಟಕಗಳಂತಹ ದುರ್ಬಲ ಕೊಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಇಥೈಲಿನ್‌ನ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ
ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್ ಇನ್ ಬಯಾಲಜಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮೆಡಿಸನ್ (ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,2007)ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-198-56869-X
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳು ವರ್ಗ:ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ
ಪಟಸ್ತಂಭ
thumb|156x156px|ಮುಖ್ಯ ಪಟಸ್ತಂಭ ಹಾಯಿ ಹಡಗಿನ ಪಟಸ್ತಂಭ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಹಡಗು ಅಥವಾ ದೋಣಿಯ ಕೇಂದ್ರರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಲಂಬವಾಗಿ ನೆಡಲಾದ ಎತ್ತರವಾದ ಕಂಬ ಅಥವಾ ಕಂಬಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಯಿಗಳು, ಕಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಎತ್ತುಗಗಳನ್ನು ಹೊರುವುದು ಮತ್ತು ಜಲಸಂಚಾರ ದೀಪ, ನಿಗಾವಣೆ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಜ್ಞಾ ಕಂಬ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಸ್ಥಾನ, ರೇಡಿಯೊ ಗ್ರಾಹಕ ಅಥವಾ ಸಂಜ್ಞಾ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಎತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ಹಡಗುಗಳು ಹಲವಾರು ಪಟಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಆಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂರಚನೆಯು ಹಡಗಿನ ಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಟಸ್ತಂಭಗಳು ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.
೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲ ನೌಕೆಗಳ ಪಟಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಚೌಬೀನೆಯ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹಲವು ತುಂಡುಗಳಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಂಕುಮರದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ, ಒಂದೇ ಮರದ ಕಾಂಡದಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದಾದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾದ ಪಟಸ್ತಂಭಗಳು ಬೇಕಿರುವಷ್ಟು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು
ಆಲ
ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಇದು ಮೊರಾಸಿಯೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು,ಫೈಕಸ್ ಬೆಂಗಾಲೆನಿಸಿಸ್(Ficus Bengalensis)ಎಂದು ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ವಟವೃಕ್ಷ 'ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಸ್ಯದ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಇದು ವಿಶಾಲ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮರ.ಈ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಬೀಳಲುಗಳು ಹೊರಟು ನೆಲವನ್ನು ತಾಗಿ ಕಾಂಡಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ಹಲವು ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದುಂಟು.ಎಲೆ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು,ತೊಗಲಿನಂತಿದ್ದು ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಉಪಯೋಗಗಳು
ಇದು ಸಾಲುಮರವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ.ನೆರಳಿಗಾಗಿ,ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ನೆಡುತ್ತಾರೆ.ಇದರ ಎಲೆಗಳು ಆನೆಗಳಿಗೆ ಮೇವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರ ಸಸ್ಯಕ್ಷೀರ ಹಾಗೂ ಬೇರಿನಿಂದ ಔಷಧ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದೂತ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಿಶನರಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಸಣ್ಣ ಕೊಡುಗೆಯೇ ಈ 'ದೂತ' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮಿಷನರಿಯಾದ ಸ್ವಾಮಿ ಇ. ಮೊರೆಲ್‌ರವರು ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮೊದಲಡಿಯನ್ನಿರಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತವನ್ನು ನೀಡಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರತಂದವರು ರೆವರೆಂಡ್‌ ಮೊನ್ಸಿಂಜೋರ್‌ ಐ.ಎಚ್‌.ಲೋಬೊರವರು. 'ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತರ ತಿರು ಹೃದಯದ ದೂತನು" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ೧೬ ಪುಟಗಳ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ 'ವಿ ಗ್ರಾಡ್‌' ಎಂಬ ಪ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಪ್ರತಿಗಳ ಮುದ್ರಣ. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ಪ್ರತಿಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆ. ೪೭ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಐ.ಎಚ್‌.ಲೋಬೊರವರ ಕೈಕೂಸು. ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಡೋರ್ನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ತಾವ್ರೊ(೧೯೬೭ರಿಂದ ೧೯೭೪ರವರೆಗೆ)ರವರ ಕೈಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರ. ಆಗ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವರು ಸ್ವಾಮಿ ವಲೇರಿಯನ್‌ ಡಿಸೋಜಾ. ಮುಂದೆ ಸ್ವಾಮಿ ಥಾಮಸ್‌ ಥಡಿಕಲ್‌ ಪ್ರಕಾಶಕರಾದರೆ, ಸ್ವಾಮಿ ಡಾ.ದಯಾನಂದ ಪ್ರಭು(೧೯೭೭ರಿಂದ ೧೯೮೯ರವರೆಗೆ)ರವರು ಸಂಪಾದಕರಾದರು. ೧೯೮೦ರಿಂದ ಇವರು ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದರು. ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 'ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತರ ತಿರು ಹೃದಯದ ದೂತನು' ಎಂಬ ನಾಮಧೇಯವನ್ನು ಕಳೆದು ಶಾಂತಿ ದೀಪ್ತಿಯನ್ನು ಬೀರುವ "ದೂತ"ನಾಗಿ ಮೆರೆಯಿತಲ್ಲದೇ "ವಜ್ರ ಮಹೋತ್ಸವ"ವನ್ನು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು. ಅವರ ನಂತರ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿ.ಜೋಸೆಫ್, ಸ್ವಾಮಿ ಜೋಸೆಫ್‌ ಡಿಮೆಲ್ಲೊ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿ ಡಾ.ಎನ್.ಎಸ್.ಮರಿಜೋಸೆಫ್‌ ರವರೂ ಸಂಪಾದಕ/ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯಭಾರದ ನೊಗವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ವಾಮಿ ಕೆ.ಎ.ವಿಲಿಯಂರವರು ಪ್ರಕಾಶಕರೂ, ಸಂಪಾದಕರೂ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಕೇವಲ ಎರಡು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಚಂದಾದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆದೂ, ಬೆಳೆದೂ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿರುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯ ವಿಷಯವಲ್ಲವೇ?
ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ
ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ
ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮಿ. ಇವರು ೧೯೬೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧ ರಂದು ಮುಲ್ಕಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಇವರ ತಂದೆ ವೀರಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ, ಹೋಟೇಲ್ ಉದ್ಯಮಿ. ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿರವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಇವರು ಹಿಂದಿ, ಮಲಯಲಂ, ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವ್ರತ್ತಿ
ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಚಲನಚಿತಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾ ಭಾರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಲ್ವಾನ್ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೊಳ್ಳೆ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಅಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾದರು. ತದನಂತರ ಅವರು ನಾಯಕನಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ದಿಲ್ವಾಲೆ (1994), ಅಂತ್ (1994), ಮೊಹ್ರಾ (1994), ಗೋಪಿ ಕಿಶನ್ (1994), ಕೃಷ್ಣ (1996), ಸಪುಟ್ (1996), ರಕ್ಷಕ್ (1996), ಬಾರ್ಡರ್ (1997), ಭಾಯಿ (1997), ಹೇರಾ ಫೆರಿ(೨೦೦೦), ಧಡ್ಕನ್ (2000) ಯೆ ತೆರಾ ಘರ್ ಯೆ ಮೇರಾ ಘರ್ (2001), ಮೇನ್ ಹೂ ನಾ (2004) ಹಾಗೂ ದಿ ರೆಡ್ ಅಲರ್ಟ್: ದಿ ವಾರ್ ವಿಥಿನ್ (2010) ಚಿತ್ರಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸುನಿಲ್ ಇಂದ ಸುನೀಲ್ ಆದರು.
ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಡುತಿದ್ದರು. ೨೦೦೦ರಿಂದ ಬಹು-ನಟರ ಸಿನಿಮದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇಶಾ ಕೊಪ್ಪಿಕಾರ್ ರವರೋಡನೆ ಅರ್ಜುನ್ ರಾಂಪಾಲ್ ರವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಪ್ಯಾರ್ ಇಷ್ಕ್ ಔರ್ ಮೊಹಬ್ಬತ್ (೨೦೦೧) ರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಶೆಟ್ಟಿಯವರು 2001 ರಲ್ಲಿ ದಡ್ಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಇವರು ಖೇಲ್ - ನೋ ಆರ್ಡಿನರಿ ಗೇಮ್, ರಖ್ತ್ ಮತ್ತು ಭಗಂ ಭಾಗ್ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಾಪ್ಕಾರ್ನ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನ ಅಡಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೂರದರ್ಶನ
ಸಹರ ೧ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್ ಲೂಸರ್ ಜೀತೇಗ ಹಾಗೂ &ಟಿ.ವಿ ಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಸ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಹೈದಮ್? ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.
ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್
ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕ್ರೆಟ್ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಹೀರೋಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ತುಳು ಬಂಟ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ೧೯೬೧, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧ ಮುಲ್ಕಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು.
ಅವರು ಮನ ಶೆಟ್ಟಿಯೊಡನೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. and Ahan (born 15 January 1996). ಇವರು ಅಥಿಯ ಶೆಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಅಹಾನ್ ಶೆಟ್ಟಿ. ಅಥಿಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಅದಿತ್ಯ ಪಂಚೊಲಿಯವರ ಮಗ ಸೂರಜ್ ಪಂಚೊಲಿಯೊಡನೆ ಹೀರೊ(೨೦೧೫) ಚಿತ್ರದಂದ ಆರಂಬಿಸಿದರು.
ಮನ ಶೆಟ್ಟಿ ಕಡಿಮೆ ಸವಲತ್ತಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೊಸ್ಕರ ಯನ್.ಜಿ.ಯೊ ವನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದಾರೆ. ಸುನೀಲ್ ಅವರು ಕಿಕ್ ಬೊಕ್ಸಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬೆಲ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿಯ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಹೋಟೆಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಮಗ ಅಹಾನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಸಾಜಿದ್ ನದಿದ್ವಾಲಾರೊಡನೆ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
೨೦೦೧:ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- ದಡ್ಕನ್.
೨೦೦೧: ಜೀ ಸಿನೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- ದಡ್ಕನ್.
೨೦೦೫: ಜಿಫ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- ಮೈ ಹೂ ನಾ.
೨೦೦೫: ರಾಜಿವ್ ಗಾಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
೨೦೦೮: ಸೈಫ಼್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- ರೆಡ್ ಅಲೆರ್ಟ್: ದಿ ವಾರ್ ವಿಧಿನ್.
ಉಲ್ಲೇಖ
<References />
ಹರಿಹರ (ಊರು)
thumb|right|300px|'ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ' ಹರಿಹರ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಚಾರವಿತ್ತಂತೆ.ಇದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾಗಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ೨೭೫ ಕಿ.ಮಿ.ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೩೦ ಕಿ.ಮಿ.ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೪ (ಪೂನಾ-ಬೆಂಗಳೂರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ.) thumb|right|200px|'ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವರು' 'ಹರಿಹರವನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಊರೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ ಎನ್ನುವರು. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಊರು ಸಾಕಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ, 'ಮೈಸೂರ್ ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಮೆಷಿನ್ ಟೂಲ್) ಕಾರ್ಖಾನೆ,' (ಈಗ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ) ಹಾಗು 'ಹರಿಹರ್ ಪಾಲಿಫೈಬರ್ಸ್ (ಗ್ರಾಸಿಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್').
ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿಯು ಶಿವನ ದೇಹದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇಹದ ಅರ್ಧಭಾಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಹರಿಹರೇಶ್ವರನಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ನಂದಿ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಬಲಕ್ಕೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಣ್ಣದಾದ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವೊಂದಿದೆ. ನಂದಿ ಈ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಡೆ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲೇ ಮುಂದೆ ರಾಮೇಶ್ವರನ ಗುಡಿಯೊಂದಿದೆ. ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಹರಿಹರೇಶ್ವರನ ಮೂರ್ತಿಯು ೭ ಅಡಿಯಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದ್ದು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ.ಹರಿಹರ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಹರಿಹರ ಎರಡು ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹರಿ ಎಂದರೆ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಹರ ಅಂದರೆ ಶಿವ. ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ 12 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಹರಿಹರವನ್ನು"ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ"ಎಂದೂ ಕರೆಯುವರು...
ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ ಒಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಗುಹಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ವಧೆಗಾಗಿ ಹರಿ(ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ಹರ(ಶಿವ)ರು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹರಿಹರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅವತಾರ ತಳೆದರೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಬಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಓಂಕಾರ ಮಠ'ವಿದ್ದು 'ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀ ಶಿವಾನಂದ ತೀರ್ಥ' ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಭವ ಗಣಪತಿಯಿದೆ.ಇದು ದಿನೇ ದಿನೇ ಅದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಹತ್ತಿರದ ದೇವಾಲಯಗಳು :
ಖ್ಯಾತ ನಾಮರುಗಳು
ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಖ್ರುತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಠೆ " ಮಕ್ಕಳ ಲೋಕ"
ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಗ ಪಟು ಕೆ. ಜೈಮುನಿ ಇವರು ತಮ್ಮ ಯೋಗ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ
ಬನಶಂಕರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೮
೨೦೧೭ರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ೬೩ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯ ೬೩ನೇ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ೬೩ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ ೨೮ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನವೆಂಬರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಪಚುನಾವಣೆಯ ಕಾರಣ, ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆಯ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಮಧುಬಾಲಾ
ಮಧುಬಾಲಾ ರ (14 ಫೆಬ್ರವರಿ 1933 – 23 ಫೆಬ್ರವರಿ 1969), ಮೂಲ ಹೆಸರು ಮುಮ್ತಾಜ್ ಬೇಗಂ ಜೇಹನ್ ದೆಹ್ಲವಿ ಆಗಿದೆ. ಆಕೆ 1950ರ ಹಾಗೂ 1960ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಯಶಸ್ವೀ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಎಷ್ಟೋ ಚಿತ್ರಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನರ್ಗಿಸ್ ಹಾಗೂ ಮೀನಾಕುಮಾರಿಯವರುಗಳ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಅವರು, ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ಕಂಡ ಓರ್ವ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾವಿ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಾರಂಭದ ಜೀವನ
ಮಧುಬಾಲಾ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮುಮ್ತಾಜ್ ಬೇಗಂ ಜೇಹನ್ ದೆಹ್ಲವಿ, 1933ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಂದು ಭಾರತದ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಠಾಣರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹನ್ನೊಂದು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಮಗುವಾಗಿದ್ದರು.
ಮಧುಬಾಲಾರ ತಂದೆ, ಅತಾವುಲ್ಲಾ ಖಾನ್‌ರು ಪೇಶಾವರದಲ್ಲಿನ‌ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ತಂಬಾಕು ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮಧುಬಾಲಾಳ ನಾಲ್ಕು ಸೋದರಿಯರು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಸೋದರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಕುಟುಂಬವು ಹಲವಾರು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಮಧುಬಾಲಾ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ನಾಲ್ಕು ಸೋದರಿಯರು ಮಾತ್ರ ಬದುಕಿದರು. ತನ್ನ ಕಡುಬಡತನಕ್ಕಿಳಿದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಅವರ ತಂದೆ ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಮುಂಬಯಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೆದಾಡಿದರು. ಎಳೆಯ ಮುಮ್ತಾಜ್ ಒಂಬತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.
ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿ
ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುಮ್ತಾಜ್ ಶಾಂತಿಯವರ ಮಗಳಾಗಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ ಬಸಂತ್‌ (1942)  ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸೂರೆಮಾಡಿತು. ಅನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಅವರ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಹೆಸರಾಂತ ನಟಿ ದೇವಿಕಾ ರಾಣಿ, ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಮಧುಬಾಲಾ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ನಟಿಯಾಗಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಅವರು ಯೌವನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ, ಅವರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರ, ಬಳುಕುವ ದೇಹ, ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು.
ಕಿದಾರ್‌ ಶರ್ಮಾರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ನೀಲ್ ಕಮಲ್‌ ನಲ್ಲಿ(1947) ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆವಿಗೂ ಅವರನ್ನು ಮುಮ್ತಾಜ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದವರು, ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಮಧುಬಾಲಾ  ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆಕೆಗಿನ್ನೂ ಕೇವಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷವಿದ್ದಾಗಲೇ ಮಧುಬಾಲಾ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚಿತ್ರವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯ ನಟನೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.
ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಪೂರ್ವ ಸೌಂದರ್ಯದ ಗಣಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು (ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ವೀನಸ್  ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ). ಹಾಗಿದ್ದರೂ 1949ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಟಾಕೀಸ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಹಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಸೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಮಧುಬಾಲಾ ಪರಿಪೂರ್ಣ ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಮನೆಮನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು. ಮಧುಬಾಲಾರು ನಿಗೂಢವಾಗಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮಾರುಹೋಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಗಿನ್ನೂ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ ಆಕೆಯ ಚಾತುರ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೌಶಲ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಭಿನಯವು ಸಹನಟ, ಅಶೋಕ್‌ ಕುಮಾರ್‌ರನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಂತೆ ಇತ್ತು. ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡು, ಆಯೇಗಾ ಆನೇವಾಲಾ ಎಂಬ ಅದರ ಗೀತೆಯು ಮಧುಬಾಲಾ ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್‌ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೊಸ ಅಪ್ರತಿಮ ತಾರೆಯರು ಬರುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತು.
ತೀವ್ರತರದ ಅನಾರೋಗ್ಯ
ಅವರ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೂ 1954ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಚಿತ್ರರಂಗದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧುಬಾಲಾ ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ S.S. ವಾಸನ್‌ರ ಚಿತ್ರವಾದ ಬಹುತ್ ದಿನ್ ಹುಯೆ/ಹುವೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ತೀವ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥಗೊಂಡು, ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ರಕ್ತವನ್ನು ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನರಿತ ವಾಸನ್ ಮತ್ತವರ ಪತ್ನಿ ಆಕೆ ಪುನಃ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕೃತಜ್ಞತಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಧುಬಾಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದರೂ ಯಾವತ್ತೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ತನ್ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮುರಿದು, ತಾನೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ವಾಸನ್‌ರ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಬಹುತ್ ದಿನ್ ಹುಯೆ/ಹುವೆ (1954) ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಇನ್ಸಾನಿಯತ್‌  (1955) ಚಿತ್ರದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮಧುಬಾಲಾ ಬಹುಬೇಗ ಮರೆತು, ತನ್ನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ A-ದರ್ಜೆಯ ನಟಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಇದನ್ನರಿತ ಮಧುಬಾಲಾಳ ಕುಟುಂಬವು ತೀವ್ರ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಿತು. ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ಸೋಂಕಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸುವಾಗ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರು ಮಾಡಿದ ಅಡುಗೆಯನ್ನೇ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ತಂದ ನೀರನ್ನಷ್ಟೇ ಕುಡಿಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟು ಅವರ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿತು, ಆದರೂ 1950ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಧುಬಾಲಾ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಆಸಕ್ತಿ
ಮಧುಬಾಲಾ ಭಾರತದ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ನಟಿಯಾದ ನಂತರ, 1950ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಡೆಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಗಮನವೂ ಹರಿಯಿತು. ಅವರು ಥಿಯೇಟರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ನಂತಹ ಹಲವು ಅಮೇರಿಕನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ 1952ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮಧುಬಾಲಾರ ಪೂರ್ಣಪುಟದ ಭಾವಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆ ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಹೀಗಿತ್ತು : ದಿ ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ (ಅಂಡ್ ಶಿ ಹೀಸ್ ನಾಟ್ ಇನ್ ಬೆವೆರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್). ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಹಸ್ಯಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಅಲೌಕಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆಯಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮುಂಬಯಿ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡ ವೇಳೆ, ಅಮೇರಿಕದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಕಾಪ್ರರವರನ್ನು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗಣ್ಯರು ಆದರದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಉಪಚರಿಸಿದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಆತ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭೇಟಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರು ಬರದೇಹೋದದ್ದರಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದವರು ಎಂದರೆ, ಮಧುಬಾಲಾ. ಕಾಪ್ರ ಒಂದು ಸಭೆ ನಡೆಸಿ, ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಧುಬಾಲಾ ನಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಮಧುಬಾಲಾರ ತಂದೆ ಅದನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿದರು.
ತಾರೆಯಾಗಿ ಮಧುಬಾಲಾ
ತಾರೆಯಾಗಿ, ಮಧುಬಾಲಾ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಉನ್ನತ ಹಂತ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಆಕೆಯ ಸಹ ಕಲಾವಿದರೆಂದರೆ ಆ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಲಾವಿದರಾದ: ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್‌, ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌, ರೆಹ್‌ಮಾನ್‌, ಪ್ರದೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌, ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್‌, ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌, ಸುನಿಲ್ ದತ್ ಹಾಗೂ ದೇವ್ ಆನಂದ್‌. ಮಧುಬಾಲಾ ಆ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಕಾಮಿನಿ ಕೌಶಲ್, ಸುರೈಯಾ, ಗೀತಾ ಬಾಲಿ, ನಳಿನಿ ಜಯಂತ್ ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮಿ ಜೊತೆಗೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನಿರ್ದೇಶಕರೆಂದರೆ: ಮೆಹಬೂಬ್‌ ಖಾನ್‌ (ಅಮರ್‌ ), ಗುರು ದತ್ (Mr. & Mrs' 55 ), ಕಮಲ್ ಆಮ್ರೋಹಿ (ಮಹಲ್‌ ) ಹಾಗೂ K. ಆಸಿಫ್‌ (ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ). ಅವರು ನಾತಾ (1955) ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿಯೂ ಇದ್ದರು.
ಮಧುಬಾಲಾ 1950ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾನು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯೆಂದು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿದ್ದು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಮೆರೆಯುವ ಚೆಲುವಿನ ಮೂಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಬಾದಲ್‌ ನಲ್ಲಿ (1951) ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ತರಾನಾ ದಲ್ಲಿ (1951), ಹಳ್ಳಿ ಸುಂದರಿಯ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಂಗ್‌ದಿಲ್‌ ನಲ್ಲಿ (1952) ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಗುರುದತ್ತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ Mr. & Mrs. ' 55 ನಲ್ಲಿ (1955)  ಶ್ರೀಮಂತ ಮನೆತನದ ಅಹಮಿಕ ನಡತೆಯ ಅನೀತಾ ಆಗಿ ಒಂದು ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. 1956ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳಾದ ಶಿರೀನ್-ಫರ್‌ಹಾದ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಜ್-ಹಾಥ್‌ ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಸಮಕಾಲೀನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ಅವರು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರವಾದ ಕಲ್ ಹಮಾರಾ ಹೈ ನಲ್ಲಿ (1959) ಸ್ಮರಣೀಯ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಧುಬಾಲಾರು ಸಿಗರೇಟು ಸೇದುವ ನರ್ತಕಿ ಬೆಲ್ಲಾ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಧು ಸ್ವಭಾವದ ಸೋದರಿ ಮಧುವಿನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಡಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಅವರ 1960ರ ಕಾಲದ ಈ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸುಗಳು, ಹಾಗೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ-ದುಬಾರಿ ಬಡ್ಚೆಟ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರವಾದ, ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಘನತೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ, ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಶಕದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಕ ಗಣ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಖಾಸಗಿ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕರಣ
ನಟ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಾಡಿಕೆಯ ಸಹನಟ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ ಹಾಗೂ ಮಧುಬಾಲಾರ ನಡುವೆ ಬಹಳ ದಿನ ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆದಿತ್ತು. ಅವರು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಜ್ವರ್ ಬಹ್‌ತಾ/ಭಾತಾ (1944) ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಪುನಃ ಹರ್ ಸಿಂಗಾರ್‌  (1949) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರಾದರೂ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ತರಾನಾ (1951) ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ, ಅವರ ತೆರೆಯಾಚೆಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಶುರುವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಆ ಜೋಡಿಯು ನಾಲ್ಕು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದು, ತೆರೆಯ ಮೇಲೂ ಮನಮೋಹಕ ಪ್ರಣಯ ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಮಧುಬಾಲಾ ಪ್ರಚಾರದಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಯಾವತ್ತೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ (1954ರ ಬಹುತ್ ದಿನ್ ಹುಯೆ/ಹುವೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ) ಹಾಗೂ ಅವರು ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರರಂಗ ಮಾಧ್ಯಮವು ಅವರ ಖಾಸಗೀ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಆಗ್ಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ರ ಹೆಸರನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ 1955ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ನಿಸ್ಸಂಕೋಚವಾಗಿ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಈ ಗಾಳಿಮಾತುಗಳು ಸಾಬೀತಾದವು. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೂ ಮಧುಬಾಲಾ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಆತನ ಚಿತ್ರವಾದ ಇನ್ಸಾನಿಯತ್‌ ನ (1955) ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಗೆ ಬಂದರು. ಬಹುತ್ ದಿನ್ ಹುಯೆ/ಹುವೆ (1954) ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಸ್ಥಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕ S. S. ವಾಸನ್‌ರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿ ಇದಾಗಿರಬಹುದಾದರೂ, ಈ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಿಲೀಪ್‌ ಕುಮಾರ್‌ರ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿ ಹಾಜರಾಗುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.
ಮಧುಬಾಲಾ ಹಾಗೂ ಕುಮಾರ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಪ್ರಣಯ ಬಾಂಧವ್ಯ 1951ರಿಂದ 1956ರ ನಡುವಿನ ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು. ಅವರ ಒಡನಾಟವು ಬಹು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಂಡ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಕೊನೆಯಾಯಿತು. ಮಧುಬಾಲಾ ಹಾಗೂ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ ನಟನೆಯ ಹಾಗೂ B.R. ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ನಯಾ ದೌರ್‌ (1957) ಚಿತ್ರ ತಂಡವು, ಭೋಪಾಲ್‌ ತೆರಳಿ ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡ ಹೊರಾಂಗಣ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತ್ತು. ಅತಾವುಲ್ಲಾ ಖಾನ್‌ ಇದಕ್ಕೆ ಅಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಭೋಪಾಲ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯೋಜನೆಯು ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಮಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರಣಯ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ, ಚೋಪ್ರಾ ಮಧುಬಾಲಾ ತನ್ನಿಂದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಮುಂಗಡ ಹಣ ಪಡೆದಿದ್ದು ಈಗ ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣವೊಡ್ಡಿ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ದಾವೆ ಹೂಡುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಬದಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಟಿಯಾದ ವೈಜಯಂತಿ ಮಾಲಳನ್ನು ಅಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಕೂಡಾ. ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟದ ಬದ್ಧತೆ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಮಧುಬಾಲಾ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ವಿಧೇಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಮಾರ್‌ರು ಮಧುಬಾಲಾ ಮತ್ತು ಅತಾವುಲ್ಲಾ ಖಾನ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕ B.R. ಚೋಪ್ರಾ ಪರವಾಗಿ ತುಂಬಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಮಧುಬಾಲಾ ಮತ್ತವರ ತಂದೆ ಆ ಕೇಸನ್ನು ಸೋತರು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಪಖ್ಯಾತಿಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಅಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಮಧುಬಾಲಾ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ನಟಿ ಎನ್ನುವ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಧುಬಾಲಾ ಹಾಗೂ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಬೇರೆಯಾದರು.
ರೆಡಿಫ್‌ ನ್ಯೂಸ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿಯಾದ ಮಧುರ್ ಭೂಷಣ್‌ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ‌, ಸನ್ನಿವೇಶದ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಕಥನ ಹೀಗಿತ್ತು:
The reason Madhubala broke up with Dilip Kumar was B R Chopra's film Naya Daur, not my father. Madhubala had shot a part of the film when the makers decided to go for an outdoor shoot to Gwalior. The place was known for dacoits, so my father asked them to change the location. They disagreed because they wanted a hilly terrain. So my father asked her to quit the film. He was ready to pay the deficit. Chopra asked Dilip Kumar for help. Dilipsaab and Madhubala were engaged then. Dilipsaab tried to mediate but Madhubala refused to disobey her father. Chopra's production filed a case against her, which went on for a year. But this did not spoil their relationship. Dilipsaab told her to forget movies and get married to him. She said she would marry him, provided he apologised to her father. He refused, so Madhubala left him. That one 'sorry' could have changed her life. She loved Dilipsaab till the day she died.
ಚಲ್ತಿ ಕಾ ನಾಮ್ ಗಾಡಿ (1958) ಹಾಗೂ ಜುಮ್‌ರೂ  (1961) ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಅವರ ಪತಿ, ನಟ ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಕಿಶೋರ್‌ ಕುಮಾರ್‌ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಂಗಾಳೀ ಗಾಯಕಿ ಹಾಗೂ ನಟಿ ರುಮಾ ಗುಹಾ ಥಾಕುರ್‌ತಾರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರು. ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಕಿಶೋರ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಹಿಂದೂ ಹಾಗೂ ಮಧುಬಾಲಾ ಮುಸಲ್ಮಾನರಾದ್ದರಿಂದ, ಅವರುಗಳು 1960ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಆತನ ತಂದೆತಾಯಿ ಮದುವೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಕುಮಾರ್‌ರ ತಂದೆತಾಯಿಗಾಗಿ ಹಿಂದೂ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರವೂ ಮದುವೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರಾದರೂ, ಮಧುಬಾಲಾರನ್ನು ಅವರು ಹೆಂಡತಿ ಎಂದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಕುಮಾರ್‌ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕೌಟುಂಬಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಮದುವೆಯಾದ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈಯ ಬಾಂದ್ರಾದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಬಂಗಲೆಗೆ ವಾಪಸಾದರು. ಅವರು ಮದುವೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ಇದು ಮಧುಬಾಲಾಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಹಿ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು.
ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಸಾಧನೆಗಳು
ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ವೇಶ್ಯೆ ಅನಾರ್ಕಲಿಯ ಪಾತ್ರವು, ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಧಾರಕ ನಟಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮಧುಬಾಲಾರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ನಿರ್ದೇಶಕ K. ಆಸಿಫ್‌, ದೀರ್ಘ ಹಾಗೂ ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯ ದೈಹಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕುಠನ ಧರಿಸಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುವ ಮೇಕಪ್‌ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಧಗೆಯುಂಟು ಮಾಡುವ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ದೀಪಗಳಡಿ ಪ್ರತಿಮೆಯಂತೆ ಇರುವುದು ಅಥವಾ ಭಾರದ ಸರಪಣಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿರುವುದು ಸೇರಿದ್ದವು. 1951ರಿಂದ 1959ರವರೆಗೂ ಮಧುಬಾಲಾ ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದಿದ್ದರು. 1956ರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ರಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಅನಂತರ, ಮಧುಬಾಲಾ ಹಾಗೂ ಆಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಸಹನಟನ ಜೊತೆ, ಚಿತ್ರದ ಉಳಿದ ಪ್ರಣಯದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಸದಾಯಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಭಾವುಕ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಅನುಭವವು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಹದಗೆಡಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತೆಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
1960ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 5ರಲ್ಲಿ, ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿತು, ಹಾಗೂ ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿ, 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂದರೆ 1975ರಲ್ಲಿ ಶೋಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುವವರೆಗೂ ಆ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಆ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗದ (ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲಾದ) ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಯಶಸ್ವೀ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ನಟರಾದ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌, ದುರ್ಗಾ ಖೋಟೆ, ಹಾಗೂ ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ರಂತವರ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹಾ, ವಿಮರ್ಶಕರು ಹಲವು ಸ್ತರಗಳ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮಧುಬಾಲಾರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಟಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಅದನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಘೂಂಘಟ್‌ (1960) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಬೀನಾ ರಾಯ್‌ರವರಿಂದ ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡರು. ಖತೀಜಾ ಅಕ್ಬರ್‌ರ ಆತ್ಮಕಥನದಲ್ಲಿ ಮಧುಬಾಲಾ (ಉಲ್ಲೇಖ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ), ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್‌ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ: "ಆಕೆಯು ಬದುಕಿದ್ದರೆ, ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಆಕೆ ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಬಹುದಿತ್ತು. ಅದರ ಹೊರತಾಗಿ ತುಂಬಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಹಸನ್ಮುಖಿ ಗುಣ ಹೊಂದಿದ್ದರು.  ದೇವರು ಆಕೆಗೆ ಬಹಳವನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ..."
1960ರಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಬಂದು ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ಹಾಗೂ ಬರ್‌ಸಾತ್ ಕಿ ರಾತ್‌  ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ, ಮಧುಬಾಲಾ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉನ್ನತ ಹಂತ ತಲುಪಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ, ಲೇಖಕ-ಬೆಂಬಲಿತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಹದಗೆಟ್ಟ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವು, ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಹಾಗೂ ಆ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಧುಬಾಲಾರ ಆರೋಗ್ಯವು ವಿಪರೀತ ಹದಗೆಟ್ಟು ಹೊಸ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗಿರಲಿ, ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಖತೀಜಾ ಅಕ್ಬರ್‌ರ ಆತ್ಮಕಥನದಲ್ಲಿ, ಅವರ ವಾಡಿಕೆಯ ಸಹ ನಟ ದೇವ್‌ ಆನಂದ್‌ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ: "ಅವರು ಜೀವನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹುರುಪಿನ ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಚೈತನ್ಯದ ಚಿಲುಮೆ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ನಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕೆಲಸವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಆಕೆ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಕೂಡ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.  ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಆಕೆ ನೀಲಿ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋದರು...".
ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು 60ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ ಜುಮ್‌ರೂ (1961), ಹಾಫ್ ಟಿಕೆಟ್‌  (1962) ಹಾಗೂ ಶರಾಬಿ  (1964), ಇವೆಲ್ಲಾ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ತಂದು ಕೊಟ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಉಳಿದಂತೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಇತರೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟ ಕಾರಣ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಮಧುಬಾಲಾರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ "ನಕಲಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು" ಬಳಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾದಂತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜ್ವಾಲಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1950ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅನುಮತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸತ್ತ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಂದರೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಮಧುಬಾಲಾ ನಟಿಸಿದ ಏಕೈಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಎಂದರೆ ಜ್ವಾಲಾ.
ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾವು
ಮಧುಬಾಲಾರ ಆರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ ತೀರಾ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ 1960ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ತೆರಳಿದರು. ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ತನ್ನ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆಕೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ, ಆಕೆ ಬದುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ ವೈದ್ಯರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಅತಿಯಾದ ದೈಹಿಕಶ್ರಮ ಪಡದೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಒಂದು ವರ್ಷವಷ್ಟೇ ಬದುಕಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಳಿದರು. ಸಾವು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮಧುಬಾಲಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು, ಹಾಗೂ ಊಹೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮುಂದಿನ 9 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು.
ಮಧುಬಾಲಾ ಒಂದು ಮಾದರಿ
ತನ್ನ ಜೀವಿತ ಅವಧಿಯ ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಧುಬಾಲಾ 70ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಮರ್ಲಿನ್ ಮನ್ರೊಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಆ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಮಧುಬಾಲಾ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಂತಕಥೆ ಆಗಿರಲು ಅವರು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಅಥವಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ 1990ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಆಗಲೂ ಬಹಳವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು. ಮೀನಾ ಕುಮಾರಿ, ನರ್ಗಿಸ್, ಹಾಗೂ ನೂತನ್‌ರಂತಹ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಟಿಯರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ 58%ನಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ನಟಿಯಾಗಿ ಮಧುಬಾಲಾ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ rediff.comನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನ 2007 ವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ (ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಿ), ಮಧುಬಾಲಾರು " ಬಾಲಿವುಡ್‌'ನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು". "ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ "...ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು, ಸೌಂದರ್ಯ, ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯ, ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ –ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಾಗಿದ್ದದು..."
ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ ಹಾಗೂ DVDಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಮಧುಬಾಲಾರ ಸಾಧನೆಗಳು ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಾಕಷ್ಟು ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ದೃಶ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮಾಡಿದ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು YouTubeನಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಡಿಯೋ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮನಃಪೂರ್ವಕ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರನಟಿಯೂ ವಿಡಿಯೋ ಹಂಚಿಕೆ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಬೀದಿ ಬದಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂಗಡಿಗಳು ಆಕೆಯ ಕಪ್ಪು & ಬಿಳುಪು ಚಿತ್ರಪಟಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಈಗಿನ ಚಿತ್ರತಾರೆಯರ ಜೊತೆಗೆ ಅವನ್ನೂ ಇಟ್ಟಿರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ವರ್ಣಖಚಿತವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಂ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಆವೃತ್ತಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಅವರು ಸತ್ತ 35 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಧುಬಾಲಾ ಮತ್ತೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾದರು.
ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮಧುಬಾಲಾರನ್ನು ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು ಮೂಡಿಬಂದಿದ್ದು, ಅವರ ಖಾಸಗೀ ಜೀವನದ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಅಜ್ಞಾತ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟವು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 2007ರಲ್ಲಿ, ಶೈನಿ ಅಹುಜಾ ಹಾಗೂ ಸೋಹಾ ಅಲಿ ಖಾನ್‌ ನಟಿಸಿರುವ ಕೋಯಾ ಕೋಯಾ ಚಾಂದ್ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು - ಅದರಲ್ಲಿ ಮಧುಬಾಲಾರ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇನ್ನಿತರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರುಗಳ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಮಧುಬಾಲಾರ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವಿರುವ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಹಲವಾರು ಭಾವಚಿತ್ರಗಳಿರುವ ಆ ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ಪರಿಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದನ್ನು ಪರಿಣಿತ ನಟರಾದ ನಿಮ್ಮಿ ಹಾಗೂ ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್‌, ಕೇವಲ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಹಾಗೂ ಬದುಕಿರುವ ಮಧುಬಾಲಾ ಕುಟುಂಬವರ್ಗದವರು ಸೇರಿದ್ದ ವೈಭವಪೂರಿತ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಮತ್ತೋರ್ವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಎಂದರೆ ನರ್ಗಿಸ್ ದತ್‌.
ಖ್ಯಾತ ನಟಿ ಹಾಗೂ 1970ರ ದಶಕದ ಕಾಮ ಕನ್ಯೆಯೆನಿಸಿದ ಜೀನತ್ ಅಮಾನ್‌, ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಥಮ ನಾಯಕಿ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಅಂದರೆ 1950ರ ದಶಕದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಮಧುಬಾಲಾ ಕೂಡ ಅಂತಹುದೇ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಹಾಗೂ ಮಾಯಾಂಗನೆಯಂತಹಾ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ನಾಯಕಿಯಾಗಲು, ಯೌವ್ವನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಿಗುಮಾನವನ್ನು ತೊರೆದು ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಧುಬಾಲಾ (ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಆಕೆಯ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ನರ್ಗಿಸ್ ) ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇಂದಿನ ಕಾಲದ ಆಧುನಿಕ ನಟಿಯರ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:1933ರ ಜನನಗಳು ವರ್ಗ:1969ರ ಸಾವುಗಳು ವರ್ಗ:ಪಷ್ಟುನ್‌ ಜನರು ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿಯ ಜನರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು
ಶಿವ 143 (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ಶಿವ 143 ಎಂಬುದು ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 2022 ರ  ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಕಥಾಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಧೀರೇನ್ ರಾಮ್‌ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಜುನ್ ಜನ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಯಣ್ಣ ಫಿಲಂಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಯಣ್ಣ, ಭೋಗೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಡಾ.ಸೂರಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
ಶಿವ 143 ಚಿತ್ರವು ತೆಲುಗು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ RX 100 ನ ಅಧಿಕೃತ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ.
ಬಿಡುಗಡೆ
ಚಲನಚಿತ್ರವು 13 ಮೇ 2022 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ವೀರಸಿಂಧೂರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ.ಪಿ.ಆರ್
ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ.ಪಿ.ಆರ್(ಜನನ: ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೨ ಮರಣ: ಎಪ್ರಿಲ್ 7, 2000) ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹರ್ತಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಳೆದ ಪಿ.ಆರ್. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರಿಂದ ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಡುಗೆ ಸಂದಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಮಾನಸ ಗಂಗೋತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಜಾನಪದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ ಆಗಿ 1977 ರಿಂದ 1983ರ ವರೆಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೂಷಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ ಆಗಿ ಕೂಡಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಿ.ಆರ್.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಒಬ್ಬ ಸಾಹಸಿ, ಕಷ್ಟಜೀವಿ, ಸಂಘಟನಾಕಾರ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವಾತ, ಜನಪ್ರಿಯ, ಅಲೆಮಾರಿ, ಸರಳ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತ, ಹುಡುಕು ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಂಶೋಧಕ, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ರೂವಾರಿ, ಜನಪದ ಕಲಾತಜ್ಞ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಕಲಾವಿದ, ಕಲಾಲೇಖನಗಳ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿದ್ದವರು.
ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ
ಪಟೇಲ್ ರುದ್ರಪ್ಪ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಹರ್ತಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ 12.08.1922 ರಂದು ಜನಿಸಿ ತಾತನವರ ಪಟೇಲ್‍ಗಿರಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದವರು, ಚಿತ್ರಕಲೆಯತ್ತ ಒಲವುದೋರಿ ಮೈಸೂರಿನ ಚಾಮ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಾವಿದ ಎಸ್.ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ ಅವರಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗ ಚಿತ್ರ ರಚನೆ ಯನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡವರು.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಳಗಳಲ್ಲದೆ ಅಲಕ್ಷಿತವಾದ ಭಗ್ನವಾದ ಅವಶೇಷಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ವರ್ಣಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸರಳ ಹಿತ, ಮಿತ, ಮೃದುವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆರಳು ಬೆಳಕಿನಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಅದು ಅವರದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯೆಂಬಂತೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ
ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಸಾಹಿತಿಗಳು, ನಾಟಕಕಾರರು ಜನಪದ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಲಾವಿದರುಗಳ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಜೀವನದ ಮುಂದಿನ ಗುರಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಾಯಿತು. ವಿವಾಹದ ಬಗೆಗೆ ಯೋಚಿಸಲೂ ವೇಳೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಕಲಾ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಗತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಹಂಚಿದರು; ಆಳರಸರನ್ನು ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಟೀಕಿಸಿದರು, ಅರಮನೆಯ ಕೃಪಾಶ್ರಯದಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿದರು.
ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ
ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಗ್ರಹ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಭರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತಜ್ಞರ ಒಡನಾಟದಿಂದ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯ ದೈನಂದಿನ ಉಪಕರಣಗಳೂ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ನಿರುಪಯೋಗಿ, ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿ ನಾಶ ವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೂ ತೊಡಗಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮವೆಂಬಂತೆ, ಜನಪದ ಉಪಕರಣಗಳು, ಆಟಿಕೆಗಳು, ತೊಗಲುಗೊಂಬೆ ಸೂತ್ರದಗೊಂಬೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕವಾಗಿ ದುಡಿದು ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಜೋಡಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರೆನಿಸಿದರು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಈಚೆಗೆ ಸುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಬಗೆಯ ಸರ್ವವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ದೊಂದು ಕಾರ್ಯನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಲೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಕಾಲ ಮುಗಿದ್ದಿದ್ದು, ಅಂದಿಗೆ ಹೊಸದೆನಿಸಬಹುದಾದ `ನೈಜವಾದದ (ರಿಯಲಿಸಂ) ಹಾಗೂ ಭಾವಮುದ್ರಾ ಪಂಥದ (ಇಂಪ್ರೆಷನಿಸಂ) ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಲೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಮುಂಬಯಿಯ ಜೆ.ಜೆ.ಶಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಬಂದಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಶಿಲ್ಪ ಅಕಾಡೆಮಿಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಆ ಮೂಲಕ ಅಂದಿನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಕಲಾವಿದರ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ `ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂಬ ಕೈಬರಹದ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮುಂದೆ ಅದೊಂದು ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹೊರಬಂದವು.
ಲೇಖಕ
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಕಲಾವಿದನೇ ಬರೆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕೃತವಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಹಾಗೆಂದೇ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕುಂಚದ ಜೊತೆಗೆ ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದರು. ಲೇಖನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಾಚಕರವಾಣಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆ ಯುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ ಕಲಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ವಿಮರ್ಶೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಪರಿಚಯ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಕಲೆಯ ನಾನಾ ಮುಖಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆದರು. ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ, ವಿಶೇಷ ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಭಾವನಾ ಗ್ರಂಥಗಳ ವರೆಗೆ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಕಲೆಯನ್ನೂ ಕುರಿತು ಹೊರಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದರು. ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಂಗತಿ. ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾ ಆತನ ಕೃತಿಗಳು, ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಆತನ ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನುಡಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ರೀತಿ ಅನನ್ಯವಾದುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ `ಕಲೋಪಾಸಕರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಶಿಲ್ಪ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕುರಿತು `ಶಿಲ್ಪಿ ಸಂಕುಲವನ್ನು ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದಲೂ ಹೊರತರಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಭಾರತೀಯಕಲೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಕಲಾವಿದನ ನೆನಪುಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಲೇಖನ ಸಂಗ್ರಹಗಳು. `ಕಲಾವಿದ ಕಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಗೊಂಬೆಯಾಟದ ತಂಡವೊಂದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಅನುಭವದ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ. ಎನ್.ಬಿ.ಟಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿ.ಶಿವರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಗ್ರಂಥದ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ `ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದರಾದರೂ 1998ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.
1991-94ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಗಟ್ಟಿ ಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತಹದು.`ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚ `ಶಿಲ್ಪಕಲಾಪ್ರಪಂಚ, `ಕಲಾಕೋಶಗಳಂತಹ ಹೆಬ್ಬೊತ್ತಿಗೆಗಳು, ಆಧುನಿಕ ಕಲೆ, ಹಾಗೂ ಶುಭರಾಯರನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲದೆ ಕಾವಿಕಲೆ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇತಿಹಾಸಕಲೆ, ಚಿತ್ರಕಲಾ ದರ್ಪಣ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆವರೆಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗುರುತಿಸದೇ ಇದ್ದ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, ವರ್ಣಪಾರದರ್ಶಿಕೆ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಸುರಳಿ (ವಿಡಿಯೊ) ಮಾಡಿಸಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಗೂ ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ಅಖಿಲಭಾರತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ
ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ. 1961-74ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ, 1961, 74, 75ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ, 1974ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, 1980ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ 1956ರಿಂದಲೇ ದಸರಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ, ತಾವು ಯಾವುದೇ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ವಾಗಿ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಂತಹ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯುತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೃತಿ ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ರಚಿಸದೆ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ತಾವೇ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ, ಬಹು ಮಾನವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಬೆಲೆಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕವಿ ಕುವೆಂಪುರವರೇ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಕುಪ್ಪಳ್ಳಿಯ ಪರಿಸರದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರಿಂದ ಬರೆಯಿಸಿದರು. ಕವಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಕವಿತೆಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದರು. ಇದೇ ರೀತಿ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್, ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಜಗನ್ಮೋಹನ ಅರಮನೆ, ದೆಹಲಿಯ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಯ ಅತಿಥಿಗೃಹ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳು ಚದುರಿಹೋಗಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ರಷ್ಯಾ, ಡೇನ್‍ಮಾರ್ಕ್‍ಗಳಲ್ಲೂ ಶ್ರೀಯುತರ ಕೃತಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.
ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ 1964-65ರ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ `ಚಿತ್ರಶಿಲ್ಪ ಅಕಾಡೆಮಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಕಲಾ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ, ಪುಸ್ತಕವಾಚನ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಕಲಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಮಿತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಫೋಕ್‍ಲೋರ್ ಫೆಲೋಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ, ಇಚಿಡಿಯಾನ್ ಕಮಿಟ ಫಾರ್ ಇಚಿಟರ್‍ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಸ್ Indian National Committee for International Council of Museums, New Delhi ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಗಿದ್ದರು. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರಿಗೆ `ಕಲಾಕೋವಿದ ಚಿತ್ರಲೇಖನ ಚದುರ, `ಚಿತ್ರಕಲಾರತ್ನ ಚಿತ್ರಕಲಾಪ್ರವೀಣ' ಇತ್ಯಾದಿ ಬಿರುದುಗಳಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 1974, ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1981), ಎಂಟಿವಿ ಅಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ವರ್ಣಶಿಲ್ಪಿ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1997) ಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು.
ನಿಧನ
ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು 7.4.2000 ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ನಂತರ ತುಮಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರುವುದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕಲಾವಿದರು ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಕಾರರು ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾವಿದರು
ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಅಜಯ್ ದೇಸಾಯಿ
ಅಜಯ್ ದೇಸಾಯಿಯ ಅವರನ್ನು (೨೪ ಜುಲೈ ೧೯೫೭ - ೨೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦) ಎಲಿಫೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾಕಾರರಾಗಿದ್ದು, ಕಾಡು ಆನೆಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾನವ ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ದೇಸಾಯಿಯವರ ಕುಟುಂಬವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಣ್ಣೂರಿನವರಾಗಿದ್ದು, ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಸಾಗರ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.
ವೃತ್ತಿ
ದೇಸಾಯಿಯವರು ೧೯೮೨ ರಿಂದ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮುದುಮಲೈ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಭಾರತೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಆನೆ ಹಿಂಡು ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಆನೆಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾನವ ವಸಾಹತುಗಳೊಂದಿಗೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. thumb| ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ[[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಆನೆಯನ್ನು ರೇಡಿಯೋ-ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೇಸಾಯಿಯವರು.]] ದೇಸಾಯಿಯವರ ಅಧ್ಯಯನವು ಆನೆಗಳ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಅವುಗಳ ರೇಡಿಯೊ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾನವ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ಕಾಡು ಆನೆಗಳ ವಿಚಲನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ವನ್ಯಜೀವಿ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾನವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪಕ್ಕದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಆನೆಗಳ ಚಲನವಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ವರದಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಾದಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನೆಯ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ರಚನೆಗೆ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು.
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಿಗೂರ್ ಆನೆ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಸಮಿತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ದೇಸಾಯಿಯವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೇಮಿಸಿತು. ಅವರು ಸಾಯುವ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ೭ ಮತ್ತು ೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರ ನಡುವೆ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಹರಾಜಿನ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸವಾಲಿಗೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಳಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಮಿತಿಗೆ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಅಜಯ್ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಈ ಹಿಂದೆ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶೈಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಗರಹೊಳೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುದುಮಲೈ ನಡುವೆ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ನಾಗರಹೊಳೆ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಮಾನವ ವಸಾಹತುಗಳೊಂದಿಗೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಒತ್ತು ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಗಮನವಾಗಿತ್ತು.
ಅವರು ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ೨೦೧೫ ರ ನಡುವೆ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್ (IUCN) ನಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್ ಸ್ಪೆಷಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆನೆ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆನೆ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಕಾಡು ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಚಿವಾಲಯವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.
ಇವರು ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ಫಂಡ್ ಫಾರ್ ನೇಚರ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಡಾಯ್ಚ ಗೆಸೆಲ್‌ಸ್ಚಾಫ್ಟ್ ಫರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜುಸಮ್ಮೆನಾರ್‌ಬೀಟ್‌ನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕರ್ನಾಟಕ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ದೇಸಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ತಮ್ಮ ೬೩ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ ವರ್ಗ:ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಕರು
ಒರಿಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಒರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ: ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಒರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದೇ ಈ ಲೇಖನದ ಉದ್ದೇಶ. 15ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಅಂದರೆ ಸಾರಳಾದಾಸನಿಗಿಂತ ಹಿಂದೆ ಒರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ ಹೇಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರಗಳೂ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಾರಳಾದಾಸನ ಕವಿತ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಆತನಿಗಿಂತ ಹಿಂದೆಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಸಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಊಹಿಸಬಹುದು. ಚೌತಿಸಾಢಗ. ಢಮಾಳಿ, ದಾಕವಚನ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಅವನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಹು ಹಿಂದೆನಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡು ವಿಕಾಸವಾಗಿದ್ದವೆನ್ನಬಹುದು. ಒರಿಯ ಕವಿತೆಯ ಹಳೆಯ ರೂಪವೊಂದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ ಬೌದ್ಧಗಾನ ಓ ದೋಹ. ಎಂಬತ್ತನಾಲ್ಕು ಕವಿಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿತವಾಗಿವೆ. ಇವರು ಬೌದ್ಧತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಈ ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಕಾಲ 7-12ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಭಾಷೆ ಅಪಭ್ರಂಶದ ಒಂದು ಮೃದುರೂಪ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಭಾಷೆಗಿಂತ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಮೈಥಿಲೀ ಭಾಷೆಗಳ ಭಾವಗೀತೆಗಳೆಂದು ಪಂಡಿತರು ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಒರಿಯ ಭಾವಗೀತೆಗಳೇ ಎಂದು ಡಾ. ಕಾರ್ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ (1950). ಈ ಗ್ರಂಥದಷ್ಟೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಶಿಶುವೇದವೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಇದರ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದು ಬೌದ್ಧಗಾನ ಓ ದೋಹಕ್ಕಿಂತ ಈಚಿನದೆಂದೂ ಸಾರಳಾದಾಸನಿಗೆ ಪುರ್ವದ್ದೆಂದೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ.
ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಾರಳಾದಾಸನಿಗಿಂತ ಪುರ್ವದವೆಂದು ಹೇಳಲು ಸರಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರಗಳು ಇಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟು ಹೇಳಬಹುದು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಒರಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅಪಭ್ರಂಶದ ಕಾಲ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹುಟ್ಟಿದವೆನ್ನಬಹುದು.