cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು
ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸುಮಾರು 26 ಕ್ಕೂ (ಅಧಿಕ)ವಿವಿಧ ಪದವಿ ಹಾಗೂ 54 ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ವಿಭಾಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ, ಎಂ.ಬಿ.ಎ. ಹಾಗು ಎಂ.ಸಿ.ಎ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನಾ ಎಂ.ಎಸ್ ಮತ್ತು PhD ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಚಿತ್ರ:VTUbaner.jpg
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು
ಬಲ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ (ಸೀ.) Sr.
ಬಲ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ Sr.  (1924 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19 ರಂದು ಪಂಜಾಬ್ ನ ಹರಿಪುರ್  ಖಾಲ್ಸದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.) ಅವರು ಭಾರತದ  ನಿವೃತ್ತ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಲಂಡನ್(1948), ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ(1952) ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ (1956) ಒಲಿಂಪಿಕ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಭಾರತ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.
ಇವರು 1971 ರ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗಾಗಿ ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇವರು 1975 ರ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗಾಗಿ ಭಾರತ ತಂಡದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು.ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಭಾರತ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು
ಅವರು ಭಾರತದ 1936 ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಕುರಿತ ಸಿನಿಮಾವೊಂದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇವರು ಹಾಕಿ ಸ್ಟಿಕ್ (ದಾಂಡು ಅಥವಾ ಹಾಕಿ ಕೋಲು)ನೊಂದಿಗೆ ಧ್ಯಾನ್‌‌ಚಂದ್‌‌ ಮಾಡಿದ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿತರಾದರು. ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ, ಧ್ಯಾನ್‌‌ಚಂದ್ ಅವರು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಾನದಿಂದಲೇ ಇವರೂ ಕೂಡ ಆಡಿದರು: ಮಧ್ಯದ ಮುಂಚೂಣಿ ಆಟಗಾರ.
ಬಲ್ಬೀರ್ ರವರನ್ನು ಖಾಲ್ಸ ಕಾಲೇಜಿನ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರಾದ ಹರ್ಬೇಲ್ ಸಿಂಗ್ ರವರು ಭರವಸೆಯ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರನೆಂದು ಮೊದಲೆ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಹರ್ಬೇಲ್ ರವರು ಮಾಡಿದ ಒತ್ತಾಯದಿಂದಾಗಿಯೇ ಬಲ್ಬೀರ್‌‌ರವರು ಲಾಹೋರ್ ನ ಸಿಖ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ನಿಂದ ಅಮೃತ್‌‌ಸರದ ಖಾಲ್ಸ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬಲ್ಬೀರ್ ರವರು 1942 ರಲ್ಲಿ ಖಾಲ್ಸ ಕಾಲೇಜ್ ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ತದನಂತರ ಅವರು ಹರ್ಬೇಲ್ ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಡಿ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಅನಂತರ, ಹರ್ಬೇಲ್‌‌ರವರು ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ವಿ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.
ಖಾಲ್ಸ ಕಾಲೇಜ್ ನಾಲ್ಕು ಹಾಕಿ ಪಿಚ್ ಗಳೊಡನೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾ ವಾತಾವರಣ ಹೊಂದಿತ್ತು. 1942-43 ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಬೀರ್ ರವರು ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಖಂಡ ಪಂಜಾಬ್, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ತಂಡವು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂತರ್-ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು(ಟೈಟಲ್) ಸಾಲಾಗಿ 3 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು- 1943, 1944 ಮತ್ತು 1945.
ಬಲ್ಬೀರ್ ರವರು ಅಖಂಡ ಪಂಜಾಬ್ ನ ಕೊನೆಯ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ತಂಡವು 1947 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ AIS ದಾರಾರವರ ನಾಯಕತ್ವದಡಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗರಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಬಲ್ಬೀರ್ ರವರು ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮುಂಚೂಣಿ ಆಟಗಾರನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಆಟವಾಡಿದರು. ಈ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಲಾಹೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ ಎಂಬ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಅಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಲೂಧಿಯಾನ ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪಂಜಾಬ್ ಪೋಲಿಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯಿತು.
ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯು ಪಂಜಾಬ್ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಮೇಲೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ತಂಡವೂ ಹರಿದು ಹಂಚಿ ಹೋಯಿತು.
ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್(1948)
ಇವರು ಅರ್ಜೆಂಟೀನ ವಿರುದ್ಧ, ಎರಡನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಟ್ ಟ್ರಿಕ್ ಅನ್ನು( ಮೂರು ಗೋಲುಗಳ ವಿಕ್ರಮ) ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 6 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಭಾರತವು 9-1 ಗೋಲ್ ಗಳಿಂದ ಗೆಲವು ಸಾಧಿಸಿತು. ತರುವಾಯ ಅವರು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ ನ ವಿರುದ್ಧ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದರು. ಇದು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬಲ್ಬೀರ್ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ಕೋರ್(ಗೋಲ್) ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತ 4-0 ಗೋಲ್ ಗಳಿಂದ ಜಯಸಾಧಿಸಿತು. ಈ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವು ಕ್ರೀಡಾ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.
ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್(1952)
ಬಲ್ಬೀರ್ ತಂಡದ ಉಪನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗು K. D. ಸಿಂಗ್ ಬಾಬು ರವರು ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಬೀರ್ ರವರು ಭಾರತದ ಧ್ವಜ ಹೊತ್ತವರಾಗಿದ್ದರು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗೋಲ್ ಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿ ವಿಕ್ರಮ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ 3-1 ಗೋಲ್ ಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಹಾಲೆಂಡ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ(ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯ) ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೂರು ಗೋಲ್ ಬಾರಿಸಿ ವಿಕ್ರಮ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಹಾಲೆಂಡ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 6-1 ಪರಿಮಿತಿಯ ಮಾರ್ಜಿನ್ ಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ 5 ಗೋಲ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಟ್ಟು 9 ಗೋಲ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು.
ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್(1956)
ಬಲ್ಬೀರ್, ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ವಿರುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 5 ಗೋಲ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು.ಆದರೆ ಅನಂತರ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ರಣಧೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಜೆಂಟ್ಲೆಯವರು, ಉಳಿದ ತಂಡದ ಪಂದ್ಯಗಳ ನಾಯಕರಾದರು. ಬಲ್ಬೀರ್ ರವರು ತಂಡದ ಸಮೂಹ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಆದರೆ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದರು. ಭಾರತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 1-0 ಗೋಲ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
1956 ರ ಅನಂತರ
ಇವರು 1957ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊದಲನೆಯ ಕ್ರೀಡಾಳು ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 1958ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1962ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಹಾಕಿ ಗಾಗಿ 1971ರ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು. 1975 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಹಾಕಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು
ಬಲ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ರವರು 1957 ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾದ ಮೊದಲನೆಯ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ನವ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 1982 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಕ್ರೀಡಾ ಜ್ಯೋತಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದರು. ವರ್ಷ 2006 ರಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಖ್ ಹಾಕಿ ಪ್ಲೇಯರ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ಟೈಮ್ (ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿಖ್ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ, 1982 ರಲ್ಲಿನ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ, ಇವರನ್ನು ಪ್ಲೇಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಂಚುರಿ (ಶತಮಾನದ ಆಟಗಾರನೆಂದು) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
ಕುಟುಂಬ
ಇವರ ತಂದೆಯ ಪೂರ್ವಿಕರು (ತಂದೆತಾಯಿಗಳು) ದೊಸಾಂಜ್ರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಪಂಜಾಬ್ ನ ಹರಿಪುರ್ ಖಾಲ್ಸದವರಾಗಿದ್ದರು. ಬಲ್ಬೀರ್‌‌ ಅವರ ತಂದೆ ದಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್‌‌ರವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಬಲ್ಬೀರ್‌‌ರವರ ಪತ್ನಿ ಸುಶೀಲ್, ಲಾಹೋರ್ ನಲ್ಲಿನ ಮಾಡೆಲ್ ಟೌನ್ ಪ್ರದೇಶದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 1946 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರಿಗೆ ಸುಷ್ಬೀರ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿಯಿದ್ದು, ಕನ್ವಾಲ್ಬಿರ್, ಕರಣ್ಬಿರ್, ಗುರ್ಬಿರ್ ಎಂಬ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಿದ್ದಾರೆ.
ಆಗಸ್ಟ್ ೧
ಆಗಸ್ಟ್ ೧ - ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನ ಮೊದಲನೇ ದಿನ. ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದ ೨೧೩ನೇ ದಿನ (ಅಧಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೧೪ನೇ ದಿನ).
ಕೋಸಲ
ಕೋಸಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅವಧ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ವೈದಿಕ ಯುಗದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆರೆಯ ವಿದೇಹ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪರ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಜನಪದವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಬೌದ್ಧ ಪಠ್ಯ ಅಂಗುತ್ತರ ನಿಕಾಯ ಹಾಗೂ ಜೈನ ಪಠ್ಯ ಭಗವತಿ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬ ರಿಂದ ೫ ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೋಸಲವು ಹದಿನಾರು ಮಹಾಜನಪದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಅದಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಾಜನಪದಗಳು
ಈಚನೂರು ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ
ಈಚನೂರು ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರು (ಜೂನ್ ೨೧, ೧೯೪೭ - ) ಜನಿಸಿದ್ದು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿಪಟೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಈಚನೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರ ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ. ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಂ.ಎ.ಪದವಿ ಪಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತೈದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ಬರೆದಿರುವ 'ಮುಂಜಾನೆಯ ಮಂಜು' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಈಚನೂರು ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಈಚನೂರು ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ
ಕುಂಚಿಕಲ್ ಜಲಪಾತ
ಈ ಜಲಪಾತ ‌ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸನಗರ ತಾಲೂಕಿನ‌ಲ್ಲಿದೆ. 1,493 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕುವ ಈ ಜಲಪಾತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರೋದು ವಾರಾಹಿ‌ ನದಿ. ಮಾಣಿ ಡ್ಯಾಮ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯ ದುರ್ಗಮ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ಈ ಜಲಪಾತದ ಸೊಬಗನ್ನ ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ವಾರಾಹಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಮುಂಗಾರಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ( ಜೂನ್ – ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ) ಈ ಜಲಪಾತ ನೀರಿನಿಂದ ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಪಿಸಿಎಲ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೆಪಿಸಿಎಲ್‌ನಿಂದ ‌ಅನುಮತಿ ಪಡೆದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ.
Reference: http://kannada.nativeplanet.com/agumbe/attractions/kunchikal-falls/
ವರ್ಗ:ಜಲಪಾತಗಳು
ಗಣಪತಿಯಪ್ಪ
ಎಚ್.ಗಣಪತಿಯಪ್ಪ ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ರೈತ ಪರ ಹೋರಾಟಗಾರ ಹಾಗೂ ಕಾಗೋಡು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಮುಂದಾಳು. ಗಣಪತಿಯಪ್ಪರವರು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಿದ್ಧಾಪುರದ ಹೊಸೂರು ಗ್ರಾಮದವರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದ್ದ ಅವರು ಸಿದ್ದಾಪುರ ತೊರೆದು ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಹಿರೇನಲ್ಲೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ತದನಂತರ ಸಾಗರ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ವಡ್ನಾಳ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ತತ್ವಾದರ್ಶ, ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದ ಗಣಪತಿಯಪ್ಪರವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಅದರಂತೆ ಮುನ್ನಡೆದರು. ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಚಳುವಳಿ’ಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಸಿದ್ಧಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೯೨೪ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೩ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಕುರುವತ್ತಿ ಕನ್ನಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕನ್ನಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ. ಸಿದ್ಧಾಪುರದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿದರು. ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ಮುಲ್ಕಿ ಪರೀಕ್ಷೆ(ಆಗಿನ ಕಾಲದ ೭ನೆ ತರಗತಿ ಮಟ್ಟ)ಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೀವರ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಇವರೇ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯಾವಂತ. ಸಿದ್ದಾಪುರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.
ಜೀವನ/ಹೋರಾಟಗಳು
೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಪುರ ಪಂಚಾಯತಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಸಿದ್ಧಾಪುರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ೧೯೪೨ರ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಇವರು ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜೈಲು ವಾಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಭೂಗತರಾಗಿ ಕರಪತ್ರ ಹಂಚುವಾಗ ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದರು. ಮೂರುತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕಠಿಣ ಸಜೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡಿ ಹಿಂಡಲಗಾ ಜೈಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಮನೆಯವರ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಆ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಹಿರೇನಲ್ಲೂರಿಗೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತ ಇವರಿಗೆ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹಾಕಿದರು. ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಇವರು ರೈತ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು. ತಾಲೂಕಿನ ರೈತರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದರು. 'ಉಳುವವನೆ ಹೊಲದೊಡೆಯ' ಎಂದು ರೈತರಿಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದರು. ಗೇಣಿದಾರರು ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ವಾಗ್ವಾದಗಳು ಹೊಡೆದಾಟ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ರೂಪ ಪಡೆದಾಗ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇದ್ದ ಗಣಪತಿಯಪ್ಪನವರು ರೈತರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರೈತರು ಅದರಂತೆ ನಡೆದರು.
ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗೇಣಿದಾರರು ಭೂಮಾಲಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ಆರಂಭಿಸಿದ ಹೋರಾಟ ಕಾಗೋಡು ಚಳುವಳಿ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಕಾಗೋಡು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ರೈತರ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಅದರ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು.
ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದಿವಂಗತ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿರ್ಸಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ಅತ್ಯಲ್ಪಮತಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಾಭವಗೊಂಡರು. ರೈತಸಂಘದಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಲೋಕಸಭೆ ಹಾಗೂ ಸಾಗರ ವಿಧಾನಸಭೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಸೋಲು ಕಂಡರು. ೮೮ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಶಿಕಾರಿಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭೂ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಬಗರ್ ಹುಕುಂ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸೊರಬ ತಾಲೂಕಿ ದಂಡಾವತಿ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಯು ಇವರು ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಶರಾವತಿ ಮುಳುಗಡೆ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಪುನರ್ವಸತಿಯ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ತೆರಳಿ ಸರಕಾರದಿಂದ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗಿ ಬರಬೇಕಾದ ಸೌಲಭ್ಯ ಕೊಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಗೌರವ/ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಹೀಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಗೌರವಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
ನಿಧನ
ವಡ್ನಾಳ ಗ್ರಾಮದ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೪ ಮಂಗಳವಾರ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.
ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ವರ್ಗ:ರೈತ ಚಳುವಳಿಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಬಿ.ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಪ್ಪ
'''ಬಿ. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಪ್ಪ ಕನ್ನಡದ ಸಮ ಕಾಲೀನ ವೈಚಾರಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಹಿತಿ. ದಿನಾಂಕ ೨೦-೧೦-೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸಮೀಪದ ಗುಡ್ಡದರಂಗವ್ವನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಶ್ರೀಯುತರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತ ರಾಜನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತಿ.
ಕೃತಿಗಳು
ಪಠ್ಯ : ರಾಜ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಚಯ ( ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ),
ಹಾಸ್ಯ ಕೃತಿಗಳು :ಮುವ್ವತ್ತು ವಿಡಂಬನೆಗಳು ,ನಿಂಬಣ್ಣನ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಡ್ಯೂಟಿ, ಸಾಲಾಯ ತಸ್ಮೈನಮಃ ,ಹಾಸ್ಯ ರಸಾಯನ ,ವಿ ವಾಂಟ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ಪವರ್,ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಇಂಜಕ್ಷನ್ ( ವಿನೋದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕೃತಿ),
ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ :ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಪದ್ಯಗಳು),ಪುಟ್ಟನ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ (ಪದ್ಯಗಳು),ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್  ( ಕತೆಗಳು ),ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್  ( ಪದ್ಯಗಳು),ಕಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗಿಳಿ (ಪದ್ಯಗಳು ),
ನಾಟಕಗಳು :ಬಡವ ಬದುಕ್ದ, ತಲೆಗೊಂದು ಮುಂಡಾಸು ; ಮನೆಗೋಂದು ಸಂಡಾಸು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್( ಮಕ್ಕಳ ನಾಟಕ)
ಸಂಪಾದನೆ
ವಿನೋದ ೯೯ ( ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕ್ಯಾಡಮಿಗಾಗಿ), ಸುನಾಮಿಯ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ , ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತ್ರಿ ಅಧಿನಿಯಮ ( ೨೦೦೫) ಮಾಹಿತಿ ರೂಪದ ಕೃತಿ,
ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ ಬನಹಟ್ಟಿಯ ಮಹದೇವಪ್ಪ ಲೋಕಪ್ಪ ಕರಲಟ್ಟಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನದವರು ಕೊಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ.
ಕಳೆದ ೨೨ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಸುಧಾ, ಮಯೂರ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸತತ ಲೇಖನಗಳು ,ಪುಂಡಲೀಕ್ ಸೇಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ,ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂಕಣ ಬರಹ.
ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಪ್ಪನವರು ರಚಿಸಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳು, ಚಿನ್ನದಸರ, ಮಲೆನಾಡ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ, ಕೋಟು, ಸೂರ್ಯೋದಯ,
ಶ್ರೀಯುತರು ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಚಿಕೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಕವನಗಳ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭೂಪಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನ್ನಡ,ಹಿಂದಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನಾ ಸಿಬಿರದ ಡೆಲಿಗೇಟ್ ಆಗಿದ್ದರು.
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು
ಆರ್.ಡಿ.ಕಾಮತ
ಆರ್.ಡಿ.ಕಾಮತರು ೧೯೨೩ ಜೂನ್ ೬ರಂದು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮುಂಬಯಿಯ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನದಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಹಾಗು ಕೊಂಕಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಆಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು:
ದೊಡ್ಡ ನಾಟಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆರ್.ಡಿ.ಕಾಮತ ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿನ ಲೇಖಕರು
ನಾರಾಯಣ ಕಸ್ತೂರಿ
ನಾರಾಯಣ ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನಾಥ ಶರ್ಮ : - ನಾ.ಕಸ್ತೂರಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತರಾದ ನಾರಾಯಣ ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನಾಥ ಶರ್ಮ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಕೇರಳದ ತ್ರಿಪುನಿತ್ತುರ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಜನ್ಮದಿನ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫-೧೮೮೭.ಮರಣ ಆಗಸ್ಟ್೧೪-೧೯೮೭.ಇವರ ತಂದೆ ವಕೀಲರೊಬ್ಬರ ಬಳಿ ಕಾರಕೂನರಾಗಿದ್ದರು. ಕಸ್ತೂರಿ ೬ ವರ್ಷದ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಮೈಲಿ ಬೇನೆಯಿಂದಾಗಿ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಕಸ್ತೂರಿ ತಾಯಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ತಾಯಿಗೆ ಆಗ ಕೇವಲ ೨೨ ವರ್ಷ.
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೊಮ್ಮಗನನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು ಅಜ್ಜ. ಆದರೆ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ಮಗನನ್ನು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದಳು. ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಹಾಗು ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲದಿಂದ ಕಸ್ತೂರಿ ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ೫ನೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದರು. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಎರ್ನಾಕುಲಮ್ ಮಹಾರಾಜಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯೇಟ್ ಓದಿದರು (೧೯೧೪-೧೬). ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ೨ನೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದ ಕಸ್ತೂರಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಮಹಾರಾಜಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಏ.(ಆನರ್ಸ್) ಪದವಿ ಪಡೆದರು.
ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ
ಕಸ್ತೂರಿ ೧೪ ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ವಿವಾಹ ೯ ವರ್ಷದ ಹುಡುಗಿಯೊಂದಿಗೆ ಜರುಗಿತು. ಕಸ್ತೂರಿಯವರ ತಂದೆಯ ಸೋದರಿ ಪತಿಗೃಹದಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಳಾಗಿ, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ತಂದೆಯ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗಳೇ ಕಸ್ತೂರಿಯವರ ವಧು.
ಕಸ್ತೂರಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಜ್ಜ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿಯೇ ಕಸ್ತೂರಿ ಹೈಸ್ಕೂಲು ಅಧ್ಯಾಪಕನ ನೌಕರಿ ಹಿಡಿದು, ದೊಡ್ಡ ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರನ್ ಪೊಟ್ಟಿ ಎನ್ನುವವರು ನಡೆಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ " ಪೀಪಲ್ಸ್ ಫ್ರೆಂಡ್ " ಎನ್ನುವ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಇವರು  ಭೂತಲೇಖಕ(!)  ರಾದರು. ತಮ್ಮ ಹೈಸ್ಕೂಲು ಹಾಗು ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಬರೆದು ಆಡಿದರು ಹಾಗು ಆಡಿಸಿದರು. ನಾಟಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನೆರವಿಗಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವೇಶ
ಕನ್ನಡ ನಾಡು ತನ್ನ ಕಸ್ತೂರಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಮೈಸೂರಿನ ಡಿ.ಬಿ.ಸಿ. ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನೌಕರಿ ಪಡೆದ ಕಸ್ತೂರಿ, ಆ ಬಳಿಕ ಡಿ.ಬನುಮಯ್ಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾದರು. ಚರಿತ್ರೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಬೋಧಿಸುವದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಲೇಜು ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ರಚಿಸಿದರು; ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಡಿಸಿದರು; ಸ್ವತಃ ನಟಿಸಿದರು. ಕಸ್ತೂರಿಯವರ ಮೊದಲ ಮಗ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.
ಸಮಾಜಸೇವೆ ಹಾಗು ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆ
ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಶ್ರಮ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವಾಮಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರಾನಂದರು ಕಸ್ತೂರಿಯವರ ಸಹಪಾಠಿಗಳು. ರಾಮಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಮದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಕಸ್ತೂರಿಯವರು ಅಹೋರಾತ್ರಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ರೋವರ್ ಲೀಡರ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು  ವಿವೇಕಾನಂದ ರೋವರ್ಸ್ ದಳ ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಡಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ನಿಧಿ ಕೂಡಿಸಿದರು. ಆಶ್ರಮದ ಗ್ಯಾರೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯ ಅಖಾಡಾ ಮಾಡಿ ಹಲವಾರು ಪೈಲವಾನರನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿಸಿದರು. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು.
ಇದಲ್ಲದೆ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರ, ದಲಿತರಿಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬಾಲಬೋಧೆ ಪಠ್ಯಗಳ ರಚನೆ, ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಕೀರ್ತನೆ ಹಾಗು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಹರಿದಾಸರ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಹಾಡಿದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಭಜನೆ ಹಾಗು ವಾಚನಾಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದರು. ದಿವಾನ್ ಮಿರ್ಜಾ ರವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಆದಿಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಲೊನಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿದರು.
ಕನ್ನಡದ ಹಾಸ್ಯಬ್ರಹ್ಮ ರಾ.ಶಿ (ಡಾ|ಎಮ್.ಶಿವರಾಮ) ಅವರು ಕಸ್ತೂರಿಯವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಸಿಕ ಕೊರವಂಜಿ ಯತ್ತ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡರು.
ನಾಕ, ತಾರಕ, ರುದ್ರಮ್ಮ, ಶ್ರೀಮತಿ ಕೇಸರಿ, ಪಾಟಾಳಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾವ್ಯನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿಯವರು 'ಕೊರವಂಜಿ'ಗಾಗಿ ವಿಪುಲ ವಿನೋದ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಶಂಕರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಮಿಯರ್ ಪ್ರ್ಯಾಟಲ್ ಎನ್ನುವ ಅಂಕಣವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಲೇಖನ, ನಾಟಕ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕವನಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ  ಅನರ್ಥಕೋಶ ವೆಂಬ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರವನ್ನೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಾ| ಎಮ್.ವಿ.ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಕಾಶವಾಣಿ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದವರೂ ಕಸ್ತೂರಿಯವರೆ. ಕಸ್ತೂರಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಮೈಸೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಹುದ್ದೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿದರು; ಆದರೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗಾಕ್ಕೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅಲ್ಲೂ ಸಹ ಕಸ್ತೂರಿಯವರು 'ವರ್ಷಾಗಮ ಮಹೋತ್ಸವ, ಆಶುನಾಟಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಹಾಸ್ಯಚಟಾಕಿ ' ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು. ೧೯೪೬ ರವರೆಗೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಸ್ತೂರಿಯವರು, ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮರಳಿ,೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡಂಟ್ ಎಂದು ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದು, ದಾವಣಗೆರೆ ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯೆಟ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಹೋದರು. ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೇವೆಯಿಂದ ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನ
ಕಸ್ತೂರಿಯವರು೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿಯೆ ಶಿವಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ 'ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಂತ್ರೋಪದೇಶ' ಪಡೆದಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ಅಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ೯ ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ, ೧೮ರ ಪ್ರಾಯದ,  ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ  ವಿಷಮಶೀತ ಜ್ವರದಿಂದ ಅಸು ನೀಗಿದ. ಕಸ್ತೂರಿಯವರಿಗೆ ಬದುಕೇ ಶೂನ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ನೀಡಿದ್ದು ಸತ್ಯ ಸಾಯಿಬಾಬಾರ ಆಶ್ರಯ ಹಾಗು ಆಶ್ರಮ.
ನಿಧನ
ನಾ.ಕಸ್ತೂರಿಯವರು ೧೯೮೭ ಆಗಸ್ಟ್೧೪ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಾ.ಕಸ್ತೂರಿ ನಾ.ಕಸ್ತೂರಿ ವರ್ಗ:೧೮೮೭ ಜನನ ವರ್ಗ:೧೯೮೭ ನಿಧನ
ಜಯಪ್ರದಾ
ಜಯಪ್ರದ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೩, ೧೯೫೮) ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಟಿ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಟಿ. ಸಿನಿಮಾದೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ರಾಜಕಾರಣಿ ಕೂಡ.
ಜೀವನ
ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಸೌಂಧರ್ಯವತಿ ಜಯಪ್ರದ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೩, ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅಂದಿನ ಅವರ ಹೆಸರು ಲಲಿತಾ ರಾಣಿ.
ಸಿನಿಮಾ ಲೋಕದಲ್ಲಿ
ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾಮಂದಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಹತ್ತು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಭಾವನೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ‘ಭೂಮಿಕೋಸಂ’ ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಳು. ಮುಂದೆ ಈ ನಟನೆ ಆಕೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಿದವು. ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ಬೆಂಗಾಳಿ, ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಈಕೆ ನಟನೆಗಾಗಿನ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಳನ್ನು ಹೋದೆಡೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಗಳಿಸಿದರು. ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ತೆಲುಗಿನ ‘ಸಿರಿ ಸಿರಿ ಮುವ್ವ’, ಇದೇ ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿಯ ಅವತರಿಣಿಕೆ  ‘ಸರಗಮ್’, ‘ಸಾಗರ ಸಂಗಮ’, ‘ಸೀತಾ ಕಲ್ಯಾಣಂ’ ;  ಕೆ. ಬಾಲಚಂದರ್ ಅವರ ‘ಅಂತುಲೆನಿ ಕಥಾ’, ‘ನಿನೈತ್ತಾಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಂ’ ಮುಂತಾದ ಪಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಜಯಪ್ರದಾ ಅವರಿಗೆ ಮುಂದೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಹರಿದು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಜಯಪ್ರದಾ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮೆಹ್ರಾ ಅವರ ‘ಶರಾಭಿ’ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದುದು. ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್, ಜಿತೇಂದ್ರ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿರುವಂತೆಯೇ ಆ ಕಾಲದ ತಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಾ ಅವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ
ಭಾರತದ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಿ ಎಂದು ಹೊಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಜಯಪ್ರದಾ ಕೆಲವೊಂದು ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರಾದರೂ, ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಅವರ ಕನಸು ನನಸಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಲಯಾಳಂ, ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ
ಜಯಪ್ರದಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರಾದ ಡಾ||ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಜೊತೆ ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ, ಕವಿರತ್ನ ಕಾಳಿದಾಸ, ಹುಲಿಯ ಹಾಲಿನ ಮೇವು, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ಧವೇದಿ ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಡಾ||ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಜೊತೆ ಹಬ್ಬ, ‘ಹಿಮಪಾತ’, ‘ಈ ಬಂಧನ’, ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ, ‘ಕರೆದರೂ ಕೇಳದೆ’, ‘ರಾಗ ಅನುರಾಗ’, ‘ಸದಾ ಕಣ್ಣಲಿ’, ‘ಓ ಪ್ರಿಯತಮಾ ಕರುಣೆಯಾ ತೋರೆಯಾ’,  ‘ಜೇನಿನ ಗೂಡು ನಾವೆಲ್ಲಾ’, ‘ಅಯ್ಯೊ ಸುಮ್ಮನಿರ್ರಿ ಸುಮ್ಮನಿರ್ರಿ ನಾವು ಯಾರ್ಗೂ ಕಮ್ಮಿ ಇಲ್ಲ’ ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿವೆ. ಕೇವಲ ನಾಟ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಭಾವುಕತೆ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಮನಸೆಳೆಯುವಂತಿತ್ತು. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಶೋಭೆಯಿಟ್ಟಂತೆ ಇದ್ದುದು ಅವರ ಸೌಂಧರ್ಯ.ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಜೊತೆ ಆತ್ಮಬಂಧನ ಮತ್ತು ಅಂಬರೀಶ್ ಜೊತೆಯೂ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ
ಜಯಪ್ರದ ಅವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಎನ್ ಟಿ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ತೆಲುಗು ದೇಶಂ, ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ  ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು
ಚೇಕಿತಾನ
ಚೇಕಿತಾನ ಕೇಕಯರ ರಾಜ ಧೃಷ್ಟಕೇತುನ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ದುರ್ಯೋಧನನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು
ಪಂಡಿತ ತಾರಾನಾಥ
ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ತಾರಾನಾಥರು ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ವೈದ್ಯರಾಗಿ, ಯೋಗ ಆಯುರ್ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನುರಿತವರಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥೆ ಕಟ್ಟುವವರಾಗಿ , ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ , ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಸರುಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಕಿರುಜೀವನದಲ್ಲಿ ( ಅವರು ಕೇವಲ ೫೧ವರ್ಷ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು) ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದು ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಮಾಣದ್ದು.
ಹುಟ್ಟು
ಪಂಡಿತ ತಾರಾನಾಥರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೮೮೧ರ ಜೂನ್ ೫ರಂದು, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಂದೆಯಿಂದಲೂ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನೈತಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯಿಂದಲೂ ಪಡೆದರು. ಚುರುಕುಬುದ್ಧಿಯ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ತಾರಾನಾಥ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತನಗೆ ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ದಂಡನೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದದ್ದೂ ಉಂಟು. ಈ ಬಂಡೇಳುವ ಸ್ವಭಾವ ಅವರ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೈಸ್ಕೂಲು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ತೆರಳಿ, ನಂತರ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಬೆರಗಾದ ಅವರ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಅವರನ್ನು ಗೌರವ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ತರಗತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದರು!
ಆದರೂ, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರೈಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವರ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಅವರನ್ನು ದೇಹಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಏಳು ವರ್ಷ ಇದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅವರನ್ನು ಬೀದರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮ
ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಅವರಿಗೆ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿತ್ತು. ಸಾಧುಗಳು, ವೈದ್ಯರುಗಳ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತು. ಬೀದರಿಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಆಳದ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಆಗಲೇ ಅವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಹಸ್ಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪಡೆಯತೊಡಗಿ, ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಕಾಹಿಲೆಗಳಿಗೆ ಭೌತಿಕದ ಬದಲು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಅವರೆಡೆ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕರು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಅತೀತರಾಗಿದ್ದ ತಾರಾನಾಥರನ್ನು ಹಿಂದೂ, ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮವರೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಆದರೂ ಕರ್ಮಠರು ಅವರ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವ ಹೊಂಚೂ ಹಾಕಿದರು.ಆದರೆ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲುಬಂದವರು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ , ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಬೇಡಿದರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ
ಆಗ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹಾಗೂ ನಜರಾನಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ’ಹಿಂದೂ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಾರಾನಾಥರ ಮೇಲೆ ರಾಜದ್ರೋಹದ ಆರೋಪ ಬಂದು, ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡುವ ವಾರಂಟ್ ಹೊರಟಿತ್ತು. ಈ ವಿಷಯದ ತಿಳಿದ ಮಿತ್ರರು ತಾರಾನಾಥರನ್ನು ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.ಮೊದಮೊದಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ತಾರಾನಾಥರು, ತಾವಿಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೆ ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯೂ ಸರಕಾರದ ಕೆಂಗಣ್ಣಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿದು, ಊರು ಬಿಡಲು ಒಪ್ಪಿದರು.
ಅಂತೆಯೇ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರದ ಗಡಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆಲ್ಲಿ ’ಪ್ರೇಮಾಯತನ’ ಎಂಬ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಆರೋಗ್ಯೋಪಚಾರದ ಆಯುರ್ವೇದದ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.
ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದಮೇಲೆ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಕುರಿತು ಆಸ್ಥೆ, ಚಿಂತನೆ ನಡೆದೇ ಇತ್ತು. ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ ಆವರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಿತೂರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶಯಿಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ನಡೆಯಿಸಿತು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷಾರೋಪಣೆಯ ವಸ್ತು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ
೪೦ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ತಾರಾನಾಥರು, ಮದರಾಸಿನಿಂದ ರೋಗಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಸುಮತಿಬಾಯಿ ಎಂಬುವವರನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿದರು , ಮುಂದೆ ಮದುವೆಯಾದರು. ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯತೊಡಗಿದರು.
ನಿಧನ
ತಮ್ಮ ೫೧ನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ೧೯೪೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ ೩೧ರಂದು ತಾರಾನಾಥರು ವಿಧಿವಶರಾದರು.
ಆಕರ
ಪುಸ್ತಕ : ಕನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣದ ನಾಲ್ವರು ಚಿಂತಕರು, ಮೂಲ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ : ಪ್ರೊ. ಕೆ.ರಾಘವೇಂದ್ರರಾವ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ : ಆರ್ಯ, ಮನೋಹರ ಗ್ರಂಥ ಮಾಲಾ , ೨೦೦೫
ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು
ಥಾಮಸ್ ಆಲ್ವ ಎಡಿಸನ್
thumb|right|ಥಾಮಸ್ ಆಲ್ವ ಎಡಿಸನ್ ಥಾಮಸ್ ಆಲ್ವ ಎಡಿಸನ್ (ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೧, ೧೮೪೭ - ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೧೯೩೧) ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ಸಂಶೋಧಕ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಿಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್
'''ಡಾ. ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿ ರಾವ್''' (ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿರಾಯರು) (ಜೂನ್ ೧೬, ೧೯೦೦ - ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೦೩)- ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿ. ಶತಾಯುಷಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ( ೧೯,೨೦,೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳು) ಬದುಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ.
ಜನನ, ಕುಟುಂಬ
ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಕ್ಕಿಹೆಬ್ಬಾಳು ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. ತಂದೆ ಎ.ಸುಬ್ಬರಾವ್ ತಾಯಿ ಪುಟ್ಟಮ್ಮ, ಹೆಂಡತಿ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಮಕ್ಕಳು: ಎ.ಎನ್. ಸುಬ್ಬರಾಮಯ್ಯ, ಎ.ಎನ್. ನಾಗರಾಜ್ ಮತ್ತು ಎ.ಎನ್ ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್,.
ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ
ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಲಕ್ಷ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದೇನೋ! ಅಂತಹ ಒಬ್ಬರು ಡಾಕ್ಟರ್ ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾಯರು. ಒಂದು ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿರುವ ಅವರ ವಯಸ್ಸು ಕಾಣುವುದು ಅವರ ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿದ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಯಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ನಡಿಗೆಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ, ಜೀವನ ಶ್ರದ್ದೆಯಲ್ಲಿ, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇನ್ನು ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ಚಿಕ್ಕವರು. ಇವತ್ತಿಗು ಬೆಳಗಾಗಿ ೫ ಗಂಟೆಗೆ ೫ ಮೈಲಿ ಸುತ್ತಾಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರೆ. ಒಳ್ಲೆಯ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ ಇದೆ ಎಂದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋಗುವವರೆ. ‘ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದೆ’ ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ಓದುವವರೆ, ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾದ್ಯವಾದಷ್ಟು ದೂರ ನಡೆದು ಹೋಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರೆ. ಇತರರನ್ನು ತಮನ್ನೂ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕಳೆಯುವವರು. ಆ ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಚೇಷ್ಟೆ ಇಲ್ಲ, ಹಗುರ ಮಾತಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಇತರೊಡನೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಗಂಭೀರ ಅನುಭವಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವಗಳು ಇವುಗಳಿಗೆ ಅವರು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರು ಮೊದಲು ಪ್ರಸಿದ್ದರಾದದ್ದು ‘ಆಷಾಢಭೂತಿ’ ನಾಟಕದಿಂದ. ‘ಹಗಲು ಕನಸುಗಳು’, ‘ಅಲೆಯುವ ಮನ’ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಂದ ‘ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್’ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವರು ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವ ಮೊದಲು ಬರೆದದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಅನಂತರ ಬರೆದದ್ದೆ ಹೆಚ್ಚು. ‘ಹಗಲು ಕನಸುಗಳು’ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ೩೭ ವರ್ಷ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಅವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬರೆದ ‘ದೇವರು’ ಪುಸ್ತಕದವರೆಗೆ ಕಾಣುವುದು ಹೃದಯ ಬುದ್ಧಿಗಳೆರಡರ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶ ಮಾನವ ಮನಸ್ಸು. ಕಠಿಣ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಲೆ ಕನಸುಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಬಲ್ಲ, ಬಾಳಿನ ದುಃಖ, ಅನ್ಯಾಯ, ರಹಸ್ಯಗಳ ಅರಿವಿರುವ, ಸುತ್ತಲಿನ ಮನುಷ್ಯರ ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಸಣ್ಣತನ, ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲ, ಈ ಮಣ್ಣಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಹಿರಿಮೆ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಬಲ್ಲ ಮನಸ್ಸು. ಅವರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆಯನ್ನು ಅಂದು ಅವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆವತ್ತು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಬ್ಬರು ಡಾಕ್ಟರ್ ರಾಮನಾಥನ್ ಅವರದು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ, ಮೂರ್ತಿರಾಯರು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದ ಸುದ್ದಿ ಆಗ ತಾನೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಬ್ಬರು ಆ ವಿಷಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಾಗ ಮೂರ್ತಿರಾಯರು ಹೇಳಿದರು, “ಈ ದಿವ್ಯ ಸಂಗೀತ ಕಿವಿಯನ್ನು ತುಂಬಿರಬೇಕಾದರೆ ಆ ಮಾತು ಯಾಕೆ, ಬಿಡಿ”. ಮೂರ್ತಿರಾಯರು ಡಾ.ರಾಧಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು. ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದೆಡೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. “ಅವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಸದಾ ಅವರ ಹೆಕ್ಕತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವಂಥಾದಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ತೊತ್ತು, ಕರೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬರುವಂಥದು”. ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ರಾಯರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಕನ್ನಡ, ಭಾಷೆಗಳನ್ನೂ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಅಂಗೈಯ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವವರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ ಬಲ್ಲವರು. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ಆಸಕ್ತಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರು. ಉಪನಿಷತ್ತು, ವೇದ, ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಅವು ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳೆಂಬ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರತಿಭೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಮೇರುಕೃತಿಗಳೆಂದು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜ್ಞಾನ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಇಂದೂ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಂದು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮೊಡನಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೈಚಾರಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ, ತಾತ್ವ್ತಿಕದೃಷ್ಠಿಕೋನದ ಮೂಲಕ ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಗೌರವ ಕೆಲಸಗಳು
==ಕೃತಿಗಳು == ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಇವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಇವರ ಮೊದಲ ಕೃತಿ ಹೂವುಗಳು(ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ) ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಎಂಟು ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಬಿಡಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಕಲನವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದೇವರು ಎಂಬ ವೈಚಾರಿಕ ಕೃತಿಗೆ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗೆ ತರ್ಜುಮೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಎ.ಎನ್.ಮೂರ್ತಿರಾವ್ ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
ಶಿವ ಸೇನಾ
ಶಿವ ಸೇನೆ (ಮರಾಠೀ: शिव सेना Śiv Senā, ಅರ್ಥ ಶಿವನ ಸೇನೆ, ಶಿವಾಜಿ)ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಭಾರತದ ಒಂದು ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು ೧೯ ಜೂನ್ ೧೯೬೬ರಂದು ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ಠಾಕ್ರೆಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈಗ ಇದರ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಠಾಕ್ರೆಯವರ ಪುತ್ರ,ಉದ್ಧವ್ ಠಾಕ್ರೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪಕ್ಷವು ಮೂಲವಾಗಿ ಮುಂಬಯಿ - ಆಗಿನ ಬಾಂಬೆಯ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿಗರಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಆಂದೋಲನವೊಂದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು. ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು ಮರಾಠೀ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಮುನ್ನ ಮರಾಠಿಗರಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ದೊರಕಬೇಕೆಂಬ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮರಾಠೀ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪಕ್ಷದ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು ಇನ್ನೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹರಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ, ಪಕ್ಷವು ಮರೆ ಮರಾಠೀ-ಪರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾದ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುವುದರೆಡೆ ವಾಲಿದೆ. ಈ ಪಕ್ಷವು ಹಲವಾರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೯೯೮-೨೦೦೪ರ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್ನ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಭಾಗೀದಾರನೂ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಶಿವಸೇನೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಶಿವಸೈನಿಕರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂಲಗಳು
೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಲಭಿಸಿದ ನಂತರ, ವಸಾಹತುಶಾಹೀ ಯುಗದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಾನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಭಾಷಾವಾರು ಗಡಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕನಾಗಿ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಒಳಗೇ ಮರಾಠೀ-ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೆಕವಾದ ರಾಜ್ಯ ಬೇಕೆನ್ನುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂದೋಲನವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ಮರಾಠೀ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಒಂದೆಡೆಗೆ, ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತೀ ಮತ್ತು ಮಾರವಾಡೀ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಿಂದ ವಲಸಿಗರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದುಬರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು, ಮತ್ತು ವ್ಹೈಟ್ ಕಾಲರ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವವರೂ ಇದ್ದರು.
೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ಠಾಕ್ರೆ ಎಂಬ್ವ ಒಬ್ಬ ಮುಂಬಯಿನ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಕಲಾವಿದ ಮಾರ್ಮಿಕ್ ಎಂಬ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಟೂನ್ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ವಲಸಿಗ-ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯ ಜೂನ್ ೧೯೬೬ರಂದು ಠಾಕ್ರೆ ಶಿವಸೇನೆಯನ್ನು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಗಮನಿಸತಕ್ಕ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ತನ್ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಸೇನೆಯು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳು
ಶಿವಸೇನೆಯ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯು ಭೂಮಿಪುತ್ರ (ಮಣ್ಣಿನ ಮಗ)ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು, ಎಂದರೆ ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರವು ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಕೇವಲ ಮರಾಠಿಗರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಾಠೀ ಜನರು ತಾವು ಹೊರಗಿನವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದವರಿಂದಲೇ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗಿರುವರೆಂಬ ಅಸಮಾಧಾನದ ಭಾವನೆಯು ಶಿವಸೇನೆಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಶಿವಸೇನೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಠಾಕ್ರೆಯವರ ವಲಸಿಗ-ವಿರೋಧೀ ವಾಕ್‌ಝರಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ, ನಿರಾಶರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಮರಾಠೀ ಯುವಸಮುದಾಯವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಶಿವಸೇನೆಯ ಪಡೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಮರಾಠಿಗರನ್ನೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಡೆಯರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದೇ ಮೊದಲಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಶಿವಸೇನೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಆಗಾಗ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದುದು. ಶಿವಸೇನೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಮುಂಬಯಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಿತು. ಈ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥ್ರೆಯ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಮೇಲೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಶಕ್ತಿಗಳು ಶಿವಸೇನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಕೆಲವೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಸೆನೆಯ ಪಡೆಗಳು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರುಗಳ ಜತೆಗೆ ಹಿಂಸಾಪೂರ್ಣ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಸಿಪಿಐನ ದಾದರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎ ಆಗಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಿಪಿಐ ಶಿವಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ಯೆಯ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಠಾಕ್ರೆಯೇ ಈ ಹತ್ಯೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.
೧೯೯೫ ಚುನಾವಣೆ
ಶಿವಸೇನಾ-ಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿಯು ೧೯೯೫ರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಶಿವಸೇನೆಯು ತನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸತೊಡಗಿತು. ಚುನಾವಣೆಯ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು 'ಶಿವಸೇನಾ ರಾಜ್ಯಪ್ರಮುಖ್ ಪರಿಷದ್' ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಈ ಸಭೆಯು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಪಕ್ಷವ್ಯವಸ್ಠೆಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಗೆ ಮುಂಬಯಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಹಿಂದುತ್ವಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯ ಜತೆಗೆ ಮೈತ್ರಿ
ಸೇನೆಯು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾದ "ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳು" ಸಿದ್ಧಾಂತವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಂದುತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡಲು ತೊಡಗಿತು. ಹಿಂದುತ್ವದೆಡೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ಠಾಕ್ರೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ದೇಶವಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
೧೯೯೫-೯೯ರಿಂದ ಈ ಪಕ್ಷವು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (ಬಿಜೆಪಿ)ಯ ಜತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ೧೯೯೯ರಿಂದ ಸೇನೆಯು ಬಿಜೆಪಿಯ ಜತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ವಿರೋಧಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿವಸೇನಾ-ಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿಯು ಬೃಹನ್ಮುಂಬಯಿ ಮಿನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣದ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳು ಶಿವಸೇನೆಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, 2004ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶವು ತಲೆಕೆಳಗಾಯಿತು. ಶಿವಸೇನೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಒಳಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತದರೂ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆ ವಿಭಜನೆ
ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ನಾರಾಯಣ್ ರಾಣೆಯವರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದು ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಅಂತಃಕಲಹದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಳಾ ಠಾಕ್ರೆಯವರ ಸೋದರಳಿಯ ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ನವನಿರ್ಮಾಣ್ ಸೇನಾ (ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಸ್) ಎಂಬ ನೂತನ ಪಕ್ಷವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಒಡಕಿನ ನಂತರ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗರ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ.
ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಸ್ ಶಿವಸೇನೆಯಿಂದ ದೂರವಾದ ಬಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅದರ ಮೂಲಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದುತ್ವ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಪುತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿವೆ. ಶಿವಾಜಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಸಭೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸುತ್ತ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಂದುತ್ವಕ್ಕೆ ಏನಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಕಾತುರರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಜತೆಗೇ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಅವರು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿದರು, "ನಾನು ೧೯ ಮಾರ್ಚ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷದ ನಿಲುವು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಧ್ವಜದ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವೆನು."
ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ಬರೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಂತೀಯತಾವಾದಿಯಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎರಡು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೆಂದು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ್ (ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) ಆಗಿ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ಠಾಕ್ರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಸೇನಾ-ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ೧೯೯೫ರಿಂದ ೧೯೯೯ರವರೆಗೆ ತಾನು ಒಂದು ’ರಿಮೋಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್’ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಶಿವಸೇನೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮನ್ನು ಶಿವಸೈನಿಕರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಠಾಕ್ರೆಯವರು ಪಕ್ಷದ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಉದ್ಧವ್ ಠಾಕ್ರೆ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮೆರುಗು ನೀಡಲಾದ ಮುಂಬಯಿನ ದಾದರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇನಾ ಭವನ್ ೧೯೭೬ರಿಂದ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಸೇನೆಯ ಶಾಖಾಗಳು (ಶಾಖೆಗಳು) ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕೆಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಊರುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಾವೇ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಚುನಾವಣಾ ವಿಜಯಗಳು
ಶಿವಸೇನೆಯು ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೦೭ರ ಬೃಹನ್ಮುಂಬಯಿ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜತೆಗಾರರಾದ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು. ಅವರು ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ವೋಟ್ ಬಣಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದ ವಿಷಯವಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಬೆಕೆನ್ನುವುದರ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಈ ಗೆಲುವು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದರರ್ಥವೆನೆಂದರೆ, ೨೦೧೨ರ ಮುಂದಿನ ಬಿಎಮ್‌ಸಿ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಶಿವಸೇನೆಯು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕಿರಿಯ ಠಾಕ್ರೆಯೂ ಇದರಿಂದ ನಿರಾಳವಾಗುವಂತಾಯಿತು.
ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಎಲ್ಲ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಉಪಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ ಸೇನೆಯ ಮುಖಂಡತ್ವದ ಮೈತ್ರಿಯು ೨೨೭ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ೧೧೧ನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಘೋಷಿಸಲಾದ ೨೨೬ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಸೇನೆಯು ೮೩ ಸ್ಥಾನಗಳು, ಬಿಜೆಪಿ ೨೮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಎಡಪಂಥೀಯ ವಿರೋಧಪಕ್ಷ, ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೭೧ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು, ಮತ್ತು ಇತರ ವಿರೋಧೀ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ೧೪ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಎನ್‍ಎಸ್ ೭ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡವು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರುವುದು
ಶಿವಸೇನೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವು ಮುಂಬಯಿಯ ಮರಾಠೀ ಮಾನುಸ್ (ಮರಾಠಿಗ)ರಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಧಾರಾವಿ ವಿಮೋಚನೆ
ಸೇನೆಯು ತಾನು ಏಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂದ ದೊಡ್ಡ ಕೊಳೆಗೇರಿಯಾಗಿರುವ ಮುಂಬಯಿಯ ಧಾರಾವಿ ಪ್ರದೇಶದ ೫೦೦,೦೦೦ ಕೊಳೆಗೇರಿ ನಿವಾಸಿಗಳ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಸ್ಲಂ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಯು ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಶಿವಸೇನೆ-ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಜಾರಿಯಾದಾಗಲಿಂದಲೂ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಮುಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ
ಜತೆಗೇ, ಸೇನೆಯು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿನ ಸುಮಾರು ೪೦ ಫ್ಲೈಯೋವರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳನ್ನು ಶಿವಸೇನಾ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಮುಂಬಯಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯುಂಟಾಯಿತು. ನಂತರದ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಂಬಯಿಯ ಸಾರಿಗೆವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪವಿದೆಯಾದರೂ, ಹಿಂದಿನ ಶಿವಸೇನಾ-ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರವು ತೀವ್ರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, "ಹಲವಾರು ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅರಂಭಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೇನೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಖಾಸಗೀ, ಮೋಟರೀಕೃತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ." ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು "ವಿಮರ್ಶಕರ ಹೀಗಳೆತ" ದೊರಕಿದೆಯೆಂದೂ, ನಗರದ "ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ಒಂಭತ್ತು"ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತ್ರ ಖಾಸಗೀ ಸಾರಿಗೆವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಯಿತು.
ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಶಿವಸೇನೆಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಭಾರತದೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಲು ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭರವಸೆಗಳು ಶಿವಸೇನೆಯ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಇಂಬು ನೀಡಿವೆ.
ಇತರೆ
ಶಿವಸೇನೆಯು ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರಂದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಥುವಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರನ್ನು ಜಮ್ಮು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೆಸರ್ವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಫೋರ್ಸ್‍ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ತಡೆಹಿಡಿದರು. ಸೇನೆಯು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ಸಮಿತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಜಮೀನನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಳಿಸದಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅಸಂತುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು "ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದುರ್ಬಲತೆ"ಯ ಭೀತಿಗಳು ಮೂಡಲು ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಶಿವಸೇನೆಯು ತನ್ನ ಸೈನಿಕದಳವನ್ನು ಅವಶ್ಯಕವೆನಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಸುಮಾರು ೧೯೮೭ರಂದಿನಿಂದಲೂ ಬಳಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ದಂಗೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದ "ಸ್ಥೈರ್ಯ ವರ್ಧಿಸುವು"ದೆನ್ನಲಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 125 ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಜತೆಗೇ ಸೇನೆಯು ಈ ದಳವನ್ನು 2004ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಆ ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಲಾಲ್ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲು ಕಳಿಸುವುದಾಗಿ ಶಪಥ ಮಾಡಿತು. ನಂತರ ಅದೇ ವರುಷದಲ್ಲಿ, ಶಿವಸೇನೆಯು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಶಿವಸೇನೆಯು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಭಾರತವು ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕೆನ್ನುವ ತಮ್ಮ ನಂಬುಗೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲೂ ಸಿದ್ಧರಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಭೂಮಿಪುತ್ರ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯ
ತನ್ನ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯು ತನ್ನ "ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳ" ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಗಾಗ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತ ಇತ್ತು. ಸೇನೆಯ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಾಠೀ-ಭಾಷಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ಮಾರ್ಮಿಕ್ ಮುಂಬಯಿನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗ-ವಿರೋಧೀ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಲು ಕಾರಣಕರ್ತವಾದವು. ಅಗ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್ ಜರ್ನಲ್‌ಗೆ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದ ಠಾಕ್ರೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು "ಲುಂಗಿ ಹಟಾವ್ ಪುಂಗಿ ಬಜಾವ್" ( ಲುಂಗಿ  ಎಂಬುದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪುರುಷರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತೊಡುಗೆಗೆ ಮರಾಠೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದ), ಮತ್ತು "ಎಂಡು ಗುಂಡು " (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರು ಮಾತನಾಡುವ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ವರ್ಣನೆ) ಎಂಬುವೇ ಮುಂತಾದ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶಿವಸೈನಿಕರು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಗುತ್ತಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಒಡೆತನದ ಉಡುಪಿ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‍ಗಳ ಮೇಲೆ ಸರಣಿದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಠಾಕ್ರೆ ತನ್ನ ಭಾಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಜರಾತಿಗಳು ಮಾರವಾಡಿಗಳು, ಬಿಹಾರಿಗಳು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ('ಯೂಪಿಯೈಟ್ಸ್')ವೇ ಮೊದಲಾದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಠಾಕ್ರೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳುಅ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟುದಾರರಿಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವಾಗ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ದೊರಕದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದೆಂಬ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು.
ಪಕ್ಷದ ಹಿಂಸಾಚಾರ
ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆಯೋಜಿತ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿರುವ ಆರೋಪಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಬಣವೆಂದೂ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಸೇನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಿಪಿಐ)ನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮುಂಬಯಿಯ Parel ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೆಂಬರ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ (MLA)ರವರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪಗಳಿವೆ. ಅದರೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದವರ ಮೇಲೆ ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೦೬ರಂದು ಸೇನೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಅದರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿಭಾಗದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀ ಟಿವಿ ಚ್ಯಾನೆಲ್‌ನ ಕಚೇರಿಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದರು. ಈ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಚ್ಯಾನೆಲ್ ಬಾಂದ್ರಾ-ಕುರ್ಲಾ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ 'ಕಾಕಾ ಮಾಳಾ ವಚ್‌ವಾ' ('ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಾ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ') ಎಂಬ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಕಿರುನಾಟಕವು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಿರುನಾಟಕವು ಕೆಲಕಾಲದ ಹಿಂದೆ ಪಕ್ಷದಿಂಡ ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆ ಹೊರಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾದ ಠಾಕ್ರೆ ಕುಟುಂಬದ ಅಂತರಿಕ ಕಲಹದ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು.
ಮುಂಬಯಿಯ ಮರಾಠಿಗರಲ್ಲದವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದ ಜತೆಗೇ, ಶಿವಸೇನೆಯು ತಾನು ಹಿಂದುತ್ವಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಿಳಿಯುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಪಿಕೆಟಿಂಗ್, ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಬಂದುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮುಷ್ಕರಗಳ ಆಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದು ಹಿಂಸಾಪೂರ್ಣ ಘರ್ಷಣೆಗಳ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಂಗೆಗಳ ರೂಪ ಪಡೆಯುವುದು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶಿವಸೇನೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಯುವಜನರ ಮೇಲೆ ’ಅಶ್ಲೀಲ’ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದ ಅಂಗವಾಗಿ ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ಸ್ ಡೇ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಮುಂಬಯಿನ ಅಂಗಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಶಿವಸೈನಿಕರು ದೀಪಾ ಮೆಹ್ತಾರ ಅತಿ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾದ ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ವಿಷಯವನ್ನುಳ್ಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಫೈರ್  ಅನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಮೇಲೆ  ಈ ರೀತಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಿಂದೂ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯುನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಗಳು ನೋಡಾಲು ತಕ್ಕುದಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿ ಮತ್ತಿತರ ಭಾರತೀಯ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬೇಕೆಂದೇ ಅಪಖ್ಯಾತಿ ತರುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ, ಸೇನೆಯ ವಾರಾಣಸಿ ವಿಭಾಗವು ದೀಪಾ ಮೆಹ್ತಾರ ವಾಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ ಉಗ್ರವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು.L ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಲೊಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ನೆರೆಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.
ಮುಸ್ಲಿಮರ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು
ಶಿವಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳಿವೆ. ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿಯ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಸೇನೆ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಆರೋಪ. ೨೩ ಜನವರಿ ೧೯೯ರಂದು, ಆಗಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್-ನೇತೃತ್ವದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜಸ್ಟಿಸ್ ಬಿ.ಎನ್. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ (ಆಗಿನ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದವರು) ಅವರನ್ನು ದಂಗೆಯ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿತು. ಆಯೋಗವು ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮ್-ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಠಾಕ್ರೆ "ತನ್ನ ನಿಷ್ಠ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ಧಾಗಿ" ಆಪಾದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಜುಲೈ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ನಂತರ ಠಾಕ್ರೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಆಧಾರವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ವರದಿಯು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ: " ಇದರ ಜತೆಗೇ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಠಾಕ್ರೆಯನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಿರುದ್ಧ ಕೋಮುವಾರು ದ್ವೇಷ ವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದೋಷಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿತು."
ಇದರ ಜತೆಗೇ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪ್ರಧಾನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, ಶಿವಸೈನಿಕರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳು ಆಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧಾರಿತವಾದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಿಚ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡಹುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸೇನೆಯು ಪಿಚ್‌ಗಳನ್ನು ತನ್ನ ದಾಳಿಗಳ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಿದರ್ಶನಗಳೆಂದರೆ ಮುಂಬಯಿನ ವಾಂಖೇಡೆ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್‌ನ ಪಿಚ್ ಅನ್ನು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಹಾಳುಗೆಡವಿದ್ದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿಯ ಫೆರೋಜ್ ಶಾ ಕೋಟ್ಲಾ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ನ ಪಿಚ್ ಅನ್ನು ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದ್ದು. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ನಡುವೆ ಸೇನೆಯು ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.
ಮುಂಗೋಪದ ನಿಲುವಿನ ಘೋಷಣೆಗಳು
೧೯೯೮ರ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಠಾಕ್ರೆಯವರು ಶಿವಸೇನೆಯು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಬಗ್ಗೆ ತನಗಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಅಥವಾ ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಗೋಪದ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರು: "ನಾವು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಅವರು ದೇಶಕ್ಕೆ, ಹಿಂದುಸ್ತಾನದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಟರಗಿರುವ ತನಕ ಸಲಹಬೇಕು ಮತ್ತು ನಮ್ಮದೇ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು." ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸೇನೆಯ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷವು ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೇದಭಾವ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಪಕ್ಷವು ಶುದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವುದೆಂದೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮೀನಾತಾಯ್ ಅಪಚಾರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು
೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೬ರಂದು, ಯಾರೋ ಅನಾಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮೀನಾತಾಯ್(ಬಾಳಾ ಠಾಕ್ರೆಯವರ ದಿವಂಗತ ಪತ್ನಿ) ಅವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಶಿವಸೈನಿಕರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮುಂಬಯಿಯ ದಾದರ್‌ನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿ ಪೊಲೀಸ್ ಔಟ್‌ಪೋಸ್ಟೊಂದನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು ರಾಜ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗ್‌ಪುರ್, ಪುಣೆ, ನಾಶಿಕ್ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟದ ಕೆಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಗಳು ಬಂದವು.
ಶಿವಸೇನಾ ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಸ್ ಘರ್ಷಣೆಗಳು
೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ರಂದು ಶಿವಸೇನೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ನವನಿರ್ಮಾಣ್ ಸೇನಾ (ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಸ್) ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಭುಗಿಲೆದ್ದವು. ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮುಂಬಯಿಯ ಎಸ್‌ಐಇಎಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಬಳಿ ಶಿವಸೇನೆಯ ಮುಖಂಡ ಬಾಳಾ ಠಾಕ್ರೆಯವರ ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದ ಪೋಸ್ಟರುಗಳನ್ನು ಹರಿದುಹಾಕಿದರೆಂದು ಆಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಶಿವಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ದಾದರ್‌ನ ಸೇನಾ ಭವನದ ಬಳಿ ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆಯವರ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕುರುಳಿಸಿದರೆಂದು ಆಪಾದನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಘಟನೆಗಳ ಸುದ್ದಿಗಳು ಹರಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ ಎರಡೂ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇನ ಭವನದ ಬಳಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲುತೂರಾಟ ನಡೆಸತೊಡಗಿದವು. ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಹಲವಾರು ಬೆಂಬಲಿಗರಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾದವು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯು ಗಲಭೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಂಪಿನೆಡೆಗೆ ಟಿಯರ್‌ಗ್ಯಾಸ್ ಶೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಿತು.
ಕೊನೆಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಧವ್ ಠಾಕ್ರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ರಾಜ್ ಠಾಕ್ರೆಯವರು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಹಬಂದಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಉದ್ಧವ್ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ವಾಪಾಸು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮರಳುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದು;
"ಪೊಲೀಸರು ಅವಶ್ಯಕ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಸ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಈ ರೀತಿಯ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ".
ಕಾನೂನು ಬೆಂಬಲ
ಶಿವಸೇನೆಯು 2008ರ ಮಾಲೇಗಾಂವ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಳ ಆತಂಕವಾದದ ಆರೋಪಿ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸಿಂಗ್ ಠಾಕುರ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.
CNN-IBN ಕಚೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ
IBN-7ನ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠೀ ಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಚ್ಯಾನೆಲ್ ಕಚೇರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ IBN-Lokmat ಕಚೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿವಸೇನೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ೨೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರಂದು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದರು. ಶಿವಸೇನೆಯು ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಬಗ್ಗೆ ಬಾಳಾ ಠಾಕರೆಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಈ ನ್ಯೂಸ್ ಚ್ಯಾನೆಲ್ ಟೀಕಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿತು. ಶಿವಸೇನೆಯ ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಎಂಪಿ ಸಂಜಯ್ ರಾವುತ್ ಈ ದಾಳಿಗಳು "ಅಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹಲವಾರು ಶಿವಸೇನಾ ವಕ್ತಾರರು ಈ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ
ಪುಸ್ತಕಗಳು — ಮರಾಠಿ
ಲೇಖನಗಳು
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವರ್ಗ:ಶಿವ ಸೇನಾ ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವರ್ಗ:1966ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರ ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿಂದುತ್ವ ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು
ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣ
right|frame|ಮಾನವ ಕೆಂಪು ರಕ್ತದ ಕಣಗಳು (6-8 ಮೈಕ್ರೋಮೀ) ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಜೀವಕೋಶಗಳು  (ಎರಿಥ್ರೋಸೈಟ್ಗಳೆಂದೂ  ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ರಕ್ತಜೀವಕೋಶಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖಾಂತರ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯ ಮೂಲಕ ದೇಹದ ಅಂಗಾಶಗಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಅವು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಕಿವಿರುಗಳಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಸೂಕ್ಮ ರಕ್ತವಾಹಿನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಕಿವುಚುವಾಗ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಕೋಶದ್ರವವು ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಿಗಿಯುವ ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೈವಿಕ ಅಣುವಾದ ಕೆಂಪುರಕ್ತ ಕಣದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ (ಹೆಮೊಗ್ಲಾಬಿನ್) ದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ತದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಮಾನವರಲ್ಲಿ, ಮಾಗಿದ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಜೀವಕಣಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ (ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್) ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗಗಳ ಕೊರತೆಯುಳ್ಳ ಮೆದುವಾದ ದ್ವಿನಿಮ್ನ ಪರಿಧಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 2.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೊಸ ಎರಿಥ್ರೋಸೈಟ್ಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡೆಉತ್ತವೆ. ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮೂಳೆಯ ಮಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಫೇಜಸ್ ಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100-120 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪರಿಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರಿಚಲನೆಯು ಸುಮಾರು 20 ಸೆಕೆಂಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾನವನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಕೆಂಪುರಕ್ತದ ಕಣಗಳು.
ಇತಿಹಾಸ
ಯುವ ಡಚ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜ್ಯಾನ್ ಸ್ವಾಮ್ಮೆ ರ್ಡ್ಯಮ್ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಇವರು ಕಪ್ಪೆಯ ರಕ್ತದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ 1658ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಬಾರಿ "ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮರಳಿನ ಕಣಕ್ಕಿಂತ 25,000 ಪಟ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವಂತೆ", ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನೂ ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾ ಈ ಕೆಲಸದ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ, ಆಂಟೋನ್ ವ್ಯಾನ್ಲ್ಯೂವೆನ್ಹೋಕ್ 1673 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೋಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರದ ವಿವರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದನು.
1901 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೇಯೈರ್ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ತದ ಗುಂಪುಗಳಾದ - ಎ, ಬಿ,ಸಿ (ಇದನ್ನು ಅವರು ಮುಂದೆ ಓ ಎಂದು ಪುನಃ ಹೆಸರಿಸಿದರು) ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೇಯೈರ್ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಜೊತೆ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆಗುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು, ಈ ರೀತಿ ಅನುರೂಪವಾದ ಹಾಗೂ ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಈ ರಕ್ತದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಗುರುತಿಸಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೇಯ್ಐರ್ ನ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾದ ಆಲ್ ಫ್ರೆಡ್ ವೊನ್ ಡಿಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಹಾಗೂ ಆಡ್ರಿನೊ ಸ್ಟಾರ್ಲಿ ಯವರು, ನಾಲ್ಕನೆಯ ರಕ್ತದ ಗುಂಪು -ಎಬಿ ಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು.
1959 ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪೆರುಟ್ಜ ರವರು, ಆಮ್ಲಜನಕ ವಾಹಕವಾದ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣದ ಸಸಾರಜನಕ ಾಹಾರ ಪದಾರ್ಥ (ಪ್ರೋಟೀನ್), ಅನ್ನು ಕ್ಷ-ಕಿರಣದ ುಪಯೋಗದಿಂದ ಹೆಮೋಗ್ಲಾಬಿನ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಕಶೇರುಕದ ಎರಿಥ್ರೋಸೈಟ್ಗಳು
thumb|200px|ಕಶೇರುಕಗಳ ಎರಿಥ್ರೋಸೈಟ್ಗಳು, ಹಾಗೂ ಸಹ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧಗಳು ಜೀವಕೋಶ ಮತ್ತು ಕೋಶಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಗಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಎರಿಥ್ರೋಸೈಟ್ ಗಳು ಇತಕ ಕಶೇರುಕಗಳ ಎರಿಥ್ರೋಸೈಟ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ.