cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು
ಜನರ ನಡುವೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಂಚಿಕೆಯು ಬದಲಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾದ ತ್ವೇಷವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಾದವು. ಮತ್ತು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೇವಲ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು ಏನಲ್ಲ. ಹಣಕಾಸಿನ ಹಂಚಿಕೆಯು ಬದಲಾದ ಕಾರಣ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಮೂಹಕ್ಕೂ ಸಾಗಡಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಲಗಳು, ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ಮಿಟ್್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಗಣ್ಯರ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗಣ್ಯರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಗಣ್ಯರೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಕೆಲವೇ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕರು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದವರಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯು ದೂರದೂರಿನ ಗಣ್ಯರಿಂದ ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ ಬದಲು ಸ್ಥಳೀಯರೇ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅತ್ಯಧಿಕ ಲಾಭವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ನೇರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೂ ಆಸ್ತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಇದು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
ಶ್ರಿಂಪ್(ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಸೀಗಡಿ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾವ್ನ್ (ಸಿಹಿ ನೀರಿಗ ಸೀಗಡಿ) ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಸುಕಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಪರಿಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎಫ್ಎಓ, ಪಿ.ಮೊನೋಡೋನ್ ಅನ್ನು  "ಜೈಂಟ್ ಟೈಗರ್ ಪ್ರಾವ್ನ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವದು. ಆದರೆ ಪಿ.ವನ್ನಾಮಿ ಯು "ವೈಟ್್ಲೆಗ್ ಶ್ರಿಂಪ್". ಇತ್ತೀಚಿನ ಜಲಚರ ಕೃಷಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪ್ರಾವ್ನ್ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಸಿಹಿನೀರಿನ ರೂಪವಾದ ಪಾಲೆಮೊನಿಡ್್ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಿಂಪ್ಅನ್ನು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಪೆನೇಡ್್ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಬೆಳೆದ ಸೀಗಡಿಗಳು ತಳದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹೊಂಡದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.
ಇಡೀ ಪೆನೆಯಸ್  ಕುಲದ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂತತ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಪೆರೆಜ್ ಫಾರ್್ಫಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೆನ್್ಸ್ಲೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೀವವಾಹಿನಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ರೂಪಾಂತರದ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಕುಲದ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಸದದ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಉಪವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನೋಡಿಪೆನೆಯಸ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಜಾತಿಗಳು ಕುಲಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಸಾದಾ ಪೆನೆಯಸ್ ಬದಲಿಗೆ ಲೆಟೋಪೆನೆಯಸ್, ಫಾರ್ಫಾಟೆಪೆನೆಯಸ್ , ಫೆನ್ನೆರೋಪೆನೆಯಸ್ , ಅಥವಾ ಮಾರ್ಸುಪೆನೆಯಸ್. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೆನೆಯಸ್ ವನ್ನಾಮಿ, ಲಿಟೋಪೆನೆಯಸ್ ವನ್ನಾಮಿ  ಆಗಿದೆ.
ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕುರಿತು ನಿಖರವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. FAO ಆಯಾದೇಶಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ವರದಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ; ಯಾವುದೇ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ,   FAO ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ "ಊಹೆಯ ಅಂಕಿ"ಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಈಗಾಗಲೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು  ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಿಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ದಶಪಾದಿಗಳು (ಸಮುದ್ರನಳ್ಳಿ) ವರ್ಗ:ಜಪಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ವರ್ಗ:ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/RockSlide_1200W.jpg/350px-RockSlide_1200W.jpg|thumb|350x350px| [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿನ ತಡೆಗೋಡೆಯ ಅಂಚು.]] ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎನ್ನುವುದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಇದು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಂತೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಧಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳು ಕರಗಿದ ಲಾವಾದ ಹರಿವಿನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು-ಮಾದರಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕುಳಿ ಸರೋವರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಸೀಮಿತವಾದ ರಿಮ್ನ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅವರ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ ಅಥವಾ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳು, ವಾರಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ನೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಯಾಮಗಳು ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಂದ ನೂರಾರು, ಹಲವಾರು ಸಾವಿರಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಂತಹ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ, ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ( ಪ್ರಾಥಮಿಕ ) ಭೂಶಾಖದ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ, ವೇಗ ಮತ್ತು ಅವಧಿಗೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಾಕ್ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು; ಇತರ ಪರಿಗಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಶಿಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಅವುಗಳ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿತನದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಠೇವಣಿ ವಿಧಾನಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಲಾವಾದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಹರಿವು, ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್ನ ಪತನ, ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಆ ವಸ್ತುಗಳ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಲಾವಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು
ಒಮ್ಮೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ನಂತರ, ಮುಂದುವರಿದ ಲಾವಾ ಹರಿವು ಏರುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವಾಗ ಕಡಿದಾದ ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಮುಖವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾವಾ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯುವ ಮೂಲಕ ಈಗ ಒಣಗಿದ ನದಿಯ ತಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೆಕ್ಕಲು ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೈಲುಗಳವರೆಗೆ. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಂಡ, ಲಾವಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಆಕಾರವು ಕಣಿವೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಣೆಯಲಾದ ಉದ್ದನೆಯ ಬೊಕ್ಕೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಸರೋವರವು ಏರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿತ್ತು.
ಚಿಲಿಯ ಕ್ಯಾಬುರ್ಗುವಾ ಸರೋವರ, ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮೈವಾಟ್ನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ರೆಪೊರೊವಾ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಾವಾ ಲೇಕ್ ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ಸೇರಿವೆ, ಇದು ಇನ್ನೂ ಗರಿಬಾಲ್ಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಮತ್ತು ಲಾವಾ ಬುಟ್ಟೆಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮುಂದುವರಿದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವು ಅದರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವ ಗಡಸುತನ ಮತ್ತು ಗಡಸುತನದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಸವೆತದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಏಕೀಕರಿಸದ ಟೆಫ್ರಾ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಹರ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುವು ಸರೋವರವನ್ನು ತುಂಬಲು ವೇಗವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಇಳಿಜಾರು ಮತ್ತು ತಳವನ್ನು ಸವೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸದ ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಶೇಖರಣೆಯು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಅಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ಭೂಕುಸಿತದಿಂದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುವು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬಂಡೆಯೊಳಗೆ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಅಥವಾ 'ಬೆಸುಗೆ' ಮಾಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಟಫ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬೂದಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಇಗ್ನಿಂಬ್ರೈಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿವಿಧ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಪುರಾವೆಗಳು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಯೊಳಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ ಚಿಚೋನ್, ಮತ್ತು ರಶಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಕರಿಮ್ಸ್ಕಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸೇರಿವೆ. ತಾಲ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ಡೆರಾ ಸರೋವರವು ಈ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿತ್ತು, ೧೭೪೯ ರ ಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿದೆ, ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕ್ಯಾಮರೂನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯೋಸ್ ಸರೋವರದ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಕುಳಿಯ ಕೆಳ ಅಂಚನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಅಪಾಯಗಳು
ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಂತೆ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸವೆತ ಅಥವಾ ವೈಫಲ್ಯವು ದುರಂತದ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಹರಿವುಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಭೂಕುಸಿತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಇದು ಬಂಧಿತ ಸರೋವರದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<references group="" responsive="1">
ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
೧೬೫೫
ವರ್ಷ ೧೬೫೫ (MDCLV) ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಶುಕ್ರವಾರ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
ಮರಣ
ವರ್ಗ:೧೬೫೫
ನದಿ
thumb|270px|[[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ ನದಿ|ಗ್ಯಾಂಬಿಯ ನದಿಯು ನಿಒಕೊಲೊಕೊಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವುದು]]
ನದಿ - ಭೂಖಂಡದ ಯಾ ದ್ವೀಪದ ಮೈಮೇಲೆ ಹರಿಯುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲದ ಜಲಪ್ರವಾಹ (ರಿವರ್). ಸ್ಥಲಾಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ (ಟೋಪೊಗ್ರಾಫಿಕಲಿ ಕನೆಕ್ಟೆಡ್) ನೆಲದ ಹರವಿನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಬಸಿಯುವ ನದೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವೇ ನದಿ. ಈ ಹರವಿಗೆ ನದೀಪಾತ್ರವೆಂದು ಹೆಸರು. ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಯಾ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಯಾ ಗಿಡಮರ ಪೊದರುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಮೈಮೇಲೆ ಪಾತವಾಗುವ ನೀರು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಮೊದಲಾದ ಜಲರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನದೀವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಈ ಜಲರೂಪಗಳು ಒಡನೆ ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಭೂಗತಪ್ರವಾಹಗಳಾಗಿ ಹರಿಯಬಹುದು.
ರಚನೆ
ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ನೀರಿನ ಬಹುಭಾಗ ಇಮರಿ ಇಂಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಭಾಗ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲದೇ ನೇರ ಆವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಸೇರಿ ಪುನಃ ಮಳೆಯಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರಂತರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಟ ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವುದು. ಇಮರಿದ ನೀರಿನ ಬಹು ಭಾಗ ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಳದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಿಲುಮೆ ಹಾಗೂ ಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಮಗೆ ದೊರೆಯುವುದು. ಇನ್ನುಳಿದ ಭಾಗ ಇಳಿಜಾರಿರುವ ಕಡೆ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಹೊಳೆ ಅಥವಾ ನದಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನದಿಗೆ ಜೀವಾಧಾರ ಮಳೆ. ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ನದಿಯಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳುಂಟು. ಚಿಲಿ ದೇಶದ ಆಟಕಾಮ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಎಂದೋ ಒಂದು ದಿನ ಹನಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಚಿರಾಪುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವರ್ಷದುದ್ದ ಧಾರಾಕಾರವಾದ ಮಳೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಏನಿಲ್ಲೆಂದರೂ 1500 ಸೆಂ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಮಳೆ. ಇಂಥ ಪ್ರದೇಶದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು ಅವು ಜೀವಂತ ನದಿಗಳು ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುವು. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಬೀಳುವ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 91.44 ಸೆಂಮೀ. ಗಳೆನಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅದು 13,98,60,000 ಚದರ ಕಿಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಭೂಖಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಸುಮಾರು 127.185 ಘನ ಕಿಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಮಳೆಯ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 37,530 ಘನ ಕಿ.ಮೀ ಗಳಷ್ಟು ನದಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ 89,655 ಘನ ಕಿ.ಮೀ ನೀರು ಇಂಗಿ ಇಮರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 380 ಸೆಂಮೀ. ಇದರಲ್ಲಿ 358 ಸೆಂಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಸಸ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲದೇ ಇಮರಿ ಆವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ವಾಯು ಮಂಡಲವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ 22 ಸೆಂಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ನೀರು ಮಾತ್ರ ನದಿಗಳಾಗಿ ಹರಿದು ಕಟ್ಟಕಡೆಗೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹರಿವ ನೀರನ್ನು ನದಿ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರತಿದಿನ 6.3644Χ 1011 ಲೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವ ನಿತ್ಯನದಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇಶದ ನದಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 48,27,000 ಕಿಮೀ. ನದಿಗಳಿಗೆ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜತೆಗೆ ಅವು ಹರಿವ ನೆಲಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣವೂ ಅಷ್ಟೆ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ನೆಲದ ಇಳಿಜಾರು ಅತಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಲುಬೇಗ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತ ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯ ಅಧಿಕಭಾಗ ರಭಸವಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟೂ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಭೂರಚನೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ನೆಲ ಜಾಳುಜಾಳಾಗಿದ್ದರೆ ಇಮರುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕ. ಹೀಗಿರದೆ ನೆಲ ಅಡಕವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಇಮರಿಕೆಗೆ ಅಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಾರದು. ನೀರಿನ ಅಧಿಕಭಾಗ ಹರಿದು ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳವನ್ನೊ ನದಿಯನ್ನೊ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಜೇಡು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಲುಬೇಗನೆ ಇಮರಿ ಕಾಣದಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಹೆಚ್ಚು ತೊಯ್ದಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ನೀರನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅಧಿಕಭಾಗ ಹರಿದುಹೋಗುವುದು. ಮಳೆ ಅಲ್ಪವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಒಣಗಿದ್ದು ಬಿದ್ದ ನೀರಿನ ಅಧಿಕಭಾಗವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ, ಅವು ವಿರಳವಾಗಿರುವ ಮೈದಾನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ನೀರಿನ ಅಧಿಕಭಾಗ ಹರಿದುಹೋಗುವುದು.
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವ ಮಳೆಯ ನೀರು ಕಾಲುವೆಗಳಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಝರಿಗಳಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಝರಿಗಳು ಸೇರಿ ತೊರೆಯಾಗಿ, ಈ ಬಗೆಯ ಹತ್ತಾರು ತೊರೆಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ನದಿಯಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಳೆಯ ನೀರೇ ಮೂಲಾಧಾರವಾದರೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸರೋವರಗಳು, ಚಿಲುಮೆಗಳು ಸಹ ನದಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿರಬಹುದು. ಅಂತೆಯೇ ಹಿಮದ ಹಾಳೆಗಳು ಕರಗಿ ಅವು ಕೂಡ ನದಿಗೆ ಆಸರೆ ಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಳೆವ ನದಿಗಳು ಅಪಾರ. ಒಂದೊಂದು ಬಗೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಈ ತೆರನಾದ ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸಿದ ಹದಿನೈದು ನದಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದೆ.
ಉಗಮದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಸಾಗರಸಂಗಮದವರೆಗೆ ನದಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳು ಹಲಬಗೆಯವು. ಭೂವ್ಯಾಪಾರಕಾರಕಗಳ ಪೈಕಿ ನದಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ. ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಬಹು ವ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ಸತತ. ನದಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶದ ದಿಬ್ಬ, ಬೆಟ್ಟ, ಕಣಿವೆ, ಜಲಪಾತ, ಮೈದಾನ ಮೊದಲಾದ ಭೂಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ನದಿಯ ಕೈವಾಡವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ನೆಲಮಟ್ಟ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 0.8 ಕಿ.ಮೀ ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು. ಈ ಅಂತರವನ್ನು ಭೂಸವೆತದಿಂದ ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದೇ ನದಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ.
ನದಿ ಮೂಲ
ನದಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಇದೇ ನದಿಯ ಮೂಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಳೆಯ ನೀರು ಅಥವಾ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳೇ ಆಶ್ರಯ. ಇಲ್ಲಿ ನದಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಬಲು ಕಷ್ಟ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಮಳೆಯ ಅಥವಾ ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಕರಗಿ ಉಂಟಾದ ನೀರು ಇಳಿಜಾರಿನ ಕೊರಕಲುಗಳಲ್ಲಿ ಝರಿಗಳಂತೆ ಹರಿದು ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಹರಿದಂತೆಲ್ಲ ಹಲವಾರು ಝರಿಗಳು ಒಂದರೊಡನೊಂದು ಸೇರಿ ಹಳ್ಳವಾಗಿ, ಸಣ್ಣತೊರೆಯಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ನದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳಿಗೆ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳೇ ಆಶ್ರಯ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನದಿಗಳಿಗೆ ಮಳೆಯ ನೀರೇ ಮೂಲ.
ಹರಿವು
ಹೀಗೆ ಜನ್ಮ ತಳೆದ ನದಿಯ ನೀರು ತೀವ್ರ ಇಳಿಜಾರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಹಾಗೂ ರಭಸದಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಕಾರಣ ಅಧಿಕ ತ್ರಾಣಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಹರಿವ ಬೆಟ್ಟದ ನೆಲಭಾಗವನ್ನು ಕೊರೆದು ಕೊರಕಲು, ಕಣಿವೆ, ಕಮರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ತನ್ನ ಜಾಡನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಅದು ಹರಿವ ನೆಲದ ಇಳಿಜಾರೇ ಕಾರಣ. ಬೆಟ್ಟದ ತಳವನ್ನು ನದಿ ತಲುಪಿದಾಗ ಇಳಿಜಾರು ಸಾಕಷ್ಟು ತಗ್ಗಿ ನೆಲ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಸವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವೇಗವೂ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದು. ಮುಂದೆ ಅದು ಹರಿವ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಗತಿ ಮಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿ ಹರಿವ ಹಳ್ಳದ ಪ್ರದೇಶವೇ ಅದರ ಪಾತ್ರ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿಯೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿಯೂ ಇರುವುದು. ಮೈದಾನಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಲ ಹೆಚ್ಚು. ಆಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದು ನೆಲಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ದಂಡೆಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವೇ ನದಿಯ ದಡಗಳು. ಅನೇಕ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾತ್ರ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮಾತ್ರ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಬತ್ತಿಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ನದಿಯ ದಂಡೆಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವುವು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀರು ಬಂದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರದ ತುಂಬ ನೀರು ತುಂಬಿ ಪ್ರವಾಹ ಎನ್ನಿಸುವುದು. ಪ್ರವಾಹ ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ ಪಾತ್ರ ಹಿಡಿಸದೆ ನೀರು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಹಾವಳಿ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಂತೂ ಈ ನೆರೆಯ ಹಾವಳಿ ವಿಪರೀತ. ವಿಪರೀತ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ. ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಬೆಳೆ ಆಸ್ತಿ ನೀರುಪಾಲು.
ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಕಾಲುವೆಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಅದನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶವೇ ಸಂಗಮ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೀಯರಿಗೆ ಸಂಗಮಗಳು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಕುಂಭ ಮೇಳ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಯಾಗ ಬಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸಂಗಮ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾವೇರಿಗೆ ಹೇಮಾವತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ, ಕಪಿಲಾ, ಅರ್ಕಾವತಿ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಉಪನದಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಸೇರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ನದಿಯ ಪಾತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿವೆ.
ನದಿಯ ಕಾರ್ಯ ಅದು ಹರಿಯುವ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅದರ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ಆದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯೂ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುವುದು. ವೇಗ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಹರಿವ ನೆಲಭಾಗದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ನದಿಯ ಮೂಲದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಮುಖದವರೆಗೆ ಪಾತ್ರದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತ ಹೋಗಿ ಮುಖದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನದಿಯ ಇಳಿಜಾರು ಅಥವಾ ಓಟ. ನದಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರತಿ ಏಕಮಾನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಉಂಟಾಗುವ ತಗ್ಗೇ ಇಳಿಜಾರು. ಇದು ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದ್ದು ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಮೈದಾನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಗ್ಗಿ ನದಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದೊಡನೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಯೂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿ ಕಿಲೊಮಿಟರಿಗೆ 11 ಮೀಟರುಗಳಾದರೆ ಕಾಲರ್ಯಾಡೋವಿನ ಅನ್‍ಕಾಂಫ್ರೆ ನದಿಯ ಮೊದಲ 6.5 ಕಿಮೀ ಹರವಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 66.3 ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ನದಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದಂತೆಲ್ಲ ಕ್ರಮೇಣ ಪಾತ್ರದ ಇಳಿಜಾರು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಲು ಒಂದು ಮಿತಿ ಉಂಟು. ಆ ಮಿತಿಯನ್ನು ನದಿ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಅದು ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸವೆತದ ಮಿತಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಈ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿವೆ. ನದಿಯ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು: ಹರೆಯ, ಇಳಿಹರೆಯ, ಮುಪ್ಪು. ಯಾವುದೇ ನದಿ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅದರ ಪಾತ್ರದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವುದು. ಸವೆತದ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು ನೀರು ರಭಸದಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನೇ ಕೊರೆದು ನುಚ್ಚುನೂರು ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಈ ಹಂತದ ಪಾತ್ರ ಕಿರಿದು ಹಾಗೂ ಆಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಡಿದಾದ ದಂಡೆ, ಕಂದರ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು ನದಿ ಸದಾ ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತಿರುವುದು. ಅದು ತಾನು ಸವೆಸಿದ ಪಾತ್ರದ ಹಾಗೂ ಇಕ್ಕೆಲಗಳ ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲು ಶಕ್ತ. ಆದರೆ ಇಳಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಗ್ಗಿ ನದಿ ಮಂದಗತಿಯಿಂದ ವಿಶಾಲ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರದ ಅಗಲ ಆಳ ಕಡಿಮೆ. ಇಳಿಜಾರೂ ಕಡಿಮೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಉಪನದಿಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಬಂದುಸೇರುವ ಕಾರಣ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನದಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ತಿರುವುಮುರುವುಗಳಿರುವ ಕಡೆ ಹೊರದಡಗಳು ನೀರಿನ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸವೆದು ಸವೆದ ಭೂಭಾಗ ಒಳದಡಗಳಿರುವಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹೊರದಡಗಳು ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಒಳದಡಗಳು ನಸು ಓರೆಯಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ತಿರುವುಮುರುವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವೂ ನೀರಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.
ಹಲವು ವೇಳೆ ತಿರುವು ಬಹುಬಾಗಿ ಪ್ರವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡುವೆ ಇರುವ ಕಿರಿದಾದ ನೆಲಭಾಗ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗಿ ನದಿಯ ಪಾತ್ರ ನೇರವಾಗುತ್ತದೆ. ತಿರುವಿನ ಭಾಗ ಮುಖ್ಯ ನದಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಸರೋವರಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಏಷ್ಯಮೈನರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಖಯಾಂಡರ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ತಿರುವುಮುರುವುಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುವುಮುರುವುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ನೆಲಭಾಗ ಗುಡ್ಡದೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಬುಟ್ಟಿಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಶಿಖರಭಾಗ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುವುದು ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣ. ಬೃಹದಾಕಾರದ ಬುಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಾಗಳೆಂದು ಹೆಸರು.
ಸುಳಿಗಳು
ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರುವ ಸುಳಿಗಳು ನದಿಯ ನೀರಿನೊಡನೆ ಇರುವ ಶಿಲಾಛಿದ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನದಿಯ ತಳವನ್ನು ಕಡೆಗೋಲಿನಂತೆ ಕಡೆದು ವಿವಿಧಾಕಾರದ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ವೃತ್ತಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅಂಡಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಹಲವಾರು ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಆಳವಾಗಿಯೂ ಇರುವುವು. ಕನಕಪುರದ ಬಳಿಯ ಮೇಕೆದಾಟು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವಾದ ಶಿಲಾಕುಳಿಗಳನ್ನು ಕಾವೇರಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಸಾಗಾಣಿಕೆ
ತಾವು ಸವೆಸಿದ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ನದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿ 9,000 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ 30 ಸೆಂಮೀಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಸವೆಸಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯ ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದಲ್ಲಿ 2,50,00,000 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಇಡೀ ನೆಲಭಾಗವೇ ಸವೆದು ಆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದೆಂಬ ಅಂದಾಜು. ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಶೇಕಡ ಸುಮಾರು 30ರಷ್ಟು ನೆಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 4,40,00,000 ಚಕಿಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುವು. ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಓರಿನೊಕೊ ನದಿ. ಇದು 9,48,000 ಚಕಿಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 19,800 ಘಕಿಮೀನಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಇಪ್ಪತ್ತು ನದಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನವೂ 92 ಘಕಿಮೀ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಅಂದರೆ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ 33,325 ಘಕಿಮೀನಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಾಗರಗಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಸಾಗಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ ಊಹಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಪಾರ. ನದಿಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ವೇಗ ಹಾಗೂ ಅದರ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಪ್ರವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು. ನದಿಯ ಈ ಕಾರ್ಯ ಮೂರು ಬಗೆ: 1. ದೊಡ್ಡಗುಂಡು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನುರುಜು ಮತ್ತು ಮರಳಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಹದೊಡನೆ ಎಳೆದು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ; 2. ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಣಗಳು ಹಾಗೂ ಹಗುರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೇಲಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ, 3. ಲವಣಗಳೇ ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ತೇಲಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ನೆರೆಯ ದೇಶದ ಗಂಗಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಾ ಹ್ವಾಂಗ್ಹೋನದಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 4,50,00,00,000 ಟನ್ ತೂಕದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ವೇಗ ಕಡಿಮೆ ಆದಂತೆ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಅನುಕೂಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುವುವು. ಹೀಗೆ ಹಗುರಾದ ನದಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗರದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಹರಿಯುವ ನದಿ ತಪ್ಪಲನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ವೇಳೆಗೆ ಅದರ ವೇಗ ಹಾಗೂ ರಭಸ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅದು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತಿದ್ದ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ಕಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಮರಳು ಆ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಮೆಕ್ಕಲು ಬೀಸಣಿಗೆಗಳಂತೆ ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಬೆಟ್ಟದ ಕಡೆಗೆ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಮೈದಾನದ ಕಡೆಗೆ ಅಗಲವಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಕುಗ್ಗಿದಾಗಲೂ ಅದು ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಪಾರ ವಸ್ತುರಾಶಿ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ವಿಸರ್ಜಿತವಾಗಿ ಶೇಖರವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವೇ ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲುಗಳು. ಇವು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸಿಂಧೂ-ಗಂಗಾ ಬೃಹತ್ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ನದಿಯ ಸಂಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಉಪನದಿಯ ವೇಗ ಕುಗ್ಗುವ ಕಾರಣ ಮೆಕ್ಕಲು ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಸೇರುವ ನದಿಗಳು ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಹೀಗೆ ಮೆಕ್ಕಲನ್ನು ತಂದು ತುಂಬುವುದರಿಂದ ಸರೋವರಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬತ್ತಿ ಹೋಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ತಿರುವುಗಳಲ್ಲೂ ವೇಗ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆಯೇ ಮರಳುಮೆಕ್ಕಲು ಅಪಾರವಾಗಿ ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡೆಯದಾಗಿ ನದಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವೆಡೆ ಅದರ ವೇಗ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡು ಅದು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ಶೇಖರಗೊಂಡು ಬಲು ವಿಶಾಲವಾದ ಮೆಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನದಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ. ನದಿಯ ವೇಗ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವ ಕಾರಣ ಅದು ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ತಾನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೆಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಕಟ್ಟಕಡೆಗೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆ ಸರಿದಂತೆಲ್ಲ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮುಖಜಭೂಮಿ, ಕಾವೇರಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ. ಈಜಿಪ್ಟಿನ ನೈಲ್‍ನದಿಯ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ-ಇವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು.
ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ತರಭಂಗಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ಭೂಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯ ಭೂಮಟ್ಟ ಏರುತ್ತ ನದಿಯ ಪಾತ್ರ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಗುವುದುಂಟು. ಹಾಗೂ ಅದರ ಪಾತ್ರದ ಇಳಿಜಾರೂ ಅಧಿಕಗೊಂಡು ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನದಿ ರಭಸದಿಂದ ಹರಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೂ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ನದಿಯ ಕಾಯಕಲ್ಪ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅಲ್ಲದೇ ನದಿಯ ಪಾತ್ರ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ಮೆಟ್ಟಲು ಮೆಟ್ಟಲಾದ ಮೆಕ್ಕಲಿನ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇವೇ ನದಿಯ ಮೆಟ್ಟಲೂ. ಇವು ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ಬಲು ದೂರದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದುಂಟು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೀಗೆ ಉಂಟಾದ ಹಲವಾರು ಮೆಟ್ಟಲುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಹೊಸವು ಅಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನದಿಗೆ ಬಹು ಸಮೀಪದಲ್ಲೂ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಭೂಭಾಗ ಹಲವಾರು ಬಾರಿಮೇಲು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಎರಡು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠವಾದುದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊರೆಯುತ್ತ ಹಿಂದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತ ಪಕ್ಕದ ನದಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನೀರನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಬದಲಿಸಿ ಅಪಹರಿಸಿ ಆ ನದಿಯನ್ನು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸುವುದೂ ಉಂಟು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದರೋಡೆಯೇ ನದಿಯ ಚೌರ್ಯ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಶರಾವತಿ ಬಲು ಹಿಂದೆ ಹೀಗೆ ದರೋಡೆ ನಡೆಸಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರವಾಹ
ನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳು ಅಪಾರ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 1,400 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ನಷ್ಟವಾಗುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜು. ಅದರಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಗಂಗಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ಉಪನದಿಗಳಿಂದಾಗುವ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಅಪಾರ ಆಸ್ತಿ, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರದೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಕೊರೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದೇ ಇದರ ಕಾರಣ. ದಡದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬಿರುಕು ಕೊರಕಲುಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ನೀರು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿ, ಪಾಟ್ನ, ದಿಬ್ರೂಘರ್ ಈ ನಗರಗಳಂತೂ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನೆರೆಯ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಅಪಾರ ಹಾನಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರನ್ನು ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರವಾಹದ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ನದಿಯ ಇಕ್ಕೆಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಭಾರಿದಂಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಪ್ರವಾಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರು ನುಗ್ಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಯೋಗ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕವೂ ನೆರೆಯ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕೆ.ಎಲ್.ರಾವ್ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಗಂಗಾ-ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ವ್ಯೂಹರಚನೆಯೂ ಈ ದಿಶೆಯಲ್ಲೊಂದು ದಿಟ್ಟಮಾರ್ಗ.
ನಾಗರಿಕತೆಗಳು
ನದಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಎನಿಸದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಮೆಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸುಸಂಸ್ಕøತ ಸಮಾಜಗಳು ಮೈದಳೆದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅರಿಹ ನದಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 10,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸುಸಂಸ್ಕøತ ಜನಾಂಗವೊಂದು ನೆಲಸಿದ್ದುದರ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಟೈಗ್ರಿಸ್-ಯೂಫ್ರೆಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟಿನ ನೈಲ್‍ನದಿಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ 6,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಾಗರಿಕ ಜನಾಂಗವಿದ್ದುದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಸಿಂಧೂಕಣಿವೆಯ ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಗರಿಕತೆ 4,500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಆರ್ಯನಾಗರಿಕತೆ 3,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ಪುರಾತನರು ನದಿಗಳಿಂದ ಉಪಕೃತರಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯಭಾವನೆ ತಳೆದುದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ನಮ್ಮ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಗಂಗಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪುಣ್ಯನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ಬಂದರೆ ಸರ್ವಪಾಪಗಳೂ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಅನೇಕರಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ನದಿಯ ನೀರು ಬರಿಯ ನೀರಲ್ಲ, ಅದು ತೀರ್ಥ. ಈ ಎಲ್ಲ ಮನೋಧರ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ನದಿಗಳು ನಮಗೆ ಎಸಗಿರುವ ಅಪಾರ ಉಪಕಾರ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಮಗೆ ಗಂಗಾನದಿ ಪವಿತ್ರ ಗಂಗಾಮಾತೆ.
ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ವೇದ, ಪುರಾಣ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತ ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ನದಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತಿಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಆರ್ಯಾವರ್ತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸಪ್ತನದಿಗಳ ನೀರಿನಿಂದ ಪುನೀತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಪಂಜಾಬಿನ ಐದು ನದಿಗಳ ಜತೆ, ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಸೇರಿದ ಸಪ್ತನದಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಯಾವರ್ತ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಂತೆ ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ, ಗೋದಾವರಿ, ಸರಸ್ವತಿ, ನರ್ಮದಾ, ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ಇವು ಸಪ್ತನದಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಗ್ರೀಸ್‍ದೇಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಣತ ಟಾಲೆಮಿಯ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ನದಿಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದಿಗ್ವಿಜಯ ಪರ್ವಗಳಲ್ಲೂ ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ, ಭುವನಕೋಶ, ಪುರಾಣಗಳ ಜಂಬೂದ್ವೀಪವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಮವಿಭಾಗಗಳು, ವರಾಹಮಿಹಿರನ ಬೃಹತ್ ಸಂಹಿತಾ ಈ ಎಲ್ಲ ಉದ್ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ನದಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಪರ್ವತಗಳ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಳೆಯುತ್ತವೆಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮವತ್ಪರ್ವತವೇ ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ. ಇದು ವರ್ಷಪರ್ವತ.
ಭಾರತದ ನದಿಗಳು
ಇವನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳೂ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಭಾಗ ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನದಿಗಳೂ ಇವೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ವರ್ಷದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಫಲವತ್ತಾದ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಜೀವಂತ ನದಿಗಳು. ಆಗಾಗ ತೋರುವ ಭೂಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೋಸಿ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದಾಗುವ ನೆರೆಯ ಹಾವಳಿಯೂ ಅಧಿಕ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ನೌಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಡದೋಣಿಗಳ ಯಾನಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆನಿಸಿವೆ. ತದ್ವಿರುದ್ಧವೆನ್ನುವಂತೆ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ನದಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿಲ್ಲ. ಇವು ಹುಟ್ಟುವ ಪರ್ವತಗಳು ಹಿಮಾಚ್ಛಾದಿತವಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಭೋರ್ಗರೆದು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಕುಗ್ಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಬತ್ತಿಹೋಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನದಿಗಳಲ್ಲಂತೂ ತುಂಬು ಪ್ರವಾಹ ಅತಿ ಅಪರೂಪ. ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯೂ ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲ. ಇವು ಪ್ರವಹಿಸುವ ನೆಲವೂ ಗಡುಸಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುವುದು ವಿರಳ.
ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು: ಸಿಂಧೂ, ಗಂಗಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ಉಪನದಿಗಳ ಜಾಲ.
ಗಂಗಾನದಿ: ಭಾರತದ ಬಲುಮುಖ್ಯ ನದಿ. ಇದು ಬಲು ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೀಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ. ಇದು ಸಹ ಹಿಮಾಲಯದ ಗಂಗೋತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ 9,51,600 ಚಕಿಮೀ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2,071 ಕಿಮೀ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ದೇವಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೂಲ ಶಾಖೆಗಳಾದ ಅಲಕಾನಂದ ಮತ್ತು ಭಾಗೀರಥಿಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ ಮುಂದೆ ಇದು ಗಂಗಾನದಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲಹಾಬಾದಿನ ಪ್ರಯಾಗದ ಬಳಿ ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಅಗೋಚರ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ತೋನ್ಸ್, ಗೋಮತಿ, ಘಾಘ್ರಾ, ಶೋಣ ಮತ್ತು ಗಂಡಕಿ ನದಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಮಾಂಘೇರ್ ಮತ್ತು ಭಾಗಲ್ಪುರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಬುಹ್ರಿ ಗಂಡಕಿ ಮತ್ತು ಕೋಸಿ ನದಿಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ: ಟಿಬೆಟಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಟಿಬೆಟ್, ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾರತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರವಹಿಸುವ ನೆಲಭಾಗದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 5,80,000 ಚಕಿಮೀ. ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 2,580 ಕಿಮೀನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 885 ಕಿಮೀ ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹರಿವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ದಟ್ಟಕಾಡುಮೇಡು. ಈ ನದಿಯ ಬಯಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ. ಪ್ರವಾಹ ಗಂಗೆಯಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನದಿಯನ್ನು ನಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ಬಳಸಿಕೊಂಡೂ ಇಲ್ಲ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳು ರಾಜಾ ಟ್ಸಾಂಗ್ ಪೋ, ಗಾಂಗ್ ಚೂ, ಕ್ಯಿಚೂ, ಗಿಯಾಮ್ಡ ಚೂ. ನದಿ ಅಸ್ಸಾಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ವಿಶಾಲ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು ಸುಬನ್‍ಸಿಮ್, ಕಾಮೆಂಗ್, ಮಾನಸ, ಬುರ್ಹಿ ದಿಹಿಂಗ್, ಕೊಪಿಲಿ, ಧನಸಿರಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳು ಇದನ್ನು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮುಂದೆ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಗೋಲುಂಡೊ ಬಳಿ ಗಂಗಾನದಿಯೊಡನೆ ಸಂಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 2,125 ಮಿಲಿಮೀಟರ್‍ಗಳಷ್ಟು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ.
ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ನದಿಗಳು: ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆ: 1. ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು; 2. ಪೂರ್ವದತ್ತ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 600 ನದಿಗಳಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳೇ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನ. ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಹರಿವ ನದಿಗಳು ಕೇವಲ 80 ಕಿಮೀಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಹರಿದು ಸಮುದ್ರಪಾಲಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಬಲು ಸೀಮಿತ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕಾರಣ ನೀರಾವರಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತವೆನಿಸಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಕಡೆ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದೆ. ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ತಾಪಿ ನದಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು.
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಪ್ರವಹಿಸುವ ನದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಮಹಾನದಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ, ವೈತರಣಿ, ಸುವರ್ಣರೇಖಾ, ಗೋದಾವರಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ. ಬಹುಶಃ ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಭೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಇಳಿಜಾರು ತಲೆದೋರಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುವ ದಿಕ್ಕು ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ. ನಡುವಿನ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ ಇಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 600-800 ಮಿಲಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟೂ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ 1000-1200 ಮಿಲಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟೂ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ನದಿಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ನರ್ಮದಾ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. ಇದು ಸುಮಾರು 93,180 ಚಕಿಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿ 1310 ಕಿಮೀ ದೂರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಅಮರ ಕಂಟಕ್ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳು ಬುರ್ಹಾನೆರ್, ಬಂಜಾರ್, ಷೇರ್, ಷಕ್ಕರ್, ದೂಧಿ, ಟವಾ, ಹೀರನ್, ತೆಂಡೋನಿ, ಬಾರ್ನಾ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ್. ಗುಜರಾತ್ ಬಯಲನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಒಂದೆರಡು ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ದುಮುಕಿ ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತ ಕರ್ಜನ್, ಅಂಜಲ್, ಮಾಚರ್, ಕೂಂಡಿ, ಗಾಯ್ ಮುಂತಾದ ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಮಹಾನದಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಿಹಾವಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 1,32,900 ಚಕಿಮೀ. ಇದು ಪ್ರವಹಿಸುವ ಉದ್ದ 858 ಕಿಮೀ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಸ್ಸಾ ರಾಜ್ಯದ ನದಿಯಿದು. ಇದರ ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿ ತುಂಬ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುವ ನದಿಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಗೋದಾವರಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನದಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿರ್ ಬಳಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಆ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಬಳಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳು ದಾರ್ಣ, ಪ್ರವರ, ಮೂಲ, ಪ್ರಾಣಹಿತ, ಮಾಂಜ್ರ, ಇಂದ್ರಾವತಿ, ವೇಣುಗಂಗಾ, ವರ್ಧಾ ಮತ್ತು ಶಬರಿ. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ನದಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಇದು ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಅರೆಬೆಂಗಾಡು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಂತಿದ್ದಿ ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಈತನಕ ನದಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಪಾತ್ರದ ಆಳವೂ ಇಳಿದಿರುವುದಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಮುಂದೆ ನದಿಯ ಮೆಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಮಾನವನ ವಲಸೆಯಿದ್ದುದೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಅವನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ ಸಂಶೋಧಕರೂ ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನದಿಯ ತಳಭಾಗಗಳಿಂದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅವುಗಳ ಕಾಲವನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇರೆಗೆ ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗದ ನಾಗರಿಕತೆ ಇತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕುರುಹುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಮುಂದೆ ತಾಮ್ರಯುಗದ ಕಾಲದ ನಾಗರಿಕತೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಇತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದೊರೆತಿವೆ. ಆ ಯುಗದ ಜನರ ಜೀವನ ವಿಧಾನ ಬಹು ಸುಸಂಸ್ಕøತವಾಗಿತ್ತೆಂಬುದರ ಕುರುಹಾಗಿ ತಾಮ್ರದ ಅಲಗಿನ ಆಯುಧ, ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕುಡಿಕೆ ಮಡಿಕೆಗಳ ಚೂರುಗಳೂ ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ನದಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಮುನ್ನ ಇರುವ ಮೆಕ್ಕಲು ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ನೆರೆಯ ಹಾವಳಿ ಆಗಾಗ ತಲೆದೋರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ: ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 2,59,000 ಚಕಿಮೀ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳು ಕೊಯ್ನಾ, ಯೆಲ್ಲಾ, ವರ್ಣಾ, ಪಂಚಗಂಗಾ, ದೂಧ್‍ಗಂಗಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಭೀಮಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮೂಸಿ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬಹು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗುಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ: ವರ್ಷಕ್ಕೆ 8,130 ಮಿಮೀ.ನಷ್ಟು. ಉಪನದಿಗಳಾದ ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನೀರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಗಾರ್ಜುನಸಾಗರದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಜಲಾಶಯ.
ಕಾವೇರಿ: ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಮಂಡಲದ ಬಳಿ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳು ಹಾರಂಗಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ, ಲೋಕಪಾವನಿ, ಕಪಿಲಾ, ಶಿಂಷಾ, ಅರ್ಕಾವತಿ ಮೊದಲಾದವು. ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ, ಶಿವನಸಮುದ್ರ, ಹೊಗೆನಕಲ್ಲು ಬಳಿ ಜಲಪಾತಗಳಿವೆ. ಕಾವೇರಿಯ ಹಾಗೂ ಇದರ ಉಪನದಿಗಳ ನೀರು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗ. ಮುಖ್ಯ ಜಲಾಶಯಗಳು ಹಾರಂಗಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ, ಕಪಿಲಾ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೆಟ್ಟೂರು ಶಿವಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ.
ಭಾರತದ ನದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಋಗ್ವೇದ ಹಾಗೂ ಅಥರ್ವವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸಕಥನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನದಿಗಳ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾನೆ. 14-17ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಮೊಗಲ್ ದೊರೆಗಳು ಸಹ ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿ ಆಯಿತು. ದೇಶ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಹಲವಾರು ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂತು. ಹಲವಾರು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಪೂರೈಕೆಯ ನಾನಾ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಬೃಹತ್ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ದರ್ಜೆಯ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ 44.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತಾರದ ಪ್ರದೇಶ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 30 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ರೂ. 18,500 ಮಿಲಿಯನಿನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು ವರ್ಗ:ಜಲಸಮೂಹಗಳು
ಪ್ರದೀಪ ಕುಮಾರ ಹೆಬ್ರಿ
ಡಾ ಪ್ರದೀಪ ಕುಮಾರ ಹೆಬ್ರಿಯವರು ೦೧-೦೬-೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಬ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ "ದರ್ಶಿನಿ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ" ಎಂಬ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ತಬಲ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಸಾಹಿತ್ಯ... ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಇವರ ಮೊದಲ ಕೃತಿ "ಈ ಬಾಳ ಪಯಣ" (ಕವನ ಸಂಕಲನ) ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಈ ತನಕ ೧೬೦ ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಸಿ ಡಿ ಗಳೂ ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವರ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಿ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ. ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಮಂಡ್ಯ ನಗರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಮದ್ದೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಗಮಕ ಕಲಾ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಿರಿಮೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಇವರು ಈಗ ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಬದುಕ ದರ್ಶನಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ "ಯುಗಾವತಾರಿ" ಎಂಬ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರೆ ಸಾವಿರ ಪುಟಗಳ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರಲಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.
ಆಚಾರ್ಯ ಮಧ್ವರ ಕುರಿತು ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರದ ಇನ್ನೂರು ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಪದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರೊಡನೆ ಈ ವರ್ಷ (೨೦೧೧) ಮಾನವ ಬದುಕಿನ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಪದ್ಯಗಳ ಮಹಾಕಾವ್ಯ "ಪ್ರಜ್ಯೋತಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರಲಿದೆ.
ಮುಕ್ತಕಗಳ ಸಂಕಲನ "ಪೆದ್ದಮಾರನ ಪದ್ಯ" ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೧೩೬ ಪದ್ಯಗಳಿವೆ.
ವರ್ಗ : ಸಾಹಿತಿಗಳು
ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ (ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ)
ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚಾರ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ. ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಾರಂಭ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ   ನಡೆಯಿತು. ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚಾರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ಜುಲೈ ೧ ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟ. ಇದರ ಸಂಪಾದಕ ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ 17೩ ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವÀ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ತುಳುನಾಡಿನ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ 1843ರಲ್ಲಿ 'ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚಾರ' ವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಕನ್ನಡ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಚರಿತ್ರೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರಣದ ಪ್ರಬಾವವು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಂದೂವರೆ ಶತಮಾನದ ಈಚಿನದು. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಇವರು ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದರು. ತದನಂತರ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣವೂ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಮದ್ರಾಸ್ ಆದಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ತುಳು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಆಂಗ್ಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಕಲೆ, ವ್ಯವಸಾಯ, ಮೊದಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದರೂ 1896ರವರೆಗೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮುಂದಡಿ ಇಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಬಾಸೆಲ್‍ನಿಂದ 1834ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮಿಶನರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ, ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹಲವಾರು ಸಾಹಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 1841ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಇವರು 1843ರಲ್ಲಿ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ವಾಚನಾಬಿರುಚಿ ಉಂಟು ಮಾಡಿದರೂ ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಂಡದ್ದು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದೆಂದರೆ ವಿದೇಶಿ ಸರಕಾರದವರು ದೇಶಭಾಷೆಗಳಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಬೇಕಾದಷ್ಟು ಪ್ರಶಸ್ಥ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡದಿದ್ದುದೂ, ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದೂ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನತೆ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ದೇಶ ಬಾಷಾ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ತೊರೆದು ಬಿಟ್ಟದ್ದು. ಓದುಬರಹ ಬಲ್ಲವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದದ್ದು, ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಮರ್ಥ ಪತ್ರಿಕಾ ಲೇಖಕರು ಮುಂದೆ ಬಾರದಿದ್ದುದು, ಇವೆಲ್ಲವುಗಳು ಕಾರಣವಾಯಿತೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಯ ಕಿರು ಪರಿಚಯ ಹೀಗಿದೆ. 1943 ಜುಲೈ 1. ಕ್ರಯ ಒಂದು ದುಡ್ಡು. (ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚಾರ-ಜುಲೈ 1843-1844 ಫೆಬ್ರವರಿ ) ಮೊದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆ ಎನ್ನದೆ ಕಾಗದ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡಾವರ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪೀಠಿಕೆ. ಮಂಗಳೂರಿನವರು ಮೊದಲಾದ ಈ ದೇಶಸ್ಥರು ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ತಮಾನಗಳನ್ನೂ ಕೇಳುವದರಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳ ಇಚ್ಚೆಯುಳ್ಳವರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬಂದ್ರದಲ್ಲ್ಯಾಗಲಿ ಕಛೇರಿ ಹತ್ತರವಾಗಲಿ ವೊಬ್ಬನು ಬಾಯಿಗೆ ಬಂದ ಹಾಗೆ ವೊಂದು ವರ್ತಮಾನದ ಹಾಗೆ ಮಾತಾಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ಬೇರೊಬ್ಬನು ಆಶ್ಷರ್ಯದಿಂದ ಕೇಳಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಸಾಯಂಕಾಲ ಪರಿಯಂತರ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಯಿಂದ ನಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮರುದಿವಸ ನಿನ್ನಿನ ವರ್ತಮಾನ ಸುಳ್ಳು ಯಂತಾ ಕಾಣುವಷ್ಟರೊಳಳಗೆ ಎಮ್ಮೆ ಮೊಲೆಯಂತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಯಾಯ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಬಹಳ ಜನರು ಕಾಲಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ಕೆಲವು ವರ್ಷದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವರು ತಿಳುಕೊಂಡು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲವೆಂದು ಇ ಮನುಷ್ಯರ ಸಮಾಚಾರ ಅಸರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪೂರೈಸಬೇಕೆಂದು ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ ನಿಜ ಸಮಾಚಾರದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ವೊಂದು ಕಾಗದವನ್ನು ಛಾಪಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ರಯಕ್ಕೆ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶೇರಿಸಬೇಕೆಂಬದಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಯದೆ.ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚಾರದ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರಿಯುವ ವರ್ತಮಾನಗಳ ವಿವರದ ಪಟ್ಟಿ. ಯಾರಾದರೂ ವೊಂದು ವರ್ತಮಾನ ಅಥವಾ ಒಂದು ಮಾತು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಛಾಪಿಸಬೇಕೆಂತಾ ಬರದು ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಆ ಸಂಗತಿಯ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಸಹಾ ಈ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಗದ ಸಂಗಡ ಕೂಡಿಸಿ ಛಾಪಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇಶವೆಂಬ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಯಿಂದಿನ ಪರಿಯಂತರ ಹೊರಗಿನ ದೇಶಸ್ಥರ ಸಮಾಚಾರ ಮಾರ್ಗ ಮಾರ್ಯಾದೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಕಿಟಿಕಿಯಿಲ್ಲದ ಬಿಡಾರದಲ್ಲಿ ವುಳಕೊಳ್ಳುವವರ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಆದಕಾರಣ ಹೊರಗಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಹಾಗೆಯೂ ವೊಳಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವ ಹಾಗೆÀಯೂ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಈ ಸಮಾಚಾರ ಕಾಗದವನ್ನು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ವೊಂದು ಸಾರಿ ಸಿದ್ದ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ವೋದಬೇಕೆಂದಿರುವವರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಹಾಗಾಗಿರುವದು ಈ ಕಾಗದವನ್ನು ಬರೆಯುವವರಿಗೂ ವೋದುವವರಿಗೂ ದೇವರು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಿ. ಇಂಥಾ ಸಮಾಚಾರ ಕಾಗದವನ್ನು ಬರಿಯುವವನು ವೋದುವವರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸುವ ಹಾಗೆ ಬರಿಯಬೇಕೆಂದು ಮನಸು ಮಾಡುವನು. ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿಯೂ ಕೆಲವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಆ ವಿಶಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪುರಂದರದಾಸರು ಮಾಡಿದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವೊಂದು ಸಹಾ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
2- ಯೇನಾಹೇಳುವೆನೈಯ್ಯಯ್ಯ ಈ ಮಾನವ ಜನರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲುಂಟೆ, ಯೇನಹೇಳುವೆನೈಯ್ಯಯ್ಯ ಮಾತನಾಡದೆ ಮೂಕನಂತಾದರೆ ಮೂಕನೆಂದು ದಿಕ್ಕರಿಸುವರು. ಚಾತುರ್ಯದಿಂದಲಿ ಮಾತುಗಳಾಡಲು ಅತನೇ ಬಾಯ್ಬಡಕನೆಂಬರು
ಹೀಗೆ ಒಳ್ಳೆ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಶಿಸಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚಾವಾದರು ಇದು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲ ಎಂಬ ಕೊರಗನ್ನು ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. "ಮತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪ್ರತಿಪಾದನಯೇ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನರ ಆಶೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ತೀರಾ ಕಡಮೆ ಇತ್ತು.  ಬದಲಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಪರಂಪರೆಗಳ ಟೀಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ವಿರುತ್ತಿತ್ತು. "
ಆದರೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪತ್ತಿಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಅನಿಸಿಕೊಂಡಂತಿಲ್ಲ. ಮಂಗಳೂರ ಸಮಾಚಾರ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ ತೀರಾ ಬಿನ್ನವಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಮೊದಲು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡದ್ದೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಮತಪ್ರಚಾರದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಚರ್ಚ್ ವಟಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ರೈಸ್ತರಾದವರ ಮದ್ಯೆ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅದ್ಯಯನದಂತ  ಕ್ರೈಸ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ ವಿನಾ ಮೊದಲಿನ ಎರಡು ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಯಲಿ ಧರ್ಮ ನಿಂದನೆ ಅಥವಾ  ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅದ್ಯಯನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಡಾ ಹಾವನೂರರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಿಶನರಿಗಳು ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಮತ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಮಾಡದ್ದರಿಂದ ಕನ್ನಡದ ಈ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಜಾತ್ಯಾತೀತವಾದ ಸಮಸ್ತ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿದ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ ವಿಚಾರಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳೆಂದರೆ ದಾಸರ ಪದ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕøತ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾದ ಬೈಬಲ್ ಉಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದುದು. ಆ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರಥಮತ ಮುದ್ರಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದುದು ಇಲ್ಲಿ. ಮರವು ತನ್ನನ್ನು ಕಡಿಯಬಂದವನ ಮೇಲೆ ನೆರಳನ್ನು ಕೊಡುವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸಜ್ಜನರು ಶತ್ರುವೇ ಆಗಿರಲಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಕೊಡದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂಡಾಲನ ಮನೆಯಾದರೇನಂತೆ ಚಂದಿರನು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನಷ್ಟೇ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಾದು ಜನರು ಗುಣರಹಿತರಲ್ಲಿಯೂ ದಯೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾವದ ಒಂದು ಪದ್ಯವು ಹಿತೋಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಗಿರುವ ಏಸುವಿನ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಉದ್ದರಿಸಲಾಗಿದೆ. "ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡಿರಿ ನಿಮಗೆ ಶಪಿಸುವವರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿರಿ, ನಿಮಗೆ ಹಗೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿರಿ. ನಿಮಗೆ ಹಿಂಸೆಯೂ ನಿಂದೆಯೂ ಮಾಡುವವರಿಗೋಸ್ಕರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿರಿ. " 2ನೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ ( 1844 ಜೂನ್-1844 ನವೆಂಬರ್) ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೇಶಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆÉಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಓದುವುದರಲ್ಲಿ ಮತಿ ಆಗುವುದೆಂದು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದನ್ನು ವೃದ್ದಿಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಛಾಪಿಸದೆ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷರ ಛಾಪಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಪಡಿ ಮಾಡಲಿಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲಿನ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಬರಹ ಪಡಿಯುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಪಾಠಗಳನ್ನೂ ಬುದ್ದಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬರಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳ ಶಿಕ್ಕುವುದು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು
ಕಂಚುವಾಳ
ಕಂಚುವಾಳ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹೂ ಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿ. ಇದು ಫ್ಯಾಬೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳ ಮೂಲವಾಸಿ.
ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಕೆಂಪು,ಕಿತ್ತಳೆ,ನಸುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ೫ ಎಳೆಗಳ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ.ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಲ್ಪ ಪರಿಮಳವೂ ಇರುತ್ತದೆ.ಇದು ಸು. 30' ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವ ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಸದಾ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಮರ. ಎಲೆ 3" ರಿಂದ 6" ಉದ್ದ. ಆಕಾರ ಕರನೆಯಂತೆ. ಅಂಚು ನಯ. ತುದಿಯಿಂದ ಅರ್ಧಭಾಗದವರೆಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀಳಿರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಈ ಸಸ್ಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ಅಂತ್ಯಾರಂಭಿ ಹೂಗೊಂಚಲು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ; ಕೇಸರುಗಳು 10. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 3-4 ಮಾತ್ರ ಫಲವತ್ತಾಗಿವೆ; ಉಳಿದವು ಬರಡು; ಅಂಡಾಶಯ ಬಹು ಅಂಡಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಉಚ್ಚ ಮಾದರಿಯದು. ಫಲ ಬಹುಬೀಜವಿರುವ ಸು.1' ಉದ್ದದ ಪಾಡ್ ಮಾದರಿಯದು. ಕಂಚುವಾಳ ಮರವನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಬಹುದು.
ಬೆಳೆಸುವ ವಿಧಾನ
ಗಿಡದ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿ ಬೀಜದಿಂದ ಹಾಗೂ ಗೆಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕು,ದಾರಾಳ ನೀರು ಇರುವಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಭೇದಗಳು
ಈ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ರಿಂದ ೨೫೦ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೊದರು, ಅಡರುಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೆಲ್ಲ ಇವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೌಹಿನಿಯ ಪಪುರ್ಯ್‌ರಿಯ (ಕಂಚುವಾಳ ಮರ), ಬಾ.ವಾಹ್ಲಿ (ಬಿಳೀ ಕಂಚುವಾಳ ಅಥವಾ ಕಂಬಿಹೂ), ಬಾ.ವೇರಿಗೇಟ(ಉಳಿಪೆ), ಬಾ.ಮಲಬಾರಿಕ (ಬಸವನ ಪಾದ) ಮತ್ತು ಬಾ.ಟೊಮೆಂಟೋಸ (ಆನೆಪಾದ) ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನದೇಶಗಳ ಮೂಲನಿವಾಸಿಯಾದ ಕಂಚುವಾಳ ಮರವನ್ನು ರಸ್ತೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೂ ಮನೆಗಳ ಆವರಣಗಳಲ್ಲೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು.
ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ
ಇದರ ತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳಿವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು
ಒಡಿಯಾ
ಒರಿಯ ಭಾಷೆ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯದ ಜನರ ಭಾಷೆ. ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿರುವ 22 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಆರ್ಯಭಾಷಾ ಪರಿವಾರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದು ಮಾಗಧ ಅಪಭ್ರಂಶದಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಬಂಗಾಳಿ, ಅಸ್ಸಾಮೀ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದಿದೆ. ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಚದರ ಮೈಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ. 81.4ರಷ್ಟು (2002) ಜನ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಬಂಗಾಲ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಭಾಷೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ, ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಿಂದಲೂ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿಯ ಹಾಲ್ವಿ ಮತ್ತು ಭತ್ರಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರ್ವೀ ಹಿಂದಿಯ ಛತ್ತೀಸ್ಗಡಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳಿಂದಲೂ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರು
ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಭಾಷೆಯ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒರಿಯ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡ ಭಾಷೆಯ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು ಒಡಿಯ. ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಒರಿಸ್ಸ ಶಬ್ದ ಒರಿಸು ಎನ್ನುವ (ಒಕ್ಕಲಿಗ, ರೈತ) ಶಬ್ದದಿಂದಲೂ ಒಡಿಯ ಜನ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಓಢ್ರ ಎಂಬ ಒರಿಸ್ಸದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಬಂದಿವೆಯೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಈಗಲೂ ಎಷ್ಟೊ ಜನ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉರಿಯ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವು ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿ ಒರಿಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದೇ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬೇಕು.
ಲಿಪಿ
ಒರಿಯ ಭಾಷೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲಿಪಿಯಿದೆ. ಈ ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ ಯಿಂದಲೇ ಬೆಳೆದುಬಂದುದಾಗಿದ್ದು, ದೇವನಾಗರಿಯ ಸೋದರ ಲಿಪಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಯಾದರೂ ದೇವನಾಗರಿಯಿಂದ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ಲಿಪಿ ಎರಡೂ ವರ್ಗದ ಲಿಪಿಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಯಾಗಿದೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಲಿಪಿಗಳೊಡನೆ ಇದರ ಸಾಮ್ಯ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಒರಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳ ಈಗಿನ ರೂಪ ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳ, ತಮಿಳು, ಸಿಂಹಳಿ ಮತ್ತು ಬರ್ಮೀ ಭಾಷೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಒರಿಯದ ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರವಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳೂ ಒಂದೇ ಬಗೆಯಾಗಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿದೇಶೀಯರಂತೂ ನೋಡಿದೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವೃತ್ತಾಕಾರಗಳಾಗಿವೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ವೃತ್ತಾಕಾರಗಳ ಒಳಗೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಆಕಾರಗಳಿವೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಕಾಣಲು ಅವರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ತಾಳ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಠದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಗುಂಡುಗುಂಡಾದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರು ನೀಳವಾದ ತಲೆ ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ದೇವನಾಗರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರಾದರೂ ಅದು ಫಲಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಒರಿಸ್ಸ ಸರ್ಕಾರ ಲಿಪಿ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಲಿಖಿತ ರೂಪಗಳು
ಕಳಿಂಗ ರಾಜನಾದ ಅನಂತವರ್ಮ ವಜ್ರಹಸ್ತದೇವನ ಶಿಲಾಶಾಸನವೇ (1051) ಒರಿಯದಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ದೊರೆತ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರ.ಶ.ಪು. 3ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಶೋಕನ ಮತ್ತು ಪ್ರ.ಶ.ಪು. ಮೊದಲ ಶತಮಾನದ ಖಾರವೇಲನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಕೂಡ ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿ ಭಾಷೆ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳ ನಡುವಣ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಓಢ್ರ ಎನ್ನುವ ಉಪಭಾಷೆಯ ಹೆಸರೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಪಾಲಿ, ಪ್ರಾಕೃತಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬೌದ್ಧರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೂಯೆನ್ತ್ಸಾಂಗನ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಒರಿಯ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒರಿಯ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಿಂದಲೂ ಏಳನೆಯ ಮತ್ತು 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಂದಲೂ ಒರಿಯ ಭಾಷೆಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಭುವನೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶಾಸನದಿಂದ ಒರಿಯ ಭಾಷೆ ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೆ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 10-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಸಾರಳಾದಾಸ ಕವಿಯ ಮಹಾಭಾರತವೇ ಉಪಲಬ್ಧ ಒರಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನಿಜವಾದ ಕಾಲನಿಷ್ಕರ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಾದವಿವಾದಗಳಿದ್ದು ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೃತಿಯೆಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು
ಕಟಕ್ ಮತ್ತು ಪುರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಆಡುನುಡಿ ಈ ಭಾಷೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭೇದವೆಂದೂ ಒರಿಯ ಮಾತಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರೆಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಒರಿಯದ ಉಪಭಾಷಾಪರಿವೀಕ್ಷಣೆ ಈ ವರೆಗೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳ ವಿತರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ನಮಗೆ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಸಂಬಲ್ಪುರ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಸುಪಾಸಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನರ ಆಡುನುಡಿಯಾದ ಸಂಬಲ್ಪುರಿ ಈ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭೇದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬಂಗಾಳಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಗ್ರಿಯರ್ಸನ್ನನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಈ ಭಾಗದ ಜನರ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಒರಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ವಾಕ್ಯ ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆಯಂತೂ ಒರಿಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಗಂಜಾಂ ಮತ್ತು ಕೋರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಆಡುಮಾತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಿರಿಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ಆಡುನುಡಿ ದಕ್ಷಿಣೀ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು ದೇಶೀಯ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಶಬ್ದಸಂಪತ್ತು
ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯ ತೆಲಿಂಗ ರಾಜರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಹಲವು ಕಾಲ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಗಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಶಬ್ದಗಳು ಒರಿಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸು. ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯ ನಾಗಪುರದ ಭೋನ್ಸ್ಲೆ ರಾಜರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಒರಿಯ ಮರಾಠಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. ಒರಿಸ್ಸ ರಾಜ್ಯದ ಐದನೆಯ ಒಂದು ಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಿರಿಜನರಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಕೋಂಡ್, ಕೋಲ್ಹ, ಕುಯಿ, ಹೊ, ಸವರ, ಜುವಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಶಬ್ದಗಳೂ ಒರಿಯದ ಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ತತ್ಸಮ ಮತ್ತು ತದ್ಭವ ಶಬ್ದಗಳು, ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಬ್ದಗಳೂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದೇಶೀ ಶಬ್ದಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒರಿಯ ಶಬ್ದಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಬ್ದಗಳಂತೂ ಆಬಾಲವೃದ್ಧರ ಆಡುನುಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಯೂರುತ್ತಿವೆ.
ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಒರಿಯ ಭಾಷೆ ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮೀಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿದ್ದರೂ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆ ಅವಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತವಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸ್ವರಾಂಗತವಾಗಿರುವುದು. ಒರಿಯದ ಶಬ್ದಗಳೂ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಅಜಂತಗಳಾಗಿವೆ). ಸೋದರಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಜಂತಗಳಲ್ಲದ ಶಬ್ದಗಳು ಒರಿಯದಲ್ಲಿ ಓ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿವೃತ ಒ ಕಾರದಲ್ಲಿ (ಎ) ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿಯ ಘರ್ ಎನ್ನುವ ಹಲಂತ ಶಬ್ದ ಒರಿಯದಲ್ಲಿ ಘೊರೊ (ghoಡಿo) ಎಂದು ಅಜಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೆ ಗ್ರಿಯರ್ಸನ್ ಒರಿಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಬರೆವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವರಗಳ ಹ್ರಸ್ವ ದೀರ್ಘ ರೂಪಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವನಿಮಯಗಳಾಗಿಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿನ ದೀರ್ಘಸ್ವರಗಳು ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರಗಳಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೆರಡು ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒರಿಯ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಣ ಮತ್ತು ಳ ಒರಿಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸ, ಶ, ಷ ಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಊಷ್ಮಧ್ವನಿಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ ಶಕಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿದರೆ ಒರಿಯ ಸಕಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ಬಕಾರ ಮತ್ತು ವಕಾರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಓಷ್ಠ್ಯ, ಬಕಾರ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪದಾಘಾತ ಮತ್ತು ಸ್ವರವನ್ನು ಈ ತನಕ ಯಾರೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಒಂದೆರಡು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು. ಶಬ್ದದ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಆಘಾತವಿರುತ್ತದೆ. ಬಹ್ವಕ್ಷರೀ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಆಘಾತವಿಲ್ಲ. ವಾಕ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯಸ್ವರ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾಕರಣ
ಒರಿಯದಲ್ಲಿ ಏಕ, ಬಹು ಎಂಬ ಎರಡು ವಚನಗಳಿವೆ. ಬಹುತ್ವವನ್ನು ದ್ಯೋತಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಏಕವಚನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಬಹುವಚನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಗುಣ, ಕುಳ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳ ಗಳ್ ಇವುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಗುಡಿ, ಗುಡಿಕ ಅಥವಾ ಗುಡಕ ಶಬ್ದಗಳು ಬಹುವಚನ ಸಾಧಕಗಳು. ಉದಾ. ಲೋಕ=ಮನುಷ್ಯ; ಲೋಕಗುಡಿಕ, ಲೋಕಗುಡಕ=ಮನುಷ್ಯರು. ಹಾಗೆಯೇ ಮನೆ, ಎ ಮುಂತಾದ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಯೂ ಲೋಕಮನೆ, ಲೋಕೆ ಮುಂತಾದ ಬಹುವಚನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಒರಿಯ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ವಿವಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಿಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಿಂಗಭೇದಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಸಜೀವ ವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪುಲ್ಲಿಂಗಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪ ಪಡೆಯಲು ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಆ ಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ ಜೋಡಿಸುವುದು: ಒಂಡಿರಾ ಛೇಟಿ=ಹೋತ, ಮಾಯಿ ಛೇಟಿ=ಆಡು; ಅಥವಾ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ವಾಚಕವಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಬ್ದವೊಂದನ್ನು ಬಳಸುವುದುಂಟು. ಕಾಕ=ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಖುಡಿ=ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳೆಂದರೆ ಇ, ಅಣಿ ಮತ್ತು ಉಣಿ. ಬುಢಾ=ಮುದುಕ, ಬುಢೀ=ಮುದುಕಿ, ಬಾಯ=ಹುಚ್ಚ, ಬಾಯಾಣಿ=ಹುಚ್ಚಿ, ಬಾಘೊ=ಹುಲಿ, ಬಾಘುಣಿ=ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿ-ಇತ್ಯಾದಿ. ಒರಿಯದಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಈ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯಯರೂಪದಲ್ಲಿರದೆ ಪರಸರ್ಗ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕು ಎನ್ನುವ ಒಂದೇ ರೂಪವಿದೆ. ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾಲಭೇದಗಳಿವೆ. ವರ್ತಮಾನ, ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯದ್ ರೂಪಗಳು ಒಚ್ಛ್‌, ಲ ಮತ್ತು ಬ ಎನ್ನುವ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಖಾವುಚ್ಛಿ=ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಖಾಯಿಲಾ=ತಿಂದನು, ಖಾಯಿಬೊ=ತಿನ್ನುವನು-ಇತ್ಯಾದಿ. ಗ್ರಿಯರ್ಸನ್ನನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಒರಿಯದ ಕ್ರಿಯಾಪದ ರೂಪಗಳು ತುಂಬ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಕಾಲಭೇದಗಳು ಬಹಳ ಇದ್ದರೂ ಅವು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೃದಂತ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ
ಸಾಹಿತ್ಯಭಾಷೆಯಾಗಿ ಒರಿಯ ಎಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆಯೆನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ವಿವರಗಳಿಗೆ 	(ನೋಡಿ- ಒರಿಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯ).