cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ
ಇತಿಹಾಸ
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿವೆ,  ಮತ್ತು 1914 ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಂದಾಜು 1,083 ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಇದ್ದವು. ಗುಲಾಮಗಿರಿ-ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಚಳುವಳಿಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು ಮತ್ತು 1932–1934ರ ವಿಶ್ವ ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಸಮಾವೇಶದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು. ಈ ಪದವು 1945 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು; ಆರ್ಟಿಕಲ್ 71, ಅದರ ಚಾರ್ಟರ್ನ ಅಧ್ಯಾಯ X  ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಲಹಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 1950 ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ಇಕೋಸೊಕ್}) ಯ ನಿರ್ಣಯ 288 (ಎಕ್ಸ್) ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎನ್ಜಿಒವನ್ನು "ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸದ ಯಾವುದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ "ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳ" ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಜೆಂಡಾ 21 ರ ಅಧ್ಯಾಯ 27 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಸಿತವು ಸಮಕಾಲೀನ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವೀಕ್ಷಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಯುಎನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಎನ್ಜಿಒ ಖಾಸಗಿ, ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕೇವಲ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಲ್ಲ.
ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿತಿ
ಎನ್ಜಿಒಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕಾಣಬಹುದು:
ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್ 1986 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾನೂನು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಕುರಿತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಆಧಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ನ 11 ನೇ ವಿಧಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಹಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಎನ್‌ಜಿಒಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿದೆ.
ವಿಶ್ವ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ
alt=Group of people (mostly women) in a room, with a woman speaking into a microphone|thumb| [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಎನ್‌ಜಿಒ ದಿನ 2014 ]] ಇಂದು ನಾವು ವಿಶ್ವ ಎನ್‌ಜಿಒ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ನಾವು ಕೇಳದ [sic]ಹೋದವರಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡುವ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಫೆಡೆರಿಕಾ ಮೊಘೆರಿನಿ, ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2017 ರ ವಿಶ್ವ ಎನ್‌ಜಿಒ ದಿನಾಚರಣೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ
ಸೇವೆ-ವಿತರಣೆ ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಬಹುದು. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು "ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರಚನೆ, ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ" ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ವಕಾಲತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಶಿಕ್ಷಣ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಂವಹನ, ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಳುವಳಿ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತವೆ.
ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ; ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ನಕಲಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ, ನಿರ್ಮಿತ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಟ್ರ್ಯಾಕ್ II ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ (ಅಥವಾ ಸಂಭಾಷಣೆ) ಎಪಿಸ್ಟೆಮಿಕ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು ಅಥವಾ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತೇತರ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ದೇಶೀಯ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿದೆ. ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು ಮತ್ತು ನೀತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅನಧಿಕೃತ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ನಾಯಕರು ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಂತಲ್ಲದೆ, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ II ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ತಜ್ಞರು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಭಾಗವಾಗಿರದ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 27 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಿಶ್ವ ಎನ್‌ಜಿಒ ದಿನವನ್ನು 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 ರಂದು ಐಎಕ್ಸ್ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಎನ್‌ಜಿಒ ಫೋರಂನ 12 ದೇಶಗಳು ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ವಿಲ್ನಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಎಂಟನೇ ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿವೆ. ಇದನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2014 ರಂದು ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಹೆಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಟೀಕೆ
1997 ರ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: "ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ, ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದವು ... ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸುರಂಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯವು ಅವರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ ". ನೀತಿ ವಹಿವಾಟಿನಿಂದ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಾದ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, 1970 ರ ದಶಕದಿಂದ "ರಾಬರ್ಟ್ ಮೆಕ್‌ನಮರಾ ನೇತೃತ್ವದ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್, ಎನ್‌ಜಿಒವನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮಾಡಿತು, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಾಗೇ ಬಿಟ್ಟಿತು." ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರಿಗಳಂತೆಯೇ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯನ್ನು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂರನೇ ವಿಶ್ವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ) ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಆರೋಪಿಸಿವೆ. ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಪೀಟರ್ ಹಾಲ್ವರ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜಕಾರಣ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಆಕ್ಷನ್ ಏಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಏಡ್ ಹೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ [2004 ರ ಯುಎಸ್ ಬೆಂಬಲಿತ] ದಂಗೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕ್ಷಮಿಸಿವೆ ಮತ್ತು "ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಮಾನವೀಯ ಮುಖ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೌತ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಳುವಳಿಗಳು ( ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕೇಪ್ ಆಂಟಿ-ಎವಿಕ್ಷನ್ ಅಭಿಯಾನದಂತಹವು ) ಎನ್‌ಜಿಒಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ, ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಎನ್ಜಿಒಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೆಲವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ವಿದೇಶಿ-ನೀತಿ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 43 ನೇ ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಭದ್ರತಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು "ly ಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿವೆ ಆದರೆ ಅವು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಕೆಲ್ ಬಾಂಡ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ಆಕ್ಸ್‌ಫ್ಯಾಮ್, ರೆಡ್‌ಕ್ರಾಸ್, ಕೆಫೊಡ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಏಯ್ಡ್‌ನಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೊಡ್ಡ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ತಮ್ಮ ನೆರವು ಒದಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವರು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುಎಸ್ನಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "
ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ತಮ್ಮ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವ-ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದೆ. ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್‌ನ ಡೌಗ್ ಪಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ವಿಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನ ಎಂದು ನಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇತ್ತು ... ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ದಾರಿ ಹಿಡಿಯಲು ಒಂದು ಕವಚವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ." ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್ ನ ಜರ್ಮನ್ ಶಾಖೆಯ ಮಾಜಿ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕ ಜೆನ್ಸ್ ಕಾಟ್ಜೆಕ್, "ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದದ್ದನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರು ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಎನ್‌ಜಿಒವೊಂದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಸ್ತಿಯಾದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯು "ಸ್ವತಂತ್ರ ಧ್ವನಿ" ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನೀರಾ ಚಾಂದೋಕ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ: ದಕ್ಷಿಣದ ದೇಶಗಳ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ? ಮತ್ತು ಐಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಅವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಜನರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾಗ, ವಿಷಯಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. "
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸದಿರುವುದು, "ದಕ್ಷಿಣದ ಧ್ವನಿ" ಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಎಂದು ಎನ್‌ಜಿಒಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಎನ್ಜಿಒದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಎನ್ಜಿಒಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರವು ವಕಾಲತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ರೋ ization ೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಸಮಾಲೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಅಥವಾ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ) ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸದ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೀಡದ ಕಾರಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಉದ್ದೇಶಿತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದುರುಪಯೋಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಗಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು 1980 ರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1990 ರಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಎನ್ಜಿಒಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಗುರಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬಹುದು. ಎನ್‌ಜಿಒವನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಹ ಅನುಕೂಲವಾಗಬಹುದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ, ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ
ನಾರ್ಬರ್ಟ್ ಗೊಟ್ಜ್. "ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಎನ್ಜಿಒ: ಅನ್ ಪ್ರೋಬ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್." ಅಶ್ಗೇಟ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಟು ರಾಜ್ಯೇತರ ನಟರು. ಬಾಬ್ ರೀನಾಲ್ಡಾ (ಸಂಪಾದಿತ). ಆಲ್ಡರ್‌ಶಾಟ್: ಆಶ್‌ಗೇಟ್, 2011. 185–196.
ಹಿಲ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಸಂಪಾದಕರು. ಪರಿಣತಿಯ ರಾಜಕೀಯ: ಹೇಗೆ ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಆಕಾರಗೊಳಿಸಿದವು (2013)
ವಾಟ್ಕಿನ್ಸ್;  ಕೋಟ್ಸ್, ಸುಸಾನ್;  ಸ್ವಿಡ್ಲರ್, ಆನ್;  ಹನ್ನನ್, ಥಾಮಸ್ (2012). "ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ". ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ. 38: 285–315.  doi: 10.1146 / annurev-soc-071811-145516.
ಡೇವಿಸ್, ಟಿ. 2014. ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು: ಎ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಐಎಸ್ಬಿಎನ್ 978-0-19-938753-3.
ವೇಲುಸಾಮಿ ಎಂ. ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಡಾಮಿನೆಂಟ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ & ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ನವದೆಹಲಿ
ಮಾರ್ಕ್ ಬಟ್ಲರ್, ತುಲಾನಿ ಎನ್ಡ್ಲಾಜಿ, ಡೇವಿಡ್ ಎನ್ಟ್ಸೆಂಗ್, ಗ್ರಹಾಂ ಫಿಲ್ಪಾಟ್, ಮತ್ತು ನೋಮುಸಾ ಸೊಖೇಲಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ಎನ್ಜಿಒ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನ ಸಾಧ್ಯತೆ, ಪೀಟರ್ಮರಿಟ್ಜ್ಬರ್ಗ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ 2007 ಚರ್ಚ್ಲ್ಯಾಂಡ್.ಕೊ.ಜಾ
ಆಲಿವಿಯರ್ ಬರ್ತೌಡ್, ಎನ್ಜಿಒಗಳು: ಎಲ್ಲೋ ನಡುವೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ, ಲಾಭದಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಲಿಡಾರಿಟಿಎನ್ವಿಯೊ.ಆರ್ಗ್ನಿ, ಪಿಡಿಎಫ್ ಎಡಿಂಟರ್.ನೆಟ್ ಎನ್ವಿಯೊ, ಮನಾಗುವಾ, 2001
ಲಿಯಾಲ್ ಎಸ್. ಸುಂಗಾ, "ಸಮ್ಮಿಶ್ರ-ಆಕ್ರಮಿತ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಐಎನ್‌ಜಿಒಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗಳು", ಎಥಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್: ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಚಾಲೆಂಜಸ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಇದನ್ನು ಡೇನಿಯಲ್ ಎ. ಬೆಲ್ ಮತ್ತು ಜೀನ್-ಮಾರ್ಕ್ ಕೊಯ್ಕಾಡ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಯುನಿವ್. ಪ್ರೆಸ್, 2007.
ಲಿಯಾಲ್ ಎಸ್. ಸುಂಗಾ, "ಎನ್ಜಿಒ ಇನ್ವಾಲ್ವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಲಾ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು" (2005) 41-69.
ವರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅಹ್ಮದ್ (2008): ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತವೆ?
ಚಾರ್ನೋವಿಟ್ಜ್, ಸ್ಟೀವ್ (1997). "ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ಎನ್ಜಿಒಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ". ಮಿಚಿಗನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲಾ. 18: 183–286.
ಅಬಹ್ಲಾಲಿ ಬೇಸ್ ಮೊಂಡೊಲೊ ರೀಥಿಂಕಿಂಗ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಕೆಳಗಿನಿಂದ, 'ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸಂವಾದ', 2006
ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎ. ಎಲ್. ಟರ್ನರ್ (2010) 1960 ರಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಏಕೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿದೆ ?, ಕ್ಲಿಯೋಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್, 1, (1).
ಯುಜೀನ್ ಫ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿ ಬ್ರೌನ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ - ಮೂರನೇ ಆವೃತ್ತಿ (2011), ಅಮೆಜಾನ್ ಬುಕ್ಸ್, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ.
ಡೇವಿಡ್ ಲೆವಿಸ್ ಮತ್ತು ನಜ್ನೀನ್ ಕಾಂಜಿ (2009): ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್.
ಇಸಾ ಜಿ. ಶಿವ್ಜಿ (2007): ಎನ್ಜಿಒ ಪ್ರವಚನದಲ್ಲಿ ಮೌನ: ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ. ನೈರೋಬಿ: ಫಹಾಮು.
ಜೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೆಫೆಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಹಾನ್ (2010): ದೇಶೀಯ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು: ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ, ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ, ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಪಾಲ್ಗ್ರೇವ್, ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್.
ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್ಸ್, ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.. ವರ್ಗ:ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಲಿಯೋನಿಡ್ ಅಂಡ್ರೆಯೇವ್
ಲಿಯೋನಿಡ್ ನಿಕೊಲೇವಿಚ್ ಅಂಡ್ರೆಯೇವ್ (೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೭೧-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೨,೧೯೧೯) ರಷ್ಯನ್ ನಾಟಕಕಾರ,ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಕಥೆಗಾರ. ಇವನನ್ನು ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿವಾದದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಭಾವ
ಬೋಲ್ಷೆವಿಸಮನ್ನು 1917ರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ. ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿದ್ದ ಇವನು ಇ.ಎ.ಫೋನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ. ಅತೃಪ್ತಿ ಜೀವಮಾನವೆಲ್ಲ ಇವನನ್ನು ಕಾಡಿತು. ಇವನ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಫೋ,ಗಾರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಟಾಲ್ಸ್‍ಟಾಯ್ ಇವರ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಶೈಲಿ
ಇವನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಎಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸರ್ವಶೂನ್ಯವಾದ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಮಾನವನ ಬಾಳು, ಸಮಾಜ, ನೀತಿ ಎಲ್ಲ ಮಿಥ್ಯ, ಸಾವು ಒಂದೇ ಸತ್ಯ ಎನ್ನುವ ದೃಷ್ಟಿ ಇವನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರ. 1906ರ ಕ್ರಾಂತಿ ವಿಫಲಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಅನುಭವಿಸಿದ ಶೂನ್ಯಭಾವನೆ ಇವನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಇವನ ಎರಡು ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಯಮ, ವಿವೇಚನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ 'ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, 'ಮಂಜಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಗವರ್ನಕ್ ಎಂಬ ಕಥೆಗಳೇ ಇವನಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟುವು. ಮೂರರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾವೇ ಮುಖ್ಯವಸ್ತು. ಆಧುನಿಕತೆಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು 'ಗಲ್ಲಿಗೇರಿದ ಏಳು ಮಂದಿ ಎಂಬವು ಗಣನೀಯವಾದುವು. ಕೊನೆಯದರಲ್ಲಿ ಸಾವು ತೋರಬಹುದಾದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಇವನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಥಾನವುಂಟು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು
ಮಹಾಜನಪದಗಳು
right|thumb|300px|ಮಹಾಜನಪದಗಳ ನಕ್ಷೆ ಮಹಾಜನಪದಗಳು (ಸಂಸ್ಕೃತ: महाजनपद), ಅಕ್ಷರಶಃ "ಬೃಹತ್ ರಾಜ್ಯ", (ಅಂದರೆ ಮಹಾ, "ಬೃಹತ್", ಮತ್ತು ಜನಪದಗಳು "ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಕಾಲ್ನೆಲೆ", "ದೇಶ") ಪುರಾತನ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ದೇಶಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಂಗುತ್ತರ ನಿಕಾಯದಂತಹ ಪುರಾತನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಪಠ್ಯಗಳು ಹದಿನಾರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ (ಸೋಲಾಸ್ ಮಹಾಜಾನಪದಾಸ್ ) ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇವು ವಾಯವ್ಯದ ಗಾಂಧಾರದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅಂಗದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನ ಹೊಂದಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಮತ (ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ) ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ವಿಂಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಾಚೆಗಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬ನೇ-೫ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು ಮುಂಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವುವೇಳೆ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಳಿವಿನ ನಂತರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾ ನಗರಗಳ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ವೈದಿಕ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧತೆಗೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡಿದ ಶ್ರಮಣ ಚಳುವಳಿಗಳ ಉಗಮವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ರೀತ್ಯಾ, ಈ ಅವಧಿಯು ಭಾಗಶಃ ಉತ್ತರ ಕಪ್ಪು ನಯಗೊಳಿಸಿದ ವಸ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯರ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವರೂಪವು ಜನ (ವಸ್ತುಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅರೆ-ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂಚಿನ ವೇದದ ಪಠ್ಯಗಳು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ನರ ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗಗಳು ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ, ಅರೆ-ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಡುವೆಯೇ ಮತ್ತು ಇತರ-ಆರ್ಯನ್ನರಲ್ಲದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಜೊತೆಗೆ ದನಗಳು, ಕುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಡೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮುಂಚಿನ ವೇದಕಾಲದ ಜನರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಯುಗದ ಜನಪದಗಳಿಗೆ ಏಕೀಕೃತಗೊಂಡರು.
"ಜನಪದ" ಎಂಬ ಪದವು ಅಕ್ಷರಶಃವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಕಾಲ್ನೆಲೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಜನಪದ ಶಬ್ದವು ಜನ ಶಬ್ದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶವು ನೆಲೆಗೊಂಡ ಜೀವನ ಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಜನ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚಿನ ಹಂತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ನೆಲೆಯೂರುವಿಕೆಯ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಹಂತವನ್ನು ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಾಣಿನಿಯರ ಅವಧಿಗೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಉಪ-ಖಂಡದ ಬೌದ್ಧಪೂರ್ವ ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವಾರು ಜನಪದಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಜನಪದವೂ ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ಗಡಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಪಾಣಿನಿಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಜನಪದ ಶಬ್ದವು ದೇಶ ಮತ್ತು ಜನಪದಿನ್ ಶಬ್ದವು ಅದರ ಪ್ರಜಾಸಮುದಾಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನಪದಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರಿಂದ (ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜನ) ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಠ್ಯಗಳು ಹದಿನಾರು ಮಹತ್ವದ ದೇಶಗಳನ್ನು (ಸೋಲಾಸ್ ಮಹಾಜನಪದಾಸ್ ) ಕೇವಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ, ಅವು ಬುದ್ಧನ ಅವಧಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವು ಮಗಧರ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಯಾವುದೇ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧರ ಅಂಗುತ್ತರ ನಿಕಾಯವು, ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಹದಿನಾರು ಮಹತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಯಾದಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ:
ಬೌದ್ಧರ ಮತ್ತೊಂದು ಪಠ್ಯವಾದ ದಿಘಾ ನಿಕಾಯವು ಈ ಮೇಲಿನ ಯಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೇವಲ ಮೊದಲಿನ ಹನ್ನೆರಡು ಜನಪದಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ಜನಪದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೇ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಬುದ್ಧರ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಪಠ್ಯವಾದ ಚುಲ್ಲಾ-ನಿದೇಸವು ಯಾದಿಗೆ ಕಲಿಂಗವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಯೋನವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಕಾಂಬೋಜ ಮತ್ತು ಯೋನವನ್ನು ಉತ್ತರಪಥದ ಮಹಾಜಾನಪದಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜೈನ ಭಗವತಿ ಸೂತ್ರವು ಹದಿನಾರು ಮಹಾಜಾನಪದಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿದ ಯಾದಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ:ಅಂಗಾ, ಬಂಗಾ (ವಂಗಾ), ಮಗಧ, ಮಲಯ, ಮಾಳವಕಾ, ಆಚ್ಚಾ, ವಚ್ಚಾ, ಕೊಚ್ಚಾ (ಕಚ್ಚಾ?), ಪಧ, ಲಧ (ಲತಾ), ಬಜ್ಜಿ (ವಜ್ಜಿ), ಮೋಲಿ (ಮಲ್ಲ), ಕಾಶಿ, ಕೋಸಲ, ಅವಹ ಮತ್ತು ಸಂಭುತ್ತಾರಾ. ಭಗವತಿ ಸೂತ್ರದ ಲೇಖಕನು ಮಧ್ಯದೇಶ, ಮತ್ತು ದೂರಪ್ರಾಚ್ಯ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಕಾಂಭೋಜ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರದಂತಹ ಉತ್ತರಪಥದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಭಗವತಿ ಯ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪಥದ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೇರಿಸದಿರುವಿಕೆಯು "ಭಗವತಿ ಯಾದಿಯು ನಂತರದ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ."
ಜನಪದ ಯಾದಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲ್ಪನೆಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಭೂಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು, ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾದಿಗಳು ಜನರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಜೈನ ಬರಹಗಳು ಕೇವಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿವರಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮಹಾಜನಪದಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಸಂಗತಿಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬರಹಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಕಾಶಿ
ಕಾಶಿಯು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿ ವಾರಾಣಸಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪಟ್ಟಣವು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವರುಣಾ ಮತ್ತು ಅಸಿ ನದಿಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು, ಈ ನದಿಗಳೇ ಅದಕ್ಕೆ ವಾರಾಣಸಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಬುದ್ಧನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಕಾಶಿಯು ಹದಿನಾರು ಮಹಾಜನಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಜಾತಕಗಳು ಭಾರತದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಮೃದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಕುರಿತು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕಥೆಗಳು ಕೋಸಲ, ಅಂಗ ಮತ್ತು ಮಗಧರ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಶಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶತ್ರುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹೋರಾಟವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಶಿಯ ರಾಜ ಬೃಹದ್ರಥನು ಕೋಸಲವನ್ನು ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಕಾಶಿಯು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ ಕಂಸನಿಂದ ಕೋಸಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕೋಸಲರ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಶಿಯರು ಮತ್ತು ವಿದೇಹದವರು ವೈದಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಜನರಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬೇರುನಿ ಕಾಶಿಯನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೌಶಿಕ ಮತ್ತು ಕೌಶಕ  ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಪಠ್ಯಗಳು ಇದನ್ನು ಕಾಶಿ ಎಂಬುದಾಗಿಯೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.
ಕೋಸಲ
ಕೋಸಲ ದೇಶವು ಮಗಧ ದೇಶದ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಅಯೋಧ್ಯಾದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೬೦ ಮೈಲಿ ದೂರದ, ಸಾಹೇತ್-ಮಾಹೇತ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗೋಂಡಾ ಹಾಗೂ ಬಹ್ರೈಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾವತ್ತಿ (ಶ್ರಾವಸ್ತಿ) ಈ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ದೇಶವು ಗೋರಖಪುರದ ಪಶ್ಚಿಮೋತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೭೦ ಮೈಲಿಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಈಗಿನ ಅವಧ್ (ಔಧ್) ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನೂ, ಗಂಡಕಿ ನದಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯಲ್ಲೂ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತವನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ರಾಜರು ದೈತ್ಯರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಅಸುರರ ವಿರುದ್ಧದ ವಿವಿಧ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಸಲ ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಘುವಂಶ-ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು; ರಾಮನು ಈ ರಾಜವಂಶದ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಪೃಥು, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ ಇತರ ಮಹಾನ್ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಪುರಾಣಗಳು, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಠ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಸಲವು ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಮಹಾವೀರ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶವು ರಾಜಾ ಪ್ರಸೇನಜಿತ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ವಿಡೂಡಭರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರಾಜಾ ಪ್ರಸೇನಜಿತ್ ಬಹಳ ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಮಗಧದೊಂದಿಗಿನ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಇವನ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿತು: ಇವನ ಸೋದರಿ ಬಿಂಬಿಸಾರನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು ಮತ್ತು ವರದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕೋಸಲದ ಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಾ ’ಪಸೆನದಿ’(ಪ್ರಸೇನ್ ಜಿತ್) ಮತ್ತು ಮಗಧ ದೇಶದ ರಾಜಾ ಅಜಾತಶತ್ರು ಇವರ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಿಚ್ಛವಿಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯವು ಮಗಧ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿದಾಗ ಬಗೆಹರಿಯಿತು. ಕೋಸಲ ದೇಶವು ವಿಡೂಡಭ ರಾಜನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಗಧ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಅಯೋಧ್ಯಾ, ಸಾಕೇತ, ಬನಾರಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ರಾವಸ್ತಿ ಇವುಗಳು ಕೋಸಲ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಅಂಗ
ಮಗಧರು, ಗಾಂಧಾರರು ಮತ್ತು ಮುಜಾವತರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕೀಳು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು ಅಥರ್ವ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಂಗ ದೇಶದವರ ಮೊದಲ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ’ಜೈನ ಪ್ರಜ್ಞಾಪಾನ’ವು ಆರ್ಯ ಜನರ ಮೊದಲ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗರು ಮತ್ತು ವಂಗರನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸುವರ್ಣಭೂಮಿಗೆ ಕ್ರಮಿಸಲು ಆಧುನಿಕ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿಂಬಿಸಾರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂಗವನ್ನು ಮಗಧದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಿಂಬಿಸಾರನ ಏಕಮಾತ್ರ ವಿಜಯವಾಗಿತ್ತು.
ಮಗಧ
ಅಥರ್ವ ವೇದದಲ್ಲಿ ಮಗಧದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಥಮ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು ಮಗಧ ದೇಶದವರನ್ನು ಅಂಗದೇಶ, ಗಾಂಧಾರರು ಮತ್ತು ಮುಜಾವತರಂತೆ ನಿಕೃಷ್ಟತೆಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಗಧದ ಪುರಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಮಗಧದ ಬಗ್ಗೆ ತಿರಸ್ಕಾರದ ನುಡಿಗಳೇ ಇವೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕಿಕಾತಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ ದೊರೆಯಾದ ಪ್ರಮಗಂಧ ಎಂಬ ಅರಸನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಯಶಾಕಾರ ಪ್ರಕಾರ ಕಿಕಾತಾ ದೇಶವು ಆರ್ಯರ ದೇಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಕಾತಾವನ್ನು ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಪ್ರಮಗಂಧನ ರಾಜನ ಮಗಧದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂದವು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯದ್ದಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಾವುದೂ ಮಗಧದ ರಾಜರ ಬಗೆಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಲ್ಲ. ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯವು ಬೃಹದೃತ ಎನ್ನುವವನಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯವು ಬಿಂಬಿಸಾರ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನಾದ ಅಜಾತಶತ್ರು ಇವರಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಮಜ್ಜಿಮಾದೇಶದ ಜೊತೆಗಿನ ಬಹಳಕಾಲದ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಮಗಧರಾಜ್ಯವು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಭಾರತದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
ಮಗಧ ರಾಜ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಪಾಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಗಯಾದವರೆಗೂ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಭಾಗದವರೆಗೂ ಹರಡಿತ್ತು. ಇದರ ಗಡಿಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯವರೆಗೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಂಪಾ ನದಿಯವರೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದವರೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸೋನಾ ನದಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಗಡಿಗಳು ಅಂಗದೇಶದ ಗಡಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇದರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯು ಗಿರಿವಜ್ರ ಅಥವಾ ರಾಜಗ್ರಹ (ಈಗಿನ ಬಿಹಾರದ ಪಾಟ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಗ್ರಹ‌). ಇದರ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ ಮಗಧಪುರ, ಬೃಗದೃತಪುರ, ವಸುಮತಿ, ಕುಶಾಗ್ರಪುರ, ಮತ್ತು ಬಿಂಬಿಸಾರಪುರಿ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮತದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಬುದ್ಧ ಮತದ ಸಭೆಯು ವೈಬರ ಪರ್ವತದ ರಾಜಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ನಂತರ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವು ಮಗಧದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು.
ವಜ್ಜಿ ಅಥವಾ ವೃಜಿ
ವಜ್ಜಯನರು ಅಥವಾ ವಿರಜಿಗಳು ಸುಮಾರು ೮ ಅಥವಾ ೯ ವಂಶದವರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಲಿಚ್ಛವಿಗಳು, ವಿದೇಹದವರು, ಜ್ಞಾತ್ರಿಕರು ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ವಜ್ಜಿಗಳು ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. ಮಿಥಿಲಾ(ಈಗಿನ ತಿರಹುತ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಕಪುರ) ಇದು ವಿದೇಹದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ’ವಿದೇಹವು’ ಜನಕ ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಬಂದಿತು. ವಿದೇಹದ ಕೊನೆಯ ರಾಜನು ಕಲರಾ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಈತನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೆಡಿಸಲು ಹೋಗಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಸರ್ವನಾಶವಾದನು. ಈತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದೊಂದಿಗೆ ಲಿಚ್ಛವಿಯರು, ವಿದೇಹದವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಮಹಾವೀರನ ತಾಯಿಯು ಲಿಚ್ಛವಿಗಳ ಮಹಾರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ವೈಶಾಲಿ(ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಬಿಹಾರದ ವೈಶಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸರ್ಹಾ) ಇದು ಲಿಚ್ಛವಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರೀಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ವೈಶಾಲಿಯು ಗಂಗಾನದಿಯಿಂದ ೨೫ಮೈಲಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ೩೮ ಮೈಲಿ ರಾಜಗೃಹದಿಂದಲೂ ದೂರವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಬುದ್ಧಮತದ ಸಭೆಯು ವೈಶಾಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಲಿಚ್ಛವಿಗಳು ಬುದ್ಧನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧನು ಬಹಳ ಬಾರಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನು. ಇವರು ಮಗಧದೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಯುಗದ ವರೆಗೆ ನೇಪಾಳವನ್ನು ಆಳಿದ ಅರಸು ಮನೆತನದೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ ನೇಪಾಳವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿರುವ ಶಾ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇಲ್ಲ. ಲಿಚ್ಛವಿಗಳು (ವ್ರತ್ಯಾ) ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ವಜ್ಜಿಯ ಶಕ್ತಿಯುತ ಗಣರಾಜ್ಯವೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಸ್ಥಳವೂ ಮತ್ತು ಲಿಚ್ಛವಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಆದ ವೈಶಾಲಿಯು ಮಗಧದ ಅಜಾತಶತ್ರುವಿನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಮಲ್ಲ
ಮಲ್ಲರು ಬುದ್ಧರ ಮತ್ತು ಜೈನರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಉಲ್ಲೆಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಉತ್ತರ-ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ ಜನರಾಗಿದ್ದರು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮಗ ಚಂದ್ರಕೇತುವು ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣನಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದಲೇ ಮಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಚಂದ್ರಕೇತುವು ಚಂದ್ರಕಾಂತವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕರುಪ್ರತ (ಆಧುನಿಕ ಕುಶಿನಗರ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲ-ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ಭೀಮಸೇನನು ಪೌರಾತ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಬುದ್ಧರ ಅವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಒಂಬತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂಬತ್ತು ಭೂಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವರ ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಜನರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಗಣ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಹಾಯಕ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳು - ಮೊದಲನೆಯದು ಕುಶಿನಾರಾವನ್ನು (ಗೋರಕ್‌ಪುರದ ಬಳಿಯಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಕಾಶಿಯಾ) ರಾಜಧಾನಿ ಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಪಾವಾ (ಆಧುನಿಕ ಪದ್ರೌನ, ಕಾಶಿಯಾದಿಂದ ೧೨ ಮೈಲಿ ದೂರವಿರುವ) - ಬುದ್ಧನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕುಶಿನಾರಾ ಮತ್ತು ಪಾವಾ ಇವುಗಳು ಬೌದ್ಧತತ್ವ ಮತ್ತು ಜೈನತತ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ೨೪ನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ ಇವರು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುಶಿನಾರಾ ಮತ್ತು ಪಾವಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಬುದ್ಧ ಪಾವಾದಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕುಶಿನಾರಾದಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದನು, ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರರು ಪಾವಾ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಣ ಹೊಂದಿದರು. ಭಗವಾನ್ ಗೌತಮ ಕುಶಿನಗರ/ಕುಶಿನಾರಾದ ರಾಜ ಸಸ್ತಿಪಾಲ ಮಲ್‌ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕುಶಿನಗರವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾವಲಯದ ಕೇಂದ್ರಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಅದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಲಿಚ್ಛವಿಗಳಂತಹ ಮಲ್ಲರು ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ರಾತ್ಯಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಹಾಪ್ಪರ್ಣಿಬ್ಬನ ಸುತ್ತಾಂತಾದಲ್ಲಿ ವಶಿಷ್ಟರು (ವಸೇಥಾಸ್) ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮಲ್ಲರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಂದು ರಾಜತ್ವ ಸ್ವರೂಪದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಘ (ಗಣರಾಜ್ಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಅದರ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ರಾಜರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲರು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಪ್ರೇಮಿ ಜನಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂತತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶುದ್ಧರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜೈನಮತ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಮತಗಳು ಮಲ್ಲರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಲವಾರು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಬುದ್ಧರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಮಲ್ಲ ರಾಜರುಗಳಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲರು ಲಿಚ್ಚವಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಯಂ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು ಆದರೆ ಬುದ್ಧರ ಮರಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಧಿಪತ್ಯಗಳು ಮಗಧ ರಾಜರುಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮಲ್ಲರ ನಂತರದ ವಂಶಸ್ಥರು ಗೋರಕ್‌ಪುರ/ಡಿಯೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕುಶಿನಗರದ ನೆರೆಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಲಿಚ್ಛವಿಗಳು, ಕೋಲಿಯಾಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಕ್ಯರಂತಹ ಇತರ ಸಂಘೀಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ಮಲ್ಲರು ತಮ್ಮ ಶಾಂತನಗರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದು ಒಂದು ಸಮಾವೇಶ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿತ್ತು. ಬೌದ್ಧಮತದ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಗೋರಕ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಡಿಯೋರಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಹಿಂದೂಮತಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿದರು, ಅದಾಗ್ಯೂ ಇದರ ನಿಖರವಾದ ಅವಧಿಯು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಈ ಶಾಂತನಗರ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಿಕ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು "ಶಾಂತಾ-ಯುದ್ಧ" (ಸೈಂತ್‌ವಾರ್) ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು, ಅದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ "ಶಾಂತಾವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥಾವನ್ನು ಬಿಡುವುದಕ್ಕೆ" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಲ್ಲರನ್ನು ಡಿಯೋರಿಯಾದ ಮಜೌಲಿ ಮಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಮಜೌಲಿ ಮಲ್ಲರ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಮಜೌಲಿ ಮಲ್ಲರು ತಮ್ಮ ವಂಶಸ್ಥರು ಜನಪ್ರಿಯ ತಪಸ್ವಿ ಮಯೂರ ಭಟ್‌ರ ವಂಶದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮಯೂರ ಭಟ್ ಇವರು ಋಷಿ ಜಮದಗ್ನಿಯ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಯೂರ ಭಟ್ ಇವರು ತಮ್ಮ ಸೂರಜ್‌ವಂಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ "ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಭಾ"ರಿಂದ "ಬಿಸ್ವ ಸೇನ್" ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಬಿಸ್ವ ಸೇನರು "ಬಿಸೇನ್ ರಜಪೂತ್" ವಂಶದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಭಾ ಈಕೆಯು ಬೌದ್ಧ-ಅಲ್ಲದ ಮಲ್ಲ ರಾಜವಂಶಸ್ಥಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸ್ವ ಸೇನರ ೮೦ನೆಯ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ರಾಜಾ ಹರ್ಡಿಯೋ ಸೇನನು ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೀರತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೆಹಲಿಯ ರಾಜನಿಂದ "ಮಲ್ಲ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಸೇನ್ ಮಲ್ಲರ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಈಗಲೂ ಕೂಡ "ಮಲ್ಲ ರಾಜರು" ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಬೌದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಧುಬನ ಮಲ್ಲರಿಂದ (ಅವರು ಸಹಸ್ತ್ರವಾರ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೂಡ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು "ಮಜೌಲಿ ಮಲ್ಲ"ರು ಬೌದ್ಧ-ಅಲ್ಲದ ಮಲ್ಲ ರಾಜ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧನ ಅವಧಿಯ ಮೌರ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಚೇದಿ ಅಥವ ಚೇತಿ
ಚೇದಿಗಳು, ಚೇತಿಗಳು ಅಥವಾ ಚೇತ್ಯರು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೆಪಾಳದ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಕೌಸಾಂಬಿಯ ಬಳಿಯಿರುವ ಬುಂದೇಲ್‌ಖಂಡದಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚೇದಿಗಳು ಕುರುಗಳು ಮತ್ತು ವಾತ್ಸ್ಯರ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಣ ಯಮುನಾದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಚೇದಿ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯು ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ದಡದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಹಾಭಾರತದ ಸೂಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತಿಮತಿಯಾದ ಸೊತ್ತಿವತ್ನಾಗಾರವು ಚೇದಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಚೇದಿಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಖಾರವೇಲನ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚೇದಿಗಳ ಒಂದು ಶಾಖೆಯು (ಗುಂಪು) ಕಳಿಂಗ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ವಂಸ ಅಥವಾ ವತ್ಸ
ವತ್ಸರು, ವಂಸರು ಅಥವಾ ವಚ್ಛರು ಕುರುಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವತ್ಸ ಅಥವಾ ವಂಸ ದೇಶವು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಅಲ್ಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಸೀಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಕೌಸಾಂಬಿಯನ್ನು (ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ೩೮ ಮೈಲಿ ದೂರವಿರುವ ಕೋಸಮ್ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜತ್ವ ಸ್ವರೂಪದ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕೌಸಾಂಬಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ವಣಿಕರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿತ್ತು. ಉದಯನನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಬುದ್ಧನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವತ್ಸರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ, ಯುದ್ಧೋಚಿತ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ರಾಜ ಉದಯನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದನು ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಅನುಯಾಯಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಧರ್ಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.
ಕುರು
’ಪುರು-ಭಾರತ ’ ಕುಟುಂಬವು ’ಕುರು’ಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನವೆಂದು ಪುರಾಣಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಕುರುಗಳು ಮಧ್ಯದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರೆಂದು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕುರುಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ಆಚೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧರ ಗ್ರಂಥವಾದ ’ಸುಮಂಗವಿಲಾಸಿನಿ’ ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕುರು ಜನರು ಉತ್ತರಕುರುವಿನಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಾಯು ಪುರಾಣವು ಪುರು ವಂಶ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂವರ್‍ಸನ ನ ಮಗನಾದ ಕುರುವು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕುರುರಾಷ್ಟ್ರದ (ಕುರು ಜಾನಪದ) ಸ್ಥಾಪಕನೆಂದು ಧೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಕುರು ದೇಶವು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಇಂದಿನ ದಿಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಥಾನೆಸರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಮೀರತ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಜಾತಕಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಕುರುರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯು ಈಗಿನ ನವದೆಹಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ (ಇಂದಪತ್ತಾ)ವಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುರು ದೇಶವು ನಾಮಕಾವಾಸ್ತೆಗೆ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಕೋರೈವ್ಯಾ ಎಂಬುವವನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುರು ವಂಶಜರು ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದಂತಹ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆಳ ಜ್ಞಾನ, ತೀಕ್ಣ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದರು. ಕುರು ವಂಶಜರು ಯಾದವರು, ಭೋಜರು ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲರೊಂದಿಗೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜನೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಧನಂಜಯನನ್ನು ಜಾತಕ ಎಂತಲೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ ರಾಜರು ಇದ್ದರೂ ಕುರು ಜನರು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಆರರಿಂದ ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ಮಾದರಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಕೂಡಾ ಕುರುಗಳು ರಾಜಶಬ್ದೋಪಜೀವಿನ್ (ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವ) ಸಂವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಧೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪಾಂಚಾಲ
ಪಾಂಚಾಲ ದೇಶವು ಕುರುದೇಶದ ಪೂರ್ವಭಾಗ ಅಂದರೆ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಇದು ಸುಮಾರು ಇಂದಿನ ಬುದಾವ್ನ್ ಫರೂಕಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಪಾಂಚಾಲವು ಆಧಿಛತ್ರ ಅಥವಾ ಛತ್ರಾವತಿ (ಇಂದಿನ ಬರೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮನಗರ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಪಾಂಚಾಲವು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಫರೂಕಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಂಪಿಲ್ಯಾ ಅಥವಾ ಕಂಪಿಲ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪ್ರಸಿದ್ದ ನಗರವಾದ ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಜ ಅಥವಾ ಕನೌಜ್ ನಗರವು ಪಾಂಚಾಲ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ರಾಜವಂಶ ಆಡಳಿತ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಪಾಂಚಾಲರು ಕ್ರಿ.ಪೂ ಆರನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ಮಾದರಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡರು. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಕೂಡಾ ಪಾಂಚಾಲರು ರಾಜಶಬ್ದೋಪಜೀವಿನ್ (ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವ) ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಚ್ಚ ಅಥವಾ ಮತ್ಸ್ಯ
ಮಚ್ಛ ಅಥವಾ ಮತ್ಸ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ದೇಶವು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕುರುವಿನವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ನದಿಯವರೆಗೂ ಹರಡಿದ್ದು ಪಾಂಚಾಲರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಹಿಂದಿನ ಜೈಪುರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಪೂರ್ಣ ಆಲ್ವಾರ ಮತ್ತು ಭರತ್‌ಪುರದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿರಾಟನಗರ (ಈಗಿನ ಬೈರಾಟ್‌)ವು ಮತ್ಸ್ಯ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿರಾಟನೆಂಬ ಅರಸನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಪಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯದೇಶವು ಶೂರಸೇನನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ಸ್ಯವು ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆಯ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಗಪಥಮ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ಯದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯೂ ಇತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುಜಾತಾ ರಾಜನು ಮತ್ಸ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಚೇದಿಗಳನ್ನು ಆಳಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ಸ್ಯವು ಚೇದಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಶೂರಸೇನ
ಶೂರಸೇನನ ರಾಜ್ಯವು ಮತ್ಸ್ಯದ ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಯಮುನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯು ಮಧುರಾ ಅಥವಾ ಮಥುರಾ ಆಗಿತ್ತು. ಅವಂತಿಪುರದಲ್ಲಿ ಶೂರಸೇನ ಮಹಾರಾಜನು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಥುರಾವು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. ಪಾಣಿನಿಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮಥುರಾ/ಶೂರಸೇನದ ಅಂಧಕರು ಮತ್ತು ವೃಷ್ಣಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಘ ಅಥವಾ ಗಣತಂತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾದವರ ವೃಷ್ಣಿಗಳು, ಅಂಧಕರು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಿಂದ ಸಾಮಗ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವ(ಕೃಷ್ಣನ) ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಸಾಮಗ-ಮುಖ್ಯ ದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶೂರಸೇನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಮಥುರಾವು ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶೂರಸೇನದ ರಾಜ್ಯವು ಮಗಧದ ದೊರೆಯಿಂದ ಸೋತು ತನ್ನ ಸ್ವಾಂತತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಅಸ್ಸಕ ಅಥವಾ ಅಶ್ಮಕ
ಅಸ್ಸಕ ಅಥವಾ ಅಶ್ಮಕ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನಾಂಗವು ದಕ್ಷಿಣಪಥ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಕ ಜನಾಂಗದವರು ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ತೀರ(ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ)ದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಪೊಟಾನಾ ಅಥವಾ ಪೊಟಾಲಿ ಇದು ಅಸ್ಸಕ ಜನಾಂಗದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲದ ಪೌಂಡನ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಶ್ಮಕರನ್ನು ಸಹ ಪಾಣಿನಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಾರ್ಕಾಂಡೇಯ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಸಂಹಿತಾ ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಅಸ್ಸಕರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂಲಕರ (ಅಥವಾ ಅಲಕರು) ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವರಣಕಾರರು ಅಶ್ಮಕವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಸ್ಸಕ ದೇಶವು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮಧ್ಯದೇಶದ ಆಚೆಗೂ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣಪಥ ದ ಉತ್ತರದ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅಸ್ಸಕವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಅವಂತಿದೇಶವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಅವಂತಿ
ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಅವಂತಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಉದಯವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಲ್ಕು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲೊಂದು, ಉಳಿದ ಮೂರು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳೆಂದರೆ ಕೋಸಲ, ವತ್ಸ, ಮತ್ತು ಮಗಧ. ವೇತ್ರಾವತಿ ನದಿಯು ಅವಂತಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಎಂದು ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಸ್ಸತಿಯು (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿಷ್ಮತಿ) ದಕ್ಷಿಣ ಅವಂತಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು ಉಜ್ಜೈನಿಯು (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿ) ಉತ್ತರ ಅವಂತಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮಹಾವೀರ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜೈನಿಯೇ ಇಡೀ ಅವಂತಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವಂತಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಇಂದಿನ ಮಾಳ್ವ, ನಿಮಾರ್ ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿರುವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಭೂಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮಾಹಿಷ್ಮತಿ ಮತ್ತು ಉಜ್ಜೈನಿಗಳೆರಡೂ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣಪಥ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದು ರಾಜಗೃಹದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ಇಂದಿನ ಪೈಥಾನ್)ದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವಂತಿಯು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದ ಥೆರಾ ಮತ್ತು ಥೆಯರ್ ಎಂಬವರು ಇಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವಂತಿಯ ರಾಜ ನಂದಿವರ್ಧನನು ಮಗಧ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜ ಶಿಶುನಾಗನಿಂದ ಸೋತನು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವಂತಿಯು ಮಗಧ ಸಾಮ್ಯಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು.
ಕಾಂಬೋಜ
ಕಾಂಬೋಜರು ಕೂಡಾ ಉತ್ತರಪಥದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಬೋಜವು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರ, ದಾರದ ಹಾಗೂ ಬಹ್ಲಿಕಾಗಳಿಗೆ (ಬಕ್ಟ್ರಿಯಾ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಿಂದುಕುಶ್ ಪರ್ವತದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪುರಾತನ ಕಾಂಬೋಜ ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಕಾಂಬೋಜವು ಪೂರ್ವದ ಆಕ್ಸಸ್ ದೇಶದ ನೆರೆಯ ಬಹ್ಲಿಕಾದಲ್ಲಿತ್ತು, ಸಮಯದ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಬೋಜರ ಕೆಲವು ವಂಶಗಳು ಹಿಂದುಕುಶ್‌ನವರ ಜೊತೆಗಿನ ಮಿಶ್ರತಳಿ ಜನರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರದ ಈ ಕಾಂಬೋಜರು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾರದ ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅಶೋಕನ ರಾಜಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಮೂದಿತವಾಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತೋಲಿಮಿಯ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಬೋಜರ ಎರಡು ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಹಿಂದುಕುಶ್ ಪ್ರದೇಶವು ನುರೆಸ್ತಾನ್‌ನಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಪುರಿವರೆಗೆ ಇದೆ, ಇದರ ನೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ದಾರದರು ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಾರರ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಕಾಂಬೋಜ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕಾಂಬೋಜ ದ ರಾಜಧಾನಿಯು ಬಹುಶಃ ಕಾಶ್ಮೀರದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದ ರಾಜಪುರ ವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು (ಆಧುನಿಕ ರಾಜೋರಿ). ಬೌದ್ಧ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಾಂಬೋಜ ಮಹಾಜನಪದ ವು ಪುರಾತನ ಕಾಂಬೋಜದ ಹಿಂದುಕುಶ್ ಭಾಗವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
ಪಾಮಿರ್ ಹಾಗೂ ಬದಕ್ಷನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಿಂದುಕುಷ್-ಆಚೆ ಕಡೆ ಪ್ರದೇಶ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬಹ್ಲಿಕಾಸ್ (ಬಕ್ಟ್ರಿಯ), ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಲೊಹಾಸ್ ಹಾಗೂ ಸೊಗ್ಡಿಯನ ಫರ್ಗನದ ರಿಶಿಕಾಸ್‌ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು, ಪರಮ-ಕಾಂಬೋಜ ದೇಶವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಬೋಜದ ಹಿಂದುಕುಷ್ ಆಚೆ ಕಡೆ ಘಟಕ ಶುದ್ಧ ಇರಾನಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು, ಆದರೆ ಸಿಸ್-ಹಿಂದುಕುಷ್‌ ಕಾಂಬೋಜದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗ ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹಾಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಕಾಂಬೋಜರು ಇರಾನಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಎರಡರ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ.
ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಸಮಯದಿಂದ ಕಾಂಬೋಜರು ಪ್ರಚಲಿತ ಗಣರಾಜ್ಯತ್ವದ ಜನರು. ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಂಬೋಜರ ಹಲವು ಗಣಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಧಿಪತ್ಯಗಳ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂಬೋಜರು ಗಣರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೌಟಿಲ್ಯರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಅಶೋಕರ ರಾಜಾಜ್ಞೆ ಸಂಖ್ಯೆ. XIII ಕೂಡ ರುಜುಪಡಿಸಿದೆ. ಪಾಣಿನಿಯ ಸೂತ್ರಗಳು, ಇವು ಕಾಂಬೋಜರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದವರು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಸಹ, ಕಾಂಬೋಜದ ರಾಜನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಅವರು ನೀಡುವ "ವಿಶೇಷ ನಿಯಮ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಪನ್ನದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ವರೂಪ", ಕಾಂಬೋಜದ ರಾಜ ಒಬ್ಬ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ (ರಾಜ ರಾಯಭಾರಿ ). ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪಠ್ಯಗಳ ಅನುಸಾರ, ಮೇಲಿನ ಮಹಾಜನಪದಗಳ ಮೊದಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಝಿಮದೆಸಕ್ಕೆ (ಮಧ್ಯ ಭಾರತ ) ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಉತ್ತರಪಥ ಅಥವಾ ಜಂಬುದ್ವಿಪದ ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವರಾಗಿದ್ದರು.
ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಆರನೇಯ/ಐದನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಣೆಗೊಂಡ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ, ಪುರಾತನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಝಿಮದೇಸದ ಹಲವು ಜನಪದಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಗಧದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಮಘದದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮಹಾಪದ್ಮನಂದ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ನಿರ್ನಾಮಮಾಡಿದ ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರಾಣದ ಒಂದು ಕಹಿ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಳಾಡಲಾಗಿದೆ, ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯಾರೂ ಯೋಗ್ಯರಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಶಿ, ಕೋಸಲ, ಕುರು, ಪಾಂಚಾಲ, ವತ್ಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಇತರ ವೇದಿಕವಲ್ಲದ ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ಇದು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರೆತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲೂ ಏನೂ ಕೇಳಲು ದೊರಕಿಲ್ಲ.
ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಹಾಗೂ ಕೌಟಿಲ್ಯರು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಳುವವರೆಗೂ ಕಾಂಬೋಜರು ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಾರರು, ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸೈರಸ್‌ನ (೫೫೮-೫೩೦ BCE) ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಡೆರಿಯಸ್‌ನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯಾದ ಅಕೀಮಿನಿಡ್‌ಗೆ ಈ ದೇಶಗಳು ಕೂಡ ಬಲಿಯಾದವು. ಅಕೀಮಿನಿಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇಪ್ಪತ್ತನೇಯ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ಟ್ರಾಪಿಯಾಗಿ ಕಾಂಬೋಜ ಹಾಗೂ ಗಂಧರ್ವ ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ಪ್ಯಾರೊಪಮಿಸೆಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಪಿಸಿ (ಆಧುನಿಕ ಬೆಗ್ರಾಂ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಂಬೋಜ ನಗರವನ್ನು ಸೈರಸ್ I ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು‌ ವರ್ಗ:ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ‌ ವರ್ಗ:ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಜನರು‌ ವರ್ಗ:ಮಹಾಜನಪದರು ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಪದಗುಚ್ಚಗಳು‌ ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ
ಟಿ ಜಿ ಶ್ರೀನಿಧಿ
ಟಿ.ಜಿ.ಶ್ರೀನಿಧಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕುರಿತು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಅಂಕಣಕಾರರು. ವಿಜ್ಞಾನ - ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ 'ಇಜ್ಞಾನ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್' ಎಂಬ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಬಿ.ಇ. ಪದವೀಧರರಾದ ಶ್ರೀನಿಧಿ ಬಿಟ್ಸ್ ಪಿಲಾನಿಯಿಂದ 'ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸಿಸ್ಟಂಸ್' ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿರುವ ಶ್ರೀನಿಧಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಉಮ್ಮತ್ತೂರು
ಉಮ್ಮತ್ತೂರು, ಇದು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಊರು. ೧೫೫೦ರ ಹಾಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಗಂಗರಾಜ ಎಂಬ ಪಾಳೇಗಾರ ಊರನ್ನು ಆಳಲ್ಪಟ್ಟು ವಿಜಯ ನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಣಾ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ನಗರ ಸಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ೪೦೦ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೆರೆ ಊರಿನ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ. ಆದರೆ, ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಹವಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೀರು ತುಂಬದೆ ಜನರ ಬದುಕು ಮೂರಾಬಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಉಮ್ಮತ್ತೂರು: ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಯಳಂದೂರಿನಿಂದ 14ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮ. ಹಿಂದೆ ಇದು ಉಮ್ಮತ್ತೂರು ಪಾಳೆಯಗಾರರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಊರು ಇದ್ದುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ನಿಷಧಿಶಾಸನಗಳು ಸಾಕ್ಷಿ. ಆಗ ಇಲ್ಲಿ ಜೈನರ ವಸತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಧಮಾನ ಬಸದಿ 13ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸರಳವಾದ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡ. 15-16ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಳಿದ ಉಮ್ಮತ್ತೂರು ಅರಸರು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಊರಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಆ ಅರಸರ ಅರಮನೆ ಇದ್ದುದು ನಾಮಾವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಹೊಲ ಎಂದು ಒಂದು ಹೊಲವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಕರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಮ್ಮತ್ತೂರರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಭುಜಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳು. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮುಂದೆ ಉನ್ನತವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲವಾದ ಗರುಡಗಂಬಗಳಿವೆ. ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದಿನ ಗರುಡಗಂಬದ ಬುಡದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭಕ್ತವಿಗ್ರಹ ಹನುಮಾನ್, ಗರುಡ ಮತ್ತು ಪರವಾಸುದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಭಕ್ತವಿಗ್ರಹ, ಉಮ್ಮತ್ತೂರರಸನೊಬ್ಬನದಿರಬಹುದು. ಭುಜಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥದೇ ಒಂದು ಭಕ್ತವಿಗ್ರಹವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಪಂಚಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೊಂದರ ಮೇಲೆ ಜಟೆಯಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಚತುರ್ಭುಜಳಾದ ಗಂಗೆಯ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಇದು ಒಂದು ಅಪರೂಪ ಕೃತಿ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದಿನ ಗರುಡಗಂಬದ ಚೌಕನಾದ ಬುಡದ ಮೇಲು ಮೂಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಬಾಯಿ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು ಉಬ್ಬಿದ ಕಣ್ಣು ಕೆದರಿದ ತಲೆಯುಳ್ಳ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಒಂದು ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಬೇತಾಳನೆಂದೂ ಭುಜಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಅನಂತರ ಆ ಊರ ಅರಸನಿಗೆ ಅದರಿಂದ ಬಿಡುಗೆಡಯಾಯಿತೆಂದೂ ಅದರಿಂದ ಆತ ಆ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡರಿಸಿದನೆಂದೂ ಹೇಳಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲದೆ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ, ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಉಪ್ಪರಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನ ಮಠವೆಂಬ ಒಂದು ಮಠವೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. (ಎಂ.ಎಚ್.)
ಉಮ್ಮತ್ತೂರು ಪಾಳೆಯಗಾರರು
15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಳೆಯಗಾರರು. ಚಾಮರಾಜನಗರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನಂಜನಗೂಡು-ಯಳಂದೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮವಾಗಿರುವ ಉಮ್ಮತ್ತೂರು ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ. ಈ ವಂಶದ ಕೆಲವರು ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ತೆರಕಣಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮೂಲಾಧಾರಗಳು ಬಹು ವಿರಳವಾಗಿರುವದರಿಂದ ಈ ವಂಶದ ಇತಿಹಾಸ ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಶಾಸನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಂಶದ ಆದ್ಯ ಹನುಮಪ್ಪ ಒಡೆಯ. ಇವನ ಮಗ ಇಮ್ಮಡಿರಾಯ ಒಡೆಯ. ಇವನಿಗೆ ಸೋಮರಾಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ದೇವಣ್ಣ ಒಡೆಯ. ಈತ ಚೇರ, ಚೋಳ, ಪಾಂಡ್ಯ ಮೂವರುರಾಯರ ಗಂಡ, ನೀಲಗಿರಿ ಸಾಧಾರ ಒಡೆಯ, ನೀಲಗಿರಿ ನಾಡಾಳ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮೂಡಣಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಯಶಃ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಬಳಿಯ ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಬೆಟ್ಟ) ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ (ಸು.1488-1504). ಇದೇ ಬಿರುದುಗಳಿರುವ ಗೋವಣ್ಣ ಒಡೆಯ (1504) ದೇವಣ್ಣನ ಮಗ. ದೇವಣ್ಣನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗ ಚಿಕ್ಕರಾಯ (ಮಲ್ಲರಾಜ) ಪೆನುಗೊಂಡೆ ಚಕ್ರೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಡನೆ ತೆರಕಣಾಂಬಿಯಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ (ಸು.1505-12). ಇವನ ರಾಜ್ಯ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅವನಾಸಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಅಂದರೆ ದೇವಣ್ಣ ಒಡೆಯನ ತಮ್ಮ ನಂಜರಾಜ ಉಮ್ಮತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ (ಸು.1482-1504). ಇವನಿಗೆ ಘೕಣಾಂಕ ಚಕ್ರೇಶ್ವರ, ಪೆಸಾಳಿ ಹನುಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಿರುದುಗಳಿದ್ದವು. ಇವನ ರಾಜ್ಯ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವಲ್ಲದೆ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ತರುಣದಲ್ಲಿ (1509-12) ಉಮ್ಮತ್ತೂರು ಪಾಳೆಯಗಾರನನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿದ. ಈತ ಸೋಲಿಸಿದ ರಾಜನ ಹೆಸರು ಗಂಗರಾಜ ಎಂದು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತರೂ ಈತ ನಂಜರಾಜ ಇರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಂಜರಾಜ ಉಮ್ಮತ್ತೂರÀನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸು.1519ರವರೆಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂದು ಅಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉಮ್ಮತ್ತೂರಿನ ನಾಯಕರಿಗೂ ಕಳಲೆ ಒಡೆಯರಿಗೂ ಹಗೆತನವಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಉಮ್ಮತ್ತೂರಿನ ನಾಯಕನೊಬ್ಬ ಕಳಲೆ ಮನೆತನದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ ನೆಂದೂ ಆಗ ಒಬ್ಬ ಬಾಲಕ ಮಾತ್ರ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅನಂತರ ತನ್ನ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 1612ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ವೆಂಕಟಪತಿರಾಯ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಉಮ್ಮತ್ತೂರುಗಳನ್ನು ರಾಜ ಒಡೆಯರಿಗೆ ನೀಡಿದುದಾಗಿ ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನವೊಂದ ರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. 1613ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಒಡೆಯ ಉಮ್ಮತ್ತೂರಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪಾಳೆಯಗಾರರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಅನಂತರ ಕಾಲದ ಉಮ್ಮತ್ತೂರಿನ ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಯಾರು, ಇವರಿಗೂ ಮೊದಲಿನ ನಂಜರಾಜ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಳೆಯಗಾರರಿಗೂ ಇದ್ದ ಸಂಬಂಧವೇನೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. (ಜಿ.ಆರ್.ಆರ್.) ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ವರ್ಗ:ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಕಪಿಲವಸ್ತು
ಕಪಿಲವಸ್ತು : ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಸ್ತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನೇಪಾಲ ತರೈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಪಿಲನ ನಿವಾಸ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನದ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದ ಕಪಿಲನಿಗೂ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಏನಾದರೂ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತೇ ಎಂಬುದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.
ಐತಿಹ್ಯ
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ರಾಜನಾದ ವಿರುದ್ದಕನ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು ಅವನಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಹೊಂದಿ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭಾಗೀರಥೀ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಪಿಲ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದರೆಂದೂ ಋಷಿ ಅವರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ನಿವೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜಪುತ್ರರು ಆ ಋಷಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿದರೆಂದೂ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಕಪಿಲ ಮಹರ್ಷಿ ದಾನಮಾಡಿದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕಪಿಲವಸ್ತು ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ
ಕಪಿಲವಸ್ತು ಬುದ್ಧನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಯೌವನಗಳನ್ನು ಆತ ಇಲ್ಲೇ ಕಳೆದ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರ ಬೌದ್ಧರಿಗೆ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಶಾಕ್ಯಪಂಗಡದ ನಾಯಕನೂ ಗೌತಮಬುದ್ಧನ ತಂದೆಯೂ ಆದ ಶುದ್ದೋಧನನಿಗೆ ಕಪಿಲವಸ್ತುವೇ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಸಲ ದೇಶದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿ ವಿಫಲನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಗೌತಮಬುದ್ಧನ ಮರಣಾನಂತರ ಆತ ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಶಾಕ್ಯಕುಲವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಿದ. ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಚೀನದ ಯಾತ್ರಿಕನಾದ ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ (620-45) ಈ ಇತಿಹಾಸಪ್ರಸಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣ ಸಂಪುರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಆತನ ಬರೆವಣಿಗೆಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಆಕೃತಿ ಪುಸ್ತಕ
thumbnail|right|ಆಕೃತಿ ಪುಸ್ತಕದ ಲೋಗೋ ಆಕೃತಿ ಪುಸ್ತಕ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕನ್ನಡದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಂತರಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಕೂಡ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣ http://www.akrutibooks.com ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಜಾಜಿನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಮಳಿಗೆಯೂ ಇದೆ.
ಕಪಿಲವಸ್ತು
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು
ಆಕೃತಿ ಪುಸ್ತಕ
ಪ್ರಕಾಶನದ ಪುಸ್ತಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ದೇವಿ ಘರ್
ದೇವಿ ಘರ್ ಅರಮನೆ ಒಂದು ಪಾರಂಪರಿಕ ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್, ದೆಲ್ವರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಿ ಘರ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೆಲ್ವರ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ರಾಜಮನೆತನದ ನಿವಾಸವಾಗಿ, 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಿಂದ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತನಕ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ, ಉದಯ್ಪುರದ 28 ಕಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಿ ಘರ್ ಉದಯ್ಪುರ ಕಣಿವೆಯ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಾದುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು 2006 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೋಮರ್ಸ್ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದನ್ನು  "ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೋಟೆಲ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು "ದೇವಿ ಘರ್ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವೋ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದು ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ ಇದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 2008 ರಲ್ಲಿ, ಜೀವನಶೈಲಿ ಚಾನೆಲ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಮತ್ತು ಲಿವಿಂಗ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 'ಐದು ಖಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಡ್ರೀಮ್ ಹೊಟೇಲ್' ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲ್ಪತ್ತಿತ್ತು, ಇತರ ಎರಡು ಭಾರತೀಯ ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ಈ  ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಟ್ಟಿಗೆ ೫೫ ಹೋಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ ತಾಜ್ ಲೇಕ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ಉದಯ್ಪುರ, ಮತ್ತು ರಾಮ್ಬಗ್ಹ್ ಅರಮನೆ, ಜೈಪುರ
ಇತಿಹಾಸ
ರಾಜ್ ರಾಣಾ ಪ್ರಗ್ಯತ್ ಸಿಂಗ್ಜಿ ಅವರು 20ನೇ ಮತ್ತು 1999 ರಿಂದ ದೆಲ್ವರದ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ ರಾಣಾ ಸಾಹೇಬ್ ಆಗಿದ್ದರೆ. ಇವರು ಡೂನ್ ಸ್ಕೂಲ್, ದೆಹ್ರಾದೂನ್ ಇಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ,ಮತ್ತು ಇವರ ವಿವಾಹ ,ರಾಣಿ ಸಾಹೇಬ್ ಶಿವಾನಿ ರಾಜ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಗಿದ್ದು, ರಾಣಿಯವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ನೇಪಾಳದ ಆಡಳಿತ ರಾಜ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿರುವ ನಂದಾ ಸುಮ್ಷೆರ್ ಜಂಗ್ ಬಹಾದೂರ್ ರಾಣಾರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು   ಮೇಯೊ ಕಾಲೇಜ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಅಜ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಶ್ರೀ ರಾಮ್ ಕಾಲೇಜ್, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.
ಪುನಃರುಜ್ಜೀವನ
ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಇದು ಒಂದು ಖಾಲಿ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನುಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು 20 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದ, ಇದನ್ನು 1984 ರಲ್ಲಿ ಶೇಖಾವತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪೊದ್ದಾರ್, ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಟುಂಬ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ 15 ವರ್ಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 750 ಜನರ ಒಂದು ತಂಡ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಗೌತಮ್ ಭಾಟಿಯಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ನವೀನ್ ಗುಪ್ತಾ ರಚಿಸಿದರು. ಆಂತರಿಕ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮೂಲದ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ರಾಜೀವ್ ಸೈನಿ ಮೂಲಕ ಕನಿಷ್ಠ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಒಂದು ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲಾ ಸೂಟ್, ಸ್ಪಾ ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ಸ್ಪ ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ, ಹೋಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಗಿಸಿದೆ.
ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳು
2004 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾಡೆಲ್ ಮತ್ತು ನಟಿ ಲಿಜ್ ಹರ್ಲಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಎನ್ನಾರೈ ಗೆಳೆಯ ಅರುಣ್ ನಾಯರ್ ಹರ್ಲಿಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಲು ದೇವಿ ಘರ್ ಅರಮನೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ಇದನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್, ಸೈಫ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಫರ್ದೀನ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅಂಬಾನಿ ಸಹೋದರರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.2007ರ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಏಕಲವ್ಯ: ದಿ ರಾಯಲ್ ಗಾರ್ಡ್ ಸೆಟ್ಸ್ಥಾ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ದೇವಿ ಘರ್ನಲ್ಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಾರಿ
ಇದು ಉದಯ್ಪುರದಿಂದ 28 ಕಿ.ಮೀ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದೆ, ಉದಯ್ಪುರ ಮತ್ತು ನಾಥದ್ವಾರಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಟ್ಟಣ ನಡುವೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವಿ ಘರ್ ಕ್ಕೆ ನಗರದಿಂದ 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣ.
ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ
ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಗೆಲಿಲಿ (೧೫ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೫೬೪ - ೮ ಜನವರಿ ೧೬೪೨) ಇಟಲಿಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಗಣಿತಜ್ಙ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಙ ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಇವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ರೆನೆಸಾನ್ಸ್‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲೊಬ್ಬ. ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎನಿಸಿರುವ ಪ್ರಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದವನೆಂದೂ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ (ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್‌) ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ. ಖಗೋಳೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿ ವಿವಿಧ ಆಕಾಶ ಕಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕಾನೇಕ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕೊಪರ್ನಿಕಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ; ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಅಪಾರ ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ.
ಸಂಶೋಧನೆಗಳು
ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಭೀತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಗಳೆದು ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರ ದ್ವೇಷ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ. ಅವರ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಎರಡೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದ. 1592ರಲ್ಲಿ ಪಡೂವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷ ಕಳೆದು, 1610 ರಲ್ಲಿ ಟಸ್ಕನಿ ಡ್ಯೂಕರ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಈತ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಲು ಕಾರಣವಾದ ಈತನ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ನಡೆದದ್ದು ಪಡೂವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ. ಯುರೋಪಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಈತನ ಕೀರ್ತಿ ಹಬ್ಬಿ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರತೊಡಗಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಈತನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿರೋಧಿ ಬೋಧನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇವನ ವೈರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇವನ ಬೋಧನೆಗಳು ಧರ್ಮಬಾಹಿರವಾದವೆಂದು ಪೋಪ್ ಐದನೆಯ ಪಯಸ್‍ರವರ ಮನ ಒಪ್ಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಈತನ ಶತ್ರುಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. 1615 ರಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿ ಇವನ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸಿದರು.