cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಧನ್ವಂತರಿ
ಧನ್ವಂತರಿ (Sanskrit: धन्वंतरी; ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ. ವೇದ ಹಾಗು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ವೈದ್ಯನೆಂದು ಧನ್ವಂತರಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದ ದೇವತೆ ಕೂಡ ಧನ್ವಂತರಿ. ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಆಯುರಾರೋಗ್ಯ ಬಯಸುವವರು ಧನ್ವಂತರಿಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.
ಪುರಾಣ, ಪ್ರತೀತಿ
ಧನ್ವಂತರಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ವೈದ್ಯನೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಹಾಗು ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ವೈದಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಧನ್ವಂತರಿ ಆಯುರ್ವೇದದ ಹರಿಕಾರ. ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಸ್ಯಗಳ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಪಾರಿಸರಿಕ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಔಷಧ ತಯಾರಿಸಿದ ಗೌರವ ಧನ್ವಂತರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷೀರೋದಮಥನೋದ್ಭೂತಂ ದಿವ್ಯ ಗಂಧಾನುಲೇಪಿತಂ ಸುಧಾಕಲಶಹಸ್ತಂ ತಂ ವಂದೇ ಧನ್ವಂತರಿಂ ಹರಿಂ
ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕದಂತೆ ಕ್ಷೀರ ಸಮುದ್ರ ಮಥನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಗಂಧಾನುಲೇಪಿತನಾಗಿ ಅಮೃತ ಕಲಶ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಧನ್ವಂತರಿಯ ಅವತಾರ ತಾಳಿದನು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.ದೇವತೆಗಳು ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಪಡಿಸಲಾರದ ನೋವು ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡು ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಧನ್ವಂತರಿ ರೂಪಧಾರಿಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಅವತರಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ) ಧನು+ಏವ+ಅಂತಃ+ಅರಿ=ಧನ್ವಂತರಿ(ಸರ್ಜನ್), ೨)ಧನುಷಾ+ತರತೇ+ತಾರಯತೇ+ಪಾಪಾತ್=ಧನ್ವಂತರಿ(ಪಾಪ ವಿಮುಕ್ತಿ) ಎಂಬುದು ಧನ್ವಂತರಿ ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ನಮಾಮಿ ಧನ್ವಂತರಿಯಾದಿದೇವಂ ಸುರಾಸುರೈರ್ವಂದಿತ ಪಾದಪದ್ಮಂ ಲೋಕೇಜರಾಋಗ್ವಯ ಮೃತ್ಯುನಾಶಂ ದಾತಾರಮೀಶಂ ವಿವಿಧೌಷಧೀನಾಂ
ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ಧನ್ವಂತರಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ದಿನವಿಡೀ ಚೈತನ್ಯಪೂರ್ಣತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.ಧನ್ವಂತರಿ ಸುಪ್ರಭಾತ, ಧನ್ವಂತರಿ ಪ್ರಪತ್ತಿ, ಧನ್ವಂತರಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿ ದೇವರ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ
ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ
ದೆಹಲಿಯ ಇತಿಹಾಸ
ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ ಗೆ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದಿದೆ. ಭೂಗರ್ಭ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳ ದೆಹಲಿಯ ಇತಿಹಾಸ  ಮೌರ್ಯಕಾಲದ  (ಸಿ . 300 ಬಿ.ಸಿ. ) ಅವಧಿ ಆಗಿದ್ದು.; ಆಗಿನಿಂದಲೂ, ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ.1966 ರಲ್ಲಿ  ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಪತಿ  ಅಶೋಕನ (273-236 ಬಿ.ಸಿ. )ಕಾಲದ ಶಿಲಾಶಾಸನದ ಅನ್ವಯ , ನೋಯಿಡಾಬಳಿಯಿರುವ ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಶಾಸನ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಎರಡು ಮರಳುಗಲ್ಲು  ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅಶೋಕನ ಆಡಳಿತದ  ಶಾಸನಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು,ಅವುಗಳನ್ನು  14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ,ಫಿರುಜ್ ಷಾ ತುಘಲಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಬ, ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಬಳಿ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಮತ್ತು ರಾಜ ಕುಮಾರಗುಪ್ತ - I, ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (320-540)ದ ನಂತರ,10ನೇ  ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ದೆಹಲಿಯ ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತ ಎಂಟು ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿವೆ. ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳು ಇಂದಿನ ದೆಹಲಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.
ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ/ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಹಳೆಯ ನಗರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ನಗರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ,ಅವುಗಳು:
ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ
ಭಾರತದ ಜನಪದ ದ ಪ್ರಕಾರ ,2500 ಬಿ.ಸಿ.ಯನ್ವಯ,ಭಾರತೀಯರ ಮಹಾಕಾವ್ಯ  ಮಹಾಭಾರತ ದಲ್ಲಿ   ಪಾಂಡವರ ರಾಜಧಾನಿ  ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸಂಪದ್ಭಿರಿತ   ನಗರ. ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳ  ಪ್ರಕಾರ ದೆಹಲಿಯನ್ನು    ಸಂಸ್ಕೃತ ದಲ್ಲಿ  ಹಸ್ತಿನಾಪುರ ಎಂದು,ಅಂದರೆ  "ಆನೆಗಳ -ನಗರ " ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆ ಹಳೆಯ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಒಡೆದು ಹಾಕಿ ನವ ದೆಹಲಿ ಗೆ 19  ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ   ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಭೂಗರ್ಭ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ,ಇಂದಿನ ಹಳೆ ಕೋಟೆ ಇರುವ ಕಡೆ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ ಇತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಸಾಮಾನುಗಳು (ಸಿ . ಕ್ರಿ.ಪೂ 1000 ಕಾಲದ್ದು)ದೊರೆತಿದ್ದು, ಕೆಲ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುವ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದರೂ, ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಪೂರಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ.
ಬೇರೆ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ  ಸಹ, 'ಡೆಲ್ಲಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು  'ಧಿಲ್ಲಿಕ ' ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ರ ಸತ್ಯಾರ್ಥ ಪ್ರಕಾಶ (1875)ದ ಪ್ರಕಾರ,  ರಾಜ  ಧಿಲು  (ದೊರೆ  ದಿಹ್ಲು )ಹಳೆಯ ದೆಹಲಿಯನ್ನು  800 ಬಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಆದರೆ  ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾವ ಗ್ರಂಥವೂ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ,  ಇದು ಮಧ್ಯಂತರ ನಗರ  ದೆಹಲಿಯ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಆ ಗಿದ್ದು  ,ಈಗಿನ ದೆಹಲಿಯ ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಮೆಹ್ರುಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. 7 ಮಧ್ಯಂತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 'ಯೋಗಿನಿಪುರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ,  ಅಂದರೆ, ಯೋಗಿನಿಗಳ   (ಹೆಣ್ಣು ಭಕ್ತೆಯರು )ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. 'ಅನಂಗಪಾಲ ತೋಮರ' ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಈ ನಗರವು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಚೌಹಾನ ನ ಆಡಳಿತ ದ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.
ಅಪಭ್ರಂಶ ಬರಹಗಾರ   ವಿಬುಧ ಶ್ರೀಧರ (ವಿ.ಎಸ್. 1189-1230)ನ 'ಪಸನಹ  ಚೈರು' ಪ್ರಕಾರ,   ದೆಹಲಿ  ಯ ಮೂಲ ಹೆಸರು ' ಧಿಲ್ಲಿ ' ಎಂದು ಉಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ವಿ ಎಸ್ 1383 ಶಿಲಾಶಾಸನವನ್ನು ನಲ್ಲಿರುವ  ತೋಮರಸ್ ನಿಂದ ದೆಹಲಿಯು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಮ್ಯುಸಿಯುಂ ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ. :
हुं गड्डि गयौ किल्ली सज्जीव हल्लाय करी ढिल्ली सईव | फिरि व्यास कहै सुनि अनंगराइ भवितव्य बात मेटी न जाइ ||
8ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 16ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ
ದೆಹಲಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಯುಗ  ತೋಮರ್ ನ ಅವಧಿಯನ್ನು  ವಿಬುಧ ಶ್ರೀಧರ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮಹತ್ತಾದ ಕೋಟೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ,ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಕಂದಕದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅನಂಗ ಸರೋವರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಳಿಗೆಗಳು ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ,ಧವಸ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ,ಅಡಿಕೆ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಗಿತ್ತೆಂದು,ಲೆಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೆಹಲಿಯು ವಾಕ್ಚಾತುರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ನಗರದ ಹೆಬಾಗಿಲ ಗೋಪುರಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು,ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದ್ದವು.
ಅಜ್ಮೀರ್ ನ ರಾಜ ಚೌಹಾನ್ ಲಾಲ್  ಕೋಟೆಯನ್ನು  1180 ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ,ಅದಕ್ಕೆ   ಕಿಲ್ಲ  ರಾಯ್  ಪಿತೋರ ಎಂದು ಪುನಃ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು.. 1192ರಲ್ಲಿ ಅಪ್ಘಾನ್‌ನ ಮಹಮದ್ ಘೋರಿಯು ಚೌಹಾಣದ ರಾಜ, ಪ್ರಥ್ವಿರಾಜ- III  ಸೋಲಿಸಿದನು. [47] ದೆಹಲಿಯ ರಜಪೂತ ರಾಜ ಅನಂಗಪಾಲ ತೋಮಾರ ಚಂದ್ರವಂಶಿ  ಗುರ್ಜಾರ,  ದೆಹಲಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 731 ರಲ್ಲಿ ಸೂರಜ್ ಕುಂಡ್ ನಿಂದ  10 ಕಿಲೋ ಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು.
1206 ರಿಂದ ದೆಹಲಿಯು,  ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ  ಗುಲಾಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ದೆಹಲಿಯ ಮೊದಲ ಸುಲ್ತಾನ ,ಕುತುಬ್ -ಉದ್ -ದೀನ್ ಐಬಕ್ ,ಮಾಜಿ ಗುಲಾಮ ,ತದನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಆಗಿ,ರಾಜ್ಯಪಾಲನಾಗಿ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಾದನು. ದೆಹಲಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ  ಕುತುಬ್  ಮಿನಾರ್ ಅನ್ನು, ಕುತುಬ್ -ಉದ್ -ದೀನ್ ಕಟ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.ತನ್ನ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕತ್ತಿಸಲಾರಮ್ಭಿಸಿದ ಅವನು,ಅದು ಸಂಪೂಅರ್ನವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದನು. ಈ ಕುತುಬ್  ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ,  ಕುವ್ವಾತ್ -ಅಲ್ -ಇಸ್ಲಾಂ  ( ಇಸ್ಲಾಂ ಶಕ್ತಿ ) ಅನ್ನು ,ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಸೀದಿಯಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. 27 ಜೈನರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಿ,ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಅಲೊಂಕಾರಿಕ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದು,ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿ ಮಸೀದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನು.ಅವುಗಳ ಗುರುತನ್ನು ಈಗಲೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಗುಲಾಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ, ಟರ್ಕಿಕ್  ಸೆಂಟ್ರಲ್  ಏಷ್ಯನ್   ಮತ್ತು ಆಫ್ಘನ್  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ,  ಖಿಲ್ಜಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ  , ತುಘ್ಲುಕ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ,  ಸಯ್ಯಿದ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು  ಲೋದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮಧ್ಯಂತರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದು,ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು.
ದೆಹಲಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸುಲ್ತಾನರು, ತಮ್ಮ ಹಿಂದೂ ಪ್ರಜೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ 1398ರಲ್ಲಿ ತೈಮೂರ್ ಲೆಂಕ್‌ ಭಾರತದ ದೆಹಲಿಯ  ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದನು. ತೈಮೂರ್ ದೆಹಲಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ,ನಗರವನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದು,ಲೂಟಿ ಮಾಡಿ,ಹಾಳುಗೆಡವಿದನು. 1526 ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೇ ಪಾಣಿಪಟ್ ಕದನ ದ ನಂತರ,ಫೆರ್ಗನ ದ ಮಾಜಿ ರಾಜ , ಜಹೀರುದ್ದೀನ್ ಬಾಬರ್ ,  ಆಫ್ಘನ್ ನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ , ಲೋದಿ  ಸುಲ್ತಾನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ,  ಮುಘಲ್ ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು  ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ದೆಹಲಿ , ಆಗ್ರಾ ಮತ್ತ್ತು  ಲಾಹೋರ್ ಗಳನ್ನು ಆಳಿದನು.
17ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ
16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಘಲರ  ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಕಾಗಿದ್ದು,  ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿ ಯು, ಬಾಬರನ  ಮಗ ಹುಮಾಯುನ್ ನನ್ನು   ಸೋಲಿಸಿ,   ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್ ಮತ್ತು  ಪರ್ಶಿಯಾ ಗೆ ಅವನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಓಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿಯು, ದೆಹಲಿಯ 6 ನೇ ನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ , ಹಳೇ ಕೋಟೆ  ಪುರಾನ ಕಿಲ್ಲ ವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದನು.ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿಯು ಸತ್ತ ನಂತರ , ಹುಮಯೂನನು ಪರ್ಶಿಯನ್ನರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು,ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. 3ನೇ ಹಾಗು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ  ಮುಘಲ್  ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ, ಅಕ್ಬರ್ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು , ಆಗ್ರಾ  ಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ  ದೆಹಲಿಯ ಅದೃಷ್ಟ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ  ಷಹಜಹಾನ್ (1628-1658) ನಗರವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಷಹಜಹನಬಾದ್ ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ದೆಹಲಿಯ 7ನೇ ನಗರವಾದ,ಅದು ಇಂದಿನ ಹಳೆಯ ಹಳೆಯ ನಗರ ಅಥವಾ ಹಳೇ ದೆಹಲಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆ (ಲಾಲ್  ಕಿಲ್ಲ ) ಮತ್ತು  ಜಮ್ಮ ಮಸ್ಜಿದ್ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಹಳೇ ನಗರವು ತದನಂತರದ ಮುಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ  1638 ರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ,ಷಹಜಹಾನನು ಆಗ್ರಾ ದಿಂದ ಮರಳಿ ದೆಹಲಿಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದನು. ಔರಂಗ್ಜೇಬ್ (1658-1707)ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 1658 ರಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಶಾಲಿಮಾರ್ ತೋಟ ದಲ್ಲಿ ('ಅಯಿಜ್ಜಬಾದ್  -ಬಾಗ್ಹ್ ) 1659 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದನು. ಮುಘಲ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾದಿರ್ ಶಾ ಫೆಬ್ರವರಿ ,1739 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಲ್ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ, ನಾದಿರನುದೆಹಲಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದನು.
1857 ರ ಮೊದಲನೇ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ ರ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಮುಘಲ್ ದೊರೆ ಬಹಾದುರ್ ಶಾ ಜಫಾರ್ - II ನನ್ನು   ರಂಗೂನ್ ಗೆ ದಬ್ಬಲಾಯಿತು,ಮತ್ತು  ಇನ್ನುಳಿದ  ಮುಘಲ್  ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು  ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.
20ನೇ ಶತಮಾನ
1857 ರ ಭಾರತದ ಹೋರಾಟ ದ ನಂತರ, ಕಲ್ಕತ್ತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ 'ರಾಜಧಾನಿ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರೂ, 1911 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೆಹಲಿಯನ್ನು 'ರಾಜಧಾನಿ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ದೆಹಲಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಹಾಕಿ ಹೊಸ ದೆಹಲಿ ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ತಜ್ಞ ಎಡ್ವಿನ್ ಲುತ್ಯೆನ್ಸ್ ನ ಯೋಜನೆಗಳಂತೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಹಿಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳು ಶ್ರಮ, ಕೆಲಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಖುಷ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ರ  ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ  ಸತ್ಯ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ದ್ವೇಷದಲ್ಲಿ   ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.. 1947 ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಹೊಸ ದೆಹಲಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ದ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು  ಸಿಖ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಂಜಾಬ್ ನಿಂದ  ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದರು ,ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ  ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ  ದೆಹಲಿ  ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ,  ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದಿಂದ ಹಿಂದೂಗಳು ವಲಸಿಗರಾಗಿ  1960 ರ  ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ  ಇಪಿಡಿಪಿ  ಕಾಲೋನಿಯಲ್ಲಿ  (:ಇಪಿಡಿಪಿ ಪೂರ್ವ  ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಜನ )  ದಕ್ಷಿಣ  ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಈಗಿನ ಚಿತ್ತರಂಜನ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ , 1980 ರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.
ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು
ವರ್ಗ:ನವ ದೆಹಲಿ ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿಯ ಇತಿಹಾಸ
ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ
Hen Ddelhi
ಮಹೇಂದ್ರ ಕಪೂರ್
ಮಹೇಂದ್ರ ಕಪೂರ್ ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ.ಐದು ದಶಕಗಳ ವೃತ್ರಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇವರ ಸಂಗೀತ ಸಂಗ್ರಹವು ಅಪಾರ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 2500 ಗೀತೆಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಹಾಡುಗಳಾದ ‘ಚಲೋ ಇಕ್ ಬಾರ್ ಫಿರ್ ಸೆ ಅಜ್ನಾಬಿ ಬಾನ್ ಜಾಯೆನ್ ಹಮ್ ಡೊನೊ ( ಗುಮಾ) ,ಮತ್ತು ನೀಲೆ ಗಗನ್ ಕೆ ಟೇಲ್ ‘(ಹಮರಾಜ್). ನಂತರ ಇವರ ಹೆಸರು ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಚಿತ್ರದ ಅಪ್ಕಾರ್ನ  ಮತ್ತು ಮೇರೆ ದೇಶ್ ಕಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ  ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1972 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು   ಸಾರುವ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಾಡುಗಳಿಂದಲೇ ಮಹೇಂದ್ರ ಕಪೂರ್ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಂದ್ರಕಪೂರ್ (9 ಜನವರಿ 1934 - 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008)
ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ
ಮಹೇಂದ್ರ ಕಪೂರ್ ಅವರು ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಗಾಯಕ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿರಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದರು.ಹುಸನ್ಲಾಲ್, ಪ. ಜಗನ್ನಾಥಬುವಾ, ಉಸ್ತಾದ್ನಿಯಾಜ್ಅಹ್ಮದ್ಖಾನ್, ಉಸ್ತಾದ್ ಅಬ್ದುಲ್ರೆಹಮಾನ್ಖಾನ್ಮತ್ತುಪಟ್ಟಲ್ಸಿಡಾಸ್, ಶರ್ಮಾಕಪೂರ್‍ರವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಮೆಟ್ರೋಮರ್ಫಿಆಲ್-ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು, 1958 ರಲ್ಲಿ ವಿ.ಶಾಂತಾರಾಮನ್ ನವರಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕನಾಗಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆಶಾ ಹೈ ಚಂದ್ರಮಾ ರಾತ್ ಆದಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದ ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಿ.ಪಿ. ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ ರಚನೆಯ ದುಲ್ ಕಾ ಫೂಲ್, ಗುಮರಾ, ವಕ್, ಹಮರಾಜ್, ದಂಡ್, ನಿಕಾಹ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್  ಗಮನಾರ್ಹ ಗೀತೆಗಳು. ಕಪೂರ್ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಗಾಯನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ವೈಬ್ರಂಟ್ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಸಾರತ್ನೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಪಾಪ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಎಂ-3 ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇವರು ಕೆವಲ ಚಲನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಆಲ್ಬಮ್ ಸಾಂಗ್ ನ್ನು ಕೂಡ ಹಾಡಿದ್ದರೆ. ಇವರ ಆಲ್ಬಮ್ ಹಾಡುಗಳಾದ ಚೋರಿ ಚೋರಿ ಚಲೋ, ಒ ಮೇರಿ ಚಾಂಪಿ ಕಿ ದಾಲಿ ಮುಂತಾದುವುಗಳು. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮನೋಜ್ ಕಪೂರ್‍ನ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಮಹೇಂದ್ರ ಕಪೂರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಹಾಡನ್ನು 1967 ರಲ್ಲಿ ಆದ್ಮಿ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಕೈಸಿ ಹಸೀನ್ ಆಜ್ ಬಹರೋನ್ ಕಿ ರಾತ್ ಗೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಹಾಡನ್ನು ರಫಿ ಮತ್ತು ತಲಾತ್ ಮೆಹಮೂದ್ ಹಾಡ್ಡಿದ್ದ ಯುಗಳಗೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಮಹೇಂದ್ರಕಪೂರ್‍ರದೋಹಾಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು, ಚೋಪಯಯಾನ್‍ನ್ನು 1988 ರಟಿವಿಸರಣಿಮಹಾಭಾರತದಶೀರ್ಷಿಕೆಹಾಡುಗಳನ್ನಾಗಿಸಹಹಾಡಿದ್ದರು. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ, ಆದ್ಮಿತ ತಲಾತ್, ಮೆಹಮೂದ್ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್, ಕಪೂರ್ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಜನ ಭಾರತೀಯ ಬಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಪೂರ್ ಅವರು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಮರಾಠಿ, ಗುಜರಾತಿ, ಭೋಜ್ಪುರಿ, ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹಾಡಿದ್ದರೆ. ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳು ದಾದಾ ಕೊಂಡೈಯ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಮಹೇಂದ್ರಕಪೂರ್‍ರು ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ, ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್, ಮುಖೇಶ್ ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ನ ಗಾಯಕರ ಮುಖ್ಯವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೋಲ್ಡನ್ಯು ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್, ಶಮ್ಮಿಕಪೂರ್, ರಾಜ್ ಕಪೂರ್, ದೇವ್ಆನಂದ್, ಶಾಹ್ಸಿಕಪೂರ್, ಬಿಸ್ವಾಜೀತ್, ರಾಜ್ ಕಪೂರ್, ಧರ್ಮೇಂದ್ರ, ಅಮಿತಾಭ್‍ಬಚ್ಚನ್ ಮುಂತಾದಯ ನಾಯಕರುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದಬಾಲಿವುಡ್‍ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಕಪೂರ್ ವಿವಾಹವಾದರು ಮೂರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗ. ಅವರ ಮಗ ರೋಹನ್ ಕಪೂರ್ 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯಾಶ್ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ ಪಾಸ್ಥೆ(1985) ಮತ್ತು ಲವ್ 86 (1986), ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ್ ಮೆಹ್ರಾದ ಇಮಾಂದಾರ್ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಟ. ಮತ್ತು ಗಾಯಕ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು. ಕಪೂರ್‍ರು 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 ರಂದು ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಅಳಿಯಂದಿರು, ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲಿದರು.
ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾಡುಗಳು
ಹಿಂದಿ
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು
ಬಲರಾಜ್‌ ಸಾಹ್ನಿ
ಬಲರಾಜ್‌ ಸಾಹ್ನಿ ಯು (ಪಂಜಾಬಿ:ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ಹಿಂದಿ: बलराज साहनी) (1 ಮೇ 1913–13 ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 1973) ಓರ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟನಾಗಿದ್ದ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ್‌‌‌ ಸಾಹ್ನಿ (ಹಿಂದಿ: युधिष्ठिर साहनी) ಎಂಬುದು ಅವನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಭೇರಾ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಪಂಜಾಬಿ ಖತ್ರಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅವನು ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದ. ಆತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಿಂದಿ ಬರಹಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ಮತ್ತು ನಟ ಭೀಷಮ್‌‌ ಸಾಹ್ನಿಯ ಸೋದರನಾಗಿದ್ದ.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಲೆಂದು ಸಾಹ್ನಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಊರಾದ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯಿಂದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌‌‌ಗೆ ತೆರಳಿದ. ಲಾಹೋರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ‌ ಪದವಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಹಾರಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ. ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದ ಆತ, ಇದಾದ ನಂತರ ಪಂಜಾಬ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ‌ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದ. ಇದಾದ ಕೆಲ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಆತ ದಮಯಂತಿ ಸಾಹ್ನಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ.
ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಗೋರ್‌‌‌‌‌‌‌ರವರ ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು, 1930ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಹ್ನಿ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಗ ಪರೀಕ್ಷಿತ್‌‌ ಸಾಹ್ನಿಯ ಜನನವಾಯಿತು; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ದಮಯಂತಿ ತನ್ನ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. 1938ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲೂ ಸಹ ಆತ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಅದರ ಮರುವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಹ್ನಿ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌‌‌ಗೆ ತೆರಳಿ, BBC-ಲಂಡನ್‌‌ನ ಹಿಂದಿ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ರೇಡಿಯೋ ಉದ್ಘೋಷಕನಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 1943ರಲ್ಲಿ ಆತ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ.
ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಸಾಹ್ನಿಯು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪೀಪಲ್‌‌'ಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌‌‌‌‌‌ನ (IPTA) ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಅಭಿನಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಇನ್ಸಾಫ್‌‌ (1946) ಚಲನಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಆತ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ; ಇದಾದ ನಂತರ 1946ರಲ್ಲಿ KA ಅಬ್ಬಾಸ್‌‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಧರ್ತಿ ಕೆ ಲಾಲ್‌‌  ಚಿತ್ರ, ಮತ್ತು ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರೆತವು. ಆದರೆ, 1953ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌‌‌‌‌‌ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವಾದ ದೋ ಬೀಘಾ ಝಮೀನ್‌‌‌‌ ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ನಟನಾಗಿ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮೊದಲು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
ಟ್ಯಾಗೋರ್‌‌‌‌ ರವರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು 1961ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವಾದ ಕಾಬೂಲಿವಾಲಾ ದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದ.
ಸಾಹ್ನಿಯ ಹೆಂಡತಿ ದಮಯಂತಿ ತೀರಾ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 1947ರಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಳು; ಈಕೆ ಗುಡಿಯಾ (1947) ಎಂಬ ಅವನ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಳು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತನ್ನ ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಗಳಾದ ಸಂತೋಷ್‌ ಚಾಂದೋಕ್‌ಳನ್ನು ಆತ ಮದುವೆಯಾದ; ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈಕೆ ಓರ್ವ ಲೇಖಕಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದಳು.
ಸಾಹ್ನಿಯು ನಟಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವನ ಅಭಿನಯವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವು. ಸೀಮಾ (1955), ಸೋನೆ ಕಿ ಚಿಡಿಯಾ  (1958), ಸಟ್ಟಾ ಬಜಾರ್‌‌  (1959), ಭಾಭಿ ಕಿ ಚೂಡಿಯಾ  (1961), ಕಟ್‌ಪುತ್ಲಿ  (1957), ಲಾಜ್‌ವಂತಿ  (1958) ಮತ್ತು ಘರ್‌ ಸನ್ಸಾರ್‌‌  (1958) ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ನೂತನ್‌, ಮೀನಾ ಕುಮಾರಿ, ವೈಜಯಂತಿಮಾಲಾ, ಮತ್ತು ನರ್ಗಿಸ್‌ ಮೊದಲಾದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ನಾಯಕಿಯರಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಅವನು ನಟಿಸಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಕ್ತ್‌‌‌ (1965) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಏ ಮೆರೀ ಝೊಹ್ರ ಜಬೀನ್‌‌  ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸದರಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲಾ ಸಚ್‌‌ದೇವ್‌‌‌‌ಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಸಾಹ್ನಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.
ನಾನಕ್‌ ದುಖಿಯಾ ಸಬ್‌ ಸನ್ಸಾರ್‌‌ (1970) ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸಟ್ಲುಜ್‌ ಕೆ ಕಾಂದೆ  ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ನಟಿಸಿದ್ದ.
ಗರಮ್‌ ಹವಾ ಎಂಬ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಅಭಿನಯವು ಅವನ ಚಿತ್ರಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಅನೇಕವೇಳೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಓರ್ವ ತಲ್ಲಣದಿಂದೊಡಗೂಡಿದ, ಆದರೆ ಸಂಯಮದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌‌ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸಾಹ್ನಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತನ್ನದೇ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಲರಾಜ್‌ ನೋಡಲು ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ; ಗರಮ್‌ ಹವಾ ಚಿತ್ರದ ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ಮಾತಿನ ಲೇಪನವನ್ನು (ಡಬ್ಬಿಂಗ್‌‌) ಮುಗಿಸಿದ ಮರುದಿನವೇ ಆತ ಅಸುನೀಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು, ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕವಾಗಿ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಮಾತುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಮಡ ಸಾಲುಗಳು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗಿವೆ:- "ಕೋಯೀ ಇನ್‌ಸಾನ್‌ ಅಕೇಲೆ ಕಿತ್‌ನಾ ಜೀ ಸಕ್ತಾ ಹೈ?" ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಅನುವಾದಿಸಬಹುದು:- "ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ?" (ಹೌ ಲಾಂಗ್‌ ಕೆನ್‌ ಎ ಮ್ಯಾನ್‌ ಲಿವ್‌ ಅಲೋನ್‌?"
ನಂತರದ ಜೀವನ
ಓರ್ವ ಸಹಜ ಪ್ರತಿಭೆಯುಳ್ಳ ಬರಹಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಸಾಹ್ನಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಬರಹಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದವಾದರೂ, ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪಂಜಾಬಿ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. 1960ರಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಮೇರಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಸಫರ್‌‌ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅವನು ರಚಿಸಿದ. 1969ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಚಿನ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವನು ಬರೆದ ಮೇರಾ ರೂಸೀ ಸಫರ್‌‌ನಾಮಾ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ಅವನಿಗೆ 'ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಿಗೆ ಆತ ಅನೇಕ ಕವಿತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಮೇರೀ ಫಿಲ್ಮೀ ಆತ್ಮಕಥಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ತನ್ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನೂ ಬರೆದ. ಸಾಹ್ನಿ ಓರ್ವ ಅತೀವವಾಗಿ ಸುಶಿಕ್ಷಿತನಾದ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. IPTA (ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪೀಪಲ್‌‌'ಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌) ಎಂಬ ಆಂದೋಲನದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಜನಕರ ಪೈಕಿ ಅವನು ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಾಮಪಂಥೀಯ ಒಲವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ. ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಬರಹಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಹ್ನಿ ಕೈ ಆಡಿಸಿದ; 1951ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬಾಜಿ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅವನು ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದ. ದೇವ್‌ ಆನಂದ್‌‌ ನಟಿಸಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗುರುದತ್‌‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ. ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ (1969) ಓರ್ವ ವಿಜೇತನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ದಕ್ಕಿದೆ. ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದ ಬಲರಾಜ್‌ ಸಾಹ್ನಿ, ಪ್ರೀತ್‌‌ಲಾರಿ ಎಂಬ ಪಂಜಾಬಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ.
ಸಾಹ್ನಿಯು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿರದ ಮಹೋನ್ನತ ನಟರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ: ಮೋತಿಲಾಲ್‌‌‌‌ರಂಥ ನಟರ ನೆನಪನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನೋಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿದ ಓರ್ವ ಅತೀವ ಸಹಜ ನಟನಾಗಿದ್ದ ಅವನಿಗೆ, ತನ್ನ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಅವನು ಯಾವುದೇ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ಓರ್ವ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೋ ಬೀಘಾ ಝಮೀನ್‌‌ ಮತ್ತು ಗರಮ್‌ ಹವಾ  ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವನ ಅಭಿನಯವು, ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನವ-ಯಥಾರ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದ.
ಬಲರಾಜ್‌ನ ಸೋದರನಾದ ಭೀಷಮ್‌‌ ಸಾಹ್ನಿಯು ಓರ್ವ ಸುಪರಿಚಿತ ಬರಹಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ತಮಸ್‌‌‌‌ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಆತ ಬರೆದ. ಅವನ ಮಗನಾದ ಪರೀಕ್ಷಿತ್‌‌ ಸಾಹ್ನಿ ಕೂಡಾ ಓರ್ವ ನಟನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
1973ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 13ರಂದು, ತನ್ನ 59ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದಾಗಿ ಬಲರಾಜ್‌ ಸಾಹ್ನಿ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಶಬ್ನಮ್ ಎಂಬ ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳ ಅಕಾಲಿಕ ಸಾವಿನಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೆ ಆತ ಖಿನ್ನತೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ.
1973ರಲ್ಲಿ ಬಲರಾಜ್‌ ಸಾಹ್ನಿಯಿಂದ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ಪಂಜಾಬಿ ಕಲಾ ಕೇಂದರ್‌‌‌‌' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 'ಬಲರಾಜ್‌ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ 'ಅಖಿಲಭಾರತ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಘ'ವನ್ನು (ಆಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:1913ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ವರ್ಗ:1973ರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಟರು ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:BBC ವಾರ್ತಾವಾಚಕರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂಗಳು ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪೀಪಲ್‌‌'ಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌ನ ಜನರು ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ-ಭಾಷೆಯ ಬರಹಗಾರರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರಕಾರರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಚಾರಿ ಬರಹಗಾರರು ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಜನರು ವರ್ಗ:ರಾವಿಯನ್ನರು ವರ್ಗ:ಪಂಜ್‌ವುಡ್‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕವರ್ಗ ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು
ಥೈಪುಸಮ್
ಈ ಥೈಪುಸಮ್  தைப்பூசம்ಹಿಂದುಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಮಾಸ (ಜನವರಿ/ಫೆಬ್ರವರಿ)ಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸದೇ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ತಮಿಳರಿರುವ ಸಿಂಗಪೂರ್ ಮತ್ತು ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಥೈಪೂಯಮ್  ಅಥವಾ ಥೈಪ್ಪೂಯಮ್  ಎಂದು ಮಲೆಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{{lang-ma|തൈപ്പൂയം}} ಈ ಪದ ಥೈಪುಸಮ್  ನ್ನು ಮಾಸದ ಹೆಸರು ಥೈ  ಮತ್ತು ಪುಸಮ್  ಅಂದರೆ (ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರ)ಎಂಬುದರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ತಾರೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವುದು. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಸೂರಪದ್ಮನ್ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ವಧಿಸಲು ಮುರುಗನ್ ಗೆ ಒಂದು ಈಟಿ ಯನ್ನು (ಭರ್ಜಿ) ನೀಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದ ನೆನಪಿಗೆ ಈ ಹಬ್ಬಾಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಥೈಪುಸಮ್ ನ್ನು ಮುರುಗನ್ ನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.ಆದರೆ ಇದು ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಆತನ ಜನ್ಮದಿನವು ವೈಖಾಸಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ (ಮೇ/ಜೂನ್)ವೈಖಾಸಿ ವಿಶಾಖಂ ದಿನ ಬರುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ
ಆದರೆ ಈ ಸ್ಕಂದ (ಅಥವಾ ಮುರಗನ್)ನನ್ನು ಅಸುರರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವತಾರವೆತ್ತುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಅಸುರರಿಂದ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದ ಈ ಅಸುರರ ಕಾಟವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ತಾಳದೇ ಹೋದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ಮೊರೆ ಹೋಗಿ ತಮಗೊಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕನನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ ಆತನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಯುದ್ದ ಮಾಡಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು.ಇದರಿಂದ ತಾವು ಈ ಅಸುರರ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸುವಂತಾಗಲು ಅವರು ವರ ಬೇಡಿದರು. ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಿವನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮನವಿಯ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ ಕೋರಿದರು. ಶಿವನು ಆಗ ಅವರ ಮನವಿ ಮನ್ನಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಶೂರ ಯೋಧ ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಮುರುಗನ್ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸುರರೊಡನೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಸುರರ ನಾಶಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದನು.ಅದೇ ವಿಜಯವನ್ನು ಜನರು ಹಬ್ಬಾಚರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಕವಡಿ
ಈ ಕವಡಿ ಅಟ್ಟಂ ಎಂಬ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಅಂದು ವಿಜಯೋತ್ಸವದಂಗವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ತಮಿಳರ ಯುದ್ದ ದೇವತೆಯಾದ ಮುರುಗನ್ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಥೈಪುಸಮ್ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಋಣಬಾಧೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವ ಮಾರ್ಗದ ಸಂಕೇತವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕವಡಿ ಯ ಸಂಕೇತವೆಂದರೆ ಭವ ಬಂಧನ ಬಿಡಿಸೋ ಎಂದು ಮುರುಗನ್ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದೇ ಈ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದುಗಳು ತಮ್ಮ ಕಡುಕಷ್ಟಗಳ ದೂರ ಮಾಡು ಎಂದು ಈ ಕವಡಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ,ನಂತರ ಅದರ ಗಂಟಿನ ಭಾರವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಕ್ತನೊಬ್ಬನ ಪುತ್ರನು ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಲು,ಆತನಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಲು ಭಕ್ತನು ಷಣ್ಮುಗನಿಗೆ ಈ ಕವಡಿಯ ಹರಕೆ ಹೊರುತ್ತಾನೆ.
ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು
ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧತೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಭಕ್ತರು ಈ ಹಬ್ಬಾಚರಣೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸಗಳಿಂದ ಶುದ್ದಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕವಡಿ-ಹೊರುವವರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕವಡಿಗಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅದನ್ನು ಮುರುಗನ್ ಗೆ ನೀಡುವವರೆಗಿನ ಹಂತದ ವರೆಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟು-ಸಂಯಮ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕವಡಿ-ಹೊತ್ತವರು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಕೇವಲ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ದೇವರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಆ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ತೆಗೆಸುತ್ತಾರೆ.ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಸರಿಸಿ ಇಡೀ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ದೇವರ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಅಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಕವಡಿ  (ಕಷ್ಟದ ಹೊರೆಗಳನ್ನು) ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಾಧಾರಣ ಆಚರಣೆಯೆಂದರೆ ಹಾಲಿನ ಗಡಿಗೆಯನ್ನು ತಲೆ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವುದು.ಆದರೆ ದೇಹದ ದಂಡನೆ ಮೂಲಕ ಅಂದರೆ ಚರ್ಮ,ನಾಲಿಗೆ ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೆಗಳೊಳಗೆ ಈಟಿ  ಚುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೇಹ ದಂಡನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕವಡಿಯೆಂದರೆ ಅರ್ಧ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಲಂಕೃತ ಪಾತ್ರೆಯಾಕಾರದ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಭದ್ರಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ನಾಲಗೆ ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೆ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೊರೆದ ರಂಧ್ರವು ದೇವ ಮುರುಗನ್ ನ ಭಕ್ತಿ-ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆತನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆಗ ಆತನ ಸಾಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಕವಡಿ ಹರಕೆ ಆಚರಣೆ ವಿಧಗಳೆಂದರೆ ಬೆನ್ನು ಹುರಿಗೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಸರಳಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಂದ ಎಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಅಲಂಕೃತ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಹುಕ್ ಗಳ ಕಟ್ಟಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮೂಲಕ ಎಳೆಯುವ ವಿಧಾನ ನೋವಿನದಾದರೂ ದೇವರ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಗೌಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಸವಾಚರಣೆಗಳು
ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರುವ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಳನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಕ್ತರು ಪಳನಿಗೆ ಬಂದು ಈ ಕವಡಿ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ palani.org ಪ್ರಕಾರ "ಒಟ್ಟು 10,000 ಕವಡಿಗಳು ಥೈಪುಸಮ್ ಗಾಗಿ ಪಳನಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ." ಪಂಕುನಿ ಉತ್ತಿರಮ್ ಗಾಗಿ 50,000 ಕವಡಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಬಲಗಡೆಯ ಕವಡಿ,ನಿಮ್ಮ ಎಡಗಡೆಯ ಕವಡಿ,ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಕವಡಿ,ನಿಮ್ಮ ಹಿಂದಿರುವ ಕವಡಿ,ನಿಮ್ಮ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕವಡಿ."
ಕೇರಳದ ಅಲಪುಝಾದಲ್ಲಿರುವ ಹರಿಪಾದ ಸುಬ್ರಮಯಾಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕವಡಿಯಾಟ್ಟಂ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದೆ.ಸುಮಾರು 5000 ಕವಡಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿವಿಧ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಈ ದೇವಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ವೈಕೊಮ್ ನಲ್ಲಿ ಥೈಪುಸಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉದಯನಪುರಮ್ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕವಡಿಗಳ ಪೂಜೆ ಮೂಲಕ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಪಂಚಾಮೃತ ಕವಡಿ,ಪಾಲ್ ಕವಡಿ,ಭಸ್ಮ ಕವಡಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತಿರುವನಂತಪುರಮ್ ನ ಕರಮನಾದಲ್ಲಿನ ಥೈಪುಸಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನ ರಥ (ವಾಹನ)ದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೆಲ್ (ಭತ್ತ)ಅಲೆಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೆಲ್ ಅಲವುಗಳನ್ನು ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜಾಫ್ನಾದಲ್ಲಿನ ನಲ್ಲುರ್ ನಲ್ಲಿ ಥೈಪುಸಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಲ್ಲುರ್ ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ತಮಿಳರು ತಮ್ಮ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಈ ಉತ್ಸವಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ತಮಿಳು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮೀಯರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಥೈಪುಸಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಕವಡಿಗಳ ಹರಕೆ ಹೊರುತ್ತಾರೆ.
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹೊರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ
ಥೈಪುಸಮ್ ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಿಂಗಪೂರ್, ಮಾರಿಶಿಸ್ ಮತ್ತು ಮಲೆಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮಲೆಷ್ಯಾ, ಅಲ್ಲದೇ ಸೆಲಂಗೊರ್, ನೆಗೆರಿ ಸೆಂಬಿಲನ್, ಪೆನಾಂಗ್, ಪೆರಕ್, ಜೊಹೊರ್, ಪುತ್ರಜಯಾ ಮತ್ತು ಕೌಲಾ ಲಂಪೂರ್ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಸಿಂಗಪೂರನಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪೆರುಮಾಳ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ ಕೈಂಕರ್ಯ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಹಾಲಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ "ಕವಡಿಗಳ"ನ್ನು ತಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಸುಮಾರು 4 ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ನಂತರ ಕಿಯಾಂಗ್ ಸಿಯಿಕ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿನ ಲಯನ ಸಿಥಿ ವಿನಾಯಗರ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹರಕೆಹೊತ್ತ ಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹದ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ಅಲ್ಲಿ ನೆರದಿರುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಭಕ್ತರ ಉತ್ಸಾಹ,ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ನಲ್ಲಿನ ಬಾಟು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೌಲಾಂಪುರ್ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಮಹಾಮಾರಿಯಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟಿರುವ ಗುಹೆಗಳೆಡೆಗೆ ಸಾಗಲು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಲು ಸುಮಾರು 272 ಮೆಟ್ಟಲು ಕೂಡಾ ಹತ್ತಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಗುಹಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ಗುನೊಂಗ್ ಚೆರೊಹ್ ನಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಮನಿಯರ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಥೈಪುಸಮ್ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದಲ್ಲದೇ ಜೊತೆಗೆ ಇಪೊಹ್,ಪೆರಕ್ ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಜಲಪಾತದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ನಟ್ಟುಕೊಟ್ಟೈ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಥೈಪುಸಮ್ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಗುನೊಂಗ್ ಚೆರೊಹ್ ನಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಮನಿಯರ್ ದೇವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಪಿ.ಪಳೈಯಾವರ ಪ್ರಕಾರ 2007 ರಲ್ಲಿನ ಈ ಹಬ್ಬಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 250,000 ಭಕ್ತರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.ಇದರಲ್ಲಿ 300 ಜನ ಕವಡಿ ಹೊತ್ತವರಾದರೆ 15,000 ಜನರು ಹಾಲು ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.
ಆದರೆ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವೆನ್ನಲಾದ ಇತರ ಧರ್ಮೀಯರು ಈ "ಕವಡಿ"ಹೊತ್ತು ಹರಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು.ವಿಭಿನ್ನ ಧರ್ಮದವರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಥೈಪುಸಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಿಂಗಪೂರ್ ಮತ್ತು ಮಲೆಷ್ಯದಲ್ಲಿನ ಚೀನೀಯರೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿನ ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮ ವರ್ಗ:ಸಿಂಗಪೂರ್ ನಲ್ಲಿನ ಹಿಂದು ತತ್ವ (ಹಿಂದು ಧರ್ಮ) ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಹಬ್ಬಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು
ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ
ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಗೂ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಒಂದು ತಟ್ಟೆ (ಷ್ಯಾಲೋ) ಕಡಲು (ನಾರ್ತ್ ಸೀ). ಷೆಟ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಉತ್ತರ ಅಂಚಿನಿಂದ (ಉ.ಅ. 61º) ಡೋವರ್ ಜಲಸಂಧಿಯವರೆಗೆ (ಉ.ಅ. 51º) ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ನಾರ್ವೆ, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್. ಜರ್ಮನಿ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ತೀರಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 2,20,000 ಚ.ಕಿಮೀ. ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಗಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು, 960 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಮತ್ತು 640 ಕಿಮೀ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗ ಬಲು ಅಗಾಧ. ಸಮುದ್ರದ ಇಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಣ ಮರಳನ್ನು ನೀರು ಮುಚ್ಚಿಯೂ ಮುಚ್ಚದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮುದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಆಳ 40 ಮೀಟರುಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಈ ಕಡಲ ನಡುವೆ ಇರುವ ತಿಟ್ಟುತಳದ ಹೆಸರು ಡಾಗರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್. ತಿಟ್ಟುತಳದ ಉತ್ತರ ಅಂಚು ಕಡಿದು. ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೇಬಳಿ ಕಡಲ ಆಳ ಹೆಚ್ಚು. ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ಕಿರಿದಾದ ಕಂದಕದಂತೆ ನಾರ್ವೇತೀರದ ಗುಂಟ ಆಗ್ನೇಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಿಟಿ ಓರ
ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಮಿಟಿ ಓರ ಎಂದರೆ 'ನೇತಾಡುವ ಕಲ್ಲು' ಅಥವಾ 'ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದದ್ದು'ಎಂದರ್ಥ. ಪಿನಿಯೋಸ್ ನದಿ ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿ ಪಿಂಚುಸ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ತೆಸ್ಸಾಲಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಫಲವತ್ತಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಡೆ ಕೆಲವಾರು 'ಮಿಟಿ ಓರ' ಶಿಲಾಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ಈ 'ಮಿಟಿ ಓರ'ಗಳು,ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದುಬಂದಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಶಿಲಾಸ್ತಂಬಗಳಂತಿವೆ. ಕೆಲವಂತೂ ನೆಲದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧,೮೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿವೆ. ಇಂತಹ ೭೦-೮೦ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಅವು ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದಾಗ ಕೆಳಭಾಗಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು 'ಮಿಟಿಓರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೀಳಿದಂತಾಗಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಗುಹೆಗಳಂತೆಯೊ ರಚನೆಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸುಮಾರು ೫೦ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಾಗಿರಬಹುದೆಂದು, 'ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಬನ್ ಅಧ್ಯಯನ'ದಿಂದೂ, ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇತ್ತೆಂದೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಯೂನಿಸೆಫ್ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ತಮ್ಮ 'ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ'ಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನ
೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಂತರ 'ಮಿಟಿ ಓರ' ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಗುರುಗಳು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಶಿಲಾ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ಕಡಿದಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹತ್ತಲು ಪಕ್ಕದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಮರದ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಮೇಲೆ ಮತ್ಯಾರೂ ಮೇಲೆಬರದಂತೆ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಸುಮಾರು ೧೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಕಾಣುವ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ’ಥಿಯೋ ಚೋರ್ಕೋಸ್’ ಎಂಬ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಆ ವೇಳೆ ತುರ್ಕಿಯ ಅರಸರು ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶದ ಫಲವತ್ತಾದ ತೆಸ್ಸಾಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವಾರುಬಾರಿ ದಾಳಿಮಾಡಿದ್ದರು. ಸಿಕ್ಕಸಿಕ್ಕಲ್ಲಿ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುರುಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ಕೊಲ್ಲುವಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಆಗ ಈ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗೆ 'ಮಿಟಿ ಓರ' ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ, ಕಾರ್ಯಾರಂಭಿಸಿದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಬ್ರಾಡ್ ರಾಕ್' ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ
ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೪೪ ರಲ್ಲಿ ಅಥನಾಸಿಯೋಸ್ ಎಂಬ ಧರ್ಮಗುರುವೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಶಿಷ್ಯವೃಂದದೊಡನೆ 'ಬ್ರಾಡ್ ರಾಕ್' ಎಂಬ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ’ಮೆಟಿಯೊರಾನ್ ಮೊನಾಸ್ಟರಿ’ಯ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿದರು. ತುರ್ಕಿಯ ಅರಸರ ಕಾಟವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕ್ಕಿಂತಾ ಹೆಚ್ಚು ಮಠಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೧೭ ರಲ್ಲಿ ’ನೆಕ್ಟಾರಿಯೋಸ್’ ಹಾಗೂ 'ಥಿಯೋಫೆನಿಸ್’ ಎಂಬ ಗುರುಗಳು ’ಏರ್ ಲಾಮ್’ ಎಂಬ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು 'ಮಿಟಿ ಓರ' ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದೇ ತರಹ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ 'ಮಿಟಿ ಓರ'ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೦ ಕ್ಕೂ ಮೀರಿತ್ತು. ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಜಾಗಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. ಪಾದ್ರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳು ಪ್ರತಿ ರವಿವಾರ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷದಿನಗಳಂದು ’ಥೌಪಿಯಾನಿ ಚರ್ಚ್’ನಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ
ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಉಳಿದಿರುವ ಚರ್ಚ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ ೬ ಮಾತ್ರ. ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತನಕ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ಉಳಿದ ೬ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿಬರಬಹುದು. ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಮೊನಾಸ್ಟರಿ ಗೆ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಉಳಿದಕಡೆ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿ ಹೋಗಬೇಕು.
ದುರ್ಗಮ ಜಾಗದ ಮೋನಾಸ್ಟರಿಗಳು
ಈಗ ಉಳಿದಿರುವ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಗ್ರೇಟ್ ಮೆಟಿಯೋರಾನ್ ಮೋನಾಸ್ಟರಿ'ಯು ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದು ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ'ವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏರ್ ಲ್ಯಾಮ್ ಮೋನಾಸ್ಟರಿಯು ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೪ ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ಬರಾ ಮೋನಾಸ್ಟರಿ ೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೋಗಲು ಅತಿ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ರಚನೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಪಕ್ಕದ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ನಿಕೊಲಾಸ್ ಅನಪೌಸಾಸ್ ತಲುಪಲು ಈಗಲೂ ಕಷ್ಟವೇ .ಇದನ್ನು ಸಹಿತ ೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿವೆ.
೨ ನೆಯ ವಿಶ್ವಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮ
'ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಮಹಾಯುದ್ಧ'ದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ 'ಮಿಟಿ ಓರ' ಗಳ ರಚನೆಗಳು 'ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ'ಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದಮೇಲೆ, ಪುನಃ ಸುಂದರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗೊ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಇದು 'ನನ್ ಗಳ ವಸತಿ-ಗೃಹ'ವಾಗಿದೆ.ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೯೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೋಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಎಂಬ ಮೋನಾಸ್ಟರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಈಗಲೂ ಕಷ್ಟ. ಎಲ್ಲಾ ೬ ತಾಣಗಳೂ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಶ್ರ್ರದ್ಧಾಳುಗಳಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂದರ್ಯ ವರ್ಣಿಸಲಸದಳ
ಅನೇಕ ಪರ್ಯಟಕರಿಗೆ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣುವ ಹತ್ತಿರದ ’ಕಲಂಪಾಕ’ ವೆಂಬ ನಗರ, ಸುಂದರವಾಗಿ  ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಆಕರ್ಶಣೆಯಾಗಿರುವ ಭಾಗ; ಮೊದಲು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ತಲೆತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು 'ಮಿಟಿ ಓರ' ಗಳಲ್ಲಿ  ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು.
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಕೆ. ಡಿ. ಸಿಂಗ್
ಶಿಕ್ಷಣ
ಸಿಂಗ್ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಾರಾಬಂಕಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ನೋದ ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಜ್ ಇಂಟರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಸಿಂಗ್ ಅವರು ದೇವ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯ ಹಾಕಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ ಅಂತರ ಕಾಲೇಜು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ಹಾಕಿ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಟ್ರೇಡ್ಸ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋದ ಎಲ್ ವೈ ಎ ಕ್ಲಬ್‌ಗಾಗಿ ಆಡಿದರು. ಅದೇ ಟ್ರೇಡರ್ಸ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಲಕ್ನೋದ ಯುವ ತಂಡವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ದೆಹಲಿ ತಂಡವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಆಟಗಾರ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಕೂಡ ಆಡಿದರು. ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಹುಸೇನ್ ಸಹ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೆ.ಡಿ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಆಟವನ್ನು ಆಡಬಹುದು. ಹಾಕಿಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಇಡೀ ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹುಸೇನ್ ಅನ್ನು ಒತ್ತುವಂತೆ ಮತ್ತು ಡಾಡ್ಜಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. ಈ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನ ಕ್ರೀಡಾ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಹುಸೇನ್ ಕೂಡ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. ಈ ಹುಡುಗ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಹುಸೇನ್ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ೧೯೩೯ ರಿಂದ ೧೯೫೯ರವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದರು.
ಆಟಗಾರನಾಗಿ
೧೯೪೬-೪೭ರಲ್ಲಿ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸಿಂಗ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅದರ ನಂತರ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ಹಾಕಿ ಜಗತ್ತು ತಿಳಿದಿರುವ ಮಾರಕ ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಲು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಏರಿದರು. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಡುವಾಗ ಅವರು ೭೦ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಾಂತ್ರಿಕನನ್ನು ಮೀರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾಂತ್ರಿಕ ೬೨ ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೪೮ ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ತಂಡದ ಉಪನಾಯಕನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಅವರನ್ನು ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ೧೯೪೮ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಉಪನಾಯಕನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ೧೯೪೮ ರ ಪ್ರವಾಸವು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ೧೯೨೮, ೧೯೩೨ ಮತ್ತು ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಚಿನ್ನದ ಪದಕದ ವಿಜಯವನ್ನು ನವಜಾತ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ೧೯೪೮ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ:
ಅವರು೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾದರು, ಈ ವರ್ಷ ಗಳಿಸಿದ ೨೩೬ ಗೋಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು೯೯ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ಇದು ತಂಡದ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಅವರು ೧೯೫೨ರ ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಭಾರತ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೫೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು 'ಕಾವ್ಯ' ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಂಡದ ಮಾಸ್ಟರ್‌ಮೈಂಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಮೇಕರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಮಾಜಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನಾಯಕ ಸಿರಿಲ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ:
"ಅವನ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಡ್ರಿಬ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಹಾದುಹೋಗುವಿಕೆಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ ನಾನು ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಬಾಬು ಅವರ ಚುಟುಕು ಕವನ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ."
ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ
೧೯೭೨ಸಿಂಗ್ ನಂತರ ರ ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕೆಡಿ ಸಿಂಗ್ ಬಾಬು ಅವರು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ರೈಲ್ವೇ ಬೋರ್ಡ್, ರೈಫಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.
ನಿಧನ
೨೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೮ ರಂದು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಆತ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಿಂಗ್ ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸಹ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ, ಅಶ್ವಿನಿ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಮಾಜಿ "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಮತ್ತು ಅವರು " ಬ್ಯುನಸ್ ಐರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡದ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿರಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ
೧೯೪೮ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾ-ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ <i id="mwOA">ಗೋಲ್ಡ್</i> (೨೦೧೮), ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಮಿತ್ ಸಾಧ್ ಅವರು ಭಾರತ ಪುರುಷರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಉಪನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಇದು ಕೆಡಿ ಸಿಂಗ್ ಆಧಾರಿತ ಪಾತ್ರ.
ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳು
left|thumb|270x270px| ಕೆಡಿ ಸಿಂಗ್ ಬಾಬು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಲಖನೌ right|thumb|270x270px| ಕೆಡಿ ಸಿಂಗ್ ಬಾಬು ಮಾರ್ಗ, ಬಾರಾಬಂಕಿ
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೨೨ ಜನನ ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು
ಡಿ. ಡಿ. ಭಾವಳ್ಕರ್
ದಿಲೀಪ್ ದೇವಿದಾಸ್ ಭಾವಳ್ಕರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು. ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಾ ರಾಮಣ್ಣ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (CAT) ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಲೇಸರ್ ಮತ್ತು ಕಣ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಲೇಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅವರು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್ (CERN) ನ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀನಿಯರ್ ಕೊಲೈಡರ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾಡ್ರಾನ್ ಕೊಲೈಡರ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ CAT ಅನ್ನು ಪಾಲುದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 2000 ರಲ್ಲಿ ಇ ವರಿಗೆ ಪದ್ಮಶ್ರೀಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.
ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಡಾ. ಹರಿ ಸಿಂಗ್ ಗೌರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೋಟೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೦ ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಭವಾಲ್ಕರ್, ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪದವಿ (BSc) ಮತ್ತು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಸಾಗರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ (MSc) ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಚಿಂತಾಮನರಾವ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು. ಅವರು ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ (MSc) ಮತ್ತು ಲೇಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ (PhD) ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೧೯೬೬ ಅದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು 1967 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು ಮತ್ತು ಲೇಸರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಭಾಭಾ ಅಟಾಮಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ (BARC) ನಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅವರು BARC ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೮೭ ರವರೆಗೆ ಇದ್ದರು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು.
೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಭಾವಲ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದಾಗ, ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ೨೦೦೨ ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ, ಅವರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೇಸರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕ್ವಾಂಟಲೇಸ್‌ಗೆ ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಪರಂಪರೆ
ಭವಾಲ್ಕರ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು BARC ನಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, BARC ನಲ್ಲಿ DAE ಯ ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಅವರ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವವರೆಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು CAT ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೇಸರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. BARC ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು BARC ನ ಲೇಸರ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ R&D ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಚಯದ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇಬ್ಬರು ಸೇರಿದಂತೆ 18 ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್‌ಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಭವಾಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಗಾಸ್ಸಿಯನ್ ಕಿರಣವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಅನಿಲಗಳಲ್ಲಿನ ದುರ್ಬಲ ಮಸೂರವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಫೋಟೊಥರ್ಮಲ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 10GW ಪಲ್ಸ್ ಪವರ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು Nd ಗ್ಲಾಸ್ ಲೇಸರ್ ಸರಪಳಿಯ ಅವರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಲೇಸರ್-ಉತ್ಪಾದಿತ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂತರದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರು ಲೇಸರ್‌ಗಳ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನ್ವಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು CAT ನಲ್ಲಿ ಮೂಲಮಾದರಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು DAE ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ 50 ಲೇಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು INDUS 1 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಸಿಂಕ್ರೊಟ್ರಾನ್ ವಿಕಿರಣ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಸ್ 2 ರ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, CAT ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್ (CERN) ನ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀನಿಯರ್ ಕೊಲೈಡರ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾಡ್ರಾನ್ ಕೊಲೈಡರ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೀರ್ ರಿವ್ಯೂಡ್ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ಥಾನಗಳು
ಭಾವಲ್ಕರ್ ಅವರು ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಪುರದ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು DAE-CERN ಸಹಯೋಗದ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಲಾಂಗ್ ಟರ್ಮ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಆಫ್ ಕೋಆಪರೇಶನ್, ಲೇಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಮೇಲಿನ ಇಂಡೋ-ರಷ್ಯನ್ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀನಿಯರ್ ಕೊಲೈಡರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಲೇಸರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಿಗಾಗಿ ಏಷ್ಯನ್ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಿತಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭವಿಷ್ಯದ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಏಷ್ಯನ್ ಸಮಿತಿ (ACFA) ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಪರಮಾಣು ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ನ C-13 ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು
ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ 1986 ರಲ್ಲಿ ಭಾವಲ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ (INSA) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಇಂಡಿಯಾ (NASI) 1990 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು ಅವರು 1998 ರಲ್ಲಿ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ, ರಷ್ಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ವಿದೇಶಿ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (CSIR) ಅವರಿಗೆ 1984 ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅನುದಾನದಿಂದ UGC ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಭಾರತೀಯ ಆಯೋಗ. ಅವರು 1999 ರಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗೋಯಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ 2000 ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಗೌರವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು 2000 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, HK ಫಿರೋಡಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:೧೯೪೦ ಜನನ
ಬ್ರೂಸ್ ಲೀ
ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರು (ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌, 李振藩, 李小龍; ಪಿನ್‌ಯಿನ್‌: ಲಿ ಝೆನ್‌ಫಾನ್‌, ಲಿ ಕ್ಸಿಯೊಲಾಂಗ್‌; 27 ನವೆಂಬರ್‌ 1940 – 20 ಜುಲೈ 1973) ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚೀನಾದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಟ, ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ವೃತ್ತಿಗಾರ ಮತ್ತು ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವರು ಅವರನ್ನು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಚಸ್ಸುಳ್ಳ ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮುತ್ಸದ್ಧಿ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಟ ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ನಟಿ ಶಾನನ್‌ ಲೀ ಇವರ ಮಕ್ಕಳು. ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌‌ನ ಥಂಡರ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್‌ ಎನ್ನುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಇವರ ತಮ್ಮ.
ಲೀಯವರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಹದಿಹರೆಯದವರೆಗೆ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸೆಗಳ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಭಾರಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವು ಬದಲಾಯಿತು. ಲೊ ವೇರವರ ದ ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ (1971), ಫಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯೂರಿ  (1972); ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರೇ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ವೇ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌  (1972); ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಲೌಸ್‌ರವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್‌'ಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌  (1973) ಮತ್ತು ದ ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌  (1978) ಈ ಐದು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಚೀನಾದ ರಾಶಿಚಕ್ರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ವರ್ಷವಾಗಿರುವ 27 ನವೆಂಬರ್‌ 1940ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಚೈನಾಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚೀನೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಲೀ ಹೊಯಿ-ಚುಯೆನ್‌‌ (李海泉) ಚೀನಾ ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ತಾಯಿ ಗ್ರೇಸ್‌ ಹೊ (何愛瑜) ಚೀನಾದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿದ್ದು, ಜರ್ಮನ್‌ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಲೀ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆತ್ತವರು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು. ಅವರ ಪೌರತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇಲ್ಲ; ಅವರು HK ಪೌರತ್ವ, US ಪೌರತ್ವ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಚೀನಾದ ಪ್ರಜೆಯು ಕೂಡ ಆಗಿರಬಹುದು.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೀ ಹೂಯಿ ಚುಯಿನ್‌ರವರು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ಜಪಾನಿನ ಆಕ್ರಮಣ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ US ಚೀನಾ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಒಪೆರಾವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಲ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ತುಂಬಾ ಲಾಭದಾಯಕವಾದ್ದರಿಂದ ಲೀ ನಂತರದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು USನಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಲೀ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿರುವುದು, ಭಾಗಶಃ ಮನೆಗೀಳು ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ತನ್ನ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ಮರಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು (ಪರ್ಲ್‌ ಬಂದರು ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ನಂತರ ಲೀ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ದಯ ಜಪಾನಿನ ಸ್ವಾಧೀನದಡಿಯಲ್ಲಿ 3 ವರ್ಷ 8 ತಿಂಗಳುಗಳು ಬದುಕಿದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೀ ಕುಟುಂಬವು ಬದುಕುಳಿಯಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಲೀ ಹೊಯಿ‌ ಚುಯೆನ್‌ ತನ್ನ ನಟನೆ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ದೊಡ್ಡ ತಾರೆಯಾದರು.
ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ತಾಯಿ ಗ್ರೇಸ್‌ರವರು ಸಹ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿಯುತ ಮನೆತನವಾದ ರಾಕ್‌ಫೆಲ್ಲರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಸ್‌ ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾದ ಹೊ ತುಂಗ್ಸ್‌ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸರ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹೊ ತುಂಗ್‌ರವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುವ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸಮೃದ್ಧ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದನು.
ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ
ಮನೆಯಿಂದ ಎರಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ ನಂತರವಿರುವ 218 ನಥಾನ್‌ ರಸ್ತೆ, ಕೊವ್ಲೂನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟಕ್‌ ಸುನ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ (德信學校) ಓದಿದ ನಂತರ 1950 ಅಥವಾ 1952ರಲ್ಲಿ ಲೀ (12ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ) ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಲಾ ಸಾಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ (喇沙書院) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದನು. 1956ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆ ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ (ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ ಕಳಪೆ ನಡತೆಯಿಂದ), ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಗುರು (ಜರ್ಮನಿ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಇವರು ಪೂರ್ಣ ವಯಸ್ಕ ಜೀವನವನ್ನು ಚೀನಾ, ನಂತರ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು‌), ಶಿಕ್ಷಕ, ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಸೋದರ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ರ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಅವರು St. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ಸೇ‌ವಿಯರ್‌'ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್‌ಗೆ (聖芳濟書院)(ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ) ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರು. 1959ರ ವಸಂತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೀಯವರು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹಾದಿಜಗಳದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಕಾರಣ ಪೋಲಿಸರು ಅವನನ್ನು ಠಾಣೆಗೆ ಕರೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಬಾರಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಪರಾಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಪೋಲಿಸರಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಇವರ ಜೀವಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರ ಹೆತ್ತವರು 1959ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನ‌ಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಆತನ ಅಕ್ಕ ಆಗ್ನೇಸ್‌‌ (李秋鳳)ಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು.
ಲೀ ತನ್ನ ವಯಸ್ಸು 18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆರು ತಿಂಗಳು ಇರುವಾಗ U.Sನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಕೋರಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದ $100 ಮತ್ತು 1957ರ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ 1958ರ ಕ್ರೌನ್‌ ಕಾಲೊನಿ ಛಾ ಛಾ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ (ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ಮರಳಿದನು. ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊನಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಿಂಗಳಿದ್ದ ನಂತರ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (1959) ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ರೂಬಿ ಚೌರವರ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಾರಕನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸಿಯಾಟಲ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡನು. ರೂಬಿಯವರ ಪತಿಯವರು ಲೀ ತಂದೆಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಕಾಲೇಜು ಸೇರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅಣ್ಣ ಪೀಟರ್‌ (李忠琛) ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೀಯವರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಇದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1960ರಲ್ಲಿ ಲೀ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎಡಿಸನ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಪಡೆದರು (ಈಗ ಸಿಯಾಟಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಪಿಟೊಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌). ನಂತರ 1961 ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಟಕ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು (UWನ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ,ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ಹಲವರು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಹಾಗೆ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಲೀಯವರು ತನ್ನಭಾವಿ ಪತ್ನಿಯಾದ ಲಿಂಡಾ ಎಮರಿಯವರನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಲಿಂಡಾರವರನ್ನು ಅವರು 1964ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು.
ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ 1964ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು (3 ವರ್ಷಗಳು ಓದಿದರೂ ಪದವಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ) ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಆಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು (嚴鏡海, ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀಗೂ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಲೂ ಆತನ ಚೀನಾದ ಕುಲನಾಮ "ಯಿಮ್‌". ಜೇಮ್ಸ್‌ನ ತಂದೆ ಮೊದಲು USಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಾಗ ವಲಸೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಈ ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು). ಅವರು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಗಿಂತ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದರು. ಜೇಮ್ಸ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಜುನ್‌ ಫಾನ್ ಸಮರ ಕಲೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು (ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ). US ಸಮರ ಕಲೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಾಲಿವುಡ್‌ಗಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದವರಾದ, (ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಸಂಘಟಕರಾಗಿರುವ ಎಡ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ಗೆ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಲೀಯ ಪಾತ್ರವಿದೆ.
ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ಲಿಂಡಾರಿಗೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಲೀ (1965–1993) ಮತ್ತು ಶಾನನ್‌ ಲೀ (1969–) ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ತಂದೆಯಂತೆ ನಟನಾಗಿರುವ ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ 1993ರಲ್ಲಿ ದ ಕ್ರೋವ್‌ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಶಾನನ್‌ ಲೀ ಸಹ ಚಿತ್ರನಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು 1990ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದರ ತರುವಾಯ ಅವರು ನಟಿಸುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.