cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌
ಹವಾಗುಣ
thumb|ಬಿರುಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ದಾರಿ
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ ಐದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ವಸಂತಕಾಲ, ಬೇಸಗೆಕಾಲ,  ಶರತ್ಕಾಲ, ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲ.ಬೇಸಗೆಕಾಲ (ಮೇನಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) ಇಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಗರಿಷ್ಟ ಉಷ್ಣಾಂಷವು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ 15 °C (57 °F)ಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ.
ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಧಾರಾಕಾರವಾಗಿ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಯಿಂದ ಆಗಿದಾಂಗ್ಗೆ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ್ನು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ 10–-7 °C (12–18 °F)ಗಳ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.-11 C ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮೈ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಹಿಮಸುರಿತ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ್ನು ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮಬ್ಬು ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 1 °C (34 °F)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಮಾಸಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 10–12 °C (12–54 °F)ನ ಆಜೂಬಾಜಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. 1957ರ ಆಗಸ್ಟ್ 23ರಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಷ್ಣಾಂಶ 20.7 °C (69.1 °F) ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು; ಅದೇ ರೀತಿ 1905ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 11ರಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣಾಂಶ 15 °C (4 °F) ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.
ಇಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಮಸುರಿತ 281.8 ಸೆಂ.ಮೀ.(110.9 ಇಂಚುಗಳು) ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮಸುರಿತ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. (75.3 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಥವಾ 29.6 ಇಂಚುಗಳು).
ಪೌರಾಡಳಿತ
thumb|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪಟ್ಟಣ ಒಕ್ಕೂಟವು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಬೊಂಗ್‌ ಚಹಾ ತೋಟವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
1850ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪುರಸಭೆ, 10.57 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ (4.08 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಸಭೆಯು, ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರಿರುವ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ 32 ನಗರ ವಿಭಾಗ‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಗರ ವಿಭಾಗ‌ದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಬಂದ ಸದಸ್ಯರೂ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರೂ ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಮಂಡಳಿಯು ತನ್ನ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಪುರಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಗೂರ್ಖಾ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲಿಬರೇಷನ್‌ ಫ್ರಂಟ್‌ (GNLF) ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಸಮಗ್ರ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೂರ್ಖಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಗೂರ್ಖಾ ಅಟಾನಮಸ್‌ ಹಿಲ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ (ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತಾ ಗೂರ್ಖಾ ಮಂಡಳಿ) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ 1988ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದಲೂ ಅದರ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕೆಲವೊಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು DGHCಯ ಚುನಾಯಿತ ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪಟ್ಟಣವು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಭಾರತ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆಯಾದ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಕಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯಾದ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
2004ರ ಸಂಸತ್‌ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರೆ, 2006ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನು GNLF ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಪಟ್ಟಣವು ಜಿಲ್ಲಾ ಆರಕ್ಷಣಾ‌ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ (ಇದು ರಾಜ್ಯ ಆರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ). ಉಪ ಪೊಲೀಸ್‌ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ ಪಟ್ಟಣದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶವು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಜೋರ್‌ಬಂಗಲೋ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಎರಡು ಆರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು
thumb|ಮನೆಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮೋರಿ
ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಚಿಲುಮೆ ಅಥವಾ ಕಾರಂಜಿಗಳು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ನೀರನ್ನು ಸೆಂಚಾಲ್‌ ಸರೋವರಕ್ಕೆ (10 ಕಿ.ಮೀ ಅಥವಾ6.2 mi ಪಟ್ಟಣದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗ) ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಲುಮೆಗಳಿಂದ ಸರಬರಾಜಾಗುವ ನೀರು ಕೊರತೆಯಾಗುವ ಬೇಸಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಬತ್ತದೆ ಹರಿಯುವ ಖೊಂಗ್‌ ಖೊಲ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜಿನ ನಡುವೆ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಂತರವಿದ್ದು, ಪಟ್ಟಣದ 50%ಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪುರಸಭೆಯ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡಿವೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪಟ್ಟಣ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮನೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಶೌಚಾಲಯಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಆರು ಕೇಂದ್ರೀಯ ರೊಚ್ಚು ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಜ್ಹೋರಾ (ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು)ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚರಂಡಿಗಳು ಕೂಡಾ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಪುರಸಭಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 50 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು (110,200 lb) ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹತ್ತಿರವಿರುವ ವಿಲೇವಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮಂಡಳಿಯು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಸೇವೆಯು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ತುರ್ತುಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪಟ್ಟಣ ಆಗಿದಾಂಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕಡಿತದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿನ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ ಸ್ಟೇಬಿಲೈಸರ್‌ಗಳ (ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ ಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಯಂತ್ರಗಳು) ತಯಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ಪುರಸಭಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುದಾರಿ ಅಥವಾ ಕಾಲುದಾರಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲ ತೆರನಾದ ರಸ್ತೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 90 ಕಿ.ಮೀ (56 ಮೈಲಿಗಳು); ಇವುಗಳನ್ನು ಪುರಸಭೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ವಾಣಿಜ್ಯ
thumb|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಚಹಾ ತೋಟ
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮಗಳೆಂದರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಚಹಾ ಉದ್ಯಮ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ ಕಪ್ಪು ಚಹಾಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಠವಾದದ್ದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ UKಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮವು, ದೇಶದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳ ಚಹಾ ಬೆಳೆಗಾರರಿಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನೇಪಾಳದಂತಹ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಂಡ ಚಹಾದಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕರ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಂಗಾಮಿ ವಜಾ, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಬಹುವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆತಂಕಗಳು ಚಹಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ. ಹಲವು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಹಕಾರಿ ತತ್ವದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಧಾಮ‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವ ಕುರಿತು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿವೆ. ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ 60%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮಹಿಳೆಯರು. ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಭಾವನೆಯ ಒಂದರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಹಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರೆ, ಉಳಿದ ಇನ್ನರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ವಸತಿ, ಅನುದಾನಿತ ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯ ಮುಂತಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು ಶಿಕ್ಣಣ, ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದು, ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಶುಂಠಿ, ಕಿತ್ತಳೆ ಮುಂತಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸೇರಿದೆ.
ಪಟ್ಟಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಪಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕೃಷಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗ. ಇದೇ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೇಸಗೆ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾಲಗಳು. ಈ ಕಾಲಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವರು ಹೊಟೇಲು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟುಗಳನ್ನು ಸ್ವಂತವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕಂಪನಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ತನ್ನ ಮನಮೋಹಕ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಆರಾಧನಾ, ಮೇ ಹೂ ನಾ ಮತ್ತು ಕಾಂಚನಜುಂಗ  - ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳು. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು ಹಲವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿವೆ. ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್‌‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಡುಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಾರಿಗೆ
thumb|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ "ಆಟಿಕೆ ರೈಲು"
ಸಿಲಿಗುರಿಯಿಂದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಹಿಮಾಲಯನ್‌ ರೈಲ್ವೆ (ಇದನ್ನು "ಆಟಿಕೆ ರೈಲು" ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಯಲ್ಲಿ 50 ಮೈಲಿಗಳ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ (80 ಕಿ.ಮೀ) ಅಥವಾ ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವ ಹಿಲ್‌ ಕಾರ್ಟ್‌ ರಸ್ತೆ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 55) ಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ತಲುಪಬಹುದು. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಹಿಮಾಲಯನ್‌ ರೈಲ್ವೆಯು 60 ಸೆಂ.ಮೀ.(2 ಅಡಿ) ಗಳ ನ್ಯಾರೋ-ಗೇಜ್‌ ರೈಲ್ವೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 1999ರಲ್ಲಿ UNESCOದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ಗೌರವ ಪಡೆದ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ರೈಲ್ವೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಬಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಡಿಗೆ ವಾಹನಗಳು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌‌ನ್ನು ಸಿಲಿಗುರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ ಕುರ್ಸೆಯಾಂಗ್, ಕಾಲಿಂಪಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋವರ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರದ ವಾಹನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಇಲ್ಲಿಗೆ 93 ಕಿ.ಮೀ.(58 ಮೈಲಿಗಳು) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಗುರಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಬಾಗ್ದೋಗ್ರದಲ್ಲಿದೆ.
ಇಂಡಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್, ಜೆಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌ - ಇವು ಇಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದೆಹಲಿ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಗುವಾಹಟಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಹೊಸ ಜಲ್‌‌ಪೈಗುರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬೈಸಿಕಲ್, ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಡಿಗೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಹಗ್ಗದ‌ಮಾರ್ಗ (ಇದಕ್ಕೆ ಕೇಬಲ್‌ ಕಾರು ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ) 1968 ರಿಂದ 2003ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮೃತರಾದ ದುರ್ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಚಾರ
thumb|ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌/ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ಮನೆಗಳು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ನಗರ ಸಂಘಟನೆ (ಇದು ಪಟ್ಟಬಾಂಗ್‌ ಚಹಾ ತೋಟವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.) 12.77 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ(4.93 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು 109,163ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದೇವೇಳೆ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶವು 107,530ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸರಾಸರಿ 20,500 – 30,000ದಷ್ಟು ಅಸ್ಥಿರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ 10,173ರಷ್ಟು ಇದೆ. ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1,017 ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಅನುಪಾತಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯ ದುಡಿಮೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯೂಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅತಿಯಾದ ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.
ಹಿಂದೂಧರ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವಿದೆ.
ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮೀಯರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಗಣನೆಗೆ ಸಿಗಬಹುದಾದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಬಂಗಾಳ, ನೇಪಾಳ, ಭೂತಾನ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂಗಳ ಜನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ: ತಮಂಗ್‌ಗಳು, ಲೆಪ್ಚಾಗಳು,ಭುಟಿಯಾಗಳು, ಷೆರ್ಪಾಗಳು, ರಾಯಿಸ್‌‌ಗಳು, ಯಮ್ಲೂಗಳು, ದಮಾಯ್‌ಗಳು, ಕಮಾಯ್‌ಗಳು, ನೆವಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಬುಗಳು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇತರೆ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾರವಾಡಿಗಳು‌, ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಚೀನಿಯರು, ಬಿಹಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಬಳಸುವ ಸಾಮನ್ಯ ಭಾಷೆಯೆಂದರೆ ನೇಪಾಳಿ. ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗಳೂ ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.
ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1970ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದರೆ 45%ವರೆಗೂ ತಲುಪಿತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸರಾಸರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಿಂತ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಸಾಹತು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಕೇವಲ 10,000ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವಂಥಾದ್ದಾಗಿದ್ದು ಅಸ್ಥಿರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಬೋಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪರಿಸರದ ಅವನತಿಯು ಒಂದು ಸುಂದರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದ್ದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಕಳೆಗುಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತಿ
thumb|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವೊಂದರ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಬೌದ್ಧ ಬರಹಗಳೊಂದಿಗಿನ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಧ್ವಜಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ಧ್ವಜಗಳು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ thumb|ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸ್ವಸಹಾಯ ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಣದ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನತೆಯು, ದೀಪಾವಳಿ, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌, ದಸರಾ, ಹೋಳಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಲೆಪ್ಚಾಗಳು ಮತ್ತು ಭುಟಿಯಾಗಳು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವರ್ಷವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ವರ್ಷ (ಲೋಸರ್ ‌)ವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ "ಪ್ರೇತ ನೃತ್ಯ"ದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಘೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ರಾಮ ನವಮಿ , ಚೋಟ್ರಲ್‌ ದುಚೆನ್ ‌, ಬುದ್ಧ ಜಯಂತಿ , ದಲೈ ಲಾಮರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ತೆಂಡೊಂಗ್‌ ಲ್ಹೋ ರುಮ್‌‌ಫಾತ್‌ ಹಬ್ಬ- ಇವು ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಆಚರಿಸುವ ಕೆಲವು ಇತರೆ ಹಬ್ಬಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದವು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು, ನೇಪಾಳ, ಭೂತಾನ್ ಹಾಗೂ ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿವೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್‌ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಆಂದೋಲನವು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಉತ್ಸವವು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಉನ್ನತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಹಾರವೆಂದರೆ ಮೋಮೋ. ಇದು ಆವಿಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕಣಕದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಂದಿಮಾಂಸ, ಗೋಮಾಂಸ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕಣಕ ಮುಚ್ಚಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಾದ ಸೂಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಯ್‌‌-ವಾಯ್‌, ಎಂಬ ಪ್ಯಾಕ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಲಘು ಆಹಾರವು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಬೇಯಿಸಿರುವ ಶಾವಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪೊಟ್ಟಣದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಒಣ ಆಹಾರವಾಗಿಯೇ ಸೇವಿಸಬಹುದು ಇಲ್ಲವೇ ಸೂಪ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಹಸು ಅಥವಾ ಚಮರೀಮೃಗದ ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುವ ಚುರ್ಪೀ ಒಂದು ತೆರನಾದ ಗಟ್ಟಿ ಗಿಣ್ಣು. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಇದನ್ನು ಅಗಿದು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸೂಪ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ, ಶಾವಿಗೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಟುಕ್ಪಾ ಕೂಡ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಹಾರ. "ಆಲೂ ದಮ್‌" ಇಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಲಘು ಆಹಾರ. ಬೇಯಿಸಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಮೆಣಸಿನ ಪುಡಿ, ಖಾದ್ಯ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಮಾಂಸರಸದೊಂದಿಗೆ ಪಲ್ಯದಂತೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರು ನೀರಾಗಿರುವಂತೆ ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಲೂಗಡ್ಡೆ ಚಿಪ್ಸ್‌ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಲಘು ತಿಂಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರೆಸ್ಟಾರಂಟ್‌ಗಳು ಇದ್ದು, ಇವು ಭಾರತೀಯ, ಐರೋಪ್ಯ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಉಪಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ ತೋಟಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಚಹಾ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾನೀಯ; ಜೊತೆಗೆ ಕಾಫೀ ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯ. "ರಕ್ಷಿ" ಮತ್ತು ಝಾದ್‌ ಹಾಗೂ ತೊಂಗ್ಬಾ", ಇದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಛಾಂಗ್‌ನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ - ಇವೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾನೀಯಗಳು. ಮಿಲ್ಲೆಟ್‌ (ರಾಗಿ, ಜೋಳ, ನವಣೆ, ಸಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಸಾವೆಯಂಥ ಯಾವುದೇ ಧಾನ್ಯ) ನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಛಾಂಗ್ ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ತಯಾರಿಕೆಯ ಬಿಯರ್‌ ಆಗಿದೆ.
ವಸಾಹತು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಟ್ಯೂಡರ್ ಅಣಕು ಶೈಲಿಯ ನಿವಾಸಗಳು, ಗೋಥಿಕ್‌ ಶೈಲಿಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು, ರಾಜ ಭವನ (ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನಿವಾಸ), ಪ್ಲ್ಯಾಂಟರ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ (ಚಹಾ ಬೆಳೆಗಾರರ ಕೂಟ) ಮತ್ತು ಹಲವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮಂದಿರಗಳು ಪಗೋಡ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌, ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಪ್ರೇಮಿಗಳ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತವು ವಹಿಸಿರುವ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ನುಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾಲಕ್ಷೇಪ ಅಥವಾ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಇಲ್ಲಿನ ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ನೇಪಾಳಿ ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗಳು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ರಬ್ಬರ್‌ ಪಟ್ಟಿ(ಇದನ್ನು ಚುಂಗಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ)ಯಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಚೆಂಡಿ‌ನ ಸುಧಾರಿತ ರೂಪವನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಕಡಿದಾದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭೇಟಿ ಕೊಡಬಹುದಾದ ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ದೇವರುಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಅನನ್ಯ ಸ್ಥಳವಾದ ಮಹಾಕಾಲ‌ ದೇವಾಲಯ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಿಮಚಿರತೆ, ಕೆಂಪು ಪಾಂಡಾಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಮಾಲಯದ ಅಪಾಯದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾದ ಟೈಗರ್‌ ಹಿಲ್‌ಮೃಗಾಲಯ, ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು. ಹಿಮಾಲಯದ ಅನನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಆನಂದವನ್ನು ಅರಸ ಬಯಸುವ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಣವು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಉಸಿರು ಬಿಗಿ ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ನಯನಮನೋಹರ ದೃಶ್ಯಗಳ ಸಂಧಕ್‌ಫು, ಸಾಹಸಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಕೆಲವು ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಏರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭ ಬಿಂದು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಮೌಂಟ್‌ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ ಶಿಖರವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಏರಿದ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ತೇನ್‌‌ಸಿಂಗ್‌ ನೋರ್ಗೆ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಯೌವ್ವನಾವಸ್ಥೆಯ ಬಹುತೇಕ ಕಾಲವನ್ನು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಷೆರ್ಪಾ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲೇ ಕಳೆದರು. ಅವರ ಈ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ 1954ರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮೌಂಟೆನಿಯರಿಂಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ (ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಸಂಸ್ಥೆ) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು. ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸ್ವಸಹಾಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು, ಮರ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಂತಹ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಘುಮ್‌ ಮಠ,(ಪಟ್ಟಣದಿಂದ5 mi 8 ಕಿ.ಮೀ ) ಭುಟಿಯಾ ಬುಸ್ಟಿ ಮಠ, ಮಾಗ್‌-ಧೋಂಗ್ ಯೋಲ್‌ಮೋವ ಗಳಂತಹ ಹಲವು ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮಂದಿರಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಬರಹಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಶಾಲೆಗಳು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾದ ಬೆಂಗಾಲಿಯನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಬೋಧನಾ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ.
ಈ ಶಾಲೆಗಳು ICSE, CBSE ಇಲ್ಲವೇ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬೇಸಗೆ ಕಾಲದ ಆಶ್ರಯಧಾಮವಾಗಿದ್ದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್, ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಎಟನ್, ಹ್ಯಾರೋ ಮತ್ತು ರಗ್‌ಬಿ ಮಾದರಿಯ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಂತಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್‌ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಶಾಲಾ ವಿಭಾಗ), ಲೊರೆಟೋ ಕಾನ್ವೆಂಟ್‌, ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಮೌಂಟ್‌ ಹರ್ಮನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಶಾಲೆಗಳು (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯವು) ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಸೇಂಟ್‌ ಜೋಸೆಫ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲೊರೆಟೋ ಕಾಲೇಜ್‌, ಸೇಲ್‌ಸಿಯನ್‌ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು- ಇವೆಲ್ಲ ಸಿಲಿಗುರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತಗೊಂಡಿವೆ.
ಮಾಧ್ಯಮ
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ಸಿಲಿಗುರಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾಗುವ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್, ಕೋಲ್ಕೊತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾಗುವ ದಿ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌  ಮತ್ತು ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ . ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮುದ್ರಣವಾದ ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಮುದ್ರಣವಾಗಿ ಬರುವ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ ಟೈಮ್ಸ್ ‌ ಇಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಮಾಸಿಕ ಸುದ್ದಿ-ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ‌. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೇಪಾಳಿ, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. "ಸುನ್‌ಚರಿ", "ಹಿಮಾಲಿ ದರ್ಪಣ್‌" ಇಲ್ಲಿನ ನೇಪಾಳಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಆಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಏಕೈಕ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ದೂರದರ್ಶನದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ‌ಗಳು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನದ ಭೌಮಿಕ ಜಾಲ ದೂರ್‌ದರ್ಶನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೇಬಲ್‌ ದೂರದರ್ಶನವು, ಪಟ್ಟಣದ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹೊರವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಭಾರತೀಯ ವಾಹಿನಿ‌ಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಳೀಯ ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳೂ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸೇವಾಕೇಂದ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದ್ದು, ಡಯಲ್‌-ಅಪ್‌ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. BSNL, 128 kbit/s ವೇಗದವರೆಗಿನ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂಪರ್ಕದ ಸೀಮಿತ ರೂಪದ ಸೇವೆಯನ್ನು DIAS (ನೇರ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆ) ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಮೂಲಕ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ BSNL, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫೋಕಾಂ, ವೊಡಾಪೋನ್‌, ಏರ್‌ಟೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಸೆಲ್‌ ನಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸೆಲ್ಯುಲರ್‌ ಕಂಪನಿಗಳು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.
ತುಲಾ ಮಾಸ
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸೌರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗದ ಎಳನೆ ಮಾಸ.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಹಂಸಲೇಖ
ಹಂಸಲೇಖ (ಜನನ: ಜೂನ್ ೨೩, ೧೯೫೧) ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು "ಗಂಗರಾಜು". ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ "ತ್ರಿವೇಣಿ" ಚಿತ್ರದ "ನೀನಾ ಭಗವಂತ" ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಇವರು ಇದುವರೆಗೆ ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಒದಗಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. ಕನ್ನಡ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲೆಯಾಳಂ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಗೀತದ ಪರಿವಿಡಿ - ಡಿಸ್ಕೊಗ್ರಾಫಿ
(ಸೂಚನೆ: ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವರದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೂಡ ಆಗಿರುತ್ತದೆ)
ವಿವಾದಗಳು
ಹಂಸಲೇಖ ಅವರು ಕೀರ್ತಿಶೇಷ ಪೇಜಾವರ ಶ್ರೀಗಳು ದಲಿತರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಕೇವಲ ಬೂಟಾಟಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಥೆ ಲೇಖಕ ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಕಥೆ ಲೇಖಕ ವರ್ಗ:ಸಂಭಾಷಣೆಕಾರ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:೧೯೫೧ ಜನನ ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರಿನ ಬರಹಗಾರರು
ಹ್ಯುಮನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿದ್ದು ಲವಟೆ
thumb|right|250px|ಸಿದ್ದು ಲವಟೆ
ಹುಟ್ಟು, ಬದುಕು
ರೈತ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಸೀತಾರಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ದೃಷ್ಟಿಹೀನನಾಗಿದ್ದು ತಡವಾಗಿ ಗೊತ್ತಾಯ್ತು. ನೆರೆ ಹೊರೆಯವರು ಸಿದ್ದುನನ್ನು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಅಂಧರ ಶಾಲೆಗೆ  ಸೇರಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿಯೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯ್ತು. ಇವರ ಜತೆ ಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದನೇ ವರ್ಗದ  ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನೂರರವರೆಗೂ ಮಗ್ಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಇಷ್ಟೆ ಸಾಕು ಬೆಳೆವ ಸಿರಿ ಮೊಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣು ಎಂಬಂತೆ ಸಿದ್ದುವಿನ ಕಲಿಯುವ ಹಂಬಲ ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಸಿದ್ದು ಎರಡನೆ ವರ್ಗ ಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ೫೬ (ಐವತ್ತಾರು ) ಲಕ್ಷ ದ ವರೆಗೆ ಮಗ್ಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದ. ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ಪತ್ರಗಳ ಸುರಿಮಳೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಆಗಲೆ ಸಿದ್ದುವಿಗೆ ಹ್ಯುಮನ್ ಕ್ಯಾಲಕ್ಯುಲೆಟರ್ ಎಂಬ ಬಿರುದು ದೊರೆಯಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಯಲ್ಲಿ  ಮುಗಿಸಿದ ತರು ವಾಯ  ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವನ್ನು ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಎಸ್ ಎಲ್ ಸಿ ಯಲ್ಲಿ  ಪ್ರತಿಶತ  ಎಂಭತ್ತು  ಅಂಕಗಳನ್ನು  ಗಳಿಸಿ  ತೇರ್ಗಡೆ ಯಾದುದಲ್ಲದೆ ಆ ಶಾಲೆಗೆ ಕೀರ್ತಿ ತಂದ ಆಗ ಸಿದ್ದು ೯೯ ಕೋಟಿ ಮಗ್ಗಿ   ಹೇಳಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದ.
ಹ್ಯುಮನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್
ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಿದ್ದು ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪತ್ರಿಕೆ ,ಆಕಾಶವಾಣಿ, ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು , ಅವನ ಜೀವನದ ಕಥೆ,ಸಂದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದವು. ಬೇರೆಯವರು ಪೆನ್ನು ಪೇಪರ ಬಳಸಿ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹೇಳಬಲ್ಲರು. ಆದರೆ ಸಿದ್ದು ಪೆನ್ನು ಪೇಪರ ಬಳಸದೆ ವೇಗವಾಗಿ ಉತ್ತರವ್ನ್ನು ಹೇಳಬಲ್ಲರು.ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದು  ಹ್ಯುಮನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂದು  ಬದಲಾದ. ಸಿದ್ದುವಿನ ಜಾಲ ತಾಣ www.humancomputersiddu.com ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುರಿತು ಬರೆದ ಪತ್ರಿಕಾ ತುಣುಕು ಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಯು ಟ್ಯೂಬನಲ್ಲೂ ನೋಡಬಹುದು. the Hindu, times of india, you tube (nanna kathe, blind genius ) prajavani,vijaya karnataka, etc
ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಅಂಧ ನಿರೂಪಕ
ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಗಿ ಅಂಧರು ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ.ಸ್ಥಳಿಯ ಕೆಬಲ್ ವಾಹಿನಿ ಯಲ್ಲಿ  ಸಿದ್ದು  ಕ್ವಿಜ್  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿ ಕೊಡುವದರಿಂದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಅಂಧ ನಿರೂಪಕ ವೆನ್ನಬಹುದು. ಸಿದ್ದು ಕ್ವಿಜ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅತ್ಯಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ಉತ್ತರ ಹೆಳಲು ಕಾತುರದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿರುವದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಅಗಾಧ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ
ಸಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ಅಪರಿಮಿತ ಅದ್ಭ್ಹುತ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಅಂದರೆ ನಂಬಲಸಾಧ್ಯವಲ್ಲವೆ. ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೊಬೈಲ ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯಗಳು ಅವರ ನೆನಪಿನ ಭಂಡಾರ ದಲ್ಲಿವೆ.ಮುಂದಿನ ೨೫  ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ  ದಿನಾಂಕ ಕೊಟ್ಟರೆ ಯಾವ ದಿನ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಲ್ಲರು.ಇದಲ್ಲದೆ ಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳಬಲ್ಲರು.ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಲು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೊಂದವರು,ಜುಗುಪ್ಸೆ ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಯಭಟ ಸಿ ಡಿ ಯನ್ನು  ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಗುರಿ
ಸದ್ಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ  ಎಮ್ ಎಸ್ ರಾಮಯ್ಯ  ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಐದನೆ ವರ್ಷದ ಎಲ್ ಎಲ್ ಬಿ ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೊಬ್ಬ ಐ ಎ ಎಸ್ ಅದಿಕಾರಿ ಯಾಗಿ   ದೀನರು,ದಲಿತರು ಹಿಂದುಳಿದವರು ಅವರ ಶ್ರೇಯೊಭಿವ್ರಧ್ಧಿಗಾಗಿ  ನಿಷ್ಟಾವಂತ ಅಢಿಕಾರಿಯಾಗಿ  ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ   ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ ಯಾಗಿದೆ..
ಆಧಾರ
* ಲಂಕೇಶ ಪತ್ರಿಕೆ        -  ಅಂಧ ನೆಂಬ ಸಹಾನುಭೂತಿ ನನಗೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ  http://humancomputersiddu.com/uploads/add-12.JPG * ಈ ಸಂಜೆ               - ಮಾನಿಟರ್ ರಹಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್   http://humancomputersiddu.com/uploads/add-13.JPG http://humancomputersiddu.com/uploads/add-10.JPG
ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ
'''ಎಂ. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ''' : - (೧೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೧೮ - ೧೪ ನವೆಂಬರ ೧೯೯೨) ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮೊಗೇರಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ. ಪುರೋಹಿತ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಡಿಗರ ತಂದೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ತವರೂರು. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಅಡಿಗರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಎಲ್ಲಿ ನಡೆದರೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಆ ಹಾಡುಗಳ, ಮಟ್ಟುಗಳ ಕುಣಿತದ ಭಂಗಿಗಳು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅನುರಣನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. "ಈ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಹದಿಮೂರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪದ್ಯ ರಚನೆಗೆ ಕೈ ಹಾಕಿದೆನೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ, ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ, ಕಂದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಅವರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ/ಶಿಕ್ಷಣ
ಬೈಂದೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಅಡಿಗರು ಕುಂದಾಪುರದ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿದರು. ಹದಿಮೂರರ ಹರೆಯದಲ್ಲೇ ಪದ್ಯ ಬರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ ಅವರಿಗೆ ಕುಂದಾಪುರದ ವಾತಾವರಣ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬರೆಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.ಮೊದಲೇ ಇದ್ದ ಓದುವ ಹುಚ್ಚು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾಯಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಅಣ್ಣ ಕೋಟ ಲಕ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಕಾರಂತರು ಅಡಿಗರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ಅಡಿಗರೂ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ಹೆಂಡದಂಗಡಿಯ ಮುಂದೆ `ಪಿಕೆಟಿಂಗ್' ಮಾಡಿದರು. ದೇಶ ಭಕ್ತಿಯ ಉತ್ಸಾಹ, ಉದ್ರೇಕಗಳು ಅವರ ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಗೆ ಪೂರಕವಾದವು. ಅವರ ಕೆಲವು ಕವನಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ `ಸುಬೋಧ', ಮಂಗಳೂರಿನ `ಬಡವರ ಬಂಧು', ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಡಿಗರು ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ಮೀಡಿಯಟ್ ತರಗತಿಗೆ ಸೇರಿ ಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಐದಾರು ವರ್ಷ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬಿ.ಎಚ್. ಶ್ರೀಧರ್, ಹೆಚ್ ವೈ.ಶಾರದಾಪ್ರಸಾದ್, ಚದುರಂಗ, ಟಿ.ಎಸ್.ಸಂಜೀವ ರಾವ್. ಎಂ.ಶಂಕರ್, ಕೆ.ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ ಮುಂತಾದವರ ಒಡನಾಟ, ಸ್ನೇಹ ಅವರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. `ಭಾವತರಂಗ' ಸಂಕಲನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕವನಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ `ಒಳತೋಟಿ' ಎಂಬ ಕವನ ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ ರಜತ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನದ ಸುವರ್ಣ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅಡಿಗರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ, ನಂತರ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದರು. ಬಿ.ಎ.(ಆನರ್ಸ್), ಎಂ.ಎ.(ಇಂಗ್ಲೀಷ್) ಪದವಿಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಶಾರದಾವಿಲಾಸ ಕಾಲೇಜು, ಸೆಂಟ್ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜು ಹಾಗೂ ಕುಮಟಾದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಉಡುಪಿಯ ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜು, ಸಾಗರದ ಲಾಲ್ ಬಹಾದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅಡಿಗರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಸಿಮ್ಲಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ನ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಐವತ್ತೊಂದನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಡಿಗರು ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕೇರಳದ ಕುಮಾರನ್ ಆಶಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕಬೀರ್ ಸಂಮಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. "ಸಾಕ್ಷಿ" ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾದರು. ಒಮ್ಮೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೂ ಸ್ಫರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ಅಡಿಗರು ಸಾಗರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ವಿವಿಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಾಲೇಜಿನ ಉಪನ್ಯಾಸಕರನ್ನು ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರಂತೆಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಒಬ್ಬರೇ ಕಾಲೇಜಿನ 'ಕ್ಯಾಂಟೀನ್' ಹೋಗಿದ್ದು ತೀರಾ ಅಪರೂಪವೇ ಸರಿ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಶುಲ್ಕ ತುಂಬಲು, ಪುಸ್ತಕ ಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಸಂಬಳದಿಂದಲೇ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬಿಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಾಹಿತ್ಯ
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನವ್ಯ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರವರ್ತಕರು. ಮೊಗೇರಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರು ಕನ್ನಡದ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಕನ್ನಡದ ಕಾವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯತೆ ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಅದನ್ನು ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೊಯ್ದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಲು ಕಾರಣರಾದ ನವ್ಯ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕವಿ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ನಾಟಕ, ವಿಮರ್ಶೆ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ, ಸಮಗ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿತು. ಅಡಿಗರು ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯನ್ನು ತಂದರು. `ಸಾಕ್ಷಿ' ಎಂಬ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಕಾಲ ನಡೆಸಿ, ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಹೊಸ ಲೇಖಕರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಪ್ರಭಾವ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಅಡಿಗರು ಮಾಡಿದ ಸಾರಸ್ವತ ಸಾಧನೆ ಅನನ್ಯವಾದುದು.ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಾಜಕೀಯ- ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಡಿಗರು ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳೂ ‘ಸಮಗ್ರಗದ್ಯ’(ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಕಾಶನ, 1977) ಸಂಪುಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಅಡಿಗರ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನ ‘ಭಾವತರಂಗ’ದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: “ನಾನು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಇದ್ದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆ ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟುಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಗೆಳೆಯ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣರಿಗೆ ಅವರ ವಯಸ್ಸಿಗಿದ್ದ ಶೈಲಿಯ ಪಾಕ ನನಗೆ ಆ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ನಾವಿನ್ಯದ ಅನುಕೂಲ ಈಗಿನವರಿಗಿಲ್ಲ”. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹೇಳುವಂತೆ ಆ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೇ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಸಂದರ್ಭ ಸಿದ್ಧಶೈಲಿಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾವ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. 1926ರ ವೇಳೆಗೆ ಬೀ.ಎಂ.ಶ್ರೀ ಅವರು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪ ಪಡೆದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಕಲನಗಳು ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು. ಹೊಸದಾಗಿ ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುವ ತರುಣರಿಗೆ ಒಂದು ಕಾವ್ಯ ಮಾದರಿ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಹೊಸದಾರುಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು, ತನ್ನತನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಡಿಗರು ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಡಿಗರ ಕವನದ ಸಾಲುಗಳು ಅನ್ಯರೊರೆದುದನೆ ಬರೆದುದನೆ ನಾ ಬರೆಬರೆದು
ಬಿನ್ನಗಾಗಿದೆ ಮನವು, ಬಗೆಯೊಳಗನೇ ತೆರೆದು
ನನ್ನ ನುಡಿಯೊಳೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದಲಿ ಬಣ್ಣಿಸುವ
ಪನ್ನತಿಕೆ ಬರುವನಕ ನನ್ನ ಬಾಳಿದು ನರಕ
‘ಭಾವತರಂಗದ’ ಮೊದಲ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನತನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಅಡಿಗರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಧಿಯೇ ನಿನ್ನಿದಿರು ಮಾರಾಂತು ಹೋರಾಡಿ
ಕೆಚ್ಚೆದೆತನದ ಬಲ್ಮೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಪೆನು
ಪದವನಿಡುತೆನ್ನೆದೆಯ ಮೇಲೆ ತಾಮಡವವೆಸಗು
ಹೊಸಹಾದಿಯನು ಹಿಡಿದು ನಡೆಯಣ್ಣ ಮುಂದೆ
ಅಂಜದಿರು ಗೆಳೆಯ ಹೊಸಹಾದಿಯನು ಹಿಡಿಯೆ ಮಂಜುತರ ಸೃಷ್ಟಿಗಾನದಲಿ ಮೈಮರೆಯೆ ಎಂಜಲಾಗದ ಮಧುರ ಮಧುರಸವ ಸವಿಯೆ
ರಂಜಿಸುವ ಕಾಡುಮೇಡುಗಳನಂಡಲೆಯೆ(ಹೊಸ ಹಾದಿ) ಇಂಥ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಬಂದಾ ಹರೆಯ
ದುಲ್ಕೆಯಿದು ಥಟ್ಟನೆ ಪಳಂಚಲೆದೆಗೆ
ಅಲೆಅಲೆಗಳೆದ್ದು ಬಗೆ ಕದಡಿ ಹೋದುದು ಶಾಂತ
ಸರದೊಳಾವುದೋ ಕಲ್ಲು ಬಿದ್ದ ಹಾಗೆ
ಹಲವು ತಾನಗಳ ಸಂತಾನವಾದುದು ಮಧುರ
ನೊಳಬಾಳು; ಹರಯದೊಡ್ಡೋಲಗದಲಿ
ತನಗೆಲ್ಲಿ ನೆಲೆ? ಬಾಲಹಾಡಿಗೆಲ್ಲಿಹುದು ಬೆಲೆ?
ಎಂದು ಮುರುಟಿದನು ತನುಮನಗಳಲ್ಲಿ(ಒಳತೋಟಿ) ಕಂಡು ಮಾತಾಡಿ ಮೈ
ದಡವಿ ನಗಿಸಿ ನಲಿವರಿಲ್ಲ
ಬೆಂದ ಬಗೆಗೆ ಸೊದೆಯನೆರೆದು
ಕಂಬನಿಯ ತೊಡೆವರಿಲ್ಲ ಮಾನವ ಸಹಜ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ದೊರಕಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಕಲ್ಲಾಗು ಕಲ್ಲಾಗು ಬಾಳ ಬಿರುಗಾಳಿಯಲಿ
ಅಲ್ಲಾಡದೆಯೆ ನಿಲ್ಲು ಜೀವ( ಕಲ್ಲಾಗು ಕಲ್ಲಾಗು )
ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ
ಬಿ.ಎ ಆನರ್ಸ್ ಮುಗಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅಡಿಗರು ತುಮಕೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ದಾವಣಗೆರೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮುಂತಾದ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಅಠಾರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ದುಡಿದರು. ಅನಂತರ ಶಾರದಾ ವಿಲಾಸ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾದರು. (೧೯೪೮-೫೨) ಬಳಿಕ ಎರಡು ವರ್ಷ ಕುಮಟಾದ ಕೆನರಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲೂ, ಅನಂತರ ಮೈಸೂರಿನ ಸೇಂಟ್ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿಯೂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ (೧೯೫೪-೫೨) ಹತ್ತು ವರ್ಷ ದುಡಿದರು.೧೯೬೪ರಿಂದ ೬೮ರವರೆಗೆ ಸಾಗರದ ಲಾಲ್ ಬಹಾದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿ, ಆ ಹೊಸ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಉಡುಪಿಯ ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾದರು. ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವು ಬಂತು. ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೯ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪರವಾಗಿ ಜನಸಂಘದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸ್ನೇಹಿತರ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಆಗ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ `ಇಂದಿರಾ ಅಲೆ'ಯ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸೋಲಾಯಿತು. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅನಂತರ ದೆಹಲಿಯ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಉಪನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ದುಡಿದ ಬಳಿಕ ಶಿಮ್ಲಾದ `ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಸ್ಟಡಿಸ್' ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ವಿಸಿತ್ಟಿಂಗ್ ಫೆಲೊ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.
ನವ್ಯದ ನಾಯಕತ್ವ
೧೯೫೫ರ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಶತಮಾನ ಕಾಲ ಅಡಿಗರು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ, ಎ.ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್, ರಾಮಚಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ, ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್, ಲಂಕೇಶ್, ತೇಜಸ್ವಿ, ಲಕ್ಶ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ, ಕೆ.ವಿ.ತಿರುಮಲೇಶ್, ಎಚ್.ಎಂ. ಚೆನ್ನಯ್ಯ, ಗಿರಡ್ಡಿ ಗೋವಿಂದರಾಜ, ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಪಟ್ಟಣಶೆಟ್ಟಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲ, ಎಂ.ಎನ್. ವ್ಯಾಸರಾವ್, ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ಕ.ವೆಂ.ರಾಜಗೋಪಾಲ್, ಮಾಧವ ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಜಿ.ಎಚ್. ನಾಯಕ್, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಆಲನಹಳ್ಳಿ ನಾ.ಮೊಗಸಾಲೆ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಚಂಪಾ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ವಿ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವರು ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ನವ್ಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಕೊಂಚ ಭಿನ್ನವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದರೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗರು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದ ನವ್ಯತೆಯ ಪ್ರಭಾವಾದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡುದುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.
ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಭಾವ
ಅಡಿಗರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕವಾದ ವಾತಾವರಣ ಇತ್ತು. ಅಡಿಗರ ತಂದೆ, ಅಜ್ಜ, ಅಜ್ಜಿ, ಸೋದರತ್ತೆಯರು, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ-ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪದ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ತಂದೆ ರಾಮಪ್ಪ ಅಡಿಗರು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಕ್ಶಗಾನದ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೋದರತ್ತೆ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿಯೂ ಗದುಗಿನ ಭಾರತ, ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತಗಳನ್ನು ರಾಗವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಮೂಕಾಂಬು(ಮೂಕಜ್ಜಿ) ಎಂಬವರು ಸ್ವತಃ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಜ್ಜಿಯ ತಮ್ಮ ಬವಳಾಡಿ ಹಿರಿಯಣ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರ ಎಂಬವರು ಹೆಸರಾಂತ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ವಂಶಜರಾದ ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಎಚ್. ಶ್ರೀಧರ್ ಅವರು ಮುಂದೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಗಣ್ಯ ಕವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಕರಾವಳಿಯ ಮಹಾನ್ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಅಡಿಗರ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವನ `ಗೊಂದಲಒಉರ'ದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಾಸುರನ ಪ್ರವೇಶದ ಸಂದರ್ಭ - ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ರಂಗಸ್ಥಳ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ರಾಕ್ಷಸನ ಪ್ರವೇಶ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. `ಅಜ್ಞಾತ ವೇಷ' ಎಂಬ ಕವನದಲ್ಲಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊರುವ ಬಡ ಕೂಲಿಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪುಢಾರಿಗಳ ಚಾಕರಿ ಮಾಡುವ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು
ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಿ
ಅಡಿಗರ ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದಿದಾಗ "ಆಧುನಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯ"ವೊಂದನ್ನು ಓದಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಕಾವ್ಯದ ನಾಯಕ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ಸಂವೇದನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾಸ್ತವ ಇವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಪಡೆದಂತೆ ಬಹುಶಃ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಯಾರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಅಡಿಗರ ಕಾವ್ಯನಾಯಕನ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರ್ತಿಸಬಹುದು.
ದರ್ಶನ
ಅಡಿಗರ ಶೋಧನೆ -ಮರ್ತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅಮರತೆಯ ಫಲ ಸಾಧಿಸುವ ಶೋಧನೆ -ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಆತ್ಮಶೋಧನೆಯಾಗಿಯೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ನೆಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ, ಬುದ್ಧ, ಗಾಂಧಿ ದೊಡ್ಡವರಾದರು. ಮಹಾತ್ಮರಾದರು. ನಾನು ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದೆನೇಕೆ? ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನಗೆ ತಾನೇ ವಿಕಾಸವಾಗಬೇಕು. ಈ ನೆಲದಲ್ಲಿಯೇ, ನೆಲದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೀರಿಯೇ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವನಾಗಬೇಕು, ಉನ್ನತ ಚೇತನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕು -ಇದೇ ಅಡಿಗರ ದರ್ಶನ. ಅಡಿಗರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಮೂಲ ಘಟಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಯಾವ ಬಂಡಾಯವಾಗು ವುದಿದ್ದರೂ ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ. ಮಾನವನ ಹೆಚ್ಚಳ ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಬದುಕಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದರೆ, ಬದುಕಿಗೆ ವಿವಿಧತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸತತ ಬಂಡಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ, ಅಡಿಗರ ಮಾಗಿದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೇ ಆಗಬೇಕು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾದ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನೂ ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ದರ್ಶನ ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಹಂತವೆನ್ನಬಹುದು. ಇಡೀ ಮಾನವ ಜನಾಂಗದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಭಿತ್ತಿಯಾಗುಳ್ಳ ಅಡಿಗರ ಕಾವ್ಯ "ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸದ ಹೋರಾಟ"ವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ. ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಣೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಕಾಲದ ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಹೊಸದೊಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ತೆರೆದ ಕವಿ ಅಡಿಗರು.
ಅಡಿಗರಿಗೆ ಸಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಅಡಿಗರಿಗೆ ೫೦ ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ಕು.ಶಿ.ಹರಿದಾಸ ಭಟ್ಟ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಾಥ ಶೇಣೈ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮಹತ್ವದ ಕವಿ, ಸಾಹಿತಿ, ವಿಮರ್ಶಕರುಗಳಾದ ಲಂಕೇಶ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ,ಎಂ.ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯಿ, ಜಿ. ಎಚ್. ನಾಯಕ, ಕಿ ರಂ. ನಾಗರಾಜ. ಗಿರಡ್ಡಿ ಗೋವಿಂದರಾಜ, ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚರ್ಯ, ಡಿ. ಎಸ್. ರಾಯಕರ್ ಮುಂತಾದವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ವಿಮರ್ಶಕ ನಿಸ್ಸಿಂ ಇಝೆಕಿಲ್ ಅವರು` ಅಡಿಗರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಕವಿ' ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂತು. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಅಡಿಗರಿಗೆ `ವರ್ಧಮಾನ'ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂತು. ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ `ಕುಮಾರ್ ಸಮ್ಮಾನ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ `ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯ `ವರ್ಧಮಾನ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿತರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರಕಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ `ಕಬೀರ್ ಸನ್ಮಾನ್' ಅಡಿಗರ ಮಡಿಲಿಗೆ ಬಂತು. ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಥ್ಯಾಲಂಡಿನ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಾಗತಿಕಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್' ಸಂಸ್ಥೆ ಅವರಿಗೆ ಡೊಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿತು.
ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು
ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸ
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸೌರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗದ ಎಂಟನೇ ಮಾಸ.
ಕೆಂಗೇರಿ ಮೋರಿ
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳು
ಧನು ಮಾಸ
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸೌರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಮಾಸ.
ಶ್ರೀ ಸುಭಾಸ ನಾಗೂರ ಸ್ಮಾರಕ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಿಜಾಪುರ
ಶ್ರೀ ಸುಭಾಸ ನಾಗೂರ ಸ್ಮಾರಕ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು ವಿಜಾಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ, ನವದೆಹಲಿಯು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಾಲೇಜು ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅದ್ದೂರಿ ಮೂಲಭೂತ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಸಜ್ಜಿತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೆಂಟರ್, ಆಡಿಟೋರಿಯಂ, ಕ್ಯಾಂಟೀನ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೆಲ್, ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಲ್, ವಸತಿಗೃಹಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಆಟದ ಮೈದಾನ ಇದೆ.
ಕಾಲೇಜು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಉಪನ್ಯಾಸ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅನುಭವಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ನುರಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಲ್ಲದ ಇತರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒಂದು ತಂಡದ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲೇಜು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೀಡುವ ಎಲ್ಲ ಪಠ್ಯಗಳು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕಾಲೇಜು ಸಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉತ್ತಮ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸೆಲ್ ಹೊಂದಿದೆ.
ಶ್ರೀ ಸುಭಾಷ್ ನಾಗೂರNagur ಸ್ಮಾರಕ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸಲು ಒಂದು ಮುನ್ನೋಟದೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷ 2008 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. Nagurಡಾ.ಸುಭಾಷ್ ನಾಗೂರNagur ಸ್ಮಾರಕ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಶ್ರುತಪಡಿಸುವ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬದ್ದವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆದವರು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.
ಶ್ರೀ. ಸುಭಾಷ್ Nagur ಸ್ಮಾರಕ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಬಿಜಾಪುರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಂಡಳಿ,ದೆಹಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀದಿದೆ.
ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಗರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಿಂದ 0.5 ಕಿ ಹೃದಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು 18 ಎಕರೆ ಒಳಗೆ ಇದೆ. ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯ ಕಡೆಗೆ Siddarameshwar ದೇವಾಲಯ. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರವಚನ ಕೋಣೆಗಳು, ಸುಸಜ್ಜಿತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಆಟದ ಹೊಂದಿದೆ.
ಆವರಣ
ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವು ೨೦ ಎಕರೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಆವರಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೇಟ್, ಟೆನ್ನಿಸ್, ಕಾಲ್ಚಂಡು ಮೈದಾನ ಇದೆ.
ಗ್ರಂಥಾಲಯ
ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಹಾಗೂ  ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರವು ಸಾವಿರಾರು ಎಲ್ಲ  ವಿಭಾಗದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು  ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೈನಿಕ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಉಂಟು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.
ಪ್ರವೇಶ
ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ. ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ (೧೦+೨) ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ, ಕಲಾ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಒಡ್ಡರು / ಭೋವಿ ಜನಾಂಗ
{| ಓಡ್ / ಒಡ್ಡರ್/ವಡ್ಡರ್, ಒಡೆಯರಾಜುಲು, ಓಡ್_ರಜಪೂತ್ }
ಒಡ್ಡರ ಜನಾಂಗದ ಇತಿಹಾಸ
ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮತ್ತು ಜನ ಬಾಹುಳ್ಯ
ಭಾರತ ದೇಶ ಹಲವು ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ-ಜನಾಂಗ-ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಮ್ಮ ದೇಶ ’ಸರ್ವಜನಾಂಗದ ಶಾಂತಿಯ ತೋಟ’ವಾಗಿ ಬದುಕಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ’ರಸಿಕರ ಕಂಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದು ಸವಿಯ ಸುಂದರ ನೋಟ’ವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟಾಗ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದೊಡನೆ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚವು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯು ಅಜರಾಮರವಾದುದು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಜಗತ್ತು ಅನನ್ಯವಾದುದು. ಅನಾಮಧೇಯ ಕೈಗಳ ಕರಾಮತ್ತು, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯ ಜೀವನಗಾಥೆಗೆ ಪುರಾವೆ ನೀಡುವವರು ಒಡ್ಡರ/ವಡ್ಡರ ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜನಾಂಗದವರು. ಯಾವುದೇ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಲ್ಲ ಈ ಜನಾಂಗವು ಮೂಲತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು. ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸಗರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆರಾಧಕರು ಗಜಪತಿರಾಜರು ಓಡ್_ರಜಪೂತ್, ಒಡೆಯರಾಜರು ಎಂದು ,ಇವರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ’ಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚ’ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ ಒಡ್ಡಾರಿ (ವಡ್ಡರು,ಓಡ್,ಕ್ಷತ್ರಿಯರು) ಶಿಲಾಯುಗದ ನಂತರದ ಒಂದೆರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಜನಾಂಗವು ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತ ಶೂತ ಪುತ್ರ ಕರ್ಣ ರೀತಿ ಶೂದ್ರರಂತೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ
ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ. ಸಾಕ್ರೆಟೀಸನು ತನ್ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಂತೆ, ಅವನ ತಂದೆ ಕಲ್ಲುಕುಟಿಗ (ಒಡ್ಡ)ನಾಗಿದ್ದನು. ಸುತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಚಾಣವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ (ಪೈಂಟರ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್) ಮೈಕಲ್ ಎಂಜೆಲೋ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಒಡ್ಡರ ಮಹಿಳೆಯೋರ್ವಳು ಎದೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸಿದ್ದಳು. ಅದರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ತಾನು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ತನ್ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಗ್ರೀಕ್ ದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ವೈಭವದ ಕರ್ತೃಗಳು ವಡ್ಡರೆಂಬುದು ಮೈಕೆಲ್ ಎಂಜಲೋನ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸದೃಢವಾದ ಗ್ರೀಕ್‍ನ ಕೋಟೆ, ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಡ್ಡರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಲಂಡನ್ ನಗರದ ಲಂಡನ್ ಟವರ್, ಸೇತುವೆಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು, ಒಳಚರಂಡಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ವಡ್ಡರು. ಇವರ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನರಿತು ಮಹಮ್ಮದ ಘಜನಿ ಮತ್ತು ಮಹಮ್ಮದ ಘೋರಿ ಇಬ್ಬರೂ ೧೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ೧೭೦೦ ಸಮರ್ಥ ವಡ್ಡರನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ
ಹಿಂದೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಐದು ಜನರ ಸಹಾಯ ಪಡೆದನಂತೆ ಆ ಐವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಪಂಚರಂಗಿಣಿ ಒಡ್ಡರವನು. ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ ಪಾಂಚಾಳ (ವಿಶ್ವಕರ್ಮ), ಕುಂಬಾರ, ಬಡಿತ ಮೊದಲಾದ ವರಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕುತ್ತ ಅಲ್ಲಿಯ ನಗರ, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರವಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶಿಲಾಯುಗದ ಮಾನವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಮನೆ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಮಾನವ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಒಡ್ಡರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡರನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿಗಳೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ತೇತ್ರಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೇತುಬಂಧದಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಸೇವಾ ಮನೋಧರ್ಮದ ಇವರು ರಾಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿದೆ. ನಳ-ನೀಳ (ನಲ-ನೀಲ) ರು ವಿಶೇಷವಾದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಲಂಕೆಯವರೆಗೆ ದಾರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷತೆ
ಗುರು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕ್ಕಣಾಚಾರಿ, ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಈ ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಪೂಜ್ಯನೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಒಡ್ಡ ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
ಓಡ್,ಒಡ್ಡ/ವಡ್ಡ,ಒಡ್ಡರು/ವಡ್ಡರು, ಒಡ್ಡರ್/ವಡ್ಡರ್, ಒಡೆಯರ್/ವೊಡೆಯರ್ ಓಡ್_ರಜಪೂತ್ ,ಒಡೆಯರಾಜುಲು/ವಡ್ಡೆರಾಜು ,ರಾಜ್_ವಡ್ಡರ್, ವಿಶ್ವಶಿಲ್ಪಿ/ಲೋಕಶಿಲ್ಪಿ,  ಈ ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಜನಾಂಗವು ಓಡ್ರ/ಒಡಿಸ್ಸಾ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಾಮಬಲದಿಂದಾಗಿ ಇವರ ಆರಂಭಿಕ ನೆಲೆ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ) ಒಡಿಸ್ಸಾ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶಾಬ್ದಿಕ ಅರ್ಥದ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟರೆ ಕಿಟಲ್ ಕೋಶದ ಪ್ರಕಾರ ಒಡ್ಡೆವಾಣು ಎಂದರೆ ಕೆರೆಕೊರೆಯುವ ಆಳುಗಳೆಂದು ಅರ್ಥ ಪುಷ್ಪಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವಡ್ಡ/ಭೋವಿ/ಬೋವ್ಹಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಇತ್ತೀಚಿನದಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಡ್ಡರ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳು (ಪಂಗಡಗಳು) ಸೇರಿಕೊಂಡು ವಡ್ಡರು ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನಿರಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ವಡ್ಡರ ಪದದ ಅರ್ಥ ಬಂಡಿ ಹೊಡೆಯುವವ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವೇ ’ವಡ್ಡರ ’ಯಾಗಿರಬಹುದು. ಒಡ್ಡುಗಳು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರಿಂದ ಒಡ್ಡರು, ಬಂಡಿ ಹೊಡೆಯುವುದರಿಂದ (ಓಡಿಸುವುದರಿಂದ) ವಡ್ಡರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಒಡ್ಡ (ವಡ್ಡ)ವನ್ನು ಬೈರಂಗಲೇರು ಭೋಜ, ಬೋಯೋ, ದುಂಡಿಕಲ್ಲೋರು, ಹಾಲೆ, ಹುಲ್ಲಕಂಚಿ, ಬೆಡಗು, ಜಂಗಲೆಪಟ್ಟೆ ಬರಸು, ಜರುಪಾ, ಕರವೆಜಾತಿ, ಉಪ್ಪು, ಉರು, ತೆಲುಗು, ಮಣ್ಣು, ಇತ್ಯಾದಿ (ಬೆಡಗು) ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಬೋವಿ/ವಡ್ಡರ ಜನಾಂಗದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಜನಾಂಗ ವಾಸಿಸುವ ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ಓರಿಸ್ಸಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ. ಓರಿಸ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಒಡ್ಡ ಅಥವಾ ಒಡ್ಡಿ ಎಂದು ಕರೆದರೆ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೋವಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡಲು ಅಥವಾ ಒಡಿಯರಾಜು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಸ್ತರಿ (ಮಾಸ್ತರಿ) ಎಂತಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಭೋವಿ/ವಡ್ಡರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೃಢಕಾಯವುಳ್ಳ ಈ ಜನಾಂಗದವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರ-ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೊಪ್ಪಳ, ರಾಯಚೂರು, ಸಿಂಧನೂರು ಹಾಗೂ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ,ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಹಬಾದ ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇವರು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಜನರು ಸುಮಾರ ,30,ರಿಂದ,35 ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರಬಹುದು!? ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕನ್ನಡನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇವರ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವರ ವೃತ್ತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೆರಡು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿವೆ.ಈದೀಗ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಭಾಗ ಕ್ರಮ
ಒಡ್ಡರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ರಾಜಭೋವಿ, ಮಣ್ಣುವಡ್ಡರು, ಬಂಡೀ ಒಡ್ಡರು, ಕಲ್ಲು ಒಡ್ಡರು ಮತ್ತು ಗಿರಣಿ ಒಡ್ಡರು.
ರಾಜಭೋವಿ
ರಾಜಭೋವಿಗಳು ಕೊಂತಪ್ಪ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಗುರುವಿನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವರುಗಳು ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಇವರುಗಳು ಅಪ್ರತಿಮ ವೀರರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಿಗೂ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರಿಗೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಇವರಿಗೂ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು ಒಡ್ಡರು ಸಹೋದರ ಸಂಭದ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಪರ್, ಕೊಬ್ಬರಿಬಟ್ಟಲು, ಹಾಲುಗುಂಟೆ, ಉಪ್ಪಿನಕೋಳಗ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಪೂಜಾ ಎಂಬ ಬೆಡಗುಗಳಿವೆ.
ಮಣ್ಣು ವಡ್ಡರು
ಕೆರೆ, ಬಾವಿ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿಯ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆದು, ಕತ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಗಿಸುವುದು, ಒಡ್ಡು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಇವರ ಕೆಲಸ. ದೃಢಕಾಯರಾದ ಇವರು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಚತುರರಲ್ಲ. ಇವರಲ್ಲಿ ಮಂಟ್ಲೋರು, ಬತ್ತಳೋರು, ಸಾತಳೋರು, ಛಂದಿ, ಬೊಟ್ಸೋರ ಎಂಬ ಗೋತ್ರಗಳಿವೆ (ಬೆಡಗುಗಳಿವೆ)
ಬಂಡೀ ಒಡ್ಡರು
ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಿಂದ ಇವರು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಗುಡ್ಡದಿಂದ ತೆಗೆಯುವುದು, ಕೆಲಸದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವುದು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಹಾರೆ ಹಾಗೂ ಭಾರವಾದ ಸುತ್ತಿಗೆಗಳಿಂದ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಚಾಣಾಕ್ಷತನದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಿದ್ದ ಹಸ್ತರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಬಂಡ್ಲಾವೋರ್, ರ‍್ಯಾಫನೋರ, ಕುಂಚಾಪೋರ, ದ್ಯಾರಂಗಲೋರ, ಮುದ್ದುಗಲೋರ, ದಂಡುಗಲೋರ ಎಂಬ ಗೋತ್ರಗಳಿವೆ.
ಕಲ್ಲು ಒಡ್ಡರು
ಇವರಿಗೆ ಕಲ್ಲುಕಟಿಗರು /ಕಲ್ಕುಟಿಗ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಇರಗಾದಿಂ, ಇಡಚೋರ, ಫಂದಿ ಬೋಟ್ಸೋರ ಇತ್ಯಾದಿ ಗೋತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವರು ವಿಗ್ರಹ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು, ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಇನ್ನಿತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪದಂಥ ಕಲ್ಲುಕೊರೆಯುವ / ಕಟೆಯುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ಕಲ್ಲಿಗೆ ಕಲ್ಪನೆಯ ರೂಪ ನೀಡಿ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಇವರು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕುಶಲಮತಿಗಳು. ಇವರಿಗೆ ರೂವಾರಿ, ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗಿರಣಿ ಒಡ್ಡರು
ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು, ಕಲಬತ್ತು, ಒರಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಬೀಸುಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಡ್ಡರ ವಿವಿಧ, ಪಂಗಡ ಮತ್ತು ಗೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಆಂತರಿಕ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸಡಿಲಿಕೆಯುಂಟಾಗಿದೆ.
ಒಡ್ಡರ ಜನಾಂಗದ ಸ್ವರೂಪ
ಇವರು ವಾಸಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜನರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಓಣಿಗಳು ಊರ ಹೊರಗೆ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಡ್ಡರ ಮನೆಯೆಂದರೆ ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಲಿನ ಆಯತಾಕಾರದ / ಗೂಡಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಒಣಕಲ್ಲುಗಳ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ತಗಡನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಗಟ್ಟಿ ಛಾವಣಿಯಿಲ್ಲದ ಮನೆಗಳೇ ಇವರ ಆಸ್ತಿ. ಇವರ ಓಣಿಗೆ ಒಡ್ಡರ ಓಣೀ, ವಡ್ರೋಣೀ, ಒಡ್ಡರ ಹಟ್ಟಿ, ಒಡ್ಡರ ಗಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಇವರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಇವರು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಅಲೆಮಾರಿ ಜೀವನವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಹಾಗು ಮಾಂಸಾಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳೆರಡೂ ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ಕುರಿ, ಕೋಳಿ, ಮೀನು, ಮೊಟ್ಟೆ, ಮೊಲ, ಏಡಿ ಇವುಗಳನ್ನ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಜನ ಉಡವನ್ನ ಕೂಡಾ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ೆ.
ಒಡ್ಡ ಜನಾಂಗದವರ ಗುಣ-ಸ್ವಭಾವಗಳು
ಮುಗ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಜನರಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ. ಇವರು ತೆರೆದ ಹೃದಯಿಗಳು. ತಮ್ಮ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಂಬುಗೆಯಿಂದ ಕಾಣುವರು. ಅದೆಷ್ಟು ಮುಗ್ಧರೆಂದರೆ ತಾವು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ಎಷ್ಟೆಂಬುದಾಗಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರತಿಫಲ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದಾಗಲಿ, ಇವರಿಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಲು ಬಾರದು. ಒಡೆಯರು ತಿಳಿದು ಕೊಟ್ಟಷ್ಟು ಪಡೆಯುವ ಸಹೃದಯರು. ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ, ನೈತಿಕತೆ, ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಪಾಡಿನ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲವರು. ಅತ್ಯಲ್ಪ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲೂ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದುವರು. ಸಹಕಾರ ಬಾಳ್ವೆ : ಈ ಜನರಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಬಾಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿದ್ದು, ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಿಂಜರಿಯದೆ, ದುಡಿಯುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಅವರ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಷ್ಟ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಡ್ಡ ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿ ಗರ್ಭಿಣಿ ಇರುವಾಗ ಕೆರೆ ಕೊರೆಯುವ ಅಥವಾ ಹಣ ಹೊರುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಜೀವನ ವಿಧಾನ
ಒಡ್ಡ / ಬೋವಿ ಜನಾಂಗದ ಭಾಷೆ: ಈ ಜನರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿ‌ಷ್ಟ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ, ಆದರೆ ತೆಲುಗಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ’ವಡಾರಿ’ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿಯ ಒಡ್ಡ ಜನರು ಆಡುವ ಭಾಷೆ ’ವಡಾರಿ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಭಾಷೆಯು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಜನರು ವಡಾರಿ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡಲು ಕಾರಣ ಇವರ ಮೂಲ ಸ್ಥಳವು ಓಡಿಸಾ, ಆಂದ್ರ, ಓಡ್ರಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿರುವುದೇ ಇರಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಭಾಷೆಯು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ, ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಆ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರ ಚಿಂತನೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ, ಜೀವನದ ರೀತಿ-ನೀತಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ಜನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅರಿವನ್ನು ಅರಹುವ ಭಾಷೆಯು ಅದನ್ನಾಡುವ ಜನರ ಬಾಹುಳ್ಯದ (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಬದುಕಿ ಬಾಳುತ್ತದೆ.
ಭಾಷೆ
ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಪಿಮುಷ್ಠಿಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ನಲುಗುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಒಡ್ಡರ ’ವಾಡಿ’ ಭಾಷೆಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಡಾರಿ ಭಾಷೆಗೆ ಲಿಪಿ ಇಲ್ಲ. ಲಿಪಿಯಿರುವ ಭಾಷೆಗಳೇ ಇವತ್ತು ತನ್ನ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ವಡಾರಿ ಭಾಷೆಯು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವೆನ್ನದೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯಾವಂತ ಜನರೇ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಜನಾಂಗದ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಉಲಿಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಭಾಷೆಗೆ ಒರಟುತನ ಜಾಸ್ತಿ.
ವೇಷಭೂಷಣ
ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡರ ಪುರುಷರು ಲಂಗೋಟಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ತೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಲೆ ಮೇಲೆ ರುಮಾಲು, ಸಡಿಲಕಸಿಯ ಅಂಗಿ, ಗಂಧಿ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲಂಗಿಯನ್ನು ತೆಗೆದಿಟ್ಟು ಒಳುಡುಪು (ಬನಿಯನ್) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಡ್ಡ ಪುರುಷರು ತಲೆ ಗೂದಲು – ಗಡ್ಡವನ್ನು ಬೋಳಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ನೂಲಿನ ದಪ್ಪ ಸೀರೆ / ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್ ಸೀರೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.9
ಒಡವೆ
ಕಲ್ಲು ಖಣಿಯ ಒಡೆಯುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಬಳೆಯಿಂದ ಅಡಚಣೆಯಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಏನೋ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಬಳೆ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಕಿದರೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಡೆ (ಕಡಗ) ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಅನುಕೂಲತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ. ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಬಿಳಿಯ ಬಳೆಯನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೈ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಡಾಬು, ಮೂಗಿಗೆ ನೆತ್ತು, ತೋಳಿಗೆ ತೋಳಬಂದಿ ಮೊದಲಾದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಡಗೈಗೆ ಗಾಜಿನ ಬಳೆ ಹಾಗೂ ಬಲಗೈಗೆ ತಾಮ್ರದ / ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ (ಲೋಹದ) ಬಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆ ಕಾಲಿನ ಬೆರಳಿಗೆ ಕಾಲುಂಗರ, ಪಿಲ್ಲೆ ತೊಡುತ್ತಾಳೆ. ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಮೂಗು ಬೊಟ್ಟು (ನತ್ತು) ಹಾಕುವ ಪದ್ದತಿ ಹಲವೆಡೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ -ಕರಿ ಮಣಿಗಳ ಹಲವು ಎಳೆಗಳ ಸರವನ್ನು ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಮೊದಲು ತಲೆಗೂದಲಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸದೆ, ಕೂದಲು ಗಂಟನ್ನು ಸಹ ಕಟ್ಟದೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ, ಬಾಚಿಕೊಂಡು ನೀಟಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.