cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ
ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಖನನಗಳು
ಈ ಹರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮಹೋ೦ಜೋದಾರ್ ನಾಗರಿಕತೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಹಿನ್ನಡೆ ಕಂಡಿದೆ ಎಂದು ಶ೦ಕಿಸಲಾಗಿದೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕತೆ ನೊಡಿದಾಗ ನಮಗೆ ಗೋಚರವಾಗುವ ಒಂದು ಅಂಶ ಎ೦ದರೆ ಎಲ್ಲ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು ಪ೦‌ಚಭೂತಗಳಲ್ಲೊ೦ದಾದ "ನೀರು" ಅನ್ನ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ನದಿ ತಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯು ನಾಗರಿಕತೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲೇನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದವರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಕಾದಿದೆ. ಹರಪ್ಪಾ, ಮೊಹೆಂಜದಾರೋ, ಅವಶೇಷಗಳು ಕೇವಲ ನಾಶಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರುಹುಗಳಲ್ಲ, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದ ಅಪ್ಪಟ ಭಾರತೀಯ ಬದುಕಿನ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿವೆ. 1921ರಲ್ಲಿ ಹರಪ್ಪಾ, ಮೊಹೆಂಜದಾರೋ ನಗರಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದ ದಿನದಿಂದ ಈವರೆಗೂ ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಮತ್ತು ಕತ್ತಲನ್ನೂ ಚೆಲ್ಲುವ ವಾದಗಳು ಮೂಡುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಾದ ಎಂದರೆ ಇದು ದ್ರಾವಿಡರ ಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು, ಆರ್ಯರು ಬಂದು ಅವರನ್ನು ಓಡಿಸಿದರು, ಅವರ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿದರು, ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದರೆ ಅಂಥ ಮಹಾನ್ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಒಂದೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕುರುಹುಗಳು ಈವರೆಗೆ ಪತ್ತೆಯಾಗದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಆರ್ಯರು ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನೂ ತೋರದೆ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವುದು – ಎರಡೂ ತಾಳಮೇಳ ಇಲ್ಲದ ವಾದ ಎಂಬುದು ಮೇಲುನೋಟಕ್ಕೇ ಸರಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ್ದು ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಅವರೇ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಈಗ ಬೆಲೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಈವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಈಗ ಬತ್ತಿ ಹೋಗಿರುವ ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.2000 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಕಂಪನದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತಿತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಒಣಗಿ ಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಸಿಂಧೂ-ಸರಸ್ವತೀ ನಾಗರಿಕತೆ ಎಂದೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಇದೇ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವೇದಕಾಲೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಹಲವು ಕುರುಹುಗಳು ಮತ್ತು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊರೆತಿವೆ. (ಉದಾ - ಕಾಲಿಬಂಗನ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಹೋಮ ಕುಂಡಗಳಂತಹ ರಚನೆ).
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ನಾಗರೀಕತೆ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ:(ಕ್ರಿ.ಶ.೧೩೩೬ - ೧೬೪೬)  ಕುಮಾರರಾಮ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮಟದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನೆರವಾದವನು. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ (ಈ ಊರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ) ವೀರ ರಾಜಕುಮಾರನಾದ ಕುಮಾರರಾಮ (ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೯೦ - ೧೩೨೦) ತನ್ನ ಶೌರ್ಯ, ಪಿತೃಭಕ್ತಿ, ಶರಣಾಗತ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಪರನಾರಿ ಸಹೋದರನೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕನ್ನಡಿಗರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಂಪಿ, ಆನೆಗೊಂದಿ, ಕಂಪ್ಲಿ, ಹೊಸಪೇಟೆ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕುಮಾರರಾಮನ ಕಥೆ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ದ. ೧೩೨೦ರಲ್ಲಿ ಮಹ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಗಲಕ್ ನ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಸಾವನ್ನಪಿದ. ಕುಮಾರರಾಮನ ಆಸೆಯಂತೆ ಅವನ ಮಾವನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕರು (೧೩೩೬)ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವಿಜಯನಗರದ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಈಗಿನ ಹಂಪೆಯ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪಂಪಾಪತಿ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನಾಳಿದ ರಾಜರು
ಹಮಾಮ್ ಶಿವಪುರ
ಹಮಾಮ ಶಿವಪುರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮ. ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 42 ಕಿ ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಮಾಮ-ಶಿವಪುರದಿ೦ದ ಸುಮಾರು ೧೨ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ.
ಜಾತ್ರೆ-ಉತ್ಸವ
ಹಮಾಮ-ಶಿವಪುರ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತ್ರೆಯಂದರೆ ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಕಾವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜಾತ್ರೆಯು ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಹನುಮ ಜಯಂತಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ ಶಿವಪುರದ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ
ಹಮಾಮ ಶಿವಪುರ ಗ್ರಾಮಗಳು ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಪಾತ್ರ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿದ್ದು ಶಿವಪುರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೆರೆ ಇದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕ
ಹಮಾಮ-ಶಿವಪುರ ಗ್ರಾಮಗಳು ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಪ್ರಮುಖ ಕಸುಬು ವ್ಯವಸಾಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ದುಡಿದು ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಬಿಡುವಿನಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಹಚ್ಚುವುದು ರೂಡಿ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕಗಳೆಂದರೆ ಇವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವ ನಾಟಕಗಳು.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಹಮಾಮ-ಶಿವಪುರ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಶಾಳೆಗಳಿವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ
ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರಾಮ ಲೇಕ್ಕಿಗರ ವೃತ್ತ ಕಛೇರಿಯು ಶೀವಪುರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಲೇಕ್ಕಾಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಜನನ-ಮರಣ ನೊಂದಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮೈಸೂರು ಹುಸೇನಿ
ಪ್ರಯೋಗ ಶೀಲ ಕಲಾವಿದನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳು
ಆಧುನಿಕತೆ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಕಲೆಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಲಿದೆ. ಪ್ರಸುತ್ತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನದೇಯಾದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕಲಾವಿದರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದು ಸಹಜ ಆದರೆ ನಿಗದಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಹೊಸ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಿದಾಗ ಮೂಡಿಬರುವ ಕೃತಿಗಳ ಗುಣ್ಣಮಟ್ಟ ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಹೊಸ ಅನುಭವ ಲೋಕವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಹೊಸತನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದ ಎಸ್.ಎಫ್. ಹುಸೇನಿ ಮೈಸೂರು ರವರು ಸಹ ಒಬ್ಬರು.
ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳು ನೋಡುಗರಿಗೆ ಮೊದಲ ನೋಟದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದನ ಕೈ ಚಳಕ ದಿಂದ ಮೂಡಿದ ಕಲ್ಪನೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪಿಸುಗಟ್ಟಿ ಏನೋ ಹೇಳಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿರುವ ಅಧ್ಬುತ ಕೌಶಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವರು ಕಲೆಯನ್ನೇ ಉಸಿರಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದ ಎಸ್.ಎಫ್. ಹುಸೇನಿ ಮೈಸೂರುರವರು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲೆಯ ಜಾಡು ಹಿಡಿದು ಅದರ ರಸಸ್ವಾದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪ ರಚನೆಯ ರೂಪ ಮೂಡಿದ್ದೆ ತಡ ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಿತರ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗೊಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಹೀಗೆ ಸತತ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಒಡಮೂಡಿವೆ.
ಚಿತ್ರ-ವಿಚಿತ್ರ ವೈಖರಿಯ ಅಮೂರ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹುಸೇನಿಯವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತ ರೇಖಾ ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ, ಹುಸೇನಿಯವರ ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿಶಿಲ್ಪ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್-೨ ಕಲಾಕೃತಿಗೆ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಮೈಸೂರು ದಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿದೆ. ಈ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಸಕ್ತರು ಎಸ್.ಎಫ್.ಹುಸೇನಿ (9845153277) ರವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿಬಹುದು. ಇವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಕಲಾವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. '''
ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪ ರಚನ ವಿಧಾನ ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ತಾಳ್ಮೆ, ಅಧಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಆಕಾರವನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೊದಲು ಕಲಾವಿದನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮತ್ತು ತಮಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಆಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತಮಗೆ ಸಮಾಧಾನಕರ ಆಕಾರ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕಾಗದದ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಟಿನಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಆಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಖರತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ತೇವಾಂಶವಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮಣ್ಣಿನ ಅಚ್ಚಿನಿಂದ ಆಕೃತಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಅನಂತರ ಕಾಗದದ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಲಾವಿದನ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಧಾನ ಸರಳ ಸುಂದರ ಎನಿಸಿದರೂ ಅಪಾರ ತಾಳ್ಮೆ-ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ-ಸಂಯಮ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿಶೇಷವಾದ, ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಘನರೂಪದ ಮರಳು, ಕಲ್ಲು ವಿವಿಧ ಲೋಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಶಿಲ್ಪ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಗದದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾರವಿಲ್ಲದ ಶಿಲ್ಪಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ನೋಡುಗನಿಗೆ ಆಚ್ಚರಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ, ಲೋಹದ ಶಿಲ್ಪಗಳಂತೆ ದುಬಾರಿಯಲ್ಲದ ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ಬೆಳಸಿ.
ಇವರು ಮೈಸೂರಿನ ವೈಜಯಂತಿ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೈನ್ ಆರ್ಟ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಧಾರವಾಡದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಫ್.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹುಸೇನಿಯವರು ಸದಾ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ, ನಿರಂತರ ಹೊಸತನಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯ ಕಾಗದ ಭಿತ್ತಿಶಿಲ್ಪಗಳು, ಏಕರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಅಮೂರ್ತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಝಿಜನಪದ ಕಾಗದಕತ್ತರಿಕಲೆ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಇವರಕಲಾಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಸಿಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ತೆಗೆದಿರುವ ಅಮೂರ್ತಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಸುಮಾರು ಐದುಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. ಇದು ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒಂದುಉದಾಹರಣೆ.
ಹುಸೇನಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಮೈಸೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಧಾರವಾಡ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ಉಡುಪಿ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ೯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸುಮಾರು ೭೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೂಹಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮುಂಬಯಿ, ದೆಹಲಿ, ಚೆನ್ನೈ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹುಸೇನಿಯವರ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಕಲೆ ತಲುಪುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಸಾಂಝಿ ಕಲಾಲೋಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತುವರ್ಷಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ, ಕಾರ್ಯಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅನೇಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ದೇಶ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜರ್ಮನ್, ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕ, ದೋಹ) ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿವೆ.
ಎಸ್.ಎಫ್.ಹುಸೇನಿಯವರ ಕಲಾಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಸಂದಿವೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೧-ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಕನ್ನಡಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಯುವಸಂಭ್ರಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಧಮಸ್ಥಳದ ಶಾಂತಿವನಟ್ರಸ್ಟ್ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅಂಚೆಕುಂಚ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ರಿಂದ ಸತತ ನಾಲ್ಕು ಹಾಗು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಟ್ಟು ಐದು ಬಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಪಾನ್‌ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ೨೦೦೯ ರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ, ಕಿರಿಗಾಮಿ ಪೇಪರ್ ಕಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಗದ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ, ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಮನ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಸ್‌ರವರ ರಾಕೊಫೇಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕಲಲಿತ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ೧೯೯೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೦. ವೈಜಯಂತಿಚಿತ್ರಕಲಾಶಾಲೆಯಿಂದ ಬೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯೂರಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೧-ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಮಾನಸಗಂಗ್ರೋತಿಯ ಮಹಿಳಾಅಧ್ಯಯನಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪೋಸ್ಟರ್‌ರಚನಗೆಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಸಾಂಝಿಕಲಾಸಾಮ್ರಾಟ್, ಚಿತ್ರರತ್ನ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ. ಇವರ ಕಲಾಯಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸೋಣ.
ವರ್ಗ:ಕಲೆ ವರ್ಗ:ಕಲಾವಿದರು
ಮೀನಾ (ನಟಿ)
ಮೀನಾ ದುರೈರಾಜ್ (ಜನನ ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೬), ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ಮೀನಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ. ಅವರು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನೆಂಜಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಮೂರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.
ಮೀನಾ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ನಟನೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಮೀನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ, ಟಿವಿ ತೀರ್ಪುಗಾರ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಮೂರು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಎರಡು ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕಲೈಮಾಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಮೀನಾ ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ (ಆಗ ಮದ್ರಾಸ್) ಬೆಳೆದರು. ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ರಾಜಮಲ್ಲಿಕಾ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯವರು ಮತ್ತು ತಂದೆ ದುರೈರಾಜ್ ಆಂಧ್ರದವರು.
ಬಾಲ ಕಲಾವಿದೆ
ಮೀನಾ ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ನೆಂಜಂಗಲ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಗಣೇಶನ್ ಅವರನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ನಂತರ ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗಣೇಶನ್ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಎಂಗೆಯೋ ಕೆಟ್ಟ ಕುರಲ್ ಮತ್ತು ಅಂಬುಲ್ಲ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನ್ಬುಲ್ಲಾ ರಜನಿಕಾಂತ್, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಮಗುವಿನಂತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕವಾಯಿತು. ಆ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಾದರು. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಆಕೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವು ಪಿಜಿ ವಿಶ್ವಂಭರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಒರು ಕೊಚ್ಚುಕಥ ಆರೂಮ್ ಪರಾಯತ ಕಥಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ೪೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳು
ಮೀನಾ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರತಿ ದೊಡ್ಡ ತಾರೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವ ಟಾಪ್ ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ನವಯುಗಂನಲ್ಲಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ತೆಲುಗಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಒರು ಪುದಿಯಾ ಕದೈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ತಮಿಳು ಪ್ರವೇಶ. ಆಕೆಯ ಮೊದಲ ಬ್ರೇಕ್ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಎನ್ ರಸವಿನ್ ಮನಸಿಲೆ (೧೯೯೧) ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಕಿರಣ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಕಸ್ತೂರಿ ರಾಜಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಮೀನಾ ಅವರ ಸೋಲೈಯಮ್ಮ ಪಾತ್ರವು ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಹೃದಯವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ನಂತರ, ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಮೊರತೋಡು ನಾ ಮೊಗುಡು (೧೯೯೨) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೀನಾ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು
ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ
ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ ಬದಾಮಿ ಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೪ ಕಿ. ಮೀ .ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ  ತೀರ ದಲ್ಲಿರುವದರಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲದೆ  ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ.ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ ಧ್ಯಾನಾಸ್ಥ ಕರ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು ಕೂಡ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರ ಶತಮಾನೋತ್ಸ್ವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ  ಮತ್ತು ವಟುಗಳಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಟ್ಟು  ಸನ್ಯಾಸಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ  ತಯಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ   ಸುಸಜ್ಜಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯ ಹಾಗು ವಾಚನಾಲಯ ವಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ  ಅಂದರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ  ನಾಲ್ಕು  ಘಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು  ಯೋಗ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಸಿದ್ಧ ಸಾಧಕ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಗಳಿಂದ ಪ್ರವಚನ, ಪಾಠ ಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಠ ಗಳಿಗೆ ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಮೀನಾ (ನಟಿ)
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳು
ಮೀನಾ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಸಾಂತ್ವನಂ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮಲಯಾಳಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಇದರ ಯಶಸ್ಸು ಮಲಯಾಳಂನ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಮೀನಾ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡುವ ಆಸೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ
ಇಲ್ಲಿ  ಗೋವು ಗಳನ್ನು ಸಾಕಿರುವದರಿಂದ ಗೋವಿನ  ಸಗಣಿ ಯಿಂದ ವಿಭೂತಿ ತಯಾರಿಸಲು  ವಿಭೂತಿ ತಯಾರಿಕ ಘಟಕವಿದೆ. ಶ್ರಧ್ಧೆ ಯಿಂದ ಹಾಗು ಭಕ್ತಿ ಯಿಂದ ವಿಭೂತಿ ಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಗೋವಿನ ಹಾಡು ನೆನಪಾಗದೆ ಇರಲಾರದು. ಇಟ್ಟರೆ ಸಗಣಿ ಯಾದೆ, ತಟ್ಟಿದರೆ ಕುರುಳಾದೆ. ಸುಟ್ಟರೆ ನೊಸಲಿಗೆ ವಿಭೂತಿಯಾದೆ ತಟ್ಟದೆ ಹಾಕಿದರೆ ಮೇಲು ಗೊಬ್ಬರವಾದೆ, ನೀನಾರಿಗಾದೆಯೊ ಎಲೆ ಮಾನವ, ಹರಿ ಹರಿ ಗೋವು ನಾನು.
ಮೀನಾ (ನಟಿ)
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳು
ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಂತಿ (೧೯೯೨), ವೆಂಕಟೇಶ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ತೆಲುಗು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಪರ್ದಾ ಹೈ ಪರ್ದಾ (೧೯೯೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂಕಿ ಪಾಂಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಕೋಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಅಲ್ಲರಿ ಪಿಳ್ಳ (೧೯೯೨). ಅಲ್ಲರಿ ಮೊಗುಡು (೧೯೯೨), ಮೋಹನ್ ಬಾಬು ಮತ್ತು ಸುಂದರಕಾಂಡ ಜೊತೆಗೆ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಎದುರು, ಎರಡೂ ಕೆ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎ. ಕೋದಂಡರಾಮಿ ರೆಡ್ಡಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಜೊತೆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗರಿ ಪೆಲ್ಲಂ.
೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಿರಂಜೀವಿ ಎದುರು ಮುತಾ ಮೇಸ್ತ್ರಿಯಂತಹ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಯೆಜಮಾನ್, ರಜನಿಕಾಂತ್ ಎದುರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸರಳ ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ ವೈತೀಶ್ವರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅಲ್ಲರಿ ಅಲ್ಲುಡು, ನಾಗಾರ್ಜುನ ಎದುರು. ಕ್ರಾಂತಿ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಿತ್ರ. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಅಬ್ಬೈಗರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಧಾ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಯುವ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮೀನಾ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಯ ನಟರ ಎದುರು ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಜನಿಕಾಂತ್, ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್, ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್, ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ, ಚಿರಂಜೀವಿ, ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್, ಕೃಷ್ಣ, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ರವಿಚಂದ್ರನ್, ವಿಜಯಕಾಂತ್, ನಾಗಾರ್ಜುನ, ವೆಂಕಟೇಶ್, ವಿಜಯ್, ಅಜಿತ್ ಕುಮಾರ್, ಸತ್ಯರಾಜ್, ಪ್ರಭುದೇವ, ಶರತ್ಕುಮಾರ್, ಪ್ರಭುದೇವ, ಶರತ್ ಕುಮಾರ್, ಗೋಪಿ ಭಾಗ್ಯರಾಜ್, ಕೆ. ಪ್ರಶಾಂತ್, ಹರೀಶ್ ಕುಮಾರ್, ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್, ರವಿತೇಜ. ಕೆ ಎಸ್ ರವಿಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ನಟ್ಟಮೈ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಿಟ್ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ವಿಕ್ಟರಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಮತ್ತು ಮೀನಾ ಜೋಡಿ ಐದು ಬಾರಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ರಿದಮ್ (೨೦೦೦) ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಪಾತ್ರಗಳು
೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಮೀನಾ ಅವರ ವಿಜಯಕಾಂತ್ ಜೊತೆಗಿನ ಮರಿಯಾಧೈ, ವಿಕ್ರಮನ್ ನಿರ್ದೇಶನದವು. ಕಥಾ, ಸಂವಿಧಾನಂ: ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಜೊತೆ ಕುಂಚಾಕೊ. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಉದಯ್ ಭಾಸ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತರಿಗೊಂಡ ವೆಂಗಮಾಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂತ ವೆಂಗಮಾಂಬ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಂಬಿಕೊಟ್ಟೈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನರೇನ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಉದಯ ಭಾಸ್ಕರ್ ಅವರು ಶ್ರೀ ವಾಸವಿ ವೈಭವಂ ತೆಲುಗು ಭಕ್ತಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀನಾ ದೇವತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ.
ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಜೊತೆ ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶಿವ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಜೆಕೆ ಭಾರವಿಯವರ ಜಗದ್ಗುರು ಆದಿ ಶಂಕರ - ಭಕ್ತಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ವಿರಾಮದ ನಂತರ, ಮೀನಾ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಂ (೨೦೧೩) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್‌ಗೆ ಪತ್ನಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ. ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಅವರ ಪ್ಲಸ್ ಟು ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಟಿ ಪ್ರಮೋದ್ ಪಯ್ಯನೂರ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯಕಲಾಸಖಿಯಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ. ನಟಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಜೊತೆ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯಂ ರಿಮೇಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲರಿ ನರೇಶ್ ಅವರ ಮಾಮಾ ಮಂಚು ಅಲ್ಲುಡು ಕಂಚು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀನಾ ಇದ್ದರು.
ಡಬ್ಬಿಂಗ್
ಚೇರನ್ ಅವರ ಪೊಕ್ಕಿಶಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮೀನಾ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪದ್ಮಪ್ರಿಯಾ ಜಾನಕಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮೀನಾ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ಮೀನಾ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರನ್ನು ೧೨ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಂದು ಆರ್ಯ ವೈಶ್ಯ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ನಂತರ ದಂಪತಿಗಳು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ತಿರುಮಲ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಮೇಯರ್ ರಾಮನಾಥನ್ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರತಕ್ಷತೆ ನಡೆಸಲು ದಂಪತಿಗಳು ಚೆನ್ನೈಗೆ ಬಂದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಟರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ದಂಪತಿಗೆ ನೈನಿಕಾ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ, ಅವರು ೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೇರಿ (೨೦೧೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ೨೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಭಾರತದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಭಾರತದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾದ ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, 2013 ರ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ 24.85 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾರುಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು 21 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 67.7 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಾರು ಅಥವಾ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವಾಹನಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಸ್ತುತ 4.6 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಹನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ 10.5% ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಹಳವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
2015–16ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 106 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು (ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಘೋಷಿಸಿತು, ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಳೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 10% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗೋಲ್ಡ್ಮನ್ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು US$ 1.7 ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ  ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಟ್ರಿಲಿಯನ್.
ಮಾನವ / ಪ್ರಾಣಿ ಚಾಲಿತ
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಕಿಂಗ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯದು. ಜನರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕೊಚ್ಚಿ ಬಳಿಯ ಕಾಲಡಿಯಿಂದ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ವಾಕಿಂಗ್ ಇನ್ನೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಗಣೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ, ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರದ ವಲಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಹೆಚ್ಚು 50 ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ ಮಾಳಿಗೆ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಗಳ, ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂಬೈ ಸ್ಕೈವಾಕ್ ಯೋಜನೆ, ಇದು ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಾಕ್ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳಿರುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು palkhis ಅಥವಾ pallakiis ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಒಂದು ದೇವರ ದೇವತೆಯನ್ನು (ವಿಗ್ರಹವನ್ನು) ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಜನರು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಐಷಾರಾಮಿ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪಾಲ್ಖಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಯು ಭಾರತೀಯ ವಿವಾಹಗಳು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
ಮಾನವ ಎಳೆಯುವ ರಿಕ್ಷಾಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು "ಅಮಾನವೀಯ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುವ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರವು 2005 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹ್ಯಾಕ್ನಿ ಕ್ಯಾರೇಜ್ ಮಸೂದೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2006 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೈಯಿಂದ ಎಳೆದ ರಿಕ್ಷಾ ಮಾಲೀಕರ ಸಂಘವು ಮಸೂದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಮಸೂದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1940 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಟ್ರೈಸೈಕಲ್ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಪೆಡಲ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 2000 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳು / ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು
ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನವು ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಿಂದ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇಂದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಟಂಗಾ ಅಥವಾ ಬಗ್ಗೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು ಈಗ ಭಾರತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಗರಗಳು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. thumb| ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ 2002 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿ thumb| ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನರಸಿಂಹಿಯಲ್ಲಿ R ಟರ್ ರಿಂಗ್ ರಸ್ತೆ (ನೆಹರು ಒಆರ್ಆರ್) right|thumb| ಎನ್ಎಚ್ 2 ರ ಭಾಗವಾದ ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ದುರ್ಗಾಪುರ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ]] ಹರಪ್ಪನ್ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಂತೆ ಭಾರತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. 2017 ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ 5603293 km    ; ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. 0.66 ಕ್ಕೆ  ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಭೂಮಿಗೆ ಕಿಮೀ ಹೆದ್ದಾರಿ ಭಾರತದ ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (0.65) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ (0.16) ಅಥವಾ ಬ್ರೆಜಿಲ್ (0.20) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.
ಭಾರತವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. 2013 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತವು ಒಟ್ಟು 70934 km    ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿ 1205 km     ಅನ್ನು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 65% ಸರಕು ಮತ್ತು 80% ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ರಸ್ತೆಗಳು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರದ ಸುಮಾರು 40% ನಷ್ಟು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಕೇವಲ 2% ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು ಈ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ 10.16% ರಷ್ಟಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ (ಎನ್‌ಎಚ್‌ಡಿಪಿ) ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಈ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೆಲವು ವಿಸ್ತಾರಗಳನ್ನು ಆರು ಪಥಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ. ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಲೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಗೋಲ್ಡನ್ ಚತುರ್ಭುಜ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಬಹುಪಥ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.
2000 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 40% ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ರಸ್ತೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕ ಸುಧಾರಿಸಲು, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ (ಪ್ರಧಾನಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್), ಅನುದಾನ ಯೋಜನೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಸಂಪರ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು 2000 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು 500 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು (ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 250 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು).
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಚಂಡೀಗ Chandigarh ದಂತಹ ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಾಹನಗಳು ಕಡಿಮೆ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತವು ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಳಪೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ-ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 90,000 ಜನರು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 13 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, 2007 ರಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳು 130,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಚೀನಾವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ. ಏಷ್ಯನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಓದುಗರ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಅಧ್ಯಯನವು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. thumb| ಮುಂಬೈನ ಬೆಸ್ಟ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಗರ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಮೂಲಕ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನಿಗಮಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನೌಕೆಗಳಿವೆ: 2012 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 131,800 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬಸ್ಸುಗಳಿದ್ದವು, ಆದರೆ 1,544,700 ಬಸ್ಸುಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.
ಪುಣೆಯ ರೇನ್‌ಬೋ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ 1998 ರಲ್ಲಿ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಜನವರಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೋಲ್ವೋ ಬಿ 7 ಆರ್ಎಲ್ ಇಂಟ್ರಾ-ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರು.
ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರು, ಇದು ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಏರ್ಟೆಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಚೆನ್ನೈ ನಗರವು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಚೆನ್ನೈ ಮೊಫುಸಿಲ್ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್.
ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು
ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳಾದ ಸ್ಕೂಟರ್ ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಪೆಡ್‌ಗಳು ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ದಟ್ಟಣೆಯ ರಸ್ತೆಗಳು ಅಥವಾ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಮಾರಾಟವಾದ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಾರುಗಳಿಗಿಂತ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 47.5 ಇದ್ದವು  2003 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಚಾಲಿತ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಕೇವಲ 8.6 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ   ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾರುಗಳು.
ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮತ್ತು 1949 ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಪಿಐ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟಿ- ನಿರ್ಮಿತ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಟರ್ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ Li150 ಸರಣಿ ಮಾದರಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1972 ರಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಲಕ್ನೋ ಮೂಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಮವಾದ ಸ್ಕೂಟರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಸ್ಐಎಲ್) ಕೊನೆಯ ಇನ್ನೊಸೆಂಟಿ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಎಪಿಐ ಮುಂಬೈ, u ರಂಗಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ 2002 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಸ್‌ಐಎಲ್ 1998 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಟರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.
ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು, ವಿಕೆಡ್ ರೈಡ್, ಮೆಟ್ರೋ ಬೈಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರ ಮತ್ತು ಪಿಲಿಯನ್-ರೈಡರ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಸಾರಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯ 30% ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ 963 ಹೊಸ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 6.3 ರಿಂದ ಏರಿತು  2002-03ರಲ್ಲಿ 11 ರಿಂದ ಮಿಲಿಯನ್   ಮಿಲಿಯನ್ (11.2   ಮಿಲಿಯನ್) 2008-09ರಲ್ಲಿ. ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1000 ಜನರಿಗೆ 185, 127, 157 ಮತ್ತು 140 ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ನಗರ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ, ಭಾರತವು ಇನ್ನೂ ಕಾರು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ದರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಕಾರು ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಮೀರಿದೆ.
ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕಾರುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹ್ಯಾಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ, ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಚೆನ್ನೈ ತನ್ನ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ "ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಾರುತಿ, ಹ್ಯುಂಡೈ ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಯಭಾರಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಆದರೆ ಈಗ ಉದಾರೀಕರಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಈಗಲೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. 1984 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಾರುತಿ 800 ಭಾರತೀಯ ವಾಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೆಲೆ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದು 2004 ರವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ಮಾರುತಿಯ ಇತರ ಆಲ್ಟೊ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಗನ್ ಆರ್, ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನ ಇಂಡಿಕಾ ಮತ್ತು ಹ್ಯುಂಡೈನ ಸ್ಯಾಂಟ್ರೊದ ಇತರ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು. ಪರಿಚಯವಾದ 20 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 2.4  ಮಾರುತಿ 800 ರ ಮಿಲಿಯನ್ ಘಟಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರು ಟಾಟಾ ನ್ಯಾನೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮಾರುತಿ 800 ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಸರಳ ಮೋಟಾರುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿವಿಧ ದೇಶೀಯ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆಲವು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಜುಗಾಡ್, ಮಾರುತಾ, ಚಕ್ಡಾ, ಪಿ ಈಟರ್ ರೆಹ್ದಾ ಮತ್ತು ಫೇಮ್.
ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ, ರೇಡಿಯೊ ಒನ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಪೋಲಿಸ್ ಕಾರ್‌ಪೂಲಿಂಗ್ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಬಿನ್ ಉತ್ತಪ್ಪ ಮತ್ತು ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದೊರಕಿತು, ಮತ್ತು ಮೇ 2009 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, 10,000 ಜನರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್‌ಪೂಲ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋಲ್ಕತಾ ನಗರವು 2009/10 ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿತರಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬೆರೆತಿವೆ. ಒಂದೆಡೆ, ಬಡ ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಕಲುಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈ ವಾಹನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಂತಹ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. thumb| ಟಾಟಾ ಏಸ್ ಮಿನಿ ಟ್ರಕ್ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನವನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ತಯಾರಿಸಿತು. ಇದು ಮೂಲ ಜೀಪ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪರವಾನಗಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಾಹನವು ತ್ವರಿತ ಹಿಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಮಾರುತಿ ಜಿಪ್ಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಮಹೀಂದ್ರಾ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂಗವಾದ ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನವಾದ ಟಾಟಾ ಸುಮೋವನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸುಮೋ, ಅಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ 31% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ. ಫೋರ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಟೆಂಪೊ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನಗಳು ಈಗ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಾಹನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಟಾಟಾ, ಹೋಂಡಾ, ಹ್ಯುಂಡೈ, ಫೋರ್ಡ್, ಚೆವ್ರೊಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಜುಲೈ ೩೧
- ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನ. ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ೨೧೨ನೇ ದಿನ(ಅಧಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೧೩ನೇ ದಿನ). ಈ ದಿನದ ನಂತರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೧೫೩ ದಿನಗಳು ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ.
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ: ದಿನಗಳು ವರ್ಗ: ಜುಲೈ
ಜಾಕ್ ಆರ್ಸೇನ್ದ್ ಆರ್ಸಾನ್ವಾಲ್
ಜಾಕ್ ಆರ್ಸೇನ್ದ್ ಆರ್ಸಾನ್ವಾಲ್, ೧೮೫೧-೧೯೪೦ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ. thumb
ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ಕೇಸರಿ (ಎಲ್೧೫)
ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ಕೇಸರಿ ನೌಕೆಯು, ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಸೇನೆಯ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್'ಗಳನ್ನು ಭೂಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಶಾರ್ದೂಲ ವರ್ಗದ ಬೃಹತ್ ನೌಕೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ದ್ವಿತೀಯ ನೌಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇಸರಿ ಎಂದರೆ ಸಿಂಹ ಎಂದರ್ಥ.
ಇತಿಹಾಸ
ಉಪ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಯಶವಂತ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸಂಧ್ಯಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಈ ನೌಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು.
ಜಾಕ್ ಆರ್ಸೇನ್ದ್ ಆರ್ಸಾನ್ವಾಲ್
ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ
ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ
ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ( ಇಂಗ್ಲೀಷ್ : ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ) ಭಾರತದ ತಮಿಳು ನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ.
ಭಾರತದ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿ‌ಶೇ‍ಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
thumb|220x220px ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವಪೂಜೆ ಸಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಶೈವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದು. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಲಿಂಗವಿದೆ. ಲಿಂಗದ ಜೊತೆಗೆ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉನ್ನಮುಲ್ಯಮ್ಮ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಪ್ರತಿಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿವನನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಲಿಂಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ತಮಿಳು ಸಂತರು ನಾಯನ್ನರು ಬರೆದ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದು. ಸುಮಾರು 10 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ನಷ್ಟು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದ್ಭುತವಾದ ನಾಲ್ಕು ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ಪೂರ್ವದ ಗೋಪುರ 66 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು ಭಾರತದ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿ ಆಶ್ರಮ
ಆಧುನಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವ ರಮಣಮಹರ್ಷಿಗಳು 1922 ರಿಂದ 1950 ರವರೆಗೆ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತಿದ್ದರು. ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರುಣಾಚಲ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದೆ ಈ ರಮಣ ಆಶ್ರಮ. ಮಹರ್ಷಿ ರಮಣರು 1950ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರು ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮನತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲವುಳ್ಳ ಭಕ್ತರು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮಹರ್ಷಿ ರಮಣರು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಭೆಟಿ ನೀಡಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆದಿ ಅಣ್ಣಾಮಲೈ
ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆದಿ ಅಣ್ಣಾಮಲೈ. ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ 100 ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುಮಾರು 2000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಲವರು ದೇವ ದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಈಗಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುಮಾರು 1200 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಆದಿ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಮೊದಲನೆಯದು ಎಂದು. ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವಿರುವುದು ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಎಕರೆ ಮಾತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಕೆತ್ತಿದನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಶೇಷಾದ್ರಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶ್ರಮ
ರಮಣ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ ಶೇಷಾದ್ರಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶ್ರಮ. ರಮಣ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಶೇಷಾದ್ರಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶ್ರಮ ಕೇವಲ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನಗರಗಳಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಸತಿ ಬಾಡಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನದ್ದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಣ ನೀಡಲಾಗದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಉಚಿತ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ಈ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಶೇಷಾದ್ರಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು- ಇವರು ಬಂಗಾರದ ಕೈಯ ಸಂತನೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನ ಪೂಜಿಸುವ ಈ ಸಂತ ಭಾರತೀಯ ಸಂತರಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚತಕ್ಕ ಸಂತನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿರುವಣ್ಣಾಲೈನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಹಾಗು ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲತೆ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಯಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಲವರ ಪಾಲಿಗೆ ಈತ ದೇವತಾ ಪುರುಷ.
ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಗುಹೆ
ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಗುಹೆ ಸುಮಾರು 14ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗುಹೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದ್ದು ಸಂತ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವನಿಂದ. ಆದರೆ ಇದೀಗ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಗುಹೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವುದು ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ. 1899 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 16 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಗುಹೆಯನ್ನು ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರ ಬಂದಿದ್ದು 1916 ರಲ್ಲಿ. ಇದೇ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸೆಲ್ಫ್ ಎನ್ಕ್ವೈರಿ ಮತ್ತು ವ್ಹೂ ಎಮ್ ಐ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಗುಹೆಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿರಲು ಇದೂ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಅಂತರಂಗದ ಶಾಂತಿಯ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕೆ ಹಲವರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಕೂರುತ್ತಾರೆ. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಗುಹೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ರಮಣ ಆಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಗಬೇಕು. ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ಗುಹೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಹಲವು ಭಕ್ತರು ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆ ತಮ್ಮ ಯಾತ್ರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಭಕ್ತರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸಾತನೂರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು
1958 ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸಾತನೂರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಡ್ಯಾಂಗಳಲ್ಲೊಂದು. ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಪೆನ್ನೈಯಾರ್ ಮತ್ತು ತೆನ್ಪೆನ್ನೈ ನದಿಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಗಳು ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಬೆಟ್ಟದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ತಂದರಪೆಟ್ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ನಗರದಿಂದ 30ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಈ ಡ್ಯಾಂ. ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮೂಲಕ ಡ್ಯಾಂ ತಲುಪಬಹುದು. ಕೇವಲ ನಿಸರ್ಗದ ಸೌಂದರ್ಯ ಸವಿಯಲು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಟಿ ನೀಡುವುದಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆ ಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಾಕಾಣಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಅನೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವನ ಕೂಡ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ಆಗಿವೆ.
ಸ್ಕಂದಾಶ್ರಮ
ಸ್ಕಂದಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು ಕಂದಸ್ವಾಮಿ. ಇವರೇ ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದವರು. ಸ್ಕಂದಾಶ್ರಮವೊಂದು ಗುಹೆಯಾಗಿದ್ದು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಗುಹೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಚ ನೀರಿನ ತೊರೆಯಿದ್ದು ಕುಡಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೋಣೆಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಆಶ್ರಮದ ತಾರಸಿಯಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗದ ಸುಂದರತೆಯನ್ನು ಸವಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಭಗವಾನ್ ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಅಲಗಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆಯುವವರೆಗೆ 1922 ರವರೆಗೆ ಇದೇ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. 1922 ರಲ್ಲಿ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ತಾಯಿಯ ಸಮಾಧಿಯೂ ಇಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾಮರಾ ಗುಹೈ
ಮಾಮರಾ ಗುಹೈ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಮಾಮರ ಗುಹೈನ ಅರ್ಥ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಗುಹೆ ಎಂದು. ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೂಲತಃ ಗುಹೆಯಾಗಿದ್ದು ಮಂದಿರದ ರೂಪ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಗುಹೆಯು ಮಾವಿನ ಮರದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿಂದೂ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಸ್ಥಳ. ಮಹರ್ಷಿ ರಮಣರು ಇಲ್ಲಿ 6 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಧ್ಯಾನಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಎರಡು ದೇವತೆಗಳು- ಒಟ್ಟೂ ಮೂರು ಮೂರ್ತಿಗಳು ಗುಹೆಯೊಳಗಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ನಂಬುವ ಶಿವ ದೇವರ ವಿಶ್ವಂತರ ರೂಪವಿದು. ಹೆಣ್ಣು ದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು - ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿಯವರದ್ದು. ಸಿದ್ದ ಗುರುಗಳ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಮಂದಿರದ ಒಳಗೆ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಷ್ಟ ಲಿಂಗ
ಅಷ್ಟ ಲಿಂಗಂ ಅಥವಾ ಎಂಟು ಲಿಂಗಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿರುವುದು ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಬೆಟ್ಟದ ತಳದಲ್ಲಿ. ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಇದೇ ಅಷ್ಟ ಲಿಂಗ. ಅಷ್ಟಲಿಂಗಗಳು ಸಂತರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. 14 ಕಿಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಲಿಂಗ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಅಷ್ಟಲಿಂಗಗಳೆಂದರೆ ಇಂದ್ರಲಿಂಗ, ಅಗ್ನಿಲಿಂಗ, ವಾಯುಲಿಂಗ, ವರುಣಲಿಂಗ, ನರುತಿಲಿಂಗ, ಕುಬೇರಲಿಂಗ, ಈಶಾನ್ಯಲಿಂಗ. ಈ ಎಂಟು ಲಿಂಗಗಳು 12 ಚಂದ್ರಾಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಎಂಟು ಲಿಂಗಗಳು ಗಿರಿವಲಂನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಪಚ್ಚೈಯಮ್ಮನ್ ಕೋವಿಲ್
ಪಚ್ಚೈಯಮ್ಮನ್ ಕೋವಿಲ್ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. 1000 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ರಚನೆಗಳು ಇನ್ನೂ 10 ವರ್ಷದಷ್ಟು ಹಳೆಯದೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿವನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪಚ್ಚೈಯಮ್ಮನ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವತೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನಲ್ಲಿ 1905 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳು 6 ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಪ್ಲೇಗ್ ನಂಜಿನಿಂದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪಾರಾಗಿದ್ದರು.
ಅರಂತಗಿರಿ ಜೈನ ಮಠ
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈನಲ್ಲಿರುವ ಅರಂತಗಿರಿ ಜೈನ ಮಠ ಇಡೀ ಭಾರತದ ಜೈನ ಸಮುದಾಯದವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ದಾ ಕೇಂದ್ರ. ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು  ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು 1998ರಲ್ಲಿ  ಅರಂತಗಿರಿ ಜೈನ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮಠದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಮೂರು ಜೈನ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು 16 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ನೇಮಿನಾಥನ ರಚೆನಗಳಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ಎತ್ತರದ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು 12 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ನೇಮಿನಾಥ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸಿನಿಮಾವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭಟ್ಟಾರಕ ಧವಳಕೀರ್ತಿಯವರು ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. ಬಡವರು ಮತ್ತು ಅವಶ್ಯಕತೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಇವರು ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಅವರಿಗೆ ಬದುಕಲು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು.
ನೆಡುಂಗುಣಂ ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ
ನೆಡುಂಗುಣಂ ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿರುವಣ್ಣಮಲೈನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದು. ಸುಮಾರು 700 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದಾಗಿದ್ದು ಹಲವಾರು ದೊರೆಗಳು ಇದರ ನವೀಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆಯೆಂದರೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೂತ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ರಾಮನ ಕೈಯ್ಯಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು ಇಲ್ಲ. ಈ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಯೋಗ ರಾಮನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ರಾಮನ ಬಲಗೈ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದು ಗ್ನಾನಮುದ್ರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ ದೇವರು ತಾಳೆಗರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಬ್ರಹ್ಮ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸೀತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಸಿಂಹ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡಲು ಸಿಗದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಮೂರ್ತಿಯಿರುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳ  ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚು.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 24,64,875 ಆಗಿದೆ.
ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಗರಗಳು
ಆರ್ಮೇನಿಯ
ಆರ್ಮೇನಿಯ (Հայաստան ಹಯಾಸ್ಥಾನ್), ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರ್ಮೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ, ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಗಳ ಮಧ್ಯದ ಯುರೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂಆವೃತ ರಾಷ್ಟ್ರ.ಇದು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಆರ್ಮೇನಿಯ ದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರ ೧೦೩,೬೦೦ ಚ.ಕಿಮೀ. ಈ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರ.ಶ.ಪು. ೬ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಇದು ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಅಂಗವಾಯಿತು. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯವಾದ ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಅರಸರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೪೦೦ರಿಂದ ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ತುರುಕರು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಇದರ ಬಹಳ ಭಾಗವನ್ನು ರಷ್ಯದವರು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ತುರುಕರು, ಪಾರ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ನರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿದ್ದುವು. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತುರುಕರು ಆರ್ಮೇನಿಯರ ಕೊಲೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆದುದರಿಂದ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆರ್ಮೇನಿಯನ್ನರ ಬಗೆಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯ ಭಾವಗಳು ಹುಟ್ಟಿದುವು. ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ತುರುಕ ಯುವಕರು ಹೆಚ್ಚಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಮೇನಿಯರ ಕೊಲೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಆಗ ಸು. ೮೦,೦೦೦ ಆರ್ಮೇನಿಯನ್ನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಮೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿತು. ಯುರೋಪಿನ ಶಕ್ತಿಕೂಟದವರು ಇದನ್ನು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಮನ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದರ ಬಾಳ್ವೆ ನಾನಾ ಬಗೆಯಾಗಿ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಆಗ ಇಲ್ಲಿ ಬೋಲ್ಷೆವಿಸ್ಟರ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಮಾದರಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರೈಸ್ತಪಂಥ ೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿತು. ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಗ್ರೀಕರ ಕ್ರೈಸ್ತಪಂಥವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಹಿರಿಯರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಕ್ರೈಸ್ತಪಂಥವೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
-ದ್ವಾರಕಾನಗರ -ಗುಜರಾತ್
ಬಾಯಿ
thumb|ಬಾಯಿ ತೆರೆದಿರುವ ನೆಗಳೆ ಪ್ರಾಣಿ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಬಾಯಿಯು ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅನ್ನನಾಳದ ಮೊದಲ ಭಾಗ. ಕಶೇರುಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಘಗಳು, ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಯಿ ಹಾಗು ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗುದವಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಚನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಜೀವಿವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವ ತುದಿಯು ಮೊದಲು ರಚನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋಟಸ್ಟೋಮ್ ಮತ್ತು ಡೂಟರಸ್ಟೋಮ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ.
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
ಸ್ಥಳ
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ನಾಗೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಜಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳುವ ಇನ್ನೆರಡು ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಆಲಮೋರಾ ಹತ್ತಿರ ಜಾಗೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರದ ಅವುನ್ಧ ದಲ್ಲಿರುವ ನಾಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ. ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯವು ದ್ವಾರಕಾನಗರಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ವಾಹನ ಸೌಕರ್ಯವಿದೆ.
ಬಾಯಿ
ವರ್ಗ:ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮಂದಿರ
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮಂದಿರವು ನೋಡಲು ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕಲಾಪೂರ್ಣ ವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅಭಿಶೇಕಕ್ಕೆ ಹಾಲಿನಗಿಂಡಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಅರ್ಚಕರೇ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಪಾರ್ವತಿ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ನಾಗೇಶ್ವರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಾವಣಮಾಸದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅಭೀಷ್ಟಗಳೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಅಯೋದ್ಯೆಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಜಾಗೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವಿದೆ. ಅದೂ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಭಕ್ತರ ಆಗಮನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವುದು.ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗ ದಕ್ಷಿಣಮುಖವಾಗಿದೆ.ಗೋಪುರ ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಾಗಿದೆ.
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
(ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಿಂದ :https://en.wikipedia.org/wiki/Nageshvara_Jyotirlinga )
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ
ಶಿವ ಪುರಾಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ದಾರುಕಾವನವಿತ್ತು. ಚಿಕ್ಕ ಶರೀರದವರಾದ ವಾಲಿಖಿಲ್ಯ ಮುನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಶಿವನು ಸರ್ಪಗಳನ್ನು  ಧರಿಸಿ ದಿಗಂಬರನಾಗಿ ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ ಮುನಿಪತ್ನಿಯರು ಮೋಹಗೊಂಡು ಅವನಹಿಂದೆಯೇಹೋದರು .ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಮುನಿಗಳು ಶಿವನಿಗೆ ಅವನ ಲಿಂಗ ಉದುರಿ ಹೋಗಲಿ ಎಂದು ಶಾಪವಿತ್ತರು. ಹಾಗೆ ಆದಾಗ, ಜಗತ್ತೇ ನಡುಗಿ ಹೋಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಬಂದು ಶಿವನನ್ನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಕೋರಿದರು. ಶಿವನು ಪುನಹ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ನಾಗ ಧರನಾಗಿ ಬಂದ ಶಿವನು ನಾಗೇಶ್ವರನಾಗಿಯೂ ಪಾವತಿಯು ನಾಗೇಶ್ವರಿಯಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ರಾಕ್ಷಸ ದಾರುಕನ ಪತ್ನಿ ದಾರುಕಾಳು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ ಅವಳಿಂದ ವರ ಪಡೆದು ದಾರುಕವನದ ರಾಣಿಯಾದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ತಪ:ಶಕ್ತಿ ಯಿಂದ ದಾರಕ ವನವನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಅನುಚರರಾದ ರಾಕ್ಷಸರ ಮೂಲಕ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಬಂಧಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಒಮ್ಮೆ ಶಿವ ಭಕ್ತೆ ಸುಪ್ರಿಯಾಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಅವರೊಡನೆ ಇವಳನ್ನೂ ಕೂಡಿಹಾಕಿದಳು. ಸುಪ್ರಿಯಾಳು ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದಳು. ದಾನವರು ಸುಪ್ರಿಯಾಳನ್ನು ವಧಿಸಲು ಮುಂದಾದರು .ಆಗ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದನು ದಾನವರು ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಶಿವನು ನಂತರ ನಾಗೇಶ್ವರನಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೆ ನೆಲಸಿದನು. ಪಾರ್ವತಿಯೂ ನಾಗೇಶ್ವರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದಳು.
ಸ್ಥಳ ವಿವಾದ ;
ದಾರುಕಾ ವನವು ಉತ್ತರಾಖಂಡನ ಆಲಮೋರಾದಲ್ಲಿರುವ ಜಾಗೇಶ್ವರವೇ  ಅಲ್ಲಿಯ ನಾಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಅವರು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅವುನ್ಧ  ದಲ್ಲಿರುವ  ನಾಗನಾಥ ದೇವಾಲಯವೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯವೆಂದೂ ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದ್ವಾರಕಾವನವು ತಪ್ಪಾಗಿ ದಾರುಕಾವನವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನವಿದೆ. ದಾರುಕ ಮರಗಳು (ದೇವದಾರು ಮರಗಳು ) ಹಿಮಾಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವುದೆಂದೂ ಇವುಗಳಿಗೆ ದಾರಕಾವನವೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂಬುದು ಬಗೆಹರಿಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಡಿಹೊಂದಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ
ಆಧಾರ
೨.ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಕೈ ಹೊತ್ತಿಗೆ- ಪ್ರವಾಸ ಲೇಖನ ಗ್ರಂಥ_ ಬರೆದವರು ಶ್ರೀಮತಿ ಚೂಡಾಮಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಸಾಗರ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ
ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌
thumb|right|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ವಿಶ್ವದ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡ, 399 ಪಾರ್ಕ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ. thumb|right|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸೆಂಟರ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ.
ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಕ್‌‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು 140 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸರಿಸುಮಾರು 16,000 ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸರಿಸುಮಾರು 260,000 ಸಿಬ್ದಂದಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಕಂಪನಿಯು, 140 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 200 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಹಕ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. US ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯ ಭದ್ರತೆಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದೆ.
2008ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಬೃಹತ್‌‌ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಭಾರೀ ಪಾರುಮಾಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ಇದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರರಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಪೂರ್‌‌ ವಲಯಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ನಿಧಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 27ರಂದು, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ತುರ್ತು ನೆರವಿನಲ್ಲಿನ 25 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ 36%ನಷ್ಟು ಇಕ್ವಿಟಿ ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು; ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದ 19 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಷೇರು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ, US ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕಮಾತ್ರ ಷೇರು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ 21 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಇಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಮಾರಾಟಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಈ ಹೂಡಿಕೆಹಣವನ್ನು 27%ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಲಾಯಿತು.
ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪೈಕಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ, JP ಮಾರ್ಗಾನ್‌ ಚೇಸ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್ಗೋ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಉಳಿದ ಮೂರು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಾಗಿವೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಪ್ರಪಂಚದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ನಡುವೆ ನಡೆದ 140 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ವಿಲೀನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, 1998ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 8ರಂದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಆಗಿ, ಅಥವಾ ಸಾಲದ ಸೇವೆಗಳು, ಗ್ರಾಹಕ ಹಣಕಾಸು, ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ವಿಮೆಯಂಥ ವ್ಯವಹಾರ-ಚಟುವಟಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ಆಗಿ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೆದಕಿದಾಗ, ಅದು ಹಲವಾರು ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿದ್ದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: 1812ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು); 1870ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಲೊವಿ; 1873ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ; 1884ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌; 1910ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌
ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸದರಿ ಇತಿಹಾಸವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; 1812ರ ಜೂನ್‌‌ 16ರಂದು, 2 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರವು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲೆಂದು ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿದ ಈ ಬ್ಯಾಂಕು, ಆ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 14ರಂದು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌ ಓಸ್ಗುಡ್‌ ಎಂಬಾತ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. U.S.ನ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಸೇರಿಕೊಂಡ ನಂತರ, 1865ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1895ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1913ರಲ್ಲಿ ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಮೊದಲ ಕೊಡುಗೆದಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ಯೂನೋಸ್‌ ಏರ್ಸ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ U.S. ಬ್ಯಾಂಕೊಂದರ ಮೊದಲ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಇದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು; ಆದರೂ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಕ್ಯೂಬಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮದಂಥ ನೆಡುತೋಪು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. 1918ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ ಎಂಬ U.S.ನ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇದು 1 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಂಕು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1929ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬ್ಯಾಂಕು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಹೊಸತನದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಉಳಿತಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚಕ್ರಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ನೀಡುವ (1921), ಖಾತರಿರಹಿತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ (1928), ಗ್ರಾಹಕ ತಪಾಸಣೆಯ ಖಾತೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (1936) ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ್ಯ ಠೇವಣಿಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡುವ (1961) U.S.ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಇದು ಸಂಪಾದಿಸಿತು.
1955ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ದಿ ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು; 1962ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಂಪನಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯ 150ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಹೆಸರು ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೊಟುಕುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಸುಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಕೈಗೊಂಡ USD ಠೇವಣಿಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯವು, ಅದನ್ನು 1888ರ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಹೊಸ ವ್ಯವಹಾರ್ಯ ಸಾಧನವಾಗಿಸಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ಕಾರ್ಡ್‌ ಎಂದು ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡ, ತನ್ನ ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಚಾರ್ಜ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌‌‌ನ್ನು 1967ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಪರಿಚಯಿಸಿತು - ಇದು "ಎವೆರಿಥಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.