cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ದೆಹಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್​ ರೇಪ್ ಪ್ರಕರಣ
ಬಾಧಿತರು
ವೈದ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯ ಪೋಷಕರು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಾಲಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಆಕೆಯದ್ದು ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬ. ಬಡತನವೇ ಮನೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವನಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದ ಮೂರು ಕುಂಟೆ ಜಮೀನನ್ನು ಮಾರಿದ್ದರು. ಆಗಾಗಾ ಮಾತ್ರ ದೆಹಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೃತ ದುರ್ದೈವಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ. ಭದ್ರತೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಜ್ಯೋತಿ, ಜಾಗೃತಿ, ಅಮಾನತ್, ನಿರ್ಭಯ ಹಾಗೂ ದಾಮಿನಿ ಅಂತ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವದೆಹಲಿಯ ಬೆರ್ ಸರೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಮರಣ
ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯ ರಂದು ಗಾಯಗೊಂಡು ಆಕೆಗೆ ಗ್ಯಾಂಗ್ರಿನ್ ತಗುಲಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನರಗಳ ಮೂಲಕ ಔಷಧ ಹಾಗೂ ಪೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧ ರಂದು ಸರಕಾರ ಆಕೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈದ್ಯ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿತು. ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕಳೆದರೂ ಆಯ್ಕೆಯ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಸಿಂಗಾಪುರ್ನ ಮೌಂಟ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಗಿ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆಕೆಯ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಲೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ನ ೨೯ರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ೪.೪೫ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಳು.
ಆರೋಪಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಅಪರಾಧಗಳು
ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪ
ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತ ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪನವರು (ಇಂಗ್ಲೀಷ್: Rao Bahadhur Dharmapravartha Gubbi Thotadappa), (೧೮೩೮-೧೯೧೦) (ಸ್ಥಳ:ಗುಬ್ಬಿ) ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕೋಪಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ದೇಶದಾದ್ಯಂತದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತ ಊಟ ಮತ್ತು ವಸತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ "ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪನವರ ಛತ್ರ"ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಇವರಿಗೆ ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ಅರಸರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರವರು "ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತ" ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು "ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್" ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಇತ್ತು ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು
ತೋಟದಪ್ಪನವರು ಗುಬ್ಬಿಯ ಲಿಂಗಾಯಿತ ಶೆಟ್ಟರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ೧೮೩೮ ರಲ್ಲಿ ರುದ್ರಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಯುತಿದ್ದಂತೆ ತಮ್ಮ ೧೨ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತೋಟದಪ್ಪನವರು ತಂದೆಯ ಜತೆಗೆ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು .ಮೂಲತಃ ಗುಬ್ಬಿಯವರಾದ ಇವರ ತಂದೆಯವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಾಮೂಲು ಪೇಟೆಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ತಮ್ಮ ೧೬ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ತಂದೆಯನ್ನ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮಕುಲ ಕಸುಬಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.ತಮ್ಮ ಶಿಸ್ತುಬದ್ದವಾದ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ,ಸತ್ಯ ಶುದ್ದ ಕಾಯಕದಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಗೌರವ ಮನ್ನಣೆಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಣ್ಯ ವರ್ತಕರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾದರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು
ಸಂತಾನ ವಂಚಿತರಾದ ತೋಟದಪ್ಪನವರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಧಾರೆ ಎರೆದರು.ಗೌರಿಬಿದನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಲಕಾಪುರದ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಸೋಮೆಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಪೂರ ತಾಲೂಕಿನ ಗೊಳ್ಳಾಪುರ ಗುರುಮಠದ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ ಕಾರ್ಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಶ್ರೀ ತೋಟದಪ್ಪನವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.ಇವರು ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತ ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೮೯೭ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹತ್ತಿರ ೨.೫ ಎಕರೆ ಜಾಗವನ್ನು ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರದ ರೈಲ್ವೇ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ರೂ.೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೧, ೧೯೦೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮಛತ್ರ ಹಾಗೂ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ವಸತಿ ನಿಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.ಇದನ್ನು ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ತೋಟದಪ್ಪನವರ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತ ಗುಬ್ಬಿ ತೋಟದಪ್ಪ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕೆ. ಪಿ. ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಚೆಟ್ಟಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯದ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯವು ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ದ ಹತ್ತಿರ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಭವನ (ಬೆಲ್ ಹೊಟೇಲ್) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸಕ್ತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಂದಿರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಂದಿರವು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿರದೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೆರೆದಿದೆ, ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯ ಮಾತ್ರ ವೀರಶೈವ-ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿದೆ.ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೬೦ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ಮಾಡುತಿದ್ದಾರೆ, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ವೀರಶೈವ-ಲಿಂಗಾಯತ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಲೋಕೋಪಕಾರಿಗಳು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಾನಿಗಳು ವರ್ಗ:೧೮೩೮ ಜನನ ವರ್ಗ:೧೯೧೦ ನಿಧನ ವರ್ಗ:ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಪ್ರೈಮೇಟ್
ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಂದು ಗಣ (ಆರ್ಡರ್). ಈ ಗಣದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿಯಲ್ಲಿ (ಜೀವ ವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ) ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಂಶಾವಳಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿ ಮತ್ತು ಹಾಪ್ಲೊರ್ಹಿನಿ. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ವಿಕಾಸವಾದವು ಮತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಗುಣಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳ ಸವಾಲಾದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮರವಾಸಿಗಳು.
ಕ್ಲೇರಿಹ್ಯೂ
ಕ್ಲೇರಿಹ್ಯೂ- ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾದ ಎರಡು ದ್ವಿಪದಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಚುಟುಕ ಪದ್ಯಜಾತಿ. ಎಡ್ಮಂಡ್ ಕ್ಲೇರಿಹ್ಯೂ ಬೆಂಟ್ಲೆ (1875-1956) ಎಂಬಾತ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನಾಗಿ ಈ ಪದ್ಯಜಾತಿಗೆ ಅವನ ಹೆಸರೇ ಬಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಣಕ, ಪರಿಹಾಸಗಳೇ ಈ ಚುಟಕಗಳ ಗುರಿ. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಅವನನ್ನು ಕುರಿತ ಒಂದು ವಿನೋದ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಬೆಂಟ್ಲೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ. ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. ಬೇಸರ ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಾಗ ಚುಟಕ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೀಚಿದನಂತೆ. ಬಯಾಗ್ರಫಿ ಫಾರ್ ಬಿಗಿನರ್ಸ್ (1905), ಮೋರ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ (1929) ಮತ್ತು ಬೇಸ್‍ಲೆಸ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ (1939) ಎಂಬ ಮೂರು ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಕ್ಲೇರಿಹ್ಯೂಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪದ್ಯನೋಡಬಹುದು. ಆಫ್ಟರ್ ಡಿನರ್, ಎರಾಸ್‍ಮಸ್ ಟೋಲ್ಡ್ ಕೋಲೆಟ್ ಟು ಬಿ " ಬ್ಲಾಸ್‍ಮಸ್ " ಹ್ವಿಚ್ ಕೋಲೆಟ್, ವಿತ್ ಸಮ್ ಹೀಟ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟೆಡ್ ಹಿಮ್ ಟು ರಿಪೀಟ್. ಈ ಪದ್ಯಜಾತಿ ಲಿಮರಿಕ್‍ನಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಈಚೆಗೆ ಇಂಥ ಪದ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡುವುದು ಮನೋರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಟೈಮ್ಸ್ ಲಿಟರಲಿ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟಿನಂಥ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮೊದಲೆರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪದ್ಯ ಪೂರ್ಣಮಾಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಏರ್ಪಡಿಸಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು. ಜಿ.ಪಿ.ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಇಂಥ ಚುಟುಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿಯವರ ರಚನೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರೈಮೇಟ್
ಅಂಟಾರ್ಕಿಟಿಕ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಾನವರನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಇತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ಎರಡು ಅಮೆರಿಕ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಶಿಯದ ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಅರೆಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ೩೦ ಗ್ರಾಂ ತೂಗುವ ಮೇಡಂ ಬರ್ತೆಯ ಇಲಿ ಲೆಮುರ್‌ನಿಂದ ೨೦೦ ಕಿಲೊಗ್ರಾಂ ತೂಗುವ ಪೂರ್ವ ಗೊರಿಲ್ಲಗಳವರೆಗೂ ಇದೆ. ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಪುರಾವೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಮೊದಲ ನಿಜ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಟೆಯಿಲ್‌ಹಾರ್ಡಿನ ಕುಲದ ಕಾಲಮಾನ ೫೫.೮ ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ (ದವಹಿಂ). ತಡವಾದ ಪಾಲಿಯೋಸಿನ್, ೫೫-೫೮ ದವಹಿಂನ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ನ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ಲೆಸಿಯಡಪಿಸ್‌. ಅಣ್ವಿಕ ಗಡಿಯಾರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಕವಲು ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದು ಕ್ರೆಟೇಶಿಯಸ್ ಪಾಲಿಯೊಜೀನ್ ಗಡಿ ಅಥವಾ ೬೩ ರಿಂದ ೭೪ ದವಹಿಂನದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಕ್ಲೇರಿಹ್ಯೂ
ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಕ್ಲೇರಿಹ್ಯೂಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಪ್ರೈಮೇಟ್
ಗಣ ಪ್ರೈಮೇಟನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅಂತ್ರೊಪಾಯ್ಡ್ (ಸಿಮಿಯನ್) ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದು ಮಡಗಾಸ್ಕರನ ಲೆಮುರ್‌ಗಳನ್ನು, ಲೊರಿಸೊಯ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಟಾರ್ಸಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳು ಕೋತಿ, ವಾನರ ಮತ್ತು ಹೊಮಿನಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಟಾಕ್ಸಾನಮಿ ತಜ್ಞರು ತೇವಾಂಶದ ಮೂಗಿನ ಗುಂಪಾದ ಉಪಗಣ ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿ (ಟಾರ್ಸಿಯರ್ ಅಲ್ಲದ ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಗುಂಪು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಒಣ ಮೂಗಿನ ಟಾರ್ಸಿಯರ್‌ ಹಾಗೂ ಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳಿರುವ ಉಪಗಣ ಹಾಪ್ಲೊರ್ಹಿನಿಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ಲೇರಿಹ್ಯೂ
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಪದ್ಯಜ
ಪ್ರೈಮೇಟ್
ಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಿರಿಮೂಗಿನ ಕೋತಿಗಳು (ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳು), ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದ (ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ) ವಾನರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಟರ್ಹಿನಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಚಪ್ಪಟೆಮೂಗಿನ ಕೋತಿಗಳನ್ನು (ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳು) ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ಲಾಟಿರ್ಹಿನಿಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಟರ್ಹಿನಿ ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿ, ಗಿಬ್ಬಾನ್ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ವಾನರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳು ಕಾಪುಚಿನ್, ಊಳು ಕಪಿ ಮತ್ತು ಅಳಿಲು ಕೋತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಶಿಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಶಿಯದ ಹೊರಗಡೆ ಬದುಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಕಾಟರ್ಹಿನಿ ಮಾನವ. ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಯುರೂಪಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಟರ್ಹಿನಿಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂದು ಪಳಿಯುಳಿಕೆಯು ನಮಗೆ ಸುಳಿವು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ೨೦೦೦ದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಜೀವ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ೧೧ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸೀಮಿತವಲ್ಲದ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಗುಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾನವ ಮತ್ತು ಬಬೂನ್‌ಗಳಂತೆ ಕೆಲವು ಮೂಲತಹ ಭೂವಾಸಿಗಳಾದರೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ಮರ ಹತ್ತಲು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವುಗಳ ಚಲನೆಯ ಸ್ವರೂಪ- ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಹಾರುವುದು, ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವುದು, ಗೆಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಹುಗಮನ (ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಕೊಂಬೆಗೆ ತೂಗಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುವುದು).
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಮಿದುಳು ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಾಸನೆ ಶಕ್ತಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳ ನೋಟದ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣ ಲೋರಿಸ್ ಮತ್ತು ಲೆಮುರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳ ನೋಟ ಕೆಲವು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಯ ಹೆಬ್ಬರಳು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ಬಾಲ ಇದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆ (ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ) ಇದ್ದು ಅದು ದೇಹದ ಗಾತ್ರ, ಕೋರೆಹಲ್ಲಿನ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಯಸ್ಕ ಜೀವಿಗಳು ಒಂದೇ ಬದುಕ ಬಹುದು, ಲೈಂಗಿಕ ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕ ಬಹುದು ಅಥವಾ ನೂರರವರೆಗಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬದುಕ ಬಹುದು. ಇದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರ ಬಹುದು.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಭಿನ್ನ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ತುಸು ಗೊಂದಲವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ “ವಾನರ” ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ಕೋತಿ” ಪದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮಾನವನಂತಿರುವ, ಬಾಲವಿಲ್ಲದ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು
ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರುಗಳು
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ತಜ್ಞರಾದ ಸರ್ ವಿಲ್‌ಫ್ರಿಡ್ ಲೆ ಗ್ರಾಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ವರೆಗೂ ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು “ಏರು ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ” ಇರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ ಗುಂಪುಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾದ “ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್”, “ಕೋತಿ”, “ಸಣ್ಣ ವಾನರ” ಮತ್ತು “ದೊಡ್ಡ ವಾನರ” ಹೆಸರುಗಳು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ವಿಕಾಸದ ಇತಿಹಾಸ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಒಂದೇ ಪೂರ್ವಜರ ಮೂಲದಿಂದ ವಿಕಾಸವಾಗಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಒಂದೇ ಮೂಲ ವಂಶದಿಂದ ಬಂದವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಗುಂಪಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯ ವಿಂಗಡನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ (ನೋಡಿ -ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು) ಕೊಡಲಾಗಿದ್ದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧ್ಯ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು  ಕೊಡಲಾಗಿದ್ದು ಇತರ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳೂ ಇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರುವ ಉಪಗಣ ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿಯನ್ನು ಎರಡು ಇಂಫ್ರಾಗಣ ಲೆಮುರಿಫೊರ್ಮೆ ಮತ್ತು ಲೊರ್ಸಿಫೊರ್ಮೆ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಕಾಸ
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಕವಲು ಕನಿಷ್ಠ ೬೫ ದಶಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ (ದವಹಿಂ) ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ತಿಳಿದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ತಡವಾದ ಪಾಲಿಯೋಸಿನ್ ಕಾಲಮಾನ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾಲಿಯೋಸಿನ್ ಇಯೋಸಿನ್ ಗಡಿ ಕಾಲಮಾನ ಸುಮಾರು ೫೫ ದವಹಿಂ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಣ್ವಿಕ ಗಡಿಯಾರ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಕವಲಿನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಮಧ್ಯ ಕ್ರೆಟೇಶಿಯಸ್ ಕಾಲಮಾನ ಸುಮಾರು ೮೫ ದವಹಿಂ ಇರಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಧುನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳೂ ಒಂದೇ ವಂಶದ ಮೂಲದವು. ಉಪಗಣ ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿ ಅಥವಾ ತೇವಾಂಶ ಮೂಗಿನ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ೬೩ ದವಹಿಂ ಸಿಡಿದು ಬೇರೆಯಾದವು ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಮಾನವನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ನಿಲುವುಗಳಿವೆ. ಇಯೋಸಿನ್ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳು -ಅಡಪಿಪೊರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಒಮೊಮಿಡ್‌ಗಳು, ಪ್ರಭಲವಾಗಿದ್ದವು. ಮೊದಲನೆಯ ಗುಂಪನ್ನು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿ ಉಪಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅವಕ್ಕೆ ಆಧುನಿಕ ಲೆಮುರ್‌ಗಳಂತೆ ಹಲ್ಲುಬಾಚಣಿಗೆ (ಇನ್ನೊಂದು ಸಹಜೀವಿಯನ್ನು “ಶುಚಿಗೊಳಿಸಲು” ಅಥವಾ ಪರಜೀವಿ ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳ ಆರೈಕೆಗೆ ಬಳಸುವ ಬಾಚಣಿಗೆಯಂತಹ ಹಲ್ಲು) ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಡಾರ್ವಿನಿಯಸ್ ಮಸಿಲ್ಲೆ (ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಪಳಿಯುಳಿಕೆ -ಕಾಲಮಾನ ೪೭ ದವಹಿಂ) ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ನಂತರದ್ದು (ಒಮೊಮಿಡ್) ಟಾರ್ಸಿಯರ್, ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಗುಂಪುಗಳ ಈಗ ಬದುಕಿರುವ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಒಮೊಮಿಡ್‌ಗಳು ೩೦ ದವಹಿಂನವರೆಗೂ ಬದುಕಿದ್ದರೆ ಅಡಪಿಪೊರ್ಮ್‌ಗಳು ೧೦ ದವಹಿಂನವರೆಗೂ ಬದುಕಿದ್ದವು.
ಅನುವಂಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಡಗಾಸ್ಕರನ ಲೆಮುರ್‌ಗಳು ಲೊರಿಸೊಯಿಡ್‌ಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ೭೫ ದವಹಿಂ ಬೇರೆಯಾದವು. ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅಣ್ವಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಲೆಮುರ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಇತರ ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಿತ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ೧೬೦ ದವಹಿಂ ಮತ್ತು ಭಾರತದಿಂದ ೯೦ ದವಹಿಂ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೆಲವು ಲೆಮುರ್‌ಗಳು ೫೦ ರಿಂದ ೮೦ ದವಹಿಂ ಒಂದೇ ತೆಪ್ಪಹಾಯು (ತೇಲುವ ವಸ್ತುವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ದಾಟು) ಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಬಂದವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಲ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದಿರ ಬಹುದಾದಂತ ಇತರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅನುವಂಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಣ್ವಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಅಯೆ-ಅಯೆಯನ್ನು ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಕುಟುಂಬ ಡಾಬೆಂಟೊನಿಡೆನ ಪೂರ್ವಜರ ವಂಶ ಲೆಮುರ್ ಕವಲಿನಿಂದ ಲೆಮುರ್ ಮತ್ತು ಲೊರಿಸ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಈಚೆಗೆ ಕವಲೊಡೆಯಿತು ಅಥವಾ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿಯ ಸೋದರ ಕವಲು ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮುಂದು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅಯೆ-ಅಯೆ ಕುಟುಂಬವು ಮಲಗೆಸಿ ಲೆಮುರ್‌ನ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿ ಎಂದು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಜೀವಿಗಳಿಂದಲೇ ಕವಲೊಡೆದಿರು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.
ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಏಶಿಯಕ್ಕೆ ಮಿಯೋಸಿನ್ ಆರಂಭದಿಂದ ಹರಡಿದವು. ತುಸು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲೋರಿಸ್ ಮತ್ತು ಟಾರ್ಸಿಯರ್‌ಗಳು ಇಂತಹುದೇ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳಸಿದವು. ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮೊದಲ ಹೊಮಿನಿನ್‌ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ೫-೮ ದವಹಿಂ. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳು ೧.೮ ದವಹಿಂ ಅಳಿದವು. ಅಣ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಪಳಿಯುಳಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವ ೧,೦೦,೦೦೦ – ೨,೦೦,೦೦೦ ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಅಂಗರಚನಶಾಸ್ತ್ರ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ತಲೆಬುರಡೆಯ ಮುಂದೆ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಇಗ್ಗಣ್ಣಿನ ನೋಟ (ಬೈನಾಕುಲಾರ್ ವಿಶನ್) ದೂರದ ಖಚಿತ ಅಂದಾಜು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ವಾನರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಗಮನಕ್ಕೆ (ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಕೊಂಬೆಗೆ ತೂಗಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗುವುದು) ಸಹಾಯಕ. ಅಗಿಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲಿರುವ ಮೂಳೆಯ ದಿಂಡುಗಳು ಬಲಹೀನ ಮುಖದ ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಕಣ್ಣಿನ ಗುಳಿಯ ಸುತ್ತ ಮೂಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹ್ಯಾಪ್ಲೊರ್ಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆದ ಕಣ್ಣಿನ ಗುಳಿಗಳು ಇವೆ.
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ತಲೆಬುರುಡೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮ್ಮಟಾಕರದ ಮಸ್ತಕ (ಕ್ರೇನಿಯಂ) ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಆಂತ್ರಪಾಯ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಸಿಮಿಯನ್) ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಸ್ತಕವು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಲಕ್ಷಣವಾದ ದೊಡ್ಡ ಮೆದುಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವರ ಒಳಮಸ್ತಕದ ಘನ ಅಳತೆಯು ಇತರ ಮಾನವೇತರ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರದ ಮೆದುಳಿಗಿಂತ ಮೂರರಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿದ್ದು, ಇದು ಮಾನವರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮೆದುಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವರ ಸರಾಸರಿ ಮಸ್ತಕದ ಘನ ಅಳತೆ ೧,೨೦೧ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಸೆಂಮೀ, ಗೊರಿಲ್ಲ ಘನ ಅಳತೆ ೪೬೯ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಸೆಂಮೀ, ಚಿಂಪಾಜಿಗಳದು ೪೦೦ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಸೆಂಮೀ ಮತ್ತು ಒರಗುಂಟಾನ್‌ಗಳದು ೩೯೭ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಸೆಂಮೀ. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ ವಿಕಸನದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮೆದುಳಿನ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂವೇದನೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆ, ಚಲನೆಯ ಆದೇಶಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ, ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತರ್ಕ, ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನವಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ. ಇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸನೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರ ಪಟ್ಟರೆ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಮರವಾಸವು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ನೋಟದ ಇಂದ್ರಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರದೇಶ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೈಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೂ ಐದು ಬೆರಳುಗಳು ಇದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆರಳಿಗೂ ಕೆರಟಿನ್ ಉಗುರುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೈಕಾಲುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತು ಬೆರಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟುಮೆತ್ತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ (ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ, ಬಿಸುಪು ಮತ್ತು ನೋವಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನೆ ಇರುತ್ತದೆ). ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದ್ದು ಈ ಲಕ್ಷಣವು ಈ ಗಣಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಚೀಲ ಸಸ್ತನಿ ಒಪೊಸ್ಸಮ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಯಲ ಕರಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಹೆಬ್ಬರಳ ದಿಕ್ಕು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಈ ರೀತಿಯ ಹೆಬ್ಬರಳು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಕರ ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉಗುರಗಳ (ದೊಡ್ಡ ಮೊನೆಯುಗುರು ಇಲ್ಲದ್ದು) ಗುಣಗಳ ಜೋಡಿ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಉಳಿಕೆ. ಇದು ಭಾಗಶ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನೆಯಾಗಿ ಬಾಹುಗಮನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳ ಪ್ರತಿ ಕಾಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಬೆರಳು ಉಗರು ಮೊನೆಯುಗುರಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಟಾಯಲೆಟ್-ಮೊನೆಯುಗುರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಶುಚಿಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಕೊರಳುಪಟ್ಟಿ ಎಲುಬು ಬುಜಾಸ್ಥಿ ಚಕ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಭುಜ ಕೀಲಿನ ಅಗಲ ಚಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ವಾನರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಬೆನ್ನಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಇರುವುದು, ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳ ಗೂಡು ಹಿಂದು –ಮುಂದು ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಶೀಲ ಬೆನ್ನೆಲುಬಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಬುಜಗಳ ಕೀಲು ಮತ್ತು ಕೈಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನೆ ಇರುತ್ತದೆ (ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೆಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಸಣ್ಣದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಾಲವು ಇಲ್ಲವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ). ಬಹಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳು ವಾನರಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲದೆ ಬಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಊಳು ಕಪಿ, ಜೇಡ ಕೋತಿ, ಉಣ್ಣೆ ಜೇಡ ಕೋತಿ, ಉಣ್ಣೆಕೋತಿ ಮತ್ತು ಕಾಪುಚಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕ (ಪ್ರಿಹೆನ್‌ಸೈಲ್) ಬಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಿಗೆ ತೂಗುಬಿದ್ದ ಲೈಂಗಿಕ ಅಂಗವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೃಷಣಕೋಶದಲ್ಲಿ ತರಡುಬೀಜ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ಮೂತಿ ಕಿರಿದಾಗುವ ವಿಕಸನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ತೋರುತ್ತವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳು ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಿಂದ ಮೂಗಿನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಾನರಗಳಿಂದ ಹಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಕೆಳಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುತ್ತವೆ. ಹಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹಲವು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗಲೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಕೆಳ ಬಾಚಿಹಲ್ಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಸಿರ್ಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು ಹಲ್ಲುಬಾಚಣಿಗೆಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಶುಚಿಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇವು ತಿನ್ನಲು ಸಹಾಯಕ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕೆಳ ಪ್ರಿಮೊಲಾರ್ (ಪೂರ್ವಅರೆಯುವ) ಹಲ್ಲುಗಳು ಕೋರೆಹಲ್ಲಿನ ಆಕಾರ ಪಡೆದಿವೆ. ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಮೊಲಾರ್‌ಗಳು ಎಂಟು ಇದ್ದರೆ ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹನ್ನೆರಡು. ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವಾನರಗಳು ಮತ್ತು ಕೋತಿಗಳಾಗಿ ಅವುಗಳ ಮೊಲಾರ್‌ಗಳ (ಅರೆಯುವ ಹಲ್ಲು) ಮೇಲಿರುವ ಚಾಚುಮೊನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾನರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಾಚುಮೊನೆಗಳು ಐದು ಇದ್ದರೆ, ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಾಚುಮೊನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಈ ಚಾಚುಮೊನೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಇರಬಹುದು. ಪ್ರಮುಖ ಹೊಮಿನಿಡ್ ಮೊಲಾರ್ ಚಾಚುಮೊನೆ ಆರಂಭಕ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ನ ಕೆಳ ಮೊಲಾರ್ ಚಾಚುಮೊನೆ ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು. ಪ್ರೊಸಿಮಿಯಾನ್‌ಗಳು ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದ ಮೇಲ್ತುಟಿ, ಮೂಗಿನ ತೇವಾಂಶದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಚಾಚಿದ ಕೆಳ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.
ಬಹಳಷ್ಟು ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣದ ನೋಟದ ವಿಕಾಸವು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದುದು. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಪೂರ್ವಜ ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳ ನೋಟವು ನಿಶಾಚರ ಇತ್ತು. ಬಿಸಿ ರಕ್ತದ ಸಸ್ತನಿ ಪೂರ್ವಜರಲ್ಲಿ ಮೆಸೊಜೋಯಿಕ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ರೆಟಿನಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂರು ಕೋನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು. ಮೀನು, ಸರೀಸೃಪ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ತ್ರಿವರ್ಣಿ ಅಥವಾ ಚತುರ್ವರ್ಣಿಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಚೀಲ ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ತನಿಗಳು ದ್ವಿವರ್ಣಿ ಅಥವಾ ಏಕವರ್ಣಿ (ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಣ್ಣಗುರುಡು). ರಾತ್ರಿ ಕೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬುಶ್‌ ಬೇಬಿಗಳಂತಹ ನಿಶಾಚರ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಏಕವರ್ಣಿಗಳು. ಕಾಟರ್ಹಿನಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ, ೩೦ ರಿಂದ ೪೦ ದವಹಿಂ, ‌ಕೆಂಪು-ಹಸಿರು ಆಪ್ಸಿನ್ ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲಾಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತ್ರಿವರ್ಣಿಗಳು. ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ಲಾಟಿರ್ಹಿನಿಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದಂರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತ್ರಿವರ್ಣಿ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಎಕ್ಸ್ ವರ್ಣತಂತು ಮೇಲಿರುವ ಆಪ್ಸಿನ್ ವಂಶವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನಯುಗ್ಮಜ (ಹೆಟರೊಜೈಗೋಟ್) ಆಗಿರ ಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ದ್ವಿವರ್ಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳು ದ್ವಿ ಅಥವಾ ತ್ರಿವರ್ಣಿಗಳು ಆಗಿರ ಬಲ್ಲವು. ಸ್ಟ್ರೆಪ್ರಿರ್ಹಿನಿಯ ಬಣ್ಣದ ನೋಟದ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಅರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣದ ನೋಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹ ಪ್ಲಾಟಿರ್ಹಿನಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಕಾಟರ್ಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಊಳುಕಪಿ (ಹೌಲರ್ ಕೋತಿ-ಪ್ಲಾಟರ್ಹಿನಿಯ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತ್ರಿವರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಂಶವಾಹಿ ನಕಲಾಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಊಳುಕಪಿ ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಲೆ ತಿನ್ನುವು ಕೋತಿ, ಹಣ್ಣುಗಳು ಇದರ ಆಹಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ತಿನ್ನುವ (ಎಳೆಯ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣವಾಗಬಲ್ಲ) ಎಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕೆಂಪು-ಹಸಿರು ಗುರುತಿಸುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಊಳಕಪಿಯ ಆಹಾರ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ತ್ರಿವರ್ಣಿ ಗುಣವು ಪರಿಸರದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.
ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪ
ಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹಳೆಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ (ವಾನರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ) ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ದ್ವಿರೂಪದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಡಿಎನ್‌ಎ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿರೂಪವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕೋರೆಹಲ್ಲಿನ ಗಾತ್ರ  ಜೊತೆಗೆ ತುಪ್ಪಳ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದ್ವಿರೂಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಹಲವು ಅಂಶಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗಾತ್ರ, ವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳೂ ಇವೆ.
ಹೋಲಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಲೈಂಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ದ್ವಿರೂಪವು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳು ದ್ವಿರೂಪದ ಒಮ್ಮುಖ ವಿಕಾಸವಾದ (ಕಾನ್ವರ್ಜೆಂಟ್ ಎವುಲ್ಯೂಶನ್- ಒಂದೇ ಗುಣ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗುವುದು) ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಳಿದ ಹೊಮಿನಿಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಶ ದ್ವಿರೂಪ ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತು.
ಚಲನೆ
ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬಾಹುಗಮನ, ದ್ವಿಪಾದಿ, ಹಾರುವುದು, ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕುಕಾಲ ನಡಿಗೆ, ಹತ್ತುವುದು, ಗೆಣ್ಣುನಡಿಗೆ (ಗೊರಿಲ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ) ಅಥವಾ ಈ ಯಾವುದೇ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಹಲವು ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಲಂಬವಾಗಿ ಜೋತಾಡ ಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಹಾರಬಲ್ಲವು. ಇದು ಬುಶ್‌ಬೇಬಿ, ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಡ್‌ (ಸಿಫಾಕ, ಅವ್ಹಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿ), ಕ್ರೀಡಾ ಲೆಮುರ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಟಾರ್ಸಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರ ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳು ಮರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕುಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಬಲ್ಲವು. ಗಿಬ್ಬಾನ್, ಮುರಿಕ್ವಿ ಮತ್ತು ಜೇಡ ಕೋತಿ ಬಾಹುಗಮನ ಮಾಡಬಲ್ಲವು (ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಕೊಂಬೆಗೆ ಹಾರಬಲ್ಲವು) ಮತ್ತು ಗಿಬ್ಬಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಹುಗಮನ ತೀರ ಸಾಹಸಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉಣ್ಣೆ ಕೋತಿಗಳು ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಹುಗಮನವಾಗಿ ಚಲಿಸ ಬಲ್ಲವು. ಒರಂಗುಟಾನ್‌ಗಳು ನಾಲ್ಕುಕಾಲ ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ದೇಹವನ್ನು ಮರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿಂಪಾಜಿ ಮತ್ತು ಗೊರಿಲ್ಲಗಳು ಗೆಣ್ಣು ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡುಕಾಲಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ತುಸು ದೂರ ನಡೆಯ ಬಲ್ಲವು. ಅಸ್ಟ್ರಲೊಪಿತೆಕಸ್‌ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಹೊಮಿನಿಡ್‌ ಗಳಂತಹ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭೇದಗಳು ದ್ವಿಪಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದವಾದರೂ ಈಗ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದೇ ದ್ವಿಪಾದಿ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾಲಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಭೇದ ಮಾನವರು ಮಾತ್ರ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳು ತೀರ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವಿಗಳು, ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ, ಕುಟುಂಬ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ, ಒಂದೇ ಗಂಡಿರುವ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಬಹು ಗಂಡು/ಬಹು ಹೆಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಅವು ಬದುಕುತ್ತವೆ. ರಿಚರ್ಡ್ ವ್ರಾಂಗ್‌ಹಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವೇತರ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಅವರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಊಳುಕಪಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳೆರಡೂ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಂತರ ಮೂಲ ಗುಂಪನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಬಂಧಿಸದ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಗುಂಪನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರೊಸಿಮಿಯನ್‌ಗಳು, ಕೊಲೊಬೈನ್ ಕೋತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲಿಟ್ರಿಚಿಡ್ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡುಗಳ ಮೂಲ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸಿಡಿದು ಹೋಗುವುದು ಅಂತಸ್ಸಂಬಂಧ (ಇನ್‌ಬ್ರೀಡಿಂಗ್) ಮಾಡದಿರಲು ಇರುವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಕಾಲನಿಗಳ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಸ್ಸಂಬಂಧ ಮರಿಯ ಸಾಯುವಿಕೆಯು ಅಂತಸ್ಸಂಬಂಧವಲ್ಲದ ಮರಿಗಳ ಸಾಯುವಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂತಸ್ಸಂಬಂಧದ ಮರಿಗಳ ಸಾವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಪ್ರಭಾವಿ ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಆಗಿರ ಬಹುದು.
ಗೊಂಬೆ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಜೇನ್ ಗುಡಾಲ್ ಚಿಂಪಾಜಿಗಳದು ವಿದಳನ-ಬೆಸುಗೆ ಸಮಾಜವೆಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದರು. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವು ವಿದಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಲು ಬೆಸುಗೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ ಹಮಡ್ರೈಯಾಸ್ ಬಬೂನ್, ಜೇಡ ಕೋತಿ ಮತ್ತು ಬೊನೊಬೊಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗಲೆಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯೂ ಸಹ ಇದನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದು ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳು ೬೦೦ ಕೋತಿಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಂದೆಯಾಗಿ ಸೇರ ಬಹುದು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗ ಬಹುದು. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಗುಂಪಿನ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಭಕ್ಷಕ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪಿನ ಒಳಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಸಮತೋಲನ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ಪರಜೀವಿಗಳ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳ ಆರೈಕೆ), ಆಹಾರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗಡಿಯ ಸಾಮೂಹಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಆಹಾರ, ಮಲುಗುವಿಕೆ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಜೋಡಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರಭಾವ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿ
ಸಂ. ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಚರ್ಚು, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ
''ಸಂ. ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಚರ್ಚು, ಸಿದ್ಧಕಟ್ಟೆ''' ಯು ರೋಮನ್ ಕಥೋಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದ್ದು, ಬಂಟ್ವಾಳದ ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ಎಂಬಲ್ಲಿದೆ. ಚರ್ಚು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಚರ್ಚ್ ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚು ರೋಮನ್ ಕಥೋಲಿಕ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮಂಗಳೂರು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಟ್ಟಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಈ ಚರ್ಚನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಚರ್ಚು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೨೮೨ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ, ಸುಮಾರು ೧೫೦೪ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಆಡಳಿತ
ಚರ್ಚು ಆಡಳಿತವು ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶೀಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಆನೆ ಹುಲ್ಲು
thumb|ಪೆನ್ನಿಸಿಟಂ ಪರ್‍ಪ್ಯೂರಿಯಂ ಆನೆ ಹುಲ್ಲು ಪೆನ್ನಿಸಿಟಂ ಪರ್‍ಪ್ಯೂರಿಯಂ ಅಥವಾ ಆನೆಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ದಪ್ಪ ನೇಪಿಯರ್ ಹುಲ್ಲು. ಇದರ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ. ಈ ಹುಲ್ಲನ್ನು 1913 - 15 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಇದಕ್ಕೆ ತೆವಳು ಆಕಾರದ ಪ್ರಕಂದಗಳಿವೆ. ಅಧಿಕ ಫಸಲು ನೀಡುವ ಹುಲ್ಲು. ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲು ಅನುಕೂಲ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟಸಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಸೆಟ್ಸ್‍ಗಳಿಂದ (ಕಂದು). ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 8-12 ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಬಹುದು. ಒಟ್ಟು ಫಸಲು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 3,000 ಪೌಂಡುಗಳಷ್ಟು. ಈ ಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗ ಮೇವಿಗಾಗಿ. ಸಿಲೇಜ್‍ಗಳಿಗೂ ಬಳಸಬಹುದು.
ವಿವರಣೆ
ಪೆನ್ನಿಸಿಟಂ ಪರ್‍ಪ್ಯೂರಿಯಂ ಎಂಬುದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಹುಲ್ಲು,ಇದು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ಬಿದಿರು ತರಹದ ಕ್ಲಂಪ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಭಿನ್ನಯುಗ್ಮಜತೆಯಿರುವ ಸಸ್ಯ.ಆದರೆ ಬೀಜಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮ ಮಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ .ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದು ಪೋಷಕ ಸಸ್ಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವರಾಶಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ,ಅಂದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 40 ಟನ್ / ಹೆ.ಹಾಗು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ೪ ರಿಂದ ೫ ಬಾರಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು.ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಿಯೆಂಟ್ ಬಳಾಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. thumb|ಆನೆಹುಲ್ಲು
ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌‍ಬರ್ಗ್
ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ರಷ್ಯಾ ದೇಶದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ರಷ್ಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಮಾಸ್ಕೋ ನಗರದ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು ೫೦ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವಂತಹ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿರುವ ರಷ್ಯಾದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಬಂದರು ನಗರ.
ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನಗರ ಅಂದಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಾರ್ ಫೀಟರ್ ರಿಂದ ೨೭ ಮೇ ೧೭೦೩ ರಲ್ಲಿ ನೀವಾ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ, ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತಾಪಿತವಾಯಿತು. ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ ರಂದು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಪೆಟ್ರೋಗ್ರಾಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ೨೬ ಜನವರಿ ೧೯೨೪ ರಂದು ಈ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಲೆನಿನ್ ಗ್ರಾಡ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೧ ರಂದು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಪುನಹ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಎಂದು ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರಿಗೆ ಮರುನಾಮಕರಣ ಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೭೧೩ ರಿಂದ ೧೭೨೮ ಮತ್ತು ೧೭೩೨ ರಿಂದ ೧೯೧೮ ರ ತನಕ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಅಂದಿನ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯ ಗಣತಂತ್ರ ಪಡೆದನಂತರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೨೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಮಾಸ್ಕೋ ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ತಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.
ಹೆಸರು
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣದ ಹರಿಕಾರ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸುವ 'ಪೀಟರ್ ದ ಗ್ರೇಟ್', ಈ ನಗರವನ್ನು ಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸನ್ತ್-ಪೀಟರ್ ಬರ್ಗ್ (ರಷ್ಯನ್: Санкт-Петербург; ರಷ್ಯನ್ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಗ್ ಪದಗಳ ಮದ್ಯ 'ಸ' ಪದ ಬಳಸಿಲ್ಲ) ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ. ನಂತರ ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ ರಂದು ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ ಶುರುವಾದ ನಂತರ ಅಂದಿನ ರಷ್ಯದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸರಕಾರ ಮೂಲ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಸನ್ತ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಗ್ ಎಂಬ ಜರ್ಮನ್ ಪದಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಈ ನಗರವನ್ನು ಪೆಟ್ರೊಗ್ರಾಡ್ (ರಷ್ಯನ್: Петрогра́д, IPA: [pʲɪtrɐˈgrat]), ಅರ್ಥಾತ್ 'ಪೀಟರ್ ನ ನಗರ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು. ೨೬ ಜನವರಿ ೧೯೨೪, ವ್ಲಾದಿಮೀರ್ ಲೆನಿನ್ ನ ಮರಣದ ನಂತರ ಈ ನಗರವನ್ನು ಲೆನಿನ್ ಗ್ರಾಡ್ (ರಷ್ಯನ್: Ленингра́д, IPA: [lʲɪnʲɪnˈgrat]), ಅರ್ಥಾತ್ 'ಲೆನಿನ್ ನ ನಗರ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೧ ರ ನಂತರ ಪುನಃ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿನ ಸನ್ತ್-ಪೀಟರ್ ಬರ್ಗ್ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು 'ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಮಾತ್ರ ಈ ನಗರವನ್ನು ಚುಟುಕಾಗಿ ಪೈಟರ್ (ರಷ್ಯನ್: Пи́тер, IPA: [ˈpʲitʲɪr]). ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾನಗರ. ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪನಾಮಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಯುರೋಪಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡತಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಿಟಕಿ, ಯುರೋಪಿಗೆ ಕಿಟಕಿ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವು ಜೌಗು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಾಲುವೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಉತ್ತರದ ವೆನಿಸ್ ಅಥವಾ ರಷ್ಯಾದ ವೆನಿಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ,ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಎರಡರ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಗಳ ಕಾಲ ರಾತ್ರಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕತ್ತಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ 'ಬೆಳಕಿನ ರಾತ್ರಿಗಳ ನಗರ' ಎಂದೂ ಒಂದು ಉಪನಾಮಾಂಕಿತವಿದೆ. ವೆನಿಸ್ ನಗರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಮದ ನೆನಪಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ ಈ 'ಬೆಳಕಿನ ರಾತ್ರಿಗಳ' ನಗರವೂ ಪ್ರೇಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ವರ್ಗ:ರಷ್ಯ ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‌ಮನ್
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್ ಮನ್ -ಓಂಬಡ್ಸ್‌ಮನ್ ಎಂದರೆ ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಇವನು ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬರುವ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ಶೋಧಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದರ ವರದಿಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುವವನು.
ಇತಿಹಾಸ
ಈ ಪದವು ಮೂಲತಃ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಮೂಲದ ಓಂಬಡ್ಸ್‌ಮನ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಸ್ವೀಡಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ದೂರುವುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಇದು ಮೂಲತಃ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ವಿಮಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ರೂಪ ತಾಳಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಯೋಜನೆಯು ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಜನವರಿ, 1986 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರೂ ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡತೊಡಗಿದ್ದು 1995ರಿಂದ. ಮತ್ತೆ ಇದು 2002ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕøತಗೊಂಡು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಯೋಜನೆ, 2002 ಎಂದು 2002ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆ, 1948ರ ಅಧಿನಿಯಮ 35-ಂ ಅನ್ವಯ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಯೋಜನೆ (ಕಾಯಿದೆ)
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಯೋಜನೆ (ಕಾಯಿದೆ) ಯು ಆರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದು ಅವುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ.
ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪೀಠಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಯೋಜನೆಯ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ಅರ್ಥದ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಇದೆ.
ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಕಛೇರಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಬಗ್ಗೆ,
ಮೂರನೇಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹಾಗು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್‍ನ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ವಿವರಣೆಯಿದೆ.
ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೂರುಗಳ ಸ್ವೀಕಾರ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ವಿಧಿ, ವಿಧಾನಗಳು  ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಐದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಜ್ಯ ತೀರ್ಮಾನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜಿ, ತೀರ್ಮಾನಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯದಾದ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ನಮೂನೆಗಳು, ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಕಛೇರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.
ಜಾರಿ
ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿನಾಂಕ 14ನೇ ಜೂನ್, 2002 ರಂದು ಈ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಯೋಜನೆ, 2002 ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಎರಡು. ಅವೇನೆಂದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‍ನ ವಿವಿಧ ಸೇವೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಮಾಧಾನಕರವಾದ ತೀರ್ಮಾನ ನೀಡುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ,ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆ, ವಿಚಾರಣೆ, ರಾಜಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕು ಹಾಗು ವ್ಯಕ್ತಿ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಎರಡು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದು.
ಎಲ್ಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿರಲಿ, ಅದು ದೇಶೀಯದೇ ಆಗಿರಲಿ, ವಿದೇಶೀಯವೇ ಆಗಿರಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿರ್ಧಾರದಂತೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ತೆರೆಯಬಹುದು. ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಛೇರಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ : ಮುಂಬಯಿ, ಭೂಪಾಲ್, ನವ ದೆಹಲಿ, ಕೊಲ್ಕತ್ತ, ಭುವನೇಶ್ವರ್. ಚೆನ್ನೈ, ಗೌಹಾಟಿ, ಕಾನ್‍ಪುರ್, ಬೆಂಗಳೂರು, ಚಂಡೀಘರ್, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಪಾಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಜೈಪುರ.
ಇದರ ಕಛೇರಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದರಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅದು ಬೇರೆಡೆ ಅಂದರೆ ಸಣ್ಣ ನಗರ, ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಶಿಬಿರವನ್ನೇರ್ಪಡಿಸಿ ದೂರುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದು. ಆಯಾಯ ನಗರದ ಕಛೇರಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು.
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಬ್ಬ ಅನುಭವಿÀ ಹಾಗು ಪರಿಣಿತನಾಗಿದ್ದು, ಆತನು ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ ಮೊದಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದು, ಆತನ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್‍ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಮುಂಗಡಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ.
ದೂರುಗಳು
ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೂ ಪಾವತಿ ಲಭಿಸದ ವಸೂಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಚೆಕ್ಕುಗಳು, ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗು ಚೆಕ್ಕು ಪಾವತಿಯಲ್ಲಿನ ಅತಿ ವಿಳಂಬ. ಸಣ್ಣ ಮೌಲ್ಯವರ್ಗದ ನೋಟುಗಳನ್ನು, ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಹವುಗಳಿಗೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದು. ಬ್ಯಾಂಕು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಡಿಮಾಂಡ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯವಹಾರ ವೇಳೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶಾಖೆಗಳು ವಿಫಲವಾಗುವುದು. ಖಾತರಿ ಪತ್ರ, ಉದರಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಯಮಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾಗುವುದು. ಗ್ರಾಹಕನ ಠೇವಣಿ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇನಾಮಿ ಪಾವತಿಗಳು, ವಂಚನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ಕೋರುವುದು. ನಿತ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ, ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಅನೇಕ ದೂರುಗಳು, ಬಡ್ಡಿ ದರದಲ್ಲಿನ ಅನ್ಯಾಯಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳು. ರಫ್ತಾದ ಸರಕಿನ ಹಣ ಬರುವಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ, ಬಿಲ್ಲು ಪಾವತಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ ಮೊದಲಾದ ದೂರುಗಳನ್ನು ರಫ್ತುದಾರರು ನೀಡುವುದು. ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು ತಮ್ಮ ಎನ್.ಆರ್.ಐ ಹಾಗು ಇತರ ದೇಶೀಯ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡುವುದು. ಸಾಲ ಮುಂಗಡಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ ದರ ವಿಧಿಸುವಲ್ಲಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು. ಸಾಲ ಕೋರಿಕೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಅತಿ ವಿಳಂಬ, ವೃಥಾ ಅಲೆದಾಟ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ/ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಧೋರಣೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳು. ಸಾಲ ಮುಂಗಡಗಳು ನೀಡುವಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ನಡವಳಿಕೆಗಳು, ವಂಚನೆ, ಮೋಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಮತ್ತು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳು.
ದೂರುಗಳ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯಗಳ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳು
ಯಾವುದೆ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿನ ಅತೃಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೇರವಾಗಿ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್‍ಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆ ಕೋರಿ ಪತ್ರ ಬರೆಯಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಮೂನೆಯಂತೆ ದೂರನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ, ಪೂರಕವಾದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂರು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿರಬೇಕು. ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ನಿರ್ಧಾರ, ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಿರಬೇಕು. ನೊಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಾನೇ ನ್ಯಾಯ ಕೋರಿ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ವiನ್‍ಗೆ ಓಡಾಡಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಮೂದಿಸಬಹುದು.
ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾದ, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೂರು ನೀಡಿದವನಿಗೂ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೂ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆ ವಹಿಸಿ ರಾಜಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವನು. ಈ ರಾಜಿ ಪ್ರಯತ್ನವು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ, ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್‍ನು ಈರ್ವರಿಗೂ ತನ್ನ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಎರಡು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ಈರ್ವರೂ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಒಪ್ಪುವಂತಿದ್ದರೆ ಬರೆಹರಿಸುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವನು.
ಈ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಬ್ಯಾಂಕು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಪ್ಪದಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಂತೆ ಮಧ್ಯೆ ಬಂದು ಈರ್ವರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಹೇಳಿ ನಂತರ ತನ್ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರಹ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವನು.
ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಯಾವುದೇ ವಿವಾದದÀ ಮೊತ್ತವು ಹತ್ತು ಲಕ್ಷರೂ. ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಯಾಕೆಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಯೋಜನೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ರೂ. ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕು ಪಾಲಿಸಲೇ ಬೇಕೆಂಬುದೇನಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೂರು ನೀಡಿದಾತನು ತೀರ್ಪು ಬಂದ ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್‍ಗೆ ಲಿಖಿತ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ಣ ಪರಿಹಾರ ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ 15 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಬ್ಯಾಂಕು ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ತೀರ್ಪಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಹಾಗಾಗದೆ ಅದು ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಲ್ಲಿ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕು.
ಅದೇ ರೀತಿ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ತನಗೆ ಬಂದ ದೂರನ್ನು ಸಕಾರಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು. ದೂರು ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಮರ್ಪಕ ಕಾರಣ ವಿವರಿಸದೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೀಯವಾದ ದಾಖಲೆ, ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ದೂರು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ವರದಿಯನ್ನು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಗವರ್ನರ್‍ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಇದು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.
ಈ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಓಂಬಡ್ಸ್‍ಮನ್‍ಗೆ ಕೋರ್ಟಿನ ಅಧಿಕಾರ, ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಶಸ್ವಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಹಕ ದೂರು ವಿಚಾರಣ ಮಂಡಲಿಯಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವೂ ಇಲ್ಲದ ಇದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಲ್ಲ. ಗ್ರಾಹಕ ಮಂಡಳಿ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಲಯದಷ್ಟು ಓಂಬಡ್ಸ್ ಮನ್ ಬಲಯುತವಾಗುವಂತೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಂದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್
ಕೃಷ್ಣನಾಟಂ
ಕೃಷ್ಣನಾಟಂ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೇರಳದ ಜನಪದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನೃತ್ಯ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಎಂಟು ನಾಟಕಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಕಥೆಯನ್ನು ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ಟಿನ ನಂತರದ ಝಮೋರಿನ್ ರಾಜರಾಗಿದ್ದ ಮನವೇದ (೧೫೮೫-೧೬೫೮ ಎಡಿ) ಇವರು ರಚಿಸಿರುವುದಾಗಿದೆ. ಎಂಟು ನಾಟಕಗಳು: ಅವತಾರಮ್, ಕಲಿಯಮರ್ಮನಮ್, ರಸಕ್ರಿಡಾ, ಕಂಸವಧಮ್, ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬನಾಯುಧಮ್, ವಿವಿವಾವಧಮ್ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗರೋಹಾನಮ್.
=ಪೂರ್ವ ಕಥೆ= ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ನ ಝಮೊರಿನ್ ಒಮ್ಮೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಆಟಗಾರರ ತಂಡವು ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಕಲಾವಿದರ ಏಕೈಕ ತಂಡವು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೃಷ್ಣಾನಾಟ್ಟಂ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ನ ಝಮೊರಿನ್ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃಷ್ಣಗಿತಿ (೧೯೫೪ ಎಡಿ) ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಝಮೊರಿನ್ ಕೃಷ್ಣನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ರಾಜನಿಗೆ ನವಿಲಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಇದು ಈ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕದ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. ಕೃಷ್ಣನಾಟಂ ಆಟಗಾರರು ನವಿಲಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.
=ದಂತಕಥೆ= ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಲ್ವಾಮಂಗಲಂಗೆ ರಾಜ ಮನವೇದ ಹೇಳಿದರು. ಮರುದಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಾರ್ ರವರು ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಮನವೇದನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತು ಶರತ್ತನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರು ಅದೇನೆಂದರೆ ಮನವೇದ ಕೇವಲ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ನೋಡಬಹುದು ಆದರೆ ಮುಟ್ಟಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎಲ್ಯಾಂಜಿಯ ಮರದ ಕೆಳಗಿನ ವೇದಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ನೃತ್ಯ  ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮನವೇದ ಕೇವಲ ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿಕ್ಕ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನನ್ನು ಮನವೇದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮರೆತು, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಧಾವಿಸಿದರು. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. "ವಿಲ್ವಾಮಂಗಲಂ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದೆಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ"ಎಂದು ನುಡಿದರು.ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ ಮನವೇದಾ ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಒಂದು ನವಿಲು ಗರಿ ಪಡೆದರು. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಶಿರಚ್ಛೇದನವನ್ನು ೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೃಷ್ಣನಟ್ಟಿಯ ನೃತ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಾಟಂನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಬಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಅವತಾರಂ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಕೃಷ್ಣನ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಇದು ಮಂಗಳಕರವಲ್ಲ ಎಂದು ಝಮೊರಿನ್ ಭಾವಿಸಿದರು. ಪೂಜ್ಯ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
=ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರು= ಮನವೇದ ರಾಜ (೧೫೮೫-೧೬೫೮ ಎಡಿ), ಅನಥ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಶರೋಡಿ ಮತ್ತು ದೇಸಂಗಂಗತ್ ವರಿರಿಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೬೪೩ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾ ಭಾರತ ಚಂಪು (ಸಂಸ್ಕೃತ) ಅನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ೧೬೫೩ ರ ನವೆಂಬರ್ ೧೬ ರಂದು ಕೃಷ್ಣನಾಟಂ ಅನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಗುರುವಾಯೂರಿನಲ್ಲಿ 'ಪಂಜಾಜನ್ಯಾಮ್' ಅತಿಥಿ ಗೃಹ ಬಳಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು
=ಕೃಷ್ಣಗೀತೆ= ಕೃಷ್ಣನಾಟಂ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯವು ಎಡಿ ೧೬೫೩ ರಲ್ಲಿ ೬೮ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಎಂಟು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವತಾರಮ್, ಕಲಿಯಮರ್ಮನಮ್, ರಸಕ್ರಿಡಾ, ಕಂಸವಧಮ್, ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬನಾಯುಧಮ್, ವಿವಿವಾವಧಮ್ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗರೋಹಾನಮ್. ಇದು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ೧೦ ನೇ ಮತ್ತು ೧೧ ನೇ ಸ್ಕಂದಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಕೃಷ್ಣನ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದು ಜಯದೇವನ ಗೀತಾ ಗೋವಿಂದ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ವಿಲಾಸಮ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಪತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರತಿರಿಯ ನಾರಾಯಣಿಯಂ ರಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದ ಕೃಷ್ಣನಾಟಂ ಸ್ಲೋಕಾವು ಹೀಗೆದೆ
ಜಗತಿ ಸುಕ್ರಿಟಿಲೋಕೈ: ನಂದಿಥಾನಂತಿದಾಸ ಕಲವಿರಾನಿತಂಶಿಭಾಸಮಾಣಸಾಮಣ | ಪಶುಪಾಯುವತಿಭೋಗ ದೇವತಾದೇವತಾ ಸಾ ಸಜಲಜಳಧಪಾಲಿಮೆಕಕ ಮಿ ಕಸ್ತೂ
ಕಥೆಗಳು
ಎಂಟು ನಾಟಕಗಳು: ಅವತಾರಮ್, ಕಲಿಯಮರ್ಮನಮ್, ರಸಕ್ರಿಡಾ, ಕಂಸವಧಮ್, ಸ್ವಯಂವರಂ, ಬನಾಯುಧಮ್, ವಿವಿವಾವಧಮ್ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗರೋಹಾನಮ್. ಇದು "ಎ-ಕಾ-ರಾ-ಕಾ-ಸ್ವಾ-ಭ-ವಿ-ಸ್ವಾ" ಎಂಬ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಡ್ಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಅವತಾರಂ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನಾಟಂ ವಿವಿಧ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
=ತರಬೇತಿ= ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತರಬೇತಿ 'ವೇಷಮ್' ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಧಲ ಮತ್ತು ಚಟ್ಟಿಗಾಗಿ ೫ ವರ್ಷಗಳು. ತೈಲ ಮಸಾಜ್ ಮತ್ತು ಕಠೋರವಾದ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಿದ್ದ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. =ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು= ಗುರುವಾಯೂರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ. ಯುರೋಪ್-೧೯೮೦, ಯುಎಸ್ಎ -೧೯೮೫, ಸಿಂಗಾಪುರ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. =ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಧಾನಗಳು= ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೭೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ ಬುಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದೊಳಗೆ ಒಂದು ಕದಾ ದರವು ರೂ.೨೦೦೦ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
=ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=
ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು
ಮೀಥೇನ್
ಮೀಥೇನ್ CH4 ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ ಇರುವ ಒಂದು ರಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಗಾಲ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬನ್ ಪರಮಾಣು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಥವಾ ಜಲಜನಕ ಪರಮಾಣುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಇದೊಂದು ಅತಿ ಸರಳ ಆಲ್ಕೇನ್. ಇದು ನಿಸರ್ಗಾನಿಲದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉರವಲು ಆಗಿ ಬಳಸಲು ಇರುವ ತೊಂದರೆ ಎಂದರೆ ಇದನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೋಣೆಯ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಇದು ಅನಿಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು
ಕೋಣೆಯ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಬಣ್ಣ ರಹಿತ, ವಾಸನೆ ರಹಿತ ಅನಿಲ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ವಾಸನೆಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಇತರ ಅನಿಲಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಒಂದು ಅಟ್ಮಾಸ್ಪಿಯರ್ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕುದಿ ಬಿಂದು −161 °ಸೆ (−257.8 °ಎಫ್). ಮೀಥೇನಿನ ದ್ರವನಬಿಂದು -182.60C ಮತ್ತು ಕ್ವಥನಬಿಂದು 161.70C. ಈ ಅನಿಲ ವಾಯುವಿಗಿಂತ ಹಗುರ. ಇದರ ಸಾಂದ್ರತೆ 0.554. ಇದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಈಥರ್ ಮುಂತಾದ ದ್ರಾವಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೀಥೇನಿನ ಅಣುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ನಿನ ಮೇಲನ್ಸಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಆದೇಶ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಮೀಥೇನನ್ನು ಕ್ಲೋರೀನಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಯಾವ ರಸ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅವೆರಡೂ ವೇಗವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಹೊಂದಿ ಮೀಥೇನಿನಲ್ಲಿಯ ನಾಲ್ಕು ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪರಮಾಣುಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೋಗಿ ಅವುಗಳ ಬದಲು ಕ್ಲೋರೀನಿನ ಪರಮಾಣುಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದು ಮೀಥೈಲ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್, ಮಿಥಿಲೀನ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್, ಕ್ಲೋರೊಫಾರಮ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಟೆಟ್ರಕ್ಲೋರೈಡುಗಳ ಈ ರೀತಿಯ ತಯಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಧ್ಯ.
ಇದರ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಖ ಹೆಚ್ಚು. ಎಂದೇ ಇಂಧನಾನಿಲವಾಗಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉಪಯೋಗ. ಇದು ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸ್ಛೋಟಕಮಿಶ್ರಣವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಶೇಕಡಾ ಸುಮಾರು 5.3ರಿಂದ 13.9ರಷ್ಟು ಮೀಥೇನ್ ಇರುವ ವಾಯುವೇ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಸ್ಛೋಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ.
ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲದ ಭಾಗಶಃ ದಹನ ತೀರ ಸವಾಲಿನದು. ಕಡಿಮೆ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಇರುವಾಗಲೂ ದಹನ ಮುಂದುವರೆದು ಕೊನೆಗೆ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಇತರ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಂತೆ ಮೀಥೇನ್ ಸಹ ಬಲಹೀನ ಆಮ್ಲ. ಡೈಮೀಥೈಲ್ ಸಲ್ಫೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ pKa (ಆಮ್ಲತೆಯ ಅಳೆಯುವ ಮಾನಕ) 56 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೀಥೇನ್‌ನ ದಹನ ತಾಪಮಾನ 55 MJ/kg. ಮೀಥೇನ್‌ನ ದಹನ ಹಲವು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಕ್ರಿಯೆ. ಅದರ ಕೊನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಬಹುದು: ಮೀಥೇನ್ ಹ್ಯಾಲೋಜೆನ್‌ಗಳೊಂದಿಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ತೋರಿಸಬಹುದು: ಇಲ್ಲಿಯ X ಹ್ಯಾಲೊಜನ್‌ಗಳಾದ ಫ್ಲೋರಿನ್, ಕ್ಲೋರಿನ್, ಬ್ರೋಮಿನ್ ಅಥವಾ ಅಯೊಡಿನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಪಯೋಗಗಳು
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ: ಗ್ಯಾಸ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್‌ನ್ನು ಉರುವಲಾಗಿ ಬಳಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಉರವಲುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮೀಥೇನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಬಿಸುಪಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮೀಥೇನ್‌ನ ದಹನ ತಾಪಮಾನ 891 kJ/mol ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಾ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ದಹನ ತಾಪಮಾನದ (891 kJ/mol) ಅಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ (16.0 g/mol, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಭಾಗ 12.0 g/mol) ಯೊಂದಿಗಿನ ಅನುಪಾತವು ಇತರ ಸಂಕೀರ್ಣ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರತಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸುಪು (55.7 kJ/g) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಬರ್‌ಗ್ಯಾಸ್ ಅಥವಾ ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೆಳಕಿಗೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದನಗಳ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ದಹನಶೀಲ ಅನಿಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅನೆರೋಬಿಕ್ ಅಥವಾ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ದಹನಶೀಲ ಅನಿಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅನಿಲದ ಬಹುಭಾಗ ಮೀಥೇನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಸೀಕಸವನ್ನು ನೀರು ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್ ಆಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕವೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾಗಶಃವಾದರೂ ಮೆಟ್ರೊಗಳ, ನಗರಗಳ ಕಸದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗ ಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಕಸವು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಸಹ.
ದ್ರವೀಕರಿಸಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ: ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೀಥೇನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ದ್ರವೀಕರಿಸಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ 1/600 ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ದ್ರವೀಕರಿಸುವ ಮುನ್ನ ದೂಳಿನ ಕಣ, ಆಮ್ಲ ಅನಿಲಗಳು, ಹೀಲಿಯಮ್ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಅವು ಹರಿಯುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದಾದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಮೀಥೇನ್ ದ್ರವವನ್ನು ರಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉರುವುಲಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು: ಮೀಥೇನ್ ಅತಿದೃಢ ರಾಸಾಯನಿಕ. ಇದರ ಅಣುವನ್ನು ಒಡೆಯಲು 10000C ಉಷ್ಣತೆ ಬೇಕು. ಆಗ ಒಡೆದು ಇಂಗಾಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದು. ಈ ಗುಣ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹತ್ತಿಯ ರೂಪದ ಇಂಗಾಲ (ಕಾರ್ಬನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್) ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಟಯರ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಟಯರಿಗೆ ಗಡಸುತನ ಬರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಸವೆತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಬಾಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ 2:1 ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 4750C ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ನೈಟ್ರೊಮೀಥೇನ್ ತಯಾರಾಗುವುದು. ಮೀಥೇನನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಪಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸ್ತುವಾದ ಅಸಿಟಲೀನನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಇವಲ್ಲದೆ ಮೀಥೇನಿನ ಜನ್ಯವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚುವ ವಾರ್ನಿಷ್ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ದ್ರಾವಕವಾದ ಮೀಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್, ಫಾರ್ಮಾಲ್ಡಿಹೈಡ್, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ವಸ್ತುವಾದ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಸಯನೈಡ್ ಮುಂತಾದವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು. 800-10000C ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನನ್ನು ನೀರಿನ ಆವಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನ ಕ್ರಿಯೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನಂತರ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೆಡ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುವುವು. ಹೈಡ್ರೊಜನನ್ನು ಅಮೋನಿಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ
ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಮೀಥೇನನ್ನು ಮೆಥನೊಜೆನೆಸಿಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕೊನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಬಹುದು: ಮೆಥನೊಜೆನೆಸಿಸ್ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅನೆರೋಬಿಕ್ (ಆಕ್ಸಿಜನ್ ರಹಿತ) ಉಸಿರಾಟ. ತಿಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಲುಕುಹಾಕುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಗೆದ್ದಲುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇವು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಉಸಿರಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು
ವಿದ್ಯುಶ್ಚಕ್ತಿ ಬಳಸಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಮೀಥೇನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಬ್ಟಿಯರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ಗಳು ನಿಕಲ್ ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿ ಇರುವಾಗ ಮೀಥೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೀಥೇನ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಹೈಡ್ರೋಜನೇಶನ್‌ (ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಮಾಣುವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಉಪ ಉತ್ಪನ್ನ.
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನನ್ನು ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸೊಡಾ ಲೈಮ್ ಇರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿವ್ ಡಿಸ್ಟಿಲೇಶನ್  ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಸೆಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲ್ ಗುಂಪನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಮ್ ಅಸಿಟೇಟನ್ನು ಸೋಡಿಯಮ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾಸುವುದು ಒಂದು ಮಾರ್ಗ. ಮೀಥೈಲ್ ಮೆಗ್ನಿಸಿಯಮ್ ಅಯೋಡೈಡಿನ (ಗ್ರೀನ್ಯಾರ್ಡ್ ರಾಸಾಯನಿಕ) ಈಥರ್ ದ್ರಾವಕದೊಂದಿಗೆ ಅದರಷ್ಟೆ ನೀರನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಮೀಥೇನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ತಯಾರಿಕೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾರ್ಗ.
ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ
ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ (ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ) ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ವಾಲ್ಯೂಮ್ (ಘನಗಾತ್ರ) ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ 87ರಷ್ಟು ಮೀಥೇನ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಕ್ಷೇಪಿಕವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ (ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ) ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥದ ಆಮ್ಲಜನಕ ರಹಿತ (ಅನೆರೊಬಿಕ್) ಕೊಳೆಯವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ರೆಂಬೆ, ಕಾಂಡ ಮುಂತಾದ ಸಸ್ಯಸಂಬಂಧ ವಸ್ತುಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿರಾಮ್ಲಜನಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ವಿಶೇಷ ಜೀವಾಣುಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿ ಈ ಅನಿಲ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿರುವ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಜವುಗು ಅನಿಲ (ಮಾರ್ಷ್ ಗ್ಯಾಸ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಗಣಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮಸಾರವನು ಇದೇ ರೀತಿ ನಿರಾಮ್ಲಜನಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಸುವುದರಿಂದ ತಯಾರಾಗಿ ಬರುವ ಗೊಬ್ಬರ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮಸಾರ ಅನಿಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮೀಥೇನ್ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಕ್ರಿಯೆಗೆ (ನಿರಾಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಅತಿ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಅಣುಛೇದನಕ್ರಿಯೆ) ಒಳಪಡಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಅಡುಗೆ ಇಂಧನದಲ್ಲಿಯೂ ಕೋಲ್ ಅನಿಲ, ಕೋಕ್ ಓವನ್ ಅನಿಲ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್ ಸಂಸ್ಕರಣ ಅನಿಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೀಥೇನಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು.
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಗೊಬ್ಬರ, ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಪೋಲು (ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವಿಘಟನೆಯಾಗಬಲ್ಲದು), ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವಿಘಟನೆಯಾಗಬಲ್ಲ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥ/ಪಶು ಆಹಾರ ಆಮ್ಲಜನಕ ರಹಿತ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ದನಗಳ ತೇಗು ವಾತಾವರಣದ ಮೀಥೇನ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇ 16 ರಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವನ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೀಥೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯ ಪಾಲು ಶೇ 37 ರಷ್ಟು. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಮೀಥೇನ್ 2011ರಲ್ಲಿ 1800 ಪಿಪಿಬಿ (ಪಾರ್ಟ್ಸ್ ಪರ್ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಶತಕೋಟಿ ಭಾಗ) ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಕನಿಷ್ಠ 8 ಲಕ್ಷ ವರುಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.
ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಾಗಿ
ಮೀಥೇನ್ ಒಂದು ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಅನಿಲ. ಅದು ವಾತಾವರಣದ ಬಿಸುಪನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 200 ವರುಷಗಳಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಮೀಥೇನ್ ಎರಡರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಮೀಥೇನ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಸಂಭ್ಯಾವತೆ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ 100 ವರುಷಗಳ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ 34 ಮತ್ತು 20 ವರುಷದ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ 72. ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಮೀಥೇನ್ 1750ರಿಂದ ಶೇ 150 ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಅನಿಲ ಮಿಶ್ರಣಗಳ (ಇವುಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾದ ತೇವಾಂಶ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ) ಒಟ್ಟಾರೆ ರೇಡಿಯೇಟಿವ್ ಫೋರ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಶೇ 20ರಷ್ಟು ಮೀಥೇನ್ ಕೊಡುಗೆ.
ನಿರಪಾಯತೆ (ಸೇಫ್ಟಿ)
ಮೀಥೇನ್ ವಿಷವಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಆದರೆ ಮೀಥೆನ್ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಶೇ 5 ಮತ್ತು 14ರ ನಡುವಿನ ಘನಗಾತ್ರದ ಲೆಕ್ಕದ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಣದ ಸ್ಫೋಟ ಹಲವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಪ್ರುಮುಖ ಆಧಾರ
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಅದಾ ಲವ್ಲೇಸ್
thumb|ಅದಾ ಲವ್ಲೇಸ್
ಅದಾ ಒಬ್ಬ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಗಣಿತತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಎಂಜಿನ್ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಳು.ಅವಳು ಬರೆದಿದ್ದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮೊದಲ ಯಂತ್ರದ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ನ ಮೇಲೆ ಬರೆದಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.ಆದ್ದರಿಂದ ಇವಳನ್ನು ಮೊದಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಾಲ್ಯ ದಿನಗಳು
ಇವಳ ತಂದೆ ಕವಿ ಜಾರ್ಜ್, ಲಾರ್ಡ್ ಬೈರನ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಅನ್ನೆ ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಮಿಬಾಂಕೆ,ಇವಳನ್ನು ಲೇಡಿ ವೆಂಟ್ವರ್ತ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಅದಾ ಖ್ಯಾತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತಿ ಲಾರ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ ಬೈರಾನ್ ನ ಮಗಳು. ನಿಜವೆಂದರೆ ಅದಾ ಜಾರ್ಜ್ ಬೈರಾನ್ ನ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಧರ್ಮಸಂತಾನವಾಗಿದ್ದಳು. ಆತ ಅದೆಂತಹ ರಸಿಕನಾಗಿದ್ದನೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಪ್ರೇಯಸಿಯರಿಂದ ಆತನಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು.ತನ್ನ ಪತಿಯ ರಸಿಕತೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಹೋಗಿದ್ದ ಅಡಾಳ ತಾಯಿ ಮಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕವಿತೆ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟು ಗಣಿತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದಳು. ಅದಾ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಪರಿಣಿತಿ ಗಳಿಸಿದಳು. ಅದಾ ಜನಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೈರನ್ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದನು.ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗ್ರೀಕ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರೋಗದದಿಂದ ಸತ್ತನು.ಆಗ ಅದಾ ಎಂಟು ವರ್ಷದವಳಾಗಿದ್ದಳು.ಅದಾ ತನ್ನ ಇಡೀ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕಳೆದಳು.
ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ
೧೮೩೫ ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಕಿಂಗ್ ವಿವಾಹವಾದಳು.೧೮೩೮ ರಲ್ಲಿ ಅದಾ ಕಿಂಗ್ ಲವ್ಲೇಸ್ ಅರ್ಲ್ ಆದಳು.ಮದುವೆಯಾಗಿ ಲೇಡಿ ಲೋವೆನ್ಸ್ ಆದಳು. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾದಳು. ಮೂರನೆಯ ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತೀರಿಹೋದ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಏಳು ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಅದಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಾಯಿಯ ಬಳಿ ಓದಲು ಬಿಟ್ಟಳು.