cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್
ಪ್ರವಾಸದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷ : ೧೯೯೭-೯೯
ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಸಾನ್ ಡಿಗೋ ದಲ್ಲಿನ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಫ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ನಾನು ಟೆನ್ನಿಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆನೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಇನ್ನೇನೂ ಸಾಧಿಸುವುದು ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ೧೯೯೯ರ ವ್ಹಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪಂದ್ಯ ಪೂರ್ವದ ವಾರವು ನನಗೆ ಸುಲುಭವಾದ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಎಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿನೋದದಿಂದ ಇರಲಿಲ್ಲ. ವ್ಹಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಂತರ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಹೇಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ".
೨೦೦೫
ಗ್ರಾಫ್ ಹೌಸ್ಟನ್ ರಾಂಗ್ಲರ್ಸ್ ತಂಡದ ವಲ್ಡ್ ಟೀಮ್ ಟೆನಿಸ್‌ನ ಒಂದು ಟೈನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಪ್ರತೀ ಮ್ಯಾಚ್ ಒಂದು ಸೆಟ್‌ನದಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಫ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾಚಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆನಾ ಲಿಖೊವ್ತ್‌ಸೇವಾ ರಿಂದ ೫-೪ ರಿಂದ ಸೋತರು. ಆಕೆ ಅನ್ಸ್‌ಲೇ ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಡಬಲ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಅನ್ನಾ ಕಾರ್ನಿಕೋವಾ ಮತ್ತು ಲಿಖೋವ್‌ತ್ಸೇವಾ ಜೊತೆ ಆಡಿ ೫-೨ ರಿಂದ ಸೋತರು. ಆದರೂ, ಆಕೆ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಮತ್ತೆ ಟೆನಿಸ್‌ಗೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. "ಈವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಾ ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ನಾನಂದುಕೊಂಡಂತಿರಲಿಲ್ಲ."
೨೦೦೯
ಗ್ರಾಫ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಿಮ್ ಕ್ಲಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಟಿಮ್ ಹೆನ್‌ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಆಟವಾಡಿದರು. ಇದು ಒಂದು ಟೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನ ಸೆಂಟರ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿ ಹಾಕಿದ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಆಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಕೆ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಬಲ್ಸ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸೋತರು.
ಕ್ರೀಡಾ ಜೀವನದ ಸಾರಾಂಶ
ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಏಳು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು, ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ೫೬ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಕ್ರೀಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ದಾಖಲೆಯು ೨೮೨-೩೪ (ಶೇಕಡಾ ೮೯) (ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ೮೭-೧೦, ವಿಂಬಲ್ಡನ್ನಲ್ಲಿ‌ ೭೫-೮, ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ ೭೩-೧೦, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ೪೭-೬). ಆಕೆಯ ಕ್ರೀಡಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆಯು ಯುಎಸ್$೨೧,೮೯೫,೨೭೭ (ಲಿಂಡ್ಸೆ ಡ್ಯಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ದಾಟಿದರು). ಆಕೆಯ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಗೆಲುವು-ಸೋಲು ದಾಖಲೆಯು ೯೦೦-೧೧೫ (ಶೇಕಡಾ ೮೮.೭). ಆಕೆ ನಿರಂತರ ೧೮೬ ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೧ ಆಗಿದ್ದರು (ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೭ ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೧ರ ವರೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಟೆನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ದಾಖಲೆ ಇನ್ನೂ ಇದೆ) ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ೩೭೭ ವಾರಗಳವರೆಗೆ. ಅಷ್ಟಲ್ಲದೇ ಗ್ರಾಫ್ ೧೧ ಡಬಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.
ಆಡುವ ಶೈಲಿ
ಗ್ರಾಫ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಆಕೆಯ ಕಾಲಿನ ವೇಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಲವಾದ ಇನ್‌ಸೈಡ್-ಔಟ್ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ರೈವ್. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಮೊನಿಕರ್ "ಫ್ರಾಲಿನ್ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್," ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾನು ಬ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ನರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳವು ಖಾಲಿಯಿದ್ದು, ದಾಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯ ವೇಗವು ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ತುಂಬ ನಿಖರವಾದ ಹೊಡೆತಗಳು ಮಾತ್ರ ಆಕೆಯನ್ನು ಕೈ ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.
ಗ್ರಾಫ್ ತುಂಬ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಬ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ರೈವ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಆ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಆಕೆ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲೈಸ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ ರೇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಈ ಸ್ಲೈಸ್ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಪರಿಧಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಲೈಸ್ ಹೊಡೆತದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಚೆಂಡನ್ನು ತೇಲಿಸಿ ಅದರ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಚೆಂಡನ್ನು ಎದುರಾಳಿಯ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಬೀಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಆಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಸರ್ವ್ 180 km/h ವರೆಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸರ್ವ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ವಾಲಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಕೆ ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ ಡ್ರೈವರ್ ಮೈಖೆಲ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ಸ್ ಜೊತೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ನಂತರ ಅವರು ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿ ಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨, ೨೦೦೧ ರಂದು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆಗ ಸಾಕ್ಷಿಗಾಗಿ ಅವರ ತಾಯಂದಿರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು. ಆನಂತರ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಆರು ವಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಆಕೆ ಮಗ ಜೇಡೆನ್ ಗಿಲ್‌ಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮಗಳು, ಜಾಜ್ ಎಲ್ಲೆ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩, ೨೦೦೩ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.
೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್‌ ಯೂತ್ ಟೆನಿಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆ "ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಫಾರ್ ಟುಮಾರೊ" ಎಂಬ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನರಳಿದ ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:1969ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾನ್‌ಹೆಮ್‌ ಇಂದ ಬಂದ ಜನರು ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌ (ಟೆನಿಸ್‌) ಚಾಂಪಿಯನ್‌ರು ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಪೌರತ್ವ ತ್ಯಜಿಸಿದವರು ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಮನ್ ಪೌರತ್ವ ತ್ಯಜಿಸಿದವರು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ವರ್ಗ:ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ತಾಂಮ್ರದ ಪದಕ ವಿಜೇತರು ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ ವಿಜೇತರು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಒಲಂಪಿಕ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಒಲಂಪಿಕ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ವರ್ಗ:ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಜ್ಞೆಯ ಪಡೆದವರು ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಹಾಲ್ ಒಫ್ ಫೆಮ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದವರು ವರ್ಗ:1984ನೇಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ವರ್ಗ:1988 ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ವರ್ಗ:1992ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ತೆರೆದ ಚಾಂಪಿಯನರು (ಟೆನ್ನಿಸ್) ವರ್ಗ:ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವದ ಒಂದನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಗಣತಂತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಓರಣ ಪಡೆದವರು
ಹನೋಯಿ
ಹನೋಯಿ ನಗರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. 2009 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ [4] ಫಾರ್ 2.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು 6.5 ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [5] 1010 ಗೆ 1802 ರವರೆಗೆ, ಇದು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವರ್ಣ, ನ್ಗುಯೇನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ (1802-1945) ದೂರವಾದ ಆದರೆ ಹನೋಯಿ 1976 1954 ರಿಂದ 1954 ರವರೆಗೆ 1902 ರಿಂದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಇಂಡೋ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು, ಅದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ, 1976 ರಲ್ಲಿ ಮರು-ಏಕೀಕೃತ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ನಗರದ ಕೆಂಪು ನದಿಯ ಬಲ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ಹನೋಯಿ 1,760 ಕಿಮೀ ಹೊ ಚಿ ಮಿನ್ಹ್ ನಗರ (1,090 ಮೈಲಿ) ಉತ್ತರ ಮತ್ತು 120 ಕಿಮೀ (75 ಮೈಲಿ) ಹೈ Phong ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿದೆ.
ದಾಶರಾಜ್ಞ ಯುದ್ಧ
ತೃತ್ಸುಗಳು ರಾಜ ಸುದಾಸನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು. ಸುದಾಸನನ್ನೂ ಹತ್ತು ರಾಜರುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ೭.೩೩.೫ ರಲ್ಲಿ ತೃತ್ಸುಗಳು ಹತ್ತು ರಾಜರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಭಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಋಗ್ವೇದ
ದೇವ್‍ದಾಸ್
ದೇವ್‍ದಾಸ್ ೨೦೦೨ರ ಒಂದು ಪ್ರೇಮ ಕಥೆ.ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಬನ್ಸಾಲಿ. ಇದು ೧೯೧೭ ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರ 'ದೇವ್‍ದಾಸ್' ಕಾದಂಬರಿ ಆದಾರಿತ ಚಿತ್ರ.
ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್(ದೇವ್‍ದಾಸ್) ೧೯೦೦ರ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವಕೀಲ,ತನ್ನ ಓದಿನ ನಂತರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ 'ಪಾರೊ/ಪಾರ್ವತಿ'(ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ ಬಚ್ಚನ್)ಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ಲಂಡನ್ನಿಂದ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ.ಆದರೆ ತನ್ನ ಮನೆಯವರು ಈ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದುದರಿಂದ ಅವನು ಮದ್ಯಪಾನ ಸೇವನೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾನೆ ಹಾಗು ಅವನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ನೃತ್ಯದಿಂದ ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನೃತ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಭೇರಿ ಕಂಡಿತು ಹಾಗು ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರವೆಂದು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು ಹಾಗು ಒಂಬತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಲಭಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ಬಾಫ಼್ಟಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಎಂಪೈರ್ ಪತ್ರಿಕೆ "ವಿಶ್ವದ ೧೦೦ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ" ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ೭೪ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಟೈಮ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ 'ದೇವ್‍ದಾಸ್' ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಟೈಮ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಟಾಪ್ ೧೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.
ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು
ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್-ದೇವದಾಸ್ 'ದೇವ್ ಮುಖರ್ಜಿ',ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ ಬಚ್ಚನ್-ಪಾರ್ವತಿ 'ಪಾರೋ' ಚಕ್ರವರ್ತಿ,ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ನೆನೆ-ಚಂದ್ರಮುಖಿ,ಕಿರಣ್ ಖೇರ್-ಸುಮಿತ್ರಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿ,ಸ್ಮಿತಾ ಜೈಕರ್-ಕೌಶಲ್ಯ ಮುಖರ್ಜಿ,ಅನನ್ಯ ಖಾರೆ-ಕುಮುದ್ ಮುಖರ್ಜಿ,ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಘಾಟ್ಗೆ-ಭುವನ್ ಚೌಧರಿ,ಟೀಕು ತಲ್ಸಾನಿಯ-ಧರಮ್‍ದಾಸ್,ಮಿಲಿಂದ್ ಗುನಜಿ-ಕಾಲಿ ಬಾಬು,ಜಾಕಿ ಶ್ರಾಫ್-ಚುನ್ನೀಲಾಲ್.
ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಸ್ಥಳ
ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಧಾರಾವಿ,ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಗಿದ್ದು ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಚಂದ್ರಮುಖಿಯ ವೇಶ್ಯಾಗೃಹವನ್ನು ಕೃತಕ ಸರೋವರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬನಾರಸ್‍ನ ಹಾಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪಾರೋವಿನ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ೧೨,೨೦,೦೦,೦೦೮ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.
ಸಂಗೀತ
ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ದರ್ಬಾರ್ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಹಾಗು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ನುಸ್ರತ್ ಬದ್ರ್ ,ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಪಾಡಿ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್ ಬರೆದರು. ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾದ ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್(ಪಾರ್ವತಿಗಾಗಿ), ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ(ಚಂದ್ರಮುಖಿಗಾಗಿ) ಮತ್ತು ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್(ದೇವದಾಸ್‍ಗಾಗಿ) ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ .ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಬಾಲಿವುಡ್‍ನ ಅನಿಕೇತ್ ಜೋಶಿಯವರು ಈ ಚಿತ್ರದ ಹಾಡು ಹಾಗು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ೦೯ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಚಲನಚಿತ್ರ,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ-ನಿತಿನ್ ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ದೇಸಾಯಿ ,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ-ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್(ಹಾಡು-ಬೇರೀ ಪಿಯಾ),ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ-ಸರೋಜ್ ಖಾನ್,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸ-ನೀತಾ ಲುಲ್ಲಾ,ಅಬು ಜಾನಿ ಸಂದೀಪ್ ಖೋಸ್ಲಾ ಮತ್ತು ರೆಝಾ ಶರೀಫಿ.
ಐಐಎಫ್ಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(IIFA)
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ-ದೇವದಾಸ್-ಭರತ್ ಶಾಹ್,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ-ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಬನ್ಸಾಲಿ,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ-ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ ಬಚ್ಚನ್,ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಕಿರಣ್ ಖೇರ್,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ -ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್ ಮತ್ತು ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ(ಹಾಡು-ಡೋಲರೆ ಡೋಲ),ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಭಾಷಣೆ-ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಪಾಡಿಯಾ.
ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ-ಭರತ್ ಶಾಹ್,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ-ಪುರುಷ-ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ-ಸ್ತ್ರೀ-ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ ಬಚ್ಚನ್,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ-ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಬನ್ಸಾಲಿ,ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ-ಸ್ತ್ರೀ-"ಡೋಲಾರೆ ಡೋಲಾ"ಗಾಗಿ ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್ ಮತ್ತು ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ,ಟ್ರೂ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯೂಟಿ - ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ ಬಚ್ಚನ್.
ಸ್ಟಾರ್ಡಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಹೊಸ ಸಂಗೀತ ಸೆನ್ಸೇಷನ್-ಸ್ತ್ರೀ-ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್(ಹಾಡು-ಡೋಲಾರೆ ಡೋಲ).
ಎಮ್‍ಟೀವಿ(MTV) ಏಶಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ-ದೇವ್‍ದಾಸ್.
ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ
ದೇವದಾಸ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೬೮.೧೯ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿ,ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೩೧.೬೮ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ೯೯.೮೭ ಕೋಟಿಗಳಿಸಿತು.
ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು
ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೬-೧೭
ಕೆ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್
'''ಡಾ. ಕೊಪ್ಪಳ್ಳಿಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್''' ಒಬ್ಬ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂತ್ರಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವದ ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ನಿರ್ವಾಹಕ; ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಕೌಶಲ್ಯದ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ನಾಯಕರು.
ಜೀವನ
ಡಾ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಇರಿಂಜಲಕುಡ ಎಂಬ ಊರಲ್ಲಿ, ಆಗಸ್ಟ್ ೨೯, ೧೯೪೯ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ (೧೯೭೦) ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ, ಭಾರತೀಯ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ (೧೯೭೬) ತಮ್ಮ ಪಿಜಿಡಿಎಮಎಂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಖರಗ್ಪುರದಿಂದ "ಭಾರತೀಯ ಭೂ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೆಲವು ಸ್ಟ್ರಾಟಜೀಸ್" ಶಿರೋನಾಮೆಯ ಜೀವನ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು.
ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಏವಿಯಾನಿಕ್ಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅವರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉಡಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅನ್ವಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಿರ್ಧಾರಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಾಗರ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರದ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಇಂಟರ್ಗವರ್ನಮೆಂಟಲ್ ಓಷನೋಗ್ರಫಿಕ್ ಕಮಿಷನ್‍ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಗರ ವೀಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 2006 ರಿಂದ ಅವರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಶಾಂತಿಯುತ ಬಳಕೆ ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಸಮಿತಿಯ ಭಾರತೀಯ ನಿಯೋಗದ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೨೦೦೧-೨೦೦೫ ರಿಂದ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮುದ್ರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆಯೋಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಕಥಕ್ಕಳಿ ಉತ್ಸಾಹಿ. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಚಂಡ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಚಂದ್ರಯಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ಗಲಗಲಿ
ಗಲಗಲಿ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ.ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬಾಗಲಕೋಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೀಳಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಗಲಗಲಿ ಗ್ರಾಮವು ಮುಧೋಳ - ಬೀಳಗಿ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಬಾಗಲಕೋಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ. ಮಿ. ದೂರ ಇದೆ.
ಚರಿತ್ರೆ
ಗ್ರಾಮವು ಗಾಲವ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ತಪೋಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು.
ದೇವಾಲಯಗಳು
ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ  ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಾಂಡುರಂಗ - ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನ  ಹಾಗೂ   ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು  ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಸೀದಿಗಳು
ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ.
ನೀರಾವರಿ
ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ  ೯೦ ಭಾಗ ಭೂಮಿ  ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು  ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು , ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ , ದ್ರಾಕ್ಷಿ , ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ  ಹಾಗೂ  ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು  ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಹಬ್ಬಗಳು
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸ ವ, ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ(ದಿಂಡಿ), ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ  ಮೊಹರಮ್ ಬಸವ ಜಯಂತಿ,ಗಣೇಶ  ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಹಾಗೂ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಉರ್ದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇವೆ.ಅದರಂತೆ  ಪ್ರೌಡ ಶಾಲೆ, ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ  ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಂಡರಿನಾಥಾಚಾರ್ಯ ಗಲಗಲಿ,ಸತ್ಯಕಾಮರು ಸಾಹಿತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಆರೋಗ್ಯ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ.
ಆರಕ್ಷಕ (ಪೋಲಿಸ್) ಠಾಣೆ
ಗ್ರಾಮವು ಉಪ ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆ ಹೊಂದಿದೆ.
ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿವರ್ತನಾ ಕೇಂದ್ರ
೩೩ಕೆವಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿವರ್ತನಾ ಕೇಂದ್ರವು ಗ್ರಾಮದ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್  ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಬೀಳಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕು
ಗಲಗಲಿಯು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥವಾದ ಪೆಡೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಆಗಿದೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬನಶಂಕರಿ ಪೆಡೆ ತುಂಬಾ ಜನರು ಇಷ್ಟ ಪಡೂ ಪೆಡೆ ಅಗಿದೆ.....
ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ
ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ ( ಮಲಯಾಳಂ: കൊല്ലം ജില്ല ), (ಹಿಂದೆ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆ) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಲಮೂಲಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯೂ ಒಂದು, ಮತ್ತು ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಭೂಮಿ ಪೂರ್ವ ಕಲ್ಲಡ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಭೂಮಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಕಲ್ಲಡ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.
ಅವಲೋಕನ
ಕಲ್ಲಡ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ನದಿಯ ಎರಡು ಬದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಬೋಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ಗೋಡಂಬಿ ಉದ್ಯಮದ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಫೆನಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಗೋಡಂಬಿ ಉದ್ಯಮ
ಗೋಡಂಬಿ ಉದ್ಯಮವು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು "ಗೋಡಂಬಿ ಉದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರ" ಎಂದು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮಹಿಳೆಯರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸಮಾಜದ ಬಡ ವರ್ಗಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಗೋಡಂಬಿ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕಿಂಗ್, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮಾದರಿ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಗಮವು 30 ಗೋಡಂಬಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು
ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 81,438 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (314.43 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ತೆನ್ಮಲ, ಪುನಲೂರ್ ಮತ್ತು ಅಚೆನ್‌ಕೋಯಿಲ್ ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಅರಣ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತೆನ್ಮಲ ಶ್ರೇಣಿ, ಆರ್ಯಂಕಾವು ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಶೆಂದೂರ್ನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ತೆನ್ಮಲ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅಚೆನ್‌ಕೋಯಿಲ್, ಕಲ್ಲಾರ್ ಮತ್ತು ಕನಾಯರ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಅಚೆನ್‌ಕೋಯಿಲ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪಥನಪುರಂ ಮತ್ತು ಅಂಚಲ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಪುನಲೂರ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಮೀನುಗಾರಿಕೆ
ಕೊಲ್ಲಂನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಲಕ್ಕಾಡಿವ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂನ ಕರಾವಳಿಯು 37.3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (23.2 ಮೈಲಿ), ಕೇರಳದ ಒಟ್ಟು ಕರಾವಳಿಯ 6.3 ಪ್ರತಿಶತ. ನೀಂದಕರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು. ಅಂದಾಜು 26 ಗ್ರಾಮಗಳಿದ್ದು, ಅವರ ಜೀವನವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.ಕೇರಳದ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಕೊಲ್ಲಂ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
ಕಣ್ಣೂರು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ನಗರವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಹೆಸರು, ಕನ್ನನೋರ್, ಮಲಯಾಳಂ ಹೆಸರಿನ "ಕಣ್ಣೂರ್" ನ ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ, ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ( ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ ) ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇದೆ.
ಕಣ್ಣೂರು ಕೇರಳದ ಆರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಣ್ಣೂರು 1,640,986 ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಂತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.
ರಚನೆ
1956 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು: ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ,ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ.
1 ನವೆಂಬರ್ 1980 ರಂದು, ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ವಯನಾಡ್ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ 1984 ರಲ್ಲಿ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಹೊಸದುರ್ಗ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ (ಯಕ್ಷಗಾನ)
ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಆಖ್ಯಾನವು ಯಕ್ಷಗಾನ ದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುವ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಲೀಲೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಥಾನಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇವಿಯು ಚಂಡ ಮುಂಡ, ಶುಂಭ ನಿಶುಂಭ ಹಾಗೂ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮೊದಲಾದ ರಕ್ಕಸರನ್ನು ವಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ತಿರುಗಾಟದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗವು ಪ್ರತಿ ವರುಷವೂ ಸುಮಾರು ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ೨೦೨೦ರ ವರೆಗೆ ೩೫ ೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿದೆ.
ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ
೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೊರಕ್ಕೋಡು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಕೊರಕ್ಕೋಡು ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದ ಯಜಮಾನರಾಗಿದ್ದ ಕಾಸರಗೋಡು ದೇವಪ್ಪ ಮೇಸ್ತ್ರಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆದಿತ್ತು. ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮೌಕಿಖವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮಾಂಬಾಡಿ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ಪದ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪಾಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಾಗವತರು ಹಾಡಿದ್ದರು.
ಕಲಾವಿದರು
ಅಂದಿನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಣಾಜೆ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪಾಣಾಜೆ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟರು ಯಕ್ಷರಂಗದ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಣ್ಣದ ವೇಷಧಾರಿ ಬಣ್ಣದ ಕು‌‌ಂಜ಼್ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಎರಡನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ
ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಎರಡನೆ ಪ್ರದರ್ಶನವು ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಟೀಲು ಮೇಳದವರಿಂದ ಶ್ರೀಧರ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದಿತ್ತು.
ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ತೃಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳು
ಮಾಂಬಾಡಿ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು ಶ್ರೀ ಸಪ್ತಶತಿ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣುವ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಅಗರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಾಗವತರು ಮತ್ತು ಬಲಿಪ ಭಾಗವತರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಹುಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಕಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕಲಾವಿದರು
ದೇವಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡಂದೇಲು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಟ್ಟ, ಮುಳಿಯಾಳ್ ಭೀಮ ಭಟ್ಟ, ಕು‍ಷ್ಟ ಗಾಣಿಗ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಣ್ಣದ ವೇಷಧಾರಿ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಅಂಬು ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಣ್ಣದ ಮಾಲಿಂಗ ಶುಂಭನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅಳಿಕೆ ಮೋನಪ್ಪ ದೇವೇಂದ್ರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ
ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿ
ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿಯ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ಅಗ್ನಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಯ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದನಂತೆ. ಆ ಕಥೆಯು ಹೀಗಿದೆ.
ಚಿಕ್ಕ ತಿರುಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮಹಾದ್ವಾರವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲನಾದ ಆಂಜನೇಯನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾದ್ವಾರವನ್ನು ದಾಟಿ ಸುಮಾರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಭವ್ಯ ರಾಜಗೋಪುರವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರೆ ೩೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವು ಭಕ್ತಾದಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು ದಾಟಿ ನವರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆನಂದಪರವಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀದೇವಿ ಭೂದೇವಿಯರ ಸಂಗಡ ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪದ್ಮ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ ಮೂರೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ವಿಗ್ರಹವು ನಗುಮುಖದಿಂದಿದ್ದು ಭಕ್ತರ ಯಾತನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಭಯ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಎಡಗೈ ಮೊಣಕಾಲಿನ ಕಡೆಗೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದು, ಭಗವಂತನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತನಾದವನಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ಮೊಣಕಾಲು ಮಟ್ಟದ ನೀರಿನ ಹಾಗೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸುಖನಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆರಳ ಉಗುರುಗಳು ಕೂಡ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತಹ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಚೆಲುವನ್ನು ನೋಡಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಸಾಲವು.
ವೈಖಾಸನ ಆಗಮದ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸುಪ್ರಭಾತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ ಮಹಾ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮತ್ತು ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಾಯಂಕಾಲ ಏಳು ಗಂಟೆಗೆ ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತ ಸೇವೆಯೊಡನೆ ದಿನದ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೂರದೂರದಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಳಗಿನಿಂದ ಸಂಜೆಯವರೆಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಶನಿವಾರವು ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ದಿನವಾಗಿದ್ದು ಅಂದು ದೇವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯು ಅವತರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಎಲ್ಲ ಶನಿವಾರಗಳಂದು ವಿಶೇಷ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯ ಶನಿವಾರದಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಪುನೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಶರನ್ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ದೀಪೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಉತ್ಥಾನ ದ್ವಾದಶಿ ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬಗಳು. ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ ಕೂಡ ದೇವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರ ಸಮಯ. ರಥಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯು ಸೂರ್ಯಪ್ರಭ ಉತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಪುಬ್ಬಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರಥೋತ್ಸವವು ವೈಭವೋಪೇತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ವರ್ಗ:ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಉಪ್ಪಲದಿನ್ನಿ
ಉಪ್ಪಲದಿನ್ನಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಜಯಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನ ಜ್ಞಾನದಬೆಳಕು ಮೂಡಿಸಿದ ಪರ್ವಕಾಲ‌. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂದೆಂದು ಮೆರೆಯುವ ಶತಮಾನವದು. ಕಲ್ಯಾಣ ಶರಣರಿಗೆ ಗುರು ಜಂಗಮ ಮೂರ್ತಿಯಾದ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಉಪ್ಪಲಗಿರಿಯನ್ನು ನಡುನಾಡ ಶ್ರೀಶೈಲ ವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.
ಬೀದರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣದ ಶಿವಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದ ಪುರಾಣಹಳೆಂದರೆ ಅಪಾರ ಶೃದ್ಧೆ ಆಸಕ್ತಿ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಶೈಲ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಮಹಿಮೆ ಆಲಿಸಿ ತಾನು ಶ್ರೀಶೈಲಕ್ಕೆ ತೆರಳಬೇಕೆಂದು ಹಠಹಿಡಿದು ಕೊನೆಗೆ ಮಲ್ಲಿನಾಥನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರು.
ಕಲ್ಯಾಣ ದಲ್ಲಿ ಶರಣರಿಗೆ ಗುರುಲಿಂಗಜಂಗಮ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ.‌ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತ ಅಂಧ ಶೃದ್ಧೆ, ಮೂಡನಂಬಿಕೆ, ಮೇಲುಕೀಳು ಹಾಗೂ ಅನಿಷ್ಠ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವಿರುದ್ದ ದ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು. ನಂತರ ನಾಡಿನೂದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಚರಿಸಿ ಮಾನವರಿಗೆ ಜಾಗ್ರತೆ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಉಪ್ಪಲಗಿರಿಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರೊ ಗದ್ದುಗೆಪುರ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಭುಮಿ ಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕಾಯಕ ಸಿದ್ದಂತ ವಿವರಿಸಿದರು. ಯುಗಾದಿ ವೇಳೆ ಜನರು ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಶೈಲ ಕ್ಕೆ ತಲಿಪುತ್ತಾರೆ.. ಶರಣ ಸಂಗಮೇಶ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹೋದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಶೈಲವನ್ನು ಉಪ್ಪಲಗಿರಿಗೆ ಹೊತ್ತತಂದು ದೇವಾಲಯಗಳ ನಾಡು ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಸಕಲ ತೀರ್ಥ ಲಿಂಗಗಳು ಉಪ್ಪಲದಿನ್ನಿ ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಭೌಗೋಳಿಕ
ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ೧೬* ೩೨' ೧೦"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೫* ೩೧' ೧೯" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ
ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಉರ್ದು, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ,ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ,, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ,, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ,, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ.
ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ  ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಧರ್ಮ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ  ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾಷೆ
ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು  ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಮಸೀದಿ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ.
ನೀರಾವರಿ
ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ  50  ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು  ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು , ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ , ದ್ರಾಕ್ಷಿ , ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ  ಹಾಗೂ  ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು  ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಲುವೆ
ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟುಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು  ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ
ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ  ಮಧ್ಯಮ  ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಉದ್ಯೋಗ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ೭೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ.
ಬೆಳೆ
ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಪ್ರಾಣಿ
ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಹಬ್ಬ
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ  ಮೊಹರಮ್  ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ.
ಸಾಕ್ಷರತೆ
ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ  ಸುಮಾರು ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೫% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೫೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ.
ರಾಜಕೀಯ
ಗ್ರಾಮವು ಬಿಜಾಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಬಿಜಾಪುರ ಕರ್ನಾಟಕ
ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಆಂದ್ರೆಯಾ ಬೊಚೆಲಿ
ಆಂದ್ರೆಯಾ ಬೊಚೆಲಿ ಅವರು, ೨೨ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಇವರು ಒಬ್ಬ ಇಟಲಿ ದೇಶದ ಹಾಡುಗಾರರು. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೨ ವರುಷಗಳ ವಯಸ್ಸು ಬಂದಾಗ, ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಆಡುತ್ತಾ ಹೊಡೆದ ಏಟಿನ ನಂತರ, ಇವರು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕುರುಡರಾದರು. 350px|thumb|ಆಂದ್ರೆಯಾ ಬೊಚೆಲಿ
ಬೊಚೆಲಿ ಅವರು ೧೫ ಸ್ಟೂಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಎರಡೂ ಇವೆ. ಇವರು ೯ ಒಪೆರಾಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೊಚೆಲಿ ಅವರು ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲದೆ, "ಪಾಪ್" ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇವರನ್ನು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಕ್ರಾಸೋವರ್ ಟೆನರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಬೊಚೆಲಿ ಅವರು ಪೀಪಲ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ೫೦ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ "ಬೆಸ್ಟ್ ನ್ಯೂ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್"ಗೆ ಅವರ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸೆಲೀನ್ ಡಿಯೋನ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡು, "ದಿ ಪ್ರೆಯರ್"ಗೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಇವರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಆಲ್ಬಮ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಆರಿಯಾಸ್ಗೆ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದರದ್ದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ೫,೦೦೦,೦೦೦ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳ ವಿತರಣೆಯಾಯಿತು.
೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಬೊಚೆಲಿ ಅವರನ್ನು ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಮೆರಿಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಫೀಸರ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿತು. ೨ನೇ ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೦ರಂದು ಬೊಚೆಲಿಯವರಿಗೆ ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕೋಸ್ಕರ, ಹಾಲಿವುಡ್ ವಾಕ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ವಂತ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಬೊಚೆಲಿ ಅವರು ತಂದೆ ಅಲೆಸಾಂದ್ರೊ ಬೊಚೆಲಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಎದಿ ಬೊಚೆಲಿ. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅವರ ಕಣ್ಣು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ವೈದ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ಹೋದಾಗ, ಅವರ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣವು ಕೊನ್ಜೆನಿಟಲ್ ಗ್ಲೊಕೊಮ ಎಂದು ತಿಳಿದಿತು.
ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದ, ಬೊಚೆಲಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುರುಡರಾದ ಬೊಚೆಲಿಯವರಿಗೆ, ಸಂಗೀತ ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚಾದ ಕಾಲಕ್ಷೇಪವಾಯಿತು. ೬ ವರುಷಗಳ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಪಿಯಾನೊ ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಬೊಚೆಲಿ, ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆ ಫ಼್ಲೂಟ್, ಸಾಕ್ಸೊಫೋನ್, ಟ್ರಂಪೆಟ್, ಟ್ರಾಮ್ಬೋನ್, ಗಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್ಸ್ ಕೂಡ ಕಲಿಯತೊಡಗಿದರು. ೭ ವರುಷಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಒರಿಯಾನ ಎನ್ನುವವಳು ಅವರಿಗ ಫ಼್ರಾಂಕೊ ಕೊರೆಲಿಯವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿದಳು. ಆ ಹೊತ್ತಿನಿಂದ ಬೊಚೆಲಿಯವರು ಹಾಡುಗಾರರಾಗುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
೧೨ ವರ್ಷಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಫ಼ುಟ್ ಬಾಲ್ ಆಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಏಟು ಹೊಡೆದು, ಅವರ ಕಣ್ಣು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವೈದ್ಯರು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟರೂ, ಏನೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೇ ಹೋಗಿ, ಅವರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕುರುಡರಾಗಿಬಿಟ್ಟರು.
೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಾ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ನ್ಯಾಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಓದಿದರು. ಆನಂತರ ವಕೀಲನಾಗಿ ೧ ವರುಷದ ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲೇ, ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯದ ಹೆಂಡತಿ ಎನ್ರಿಕಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.
ಧ್ವನಿ
ಫ಼್ರಾಂಕೊ ಕೊರೆಲಿ ಅವರು ಬೊಚೆಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಇವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚುವವರಲ್ಲಿ ಅನ ಮರಿಯ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ಼್, ಸೆಲೀನ್ ಡಿಯೊನ್, ಡೇವಿಡ್ ಫ಼ಾಸ್ಟರ್, ಅಲ್ ಜರೊ, ಒಪ್ರ ವಿಂಫ಼್ರಿ, ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಟೇಲರ್, ಮೊನಾಕೊ ದೇಶದ ರಾಜಕುಮಾರ ಆಲ್ಬರ್ಟ್, ಯಾರ್ಕಿನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೆರಾ ಮತ್ತು ಇಸಬೆಲ ರೊಸೆಲಿನಿ ಕೆಲವರು.
ಆತ್ಮೀಯ ಜೀವನ
ಬೊಚೆಲಿ ಅವರು ಅವರ ಮೊದಲನೆಯ ಹೆಂಡತಿ, ಎನ್ರಿಕ ಚೆಂಜ಼ಟಿಳನ್ನು ಪಿಯಾನೊ ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ದುಡ್ಡು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭೇಟಿಯಾದರು. ೨೭ನೇ ಜೂನ್, ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ಅವರ ಮೊದಲನೆಯ ಮಗ ಏಮೊಸ್ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಮಗ, ಮಟೆಯೊ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದವಾಯಿತು.
೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿ ವೆರಾನಿಕ ಬೆರ್ಟಿ ಅವರ ಜೀವನದೊಳಗೆ ಬಂದಳು. ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ಮಗಳು ವರ್ಜಿನಿಯ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ೨೧ನೇ ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ಬಿಚೆಲಿ ಮತ್ತು ವೆರಾನಿಕ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಫೋರ್ಟೆ ಡೈ ಮರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು
ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳು
ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳು : ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಖ್ಮೆರ್ (ಕಾಂಬೋಡಿಯದ ದೇಶಭಾಷೆ) ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆವಿಗೂ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನಗಳು ಪ್ರ.ಶ. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆವಿಗೂ ಹರಡಿವೆ. ಖ್ಮೆರ್ ಭಾಷೆಯ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ದಾನಧರ್ಮಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಾಂಶಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಭಾಷೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯಾಂಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಶಾಸನಗಳು ರಾಜರ ವಂಶಾವಳಿ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭವ್ಯವಾದ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ದಾನಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ, ದರ್ಶನ, ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರಾಮಾಯಣ, ಭಾರತ, ಮನುಸ್ಮೃತಿ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಧರ್ಮಗಳ, ಯಜ್ಞಯಾಗಾದಿಗಳ, ವಿದ್ಯಾಶ್ರಮಗಳ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಶಾಲೆಗಳ ಬಗೆಗೂ ಇವು ವಿಶದವಾದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನ
ಸಂಸ್ಕೃತದ ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ಕಂಬುಜದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಬುದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಇವನ್ನು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಿದವರೂ ಸಂಸ್ಕೃತತಜ್ಞರೆಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ: ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಭವವರ್ಮ ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದನೆಂದು ಆಂಗ್ ಚುಮ್ನಿಕ್ ಶಾಸನ (6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ) ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾವಿಶೇಷನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೊಬ್ಬ ವ್ಯಾಕರಣ. ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಸುವಿಖ್ಯಾತನಾದ ಪಂಡಿತನೆಂದು ಸಾಂಬೊರ್ ಪ್ರಕುಕ್ ಶಾಸನ (627) ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ದುರ್ಗಸ್ಯಾಮಿ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಾಜನಾದ ಈಶಾನವರ್ಮನ (616-35) ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದನೆಂದೂ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಶಾಖೆಯ ಮಂತ್ರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಗೂ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದನೆಂದೂ ಸಾಂಬೊರ್ ಪ್ರಿಕುಕ್ನ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನ ವಿಶದೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಡಾಕ್ಕಾಕ್ ಥೊಯ್ ಶಾಸನ (1052) ದೀರ್ಘವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇವರಾಜ ಧರ್ಮಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಜಯವರ್ಮನಿಂದ (802-50) ಆಹ್ವಾನಿತನಾದ ಹಿರಣ್ಯದಾಮನೆಂಬ ಪುರೋಹಿತ ಬೋಧಿಸಿದ ತುಂಬುರು ತಂತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಾದ ಶಿರಚ್ಛೇದ, ವಿನಾಶಿಕ, ಸಮ್ಮೋಹ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋತ್ತರಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳು ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ದರ್ಶನ, ತಂತ್ರ, ಕಾಮಸೂತ್ರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನುಸ್ಮೃತಿ ಮಹಾಭಾಷ್ಯ ಮುಂತಾದವನ್ನು ವಿಪುಲವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಕಂಬುಜದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸ
6 ಮತ್ತು 8ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳ ಲಿಪಿ, ಶೈಲಿ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಲ್ಲವ ಹಾಗೂ ಬಾದಾಮಿ ಚಳುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾ: ಕಂಬುಜದ ಕೋಡಿ ಆಂಗ್ ಚುಮ್ನಿಕ್ ಶಾಸನಕ್ಕೂ (629) ಭಾರತದ ಬಾದಾಮಿಯ ಮಂಗಳೀಶನ ಶಾಸನಕ್ಕೂ (578) ಪಟ್ಟಿದಕಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಶಾಸನಗಳಿಗೂ (8ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗ) ಲಿಪಿ, ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ.6-9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳ ಲಿಪಿಗೂ ಅದೇ ಕಾಲದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಲ್ಲವ ಹಾಗೂ ವೇಂಗಿ (ಕೃಷ್ಣಾ ಗೋದಾವರಿಗಳ ಮಧ್ಯದೇಶ) ಲಿಪಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರವಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಯಶೋವರ್ಮನ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನಗಳ ಲಿಪಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಆ ಕಾಲದ ನಾಗರೀ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಂಬುದು ಪಂಡಿತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳು 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಖ್ಮೆರ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದುವು. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ದೇಶಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಜನರಿಗೂ ಇವು ತಿಳಿಯಲೆಂದು ಬಹುಶಃ ಈ ರೀತಿ ದ್ವಿಭಾಷಾಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ರಚಿತವಾದ ಖ್ಮೆರ್ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದ ಗೌರವ ಎಚ್.ಕೆರ್ನನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈತ ಜೂಲ್ಸ್‌ ಹಾರ್ಮಂಡನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಶಾಸನಗಳ ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಓದಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದವ ಎಂ.ಐಮೋಸರ್. ಎಂ.ಎ.ಬಾರ್ತ್‌ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ.ಬರ್ಗೇನ್ ಇವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಕಂಬುಜದ ಖ್ಮೆರ್ ಭಾಷೆಯ ಶಾಸನ
ಕಂಬುಜದ ಖ್ಮೆರ್ ಭಾಷೆಯ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಎಂ.ಏಮೋನೀರ್ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸಲೆ ಕಾಂಬೋಜ್ ಎಂಬ ಉದ್ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1900, 1901 ಮತ್ತು 1904ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸಿದೆ. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಹಾನಾಯಿಯ ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸೇಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂ.ಫಿನೋ ಮತ್ತು ಜಿ.ಸೀಡಸ್ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಹೊಸ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಖ್ಮೆರ್ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಜ್ಞನಾದ ಜಿ.ಸೀಡೆಸ್, ಇವು ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1937, 1942, 1951 ಮತ್ತು 1952ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಗೊಂಡಿವೆ.ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರಕಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ ಆರ್.ಸಿ. ಮಜುಂದಾರ್ ಕಂಬುಜದ ಶಾಸನಗಳು ಎಂಬ ಹೊತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಡನೆ 1953ರಲ್ಲಿ ದಿ ಏಷಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಕಲ್ಕತ್ತ ಅವರ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಟಿ. ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಾರರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾತೃಕೆ ಕುಟುಂಬದ ಏಳನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ದೇವದಾಸಿಗಳು), ಸಂಗೀತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಏಕೈಕ ಭಂಡಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶ (ವಿ.ಕೆ.ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್ ಅವರ "ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ"). ಅವರ ಪೂರ್ವಜ, ಪಾಪ್ಮಾಲ್, ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ. ಅವಳ ಅಜ್ಜಿ, ವಿನಾ ಧನಮಾಲ್ (೧೮೬೭-೧೯೩೮), ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ಅನೇಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಾಯಿ, ಜಯಮಾಲ (೧೮೯೦-೧೯೬೭) ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದು ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳ ಜೊತೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಬಾಲಸರಸ್ವಾತಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕ ಕೆ. ಕಂದಪ್ಪನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ತಂಜಾವೂರು ನಟುವಾನಾರ್ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವಳು ನಾಲ್ಕು ಕಲಾತ್ಮಕ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಟಿ. ರಂಗನಾಥನ್ ಮತ್ತು ಟಿ.ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗಳು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನೈಟ್ (೧೯೪೩-೨೦೦೧), ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲಾವಿದರಾದರು. ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧ ನೈಟ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಾಲಾ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ನ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಬಾಲಸರಸ್ವಾತಿ ಶಾಲೆ. ಅವಳ ಅಳಿಯ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಎಮ್. ನೈಟ್, ಜೂನಿಯರ್ ತನ್ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಗುಗೆನ್ಹೀಮ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ (೨೦೦೩) ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ವೃತ್ತಿಜೀವನ
೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಬಾಲಸರಸ್ವಾತಿ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು ನಡೆಯಿತು. ೧೯೩೪ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ ಮೊದಲ ನೃತ್ಯಕಾರನಾಗಿದ್ದಳು. ಚಿಕ್ಕ ಹದಿಹರೆಯದವಳಾಗಿದ್ದಾಗ, ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು, ಮತ್ತು ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಅವರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಶಂಭು ಮಹಾರಾಜ್, ಡೇಮ್ ಮಾರ್ಗಟ್ ಫಾಂಟೆನ್, ಮಾರ್ಥಾ ಗ್ರಹಾಂ, ಮತ್ತು ಮರ್ಸ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು. ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಶಾಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಭರತ ನಾಟ್ಯಂನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನೃತ್ಯಗಾರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಯುರೋಪ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಆ ದಶಕದ ನಂತರ, ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಮಿಡ್ಲ್ಟೌನ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್), ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ (ವೇಲೆನ್ಸಿಯಾ) ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪದೇ ಪದೇ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು  ನಿವಾಸ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು- ಮಿಲ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ), ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ (ಸಿಯಾಟಲ್), ಮತ್ತು ಜಾಕೋಬ್ಸ್ ಪಿಲ್ಲೊ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ (ಬೆಕೆಟ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್), ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮದ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ ಭರತನಾಟ್ಯ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಅನೇಕ ಹೊಸ ವೃತ್ತಿಗಾರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಾಗಿ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ (೧೯೫೫), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷನ್ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ, ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದರು. (೧೯೭೩). ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನೃತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಅನ್ನಾ ಕಿಸ್ಸೆಲ್ಗೊಫ್ ಅವರು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಭಾರತವನ್ನು ಭಾರತದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದ ೧೦೦ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿತ್ತು. ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ "ಅಮೆರಿಕಾದ ಇರ್ರೆಪ್ಲೇಬಲ್ ಡಾನ್ಸ್ ಟ್ರೆಶರ್ಸ್: ದಿ ಫಸ್ಟ್ ೧೦೦" (೨೦೦೦) ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅಲ್ಲದ ನರ್ತಕಿ ಅವಳು
ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಬಂಗಾಸರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಬಾಲಸರಸ್ವಾತಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾಲಾ (೧೯೭೬) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಬುಡುಬುಡಿಕೆ
ಮುನ್ನುಡಿ
ಜನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯೂ ಒಂದು. ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯವರನ್ನು ಬೀದಿ ನೆಂಟನೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 'ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಕಲೆ ಮರಾಠಿಗರಲ್ಲಿ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಕಲೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇದೊಂದು ಉದ್ಯೋಗಿ ಕಲೆ. ಶಕುನ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿವ ಈ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 'ನರಸಣ್ಣ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಹಿನ್ನಲೆ
ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯವರ ಉಗಮವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾದ ದಂತ ಕಥೆಯೊಂದಿದೆ. ಕಲಾವಿದರೆ ಹೇಳುವಂತೆ, "ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತಾರಕಾಸುರ, ಮಕರಾಸುರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಮಾರಿ ಎಂಬ ಮೂರು ರಾಕ್ಷಸ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು, ಇವರಿಗೆ ಒಬ್ಬಳು ತಂಗಿಯಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಭೂಮಿಗೂ ಆಕಾಶಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಹೆಬ್ಬೆಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಅವರ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ತಾರಕಾಸುರ ಮತ್ತು ಮರಕಾಸುರರಿಗೆ ಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲಿ ಎಂಬುವವರು ಹೆಂಡತಿಯರು. ಕಿರಿಯವನಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಇವರು ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶರ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವರ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರಿಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಬಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿದ್ದುದು ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯರ ಪತಿವ್ರತಾ ಬಲದಿಂದ. ಒಮ್ಮೆ ನಾರದನು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹೀಗೆ ಬೆಳೆಯಲು ಬಿಟ್ಟರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಅವರ ಹಾವಳಿಯೆ, ಏನಾದರು ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ಒಂದು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಂತೆ ನಾರದನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಾರದ "ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯರ ಪತಿವ್ರತಾ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಭಂಗ ತರುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ರಾಕ್ಷಸರ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕುರಿತು, "ನೀನು ಈಗಲೇ ಹೋಗಿ ಮಾರಮ್ಮನ ಕಾಶಿ ಭಂಡಾರವನ್ನು ತಲೆಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಕೆಂಪು ಪೇಟ, ತಲೆಯಿಂದ ಗಡ್ಡದವರೆಗೆ ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿ, ಕಚ್ಚೆ ಪಂಚೆ, ಅಂಗಿ, ಕೋಟನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಣೆಗೆ ವಿಭೂತಿ, ಕುಂಕುಮ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮಾಯಾ ವೇಷದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯರಾದ ಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲಿಯರು ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕೊರಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನೀನು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು, ಹೊತ್ತು ಹುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಇಲ್ಲೊಂದು ಅಶ್ವತ್ಥ ವೃಕ್ಷ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆಯೆಂದೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಪ್ರದಿಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆಯೆಂದು ಶಕುನ ನುಡಿ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದರಂತೆ ಕೃಷ್ಣ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಕುನ ನುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲಿಯರು ಶಕುನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಬೆಳಗಾಗುವುದರೊಳಗಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದ್ದ ಅಶ್ವತ್ಥ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಭಂಗವುಂಟಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸರು ನಾಶವಾದರಂತೆ! ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಹರಿಸಿ ಕೃಷ್ಣ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬಂದು "ಸ್ವಾಮಿ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಿ, ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಕೃಷ್ಣ ಅವನ ಇಷ್ಟದಂತೆ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೊಟ್ಟು, 'ನೀನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರಿರುವವರೆಗೂ ಈ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸು, ನಿನ್ನ ವಂಶದವರಿಗೆ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಲಿ, ಇದಕ್ಕೆ ನೀವು ತಪ್ಪಿದರೆ ನಿಮಗೆ ದರಿದ್ರಾಂಶ ಬರಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿತು" ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ.
ಕಾರ್ಯ ವೈಖರಿ
ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಕೋಳಿ ಕೂಗುವ ಮುನ್ನ ಎದ್ದು ಕೈಕಾಲು ಮುಖ ತೊಳೆದುಕೊಂಡು, ಗಂಧದ ಕಡ್ಡಿ ಹಚ್ಚಿ, ದೇವರಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು, ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಬಗಲಿಗೆ ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನು ತಗುಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಿಡಿದು ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೋಳಿ ಕೂಗಿದಾಗಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಿಸಿಲು ಸುಡುವವರೆಗೆ (ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು ೯ ಗಂಟೆ) ನುಡಿದ ಶಕುನ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಕಲಾವಿದರದ್ದು. ಇವರು ಮನೆ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ನುಡಿಸಿಕೊಂಡು 'ಜಯವಾಗಲಿ ಸ್ವಾಮಿ, ಜಯವಾಗಲಿ ಸ್ವಾಮಿ' ಎಂದು ಶುಭವನ್ನು ಹಾರೈಸುತ್ತಾ ಶಕುನವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನುಡಿದದ್ದನ್ನು 'ಹಾಲಕ್ಕಿ ಶಕುನ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ನುಡಿಸಿದಂತೆ ನುಡಿಯುತ್ತೇವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕಲಾವಿದರು.
ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ವಾದ್ಯ
ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಒಂದು ಚತುವಾ‍ದ್ಯ. ಅದನ್ನು 'ಕಿರು ಡಮರುಗ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಉದ್ದದ ಮರದ ಹೊಳಲಿನ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಿಗೂ ಹದ ಮಾಡಿದ ತೆಳು ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಿ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಲಿನ ನಡು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮ ಬಿಗಿಯಲು ಕಟ್ಟಿದ ದಾರಗಳ ಸಂಗಮ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲೆ. ಈ ನಡುವನ್ನು ಹಿಡಿದೇ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಬಾರಿಸುವುದು. ಈ ನಡುವಿಗೆ ತಲಾ ಸುಮಾರು ಮೂರಂಗುಲ ಉದ್ದುದ ಎರಡು ಗಟ್ಟಿ ದಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಾರಗಳ ತುದಿಯನ್ನು ಗುಂಡಾಗಿರುವಂತೆ ಗಂಟು ಹಾಕಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಡುವಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಣ್ಣದ ಒಂದು ಕರವಸ್ತ್ರ ಇಳಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಬಾರಿಸುವವನು ಈ ನಡುವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೈ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಧ್ಯೆ ಇಳಿ ಬಿಟ್ಟ ದಾರದ ಗಂಟುಗಳು ಎರಡು ಪಕ್ಕದ ಚರ್ಮಗಳಿಗೆ ಬಡಿದು ಸೊಗಸಾದ ನಾದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.
ನಂಬಿಕೆ
ಗ್ರಾಮೀಣರಿಗೆ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯವನು ನುಡಿಯುವ ಶಕುನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರವಾದ ನಂಬಿಕೆ. ಇವರು ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಧವಸ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯವ ಚತುರ ಮಾತುಗಾರ, ಹಠವಾದಿ. ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಕಾಳು-ಕಡ್ಡಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾತಿಗೊಮ್ಮೆ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಆಡುವ ಮಾತು ಬಹಳ ಚೆಂದ. ಶುಭಾಶುಭಗಳನ್ನು ಅವನು ಬಹು ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಶುಭವಿದ್ದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಜಾವ ಕಟ್ಟುವುದು' ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯವರ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಸರಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಶಾನ ಭೂಮಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಾಲಕ್ಕಿ ನುಡಿಯುವುದನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಊರ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. 'ಹಾಲಕ್ಕಿ ಎನ್ನುವುದು ಶಕುನದ ಹಕ್ಕಿ, ಈ ಹಕ್ಕಿ ನುಡಿ ಬುಡುಬುಡಿಕೆಯವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆಯಂತೆ! ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರು ಜನಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಅವರ ಮಾತಿನ ಮಧ್ಯೆ ಆಗಾಗ 'ಹಾಲಕ್ಕಿ ನುಡಿತೈತೆ' ಎನ್ನುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ನಿರೂಪಣೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಕಲೆ!.
ಉಲ್ಲೇಖ
ಗೊ. ರು. ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೩೦-೧೩೧
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ವರ್ಗ:ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ. ಉಜಿರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು
ಶಿಮಂತೂರು ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ
ಶಿಮಂತೂರು ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ, ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಿಮಂತೂರು ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಛಂದೋಂಬುಧಿ, ಕನ್ನಡದ ಅನರ್ಘ್ಯ ಛಂದೋರತ್ನಗಳು, ವಿ-ಚಿತ್ರಾ ತ್ರಿಪದಿ, ದೇಸೀ ಛಂದೋಬಂಧಗಳ ಪುದುವಟ್ಟು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಛಂದೋಂಬುಧಿ ಮಹಾಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದೆ.
ಮರಣ
ಶಿಮಂತೂರು ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೬, ೨೦೨೦ ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References />
[] []
ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು
ಕೆಂಗಲಗುತ್ತಿ
ಕೆಂಗಲಗುತ್ತಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಜಯಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಭೌಗೋಳಿಕ
ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ೧೬* ೩೨' ೧೦"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು ೭೫* ೩೧' ೧೯" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ
ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಉರ್ದು, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ,ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ.
ಧರ್ಮ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ  ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾಷೆ
ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು  ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಮಸೀದಿ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ.
ನೀರಾವರಿ
ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ  50  ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು  ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು , ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ , ದ್ರಾಕ್ಷಿ , ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ  ಹಾಗೂ  ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು  ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಲುವೆ
ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟುಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು  ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ
ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ  ಮಧ್ಯಮ  ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಉದ್ಯೋಗ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ೭೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ.
ಬೆಳೆ
ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು
ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ
ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು
ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ.
ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು
ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಸಸ್ಯ
ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಪ್ರಾಣಿ
ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಹಬ್ಬ
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ  ಮೊಹರಮ್  ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ.
ಸಾಕ್ಷರತೆ
ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ  ಸುಮಾರು ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೫% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೫೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ.
ರಾಜಕೀಯ
ಗ್ರಾಮವು ಬಿಜಾಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘವಿದೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೃಷಿ ಪತ್ತಿನ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ
ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೃಷಿ ಪತ್ತಿನ ಸಹಕಾರ ಸಂಘವಿದೆ.
ದಿಕ್ಕುಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
thumb|ಕಂಬುಜ (ಕಾಂಬೊಡಿಯಾ) thumb thumb|ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು
ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ : ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭಾರತದೊಡನೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಂಬುಜ ದೇಶ, ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ, ವಿಶ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮಹತ್ತ್ವಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಹಾಳಾಗಿ ಅರಣ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದ್ದುವು. 1860ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಮೌ ಹೆತ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಂಕೋರ್ವಾಟ್ ದೇವಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ತಳಹದಿ ಹಾಕಿದ. ಅನಂತರ ಐಮೊನೀರ್, ಸೀಡಸ್, ಬ್ರಿಗ್ಸ್‌ ಮುಂತಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೊಸ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಳವಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯಿಸಿ, ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಂಕೋರ್ ಪುರ್ವ ಮತ್ತು ಆಂಕೋರ್ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಇಂಡೊಖ್ಮರ್ ಎಂದೂ ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಖ್ಮರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದಂಟು. ಕಂಬುಜದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಳು ಫೂನಾನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಪ್ರ.ಶ. 1-7ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಈ ಕಲೆಯ ಉಗಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾದ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಂತೆ ಕಂಬುಜದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಮುಂಚೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಳು ಮರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಸುಲಭವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುವ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಶಿಲ್ಪಗಳು ನಮಗೆ ಉಪಲಬ್ಧವಾಗಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ ಅನಂತರ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚೌಕವಾದ ಹಜಾರ ಮತ್ತು ಶಿಖರಗಳಿದ್ದುವು. ಇವು ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ.
ಫೂನಾನಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಆದುದರಿಂದ ಫೂನಾನಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಳು ಪುರ್ಣ ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದವು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಆಂಕೋರ್ ಬೊರೈ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆಂಕೋರ್ ಬೊರೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಫ್ನಾಮ್ದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ ಹರಿಹರ, ವಿಷ್ಣು, ಬಲರಾಮ-ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಫೂನಾನಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದವು. ಹರಿಹರನ ವಿಗ್ರಹವಂತೂ ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ, ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಬಲು ಸರಳವಾಗಿದೆ. ಸು. ಇದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಬಹುದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿಲ್ಪವೆಂದರೆ ವತ್ಖೊ ಎಂಬಲ್ಲಿನ ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಧಾರಿ ಕೃಷ್ಣ. ವತ್ ರೊಮೊಲೊಕ್ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ ಮರಳುಶಿಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಬುದ್ಧನ ಶಿಲ್ಪ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಭಾರತೀಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಬೊರ್ ಪ್ರೆಕುಕ್
7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈಶಾನಪುರವೇ ಈಗಿನ ಸಂಬೊರ್ ಪ್ರೆಕುಕ್. ಇದೊಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಶಿಖರಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಮೆದುಗಾರೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಿಲ್ಪಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಲೋಕೇಶ್ವರ, ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸ್ತ್ರೀವಿಗ್ರಹಗಳು ಸೌಂದರ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ, ಕಂಬುಜದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುಂದಿನ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರಸತ್ ಅಂದೆತ್, ಪ್ರೆಖ್ಮೆಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೊಂಪೊಂಗ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 8ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸತ್ ಅಂದೆತ್ ದೇವಾಲಯದ ಹರಿಹರ ಶಿಲ್ಪ ಆಂಕೋರ್ ಪುರ್ವ ಕಂಬುಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಬುಜದ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೂ ಇತರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಂಕೋರ್ ಪುರ್ವ (ಇಂಡೋಖ್ಮರ್) ಶೈಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.ಅನಂತರ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಆಂಕೋರ್ ಕಲಾಶೈಲಿ 9ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಬೆಳಗಿತು. ಶೈಲಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಪುರ್ವಾರ್ಧ (9-11ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ) ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾರ್ಧ (11-13ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ) ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಪುರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಲೆನ್, ಪ್ರಿಹ್ಕೊ, ಒಖೆಂಗ್, ಕೊಹ್ಕೆರ್, ಬಾಂಟೆಶ್ರೀ, ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯಾಂಗ್ ಎಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.