cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ
ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್
1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನೇಟೀವ್ ಟಂಗ್ಸ್ posseನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ಸಡಿಲವಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಪೌಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಡೆ ಲಾ ಸೌಲ್ನಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಎ ಟ್ರೈಬ್ ಕಾಲ್ಡ್ ಖ್ವೆಸ್ಟ್, ದ ಜಂಗಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಹಾಗೇ ಅವರ ಸಡಿಲ ಸಹಚಾರಿಗಳು ತರ್ಡ್ ಬಾಸ್ಸ್, ಮೈನ್ ಸೋರ್ಸ್, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಶೀಪ್ ಮತ್ತು ಕೆಎಂಡಿ. ಮೂಲತಃ ಬದುಕಿನ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಯಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತುನೀಡುವ ಒಂದು "ಡೈಸಿ ಏಜ್" ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, darker ಸಾಮಗ್ರಿಯು (ಡೆ ಲಾ ಸೌಲ್ ನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ "ಮಿಲ್ಲೀ ಪುಲ್ಡ್ ಎ ಪಿಸ್ತೋಲ್ ಆನ್ ಸಂತ") ಶೀಘ್ರವೇ ಒಳನುಸುಳಿತು.
ಮಸ್ಟ ಏಸ್(ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸ್ಲಾಟಹೌಸ್ ಗೆ) ಅಂಡ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನ್ಯೂಬಿಯನ್, ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎನಿಮಿ, ಆರ್ಗನೈಜ್ಡ್ ಕನ್ ಫ್ಯೂಷನ್ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ, ಹೆಚ್ಚು ಸುವ್ಯಕ್ತವಾದ ಧಂಗೆಕೋರ ಪೋಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. "ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಕ್ಲೌನ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್", ಬಿಜ್ ಮಾರ್ಕೀ, ಅವನ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಓ'ಸಲಿವನ್ ಹಾಡು "ಅಲೋನ್ ಎಗೈನ್, ನ್ಯಾಚುರಲಿ"ಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ತನಗೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಲ್ಲ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.
1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವು-ತಂಗ್ ಕ್ಲಾನ್, ನಾಸ್ ಮತ್ತು ದ ನಟೋರಿಯಸ್ ಬಿ.ಐ.ಜಿ.ರಂಥ ಕಲಾವಿದರು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಂದಲೇ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಂಥ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನ ನೋಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೊನೆಯಭಾಗವು ಬಹು ಲಾಭಕರವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ಬಿಗ್ ಎಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಗ್ ಪನ್ರಂತೆ ಡಿ.ಐ.ಟಿ.ಸಿ.ಯ ಸದಸ್ಯರಂತಹ ರಾಪರ್ ಗಳ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.
ಆರ್ ಜೆಡ್ ಎನ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವು-ತಂಗ್ ಕ್ಲಾನ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದವು, ಅವರ ಒಂದು ತೆರನಾಗಿ ಕಳಚಿದಂತಹ ವಾದ್ಯದ ಲೂಪ್ ಗಳ ಜೋಡಣೆಗಳಿಂದ, ತುಂಬಾ ಅದುಮಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣ ಮಾಡಿದ ಡ್ರಂಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾಬ್ಬ್ ಡೀಪ್ನಂಥ ಕಲಾವಿದರು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಡೆಫ್ ಮಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ಐಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ ರಂತಹ ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿಂದ ಉದಯಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ವು-ತಂಗ್ ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಿದ ಆಲ್ಬಂಗಳಾದ ರಯೇಕ್ವೋನ್ ದ ಶೆಫ್ನ ಓನ್ಲಿ ಬಿಲ್ಟ್ ೪ ಕ್ಯೂಬನ್ ಲಿಂಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಿಜೆಡ್ ಎನ ಲಿಖ್ವಿಡ್ ಸ್ವೋರ್ಡ್ಸ್  ಈಗ ವು-ತಂಗ್ "ತಿರುಳಿನ" ಸಾಮಗ್ರಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ಗಳಂತೆ ನೋಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ನಾಸ್ನ ಇಲ್ ಮ್ಯಾಟಿಕ್, ಜೇ-ಜೆಡ್ನ ರೀಸನಬಲ್ ಡೌಟ್ ಮತ್ತು ಓಸಿಯ ವರ್ಡ್... ಲೈಫ್ ನಂತಹ ಆಲ್ಬಂಗಳು ಈ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಕೊಳದ ಬಡಿತಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಈ ದಶಕದ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಡ್ ಬಾಯ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಜೆ-ಜೆಡ್ ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಕ್-ಎ-ಫೆಲ್ಲಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು, ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಕಡೆ, ಡೆತ್ ರೋ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ರಾಪರ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ಸೆಣಸಾಟವು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಭಾಗಶಃ ಸಂಗೀತ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅನುದಾನದಿಂದ.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ "ದೊಡ್ಡ ವ್ಯವಹಾರ"ದ ಕೋನವು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿತ್ತಾದರೂ, 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಿಂದ 2000ದ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗವು ಅನೇಕ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಇಂಡೀ ತಲೆಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಕಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ (ಇದರೊಂದಿಗೇ ಮಾಸ್ ಡೆಫ್ ಬೃಹತ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು) ಮತ್ತು ನಂತರ ಡೆಫ್ ಜಕ್ಸ್ ಸೇರಿದ್ದವು; ಈ ಎರಡು ಲೇಬಲ್ ಗಳ ಇತಿಹಾಸವು ಪರಸ್ಪರ ಹೆಣೆದಂತಹವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡನೆಯದು ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಂಪೆನಿ ಫ್ಲೋನ ಈಎಲ್-ಪಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇವು ಮೈಕ್ ಲಾಡ್ಡ್, ಐಸೋಪ್ ರಾಕ್, ಮಿ. ಲಿಫ್, ಆರ್ ಜೆಡಿ2, ಕೇಜ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ನಿಬಾಲ್ ಆಕ್ಸ್ರಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಡರ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಒಂದು ಹೊರಮಾರ್ಗವನ್ನೊದಗಿಸಿತು. ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಆರ್ಸೋನಿಸ್ಟ್ಸ್ನಂತಹ ಇತರ ಆಕ್ಟ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಕವಿ ಯಿಂದ ಎಂಸಿ ಆದ ಸಾಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಶೈಲಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ
1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಶೈಲಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯಗೊಂಡವು. 1992ರಲ್ಲಿ ಅರೆಸ್ಟೆಡ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ನ ತ್ರೀ ಇಯರ್ಸ್, ಫೈವ್ ಮಂತ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟು ಡೇಸ್ ಇನ್ ದ ಲೈಫ್ ಆಫ್...., ಮತ್ತು 1995ರಲ್ಲಿ ಗೂಡಿ ಮಾಬ್ ನ ಸೌಲ್ ಫುಡ್ ಮತ್ತು 1996ರಕ್ಕು ಔಟ್ ಕಾಸ್ಟ್ ನ ಅಟ್ಲಿಯನ್ಸ್ ನ ಬಿಡುಗಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ 1990ರ ದಶಕದ ಮುನ್ನಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ರಾಪ್ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿತು. ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳು ಜಾರ್ಜಿಯದ ಅಟ್ಲಾಂಟದಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿದ್ದವು. ಅನಂತರ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಪಿ (ಘೆಟ್ಟೋ ಡಿ ) ನ್ಯು ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕಲಾವಿದರ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (ದ ನೋ ಲಿಮಿಟ್ ಪೊಸ್ಸೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಮಾಸ್ಟರ್ ಪಿ ಯು ಜಿ ಫಂಕ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು; ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್, ಚಿಕಾಗೋ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ., ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಧ್ವನಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. '80ರ ಮತ್ತು '90ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್ಕೋರ್ ಪಂಕ್, ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ನ ಬೆರಕೆಗಳಾದ ರಾಪ್ ಕೋರ್, ರಾಪ್ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರಾಪ್ ಮೆಟಲ್ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಕೇಳುಗರ ನಡುವೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ರೇಜ್ ಎಗೆನೆಸ್ಟ್ ದ ಮೆಷಿನ್ ಮತ್ತು ಲಿಂಪ್ ಬಿಜ್ಕಿಟ್, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಲ್ಲಿವೆ.
ಬೀಸ್ಟೀ ಬಾಯ್ಸ್ ಮತ್ತು ಥರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಸ್ ನಂತಹ ಬಿಳಿಯ ರಾಪರ್ ಗಳು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸು ಅಥವಾ ವಿಮರ್ಶಾಯುಕ್ತ ಸ್ವೀಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ, 1999ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟಿನಮ್ ದ ಸ್ಲಿಮ್ ಶೇಡಿ ಎಲ್ ಪಿ ನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಎಮಿನೆಮ್'ಸ್ ನ ಯಶಸ್ಸು ಹಲವರನ್ನು ಚಕಿತಗೊಳಿಸಿತು.
2000ದ ದಶಕ
2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಎಮಿನೆಮ್ ನ ದ ಮಾರ್ಷಲ್ ಮಾತರ್ಸ್ ಎಲ್ ಪಿ ಯು ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟು ಮಾರಾಟವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳ ಅತಿವೇಗದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಗೀತಸಂಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು, ನೆಲ್ಲಿಯ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಎಲ್ ಪಿ, ಕಂಟ್ರಿ ಗ್ರಾಮರ್  ಒಂಭತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟು ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. ಸುಮಾರಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ದ ರೂಟ್ಸ್, ಡೈಲೇಟೆಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್, ಗ್ನಾರ್ಲ್ ಬಾರ್ಕಲಿ, ಡೆಫ್ ಮಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ ಡೆಫ್ ನಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶಕರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಯುಎಸ್ ಕಂಡಿತು. ಇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕೇಳರಿಯದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು.
ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ 2000ದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರಂಕ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಪಾಪ್ ನೊಳಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡವು.
2000ದ ದಶಕದ ಜನಪ್ರಿಯ (ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮತ್ತು ಭೂಗತ) ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವವರು:
ಡರ್ಟಿ ಸೌತ್ : ಡೆಫ್ ಮಾನಿಕ್, ಲಿಲ್ ವೇಯ್ನ್, ಟಿ.ಐ., ಲಿಲ್ ಜಾನ್, ಬಿ.ಒ.ಬಿ., ಚಮಿಲಿಯನೇರ್, ತ್ರೀ 6 ಮಾಫಿಯ (ಡಿಜೆ ಪೌಲ್, ಲಾರ್ಡ್ ಇನ್ಫೇಮಸ್, ಜ್ಯೂಸಿ ಜೆ), ಹರ್ರಿಕೇನ್ ಕ್ರಿಸ್, ಯುಜಿಕೆ (ಪಿಂಪ್ ಸಿ, ಬನ್ ಬಿ), ಪೌಲ್ ವಾಲ್, ಟ್ರಿಕ್ ಡ್ಯಾಡಿ, ಸೌಲ್ಜಾ ಸ್ಲಿಮ್, ಬಿ.ಜಿ.(ರಾಪರ್), ಲಿಲ್ ಬೂಸೀ, ಬಿಗ್ ಟೈಮರ್ಸ್ (ಮಾನ್ನೀ ಫ್ರೆಶ್, ಬರ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್),ಜುವಿನೈಲ್, ವೆಬ್ಬೀ, ಡೇವಿಡ್ ಬ್ಯಾನರ್, ಲುಡಾಕ್ರಿಸ್, ಯಿಂಗ್ ಯಾಂಗ್ ಟ್ವಿನ್ಸ್, ಪಾಸ್ಟರ್ ಟ್ರಾಯ್, ಜರ್ಮೈನ್ ಡುಪ್ರಿ, ಸ್ಕಾರ್ಫೇಸ್, 8ಬಾಲ್ ಅಂಡ್ ಎಂಜೆಜಿ, ಸೌತ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್, ಬಿಗ್ ಮೋ, ಜೆಡ್-ರೋ, ಲಿಲ್ ಸ್ಕ್ರಾಪಿ, ಉಂಕ್, ಗೊರಿಲ್ಲ ಜೋ, ಯಂಗ್ ಜೀಸಿ, ಔಟ್ಕ್ಯಾಸ್ಟ್
ಮಿಡ್ ವೆಸ್ಟ್ : ಡೆಫ್ ಮಾನಿಕ್, ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರ್, ಕಾಮನ್, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಿಲ್ಕ್, ಎಶಾಮ್, ಎಕಾನ್, ಸ್ಲಮ್ ವಿಲೇಜ್, ಎಮಿನೆಮ್, ಪ್ರೂಫ್, ಕಾನ್ ಆರ್ಟಿಸ್, ರಾಯ್ಸ್ ಡ 5'9", ಟ್ವಿಸ್ಟ, ಲ್ಯೂಪ್ ಫಿಯಾಸ್ಕೋ, ಬೋನ್ ಥಗ್ಸ್-ನ್-ಹಾರ್ಮೊನಿ, ಟೆಕ್ ಎನ್9ನೆ, ಬ್ರದರ್ ಅಲಿ, ಚಿಂಗಿ, ನೆಲ್ಲಿ, ಡಾಬ್ರಿಯೆ, ಜಿಬ್ಸ್, ಹುಯೆ, ಜೆ ಡಿಲ್ಲ, ಟ್ರಿಕ್-ಟ್ರಿಕ್, ಗಿಲ್ಟಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್, ಕಿಡ್ ಕೂಡಿ, ಯಂಗ್ ಬರ್ಗ್, ಸ್ಲಗ್, ಪಿ.ಒ.ಎಸ್., ಚಿಪ್ ದ ರಿಪ್ಪರ್, ಐಡಿಯ ಅಂಡ್ ಎಬಿಲಿಟೀಸ್, ಕಾನ್ಯೆ ವೆಸ್ಟ್, ದ ಪ್ರೊಫೆಸಿ
ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್(ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ) : ಡೆಫ್ ಮಾನಿಕ್, ಬಿಗ್ ಎಲ್, ದ ನಟೋರಿಯಸ್ ಬಿ.ಐ.ಜಿ., ಪಿ. ಡಿಡ್ಡಿ, ಬಿಟಿ ಡಿಎ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್, ತಲಿಬ್ ಕ್ವೇಲಿ, ಎಂಎಫ್ ಡೂಮ್, ಎಂಎಫ್ ಗ್ರಿಮ್, ಇಮ್ಮಾರ್ಟಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್, ಡಿಎಂಎಕ್ಸ್, ಮೆಮ್ಫಿಸ್ ಬ್ಲೀಕ್, ಕಾಸ್ಸಿಡಿ, ಸ್ವಿಸ್ ಬೀಟ್ಸ್, ಜಿಮ್ ಜೋನ್ಸ್, ಕಾಮ'ರಾನ್, ಜಡಕಿಸ್, ವು-ತಂಗ್ ಕ್ಲ್ಯಾನ್ (ಆರ್ ಜೆಡ್ಎ, ಜಿಜೆಡ್ಎ, ಮೆತಡ್ ಮ್ಯಾನ್, ರಯೇಕ್ವನ್, ಘೋಸ್ಟ್ ಫೇಸ್ ಕಿಲ್ಲಾಹ್, ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟಾಹ್ ಡೆಕ್, ಯು-ಗಾಡ್, ಮಸ್ತಾ ಕಿಲ್ಲ, ಕಪ್ಪಡೊನ್ನ, Ol' ಡರ್ಟಿ ಬಾಸ್ಟರ್ಡ್), ರೆಡ್ಮನ್, ನಾಸ್, ಲಾಯ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್, ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಪಿ, ಬಿಗ್ ಪನ್, ಫ್ಯಾಟ್ ಜೋಯಿ, ಬುಸ್ಟ ರೈಮ್ಸ್, ಮಾಬ್ಬ್ ಡೀಪ್, ಮಾಸ್ ಡೆಫ್, ದ ರೂಟ್ಸ್, ಜಾ ರೂಲ್, ಜೇ-ಜೆಡ್, ಐಸೋಪ್ ರಾಕ್, ಶಾ ಸ್ಟಿಮುಲಿ, ಎಲ್-ಪಿ, ಕೆಆರ್ಎಸ್-ಒನ್, ಡೆ ಲಾಸೌಲ್, ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್, ಕ್ಯಾನ್ನಿಬಾಲ್ ಆಕ್ಸ್, ವಿಜ್ ಖಲೀಫ, ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಕ್ಲಿಕ್, 50 ಸೆಂಟ್, ಸ್ಕೈಜೂ, ವೇಲ್, ಇಲ್ ಬಿಲ್, ಕೂಲ್ ಕೀತ್, ಮಸ್ಟ ಏಸ್, ಕೇಜ್ (ರಾಪರ್), ಟೇಮ್ ಒನ್, ಪೀಟ್ ರಾಕ್, ಸಿ-ರೇಯ್ಜ್ ವಾಲ್ಜ್, ಜೆ. ಕೋಲೆ, ನಿಕ್ಕಿ ಮಿನಾಜ್
ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ
ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ, ಯೂರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ಡೆಫ್ ಮಾನಿಕ್ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಅವನ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ. ತಾನ್ಜಾನಿಯ ತರಹದ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು 2000ದ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದವು. ಅದೇ ಹಲವು ಇತರ ದೇಶಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಟ್ರೆಂಡ್ ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲವು ಗೃಹಪೋಷಿತ ತಾರೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್, ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಾನಿಷ್ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಅವರ ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್, ರಷ್ಯಾ, ಜಪಾನ್, ಫಿಲಿಪ್ಪಿನ್ಸ್, ಕೆನಡ, ಚೈನ, ಕೊರಿಯ, ಇಂಡಿಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಹರಿವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.
ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ಟ ರಾಪ್ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಯುವಜನರ ನಡುವೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಜರ್ಮನ್ ರಾಪರ್ ಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ನಾಜಿಯಿಸಂ ನೊಂದಿಗೆ ಚೆಲ್ಲಾಟವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಬುಶಿಡೋ (ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅನೀಸ್ ಮೊಹಮದ್ ಯೂಸೆಫ್ ಫೆರ್ಚಿಚಿ) ಹೀಗೆ ರಾಪ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ - "ಸಲ್ಯುಟಿಯೆರ್ಟ್, ಸ್ಟೇಹ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರಾಮ್ಮ್, ಇಚ್ ಬಿನ್ ಡೆರ್ ಲೀಡರ್ ವೈ ಎ" (ಸಲಾಮು ಹೊಡೆಯಿರಿ, ಸಾವಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿ, ನಾನೇ ನಾಯಕ 'ಎ'ನಂತೆ) ಮತ್ತು ಫ್ಲೆರ್ನ ಹಿಟ್ ಆದ ನ್ಯೂ ಡಾಯಿಶ್ ವೆಲ್ಲೆ (ಹೊಸ ಜರ್ಮನ್ ಅಲೆ) ರೆಕಾರ್ಡ್ ನ ಹೆಸರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತರ್ಡ್ ರೇಚ್ ಶೈಲಿ ಗಾಥಿಕ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಒಂದು ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ನ ಉಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಾಹೀರುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕೂಡ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇರಿ ಜೇಮ್ಸ್' ಐಡಿಯಲ್ ಜೆ ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದು ತೀವ್ರಗಾಮಿ, ಪ್ರಭುತ್ವ-ವಿರೋಧಿ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.
"ಬಬೆಲ್ (33 ಗೆಸ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ 33 ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್)" ಆಲ್ಬಮ್ಮು ವಿಶ್ವ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರ ಸಾಮಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ರಾಪರ್ ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ ಕಾಣಿಸಿಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ರಂಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಪ್ ಸಂಗೀತ
ಕ್ರಂಕ್, ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ನಿಂದ 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಈ ಶೈಲಿಯು ಮೆಮ್ಫಿಸ್, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾಗಳ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಅಗ್ರಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡಿತು.
ಲೂಪ್ಡ್, ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪಡ್-ಡೌನ್ ಡ್ರಂ ಮೆಷಿನ್ ತಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ರೋಲಾಂಡ್ ಟಿಆರ್-808 ಮತ್ತು 909 ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವುಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಡ್ರಂ ಮೆಷಿನ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳವಾದ, ಅನುರಣಿಸುವ ಸಿಂಥಸೈಜರ್ ಮೆಲೋಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಬ್ಯಾಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಬ್ ಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಗೀತದ ಟೆಂಪೋ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಗಿಂತ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಸುಮಾರಾಗಿ ರೆಗ್ಗಾಯೆಟನ್ ನ ವೇಗದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.
ಕ್ರಂಕ್ ನ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕ್ರಂಕ್ ರಾಪರ್ ಗಳು, ಆಗಾಗ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕೂಗಿ ಚೀರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಆ ಮೂಲಕ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ, ಬಹುತೇಕ ತೂಕದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನ ಇತರ ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿದರೆ, ಕ್ರಂಕ್ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಾರ್ಟಿ ಸಂಗೀತ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸತ್ವಯುತ ವಿಚಾರಸರಣಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಘೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ನಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ ದಲ್ಲಿ 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಗೆ ಹೊಮ್ಮಿದ ಕ್ರಂಕ್ ನ ಒಂದು ಉಪಪ್ರಕಾರ. ಈ ಪ್ರಕಾರವು ಶೀಘ್ರವೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 2005 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೆ ನಂತಹ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಲಾವಿದರು ಈ ಶೈಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು 808 ಬ್ಯಾಸ್ ಡ್ರಂ, ಹೈ-ಹ್ಯಾಟ್, ಬ್ಯಾಸ್, ಸ್ನಾಪ್ಪಿಂಗ್, ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗ್ರೂವ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಾಯನ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಟ್ ಸ್ನಾಪ್ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ "ಡೆಮ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಬಾಯ್ಸ್"ನ "ಲೀನ್ ವಿಟ್ ಇಟ್, ರಾಕ್ ವಿಟ್ ಇಟ್", ಡಿ4ಎಲ್ನ "ಲ್ಯಾಫಿ ಟ್ಯಾಫಿ", ಯಂಗ್ ಜಾಕ್ನ "ಇಟ್'ಸ್ ಗೋಯಿಂ' ಡೌನ್" ಮತ್ತು "ಸೌಲ್ಜಾ ಬಾಯ್ ಟೆಲ್ 'ಎಮ್ ನ ಕ್ರ್ಯಾಂಕ್ ದಟ್ (ಸೌಲ್ಜಾ ಬಾಯ್)" ಸೇರಿವೆ.
ಗ್ಲಿಚ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ವೊಂಕಿ ಸಂಗೀತ
ಗ್ಲಿಚ್ ಹಾಪ್, 2000ದ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಿಂದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಿಚ್ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಮೇಳನ ಪ್ರಕಾರ. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಇದು ಲಯವಿಲ್ಲದ, ಗೊಂದಲಮಯ ತಪ್ಪಿದತಾಳಗಳು, ಗ್ಲಿಚ್ ಮಾದರಿಯ ಬ್ಯಾಸ್ ಸಾಲುಗಳುs ಮತ್ತು ಗ್ಲಿಚ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಇತರ ವಿಶೇಷ ದನಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು, ಸ್ಕಿಪ್ಸ್ ನಂತಹವು. ಗ್ಲಿಚ್ ಹಾಪ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಫ್ಯೂಸ್ 73, ಡಾಬ್ರ್ಯೇ, ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಲೋಟಸ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ವೋಂಕಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಲಾವಿದರೆಂದರೆ, ಜೋಕರ್, ಹಡ್ಸನ್ ಮೊಹಾವ್ಕೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಲೋಟಸ್.
ವೋಂಕಿ, 2008ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸುತ್ತಲೂ (ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಡಬ್ ಸಂಗೀತ ಲೇಬಲ್ ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾವಿದರ ನಡುವೆ) ಗ್ಲಿಚ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ ಸ್ಟೆಪ್ನ ಪ್ರಭಾವದಡಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಒಂದು ಉಪಪ್ರಕಾರ. ವೋಂಕಿ ಸಂಗೀತವು ಗ್ಲಿಚ್ ಹಾಪ್ ನಂತೆಯೇ ಗ್ಲಿಚಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದರ "ಮಿಡ್-ರೇಂಜ್ ಅನ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ ಸಿಂಥ್ಸ್"ನಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಇಂಪುಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಡ್ಸನ್ ಮೊಹಾವ್ಕೆ ಮತ್ತು ರಸ್ಟೀ ರಂಥ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೌನಲ್ಲಿ "ಆಖ್ವಾಕ್ರಂಕ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವೋಂಕಿ ಸಂಗೀತದ ಉಪಪ್ರಕಾರವನ್ನು ರಸ್ಟೀ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಖ್ವಾಕ್ರಂಕ್, ವೋಂಕಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಂಕ್ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಮೇಳನವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾದ ಗುಣವೆಂದರೆ ಅದರ "ಆಖ್ವಾಟಿಕ್" ಸಿಂಥ್ ಗಳು.
ಗ್ಲಿಚ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ವೋಂಕಿಯು ಪರ್ಯಾಯ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನರ ನಡುವೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, (ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಡಬ್ ಸ್ಟೆಪ್); ಗ್ಲಿಚ್ ಹಾಪ್ ಅಥವಾ ವೋಂಕಿ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ.
ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ
2005ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತದ ಮಾರಾಟವು ಬಹಳವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಟೈಮ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ "ಸಾಯುತ್ತಿದೆಯೇ" ಎಂದು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 2000ದ ಇಸವಿಯಿಂದ ರಾಪ್ ಮಾರಾಟವು ಶೇ.44 ಬಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸಂಗೀತದ ಸೇಲ್ಸ್ ನ ಶೇ.10ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು ಎಂದು ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಇತರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಶೇ.10 ಇನ್ನೂ ಬಲಿಷ್ಠ ಅಂಕಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ರಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಡೆದಿದ್ದ ಶೇಕಡ 13ರ ಪಾಲಿನಿಂದ ಅದು ಮಹತ್ವದ ಕುಸಿತವೇ. 10 ಎನ್ ಪಿಆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶಕಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಬ್ಲೇರ್ ಹೀಗೆ ನಮೂದಿಸಿದರು - "ಆ ಹಿಂಸೆ, ಅವಮಾನಕರ ಬಿಂಬಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೀತಸಾಹಿತ್ಯಗಳಿಂದ ಯುವ ಜನರು ಬೇಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಉದ್ಯಮ ತಜ್ಙರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಟುಪಕ್ ಶಕೂರ್ ಮತ್ತು ದ ನಟೋರಿಯಸ್ ಬಿ.ಐ.ಜಿ. ರಂತಗ "ನಿಜವಾದ" ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಕಲಾವಿದರ ಕೊರತೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತಿತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆ ಸಂಗೀತವು ಮುಂಚಿನಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಯೇ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಇತರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರಷ್ಟೆ ಎಂದು." ಹಲವು ಯುವಜನರು ಈಗ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಿಂಗಲ್ ಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಿ2ಪಿ ಜಾಲಗಳ ಮುಖಾಂತರ, ಎಂದು ವಾದ ಮಾಡಬಹುದು. ಕೆಲವರು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಕೊರತೆಯ ಮೇಲೆ ದೋಷವನ್ನು ಹೊರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೌಲ್ಜಾ ಬಾಯ್ ಟೆಲ್ 'ಎಮ್ನ 2007 ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂ ಸೌಲ್ಜಾಬಾಯ್ ಟೆಲ್ಲೆಮ್.ಕಾಮ್  ನಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾದ ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಿಂಗ್ ನ ಕೊರತೆಯೂ ಆಧುನಿಕ ಆಲ್ಬಂಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2008ರ ಟಿ.ಐ.ನ ಪೇಪರ್ ಟ್ರಯಲ್  ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅದೇ 1998ರ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ರ್ನ ಮೊಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರುತ್  35 ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಗಳಿವೆ. ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯಾದುದು ಭಾಗಶಃ ಅದು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಾರಣ. ಬೈರಾನ್ ಹರ್ಟ್ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್: ಬಿಯಾಂಡ್ ಬೀಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೈಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ "ಚತುರ ಪ್ರಾಸಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಬಡಿತಗಳಿಂ"ದ "ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿಕ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂಥ"ದ್ದಾಗಿ ಬದಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ರೆಕಾರ್ಡುಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವಾದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಉನ್ನತ ಸ್ಥನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಪ್ರಕಾರವಾಗೇ ಉಳಿದಿದೆ. 2009ರ ಮೊದಲ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲೇ ಎಮಿನೆಮ್, ರಿಕ್ ರಾಸ್, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಯ್ಡ್ ಪೀಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಬೊಲಸ್ ರಂತಹ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 200 ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ನಂ.೧ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಎಮಿನೆಮ್ ನ ಆಲ್ಬಂ ರೀಲಾಪ್ಸ್ 2009ರ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ನ ಮಾರಾಟಗಳು ಫ್ಲೋ ರಿಡನಂತಹ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಏರಿತು. ಅವನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಆಲ್ಬಂಗಳು 500,000 ಪ್ರತಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾರಾಟವಾದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ, "ಲೋ" ಅನ್ನು ಇಡೀ 2000ದ ದಶಕದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಿಂಗಲ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸೌಲ್ಜಾ ಬಾಯ್ ನ ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, "ಕಿಸ್ ಮಿ ತ್ರೂ ದ ಫೋನ್" ಆರ್ ಐಎಎ ನಿಂದ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಪಡೆಯಿತು.
ನವೀನಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ
ಪರ್ಯಾಯ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಕೊನೆಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯೊಳಗ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು 2000ದ ದಶಕದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಭಾಗಶಃ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸ್ಟ ರಾಪ್ ನ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾರ್ಥಕತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಹಾಗೇ, ಔಟ್ ಕಾಸ್ಟ್, ಕಾನ್ಯೇ ವೆಸ್ಟ್, ಮತ್ತುಗ್ನಾರ್ಲ್ಸ್ ಬಾರ್ಕಲಿ ರಂತಹ ಕಲಾವಿದರ ಮೇರೆಮೀರಿದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ. ಔಟ್ಕಾಸ್ಟ್ ನ ಸ್ಪೀಕರ್ ಬಾಕ್ಸ್ / ದ ಲವ್ ಬಿಲೋ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉನ್ನತ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೇಳುಗರ ಮನಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಪ್, ರಾಕ್, ಆರ್ ಅಂಡ್ ಬಿ, ಪಂಕ್, ಜಾಜ್, ಇಂಡೀ, ಕಂಟ್ರಿ, ಪಾಪ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ ಮತ್ತು ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ - ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ - ಎರಡು ನಂ.1 ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ನ ಮೇಲೂ ಹರಡಿತು, ಮತ್ತು ೧೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಆರ್ ಐಎಎನ ಪ್ಲಾಟಿನಂನ ೧೧ ಪಟ್ಟು ಮಾರಾಟವಾಗಿ ವಜ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಕೃತಗೊಂಡಿತು, ತನ್ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ರಾಪ್ ಆಲ್ಬಂ ಆಯಿತು. ಕಾನ್ಯೇ ವೆಸ್ಟ್ ನ ಗ್ರಾಡುಯೇಷನ್  ಮತ್ತು 50 ಸೆಂಟ್ನ ಕುರ್ಟಿಸ್ ನಡುವಿನ ಮಾರಾಟದ ಓಟಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಉದ್ಯಮ ಪರಿವೀಕ್ಷಕರು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಗೆ ಒಂದು ತಿರುವು ನೀಡಿದ ಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರಾಗಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳ ಮಾರಾಟದೊಂದಿಗೆ ವೆಸ್ಟ್ ವಿಜೇತನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ನವೀನ ರಾಪ್ ಸಂಗೀತವೂ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸ್ಟ ರಾಪ್ ನಷ್ಟೇ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವಂಥದ್ದಾಗಬಹುದು. ಅವನು ಅದನ್ನು ಒಂದು ರಾಪ್ ಗಿಂತ ವಿಷಾದಯುಕ್ತ ಪಾಪ್ ನಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದನಾದರೂ, ಕಾನ್ಯೇ ನ ಅನುಸರಿಸುವ [[808ಸ್ ಅಂಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ]] ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಬಂನ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗಾಗಿ ಪ್ರೀತಿ, ಏಕಾಂಗಿತನ, ಮತ್ತು ಹೃಯಯಬೇನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಡುವ ಅವನ ನಿರ್ಧಾರವು ಮೊದಲು ಸಂಗೀತ ಕೇಳುಗರಿಂದ ಭಾರೀ ದೂಷಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತ್ತಾದರೂ, ಮತ್ತು ಆ ಆಲ್ಬಂ ಫ್ಲಾಪ್ ಆಗುವುದೆಂಬ ಭವಿಷ್ಯನುಡಿದಿದ್ದರಾದರೂ, ಅನಂತರದ ಅದರ ವಿಮರ್ಶಾ ಸ್ತುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಇತರ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ರಾಪರ್ ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ದ ಬ್ಲೂಪ್ರಿಂಟ್ 3 ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ರಾಪ್ ಮೊಗಲ್ ಜೇ-ಜೆಡ್ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ, "...... ಅದು ನಂ.1 ಆಲ್ಬಂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ನಾನಿರುವುದು ಅಲ್ಲೇ. ನಾನು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಲಿಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದಿದ್ದ. ಕಾನ್ಯೇನಂತೆ ತಾನು ಸಮಕಾಲೀನ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನಿಂದ ಅತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದನೆಂದು, ಗ್ರಿಜ್ಲಿ ಬೇರ್ ನಂತಹ ಇಂಡೀ-ರಾಕರ್ಸ್ ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಜೇ-ಜೆಡ್ ವಿವರಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮುಂದುವರಿದ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಇಂಡೀ ರಾಕ್ ಚಳುವಳಿಯು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವುದೆಂಬ ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟನು. 2010ರಲ್ಲಿ ಲಿಲ್ ವೇಯ್ನ್ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ರಾಕ್ ನ ಮೇಳನವಾಗಿದ್ದ ರೀಬರ್ತ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗೊಡೆ ಮಾಡಿದ.
ಈ ಪರ್ಯಾಯ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಚಳುವಳಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಒಂದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದ ರಾಪರ್ ಗಳಾದ ಸೋಮಾಲಿ-ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಕವಿ ಕೆ'ನಾನ್, ಜಪಾನೀ ರಾಪರ್ ಶಿಂಗ್02, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕನ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕಲಾವಿದ ಎಂ.ಐ.ಎ. ಪರಿಗಣಿಸುವಷ್ಟು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. 2009ರಲ್ಲಿ, ಟೈಮ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಎಂ.ಐ.ಎ. ಅನ್ನು "ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ" ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಜನರ" ಟೈಮ್ 100 ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು. ಇಂದು, ಭಾಗಶಃ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ವಿತರಣೆಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಪರ್ಯಾಯ ರಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ದೂರದೂರದ ಕೇಳುಗರ ಸ್ವೀಕೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಿಡ್ ಕೂಡಿ ಮತ್ತು ಡ್ರೇಕ್ ನಂತಹ ಎಷ್ಟೋ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕಲಾವಿದರು ದಾಖಲೆ ಮುರಿಯುವಂಥ, ಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೇರುವಂಥ ಹಿಟ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ "ಡೇ 'ನ್' ನೈಟ್" ಮತ್ತು "ಬೆಸ್ಟ್ ಐ ಎವರ್ ಹ್ಯಾಡ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ರೆಕಾರ್ಡ್ ನ ತಲೆಚೀಟಿಯಿಲ್ಲದೆ ಉಚಿತ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಟೇಪ್ ಗಳ ಮೇಲೆ " ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಜೋಡಿಯು, ವಾಲೆ, ಚಿಪ್ ದ ರಿಪ್ಪರ್, ದ ಕೂಲ್ ಕಿಡ್ಸ್, ಜೇ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ, ಮತ್ತು ಬಿ.ಒ.ಬಿ.ರಂತಹ ಇತರ ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆಪರ್ಯಾಯ ರಾಕ್ ಗುಂಪುಗಳ ಜೊತೆಗೆ 1990ರ ತಮ್ಮ ಪರ್ಯಾಯ ರಾಪ್ ಪೂರ್ವಿಕರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅವರ ಸಂಗೀತವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು, ಜೀವನಾನುಭವಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಶೈಲಿಗಳು ವರ್ಗ:ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌
ಗೇಷ
ಗೇಷ ಗೀತನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಳಾಗಿದ್ದು ಮನೋರಂಜನೆಯನ್ನೊದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ಜಪಾನೀ ಮಹಿಳೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಜನಕ್ಕೆ, ಬಳಲಿದ ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುವುದೇ ಇಂಥ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೆಲಸ. ಮಿಂಚುವ ದಟ್ಟ ಕೇಶರಾಶಿಗಳಿಂದ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಥಳಕುಬೆಳಕಿನ ಕಿಂಕಾಪು ಉಡುಪುಗಳಿಂದ, ಒನಪು ಒಯ್ಯಾರಗಳಿಂದ ಜನಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಗೇಷ ರಮಣಿಯರಿಂದ ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಜೀವನ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೊಳಪಿನ ಕಾಂತಿಯುತ ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಇವರು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು, ರಸಿಕೋಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸುವುದು, ನರ್ತಿಸುವುದು ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಯಾಮಿಸೆನ್ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀ ಸಂಗೀತದ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಕಲಾವಿಲಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ಸಂತೋಷ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ರಸಿಕರ ಮನತಣಿಸಲು ಇವರನ್ನು ಕರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳ ಒಡತಿಯರಾದ ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು. ಅಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಾತರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಡೆದು ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗುವಂಥವರು. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಅಥವಾ ಔದ್ಯಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಹತ್ತ್ವದ ಸಭೆ, ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆಯುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಗೇಷ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿಯೇ. ಆದರೂ ಗೇಷೆಯರ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಿದ್ದ ವಿಷಯಗಳು ಹೊರಬರುವುದು ತೀರ ಅಪರೂಪ. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರದು ನಿಯತ್ತಿನ ನಡತೆ.
ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುವರಿಯರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ ರಾಜಗೃಹಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ರವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹುಡುಗಿಯರು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಊಟದ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರಾದರೆ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನೋದವನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಗೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಗೇಷೆಯರು ಬಹು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೇಲೇರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ 16-18 ನೆಯ ವರ್ಷದ ವರೆಗೆ ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ನಡೆವಳಿಕೆ, ಬರೆವಣಿಗೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೂದಾನಿಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಚಹಕೂಟಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಲಾಗುವುದು. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದಂತೆ ಇವರು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಕರ್ತವ್ಯದಕ್ಷರಾಗುವರು. ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕರಾದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಗೇಷ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಂಚಾಲಕಿಯರಾಗಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗೃಹಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದು. ಗೇಷೆಯರೆಲ್ಲ ವಾರಾಂಗನೆಯರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಶ್ರೀಮಂತರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿ ಅವನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಬಿಡುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಗೇಷೆಯರು ಜಪಾನಿನ ಪ್ರಧಾನಿಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಉಂಟು. ಗೇಷೆಯರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಕಾಲದೇಶಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತಿರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಇವರನ್ನು 5 ರಿಂದ 10 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಗೇಷ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಹಣ ಗೇಷೆಯರ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲವೆ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಭಾವನೆ. ಗೇಷೆಯರ ಬಹುಪಾಲು ಆದಾಯವೆಲ್ಲ ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಲಾಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಹಣವ್ಯಯಮಾಡಿದ ಒಡತಿಯರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವುದು.
ಟೋಕಿಯೊ, ಕಿಯೋಟೊ, ಒಕಾಸಾದಂಥ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗೇಷ ಮಹಿಳೆಯರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರಾದರೂ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗೇಷ ಶಿಕ್ಷಣವೀಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಯೊಂದು ಜಪಾನಿನ ಟೋಕಿಯೋದ ಗಿಯಾನ್ ಅಮ್ಯೂಸ್ಮೆಂಟ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿದೆ. ಟೋಕಿಯೋದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗೇಷಾಗೃಹಗಳು ಒಂದೇ ಕಡೆಗೆ ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
ವರ್ಗ:ಜಪಾನ್ ವರ್ಗ:ಕಲೆ
ಅಡ್ಡಂಕಿ
ಅಡ್ಡಂಕಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಮಂಡಲ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಹೌದು. ಇದು ಗುಂಡ್ಲಕಮ್ಮ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಡ್ಡಂಕಿ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಅಡ್ಡಂಕಿಯಾಗಿ ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ
ಜೀವ ಸಂದಣಿ
ಜೀವಿ ಸಂದಣಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಜೀವಿ ಸಂದಣಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ
thumb|300px|right|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ thumb|right|300 ಸ್ಮಾಗ್‌ ಓವರ್‌ ಸ್ಯಾಂಟಿಗೊ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ತೊಂದರೆಯುಂಟುಮಾಡುವ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು (Chemicals), ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳ ವಸ್ತು, ಅಥವಾ ಜೈವಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರು.
ವಾತಾವರಣವು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಚಲನಶೀಲ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲರೂಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಾಲಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಓಜೋನ ಪದರವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. , ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು ಅಪಾಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು
[[ಚಿತ್ರ:Air pollution by industrial chimneys.jpg|thumb|ಹೊಗೆ ಕೊಳವೆ ಅನಿಲ ಡಿಸಲ್ಪರೈಜೇಷನ್‌ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು, ನವ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿನ
ಮೂಲಗಳು
thumb|right|300px|ಧೂಳು ಸುಳಿಗಾಳಿ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌‌ನ ಸ್ಟ್ರಾಟ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು. thumb|right|300px| ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಬೊರೊ ಹೊರಭಾಗ ವಲಯ ಸುಡುವಿಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ್ದು, ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌ಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಿದ್ದತೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಇಂಧನವನ್ನು ಉರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಮಾನವಜನ್ಯ ಮೂಲಗಳು (ಮಾನವನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ).
ಬೆಂಕಿಯು ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳೆರಡರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯಪಾಲಕರು ಒಂದು ಸಾಧನೋಪಕರಣವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸುಡುವಿಕೆಯು ಕೆಲವೊಂದು ಇಚ್ಛಿತ ಅರಣ್ಯ ಮರಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಚಿಗುರೊಡೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೀಥೇನ್ ಒಂದು ಶ್ವಾಸರೋಧಕವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟದಿಂದಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು 19.5%ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿದರೆ, ಶ್ವಾಸರೋಧ ಅಥವಾ ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲಗಳು
ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳು
ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಭಾವವು, ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಾತಾವಾರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ತೂಕ,ಅದರ ಗಾತ್ರ, ದೂರ ಅಥವಾ ಆ ಚಟುವಟಿಕಾ ಕ್ರಿಯೆ ಎಷ್ಟೊತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಅವಲಂಭಿಸಿರುತ್ತದೆ.(ಉದಾ: ಒಂದು ಮೆಗಾ ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸುಟ್ಟಾಗ ಕಿ.ಲೋ.ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಣಗಳು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ). ವಿವಿಧ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂಗೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಈ ಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿಸಿದೆ. ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌‍ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಕೈಗಾರಿಕ ಮೂಲಗಳ ಗುಂಪಿಗಾಗಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಹೊರಸೂಸುವ ಅಂಶಗಳ ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ(European Environment Agency)ಯಂತೆಯೇ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ(UK), ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,ಕೆನಡ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯ ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ.
ಒಳಾಂಗಣ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ (IAQ)
ಗಾಳಿಯ ಪೂರೈಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಗೃಹಾಂತರ್ಗತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಜನರು ಕಳೆಯುವುದರಿಂದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ಕ್ಯಾನ್ಸರ‍್ ಜನಕವಾದತಂಹ ರೇಡಾನ್ (Rn) ಅನಿಲವು, ಭೂಮಿಯ ಕೆಲವು ಖಚಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸೋರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[ನೆಲಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪದರ ಹಲಗೆ (ಪ್ಲೈವುಡ್)ಗಳು ಫಾರ್ಮಾಲ್ಡಿಹೈಡ್(H2CO) ( ಎಂಬ ಅನಿಲವನ್ನು ಹೊರಸೊಸುತ್ತವೆ. ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ದ್ರಾವಕಗಳು ಶುಷ್ಕಗೊಂಡಾಗ ಬಾಷ್ಪಶೀಲ ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳುನ್ನು(VOCs) ಹೊರಗಾಕುತ್ತವೆ.ಸೀಸ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಾಳಾದಾಗ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗುವಂತಹ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ವಾಯು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದುಗಳು, ಧೂಪದ ಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸುಗಂಧಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಅಂತಾರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಒಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗಿಸ್ಟಿಕೆ(ಹೊಗೆಗೂಡು)ಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸುಡುವುದರಿಂದ, ಕೋಣೆಯ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಗೆ ಹೊಗೆಯ ಪೃಥಕ್ಕಣಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ .     ಗೃಹಾಂತರ್ಗತ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸರಿಯಾದ ಗಾಳಿ ಸಂಚಾರವಿಲ್ಲದ ಒಳಭಾಗ(ಗೃಹಾಂತರ್ಗತ)ದಲ್ಲಿ ಕೀಟನಾಶಕ ಮತ್ತು ಇತರೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಿಂಪಡಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಇಂಗಾಲದ ಮೋನಾಕ್ಸೈಡ್‌ (Co) ವಿಷವುಣಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ದೋಷಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹೊಗೆ ಹೊರಸೊಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊಗೆನಳಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಹೊಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗೃಹಾಂತರ್ಗತದಲ್ಲಿ ಸುಡುವುದರಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬೆಳಕುನಿಂದಲೂ ಇಂಗಾಲ ಮೋನಾಕ್ಸೈಡ್‌ ರಾಸಯನಿಕದ ವಿಷವುಣಿಕೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಳಚೆ ಅನಿಲ ಹಾಗೂ ಜಲಜನಕ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ಗಳ ಸೋರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಲಂಬವಾಗಿರುವುದು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ರಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಕ ಸ್ವಚ್ಚತೆಯಿಂದ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಲೋರೋಎಥಿಲೀನ್ ಎಂಬ ರಸಾಯನಿಕವು ಹೊರಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಆದರೂ ಇದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗೃಹಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ನಾರುನ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಸುಪ್ತವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರೀ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಇದು ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದೆ. ತೀವ್ರವಾಗಿ ಉರಿಯೂತ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು  ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಲ್ನಾರುಗಳು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ನಾರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಲ್ನಾರಿಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಈ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟುಸಿರು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ‍್ನ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ತಾಂತ್ರಿಕವಲ್ಲದ ಬರಹಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಯಿಲೆಗಳ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸೂಕ್ತ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಯು ಕಲ್ನಾರುಗಳು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಮೆಸೊಥೆಲಿಯೊಮ  (ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಬಗೆ. ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದಾಗ, ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕಲ್ನಾರಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ.)
ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದಿತ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಜೈವಿಕ ಮೂಲಗಳು ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವ ಹೊಟ್ಟು, ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ಚರ್ಮದ ಹೊಟ್ಟು ಮತ್ತು ಉದುರಿದ ಕೂದಲು, ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಧೂಳು ಸಣ್ಣ ಹುಳುಗಳು, ರತ್ನಗಂಬಳಿ ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕಣಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳು ಹಾಗೂ ಅತೀಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಫೇಕಲ್ ಉದುರುವಿಕೆ, ನಿವಾಸಿಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೀಥೇನ್, ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮೊಲ್ಡ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೈಕೊಟಾಕ್ಸಿನ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬೀಜಕಣಗಳು, ವಾಯು ನಿಯಂತ್ರಣಗೊಳಿಸುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾರಣವಾಗುವ ಲೆಗಿಯೊನೆಲ್ಲೊಸಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಮೇಣ, ಮನೆಯ ಗಿಡ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೈತೋಟಗಳುಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹೂವಿನ ಬಂಡು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು.
ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ, ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿನ ಅಸಂಖ್ಯ ವಾಯು ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಈ ವಾಯುಜನಿತ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಸಹಜವಾದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 2.4 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಜನ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ 1.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್‌ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳುದ ಉಸಿರಾಟ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಬರುವ ಕಾರ್ಡಿಪುಲ್ಮೊನರಿ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 500,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಮೇರಿಕ ಜನರು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅದ್ಯಯನವು ಸೂಚಿಸಿದೆ..."   ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ, 1}ನ್ಯುಮೊನಿಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರ್‌ ವಾಹನಗಳಿಂದಾದ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಕಠಿಣ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸಂಭವಿಸುವ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳು, ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳ ಅಪಘಾತಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ 310,000 ಯುರೋಪ್‌ ದೇಶದವರು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ೨೦೦೫ರ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ತೀವ್ರವಾದ ಅಸ್ತಮಾ,ಗಂಟಲೂತ,ಪಪ್ಪುಸದಲ್ಲಿ ರಂದ್ರ,ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಕಾಯಿಗೆಗಳು,ಶ್ವಾಸೋಚ್ಚಕ ಅಲರ್ಜಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ನೇರ ಕಾರಣಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಬದಲಾದ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ(ಟೈಯರ್‌ 2 )ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ 12,೦೦೦ ರಷ್ಟು ಅಕಾಲಿಕ ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿಗಳು, 15,೦೦೦ ರಷ್ಟು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಮರಣ,6,000 ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಅಸ್ತಮಾ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು 8,900 ರಷ್ಟು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1984 ರ ಭೋಪಾಲ್ ದುರಂತವು ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು ದ ಯುನಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಬೈಡ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ, ಐಎನ್‌ಸಿ,, ಯುಎಸ್‌ಎ,ಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅನಿಲದಿಂದ 2,000 ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರು ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ 150,000 ದಿಂದ 600,000 ಜನ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6,000 ಮಂದಿ ಗಾಯದಿಂದಲೇ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 4,1952 ರ ಮಹಾ ಮುಸುಕು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ಘಟನೆ ಲಂಡನ್‌ನನ್ನು ಆವರಿಸಿದಾಗ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು. ಆರೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 4,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನ ಸತ್ತಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ 8,000 ಜನ ಸಾವಿಗೀಡಾದರು. 1979ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ನ ಯೆಕಾಟೆರಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸಮೀಪ ಜೈವಿಕ ಯುದ್ದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಿಂದ ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ದ ಕಣಗಳ ಆಘಾತಕಾರಿ ಸೋರಿಕೆಯಾಯಿತು.ಇದು ನೂರಾರು ನಾಗರೀಕರ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗೆ ಅಕ್ಟೊಬರ್‌, 1948 ರಲ್ಲಿ ಡೊನೇರಾ, ಪೆನ್ನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, ಪೆನ್ನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾಯಾಗಳಲ್ಲಿ ೨೦ ಜನರ ಸಾವು ಮತ್ತು 7,000 ಜನ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಸಿರಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವಿಕೆ, ಉಬ್ಬಸ ಬರುವುದು,ಕೆಮ್ಮುವುದು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಶ್ವಾಸೋಚ್ಚಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್‌ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ-ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸ ಕೊಠಡಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವವರು ಅಥವಾ ವೈದ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಅಧಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ದಾಖಲಾತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಮಾನವ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ದುರ್ಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದು, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದೇಹದ ಶ್ವಾಸೋಚ್ಚಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಯೋವ್ಯಾಸ್ಕುಲರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕದ ವಿಧವನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲ್ಸ್‌ ಬೇಸಿನ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಪೊರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್‌ ಜೊಕ್ವಿನ್‌ ವ್ಯಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ, ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಹಂತಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 3800ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನ ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ(ಸುಮಾರು ೧೪ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರು) ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 2,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಸ್ಘಯಂ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾರಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಹನ ಕ್ರಿಯಗೆ ಡಿಸೇಲ್‌ ಎಕ್ಸಾಸ್ಟ್‌ (ಡಿಇ) ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಯಕ, ಇದು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಮಾನವ ಪ್ರಯೋಗಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರಕಾರ ಡಿಇ ಯು ಗಂಭೀರವಾದ ವ್ಯಾಸ್ಕುಲರ್‌ ಡೈಸ್ಪಂಕ್ಷನ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಗಮನೀಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಿಸ್ಟಿಕ್‌ ಫೈಬ್ರೋಸಿಸ್‌ ಎಂಬ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಫ ಕಟ್ಟುವ ಕಾಯಿಲೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು
1999 ರಿಂದ 2000ರವರೆಗೆ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನವು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಸಂಬಂಧಿತ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಸ ಉದ್ರೇಕ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಗಳ ಸಮಾಜೋಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅವಲಂಬನೆಯ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸೋಡೊಮೊಮಾಸ್ ಅರುಜಿನೊಸ ಅಥವಾ ಬುರ್ಖೊಲ್ಡೇರಿಯಾ ಸೆನೊಸೆಪಾಸಿಯಾ ನಂಥ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿನವರನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 117ಜನರ ಮರಣವು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಜೊತೆ ತಳುಕುಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬಹುದೊಡ್ದ ನಗರಸಭೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ರೋಗಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿದ್ದೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಷಯುಕ್ತಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವಾಹನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹೊಗೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗಳಿಂದ ಕ್ಷೀಣ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಸ್ಟಿಕ್ ಫೈಬ್ರೋಸಿಸ್ ರೋಗಿಗಳು ಜನಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಉಷ್ಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಸಮರ್ಪಕ ಉಪಯೋಗವೂ ಶಾಸಕೋಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಡೆದುಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಿಓಪಿಡಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಕ್ರಾನಿಕ್‌ ಅಬ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಟೀವ್‌ ಪಲ್ಮನರಿ ರೋಗ ಕ್ರೊನಿಕ್‌ ಬ್ರೊನ್ಚಿಟಿಸ್‌, ಎಮ್ಫಿಸೇಮಾ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಸ್ತಮಾ ಸಂಬಂಧೀ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
1960-61 ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದನ್ನು 1952ರ ಮಹಾ ಮಸುಕು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್, ಪೀಟರ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ವಿಚ್‌ನ 477 ಜನರ ಜೊತೆ ಲಂಡನ್ 293 ಜನರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಮೂರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಶಾಸನಾಳದ ರೋಗದಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟವರ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ 40 ರಿಂದ 59 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಸರಕು ಸಾಗಣಿಕೆ ವಾಹನ ಚಾಲಕ ಗಂಡಸರಾಗಿದ್ದರು ಪಟ್ಟಣದ ಹೊರಗೆ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಲಂಡನ್ನಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಖಾಯಿಲೆಯ (ಕಫ, ಲೋಳೆ ಮತ್ತ ಕಟ್ಟುಸಿರೂ ಸೇರಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೂಚನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೀಣವಾದ ಶ್ವಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ (ಎಫ್‌ಈವಿ1 ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ)ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾದ ಜೊಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಕೀವು ತುಂಬುವಿಕೆ ಕೂಡಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 50 ರಿಂದ 59 ವರ್ಷದವರಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಕುಂಟಾಗುವಂತಹುದು. ಅಧ್ಯಯನವು ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ಚಟಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ಗಮನಿಸಲಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಎಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನಗರದಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವವರಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾನಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸೈಸ್ಟಿಕ್‌ ಫೈಬ್ರೋಸಿಸ್ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನವು ಹೇಳುವಂತೆ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ರೋಗಿಗಳು ಸಿಂಬಳಯ ಅತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಗಂಟಲೂತ ಹಾಗೂ ಎಂಫಿಸೆಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳವುದರಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
೧೯೫೨ರ ಮಹಾಹೊಗೆಯ ಮಸುಕು
1952ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಗೆಯ ಮಂಜು ಲಂಡನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯಿತು. ಛಳಿಯ ಕಾರಣವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲಂಡನ್ ಜನತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಸುಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಶೀತ ಗಾಳಿಯ ಸಾಂದ್ರರಾಶಿಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಆಂತರಿಕ ಪದರವು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ತನ್ಮಯತೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವುದು ಕಡಿಮೆದರ್ಜೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಲ್ಲಿ. ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಕ್ಕಾಗಿ ಗರಿಷ್ಠ ಗಂಧಕದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ದರ್ಜೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ದೇಶದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಆರ್ಥಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಹೊಗೆಯ ಮಸುಕು ಇಷ್ಟು ದಪ್ಪವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಅದು ಚಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. . ಅತೀ ಕಡಿಮೆಯಾದ ದೃಗ್ಗೋಚರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಪರಾಧೀ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯು ನಿಧಾನವಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಗರವು ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಯಿತು. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಹೊಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 4,000 ಜನರು ವಾತಾವರಣದ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು.
ಕಾರಣಗಳು
ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಮಾವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ತಾವು ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡಿಮೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸೋಂಕು ಜನನ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಭಾರತದ ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತಯಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಯುವಜನತೆಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿಸುವುಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಸ್ಸುಗಳು ದಪ್ಪವಾದ ಹಳದಿ ಹೊಗೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಶೋನೆಯು ಹೇಳುವಂತೆ, ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಥಿಕ ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಅತೀ ಬಡತನ ಹಾಗೂ ಅತೀ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೃಥಕ್ಕಣ ವಸ್ತು ಕಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತೊರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈಜಿಪ್ಟ್, ಸೂಡಾನ್, ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾಗಳು ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಕ್ಲೀನ್‌ ಏರ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್‌ (Clean Air Act (United States)) 1970ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 146ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವು 1997ಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ದರ್ಜೆಯು ಹೊರತಂದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಗಳ ಮಾನದಂಡದ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದಂಶವನ್ನೂ ಪೂರೈಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಓಝೋನ್, ಪೃಥಕ್ಕರಣ ವಸ್ತು, ಗಂಧಕದ ಡಯಾಕ್ಸೈಡು, ಸಾರಜನಕದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡು, ಇಂಗಾಲದ ಮೋನಾಕ್ಸೈಡು ಮತ್ತು ಸೀಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ವಾತಾಯನವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಗಂಡಾಂತರಕ್ಕೆ ಸುಲಭಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಬಂಧಿತ "ಶುದ್ಧ" ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮವು ಬಹುದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಅತೀ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾದುದು. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಈ ರೀತಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. 2005ರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಸಂಘಟನೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವು ಪಿಎಮ್ 2.5ರ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ 1%ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಮತ್ತು ಓಝೋನ್‌ನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ 2010ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ $29 ಮಿಲಿಯನ್‌ನನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣದ ಘಾತಕ (ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿ) ಮತ್ತು ಉಪ-ಘಾತುಕ (ಹರಡುವಿಕೆ) ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ:
ಹಾಗೂ ಇನ್ನೀತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಈಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅವಶ್ಯಕ.
ಕಡಿಮೆಗೊಳಿ ಸಲು ಕ್ರಮಗಳೂ
ಹಲವು ವಿಧದ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಉಪಯೋಗೀ ಯೋಜನಾ ನೀತಿಗಳು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇದರ ಮೂಲ ಮಟ್ಟದ ಭೂ ಉಪಯೋಗೀ ಯೋಜನೆಯು ವಲಯ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯುತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೂ ಉಪಯೋಗೀ ಯೋಜನೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿಯ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಶಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನೂ ಇದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಗಾಡಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಗೊಳಿಸುದರಿಂದ
ಸಂಚಾರೀ ಮೂಲಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿನ ಪ್ರಯತ್ನವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿಯಮಗಳು (ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭಿದ್ಧಿಯುತ ದೇಶಗಳು ಮಾನ್ಯತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ), ಹೊಸ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರ್ಣಾ ನಿಯಮಗಳು (ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಹಡಗುಗಳ ಸಾಗಣೆ, ಕೃಷಿ ಸಲಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಅನಿಲ ಶಕ್ತಿಯ ಸಲಕರಣೆಗಳಾದಂತಹ ಹುಲ್ಲುಹಾಸನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನ, ಸರಪಣಿ ಗರಗಸಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮವಾಹನಗಳು), ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ (ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವಾಹನಗಳ ಉಪಯೋಗದ ಮೂಲಕ), ಶುದ್ಧ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆ (ಜೈವಿಕ ಇಥೆನಾಲ್, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್, ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ)
ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳು
ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಟರ್‌ಗಳು ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶೋಧೀಕರಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಅನಿಲದ ಹರಿವಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ತಡೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ವಾಯು ಪ್ರವಾಹದ ಧೂಳು ಹಾಗೂ ಹೊಗೆಯಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳು
thumb|right|300px|ಕೈರೊದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾಗ್‌
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ದರ್ಜೆಗಳಿವೆ. ಮೊದಲ ವರ್ಗದ ದರ್ಜೆಯು ( ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಂಬಿಯಂಟ್ ಏರ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಹವಾಮಾನದ ಗರಿಷ್ಠ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿವೆ. ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಗುರಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಲು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡನೇ ವರ್ಗವು (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಕಗಳಂಥವು) ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಗಳಿಂದ ಅಳತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಜನರಿಗೆ ಹೊರಾಂಗಣ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂಬಂದಿತ ತೊಂದರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಳತೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಮಾಡಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು.
ಕೆನಡಾ
ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವು, ಪರಿಸರ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕೆನಡಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಮೂಲಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿರುಧ್ದ ಭಾಗಶಹ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂತರ್‌ಸರ್ಕಾರೀ ಫೆಡರಲ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಾತಾವಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ. ಪರಿಸರ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕೆನಡಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಕೆನಡಾ ವಿಶಾಲ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು (ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂಎಸ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿರುವ ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, 100,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೊತೆ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಇದೊಂದೇ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಸಿಸಿಎಮ್‌ಈಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಲಯಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಲಬಹುದು.
ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ
ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಯಾವರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವರದಿಯು ತೋರಿಸುವಂತೆ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯೊಂದೇ ಯುರೋಪಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ.
ಕೆಲವು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೊಗೆ ಮುಚ್ಚಿಗೆಗಳು(ಎನ್‌ಈಸಿ) ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್ 2001/81/ಈಸಿ (ಎನ್‌ಈಸಿಡಿ)ಯಿಂದ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಎನ್‌ಈಸಿಡಿಯ ಪುನರ್‌ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕೆಲಸವು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಎನ್‌ಈಸಿಪಿಆಯ್‌ನ ಕೆಲಸದ ಗುಂಪಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಯುರೋಪ್ ವಾಯುವಿನ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್ 2008/50/EC ಮತ್ತು ಏಂಬಿಯಂಟ್ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು 2008-06-11 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ.
2009ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ(ಈಸಿಜೆ) ಮುಖ್ಯ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಲ್ಲರು. ಈಯು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿನ ಈಯು ವಾಯುಗುಣಮಟ್ಟದ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಮ್ಯುನಿಚ್‌ನ ನಿವಾಸಿ ಡಿಯೆಟರ್ ಜನೆಸೆಕ್‌ರವರ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿತ್ತು. (ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್ 96/62/ಈಸಿ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 27 1996ರಲ್ಲಿನ ಏಂಬಿಯಂಟ್ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ) ಮ್ಯುನಿಚ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಗುರಿಯ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವದನ್ನು ವಿರೊಧಿಸಿದರು. ಜೆನೆಸೆಕ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಈಸಿಜೆಗೆ ತಂದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾಗರಿಕರು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ, ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈಯು ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲು ಕೇಳುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ನೀಡಿದರು. .
ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪರಿಸರ ವಿಭಾಗದಿಂದ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಿದ ವಾಯುವಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವ್ಯವಹಾರ (DEFRA),ಇವರುಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಾಯುವಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜಾಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕದ ಮಟ್ಟವು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹೊರತಂದಿವೆ. ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟವು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಬಾತ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ಯಾಲರ್ ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿವಾದಿತ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಿಗರಟುಗಳನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚು ಖಚಿತವಾದ ತುಲನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು 2000ರಲ್ಲಿನ ಡಿಈಎಫ್‌ಆರ್‌ಏಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಾಸ್ತವದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ನಗರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಿದ ಗರಿಷ್ಠ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸರಾಸರೀ ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಕೂಡಾ ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಂಗ್ರಹವು ಹಲವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ಸದ್ಯದ ಗರಿಷ್ಟ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ಅಳತೆಯ ನಿಜವಾದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
ಡಿಈಎಫ್‌ಆರ್‌ಏಯು ಹೇಳುವಂತೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಳ ಬಂಧದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಿಬಿಸಿ(BBC) ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ದಿನನತ್ಯದ ಎಚ್ಚರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಿಈಎಫ್‌ಆರ್‌ಏ ಶಾಸಕೋಶದ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧೀ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರಿಗಾಗಿ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ
thumb|right|370px|ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಗ್ರಿಪ್ಪಿತ್‌ ಪರೀಕ್ಷಕದೊಂದಿಗೆ ಕೆಳಗೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೋಡಿಗಾಗ, ಕ್ರಮೇಣ ಮದ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. 1960, 70 ಮತ್ತು 90ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಹಲವಾರು ಕ್ಲೀನ್‌ ಏರ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಯು.ಎಸ್‌ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಕೆಲವು ಯುರೋಪ್‌ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಕ್ಲೀನ್‌ ಏರ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
1999ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ EPAಯು ಹೊಸದಾದ PM2.5 ಮತ್ತು ಓಝೋನ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ (PSI) ಅನ್ನು ಏರ್‌ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ ([[:w:AQI|AQI) ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.
ಈ ಕಾನೂನುಗಳ ಪರಿಣಾಮವು ತುಂಬಾ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1970 ಮತ್ತು 2006ರ ನಡುವೆ, ನಾಗರೀಕರು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು:
ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ EPAಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರು ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಓಝೋನ್ ಪದರಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಈಗಿರುವ ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇದರಿಂದ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶಿಲಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಸುಮಾರು 60ರಿಂದ 70ರಷ್ಟು ppb ಪ್ರಮಾಣದ ಹೊಗೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದರು.
ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಟ್ಟವನ್ನೇ ಮುಂದುವರೆಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಶೀಲಿಯನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದವು. ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅಂಗಿಕರಿಸುವಂತೆ ಬೆಂಬಲವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದರು.
ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಬಿಯಂಟ್‌ ಏರ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್‌‌ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೆ ತರುವಂತೆ EPAಗೆ ಒತ್ತಾಯವನ್ನು ಹೇರಿತು.
ಏಷಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಸಲ್ಫೇಟ್‌, ಹೊಗೆ, ಕೈಕಾರಿಕಾ ಹೊಗೆ, ಇಂಗಾಲದ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೇಟ್ಸ್‌ಗಳು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಾಗರದ ನಂತರದ ವಾತಾವರಣವನ್ನೂ ಕೂಡ ಹಾಳುಗೆಡಹುವಷ್ಟು ಈ ದೂಳು ಪದರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯು ತೀವೃವಾಗಿತ್ತು.
ಲಾಸ್‌ ಎಂಜಲೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಮೇಲಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಕಲುಷಿತ ಗಾಳಿಯು ನೇರವಾಗಿ ಏಷಿಯಾದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವಂತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು ಕಪ್ಪು ಇಂಗಾಲದ ಕಣಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿದವು.
ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್‌ಗಳು ಸಾಧ್ಯಂತವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಒಡೆತನದವರ ಮೂಲಕ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವಿಧಾನದ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಯಾರು ಮಾಲಿನ್ಯಪೂರಿತ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಕುರಿತಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೇರಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಉಚಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ರಸ್ತೆಗಳಾಗಿ ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮಾಲಿಕರನ್ನು ಆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಹೋಣೆಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯವರು ವಾದಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವವರನ್ನು ತಮ್ಮ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು
Air pollution in Delhi
ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳು
ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನ ವಸತಿಯಿರುವ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಕುರಿತಾದ ನಿಯಮಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತವೆಯೋ ಅಥವಾ ನಿಯಮಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಮುಂದುವರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಟ್ಟವು ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿರುತ್ತದೆ.
ವಾತಾವರಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಕಡಿಮೆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ರವಾನೆಯ ಮುನ್ನುಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಗಣಿತಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಗಳ ಉಪಯೋಗದ ಮೂಲಕ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಮೂಲ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
thumb|right|333px|ಗೌಸ್ಸಿಯನ್‌ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಚದುರಿಕೆ ಗರಿ ಹದುಳಿರುವ ದೃಷ್ಟೀಕರಣವು ಕೆಲವು ವಾತಾವರಣದ ಹರಡುವಿಕೆ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮೂಲದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇದು ಸರಳವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1900ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೌಸಿಯಾನ್‌ನ ಚದುರಿದ ನಮೂನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತೇಲುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಪದರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡ, ರಾಶಿಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ದರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು (ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯನ್ನು ಅಳತೆ) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪಾಲಿಸಿ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್‌. ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಪೋರ‍್ಟೇಷನ್‌ (ಆಗ ಫೆಡರಲ್‌ ಹೈವೆ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಿತ್ತು),ಇವರ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ದಿ ರೋಡ್‌ವೇ ಡಿಸ್ಪರ್ಷನ್‌ ಮಾದರಿಯನ್ನು 1950ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1960ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೆದ್ದಾರಿಯ ರಸ್ತೆಗಳ ಪ್ರಸ್ಥಾವನೆಯ ವಾಯುವಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅರಿತಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿನ, ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಳಿಸಲಾಗಯಿತು. ಈ ಮಾದರಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನಾ ಗುಂಪುಗಳು ನಿರತವಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು : ಮೆಸ್ಯಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌‍ನ ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ERT), ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸನ್ನಿವೇಲ್‌ನಲ್ಲಿಯ ESL Inc. ಮತ್ತುಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಕ್ರಾಮೆಂಟೊ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಏರ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಬೋರ್ಡ್ ಗ್ರುಪ್‌‍.
ESL ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸಂಶೋಧನ,ಲೈನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫರ್ ಹೆಕ್ಸಾಫ್ಲೊರೈಡ್‍ನ ಬಳಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಅನಿಲವೆಂದು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಎಜೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ESL ಗುಂಪಿಗೆ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿತು. ESL inc.ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾದ ಲೈನ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಇದು ಸಫಲವಾಯಿತು. ಅರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌, ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಭಾಗವಾದ  ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 66 ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್‌ ಬ್ರುನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌,ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತ್ರತಗೊಳಿಸಿದ ಯೋಜನೆಯಾದ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಟರ್ನ್‌ಪೈಕ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌, ಮುಂತಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಂಚೆ ಹೆದ್ದಾರಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.