cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಜಿಗಿತ
ಸಾಮಗ್ರಿಯೊಂದಿಗಿನ ಜಿಗಿತಗಳು
ಹಿಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ವಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲೆಂದು ಒಂದು ಬೃಹತ್ತಾದ, ಜನವಸತಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಲಭ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ, 'ಸಾಮಗ್ರಿ'ಯೊಂದಿಗಿನ ಜಿಗಿತಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಜಿಗಿತಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ-ನೆಗೆತಗಾರರು ಒಂದಷ್ಟು ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್‌ ತೆಪ್ಪದ ಜಿಗಿತಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಿಗಿತಗಾರರು ರಬ್ಬರ್‌ ತೆಪ್ಪವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಮಾನವೊಂದರ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಕಾರುಗಳು, ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳು, ಮೋಟರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು, ನಿರ್ವಾಯು ಮಾರ್ಜಕಗಳು, ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ತುಂಬಿ ಉಬ್ಬಿಸಬಹುದಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಕೂಡಾ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಜಿಗಿತಗಾರರು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಧುಮುಕುಕೊಡೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಂತಿಮ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ರಭಸವಾಗಿ ಬಡಿಯುವಂತೆ ಅದನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಜಿಗಿತದ ಸಂಘಟನೆಗಳು
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಜಿಗಿತದ ಸಂಘಗಳು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ತಮ್ಮ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಸಂಘಗಳು ಫೆಡೆರೇಷನ್‌ ಏರೋನಾಟಿಕ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನೇಲ್‌ (FAI) ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂಗೀಭೂತವಾಗಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಘಟಕಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇಳಿಬೀಳುವ-ವಲಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಬಯಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರಲ್ಲಿನ ಸಹಭಾಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಗೆ, ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತಾವು ಹೊಂದಿರುವ ಅನುಭವದ ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಒಯ್ಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸಾಚಾ-ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸದ ಯಾರನ್ನೇ ಆದರೂ ನಿಕಟ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಓರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ರೀಡೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಸುರಕ್ಷತೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳು, ತರಬೇತಿ-ಹಾಗೂ-ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರ ಇತರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಗಳು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಆಚೆಗೆ, ಅವು ತಮ್ಮ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರೆಡೆಗೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುತೇಕ ಬೋಧನಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹವ್ಯಾಸಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೂ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ/ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವು ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ವಿಜೇತರಿಗೆ ಬಹುಮಾನದ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಹುತೇಕ ಜಿಗಿತಗಾರರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿರದ ಆಯ್ಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಾರಾಂತ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ "ಒಂದಷ್ಟು ಹವಾಸೇವನೆ ಮಾಡುವ" ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ-ಆನಂದಿಸುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕೂಟಗಳ ವಾತಾವರಣವು ಹೊಸಬರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ, ಆರಾಮವಾಗಿರುವ, ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಶೀಲವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. "ಬೂಗೀಸ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂತೋಷಕೂಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವು ಯುವ ಜಿಗಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ; ಪ್ಯಾರಾಷೂಟಿಸ್ಟ್‌ ಓವರ್‌ ಫಾರ್ಟಿ (POPಗಳು), ಸ್ಕೈಡೈವರ್ಸ್‌ ಓವರ್‌ ಸಿಕ್ಸ್‌‌ಟಿ (SOS) ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದಾದ ಗುಂಪುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಈ ಕ್ರೀಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಲರಿ ರೊಝೊವ್ ಎಂಬಾತನೂ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ. ೧೯೯೮ರ X ಗೇಮ್ಸ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಓರ್ವ ಬಂಗಾರ ಪದಕ ವಿಜೇತನಾಗಿರುವ ಈತ ೧,೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಿಗಿತಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ. ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಥಾಮ್ಸನ್‌ ("ಟೈನಿ") ಬ್ರಾಡ್‌ವಿಕ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯು ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಆಕಾಶ-ನೆಗೆತಗಾರರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿದ್ದು, ಅವಳು ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪತನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಳು.
ಸಲಕರಣೆಗಳು
ಈ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ್ದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ವರ್ಧನೆಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಲಕರಣೆ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಏರಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಅವು ಒಲವು ತೋರುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದ ಆಕಾಶ-ನೆಗೆತಗಾರನು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಧನಗಳು (ಒಂದು AADಯಂಥದು) ವೆಚ್ಚದ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಭಾಗ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೊಚ್ಚ-ಹೊಸ ಸಲಕರಣೆಯ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಜ್ಜಿಕೆಯು, ಒಂದು ಹೊಸ ಮೋಟರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ನ ವೆಚ್ಚ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಕಾರಿನ ವೆಚ್ಚದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳಂಥ ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಸಲಕರಣೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಬೆಲೆಗಳ ಸ್ಥಿರವಾದ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಬೆಳೆದಿಲ್ಲ.
ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಸಿದ-ಸಲಕರಣೆಗಳ ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆರಂಭಿಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದು "ಸಜ್ಜು ಸಾಮಗ್ರಿ"ಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಆದ್ಯತಾಪೂರ್ವಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವೆಂದರೆ:
ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೂ ಜಿಗಿತಗಾರನ ದೇಹ-ತೂಕಕ್ಕೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬಹುದಾದ ಧುಮುಕುಕೊಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನವಶಿಷ್ಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಗಳು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ, ವೇಗವಾಗಿರುವ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಧುಮುಕುಕೊಡೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಬಡತಿ ಹೊಂದಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಸಕ್ರಿಯ ಜಿಗಿತಗಾರನು ಧುಮುಕುಕೊಡೆಯ ಛತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಲಕರಣೆ/ಧಾರಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ವಯಸ್ಸಾಗಿರುವ ಜಿಗಿತಗಾರರು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂಥವರು, ಮತ್ತೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಲವು ತೋರುತ್ತಾರೆ; ಅಂದರೆ, ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ, ಹೆಚ್ಚು ನವಿರಾಗಿರುವ, ಪ್ರತಿ ಜಿಗಿತದಲ್ಲೂ ಹರೆಯದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ತನಗಳನ್ನು ಬಯಸದ ಧುಮುಕುಕೊಡೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಜಿಗಿತಗಾರರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದಿಟ್ಟ ಜಿಗಿತಗಾರರಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಾಗಿರುವ, ದಿಟ್ಟ ಜಿಗಿತಗಾರರು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ನೀತಿಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ನಿಷ್ಠರಾಗಿರಬಹುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.
ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಜಿಗಿತದ ಬಹುತೇಕ ಸಲಕರಣೆಯು ಒಡ್ಡೊಡ್ಡಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಖರೀದಿದಾರರು ತಾವು ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಖರೀದಿಗಳನ್ನು ಧುಮುಕುಕೊಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಓರ್ವ ವಿಶೇಷಜ್ಞ- ನೌಕಾಸಜ್ಜುಗಾರನ ಅವಗಾಹನೆಗೆ ತರುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓರ್ವ ನೌಕಾಸಜ್ಜುಗಾರನು ಹಾನಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಬಳಕೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನೌಕಾಸಜ್ಜುಗಾರರು ಉದ್ಯಮದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಜಾಡು ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಸಲಕರಣೆಯು ಸದ್ಯೋಚಿತವಾಗಿದೆಯೇ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌
ವರ್ಗ:ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಜಿಗಿತ ವರ್ಗ:ಸೇನಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳು
ಹೊಸಗುಂದ
ಇತಿಹಾಸ
ಕೇರಳದ ರಾಜನೊಬ್ಬ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಆತನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ವಿಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಗಣಪತಿಯ ವಿಗ್ರಹ ದೊರಕಿತಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಗಣಪತಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಗಣಪತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು, ಈ ತರಹದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಗಣಪತಿಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವುದು ಇದೊಂದೇ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಅರ್ಚಕರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂತರಸರು ( ಹೊಯ್ಸಳರು ) ತದನಂತರ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರಂತೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಮುಖಮಂಟಪ, ನವರಂಗ, ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ೨೦ ಕಂಬಗಳಿದ್ದು, ೩ ಕಡೆಯಿಂದ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ನವರಂಗದ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಿದ್ದು, ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಿಟಕಿಯಂತಹ ರಚನೆಯಿದೆ. ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದ್ದ ದೇಗುಲದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಶಿವಲಿಂಗವಿರಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ಈಗ ದೇಗುಲದ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ನೂತನವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು  ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಿದ್ದಾರಂತೆ. ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ದೇಗುಲವಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಕಂಚಿ ಕಾಳಮ್ಮ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಥ, ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ದೇಗುಲಗಳೂ ಇವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಕಾಮತ್
ಡಾ.ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಕಾಮತ್ (೧೯೩೭-೨೦೨೨) ಒಬ್ಬ ಹೆಸರಾಂತ ಸಂಶೋಧಕಿ, ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು. ಪತಿ ಡಾ.ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚಿರಪರಿತವಾದ ಹೆಸರು. ಮಗ ವಿಕಾಸ್ ಕಾಮತ್, ಸೊಸೆ ಕಿಮ್‌ ಕಾಮತ್,‌ ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಮೀನಾ ಕಾಮತ್.‌ಈ ಪರಿವಾರದವರ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣವೊಂದಿದೆ.
ಜನನ,ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಮಟಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಗಣೇಶರಾವ್, ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಶಾರದಾಬಾಯಿ. ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವೆಲ್ಲ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಕುಮಟಾದ ಕೆನೆರಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಒಲವಿತ್ತು. ಬಿ.ಎ.ಪದವಿಯ ನಂತರ 'ಡಿಪ್ಲೊಮ ಇನ್ ಎಜುಕೇಷನ್' ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಧಾರವಾಡದ ವನಿತಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಮುಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ.ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು.
ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ಡಾ.ಬಿ.ಎ.ಸಾಲೆತೊರೆ, ಡಾ.ಪಿ.ಬಿ.ದೇಸಾಯಿ ಮತ್ತು ಡಾ. ಜಿ ಎಸ್ ದೀಕ್ಷಿತ್ ರಂತಹ ಇತಿಹಾಸ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಎರಡು ವರ್ಷ ಸಹಾಯಕ ಸಂಶೋಧಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಯುಪಿಎಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾರವರು, ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಾಹಕಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಮುಂದೆ ಕೋಲ್ಕತ, ಜೈಪುರ್, ಮುಂಬಯಿ, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರಗಳ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಅವರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಿತ್ತರಗೊಂಡ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು- 'ಗಾಂಧಿ-ಒಂದು ಪುನರ್ದರ್ಶನ' ಮತ್ತು 'ಹಿರಿಯರ ಯುಗಾದಿ ಮೇಳ'- ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಅವರಿಗೆ "ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಅವರ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರಂಪರೆ' ಕೃತಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಗ್ರಂಥವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕೆಡಮಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪುರಸ್ಕಾರ ದೊರೆತಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಶೋದನೆಗಾಗಿ 'ಕಿಟ್ಟಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ' ದೊರೆತಿದೆ.
ನಿಧನ
೮೬ ವರ್ಷದ ಜೋತ್ಸ್ನ ಕಾಮತ್ ರವರು ಸುಮಾರು ಸಮಯದಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಬಡಾವಣೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ೨೪,ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೨೨ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಕಾಮತ್ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಕಾಮತ್ ವರ್ಗ: ಆಕಾಶವಾಣಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿ
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ
ಭಾರತದ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಕಪ್ಪು ಚಹಾಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟವಾದುದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಹಾಗು ಹಿಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದಾಗ ಇದು ಒಂದು ಪುಷ್ಪದ ಸುಗಂಧದೊಂದಿಗೆ ತೆಳುವಾದ, ನಸು-ಬಣ್ಣದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕಂಪು ಒಗುರಾದ ತೊಗಟೆಯ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ಒಂದು ಕಸ್ತೂರಿಯಂತಹ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಚಹಾ ರಸಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮಸ್ಕಟೆಲ್"(ಕಸ್ತೂರಿ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಕಪ್ಪು ಚಹಾವನ್ನು "ಕಪ್ಪು ಚಹಾ"ವೆಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್ ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ (<90%), ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇವುಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಚಹಾಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಊಲಾಂಗ್ ಚಹಾ (ಒಂದು ಬಗೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಕಪ್ಪು ಚಹಾ) ಆಗಿರುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಹಾಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಮಿನ ದೊಡ್ಡ-ಎಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (C. ಸಿನೆನ್ಸಿಸ್  ವರ್. ಅಸ್ಸಾಮಿಕ ) ಸಣ್ಣ-ಎಲೆಗಳ ಚೈನೀಸ್ ಮಾದರಿಯಾದ ಕ್ಯಾಮೆಲ್ಲಿಯ ಸಿನೆನ್ಸಿಸ್  ವರ್. ಸಿನೆನ್ಸಿಸ್ ನನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಚಹಾವನ್ನಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಊಲಾಂಗ್ ಹಾಗು ಹಸಿರು ಚಹಾಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ, ಇದಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಚಹಾ ತೋಟಗಳೂ ಸಹ ಬಿಳಿ ಚಹಾಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಭಾರತದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಹಾವನ್ನು 1841ರ ಸುಮಾರಿಗೆ Dr. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈತ ಇಂಡಿಯಾ ಾ ನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ಜನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ರನ್ನು 1839ರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಇವರು ಚೀನಾದಿಂದ ತಂದಂತಹ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರರು 1840ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ರೂಢಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರವು ಚಹಾ ಸಸಿತೋಟವನ್ನೂ ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇಸವಿ 1850ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಶೋಷಣೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ಹೆಸರು
right|thumb|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಟೀ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನ ಲಾಂಛನ.ಮಧ್ಯ ಭಾಗವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಚಿಹ್ನೆ.
ಟೀ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ - "ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ" ಎಂದರೆ: ಚಹಾಗಳನ್ನು ಕೃಷಿಮಾಡಿ, ಬೆಳೆಸಿ, ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿ, ತಯಾರಿಸಿ ಹಾಗು ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ (ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ 'ಎಸ್ಟೇಟ್ಸ್' ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ) ಸದರ್ ಸಬ್-ಡಿವಿಷನ್ ನ ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಸಮಬೇಯೊಂಗ್ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕ್ಯಾಲಿಮ್ಪಾಂಗ್ ಸಬ್-ಡಿವಿಷನ್ ನ ಕೇವಲ ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅಂಬಿಯೋಕ್ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಮಿಷನ್ ಹಿಲ್ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಹಾಗು ಕುಮೈ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಹಾಗು ಕುರ್ಸೆಯೊಂಗ್ ಸಬ್-ಡಿವಿಷನ್ ನ 20,21,23,24,29,31 ಹಾಗು 33 ನೇ ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನ್ಯೂ ಚುಮ್ಟ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನ ಸಿಲಿಗುರಿ ಸಬ್ ಡಿವಿಷನ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುರ್ಸೆಯೊಂಗ್ ಸಬ್ ಡಿವಿಷನ್ ನ ಕುರ್ಸೆಯೊಂಗ್ ಪೋಲಿಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಿಮುಲ್ಬರಿ ಹಾಗು ಮರಿಯೋನ್ಬರಿ ಚಹಾ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾವನ್ನು 4000 ft ಚಿತ್ರಸದೃಶವಾದ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಚಹಾವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ತೆಗೆದ ಕಷಾಯವು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ನಸು ಚಹಾ ಮದ್ಯದ ಪರಿಮಳ ಹಾಗು ಸ್ವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲೆಯು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಕಲಬೆರಕೆ ಹಾಗು ನಕಲಿ ತಯಾರಿಕೆಯು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಚಹಾ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ; ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾವೆಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಚಹಾ 40,000 ಟನ್ ಗಳಷ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ ತಯಾರಿಕೆಯು, ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಕೇವಲ 10,000 ಟನ್ ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ಟೀ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಚಿಹ್ನೆ ಹಾಗು ಲಾಂಛನವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಈ ಚಹಾ ಹೆಸರಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯು, ಹಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚೀಸ್ ಗಳಿಗೆ EU ಬಳಸುವ ಮೂಲ ಹೆಸರಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ.
ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಷ್ಯಾಂಪೇನ್ ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅಥವಾ ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳು
thumb|right|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾದ ಮೊದಲ ಚಿಗುರು thumb|right|ನೆನೆಸಿದ ನಂತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು ಚಹಾದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯೆಂದು ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೂತನ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಶೈಲಿಯು ಒಂದು ತೀರ ಸುರುಟಿಕೊಂಡ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ(ಕಳೆಗುಂದಿದ ನಂತರ 35–40 %ನಷ್ಟು ತೂಕದ ಎಲೆಯು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ), ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ಹಲವು ಉತ್ತಮ ಚಹಾಗಳಿಗೆ ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಊಲೊಂಗ್ ನ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಾದರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾಗಳೂ ಸಹ ಹಸಿರು, ಊಲೊಂಗ್, ಹಾಗು ಕಪ್ಪು ಮಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಗೊಂಡ ಚಹಾಗಳ ಒಂದು ಸಂಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.
ಶ್ರೇಣಿಗಳು
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾಗಳು ಮಾರಾಟವಾದಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಆಕಾರ ಹಾಗು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮೂಲಭೂತ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಲೆ, ತುಂಡಾದ ಎಲೆ, ಫಾನ್ನಿಂಗ್ಸ್, ಹಾಗು ಪುಡಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಲೆ
ತುಂಡಾದ ಎಲೆಯು ಸಣ್ಣ ಚಹಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಎಲೆಗಳ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
ಚಹಾ ತೋಟಗಳು
thumb|right|350px|ಮೌಂಟ್ ಕಾಂಚನ್ಜುಂಗಾ,3° ಎಂಟು-ಸಾವಿರ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ನಗರವು ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್ ನಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ thumb|350px|right|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ ತೋಟ right|thumb|350px|ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಮಾರ್ಗ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಚಹಾ ತೋಟ, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ thumb|right|350px|ಚಹಾ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಒಂದು ತಾಜಾ ಚಿಗುರು
ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಹಾ ತೋಟಗಳಿವೆ("ಚಹಾ ಉದ್ಯಾನ" ವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತೋಟವು ಸ್ವಾದ ಹಾಗು ಪರಿಮಳದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಹಾಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ, ಚಮೊಂಗ್, ಗ್ಲೆನ್ಬರ್ನ್, ಲಿಂಗಿಯ, ಕ್ಯಾಸಲ್ಟನ್, ಜುಂಗ್ಪನ, ಮಕೈಬರಿ, ಮಾರ್ಗರೆಟ್'ಸ್ ಹೋಪ್, ಹಾಗು ರಿಶೀಹತ್ ತೋಟಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವುದು ಒಂದು ಅಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ:
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಟೀಕಂಪಜ್ಞೆ - ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಬಿಡಿ ಚಹಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ
ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ವರ್ಗ:ಕಪ್ಪು ಚಹಾ ವರ್ಗ:ಪಾನೀಯಗಳು
ಭದ್ರಾವತಿ
ಚರಿತ್ರೆ
262px|thumb|right|ಭದ್ರಾವತಿಯಲ್ಲಿರುವ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯದ ಎಡಗೋಪುರ ಭದ್ರಾವತಿಯ ಹೆಸರು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಭದ್ರಾ ನದಿಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಬೆಂಕಿಪುರ (ಅಥವಾ ವಂಕಿಪುರ/ವೆಂಕಿಪುರ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು ಇಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಭದ್ರಾವತಿ ಎಂಬ ಈ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಈ ಊರಿಗೆ ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಈ ಊರಿಗೆ ಬೆಂಕಿಪುರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಬೆಂಕಿಪುರವೆಂಬ ಹೆಸರಿಗೂ ಬೆಂಕಿಗೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಬೆಂಕಿಪುರ ಎಂಬ ಪದವು ವಂಕೀಪುರ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿ ಅಪಭ್ರಂಶವಷ್ಟೆ. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುದುರೆಮುಖದ ಬಳಿ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಒಡಲಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉಗಮಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಭದ್ರಾನದಿಯು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಭದ್ರಾವತಿ ನಗರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ವಾಹಿನಿಯಾಗುತದೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪಶ್ಛಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗುವ ಈ ತಿರುವಿಗೆ ಚಕ್ರತೀರ್ಥ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಬಳಿ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಂಕೀ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮವಿತ್ತಂತೆ. ಈ ವಂಕೀ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮಿಯು ಈ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ದರ್ಶನವಿತ್ತು, "ಪಶ್ಚಿಮವಾಹಿನಿಯಾದ ಭದ್ರೆಯ ಯಾವ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀನು ತಪವನ್ನಾಚರಿಸಿದೆಯೋ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿ ಭಕ್ತರ ಅಭೀಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವನು" ಎಂದು ಹೇಳಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಮುಂದೆ ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ವೀರನಸಿಂಹನು (ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಬಲ್ಲಾಳನ ಮಗ) ವಂಕೀ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣವಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೨೪ ನೇ ಇಸವಿಯ ವ್ಯಯನಾಮ ಸಂವತ್ಸರದ ದ್ವಿತೀಯ ಶುದ್ಧ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಇಂದಿಗೂ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭದ್ರಾವತಿಯ ಹಳೇನಗರದಲ್ಲಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಊರಿಗೆ ವಂಕೀಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಂಬು ಕೊಡುವಂತೆ, ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ "ಮಂಗಲಂ ಸ್ತಂಭ ಡಿಂಭಾಯ, ಮಂಗಲಂ ಮೃತ್ಯು ಮೃತ್ಯವೇ, ವಂಕೀಪುರ ನಿವಾಸಾಯ, ನರಸಿಂಹಾಯ ಮಂಗಲಂ" ಎಂದು. ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ದೇವಾಲಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಿಂದೀಚೆಗೆ ಈ ಊರಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪುರ, ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹಪುರ, ಭದ್ರಾಪುರ ಇನ್ನೂ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದೂ ವಂಕೀಪುರವೆಂಬ ಹೆಸರೇ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಅದು ಬೆಂಕಿಪುರವಾದದ್ದು, ತದನಂತರ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾವತಿ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು.
ಭೌಗೋಳಿಕ
ಭದ್ರಾವತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭದ್ರಾವತಿಯು ೧೩° ೫೦' ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಹಾಗೂ ೭೫° ೪೨' ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. ಭದ್ರಾವತಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೊತೆಗೆ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊನ್ನಾಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೊತೆಗೆ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚನ್ನಗಿರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತರೀಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭದ್ರಾವತಿಯು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೫೮೦ ಮಿ (೧೯೦೦ ಅಡಿ) ಮೇಲಿದೆ.
ರಸ್ತೆ
ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ತುಮಕೂರು, ತಿಪಟೂರು, ಅರಸೀಕೆರೆ, ಕಡೂರು, ಬೀರೂರು ಮತ್ತು ತರೀಕೆರೆ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವ ಬೆಂಗಳೂರು-ಹೊನ್ನಾವರ ರಾ.ಹೆ.-೨೦೬ ಹೆದ್ದಾರಿ(ಬಿ.ಹೆಚ್ ರಸ್ತೆ)ಯ ಮೂಲಕ ಭದ್ರಾವತಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬಸ್ಸುಗಳು ಭದ್ರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಆರು ಘಂಟೆ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ದಾವಣಗೆರೆ, ಉಡುಪಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳು ಮುಂತಾದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಭದ್ರಾವತಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಶಿವಮೊಗ್ಗವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಭದ್ರಾವತಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಬಸ್ಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ.
ರೈಲು
ಬೀರೂರು - ಶಿವಮೊಗ್ಗ ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿ ಭದ್ರಾವತಿ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ತಾಳಗುಪ್ಪವರೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ರೈಲುಗಳು ಭದ್ರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹೋಗುವ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬೀರೂರು ಜಂಕ್ಷನ್ ತನಕ ಬಂದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳುವ ಬೇರೆ ರೈಲು ಅಥವಾ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾವತಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ಬೀರೂರಿಂದ ಭದ್ರಾವತಿ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ೪೩ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರವಿದೆ.
ವಿಮಾನ
ಭದ್ರಾವತಿಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಭದ್ರಾವತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೭೦ ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಯಿಂದ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಅಥವಾ ಮಂಗಳೂರಿನವರಗೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಭದ್ರಾವತಿಗೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು. ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಕುಸ್ತಿ
thumb
ಕುಸ್ತಿಯು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಒಬ್ಬನೊಡನೊಬ್ಬ ಸೆಣಸಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಒಂದು ಪಂದ್ಯಾಟದ ಬಗೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಯುಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಅದರ ಲಿಖಿತ ಚರಿತ್ರೆಗಿಂತ ಪುರಾತನವಾದುದ್ದು. ಇಲ್ಲಿನ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿವೆ. ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ ಕಾವ್ಯಗಳೂ ಕುಸ್ತಿಪಟಗಳ ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾದ ಸಾಹಸ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಹನುಮಂತ, ವಾಲಿ, ಸುಗ್ರೀವ ಇವರು ಯಾರಿಗೂ ಸಗ್ಗದಿರುವ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಭೀಮ ಮತ್ತು ಜರಾಸಂಧ ಇವರೀರ್ವರಿಗೂ ನಡೆದ ಕುಸ್ತಿಯೂ ಸ್ಮರಣೀಯವಾದದ್ದು. ಹನುಮಂತ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕುಸ್ತಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ, ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದುವು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಕಲೆ ಪುರುಷ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕುಸ್ತಿ ಶರೀರದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ವ್ಯಾಯಾಮ ಒದಗಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ, ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ತುಂಬುವಂತೆಮಾಡಿ, ದೇಹವನ್ನು ನೋಡಲು ಅಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಧೈರ್ಯ, ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆತ್ಮವಿಶಾಸವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಗುರುಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕ್ರೀಡೆ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥ ಗುರುಭಕ್ತಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿಷ್ಯನಾದವ ಗುರುವಿನ ಕಾಲಿಗೆ ಬೀಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಂದಿಗೂ ಗರಡಿಗಳಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬಿಬ್ಬರಂತೆ ಜಟ್ಟಿಗಳು ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿದು ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಿಗದಿಯಾದ ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಚಿತ್ತು ಮಾಡಬೇಕು; ಅಂದರೆ ಸೋಲಿಸಬೇಕು. ಸೋತವನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದರೆ ಸಾಲದು. ಆತನ ಎರಡು ಭುಜಗಳೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ ತಗಲುವಂತೆ ಆತ ಅಂಗಾತವಾಗಿ ಬೀಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಕುಸ್ತಿಯ ಸೋಲು ಗೆಲುವುಗಳು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತವೆ.
ಕುಸ್ತಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು. ಓಡುವ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ, ಓಡುವ ರೀತಿ, ತಾನು ಅದುವರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಭ್ಯಾಸ ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ತಾನು, ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿ, ಓಡಿ ಜಯಗಳಿಸುತ್ರಾನೆ. ಕುಸ್ತಿಮಾಡುವವ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕಶಕ್ತಿ, ತನ್ನ ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ರೀತಿ, ಬಳಸುವ ಪಟ್ಟುಗಳು, ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆ-ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಯಗಳಿಸುತ್ತಾನಾದರೂ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಕಿದ ಪಟ್ಟೇ ಅವನಿಗೆ ಮುಳುವಾಗುವಂತೆ ತೋಡು ಮಾಡಿ, ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಕೆಡವಿ ಜಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಾಧನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ: ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವವನು ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕು: 1 ಶಕ್ತಿ, 2 ದಮ್ಮುಕಸ್ತು (ದಮ್ಮು ಮುರಿಯುವುದು), 3 ಪಟ್ಟುಗಳು ಅಥವಾ ಡಾವುಗಳು, 4 ಚತುರತೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಿಲ್ಲದೆ ಹೋದರೂ ಜಯಗಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಸ್ತಿಮಾಡುವವನಿಗೆ ದಮ್ಮುಕಸ್ತು ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯವಾದದ್ದು. ದಮ್ಮನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅಂಗಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿದರೂ ಏದುಸಿರು ಬರದಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿದ ಒಂದೆರಡು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸುಸ್ತು ಬೀಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ದೇಶದ ಅರಸರಾದ ಕಂಠೀರವ ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು. ಅವರು ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ. ಸ್ವಯಂ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದು, ದಮ್ಮು ಮುರಿಯಲು ಪ್ರತಿದಿವಸ ಬೆಳಗಿನಜಾವ ಹೆಗಲಮೇಲೆ ಎಮ್ಮೆಕರುವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಕುಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು, ಹೊಸಬನಾದವ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಂಗಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದು ದಮ್ಮು ಮುರಿದು, ತನ್ನ ದೇಹ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಅನಂತರವೇ ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡಲು ಮಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಸ್ಕಿಹೊಡೆಯುವುದು, ದಂಡೆ ಹೊಡಿಯುವುದು, ಓಡುವುದು, ಮೆಟ್ಟಲು ಹತ್ತಿ ಇಳಿಯುವುದು, ಭಾರವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ತಿರುಗಿಸುವುದು. ಮಟ್ಟಿ ಕುರಾಯಿಸುವುದು, ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಲಬರಲು ಕತ್ತು ತಿರುಗಿಸುವುದು, ಏಟು ತಿನ್ನುವುದು, ಮತ್ತು ತೊಡೆಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಿಗಿ ಬರಲು ಕಂಬ ಕಟ್ಟುವುದು ಮುಂತಾದ ಅಂಗಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಗೆ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ ಹಾಕಿ ಮೈಉಜ್ಜಿಕೊಂಡು ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದೇಹದ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿ, ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದಲ್ಲದೆ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸಿ, ಕಾಂತಿಯುಕ್ತವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಟ್ಟಿಯ ತಯಾರಿ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗರಡಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮಟ್ಟಿಯೂ ಕೆಂಪುಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿತುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕುಂಕುಮ ಕೇಸರಿಗಳನ್ನೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಹಾಕಿ ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಮಣ್ಣು ಪೂತಿನಾಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಆಂಟಿಸೆಪ್ಟಿಕ್). ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಯಾವ ಪೈಲ್ವಾನನಿಗಾದರೂ ಕೈ, ಕಾಲು, ಮಂಡಿ ಗಾಯವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮೆತ್ತುತ್ತಾನೆ. ಕುಸ್ತಿಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಕುಸ್ತಿಪಟು ಮಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ತೋಡಿ, ಅದರೊಳಕ್ಕೆ ಮಲಗಿ ಕತ್ತಿನವರೆಗೆ ಮಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಮುಖಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊರಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಮಲಗುವುದರಿಂದ ಅವನ ದೇಹದ ಕಾವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣು ಸ್ನಾನದ (ಮಡ್ ಬಾತ್) ಎಲ್ಲ ಉಪಯೋಗಗಳೂ ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.
ಆಹಾರ: ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವುದು ಎಷ್ಟು ಅವಶ್ಯಕವೋ ಉಚಿತ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಅವಶ್ಯಕ. ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಮಾಡುವ ಸಾಧನೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪುಷ್ಟಿಕರವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ದೇಹದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುತ್ತದೆ. ಕುಸ್ತಿಪಟುವಿಗಂತೂ ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕವಾದ ಆಹಾರ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಯಾದವರು ಉದ್ದಿನ ಅಂಶವಿರುವ ಆಹಾರ, ಹಾಲು, ಬಾದಮಿ ಹಣ್ಣು, ಬೆಣ್ಣೆ, ಮುಂತಾದುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಾಂಸಹಾರಿಗಳು ಮಾಂಸ, ಮೊಟ್ಟೆ, ಮೀನು, ಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ಮುಂತಾದವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗರಡಿಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿ, ಗಸಗಸೆ, ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ, ಮೆಣಸಿನಕಾಳು, ಬಡೇಸೋಪು ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಅರೆದು, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ತಂಡ ಎಂಬ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪೈಲ್ವಾನರುಗಳಿಗೆ ತುಂಬ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪಾನೀಯ.
ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾರಿ ಹಿಂದ್ ಕೇಸರಿ ಎಂಬ ಬಿರುದಿಗೋಸ್ಕರ ಹಿಂದ್‍ಕೇಸರಿ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ಪೈಲ್ವಾನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ: 1. ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ 2. ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ 3. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು 4. ವಿಶ್ವಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಕುಸ್ತಿಗೋಸ್ಕರವೇ ನಡೆಯುವಂಥದು. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕುಸ್ತಿಯ ಅಖಾಡ: ಹಿಂದೆ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಚಚ್ಚೌಕ ಕಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕುಸ್ತಿಯ ಅಖಾಡವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಪೈಲ್ವಾನರು ಕಾದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಮಾಡಲು ಮೆತ್ತೆಗಳಿಂದ ಅಖಾಡ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೆತ್ತೆಯ ಉದ್ದ 2 ಮೀಟರ್, ಅಗಲ 1 ಮೀಟರ್, ದಪ್ಪ 10 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಅಥವಾ 4 ಅಂಗುಲ. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಈ ಮೆತ್ತೆಗಳನ್ನು ಫೋಮ್ ರಬ್ಬರಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂಥ ಮೆತ್ತೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು 6 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ 6 ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿರುವ ಚಚ್ಚೌಕ ಕಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಖಾಡ ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ ಮೆತ್ತೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು 6 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ 6 ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿರುವ ಚಚ್ಚೌಕಕಣವೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಣದ ಸುತ್ತಲೂ 2ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ, 2 ಮೀಟರ್ ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮೆತ್ತೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಚ್ಚೌಕ ಕಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮೆದುವಾದ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತಾರೆ. ಈರೀತಿಯ ಅಖಾಡವನ್ನು ಎತ್ತರವಾದ ವೇದಿಕೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧದಲ್ಲಿರುವಂತೆ (ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್) ಈ ಅಖಾಡದ ಸುತ್ತ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಸುತ್ತಲೂ ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಅಖಾಡವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇರುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅಖಾಡದ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಈ ಅಖಾಡದ ಉದ್ದ 8 ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಅಗಲ 8 ಮೀಟರ್ ಇದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ 2 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2 ಮೀಟರ್ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಮೆತ್ತೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ.
ತೂಕ ವಿಂಗಡಣೆಗಳು: ಕುಸ್ತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಜಟ್ಟಿಗಳ ತೂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪೈಲ್ವಾನರನ್ನು ತೂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಜೋಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೂಕ ವಿಂಗಡಣೆಗಳು ಹೀಗಿರುತ್ತವೆ.
ನಿಲ್ಲುವ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟುಗಳು:ಕುಸ್ತಿಮಾಡುವಾಗ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹಾಕುವ ಪಟ್ಟುಗಳು ಗಮನೀಯವಾದ ಅಂಶಗಳು. ಜಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲುವ ರೀತಿಯಿಂದಲೇ, ಅವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಸ್ತಿಯ ಪಟು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ರೀತಿ ಹಲವು ಬಗೆಯದು. ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರೀತಿಯೆಂದರೆ ಪವಿತ್ರರೀತಿ (ಕ್ಲೋಸ್ ಸ್ಟಾನ್ಸ್). ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಟ್ಟಿ, ಒಂದು ಕಾಲು ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿ, ತನ್ನ ಶರೀರದ ಭಾರವನ್ನು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೆ ಜಟ್ಟಿಗೆ ಪಟ್ಟುಗಳ ಅಥವಾ ಡಾವುಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಡಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಿವೆ.
ಎದುರು ಬದುರು ನಿಂತಾಗ ಮಾಡುವ ಡಾವುಗಳು: ಎದುರು ಬದುರು ನಿಂತು ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಜಟ್ಟಿ ಡಾಕ್ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಏಕಲಾಂಗ್ ಹೊಡೆಯುವುದು, ದೋಬಿ ಶಾಟ್ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಸಖೀ ಹೊಡೆಯುವುದು ಮುಂತಾದ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯ ಹಿಂದೆ ಬಂದು, ಸೊಂಟಹಿಡಿದು, ಉಖ್ಖಾಡು ಎತ್ತುವುದು ಮುಂತಾದ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎದುರಾಳಿಯೂ ತನ್ನ ಸೊಂಟ ಹಿಡಿದಿರುವ ಜಟ್ಟಿಗೆ, ಒಳಟಾಂಗ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಹೊರಟಾಂಗ ಹೊಡೆಯುವುದು ಮುಂತಾದ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಕುಳಿತು ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ಡಾವುಗಳು: ಕುಳಿತಿರುವಾಗ ಮೇಲಿರುವ ಜಟ್ಟಿ, ಕೆಳಗಿನ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗೆ ಒಂಟಿಗಾಲು ಸವಾರಿ, ಜೋಡಿಗಾಲು ಸವಾರಿ, ಮತ್ತು ಸಿವುಡುಕಾಲು ಸವಾರಿ (ಕ್ರೌಚ್ ಲಿಫ್ಟ್) ಮತ್ತು ನೆಲ್ಸನ್ ಮುರಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಿವುಡುಕಾಲು ಸವಾರಿಗೆ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಜಟ್ಟಿ ತನ್ನ ಮೇಲಿರುವ ಜಟ್ಟಿಗೆ ಬಗಲಿ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಗದ್ದಾಲೋಡ್ (ಒಂದು ಕೈ, ಒಂದು ಕಾಲು ಹಿಡಿದು ಮೂಟೆಯಂತೆ ಹಿಂದೆ ಉರುಳಿಸುವುದು), ರೂಮು ತಿರುಗುವುದು ಮುಂತಾದ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಟ್ಟಿಗಳು ಒಬ್ಬರ ಕತ್ತನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಹಿಡಿದು ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡುವುದುಂಟಷ್ಟೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಇತರ ಅಂಗಾಂಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕತ್ತು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಜಟ್ಟಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಎದುರಾಳಿಗಳ ಕತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕತ್ತನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಬಹುದು: 1 ಭೀಮಸೇನೀ ಡಾವುಗಳು (ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ). 2 ಹನುಮಂತೀ ಡಾವುಗಳು (ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ) 3. ಜಾಂಬವಂತೀ ಡಾವುಗಳು (ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಕಾಲುಗಳು ಮುರಿಯುವ ಸಂದರ್ಭವಿರುತ್ತದೆ).
ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಭಾರತ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬ ಸಾಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದಿನಗಳುರುಳಿದಂತೆ ಕುಸ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು. ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಡಾವುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.
ಬಗೆಗಳು: ಇಂದು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕುಸ್ತಿಯ ಬಗೆಗಳು ಮೂರು. 1. ಭಾರತೀಯ ಮಾದರಿ, 2. ಸ್ವಚ್ಛಂದ (ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಚ್ ಆ್ಯಸ್ ಕ್ಯಾಚ್ ಕ್ಯಾನ್) ಮಾದರಿ, 3. ಗ್ರೀಕೋರೋಮನ್ ಮಾದರಿ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುಸ್ತಿಪಟುವನ್ನು ಆರಿಸಲು ಹಿಂದ್ ಕೇಸರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯಷ್ಟೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಹಿಸಲು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ಜಟ್ಟಿಗಳು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪಂದ್ಯ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಗೆ ಕಾಣಿಸಿರುವವರು ಹಿಂದ್ ಕೇಸರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ: 1. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ರಾಮಚಂದ್ರ, 2. ಮಹಾರಾಷ್ಟದ ಶ್ರೀಪತಿ ಕಂಚಿನಾಳ್ 3. ಪಂಜಾಬಿನ ಕರಣ್‍ಸಿಂಗ್ 4. ಡೆಲ್ಲಿಯ ಚಾಂದ್‍ಗಿ ರಾಮ್, 5. ಮಹಾರಾಷ್ಟದ ಮಾರುತಿ ಮಾನೆ 6. ರಾಜಾಸ್ತಾನದ ಮೆಹರುದ್ದೀನ್.
ಸ್ವಚ್ಛಂದ (ಕ್ಯಾಚ್ ಆ್ಯಸ್ ಕ್ಯಾಚ ಕ್ಯಾನ್ ಅಥವಾ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್) ಮಾದರಿ ಕುಸ್ತಿ: ಈ ಮಾದರಿಯ ಕುಸ್ತಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಸಂಘದವರಿಂದ ಮತ್ತು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 8 ಅಧಿಕೃತ ತೂಕಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮೆತ್ತೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 8 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 8 ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿರುವ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ತೂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ಅನಂತರ ಜೋಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾದರಿ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಜಿಡ್ಡು ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಮೈಗೆ ಸವರಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಹಾ, ಹೂ ಎಂದು ಕೂಗಿಕೊಂಡು ಆರ್ಭಟಿಸುತ್ತ ಬರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೂಕದ ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ ಕಾಲಾವಕಾಶವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡಿದೆ. ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಂಗುರ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಒಡವೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿಯಲಾಗದು. ಜಟ್ಟಿಗಳು ನಿಗದಿಯಾದ ವೇಷವನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಕಾಲಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾದ ಶೂಸ್ ಧರಿಸಿ, ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿಯಬೇಕು. ಕಾಲಾವಧಿ ಹಾಗೂ ಪಾಯಿಂಟು ಗಳಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆದಮೇಲೆ ಈ ಮಾದರಿ ಕುಸ್ತಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಕಾಲಾವಧಿಯಾದ 11 ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ನಿಮಿಷಕ್ಕೂ ಕಾದಾಡುತ್ತಿರುವ ಜಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ದಣಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಬಿಡುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಕುಸ್ತಿ ನಡೆಯುವುದು ಒಟ್ಟು 9 ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ. ಕುಸ್ತಿ ನಡೆಯುವ ಈ 9 ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಜಟ್ಟಿಗಳು ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತಲ್ಲಿ ಕೂರದೆ, ನಿಂತಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದೆ, ಏನಾದರೂ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರಬೇಕು, ಅಂತೂ ಇಬ್ಬರೂ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ಡಾವುಗಳನ್ನೂ ಮಾಡದೆ, ನಿಂತಲ್ಲಿ ನಿಂತಹಾಗೆಯೇ ಅಥವಾ ಕುಳಿತಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಹಾಗೆಯೇ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಕಚ್ಚಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ರೆಫರಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗೊಡದೆ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ರೀತಿ ಕಚ್ಚಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಡಾವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಖಾಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಳಿತಿರುವ ಮೂರು ಜನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಲಹೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೆಫರಿ ಅವರನ್ನು ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಹೊರದೂಡಬಹುದು. ಈ ಮಾದರಿ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಟ್ಟಿಯ ಎರಡೂ ಭುಜಗಳು ಕೆಳಕ್ಕೆ ತಗಲಿದಾಗ, ರೆಫರಿ ಒಂದು ಎಣಿಸಿ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಬಡಿದ ಮೇಲೆ ಪಂದ್ಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ರೆಫರಿ ಕೈತಟ್ಟುವವರೆಗೂ ಕುಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.
ಭಾರತೀಯ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ, ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಈ ಮಾದರಿ ಕುಸತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶಕ್ಕೆ ಖ್ಯಾತಿತಂದ ಜಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ಹೆಸರಿಸಿದೆ: 1	ಕೆ.ಡಿ. ಜಾದವ್	2	ಲೀಲರಾಮ್	3	ಬಿಷಂಬರ್ ಸಿಂಗ್	4	ಮಾಳ್ವ	5	ಬಿ.ಜಿ.ಕಾಸಿದ್ 6	ಸೋಹಾನ್ ಸಿಂಗ್	7	ಲಲಿತಾಪ್ರಸಾದ್	8	ಉದಯ ಚಂದ್	9	ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ ಪಾಂಡೆ 10	ಕುಮಾರ ವೇದಪ್ರಕಾಶ್
ಗ್ರೀಕೋರೋಮನ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ: ಈ ಮಾದರಿ ಕುಸ್ತಿಯೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಒಲಂಪಿಕ್ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಮಾದರಿ ಕುಸ್ತಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ಡಾವುಗಳನ್ನೂ ಸೊಂಟದ ಕೆಳಗೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಜಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾವಲುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1964ರಿಂದ ಈ ಬಗೆಯ ಕುಸ್ತಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ: 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದವರು ಮಹಾರಾಜ ನೃಪೇಂದ್ರ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುವಾಗಿದ್ದ ಟಾಮ್ ಕ್ಯಾನನ್ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ವಿಶ್ವಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿತಂದ ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹ್ರೂ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ದಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಭಾರತದ ಖ್ಯಾತ ಪೈಲ್ವಾನ್ ಗುಲಾಂನನ್ನು ಅವರು ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಗುಲಾಂನ ದೇಹದಾಢ್ರ್ಯ, ಸಾಮಥ್ರ್ಯ, ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮೋತಿಲಾಲರಿಗೆ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು. ಅಂತೆಯೇಗುಲಾಂ ತುರ್ಕಿಯ ಖಾದರ್ ಅಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ವಿಶ್ವಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದು ತಂದ.
1910ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಾನ್‍ಬುಲ್ ವಿಶ್ವಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಗಾಮ ಮತ್ತು ಇಮಾಂ ಬಕ್ಷ್ ಎಂಬಿಬ್ಬರನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಗುಲುವ ಖರ್ಚಿನ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂಗಾಳದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಸರತ್ ಕುಮಾರ್ ಮಿತ್ರರು ಲಂಡನಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಭಾರತದಲ್ಲೆಲ್ಲ ತುಂಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಗಾಮನಿಗೆ ವಿಶ್ವಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅಂದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ 5 ಅಡಿ 7 ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, 250 ಪೌಂಡು ತೂಕವಿದ್ದ ಗಾಮ, ಇವನಿಗಿಂತ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವಿರುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಖ್ಯಾತ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರನೆಂಬುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.
ಕಡ್ಲೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಸಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಎರಡೇ ಎರಡು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಹೊಸಗಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಅಸಾಧಾರಣ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಗಾಮ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಿಡಿದೆದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಇಡೀ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ, ಯಾರೇ ಆಗಲಿ, ತನ್ನ ಎದುರು ನಿಂತು 5 ನಿಮಿಷ ಹೋರಾಡಿದವರಿಗೆ 15 ಪೌಂಡ್ ಬಹುಮಾನ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ. ಇವನ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮೊದಲ ದಿವಸ ಮೂರು ಜನ ಪೈಲ್ವಾನರು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಗಾವi ಈ ಮೂರು ಜನರನ್ನೂ ಎರಡು ನಿಮಿಷದ ಒಳಗೇ ಮಣ್ಣು ಮುಕ್ಕಿಸಿದ. ಅದರ ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಇವನನ್ನೆದುರಿಸಲು ಬಂದ 12 ಜನ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಗತಿ ಕಾಣಿಸಿದ. ದಿಗ್ಬ್ರಮೆ ಹಿಡಿಸುವಂತೆ ಜಯದ ಮೇಲಿನ ಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತ ಬಂದ ಗಾಮನಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲೇಬೇಕಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಗಾಮ 1910ನೆಯ ಇಸ್ವಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12 ರಂದು, ಹೆಸರಾಂತ ಅಮೆರಿಕದ ಪೈಲ್ವಾನ್ ಇ. ರೋಲರನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ನಿಂತನಲ್ಲದೆ ಆತನನ್ನು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಬಾರಿ ಸೋಲಿಸಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಪ್ರೆಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ವುಂಟುಮಾಡಿದ. ಇದಾದ ಅನಂತರ ಅಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಜಿಬಿಸ್ಕೊನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ. ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪಂದ್ಯ ನಡೆದು, ಯಾರೂ ಸೋಲದ ಕಾರಣ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಂದಿನ ದಿವಸಕ್ಕೆ ದೂಡಲಾಯಿತು. ಅಂದು ನಡೆದ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಗಾಮನದೇ ಮೇಲುಗೈಯಾಗಿತ್ತು. ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯದ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದ್ದರೆ ಅಂದೇ ಗಾಮನಿಗೆ ಜಯ ದೊರಕಬೇಕಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಗಾಮ ಕೊಂಚವೂ ಸಹನೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾರನೆಯ ದಿವಸ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿದ. ಆದರೆ ಅವನ ಎದುರಾಳಿ ಹಿಂದಿನ ದಿವಸದ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೈಮೂಳೆ ಮುರಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ನಿಶ್ಚೇತಸನಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಗೈರುಹಾಜರಾದ. ಅಂದೇ ಗಾಮ ವಿಶ್ವಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಭಾರತದ ಕೀರ್ತಿಪತಾಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ.
ಇದಾದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅನಂತರ ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಾಪಸ್ಸು ಪಡೆಯಲು ತನ್ನ ದೇಶದ ಜನತೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಜಿಬಿಸ್ಕೊ ಮತ್ತೆ ಗಾಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಈ ಸಾರಿ ಗಾಮ, ಕೇವಲ ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನೆಂದು ಕೀರ್ತಿ ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡ.
ಗಾಮ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುವ ಮುಂಚೆ ಕಿಕಾರ್‍ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಂ-ಇವರ ಹೆಸರು ಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿತ್ತು. ಲಾಹೋರಿನ ಸತಾರ-ಎ-ಹಿಂದ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ದೊ ಪೈಲ್ವಾನನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು. ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಮ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದುದು ಬಹುಷಃ ಈತನೊಬ್ಬನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಈತ ಗಾಮನಿಗೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದ, ಅನಂತರ ಬಂದ ಭಾರತದ ಹೆಸರಾಂತ ಕೆಲವು ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳೇಂದರೆ-ಭೂಲರ್, ಗೊಂಗಾಬಲಿವಾಲ, ಹರ್‍ಬಾನ್‍ಸಿಂಗ್, ಗುಟ್ಟಾಸಿಂಗ್, ಇಮಾಂಬಕ್ಷ್, ಗರ್ದಾವರ್, ಹಮೀದಾ, ಗಂಧಾಸಿಂಗ್, ಹಕೀಮ್, ಮಾಧೋಸಿಂಗ್, ವುಸ್ತಾದ್‍ಕರೀಮ್‍ಬಕ್ಷ್, ಪಲೇರ್‍ವಾಲ, ಗೋಬರ್‍ಬಾಬು, ಕಲ್ಲು, ರಹೀಂಸುಲ್ತಾನಿವಾಲಾ, ದಾರಾಸಿಂಗ್, ಜೋಗಿಂದರ್‍ಸಿಂಗ್-ಮುಂತಾದವರು. ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವರು. ಹೀಗೆ ಭಾರತ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕುಸ್ತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಹೆಸರುಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆಗಳು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ನೆವಾಡಾ
ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ನೆವಾಡಾ, ಮೌಂಟೇನ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಸೇರಿದುದಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಸನ್ ಸಿಟಿಯು ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಎಂಬುದು ಇದಕ್ಕಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಳ್ಳಿ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. "ಸೇಜ್ ಬ್ರಶ್ ಸ್ಟೇಟ್" ಮತ್ತು "ಬ್ಯಾಟಲ್ ಬಾರ್ನ್ ಸ್ಟೇಟ್" ಗಳೂ ಕೂಡ ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಇತರೆ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ. 1864ರಲ್ಲಿ 36ನೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನೆವಾಡಾ ಪ್ರದೇಶವು, ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಳಿದುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ "ಬ್ಯಾಟಲ್ ಬಾರ್ನ್" ಎಂಬ ಸಾಲು ಸದಾ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಇದಕ್ಕಿದ್ದ ಹೆಸರು ಮೋರ್ಮನ್ ಸ್ಟೇಶನ್.
ನೆವಾಡಾವು ಅಲ್ಲಿನ ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮೊಜಾವೆ ಮರುಭೂಮಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬೇಸಿನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ನೆವಾಡಾವು ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ 86 ಪ್ರತಿಶತಃ ಪ್ರದೇಶವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ನಾಗರೀಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿಗಳೆರಡರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೂ ಇದು ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. 2008ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2.6 ದಶಲಕ್ಷ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85%ರಷ್ಟು ಜನ, ನಗರಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ಮತ್ತು ರಿನೋದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದುದಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಲಭ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಸುಲಭ ವಿಚ್ಚೆದನಾ ಪಧ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಮಾಡಿ, ಮನರಂಜನೆ, ಕಾನೂನಿನ ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ಆಡಲಾಗುವ ಜೂಜು, ಮತ್ತು ಇರುವ ಹದಿನಾರು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧಿಕೃತ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ನೆವಾಡಾದ್ದು.
ನೆವಾಡಾ ಶಬ್ದೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉಚ್ಛಾರ
thumb|ವ್ಹೀಲರ್ ಪೀಕ್ ನ ತುತ್ತ ತುದಿಗಿರುವ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ನ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜೈಟ್. ಇದು ಇಡೀ ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳ. ನೆವಾಡಾ ಹೆಸರು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮೂಲದ, ಹಿಮಸಿಂಚನ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುವ ನೆವಾಡಾ ಶಬ್ದದಿಂದ ಜನಿತವಾಗಿದ್ದು, ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿನ "ಸಿಯೆರಾ ನೆವಾಡಾ" ಎಂಬ ಹಿಮಾವೃತ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಈ ಪದದ ಎರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಸರಿಯಾದ ಉಚ್ಛಾರ ba d ಪದದ 'ಬ್ಯಾ'ನ್ನು ಹೇಳಿದ ಹಾಗಿರಬೇಕು. ಪಶ್ಚಿಮ ಅಮೇರಿಕದಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲವರು ಫಾದರ್ ಶಬ್ದದ ಆ ಉಚ್ಛಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ಷರು ಬಳಸುವ ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ಇದು ತುಸು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಶ್ ತಾವು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದ 2004ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಫಾಕ್ಸ್ ಪಾಸ್ ನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, 2004ರ ಜೂನ್ 18ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ರೆನೋ-ಸ್ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಸಮುದಾಯ ಭವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದಾಗಲೇ ಈ ಸಂಗತಿ ದೋಷಮುಕ್ತವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದ್ದು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಆ ಉಚ್ಛಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಹೆಮ್ಮೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ" ಅಂದಾಗ ನೆರಇದ್ದ ಜನಸ್ತೋಮದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಅನುಮೋದನೆಯ ಚಪ್ಪಾಳೆಯ ಮೊರೆತ. ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತುಂಬಾ ಹಗುರಾಗಿ, "ನಿಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಉಚ್ಚರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಅಲ್ಲವೇ?" ಅಂದಾಗಲೂ ಜನರಿಂದ ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರ! ಆನಂತರದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದರು. ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಹ್ಯಾರಿ ಮಾರ್ಟನ್ಸನ್ ನೆವಾಡಾ ಪದದ ಆಗಿನ ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್)ಉಚ್ಚಾರದ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು.
ಭೂವಿವರಣೆ
thumb|upright|ನೆವಾಡಾದ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ನಕಾಶೆ.
ನೆವಾಡಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಬೇಸಿನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇದರ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಛೇದಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಬಹು ಭಾಗಗಳು ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಎಂಡೋರ್ಹಿಕ್ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗ್ರೇಟ್ ಬೇಸಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ಅವುಗಳ ಈ ರಚನೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. left|thumb|ಪಿನಿಯನ್ ಜೂನಿಪರ್ ಅರಣ್ಯಗಳು ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. left|thumb|ರೆನೋವಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯ thumb|left|ರಷೆಲ್ ನ ಬಳಿಯ ಬೇಸಿನ್ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ನ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂ ಭಾಗವು ಈ ಗ್ರೇಟ್ ಬೇಸಿನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದೊಳಗೆಯೇ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಶೀತದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಅರಿಜೋನಾ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲೂ ಚಂದಮಾರುತಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುವುದುಂಟು. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಾರುತಗಳು ಇಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಹಿಮದ ಚಾದರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುವುದುಂಟು. ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಮಾನವು 125 °Fಲಾಫ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. (1994ರಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 29ರಂದು ಹೆಚ್ಚಳವಾದ 605 ft). ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನವು-52 °F ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾನ್ ಜಸಿನ್ಟೋದಲ್ಲಿ 1972ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಹಂಬೋಲ್ಟ್ ನದಿಯು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ನೆವಾಡಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಹಾದುಕೊಂಡು ಲೋವ್ಲಾಕ್ ಹತ್ತಿರದ ಹಂಬೋಲ್ಟ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿ ಬತ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಾಕರ್, ಟ್ರಕೀ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಸನ್ ನದಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಹಲವಾರು ನದಿಗಳು ಸಿಯೆರ್ರಾ ನೆವಾಡಾದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಸಾಗಿ ಬತ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. thumb|upright|ಮೊಜಾವೆ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ
ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚೂಪು ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಲ ಮರುಭೂಮಿಗಳ ತಮ್ಮ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ 13000 ftಕೂಡ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಸಂಕುಲವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸ್ಕೈ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ. ಎತ್ತರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಣಿವೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯೇನಿಲ್ಲ.3000 ft
ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೂರನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ನಗರವಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೊಸಾವೆ ಮರುಭೂಮಿಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರ ಕಮ್ಮಿ ಮಳೆಯಾಗುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಜೋನಾ ಮಾರುತಕ್ಕೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ.4000 ft ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಿರು ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇಸಗೆ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಚಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಚಳಿಗಾಲದ ದಿನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. (ಇದು ತಾಪಮಾನವು ತಿರುವು ಮುರುವಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ) thumb|left|225px|ಫ್ಲೈ ಗೀಸರ್ ನೆವಾಡಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ಓರೆಯಾದ ರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಪ್ರಧಾನ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ), ಇದು ನಗರಗಳ ಗಡಿರೇಖೆಯಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.400 mi ಈ ರೇಖೆಯು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ತಾಹೋ ಸರೋವರದ ತೀರದ 4 miಹತ್ತಿರ (ಗಡಿಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ)ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೊಲೋರಾಡೋ ನದಿಯತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ನದಿಯ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಲಾಫ್ಲೈನ್ ಸೇತುವೆಯ ಹತ್ತಿರವೇ ನೆವಾಡಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಅರಿಜೋನಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಗಡಿರೇಖೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.12 mi
ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂದರೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಪರ್ವತ ಸರಣಿ. ಇದು ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವು ಲಾಫ್ಲೈನ್ ನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೊಲೋರಾಡೋ ನದಿಯಗುಂಟ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ.
ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು 172 ಪ್ರಮುಖ2000 ft ಪರ್ವತ ಶೃಂಗಗಳಿವೆ. ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಮೊಂಟಾನಾ, ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ನೆವಾಡಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನೆವಾಡಾವನ್ನು ಪರ್ವತಗಳ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹವಾಗುಣ
ನೆವಾಡಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮರುಭೂಮಿಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮಧ್ಯಮ ಶುಷ್ಕ ವಾತಾವರಣ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಹಗಲಿನ ಉಷ್ಣತಾಪಮಾನವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟ 125 °Fವನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ, ರಾತ್ರಿಯ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ -50 °Fನ್ನು ತಲುಪಿರುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವು ಬಹುತೇಕ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೆವಾಡಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳು ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾದ ಶೇಷವಸ್ತುವನ್ನು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷವೂ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಸಿಯೆರ್ರಾ ನೆವಾಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪರ್ವತ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು 7 inಆಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೇವಾಂಶವು 40 inಸಮಯದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು
ನೆವಾಡಾವು ಬಹುತೇಕ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕುರುಚಲು ಸಸ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗಿಡ್ಡ ಪೊದೆಗಳು, ಕುಳ್ಳಗಿನ ಸಸ್ಯಗಳು, ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್, ಮತ್ತು ಮೆಸ್ಕ್ವೈಟ್ ಮತ್ತು ಜೋಷುವಾದಂತಹ ಪೊದೆಗಳಂತಹ ರಚನೆಯುಳ್ಳ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಭೂಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ನೆವಾಡಾವು ಟೆರಿಟರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂಟೀಸ್ ಎಂಬ ವಿಭಾಗಗಳಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಸನ್ ನಗರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಪುರಸಭೆ ಇರುವ ನಗರವಾಗಿದೆಯಾದರೂ ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅದು ಟೆರಿಟರಿ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1919ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 146ರಿಂದ 18,159 ಚದರ ಮೈಲುಗಳವರೆಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿದ್ದವು (378 to 47,032 km²). 1969ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಮ್ಸ್ಬಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡು ಕಾರ್ಸನ್ ನಗರ ಪುರಸಭೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ರಚಿತವಾಗುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪುರಾತನ ಆರ್ಮ್ಸ್ಬಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸರಹದ್ದುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ.
1950ಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ
ಉತಾಹಾದ ಇತಿಹಾಸ, ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ನೆವಾಡಾದ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ನಗರದ ಕಾಮ್ಸ್ಟಾಕ್ ಲೋಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಯು.ಎಸ್.ನ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಬೆಳ್ಳಿ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿರುವುದನ್ನು 1859ರಲ್ಲಿಯೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. thumb|ಉಗಿಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರವೊಂದರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಮಾದರಿ, ಎಲಿ, ನೆವಾಡಾ ನೆವಾಡಾದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗಣಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಂಚಿನ ಉಗಿಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳು
ಉತಾಹ್ ಟೆರಿಟರಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ
thumb|1861ರಲ್ಲಿ ನೆವಾಡಾ ಭೂಪ್ರದೇಶ 1861ರ ಮಾರ್ಚ್ 2ರಂದು ನೆವಾಡಾ ಟೆರಿಟರಿಯು ಉತಾಹ್ ಟೆರಿಟರಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಸಿಯೆರಾ ನೆವಾಡಾ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಚುಟುಕಾಗಿ ಈಗಿನ ನೆವಾಡಾ ಟೆರಿಟರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ನಲ್ಲಿ ಇದರರ್ಥ ಹಿಮಾಚ್ಛಾದಿತ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು).
ಹಲವಾರು ಜನಹಿತ ರಾಜಕೀಯ ವಾಲುವಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನೆವಾಡಾ ಪ್ರದೇಶವು ಉತಾಹ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವುದು ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ನೆವಾಡಾವನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೊರ್ಮನ್ನಿನವರಲ್ಲದವರಿಗೂ ಮತ್ತು ಉತಾಹ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೊರ್ಮನ್ನರಿಗೂ ನಡುವಿನ ಬದ್ಧ ವೈರತ್ವವೇ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಕೂಡ)ಇದಕ್ಕೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನತೆಯೇ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1857ರ ನಂತರದ ಮೀಡೋಸ್ ಪರ್ವತ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಬಳಿಕ ಮತ್ತು 1857-58ರ ಸುಮಾರಿನ ಉತಾಹ್ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕವಂತೂ ಮೋರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಮೊರ್ಮನ್ನರಲ್ಲದವರಿಗೂ ನಡುವೆ ವೈರತ್ವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು.
ನೆವಾಡಾ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರುಗಳು 1861ರಲ್ಲಿಯೇ ನೆವಾಡಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 57ನೆಯ ಮತ್ತು 58ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಲಿಂಕನ್ ಮತ್ತು ನೈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ
1864ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೂ ಎಂಟು ದಿನಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ನೆವಾಡಾವನ್ನು ಕೇಂದ್ರದ 36ನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು, ನವೆಂಬರ್ 8ರಂದು ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ನರ ಮರುಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಾ ನಂತರದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯವು ನೆವಾಡಾದ ಗಣಿ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿದ್ದೂ ಕೂಡ ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಅವಧಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.
ನೆವಾಡಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಈಗಿನ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಲಭಿಸಿದ್ದು 1866ರ ಮೇ 5ರಂದು; ಅದು ಸಹ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು ನೆವಾಡದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೊಲೊರಾಡೊ ನದಿಯ ಅರಿಜೋನಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಹ್-ಉತೆ ಕಾಂಟಿ ಭಾಗವು ನೆವಾಡಾದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದಾಗ. ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ನೆವಾಡಾದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ 37ನೆಯ ಸಮಾನಾಂತರ ಪ್ರದೇಶವು ಸಹ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದುದೇ ಅದರ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಲು ಕಾರಣ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕಾರೀ ವರ್ಗ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿತ್ತು. ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕಾಂಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ನೆವಾಡಾದ ಅರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರಲು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಗಮನಿಸಿ: ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ) ತನ್ನ ರಫಿಂಗ್ ಇಟ್ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾರ್ಕ್ ಟ್ವೈನ್ ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಉದ್ಯಮವು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮದ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ 19ನೆಯ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳೆರಡೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿದಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ವಾಸ್ತವ. ಇಷ್ಟರ ನಡುವೆಯೂ, 1900ರಲ್ಲಿ ಟೋನೋಪಾಹ್ ನಲ್ಲಿ ಆದ ಬೆಳ್ಳಿಸಂಪತ್ತಿನ ಹೋರಾಟ, ಗೋಲ್ಡ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ರಹಯೋಲೈಟ್ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆವಾಡಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.
ಜೂಜಾಟ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕತೆ
thumb|right|20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ ಕುಸಿದಾಗ, ಮತ್ತೆ ತಲೆದೋರಿದ್ದ ಗ್ಯಾಂಬ್ಲಿಂಗ್ ಭೂತ. ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ನಗರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲೂ ಇದರ ಪಾತ್ರವಿದೆ. ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಜೂಜಾಟ ನೆವಾಡಾದ ಗಣಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮುಂದೆ, 1909ರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಪಂದ್ಯಗಳು ಎಂಬ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆದ ಹಠಾತ್ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಗಣಿ ರಫ್ತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕುಸಿತ ಉಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಗಣನೀಯ ಕುಸಿತ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದೆ ನೆಪದಿಂದ ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ 1931ರ ಮಾರ್ಚ್ 19ರಂದು ಜೂಜಾಟವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ, ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಮತ್ತೆ ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ, ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಮಾತ್ರವೇ ಜೂಜಾಟಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದೇ ಜೂಜು ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೂಜು ಗುಂಪುಗಳು ಭಾವಿಸಿದ್ದವು. ಇದು ಆಗಿನ ನೆವಾಡಾದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಆಗಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾವಾದವನ್ನೂ ತಳೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಈಗಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೆವಾಡಾದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜೂಜಾಟವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿರುವ ಅಂಶವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿಯೇನೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆ
ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ನಗರದಿಂದ 65 miವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗಿರುವ ನೆವಾಡಾ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರವು, ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಲುವಾಗಿ 1951ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸ್ಥಳವು 1350 sqmiಬರಿಯ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. 1951ರ ಜನವರಿ 27ರಂದು ಒಂದು ಕಿಲೋಟನ್ ತೂಕದ ಟೆರಾಜೋಲ್ ಎಂಬ ಭಾರೀ ಬಾಂಬೊಂದನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ಮನ್ ನಿವೇಶನದ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಡೆಯ ಪರಿಸರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದು 1962ರ ಜುಲೈ 17ರಂದು. ಭೂಗರ್ಭ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಯು 1992ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ರ 23ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯ, ಬಲವಾಗಿ ಸಿಡಿಯುವ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳ ನೆವಾಡಾ ಆಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿನ 80%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗವು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಇಡೀ ನೆವಾಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅಷ್ಟೊಂದು ಶುಷ್ಕ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ, ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ನೀರಿನ ಸೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಲೈವ್ಸ್ಟಾಕ್ ಇಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ. ಅಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. (ರಾಂಚಿಂಗ್ ಎಂಬ ಇಂತಹ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಇದೆ.) ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಸತಿ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೋಂಸ್ಟೆಡ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಯೋಜನೆಯ ವಿಫಲತೆಗೆ ಕಾರಣ, ಬಹುಶಃ ನೆವಾಡಾದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡದಿರುವುದೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಆದರೂ, ಸೇಜ್ಬ್ರಶ್ ರೆಬೆಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಹುನ್ನಾರವಿದ್ದವರೇ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಷಯವು ಈಗಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರಿಂದ ಚರ್ಚೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ
2007ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ ವರದಿಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆಗ ಇದ್ದ 2,565,382 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 92,909, ಅಥವಾ 3.5%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2000ರಿಂದ ಈಚೆಗಂತೂ ಹಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚ್ಚಾಗಿ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 516,550ರಷ್ಟು ಅಥವಾ 20.8% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ 189,158ರಷ್ಟು ಜನಗಣತಿಗಿಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ 464,251 ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 275,093ರಷ್ಟು ಕಳೆದು) ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 116,713 ವಲಸಿಗರು ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಹೊರಭಾಗದ ವಲಸೆಯು ಒಟ್ಟು 21,947 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಕಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ದೇಶದೊಳಗಿನ ವಲಸೆಯು ಒಟ್ಟು 35,664 ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 2006ರ ಜನಗನತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನೆವಾಡಾವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣನ್ಯೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆವಾಡಾ ಜನಸಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಹೆದಾರಿಯಗುಂಟ ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸಿನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ, ಇನ್ನೂ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗದೆ ಇರುವ ಪಹ್ರಂಪ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.60 mi ಮತ್ತದು 1980ರಿಂದ 2000ದ ಒಳಗಾಗಿ ಮೂಲದ 26 ಪಟ್ಟು ಬೆಳೆದಿದ್ದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ನಗರವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚ್ಚು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಮಹಾನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ 1960ರಿಂದ 2000ರೊಳಗೆ ಆಗಿರುವಂಥದು. 1900ರಲ್ಲಿ 100ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗರವು 1950ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 10,000ನ್ನು ತಲುಪಿ, 1970ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 100,000ರ ಗಡಿಯನ್ನೂ ತಲುಪಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಈಗ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಳಷ್ಟಿದೆ. thumb|400px|ನೆವಾಡಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕಾಶೆ ಜನಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಂಚುವಿಕೆ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ: 65% ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, 7.1% ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್, 6% ಏಷಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ (ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಅದನ್ನು 10% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿವೆ), 2% ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು(ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ 20% ಜನರು ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪಂಗಡದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.