cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಡ್ರಾಕೋನಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನ
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಡ್ರಾಕೊ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ನರಹತ್ಯೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು, ಎರಡೂ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಅರಿಯೋಪಗಸ್‌ನಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ) ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. . ಕ್ರಿ.ಪೂ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೊಲೊನಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನ ಡ್ರಾಕೋನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಬದಳಾಯಿಸಿದರೂ ನರಹತ್ಯೆಯ ಕಾನೂನುನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಪೂರ್ಣ ಡ್ರಾಕೋನಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸೇಬನ್ನು ಕದಿಯುವಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದವರಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಡ್ರಾಕೋನಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ದಂಡ, ಅದು ಮರಣದಂಡನೆ. ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಶಾಯಿಯ ಬದಲು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೂರ ಅಥವಾ ಅಮಾನವಿಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಇಂದು "ಡ್ರಾಕೋನೀಯನ್" ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಡ್ರಾಕೊನ ಸ್ಥಾನ
ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ಅಥೇನಿಯನ್ನರ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವರೆಗೂ ಡ್ರಾಕೋನನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸುಧಾರಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಡ್ರಾಕೋನಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದರೂ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‍ನ ಪ್ರಕಾರ ನರಹತ್ಯೆಯಂಥಹ ಅಮಾನವಿಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸುಧಾರಕನಾಗಿ ಡ್ರಾಕೋನ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಕ್ರಾಫರ್ಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್, ಮುಂಬಯಿ
250px|thumb|right|ಜ್ಯೋತಿರಾವ್ ಫುಲೆ ಮಾರ್ಕೆಟ್ 'Crawford Market, Mumbai'
'ಆರ್ಥರ್ ಕ್ರಾಫರ್ಡ್,' ಒಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಿಮೆಟ್ರಿ' ಕಟ್ಟಿಸಿದರು
ಸನ್, ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಮುಂಬಯಿನ ಸಿವ್ರಿ, ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿನಲಿ ವಾಸವಾಗಿ, ಮರಣಹೊಂದಿದ ಯೂಯರೋಪಿಯನ್ನರಿಗಾಗಿ, ಒಂದು ಸಿಮೆಟ್ರಿ ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು, '(Agri-Horticulture Society gardens Sewri)', ಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಜಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾದ, ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿ ಬಂತು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣಗಳು
ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (ಸಿಪಿಐ)
[[Image:World Map Index of perception of corruption 2010.svg|thumb|450px|'ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕ,೨೦೧೦ರ ಮೆಲ್ನೋಟ.
]]
ಭಾರತ
ಭಾರತಕ್ಕೆ ೮೭ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಪಿಡುಗು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (ಸಿಪಿಐ) ಭಾರತ ೧೭೮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ೮೭ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ೧೦ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಈ ಬಾರಿ ಕೇವಲ ೩.೩ ಅಂಕಗಳನ್ನಷ್ಟೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಭೂತಾನ್‌ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರ ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ ೫.೭ ಅಂಕ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಭಾರತ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೩.೫ ಹಾಗೂ ೨೦೦೮ ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ೩.೪ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು
<!--
Since 1995, Transparency International has published an annual Corruption Perceptions Index (CPI) ordering the countries of the world according to "the degree to which corruption is perceived to exist among public officials and politicians". The organization defines corruption as "the abuse of entrusted power for private gain".
The 2003 poll covered 133 countries; the 2007 survey, 180. A higher score means less (perceived) corruption. The results show seven out of every ten countries (and nine out of every ten developing countries) with an index of less than 5 points out of 10.
Methods and interpretation
Transparency International commissioned Johann Graf Lambsdorff of the University of Passau to produce the Corruption Perceptions Index (CPI). The CPI 2005 draws on 16 different polls and surveys from 10 independent institutions. The institutions who provided data for the CPI 2005 are: Columbia University, Economist Intelligence Unit, Freedom House, Information International, International Institute for Management Development, Merchant International Group, Political and Economic Risk Consultancy, United Nations Economic Commission for Africa, World Economic Forum and World Markets Research Centre. Early CPIs used public opinion surveys, but now only "experts" are used. TI requires at least three sources to be available in order to rank a country in the CPI.
"TI writes in their FAQ on the CPI that "residents' viewpoints correlate well with those of experts abroad. In the past, the experts surveyed in the CPI sources were often business people from industrialised countries; the viewpoint of less developed countries was underrepresented. This has changed over time, giving increasingly voice to respondents from emerging market economies."
As this index is based on polls, the results are subjective, and less reliable for countries with fewer sources. Also, what is legally defined (or perceived) to be corruption, differs between jurisdictions: a political donation legal in some jurisdiction may be illegal in another; a matter viewed as acceptable tipping in one country may be viewed as bribery in another. In former Soviet states, the term "corruption" itself has become a proxy for the broader frustration with all changes since the breakup of the USSR. In the Arab world, terms for corruption had to be invented by advocates as recently as the 1990s.
Statistics like this are, by nature, imprecise; statistics from different years aren't necessarily comparable. The ICCR itself explains, "…year-to-year changes in a country's score result not only from a changing perception of a country's performance but also from a changing sample and methodology. Each year, some sources are not updated and must be dropped from the CPI, while new, reliable sources are added. With differing respondents and slightly differing methodologies, a change in a country's score may also relate to the fact that different viewpoints have been collected and different questions been asked… [despite] anti-corruption reform… [or] recent exposure of corruption scandals… [i]t is often difficult to improve a CPI score over a short time period, such as one or two years. The CPI is based on data from the past three years (for more on this, see the question on the sources of data, below). This means that a change in perceptions of corruption would only emerge in the index over longer periods of time".
Validity of method
The validity of the method has been assessed according to Paul G. Wilhelm's paper. However, more cross-validations need to be established to demonstrate its applicability.
Criticism
The Corruption Perceptions Index has drawn increasing criticism in the decade since its launch, leading to calls for the index to be abandoned. This criticism has been directed at the quality of the Index itself, and the lack of actionable insights created from a simple country ranking. Because corruption is willfully hidden, it is impossible to measure directly; instead proxies for corruption are used. The CPI uses an eclectic mix of third-party surveys to sample public perceptions of corruption through a variety of questions, ranging from "Do you trust the government?" to "Is corruption a big problem in your country?"
The use of third-party survey data is a source of criticism. The data can vary widely in methodology and completeness from country to country. The methodology of the Index itself changes from year to year, thus making even basic better-or-worse comparisons difficult. Media outlets, meanwhile, frequently use the raw numbers as a yardstick for government performance, without clarifying what the numbers mean.
The lack of standardization and precision in these surveys is cause for concern. The authors of the CPI argue that averaging enough survey data will solve this; others argue that aggregating imprecise data only masks these flaws without addressing them. In one case, a local Transparency International chapter disowned the index results after a change in methodology caused a country's scores to increase—media reported it as an "improvement". Other critics point out that definitional problems with the term "corruption" makes the tool problematic for social science.
Aside from precision issues, a more fundamental critique is aimed at the uses of the Index. Critics are quick to concede that the CPI has been instrumental in creating awareness and stimulating debate about corruption. However, as a source of quantitative data in a field hungry for international datasets, the CPI can take on a life of its own, appearing in cross-country and year-to-year comparisons that the CPI authors themselves admit are not justified by their methodology. The authors state in 2008: "Year-to-year changes in a country's score can either result from a changed perception of a country's performance or from a change in the CPI’s sample and methodology. The only reliable way to compare a country’s score over time is to go back to individual survey sources, each of which can reflect a change in assessment."
The CPI produces a single score per country, which as noted above, cannot be compared year-to-year. As such, the Index is nearly useless as a tool for evaluating the impact of new policies. In the late 2000s, the field has moved towards unpackable, action-oriented indices (such as those by the International Budget Partnership or Global Integrity), which typically measure public policies that relate to corruption, rather than try to assess "corruption" as a whole via proxy measures like perceptions. These alternative measures use original (often locally collected) data and are limited in scope to specific policy practices (such as public access to parliamentary budget documents). -->
ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ
--><!--
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:Corruption Corruption ವರ್ಗ:Crime data ವರ್ಗ:Lists of countries by international rankings ವರ್ಗ:Index numbers
ಮಾಯಂದಾಲ್ ದೈವ
ಮಾಯಂದಾಲ್ ಅಥವಾ ಮಾಣಿ ಬಾಲೆ ಎಂಬ  ಹೆಸರಿನಿಂದ  ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ  ಈ  ದೈವವು ಬಾಣಂತಿ ದೈವವಾಗಿ ತುಳುನಾಡುನಾದ್ಯಂತ   ಗರಡಿಗಳಲ್ಲಿ    ]ರೊಂದಿಗೆ ಆರಾಧನೆಗೆ  ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ ಮಗುವಿನ  ಜೊತೆಯಿರುವ  ದೈವದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು  ನಾವು  ಹೆಚ್ಚಿನ  ಗರಡಿಗಳಲ್ಲಿ  ಕಾಣಬಹುದು. ಹೆರಿಗೆ ಎಂಬುದು  ಹೆಣ್ಣಿನ  ಜೀವನದಲ್ಲಿ  ಅತ್ಯಂತ  ಸಂಕಷ್ಟದ  ಸಮಯ  ಕುಟುಂಬದ  ಎಲ್ಲಾ  ಸದಸ್ಯರು  ಆತಂಕಕ್ಕೆ  ಒಳಗಾಗುವ  ಈ  ಕಠಿಣ  ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ದೈವಕ್ಕೆ    ಮೊರೆಹೋಗುವುದರಂದ  ಮಾನಸಿಕ  ನೆಮ್ಮದಿ    ಹಾಗು ಧೈರ್ಯ  ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಮಾಣಿಬಾಲೆಯನ್ನು ಸೋದರ  ಮಾವನದ  ಆಲಿಬಾಲಿ  ನಾಯಕನು  ರಜಪತಿ  ಬೈದ್ಯನ  ಮಗನೊಂದಿಗೆ  ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ   ಮದುವೆ  ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷ  ಕಳೆದರೂ   ಸಂತಾನ  ಭಾಗ್ಯ  ಒದಗದಿರಲು   ಬೆರ್ಮರಿಗೆ  ಹರಕೆ  ಹೇಳಿದ ಮೇರೆಗೆ  ಆಕೆ  ಗರ್ಭವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಸಂಭ್ರಮದ ಸೀಮಂತ  ನಡೆದ  ಬಳಿಕ  ಆಕೆ  ಹೆರಿಗೆಗಾಗಿ   ತನ್ನ   ಸೋದರ ಮಾವನಾದ  ಆಲಿಬಾಲಿ  ನಾಯಕನ  ಮನೆಗೆ  ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನವ ಮಾಸ  ತುಂಬಿದ  ಮಾಣಿಬಾಲೆ  ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ  ಜನ್ಮ  ನೀಡು‍ತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ಮಾಗಣೆಗೆ  ಸೇರಿದ  ಗುಡ್ಡೆಯ  ಮೂಡಂದಾಲ  ಪಟ್ಟದ  ಬೀಡಿನ  ಪಾಂಗೊಲ್ಲ  ಬನ್ನಾರ  ಎಂಬ  ಜೈನ  ಜಮೀನ್ದಾರನು  ಜುಮಾದಿ  ಭೂತವನ್ನು   ನಂಬಿಕೊಂಡು  ಅದಕ್ಕೆ  ಗುಡಿ  ನಿರ್ಮಿಸಿ  ಕೋಲಕ್ಕೆ  ದಿನ  ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಊರಿನ ಜನರಿಂದ  ಕೋಲಕ್ಕಾಗಿ ಸಿರಿ  ಸೀಯಾಳ  ಹಾಗೂ  ಕಾಣಿಕೆ  ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು  ಆಳುಗಳನ್ನು  ಕಳುಹಿಸುವನು. ಆದರೆ ಆಲಿಬಾಲಿಯು  ಬಲ್ಲಾಳನ  ಕರೆಯನ್ನು  ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ  ಕಾಡಿನ  ಕಾಟು  ಭೂತಕ್ಕೆ  ಸಿರಿ  ಬೊಂಡ  ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ  ಎಂದು  ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಜುಮಾದಿ  ದೈವವು  ಪಾಂಗೊಲ್ಲ  ಬನ್ನಾರನ  ರೂಪ ಧರಿಸಿ  ಆಲಿಬಾಲಿ ಯ  ಮನೆಗೆ  ಬಂದು  ಆತನ್ನು  ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದ ಮೂರು  ದಿನದ  ಬಾಣಂತಿಯನ್ನು  ಮಾಯಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜುಮಾದಿ ಗರಡಿಗೆ  ಬಂದು  ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಯಂದಾಲ್  ದೈವವು  ತುಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ  ಮುತ್ತೈದೆ  ಭಾಗ್ಯ ,  ಸಂತಾನ  ಭಾಗ್ಯ  ಹಾಗೂ  ಸಿರಿ  ಸಂಪತ್ತು  ನೀಡುವ  ಕಾರಣಿಕದ  ಸ್ತ್ರೀ  ದೈವವಾಗಿ  ಬೈದರ್ಕಳರೊಂದಿಗೆ  ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖೋ
ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ
ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾ ೨೦೦೪ರ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಇತಿಹಾಸ ಕಾಲದ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯಶ್ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯಶ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮಗ ಆದಿತ್ಯ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಜಿಂಟಾ ನಾಮಸೂಚಕ ಹತಭಾಗ್ಯ ಪ್ರೇಮಿಗಳಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ; ವೀರ್ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆಯ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜ಼ಾರಾ ಒಬ್ಬ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಮಗಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪಗಳ ಮೇಲೆ ವೀರ್‌ನನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಯುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಕೀಲೆ (ರಾಣಿ ಮುಖರ್ಜಿ) ಅವನ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್, ಹೇಮ ಮಾಲಿನಿ, ದಿವ್ಯಾ ದತ್ತಾ, ಮನೋಜ್ ಬಾಜ್‍ಪೇಯಿ, ಬಮನ್ ಇರಾನಿ, ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್ ಮತ್ತು ಕಿರಣ್ ಖೇರ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಚೋಪ್ರಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಾಪಸಾದರು; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಗೆ ಬಂದ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳಿಂದ ಅಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು. ಆದಿತ್ಯ ತಾವು ಬರೆದ ಒಂದು ಕಥೆಯ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದಾಗ ಚೋಪ್ರಾ ಆಸಕ್ತರಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಪಂಜಾಬ್‍ಗೆ ಗೌರವ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಚೋಪ್ರಾ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು; ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೂ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ಸಂಗ್ರಹವು ಮದನ್ ಮೋಹನ್‍ರ ಹಳೆಯ ರಚನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜಾವೇದ್ ಅಕ್ತರ್ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಈ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆ ವರ್ಷ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗೊಂಡಿತು.
ಕಥಾವಸ್ತು
೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸರ್ಕಾರವು ಸದ್ಭಾವದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಖೈದಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಗೆಹರಿಸದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಮೊದಲ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಕೀಲೆ ಸಾಮಿಯಾ ಸಿದ್ದೀಕಿಗೆ (ರಾನಿ ಮುಖರ್ಜಿ) ೭೮೬ನೇ ಖೈದಿಯ ಪ್ರತಿವಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೨ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಖೈದಿಯು ಯಾರೊಡನೆಯೂ ಮಾತನಾಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನನ್ನು ಅವನ ಹೆಸರಾದ ವೀರ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್ (ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್) ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ವೀರ್ ಸಾಮಿಯಾ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬಿಚ್ಚಿ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಜ಼ಾರಾ ಹಾಯತ್ ಖಾನ್ (ಪ್ರೀತಿ ಜ಼ಿಂಟಾ) ಒಬ್ಬ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಕುಟುಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಜ಼ಾರಾಳ ಸಿಖ್ ಮನೆಶಿಕ್ಷಕಿ (ಇವಳನ್ನು ಜ಼ಾರಾ ಅಜ್ಜಿ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ) ಬೇಬೆ (ಝೊಹ್ರಾ ಸೆಹೆಗಲ್) ತನ್ನ ಕೊನೆ ಆಸೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಬೂದಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರದ್ದು ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಸತ್ಲೆಜ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಬೇಕೆಂದು ಜ಼ಾರಾಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ಜ಼ಾರಾಳ ಬಸ್ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆಯ ಒಬ್ಬ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿರುವ ವೀರ್ ಅವಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಬೇಬೆಯ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಲೋಹ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಳೆಯಲು ಜ಼ಾರಾ ತನ್ನೊಡನೆ ತನ್ನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ವೀರ್ ಜ಼ಾರಾಳ ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ಼ಾರಾ ವೀರ್‌ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಚೌಧರಿ ಸುಮೇರ್ (ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್) ಮತ್ತು ಅವನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸರಸ್ವತಿಯರನ್ನು (ಹೇಮಾ ಮಾಲಿನಿ) ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ತಾನು ಜ಼ಾರಾಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ವೀರ್‌ಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮರುದಿನ, ವೀರ್ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಯೋಜಿಸಿ ಜ಼ಾರಾಳನ್ನು ಲಾಹೋರ್‌ಗಿನ ಅವಳ ಟ್ರೇನ್‍ಗೆ ಬಿಡಲು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಜ಼ಾರಾಳ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ರಜ಼ಾ ಶರಾಜ಼ಿಯನ್ನು (ಮನೋಜ್ ಬಾಜಪೇಯಿ) ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ, ತಾನು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ, ತಾವಿಬ್ಬರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜ಼ಾರಾ ಮೌನವಾಗಿ ಟ್ರೇನ್ ಏರಿ ಅವನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ; ಅವರು ಎಂದೂ ಮತ್ತೆ ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇಬ್ಬರೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ, ತಾನೂ ವೀರ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಆದರೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ರಜ಼ಾನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಜ಼ಾರಾಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವಾಹವು ಅವಳ ತಂದೆ ಜಹಾಂಗೀರ್‌ನ (ಬಮನ್ ಇರಾನಿ) ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವುದಿರುತ್ತದೆ. ಜ಼ಾರಾ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳ ಸೇವಕಿ ಮತ್ತು ಗೆಳತಿ ಶಬ್ಬೊ (ದಿವ್ಯಾ ದತ್ತಾ) ವೀರ್‌ಗೆ ಕರೆಮಾಡಿ ಅವಳ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಜ಼ಾರಾಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ವೀರ್ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಜ಼ಾರಾ ಅಳುತ್ತಾ ಓಡಿ ತೋಳು ಬಾಚಿ ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳ ತಂದೆಗೆ ಆಘಾತವಾಗಿ ಕಾಯಿಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ವೀರ್ ಜ಼ಾರಾಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವಂತೆ ಮರಿಯಮ್ ವೀರ್‌ನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಏಕೆಂದರೆ ಜ಼ಾರಾ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಂಬ ಸುದ್ದಿ ಹೊರಬಿದ್ದರೆ ಜಹಾಂಗೀರ್‌ನ ಗಮನಸೆಳೆಯುವ ಉನ್ನತ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ವೀರ್ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಹೊರಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಜ಼ಾರಾ ತನಗೆ ತಂದ ಅವಮಾನದಿಂದ ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡು ವೀರ್‌ನನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಗೂಢಚಾರನೆಂದು ಸುಳ್ಳು ಆಪಾದನೆ ಹೊರಿಸಿ ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಡುವೆ, ವೀರ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಬಸ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮೃತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ವೀರ್ ಕೇಳಿದಾಗ, ಜ಼ಾರಾಳ ತಾಯಿ ಕೊಟ್ಟ ತಾಯಿತವೇ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಕಾಪಡಿತು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾನೆ.
ಜ಼ಾರಾ ಈಗ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿದ್ದಿರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ತಾನು ಕೇವಲ ಅವಳ ಜೀವನವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತೇನೆಂದು ನಂಬಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ ಮಾಡುವಾಗ ಜ಼ಾರಾ ಅಥವಾ ಅವಳ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬಾರದು ಎಂದು ವೀರ್ ಸಾಮಿಯಾಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಾಮಿಯಾ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬಲ್ಲ ಅವನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬದಲಾಗಿ ವೀರ್‌ನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಜ಼ಾರಾ ಮತ್ತು ಶಬ್ಬೊಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಆಘಾತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ವೀರ್ ೨೨ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಸ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮೃತನಾದನು ಎಂದು ಜ಼ಾರಾ ಭಾವಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವನ ಮರಣದ ಸುದ್ದಿಯ ನಂತರ, ಅವಳು ರಜ಼ಾನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಅವಳ ತಂದೆಯು ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ತಾನೇ ಮಾಡಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಜ಼ಾರಾ ಮತ್ತು ಶಬ್ಬೊ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಹುಡುಗಿಯರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ವೀರ್‌ನ ಕನಸನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡಲು ವೀರ್‌ನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಿಯಾ ಜ಼ಾರಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಾಪಸು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ವೀರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮರುಸೇರಿಕೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ವೀರ್‌ನ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರವಾಗಿ ಅವನ ಕ್ಷಮೆಕೇಳಿ ಅವನನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿದ ವೀರ್ ಮತ್ತು ಜ಼ಾರಾ ಮದುವೆಯಾಗಿ ವಾಘಾ ಬಾರ್ಡರ್, ಅಮೃತಸರ್‍ದಲ್ಲಿ ಸಾಮಿಯಾಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಾಳುತ್ತಾರೆ.
ಬೆಳವಣಿಗೆ
ದಿಲ್ ತೋ ಪಾಗಲ್ ಹೇ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಯಶ್ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಚೋಪ್ರಾ ಮರಳಲು ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ಆದಿತ್ಯ ಹೊಸ ಕಥೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಕಥೆಗಳು ಚೋಪ್ರಾರನ್ನು ಉತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆದಿತ್ಯ ಒಂದು ಹೊಸ ಕಥೆಯ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ತಾವು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಚೋಪ್ರಾ ಆಸಕ್ತರಾಗಿ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರತಂಡ
ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ೬೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇದು ಕಷ್ಟದ ಪಾತ್ರವೆಂದೆನಿಸಿತು. ಸಾಮಿಯಾ ಸಿದ್ದೀಕಿಯ ಪಾತ್ರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಆಸ್ಮಾ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬೇರೆ ನಟಿಯರ ಮುಂದೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ರಾನಿ ಮುಖರ್ಜಿಗೆ ಹೋಯಿತು.
ಜ಼ಾರಾಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಾಜೋಲ್‍ರ ಮುಂದಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಜ಼ಿಂಟಾರಿಗೆ ಹೋಯಿತು. ಉರ್ದೂ ಮಾತನಾಡಲು ತಮ್ಮ ವಾಕ್‍ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜ಼ಿಂಟಾ ವಿವಿಧ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
ಚಿತ್ರದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮನೀಶ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಖಾನ್‍ರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕರನ್ ಜೋಹರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಮ್ದಿರಾ ಶುಕ್ಲಾ ಚಿತ್ರದ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅನಿಲ್ ಮೆಹ್ತಾ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಶರ್ಮಿಷ್ಠ ರಾಯ್‍ರನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸರೋಜ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವೈಭವಿ ಮರ್ಚೆಂಟ್ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲನ್ ಅಮೀನ್ ಸಾಹಸ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ
ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಖಾನ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಂದು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಖಾನ್‍ರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವಾಗ, ಜ಼ಿಂಟಾಗೆ ಒಂದು ಸಾವಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಅನುಭವವಾಯಿತು. ಅವರು ಸುಮಾರು ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಟ್ಟುವ ಸಾಧನದಿಂದ ತೂಗಾಡುತ್ತಿರಬೇಕಾಯಿತು.
ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏಕಕಾಲಿಕ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪಟೌಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೈಫ್ ಅಲಿ ಖಾನ್‍ರ ಅರಮನೆಯು ಜ಼ಾರಾರ ಮಹಡಿ ಮನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ಘೋಷಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ೭೨ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲಾಯಿತು.
ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಜ಼ಾರಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಕವಿತಾ ದೈಯಾ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಆಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೈಯಾ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂದು ಲೇಖಕರಾದ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ್ ದೈಯಾರೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಮತ್ತು ಇದು ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಚೋಪ್ರಾರ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರೌಢತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚೋಪ್ರಾ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭೀತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫ಼ಿಲಿಪ್ ಲುಟ್ಗನ್‍ಡಾರ್ಫ಼್ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಸೂಫ಼ಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸೂಫ಼ಿ ಪೀರ್‌ನಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗವು ವೀರ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಪುರಸ್ಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವ ಚೋಪ್ರಾರ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಣಯಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಲೇಖಕ ಕುಶ್ ವಾರಿಯಾ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಭರತ್ ಮತ್ತು ಕುಮಾರ್ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟುವುದರ ಸಂತೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದರೆ ಮೇ ಹ್ಞೂ ನಾ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜಯಿಸುವ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಿರಿಯ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾದ ರಾಜಿಂದರ್ ದುದ್ರಾ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳು ನಾಯಕರು ಜಯಿಸಬೇಕಾದ ಗಡಿರೇಖೆಗಳ ಭಿನ್ನ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕೃತ್ಯವಾಗಿ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟುವುದರ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತು ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾ ಚಿತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚಿತ್ರದ ಉಭಯ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಹಳೆ ಸಂಗೀತದ ಬಳಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಗೋಪಾಲ್ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಫ಼ೈಜ಼ಾ ಹಿರ್ಜಿಯವರಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಗೀತ
ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾದ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯು ದಿವಂಗತ ಮದನ್ ಮೋಹನ್‍ರ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿರದ ರಚನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಸಂಗೀತವಿರುವ ೧೧ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವನ್ನು ಅವರ ಮಗ ಸಂಜೀವ್ ಕೋಹ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಜಗ್‍ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್‌, ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್, ಸೋನು ನಿಗಮ್, ಗುರ್‌ದಾಸ್ ಮಾನ್, ರೂಪ್ ಕುಮಾರ್ ರಾಥೋಡ್, ಅಹಮದ್ ಹುಸೇನ್, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಾ ಮಜ಼ುಮ್‍ದರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜಾವೇದ್ ಅಕ್ತರ್ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಚೋಪ್ರಾ ಆಗ್ರಹಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಕೋಹ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ರ ಮರಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅವರ ಅಲಮಾರುವಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಮಾಡಿದ ಮೋಹನ್‍ರ ಬಳಸದಿರದ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾದ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಸಿಡಿ, ಎಲ್‍ಪಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಆಡಿಯೊ ಡಿವಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ, ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಲು ಚೋಪ್ರಾ ಅದರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.
೫೦ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಮೋಹನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ೬ನೇ ಐಫ಼ಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಇದು ಆ ವರ್ಷ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಸಂಗೀತ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩ ದಶಲಕ್ಷ ಘಟಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.
ಬಿಡುಗಡೆ
ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾ ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದನ್ನು "ಅ ಲವ್ ಲೆಜೆಂಡ್" ಎಂಬ ಆಕರ್ಷಕ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಚಾರಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
6 ಜೂನ್ ೨೦೦೫ರಂದು ಯಶ್ ರಾಜ್ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್ ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾದ ಡಿವಿಡಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬ್ಲೂ-ರೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಅಮೃತ್‍ಸರ್ ಮತ್ತು ಲಾಹೋರ್ ನಡುವೆ ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್
ವೀರ್-ಜ಼ಾರಾ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ, ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 580 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು
ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು
ಅಗ್ಗಳ
ಅಗ್ಗಳಕವಿ : - ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜೈನಕವಿ. ಚಂದ್ರಪ್ರಭಪುರಾಣ ಎಂಬ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯದ ಕರ್ತೃ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಗಳೇಶ್ವರ ಇವನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. ತಂದೆ ಶಾಂತೀಶ, ತಾಯಿ ಪೋಚಾಂಬಿಕೆ. ತ್ರೈವಿದ್ಯಶ್ರುತಕೀರ್ತಿದೇವ ಗುರು. ಕವಿಗೆ ಭಾರತೀಭಾಳನೇತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯವಿದ್ಯಾವಿನೋದ ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳು ಇವೆ. ಪೂರ್ವಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಪ, ಪೊನ್ನ, ರನ್ನ-ಇವರುಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾನೆ. "ಕಳೆಗಳೆನಿತನಿತಣೋಳಮಗ್ಗಳಗಣ್ಣಂ ತೋರ್ಪನಗ್ಗಳಂ ನೃಪಸಭೆಯೊಳ್"-ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. "ನಾನಾರಸ ಮೊಪ್ಪೆ ವಸ್ತುಕೃತಿಯಂ ಪೇಳ್ದಗ್ಗಳಂ "ಎಂದು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯ ನವರಸಭರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈತ "ರೂಪಸ್ತವನಮಣಿಪ್ರವಾಳ", "ಜಿನಾಸ್ಥಾನಸ್ತವನ "ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವನೆಂದು ಪಾರ್ಶ್ವಕವಿಯ (ಸು.1205) ಹೇಳಿಕೆ. ಆದರೆ ಈ ಕೃತಿಗಳು ಉಪಲಬ್ಧವಿಲ್ಲ. ಇವು ಸಂಸ್ಕೃತ ರಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಚಂದ್ರಪ್ರಭಪುರಾಣ ಹದಿನಾರು ಆಶ್ವಾಸಗಳುಳ್ಳ ಚಂಪೂ ಗ್ರಂಥ. ಎಂಟನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರನಾದ ಚಂದ್ರಪ್ರಭನ ಚರಿತ್ರೆ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು. ಈ ಗ್ರಂಥ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇತರ ಚಂಪೂ ಗ್ರಂಥಗಳಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತಭೂಯಿಷವಿವಾಗಿ, ಬಿಗಿಯಾದ ಬಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿ ಪ್ರೌಢವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಪ್ರಭನನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಳಿಕ ಸಿದ್ಧಾದಿಗಳನ್ನು, ಪಂಚಗುರುಗಳನ್ನು, ಜಿನಧರ್ಮವನ್ನು, ಯಕ್ಷಯಕ್ಷಿಯರನ್ನು, ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅನಂತರ ಅನುಬದ್ಧಕೇವಲಿಗಳಿಂದ ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿಯ ತನಕ ತನ್ನ ಗುರುಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಗ್ರಂಥಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ 24 ತೀರ್ಥಂಕರರ ಸ್ತುತಿಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ವೀರನಂದಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಋಣಿಯಾಗಿಯಾಗಿರುವಂತೆಯೂ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮನೋಜ್ಞವಾದ ವರ್ಣನಾಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪಂಪನ ಆದಿಪುರಾಣ ಪ್ರೇರಣೆ ಒದಗಿಸಿರುವಂತೆಯೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರಪ್ರಭನ ಚರಿತ್ರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥೆಯಾದುದರಿಂದ ಕವಿಯ ಸಹಜ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ವರ್ಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನಾವಿಲಾಸವಿದೆ. ಅಗ್ಗಳ ಪಂಡಿತಕವಿ ಆದರೂ ಕವಿಹೃದಯ ವಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ-ಕನ್ನಡ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಈತನಿಗೆ ಉದ್ದಾಮ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಕವಿಯ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ದೇವಕವಿ, ಆಂಡಯ್ಯ, ಕಮಲಭವ, ಬಾಹುಬಲಿ, ಪಾರ್ಶ್ವ ಕವಿ ಮೊದಲಾದ ಕವಿಗಳು ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಸಾಂಗತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದ ದೊಡ್ಡಯ್ಯ, ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ಷಟ್ಪದಿಯನ್ನು ಬರೆದ ದೊಡ್ಡಣಾಂಕ ಇವನ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ಉಪಕೃತರಾದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಸೂಕ್ತಿಸುಧಾರ್ಣವ ಮತ್ತು ಅಭಿನವವಾದಿವಿದ್ಯಾನಂದನ ಕಾವ್ಯಸಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ ಕಾವ್ಯದ ಪದ್ಯಗಳು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿವೆ. ಸಾಳ್ವ ಮತ್ತು ಭಟ್ಟಾಕಳಂಕ ಇವರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯಗಳಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತನ ಪ್ರಭಾವ ಮುಂದಿನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೈನಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕವಿಯ ಚಂದ್ರಪ್ರಭಪುರಾಣ ಒಂದು ಮಧ್ಯಮ ಗುಣದ ಕಾವ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಬ್ಬಗಳು
ಯುಗಾದಿ
thumb|right|ಯುಗಾದಿಗೆ ಮಾಡುವ ವಿಶೇಷ ತಿಂಡಿ: ಪಚ್ಚಡಿ
ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿ
ಸೌರಮಾನದ ರೀತ್ಯ ಆಚರಿಸುವರು, ಸೂರ್ಯ ಮೇಷ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ದಿನ ಯುಗಾದಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಆಚರಣೆ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಯುಗಾದಿಯಂತೆಯೇ. ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಮೊಹರಂನ ಹತ್ತನೆಯ ದಿನದಂದು ಚಾಂದ್ರಮಾನ ರೀತ್ಯ ಹಿಜರಿಯನ್ನು ಯುಗಾದಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಜನವರಿ ಮೊದಲನೆಯ ತಾರೀಖಿನಂದು ಯುಗಾದಿಯನ್ನು (ನ್ಯೂ ಇಯರ್ಸ್‌ ಡೇ) ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರವಾಡಿಗಳು ದೀಪಾವಳಿಯ ದಿನ ಯುಗಾದಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವರು.
ರಾಮನವಮೀ
ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಸೌರಮಾನ ಭೇದದಿಂದ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿಯಂದು ರಾವಣನ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದನೆಂದು ಈ ದಿನವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ವೈಭವದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಪಾದ ಪಾನಕ, ಕೋಸಂಬರಿ ಆ ದಿನದ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ. ಹರಿಕಥೆ, ಸಂಗೀತ, ಕಲೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಪೋಷಕವಾಗಿರುವ ಈ ನವಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಊರಿನಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು. ರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದೊಂದಿಗೆ ಈ ಹಬ್ಬ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ವಸಂತ ನವರಾತ್ರಿ
ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಪಾಡ್ಯಮಿಯಿಂದ ನವಮಿಯವರೆಗೆ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ವಸಂತ ನವರಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲವರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಕ್ಷ ತೃತೀಯಾ
ತ್ರೇತಾಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನ. ದೊಡ್ಡ ದಿನ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಸ್ನಾನ ದಾನಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದುದು. ಪರಶುರಾಮ ಜಯಂತಿ, ಅನಂತ ಕಲ್ಪಾದಿಗಳು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮೀ
ಷಣ್ಮತಸ್ಥಾಪನಾಚಾರ್ಯ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಭಗವತ್ಪಾದರ ಜಯಂತಿಯ ದಿನವಿದು. ಇದೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷ್ಯಕಾರರ ತಿರುನಕ್ಷತ್ರವೂ ಬರುತ್ತದೆ.
ವೈಶಾಖಶುಕ್ಲ ದಶಮೀ
thumb|right|ವೆಂಕಟೇಶ ಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವದ ಒಂದು ಭಾಗ ವೆಂಕಟೇಶ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆದ ದಿನವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ವೆಂಕಟೇಶ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೇಳಿಸಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಧಮಾನ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಕೇವಲಜ್ಞಾನ ಕಲ್ಯಾಣದ ದಿನವಾದುದರಿಂದ ಜೈನರಿಗೂ ಇದು ಪುಣ್ಯದಿನ.
ನೃಸಿಂಹ ಜಯಂತಿ
ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶೀ. ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ತಂದೆಯಾದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಂಭದಿಂದ ನೃಸಿಂಹನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ ದಿನ. ಈ ದಿವಸ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದವರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ವ್ರತವನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊತ್ತು ಮಾತ್ರ ಊಟ ಮಾಡ ಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿ. ಶೈವರು ಲಿಂಗವ್ರತವನ್ನೂ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ವೈಶಾಖೀ ಪೂರ್ಣಿಮಾ
ಉದುಕುಂಭದಾನಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ದಿನ. ಯಥಾಶಕ್ತಿ ತಂಪಾದ ಪಾನೀಯವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿ. ವ್ಯಾಸಪೂರ್ಣಿಮಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗ ಹಾಗೂ ರಥೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವೈಶಾಖಮಾಸ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಮಾಸ. ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬಾಯಾರಿ ಬರುವ ಮಾನವರಿಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ತಂಪಾದ ಪಾನೀಯವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲು ಚೈತ್ರದಂತೆ ವೈಶಾಖವೂ ಉಚಿತಕಾಲವೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಆದುದರಿಂದ ಅನುಕೂಲಸ್ಥರು ಅರವಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಾರುಹುಣ್ಣಿಮೆ
ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. ಅಚಲವಾದ ಮತರ್ಯ್‌ಪ್ರೇಮ ಕಾಲಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮಹೋತ್ಸವದ ದಿನ. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಹಬ್ಬ. ಸಾವಿತ್ರಿ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ದಿನ. ಇಂದು ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿ. ಕೆಲವರು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಪಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
ಇದನ್ನು ಮಣ್ಣೆತ್ತಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ರೈತರ ಹಬ್ಬ. ಶ್ರಮದಿಂದ ಉತ್ತು, ಬಿತ್ತಿ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡುವ ಬಸವನ ಬಗ್ಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ದಿನ. ಚಕ್ಕುಲಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಬಸವನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬಸವನಿಗೆ ಇಂದು ಪೂಜೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿ.
ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪುಣ್ಯಕಾಲ
ಆಷಾಢಮಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮಿಥುನರಾಶಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕರ್ಕಾಟಕ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಕಾಲವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ಘಳಿಗೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಸ್ಮೃತಿವಾಕ್ಯ. ಆ ದಿವಸ ಸಕಲ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲೂ ಗಂಗಾದೇವಿಯ ಸಾನಿಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತ್ವ. ಗಂಗಾಪೂಜೆಮಾಡಿ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನ ಮಾಡುವುದೂ ವಾಡಿಕೆ. ಪಿತೃ ತರ್ಪಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ.
ಆಷಾಢ ಬಹುಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
ಈ ದಿನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಭೀಮೇಶ್ವರ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕನ್ಯೆಯೋರ್ವಳನ್ನು ಹಣದಾಸೆಗೆ ಕಡುಬಡವರಾದ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಮೃತರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಧಾರೆಯೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಆ ಕನ್ಯೆ ತನ್ನ ದೃಢವಾದ ನಿಲವಿನಿಂದಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಪುಜಿಸಿ ಅವರ ವರಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸೌಮಾಂಗಲ್ಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಳೆಂಬ ಐತಿಹ್ಯ ಈ ವ್ರತಾಚರಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ದೀಪಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಪುಜಿಸುವುದು ವಿಧಿ.
ಆಡಿ ಶುಕ್ರವಾರ
ಕರ್ಕಾಟಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶುಕ್ರವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥರಲ್ಲಿದೆ. ಆಡಿ ಎಂಬುದು ಆಷಾಢದ ತಮಿಳು ರೂಪ. ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ : ಇದಕ್ಕೆ ಗಾಳೀಪಟದ ಹಬ್ಬವೆಂದೂ ಹೆಸರು. ಗಾಳಿ ಪಟವನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದು ರೂಢಿ. ಪ್ರಥಮೈಕಾದಶೀ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಮಹಾ ವಿಷ್ಣು ಮಲಗುವ ದಿನ. ಇಂದಿನಿಂದ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತಾರಂಭ.
ನಾಗರಚೌತಿ
thumb|left|ನಾಗರಪಂಚಮಿಯಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ನಾಗರ ಹಾವು ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಜೌತಿಯ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹುತ್ತಕ್ಕೂ ನಾಗರಕಲ್ಲಿಗೂ ಹಾಲು ನೀರಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ಹಸಿ ತಂಬಿಟ್ಟು ಚಿಗಳಿಗಳಿಂದ ತನಿ ಎರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯ ಒಳಗೂ ಅಂಗಳದಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಾಗರಹಾವಿನ ಕುಂಡಲಿಯನ್ನು ರಂಗವಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದೂ ಪುಜಿಸುವುದೂ ವಾಡಿಕೆ.
ಪಂಚಮೀ
ನಾಗಪಂಚಮೀ ಅಥವಾ ಗರುಡಪಂಚಮೀ ಎಂದು ಈಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಸಹೋದರರ ಬೆನ್ನುಹುರಿಗೆ ದೂರ್ವಿಯಿಂದ ಹಾಲು ನೀರು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ತಂಬಿಟ್ಟಿನ ಬಾಗಿಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಬಂಧುಬಾಂಧವರಿಗೂ ಇಷ್ಟಮಿತ್ರರಿಗೂ ತಂಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸಹೋದರನ ಸುಖಸಂತೋಷಕ್ಕೂ ದೀರ್ಘ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅಪಮೃತ್ಯು ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಿಸಿನದಿಂದ ನಾಗರಹಾವಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ಹಳದಿ ಗೆಜ್ಜೆವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪುಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಿರಿಯಾಳ ಷಷ್ಠೀ
ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಿರಿಯಾಳನನ್ನು (ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾಡಿ ಮಲಗಿರುವ ಎರಡು ಹಸುಳೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿ) ಮಾಡಿ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪುಜಿಸಿ ಮೊಸರನ್ನವನ್ನೂ ಕಡುಬನ್ನೂ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿರುವ ಮನೆಗೆ ಬುತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಡುಬು ಬೀರಿ ಬರುವುದು ವಾಡಿಕೆ.
ಗಾಯತ್ರೀಪ್ರತಿಪದಾ
ಉಪಾಕರ್ಮದ ಮರುದಿವಸ ಸಹಸ್ರ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಧಿ ಇದೆ.
ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮೀ
thumb|left|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ
ಸ್ವರ್ಣಗೌರೀ
ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲತದಿಗೆ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮದ ಹಬ್ಬ. ಇದೇ ಗೌರೀ ತದಿಗೆ. ಇದು ಸೌಭಾಗ್ಯಪ್ರದವಾದ ವ್ರತ. ದೊಡ್ಡಗೌರೀ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಿದೆ. ತಳಿರುತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೌರಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪುಜಿಸಿ ವ್ರತಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಮೊರದ ಬಾಗಿನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥ ಬಾಗಿನವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಓಡಾಡುವ ಸುಮಂಗಲಿಯರನ್ನು ಅಂದಿನಿಂದ ಒಂದುವಾರ ಕಾಲ ನೋಡಬಹುದು.
ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥೀ
thumb|left|ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ thumb|left|ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಮೋದಕ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕ ವಿನಾಯಕನ ಹಬ್ಬ. ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ ವಿದ್ಯಾಗಣಪತಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇವರನ್ನು ಪುಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ, ಭಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರಂಗುರಂಗಿನ ಬಣ್ಣದಿಂದ ತಯಾರಾಗಿರುವ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಅಲಂಕೃತ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪುಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿಯೂ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡಬು ಗಣಪತಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಭಕ್ಷ್ಯ. ಭಾದ್ರಪದಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ಥೀ ದಿನ ಈ ಹಬ್ಬ ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮ. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ನೋಡಿದರೆ ದೋಷಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಯಮಂತಕೋಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೇಳಲೇಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿ. ಅದೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನಾದರೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮನೆಗಳಿಗಾದರೂ ಹೋಗಿ ಗಣೇಶನನನ್ನು ನೋಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮವಿರುವ ಕಾರಣ ಬಾಲಕರು ತಂಡೋಪತಂಡವಾಗಿ ಮನೆಮನೆಗೂ ಹೋಗಿಬರುವ ದೃಶ್ಯ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶುಭಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ವಿಸರ್ಜನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಡೆಯುವ ಗಣೇಶನ ಮೆರವಣಿಗೆ ವರ್ಣಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶುಭಕಾರ್ಯವೂ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನಂತರಪದ್ಮನಾಭ ಪೂಜೆ
ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ಥೀ ದಿವಸ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಕಲಶದಲ್ಲಿ ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪುಜಿಸಿ ಅನಂತನ ದಾರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿ ಧರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮ. ಇದಕ್ಕೂ ವ್ರತಕಥೆ ಇದೆ.
ಅನಂತನ ಹುಣ್ಣಿಮೆ
ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ದಿನಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರಿದೆ. ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಇಂದೇ. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಭಾದ್ರಪದ ಬಹುಳ
ಪಿತೃಪೂಜೆಗೆ ಮೀಸಲು. ಈ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾಮಭರಣಿ, ಮಧ್ಯಾಷ್ಟಮೀ, ಅವಿಧವಾ ನವಮೀ, ಘಾತ ಚತುರ್ದಶೀ ಮತ್ತು ಮಹಾಲಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ-ಈ ದಿನಗಳು ಈ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ.
ಸರಸ್ವತೀಪೂಜೆ
ಮೂಲೇನಾವಾಹಯೇತ್ ದೇವೀಂ ಶ್ರವಣೇನ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ ಎಂಬ ಆಧಾರೋಕ್ತಿಯಂತೆ ಮೂಲಾನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸರಸ್ವತೀ ಪೂಜೆ ಎಂದಿದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪಾಡ್ಯಮಿಯಿಂದ ನಂದಾದೀಪವನ್ನಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದವರು ಸರಸ್ವತೀಪೂಜೆಯ ದಿನದಿಂದಲಾದರೂ ನಂದಾದೀಪವನ್ನಿಟ್ಟು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಗೀತ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಕಲ ಸಲಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಅಂದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮಿ
thumb|right|ದುರ್ಗೆ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ದಿನ.
ಮಹಾನವಮೀ
thumb|right|ಅಯುಧ ಪೂಜೆಯ ಒಂದು ನೋಟ ವಾಹನಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದಿನ. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೂ ಜೀವನೋಪಾರ್ಜನೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾದ ಯಂತ್ರಾದಿಗಳಿಗೂ ಅಂದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮಹಾನವಮಿಯ ದಿನ ಶಮೀಪತ್ರವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುವುದು. ಸರಸ್ವತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನೂ ಸಲ್ಲಿಸ ಲಾಗುವುದು. ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಡಲೆಂದೇ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಹಬ್ಬವಿದು.
ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬ
ನರಕಚತುರ್ದಶಿಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ. ಚತುರ್ದಶಿಯ ದಿನ ಚಂದ್ರೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಂಜನ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬಚ್ಚಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೊಳೆದು, ಅಲಂಕರಿಸಿ ನೀರು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜಲಂಧರನ ಭಯದಿಂದ ಪರಶಿವ ಮಾಲಿಂಗನ ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿತು ಕೊಂಡನೆಂದೂ ಅದನ್ನು ಪಾರ್ವತಿ ನೀರಿನ ಹಂಡೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತಿಟ್ಟು ಆ ದುಷ್ಟನ ಕೈಗೆ ಪರಶಿವ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡಿದಳೆಂದೂ ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯ. ಅಳಿಯಂದಿರು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವೇ ಸಂಭ್ರಮ. ಇಂದಿನಿಂದ ದೀಪಾವಳೀ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
ಆಶ್ವೀಜ ಬಹುಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ತುಳುನಾಡ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಬರುವ ಕಥೆ
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ತುಳು ಜನಪದ ಹಾಡು - ಆಟಿಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಆನೆಂತಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸೋಣೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು ಗೌರಿ ಚೌತಿ ನಿರ್ನಾಳೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು ಒಂರ್ಬ ದಿನೊತ ಮಾರ್ಣೆಮಿ ಉತ್ಸವ ಬೊಂತ್ಯೊಳುಡು ಬರ್ಪುಂಡು ದೀಪಾವಳಿ ಪರ್ಬ ಮುಪ್ಪೊ ದಿನೊತ ಪುರದಕ್ಷಿಣೆ, ಮೂಜಿ ದಿನೊತ ಪೂವೊಡರ್ ಆವೂರ ಪೊಲಿ ಕೊಂಡೇ, ಈ ಊರಾ ಬಲಿ ಕೊಂಡೋಲೆ ಅರಿಯರಿಯೆ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ... ಅರಿಯರಿಯೆ... (ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ)
ತುಳಸೀ ಹಬ್ಬ
ಕಾರ್ತೀಕ ಶುದ್ಧ ಏಕಾದಶೀ ದಿವಸ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿನ ತುಳಸೀ ವೃಂದಾವನವನ್ನು ತಳಿರು ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಲಿಯ ಟೊಂಗೆಯನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ದ್ವಾದಶೀ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತುಳಸಿಯೇ ವೃಂದಾ ಎಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಹಬ್ಬ ತುಳಸಿಯ ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವ ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಚಾತುರ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಏಳುವ ದಿನವಾದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಉತ್ಥಾನದ್ವಾದಶೀ (ನೋಡಿ- ಉತ್ಥಾನ ದ್ವಾದಶೀ) ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷೀರಾಬ್ಧಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಧಿ ಇದೆ. ರಾತ್ರಿಯೂ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ತೀಕ ಬಹುಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ
ಕಡೆಯ ಕಾರ್ತೀಕ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ದೀಪೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ದಿನ. ಪಂಜನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಿರುಗಿಸುತ್ತ ಉರಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸುತ್ತು ಹಾಕುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು. ಉತ್ತರ ಗೋಗ್ರಹಣದ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೆಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಪಿತೃದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋಗಲು ದಾರಿತೋರುವ ವಿಧಾನವಿದೆಂದು ಪುರಾಣ ವಾಕ್ಯ. ಎಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲೂ ದೀಪೋತ್ಸವ, ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವ ಮುಂತಾದುವು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಸ್ಕಂದಷಷ್ಟೀ
ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಟಿಗೆ ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಟೀ ಅಥವಾ ಸುಬ್ರಾಯ ಷಷ್ಟೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಅನೇಕ ಸ್ಕಂದಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಥೋತ್ಸವವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಹನುಮಜ್ಜಯಂತಿ
ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಮಾಸದ ದ್ವಾದಶಿ ಶ್ರೀರಾಮಭಕ್ತ ಹನುಮಂತ ಜನಿಸಿದ ದಿನ. ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಈ ಜಯಂತಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹನುಮದ್ವಿಲಾಸ ಹರಿಕಥೆ ನಡೆಸುವುದು ವಿಶೇಷ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ರಾಮದೇವರ ಸಂಗಡ ಹನುಮಂತನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಎಳ್ಳಮಾವಾಸ್ಯೆ
ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ತಾಯಿಯ ಶಿರಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಿದ ಪರಶುರಾಮ ಮಾತೃಹತ್ಯೆಯ ದೋಷದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ದಿನ. ಎಳ್ಳಿನಷ್ಟೂ ಪಾಪವಿಲ್ಲದಂತೆ ತೊಳೆದುಹಾಕುವ ಈ ದಿನ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ. ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಧನುರ್ಮಾಸ
ಸೂರ್ಯದೇವ ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸದಂದು ಸಂಕ್ರಮಿಸಿ ಧನುರ್ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ದಿನ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಆತ ಮಕರಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರೆಗೂ ಧನುರ್ಮಾಸವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪುಜಿಸಿ ಹುಗ್ಗಿಯನ್ನು (ಪೊಂಗಲ್)ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿ. ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದವರು ಒಂದು ದಿನವಾದರೂ ಹುಗ್ಗಿ ಮಾಡಿ ದಾನ ಮಾಡಬಹುದು.
ಬನದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ
ಪುಷ್ಯಶುಕ್ಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಬನದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಎಂದು ಹೆಸರು.
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
ಪೊಂಗಲ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಸೂರ್ಯ ಮಕರರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದಿನ. ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲವೆಂದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಎಳ್ಳು ಬೀರುವುದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಸಂಭ್ರಮದ ದಿನ. ಇಂದು ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ರೈತರಿಗೆ ಇಂದು ಬಿಡುವು. ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೈತೊಳೆದು ಸಿಂಗರಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಜೆ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿ ಹಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪುಷ್ಯ ಬಹುಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
ದಾಸಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಪುರಂದರದಾಸರ ಪುಣ್ಯತಿಥಿ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರೂ ಭಕ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಆದ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಭಾಗವತರ ಆರಾಧನೆಯನ್ನೂ ಈ ದಿನದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಗೀತ, ಹರಿಕಥೆ ಮುಂತಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ.
ಮಾಘ ಪೂರ್ಣಿಮೆ
ಈ ದಿನ ಕೆಲವರು ಕುಲಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಸಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಾಘಸ್ನಾನದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಿದು. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ರಥೋತ್ಸವಗಳು ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ
ಮಾಘ ಬಹುಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದೋಷ ವ್ಯಾಪಿನಿಯಾದ ಚತುರ್ದಶೀ ದಿವಸ ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಇಂದು ಶೈವರು ಉಪವಾಸವನ್ನಾಚರಿಸಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎಂಬ ಆರ್ಷ ವಾಕ್ಯಾನುಸಾರ ಈ ದಿನ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಯಾಮದಲ್ಲೂ ಬಿಲ್ವಾದಿಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪುಜಿಸಬೇಕು. ವೈಷ್ಣವರು ಈ ದಿನ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದರ್ಶನ ಮಡಲೇಬೇಕೆಂಬ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಜಾಗರಣೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ವ್ರತಕಥೆ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಬಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಥೋತ್ಸವಗಳೂ ಜಾತ್ರೆಗಳೂ ಜರುಗುತ್ತವೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
ಇಂದು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಪಾರಣೆ, ರಥೋತ್ಸವ, ದೀಪೋತ್ಸವಾದಿಗಳು ಹಲವು ಶೈವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಕಾಮನ ಪಾಡ್ಯ
ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ಪಾಡ್ಯಮಿ ದಿನವನ್ನು ಕಾಮನ ಪಾಡ್ಯ ಎಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಮನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದು ಪುಜಿಸಿ ಹಬ್ಬವನ್ನಾಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕೆಲವರಲ್ಲಿದೆ.
ಹೋಳೀ ಹಬ್ಬ
thumb|right|ಹೋಳಿ
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಪೇಶಾವರ್
ಪೇಶಾವರ (ಹಿಂದೆ ವಾಯುವ್ಯ ಸರಹದ್ದಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಫೆಡರಲ್ ಆಡಳಿತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪೇಶಾವರ ಪಾಕ್-ಅಫ್ಘಾನ್ ಗಡಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಖೈಬರ್ ಪಾಸ್‍ನ ಪೂರ್ವ ಅಂತ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. "ಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ನಗರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವ ಪೇಶಾವರ, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಕಾವಲುದಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರೋಮಾಂಚಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ನಗರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಪೇಶಾವರ ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯ ವಿವಿಧ ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿ ಬಾರಾ ನದಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿಯನ್ನು ಪಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತ
೧೮೪೯ನೇ ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಪೇಶಾವರವು ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ೧೮೫೭ ಸಿಪಾಯಿದಂಗೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ೪೦೦೦ ಜನ ಸೈನಿಕರು ಭರತದ ಪರ ಹೋರಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದಷ್ಡು ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಇದಾದ ನಂತರ ಪೇಶಾವರದ ಕೆಲ ದಳವಾಯಿಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷರ ಪರ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.
ಆಧುನಿಕ ಪೇಶಾವರ
೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ .ಪೇಶಾವರ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಪಾಲಾರಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರೂ ಕೂಡ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪುಗಳು ಆ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಕ್ಕು ಸೇರದೆ ಭಾರತಕ್ಕೂ ಸೇರದೆ, ಪಶ್ತುನಿಸ್ಥಾನ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಬೇಕೆಂದು ಕರ ನೀಡಿದರು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೇಶಾವರವು ಕೆಲ ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ೧೯೮೮ನೇ ಚುಣಾವಣೆಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪೇಶಾವರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦೦೦೦ ಅಫ್ಗಾನರು ದಾಖಲಾತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ದಾಖಲಾತಿಯಾಗದ ಜನರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೇಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು.
ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ
ಪೇಶಾವರ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಕ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩.೨೯%ರಷ್ಟೆದೆ.
ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ
ಪೇಶಾವರದ ೯೯% ಜನರು ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿಯಾಹ್ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗಿಂತ ಸುನ್ನಿಯವರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪೇಶಾವರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲದೆ ಯಹೂದಿಗಳು, ಝೋರೊಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನರು, ಬಹಾಯಿ ಮತದವರು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಖ್ಖರು, ಹಿಂದುಗಳು ಹಾಗು ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ನರೂ ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
ಭಾಷೆಗಳು
ಈ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೆಳಗಂಡ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡ ಬಲ್ಲರು
ಶಿಕ್ಷಣ
ಹಲವಾರು ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಪೇಶಾವರದಲ್ಲಿವೆ. ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಪೇಶಾವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. ಎಡ್ವರ್ದ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಗಿದ್ದು ಪೇಶಾವರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೇಯ ಕಾಲೇಜಾಹಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪೇಶಾವರದ ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
೨೦೧೩ ಪೇಶಾವರ ಶಾಲಾ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ
2014 ಡಿಸೆಂಬರ್ 16 ರಂದು ತೆಹ್ರೀಕ್ -ಇ- ತಾಲಿಬಾನ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ೯ ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಪೇಷಾವರ ನಗರದ ಆರ್ಮಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮೇಲೆ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಶಾಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ೧೩೨ ಮಂದಿ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಟ್ಟು ೧೪೫ ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೈನ್ಯದ ವಿಶೇಷ ಸೇವೆ ಗುಂಪು ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಕೊಂದು ೯೬೦ ಮಂದಿ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಮಿಲಿಟರಿ ವಕ್ತಾರ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಅಸಿಮ್ ಬಾಜ್ವಾರವರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕನಿಷ್ಠ ೧೩೦ ಜನರು ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿಂದೆಂದೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ದಾಳಿ ನಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವರ್ಗ :ವಾಯುವ್ಯ ಸರಹದ್ದಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ
ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಚಾಂದಕವಟೆ
ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಚಾಂದಕವಟೆ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕವಿಗಳು.
ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯ
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯ :- ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈದ್ಯಕೀಯ (ಎಂದರೆ ಆಯುರ್ವೇದದ) ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೂರು ಯುಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
ಆದಿಯುಗ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಅಶೋಕನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಆತ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯರ ಮತ್ತು ಪಶುಗಳ ಔಷಧಾಲಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈದ್ಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರ.ಶ.ಪೂ. ೨೬೦ ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು. ರಸಾಯನ ಮತ್ತು ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪಿತನೆಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದ, ಸಾತವಾಹನರ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧಬಿಕ್ಷು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಶ್ರೀಶೈಲ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ರಸಾಯನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ. ರಸರತ್ನಾಕರ, ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವೈದ್ಯಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಈತನನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ವೈದ್ಯವ್ಯಕ್ತಿ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾತವಾಹನರ ಅನಂತರ ರಾಜ್ಯ ಕಟ್ಟಿದ ಗಂಗರು ಜೈನಧರ್ಮಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಗಂಗರಸ ದುರ್ವಿನೀತನ (೬೦೫-೬೫೦) ಗುರುವಾಗಿದ್ದ ದಿಗಂಬರಜೈನ ಯತಿ ಪುಜ್ಯಪಾದ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದ. ಇವನು ಬರೆದ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಕ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ವೈದ್ಯಗ್ರಂಥವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತನ ಸೋದರಳಿಯ ಸಿದ್ಧ ನಾಗಾರ್ಜುನ (೬೯೦) ರಸಾಯನ ಮತ್ತು ಲೋಹವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ. ರಸೇಂದ್ರ ಮಂಗಳ, ಕಕ್ಷಪುಟತಂತ್ರ, ನಾಗಾರ್ಜುನತಂತ್ರ ಮುಂತಾದುವು ಈತನ ಕೃತಿಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಬನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಗಂಗರಾಜ ಶ್ರೀಪುರುಷ(೭೭೫) "ಗಜಶಾಸ್ತ್ರ"ವನ್ನೂ ಆತನ ಮಗನಾದ ಸೈಗೊಟ್ಟ ಶಿವಮಾರ "ಗಜಾಷ್ಟಕ'ವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (೮೦೦). ಶಿವಮಾರನ ಗಜಾಷ್ಟಕ ಕನ್ನಡಭಾಷೆಯ ಪ್ರಥಮಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ನೃಪತುಂಗನ (೮೧೫-೮೭೧) ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಉಗ್ರಾದಿತ್ಯನೆಂಬ ಜೈನ ವೈದ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಕ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಜೈನಧರ್ಮದ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿರುವ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮಧುಗಳನ್ನು ಔಷಧಾರ್ಥವಾಗಿಯೂ ವರ್ಜಿಸಿರುವುದು ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಚಾಲುಕ್ಯರಾಜ ಇಮ್ಮಡಿ ಜಯಸಿಂಹನ (೧೦೧೫-೧೦೪೨) ಆಸ್ಥಾನದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕವಿ ಚಾವುಂಡರಾಯ ತನ್ನ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥವಾದ "ಲೋಕೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ" ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಚಂದ್ರರಾಜನ (೧೦೭೯) "ಮದನತಿಲಕ", ಕೀರ್ತಿವರ್ಮನ (೧೧೨೫) ಗೋವೈದ್ಯ, ಚಾಳುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನ (೧೧೨೬-೩೮) "ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ"ದಲ್ಲಿನ ಆಯುರ್ವೇದದ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಜೈನ ವೈದ್ಯ ಜಗದ್ದಳ ಸೋಮನಾಥನ (೧೧೫೦) ಕರ್ಣಾಟಕ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಕ, ದೇವೇಂದ್ರ ಮುನಿಯ (೧೨೦೦) ಬಾಲಗ್ರಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕೇಶವ ಪಂಡಿತನ (೧೨೪೦) ಸಿದ್ಧಮಂತ್ರ, ಬೋಪದೇವನ (೧೨೬೩) ಸಿದ್ಧ ಮಂತ್ರ ಪ್ರಕಾಶ, ವೈದ್ಯಶತಕ, ಹೃದಯ ದೀಪಿಕ ನಿಘಂಟು, ಯಾದವರಾಜ ಮಹಾದೇವನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೇಮಾದ್ರಿಯ (೧೨೬೦-೧೩೦೯) ಆಯುರ್ವೇದ ರಸಾಯನವೆಂಬ ಅಷ್ಟಾಂಗ ಹೃದಯದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಅಮೃತನಂದಿಯ ಅಕಾರಾದಿ ನಿಘಂಟು - ಇವು ಈ ಯುಗದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯಗ್ರಂಥಗಳು.
ಆಯುರ್ವೇದದ ಅಧ್ಯಯನ ಅಧ್ಯಾಪನಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಠ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ರಾಜರು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ವೈದ್ಯರನ್ನು ರಾಜಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವೈದ್ಯರು ತಾವೇ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದಾಗ ತಯಾರಿಸಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಷ್ಠೌಷಧಿಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದುವು. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾದರಗಳು ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದುವು. ವಸ್ತುರೂಪವಾದ ಸಂಭಾವನೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಧನರೂಪ ಸಂಭಾವನೆ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಅರ್ಚಕರು, ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಮಧ್ಯಯುಗ
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತ ಈ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ. ಈ ಅರಸರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಬದುಕಿಕೊಂಡುವು. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಸಾಯಣರ ಚತುರ್ವೇದ ಭಾಷ್ಯಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದುವು. ಪರಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಣುಗಳಾಗಿದ್ದ ರಾಯರು ಅವನ್ನೂ ಪೋಷಿಸಿದರು. ವಿಜಯನಗರದ ಅಧಿರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಮುಗಳೀಪುರದ ಅರಸ ಮಂಗರಾಜ (೧೩೬೦) ವಿಷ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ. ಈತನ ಖಗೇಂದ್ರ ಮಣಿದರ್ಪಣ ಕನ್ನಡ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗ್ರಂಥ. ಒಂದನೆಯ ಬುಕ್ಕರಾಯನ (೧೩೫೬-೭೬) ಆಸ್ಥಾನ ವೈದ್ಯ ವಿಷ್ಣುದೇವನ ರಸರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಇಮ್ಮಡಿ ಬುಕ್ಕರಾಯನ (೧೪೦೪-೨೪) ಆಸ್ಥಾನ ವೈದ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಪಂಡಿತನ ವೈದ್ಯರಾಜ ವಲ್ಲಭ, ಅಭಿನವ ಚಂದ್ರನ (೧೪೦೦) ಅಶ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ವಲ್ಲಭೇಂದ್ರನ (೧೪೩೫) ವೈದ್ಯ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಕಲ್ಲರಸನ (೧೪೫೦) ಜನವಶ್ಯವೆಂಬ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥ, ಕವಿಲಿಂಗನ (೧೪೯೦) ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಪದಗಳು, ದಾಮೋದರ ಪಂಡಿತನ ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಭಟ್ಟನರಹರಿಯ ವಾಗ್ಭಟ ಮಂಡನ, ಶ್ರೀಧರ ದೇವನ (೧೫೦೦) ವೈದ್ಯಾಮೃತ, ಬಾಚರಸನ (೧೫೦೦) ಅಶ್ವವೈದ್ಯ, ಮೂರನೆಯ ಮಂಗರಸನ (೧೫೦೮) ಸೂಪಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಳ್ವನ (೧೫೫೦) ವೈದ್ಯಸಾಂಗತ್ಯ, ರಘುನಾಥ ಸೂರಿಯ, ಭೋಜನ ಕುತೂಹಲ, ಯಳಂದೂರು ಚನ್ನರಾಜನ (೧೫೭೦) ವೈದ್ಯಸಾರ ಸಂಗ್ರಹ, ವೀರಭದ್ರರಾಜನ (೧೬೦೦) ಹಸ್ತಾಯುರ್ವೇದ ಟೀಕೆ, ರಾಮಚಂದ್ರ ಪಂಡಿತನ (೧೬೨೫) ಅಶ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಪದ್ಮಣ ಪಂಡಿತನ (೧೬೨೭) ಹಯಸಾರ ಸಮುಚ್ಚಯ, ಬಿಜಾಪುರದ ಇಮ್ಮಡಿ ಆದಿಲ್ ಷಾ (೧೬೨೬-೫೬) ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಲೋಲಂಬರಾಜನ ಸದ್ವೈದ್ಯಜೀವನ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಾವತಂಸಗಳು, ಕೊಟ್ಟೂರು ಬಸವರಾಜನ (೧೬೭೦) ಶಿವತತ್ತ್ವರತ್ನಾಕರದಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದದ ವಿವರಣೆ, ಶ್ರೀಕಂಠ ನಂದಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಮಂಜರಿ, ಶ್ರೀಕಂಠ ಪಂಡಿತನ ವೈದ್ಯಸಾರ ಸಂಗ್ರಹ, ಶ್ರೀಪಂಡಿತನ ಯೋಗಶತಕ, ಕೃಷ್ಣಾರ್ಯನ ಸಿದ್ಧಯೋಗ ಸಮುಚ್ಚಯ, ಸಲಾದು ಮಾಧವಾಚಾರ್ಯನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಾರ ಸಂಗ್ರಹ, ಗಂಗಾಧರನ ಭೇಷಜ ಕಲ್ಪ, ಕಳಲೆಯ ವೀರರಾಜನ (೧೭೨೦) ಸಕಲ ವೈದ್ಯ ಸಂಹಿತಾ ಸಾರಾರ್ಣವ, ನಂಜರಾಜನ (೧೭೪೦) ವೈದ್ಯಸಾರಸಂಗ್ರಹ, ತಿಮ್ಮರಾಜ ಗೌಡನ (೧೭೫೦) ಸ್ತ್ರೀ ವೈದ್ಯ, ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯನ (೧೭೫೯) ಬಾಹಟ ಟೀಕೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಪಂಡಿತನ (೧೭೭೫) ಅಕಾರಾದಿ ನಿಘಂಟು- ಈ ಯುಗದ ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯಗ್ರಂಥಗಳು.
ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ವೈದ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಯುರ್ವೇದಕ್ಕೆ ಎದುರಾಳಿಗಳಾಗಿ ಯುನಾನಿ ಪದ್ಧತಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಐರೋಪ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಕ್ರಮೇಣ ನೆಲೆಯೂರಿದುವು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುನಾನಿ ಹಕೀಮರು ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹಿಂದೂಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಸ್ಲಿಂ ದಾಳಿಕಾರರ ಹೆದರಿಕೆಯಿಂದ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನವಿಲ್ಲದೆ ಕುಹಕವೈದ್ಯರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿ ಜನರ ನಿಂದೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ಸುಲಭವಾದ ಮೂಲಿಕಾವೈದ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ರಸಾಯನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕ್ರಮ ಹೆಚ್ಚು ರೂಢಿಗೆ ಬಂದುದು ಈ ಯುಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ.
ಆಧುನಿಕ ಯುಗ
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಭಾರತದ ಆದ್ಯಂತ ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿ ರಾಜಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಜನಾರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾದ ಈ ಪದ್ಧತಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಇಂದು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ರೂಢಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಆಯುರ್ವೇದಕ್ಕೆ ಇದರಿಂದ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಧಕ್ಕೆ ತಗುಲಿತಾದರೂ ತನ್ನ ಅಂತಃಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದು ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಜನತಾಸೇವೆಯನ್ನು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿವತ್ಸಲರಾದ ಮೈಸೂರು ರಾಜಮನೆತನದ ಒಡೆಯರು ಇದರ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಯುರ್ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಹಾರಾಜ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರು ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಪಾಠ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆಯೊಂದು ಏರ್ಪಟ್ಟು ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಆಯುರ್ವೇದಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ. (ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್.) ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಕುಮಾರ ಕಕ್ಕಯ್ಯ
ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು
ಮಹಾ ಬಿರುಕು ಕಣಿವೆ
thumb|250px|ಮಹಾ ಬಿರುಕು ಕಣಿವೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ. [[ಸಿನಾಯ್ ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗು ಮೃತ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಡನ್ ನದಿ ಮೇಲಿದೆ]] ಮಹಾ ಬಿರುಕು ಕಣಿವೆ ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕಿ.ಮಿ.ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಸಿರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಬಿರುಕು ಕಣಿವೆಗಳು ಹಲವಾರು ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ತಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರುವ ಜಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕಣಿವೆ ೩೦ರಿಂದ ೧೦೦ ಕಿ.ಮಿ.ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಹಸ್ರಾರು ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟರವರೆಗೆ ಆಳವಾಗಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ
ಸ್ತ್ರೀರೋಗಗಳು
ಸ್ತ್ರೀರೋಗಗಳು - ಮಹಿಳೆಗೇ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು 5 ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು.
ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಸಂಬಂಧೀ ವ್ಯಾಧಿಗಳು
ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ತಾಯ್ತನ ಪ್ರಕೃತಿ ಕೊಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ. ಆದರೆ ಈ ವರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಬರುವ ಶಾಪ ಎಂದರೆ ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಸೋಂಕು ರೋಗಗಳು. ಇವು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ತ್ರೀರೋಗಗಳು. ಜನನಾಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಸೋಂಕು ಎಂದರೆ ಯೋನಿ, ಗರ್ಭದ್ವಾರ, ಗರ್ಭಕೋಶ, ಗರ್ಭನಾಳ ಮತ್ತು ಅಂಡಾಶಯದ ಸೋಂಕಿನಿಂದುಂಟಾಗುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು: ಪರಂಗಿರೋಗ (ಸಿಫಿಲಿಸ್), ಬಿಳುಪು ಸುರಿಕೆ (ಗೊನೊರಿಯ), ಏಡ್ಸ್‌ ರೋಗ, ಬಿಳಿಸೆರಗು, ಉರಿಮೂತ್ರ ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಕಾರಣಗಳು
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಶುಚಿತ್ವ, ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲದ ಗರ್ಭಪಾತ, ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲದ ಹೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲದ ಲೈಂಗಿಕಸಂಪರ್ಕ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಜನನೇಂದ್ರಿಯತುರಿಕೆ, ಉರಿ, ಹುಣ್ಣು, ನೋವು ಮತ್ತು ವಾಸನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯೋನಿಸ್ರಾವ. ಕೆಳಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ಆಯಾಸ, ಚಳಿಜ್ವರ, ಉರಿಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ತೊಂದರೆಗಳು, ದುಗ್ಧರಸ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಊತ ಇತ್ಯಾದಿ.
ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಮುಟ್ಟಿನ ತೊಂದರೆಗಳು, ಬಂಜೆತನ, ಗರ್ಭಪಾತ, ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ, ಉರಿಮೂತ್ರರೋಗ, ಎಚ್.ಐ.ವಿ./ಏಡ್ಸ್‍ರೋಗ, ನವಜಾತ ಶಿಶುವಿಗೆ ಸೋಂಕುರೋಗಗಳು.
ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮ
ಸೋಂಕಿನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಯುಕ್ತ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಗರ್ಭಪಾತ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಹೆರಿಗೆ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಲೈಂಗಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆ.
ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಯುಕ್ತ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದಲ್ಲಿ ಗುಣಮುಖರಾಗಬಹುದು.
ಸ್ತನಸಂಬಂಧೀ ರೋಗಗಳು
ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿವೆ:
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ನೋವು, ಎದೆಬಾವು, ಕೀವು ಸುರಿಯುವುದು, ಚಳಿಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿ, ನೋವು ಮೂಡಿಸದೆ ಓಡಾಡುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು (ಫೈಬ್ರೊಅಡಿನೋಮ), ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಅರ್ಬುದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು (ಕ್ಯಾನ್ಸರ್).
ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮ
ಆಗಾಗ ಮತ್ತು ಸಂದೇಹ ಬಂದಾಗ ಸ್ತನಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಮೆಮ್ಮೋಗ್ರಫಿ ಪರೀಕ್ಷೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆ: ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದರೆ ಗುಣಮುಖರಾಗಬಹುದು.
ಋತುಚಕ್ರಸಂಬಂಧೀ ರೋಗಗಳು
ಹೆಣ್ಣಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಋತುಚಕ್ರ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೈವಿಕಕ್ರಿಯೆ. ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಋತುಚಕ್ರ ಶಾರೀರಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಪ್ರತೀಕ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರುಂಟಾದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಯುಕ್ತ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಮುಟ್ಟಿನ ವೇಳೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ತಸ್ರಾವ, ಋತುಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರು.