cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಜಾತ್ಯತೀತ ಬರಹಗಳು
ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯನಾದ ದೇಪರಾಜನು ಅಮರುಕ ಮತ್ತು ಸೊಬಗಿನ ಸೋನೆ (೧೪೧೦) ಎಂಬ ಪ್ರಣಯ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬರೆದನು ಲೇಖಕರು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ನಿರೂಪಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದಾಗ್ಯೂ ಕೊಟ್ರಯ್ಯನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೊಬಗಿನ ಸೋನೆ ನಿಜವಾಗಿ ರಾಜ ೨ನೇ ದೇವರಾಯ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಬೇಟೆಯ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಟೆಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿವರಗಳಿವೆ. ೧೫೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಂಜುಂಡ ಕವಿ ಸಾಮಂತ ರಾಜಕುಮಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಬರೆದರು, ಸಾಂಗತ್ಯ ಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿರಮಾನಾಥ ಚರಿತೆ (ಅಥವಾ ಕುಮಾರ ರಾಮ ಸಾಂಗತ್ಯ ) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನಾಥನ ( ಕುಮಾರ ರಾಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಈ ಕವಿತೆ ಕಂಪಿಲಿಯ ರಾಜಕುಮಾರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣದ ಮುಂಜಾನೆ ಅವನ ವೀರರ ಬಗ್ಗೆ. ಈ ಕೃತಿಯು ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಕನು ತನ್ನ ಮಲತಾಯಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಒಬ್ಬ ಮಂತ್ರಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಹುತಾತ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.
೧೫೬೭ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಜೈನ ತಪಸ್ವಿ ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ ಅವರು ವಿಜಯ ಕುಮಾರಿ ಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಮಹಿಳೆ ವಿಜಯಕುಮಾರಿಯ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಬರವಣಿಗೆಯು ನಗರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ (ರಾಜನ ರಾಜಧಾನಿ ವಿಜಯನಗರ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ), ಅದರ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪಠ್ಯವು ಕಠಿಣವಾದ ಜಾತಿ -ಆಧಾರಿತ ಮಾನವ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾದ ತೊಳೆಯುವುದು, ಕ್ಷೌರಿಕತೆ, ಮಡಕೆ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರಗೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಜನರು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. ಸಾಲ್ವ (೧೫೫೦) ರಸ ರತ್ನಾಕರ ಮತ್ತು ಶಾರದ ವಿಲಾಸ ಎಂಬ ಎರಡು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ರಸದ ಬಗ್ಗೆ (ಕಾವ್ಯದ ಭಾವನೆ ಅಥವಾ ಸುವಾಸನೆ) ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಅದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮರುಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ (ಸೂಚಿಸಿದ ಅರ್ಥ) ಬಗ್ಗೆ. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿಮ್ಮನ ನವರಸಾಲಂಕಾರ ಕಾವ್ಯದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಮಂತ್ರಿ ಕಬ್ಬಿಗರ ಕೈಪಿಡಿ ಮತ್ತು ದೇವೋತ್ತಮ  ನಿಘಂಟುಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಾಕಲಂಕ ದೇವರು ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬರೆದನು. ಅವರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಬ್ದಾನಿಶಾಸನಮ್ ಅನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಕೃತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವೈಷ್ಣವ ಬರಹಗಳು
೧೪ ರಿಂದ ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹರಿದಾಸರನ್ನು (ಭಕ್ತ ಸಂತರು) ಒಳಗೊಂಡ ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿಯು ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿತು. ಈ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ವೀರಶೈವ ಚಳುವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಭಕ್ತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಬಲವಾದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು. ಹರಿದಾಸರು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನಿಗೂಢ ಸಂಸ್ಕೃತ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ( ವ್ಯಾಸ ಕೂಟ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಸ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ) ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ರಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ( ದಾಸ ಕೂಟ ಅಥವಾ ದಾಸ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ರವಾನಿಸಿದರು. ನರಹರಿತೀರ್ಥ, ಜಯತೀರ್ಥ, ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥ, ಶ್ರೀಪಾದರಾಯ, ವಾದಿರಾಜತೀರ್ಥ, ಪುರಂದರ ದಾಸ, ಕನಕದಾಸ ಮುಂತಾದ ಖ್ಯಾತ ಶಿಷ್ಯರು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು.
ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕೀರ್ತನೆ, ಸುಳಾದಿ, ಉಗಾಭೋಗ ಮತ್ತು ಮುಂಡಿಗೆ. ಕೀರ್ತನೆಗಳು ರಾಗ ಮತ್ತು ತಾಳ ಆಧರಿಸಿದ ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ. ಸುಳಾದಿ ತಾಳ, ಉಗಾಭೋಗ ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಮುಂಡಿಗೆ ಒಗಟಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಜೋಗುಳ (ಲಾಲಿ ಹಾಡುಗಳು) ಮತ್ತು ಸೋಬಾನೆ (ಮದುವೆ ಹಾಡುಗಳು) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಹರಿದಾಸ ರಚನೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಭಾಗವತದ ಪ್ರಭಾವಗಳು.
ನರಹರಿತೀರ್ಥರ ಮರಣದ ನಂತರ ಒಂದು ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹರಿದಾಸ ಕಾವ್ಯವು ಮುಳುಬಾಗಿಲು (ಆಧುನಿಕ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ) ಮಾಧ್ವ ಮಠದ (ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಮಠ ) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರೊಂದಿಗೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು. 'ಶ್ರೀರಂಗ ವಿಠಲ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅವರ ಸುಮಾರು ನೂರು ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರನ್ನು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಪಾದರಾಯರ ಶಿಷ್ಯ, ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥರು (ಅಥವಾ ವ್ಯಾಸರಾಯ), ನಂತರದ ದಿನ ಮಾಧ್ವ ಸಂತರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಧ್ವ ಗಣದೊಳಗೆ  ವ್ಯಾಸಕೂಟ  ಮತ್ತು  ದಾಸ ಕೂಟ  ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದವರು ಇವರೇ. ಅವರು ರಾಜ ಕೃಷ್ಣದೇವ  ಕುಲದೇವತಾ  ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಅವರಿಗೆ ಕುಲದೇವತೆ (ಕುಟುಂಬ ದೇವರು) ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕೃತಿಗಳ ಲೇಖಕ ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥರು ಕನ್ನಡದ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂತ-ಕವಿಗಳಾದ ಪುರಂದರ ದಾಸ ಮತ್ತು ಕನಕ ದಾಸರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ದಾಸ (ಭಕ್ತ) ಸಾಹಿತ್ಯದ ಯುಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರು ವಾದಿರಾಜತೀರ್ಥ, ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳ ಲೇಖಕ.
ಪುರಂದರ ದಾಸ (೧೪೮೪-೧೫೬೪), ರಾಜ ಅಚ್ಯುತ ರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅಲೆದಾಡುವ ಬಾರ್ಡ್ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ೪೭೫,೦೦೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇಂದು ಕೇವಲ ೧೦೦೦ ಹಾಡುಗಳು ತಿಳಿದಿವೆ. ವಿವಿಧ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ವಿಟ್ಠಲನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಸರಳವಾದ ಆದರೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಶೀಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದವು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳಾದ ಸ್ವರಾವಳಿಗಳು, ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತಗಳು. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪಿತಾಮಹ (''ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹ' )ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದರು.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ನಂತರದ ಕೆಲ ಸಮಯದ ವರೆಗೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿಯು ವೇಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ೩೦೦ ಕವಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಾಸ (೧೬೮೨-೧೭೫೫), ಗೋಪಾಲ ದಾಸ (೧೭೨೧-೧೭೬೯), ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ (೧೭೨೮-೧೮೦೯), ಮಹಿಪತಿ ದಾಸ (೧೭೫೦) ಹೆಳವನಕಟ್ಟೆ ಗಿರಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ಹರಿಕಥಾ ( ಹರಿಯ ಕಥೆಗಳು ) ಎಂಬ ವೈಷ್ಣವ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನೀತಿಬೋಧಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಶಿವ ಕೈಃ ("ಶಿವನ ಕಥೆಗಳು") ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ವೀರಶೈವ ನಂಬಿಕೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.
ವೀರಶೈವ ಬರಹಗಳು
ಕಲ್ಲುಮಠದ ಪ್ರಭುದೇವರ (೧೪೩೦) ವಿಶೇಶಾನುಭವ ಶತಸ್ಥಳ ಗನಭಸಿತ ರತ್ನಮಲೆ ಚನ್ನವೀರಾಚಾರ್ಯರ ವಿಶೇಷಾನುಭವ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳು(೧೬ನೇ ಶತಮಾನ) ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧ ಬಸವರಾಜ (೧೬೦೦) ಬರೆದ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳು ಈ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅನನ್ಯ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ (ಮಾಧ್ಯಮ ಶೂನ್ಯ) ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಶಿವಗಣಪ್ರಸಾದಿ ಮಹದೇವಯ್ಯ (೧೪೦೦) ಸಂಕಲನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಇತರ ಮೂವರಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಲು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿನ ಕವನಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪೋಷಕ ಸಂತ ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶರಣರು (ಭಕ್ತರು) ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹಲಗೆ ಆರ್ಯ (೧೫೦೦–೧೫೩೦), ಗುಮ್ಮಲಾಪುರ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಯತಿ (೧೫೬೦) ಮತ್ತು ಗೂಳೂರು ಸಿದ್ದವೀರನೋದಯ (೧೫೭೦) ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನ ಯುಗವು ಗತಿಸಿದ ನಂತರ ವಚನ ಕಾವ್ಯಗಳ ಬರವಣಿಗೆ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗಿತಾದರೂ ನಂತರದ ದಿನ ವಚನಕಾರ ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ (ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಯತಿ) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೈವ ಸಂತ ಮತ್ತು ರಾಜ ೨ನೇ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ರಾಯನ ಗುರು ಇದರ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ೭೦೦ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಶತಸ್ಥಳ ಜ್ಞಾನಾಮೃತ (೧೫೪೦) ಬರೆದರು. ೧೫೬೦ ರಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತ ತೋಂಟದಾರ್ಯ ಅವರು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರರ ಜೀವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಪುರಾಣ ಕೇಂದ್ರ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ವಿರಕ್ತ ತೋಂಟದಾರ್ಯ, ಗುಮ್ಮಲಾಪುರ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ (೧೫೬೦) ಮತ್ತು ಘನಲಿಂಗಿದೇವ (೧೫೬೦) ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನ ಕವಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಆರಂಭಿಕ ಕವಿಗಳ ವೈಭವದ ದಿನಗಳನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.
ವೀರಶೈವ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಈ ಅತೀಂದ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ಪ್ರದೇಶದ (ಆಧುನಿಕ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ) ಬಳಿಯಿರುವ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ನಾಯಕ ಶೈವ ಸಂತರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡರು ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈವಲ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತತ್ವ ಪದಗಳು ಅಕ್ಷರಶಃ ವಿಮೋಚನೆಯ ಹಾದಿಯ ಹಾಡುಗಳು. ಶಿವಯೋಗಿಯವರ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಷಟ್ಪದಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ  ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಶಿವಯೋಗಿಯವರ ಇತರ ಬರಹಗಳು ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ವಕೋಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ೧೬೦೪ ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗೆ ಮತ್ತು ೧೬೫೨ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರವಣಿಗೆಯು ವಿಷಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೧೫೦೦ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶೃಂಗಾರಗಳಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಶಿವ ಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಕ ಅವರ ಅನುವಾದವು ಶೈವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೂಲ ಭಾಷೆಯ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ವಿಜಯನಗರದ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈವಲ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕವಲೊಡೆಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದು ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಶಾಲೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಹೆಚ್ಚು ಗಣ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಹಲಿಂಗರಂಗನ (೧೬೭೫) ಬರಹಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು ಆದರೆ ಮೂರನೆಯದು ವಚನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಚನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ-ಸಂತರು ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಸಮಕಾಲೀನ ಮುಪ್ಪಿನ ಷಡಕ್ಷರಿ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸುಭೋದಸರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಚಿದಾನಂದ ಅವಧೂತ ಮತ್ತು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಸರ್ಪಭೂಷಣ ಶಿವಯೋಗಿ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<references group="" responsive="0">
ಇ. ಶ್ರೀಧರನ್
ಎಲಟ್ಟುವಲಪ್ಪಿಲ್ ಶ್ರೀಧರನ್ (എലാട്ടുവളപ്പില്‍ ശ്രീധരന്‍; ; ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೨ನೆ ಜೂನ್ ೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ) .ಇವರು ೧೯೯೫ ರಿಂದ ೨೦೧೨ರ ವರೆಗೆ [ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೋ]] ದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಇವರು ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆಯ ಕನಸನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿದವರು.ಇವರಿಗೆ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಕಿತು.ಹಾಗು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿತು.ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಇವರನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ 'ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಲಹಾ ಗುಂಪು ಸಸ್ಟೇನಬಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್  ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬನ್ ಕಿ-ಮೂನ್ ಅವರು ಕರೆದಿದ್ದರು. ವರ್ಗ:ಆಡಳಿತಗಾರರು ವರ್ಗ:ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
ಈನಮ್ ಗಂಭೀರ್
ಈನಮ್ ಗಂಭೀರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2005-ಬ್ಯಾಚ್‌ನ ಐಎಫ್ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
೨೪ ಜುಲ್ಯ್ ೧೯೮೩ ರಂದು ಹೊಸ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನನ. ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ, ಜಿನೀವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ "ಸುಧಾರಿತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ"ಯ ಮೇಲೆಯೂ ಪದವಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 2005ರ ಬ್ಯಾಚ್‍ನಲ್ಲಿ  ಐಎಫ್‍ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ  ಈಕೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗುವ ಮುನ್ನ ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ ಹಾಗೂ ಮೆ‍ಕ್ಸಿಕೊಗಳ ಭಾರತ ರಾಯಭಾರಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜತಂತ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದರು.
ಈನಮ್‌ರವರು ಹಿಂದಿ, ಆಂಗ್ಲ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಬಲ್ಲರು.
ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ
ಯುಎನ್‌ನಲ್ಲಿ, "ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ ಸುಧಾರಣೆ, ಪ್ರತಿ-ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು), ಯುಎನ್‌ಎಸ್‌ಸಿ, ನ್ಯಾಮ್ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು / ಕಾಲೇಜುಗಳು - ಸಮನ್ವಯ" ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಈನಾಮ್ ಗಂಭೀರ್ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದರು. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. "ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಾಣವಾದ ತಕ್ಷಶಿಲಾ ಭೂಮಿ ಈಗ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಐವಿ ಲೀಗ್‌ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:೧೯೮೩ ಜನನ ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ
ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ
ಶ್ರೀಪತಿ ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯುಲ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ(ಎಸ್‍ಪಿಬಿ) (೪ನೇ ಜೂನ್, ೧೯೪೬ - ೨೫ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦) ಭಾರತದ ಖ್ಯಾತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು. ಭಾರತದ ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರದ್ದು ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆ. ಗಾಯನದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನಟನೆ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಧ್ವನಿದಾನ, ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರಂತರವಾದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು
ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ‘ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಂತದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಾಲು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಗೀತದ ದಿಗ್ಗಜಗಳವರೆಗೆ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಒಂದು ಚೆಂದ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿ ವೀಕ್ಷಕರುಗಳಗಳ ನುಡಿ.
ನಿಧನ
ಎಸ್ ಪಿ ಬಿ ಅವರು ಉಸಿರಾಟ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಫಲಿಸದೆ ಚೆನ್ನೈನ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.
ಕೊರೊನಾ ವೈರಾಣು ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ, ಕೆಲದಿನಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. ವೈರಾಣು ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಹಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಇಸಿಎಮ್‍ಓ ಸಾಧನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಎಮ್‍ಜಿಎಮ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಅವರಿಗೆ ೭೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.
ಆಕರಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು ವರ್ಗ:೨೦೨೦ ನಿಧನ ವರ್ಗ:೧೯೪೬ ಜನನ ವರ್ಗ:ಕೋವಿಡ್ ಸಾವುಗಳು ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ
ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಈಗಿನ ಪಾಟ್ನಾ ನಗರದ ಬಳಿಯಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ.೪೯೦ರಲ್ಲಿ ಮಗಧ ದೊರೆ ಅಜಾತಶತ್ರುವು ಗಂಗಾನದಿಯ ಸಮೀಪ ಪಾಟಲಿಗ್ರಾಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಪಾಟ್ನಾದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗೋಡೆಗಳ ಕುರುಹುಗಳು, ಮರದ ದೊಡ್ಡ ತೊಲೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ದೊರೆಕಿವೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲೀಪುತ್ರ ಪಟ್ಟಣದ ಅಸ್ಥಿತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಹಲವಾರು ರಾಜವಂಶಜರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದಿತ್ತು.
ಹೆಸರು
ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಐತಿಹ್ಯಗಳಿವೆ. ದುಷ್ಟ ರಾಜನೊಬ್ಬ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಜೆಯತಿಯ ರುಂಡದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಪಾಟಲಿ ವೃಕ್ಷದಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿತೆಂದು ಜೈನ ಗ್ರಂಥವಾದ ಪರಿಸಿಷ್ಟಪರ್ವ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂಪಾ ನಗದ ರಾಜ ಉದಾಯಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ 460ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾದ ಪಾಟಲಿ ವೃಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಚಾಷಾ ಪಕ್ಷಿ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ರಾಜಪವಾರದವರು ಆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನಗರಕ್ಕೆ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವೆಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರೆಂದೂ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ವಿರಕ್ತ ಮುನಿಕುಮಾರನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರ ಚೇಷ್ಟೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಪಾಟಲಿವೃಕ್ಷವನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಂಡನೆಂದೂ ವಿವಾಹದ ರಾತ್ರಿ ವೃಕ್ಷದೇವತೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಳೆಂದೂ ಆ ಮುನಿಕುಮಾರನಿಗೆ ಅವಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರನೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನಗರಕ್ಕೆ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತೆಂದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರ ಪುತ್ರಕನೆಂಬವನು ಪಾಟಲಿ ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿ ತನ್ನ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಗಗನಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಗಂಗಾನದಿಯ ತೀರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನೆಂದೂ ಇದು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವಾಯಿತೆಂದೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿರ್ಮಾಣ
ಇಂಥ ಅಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಕ್ರಿ.. ಪೂ. 495-470ರಲ್ಲಿ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಅಜಾತಶತ್ರು ವೈಶಾಲಿಯ ಲಿಚ್ಛವಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಉಪದ್ರವಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ರಾಜಗೃಹದ ಬದಲು ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಈ ನೆಲೆಯನ್ನು ಇದರ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸನ್ನಿವೇಶದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಶೋಣಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ-ಅವುಗಳ ಮತ್ತು ಗಂಡಕೀ ಹಾಗೂ ಪುನ್-ಪುನ್ ನದಿಗಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಗರದ ಸುತ್ತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಈ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಇದು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ವ್ಯಾಪಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ನಗರವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಬುದ್ಧ ಹೇಳಿದನೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಜಾತಶತ್ರುವಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಉದಾಯಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ದೇವ ಮಂದಿರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವೆಂದು ಜೈನಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಮಹತ್ತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತೆಂದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಯಿಯ ಅನಂತರ ಅನಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಇವರು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಅಂಗುತ್ತರನಿಕಾಯದಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಆಳಿದ ರಾಜ ನಾಗದಾಸಕನೆಂಬುವನು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ತನಾದ ಶಿಶುನಾಗನೆಂದೂ ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಿಂದ ರಾಜಗೃಹಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತೆಂದೂ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಉದಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಜಾತಶತ್ರುವಿಗಿಂತ ಶಿಶುನಾಗ ಹಿಂದಿನವನೆಂದೂ ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಗೃಹವೇ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಶ್ರುತಪಡುತ್ತದೆ. ಆವಂತಿಯ ದೊರೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾಗದಾಸಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಕೌಶಾಂಬಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಾಟಲಿ ಪುತ್ರದಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳಿಸಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಅನಂತರ ನಂದರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಇವರು ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿನವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಘನತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಇದರ ಸುತ್ತ ಮರದ ಕಟಕಟೆಯ ಬೇಲಿ, ಬುರುಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದಕಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು. ಅವು ಸುಭದ್ರಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುವೆಂದು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಗ್ರೀಕ್ ರಾಯಭಾರಿ ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾವಂತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಳ, ಪಾಣಿನಿ, ವ್ಯಾಧಿ, ವರ್ಷ, ಉಪವರ್ಷ, ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಂದು ತಂಗಿ ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ತನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಜಶೇಖರ (10ನೆಯ ಶತಮಾನ) ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಜೈನಪಂಡಿತ ಸ್ಥೂಲಭದ್ರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಜೈನಧರ್ಮ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಅಶೋಕ ಮೌರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಜೈನ, ಹಿಂದು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ಯಾತ್ರಿಕರ ವರ್ಣನೆ
ಕ್ರಿ. ಪೂ. 300ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಹೇಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸನ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಗಂಗಾ-ಶೋಣಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಬಳಿ, ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದು ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಇದು 14.4 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 3.8 ಕಿಮೀ ಅಗಲವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಸುತ್ತಳತೆ 36ಕಿಮೀ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಈಗಿನ ಪಟ್ನಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪೂರ್ವದ ಮೇರೆ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸುಂದರ ಯಕ್ಷಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ದೀದಾರ್‍ಗಂಜ್ ವರೆಗೂ ಪ್ರಸರಿಸಿತ್ತು. ರಾಜಧಾನಿಯ ಸುತ್ತಲೂ 183 ಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು 13.7 ಮೀ ಆಳದ ಕಂದಕವಿತ್ತೆಂದೂ ಅದರೊಳಕ್ಕೆ ನಗರದ ಚರಂಡಿ ನೀರನ್ನು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದೂ ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಂದಕಕ್ಕೆ ಗಂಗಾ-ಶೋಣಾ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶತ್ರುಗಳು ದೋಣಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಂದಕವನ್ನು ದಾಟುವ ಯತ್ನಮಾಡಿದರೆ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಕಂದಕದ ಕೆಸರನ್ನು ದಾಟಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಂದಕದ ಒಳಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿ 31ರಿಂದ 46 ಸೆ.ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 5 ಮೀ ಎತ್ತರದ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೂತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಈಚಿನ ಭೂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರದ ಕೋಟೆಬೇಲಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಲೋಹಾನಿಪುರದಿಂದ ಬಹದ್ದೂರಪುರ, ಬುಲಂದಿಬಾಫ್, ಕುಮ್ರಹರ ಮಹಾರಾಜಖಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೆವಾಯಿಕೊಳ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿಕೊಳದ ವರೆಗಿನ ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ನೀಡಿರುವ ವರ್ಣನೆಗೆ ಇವು ಮೂಕ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಿ,. ಶ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾ ನದಿಯಿಂದ 8 ಕಿಮೀ ನಡೆದು ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾಯಿತೆಂದು ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಿಕ ಫಾಹಿಯಾನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.
ಬುಲಂದಿಬಾಫ್ ಬಳಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ 4.4 ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದ ಮರದ ಕಂಬಗಳು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳು ಕಂಡುಬಂದುವು. ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ತಲಾ 0.3 ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಮತಲವಾಗಿ ಅವಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮತಲ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ತುದಿಗಳನ್ನು ಕಂಬಗಳೊಳಗೆ ಹುಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗಟ್ಟಿಸಿದ ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲಿನ ನೆಲಗಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ, ನೆಲದಲ್ಲಿ 1.5 ಮೀ. ಆಳಕ್ಕೆ ಹಾಸಲಾಗಿದ್ದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮರದ ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಮೈಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡು ಮತ್ತು ಮರದ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಬಿಗಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮರದ ಕಂಬಗಳ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಷಣಾಯೋಧರ ಚಲನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ದಾರಿಯಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ದಾರಿಯನ್ನು ದೇವರಪಥವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಈ ಮರದ ಕೋಟೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಯಾತ್ರಿಕರು ತಪ್ಪದೆ ಇದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 67 ಮೀ ದೂರಕ್ಕೆ ಒಂದರಂತೆ 570 ಉನ್ನತ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದುವು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಕೊತ್ತಲಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾಯೋಧರು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕವಾದ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದುವು.
ಕೋಟೆಗೆ 64 ಬಾಗಿಲುಗಳಿದ್ದುವೆಂದು ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬುಲಂದಿಬಾಫ್ ಬಳಿಯ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಒಂದು ಕೋಟೆಬಾಗಿಲಿನ ಇಬ್ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಿದ್ದ ಮರದ ಕಂಬಗಳಿದ್ದುವು. ಬಾಗಿಲು ಬಹುಶಃ ಸುಮಾರು 4.5 ಮೀ ಅಗಲವಾಗಿತ್ತು. ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುಗಾಂಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೆಲೆ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ನಗರದೊಳಗಿನ ರಸ್ತೆಗಳ ವಿವರ ಈ ವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಒಳಚರಂಡಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮರದ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು ಹೊರಗಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬಲಗೊಂಡಂತ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ವ್ಯಾಪಾರ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಗಳಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ ಇದರ ದಿನಂಪ್ರತಿ ಆಕ್ಟ್ರಾಯಿ ಸುಂಕ 4 ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಷಾಪಣಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಯೋಜಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವೈಭವೋಪೇತವಾದ 80 ಕಂಬಗಳ ಹಜಾರ ಅದರ ಘನತೆಗೆ ತಕ್ಕುದಾದ ವಿಶಾಲ ಅರಮನೆ. ಅಶೋಕ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ತೂಪಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಹಾರಗಳು-ಇವು ಈ ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ದೇಹಾವಶೇಷವನ್ನು ಹುಗಿದಿದ್ದ ಸ್ತೂಪ, ಬೌದ್ಧ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಆಮಲಕಫಲ ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ತೂಪ, ಬುದ್ಧ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ ತಂಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳದ ಸ್ತೂಪ ಮತ್ತು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಏಳಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ತೂಪ ಇವು ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕ ನೆಡಿಸಿದ, ಶಾಸನ ಸಹಿತವಾದ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭ 7 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಹ್ಯೂಯೆನ್‍ತ್ಸಾಂಗ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಶೋಕ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಅಶೋಕಾರಾಮ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತಂತೆ. ಮೊಗ್ಗಲಿ ಪುತ್ತತಿಸ್ಸ (ಉಪಗುಪ್ತ) ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ.
ಮೌರ್ಯರ ಪತನಾನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಂದುಂಟಾಯಿತು. ಆ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕರು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಇದು ಮತ್ತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಈ ನಗರ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಶುಂಗ ದೊರೆಗಳು ಬೌದ್ಧಮತ ದ್ವೇಷಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಹಾರಗಳು ಇದ್ದುವು. ಮಿನ್ಯಾಂಡರನ ಬೌದ್ಧ ಗುರುವಾದ ನಾಗಸೇನ ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ಅಶೋಕ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧರು ಈ ನಗರದಿಂದ ಬೌದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ ದಾನಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಜೈನ ಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಸಂತ ಧರ್ಮಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸಿದುದಾಗಿಯೂ ಅವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದುದಾಗಿಯೂ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ನಗರದ ಬಡಾವಣೆಯಾದ ಲೋಹಾನಿಪುರದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಕಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥಂಕರನ ಶಿಲ್ಪ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.
ಶುಂಗರ ಅನಂತರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಾಣ್ವ ದೊರೆಗಳು 45 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಪುರಾಣಗಳ ರೀತ್ಯ ಶಾತವಾಹನವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಸಿಮುಖನೆಂಬುವನು ಕಾಣ್ವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಗಯೆಯಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಿತ್ರ ದೊರೆಗಳ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.. ಶ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರ ಕುಷಾಣರ ವಶವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಕುಷಾಣರ ನಾಣ್ಯಗಳೂ ಆ ಕಾಲದ ಕುಷಾಣ ಶೈಲಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳೂ ದೊರಕಿವೆ. ಹುವಿಷ್ಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 150ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ನಗರ ಶಕರ ವಶವಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಮತ್ತು ದಿಗಂಬರ ಪಂಥಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪವಿತ್ರವಾದ ಉಮಾಸ್ವಾತಿಯ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಶಕ ದೊರೆಗಳು ಜೈನ ಧರ್ಮಾನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.
ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀಗುಪ್ತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಮತ್ತೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂತು. ಆಗ ಬುದ್ಧಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 20 ರಥಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಅರಮನೆ 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಉಳಿದುಬಂದಿತ್ತೆಂದು ಫಾಹಿಯಾನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದೊಂದು ದೈವೀ ನಿರ್ಮಾಣದಂತೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕುಮ್ರಹರದ ಅಗೆತದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಕಂಬಗಳಿರುವ ವಿಶಾಲ ಹಜಾರ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಗುಪ್ತಯುಗದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಶ್ರೀಮಂತದಾನಿಗಳು ವೈದ್ಯಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಬಡವರಿಗೆ ಅನ್ನಸತ್ರಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದ ವಿಹಾರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 410ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರಗಳಿದ್ದುದಾಗಿ ಫಾಹಿಯಾನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಹಾರವಾಗಿರಬಹುದು. ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ ವಿಹಾರಗಳ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಬುದ್ಧ, ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಗಂಧರ್ವ, ಮಿಥುನ ಮುಂತಾದ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿದ್ದುವು. ಗೋಡೆಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂದವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದುವು. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಫಾಹಿಯಾನ್ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿಯ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಬೇರಾವ ಗ್ರಂಥ ಭಂಡಾರದಲ್ಲೂ ಸಿಕ್ಕದ ವಿಷಯ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ, ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದ 2ನೆಯ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಮಂತ್ರಿ ಶಾಬ ಈ ನಗರದವನಾಗಿದ್ದ. ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ವಿಶಾರದ ಆರ್ಯಭಟ 399ರಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ.
ಆವನತಿ
ಆದರೆ 637ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯೂಯೆನ್‍ತ್ಸಾಂಗ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಇದು ಗಂಗೆಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 1,000 ನಿವಾಸಿಗಳ ಕುಗ್ರಾಮವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಅಶೋಕನ ಅರಮನೆ, ವಿಹಾರಗಳು, ಸ್ತೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದು ದೇವಾಲಯಗಳು ಪಾಳು ಬಿದ್ದಿದ್ದುವೆಂದೂ ಅವನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಪಾಳು ಬಿದ್ದ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮ ವಿಹಾರ, ಆಮಲಕ ಸ್ತೂಪ, ಚೈತ್ಯ ವಿಹಾರಗಳು ಇದ್ದುವೆಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಸುಮಾರು 575 ರಲ್ಲಿ ಶೋಣಾ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಈ ನಗರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತೆಂದು ಜೈನಗ್ರಂಥ ತಿಲ್ಹೊಗಲಿ ಪೈನ್ನಿಯ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹ್ಯೂಯೆನ್‍ತ್ಸಾಂಗನ ಬರವಣಿಗೆಗಳಿಂದಲೂ ಭೂಶೋಧನೆಯಿಂದಲೂ ದೊರಕಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಈ ಜೈನಗ್ರಂಥದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 600ರಿಂದ 1600ರ ವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿತ್ತೆಂದು ಭೂಶೋಧನೆಯ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಆದರೂ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ನೌಕಾಯಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಧರ್ಮಪಾಲನ ಕಾಲೀಮ್‍ಪುರ ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತಂಗಿದ್ದಾಗ ಉತ್ತರಭಾರತದ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಧರ್ಮಪಾಲನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೆಂದು ಶಾಸನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಈ ಪಟ್ಟಣ ಗಂಗಾತೀರದ ಹೊಸ ನೆಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬಿಹಾರವನ್ನು 1200ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ನೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿಹಾರ್ ಷರೀಫ್ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಮೊಗಲರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಧುನಿಕ ಪಟ್ನಾ ನಗರ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರ್‍‍ನ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
ಲೇಕ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್
(ಹಿಂದೆ ಜಗ ನಿವಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ) ಲೇಕ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಬಿಳಿ ಅಮೃತ ಶಿಲೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡ 83 ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಣೆಗಳು ಇರುವ ಒಂದು ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿದೆ. ಲೇಕ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಲೇಕ್ ಪಿಚೋಲಾ, ಉದಯಪುರ, ಭಾರತ ಇಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಡಿಪಾಯ ಜಗ ನಿವಾಸ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇದೆ. 4 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇದು(16,000 ಮೀ 2) ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ ಒಂದು ದಂಡೆ ಇಂದ ಹೋಟೆಲ್ ನಗರದ ಅರಮನೆ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಳು ಒಂದು ಸ್ಪೀಡ್ ಬೋಟ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಲೇಕ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಚಳಿಗಾಲದ ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಉದಯಪುರ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮಹಾರಾಣಾ ಜಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಈಇ (ಮೇವಾರದ ರಾಜ ವಂಶದ ಗೆ 62 ನೇ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ) ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ 1743 ಮತ್ತು 1746 ರ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಂತರ ಜಾಗ್ನಿವಾಸ್ ಅಥವಾ ಜನ ನಿವಾಸ್ ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
ಮೇಲಿನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ವಲಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 21 ಅಡಿ (6.4 ಮೀ). ತನ್ನ ನೆಲದ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಅಮೃತಶಿಲೆ ಜೊತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ, ಗೋಡೆಗಳ ಗೂಡು ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಅರಬೆಸ್‌ಕ್ಸ್ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿವೆ, ಗುಮ್ಮಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಆಗಿದೆ.
1857 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ನಿಮಾಚ್ ಪಲಾಯನ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಣಾ ಸ್ವರೂಪ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ, ಇದೆ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡುಕೋರರು ದ್ವೀಪ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ತನ್ನ ಅತಿಥಿಗಳು ರಕ್ಷಿಸಲು, ರಾಣಾ ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣದ ದೋಣಿಗಳು ನಾಶ ಮಾಡಿದ್ದರು.
19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಉದಯಪುರ ದ ವಿಶೇಷವಾದ ನೀರಿನ ಅರಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಪಿಯರೆ ಲೊತಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬರಹಗಾರ, ಜಗ ನಿವಾಸ್ ಅನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ "ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸರೋವರದ ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾಗಿ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಗ ." ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾನಿ ಬುಲಕ್ ವರ್ಕ್ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಗೂ ಅವಳ ಗಂಡನಾದ ವಿಲಿಯಂ ಹಂಟರ್ ವರ್ಕ್ಮ್ಯಾನ್ "ನೀರು ಅರಮನೆಗಳ ಒಳಾಂಗಣ 'ಅಗ್ಗದ ಮತ್ತು ಸದಭಿರುಚಿ ಇಲ್ಲದ ಶೈಲಿ " ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪೀಠೋಪಕರಣ, ಮರದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಆಭರಣಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ, ಸೈಕಲ್, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ , ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಹೀಗೆ ಅನುಚಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಬದಲು ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಿತ್ತು " ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ
ಮಹಾರಾಣಾ ಸರ್ ಭೋಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (1930-55) ಮತ್ತೊಂದು ಪೆವಿಲಿಯನ್, ಚಂದ್ರಪ್ರಕಾಶ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಜಗ ನಿವಾಸ್ ಬದಲಾಯಿಸದೆ ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯುವ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯಿತು. ಜೆಫ್ರಿ ಕೆಂಡಾಲ್, ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕಲಾವಿದ, 1950 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ " ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಶ್ಯಬ್ದ ವಾತಾವರಣ, ಈ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಭಂಗಮಾಡುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ಹಾಡುವ ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಕೂಟ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೇನಿಲ್ಲ ."
ಭಾಗವತ್ ಸಿಂಗ್ ಉದಯಪುರ ಮೊದಲ ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿ ಜಗ ನಿವಾಸ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ದಿದಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ, ಒಬ್ಬ ಅಮೆರಿಕದ ಕಲಾವಿದೆ, ಈ ಹೋಟೆಲ್ ಯೋಜನೆಗೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಲಹೆಗಾರರಾದರು. ದಿದಿ ಜೀವನ ಘಾತೆ ಮತ್ತು ಉದಯಪುರ ಹೊಸ ಮಹಾರಾಣಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಒಂದು ಒಳನೋಟ ನೀಡುತ್ತದೆ:
1971 ರಲ್ಲಿ ತಾಜ್ ಹೋಟೆಲ್ ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ಹೋಟೆಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 75 ಹೊಸ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. [4] ತಾಜ್ ಗ್ರೂಪ್ನ ಜಮ್ಷೈಡ್ ಡಿಎಫ್ ಲ್ಯಾಮ್ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ದಿಂದ ಇಂತಹ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅದನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅವರು ಮೊದಲ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಎಂದು ಎನಿಸಿದ್ದರು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪುನಃರುಜ್ಜೀವನ ಮಾಡಿಸಲಾಇತು.
ಹೋಟೆಲ್ "ರಾಯಲ್ ಬಟ್ಲರ್ಸ್" ಮೂಲ ಅರಮನೆ ಆಳುಗಳ ವಂಶಜರನ್ನಾ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹೊಟೆಲ್ ಗಳು
ಸುಬೋಧ ರಾಮರಾವ್
ಜೀವನ
ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್‌  ೨೫, ೧೮೯೦ರ ವಿನಾಯಕ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಹನುಮಂತರಾಯರು ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಭಾರತೀಬಾಯಿಯವರು. ಆರು ಮಕ್ಕಳ ಕಡುಬಡತನದ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಮರಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದರು. ತಂದೆಗೆ ನಿಗದಿತ ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ, ಯಾರೋ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತಾಟ ನಡೆಸುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತಲೆದೋರಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಮರಾಯರಿಗೆ ಕ್ರಮಭರಿತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕೊರತೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಕುಟುಂಬ ಹೊನ್ನಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು ಎನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ಲೇಗ್‌ ಹಾವಳಿ ಮುಂತಾದ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಅವರ ಓದು ಸಾಂಗವಾಗಿ ಸಾಗದೆ  ೧೯೦೬ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಲೋಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದರು.
ಮುಂದೆ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಯುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಡ್ವೆಂಟ್‌ ಮಿಷನ್‌ ಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರುಷ ಕಲಿತರು. 1908ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಅಲೋಷಿಯಸ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲು ಸೇರಿದರಾದರೂ ದುಶ್ಚಟಗಳಿದ್ದ ಹುಡುಗರ ಜೊತೆ ಸೇರಿದ್ದಾನೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇವರನ್ನು  ಶಾಲೆಯಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಎನ್‌. ಹೈಸ್ಕೂಲು ಸೇರಿ ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದರು. ಮುಂದೆ ಓದುವ ಆಸೆಯಿದ್ದರೂ ಓದಲಾಗದೆ, ಅಮಲ್ದಾರರೊಬ್ಬರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹೊನ್ನಾಳಿಯ ತಾಲ್ಲೂಕ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರ ಕೆಲಸ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಮುಂದೆ ಭಡ್ತಿ ಪಡೆದು ಸಬ್‌ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಮಾಸ್ತರ ಹುದ್ದೆ ಗಳಿಸಿದರು.
ವಿವಿಧ ಹುದ್ದೆಗಳು
ಒಮ್ಮೆ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಓದಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಬರವಣಿಗೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಹಲವಾರು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲೇ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ ರಾಯರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿ  ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ ತೆರೆದರು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ನಡುವೆ ಹೋರಾಡಲಾಗದೆ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣನಿಗೊಪ್ಪಿಸಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ   ಅಕ್ಕನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿದರು. ಆಗ ಶಿಶುವಿಹಾರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೆಲಸ ದೊರಕಿತು. ಶಾಲೆಯ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಷನ್‌ಗೆ ಬಂದ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ಯರು ರಾಮರಾಯರ ಸಾತ್ವಿಕ ಸ್ವಭಾವ, ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸುವಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರದ್ಧೆ, ನಿಷ್ಕಪಟತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಪುರಸಭಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಹುದ್ದೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಮುಂದೆ ತರಬೇತಿಗೂ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ನಂತರ ದೊಡ್ಡಕುಂಟೆ ಪುರಸಭಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ  ಮುಖ್ಯೋಪಧ್ಯಾಯರ ಕೆಲಸ ಗಳಿಸಿದರು.
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ರಾಯರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೊಂದು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆನಿಸಿ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಚಂದ್ರಹಾಸ (೧೯೧೫), ಧ್ರುವ (೧೯೧೬), ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಸಾವಿತ್ರಿ (೧೯೧೭) ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಓಡಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಬಂದು ತೊಂದರೆಯಾದಾಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆರ್.ಬಿ.ಎ.ಎನ್‌.ಎಂ  ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ  ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.
ಸುಬೋಧ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ
ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ತಾವು’ ಬರೆದ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆರ್ಕಾಟ್‌ ಶ್ರೀನಿವಾಸಾಚಾರ್ಯರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಮಾಲೀಕರೊಡನೆ ಮಾತಿನ ಚಕಮಕಿ ನಡೆದಾಗ ತಾವೇ ಯಾಕೊಂದು ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ೧೯೨೫ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ‘ಸುಬೋಧ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ  ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ವೃತ್ತಿಗೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಕೈಗೊಂಡರು.
ನಗುವನಂದ
ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ‘ನಗುವನಂದ’ ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಿಯರಿಗೆ ರಸದೌತಣ ನೀಡಿದರು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಜಿ.ಎಸ್‌. ಕೃಷ್ಣರಾಯರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೪೯ರವರೆವಿಗೂ ನಡೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ೧೯೪೯-೫೦ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಂಗನಾಥರಾಯರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರಾದರೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ಸುಬೋಧ ರಾಮರಾಯರೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಬೋಧ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾಯರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರು.
ಸುಬೋಧ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ
ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಾಗರಿಕತೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಯುವಕರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು   ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರ  ಜೊತೆಗೆ ಸುಬೋಧ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನಾಡುನುಡಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಣ್ಯರ ಪರಿಚಯವಾಗಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿಯೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
ಮಾಧ್ವಯುವಕ ಸಂಘ
ನಗರದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಓದಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳು ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಬವಣೆಯನ್ನೂ ನೋಡಿ 1945ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಮಾಧ್ವ ಯುವಕ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ದಾನಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸ್ವಂತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನೂ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ನಗರ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯತ್ವ
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಸುಬೋಧ ರಾಮರಾಯರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಸಭೆ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡುಬಂತು. ಆ ಹುದ್ಧೆಗೆ ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹಲವರ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳು ಹಿಡಿಸದೆ ಆ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ದೂರವಾದರು.
ನೂರಾರು ಕೃತಿಗಳು
ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರಪ್ರೇಮ, ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು  ಸ್ವತಂತ್ರ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಹಿಂದು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ತಿರುಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ  ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸುಬೋಧ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿಯ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ, ಭಗವಾನ್‌ ಬುದ್ಧ, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ,  ಬಸವೇಶ್ವರ, ರಾಮಾನುಜ, ಮಹಮದ್‌ ಪೈಗಂಬರ್, ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಲೋಕನಾಯಕರಾದ ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್‌, ಜೋಸೆಫ್‌ ಮ್ಯಾಝೆನಿ,  ಲಿಯೋಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್‌, ಸಾಕ್ರೆಟಿಸ್‌ ಮುಂತಾದವರುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪರಿಚಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಸುಬೋಧ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಲಘುಕವನಗಳು, ಹರಟೆ, ನಾಟಕಗಳ ಅನುವಾದ, ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌, ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌, ಥಾಮಸ್‌ ಆಲ್ವ ಎಡಿಸನ್‌ ಮುಂತಾದವರುಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣಗಳೂ ಪ್ರಕಟವಾದವು.
೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ‘ಸುಬೋಧ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ’ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೩೩ರವರೆವಿಗೆ ಸುಮಾರು  ೧೪೦ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು  ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು-೨೬, ಧರ್ಮೋದ್ಧಾರಕರು-೨೧, ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು-೩೩, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು-೨೧, ಆಧುನಿಕ ಮಹಾಪುರುಷರು-೧೯, ವಿದೇಶಿ ಮಹಾಪುರುಷರು-೧೮ ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಎರಡು ಹಾಡುಹಬ್ಬಗಳೂ, ಯುವ ಜನಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದ ಕೃತಿ ‘ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು’ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನ ಕೈಪಿಡಿಯೂ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ‘ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು’ ಕೃತಿಯು ನೀತಿಬೋಧನೆ, ಮಾನವೀಯ ಉಪದೇಶ ನಿದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
೧೯೨೫ರಿಂದ ೨೯ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಹರಿದಾಸ ಕೀರ್ತನ ತರಂಗಿಣಿ’ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪಾದರಾಜರು, ವ್ಯಾಸರಾಯರು, ವಾದಿರಾಜರು, ಪುರಂದರದಾಸರು, ಕನಕದಾಸರು, ವಿಜಯದಾಸರು, ಗೋಪಾಲದಾಸರು, ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಮತ್ತು ಮೋಹನದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 9 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರ ಇತರ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣ ಕಥಾಸಾರ, ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಕಥಾಸಾರ, ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತ ಕಥಾಸಾರ, ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯರು, ಮಧ್ವಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಾಲಬೋಧೆ ಮುಂತಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಹೆಲನ್‌ಕೆಲ್ಲರ್, ಹೆನ್ರಿಫೋರ್ಡ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ರಾಜಾಸ್ಥಾನಿ ಕಥಾವಳಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ತೆಲುಗಿನಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದರು.
ಸುಬೋಧ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರ ಹರಿಕಥಾಮೃತ ಸಾರವನ್ನು ಟೀಕಾ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಸಮೇತ ಬರೆದಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಹರಿದಾಸರ ಸುಧಾಬಿಂದು ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರದ ಏಳು ನೂರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸೂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು
ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಇತರರ ಬಾಳಿಗೂ ಬೆಳಕಾಗುವಂತೆ ಬಾಳಿದ ಸುಬೋಧ ರಾಮರಾಯರು ಬರೆದ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯರು ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಲೋಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ತರಗತಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆಂಗಲ್‌ ಹನುಮಂತಯ್ಯನವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಜ್ಞಾನಶಿಲ್ಪಿ’ ಬಿರುದು ಗೌರವ, ಸಂಪದ್ಗಿರಿರಾಯರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕನ್ನಡ ಕೂಟದಿಂದ ಸನ್ಮಾನ  ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸುಬೋಧ ರಾಮರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ ಸಂದಿತ್ತು.
ವಿದಾಯ
ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಅದಮ್ಯ ಚೇತನರಾದ ಸುಬೋಧರಾಮರಾಯರು ೧೯೭೯ರ ಮಾರ್ಚ ೧೪ರಂದು ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು.
ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ
ಕಣಜ
ವರ್ಗ: ಪತ್ರಿಕೊದ್ಯಮಿಗಳು ವರ್ಗ: ಪ್ರಕಾಶಕರು ವರ್ಗ: ಸಾಹಿತಿಗಳು
ಕನ್ನಡ ಗಣಕ ಪರಿಷತ್ತು
ಕನ್ನಡ ಗಣಕ ಪರಿಷತ್ತು ಒಂದು ಲಾಭರಹಿತ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ. ಇದು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಆಸಕ್ತರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಗತಿಗಳ ಗಣಕೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಳಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ತುಂಬ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದ ಗಣಕೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯೇ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕನ್ನಡ ತಂತ್ರಾಂಶವು (ಸಾಫ಼್ಟ್ ವೇರ್) ನೀಡಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ.ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ 'ನುಡಿ ತಂತ್ರಾಂಶ'ವು  ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೊಡುಗೆ.
ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳು
ತುರ್ತಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಗಣಕ ಸಂಬಂಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು
ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
1. ಆಸ್ಕಿ ಆಧಾರಿತ `ನುಡಿ' ಲಿಪಿ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾವಣೆ, 2. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷರ ಶೈಲಿಗಳು (ಫಾಂಟ್ಗಳು)ನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು. 3. ನುಡಿ ಲಿಪಿ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಯೂನಿಕೋಡ್ ಆವೃತ್ತಿ (ವಿಂಡೋಸ್ಗೆ). 4. ನುಡಿ ಲಿಪಿ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಯೂನಿಕೋಡ್ ಆವೃತ್ತಿ (ಲೈನೆಕ್ಸ್ ಗೆ). 5. ಪರಿವರ್ತಕ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು. 6. `ಓಪನ್ ಆಫೀಸ್'ನ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿ (ಕನ್ನಡ ಆಫೀಸ್). 7. ಪದಪರೀಕ್ಷೆ, ಹುಡುಕು-ಬದಲಿಸು, ವ್ಯಾಕರಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು. 8. ಅಂಗೈ ಗಣಕ, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಅಳವಡಿಕೆ. 9. ಕೈಬರಹ ಅಕ್ಷರಜಾಣ* ಮತ್ತು ಮುದ್ರಿತಪಠ್ಯ ಅಕ್ಷರಜಾಣ. 10. ಧ್ವನಿಸಂಶ್ಲೇಷಣ* ಮತ್ತು ನುಡಿಜಾಣ*.
ತರಬೇತಿ
1. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲ ತರಬೇತಿ. 2. ಸರ್ಕಾರಿ, ಅರೆ ಸರ್ಕಾರಿ, ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿ-  ತಂತ್ರಾಂಶದ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲ ತರಬೇತಿ. 3. ಅನ್ವಯ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಬಳಕೆ - ತರಬೇತಿದಾರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ. 4. ಕನ್ನಡ ಅನ್ವಯ ತಂತ್ರಾಂಶ* ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ. 5. ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರ.
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳು (ಬಹುಮಾಧ್ಯಮ ಸಿಡಿಗಳು)
1. ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ.
2. ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವಕೋಶ.
3 ಕಿರಿಯರ ವಿಶ್ವಕೋಶ.
4. ಕಿರಿಯರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವಕೋಶ.
5. `ಕಣಾದ' ವಿಶ್ವಕೋಶ ಇತ್ಯಾದಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳು.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಗಣಕ ಶಿಕ್ಷಣ / ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆ ಕುರಿತು ಶಿಕ್ಷಣ. 1. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಗಳು-(ಪ್ರಮಾಣ, ಭಾಷೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ): 2. ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಹುಮಾಧ್ಯಮ ಅಡಕಮುದ್ರಿಕೆಗಳು (ಸಿಡಿ).
ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣ
http://www.kagapa.in/kannada/
ಕಾರ್ನ್
ಕಾರ್ನ್ (ಯಾವಾಗಲೂ KoЯn  ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಮೇರಿಕನ್ ನ್ಯೂ ಮೆಟಲ್ ವಾದ್ಯ ಮೇಳವಾಗಿದ್ದು ಇದು 1993 ರಲ್ಲಿ ಬೇಕರ್ ಫೀಲ್ಡ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾದ್ಯಮೇಳವು 4 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ : ಅವರೇ ಜೋನಾಥನ್ ಡೇವಿಸ್, ಜೇಮ್ಸ್ "ಮಂಕಿ" ಷಫರ್, ರೆಜಿನಾಲ್ಡ "ಫೀಲ್ಡಿ" ಆರ್ವಿಜು, ಮತ್ತು ರೇ ಲ್ಯೂಝಿಯರ್. ಈ ವಾದ್ಯಮೇಳವು L.A.P.D. ನಂತರ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. (3 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಾರ್ನ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ಒಂದು ವಾದ್ಯ ಮೇಳ)
1993 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ ರೂಪುಗೊಂಡು, ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಡೆಮೊ ಆಲ್ಬಂ, ನೈಡರ್ಮೆಯರ್ಸ್ ಮೈಂಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದರು. ಕಾರ್ನ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಮಾಜಿ-ಸದಸ್ಯರಾದ ಬ್ರಿಯಾನ್ "ಹೆಡ್" ವೆಲ್ಚ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಸಿಲ್ವೇರಿಯಾ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನೈಡರ್ಮೆಯರ್ಸ್ ಮೈಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಂಗೀತಕಾರರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಂ, ಕಾರ್ನ್  1994 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತ್ತು,     ಈ ವಾದ್ಯಮೇಳವು 1996ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈಫ್ ಈಸ್ ಪೀಚಿ  ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು 1996  ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಕಾರ್ನ್‌ನ ಸಂಗೀತದ ಮುಖ್ಯಧಾರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯೇ ಫಾಲೋ ದಿ ಲೀಡರ್, 1998 ರಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್ 200ನಲ್ಲಿ #1ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು  , ಹಾಗೇ ಅದರೊಂದಿಗೆ 1999ರಲ್ಲಿ ಇಶ್ಯೂಸ್  ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಾದವು. ಈ ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳವು 2002 ಜೂನ್ 11 ರಂದು ಅನ್‌ಟಚಬಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮತ್ತು ಆನಂತರ ನವೆಂಬರ್ 21, 2003 ರಲ್ಲಿ ಟೇಕ್ ಅ ಲುಕ್ ಇನ್ ದಿ ಮಿರರ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 200ನ ಟಾಪ್ 10 ರಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಕಂಪೈಲೇಶನ್ ಆಲ್ಬಂವು ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 200ನ # 4 ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 2005ರಲ್ಲಿ ಸೀ ಯು ಆನ್ ದಿ ಅದರ್ ಸೈಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತ್ತು., ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಜುಲೈ 27, 2007ರಲ್ಲಿ, Korn III: Remember Who You Are  ಶಿರ್ಷಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ನ್ಸ್ ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. 2010 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಈ ಆಲ್ಬಂನ್ನು ಹೊರ ತರಬಹುದೆಂದು ವಾದ್ಯಮೇಳದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ 33 ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ 17 ಉತ್ತಮವಾದ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳವು 6 ವಿಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 32 ಸಂಗೀತದ ವಿಡೀಯೋಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿತು.
ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ KoRn U.S.ನಲ್ಲಿ 16.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆರಕ್ಕೆ ಗ್ರ್ಯಾಮ್ಮಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ( "ಫ್ರೀಕ್ ಆನ್ ಅ ಲೀಶ್" ಮತ್ತು "ಹಿಯರ್ ಟು ಸ್ಟೇ ಗಳಿಗಾಗಿ").
ರಚನೆ, ನೈಡರ್ಮೆಯರ್ಸ್ ಮೈಂಡ್ ಬಹಿರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಕಾರ್ನ್  (1993–1995)
ಗಾಯಕ ರಿಚರ್ಡ್ ಮೊರ್ರಿಲ್ಸ್‌ನು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ವ್ಯಸನಿಯಾದ್ದರಿಂದ, L.A.P.D. ತಂಡವು ಕುಸಿದುಹೋದ ನಂತರ ಕಾರ್ನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ಆರ್ವಿಜು, ಜೇಮ್ಸ್ ಷಾಫರ್, ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಸಿಲ್ವೇರಿಯಾ ಇವರೆಲ್ಲ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಮುನ್ನೆಡಸಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಹೊಸ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಬಿಯಾನ್ ವೆಲ್ಚ್‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು, ಮುಂದೆ "ಕ್ರೀಪ್" ಎಂಬ ಹೊಸ ವಾದ್ಯಮೇಳವನ್ನು ಶುರು ಮಾಡಿದರು.
1993ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಾದ್ಯಮೇಳವು, ಸೆಕ್ಸ್ಆರ್ಟ್ಎಂಬ ಜೊನಾಥನ್ ಡೇವಿಸ್ನ ವಾದ್ಯಮೇಳವನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಆತ ಒಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಕ್ರೀಪ್ ವಾದ್ಯಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಡೇವಿಸ್ ಆ ವಾದ್ಯಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿ ಸಲಹೆಪಡೆದ ನಂತರ ಜೊನಾಥನ್ ಡೇವಿಸ್ ತನ್ನ ಧ್ವನಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಮತ್ತು, ಆಮೇಲೆ ಕ್ರೀಪ್ ವಾದ್ಯಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, DVD ಹೂ ದೆನ್ ನೌ? ನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಡೇವಿಸ್‌ ತಾನೇ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಜೊನಾಥನ್‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯಮೇಳಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಕೂಡಲೇ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯಮೇಳಕ್ಕೆ "ಕಾರ್ನ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಾಗಿ ಬದಲಿಸಿದರು.
ಒಂದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಜೊನಾಥನ್ ಸೂಚಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು. ಹಾಗೇ ಜೊನಾಥನ್ ಒಂದು ಕ್ರೇಯಾನ್ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಅವರ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಒಂದು ಮಗುವಿನ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಗಳಂತೆ ಬರೆದ, ಅದೇ "C" ಯ ಬದಲಿಗೆ "K" ಎಂದೂ ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರ "R" ಬದಲಿಗೆ "Я" ಎಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ.
ಆ ವರ್ಷವೇ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ನಿರ್ಮಾಪಕ ರಾಸ್ಸ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಅದೇ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ನೈಡರ್ಮೆಯರ್ಸ್ ಮೈಂಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 1990ರ ಕಷ್ಟಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ಅವರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಹಿಹಾಕಿದಾಗ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರುಂಜ್ ಆಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ವಾದ್ಯಮೇಳವು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬಿನಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮರ್ಟಲ್/ಎಪಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿರಲು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪೌಲ್ ಪಾಂಟಿಯಸ್ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ ಆ ಕ್ಷಣ ಅವರಿಂದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಒಬ್ಬ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ನ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸ್ವಯಂ-ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಲೈಫ್ ಈಸ್ ಪೀಚಿ (1996–1997)
ರೋಸ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ನ್ ಒಂದು ತಂಡ ರಚಿಸಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ ಲೈಫ್ ಇಸ್ ಪೀಚಿ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 1996 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಅದು ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂನಂತೆಯೇ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಫಂಕ್‌ನ ಪ್ರಭಾವ (ಪ್ಯಾಕ್ ಗಳಲ್ಲಿ) ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು ಅವೆಂದರೆ "ಪೋರ್ನೊ ಕ್ರೀಪ್" ಮತ್ತು "ಸ್ವಾಲೋ"
ಈ ಆಲ್ಬಂ ಎರಡು ಕವರ್ ಗಳು, ವಾರ್‌ಗಳು "ಲೋ ರೈಡರ್", ಡೇವಿಸ್‌ನ ಬ್ಯಾಗ್ ಪೈಪ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಚ್, ಮತ್ತು ಐಸ್ ಕೂಬ್ರವರು "ವಿಕ್ಡ್" ಅತಿಥಿ ಗಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಚೈನೊ ಮೊರೆನೊ ಡೆಫ್ ಟೋನ್ಸ್‌ನವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಅವರ ಹೊಸ್ ಆಲ್ಬಂನ್ನು ಶಿಫ್ಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸಹಕರಿಸಲೆಂದು, ಕಾರ್ನ್ ಮೆಟಾಲಿಕಾ, ಆಲ್ಬಂನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಲೈಫ್ ಈಸ್ ಪೀಚಿ ಆಲ್ಬಂ 106,000 ಪ್ರತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲೇ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 200 ನಲ್ಲಿ # 3 ನೇ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಸ್ಥಾನ ತಲುಪಿತು. ಮೊದಲ ಏಕೈಕ "ನೋ ಪ್ಲೇಸ್ ಟು ಹೈಡ್", ಆಲ್ಬಂ ತನ್ನ ಬೆಸ್ಟ್ ಮೆಟಲ್ ಪರ್ಫಾಮೆನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಅರ್ಹತಾಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿತು. "A.D.I.D.A.S." ಎರಡನೇ ಸಿಂಗಲ್ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿದ್ದು ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೋ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಕೂಡಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿತು. ಈ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ಲೊಲ್ಲಪಲೂಝಾನ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬ 1997ರಲ್ಲಿ ಟೂಲ್ ಆಲ್ಬಂನೊಂದಿಗೆ ಉಪ-ಮುಖ್ಯಸಾಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಷಾಫ್ಫರ್ ನಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಿ ವೈರಲ್ ಮೆನಿಂಗಿಟಿಸ್‌ನಿಂದ ರೋಗ ಪತ್ತಿಹಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಸಂಗೀತ ಮನರಂಜನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಡಲು ಕಾರ್ನ್‌ಗೆ ಬಲವಂತ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗೂ, ಅದೇ ವರ್ಷ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್-ಮೂಲದ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ನ್ ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಎಲ್ಲೆ ಮೀರಲೆಂದು ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಮೇಳವನ್ನು ಬಲವರ್ಧಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಡಸ್ಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ನ "ಕಿಕ್ ದಿ ಪಿ.ಎ." ಯ ಟ್ರ್ಯಾಕಿನಲ್ಲಿ ರೀಮಿಕ್ಸ್ ಮಾಡಿದ್ದರು.
1997ರ ಹಿಂದೆ, ಕಾರ್ನ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್ ನ್ನು ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿ ರಚಿಸಿತ್ತು. ವೀಡಿಯೋಡ್ರೋನ್ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಇದರ ಗಾಯಕ, ಟೈ ಇಲ್ಯಾಂ ಇವರು ಜೊನಾಥನ್ ಡೇವಿಸ್ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಲಾಭ ತಂದು ಕೊಟ್ಟನು ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ವಾದ್ಯ ಮೇಳವು ಸಹಿ ಹಾಕಿತ್ತು.
ಹೇಗಾದರೂ ಆಗಲಿ, ಆರ್ಗಿ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಅಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋಡ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಎಲಿಮೆಂಟರಿಗೆ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. "ಆರ್ಗಿ" ಯ ಗೀಟಾರು ವಾದಕ, ರಿಯಾನ್ ಶಕ್, ಡೇವಿಸ್ ಮತ್ತು ಇಲ್ಯಾಂನ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸೆಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರು ವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಆಮೇಲೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿದ ನಂತರ, ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳ ಬೇರೆ ನಟನೆಗಳೆನಿಸುವ ರಾಪ್ಪರ್ ಮರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಡೇಡ್ಸೀ ಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಫಾಲೋ ದಿ ಲೀಡರ್, ಮುಖ್ಯ ಗಾಯನ ವಾಹಿನಿ ಯಶಸ್ವಿ (1998-1999)
ವಾದ್ಯಮೇಳದ 3ನೇ ಆಲ್ಬಂನ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿ, ಕಾರ್ನ್ TV ಷೋನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು ಅದೇ, ಕಾರ್ನ್TV, ಇದು ದಾಖಲೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ರುಜುವಾತು ಮಾಡಿತು. ಮತ್ತು ಪೊರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ ರೋನ್ ಜೆರಿಮಿ, ಲಿಂಪ್ ಬಿಜ್ಹ್ ಕಿಟ್ ಮತ್ತು 311 ಗಳಂತಹ ಅತಿಥಿಗಳಿಂದ ಗಾಯನವನ್ನ ಆಕರ್ಷಣೀಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯು ವಾದ್ಯಮೇಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಂಥ ಮತ್ತು ಕರೆಮಾಡಿ ಮಾತಾಡುವಂಥ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ಒಂದು ಬಾಂಧವ್ಯ ಸೂಚಿಸುವ ಮಾತುಗಳು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ಕಾರ್ನ್ ತನ್ನ 3 ನೇ ಅಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 18, 1998ರಂದು ಫ್ಹಾಲೋ ದಿ ಲೀಡರ್, ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಹಲವು ಅತಿಥೇಯ ಗಾಯಕರುಗಳಾದ ಐಸ್ ಕ್ಯೂಬ್, ಟ್ರೆ ಹಾರ್ಡ್ ಸನ್ ಅನ್ನು ಫರ್ಸೈಡ್, ಫ್ರೆಡ್ ಡರ್ಸ್ಟ್ ಲಿಂಫ್ ಬಿಜ್ ಕಿಟ್ ನ ಮತ್ತು "ಎರಾಚೆ ಮೈ ಐ" ನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಟ ಚೀಚ್ ಮೆರಿನ್ ಇವರುಗಳಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. (ಇದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಮೆರಿನ್ ಅವರೇ ಬರೆದದ್ದು)
ಫ್ಹಾಲೋ ದಿ ಲೀಡರ್‌ ನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ವೃದ್ಧಿಸಲೆಂದು ಕಾರ್ನ್ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ರೀತಿಯ ಸುಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರವಾಸವು ವಾದ್ಯಮೇಳದ ತಂಡವನ್ನು, ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆದ ಜೆಟ್ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ, ಫಾಲೋ ದಿ ಲೀಡರ್ ಆಲ್ಬಂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಪಡೆಯಲೆಂದು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತ್ತು. ಒಂದೊಂದು ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ತಂಗುದಾಣಗಳಲ್ಲೂ "ಆಟೋಗ್ರಾಫ್" ಗಳನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಶವಾದ "ಫ್ಯಾನ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸಸ್" (ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಭೆ)ನಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿದರು.
ಜಿಮ್ ರೋಸ್ ಇಡೀ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಂತೋಷ ಕೂಟದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದನು.
ಈ (ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ) ಆಲ್ಬಂ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ 268,000 ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವು # 1 ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿತ್ತು ಮತ್ತು "ಗಾಟ್ ದಿ ಲೈಫ್ ಮತ್ತು "ಫ್ರೀಕ್ ಆನ್ ಎ ಲೀಶ್" ನ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರ ತಂದಿತ್ತು. ಅವೆರಡೂ ಆಲ್ಬಂಗಳು ಕಾರ್ನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಂಗೀತದ ಮುಖ್ಯಧಾರೆಯಂತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟವು, MTV  ಯ ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭಗಳಂತೆ ಸಂಗೀತದ ವೀಡಿಯೋಗಳಾದ ಟೊಟಲ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಲೈವ್‌ ಗಳು ಮೂಲಾಧರಗಳಂತಿದ್ದವು. "ಗಾಟ್ ದಿ ಲೈಫ್" ಆಲ್ಬಂ ಶೋ ಒಂದು, "ಏಕಾಂತವಾದ" ಸೋತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವೀಡಿಯೋ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ತಿಂಗಳು ನಂತರ "ಫ್ರೀಕ್ ಆನ್ ಎ ಲೀಶ್" ಆಲ್ಬಂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಗೆಲುವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. "ಫ್ರೀಕ್ ಆನ್ ಎ ಲೀಶ್" ಆಲ್ಬಂ ಮೈನ್ ಸ್ಟೀಮ್ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಮಾಡರ್ನ್ ರಾಕ್ ಎಂಬ ಎರಡರಲ್ಲೂ 10 ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು.  ಅಂದರೆ ಒಂದೊಂದು ಆಲ್ಬಂಗಳು ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೇಲೇರಿದವು.  ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 27 ವಾರಗಳನ್ನೂ ಕಳೆಯಿತು - ಅದು ಕಾರ್ನ್‌ನ ಬೇರೆಯಾವುದೇ ದಿನದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.
"ಫ್ರೀಕ್ ಆನ್ ಎ ಲೀಶ್" ಆಲ್ಬಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವೀಡಿಯೋಗೆ ಒಂದು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಕಡಿಮೆ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಪರ್ಫಾಮೆನ್ಸ್ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಅರ್ಹತಾ ಪಟ್ಟಿಯ ಆಯ್ಕೆ ಪಡೆಯಿತು. ಹಾಗೇ, ವೀಡಿಯೋ 9 MTV ವೀಡಿಯೋ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ವೀಡಿಯೋ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವ್ಯಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿನಿಮಾಟೋಗ್ರಫಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕಲನ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಆಯ್ಕೆಯ ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. ’ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ವೀಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕಲನಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿತ್ತು.
ಫಾಲೋ ದಿ ಲೀಡರ್ ಒಂದು ಉನ್ನತವಾದ ಆರ್ಥಿಕ-ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿದೆ. RIAA ಯಿಂದ 5x ಪ್ಲಾಟಿನಮ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸುಮಾರು 10  ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.
ಅದೇ ವರ್ಷ ಫಾಲೋ ದಿ ಲೀಡರ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ನ್ ಅವರದೇ ಆದ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರವಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ವ್ಯಾಲ್ಯೂಸ್ ಟೂರ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕಾರ್ನ್ ಹೆಚ್ಚು-ಯಶಸ್ವಿಯುತ ಪ್ರವಾಸವು ಇನ್ಕ್ಯುಬಸ್, ಆರ್ಗಿ, ಲಿಂಪ್ ಬಿಜ್ಕಿಟ್, ಐಸ್ ಕ್ಯೂಬ್, ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಯಲ್ ವಾದ್ಯಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ರಾಮ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಲೈವ್ CD ಮತ್ತು  DVD ಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವು ಗೋಲ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. 1999 ರಲ್ಲಿ, ಲಿಂಪ್ ಬಿಜ್ಕಿಟ್, ಪ್ರೈಮಸ್, ಸ್ಟೇನ್ಡ್, ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಮೆಥಡ್, ಮೆಥಡ್ ಮೆನ್ & ರೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್, ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ನ್ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲವು ತಂಗುದಾಣಗಳಲ್ಲಿ "ಇಶ್ಯೂಸ್" ನಿಂದ "ಫಾಲಿಂಗ್ ಅವೇ ಫ್ರಮ್ ಮೀ" ನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ವೇಷದ ಪಾತ್ರ ಅಭಿನಯಗಳಿಂದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 2000ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವಾಸವು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಇಶ್ಯೂಸ್ (1999-2001)
ಬ್ರೆಂದನ್ ಓ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳದ 4 ನೇ ಆಲ್ಬಂ ಇಶ್ಯೂಸ್ ನವೆಂಬರ್ 16,1999 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಆಲ್ಫ್ರೆಡೋ ಕಾರ್ಲೋಸ್‌ನಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಲಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು, ಆತನು MTV ಯಿಂದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದನು. ಇಶ್ಯೂಸ್, ಹಲವು ಮೂಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ಉನ್ನತ ದಾಖಲೆಗಳ ವಾರದಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು 573,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 200 ನಲ್ಲಿ #1 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಗಿಟ್ಟಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ #1 ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಡಾ. ಡ್ರೇ ಅನ್ನು 2001  ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೆಲೀನ್ ಡಿಯಾನ್ ರವರ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಒಂದನ್ನು ಬಹುಕಾಲ ತಡೆದಿರಿಸಲಾಯಿತು.
ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಪೊಲೋ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಮುಂದೆ ಆ ಆಲ್ಬಂನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಲ್ಬಂನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಹಲವು ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಕಾರ್ನ್ ಅನ್ನು 1 ನೇ ಅಗ್ರಶ್ರೇಣಿಯ ವಾದ್ಯಮೇಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅದೇ ರೀತಿ 2 ನೇ ಅಗ್ರಶೇಣಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವೈಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಡಿ ಅಪೊಲೋ ದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯದಂತೆ ದೊರಕಿತು. ಕಳೆದ 1995 ರಲ್ಲಿ ಬಡ್ದೀ ಹೋಲ್ಲಿ ಯನ್ನು ದಾಖಲೆ ಗ್ರಂಥದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ ವೈಟ್ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಯಾವತ್ತೂ ಅಪೊಲೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಾರದೆಂದಿತು. ಈ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭವು ರಿಚರ್ಡ್ ಗಿಬ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ NYPD ಕವಾಯತಿನ ಡ್ರಮ್ ಮತು ಬ್ಯಾಗ್ ಪೈಪ್ ನಂಥ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಸಾಧನಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತಿತ್ತು. ಹಾಗೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಸ್ ತನ್ನ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕರ ಗುಂಪು ಇತ್ತು. ಈ ಗಾಯಕರ ಗುಂಪು ಸಂಗೀತದ ಮಾಧುರ್ಯದ ವೃಂದಗಾಯಕರನ್ನು ಡೇವಿಸ್ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಆ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಕಾರ್ನ್ಸ್ ಗ್ರೂವಿ ಪೈರೆಟ್ ಗೋಸ್ಟ್ ಮಿಸ್ಟರಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿರುವ ಸೌತ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಒಂದನೇ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಶ್ಯೂಸ್, "ಫಾಲಿಂಗ್ ಅವೇ ಫ್ರಮ್ ಮೀ" ಯಿಂದ ಮೊದಲ ಸಾಲನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಶ್ಯೂಸ್, "ಮೇಕ್ ಮೀ ಬ್ಯಾಡ್" ಮತ್ತು ಸಮ್ ಬಡಿ ಸಮ್ ಒನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅವೆರಡೂ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿ ಮೇಲೇರಿದವು. ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಆಲ್ಬಂ ಗಳಿಗೂ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ವೀಡಿಯೋ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಕಾಲದ ಗೆಳೆಯ ಫ್ರೆಡ್ ಡರ್ಸ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ "ಫಾಲಿಂಗ್ ಅವೇ ಫ್ರಮ್ ಮೀ", ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ವೈಸ್ಜ್ ಒಂದು ವಿಷಯದ ವೀಡಿಯೋ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು "ಮೇಕ್ ಮೀ ಬ್ಯಾಡ್" ಗೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅದರೊಂದಿಗೆ "ಸಮ್ ಬಡಿ ಸಮ್ ಒನ್" ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅದು CGI ಪ್ರಭಾವಗಳ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೋರಿಸಿತ್ತು.
ಅನ್‌ಟಚಬಲ್ಸ್ (2002–2003)
ಜೂನ್ 11, 2002ರ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಶ್ರಮಯುತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸಂಯೋಗಿಸಿ ಕಾರ್ನ್ ವಾದ್ಯಮೇಳ ಅನ್‌ಟಚಬಲ್ಸ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮ 5ನೇ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮದ ಎಲ್ಲರೂ ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ಇದು 434,000 ಪ್ರತಿಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 200 ರಲ್ಲಿ, 2 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅನ್‌ಟಚಬಲ್ಸ್ ಮಾತ್ರ, ಒಮ್ಮೆ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮಾರಟವು ಮೊದಲ 4 ಆಲ್ಬಂಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಬಹಳ ಬೇಸರವುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಪೈರಸಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಕುಸಿದಿದ್ದರಿಂದ ಈ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ಅದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು. ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಅಧಿಕೃತ ದಿನಾಂಕಕ್ಕಿಂತ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದು ಸೋರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.