cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಧರ್ಮ ರಾಜ
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ರಾಮ ವರ್ಮ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ತಿಂಗಲ್‌ನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಕಿಲಿಮನೂರು ಅರಮನೆಯ ತನ್ನ ಪತಿ ರಾಜಕುಮಾರ ರವಿ ವರ್ಮ ಕೋಯಿಲ್ ತಂಪುರನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರ ರಾಜಕುಮಾರ ಮಾಕಯಿರಾಮ್ ತಿರುನಾಳ್, ಇರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿಯ ಅಜ್ಜ, ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಿಧನರಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ತಾಯಿಯನ್ನು ೧೭೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕೊಲತುನಾಡಿನ ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಆಗಿನ ವೇನಾಡ್ ರಾಜ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ದತ್ತು ಪಡೆದರು. ಅವರು ವಕ್ರೀಭವನದ ಪ್ರಭುಗಳು, ಎಟ್ಟುವೀಟಿಲ್ ಪಿಲ್ಲಮಾರ್ ಮತ್ತು ಕಾಯಂಕುಲಂನ ರಾಜನಂತಹ ವೇನಾಡ್‌ನ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾಗ, ೧೭೨೮ ರಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರನು ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಹರಿಪಾದ್‌ನಿಂದ ಬೂದನೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಂಜಿಪುಳ ತಂಪುರಾನ್‌ನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕಾಯಂಕುಲಂ ರಾಜನ ಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸಿ ಅವನ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು. . ಅವರು ಬೆಳೆದಂತೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ವರೆಗೆ ವೇನಾಡ್‌ಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಂತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.
ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ
೧೭೫೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಮುಸ್ನೂಡ್‌ಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ದಳವ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಸಮರ್ಥ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅದೃಷ್ಟವು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಅವರ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೫೫ ರಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಝಮೊರಿನ್ (ಸಮೂತಿರಿ) ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ೧೭೫೬ ರಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಝಮೊರಿನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಹಾಯವನ್ನು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾರನ್‌ಗಳು ಶತ್ರುಗಳ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಡಚ್ಚರು ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಝಮೊರಿನ್ ಅವರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ 'ಚೆಟ್ವಾಯ್' ಅನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸೋದರಳಿಯನನ್ನು ರಾಮ ವರ್ಮನಿಂದ ತ್ವರಿತ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಹಿಂದಿನ ಕಹಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮಹಾರಾಜರಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಅವರ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ತಮ್ಮ ಭರವಸೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಭಾವನೆ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ತಕ್ಷಣ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದವು. ಕೊನೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನು ರಾಮ ವರ್ಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದನು. ಅವರು ಧರ್ಮದ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.
ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೬೧ ರ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳ 'ಆದಿ' ೨೫ ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನು ಅವರ ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಓದಿದನು ಮತ್ತು ಅದರ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿದನು. ಕೇಪ್ ಕೊಮೊರಿನ್ ಬಳಿಯ ಸುಚಿಂದ್ರಮ್ ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆ ಸ್ಥಾಣಮೂರ್ತಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಹ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮಹಾರಾಜರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು. ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮಹಾರಾಜರು ತಮ್ಮ ಮಂತ್ರಿ ದಳವ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ಅವರ ಡಚ್ ಜನರಲ್ ಡಿ'ಲನೊಯ್ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಝಮೋರಿನ್ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಅಭಿಯಾನದ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೂಲದ ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ. ಸಿ. ಅಚ್ಯುತ ಮೆನನ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಚಯ, ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದವರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲಾಗದ ಅಧಿಕಾರ.
ಝಮೊರಿನ್ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ಜನರಲ್‌ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸಂದೇಶವಾಹಕನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. 929 ME ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಅವರು ಮತ್ತು ದಳವ ರಾಮಯ್ಯನವರು ಕೊಚ್ಚಿನ್ ವಿಜಯದಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಆದೇಶಿಸಿದಂತೆಯೇ, ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರು ಈಗ ತಮ್ಮ ದಳವವನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೋಗದಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೭೫೯ ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸೋದರಳಿಯನನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ರಾಜ ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿ ಪಾಲಿಯತ್ ಅಚನ್ ಜೊತೆಗೆ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ನ ಝಮೋರಿನ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೭೬೩ ರಲ್ಲಿ ಝಮೋರಿನ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲು ವಿನಂತಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಝಾಮೋರಿನ್ ವೇನಾಡ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ೧೫೦,೦೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿದರು. ಆಳುವ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಪರೂರ್ ಮತ್ತು ಅಲಂಗಾಡ್ ಸಣ್ಣ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೫೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಗಳ ರೇಖೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವರ ಮರಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಿತು. ಝಾಮೊರಿನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಅನುಭವವು ದಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಜನರಲ್‌ಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಝಮೊರಿನ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಸಂಭವನೀಯ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕೋಟೆಗಳ ರೇಖೆಯನ್ನು ವೈಪೀನ್ ದ್ವೀಪದ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಕಿ.ಮೀ (೨೫ ಮೀ.) ದೂರದ ಘಾಟ್‌ಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. . ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜಾ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವೆಚ್ಚದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಡಚ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಮಹಾರಾಜ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಅವರು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮೈಸೂರು ನಡುವೆ ಬಫರ್-ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೆಡುಂ ಕೊಟ್ಟ ಅಥವಾ 'ದಿ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್-ಲೈನ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್' ತರುವಾಯ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಯಾಯಿತು; ಅವರು ಅದನ್ನು "ತಿರಸ್ಕಾರದ ಗೋಡೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು.
ಧರ್ಮ ರಾಜ ಮತ್ತು ಹೈದರ್ ಅಲಿ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/HyderAli.jpg/220px-HyderAli.jpg|thumb| ಹೈದರಾಲಿ ಹೈದರಾಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಕರಾವಳಿ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತರಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದನು. ೧೭೫೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ನ ಝಮೋರಿನ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪಾಲ್ಘಾಟ್ನ ಆಡಳಿತಗಾರನ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಝಾಮೋರಿನ್ ಅನ್ನು ಓಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೈದರ್ ಅಲಿಗೆ ೧.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿದನು. ೧೭೬೬ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಮಲಬಾರ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಕೊಲತುನಾಡಿನ ರಾಜನು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಆದರೆ ಝಮೋರಿನ್ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಹೊರಡುವ ತ್ವರೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೊಲಾಚೆಲ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೋಲು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಭೀತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೈದರ್ ಬಯಸಿದ್ದು ಡಚ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ತಿರುವಾಂಕೂರುಗೆ ಉಚಿತ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಡಚ್ ಗವರ್ನರ್ ಅವರು ಹೈದರ್ ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಬಟಾವಿಯಾಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಡಚ್ ಆಸ್ತಿಗಳ ಬಳಿ ಹಾದುಹೋದ ನೆಡುಂಕೋಟ್ಟದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಮಹಾರಾಜರು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಅವರು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಕಾರಣ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಆಕ್ರಮಣದ ವದಂತಿಗಳು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಹೈದರ್ ತನ್ನ ಮಲಬಾರ್ ಅಭಿಯಾನದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವಂತೆ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜರನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ಗೌರವ ರೂ. ೪೦೦,೦೦೦ ಮತ್ತು ೧೦ ಆನೆಗಳು ಹಾಗೂ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ಗೌರವ ರೂ. ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ೩೦ ಆನೆಗಳು. ತಿರುವಾಂಕೂರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, "ಅವರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೈದರ್ ಸೇರಿಸಿದರು. ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದರು: "ಮಲಬಾರ್ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವರ ಸಲಹೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಹೈದರ್ ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೆ ಮತ್ತು ಕೊಲತುನಾಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ರಾಜರನ್ನು ಅವರ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ ಅವರು ಪಾವತಿಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಇದನ್ನು ಹೈದರ್ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಅವನು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವನು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕಾಯಿತು.
ಧರ್ಮ ರಾಜ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Dharmaraja_of_Travancore.jpg/250px-Dharmaraja_of_Travancore.jpg|left|thumb|325x325px| ಧರ್ಮ ರಾಜ ೧೭೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಂಗೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು. ಈಗ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಟಿಪ್ಪು ಈ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಬಲವಂತದ ಸೆರಿಂಗಪಟ್ಟಂಗೆ ಗಡಿಪಾರು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಗಳ ಬಲವಂತದಿಂದ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ಮಲಬಾರ್‌ನ ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದವು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮಹಾರಾಜರು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಈಗ ಸಾಮಂತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜನನ್ನು ಅಲಂಗಾಡ್ ಮತ್ತು ಪರೂರ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಟಿಪ್ಪು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ನೆಪವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಟಿಪ್ಪುವಿಗೆ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸಾಮಂತನಾಗಲು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜನನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು (ದೂತರನ್ನು) 'ಖರೀತಾ'ದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು "ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನೀವು ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ." ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮಹಾರಾಜರು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ದೂತರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಇದನ್ನು ಟಿಪ್ಪು ನಿಂದಿಸಿದರು. ಮಹಾರಾಜರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ ನೆಡುಮ್ಕೋಟ್ಟವು ತನ್ನ ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಲಬಾರ್ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಡೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು ಹೊರಟನು.
ಟಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಅವನ ಪಡೆಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ನೆಡುಮ್ಕೋಟ್ಟ ರೇಖೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೭೮೯ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸೈನಿಕರು ೧೪,೦೦೦ ಮೈಸೂರು ಪದಾತಿ ದಳದ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಘಟನೆಗಳ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇದು ಬಯೋನೆಟ್ ಚಾರ್ಜ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಮೈಸೂರಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ಗೋಡೆಯ ಮಿತಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮೈಸೂರಿನ ಅಂಕಣವು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸ್ವತಃ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಅವರ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಮುದ್ರೆಗಳು, ಉಂಗುರಗಳು, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಇತರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಭರಣಗಳು ದಿವಾನ್ ರಾಜಾ ಕೇಶವದಾಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಸೇನೆಗಳ ಕೈಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಟಿಪ್ಪು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅನುಭವಿಸಿದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಕುಂಟತನವು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅನುಭವಿಸಿದ ಮೂರ್ಖತನದಿಂದಾಗಿ.
ಟಿಪ್ಪು ೧೯ ಜನವರಿ ೧೭೯೦ ರಂದು ಬುದ್ರೂಜ್ ಜುಮಾನ್ ಖಾನ್ಗೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅದು ಹೇಳಿದ್ದು:
ಈ ನಡುವೆ ಗವರ್ನರ್ - ಜನರಲ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಹಾಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಶ್ರೀ. ಹಾಲೊಂಡ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಗವರ್ನರ್ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಒದಗಿಸಿತು. ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೭೯೨ ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ರಾಜಧಾನಿ ಸೆರಿಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಶರಣಾದ ಮತ್ತು ಸೆರಿಂಗಪಟ್ಟಂ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಶರಣಾಗತಿಯ ನಿಯಮಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದವು. ಟಿಪ್ಪು ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೆಚ್ಚವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ರೂಪಾಯಿ ೩೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ
ಸೆರಿಂಗಪಟ್ಟಣಂ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ನಿಂದ ಯುದ್ಧದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕೋರಿದರು ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಅವರು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧ - ವೆಚ್ಚಕ್ಕಾಗಿ ಟಿಪ್ಪುವಿನಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮಹಾರಾಜರು ಇಂಗ್ಲಿಷರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರು. ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಅಧೀನ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅದರ ಮೂಲಕ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಡೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಹಾರಾಜರು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕಥಕ್ಕಳಿ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ
ಕಥಕ್ಕಳಿ ನಾಟಕಗಳ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ( ಅಟ್ಟಕಧ ) ಅವರು ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬಹುಶಃ ರಾಜಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಅವರ ಕಥಕ್ಕಳಿ ನಾಟಕಗಳ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ನಾಟಕಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅವುಗಳ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶೃಂಗಾರ ಪದಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳೂ ಶೃಂಗಾರ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕಥಕ್ಕಳಿ ಪಾತ್ರಗಳು ಪಡಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಪದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕಥಕ್ಕಳಿ ನಾಟಕಗಳು ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ಅವರು ಏಳು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ:
ಮರಣ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ
ಮಹಾರಾಜರು ೧೭೯೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭ ರಂದು ೭೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮೈಸೂರು ಪಡೆಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಸಿದ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಬಲವಂತದ ಮತಾಂತರದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಲಬಾರ್‌ನಿಂದ ಓಡಿಹೋದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ಧರ್ಮ ರಾಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಮಲಬಾರ್‌ನ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು ಎಂದರೆ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯರ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು.
ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪತ್ನಿಯರು ಇದ್ದರು. ಇವರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ವಡಸ್ಸೆರಿಯ ಪಾನಪಿಳ್ಳೈ ಕಾಳಿ ಅಮ್ಮ ನಾಗಮಣಿ ಅಮ್ಮ. ಅವರ ಇತರ ಮೂವರು ಪತ್ನಿಯರು ತಿರುವಟ್ಟಾರ್, ಅರುಮಾನ ಮತ್ತು ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯರಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅಮ್ಮವೀಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು. ಮಹಾರಾಜರ ಸಹೋದರ ಪುತ್ತುಮಾನ ಅಮ್ಮವೀಡಿನಿಂದ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಕವಿ ಈರಾಯಿಮ್ಮನ್ ತಂಪಿ. ಅರುಮನ ಅಮ್ಮವೀಡು ಮಹಾರಾಜರ ವಂಶಸ್ಥರು ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರ ಪತ್ನಿ.
ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ದೋತ್ರ
right|thumb|200x200px|ಖಾಸಿ ಜನಪದ ನರ್ತಕರು ದೋತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೋತ್ರ (ಪಂಚೆ, ಧೋತಿ) ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪುರುಷರ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು. ಇದು ಹೊಲಿಯದ ಬಟ್ಟೆಯ ಆಯತಾಕಾರದ ತುಂಡಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೪.೫ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರುವ ಇದನ್ನು ಸೊಂಟ ಹಾಗೂ ಕಾಲುಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತಿ ಸೊಂಟದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಟುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಧೋತಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಧೌತಿ (ಇದರರ್ಥ "ತೊಳೆ, ಒಗೆ") ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಉಡುಪಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಕೇವಲ ಶ್ರೌತ ಯಾಗಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಡುಪನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೋತ್ರವು ಪ್ರಾಚೀನ ಅಂತರೀಯದಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಅಂತರೀಯವನ್ನು ಕಾಲುಗಳ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಸಾಗಿಸಿ, ಬೆನ್ನಿನ ಹತ್ತಿರ ಸಿಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಲುಗಳ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉದ್ದನೆಯ ನಿರಿಗೆಗಳಾಗಿ ಇಳಿಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಈಗಲೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಸಂದಿ
ಆಸಂದಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಅಜ್ಜಂಪುರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 11ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಗಂಗರ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಆಸಂದಿನಾಡು ಎಂಬ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದಿತು. ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಮಗ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೂ ಹನ್ನೆರಡು, ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗವಂಶದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೂ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಪಾಳು ಬಿದ್ದಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನಗಳೂ ಇದು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಪಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 1206ರ ಒಂದು ಶಾಸನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ 13 ಶೈವದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದುವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ಮೂರು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು ಗಂಗೇಶ್ವರ, ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು (ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ.೧೧೧೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ). ವಸ್ತುತಃ ಇವೆರಡೂ ಎರಡು ಗುಡಿಗಳಿರುವ ಒಂದೇ ದೇವಾಲಯ. ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಂತ ಗಂಗ ಅರಸನಿಂದ 1191ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಯಿತು. ಎರಡು ಗುಡಿಗಳೂ, ಹಿನ್ಸರಿತ ಮುನ್ಸರಿತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಿಘವಿರುವ ಆಯಾಕಾರದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಅಂತರಾಳ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಹೊರಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಕೆಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಶಿಖರಾಕೃತಿಗಳು, ಸಿಂಹ ಲಲಾಟಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುವ ಅರೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಿತಿ ಇವೆ. ಶಿಖರಗಳು ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಒಳಕಂಬಗಳು ಹೊಯ್ಸಳ ರೀತಿಯವು. ದ್ವಾರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯ 1205ರಲ್ಲಿ ಹರಹ ಸಾಹಣೆ ಎಂಬುವನಿಂದ ರಚಿತವಾದ್ದು. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಬಲ್ಲೇಶ್ವರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ. ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳು, ಅಂತರಾಳ, ನವರಂಗ ಮತ್ತು ಮುಖಮಂಟಪವಿರುವ ಕಟ್ಟಡ. ಹೊರಮೈಯಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕರಣಗಳು, ಒಳಗೆ ಹೊಯ್ಸಳ ಮಾದರಿಯ ಕಂಬಗಳು, ಕುಸುರಿ ಕೆತ್ತನೆಯ ಬಾಗಿಲುವಾಡ, ಭುವನೇಶ್ವರಿಗಳು ಇದ್ದು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಕೃತಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊರಬಿsತ್ತಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂಡವೇಶ್ವರ, ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಮೊದಲಾದವು ಅನುಪಮ ಸುಂದರ ಕೃತಿಗಳು. ಒಳಗಿರುವ ವೀರಭದ್ರಮೂರ್ತಿ ಇತ್ತೀಚಿನದು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಂಚಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ದೇವಾಲಯ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರನದು. ಇದೂ ಬಹುಶಃ ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ್ದಾದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಲಂಕರಣಗಳಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಟ್ಟಡ. ಆಸಂದಿ ನಾಡು: ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಬೀಡು!
ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆಸಂದಿನಾಡು  ಅಮೂಲ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ಕದಂಬರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಮುಖ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ವಿಶೇಷ ರಾಜಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದ್ದಕ್ಕೆ ಆಸಂದಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 17 ಶಾಸನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಇನ್ನಿತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಆಸಂದಿನಾಡು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸಗಳ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕುಸಿದು ಕುಗ್ಗಿಹೋಗಿದ್ದರೂ ಜೀವವನ್ನು ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಳಮಳಿಸುತ್ತಿರುವ ದೇಗುಲಗಳು ತಮ್ಮನ್ನೇ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.
ಹಿಂದಿನ ಭವ್ಯ ಆಸಂದಿನಾಡೆಂದರೆ ಇಂದಿನ ಆಸಂದಿ ಊರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮುದುಗೆರೆ, ಅಂತರಗಟ್ಟೆ, ಬೇಗೂರು, ಹಿರೇನಲ್ಲೂರು ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದ ಹಿರಿಯ ನಾಡು.
ಆಸಂದಿ ಶ್ರೀರಾಜಪ್ಪನವರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ತಾಮ್ರ ಶಾಸನಗಳು ಗಂಗವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಒಂದು ಶಾಸನವು ಗಂಗವಂಶದ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಾಣಿ ಅಥವಾ ಶ್ರೀವಲ್ಲಭ ಮಹಾರಾಜನ ಮಗ ಆರಸಾಣೆ ಮಹಾರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಗಂಗ ವಂಶದ ವಂಶಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಗ್ಯಾಪ್ ಅನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆರಸಾಣೆಯನ್ನು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಕುಶಲ, ಅನೇಕ ತರ್ಕಸಮಯ, ವ್ಯಾಕರಣ, ನಾಟಕ, ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣಕೋಶಲ ಎಂದೆಲ್ಲ ಇದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಕ್ರಿ.ಶ. 795ರ ಅವಧಿಯದು. ಅಂದವಾದ ಅಕ್ಷರಗಳ ಕಂಡರೆಣೆಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನವು ಗಂಗದೊರೆ ಶಿವಕುಮಾರನಿಗೆ ಜಯಸಿಂಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಗನಿದ್ದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ತನ್ನ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲದರ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದ, ಜ್ಯೋತಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರವೀಣನಾಗಿದ್ದ ಜಯಸಿಂಹ ನಾರಾಯಣನ ಭಕ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಇವನ ವಿಜ್ಞಾಪನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶಿವಮಾರನು ಆಸಂದಿವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ತೋರುಗಲ್ಲು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಅನೇಕ ವೃತ್ತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಗಂಗವಾಡಿ 96000 ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಂದಿ,  ಪರಂತೂರು, ಕುಮುಳೂರು, ಅಳಂಪೋರು, ಮುದುಂಬಿ, ಬಾದಾಮಿ ಮುಂತಾದ ಊರುಗಳಲ್ಲಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ವಿವರಗಳು ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿದೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ 899ರ ಅವಧಿಯ ಎರಡನೇ ಗಂಗರಾಜಮಲ್ಲನ ಕಾಲದ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ  ಗಂಗದೊರೆ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮತ್ತು ಇವನ ಮಗ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ ಹೆಸರುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 972ರ ಅವಧಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ತುರುಗಾಳಗದಲ್ಲಿ ಮಾರಸಿಂಹ ಎಂಬ ವೀರನು ನರಗ ಎಂಬುವನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆತನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನರಗನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ತಗರನಾಡಿನ ಮಹಾಜನರು ಗಂಗದೊರೆಗೆ ಮನವಿಯನ್ನೂ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗಂಗರಸರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತರಾಗುವ ಸಂಧರ್ಭ ಬಂದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡದ್ದು ಆಸಂದಿ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಈ ಆಸಂದಿನಾಡನ್ನೇ. ಕ್ರಿ.ಶ 1091ರ ಅರುವನಹಳ್ಳಿ ಶಾಸನವು ಗಂಗವಂಶದ ಆಸಂದಿ ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆ.
ಮಹಾಮಂಡಳಿಕ ವೈಜರಸ, ಇವನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ವೈಜಲದೇವಿ. ಇವನ  ಮಗ ಬಮ್ಮರಸನು ಅರಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿಸಿ ರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ದೇವರ ಸೇವೆಗೆ ಭೂಮಿ ದಾನ ನೀಡಿದ ವಿವರವನ್ನು ಬುಕ್ಕಾಂಬುಧಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ. 1129ರ ಶಾಸನ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಮ್ಮರಸನು ಮರಣಿಸಿದಾಗ ಈತನ ಸೇವಕ ಲೆಂಕರಗಂಡ ಎನಿಸಿದ ಬೊಮ್ಮಯ್ಯನಾಯಕನು ಇವನಿಗೆ ಸಗ್ಗದ ಹಾದಿ ತೋರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಆಸಂದಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ವೀರಗಲ್ಲು ವರ್ಣಿಸಿದೆ
ಕ್ರಿ.ಶ. 1191ರಲ್ಲಿ ಈ ಬಮ್ಮರಸನ ಮಗ ನರಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆಸಂದಿಯ ಈಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ರಂಗಮಂಟಪದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನವು ಆಸಂದಿನಾಡನ್ನು ಆಳಿದ ವೈಜರಸರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ನಾರಸಿಂಗರವರೆಗಿನ ವಿವರವಾದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಗ್ಗದರಾಯ ಎಂಬುವವನು ಬೇಡರ ಬಂಕಿ ಅರಣ್ಯದೊಳಗೆ ಓಡಿಹೋದಾಗ ನೆಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರಾಜನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ವೈಜರಸನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣವು ಅಗ್ಗದರಾಯನ ತಲೆಯನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹಾಯ್ದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ಹದ್ದಿನ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಹೊಡೆಯಿತಂತೆ! ಜನರೆಲ್ಲಾ ವೈಜರಸನ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೆರಗಾದರೆ ರಾಜ 'ಕಣ್ನಂಬು' ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದನಂತೆ. ಈ ಶಾಸನ ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ಆಸಂದಿ ದೊರೆಗಳ ವಂಶಾವಳಿ ಹೀಗಿದೆ.
ವೈಜರಸ~ ಶ್ರೀನಾಥ+ನಾಗಲೇ ~ ವೈಜರಸ + ವೈಜಲ ದೇವಿ~ ಬೊಮ್ಮರಸ+ಗಂಗಮಾದೇವಿ~ ನರಸಿಂಹ.
ಈ ನರಸಿಂಹನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದ ದೊರೆ. ಗೂಜನರು, ಚೋಳರು, ಮಾಲವರು, ಲಾಳರಾಜರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದವನು. ಇವನ ತಂದೆತಾಯಿ ಬೊಮ್ಮರಸ ಮತ್ತು ಗಂಗಮಾದೇವಿ ಇವರು ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾದಾಗ ಅವರ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ ಶ್ರೀಪರ್ವತ ಶ್ರೀಶೈಲದ ಪಾತಾಳಗಂಗೆಗೆ ಜನರನ್ನು ಕಳಿಸಿ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಲಿಂಗಸಲಾಕೆ ತರಿಸಿ, ಈ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಆಸಂದಿಯಲ್ಲಿ 1191ರಲ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗಂಗೇಶ್ವರ, ಬೊಮ್ಮೇಶ್ವರ ಜೋಡಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಿಸಿ ರಾಜಗುರು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿದೇವ ಮತ್ತು ಸೇನಬೋವ ಕಲ್ಯಾಣದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದಂತೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ - ಯೂಫೋರ್ಬಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯ. ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಇವನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನದ ಮಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲಂಕಾರದ ಬೇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರಲ್ಲದೆ ಅಂಚುಸಸ್ಯಗಳಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ರೋಗಕೀಟಗಳ ಬಾಧೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳ ಎಲೆಗಳ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ಆಕರ್ಷಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾಲದಂತಿರುವ ಹೂಗೊಂಚಲು ಈ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಇವು ನೆಟ್ಟಗೆ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪೊದೆಗಳೋ ಪರ್ಣಸಸಿಗಳೋ ಆಗಿವೆ. ಎಲೆಗಳು ಸರಳ ರೀತಿಯವು; ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿರುವುವು. ಆಕಾರ ಕರಣೆ ಅಥವಾ ಭರ್ಜಿಯಂತೆ ಎಲೆಯಂಚು ಹಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಗರಿಮಾದರಿಯ ನಾಳ ರಚನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ತೊಟ್ಟು ಉದ್ದ, ಹೂಗೊಂಚಲು ಸ್ಪೈಕ್ ಮಾದರಿಯದು. ಹೂವುಗಳು ಏಕಲಿಂಗಿಗಳು ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು. ಅಂಡಕಗಳು ಮೂರು. ಹಣ್ಣು (ಕ್ಯಾಪ್ಸೂಲ್) ಮಾದರಿಯದು.
ಆಸಂದಿ
ಇದೇ ಅವಧಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನ ಗಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯ ಉತ್ತರದ ಹೊರಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡರಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಆಸಂದಿಯ ದೊರೆ ನರಸಿಂಹನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಗಂಗೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ ದೇವರ ಅಂಗಭೋಗ ರಂಗಭೋಗಗಳಿಗೆ ಆಸಂದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ದತ್ತಿ ನೀಡಿದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ  1216ರಲ್ಲಿ ಆಸಂದಿಯ ಪ್ರಭುಗೌಡರು ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರನ ನಂದಾದೀವಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯದ ಶ್ರೀಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕನೆಲ್ಲೂರಿನಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಶಾಸನದ ಮುಂದುವರೆದ ಭಾಗ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಸಂದಿ ಕೆರೆಯ ಏರಿಯ ಮೇಲಣ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1202ರದ್ದಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಇದೇ ನರಸಿಂಗನು ಸೂರ್ಯದೇವರ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಗುರುಗಳ ಶ್ರೀಪಾದ ಪ್ರಕ್ಷಾಳನ ಮಾಡಿ ಧಾರಾಪೂರ್ವಕ ದಾನ ನೀಡಿದುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಬೈಕಲರ್
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಬೈಕಲರ್ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಎಲೆಯ ತೊಟ್ಟು ಸುಮಾರು 10 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ; ಎಲೆ 20 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದವೂ 15 ಸೆಂ.ಮೀ. ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾಮ್ರದ ಹಸುರುಬಣ್ಣದ ಇವುಗಳ ನಡುದಿಂಡು ಮಾಸಲು ಕೆಂಪಾಗಿಯೂ ತಳಭಾಗ ಕಂಚುಬಣ್ಣವಾಗಿಯೂ ಎಳೆಯಭಾಗ ಕೇಸರಿಬಣ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಎಲೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಡೆನ್ಸಿಫ್ಲೋರ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಡೆನ್ಸಿಫ್ಲೋರ ಎಂಬುದು ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರದ ಪೊದೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥದು. ಎಲೆಯತೊಟ್ಟು 10 ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಎಲೆ ಮಾಸಲು ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ್ದು; 15 ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದ 20 ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಲಿವ್ ಹಸುರು ನಡುದಿಂಡೂ ಕಂಚುಬಣ್ಣದ ಹೂಗೊಂಚಲೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಹೂಗೊಂಚಲು ಮಿಶ್ರ (ಕ್ಯಾಟ್ಕಿನ್) ಮಾದರಿಯದು. ಹೂಗಳು ನಿಬಿಡವಾಗಿದ್ದು ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಬಣ್ಣದವಾಗಿವೆ. ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಇಲಸ್ಟ್ರೇಟ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭೇದ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯ ತೊಟ್ಟು 12 ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಮಾಸಲು ಹಸುರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಳೆದಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆ 20.ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದ 15 ಸೆಂ.ಮಿ.ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು ಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಹಸುರುಬಣ್ಣವನ್ನು ತಳೆದಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಚ್ಚೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ತಿಳಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಹಸುರು ಬಣ್ಣಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಆಸಂದಿ
ಮಾರ್ಚ್ 12, 1206ರವೇಳೆಗೆ ಮರಳು ಮಾರ್ಕಂಡದೇವನು ಆಸಂದಿ ನಾಡನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಗಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ರಂಗಮಂಟಪದ ಮುಂದಿನ ತೊಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಶಾಸನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಆಸಂದಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗೇಶ್ವರ, ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ, ವೇದೇಶ್ವರ, ನಖರೇಶ್ವರ, ವೀರಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ, ದೇಕೇಶ್ವರ, ಬಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಮಾದೇಶ್ವರ, ಜಗದೀಶ್ವರ, ಒಳಗಣ ಬಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಅನಾದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಸೂರ್ಯದೇವರು ಮೊದಲಾದ ಶಿವಸ್ಥಾನ ದೇಗುಲಗಳಿದ್ದುದನ್ನೂ ಈ ಶಾಸನ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದೇಗುಲಗಳ ನಂದಾದೀವಿಗೆಗೆ ಆ ಸ್ಥಳದ ರಾಜಗುರು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿದೇವರು, ಸೂರ್ಯಭರಣದೇವರೇ ಮುಖ್ಯವಾದವರ  ಕಾಲು ತೊಳೆದು ಧಾರಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಭುಗೌಡರು ಸೇರಿ ದತ್ತಿ ನೀಡಿದುದನ್ನು ಈ ಶಾಸನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಗೊಡ್ಸೆಫಿಯಾನ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಗೊಡ್ಸೆಫಿಯಾನ ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಭೇದ. ಇದು ಕುಳ್ಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡ. ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಇದರ ಎಲೆ ತೊಟ್ಟು 5 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣ ತಿಳಿ ಹಸುರು. ಎಲೆ 15 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದ 5 ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿ ಭರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಕರಣೆಯಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆ ಬಹುಭಾಗ ಹಸುರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂಚು ಹಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಬೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟೋನಿಯ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟೋನಿಯ ಎಂಬುದು ಈ ಜಾತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭೇದ. ಇದರ ಎಲೆಯತೊಟ್ಟು 12 ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆ 18 ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದ 10 ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಲಿತ ಎಲೆಯ ಅಂಚು ಬಿಳುಪಾಗಿದ್ದು ಹಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಎಳೆಯ ಎಲೆಯ ಅಂಚಿನ ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ ಬಿಳುಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ನೋಡಲು ಮನೋಹರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಆಸಂದಿ
ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1206ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನನಾಗಿದ್ದ ಅರಹ ಸಾಹಣಿಯು ಆಸಂದಿಯಲ್ಲಿ ಬಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಲ್ಲೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ದೇವರ ಸೇವೆಗೆ  ತಾಂಡಗೆರೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲೇಶ್ವರಪುರವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿ ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ವೀರಭದ್ರ ದೇಗುಲದ ಮುಂದಿರುವ ಶಾಸನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನಶಿಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವು 1216 -17ರ ಅವಧಿಯದಾಗಿದ್ದು ಆ ಸಮಯದ ಆಸಂದಿನಾಡಿನ ಪ್ರಭು ಮಾರ್ಕಂಡೇದೇವನು ಈ ದತ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಊರ್ಜಿತ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಹಿಸ್ಟಿಡ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಹಿಸ್ಟಿಡ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಉದ್ದವಾದ ಹೂಗೊಂಚಲು ಬೆಕ್ಕಿನ ಬಾಲದಂತೆ ನೇತುಬೀಳುವುದರಿಂದ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರದ ಸಸ್ಯ. ಎಲೆಯತೊಟ್ಟು 10 ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದ. ಬಣ್ಣ ಹಸುರು ಕಡುಗೆಂಪು ಮಿಶ್ರ. ನಡುದಿಂಡು ನಸುಗೆಂಪು. 35 ಸೆಂ.ಮಿ. ಉದ್ದದ ಗೊಂಚಲು ಕ್ಯಾಟ್ಕಿನ್ ಮಾದರಿಯದು.
ಆಸಂದಿ
ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1283ರ ಅವಧಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ರಾಮನಾಥ ಎಂಬ ವೀರ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದುದನ್ನೂ, ಅವನ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿ ಲಕ್ಕುಮಾದೇವಿ ಸಹಗಮನ ಮಾಡಿದುದನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನವು 13ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ದೇವಗೊಯಿ ಎನ್ನುವ ರಾಹುತನ ವೀರಮರಣವನ್ನು ಈ ಶಾಸನ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಮ್ಯಾಕ್ರೊಫೈಲ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಮ್ಯಾಕ್ರೊಫೈಲ ಎಂಬುದು ಅಗಲವಾದ ಎಲೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಎಲೆತೊಟ್ಟು ಹಸುರು, ನಸುಗೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ. ಎಲೆ 35ಸೆಂಮಿ ಉದ್ದ 2.5ಸೆಂಮಿ ಅಗಲ, ಬಣ್ಣ ಸೀಸೆ ಹಸುರು, ನಾಳ ಮತ್ತು ನಡುದಿಂಡು ನಸುಗೆಂಪು. ಎಲೆಯ ಮೇಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಸುಗೆಂಪು ಮತ್ತು ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಎಳೆಯ ಎಲೆಗಳು ನಸುಗೆಂಪು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹಸುರುಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ.
ಆಸಂದಿ
ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖಮಂಟಪದ ದಕ್ಷಿಣ ತೊಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1235ರ ಶಾಸನ ಆ ಕಾಲದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಬಂಧಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಟ್ರೈಕಲರ್
ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಟ್ರೈಕಲರ್ ಎಂಬುದು ಮೂರು ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಭೇದ. ಎಲೆಯ ತೊಟ್ಟು 7ಸೆಂಮಿ ಉದ್ದ. ಎಲೆ 25ಸೆಂಮಿ ಉದ್ದ 18ಸೆಂಮಿ ಅಗಲ. ಮಾಸಲು ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಜೊತೆಗೆ ಆಲಿವ್ ಹಸುರು, ಕಂಚಿನ ಹಸುರು ಬಣ್ಣಗಳಿದ್ದು ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಎಳೆಯ ಎಲೆಗಳು ಪುರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೇಸರಿಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಎಳೆಯ ಕಾಂಡದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ತುಂಡುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಡುವುದರಿಂದ ವೃದ್ಧಿಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾಲ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ಬೇರುಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಇಳಿಯುವುದರಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಯಾಲಿಫ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವಾಗ ದೊಡ್ಡ ಕುಂಡಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಗಿಡಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸ ದಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಿಕಾರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಲಂಕಾರ ಬೇಲಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೀಳದೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಬಣ್ಣ ಬಾರದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಆಸಂದಿ
ಆಸಂದಿಯ ರಾಜಗುರು ನಾರಸಿಂಹಗುರುಗಳು, ವಾಮಶಿವದೇವರು, ಬೈಚಯ್ಯ, ಚೌಡಯ್ಯ,  ಕಡಊರ ಕಾಮಯ್ಯ, ಮುಂತಾದ ಹಲವರು ಗಣ್ಯರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ದೂಚವೇಯ ಮಗಳು ನಾಗಮ್ಮ, ಆಕೆಯ ಮಗ ಹೊನ್ನ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸಿರಿಯವ್ವ ಈ ಮೂರು ಜನರು ವಿವಾದ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಈ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇಗುಲದ ಕಲ್ಲಜೀಯ ಮತ್ತು ನಾಗಜೀಯರ ಜೊತೆಗೆ ನಾಗಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿವಾದವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವರಿಂದ ಎಂಟು ಹೊನ್ನನ್ನು ಪಡೆದು ವೃತ್ತಿಸಂಬಂಧ ವಾದ, ವಿವಾದ ಉಳಿದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅವರ ಕಾಲು ತೊಳೆದು ಬಲ್ಲೇಶ್ವರದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗಮ್ಮ, ಹೊನ್ನ, ಸಿರಿಯವ್ವೆಯರು ವಿವಾದ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಂಡರಂತೆ.
ಮುಂದೆ ಆಸಂದಿಯ ಗಂಗರ ಆಳ್ವಿಕೆಯೂ ಹೊಯ್ಸಳರೊಡನೆ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮುಂದುವರೆದುದಕ್ಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1542ರಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುತರಾಯ ಮಹಾರಾಜರು ಆಸಂದಿನಾಡಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಮದುವೆಸುಂಕ ವಿನಾಯ್ತಿ ಕೊಟ್ಟಿದುದನ್ನು ಒಂದು ಶಾಸನ ತಿಳಿಸಿದರೆ ಇದೇ ಅವಧಿಯ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಸಂದಿಯ ರಾಜಗುರುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಂದಿಯ ಭಾಗ್ಯ ಮಸುಕಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಸಮೀಪದ ಅಂತರಘಟ್ಟೆಯ ಅಂತರಘಟ್ಟಮ್ಮನ ಕೋಪಶಾಪ ಕಾರಣವೆಂದು ಜನಪದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಜೊತೆಯಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಸಂದಿನಾಡು ಹಾಳುನಗರವಾಗಿ, ಪಾಲು ದೇಗುಲಗಳ ಆಗರವಾಗಿ ಆ ಸಂದಿ, ಈ ಸಂದಿ, ಯಾವ್ಯಾವ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲೂ ಪರಂಪರೆ ಇತಿಹಾಸಗಳ ಮುರುಕು ಮಿಣುಕುಗಳು ರಕ್ತಕಣ್ಣೀರು ಹನಿಸುವಂತಾಯಿತು.
ಊರ ನಡುವಿನಲ್ಲಿರುವ, ಊರಿನ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ  ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲ ವೀರಭದ್ರ ದೇವಾಲಯವೇ ಹಿಂದಿನ ಬಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇಗುಲ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಊರ ನಡುವೆ ಹಾಳುಬಿದ್ದು ಕುಸಿದು ಕುಗ್ಗಿ ಹೋಗಿರುವ ಮೂರು ಸಮಾನಾಂತರ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿರುವ, ಈಗ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರಿದೇಗುಲ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಆಲಯ ನಗರೇಶ್ವರ ದೇಗುಲ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿನ ಎಡ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಹೊರ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರಿಯ ಸುಂದರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಸಂದಿ ಹನುಮಂತಾಚಾರ್ ಮತ್ತು ಗೆಳೆಯರ ತಂಡ ಈ ದೇವತೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉತ್ಸವ ಮಾಡಿ ತಣಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಊರ ಹೊರಗಿನ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದ ದೃಷ್ಟಿಸ್ತಂಭದ ವೈಶಾಲ್ಯತೆ ನೂರಾರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರ, ರೇವಣಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಬೀರಲಿಂಗೇಶ್ವರ, ಸಾವಂತ್ರಮ್ಮ, ಕಾಳಿಕಾಂಬ, ಕರಿಯಮ್ಮ, ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರು ಇಂತಹ ಹಲವು ಹತ್ತು ದೇಗುಲಗಳು ನಿತ್ಯಪೂಜೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಗೌರಿಹಬ್ಬದ ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಉತ್ಸವ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಊರಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಊರು ಮಹತ್ವದ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿತ್ತೆಂಬ ಭಾವ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಏನು, ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಖಚಿತತೆ ಇಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ಮನದಲ್ಲೇ ಊರು ಕೇರಿಯ ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವ ಮನಗಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆಗಲೇಬೇಕಿವೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ- ಗಂಗೇಶ್ವರ, ವೀರಭದ್ರ, ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ದೇಗುಲಗಳ ಸರ್ವೇ ಆಗಿದ್ದು ಕಾಯಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತಿವೆ. ಊರಿನ ಹಿರಿತನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಸಂದಿಯ ದೊಡ್ಡಕೆರೆ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಒಣಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಊರಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹುಸಿಯಾಗದಿರಲಿ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಶಿಥಿಲವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಬತ್ತೇರಿ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದಿನ ಮಹಾವೈಭವವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಲಿ.
-ಡಾ. ಮಂಜುಳಾ ಹುಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
ಚದುರಂಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ಈ ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಬರೀಶ್, ಅಂಬಿಕಾ, ವಜ್ರಮುನಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು, ಶಿವರಾಮ, ಸುಧೀರ್, ವಿಶ್ವ ವಿಜೇತ, ಕಾಂಚನಾ ರವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪ್ರೇಮಾಲಯ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‍ನ ಬ್ಯಾನರ್‍ನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರ ಮೂಡಿಬಂದಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್ ವೆಂಕಟರಾಮನ್. ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಬಿ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ವಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಸನ್ನ, ವಿಶುಕುಮಾರ್, ಮನೊಹರನ್.
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧ
ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧ - ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಲನವಲನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಒಂದೆಡೆ ಕೂಡಿಡುವುದು. ಇದನ್ನು ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀನಲ್ ಕೋಡ್ 339ನೆಯ ಕಲಂನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ತನಗಿಷ್ಟ ಬಂದ ಕಡೆ ಹೋಗುವ ಹಕ್ಕು ವ್ಯಕ್ತಿಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು, ಇತರರ ಆಸ್ತಿವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕುವುದು-ಇತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಕ್ತಿಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಲ್ಲ. ತಮಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ಕಡೆ ಹೋಗುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ಉಂಟು. ಅದನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವುದು ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಬಂಧವೂ ಅಕ್ರಮವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಗುವ ಖಾಸಗಿ ದಾರಿಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದವನೊಬ್ಬನು ತನಗೊಬ್ಬನಿಗೆ ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವ ಸಂಪುರ್ಣ ಹಕ್ಕಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಇತರರು ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧಪಡಿಸಿದರೆ ಆಗ ಅದು ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದಾತನಿಗಿರುವ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ಇತರರಿಗೆ ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿದವನು ದಾರಿಹೋಕನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅಡ್ಡಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಭವಗೊಂಡ ವಿವಾದವನ್ನು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಒಬ್ಬನನ್ನು ಒಂದು ಕೋಣೆಯಲ್ಲೋ ಮನೆಯಲ್ಲೋ ಕೂಡಿಹಾಕಿ ಹೊರಗೆ ಬರದಂತೆ ಆತನನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದಾಗಲಿ, ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಲ್ಲನ್ನೋ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನೋ ಇಟ್ಟು ಗುಳಿ ತೋಡಿದರೆ ಅದು ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗುವುದೆ? ದಾರಿಹೋಕನಿಗೆ ಆತ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅದು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗಲು ಎಡಬಲಗಳಿಗೆ ಸರಿದುಹೋಗಲು ಯಾವ ಅಡ್ಡಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ - ಎಂದು ವಾದಿಸಿ ಇದು ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧವಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು. ಇದೂ ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧವೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತೀರ್ಪಿತ್ತಿವೆ. ತನಗೆ ಹಕ್ಕಿರುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವನೊಬ್ಬನನ್ನು ಬೇರೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರೆ ಆಗ ಅದು ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಒಬ್ಬನ ವ್ಯಕ್ತಿಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮೊಟಕುಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧವಾದರೂ ಅದು ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಅಕ್ರಾನ್
ಅಕ್ರಾನ್ -ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದ ಓಹಿಯೊ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 366ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 53.7 139 ಚ.ಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 217074 (2000). ಅಕ್ರಾನ್ನಗರ, ಕ್ಲೀವ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನಿಂದ 56ಕಿಮೀ ದಲ್ಲಿ ಕುಯಾ ಹೋಗು ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಓಹಿಯೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಾಸ್ ಎಂದರೆ ಎತ್ತರವೆಂದರ್ಥ. ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಓಹಿಯೊ ಮತ್ತು ಈರಿ ಕಾಲುವೆಯ ನೌಕಾಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪುರಕ. ರಬ್ಬರು ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ರಬ್ಬರಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ರಬ್ಬರ್ನಗರವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಆಹಾರ ವಸ್ತುಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಲ್ನಾರು, ರಬ್ಬರಿನ ಉಪಕರಣಗಳು, ವಾಹನಗಳ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು, ಮರದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಕಾಗದ, ಹೈನದ ವಸ್ತು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಇಲ್ಲಿಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಹತ್ತಿಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ
ಹತ್ತಿ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ  ಯನ್ನು ಹತ್ತಿ ಬೀಜಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತಿ ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಜಾತಿ, ಮಾಲ್ವೇಸೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗಿಡ. ಹತ್ತಿ ಬೀಜದ ಸುತ್ತಲಿರುವ ನಾರಿ ನಿಂದ ದಾರ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹತ್ತಿಗಿಡ
ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೩೯ ಹತ್ತಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿದ್ದರೂ, ಬಟ್ಟೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಹತ್ತಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕೇವಲ ೪. ಇದು ಮೂಲತಃ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದ ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ್ದು (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ). ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳೆ. ಹರಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಸಿಂಧೂನದಿ ತೀರದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಿತೆಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕದ ನ್ಯೂಬಿಯದ ’ಮೆರೋ’ ಜನ ಸಮುದಾಯ ಇದರಿಂದ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನೈಜೀರಿಯ ಕೂಡ ಹತ್ತಿ ಸಂಬಂಧದ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಬಾರತದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವ ವಿಧಾನ
ಹತ್ತಿ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರು(expeller)ಎನ್ನುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಬೀಜವನ್ನು(ಬೀಜದ ಹೊರಗಡೆ ಇರುವ ಹೊಟ್ಟು ಸಮೇತ) ನೇರವಾಗಿ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲ ಅಂದರೆ,ಹೊಟ್ಟನ್ನು ಮೊದಲು ಡಿಕಾರ್ಟಿಕೇಟರು(decarticater)ಎನ್ನುವ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, ಹೊಟ್ಟನ್ನು ತೆಗೆದು,ಆ ಮೇಲೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉಳಿಯುವ ಹಿಂಡಿ(cake)ಯನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಳು ಬೀಜದ ನುಂಡಿ ಬಂದ ಹಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಿನು ಅಂಶ/ಪ್ರತಿಶತ ಸಿಪ್ಪೆ ಇರುವ ಬೀಜ ಹಿಂಡಿಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಳುಬೀಜದ ಹಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಿನು ೪೨-೪೩%ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರುನಿಂದ ಬರುವ ಹತ್ತಿ ಹಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು೬-೮% ವರಗೆ ಇರುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಹಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಎಕ್ಸುಟ್ರಾಕ್ಷನು ಪ್ಲಾಂಟ್(solvent extraction plant)ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, ಹಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಹತ್ತಿ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ
ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಎಕ್ಸುಟ್ರಾಕ್ಷನು ಪ್ಲಾಂಟುನಿಂದ ತೆಗೆದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು 'ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ (crude oil)' ಎನ್ನುತಾರೆ, ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ರಿಫೈನರಿ (refinery) ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಚ್ಛಾ ಎಣ್ಣೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಲಿನಗಳು/ಕಿಣಿಗಳು, ಫ್ರೀ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‍ಗಳು (free fatty acids) ಇರುತ್ತವೆ. ಕಚ್ಚಾ ಹತ್ತಿ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೀ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡು ೩-೬% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೀ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡು ೦.೧% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರಬಾರದು. ಅದಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ರಿಫೈನರಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಿಪೈನರಿಯಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಎಣ್ಣೆ ಕಲರನ್ನು (ಬಣ್ಣವನ್ನು) ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್‍ನಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಟ್ಟ ವಾಸನೆ ತೊಲಗಿಸಿ ರೀಪೈಂಡು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಹತ್ತಿ ಬೀಜದಎಣ್ಣೆಯ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಹತ್ತಿಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆಯ ಭೌತಿಕ ಗುಣಗಳು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಶೇಕಡ
ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು
ವರ್ಗ: ಎಣ್ಣೆಗಳು
ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ
thumb|right|250px|'ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ' ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ನಟ, ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ 'ಸಾಯಿಪರಂಜಪೆ'ಯವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, ’ಚಷ್ಮೆ ಬದ್ದೂರ್’ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದು, ೩೦ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ. ರವರ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ರವಿಯವರು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ
ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜೀ ಸಿ  ರಸ್ತೆ  ಯಲ್ಲಿ  ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರವಿಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಇ ಊರಿನ  ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಲಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.
ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ
’ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ' ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು
‍* ’ಕಹಿ ಹಾಂ, ಕಭಿ ನ’
’ಕಿರುತೆರೆ’ ಯಲ್ಲಿ
’ಕಿರುತೆರೆ’ ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯನಟ 'ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಶ,' ರವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ, 'ಯೂಂ ಹೋತಾ ತೊ ಕ್ಯಾಂ ಹೋತ', ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 'ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ'ಯವರಿಗೆ, ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರ ದೊರೆತಿತ್ತು.
ಮರಣ
ಇಂತಹ ಕಲಾವಿದ, 'ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ' ಯವರು, 'ಶಿಮ್ಲಾ' ದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವಾರ, ೨೭, ಜುಲೈ, ೨೦೧೦ ರಂದು, ತೀವ್ರ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು, ಅವರಿಗೆ ೬೩ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.'ರವಿ ಬಾಸ್ವಾನಿ'ಯವರು ಶಿಮ್ಲಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದು, ಹೊಸ ಚಿತ್ರವೊಂದರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ತಾಣವನ್ನರಿಸಲು. ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರುವಾಗ, ತೀವ್ರ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಲಭಿಸದ ಕಾರಣ, ಅವರು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.
ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು
ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ
ಇತಿಹಾಸ
ಬೆಂಗಳೊರಿನ ಜನತೆಯು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್  ರವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ರವಿಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಜಗದಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಹಾಗು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಒಂದು ವೇದಿಕೆ  ಮಾಡಿದ್ದರೆ. ರವಿಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯಾದುನಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಗಳನ್ನೂ  ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವರು ನಾಟಕ,ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾಗುವ  ಎಲ್ಲ  ಸೌಲಭ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ದೇಶ ವಿದೇಶದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರು ಈ ವೇದಿಕೆ ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು
ಕುಸುಮಎಣ್ಣೆ
ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ಕುಸುಮೆ ಅಥವಾ ಕುಸುಂಬಿ ಅಥವಾ ಕುಸುಬಿ ಗಿಡಗಳ ಬೀಜಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಗಿಡ ಕಂಪೋಸಿಟೇ ಅಥವಾ ಅಸ್ಟರೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗಿಡ. ಇದರ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು ಕಾರ್ಥಮಸ್^ಕೋರಿಯಮ್ .ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು (unsaturated fatty acids)ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಕುಸುಮೆ ಗಿಡದ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವದ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ಚೀನಾ, ಇಂಡಿಯಾ, ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ೪ ಸಾವಿರ ಸಂವತ್ಸರ ಹಿಂದಿನ ಪುರಾತನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸುಮೆ ಹೂವಿನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯವರು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ.೧೬೦೦ಸಂವತ್ಸರ ಕಾಲದ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ೧೮ರರಾಜವಂಶಸ್ಥನ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮಿಜೊತೆ ವೀಲೀ ಹೂವುಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಸುಮೆ ಹೂವುಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೨ರ ರಾಜವಂಶಸ್ಥನ ಮಮ್ಮಿ ಜೊತೆಗೆ ಕುಸುಮೆ ಹೂವು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ(pharaoh)'ತುತ್ಖ್ಹಾಮುನ್' ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸುಮ ಹೂಮಾಲೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ.
ಕುಸುಮೆ ಗಿಡ
ಮೃದುವಾದ ಕಾಂಡ ಇರುವ, ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡ. ಒತ್ತಾದ ಕವುಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳ(ಎಲೆ)ಮೇಲೆ ಮುಳ್ಳು ತರಹ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಗಿಡದ ಎತ್ತರ ೧೩೫-೧೫೦ ಸೆಂ.ಮೀ. ಗೋಳಾಕಾರ ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಛ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೨-೫ ಹೂಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಗುಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೧೫-೨೫ ಬೀಜಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೂವು ಆರೆಂಜ್-ಅರುಣ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕುಸುಮೆ ಹೂಗಳನ್ನು ,ಕುಂಕುಮೆ ಹೂಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ಹೂಗಳಿಂದ ತಯಾರು ಮಾಡಿದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಕುಸುಮೆ ತುಪ್ಪಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕವುಲಗಳ ಶಿಖರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ 'A' ಇರುತ್ತದೆ. ಕುಸುಮೆ ಬೀಜದಲ್ಲಿ ೩೦-೩೨% ಎಣ್ಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ ೬೦೦-೭೦೦ ಕೇ.ಜಿ. ಬೀಜ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ
ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆ ಕಡಿಮೆ ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ವಾಸನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ರಿಫೈಂಡು ಮಾಡಿದ ಎಣ್ಣೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಿನೊಲಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಒಲಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ಅಧಿಕ ಶೇಕಡದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಟಿ/ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು,ಶೇಕಡ ಕುಸುಮೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಒಳಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಎಣ್ಣೆಗಳು
ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ
ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ,ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರು.ಮಲೆನಾಡಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೀರ್ಥ ಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ಕೆಸಲೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ಮಣಿಪಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿ,ಫಾರ್ಮ್ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿ ಪುಣೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಲ್ಲಿ  ನಿರ್ದೇಶನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರು ತಮ್ಮ ೨೭ ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೪ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರೂ, ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರ ಆಂದೋಲನದ ಬಾವುಟವನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತ ಶ್ರೀಯುತರು ಜನಪ್ರಿಯ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯಮಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಮೊದಲಿನಿಂದಲು ದೂರ ಇದ್ದಾರೆ.
ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ
ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಎಫ್ ಟಿ ಐ ಐ ಬಂಗಾರದ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರು, ತಮ್ಮ ಪದವಿಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರ ಅವಶೇಷಕ್ಕಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ರಜತ ಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಘಟಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನಂತರ ಇನ್ನೂ ೩ ಸ್ವರ್ಣಕಮಲಗಳನ್ನು (ಒಟ್ಟಾರೆ ೪) ಪಡೆದು ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ( ೬ ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲಗಳು)(ಮೃಣಾಲ್ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಕಾಸರವಳ್ಳಿ) ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು "ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ" ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದಾಗ ಇವರ ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ ೨೭.ಸ್ವರ್ಣ ಕಮಲ ಪುರಸ್ಕಾರ ಪಡೆದ ಕಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದರು."ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ"ಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅರುಣ್ ಕೌಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ "ದೀಕ್ಷಾ " ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ  ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರವೊಂದು ತಯಾರಾಗಿದೆ.
ಖಾಸಗೀ ಜೀವನ
ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರ ಪತ್ನಿ ವೈಶಾಲಿ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ ಹಾಗು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕಿ. 'ನೀನಾಸಂ-ರಂಗಶಾಲೆ'ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿ.
ಚಿತ್ರಗಳು
ಇವರ "ಕನಸೆಂಬ ಕುದುರೆಯನೇರಿ" ಚಿತ್ರ ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ 'ಸವಾರಿ' ಸಣ್ಣಕಥೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಚಿತ್ರ.೨೦೧೦ರ 57ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಕನಸೆಂಬ ಕುದುರೆಯನೇರಿ' ಚಿತ್ರ ರಜತ ಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. 2010ನೇ ಸಾಲಿನ ರೋಮ್ ನ ಏಷ್ಯಾಲಿಕಾ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಏಷ್ಯನ್ ಚಿತ್ರ NETPAC ಅವಾರ್ಡ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂದಿದೆ. ಇವರ ನಿರ್ದೇಶನದ "ಕೂರ್ಮಾವತಾರ" ಸಿನಿಮಾ ೨೦೧೨ರ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಜತೆಗೆ ರಜತ ಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
<References />
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
thumb|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ - ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಏಕೀಕೃತ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಧಾರವಾಡ, ಗದಗ, ಹಾವೇರಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬಿಜಾಪುರ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಇದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುಂಬಯಿ ರಾಜ್ಯದ ೧೯೪೯ನೆಯ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಯಿದೆ ಪ್ರಕಾರ ೧೯೫೦ ಮಾರ್ಚ್ ೧ರಂದು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ನೂತನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿತು. ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾಂವಿ, ಬಿಜಾಪುರ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಕ್ಷೆ ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಬೀದರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೂ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂದು ೧೯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ೧೦೦ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ೧೦೦ ಅನುದಾನ ರಹಿತ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ೧೮ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗದಿಂದ "ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ"ವೆಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ.
ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು
ರಾಮದುರ್ಗ ಮೂಲದ '''ಶ್ರೀ ಆರ್.ಎ. ಜಹಾಗೀರದಾರ'''ಇವರು ಮುಂಬಯಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದವರು, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಥಮ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾದರು. ೧೯೫೪ ರಿಂದ ೧೯೬೭ರವರೆಗೆ ಶ್ರೀ ಡಿ. ಸಿ.ಪಾವಟೆ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆರ್.ಎ.ಜಹಗೀರ್ದಾರ್, ಸಿ.ಸಿ.ಹುಲಕೋಟಿ, ಡಿ.ಸಿ.ಪಾವಟೆ, ಎ.ಎಸ್.ಅಡಕೆ, ಎಂ.ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮಣ್ಣಿ, ಆರ್.ಸಿ.ಹಿರೇಮಠ, ಡಿ.ಎಂ.ನಂಜುಂಡಪ್ಪ, ಎಸ್.ಎಸ್.ಒಡೆಯರ್, ಎ.ಎಂ.ಪಠಾಣ್, ಎಸ್.ರಾಮೇಗೌಡ, ಎಸ್.ಜಿ.ದೇಸಾಯಿ, ಜಿ.ಕೆ.ನಾರಾಯಣರೆಡ್ಡಿ, ಎಂ. ಖಾಜಪೀರ್ ಇವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇದರ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ವಾಲೀಕಾರ್ ಇಂದಿನ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದವರು ಈಗ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ವರ್ಗ:ಧಾರವಾಡ
ಗೂಡು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Western_Bluebird_leaving_nest_box.jpg/300px-Western_Bluebird_leaving_nest_box.jpg|right|thumb|300x300px| ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲೂಬರ್ಡ್ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದೆ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಅಥವಾ ಗೂಡು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟಲು ಒದಗಿಸಲಾದ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಆವರಣವಾಗಿದೆ. ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಿಮನೆಗಳು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ / ಪಕ್ಷಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಾವಲಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಹ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಗೂಡು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ರೂಸ್ಟಿಂಗ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಾಟರ್ಟನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಸ್ಟೇಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಿಸರ್ಗ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಆಧುನಿಕ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Nest_box_for_Columba_guinea_in_Zerfenti.jpg/220px-Nest_box_for_Columba_guinea_in_Zerfenti.jpg|thumb| ಝೆರ್ಫೆಂಟಿಯಲ್ಲಿ ( [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ ) ಹೋಮ್ಸ್ಟೆಡ್ನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಾ ಗಿನಿಗಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ]] ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.
ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಆಧುನಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿಧಾನಗಳು, 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಅಳಿವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Koolmees_op_nest.jpg/220px-Koolmees_op_nest.jpg|right|thumb| ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಟೈಟ್ ಗೂಡು ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರದದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಪರ್ಪಲ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಹಕ್ಕಿಯು ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಮರ ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ವುಡ್‌ಕ್ರೀಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆರಾಮಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ.
ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ, ಇಳಿಜಾರಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ, ಹಿನ್ಸರಿತ ಮಹಡಿ, ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ವಾತಾಯನ ರಂಧ್ರಗಳು, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು. ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಪ್ರವೇಶ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತೆರೆದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾನವ ಮನೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಬಹುದು. ಅವುಗಳು ನೆಸ್ಟ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಇದರಿಂದ ಬಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಪಕ್ಷಿ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Gramercy_Park_birdhouse.jpg/150px-Gramercy_Park_birdhouse.jpg|right|thumb|150x150px| [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಗ್ರಾಮರ್ಸಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬರ್ಡ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರವೇಶ ರಂಧ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ]] ಗೂಡು-ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯ ವ್ಯಾಸವು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಜಾತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಹಕ್ಕಿಗಳು ವಯಸ್ಕ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಹಾದುಹೋಗಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ರಂಧ್ರವಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅದರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇದು ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವಾಗಿರಬಹುದು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ೨.೫ರ ಆರಂಭಿಕ ಸೆಂ.ಮೀ ವ್ಯಾಸವು ಪೊಸಿಲ್ ಪಲುಸ್ಟ್ರಿಸ್, ಪೊಸಿಲ್ ಮೊಂಟಾನಸ್ ಅನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ; ೨.೮ ರ ಪ್ರಾರಂಭ ಸೆಂ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಫಿಸೆಡುಲಾ ಹೈಪೋಲ್ಯುಕಾವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೩ಸೆ.ಮೀ. ರ ತೆರೆಯುವಿಕೆ ಸೆಂ.ಮೀ ವ್ಯಾಸವು ಪರಸ್ ಮೇಜರ್, ಪಾಸರ್ ಮೊಂಟಾನಸ್, ೩.೨ ರ ಆರಂಭಿಕವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಸೆಂ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸವು ಪಾಸರ್ ಡೊಮೆಸ್ಟಸ್ ಅನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಗಾತ್ರವು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ರೆನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರೀ ಕ್ರೀಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡವುಗಳು ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಬೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಬಹುದು. ಹಳೆಯ ಗೂಡಿನ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಪರಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮರು-ಬಳಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ನಿಯೋಜನೆಯು ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳು (ಬೇಟೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ) ತಮ್ಮ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಇತರವುಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ) ಅವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಸಹ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ನೇರ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಮತ್ತು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಳೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಯಿಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಬಾವಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Bat_box_in_Jamaica_Bay_Wildlife_Refuge_%2841119%29.jpg/220px-Bat_box_in_Jamaica_Bay_Wildlife_Refuge_%2841119%29.jpg|left|thumb| ಒಂದು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಾವಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಬಾವಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿ ಗೂಡು-ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾವಲಿ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗಿಯೂ ಮರಿಗಳ ಪಾಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವು ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಬೆದರಿಕೆಯಿರುವ ಬಾವಲಿ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾದ ಬಾವಲಿ-ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಎಲೆಗಳು ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುದುಗುವ ಜಾತಿಗಳು ಬ್ಯಾಟ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾವಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಏಕ ಅಥವಾ ಬಹು ಕೋಣೆಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ತೆರೆದ ಕೆಳಭಾಗದ ಬ್ಯಾಟ್ ಮನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ದೇಶನಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸ್ಥಳಗಳು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಬಾವಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ತುಂಬಾ ಮಬ್ಬಾದ ಬಾವಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಬಾವಲಿಗಳ ಮಾತೃತ್ವ ಕಾಲೋನಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾಟ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಗನ್ ಪೈಪ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ೪೨ ರೂಸ್ಟ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಸ್ಟೆಬ್ಬಿಂಗ್ಸ್ ಡಿಸೈನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೨೮೦ ಬಾವಲಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರೂಸ್ಟಿಂಗ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನಿರ್ವಹಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಂದರೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದು, ಮರದ ಕೆಡುವುದು ಮತ್ತು ಇರುವೆಗಳು, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಇಲಿಗಳು, ಪೊಸಮ್ಗಳು ಮತ್ತು ಜೇಡಗಳಂತಹ ಕೀಟಗಳು.
ಇತರ ಜೀವಿಗಳು
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/An_unusual_case_of_two_wasp_nests_inside_one_nest_box_purposefully_set_for_Boreal_Owls.jpg/170px-An_unusual_case_of_two_wasp_nests_inside_one_nest_box_purposefully_set_for_Boreal_Owls.jpg|alt=Two wasp nests inside a nest box|thumb| ಬೋರಿಯಲ್ ಗೂಬೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಎರಡು ಕಣಜ ಗೂಡುಗಳು ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಳಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಒಪೊಸಮ್‌ಗಳಂತಹ ವೃಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹುದುಗಿಸಲು, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅಥವಾ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಂತೆಯೇ, ಹೈಬರ್ನೇಶನ್‌‌‍ಗೂ ಬಳಸಬಹುದು,.
ಕಣಜಗಳು, ಬಂಬಲ್-ಜೇನುನೊಣಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಕೀಟಗಳು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಗೂಡಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡಬಹುದು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಜೀನ್-ಜಾಕ್ವೆಸ್ ರೂಸೋ
ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಪ್ಪಂದದ ಕುರಿತಾದ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರವಚನವು ಆಧುನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಾಧಾರ.