cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಮೊಹಿಂದರ್ ಅಮರನಾಥ್
ಮೊಹಿಂದರ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಪುನರಾಗಮನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು  ಭಾರತ ತಂಡದಿಂದ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕೈ ಬಿಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಕೈ ಬಿಟ್ಟಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಮರಳಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಸರಣಿಯ ನಂತರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ೧೯೭೫ ರವರೆಗೆ  ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು.
ಮೊಹಿಂದರ್ ಅವರು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಬೌಲಿಂಗ್‌ನ ಆಲ್‌ರೌಂಡರ್ ಆಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿದರು. ಅವರು ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲೂ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದ, ಉತ್ತಮ ಚತುರತೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಸ್ವಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಟ್ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿದ್ದರು.
ಮೊಹಿಂದರ್ ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ತಾವು ಆಡಿದ ೬೯ ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೪,೩೭೮ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ೪೨.೫೦ರ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೧ ಶತಕ ಮತ್ತು ೨೪ ಅರ್ಧಶತಕಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಮತ್ತು ೫೫.೬೮ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೩೨ ವಿಕೆಟ್ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೮೫ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೦.೫೩ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧,೯೨೪ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಅವರ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಕೋರ್ ಅಜೇಯ ೧೦೨ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ೪೨.೮೪ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೪೬ ವಿಕೆಟ್ ಕಬಳಿಸಿದ್ಡಾರೆ. ಮೊಹಿಂದರ್ ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ಅವರು ಚೆಂಡು ಮುಟ್ಟುವಿಕೆ ಯ ಮೂಲಕ ಔಟ್ ಆದ ಏಕಮಾತ್ರ ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರ ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೯, ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಚೆಂಡು ಮುಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ ಔಟ್ ಆಗುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಔಟ್ ಆದ ಮೊದಲನೆಯವರಾದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವಿಕೆಗಾಗಿ ಔಟ್ ಆದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರ ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
೧೯೮೩ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನ
ಮೊಹಿಂದರ್ ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ಅವರು ೧೯೮೩ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರಥಮ ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಅವರಿಗೆ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ “ಪಂದ್ಯದ ಪುರುಷೋತ್ತಮ” ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಖರವಾದ ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳಾದ ಡೇವಿಡ್ ಗೋವರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಗ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ರ ವಿಕೆಟ್ ಕಬಳಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೨ ಓವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೨೭ ರನ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಓವರ್‌ಗೆ ೨.೨೫ ರ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಬೌಲರ್‌ಗಳಲ್ಲೇ ಅತೀ ಮಿತವ್ಯಯಿ ಬೌಲರ್ ಎನಿಸಿದರು. ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ೪೬ ಗಳಿಸಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸದೃಢವಾದ ಆರಂಭವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಅವರನ್ನು ಪಂದ್ಯದ ಪುರುಷೋತ್ತಮರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬೌಲಿಂಗ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಿತು. ತಂಡವು ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ತೋರದೇ, ಇಡೀ ತಂಡವು ೫೪.೪ ಓವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೮೩ ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಕೋರ್ ಗಳಿಸಿ ನಿಗದಿತ ೬೦ ಓವರ್‌ಗಳಿಗೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿಕೇಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಸೋಲಿನಂಚಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಅಮರ್‌ನಾಥ್‌ರವರ ತಾಳ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ತದೇಕ ಚಿತ್ತದ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ನ ವೇಗದ ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಎದುರು ಭಾರತದ ಇನಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತಲ್ಲದೇ, ಅವರು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಆಟವಾಡಿದರು. ಅವರು ಕ್ರೀಸ್ ಅನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಮಯ(೮೦ ಚೆಂಡುಗಳು)ದ ವರೆಗೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೬ ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ನಿಗದಿತ ಓವರ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲವಾದರೂ, ಭಾರತವು ನೀಡಿದ ಒಟ್ಟು ೬೦ ಓವರ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅಮರ್‌ನಾಥ್‌ರವರ ಆಟವು ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಕ್ರಿಸ್ ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ೩೮ ರನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಕೋರ್ ಗಳಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂದೀಪ್ ಪಾಟಿಲ್ (೨೭ ರನ್) ಮತ್ತು ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು. ಕಳಪೆ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ನಂತರ ಭಾರತದ ಅವಕಾಶವು ಬಹುಪಾಲು ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಬೌಲರ್‌ಗಳು ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಪಿಚ್‌ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಖರವಾದ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ತಂಡವನ್ನು ೧೪೦ ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಲೌಟ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ೪೩ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ತಲಾ ೩ ಮೂರು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ಮತ್ತು ಮದನ್ ಲಾಲ್ ಅವರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಂತೆ, ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಿತವ್ಯಯಿ ಬೌಲರ್ ಆಗಿ, ತಮ್ಮ ೭ ಓವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಓವರ್‌ಗೆ ೧.೭೧ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ ಕೇವಲ ೧೨ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಂತೆ, ಅಮರ್‌ನಾಥ್‌ರವರನ್ನು ಪಂದ್ಯದ ಪುರುಷೋತ್ತಮರನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
ನಡತೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ
ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಅವರು ಅಮರನಾಥ್‌ರನ್ನು “ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ” ಎಂದೂ, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟೆಸ್ಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಡೇವಿಡ್ ಬೂನ್ ಅವರು “ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುವುದು ಎಂಬುದು ಅವರ ಶಬ್ದಕೋಶದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅಮರನಾಥ್‌ರನ್ನು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಗಿಡಿಯೋನ್ ಹೇಯ್ ಅವರು ದಿ ಏಜ್ ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: “ ವೇಗದ ಬೌಲಿಂಗ್‌ನ ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ ಬೌನ್ಸರ್‌ಗಳು ತುಂಬಿದ ಮತ್ತು ಬೌನ್ಸರ್‌ಗಳ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಳಕೆಯ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರೇರಣೆಗಳ ಬಳಿಕವೂ ಅವರು ಅವರು ಹುಕ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ ”. ಅವರು ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಡ್ಲಿಯವರಿಂದ ತಲೆ ಬುರುಡೆಗೆ ಕೂದಲೆಳೆಯ ಮೂಳೆ ಮುರಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು, ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್‌ರವರ ಎಸೆತದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗಿದ್ದರು, ಮಾಲ್ಕಂ ಮಾರ್ಷಲ್‌ರವರಿಂದ ಹಲ್ಲಿಗೆ ಏಟು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪರ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೆಫ್ ಥಾಮ್ಸನ್‌ರವರಿಂದ ಭೋಜನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐಸ್‌ಕ್ರೀಂ ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದವಡೆಗೆ ಅಗಾಧ ನೋವಿನ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಮೈಕಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ‘ ಜಿಮ್ಮಿಯವರನ್ನು ಇತರರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಏನೆಂದರೆ, ಅವರ ನೋವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ. . . ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಯಾವಾಗ ನೋವಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆಂದು ವೇಗದ ಬೌಲರ್‌ಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಜಿಮ್ಮಿ ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಪುಟಿದೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.' "
೧೯೮೨-೮೩ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಪ್ರವಾಸದ ಬ್ರಿಜ್‌ಟೌನ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಮರ್‌ನಾಥ್‌ರವರ ತಲೆಗೆ ಬಿಟ್ಟ ಏಟಿನಿಂದ ಅವರು ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ತಲೆಗೆ ಹೊಲಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಅವರು, ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಬೌಲರ್‌ಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಮೈಕಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್‌ರವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್‌ರವರು ಬೌನ್ಸರ್ ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅಮರನಾಥ್‌ರಿಗೆ ಹೆದರಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಚೆಂಡನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಬದಲಿಗೆ ಅಮರ್‌ನಾಥ್ ಅವರು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತರು ಮತ್ತು ಚೆಂಡನ್ನು ಬೌಂಡರಿಗೆ ಅಟ್ಟಿದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ನ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕಾರದ ಮಾರಕ ವೇಗದ ದಾಳಿಯು ಅಮರ್‌ನಾಥ್‌ರವರನ್ನು ೧೯೮೩/೮೪ ರ ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಆರು ಇನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ೧ ರನ್‌ಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಅವರು ಅಮರ್‌ನಾಥ್‌ರನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೇ ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಅಮರ್‌ನಾಥ್‌ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌‌ನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ಘರ್ಷಣೆಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಅದರಲ್ಲೂ ಆಯ್ಕೆಗಾರರನ್ನು "ಕೋಡಂಗಿಗಳ ಗುಂಪು" ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. . ಇದು ಅವರ ಕ್ರೀಡಾ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡುವ ಯತ್ನಗಳೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆದವು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಏಕ ದಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ವಲಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:ವರ್ಷದ ವಿಸ್ಡನ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:1950ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ಆಡಿದ ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:1975 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:1979 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:1983 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ವರ್ಗ:ಪಾಟಿಯಾಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರು ವರ್ಗ:ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕೃತರು ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ
ಅಷ್ಟೋತ್ತರ
ನೂರೆಂಟು ನಾಮಗಳಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಎಂದರೆ ಎಂಟು ಅಧಿಕ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎಂಟು ಅಧಿಕವಾದ ನೂರು ಎಂದು. ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಎನ್ನುವುದು ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತನಾಮಾವಳಿ ಎಂಬುದರ ಹ್ರಸ್ವರೂಪ.
ಈ ನಾಮಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅವನ್ನು ಶ್ಲೋಕರೂಪದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ ಉಳಿದವರಿಗೂ ಅವುಗಳ ಪ್ರಯೋಜನ ಲಭಿಸಲಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಅವನ್ನು ಪುರಾಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಓಂಕಾರದೊಡನೆ ಹೇಳಿ ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ಲೋಕರೂಪದಿಂದಲೂ ಅಷ್ಟೋತ್ತರವನ್ನು ಕೆಲವರು ನಿತ್ಯವೂ ಪಠಿಸುವುದುಂಟು. ಆದರೂ ಇದರ ಬಳಕೆ ಅರ್ಚನೆಯಲ್ಲೇ ಅಧಿಕ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ರತದಲ್ಲೂ ಆಯಾ ವ್ರತಾಂಗವಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ಅಷ್ಟೋತ್ತರಪೂಜೆ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೈವಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೈವದೇವತಾ ಅಷ್ಟೋತ್ತರಗಳನ್ನೂ ವೈಷ್ಣವ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವದೇವತಾ ಅಷ್ಟೋತ್ತರಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇವತಾರ್ಚನೆಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪುಜೆಗಳಲ್ಲೂ ರೂಪು ಗೊಂಡಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟೋತ್ತರ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಅಷ್ಟೋತ್ತರ, ರಾಮಾಷ್ಟೋತ್ತರ, ಶಿವಾಷ್ಟೋತ್ತರ, ಭೈರವಾಷ್ಟೋತ್ತರ, ಗಣಪತಿಅಷ್ಟೋತ್ತರ, ನವಗ್ರಹಅಷ್ಟೋತ್ತರ-ಹೀಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಷ್ಟೋತ್ತರಗಳಿವೆ.
ಪ್ರತಿ ಅಷ್ಟೋತ್ತರದ ಆರಂಭದಲ್ಲೂ ಋಷಿ, ಛಂದಸ್ಸು, ದೇವತೆಗಳ ವಿವರವಿರುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇವತೆಯ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೋತ್ತರನಾಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ದೇವತಾರ್ಚನೆಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಆ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಪಾತಕಗಳು ನಶಿಸಿ ಅಭೀಷ್ಟಗಳು ಫಲಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಮೈಥಿಲಿ
ಮೈಥಿಲಿ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ ಒಂದು ಭಾಷೆ. ಭಾರತದ ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ತೆರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. 6,121,922 (1991) ಜನರ ತಾಯ್ನುಡಿ. ದೇಸಿಲ್ ಬಅನ, ತಿರುಹುತಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳು. ಇದನ್ನು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ
ಮಾಗಧಿ ಅಪಭ್ರಂಶದಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಮೈಥಿಲೀ ಎಂಬುದು ಮಂಥ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕ್ರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಿಥಿಲಿ ಎಂಬುದೇ ಮೈಥಿಲೀಯ ಮೂಲರೂಪವೆಂದು ಹೇಳುವವರೂ ಉಂಟು.
ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಲಿಪಿ
ಈ ಭಾಷೆಯ ದ್ವನಿಗಳು ಹಿಂದೀ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಬಗೆಯ ಲಿಂಗವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎರಡು ಬಗೆಯ ವಚನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ನಾಮಪದ, ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವಿಭಕ್ತಿ-ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿವೆ. ಪದರಚನೆ ವಾಕ್ಯರಚನೆ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪ್ರಾಕೃತ, ಅಫಭ್ರಂಶ, ಮಘಹಿ, ಭೋಜಪುರಿ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳಿವೆ. ಮೈಥಿಲೀಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೀ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಲೀ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು.
ಮೈಥಿಲೀಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ನಾಗರಿ, ಕೈಥಿ, ಮೈಥಿಲೀ ಲಿಪಿಗಳುಂಟು. ಈ ಪೈಕಿ ನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಖಡಿಬೋಲಿ-ಹಿಂದೀ ಭಾಷಾ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಮೈಥಿಲೀ ಭಾಷಾರೂಪದಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ಪ್ರಬೇಧಗಳು
ಈ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಮಧ್ಯ, ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಮೈಥಿಲೀ ಎಂಬ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಬೇಧಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಉಂಟು. ಉತ್ತರ ದರ್ಭಾಂಗದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಮೈಥಿಲೀ ಭಾಷಾರೂಪವನ್ನು ಶಿಷ್ಟರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು
ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ
ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಾಲೇಜು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರಣಯ, ಹಾಸ್ಯ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಿಶಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜಿ.ಎಸ್. ಗುಪ್ತಾ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ, ಸಂಯುಕ್ತಾ ಹೆಗ್ಡೆ, ಅರವಿಂದ್ ಐಯ್ಯರ್, ಧನಂಜಯ್ ರಂಜನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಪ್ರಮುಖ ತಾರಾಂಗಣವಿದೆ. ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಸೇರಿ ದಿ ಸೆವೆನ್ ಓಡ್ಸ್ ತಂಡ ಈ ಚಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಈ ಚಿತ್ರವು ರಿಶಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ ರಿಕ್ಕಿ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಎರಡನೇಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದವರು ಬಿ.ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್, ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ ವರದರಾಜ್ ಕಾಮತ್, ಸಾಹಸ ನಿರ್ದೇಶನ ರವಿ ವರ್ಮಾ. ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಂದು, ಮಲೆನಾಡು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೫ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೧೫೦ ದಿನ ಫುಲ್ಲ್ ಹೌಜ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು ೩೬೫ ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ
ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ತುಂಟ ವಿದ್ಯಾಥಿಗಳ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ನಾಯಕ ಕರ್ಣ(ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ), ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿನವರು ಇತ್ತೀಚಿಗಷ್ಟೇ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲೇಜು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ಣ ನಾಯಕನಾಗಿ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನವರಾದ ಮಂಜು, ಲೋಕಿ, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮಾಡುವ ತುಂಟಾಟವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ತೃತೀಯ ವರ್ಷದ ಹುಡುಗಿ ಸಾನ್ವಿ ಮೇಲೆ ಮೋಹ ಚಿಗುರುತ್ತದೆ. ದ್ವಿತೀಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯಾ, ಪ್ರಥಮ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಗೆ ಕರ್ಣನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಚಿಗುರುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ತುಂಟತನ ಮಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕಲಿಯುವ ತುಂಟ ಹುಡುಗರ ಕಾಲೇಜು ಜೀವನ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
ಜಾಜಿ
thumb ಜಾಜಿ (ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನಮ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ಼್ಲೋರಮ್) ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಜಾತಿ. ಅಜ್ಜಿಗೆ, ಜಾತಿಮಲ್ಲಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳು. ಈ ಪ್ರಜಾತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮಾರೀಷಸ್, ಜಾವಾ, ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಹಿಮಾಲಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಆಂಧ್ರದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನಲ್ಲೇರಿ ಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಯೂರೊಪ್ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಘಾಜಿಪುರ, ಫರೂಕಾಬಾದ್, ಬಲಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಕಂದರ್‌ಪುರ, ಜೋನ್‌ಪುರ ಇದರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಗ್ರಾಸ್, ಇಟಲಿಯ ಸಿಸಿಲಿ ಹಾಗೂ ಕೆಲಬ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲಿಗೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೇ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ಟ್, ಸಿರಿಯ, ಆಲ್ಜೀರಿಯ ಮತ್ತು ಮೊರಕೊಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಜಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ಇದು ೨-೪ ಮಿ. ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವ, ಆಸರೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಪೊದೆ ಸಸ್ಯ.
ಈ ಹೂವು ಬಿಳಿಯಾಗಿದ್ದು ತುಸು ನಸುಗೆಂಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದರ ತವರೂರು ಭಾರತ. ಇದು ಕಡುಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಚಿಕ್ಕ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪೊದೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಚಪ್ಪರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲ ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ.
ಇದು ನೋಡಲು ಸಣ್ಣ ಜಾಜಿ ಗಿಡದಂತೆಯೇ ಇದೆಯಾಗಿ ಕೆಲವರು ಜಾಜಿಯನ್ನು ಜಾಸ್ಮಿನಮ್ ಅಫಿಸಿನೇಲ್ ಪ್ರಭೇದದ ಒಂದು ರೂಪ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಪುಷ್ಟ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪತ್ರಕಗಳನ್ನು (7-11) ಪಡೆದಿರುವುದು, ಹೂಮಂಜರಿಯ ಆಕಾರ ಹಾಗೂ ಗಾತ್ರ ಭಿನ್ನತೆ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಇದು ಸಣ್ಣ ಜಾಜಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಇದರ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ದಳ ಹಾಗೂ ನಿದಳ ಪುಂಜಗಳು ತಲಾ ಐದು ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.
ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರುಗಳು
ಕನ್ನಡ: ಜಾಜಿ ಮಲ್ಲೆ, ಜಾಜಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಜಾಜಿ ಹೂವು
ಸಂಸ್ಕೃತ: ಜಾತೀ, ಮಾಲತಿ, ಚೇತಿಕ, ಮನೋಜ್ಞ, ಮಾಲಿನಿ, ಮನೋಹರ, ರಾಜಪುತ್ರಿ, ಸಂಧ್ಯಾಪುಷ್ಠಿ, ಸುಮನ
ಹಿಂದಿ: ಚಮೇಲಿ, ಚಂಬೇಲಿ, ಜಾಟಿ
ಇಂಗ್ಲೀಷ್: ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಜಾಸ್ಮಿನ್
ಉಪಯೋಗಗಳು
ಜಾಜಿ ಹೂವು, ಎಲೆ ಹಾಗೂ ಬೇರು ಔಷಧೀಯ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ನೀಡುವ `ಇಂಡೋಲ್' ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥ ಇದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮ ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ಶೋಭವನ ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಅರೇಟಿಡೀ
ಅರೇಟಿಡೀ : ಲೆಪಿಡಾಪರ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೀಟಕುಟುಂಬ. ಹುಲಿಪಟ್ಟೆ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು (ಟೈಗರ್ ಮಾತ್ಸ್), ಪದಾತಿ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು (ಫುಟ್‍ಮನ್ ಮಾತ್ಸ್) ಈ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವು ಸಣ್ಣದರಿಂದ ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದವರೆಗಿನ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದವು. ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಚಿಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು ಪತಂಗ ಕುಳಿತಾಗ ಮನೆಯ ಛಾವಣಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕವುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದೆರಡು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳ ಹಾರಾಟ ರಾತ್ರಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಇವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ರೂ ಉಷ್ಣದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಪತಂಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾಕ್ಟುಯಿಡೀ ಕುಟುಂಬದವನ್ನು ಹೋಲುವುದಾದರೂ ಇವುಗಳ ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆ ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯುಬಿಟಸ್ ನರ ನಾಲ್ಕು ಕವಲಾಗಿದೆ. ನಾಕ್ಟುಯಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಪತಂಗಗಳು ಹಿಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯುಬಿಟಸ್ ನರ ಮೂರು ಕವಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಆರ್ಕ್ಟೈಯಿಡ್ ಪತಂಗಗಳು ಶಬ್ದವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು. ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 3,500 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು. ಮರಿಗಳ ಮೈಮೇಲೆ ತುಂಬ ಕೂದಲು ಇದೆ. ತೆಳ್ಳನೆಯ ಕೀಟಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳ ಕೆಲವು ಕೂದಲು ಕೋಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅರೇಟಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಉಪಕುಟುಂಬಗಳು: ಲಿಥೋಸಿನಿ ಉಪಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಪದಾತಿ ಪತಂಗಗಳು ಗಾತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ; ಶರೀರ ನೀಳವಾಗಿದ್ದು ಮಂಕು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿವೆ. ಮುಂಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ಹಾರಾಡುತ್ತವೆ. ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಉದ್ದ ಮತ್ತು ನೀಳವಾಗಿವೆ. ಈ ಉಪಕುಟುಂಬದ ಚಿಟ್ಟೆಯ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಸರಳ ಕಣ್ಣು ಇಲ್ಲ. ಮೈಮೇಲೆ ಕೂದಲು ಕಡಿಮೆ. ಮರಗಳ ಮತ್ತು ಬಂಡೆUಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುವ ಕಲ್ಲು ಹೂವುಗಳೇ (ಲೈಕೆನ್ಸ್) ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ. ನಿಕ್ಟಿಯೋಲಿನಿ ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪತಂಗಗಳ ಬಣ್ಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಸಿರು. ಇವುಗಳ ಮರಿಗಳ ಮೈಮೇಲೆ ಕೂದಲು ಬಲು ಕಡಿಮೆ. ಕೀಟಕೋಶಗಳು ದೋಣಿಯ ಆಕಾರದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಗೆ ಬೀಳುವ, ಈರಿಯಸ್, ಫೀಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಈರಿಯಾಸ್ ಇನುಲಾನಎಂಬವು ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆ, ಉಪಕುಟುಂಬ ಆರ್ಕೈಯಿನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪತಂಗಗಳು ಪಕಾಶಮಾನ ವಾದ ನಾನಾ ಮಾದರಿಯ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹುಲಿಪಟ್ಟೆ ಪತಂಗಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲು ಇದೇ ಕಾರಣ. ಮರಿಗಳಿಗೆ ಮೈತುಂಬ ಕೂದಲು. ಸರಳ ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮರಿಗಳು ಮರಗಿಡಗಳ ಎಲೆಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಗಳನ್ನೂ ತಿಂದು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಯುಟಿಥೀಸಿಯ ಪಲ್‍ಚಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಪತಂಗದ ಮರಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪಸೆಣಬು (ಸನ್‍ಹೆಂಪ್) ಗಿಡದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕಗಳು ಬೂದು ಬಿಳುಪಾಗಿದ್ದು ಸಣ್ಣ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆ ಗಳು ನೀಲಿ ಮಿಶವಾದ ಬಿಳುಪಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಪ್ಪು ಮಚ್ಚೆಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಪತಂಗಗಳು ಧಾನ್ಯದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನೂ ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳ ಬೆಳೆಗಳನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಮ್‍ಸೆಕ್ಟ ಆಲ್ಟಿಸ್ಟ್ರೈಗಾ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ, ತೊಗರಿ, ಜೋಳ ಮುಂತಾದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ಡೈಯಾಕ್ರಿಸಿಯಾ ಒಬ್ಲಿಕ್ವ ಮತ್ತು ಎಸ್ಟಿಗ್ಮೀನ್ ಲಾಕ್ಟೀನಿಯ ರಾಗಿ ಬೆಳೆಗೂ ಪೆರಿಕೇಲಿಯಾ ರಿಸಿನಿ ಹರಳು ಮತ್ತು ಬಾಳೆಯ ಗಿಡಕ್ಕೂ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ವಿಪರೀತ ಹಾನಿವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು
ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ (ಹಿಂದಿ ನಟ)
'ಕಿರುತೆರೆ'ಯ, ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್,'ಬಾಲಿವುಡ್ ವಲಯದಲ್ಲೂ, 'ಪ್ರಚಂಡ ಚನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು'
೧೯೮೦ 0ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಿರುತೆರೆ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು 'ಖಾನ್‌' ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರನ್ನು 'ದೀವಾನಾ'(೧೯೯೨) ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಿನಿಂದ, ಅವರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಾಣಿಜ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಭಿನಯಗಳಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಏಳು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿಮೂರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು 'ಕಭೀ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹೆನಾ,' (೨೦೦೬) ನಂತಹಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಗರದಾಚೆಯ/ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದ ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ಮಿತ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ, ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಯಶಸ್ವಿ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದವು. ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ, ಖಾನ್ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಶಾಖೆ ತೆರೆದರು. ಅವರು ಎರಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಗಳಾದ, ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ರೆಡ್‌ ಚಿಲ್ಲೀಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪಕ/ಮಾಲಿಕರೂ ಹೌದು‌. 2008ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌ ಅವರಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ೫೦ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂಬ ಅಭಿದಾನ ನೀಡಿತು.
'ಜನನ', 'ಬಾಲ್ಯ', 'ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ', ಮತ್ತು 'ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ'
thumb|200px|ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ 'ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್‌', ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ದೇಶದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಗಳೂರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪಠಾಣ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ, 'ತಾಜ್‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಖಾನ್‌ರು', ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭಾರತದ ಪೇಷಾವರ್ ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಖಾನ್‌ರ‌ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ತಂದೆ ಕಡೆಯ ಅಜ್ಜ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌ ಮೂಲದವರು. ಅವರ ತಾಯಿ, ಸುಭಾಷ್‌ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌‌ ‌ರ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆ/ಇಂಡಿಯನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನರಲ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಜಂಜುವಾ ರಜಪೂತ್‌ ಕುಲದ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್‌ ಷಾಹ್‌ ನವಾಜ್‌ ಖಾನ್‌ರ‌, ದತ್ತು ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ 'ಲತೀಫ್‌ ಫಾತಿಮಾ.' ಖಾನ್‌ರ‌ ತಂದೆಯವರು ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮುನ್ನ ಪೇಷಾವರ್ನ ಕಿಸ್ಸಾ ಖವಾನಿ ಬಜಾರ್‌ನಿಂದ ನವದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರೆ, ಅವರ ತಾಯಿಯವರ ಕುಟುಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭಾರತದ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ಷೆಹ್‌ನಾಜ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಕ್ಕ ಇದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ
ಖಾನ್‌ ಸೇಂಟ್, ಕೊಲಂಬಸ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಶಾಲೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಖಡ್ಗ ವನ್ನು ಸಹಾ ಗೆದ್ದರು. ನಂತರ ಹನ್ಸ್‌‌ರಾಜ್‌ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ (೧೯೮೫-೧೯೮೮) ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಖಾನ್, ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ(ಆನರ್ಸ್‌) ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಷಯದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರೂ ನಂತರ ಅವರುಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದನ್ನು ತೊರೆದರು.
ಪೋಷಕರ ಸಾವಿನನಂತರ
ಖಾನ್ ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ತಮ್ಮ ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೧ ರಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಚಿಬ್ಬರ್‌ (ಈಕೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದವರು)ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಮಗ ಆರ್ಯನ್‌(ಜ. ೧೯೯೭) ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಹಾನಾ (ಜ. ೨೦೦೦). ಖಾನ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾಹುವಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುರ್‌-ಆನ್‌ ಅನ್ನು ಇಟ್ಟು ಎರಡೂ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ
೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ನಸ್ರೀನ್‌ ಮುನ್ನಿ ಕಬೀರ್‌ರು ಖಾನ್‌ರ ಮೇಲೆ ಎರಡು-ಭಾಗಗಳ, ದ ಇನ್ನರ್ ಅಂಡ್‌ ಔಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌/ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌ರ ಆಂತರಿಕ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರ 2004 ಟೆಂಪ್ಟೇಷನ್ಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿಸಿದ್ದ ಆ ಚಿತ್ರವು, ಖಾನ್‌ರ‌, ಕುಟುಂಬದ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಪಂಚ ಹಾಗೂ ಹೊರಪ್ರಪಂಚದ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ವೈದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತ್ತು. ಸ್ಟಿಲ್‌ ರೀಡಿಂಗ್‌ ಖಾನ್ ‌, ಎಂಬ ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕವು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅನುಪಮಾ ಛೋ/ಚೋಪ್ರಾರ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ, "ಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್ ಅಂಡ್‌ ದ ಸೆಡಕ್ಟಿವ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸಿನೆಮಾ", 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಖಾನ್‌ರ‌ ಜೀವನದ ಮುಖಾಂತರ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು.
ಚಿತ್ರರಂಗದ ವೃತ್ತಿ
ಖಾನ್‌ ವಿಖ್ಯಾತ ರಂಗನಿರ್ದೇಶಕ 'ಬ್ಯಾರ್ರಿ ಜಾನ್‌' ರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ (TAG)ನಲ್ಲಿ ನಟನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿದರು. 2007ರಲ್ಲಿ, ಜಾನ್‌ ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆಂದರು, "ಶಾರುಖ್‌ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ವಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಗೌರವ ಸ್ವತಃ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಅವರಿಗೇ ಸಲ್ಲಬೇಕು." ಖಾನ್‌ 1988ರಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ ಫೌಜಿ ಯಲ್ಲಿ, ಕಮಾಂಡೋ ಅಭಿಮನ್ಯು ರಾಯ್ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಟನಾವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಸರ್ಕಸ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ 1989ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಅಜೀಜ್‌ ಮಿರ್ಜಾರ ಸರ್ಕಸ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್‌ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದ, ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಿರುತೆರೆಗೆಂದೇ-ನಿರ್ಮಿತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ, ಇನ್‌ ವಿಚ್‌ ಆನ್ನಿ ಗಿವ್ಸ್‌ ಇಟ್‌ ದೋಸ್‌ ಒನ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕಿರುಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ಸಹಾ ಖಾನ್ ಮಾಡಿದ್ದರು.
೧೯೯೦ರ ದಶಕ
೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಿಂದ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ, ದೀವಾನಾ * (೧೯೯೨) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಖಾನ್ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅವರ ಸಾಧನೆಯು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಪರಿಚಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು ಮಾಯಾ ಮೇಮ್‌ಸಾಬ್‌, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು "ಪ್ರಕಟ" ಲೈಂಗಿಕ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಕೆಲ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
'ಬಾಜಿಗರ್ ಚಿತ್ರ
೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರೇಮಿ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗಾರನಾಗಿ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡ, ಡರ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಜಿಗರ್‌  ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದರು. ಡರ್‌ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ ಯಶ್‌ ಛೋಪ್ರಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಯಾದ ಯಶ್‌ ರಾಜ್‌ ಫಿಲಂಸ್‌ನ ಲಾಂಛನದೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಥಮ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಖಾನ್‌ರ ಬಾಜಿಗರ್, ತನ್ನ ಪ್ರೇಮಿಯನ್ನೇ ಕೊಲೆ ಮಾಡುವ ಸಂದೇಹಾತ್ಮಕ/ಇಬ್ಬಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸೇಡುಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಮಾದರಿ ಸೂತ್ರದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಭಾರತೀಯ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸಿತು. ಆ ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತಮ ನಟನಾ ಸಾಧನೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಕುಂದನ್‌ ಶಾಹ್‌ರ ಕಭೀ ಹಾ ಕಭೀ ನಾ, ಚಿತ್ರದ ಓರ್ವ ಯುವ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ನೀಡಿದ ಅಮೋಘ ಅಭಿನಯ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಖಾನ್‌ರವರು ಕೂಡಾ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾವು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 1994ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂಬಾಲಕ ಪ್ರೇಮಿ/ಮನೋರೋಗಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಅಂಜಾಮ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸದೇ ಹೋದರೂ, ಖಾನ್‌ರ‌ ನಟನಾಚಾತುರ್ಯ ಅವರನ್ನು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿಸಿತು.
೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ
೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಆದಿತ್ಯ ಛೋಪ್ರಾರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೆ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಖಾನ್ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 2007ರಲ್ಲಿ, ಆ ಚಿತ್ರವು ಮುಂಬಯಿಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೇ ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 12 ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮುಂಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿದ ರಾಕೇಶ್‌ ರೋಷನ್‌ರ ಕರಣ್‌ ಅರ್ಜುನ್‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ
೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ವರ್ಷವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆದರೂ ನಂತರ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪುನರಾಗಮನವಾಯಿತು. -- ವರ್ಷದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ -- ಸುಭಾಷ್‌ ಘಾಯ್‌ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ರೂಪಕ ಪರ್ದೇಸ್‌  ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡ ಅಜೀಜ್‌ ಮಿರ್ಜಾರ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ಯಸ್‌ ಬಾಸ್‌ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. ಯಶ್‌ ಛೋಪ್ರಾರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ಯೋಜನೆಯಾದ, ದಿಲ್‌ ತೊ ಪಾಗಲ್‌ ಹೈ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದನೆಯ ಚಿತ್ರವಾದುದಲ್ಲದೇ, ತನ್ನ ಹೊಸ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೇಮಿಸುವ ರಂಗ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದರು.
೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ
೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಗೂ ವರ್ಷದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕುಚ್‌ ಕುಚ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ ನಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ನಟನೆಯು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿತು. ಮಣಿರತ್ನಂರ ದಿಲ್‌ ಸೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೊಗಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ 'ಬಾದ್ ಷಾ,' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು
೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಖಾನ್‌ರ‌ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ ಬಾದ್‌ಷಾ ವು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು.
೨೦೦೦ ರ ದಶಕ
ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ರು ಸಹನಟರಾಗಿದ್ದ ಆದಿತ್ಯ ಛೋಪ್ರಾರ ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಚಿತ್ರ, ಮೊಹಬ್ಬತೇ ಯೊಂದಿಗೆ ಖಾನ್‌ರ‌ ಯಶಸ್ಸು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅದು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿತಲ್ಲದೇ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ/ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಖಾನ್‌ರ‌ ಅಭಿನಯ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಗಾಗಿಯ ಎರಡನೇ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿಸಿತು. ಮನ್ಸೂರ್ ಖಾನ್‌ರ‌, ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ಜೋಷ್‌‌ ನಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದ್ದರು‌. ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾನ್‌ರು ಗೋವಾದ ಕ್ರೈಸ್ತ ರೌಡಿ ತಂಡದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈಯವರು ಅವರ ಅವಳಿ ಸೋದರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಮಾಣಸಂಸ್ಥೆಯಾದ, ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಅನ್ನು ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ). ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾವ್ಲಾ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾದ ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ/ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಹಯೋಗ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಕುಟುಂಬ ರೂಪಕ ಚಿತ್ರವಾದ ಕಭೀ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌ ನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು‌. ಮಹಾಪುರುಷ ಅಶೋಕನ (೩೦೪ BC–೨೩೨ BC) ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಭಾಗಶಃ ಕಲ್ಪಿತ ಚಿತ್ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಅಶೋಕ ದಲ್ಲಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಪಾತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮವಾದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದಿದ್ದರು.
೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ
೨೦೦೪ ನೇ ಇಸವಿಯು ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಫರಾಹ್‌ ಖಾನ್‌ರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ಮೈ ಹೂ ನಾ ನಲ್ಲಿ ಸಹಾ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿತು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ೨೦೦೪ರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾದ ಯಶ್‌ ಛೋಪ್ರಾರ ಪ್ರಣಯಗಾಥೆ ವೀರ್-ಝಾರಾ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ, ವೀರ್ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ವೀರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಝಿಂಟಾ ನಟಿಸಿದ ಪಾತ್ರವಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಹಿಳೆಯ ಝಾರಾ ಹಯಾತ್‌/ಹಾಯತ್‌ ಖಾನ್‌ರ ಪ್ರಣಯ ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಖಾನ್‌ರ‌, ಈ ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯ ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅಶುತೋಷ್‌ ಗೊವಾರಿಕರ್‌ರ ರೂಪಕ ಸ್ವದೇಶ್‌ ‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗೌರವಗಳು ದೊರೆತವು‌. 2004ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಮೂರೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತರಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವದೇಶ್‌ ನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆದರು.
೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ
೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯ ರೂಪಕ ಕಭೀ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹೆನಾ ದಲ್ಲಿ ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌‌ರ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದರೂ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಯಶಸ್ವೀ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರ 1978ರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ಡಾನ್‌ ನ ರೀಮೇಕ್‌ ಆದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ಡಾನ್. ಈ ಚಿತ್ರವು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
'ಚಕ್ ದೇ ಇಂಡಿಯ' ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು
ಖಾನ್‌ರ‌, ಯಶಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅವರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸಿನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದೆಂದರೆ ಬಹು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ೨೦೦೭ರ ಚಿತ್ರ, ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಬಗೆಗಿನ ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ. Rs 639 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ 2007ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಕಂಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಫರಾಹ್‌ ಖಾನ್‌ರ‌, ೨೦೦೭ರ ಚಿತ್ರ, ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ ನಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಖಾನ್ ನಟಿಸಿದರು. ಅದು ಆ ವರ್ಷದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾದುದಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಅದುವರೆಗಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಳಿಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವೆನಿಸಿತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಖಾನ್‌ರ‌, ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ರಬ್‌ ನೇ ಬನಾದಿ ಜೋಡೀ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲು.
'ಮೈ ನೇಮ್ ಈಸ್ ಖಾನ್'
2009ರ ಹಾಗೆ, ಖಾನ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕಿರುವ ಮೈ ನೇಮ್‌ ಈಸ್‌ ಖಾನ್‌ ದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಗೌರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಬಿಡುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡು 11 ಜನವರಿ 2009ರಂದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 66ನೇ ಸ್ವರ್ಣ ವಿಶ್ವ/ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಖಾನ್ ಚಿತ್ರದ ತಾರೆ ಫ್ರೀದಾ ಪಿಂಟೊರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.
ನಿರ್ಮಾಪಕ
1999ರಲ್ಲಿ ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜೀಜ್‌ ಮಿರ್ಜಾರೊಡಗೂಡಿ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಖಾನ್‌ ನಿರ್ಮಾಪಕರೂ ಆದರು. ಅವರು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಟನೆ ಎರಡನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊದಲೆರಡು ಚಿತ್ರಗಳಾದ: ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ (೨೦೦೦) ಮತ್ತು ಅಶೋಕ  (೨೦೦೧)ಗಳು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಗರಿಸಿದವು. ಆದರೂ, ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ನಟನೆಯ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರ, ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ (2003), ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.
ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಕ
ಖಾನ್ ೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಹೂ ವಾಂಟ್ಸ್‌ ಟು ಬಿ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌? ನ ಭಾರತೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಟ ಕೌನ್‌ ಬನೇಗಾ ಕರೋಡಪತಿ ಯ ಮೂರನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ರ ಬದಲಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹಿಂದಿನ ನಿರೂಪಕರು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ೨೦೦೦-೦೫ರವರೆಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ೨೨ ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು, ಹೊಸ ನಿರೂಪಕ ಖಾನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಕೌನ್‌ ಬನೇಗಾ ಕರೋಡಪತಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿ ೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
pnb:شاہ رخ خان
ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು ವರ್ಗ:ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಾಡುಗಾರರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಕರು ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರು ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ವಿಜೇತರು/ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು ವರ್ಗ:ಪುಷ್ಟುನ್‌ ಜನರು ವರ್ಗ:1965ರ ಜನನಗಳು ವರ್ಗ:ಬದುಕುಳಿದಿರುವ ಜನರು ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿಯ ಜನರು ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಮಾಲಿಕರು ವರ್ಗ:ಆರ್ಡ್ರೆ ಡೆಸ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಟ್‌ ಡೆಸ್‌ ಲೆಟ್ರೆಸ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು
ವಸಂತೀಚಂದ್ರ
ವಸಂತೀಚಂದ್ರ ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಿಲಾರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಇಂತಿವೆ:
ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಸಂತೀಚಂದ್ರ ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು
ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ
ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಭೂಮಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಖಗೋಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಮಾತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ ಸಂಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನದುವೆ ಚಂದ್ರ ಬ೦ದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ ಸ೦ಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ನೋಡಿ
ವರ್ಗ:ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ಸಂಗತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಣಗಳು
ಡೋಗ್ರಿ
ಡೋಗ್ರಿ ( ಹೆಸರು ಡೋಗ್ರಾ ಅಕ್ಖರ್ ; ದೇವನಾಗರಿ : ಡೊಗರಿ ; ನಸ್ತಾಲಿಕ್ : ; IPA: [ɖoːɡɾiː] ) ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜಮ್ಮು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ.  ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರ ಪಂಜಾಬ್, ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಡೋಗ್ರಾಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ರೇಟರ್ ದುಗ್ಗರ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ : ಕಥುವಾ, ಜಮ್ಮು, ಸಾಂಬಾ, ಉಧಂಪುರ್, ಮತ್ತು ರಿಯಾಸಿ, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರಿ, ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡೋಗ್ರಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪಹಾರಿ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯ. ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಡೋಗ್ರಿ ಟೋನಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಇತರ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಹಾರಿ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವೂ 80% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದೊಳಗೆ).
ಡೋಗ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. (2011 ರ ಜನಗಣತಿ ಆಧಾರ). ಇದು 2003 ರಿಂದ ದೇಶದ 22 ಅನುಸೂಚಿತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ 5 ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಸ್ವರ ನಿಯಮಗಳು
ಇವು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಡೋಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ನಿಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:-
ವ್ಯಂಜನಗಳು
right|thumb| ಲೀಲಾವತಿ (ಮೂಲತಃ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಗಣಿತ ಗ್ರಂಥ) ಡೋಗ್ರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೆಸರು ಡೋಗ್ರಾ ಅಕ್ಖರ್ ಲಿಪಿ.
ಲಿಪಿ
right|thumb| ಡೋಗ್ರಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮಾದರಿ ಡೋಗ್ರಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಹಳೆಯ ಡೋಗ್ರಾ ಅಕ್ಕರ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ - ಟಕ್ರಿಯ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ. ಈ ಲಿಪಿಯ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜ ರಣಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಆದೇಶದಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಂತರ ಡೋಗ್ರಾ ಅಕ್ಕರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಈ ಹೊಸ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಡೋಗ್ರಿ-ಮಾತನಾಡುವ ಜನಗಿಗೆ ಹಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡೋಗ್ರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಲಿಪಿ ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಡೋಗ್ರಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
1317 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕವಿ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೊ ಅವರು ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಡುಗರ್ (ಡೋಗ್ರಿ) ಅನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ಸಿಂಧಿ-ಒ-ಲಹೋರಿ-ಒ-ಕಾಶ್ಮೀರಿ-ಒ-ಡುಗರ್."
ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾರಾಜ ರಣಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ದುಗ್ಗರ್ ಅನ್ನು ದ್ವಿಗರ್ತ ಎಂಬ ಪದದ ವಿಕೃತ ರೂಪ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರರ್ಥ 'ಎರಡು ತೊಟ್ಟಿಗಳು', ಇದು ಮನ್ಸಾರ್ ಮತ್ತು ಸುರಿನ್ಸರ್ ಸರೋವರಗಳ ಸಂಭವನೀಯ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.
ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾರ್ಜ್ ಗ್ರಿಯರ್ಸನ್ ಅವರು ದುಗ್ಗರ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಪದದ ಡೂಂಗರ್‌ನೊಂದಿಗೆ 'ಬೆಟ್ಟ' ಎಂಬರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಡೋಗ್ರಾವನ್ನು ಡೊಂಗರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದಿಂದ ಡೋಗ್ರಿಗೆ ತೋರಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಅಸಂಗತತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಡೋಂಗರ್ ಡೋಗ್ರಾ ಆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡೋಂಗರ್ ಹೇಗೆ ದುಗ್ಗರ್ ಆದರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ), ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ.
ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಚಂಬಾದಲ್ಲಿರುವ ಭೂರಿ ಸಿಂಗ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ತಾಮ್ರ ಫಲಕದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಾದ ದುರ್ಗರಾ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ. ದುರ್ಗಾರ ಪದವು ಹಲವಾರು ಉತ್ತರ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಅಜೇಯ' ಎಂದರ್ಥ, ಮತ್ತು ದುಗ್ಗರ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಒರಟುತನ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಡೋಗ್ರಾ ಸಮಾಜಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಬಹುದು.
1976 ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಷಾ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ತಜ್ಞರು ದ್ವಿಗರ್ತ ಮತ್ತು ದುರ್ಗರ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಡೋಂಗರ್ - ಡುಗ್ಗರ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ1982 ರಲ್ಲಿ ಜೈಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದುಗ್ಗರ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವು ಕೆಲವು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದುಗ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಡೋಗ್ರಾ ಪದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅನೇಕ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ದುಗ್ಗರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಡೋಗ್ರಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಗ್ಗರ್‌ನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೋಟೆಗಳಿವೆ, ಇದು ಮೇಲಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆ ಶಿರಜಾ ಡೋಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಧರಮ್ ಚಂದ್ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಬರೆದ ಲೇಖನವು " ದುಗ್ಗರ್ ಪದವು ದುಗ್ಗರ್ಹ್ ಪದದ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸ
thumb|ಧರ್ಮಶಾಲಾ ನಾಗರಿಕರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಡೋಗ್ರಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ (ಬಿ. 1114 AD) ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಣಿತದ ಕೃತಿ ಲೀಲಾವತಿಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಡೋಗ್ರಿ ಭಾಷಾಂತರವನ್ನು (ಹೊಸ ಡೋಗ್ರಾ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) 1873 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾ ವಿಲಾಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ಜಮ್ಮುವಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಕೆಲವರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ದಿವಂಗತ ಮಹಾರಾಜ ರಣಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಲೀಲಾವತಿಯನ್ನು ಡೋಗ್ರಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು, ಆಗ ಜಮ್ಮು ಪಾಠಶಾಲಾದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಬಿಶೇಶ್ವರರು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು.
ಡೋಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕವನ, ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯ ಕೃತಿಗಳ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಕವಿಗಳು ರಾಜ ರಂಜಿತ್ ದೇವ್ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಡೋಗ್ರಿ ಕವಿ ಕವಿ ದತ್ತು (1725-1780) ರಿಂದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ. ಪದ್ಮಾ ಸಚ್‌ದೇವ್. ಕವಿ ದತ್ತು ಅವರ ಬರಹ ಮಸ್ಸಾ (ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು), ಕಮಲ್ ನೇತ್ರ (ಕಮಲ ಕಣ್ಣುಗಳು), ಭೂಪ್ ಬಿಜೋಗ್ ಮತ್ತು ಬೀರ್ ಬಿಲಾಸ್ ಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಶಿರಜಾ ಡೋಗ್ರಿ ಎಂಬುದು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಡೋಗ್ರಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಡೋಗ್ರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಾ ಶಾಪಯ್ಯ ದೊಗರಿಯಾ, ಮನ್ನೆ ಡಿ ಮೌಜ್ ಮತ್ತು ಶೋರಿ ದೇಯಾ ಸೇರಿವೆ. ಹೆಸರಾಂತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕಿ ಮಲಿಕಾ ಪುಖರಾಜ್ ಅವರು ಮೂಲತಃ ದುಗ್ಗರ್‌ನವರು. ಮತ್ತು ಅವರ ಹಲವಾರು ಡೋಗ್ರಿ ಹಾಡುಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಕರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಕೆಲವು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ( ಭಜನೆಗಳು ) ಕೌನ್ ಕರೇಯಾನ್ ತೇರಿ ಆರತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.
ಡೋಗ್ರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ರೇಡಿಯೋ ಕಾಶ್ಮೀರ ( ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋದ ವಿಭಾಗ), ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ (ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡೋಗ್ರಿಯು ಕಾಶ್ಮೀರಿಯಂತೆ (ಇದು ದೂರದರ್ಶನ ಕೊಶುರ್ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಕೇಬಲ್ ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ) ಮೀಸಲಾದ ರಾಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
ಭಾಷೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯು ಪ್ರಗತಿಪರವಾಗಿದೆ. 2 ಆಗಸ್ಟ್ 1969 ರಂದು, ದೆಹಲಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಸರ್ವಾನುಮತದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಡೋಗ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ "ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಷೆ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಡೋಗ್ರಿ ಭಾರತೀಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2003 ರಂದು, ಭಾಷೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು, ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಡೋಗ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.
2005 ರಲ್ಲಿ, ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಡೋಗ್ರಿಯಲ್ಲಿನ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ (CIIL) ನಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರ ಧಿನು ಭಾಯಿ ಪಂಥ್, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ, ಬಿಪಿ ಸಥಾಯ್ ಮತ್ತು ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
ಶೈಲಜಾ ಎಂ.ಭಟ್
ಶೈಲಜಾ ಎಂ.ಭಟ್ ಇವರ ಕೃತಿಗಳು ಇಂತಿವೆ:
ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯ
ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಜಾ ಎಂ.ಭಟ್ ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು
ವಿಮಲಾ
ವಿಮಲಾ ಇವರು ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್. ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೇರಿಕಾದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ದಲ್ಲಿರುವ ‘ಕಾವೇರಿ’ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.
ಅರಸಿಬೀದಿ
ಅರಸಿಬೀದಿ ಇದು ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುನಗುಂದ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮಪುರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ವಿಕ್ರಮಪುರವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ (೧೦೭೬-೧೧೨೬)ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪ್ರಭಾವ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನು ಗೋವಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ೧೧೫೧ರಲ್ಲಿ ಕಳಚೂರ್ಯರ ದುರಾಕ್ರಮಣದವರೆಗೆ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಅಳಿದು ಹೋದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿ ಎರಡು ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಿವೆ.
ವಿಮಲಾ
ಇವರ ಕೃತಿಗಳು:
ಅರಸಿಬೀದಿ
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು
ವಿಮಲಾ
ಪುರಸ್ಕಾರ
ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮಲಾ ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು
ಹೇಮಲತಾ ಪರಶುರಾಂ
ಹೇಮಲತಾ ಪರಶುರಾಂ ಇವರು ಹೈದರಾಬಾದದಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೇಮಲತಾ ಪರಶುರಾಂ ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು
ಅರೇನಿಯಸ್
thumb|ಅರೇನಿಯಸ್ (1909) ಅರೇನಿಯಸ್ : 1859-1927. ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿದೆಸೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಗಣಿತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತೋರಿಸಿದ್ದ. ಆಂಸ್ಟರ್‍ಡಾಮ್‍ನಲ್ಲಿ ವಾಂಟ್‍ಹಾಫ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನಂತರ ಸ್ಟಾಕ್‍ಹೋಂ ನಲ್ಲಿ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕನಾದ. 1887ರಲ್ಲಿ ಈತ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣ ತತ್ತ್ವದ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾಲಿಟಿಕ್ ಡಿಸೋಸಿಯೇಷನ್) ಸಲುವಾಗಿ ಇವನಿಗೆ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಕ ಲಭಿಸಿತು (1903). ವಾಯುಮಂಡ ಲದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇದೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಇದಲದೆ ದ್ರಾವಣಗಳ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವವನ್ನೂ (ವಿಸ್‍ಕಾಸಿಟಿ) ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾವೇಗವನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ. ಇವನಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ಬೆಳಕಿನ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಬಾಲ ಯಾವರೀತಿ ಸೂರ್ಯನ ರಶ್ಮಿ ವಿಸ್ತರಣದಿಂದ ನಿರಸನಹೊಂದುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ. ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಬಿ.ಟಿ.ಲಲಿತಾ ನಾಯಕ್
ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುಜಿಲ್ಲೆಯ, ಕಡೂರು ತಾಲೂಕಿನ ತಂಗಲಿ ತಾಂಡ್ಯಾ ಇವರ ಹುಟ್ಟಿದೂರು ತಂದೆ ಬಾಲಾಜಿ ನಾಯ್ಕ, ತಾಯಿ ಗಂಗಾಬಾಯಿ. ಕಡುಬಡತನದ ಬಾಲ್ಯ ಲಲಿತಾ ನಾಯಕ್ ಅವರದಾಗಿತ್ತೆಂದು, ಆವರ ಕೆಲವು ಬರಹಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ನಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ಲಂಕೇಶ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೮೨ ರಿಂದ ವರದಿಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ದುಡಿದ ಇವರ ಅನೇಕ ಲೇಖನ, ಕತೆ, ಕವನಗಳು ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಇವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳು ಧಾರವಾಡದ ಬಾನುಲಿಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿವೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
1986ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ಲಲಿತಾ ನಾಯಕ್ ರು, ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ೧೯೮೬ರಿಂದ ೧೯೯೨ ರ ವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿಯೂ ೧೯೯೪ರಿಂದ ೧೯೯೯ರ ವರೆಗೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಿಯಾಗಿ, ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಬಾಲಭವನ ಸೊಸೈಟಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾದಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಭರವಸೆ
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಲಿತಾ ಬಿ.ಟಿ.ನಾಯಕ ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು ವರ್ಗ:ದಲಿತ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ
ಸೆಂಟ್ರೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಬೆಂಗಳೂರು
thumb|right|250px|'ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್'|link=Special:FilePath/CC011.JPG thumb|left|250px|'ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ನ,ಮುಖ್ಯದ್ವಾರ'|link=Special:FilePath/CC013.JPG ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ೧೫೦ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಭಾರತದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲೇಜ್ ಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ೧೮೫೮ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಈ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ಉಪಯುಕ್ತ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಅರೇಟೇನೋ
ಅರೇಟೇನೋ, ಪಿ ಎತ್ರೊ :(20 ಎಪ್ರಿಲ್ 1492 – 21 ಒಕ್ಟೋಬರ್ 1556). ಇಟಲಿಯ ಗದ್ಯ ಕವಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ. ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅರೆಜ್ಜೋವಿನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದುದರಿಂದ ಅರೇಟೇನೊ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಹೊಸ ಹಾದಿವನ್ನು ಹಿಡಿದವೆ. ಆ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕಾಕರ್ತನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಪೆರುಜಿಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ ಅನಂತರ ರೋಮಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1527ರಲ್ಲಿ ವೆನಿಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ. ಈತ ಅನೇಕ ಭಾವಗೀತೆ, ವಿಡಂಬನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಪೂರ್ಣವಾದ 4 ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಭಾಷಣಾರೂಪದ ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಖಾಂತ (ಕಾಮೆಡಿ) ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇವನ 3,000ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇಟಲಿಯ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒರೇಜಿಯ ಎಂಬ ರುದ್ರನಾಟಕವನ್ನು (ಟ್ರ್ಯಾಜಿಡಿ) ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇವನು ಸುಖಾಂತ ನಾಟಕಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಲೇಖಕರನೇಕರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿದ್ದಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಇವನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಆ ಕಾಲದ ಜನಜೀವನದ ವಾಸ್ತವಿಕಾಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಈತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯವನೂ ಮುಖ್ಯನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಗಳು: ಲಾ ಕಾರ್ಟಿಜಿಯಾನ (ಆಸ್ಥಾನ ಜೀವನ), ಇಲ್ ಮಾರೆಸ್ಕಾಲೊ (ಅಶ್ವವೈದ್ಯ), ಲೊ ಇಪೊಕ್ರಿಟೊ (ಆಷಾಢಭೂತಿ) ಮೊದಲಾದ ಐದು ಹರ್ಷನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಒರೇಜಿಯ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ನಾಟಕ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು ವರ್ಗ:ಇಟಲಿ ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು
ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾವ
ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರು : - ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೮೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಗುರುನಾಥ ಶಾಸ್ತ್ರಿ. ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರು ‘ಗದಗ ಶ್ರೀ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ’ ಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸಹಸ್ರಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ‘ಬಂಧವಿಮೋಚನೆ’ ನಾಟಕದಿಂದ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ಗರುಡರು ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೫೦ ಪೌರಾಣಿಕ,ಸಾಮಾಜಿಕ,ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಪಾದುಕಾ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ’ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೆ ಮಹತ್ವದ ನಾಟಕ.
"ಶ್ರೀ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ" ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬರೆದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಗರುಡ ಅವರದ್ದು. ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರು ಕೂಡ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಗರುಡ ಅವರ "ಸತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪ" ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು ವಿಶೇಷ. ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಗರುಡ ಅವರ "ಕಂಸವಧ", "ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ", ಲಂಕಾದಹನ" ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದು ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಅಂಶ. ಈ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಗ ನೋಡಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ "ಜೈ ಭಾರತ ಮಾತಾ", "ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ"ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು.
"ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕಾಲಂಕಾರ", "ಅಭಿನಯ ಕೇಸರಿ", "ನಾಟ್ಯಾಚಾರ್ಯ" ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಬಿರುದಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಗರುಡ ಅವರನ್ನು ಅಂದಿನ ಕಲಾ ಪ್ರಿಯರು "ಗರೂಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರು" ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ರಂಗಭೂಮಿಯು ಉಚ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ೧೯೦೫ ರಿಂದ ೧೯೪೦ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ವೃತ್ತಿನಿರತ ರಂಗಕರ್ಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಟಕಕಾರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಗರುಡ ಅವರದ್ದು ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು. ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಒಂದು ಶಿಸ್ತನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಶ್ರೀ ಗರೂಡ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಅವರದ್ದು. ಈಗಲೂ ಅನೇಕ ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರು ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಗರುಡ ಅವರ "ರಂಗಭೂಮಿ ಶಿಸ್ತು" ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ."ನಮನ"
ಗರುಡ ನಾಟ್ಯ ಸಂಘ (ರಿ)
ಗರುಡ ನಾಟ್ಯ ಸಂಘ (ರಿ):ಇದು "ನಾಟಕಾಲಂಕಾರ" ಬಿರುದಾಂಕಿತ ಶ್ರೀ ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರ ಕುಟುಂಬದ ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಕಲಾ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ. ಈ ಗರುಡ ನಾಟ್ಯ ಸಂಘವು ಮೊದಲು ಚಟುವಟಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ. ಅದೇ ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಊರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸಂಘವು ಈಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದುಹುರುಪಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಶ್ರೀ ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರ ನೆನಪನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿ ಉಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು ಅವರ ಮಕ್ಕಳಾದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಶ್ರೀಪಾದರಾವ್, ವಲ್ಲಭರಾವ್ ಹಾಗೂ ನರಹರಿರಾವ್ ಅವರು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಶ್ರೇಯ ಸಲ್ಲುವುದು ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀಪಾದರಾವ್ ಗರುಡ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ."ನಮನ"
ಗರುಡರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕಗಳು:
೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರು ನಿಧನರಾದರು.
ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರು
ಎಮ್. ಎಲ್. ಹೇಮಲತಾ
ಹಾಡುವ-ವೈದ್ಯೆಯೆಂದೇ ಹೆಸರುಮಾಡಿರುವ ಡಾ. ಎಂ. ಎಲ್. ಹೇಮಲತಾರವರು ಬಿ. ಎಸ್ಸಿ; ಎಮ್. ಬಿ. ಬಿ. ಎಸ್ ; ಎಂ. ಡಿ; ಡಿ. ಸಿ. ಪಿ; ಪದವೀಧರೆ. ಕಲೆಗಳ ತವರೂರಾದ ಮೈಸೂರಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ  'The singing Docter,' ಎಂದು ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಜನನ ಹಾಗೂ ಬಾಲ್ಯ
ಹೇಮಲತಾರವರು, ಎ. ಎನ್. ಲಿಂಗಪ್ಪ ಮತ್ತು, ಕಮಲಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಸುಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಾಯಿ ಕಮಲಮ್ಮನವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಹಾಡುಗಾರರು ಕಂಚಿನ ಕಂಠದ ಕಮಲಮ್ಮನವರು, ವೀಣೆ, ಜಲತರಂಗ್ ನಲ್ಲೂ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ತಂದೆಯವರು, 'ನಿವೃತ್ತ ಪೋಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್', ೩ ಚಿನ್ನದ ಮೆಡಲುಗಳ ವಿಜೇತರು. ಹೇಮಲತಾರವರ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು ’ರಷ್ಮಿ’ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪತಿ,ರಾಜೇಶ್ ಕೂಡಾ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೇಮಲತಾರವರಿಗೆ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಕಲೆ,ಅವರ ತಾಯಿಯವರ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.
ಗೀತ್ ಗಾತಾ ಚಲ್’ ಕನ್ನಡ,ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗೀತ
ಕಳೆದ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಮನೆಮಾತಾಗಿರುವ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತ ಸಹೃದಯೀ ವೈದ್ಯ ಮಿತ್ರರುಗಳ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವಾದ ’ಗೀತ್ ಗಾತಾ ಚಲ್’ ಅತ್ಯಂತ ಅನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಸುಮಧುರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಪಾರ ಜನಮನ್ನಣೆಗಳಿಸಿತು. ಇದರ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಈ ತಂಡದ ಮೂವರು ಸ್ಥಾಪಕ-ವೈದ್ಯ ಮಿತ್ರರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಹೇಮಲತಾ ರವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಕೇವಲ ಆತ್ಮಸಂತೋಷ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಸೇವೆಗಾಗಿ. ಎರಡು ಸಿ.ಡಿಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ, ಮೈಸೂರು ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿ ಟ್ಯೂಟ್ ನಲ್ಲಿ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ, ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯೆ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿರುವ ಹೇಮಲತಾರವರು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿಯೂ ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ತನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ಐ. ಎಮ್. ಎ' ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಮಹಿಳಾ ವೈದ್ಯೆಯರ ’ಶಟಲ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಓಪನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್’ ನಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಜೊತೆಗೆ ಕಲಾರಾಧನೆ, ಹೇಮಲತಾರವರಿಗೆ ಮುದಕೊಟ್ಟಿದೆ
ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೋಧನಾವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿನ 'ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೇದಿಕೆ,ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ' ಯೂ ಅಗಿ, ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲೇಜಿನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ, ಇವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೇವೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕಳೆದ ವರ್ಷದ 'ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾದಿನ' ದಂದು ’ಕಾಲೇಜಿನ ಸಾಧಕ ಮಹಿಳೆ’ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿದೆ. [Women Achiever of MMCK & RI]
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯತೆ
ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಖಾಸಗಿ ಭೇಟಿನೀಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ’ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ’ ’ಆಸ್ಟಿನ್ ನಗರ’ದ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಹೇಮಲತಾರವರು ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ 'ಭಾರತೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ' ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು
ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು (ನವೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೯೪೨ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೮, ೨೦೦೭) ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅಪಾರವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಪಡೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂಪು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಹಗಲಿರುಳು ದುಡಿದ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದವರು. ಅವರು ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿ ಬದುಕಿದವರು.
ಜೀವನ
ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ನವೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೯೪೨ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ; ತಂದೆ ವಿ.ಚಿಕ್ಕರಾಜು. ಅವರ ಶಾಲಾಭ್ಯಾಸ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು. ಹೈಸ್ಕೂಲು ಓದುತ್ತಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡದ ಗೀಳು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು 'ಶಾಲು ಜೋಡಿಗಳು' ಎಂಬ ನಾಟಕ ರಚಿಸಿದ್ದರು.
ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗುರು ಜಿ.ಪಿ.ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರಂತೆ ತಾವೂ ಕನ್ನಡದ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿ ದುಡಿಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ದೊರಕಿತು. ಕಾಲೇಜು ಹೊರಗೆ ಪಿ.ಪಿ ('ಪ್ರೋಗ್ರೇಸಿವ್ ಪೀಪಲ್ಸ್') ಎಂಬ ಬಳಗ  ಕಟ್ಟಿ ಆ ಮೂಲಕ  ‘ಅಂಕಣ’, ‘ಶೂದ್ರ’ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಕಾಲೇಜು ಕನ್ನಡ ಸಂಘ
ಎಂ. ಎ. ಪದವಿಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಚಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರಿಗೆ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ  ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಹುದ್ದೆ ದೊರಕಿತು. ಕನ್ನಡದ ವಾತಾವರಣವೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂಪನ್ನು ಹರಡಲು ಅವರು ಹತ್ತಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡರು. ‘ವಿಮೋಚನ’ ಪಾಕ್ಷಿಕ. ‘ಅಂಕಣ’ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಮ್ಭಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ' ಕ್ರೈಸ್ತ್  ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ'ದ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಸಿ.ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಗೌಡ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಧನರಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ನೀಡಿದ ೫೦೦ ರೂ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಕ. ವೆಂ. ರಾಜಗೋಪಾಲರ ‘ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಗಾಳಿ’. ಚಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ೨೦೦೦ ದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದಾಗ ಬೆಳಕು ಕಂಡದ್ದು 'ಬೇಂದ್ರೆ ಸಾಹಿತ್ಯ'. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೨೭ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಕಾಲೇಜು ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಮೂಲಕ ಹೊರತಂದ ೧೬೫ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿ.ಸಿ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಶರ್ಮ ಅವರ ‘ಸಪ್ತಪದಿ’ ಮತ್ತು ಸು.ರಂ. ಎಕ್ಕುಂಡಿ ಅವರ ‘ಬಕುಳದ ಹೂಗಳು’ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿತು, ಇದಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಕಿತು. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಹೇಗೆ ಫಲಕೊಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಚಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಣ್ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ. ಅಂದು ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ರಾಹಿಸಿದ ಯುವ ಬರಹಗಾರರು ಇಂದು ಬಹಳ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿ ಎಚ್. ಎಸ್. ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ ಕೂಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಮೂಲಕವೇ ಹೊರಬಂದವರು.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ
ತಮ್ಮ ಅಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸ್ವಂತ  ಆಲೋಚನೆ-ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೂ ಅಕ್ಷರ ರೂಪ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಚಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಅವರ ಬಳಿ ಸಮಯವಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಬಿಡುವಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸಾದಾಗ, ಆಗಾಗ ಬರೆದಿರುವ ಪ್ರಬುದ್ಧ, ವಿಚಾರಪೂರ್ಣ ಬರಹಗಳು, ಕವಿತೆ, ನಾಟಕ, ಪ್ರಬಂಧ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಅಭಿನವ ಪ್ರಕಾಶನ ‘ಆಗಾಗ' ಸಂಪುಟದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿದೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ತಾವು ನಿಧನರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಉಯಿಲಿನ ಆಯ್ದ ಭಾಗವನ್ನೂ ಶ್ರೀಮತಿ ಸರಸ್ವತಿ ರಾಜು ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮಾಸ್ತಿ, ಜೆ ಬಿ ಜೋಷಿ, ಜಿ ಪಿ ರಾಜರತ್ನಂ, ನಿರಂಜನ, ಪರ್ವತವಾಣಿ, ಸು ರಂ ಎಕ್ಕುಂಡಿ, ಮಧುರಚೆನ್ನ, ಜಿ ಎಸ್‌ ಎಸ್‌, ಮುಗಳಿ ಮೊದಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರ ಜೊತೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ಆಪ್ತ ಒಡನಾಟ ಹೊಂದಿದ್ದವರು. ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಂಗತಿ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ – ಸ್ನೇಹ - ಒಡನಾಟಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಜು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಜಿ ಪಿ ರಾಜರತ್ನಂ ನಿಧನರಾದಾಗ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು: “ಕಾದ ಮರಳಲ್ಲಿ ಕಾಗುಣಿತ ತಿದ್ದುವುದಾಗಿತ್ತು ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ, ಇರುಳು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಹುಡುಕುವುದೊಂದೇ ನನ್ನ ಕೆಲಸ'' ಎಂದು ಕವನ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವೇದನೆಗಳತ್ತ ಸದಾ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ತುಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಐದು ಮೂಕ ನಾಟಕಗಳು ಓದುಗನ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮನದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಬಗೆ ಅದ್ಭುತ. ಭೂಪಾಲ್‌ ದುರಂತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು, “ದಿಕ್ಕೆಟ್ಟು ತತ್ತರಿಸಿ, ದಿಕ್ತಟ ಒತ್ತರಿಸಿ ವಿಷವಾಗಿ ಹೋಯಿತು ಜೀವಜಲ ಭೂಪಾಲ ಹೊರಳಾಡಿ, ಭೂಪಾಲ ಕುರುಡಾಗಿ ಭೂಪಾಲವಾಯಿತು ಪ್ರೇತಕುಲ” ಎಂದು ಕವಿತೆ ಬರೆದರು.