cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ
ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶವು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು, ಮೂರು ತಮಿಳು ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದು, ಉಳಿದೆರಡು ಚೋಳ ಹಾಗೂ ಚೇರ ವಂಶಗಳು. ಚೇರ ರಾಜ ಮತ್ತು ಚೋಳ ರಾಜರ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರು ತಮಿಳಕಮ್‍ನ ಮೂರು ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತ ರಾಜರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೦೦ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೦೦ರ ಮೊದಲಾರ್ಧದವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು.
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು
ಬಳೆ ಆಟ
ಬಳೆ ಆಟ
ಆಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು- ಬಳೆ ಚೂರುಗಳು ಒಂದು ಮುಷ್ಠಿಯಷ್ಟು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು.
ಆಟದ ವಿವರಣೆ-
ಬಳೆಗಳು ಎಂದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ  ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಒಡೆದ ಮೇಲೂ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಆ ಬಳೆ ಚೂರುಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಆಡುವ ಆಟವೇ ಈ ಬಳೆ ಆಟ. ಮನೆಯೊಳಗಡೆ ಹೊರಗಡೆ ಎಲ್ಲೂ ಆಡಬಹುದಾದ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಲು ಮಳೆ ಎನ್ನದೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಈ ಆಡಬಹುದಾದ ಈ ಆಟ ಮಕ್ಕಳ ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚು.
ಆಡುವ ವಿಧಾನ
·        ಆಟಗಾರರೆಲ್ಲರೂ ಮೊದಲಿಗೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
·        ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನು ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
·        ಆಟಗಾರನು ಬಳೆ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿರಿಸಿ ಮೇಲಕ್ಕೆಸೆದು ಕೈಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಮುಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು.
·        ಉಳಿದ ಆಟಗಾರರು ಮುಂಗೈ ಮೇಲಿನ ಬಳೆ ಚೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೈ ಮಾಡಬೇಕು.
·        ಆಟಗಾರನು ಆ ಬಳೆ ಚೂರನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಬಳೆ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಬೇಕು, ಆ ಬಳೆ ಚೂರನ್ನು ಎರಡು ಬೆರಳುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರಿಸಬಹುದು.
·        ಒಂದುವೇಳೆ ಆ ಬಳೆ ಚೂರು ಬಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸರದಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಆಟಗಾರನು ಆಡುತ್ತಾನೆ.
·        ಅಚ್ಚನ್ಕಲ್ಲು ಈ ಆಟದ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ
ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ-   ಯಲ್ಲಮ್ಮ
ಆಲಂಬ ಮಾಲೂರು
ಚೊಕ್ಕನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ದೊಮ್ಮಲೂರು ಶಿಲಾಶಾಸನ
ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ದೊಮ್ಮಲೂರು ಜೊಕ್ಕನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಕಲ್ಲು. ಕಲ್ಲಿನ ಗಾತ್ರ 4’ 6” x 2”. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ ಭಾಷೆ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ಶಾಸನದ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೪೪೦. ಚೊಕ್ಕನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಇನ್ನೂ ಐದು ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳಿವೆ.
thumb|ದೊಮ್ಮಲೂರಿನ ಚೊಕ್ಕನಾಥೇಶ್ವರ ದೇಗುಲದ ಎದುರಿಗೆ ಇರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನ
ಶಾಸನ ಪಠ್ಯ
ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ ದ ಒಂಭತ್ತನೇ ಸಂಪುಟದ ೮ನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಶಾಸನದ ಪಠ್ಯ ಇಂತಿದೆ.
1	ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರೀಶಖವರು 2	ಷ೧೩೬೦ ರ ಉದ್ರಿಸಂವತ್ಸ 3	ರದಭಾದ್ರಪದ ಬ ೭ ಸೋ | ರಾಜಾ 4	ಧಿರಾಜರಾಜಪರಮೇಶ್ವರಶ್ರೀವೀ 5	ರದೇವರಾಯಮಹಾರಾಯರು 6	ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢರಾಗಿಯಿ 7	ರಬೇಕೆಂದುಪಟ್ಟಣದರಾಯಂ 8	ಣಂಗಳುಕಳಿಹಿದನೊಂಡೆಯಕೊ 9	ಪ್ಪದವೇಂಟೆಯದೆಹೆಜ್ಜುಂಕದ 10	ಅಧಿಕಾರಿಮಲ್ಲರಸರುಡೊಂಬ 11	ಲೂರಚೊಕ್ಕನಾಥದೇವರಿಗೆಕೊ 12	ಟ್ಟದಾನಧಾರೆಯಕ್ರಮವೆಂತೆಂ 13	ದಡೆಪ್ರಾಕಿನಲ್ಲಿಸೊಂಡೆಯಕೊಪ್ಪ 14	ದವೆಂಟೆಯಕ್ಕೆಆರುಬಂದಆ 15	ಸುಂಕದವರೂಆಡೊಂಬಲೂ 16	ರಚೊಕ್ಕನಾಥದೇವರಿಗೆಸಲು 17	ವಂತಾಚತುಸೀಮೆಯಲ್ಲಿಉಳ್ಳಂ 18	ತಾಆವಾವಾಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆಬಹಂ 19	ತಾಹೆಜ್ಜುಂಕದವರ್ತನೆಯುಡು 20	ಗರೆಯನುಪೂವ್ರ್ವಮರಿಯ್ಯ 21	ಯಾದೆಯಾಚಂದ್ರಾಕ್ರ್ಕಸ್ತಾ 22	ಯಿಯಾಗಿನಂಮ್ಮರಾಯಂಣ 23	ಯೊಡೆಯ್ರ್ಯಗೆಸಕಳಸಾಂಬ್ರಾಜ್ಯ 24	ವಾಗಿಯೆರಬೇಕೆಂದುನಂ
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು
ದೇಶಗಳಾಟ
ದೇಶಗಳ ಆಟ
ಆಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು – ಕೋಲು
ಆಟದ ವಿವರಣೆ
ಇದೊಂದು ಹಳೆ ಆಟ. ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕದ ದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳವ ವಿಷಯವನ್ನಾಧರಿಸಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಂತಹ ಆಟ ದೇಶಗಳ ಆಟ
·        ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ಚೌಕವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ 4 ಚೌಕಗಳು ಬರುವಂತೆ ಅಡ್ಡಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಬೇಕು.
·        ಈ ಆಟವನ್ನಾಡಲು 4 ಜನರು ಬೇಕು, ಈ 4 ಜನರು ಒಂದೊಂದು ಚೌಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರಬೇಕು, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಗ ಒಂದಒಂದು ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
·        ಆ 4 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಒಂದು ಕೋಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಮೂರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಂತಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಬೇಕು.ಆಗ ಹೆಸರನ್ನುಕರೆಸಿಕೊಂಡವನನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದವರು ಓಡಬೇಕು.ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವನು ಸ್ಟೋಪ್ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.
·        ಓಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಇದ್ದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು ಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
·        ಸ್ಟೋಪ್ ಎಂದಾತನು ತನ್ನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಕೋಲನ್ನು ಎಸೆಯಬೇಕು. ಆ ಕೋಲು ಆತನಿಗೆ ತಾಗಿದಲ್ಲಿ ಆತನ ದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
·        ಒಂದು ವೇಳೆ ಕೋಲು ತಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆತನು ಯಾರಿಗೆ ಕೋಲನ್ನೆಸಿದಿದ್ದಾನೊ ಆತನು ಕೋಲೆಸೆದವನ ದೇಶವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳೆದು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.ಯಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗ ಸಿಗುತ್ತದೊ ಅವರು ಜಯಶೀಲರಾಗುತ್ತಾರೆ
ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ – ನಾಗಮಣಿ ಆರ್
ಉತ್ತರ (ಮಹಾಭಾರತ)
thumb ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಮತ್ಸ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕುಮಾರ ಮತ್ತು ವಿರಾಟ ರಾಜನ ಪುತ್ರ, ಇವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ವನವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೌಪ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದರು. ಅವನು ಉತ್ತರೆಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಾಜನ್ ರಾಜನ ಮಗಳು ಕೀಸವಿಯ ಪತಿ. ಪಾಂಡವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮತ್ಸ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಉತ್ತರನು ಬೃಹನ್ನಳೆಯೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದನು. ದ್ರೌಪದೀ ಸ್ವಯಂವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈತ ಪಾಂಚಾಲ ದೇಶಕ್ಕೂ ಹೋಗಿದ್ದ. ಭೂಮಿಂಜಯ, ವಿರಾಟಪುತ್ರ, ಮತ್ಸ್ಯಪುತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಈತನಿಗೆ ಇದ್ದವು. ಕೌರವರು ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗೋಹರಣ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ತಿಳಿದ ಉತ್ತರ ಕುಮಾರ ಅವರ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ತನಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಾರಥಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೃಹನ್ನಳೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸಾರಥಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಸೈರಂಧ್ರಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬೃಹನ್ನಳೆಯನ್ನು ಸಾರಥಿಯಾಗೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಬೇಕೆಂದೇ ಬೃಹನ್ನಳೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಥಿಯಾಗಲು ತನ್ನ ಅಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಾಗ ಉತ್ತರ ಕುಮಾರ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಪೌರುಷವನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಹೆಂಗೆಳೆಯರ ಮುಂದೆ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಪ್ರಸಂಗ. ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ತನ್ನ ಗದುಗಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಸಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅನಂತರ ಬೃಹನ್ನಳೆಯ ಸಾರಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಉತ್ತರ ಕುಮಾರ ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಹೆದರಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಆತನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ ಅರ್ಜುನ ತಾನೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕುಮಾರ ಅರ್ಜುನನ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ರಥವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಲ್ಯನಿಂದ ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶೌರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಬಡಾಯ ಕೊಚ್ಚುವವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರಕುಮಾರನೆನ್ನುವುದು ರೂಢಿ. ಉತ್ತರನ ಪೌರುಷ ಒಲೆಯ ಮುಂದೆ, ನಿನ್ನ ಪೌರುಷ ಎಲೆಯ ಮುಂದೆ ಎನ್ನುವುದು ಗಾದೆ ಮಾತಾಗಿದೆ.
ದೇಶಗಳಾಟ
ವರ್ಗ:ಆಟಗಳು
ಉತ್ತರ (ಮಹಾಭಾರತ)
ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ
thumb ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಕಿರಾಣಿ ಸರಕು, ಜಾನುವಾರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸರಕುಗಳ ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಜನರ ನಿಯಮಿತ ಕೂಟ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಚಿಲ್ಲರೆ ಅಥವಾ ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಒಳಾಂಗಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಚೌಕ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಬೀದಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ರೂಪಗಳು.
ಇತಿಹಾಸ
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅಗೋರಾ ಎ೦ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್ನರು ವೇದಿಕೆ ಎ೦ದು ಕರೆಯುತಿದ್ದರು. ಇಸ್ತಾನ್ಬುಲ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬಜಾರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣದ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ Tlatelolco ಆಫ್ Mexica (ಅಜ್ಟೆಕ್) ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಗಿತ್ತು.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಬಗೆಗಳು
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಚಿಲ್ಲರೆ ಅಥವಾ ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಎ೦ಬ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧವಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ದೈಹಿಕ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ, ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಮಾರಾಟ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ವಿಶೇಷತೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಇರಬಹುದು:
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ
ಖೊ ಖೋ ಆಟ
ಖೊ ಖೋ ಆಟ
ಆಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು-  ೨ ಕೋಲುಗಳು ಅಂಕಣದ ಕೊನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಲು
ಆಟದವ ವಿವರಣೆ
ಖೋಖೋ ಆಟ ಮೊದಲು ಜಮೈಕಯಲ್ಲಿನ ಬರೋಡ ಎಂಬಲ್ಲಿ  1924 ಉಗಮವಾಯಿತು. ಈ ಆಟದ ಒಂದು ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ 1960 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಆಟವನ್ನು ಮೊದಲು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಖಿಲ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಶಾರೀರಿಕ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಲ್.ಈಗ ಈ ಆಟವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಡುವ ವಿಧಾನ
·        ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 24 ಜನ  ಇರುತ್ತಾರೆ.
·        ವಿರುದ್ಧ ಗುಂಪಿನ ಮೂರು ಜನ ಆಟಗಾರರು ಅಂಕಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
·        ಉಳಿದ 3 ಜನರಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನ ಓಬ್ಬ ಆಟಗಾರ ಈ ಮೂರು ಜನರನ್ನು ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಮುಟ್ಟಬೇಕು.
·        ಗುಂಪಿಗೆ 2 ಸರದಿಗಳಿರುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿ ಸರದಿ 9 ನಿಮಿಷಗಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
·        ವಿರುದ್ಧ ಗುಂಪಿನ ಜನರು ಸಾಲಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಓಡಬಹುದು.
·        ಓಡಿಸುವ ಆಟಗಾರ ಸಾಲಿಗೆ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಕುಳಿತವರ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಖೋ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುಟ್ಟಬಹುದು.ಹಾಗೆ ಮುಟ್ಟಿದಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಾತ ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಮುಟ್ಟಿದಾತ ಆತನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ – ಅನುಷ ಎನ್
ಆಲಂಬ ಮಾಲೂರು.
ವರ್ಗ:ಆಟಗಳು
ಕಣ್ಣಾ ಮುಚ್ಚಾಲೆ ಆಟ
ಕಣ್ಣಾ ಮುಚ್ಚಾಲೆ
ಆಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು – ವಸ್ತುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ
ಆಟದ ವಿವರಣೆ –
ಅಡಗುವ ಮತ್ತು ಅಡಗಿರುವವರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಆಟವೇ ಕಣ್ಣ ಮುಚ್ಚಾಲೆ ಆಟ. ಈ ಆಟವನ್ನು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆಟವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಟವಾಗಿದೆ.ಆಡಲು ಕೆಲವರು “ಕಣ್ಣಾ ಮುಚ್ಚೆ “ ಹಾಡನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆಡುತ್ತಾರೆ.
ಆಡುವ ವಿಧಾನ
·        ಈ ಆಟವನ್ನಾಡಲು ಕನಿಷ್ಟ ೩ ಜನರು ಬೇಕು ಆಟಗಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಜಾಸ್ತಿ ಆದಂತೆ ಆಟ ಮಜವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
·        ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಆತನ ಕಣ್ಣನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬಾತ ಮುಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದು “ಕಣ್ಣಾ ಮುಚ್ಚೆ ಕಾಡೆ ಗೂಡೆ ಉದ್ದಿನ ಮೂಟೆ ಉರುಳೆ ಹೋಯ್ತು ನಮ್ಮಯ ಹಕ್ಕಿ ಬಿಟ್ಟೆ ಬಿಟ್ಟೆ ನಿಮ್ಮಯ ಹಕ್ಕಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಕೂ ನಾ” ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
·        ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ  ಆಟಗಾರರು ಅಡಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
·        ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಾತ ಅಡಗಿದವರನ್ನುಹುಡುಕಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಬೇಕು.
·        ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿದವರು ಮತ್ತೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಆಟ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
·        ಹಾಡನ್ನು ಹೇಳದೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವಾತ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಆಟಗಳು
ಪಿಯಾನೋ
ಈ ಲೇಖನವು ಪಿಯಾನೋ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಪಿಯಾನೋ ಸಂಗೀತಶೈಲಿಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ - ಪಿಯಾನೋ ಸಂಗೀತಶೈಲಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡಿ
thumb|ಪಿಯಾನೋ
ಪಿಯಾನೋ ಕೀಲಿಮಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತವಾದ್ಯ. ಪಿಯಾನೋ ಎಂದರೆ, ಪಿಯಾನೋ ಫೋರ್ಟೆ ಎಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ಪದದ ಮೃದು ಶಬ್ದ ಎಂಬರ್ಥ ಕೊಡುವ ಪದ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನಂತೆ ಇದರ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಲಯಬದ್ದವಾಗಿ ಒತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ರಚನೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಪಿಯಾನೋವನ್ನು ಇಟಲಿದೇಶದ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ನಗರದ ಬಾರ್ತಲೋಮ್ಯು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರಿಯವರು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ನಿಖರವಾದ ಸಮಯವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ ೧೭೦೦ ನೆಯ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇದರ ಅವಿಷ್ಕಾರವಾಯಿತೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು
ಅಂಗ ರಾಜ್ಯ
ಅಂಗರು
ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಅಂಗರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂಗರ ಉಲ್ಲೇಖ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ಇವರು ಆರ್ಯಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರದೆ, ಅಲ್ಲಿಯ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂತಾಲ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚುರವಿದ್ದ ಐತಿಹ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಇದು ಸಮರ್ಥನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಬೌಧಾಯನ ಧರ್ಮಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಗರು ಮಿಶ್ರಜನಾಂಗ (ಸಂಕೀರ್ಣಯೋನಯಃ) ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬಂದವರು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪುನಸ್ತೋಮ ಮತ್ತು ಸರ್ವಪೃಷ್ಠಗಳೆಂಬ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಮೃತದೇಹಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿತ್ತೆಂದು ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಅಂಗ ಜನರನ್ನು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಮೂಲದ ಜನರ ಜೊತೆಗೆ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಯಿತೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ.
ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ
ಪರಶಿವನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಅಂಜಿ ಕಾಮ ಓಡಿಹೋಗಿ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇಹ (ಅಂಗ)ವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದುದರಿಂದ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಂಗವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂಬ ಕಥೆ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಯಯಾತಿಯ ವಂಶಜನಾದ ಬಲಿಗೂ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಸುದೇಷ್ಣೆಗೂ ಅಂಗ, ವಂಗ, ಕಳಿಂಗ, ಪುಂಡ್ರ, ಸುಹ್ಮ ಎಂಬ ಐವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆಂಬ ಐತಿಹ್ಯ ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ರೋಮಪಾದನೆಂಬುವನು ಈ ದೇಶದ ಅರಸನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಕೌರವರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು, ಕರ್ಣ ಇದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅಂಗುತ್ತರ ನಿಕಾಯದಂತಹ ಬೌದ್ಧ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಮಹಾಜನಪದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಗ ರಾಜ್ಯವು ಜೈನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಪ್ರಜ್ಞಪ್ತಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನಪದಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಪ್ರ.ಶ.ಪು. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂಗವು 16 ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (ಮಹಾಜನಪದ)ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಿತು. ಮುಂದೆ ಇದರ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಗಧದೇಶದ ಅರಸು ಬಿಂಬಸಾರ ಇದನ್ನು ಗೆದ್ದ. ಆಮೇಲೆ ಇದು ಮೌರ್ಯಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಬಾದಾಮಿಯ ಚಳುಕ್ಯರು, ಸೇವುಣರು, ಹೊಯ್ಸಳರು ಮುಂತಾದ ಅರಸರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಗದೇಶವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಅಂಗವು ಬಹು ಪೂರ್ವಕಾಲದಿಂದ ಮಧ್ಯಯುಗದವರೆಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದಿತು. ಚಂಪಾನಗರ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಾಜನಪದಗಳು ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ
ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ
ಡಾII ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ (ತಮಿಳು : சுப்பிரமணியன் சுவாமி) ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಹಾಗೂ ಖ್ಯಾತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ನರು. ಇವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ನ(ಈಗಿನ ಚೆನ್ನೈ) ಸಮೀಪದ ಮೈಲಾಪುರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೩೯ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ನೋಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕೃತರಿಬ್ಬರ ಜೊತೆ ಮಾಡಿದ ವಿಷಯ ಮಂಡನೆಗಾಗಿ ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಇವರು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಐಐಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧,೨೦೧೩ರಂದು ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು.
ಭಾರತದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಹಿಂದೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಿಂಗ್ ರವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಮೂಲತಹ ಅರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ರಾದ ಸ್ವಾಮಿ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ 'ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ' ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವರದಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹೊಸ ರಫ್ತು ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾಮಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖಕರೂ ಆಗಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಯವರು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹಾಗು ಇಸ್ರೇಲ್ ದೇಶಗಳ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ಮೃತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ವಾಮಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ಸ್ವಾಮಿ ಜನಿಸಿದ್ದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈ ಬಳಿ ಇರುವ ಮೈಲಾಪುರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ. ಇವರ ಪೂರ್ವಜರು ಮದುರೈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರವರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಸೀತಾರಾಮನ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಒಬ್ಬ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ. ನಾಲ್ಕು ಜನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅಣ್ಣ ರಾಮ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಹಾಗು ಇಬ್ಬರು ತಂಗಿಯರು. ಸೀತಾರಾಮನ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಹಾಗು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ. ತಮಿಳು ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆಗಿನ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಘಟಾನುಘಟಿ ಗಳಾದ ಕೆ.ಕಾಮರಾಜ್, ಸಿ.ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ ಹಾಗು ಎಸ್.ಸತ್ಯಮೂರ್ತಿ ಇನ್ನು ಮುಂತಾದವರು ಸೀತಾರಾಮನ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಸ್ವಾಮಿ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ್ದು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ. ಮುಂದೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಂದ ಮಂಡಿಸಿ ಪಿ ಹೆಚ್ ಡಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗಲೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಉಪ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿವಿಯಲ್ಲಿ ಲೋವೆಲ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೋಧಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ನಡುವೆಯೇ ಅದೇ ವಿವಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋದನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗದ ಕುಟುಂಬದ ರೋಕ್ಸ್ನಾ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯ ಗೆಳೆತನವಾಗುತ್ತದೆ, ಗೆಳೆತನ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಮುಂದೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ದಂಪತಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವಾಮಿ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
ಸ್ವಾಮಿ ಯವರ ನಿಜವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ(IIT)ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಿದ ನಂತರ. ಸ್ವಾಮಿ ಯವರು ಕೊಟ್ಟ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣವೇ ಸ್ವಾಮಿ ಯವರನ್ನು IITಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ವಾಮಿ ಯವರ ನಿಲುವಾದರೆ, ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸೊವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮಾದರಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಉಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ "ಸ್ವಾಮಿ ಒಬ್ಬ ಸಂತಾ ಕ್ಲಾಸ್ ನಂತೆ ನಿಜವಾಗಿರದ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಹೊತ್ತು ತಿರುಗುವ ಮನುಷ್ಯ" ಎಂದು ಜರೆದಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದು ಸ್ವಾಮಿ ಯವರನ್ನು IITಯಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟಿಸುವಂತೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಅದೇ ಸಂಬಂಧಿ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸ್ವಾಮಿ ಸತತ ೨೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ IITಯಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಿದ್ದು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ೨೨ ವರ್ಷದ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ಸಂಬಳ ವನ್ನು IITಯು ಸ್ವಾಮಿ ಯವರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ IITಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆ ಉಚ್ಚಾಟನೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಬದುಕಿರಲಿಲ್ಲ.ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಗ್ಗೆ ಮಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಯಕಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು IITಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ಯವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದು ಬಲ ಪಂಥೀಯ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದ ಜನಸಂಘ್ ಪಕ್ಷ.
ಅದೇ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೂ ಸ್ವಾಮಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಎದುರಾಳಿಗಳ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಹಾಗು ಸ್ವಾಮಿ ಅದಾಗಲೇ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅರಿತು ಸ್ವಾಮಿಯವರೇ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರ್ರಬಲ ವಿರೋಧವೊಡ್ಡಬಲ್ಲರು ಎಂದು ಅರಿತು ಜನಸಂಘ್ ಪಕ್ಷ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೭೪ ರಿಂದ ೧೯೯೯ ರವರೆವಿಗೂ ಸಂಸತ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಯೇ ಇದ್ದರು ಸ್ವಾಮಿ, ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದರೆ ಇನ್ನೆರಡು ಬಾರಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಲೋಕಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಯ ಪದವಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. ಇದೀಗ ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪತಿಗಳಿಂದ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಸತ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮುಂಬಯಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮದುರೈ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೧೯೯೦ - ೯೧ ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಹಾಗು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಆ ಸಂಧರ್ಬದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ಮೃತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ನೀಲಿ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೇ ಆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ೧೯೯೪ - ೧೯೯೬ ರವರೆಗೂ ಸ್ವಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಯೋಗದ ಛೇರ್ಮನ್ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ೨೦೧೩ ರವರೆವಿಗೂ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಿ ಜೆ ಪಿ ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು. need ref
ಸ್ವಾಮಿಯವರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಕೇಸುಗಳು
ಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಹಾಗು ಜನ ವಿರೋಧಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಡೆಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಯು ಪಿ ಎ ಸರ್ಕಾರದ ಹಗರಣ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ ಅಕ್ರಮ ಆಸ್ತಿ ಹಗರಣ, ರಾಮಸೇತು ವಿವಾದ, ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಪದವಿ ವಿಚಾರ, ಕಾಂಗ್ರೇಸ್ ಪಕ್ಷದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಹಗರಣ ಮುಂತಾದ ಬಹುಕೋಟಿ ಹಗರಣಗಳನ್ನು ವಿಸ್ಮೃತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಾನನಷ್ಟ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಕೈ ಬಿಡುವಂತೆ ಅರ್ಜಿ
ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ ಸೆಕ್ಷನ್ ೪೯೯ ಹಾಗು ೫೦೦ ರಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮಾನನಷ್ಟ ವನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಕೈ ಬಿಡುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ಜಯಲಲಿತಾ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು
೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಜಯಲಲಿತಾ ಬಳಿ ಇರುವ ಅಕ್ರಮ ಆಸ್ತಿಗಳ ಜಾಡು ಹಿಡಿದ ಸ್ವಾಮಿ ಅದೇ ಸಂಬಂಧ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದೂರು ನೀಡಿದರು. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ಸಂಬಂಧಿ ಕೇಸು ಆಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನೈ ನಲ್ಲಿರುವ ತಮಿಳುನಾಡು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಯಲಲಿತಾ ಪ್ರಭಾವಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿರುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ನ್ಯಾಯದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತೊಡಕಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಯಿತು. ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೇಸನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಧೀರ್ಘ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಜಯಲಲಿತಾ ಗೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆ ವಾಸ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯದಾಗ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಾರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ ಸೆರೆವಾಸ ಶಿಕ್ಷೆ ರದ್ದಾಗಿ ಜಯಲಲಿತಾರಿಗೆ ಜಾಮೀನು ದೊರೆಯಿತು. ಇದೀಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಜಯಲಲಿತಾ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ದೂರವಾಣಿ ಕದ್ದಾಲಿಕೆ ಪ್ರಕರಣದ ಆರೋಪ
ಮಾಜಿ ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೊಬ್ಬರು ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲಾಖೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಸರಾಂತ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಹಾಗು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಕದ್ದಾಲಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಸ್ವಾಮಿ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹು ಚರ್ಚಿತ ಹಗರಣವಾಗಿ ತಿರ್ವು ಪಡೆದ ಈ ವಿಚಾರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮತ್ರಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನು ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಕದ್ದಾಲಿಕೆ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಡಲೇ ಬೇಕಾಯಿತು. ಅನಂತರ ೧೯೮೯ ಹಾಗು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡು ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಿದರು.
2ಜಿ ತರಂಗಾಂತರ ಹಗರಣ ಬಯಲು
ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವರಾದ ಎ.ರಾಜಾ ಅವರು ೨ಜಿ ತರಂಗಾಂತರ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಕೋರಿದರು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಬಾರದೆ ಇದ್ದಾಗ ಸ್ವಾಮಿ ಖುದ್ದಾಗಿ ತಾವೇ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಸಲುವಾಗಿ ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ದೂರಿನ ಅನ್ವಯ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ(CBI) ಮುಖಾಂತರ ಸಂಬಂಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಿತು. 2ಜಿ ತರಂಗಾಂತರ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಪಡಿಸಿ, ಸಚಿವ ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್ ಅವರನ್ನು ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟು ಮರು - ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಸ್ವಾಮಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು.
ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಹಗರಣ
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮನೆತನದವರಾದ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಹಾಗು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ 'ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಜರ್ನಲ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (ಎ ಜೆ ಪಿ ಎಲ್ ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿ 'ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ ಪರಭಾರೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕೋಟಿ ರುಪಾಯಿ ವಂಚನೆ ಎಸಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಎ ಜೆ ಪಿ ಎಲ್ ಅನ್ನು ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್' ಹಾಗೂ 'ಕ್ವಾಮಿ ಅವಾಜ್' ಎಂಬ ಎರಡು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಎ ಜೆ ಪಿ ಎಲ್ ದೆಹಲಿ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಎಂದು ದೂರಿನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದುವರೆದು ಪತ್ರಿಕಾ ವಿಚಾರವಾಗಿ ವಿನಿಮಯವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಒಂದು ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಕಚೇರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ಮಾಸಿಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರುಪಾಯಿ ಆದಾಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವ ಅಂಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣ ಆಳಕ್ಕಿಳಿದಂತೆ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾ ಹೋದರು. ೨೦೧೧ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೬ ರಂದು ಎ ಜೆ ಪಿ ಎಲ್ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗು ಬಡ್ಡಿ ರಹಿತವಾಗಿ ೯೦೦ ಕೋಟಿ ರುಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಗೆ(AICC) ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸ್ವಾಮಿ ಈ ಹಗರಣ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಅಧಿನಿಯಮದ ೧೯೬೧ರ  ಪರಿಚ್ಛೇದ ೨೬೯ಟಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಆ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೂ ಪಾಲಿಸುವ ಎಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್' ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಸಾಲ ಪಡೆದಿರುವುದೇ ಪರಂತು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ರುಪಾಯಿ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವೇ ಸಿಲುಕಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಮಾನ್ಯತೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೋರಿಕೊಳ್ಳಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ತನಿಖೆಗೆ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್' ಹಗರಣ ಕುರಿತಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಾದ ಪ್ರತಿವಾದಗಳು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನಡೆದಿವೆ, ಆಪಾದಿತರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕರಣದ ನ್ಯಾಯದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಲ್ಲರ ಕುತೂಹಲ ಕೆರಳಿಸಿದೆ.need ref
ಆರ್ಯ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಾಮಿ ನಿಲುವು
ಆರ್ಯರು ದ್ರಾವಿಡರು ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮೊದಲು ತೆಗೆದಿದ್ದು ಬ್ರಿಟೀಷರು. ೧೮೫೭ ರ ದಂಗೆಯ ವರೆವಿಗೂ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲೀಂ ಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅರಿವೂ ಕೂಡ ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆ ಮೂಲತಹ ಕಪ್ಪು ಹಾಗು ಮಿಶ್ರಿತ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿದ್ದ  ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನರನ್ನು ದ್ರಾವಿಡರು ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಬಲ ದಾಖಲೆ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿರುವ 'ದ್ರಾವಿಡ' ಎಂಬ ಪದ. ಹೀಗೆ ದ್ರಾವಿಡರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಜನಾಂಗಕ್ಕೂ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣದವರಾಗಿರುವ ಜನಾಂಗಕ್ಕೂ ಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸುವುದನ್ನು ರೂಢಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜನ ಮೂಲತಹ ಆರ್ಯರೆಂದು ಹಾಗು ಅವರು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದವರೆಂದೂ, ಅವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಪೂರ್ತಿ ದ್ರಾವಿಡರ ಅಧೀನವಾಗಿತ್ತು ಆರ್ಯರು ದ್ರಾವಿಡರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಓಡಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟರು ಎಂದು ನವಿರಾದ ಹೊಸ ಸುಳ್ಳು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಸತ್ಯಾಂಶವೇ ಬೇರೆ ಯಾಗಿದ್ದು ಆದಿ ಶಂಕರರು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ಅವರು "ನಾನೊಬ್ಬ ದ್ರಾವಿಡ ಶಿಶು" ಎಂದೇ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ದ್ರಾವಿಡ ಎಂಬ ಪದವು 'ತ್ರ' ಮತ್ತು 'ವಿದ್' ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಅರ್ಥ 'ಮೂರು ಸಮುದ್ರಗಳು ಕೂಡುವ ಭೂಬಾಗ' ಎಂದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರ ವರ್ಣದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರತಕ್ಕಿಂತಲೂ ದಕ್ಷಿಣ ದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಗಳ ಚರ್ಮ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವೇನು ಕೊಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನವುದು ಸ್ವಾಮಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.(ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ)
ಬುಗುರಿ ಆಟ
ಬುಗುರಿ (ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ), ಬಂಬಾರಂ (ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ), ಪಂಬರಾಮ್ (ಕೇರಳದಲ್ಲಿ), ಲ್ಯಾಟು ಲಿಟ್ವೊ (ಉರ್ದುದಲ್ಲಿ), ಬೊಂಗರಾಮ್ ಬಾಂಗಾಮ್ (ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ), ಲತೀಮ್ ಲೋಟಿಮ್ (ಬೆಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ.] ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಹೆಸರು "ಬೊಂಗರಲು ಆಟಾ " ಆಗಿದೆ. ಈ ಆಟವನ್ನು ಕೂಡ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ವಯಸ್ಕರು ಆಡುತ್ತಾರೆ
ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಟವಾಗಿದೆ ಬುಗುರಿ ಆಟ. ಮಕ್ಕಳು ಬೆಳೆದವರೆನ್ನದೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಯಸ್ಸಿಗರು ತಮ್ಮ ವಯಸಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಂದು ಆಡುವ ಆಟ. ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಆಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಈಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಪಸರಿಸಿದೆ.ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ಬುಗುರಿ ಹಾಗು ಅದಕ್ಕೊಂದು ನೂಲು ಅಷ್ಟೇ ಸಾಕು ಆಡಲು. ಈಗ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬುಗುರಿಗಳಿದ್ದರೂ ಹಳ್ಳಿ ಕಡೆ ಮರದ ಬುಗುರಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಘಟಕಗಳು
ಮರದ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮೊಳೆ ತುದಿ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ (ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುವಂತೆ, ಆಟಗಾರನು ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ)
ಆಟಗಾರರು ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತವನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು
ಆನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬುಗುರಿಗಳಿಗೆ ಚಾಟಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಬುಗುರಿಯನ್ನು ವೃತ್ತದ ಒಳಗದೆ ಆಡಿಸಬೇಕು.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಉಳಿದವನ ಬುಗುರಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಆಟಗಾರರು ಸೇರಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬುಗುರಿಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಹೊರ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೆಕು, ಇದನ್ನು ಗುನ್ನಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ
ಆಟಗಾರರಿಗೆ 3 ಅವಕಾಶಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಈ ಮೂರು ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲೂ ಆತನ ಬುಗುರಿಯನ್ನು ಹೊರತರಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆಟವನ್ನು ಮೊದಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಆಟಗಳು
ಎರೆಹುಳು
ಎರೆಹುಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ರಿಮಿ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಜೀರ್ಣಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅದರ ಶರೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.ರೈತನ ಮಿತ್ರ ನಿಸರ್ಗದ ನೇಗಿಲು ಎಂದೇ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ ಎರೆಹುಳ ಜೀವಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯಂತ್ರದಂತೆ ಎರೆಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಅಕಶೇರುಕದ ಮುಖ್ಯವಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ವಲಯವಂತ ವಂಶದ (ಅನೀಲಿಡ) ಖೀಟೊಪೋಡ ವರ್ಗದ, ಆಲಿಗೋಕೀಟ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಖೀಟ ಎಂದರೆ ಈ ಹುಳುವಿನ ಚಲನಾಂಗಗಳಾದ ಸೀಟೆಗಳೆಂದರ್ಥ.
ಪ್ರಭೇದಗಳು
ಎರೆಹುಳುವಿನಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಲುಂಬ್ರಿಕಸ್ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಸ್ ಪ್ರಭೇದ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫೆರಿಟೀಮ ಪಾಸ್ತುಮ ಮತ್ತು ಮೆಗಾಸ್ಕೊಲೆಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಜೀವನ ಕ್ರಮ
ಎರೆಹುಳು ತೇವದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು. ಏರಿ, ಗದ್ದೆಬದು, ಕೈತೋಟ ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ಬಾಳೆತೋಟ ಹಾಗೂ ತೇವವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲೂ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಬಿಲಗಳನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡು ಅದರೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಎರೆಹುಳು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಇದು ಹಗಲು ಬಿಲಗಳಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದ್ದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಎಲೆ, ಕಾಂಡ, ಹುಲ್ಲು ಇದರ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಹಾರ. ಆಹಾರದೊಡನೆ ಮಣ್ಣನ್ನೂ ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಲಗಳನ್ನು ತೋಡುವುದರಿಂದ ಭೂಮಿ ಟೊಳ್ಳಾಗಿ ಗಾಳಿಯಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸರ್ಜಿಸಿದ ಮಲ ಕಸ್ತೂರಿಮಾತ್ರೆಗಳಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಪ್ಪೆ ಕುಪ್ಪೆಯಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕುಪ್ಪಲು ಮಣ್ಣು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದು ಅತಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಿಡಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಲವಣಾಂಶಗಳು ಈ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿವೆ. ಡಾರ್ವಿನ್, ಒಂದು ಎಕರೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎರೆಹುಳುಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 18 ಟನ್ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಿರುವಿಹಾಕುತ್ತವೆ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಎರೆಹುಳುವಿನ ಬಣ್ಣ ಕಂದುಗೆಂಪು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣ. ಇದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಸು. 4 ಮೀ. ಉದ್ದ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರ 3/8". ಶರೀರ ದುಂಡಗೆ ದಾರದಂತಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಸ್ಕೋಲಿಸೈಡಿಸ್ ಆಸ್ಟ್ರಾಲಿಸ್ ಎಂಬ ಎರೆಹುಳು ಇದೆ. ಇದು ಸು. 3ಮೀ.-3.7ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು ನೂಲಿನ ಹಗ್ಗದಷ್ಟು ಗಾತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಕ್ಷಸ ಎರೆಹುಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅಗಲವಾದ ಬಿಲಗಳನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡು ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಲಗಳ ಬಾಯಿ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ಬಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಹುಳುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿಯೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಲಾಫಿಂಗ್ ಕಿಂಗ್ ಫಿಷರ್. ಎರೆಹುಳುವಿನ ಮೈ ಸದಾ ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂತುದಿ ಮತ್ತು ಹಿಂತುದಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚೂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಶರೀರ ಬಹಳ ವಲಯಗಳನ್ನು (ಖಂಡ) ಹೊಂದಿದೆ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇ ಖಂಡಗಳಿರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೇನಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 100 ರಿಂದ 150 ಖಂಡಗಳಿರಬಹುದು. ಈ ಖಂಡಗಳು ಉಂಗುರದಂತಿದ್ದು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾದ ಕ್ಯುಟಿಕಲಿನಿಂದಾದ ಪೊರೆಯಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಒಂದೆರಡು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಖಂಡಗಳಲ್ಲೂ ಸೀಟೆಗಳೆಂಬ ಬಿರುಗೂದಲುಗಳಿವೆ. ಇವು ಖಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೀಟೆಯೂ S ಆಕಾರಕ್ಕಿದ್ದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದೆ. ಸೀಟೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಸೀಟೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀಟೆಯನ್ನು ಚೀಲದೊಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಹೊರನೂಕಲು ಈ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೀಟೆಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಹುಳು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೀಟೆಗಳು ಎರೆಹುಳುವಿನ ಚಲನಾಂಗಗಳು.
For children
ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು
Crane
ಗುಳುಮುಳುಕ ಬೆಣೆಬಾಲದ ಸಾಗರದಕ್ಕಿ
ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು
ಗಣೇಶ್ ಕುತ್ಯಾಡಿ
ಪರಿಚಯ:
ಪದವಿ ಪೂರೈಸಿದ ಕುತ್ಯಾಡಿ ಯವರಿಗೆ ಹಲವು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಬ೦ದರೂ ಅವರ ತುಡಿತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದೆಡೆಗೇ ಇತ್ತು. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಅವರ ಹ೦ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಅ೦ತೆಯೇ ಕನ್ನಡ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ವನ್ನು ಅವರು ಪೂರೈಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕನ್ನಡದ ಕಾಳಿದಾಸರೆನಿಸಿದ ಯಸ್.ವಿ. ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಕುತ್ಯಾಡಿಯವರ ಕಾವ್ಯದ ತುಡಿತ ಗುರುಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಸ ಧಾರೆಯಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿದವು. ಅದ್ಭುತ ವಾಕ್ಪಟುತ್ವ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗುರುಗಳು ಪ್ರೇರಣೆಯಾದರು.
ಧರ್ಮ, ಪುರಾಣ,ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾ೦ಡಿತ್ಯದಿ೦ದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶಯಯದಲ್ಲೂ ಚಿ೦ತನ,ಮ೦ಥನ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಬಾನುಲಿ ಕೇ೦ದ್ರಗಳ "ಚಿ೦ತನ" ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕುತ್ಯಾಡಿಯವರ ವಿಚಾರಧಾರೆ ಬಿತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ಸುಮಾರು ನಲುವತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊ೦ಡಿರುವ ಕುತ್ಯಾಡಿಯವರು ೭೩ ರ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಕು೦ದದ ಉತ್ಸಾಹದಿ೦ದ ನಿರ೦ತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯೋನ್ಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜತೆಜತೆಗೆ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ೦ಭಾಷಣೆ, ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರೆ೦ದರೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳೊ೦ದಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಬೆರೆಯುವವರು ಶ್ರೀ ಕುತ್ಯಾಡಿ.. ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆ, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಕವನ, ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಿತವಾಗಿವೆ. ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಇವರ ಕವನ ಸಂಕಲನದ ಕವನವನ್ನು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದೆ. ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ೦ಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೋಧಕ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳು:
ಹಾಡು ಹೊಗಳು (ನಿರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ೦ಪದ-ತು೦ಬೆ ಅವರಿ೦ದ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕವಿತಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ)
ಗಣೇಶ್ ಕುತ್ಯಾಡಿಯವರನ್ನು ಕುರಿತು....
"ನಿಮ್ಮ ಒ೦ದೊ೦ದು ಸಾ೦ಗತ್ಯವೂ ಮಧುಬಿ೦ದುವೇ ಆಗಿದೆ....ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೀವು ಕ೦ಡು೦ಡ ಮತ್ತು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದ ಅಳು-ನಗು, ಸುಖ-ದು:ಖ, ಬಿಸಿಲು-ಬೆಳದಿ೦ಗಳು, ಮುಳ್ಳು-ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಕೊಳೆ-ಶುಚಿ ಮು೦ತಾದುವು ನಿಮ್ಮ ಸಾ೦ಗತ್ಯದ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಧ್ವನಿರಮ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದೆ. ಶೃ೦ಗಾರ, ಕರುಣ, ಹಾಸ್ಯರಸಗಳು ಈ ಸಾ೦ಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿವೆ. ನಿಮ್ಮ "ಮಧುಬಿ೦ದು"ವಿಗಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ನಿಮಗೆ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು". '''ಎಸ್.ವಿ. ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟ ("ಮಧುಬಿ೦ದು" ಮುಕ್ತಕ ಸಂಕಲನದಿ೦ದ)'''
ಕುತ್ಯಾಡಿಯವರ "ಹೂಮಾಲೆ" ಯ ಕವನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕ೦ಡುಬ೦ದದ್ದು ಅವರ ಭಾವನೆಯ ತೀವ್ರತೆ, ಶುಧ್ಧ ಭಾಷೆಯ ಶೈಲಿ, ಕವಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಪ್ರತಿಭಾಸ೦ಪನ್ನತೆ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
'''ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರ೦ತ ("ಹೂಮಾಲೆ" ಕವನ ಸಂಕಲನದ ಕುರಿತು)'''
’ಬೆಟ್ಟದ ಕಿಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಥುಮುಕಿ ಹರಿಯುವ ಝರಿಯ೦ತೆ ಅವರ ಕವನಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ... ಕುತ್ಯಾಡಿಯವರ ಕವನಗಳ ಇನ್ನೊ೦ದು ಗುಣವೆ೦ದರೆ ಅವುಗಳ ಗೇಯತೆ..... ಅವರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪಳಗಿಸಿಕೊ೦ಡವರು. ನವುರಾದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನೂ ಬದುಕಿನ ವ್ಯಗ್ರತೆಯನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಬಲ್ಲವರು.....
'''ಎಚ್ಚೆಸ್ಕೆ ("ಅ೦ಕುರ" ಕವನ ಸಂಕಲನದಿ೦ದ)'''
’"ಮಧುಬಿ೦ದು" ಕುತ್ಯಾಡಿಯವರ ಆಳವಾದ, ಪರಿಪಕ್ವ, ಅನುಭವದ ಪ್ರತಿಫಲ. ಅದು ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಮುಕ್ತಕ ಸಂಕಲನದ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. '''ಹಾ.ಮಾ. ನಾಯಕ "ಮಧುಬಿ೦ದು" ಮುಕ್ತಕ ಸಂಕಲನದ ಕುರಿತು''' =ಸಂಪರ್ಕ= ಕುತ್ಯಾಡಿ ಮನೆ ಅಂಚೆ: ಮಣಿಕ್ಕಾರ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕು ೦೮೨೫೭-೨೦೪೦೩೯
ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಕುಂಟೆ ಬಿಲ್ಲೆ
ಆಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು – ಬಿಲ್ಲೆ
ಆಟದ ವಿವರಣೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಟವಾಗಿದೆ ಕುಂಟೆಬಿಲ್ಲೆ.ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಆಡಲ್ಪಡುವಂತಹ ಈ ಆಟವು ಕುಂಟೆಬಿಲ್ಲೆ, ತೊಕ್ಕುಡು ಬಿಲ್ಲ,ಪಾಂಡಿ,ಚಿರ್ಪಿ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆಡುವ ಆಟವಿದು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ,ಲಿಂಗ ಭೇಧವಿಲ್ಲದೆ ಆಡಬಹುದಾದ ಆಟವಾಗಿದೆ ಇದು.
ಆಡುವ ವಿಧಾನ
ಈ ಆಟವು ಒಂದು ಹಾಗೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಆಡಬಹುದಾದ ಆಟವಾಗಿದೆ.
ಆಟವನ್ನಾಡಲು ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ಅಂಕಣವನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು.ಅಂಕಣವು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬಹುದಾದರೂ ಸಾದಾರಣವಾಗಿ ಇದು ಆಯತಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಯತದೊಳಗೆ ಒಂದು ಲಂಬ ರೇಖೆ ಹಾಗೂ 3 ಅಡ್ಡ ರೇಖೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ.ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯೆರಡು ಆಯತಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಿಸು ಚಿಹ್ನೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನು ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ, ಗುಣಿಸು ಚಿಹ್ನೆಯಿರುವ ಬದಿಯು ಕೊನೆಯಾಗಿದ್ದು ಆಟವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬಲಗಡೆಯ ಆಯತದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಎಡಗಡೆಯ ಆಯತದಿಂದ ಒಂಟಿಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಮುಂದಿನ ಆಯತಗಳಿಗೆ ಹಾರುತ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕು.
ಕೊನೆಯೆರಡು ಆಯತಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳನ್ನೂ ಊರಬಹುದು.
ಆಟಗಾರನು ಮತ್ತೆ ಬಿಲ್ಲೆ ಹಾಕಿರುವ ಆಯತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕಾಲಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಒದೆಯಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಬಿಲ್ಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾರಬೇಕು.
ಹೀಗೇ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಯತಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಆಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.
ಬಿಲ್ಲೆಯು ಬೀಳಬೇಕಾದ ಆಯತದಲ್ಲಿ ಬೀಳದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಂಕಣದ ಗೆರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಹೊರಗಡೆ ಬಿದ್ದ ಬಿಲ್ಲೆಯ ಮೇಲೆ ಆಟಗಾರ ಮೆಟ್ಟದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆಟಗಾರನು ಕುಂಟಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದಲ್ಲಿ ಆಟದ ಸರದಿ ಮುಂದಿನ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಕುಂದಾಟ ಈ ಆಟವನ್ನು ಹೋಲುವ ಇನ್ನೊಂದು ಆಟವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನು ಉಳಿದ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಕುಂಟುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಮುಟ್ಟುಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಾತನು ಮತ್ತೆ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಉಳಿದವರನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.
ವರ್ಗ:ಆಟಗಳು
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ೧೯೯೧ರ ವರೆಗೆ, ಅನುಕ್ರಮದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವುಳ್ಳ ರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದವು; ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪಾವತಿ ಬಾಕಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಾರಣ ಭಾರತವು ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ವಿಶಾಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 6% ನಿಂದ 7% ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಿಂದ ೨೦೧೮ರ ವರೆಗೆ, ಭಾರತವು ಚೀನಾವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ೧ ರಿಂದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಎರಡು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಭಾರತದ ಯುವ ಜನತೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಅನುರೂಪವಾದ ಅವಲಂಬನಾ ಅನುಪಾತ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಉಳಿತಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ದರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಭಾರತದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿನ ಅನಾಣ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದ ನಂತರ ಆದ ಆಘಾತಗಳ ಕಾರಣ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯ ಸುಮಾರು 60% ದೇಶೀಯ ಖಾಸಗಿ ಬಳೆಕೆಯಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಇರುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಬಳೆಯಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯು ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯಯ, ಹಣಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳಿಂದ ಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಹತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಮದುಗಾರ ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತವು ೧೯೯೫ರಿಂದ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ ಸುಗಮತೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ೬೩ನೇ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ೬೮ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ೫೨೦ ದಶಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಮಿಕರಿರುವ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲವು ೨೦೧೯ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಲವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಲಿಯನೇರ್‌ಗಳಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶಾಲವಾದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಕೇವಲ 2% ಭಾರತೀಯರು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೮ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ವೇಳೆ, ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸೌಮ್ಯವಾದ ನಿಧಾನೀಕರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಭಾರತವು ಉತ್ತೇಜಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು (ಹಣಕಾಸಿನ ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯ ಎರಡೂ) ಕೈಗೊಂಡಿತು; ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪುನರೂರ್ಜಿತವಾಯಿತು. ೨೦೧೭ರ ಪಿಡಬ್ಲ್ಯುಸಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಿಪಿಪಿ ಯಲ್ಲಿನ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಯು ೨೦೧೫೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಮೇರಿಕವನ್ನು ಹಿಂದೆಹಾಕಬಹುದು. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಸ್ಥಿರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಭಾರತವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಭೂ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು, ಹಣಕಾಸು ಅಂತರ್ವೇಶನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಹಣಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ರಫ್ತುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು.
೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕ, ಚೈನಾ, ಯುಎಇ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ಇರಾಕ್, ಸಿಂಗಾಪುರ, ಜರ್ಮನಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್‍ಜ಼ರ್ಲಂಡ್ ಭಾರತದ ಹತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದವು. 2018–19 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಬಂಡವಾಳವು (ಎಫ಼್‍ಡಿಐ) $64.4 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಸೇವಾ ವಲಯ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಎಫ಼್‍ಡಿಐ ಒಳಹರಿವಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯ ವಲಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆಸಿಯಾನ್, ಸ್ಯಾಫ಼್ಟಾ, ಮರ್ಕೊಸುರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳೊಡನೆ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಇತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ ಅಥವಾ ಮಾತುಕತೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಸೇವಾ ವಲಯವು ಜಿಡಿಪಿಯ 55.6% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಲಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಲಯಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಬಹುಪಾಲಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳು (ಎನ್ಎಸ್ಇ) ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಷ್ಕರ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಷೇರುಪೇಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣದ 3% ರಷ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 57 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು 70% ಭಾರತೀಯರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯು ಇವರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಸುಮಾರು 50% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು $476 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತದ ವಿಶ್ವದ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ನಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲವು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಜಿಡಿಪಿಯ 68% ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯು ಜಿಡಿಪಿಯ 3.4% ನಷ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ, ೨೦೧೯ರ ಸಿಎಜಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವಿಕ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯು ಜಿಡಿಪಿಯ 5.85% ನಷ್ಟಿದೆ. ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಏರುತ್ತಿರುವ ಹೋಕು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ಜಮಾಹಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಎನ್‍ಬಿಎಫ಼್‍ಸಿ ವಲಯವು ದ್ರವತೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕುಸಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆರೋಪಿಸಿವೆ.
ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕೃಷಿ ರಫ್ತುಗಳು $38.5 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಇದ್ದವು. ಕೃಷಿಯ ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ವಲಯವು ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮವು $150 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಮಾಣದ 7% ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ 2% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೪೫ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಆದಾಯ $180 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಉದ್ಯಮವು ಮೊಬೈಲ್ ಫ಼ೋನ್, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫ಼ೋನ್ ಹಾಗೂ ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಗ್ರಾಹಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೌಲ್ಯ $672 ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದು ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ 10% ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗಣಿಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಿಡಿಪಿಯ 11% ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜಿಡಿಪಿಯ 2.5% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದಕ, ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಿಮೆಂಟ್ ಉತ್ಪಾದಕ, ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕಿನ ಉತ್ಪಾದಕ, ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕವೂ ಆಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ
ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2800 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಮೆರೆದ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ನಾಗರೀಕತೆಯು ಬಹುತೇಕ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಕ್ಕಾ ಒಕ್ಕಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರು ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಏಕ ರೀತಿಯ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು,ಆಯುಧೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳೋಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸುನಿಯೋಜಿತ ಬೀದಿಗಳು,ಚರಂಡಿ ಹಾಗೂ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ,ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಕುರುಹು,ನಗರ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಗಿದ್ದ  ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ನಗರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕೀರ್ತಿಯು ಈ ನಾಗರೀಕತೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಈಗ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುತೇಕ  ಜನರು, ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು,ಅವರ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಾಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿತ್ತು.ಅವರ ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಬಟ್ಟೆ,ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅನೇಕ ರಾಜರುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ ಕೂಡಾ ಬಹಳ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಯ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ಕಂದಾಯವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದೂ, ಕುಶಲ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ಧರ್ಮ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ,ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ಪಧ್ಧತಿಗಳು ಗ್ರಾಮಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದವು. ಜಾತಿ ಪಧ್ಧತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ, ಹೊಸ ಕಾರ್ಮಿಕರ ತರಬೇತಿ, ಹಾಗೂ ಕೆಲ ಉತ್ಪಾದಕರು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಪಧ್ಧತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದೇ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಯೂರೋಪಿನ ಗಿಲ್ಡ್ ಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಟ್ಟೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಬೇಧವೂ, ಒಂದೊಂದು ಉಪಜಾತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಬರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಬಹುತೇಕ, ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ, ಸರಳ ತಂತ್ರಜ್ಙಾನ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಪೈಪೋಟಿಯಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಋಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಹ ಬಾಳ್ವೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. thumb|right|ಗುಪ್ತ ವಂಶದ ಕುಮಾರ ಗುಪ್ತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯ (ಕ್ರಿ.ಶ.೪೧೪–೪೫೫)
ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ
thumb|100px|right|ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ(1857 - 1900) ದಂತೆ 1948-1949 ಬೆಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸ್ಥಿರ ವಿನಿಮಯ ದರ, ಏಕ ರೀತಿಯ ನಾಣ್ಯ ಪಧ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆ ಪದ್ಧತಿ, ಮುಕ್ತ ಸಟ್ಟಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯಾದ ರೈಲು ಹಾಗೂ ಅಂಚೆ ತಂತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆಡಳಿತ  ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆಧುನಿಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇವುಗಳನ್ನೂ  ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ  ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.
ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವು -ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ, ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಥಿಕ ಧೋರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.ಅದರೂ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದಾಗ ಭಾರತ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಬಡ  ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇದ್ದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ಸ್ಥಗಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪದೇ ಪದೇ ಬಂದೆರಗುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿದ್ದ ಭಾರತ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಲು  ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಯುಷ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಭಾಗ ಆಹಾರ ಪೋಷಣೆಯಿಂದ ವಂಚಿತ ಹಾಗು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥವಾಗಿತ್ತು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕಾಲ
thumb|100px|ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅನುಭವ ( ಭಾರತೀಯ ಮುಖಂಡರು ಇದನ್ನು ಶೋಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರು),ಫೇಬಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಪರಿಚಯ ಇವುಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಧೋರಣೆಯು (policy) ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಯಿತು (protectionist).ಆಮದು ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಡದೇಶೀಕರಣ,ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ,ಶ್ರಮ (labour)ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣ , ಬೃಹತ್ ಸರಕಾರೀ ಉದ್ಯಮ ರಂಗ, ಖಾಸಗೀ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು , ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಯೋಜನೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಧೋರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದ್ದವು.ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ , ಅಂಕಿಅಂಶಜ್ಞ ಪ್ರಶಾಂತ ಚಂದ್ರ ಮಹಲನೋಬಿಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ, ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ರಶಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಲ್ಲದೆ, ಸರಕಾರೀ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗೀ ರಂಗಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶಗಳಿತ್ತು; ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಪರೋಕ್ಷ ಸರಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಈ ಧೋರಣೆಗೆ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಬಂಡವಾಳ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಬೇಡುವ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚು ನಿಪುಣತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ , ಕೈಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸರಕಾರೀ ಸಹಾಯಧನಕ್ಕೂ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟ ಈ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಿಲ್ಟನ್ ಫ್ರೀಡ್ಮನ್ನರು ಟೀಕಿಸಿ , ಈ ಧೊರಣೆಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಗೂ ಪರಿಶ್ರಮಗಳು ಪೋಲಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಕುಂಠಿತವಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. thumb|100px|right|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯ ಸರಾಸರಿ ವೇಗವು, ಏಶಿಯಾದ ಕೆಲವು ಇತರ ದೇಶಗಳ( ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಏಶಿಯಾದ ದೇಶಗಳ) ತೀವ್ರ ಗತಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು,ಇದನ್ನು "ಹಿಂದೂ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿಯ ವೇಗ" ಎಂದು ಕುಹಕವಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಂಭತ್ತರ ನಂತರ ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕತೊಡಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಎರಡು ಹಂತದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕಾರಣವಾದವು. ಒಂದು: ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಶುರುಮಾಡಿ, ರಾಜೀವ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಖಾಸಗೀ ಉದ್ಯಮ ಪರವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು. ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಮಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡು: ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹರಾವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್, ಭಾರತ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ,  ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ(liberalisation). ಹಣ ಹೂಡಿಕೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಆಮದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ರಂಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸರಕಾರೀ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಿಸಿ, ಪರದೇಶೀ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿಸಲಾಯಿತು (automatic approval ). ಅಂದಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು,ರೈತರು ಇತ್ಯಾದಿ ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೇ ಆಗಲೀ, ಅಥವಾ  ಕಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಕೃಷಿಕರ ಸಹಾಯಧನದಲ್ಲಿ ಕಡಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೇ ಆಗಲೀ, ಎದುರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಯಾವ ಪಕ್ಷವೂ ಮಾಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡಾ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವಾಗಿರಲಿ, ಉದಾರೀಕರಣ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದೆ.
ದತ್ತಾಂಶಗಳು
ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯು 1980–2018 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 5% ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.
ವಲಯಗಳು
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜಿಡಿಪಿಯನ್ನು ಮೂರು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ಅನುಸರಿಸಿದೆ: ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳು, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಹಾಲು ಹಾಗೂ ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ, ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆಕೃಷಿ, ಹಕ್ಕಿ ಸಾಕಣೆ, ಅರಣ್ಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉಪವಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೇವಾ ವಲಯದ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾಫ಼್ಟ್‌ವೇರ್, ಐಟಿ, ಸಂಪರ್ಕವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆತಿಥ್ಯ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ವಿಮೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ
thumb|300x300px|ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನೋಟ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಜಿಡಿಪಿಯ 26% ನಷ್ಟು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 22% ಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನಾ ಜಿಡಿಪಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ($559 ಬಿಲಿಯನ್), ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಸ್ಥಿರ ೨೦೦೫ರ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ೯ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ($197.1 ಬಿಲಿಯನ್). ೧೯೯೧ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ವಲಯವು ಗಣನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಇದು ಆಮದು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು, ವಿದೇಶೀ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ತಂದಿತು, ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಖಾಸಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿದೇಶೀ ನೇರ ಬಂಡವಾಳ (ಎಫ಼್‍ಡಿಐ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಿಸಿತು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಗ್ರಾಹಕ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಉದಾರೀಕರಣದ ನಂತರ, ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ವಲಯವು ಹೆಚ್ಚು ಅಗ್ಗದ ಚೈನಾದ ಆಮದುಗಳ ಬೆದರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ಭಾರತವು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ, ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿ, ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಕುಗ್ಗಿಸಿದೆ, ಹಿಂದೆ ಶ್ರಮಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲೂ.
ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ವಲಯ
thumb|ಎನ್‍ಟಿಪಿಸಿಯ ರಾಮಗುಡಮ್ ಸೂಪರ್ ಥರ್ಮಲ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯು ೨೦೧೫ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 5.3% ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ 85% ರಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ತೈಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ದೇಶದ ತೈಲ ಬೇಡಿಕೆಯ 25% ರಷ್ಟನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಸಾಬೀತಾದ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು 763.476 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ೧,೪೯೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಮುಟ್ಟಿದವು. ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಲಕರೆಯಾಚೆಗೆ ಬಾಂಬೆ ಹೈ‍ನಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣ ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕಾವೇರಿ ನದಿಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕಡಲಕರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಂ, ಗುಜರಾತ್ ಹಾಗೂ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಭಾರತವು ತೈಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಳಕೆದಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಿವ್ವಳ ತೈಲ ಆಮದುಗಳು ೨೦೧೪-೧೫ರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಅಮೇರಿಕನ್ ೧೮೨.೦೪ ಬಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟಿದ್ದವು. ಇದು ದೇಶದ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಕೊರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಉದಾ. ಒಎನ್‍ಜಿಸಿ, ಎಚ್‍ಪಿಸಿಎಲ್, ಬಿಪಿಸಿಎಲ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಆಯಿಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ತೈಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‍ನಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿವೆ.
೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ 4.8% ಜಾಗತಿಕ ಪಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷ ೨೦೧೫ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆ, ಭಾರತವು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯ ಅಭಾವದ ಕಾರಣ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಮೇ ೨೦೧೬ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸೌಲಭ್ಯ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ವಲಯವು ೩೦೩ ಗೀಗಾವಾಟ್‍ಗಳ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ 69.8% ರಷ್ಟು, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ 15.2% ನಷ್ಟು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ 13.0% ನಷ್ಟು, ಮತ್ತು ಬೈಜಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ 2.1% ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ ದೇಶೀಯ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ೧೦೬ ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‍ಗಳಷ್ಟಿರುವ ಸಾಬೀತಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಸೌರ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳಂತಹ (ಜಟ್ರೋಫ಼ಾ, ಕಬ್ಬು) ಗಣನೀಯವಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕೆಲವು ಪರ್ಯಾಯ ಶಕ್ತಿಮೂಲಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುರೇನಿಯಮ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೈಜಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಂದವಾಗಿಸಿದವು. ತುಮ್ಮಲಪಲ್ಲೆ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೋಧನೆಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅಗ್ರ ೨೦ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯುರೇನಿಯಮ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಪೈಕಿ ಇರಬಹುದು. ಇದು ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ೮೪೬,೪೭೭ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‍ಗಳ ಥೋರಿಯಮ್ ನಿಕ್ಷೇಪವು (ವಿಶ್ವದ ನಿಕ್ಷೇಪದ ಸುಮಾರು 25%) ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಬೈಜಿಕ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಅಮೇರಿಕ ಬೈಜಿಕ ಒಪ್ಪಂದ ಕೂಡ ಭಾರತವು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಯುರೇನಿಯಮ್‍ನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ
left|thumb|ಮಹೀಂದ್ರ ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೫೦೦ ನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರವು (ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್) ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪವಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಉಪಕರಣಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಬಂಡವಾಳ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಪರಿವರ್ತಕಗಳು, ಸ್ವಿಚ್‍ಗೇರ್, ಕುಲುಮೆಗಳು, ಮತ್ತು ತಿರುಗಾಲಿಗಳ ಎರಕಹೊಯ್ದು ಆಕಾರ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗಗಳು, ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ರೇಲ್ವೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೌಲವರ್ಧಿತ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಉಪವಲಯವು ೨೦೧೩-೧೪ರ ವಿತ್ತೀಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ $67 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ರಫ್ತುಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ದೇಶೀಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಪೂರೈಸಿತು. ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಉದ್ಯಮವು ಅದರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾರು, ಮೋಟರ್‌ಸೈಕಲ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಕೂಟರ್ ಉದ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ನಂತಹ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಯಂತ್ರಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸುಮಾರು ೧೮ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸೌಕರ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಜೋಡಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೨.೩ ದಶಲಕ್ಷ ವಾಹನಗಳನ್ನು ರಫ್ತುಮಾಡಿತು. ಭಾರತವು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 29% ನಷ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತವು ಯಂತ್ರಸಾಧನಗಳ ೧೨ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ೭ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕವಾಗಿದೆ.
೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ಯಮವು $79 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು (ಜಿಡಿಪಿಯ 4%) ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ೬.೭೬ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ (ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ 2%) ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತು.