cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಚಾಲಿಯಾರ್
ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಯು ೧೬೯ ಕಿಮೀ  ಉದ್ದವಿದ್ದು ಕೇರಳದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಚಾಲಿಯಾರ್ ಅನ್ನು ಚುಲಿಕಾ ನದಿ, ನಿಲಂಬೂರ್ ನದಿ ಅಥವಾ ಬೇಪೋರ್ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಮುದ್ರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಪೋತುಕಲ್, ಚುಂಗತಾರ, ನಿಲಂಬೂರು, ಮಂಪಾಡ್, ಎಡವಣ್ಣ, ಕವನೂರು, ಪೆರಕಮಣ್ಣ, ಅರೀಕೋಡ್, ಕಿಝುಪರಂಬ, ಎಳಮರಮ್, ಚೀಕ್ಕೊಡೆ, ವಾಜಕ್ಕಾಡ್, ವಝೈಯೂರು, ಚೆರುವಾಡಿ, ಎಡವಣ್ಣಪ್ಪಾರ, ಮಾವೂರು, ಪೆರುವ್ಯಾರು ಪಟ್ಟಣಗಳ ದಂಡೆ, ಎಡವಣ್ಣಪ್ಪಾರ, ಮಾವೂರು, ಪೆರುವಯಾರ್ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉಪನದಿಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮತ್ತು ಕೋಯಿಕ್ಕೋಡ್ ಎರಡೂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ನಿಲಂಬೂರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಯ ದಡವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚಿನ್ನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ನಿಲಂಬೂರಿನ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರಿಶೋಧನೆಯು ಪ್ರತಿ ಘನ ಮೀಟರ್ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ೦.೧ ಗ್ರಾಂ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಲೇಸರ್‌ಗಳ ೨.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ರ ಆದೇಶದ ಮೀಸಲು ತೋರಿಸಿದೆ. ಇದು ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ( ಊಟಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತಗಳ ಇಳಂಬಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಇದು ವಯನಾಡ್ - ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರನಾಡಿನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ (ಇಂದಿನ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ ) ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಲಿಯಮ್ ಬಂದರಿನ ಎದುರು ಬೇಪೋರ್ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಹೆಸರು
thumb| ಅರೀಕೋಡ್ ನಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಾರ್ ಈ ನದಿಗೆ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ - ಚಾಲಿಯಾರ್, ನಿಲಂಬೂರ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಬೇಪೋರ್ ನದಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ನದಿಯು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರವನ್ನು 'ಅಝಿ' ( ನದಿಯ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ) ಯಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ಚಲಿಯಮ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಬೇಪೋರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ಇತರ ಅನೇಕ ನದಿಗಳಂತೆ ಚಾಲಿಯಾರ್ ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬತ್ತಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಚಾಲಿಯಾರ್ ಎಂಬುದು ನಿಲಂಬೂರು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಲಂಬೂರು ಪುರಸಭೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೊನೊಲಿಯ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ತೇಗದ ತೋಟವಾಗಿದೆ.
ಹರಿವು
thumb| ಎಡವನ್ನಾದಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿ ಚಾಲಿಯಾರ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಂಬಲೇರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ವಯನಾಡ್ - ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಚಾಲಿಯಾರ್ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸುಮಾರು ೧೭ಕಿಮೀ ವರೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ೧೦ ಕಿಮೀ ಪಯಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಝಿಕೋಡ್ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೇಪೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಚಲಿಯಾರ್ಪುಳ, ಪುನ್ನಪುಳ, ಕಂಜಿರಪುಳ, ಕರಿಂಪುಝ, ಇರುವಹ್ನಿಪುಳ ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟುಮುಕ್ಕಂಪುಳ ಎಂಬ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಹೊಳೆಗಳು ಚಲಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು ಕುರುಮಾನ್‌ಪುಳ, ಪಾಂಡಿಪುಳ, ಮರಡಿಪುಳ, ಕುತಿರಪುಳ ಮತ್ತು ಕರಕ್ಕೋಡುಪುಳ. ಈ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವು ಹಲವಾರು ರಭಸ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ಮೂಲದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮೀನ್‌ಮುಟ್ಟಿ ಜಲಪಾತಗಳು ಇವೆ.
ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ
thumb| ಚೆರುವನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿ, ಫೆರೋಕ್ thumb| ಎಲಮರಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಸೇವೆ thumb| ಕೊನೊಲಿ ತೇಗದ ತೋಟಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನಿಲಂಬೂರಿನ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ತೂಗು ಸೇತುವೆ. ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಯು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾವೂರಿನಲ್ಲಿನ ತಿರುಳು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದು ನದಿಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮುಚ್ಚಿದೆ.
ಕೆಎ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರು ನದಿಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಂದೋಲನದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಸಮಿತಿ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು.
ಉಪನದಿಗಳು
ಈ ನದಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೀಲಿತೋಡ್, ಪೂಂಕುಡಿ, ವಡಸ್ಸೆರಿ, ಎಡವಣ್ಣ, ಕುಂದುತೋಡು ಮತ್ತು ಮಂಪಾಡ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ತೊರೆಗಳು ಚಾಲಿಯಾರ್‌ಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಅನಕಾಪಲ್ಲಿ
ಇತಿಹಾಸ
ಕಳಿಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಒಡಿಶಾ ದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.ಆ ಬಳಿಕೆ ಅನೇಕ ರಾಜವಂಶಸ್ಥರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು.ಇವರಲ್ಲಿ ಕಳಿಂಗದ ಛೇದಿ ವಂಶಸ್ಥರು,ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು,ಕಾಕತೀಯ ವಂಶಸ್ಥರು,ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು.ಬೌದ್ಧರ ಕಾಲದ ಸ್ತೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅವಶೇಷಗಳು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ
ಎಲಿಸಾ ಲಿಯೋನಿಡಾ ಜಾಮ್‌ಫೈರ್‌ಸ್ಕು
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಜಾಮ್‌ಫೈರ್‌ಸ್ಕು ಅವರು ನವೆಂಬರ್ 10, 1887 ರಂದು ರೊಮೇನಿಯಾದ ಗ್ಯಾಲಿಟಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ, ಅಟಾನೇಸ್ ಲಿಯೊನಿಡಾ, ವೃತ್ತಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಅವರ ತಾಯಿ ಮಾಟಿಲ್ಡಾ ಗಿಲ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮೂಲದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ನ ಮಗಳು. ಅವಳ ಸೋದರ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಲಿಯೊನಿಡಾ.
ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ರೊಮೇನಿಯಾಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಜಾಮ್‌ಫೈರ್‌ಸ್ಕು ಅವರು ಜಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ರೊಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ವಿಶ್ವ ಸಮರ I ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ರೆಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್ ಸೇರಿದರು.ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ ಜಾಮ್‌ಫೈರ್‌ಸ್ಕು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ವಿವಾಹವಾದರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಜಾಮ್‌ಫೈರ್‌ಸ್ಕು ಅವರು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಅವರು ಹಲವಾರು ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಜೇಡಿಪದರಗಲ್ಲು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ಕ್ರೋಮಿಯಂ, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಹೊಸ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಜಾಮ್‌ಫೈರ್‌ಸ್ಕು ಅವರು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.
ನಂತರದ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾವು
ಜಾಮ್‌ಫೈರ್‌ಸ್ಕು ತಮ್ಮ 75 ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 1963 ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ನವೆಂಬರ್ 25, 1973 ರಂದು 86 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ರೊಮೇನಿಯನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ನ  ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಬುಕಾರೆಸ್ಟ್‌ನ ಸೆಕ್ಟರ್ 1 ರಲ್ಲಿರುವ ರಸ್ತೆಗೆ ಅವರ  ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 10, 2018 ರಂದು ಗೂಗಲ್, ಡೂಡಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ತಂತ್ರಜ್ಞರು
೧೭೫೦
ವರ್ಷ ೧೭೫೦ (MDCCL) ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಗುರುವಾರ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
ಕಣ್ಣು (ಪ್ರಚಂಡಮಾರುತ)
ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಾಂತ ಹವಾಮಾನದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಬಿರುಗಾಳಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯು ಸುಮಾರಾಗಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ೩೦–೬೫ ಕಿಮೀ (೨೦–೪೦ ಮೈಲುಗಳು) ಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತದ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಸಹಿತ ಒಂದು ಉಂಗುರುದ, ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ ಯಿಂದ ಅದು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಚಂಡಮಾರುತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಾಯುಭಾರ ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡವು ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಹೊರಭಾಗದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶೇಕಡಾ ೧೫ ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯೂ ಇರಬಹುದು.
ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೋಪುರದಂತಹ, ಸಮರೂಪತೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯೂ ಸುತ್ತುವರಿದ, ಹಗುರವಾದ ಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಆಕಾಶದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬಲಹೀನವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣು ಕಡಿಮೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕೇಂದ್ರದ ದಟ್ಟ ಕತ್ತಲೆ ಆವರಣದಿಂದ  ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡಬಹುದು, ಇದು ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಎತ್ತರದ, ದಟ್ಟ ಮೋಡಗಳ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಬಲಹೀನ ಅಥವಾ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಗಮನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿಯದೇ ಇರುವ, ಇಲ್ಲವೇ ದಟ್ಟವಾದ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೃಷ್ಟಿಯು ವಾಯುಭಾರ ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕನಿಷ್ಠ ಒತ್ತಡದ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ: ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡದ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
ರಚನೆ
ಒಂದು ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತವು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ರೇಖಾಗಣಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ, ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ೩೦–೬೫ ಕಿ.ಮೀ. (೨೦–೪೦ ಮೈಲುಗಳ) ಗಳ ಕಣ್ಣು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆ ನೋಟವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಲೆಯುಳ್ಳ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಮೋಡಗಳನ್ನು (ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಕಣ್ಣು ) ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಅದು ಕೆಳ - ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮೋಡಗಳಿಂದ (ತುಂಬಿರುವ ಕಣ್ಣು ) ತುಂಬಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರೀಯ ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆಯಾವರಣದಿಂದ ಅದು ಕತ್ತಲನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಅಲ್ಲಿ ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರದ ಬಳಿ, ಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಮಳೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು. ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಶಾಲಿ ಗಾಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವುಳ್ಳದ್ದು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದ, ನೇರವಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಣ್ಣು ಹಾಗೂ ವಾಯು ತಮ್ಮ ಪರಿಸರಕ್ಕಿಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾನರೂಪತೆಯಾಗಿರುವ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಯತಾಕಾರ ಹಾಗೂ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿರಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಲಹೀನವಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ. ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಹರಿದು ಚಿಂದಿಯಾದ ಕಣ್ಣು ಅವಶೇಷಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರವಲ್ಲದ ಗಮನವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಒಂದು ಬಲಹೀನ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತಿರುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ತೆರೆದ ಕಣ್ಣು  ಎಂದರೆ ಅದು ಚಕ್ರಾಕಾರವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಂದು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ತೇವಾಂಷವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಂಡಮಾರುತವನ್ನು ಸಹ ವಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯು ಕಣ್ಣನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎರಡೂ ಅವಲೋಕನಗಳು ದ್ವೊರಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣದ ಮುಖಾಂತರ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರಚಂಡತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಲಾಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಮುಂಡಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಆದರೂ, ತ್ರಿಭುಜಗಳಿಂದ ಷಡ್ಭುಜಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿಕಾರಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಕೆಲವು ಡಜನ್ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಯ ಪಕ್ವವಾದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಗುಂಡುಸೂಜಿ ತೂತಿನ ಕಣ್ಣೆಂದು  ಹೇಳುವ, ವೇಗವಾಗಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಚಂಡಮಾರುತವು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ, ಸ್ಪಷ್ಟ, ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಣ್ಣನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಗುಂಡುಸೂಜಿ ತೂತಿನ ನೋಟಗಳ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ತೀವ್ರ ಪ್ರಚಂಡತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅಂದಾಜುಗಾರರಿಗೆ ಹತಾಶೆಗಳು ಮತ್ತು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಚಕ್ಕ ಕಣ್ಣುಗಳು - ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ೧೦ ನಾ.ಮೈಲ್ಸ್ (೧೯ ಕಿಮೀ, ೧೨ ಮೈಲಿ)ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ - ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆವರ್ತಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯ ಹೊರಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯು ರಚನೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಳಗಣ್ಣಿನ ಹೊರಗೆ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕೆಲವು ನೂರು ಮೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ (ಹದಿನೈದರಿಂದ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಗಳವರಗೆ) ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಬಿರುಗಾಳಿಯು ನಂತರ ಎರಡು ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳು, ಅಥವಾ "ಕಣ್ಣಿನ ಒಳಗಡೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣು" ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚನ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊರಗಣ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯು ತನ್ನ ರಚನೆಯ ಸ್ವಲ್ಪಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೆ ಕುಗ್ಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಒಳಗಣ ಕಣ್ಣನ್ನು ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾದ ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾದ ಕಣ್ಣನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಚಕ್ರವು ತಾನು ಉಂಟಾದಹಾಗೆ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರವೃತ್ತವಾದರೆ, ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ಪುನರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾ, ಹೊಸ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯು ಹಳೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯು ಚದುರಿದ ನಂತರ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ ಕುಗ್ಗಬಹುದು. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆವರ್ತವನ್ನು ಕಾರ್ಯಶೀಲಗೋಳಿಸಬಹುದು.
ಕಣ್ಣುಗಳು ೩೨೦ ಕಿ.ಮೀ ನಿಂದ (೨೦೦ ಮೈಲುಗಳು) (ಕಾರ್ಮೆನ್ ಪ್ರಚಂಡಗಾಲಳಿ) ಕೇವಲ ೩ ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ (೨ ಮೈಲಿ) (ವಿಲ್ಮ ಸುಂಟರಗಾಳಿ)ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಗಾತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿರಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ಬಿರುಗಾಲಿಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಂಡವಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಂಗುರಾಕಾರದ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳಲ್ಲ, ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಸಾಬೆಲ್ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು ದಾಖಲಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಟಿಕ್ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು ಹೆನ್ನೊಂದನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದದ್ದು, ಹಾಗೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ, ೬೫ - ೮೦ ಕಿ.ಮೀ (೪೦ - ೫೦ ಮೈಲಿ) ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣನ್ನು ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿತು.
ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಮಾಡುವುದು
ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚದುರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹವಾಗುಣದ ವಿಶಾಲ, ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಡುಗು, ಮಿಂಚಿನ ಬಿರುಗಾಲಿಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಚಕ್ರಾಕಾರವಾಗಿ ಸುತ್ತುವುದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮಳೆಯಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿರುಗಾಳಿಯು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಂತೆಲ್ಲಾ, ವಿಕಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪದೂರದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಉಷ್ಣತೆಯ ಹರಿವಿನ ವರ್ತುಲವು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಬಿರುಗಾಳಿ, ಮಿಂಚಿನ ಸಹಿತದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಬಲವುಳ್ಳ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುರುತಿಸುವ ಕಾರಣ, ವಾಯುಭಾರ ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡವು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಬಹಿರ್ಮುಖಿ ಪ್ರಚಂಡ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯ, ಇಲ್ಲವೇ ಎತ್ತರದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡವು ಕೇಂದರೀಯ ದಟ್ಟ ಕತ್ತಲಾವರಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವುಂತೆ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ ಕಾರಣ, ಈ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಮೇಲೆ ಬಹಿರ್ಮುಖಿ ಚಂಡಮಾರುತಾಕಾರವಾಗಿ ಹೊರಗಡೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಕಣ್ಣು, ವಿರುದ್ಧ ಚಂಡಮಾರುತ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನಗೋಡೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ದಬ್ಬುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರದ ಕುಣಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಕೇಂದ್ರದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹರಿವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೂ, ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಾಳಿಯ ಸಣ್ಣದಾದ ಭಾಗವೊಂದು, ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ ಬದಲು ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕಾಂದ್ರದ ಒಳಭಾಗದ ಕಡೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡಗಳ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ ಗಾಳಿಯ ಭಾರದಲ್ಲಿನ ಬಿಂದುವಿಗೆ, ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನ ಒತ್ತೆ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನೂತನವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಣ್ಣಿನ; ಸುಮಾರಾಗಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಇಳಿಮುಖವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿರುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಅನೇಕ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಶೃಂಗದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಪರಿಚಲನೆಯ ಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಉಷ್ಣತೆಯ ಹರಿವಿನ ಒಂದು ವರ್ತುಲವು ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಬಹಿರ್ಮುಖಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಮಾತ್ರ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಗಾಳಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಏಕೆ ವಿಸರ್ಜಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣು ರಚಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ: ಎತ್ತರದ ಗಾಳಿಯ ವೇಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ.
ಕಣ್ಣಿನ ರಚನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾರಣವಾಗಿಯೇ, ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುವವರು ಕಣ್ಣಿನ ರಚನೆಯ ಗುರುತುಗಳಿಗಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ವಿಕಸನವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸುವರು.
ಗೌರಿ ಗಂಡ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಕಣ್ಣು (ಪ್ರಚಂಡಮಾರುತ)
ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಮಾಡುವುದು
ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಕಣ್ಣಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ, ಕಣ್ಣಿನ ಪತ್ತೆಯು ಹವಾಮಾನದ ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರೀಯ ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಣ್ಣನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ಇತರೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅಥವಾ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಅಭಾವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಹಡಗುಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ಅವಲೋಕನಗಳು ದೃಷ್ಟಿಗೆಗೋಚರವಾಗಿಯೇ ಒಂದು ಕಣ್ಣನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಕ್ಸರಾಡ್ ಡೊಪ್ಲರ್ ಹವಾಮಾನದ ರಾಡಾರ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಅಂತರ್ಜಾಲವು ತೀರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಲ್ಲವು. ಕಣ್ಣು ರಚನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ತೇವಾಂಶ ಹಾಗೂ ಮೋಡದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಹವಾಮಾನದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಓಜೋನ್ - ಸಮೃದ್ಧ ಸ್ತರಗೋಲದಿಂದ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಾಳಿಯ ಕಾರಣ, ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯು ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಓಜೋನ್ ಮೊತ್ತವು ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದೆಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಳಿಯ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಗಳ ಏಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಳುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಲು ಓಜೋನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅಳತೆಗಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರಗ್ರಾಹಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಲ್ಲಂತಹ ಉಪಗ್ರಹದ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ಮುಂಚೆ, ಕಣ್ಣಿನ ರಚನೆಯ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆವರ್ತಗಳು
ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಚಕ್ರಗಳೆಂದೂ  ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆವರ್ತಗಳು  ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಘಂಟೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ೧೮೫ ಕಿಮೀ (೧೧೫ ಮೈಲುಗಳು), ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು (೩ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಗ) ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಗಾಳಿಯ ಸಹಿತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ತೀವ್ರ ಪ್ರಚಂಡ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅತ್ಯುಗ್ರತೆಯನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ತಲುಪಿದಾಗ, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಕುಗ್ಗಿದಾಗ ಅಥವಾ ಆಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾದಾಗ (ಮೇಲೆ ನೋಡಿ), ಮಳೆಯ ಕವಲುಗಳ ಬಾಹ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಲಗೊಂಡು ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ - ಗುಡುಗು ಮಿಂಚಿನ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳ ಒಂದು ವರ್ತುಲಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತನಗೆ ಅವಶ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟೂ ತೇವಾಂಶ ಹಾಗೂ ಮೂಲೆಯಾಕಾರದ ವೇಗಮಾನದ ಆಂತರಿಕ ಕಣ್ಣುಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಗಾಳಿಗಳು ಚಂಡಮಾರುತದ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಾರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತವು ಬಾಹ್ಯಗೋಡೆಯಿಂದ ಆಂತರಿಕ ಗೋಡೆಯು "ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ" ಈ ಹಂತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಹೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಯು ಆಂತರಿಕವಾದದ್ದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಪುನಃ - ತೀವ್ರ ಪ್ರಚಂಡವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಯು.ಎಸ್. ಸರ್ಕಾರದ ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಮಾರ್ಪಾಡಿನ ಪ್ರಯೋಗ ಯೋಜನೆ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ತೀವ್ರಕೋಪದ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಹೊಸ ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹಾಗೂ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ಬಲಹೀನಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕಣ್ಣುಗೋಡೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಹೊರಟಿತು. ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರಣ ಇದು ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು.
ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು ತನ್ನ ಇರುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ಈ ಆವರ್ತಗಳೊಲ್ಲೊಂದನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಅಲ್ಲೆನ್ ಸಫೈರಗ-ಸಿಂಪ್ಸನ್ರ ಸ್ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ೫ ಹಾಗೂ ೩ ವರ್ಗದ ಸ್ಥಾನದ ನಡುವೆ ಓಲಾಡುತ್ತಾ, ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನಾ ಆವರ್ತಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಛರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಯಿತು. ಜುಲಿಟ್ಟೆ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಮುಮ್ಮಡಿ ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಗಳ ಅಪರೂಪದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
ಕಂದಕಗಳು
ಕಂದಕವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಾಳಿ, ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಆಲಿಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಾಸ - ಪ್ರಬಲವಾದ ಹರಿವಿನಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿಲ್ಲದ ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗದ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉಂಗುರುದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ಕಂದಕವು ತೀವ್ರ ವೇಗದ ನಾರುಳ್ಳ ವಲಯದ  ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಗಾಳಿಯು ಚಕ್ರಾಕಾರವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ವೇಗವು ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪ್ರಯಾಸ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಸುಳಿಯ ಹತ್ತಿರ ಬಹುಶಃ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.
ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ನಡುವಿನ ಸುಳಿಗಳು
ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆ ನಡುವಿನ ಸುಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆ ನಡುವಿನ ಗಾಳಿಗಳು ಒಂದು ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ದಾಟಲು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಸಂಗತಿಗಳು ಅವಲೋಕನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತ ಭೂಲುಸಿತದ ನಂತರ ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆ ನಡುವಿನ ಸುಳಿಗಳು ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅ<ಶಗಳಾಗಿವೆ. ನಡುವಿನ ಸುಳಿಗಳು ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗುವ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು (ಒಂದು ನಡುವಿನ ಚಂಡಮಾರುತವು ) ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಾಕಾರವಾಗಿ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಬಹುದು. ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣವಲಯ ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಚಲನೆಯ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಕುಗ್ಗಲು ನಡುವಿನ ಸುಳಿಗಳು ದಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಪ್ರಭಾವ
ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಪರಿಣಾಮವು  ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಸಹಿತ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಯ ಮೋಡಗಳ ತಿರುಗುವ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವುದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಒಂದು ಪಂದ್ಯಗಳ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಒಂದು ತೆರೆದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಹೋಲುವ ನೋಟವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ಯಾವಾಗಲೂ ಚಂಡಮಾರುತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಯೂ, ಚಂಡಮಾರುತದ ತಳದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಯೂಯಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಸಹಿತ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಹ ಇಳಿಜಾರಾಗಿ ಜಾರುವ ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳ ವೇಗಮಾನದ ಒಂದು ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೇರಿಸುವಂತ ಸಮಾನ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಏರುತ್ತಿರವ ಗಾಳಿಯು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಗತಿಯು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಇಳಿಜಾರಿನ ವಿಷಯವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Eye-like ಫೆಅತುರೆಸ್ ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ಗು
ಒಂದು ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ರಚನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯುಗ್ರ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಣ್ಣಿಗೆ ತದ್ರೂಪವಾಗಿ ಉಷ್ಣದ ಹರಿವು ಗೈರುಹಾಜರಾದಂತಹ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಪರಿಚಲನಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೈ ಈ ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಪ್ರಚಂಡತೆಯುಳ್ಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಸಫೈರ್ - ಸಿಂಪ್ಸ್ನ್ ಸ್ಕೇಲ್ ನಲ್ಲಿ ಬಲ ೧ ರ ವೇಗದ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಘಂಟೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ೫೦ ಮೈಲಿಗಳ ಗಾಳಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಹೊಂದಿದಾಗ ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಬೀಟಾದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಕಾಣಿಸುವ ಅಲೆಯ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಡುಗೆಂಪು ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತರಂಗದ ಉಪಗ್ರಹದ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣದ ವಿಕಸನವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಣ್ಣಿನ ರಚನೆಗೆ ತದ್ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಸ್ಥಾನವು ಲಂಬವಾದ ಗಾಳಿಯ ಕತ್ತರಿಸುವಕಾರಣ ಸಮತಲವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಅಪಾಯಗಳು
ಕಣ್ಣು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಾಂತ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೂ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಆಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ಸಮುದ್ರದಾಚೆ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ದೂಡಲ್ಪಟ್ಟ ತರಂಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆದರೂ ಅಲೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಒಮ್ಮುಖವಾಗಿ, ಅಮಿತ ಶೃಂಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾ, ಮೋಸದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾ, ಪರಸ್ಪರ ಕಟ್ಟಬಲ್ಲವು. ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಅಲೆಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಎತ್ತರ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ವರ್ಗ ನಾಲ್ಕರ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯಾದಾಗ, ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಐವಾನ್ ನ ಅಳತೆಗಳು, ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯ ಬಳಿಯ ಅಲೆಗಳು ಶೃಂಗದಿಂದ ತಳದವರೆಗೆ ೪೦ ಮೀಟರ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ (೧೩೦ ಅಡಿಗಳು) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವೆಂದೂ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳ ಆಚೆ ದಾಟಿದಾಗ ನಷ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿವಾಸಿಗಳು, ಬಿರುಗಾಳಿಯು ಮುಗಿಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು, ಹೊರಗಡೆ ಅಲೆದಾಡುವುದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಅತ್ಯುಗ್ರ ಗಾಳಿಗಳಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ಕಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನದ ಸೇವೆಯು ಕಣ್ಣು ದಾಟಿಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬರುವುದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಇತರ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು
ಕೇವಲ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕವಾಗಿ "ಕಣ್ಣುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಕಣ್ಣಿನಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಇತರ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ:
ಧೃವದ ತಗ್ಗುಗಳು
ಧೃವದ ತಗ್ಗುಗಳು ಧೃವಗಳ ಬಳಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೆಸ್ಸೊಸ್ಕೇಲ್ ಹವಾಮಾನದ ವ್ಯವಸ್ಥಗಳಾಗಿವೆ (ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ೧೦೦೦ ಕಿ. ಮೀ ಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕದಾದ).600 mi ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಂತೆ, ಅವು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಿಸಿನೀರಿ ಮೇಲೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡು, ಆಳವಾದ ಉಷ್ಣದ ಹರಿವಿನ (ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಳ್ಳ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು) ಲಕ್ಷಣದ ಸಹಿತ, ಹಾಗೂ ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಲ (ಘಂಟೆಗೆ ೫೧ ಕಿ.ಮೀ, ೩೨ ಕಿ.ಮೀ) ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತಲ್ಲದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ (ಕೆಲವು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕಿಂತ, ಅಥವಾ ಅಷ್ಟೆ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ). ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ ಸಹ, ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಗೋಡೆ ಹಾಗೂ ಮಳೆ/ ಮಂಜಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಶುದ್ಧ ಕಣ್ಣಿನ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ, ಉಷ್ಣವಲಯದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಗೆ ಅವು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಸಮಾನರೂಪವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರಬಹುದು.
ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು
ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಗಾಳಿಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತೂಕವುಳ್ಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉತ್ಕೃಷ್ಠ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಈಶಾನ್ಯ ಏಳು ಹಾಗೂ ಯುರೋಪಿನ ಗಾಳಿಯುಳ್ಳ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅದು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಉಷ್ಣದ ಹರಿವಿಲ್ಲದ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾದವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಾಯುಭಾರ ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡದ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಣ್ಣು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಹಿಂಬದಿಯ ತುದಿಯ ಹತ್ತಿರ ಕಂಡುಬರುವುದು.
ಉಪಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು
ಉಪಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಕೆಲವು ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಾಗಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಅವು ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಲ್ಲ. ಉಪಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು, ಎತ್ತರದ ಗಾಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದ ಸಹಿತ, ಹಾಗೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿಜವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಕೇಂದ್ರವು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.
ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಕ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು
ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಹೊಂದಿರುವ ಶನಿಗ್ರಹದ ದಕ್ಷಿಣ ಧೃವಕ್ಕೆ ಬೀಗಹಾಕಿದ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯಂತಹಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಸಿನಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಯು ನೋಡಿತ್ತೆಂದು ನಾಸಾ ವರದಿಮಾಡಿತು. ಈ ಅವಲೋಕನವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಮೋಡಗಳು ಭೂಮಿಯ ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ (ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಯಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ ದೊಡ್ಡ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಣ್ಣುಗೋಡೆ ಅವಲೋಕಿಸಲು ಆದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ). ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಎರಡು ಧೃವಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸುಳಿಗಳು ಎರಡು ಕಂಬದ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ರಚನೆ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಯುರೋಪಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಎಜನ್ಸಿಯ ವೀನಸ್ ಎಕ್ಸಪ್ರಸ್ ಮಿಷನ್ ನಿಂದ ಗಮನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಗರ್ವಾಲ್
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಗರ್ವಾಲ್ (ಜನನ :೧ ಜೂನ್ ೧೯೯೦) ಭಾರತೀಯ ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು. ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಯ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಂತವರು ಮತ್ತು ನಿರೂಪಕಿ. ಅಗರ್ವಾಲ್ ಮೇಲೆ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ೧೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೩೨ ವರ್ಷದ ನಯೀಮ್ ಖಾನ್ ಎಂಬಾತ ಆಸಿಡ್ ಎರೆದನು. ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಇವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಯ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಕುರಿತು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಯ ಉಲ್ಬಣವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಇವರು ತಳಮಟ್ಟದ ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ; ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಲು ಆಸಿಡ್ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅವರ ಒಂದು ಅರ್ಜಿಯು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಎನ್ಜಿಒ ಚನ್ವ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು .ಚಾಪಾಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿ
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಡ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಕುಟುಂಬದ ಪರಿಚಯಸ್ಥರಾದ ಮೂವತ್ತರ ಹರೆಯ ನಯೀಮ್ ಖಾನ್ ರವರ ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇವರು ಸ್ಪಂದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಇವರ ಮೇಲೆ ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ದಾವೆ (ಪಿಐಎಲ್)
ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಪಿಐಎಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆಗ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನದೀಮ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನವದೆಹಲಿಯ ತುಘಲಕ್ ರಸ್ತೆ ಬಳಿ ಮೂವರು ಆಸಿಡ್ ನಿಂದ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಅವಳ ಪಿಐಎಲ್ ಹೊಸ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅಥವಾ ಅಪರಾಧವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅಪರಾಧ ಕಾನೂನುಗಳಾದ ಐಪಿಸಿ, ಇಂಡಿಯನ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಿಆರ್ಪಿಸಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ದಾಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಆಸಿಡ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜುಲೈ ೯ ರಂದು ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೊದಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರವು ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇಂದ್ರವು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ರಾಸಾಯನಿಕ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆಮ್ಲ ಮಾರಾಟವನ್ನು ತಡೆಯುವ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ವಿಫಲವಾದರೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸುವುದಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ರೂಪಾ ಅವರ ಮನವಿಯ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸಿಡ್ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಹೊಸ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಸಿಡ್ ಖರೀದಿಸುವ ಮೊದಲು ಫೋಟೋ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ನೀಡಲು ಒಬ್ಬರು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಚಿತ್ರೀಕರಣ
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಇವರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಪಕ್ ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಸ್ಟಾಪ್ ಸೇಲ್ ಆಸಿಡ್ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಯುನಿಸೆಫ್‌ನಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಇವರಿಗೆ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮೆನ್ ಆಫ್ ಕರೇಜ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
ಅನಂದ್ ಜಿಲ್ಲೆ
ಅನಂದ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಕೈರಾ ಜಿಲ್ಲೆ (ಕೇಢಾ ಜಿಲ್ಲೆ)ಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
ಮೂದಲಿಸುವಿಕೆ
ಮೂದಲಿಸುವಿಕೆ (ಹಂಗಿಸುವಿಕೆ) ಎಂದರೆ ಗ್ರಾಹಿಯ ಸ್ಥೈರ್ಯಗೆಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಸಿಟ್ಟುಬರಿಸಿ ಯೋಚಿಸದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ಯುದ್ಧಘೋಷ, ಹೀಯಾಳಿಕೆಯ ಹೇಳಿಕೆ, ಸನ್ನೆ ಅಥವಾ ಅವಮಾನ. ಮೂದಲಿಸುವಿಕೆಯು ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳದ (ಅಂದರೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ) ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ರೂಪವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇತರರ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮೂರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇರವಾಗಿ ಮೂದಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂದಲಿಸುವಂತೆ ಇತರರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಗಳಮಾತು ಮತ್ತು ಕಚಡ ಮಾತು.
ಅನಂದ್ ಜಿಲ್ಲೆ
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ೨೦,೯೨,೨೭೬. ಸಾಂದ್ರತೆ:೭೧೧.ಲಿಂಗಾನುಪಾತ:೯೨೧ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣ:೮೫.೭೯%
ಭೌಗೋಳಿಕ
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
ಮೂದಲಿಸುವಿಕೆ
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ನಿಂದನೆ
ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 324 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 185 ರ ವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಮೌರ್ಯ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದರ ತುತ್ತ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತಲ್ಲದೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮೌರ್ಯರ ಏಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನತ್ತ ಕಾಲಿಡುವ ಕಾಲ ಎಂದು ವಿ.ಎ. ಸ್ಮಿತ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಉಗಮ
ಮಗಧ(ಇಂದಿನ ಬಿಹಾರದ ಭಾಗ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ೧೬ ಜನಪದವನ್ನು(ಅಥವಾ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು) ಸೋಲಿಸಿ ಹರ್ಯಂಕ ವಂಶದವರು ಪ್ರಬಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಟ್ಟಿದರು. ನಂತರ, ಮಗಧವನ್ನು ನಂದವಂಶದವರು ಸುಮಾರು ೬೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಂದವಂಶದವರನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಹಿಂತಿರುಗಿತು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಭಾರತದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೨೪ರಲ್ಲಿ ನಿಧನನಾದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹಂಚಿಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ. ಗ್ರೀಕರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ಥಗೊಂಡ ಪಂಜಾಬನ್ನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ ತನ್ನ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನ ಭಾರತದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ೩೨೧ರಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವನ್ನು ಗೆದ್ದ. ನಂದರ ದುರಾಡಳಿತವೂ ಅವರ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಯಿತು.
ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಟರು
thumb|ಅಶೋಕನ ರಾಜಚಿಹ್ನೆ
ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ
ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೧ ರಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಯೂಸಿಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್, ಭಾರತದ ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಸ್ಪಷ್ಟ ಫಲಿತಾಂಶ ಕಾಣದ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಶಾಂತಿಯ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನ ಮಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ವಿವಾಹವಾದದ್ದಲ್ಲದೆ, ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಅರಕೋಸಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದ. ಹಾಗೆಯೇ ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ೫೦೦ ಯುದ್ಧದ ಆನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೧ ರ ಗ್ರೀಕ್ ಅರಸರ ಮೇಲಿನ ಇಪ್ಸಸ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ಆನೆಗಳು ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು). ರಾಜನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಅನೇಕ ಗ್ರೀಕರು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದರು (ಉದಾ: ಗ್ರೀಕ್ ಚರಿತ್ರಕಾರ ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್).
ಚಾಣಕ್ಯನ ಮಂತ್ರಿತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ರಾಜ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ.ರಾಜಧಾನಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ (ಇಂದಿನ ಪಾಟ್ನಾ). ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ವರ್ಣಿಸುವಂತೆ, ಮರದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗರ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ೬೪ ದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ೫೭೦ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿತು. ಚಾಣಕ್ಯನು ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದ.ಚಾಣಕ್ಯನು ಒಳ್ಳೆಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿದ್ದ. ಮೌರ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಚಾಣಕ್ಯನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಭಾರತವನ್ನು ಯವನರ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಕಾಪಾಡಲು. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನು ಒಳ್ಳೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದ
ಬಿಂದುಸಾರ
ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಮಗ ಬಿಂದುಸಾರ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬ ಗ್ರೀಕ್ ರಾಯಭಾರಿ (ಡೀಮ್ಯಾಕಸ್) ಆತನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೆ ಇವನ ಹಣೆಯ ಮೆಲೆ ಇದ್ದ ವಿಷದ ಬಿಂದುವಿನಿಂದಲೆ ಅವನಿಗೆ ಬಿಂದುಸಾರ ಎಂದು ಹೆಸರು, ಆತನ ಮಗನೇ ಅಶೋಕ.
ಅಶೋಕ
ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ (ಆಡಳಿತ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೭೩-೨೩೨). ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ ಅಶೋಕ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಬೌದ್ಧ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪರ್ಶಿಯಾಗಳತ್ತಲೂ ಕಳುಹಿಸಿದ.ಈತನ ಬಿರುದು"ದೇವಾಂನಾಂಪ್ರಿಯ" ಅಂದರೆ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಾದವನು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಬೆಳೆಯಲು ಅಶೋಕನು ಬಹಳ ಶ್ರಮಿಸಿದನು. ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ಅಶೋಕನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಮೌರ್ಯರ ಆಡಳಿತ
ಮೆಗಸ್ತನೀಸ್-ನ "ಇಂಡಿಕಾ" ಮತ್ತು "ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ"ಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವು ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೌರ್ಯರ ಆಡಳಿತ, ಮುಘಲರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತೆಂದು ವಿನ್ಸ್ಂಟ್ ಸ್ಮಿಥ್ (ವಿ.ಎ. ಸ್ಮಿತ್) ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಜಧಾನಿ ಸಮಿತಿಗಳು
ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಸಮಿತಿಗಳಿದ್ದವು.
ಪ್ರಾಂತಗಳು
ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ೪ ಪ್ರಾಂತಗಳು:
ಅಶೋಕನು, ೫ನೇ ಪ್ರಾಂತವನ್ನಾಗಿ, "ಕಳಿಂಗ"ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ.
ಪ್ರಾಂತಗಳ ಕೆಳಗೆ ಜನಪದಗಳಿದ್ದವು.
ಅಧಿಕಾರಿಗಳು
ಇವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರಾಜರಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಗುಪ್ತಚರರ ಜಾಲವೇ ಇತ್ತು.
ಅವನತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು
'''ಅಶೋಕನ ಆಡಳಿತದ ನಂತರ ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದುರ್ಬಲ ಅರಸರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೌರ್ಯ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬೃಹದ್ರಥ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 180 ರಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದ ಕವಾಯತನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಪುಷ್ಯಮಿತ್ರ ಶುಂಗ ಆತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿ ಶುಂಗ ವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ.'''
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಮೌರ್ಯ ವಂಶ
ಚಿನ್ನಾರಿ ಪುಟ್ಟಣ್ಣ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು
ಮೃದಂಗ
thumb|right|ಮೃದಂಗ ಮೃದಂಗವು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ, ಅವನದ್ಧ ವಾದ್ಯಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಯ ವಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಾಳ ವಾದ್ಯ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಲಯವಾದ್ಯ ಎನ್ನುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.
ಮೃದಂಗದ ರಚನಾಕ್ರಮ
ಮೃದಂಗವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮರ, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರಣೆ ಕಲ್ಲು.
ಒಳಗೆ ಟೊಳ್ಳಾಗಿರುವ ಮರದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಳವು ಅಥವಾ ಕಳಸಿಗೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮೃದಂಗಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು "ಮೃತ್" ಮತ್ತು "ಅಂಗ" ಎಂಬ ಎರಡು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳಿಂದ. ಮೃತ್ ಎಂದರೆ ಮಣ್ಣು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಳಸಿಗೆಯನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೀರ್ಘ ಬಾಳಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈಗ ಹಲಸು, ಹೆಬ್ಬಲಸು, ಸಂಪಿಗೆ, ತೇಗ, ಬೇವು, ಬಿಲ್ವರ ಮುಂತಾದ ಮರಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೊಳವು ಒಳಗೆ ಖಾಲಿ ಇದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿ, ಕಡೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಡೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಲ ಭಾಗದ ವ್ಯಾಸವು ಎಡ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಉಬ್ಬಿದ ಭಾಗವನ್ನು "ಹರಡ" ಅಥವಾ "ಕಡಗ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊಳವಿನ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಮುಖಗಳ ವ್ಯಾಸ ನೇರವಾಗಿ ಮೃದಂಗದ ಶ್ರುತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಬಲದ ವ್ಯಾಸ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ತಗ್ಗು ಶ್ರುತಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಬಹುದು. ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರುತಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಬಹುದು.
ಎಡ ಮುಚ್ಚಿಗೆಗೂ ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಚರ್ಮಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡೇ ಪದರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಒಳಗಿನ ಪದರವಾದ ಮೇಕೆ ಚರ್ಮವನ್ನು "ಜೀವಾಳಿ ಚರ್ಮ" ಅಥವಾ "ತೊಪ್ಪಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗಿನ ಪದರವಾದ ಹಸುವಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು "ರೆಪ್ಪೆ ಚರ್ಮ"ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಎರಡೂ ಪದರಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದಿಟ್ಟು ಹೊಳವಿನ ಎಡಭಾಗದ ಮೇಲಿರಿಸಿ, ಬಾರುಗಳ ಮೂಲಕ ತುದಿಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ಬಿಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮುಚ್ಚಿಗೆಯ ಅಂಚಿನ ಸುತ್ತಲೂ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಎಮ್ಮೆಯ ಚರ್ಮದಿಂದ ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೊರಪದರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಮೇಕೆಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೆ ಇಂಡಿಗೆಯ ಹತ್ತಿರ ಚರ್ಮದ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಟ್ಟುತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಎಡ ಮುಚ್ಚಿಗೆಯು ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರಣೆಯು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಲ್ಲನ್ನು ಅರೆದು, ನುಣುಪಾದ ಪುಡಿ ತಯಾರಿಸಿ, ಅನ್ನದ ಜೊತೆಗೆ ಹದವಾಗಿ ಕಲಸಿ ಉಂಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲ ಮುಚ್ಚಿಗೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಅನ್ನದ ಅಂಟನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಈ ಉಂಡೆಯ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಗುಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಗುಳಿಗೆ ಪದರವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿದ ನಂತರ ನಯವಾದ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಉಜ್ಜಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಹಚ್ಚುವಾಗ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ದಪ್ಪವಾಗಿಯೊ, ಸುತ್ತಲೂ ತೆಳುವಾಗಿ ಇದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಬಿರುಕುಗಳು ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮೃದಂಗದಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ನಾದ ಬರಲು ಈ ಬಿರುಕುಗಳೇ ಕಾರಣ. ಈ ರೀತಿ ಕರಣೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಪೊರಕೆಯ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೂರು ಮಾಡಿ (ಹದಿನಾರು), ರೆಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಛಾಪು ಪದರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡ್ಡಿಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಕರಣೆ ಕಲ್ಲಿನ ತರಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ (ಕಪ್ಪಿ) ಹಾಕುವ ರೂಢಿ ಇದೆ. ಮೃದಂಗ ವಾದಕರು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕಡ್ಡಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪಿ ಹಾಕಿದ ಮೃದಂಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಮೃದಂಗದ ಶ್ರುತಿ ಸೇರಿಸುವ ಕ್ರಮ
ಆಧಾರ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿ ಮೃದಂಗವನ್ನು ಶ್ರುತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಲ್ಲು ಗುಂಡು ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಟ್ಟಿ ಮರದ ತುಂಡು (ಗಟ್ಟ ಅಥವಾ ಕುಟ್ಟಿ) ಅಗತ್ಯ. ಮೃದಂಗದ ಶ್ರುತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಲ ಮುಚ್ಚಿಗೆಯ ಇಂಡಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾದರೆ ಬಾರುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇಂಡಿಗೆಯ ಕೆಳಗೆ ಗಟ್ಟವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧಾರ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ, "ಛಾಪು" ಮತ್ತು "ಧೀಂ" ಶಬ್ದಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿ ಶ್ರುತಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದು.
ಎಡ ಭಾಗದ ಶ್ರುತಿ ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ರವೆ ಮತ್ತು ನೀರು ಅಗತ್ಯ. ರವೆಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹದವಾಗಿ ಕಲೆಸಿ ಎಡ ಭಾಗದ ಜೀವಾಳಿ ಚರ್ಮದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರವೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಶ್ರುತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ತೆಗೆದರೆ ಶ್ರುತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ರವೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬದಲಿಗೆ ಎಡ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಕರಣೆ ಹಾಕುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಮಾದರಿಯ ಅಂಟನ್ನು (ಗ್ಲಾಸ್ ಪುಟ್ಟಿ) ರವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೃದಂಗ ವಾದಕರು
ಮೃದಂಗ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಾನ್ ವಿಧ್ವಾಂಸರುಗಳು ತಮ್ಮ ಕೈಚಳಕವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ:
ಗೋಪಾಲರಾವ್ ಅಪ್ಪ, ಶಿವಸ್ವಾಮಿ ಅಪ್ಪ, ನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ಅಪ್ಪ, ಮಾನ್ಪೂಂಡಿಯಾ ಪಿಳ್ಳೆ, ಪುದುಕ್ಕೋಟ್ಟೈ ದಕ್ಷಿಣಾಮೊರ್ತಿ ಪಿಳ್ಳೆ, ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ತೇವರ್, ಕುಂಞುಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್, ಹೆಚ್.ಪುಟ್ಟಾಚಾರ್, ಟಿ.ಎಂ.ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಸುಬ್ಬಯ್ಯರ್, ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್, ಸಿ.ಕೆ.ಅಯ್ಯಾಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್
ವೆಲ್ಲೂರು ರಾಮಭದ್ರನ್, ಉಮಯಾಳಪ್ಪುರಮ್ ಶಿವರಾಮನ್, ಕಾರೈಕುಡಿ ಮಣಿ, ತಿರುವಾರೂರು ಭಕ್ತವತ್ಸಲನ್, ಮನ್ನಾರ್ಗುಡಿ ಈಶ್ವರನ್, ಟಿ.ಕೆ.ಮೊರ್ತಿ, ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ರಘು, ಶ್ರೀಮುಷ್ಣಂ ರಾಜಾರಾವ್, ಟಿ.ವಿ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್.
ಗರುವಾಯುರ್ ದೊರೆ, ಟಿ.ಎ.ಎಸ್.ಮಣಿ, ಟಿ.ವಿ.ಭದ್ರಾಚಾರ್, ಪಿ.ಜಿ.ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ, ಎ.ವಿ.ಆನಂದ್, ಎಮ್.ಟಿ.ರಾಜಕೇಸರಿ, ಟಿ.ಎ.ಎಸ್.ಮಣಿ, ಎಮ್.ವಾಸುದೇವರಾವ್, ಕೆ.ವಿ.ಪ್ರಸಾದ್, ಚೆಲುವರಾಜ, ಎಚ್.ಎಸ್.ಸುಧೀಂದ್ರ, ಅರ್ಜುನ್ ಕುಮಾರ್, ಆನೂರು ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಶರ್ಮ,ಜಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಮ್, ಹೆಚ್. ಎಲ್. ಶಿವಶಂಕರ ಸ್ವಾಮಿ,ತುಮಕೂರು ರವಿಶಂಕರ,ನಿಕ್ಶಿತ್ ಪುತ್ತೂರು
ಉಡುಪಿಯ ಮೃದಂಗ ವಾದಕರು: ಬಾಲಚಂದ್ರ ಆಚಾರ್ಯ, ಬಾಲಚಂದ್ರ ಭಾಗವತ, ದೇವೇಶ ಭಟ್
ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ
ತ್ಯಾಗರಾಜ
thumbnail|right|ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜರು (೧೭೬೭? - ೧೮೪೭)
ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜರು (ತೆಲುಗು:త్యాగరాజు) ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಮುಖ್ಯ ರಚನಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಇವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ಶ್ರೀರಾಮನ ಪರಮ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತ ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಅಲ್ಲಿನ ದೇವ-ದೇವತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ಏಳುನೂರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಜೀವನ
ಮೇ ೪, ೧೭೬೭ (ಕೆಲವು ಚರಿತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ೧೭೫೯) ರಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾಮಬ್ರಹ್ಮಮ್ ಮತ್ತು ಸೀತಮ್ಮನವರ ಪುತ್ರರಾಗಿ ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಅಜ್ಜ ಗಿರಿರಾಜ ಕವಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕವಿ-ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ - ಇವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಕಮಲಾಂಬಾರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು.
ಸಂಗೀತ
ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಸಂಗೀತದ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಶ್ರೀ ಸೊಂಟಿ ವೆಂಕಟರಮಣಯ್ಯನವರಿಂದ ಪಡೆದರು. ದೇವರನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ದಾರಿಯಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಂಡ ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಭಾವ ಪೂರ್ಣ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ರಾಗ- ಮತ್ತು ತಾಳ-ಬದ್ಧ ಸಂಗೀತಕ್ಕಿ೦ತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವರು. ೧೩ ನೇಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ "ನಮೋ ನಮೋ ರಾಘವ" ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇವರ "ಎಂದರೋ ಮಹಾನುಭಾವುಲು" ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಸೊಂಟಿ ವೆಂಕಟರಮಣಯ್ಯನವರು ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜರಿಗೆ ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಭಾವೀ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಮಹಾರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗುವ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಶ್ರೀ ನಾರದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನಾರದ ಮುನಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ.
ಪುರಂದರದಾಸರ ಪ್ರಭಾವ
ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ತಾಯಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುರಂದರದಾಸರ ದೇವರನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವರ ಹಲವು ಕೃತಿಗಳು ಪುರಂದರದಾಸರ ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾವನೆಯನ್ನೇ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರೇವಗುಪ್ತಿ ರಾಗದ ಗ್ರಹಬಲಮೇಮಿ ಎಂಬ ಕೃತಿ ಪುರಂದರರ ಸಕಲ ಗ್ರಹಬಲನೀನೆ ಎಂಬ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಜಿಂಗಲ ರಾಗದ ಅನಾಥುಡನು ಗಾನು ಎಂಬ ರಚನೆ ಪುರಂದರ ದಾಸರ ನಿನ್ನಂಥ ತಾಯಿ ಎನಗುಂಟು ನಿನಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಉಗಾಭೋಗದ ಭಾವನೆಯನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಅವರ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಭಕ್ತಿ ವಿಜಯದ ಮಂಗಳಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಪುರಂದರದಾಸರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪಂಚರತ್ನ ಕೃತಿಗಳು
ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿಲ್ಲದ ಹಲವಾರು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಖರಹರಪ್ರಿಯ, ಹರಿಕಾಂಭೋಜಿ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಮೇಳಕರ್ತರಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ತಂದವರು ತ್ಯಾಗರಾಜರೇ. ಘನರಾಗಗಳಾದ ನಾಟ,ಗೌಳ,ಆರಭಿ,ವರಾಳಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ರಚಿಸಿರುವ ವಿಶೇಷ ಕೃತಿಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಘನರಾಗ ಪಂಚರತ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತೆ. ಹೀಗೇ ತಿರುವೊಟ್ರಿಯೂರಿನ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿಯ ಮೇಲೆ, ಕೋವೂರು ಸುಂದರೇಶ್ವರನ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಂ ನ ರಂಗನಾಥನಮೇಲೆ ಇವರು ರಚಿಸಿರುವ ಐದೈದು ಕೃತಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ತಿರುವೊಟ್ರಿಯೂರ್ ಪಂಚರತ್ನ, ಕೋವೂರು ಪಂಚರತ್ನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಂ ಪಂಚರತ್ನ ಕೃತಿಗಳೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ತ್ಯಾಗರಾಜರು ತಮ್ಮ ಕಡೆಗಾಲದವರೆಗೂ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಮನೋಹರಿ ರಾಗದ ಪರಿತಾಪಮುಕನಿಯಾಡಿನ, ಶಹಾನ ರಾಗದ ಗಿರಿಪೈನೆಲಕೊನ್ನ, ಮತ್ತು ವಾಗಧೀಶ್ವರಿ ರಾಗದ ಪರಮಾತ್ಮುಡು ವೆಲಿಗೇ ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕಡೆಯ ಹತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡಲಾಗಿದೆ.
ತ್ಯಾಗರಾಜ ಆರಾಧನೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಕಾಣಿಕೆಯ ನೆನಪಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತಿರುವಯ್ಯಾರಿನಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಯ ಬಹುಳ ಪಂಚಮಿಯಂದು (ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿ೦ಗಳುಗಳ ಸಮಯ) "ತ್ಯಾಗರಾಜ ಆರಾಧನೆ" ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಕಛೇರಿಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದುಂಟು. ವರ್ಷದ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೂ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಆರಾಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ!
ನಿಧನ
ತ್ಯಾಗರಾಜರು ಜನವರಿ ೬, ೧೮೪೭ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.
ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವರ್ಗ:ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಗಣ್ಯರು ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಪ್ರಮುಖರು
ಸರ್ವಮಂಗಳ
ಸರ್ವಮಂಗಳ - ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಎಂ.ಸುಬ್ರಮಣ್ಯರಾಜ ಅರಸ್(ಚದುರಂಗ) ಹಾಗು ನಿರ್ಮಾಪಕರು ದೊಡ್ಡಮ್ಮಣ್ಣಿ ಅರಸ್. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ್, ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶ್ವಥ್, ಕಲ್ಪನ ಮಥು ಸಂಪತ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲ ಸತ್ಯಂ ರವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ಪಾತ್ರ
ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ವರ್ಗ:ರಾಜಕುಮಾರ್_ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿ
ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿ ಹಿಂದೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ವಸು ಬರಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಾಘ್ ಬರಸ್ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಪಿಠಪುರಂ ದತ್ತ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀ ವಲ್ಲಭರ ಶ್ರೀಪಾದ ವಲ್ಲಭ ಆರಾಧನಾ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಹಸುಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರಿಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಹಾಲನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾನವ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.
ಕೆಲವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು ವಾಘ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಬ್ಬರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಲಗಳ ಮರುಪಾವತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೊಸ ಲೆಡ್ಜರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ನಂದಿನಿ ಮತ್ತು ನಂದಿ ಎರಡನ್ನೂ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು ನಂದಿನಿ ವ್ರತ ಎಂದೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾನವನ ಜೀವನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಸುಗಳು ತಮ್ಮ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಕರುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಾಧಕರು ಈ ದಿನದಂದು ಯಾವುದೇ ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರ ಎಲ್ಲಾ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ರಾಜ ಉತ್ತಾನಪಾದ (ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಮಗ) ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಸುನೀತಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಆಚರಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದ ಕಾರಣ, ಅವರಿಗೆ ಧ್ರುವ ಎಂಬ ಮಗನು ಜನಿಸಿದನು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಆಚರಣೆಗಳು
ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಕರುಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ತೊಡಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಹಣೆಗೆ ಸಿಂಧೂರ/ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಜನರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹಸು ಮತ್ತು ಕರುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಮಧೇನುವಿನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಹಸುವಾದ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಗೋಧಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಹೆಸರುಬೇಳೆ ಮತ್ತು ಮುಂಗ್ ಬೀನ್ಸ್ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಗೋವಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ನಂದಿನಿ ವ್ರತ/ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಸುಗಳು ಮಾತೃತ್ವದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವು ದೀಪಾವಳಿ ಪೂಜೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿವೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<references group="" responsive="1">
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಆಚರಣೆಗಳು
ಬುಕ್ಕ ರಾಯ I
ಹಿನ್ನೆಲೆ
thumb|ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕ ಹಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ ಬುಕ್ಕನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದ ವಿವರಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಗಳಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಉಲ್ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ತಾರೀಕುಗಳು ಸಹ ಕೆಲವು ಕಡೆ ತಪ್ಪಿವೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಫಾದ್ರಿ ಹೆನ್ರಿ ಹೇರಾಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕ ಸಹೋದರರು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕೇಶವನಂತಹ ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವರುಗಳ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಪರ್ಷಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾಕರ, ಫರಿಷ್ತಾ ಈ ಅರಸರನ್ನು  ಕರ್ನಾಟಕದವರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಪರ್ಷಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಫರಿಷ್ತಾ ಈ ಅರಸರನ್ನು  ಕರ್ನಾಟಕದವರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹೇಳುವಂತೆ, ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕರು ವಾರಂಗಲ್-ನ ಕಾಕತೀಯ ರಾಜನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರು. ವಾರಂಗಲ್ ರಾಜನನ್ನು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘ್ಹಲಕ್ ಸೋಲಿಸಿ ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕರು ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದೆಹಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು, ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ರಾಜ್ಯಭಾರ
ಬುಕ್ಕ ರಾಯನ 21 ವರ್ಷ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (37 ಇತಿಹಾಸಕಾರ ನನಿಜ್ ಪ್ರಕಾರ) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಬುಕ್ಕ ರಾಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ.
1360ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅರ್ಕೊಟ್ ನ (ಇಂದಿನ ವೆಲ್ಲೂರ್, ತಮಿಳುನಾಡು) ಶಂಭುವರಾಯರ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊಂಡವೀಡು ರೆಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಪೆನುಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಬುಕ್ಕ 1371 ರಲ್ಲಿ, ಮಧುರೈನ ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ರಾಮೇಶ್ವರಂ ವರೆಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಬುಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಕುಮಾರ ಕಂಪಣ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಬುಕ್ಕನ ಪತ್ನಿ ಗಂಗಾಂಬಿಕಾ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿ ಮಧುರಾ ವಿಜಯಂ (ಅಥವಾ ವೀರಕಂಪಾರ ಚರಣ್ರಾಮ್) ನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. 1374 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ತುಂಗಭದ್ರ-ಕೃಷ್ಣ ತಪ್ಪಲಿನ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಬಹಮನಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದರು. ಒಡಿಶಾ (ಓರಿಯಾ) ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.
ಅವನ ಮಗ ಕುಮಾರ ಕಂಪಾನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಗಂಗಾಂಬಿಕಾ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿ ಮಧುರಾ ವಿಜಯಂ (ವೀರಕಂಪಾರ ಚರಣ್ರಾಮ್ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. 1374 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ತುಂಗಭದ್ರ-ಕೃಷ್ಣ ದೋಬ್ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಹಮನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದರು. ಒಡಿಶಾ (ಓರಿಯಾ) ಮತ್ತು ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಸಿಲೋನ್ ನ ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ನ ಝಮೊರಿನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಕಪ್ಪ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.
ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವ
ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವ ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರದ ಬಳಿಯ ಗುಂಡೂಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. right|thumb|ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವ
ಪತ್ರಕರ್ತ
ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಸುಧಾ, ಮಯೂರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಸುದ್ದಿಜೀವಿ ಹೆಚ್.ಆರ್.ನಾಗೇಶರಾವ್ ಬಗ್ಗೆ
ನನ್ನಂತೆ ಹಲವರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕಾ ವ್ಯವಸಾಯದ ಓನಾಮ ಶುರುವಾದದ್ದು `ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ'ದ ಬೆಂಗಳೂರು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ `ಸಂಕ' ಹಲವು ಯುವ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. `ಸಂಕ'ದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು `ಪ್ರಜಾವಾಣಿ', `ಕನ್ನಡಪ್ರಭ'ಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರಿಗೆ `ಸಂಕ' ಬರೀ ಚಿಮ್ಮುಹಲಗೆಯಷ್ಟೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವರು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಒಂದು ಗಟ್ಟಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೊರ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಗಟ್ಟಿ ಅನುಭವ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ `ಸಂಕ'ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್.ಆರ್.ನಾಗೇಶರಾವ್ ಒಬ್ಬರು.
ನಾಗೇಶರಾವ್ ಎಂದೂ `ಹೈ ಪ್ರೊಫೈಲ್' ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಕಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ನಾನು ಅವರ ಜತೆ ಕೆಲಸ ಶುರು ಮಾಡುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. `ಸಂಕ'ದಲ್ಲಿ `ಚಿಟಿಕೆ ಚಪ್ಪರ' ಎಂಬೊಂದು ಕಾಲಂ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಯ ಬರವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಹೆಚ್ಚು ಬರವಣಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರುತ್ತಿದ್ದ `ಪ್ರೊಫೆಷನಲಿಸಂ' ಇಂದಿಗೂ ಯುವಕರಿಗೆ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕು. ಅಂಥವರ ಬಗೆಗೂ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬರಬೇಕು. ಈಗ `ಸುದ್ದಿಜೀವಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅವರ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ನಾಗೇಶರಾಯರಿಗೆ ಅವರ ಒಡನಾಡಿಗಳು ಅರ್ಪಿಸಿದ `ನುಡಿ ನಮನ'ವೇ ಆಗಿದೆ.
ಒಬ್ಬರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುವಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯ ಇದೆ. ನಾಗೇಶರಾಯರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಹಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಹೌದು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ `ಅವನ' ಜತೆ `ನಾನು' ಇರಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ `ಅವನು' ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಅದೃಷ್ಟಕ್ಕೆ `ಸುದ್ದಿಜೀವಿ'ಯಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಹಲವು ಚಿತ್ರಣಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲ ಬರಹಗಳೂ ನಾಗೇಶರಾಯರ ವೃತ್ತಿ ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಭೂತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನ, ಎಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಸಂಯಮ, ವೃತ್ತಿಪರತೆ, ಸಮಯ ಪಾಲನೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಬರಹಗಳೂ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿವೆ. ನನ್ನಂಥವರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದಾರಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದಂಥ `ಪುಟ್ಟ ದೇಹದ ದೊಡ್ಡ ಮನಸ್ಸಿನ' ನಾಗೇಶರಾಯರ ಬಗೆಗಿನ `ಸುದ್ದಿಜೀವಿ'ಯ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕವಾದುದು.
- ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಪಾದಕರು, `ಕನ್ನಡಪ್ರಭ'
ನಿಧನ
ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವರು ೨೦೦೭,ಜನೆವರಿ ೯ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.
ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವ ಜಿ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವ ವರ್ಗ: ೧೯೩೯ ಜನನ ವರ್ಗ: ೨೦೦೭ ನಿಧನ
ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನ
ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನ   ಎಂಬುದು  ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು,ಇದನ್ನು  ವಾರ್ತಾ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ  ಮತ್ತು  ಅಂತರಜಾಲ  ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಸಾಹಿತ್ಯ  ಮತ್ತು  ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯ  ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ,  ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಬಹುಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಂಗೇರಿ -ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಕಾಶಕರಾದ  ಜೋಸೆಫ್  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್^^ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ  ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಇದರ  ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಸರಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪುಲ್ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ."ಎಳೆಯುವುದು/ಎಳೆಯಿರಿ , ಸರ್ "
ಪ್ರತೀವರ್ಷವು ಬಹುಮಾನವನ್ನು 21 ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 20 ಜನರಿಗೆ,ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಜೇತನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ10,000 ಡಾಲರ್ ಹಣದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ, ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವನ್ನು ನೀಡುವುದಿದ್ದು,ಇದನ್ನು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು,ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ   ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರನ್ನೂ ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನ ಪರಿಗಣನೆ
ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.$50 ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ನೀಡಿ (ಒಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಒಂದರಂತೆ)ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಬಹುಮಾನದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಿಯು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಥವಾ ಸಂಪಾದಕೀಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗರಿಷ್ಟ ಬಹುಮಾನ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ/ಚರಿತ್ರೆ
''ಸೆಂಟ್. ಲುಯಿಸ್ ಪೋಸ್ಟ್ -ಡಿಸ್ ಪ್ಯಾಚ್  ^^ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು,ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕ  ಜೋಸೆಫ್  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್^^ನು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿ,ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ''  ತಂದನು. 1911ರಲ್ಲಿ ,ತಾನು ಸಾಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದನು. ಅವನ ಆಸ್ತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು 1912ರಲ್ಲಿ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳ  ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಶಾಲೆಯನ್ನು  ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನವನ್ನು 4ನೇ ಜೂನ್ 1917ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ; ಈಗ ಅವರು ಪ್ರತಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ/ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಗಮವು   ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು  ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜೇತರುಗಳು/ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿದಾರರು
ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಹೆಸರಾನ್ಟರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್ ಎಫ್ . ಕೆನಡಿಯವರಬಯೋಗ್ರಫಿ  ಸೇರಿದೆ; ಮಾರ್ಗರೆಟ್  ಮಿಚೆಲ್, ಸೌಲ್  ಬೆಲ್ಲೋ , ಅರ್ನೆಸ್ಟ್  ಹೆಮಿಂಗ್ ವೇ , ಯೂಡೋರ  ವೆಲ್ಟಿ , ಹಾರ್ಪೆರ್  ಲೀ , ವಿಲಿಯಂ  ಫಾಲ್ಕ್ನರ್ , ಮತ್ತು ಫಿಕ್ಷನ್ ಗಾಗಿ ಟೋನಿ  ಮಾರಿಸನ್ ; ರಾಬರ್ಟ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರವರ   ಪದ್ಯ 4 ಬಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಾಗಿ ;ರೋಗರ್ ಎಬೆರ್ಟ್ರವರಿಗಾಗಿ  ಮತ್ತು  ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ , ಅರ್ಥರ್  ಮಿಲ್ಲರ್ , ರೋಡ್ಗೆರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಮ್ಮೆರ್ ಸ್ಟೀನ್ , ಮತ್ತು  ಸ್ಟೀಪ್ಹೆನ್ ಸೋನ್ಧಿಂ  ರವರ  ನಾಟಕಕ್ಕೆ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ(ತತಕ್ಷಣ)ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಎಡ್ಡಿ ಆಡಮ್ಸ್ ರವರಿಗೆ, ಡ್ರಾಗಾನ್ಸ್ ಟೀತ್  ಎಂಬ ಕಥೆಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಅಪ್ಟೋನ್ ಸಿನ್ಕ್ಲೈರ್ ರವರು ಈ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ.
ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ  ಡೇವಿಡ್    ಮಕ್ಕುಲ್ಲೌಗ್ಹ್  (ಎರಡು ಬಾರಿ ) for ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ; ರಾಬರ್ಟ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್  (ನಾಲ್ಕು ಸಾರ್ತಿ ) ಪದ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ  ; ಗೀನ್  ವೈನ್ ಗಾರ್ಟನ್    (ಎರಡು ಸಾರ್ತಿ ) ಗುಣಾತ್ಮಕ ಬರಹಕ್ಕೆ ; ಥಾಮಸ್    ಎಲ್. ಫ್ರೀಡ್ ಮ್ಯಾನ್ (ಮೂರು ಸಾರ್ತಿ ) ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು  ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ; ಮಾರ್ಗರೆಟ್  ಲೀಚ್  (ಎರಡು ಸಾರ್ತಿ ) ಚರಿತ್ರೆ  /6}ಗಾಗಿ ; ಯೂಗೀನ್ ಓ'ನೀಲ್  (ನಾಲ್ಕು ಸಾರ್ತಿ ), ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಅಲ್ಬೀ  (ಮೂರು ಬಾರಿ ), ಮತ್ತು  ಆಗಸ್ಟ್ ವಿಲ್ಸೋನ್  (ಎರಡು ಬಾರಿ ) ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ; ನಾರ್ಮನ್ ಮೈಲೇರ್  (ಎರಡು ಬಾರಿ ) ಫಿಕ್ಷನ್  ಮತ್ತು  ನಾನ್ -ಫಿಕ್ಷನ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ; ಮತ್ತು  ವಿಲಿಯಂ ಫಾಲ್ಕ್ನರ್  (ಎರಡು ಬಾರಿ ), ಜಾನ್ ಅಪ್ದೈಕ್  (ಎರಡು ಬಾರಿ ), ಮತ್ತು ಬೂತ್ ಟಾರ್ಕಿಂಗ್ ಟನ್  (ಎರಡು ಬಾರಿ )  ಕತೆ  / ಫಿಕ್ಷನ್. (ಈ ವಿಷಯದ ಹೆಸರನ್ನು 1948 ರಲ್ಲಿ 'ಕಥೆ'ಯ ಬದಲಿಗೆ ಫಿಕ್ಷನ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.)