cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು
ರಚನೆ
thumb|right|300px|ಜಾಕಿರ್ ಹುಸ್ಸೈನ್ ರವರಿಂದ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಹೀಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೃ.ವಿ.ವಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಅಖಂಡ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ಉಪ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಡಾ|| ಜಾಕಿರ್ ಹುಸ್ಸೈನ್ ರವರು ೨೧ನೆ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೪ರಂದು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರುನ್ನು ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾರತ ರಾಯಭಾರಿಯಾದ ಚೆಸ್ಟರ್ ಬೋವ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ನವರೂ ಸಹ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಶ್ರೀಮತಿ. ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಯವರು ೧೯೬೯ರ ಜುಲೈ ೧೨ ರಂದು GKVK ಆವರಣವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.
ಹೆಬ್ಬಾಳ ಹಾಗು ಧಾರವಾಡದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು, ಹೆಬ್ಬಾಳದ ಪಶು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು, ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿನ ೩೫ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ, ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆ, ಪಶು ಸಂಗೋಪನಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ ನ ೪೫ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
ಆವರಣಗಳು
ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರೆಯಲಿದೆ
ಹುಮಾಯೂನ್‌
ನಾಸಿರ್ ಉದ್ದೀನ್ ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಹುಮಾಯೂನ್‌ (ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ಅಲ್-ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಲ್-ಅಜಮ್ ವಾಲ್ ಖಾಕನ್ ಅಲ್-ಮುಕರಾಮ್, ಜಾಮ್-ಇ-ಸುಲ್ತನಾತ್-ಇ-ಹಕಿಕಿ ವಾ ಮಜಾಜಿ, ಸಯಿದ್ ಅಲ್-ಸಾಲತಿನ್, ಅಬುಇಲ್ ಮುಜಾಫರ್ ನಾಸಿರ್ ಉದ್ದೀನ್ ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಪಾದ್‌ಶಾ ಘಜಿ, ಜಿಲ್ಲುಲ್ಲಾಹ್ )  (17 ಮಾರ್ಚ್ 1508– 4 ಮಾರ್ಚ್ 1556) (OS 7 ಮಾರ್ಚ್ 1508-OS 22 ಫೆಬ್ರವರಿ 1556) ಇಂದಿನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು 1530ರಿಂದ 1540ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ 1555ರಿಂದ 1556ರವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಎರಡನೇ ಮೊಘಲ್ ಚರ್ಕವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ತಂದೆ ಬಾಬರ್‌‌ನಂತೆ ಆತನೂ ಸಹ ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಹುಬೇಗನೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃಪಡೆದನು. 1556ರಲ್ಲಿನ ಅವನ ಮರಣದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೆ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು.
ತಂದೆಯ ನಂತರ ಆತನು 1530ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಾರಾಧಿಕಾರಿಯಾದನು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಎದುರಾಳಿಯಾದ ಅವನ ಮಲ-ಸಹೋದರ ಕಮ್ರಾನ್ ಮಿರ್ಜಾ, ಅವರ ತಂದೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳಾದ ಕಾಬುಲ್‌ ಮತ್ತು ಲಾಹೋರ್‌‌ನ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಅವನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 22ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದನು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನುಭವ ಪಡೆದನು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅವನ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಪಶ್ತೂನ್‌ ಕುಲೀನ ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿನಿಂದಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಪುನಃಪಡೆದನು. ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕುಲೀನರ ದೊಡ್ಡ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಜತೆಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹುಮಾಯೂನ್‌‌ ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ನಂತರ ಮೊಘಲ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ರಾಜಸಂತತಿಯ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಬಾಬರ್‌ನ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹಂಚುವ ನಿರ್ಧಾರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌‌ನ ಅವಧಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಧಿಕಾರವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುರೋಪಿನ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಟಿಮುರಿಡ್‌ಗಳು (ಚೆಂ)ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಚಿಂಗಿಸಿಡ್‌ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಖಾನಲ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ವಾರಸುದಾರರಾಗಿದ್ದರೂ, ಉಪ-ವಿಭಾಗದ (ತೈಮೂರಿ)(ಟಿಮುರಿಡ್‌ಗಳು) ಯಾವುದೇ ಗಂಡು ಚಿಂಗಿಸಿಡ್‌ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. . (ಚೆ)ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಆತನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಾಧಾನಕರವಾಗಿ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ಚಿಂಗಿಸಿಡ್ ಉತ್ತಾರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಂಚುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸೋದರ ಕೊಲೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಟಿಮುರ್ ಆತನ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಪಿರ್ ಮಹಮ್ಮದ್‌, ಮಿರನ್ ಶಾ, ಖಲಿಲ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಶಾ ರುಖ್ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಹಂಚಿದನು, ಇದು ಕುಟುಂಬದೊಳಗಿನ ಕಲಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬಾಬರ್‌ನ ಮರಣದ ನಂತರ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಭದ್ರತೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಬಾಬರ್‌ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಆಳಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ಉಮಾರಾಹ್ (ಕುಲೀನರು) ಹುಮಾಯೂನ್‌ನನ್ನು ನ್ಯಾಯವಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಬಾಬರ್‌ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಕೆಲವು ಕುಲೀನರು ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಮಾವನಾದ ಮಹ್ದಿ ಖ್ವಾಜನನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ವಿಫಲವಾದರೂ, ಅದು ಮುಂದೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುವುದರ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಶೇಷ ಸ್ವಭಾವ
ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸಹೋದರಿ ಗುಲ್ಬದಾನ್ ಬೇಗಂ ಬರೆದ ಆತನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ "ಹುಮಾಯೂನ್‌-ನಾಮಾ"ದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು, ಆತನಿಗೆ ಕೋಪ ತರಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕ್ಷಮಿಸುವ ಅಸಾಧಾರಣ ದಯಾಪರನಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಾಲ್‌ ಹುಮಾಯೂನ್‌‌ನ ಆಪ್ತ ಸಲಹೆಗಾರ ಹಿರಿಯ ಶೇಖ್ನನ್ನು ಕೊಂದು, ಆನಂತರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಆಗ್ರಾದಿಂದ ಹೊರಗೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು; ಎಂದು ಈ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಗುಲ್ಬದಾನ್ ಬೇಗಂ ಇದ್ದ ಅವನ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ತಮ್ಮನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆತನಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ತಾಯಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ದಾಖಲಾದ ಅವನ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಯೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುರ್ಬಲತೆ ಬೇರೂರಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳಿಂದ ಅವನು ಸಾಧು ಮತ್ತು ದಯಾಪರನಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. ಆವನು ತಂದೆಯ ನಿಪುಣತೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಸಾಧನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಸಾಧಾರಣ ಯೋಧನಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನು ಆಯ್ಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆರಾಮವಾಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಸೋಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು.
ಅವನ ಸೇವಕ ಜಾಹರ್ 'ತಾಧ್ಕಿರಾತ್ ಅಲ್-ವಕಿಯತ್‌'ನಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಹೆಸರನ್ನು ಅಥವಾ ಶಾ ಆಫ್ ಪರ್ಷಿಯಾನ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅವನು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದನು; ಅಲ್ಲದೇ ಅವರು ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸಿದರು ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ವಿಪರೀತ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅಫೀಮು ಗುಳಿಗೆಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ನಂತರ ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧವು ಹೊರಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ಕಾಲ ಸುಭದ್ರ ನಗರದೊಳಗೆ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ಆರಂಭಿಕ ಆಳ್ವಿಕೆ
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದಾಗ ಅವನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಎದುರಾಳಿಗಳಿದ್ದರು — ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಹಾದುರ್‌ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಗಂಗಾ ನದಿಯಾದ್ಯಂತ ನೆಲೆಸಿರುವ ಬಿಹಾರ್‌ನ ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿ (ಶೇರ್ ಖಾನ್) ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ. ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಮೊದಲ ದಂದಯಾತ್ರೆ ಖಾನ್ ಸೂರಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಈ ದಾಳಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು, ಅಲ್ಲದೇ ಅಹ್ಮದ್ ಶಾ ಮಾಡಿದ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಗುಜರಾತ್‌ನೆಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು, ಅಲ್ಲದೇ ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ವವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆನಂತರ ಚ್ಯಾಂಪನರ್ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾಂಡುವಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಹಾದುರ್‌ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗಿನ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೂ, ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜರು ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊಘಲರು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಫಿರಂಗಿ, ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಬಹಾದುರ್‌ನ ಗುಜರಾತ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಾನುಕೂಲದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಮೊಘಲ್‌ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದನು. ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಿರನಿರ್ಧಾರದೊಂದಿಗೆ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಹಾದುರ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನು. ಅವನ ದಾಳಿಯು ಅತ್ಯತ್ಭುವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಅವನು ಮಾಂಡು ಮತ್ತು ಚ್ಯಾಂಪನರ್‌ನ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿ ಶತ್ರುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಬದಲು ಹುಮಾಯೂನ್‌ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಅವನ ಹೊಸ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಾದುರ್ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿ
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಗುಜರಾತಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ಶೇರ್ ಶಾ ಮೊಘಲರಿಂದ ಆಗ್ರಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅವನು ಮೊಘಲ್‌ ರಾಜಧಾನಿಯ ಮೇಲಿನ ಶೀಘ್ರ ಮತ್ತು ದೃಢ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಈ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಆಗ್ರಾಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಇದು ಬಹಾದುರ್‌ಗೆ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ನನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯು ಗುಂಡು-ಹಾರಿಸುವ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಬಹಾದುರ್ ಸೋತು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಆಗ್ರಾವನ್ನು ಶೇರ್ ಶಾನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. ಆದರೆ ಬಂಗಾಳದ ವಿಲಾಯತ್ ‌ನ ರಾಜಧಾನಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆ ನಗರ ಗೌರ್‌ ಲೂಟಿಯಾಯಿತು. ಹಿಂಭಾಗದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಅವನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸೈನ್ಯವು ಶೇರ್ ಶಾನ ಮಗನ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೋಟೆ ಚುನಾರ್ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ತಡಮಾಡಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾದ ಗೌರಿಯಲ್ಲಿನ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ದೋಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲದೇ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಶವಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದನು. ಶೇರ್ ಶಾನಿಗೆ ಭಾರಿ ಯುದ್ಧದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿ ಬಂಗಾಳದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಶೇರ್ ಶಾ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು, ಆದರೆ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ: ಬದಲಿಗೆ "ಅವನ ಹ್ಯಾರೆಮ್‌ನಲ್ಲಿ (ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ)ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದನು ಮತ್ತು ಸುಖವಿಲಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಉಳಿದನು". ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತು ವರ್ಷದ ಸಹೋದರ ಹಿಂದಾಲ್‌ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹಿಂಭಾಗದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಆಗ್ರಾಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಮಫ್ತಿ(ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಕೊಡುವ ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಕಾನೂನುತಜ್ಞ) ಯಾದ ಶೇಖ್ ಬಹುಲ್‌ನನ್ನು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ, ಶೇಖ್ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. ದಂಗೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದ್ರೇಕಿಸಿ, ಹಿಂದಾಲ್‌ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಖುತ್ಬಾ ಅಥವಾ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಅವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಾಲ್‌ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದಾಗ, ಶೇರ್ ಶಾನ ಸೇನೆಯು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪುನರ್ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಹೋದರ ಕಮ್ರಾನ್‌ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವನ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಸಾಗಿ ಬಂದನು. ಅವನ ಈ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆಯು ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕ ಇರಾದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವನು ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೊಣೆಯ ಹಕ್ಕು ಕೇಳುವ ಉದ್ಧೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನು ಹಿಂದಾಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಒಮ್ಮೆ ಪದಚ್ಯುತಗೊಂಡ ನಂತರ ಕಮ್ರಾನ್ ರಚಿಸುವ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಾಲಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವನ ಸಹೋದರನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಲ್ಲದ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.
ಶೇರ್ ಶಾ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನನ್ನು ಚೌಸದಲ್ಲಿ ಬನಾರಸ್‌‌‌ನ ಹತ್ತಿರ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ತೀರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದನು. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಂದಕಗಳನ್ನು ಅಗೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೊಘಲ್‌ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾದ ಫಿರಂಗಿದಳವು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿತ್ತು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಮಹಮ್ಮದ್ ಆಜಿಜ್‌ನನ್ನು ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಾಜತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಶೇರ್ ಶಾನಿಗೆ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರವನ್ನು ಆಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಒಪ್ಪಿದನು. ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ಆತನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೌರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರು ರಾಜರು ಮಾನ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸೈನ್ಯವು ಶೇರ್ ಶಾನ ಸೇನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವನ ಸೇನೆಯು ಭಯವನ್ನು ನಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕು. ಆ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡರು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸೇನೆಯು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಒಪ್ಪಂದ ಪ್ರಕಾರದಂತೆ ಶೇರ್ ಶಾನ ಸೈನ್ಯವು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿತು, ಮೊಘಲ್‌ ಸೈನ್ಯವು ರಕ್ಷಣೆಯ ತಯಾರಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ರಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಂದಕ ತೋಡುವಿಕೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. ಮೊಘಲರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಶೇರ್ ಶಾ ಅವನ ಆರಂಭಿಕ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುರಿದನು. ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಅವನ ಸೈನ್ಯವು ಮೊಘಲರ ಪಾಳೆಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮಲಗಿದ್ದು, ದಾಳಿಗೆ ತಯಾರಾಗಿರದಿದ್ದ ಮೊಘಲ್‌ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು, ಸೈನ್ಯವು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಹಲವರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿತು. ಹುಮಾಯೂನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಗಾಳಿ ತುಂಬಿದ "ನೀರನ್ನು-ತುಂಬುವ-ತೊಗಲಚೀಲ"ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಈಜಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಆಗ್ರಾವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿ
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಆಗ್ರಾಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಸಹೋದರರು ಅಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಚು ಹೂಡಿದ ಸಹೋದರರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನೇರವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದ ಹಿಂದಾಲ್‌ನನ್ನೂ ಮನ್ನಿಸಿದನು. ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಶೇರ್ ಶಾ ಕ್ರಮೇಣ ಆಗ್ರಾದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯವೊಂದರ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಮತ್ತು ಕಮ್ರಾನ್‌ ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳವಾಡತೊಡಗಿದರು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಮುಂದೇ ಸಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ಶೀಘ್ರದ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಬದಲಿಗೆ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಕಮ್ರಾನ್‌ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದನು. ಕಮ್ರಾನ್‌ ಲಾಹೋರ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಅವನ ಸೈನ್ಯವೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ಹುಮಾಯೂನ್ ಅವನ ಸಹೋದರರಾದ ಆಸ್ಕರಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಾಲ್‌‌ರೊಂದಿಗೆ 1540ರ ಮೇ 17ರಂದು ಕನೌಜ್‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶೇರ್ ಶಾನನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ 240 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (150 ಮೈಲ್‌ಗಳು) ಆಗ್ರಾದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಸೈನ್ಯವು ಹೀನಾಯ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆತ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದರರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿ ಆಗ್ರಾಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಒಕ್ಕಲಿಗರಿಂದ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗರಿಂದ ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಲಾಹೋರ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಆದರೂ ಶೇರ್ ಶಾ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. ನಂತರ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ-ಕಾಲವಿದ್ದ ಸೂರ್ ರಾಜಸಂತತಿಯನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ
ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಸಹೋದರರೂ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿದರು. ಆದರೆ ಶೇರ್ ಶಾ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಸಿರ್ಹಿಂದ್ ತಲುಪಿದಾಗ, ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಈ ಸಂದೇಶದೊಂದಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. - "ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಂದುಸ್ತಾನವನ್ನು (ಅಂದರೆ ಗಂಗಾ ಕಣಿವೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು, ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಪೂರ್ವದ ಪ್ರದೇಶಗಳು) ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಲಾಹೋರ್‌ ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡು. ಸಿರ್ಹಿಂದ್ ನಿನ್ನ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಧ್ಯೆ ಗಡಿಯಾಗಿರಲಿ." ಆದರೆ ಶೇರ್ ಶಾ ಹೀಗೆಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು - "ನಾನು ನಿನಗೆ ಕಾಬುಲ್ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ‌. ನೀನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು." ಕಾಬುಲ್‌ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸಹೋದರ ಕಮ್ರಾನ್ ಮಿರ್ಜಾನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕಮ್ರಾನ್ ಅವನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೊಂದನ್ನೂ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹುದೂರದ ಮಾತಾಗಿತ್ತು. ಬದಲಿಗೆ ಕಮ್ರಾನ್‌ ಶೇರ್ ಶಾನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವನ ಸಹೋದರರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶೇರ್ ಶಾನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತೇನೆಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು. ಅವನ ಸಹಾಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ಶೇರ್ ಶಾ ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಆ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ವೇಗವಾಗಿ ಲಾಹೋರ್‌ಗೆ ಹರಡಿತು ಹಾಗೂ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಕಮ್ರಾನ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಹುಮಾಯೂನ್‌‌ನ ತನ್ನ ತಂದೆ ಬಾಬರ್‌ನ "ನಿನ್ನ ಸಹೋದರರು ಶಿಕ್ಷೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ" ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಂದುವರಿಯದೇ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಸಿಂಧ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದರಿಂದ ಸಹೋದರರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ಹಿಂದೆ ಅವಿಧೇಯನಾಗಿದ್ದ ಹಿಂದಾಲ್‌ ರಾಜನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕಮ್ರಾನ್‌ ಮತ್ತು ಆಸ್ಕರಿ ಕಾಬುಲ್‌ನ ಶಾಂತಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇದು ಕುಟಂಬದಲ್ಲಿ ಒಡಕಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
1542ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಜೋಧ್‌ಪುರದ ರಾಜ ರಾವ್ ಮಾಲ್ಡಿಯೊ ರಾಥೋರ್ ಶೇರ್ ಶಾನ ವಿರುದ್ಧ ಮೈತ್ರಿಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೈನಿಕರು ರಾಜನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಮರುಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು ಅವರು ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರಾಜನು ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸೈನ್ಯವು ಎಷ್ಟೊಂದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದನು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಶೇರ್ ಶಾ ಅವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಹುಮಾಯೂನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ 80 ಕಿಮೀಗಿಂತಲೂ (50 ಮೈಲುಗಳು) ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೈನ್ಯ ಹಾಗೂ ಅವನ ತುಂಬುಗರ್ಭಿಣಿ ಪತ್ನಿಯು ಆ ಬಿಸಿ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸೈನಿಕರು ಅನೇಕ ಹಸುಗಳನ್ನು (ಹಿಂದುಗಳ ಪೂಜನೀಯ ಪ್ರಾಣಿ) ಸಾಯಿಸಿದರಿಂದ, ಹತ್ತಿರದ ನಿವಾಸಿಗರು ಎಲ್ಲಾ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಮರಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಬೆರಿಹಣ್ಣನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಮಿದಾಳ ಕುದುರೆಯು ಸತ್ತಾಗ, ರಾಣಿಗೆ (ಆಗ ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಳು) ನೆರವು ನೀಡಲು ಯಾರೂ ಮುಂದೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ತಾನಾಗೇ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತಾಗಿ, ಆರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ (ನಾಲ್ಕು ಮೈಲುಗಳು) ಒಂಟೆಯೊಂದರೆ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದನು. ಆನಂತರ ಖಾಲೆದ್ ಬೆಗ್ ಅವನ ಸವಾರಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ನಂತರ ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಅವನ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ದಿನಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಹಿಂದಾಲ್‌ಗೆ ಕಂದಹಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಹೋದರರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್‌ನ ಅಮಿರ್ ಹುಸೇನ್ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಬಗೆಗಿನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತೆ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಮಾಲ್ಡಿಯೊನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮರುಭೂಮಿಯ ಓಯಸಿಸ್‌ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಣ್ಣ ನಗರ ಉಮರ್ಕೋಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರಿಂದ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು. ಸಿಂಧ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹೊಸ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಉಮರ್ಕೋಟ್‌ ಈ ಯುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ 1542ರ ನವೆಂಬರ್ 23ರಂದು 15 ವರ್ಷದ ಹಮೀದಾ ಅವಳ ಮೊದಲ ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. 34 ವರ್ಷದ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಆ ಮಗುವನ್ನು ಅವರು ಜಲಾಲುದ್ದಿನ್ (ನಂತರ ಅಕ್ಬರ್) ಎಂದು ಕರೆದರು.
ಕಾಬುಲ್‌ಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆ‌?
ಸಿಂಧ್‌ನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧವು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಸೇನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಲು ಹುಮಾಯೂನ್‌‌ಗೆ ಲಂಚಕೊಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿ, ಮುನ್ನೂರು ಒಂಟೆಗಳು (ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪಳಗಿಸಿಲ್ಲದವು) ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಧಾನ್ಯದ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಇಂದುಸ್‌ಅನ್ನು 1543ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು ದಾಟಿ, ಕಂದಾಹಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಹೋದರರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡನು.
ಕಮ್ರಾನ್‌ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಮ್ರಾನ್‌ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಖುತ್ಬಾ  ವನ್ನು (ಶುಕ್ರವಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಂಭ್ರಮ) ನಿರಾಕರಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದಾಲ್‌ನನ್ನು ಕಾಬುಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅವನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಹೋದರ ಆಸ್ಕರಿಯು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಮುಂದುವರಿದನು. ಶತ್ರುವಿನ ಸೇನೆಯು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಬೇರೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಹುಡುಕುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು ಮುಂಬರುವ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದು ಕುಶ್‌ನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಹಿಮದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಶೀತವಿದ್ದು, ಅದು 14 ತಿಂಗಳ ಹಸುಳೆಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಅಕ್ಬರ್‌ನನ್ನು ಸೈನಿಕರ ಪಾಳೆಯದಲ್ಲೇ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಕರಿಯು ಪಾಳೆಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕ್ಬರ್‌ನನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆ ಆತನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗನಂತೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾಳೆ.
ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಆಶ್ರಯ
ಶಾ ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ಸುನ್ನಿಯಿಂದ ಶಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ತಾನು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಹಿಂಬಾಲಕರನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದನು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರ ಜಾಹರ್‌ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಂಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾ ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸಹೋದರ ಕಮ್ರಾನ್‌ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿ ಅಥವಾ ಜೀವಂತವಾಗಿ ನೀಡಿದರೆ ಬದಲಿಗೆ ಕಂದಹಾರ್‌ಅನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವುದಾಗಿ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಶಾ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಬದಲಿಗೆ ಶಾ ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ಮುನ್ನೂರು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಡೇರೆಗಳು, 12 ಸಂಗೀತದ ಬ್ಯಾಂಡುಗಳು ಮತ್ತು "ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಮಾಂಸ"ದೊಂದಿಗೆ ಔತಣವೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಶಾ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮತ್ತು 12,000 ಕುದುರೆ ಸಿಪಾಯಿಗಳು ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸಹೋದರ ಕಮ್ರಾನ್‌‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಸೈನ್ಯವು ಜಯಶಾಲಿಯಾದರೆ ಕಂದಹಾರ್‌ ತನ್ನದಾಗಬೇಕೆಂದು ಶಾ ಕೇಳಿದನು.
ಕಂದಾಹಾರ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ
ಈ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಕಂದಹಾರ್‌ಅನ್ನು ಎರಡು-ವಾರಗಳ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಆಸ್ಕರಿಯಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆಸ್ಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು; ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ನೀಡಲು ಒಂದುಗೂಡಿದುದನ್ನು ಅವನು ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ - "ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕುರಿಯ ಹಿಂಡು ಇದ್ದಂತೆ, ಒಂದು ಕುರಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೊ ಉಳಿದವು ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ". ಕಂದಹಾರ್‌ಅನ್ನು ಒಪ್ಪಿದಂತೆ ಶಾನಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವನು ತನ್ನ ಎಳೆಯ ಮಗ ಮುರಾದ್‌ನನ್ನು ವೈಸ್‍‌ರಾಯ್‌ನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆ ಮಗು ಬೇಗನೆ ತೀರಿಕೊಂಡಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತನ್ನನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಬಲನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದನು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅವನ ಸಹೋದರ ಕಮ್ರಾನ್‌ನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಬುಲ್‌ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾಗಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಕಮ್ರಾನ್‌ ನಾಯಕನಾಗಲು ಹಿಂಜರಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಸೈನ್ಯವು ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತೆ, ಕಮ್ರಾನ್‌ನ ಸೇನೆಯ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು, ಹುಮಾಯೂನ್‌ನನ್ನು ಸೇರಲು ಒಂದುಗೂಡಿದರು;ಅಲ್ಲದೇ ಅವನ ಸೈನ್ಯದ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಕಮ್ರಾನ್‌ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. 1545ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಮೀದ ಮತ್ತು ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅವರ ಮಗ ಅಕ್ಬರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿದರು; ಅದರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಭಾರಿ ಔತಣಕೂಟವೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಅವನಿಗೆ ಪರಿಕರ್ತನ(ಗೌರವ ಔತಣ) ಮಾಡಿದಾಗಲೂ, ಮತ್ತೊಂದು ಅದ್ಧೂರಿಯ ಔತಣ ಕೂಟವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಅವನ ಸಹೋದರನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲನಾಗಿದ್ದನು. ಎರಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ದುರ್ಬಲ ಸೈನ್ಯವು ಕಮ್ರಾನ್‌ಗೆ ಕಾಬುಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಂದಾಹಾರ್‌ಅನ್ನು ಪುನಃವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಕಮ್ರಾನ್‌ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ ಹುಮಾಯುನ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ನಿವಾಸಿಗರ ವಿರುದ್ಧ ಕಡುದುರಾಚಾರದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಗರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಸೈನ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ದಯಾಪರತೆಯಿಂದ ಹುಮಾಯುನ್‌ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು.
ಅವನ ಸಹೋದರರಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕನಾಗಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಾಲ್‌ ಅವನ ಕಡೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವಾಗ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು. ಅವನ ಸಹೋದರ ಆಸ್ಕರಿಯನ್ನು ಅವನ ಕುಲೀನರ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಗರ ಆಣತಿಯಂತೆ ಸಂಕೋಲೆಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ಹಜ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅವನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಮಸ್ಕಸ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು.
ಭಾರತದ ಮರುಭೇಟಿ
ಬೈರಮ್ ಖಾನ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಪಂಜಾಬ್‌ಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದನು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತರಾಗಿದ್ದ ಗಾಖರ್‌ಗಳನ್ನು ಸದೆಬಡಿಯಲು 1541-43ರಲ್ಲಿ ಶೇರ್ ಶಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರೊಹ್ತಾಸ್‌ನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆಯೇ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕ ಕಮಾಂಡರ್‌ನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ರೊಹ್ತಾಸ್ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು 12,5 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪ, ಮತ್ತು 18,28 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಇವೆ. ಅವು 4 ಕಿಮೀನಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ, ಅಲ್ಲದೇ 68 ಅರ್ಧ-ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕೊತ್ತಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರ ಭಾರಿ ಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮರಳಶಿಲೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಮೊಘಲ್‌ ಸೈನ್ಯ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸೈನ್ಯವು ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧವೆಂದರೆ ಸಿರ್ಹಿಂದ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಿಕಂದರ್ ಸೂರಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೈರಮ್ ಖಾನ್ ಯುದ್ಧತಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಶತ್ರುವನ್ನು ಮುಕ್ತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ನಂತರ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಜೀವ ಭಯದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬೇಕಾಯಿತು. ಶತ್ರುಗಳು ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಸೈನ್ಯವು ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಹೋಗಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು. 1555ರ ಜುಲೈ 23ರಂದು ಹುಮಾಯೂನ್‌ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಾಬರ್‌ನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದನು.
ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆಳ್ವಿಕೆ
ನೆಲೆಬಿಟ್ಟು ಬಹುಕಾಲ ಹೊರಗಡೆ ಇದ್ದ ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಯಾತ್ರೆಯು ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ಅವನ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖಂಡತ್ವವು ಅವನು ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಇದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಿತು. ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಆಡಳಿತ ವಿಧಾನಗಳು ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಗಳ ಮಾದರಿಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕಲೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲದೇ ಪರ್ಷಿಯನ್‌-ಶೈಲಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳನ್ನು ಮೊಘಲ್‌ (ಆನಂತರ ರಜಪೂತರ) ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಾಬರ್‌ ಅವನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದ ಚಾಘಟೈ ಭಾಷೆಯು ಆಸ್ಥಾನದ ಗಣ್ಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿದುಹೋಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಕ್ಬರ್‌ನಿಗೆ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಲು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೀವನದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂಬಿಗಸ್ಥ ಜನರಲ್‌ಗಳು
ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಾದುರ್ ಶಾನ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜನರಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು:
ಆದರೆ ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಲ್‌ಗಳು ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡದೇ, ಗುಜರಾತ‌ನ್ನು ಬಹಾದುರ್ ಶಾ ಮತ್ತೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು.
ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಆಸ್ತಿ
1556ರ ಜನವರಿ 27ರಂದು ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಘೋಷಕ(ಮ್ಯುಯೆಸಿನ್) ಅಧಾನ್‌ಗೆ (ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಕರೆ) ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ತನ್ನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಕರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಂಡಿ ಬಾಗಿಸುವುದು ಆತನ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಮಂಡಿಯೂರುವಾಗ ಪಾದವು ಅವನ ನಿಲುವಂಗಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದರಿಂದ ಅವನು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಉರುಳಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ಆಗ ಅವನ (ಹಣೆ) ಕಣತಲೆಯು ಒರಟಾದ ಕಲ್ಲಿನ ತುದಿಗೆ ಬಡಿಯಿತು. ಆತ ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು. ನಂತರ 13 ವರ್ಷದ ಅಕ್ಬರ್‌ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದನು.
ಹುಮಾಯೂನ್‌ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲದೇ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅವು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅವನ ಜೀವನವು, ಮಗ ಅಕ್ಬರ್‌ನ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವನ ಸಹೋದರಿ ಗುಲ್ಬದಾನ್ ಬೇಗಂ ಬರೆದ ಹುಮಾಯೂನ್‌-ನಾಮ ವೆಂಬ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತಂದಿರುವುದು ಅವನ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಂತರ ಅನೇಕ ನಾಯಕರಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸ್ಯಾಫವಿಡ್ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ, ಕಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಅವನ ಬೆಂಬಲವು, ಅರಮನೆಗೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊಘಲ್‌ ಶೈಲಿಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ರಚನೆಯೆಂದರೆ ದೆಹಲಿ ಯಲ್ಲಿನ ದಿನ್-ಪನಾಹ್ (ಧರ್ಮದ ಆಶ್ರಯ) ಕೋಟೆ. ಇದನ್ನು ಪುರಾಣ ಕಿಲಾ  ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಂತರ ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿಯಿಂದ ನಾಶಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆತನನ್ನು ಇಂದು, ಆತನ ಮರಣದ ನಂತರ ಆತನ ಪತ್ನಿ 1562 ಮತ್ತು 1571ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಮಾಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಮಾದರಿಯೆಂದರೆ ಸಮರ್ಕಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗರ್-ಇ ಅಮಿರ್ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ಗೆ ಪೂರ್ವಸೂಚಕವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಗುಮ್ಮಟ ಮತ್ತು ಐವಾನ್ ‌ನ ಆಕರ್ಷಕ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರತಿಭಾಶಕ್ತಿಯ-ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊಘಲ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದಾಗಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಟಿಮ್ಯುರಿಡ್ ಅಧಿಪತಿಗಳು ವರ್ಗ:ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಗಳು ವರ್ಗ:ಟರ್ಕಿ ಆಡಳಿತಗಾರರು ವರ್ಗ:1508ರಲ್ಲಿನ ಜನನಗಳು ವರ್ಗ:1556ರಲ್ಲಿನ ಸಾವುಗಳು ವರ್ಗ:16ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತದ ಜನರು ವರ್ಗ:ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದುದರಿಂದಾದ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಾವುಗಳು ವರ್ಗ:ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ
ಕೆ. ಎಮ್. ಕರಿಯಪ್ಪ
ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್  ಕೊಡವ ಕನ್ನಡ: "ಕೊಂಡದೆರ ಮಾದಪ್ಪ ಕರಿಯಪ್ಪ" (೨೮ ಜನವರಿ ೧೮೯೯ - ೧೫ ಮೇ ೧೯೯೩)
ಇವರು ಭಾರತದ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಇವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು, ಮೊದಲನೆಯವರು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್  ಸ್ಯಾಮ್ ಮನಕೇಶವ. ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೇನಗೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಇವರು ಕಮಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
ಜೀವನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಕರಿಯಪ್ಪ ಅವರ ಜನನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶನಿವಾರಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅವರ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕೊಡಗಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಚೆನೈನ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸಹ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಆಟದಲ್ಲಿತ್ತು ಆಗೂ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು ಆಗಿದ್ದರು ಹಾಗು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು.
ಸಂತ ಮೇರಿ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ಗಳಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೀತಿರಿವಾಜುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದೇ ನೇರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ಉದರಂಭರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಕೆಲ ಸಿರಿಯನ್ ಕಥೋಲಿಕರು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿರಿವಾಜುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಿರಿಯನ್ ಪೂಜಾಪದ್ಧತಿ ೧೯೩೬ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಹಲವಾರು ಜಾಕೊಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂತ ಮೇರಿ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್.
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚರ್ಚುಗಳು
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ
ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲರಿಂದ ನಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆಚರಣೆಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಅವತಾರವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಶಾರದಾದೇವಿಯವರು ವಿವೇಕಾನಂದರಂತಹ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಗುರು ಹಾಗು ಶ್ರೀ ಮಾತೆಯಾದರು. ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾಲೇಜಿನ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮಹಾಶಯ ಅವರು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಅನೇಕ ಯುವಕರು ರಜೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದರು. ಮಾಸ್ಟರ್ ಮಹಾಶಯರೇ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬರೆದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಅವುಗಳನೆಲ್ಲಾ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ವಚನ ವೇದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಅನರ್ಗ್ಯ ರತ್ನ ಅಂದರೆ ಇದು ಅನೇಕರ ಜೀವನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂದಿನ ಯುವಕರು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸಾರಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಮತ್ತು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ವಿವೇಕಾನಂದರು "ಆತ್ಮನೋ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಜಗತ್ ಹಿತಾಯಚ" ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮಹೋತ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುನರುತ್ತಾನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣ ಒಂದು. ಇವರು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಹೊಂದಿ ಭಾರನಾಗೋರ್ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠವು ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಸಂಘ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಿಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕಲ್ಕತ್ತಾನಗರದ ಗಂಗಾನದಿ ತೀರದ ದಕ್ಷಿಣೇಶ್ವರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೇಲೂರು ಮಠ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೨ನೇ ಜನವರಿ ೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸಿ ಸಂಘವನ್ನು ಬೇಲೂರು ಮಠಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಈ ಮಠದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಬೋಧನೆಗಳ ತತ್ವವಿಚಾರವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಪವಿತ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಗೂಡಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೊತೆ ಇದ್ದ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ನೇರ ಸನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯರು-                                                              ರಾಖಾಲ್- ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ,    ಯೋಗಿನ್- ಯೋಗಾನಂದ,ಬಾಬುರಾಮ- ಪ್ರೇಮಾನಂದ,          ನಿರಂಜನ- ನಿರಂಜನಾನಂದ, ಶಶಿ- ರಾಮಕೃಷ್ಣಾನಂದ, ಶರತ್- ಶಾರದಾನಂದ, ಲಾಟು- ಅದ್ಭುತಾನಂದ, ಹರಿ- ತುರಿಯಾನಂದ,ಶಾರದ- ತ್ರಿಗುಣಾತೀತಾನಂದ, ಗೋಪಾಲದಾದ- ಅದ್ವೈತಾನಂದ,       ತಾರಕ- ಶಿವಾನಂದ,ಕಾಳಿ- ಅಭೇದಾನಂದ, ಗಂಗಾಧರ- ಅಖಂಡಾನಂದ,ಹರಿಪ್ರಸನ್ನ- ವಿಜ್ಙಾನಾನಂದ. ಸನ್ಯಾಸಿಗಳೆಂದರೆ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಬರೀ ತಪಸ್ಸು, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಜೊತೆ ಇದ್ದು ಸಮಾಜದ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುವುದೇ ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದವರು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ. ಇವರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಗುಹೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಉದ್ದ ಅಗಲಕ್ಕೂ ಸಾರಿದ ವೇದಾಂತ ಕೇಸರಿ. ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮಾಚಾರಿಗಳಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ಸುಧೀರ್ಘ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಬೋದನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿವೇಕಾನಂದರ, ಶಾರದಾದೇವಿಯವರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಹಾನ್ ಶಿಷ್ಯರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮುಂದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹಾಗೂ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಹಳ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಅಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ನೀಡಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪದಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ, ಆಹಾರ ಇತರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ವೇದಾಂತ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ
ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರು ವೇದಗಳ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹಾಗೂ ಸ್ಮ್ರುತಿ, ಪುರಾಣ, ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಿಂದ ಯೋಗ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾರವು ಒಂದೇ ಎಂದು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ನಿರೂಪಿಸಿದರು. ಹಿಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ 'ದೇವನೊಬ್ಬ ನಾಮ ಹಲವು' ಎಂಬುದನ್ನು( ಏಕಂ ತತ್ ವಿಪ್ರಾ ಬಹುದಾ ವದಂತಿ- ಸತ್ಯ ಒಂದೇ ಅದನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.) ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸಾರಿದರು. ಅವರು ಸಣ್ಣ- ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಠವಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸುಲಭದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೀರನ್ನು ನೀಳ್ಲು, ವಾಟರ್, ಆಕ್ವಾ ಎಂದು ಕರೆದರೂ ಅದು ನೀರೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಲವು ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಒಂದೇ ಊರಿಗೆ ಅನೇಕ ಧರಿಗಳಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಬಹುದು ಅಂದರೆ ದೇವರು ಒಬ್ಬನು ಅವನನ್ನು ಆಯಾ ಧರ್ಮದ ಸಾಧನಾ ರೀತಿಯಂತೆ ಅರಿಯಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು " ಜತೋಮತ್ ತತೋಪತ್"- ಎಷ್ಟು ಮತಗಳಿವೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಸಾಧನಾ ದಾರಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದರು.
ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ
ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಎಂಬುವುದು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇಲ್ಲದ ವಿಜ್ಞಾನ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅನುಭವದ ಮೇಲಿನ ವಿಜ್ಞಾನವಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೇ ಜನರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಭವದಿಂದ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ಅವರನ್ನೇ ಯೋಗಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರು ಒಂದೇ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ಭೋದಿಸುತ್ತಾರೆ ಇದೇ ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ವಿಜ್ಞಾನ. ವಿವೇಕಾನಂದರು ಧರ್ಮವನ್ನು "ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿವುದು" ಎಂದು ಸಾರಿರುತ್ತಾರೆ.ಧರ್ಮವು ಸತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು. ವಿವೇಕಾನಂದರಿಗೆ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಆಚರಣೇ ಮಾಡತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅವರು ಪಾತಂಜಲಿ ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಜೀಸಸ್, ಬುದ್ಧ, ಶಂಕರರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೇದಾಂತವೆಂದರೆ ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ. ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ "ಭಯವೇ ಸಾವು ಭಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಜೀವನ" ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲೆನೆಯ ಬೋಧನೆಯೇ "ಎದ್ದೇಳು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳು ಗುರಿ ಮುಟ್ಟುವ ತನಕ ನಿಲ್ಲದಿರು" ಇದು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಉತ್ತಿಷ್ಠತ ಜಾಗ್ರತ ಪ್ರಾಪ್ಯವರಾನ್ ನಿಭೋದಶ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ವಿವೇಕಾನಂದರು ಶಿಕ್ಷಣವು ಒಳ್ಳಯ ನಡತೆ ಶೀಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರ ಅದ್ಭುತ ಸಾಧನೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಇವರನ್ನು 'ವೇದಾಂತ ಸಿಂಹ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕರ್ಮಯೋಗ, ಜ್ಞಾನ ಯೋಗ, ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಯೋಗ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವುಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನಗಳಿಂದ ಅರಿಯಬಹುದೆಂದು ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಎಲ್ಲಾ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೊತೆ ಇದ್ದಂತಹ ಸನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ಅಭೇದಾನಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ಶಾರದಾನಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮಕೃಷ್ಮಾನಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ತುರಿಯಾನಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ಅದ್ವೈತಾನಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ಯೋಗಾನಂದ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವಾನಂದ ಮುಂತಾದವರು ಸಹ ಬಹಳ ಮೇದಾವಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಆರಿತಿ ಸ್ತೋತ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ಅಭೇದಾನಂದರು ರಚಿಸಿದಾಗಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾದ ಸ್ತೋತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದರು ಬರೆದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಸುಧೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿ. ಸ್ವಾಮಿತುರಿಯಾನಂದರು ವಿವೇಕಾನಂದರ ನಂತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದ್ದಾಗಿದೆ. ಅವರು ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಭವದ್ಗೀತೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿ ಹೇಳಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಗುರು ಮಹರಾಜ್ ಎಂತಲೂ ಶಾರದಾದೇವಿ ಅವರನ್ನು ಶ್ರೀ ಮಾತೆ ಹಾಗೂ ವಿವೇಕಾನಂದರನ್ನು ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರುಗಳು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ತ್ರಿರ್ಮೂತಿಗಳು.
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಲಾಂಚನ
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಲಾಂಚನವು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದ್ದಾಗಿದೆ. ' ಲಾಂಚನದಲ್ಲಿನ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೀರು ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು, ಕಮಲವು ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ಉದಯುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯ ಜ್ಙಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಸರ್ಪವು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲಾಂಚನದಲ್ಲಿನ ಹಂಸವು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಲಾಂಚನ ಉದ್ದೇಶ ತನ್ನ ಜ್ಙಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.' - ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಶಾಖೆಗಳು
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ದಕ್ಷಿಣೇಶ್ವರದಲ್ಲಿದೆ, ಅದನ್ನು ಬೇಲೂರು ಮಠ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚೆನೈ, ಮೈಸೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ದಿಹಲಿ, ಬಾಂಬೆ, ರಾಯಪುರ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಹಾಗೂ ಮಯಾವಟಿಯಲ್ಲಿನ ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮ, ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿನ ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮ. ಮಾಯವಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮವು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಸಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರ. ಚೆನೈ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮಗಳು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಪ್ರಮುಖ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟನ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಆಯಾ ಶಾಖೆಗಳೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚೆನೈಯಿಂದ ವೇದಾಂತ ಕೇಸರಿ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರಭುದ್ದ ಭಾರತ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಇವು ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು, ಶಾರದಾದೇವಿ, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ, ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಶಾಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳ್ಳಿಗ್ಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಜೆ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಆರತಿ ಹಾಗೂ ಭಜನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರ ಸಂಜೆ ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರುಗಳು ಪ್ರವಚನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ವಿಶೇಷ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು, ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಸಕ್ತಿಯಿರುವ ಯುವಕರಿಗೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿ ಯುವಕ ಸಂಘ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಬಾಲಕ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಬೇಗನೆ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಯೋಗ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರು ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಅನೇಕ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಒಂದು ಸಧವಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಆಡಳಿತ
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಮತ್ತು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳ ಒಟ್ಟು ಆಡಳಿತವು ಬೇಲೂರು ಮಠದ ಟ್ರಸ್ಟ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಸಚಿವಾಲಯ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಉಳಿದಂತೆ ಒಬ್ಬರು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆಯಾ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರೊಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರವರು ಮಂತ್ರದೀಕ್ಷೆ, ಸನ್ಯಾಸದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಶಾರದಾ ಮಠ
ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಂತೆಯೇ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ತ್ರೀ ಭಕ್ತರು ಶಾರದಾದೇವಿಯವರ ಶಿಷ್ಯಯರಾಗಿ ತಾವೂ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿಯೇ ಶಾರದಾ ಮಠವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಶಾರದಾ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯವರನ್ನು ಮಾತೆಯವರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಠವು ಸಹ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತೆಯರು ಆರತಿ- ವಾರದ ಪ್ರವಚನ, ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
೧೯೩೩
ನಿಧನ
ವರ್ಗ:೧೯೩೩
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ (International Cricket Council - ICC) ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘ. ಇದನ್ನು ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಇದು ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡು ಮುಂದೆ ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಮಂಡಳಿಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ೧೦೧ ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ.
ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಕಾಡು ಕಬ್ಬು
thumb
ಕಾಡು ಕಬ್ಬು (ಕಾಶ) ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಹುಲ್ಲು. ಇದು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಹುಲ್ಲಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳಯಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಹರಡುವ ಬೇರುಕಾಂಡದಂಥ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಘೇಂಡಾಮೃಗದ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಛಾವಣಿಗಳಿಗೆ ಹಾಕಲು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿ ತೋಟಗಳಿಗೆ ಬೇಲಿಯಾಗಿ ಕಾಶ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳು ಒರಟು ಮತ್ತು ರೇಖೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ೦.೫ ಇಂದ ೧ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ನೆಟ್ಟಗಿರುವ ಗರಿಯಂಥ ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಉದ್ದ ೧೫-೩೦ ಸೆ.ಮಿ. ಶಾಖೆಗಳು ತೆಳ್ಳಗೆ ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಧಿಗಳು ಮೃದು ಬಿಳಿ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಜೊಂಡುಗಳನ್ನು ಚಾಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರದೆಗಳಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಕಬ್ಬಿನ ತಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಲು ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಬಂಧಿ ಸಸ್ಯವಾದ ಕಬ್ಬಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರತಳಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಮ್ಮೆಗಳು ಮತ್ತು ದನಗಳಿಗೆ ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಒಣಹುಲ್ಲಾಗಿಯೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಳೆಯ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ತರಕಾರಿಯಾಗಿ ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಉಗಾಂಡಾದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದಿಕ ಔಷಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಸಿಹಿ, ಸಂಕೋಚಕ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವರ್ಧಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಉಸಿರಾಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಮಲಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪೊರಕೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಬಾಣದ ಹಿಡಿಕೆಗಳು, ಮೀನಿನ ಬಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಾಗದವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ತಿಳ್ಳಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಸ್ಯಜಾತಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೧೯೩೪
ನಿಧನ
ವರ್ಗ:೧೯೩೪
ಕಾಡು ಕಬ್ಬು
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಹುಲ್ಲುಗಳು
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚರ್ಚುಗಳು
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಲ ಚರ್ಚುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿರದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಧರ್ಮಮಂಡಲಿ ಕೂಡ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚರ್ಚುಗಳು
ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ
ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಎಂದರೆ ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಕಾವ್ಯಪ್ರಭೇದಗಳು, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರ, ರೀತಿ, ರಸ, ಧ್ವನಿ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಸ್ಥಾನ, ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನ--ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಕಾವ್ಯವಿದ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿರೂಪಣೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರವೆನಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ರುದ್ರದಾಮನ ಶಿಲಾಲೇಖ, ಪತಂಜಲಿಯ ಮಹಾಭಾಷ್ಯ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದವು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 5-6ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕೃತಿಗಳು (ವರರುಚಿ, ರಾಮಶರ್ಮ, ಕಶ್ಯಪ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರವು) ಉಪಲಬ್ಧವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಸಿಕ್ಕುವ ಭಾಮಹನ ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ, ದಂಡಿಯ ಕಾವ್ಯದರ್ಶಗಳೇ ಅಲಂಕಾರ, ಗುಣ, ಮಾರ್ಗ, ದೋಷ, ರಸ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವನಿರ್ಮಿತ ಹಾಗೂ ಉದಾಹೃತ ಲಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂದೆ ವಾಮನ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 800) ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ ಸೂತ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬರೆದು ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮವೇನೆಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಜನಕನಾದ. ರೀತಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ. ಇವನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ಉದ್ಭಟ ಭಾಮಹನ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದಂತೆ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ಗಮನವಿತ್ತು ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬರೆದ. ರುದ್ರಟ (9ನೆಯ ಶತಮಾನ) ಪೂರ್ವ ಕೃತಿಗಳ ಸಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಗುಣಾಲಂಕಾರ, ರೀತಿ ರಸಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಭೇದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಇವರೆಲ್ಲ ಪ್ರಾಚೀನರು. ಕಾವ್ಯದ ನಾಯಕ ನಾಯಿಕೆಯರ ವಿಭೇದಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಶೃಂಗಾರತಿಲಕವೆಂಬ ರುದ್ರಭಟ್ಟನ ಕೃತಿಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಗೇ ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯತತ್ತ್ವ
ಪ್ರಾಚೀನ ಲಕ್ಷಣಿಕರಿಗೆಲ್ಲ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಬಹುದು ; ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೀವಾಳವೆಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯವೇ. ಕಾವ್ಯಸತ್ಯ ವಾಸ್ತವ ಸತ್ಯವಲ್ಲ, ಕಲ್ಪನಾಸತ್ಯ. ಧರ್ಮನೀತಿಗಳ ಬೋಧನೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಆನುಷಂಗಿಕವೇ ವಿನಾ ಪ್ರಧಾನವಲ್ಲ. ಕವಿಯ ಕರ್ಮದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿರುವುದು ಅವನ ಪ್ರತಿಭೆಯಲ್ಲಿಯೆ. ಶಬ್ದದ ಶ್ರವ್ಯ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಬೋಧಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಅವನ ಗುರಿ. ಭಾಷೆಯ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳೇ ಅವನ ಕಲಾಸಾಮಗ್ರಿ. ಈ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರಕಾರಗಳೇ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಡುನುಡಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಭಾಷೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಶೋಭಾದಾಯಕ ತತ್ತ್ವಗಳೇ ಗುಣಾಲಂಕಾರಗಳೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಅಲಂಕಾರ
ಗುಣಕೃತವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಕವಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಅವೇ ಅಲಂಕಾರಗಳು. ಇದ್ದ ಭಾಷಾ ಸಾಮಾಗ್ರಿಯನ್ನು ಔಚಿತ್ಯದಿಂದ ಕಲಾನ್ವಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದೇ ಗುಣವಾದರೆ, ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಎಲ್ಲ ಕವಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯತತ್ತ್ವ ಗುಣದ್ದಾದರೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕವಿಯೂ ತನ್ನ ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಎಡೆಮಾಡುವ ಸೌಂದರ್ಯತತ್ತ್ವ ಅಲಂಕಾರವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಗುಣಕೃತ ; ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಭಾಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೇ ಅಲಂಕಾರಗಳು. ಗುಣ ಸ್ವಭಾವಸಿದ್ಧ; ಅಲಂಕಾರ ಬುದ್ಧಿ ಲಭ್ಯ, ಕಲ್ಪನಾಗಮ್ಯ. ಒಂದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದರೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಅದು ಉಪಮೆ; ಇನ್ನೊಂದೇ ಅದೆಂದು ಆರೋಪಿಸಬಹುದು. ಅದು ರೂಪಕ. ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲದ ಮತ್ತೊಂದರ ಹಾಗಿದೆಯೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು; ಅದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ಅಂಥ ಮತ್ತೊಂದರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ವರ್ಣಿಸಬಹುದು; ಅದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಅಚೇತನದಲ್ಲಿ ಚೇತನಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು; ಅದು ಸಮಾಸೋಕ್ತಿ. ಅಪ್ರಕೃತದ ವರ್ಣನೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಕೃತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು; ಅದು ಅಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಶಂಸೆ. ಹೊಗಳುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಬೈಗುಳವೆನಿಸುವ ಉಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಧಿಸಬಹುದು; ಅದು ವ್ಯಾಜಸ್ತುತಿ. ಒಂದನ್ನು ಇದೋ ಅದೋ ಮತ್ತೊಂದೋ ಎಂದು ಸಂದೇಹಿಸಬಹುದು; ಆಗದು ಸಂಶಯಲಾಂಕಾರ. ವಿಶೇಷಾಂಶವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು; ಆಗದು ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸ. ಕಾರಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಾರ್ಯ ಸಂಭವಿಸಿತೆಂದಾಗ ಅದು ವಿಭಾವನೆ. ಕಾರಣವಿದ್ದರೂ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ವಿಶೇಷೋಕ್ತಿ. ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಕಾಣುವಂತೆ ಬಣ್ಣಿಸುವುದು ವಿರೋದಾಭಾಸ. ಹೀಗೆ ಒಂದಲ್ಲ, ಎರಡಲ್ಲ, ಕವಿಯ ಉಕ್ತಿಪ್ರಕಾರಗಳ ಒಂದೊಂದು ಪರಿಯು ಸೌಂದರ್ಯಾಂಶವಿದ್ದಾಗ ಅಲಂಕಾರವೇ ಸರಿ. ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವೆಲ್ಲ ಹೊಸಹೊಸ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪರಿಗಣನೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಲಂಕಾರಗಳ ವಿಷಯ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾವ್ಯಸೌಂದರ್ಯ ವಿವೇಚನೆಯೆಂದರೆ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಅನುಸಂಧಾನವೇ ಎಂದರೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳು. ಶಬ್ದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕ ಹೊಮ್ಮಿದ ಪ್ರಾಸಾದಿಗಳು ಕಂಡಾಗ ಅವನ್ನು ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಗಳೆನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಾಣೀ ವಾಣೀವ ಪರಂ | ವೇಣೀ ವೇಣೀವ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಯಾಃ ||
ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕ ಚಿಂತನೆ
9ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕವೆಂಬ ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಆನಂದವರ್ಧನ ಮೇಲಿನ ಗುಣಾಲಂಕಾರರೀತಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭ್ಯಂತರವಾದ ತಾತ್ತ್ವಿಕದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಗ್ರಾಹ್ಯತೆಗೆ ರಸತತ್ತ್ವದ ಪಾರಮ್ಯ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿತತ್ತ್ವದ ಅನುಗ್ರಹ ಅಗತ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ಮನಗಾಣಿಸಿ ಧ್ವನಿಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನಪರಮಾಚರ್ಯನೆನಿಸಿದ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ತನ್ನ ಉಜ್ವಲ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಕಾಶ್ಮೀರಕರ ಈ ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನವೀನ ಮತವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಲಾಕ್ಷಣೀಕರ ತತ್ತ್ವವಿವೇಚನೆಯ ಶಿಖರವೇ ರಸಧ್ವನಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ.
ಸಾಧಾರಣೀಕರಣ ಚಿಂತನೆ
ಹಿಂದಿನವರ ಗುಣಾಲಂಕಾರಾದಿಗಳೆಲ್ಲ ಕಾವ್ಯದ ಬಾಹ್ಯಶರೀರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸಿಯಾವೆಂಬುದು ಧ್ವನಿವಾದಿಗಳ ನಿರ್ಣಯ. ಅವು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರ, ನಾಟ್ಯಗಳಂತೆ ಕಾವ್ಯವೂ ಒಂದು ಲಲಿತಕಲೆ. ಕಲೆಯ ಆಸ್ವಾದದಿಂದ ಬರುವ ಆನಂದಾನುಭವವೇ ರಸ. ಕವಿಯ ವರ್ಣನಾವಸ್ತುವಿನ ಆಯ್ಕೆ, ಯೋಜನೆ, ಪಾತ್ರಗಳ ರಚನೆ, ಜೀವನಾನುಭವದ ಪ್ರಕಟನೆ--ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಸೂಕ್ಷವಾದ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಅಗತ್ಯ. ಆದುದರಿಂದ ರಸವೇ ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮ. ರಸ ಸಹೃದಯನ ಆನಂದಾನುಭವ ಮಾತ್ರ. ಲೋಕಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖದುಃಖಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ, ವೈಯಕ್ತಿಕತೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಇದ್ದೇ ಇರುವುದರಿಂದ. ಕಲಾಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ವೈಯಕ್ತಿಕತೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಇದ್ದೇ ಇರುವುದರಿಂದ. ಕಲಾಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ವೈಯಕ್ತಿಕತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ತಟಸ್ಥ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ; ಆಗ ದುಃಖದರ್ಶನದಿಂದಲೂ ಆಸ್ವಾದ ಪಡೆಯುವ ಲೋಕೋತ್ತರ ಅನುಭವವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಾಧಾರಣೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಮ್ಮ ಕೇವಲ ರಸಸ್ವಾದಕ್ಕೆ ನಿಮಿತ್ತಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ವಿವರಣೆ.
ರಸಾನುಭವ ಚಿಂತನೆ
ರಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕವಿವ್ಯಾಪಾರವೆಲ್ಲ ಮಾನವನ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ಒಂದು ನಿಯೋಜಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾತ್ರ. ಅವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಆಲಂಬನಗಳು; ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಉದ್ದೀಪಕ. ಎರಡೂ ಕಾರಣ ಅಥವಾ ವಿಭಾವಗಳಾದರೆ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳೇ ಅನುಭಾವಗಳು. ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಾಯಿಯೆನಿಸಬಲ್ಲವು ; ಮಿಕ್ಕವು ಸಂಚಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದು ಸುಸಂಬದ್ಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಪರಿಪುಷ್ಟಿವಡೆದಾಗ ಸಹೃದಯನಿಗೆ ರಸಲ್ಲೋಸ ಒದಗುತ್ತದೆ.
ಕಾವ್ಯಶರೀರದ ಸೌಂದರ್ಯಾಂಗಗಳಾದ ಗುಣಾಲಂಕಾರಗಳಿಗೂ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮವೆನಿಸುವ ರಸಾಂಗಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧವೇನೂ ಎಂಬುದು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಯೆಂಬ ಸಮರ್ಥಕ ಉತ್ತರ ಹೇಳಿದುದೇ ಆನಂದವರ್ಧನನ ಮೇಲ್ಮೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ನೋಟದ ಅರ್ಥದ ಜೊತೆಗೇ ರಸಿಕರು ಮೆಚ್ಚಿ ತಲೆದೂಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಚ್ಯಾಂಶವೂ ಇದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿವಿಶೇಷವೇ ಈ ಒಳ ಅರ್ಥ; ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೊ ವಸ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳೂ ಸೂಚ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಈ ಒಳ ಅರ್ಥ ಅರಸಿಕರ ಅರಿವಿಗೆಬಾರದು ; ರಸಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಟ್ಟನೆ ತಿಳಿವಂಥದು. ರಸಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಕವಿಗಿರುವ ಒಂದೇ ದಾರಿಯೆಂದರೆ ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿ. ಇದು ಆಡುನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಉಂಟು; ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ; ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದರದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಸೂಚ್ಯವಾಚ್ಯಕ್ಕಿಂತ ರಮಣೀಯತರವೆಂಬ ಹೊಸ ರಹಸ್ಯ ಈಗ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಸಭ್ಯ, ಅಶ್ಲೀಲಾದಿ ದೋಷಗಳೂ ಸೂಚ್ಯವಾದಾಗ ನಿರ್ದುಷ್ಟವೆನಿಸಿ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ, ವಸ್ತುಧ್ವನಿಯಿಂದ. ದೀಪಕ, ಸಮಾಸೋಕ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಮಾಲಂಕಾರ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಸೌಂದರ್ಯಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ವಸ್ತು, ಅಲಂಕಾರ, ರಸ--ಇವು ಮೂರೂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯ ಮೂರು ಅಂಶಗಳು.
ಈ ಧ್ವನಿತತ್ತ್ವದ ಪುರಸ್ಕಾರದಿಂದ ನಮಗಿಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯೆನ್ನುವ ಸಾಹಿತ್ಯಭಾಗಕ್ಕೂ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲಂಕಾರಗಳ ಬಳಕೆ, ಗುಣಗಳ ಯೋಜನೆ, ರೀತಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ರಸೌಚಿತ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ರಸೌಚಿತ್ಯ ತಪ್ಪಿ ಅನೌಚಿತ್ಯಕ್ಕೆಯೆಡೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ದೋಷವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದವರ್ಧನನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮಟ, ವಿಶ್ವನಾಥ, ಜಗನ್ನಾಥರಂತೆ ಅವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಶಿರಸಾ ಮಾನ್ಯಮಾಡುವ ಮಹನೀಯರೇ ಅಧಿಕ, ಭಾಷೆಗೆ ಧ್ವನಿಯೆಂಬ ತೃತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರವಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಅದು ಭಾವಕತ್ವ ಇಲ್ಲವೆ ಅನುಮಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲೇ ಅಡಕವಾಗುವುದೆಂದೂ ಧ್ವನಿ ಧ್ವಂಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಭಟ್ಟನಾಯಕ, ಮಹಿಮಭಟ್ಟ ಮುಂತಾದ ಧ್ವನಿವಿರೋಧಿಗಳು ಕೂಡ ರಸೌಚಿತ್ಯದ ಪಾರಮ್ಯವನ್ನೂ ರಸವೇ ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮವೆಂಬ ಮೂಲಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೂ ಮಾನ್ಯಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿವರಿಸುವ ಪರಿಭಾಷೆ ಬೇರೆಯಾದರೂ ಒಳಗಿನ ತತ್ತ್ವ ಬೇರೆಯಲ್ಲ. ಕುಂತುಕ ವಕ್ರೋಕ್ತಿಯ ಮಹಾವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರೂ ಆನಂದವರ್ಧನನ ಅನುಯಾಯಿಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನವಿತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿರುವಷ್ಟೇ ಪ್ರಯೋಗಾನುಸಂಧಾನ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಯೇ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಹಿಂದಿನವರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಾರದ ಕಾರಣ ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕವಿಕಾವ್ಯವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಉಲ್ಲೇಖ
ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ
ಬಾಲಕ ಯೇಸುವಿನ ಚರ್ಚ್
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿವೇಕನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲಯೇಸುವಿನ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಪವಾಡಶಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅರ್ಧ ವರ್ತುಳಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಈ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಪೂಜಾ ಪೀಠದ ಹಿಂಬದಿಯ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಜನನದ ಬೃಹತ್ ಪಟವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಈ ಚರ್ಚನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುಡಿಯ ಕೆಳಗಿನ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರುಗಳು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಗ: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚರ್ಚುಗಳು
ನೀಲಿ (ಮರ)
ನೀಲಿ (ನೀರುಳ್ಳಿ,ಗೊಬ್ರ ನೇರಳೆ)ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಮರ.ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಎಷಿಯಾ,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ,ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಇದು ಪೈಲಾಂಥೇಸಿ (Phyllanthaceae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು,ಬಿಸ್ಚೊಫಿಯ ಜವನಿಕ (Bischofia javanica) ಎಂದು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.
ಸಸ್ಯದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು
ದೊಡ್ಡ ಹಂದರದ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ತ್ರಿಪತ್ರಿ (Trifoliate)ಎಲೆಗಳು.ತೊಗಟೆ ಕರಿ ಕಂದು,ನಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಎಲೆಗಳು ಉದುರುವ ಮುನ್ನ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಗೆ ತಿರುಗುವುದು.ಸಣ್ಣ ಹೂಗಳು.ದಾರಿವಿ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಉಪಯೋಗಗಳು
ದಾರುವು ಬಾಳಿಕೆಯುತವಾಗಿದೆ.ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ,ಆಸರೆ ಕಂಬ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ.ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಇದೆ.ಎಲೆಗಳು ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.ಬೇರುಗಳು ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ವೈನ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು
೧ ವನಸಿರಿ: ಅಜ್ಜಂಪುರ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಗ:ಮರಗಳು ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಸ್ಯಗಳು
೧೯೩೫
ಮರಣ
ವರ್ಗ:೧೯೩೫
ಲಾತೇಹಾರ್
ಲಾತೇಹಾರ್ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು ಝಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಲಾತೇಹಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ, ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.
ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೪೫.೫೪% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 66% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ ಅಕ್ಕಿ, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಇತ್ಯಾದಿ.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ
1) ನೇತರ್ಹಾಟ್ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಬಿಂದು
2) ನೇತರ್ಹಾಟ್ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಬಿಂದು
3) ಲೋಧ್ ಜಲಪಾತ
4) ಮೇಲಿನ ಘಾಘ್ರಿ ಜಲಪಾತ
5) ಕೆಳಗಿನ ಘಾಘ್ರಿ ಜಲಪಾತ
6) ಸುಗ್ಗಾ ಬಾಂಧ್ ಜಲಪಾತ
7) ಮಿರ್ಚಿಯಾ ಜಲಪಾತ
8) ಇಂದ್ರ ಜಲಪಾತ
10) ತುಬೇದ್ ಗುಹೆ
11) ಪಲಾಮು ಕೋಟೆ
12) ನಗರ್ ದೇವಾಲಯ
13) ವೈಷ್ಣೊ ದುರ್ಗಾ ಮಂದಿರ್
14) ತತ್ತಾಪಾನಿ
15) ನೇತರ್ಹಾಟ್ ಶಾಲೆ
16) ತಾಪಾ ಗುಡ್ಡ
19) ಲಲ್ಮಟಿಯಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು
20) ಝರಿಯಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು
21) ಮಾ ವೈಷ್ಣೋ ದೇವಾಲಯ
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಝಾರ್ಖಂಡ್
ಜಿತೇಂದ್ರ
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ
ಜಿತೇಂದ್ರ, 1942 ರಲ್ಲಿ ರವಿ ಕಪೂರ್ ಎಂಬ ಜನ್ಮನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಪಂಜಾಬ್ ನ ಅಮೃತ್ ಸರ ದಲ್ಲಿ ಅಮರ್ ನಾಥ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ಕಪೂರ್ ರವರ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ರವಿ ಕಪೂರ್, ಕೃತಕ ಆಭರಣಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಂಜಾಬೀ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್/0} ರವರಿಗೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವಾಗ, ನಟಿ ಸಂಧ್ಯಾ ರವರ 'ಬದಲಿ'ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ನಟಿ 1959 ರ "ನವರಂಗ್" ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಇವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.
ವೃತ್ತಿಜೀವನ
ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ರವರು ನವರಂಗ್ (1959) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿ ಸಂಧ್ಯಾ ರ ಯುಗಳ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಜಿತೇಂದ್ರ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು 1950 ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಶಾಂತಾರಾಮ್ 1963 ರಲ್ಲಿ ಸೆಹ್ರಾ ಮತ್ತು  ಗೀತ್ ಗಾಯಾ ಪತ್ಥರೋನೆ (1964) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ನಾಯಕರನ್ನಾಗಿಸಿದಾಗ ಇವರ ಮೊದಲ ಅದೃಷ್ಟ ಖುಲಾಯಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಸುಮಾರು 200 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಿತೇಂದ್ರ, 1967 ರಲ್ಲಿ ರವಿಕಾಂತ್ ನಾಗೈಚ್ ರ ಫರ್ಜ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೊಲ್ಡನ್ ಜುಬ್ಲೀ ಆಚರಣೆ ಕಂಡಿತು. ಫರ್ಜ್ ನ "ಮಸ್ತ್ ಬಹಾರೊಂಕಾ ಮೈ ಆಶಿಕ್"(ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ರಫಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ) ಎಂಬ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಕಿರುಕುಳ ಮಳಿಗೆಯೊಂದರಿಂದ ಅವರು ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ಟೀ ಶರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಶೂಗಳು ಅವರ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಹೆಗ್ಗುರುತೆನಿಸಿದವು. ಫರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಬನ್ ಫೂಲ್  ನಂತಹ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿನ ಇವರ ಉತ್ಸಾಹದ ನೃತ್ಯ ಇವರಿಗೆ ಜಂಪಿಂಗ್ ಜ್ಯಾಕ್  ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.
1980ರಲ್ಲಿ ಜಿತೇಂದ್ರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ರಾಮ ರಾವ್ ತಾತಿನೆನಿ, ಕೆ. ಬಪ್ಪಯ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ರವರ ರೀಮೇಕ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಕೃಪೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟಿಯರಾದ ಶ್ರೀದೇವಿ ಅಥವಾ ಜಯಪ್ರದಾರವರ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪದ್ಮಾಲಯ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ವರ್ಣರಂಜಿತ ಮಣ್ಣಿನ (ಮಡಕೆ)ಬಿಂದಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು, ಬಪ್ಪಿ ಲಹರಿಯವರ ರಭಸದ ಎಲೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೇಇಂದೀವರ್ ರವರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಇವರ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಚೌಧರಿ  (1982), ಮವಾಲಿ  (1983), ಹಿಮ್ಮತ್ ವಾಲಾ  (1983), ಜಾನಿ ದುಷ್ಮನ್,ಮತ್ತು ತೋಫಾ  (1984) ದಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಬಾರಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡವು.
TV ಧಾರಾವಾಹಿಯಾದ ಕ್ಯೂ ಕಿ ಸಾಸ್ ಭಿ ಕಭಿ ಬಹೂ ಥಿ ಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಯಸ್ಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸೋನಿ ಎಂಟರ್ ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಜಲಕ್ ದಿಖಲಾ ಜಾ ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು
ಜಿತೇಂದ್ರ, ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿರುಸಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ,ಇತರ ಯಾವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಗಳಿಸಿಲ್ಲ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ಅಕಲ್ಮಂದ್1984
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂಗಳು ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ವರ್ಗ:೧೯೪೨ ಜನನ ವರ್ಗ:ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
೧೯೩೬
ನಿಧನ
ವರ್ಗ:೧೯೩೬ ವರ್ಗ:ವರ್ಷಗಳು
ಪೀಕುದಾನಿ
ಪೀಕುದಾನಿಯು ಉಗುಳಲು ಬಳಸಲಾದ ಪಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಬುಟ್ಟಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಾಂಬೂಲ ಅಥವಾ ತಂಬಾಕು ಅಗಿಯುವ ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ, ಪೀಕುದಾನಿಗಳು ಪಬ್‍ಗಳು, ವೇಶ್ಯಾಗೃಹಗಳು, ಬಾರ್‌ಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‍ಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳು, ರೈಲು ಗಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರು) ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದವು. ಹಿತ್ತಾಳೆಯು ಪೀಕುದಾನಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿತ್ತು. ಪೀಕುದಾನಿಗಳ ರಾಶಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಸವಿವರವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಕೆತ್ತಿದ ಗಾಜು ಹಾಗೂ ನಯವಾದ ಸೇರಿದ್ದವು. ದುಬಾರಿ ಹೊಟೆಲ್‍ಗಳಂತಹ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಪೀಕುದಾನಿಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತು.