cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು
ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣ
೧೯೩೬ರಿಂದ ೧೯೪೩ರವರೆಗೆ ಮುಂಬಯಿ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಹಾಗು ಎಚ್.ಎಮ್.ವಿ. ಕಂಪನಿಯವರಿಗಾಗಿ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಅನೇಕ ರಾಗಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ಗುರು ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳ ನಿಧನದ ಬಳಿಕ ಬಸವರಾಜರು ಮುಂಬಯಿಗೆ ಬಂದು ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವರ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವರು ಅನತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಾಂಗವಾಯು ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ ಬಸವರಾಜರನ್ನು ಸುರೇಶಬಾಬು ಮಾನೆ ಎನ್ನುವ ಗವಾಯಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು.
ಕೆಲ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಸದ್ಯದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ, ಕಿರಾಣಾ ಘರಾಣಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕರಾದ ಹಾಗು ತಮ್ಮ ಗುರು ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳ ಗುರುವಾದ ಉಸ್ತಾದ ವಹೀದಖಾನರಲ್ಲಿ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಉಸ್ತಾದ ಲತೀಫ ಖಾನ‍ರಲ್ಲಿ ೬ ತಿಂಗಳುವರೆಗೆ ಕಲಿತರು. ಇನಾಯತುಲ್ಲಾ ಖಾನ, ರೋಶನ ಅಲಿ ಹಾಗು ಗೋವಿಂದರಾವ ಟೇಂಬೆಯವರಲ್ಲಿ ಸಹ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಮೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘರಾಣಾಗಳಲ್ಲಿ ( ಕಿರಾಣಾ ಘರಾಣಾ,ಗ್ವಾಲಿಯರ ಘರಾಣಾ ಹಾಗು ಪತಿಯಾಳಾ ಘರಾಣಾ ) ಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಮೃತ್ಯು ಪರೀಕ್ಷೆ
೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಗುರು ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನರಮೇಧದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಉಸ್ತಾದ ಲತೀಫ ಖಾನರ ಸಲಹೆಯಂತೆ, ರಾಜಗುರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಟ್ರೇನ್ ಒಂದನ್ನು ಹತ್ತಿ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಗಡಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ಆ ಟ್ರೇನ್ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಗಳು ಹಿಂದುಗಳ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದಾಗ, ರಾಜಗುರು ಟ್ರೇನಿನ ಬೋಗಿಯ ಕೆಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ದಿಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಂದರು. ದಿಲ್ಲಿಯಿಂದ ಪುಣೆಗೆ ಬಂದ ರಾಜಗುರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಡಾಂತರ ಎದುರಾಯಿತು.
ಅಧ್ಯಾಪನ
ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ತಮ್ಮ ಗುರು ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ, ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಂಚನೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಧಾರೆಯರೆದರು.
ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ, ಶಾಂತಾರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಹಾಗು ನಚಿಕೇತ ಶರ್ಮಾ ಮೊದಲಾದವರು ರಾಜಗುರುಗಳ ಶಿಷ್ಯಂದಿರು.
ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ
ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದುರಭ್ಯಾಸವಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಹಾ, ಸಿಗರೇಟು, ತಂಬಾಕು, ಮದ್ಯಪಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ದೊಡ್ಡ ದುರ್ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಕಾಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಕರಿದ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೇ ಹೋಗಲಿ, ತಮ್ಮ ಭಕ್ಷ್ಯ ,ಭೋಜನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಧಾರವಾಡದಿಂದಲೆ ಕಾದಾರಿಸಿದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಸಹ ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು!
ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರುಗಳದು ಅತಿ ನಿರ್ಭಿಡೆಯ ದಿಟ್ಟ ಸ್ವಭಾವ. ಆ ಸಮಯದ ಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರಾದ ಉಸ್ತಾದ ನಿಶಾದ ಖಾನರನ್ನು, ಉಸ್ತಾದ ಛೋಟೆ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದರು.
ಆದರೆ ಇಂತಹ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ತಲೆ ತಿರುಗದ ರಾಜಗುರು, ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೇವಪೂಜೆ ಹಾಗು ಸಂಗೀತ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಕಿರಾಣಾ, ಗ್ವಾಲಿಯರ ಹಾಗು ಪತಿಯಾಳಾ ಘರಾಣಾಗಳ ಆಳ ಜ್ಞಾನ ಉಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಮೂರೂ ಘರಾಣಾಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಗೀತ ಅವರದಾಗಿತ್ತು.
ಪುರಸ್ಕಾರ
ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರುಗಳಿಗೆ ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗು ಕೇಂದ್ರದ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕಾರ ಸಹ ಲಭಿಸಿದ್ದವು.
ರಾಗ ಬಿಹಾಗ
ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿ ನಡೆಯಿಸಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ವೀಸಾ ಪಡೆಯಲು ಚೆನ್ನೈಗೆ ತೆರಳಿದ ರಾಜಗುರು ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಲಘು ಹೃದಯಾಘಾತವಾಯಿತು. ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ನಚಿಕೇತ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಒಯ್ದರು.
೧೯೯೧ ಜುಲೈ ೨೧. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಅರೆಪ್ರಜ್ಞಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ  ಕನವರಿಸಿದರು. “ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಂಬೂರಿ ತೆಗೆದುಕೊ, ಸಾ ಆಲಾಪ ಮಾಡು. ಇದು ರಾಗ ಬಿಹಾಗದ ಸಮಯ.” ಹೌದು, ಆವಾಗ ರಾತ್ರಿ ೧೧ ಗಂಟೆ. ಅದು ರಾಗ ಬಿಹಾಗದ ಸಮಯ!
ಕೊನೆಯ ಪಯಣ
ನಚಿಕೇತ ಶರ್ಮಾ ಎಷ್ಟೆ ಬಿನ್ನವಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಸಹ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ- (ಆಗ ಶ್ರೀ ಬಂಗಾರಪ್ಪನವರು ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು)- ಸುರ ಕಾ ಬಾದಶಾಹ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸನ್ಮಾನಿತ ರಾಜಗುರುಗಳ  ಶವವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲು ಸರಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಖಾಸಗಿ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಇವರು ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದಾಗ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರುಗಳ ಕೊನೆಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಧಾರವಾಡ ಪಟ್ಟಣವೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತ ನಿಂತಿತ್ತು. ಇವರ ಜೊತೆಯ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ಸಾಧಕ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನಸೂರ ಉಸಿರಿದರು: “'''ವಾಹ್! ಸಾವಿನಲ್ಲೂ ಇವರೊಬ್ಬ ಬಾದಶಾಹ!'''”
(ನಚಿಕೇತ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಲೇಖನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ)
ವರ್ಗ: ಸಂಗೀತ ವರ್ಗ: ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವರ್ಗ: ೧೯೧೭ ಜನನ ವರ್ಗ: ೧೯೯೧ ನಿಧನ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ಸ್ತನ ಚೀಲ
ಸ್ತನದ ಒಳಗೆ ದ್ರವ ತುಂಬಿದ ಚೀಲವೇ ಸ್ತನ ಚೀಲ. ಒಂದು ಸ್ತನದ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ತನ ಚೀಲಗಳು ಇರಬಹುದು. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಲಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅಂಡಾಕಾರದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಅಥವಾ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಬಲೂನ್ ತರಹ ಭಾವನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಸ್ತನ ಚೀಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೋವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವಾದರೂ ಅವು ಅಷ್ಟು ಹಾನಿಕಾರಕವಲ್ಲ. ಮುಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ೩೦ ರಿಂದ ೪೦ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಮುಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಟ್ಟು ನಿಂತಾಗ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲೂ ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಕಂಡುರುತ್ತವೆ. ನೋವು ಮತ್ತು ಊತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಋತುಚಕ್ರದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಸ್ತನ ಚೀಲಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲವಾದರೂ ನೋವು ಅಥವಾ ಕಿರಕಿರಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಹಾಲಿನ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುವುದರಿಂದ ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಒಂದು ನೆಲಗಡಲೆಯಷ್ಟರಿಂದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ನಿಂಬೆಹಣ್ಣಿನಷ್ಟಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಎಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಸ್ತನ ಚೀಲಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:
ಒಂದು ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಸರಳ ಸ್ತನ ಚೀಲಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತನಗೆಡ್ಡೆ ಅಥವಾ ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.
ರೋಗನಿರ್ಣಯ
thumb|ಸೂಜಿ ಬಯಾಪ್ಸಿ ಮೂಲಕ ದ್ರವ ತುಂಬಿದ ಚೀಲ ಅಥವಾ ಘನ ರೂಪದ ಗೆಡ್ಡೆಯೋ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಮೊಗ್ರಮ್ ಮೂಲಕ ಸ್ತನಚೀಲದ ಗುಣವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಸ್ತನಚೀಲ ಅಥವಾ ಸ್ತನಗೆಡ್ಡೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಗಿರಬಹುದೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ತನಚೀಲದಿಂದ ತೆಗೆದ ದ್ರವವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮ್ಯಾಮೊಗ್ರಮ್ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲುದು.
ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಹಲವು ಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರಬಲ್ಲವು ಅಥವಾ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಗುಣವಾಗಬಲ್ಲವು. ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಚೀಲಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಜಟಿಲ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ  ರೋಗನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಜಿ ಬಯಾಪ್ಸಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೌದೇ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದು.
ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ
ಸ್ತನ ಚೀಲಗಳು ಆಗದಂತೆ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ  ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಆಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲು ತಜ್ಞರು ಮಾಡುವ ಶಿಫಾರಸುಗಳು -ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ, ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು, ಅಗತ್ಯ ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಸುವುದು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಆಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಕೆಫೀನ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಕೆಫೀನ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಾಗ ಸ್ತನಚೀಲದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪು ಸೇವನೆ ಕೂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿಯಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಸೇವನೆಯು ಸ್ತನಚೀಲಗಳು ಆಗುವ ಸಾದ್ಯತೆಯನ್ನುಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಬಹುದು.
ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಸ್ತನ ಚೀಲಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವು ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನೋವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸ್ತನಚೀಲದಿಂದ ದ್ರವವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಮೂಲಕ ನೋವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸೂಜಿ ಬಯಾಪ್ಸಿ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ತನಚೀಲಗಳನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೂಲಕ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ  ಸ್ತನ ಚೀಲವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಅಗತ್ಯ ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಲೇಖನ
೧೮೪೨
ವರ್ಷ ೧೮೪೨ (MDCCCXLII) ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಶನಿವಾರ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
ಮರಣ
ವರ್ಗ:೧೮೪೨
ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಮೌರಿಯಾಕ್
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು
ಎಳ್ಳೊಬ್ಬಟ್ಟು
ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು:ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ಕಪ್ಪು ಎಳ್ಳು,, ಬೆಲ್ಲ, ಕೂಬ್ಬರಿತುರಿ, ಏಲಕ್ಕಿ,, ಮ್ಯೆದಾಹಿಟ್ಟು, ಎಣ್ಣೆ,
ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ:
ಮ್ಯೆದಾಹಿಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನ & ಎಣ್ಣೆ, ಹಾಕಿ ಚಪಾತಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹದಕ್ಕೆ ಕಲಸಿ, ಹಿಟ್ಟನ್ನ ೨೦ ನಿಮಿಷ ನೆನೆಯಲು ಬಿಡಬೇಕು,
ದಪ್ಪ ತಳದ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಹಾಕಿ ಒಲೆಯ ಮೇಲಿಡಿ, ನೀರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾದ ಬಳಿಕ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಲ್ಲವನ್ನ ಹಾಕಿ ಪಾಕ ಕಾಯಿಸಿ, ಕಾದ ಪಾಕಕ್ಕೆ ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ಎಳ್ಳು, ಕೂಬ್ಬರಿತುರಿ, ಏಲಕ್ಕಿ ಹಾಕಿ,ಹೊರಣ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವವರೆಗು ಕಾಯಿಸಿ, ತಣ್ಣಗಾಗಲು ಬೀಡಬೇಕು. ಹಿಟ್ಟನ್ನ ಕ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಟ್ಟಿ ಅದರೂಳಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೂರಣವನ್ನಿಟ್ಟು ಸುತ್ತಲು ಮುಚ್ಚಿ ಪ್ಲಸ್ತಿಚ್ ಪೆಪರ್ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾಗಿ ತಟ್ಟಿ, ಕಾದ ತವಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಎಣ್ಣೆ ಸವರಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಹದವಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿದರೆ ಏಳ್ಳೂಬ್ಬಟ್ಟು ತಿನ್ನಲು ರೆಡಿ.
೧೮೪೩
ವರ್ಷ ೧೮೪೩ (MDCCCXLIII) ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಭಾನುವಾರ ಆರಂಭವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
ಗಂಗಾಧರ ಮಡಿವಾಳೇಶ್ವರ ತುರಮರಿ
ಗಂಗಾಧರ ಮಡಿವಾಳೇಶ್ವರ ತುರಮರಿಯವರು ೧೮೭೨ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈಲಹೊಂಗಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ; ತಂದೆ ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ. ಆ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿದ್ದರೂ ಸಹ, ತಾಯಿನುಡಿಯ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಬಾಲಕ ಗಂಗಾಧರನು ಕನ್ನಡವನ್ನೆ ಕಲಿಯಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನ ಛಲದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಗುರು ಮಡಿವಾಳೇಶ್ವರರು ಅವನಿಗೆ ಹಳಗನ್ನಡ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಗುರುಗಳ ನಿಧನದ ನಂತರ ತುರಮರಿಯವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಮುಂದೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸಹ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಗಂಗಾಧರ ಮಡಿವಾಳೇಶ್ವರ ತುರಮರಿಯಾದರು.
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಚಾರವನ್ನೆ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ತುರಮರಿಯವರು, ಬೈಲಹೊಂಗಲದಲ್ಲಿ ‘ ಗಾವಠೀ ’ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದರು. ಪುರಾಣ ಪ್ರವಚನಗಳನ್ನು, ಹಳಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ವಾಚನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಂಕಾಪುರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ತುರಮರಿಯವರು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಬಳಿಕ ಬಾಗಲಕೋಟ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹುನಗುಂದದಲ್ಲಿರುವ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
೧೮೬೬ರಲ್ಲಿ ತುರಮರಿಯವರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಭಾಷಾಂತರಕಾರರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾದರು. ವೆಂಕಟ ರಂಗೋ ಕಟ್ಟಿ‍ಯವರ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಭಾಷಾಂತರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ೧೮೭೫ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಧಾರವಾಡ‍ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ,ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ ಬಾಣ ಕಾದಂಬರಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೊಯ್ಯಿತು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಪಠ್ಯ ಹಾಗು ಪಠ್ಯೇತರ ಪುಸ್ತಕಗಳ ರಚನೆ ಮಾಡಿದರು. ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಲು ‘ಕವಿತಾ ಪದ್ಧತಿ’ ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥ ರಚಿಸಿದರು. ಇದರಂತೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಕಲಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ‘ಭಾಷಾ ದರ್ಪಣ’ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇವರ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶ್ರಮ ಹಾಗು ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಕೃತಿ ಎಂದರೆ “ಶಬ್ದ ಮಂಜರಿ”. ಇದು ೧೭,೦೦೦ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕನ್ನಡ ಶಬ್ದಕೋಶ.
ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಕೈವಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿಗೆ, ಷಡಕ್ಷರ ದೇವ‍ನ ರಾಜಶೇಖರ ವಿಲಾಸಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಕೇಶಿರಾಜನ ಶಬ್ದಮಣಿ ದರ್ಪಣಕ್ಕೆ ತುರಮರಿಯವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು
ತುರಮರಿಯವರ ಬಗೆಗಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ
ಆಸ್ಟ್ರಕೋಡ
ಸಂಧಿಪದಿ ವಂಶದ ಕ್ರಸ್ಟೇಷಿಯ ವರ್ಗದ ಒಂದು ಉಪವರ್ಗ. ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿನ ಹುಳುಗಳಂತಿರುವ ಈ ಉಪವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನಲ್ಲೂ ಕಡಲಿನಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುವ ತೇಲುಜೀವಿಗಳು. ಈಸುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಕಡಲ ತಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪರತಂತ್ರ ಜೀವಿಗಳು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅಪ್ಪುಸಸ್ಯಗಳ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಚಿಕ್ಕ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳಾದ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿರು ತ್ತವೆ. ದೇಹದ ವಲಯಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಉದರಭಾಗ ಚಿಕ್ಕದು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರದ ರೀತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯದು. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸರ್ವಭಕ್ಷಕಗಳು. ಕೆಲವು ಮಾಂಸಾಹಾ ರಿಗಳು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನೀರಿನ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉಪವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಇವುಗಳ ದೇಹ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗಗಳು ಕೀಲು ಇರುವ ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಒಳಗೆ ಅಡಕವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಸ್ಟೇಷಿಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಪಾಂಗಗಳಿವೆ. ಅಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಜೊತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಲಾರವು. ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಾಂಗಗಳ ಹಿಂದೆ ಎರಡೇ ಜೊತೆ ಕಾಲುಗಳಿರಬಹುದು. ಎರಡು ಜೊತೆ ಕುಡಿಮೀಸೆಗಳನ್ನು (ಆಂಟಿನ್ಯೂಲ್ ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಟೆನ) ಈಸಲು, ತೆವಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ದವಡೆಗಳು (ಮ್ಯಾಂಡಿಬಲ್) ಅನೇಕಸಾರಿ ಕವಲೊಡೆದಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಾಲುಗಳಂತಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತರಹಿತ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ (ಪಾರ್ಥನೊಜೆನಿಸಿಸ್) ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಹಿನೀರು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ); ಈ ಪ್ರಬೇಧಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡುಗಳು ವಿರಳ. ಇದುವರೆಗೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲ. ಸಿಪ್ರಿಸ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಬೇಧವನ್ನು 30 ವರ್ಷಗಳ ಪರ್ಯಂತ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದರೂ ಗಂಡುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ! ಗಂಡುಗಳಿದ್ದರೂ ಅವು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವ ರೇತ್ರಾಣುಗಳು ಪ್ರಬುದ್ಧಾವಸ್ಥೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಮೈಯೊಡೊಕೋಪ, ಕ್ಲಾಡೊಕೋಪ, ಪ್ಲಾಟಿಕೋಪ ಮತ್ತು ಪೋಡಕೋಪ. ಮೊದಲನೆಯ ಮೂರು ಗಣದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪುರ್ಣ ಕಡಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಕೊನೆಯ ಗಣಕ್ಕೆ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ. ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಆಸ್ಟ್ರಲೇಷ್ಯ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಷ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಟಾಸ್ಮೇನಿಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೀ಼ಲೆಂಡ್, ದ್ವೀಪವನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡ ಬ್ರೋಸ್ (1709-77) ಹಿಸ್ಟರಿ ಡೆಸ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ಸ್ ಆಕ್ಸ್ ಟೆರಿಸ್ ಆಸ್ಟ್ರಲಿಸ್ (1756) ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಲೇಷ್ಯ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕೆಲವುವೇಳೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೀಲೆಂಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಆಸ್ಟ್ರಲೇಷು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ
ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ - ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. right|thumb|ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ
ಹೃಷಿಕೇ‍ಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಯವರು, ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ  ೪೬  ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಶ್ಲೀಲದ ಲೇಪವೂ ಇಲ್ಲದ, ಕ್ರೌರ್ಯ, ಗಲಭೆಗಳಿಲ್ಲದ ನವಿರಾದ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಧಾನವಾದ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 'ಝೂಟ್ ಬೋಲೆ ಕವ್ವಾಕಾಟೆ' ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದರು. ಅವರಂತೆಯೇ ಶ್ರೀ. ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೆ, ಬಿಮಾಲ್ ರಾಯ್ ತರಹ, ಬಂಗಾಲಿ ಕಲಾವಿದರುಗಳು ಅವರ ಕಲಾತ್ಮಕತೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದನೆ, ಸಂಗೀತ, ತೀವ್ರತೆಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಮುಖರ್ಜಿಯವರು 'ತಲಾಶ್' ಎಂಬ ಟಿ.ವಿ.ಸೀರಿಯಲ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾರಿವಾರಿಕ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ವನ್ನು ಕುರಿತು ತಯಾರಿಸಿದ 'ಬಾವರ್ಚಿ' ಚಿತ್ರ ! ಸಾಮರಸ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು ! ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ನೋವು ನಲಿವುಗಳು, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಕಾಣದೆ ಒಳಗೊಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಶೀತಲ ಸಮರದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣ. ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದ ಅನುಪಮ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಹೃಷಿದಾ, ರವಿವಾರ, ೨೭ನೆ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೦೬ ರ ಮಧ್ಯಾನ್ಹ ೪-೩೦ ಕ್ಕೆ ಮುಂಬೈನ ಲೀಲಾವತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
ಹೃಷಿದಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಜನರ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು
ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನ ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ನಟಿಸಿದ್ದ ' ಆನಂದ್', ಅಮಿತಾಬ್, ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಜಯಾ ಭಾದುರಿ ನಟಿಸಿದ  'ಅಭಿಮಾನ್', ಅಮಿತಾಭ್, ಜಯಾ ಭಾದುರಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ನಟಿಸಿದ `ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ' ಹಾಗೂ ರೇಖಾ ನಟಿಸಿದ್ದ ಖೂಬ್ ಸೂರತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹೃಷಿದಾ ಎಂದೇ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೯೨೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು, ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ. ತಮ್ಮ ಗುರು ಬಿಮಲ್ ರಾಯ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾಗುವ ಮೂಲಕ ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಡಿಯಿರಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮುಸಾಫಿರ್' ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ.
೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ 'ಅನುರಾಧ' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮುಖರ್ಜಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ದಾರಿ ಹಿಡಿದರು. ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನೇ ದೇವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನೇ ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಕತೆ 'ಅನುರಾಧ'ದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವೂ ಲಭಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ ಸಿತಾರ್ ವಾದಕ ಪಂಡಿತ್ ರವಿ ಶಂಕರ್ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.
ಆನಂತರ ಮುಖರ್ಜಿ 'ಅನುಪಮ' 'ಆಶೀರ್ವಾದ್' ಹಾಗೂ 'ಸತ್ಯಕಾಮ್' ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಆಗಿದ್ದ ಧರ್ಮೇಂದ್ರರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಲೇ. ಇವತ್ತು ಮಿಂಚುತ್ತಿರುವ ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದು ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಅವರ 'ಆನಂದ್' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ. ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದದ್ದು 'ಗುಡ್ಡಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ. ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ, ಬಾವರ್ಚಿ, ಗುಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ರಜನಿಗಂಧ್  ಮೊದಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ  ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ’ಝೂಟ್ ಬೋಲೆ ಕವ್ವಾ ಕಾಟ” - ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಬಿಮಲ್ ರಾಯ್ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಕವಿ,ನಿರ್ದೇಶಕ ಗುಲ್ಜಾರ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು.
ಹೃಷಿದಾರವರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಕನ್ನಡಿಹಿಡಿದ ಪ್ರಭಾವಿ ದೃಷ್ಯಮಾಧ್ಯಮ-ಬಾವರ್ಚಿ ಚಿತ್ರ
ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲು, ಪರಿಚಯವನ್ನು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ಚಿತ್ರದ ಅಂತ್ಯವೂ ಅಮಿತಾಬ್ ರವರ ಧ್ವನಿ 'ಐಸ ರಹ ರಘು ನಂದನ್ ಕೀ ಯಾತ್ರ, ಎಕ್ ಸೆ ಅನೇಕ್ ನಜಾನೆ ಔರ್ ಕಿತನೆ ಲೋಗೋಂ ಕೊ ಇನ್ ಕ ಜರುರತ ಹೊ' ! ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಾಡುಗಳು : 'ಭೊರ್ ಆಯಿಗಯ ಅಂಧಿಯಾರ', (ಮನ್ನಾಡೆ, ಕಿಶೊರ್ ಕುಮಾರ್, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಶಂಕರ್ ), 'ಕಾಹೆ ಕಾನ್ಹ ಕರತ್ ' (ಲಕ್ಷ್ಮಿಶಂಕರ್), 'ಮೊರೆ ನೈನ ಬಹಾಯೆ ನೀರ್' ( ಲತಾ), 'ತುಮ್ ಬಿನ್ ಜೀವನ್ ಕೈಸಾ' ( ಮನ್ನಾಡೆ)
ಬಾವರ್ಚಿ ಚಿತ್ರ, ಸಾಮಾನ್ಯಜನರ ಮನಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲೇಬೇಕಾದ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳಿವೆ. ಮನಮುಟ್ಟುವ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಪೂರಕವಾದ ಸಂಗೀತ, ಎಲ್ಲಾ, ಇನ್ನೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸದ ಉದ್ಯೋನ್ಮುಖ ಕಲಾವಿದರು. ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನ, ಮತ್ತು ಜಯ ಬಾಧುರಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಂದಲೆ. ಸಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ತಂತ್ರ, ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ! ಉದಾ: ಪಾತ್ರೆತೊಳೆಯುವ ಕಲ್ಲಿನ, ಅಥವ ಬಟ್ಟೆಒಗೆಯುವ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಿ ಮನೆಮಂದಿಯೆಲ್ಲಾ ಆನಂದದಿಂದ ಹಾಡಿ ಮಾಡಿದ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದ ಸಾಮ್ಯತೆ ಚಿತ್ರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹೃಷಿದಾ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಲ್ಲರು ! " ಓ ರಾಹಿ ಗಯ ಅಂಧಿಯಾರಾ....ಹಾಡಿನ ಕೊನೆಗೆ ಹರೀಂದ್ರನಾಥ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ದೇತಾ ಹೈ ಕಿತನಾ ....ಉತನಾ ಫಲ್ ಪಾತಾ ಹೈ....ನಂತರ ಅಸ್ರಾನಿ, ಗಿಟಾರ್ ಬಾರಿಸುತ್ತಾ, ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್, ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ದಾದಾಜಿ...ಹ್ಯಾಪಿ ಡೇಸ್ ಆರ್ ಕಾಮಿಂಗ್....ಇತ್ಯಾದಿ. ಹಿರಿಯ ಸೊಸೆಯರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಮುಖ ಕೊಟ್ಟು ಮಾತನಾಡದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನಾ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮನೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಗುತ್ತದೆ !
ಚಿತ್ರಕೊಡುವ ಸಂದೇಶ, ಬಹಳ ಹೃದಯಂಗಮವಾಗಿದೆ.
ಒಂದು ಅಂಶ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಚಿತ್ರ ನೋಡಿ ಹಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರವೂ ನಮ್ಮಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಅದರ ಛಾಪು ! "ಸಬ್ ಲೊಗ್ ಅಪ್ನ ಕಾಮ್ ಕರ್ತೆಹೈ ; ಲೆಕಿನ್, ದೂಸ್ರೋಂಕ ಕಾಮ್ ಕರ್ನೆಮೆ ಕಿತನ ಮಜಾ ಹೈ, ವಹ್ ಔರ್ ಭಿ ದುಗನಾ ಹೈ " ಇಂತಹ ಅನೇಕ ನೀತಿಯುತ ವಾಕ್ಯಗಳು ಯಾರಿಗೂ ಬೇಸರ ತರದೆ, ಮನರಂಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ ! ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಿಮಾಲ್ ದ ಬಳಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ನುರಿತು, ಅವರು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಮುಸಾಫಿರ್' ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ.ರಾಜ್ ಕಪೂರ್ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ 'ಅನಾಡಿ' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು.(೧೯೫೯) ಅನುರಾಧ (೧೯೬೦) ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಆನಂದ್(೧೯೭೦), ಅಭಿಮಾನ್(೧೯೭೩), ಬಾವರ್ಚಿ(೧೯೭೨), ಸತ್ಯಕಾಂ(೧೯೬೯), ನಮಕ್ ಹರಾಮ್(೧೯೭೩), ಚುಪ್ ಕೆ ಚುಪ್ ಕೆ(೧೯೭೫), ಬೇಮಿಸಾಲ್, ಗೋಲ್ ಮಾಲ್ (೧೯೭೯) ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯ ತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ಸುಮಾರಾಗಿ ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಎಸ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್ ರ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಸಂಗೀತ. ೧೯೪೭ ರಿಂದ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದು ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನವ ಕಲ್ಪನೆ,ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲೋಪಾಸಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳು ಅವರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಬೋರ್ಡಿನ ಛೇರ್ಮನ್ ಆಗಿಯೂ, ಎನ್.ಎಫ್,ಡಿ.ಸಿ.ಛೇರ್ಮನ್ ಆಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತೆ 'ಝೂಟ್ ಬೋಲೆ ಕವ್ವಾ ಕಾಟೆ' ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದರು. ಅಮೊಲ್ ಪಲೇಕರ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ತೋರಿ, ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮುಖರ್ಜಿಯವರು 'ತಲಾಶ್' ಎಂಬ ಟಿ.ವಿ.ಸೀರಿಯಲ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.ನಕ್ಕು ನಲಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳಾದ, ಚುಪ್ ಕೆ ಚುಪ್ ಕೆ,ಯಲ್ಲಿ ನಟ ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ದ್ದರೆ ಖುಬ್ ಸೂರತ್ ನಲ್ಲಿ (೧೯೮೦) ನಟಿ ದೀನಾಪಾಠಕ್, ಗೋಲ್ ಮಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಟ ಉತ್ಪಲ್ ದತ್ 'ಪಾತ್ರ' ಗಳು ಅದ್ಭುತವಾಗಿವೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ, ಮನಮೋಹಕ ಮಧುರ ಸಂಗೀತದ ಹೊನಲನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬೊಂಬಾಯಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿತಾರ್ ವಾದಕ ರಾಗಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತದ ಈ ಪರಿಶ್ರಮವೇ ಅವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತುಂಬಿದ ಮಧುರ ರಸವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು !
ಹೄಷಿದಾ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಡುಕಂಡ ಕೆಲವೇ, ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳು :
೧. ಅನಾಡಿ : ಕಿಸಿಕಿ ಮುಸ್ಕುರಾಹಟೊ ಪೆ ಸಿಸಾರ್.............ಜೀನಾ ಇಸೀಕ ನಾಮ್ ಹೈ- (ಮುಕೇಶ್)
೨. ಸಬ್ ಕುಛ್ ಸಿಖಾ ಹಮ್ ನೆ,.........  (ಮುಖೇಶ್).
೩. ಆಶೀರ್ವಾದ್: ರೇಲ್ ಗಾಡಿ..ಛುಕ್, ಛುಕ್...(ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್)
೪. ಆನಂದ್ : ಜಿಂದಗೀ ಕೈಸಿ ಏ ಪಹೇಲಿ ......(ಮನ್ನಾಡೆ)
೫. ಗುಡ್ಡಿ : ಹಮ್ ಕೊ ಮನ್ ಕಿ ಶಕ್ತಿ ದೇನ ......(ವಾಣಿ ಜೈರಾಮ್)
೭. ಗೊಲ್ ಮಾಲ್ : ಆನೆವಾಲ ಪಲ್........ (ಕಿಶೋರ್)
೮. ಖೂಬ್ ಸೂರತ್ : ಸುನ್ ಸುನ್ ಸುನ್ ದೀದಿ....(ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ)
೯. ಅಸ್ಲಿ ನಕ್ಲಿ : ತುಝೇ ಜೀವನ್ ಕಿ ಡೋರ್ ಸೆ ಬಾಂಧ್ ಲಿಯಾ ಹೈ.....(ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್)
ಮುಂತಾದವುಗಳು.
ಹೄಷಿದಾ ರವರ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು, ಅವರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ
ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿಯವರು ಮುಂಬೈನ ಲೀಲಾವತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ನೆ ತಾರೀಖು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಐ.ಸಿ.ಯು. ನಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಗುಣಮುಖರಾದರು. ಮತ್ತೆ ಅವರು 'ಲೀಲಾವತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ' ಭರ್ತಿಯಾದರು. ಈ ಬಾರಿ 'ನ್ಯುಮೋನಿಯ ಜ್ವರ' ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು. 'ಡಯಾಲಿಸಿಸ್' ಗೋಸ್ಕರ ಸದಾ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಹೀಗೆ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ಹೃಷಿದಾ ಅವರು ೨೭ ನೆಯ ತಾರೀಖು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು ! ಇಹ ಲೋಕದ ದುಃಖವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಭವಿಸಿ ಸೋತಿದ್ದರು. ಮೃತರಿಗೆ ೮೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಳಿ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ 'ಟೂಟು' ನ ಅಕಾಲಿಕ ಸಾವಿನಿಂದ ನೊಂದಿದ್ದರು. ಹೆಂಡತಿ ಮೊದಲೇ ಗತಿಸಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಜೊತೆಯೆಂದರೆ ೪-೫ ಸಾಕು ನಾಯಿಗಳು, ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕಸ್ತ ಕಾರ್ ಡ್ರೈವರ್, ವಾಚ್ ಮನ್ ! 'ಚಾರ್ಲಿ ಚಾಪ್ಲೈನ್ ಡಿವಿಡಿ' ಗಳೇ ಅವರಿಗೆ ದಿನಪುರ್ತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು. ಒಂಟಿತನ ಅವರ ತಲೆಗೆ ಚಿಟ್ಟು ಹಿಡಿಸಿತ್ತು.
ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಇಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ 'ಬಾಲಿವುಡ್' ನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಸನ್ಮಾನ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಗ ಪ್ರದೀಪ್ ಅಮೆರಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಬರುವ ವರೆಗೆ ಅಂತ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ೨ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಚಿಕ್ಕ ಮಗ ಸಂದೀಪ್ (ಟೂಟು) ಅಕಾಲಮರಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದನು. ಮೊಮ್ಮಗಳ ಹೆಸರು ಪ್ರೀತ. ಅವನು ಅಸ್ಥಮಾ ದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು. ಅವರ ತಮ್ಮ ಕಾಳಿಕಾಪ್ರಸಾದ ಮುಖರ್ಜೀ. (ನೆನೋ) ಅಣ್ಣ ದ್ವಾರಕಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ ತೀರಿಹೋದರು. ಒಬ್ಬ ಅಡುಗೆಯವರು ಕಾರ್ತಿಕ್, ಸುಮಾರು ೪೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವರ ಬಳಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸದಾ ಅವರ ಹಾಸಿಗೆಯ ಬಳಿ ೪-೫ ಸಾಕು ನಾಯಿಗಳು ; ಇವೇ ಅವರ ಆಪ್ತ ಬಂಧುಗಳು ! ದಿನವೆಲ್ಲಾ ಚಾರ್ಲಿ ಚಾಪ್ಲಿನ್ ರ ಡಿವಿಡಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಅಥವಾ 'ಕ್ರಾಸ್ ವರ್ಡ್ಸ್' ಮಾಡಿಕೊಂಡೋ ದಿನ ನೂಕುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ದೂರ ದಿಗಂತದಲ್ಲಿ, ಕಡಲಿನಾಚೆಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೈ ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ ! ಹೀಗೆಯೇ ಹಾಸಿಗೆಯಮೇಲೆ ಮಲಗಿಕೊಂಡೊ, ಅಥವಾ ಗಾಲಿಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೊ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಗಾಲದ ಹಲವು 'ವಸಂತ' ಗಳನ್ನು ಕಳೆದ 'ಹೃಷಿದ' ಒಬ್ಬ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿ ! 'ಬಾಬು ಮೊಷಾಯ್' ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾದರು ! ರಾಜ್ ಕಪೂರ್ ಅವರನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೀಗೆಯೇ ಸಂಬೊಧಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ! ಅದರ ಅರ್ಥ- ಸಂಭಾವಿತ, ಮೃದು ಮಧುರ ಭಾಷಿ, ಗೌರವಾನ್ವಿತ, ಒಳ್ಳೆ ಮನೆತನದವ ಇತ್ಯಾದಿ ; ಅದೇ ಪದವನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ 'ಆನಂದ್' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು !
ನಿಧನ
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಹೃಷಿಕೇಶ ಮುಖರ್ಜಿಯವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೭, ೨೦೦೬ರ ಭಾನುವಾರ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಮಂಗಳವಾರ ೨೯ ನೆಯ ತಾರೀಖು ಮಧ್ಯಾನ್ಹ ೨ ಘಂಟೆಗೆ, ಮುಂಬೈನ ಶಿವಾಜಿ ಪಾರ್ಕಿನ 'ಶವಾಗಾರ'ದಲ್ಲಿ ದಹನಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರಗಳು
<li>ಝೂಟ್ ಬೋಲೆ ಕೌವಾ ಕಾಟೆ (೧೯೯೮)</li><li>ತಲಾಶ್ (೧೯೯೨)</li><li>ನಮಕಿನ್ (೧೯೮೮)</li><li>ಲಾಠಿ (೧೯೮೮)</li><li>ಹಮ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ (೧೯೮೬)</li><li>ಝೂಟಿ (೧೯೮೫)</li><li>ಅಚ್ಚಾ ಬುರಾ (೧೯೮೩)</li><li>ರಂಗ್ ಬಿರಂಗಿ (೧೯೮೩)</li><li>ಕಿಸೀ ಸೆ ನ ಕೆಹನಾ (೧೯೮೩)</li><li>ಸದ್ಮಾ (೧೯೮೩)</li><li>ಬೇಮಿಸಾಲ್ (೧೯೮೨)</li><li>ನರಂ ಗರಂ (೧೯೮೧)</li><li>ಖೂಬ್ ಸೂರತ್ (೧೯೮೦)</li><li>ಜುರ್ಮಾನ (೧೯೭೯)</li><li>ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ (೧೯೭೯)</li></ol>
<li>ನೌಕ್ರಿ (೧೯೭೮)</li><li>ಕೊತ್ವಾಲ್ ಸಾಬ್ (೧೯೭೭)</li><li>ಆಲಾಪ್ (೧೯೭೭)</li><li>ಅರ್ಜುನ್ ಪಂಡಿತ್ (೧೯೭೬)</li><li>ಚೈತಾಲಿ (೧೯೭೫)</li><li>ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ (೧೯೭೫)</li><li>ಮಿಲಿ (೧೯೭೫)</li><li>ಫಿರ್ ಕಬ್ ಮಿಲೋಗಿ (೧೯೭೪)</li><li>ನಮಕ್ ಹರಾಮ್ (೧೯೭೩)</li><li>ಅಭಿಮಾನ್ (೧೯೭೩)</li><li>ಬಾವರ್ಚಿ (೧೯೭೨)</li><li>ಸಬ್‍ಸೆ ಬಡಾ ಸುಖ್ (೧೯೭೨)</li><li>ಗುಡ್ಡೀ (೧೯೭೧)</li><li>ಆನಂದ್ (೧೯೭೦)</li><li>ಪ್ಯಾರ್ ಕಾ ಸಪ್ನಾ (೧೯೬೯)</li>	</ol>
<li>ಸತ್ಯಕಾಮ್ (೧೯೬೯)</li><li>ಆಶೀರ್ವಾದ್ (೧೯೬೮)</li><li>ಮಂಜಿಲ್ ದೀದಿ (೧೯೬೭)</li><li>ಅನುಪಮ್ (೧೯೬೬)</li><li>ಬೀವ್ ಔರ್ ಮಕಾನ್ (೧೯೬೬)</li><li>ಗಬನ್ (೧೯೬೬)</li><li>ದೋ ದಿಲ್ (೧೯೬೫)</li><li>ಸಾಂಜ್ ಔರ್ ಸವೇರಾ (೧೯೬೪)</li><li>ಆಶಿಕ್ (೧೯೬೨)</li><li>ಅಸ್ಲಿ-ನಕ್ಲಿ (೧೯೬೨)</li><li>ಛಾಯಾ (೧೯೬೧)</li><li>ಮೆಹಂದಿ (೧೯೬೧)</li><li>ಅನುರಾಧ (೧೯೬೦)</li><li>ಅನಾರಿ (೧೯೫೯)</li><li>ಮುಸಾಫಿರ್ (೧೯೫೭)</li></ol>
ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ ವರ್ಗ:ನಿರ್ದೇಶಕರು ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ವರ್ಗ:೧೯೨೨ ಜನನ ವರ್ಗ:೨೦೦೬ ನಿಧನ ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
ಆಸ್ಟ್ರಕೋಡರ್ಮಿ
ಸೈಲೂರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಡಿವೋನಿಯನ್ ಕಾಲದ ಅವಶೇಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಮೀನಿನಂಥ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ. ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಜೀವಾವಶೇಷಗಳು ಈ ಗುಂಪಿನವೇ ಆಗಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದವಡೆಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಉಪಾಂಗಗಳು (ಅಪೆಂಡೇಜ್) ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಮೂಲ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿದ್ದು ಈಗ ಜೀವದಿಂದಿರುವ ದುಂಡುಬಾಯಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಎಲುಬಿನ ಹೊರಕವಚವಿತ್ತು. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ದೇಹದ ಒಳಗೂ ಅಸ್ಥಿಭಾಗಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದುವು.
ಆಸ್ಟ್ರಿಯೋಟ್ರೇಸಿ
ಹೆಮಿಕೆಫಲಾಸ್ಪಿಸ್ ಎಂಬುದು ಈ ಉಪವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಇದರ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕಿವಿರಿನ ಭಾಗಗಳು ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕಾರದ ದೊಡ್ಡ ಅಸ್ಥಿಕವಚದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ್ದುವು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾದ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಧ್ಯದ ನೆತ್ತಿಯ ಕಣ್ಣೊಂದಿತ್ತು. ಬಾಯಿ ಬಹಳ ಸಣ್ಣದು; ಒಳಗಡೆ ಒಂದು ಕಿವಿರು ಕೋಣೆ; ತಲೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡನೆಯ ಹತ್ತು ಜೊತೆ ಕಿವಿರಿನ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದುವು. ಈ ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಂಗಗಳೂ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಗೊತ್ತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತಕ್ಕ ಜ್ಞಾನಾಂಗವೂ ಇದ್ದುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ಅನಾಸ್ಪಿಡ
ಇದರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಕದಿರಿನಾಕಾರದ ಮೀನಿನಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ಅನಾಸ್ಪಿಸ್ ಈ ಉಪವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿ. ಇವಕ್ಕೆ ಅಗಲವಾದ ತಲೆಯ ಕವಚವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹುರುಪೆಗಳಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳ ಒಳರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ.
ಶೋಭ ವೆಂಕಟೇಶ್
ಮಕ್ಕಳ ರಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ  ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶ್ರೀಮತಿ ಶೋಭ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಬಿಂಬ ಶನಿವಾರದ ರಂಗ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.
ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭಾಸ, ಕುಟುಂಬ
ಶೋಭ ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೯೫೨, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೯ ರಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ರಂಗಕರ್ಮಿ ಎ.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಮಲಮೂರ್ತಿಯವರ ಮೊದಲನೇ ಮಗಳಾಗಿ. ಬೆಳೆದದ್ದು ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ನಾಟಕವಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಶಿಶುವಾಗಿ ಸೈಡ್ ವಿಂಗ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಕಲಾಶಾಲೆ ಕಲಾಮಂದಿರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅ.ನ.ಸುಬ್ಬರಾವ್‌ರವರ ಮೊಮ್ಮಗಳಾಗಿದ್ದುದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವರು. ಶೋಭ ಅವರು ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ. ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ನಾಟಕ ಕುರ್ತುಕೋಟಿಯವರ "ಆ ಮನಿ" ಎಂಬ ಮಕ್ಕಳ ನಾಟಕ. ನಂತರ ಎ.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿಯವರ ಚಿತ್ರಾ ನಾಟಕ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಿ.ತಾ.ಶರ್ಮಾ, ಅ.ನ.ಕೃ, ನವರತ್ನರಾಮ್, ದಾಶರತಿ ದೀಕ್ಷಿತ್, ಪಿ.ಶ್ರಿನಿವಾಸ ರಾವ್, ಎಚ್.ಎಸ್.ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ, ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸ್ಸಾರ್ ಅಹಮದ್, ಕಿ.ರಂ.ನಾಗರಾಜ್, ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ್,ಸುಮತೀಂದ್ರ ನಾಡಿಗ್, ಕೆ.ಎಮ್.ಶಂಕರಪ್ಪ, ಎಚ್.ಜಿ. ಸೊಮಶೇಖರರಾವ್ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದಿಗ್ಗಜರ ಒಡನಾಟ. ಪತಿ, ಶ್ರೀ ಎಸ್. ಆರ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ಸಹ ರಂಗಕರ್ಮಿ. ಮಕ್ಕಳಾದ ಡಾ. ಕಶ್ಯಪ್ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಷ್ಮಾ ಸಹ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು. ಮಕ್ಕಳ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಶೋಭ ಅವರ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವೇ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ರಂಗಕರ್ಮಿಯಾಗಿ ಶೋಭ ವೆಂಕಟೇಶ್
ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದೂ ಶೋಭ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ರಂಗಭೂಮಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅಪಾರ. ಬೀದಿನಾಟಕ ಪ್ರಾಕಾರ ಮೊದಲು ಶುರುವಾದಾಗ ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಶೋಭ ಅವರು (ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮನೆ ಮುಂದೆ, ಅವರ ಸಮಕ್ಷಮದಲ್ಲೆ ಅವರ ಕರಿ ಸಿದ್ದ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ).ಮಕ್ಕಳ ಮನೋವಿಕಾಸಕ್ಕಾಗಿ ವಿಜಯನಗರಬಿಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಕಾರಣರಾದವರು.
ಬೊಂಬೆಯಾಟ
ಎ.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ,ಕಮಲಾಮೂರ್ತಿ, ಡಾ. ವಿಜಯ, ಸುರೇಖ, ಗೌರಿದತ್ತು ಮತ್ತು ಇಂದಿರ ಸುಂದರ್ ಅವರೊಡನೆ ಸೇರಿ, ಎನ್.ಎಸ್.ಡಿ ಪದವಿಧರ ಶ್ರೀನಿವಾಸಮೂರ್ತಿ (ದೊಡ್ಡಪ್ಪ) ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ - ಪಪ್ಪೆಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂಬ ಬೊಂಬೆಯಾಟದ ರೆಪರ್ಟ್ರಿ ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣರಾದವರು. ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಟಗಳಲ್ಲದೆ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರ ಮಾನಿಶಾದ, ಚಂಪಾರವರ ಟಿಂಗರ ಬುಡ್ಡಣ್ಣ, ಗಿರಡ್ಡಿ ಗೋವಿಂದರಾಜು ಅವರ ಕನಸು ಮುಂತಾದ ಗಂಭೀರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಸಂಗತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬೊಂಬೆಯಾಟಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ ಬೊಂಬೆಯಾಡಿಸಿದವರು. ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವರು. ಕನ್ನಡದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬೊಂಬೆಯಾಟದ ಕಿರುತೆರೆ ಧಾರಾವಾಹಿ ಜಿಗಿ ಜಿಗಿ ಬೊಂಬೆಯಾಟ ದಲ್ಲಿ ಬೊಂಬೆಯಾಡಿಸಿದವರು.
ಸಂಘಟನೆ
ಕರ್ನಾಟಕದಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಂಭವಾದ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘ ಕಥಾಪಲ್ಲವ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಹೊರ ತಂದಾಗ ಆ ಸಂಘಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದವರು. ಆ ಸಂಘದಿಂದಲೆ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿ ಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾದವರು.
ದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚೇತನ
ನೌಕರಿಯ ಮೇಲೆ ದಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚೇತನ ವೆಂಬ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ಕಟ್ಟಿ ಕರೋಲ್ಬಾಗ್, ರಾಜೇಂದ್ರನಗರ್ ಬಡಾವಣೆಯ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದವರು. ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದವರು ಪತಿ ಎಸ್.ಆರ್.ವೆಂಕಟೇಶ್ ಮತ್ತು ಸಮಾನಮನಸ್ಕರಾದ ಉಮಾ ನಾಗರಾಜರಾವ್, ನಾಗರಾಜ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಲೋಕೇಶ್. ಕನ್ನಡ ಚೇತನ ದಿಂದ ಅಮ್ಮಾವ್ರ ಗಂಡ ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳು, ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಕೋಲಾಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ನೆರವಾದವರು.
ಸಿಗಂದೂರು
ಸಿಗಂದೂರು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳ. ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಗಂದೂರೇಶ್ವರಿ ಎಂದೂ ಈ ಅಮ್ಮನವರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೇಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ತಲುಪುವದು ಹೇಗೆ
ಸಿಗಂದೂರು ಸಾಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೨ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಗರದಿಂದ ಆವಿನಹಳ್ಳಿ ದಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಳೆಬಾಗಿಲುವರೆಗೆ ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ಹೊಳೆಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರು ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸೇತುವೆ ಇಲ್ಲ. ಕಡವನ್ನು (Launch/Barge) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಿನ್ನೀರನ್ನು ದಾಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಾರಿಯಾಗಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳಿಗೂ ಈ ಕಡವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಹಿನ್ನೀರು ಸುಮಾರು ೨ ಕಿ.ಮಿ. ಅಗಲವಿದೆ. ಕಡವು ನಿಗದಿತ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯ. ಇನ್ನೊಂದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕಳಸವಳ್ಳಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುಮಾರು ೨ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಸಾಗರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಭಟ್ಕಳದಿಂದ ಸಿಗಂದೂರಿಗೆ ನೇರ ಬಸ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಹೆಚ್ಛಿನ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವುದೊಳ್ಳೆಯದು.
ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಸಾಗರ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ
ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಚೌಕವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಿಚ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪಿಚ್ ಎಂದರೆ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಬೌಲ್ ಮಾಡಿದ ಚೆಂಡನ್ನು ಹೊಡೆದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ರನ್ ಗಳಿಸಲು ಓಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ತಂಡವು ಚೆಂಡನ್ನು ಎರಡೂ ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಾತ್ರ
ಐಸಿಸಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಷರತ್ತುಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಡುವ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಕನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಗಾತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು ೧೯.೧.೩ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಆಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ:"೧೯.೧.೩ ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಟದ ಪ್ರದೇಶದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದು ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಬೌಂಡರಿಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಯಾವುದೇ ಬೌಂಡರಿಯು ೯೦ ಗಜ (೮೨.೨೯ ಮೀ.) ಗಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿರಬಾರದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಬೌಂಡರಿಯು ಬಳಸಬೇಕಾದ ಪಿಚ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ೬೫ ಗಜ (೫೯.೪೩ ಮೀ.) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಾರದು."ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಐಸಿಸಿ ಆಟದ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ (ಕಾನೂನು ೧೯.೧.೩) ಬೌಂಡರಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಪಿಚ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ೬೦ ಗಜ (೫೪.೮೬ ಮೀ.) ಮತ್ತು ೭೦ ಗಜ (೬೪.೦೧ ಮೀ.) ನಡುವೆ ಇರಬೇಕು.
ನಿಯಮಗಳು ಮೂಲ ಷರತ್ತನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭ ರ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಹೆಚ್ಚು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು  ಕನಿಷ್ಠ ೨೦,೦೦೦ ಚದರ ಗಜಕ್ಕಿಂತ   ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ, (ಸುಮಾರು ೮೦ ಮೀ. ನೇರ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ). ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ೯,೦೦೦ ಚದರ ಗಜ ಹುಲ್ಲಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸುಮಾರು ೮,೩೫೦ ಚದರ ಗಜದಷ್ಟು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ೮೦ ದಶಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯ ೩೦,೦೦೦ ಆಸನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದರ ಓಟದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ ಮೇಲೆ ಹುಲ್ಲು ಹಾಸಲಾಯಿತು.
ಪಿಚ್
ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಯೆಯು ಈ ಮೈದಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಿಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೈದಾನದ ಜಾಗದ ಅಳತೆಯು ೨೨ ಗಜ (೨೦.೧೨ ಮೀ.) ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೈದಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಆಯತಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಆ ಆಯತಾಕಾರದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಿಚ್‌ನ ಪ್ರತಿ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಂಪ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ನೇರವಾದ ಮರದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೈಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎರಡು ಮರದ ಕ್ರಾಸ್‌ಪೀಸ್‌ಗಳು ಸ್ಟಂಪ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅದರ ನೆರೆಹೊರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂರು ಸ್ಟಂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಬೈಲ್‌ಗಳ ಪ್ರತಿ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಿಕೆಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಚ್‌ನ ಒಂದು ತುದಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ನಿಂತಿರುವ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಎಂಡ್ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಬೌಲರ್ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಓಡುವ ಬೌಲಿಂಗ್ ಎಂಡ್ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಟ್ ಹಿಡಿದಿರುವ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರುವ ರೇಖೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೈದಾನದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ಬಲಗೈ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗೆ ಬಲಭಾಗ, ಎಡಗೈ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಎಡಭಾಗ) ಆಫ್ ಸೈಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಲೆಗ್ ಸೈಡ್ ಅಥವಾ ಬದಿಯಲ್ಲಿ.
ಪಿಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳ ಔಟಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು, ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳ ಮೈದಾನ ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಎಸೆತವು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಕ್ರೀಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗಗಳು
ಸೀಮಿತ ಓವರ್‌ಗಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ, ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಗುರುತುಗಳಿವೆ. "ವೃತ್ತ" ಅಥವಾ "ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಸರ್ಕಲ್" ೩೦ ರ ಅರ್ಧವೃತ್ತವನ್ನು ಎಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪಿಚ್‌ನ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ವಿಕೆಟ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ೩೦ ಗಜಗಳ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಪಿಚ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ವಿಕೆಟ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ೩೦ ಗಜಗಳ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಔಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಆಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಮ ಅಂತರದ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ವಿಕೆಟ್‌ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಪಿಂಗ್ ಕ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಡಲ್ ಸ್ಟಂಪ್ ಗಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ
ಹರಿಹರಪ್ರಿಯ
ಹರಿಹರಪ್ರಿಯರ ಜನನ ೧೯೫೨ ಜನವರಿ ೨೦ರಂದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಾಯಿತು. ತಂದೆ, ಆಂಜನೇಯ ಗುಡಿಯ ಅರ್ಚಕರಾಗಿದ್ದರು. ತುಂಡು ಹೊಲವೊಂದು ಇದ್ದರೂ, ಪುಂಡ ಜನಗಳ ನಡುವೆ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುವದು ಆಗದೆ, ಊರೂರು ಅಲೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರ್ಜುನಹಳ್ಳಿ, ಚಿಕ್ಕವಡ್ಡರಗುಡಿ, ಹೊಸರಾಮನ ಹಳ್ಳಿ ; ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗದ್ದೆಹೊಸೂರು, ಮಂದಗೆರೆ, ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ, ನಾಗಮಂಗಲ, ಕಿಕ್ಕೇರಿ, ಮಿರ್ಲೆ ; ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ; ಕೊನೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೀಗೆ ತಿರುಗುತ್ತ; ಕೊಟ್ಟವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತ, ಹರಿಹರಪ್ರಿಯ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ೧೧ನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಪೂರೈಸಿದರು. “ಕನ್ನಡ ಜಾಣ” ಸಹ ಆದರು.
ವೃತ್ತಿ
ಹರಿಹರಪ್ರಿಯ ಮಾಡದ ವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಲಾರಿ ರೈಟರ್, ಸೊಸೈಟಿ ಗುಮಾಸ್ತೆಗಿರಿ, ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಾರ, ವಾಚನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ, ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡರ್, ಹಲವು ಸಾಹಿತಿಗಳ ಬಳಿ ಶುದ್ಧ ಪ್ರತಿ ತಯಾರಕ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಹೀಗೆ, ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಯಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ-ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತಕ, ಬರಹಗಾರ, ಭಾಷಣಕಾರ ಎಲ್ಲದ್ದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗ್ರಹಕಾರ.
ಪ್ರವೃತ್ತಿ
ತಮ್ಮ ೧೬ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿಗಾಗಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃಷಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಹರಿಹರಪ್ರಿಯ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕವನ, ಕಾದಂಬರಿ, ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ಪತ್ರಸಾಹಿತ್ಯ, ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಅಂಕಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ೧೯೭೪ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಬರಹಗಾರರ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಒಕ್ಕೂಟ, ಜೆ.ಪಿ.ಚಳುವಳಿ, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಟನೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಕಾಸ ವೇದಿಕೆ, ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿ, ಪ್ರಜಾಸಾಹಿತಿ ಬಳಗ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆನ್ ಕಲಾಶಾಲೆ, ಕಲಾಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲಾಚರಿತ್ರೆ ಕುರಿತು ಗೌರವ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ “ಕುವೆಂಪು ದರ್ಶನ” ಎಂಬ ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆನಂತರ ಕಾಗಿನೆಲೆಯ ಕನಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ “ಕನಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿ” ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಗೌರವ ಸಂಪಾದಕರು ಹಾಗೂ ರಂಗಭೂಮಿ ಕುರಿತಾದ "ರೇ ಮಾಸ ನಾಟಕ" ಪತ್ರಿಕೆಗೂ ಗೌರವ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು.
ಪುಸ್ತಕಮನೆ (ಖಾಸಗಿ)
ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತವಾದದ್ದು ಇವರ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ. ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ, ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇಲ್ಲಿದೆ. ೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸಿರುವುದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ. ಅದೇ ರೀತಿ, 5 ವರುಷಗಳ ಕಾಲ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ "ಪುಸ್ತಕಮನೆ" ನಡೆಸಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪುರಸ್ಕಾರ
ಕುವೆಂಪು ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಟ್ರಸ್ಟ ಬಹುಮಾನ, ವರ್ಧಮಾನ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಾವ್ಯಾನಂದ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸರ್ ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ನವರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಇಲಾಖೆಯು ಇವರ “ಪುಸ್ತಕದ ಮನೆ”ಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<References />
ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು
ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ (ಬ್ಯಾಂಡ್)
ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕ್ಯಲಾಬಸಸ್‌ನ ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ ಒಂದು ಅಮೇರಿಕನ್ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್. ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು 1991ರಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರ ಬ್ರಾಂಡನ್ ಬೊಯ್ಡ್, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಮೈಕ್ ಈಂಜಿಗರ್, ಮತ್ತು ಡೋಲು ಬಾಜಕ ಹೂಸೆ ಪ್ಯಸಿಲ್ಲಸ್‌ರವರಿಂದ, ಅವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಸ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಅಲೆಕ್ಸ್ "ಡರ್ಕ್ ಲ್ಯಾನ್ಸ್" ಕತುನಿಚ್, ಮತ್ತು ಗೇವಿನ್ "ಡಿಜೆ ಲೈಫ್" ಕೊಪ್ಪೆಲ್‌ರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ಯಾಂಡನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಕೊನೆಗೆ ಇವರಿಬ್ಬರಿರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಾಸ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಬೆನ್ ಕೆನ್ನೇ ಮತ್ತು ಡಿಜೆ ಕಿಲ್ಮೋರ್‌ರಿಂದ ಭರ್ತಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಲ್ಟಿಪ್ಲಾಟಿನಮ್ (ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟ) ಮಾರಾಟದೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿತ ಅನೇಕ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ ಶ್ಲಾಘನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಯ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರ 1999ರ ಆಲ್ಬಮ್ ಮೇಕ್ ಯುವರ್‌ಸೆಲ್ಫ್‌ ನ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. 2001ರಲ್ಲಿ, "ಡ್ರೈವ್" ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಸರಿತ ಆಲ್ಬಮ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ವ್ಯೂ‌ ದೊಂದಿಗೆ ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೊ (ಚಿತ್ರಕಾರನ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ) ಆಲ್ಬಮ್, ಲೈಟ್ ಗ್ರೆನೇಡ್ಸ್, 2006ರಲ್ಲಿ #1 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು U.S.ನಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಡ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ ಜೂನ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಬೃಹತ್‌ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಲ್ಬಮ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಮೆಲೊಡೀಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ಪ್ರಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಮ್‌ (1991—1997)
ಹಾಡುಗಾರ ಬ್ರಾಂಡನ್ ಬೊಯ್ಡ್, ಡೋಲು ಬಾಜಕ ಹೂಸೆ ಪ್ಯಸಿಲ್ಲಸ್‌, ಬಾಸ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಕತುನಿಚ್ ಮತ್ತು ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಮೈಕ್ ಈಂಜಿಗರ್‌ರವರು ಎಲ್ಲರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೂಡಿ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗಲು ಶಾಲಾ ಪ್ರಾಯದ ಸಂಗೀತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಬೋಧಕರಾದ ಜೊವಾನೆ ಸ್ಟನುಲೊನಿಸ್‌ರನ್ನು ಈಂಜಿಗರ್ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು. ಜೊವಾನೆ ಆಗತಾನೆ ಸ್ಟೆವ್ ವೈ’ರ ಹದಿಹರೆಯದ ಸಂಗೀತ ಮೇಧಾವಿಗಳು, "ಬ್ಯಾಡ್4ಗುಡ್" ದೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸನ್‌ಸೆಟ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಅವಕಾಶದೊರೆಯಲು ಕಾರಣವಾದ ಅವರ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯಿಂದ, ಜೊವಾನೆ ಅವರ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲು, ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್‌ನ್ನು ರೊಕ್ಸಿ, ಟ್ರೊಬಡರ್, ಮತ್ತು ವಿಸ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ್ದರು. ನಿರ್ಮಾಪಕ ಜಿಮ್ ವರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಕತ್ಲೀನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹದ ಮೂಲಕ, ಜೊವಾನೆಯವರು 4ತ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಫಂಗಸ್ ಅಮೋಂಗಸ್‌ ಅನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ದ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. 1995ರಲ್ಲಿ, ಟರ್ನ್‌ತಬ್ಲಿಸ್ಟ್, ಗೇವಿನ್ ಕೊಪ್ಪೆಲ್ (ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಜೆ ಲೈಫ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ) ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ಬೃಹತ್-ಶಿರೋನಾಮೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯು 1997'ರ ಎಂಜಾಯ್ ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ ಹೆಸರಿನ ಸಿಕಸ್-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ EP, ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್‌ದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ಬ್ಯಾಂಡು ದ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
S.C.I.E.N.C.E. (1997—1998)
S.C.I.E.N.C.E., ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 1997ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ, ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್' ಎರಡನೆಯ ಸ್ಟೂಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆಗಿದೆ. ಅವರು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಾಗಿ ಕೊರ್ನ್, 311, ಮತ್ತು ಸಬ್‌ಲೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1998ರಂದು ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ ಕೊಪ್ಪೆಲ್‌ರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಹಳಷ್ಟುದಿನ ತಾವು ಉತ್ಪನ್ನಕಾರಕ ಪಂಗಡವಾಗಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರು ಈ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಸ್ ಕಿಲ್ಮೊರ್‌ರನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ಕಿಲ್ಮೊರ್‌ರ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ನಿಲುವು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೋರಲಾಯಿತು. ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ ಓಝ್‌ಪೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ವ್ಯಾಲ್ಯೂಸ್ ಟೂರ್ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವನತಿ ಹೊಂದುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಆಫ್ ಎ ಡವ್ನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಟ್ರಾಸ್ಪಾಂಕ್‌ದೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಯಟನೆ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಡಿಜೆ ಕಿಲ್ಮೊರ್ (ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಕ್ರಿಸ್) ಡಿಜೆ ಲೈಫ್‌ರ ಬದಲಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
ಹೈಟಸ್ (2008)
ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸದಸ್ಯರು ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಿಂದ ವಿರಮವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್ ಬಾಯ್ಡ್ ಆರ್ಟ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಗಿಟಾರು ವಾದಕ ಮೈಕ್ ಈಂಜಿಗರ್ ಹರ್ವಾರ್ಡ್‌ನ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಲೆಯಲು ತೆರಳಿದರು. ಡೋಲು ಬಾಜಕ ಹೂಸೆ ಪ್ಯಸಿಲ್ಲಸ್‌ ಸಹ ಚಿಕ್ಕ "ಮಗುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರು ಶಾಲೆ, ಮಕ್ಕಳು, ಅಡಮಾನಗಳಂತಹ" ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಎಂದು ಬಾಯ್ಡ್ ಹೇಳಿದರು. "ನನ್ನ ಭಾವನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗು ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವುದು ತಪ್ಪೇನಲ್ಲ", ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳೀದರು. "ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನುಗ್ಗಾಟವಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವುದು ನನ್ನ ವಾದ," ಎಂದು ಸಹ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ವರ್ಚಸ್ಸುಗಳು
ಅವರ ವೃತ್ತಿಪರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್, ಧಾತುಗಳನ್ನು ಅನೆಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ; ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗುರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲು ಕಠಿಣವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ, ಆಗಿದ್ದರು ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಇದನ್ನು ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್, ಅದರ ತಳಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ಯಾಂಡ್, ಹಾಗು ಒಂದು ಪಕ್ಷಾಂತರ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದೆಲ್ಲ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಅನೇಕ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಡಿಜೆಂಬೆ, ಸಿತಾರ್, ಡಿಡ್‌ಜೆರಿಡು, ಮತ್ತು ಬಂಗೋಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಹಿಂದಿನ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ "ಅಕ್ವೆಯಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಸನ್" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪಿಪವನ್ನು (ಈಂಜಿಗರಿಂದ ನುಡಿಸಲಾಯಿತು) ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಿಪವನ್ನು ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ಸ್ಟೆವ್ ವೈರಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು
ವರ್ಗ:ಇನ್‌ಕ್ಯುಬಸ್ (ಬ್ಯಾಂಡ್) ವರ್ಗ:1990 ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು ವರ್ಗ:2000ರ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು ವರ್ಗ:2010ರ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಪರ್ಯಾಯ ರಾಕ್ ತಂಡಗಳು ವರ್ಗ:ಫಂಕ್ ಮೆಟಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಗ್ರೂಪ್ಸ್ ವರ್ಗ:ರ‌್ಯಾಪ್‌ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು ವರ್ಗ:1995ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತದ ಚತುರತಂಡಗಳು
ಭಾಂಗ್ರಾ (ನೃತ್ಯ)
alt=|right|thumb|250x250px| [[ಪಂಜಾಬ್|ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ರಾ ನೃತ್ಯಗಾರರು]] ಭಾಂಗ್ರಾ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕೊಯ್ಲು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಂಗ್ರಾ ನೃತ್ಯವನ್ನು ವಸಂತಕಾಲದ ವೈಶಾಖ ಹಬ್ಬದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ನರ್ತಕರು ದೇಹದ ಹುರುಪಿನ ಜಿಗಿತಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು-ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ತೋಳು ಅಥವಾ ಭುಜದ ಚಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ- ಬೋಲಿಯನ್ ಎಂದರೆ ಸಣ್ಣ ಹಾಡುಗಳ ವಾದ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದು ಡೋಲು. ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರವಾದ ಬೀಟರ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹಗುರವಾದ ಕೋಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಗೀತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಪಂಜಾಬಿ ನೃತ್ಯವು ಭಾಂಗ್ರಾ ಪಂಜಾಬ್ ರೈತರೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಅದರ ಆಧುನಿಕ-ದಿನದ ವಿಕಾಸವು ಭಾಂಗ್ರಾ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಜಾಬಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಗುಂಪು-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಂಜಾಬಿ ರೈತರು ಕೊಯ್ಲು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರೈತರು ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಭಾಂಗ್ರಾ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಂತೋಷಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ವೈಶಾಖ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಜನರು ಭಾಂಗ್ರಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ರೈತರು ಸಾಧನೆಯ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕೊಯ್ಲು ಋತುವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
ಉಚಿತ ರೂಪ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾಂಗ್ರಾ
೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ರೂಪದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾಂಗ್ರಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಪಟಿಯಾಲದ ಮಹಾರಾಜರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ಅವರು ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ವಿನಂತಿಸಿದರು. ಈ ಶೈಲಿಯ ಮೊದಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಸುನಮ್ ದೀಪಕ್ ಕುಟುಂಬದ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಧೋಲ್ ವಾದಕ ಭನಾ ರಾಮ್ ಸುನಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದ ನೃತ್ಯ ತಂಡ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾಂಗ್ರಾ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಂಜಾಬಿ ನೃತ್ಯಗಳಾದ ಲುಡ್ಡಿ, ಜುಮ್ಮರ್, ಧಮಾಲ್ ಮತ್ತು ಘಮ್ ಲುಡ್ಡಿಗಳ ಅನುಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪಂಜಾಬಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಗಾಯನ, ಬೋಲಿಯನ್, ಮಾಲ್ವಾಯಿ ಗಿದ್ಧದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಪಟಿಯಾಲದ ಮೊಹಿಂದ್ರಾ ಕಾಲೇಜು ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಭಾಂಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಪಂಜಾಬಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಂಗ್ರಾ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯುವತಿಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಮ್ಮ ಭಾಂಗ್ರಾ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕ್ಲಬ್ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ತರಲು ಒಲವು ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಡಿಜೆ ರೇಖಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಭಾಂಗ್ರಾ ಪಾರ್ಟಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ರಾಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಂದ ಮೊದಲ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಭಾಂಗ್ರಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ. ಈ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ವಿಭಿನ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬರುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಿರಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಕಲಿಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಭಾಂಗ್ರಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಭಾಂಗ್ರಾ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ವರ್ಕೌಟ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಸರೀನಾ ಜೈನ್, ಇದನ್ನು ಈಗ ಮಸಾಲಾ ಭಾಂಗ್ರಾ ವರ್ಕೌಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಲೀಮು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಜನರಿಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲಭೂತ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯ ಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ರಾಣಿಯನ್ ಡಿ ರೌನಕ್
ರಾಣಿಯನ್ ಡಿ ರೌನಕ್ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಿಳಾ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಭಾಂಗ್ರಾ ಕಲಾವಿದರು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅನೇಕರು ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಪುಲ್ಲಿಂಗವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾಂಗ್ರಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪುರುಷ ಪ್ರದರ್ಶಕರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಣಿಯನ್ ಡಿ ರೌನಕ್ ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಅಥವಾ ಬೈನರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವವರಿಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದೆ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
<references group="" responsive="0">
ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ
ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನೃತ್ಯಗಳು
ಕಂಬಳ
ಕಂಬಳ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಜಾನಪದ ಕ್ರೀಡೆ. ದಷ್ಟ ಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಹಸನಾಗಿ ಹದ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಒಡಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೇ ಕಂಬಳ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾನಪದದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸು ಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ ಈ ಕ್ರೀಡೆ. ಕರಾವಳಿಯ ರೈತಾಪಿ ಜನರು ಭತ್ತದ ಕೊಯಿಲಿನ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಮನರಂಜನೆಗೋಸ್ಕರ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಕ್ರೀಡೆ ಕಳೆದ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಾಂಘಿಕ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಎರಡು ಕೋಣಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೊಗ ಕಟ್ಟಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲಾಗುವ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವಾತನ ಪಾತ್ರವೂ ಮುಖ್ಯ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕಂಬಳಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜರುಗಳ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕ್ರೀಡೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆಗಾಗಿ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠವಾದವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿ ವಿಜೇತರಾದವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವದರ ಹಿಂದೆ ಕೃಷಿಕರ ಕ್ರೀಡಾ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಇಂಬು ಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಅಂತೆಯೇ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಲಹಲು ಇದೊಂದು ನೆವವೂ ಹೌದು. ಭತ್ತದ ಮೊದಲ ಕೊಯಿಲಿನ ನಂತರ ಈ ಕ್ರೀಡೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನವೆಂಬರ್-ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಂತರದ ಛಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕಂಬಳ ಕರಾವಳಿಯ ಬಿಸಿಲ ಬೇಗೆ ಏರುವ ಮೊದಲೇ ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆ ಒದಗಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿಯೂ ಕಂಬಳ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಡೆಯುವುದೂ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಕಂಬಳದ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದೂ, ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದೂ, ವಿಜಯಿಯಾಗುವುದೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.
ಕಂಬಳ ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
ಕಂಪ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೆಸರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಂಪ+ಪೊಲ>ಕಂಬುಲ ಆಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪ್ರರ್ಧೆಯ ವೇದಿಕೆ, ಕಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರುವುದರಿಂದ ಕಂಪದ ಕಳ> ಕಂಬಳ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗದ್ದೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಗದ್ದೆಗೆ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೆಯಾದ ಕಾರಣ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಸರು ಜಾಸ್ತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಪದ ಕಂಡ (ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಗದ್ದೆಗೆ ಕಂಡ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) ಹೀಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಂಬಳ ಆಗಿರಬಹುದು.
ಕಂಬಳ ಗದ್ದೆ
ಕೊಯಿಲಿನ ನಂತರ ಬಿಡುವಾದ ಅಥವಾ ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಬಳಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ನೂರರಿಂದ ಇನ್ನೂರು ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಓಟದ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಬಳ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಸನಾದ ಗದ್ದೆಯ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಜಿಗುಟಾಗದಿರಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮರಳು ಸೇರಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ನೀರು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಯೇ ಕಂಬಳ ಓಟದ ಕಣ. ಕಂಬಳದ ಕಣವು ನೆಲ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲವು ಆಡಿಗಳಷ್ಟು ಆಳದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕಣದ ಒಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದಿಯಿಂದ ಇಳಿಜಾರಾಗಿ ಕಣದೊಳಕ್ಕೆ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಲು ದಾರಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳ ತೋರಣವು ಓಟದ ಆರಂಭದ ಗೆರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳ ತೋರಣವು ಮುಕ್ತಾಯದ ಗೆರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತಾಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಣದಿಂದ ಏರಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿ ಬಂದ ಕೋಣಗಳು ಮಂಜೊಟ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಆ ಏರಿಯನ್ನೇರಿ ವೇಗ ಕಳಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ (ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಕಂಬಳದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ: ಜೋಡುಕರೆ ಕಂಬಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕ ಎರಡು ಕಣಗಳಿದ್ದು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆನೆ ಹಲಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಓಡುವ ವೇಗದ ಬದಲಿಗೆ ಓಡುವಾಗ ಕೆಸರು ಚಿಮ್ಮುವ ಎತ್ತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜೋಡುಕರೆ ಕಂಬಳಗಳಿಗೆ ಪುರಾಣ, ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಅವಳಿ-ಜವಳಿಗಳ ಅಥವಾ ಜೋಡಿಗಳ ಹೆಸರಿಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೆಲವು ಜೋಡುಕರೆ ಕಂಬಳಗಳ ಹೆಸರು ಹೀಗಿವೆ: ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಂಬಳದ ಗದ್ದೆಗಳಿವೆ. ಕದ್ರಿ, ಮಿಯಾರು, ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು.
ಕಂಬಳದ ಕೋಣ
ಕಂಬಳದ ಕೋಣವನ್ನು ಸಾಕುವುದೆಂದರೆ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಜಾತಿಯ ಕೋಣವನ್ನು ಆರಿಸಿ ಅದರ ಚೆನ್ನಾದ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಿ, ಕಂಬಳಕ್ಕೆ ತಯಾರಿ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅಂತಹ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಜನವನ್ನು ತಯಾರಿ ಮಾಡುವುದೂ ಕೋಣದ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಅಗತ್ಯ. ಇದು ಖರ್ಚಿನ ಬಾಬ್ತೂ ಹೌದು, ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾದ ಹುಲ್ಲು, ಬೇಯಿಸಿದ ಹುರುಳಿ ತಿನ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಬಳದ ಓಟಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಜೊತೆಯ ಕೋಣದೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಗಲಾಟೆ ಗೌಜುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಓಡುವ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಈ ಕೋಣಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಬಳದ ಓಟಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತೋರಿದ ಕೋಣಗಳ ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕೋಣಗಳ ಆರೈಕೆಯೂ ಬಹಳ ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ, ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತ.
ಕಂಬಳ ಓಟದ ವಿಧಗಳು
ಕಂಬಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುವುದು ಕೋಣಗಳ ಜೋಡಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ. ಎರಡು ಕೋಣಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೊಗ ಕಟ್ಟಿ ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಓಡಿಸುವಾತನೂ ಸೇರಿದರೆ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಜೋಡಿಗಳ ಮಧ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ನೂರಾರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಕಂಬಳದಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಓಟದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಈ ಮೇಲಿನ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗ, ನೇಗಿಲು ಮತ್ತು ಹಲಗೆ ಓಟಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗ ಮುಖ್ಯ - ಯಾವ ಜೋಡಿ ಇತರೆಲ್ಲವುಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಓಟ ಮುಗಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅವು ವಿಜಯೀ ಜೋಡಿಗಳು. ಆದರೆ ಕೆನೆ ಹಲಗೆ ಓಟ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ. ಓಟದ ಗದ್ದೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಯುವಂತೆ ನಿಗದಿತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಬಟ್ಟೆಗೆ ತಾಗುವಂತೆ ಕೆನೆ ಹಲಗೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಸರು ನೀರು ಚಿಮ್ಮಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ಜೋಡಿ ಅತೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೆಸರು ನೀರನ್ನು ಚಿಮ್ಮಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅವು ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ೬.೫ ಕೋಲು (ಒಂದು ಕೋಲು = ೨.೫ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಿಂದ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಧದಲ್ಲೂ ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ವಿಭಾಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಣಗಳ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಿರಿಯ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಣಗಳ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಉದುರಿದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಸಿ ವಿಜೇತರಾದ ಕೋಣಗಳ ಜೋಡಿಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು (೨ ಪವನು, ೧ ಪವನು ಇತ್ಯಾದಿ) ವಿಜೇತ ಜೋಡಿಯ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ನೀಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಅಂತೆಯೇ ವಿಜಯೀ ಕೋಣಗಳ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಿದಾತನಿಗೂ ಬಹುಮಾನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.