cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
វីថិចិត្ត
សេចក្តីឧបមេយ្យនៃផ្លែស្វាយ
អតិមហន្តារម្មណ៍ អាចប្រៀបធៀបនឹង ផ្លែស្វាយដែលជ្រុះ ។ ឧបមាថា អ្នកដំណើរម្នាក់ដែលមានការនឿយហត់ ហើយចូលទៅដេក នៅទៀបគល់ស្វាយ ។ ស្ថានភាពនៃការ ដេកលក់ ប្រៀបបាននឹងការហូរស្ងប់ស្ងាត់ នៃខ្សែភវង្គក្នុងអតិមហន្តា រម្មណ៍ ។ ពេលនោះផ្លែស្វាយទំមួយ ជ្រុះក្បែរខ្លួនបុរសនោះ ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ ប្រហែលគ្នានឹង អារម្មណ៍ ដ៏ខ្លាំងក្លាមួយ មកប៉ះនឹងចក្ខុទ្វារ ។ សម្លេងជ្រុះប៉ះនឹងដី របស់ផ្លែស្វាយ បានធ្វើឲ្យបុរសនោះភ្ញាក់ ហើយងើបក្បាលឡើង ប្រហែលគ្នានឹងរូបារម្មណ៍ ទង្គិចនឹងចក្ខុទ្វារ បណ្តាលឲ្យភវង្គរញ្ជួយ២ដង ហើយឈប់ហូរ ។ អ្នកដំណើរនោះបើកភ្នែក ហើយរកមើលជុំវិញ ឲ្យដឹងថា អ្វីដែលបណ្តាលឲ្យមាន សម្លេងនោះ ។ ហេតុនេះដូចគ្នា នឹងបញ្ចទ្វាររាវចនៈ បង្វែរចិត្តឲ្យងាកទៅរកអារម្មណ៍ ។ បុរសនោះឃើញផ្លែស្វាយ ប្រហែលគ្នានឹងចក្ខុវិញ្ញាណ ឃើញនូវអារម្មណ៍ ។ បុរសនោះចាប់យកផ្លែស្វាយ ប្រហែលគ្នានឹង សម្បដិច្ឆនចិត្តទទួលយករូបារម្មណ៍ ។ បុរសពិនិត្យមើលផ្លែស្វាយនោះ ឲ្យដឹងថាបរិភោគបានឬទេ នេះក៏ដូចគ្នានឹងសន្តិរណ ចិត្ត សង្កេតពិនិត្យអារម្មណ៍ ។ បុរសនោះសម្រេចចិត្តថា ផ្លែស្វាយនោះល្អ អាចទទួលទានបាន នេះក៏ប្រហែលគ្នានឹងវោដ្ឋបនចិត្ត សម្រេចឲ្យគុណភាពល្អ ចំពោះអារម្មណ៍ ។ ដោយសេចក្តីឃ្លាន បុរសនោះ ខាំផ្លែស្វាយទំនោះ៧ម៉ាត់ គាត់សោយរស់ជាតិស្វាយទំ នេះក៏ដូចគ្នានឹង ជវនចិត្តដែលសោយ រសនៃអារម្មណ៍ដែរ ។ បន្ទាប់មកបុរសនោះ ប្រមូលអ្វីៗដែលសេសសល់ អំពីផ្លែស្វាយ សំអាតមាត់ដោយអណ្តាត ហើយលេបចូល២ដង ។ នេះក៏ដូចគ្នានឹង តទាលម្ពណចិត្ត២ បន្ទាប់ពីជវនៈ ហើយត្រេកត្រអាលនឹង រសជាតិនៃអារម្មណ៍ ។ បន្ទាប់មក អ្នកដំណើរនោះ ក៏ផ្តេកខ្លួនចុះ ហើយដេកលង់លក់ទៅ ។ នេះក៏ដូចគ្នានឹងចិត្ត ដែលចុះទៅក្នុងខ្សែភវង្គ វិញដូច្នោះដែរ ។
បញ្ចទ្វារវីថិចិត្ត
បើសិនយើងពិនិត្យមើល បញ្ចទ្វារវីថិ យើងនឹងដឹងថា មានចិត្ត៧យ៉ាង ចូលរួមក្នុងវីថិនេះ ។ ចិត្ត៧យ៉ាងនោះគឺៈ បញ្ចទ្វាររាវចនៈ បញ្ចវិញ្ញាណ សម្បដិច្ឆន សន្តិរណៈ វោដ្ឋបនៈ ជវនៈ និងតទាលម្ពណៈ ។ ចំនួនចិត្តដែលចូលរួម ក្នុងវីថិវែងបង្អស់ គឺអតិមហន្តារម្មណ៍វីថិ មាន១៤គឺៈ រួមទាំងអស់ត្រូវជា១៤ ។ ចំនួនចិត្តដែលចូលរួម ក្នុងបញ្ចទ្វារវីថិគឺៈ រួមទាំងអស់ត្រូវជា៥៤ ។ នេះគឺជា កាមាវចរចិត្ត៥៤ ។ បើយើងរាប់ចិត្តក្នុងទ្វារមួយៗ ដូចជាចក្ខុទ្វារ យើងនឹងបានចក្ខុវិញ្ញាណចិត្ត២ ជំនួសបញ្ចវិញ្ញាណចិត្ត១០ ។ ដូច្នេះបើរាប់តាមទ្វារមួយៗ ចិត្តទាំងអស់មាន៤៦ ។ សូមកត់ចំណាំថា ភវង្គចិត្តមិនរាប់ ចូលទៅក្នុងវីថិចិត្តទេ ។
មនោទ្វារវីថិបន្តបន្ទាប់
កាលណាអារម្មណ៍ណាមួយ ក្នុងវិញ្ញាណារម្មណ៍៦ ចូលមកក្នុងផ្លូវមនោទ្វារ ត្រង់តែម្តងយើងបាននូវមនោទ្វារវីថិសំខាន់ ដូចរាប់រៀបខាងលើ ។ ប៉ុន្តែមានមនោទ្វារវីថិបន្ទាប់បន្សំ ដែលដើរតាម គ្រប់បញ្ចទ្វារវីថិនិមួយៗ ។ ក្នុងបញ្ចទ្វារវីថិ ការទទួលអារម្មណ៍ (ផស្សៈ) ប្រព្រឹត្តិទៅត្រឹមតែឲ្យដឹង ត្រួសៗថាជាល្អ ឬអាក្រក់ ។ រូបរាង លក្ខណៈផ្សេងៗ និងឈ្មោះរបស់អារម្មណ៍នោះ នៅមិនទាន់ស្គាល់នៅឡើយ ។ ដូច្នេះបន្ទាប់ពីបញ្ចទ្វារវីថិមក មនោទ្វារវីថិ ចាប់ធ្វើកិច្ចការបន្តភ្លាម ចាប់យកអារម្មណ៍ របស់បញ្ចទ្វារវីថិ ជាអតីតអារម្មណ៍ ។ ពេលនេះមនោទ្វារវីថិទី២ បន្តទៀតដោយពិនិត្យមើលរូបភាពថ្មី និងផស្សៈជាមួយគ្នា ។ បន្ទាប់មក មនោទ្វារវីថិទី៣ ចាប់បន្តទៀតភ្លាម ពិនិត្យមើលរូបរាង នៃអារម្មណ៍ ។ បន្ទាប់មក មនោទ្វារវីថិទី៤ ចាប់បន្តទៀត រាវរកនាមដែលទាក់ទងនឹងអារម្មណ៍នោះ ។ បើសិនជាចាំបាច់ មនោទ្វារវីថិច្រើនទៀត កើតឡើង បន្តបន្ទាប់គ្នា រាវរកលក្ខណៈពិស្តា របស់អារម្មណ៍ ព្រមទាំងពេលវេលា ទីកន្លែងដែលទាក់ទងនឹងអារម្មណ៍ ប្រសិនបើគេបានជួប អំពីពេលមុន ។ លុះត្រាតែមនោទ្វារវីថិបន្ទាប់ មួយចំនួន បានប្រព្រឹត្តិទៅហើយ ទើបគេស្គាល់នូវអារម្មណ៍ ដោយរូបរាង ឈ្មោះព្រមទាំងលក្ខណៈ ផ្សេងៗបានច្បាស់ ។ ដោយយោងតាមសេចក្តីពិត ថាចិត្តកើតរលត់ ជាង១លានលានដង ក្នុង១ប៉ប្រិចភ្នែកហើយមនោទ្វារវីថិមានត្រឹមតែ ប្រមាណ១០វីថិចិត្ត ក្នុង១ភាគនៃវិនាទី អាចមានវីថិរាប់លានលាន កើតឡើងបាន ។ ដូច្នេះយើងដឹងនូវអារម្មណ៍ ដែលឃើញឬឭ ស្ទើរតែភ្លាមៗ ហើយយើងគិតថា យើងឃើញនិងឭ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ។
រូបាវចរអប្បនាវីថិ៥
១- កាលណាបដិភាគនិមិត្តនៃកសិណ កើតឡើងក្នុងមនោទ្វារ ខ្សែភវង្គរញ្ជួយ២ដង (អតីតភវង្គ-ភវង្គចលនៈ) ហើយឈប់ ។ រួចមកមនោទ្វារាវជ្ជនៈ បង្វែរចិត្តឲ្យទៅកាន់ បដិភាគនិមិត្ត ពិនិត្យមើល ហើយឲ្យតម្លៃល្អ ឬអាក្រក់ដល់អារម្មណ៍ ។ បន្ទាប់មក ចិត្ត១ (ក្នុងចិត្ត២) សោមនស្ស-សហគតំ ញាណ-សម្បយុត្តំ មហាកុសលចិត្ត អនុវត្តន៍កិច្ច របស់ឧបចារ-សមាធិជវន ៤ដងចំពោះបុគ្គល ដែលមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ (មន្ទបញ្ញា) តាមលំដាប់ថ្នាក់ ដូចមានឈ្មោះខាងក្រោមៈ ចិត្តទាប ទៅកាន់ចិត្តខ្ពស់ ចិត្តទាំង៤នេះ មាននាមថា ឧបចារសមាធិជវន ។ ចំពោះបុគ្គល ដែលមានបញ្ញាខ្លាំង (តិក្ខៈបញ្ញា) បរិកម្មមិនមានទេ ។ បន្ទាប់ពីគោត្រភូ រូបាវចរកុសល-បឋមជ្ឈានចិត្ត ក៏កើតឡើងភ្លាម តែ១ដងជាអប្បនាជវន ។ បន្ទាប់ពីបឋមជ្ឈានចិត្តរលត់ទៅ ខ្សែភវង្គក៏ ចាប់រត់តាមធម្មតាវិញ ។ ២- រូបាវចរអប្បនាវីថិទី២ កើតឡើងដូចពោលខាងលើ បណ្តោយឲ្យ រូបាវចរកុសល-ទុតិយជ្ឈានចិត្ត (ឈានទី២) បំពេញមុខងារ តែ១ដងជាអប្បនាជវន ។ ៣- រូបាវចរអប្បនាវីថិទី៣ កើតឡើងដូចលេខ១ខាងលើដែរ បណ្តោយឲ្យរូបាវចរកុសល-តតិយជ្ឈានចិត្ត (ឈានទី៣) បំពេញមុខងារ តែ១ដងជាអប្បនាជវន ។ ៤- រូបាវចរអប្បនាវីថិទី៤ កើតឡើងដូចលេខ១ខាងលើដែរ បណ្តោយឲ្យរូបាវចរកុសល-ចតុត្តជ្ឈានចិត្ត (ឈានទី៤) បំពេញមុខងារ តែ១ដងជាអប្បនាជវន ។ ៥- រូបាវចរអប្បនាវីថិទី៥ កើតឡើងដូចលេខ១ខាងលើដែរ ប៉ុន្តែផ្លែកគ្នាត្រង់ ក្នុងរូបាវចរអប្បនាវីថិទី៥នេះ ចិត្ត១ (ក្នុងចិត្ត២) ឧបេក្ខា-សហគតំ ញាណ-សម្បយុត្តំ មហាកុសលចិត្ត បំពេញមុខងារឧបចារ-សមាធិជវន ៣ឬ៤ដង ហើយរូបាវចរកុសល-បញ្ចមជ្ឈាន ចិត្ត (ឈានទី៥) បំពេញមុខងារ តែ១ដងជាអប្បនាជវន ។ ‘’’ចំណាំៈ’’’
មនុស្សព្រៃ
ពេលចូលក្នុងភូមិអារម្មណ៍ចំលែក ជួបក្រុមមនុស្សប្លែកទាំងការតែងកាយ
គេប្រើគំនិតចំណេះដោះស្រាយ ឯស្រស់ឆោមឆាយដកព្រួញទាញធ្នូ។
មហាយាន
តើ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​គឺជា​អ្វី ?
ពាក្យ​ថា ​មហាយាន​ បាន​ចាប់​កំណើត​ឡើង​នៅ​ក្រោយ​​​ទំនាស់​​រវាង​ក្រុម​ភិក្ខុ​​​ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ ដែល​មាន​ការ​បកស្រាយ​ ​ជជែក​វែកញែក​​ខុសគ្នា​ ទៅ​លើ​​ធម្មវិន័យ​​របស់​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោតម ​ដោយ​ចោទ​សួរ​ថា​ តើ​អ្វី​គឺ​ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ពិត​? អ្វី​មិន​មែន​ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ពិត ? អ្វី​ជា​វិន័យ​ ឬ បញ្ញត្តិ ពិត ? អ្វី​មិន​មែន​ជា​វិន័យ ឬ បញ្ញត្តិ​ពិត ? ពុទ្ធសាសនិកជន​​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​​​និកាយ​មហាយាន​ក៏​​បាន​អះអាង​​ដែរ​ថា ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​ពុទ្ធ​សាសនា​និកាយ​មហាយាន គឺ​ជា​សេចក្តី​បង្រៀន​ពិត​ ដែល​​​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​​​បាន​សំដែង​ទុក ។ មាន​​​ភស្តុតាង​មួយ​ចំនួន​បាន​​បង្ហាញ​​ថា ទស្សនវិជ្ជា​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​ មាន​ប្រភព​​​ចេញ​ពី​ភូមិ​ភាគ​ទក្សិណ ​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ នា​សតវត្សទី ១ នៃ​គ្រិស្តសករាជ ហើយ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ដំបូង​ទៅ​ប្រទេស​ចិន​ដោយ​កុសាន លោក​ក្សេម (ភាសាចិនៈ 支谶, Zhi Chen, ឈ្មោះពេញថា 支樓迦讖 / 支婁迦讖 ជី លូជាឈិន, ចាប់ពី​​ឆ្នាំ​​ ១៦៤ ទៅ​ឆ្នាំ​ ១៨៦ នៃ​គ្រិស្តសករាជ) ដែល​គាត់​ជា​​​មនុស្ស​ទី​ ១ ដែល​បាន​​​បក​​ប្រែ​ព្រះ​សូត្រ​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​​មហាយាន ឲ្យ​ទៅ​​ជា​ភាសាចិន ។ ការ​ពណ៌នា​លើក​ដំបូង​បង្អស់​នៃមហាយាន បាន​កើត​ឡើង​ក្នុង​ ឧទុម្ពរិកសូត្រ​ ចន្លោះ​សតវត្សទី ១ មុន​គ្រិស្តសករាជ និង សតវត្សទី ១ នៃ គ្រិស្តសករាជ ។ ពុទ្ធ​សាសនា​មហាយាន​ដំបូង​បំផុត​ប្រហែល​ជា​មាន​ដើម​កំណើត​រវាង​គ្រិស្តសតវត្សទី ១ ក្នុង​ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ។ នៅ​​គ្រិស្តសតវត្ស​ទី ៥ ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយមហាយាន​បាន​មាន​ឥទ្ធិពល​តាម​​សាលារៀន​​មួយ​ចំនួន​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។
Because the Mahayana traditions assert that eventually everyone will achieve samyaksam (buddhahood) or total enlightenment, the Mahayana is labelled universalist, whereas because the Nikaya traditions assert that there are three routes to nirvana, which are distinct, they are considered not to be universalist.
=ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​ទ្រឹស្តី​ពោធិសត្វ​និយម ?=
The actual "seeing and knowing" of this Buddha-dhatu (co-terminous with the Dharmakaya or Self of Buddha) is said to usher in nirvanic Liberation. This Buddha-dhatu or Tathagatagarbha is revealed to be both immanent (found in every single person, ghost, god and creature, etc.) and transcendental (it is uncreated, deathless and ultimately beyond rational grasping or conceptualisation). Yet it is this already real and present, hidden internal element of bodhi (Awakeness) which, according to the Tathagatagarbha sutras, prompts beings to seek after Liberation from worldly suffering and enables them to attain the spotless bliss which lies at the heart of their being. Once the veils of negative thoughts, feelings and unwholesome behaviour (the kleshas) have been eliminated from the mind and character, the indwelling Buddha-dhatu (Buddha Principle / "Buddha Nature") is enabled to shine forth unimpededly and to transform the seer of it into a Buddha. Thus the Buddha-dhatu teaching is both an ontological and a soteriological doctrine: it reveals the immortal, Buddhic "True Self" (as the Buddha in the Mahaparinirvana Sutra repeatedly terms it) which is found to lie at the core of each being when all the obscuring, transient elements of the false ego are seen through and transcended, and it further verbalises the liberative and transformative power inherent in the Tathagatagarbha when once that vision of the innermost essence or svabhava of oneself and all other beings has been secured.
Among the earliest major Mahayana scriptures attested to historically are the Perfection of Wisdom (Prajna-Paramita) sutras, the Avatamsaka Sutra (華嚴經), the Lotus Sutra (妙法蓮華經), the Vimalakīrti Sutra (維摩詰經), and the Nirvana Sutra (涅槃經).
=តើ​គម្ពីរ​ ក្បួន​ច្បាប់​អ្វី​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើយ​នា​សម័យ​ក្រោយ​ៗ ?=
បិសាចស្រមោល
គ្រាន់តែសូរិយារស្មីចាំងចែង ស្រមោលរិទ្ធស្ដែងតាមមកដដែល។
ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
Visual summary
A sampling of closely imaged solar system bodies, selected for size and detail. See also List of Solar System objects by size, List of natural satellites, List of minor planets, and Lists of comets. Images here are not an endorsement of natural color in visible light.
ជាតិជាក្រដាស់
ក្លាយជាក្រដាស់វេចខ្ចប់ចានក្បាន ប្រឡាក់ជាប់ដានគេចោលលែងប្រើ។ ''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ''១២ មិនា ២០១១
ទូរទស្សន៍
ការផ្ញើរូបភាពតាមរលកធាតុអាកាស
គេយកធាតុអគ្គីសនីដែលកើតដោយរូភាព (Vidéo-fréquance) (ស៊ីងញ៉ាល់រូប) បញ្ជូនទៅក្នុងរលកធាតុអាកាសខ្ពស់ជា អតិបរមា មានកំពស់ប្រមាណជា ២ លានស៊ីចឡើងទៅ(Mega c/s) ហៅថា V-H-F (Voie Haute frequance0 ឬ U-H-F (Ultra Haute Fréquance) ដើម្បីអោយរលកធាតុអាកាសនេះ ពាំនាំស៊ីញ៉ាល់រូបធ្វើចលនាក្នុងអាកាស ។ រលកធាតុអាកាសទូរទស្សន៏ ពុំមានរំពើតរំពើនដូចរលកទឹក, ដូចរលកធាតុអាកាសផ្សាយសម្លេងទេ គឺវាធ្វើចលនាស្មើហើយត្រង់ៗ តែម្ដងក៏ដូចជាចលនាពន្លឺដូច្នោះដែរ វាពុំអាចបត់បែនក្រងិកក្រងក់បានឡើយ។ អាស្រ័យដូចនេះហើយ បានជាទូរទស្សន៏មិនអាចផ្សាយបានឆ្ងាយដូចវិទ្យុផ្សាយសម្លេង ដោយផែនដីមានរាងមូលដូច្នេះខ្សែបន្ទាត់ដែលរលកធាតុអាកាសទូរទស្សន៏រះដល់ណា គឺត្រូវចប់ត្រឹមហ្នឹង តាមធម្មតាវាអាចផ្សាយបានប្រហែល ៥០ ទៅ ១០០គីឡូម៉ែត ហួសពីនេះ គឺត្រូវប្រផុតប្រផើយយកជាការពុំបាន គឺវាលែងមានចលនា ឬក៏ខ្សោយហួសប្រមាណ ។​ ដើម្បីអោយគ្រឿងទូរទស្សន៏អាច ទទួលរូបភាពបានប្រព្រឹត្តិទៅតាមលំនាំរូប បានសេចក្ដីថា អោយគ្រឿងទូរទស្សន៏អាចបញ្ចេញរូបភាពបាន ស្របតាមលំនាំដើម, គេត្រូវផ្សាយស៊ីញ៉ាល់ស្របពេល (Signal synchro) និងស៊ីញ៉ាល់លុបស្រមោល (Blanking) លាយឡំជាមួយស៊ីញ៉ាល់រូបភាពនៅក្នុងរលកធាតុអាកាស ។ ដូចនេះរលកធាតុអាកាសទូរទស្សន៏មិនត្រឹមតែមានស៊ីញ៉ាល់រូបប៉ុណ្ណោះទេ គឺមានស៊ីញ៉ាល់ស្របពេល និងស៊ីញ៉ាល់លុបស្រមោលទៀត។ ស៊ីញ៉ាល់ទាំងពីរមុខនេះ មាននាទីសម្រាប់បញ្ជូនពន្លឺរាយក្នុងផ្ទៃចង្កៀងរូប (Lampe a rayon cathodique) អោយធ្វើចលនាតាមស្ថានីយ៏ផ្សាយ និងលុបអោយអស់ នូវស្រមោលដែលកើតដោយបន្ទាត់រះ នៃអេឡិចត្រុងដែលត្រលប់ម្ដងៗ ។ ធ្វើយ៉ាងនេះគ្រឿងវិទ្យុទូរទស្សន៏និង អាចបញ្ចេញរូបភាពសមរម្យតាមលំនាំដើម។ ប្រសិនបើគ្មានស៊ីញ៉ាល់ស្របពេលមកបញ្ជាទេ គ្រឿងទូរទស្សន៏នឹងបញ្ចេញរូបភាពគ្មានរបៀបរៀបរយ មិនស្របពេលនឹងស្ថានីយ៏ផ្សាយ ដូចនេះរូបភាពដែលបញ្ចេញនៅ លើផ្ទៃចង្កៀងរូប (Ecran) នឹងត្រឡប់ត្រឡិន, បែកខ្ញែកជា ៤ ជា ៥ ឬក៏រូភាពធ្វើដំណើរមិននឹងនរ រេចុះ រេឡើង។ល។ ដំណើរគ្នានឹងផ្សាយស៊ីញ៉ាល់រូបនេះ គេក៏បានយកស៊ីញ៉ាល់សម្លេង(Signal base Fréqunce) បញ្ជូនផ្សាយជាមួយរលកធាតុអាកាសដូចខាងលើនេះដែរ តែវាមានកំពស់ខុសពី រលកទូរទស្សន៏ខ្លះ។ គេធ្វើយ៉ាងនេះ ពេលដែលគ្រឿងទូរទស្សន៏ទទួលបានរូបភាពហើយ, ស៊ីញ៉ាល់សម្លេងក៏ចូលមកជាមួយគ្នា ហើយសម្លេងនិងរូបអាចមានចលនាស្របគ្នាបានទៅយ៉ាងរលូន។
ឆ្នាំ១៩២៧
នៅក្នុងឆ្នាំ​១៩២៧ លោក Léo Theremin ជាជនជាតិ រុស៊ី (Russia) ជាអ្នកបង្កើតបានអភិវឌ្ឍន៏ Mirror-drum-based ដែលបានប្រប្រាស់ប្រព័ន្ធទូរទស្សន៏ទទួលបានលទ្ធផលរូបភាពចំនួន១០០ខ្សែ ។ លើសពីនេះទៅទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៧ លោក Herbert E.Ives បានបង្កើតរូភាពតុកាត្តា របស់Bell Labs គឺមានការឆ្លងកាត់ចំនួន៥០ ប្រហោងដីស ក្នុងការបង្កើតផលិត ១៦ គោលការណ៏ តាមរយៈតេឡេក្រាមកពីក្រុង Washington DC ទៅក្រុង New York ហើយវិទ្យុក៏បានាឆ្លងកាត់ពី Whippany និង New Jorsey. Ives បានប្រើប្រាស់ Screen ធំពី ២៤ ទៅ ៣០ (៦០ទៅ៧៥ cm) ហើយការងាររបស់គាត់គឺជាលេខាធិការរបស់អ្នកជំនួញម្នាក់ឈ្មោះ Hertsert-Hoover។
វត្តលង្កា
សូមមើលផងដែរ
• វត្តព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ
តំនភា្ជប់
លង្ការ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ភ្នំដំរី
Description
The Dâmrei Mountains were, until 1975, the principal centre of Cambodia's pepper-growing industry. After the intervening years of civil war and upheavals pepper-growing has revived slowly beginning from the late 1990s.
វាំងននដែក
វាំងននដែក បាន​បង្ហាញ​ស្រមោល​នៃ​ការកាពារ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស​នៃ​អឺរ៉ុបខាងលិច និង អឺរ៉ុបខាងកើត ជាក់ស្ដែង​ជញ្ជាំង​ប៊ែរឡាំង​គឺជា​សក្ខីភាព​មួយ​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់ ដែល​បាន​ដើរតួ​ជា​និមិត្តរូប​ដ៏​យូរអង្វែង​នៃ​វាំងននដែក​ទាំងស្រុង​។
អឺរ៉ុបខាងកើត
បណ្ដា​រដ្ឋ​ជាច្រើន បាន​ក្លាយជា​សមាជិក​សហភាព​សូវៀត (សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត) ចំណែក​ឯ ប្រទេស​ជិតខាង​ជាច្រើន​នៃ​ប្លុក​ខាងកើត ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ចាត់តាំង​ដោយ​សហភាព​សូវៀត លើកលែងតែ​ប្រទេស​ពីរ​ចេញ​គឺ យូហ្គោស្លាវី និង អាល់បានី​។ ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី នៅតែ​រក្សា​បាន​នូវ​ឯករាជ្យ​ពេញលេញ​របស់​ខ្លួន ហើយ​ប្រទេស​អាល់បានី បាន​គេច​ចេញពី​ឥទ្ធិពល​សូវៀត នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៦០ និង​បាន​ងាក​ទៅរក​ប្រទេស​ចិន​។ ទាំង​យូហ្គោស្លាវី និង អាល់បានី​សុទ្ធតែ​ជា​រដ្ឋ​កុម្មុយនិស្ត​។
ភពពុធ
240px|Mercury
ខេត្តពោធិ៍សាត់
បឋមសិក្សា
=សេដ្ឋកិច្ច=
ភពអ៊ុយរ៉ានុស
គន្លងនិងការបង្វិល
រយៈពេលបង្វិលនៃផ្នែកខាងក្នុងនៃ Uranus គឺ 17 ម៉ោង 14 នាទី។ ដូចនៅលើ ភពយក្សទាំងអស់ បរិយាកាសខាងលើរបស់វាជួបប្រទះនឹងខ្យល់បក់ខ្លាំងក្នុងទិសដៅនៃការបង្វិល។ នៅរយៈទទឹងមួយចំនួន ដូចជាប្រហែល 60 ដឺក្រេខាងត្បូង លក្ខណៈដែលអាចមើលឃើញនៃបរិយាកាសផ្លាស់ទីលឿនជាងមុន ធ្វើឱ្យការបង្វិលពេញលេញក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ 14 ម៉ោង។ រូបភាពតូច
ត្រូប៉ូស្ពែរ
troposphere គឺជាផ្នែកទាបបំផុត និងក្រាស់បំផុតនៃបរិយាកាស ហើយត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយការថយចុះនៃសីតុណ្ហភាពជាមួយនឹងរយៈកម្ពស់។  សីតុណ្ហភាពធ្លាក់ពីប្រហែល 320 K (47 °C; 116 °F) នៅមូលដ្ឋាននៃ troposphere នាមករណ៍នៅ −300 គីឡូម៉ែត្រទៅ 53 K (−220 °C; −364 °F) នៅ 50 គីឡូម៉ែត្រ។  សីតុណ្ហភាពនៅតំបន់ខាងលើត្រជាក់បំផុតនៃ troposphere ( tropopause ) ពិតជាប្រែប្រួលក្នុងចន្លោះពី 49 និង 57 K (−224 និង −216 °C; −371 និង −357 °F) អាស្រ័យលើភព។ រយៈទទឹង។  តំបន់ត្រូពិចគឺទទួលខុសត្រូវចំពោះការបំភាយកំដៅ ឆ្ងាយបំផុត របស់អ៊ុយរ៉ានុស ដូច្នេះកំណត់ សីតុណ្ហភាពដ៏មានប្រសិទ្ធភាព របស់វា។នៃ 59.1 ± 0.3 K (−214.1 ± 0.3 °C; −353.3 ± 0.5 °F) ។
troposphere ត្រូវបានគេគិតថាមានរចនាសម្ព័ន្ធពពកស្មុគស្មាញខ្លាំង។ ពពកទឹកត្រូវបានគេសន្មត់ថាស្ថិតនៅក្នុងជួរសម្ពាធពី 50 ទៅ 100 bar (5 ទៅ 10 MPa) ពពក ammonium hydrosulfide ក្នុងចន្លោះពី 20 ទៅ 40 bar (2 ទៅ 4 MPa) ពពកអាម៉ូញាក់ ឬ អ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត នៅចន្លោះពី 3 ទៅ 10 ។ bar (0.3 និង 1 MPa) ហើយទីបំផុតបានរកឃើញដោយផ្ទាល់នូវពពកមេតានស្តើងនៅ 1 ទៅ 2 bar (0.1 ទៅ 0.2 MPa) ។  troposphere គឺជាផ្នែកមួយថាមវន្តនៃបរិយាកាស ដែលបង្ហាញពីខ្យល់ខ្លាំង ពពកភ្លឺ និងការផ្លាស់ប្តូរតាមរដូវ។
ម៉ាញេទិក
នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 2020 ក្រុមតារាវិទូរបស់ NASA បានរាយការណ៍ពីការរកឃើញនៃពពុះម៉ាញេទិកបរិយាកាសដ៏ធំមួយ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា plasmoid ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុង លំហខាងក្រៅ ពីភព Uranus បន្ទាប់ពីធ្វើការវាយតម្លៃឡើងវិញនូវទិន្នន័យចាស់ដែលបានកត់ត្រាដោយ យាន Voyager 2 space probe កំឡុងពេលហោះហើរនៃភពផែនដីក្នុងឆ្នាំ 1986។
ការប្រែប្រួលតាមរដូវ
មាន​ការ​ចង្អុល​បង្ហាញ​មួយ​ចំនួន​ដែល​ថា​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​រដូវ​កាល​របស់​រាងកាយ​កំពុង​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ភព​អ៊ុយរ៉ានុស។ ទោះបីជាអ៊ុយរ៉ានុសត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានតំបន់ប៉ូលខាងត្បូងភ្លឺក៏ដោយ ក៏ប៉ូលខាងជើងមានសភាពស្រអាប់ ដែលមិនស៊ីគ្នានឹងគំរូនៃការផ្លាស់ប្តូររដូវដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។  ក្នុងអំឡុងពេល Solstice ភាគខាងជើងមុនរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ 1944 អ៊ុយរ៉ានុសបានបង្ហាញកម្រិតពន្លឺកើនឡើង ដែលបង្ហាញថាប៉ូលខាងជើងមិនតែងតែមានភាពស្រអាប់នោះទេ។  ព័ត៍មាននេះបញ្ជាក់ថា បង្គោលដែលអាចមើលឃើញភ្លឺមួយរយៈមុនថ្ងៃសុរិយគតិ ហើយងងឹតក្រោយបរិនិព្វាន។  ការវិភាគលម្អិតនៃទិន្នន័យដែលអាចមើលឃើញ និងមីក្រូវ៉េវបានបង្ហាញថា ការផ្លាស់ប្តូរតាមកាលកំណត់នៃពន្លឺគឺមិនស៊ីមេទ្រីទាំងស្រុងជុំវិញ solstices ដែលក៏បង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុង meridional ផងដែរ។ លំនាំ albedo ។  នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 នៅពេលដែលអ៊ុយរ៉ានុសបានផ្លាស់ទីឆ្ងាយពីសូលុយស្យុងរបស់វា Hubble និងតេឡេស្កុបដែលមានមូលដ្ឋានលើដីបានបង្ហាញថាមួកប៉ូលខាងត្បូងបានងងឹតគួរឱ្យកត់សម្គាល់ (លើកលែងតែផ្នែកខាងត្បូងដែលនៅតែភ្លឺ)  ចំណែកឯអឌ្ឍគោលខាងជើងបានបង្ហាញពីសកម្មភាពកើនឡើង។,  ដូចជាការបង្កើតពពក និងខ្យល់បក់ខ្លាំង ជំរុញការរំពឹងទុកថាវានឹងភ្លឺក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។  នេះពិតជាបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ 2007 នៅពេលដែលវាបានឆ្លងកាត់សមភាពៈ ប៉ូលខាងជើងដែលខ្សោយបានក្រោកឡើង ហើយកអាវភាគខាងត្បូងស្ទើរតែមើលមិនឃើញ ទោះបីជាទម្រង់ខ្យល់ក្នុងតំបន់នៅតែមិនស្មើគ្នាបន្តិច ដោយខ្យល់ភាគខាងជើងគឺយឺតជាងភាគខាងត្បូង។
ការបង្កើត
វាត្រូវបានគេអះអាងថា ភាពខុសគ្នារវាងយក្សទឹកកក និងយក្សឧស្ម័នកើតឡើងពីប្រវត្តិនៃការបង្កើតរបស់ពួកគេ។  ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យត្រូវបានគេសន្មត់ថាបានបង្កើតឡើងពីថាសបង្វិលនៃឧស្ម័ន និងធូលីដែលគេស្គាល់ថាជា នេប៊ូឡា presolar ។ ភាគច្រើននៃឧស្ម័នរបស់ nebula ដែលជាចម្បងអ៊ីដ្រូសែន និងអេលីយ៉ូម បានបង្កើតព្រះអាទិត្យ ហើយគ្រាប់ធូលីបានប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីបង្កើតជាភពដំបូង។ នៅពេលដែលភពនានាបានកើនឡើង ពួកវាមួយចំនួននៅទីបំផុតបានបញ្ចេញសារធាតុគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទំនាញរបស់វាដើម្បីទប់ទល់នឹងឧស្ម័នដែលនៅសល់របស់ nebula ។  ឧស្ម័នកាន់តែច្រើនដែលពួកគេកាន់នៅលើ នោះពួកគេកាន់តែធំ។ ពួកវាកាន់តែធំ ឧស្ម័នកាន់តែច្រើនដែលពួកគេបានរក្សាទុករហូតដល់ចំណុចសំខាន់មួយត្រូវបានឈានដល់ ហើយទំហំរបស់ពួកគេចាប់ផ្តើមកើនឡើងជាលំដាប់។ មហាយក្សទឹកកក ដែលមានតែឧស្ម័ន ណុបល្លាស ជាច្រើនផែនដី មិនដែលឈានដល់ចំណុចសំខាន់នោះទេ។  ការក្លែងធ្វើថ្មីៗនៃ ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ភព បានបង្ហាញថាយក្សទឹកកកទាំងពីរបានបង្កើតឡើងនៅជិតព្រះអាទិត្យជាងទីតាំងបច្ចុប្បន្នរបស់ពួកគេ ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទៅខាងក្រៅបន្ទាប់ពីការបង្កើត ( គំរូ Nice ) ។
ចិញ្ចៀនរបស់ភព
លោក William Herschel បានពណ៌នាអំពីចិញ្ចៀនដែលអាចទៅរួចនៅជុំវិញ Uranus ក្នុងឆ្នាំ 1789។ ការមើលឃើញនេះ ជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាគួរឱ្យសង្ស័យ ពីព្រោះចិញ្ចៀនទាំងនោះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម ហើយក្នុងរយៈពេលពីរសតវត្សបន្ទាប់ទៀត គ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយអ្នកសង្កេតការណ៍ផ្សេងទៀតឡើយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ Herschel បានធ្វើការពណ៌នាយ៉ាងត្រឹមត្រូវអំពីទំហំចិញ្ចៀន Epsilon មុំរបស់វាទាក់ទងទៅនឹងផែនដី ពណ៌ក្រហមរបស់វា និងការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែងរបស់វា នៅពេលដែល Uranus ធ្វើដំណើរជុំវិញព្រះអាទិត្យ។  ប្រព័ន្ធចិញ្ចៀនត្រូវបានរកឃើញយ៉ាងច្បាស់លាស់នៅថ្ងៃទី 10 ខែមីនា ឆ្នាំ 1977 ដោយ James L. Elliot, Edward W. Dunham, និង Jessica Mink ដោយប្រើឧបករណ៍ សង្កេតការណ៍ Kuiper Airborne ។ ការរកឃើញគឺគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល; ពួកគេមានគម្រោងប្រើ occultationនៃផ្កាយ SAO 158687 (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា HD 128598) ដោយ Uranus ដើម្បីសិក្សា បរិយាកាស របស់វា ។ នៅពេលដែលការសង្កេតរបស់ពួកគេត្រូវបានវិភាគ ពួកគេបានរកឃើញថា ផ្កាយនេះបានបាត់ខ្លួនមួយរយៈខ្លីពីការមើលចំនួន 5 ដងទាំងមុន និងក្រោយពេលដែលវាបានបាត់នៅពីក្រោយ Uranus ។ ពួកគេបានសន្និដ្ឋានថា ត្រូវតែមានប្រព័ន្ធរង្វង់ជុំវិញអ៊ុយរ៉ានុស។  ក្រោយមកពួកគេបានរកឃើញចិញ្ចៀនចំនួនបួនបន្ថែមទៀត។  ចិញ្ចៀនត្រូវបានថតដោយផ្ទាល់នៅពេលដែល Voyager 2 ឆ្លងកាត់ Uranus ក្នុងឆ្នាំ 1986 ។  Voyager 2 ក៏បានរកឃើញចិញ្ចៀនដែលខ្សោយចំនួនពីរបន្ថែមទៀត ដែលនាំឱ្យចំនួនសរុបដល់ 11 ។
នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 2005 កែវយឺតអវកាស Hubble បានរកឃើញចិញ្ចៀនមួយគូដែលមិនស្គាល់ពីមុន។ ធំជាងគេមានទីតាំងនៅឆ្ងាយជាងអ៊ុយរ៉ានុសពីរដងដូចរង្វង់ដែលគេស្គាល់ពីមុន។ ចិញ្ចៀនថ្មីទាំងនេះគឺនៅឆ្ងាយពី Uranus ដែលពួកគេត្រូវបានគេហៅថាប្រព័ន្ធចិញ្ចៀន "ខាងក្រៅ" ។ Hubble ក៏បានប្រទះឃើញផ្កាយរណបតូចៗចំនួនពីរផងដែរ ដែលមួយក្នុងចំណោមនោះ Mab ចែករំលែកគន្លងរបស់វាជាមួយនឹងរង្វង់ខាងក្រៅដែលទើបរកឃើញថ្មី។ ចិញ្ចៀនថ្មីនាំមកនូវចំនួនចិញ្ចៀន Uranian សរុបដល់ទៅ 13។  នៅខែមេសា ឆ្នាំ 2006 រូបភាពនៃចិញ្ចៀនថ្មីពី Keck Observatory បានផ្តល់ពណ៌នៃចិញ្ចៀនខាងក្រៅ៖ ខាងក្រៅបំផុតគឺពណ៌ខៀវ និងមួយទៀតពណ៌ក្រហម។  សម្មតិកម្មមួយទាក់ទងនឹងពណ៌ខៀវនៃរង្វង់ខាងក្រៅគឺថាវាត្រូវបានផ្សំឡើងដោយភាគល្អិតនៃទឹកកកទឹកពីផ្ទៃ Mab ដែលមានទំហំតូចល្មមដើម្បីបញ្ចេញពន្លឺពណ៌ខៀវ។  ផ្ទុយទៅវិញ ចិញ្ចៀនខាងក្នុងរបស់ Uranus មើលទៅដូចជាពណ៌ប្រផេះ។
ច្បាប់​ស្តី​ពី​សភា​ពាណិជ្ជកម្ម
ជំពូកទី ១ ការរៀបចំនិងការប្រព្រឹត្តទៅនៃសភាពាណិជ្ជកម្ម
សភាពាណិជ្ជកម្ម គឺជាគ្រឹះស្ថានសាសាធារណនៅក្រោមអាណាព្យាបាលនៃក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ដែល ធ្វើសកម្មភាពដើម្បីជាផល ប្រយោជន៍ខាងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សាហកម្ម កសិកម្ម សិប្បកម្ម និងសេវាកម្ម ក្នុងមណ្ឌលរបស់ខ្លួន ។ នៅតាម​ខេត្តក្រុង នីមួយៗមាន​សភា​ពាណិជ្ជកម្មមួយ។ ប៉ុន្តែ​មណ្ឌល​នៃ​សភាពាណិជ្ជកម្មមួយអាច លាតសន្ធឹងទៅខេត្ត ក្រុងច្រើនបានកាលណាស្ថានការណ៍សេដ្ឋកិច្ចតំរូវអោយធ្វើដូច្នេះ ។
ជំពូកទី ២ ភារកិច្ចរបស់សភាពាណិជ្ជកម្ម
តាមសនូមពរម្ចាស់អំនោយឯកជន រឺរដ្ឋ ព្រមទាំងមានការយល់ព្រមពីគណរដ្ឋមន្ត្រី តាម សំនើរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មសភាពាណិជ្ជកម្មអាចបង្កើត  រឺគ្រប់គ្រងគ្រឹះស្ថានពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សាហ កម្ម កសិកម្ម និងសេវាកម្ម ទោះជារបស់រដ្ឋក្តី របស់ឯកជនក្តី ដូចជាឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញ សាលលក់ឥវ៉ាន់ សណ្ឋាគារ ពិព័រណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ សារមន្ទីរពាណិជ្ជកម្ម សាលាបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ ពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្ម ទីផ្សារសាសាធារណមហាសាលសំរាប់ទេសចរណ៍។
ជំពូកទី ៣ ហិរញ្ញប្បទាន
សំណងបំនុលទាំងដើមទាំងការដែលសភាពាណិជ្ជកម្មបានខ្ចី ត្រូវធានារ៉ាប់រងដោយប្រាក់ចនូល នៃអាជីវកម្ម។
បឹងបទុម
កើនកំហុលក្រហាយទាំងទទឹង ទទះទើសជាប់ឆ្អឹងប្រឹងបែកគម។
កម្ពុជាសម័យទំនើប
កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាពជាច្រើនបានធ្វើកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅឆ្នាំ១៩៨៩ និង១៩៩១ ជាមួយនិងសន្និសីទអន្តរជាតិពីរនៅប៉ារីស និងបេសកកម្មការថែរក្សាសន្តិភាពស.ប.ដែលបានជួយមើលពិនិត្យបទឈប់បាញ់។ ពេលដូចគ្នាផ្នែកមួយនៃកិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាព ការបោះឆ្នោតដែលឧបត្ថម្ភដោយស.ប.ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៣ បានជួយស្ដារពហិលក្ខណៈនៃប្រក្រតីភាពខ្លះ ពេលនោះក៏បានធ្វើការកាត់បន្ថយចំនួនខ្មែរក្រហមយ៉ាងលឿននៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០។ ព្រះនរោត្តម-សីហនុត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះមហាក្សត្រឡើងវិញ។ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះមួយ បានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតជាតិនៅឆ្នាំ១៩៩៨ បាននាំមកនូវស្ថេរភាពនយោបាយសាជាថ្មីវិញ និងការចុះចាញ់នៃកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមដែលនៅសល់នៅឆ្នាំ១៩៩៨។
កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាពនិងការបោះឆ្នោតសេរី
ថ្ងៃ ២៣តុលា ១៩៩១ សន្និសីទប៉ារីសបានប្រជុំដើម្បីចុះហត្ថលេខាការផ្សះផ្សាយោគយល់គ្នាដែលផ្ដល់នូវអំណាចពេញទីរបស់ស.ប.​ដើម្បីត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់ ធ្វើបិតុភូមិនិវត្តន៍ពួកខ្មែរដែលនៅរាយប៉ាយតាមបណ្ដោយព្រំដែនជាមួយថៃ ដកហូតអាវុធ និងរំសាយកងទ័ពក្រុមបក្សពួកខ្មែរ និងដើម្បីរៀបចំប្រទេសនេះសម្រាប់ការបោះឆ្នោតសេរី និងយុត្តិធម៌។
សង្គ្រាមវៀតណាម
ឈ្មោះនៃសង្គ្រាម
ឈ្មោះផ្សេងៗត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងការប៉ះទង្គិចនេះ។ សង្គ្រាមវៀតណាម គឺជានាមដែលបានប្រើទូទៅបំផុតជាភាសាអង់គ្លេស។ វាក៏ត្រូវបានហៅ សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនទីពីរ និង ការប៉ះទង្គិចជាមួយវៀតណាម។
សាវតារមកដល់ឆ្នាំ១៩៤៩
បារាំងបានចាប់ផ្ដើមការសញ្ជ័យឥណ្ឌូចិនរបស់ខ្លួននៅចុងទសវត្ស១៨៥០ និងបានសម្រេចសន្តិភាវកម្មនៅឆ្នាំ១៨៩៣។  សន្ធិសញ្ញាហ្វេ បានសម្រេចបង្ហើយនៅឆ្នាំ១៨៨៤ បានបង្កើតនូវមូលដ្ឋានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំងនៅវៀតណាមអស់ប៉ុន្មានប្រាំពីរទសវត្សក្រោយមកទៀត។ ទោះបីជាមានការតស៊ូយោធា គួរឲ្យកត់សំគាល់បំផុតដោយកឹនវឿញរបស់ផាន-ឌីញភ្វូង នៅឆ្នាំ១៨៨៨ តំបន់នៃប្រទេសជាតិសម័យថ្មីៗនៃកម្ពុជា និងវៀតណាមត្រូវបង្កើតឲ្យទៅជាអាណានិគមនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន (លាវត្រូវបានបញ្ចូលបន្ថែមនៅពេលក្រោយ)។ ចលនាប្រឆាំងវៀតណាមផ្សេងៗទល់នឹងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងដែលមានអត្ថិភាពកំឡុងសម័យកាលនោះ ដូចជាវៀតណាមឃ្វកជឹនដាញ ដែលបានបង្កើតឲ្យមានសង្កុបកម្មអៀនបាយដែលបានបរាជ័យនៅឆ្នាំ១៩៣០ ប៉ុន្តែគ្មានណាមួយនៅទីបញ្ចប់បានជោគជ័យដូចរណសិរ្សរួមវៀតមិញឡើយ ដែលបានស្ថាបនាឡើងនៅឆ្នាំ១៩៤១ គ្រប់គ្រងដោយបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន និងបានផ្ដល់ប្រាក់ដោយស.រ. និងគណបក្សជាតិនិយមចិនក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងរបស់ខ្លួនទល់នឹងការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន។
យ៉ាងណាៗ ពួកសម្ព័ន្ធឈ្នះសង្គ្រាមលោកលើកទី២សំខាន់ៗ សហរាជាណាចក្រ សហរដ្ឋ និងសហភាពសូវៀត ទាំងអស់គ្នាបានយល់ស្របថាតំបន់នេះជារបស់ពួកបារាំង។ តាមតែពួកបារាំងមិនមាននាវា អាវុធ រឺក៏ ទាហានដើម្បីដណ្ដើមយកវៀតណាមឡើងវិញភ្លាមៗបានទេ ពួកមហាអំណាចបានយកមកនូវកិច្ចព្រមព្រៀងដែលថាកងទ័ពប៊្រីតធិឝនឹងកាន់កាប់ភាគខាងត្បូងកាលណោះកងកម្លាំងជាតិនិយមចិនបាននឹងរំកិលខ្លួនចូលពីភាគខាងជើង។ កងទ័ពចិនជាតិនិយមបានចូលទៅប្រទេសនេះដើម្បីដកហូតអាវុធកងទ័ពជប៉ុនខាងជើងនៃខ្សែស្របទី១៦ នៅថ្ងៃ១៤ កញ្ញា ១៩៤៥។ នៅពេលនោះ ពួកប៊្រិតធិឝបានចុះចតនៅភាគខាងត្បូង ពួកគេបានផ្ដល់អាវុធវិញទៅដល់កងកម្លាំងបារាំងដែលបានឃុំឃាំងដូចគ្នាជាផ្នែកនៃកងកម្លាំងជប៉ុនចុះចាញទៅជួយពួកគេក្នុងការដណ្ដើមយកវៀតណាមនៅភាគខាងត្បូងមកវិញ តាមតែពួកគេមិនមានកងទ័ពគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធ្វើដូចនេះខ្លួនឯង។
អ្នកស្រែ
សាច់រឿង
The mother, Om, is worried for her husband, and her worst fears are confirmed when Poeuv steps on a poisonous thorn, and then, after a protracted period of being bedridden, dies of infection.
ភាសា និង​អក្សរ​ខ្មែរ
និយាយ​ន័យភាសា
២- សញ្ញាៈ ជា​អ្វី​ដែល​ជម្រុញ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល​មនុស្ស​ដោយ​វិញ្ញាណ​ទាំង​៥ ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​គិត ពិចារ​ណា និង​យល់​បាន ​ហើយ​តាង​ឲ្យ​អ្វី​មួយ​ដែល​ខុស​ពី​មុន ។ ឧទាហរណ៍- ភ្លើង​ចរាចរណ៏ៈ	​ភ្លើង​ពណ៌​ក្រហម ជា​សញ្ញា​ប្រាប់ថា ឈប់ ភ្លើង​ពណ៌​លឿង​ ជា​សញ្ញា​ប្រាប់​ថា ប្រុង​ប្រយ័ត្ន ភ្លើង​ពណ៌​ខៀវ ជា​សញ្ញា​ប្រាប់​ថា ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មុខ - បើ​យើង​ឃើញ​ពពក​ខ្មៅ​ពាស​ពេញ​ផ្ទៃ​មេឃ​ ជា​សញ្ញា​ប្រាប់​ថា មេឃ​ជិត​ភ្លៀង​ហើយ - ជួន​កាល គេ​អាច​សម្គាល់​ថា​ មាន​ផ្សែង​គឺ​មាន​ភ្លើង ។
បែបនៃភាសា
♦ គេអាចចែកភាសាទៅតាមប្រវត្តិ រឺ តាមបំរើបំរាស់ដូចជា ៖ ក- ភាសាមេ គឺជាភាសាដើមអោយកំនើតដល់ភាសាច្រើនទៀតក្នុងការវិវត្តខ្លួននៃប្រវត្តិសាស្រ្ត ឧទាហរណ៍់៖ អំបូរខ្មែរមន ជាភាសាមេ នៃភាសាខ្មែរ។
ខ- អំបូរញាតិ គឺជាភាសាទំាងទ្បាយណា ដែលបែកចេញមកពីភាសាមេជាមួយគ្នា។ ឧទាហរណ៍់៖. ភាសាខ្មែរ និងភាសាមនជាភាសាញាតិនឹងគ្នា។ គ- ភាសាកំនើត ( មាតុភាសា ) គឺភាសាដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកំនើតអ្នកនិយាយ ហើយ អ្នកនិយាយបានចេះចាំតាំងពីកុមារមក។ ឧទាហរណ៍់៖ សុក កើតនៅស្រុក ខ្សាច់កណា្តល។ សុកនិយាយ ភាសាតាំងពីដឹងក្តីមកភាសាខ្មែរជាភាសា កំនើតរបស់សុក។ ឃ- ភាសារស់ ឬជីវភាសា គឺភាសាដែលគេកំពុងប្រើសព្វថ្ងៃក្នុងការទាក់ទងគ្នា មាត់ក្តី តាម អក្សរក្តី នៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗ។ ភាសាខ្មែរជាភាសារស់ព្រោះពលរដ្ឋកម្ពុជាទំាងប្រទេសប្រើភាសា នេះ ដើមី្បបា្រស្រ័យទាក់ទងគ្នាប្រចាំថ្ងៃ។   ឯភាសាវៀតណាម ភាសាទ្បាវ ភាសាសូវៀត ភាសាអាឡឺម៉ង់ -ល- ក៏ជាភាសារស់ដែរ។ តែបើយើងយកភាសាទាំងនោះមកគិតក្នុងក្របខ័ណ្ឌប្រជាជាតិខ្មែរយើង ហៅថាជីវភាសាបរទេសទៅវិញ ព្រោះជាសំដីរបស់បរទេសគឺពុំមែនជាភាសារបស់ជនជាតិកម្ពុជា យើងទេ។
ខ.១. ផ្នត់ដើម
-ទំរង់ [ពស-] ផ្នត់ដើមសំខាន់ៗមាន៥គឺ៖	[ក-]	[ច-]	[ត-]	[ប-]	[ស-] ឧទាហរណ៍​៖ រូបភាព:Khmer_words_3.jpg
សេចក្តីសនិ្នដ្ឌាន
=ឯកតានៃភាសាខ្មែរ=
៤.១.ពាក្យឬស
គឺជាពាក្យដែលពុំកើតចេញពីពាក្យដ៏ទៃ។ ឧ-	សេះ គោ ចាប ទូ.....។
៥.១.កន្សោមនាម
ជាកន្សោមដែលមាននាមជាបង្គោល។ គេអាចពង្រីកនាមដោយវិធីពីរយ៉ាងគឺ ពង្រីករណប និង ពង្រីកមិនរណប។
ឧស្សាហកម្មនិងសិប្បកម្មខ្មែរអង្គរ
ប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជាមានរៀបរាប់ជាហូរហែរមកថាខ្មែរធ្លាប់មានប្រវត្តិសាស្រ្ត ដ៏ល្បីល្បាញនិងមានកិត្តិសព្ទល្បីខ្ទររន្ទឺ នាសម័យកាលដ៏កាយូរលង់ មកហើយ ហើយបានបន្សល់ទុកនូវកេរមរតក សម្បត្តិវប្បធម៌ជាច្រើនសម្រាប់កុលបុត្រខ្មែរជំនាន់ក្រោយ នេះគឺជាទំព័រ ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ជាហូរហែររៀបរាប់ចាប់តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្ររហូតដល់សម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលបានចាប់ផ្ដើមឡើងនោដើមស.វទី១ នៃគ.ស ឧស្សាហកម្ម (ថ្ម ឈើ លោហៈ) និងសិប្បកម្ម (តម្បាញសំពត់ កញ្ជើ កុលាលភាជន៏) បានបង្ហាញពីវប្បធម៌ខ្មែរ ដែលមានទំនៀមទំលាប់ ប្រពៃណីជាសញ្ញាណសម្គាល់ ឬលក្ខណៈសម្បត្តិ​។ នាដើមស.វទិ១នៃគ.ស ជនជាតិចិនបានសរសសេរហើយថា មនុស្សខ្មែរមានជំនាញ ក្នុងការសាងសង់ផ្ទះសម្បែង អំពីឈើ លំអទៅដោយ ក្បូរក្បាច់រចនាយ៉ាងល្អវិចិត្រ ហើយថែមទាំងចេះផលិត នូវគ្រឿងអលង្កាដរបានយ៉ាងល្អិតល្អ ទៀតផង ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតក៏មានការពិពណ៌នាអំពីការប្រើប្រាស់ កុលាលភាជន៏ ធ្វើអំពីមាស, ស្ពាន់, ដីយ៉ាងច្រើនឥតគណនាថែមទៀតផង ។ កម្រិតបច្ចេកទេសនេះ ក៏ត្រូវបានកត់ត្រានាស.វ ទី១៣ ពោលគឺ១៣០០ឆ្នាំក្រោយ ដោយលោកជីវតាកួន ។ លោកបានសរសេរថា​ ពីឆ្នេរទឹកសមុទ្រចន្ទបុរី ដល់ទីក្រុងបាហ្កាប្រទេសភូមា ខ្មែរចេះផលិតអំបិល ដោយយកទឹកសមុទ្រទៅហាលអោយស្ងួត ។ ហើយនៅលើភ្នំមានការរដ្ឋាន អំបិលធម្មជាតិ ដែលមានគុណភាពខ្ពស់ជាងអំបិលទឹកប្រៃ ។ ក្រៅពីនេះ កំណត់ហេតុចិន ក៏បានអោយដឹងទៀតថា ខ្មែរចេះធ្វើទូកសមុទ្រធំៗ ទូកចម្បាំង ឬទុកធម្មតា ។ ការត្បាញសូត្រ, ឬការធ្វើកញ្ជើ និងលោហៈធាតុគ្រប់ប្រភេទ ដើម្បីធ្វើគ្រឿងប្រើប្រាស់ តុបតែងលំអកាយ ឬក៏រូបនៃពពួកទេវតា ។ អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលទើបតែលើកយកមក ឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈចម្លាក់ ប្រាសាទតំណាងអោយពួកស្រីរាំ ទេវតា ឬមនុស្ស លើជញ្ជាំងប្រាសាទថ្មនានាយ៉ាងប្រាកដ ដែលប្រកបដោយកម្រិតបច្ចេកទេសយ៉ាងខ្ពស់បំផុត ។ មិនត្រឹតែប៉ុណ្ណោះសោតទេ ដើម្បីផលិតកុលាលភាជន៏ ខ្មែរចេះប្រើឥដ្ឋសម្រាប់ដុតយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញផងដែរ ។ ប៉ុន្តែជាអកុសល មួយភាគធំនៃចំនួនឡឥដ្ឋ ឬគ្រឿងបុរាណទាំងនោះ សព្វថ្ងៃស្ថិតនៅខេត្តខ្មែរបុរាណមួយ គឺខេត្តបុរីរម្យក្នុងទេកដីប្រទេសថៃ សព្វថ្ងៃនេះ ។ នៅប្រទេសខ្មែរសព្វថ្ងៃនេះគេឃើញមាន ស្ថានីយ៏ ប្រវត្តិសាស្ត្រពីរសំខាន់ជាងគេនៅខេត្តសៀមរាប ដូចជាស្ថានីយតានីជាដើម។ ជារួមមកយើងឃើញថាក្នុងរយៈកាលដែលស្ថិតរវាងស.វទី៩ ទៅ១២នៃគ.ស. ជនជាតិខ្មែរបានស្គាល់នូវវឌ្ឃនភាពខ្ពស់កប់កំពូលមួយ ។ សមិត្ធផលនេះឆ្លុះបង្ហាញអោយឃើញ នូវភាពឯកភាពក្នុងពហុនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ។ យុគសម័យថ្មីនេះ គឺសម័យមហានគរគឺជាយុគដែលខ្មែរបានកសាងរូបចម្លាក់ធ្វើអំពីថ្ម ឬសំរឹទ្ធិធមៗ ដូចជារចនាបថកោះកេរ បាពួន និង​បាយ័ន ដែលគេពុំធ្លាប់មានពីមុនមកដូចជា ចម្លាក់សំរឹទ្ធិមួយកំណាត់ តំណាងអោយយព្រះនារាយណ៏កំពុងផ្ទុំ លើសមុទ្រមកពី ប្រាសាទ មេបុណ្យ ឬក៏រូបសិង្ហ ដំរី និងទ្វារបាលសំរឹទ្ធិ នៅតីក្រុងមនដាល័យប្រទេសភូមា ដែលបានមកពីខេត្តអាយុធ្យាជាដើម ។ យើងមិនដឹងប្រាកដទេថា តើមានរូសំរឹទ្ធិធមៗនៅសម័យនគរភ្នំដែរឬអត់? តែបើតាមចម្លាក់ដែលគេរកឃើញនៅភូមិត្នោត នៅខេត្តបុរីរម្យវិញ យើងអាចដឹងថា នសសម័យចេនឡាខ្មែរក្នុងភូមិភាគនេះ ចេះសូនរូបចម្លាក់ទេវរូបធំៗ ដើម្បីតំណាងអោយព្រះពោធិសត្វអវលាកេស្វារ៖ ក្នុងអំឡុងស.វទី៧ និងទិ៨ នៃគ.ស ។ ក្រៅពីនេះនៅមានការរដ្ឋានជាច្រើន ដែលផ្ដល់នូវថ្មសម្រាប់ការសាងសង់ប្រាសាទ ការរដ្ឋាននៅស៊ីគាវ​ក្នុងខេត្តនគររាជសីមា និងការរដ្ឋានថ្ម នៅភ្នុះគូលែនជាដើម ។ ហើយយើងក៏ដឹងដែរថា ខ្មែរនាសម័យអង្គរបានជីកយករ៉ែដែកនៅភ្នំដែកក្នុងស្រុក រវៀង ខេត្តព្រះវិហារបច្ចុប្បន្ន ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម
សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​កសិកម្ម​ជា​គ្រឺះស្ថាន​ឧត្ដមសិក្សា​សាធារណៈផ្នែក​កសិកម្ម មាន​ទីតាំង​នៅ​ប៉ែក​ខាង​លិច​ឈៀងខាងត្បូង​នៃ​រាជធានីភ្នំពេញ។ សាកលវិទ្យាល័យ​នេះ​ឋិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ក្រសួង​កសិកម្ម។
ហ៊ីលឡារី គ្លីនតុន
ហ៊ីលឡារី រូដហេម​ គ្លីនតុន
អ្នកស្រីបានឈរឈ្មោះម្តងទៀតដើម្បីជាព្រឹទ្ធសភាក្នុងឆ្នាំ២០០៦ហើយអ្នកស្រីក៏បានឈ្នះទៀតអ្នកស្រីបានគិតពីផ្នែកសារព័ត៌មាននិងនយោបាយដើម្បីមានឳកាសល្អ ក្នុងការឈ្នះការជ្រើសតាំងជាប្រធានាធីបតីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិចក្នុងឆ្នាំ២០០៨ របស់បក្សលិទិ្ធប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីបានចាញ់លោកបារ៉ាក់ អូបាម៉ា។
អាណាចក្រខ្មែរ
ជយវម៌្មទី៧ - អង្គរធំ
អនាគតព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទជយវម៌្មទី៧ (សោយរាជ្យគ.ស ១១៨១-១២១៩) គឺជាមេទ័ពស្រាប់ត្រូវជាព្រះអង្គម្ចាស់ក្រោមអំណាចស្ដេចមុន។ បន្ទាប់ពីពួកចាមបានសញ្ជ័យយកបានអង្គរ ព្រះអង្គបានប្រមូលកងទ័ពនិងដណ្ដើមយកមករាជធានី យសោធរបុរមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១១៨១ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនិងបន្តសង្គ្រាមប្រឆាំង នឹងនគរខាងកើតជិតខាងអស់រយៈពេល ២២ ឆ្នាំថែមទៀត រហូតដល់ខ្មែរបានធ្វើឱ្យចាម្ប៉ាបរាជ័យនៅឆ្នាំ ១២០៣ និងបានសញ្ជ័យទឹកដីដ៏ធំធេងរបស់ចាម្ប៉ា។
ជយវម៌្មទី៧ — ការរុងរឿងចុងក្រោយ
នៅខែសីហា ១២៩៦ អ្នកការទូតចិនជីវ-តាក្វាន់បានមកដល់អង្គរ និងបានស្នាក់នៅក្នុងវាំងនៃស្ដេចស្រេន្ទ្រវម៌្មរហូតដល់ ខែ កក្កដា ១២៩៧។ លោកក៏មិនមែនជាអ្នកទីមួយ​ ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកតំណាងប្រទេសចិនចុងក្រោយដែលបានមកទស្សនកិច្ចកម្ពុជានោះទេ។ យ៉ាងណាមិញ ការស្នាក់នៅរបស់គាត់គឺគួរឲ្យកត់សំគាល់ពីព្រោះតែ​​ជីវ-តាក្វាន់ ក្រោយមកទៀតបានសរសេររបាយការណ៍លំអិតអំពីការរស់នៅ នៅអង្គរ។ គំនូរពិពណ៌នារូបភាពរបស់លោកគឺជាប្រភពមួយក្នុងចំណោមប្រភពដ៏សំខាន់បំផុត​ពេលសព្វថ្ងៃនេះដើម្បីស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រអង្គរ។ តាមរយៈការពិពណ៌នាអំពីមហាប្រាសាទធំៗជាច្រើន (បាយ័ន បាពួន អង្គរវត្ត ក្នុងនោះយើងត្រូវតែអរគុណដល់លោកចំពោះព័ត៌មាន ​ថាប្រាង្គនៃបាយ័នក្នុងពេលនោះបានស្រោបដោយមាស) អត្ថបទនេះក៏ផ្ដល់នូវព័ត៌មានដ៏មានតំលៃផងដែរ ចំពោះជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ​និងទំលាប់នៃពួកអ្នកស្រុកអង្គរផងដែរ។
ការរុងរោច
ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នីមួយៗ ​មានភស្តុតាងអំពីសម័យកាលក្រោយមកទៀតអំពីការប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងរមណីយស្ថានអង្គរ។ ក្រោមរបបនៃព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ (ព្រះញាយ៉ាត) ទ្រង់បានស្នងរាជ្យជាបណ្ដោះអាសន្នដើម្បីរុញច្រានពួកសៀមឱ្យចាកចេញ ព្រះរាជវាំងក៏ត្រូវបានរើត្រលប់ទៅអង្គរវិញមួយរយៈកាលខ្លី។ ចាប់ពីសតវត្សទី១៧មក មានសិលាចារឹកខ្លះដែរ ផ្ដល់សក្ខីកម្មអំពីការតាំងលំនៅរបស់ជនជាតិជប៉ុន​ស្របពេលនោះ ក៏មានខ្មែររស់នៅទីនោះដែរ។ រឿងនិទានល្បីបំផុតរបស់យូកុនដាភ្វូ-កាហ៊្សូភ្វូសាក ដែលលោកជាអ្នកបានចូលរួមបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរនៅទីនោះនៅឆ្នាំ ១៦៣២។
អរិយធម៌ខ្មែរសម័យអង្គរ
នៅសម័យអង្គរខ្មែរមានឈ្មោះថាជាមហាអំណាចមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដូច្នេះហើយអរិយធម៌ខ្មែរបានឡើងដល់កំរិតកំពូលនៅសតវត្សទី៩ដល់ទី១៣។ ភាពរុងរឿងនេះគេអាចសំគាល់ដោយផ្ទៃដីធំទូលាយ លាតសន្ធឹងសឹងទាំងអស់នៃផ្ទៃដីឥណ្ឌូចិនទាំងមូល​ដោយប្រាសាទសិលាមានចំនួនច្រើនរាប់ពាន់ប្រកប​ដោយក្បាច់រចនាគួរអោយកោតស្ញប់ស្ញែង​ផ្ទាំងសិលាចារឹកច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ មានទាំងភាសាសំស្ក្រឹត និង​ខ្មែរបុរាណឬជួនកាលមានភាសាទាំងពីរលាយចំរុះគ្នា​ដោយរូបបដិមាគ្រប់ប្រភេទនិងបុរាណវត្ថុផ្សេងៗទៀត និងជាពិសេសដោយបរិក្ខាសង្ខរណ ដែលមានសេសសល់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃដូចជា បារាយណ៍ ទំនប់ទឹក បណ្ដាញជលគតិ ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន។ល។ ប៉ុន្តែចាប់ពីពាក់កណ្ដាលទី១នៃស.វទី១៣ ទៅការចុះដុនដាបក៏ចាប់មានបន្តិចម្ដងៗ​រហូតដល់ត្រូវបោះបង់រាជធានីអង្គរចោលនៅសតវត្សទី១៥ ដោយព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ (ពញាយ៉ាត)។ តទៅនេះយើងសាកល្បង បង្ហាញរូបភាព (តាមដែលអាចធ្វើបាន) នៃសង្គមខ្មែរក្នុងសម័យដ៏រុងរឿងនោះ។
ព្រះរាជា
ដោយការប្រារព្ធធ្វើពិធីទេវរាជ ព្រះរាជាត្រូវមានឋានៈស្មើអាទិទេព។ រាជធានីរបស់ព្រះអង្គជាតំណាងនៃចក្កវាឡទាំងមូល: ប្រាសាទភ្នំនៅកណ្ដាលក្រុងជានិមិត្តរូបភ្នំព្រះសុមេរុដែលគេចាត់ទុកថាជាស្នូលនៃចក្រវាល កំពែងនិងគូទឹកជានិមិត្តរូបជួរភ្នំនិងសមុទ្រដែលព័ទ្ធជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ។ ប្រាសាទភ្នំសំរាប់តំកល់លិង្គទេវរាជ អាចប្រើបានសំរាប់តែព្រះរាជាមួយអង្គប៉ុណ្ណោះ លុះព្រះអង្គសោយទិវង្គតទៅប្រាសាទនោះនឹងក្លាយជាផ្នូររបស់ព្រះអង្គ។ លោកជីវ-តាក្វាន់ (ចូវ-តាគ័ន) ដែលបានមកទស្សនាប្រទេសខ្មែរ​នៅចុងសតវត្សទី១៣បានធ្វើការពិពណ៌នាពីការយាងចេញរបស់ព្រះរាជា ដែលគួរឲ្យយើងចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ នៅមុខក្បួនដង្ហែមានពួកទាហានបន្ទាប់មកមានអ្នកកាន់ទង់ជ័យនិងអ្នកភ្លេង។ បន្ទាប់មកទៀត គឺពួកស្រីៗដែលមានគ្នាពីបីរយទៅប្រាំរយនាក់ មានសំលៀកបំពាក់ប្រកបដោយកំណាត់មានភ្ញីស្លឹកឈើមានផ្កាសៀតក្នុងផ្នួងសក់ដៃកាន់ទៀនដែល​នៅពេលថ្ងៃក៏ត្រូវ​អោយឆេះដែរ។ តមកទៀតមានស្រីៗមួយពួកផ្សេងទៀតកាន់គ្រឿងប្រដាប់​ស្ដេចធ្វើពីមាសនិងប្រាក់់និងគ្រឿងលំអទាំងអស់សុទ្ធសឹងតែជារបស់ប្លែកៗ។ តពីនោះមានស្រីៗមួយពួកទៀតដែលជារាជអង្គរក្សដើរកាន់លំពែង និង ខែល។ តមកទៀតគឺរទេះពពែ រទេះសេះដែលសុទ្ធសឹងតុបតែងដោយគ្រឿងមាស។ ពួកក្សត្រ និងពួកនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីសុទ្ធតែជិះដំរីដែលគេមើលពីចំងាយមកឃើញ​តែក្លស់ពណ៌ក្រហមច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ បន្ទាប់ពីពួកនេះ គឺមហេសីនិងស្នំរបស់ព្រះរាជាដែលជិះគ្រែស្នែង រទេះសេះ និង ដំរី ហើយមានក្លស់ជាងមួយរយលាបទឹកមាស។ ចុងក្រោយបង្អស់គឺព្រះរាជាដែលគង់ឈរលើដំរីហើយទ្រង់កាន់ព្រះខ័ឌ្គ។ ភ្លុកដំរីនេះសុទ្ធសឹងតែស្រោបមាសដែរ។ ឯក្លស់បាំងព្រះរាជាមានជាងម្ភៃ ជាក្លស់សចំរុះពណ៌មាស ហើយមានដងក៏ស្រោបមាសទៀត។ មានដំរីដទៃទៀតជាច្រើនដើរអមដំណើរព្រះអង្គ ហើយមានទាហានដទៃទៀតតាមការពារព្រះអង្គ។ ជនណាដែលឃើញព្រះរាជាហើយត្រូវតែលុតជង្គង់ហើយអោនក្បាលដល់ដី។
ការបន្តរាជសម្បត្តិ
បើតាមគោលការណ៍ បុត្រច្បងអាចឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះបិតា ប៉ុន្តែបើគ្មានបុត្រទេញាតិណាម្នាក់អាចឡើងសោយរាជ្យបាន។ ចំពោះការបន្តរាជសម្បត្តិនេះ មានមតិពីរផ្ទុយគ្នា : អ្នកខ្លះយល់ថាមានតែញាតិជាប់ខ្សែខាងស្រីទៅនឹង​ព្រះរាជាទើបអាចឡើងស្នងរាជ្យបាន អ្នកខ្លះទៀតយល់ផ្ទុយទៅវិញ ប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់ថាទាល់តែជាប់ញាតិខ្សែខាងស្រីជាមួយស្ដេចមុន ឬ ត្រូវយកក្សត្រីស្ត្រីណាមួយ​ក្នុងគ្រួសារស្ដេចមុន ទើបអាចទទួលរាជសម្បត្តិបាន។ ក្នុងករណីដែលព្រះរាជាទទួលរាជសម្បត្តិហើយនៅតែក្មេងពេក នោះកិច្ចការរដ្ឋត្រូវបានព្រះរាជគ្រូជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ។
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ
សិលាចារឹក
តាមសិលាចារឹកលេខ K-៩០៨ ប្រាសាទនាគព័ន្ធមានឈ្មោះដើមថា រាជស្រី ជាភាសាបាលី ឬសំស្រ្កឹត ដែលមកពីពាក្យ រាជ+ស្រី មានន័យថា វត្ថុជាមង្គលរបស់ស្តេច ដែលត្រូវបានស្ថាបនានៅក្នុងចុងសតវត្សរ៍ ទី ១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន ទី ៧ ។
បញ្ជីរាយនាមខេត្ត ក្រុង នៅប្រទេសកម្ពុជា
សូមមើលផងដែរ
ប្រទេសកម្ពុជា ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ខេត្តនៃកម្ពុជា
កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១៥៩ ស្រុក។ ខណ្ឌ១២មានតែនៅភ្នំពេញទេ។ ចំនួនស្រុកក្នុងខេត្តនីមួយៗមានខុសៗគ្នា ចាប់ពីពីរក្នុងខេត្តតូចៗបំផុតរហូតដល់១៤ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តបាត់ដំបង។ ខេត្តនីមួយៗត្រូវមានតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយផងដែរ ហៅថាក្រុង (ទីរួមខេត្ត) លើកលែងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងខេត្តស្វាយរៀង មានក្រុងពីរ ដែលមួយជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេស និងមួយទៀតជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស។ កម្រិតបំណែងចែកតទៅទៀតគឺ ឃុំ, សង្កាត់ និង ចុងក្រោយបង្អស់ ភូមិ។ នៅភ្នំពេញគ្មាន ឃុំ ទេ។
ប្រមាណ
តើភូមិភាគនេះនៅឯណា? ឬមួយក៏មានទីតាំងនៅកន្លែងវត្តព្រៃវែងសព្វថ្ងៃ។ នៅក្នុងសិលាចារឹកនេះទៀត ក៏មានសរសេរឈ្មោះ ព្រះបាទឦសានវម៌្ម ជាព្រះមហាក្សត្រ លើមហាក្សត្រសាមន្តរាជ នៃភូមិភាគទាំងបី។
វិសយ
សព្វថ្ងៃ មានពាក្យ “ភ្នំសន្ទុក” ដែលនៅលើនោះមានប្រាសាទបុរាណតាមសិលាចារឹក ក៏មានសរសេរអំពី mahanasa = អ្នកធ្វើម្ហូបអាហារនៅ វិសយសន្ទុក Visaya Sanduk។
សម័យចតុមុខ-លង្វែក
គួរកត់សម្គាល់ថាក្នុងចំណោមខេត្តទាំងប៉ុន្មាននេះ ខេត្តខ្លះនៅឋានៈជាខេត្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះដូចជា ពោធិ៍សាត់ បាត់ដំបង ស្ទឹងត្រែង សៀមរាប ក្រចេះ ព្រៃវែង។ល។ ឯខេត្តខ្លះធ្លាក់ឋានៈមកស្រុកវិញ ដូចជា មង្គលបុរី ស្ទោង ជីក្រែង រលួស ទឹកជោរ។ល។ ឯខេត្តខ្លះទៀតត្រូវបាត់ឈ្មោះរលាយចូលនឹងខេត្តឯទៀតៗអស់ទៅ។
ទីឃនិកាយ
សោណទណ្ឌសូត្រ
(Sonadanta Sutta) (DN 4) សៀវភៅ​​ភាគ១៤ ទំព័រ​ទី ២៦៥ ។ The Buddha asks Sonadanda the Brahmin what are the qualities that make a Brahmin; Sonadanda gives five, but the Buddha asks if any can be omitted and argues him down to two: morality and wisdom.
សក្កបញ្ហាសូត្រ
(Sakkapanha Sutta) (DN 21) សៀវភៅភាគ១៧ ទំព័រ​ទី ១៩៣ ។ The Buddha answers questions from Sakka, ruler of the gods (a Buddhist version of Indra)
បាសាទិកសូត្រ
(Pasadika Sutta) (DN 29) សៀវភៅភាគ១៨ ទំព័រ​ទី ២៣៩ ។ The Buddha's response to the news of the death of his rival, the founder of Jainism.
ព្រះពុទ្ធសាសនា
ប្រវត្តិ
thumb|ព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូត្រ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានដើមកំណើតនៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងសតវត្សរ៍ទី៦ មុនគ.ស ប្រហែលគ្នានឹងដើមកំណើតព្រាហ្មណ៍(សម័យទី២នៃលទ្ធិសាសនាព្រាហ្មណ៍)។ លុះក្រោយមកក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទកនិស្កៈប្រហែលក្នុងសតវត្សរ៍ទី១នៃគ.ស ព្រះពុទ្ធសាសនាបានបែងចែកជាពីរនិកាយគឺនិកាយហិនយាន និងនិកាយមហាយាន។ ព្រះពុទ្ធសាសនាគឺជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់។ បើយោងតាមអត្ថន័យនៃពាក្យថាព្រះពុទ្ធសាសនាបែបភាសាអង់គ្លេស Buddhism ដែលបានក្តោបយកន័យគ្របដណ្តប់ទាំងព្រះពុទ្ធជាសាស្តាព្រះធម៌មានធម្មវិន័យជាពាក្យប្រៀនប្រដៅ និងព្រះសង្ឃជាអង្គសាវ័ក រួមហៅថាព្រះរតនត្រ័យគឺកែវទាំង៣នេះឯង។
ការចេញសាងផ្នួស
ព្រះរាជហ្ឫទ័យស្នេហាពាន់គុណ ហ្មឺនគុណបានស្រោចស្រប់ហើយលើព្រះរាហុលរាជឱរស ព្រះអង្គរំពឹងឃើញថា បណ្តាញសំណាញ់បានចាក់ស្រេះហើយក្នុងហ្ឫទ័យអញ តែអញនឹងចេញស្វែងរកមោក្ខធម៌នាកាលឥឡូវនេះឯង។ ព្រះអង្គស្តេចយាងទៅរកឆន្នាមាត្យឲ្យនាំសេះកណ្ឋកៈមកថ្វាយហើយព្រះតាមដោយឆន្នៈធ្វើដំណើរត្រង់ឆ្ពោះទៅកាន់ព្រែភ្នំហើយទ្រង់ដាក់ព្រះកេសប្រផ្នួសនាមាត់ស្ទឹងអនោមា និងបញ្ជូនឆន្នាមាត្យនិង សេះកណ្ឋកៈព្រមទាំងគ្រឿងរាជឥស្សរិយយសទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំងវិញ។ ក្រោយពីទ្រង់ប្រផ្នូសជាតាបសឥសីព្រះអង្គក៏បានចូលទៅស្នាក់អាស្រ័យសិក្សាក្នុងសំណាក់អាចារ្យទាំងពីរមានឧទកតាបសជាដើមរហូតដល់បានសម្រេចវិជ្ជាខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងសំណាក់គ្រូទាំងពីរចេះចប់អស់ ហើយព្រះអង្គក៏បានបំពេញទុក្ករកិរិយាមានការអត់ព្រះក្រយាហារជាដើមអស់៦ឆ្នាំដោយមានឥសីបញ្ចវគ្គិយ៍ គឺកោណ្ឌញ្ញៈ វប្បៈ ភទ្ទិយៈ មហានាម និងអស្សជិចាំបម្រើ។ ដោយការប្រព្រឹត្តបតិបត្តិក្នុងខ័ណ្ឌឧក្រិដ្ឋតែក៏ពុំបានផល ព្រះអង្គក៏ងាក់មកប្រតិបត្តិតាមផ្លូវកណ្តាលមិនតឹងពេក មិនធូពេកពោលគឺមជ្ឈិមាបដិបទាហ្នឹងឯង។ ពួកបញ្ចវគ្គិយ៍យល់ឃើញថា ការធ្វើទុក្ករកិរិយាប៉ុណ្ណោះទើបជាមាគ៌ានាំទៅរកការត្រាស់ដឹងបាន តែផ្ទុយស្រឡះព្រះអង្គត្រឡប់ឆាន់ព្រះក្រយាហារវិញ ព្រោះការស្វែងរកមោក្ខធម៌ពុំទាក់ទងនឹងរាងកាយនោះទេ តែជារឿងរបស់ផ្លូវចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុការណ៍នេះធ្វើឲ្យពួកឥសីទាំង៥អង្គបោះបង់ព្រះសមណគោតមឲ្យនៅតែឯងឯកោហើយបាននាំគ្នាទៅបំពេញតបៈក្នុងព្រៃឥសិបតនម្រឹគទាយវ័នវិញ។នៅព្រឹកនៃថ្ងៃពេញបូរមីខែវិសាខ ព្រះអង្គបានទទួលនូវមធុបាយាសរបស់នាងសុជាតាជាព្រះក្រយាហារ ហើយបានប្រថាប់គង់ក្នុងឥរិយាបថព្រះភ្នែនដោយតាំងចិត្តអធិដ្ខានថានឹងមិនព្រមក្រោកចេញពីគល់ពោធិ៍ដើមនេះជាដាច់ខាតដរាបសម្រេចអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ។នារាត្រីថ្ងៃនោះឯងព្រះអរហន្តសម្មសម្ពុទ្ធក៏បានកើតឡើងហើយក្នុងលោក ព្រះធម៌ក៏បានកើតឡើងហើយក្នុងលោក។ ក្រោយការត្រាស់ដឹងព្រះអង្គបានចំណាយពេលអស់៧សប្តាហ៍ក្នុងការសោយវិមុត្តិសុខ និងការពិចារណាព្រះធម៌ផ្សេងៗមានបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ជាដើម។ right|thumb|230px|ព្រះអង្គទ្រង់ប្រោសបញ្ចវគ្គីយ៍ បន្ទាប់មកព្រះអង្គស្តេចយាងដោយព្រះបាទផ្ទាល់ឆ្ពោះទៅកាន់ព្រៃឥសិបតនម្រឹគទាយវ័ន ហើយទ្រង់ប្រោសសម្តែងព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រដល់ពួកបញ្ចវគ្គិយ៍មានព្រះកោណ្ឌញ្ញៈជាដើមឲ្យបានត្រាស់ដឹងតាមគ្រប់ៗអង្គ ហើយតាំងពីពេលនោះមកព្រះធម្មចក្រ ក៏បានវិលតាំងតែពេលនោះដរាបដល់សព្វថ្ងៃនេះឯង។
ព្រះរតនត្រ័យ
ពាក្យថា រតនត្រ័យ មានពីបទ គឺ រតនៈ និង ត្រ័យ (៣) ។ តាមវចនានុក្រមខ្មែររបស់សម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត ពាក្យថា រតនៈ ជាពាក្យខ្ចីមកពីភាសាសំស្ក្រឹត និងបាលី មានន័យអត្ថានុរូបថា វត្ថុឬរបស់ដែលញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ ដូចជា កែវ ពេជ្រ ត្បូងគ្រប់ប្រភេទ សូម្បីមាស ប្រាក់ក៏ហៅ រតនៈ ដែរ ឬហៅថា រតនវត្តុក៏បាន វត្ថុ ធម្មជាតិដ៏ប្រសើរវិសេសឬមនុស្សប្រសើរវិសេស សត្វវិសេស ក៏ហៅ រតនៈ បានដែរ ។ សព្ទនេះបើ ប្រើភ្ជាប់ជាមួយនឹងនាមសព្ទដទៃឲ្យជាបទសមាសរៀងពីខាងដើមក៏បាន ពីខាងចុងក៏បាន បើរៀងពីខាងដើម អានថា រៈតៈន៉ៈ ឬ រ័ត-ត្នៈ បើរៀងពីខាងចុង អានថា រ័ត ដូចជា រតនករ (រៈតៈន៉ៈក) អ្នកធ្វើរតនៈគឺអ្នកជីកត្បូង អ្នកច្នៃត្បូង ជាងមាសប្រាក់ ព្រះវេស្សវ័ណ ។ រតនករណ្ឌ (រៈតៈន៉ៈកៈរ៉ន់) ទូឬហឹបដាក់រតនៈ ដាក់ពេជ្រ ដាក់ត្បូង ។ រតនគភ៌ ឬ រត្នគ័ភ៌ផ្ទៃជាទីកើតរតនៈ គឺសមុទ្រ (ព្រោះសមុទ្រជាទីកើតរតនៈផេ្សងៗ) ព្រះបាទកុវេរៈ គឺព្រះវេស្សវ័ណ(ព្រោះព្រះបាទកុវេរៈ ពួកមនុស្សពីបុរាណយល់ថាជាទេវតាម្ចាស់រតនៈឬម្ចាស់ទ្រព្យ) ។ រតនគញ្ភ ឬ រត្នគ័ភ៌ា រត្នគ័រ្ភីផែនដី (ព្រោះផែនដីជាទីកើតរតនៈផ្សេងៗ។ រតនត្រ័យ រត្នត្រ័យ ឬត្រៃ រតនៈបីយ៉ាងគឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ហៅថា ពុទ្ធរតនៈ ធម្មរតនៈ សង្ឃរតនៈ ឬព្រះពុទ្ធរ័ត្ន ព្រះធម៌រ័ត្ន ព្រះសង្ឃរ័ត្ន ក៏បាន។ រត្នត្រ័យប្រណម ការបង្អោនកាយវាចាចិត្តគោរពព្រះរត្នត្រ័យ។ រតននិធិ កំណប់រតនៈ គឺសមុទ្រ; ភ្នំព្រះសុមេរុ ។ រតនប្បភា ឬរត្នប្រភា(រៈតៈណ័ប-ប៉ៈភា ឬ រ័ត-ត្ន័ប-ប្រៈភា) ពន្លឺរតនៈ ផែនដី ។ រតនពាណិជអ្នកលក់ពេជ្រ អ្នកលក់ត្បូង អ្នកលក់គ្រឿងប្រដាប់ដែលដាំត្បូង ។ រតនពាណិជ្ជ ឬ រតនពាណិជ្យ ការលក់ត្បូង ជំនួញត្បូង (ប្រើជារតនវណិជ្ជ ឬ រតនវណិជ្ជា ក៏បាន) ។ រតនម័យ គុ ដែលប្រដាប់ដោយរតនៈ ដែលដាំពេជ្រ ដាំត្បូង ។ រតនមាលា កម្រងកែវ ខ្សែខ្លួនឬខ្សែ-កដាំពេជ្រ ។ រតនរង្សី ស្មើរតនៈ ពន្លឺពេជ្រ ។រតនរាសីគំនរកែវ មហាសមុទ្រ ។ រតនវត្ថុ ឬ រត្នព័ស្តុ វត្ថុជារតនៈ មានកែវ ត្បូង មាស ប្រាក់ជាដើម ។ រតនវិកតិ ឬ រតនវិក័តិ ការរចនាដោយរតនៈ របស់ដាំត្បូង ។ រតនវិចិត្រ ឬ រត្នពិចិត្រ ដែលវិចិត្រដោយរតនៈ ការរចនារំលេចដោយត្បូង ។ រតនសុវណ្ណឬ រត្នសុព័ណ៌ មាសប្រដាប់ដោយត្បូង, មាសដាំពេជ្រ ។ រតនសោភា លំអរតនៈ។ រតនាករ (<រតន+អាករ) អណ្តូងរតនៈ កន្លែងដែលកើតពេជ្រ ដែលកើតត្បូង សមុទ្រ (ប្រើជា រត្នាករ ក៏បាន < រត្ន+អាករ) ។ រតនាគារ (<រតន+អគារ) អគារនៃរតនៈ ឃ្លាំងរ័តន៍ ឃ្លាំងប្រាក់ ។ រតនាលង្ការ(<រតន+អលង្ការ) គ្រឿងអលង្ការប្រដាប់ដោយពេជ្រ ដោយត្បូង ។ រតនាលោក (<រតន+អាលោក) ឬ រតនោភាស (<រតន+ឱភាស) ពន្លឺរតនៈ ពន្លឺពេជ្រ ។ រតនាវលី (<រតន+អាវលិ) ខ្សែ-កដាំពេជ្រ ។ល។ គហបតីរ័តន៍ គហបតីកែវ នាយឃ្លាំងកែវ (សម្រាប់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ) ។ ចក្ករ័តន៍ ឬ ចក្ររ័ត្ន កង់កែវ (សម្រាប់ស្ដេចចក្រពត្តិ) ។ ទ្រទូងរ័ត្ន ទ្រទូងកែវគឺសមណស័ក្តិទីរាជាគណៈសម្រាប់ឯកនៅកម្ពុជរដ្ឋពីក្នុងសម័យបុរាណ (ម. ព. ទ្រទូង ២ ន. ផង) ។ នារីរ័ត្ន នាងកែវ ស្ត្រីកែវឬស្រីថ្លៃ ស្ត្រីមានលំអប្រហែលដូចពេជ្រ ។ បរិនាយករ័តន៍ នាយពលកែវ (សម្រាប់ស្ដេចចក្រពត្តិ) ។ បុរសរត្ន ឬ ប្រុសរ័ត្ន ប្រុសកែវ ឬប្រុសថ្លៃ... ។ ប្រពាលរ័ត្ន កែវប្រពាល ។ មណីរ័ត្ន កែវមណី ពេជ្រមានតម្លៃ (សម្រាប់ស្ដេចចក្រពត្តិក៏មាន) ។ មហាបុរសរ័ត្ន មហាបុរសថ្លៃថ្លា... ។ ហត្ថិរ័តន៍ ឬដំរីរ័ត្ន ដំរីកែវ (សម្រាប់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ) ។ អស្សរ័តន៍ (អ័ស-សៈ--) ឬ សេះរ័តន៍ សេះកែវ (សម្រាប់ស្ដេចចក្រពត្តិ) ។ ឥត្ថីរ័តន៍ឬ ស្ត្រីរ័ត្ន ស្ត្រីកែវ (សម្រាប់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ) ។ល។ ។អាចសរសេរថា រត្នៈ រ័តន៍ រ័ត្ន បានផងដែរ។
ហេង សំរិន
សម្តេចអគ្គមហាពញាចក្រី ហេង សំរិន កើតនៅថ្ងៃទី២៥ ឧសភា ១៩៣៥ សព្វថ្ងៃជា ប្រធានរដ្ឋសភាជាតិ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជាពីឆ្នាំ ២០០៦ដល់សព្វថ្ងៃ។ សម្តេចក៏ជាតំណាងរាស្រ្តមណ្ឌលកំពង់ចាម គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ សម្តេចមានគ្រួសារ និងកូនចំនួន៤នាក់។
ប្រវត្តិ​
នៅ​ពេល​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ដួល​រលំ​នា​ឆ្នាំ​១៩៧៩ លោក ហេង សំរិន បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​ក្រុម​ប្រឹក្សា​បដិវត្ត​ប្រជាជន នា​ឆ្នាំ​១៩៧៩។
ឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ
ភ្លេងក្លងឆ្នាក់
ដើម្បីអោយបរិយាកាសស្រងេះស្រងោចលន្លងលង្លោច គេលេងវាក្នុងពិធីតម្កល់សព ហែសពបូជា។អ្នកខ្លះហៅភ្លេងក្លងឆ្នាក់តាមភាសាសៀមថា ភ្លេងខ្លងខែកដែលមានន័យថាភ្លេងស្គរជ្វា។ពិធីបុណ្យសពរឺតំកល់សពនិងពិធីតង្ហែរសពខ្មែរតែងតែប្រើភ្លេងខ្លងខែក ដែលវងភ្លេងនេះមានឧបករណ៏ឧបករណ៏មួយចំនួនដូចជា ស្រឡៃ ស្គរជ្វា ស្គរយោល និងគង។និង ខ្លុយ
សាកលវិទ្យាល័យ អង្គរ
ប្រវត្តិសាកលវិទ្យាល័យ
សាកលវិទ្យាល័យអង្គរជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាធំមួយនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែល បានបង្កើតឡើងដោយបានការទទូលស្គាល់តាមអនុក្រឹតរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលលេខ ២ ៨ អនក្រ.បក ចុះ ថ្ងៃទី ២៣ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ២០០៤ ដែលមានអាសយដ្ឋាននៅ បុវី សៀងណាំ ភូ មិ ខ្នារ ឃុំ ជ្រាវ ស្រុក សៀមរាប ខេត្តសៀមរាប រហូតមកដល់ ពេលនេះសាកលវិទ្យាល័យបានបំរើសេចក្តីត្រូវការរបស់និស្សិត និយោជក និង សាធារណ ជនទូទៅដែលចង់សិក្សាពង្រីកចំណេះដឹងឱ្យបានកាន់តែខ្ពស់។ សាកលវិទ្យាល័យ អង្គរគឺជាគ្រឹះ ស្ថាន សិក្សាដែលបានគិតគូអំពីគុណភាពសិក្សា និង សមត្ថភាពនិសិ្សតជាចម្បង។ សាកលវិទ្យាល័ យអង្គរត្រូវបានទទូលស្គាល់ ពីសំណាក់ស្ថាប័ននិងអង្កការនានាថាជាសាកលវិទ្យា ល័យដែលបណ្តុះ បណ្តាល ធនធា នមនុស្ស ប្រក បដោយ គុណភាព ពុទ្ធិ និងសីល ធម៌ខ្ពស់។ ខេត្តសៀមរាបកំពុងអភិវឌ្ឍពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃធ្វើឱ្យកំណើនប្រជាជនកាន់តែ ច្រើននិងជីវ ភាពរបស់ ពួកគេកាន់តែធូរធារហើយសិស្ស និសិ្សតកំពុ ងបន្តការ សិក្សាកាន់តែច្រើនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ ចំណែកសាកលវិទ្យាល័យអង្គរក៏បាន ត្រៀមជាស្រេចដើម្បីធ្វើការសាងសង់់ពង្រីក បន្ថែម សម្រាប់បំពេញតម្រូវការ របស់សិស្ស និសិ្សតទាំងនោះ ។
កម្មវិធីសិក្សា
- កុំព្យូទ័ររដ្ឋបាល (Computer Office)
២. បរិញ្ញាបត្ររង មានបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ៖
- អភិវឌ្ឍន៍ជនបទ (Rural Development)
+ មហាវិទ្យាល័យគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្ម និង ទេសចរណ៍
+ មហាវិទ្យាល័យមនុស្សសាស្ត្រ និង ភាសាបរទេស
+​ មហាវិទ្យាល័យសង្គមសាស្ត្រ និង នីតិសាស្ត្រ
- គិលានុបដ្ឋាក(Nursing)
ប្រវត្តិសាស្រ្តភាសាខ្មែរ
ចំលាក់លើផ្ទាំសិលាចារឹកលើកទី១
សេចក្តីពេញចិត្តចំពោះសិលាចរិតនៅលើផ្ទាំសិលានៅពេលដែលមានធាតុដើម នៅក្នុងប្រាសាទដែលភាគច្រើនគឺស្តីពីសាសនា ជាការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសាសនា និងជាទស្សនៈវិជ្ជាជាដើម។វីរកម្មនៃ Ramayana និង Mahabharata គឺជាការ ប្រែក្លាយ យ៉ាងទាន់ហន់នៃស្តេចសត្វ មានជីវិតនិង ជាកំនាព្យដែល ធ្វើអោយ រំភើបចិត្ត។ ផ្នែកខ្លះនៃផ្ទាំសិលាចរិកជា បញ្ជី ដ៏មាន អត្ថប្រយោជន៏ផងដែរ។ហើយនៅពេល ដែលវាបានទទួលងារជា ម្ចាស់ នៃប្រាសាទ និងដោយពួកអ្នកមាន បណ្ដាសក្តិ ដែលមានភាពខុសគ្នាពី ការជំទាស់ ដែលត្រូវការ សំរាប់ការរៀបចំពិធីបុណ្យ នៃសាសនា។ទោះបីជាអត្ថប្រយោជន៏ ទាំងនេះ និងការ ជំទាស់ មានភាពយូរលិចបាត់ ក៏ដោយ បញ្ជីទាំង នេះបាន បំរើដល់ការបង្ហាញផ្សេងៗ ទៀត ដោយគ្មាន កង្វល់ចំពោះ ចំនេះដឹងទូ ទៅនៃ សម័យ អង្គរ ។ វត្ថុតាងបន្តិចបន្ទួច បាន និយាយអំពីជីវិតសាមញនៃ ប្រពៃណីក្មុងស្រុក របស់ប្រជាជន។ ទោះជាយ៉ាង ណាក៏ដោយ សិលាចរិតនេះបាន ជួយ ដើរត្រឡប់ទៅកាន់ផ្លូវប្រវត្តសាស្រ្ត នៃភាសាខ្មែរនិងបានយល់ពី នយោបាយ និងរចនាសម្ព័ន។
ភពណិបទូន
ផ្ទុយទៅនឹងបរិយាកាសអ័ព្ទ ដែលមិនមានលក្ខណៈពិសេសរបស់អ៊ុយរ៉ានុស បរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនមានលំនាំអាកាសធាតុសកម្ម និងអាចមើលឃើញ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅពេល យាន Voyager 2 ហោះហើរក្នុងឆ្នាំ 1989 អឌ្ឍគោលខាងត្បូងរបស់ភពផែនដីមាន ចំណុចងងឹតដ៏អស្ចារ្យ ប្រៀបធៀបទៅនឹង ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ នៅលើភពព្រហស្បតិ៍។ ថ្មីៗនេះ នៅឆ្នាំ 2018 ចំណុចងងឹតសំខាន់ថ្មីជាង និងចំណុចងងឹតតូចជាង ត្រូវបានគេកំណត់ និងសិក្សា។  លើសពីនេះទៀត គំរូអាកាសធាតុទាំងនេះត្រូវបានជំរុញដោយខ្យល់បក់ខ្លាំងបំផុតនៃភពណាមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងល្បឿនខ្យល់ដែលបានកត់ត្រាទុករហូតដល់ 2,100 គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង (580 m/s; 1,300 mph)។ ដោយសារតែចម្ងាយដ៏អស្ចារ្យរបស់វាពីព្រះអាទិត្យ បរិយាកាសខាងក្រៅរបស់ណិបទូន គឺជាកន្លែងត្រជាក់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពនលើកំពូលពពករបស់វាខិតជិត 55  K (−218  °C ; −361  °F ) ។ សីតុណ្ហភាពនៅកណ្តាលនៃភពផែនដីគឺប្រហែល 5,400 K (5,100 °C; 9,300 °F) ។  Neptune មាន ប្រព័ន្ធរោទិ៍ ខ្សោយ និងបែកខ្ញែក (ដាក់ស្លាកថា "arcs") ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ 1984 បន្ទាប់មកក្រោយមកត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយ Voyager 2 ។
ការរកឃើញ
នៅឆ្នាំ 1821 Alexis Bouvard បានបោះពុម្ពតារាងតារាសាស្ត្រនៃ គន្លង របស់ Uranus ដែលជាអ្នកជិតខាងរបស់ Neptune ។  ការសង្កេតជាបន្តបន្ទាប់បានបង្ហាញពីគម្លាតយ៉ាងច្រើនពីតារាង ដែលនាំឱ្យ Bouvard សន្មត់ថារាងកាយមិនស្គាល់មួយកំពុង រំខាន គន្លងតាមរយៈ អន្តរកម្ម ទំនាញ ។  នៅឆ្នាំ 1843 លោក John Couch Adams បានចាប់ផ្តើមធ្វើការលើគន្លងរបស់ Uranus ដោយប្រើទិន្នន័យដែលគាត់មាន។ គាត់បានស្នើសុំទិន្នន័យបន្ថែមពីលោក Sir George Airy ដែលជា តារាវិទូ Royal ដែលបានផ្គត់ផ្គង់វានៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1844 ។ Adams បានបន្តធ្វើការនៅឆ្នាំ 1845-1846 ហើយបានបង្កើតការប៉ាន់ប្រមាណខុសៗគ្នាជាច្រើននៃភពថ្មីមួយ។ Urbain Le Verrier នៅឆ្នាំ 1845-1846 Urbain Le Verrier ឯករាជ្យពី Adams បានបង្កើតការគណនាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ ប៉ុន្តែមិនមានការរំភើបចិត្តចំពោះជនរួមជាតិរបស់គាត់ទេ។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1846 នៅពេលដែលបានឃើញការប៉ាន់ប្រមាណដែលបានចេញផ្សាយជាលើកដំបូងរបស់ Le Verrier អំពីរយៈបណ្តោយរបស់ភពផែនដី និងភាពស្រដៀងគ្នារបស់វាទៅនឹងការប៉ាន់ស្មានរបស់ Adams Airy បានបញ្ចុះបញ្ចូល James Challis ឱ្យស្វែងរកភពផែនដី។ Challis បានបោកបក់លើមេឃដោយឥតប្រយោជន៍ពេញមួយខែសីហា និងខែកញ្ញា។  តាមពិត Challis បានសង្កេតមើលភពណិបទូន មួយឆ្នាំមុនពេលអ្នករកឃើញភពបន្ទាប់គឺ Johann Gottfried Galleហើយក្នុងឱកាសពីរគឺ ថ្ងៃទី 4 និង 12 ខែសីហា ឆ្នាំ 1845។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ផែនទីផ្កាយដែលហួសសម័យរបស់គាត់ និងបច្ចេកទេសសង្កេតមិនល្អ មានន័យថាគាត់មិនបានទទួលស្គាល់ការសង្កេតបែបនេះទេ រហូតដល់គាត់បានធ្វើការវិភាគនៅពេលក្រោយ។ Challis ពោរពេញដោយវិប្បដិសារី ប៉ុន្តែបានស្តីបន្ទោសការធ្វេសប្រហែសរបស់គាត់លើផែនទីរបស់គាត់ និងការពិតដែលថាគាត់ត្រូវបានរំខានដោយការងារដំណាលគ្នារបស់គាត់លើការសង្កេតផ្កាយដុះកន្ទុយ។
បរិយាកាស
វិសាលគម របស់ភពណិបទូន បង្ហាញថា stratosphere ខាងក្រោមរបស់វាមានសភាពអាប់អួរ ដោយសារតែការខាប់នៃផលិតផលនៃកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូឡេ នៃ សារធាតុមេតាន ដូចជា អេ តាន និង អេទីនី ។  stratosphere ក៏ជាកន្លែងសម្រាប់តាមដានបរិមាណ កាបូនម៉ូណូអុកស៊ីត និង អ៊ីដ្រូសែន cyanide ផងដែរ។  stratosphere នៃ Neptune គឺក្តៅជាង Uranus ដោយសារតែកំហាប់ខ្ពស់នៃអ៊ីដ្រូកាបូន។
សន្ទុះគន្លង
Neptune មាន វត្ថុ Trojan ដែលគេស្គាល់ជាច្រើន ដែលកាន់កាប់ទាំង ព្រះអាទិត្យ -Neptune L 4 និង L 5 Lagrangian ចំណុច - តំបន់ទំនាញទំនាញដែលនាំមុខនិងតាមពីក្រោយ Neptune ក្នុងគន្លងរបស់វារៀងគ្នា។  Neptune trojans អាចត្រូវបានគេមើលឃើញថានៅក្នុង 1: 1 resonance ជាមួយ Neptune ។ តេរ៉ូនណិបទូនខ្លះមានស្ថេរភាពគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងគន្លងរបស់វា ហើយទំនងជាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅជាប់នឹងភពណិបទូន ជាជាងការចាប់យក។ វត្ថុទីមួយដែលត្រូវបានគេកំណត់ថាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹង ចំណុច L 5 Lagrangian របស់ណេបទូនគឺ ឆ្នាំ 2008 LC 18 ។  នេបតិន ក៏មាន បច្ច័យដែរ។quasi-satellite, (309239) 2007 RW 10. វត្ថុនោះជាផ្កាយរណបមួយរបស់ណិបទូន ប្រហែល ១២.៥០០ ឆ្នាំ ហើយវានឹងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពថាមវន្តនោះសម្រាប់រយៈពេល ១២.៥០០ ឆ្នាំទៀត។
ព្រះច័ន្ទ
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ព្រះច័ន្ទនៃភពណិបទូន
ផ្កាយរណបដែលគេស្គាល់ទីពីររបស់ Neptune (តាមលំដាប់នៃការរកឃើញ) ព្រះច័ន្ទមិនទៀងទាត់ Nereid មានគន្លងដ៏ចម្លែកបំផុតមួយនៃផ្កាយរណបនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ភាពចម្លែកនៃ 0.7512 ផ្តល់ឱ្យវានូវ apoapsis ដែលមាន ចម្ងាយ 7 ដងនៃ periapsis របស់វាពីណេបទូន។ ព្រះច័ន្ទ Proteus របស់ Neptune រូបភាព Hubble ចម្រុះបង្ហាញពី Hippocamp ជាមួយព្រះច័ន្ទខាងក្នុងផ្សេងទៀតដែលបានរកឃើញពីមុននៅក្នុងប្រព័ន្ធរង្វង់របស់ Neptune
ការសង្កេត
នៅឆ្នាំ 2018 ក្រុម អ្នកសង្កេតការណ៍អឺរ៉ុបខាងត្បូង បានបង្កើតវិធីសាស្ត្រដែលមានមូលដ្ឋានលើឡាស៊ែរ ដើម្បីទទួលបានរូបភាពច្បាស់ និងគុណភាពបង្ហាញខ្ពស់នៃភពណិបទូនពីផ្ទៃផែនដី។ ណេបទូនបានភ្លឺប្រហែល 10% ចន្លោះឆ្នាំ 1980 និង 2000 ភាគច្រើនដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូររដូវ។  Neptune អាចបន្តភ្លឺនៅពេលដែលវាខិតជិត perihelion ក្នុងឆ្នាំ 2042។ រ៉ិចទ័រជាក់ស្តែង បច្ចុប្បន្នមានចាប់ពី 7.67 ដល់ 7.89 ជាមួយនឹងមធ្យមនៃ 7.78 និងគម្លាតស្តង់ដារ 0.06 ។  មុនឆ្នាំ 1980 ភពផែនដីបានធ្លាក់ចុះដូចជា 8.0 រ៉ិចទ័រ។  ណេបតុន​ខ្សោយ​ពេក​មិន​អាច​មើល​ឃើញ ​ដោយ​ភ្នែក​ទទេ ។ វាអាចភ្លឺខ្លាំងដោយ ព្រះច័ន្ទ Galilean របស់ Jupiter, ភពមនុស្សតឿ Ceres និង អាចម៍ផ្កាយ 4 Vesta , 2 Pallas , 7 Iris , 3 Juno និង៦ ហេបេ ។  តេឡេស្កុប ឬកែវយឹតដ៏ខ្លាំង នឹងដោះស្រាយភពណិបទូន ជាថាសពណ៌ខៀវតូចមួយ ដែលមានរូបរាងស្រដៀងនឹងអ៊ុយរ៉ានុស។
ការសង្កេតលើភពណិបទូននៅក្នុងក្រុមវិទ្យុ ហ្វ្រេកង់ បង្ហាញថាវាជាប្រភពនៃការបញ្ចេញទាំងការបន្ត និងការផ្ទុះមិនទៀងទាត់។ ប្រភពទាំងពីរត្រូវបានគេគិតថាមានប្រភពចេញពីដែនម៉ាញេទិចបង្វិលរបស់វា។  នៅក្នុង ផ្នែក អ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ នៃវិសាលគម ព្យុះរបស់ណិបទូនលេចឡើងភ្លឺប្រឆាំងនឹងផ្ទៃខាងក្រោយដែលត្រជាក់ជាង ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទំហំ និងរូបរាងនៃលក្ខណៈពិសេសទាំងនេះត្រូវបានតាមដានយ៉ាងងាយស្រួល។
ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ
ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវដែលបានដាក់បញ្ចូលក្នុងសៀវភៅពុម្ពរដ្ឋជាផ្លូវការ គេបានសន្មតទៅដល់ការបង្កើតឡើងនូវនគរលានជាងដោយព្រះបាទផ្វាងុមនៅឆ្នាំ១៣៥៣។ នេះជាកាលបរិច្ឆេទដែលប្រទាក់ទងគ្នានៃចំណាប់ផ្ដើមប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសជាតិនេះ ដែលផ្ទុយស្រឡះគ្នាទៅនឹងដំណើរពេលវេលាដែលយកតាមប្រវត្តិលេខន៍សៀម (ដែលហួសត្រឡប់ទៅឆ្ងាយដែលមិនទំនងដល់មូលប្រវត្តិសាស្ត្រឡើយ)។ នៅសតវត្សទី១៤ ជាពេលដែលប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការនេះចាប់ផ្ដើមឡើង ពួកអ្នកនិយាយភាសាសន្តានលាវដំបូង ប្រហែលជាបានពង្រីកមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រជាជនជាធម្មតាក្នុងចំណោមពួកអ្នកស្រុកមុននៃការមកដល់នៃជនជាតិលាវ (ជាជាតិសាសន៍មួយនៅពេលឥឡូវ) កាលពីប៉ុន្មានសតវត្សមុន រឺ ជាងពីរសតវត្សកន្លងមក។ ព្រំដែននៃរដ្ឋលាវសម័យទំនើបត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមនិយមបារាំងនៅចុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០នេះ។