cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បារាជិកកណ្ឌ​សិក្ខាបទ​ទី ៤
[២៣៦] ដែលហៅថា ឧត្តរិមនុស្សធម្ម (នោះសំដៅយក) ឈាន១ វិមោក្ខ១ សមាធិ១ សមាបត្តិ១ ញាណទស្សនៈ១ មគ្គភាវនា១ ផលសច្ឆិកិរិយា១ កិលេសប្បហាន១ វិនីវរណតា ចិត្តស្ស១ សុញ្ញាគារេ អភិរតិ១។ ត្រង់​ពាក្យថា ឈាន បាន​ខាងបឋមជ្ឈាន ទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន ចតុត្ថជ្ឈាន។ ត្រង់​ពាក្យថា វិមោក្ខ (នោះ) បានខាង​ឯសុញ្ញតវិមោក្ខ អនិមិត្តវិមោក្ខ អប្បណិហិតវិមោក្ខ។ ត្រង់​ពាក្យថា សមាធិ (នោះ) បាន​ខាង ឯសុញ្ញតសមាធិ អនិមិត្តសមាធិ អប្បណិហិតសមាធិ។ ត្រង់ពាក្យ​ថា សមាបត្តិ (នោះ) បានខាង សុញ្ញតសមាបត្តិ អនិមិត្តសមាបត្តិ អប្បណិហិតសមាបត្តិ។ ត្រង់​ពាក្យថា ញាណ (នោះ) បាន​ខាង ត្រៃវិជ្ជា។ ត្រង់​ពាក្យថា មគ្គភាវនា (នោះ) បាន​ខាង សតិប្បដ្ឋាន៤ សម្មប្បធាន៤ ឥទ្ធិបាទ៤ ឥន្ទ្រិយ៥ ពល៥ ពោជ្ឈង្គ៧ មគ្គ​ប្រកប​ដោយអង្គ​៨ដ៏ប្រសើរ។ ត្រង់​ពាក្យថា ផលសច្ឆិកិរិយា (នោះ) បានខាង ធ្វើឲ្យ​ច្បាស់លាស់​នូវ​សោតាបត្តិផល ធ្វើឲ្យ​ច្បាស់លាស់​នូវសកទាគាមិផល ធ្វើឲ្យ​ច្បាស់លាស់​នូវនូវអនាគាមិផល ធ្វើឲ្យ​ច្បាស់លាស់​នូវអរហត្តផល។ ត្រង់​ពាក្យថា កិលេសប្បហាន (នោះ) បានខាង កិរិយា​លះបង់រាគៈ លះបង់ទោសៈ លះបង់មោហៈ។ ត្រង់​ពាក្យថា វិនីវរណតា ចិត្តស្ស (នោះ) បានខាង ការហាម​ឃាត់ចិត្ត​ចាករាគៈ ហាមឃាត់​ចិត្តចាក​ទោសៈ ហាមឃាត់​ចិត្តចាក​មោហៈ។ ត្រង់​ពាក្យថា សុញ្ញាគារេ អភិរតិ (នោះ) បាន​ខាង ឯសេចក្តី​ត្រេកអរ​ក្នុងផ្ទះ​ស្ងាត់ ដោយ​បឋមជ្ឈាន សេចក្តី​ត្រេកអរក្នុង​ផ្ទះស្ងាត់ដោយ​ទុតិយជ្ឈាន សេចក្តី​ត្រេកអរ​ក្នុងផ្ទះស្ងាត់​ដោយ​តតិយជ្ឈាន សេចក្តី​ត្រេកអរ​ក្នុងផ្ទះស្ងាត់​ដោយ​ចតុត្ថជ្ឈាន។
[២៤៥] តីហាការេហិ សុញ្ញតំ សមាធឹ អនិមិត្តំ សមាធឹ អប្បណិហិតំ សមាធឹ សមាបជ្ជឹ សមាបជ្ជាមិ សមាបន្នោ អប្បណិហិតស្ស សមាធិស្ស លាភិម្ហិ វសិម្ហិ អប្បណិហិតោ សមាធិ សច្ឆិកតោ មយាតិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស។បេ។
[២៥៨] តីហាការេហិ បឋមញ្ច ឈានំ សុញ្ញតញ្ច សមាបត្តឹ បឋមញ្ច ឈានំ អនិមិត្តញ្ច សមាបត្តឹ បឋមញ្ច ឈានំ អប្បណិហិតញ្ច សមាបត្តឹ សមាបជ្ជឹ សមាបជ្ជាមិ សមាបន្នោ បឋមស្ស ច ឈានស្ស អប្បណិហិតាយ ច សមាបត្តិយា លាភិម្ហិ វសិម្ហិ បឋមញ្ច ឈានំ អប្បណិហិតា ច សមាបត្តិ សច្ឆិកតា មយាតិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស។បេ។
[២៥៩] ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាបានដល់ហើយ កំពុងដល់ បានចូលកាន់​បឋមជ្ឈានផង ត្រៃវិជ្ជា​ផង អាត្មាជា​អ្នកបាន​ហើយ ជាអ្នកស្ទាត់​ជំនាញហើយ ក្នុង​បឋមជ្ឈានផង ត្រៃ​វិជ្ជាផង បឋមជ្ឈាន និង​ត្រៃវិជ្ជា អាត្មា​បានធ្វើឲ្យច្បាស់​លាស់ហើយ ដោយ​អាការ៣​យ៉ាង ត្រូវ​អាបត្តិ​បារាជិក។បេ។
[២៦០] តីហាការេហិ បឋមញ្ច ឈានំ ចត្តារោ ច សតិប្បដ្ឋានេ បឋមញ្ច ឈានំ ចត្តារោ ច សម្មប្បធានេ បឋមញ្ច ឈានំ ចត្តារោ ច ឥទ្ធិបាទេ សមាបជ្ជឹ សមាបជ្ជាមិ សមាបន្នោ បឋមស្ស ច ឈានស្ស ចតុន្នញ្ច ឥទ្ធិបាទានំ លាភិម្ហិ វសិម្ហិ បឋមញ្ច ឈានំ ចត្តារោ ច ឥទ្ធិបាទា សច្ឆិកតា មយាតិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស។បេ។
[២៦២] តីហាការេហិ បឋមញ្ច ឈានំ សត្ត ច ពោជ្ឈង្គេ សមាបជ្ជឹ សមាបជ្ជាមិ សមាបន្នោ បឋមស្ស ច ឈានស្ស សត្តន្នញ្ច ពោជ្ឈង្គានំ លាភិម្ហិ វសិម្ហិ បឋមញ្ច ឈានំ សត្ត ច ពោជ្ឈង្គា សច្ឆិកតា មយាតិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស ។បេ។
[២៦៤] ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាបានដល់ហើយ កំពុង​ដល់ បានដល់​នូវបឋមជ្ឈាន​ផង សោតាបត្តិផល​ផង បឋមជ្ឈាន​ផង សកទាគាមិផល​ផង បឋមជ្ឈាន​ផង អនាគាមិផល​ផង បឋមជ្ឈាន​ផង អរហត្តផល​ផង អាត្មា​ជាអ្នកបាន​ហើយ ជាអ្នក​ស្ទាត់ហើយ ក្នុង​បឋមជ្ឈាន​ផង អរហត្តផល​ផង បឋមជ្ឈាន និង​អរហត្តផល អាត្មា​បានធ្វើឲ្យ​ច្បាស់លាស់​ហើយ ដោយ​អាការ៣​យ៉ាង ត្រូវ​អាបត្តិ​បារាជិក។បេ។
[២៧២] ភិក្ខុចង់និយាយថា អាត្មាបានចូលហើយ កាន់ទុតិយជ្ឈាន កាលដែលនិយាយ ក៏និយាយ​កុហកដោយ​ដឹងខ្លួន បែរ​ជានិយាយ​ថា អាត្មា​បានចូល​ហើយ កាន់​តតិយជ្ឈាន ដូច្នេះ​វិញ ដោយអាការ​៣យ៉ាង បើអ្នក​ស្តាប់ដឹង​សេចក្តី​ច្បាស់ ត្រូវ​អាបត្តិ​បារាជិក បើអ្នក​ស្តាប់មិន​ដឹងសេចក្តី​ច្បាស់ទេ ត្រូវ​អាបត្តិ​ថុល្លច្ច័យ។បេ។ ភិក្ខុ​ចង់និយាយ​ថា អាត្មា​បានចូល​ហើយ កាន់​ទុតិយជ្ឈាន កាល​ដែល​និយាយ ក៏និយាយ​កុហកដោយ​ដឹងខ្លួន បែរជា​និយាយ​ថា ចិត្ត​របស់អាត្មា​ផុតស្រឡះ​ហើយចាក​មោហៈ ដូច្នេះ​វិញ ដោយ​អាការ៣​យ៉ាង បើអ្នក​ស្តាប់ដឹង​សេចក្តី​ច្បាស់ ត្រូវ​អាបត្តិ​បារាជិក បើអ្នក​ស្តាប់មិន​ដឹងសេចក្តី​ច្បាស់ទេ ត្រូវ​អាបត្តិ​ថុល្លច្ច័យ។បេ។ ភិក្ខុ​ចង់និយាយ​ថា អាត្មា​បានចូល​ហើយ កាន់​ទុតិយជ្ឈាន កាល​ដែលនិយាយ ក៏​និយាយកុហក​ដោយដឹង​ខ្លួន បែរជា​និយាយ​ថា អាត្មា​បានចូល​ហើយ កាន់​បឋមជ្ឈាន ដូច្នេះ​វិញ ដោយ​អាការ៣​យ៉ាង បើអ្នក​ស្តាប់ដឹង​សេចក្តី​ច្បាស់ ត្រូវ​អាបត្តិ​បារាជិក បើអ្នក​ស្តាប់មិន​ដឹងសេចក្តី​ច្បាស់ទេ ត្រូវ​អាបត្តិ​ថុល្លច្ច័យ។បេ។
[២៨១] អនាបត្តិ អធិមានេន អនុល្លបនាធិប្បាយស្ស ឧម្មត្តកស្ស ខិត្តចិត្តស្ស វេទនដ្ដស្ស អាទិកម្មិកស្សាតិ។
សញ្ញោជនា រហោធម្មា វិហារោ បច្ចុបដ្ឋិតោ
អគារាវរណា កាមា រតិ ចាបិ អបក្កមិ[រតិយា បន បក្កមិ។]
បិណ្ឌោ សាកុណិកោ និច្ឆវោរព្ភិ
[២៨៤] តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បណិធាយ អរញ្ញេ វិហរតិ ឯវំ មំ ជនោ សម្ភាវេស្សតីតិ។ តំ ជនោ សម្ភាវេសិ។ តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ ។បេ។ អនាបត្តិ ភិក្ខុ បារាជិកស្ស ន ច ភិក្ខវេ បណិធាយ អរញ្ញេ វត្ថព្វំ យោ វសេយ្យ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ។ តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បណិធាយ បិណ្ឌាយ ចរតិ ឯវំ មំ ជនោ សម្ភាវេស្សតីតិ។ តំ ជនោ សម្ភាវេសិ។ តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ ។បេ។ អនាបត្តិ ភិក្ខុ បារាជិកស្ស ន ច ភិក្ខវេ បណិធាយ បិណ្ឌាយ ចរិតព្វំ យោ ចរេយ្យ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ។
[២៨៦] សម័យនោះ មានភិក្ខុមួយរូបដើរចង្ក្រម ដោយតាំងចិត្តថា កាលបើ​អញចង្ក្រម​យ៉ាងនេះ បណ្តា​ជននឹង​សរសើរ​អញ។ បណ្តា​ជនក៏បាន​សរសើរ​ភិក្ខុនោះ (មែន)។ ភិក្ខុនោះ​មានសេចក្តី​សង្ស័យ។បេ។ ទើប​ក្រាបទូល​ដំណើរនុ៎ះ​ចំពោះព្រះ​ដ៏មានព្រះ​ភាគ។ ព្រះអង្គ​ត្រាស់ថា ម្នាល​ភិក្ខុ មិនត្រូវ​អាបត្តិ​បារាជិក​ទេ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ប៉ុន្តែ​អ្នកទាំង​ឡាយមិន​ត្រូវដើរ​ចង្ក្រមដោយ​តាំងចិត្ត (នឹងឲ្យ​គេសរសើរ​ដូច្នោះ)​ឡើយ ភិក្ខុណា​ដើរចង្ក្រម (ដោយ​គិតយ៉ាង​នោះ) ភិក្ខុនោះ​ត្រូវអាបត្តិ​ទុក្កដ។ សម័យ​នោះ មានភិក្ខុ​មួយរូប​ឈរ ដោយ​តាំងចិត្ត។បេ។ អង្គុយ​ដោយ​តាំងចិត្ត។បេ។ ដេក​ដោយតាំង​ចិត្តថា កាលបើ​អញប្រព្រឹត្ត​យ៉ាងនេះ អ្នកផង​នឹងសរសើរ​អញ។ អ្នកផង​ក៏សរសើរ​ភិក្ខុនោះ (មែន)។ ភិក្ខុ​នោះមាន​សេចក្តី​សង្ស័យ។ ទើបក្រាប​ទូលរឿង​នុ៎ះចំពោះ​ព្រះដ៏មាន​ព្រះភាគ។ ព្រះអង្គ​ត្រាស់ថា ម្នាល​ភិក្ខុ មិនត្រូវ​អាបត្តិ​បារាជិក​ទេ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ប៉ុន្តែ​អ្នក​ទាំងឡាយ​មិនត្រូវ​សម្រេច​ឥរិយាបថ​ដេក ដោយ​តាំងចិត្ត (នឹងឲ្យ​គេសរសើរ​ដូច្នោះ) ឡើយ ភិក្ខុណា​សម្រេច (ឥរិយាបថ​យ៉ាងនោះ) ភិក្ខុនោះ​ត្រូវអាបត្តិ​ទុក្កដ។
[២៩១] តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ ភិក្ខូ និមន្តេត្វា ឯតទវោច អាយន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោតិ។ តេសំ កុក្កុច្ចំ អហោសិ មយញ្ចម្ហា ន អរហន្តោ [ឱ.ម.អនរហន្តោ] អយញ្ច ព្រាហ្មណោ អម្ហេ អរហន្តវាទេន សមុទាចរតិ កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ បដិបជ្ជិតព្វន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ អនាបត្តិ ភិក្ខវេ បសាទភញ្ញេតិ។ តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ ភិក្ខូ និមន្តេត្វា ឯតទវោច និសីទន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោតិ។បេ។ ភុញ្ជន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោតិ ។បេ។ តប្បេន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោតិ ។បេ។ គច្ឆន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោតិ។ តេសំ កុក្កុច្ចំ អហោសិ មយញ្ចម្ហា ន អរហន្តោ អយញ្ច ព្រាហ្មណោ អម្ហេ អរហន្តវាទេន សមុទាចរតិ កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ បដិបជ្ជិតព្វន្តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ អនាបត្តិ ភិក្ខវេ បសាទភញ្ញេតិ។
[២៩៧] តេន ខោ បន សមយេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ លិច្ឆវីហិ សទ្ធឹ សង្គាមេន្តោ បភគ្គោ ហោតិ។ អថ រាជា បច្ឆា សេនំ សង្កឌ្ឍិត្វា លិច្ឆវិយោ[លិច្ឆវី រា លិច្ឆវិនោ វាតិ អម្ហាកំ ខន្តិ។] បរាជេសិ។ សង្គាមេ ច នន្ទិ ចរតិ រញ្ញា លិច្ឆវិយោ[ឱ.ម. លិច្ឆវី។] បភគ្គាតិ។ អថខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ រាជា អាវុសោ លិច្ឆវីហិ បភគ្គោ សង្គាមេ ច នន្ទិ ចរតិ រញ្ញា លិច្ឆវិយោ បភគ្គាតិ។ ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខីយន្តិ វិបាចេន្តិ កថំ ហិ នាម អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯវំ វក្ខតិ រាជា អាវុសោ លិច្ឆវីហិ បភគ្គោ សង្គាមេ ច នន្ទិ ចរតិ រញ្ញា លិច្ឆវិយោ បភគ្គាតិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧល្លបតីតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ បឋមំ ភិក្ខវេ រាជា លិច្ឆវីហិ បភគ្គោ អថ រាជា បច្ឆា សេនំ សង្កឌ្ឍិត្វា លិច្ឆវិយោ បរាជេសិ សច្ចំ ភិក្ខវេ មោគ្គល្លានោ អាហ អនាបត្តិ ភិក្ខវេ មោគ្គល្លានស្សាតិ។
[២៩៨] អថខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ ឥធាហំ អាវុសោ សប្បិនិកាយ នទិយា តីរេ អានេញ្ជំ សមាធឹ សមាបន្នោ នាគានំ ឱគយ្ហ ឧត្តរន្តានំ កោញ្ចំ ករោន្តានំ សទ្ទំ អស្សោសិន្តិ។ ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខីយន្តិ វិបាចេន្តិ កថំ ហិ នាម អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯវំ វក្ខតិ ឥធាហំ អាវុសោ សប្បិនិកាយ នទិយា តីរេ អានេញ្ជំ សមាធឹ សមាបន្នោ នាគានំ ឱគយ្ហ ឧត្តរន្តានំ កោញ្ចំ ករោន្តានំ សទ្ទំ អស្សោសិន្តិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧល្លបតីតិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ អត្ថេសោ ភិក្ខវេ សមាធិ សោ ច ខោ អបរិសុទ្ធោ សច្ចំ ភិក្ខវេ មោគ្គល្លានោ អាហ អនាបត្តិ ភិក្ខវេ មោគ្គល្លានស្សាតិ។
ជយវម៌្ម
ជាព្រះនាមដែលមាននិយមប្រើក្នុងសម័យភ្វូណាន សម័យកម្វុជ (កម្វុជទឹក និង កម្វុជគោក) និងសម័យអង្គរ។
ចន្ទ្រគ្រាស
សូមកុំច្រឡំជាមួយនឹងរាហូចាប់ចន្ទ្រ។ thumb|200px|ចន្ទ្រគ្រាសថ្ងៃទី២៧ កញ្ញា ២០១៥
ឧបោសថាទិបុច្ឆាវិសជ្ជនា
[៩២] ព្រះតថាគត ទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទ ដល់សាវ័កទាំងឡាយ ព្រោះអាស្រ័យអំណាចប្រយោជន៍១០យ៉ាង គឺដើម្បីសេចក្តីល្អដល់សង្ឃ១ ដើម្បីនៅសប្បាយដល់សង្ឃ១ ដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវបុគ្គលទាំងឡាយ ដែលមិនមានសេចក្តីអៀនខ្មាស១ ដើម្បីនៅជាសុខស្រួល ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ដែលមានសីលជាទីស្រឡាញ់១ ដើម្បីរារាំងនូវអាសវធម៌ទាំងឡាយ ក្នុងបច្ចុប្បន្ន១ ដើម្បីកំចាត់បង់នូវអាសវធម៌ទាំងឡាយ ក្នុងបរលោក១ ដើម្បីញុំាងបុគ្គលទាំងឡាយ ដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លា ឲ្យជ្រះថ្លាឡើង១ ដើម្បីញុំាងបុគ្គលទាំងឡាយ ដែលជ្រះថ្លាហើយ ឲ្យរឹងរឹតតែជ្រះថ្លាឡើង១ ដើម្បីតំកល់នៅមាំ នៃព្រះសទ្ធម្ម១ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់វិន័យ១។
ចម្បាធិរាជ
ការធ្វើសឹកសង្គ្រាមខ្មែរ-សៀម ១៥៧០
គេមិនបានដឹងប្រវត្តិរបស់ព្រះវង្សធំចម្បាធិរាជពិស្ដារទេ គេត្រឹមតែដឹងក្នុងពង្សាវតារដូចតទៅនេះថា៖ ក្រោយពីសវនាការចប់ហើយ ព្រះករុណាស្ដេចទ្រង់ឱ្យកេណ្ឌកងទ័ពបាន ៣៣០០០ នាក់មកជួបជុំនៅព្រះរាជធានីលង្វែក។ ទ្រង់ប្រោសឱ្យសម្ដេច ព្រះរាជបុត្រ និង មន្ត្រីក្រុមស្រុកនៅចាំព្រះនគរ។ ទ្រង់ត្រាស់ ព្រះវង្សចម្បាធិរាជជាមេទ័ពមុខឱ្យមុខមន្ត្រីក្រុមទាហានរៀបពលជាក្បួនទ័ពពិជ័យសង្គ្រាម។ លុះដល់ថ្ងៃ ១ កើត ខែបុស្ស ឆ្នាំមមី សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស.២១១៤, គ.ស.១៥៧០, មស.១៤៩២, ចស. ៩៣២ ព្រះអង្គនាំទាំងអស់ចេញទៅទិសបស្ចិម។ ឯព្រះចម្បាធិរាជវង្សធំ ជាមេទ័ពមុខលើកទ័ពស្រួចរត់ដល់ស្រុកបស្ចឹមបុរី ជាដែននគរសៀមហើយ ក៏ដេញទ័ពមុខឱ្យចូលវាយលុកបែកបានស្រុកនគរនាយកមួយវាយស្រុកតូចៗរៀងតាមផ្លូវទៅរហូតឥតឈប់ឈរឡើយហើយចាប់បានឈ្លើយសៀមជាច្រើនទៀត។ ឯទ័ពហ្លួងក៏ស្ដេចតាមលំដាប់ទ័ពមុខរៀងៗទៅ។ ចៅហ្វាយស្រុក និងក្រមការខេត្តខាងសៀមដែលបរាជ័យ ចាញ់ដៃព្រះចម្បាធិរាជ ហើយដែលរត់ចូលទៅនោះក៏ខំស្រូតទៅដល់ក្រុងស្រីអយុធ្យា រួចក៏នាំគ្នាចូលទៅក្រាបបង្គំទូលសម្ដេចព្រះមហាព្រះចៅធម៌រាជា ស្ដេចសៀមឱ្យទ្រង់ជ្រាបគ្រប់ប្រការ។
នោ
នាងនោ (១៥??-១៥៦៩) គឺជាភីលៀងរបស់នាងទាវ ដែលក្រោយបានសំលាប់ខ្លួនទៅជាមួយនាងទាវ។ បានតាមសាច់រឿងប្រលោមលោក នាងគឺជាគូស្នេហ៍របស់ម៉ឺនពេជ្រ
រាហុ
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា
គាថាដែលចន្ទិមទេវបុត្តពោលនេះ ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវិធីព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះសង្ឃស្វាធ្យាយនៅពេលចម្រើនព្រះបរិត្ត ដើម្បីបញ្ចៀសនូវ​ភយន្តរាយពីសត្រូវ។
ក្នុងសាសនាអាំងកា
នៅក្នុងអរិយធម៌អាំងកា ព្រះអាទិត្យគឺជាព្រះដ៏បំផុត តែក៏មាន​ព្រះដទៃៗជាច្រើនទៀតដែរ។ ពួកអាំងកា ធ្លាប់បានកសាងអារាម ឧទ្ទិស​ដល់ព្រះរបស់ពួកគេ ហើយក៏មានធម៌បទ ដើម្បី​សូត្រ​គោរពបូជាព្រះនោះដែរ។ ហេតុនេះ នៅពេលដែលមានចន្ទ្រគ្រាស ឬសូរ្យគ្រាសម្តងៗ ពួកគេ​ព្រួយ​បារម្ភជាខ្លាំង។ តាមជំនឿរបស់ពួកគេ ពេលដែលមានចន្ទគ្រាស គឺព្រះចន្ទ្រដេកលង់លក់យូរ​ពេក មមើរដើរខុសដំណើរផ្លូវ អាចវង្វេង ឬធ្លាក់ចុះមកក្រោម ឬអាច​យក្ខស្រេកឃ្លាន ចាប់យកទៅ​ស៊ី។ ដូច្នេះ ដើម្បីកុំឲ្យកើតគ្រោះអន្តរាយដល់ព្រះចន្ទ្រ ពួកអាំងកា ក៏វាយស្គរ វាយឆ្នាំង ស្រែកហ៊ោ​ខ្លាំង​ៗ ដើម្បីដាស់ព្រះចន្ទ្រ។
មហាធម៌រាជាធិរាជ
ស្ដេចនៃពិឞ្ណុលោក
នៅឆ្នាំ១៥៤៨ ឌ្បិនឝ្វេធិនៃបារគូបានដឹកនាំកងទ័ពភូមា ហើយបានលុកលុយអយុធ្យាក្នុងសង្គ្រាមភូមាសៀម១៥៤៨។ សៀមបានរៀបចំកងទ័ពដើម្បីបង្ខំឱ្យពួកភូមាដកទ័ពថយ។ យ៉ាងណាមិញ កងទ័ពសៀមក្រោមការដឹកនាំនៃព្រះរាមេឝ្វរ ដែលជាឧបរាជ និងព្រះចៅមហាធម៌រាជាធិរាជត្រូវបានគេលួចវាយឆ្មក់និងចាប់ព្រះកាយបាន។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេដោះលែងវិញនៅពេលព្រះមហាចក្រពត្តិបានលោះដោយដំរីសឹកឈ្មោលពីរក្បាល។
នៅឆ្នាំ១៥៦៨ ព្រះរៀមអង្គបានបររេហ៍ពលកងទ័ពភូមាដ៏ច្រើនសំបើមទៅកាន់អយុធ្យាជាមួយការជួយពីមហាធម៌រាជាធិរាជ។ អយុធ្យានៅចុងក្រោយបំផុតបានដួលរលំនៅឆ្នាំ១៥៦៩ និង មហាធម៌រាជាធិរាជត្រូវបានលើកជាព្រះមហាក្សត្រនៃអយុធ្យា។ ព្រះរៀមអង្គបានប្រទានព្រះនាមសំរាប់រាជ្យឱ្យទ្រង់ជា សព៌េជ្ញទី១។
ការលុកលុយរបស់កម្ពុជាធិបតី
លុះវេលាព្រឹកព្រាងភ្លឺច្បាស់ ព្រះអរុណោទ័យ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យព្រះចម្បាធិរាជជិះដំរីចំលងសឹកឃុំទ័ព ៧០០០ នាក់ ជាមេទ័ពមុខ ឱ្យព្រះបរិនាយក នឹងនាយរងលើកព្យូហចតុរង្គសេនា រៀបតាមក្បួនពិជ័យសង្គ្រាមស្រេច ទើបស្ដេចរៀបព្រះរាជដំណើរ ចេញក្បួនទ័ពចូលវាយក្រុងស្រីអយុធ្យាមហានគរ។ កាលទ័ពលើកទៅដល់ហើយស្ដេចទ្រង់ បញ្ឈរព្រះទីនាំងនៅ វត្តសាមវិហារ។ ទ្រង់ឱ្យរាយដំរីសឹករៀងទៅដល់ តុត្ថីថោងហួសចូលទៅវត្តឆោង។ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យ ព្រះចម្បាធិរាជយកទូកដែលចាប់បានប្រមាណជា ១៥ ចំលងសឹកទៅមុខវត្តមេរុរាជ្ជីការាមឱ្យពល ៤០០០ នាក់ទៀតជិះ ទូកចូលទៅច្បាំងវាយបន្ទាយនគរនៅជ្រុងចៅសនុក រួចឱ្យទ័ពខាងជើងគោក បាញ់កាំភ្លើងធំ តូចជាកោលាហល។ សម្ដេចព្រះធម៌រាជា ព្រះចៅក្រុងស្រីអយុធ្យា ទ្រង់ឡើងគង់ព្រះរាជយានលើកពលទាហានឡើងក្បាលបន្ទាយទទួលច្បាំងបាញ់គ្នាដោយកាំភ្លើងធំតូចការពារនគរ។ លុះច្បាំងគ្នាដល់ថ្ងៃប្អូនត្រង់សៀមបាញ់ត្រូវទូកខ្មែរលិចអស់ច្រើន។​ កងទ័ពខ្មែរជើងគោកដែលទៅជាមួយគ្នាក៏ទៅជួយពុំរួចព្រោះទើសនឹងទឹក ទ័ពទាំង ៤០០០ នាក់ក៏ថយវិលមកវិញ។ ព្រះចម្បាធិរាជ ខឹងណាស់ក៏បរដំរីដេញពល ទៅបញ្ឈរនៅមាត់ច្រាំង តាំងបាញ់ចំរុះ។ លុះព្រឹកឡើងព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការ ត្រាស់ឱ្យកេស្សធិកាបុស្សរាជ ដែលជាជំនួយព្រះចម្បាធិរាជ នោះជាមេទ័ពមុខ ជំនួសព្រះចម្បាធិរាជ។ ស្ដេចឱ្យកេណ្ឌពលធ្វើស្ពានចងក្បូនចំលងទ័ពចូលទៅវាយសៀមម្ដងទៀត។ ខាងសៀម ក៏បាញ់កាំភ្លើងធំតូចមកលើក្បូន លើស្ពានទ័ពស្រុកខ្មែរយើង ទ័ពខ្មែរយើងឆ្លងពុំបាន។ លុះដល់ថ្ងៃ ក្រោយមកទ្រង់ត្រាស់ ឱ្យលើកទ័ពធំទៅកជាប៉មដាក់កាំភ្លើងធំបាញ់តំរង់ទ្វារបន្ទាយ ហើយទ្រង់ឱ្យចងក្បូនធ្វើស្ពាន កេណ្ឌទូកចំលងទ័ពចូលច្បាំងទៀតតែសៀមវារក្សាបន្ទាយយ៉ាងមាំមួនវាយពុំបាន។ ទ័ពខ្មែរ ក៏ថយមកបន្ទាយវិញ។ ខណៈនោះ ព្រះរាជាអ្នកជាអម្ចាស់ផែនដីកម្ពុជា មានព្រះរាជឱង្ការ និងអស់នាម៉ឺនមុខមន្ត្រីថា: នគរសៀមមានទឹកព័ទ្ធជុំវិញ ហើយយើងលើកទ័ពជើងគោកមកនេះមានពលក៏តិចយើងបន្តសង្គ្រាមទៅទៀតពុំបាន។ ដូច្នេះទ្រង់ត្រាស់ឱ្យកងទ័ពមួយម៉ឺននាក់លើកទ័ពចេញហើយបំបែកគ្នាចូលទៅក្នុងស្រុកតូច-ធំ និគមជនបទចាប់កៀរគ្រួសៀមចាប់ដំរីសេះ យកអស់សម្បត្តិទ្រព្យ ស្បៀងអាហារបានមកជាឈ្លើយច្រើនណាស់។ ទ្រង់មាន ព្រះរាជឱង្ការឱ្យទ័ពក្រោយ ផាត់កៀរគ្រួមក មុនទ័ពហ្លួង ១៥ ថ្ងៃ។ លុះដល់ខ្នើត ខែផល្គុន ស្ដេចលើកទ័ពវិលចូល ក្រុងកម្ពុជាធិបតីវិញ។ ព្រះចៅ ក្រុងស្រីអយុធ្យា កាលបើបានឃើញទ័ពខ្មែរដកថយត្រឡប់មក ក្រុងកម្ពុជាវិញហើយក៏ឱ្យចៅហ្វាយស្រុកប្រមូលរាស្ត្រដែលនៅសេសសល់នោះឱ្យចូលមកនៅតាមស្រុកដើមវិញ។ ឯអម្ចាស់ផែនដី ព្រះនគរក្រុងកម្ពុជា ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យផាត់កៀរគ្រួសៀម ដែលនៅខេត្តខាងជើង ខេត្តខាងកើតនាំវិលត្រឡប់ចូលមកប្រទេសកម្ពុជាបានចំនួនច្រើនណាស់។ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យរំសាយកងទ័ព ឱ្យចេញទៅនៅតាមទីលំនៅ រៀងៗខ្លួន ហើយទ្រង់មានព្រះរាជកំណត់ឱ្យត្រួតត្រៀមពល អាហារសាស្ត្រាវុធដាក់កំណត់ពេលថា: ដល់ពេលចេញវស្សា ឆ្នាំក្រោយ ទ្រង់នឹងលើកទ័ពចូលទៅវាយក្រុងស្រីអយុធ្យាម្ដងទៀត។
គាថាសង្គណិកៈ
[១១៣] សិក្ខាបទដែលបុគ្គលទាំងពីរពួក ត្រូវសិក្សាស្មើភាគគ្នា មាន១៧៤ ចូរអ្នកប្រុងស្តាប់សិក្ខាបទទាំងនោះ ដូចសំដែងតទៅនេះ។ បារាជិក៤ សង្ឃាទិសេស៧ និស្សគ្គិយៈ១៨ ខុទ្ទកៈ៧០គត់ សេក្ខិយៈ៧៥ ដែលបុគ្គលទាំងពីរពួក ត្រូវសិក្សាស្មើភាគគ្នា។
[១១៥] សង្ឃាទិសេស២៣ អនិយត២ និស្សគ្គិយៈ៤២ បាចិត្តិយៈ១៨៨ បាដិទេសនីយៈ១២ សេក្ខិយៈ៧៥ រម្ងាប់ដោយសមថៈ៣យ៉ាង គឺសម្មុខាវិន័យ១ បដិញ្ញាតករណៈ១ តិណវត្ថារកៈ១។
[១២៣] សិក្ខាបទណា ដែលតថាគតហៅថា បាចិត្តិយៈ ចូរអ្នកប្រុងស្តាប់សិក្ខាបទនោះ ដូចសំដែងតទៅនេះ។ សិក្ខាបទណា ញុំាងកុសលធម៌ឲ្យធ្លាក់ចុះ ប្រទូស្តចំពោះអរិយមគ្គ ជាហេតុធ្វើចិត្តឲ្យវង្វេង ព្រោះហេតុដូច្នោះ សិក្ខាបទនុ៎ះ តថាគតហៅថា បាចិត្តិយៈ។
ចប់ គាថាសង្គណិកៈ (គាថាឆ្លូកឆ្លាស់គ្នា)។
សមុដ្ឋានសីសសង្ខេប
ចប់ សញ្ចរិត្ដសមុដ្ឋាន។
[៨៤៥] វិនីតវត្ថុ មាន ៥ ក្នុងមាតិកាទាំងនោះ ដូចម្ដេចខ្លះ។ (វិនីតវត្ថុ ៥) គឺកិរិយាវៀរឱ្យឆ្ងាយ វៀរឱ្យស្រឡះ វៀរចំពោះ ចៀសវាង ចាកកងនៃអាបត្ដិទាំង ៥ គឺថា កិរិយាមិនធ្វើ មិនបង្កើត (នូវកងអាបត្ដិ) មិនឱ្យត្រូវអាបត្ដិ មិនកន្លងនូវដែន (នៃអាបត្ដិ) សម្លាប់បង់នូវកងនៃអាបត្ដិ។ នេះជាវិនីតវត្ថុ៥។
[៨៥១] វិនីតវត្ថុ៦ ក្នុងមាតិកាទាំងនោះ ដូចម្ដេចខ្លះ។ (វិនីតវត្ថុ ៦) គឺ កិរិយាវៀរឱ្យឆ្ងាយ វៀរឱ្យស្រឡះ វៀរចំពោះ ចៀសវាងចាក សេចក្ដីមិនគោរពទាំង៦ គឺថា កិរិយាមិនធ្វើ មិនបង្កើត (នូវសេចក្ដីមិនគោរព) មិនឱ្យត្រូវ មិនកន្លងនូវដែន (នៃសេចក្ដីមិនគោរព) សម្លាប់បង់នូវអគារវៈ។ នេះជាវិនីតវត្ថុ៦។
[៨៥៣] សមុដ្ឋាននៃអាបត្ដិ ៦ ក្នុងមាតិកាទាំងនោះ ដូចម្ដេចខ្លះ។ (សមុដ្ឋាននៃអាបត្ដិ ៦) គឺ អាបត្ដិកើតឡើងអំពីកាយ មិនកើតឡើងអំពីវាចា មិនកើតឡើងអំពីចិត្ដ ១ អាបត្ដិកើតឡើងអំពីវាចា មិនកើត ឡើងអំពីកាយ មិនកើតឡើងអំពីចិត្ដ ១ អាបត្ដិកើតឡើង អំពីកាយផង អំពីវាចាផង មិនកើតឡើងអំពីចិត្ដ ១ អាបត្ដិកើតឡើង អំពីកាយផង អំពី ចិត្ដផង មិនកើតឡើងអំពីវាចា ១ អាបត្ដិកើតឡើង អំពីវាចាផង អំពីចិត្ដ ផង មិនកើតឡើងអំពីកាយ ១ អាបត្ដិកើតឡើង អំពីកាយផង អំពីវាចាផង អំពីចិត្ដផង១។ នេះ ជាសមុដ្ឋាននៃអាបត្ដិទាំង ៦។
ចប់ កតិបុច្ឆាវារៈ។
[៨៦៩] ភិក្ខុត្រូវអាបត្ដិប៉ុន្មាន ដោយសមុដ្ឋាននៃអាបត្ដិទី៣។ ត្រូវអាបត្ដិ៥ ដោយសមុដ្ឋាននៃអាបត្ដិទី ៣ គឺ ភិក្ខុសម្គាល់ថាគួរ ក៏ចាត់ចែងធ្វើកុដិ ឥតមានពួកភិក្ខុសម្ដែងទីឱ្យ ធ្វើឱ្យហួសប្រមាណមាន ហេតុទាស់ មិនមានទីឧបចារៈ ត្រូវអាបត្ដិទុក្កដរាល់ប្រយោគ កាលនៅ តែបាយអបូកមួយដុំនឹងហើយ ត្រូវអាបត្ដិថុល្លច្ច័យ លុះបូកបាយអមួយដុំនោះហើយស្រេច ត្រូវអាបត្ដិសង្ឃាទិសេស។ ភិក្ខុសម្គាល់ថាគួរ ក៏សូមបណីតភោជនដើម្បីខ្លួនមកឆាន់ ត្រូវអាបត្ដិបាចិត្ដិយៈ។ ភិក្ខុសម្គាល់ថាគួរ ហើយកាលបើមានភិក្ខុនីមកឈរបង្គាប់ (ឱ្យគេអង្គាសភោជន) មិនបានហាមឃាត់ហើយឆាន់ ត្រូវអាបត្ដិបាដិទេសនីយៈ។ ភិក្ខុត្រូវអាបត្ដិ ៥ នេះ ដោយសមុដ្ឋាននៃអាបត្ដិទី ៣។ បណ្ដាវិបត្ដិទាំង ៤ អាបត្ដិ ទាំងនោះ រាប់បញ្ចូលក្នុងវិបត្ដិប៉ុន្មាន។បេ។ បណ្ដាសមថៈទាំង៧ យ៉ាងរម្ងាប់ដោយសមថៈប៉ុន្មាន។ បណ្ដាវិបត្ដិទាំង ៤ អាបត្ដិទាំងនោះ រាប់ បញ្ចូលក្នុងវិបត្ដិ ២ គឺ សីលវិបត្ដិក៏មាន អាចារវិបត្ដិក៏មាន។ បណ្ដាកងនៃអាបត្ដិទាំង ៧ លោកសង្គ្រោះដោយកងនៃអាបត្ដិ ៥ គឺ កងនៃអាបត្ដិសង្ឃាទិសេសក៏មាន កងនៃអាបត្ដិថុល្លច្ច័យក៏មាន កងនៃអាបត្ដិបាចិត្ដិយៈ ក៏មាន កងនៃអាបត្ដិបាដិទេសនីយៈក៏មាន កងនៃអាបត្ដិទុក្កដក៏មាន។ បណ្ដាសមុដ្ឋាននៃអាបត្ដិ៦ តាំងឡើងដោយសមុដ្ឋានតែ ១ គឺ តាំងឡើងអំពីកាយនិងវាចា មិនតាំងឡើងអំពីចិត្ដឡើយ។ បណ្ដាអធិករណ៍៤ ចាត់ជាអាបត្ដាធិករណ៍។ បណ្ដាសមថៈទាំង ៧ រម្ងាប់ដោយសមថៈ ៣ គឺ ដោយសម្មុខាវិន័យនិងបដិញ្ញាតករណៈក៏មាន ដោយសម្មុខាវិន័យ និងតិណវត្ថារកៈក៏មាន។
ចប់ អាបត្ដិសមុដ្ឋានគាថា ជាគម្រប់៣។
[៨៩៥] វិន័យ ហៅថាសម្មុខាវិន័យ សម្មុខាវិន័យ ហៅថាវិន័យវិញក៏បាន។ វិន័យ ហៅថាយេភុយ្យសិកា យេភុយ្យសិកា ហៅថាវិន័យវិញក៏បាន។ វិន័យហៅថាសតិវិន័យ សតិវិន័យ ហៅថាវិន័យវិញក៏បាន។ វិន័យហៅថាអមូឡ្ហវិន័យ អមូឡ្ហវិន័យ ហៅថាវិន័យវិញក៏បាន។ វិន័យ ហៅថាបដិញ្ញាតករណៈ បដិញ្ញាតករណៈ ហៅថាវិន័យវិញក៏បាន។ វិន័យ ហៅថាតស្សបាបិយសិកា តស្សបាបិយសិកា ហៅថា វិន័យវិញក៏បាន។ វិន័យហៅថាតិណវត្ថារកៈ តិណវត្ថារកៈ ហៅថា វិន័យវិញក៏បាន។
[៩០៨] សួរថា អធិករណ៍រម្ងាប់ដោយសមថៈក៏មាន នោះ តើដូចម្ដេច អធិករណ៍មិនរម្ងាប់ដោយសមថៈក៏មាន តើដូចម្ដេច។ ឆ្លើយថា វិវាទាធិករណ៍ រម្ងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យ និងយេភុយ្យសិកា មិនរម្ងាប់ដោយសតិវិន័យ អមូឡ្ហវិន័យ បដិញ្ញាតករណៈ តស្សបាបិយសិកា និងតិណវត្ថារកៈទេ។ អនុវាទាធិករណ៍ រម្ងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យ សតិវិន័យ អមូឡ្ហវិន័យ និងតស្សបាបិយសិកា មិនរម្ងាប់ដោយយេភុយ្យសិកា បដិញ្ញាតករណៈ និងតិណវត្ថារកៈទេ។ អាបត្ដាធិករណ៍ រម្ងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យ បដិញ្ញាតករណៈ និងតិណវត្ថារកៈ មិនរម្ងាប់ដោយយេភុយ្យសិកា សតិវិន័យ អមូឡ្ហវិន័យ និងតស្សបាបិយសិកាទេ។ កិច្ចាធិករណ៍ រម្ងាប់ដោយសម្មុខាវិន័យ មិនរម្ងាប់ដោយយេភុយ្យសិកា សតិវិន័យ អមូឡ្ហវិន័យ បដិញ្ញាតករណៈ តស្សបាបិយសិកា និងតិណវត្ថារកៈទេ។ អធិករណ៍ រម្ងាប់ដោយសមថៈក៏មាន ដូចពោលមកយ៉ាងនេះ អធិករណ៍ មិនរម្ងាប់ដោយសមថៈក៏មាន ដូចពោលមកយ៉ាងនេះ។
[៩១២] សួរថា បណ្ដាអធិករណ៍ទាំង៤ អនុវាទាធិករណ៍ ញ៉ាំង អធិករណ៍ណាឱ្យតាំងឡើង។ បណ្ដាអធិករណ៍ទាំង៤ អនុវាទាធិករណ៍ មិនបានញ៉ាំងអធិករណ៍ណាឱ្យតាំងឡើងទេ ប៉ុន្ដែអធិករណ៍ទាំង៤ តែងកើតឡើង ព្រោះអនុវាទាធិករណ៍ជាបច្ច័យ។ ដូចជាអ្វី។ (ដូចជា) ភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសាសនានេះ ចោទប្រកាន់ភិក្ខុផងគ្នាដោយសីលវិបត្ដិក្ដី ដោយអាចារវិបត្ដិក្ដី ដោយទិដ្ឋិវិបត្ដិក្ដី ដោយអាជីវវិបត្ដិក្ដី ការចោទប្រកាន់ ការពោលដេញដោលគ្នា ការជជែកតវ៉ា ការពោលបង្កាច់ ការពោលបង្ខូច ការខំពោលបង្វែង ការបន្ថែមកម្លាំងឱ្យ ណានីមួយ ក្នុងវិបត្ដិទាំងនោះ ហេតុមានពោលចោទជាដើមទាំងនេះ ហៅថា អនុវាទាធិករណ៍។ សង្ឃជជែកគ្នា ព្រោះអនុវាទាធិករណ៍ ហៅថា អនុវាទាធិករណ៍។ កាលបើសង្ឃ ជជែកទាំងចោទប្រកាន់ផង ហៅថា អនុវាទាធិករណ៍។ កាលបើសង្ឃ ចោទប្រកាន់ ត្រូវអាបត្ដិ (ខ្លួនឯង) ហៅថា អាបត្ដាធិករណ៍។ សង្ឃធ្វើកម្មចំពោះអាបត្ដិដែលត្រូវនោះ ហៅថា អាបត្ដាធិករណ៍។ អធិករណ៍ទាំង៤ តែងកើតឡើង ព្រោះអនុវាទាធិករណ៍ជាបច្ច័យ ដូចពោលមក យ៉ាងនេះ។
អបរគាថាសង្គណិក
[១៥៦] ខ្ញុំដឹងពិតថា បុគ្គលយ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ហៅថា អ្នកចោទមិនប្រកបដោយធម៌ ប៉ុន្តែខ្ញុំសូមសួររកបុគ្គលដទៃទៀតនឹងអ្នកថា បុគ្គលយ៉ាងណា ដែលព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ហៅថា អ្នកចោទត្រូវតាមធម៌។ ឆ្លើយថា បុគ្គលដែលចោទ ត្រូវតាមកាល១ ដោយពាក្យពិត១ ដោយពាក្យផ្អែមល្ហែម១ ដោយពាក្យប្រកបដោយប្រយោជន៍១ ចោទដោយមេត្តាចិត្ត មិនចោទដោយស្អប់១ បុគ្គលយ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ហៅថា អ្នកចោទត្រូវតាមធម៌។
បឋមសិក្សា ហ៊ុន សែន ព្រែកតាព្រីង
ថ្នាក់ទី៦ ក
ថ្នាក់ទី៤ ខ ថ្នាក់ទ៤ គ
ថ្នាក់ទី២ ខ ថ្នាក់ទ២ គ
ថ្នាក់ទី១ ឃ
ចោទនាកណ្ឌ
[១៦២] សួរថា ការចោទ មានអ្វីជាខាងដើម អ្វីជាកណ្តាល អ្វីជាទីបំផុត។ ឆ្លើយថា ការចោទ មានឱកាសកម្ម គឺសូមឱកាស ជាខាងដើម មានកិរិយា គឺអំពើដែលវិន័យធរត្រូវធ្វើ ជាកណ្តាល មានសមថៈ គឺសេចក្តីរម្ងាប់ ជាទីបំផុត។ សួរថា ការចោទ មានមូលប៉ុន្មាន មានវត្ថុប៉ុន្មាន មានភូមិប៉ុន្មាន បុគ្គលចោទដោយអាការប៉ុន្មាន។ ឆ្លើយថា ការចោទ មានមូល២ មានវត្ថុ៣ មានភូមិ៥ បុគ្គលចោទដោយអាការ២។ សួរថា ការចោទមានមូល២ គឺអ្វីខ្លះ។ ឆ្លើយថា ការចោទ មានមូល២នេះ គឺចោទដោយមានមូល១ ចោទដោយមិនមានមូល១។ សួរថា ការចោទមានវត្ថុ៣ គឺអ្វីខ្លះ។ ឆ្លើយថា ការចោទមានវត្ថុ៣ នេះ គឺដោយបានឃើញ១ ដោយបានឮ១ ដោយបានរង្កៀស១។ សួរថា ការចោទមានភូមិ៥ គឺអ្វីខ្លះ។ ឆ្លើយថា ការចោទមានភូមិ៥នេះ គឺពោលត្រូវតាមកាល មិនពោលខុសកាល១ ពោលពាក្យពិត មិនពោលពាក្យដែលមិនពិត១ ពោលពាក្យផ្អែមល្ហែម មិនពោលពាក្យទ្រគោះ១ ពោលពាក្យប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិនពោលពាក្យដែលមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍១ ពោលដោយមេត្តាចិត្ត មិនពោលដោយសេចក្តីស្អប់១។ សួរថា បុគ្គលចោទដោយអាការ២ គឺអ្វីខ្លះ។ ឆ្លើយថា បុគ្គលចោទដោយអាការ២នេះ គឺចោទដោយកាយ១ ចោទដោយវាចា១។
ចប់ ចោទនាកណ្ឌ។
ចក្រីកែវ (ស្រឡប់ដូនតី)
ការងារ និង ប្រវត្តិ
ខណៈនោះ ពញាមឿង កាលណោះឲ្យពលជីករណ្ដៅជំរៅ ៨ ហត្ថ ៤ ជ្រុងហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំលាសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាទៅកេណ្ឌបិសាចឲ្យជួយធ្វើសង្គ្រាម។ មុននឹងទៅកេណ្ឌបិសាចនោះពញាមឿងបានផ្ដាំនឹងពញាចន្ទជាសំឡាញ់ដែលជាជំទប់មេស្មឹងភ្នំក្រវាញថា "ឲ្យសំឡាញ់ឯង នៅជាមេស្មឹងជំនួសអញ ដើម្បីនិយាយតពីព្រះមហាក្សត្រមកអញ កុំបីឲ្យព្រះអង្គនិយាយផ្ទាល់នឹងអញឡើយមួយទៀត បើដល់ថ្ងៃស្អែកពេញបូណ៌មីខែពិសាខ វេលាយប់ បើឯងឮសូរសន្ធឹកខ្ទរខ្ទារមេឃក្នុងដីហើយ ឲ្យឯងក្រាបបង្គំទូលព្រះបរមបពិត្រ សូមឲ្យទ័ពទៅចោមបន្ទាយសត្រូវជាប្រញាប់ចុះ"។ ឯអ្នកម្នាងខៀវ កាលឮថា "ពញាមឿងសំលាប់ខ្លួនទៅកេណ្ឌទ័ពបិសាចហើយក៏មានចិត្តឈឺឆ្អាលជួយផែនដីដែរ។ កាលឃើញពញាមឿងចូលក្នុងរោងរាជវ័តិ តាំងពិធីបួងសួងទេវតាដូច្នោះ អ្នកម្នាងក៏ថ្វាយបង្គំលា សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ចូលទៅក្នុងទីព្រះរាជពិធីដែរ។ លុះបួងសួងទេវតាស្រេចហើយ អ្នកម្នាងខៀវ និងពញាសួគ៌ាលោកមឿង ក៏លោតទាំងពីរនាក់ទៅក្នុងរណ្ដៅ។ ព្រះបរមបពិត្រ និង បណ្ដាជាខ្ញុំ ក្រុមរាជការជួយឃាត់ផង ក៏ពុំស្ដាប់។ ក្នុងគ្រានោះ កូនពញាមឿង ៤ នាក់ដែលព្រះបរមបពិត្រស្ដេចបានតាំងជាមន្ត្រីទាំង៤នាក់ រួចហើយនោះគឺ៖ កូនទាំង ៤ នាក់នោះកាលឃើញបិតា លោតសំឡាប់ខ្លួនទៅកេណ្ឌបិសាចដូច្នោះ ក៏និយាយគិតគ្នាថា: "បិតាយើងទៅតែម្នាក់ឯង គ្មានគេទៅជួយបំរើជួយគិតកេណ្ឌបិសាចផងសោះ បើយ៉ាងនេះក្រែងឪពុកយើងធ្វើការនេះពុំទាន់ការ ដូច្នេះត្រូវយើងកេណ្ឌទ័ពខ្មោចជាមួយនឹងគាត់"។ ថាតែប៉ុណ្ណោះ កូនទាំង៤នាក់នោះក៏ស្ទុះលោតទៅតាមបិតាទាំងអស់គ្នា។ តែខណៈនោះ ខ្ញុំរាជការចាប់មិនឲ្យលោតតាមដើម្បីឃាត់ឲ្យនៅធ្វើរាជការបានពីរនាក់មកវិញ គឺចៅពញាវិបុលរាជទេព១ ចៅពញារាជតេជៈសុខ១។ ឯចៅពញាវង្សាអគ្គរាជកែវ និងចៅពញាបរទេសរាជកែ (ឬអង់) ជាកូនទី១ ទី២ នោះ ខ្ញុំរាជការចាប់ឃាត់ពុំទាន់ ក៏លោតចុះទៅក្នុងរណ្ដៅស្លាប់ជាមួយបិតាទៅ។ អ្នកម្នាងខៀវក៏លោតសំលាប់ខ្លួនទៅក្នុងរណ្ដៅ រួមជា ៤ នាក់។ (ខ្មោចទាំង ៤ នាក់នោះបានកើតឡើងជាដំបូកឃ្លាំងមឿងដល់សព្វថ្ងៃនេះ)។ លុះដល់ ព្រះចន្ទចរត្រង់ ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ នោះក៏ស្រាប់តែឮសូរសន្ធឹកខ្ទរខ្ទារមហិមានៅលើមេឃ និង នៅក្នុងដីនាំឲ្យភិតភ័យតក្កមាក្រៃលែង ហាក់បីដូចជាកក្រើកក្រឡាមហាប្រថពី។ ខណៈនោះពញាចន្ទ មេស្មឹងយកសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូល សម្ដេចៅពញាចន្ទរាជា តាមបណ្ដាំចៅពញាសួគ៌ាលោកមឿងដែលបានផ្ដាំនោះ។ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាក៏លើកទ័ពចេញទៅចោមបន្ទាយសត្រូវ។ ឯកងទ័ពសត្រូវបានឮសូរសន្ធឹកខ្ទរខ្ទារលើកមកក្នុងដីលើមេឃសន្ធឹកដូចជារន្ទះ ដូច្នោះក៏ភិតភ័យញ័រជើងញ័រដៃរន្ធត់តក់ស្លុតរត់ចោលបន្ទាយចោលសស្ត្រាវុធរត់គេចដោះខ្លួនឲ្យរួចជីវិតតែសព្វខ្លួន។ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ព្រះអង្គលើកពលយោធាចូលក្នុងបន្ទាយអាសត្រូវហើយទ្រង់ចាត់កងទ័ពឲ្យដេញតាមទ័ពអាសត្រូវទៅ។ ព្រះអង្គបានគ្រឿងសស្ត្រាវុធ ស្បៀងអាហារសេះ ដំរី ជាច្រើនដែលនៅក្នុងបន្ទាយនោះទាំងប៉ុន្មាន។ ថ្ងៃក្រោយមកនាងពេញជាបាវអ្នកម្នាងខៀវបានដឹងថា "ចៅហ្វាយរបស់ខ្លួនស្លាប់ទៅហើយ ហើយទៅកើតជាបិសាច រក្សាស្រុកដូច្នោះ" នាងអធិដ្ឋានថា: "ខ្ញុំសូមឲ្យបានទៅជួបនឹងចៅហ្វាយខ្ញុំហើយឲ្យបានជាផ្នូកផ្នូលព្រះនគរ" លុះបួងសួងស្រេចហើយ នាងពេញក៏លោតទឹកស្ទឹងពោធិ៍សាត់ជិតផ្សារក្រោមនេះ ហើយស្លាប់ទៅកើតជាបិសាចថិតនៅក្នងទីដែលមានដំបូកទាំង ៣។ អ្នកម្នាងខៀវកើតជាដំបូកមួយនៅខាងជើង ពញាមឿងកើតជាដំបូកមួយនៅខាងត្បូង វង្សាអគ្គរាជកែវ និងបរទេសរាជកែ ដែលជាកូនពញាសួគ៌ាលោកមឿង នោះកើតជាដំបូកមួយនៅខាងលិច។
កាលពញាមឿង ពញាវង្សាអគ្គរាជកែវ ពញាបរទេសរាជកែ អ្នកម្នាងខៀវលោតចុះទៅក្នុងរណ្ដៅ ហើយអស់ពួកតូរ្យតន្ត្រី តាំងប្រគុំរងំខ្ទរខ្ទារ ទាំង ៨ ទិសនោះមក ដំណឹងក៏ជ្រាបដល់ព្រះបាទសម្ដេចចន្ទរាជា។ ព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់ឱ្យនិមន្តព្រះសង្ឃបង្សកូលធ្វើបុណ្យសង្គាយនា ៣ ថ្ងៃ ៣ យប់ ទើបទ្រង់តាំងចៅពញាវិបុលរាជាទេព ជា "ចៅពញាសួគ៌ាលោក" ជាជំនួសពញាមឿង។ ចៅពញាតេជៈសុខ ជាកូនពញាមឿង ទ្រង់ឱ្យគ្រងងារជា "ចៅពញាសង្គ្រាម" ជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រអមរគីរិន្ទបូរ (ឬអម្រិន្ទបូរ) សក្ដិ ១០ ហ៊ូពាន់ដូចគ្នា។ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យចៅពញាសេនាសង្គ្រាមសុខចាត់ពលនឹងលើកទៅតាមកំចាត់សឹកសត្រូវ។ ក្រោយថ្ងៃធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសលជូនខ្មោចពញាមឿង នោះក្នុងពេលព្រឹក មានមនុស្សម្នាក់ឈ្មោះហ្មជ័យ យកដំរីភ្លុកមួយកំពស់ ៦ ហត្ថ ១២ ធ្នាប់មានរូបល្អបរិសុទ្ធមកក្រាបទូលថ្វាយព្រះចន្ទរាជា។ ដំរីនោះ មានកិរិយាប្រពៃក្រៃលែងជាងដំរីទាំងពួង សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ស្ដេចទ្រង់សព្វព្រះទ័យណាស់ ទុកដំរីនោះជាព្រះទីនាំងតាំងខ្នាន់នាមជា "ព្រះពិជ័យគជា" តាមឈ្មោះហ្ម និងតាមជាតិដំរី។ ទ្រង់តាំងហ្មជ័យ នោះជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រក្រងរួចហើយស្ដេចយាងទៅឯមុនព្រះពន្លា។ លុះឃើញអ្នកមុខអ្នកការបណ្ដារាស្ត្រនាំ ដំរី សេះមកក្រាបបង្គំទូលថ្វាយខ្លះមួយ ខ្លះពីរ ស្ដេចទទួលបានដំរី ៣៥ សេះ ៣០។ ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់ ស្ដេចប្រោសព្រះរាជទានរង្វាន់ជាមាសប្រាក់ និង យសសក្ដិដល់ជនជាម្ចាស់ដំរី ម្ចាស់សេះ ដែលថ្វាយព្រះអង្គ។
ក្រុមប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចធំៗ ជី20
ក្រុមប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចធំៗ ជី ២០ (Group of Twenty Finance Ministers and Central Bank Governors) តាំងបង្កើតឡើងលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ គ.ស ១៩៩៩ ជាក្រុមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងឧស្សាហកម្ម រ៉ែនិងថាមពល និងទេសាភិបាល ធនាគារកណ្ដាល ពីប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗ ១៩ប្រទេស រួមនិងសហភាពអឺុរ៉ុប (EU) ។
ស្រែន្យាធិបតីភឹម
ក្នុងរាជពង្សាវតារ
ចៅពញាស្រែន្យាសេនាទន់ ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រលង្វែកកាលដឹងដើមទងថា "សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ព្រះអង្គត្រឡប់មកពីស្រុកសៀមវិញហើយៗ ទ្រង់បានទាំងឈ្នះសង្គ្រាមបានខែត្រខាងជើងជាច្រើន ទ្រង់បានសំលាប់ចក្រីកែវដេញទាំងទ័ពចៅហ្វាកៅទៀត" ចៅពញាក៏នាំស្ម័គ្របក្សពួករាស្ត្រប្រជា និងបណ្ណាការយកទៅថ្វាយសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាថ្វាយទាំងខ្លួនចូលទៅធ្វើរាជការជាច្រើននាក់។
បឋមសិក្សា មាតុភូមិ
=នាយក និងលោកគ្រូ-អ្នកគ្រូ=
គ្រូទទួលមរណភាព
=សិស្សពូកែ និងសិស្ស=
អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើនៃកម្ពុជា
អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើនៃកម្ពុជាមានអធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលចំនួន បួន រួមមាន៖
សាសនសុភាសិត
អត្តវគ្គ
សុទន្តោ វត ទមេថ អត្តា ហិ កិរ ទុទ្ទមោ ។
បើដឹងថាខ្លួនជាទីស្រឡាញ់ មិនគួរប្រកបខ្លួននោះដោយអំពើអាក្រក់ឡើយ
២៨- យទត្ថគរហី តទកុព្វមានោ
អប្បមាទវគ្គ
“ពួកធម៌និយាយអំពីសេចក្ដីប្រមាទ”
ខុ. ធ, ម. ម, សំ. ស, ខុ ថេរ.
៣៤- អប្បមត្តោ ហិ ឈាយន្តោ បប្បោតិ វិបុលំ សុខំ
៣៦- អប្បមាទេន សម្បាទេថ
កម្មវគ្គ
វិ. ចុល, ខុ.ឧ.
កម្មអាក្រក់តែងដុតកំដៅក្នុងកាលជាខាងក្រោយ
បើធើ្វការអ្វីត្រូវធើ្វការនោះ (ឲ្យពិតៗ)
កិលេសវគ្គ
៦០- កាមេហិ លោកម្ហិ ន ហត្ថិ តិត្តិ
៦១- ន កហាបណវស្សេន តិត្តិ កាមេសុ វិជ្ជតិ
ទុក្ខក្រៅពីកាមមិនមាន
ឥច្ឆា តែងទាញកន្ត្រាក់នូវនរជន
អ្នកបរិភោគកាមសុទ្ធតែជាអ្នកខ្វះខាតរៀងរហូតដល់លះបង់រាងកាយទៅ
កោធវគ្គ
សេចក្ដីក្រោធគ្របសង្កតនរជនក្នុងកាលណា
៩៥- កុទ្ធោ ធម្មំ ន បស្សតិ
អ្នកមានសេចក្ដីក្រោធកើតហើយ ជាអ្នកវិនាស
ខន្តិវគ្គ
ខន្តី គឺអំណត់ ជាតបៈ ដ៏ក្រៃលែង
ទី. មហា., (ខុ. ធ.)
ចិត្តវគ្គ
១១៧- វិហញ្ញតិ ចិត្តវសានុវត្តី
ទី. មហា.
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា
អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ
អធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើនៅកម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកជាបួនតំបន់ធំៗ ហើយវាមានខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើចំណុះជាច្រើនទៀត។
សាសនសុភាសិត
ជយវគ្គ
១២៦- សព្វរសំ ធម្មរសោ ជិនាតិ
រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលព្រៃឈើកម្ពុជា
ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើ
ខណ្ឌរដ្ឋបាលព្រៃឈើជាបំណែងចែកថ្នាក់ក្រោមអធិការដ្ឋានរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ហើយវាស្ថិតនៅលើផ្នែករដ្ឋបាលព្រៃឈើ ដែលជាផ្នែកចំណុះនៃខណ្ឌរដ្ឋបាល។
សាសនសុភាសិត
ជយវគ្គ
១៣២- អសាធុំ សាធុនា ជិនេ
ទានវគ្គ
ខុ. វិ.
អង្ក. បញ្ចក.
១៥៦- ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ
ទុក្ខវគ្គ
១៥៤- ទុក្ខំ សេតិ បរាជិតោ
ធម្មវគ្គ
ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ គេដឹងបានដោយលំបាក
១៦៣- សព្វេសំ សហិតោ ហោតិ សទ្ធម្មេ សុប្បតិដ្ឋិតោ
១៧១- យោនិសោ វិចិនេ ធម្មំ
១៧៣- សទ្ធម្មោ គរុកាតព្វោ
បកិណ្ណកវគ្គ
១៨១- អនិច្ចា វត សង្ខារា
ម. ម. ខុ. សុ.
ការបានជាតិជាមនុស្ស ជាការក្រ
១៩៨- កិច្ចំ មច្ចាន ជីវិតំ
ការកើតឡើង នៃលោកអ្នកត្រាស់ដឹងទាំងឡាយ ជាការក្រ
អង្គ. បញ្ចក., (ខុ. ធ.)
ទុច្ចរិតជាមន្ទិលរបស់ស្ត្រី
(ខុ. ធ.), ខុ. មហា., ខុ. ចូ.
សប្បុរសទាំងឡាយ មិនមានក្នុងទីប្រជុំណា ទីប្រជុំនោះ មិនឈ្មោះថាសភាឡើយ
ម. ម., ខុ. ថេរ.
បញ្ញាវគ្គ
២៣៥- បញ្ញំ នប្បមជ្ជេយ្យ
២៤១- បញ្ញាយ បរិសុជ្ឈតិ
ខុ. ស.
២៤៤- បញ្ញា វ ធនេន សេយ្យោ
បមាទវគ្គ
២៥៧- មា បមាទមនុយុញ្ជេថ
ពួកជនណាប្រមាទ ពួកជននោះទុកដូចជាស្លាប់
បាបវគ្គ
បុគ្គលមិនគួរធើ្វបាបព្រោះហេតុតែការស៊ីឡើយ
ខុ. ជា. នវក.
អង្ក. អដ្ឋក., (ខុ. ធ.)
បុគ្គលវគ្គ
“ពួកធម៌និយាយអំពីបុគ្គល”
បណ្ឌិតតែងវៀរបង់នូវអំពើដែលឥតប្រយោជន៍ កាន់យកតែ
២៧៨- អនុបាយេន យោ អត្ថំ ឥច្ឆតិ សោ វិហញ្ញតិ
អ្នកណាចងបានប្រយោជន៍ដោយគ្មានឧបាយ អ្នកនោះរមែងលំបាក
អង្គ. គិក., អង្គ. ចតុក្ក., ខុ. ឥតិ.
ស្រ្តីជាមន្ទិលរបស់ព្រហ្មចារ្យ
ចិន្តកវី ជាទីអាស្រ័យនៃគាថាទាំងឡាយ
អ្នកគោរពគេ តែងមានគេគោរពវិញ
២៩២- ទុដ្ឋោបិ ពហុភាសយិ
អ្នកដល់ព្រមដោយអង្គគឺគុណ គេរកបានដោយលំបាក
២៩៤- ទុល្លភោ បុរិសាជញ្ញោ
អ្នកប្រាជ្ញបានភោគៈទាំងឡាយហើយ តែងសង្រ្គោះនូវញាតិទាំងឡាយ
៣០០- ន ឧច្ចាវចំ បណ្ឌិតា ទស្សយន្តិ
៣១៥- ពហុម្បិ រត្តោ ភាសេយ្យ
ភា. ភា.
៣២២- យោ ច បុត្តានមស្សវោ
៣២៤- រក្ខេយ្យានាគតំ ភយំ
គប្បីរក្សានូវភ័យ ដែលមិនទាន់មកដល់
ជនទាំងឡាយណាមិននិយាយនូវធម៌ ជនទាំងឡាយ
៣៣៧- សុស្សូសា សេដ្ឋា ភរិយានំ
ខុ. ជា. ទសក.
មច្ចុវគ្គ
សំ. ស,. អង្គ. គិក,. ខុ. ជា. រិស.
៣៥៣- ន ហិ នោ សង្គរន្តេន មហាសេនេន មច្ចុនា
មិត្តវគ្គ
វិ. មហា., ម. ឧ., (ខុ. ធ.)
បាបានិ កយិរា
បើបុគ្គលមិនបាននូវសំឡាញ់មានប្រាជ្ញាចាស់ក្លាទេ គប្បីត្រាច់ទៅតែម្នាក់ឯង តែថាកុំគប្បីធើ្វនូវបាបទាំងឡាយឡើយ
៣៦៤- សព្វត្ថ បូជិតោ ហោតិ យោ មិត្តានំ ន ទុព្ភតិ
អ្នកប្រទូស្តមិត្រ ជាមនុស្សអាក្រក់
ខុ. ជា. ទសក.
យាចនាវគ្គ
មនុស្សដែលគេស្អប់ ព្រោះតែការសូមហួសប្រមាណ
រាជវគ្គ
ព្រះមហាក្សត្រិយ៍មានគ្រឿងក្រោះទ្រង់ហើយ រមែងរុងរឿង
វាចាវគ្គ
“ពួកធម៌និយាយអំពីវាចា”
៣៨០- ទុដ្ឋស្ស ផរុសា វាចា
បុគ្គលបញ្ចេញវាចាអាក្រក់ រមែងក្ដៅក្រហាយ
៣៨៨- សណ្ហំ គិរំ អត្ថវតឹ បមុញ្ចេ
ខុ. ជា. ទុក., ខុ. សុ., ខុ. មហា.
(សំ. ស.)
៣៩១- ហទយស្ស សទិសីវាចា
ខុ. ជា. ចគុក្ក.
វីរិយវគ្គ
៣៩៤- អថ បច្ឆា កុរុតេ យោគំ កិច្ចេ អាវាសុ សីទតិ
ប្រយោជន៍រមែងសម្រេចដោយប្រពៃដល់អ្នកធើ្វដោយមិនមានសេចក្ដីនឿយណាយ
អ្នកមិនប្រមាទ គួរធើ្វសេចក្ដីព្យាយាម ឲ្យទៀងទាត់
(សំ. ស.), ខុ. សុ.
កូនប្រុសគប្បីព្យាយាម ទាល់តែសម្រេចប្រយោជន៍
សច្ចវគ្គ
៤០៩- សច្ចំ វេ អមតា វាចា
សទ្ធាវគ្គ
សទ្ធាតាំងមាំហើយ ញ៉ាំងប្រយោជន៍ឲ្យសម្រេចបាន
សទ្ធាជាសំឡាញ់ទីពីររបស់បុរស
សន្តុដ្ឋិវគ្គ
ខុ. ស.
សេចក្ដីស្ងាត់របស់អ្នកសន្ដោស មានធម៌ប្រាកដកាលឃើញនាំសុខមកឲ្យ
សមណវគ្គ
ខុ. ជា. វស.
ឥសីទាំងឡាយ មានសុភាសិតជាទង់ជ័យ
សំ. នី., អង្គ. ចតុគ្គ., ខុ. ចា. ងស័តិ.
៤៣៣- សមណោ អស្ស សុស្សមណោ
សាមគ្គីវគ្គ
(ខុ. ធ.)
សីលវគ្គ
៤៣៦- សីលំ យាវ ជរា សាធុ
សីលជាគុណជាតក្រៃលែងក្នុងលោក
សីលលោកគប្បីដឹងបាន ព្រោះការនៅរួមគ្នា
សុខវគ្គ
“ពួកធម៌និយាយអំពីសុខ”
(សំ. ស.), ខុ. ជា. ឯក.
៤៥០- សុខា សទ្ធម្មទេសនា
ការប្រព្រឹត្តិប្រយោជន៍ជាមួយនឹងបុគ្គលមិនឈ្លាសក្នុងប្រយោជន៍មិននាំសុខមកឲ្យឡើយ
សេវនាវគ្គ
៤៥៥- ឯករត្តំ ទ្វិរត្តំ វា ទុក្ខំ វសតិ វេរិសុ
(បុគ្គល) នៅក្នុងពួកមនុស្សមានពៀរ អស់មួយយប់ពីរយប់
ការនៅរួមជាមួយនឹងអ្នកប្រាជ្ញនាំឲ្យបានសុខ ដូចជាសមាគមជាមួយនឹងពួកញាតិ
៤៥៨- សុខោ ហវេ សប្បុរិសេន សង្គមោ
សមាគមជាមួយនឹងសប្បុរស នាំសុខមកឲ្យដោយពិត
ធម្មទាសៈ
ធម្មាទាស​កថា
២- វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ,
ដែល​ហៅ​ថា​ វិន័យបិដក គឺ​កញ្ជើ ឬ​ភាជនៈ​សម្រាប់​ដម្កល់​នូវ​វិភង្គ​ទាំង​ពីរ គឺ ភិក្ខុវិភង្គ និង​ភិក្ខុនីវិភង្គ, និង​ខន្ធកៈ​ទាំង ២២ មាន​មហា​ខន្ធកៈ​ជាដើម, និង​បាតិមោក្ខ​ទាំង​ពីរ​គឺ ភិក្ខបាតិមោក្ខ​និង​ភិក្ខុនីបាតិមោក្ខ, ទាំង​បរិវារៈ ១៦ មាន​កត្ថបញ្ញត្តិន្តិវារៈ​ជាដើម ដែល​ព្រះ​ថេរៈ​ទាំងឡាយ​សមោធាន​រួបរួម​ក្នុង​បឋមសង្គីតិ ។
ដែល​ហៅ​ថា សុត្តន្តបិដក គឺ​កញ្ជើ​ឬ​ភាជនៈ​សម្រាប់​ដម្កល់​នូវ​ពុទ្ធវចនៈ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​និកាយ​ទាំង ៥ គឺ ទីឃនិកាយ សង្គ្រោះ​ដោយ​សូត្រ ៣៤ មាន​ព្រហ្មជាលសូត្រ​ជាដើម ១ បជ្ឈិមនិកាយ, សង្គ្រោះ​ដោយ​សូត្រ ២៥២ មាន​មូល​បរិយាយសូត្រ​ជាដើម ១, សំយុត្តនិកាយ​សង្គ្រោះ​ដោយ​សូត្រ ៧៧៦២ មាន​ឱឃតរសូត្រ​ជាដើម ១, អង្គុត្តរនិកាយ​សង្គ្រោះ​ដោយ​សូត្រ ៩៥៥៧ មាន​ចិត្ត​បរិយាទាន​សូត្រ​ជាដើម ១, ខុទ្ទកនិកាយ មាន​ប្រភេទ ១៥ មាន​ខុទ្ទកបាឋ​ជាដើម ១ ។
ធម្មបរិយាយ​ទី ៣
អរិយ​បុគ្គល​ទាំឡាយ​លោក​មាន​មនោសញ្ចេតនា ជ្រះថ្លា​ចំពោះ​ព្រះ​សង្ឃ​គុណ​ទាំង ៩ នេះ ពុំ​មាន​រំភើប​ញាប់ញ័រ​ឡើយ, នេះ​ជា​ធម្មាទាសៈ​ទី ៣ ។
ឯ​គុណ​ព្រះ​សង្ឃ​ទាំង ៩ នេះ បើ​បំព្រួញ​ចុះ​មក​នៅ​ត្រឹម​តែ​ពីរ​យ៉ាង​គឺ អត្តហិតគុណ ១, បរហិតគុណ ១, ត្រង់​បទ​ថាៈ សុបដិបន្នោ ១, ឧជុបដិបន្នោ ១ ញាយបដិបន្នោ ១ សាមីចិបដិន្នោ ១ ទាំង ៤ នេះ​ឈ្មោះ​ថា អត្តហិតគុណ ព្រះ​ជា​គុណ​ទំនុក​បំរុង​ដល់​ខ្លួន ។ អាហុណេយ្យោ ១, បាហុណេយ្យោ ១, ទក្ខិណេយ្យោ ១, អញ្ជលិករណីយោ ១, អនុត្តរំបុញ្ញក្ខេត្តំ​លោកស្ស ១, ទាំង ៥ នេះ​ឈ្មោះ​ថា បរហិតគុណ ព្រោះ​ជា​គុណ​ទំនុក​បំរុង​ដល់​អ្នក​ដទៃ ។
ធម្មបរិយាយ​ទី ៤
ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​ជា​បរម​គ្រូ​ទ្រង់​សំដែង​ថា​អរិយ​សាវ័ក​ប្រកប​ដោយ​សីល​ជា​ទី​ គាប់​ចិត្ត​របស់​អរិយៈ ជា​សីល​មិន​ដាច់, ជា​សីល​មិន​ឆ្លុះ, ជា​សីល​មិន​ពពាល, ជា​សីល​មិន​ពព្រុះ, ជា​សីល​របស់​អ្នក​ជា, ជា​សីល​មិន​ជ្រោក​ជ្រាក​ដោយ​តណ្ហា​នឹង​ទិដ្ឋិ ជា​សីល​ញ៉ាំង​សមាធិ​ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន, នេះ​ជា​ធម្មាទាសៈ​ទី ៤ ។ អរិយ​បុគ្គល​ទាំងឡាយ​ប្រកប​ដោយ​ធម្មបរិយាយ ឈ្មោះ​ធម្មាទាសៈ​ទាំង ៤ នេះ កាល​បើ​លោក​ត្រូវ​ការ​ឆ្លុះ​មើល​នូវ​គតិ​នឹង​បរលោក​របស់​បុគ្គល​ដទៃ នឹង​ខ្លួន​លោក​ក៏​អាច​ព្យាករ​បាន​ថាៈ អាត្មា​អញ​អស់​នរក​ហើយ, អស់​កំណើត​តិរច្ឆាន​ហើយ, អស់​បេត្តិវិស័យ​ហើយ​អស់​អបាយ​ទុគ្គតិវិបាត​ហើយ អាត្មា​អញ​ជា​សោតាបន្ន​បុគ្គល លែង​ធ្លាក់​ចុះ​ហើយ ជា​បុគ្គល​ទៀង មាន​សេចក្ដី​ត្រាស់​ដឹង​ទៅ​ខាង​មុខ ។ សាធវោ បពិត្រ​សប្បុរស​ទាំងឡាយ ! បើ​សប្បុរស​មាន​មនោសញ្ចេតនា​ប្រាថ្នា​នូវ​សេចក្ដី​សុខ​សេចក្ដី​ចំរើន គួរ​ខំ​ញ៉ាំង​សេចក្ដី​ជ្រះ​ថ្លា​ក្នុង​ព្រះ​រតនត្រៃ គឺ​ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​ធម៌, ព្រះ​សង្ឃ ឲ្យ​សា្ថពរ​មាំមួន​ពុំ​គប្បី​ស្ញើប​រំភើប​ញាប់ញ័រ​ដោយ​វត្ថុធាតុ​ផ្សេង ៗ ទាំង​ខំ​ថែ​រក្សា​សីល​របស់​ខ្លួន​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​គត់មត់​ល្អ ឲ្យ​ជា​សីល​គួរ​ដល់​សេចក្ដី​សរសើរ​របស់​អរិយ​បុគ្គល​ទាំងឡាយ ។
សុជាតកុមារ
សុជាតកុមារ​ ខំ​គិត​រកឧបាយកល​ជាច្រើន​ថ្ងៃ​ ថ្ងៃមួយ​ចេញ​អំពីផ្ទះ​ទៅ​ក្រៅ​ភូមិ​ បាន​ឃើញ​គោ​ស្លាប់​មួយ​ ដែល​គេ​អូសយកទៅចោល​. ឧបាយ​ដែល​គិត​ទុក​យូណាស់​មក​ហើយ​ ក៏លេច​ប្រាកដ​ឡើង​ ទើប​ទៅ​យក​ស្មៅ​និង​ទឹក​ មក​ដាក់​​ក្បែមាត់​ខ្មោច​គោ​នោះ​ កាលបើ​ឃើញ​ជនណា​មួយដើរ​ទៅ​ជិត​ ក៏​តាំង​យំ​សោក​និយាយ​​អង្វរ​ខ្មោចគោ​នោះ​ថា​ នែ​សំឡាញ់​ ! ចូរក្រោកឡើង​ !​ ស៊ី​ស្មៅ​ផឹក​ទឹក​ទៅ​ កុំ​ដេក​យូ​រ​ពេក ។
សុជាតកុមារ​បាន​ស្តាប់​បិតានិយាយ​ដូច្នេះ​ហើយ មានសេចក្តីត្រេកអរ​ណាស់​ដោយ​នឹក​ឃើញ​ថា​ ឳកាស់​នេះ​សមគួរហើយ​ ទើបនិយាយដោយ​វាចាទន់​ភ្លន់​តបពាក្យ​បិតា​ថា ​បាទ​លោកឪពុក​ ! ការ​ដែល​ខ្ញុំ​ធ្វើ​នោះ​ ខ្ញុំ​សូមទទួល​កំហុស​ទាំង​អស់​ព្រោះ​ជា​អំពើ​របស់​មនុស្ស​ទន់​ខ្សោយ​ គ្មាន​វិចា​រណញ្ញាណ, ធម្មតា​គោ​ស្លាប់ហើយ​ អវយវៈគ្រប់​ចំណែក ក៏ស្លាប់ទៅព្រមគ្នាមិនអាច​កំរើកបាន​ឡើយ​​ ប៉ុន្តែគោដែលស្លាប់នោះ​ នៅមានរូបប្រាកដ​មើលឃើញ​ច្បាស់ គួរ​ឳ្យ​អាឡោះអាល័យ​​បាន ។
ឧកញ៉ាវៀត
ឧកញ៉ាវៀតជាព្រះពិលៀង ជាមេទ័ពនៃក្រុងមានជ័យ ឆ្នាំគ.ស ១៥១៦ ហើយបន្តចូលសម័យលង្វែក។ ក្នុងសមរភូមិនៅឯពោធិ៍សាត់បានប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមជាមួយព្រះចន្ទរាជា និងព្រះភាគិនេយ្យយសរាជារបស់ទ្រង់។ ក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរលោកជាមេទ័ពរក្សាបន្ទាយមានជ័យនៅឯពោធិ៍សាត់ជាមួយសម្ដេចព្រះភាគិនេយ្យយសរាជា។
សារាយអណ្ដែត ចង្ហាន់ហុយ
ប្រគល់ឱ្យព្រះបាទចន្ទរាជាជាទូកចំបាំង
ក្រោយពីពេលបង្ក្រាបសឹកសង្គ្រាមនៅក្រុងបន្ទាយមានជ័យហើយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជាយាងទៅគង់នៅបន្ទាយថ្មីក្នុងខែត្រអម្រិន្ទបូរនោះមានចៅអធិការមួយអង្គ ព្រះនាមជ័យ ងារជា "មង្គលសត្ថា"។ ព្រះថេរៈអង្គនេះនាំទូក-ងមួយជាដង្វាយមកថ្វាយ ហើយទូលសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា:
អធិករណភេទ
[១៤៧] វិវាទ ចាត់ជាវិវាទាធិករណ៍ វិវាទ មិនចាត់ជាអធិករណ៍ អធិករណ៍ មិនចាត់ជាវិវាទ ចាត់ជាអធិករណ៍ផង ជាវិវាទផង វិវាទ ចាត់ជាវិវាទាធិករណ៍ក៏មាន វិវាទ មិនចាត់ជាអធិករណ៍ក៏មាន អធិករណ៍ មិនចាត់ជាវិវាទក៏មាន ចាត់ជាអធិករណ៍ផង វិវាទផងក៏មាន។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិវាទដូចម្តេច ដែលចាត់ជាវិវាទាធិករណ៍។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងសាសនានេះ ជជែកគ្នា ថាសភាវៈនេះ ជាធម៌ក្តី មិនមែនជាធម៌ក្តី។បេ។ ជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិក្តី ជាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិក្តី សេចក្តីប្រកួតប្រកាន់ ជម្លោះ សេចក្តីប្រកាន់ខុស សេចក្តីជជែក ការនិយាយបែកផ្សេងពីគ្នា ការនិយាយផ្តេសផ្តាស ការនិយាយដើម្បីឲ្យគេព្រួយចិត្ត សេចក្តីប្រកែកប្រណាំងណា ក្នុងសភាវៈទាំងនោះ វិវាទនេះ ចាត់ជាវិវាទាធិករណ៍។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ វិវាទដូចម្តេច ដែលមិនចាត់ជាអធិករណ៍។ មាតាទាស់ទែងនឹងបុត្តក្តី បុត្តទាស់ទែងនឹងមាតាក្តី បិតាទាស់ទែងនឹងបុត្តក្តី បុត្តទាស់ទែងនឹងបិតាក្តី បងប្អូនប្រុសទាស់ទែងនឹងបងប្អូនប្រុសក្តី បងប្អូនប្រុសទាស់ទែងនឹងបងប្អូនស្រីក្តី បងប្អូនស្រីទាស់ទែងនឹងបងប្អូនប្រុសក្តី សំឡាញ់ទាស់ទែងនឹងសំឡាញ់ផងគ្នាក្តី វិវាទនេះ មិនចាត់ជាអធិករណ៍ទេ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ អធិករណ៍ដូចម្តេច ដែលមិនចាត់ជាវិវាទ។ អនុវាទាធិករណ៍ អាបត្តាធិករណ៍ និងកិច្ចាធិករណ៍ អធិករណ៍នេះ មិនចាត់ជាវិវាទទេ។ បណ្តាធម៌ទាំងនោះ អធិករណ៍ដូចម្តេច ដែលចាត់ជាអធិករណ៍ផង ជាវិវាទផង។ វិវាទាធិករណ៍ ចាត់ជាអធិករណ៍ផង ជាវិវាទផង។
សួគ៌ាលោកពេជ្រ
ការពារបន្ទាយខែត្រពោធិ៍សាត់
៥. ឯខ្លួនសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ ឯងឃុំពល ៤០០០០ នាក់ជាមេទ័ពធំ។
កេណ្ឌទ័ពខ្មោចបិសាច
សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និង ចៅពញាចក្រីកែវបានដឹងហើយ ក៏ដេញកងទ័ពឱ្យបាញ់ត។ ក្នុងពេលដែលកងទ័ពកំពុងតែបាញ់ចាក់កាប់គ្នានោះ កងទ័ពខាងសត្រូវគឺខាងលោកកៅ និងលោកកែវទាំងប៉ុន្មាននោះ ក៏ស្រាប់តែឮសូរសន្ធឹកនៃទ័ពជាច្រើនកងព័ទ្ធពីក្រោយខ្នងខ្លួន។ សូរសព្ទហ៊ោនោះលាន់ឮកក្រើករំពើកទាំងក្រឡាប្រឹថពីដូចជាស្នូររន្ទះ ឬ ដូចជាភ្នំរលំមកលើទ័ពរបស់ខ្លួន។ សូរសព្ទនេះកើតឡើង ដោយសារខ្មោចពញាពេជ្រ កេណ្ឌបិសាចមកជួយ។ ខណៈនោះ នាយកងទ័ព សេះ ដំរី ខាងសត្រូវក៏ផ្អើលវឹកវរជាន់ជល់ដួលអស់សេនាទាហានខាងខ្លួនឯង។ រេហ៍ពលខាងសត្រូវ ក៏បែកទ័ពរត់យកតែអាយុជីវិតគ្រប់ខ្លួនទីទៃៗគ្នា។
ចៅពញាសួគ៌ាលោកកែវ រឺ ទេព និង ចៅពញាមហាសេនាសង្គ្រាមសុខ ក៏ដេញរេហ៍ពលឱ្យចូលចោមកងទ័ពចៅពញាចក្រីជិតជុំវិញ។ ចៅពញាចក្រីកែវឃើញដូច្នោះ ក៏លោតឡើងជិះដំរីបរចូលទៅតទល់ជាមួយនិងចៅពញាសួគ៌ាលោកកែវ រឺ ទេព (កែវតទល់នឹងកែវ) លុះទៅជិតទៀបនឹងបានប្រកាប់ជាមួយ និងចៅពញាសួគ៌ាលោកទៅហើយ ក៏ស្រាប់តែដំរីជំនិះនៃចៅពញាចក្រីកែវនោះភ្ញាក់ផ្អើលបោលពេញទំហឹងបណ្ដាលឱ្យដូចគេគ្រវាត់ធ្លាក់ខ្លួនចៅពញាចក្រីទៅលើភ្លុកដំរីជាជំនិះនៃចៅពញាសួគ៌ាលោក។ ភ្លាមនោះ ចៅពញាសួគ៌ាលោក ក៏កាប់ពញាចក្រីនឹងដាវដាច់កស្លាប់មួយរំពេច។ រេហ៍ពលខាងចៅពញាចក្រីកែវឃើញនាយស្លាប់ហើយមិនហ៊ានតទល់ទៅទៀតទេ ក៏បែកទ័ពរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីទៃៗអស់។
របៀបរៀបរណ្ដាប់
ពួកអ្នកភ្លេងច្រៀងដរាប លុះព្រានទំាងពីរនាក់ឃើញសត្វទន្សោងដល់គ្នាជាប់ក្រាបរៀងខ្លួនលបបាញ់បាន ទើបដោះយកស្នែងសត្វទន្សោងទំាងពីរទៅតំកល់នៅកន្លែងដើមវិញ (លេងកន្លះម៉ោងចប់) មេស្មឹងចាប់គ្រឿងតង្វាយគ្រប់មុខដាក់កន្ទេលចាក់ស្រាដោតធូប ៣ សរសៃរួចនិយាយបួងសួងថា “ថ្ងៃនេះជាពេលល្អ យើងខ្ញុំមកជួបជុំគា្នធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសលចំពោះលោកតាមឿង ដែលមានគុណចំណោះស្រុកខ្មែរសូមលោកតាឱ្យព្រះពរសព្ទសាធុការដល់ប្រទេសកម្ពុជាឱ្យបានសុខសប្បាយ សូមឱ្យព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងសោយសេចក្ដីសុខក្នុងរាជសម្បត្ដិ ព្រមទាំង មន្ដ្រីរាជការទាំងអម្បាលមាណក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សូមឱ្យបានសេចក្ដីសុខសប្បាយអស់កាលជាអង្វែងរៀងទៅ សូមឱ្យទឹកភ្លៀងបង្អុរចុះមកឱ្យបានសព្វផែនដីប្រទេសកម្ពុជាឱ្យស្រុកសំបូរណ៌សប្បាយកុំឱ្យមានភ័យអន្ដរាយអ្វីឡើយ។ បួងសួង ៣ ដងស្រេចហើយយកកន្ទោងទៅដាក់ក្រោមដើមសំរោងនៅមុខអាស្រម។ រួចលើកគ្រឿង តង្វាយទាំងអស់ចេញ។ និមន្ដព្រះសង្ឃ ៥ អង្គបង្សុកូលពួកឧបាសកសូត្រឧទ្ទិសផល មេស្មឹងយកទឹកអប់ប្រោះទៅលើដំបូកដែលជាតួអ្នកតា ពួកអ្នករាជការ ចៅហ្វាយខែត្រ ចៅហ្វាយស្រុក និងមន្ដ្រីតូចតាចគ្រប់តំណែងបាចទឹក ១ ផ្ដិលៗម្នាក់រួចអព្ជើាញទៅរាប់បាត្រ នៅវាលមុខរោងព្រះសង្ឃ។ ម៉ោង ១១ រៀបភោជនាហារលៀងពួកមន្ដ្រីសាលាខែត្រ សាលាស្រុកធំតូចគ្រប់តំណែង ដោយវត្ថុដ៏ឧត្ដមពិសាសប្បាយមានលេងភ្លេងត្រញំងទា មានប្រុសស្រីច្រៀងតគ្នាជូនអស់លោកស្ដាប់ដល់ម៉ោង ១២ ជាការបង្ហើយកិច្ច។ អំពីទំនៀមរាំពាក់ស្នែងទន្សោង និងពាក់កន្ទុយក្ងោកនេះ មានសេចក្ដីដំណាលថាក្នុងកាលដ៏ កន្លងយូរមកហើយ (ស័ករាជ និងរាជ្យណាមិនប្រាកដ) មានដើមឈើ១ដើមនៅក្នុងស្រុកពោធិ៍សាត់ ថ្ងៃមួយព្រានព្រៃ ២ នាក់មានឈ្មោះមិនប្រាកដនាំគ្នាចូលព្រៃដើម្បីរកបាញ់សត្វតាមទំលាប់របស់ខ្លួន។ លុះចូលទៅដល់ដើមឈើនោះ ឮសូរសំឡេងសត្វកន្លង់ពិរោះហាក់ដូចសូរសំឡេងភ្លេងតន្ដ្រីលាន់ឮរងំ ដូចជាសំឡេងទ្រ សាយដៀវ ឃើញសត្វទន្សោង ១គូ លោតកព្ឆោងជល់គ្នាលេងដូចគេរំា។ មានសត្វខ្លា១គូ ក្រាបនៅទីនោះវាគោះកន្ទុយហាក់ដូចជាគេវាយស្គរ។ មានសត្វក្ងោក១គូ កាងស្លាបបើកកន្ទុយ លោតចុះលោតឡើងហាក់ដូចគេចាក់ត្លុកចាក់ក្បាច់។ ព្រានទាំងពីរនាក់ លាន់មាត់ថា “ឱហ្ន៎ ! សត្វទាំងនេះប្លែកចំឡែកអស្ចារ្យ សូរសំឡេងសត្វកន្លង់ដូចសំឡេងតូរ្យតន្ដ្រី សត្វទន្សោង និងសត្វក្ងោក ដូចជាអ្នករាំចាក់ក្បាច់ សត្វខ្លាដូចជាអ្នកវាយស្គរបន្ទរតាម យើងគួរប្រកបធ្វើជាភ្លេងលេងតាមសត្វទាំងអស់នេះទុកជាកេរ្តិ៍ឱ្យកូនចៅឯក្រោយ”។
បឋមសិក្សា កន្លែងអណ្ដែង
=ប្រវត្តិសាលា= សាលា បឋមសិក្សា កន្លែងអណ្ដែង បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ
គ្រូទទួលមរណភាព
=សិស្សពូកែ និងសិស្ស=
បុណ្យសាលា
លោកធ្វេីការនៅឃុំបញ្ចូលទិន្នន័យផង
ឧបក្កិលេស
សេចក្តី​អធិប្បាយ​នៅ​ក្នុង​ឱវាទបតិមោក្ខ
អកុសល​ធម៌​ទាំង​ ១៦ ប្រការ​នោះ ប្រសិន​​បើ​បណ្ដោយ​ឲ្យ​អកុសលធម៌​ណាមួយ​​​ចូល​​ក្នុង​ចិត្ត​ វា​នឹង​​ធ្វើ​ចិត្ត​ឲ្យ​សៅហ្មង ។ ឧបក្កិលេស​ទាំង​នោះ​​មិន​កើត​ឡើង​ក្នុង​ចិត្ត​​ក្នុង​វេលា​មួយ​ជា​មួយ​គ្នា​ទេ ។ ម្យ៉ាង​​​​​ទៀត ប្រសិន​បើ​​កុសល​ធម៌​មួយ​មក​សណ្ឋិត​នៅ​ធ្វើ​ជាម្ចាស់​​របស់​ចិត្ត​ហើយ ឧបក្កិលេស​ដែល​ជា​អកុសល​ធម៌​​នឹង​មិន​អាច​លុកលុយ​ចូល​​បាន​ឡើយ ។ ប្រសិន​​បើ​មាន​អកុសល​ធម៌​ណាមួយ​ចូល​មក​សម្ងំ​នៅ​​​ជា​ម្ចាស់​​របស់​ចិត្ត​ហើយ កុសល​ធម៌​ក៏​រក​ឱកាស​ចូល​មក​ស្ថិត​នៅ​​ជា​ម្ចាស់​ចិត្ត​​​បាន​ដែរ ។ តាម​ធម្មតារបស់ចិត្ត ជា​កណ្ដាលៗ កាល​បើ​ខាង​ណា​ចូល​មក​នៅ​បាន​មុន ក៏​មាន​អំណាច​អាចរារាំង​ខាង​ចំណែក​ថ្មី​ដែល​មាន​កម្លាំង​តិច មិន​ឲ្យ​ចូល​មក​បាន។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ សាធុជន​ដែល​មាន​បំណង​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត ឲ្យ​មាន​ឡើង​ជាប់​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​ជានិច្ច​កាល​ចុះ។
ចិត្ត-គរុកោសល្យ៖ គំនិតខ្លះៗ
ជាមួយគ្នានេះដែរ ក្នុងការបង្រៀននិងរៀនឬក្នុងការសិក្សា ចិត្តវិទូខាងអប់រំនិយមប្រើចំណាត់ ថ្នាក់របស់លោកប្ល៊ូម( Benjamin S. Bloom) ក្នុងការចាត់ថ្នាក់វត្ថុបំណងនៃការរៀន (Bloom’s Taxonomy of Learning Objectives)។ ចំណាត់ថ្នាក់ប្ល៊ូមនេះថ្វីបើវានៅរក្សាទុកឈ្មោះលោក Benjamin S. Bloom ប៉ុន្តែវាត្រូវបានចិត្តវិទូខាងអប់រំក្រោយៗមកកែលម្អជាបន្តបន្ទាប់ ហើយនិយមចែកវត្ថុបំណងនៃការរៀនដោយផ្អែកតាមវិស័យទាំងបីនៃជីវិតផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សគឺ៖
សុត សយ
ការសិក្សា
រឿងរាមកេរ្តិ៍
ពាលី ស្ដេចយក្សក្បាលស្វា គ្រប់គ្រងពលយក្សអសុរៈនៅនគរ បាតាល់ ថៃក្រឡៃថា នគរខាន់ខិនបុរី
ជតាយុ ស្ដេចគ្រុឌ យាន្តជំនិះ ព្រះវិស្ណុះ ដែលតាមជួយ ព្រះរាម គ្រប់ពេលវេលា និង អតីតកាល ជាក្មេងធម្មបាលកុមារ
ព្រះសីវៈអស់សង្ខារក្នុងការផ្នាល់ឲ្យសភាវៈកេទុសុី ។
អាំង ជូលាន
កិច្ចសម្ភាសន៍រវាងវិទ្យុអាស៊ីសេរី និងលោកសាស្ត្រាចារ្យអាំង ជូលាន ដែលទទួលរង្វាន់ Fukuoka Prize នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១
នៅ​ក្នុង​ជីវិត​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ ​តែង​បាន​ធ្វើ​នូវ​អ្វី​ដែល​ជា​ប្រយោជន៍​សម្រាប់​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ និង​ជា​ប្រយោជន៍​សម្រាប់​សង្គម ​ឬ​មនុស្ស​ផង​ទាំងពួង ទោះ​តិច​ឬ​ច្រើន។ ​កាល​បើ​នរណា​ម្នាក់​បាន​លះបង់ ​ឬ​ធ្វើ​បាន​ច្រើន ​ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​សម្រាប់​មនុស្ស​ទូទៅ មិន​យូរ​មិន​ឆាប់ អ្នក​នោះ​នឹង​ទទួល​បាន​នូវ​ការ​គោរព​សរសើរ​ពី​អ្នក​ដទៃ។ យ៉ាង​ណា​មិញ តាម​រយៈ​ការ​ខិតខំ​ព្យាយាម​និង​ពុះពារ​ក្នុង​វិជ្ជាជីវៈ​នរវិទូ ឬ​អ្នក​សិក្សា​វិជ្ជា​ទាក់ទង​នឹង​វិវត្តន៍​នៃ​មនុស្ស ​ខ្មែរ​មួយ​រូប​ទទួល​បាន​ពាន់​រង្វាន់​ឆ្នើម (Grand Prize) ពី​ប្រទេស​ជប៉ុន ក្នុង​ការ​ស្រាវជ្រាវ។
ដើម្បី​ជា​ជំនួយ​គំនិត​ចំពោះ អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ លោក បណ្ឌិត អាំង ជូលាន ធ្វើ​ការ​ផ្ដាំ​ផ្ញើ​ខ្លះ​ៗ ដូចតទៅ៖ «បើ​យក​ទៅ​គិត​ពិចារណា គិត​ពិចារណា​ទៅ​ថា យើង​ធ្វើ​អី​ម្នាក់​ៗ ជា​ការ​ធម្មតា​ទេ ​ដែល​យើង​សម្លឹង​ឃើញ​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ណា៎ បើ​មិន​អ៊ីចឹង​យើង​រស់​ម៉េច​នឹង​កើត ។ ជា​ការ​ធម្មតា​ទេ ប៉ុន្តែ​បើ​សិន​ជា​យើង​បាន​ធ្វើ​អី​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍​ដល់​អ្នក​ដទៃ អា​ហ្នឹង​យើង​ធ្វើ​បាន​ត្រឹម​ណា យើង​វា​គួរ​តែ​ធ្វើ​អ៊ីចឹង​ទៅ​ណា៎ ព្រោះ​ភ្នែក​គេ​ពី​ក្រៅ​គេ​មើល​មក​វា​ឃើញ​អ៊ីចឹង ហើយ​ប្រទេស​ជាតិ​ក៏​វា​ត្រូវ​ការ​របៀប​ហ្នឹង»។
អាល់ប៊ុម នំបញ្ចុក ព្រាប​ សុវត្ថិ
អាល់ប៊ុម នំបញ្ចុក ព្រាប​ សុវត្ថិ (​រស្មី​ហង្ស​មាស VCD វុល ២៦៨​) ២០០៦
ភូមិគ្រួស
=ខេត្តព្រៃវែង=
កុសលា ធម្មា
ចេតសិក ៣៨ គឺ ៖
- អញ្ញសមានាចេតសិក ១៣
ចែកជាអាយតន ២
* កុសលចិត្ត ៣៧ ជាមនាយតនៈ
សតិប្បដ្ឋាន
កុសលធម៌ទាំងឡាយគ្រាន់តែជាធាតុប៉ុណ្ណោះ បុគ្គលដោយច្រើនតែងយល់ឃើញថា ជារបស់ខ្លួន ព្រោះខ្លួនជាអ្នកធ្វើ សូមសួរថាទុក្ខវេទនាមានឈឺក្បាល ឬឈឺពោះជាដើម តើខ្លួនយើងជាអ្នកធ្វើដែរឬទេ?
ចែកជាសច្ចៈ ២ និង សច្ចវិមុត្តិ
* លោកិយកុសលចិត្ត ១៧ គឺ ៖
ចេតសិកសម្បយុត្ត ៣៨ :
កុសលធម៌ត្រឹមប៉ុណ្ណេះជាទុក្ខសច្ចៈ
៦ - វិរិយចេតសិក ជា សម្មវាយាមោ
លោកុត្តរចេតសិក ៨ នេះជាមគ្គសច្ចៈ
ឯកសារយោង
ជំនួយសតិ ភាគទី១ រៀបរៀងដោយ បណ្ឌិត អត្តសិរី រដ្ឋា ចាន់ថន ។
ប្រាសាទច័ន្ទគីរី​
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
រូបភាពតូច នេះជាប្រាសាទបុរាណមួយដែលបានស្ថាបនាឡើងអំពីថ្មភក់ពណ៌សុីជំពូរ ដែលបានស្ថិតនៅស្រុកភូមិជនបទកណ្តាលព្រៃនៃស្រុកវ៉ារិន ដែលមានចំងាយ៨០គមពីខេត្តសៀមរាប និងចំងាយ៥០គមខាងជើងឆៀងខាងលិចនៃប្រាសាទបន្ទាយស្រី។ មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាប្រាសាទដែលស្អាតមានលក្ខណ:សមសួនដូចរចនាបទបន្ទាយស្រីដែរ ដែលចំលាក់ថ្មជ្រៅៗរអិតសើមដូចរូបរាងចំឡាក់ឈើបេងក្រញូង ។ ដោយឡែកវាប្រហែលជាសាងសង់ដោយព្រះរាជគ្រូណាម្នាក់នៃព្រះបាទជ័យវរម្ម័នទី៥ ដែលមានជំនាញនិងស្នាដៃសិល្ប:ខ្ពស់ ។ គួររំលឹកឡើងវិញព្រះរាជេន្ទ្រវរម្ម័នទី២ និងព្រះបាទជ័យវរម្ម័នទី៥ ជាព្រះរាជាដែលបានមានព្រះគ្រូច្រើនជាងគេបង្អស់នៃព្រះរាជាសម័យអង្គរ ។ បើចឹងទេក្នុងរាជ្ជកាលនៃព្រះអង្គមួយលោក ព្រះរាជគ្រូ ព្រាហ្មបុរោហិតបានស្ថាបនាប្រាសាទដើម្បីអទិទេពក្នុងសាសនាហិណ្ឌូរាងៗខ្លួន ដូច្នេះ ហើយទើបមានប្រាសាទច្រើន ។
ឯកសារយោង
ច័ន្ទគីរី​
ភូមិពន្លៃ
សំដៅទៅដល់÷
ប្រាសាទវត្តសំរោងកញ្ចោច
រូបភាពតូច| ប្រាសាទវត្តសំរោងកញ្ចោច ប្រាសាទវត្តសំរោងកញ្ចោចមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំរោងកញ្ចោច ឃុំឫស្សីលក ស្រុកជីក្រែង ខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះសាងឡើងអំពីឥន្ធ និងថ្មភក់។ នៅមេទ្វារប្រាសាទយើងឃើញមានសិលាចារឹកមួយផ្ទាំង ដែលមានលក្ខណៈល្អនៅឡើយ តែប្រាសាទត្រូវបានបាក់បែកមួយផ្នែកធំនៃប្រាសាទ ម្យ៉ាងទៀតយើងឃើញថ្មរបស់ប្រាសាទនៅពេញក្បែរប្រាសាទ។
ប្រាសាទត្រពាំងប្រិយ
រូបភាពតូច ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅភូមិគោកភ្នៅ ឃុំគោកដូង ស្រុកអង្គរជុំ ខេត្តសៀមរាប។ វាមានចំងាយប្រមាណតែ២គមពីពើងតានាន់ និង៥គមពីគោកដូងតាមបណ្តយផ្លូវទៅពើងតានាន់ នៅត្រង់ចំនុចជប់រំដេងខាងឆ្វេងដៃ។ ជាប្រាសាទមួយត្រូវបានគេសាងអំពីឥដ្ឋមានតួប៉មមួយស្ថិតនៅលើទួលសិប្បៈនិម្មិត ព័ទ្ជដោយគូរទឹកជ្រៅតូចល្មម(៥០ម×១០០ម) បើតាមទំរង៉រចនាបថប្រាសាទនេះស្ថាបនានាចុងសតវត្សទី១០ នៃគស ជាបួជនីយេសរបស់ព្រាហ្មបុរោហិតនៃសាសនាហិណ្ឌូ។ ដោយសារកង្វះការថែទាំតាំងពីសតវត្សទី១៥ រហូតដល់ ពេលនេះជាក់ស្តែងស្រាប់ដោយសារសង្គ្រាមសុីវិលហូរហែរមកដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ទើបចប់ សម័យនេះនៅប្រទេសជិតខាងបានឡើងកំដៅលក់វត្ថុបុរាណនោះទើបពួកជនខិលខូចនិងឈ្មួញជួញដូរវត្ថុបុរាណនាំគ្នាជីកគាស់កកាយរាវរកវត្ថុបុរាណទើបប្រាសាទនានានៅឯជនបទកង្វះការការពារជាក់ស្តែងប្រាសាទត្រពាំងប្រិយនេះតែម្តងវាត្រូវបានដួលដល់ដីហ្មត់អស់សល់តែបំនែកឥដ្ឋនិងថ្មបាយក្រឿមតែប៉ុណ្ណោះ។ពិតណាស់ ក្រោយពេលឃាតករឈ្មោះថា ជួប សំលាប់ ធ្លាប់បានបូសជាបុព្វជិតនៅវត្តពើងតានាន់នេះមក ទើបពើងធម្មជាតិតានាន់ល្បីល្បាញតាំងពីឆ្នាំមុន (២០១៦) ក្រោយមកក៏បានដោយរោយឈ្មួញទិញដីឈូសឆាយដាំដំឡូងមីនិងការដ្ឋានយកថ្មធម្មជាតិផងដែរហើយប្រាសាទនេះក៏ត្រូវបានយារយីដោយកត្តាមនុស្សផងដែរវាក៏ក្លាយជាច្បារដំណាំដុះដាលលើនឹងទៅ។
ឯកុត្តរិកៈ
ចប់ ឯកកៈ (ពួកមួយៗ)។
[២៩] បុគ្គលដែលភិក្ខុមិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទា មាន២ពួក គឺ បុគ្គលសាបសូន្យចាកកាល១ បុគ្គលសាបសូន្យចាកអវយវៈ១។ បុគ្គលដែលភិក្ខុមិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទា មាន២ពួកដទៃទៀត គឺ បុគ្គលជាវត្ថុវិបត្តិ១ បុគ្គលធ្លាប់ធ្វើអំពើអាក្រក់១។ បុគ្គលដែលភិក្ខុមិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទា មាន២ពួកដទៃទៀត គឺ បុគ្គលមាន (បរិក្ខារ) មិនគ្រប់គ្រាន់១ បុគ្គលមាន (បរិក្ខារ) គ្រប់គ្រាន់ហើយ តែមិនសូម (ឧបសម្បទា)១។ ភិក្ខុមិនត្រូវនៅអាស្រ័យនឹងបុគ្គល២ពួក គឺ បុគ្គលជាអលជ្ជី១ បុគ្គលពាល១។ ភិក្ខុមិនត្រូវឲ្យនិស្ស័យ ដល់បុគ្គល២ពួក គឺ បុគ្គលជាអលជ្ជី១ បុគ្គលជាលជ្ជី តែមិនបានសូម១។ ភិក្ខុត្រូវឲ្យនិស្ស័យ ដល់បុគ្គល២ពួក គឺ បុគ្គលល្ងង់១ បុគ្គលជាលជ្ជី ហើយបានសូម១។ បុគ្គលដែលមិនគួរត្រូវអាបត្តិ មាន២គឺ ព្រះពុទ្ធ១ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ១។ បុគ្គលដែលគួរនឹងត្រូវអាបត្តិមាន២គឺ ភិក្ខុ១ ភិក្ខុនី១។ បុគ្គលមិនគួរនឹងត្រូវអាបត្តិ ព្រោះក្លែង មាន២គឺ ភិក្ខុ១ ភិក្ខុនី១ ដែលជាអរិយបុគ្គល។ បុគ្គលដែលគួរនឹងត្រូវអាបត្តិ ព្រោះក្លែង មាន២គឺ ភិក្ខុ១ ភិក្ខុនី១ ដែលជាបុថុជ្ជន។ បុគ្គលមិនគួរនឹងប្រព្រឹត្តកន្លងវត្ថុ ដែលប្រកបដោយទោសយ៉ាងធំ ព្រោះក្លែង មាន២គឺ ភិក្ខុ១ ភិក្ខុនី១ ដែលជាព្រះអរិយបុគ្គល។ បុគ្គលគួរនឹងប្រព្រឹត្តកន្លងនូវវត្ថុ ដែលប្រកបដោយទោសយ៉ាងធំ ព្រោះក្លែង មាន២គឺ ភិក្ខុ១ ភិក្ខុនី១ ដែលជាបុថុជ្ជន។
[៤៤] ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិដោយអាការ៣យ៉ាងគឺ ត្រូវដោយកាយ១ ត្រូវដោយវាចា១ ត្រូវដោយកាយ និងវាចា១។ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិដោយអាការ៣យ៉ាងដទៃទៀត គឺ ត្រូវក្នុងកណ្តាលសង្ឃ១ ត្រូវក្នុងកណ្តាលគណៈ១ ត្រូវក្នុងសំណាក់នៃបុគ្គល១។ ភិក្ខុចេញចាកអាបត្តិ ដោយអាការ៣យ៉ាង គឺ ចេញចាកដោយកាយ១ ចេញចាកដោយវាចា១ ចេញចាកដោយកាយ និងវាចា១។ ភិក្ខុចេញចាកអាបត្តិ ដោយអាការ៣យ៉ាងដទៃទៀត គឺ ចេញចាកក្នុងកណ្តាលសង្ឃ១ ក្នុងកណ្តាលគណៈ១ ក្នុងសំណាក់នៃបុគ្គល១។ ការឲ្យអមូឡ្ហវិន័យ មិនប្រកបដោយធម៌ មាន៣យ៉ាង។ ការឲ្យអមូឡ្ហវិន័យ ប្រកបដោយធម៌ មាន៣យ៉ាង។
[៥៣] សេចក្តីផ្សេងគ្នាដោយវត្ថុ តែមិនផ្សេងគ្នាដោយអាបត្តិក៏មាន ផ្សេងគ្នាដោយអាបត្តិ តែមិនផ្សេងគ្នាដោយវត្ថុក៏មាន ផ្សេងគ្នាដោយវត្ថុផង ផ្សេងគ្នាដោយអាបត្តិផងក៏មាន មិនផ្សេងគ្នាដោយវត្ថុ មិនផ្សេងគ្នាដោយអាបត្តិក៏មាន។ សភាវៈមានចំណែកស្មើគ្នាដោយវត្ថុ តែមិនមានចំណែកស្មើគ្នាដោយអាបត្តិក៏មាន មានចំណែកស្មើគ្នាដោយអាបត្តិ តែមិនមានចំណែកស្មើគ្នាដោយវត្ថុក៏មាន មានចំណែកស្មើគ្នាដោយវត្ថុ មានចំណែកស្មើគ្នាដោយអាបត្តិក៏មាន មិនមានចំណែកស្មើគ្នាដោយវត្ថុ មិនមានចំណែកស្មើគ្នាដោយអាបត្តិក៏មាន។
[៦១] ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិដោយវាចារបស់ខ្លួន១ ដោយកាយ១ ដេកលក់ត្រូវអាបត្តិ១ មិនមានចិត្តក្លែងត្រូវអាបត្តិ១ ត្រូវអាបត្តិកំពុងសំដែងអាបត្តិ១ ត្រូវអាបត្តិដោយកម្ម១ អនរិយវោហារមាន៤យ៉ាង១ អរិយវោហារមាន៤យ៉ាងដូចគ្នា១ បារាជិក៤របស់ភិក្ខុទួទៅទាំងពួកភិក្ខុ ទាំងពួកភិក្ខុនី១ ភិក្ខុគួររក្សាបរិក្ខារទុក១ នៅក្នុងទីចំពោះមុខ ត្រូវអាបត្តិ១ ភិក្ខុមិនដឹង ត្រូវអាបត្តិ១ ត្រូវអាបត្តិដោយកាយ១ ត្រូវអាបត្តិក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃ១ ចេញចាកអាបត្តិដោយអាការ៤យ៉ាង មាន២លើក១ លះបង់បុរិមភេទ ព្រមទាំងការបានភេទថ្មី១ ការចោទ១ បរិវាស១ ភិក្ខុប្រព្រឹត្តមានត្ត១ គ្រឿងអាង១ គ្រឿងបរិភោគដែលភិក្ខុទទួលប្រគេន១ ថ្នាំមហាវិក័ដ១ កម្ម៤យ៉ាងដទៃទៀត១ វិបត្តិ១ អធិករណ៍១ បុគ្គលអ្នកញុំាងបរិសទ្យឲ្យអាក្រក់១ ភិក្ខុញុំាងបរិសទ្យឲ្យល្អ១ អាគន្តុកភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ១ គមិកភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ១ សភាវៈផ្សេងគ្នាដោយវត្ថុ១ សភាវៈស្មើគ្នាដោយវត្ថុ១ ឧបជ្ឈាយ៍ត្រូវអាបត្តិ១ អាចារ្យត្រូវអាបត្តិ១ ហេតុនៃការដាច់វស្សា តែមិនត្រូវអាបត្តិ១ ទុច្ចរិត១ សុចរិត១ ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យគេ ត្រូវអាបត្តិ១ បុគ្គលគួរដល់ការអភិវាទ១ បុគ្គលគួរដល់អាសនៈ១ វត្ថុដែលភិក្ខុទទួលប្រគេន គួរក្នុងកាល១ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិតែក្នុងបច្ចន្តិមជនបទ១ វត្ថុដែលគួរតែក្នុងបច្ចន្តិមជនបទ១ ត្រូវអាបត្តិតែក្នុងខាងក្នុង១ ត្រូវអាបត្តិតែក្នុងសីមា១ ត្រូវអាបត្តិតែក្នុងស្រុក១ ការចោទ១ បុព្វកិច្ច១ កម្មមានកាលដ៏គួរ១ អនញ្ញបាចិត្តិយៈ១ សម្មតិ១ អគតិ១ មិនគួរដល់នូវអគតិ១ អលជ្ជីភិក្ខុ១ ភិក្ខុមានសីលជាទីស្រឡាញ់១ ភិក្ខុមិនគួរសួរវិន័យចំពោះភិក្ខុ២ពួក១ មិនគួរដោះស្រាយវិន័យ ចំពោះភិក្ខុ២ពួកដូចគ្នា១ ភិក្ខុមិនត្រូវឲ្យការសាកសួរ១ មិនត្រូវសាកច្ឆា១ ភិក្ខុឈឺត្រូវអាបត្តិ១ ការបញ្ឈប់បាតិមោក្ខ១។
ឧទ្ទាន គឺបញ្ជីរឿងនៃសត្តកៈ (ពួកប្រាំពីរៗ) នោះដូច្នេះ