cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ល្បើកឡាហ្វុងតែន
យាយ​ចាស់ ​និង ​ស្រី​បម្រើ​ពីរ​នាក់
យាយ​ចាស់​ម្នាក់ មាន​ស្រី​បម្រើ​ពីរ​នាក់ ។ នាង​ទាំង​ពីរ ត្រូវ​តែ​រវៃ​នឹង​ខោរ​អម្បោះ​រាល់​ថ្ងៃ គ្មាន​ឈប់​ទំនេរ ។ យាយ​ចាស់​គ្មាន​ព្រួយ​អ្វី ក្រៅ​តែ​ពី​ចែក​មុខ​ងារ ឲ្យ​នាង​ទាំង​ពីរ​ធ្វើ​ប៉ុណ្ណោះ ។ កាល​ណា​ព្រះ​អាទិត្យ​បំរុង​នឹង​រះ រហាត់​ត្រូវ​តែ​វិល ខ្នារ​អម្បោះ​ត្រូវ​ឲ្យ​មាន គឺ​ថា ត្រូវ​តែ​ឲ្យ​មាន​ការ​ធ្វើ ឥត​ឈប់​ឈរ​ឲ្យ​សោះ ។ កាល​ណា​មេឃ​ក្រហម​ឯ​កើត មាន់​ឈ្មោល​ចង្រៃ​មួយ ចាប់​រងាវ​ភ្លាម​យាយ​ចាស់​យើង ចង្រៃ​ជាង​មាន់​ទៅ​ទៀត ចាប់​ស្លៀក​សំពត់​ក្អែល​ក្រខ្វក់​គួរ​ឲ្យ​ខ្ពើម អុជ​ចង្កៀង​កាន់​ដើរ​តម្រង់​ទៅ​គ្រែ​ដែល​ស្រី​បម្រើ​ទាំង​ពីរ​កំពុង​តែ​ដេក តាម​អំពើ​ចិត្ត​នឹង​យ៉ាង​ឆ្ងាញ់ ។ នាង​មួយ​បើក​ភ្នែក​ព្រឹម​ៗ នាង​មួយ​ លាត​សន្ធឹង​ដៃ​ម្ខាង ហើយ​នាង​ទាំង​ពីរ​នេះ ក្ដៅ​ចិត្ត​ពេក ទើប​និយាយ​រងំ​ៗ​ថា អា​មាន់​ចង្រៃ​! អា​ឯង​ទៀង​តែ​ស្លាប់​មិន​ខាន​! ថា​ដូច្នោះ​ហើយ ស្រី​បម្រើ​ទាំង​ពិរ​លប​ទៅ​ចាប់​មួល​ក​មាន់​ស្លាប់ ដែល​ជា​សត្វ​សម្រាប់​រងាវ​ដាស់​រាល់​ព្រឹក​នោះ ។ ឃាតកម្ម​នេះ មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចម្រើន​អ្វី​ដល់​ខ្លួន​សោះ មាន​តែ​ទម្លាក់​ទម្ងន់​មក​លើ​អាត្មា​លើស​មុន​ថែម​ទៀត គឺ​ថា​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ស្រី​បម្រើ​ទើប​តែ​នឹង​ដេក យាយ​ចាស់ ដោយ​បារម្ភ​ខ្លាច​ក្រែង​ហួស​ម៉ោង ក៏​ដើរ​កុប​ៗ ដូច​ជា​ម្រិញ​គង្វាល ពេញ​ទាំង​ផ្ទះ (ដាស់​ស្រី​បម្រើ​ឲ្យ​ឡើង​ធ្វើ​ការ) ។ ដូច្នេះ​ហើយ បាន​ថាៈ ជា​ញឹក​ញយ​ណាស់ កាល​ណា​គេ​គិត​នឹង​ដោះ​ខ្លួន​ឲ្យ​ចេញ​រួច​ពី​កិច្ចការ​ដ៏​អាក្រក់​អ្វី​មួយ (ជួនកាល) គេ​រឹត​ចូល​កាន់​តែ​ជ្រៅ​លើស​មនុស្ស​ថែម​ទៀត ភស្ដុតាង​ដូច​ស្រី​បម្រើ​ទាំង​ពីរ​ដែល​ត្រូវ​ទទួល​រង្វាន់​ធ្ងន់​លើស​មុន ។ លុះ​អត់​ពី​មាន់​ទៅ (គ្មាន​អ្វី​ជា​គោល) យាយ​ចាស់​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្រី​បម្រើ​មាន​ការ​លំបាក​ច្រើន​ហួស​ប្រមាណ ។
សត្វ​សិង្ហ​ និង ​ព្រាន​ព្រៃ
មនុស្ស​អំនួត​ម្នាក់ ជា​អ្នក​លេង​ខាង​បាញ់ ទើប​បាត់​ឆ្កែ​ពូជ​ល្អ​មួយ ហើយ​សង្ស័យ​ក្រែង​សិង្ហ​ចាប់​ស៊ី ក៏​ទៅ​ជួប​នឹង​អ្នក​គង្វាល​ពពែ​រួច​សួរ​ថា់ សូម​មេត្តា​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ដឹង​នូវ​ទី​កន្លែង​នៃ​អា​មេ​ចោរ​លួច​ឆ្កែ​ខ្ញុំ​ផង ខ្ញុំ​នឹង​សង​សឹក​ឆ្កែ​ខ្ញុំ​ឲ្យ​បាន ។ អ្នក​គង្វាល​ពោល​ថាៈ ន៏​វា​នៅ​ភ្នំ​នុ៎ះ ខ្ញុំ​តែ​ជូន​ចៀម​មួយ​ឲ្យ​ដល់​វា​ទុក​ជា​សួយ​រាល់​ខែ បាន​ជា​ខ្ញុំ​អាច​គោចរ​បាន​នៅ​ទី​វាល តាម​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា ហើយ​ខ្ញុំ​បាន​សុខ​អំពី​រឿង​នេះ​ដែរ ។ ក្នុង​ពេល​ដែល​ជន​ទាំង​ពីរ​នាក់ កំពុង​តែ​សន្ទនា​គ្នា ស្រាប់​តែ​សិង្ហ​មួយ​ចេញ​មក ដើរ​យ៉ាង​រហ័ស​មក​រក ។ អ្នក​អំនួត​ស្ទុះ​រត់​ក្លេត ហើយ​ស្រែក​បន់​ថា៖ ឱ​ព្រះ​គុណ​ទេព្ដា​អើយ​! សូម​លោក​មេត្តា​ជួយ​បង្ហាញ​ប្រាប់​ខ្ញុំ នូវ​កន្លែង​ណា​មួយ ដែល​អាច​ឲ្យ​ខ្ញុំ​រួច​រស់​ជីវិត​បាន ។ ដែល​ហៅ​ថា មាន​សេចក្ដី​ក្លាហាន​ដ៏​ពិត​ប្រាកដ​នោះ គឺ​នៅ​ត្រង់​ដែល​មាន​គ្រោះ​ភ័យ ជា​បន្ទាន់​នោះ​ឯង ។ ឧទាហរណ៍ ដូច​អ្នក​អំនួត​ដែល​ថា​ខ្លួន​ស្វែង​រក​សិង្ហ ស្រាប់​តែ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ពាក្យ​សំដី រួច​ស្ទុះ​រត់​ភ្លាម​ទៅ​ពេល​ដែល​ឃើញ​សិង្ហ​មក ។
សីល៨
កិច្ច​នៃ​ឧបោសថ​សីល​ មាន​ការ​ពន្យល់​ក្បោះ​ក្បាយ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ “គិហិ​បដិបត្តិ​” នៅ​ក្នុង​ទីនេះ​សូម​លើក​យក​តែ​គោល​ និង​អង្គ​នៃ​សិក្ខាបទ​មក​ចែក​ជូន​តែប៉ុណ្ណោះ​។ គោល​និង​អង្គ​នៃ​សិក្ខាប​ទ​មួយ​ចំនួន​ដូច​គ្នា​នឹង​សីល​៥​ដែរ សូម​ពិនិត្យ​នឹង​សង្កេត​តាម​សិក្ខា​បទនានា​​ដូច​ខាង​ក្រោម​នេះ​ ៖​
នេប៉ាល់
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋហិណ្ឌូ
ខមាបនគាថា
ខមាបនគាថា
ព្រោះសេចក្តីប្រមាទ ភ្លាំងភ្លាត់ដោយកាយវាចាចិត្ត សត្វទាំងឡាយនោះ ចូរអនុមោទនា នូវបុណ្យរបស់ខ្ញុំចុះ ចូរទទួលយកនូវផលបុណ្យ ដ៏ឧត្តមចុះ
សាស្រ្ដាល្បើកថ្ងៃសៅរ៍
សាស្រ្ដាល្បើកថ្ងៃសៅរ៍ ឬ សាស្រ្ដាពារសៅរ៍ (បទ ពាក្យ៧)
ពិរុណរាំងរីងរែងហែងហួត គោកទឹកភក់ស្ងួតគ្រប់លំនៅ ស្រូវលាស់ដង្គំខៀវខ្មួលខ្មៅ ទឹកហូរចុះទៅតាមជ្រលង។
មើលសត្វច្រវ៉ាត់ហើរខ្ញៀវខ្ញារ ស្វែងរកមច្ឆាឆោឡោកង ឮសព្ទយំស្រែកសូររំពង ហើយហើរត្រសងដោយហ្វូងវា។
គន់មើលទៅសត្វរែងសញ្ជប់ រំពឹងគិតគ្រប់មើលមេឃា ឃើញហើយនឹកដល់ក្ដីវេទនា ដោយខ្លួនកំព្រាព្រាត់កន្លែង។
រីកូនមិនខ្លាចអ្នកមេបា រីមហាក្សត្រមិនជឿឫក្ស ហោរាមិនជឿរាជបណ្ឌិត អាចារ្យព្រតព្រឹទ្ធមិនជឿបុណ្យ។
រីសិស្សមិនជឿគ្រូអាចារ្យ ក្នុងចិត្តគិតថាគ្រូគ្មានគុណ រីឯពេទ្យហ្មមិនជឿមន្ដ មហាជនឥឡូវដូច្នេះឯង។
យកខុសជាត្រូវៗជាខុស សេចក្ដីដូច្នោះហេតុសាស្នា កើតក្នុងកង្វល់រាជសីមា អស្ចារ្យទាំងគ្រប់សព្វសេចក្ដី។
មានគោអួតគោពូកែគាប់ មានទ្រព្យអួតទ្រព្យប្រសើរជា ចេះជាងអួតជាងឥតគណនា ចេះបៀអួតបៀឥតបើស្ដី។
ភ្លេចសីលភ្លេចទានភ្លេចគុណទោស ភ្លេចបាបភ្លេចបុណ្យសូន្យអស់ហើយ បង់ចោលព្រះធម៌ចេញកន្ដើយ អ្នកអើយនេះហើយហៅវង្វេង។
ឱ្យដឹងពីទីរាជក្រុងក្រៃ គោកធ្លកវិជ័យដោយក្បួនច្បាប់ ហៃអ្នកទាំងឡាយដូរចាំស្ដាប់ អ្នកប្រាជ្ញអាចប្រាប់ដោយទំនាយ។
ព្រោះដោយនរកកើតមានកម្ម ពីនាយមកនាំដូច្នេះកូវ មកកើតវិវាទគ្រាឥឡូវ កម្មរត់ឱ្យត្រូវដូច្នេះឯង។
Kde
ការ​រៀបចំ​គម្រោង KDE
ខណៈ​ពេល​ដែល​អ្នក​អភិវឌ្ឍន​ និង​អ្នក​ប្រើ​ជា​ច្រើន​ នៅ​លើ​ពិភាព​លោក គម្រោង​បាន​រក្សាទុក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ អាឡឺម៉ង់ ។ ម៉ាស៊ីន​បម្រើ​បណ្ដាញ​ដែ​ល​មាន​ទីតាំង ​នៅ​ឯ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ Tübingen និង​ Kaiserslauternអង្គការ​មិន​រក​ចំណូល​នៃ​ប្រទេស​អាឡឺម៉ង់​ (KDE e.V.) ជា​ម្ចាស់​ trademark "KDE" ហើយ​សនិសិទ្ធ​ការ​សែត​ភាគ​ច្រើន​ប្រារព្ធ​នៅ​ប្រទេស​អាឡឺម៉ង់ ។
សាស្រ្ដាល្បើកថ្ងៃសៅរ៍
សាស្រ្ដាល្បើកថ្ងៃសៅរ៍ ឬ សាស្រ្ដាពារសៅរ៍ (បទ ពាក្យ៧)
រាជហង្សហើរបង់ចោលសំបុក ហើរទៅយកកុកជាសម្លាញ់ លុះមានព្រានព្រៃមកបរបាញ់ កុកសសោតចេញហើរចោលហង្ស។
ឱះឱអាសូររាជសីហ៍សត្វ ម្ដេចឡើយជ្រកបាត់ក្នុងហេមពាន្ដ មិនឃើញអ្នកមកចេញទូន្មាន ឬអាក់អន់អៀនដំណើរអ្វី។
ត្បិតរាជឥឡូវខុសសណ្ដាប់ ក្រពើលង់ស្លាប់ក្នុងទន្លេ មច្ឆាខ្លាចបឹងអ្នកដឹងទេ កូនខ្លាខ្លាចមេភេខ្លាចត្រី។
សហស្សរង្សី
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវង្សអស្ចារ្យ
មហា​បុរិស​លក្ខណៈ​៣២​ប្រការ
ចេញបួស
បើមហាបុរសនោះចេញបួសហើយ នឹងបានត្រាស់ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងលោកមានដំបូល គឺកិលេសបើកចេញហើយ។
ព្រះកាយដូចរាជសីហ៍
ក្នុងជាតិកាលពីមុន ព្រះមហាបុរស ជាអ្នកប្រាថ្នានូវសេចក្តីចំរើន ប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍ ប្រាថ្នានូវសេចក្តីសុខ ប្រាថ្នានូវសេចក្តីក្សេមក្សាន្តចាកយោគៈ ដល់ពួកជនច្រើនថា ធ្វើដូចម្តេច កុំអោយជនទាំងឡាយ សាបសូន្យចាកសទ្ធា សីលៈ ចាគៈ សុតៈ បញ្ញា និងលោកិយធម៌ និងគុណគឺសេចក្តីល្អច្រើនប្រការ និងទ្រព្យធញ្ញាហារស្រែចំការ កូនប្រពន្ធជាដើម។ ព្រោះកម្មនោះ ព្រះមហាបុរសគឺជាអ្នកមានមហាបុរិសលក្ខណៈទាំង៣ប្រការនេះ គឺ មានចំណែកកន្លះកាយខាងលើ ស្រដៀងនឹងចំណែកកន្លះកាយនៃរាជសីហ៍១ មានខ្នងពេញស្មើ ឥតមានចង្អួរផតខូងត្រង់កណ្តាល១ មាន ក មូលសម១។
មង្គល៣៨ប្រការ
ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងតបពាក្យទេវតានោះ ដោយពុទ្ធភាសិតជាគាថាយ៉ាងនេះថា៖
ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ ធ្វើនូវមង្គលទាំងឡាយប្រាកដដូច្នេះហើយ ជាអ្នកមិនចាល ចាញ់ក្នុងទីទាំងពួង តែងដល់នូវសិរីសួស្តីក្នុងទីទាំងពួង ម្នាលទេវតា អ្នកចូរប្រកាន់ជឿថា មង្គលទាំង៣៨ប្រការ មានកិរិយាមិនសេពគប់នូវបុគ្គលពាលជាដើម នោះ របស់ទេវតានិងមនុស្សទាំងអម្បាលនោះ ជាមង្គលដ៏ឧត្តម ។
មង្គលសូត្រ ឬមង្គល ៣៨ ប្រការ
គឺ​ខ្ញុំ (ឈ្មោះ​អា​នន្ទ បាន​ស្តាប់​មក​ហើយ​យ៉ាង​នេះ​ថា​)​​
សេចក្តី​ដក​ស្រង់​ជា​សម្រាយ​សុទ្ធ​ងាយ​ចង​ចាំ «មង្គល​៣៨​ប្រការ​»
១៥. កិរិយា​បរិច្ចាគ​ទាន​ (ទានំ )
២៦. កិរិយា​ស្តាប់​នូវ​ធម៌​តាម​កាល ( កា​លេន ធម្ម​ស្សវនំ )
៣៥. ចិត្ត​នៃ​បុគ្គល​ដែល​មិន​ញាប់​ញ័រ​ដោយ​លោក​ធម៌ ( ផុជ្ឋស្ស លោក​ធម្មេហិ​ចិត្តំ​យស្ស ន កម្បតិ )
ទំនាក់ទំនងរវាងអរិយធម៌ខ្មែរនិងបរទេស
១-ទំនាក់ទំនងទូទៅនៃអរិយធម៌ ក្នុងសង្គមមនុស្សការប៉ះទង្គិចគ្នា ការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាទៅវិញទៅមករវាងជាតិសាសន៍មួយទៅនឹង ជាតិសាសន៍មួយផ្សេងទៀតតែងតែកើតមានឡើងជាធម្មតា ព្រមទាំងទទួលឥទ្ធិពលពីគ្នាទៅវិញទៅមក។ ដូចនេះគ្រប់ជាតិសាសន៍ពុំដែលមានអរិយធម៌សុទ្ធសាធតែឯងនោះឡើយ លើកលែងតែជាតិសាសន៍នោះ នៅឆ្ងាយពីគ្នា ហើយគ្មានការទំនាក់ទំនងគ្នា។
២-ទំនាក់ទំនងអរិយធម៌ខ្មែរ និង បរទេស ខ្មែរមានអរិយធម៌របស់ខ្លួន តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិមកម្ល៉េះ។ ប៉ុន្ដែឆ្លងតាមទំនាក់ទំនងជាមួយជន បរទេសក្នុងដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្រ្ដជាបន្ដបន្ទាប់ អរិយធម៌ដ៏ចំណាស់នេះក៏ត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលពី អរិយធម៌បរទេសជាច្រើនណាស់ដែរ។ តើខ្មែរបានទទួលឥទ្ធិពលអ្វីខ្លះពីបរទេស​? ២-១-ឥទ្ធិពលឥណ្ឌាៈ ខ្មែរទទួលឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌាយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅស.វទី១ នៃគ.ស។ ឥទ្ធិពលទាំងនេះមានៈ ​ -ផ្នែកសាសនា ព្រហ្មសាសនា -ទស្សនៈរាជាធិបតេយ្យ របបគ្រប់គ្រងប្រទេសតាមរាជាធិបតេយ្យឥណ្ឌា -ភាសានិង អក្សរសិល្ប៍ ភាសាសំស្រ្កឹត -សិល្បៈនិង ទំនៀមទំលាប់....។ ២-២-ឥទ្ធិពលចិន ទំនាក់ទំនងជិតស្និតរវាងចិននិងខ្មែរនៅស.វទី៣ បានធ្វើឲ្យខ្មែរទទួលឥទ្ធិពល ពីចិនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ឧទាហរណ៍ៈ ការធ្វើជំនួញ ល្បាយជាតិសាសន៍។ ២-៣-ឥទ្ធិពលចាមជ្វា ខ្មែរមានទំនាក់ទំនងជាមួយចាម និងជ្វាតាំងពីស.វទី៥ មកម្ល៉េះ។ ទំនាក់ទំនងនេះបានធ្វើឲ្យខ្មែរទទួលឥទ្ធិពលពីសាសន៍នេះមួយចំនួន ពិសេសផ្នែកស្ថាបត្យកម្មដូចជា ប្រាសាតភ្នំ..និងក្បាច់លំអរូបរាហូចាប់ច័ន្ទ។ល។ ២-៤-ឥទ្ធិពលថៃ-យួន ឥទ្ធិពលថៃ និងយួនមានរូបភាពច្បាស់លាស់ចាប់ពីស.វទី១៣ ដែលនៅពេលនោះ ឥទ្ធិពលនយោបាយរបស់ខ្មែរកំពុងជួបប្រទះវិបត្តិផ្ទៃក្នុង ដែលនាំឲ្យជាតិថៃ និងយួនចូលធ្វើអន្ដរាគមន៍ ឥតឈប់ឈរ។ ឥទ្ធិពលទាំងនេះមាន​ ពាក្យសំដូ សំលៀកបំពាក់ទំនៀមទំលាប់ខ្លះៗ...។ ២-៥-ឥទ្ធិពលអឺរ៉ុប​ ស.វទី១៦ ក្នុងពេលដែលប្រទេសកំពុងជួបប្រទះវិបត្តិផ្ទែក្នុង និងការឈ្លានពានរបស់បរទេសជិតខាង ពួកអឺរ៉ុបមួយ ចំនួនក៏បានចូលមក ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហើយក៏បានសាបព្រោះអរិយធម៌របស់គេ ពិសេសផ្នែកៈ វិទ្យាសាស្រ្ដ បច្ចេកទេស ទំនៀមទំលាប់ របៀបស្លៀកពាក់ ចាប់ដៃ...លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ពិសេសកិច្ចការរដ្ឋបាល។
៤-ទស្សនៈមួយចំនួនលើអរិយធម៌ខ្មែរ ៤-១-ទស្សនៈភាន់ច្រឡំ មានមតិមួយចំនួនយល់ដោយការភាន់ច្រឡំថាៈ -អរិយធម៌ខ្មែរមានប្រភពពីអរិយធម៌បរទេស ពិសេសគឺឥណ្ឌា -អក្សរសិល្បិ៍ខ្មែរជាកូននៃភាសាសំស្រ្កឹត "លោក តូបាំង"(J.TAUPIN) -ជនជាតិខ្មែរជាមែកធាងចេញមកពីអំបូរអារ្យ "ព្យែរឡួទី"(Pierre Loti) ៤-២-ទស្សនៈត្រឹមត្រូវៈ -ខ្មែរមានអរិយធម៌ផ្ទាល់ខ្លួនតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិមកម្ល៉េះ គឺអរិយធម៌អូស្រ្កូអាស៊ី ឬអរិយធម៌ខ្យល់រដូវ។ -បើគ្មានអរិយធម៌ខ្យល់រដូវពីដើមមកទេ ប្រទេសឥណ្ឌាក្ដី ចិនក្ដី មិនអាចផ្សព្វផ្សាយអរិយធម៌របស់ខ្លួនមកលើខ្មែរបានឡើយ។ -ខ្មែរមិនមានដើមកំនើតពីឥណ្ឌាសុទ្ធសាធទេ តែខ្មែរជាអ្នកស្រុកដើមដែលគ្រាន់តែបានទទួលឥទ្ធិពលអរិយធម៌ឥណ្ឌាប៉ុននោះ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អរិយធម៌ខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរ
ការវិត្តន៏របស់មនុស្សលោក
ការវិត្តន៏របស់មនុស្សលោក លោក ដារវិន, អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិអង់គ្លេស បានធ្វការសិក្សាស្រាវជ្រាវឃើញថា មនុស្សយើងមានសណ្ឋានប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទៅនឹងសត្វចិញ្ចឹមកូនដោយទឹកដោះ។ ជាពិសេសលោកបានពិនិត្យឃើញថា ឆ្អឹងឆ្អែង, ខួរក្បាល, សាច់ឈាម, សរសៃវិញ្ញាណ និង ក្រពះពោះវៀន -ល- មានសភាប ស្រដៀងទៅនឹង សត្វស្វា, សត្វទោច, សត្វខ្លាឃ្មុំ -ល- ។ ម៉្យាងវិញទៀតការវិត្តន៏នៃ ទារកនិងកូនសត្វផ្សេងៗ ទៀតក៏មានដំនើរស្រដៀងគ្នាដែរ ព្រោះទារកនឹងកូនសត្វជាដំបូងគឺកើតមកពីពងក៏ដូចជាពងសត្វឯ ទៀតៗដែរ ។ លុះពងនោះរីកចំរើនកើតជាទារក គេ ឃើញមានកន្ទុយបន្តិចនៅត្រង់ចុងគូថពីក្រោយ កន្ទុយនេះវានឹងរួញបន្តិចម្ដងៗរហូតដល់ពេលកើត​ចេញពីពោះម្ដាយទើបបាត់ ។ ប៉ុត្តែមានមនុស្សខ្លះ កើតមកហើយមានរោមដុះពេញខ្លួននិងកន្ទុយមួយយ៉ាងបង្គួរនេះបញ្ជាក់អោយឃើញថា មនុស្សយើសព្វថ្ងៃនេះ គឺវិវត្តន៏មកពីសត្វចិញ្ចឹមកូននិងទឹកដោះម្យ៉ាងដែលមានរោម ហើយនឹងកន្ទុយ ។ តាមទ្រឹស្ដីរបស់លោកដារ វិន ថាបុព្វសម័យកាលជាតិកំណើតមនុស្សដើម នៅជាសត្វជើងបួន នៅឡើយពេលនោះ មានជីវភាពសែនទុក្ខវេទនា រស់នៅលើដើមឈើ យកផ្លែឈើធ្វើជាអាហារ ទ្រទ្រង់ជីវិត ។ លុះកន្លងបានជាច្រើនលានឆ្នាំក្រោយមក​ដោយមានការប្រែប្រួលពីធម្មជាតិ ធ្វើអោយមានការខ្វះចំណីអាហារ សត្វទាំងនោះត្រូវបង្ខំខ្លួនចុះពីលើដើមឈើ មករស់នៅលើដីទំនាបក្នុងចលនាបែបនេះ សត្វទាំងឡាយត្រូបប្រើ​កម្លាំងដៃ, ជើង,​កម្លាំងចង្កេះ,កម្លាំងខ្នង ។ ដើម្បីនឹងឈោងបេះផ្លែឈើ និងងាយស្រួលធ្វើដំណើរ ។ ការធ្វើចលនា លើដីយូរៗទៅ ជើងទាំងពីរក៏ចេះ តែរីកចំរើន ហើយបាតជើងក៏រីកធំ រីឯម្រាមជើងដែលមិនត្រូវការ ចាប់ កាន់ អ្វីសោះនោះក៏ចេះតែរួញខ្លីទៅៗ តកូនតចៅ ។ ចំណែកឯកន្ទុយទៀតសោត ក៏ដូច្នេះដែរ ឯចំណែកម្រាមដៃនិងបាតដៃ វិញក៏រីកចំរើតៅតាមពលកម្ម ។ ការក្ដាប់ចាប់កាន់ច្របាច់ ឈោង,ទាញ......​ដែលជាចលនាសម្រាប់ប្រចាំជីវភាពបានធ្វើអោយម្រាមដៃខ្លះរលូតវែង ខ្លះខ្លី ខ្លះធំមាំ, ខ្លះតូចឆ្មារ ។ ការវិវត្តិន៏ពីសត្វ ដល់មានសណ្ឋានដូចជារូបមនុស្សទោចនេះ ពុំមែនកើតឡើងនៅក្នុងរយៈពេលមួយដំណរ ពីរ បីដំណរឫបីបួនសតវត្ស បន្តគ្នានោះទេ គឺត្រូវឆ្លងកាត់ រយៈកាលរាប់រយលានឆ្នាំ ដូច្នោះក៏វាត្រូវវិវត្តន៏សន្សឹមៗ បន្តិចម្ដងៗ ទៅតាមគន្លាក់ជីវភាព​ទៅតាមឥទ្ធិពលធម្មជាតិ និងពលកម្ម ។
អភិធម្មត្ថសង្គហ
មហាកិរិយាចិត្ត៨ដួង
បើនឹងពោលដោយជាតិវិញ មហាកុសលជាកុសលជាតិ មហាវិបាកនិងមហាកិរិយា ជាអព្យាកតជាតិ។
រូបាវចរកិរិយា៥
ឲ្យពេញ ឲ្យឆ្អែត ឲ្យរីករាយ១ សុខៈ ធម្មជាតិញ៉ាំងកាយ និងចិត្តឲ្យតាំងនៅដោយស្រួលល្អ១ ចិត្តេកគ្គតា ភាវៈនែចិត្តតាំងនៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ១។
អរូបាវចរកុសល៤
ដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ទុតិយារូបចិត្ត។
ស្ថាបត្យករខ្មែរ
left|thumb|250px|ប្រាសាទអង្គរខ្មែរដែលជាស្នាដៃស្ថាបត្យករខ្មែរ ស្ថាបត្យករនៅក្នុងសម័យកាលនៃអាណាចក្រអង្គរគឺជាសម័យកាលមួយដែលក្រោយមកមានប្រមាណជាងពាក់កណ្ដាលនៃសតវត្សទី៨ (AD) ជាលើកដំបូងនៅក្នុងពាក់កណ្ដាល នៃសតវត្សទី១៥ ។ ប្រសិនបើមានការដាក់នូវថ្ងៃខែមានភាពច្បាស់លាស់, នោះការចាប់ផ្ដើមប្រហែលជាបានដាក់នៅក្នុង(AD) ៨០២, នៅពេលដែលអាណាចក្រខ្មែរបានដួលរលំទៅ, ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរជ័យវរ្ម័នទី២បានឃើញយ៉ាងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងនូវមហាក្សត្រទាំងអស់(ចាក្រាវ៉ាតីន) និងបានធ្វើការប្រកាសថ្លែងការជាឯករាជ្យមកពីចាវា,និងនៅទីបញ្ចប់ប្រហែលជាបានដាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៤៣១ AD, នៅពេលដែលជនជាតិថៃបានចូលមកលុកលុយរាត្បាតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាតាំងពីសម័យព្រះរាជាណាចក្រនៃសម្ដេចអាយុធ្យានៅក្នុងរាជ្ជកាលសម័យអង្គរ និងដោយសារមកពីមូលហេតុវរជនខ្មែរបានធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងទៅទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ប្រាសាទអង្គរវត្តដែលជាស្នាដៃរបស់ស្ថាបត្យករបុព្វបុរសខ្មែរនៅក្នុងការសិក្សាអំពីប្រាង្គប្រាសាទអ្នកស្ថាបត្យករអង្គរបានធ្វការគូសបញ្ជាក់ថាសង្កត់ធ្ងន់ថាគឺវាមានការចាំបាច់និងមានសារសំខាន់ខ្លាំងណាស់ទៅលើសាសានាស្ថាបត្យករទាំងនោះ, តាំងពីពេលនោះមកបានបន្សល់ទុកនៅអ្នកសិក្សាការសាងសង់អង្គរតែម្នាក់តែគត់គឺជាអ្នកដែលកាន់សាសនាពីធម្មជាតិ ។ នៅក្នុងកំឡុងពេលនោះប្រវត្តិកាលនៃប្រាសាទអង្គរវត្តជា ប្រាសាទតែមួយគត់និងមានប្រាសាទដទៃៗទៀតដែលជាការសាងសង់ឡើងនោះធ្វើអំពីថាចំពោះអ្នកដែលកាន់សាសនា ។ គ្មានការសាងសង់ណាមួយដូចជា នៅកន្លែងដែលបានបង្កើតអោយមានភាពខូចខាតយ៉ាងពិតប្រាកដ ដូចជា ព្រៃឈើ និងដូចជាមិនមានការរស់រានមានជីវិតឡើយ ។ អ្នកស្ថាបនាប្រាសាទអង្គរមានរូបរាងភិនភាគ របៀបសាងសង់និងរចនាសម្ព័ន្ធមានក្បួនច្បាប់ងាយស្រួលដែលមានអត្តសញ្ញាណសន្ទានុក្រមនៅផ្នែកខាងក្រោម ។ នៅពេលនោះដែរ ចំនួននៃអ្នកស្ថាបនាគឺវាមានរចនាបថនិងទទួលបានភាពជោគជ័យខុសៗគ្នា ស្ថិតនៅក្នុងកំឡុងពេលដែលជនជាតិខ្មែរអង្គរដទៃៗទៀត មិនមានភាពល្បីល្បាញទាំងអស់នោះគឺធ្វើអោយមានភាពស្មើរៗគ្នាក្នុងប្រវត្តិកាលពិតប្រាកដកជាក់ស្ដែងទាំងស្រុង ។
អភិធម្មត្ថសង្គហ
លោកុត្តរចិត្ត៤០
៤ ឯបញ្ចមជ្ឈានចិត្ត រាប់ចិត្តបាន២៣។
អរូបាវចរកុសល៤ លោកុត្តរកុសល៤ ជា២១ វិបាកចិត្ត៣៦ គឺអហេតុកវិបាក១៥ មហាវិបាក៨ មហគ្គតវិបាក៩ លោកុត្តរវិបាក៤ ជា៣៦ កិរិយាចិត្ត២០ គឺអហេតុកកិរិយា៣
ចេតសិកសង្គហវិភាគ
កើតក្នុងខណៈណា ចេតសិកក៏កើតក្នុងខណៈនោះ។ ចិត្តរលត់ទៅក្នុងខណៈណា ចេតសិកក៏រលត់ទៅក្នុងខណៈនោះ។ ចិត្តកើតក្នុងអារម្មណ៍ណា ចេតសិកក៏កើតក្នុងអារម្មណ៍
សតិប្បដ្ឋាន
សូត្រក្នុងគម្ពីរបិដក
ក្នុងគម្ពីរបិដកបាលី របស់ថេរវាទិន សតិបដ្ឋានសូត្រ ជាធម្មទេសនាទី១០ ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya) ហើយជាញឹកញយ មានកំណត់ថា MN 10 ដូច្នេះ ។ នៅក្នុងគម្ពីររបស់សមាគមអត្ថបទបាលី (Pāli Text Society)  នៃការបោះពុម្ពផ្សាយបិដក សូត្រនេះចាប់ផ្តើមនៅទំព័រទី៥៥ ក្បាលទី១ ក្នុងចំនួនមជ្ឈិមនិកាយ ទាំងអស់៣ក្បាល ហើយកំណត់ថា M i 55 ដូច្នេះ ។​ ចំណែកឯមហាសតិបដ្ឋានសូត្រ Mahāsatipaṭṭhāna Sutta សូត្រនេះជាធម្មទេសនាទី២២ ក្នុងទីឃនិកាយ ហើយជាញឹកញយ សំគាល់ថា DN 22 ដូច្នេះ ។ ក្នុងគម្ពីរសមាគមអត្ថបទបាលី (Pāli Text Society)  មហាសតិបដ្ឋានសូត្រ ចាប់ផ្តើមនៅទំព័រទី២៨៩ ក្បាលទី២ ក្នុងទីឃនិកាយ ទាំងអស់៣ក្បាល ហើយកំណត់ថា D ii 289 ដូច្នេះ ។ ក្នុងជំនាន់ក្រោយបិដកបាលី អត្ថកថាសំខាន់ អំពីសតិបដ្ឋានសូត្រ (និងមជ្ឈិមនិកាយទាំងមូល) ឃើញមាននៅក្នុង បបញ្ចសុទនិ របស់ពុទ្ធឃោសៈ (Bullitt, 2002; Soma, 2003) ។
ចំណែក ៤ នៃសតិបដ្ឋាន
ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះពុទ្ធបានពន្យល់ ការចម្រើនសតិ ជា៤ចំណែកគឺ កាយ វេទនា ចិត្ត និងធម៌ ។ ផ្នែកនិមួយៗចែកចេញ ជាចំណែកតូចៗតទៅទៀត ដូចតទៅ៖
សូយ៌្យវម៌្មទី២
វប្បធម៌សម័យនិយម
សូយ៌្យវម៌្មទី២គឺជាមេដឹកនាំអារ្យធម៌ក្នុងល្បែងកំសាន្តគណនូបករណ៍ ២០០៧ PC Civilization IV: Beyond the Sword។ ក្នុងល្បែងនេះ សូយ៌្យវម៌្មគឺជាមេដឹកនាំចក្រភពខ្មែរនិងមានលក្ខណៈដឹកនាំ "បង្កើត" និង "វាតទី" (លក្ខណៈទាំងនេះត្រូវបានប្រើពីមុនដោយគូរុសនៃពែរ្សនៅក្នុងល្បែង Civilization IV ដើម)។
សង្គមវិទ្យា
សង្គមវិទ្យា​គឺ​ជា​ការ​សិក្សា​អំពី​សង្គម និង​ការ​សម្ដែង​សកម្មភាព​របស់​មនុស្ស​ជា​ក្រុម។ សង្គមវិទ្យា​គឺ​ជា​វិទ្យាសាស្ត្រ​សង្គម។ គេ​ហៅ​អ្នក​ដែល​សិក្សា​អំពី​សង្គមវិទ្យា​ថា សង្គមវិទូ។ លោក Auguste Comte (១៧៨៩ - ១៨៥៧) គឺ​ជា​មនុស្ស​ដំបូង​ដែល​បាន​ប្រើ​ពាក្យ Sociology (សង្គមវិទ្យា) នេះ។ បញ្ហា​ចម្បង​មួយ​ដែល​សង្គមវិទ្យា​សិក្សា​មុន​ដំបូង​ គឺ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទី​លំនៅ​របស់​ប្រជាជន​ទៅ​ក្នុង​ក្រុង និង​ការ​បម្រើ​ការងារ​នៅ​ក្នុង​រោងចក្រ។ លោក​កាលម៉ាក្ស, Max Weber និង Émile Durkheim គឺ​ជា​បុគ្គល​ឈាន​មុខ​គេ​នៅ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​អំពី​បាតុភូត​សង្គម ដូច​ជា​​សហគមន៍, អំណាច, ស្ថានភាព, ការ​ផ្ទេរ​សិទ្ធិ និង​កង្វះ​អំណាច។
ប្រវត្តិ​នៃ​សង្គមវិទ្យា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គមវិទ្យា ការ​វិភាគ​សង្គម​ចាប់​កើត​មាន​​​តាំង​ពី​សម័យ​កាល​ប្លាតូ​ម្ល៉េះ ។ សង្គមវិទ្យា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មុខវិជ្ជា​វិទ្យាសាស្ត្រ​នៅ​អំឡុង​ដើម​ទសវត្សរ៍​​ទី ​18 នៃ​គ្រិស្តសករាជ ដោយសារ​ការវិភាគ​ និង​ពិនិត្យ​​មើល​សង្គម​​ផ្អែក​​លើ​តថភាព ដែល​តថភាព​​​នេះ​​​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​វិទ្យាសាស្ត្រ ។ លោក Auguste Comte គឺ​ជា​មនុស្ស​ដំបូង​បំផុត​ដែល​បាន​ប្រើ​ពាក្យ Sociology (សង្គមវិទ្យា) ក្នុង​ឆ្នាំ ​១៨៣៩ ។ ​ពាក្យ Sociology ​មាន​ប្រភព​ពី​ពាក្យ​ឡាតាំង ​និង​ក្រិក ។
បទប្បញ្ញត្តិទូទៅ
ការប្រើភ្លើង និង សូរស័ព្ទយានជំនិះ
នៅពេលយប់ ឬនៅពេលថ្ងៃកាលណាមើលមិនឃើញច្បាស់គ្រប់គ្រាន់ ដូចជានៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ចុះអ័ព្ទ ឬឆ្លងកាត់ផ្លូវក្នុងរូងអ្នកបើកបរយាននៅលើទ្រូងផ្លូវ ត្រូវប្រើប្រាស់ផ្លើងសញ្ញាតាមល័ក្ខខ័ណ្ឌដូចខាងក្រោមៈ ១-ក្នុងករណីកុំពុងបើកយានយន្តៈ ក-ភ្ផើងហ្វា នៅពេលយប់នៅលើទ្រូងផ្លូវដែលគ្មានអគ្គិសនីបំភ្លឺជាទូទៅត្រូវប្រើភ្លើងហ្វា ដើម្បីមើលទៅមុនអោយបានឆ្ងាយ តែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នកុំអោយរំខានដល់ចរាចរណ៍ ដែលមកពីទិសផ្ទុយ ។ ហាមបើកភ្លើងះហ្វានៅទីក្រុងឬនៅតាមទីប្រជុំជនដែលមានភ្លើងអគ្គិសនីបំភ្លើគ្រប់គ្រាន់លើកលែងតែករណីធ្វើសញ្ញាសុំជែង ឬសុំបើកផ្លូវដោយប្រើឆ្លាស់ជាមួយភ្លើងកូត។ ខ-ភ្លើងកូត ត្រូវប្រើភ្លើងកូតក្នុងករណីដូចខាងក្រោមៈ -នៅពេលយប់នៅក្រៅទីប្រជុំជនដែលគ្មានចង្កៀងអគ្គិសនីបំភ្លើតាមផ្លូវ ក្នុងករណីដែលត្រូវជៀសយានមួយទៀតនិងនៅពេលបើកបរពីក្រោយជិតយានជំនិះមួយទៀត។ -នៅពេលថ្ងៃកាលណាមើលមិនសូវច្បាស់ដោយអាកាសធាតុមិនល្អដូចជានៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ឬចុះអ័ព្ទជាដើម។ -ភ្លើងកូតអាចប្រើប្រាស់ឆ្លាស់គ្នានឹងភ្លើងហ្វាធ្វើអោយមានពន្លឺភ្លឹមភ្លែតៗជាសញ្ញាជំនួសអោយស៊ីផ្លេនៅពេលថ្ងៃ ។
ព្រះបារមី៣០
ព្រះបារមី៣០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម៌វន្ទនា
ស្រុករំដួល
=រដ្ឋបាលស្រុកចាស់= ស្រុករំដួលរួមមាន១០ឃុំ៖
ទីតានិច
កាលពីពេលថ្មីៗនេះមានក្រុមតារាវិទូជនជាតិអាមេរិកាំងមួយក្រុមបានស្រាវជ្រាវរកឃើញថា គ្រោះថ្នាក់លិចនាវាទីតានិចនេះគឺជាឧបទ្ទវហេតុកើតឡើងចៃដន្យប៉ុណ្ណោះ ។ ចំពោះជនរងគ្រោះក្នុងការលិចនាវាទីតានិច ដែលនៅរស់រានមានជីវិតនោះធ្លាប់ពន្យល់ប្រាប់ថា នៅពេលដែលនាវាទីតានិចបុកផ្ទាំងភ្នំទឹកកកគឺនៅក្នុងរាត្រីនោះផ្ទៃមេឃងងឹតសូន្យសុងគ្មានពន្លឺព្រះចន្ទទេ មានតែពន្លឺ ហ្វូងតារាភ្លឺភ្លែតៗបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ។ ដូច្នេះក្នុងរាត្រីនោះប្រសិនបើជាមានពន្លឺព្រះចន្ទគឺអ្នកមើលផ្លូវដែលឆ្លុះដោយកែវយឺតនៅលើនាវានោះប្រាកដជាបាន ឆ្លុះមើលឃើញផ្ទាំងភ្នំទឹកកកនោះជាក់ជាមិនខាន ។
ខែឧសភា
ខែឧសភាជាខែទី ៥នៃឆ្នាំ គិតតាមប្រតិទិនសុរិយគតិ នៅបន្ទាប់ពីខែមេសា និងនៅពីមុខខែមិថុនា តាមខែចន្ទគតិនៅចន្លោះខែ ពិសាខ និង ជេស្ឋ។ ខែនេះមានចំនួន៣១ថ្ងៃ។ ថ្ងៃសំខាន់ៗសម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរយើង​នៅក្នុងខែនេះមានដូចជា ថ្ងៃទី១ ទិវាពលកម្មអន្តរជាតិ ថ្ងៃទី២ ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល និងថ្ងៃទី១៣ ១៤ ១៥ ដែលជាថ្ងៃព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្ម ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេច​ ព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ។
អនុមោទនារក្ខាយាចនគាថា
កំណត់​សម្គាល់​អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ការកែប្រែ​
ឯ​សេចក្ដី​ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ គឺ​ត្រូវ​ប្រែ​ថា​ :
ទេវតាបកាសនគាថា
ទេវតាបកាសនគាថា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម៌វន្ទនា
ចេនឡាទឹកលិច
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា
ការផ្សព្វផ្សាយទូរទស្សន៏
ប្រវត្តិនៃទូរទស្សន៏
នៅក្នុងពេលនេះដែរ ការអភិវឌ្ឍន៏ស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលមួយ ដែលមានសន្ទុះយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត,ម្យ៉ាងវិញទៀតទូរទស្សន៏ ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់អោយមានសារះប្រយោជន៏នៅក្នុងលំដាប់ខ្ពស់ នៃខាងទស្សនសម្ពន័្ធ ដោយមានភាពស្វ័យប្រវត្តិហើយបច្ចេកវិទ្យាខាងអេឡិចត្រូនិចបានចាប់យក,ការបញ្ជូនឬឆ្លងកាត់និងការបង្ហាញរូបភាព។ ដោយនៅក្នុងអំឡុងចុងឆ្នាំ១៩២០,ហើយបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិច ត្រូវបានគេស្រាវជ្រាវ អោយលេចចេញជារូបរាងឡើង។ ប្រពន្ធ័ទូរទស្សន៏ទំនើបៗទាំងអស់ជាវត្ថុដែលបន្សល់នូវពីសម័យបុរាណនៅលើអក្សរ។ បើទោះបីជាចំណេះដឹងធ្វើការ ដោយប្រពន័្ធគ្រឿងយន្ត មានការកើនឡើងយ៉ាងណាក៏ដោយកឺវាមានសារះសំខាន់ខ្លាំងណាស់ទៅលើការអភិវឌ្ឍន៏ បចេ្ចកវិទហយាអេឡិត្រូនិចទូរទស្សន៏យ៉ាងពិតប្រាកដ។ រូបភាពនៃអគ្គីសនីដំបូងបង្អស់ដែលបានធ្វើការផ្សព្វផ្សាយតាមរយះវិទ្យុទូរទស្សន៏ គឺវាបញ្ជូនទៅគ្រឿងយន្ត ម៉ាស៊ីនហ្វាក់បានយ៉ាងឆាប់រហ័សជាទីបំផុត, លើសពីនេះទៅទៀតនោះម៉ាស៊ីនផ្ញើរសារទូរលេខ បានរីកចំរើនឡើងនៅចុងសតវត្សទី១៩ ។ ដំណើការនៃការឆ្លងកាត់នៃថាមពលអគ្គីសនី រូបភាពមានចលនា រស់រវើក នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៏ នេះគឺជាគំរោងលើដំបូងបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៨ ដូចទៅនឹងតេឡេហ្វូណូស្កូបដែរ, បន្ទាប់មកគឺការសិក្សាស្រាវជ្រាវមានរយះពេលខ្លី អំពីទូរសព្ទ័។ នៅពេលនោះផងដែរ វាក៏បានក្លាយទៅជាការកិតរំពឹងទុករបស់អ្នកនិពន្ធ, ដោយនៅថ្ងៃណាមួយ ពន្លឺនោះវាអាចឆ្លង កាត់ខ្សែលួសស្ពាន់ជារៀងរហូត ក៏ដូចជាសម្លេងផងដែរ។ គំនិតនៃការប្រើប្រាស់ស្កែនចុះឡើង ដើម្បីអោយរូបភាពឆ្លងកាត់ គឺគេដាក់អោយប្រើជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ នៅក្នុងម៉ាស៊ីនផ្ញើរទូរលេខទាំងមូល, តាមរយះនៃការប្រើផើងប៉ោល គ្រឿងយន្តទាំងនោះធ្វើការស្កែនចុះឡើង។ លើសពីនេះទៅទៀត នៅក្នុងអំឡុងពេលទៅថ្ងៃខាងមុខ ការស្កែននៅក្នុងទំរង់មួយឬផ្សេងៗពីគ្នា ត្រូវបានគេប្រើរាល់រូបភាពបច្ចេកទេស ទាំងអស់ដោយឆ្លងកាត់ទៅតាមកាលកំណត់បញ្ជូនទៅក្នុងទូរទស្សន៏ នេះគឺជាដំនើរនៃ"សនិទានកម្ម" ដំនើរការនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបភាពនៃចក្ខុវិញ្ញាណមួយ ទៅជាប់បន្តគ្នាក្នងការប្រព្រឹត្តិនៃអគ្គីសនី។
ស្រុករមាសហែក
(Romeas Haek District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តស្វាយរៀង ដែលមានរដ្ឋបាល ១៦ឃុំ និង ២០៤ភូមិ÷
ប្រទេសនៅអឺរ៉ុប
រដ្ឋអធិបតេយ្យ
រដ្ឋអធិបតេយ្យគឺជាសមាគមនយោបាយមួយដែលមានអធិបតេយ្យភាពលើប្រជាជនខ្លួនហើយប្រជាជនទាំងនោះត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តដើម្បីបំពេញនូវផលប្រយោជន៍នៃប្រទេសជាតិខ្លួន។ យោងទៅតាមអនុសញ្ញាម៉ុងតេវីដេអូបានឱ្យដឹងថា៖ រដ្ឋនីមួយៗត្រូវតែមានប្រជាជនជានិរន្ត មានទឹកដីកំណត់ច្បាស់លាស់ មានរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំសមរម្យ និងមានសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងរដ្ឋដទៃទៀត។
រដ្ឋដទៃទៀត
អង្គភាពទាំង ៦ ខាងក្រោមនេះគឺត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប មួយឬច្រើនជាងនេះ (ដូច្នេះ វាត្រូវបានកំណត់ថាជារដ្ឋដោយយោងទៅតាមគោលការណ៍បតិដ្ឋាប័ននៃភាពជារដ្ឋ) ឬក៏មិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប អ្វីនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានកំណត់ជារដ្ឋតាមសេចក្តីប្រកាសនៃភាពជារដ្ឋ។ រដ្ឋខាងក្រោមនេះដែរគឺមិនមែនជាសមាជិក អសប ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ឬសហភាពអឺរ៉ុបអ្វីនោះទេ។
ស្រុកស្វាយជ្រំ
​
ប្រាសាទគុកនគរ
ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទគុកនគរកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១១ តាមរចនាបថឃ្លាំង ។ ប្រាសាទនេះកសាងលើដីរាបស្មើ លើខឿនតែ មួយរាងចតុកោណកែង ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម និង ថ្មភក់ បែរមុខទៅទិស ខាងកើត មានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ លាតសន្ធឹងពីកើតទៅលិច មានបណ្តោយប្រវែង ៣៥ ម៉ែត្រ ទទឹង ២៥ ម៉ែត្រ មានគោបុរៈ ( ទ្វារ ឆ្លងកាត់កំពែងប្រាសាទ ) ចំនួនបី ។ គោបុរៈខាងកើតកម្ពស់ ៩ ម៉ែត្រ មានទ្វារចូលចំនួន ៣ កន្លែង ។ ទ្វារ​កណ្តាល មាន​លក្ខណៈ​តូចចង្អៀត ហើយ​ងងឹត​បន្តិច និង មាន​នៅ​សង​ខាង​ចំនួនពីរ ទៀត ។ គោបុរៈ​ខាងលិច​មាន​ទំហំតូច មានទ្វារមួយ​ចូល​ទៅ​ខាង​ក្នុង តែ​មិន​អាច​ចេញ​ទៅ​ខាង​ក្រៅ​បានទេ ។ គោបុរៈ​ខាងត្បូង​អែប​ជាប់​នឹង​ព្រះវិហារ​មិន ស្ថិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​កំពែង​ទេ មាន​ទ្វារ​ចូល​ពីប្រាសាទ ទៅខាង​ក្នុង តែ​មិន​អាច​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​កំពែង​បាន​ទេ មាន​តែ ចង្អូរ​មួយ​ដែល​គេ​ចោះ​ទម្លុះ​ជញ្ជាំង​ទៅ​ខាង ក្រៅ​សម្រាប់​បង្ហូរ​ទឹក​មន្ត​នៅ​ពេល​គេ​ធ្វើ​ពិធី​ស្រោច ទឹកនៅលើសិវលិង្គ ( ស្ថាណាទ្រោនី )។ នៅ​ចំកណ្តាល​មាន​ប៉ម​ខ្ពស់​ទោល​មួយ មាន បន្ទប់ និង យ៉​យ៉ាង​វែង​ចេញ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ហើយ នៅ​ចំ​ពី​មុខ​មាន សសរ​ពេជ្រ​រាង ៨ ជ្រុង​នៅ​សងខាង ។ នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​នៃ​សរសេរ​មាន​តុប​តែង​ជា​ក្បាច់ ខ្លួន​នាគ​ព័ទ្ធ​កោង​ដោយ បញ្ចោញ​ក្បាល​ទៅ​សង​ខាង​ពាំ​ផ្កា​ចន្ទន៍។នៅ​លើ​សសរ​ពេជ្រ​នេះ​មាន​ផ្តែរ​មួយ ផ្ទាំង​រចនា​ដោយ​ក្បាច់​ផុស ហើយ​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ផ្តែរ​នោះ​មាន​រូប​ព្រះឥន្ទ្រ​ជិះ​ដំរី​ក្បាល​បី ។ តួ​ប៉ម​កណ្តាល នេះ​ត្រូវ​បាន​តុប​តែង​លម្អ​ចាប់​ពី​ក្រោម រហូត​ដល់​ខាង​លើ ។ នៅ​ខាង​លើ​កំពូល​មាន​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក​ច្រើន ជាន់​ដែល​តំណាង​ឱ្យ​ចក្រវាល​ទាំងមូល ។ នៅ​ក្បែរ​តួប៉ម ( ទិសអាគ្នេយ៍ ) ក្បែរ​គោបុរៈ ខាងកើត​មានហោត្រៃ​ទោល​មួយ ( បណ្ណាល័យ ) ធ្វើ អំពី​ថ្មបាយ​ក្រៀម បែរ​មុខ​ទៅ​ទិស​ខាងលិច​បញ្ច្រាស ទិស​របស់ប្រាសាទ មាន​កម្ពស់​មធ្យម​សង់​លើ​ខឿន កម្ពស់ ១ ម៉ែត្រ ។ តាម​ការ​ឱ្យ​ដឹង​ពី​អ៊ំចាស់ៗនៅទីនោះបញ្ជាក់ថា នៅខាងកើតប្រាសាទមានស្ពានហាលមួយដែលក្រាល ដោយថ្មបាយក្រៀមឆ្លងកាត់ស្រះ ដែលមើលទៅ ស្រះនេះហាក់ដូចជាគេជីកព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទ តែ ក្រោយមកត្រូវបានលុបដើម្បីយកទីធ្លាសម្រាប់កសាង វត្តទៅវិញ ។ ហេតុដូចនេះហើយបានជាយើងឃើញ ថា តួប្រាសាទទាំងមូលហាក់ស្ថិតនៅក្នុងទីធ្លារបស់ វត្ត ។ កាល​ពីដើម​នៅ​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ​នេះមាន​ស្រះ មួយ​យ៉ាង​ធំ​ដែល​ទប់​ទំនប់​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ ហើយ​មាន​ស្ពាន ហាល​មួយ​ពី​ទិស​ខាង​លិច​ស្រះ​ដែល​ត​ភ្ជាប់​ពី​តួ​ប្រាសាទ ឆ្លង​កាត់តាមស្ពានហាលនេះ ។ បច្ចុប្បន្នទំនប់ ស្រះ តួស្រះ និង ទីធ្លា​ជុំវិញ​ក្បែរៗ​នោះ​ត្រូវ​បាន​ក្លាយ ទៅ​ជាតំបន់ កប់ខ្មោចទាំងអស់ធ្វើឱ្យរូបរាងស្រះទាំង មូលត្រូវបានកែប្រែទាំងស្រុង ។ ចំណែកនៅទីធ្លា ខាងត្បូងស្រះនោះវិញ ពីដើមមានដើមឈើធំៗដុះ យ៉ាងច្រើន មាន​ម្លប់​ត្រឈឹង​ត្រឈៃ​សម្រាប់​ជា​កន្លែង សមាធិ​របស់​តាយាយ​ក៏​ក្លាយ​ទៅជា កន្លែងកប់ខ្មោចដែរ ។
ឥមិនាបុញ្ញកម្មេ
សូត្រឧទ្ទិសកុសលច្រូចទឹក
បុណ្យទាំងឡាយ ដែលខ្ញុំបានកសាងសន្សំហើយ ចូរឲ្យនូវសេចក្តីសុខទាំង៣ប្រការ សូមឲ្យអ្នកទាំងឡាយបានដល់នូវ អមតមហានិព្វាន ឲ្យបានឆាប់រួស
ព្រែកជីកស៊ុយអែស
thumb|ព្រែកជីកស៊ុយអេថតពីផ្កាយរណប ព្រែកជីកស៊ុយអែស (The Suez Canal) ជាព្រែកជីកសិម្បនិម្មិតដ៏ធំនៅប្រទេសអេហ្ស៊ីប តភ្ជាប់សមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេ និង សមុទ្រក្រហម។ វាមានប្រវែង ១៦៣ គ.ម. និង​មាន​ទទឹង​អប្បបរមា ៣០០ ម.។
បទុមវរវង្ស
ព្រះបាទបទុមសុរិយវង្ស ​បាន​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ស្ដេច​កម្ជិលផេះ។​ ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​សោយរាជ្យ​នគរ​ខ្មែរ​បាន​១៩០​​ឆ្នាំ។​ ចំពោះ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​វិញ​ ​គឺ​ព្រះ​បទុមវរវង្ស​ ​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​កេតុមាលា។​ ​ព្រះ​បទុមវរវង្ស​ ​ត្រូវជា​ក្មួយ​របស់ឥសីភ័ក្ដិធម្មឫទ្ធិ ​គ្រូបាធ្យាយ​របស់​ព្រះ​កេតុមាលា ​(នៅ​ក្នុង​ក្រឹត្យ​ក្រម​វិន័យ​ ​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ​ ​កាលបើ​អស់​លែង​មាន​ពូជពង្ស​វង្សត្រកូល​ស្ដេច​ហើយ​ ​នោះ​បុរោហិត​ ​មាន​សិទ្ធិ​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​បន្ដ​បាន)។ មុន​នឹង​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​នឹង​ក្មួយ​ស្រី​ព្រះមហាក្សត្រ​។
ស្រុកឆ្លូង
ការអប់រំ
សាលាបឋមសិក្សា
ពុទ្ធជ័យមង្គល
ភាសា​បាលី
(៨)​ ទុគ្គាហទិដ្ឋិ ភុជគេន សុទដ្ឋហត្ថំ ព្រហ្មំ វិសុទ្ធិ ជុតិមិទ្ធិ ពកាភិធានំ ញាណគទេន .... វិធិនា ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​
ដោយធម្មពិធី ទានបារមីជាប្រធាន ក្រុងមារចាញ់ទ្រង់ញាណ ប្រណម្យកាយថ្វាយវន្ទា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ព្រះឈ្នះមារគ្រានោះហោង ។
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
His hands bound tight by the serpent of wrongly held views, / Baka, the Brahma, thought himself pure in his radiance and power. / The Lord of Sages defeated him by means of his words of knowledge: / By the power of this, may you have victory blessings. //
សង្កាត់ក្តុលដូនទាវ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៧ភូមិ ។
សករាជ
ពុទ្ធសករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ៦២៩ ប្រាប់​ថា ពុទ្ធសករាជ គេ​កំណត់​រាប់​ចំនួន​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ តាំង​ពី​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ​បាន​មួយ​ថ្ងៃ​រៀង​មក ។ ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១៥ កើត ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​ម្សាញ់, រាប់​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​នោះ​មក ជា​ពុទ្ធសករាជ ។ ការ​រាប់​ពុទ្ធសករាជ ជា​ការ​កំណត់​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​របស់​ពួក​ពុទ្ធសាសនិកជន សម្រាប់​ប្រើ​ខាង​សាសនា ដែល​ហៅ​ថា "បក​សករាជ" ។ របៀប​នេះ រាប់​យក​ចំណែក​ខាង​រនោច​ខែ​មួយ​មុន​មក​ប៉ះ​រួម​នឹង​ខ្នើត​ខែ​បន្ទាប់​នោះ​ជា ១ ខែ គឺ​ត្រូវ​រាប់​ពី​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ពិសាខ មក​ដល់​ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​ជេស្ឋ ជា ១ ខែ ។ល។ ពី​ថ្ងៃ ១ រោច ខែ​ចេត្រ មក​ដល់​ថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ​ពិសាខ ជា ១ ខែ (ពេញ​ជា ១ ឆ្នាំ) រាប់​យ៉ាង​នេះ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ, បើ​រាប់​ពី​លើ​មក​ដល់​ត្រឹម​ណា ត្រូវ​ទុក​ថ្ងៃ​ខែ​នោះ​ជា​បច្ចុប្បន្នកាល មិន​ទាន់​ពេញ​ថា​ជា​សករាជ​ដែល​កន្លង​ទៅ​ហើយ​ទេ, ដូចជា​កាល​ពី​ក្នុង​ថ្ងៃ ១៥ រោច ខែ​ស្រាពណ៍ ឆ្នាំ​មមី បន្ទាប់​ឆ្នាំ​ពុទ្ធ​បរិនិព្វាន ត្រូវ​រាប់​ថា ពុទ្ធសករាជ​កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន ១ ឆ្នាំ ៣ ខែ ១៤ ថ្ងៃ (កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន​ប៉ុន្មាន ត្រូវ​ថា​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណោះ), តែ​បើ​ប្រើ​ខាង​ការ​សរសេរ​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ កត់ត្រា​ចុះ​ក្នុង​គម្ពីរ​ក្បួន​ច្បាប់​ទាំង​ពួង ឬ​និយាយ​ស្ដី​ប្រាប់​គ្នា​តាម​ធម្មតា​នោះ ត្រូវ​រាប់​ចេញ​ចំនួន​សករាជ​យក​ត្រឹម​ឆ្នាំ​មមី​ដែល​ចូល​ក្នុង​រវាង​ឆ្នាំ​ គំរប់ ២ នុ៎ះ​ឯង​ថា ពុទ្ធសករាជ ២ ឆ្នាំ ឬ​ពុទ្ធសករាជ ២, បើ​ប្រើ​អក្សរ​សង្ខេប​ត្រូវ​ប្រើ​អក្សរ​ជា ព. ស. ២ ។
ពុទ្ធសករាជ​នេះ ចាប់​ផ្ដើម​កើត​មាន​ឡើង​ជា​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដោយ​ពួក​ពុទ្ធបរិស័ទ​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​ជាដើម​ក្នុង​ប្រទេស​នោះ​កំណត់​ឲ្យ​ប្រើ​ ឡើង ចាប់​រាប់​តាំង​ពី​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ ​បាន ១ ថ្ងៃ គឺ​កំណត់​រាប់​តាំង​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ពុធ ១ រោច ខែ​ពិសាខ ឆ្នាំ​ម្សាញ់​នោះ​មក ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា​ជា​ពុទ្ធសករាជ ដោយ​មាន​ថ្ងៃ​បរិនិព្វាន​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​គោល​ចារិក, ហើយ​ត​មក​ក្នុង​ប្រទេស​នានា ដែល​ជា​ប្រទេស​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា ដូច​ប្រទេស​ខ្មែរ​ជាដើម ក៏​និយម​ប្រើត ៗ គ្នា​មក​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។
ឯ​ប្រទេស​ឥណ្ឌាកាល​ពី​សម័យ​មុន ដែល​ពុំ​ទាន់​មាន​ពុទ្ធសករាជ​នៅ​ឡើយ គេ​និយម​ប្រើ​បុរាណ​សករាជ គឺ​សករាជ​ខាង​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ច្រើន​ពាន់​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ។ លុះ​ដល់​មាន​ពុទ្ធសករាជ ប្រទេស​ឥណ្ឌា ក៏​ចាប់​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ជាប់​ឡើង ។ ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ប្រទេស​ឥណ្ឌាឈប់​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ទៅ​ហើយ, តែ​គេ​ប្រើ​សករាជ​អ្វី​យើង​មិន​បាច់​និយាយ ។
ការ​ប្រើ​សករាជក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា​
ឯ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ ប្រាកដ​ជា​មាន​ដើម​កំណើត​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដោយ​សារ​ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​សាយ​ភាយ​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​ផង បាន​ជា​ខ្មែរ​យើង​ចាប់​និយម​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ​ខ្លះ តាម​អារ្យធម៌​ឥណ្ឌៀ​តាំង​ពី​សម័យ​នោះ​មក ។
កោះស៊ូម៉ាត្រា
ភូមិវិទ្យា
ជួរភ្នំបារីសានគឺជាឆ្អឹងខ្នងរបស់កោះស៊ូម៉ាត្រា ដែលនៅក្នុងនោះមានភ្នំភ្លើងរស់ឈ្មោះ ភ្នំកេរីនស៊ី (កំពស់ ៣៨០៥ម ខ្ពស់ជាងគេក្នុងជួរភ្នំនេះ) ស្ថិតនៅចំកណ្ដាល។ សកម្មភាពភ្នំភ្លើងក្នុងតំបន់នេះបានផ្ដល់នូវដីមានជីជាតិ ទេសភាពស្អាតៗដូចជានៅជុំវិញបឹងតូបា។ តំបន់នេះក៏មានស្រទាប់រ៉ែធ្យូងថ្មនិងមាសផងដែរ។
ប្រជាសាស្ត្រ
ភាគច្រើនលើសលប់នៃប្រជាជនស៊ូម៉ាត្រាកាន់សាសនាឥស្លាម (៨៧%)។ ក្រៅពីនេះកាន់សាសនាគ្រឹស្ត (១០%) សាសនាព្រះពុទ្ឋ (២%) និងសាសនាព្រាហ្ម (១%)។
យានដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ
យានដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ (ភាសាអង់គ្លេស៖ public transport) ជាយានជំនិះដែលសាធារណៈជនទូទៅមិនថានរណាអាចជិះបាន ដោយបង់ប្រាក់តាមការកំណត់របស់ម្ចាស់​យានយន្តនោះ។ គេជំរុញអោយប្រជាជន​ប្រើប្រាស់យានដឹកជញ្ជួនដើម្បីកាត់បន្ថយ​ការបញ្ចេញឧស្ម័នពុល(កាបូនឌីអុកស៊ីដ អាសូតឌីអុកស៊ីដជាដើម) កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈ និង ការកកស្ទះចរាចរណ៍ ដែលជាកត្តាបំពុលបរិស្ថានរស់នៅយ៉ាងខ្លាំងដែលជាកង្វល់ដ៏សំខាន់សំរាប់ទីក្រុងធំៗ។ យានដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ​រត់តាមពេលវេលា​និងកាលវិភាគកំណត់មួយដូចជារថភ្លើងនិងឡានក្រុងជាដើម តែក៏មានយានខ្លះដើរតាមការហៅរបស់ភ្ញៀវដូចជាតាក់ស៊ី​និងម៉ូតូឌុបជាដើម។ ជាទូទៅយានដឹកជញ្ជួនសាធារណៈទាំងនោះតែងមានអ្នកបើកបរម្នាក់ (ឬ២នាក់ដែលម្នាក់ទៀតជាជំនួយការបើកបរ)។ នៅប្រទេសជឿនលឿន គេក៏ចាប់ផ្ដើមប្រើ​ប្រព័ន្ធបើកបរស្វ័យប្រវត្តិ​ដោយគ្នានមនុស្សបើកផងដែរ ដើម្បីបញ្ចៀសគ្រោះថ្នាក់បណ្ដាលមកពីកំហុសមនុស្ស។
ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា
២-រស្មីពណ៌លឿង ជាតំណាងព្រះអង្គ កាលទ្រង់សោយព្រះជាតិជាវិនីបណ្ឌិត។ កាលនោះព្រះ ឥន្ទ្រាធិរាជបាននិម្មិតខ្លួនជាយក្សធ្វើ​ជា​ជាង​​មាស ។ វិនីបណ្ឌិតបានអារសាច់ខ្លួនឱយជាងមាស ដើម្បីផែធ្វើជាមាសបិទព្រះពុទ្ធរូប ។
៣-រស្មីពណ៌ក្រហម ជាតំណាងព្រះអង្គ កាលទ្រង់សោយព្រះជាតិជាបទុមមាណព ។ គ្រានោះ មានពស់មួយប្រកបដោ​យពឹសដ៏ពន្លឹកចឹក​មាតាព្រះអង្គ ព្រះអង្គទ្រង់យកកាំបិទមកពុះទ្រូង លូក បេះដូងមកផ្សំថ្នាំមើលមាតាឱយបានគង់ជីវិត ។
ដកស្រង់ពី ​ កម្ពុជាសូរិយា ឆ្នាំ ១៩៦២ របស់លោក ថង់ វង
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទសជាតក
កបិលវត្ថុ
កបិលវត្ថុ កត់សំណេរតាមនេប៉ាល់គឺ កបិលវស្តុ(Pāli: कपिलवस्तु Nepali: कपिलवस्तु) គឺ​ជា​ឈ្មោះ​នៃ​ទីក្រុង​ធំមួយ​ក្នុងរដ្ឋ​សក្កៈដែល​ជា​រដ្ឋមាន​ចំណាស់​មួយ ដែល​ត្រូវ​បាន​រាប់​បញ្ចូល​ជា​ពុទ្ធ​ស្ថាន​ធំ​មួយ​​កន្លែង​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ចំណោម​ពុទ្ធ​ស្ថាន​ធំ​ៗ ​​ក្នុង​វិស័យ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ទីក្រុង​ចំណាស់​នេះ​ត្រូវ​បាន​​លោកសៀនចាង (Xuanzang) និង​លោកផ្វាសៀន (Faxian) ស្រាវ​ជ្រាវ​រក​ឃើញនៅ​ចុង​សតវត្សទី​១៩។ អ្នកស្រាវជ្រាវ​ខាង​ប្រាសាទ​បូរាណក៏បាន​បង្ហាញ​អំពី​ទីតំាង​នៃ​ទីក្រុង​នេះ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ចម្ងាយ​ ១៥ ​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ឧទ្យា​ន​លុម្ពិនី។ ទីក្រុង​នេះ​មាន​ផ្ទៃ​ដី​ ១,៧៣៨ គ.ម២ និង​ចំនួន​ប្រជាជន​ប្រមាណ ៤៨១,៩៧៦ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០០១។
ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ
វត្ថុតាង​​ស្តូប​បូរាណ និ ង​ប្រាសាទមួយ​ចំនួន​ដែល​សល់​ពី​ពេល​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​​នៅ​ រហូត​ដល់​សតវត្ស​ដំបូង​នៃ​​គ្រិស្តសករាជ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​កំឡុង​ឆ្នាំ​ ១៩៧៥​ ដល់​ ១៩៧៩ រួម​ជា​មួយ​និង​ផ្នូរ​បូរាណ​យ៉ាង​មាន​ចំណាស់​​ដែល​សល់ពី​សម័យ​កាល​ដំបូង។
ក្រុមមិត្តភក្តិ (Peer group)
កម្លុងរយៈពេលលូតលាស់ ក្រុមមិត្តភក្តិតែងតែប្រឈម នឹងការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ក្មេងជំទង់ក្នុងវ័យលូតលាស់តែងតែចំណាយពេលច្រើន ជាមួយមិត្តភក្តិគេ និង មានការមើលថែតិចពីមនុស្សចាស់។ ការប្រស្រ័យទាក់ទងរបស់ក្មេងជំទង់ក្នុងវ័យលូតលាស់ ក៏អាចមានការផ្លាស់ប្តូរ​ដែរ។ ពួកគេចូលចិត្តនិយាយពីសាលា និង មុខរបរគេជាមួយឪពុកម្តាយរបស់គេ ហើយពួកគេសប្បាយនឹងការនិយាយពី sex និង ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ ខ្លួនជាមួយមិត្តភក្តិ។ ក្មេងៗតែង ស្វែងរកក្រុមមិត្តភក្តិដែលនឹងទទួលគេ ទោះបីបើក្រុមនោះមានទាក់ទងនឹងសកម្មភាពដែលអាក្រក់ក៏ដោយ។ក្មេងៗតែងមិនសូវទទួលយកអ្នកណាដែលខុសពីគេ។
ការអភិវឌ្ឍន៍ចិត្តវិទ្យា
អ្នកអភិវឌ្ឍចិត្តវិទ្យា, Lev Vygotsky, Jean Piaget, Erik Erikson, Harry Stack Sullivan, និងអ្នកទ្រឹស្តីរៀនពីសង្គមបានអះអះថា ទំនាក់ទំនងរបស់ក្រុមមិត្តភក្តិផ្តល់នូវ
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក
សណ្ឋានដីបាតមហាសមុទ្រ
(ហួសពីសមត្ថភាពបកប្រែ)
ជនជាតិទំពួន
សាសនា
ជនជាតិទំពួនកាន់សាសនាព្រលឹង ដោយគេជឿលើព្រលឹង អ្នកតា និងវត្ថុអរូបី។ ពួកគេតែងបូជាសត្វដើម្បីផ្គាប់ចិត្តព្រលឹងដូនតានានា។ ការបំពារបំពានលើ​បញ្ជាដូនតាទាំងឡាយនឹងបង្កជាជំងឺបៀតបៀន។ ធ្មប់និងការបញ្ជូលព្រលឹងជារឿងសាមញ្ញ។ មានជនជាតិទំពួនមួយក្រុមតូចដែរដែលកាន់ពុទ្ឋសាសនាថេរវាទ។
សាកលវិទ្យាល័យន័រតុន
ការទទួលស្គាល់​ដោយរដ្ឋាភិបាល
នៅ​ថ្ងៃ​ទី 31 ខែ​សីហា​ឆ្នាំ 2007 មូលនិធិ​របស់​យើង​បាន​ទទួល​វគ្គ​សិក្សា​ឆ្នាំ​ទទួលស្គាល់​គុណភាព​អប់រំ​ពេញ​លេញ​ពី​ឌីត​អនុញ្ញាត​ឱ្យ NU ការ​ចេញ​វិ​ញ្ញា​បន​ប័ត្រ​ដល់​សិស្ស​ដែល​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​ជោគជ័យ​វគ្គ​សិក្សា​ថ្នាក់​ឆ្នាំ​សិក្សា​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2006-2007​, 2007-2008​, 2008-2009 និង​ឆ្នាំ​សិក្សា​ដូច​ខាង​ក្រោម​។ ឌីត​គឺ​ជា​ស្ថាប័ន​រដ្ឋា​ភិ​បាល​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​សិទ្ធិ​អំណាច​នៃ​ទី​ស្តី​ការ​គណៈ​រដ្ឋ​ម​ន្រ្តី​នោះ​ទេ​។ កម្មវត្ថុ​សំខាន់​នៃ​ស្ថាប័ន​នេះ​គឺ​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​គុណភាព​នៃ​ការ​អប់រំ​ខ្ពស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​។
មហាវិទ្យាល័យ​សិល្បៈ​មនុស្ស​និង​ភាសា
1. បរិញ្ញាបត្រ​នៃ​សិល្បៈ​ក្នុង​ការ​បង្រៀន​ភាសា​អង់គ្លេស​ជា​ភាសា​បរទេស 2. បរិញ្ញាបត្រ​នៃ​សិល្បៈ​ក្នុង​ការ​ទំនាក់ទំនង​ជា​ភាសាអង់គ្លេស 3. បរិញ្ញាបត្រ​នៃ​សិល្បៈ​ក្នុង​ការ​ប​ក​ភាសា​អង់គ្លេស​និង​បកប្រែ
វិស្វកម្ម​ស៊ីវិល​
វគ្គ​សិក្សា​វិស្វកម្ម
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
* គេហទំព័រ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ន័​រ​តុ​ន
ស្រុកកែវសីម៉ា
ស្រុកកែវសីម៉ាមាន៥ឃុំ ៖
សិក្ខាបទ៥
ការពិពណ៌នាបន្ថែម
មានពេលខ្លះបុគ្គលណាមួយ បោះបង់ការពោលពាក្យខុស វៀរចាកការពោលពាក្យ ខុស ។ នៅពេលដែលគេប្រជុំគ្នាក្នុងភូមិ ពួកក្រុម ឬ​ក្រុមគ្រួសារ ហើយត្រូវគេហៅ ឲ្យឆ្លើយ ក្នុងភាពជាសាក្សី បុគ្គលនោះ កាលបើខ្លួនមិនដឹង ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំមិនដឹង កាលបើខ្លួនដឹង ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំដឹង ឬកាលបើខ្លួនមិនឃើញ ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំមិនឃើញ កាលបើខ្លួនឃើញ ក៏ឆ្លើយថាខ្ញុំឃើញ ។ ធ្វើយ៉ាងដូច្នេះ គាត់មិនបាននិយាយកុហកដោយចេតនា ដើម្បីបំណងផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីបំណងរបស់អ្នកដទៃ ដើម្បីបំណងឲ្យបាន រង្វាន់ណាមួយ ។ ដោយបោះបង់វាចាខុស គាត់​បាន​វៀរចាក​ការ​ពោល​វាចា​ខុស ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ មានព្រះបន្ទូលថាការសម្លាប់សត្វ ការលួចទ្រពគេ ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម និងការពោលពាក្យកុហក មិន​ដែល​ជា​ការ​ចំណាន​សោះឡើយ ។”សរេសរឪ្យអស់ផងទានម្ចាស់ករុណាសូម ចុះឥមានោះអត់ផងនិង
ស្រុកស្នួល
ព្រំប្រទល់នៃ
អង្គភាពដំណើរការកណ្តាល
CPU (ពាក្យ​ពេញ៖ Central Processing Unit) គឺ​ជា​ផ្នែក​រឹង​មួយ​នៅ​ក្នុង​កុំព្យូទ័រ​ដែល​ផ្ទុក​នូវ​ការ​ណែនាំ (instruction) សម្រាប់​កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ ដោយ​ប្រតិបត្តិ​លើ​លេខ​នព្វន្ត​បឋម តក្កវិទ្យា និង​ប្រតិបត្តិការ​ចេញ​ចូល (input/output) របស់​ប្រព័ន្ធ។ ពាក្យ CPU ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​វិស័យ​កុំព្យូទ័រ​ចាប់​តាំង​ពី​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៦០​មក។ ទ្រង់​ទ្រាយ ការ​រចនា និង​ការ​អនុវត្ត​របស់ CPU ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ជា​វគ្គៗ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ប៉ុន្តែ​ប្រតិបត្តិការ​មូលដ្ឋាន​របស់​ពួក​វា​នៅ​តែ​ដូច​គ្នា​ដដែល។
ប្រេម ទីនសូឡានុន្ទ
តួនាទីនៅក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តនយោបាយ និងរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ព.ស ២៥៤៩
ฐิตินันท์ พงษ์สุทธิรักษ์ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้กล่าวว่า พลเอกเปรมเป็นบุคคลที่มีบทบาททางการเมือง ในช่วงวิกฤตการณ์การเมืองในประเทศไทย พ.ศ. 2548-2549 และมีบทวิเคราะห์จากสำนักข่าว XFN-ASIA ระบุในเว็บไซต์ นิตยสารฟอร์บ ว่า พลเอกเปรมเป็นบุคคลที่มีบทบาทสำคัญในการเมืองไทย พร้อมทั้งได้สนับสนุนให้ คณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (คปค.) ทำการรัฐประหาร ยึดอำนาจการปกครองแผ่นดิน จากรัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร อย่างไรก็ตามรัฐบาลคณะทหาร ได้อ้างว่า พลเอกเปรมไม่เคยมีบทบาททางการเมือง
អ៊ូប៊ុនទូ
ភាសា ច្រើនភាសា (លើសពី៥៥ភាសា)
ប្រភេទខឺនែល Linux (Monolithic)
ព្រះបាទសុទ្ធោទន
ឯកសារយោង
សៀវភៅ ផ្លូវព្រះនិព្វាន រៀបរៀងដោយ យិន គឹមវាណ​ (១១ មិថុនា ២០០៩)
អជាតសត្តុ
យោង
អដ្ឋកថា សុមង្គលវិលាសិនី ព.ស.​២៥៥៣
ត្រីកោណ
ប្រភេទនៃត្រីកោណ
ត្រីកោណខ្លះ អាចត្រូវបានគេចាត់ថ្នាក់តាមរយៈ មុំខាងក្នុងរបស់វា៖
ការប្រើកូអរដោនេ
ក្នុងលំហអ័ក្សបី ផ្ទៃក្រលារបស់ត្រីកោណ{A = (xA, yA, zA), B = (xB, yB, zB) និង C = (xC, yC, zC)} គឺ
ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន
រាជវង្សសៀ (ប្រ. ២១០០ - ប្រ. ១៦០០ មុនគ.ស.)
អត្ថបទក្បោះក្បាយ: រាជវង្សសៀ
រាជវង្សស្ឆាង (ប្រ. ១៧០០-១០៤៦ មុនគ.ស.)
ប្រវត្តិវិទូចិន ដែលបានរស់នៅសម័យក្រោយៗមកទៀតទម្លាប់ធ្វើការកត់សំគាល់លើរាជវង្សមួយដែលបន្តពីរាជវង្សមួយទៀត ក៏ប៉ុន្តែស្ថានភាពនយោបាយជាក់ស្ដែង ក្នុងប្រទេសចិនដើមដំបូងត្រូវបានដឹងថាមានការស្មុគស្មាញមែនទែន ។ ដោយហេតុនេះហើយ តាមអ្នកប្រាជ្ញនៃប្រទេសចិនខ្លះអោយយោបល់ថាសៀហើយនិងស្ឆាងប្រហែលជាសំដៅទៅ លើអង្គការនយោបាយពីរដែលមានដំណាលៗគ្នា ក៏ដូចជា ចូវដំបូងឡើយត្រូវបានដឹងថាមានវត្តមាន ក្នុងសម័យតែមួយនឹងស្ឆាងដែរ ។ កំណត់ត្រាសរសេរដៃបានរកឃើញនៅអានយ៉ាង(Anyang)អះអាងនូវវត្តមាននៃរាជវង្សស្ឆាង ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្នកប្រាជ្ញបស្ចឹមប្រទេសជារឿយៗស្ទាក់ស្ទើរដោយឯកភាពជាបណ្ដោះអាសន្នរួមគ្នា ដោយទទួលស្គាល់តាមកំណត់ត្រាអានយ៉ាងដែលថាមានរាជវង្សស្ឆាង ។ ឧទាហរណ៍ ការស្វែងរកបុរាណវត្ថុនៅឯសានស៊ិងតួយ(Sanxingdui)បានផ្ដល់ជាគំនិតថាអរិយធ៌មបច្ចេកទេស ដែលបានរីកចំរើនមិនដូចវប្បធ៌មអានយ៉ាងទេ ។ តឹកតាងមិនអាចសន្មតបាននៅក្នុងការផ្ដល់អោយដឹងថាតើអាណាចក្រស្ឆាងលាតសន្ធឹងពីអានយ៉ាងចម្ងាយប៉ុន្មាននោះទេ ។ សម្មតិកម្មដែលនាំអោយថាអានយ៉ាងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្សស្ឆាងដដែលនោះ គឺនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការមានដូចគ្នានិងបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយនឹងតំបន់ដែលមានការតាំងនៅ នៃវប្បធ៌មផ្សេងៗដ៏ទៃទៀតជាច្រើនក្នុងតំបន់ បច្ចុប្បន្នសំដៅលើប្រទសចិនភាគខាងក្នុង រឺក៏ ភូមិភាគកណ្ដាល ។
រាជវង្សឈិន (២២១-២០៦ ម.ស.)
ប្រវត្តិវិទូជាច្រើនសំដៅលើសម័យរាជវង្សឈិនមកដល់ចុងសម័យរាជវង្សឈិងជាសម័យអធិរាជចិន ។ ទោះបីជារជ្ជកាលបង្រួបបង្រួមនៃអធិរាជឈិនបន្តបានរយៈពេល១២ឆ្នាំក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គបានរៀបចំពង្រាបផ្នែកដ៏ធំនូវអ្វីៗ ដែលបង្កបង្កើតជាចំណុចស្នូលទឹកដីកំណើតនៃជនជាតិហានចិនហើយ និងបង្រួបបង្រួមពួកគេក្រោមរដ្ឋបាលកណ្ដាលប្រកាន់ច្បាប់ដ៏តឹងរឹង ដែលតាំងនៅសៀនយ៉ាង(Xianyang)(ក្បែរៗស៊ីអាន[Xi'an]ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ) ។ លទ្ធិច្បាប់និយមដែលដឹកនាំ ដោយឈិនបានសង្កត់ធ្ងន់នូវការប្រកាន់ខ្ជាប់ខ្ជួន លើច្បាប់វិន័យហើយ និងអំនាចផ្ដាច់ការនៃព្រះចៅអធិរាជ ។ ទស្សនៈមួយនេះក្រោយមកជះឥទ្ធិពល ដល់ការពង្រីកចក្រភពតាមបែបកងទ័ពបង្ហាញការមិនដំណើរការ ក្នុងការគ្រប់គ្រងចក្រភពដោយសន្តិភាពបានទេ ។ ព្រះចៅអធិរាជឈិនជាធិបតី លើការបង្ក្រាបការប្រឆាំងខាងនយោបាយយ៉ាងឃោរឃៅរួមមានព្រឹត្តិការណ៍មួយ ដែលគេដឹងថាជាការដុតបំផ្លាញសៀវភៅនិងការកប់អ្នកប្រាជ្ញទាំងរស់ ។ នេះអាចនឹងជាកម្លាំងរុញច្រាន ពីក្រោយការស្រោចស្រង់របស់ហានក្រោយមកទៀត ដោយបញ្ចូលសាលាគំរូនៃការអភិបាលកិច្ចបន្ថែមទៀត ។ រាជវង្សឈិនល្បីដោយសារការសង់មហាកំផែងចិន ដែលត្រូវបានអះអាងបញ្ជាក់និងធ្វើបន្ថែមឲកាន់តែប្រសើរឡើងកំឡុងពេលរាជវង្សមិង ។ ការរួមចំណែកដ៏សំខាន់ផ្សេងៗ នៃឈិនរួមមានគំនិតនៃ រដ្ឋបាលកណ្ដាល ការបង្រួបបង្រួមច្បា់ប់វិន័យ ការអភិវឌ្ឍភាសាសរសេរ​ ប្រព័ន្ធរង្វាស់រង្វាល់និងរូបិយវត្ថុចិនគឺជាកង្វល់បន្ទាប់ពីសម័យនិទាឃរដូវនិងសរទរដូវនិងសម័យប្រទេសកើតសង្គ្រាម ។ បន្ថែមអ្វីមួយដែលសំខាន់ដូចជាល្វែង នៃភ្លៅរទេះសំរាប់រទេះត្រូវបានបង្កើតដូចគ្នាដើម្បីបញ្ជាក់ថាប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មរស់រវើកទូទាំងចក្រភព ។
រាជវង្សមិង (១៣៦៨–១៦៤៤គ.ស.)
កំឡុងរាជវង្សមិងការសាងសង់ចុងក្រោយនៅលើមហាកំផែងត្រូវរ៉ាប់រងលើការការពារប្រទេសចិនពីបរទេសឈ្លានពាន ។ កាលណោះមហាកំផែងត្រូវបានសាងសង់ ក្នុងរយះពេលលឿនណាស់ ភាគច្រើននូវអ្វីដែលយើងបានឃើញសព្វថ្ងៃនេះគឺបានសង់ រឺក៏ ជួសជុលដោយរាជវង្សមិង ។ ការងារឥដ្ឋ និងថ្មប្រផេះត្រូវបានពង្រីក ប៉មយាមខ្លះត្រូបានរចនាឡើងវិញ ហើយកាំភ្លើងធំត្រូវបានគេដាក់តាមបណ្ដាយរបស់កំផែង ។
រាជវង្សឈីង (១៦៤៤–១៩១១គ.ស.)
ការបះបោរដ៏ធំមួយ ការបះបោរថាយភិង(Taiping) (១៨៥១-១៨៦៤) ដែលទាក់ទិនជុំវិញការធ្លាក់ចុះ នៃប្រទេសចិនលើកទីបីក្រោមការគ្រប់គ្រង នៃថាយភិង ធានគ័រ (Taiping Tianguo) ជាចលនាសាសនាស្រដៀងនឹងគ្រិស្តសាសនាដែរ បានដឹកនាំដោយស្ដេចស្ថានសួគ៌ ហុង សៀវឈួន(Hong Xiuquan) ។ ត្រឹមតែ១៤ឆ្នាំក្រោយមកទៀត គឺថាពួកថាយភិងបានបែកខ្ញែកខ្ទេចខ្ទីនៅទីបញ្ចប់ កងទ័ពថាយភិង ត្រូវបានកម្ទេច ក្នុងសមរភូមិណានគីងលើកទីបី(Nanking) ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៤ ។ មរណភាពបានបន្លឺឡើង កំឡុងការបះបោរ១៥ឆ្នាំ គឺប្រហែល២០លាននាក់ ។
ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍
ភាសាណាវ៉ាថ្លះតូល្លិ (មកពី ណាវ៉ាថ្ល៍, «សម្លេងពិរោះ» និង ថ្លះតូល្លិ, «ភាសា») គឺជាភាសាយូតូអាហ្សតិក មួយដែលត្រូវបាននិយាយជាពិសេសដោយជនជាតិណាវ៉ាក្នុងម៉ិចស៊ិក និង អាមេរិកកណ្ដាល. កើតនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧យ៉ាងយឺត។ តាងពីវិត្ថាកម្មនៃវប្បធម៌តូលតិកនៅទីបញ្ចប់សត្តវត្សរ៍ទី១០នៅមេសូអាមេរិក, ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ចាប់ផ្ដើមសាយឡើងលើភាសាផ្សេងៗនៃមេសូអាមេរិកដល់ធ្វើជាភាសាអន្ដរជាតិក្នុងភាគធំនៅតំបន់មេសូអាមេរិក ជាពិសេសក្នុងផែនដីដែលត្រូវបានធ្វើសញ្ជ័យដោយចក្រភពអាហ្សតិក ពីសតវត្សរ៍ទី១៣ដល់កាលធ្លាក់ (ថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៥២១) ដោយជនជាតិអេស្ប៉ាញ ហេតុដូច្នេះ ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ក៏ត្រូវបានស្គាល់តាម ‹‹ភាសាម៉ិចស៊ិក››។
ភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ចាប់ផ្ដើមខាតអ្នកនិយាយតាមជនជាតិអេស្ប៉ាញមកទ្វីប ហើយតាមភាសាអេស្ប៉ាញបានធ្វើជាភាសាខ្ពស់ជាងគេថ្មីក្នុងមេសូអាមេរិក។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ជនជាតិអឺរ៉ុបតប្រើភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ដោយអ្នកផ្សាយសាសនាសម្រាប់ធ្វើសញ្ជ័យ យកភាសានេះទៅតំបន់ដែលមិនទាន់មានឥទ្ធិពលនៃភាសាណាវ៉ាថ្ល៍ជាមុនទេ។
Tiempos de la colonia
El franciscano Juan de Zumárraga, primer obispo de Tenochtitlan, introdujo la imprenta en Nueva España. Esto permitió la publicación de la Doctrina cristiana breve traducida en lengua mexicana, salida de la prensa en 1546, obra de fray Alonso de Molina en náhuatl. Fray Andrés de Olmos, colaborador de Zumárraga y figura clave en la historia etnográfica y lingüística mexicana, es el primero en escribir una gramática en lengua náhuatl. Una gramática posterior, que data de 1645, ha sido empleada con frecuencia como modelo para métodos de estudio modernos.
Tiempos modernos
300px|thumb|left|Texto en náhuatl, en Teotihuacán.
En El Salvador, el náhuatl se ha extinguido casi en su totalidad como consecuencia del levantamiento campesino de 1932 que terminó en la matanza de miles de indígenas hablantes de esta lengua. Los actuales hablantes del pipil buscan rescatar su lengua por diversos medios otorgadas por el gobierno salvadoreño y Organizaciones no gubernamentales, pero también organizaciones religiosas provenientes de los Estados Unidos que atentan contra la laicicidad del estado al intentar doctrinar a los niños en su lengua materna.
Con los festejos del bicentenario de la independencia de México en el año 2010, el senado de la república ha decidido traducir la constitución política de los Estados Unidos Méxicanos al náhuatl, el cual será presentado oficialmente el 25 de febrero de 2011 y supervisado por León Portilla. Una de las principales críticas que recibe este documento es el argumento de que náhuatl no tiene expresión escrita, el náhuatl escrito se considera una lengua de académicos, universitarios e investigadores y no una manera de expresión generalizada en los hablantes nativos.
El náhuatl en Estados Unidos
Después de la demarcación frontiza de la Nueva España, muchos hablantes del náhuatl fueron llevados por los españoles a lo que hoy en día es el actual territorio de los Estados Unidos, los tlaxcaltecas que llegaron a Texas, Nuevo México y California eran de habla náhuatl, por esa razón en Santa Fe de Nuevo México existe un barrio llamado Analco.
Descripción lingüística
La primera gramática de la lengua náhuatl, titulada Arte de la lengua mexicana, fue elaborada por el franciscano fray Andrés de Olmos. Fue concluida el primero de enero de 1547 en el convento de Hueytlalpan, ubicado en el Estado mexicano de Puebla. Destaca el hecho de haber sido desarrollada antes que muchas gramáticas de lenguas europeas como la francesa, y tan sólo 55 años después de la Gramática de la lengua castellana de Antonio de Nebrija.
Léxico
México (mexih-co): En el ombligo de la luna (significado discutido), otra interpretacíón es "En el centro de la luna"
Escritura
Los españoles introdujeron el alfabeto latino, el cual fue utilizado para registrar una gran cantidad de poesía y prosa mexicana, algo que de cierta forma compensó la pérdida de miles de manuscritos mexicas quemados por los invasores europeos. Importantes trabajos de léxico, como el "Vocabulario" de Fray Alonso de Molina en 1571, y descripciones gramaticales, por ejemplo, el "Arte" de Horacio Carochi en 1645, fueron producidos usando variaciones de esta ortografía. La ortografía de Carochi usó dos diferentes acentos: un macrón para las vocales largas y uno grave para el saltillo.
Literatura
Entre los pueblos nahuas existía una gran apreciación por la poesía, llamada «In Xōchitl In Cuīcatl», que significa «La Flor y El Canto» literalmente, aunque hay quien la interpreta como «palabra florida o florecida». La poesía era una de las actividades propias del guerrero en tiempo de paz y era especialmente practicada entre las clases nobles. Huexotzingo, Texcoco, Culhuacan eran las ciudades más renombradas por sus poesías. Ocasionalmente se organizaban encuentros poéticos en donde se reunían incluso aquellos dirigentes de ciudades en guerra. El más famoso ocurrió en Huexotzingo en 1490, organizado por Tecayehuatzin, señor de ese lugar. Detalles de este encuentro y muchas otras poesías se hallan en varios manuscritos recopilados después de la Conquista. El más famoso se llama Cantares mexicanos, y data del siglo XVI. Existe también otra recopilación de poesía, hecha por Juan Bautista Pomar, nieto de Nezahualcóyotl.
Bernardino de Sahagún menciona que los mexicas disfrutaban de representaciones dramáticas, algunas cómicas y otras sobre la vida de sus dioses, aunque al parecer no sobrevive ninguna de éstas.
El náhuatl y otros idiomas
La convivencia de cinco siglos entre el náhuatl y el español en México ha tenido un impacto en ambas lenguas, y es el español la lengua que mayor integración ha tenido en el náhuatl respecto a otros idiomas. La influencia del náhuatl en el español se refleja especialmente en la gran cantidad de préstamos léxicos que el español ha tomado del náhuatl. En menor medida el español mexicano presenta marginalmente algunos rasgos fonéticos en parte atribuibles al náhuatl, incluyendo la africada lateral alveolar sorda t͡ɬ, pronunciada en el digrafo tl. La incluencia en la gramática en el español mexicano es todavía menos clara pero se ha argumentado que podría haber influido en la frecuencia de ciertas construcciones y tendencias ya presentes en el español general.
អាស៊ីអាគ្នេយ៍
ខាងនយោបាយ
និយមន័យនៃអាស៊ីអាគេ្នយ៍មានដោយឡែកៗគ្នា ក៏ប៉ុន្តែនិយមន័យភាគច្រើនបំផុតរួមបញ្ចូលតំបន់ដែលបានតំណាងដោយប្រទេស និងទឹកដីនានាដែលបានចុះបញ្ជីខាងក្រោម។ ប្រទេសទាំងអស់នេះមិនបញ្ចូលទីម័រខាងកើតជាសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ទេ។ តំបន់នេះ រួមគ្នាជាមួយប៉ែកនៃអាស៊ីខាងត្បូង ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាពួកឥណ្ឌៀខាងកើត រឺក៏ជាធម្មតាពួកឥណ្ឌៀរហូតដល់សតវត្សទី២០។ កោះគ្រិស្តម៉ាស និងពួកកោះខូខូសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប៉ែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ទោះបីជាកោះទាំងនោះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអូស្ត្រាលីក៏ដោយ។ បញ្ហាអធិបតេយ្យភាពនៅមានលើពួកកោះនៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ប៉ាពួហ្គីណេថ្មីបានថ្លែងថាខ្លួនប្រហែលជាចូលអាស៊ាន ហើយនិងថ្មីៗនេះជាអ្នកសង្កេតការម្នាក់។
បុរេ-ឥណ្ឌូបនីយកម្ម
ជាការផ្ទុយស្រឡៈគ្នាទៅនឹងទ្រឹស្ដីខាងលើ ការសិក្សាជាច្រើនបានបង្ហាញដោយអ.ព.មន. រឺ HUGO (អង្គការបណ្ដុំពន្ធុមនុស្ស) តាមរយៈការសិក្សាពន្ធុជាច្រើននៃពូជសាសន៍អាស៊ី ខាងវិទ្យាសាស្ត្របង្ហាញពីការបំលាស់ទីនៃអាស៊ីតែមួយគត់ពីអាស៊ីគ្នេយ៍ដោយការធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅខាងជើងយឺតៗ ដែលធ្វើឱ្យមានមនុស្សរស់នៅប៉ែកខាងត្បូងនៃអាស៊ីខាងកើត និងក្រោយមកទៀតអាស៊ីខាងកើតខ្លួនឯងជំនួសមកវិញដោយផ្លូវផ្សេងៗជុំវិញនោះ។
ចិន
វីរកថាម៉ាឡេស៊ីដែលមាន ថាអធិរាជមិងចិនមួយអង្គបានបញ្ជូនរាជបុត្រី ហានលីប៉ោវទៅមល្លកា ជាមួយនិងអ្នកហែហម៥០០នាក់ ដើម្បីរៀបអភិសេកជាមួយស៊ុលតង់ម៉ាន់ស៊ូរ-សាហ បន្ទាប់ពីអធិរាជអង្គនេះចាប់អារម្មណ៍ដោយសារពុទ្ធិនៃស៊ុលតង់។ អណ្ដូងរបស់ហានលីប៉ោវ (ដែលបានសង់នៅឆ្នាំ១៤៥៩) ឥឡូវគឺជាទំនាក់ទាញទេសចរណ៍នៅទីនោះ ជាភ្នំចិន ដែលអ្នកហែហមព្រះនាងបានមកតាំងទីលំនៅ។
អឺរ៉ុប
ពួកអឺរ៉ុបបាននាំសាសនាគ្រិស្តដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកសាសនទូតគ្រិស្តបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ថៃក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យពួកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រលោកខាងលិចចូលប្រទេសខ្លួនដើម្បីអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធអប់រំរបស់ខ្លួន ពេលដូចគ្នានេះដែរ ក៏ចាប់ផ្ដើមបញ្ជូននូវសមាជិករាជវង្សនិងពួកអ្នកប្រាជ្ញថៃដើម្បីឱ្យទទួលការអប់រំជាន់ខ្ពស់ពីអឺរ៉ុប និងរុស៊្សីផង។
បរិស្ថាន
ពួកខ្លាដំបងនៃអនុប្រភេទបីផ្សេងគ្នាត្រូវបានគេរកឃើញលើកោះសូម៉ាតេរ៉ា (ខ្លាដំបងសូម៉ាតេរ៉ា) នៅទៀបកោះម៉ាឡេស៊ី (ខ្លាដំបងម៉ាឡេ) និងនៅឥណ្ឌូចិន (ខ្លាដំបងឥណ្ឌូចិន) ទាំងអស់នៃអនុប្រភេទទាំងនេះត្រូវបានគេធ្វើឱ្យអន្តរាយ។
ក្របីព្រៃអាស៊ី និងនៅលើកោះផ្សេងៗដែលទាក់ទងនឹងប្រភេទក្រិននៃក្របី (ប៊ូបាលូស) ដូចជាអា-នអាម្ដងនោះធ្លាប់មានពាសពេញនៅអាស៊ីអាគេ្នយ៍ សម័យឥឡូវនេះក្របីស្រុកអាស៊ីជាទូទៅឆ្លងកាត់តំបន់នេះ ប៉ុន្តែសាច់ញាតិរបស់វាគឺកម្រនិងត្រូវបានគេធ្វើឱ្យរងគ្រោះថ្នាក់ទៀតណាស់។
សេដ្ឋកិច្ច
គ្រានោះសេដ្ឋកិច្ចតំបន់នេះបានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកសិកម្ម ហត្ថការ និងសេវាកម្មដែលកំពុងកាន់តែសំខាន់។ ទីផ្សារលេចធ្លោមួយ ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺជាសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតក្នុងតំបន់នេះ។ ប្រទេសឧស្សាហូបនីយកម្មថ្មីរួមមាន ឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ថៃ និងហ៊្វីលីពីន គ្រាដែលសិង្ហបុរី និងព្រុយណេជាសេដ្ឋកិច្ចអភិវឌ្ឍសម្បូរបែបហើយ។ ក្រៅពីនឹង អាស៊ីអាគ្នេយ៍គឺនៅតែពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកសិកម្ម ក៏ប៉ុន្តេវៀតណាមកំពុងធ្វើឱ្យមានកំណើននឹងនរគួរឱ្យកត់សំគាល់ក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យឧស្សាហកម្មនានារបស់ខ្លួនដែរ។ តំបន់នេះផលិតវាយនភណ្ឌ ទំនិញបច្ចេកទេសខ្ពស់ខាងអស្យាណូគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដូចជាសុខុមប្រតិបត្តូបករណ៍ និងផលិតផលឧស្សាហកម្មធន់ធ្ងន់ដូចជាឡាន។ ការតម្កល់ប្រេងក៏មានក្នុងតំបន់នេះដែរ។
ផ្សារមូលបត្រនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍បានដំណើរការប្រសើរជាងផ្សារតម្លៃផ្សេងៗនៅតំបន់អាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ៊្វិកនៅឆ្នាំ២០១០ ផ.ម.ហ.របស់ហ៊្វីលីពីននាំផ្លូវជាមួយកំណើន២២ភាគរយ បន្តបន្ទាប់ដោយផ.ម.ថ.របស់ថៃដែលមាន២១ភាគរយ និងផ.ម.ច.ក.របស់ឥណ្ឌូណេស៊ីដែលមាន១៩ភាគរយ។
ក្រុមជនជាតិ
តាមរយៈ ការសិក្សាពន្ធុ ស្ទែនផ្វដថ្មីៗមួយ  ប្រជាជនអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅឆ្ងាយៗមកពីដើមកំណើតតែមួយ។ ទោះបីជាកូនចៅដំបូងៗនៃជនជាតិទក្សិណអាស៊ី តៃ និងពួកអន្តោប្រវេសន៍ដែលនិយាយមន-ខ្មែរជាអ្នកបានផ្លាស់ទីពីចិនខាងត្បូងកំឡុងយុគសំរិទ្ធិ និងយុគដែកក៏ដោយ ក៏មានការសាយភាយនៃពន្ធុអារ៉ាប់ ចិន ឥណ្ឌា ពហុទ្វីបនិងកាលទ្វីបផងដែរ។ មានក្រុមមនុស្សដ៏ធំនៃអន្តរអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងពួកជនជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ពីកំណើត និងពួកនៃកូនចៅចិន។ ពួកគេក្លាយជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃនៅក្នុងប្រទេសនានាដូចជា វៀតណាម សិង្ហបុរី ថៃ និងហ៊្វីលីពីន។ ឥណ្ឌូណេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ីក៏បានលាយបញ្ចូលគ្នាប្រជាជនអាស៊ីអាគ្នេយ៍-ចិនដែរ។
សាសនា
ឥស្លាមគឺជាសាសនាដែលបានបដិបត្តិដ៏ធំទូលាយបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានអ្នកកាន់ចំនួនប្រហែល២៤០លាននាក់ដែលបកស្រាយប្រហែល៤០%នៃប្រជាជនទាំងមូល ដែលមានភាគច្រើននៅ ព្រុយណេ ឥណ្ឌូណេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី។ បណ្ដាប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍កាន់សាសនាផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ ពុទ្ធសាសនាគឺមានច្រើនលើសលប់នៅ ថៃ កម្ពុជា លាវ ភូមា វៀតណាម និងសិង្ហបុរី។ ការគោរពបូជាដូនតា និងខុងជឺនិយមក៏ត្រូវបានបដិបត្តិយ៉ាងទូលំទូលាយដែរនៅវៀតណាម និងសិង្ហបុរី។ គ្រិស្តសាសនាមានច្រើនលើសលប់នៅហ៊្វីលីពីន ឥណ្ឌូណេស៊ីខាងកើត ម៉ាឡេស៊ីខាងកើតនិងទីម័រខាងកើត។ ហ៊្វីលីពីនមានប្រជាជនកាតូលិករ៉ូមច្រើនបំផុតនៅអាស៊ី។ ទីម័រខាងកើតក៏ជាកាតូលិករ៉ូមលើសលប់ដែរ ដោយសារតែប្រវត្តិនៃការគ្រប់គ្រងនៃព័រទុយហ្គាល់។