cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ទីក្រុងឌូបៃ
ប្រជាសាស្ត្រ
ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយតួលេខនេះខ្ពស់ជាងនេះប្រសិនបើយើងរាប់ការ គ្របដណ្តប់ ទាំងមូល នៃទីក្រុងឌូបៃដែលរួមបញ្ចូលទាំងទីក្រុង Sharjah និងទីក្រុង Ajman (ពួកគេជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសអេមីរ៉ាតរៀងៗខ្លួន)៖ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះយើងអាចរាប់ចំនួនប្រជាជន ២,៧ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៧
សាងខ្លួនឯង (សៀវភៅ)
គុណសម្បត្តិទាំង៤០ប្រការនៃមហាបុរស
4- គោលបំណង (aim, conscientiousness)
11- សមាធិ (concentration)
17- ការមានហេតុផលត្រឹមត្រូវ (អនុមាន) (right reasoning)
35- ការហ្វឹកហាត់ខ្លួនឯង (self-culture)
អរិយសច្ចៈទាំង៤
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះធម៌
កុំព្យូទ័រ
The first electromechanical computers
Early digital computers were electromechanical; electric switches drove mechanical relays to perform the calculation. These devices had a low operating speed and were eventually superseded by much faster all-electric computers, originally using vacuum tubes. The Z2, created by German engineer Konrad Zuse in 1939, was one of the earliest examples of an electromechanical relay computer.
The introduction of electronic programmable computers with vacuum tubes
Colossus was the world's first electronic digital programmable computer. It used a large number of valves (vacuum tubes). It had paper-tape input and was capable of being configured to perform a variety of boolean logical operations on its data, but it was not Turing-complete. Nine Mk II Colossi were built (The Mk I was converted to a Mk II making ten machines in total). Colossus Mark I contained 1500 thermionic valves (tubes), but Mark II with 2400 valves, was both 5 times faster and simpler to operate than Mark 1, greatly speeding the decoding process.
Stored program computers eliminate the need for re-wiring
The Manchester Small-Scale Experimental Machine, nicknamed Baby, was the world's first stored-program computer. It was built at the Victoria University of Manchester by Frederic C. Williams, Tom Kilburn and Geoff Tootill, and ran its first program on 21 June 1948. It was designed as a testbed for the Williams tube the first random-access digital storage device. Although the computer was considered "small and primitive" by the standards of its time, it was the first working machine to contain all of the elements essential to a modern electronic computer. As soon as the SSEM had demonstrated the feasibility of its design, a project was initiated at the university to develop it into a more usable computer, the Manchester Mark 1.
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
រូបភាពតូច| [[ពិធីហូមកាន(នេះការថ្វាយបង្គំភ្លើង)នៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា.]] ព្រហ្មញ្ញសាសនា មាន​ន័យ​ថា (Brahmanismศาสนาพราหมณ์; वैदिकधर्म) ឬបច្ចុប្បន្ន គឺ ហិណ្ឌូសាសនា សាសនា​របស់​ព្រះព្រហ្ម ឬ សាសនា​តមក​អំពី​ព្រះព្រហ្ម​។ ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ដែល​ប្រកាន់​ខ្លួន​ថា​ជា​បុត្រ​ព្រះព្រហ្ម កាន់កាប់​ប្រតិបត្តិ​សាសនា​នេះ ទើប​គេ​ហៅ​ថា សាសនាព្រាហ្មណ៍​។ គម្ពីរ​គោល​នៃ​សាសនា​នេះ​គឺ​គម្ពីរត្រៃវេទ​។ ព្រហ្មញ្ញសាសនា ជា​សាសនា​ដែល​បន្ត​វេន​ពី​លទ្ធិ​វេទនិយម ជា​សាសនា​កេរ្តិ៍​កាល​បរម​បុរាណ​យូរអង្វែង​លើស​សាសនា​ទាំងអស់​ក្នុង​លោក ចាប់​កំណើត​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​។
សុវណ្ណបទុម
ព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងរាជ្យ
ដោយសារ​ហេតុការណ៍​បាន​វិវឌ្ឍ​ទៅ​ ដូច្នេះ​ ​នាម៉ឺន​ទាំងនោះ​បាន​នាំ​គ្នា​តាក់តែង​ធ្វើ​ចុត​ហ្មាយ​ផ្ញើ​ទៅ​ថ្វាយ​ ព្រះរាជា អធិប្បាយ​ហូរហែ​ទៅ​តាម​ហេតុការណ៍​ដែល​កើត​មាន​ជាក់ស្ដែង។​ ​គ្រាន់តែ​បាន​ទទួល​ដំណឹង​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់​ខឹង​ខ្ញាល់​ខ្លាំង​ណាស់​ ​ព្រះ​អង្គ​បញ្ជា​ឲ្យ​នាម៉ឺន​ ​និង​មេទ័ព​រៀបចំ​ពល​សេនា​ ​លើកទ័ព​ចេញ​ទៅ​ចាប់​ប្អូនស្រី​ ​និង​សហាយ​យក​មក​កាត់ទោស​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ទៅ​តាម​ច្បាប់​ប្រពៃណី។​
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ
ទោះ​បី​នៅ​ក្នុង​គម្ពី​មនុ សស្ត្រៈ (Manu Shastra) ពួក​ព្រាហ្មណ៍​អួតអាង​ថា​មនុស្ស​ទេព​ឈ្មោះ​ មនុ​ (Manu) ផ្តល់​កំណើត​ឲ្យ​ដល់​មនុស្ស​ទាំង​ ៤ វណ្ណៈ​ដូច​បាន​រៀបរាប់​ហើយ​នោះ​ក៏​ដោយ ក៏​យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​ទៀត​ដែល​មិន​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ចូល​ក្នុង​វណ្ណៈ​ណា​មួយ​ខាង​លើ​សោះ ។ ពួក​មនុស្ស​ទាំង​នោះ​គឺ​ជា​ជន​នៅ​ក្រៅ​វណ្ណៈ ហើយ​ត្រូវ​បាន​​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​ដាក់​ឈ្មោះ​ផ្សេងៗ​ឲ្យ​ពួក​គេ ឧទាហរណ៍​ វណ្ណៈ​ទី ៥ ហារិជន (harijan) ដាលីត (dalit) មនុស្ស​មិន​អាច​ឲ្យ​គេ​ប៉ះពាល់​បាន (the untouchables) ​។ ពួក​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​វណ្ណៈ​ទាំង ៤ ខាង​លើ មើលងាយ ជិះជាន់ ធ្វើបាប កេងប្រវ័ញ្ច និង រើសអើង​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង ។ ឧទាហរណ៍ មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ​មិន​អាច​ដង​ទឹក​ពីអណ្តូង​ក្នុង​ភូមិ​បាន​ទេ ពួក​គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​សុំ​ឲ្យ​មនុស្ស​វណ្ណៈ​ព្រហ្មណ៍ ឬ​វណ្ណៈ​ផ្សេង​ទៀត​ដង​ទឹក​ចាក់​ក្នុង​ក្អម​ឲ្យ​ ។​ មនុស្ស​វណ្ណៈ​ផ្សេង​យល់​ថា​ បើ​មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ​ដង​ទឹក​ពី​អណ្តូង​ដោយ​ខ្លួន​គេ នោះ​ទឹក​ក្នុង​អណ្តូង​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​មិន​បរិសុទ្ធ ឬ​ប្រឡាក់ប្រឡូស ។ ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ដើរ​ឬ​ជិះកង់​មក​ដល់​មុខ​ផ្ទះ​មនុស្ស​ក្នុង​វណ្ណៈ​ព្រាហ្មណ៍ ពួក​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ត្រូវ​ចុះ​ពី​កង់​រួច​ដោះស្បែក​ជើង​កាន់​ យួរ​ដើរ ឬ បណ្តើរ​កង់​ឲ្យ​ឆ្លង​ផុត​ពី​មុខ​ផ្ទះ​នោះ​សិន​សឹម​ចាប់​ពាក់​ស្បែក​ជើង ឬ​ជិះកង់​បន្ត​ទៀត ។ នៅ​ឯ​តៀម​កាហ្វេ មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​លក់​ចាក់​តែ​ឬ​កាហ្វេ​​ក្នុង​ពែង​ធ្វើ​ពី​កែវ ពួក​គេ​មិន​អាច​ផឹក​តែ​ឬ​កាហ្វេ​ពី​ពែង​ធ្វើ​ពី​ប្រាក់​ឬ​ដែក​ថែប​ទេ ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​តែ​ដោះ​ស្បែក​ជើង​ទុក​នៅ​ក្រៅ​ហាង​កាហ្វេ​នោះ​មុន​នឹង​ចូល​ក្នុង​ហាង ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​តែ​លាង​ពែង​តែ​ឬ​ពែង​កាហ្វេ​នោះ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ។ ដោយសារ​ពួក​គេ​គ្មាន​ដីធ្លី​សម្រាប់​ដាំដំណាំ គ្មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​ និង គ្មាន​ការ​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ពី​រដ្ឋាភិបាល មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​រកស៊ី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​យក​សាកសព​មនុស្ស​ឬ​សត្វ​ទៅ​ដុត​ចោល ឬ​បោះ​ចោល​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ទីប្រជុំជន ។ ពួក​គេ​ស៊ីឈ្នួល​កើប​លាមក​មនុស្ស​រួច​ទូល​យក​ទៅ​ចោល​នៅ​ក្រៅ​ភូមិ ដើម្បី​ដូរ​យក​ដុំបាយ​សេសសល់​ពី​មនុស្ស​នៃ​វណ្ណៈ​ទាំង​ ៤ ខាង​លើ ។ នេះ​គ្រាន់​តែ​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​ចំនួន​តូច​ដែល​មនុស្ស​ក្រៅវ​ណ្ណៈ​ទាំង​នោះ​បាន​និង​កំពុង​រង​ការមើលងាយ ជិះជាន់ ធ្វើបាប​​​ ទោះ​បី​ពួក​គេ​ប្តូរ​សាសនា​ចេញ​ពី​សាសនា​ហិណ្ឌូ (Hinduism) ទៅ​ជា​សាសនា​គ្រិស្ត (Christianity) សាសនា​ឥស្លាម (Islam) សាសនា​ស៊ិខ (Sikh) រួច​ហើយ​ក៏​ដោយ ។ បណ្ឌិត អាំបិដការ (Dr. B. R. Ambedkar) គឺ​ជា​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​ដ៏​ល្បី​មួយ​រូប​ដែល​បាន​ដឹកនាំ​​តាក់តែង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​នៃ​សាធារណៈរដ្ឋ​ឥណ្ឌា​​នៅ​ពេល​ដែល​ចក្រភព​អង់គ្លេស​បាន​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ដល់​ឥណ្ឌា​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៧ ។ បណ្ឌិត​ អាំបិដការ​គឺ​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​នៃ​មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ ។ លោក​គឺ​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​មនុស្ស​ក្រៅវណ្ណៈ​ជិត​កន្លះ​លាន​នាក់​ឲ្យ​ប្តូរ​ចេញ​ពី​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​ទៅ​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​វិញ ព្រោះ​លោក​បាន​សិក្សា​ល្អិតល្អន់​អំពី​ទ្រឹស្តី​និង​ការ​អនុវត្តន៍​សេចក្តី​ជំនឿ​របស់​សាសនា​ទាំង​អស់ និង​បាន​រក​ឃើញ​ថា​ មាន​តែ​ពុទ្ធសាសនា​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​គ្មាន​ការ​រើសអើង​ឬ​ប្រកាន់​វណ្ណៈ ។ សព្វថ្ងៃ​មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​ចាត់​ទុក​រូប​លោក​ដូច​ជា​ឪពុក​ឬ​ជា​គ្រូ​ដ៏​ធំ​ដែល​បាន​ជួយ​ទាមទារ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ឲ្យ​ពួក​គេ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​វណ្ណៈ​ទាំង​ ៤ ខាង​លើ​នៅ​តែ​បន្ត​រំលោភ​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឥណ្ឌា ហើយ​បន្ត​គាប​សង្កត់ ជិះជាន់ កេងប្រវ័ញ្ច ធ្វើ​ទុក្ខ​បុកម្នេញ មនុស្ស​ក្រៅ​វណ្ណៈ​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង ។
ព្រះព្រហ្ម
ព្រះព្រហ្ម ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ ព្រះព្រហ្ម មាន​មហេសី​ឈ្មោះ ព្រះនាងសរស្វតី និង ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី មាន​បុត្រ​បី​អង្គ​គឺ​៖ ព្រះទក្ស ព្រះភឫគុ និង​ព្រះនាង​សុន្ធយា​។ លក្ខណៈ​របស់​ព្រះព្រហ្ម​មាន​៖ ព្រះព្រហ្ម ជា​បិតា​របស់​លោក ព្រោះ​គម្ពីរ​ព្រាហ្មណ៍​បុរាណ​សម្ដែង​ថា​៖ «មុន​ដែល​នឹង​កើត​លោក ព្រះព្រហ្ម​ជប់​ឱ្យ​កើត​ពង​មួយ​សិន ហៅថា​ពងព្រហ្ម រួចហើយ​ទ្រង់​បែង​ភាគ​ឱ្យ​កើត​ជា​មនុស្ស​២​នាក់​គឺ ប្រុស​១ ស្រី​១ ដែល​ប្រុស​ហៅថា​បុមៈ ស្រី​ហៅថា​វិរជ្ជា គូ​ស្វាមី​ភរិយា​ទាំង​នេះ​បាន​រួម​រស​ប្រវេណី​ជាមួយគ្នា កើត​ជា​ពូជធារ​ពាសពេញ​សកលលោក»​។ ហេតុនោះ​បាន​ជា​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ប្រកាន់​ពួក​ខ្លួន​ថា​ជា​វង្ស​ខ្ពស់​បំផុត ព្រោះ​ជា​វង្ស​របស់​ព្រះព្រហ្ម​។
យជុវ៌េទ
== យជុវ៌េទ (Yajurveda) ឬ យជ្ជុវេទ មាន​ដំណើរ​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​រាយ​រណ្ដំ សម្រាប់​សូត្រ​បូជា​ឬ​បួងសួង​។ សម្ដែង​អំពី​ពិធី​យុទ្ធ​ពលិកម្ម​ដល់​ឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ ព្រះអាទិត្យ ព្រះអគ្នី សូម​ឱ្យ​មាន​ឫទ្ធតេជះ​ជោគជ័យ​។ ==
មូរតិ
មូរតិ (Murtiमूर्ति) គឺ ទេវរូបរបស់ទេវតានៅ​ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា.៚
គម្ពីរ​ត្រៃវេទ
ពួក​អ្នក​កាន់​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញ​ រមែង​គោរព​បូជា​ទេវតា​ដូច​ពោល​ហើយ​ នឹង​ប្រព្រឹត្ត​ប្រតិបត្តិ​តាម​ពាក្យ​ប្រដៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ត្រៃវេទ (ដែល​យើង​ហៅ​ត្រៃ​ភេទ ) នឹង​វេទាង្គ​ដ៏​ជា​គម្ពីរ​ដើម​របស់​គេ​បែប​យ៉ាង​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​របស់​ពួក​យើង​ សឹង​សំដែង​អំពី​កិច្ច​សម្រាប់​បួង​សួង​ទេវតា​ នឹង​ពិធីការ​បូជា​យញ្ញ​ព្រម​ទាំង​មន្ត​សម្រាប់​សែន​ ឯ​គម្ពីរ​ត្រៃ​វេទ​នោះ​មាន​៣​គម្ពីរ​គឺ ៖​
ពិធី​បំពេញ​តបៈ
ឯ​ពិធី​បំពេញ​នោះ​គឺ​ ប្រព្រឹត្ត​ទរ​មាន​រាង​កាយ​យ៉ាង​តឹង​រឹង​ ឲ្យ​បាន​នូវ​សេចក្ដី​លំបាក​ទៀប​ស្លាប់​ខ្លះ​ ដល់​នូវ​សេចក្ដី​ស្លាប់​ខ្លះ​ដូច​យ៉ាង​ប្រព្រឹត្ត​ដើរ​នឹង​ឈរ​ជា​វត្ត​ មិន​ដេក​ មិន​អង្គុយ, រដូវ​ក្ដៅ​ត្រូវ​អាំង​ភ្លើង​៥​គម្នរ​ គឺ​ដុត​ភ្លើង​ឡើង​ជុំ​វិញ​ខ្លួន​៤​គម្នរ​ លើ​ក្បាល​១​ គម្នរ​ទៀត​ គឺ​កំដៅ​ព្រះ​អាទិត្យ, រដូវ​ភ្លៀង​ត្រូវ​ឈរ​ហាល​ភ្លៀង, រដូវ​ល្ងា​ត្រូវ​ប្រើ​សំពត់​ទទឹក, នឹង​ប្រព្រឹត្ត​ស៊ី​តែ​ផ្លែ​ឈើ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ តាង​បាយ​តាង​នំ​ ដោយ​ចូល​ចិត្ត​ថា​ តេជៈ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​តបៈ​ដូច្នោះ​ បណ្ដាល​ឲ្យ​ក្ដៅ​ដល់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ៗ​ទត​មក​ឃើញ​អំណាច​កំលាំង​ព្យាយាម​ នឹង​សេចក្ដី​ភក្ដី​ដ៏​មុត​មាំ​មិន​រញ់​រា​ដូច្នោះ​ហើយ​ រមែង​ទ្រង់​មេត្តា​ប្រោស​ប្រទាន​ពរ​ឲ្យ​តាម​ប្រាថ្នា, នឹង​ចូល​ចិត្ត​ថា​ជា​បុណ្យ​កុសល​យ៉ាង​ក្រៃពែក, ប្រសិន​ជា​ស្លាប់​ទៅ​ក្នុង​វេលា​នោះ​ រមែង​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង​ថាន​សួគ៌​ មិន​តោង​ចុតិ​ប្រែ​ប្រួល​ទៅ​កើត​ជា​អ្វី​ទៀត ។ អ្នក​ណា​ប្រព្រឹត្ត​មិន​គប្បី​នឹង​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ៗ​ រមែង​ដាក់​បណ្ដាស្សា​ឲ្យ​វិនាស​ទៅ​ ឬ​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ឲ្យ​ទទួល​ទោស​មាន​កំណត់​ បើ​ជា​ទោស​ធ្ងន់​ត្រូវ​ទៅ​សោយ​ទុក្ខ​ឯ​នរក​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ផង ។
ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​
៣ ប្រាកដ​ក្នុង​រឿង​ប្រវត្តិ​ខ្មែរ​ ដែល​ក្រុម​ព្រះ​ដាំរង់​រាជា​ន​ភាព​​ ទ្រង់​រៀប​រៀង​ទុក​ក្នុង​សៀវភៅ​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ (ស្យាម) ច្បាប់​ព្រះ​រាជ​ហត្ថលេខា​ ទំព័រ​៣៧​ដែល​បោះ​ពុម្ព​កាល​ព.ស. ២៤៥៧​ថា << ភូមិ​ប្រទេស​ខ្មែរ​អំពី​ដើម​​ តាំង​នៅ​ទី​ទាប​ខាង​ត្បូង​ តាំង​អំពី​ស្រុក​ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ ឡើង​ទៅ​តាម​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ដរាប​ដល់​ទន្លេ​វិស្ណុ (គឺម៉ែណាំថៅ​ព្រះ​យ៉ា​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ) រហូត​ទៅ​ទល់​នឹង​ប្រទេស​មន១
៤ ក្នុង​វេលា​នេះ​ប្រទះ​ឃើញ​បូរាណ​វត្ថុ​ផ្សេង​ៗ​ ជា​របស់​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ នឹង​ជា​របស់​ក្នុង​សាសនា​ព្រាហ្មណ​ដែល​ស្គាល់​បាន​ថា​ សាង​ឡើង​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ៗ​ មាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នោះ​ៗ​គឺ​នៅ​ស្រុក​នគរ​បថម​ មាន​ព្រះ​បថម​ចេតីយ៍​ជា​របស់​បូរាណ​ ធ្វើ​ដោយ​ឥដ្ឋ​រូប​សណ្ឋាន​ដើម​ដូច​គ្នា​នឹង​ព្រះ​ចេតីយ៍​សញ្ជី​របស់​ព្រះ​បាទ​ធម្មាសោក​ ចេតីយ៍​នេះ​ក្នុង​សៀវភៅ​ឈ្មោះ​បថម​ចេតីយ៍​ ដែល​ចៅ​ព្រះ​យ៉ាទិពាករ​វង្ស​ រៀប​រៀង​នឹង​បោះ​ពុម្ព​កាលព.ស. ២៤៦៩ ក៏​ថា​ខ្មែរ​បាន​កសាង​ឡើង​ម្ដង ។ នៅ​ទី​នោះ​គេ​បាន​ជីក​ទៅ​ប្រទះ​ឃើញ​សិលា​រូប​កង​ចក្រ​ គឺ​ធម្ម​ចក្រ​ នឹង​ពាក្យ​ចារិក​ព្រះ​ធម៌​ជា​ភាសា​មកធ, ព្រះ​ទែន​ពុទ្ធ​អាសន, ស្នាម​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាទ, របស់​អំបាល​នេះ​គេ​សាង​ឡើង​សម្រាប់​បូជា​តាំង​អំពី​សម័យ​មុន​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ សម​តាម​ពណ៌​ដ៏​មាន​នៃ​ការ​ស៊ើប​សាសនា​របស់​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បូរាណ​គតិ​ ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ថា​ ក្នុង​សម័យ​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​ធម្មាសោក​រាជ​មិន​ទាន់​មាន​ប្រវេណី​សាង​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​នៅ​ឡើយ​ មាន​សាង​តែ​ព្រះ​ស្តូប​ចេតីយ៍​ នឹង​របស់​ជំនួស​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​មាន​កង​ចក្រ​ជា​ដើម​ ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ជា​របស់​ទើប​សាង​ឡើង​ក្នុង​ជាន់​ក្រោយ​ ដូច​មាន​ពោល​ក្នុង​បរិច្ឆេទ​ទី​១០ ។ មួយ​ទៀត​បូរាណ​វត្ថុ​បែប​ដែល​ឃើញ​នៅ​ព្រះ​បថម​ចេតីយ៍​ មិន​ចំពោះ​មាន​តែ​នៅ​ទី​នោះ​មួយ​កន្លែង​ប៉ុណ្ណោះ​ មាន​ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ត្រើយ​ខាង​កើត​ទៀត​ជា​ច្រើន​អន្លើ​ សៀម​គេ​បាន​ស្រាវ​ជ្រាវ​រក​ទៅ​ឃើញ​មាន​រាយ​មក​ក្នុង​មណ្ឌល​រាជ​បុរី​ មឿង​ សុពណ្ណ​បុរី​ នឹង​មឿង​លព​បុរី​ ដែល​ជា​ទី​ក្រុង​ចាស់​របស់​ខ្មែរ​ មឿង​នគរ​រាជ​នឹង​នគរ​ភ្នំ​ ដែល​ជា​អាណា​ខេត្ត​របស់​ខ្មែរ​ក្នុង​បូរាណ​សម័យ ។ នៅ​ស្រុក​នគរ​ភ្នំ​សឹង​តាំង​នៅ​តាម​ឆ្នេរ​ទន្លេ​ខោង​ មាន​ព្រះ​ចេតីយ៍​១​អង្គ​ហៅ​ថា​ ព្រះ​ធាតុ​ភ្នំ ១
ពាក្យ​ថា​ ព្រះ​ធាតុ​ភ្នំ​នេះ​ក៏​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​ទៅ​ហើយ ។ ជា​របស់​ខ្មែរ​សាង​ក្នុង​សម័យ​ជាន់​ដើម​បំផុត​ មុន​សាង​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី​ជា​ច្រើន​រយ​ឆ្នាំ​ មាន​ស្នារដៃ​មិន​សូវ​ល្អ​ផ្ចិតផ្ចង់​ មិន​ដូច​ស្នារដៃ​យក​ក្នុង​សម័យ​សាង​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី ។
លទ្ធិ​ថេរវាទ​ បែប​លង្កា​វង្ស​
ចំណែក​ឯ​សៀម​តាំង​អំពី​ដើម​មក​ នៅ​ក្នុង​អំណាច​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​ច្រើន​រយ​ឆ្នាំ​ រវាង​ដែល​នៅ​ក្នុង​អាណាព្យាបាល​ខ្មែរ​នោះ​ ខ្មែរ​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ​ សៀម​ក៏​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ​តាម​ខ្មែរ​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​មហាយាន​ សៀម​ក៏​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​មហាយាន​តាម​ ខ្មែរ​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ហីនយាន​ សៀម​ក៏​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ហីនយាន​តាម​ លុះ​មក​ដល់​ព.ស. ១៨០០​ សៀម​តាំង​ខ្លួន​ជា​ឯករាជ​ឡើង​បាន​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ គឺ​តាំង​នៅ​ស្រុក​សុខោទៃយ​ សូម្បី​តាំង​ខ្លួន​បាន​ដូច្នោះ​ សៀម​ក៏​នៅ​និយម​រាប់អាន​ក្នុង​សេចក្ដី​អារ្យធម៌​របស់​ខ្មែរ​ ព្រោះ​ខ្មែរ​ជា​អារ្យជាតិ​មក​យូរ​ហើយ​ គឺ​លទ្ធិ​ទំនៀម​ទម្លាប់​ក្ដី​ ប្រវេណី​ក្ដី​ សាសនា​ក្ដី​ សៀម​យក​ដម្រាប់​តាម​ខ្មែរ​ទាំង​អស់​ រហូត​ដល់​ទៅ​អក្សរ​នឹង​ភាសា​ក៏​នៅ​ប្រើ​របស់​ខ្មែរ​ ដូច​មាន​សិលា​ចារិក​នៅ​ក្រុង​សុខោទៃយ​ជា​សាក្សី​ស្រាប់​ លុះ​ដល់ព.ស. ១៨២៩​ ស្ដេច​សៀម​ឈ្មោះ​ឃុនរាមកំហែង​ គិត​ធ្វើ​បែប​អក្សរ​សៀម​ឡើង​ជា​ដំបូង​​ បែប​អក្សរ​នោះ​ក៏​ប្រឌិត​យក​ជើង​អក្សរ​ខ្មែរ​ ទៅ​ធ្វើ​ជា​តួ​អក្សរ​សៀម​នោះ​ឯង​ដោយ​ច្រើន​ កាល​កើត​អក្សរ​សៀម​ហើយ​ សៀម​ក៏​មិន​សូវ​ប្រើ​អក្សរ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​គម្ពីរ​ធម៌​អាថ៌​ក្ដី​​ ក្បួន​ខ្នាត​អ្វី​ៗ​ក្ដី​ ជា​ភាសា​មគធ​ក្ដី​ ជា​សម្រាយ​ក្ដី​ ឃើញ​ប្រើ​តែ​អក្សរ​ខ្មែរ​ដោយ​ច្រើន​ រហូត​មក​ដល់​វេលា​ដែល​តាំង​ក្រុង​ទេព​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។
១​គ្រា​ភូមិ​ស្បស៌មុទ្រ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​ ព្រះ​ហស្ត​ឆ្វេង​ដាក់​ផ្ងា​លើ​ព្រះ​ជង្ឃ (ជង្គង់ ) ខាង​ឆ្វេង, ព្រះ​ហស្ត​ស្ដាំ​ដាក់​ផ្កាប់​លើ​ព្រះ​ជង្ឃ​ខាង​ស្ដាំ​ ចុង​ព្រះ​អង្គុលី​ចង្អុល​ចុះ​ទៅ​ផែន​ដី។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​អង្គ​គង់​នៅ​លើ​រតន​បល្ល័ង្ក​ក្រោម​ដើម​ពោធិព្រឹក្ស​ ទ្រង់​ផ្ចាញ់​មារា​ធិរាជ​ ដែល​មក​ប្រវញ្ចន៍​ច្បាំង​ដណ្ដើម​យក​រតន​បល្ល័ង្ក​ថា​ជា​របស់​ខ្លួន​ កាល​នឹង​ពិសោត្យ​រក​តឹក​តាង​ថា​ អ្នក​ណា​ជា​ម្ចាស់​ដោយ​ពិត​ ទើប​ទ្រង់​ផ្សង​ចង្អុល​ទៅ​ផែន​ដី​ ដើម្បី​យក​នាង​ទេព​ធរណី​ដែល​រក្សា​ផែន​ដី​ ជា​សាក្សី​ក្នុង​រឿង​នេះ ។
១១​ព្រះ​ត្រៃកាយ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​៣​អង្គ​​ គង់​ទន្ទឹម​គ្នា​ តែ​អង្គ​កណ្ដាល​ធ្វើ​ទ្រើស​បន្តិច​ ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​បែប​នេះ​ពួក​មហាយានិក​និកាយ​សាង​ឡើង​ដោយ​ចូល​ចិត្ត​ថា​ ព្រះ​ពុទ្ធ​មាន​ព្រះ​កាយ​៣​ដូច​មាន​អធិប្បាយ​ហើយ​ក្នុង​បរិច្ឆេទ​ទី​៣ ។
នៅ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​១​បែប​ទៀត​ធ្វើ​អំពី​សម្រិទ្ធ​ អង្គ​តូច​ៗ​ប្រមាណ​ប៉ុន​មេដៃ​ ខាង​ក្នុង​អង្គ​ព្រះ​មាន​គ្រាប់​ អង្រួន​ទៅ​ឮ​ក្រិង​ៗ​ គេ​ទើប​ហៅ​ថា << ព្រះ​ក្រិង >> ឬ << ព្រះ​ក្រិក >> ចំពោះ​មាន​សាង​តែ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ គឺ​សាង​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បទុម​សូរ្យ​វង្ស​ តែ​សម្ដេច​ក្រុម​ព្រះ​យ៉ាដាំរុង​រាជា​នុភាព​ថា​ ឃើញ​មាន​នៅ​ប្រទេស​ចិន​ខ្លះ​ដែរ​ តែ​មិន​ដឹង​ជា​អ្នក​ណា​យក​បែប​អ្នក​ណា​ទៅ​សាង​​ព្រះ​នេះ​គេ​រាប់​អាន​ទៅ​ក្នុង​ផ្លូវ​ពូកែ​សក្តិ​សិទ្ធិ៍ ។
១៥​ ព្រះ​អក្សោភ្យ គ្រា​ភូមិ​ស្បស៌មុទ្រ
ត្រ័យសរណគមន៍
ការសូត្រ មានដូចតទៅ៖ ប្រែថាៈ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃជាទីពឹង ទីរឮក នៃខ្ញុំព្រះករុណា (គម្រប់ ២ដងផង ៣ដងផង)
មូរតិ
លទ្ធិ​ថេរវាទ​ បែប​លង្កា​វង្ស​
១៩​ ព្រះ​សមន្ត​ភទ្រ ធ្វើ​ជា​រូប​ពោធិសត្វ​ កាន់​ចិន្ដា​មណី
ប្រទេសរាជ
ស្ដេច ប្រទេសរាជ​ ​និង​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សុវណ្ណមាលា​ ​គ្មាន​បុត្រាបុត្រី​សម្រាប់​បន្ដ​ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស​ឡើយ។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជសម្បត្ដិ​បាន​ ​២១​ ឆ្នាំ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំវក​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ៩២​ វស្សា។​
ព្រះរាជ​វង្ស​ព្រះថោង​នាងនាគ​ត្រូវ ​រលត់​ផុត​ពូជ​ ​ដោយសារ​ព្រះ​សម្ដេច​ប្រទេសរាជ​ ​ស្ដេច​ចុង​ក្រោយបង្អស់​ ​និង​អគ្គមហេសី​សុវណ្ណមាលា​ ​គ្មាន​បុត្រាបុត្រី​សម្រាប់​បន្ដ​រាជ្យ។​ ​ឯ​ព្រះញាតិវង្ស​ជិត​ឆ្ងាយ​ដែល​មាន​សមត្ថភាព​ ​បុណ្យ​បារមី​វិញ​ក៏​គ្មាន។​
ប្រាសាទតាព្រហ្ម
ស្ថាបត្យកម្ម
តាមសិលាចារិកនៅប្រាសាទនេះបញ្ជាក់ប្រាប់ពីទំហំ និងមុខងាររបស់ប្រាសាទ។ តាព្រហ្មមាន ៣១៤០ភូមិ និងមានមនុស្ស ៧៩៣៦៥នាក់ មើលថែប្រាសាទរួមមានរាជគ្រូ ១៨នាក់ មន្រ្តី២៧៤០នាក់ ជំនួយការ២២០២នាក់ និងអ្នករាំរបាំ ៦១៥នាក់។ ក្នុងចំនោមទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រាសាទនេះមាន ចានមាស ដែលមានទំងន់ជាង៥០០គីឡូក្រាម មានពេជ្រ៣៥៣៥ គុជខ្យង៤០៦២០ ត្បូងមានតំលៃ៤៥៤០ ស្បៃពីប្រទេសចិន៨៧៦ សូត្រ៥១២ និងក្លស់៥២៣។ ប្រាសាទតាព្រហ្មកសាងឡើងពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀមមានកំពែង ៥ជាន់ និងមានប្រាង្គប្រាសាទចំនួន៣៩។ កំពែងខាងក្រៅរបស់ប្រាសាទនេះមានប្រវែង ៧០០ Χ ១០០០ ម៉ែត្រ។ នៅខាងជើងគោបុរៈខាងកើតនៃកំពែងខាងក្រៅ មានអាគាររបាំមួយ។ ប្រាសាទនេះក៏ត្រូវបានចាត់ទុកផងដែរ ជាសាកលវិទ្យាល័យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រដែលក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្សត្រីឥន្ទ្រទេវី។
ព្រះធម៌
នៅ​ក្នុង​ភាសាខ្មែរ ធម៌​គឺ​ជា​សភាវៈ​ដែល​ទ្រទ្រង់​សត្វ​លោក គឺ បុណ្យ, បាប, សុចរិត, ទុច្ចរិត ។ ល។ គេ​អាច​ប្រែ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា ធម៌គឺ​ជាក្បួន​ច្បាប់​សំរាប់​ដឹកនាំ​សត្វ​លោក​អោយប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​តាម​គន្លងល្អ។​ ពាក្យ​នេះ ខ្មែរ​យើង​ធ្លាប់​ប្រើ​ជា​ធម្មតា​មក គឺ​សំដៅ​យក​ពាក្យ​ឱវាទ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ និង​អត្ថបទ​ទួទៅ​ដែល​ទាក់ទង​ដោយ​ពុទ្ធ​សាសនា : រៀន​ធម៌, សូត្រ​ធម៌, ចេះ​ធម៌, ចាំ​ធម៌, ស្ដាប់​ធម៌, ធម៌​អាថ៌ អត្ថបទ​របស់​ធម៌ ។ល។
អត្ថន័យ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា
នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា ព្រះ​ធម៌​មាន​ន័យ​សំខាន់​៣​យ៉ាង​គឺ
សង្គ្រាមលោកលើកទី២
សង្គ្រាមស៊ីវិលអេស្ប៉ាញ (១៩៣៦–១៩៣៩)
នៅពេលដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញ ភ្លាមៗនោះហ៊ីត្លែរនិងមូសូលីនីបានចូលលូកដៃចូលក្នុងសង្គ្រាមភ្លែតដោយអ្នកទាំងពីរបានសម្រេចគាំទ្របក្សពួកជាតិនិយមដែលដឹកនាំដោយលោកហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ ហ្វ្រង់កូ។ អ៊ីតាលីបានគាំទ្របក្សជាតិនិយមអេស្ប៉ាញច្រើនជាងកម្រិតគាំទ្ររបស់ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់៖ មូសូលីនីបានបញ្ជូនកងកម្លាំងជើងគោកចំនួន ៧០,០០០ នាក់ ទាហានអាកាសចំនួន ៦,០០០ នាក់ និងយន្តហោះចម្បាំងប្រមាណ ៧២០ គ្រឿងទៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ នៅម្ខាងទៀត សហភាពសូវៀតបានគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋអេស្ប៉ាញនាពេលនោះ។ កងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តបរទេសប្រមាណជាង ៣០,០០០ នាក់ (ដែលគេតែងស្គាល់ថាកងពលតូចអន្តរជាតិ) បានចូលប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងជាតិនិយម។ អាល្លឺម៉ង់និងសហភាពសូវៀតបានប្រើប្រាស់សង្រ្គាមប្រូកស៊ី (សង្គ្រាមតំណាង) នេះជាឱកាសដើម្បីសាកល្បងយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងនិងគ្រឿងសព្វាវុធដ៏ទំនើបបំផុតរបស់ពួកគេ។ បក្សពួកជាតិនិយមបានទទួលជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៣៩ ហើយលោកហ្វ្រង់កូក៏បានឡើងកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំប្រទេសអេស្ប៉ាញប៉ុន្តែលោកបានសម្រេចជ្រើសយកផ្លូវអព្យាក្រឹតនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ តែនូវមានចិត្តគាំទ្រក្រុមមហាអំណាចអ័ក្ស។ សកម្មភាពគាំទ្រដ៏ធំបំផុតរបស់អេស្ប៉ាញចំពោះអាល្លឺម៉ង់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គឺការបញ្ជូនទ័ពស្ម័គ្រចិត្តជាជំនួយទៅជួរប្រយុទ្ធខាងកើត។
អឺរ៉ុបខាងលិច (១៩៤០–៤១)
នៅដើមខែកក្កដា អាល្លឺម៉ង់បានចាប់បើកការវាយប្រហារលើអង់គ្លេសតាមរយៈផ្លូវអាកាសដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកនិងបាញ់កម្ទេចកំពង់ផែនៅលើទឹកដីអង់គ្លេស គេបានសម្តៅលើព្រឹត្តិការណ៍នេះថា សមរភូមិប្រឺតាញ។ អង់គ្លេសបានបដិសេដនឹងសំណើសន្តិភាពរបស់ហ៊ីត្លែរ ហើយជាលទ្ធផល អាល្លឺម៉ង់បានផ្តើមការវាយប្រហារលើអាកាសយានដ្ឋាននៃកងកម្លាំងជើងអាកាសនៃសហរាជាណាចក្រនៅអំឡុងខែសីហាប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យ។ ដោយមិនសូវទទួលបានផលអ្វីពីការវាយប្រហារទាំងអស់នេះ អាល្លឺម៉ង់ក៏សម្រេចពន្យារផែនការឈ្លានពានប្រទេសអង់គ្លេស។ ការវាយប្រហារខ្នាតតូចមកលើអង់គ្លេសនូវតែបន្តដោយគេឃើញមានការទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើរាជធានីឡុងដ៍និងទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរបស់អង់គ្លេស។ អាល្លឺម៉ង់ធ្វើបែបនេះគឺក្នុងគោលបំណងចង់បំភ័យបំបាក់ស្មារតីប្រយុទ្ធចម្បាំងរបស់ប្រជាជាតិអង់គ្លេសប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា អង់គ្លេសនូវតែបន្តខិតខំប្រឹងប្រែងការពារនិងប្រឆាំងនឹងអាល្លឺម៉ង់វិញហើយយុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១។
ប៉ាស៊ីហ្វិក (១៩៤២–៤៣)
នៅដើមខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤២ ជប៉ុនបានផ្តើមប្រតិបត្តិការវាយដណ្តើមយកកំពង់ផែម័រស៍ប៊ីក្នុងគោលបំណងកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងនិងខ្សែជំនួយរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអូស្ត្រាលី។ ផែនការរបស់ជប៉ុនក្នុងការដណ្តើមយកកំពង់ផែនោះក៏បានទទួលបរាជ័យនៅពេលដែលសម្ព័ន្ធមិត្តបានបញ្ជូនកងនាវាដឹកយន្តហោះចម្បាំងអាមេរិកពីរគ្រឿងទៅប្រយុទ្ធជាមួយកងកម្លាំងជើងទឹកជប៉ុននៅឯសមុទ្រផ្កាថ្ម។ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រកបដោយជោគជ័យលើទីក្រុងតូក្យូ ជប៉ុនក៏បានរៀបចំផែនការចូលកាន់កាប់កោះមីតវេរួចបោកបញ្ឆោតកងនាវាអាមេរិកឱ្យចូលប្រយុទ្ធជាមួយខ្លួននៅក្នុងតំបន់នោះដោយមានគោលដៅកម្ទេចបំបាត់នាវាចម្បាំងអាមេរិកចោលហើយបន្ទាប់មក ជប៉ុននឹងបញ្ជូនកម្លាំងខ្លះទៅកាន់កាប់កោះអាឡេអ៊ូស៊ាននៅក្បែររដ្ឋអាឡាស្កា។ នៅពាក់កណ្តាលខែឧសភា ជប៉ុនបានផ្តើមយុទ្ធនាការហ្សឺជាំង‐ជាំងស៊ីដោយមានបំណងចង់សងសឹកលើទាហានចិនដែលបានជួយទាហានអាកាសអាមេរិកសម្រេចប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅទីក្រុងតូក្យូ។ ក្នុងយុទ្ធនាការនេះ ជប៉ុនបានវាយកម្ទេចមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសនិងវត្តមានកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តទាំងឡាយនៅក្នុងតំបន់។ នៅដើមខែមិថុនា ជប៉ុនបានផ្តើមអនុវត្តប្រតិបត្តិការដែលខ្លួនបានគ្រោងទុកប៉ុន្តែអាមេរិកបានបំបែកកូដកងទ័ពជើងទឹកជប៉ុនតាំងពីចុងខែឧសភាមកម្លេះ ពោលគឺអាមេរិកបានដឹងពីផែនការរបស់កងកម្លាំងជើងទឹកជប៉ុនរួចទៅហើយ ជាលទ្ធផល អាមេរិកក៏បានទទួលជ័យជម្នះនៅក្នុងសមរភូមិមីដវ៉េបានយ៉ាងងាយស្រួល។
កងទ័ពជើងទឹកបារាំង
តំបន់កូលប៊ឺត
កងទ័ពជើងទឹកមានសភាពរឹងប៉ឹងនៃថាមពលជាតិ អំឡុងពេលសតវត្សរ៏ទី ១៧ ជាមួយស្តេចល្វីសបារំាងទី១៦។​ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ស្តេច សាន់ កងទ័ពជើងទឹកបារំាងត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញវត្ថុ និង សម្ភារះ ការគ្រប់គ្រងនូវអ្វីផ្សេងៗ មុបពេលទទួលជ័យជំនះ ក្នុងសង្រ្គាម៩ ឆ្នាំ ដើម្បីប្រឆាំង នឹងកងទ័ពជើងទឹកស្តេច​និងកងទ័ពជើងទឹករបស់ប្រទេសហូឡង់។ មានការទស់ទែងគ្នាអំពីហិរញ្ញវត្ថុ ទោះបីជាយ៉ាងណា ក៏ដោយ បង្ខំអោយកងទ័ពត្រឡប់មកផែវិញ ហើយអង់គ្លេស និងហូឡង់បានផ្តើមគំនិតអនុញ្ញាតអោយមកវិញ។ មុនពេលសង្រ្គាម៩ឆ្នាំ នៅក្នុងសង្រ្គាមហូឡង់ មានការរៀបចំជ័យជំនះយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ លើការចូលរួម កងនាវារបស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងប្រទេសហូឡង់ នៅឯការប្រយុទ្ធគ្នានៅប៉ាឡឺម៉ូ។
ព្រះសង្ឃ
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
បាដិកវគ្គ
បាដិកវគ្គ មាន ​១១ ព្រះសូត្រ គឺ ៖
អដ្ឋង្គិកមគ្គ
៥​. សម្មាអាជីវៈ​ = ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ
៦. សម្មាវាយាម = ការព្យាយាមត្រូវ
ប្រាសាទបន្ទាយស្រី
ស្ថាបត្យកម្មឈើ និងថ្ម
ជាប្រពៃណីរៀងមក ស្ថាបត្យករខ្មែរពូកែការជាងឈើមិនថាគ្រឿងគ្រោង ឬគ្រឿងបិទបាំងនោះទេ។ លំណៅទូទៅ រាប់បញ្ចូលទាំងព្រះរាជវាំងផងសង់អំពីឈើទាំងអស់មានន័យសំណង់ទាំងឡាយជាឈើ ប៉ុន្តែគ្មានអ្វីមួយនៅសល់មកដល់យើងឡើយ។ សំណង់ថ្មឆ្លុះបញ្ចាំងប្រពៃណីស្ថាបត្យកម្មឈើនេះឯង។ ធ្លាប់ផ្គុំឈើរបៀបណាក៏យករបៀបដដែលមកអនុវត្ថន៍លើថ្ម។ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១២គ្រោងទ្វារបង្អួចផ្គុំគ្នាតាមបង្គុំឈើ ដែលមានមុំ៤៥អង្សាយកមកញាតបញ្ចូលគ្នា។ សសរ និងចម្រឹងជើងទៀននៃបង្អួចសុទ្ធសឹងយកមកបញ្ចូលបន្ទះថ្មមេ ដោយប្រើដំណាប់ញីឈ្មោល។ ជើងទៀនទាំងនេះសុទ្ធសឹងក្រឡឹងមិនខុសពីចម្រឹងទ្វារជើងទៀនឈើឡើយ។ សូម្បីតែគ្រឿងក្នុងក៏ឥទ្ធិពលឈើជះមកលើថ្មដែរ។ ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ដែលសាងឡើងនៃផ្នែកទី២នៃសតវត្សរ៍ទី១០នេះឆ្លុះបញ្ចាំងឃើញច្បាស់ណាស់ អំពីការអនុវត្ថន៍ទាំថស្រុងនៃបច្ចេកទេសឈើទៅលើថ្ម ក្រោយមកនៅសម័យបាយ័ននាចុងសតវត្សរ៍ទី១២គេបោះបង់ការចម្លងនេះច្រើន ដើម្បីចំណេញ ត្បិតកម្មវិធីសាង់សង់នៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ធំធេងណាស់ ។
រឿងព្រេងកំពង់ខ្សាច់ស
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
កំណប់តន្ត្រីដូនតា
កំណប់​តន្ត្រី​ដូនតា ​វ៉ុល​ទី​១
៣. លលក​សលាវ​ - Lolok Sar Leo
៥. សារ៉ោមេ- Sarome
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តន្ត្រី
បន្សាលោហ:
ភ្នែក
ជានិច្ចជាកាលជាងផ្សា ត្រូវតែការពារគ្រោះថ្នាក់ ដែលកើតឡើងចំពោះភ្នែក និងគ្រោះថ្នាក់ដេលកើតឡើង មិន
របៀបអនុវត្តន៏ដើម្បីរក្សាសុវត្ថិភាពក្នុងបន្សាឧស្ម័ន
និងវិធីប្រើប្រាស់ហត្ថូបករណ៏ក្នុងបន្សាឧស្ម័នអោយយល់ច្បាស់ជាមុនសិនសឹមចាប់ផ្តើមអនុវត្តន៏។ កំណារ
ចង្រិត
​ចិញ្ចឹម​ចង្រិត​លក់ និង​ប្រើ​ជា​ចំណី​សត្វ​
​អ្នក​ខ្លះទៅ​គាត់​សើច បើ​បានឮ​អ្នកណាម្នាក់​និយាយថា ចង់​ចិញ្ចឹម​ចង្រិត​លក់ និង​ធ្វើជា​មុខរបរ ។ ទោះបី​អ្នកនោះ​គាត់​សើច​ដោយ​ហួស​ចិ​ត្ដ ដោយ​ចំអក ដោយ​នឹកស្មាន​មិន​ដល់ ក៏ដោយ តែ​មុខរបរ​នេះ វា​កំពុង​កាក់កប និង​វា​ពិតជា​អាច​ឱ្យគេ​រកចំណូលបាន​ច្រើន​គួរសម​ដែរ បើសិនជា​គេ​អាចធ្វើ​វា​បាន​ដោយ​ត្រឹមត្រូវ ។​
​ ​ខាងក្រោម​នេះ​គឺជា​ការតម្រូវ​និង​វិធី​នៃ​ការចិញ្ចឹម​ចង្រិត តាម​គ្រួសារ ៖
​ ​- ត្រូវ​ទិញ​ប្រអប់​ក្រដាស​ដាក់​ពងមាន់​ខ្នាត​ធំ ឱ្យបាន​ច្រើន​សម្រាប់​ធ្វើជា​កន្លែង​ឱ្យ​វា​រស់នៅ ជាពិសេស​គឺ​សម្រាប់​កូន​ចង្រិត​
​ក៏​អាច​ប្រើការ​បានដែរ ក្រៅពីនេះ​យើង​ក៏​អាច​ប្រើ​មែកឈើ​ក៏បាន​។​
យីហ៊ុប
លក្ខណៈ
សម្តេច​ជួន​ណាត់​បាន​សរសេរ​ថា៖ យីហ៊ុប (ន.) (ស.) ឈ្មោះ​ឈើ​ផ្កា​មួយ​ប្រភេទ ផ្កា ស្រដៀង​នឹង​មន្ទារតែ​តូច​ជាង ស្រទាប់​ខាង​ក្នុង​សម្បុរ​ស​ក្លិន​ក្រអូប​ឆ្អិត ។
ព្រះម៉ែទុយបួយតេងនៀ
200x250px|thumb|[[ទេវរូប​ ព្រះម៉ែទុយបួយតេងនៀ. ]]
ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង
មន្ទីរពហុព្យាបាល
មន្ទីរ​សម្រាក​ព្យាបាល​និង​សម្ភពសាលវុឌ្ឍន៍
ត្រកៀតប៉ោង
ត្រកៀត​ប៉ោង ឬ កំប្លោក ជាស្មៅ​ទឹក​ពួក​ត្រកៀត បែប​ភាព​ដូច​ត្រកៀត ប៉ុន្ដែ​កាល​ដែល​នៅ​តូច មាន​ពក​ផ្ដួច​ជា​ប្លោក​ប៉ោង​ឡើង ត​ទៅ​ទើប​បែក​ចេញ​ជា​ពន្លក​ជា​ស្លឹក ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​ទើប​ហៅ​ថា ត្រកៀត​ប៉ោង; ត្រកៀត​នេះ​មាន​ប្រយោជន៍​ច្រើន​យ៉ាង​ណាស់ គឺ​ផ្កា​មាន​ជន​ខ្លះ គេ​ប្រើ​ជា​អន្លក់, ធាង​គេ​ប្រើ​ជា​បន្លែ​ក៏​បាន; ធាង​និង​ស្លឹក​ស្រស់​គេ​ប្រើ​ជា​ចំណី​ឲ្យ​គោ, ក្របី​ស៊ី; ធាង​បើ​កាត់​ហាល​ថ្ងៃ​ឲ្យ​ស្ងួត​ហើយ​ប្រើ​ការ​បាន​ច្រើន​ប្រភេទ គឺ​វេញ​ខ្សែ​ចំណង, ខ្សែ​ចែវ, ធ្វើ​អង្រឹង, ធ្វើ​កន្ទេល, ធ្វើ​សំពៀត ។ល។
វិស័យអប់រំនៅកម្ពុជា
ប្រវត្តិ
ប្រពៃណីការអប់រំនៅប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានចេញពីវត្តអារាម ហើយព្រះសង្ឃគឺជាគ្រូបង្រៀន។ សិស្សភាគច្រើនគឺសុទ្ធតែក្មេងប្រុស ហើយការអប់រំគឺត្រូវបានកំណត់ឲ្យទន្ទេញដដែលៗដូចព្រះសង្ឃទន្ទេញបាលី។ អំឡុងពេលបារាំ​ងគ្រប់គ្រង ប្រព័ន្ធ​អប់រំជាផ្អែកលើ​ភាសា​បារាំងត្រូវបានផ្តើមបញ្ជ្រាបចូលជាលំដាប់។ ដំបូងបារាំងបានធ្វេសប្រហែសចំពោះការអប់រំនៅប្រទេសកម្ពុជា។ វិទ្យាល័យចំនូនគត់ដែលសិស្សបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅ១៩៣១ ហើយសិស្សត្រឹមតែ ៥០០០០ ទៅ ៦០០០០នាក់ប៉ុណ្ណេះ​ដែល​ក្មេងៗបានចុះឈ្មោះចូលរៀនក្នុងសាលាបឋមសិក្សាក្នុង ១៩៣៦។ ក្នុងឆ្នាំដែលទទួលបានឯករាជ្យភ្លាមៗ ចំនួនសិស្សបានកើនឡើងយ៉ាងគួរអោយកត់សំគាល់។ លោក វីហ្គឺរ៉ីបានផ្ដល់ទស្សនៈថា ការអប់រំគ្រប់ប្រភេទត្រូវបាន​រាប់បញ្ចូល​ក្នុង​ដំណោះស្រាយល្អមួយដោយប្រជាជនកម្ពុជាទាំងអស់ ហើយអាកប្បកិរិយាដោយមិននឹ​កដល់ទាំងនោះបានបង្កើតក្រុមដ៏ធំមួយនៃការ​ខ្វះការងារធ្វើមិនបានបញ្ចប់​ការសិក្សានៅចុងសតវត្សន៏ឆ្នាំ១៩៦០។
ការអភិវឌ្ឍនៃប្រព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ម៉ាទីនបានរៀបរាបអំពីប្រព័ន្ធអប់រំក្នុងរបប់សាធារ​ណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាដូចជាមិនពិតប្រកដ ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតដិតលើគំរួប្រទេសវៀតណាម ទោះបីជាការបង្ហាញថាបែបណា នោះសំរាប់ការអប់រំបឋមសិក្សា និង មធ្យមសិក្សា​ត្រូវបាន​ប្តូរទៅជាការបកប្រែផ្ទាល់របស់កម្មវិធីសិក្សប្រទេសវៀតណាម។ នៅក្រោមរបប់សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ដោយយោងតាម មាទីន សាលាបឋមសិក្សាមានចំនូនប្រាំមួយថា្នក់ កំរិតអនុវិទ្យាល័យមានបីថ្នាក់ និង វិទ្យាល័យ​មានបី​ថ្នាក់។ មាទីន​​​ បានសរសេរទុកថាក្មេងៗទាំងអស់គូ​ទៅសាលរៀនពីព្រោះការសិក្សាទាំងនៅទីក្រុង និង ជនបទតម្រូវមានការបង់ប្រាក់ខ្លះសំរាប់ការចុះឈ្មោះ។ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបង់ប្រាក់ចំនួន ២៥ រៀលក្នុងមួយខែដើម្បីផ្ញើកូននៅនិងសាលា និងបង់​ចំនួន​១៥០ រៀលទៀតសំរាប់មួយខែ។ យោងតាមមាទីនតាមអោយដឹងថាៈ ដំណើរការដើម្បីសិក្សាថ្នាក់ទីបីគឺត្រូវបានថែទាំក្មេងៗ អាព្យាបាលរបស់ពូកគេធ្វើការងារសំរាប់របប និង ត្រូវបានបំព្លឺដោយភស្តុតាងនៃភាពស្មោះត្រង់របស់​ពូកគេដើម្បីរបស់។ នាង​បាន​​សរសេរថា ពីកំរិតបឋមសិក្សា កម្មវិធីសិក្សាបានជ្រើសរើសដោយសៀវភៅគឺរដ្ឋាភិបាលបានជាប្រមុខ និង មានការព្រមព្រៀងពីប្រទេសវៀតណាម។ ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមកម្មវិធីសិក្សាអនុវិទ្យាល័យ ភាសា​វៀត​ណាម​គឺសិក្សា​ដោយខាន​មិនបាន។
នរោត្តម
ក្រោមអាណាព្យាបាលរបស់បារាំង
​ទង្វើ​របស់​ពួក​អាណានិគម​បារាំង​បាន​ដុត​បញ្ឆេះ​កំហឹង​ដែល​រាលដាល​យ៉ាង​ខ្លាំង។ នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​១៨៨៥ និង​១៨៨៦ ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ស៊ីវត្ថា​ដែល​ជា​ព្រះ​អនុជ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​បាន​ដឹក​នាំ​បដិវត្តន៍​មួយ​ប្រឆាំង​អាណានិគម​បារាំង។ ពួក​អាណានិគម​បារាំង​បាន​សង្ស័យ​ថា​ហ្លួងនរោត្តម​បាន​គាំទ្រ​ជា​សម្ងាត់​ដល់​សកម្មភាព​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីវត្ថា ហើយ​ក៏​បាន​ស្តី​បន្ទោស​ព្រះអង្គ​ផង​ដែរ​ចំពោះ​ការ​ទាក់ទង​នឹង​បដិវត្តន៍​នេះ។ បដិវត្តនត្រូវ​បាន​ផ្តាច់ផ្តិល​នៅ​ពេល​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ត្រូវ​បានផ្តល់​​ទំនុក​ចិត្ត​ដោយ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ដែល​ត្រូ​បាន​បារាំង​បាន​ផ្តល់​អំណាច​អោយ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ត្រឡប់​មក​វិញ​នូវ​ភាព​ស្ងប់ស្ងាត់​ទាំងឡាយ​ក្រោយ​ពី​មាន​បដិវត្តន័ឆ្នាំ​១៨៨៥-១៨៨៦ ព្រះបាទ​នរោត្តម​បាន​រក្សា​តំណែង​ដែល​មាន​អំណាច​ជា​អចិន្ដ្រៃយ៍។ ដើម្បី​បង្ការ​ខ្លាច​ក្រែង​លោ​មាន​បដិវត្តន៍​ជា​ថ្មី​ណា​មួយកើត​ឡើង​ម្តង​ទៀត​​ ពួក​អាណានិគម​បារាំង​បាន​បន្ថយ​ក្នុង​ការដាក់​គំនាប​ដល់​ក្សត្រ​ហួស​ហេតុ​ពេក​នោះ​ទេ។ នៅឆ្នាំ​១៨៨៤ អាជ្ញាធរ​បារាំង​បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​ព្រះ​បាទនរោត្តម​​ឡាយ​ព្រះ​ហស្ថលេខា​​ផ្តល់​អំណាច​ដល់​​អាណាព្យា​បាល​បារាំង​នូវ​ការ​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋបាល​ទាំង​មូល​​ រូម​ទាំង​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ជា​ផ្លូវ​រស់​តែ​មួយ​គត់​របស់​រជ្ជកាល​ហ្លួង​នរោត្តម។ ព្រះបាទ​នរោត្តម​បាន​ប្រកែក​ ​ប៉ុន្តែ​បារាំង​បាន​យក​នាវាចម្បាំង​មក​បោះយុថ្កា​នៅពី​មុខ​ព្រះ​បរម​រាជវាំង​ ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្ក​អស់​ជម្រើសហើយ​ត្រូវ​តែ​បង្ខំព្រះរាជ​ហឬទ័យ​ឡាយ​ព្រះ​ហស្តលេខា។
ឯកសារយោង
1. Encyclopædia Britannica.com 2. Milton E. Osborne, The French Presence in Cochinchina and Cambodia
កុំព្យូទ័រផ្រូក្រាមមីង(Computer programming)
ភាសាកម្មវិធី(Programming languages)
ប្រសិនបើភាសាកម្មវិធីមានភាពផ្សេងគ្នា ទំរង់ឬម៉ូតរបស់កម្មវិធីក៏មានភាពផ្សេងគ្នាដែរ។ ​ជំរើសនៃការប្រើប្រាស់ភាសាកម្មវិធីគឺទាក់ទងទៅនឹងការសំ រេចចិត្តជាច្រើនដូចជា ខាងផ្នែកក្រុមហ៊ុន ការងារផ្សេងៗ។
សហភាពឥណ្ឌូចិន
អន្តរាគមន៍បារាំងលើកទីមួយ
ទំនាក់ទំនងបារាំង–វៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សទី១៧ នៅពេលដែលសាសនទូតគ្រិស្តសាសនាម្នាក់ឈ្មោះអាឡិចសាន់ដឺ ដឺរ៉ូតស៍ជាមួយនឹងគ្នីគ្នារបស់គាត់បានធ្វើដំណើរមកដល់ដែនដីប្រទេសវៀតណាម។ នៅពេលនោះរដ្ឋវៀតណាមបានកំពុងតែពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅភាគខាងត្បូងដោយបានកាន់កាប់ដែនដីសណ្តរទន្លេមេគង្គដែលត្រូវជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រខ្មែរ។
សតវត្សទី១៩
ក្រោយមក ជេនូលីជាមួយនឹងទ័ពរបស់លោកបានចេញដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងសៃហ្គនហើយនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៥៨៩ ទ័ពរបស់លោកក៏បានកាន់កាប់ទីក្រុងនោះបានសម្រេច។ ដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ទ័ពរបស់លោកជូនេលីមិនអាចរុលទៅមុខចេញពីទីក្រុងបាននោះទេ។ ដោយហេតុនេះ សេចក្តីរិះគុនក៏កើតមានឡើងចំពោះភាពដឹកនាំរបស់លោកហើយនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៩ លោកជូនេលីក៏ត្រូវបានជំនួសដោយឧត្តមនាវីឯកថ្មីម្នាក់ឈ្មោះផែកដោយលោកមានគោលដៅបង្កើតសន្ធិសញ្ញាការពារជំនឿសាសនាកាតូលិកនៅវៀតណាមខណៈពេលដែលមិនចង់បន្តឈ្លានពានទឹកដីវៀតណាមតទៅមុខទៀត។
ការទន្ទ្រានបន្ថែមទៀតលើប្រទេសសៀម (១៩០៤-១៩០៧)
នៅឆ្នាំ១៩០៤ ដើម្បីយកចន្ទបុរីមកវិញ សៀមត្រូវតែប្រគល់ខេត្តត្រាចនិងកោះកុងមកឱ្យសហភាពឥណ្ឌូចិន។ ខេត្តត្រាចបានក្លាយកម្មសិទ្ធិរបស់ថៃវិញនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៦ ជាថ្នូរក្នុងការដោះដូរតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងកើតទន្លេមេគង្គដូចជាខេត្តបាត់ដំបង ខេត្តសៀមនគរ (សៀមរាប) និងខេត្តស៊ីសោភ័ណ (សិរីសោភ័ណ)។
បក្សពួកប្រឆាំងឆ្វេងនិយមនិងការបះបោរនៅកូសាំងស៊ីននាទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៤០
ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅតំបន់កូសាំងស៊ីនគឺមានលក្ខណៈជាការត្រួតត្រាដោយផ្ទាល់ខុសពីតំបន់អាណានិគមដទៃ ដូច្នេះហើយស្ថានភាពនៅតំបន់នេះគឺងាយនឹងផ្លាស់ប្តូរទៅតាមទម្រង់នយោបាយរបស់បារាំង។ សម័យកាលផ្លាស់ប្តូរនយោបាយដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាងគេគឺនៅរវាងឆ្នាំ១៩៣៦ និងឆ្នាំ១៩៣៩ ជាពេលដែលរដ្ឋាភិបាលរណសិរ្សប្រជាជនបារាំងបានតែងតាំងលោកជូល ប្រេវីជាអង្គទេសភិបាលឥណ្ឌូចិន។ ក្នុងនាមជាអ្នកមានគំនិតសេរីនិយមម្នាក់ លោកប្រេវីបានព្យាយាមដោះស្រាយស្ថានការណ៍នយោបាយដ៏តានតឹងនៅកូសាំងស៊ីនដោយលើកលែងទោសអ្នកទោសនយោបាយ បន្ថយការរឹតត្បឹតលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន គណបក្សនយោបាយ និងសហជីព។
នៅរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំ១៩៣៧ ក្នុងទីក្រុងសៃហ្គន គេឃើញមានកោលាហលដែលបង្កឡើងដោយពួកពលករនៅតាមទីចតនាវានិងទីដឹកជញ្ជូន។ នៅខែមេសានៃឆ្នាំដដែលនោះ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនិងអ្នកទ្រុតស្គីនិយមដែលជាក្រុមប្រឆាំងបាននាំគ្នាឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅក្នុងការបោះឆ្នោតក្រុងដោយក្រុមទាំងពីរបានទទួលសម្លេងនិងអាសនៈបានច្រើនគួរសម។
បើយោងតាមលោកប្រេវីនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣៩ លោកបានសរសេរថា៖ "ពួកទ្រុតស្គីនិយមក្រោមការដឹកនាំរបស់តា ទូតាវគឺចង់ទាញយកគុណសម្បត្តិពីសង្គ្រាមដែលអាចកើតមានដើម្បីដណ្តើមឯករាជ្យឱ្យវៀតណាម។" សម្រាប់ពួកស្តាលីននិយមគឺ"វាដើរតាមគោលជំហររបស់បក្សកុម្មុយនិស្តបារាំង"ហើយនិង"ងាកស្មោះត្រង់មករកបារាំងប្រសិនបើមានសង្គ្រាមផ្ទុះឡើង"។
សង្គ្រាមលោកលើកទី២
ខណៈពេលដែលអាណានិគមឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងកំពុងចុះអន់ខ្សោយ ថៃក៏បានឆ្លៀតឱកាសវាយយកទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនធ្លាប់បាត់បង់មកវិញដែលជាលទ្ធផលធ្វើឱ្យសង្គ្រាមបារាំង-ថៃផ្ទុះឡើងនៅរវាងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤០ និងថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១។ កងកម្លាំងថៃបានប្រយុទ្ធដោយភាពស្វាហាប់ម៉ាំមួននៅលើដីគោកប៉ុន្តែគោលដៅរបស់ពួកគេមានការកំណត់។ នៅអំឡុងខែមករា កងកម្លាំងជើងទឹកបារាំងបានយកឈ្នះលើកងកម្លាំងជើងទឹកថៃនៅក្នុងសមរភូមិកោះដំរី។ សង្គ្រាមត្រូវបានបញ្ចប់នាអំឡុងខែឧសភាបន្ទាប់ពីមានការញុះញង់ពីជប៉ុនហើយបារាំងត្រូវបង្ខំខ្លួនប្រគល់ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនដណ្តើមបានទៅឱ្យថៃវិញ។
ប្រជាជន
ក្រុមជនជាតិវៀតណាម លាវ និងខ្មែរគឺជាក្រុមជនជាតិដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន។ ជនជាតិមឿង តៃ ចាម និងចារ៉ៃត្រូវបានគេស្គាល់ជារួមថាម៉ុងតេញ៉ា (Montagnards) ហើយពួកគេភាគច្រើនមានទីលំនៅនៅតាមតំបន់ភ្នំនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន។ ជនជាតិហាន (ចិន) ក៏មានវត្តមាននៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិនផងដែរហើយពួកគេភាគច្រើនចូលចិត្តរស់នៅតាមទីប្រជុំជនធំៗ ជាពិសេសគឺនៅផ្នែកខាងត្បូងវៀតណាមនិងប្រទេសកម្ពុជាព្រោះវាត្រូវជាតំបន់ពាណិជ្ជកម្មធំៗ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩១៣ គេបានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថា ប្រហែល ៩៥% នៃប្រជាជនឥណ្ឌូចិនគឺមានទីលំនៅនៅតំបន់ជនបទប៉ុន្តែតួលេខខាងលើត្រូវបានធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗនៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗដោយសារតែការរីកចម្រើននៃនគរូបនីយកម្ម។
ឈូក
នាងរាក្សសាទេវី ធីតាកបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ឈូក ។
ល្បែងបាយខុំ
របៀបដើរទូទៅ
ទី២៖ បើ​រន្ធបន្ទាប់ពីរន្ធដែល​គេ​ទម្លាក់​ចូល​ចុង​ក្រោយមួយទទេគ្មានគ្រាប់ ហើយ​រន្ធបន្ទាប់មួយទៀតមានគ្រាប់ អ្នកដែល​កំពុង​ដើរ​នោះ ដក​យក​គ្រាប់​ក្នុង​រន្ធទីពីរនោះទុកទាំងអស់​ រួច​ហើយ​ ដល់​វេន​អ្នក​ម្ខាង​ទៀតដើរ។ នេះហៅថា​ស៊ី។
កំណត់ឈ្នះចាញ់
គេអាច​កំណត់ឈ្នះចាញ់​បាន​យ៉ាង​ហោចណាស់ពីរ​របៀប។
ស្ថាបត្យករ
រូបភាពតូច ស្ថាបត្យករ គឺជាអ្នកស្ថាបនា​​​ អ្នកកសាង អ្នកបង្កើត។ ដើម្បីអាចក្លាយជាស្ថាបត្យករម្នាក់បាន លុះត្រាតែយើងយល់ដឹងអំពី ការរចនា និង យល់ដឹងពីសំណង់អគារ ឱ្យបានច្បាស់លាស់ មិនតែប៉ុណ្ណោះ គឺត្រូវយល់ដឹងជាពហុជំនាញ មានជាអាទិ៍៖ សិល្បៈ វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងបរិស្ថានជាដើម។ និយាយជារួម ស្ថាបត្យករ មិនមែនជាអ្នកគូរប្លង់ទេ តែជាអ្នកសិក្សាគម្រោងប្លង់ ស្ថាបត្យកម្ម។
វីស៊ីឌី
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍​ផ្ទុក
ភាសាអង់គ្លេស
right|thumb|200px|[[អក្សររូនីក ជាអក្សររបស់ភាសាអង់គ្លេសបុរាណ។]]
ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក
មាត្រាពីរនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានបង្កើតសាខាប្រតិបត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ ហើយប្រគល់អំណាចប្រតិបត្តិទៅក្នុងតំណែងប្រធានាធិបតី។ អំណាចរួមមាន អំណាចប្រតិបត្តិ និងការអនុវត្តច្បាប់សហព័ន្ធ និងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការតែងតាំងនាយកប្រតិបត្តិសហព័ន្ធ ការទូត និយតកម្ម និងមន្ត្រីតុលាការ។ ដោយផ្អែកលើបទប្បញ្ញត្តិនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលផ្តល់អំណាចយ៉ាងច្រើនដល់ប្រធានាធិបតីក្នុងការតែងតាំង និងទទួលឯកអគ្គរដ្ឋទូត និងបញ្ចប់សន្ធិសញ្ញាជាមួយមហាអំណាចបរទេស និងលើច្បាប់ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអនុម័តដោយសភា ប្រធានាធិបតីសម័យទំនើបមានទំនួលខុសត្រូវចម្បងក្នុងការដឹកនាំគោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ តួនាទីនេះរួមមាន ទំនួលខុសត្រូវក្នុងការដឹកនាំយោធាថ្លៃបំផុតនៅលើពិភពលោកដែលមានឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរធំជាងគេទីពីរ។
ភូមិស្រែត្រែង​
បានពី "http://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%97%E1%9E%BC%E1%9E%98%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%82%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%82%E1%9E%84&oldid=94769"
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរ
សាខ្មែរ ភាសាខ្មែរ ឬ ខ្មែរ គឺជាភាសាមួយនៃជនជាតិខ្មែរ និង ជាភាសាជាផ្លូវការនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ភាសាខ្មែរជាភាសាសំខាន់ទីពីរត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ (បន្ទាប់ពីភាសាវៀតណាម) ដែល អ្នកមាននិយាយជាភាសាខ្មែររហូតដល់ ១០លាននាក់។ ភាសាខ្មែរបានត្រូវបានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លំាង ដោយសារ ភាសាបាលីសស្រ្កឹត និង ភាសាបាលី ជាពិសេសនោះ នៅក្នុងវង្សត្រកូលស្តេច និង នៅក្នុង បញ្ជីនៃសាសនា បើតាមយាននៃសាសនាហិណ្ឌូ និង ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ផងដែរនោះភាសាខ្មែរ ត្រូវបាននិយាយឡើង ចងចាំ និង សសេរដោយពួកក្រុមគ្រួសារខ្មែរមន ។ ដូចជាលទ្ធផលនៃភូមិសាស្ត្រ ជាញ្ញាតិសន្តាន ភាសាខ្មែរ បានមានឥទ្ធិពល ហើយនឹង ផងដែរ បានមានឥទ្ធពលដោយ ភាសាមួយចំនួនដូចជា ថៃ ឡាវ វៀតណាម និង ចាម ដែលរួមបញ្ជូលទាំងអស់ នៅក្នុងឧបទ្វីប អាស៊ីខាងត្បូងភាគខាងកើត ដែលតាំងពីមានការផ្ទុកនូវគុណភាពខ្ពស់នៃភាសាសស្រ្កឹត និង បាលីអោយមានអនុភាពឡើង។ ខ្មែរជាអ្នកនិពន្ធសសេរអក្សរដោយផ្ទាល់ ត្រូវបានស្គាល់ថាខ្មែរ។ ភាសាខ្មែរខុសប្លែកពីភាសានៅជិតខាង ដូចជា ភាសាថៃ ឡាវ និង ភាសាវៀតណាម ព្រោះតែ វាមិនមែនជាសំនៀងភាសា។
ភាសាភាគខាងជើង
ត្រូវបានស្គាល់ថា ជាភាសាខ្មែរសុរិន ត្រូវបាននិយាយដោយ ជាតិពន្ធភាសាដើម ខ្មែរទៅភាគខាងជើងទឹកដីថៃ។
សទ្ធវិទ្យា
ប្រពន្ធ័សទ្ធវិទ្យា បានពិពណ៏នាទាំងនេះគឺ បញ្ជីសារពើភណ្ឌ័នៃសំឡេង នៃភាសានិយាយ មិនមែនពួកគេ ត្រូវបានសសេរជា ភាសាអក្សរក្រមខ្មែរ។ សម្លេង និង បន្លឺសទ្ធកម្ម
ស្រៈ
មានប្រតិស្រពណ៏តិចតួចដូចជាស្រៈខ្មែរ។ ប្រហែលជាមួយផ្នែកដោយសារមជ្ឈការ នយោបាយដែលមិនបានបំពេញ ពាក្យត្រឹមត្រូវ គឺមិនផ្សព្វផ្សាយពាសពេញប្រទេសកម្ពុជា ទាំងស្រុងនោះទេ។ដូចជាអ្នកនិយាយមួយចំនួន ដូចសង្គមអាចមានសូរសទ្ទវិទ្យាខុសៗគ្នាក្នុង បញ្ជីសារពើភណ្ឌ័។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី៥
ថាហើយ គាត់ក៏បែរមុខឆ្ពោះទៅកាន់មិត្រគាត់៖
ដោយសម្ដីវែងយ៉ាងនេះ ទឹកមាត់ក្រហមប្រគាក ក៏ពុះពោរពេញមាត់ ធ្វើឲ្យសម្ដីឮឡុលៗ។ ដូច្នោះ លុះយាយនួនគាត់ស្ដោះមួយច្រចរួច ទើបយាយចាន់ គាត់ឆ្លើយ៖
យាយនួនគាត់ក៏ទទួលទន្ទេញហាក់ពុំចង់ឲ្យភ្លេច ឬមួយដោយហេតុដែលគាត់ធ្លាប់ទន្ទេញធម៌ ក្នុងពេលឧបោសថនោះក៏មិនដឹង។
យាយនួន កាលបើបានឮសង្ឃដីកាលោកគ្រូនេះ អានដូច្នោះហើយ គាត់មានចិត្តសោមនស្សឥតឧបមា។ គាត់យារជើងឈានមក ដូចជាស្រាលអស់ទាំងខ្លួនប្រាណគាត់ ព្រោះគាត់ដឹងថា ថៅកែណៃ ស៊ាន នេះមានទ្រព្យធនស្ដុកស្ដម្ភណាស់។ ឯចៅណៃ ស៊តចេះចង់មាន ចង់បាន ហើយថែមទាំងចេះប្រណិប័តន៍ឪពុកម្ដាយផង។ ឱ ហៅគាប់ប្រសើរ! សែនគាប់ប្រសើរ! យាយនួនគាត់ខ្សឹបក្នុងចិត្ត ធៀបផ្ទឹមនាមយុវជនទាំងពីរ “ណៃស៊ត វិធាវី! វិធាវី ណៃស៊ត” យីឈ្មោះទាំងពីរនេះសមគ្នាណាស់តើ! ម្ល៉េះផងគេនឹងរបូតមាត់ថា យិះៗ! មិនខាន... យាយមុខញញឹមប៉ប្រិម បិទមាត់ស្ទើរមិនជិត ដើរពង្រាយសេចក្ដីសប្បាយទៅលើស្មៅ តាមផ្លូវចេញពីវត្តដូចជា អ្នកព្រោះស្រូវរោយគ្រាប់ធញ្ញជាតិទៅក្នុងស្រែ។
សង្កាត់កំពង់សំណាញ់
ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងតាខ្មៅ ខេត្តកណ្ដាល មានរដ្ឋបាលភូមិ៦ចំណុះ÷
សហរាជាណាចក្រ
សហរាជាណាចក្រ ឬ រាជាណាចក្ររួម (ភាសាអង់គ្លេស៖ United Kingdom, ហៅកាត់ថា"UK") ដោយមាន​ឈ្មោះផ្លូវការ​ថា សហរាជាណាចក្រ​នៃក្រង់ប្រឺតាញ និងអៀរឡង់ខាងជើង (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) ហើយជា​ទូទៅ​ ខ្មែរយើងច្រើន​ហៅថា "ចក្រភពអង់គ្លេស" គឺជា​រដ្ឋអធិបតេយ្យ​មួយដែល​មានទីតាំងស្ថិតនៅ​ឆ្នេរ​ប៉ែក​ពាយ័ព្យ​នៃ​ទ្វីបអឺរ៉ុប​។ ប្រទេស​នេះបានគ្របដណ្តប់លើកោះ"ក្រង់ប្រឺតាញ" ផ្នែកភាគឥសាន្តនៅលើ​កោះ"អៀរឡង់" និងរួម​ជាមួយនឹង​កោះ​តូចៗ​ជាច្រើន​ទៀត​។ អៀរឡង់ខាងជើង ដែលជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រាជាណាចក្ររួម ​មាន​ព្រំប្រទល់​ជាមួយនឹងសាធារណរដ្ឋអៀរឡង់។ សហរាជាណាចក្រត្រូវ​បាន​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដោយទិសខាងកើតជាប់នឹងសមុទ្រខាងជើង ខាងត្បូងជាប់នឹងច្រកសមុទ្រអង់គ្លេស និងទិសនីរតីជាប់នឹងសមុទ្រសែលទិក​។ សមុទ្រអៀរឡង់គឺជាសមុទ្រស្ថិតនៅចន្លោះកណ្តាលនៃកោះអៀរឡង់ និងក្រង់ប្រឺតាញ។ សហរាជាណាចក្រមានផ្ទៃដីសរុបចំនួន ២៤០,០០០ គ.ម២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៦៧ លាននាក់បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ក្នុងកំលុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩២០ បណ្ដាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិ​ដ៏​ធំ​ទី១​របស់​ពិភពលោក ឈ្មោះ BBC ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​។ សហរាជាណាចក្រ ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ដ៏​សំខាន់​មួយ ដែល​បាន​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ពួកណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ ក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី២ និង បាន​ជួយ​រៀបចំ​គម្រោង​ក្រោយ​សង្គ្រាមលោក​។ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បាន​ធ្វើឲ្យ​ខូចខាត​ដល់​វិស័យ​ហិរញ្ញវត្ថុ​រាជាណាចក្រ​ជា​ដំណំ​។ ផែនការម៉ារសាល់ និង ប្រាក់កម្ចី​យ៉ាងច្រើន​ពី​សហរដ្ឋអាមេរិក និង កាណាដា បាន​ជួយ​ឲ្យ​សហរាជាណាចក្រ ស្ដារ​ឡើងវិញ​នូវ​ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ​ផ្លូវថ្នល់​។
នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី២០ គេ​ឃើញ​មាន​បំលាស់ប្ដូរ​យ៉ាង​សំខាន់​ចំពោះ​ការគ្រប់គ្រង​នៃ​សហរាជាណាចក្រ ដោយ​មាន​ការបង្កើត​នូវ​ការផ្ទេរ​ការគ្រប់គ្រង​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ជាតិ ឲ្យទៅ​អៀរឡង់ខាងជើង ស្កុតឡែន និង វ៉ែល​។
រដ្ឋាភិបាល និង នយោបាយ
សហរាជាណាចក្រ គឺ​ប្រទេស​រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែល​មាន​ព្រះមហាក្សត្រី អេលីហ្សាបែតទី២ ជា​ព្រះប្រមុខរដ្ឋ​នៃ​សហរាជាណាចក្រ ក៏ដូចជា​អាណាចក្រកុំមុនវាល​១៤​ផ្សេងទៀត​។ ស្ថាប័ន​រាជបល្ល័ង្ក​សហរាជាណាចក្រ មាន​អំណាច​លើ​ក្សត្របុរី​ចំណុះ​នៃ Isle of Man, Bailiwicks of Jersey, និង Guernsey ដែល​ពុំ​មែន​ជា​ផ្នែក​នៃ​សហរាជាណាចក្រ​ទេ ថ្វីបើ​រាជរដ្ឋាភិបាល​នៃ​សហរាជាណាចក្រ គ្រប់គ្រង​លើ​កិច្ចការ​ការបរទេស និង ការពារជាតិ ហើយ​រដ្ឋសភា​សហរាជាណាចក្រ មាន​អំណាច​អនុម័ត​ជំនួស​ពួកគេ​ក៏ដោយ​។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះប្រឺតាញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមប្រាំពីរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសតំបន់អឺរ៉ុបខាងលិច
ជួរភ្នំដងរែក
ប្រាសាទដែលមានទីតាំងនៅលើជូរភ្នំដងរែក
នៅលើជួរភ្នំដងរែកមានប្រាសាទដូចជា÷
ឃុំកោះអន្លង់ចិន
ឃុំកោះអន្លង់ចិន ស្ថិតនៅ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាល។
ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​គ្រួសារ
ផ្នែកទី ១ អំពីលក្ខ័ខ័ណ្ឌដែលត្រូវមានដើម្បីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍
អាពាហ៍ពិពាហ៍គឺជាកិច្ចសន្យា ដ៏អោលារិកមួយធ្វើឡើងដោយបុរសម្នាក់និងស្ត្រីម្នាក់ ដែលប្ដេជ្ញាថាខ្លួននឹងរួមសមគ្គ សង្វាសជាមួយគ្នាតាមបទបញ្ញត្តិច្បាប់ ហើយដែលមិនអាចរំលាយទៅវិញបានតាមទំនើងចិត្តរបស់ខ្លួន។ អាពាហ៍ពិ ពាហ៍ និងមានអានុភាពពេញលក្ខណៈច្បាប់បានលុះត្រាតែអាពាហ៍ពិពាហ៍នោះ ធ្វើឡើងស្របតាមក្បួនខ្នាតដែល មានចែងក្នុងច្បាប់នេះ ។
ក្រោយពីអាពាហ៍ពិពាហ៍រលាយ ដោយមូលហេតុប្ដីស្លាប់ មោឃភាពនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ រឺលែងលះគ្នា នារីអាចរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ថ្មីមួយទៀតបាន ប៉ុន្តែត្រូវស្ថិតនៅក្នុងវិធវភាព “ភាពមេម៉ាយ” ចំនួន​៣០០​ថ្ងៃ គិតពីថ្ងៃដែលប្ដីស្លាប់ រឺពីរថ្ងៃប្រកាសសាលក្រមដែលសំរេចពីមោឃភាព នៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ រឺពីថ្ងៃប្រកាសសាលក្រមស្ថាពរនៃការលែងលះ។​ក្នុង​ករណី​ដែល​តុលា​ការ​ប្រជាជន​បាន​ចេញ​ដី​កា​សំរេច​អោយប្ដីប្រពន្ធនៅបែកគ្នានោះ សាលក្រមនៃការលែងលះត្រូវគិតវិធវភាព តាំងពីថ្ងៃដែលចេញពីដីការនេះ។ ប៉ុន្តែបើនារីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនផុតរយៈពេល ៣០០ថ្ងៃ ប្ដី​ដែល​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​ថ្មីនេះ ត្រូវចាត់ទុកជា ឪពុករបស់កូន ដែលកើតក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ថ្មីនេះលើកលែងតែមានការជំទាស់ពីប្ដីមុន ដោយមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់។
ក្នុងករណីដែលសហព័ទ្ធណាមួយបាត់ខ្លួនកន្លងហួសពីមួយឆ្នាំ គិតពីថ្ងៃដែលបាត់ខ្លួននោះមកដោយគ្មានដំណឹងអ្វីសោះហើយក៏គ្មាននរណាដឹងថា ជននោះស្លាប់រឺរស់ សហព័ទ្ធ​ម្នាក់​ទៀត​អាច​នឹង​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍ទៀតបាន បើផុតរយៈ ១៥ថ្ងៃ គិតពីថ្ងៃប្រកាសសាលក្រមដែ់បញ្ជាក់ថា ជាននោះបានបាត់ខ្លួនពិតមែន។ ជនណាក៏ដោយ មិនអាចប្ដឹងសុំបដិសេធអាពាហ៍ពិពាហ៍ថ្មីនេះបានឡើយ ទោះ​បី​សហព័ទ្ធដែលបាត់ខ្លួននោះ ត្រលប់មកវិញក៏ដោយ។
ផ្នែកទី ២ អំពីបណ្ដឹងទាស់មិនអោយរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍
បណ្ដឹងទាស់នោះត្រូវអ្នកប្ដឹងជំទាស់ រឺតំណាង របស់ខ្លួនយកទៅជូនគណ:កម្មធិការប្រជាជនឃុំ រឺសង្កាត់ខាងលំនៅ អនាគតប្រពន្ធ។ គណកម្មាធិការនេះត្រូវសំរេចក្នុងរយពេលបីថ្ងៃ គិតពីថ្ងៃទទួលបណ្ដឹងទាស់។ បើអ្នកប្ដឹងជំទាស់ រឺ អនាគតប្ដីប្រពន្ធ មិនសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីសំរេចនេះ គណកម្មាធិការប្រជាជនឃុំ រឺសង្កាត់ត្រូវ បញ្ជួនសំនុំរឿងទៅតុ លាការប្រជាជន ក្នុងរយៈពេលប្រាំថ្ងៃយ៉ាងយូរ គិតពីថ្ងៃទទួលបណ្ដឹងទាស់ដើម្បីសំរេច។
ផ្នែកទី ៤ សិទ្ធិ និង ករណីកិច្ចរបស់សហព័ទ្ធ
ប្ដីប្រពន្ធ មានករណីយកិច្ចស្រលាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីឈានទៅកាន់វឌ្ឍនភាព ព្រមទាំង កសាងគ្រួសារមួ យមានសាមគ្គីភាព និងប្រកបដោយសុភមង្គល ។
ផ្នែកទី ១ អំពីអាពាហ៍ពិពាហ៍
អាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងពលរដ្ឋកម្ពុជា និងពលរដ្ឋកម្ពុជានិងជនបរទេស ដែលរស់នៅអែបរទេស ត្រូវប្រព្រឹត្តទៅនៅចំ ពោះមុខមន្ត្រីអត្រានុកូលដ្ឋាននៃស្ថានទូត រឺស្ថានកុងស៊ុលនៃរដ្ឋកម្ពុជាប្រចាំនៅប្រទេស ដែលគូភាគីមានទីលំនៅ។ ក្នុងករណីដែលអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងពលរដ្ឋកម្ពុជា និងពលរដ្ឋកម្ពុជានិងអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងពលរដ្ឋកម្ពុជានិងជនបរទេ សបានប្រព្រឹត្តទៅ ត្រឹមត្រូវតាមទំរង់នៃអាពាហ៍ពិពាហ៍នោះ ត្រូវបានទទួលស្គាល់យកជាការបាននៅរដ្ឋកម្ពុជាប្រសិ នបើអាពាហ៍ពិពាហ៍នោះ មិនផ្ទុយនិងបទញ្ញត្តិច្បាប់នៃរដ្ឋកម្ពុជា។ លិខិតបញ្ជាក់អាពាហ៍ពិពាហ៍ រឺសេចក្ដីចំលងលិខិ តអាពាហ៍ពិពាហ៍នេះត្រូវយកមកចុះ ក្នុងបញ្ជីអាពាហ៍ពិពាហ៍នៃស្ថានទូត រឺស្ថានកុងស៊ុលនៃរដ្ឋកម្ពុជា រឺគូស្វាមីភរិយា មកតាំងទីលំនៅនៅរដ្ឋកម្ពុជា ត្រូវយកមកចុះក្នុងបញ្ជីអាពាហ៍ពិពាហ៍នៅឃុំ រឺសង្កាត់ដែលមកតាំងទីលំនៅនោះ។
ផ្នែកទី១ អំពីកូនមានខាន់ស្លា
ការប្ដឹងប្រកែកមិនទទួលស្គាល់បិតុភាព ត្រូវប្ដីប្ដឹងពីម្ដាយនិងកូនចំពោះមុខតុលាការប្រជាជនខាង លំនៅនៃម្ដាយ ក្នុងរយពេល២ខែ គិតពីថ្ងៃដែលខ្លួនបានដឹងពីកំណើតនៃកូននោះ។
ផ្នែកទី ៣ អំពីការស្វែងរកបិតុភាព រឺមាតុភាពនៃកូនឥតខាន់ស្លា
ក្នុងពេលដែលកូនឥតខាន់ស្លានៅក្នុងអនីតិភាពនៅឡើយ ម្ដាយរឺអាណាព្យាបាលនៃកូននោះ អាចសុំប្ដឹងរកបិតុភាព បាន។ ភស្តុតាងអាចបង្ហាញបានតាមគ្រប់មធ្យោបាយ។
ផ្នែកទី៤ អំពីស្មុំកូន
កិច្ចសន្យាសុំកូន ត្រូវធ្វើជាលាយលក្ខណ៍អក្សរហើយបញ្ជាក់ដោយគណៈកម្មាធិការប្រជាជន ឃុំសង្កាត់ខាងលំនៅ នៃអ្នកសុំរឺខាងលំនៅនៃកូនចិញ្ចឹម។ សេចក្ដីនៃកិច្ចសន្យាសុំកូននោះ ត្រូវចុះក្នុងបញ្ជីអត្រានុកូលដ្ឋាន។ តុលាការប្រ ជាជន អាចបដិសេធកិច្ចសន្យាសុំកូននោះ ត្រូវចុះក្នុងបញ្ជីអត្រានុកូលដ្ឋាន។ តុលាការប្រជាជនអាច បដិសេធកិច្ច សន្យាខាងលើនេះបាន តាមពាក្យបណ្ដឹងសុំរបស់កូនចិញ្ចឹមរបស់ជនទាំងឡាយរឺរបស់អង្គការផ្សេងៗ ដែលធ្វើឡើង ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់កូនចិញ្ចឹមនោះ។
ផ្នែកទី៥ អំពីទំនាក់ទំនងរវាងឪពុក-ម្ដាយ និងកូន
កូនមាននីតិភាព ដែលរស់នៅជាមួយអូវពុក-ម្ដាយមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសមុខរបររបស់ខ្លួនមានសេរីភាព ក្នុងការចូលរួមរួមសកម្មភាពនយោបាយ និងសកម្មភាពសង្គម មានសេរីភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ ផ្ទាល់ របស់ខ្លួន ម្យ៉ាងវិញទៀតក៏ត្រូវមានករណីយកិច្ច ត្រូវមើលខុសត្រូវដោះស្រាយជីវភាពរួមរបស់គ្រួសារ ។
ផ្នែកទី៦ អំពីការដកហូតអំណាចមេបា
អាចនឹងត្រូចដកហូតអំណាចមេបា ហើយប្រគល់ទៅអោយអង្គការណាមួយរឺញាតិលោហិតណាមួយចំពោះអូវពុក ម្ដាយដែលមានកំហុសដូចខាងក្រោម ៖
ឃុំក្រាំងយ៉ូវ
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល ក្រាំងយ៉ូវ
ទឹកធ្លាក់តាតៃ
តំ​បន់ទឹកធ្លាក់
ទឹកធ្លាក់តាតៃ គឺមានតំបន់ រមីយដ្ឋាន ដែលមានខ្យល់អាកាស និងទេសភាព បរិសុទ្ធ ។ នៅភូមិតាតៃ ឃុំតាតៃ ស្រុកស្មាច់មានជ័យ​ ខេត្តកោះកុង។ ចំងាយប្រហែល ២០​ គីឡូម៉ែត​ ខាងកើតទីរួមខេត្ត កោះកុង តាមផ្លូវជាតិលេខ48 ។ ដែលមានប្រជាជន ប្រមាណ ៨៤ គ្រូសាររស់នៅទីនោះ ហើយពួកគេ ប្រកបមុខរបរជា​ អ្នកនេសាទ នឹងការប្រមាញ់។
និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា
អាស៊ីបូនឈ្មោះដែលគេស្គាល់គឺ មហាយាន១ ប្រពៃណីទីបេ (សាសនាឡាមៈ ឬលទ្ធិឡាមៈ ឬវជរយាន ដែលក្រោយមបានរាប់បញ្ចូលទាំងនិកាយហ្សិង្គង់របស់ជប៉ុន)១។
សមោធានស័ព្ទ
ដើមៗ ឬមិនមានសោះក៏ថាបាន។ មានក្រុមខ្លះគោរពប្រតិបត្តិធម៌វិន័យដែលកាត់បំផ្លែងពីពុទ្ធវចនៈផ្ទាល់ព្រះឱស្ឋ ដែលគេស្គាល់ថាជាពួកនិកាយអាស៊ីបូព៌ា និងប្រពៃណីទីបេដែលជាពួក
លំបាកយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការឲ្យឈ្មោះដោយចំៗថានិកាយវជរយាន ជាផ្នែកមួយដែលបែកចេញពីនិកាយណាមក។
អត្ថបទយោង
Warder, A.K. (1970). Indian Buddhism. Delhi: Motilal Banarsidass.
តំនខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ឃុំស្វយទង់ខាងជើង
ជាស្រុកល្បីល្បាញក្នុង ខេត្តកំពត។ ប្រជាជនក្នុងស្រុកប្រមាណ៧០% ជាកសិករ ១០%ជាអាជីវករ និង២០%ជានាក់បំរើការរដ្ឋ។សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកនេះពឹងផ្អែកទៅលើ វិស័យកសិកម្មរបស់ប្រជាជន ប៉ុន្តែពានិជ្ជកម្មវិញ មានភាពក្លាំក្លាដោយសារ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសវៀតណាម។រហូតមកដល់ឥលូវ វិសយ័ពានិជ្ជកម្មនេះមានភាពក្លាំងក្លាដោយសារមាន ការស្ថាបនានូវផ្លូវថ្មីមួយ ព្រមទាំងមាន កាស៊ីណូរ ដែលនៅជាប់និងច្រកព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរ។ ការអភិវឌ្ឍន័ ផ្លូវអន្ដរជាតិ ប្រវែងប្រមាណ ១២គីឡូម៉ែត្រ កំពុងចាប់កសាងឡើង នាចុងឆ្នាំ២០១១នេះ ចាប់ពីព្រំប្រទល់ប្រទេសវៀតណាម រហូតមកដល់ ស្រុកកំពង់ត្រាច។ ការចាប់កសាងផ្លួវនេះ មានផលប៉ៈពាល់ចំពោះ​ផ្ទះរបស់ប្រជាជនជាច្រើន​ ប៉ុន្ដែដំណោះស្រាយជាច្រើន ត្រូវបានសំរួល ហើយការកសាងចាប់ធ្វើបន្ដ។ គំរោងកសាងជាច្រើន កំពុងតែចាប់ផ្ដើមបន្ដិចម្ដងៗនៅក្នុងសហគមន៍ ដែលជាផ្នែកមួយដែលធ្វើ ឲ្យប្រជាជនមាន ជាភាពធូរធា'ស្រុកកំពង់ត្រាចគឺជាស្រុកមួយដែលស្ថិត​នៅក្នុង​ខេត្តកំពត រួមមាន ១៤ ឃុំ មានផ្លូវបចូលពីរថ្នល់ជាតិទៅកាន់ឃុំសា្វយទង់ខាងជើងចំងាយប្រហែលជាបីគីឡូដី ហើយមានភ្នំមួយដែលគេហៅថាភ្នំកូវកាលពីរមុនសំបូររុក្ខជាតិឈោ្មះដើមស្គូវ បន្ទាប់មកមានបែ្រកមួយឈោ្មះបែ្រកកំពង់គ្រញូងបន្ទាប់មកប្រជជននៅទីនោះបានកសាងនៅវត្តជាប់បែកនោះក្រោយមកប្រជាជនបានដាក់ឈ្មោះវត្តនោះថា វត្តសាមគ្គីគិរីគង្គា(ហៅថា វត្តកំពង់គ្រញូង) ពីព្រោះមានភ្នំហើយនិងមានទឹកបានជាគេហៅថាវត្តកំពង់គ្រញូង ។ វត្តកំពង់គ្រញូងបានចាប់ផ្តើមកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នំា២០០២រហូតមកដល់សព្វថ្ងែនេះ ទើបឃើញថាបានប្រហែលជា៩ឆ្នំាប៉ុន្នោះហើយមានប្រែមួយសំបូរទៅដោយដើមឈូកដុះជ្រូងជ្រាងពាសពេញប្រែក ​ កាលពីដើមឡើយ មានសំពៅមួយបានលេចនៅក្នុងប្រែកនោះបន្ទាប់មកអ្នក ស្រុកបាននាំគា្នហៅថា(ប្រែកសំពៅធ្លាយ)​​នៅក្នុងប្រែកនោះមិនមានដុះឈូកសោះ ពោរពេញទៅដោយទឹកល្ហេវពីរប្រវត្តិសាស្រ្តបាននិយាយថា នៅក្នុងសំពៅនោះលេចមានមាសចំនួន៩០ហាប់ បន្ទាប់មកគេយកវាទុក្ខនៅកន្លែងមួយហៅថា ត្រពាំរបើកដល់ពេលនោះប្រជាជនបានជីកកកាយទីកន្លែងនោះក៍បានក្លាយទៅជាត្រពាំរបើកមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ហើយមានភ្នំមួយនៅខាងកើតវត្តកំពុងគ្រញូង ប្រហែលជាពីគីឡូដីទើបដល់ភ្នំនោះអ្នកស្រុកកាលពីមុនបានហៅភ្នំនោះថា (ភ្នំកាវសិបហាប់)រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃគេបានផ្តូរឈ្មោះភ្នំនោះថា (ភ្នំក្ងាប) ចេញពីភ្នំក្ងាបប្រហែលជាមួយគីឡូដីទៀតទើបដល់វត្តដំបង់ដែក មានសាលារៀនពីខ្នងនៅខាងជើងវត្តៗនោះបានចាប់លកសាងតាំងពីបុរាណមកទល់និងសមយ័សព្វថ្ងៃនេះបានចាប់កសាងឡើងសារជាថ្មី ម្តងទៀត
បទពង្សាវតារខ្មែរ
អត្ថបទ​ចម្រៀង
តន្ត្រី​ទស្សនវិជ្ជា អាចយកសិក្សា
ជា​ថ្មី​ឡើង​តាម​សាវតារ ។
និមិត្តរូបរបស់ប្រាសាទខ្មែរ
តួនាទីប្រាង្គប្រាសាទ និងព្រះបដិមាខ្មែរ នាសម័យមហានគរ
​ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ប្រវត្តិសាស្រ្ត
វិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ
ទីតាំងនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
វិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិមានទំហំ៤ហិចតា​ ខាងលិចទល់វិថីប៉ាស្ទ័រ(ផ្លូវ៥១) ខាងជើងទល់វិថីមគ្គមង្គលសុវណ្ណ(ផ្លូវ១៧៨) ខាងត្បូងទល់វិថី កែវ ជា(ផ្លូវ១៨៤) និងខាងកើតទល់មហាវិថីព្រះនរោត្តម។ វិទ្យាល័យនេះមានអាគារសិក្សា១០ខ្នង អាគាររោងជាង១ អាហារដ្ឋាន២ តារាងបាល់ធំ១ តារាងបាល់បោះ១ តារាងបាល់ទះ២ តារាងបោះប៊ូល១ និងអាគារទីចាត់ការ១ ដែលមានសោភណភាពបែបឥទ្ធិពលបារាំងសេស។​
ជញ្ជាំង ប៊ែរឡាំង
ជញ្ជាំង​ប៊ែរឡាំង (ជា​ភាសាអង់គ្លេស​៖ Berlin Wall, ភាសាអាល្លឺម៉ង់​៖ Berliner Mauer) ជា​ជញ្ជាំង​ពិត​មួយ​ពុះ​ចែក​ទីក្រុង​ប៊ែរឡាំង​ខាងលិច ពី​សាធារដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាល្លឺម៉ង់ (អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត) ដែល​រួមបញ្ចូល​ទីក្រុងប៊ែរឡាំង​ខាងកើត​។ ព្រំដែន​ខាងក្នុង​អាល្លឺម៉ង់​ដែល​វែង​ជាង បាន​កម្រិត​ព្រំដែន​រវាង​អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត និង អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច​។ ខ្សែបន្ទាត់​ព្រំដែន​ទាំងពីរ​នេះ បាន​ក្លាយជា​និមិត្តរូប​នៃ "វាំងននដែក" ដែល​ខណ្ឌ​ចែក​រវាង​អឺរ៉ុបខាងលិច និង អឺរ៉ុបខាងកើត​។
ជញ្ជាំង​នេះ បាន​ពុះ​ចែក​អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ពី​អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច​អស់​រយៈពេល ២៨ ឆ្នាំ និង ០១ ថ្ងៃ ដោយ​គិត​ចាប់ពី​ពេល​ចាប់ផ្ដើម​សាងសង់ នា​ថ្ងៃទី​១៣ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៦១ រហូតដល់​ការ​ចាប់ផ្ដើម​រំលាយ​ចោល​នៅ​ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៨៩ ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​សន្មត​ថា​ជា​និមិត្តរូប​ដ៏​យូរអង្វែង​នៃ​វាំងននដែក​។ តាម​ទិន្នន័យ​ផ្លូវការ ក្នុងកំលុងពេល​នេះ​យ៉ាងហោចណាស់​មាន​មនុស្ស​យ៉ាងតិច ១៣៦ នាក់​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់ នៅក្នុង​ការ​ប៉ុនប៉ង​ឆ្លងកាត់​ទៅកាន់​ប៊ែរឡាំង​ខាងលិច​។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុម​ជនរងគ្រោះ បាន​អះអាង​ថា​មាន​មនុស្ស​ច្រើនជាង ២០០ នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​ក្នុង​ការ​រត់គេច​ពី​ប៊ែរឡាំង​ខាងកើត​ទៅ​ប៊ែរឡាំង​ខាងលិច​។
វីថិចិត្ត
១)- អតិមហន្តារម្មណ៍វីថិ-
កាលណារូបារម្មណ៍មួយ ដែលជាអតិមហន្តារម្មណ៍ ចូលមកប៉ះនឹងចក្ខុទ្វារ អតិមហន្តារម្មណ៍វីថិ ក៏កើតឡើង ។ ខ្សែវីថិចិត្តអាចបង្ហាញ ជារូបតំណាង ដូចខាងក្រោមនេះ៖
សេចក្តីពន្យល់ - មហន្តារម្មណ៍
(១)- ក្នុងមហន្តារម្មណ៍វីថិទី១ រូបារម្មណ៍និងចក្ខុទ្វារ កើតឡើងព្រមគ្នា ក្នុងខណៈដែលអតីតភវង្គទី១កើតឡើង ។ រូបារម្មណ៍ត្រូវការ អតីតភវង្គ២ខណៈ ដើម្បីឲ្យកើតឡើងច្បាស់ក្នុងចក្ខុទ្វារ ក្នុងពេលដែលភវង្គចលនៈ កើតឡើង ។ ពេលនោះភវង្គរញ្ជួយ ២ខណៈ ហើយឈប់ក្នុងពេលដែល ភវង្គុបច្ឆេទរលត់ទៅ ។ ខ្សែវីថិចិត្តក៏ចាប់ផ្តើមៈ “បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ” - ចិត្តបែរទៅរកទ្វារវិញ្ញាណ៥ ។ នេះជាចិត្តទី១ ជាដរាប ក្នុងខ្សែបញ្ចទ្វារវីថិ ។ វាដាច់ចេញពីភវង្គ ងាកទៅរកទ្វារវិញ្ញាណ ។ ចក្ខុវិញ្ញាណ - វិញ្ញាណរបស់ភ្នែក ។ វាឃើញរូបារម្មណ៍ ។ វាបង្កើតផស្សៈ (ការប៉ះនៃ អារម្មណ៍) ហើយបញ្ជូនផស្សៈនោះ ទៅឲ្យចិត្តមួយទៀត មុននឹងវារលាយទៅ ។ សម្បដិច្ឆនៈ - ចិត្តទទួលយក ។ វាទទួលយក រូបារម្មណ៍ព្រមទាំងផស្សៈ ហើយបញ្ជូនទៅឲ្យចិត្តបន្ទាប់ មុននឹងវារលាយទៅ ។ សន្តិរណៈ - ចិត្តស៊ើបអង្កេត ។ ចិត្តនេះតាមអង្កេតពិនិត្យ រូបារម្មណ៍និងផស្សៈ ។ វោដ្ឋបនៈ (មនោទ្វារាវចនៈ) - ចិត្តសម្រេច ។ ចិត្តនេះសម្រេចឲ្យតម្លៃ លក្ខណៈ ល្អឬ អាក្រក់ជាដើម ។ ជវនៈ - ចិត្តស្ទុះទៅ ទទួលរង ឬសោយអារម្មណ៍ ។ វាជាចិត្ត១ក្នុងចំណោម កាមជវនចិត្ត២៩ ដែលមានមនសិការៈ និងវោដ្ឋបនៈ ជាបច្ច័យ (ជំរុញ) កើតឡើងយ៉ាងច្រើន៧ដង គឺថាវារត់ទៅ៧ខណៈចិត្ត ។ មកដល់ពេលនេះ ១៦ខណៈចិត្តបានកន្លងទៅ តាំងពីរូបារម្មណ៍និងចក្ខុទ្វារ កើតឡើងហើយនៅសល់តែ ១ខណៈចិត្តទៀត ទើបអារម្មណ៍រលាយអស់ ។ ដូច្នេះតទាលម្ពណៈ២ខណៈ មិនអាចកើតឡើងបានទេ (តទាលម្ពណៈចិត្ត កើតតែក្នុងអតិមហន្តារម្មណ៍) ភវង្គចិត្ត១ខណៈ ក៏កើតឡើងជំនួសវិញ ហើយរូបារម្មណ៍និងចក្ខុទ្វារ ដែលកើតឡើងព្រមគ្នា ក៏រលាយទៅព្រមគ្នា ក្នុងខណៈដែលភវង្គរលត់ទៅ ។ ខ្សែមហន្តារម្មណ៍វីថិ ចប់ត្រឹមនេះ ។ បន្ទាប់មកខ្សែភវង្គ ក៏ហូរទៅតាមធម្មតាវិញ ។ (២)- ក្នុងមហន្តារម្មណ៍វីថិទី២ អារម្មណ៍មានកំរិត ខ្សោយបន្តិច ជាងអារម្មណ៍ទី១ ។ ដូច្នេះបន្ទាប់ពីរូបារម្មណ៍ និងចក្ខុទ្វារកើតឡើង អតីតភវង្គ៣ខណៈ កន្លងទៅ ទើបរូបារម្មណ៍កើតឡើងច្បាស់ ក្នុងចក្ខុទ្វារ ។ ភវង្គក៏រញ្ជួយ ហើយឈប់ (ភវង្គចលនៈ ភវង្គុ បច្ឆេទ ) ។ បន្ទាប់មកខ្សែវីថិចិត្ត ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ ដូចគ្នានឹង មហន្តារម្មណ៍វីថិទី១ដែរ គឺតាមលំដាប់នៃ បញ្ចទ្វារាវចនៈ ចក្ខុវិញ្ញាណ សម្បដិច្ឆនៈ សន្តិរណៈ វោដ្ឋបនៈ និងជវនៈ៧ ។ ក្នុងខណៈដែល ជវនៈទី៧រលត់ រូបារម្មណ៍និងចក្ខុទ្វារ ក៏រលាយទៅព្រមគ្នាដែរ ។ ដូច្នេះខ្សែនៃ មហន្តារម្មណ៍វីថិ ត្រូវចប់ ហើយខ្សែភវង្គ ក៏ហូរទៅតាមធម្មតាវិញ ។ មហន្តារម្មណ៍វីថិ ដែលចប់ជាមួយនឹងជវនៈចិត្ត ហៅថា ជវនវារៈវីថិ ។
៤)- អតិបរិត្តារម្មណ៍វីថិ-
កាលណារូបារម្មណ៍ ដែលមានកំរិតខ្សោយបំផុត មកប៉ះនឹងចក្ខុទ្វារ អារម្មណ៍នោះត្រូវការពី១០ទៅ១៥ខណៈចិត្ត ដើម្បីឲ្យកើតឡើងបានច្បាស់ ។ ទោះបីយ៉ាងនេះក៏ដោយ កំរិតនៃអារម្មណ៍នេះ ខ្សោយពេក វាគ្រាន់តែធ្វើឲ្យភវង្គ រញ្ជួយ២ខណៈចិត្ត តែភវង្គនៅតែ បន្តការហូរជាធម្មតា ។ ដូច្នេះគ្មានខ្សែវីថិចិត្ត កើតឡើងទេ ហើយចិត្តក៏ពុំបានដឹង អំពីរូបារម្មណ៍នោះទាល់តែសោះ ។ អតិបរិត្តារម្មណ៍វីថិ៦យ៉ាង អាចយកមកសរសេរ ដូចខាងក្រោមនេះ-