លីលាវតី
ស្រីជរា
"ម្នាលឧបាសិកា ! ញោមកំពុងតែយំថ្ងួចថ្ងូររកអ្នកណា?" គាត់ងើបមុខឡើងទាំងជោករហាមដោយទឹកភ្នែក សម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាហើយឆ្លើយទាំងសសឹកថា "កណាម្ចាស់កំពុងតែយំនឹករលឹកដល់កូនប្រុស កណាម្ចាស់មានកូនប្រុសម្នាក់ គេស្លាប់ចោលទៅយ៉ាងទាន់ ហន់ កូនអើយ ! ឯងពិតជាមិនអាណិតម្តាយខ្លះទេឬអី?"ឆ្លើយតបខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ស្រ្តីនោះក៏ ទ្រហោយំតទៅទៀតដោយសម្លេងឮជាងមុន ខ្ញុំព្រះករុណាបណ្តោយឲ្យគាត់យំទាល់តែគាត់នឿយជតកម្លាំង សម្លេងខ្សាវចុះហើយទើបចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ដោយឧបាយថា "អាត្មានឹងតំណាលរឿងចម្លែកមួយឲ្យញោមស្តាប់ បើញោមចង់ស្តាប់ អាត្មាជឿថាកាលបើបានស្តាប់រឿងនេះ ហើយ ជួនកាលញោមនឹងសប្បាយចិត្តបានខ្លះ" "ព្រះគុណម្ចាស់នឹងតំណាលអី ក៏តំណាលចុះ"ស្ត្រីជរាឆ្លើយដោយមិនសូវអើពើ នៅតែអង្គុយសសឹកសម្លឹង មើលភ្នក់ភ្លើងដោយកែវភ្នែកជោករហាមដោយទឹកភ្នែក និង ជាំក្រហម ខ្ញុំព្រះករុណាទើបតំណាលរឿង ដែលគិតបានក្នុងខណៈនោះថា "ម្សិលមិញនេះ នៅខណៈដែលដើរផ្លូវមកដល់ច្រាំងទន្លេគង្គា អាត្មាបានជួបនឹងស្ត្រីម្នាក់កំពុងឈរយំ ខ្សឹកខ្សួលនៅលើច្រាំងទន្លេដូចយ៉ាងញោមកំពុងតែយំឥឡូវនេះអញ្ចឹង អាត្មាបានដើរតម្រង់ចូលទៅ សួរគាត់ថាយំធ្វើអ្វី? គាត់ឆ្លើយថាគាត់បានមកឈរយំនៅមាត់ច្រាំងនេះតាំងពីព្រឹកព្រហាម ឃាត់មិន ឲ្យទឹកទន្លេហូរទៅទិសខាងត្បូង គាត់បានលួងលោមទឹកទន្លេដោយសម្លេងផ្អែមល្ហែមខ្លះ សម្លុតគម្រាម ខ្លះ ជេរបញ្ចោរខ្លះ ប៉ុន្តែទឹកទន្លេមិនព្រមឈប់ស្តាប់សម្លេងសោះ នៅតែរឹងហូរទៅដោយឥតឈប់ឈរ តាមតួនាទីរបស់វា គាត់អាក់អន់ស្រពន់ចិត្តជាខ្លាំងទើបស្រែកទ្រហោយំ ម្នាលឧបាសិកា ! បើញោមទៅ ជួបស្ត្រីនោះដូចយ៉ាងអាត្មាវិញ ញោមគិតថាស្ត្រីនោះជាមនុស្សឆ្កួតឬមនុស្សជា?" "ឆ្កួតសុទ្ធ ព្រះគុណម្ចាស់ ! "គាត់ឆ្លើយតប "ទឹកទន្លេហូរទៅជាប្រក្រតីរបស់វា អ្នកណានឹងទៅហាម ឃាត់ទឹកទន្លេឲ្យឈប់ហូរបាន ការដែលហាមទឹកទន្លេទៅ វាមិនព្រមស្តាប់ហើយយំសោកបោកប្រាណ ហ្នឹងឯងហៅថា មនុស្សឆ្កួតសុទ្ធ"កាលបើស្ត្រីនោះនិយាយបើកផ្លូវឲ្យបែបនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ចាប់ផ្តើម វាយសម្រុកភ្លាម "បើស្ត្រីនោះឆ្កួត ញោមក៏ឆ្កួតដែរ" "កណាម្ចាស់ឆ្កួតយ៉ាងម៉េច"ស្ត្រីជរាបែរខ្វាប់មកសួរដោយមិនពេញចិត្តភ្លាម "កុំអាលសិន កុំអាលខឹងណៈ ស្តាប់ហេតុផលរបស់អាត្មាសិន មនុស្សយើងម្នាក់ៗកើតមកហើយតោង តែស្លាប់ គ្មានអ្នកណាហាមឃាត់សេចក្តីស្លាប់បានទេ ព្រោះជាធម្មជាតិរបស់សត្វ រុក្ខជាតិ និង អ្វីៗទាំង ពួង លុះកកើតមកហើយតោងតែវិនាសសាបសូន្យទៅវិញ គ្មានវត្ថុណាគង់វង្សទ្រទ្រង់នៅបានជារហូត នោះទេ កើតមកហើយក៏តោងតែស្លាប់ទៅតាមធម្មជាតិរបស់វា គួរនាដូចជាក្រសែទឹកក្នុងទន្លេគង្គាហូរ ទៅដោយឥតឈប់ឈរដូច្នោះ កូនប្រុសរបស់ញោមកើតមកហើយក៏ត្រូវតែស្លាប់ទៅតាមធម្មជាតិ របស់គេ ញោមមិនចង់ឲ្យគេស្លាប់ព្រោះស្រឡាញ់គេ ចង់ឲ្យគេរស់នៅជាមួយនឹងញោមរហូតទៅ ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលគេមិននៅជាមួយនឹងញោម គេស្លាប់ចោលទៅ ញោមទើបយំស្តាយស្រណោះ កាលបើដូច្នេះ ញោមក៏មិនខុសប្លែកអ្វីនឹងស្ត្រីដែលឈរហាមទឹកទន្លេគង្គាមិនឲ្យហូរទៅមិនបាន សម្រេចហើយយំស្តាយស្រណោះនោះទេ ហេតុនេះបានជាអាត្មានិយាយថាញោមក៏ឆ្កួតដួចស្ត្រីនោះ ដែរ" ហេតុផលរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើឲ្យស្ត្រីជរានោះឈប់យំភ្លាម គាត់អង្គុយឱនមុខចុះស្ងៀមស្តឹងដោយគិត គ្នាន់គ្នេរ ប៉ុន្តែនៅសសឹកម្តងម្កាល ។ "ម្នាលឧបាសិកា ! "ខ្ញុំព្រះករុណាពោលតទៅទៀត "មនុស្សយើងជាសត្វមានហេតុផល ទោះបីនឹងធ្វើអ្វី គប្បី គិតគូរឲ្យល្អិតល្អន់ជាមុនថា អំពើនោះនឹងបានជាប្រយោជន៍ និង សេចក្តីសុខដល់អ្នកដទៃឬទេ បើឃើញថាធ្វើ ហើយគ្មានប្រយោជន៍ក៏កុំគប្បីធ្វើ ការយំយែកស្រែកទ្រហោដល់កូនប្រុសដែលស្លាប់ ទៅហើយនេះ តើញោម បានទទួលប្រយោជន៍អ្វីខ្លះ អាត្មាមិនឃើញថាបានអ្វីនោះទេ បើទុកជាញោម យំទៅទាល់តែទឹកភ្នែកក្លាយជា ឈាមក៏ដោយ ក៏កូនប្រុសរបស់ញោមមិនអាចនឹងវិលត្រឡប់មកវិញ បានដែរ គ្មានអ្នកណាយកត្បូងចិញ្ចៀនមាសប្រាក់មកឲ្យញោមព្រោះរំយំនេះទេ ញោមត្រូវខាតបង់ទឹក ភ្នែក ខាតបង់កម្លាំងចិត្ត ខូចសុខភាពអនាម័យ រំយំខ្សឹកខ្សួលមានតែផ្លូវខាតបង់តែម៉្យាង គ្មានផ្លូវចំណេញ ទេ ជាអំពើចោលម្សៀតទាំងអស់ មនុស្សយើងបើនៅតែរឹងទទឹងធ្វើអំពើចោលម្សៀតបែបនេះតទៅទៀត តើឈ្មោះថាជាសត្វមានហេតុផលដូចម្តេចបាន?" "បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ ! "ស្រីជរាមានប្រសាសន៍ឡើងដោយសម្លេងចាប់ច្បាស់ស្រឡះជាប្រក្រតី "សម្តីរបស់ ព្រះគុណម្ចាស់បានជួយឲ្យពន្លឺបំភ្លឺផ្លូវដល់កណាម្ចាស់ច្រើនណាស់ ប៉ុន្តែសម្រាប់កូនប្រុស ម្នាក់នេះ កណាម្ចាស់ស្រឡាញ់វាខ្លាំងណាស់ នៅពេលដែលវាស្លាប់ចោលទៅទើបកណាម្ចាស់អត់ទ្រាំ នឹងហាមប្រាមសំណោកសោកសៅមិនបាន" "ម្នាលឧបាសិកា ! ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់ថា សំណោកតែងកើតមកពីសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមិន សមបំណង ស្រឡាញ់ច្រើនក៏មានសំណោកច្រើន ស្រឡាញ់តិចក៏មានសំណោកតិច បើឥតស្រឡាញ់ ក៏គ្មានសំណោកសោះ កូនចៅរបស់ជនដទៃស្លាប់មួយថ្ងៃៗអស់ជាច្រើននាក់ ញោមមានលំនឹកគិតហីៗ ជាធម្មតា ព្រោះញោមគ្មានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះគេទាំងនោះ បើញាតិសាច់ឆ្ងាយរបស់ញោមទទួល អនិច្ចកម្ម ញោមក៏នឹកសោកសង្រេងខ្លះដែរ ព្រោះមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះគេខ្លះៗ បើកូនប្រុសរបស់ ញោមស្លាប់ទៅ ញោមក៏សោកសង្រេងជាទីបំផុតព្រោះញោមស្រឡាញូ់គេច្រើនបំផុត ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទើបទូន្មានមិនឲ្យសត្វលោកប្រកួចប្រកាន់អ្វីមួយជ្រុលពេក មិនឲ្យផ្តេកផ្តួលខ្លួន ចូលទៅស្រឡាញ់ទាល់តែភ័ន្តវង្វេង មិនឲ្យតម្កល់សេចក្តីមុតមាំចំពោះអ្វីណានីមួយទេ កាលបើខុសបំណង នឹងកើតទុក្ខព្រួយថប់បារម្ភ ញោមនឹងផ្គងបំណងប៉ងប្រាថ្នាទុកក៏បាន ប៉ុន្តែត្រូវតែត្រៀមខ្លួនឲ្យល្មាក់ល្មម ព្រមព្រឺសទុកសម្រាប់ប្រឈមមុខនឹងលទ្ធផល ២ យ៉ាងរបស់វា គឺ សេចក្តីសមបំណង និង សេចក្តីខុស បំណង ការងារគ្រប់ចំពូកមានគតិជា ២ ប្រការ គឺ សម្រេច និង មិនសម្រេច កីឡាគ្រប់ប្រភេទមាន លទ្ធផល ២ យ៉ាង គឺ ចាញ់ និង ឈ្នះ បើចូលចិត្តលេងកីឡា តោងតែហ៊ានទទួលយកលទ្ធផល ២ យ៉ាងនេះ ជីវិតនេះមានរសជាតិ ២ យ៉ាង គឺ រសជាតិផ្អែម និង រសជាតិល្វីង យើងត្រូវតែប្រុងប្រៀបទទួល យករសជាតិទាំង ២ យ៉ាងនេះ គ្មានអ្នកណាទទួលបានតែរសជាតិផ្អែមតែម៉្យាងរហូតអាយុខ័យ ឬ រសជាតិល្វីងតែម៉្យាងរហូតមួយជាតិនោះទេ ត្រូវតែទទួលបានរសជាតិទាំង ២ យ៉ាងនេះប្រឡាំប្រកូវឆ្លាស់ គ្នាទៅ ត្រូវខិតខំពិចារណាឲ្យឃើញសភាពការពិតត្រង់ចំណុចនេះ ហើយប្រុងប្រៀបខ្លួនឲ្យព្រមព្រឺស អ្នកដែលមិនប្រុងប្រៀបខ្លួនទុកមុន កាលបើបានទទួលរសជាតិផ្អែមនៃជីវិតតែងក្លាយជាមនុស្សឆ្កួតព្រោះ មានអំណរខ្លាំងពេក កាលបើទទួលបានរសជាតិល្វីងនៃជីវិតក៏ក្លាយទៅជាមនុស្សឆ្កួតទៀតព្រោះស្រពន់ ចិត្តខ្លាំងពេក អ្នកប្រុងប្រៀបខ្លួនទុកមុនតែងញញឹមជានិច្ចទាំងក្នុងគ្រាមានសុខទាំងក្នុងគ្រាមានទុក្ខ ទាំង ក្នុងគ្រាសមបំណង និង ខុសបំណង ចិត្តរបស់គេរឹងប៉ឹងមុតមាំបីដូចជាភ្នំថ្មដាហិមាល័យដែលមិនចេះញាប់ ញ័រ ព្រោះខ្យល់កញ្ជ្រោកបោកបក់មកពីទិសទាំង ៤ ដូច្នោះ "