cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ម៉ាត្សឹស៊ីតា ខូណុស្កិ
ជីវិតបឋមវ័យ
ម៉ាត្សឹស៊ីតា ខូណុស្កិ ចាប់កំនើតនៅ​ថ្ងៃទី២៧ វិច្ឆិកា ១៨៩៤ នៅភូមិវ៉ាសា ក្នុងខេត្តវ៉ាកាយ៉ាម៉ា។ ឪពុករបស់លោក​ជាម្ចាស់ដី​តូចមួយ​និងជាសមាជិក​សំខាន់ម្នាក់​របស់​សហគមន៍។ ខូណុស្កិ ជាកូនពៅ​ក្នុងចំនោម​បងប្អូន៨នាក់។ កុមារភាព​របស់លោក​ប្រកបដោយភាពស្រនុក​សុខស្រួល។ ប៉ុន្តែជីវិតរបស់​លោក​បានផ្លាស់ប្ដូរ ដោយសារឪពុករបស់លោក​រកស៊ីខាត​និងបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ​ទាំងអស់ ហើយគ្រួសាររបស់លោក​ទាំងមូល បានចាកចោលស្រែចំការ​របស់ខ្លួនរួចរើទៅនៅ​ផ្ទះតូចមួយក្នុង​ទីក្រុង។ ដើម្បីជួយទ្រទ្រង់គ្រួសារ ខូណុស្កិ​បានទៅធ្វើការជាកូនជាងនៅ​ក្នុងហាងលក់ហ៊ីបាជី(ចង្ក្រានធ្បូង)មួយនៅអូសាកា ក្រោយពីលោករៀនចប់​បឋមសិក្សាបានប៉ុន្មានខែ។ កុមារ​ខូណុស្កិ​ដែលទើបតែ​មានអាយុ​ត្រឹម៩ឆ្នាំ បានលាម្ដាយ​នៅស្ថានីយ៍​រថភ្លើង ហើយធ្វើដំនើរ​តែម្នាក់ឯង​ទៅកាន់ទីក្រុងធំ។
ធ្វើការមិនដល់១ឆ្នាំផង ហាងលក់ហ៊ីបាជីនេះបានដួលរលំ។ ខូណុស្កិ​បានទៅធ្វើការជា​កូនជាង​នៅក្នុង​ហាងលក់​កង់ (នៅសម័យនោះ កង់​ជាសំភារៈប្រណិត​នាំចូល​ពីអង់គ្លេស)។ ហាងលក់កង់​នេះ​ក៏ធ្វើការងារ​លើលោហៈផងដែរ ជាហេតុធ្វើអោយ​លោកអាច​រៀនពីរបៀបប្រើ​ម៉ាស៊ីនក្រឡឹង​និង​ឧបករណ៍ផ្សេងៗ​បានយ៉ាង​ឆាប់រហ័ស។ លោកបានចំនាយ​ពេល៥ឆ្នាំ​នៅទីនោះ ដោយធ្វើការ​ដូចជាសមាជិកម្នាក់​របស់គ្រួសារ​ម្ចាស់ហាង​​អញ្ចឹង។ ខូណុស្កិ​ចង់ឈប់ពីការងារ​ជាកូនជាង​នេះ ទៅរកការងារផ្សេង​ដែលអាចអោយលោក​ឆ្លៀតពេល​ទៅរៀនសូត្រពេលយប់ ប៉ុន្តែត្រូវបាន​ឪពុកលោក​ហាមឃាត់​អោយនៅធ្វើការ​នៅហាងកង់​បន្តទៀត។ ឪពុកលោក​បានពន្យល់លោកថា «ជំនាញដែលឯង​កំពុងរៀនអាច​ធានាអនាគត​ល្អអោយឯង។ ពេលដែល​ឯងរកស៊ីក្លាយជា​សហគ្រិន ឯងអាចជួលអ្នកដែលរៀនសូត្រ​ជ្រៅជ្រះ​អោយធ្វើការអោយឯងបាន។»
សុបិន្តគ្មានព្រំដែន
ខូណុស្កិជឿថា​នៅសតវត្សរ៍ទី២១ ជប៉ុននិងប្រទេស​នៅអាស៊ីដទៃទៀត​នឹងគ្រប់គ្រង​ធនធាន​ពិភពលោកភាគច្រើន។ លោកបានបណ្ឌុះនូវគំនិត​ពីសេដ្ឋកិច្ច​និងនយោបាយថ្មី​ដូចជា រដ្ឋដែលគ្មានពន្ធនិងប្រព័ន្ធ​ផ្សេងៗទៀត​ដែលនឹង​រៀបចំជប៉ុនអោយដើរតួនាទី​ដែលខ្លួនគួរធ្វើ។ លោកបានទៅទស្សនកិច្ច​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិនដោយមានការ​អញ្ជើញ​ពី​សមាគមមិត្តភាពជប៉ុន-ចិន (Japan-China Friendship Association) ដែលនៅទីនោះ​លោកបានជួបនិយាយ​ជាមួយមន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​នានា អំពីចំនាប់អារម្មណ៍របស់​លោក​ចំពោះការរីកចំរើន​របស់​ប្រទេសនេះ ហើយបានប្រាប់ពួកគេថា​សតវត្សរ៍​ទី២១​ជាយុគប្រកបដោយ​វិបុលភាព​សម្រាប់អាស៊ី និយមថាជប៉ុន​មានកាតព្វកិច្ចជួយធ្វើទំនើបកម្ម​របស់ចិន។ ជាលទ្ធផល​នៃទស្សនកិច្ចនេះ ក្រុមហ៊ុនប៉ាណាសូនិក​បានឧបត្ថម្ភ​សន្និសិទផ្លាស់ប្ដូរបច្ចេកវិទ្យា​អេឡិចត្រូនិចដែលធ្វើឡើង​នៅទីក្រុង​ប៉េកាំង។
ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម
ចាម្ប៉ា
កំឡុងសម័យនោះផងដែរ ពួកស្ដេចថ្រាន់បានធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងនគរចាម្ប៉ា នៅភាគខាងត្បូង ការបន្តនូវប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏វែងឆ្ងាយ នៃការពង្រីកទឹកដីខាងត្បូងរបស់ពួកវៀត (បានស្គាល់ថាជា ណាម ធាន = Nam Tiến) ដែលបានចាប់ផ្ដើមបន្តិចៗម្ដងបន្ទាប់ ពីការទទួលបានឯករាជ្យពីចិនវិញ ។ ជារឿយ ពួកគេបានប្រទះនឹងការតស៊ូខ្លាំងក្លាពីពួកចាម ។ កងទ័ពចាម្ប៉ាដឹកនាំដោយស្ដេចស្រី បុប្ផា (ចាម:Po Binasuor រឺ Che Bonguar) បានសម្លាប់ស្ដេច ថ្រាន់ ឌឺ តុង (Trần Duệ Tông) ក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ និងថែមទាំងតាំងបន្ទាយ នៅរាជធានី ដាយ វៀត ថាង ឡុង ក្នុងឆ្នាំ១៣៧៧ គ.ស. និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ១៣៨៣ គ.ស. ។ ក៏ប៉ុន្តែ រាជវង្សថ្រាន់ក៏ទទួលជោគជ័យដែរ ក្នុងការទទួលបានខេត្តចាម្ប៉ាពីរ ដែលស្ថិតនៅក្បែរ ហួ (Huế) សព្វថ្ងៃនេះ តាមរយះការបង្កប់ន័យសន្តិភាពនៃការអភិសេកតាមបែបនយោបាយនៃព្រះនាង ហ៊ុយយិន ថ្រាន់ (Huyền Trân) ទៅឲស្ដេចចាម ។
ការកាន់កាប់របស់មិងនិងការងើបឡើងនៃរាជវង្សឡេ
ក្នុងឆ្នាំ១៤០៧ ក្រោមលេសដើម្បីជួយស្ដាររាជវង្សថ្រាន់ឡើងវិញ កងទ័ពមិងចិនបានធ្វើការឈ្លានពាន ដាយ ងូ និងចាប់ខ្លួន ហូ គុយ លី និងហូ ហាន ធឿង ។ រាជវង្សហូ បានមកដល់ទីបញ្ចប់បន្ទាប់ពីកាន់អំនាចបានត្រឹមតែ៧ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ។ ពួកទ័ពដែលកាន់កាប់ដោយមិងបានបញ្ចូល ដាយ ងូ ចូលទៅក្នុងចក្រភពមិង បន្ទាប់ពីបានអះអាងថាគ្មានរាជទាយាទរាជបល្ល័ង្កស្ដេចថ្រាន់ទេ ។ ភ្លាមៗនោះដែរ ស្ទើរតែទាំងអស់នៃ អ្នករាជានិយមថ្រាន់បានចាប់ផ្ដើមធ្វើសង្គ្រាមតស៊ូ ។ ការតស៊ូ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ថ្រាន់ គុយ (Trần Quĩ) នៅលើកដំបូងបានទទួលភាពជឿនលឿនខ្លះដែរ ក៏ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ថ្រាន់ គុយ បានប្រហារជីវិត មេទ័ពធំៗកំពូលពីរនាក់ ឲអស់ក្ដីសង្ស័យ ការប្រេះឆាក៏បានរីកធំៗឡើងក្នុងតំនែងរបស់គាត់ និងឲជាលទ្ធផលនៃការបរាជ័យនៅឆ្នាំ ១៤១៣ ។
សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន
ទ្រិញ ត្រាង (Trịnh Tráng) បានបន្តវេន ទ្រិញ តុង (Trịnh Tùng) ឪពុកគាត់ រហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់ក្នុងឆ្នាំ១៦២៣ ។ លោកត្រាងបានបញ្ជាឲ ង្វៀន ផាក់​ ង្វៀនប្រគល់អំនាចឲគាត់ ។ បញ្ជាត្រូវបានបដិសេធទាំងពីរលើក ។ ឆ្នាំ១៦២៧ ទ្រិញ ត្រាង បានបញ្ជូនកងទ័ព១៥០,០០០នាក់ ទៅភាគខាងត្បូងក្នុងយុទ្ធនាការសឹកបរាជ័យមួយ ។ ពួកទ្រិញ កាន់តែខ្លាំងរឹងមាំឡើង ដោយមានប្រជាជន សេដ្ឋកិច្ច និងកងទ័ពកាន់តែច្រើន ប៉ុន្តែពួកគេមិនអាចផ្ចាញ់ពួកង្វៀនបានទេ ដោយពួកគេបានសាងកំផែងថ្មការពារពីរផ្ទាំង និងបានបណ្ដាក់ទុនលើកាំភ្លើងធំរបស់ប៉ទុយហ្កាល់ ។
ការពង្រីកទឹកដីមកភាគខាងត្បូង
ខណៈពេលនោះដែរ ពួកលោកម្ចាស់ង្វៀនបានបន្តការពង្រីកទឹកដីទៅភាគខាងត្បូងដោយការធ្វើសញ្ជ័យលើទឹកដីចាម ដែលនៅសេសសល់ ។ និគមជនវៀតក៏បានមកដល់ដែរ តំបន់ដែលមានប្រជាជននៅរប៉ាត់រប៉ាយ ដែលគេស្គាល់ថាជាចេនឡាទឹកលិចគឺជាផ្នែកមួយ នៃដីសណ្ដមេគង្គក្រោមនៃចេនឡា (សព្វថ្ងៃកម្ពុជា) ។ នៅចន្លោះពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៧ដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៨ ពេលនោះចេនឡា បានចុះខ្សោយដោយសារវិវាទ និងការលុកលុយរបស់សៀម ពួកលោកម្ចាស់ង្វៀនបានប្រើវិធីផ្សេងៗ​ នយោបាយអភិសេក ការដាក់សម្ពាធការទូត ការគាំទ្រខាងនយោបាយ និងកងទ័ព ដើម្បីទទួលបានតំបន់ដែលនៅជុំវិញសៃហ្កន និងដីសណ្ដទន្លេមេគង្គសព្វថ្ងៃនេះ ។ កងទ័ពង្វៀនជាច្រើនដងក៏បានទង្គិចគ្នាផងដែរ ជាមួយកងទ័ពសៀមដើម្បីបង្កើតឥទ្ធិពលើចេនឡា ។
កាលបះបោរនិងរាជវង្ស តៃ សឺន
កងទ័ព តៃ សឺន បានបញ្ជាដោយ ង្វៀន ហ៊ូ ចល័តទៅភាគជើងនៅឆ្នាំ១៧៨៦ ដើម្បីតទល់ប្រឆាំងនឹងលោកម្ចាស់ទ្រិញ ទ្រិញ ខៃ (Trịnh Khải)។ កងទ័ពទ្រិញបានបរាជ័យ ហើយនិង ទ្រិញ ខៃបានធ្វើអត្តឃាត ។ កងទ័ព តៃ សឺន បានកាន់កាប់រាជធានីតិចជាងពីរខែ ។ ព្រះចៅអធិរាជឡេចុងក្រោយ ឡេ ឆៀវ ថុង (Lê Chiêu Thống)បានភៀសព្រះកាយទៅចិន ហើយបានដាក់សំនើទៅព្រះចៅអធិរាជឈិងចិនសុំជំនួយ ។ ព្រះចៅអធិរាជឈិង ឆៀនឡុង (Qianlong) បានផ្គត់ផ្គង់ដល់ ឡេ ឆៀវ ថុង ជាមួយនឹងកងទ័ពដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ប្រហែល២០០,០០០កងដើម្បីយករាជ្យបល្ល័ង្កមកវិញពីពួកអ្នកជ្រែករាជ្យ ។ ង្វៀន ហ៊ូ បានប្រកាសខ្លួនថាជាព្រះចៅអធិរាជ ខ្វាង ទ្រុង (Quang Trung) និងកម្ចាត់កងទ័ពឈិងជាមួយនឹងទាហាន១០០,០០០នាក់ ក្នុងយុទ្ធនាការ៧ថ្ងៃដ៏គួរឲភ្ញាក់ផ្អើលកំឡុងថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី (តេត = Tết ) ។ កំឡុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ខ្វាង ទ្រុង បានធ្វើឲលេចឡើងឃើញនូវកំនែទម្រង់ជាច្រើន ក៏ប៉ុន្តែបានសុគតដោយមិនដឹងមូលហេតុ នៅតាមផ្លូវយាងទៅភាគខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំ១៧៩២ ក្នុងព្រះជន្ម៤០វស្សា ។
សតវត្សទី២០
នៅដើមសតវត្សទី២០ ពួកអ្នកស្នេហាជាតិវៀតណាមបានដឹងថា ពួកគេមិនអាចកម្ចាត់បារាំងចេញដោយគ្មានទំនើបកម្មឡើយ ។ ដោយការយល់ដឹងអំពីទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិច ពួកគេមានបំណងបង្កើតឡើងសាធារណរដ្ឋមួយពឹងលើឯករាជ្យភាព ដែលងាកចេញពីគំនិតរាជានិយមនៃចលនា កាន វឿង ។ ការធ្វើឲរុស្ស៊ីបរាជ័យដោយសារប្រទេសជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុនបានធ្វើជាឧទាហរណ៍ដ៏ឥតខ្ចោះ នៃទំនើបកម្មដែលជួយប្រទេសអាស៊ីមួយនេះ កម្ចាត់ចក្រភពអឺរ៉ុប ដែលប្រកបដោយឥទ្ធិពលបាន ។
ពេលនោះពួកបារាំងបានគាបសង្កត់លើចលនាទាំងពីរ ហើយបន្ទាប់ពីសក្ខីកម្មពួកអ្នកបដិវត្តជាច្រើនកំរើក នៅប្រទេសចិននិងរុស្ស៊ី ពួកអ្នកបដិវត្តវៀតណាមបានចាប់ផ្ដើមងាកទៅរកផ្លូវគាំទ្របន្ថែមទៀត ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរ ។ ផាន់ បូយ ចៅ បានបង្កើតឡើងសម្ព័ន្ធលើកស្ទួយប្រទេសវៀតណាម (វៀតណាម ខ្វាង ផាក់ ហូយ = Viet Nam Quang Phuc Hoi) នៅគ័ងចូវ (Guangzhou) ដោយរៀបចំផែនការតស៊ូប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងបារាំង ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ ពួកភ្នាក់ងារបារាំងបានចាប់លោកបាននៅ សៀងហៃ ហើយបានជំរុញលោកទៅវៀតណាម ។ ដោយសារតែប្រជាប្រិយភាពរបស់លោក លោកចៅត្រូវបានរួចរស់ពីការប្រហារជីវិត ហើយត្រូវបានចាប់ឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះរហូតដល់មរណភាពរបស់លោកនៅឆ្នាំ១៩៤០ ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម (Việt Nam Quốc Dân Đảng) បានយកគំរូតាមគួមិងតាង (Kuomintang)នៅប្រទេសចិន ត្រូវបានបង្កើតឡើង ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ គណបក្សបានផ្ដើមការដណ្ដើមអំណាច យិន បាយ តាមបែបប្រដាប់អាវុធនៅតុងកឹងដែលជាលទ្ធផល ប្រធានបក្ស ង្វៀន ថាយ ហុក (Nguyen Thai Hoc)និងមេដឹកនាំផ្សេងៗមួយចំនួនទៀតត្រូវបានចាប់ និងប្រហារជីវិតដោយម៉ាស៊ីនកាត់ក្បាល ។ លទ្ធិម៉ាខត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមជាមួយការផុសឡើងនៃគណបក្សកុម្មុយនិស្តដាច់ពីគ្នាបី បក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម និងសហភាពកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន បានចូលរួមក្រោយមកទៀតដោយចលនាត្រូតស្គី (Trotsky) ដឹកនាំដោយ តា ធូ ធៅ (Tạ Thu Thâu) ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ អង្គការកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ (កុំមីនតែន = Comintern)បានបញ្ជូន ង្វៀន អាយ ខ្វឿក (Nguyễn Ái Quốc) ទៅ ហុងកុង ដើម្បីសម្របសម្រួលក្នុងការបង្រូបបង្រួមបក្សជាច្រើនទៅជាបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ដែលមាន ថ្រាន់ ភូ (Trần Phú) ជាអគ្គលេខាទីមួយ ។ ក្រោយមកទៀតបក្សបានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះ ទៅជាបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិនវិញជាកំមិនតែន ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ចូសិផ្វ ស្ទ៉ាលីន (Joseph Stalin) មិនអនុគ្រោះដល់គំនិតជាតិនិយមទេ ។ ង្វៀន អាយ ខ្វឿក គឺជាអ្នកបដិវត្តឆ្វេងនិយមរស់នៅប្រទេសបារាំងតាំងពីឆ្នាំ១៩១១ ។ លោកបានចូលរួម ក្នុងការស្ថាបនាបក្សកុម្មុយនិស្តបារាំង ហើយក្នុងឆ្នាំ១៩២៤បានធ្វើដំណើរទៅសហភាពសូវៀត ដើម្បីចូលរួមកំមិនតែន ។ តាមរយៈចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ លោកបានដើរតួជាភ្នាក់ងារកំមិនតែន ដើម្បីជួយកសាងចលនាកុម្មុយនិស្តនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ កំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៣០ បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមត្រូវបាជម្រះចោលស្ទើរតែអស់ហើយ ក្រោមការសង្កត់សង្កិនរបស់បារាំង ជាមួយនឹងការប្រហារជីវិតមេដឹកនាំកំពូលៗដូចជាលោកភូ (Phú), ឡេ ហុង ផុង (Lê Hồng Phong)និង ង្វៀន វ៉ាន់ គុ (Nguyễn Văn Cừ) ។
សង្គមនិយមក្រោយឆ្នាំ១៩៧៥
នៅខែកុម្ភៈនិងមិនា១៩៧៩ ចិនបានសងសឹកប្រឆាំងនឹងការលុកលុយរបស់វៀតណាម នៅកម្ពុជាដោយដែលផ្ដើមការលុកលុយតាមព្រំដែនវៀតណាមប៉ុន្តែការលុកលុយដណ្ដើមរបស់ចិនត្រូវបានច្រានទៅវិញភ្លាមៗ ។ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរក៏នៅតែយ៉ាប់យ៉ឺនម្ដងម្កាលដែរ ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាខាងដែនដីតាមបណ្ដោយព្រំដែន និងនៅសមុទ្រវៀតណាមខាងកើតដែលនៅតែស្ងប់ស្ងាត់កំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាមលើកទីពីរត្រូវធ្វើឲកម្រើកឡើងវិញ នៅចុងនៃសង្គ្រាមនេះនិងយុទ្ធនាការក្រោយសង្គ្រាមបានធ្វើវិស្វកម្ម នៅហានណូយកំណត់តួនាទីសហគមន៍ចិននៅវៀតណាម ក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុក ដែលស្រូបទាញយកការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាពីប៉ីជិង (Beijing) ។ ចិនក៏មិនសប្បាយចិត្តជាមួយនឹងវៀតណាមដែរ ពីព្រោះទំនាក់ទំនងរបស់វៀតណាមកាត់តែប្រសើរឡើង ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត ។
ការផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះ
ប្រទេសវៀតដើមឡើយនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហមនៅវៀតណាមខាងជើងសព្វថ្ងៃនេះ និងបានពង្រីកវិសាលភាពប្រវត្តិសាស្ត្រ របស់ប្រទេសមកដល់ព្រំដែនថ្មីៗនេះ ។ ប្រទេសបានឆ្លងកាត់ការប្ដូរឈ្មោះជាច្រើន ដែលមានតែដាយវៀតទេបានប្រើយូរជាងគេបំផុត ។ ខាងក្រោមគឺជាការសង្ខេបឈ្មោះ៖
តំណភ្ជាប់
] - ដើមកំនើតនៃឈ្មោះវៀតណាម
បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជា
ប្រវត្តិ
ចាប់តាំងពីសម័យអាណានិគមនិយមបារាំងរហូតដល់ឥឡូវភូមិជាបំណែងចែក​ទឹកដីដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងឃុំឬសង្កាត់។ ភូមិខ្លះមានមនុស្សរស់នៅតាំងពី​បុរាណរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដូច​ជាភូមិល្វា ក្នុងឃុំល្វា ស្រុកពួក ខេត្តសៀមរាបជាដើម។ ការទៅចាប់ភូមិថ្មី ខ្មែរច្រើនទៅរកទីប្រជុំជន ពិសេសកន្លែងដែលជាប់ផ្លូវធំ ឬតាមដង​ទន្លេដែលសម្បូរជីជាតិ។ លើសពីនេះទៀត ក្នុងជំនឿខ្មែរទូទៅ​មុននឹងសង់ផ្ទះថ្មីក្តី ភូមិថ្មីក្តី ឬវត្តអារាមជាដើម។ គេតែងមានអាចារ្យឬគ្រូមន្តអាគមគាថា មើលភូគម្ភសាស្រ្តរកកន្លែងដែលល្អ មានជោគមានជ័យ(ឡឹក សាវណ្ណ ១៩៩៩)។
គុណនាម
គុណ​នាម ចំនួន
គុណ​នាម​ចំនួន ប្រើ​សម្រាប់​រាប់​ចំនួន​នៃ នាម។
ចំនួន​រៀប
គេ​ប្រើ​សម្រាប់​រាប់​ឲ្យ​ដឹង​លេខ, ទី, ជាន់​ថ្នាក់, កម្រិត, ដែល​គេ​រៀប​ជា​សណ្ដាប់​ធ្នាប់។
គុណ​នាម សំនួរ
ប្រើ​សម្រាប់​សួរ​រក​ភាព​ពិត​ប្រាកដ​នៃ​មនុស្ស សត្វ វត្ថុ ណា​មួយ។
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤
កំណត់ត្រាអំពី ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤
អ្នកជំនាញផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាសា និងវប្បធម៌ចិន  ដែលជា វិទូជនជាតិបារាំងគឺលោក "ផល ពេលីយូត" Paul Pelliot បានឆ្លងកាត់ការសរសេរចាស់ជាងគេក្នុងសម័យកាលអង្គររបស់កម្ពុជា តាមរយៈការសិក្សាទៅលើ អ្នកការទូតចិន ចូវតាក្វាន់ (Zhou Daguan) គាត់​បាន​និពន្ធ​ជាមួយនិង​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​បារាំង​ដែល​គួរ​ឱ្យ​ទុក​ចិត្ត​បំផុត​នៃ​ទិនានុប្បវត្តិ​របស់ ចូវតាក្វាន់ ក្នុង​ឆ្នាំ 1902 ។ ផល ពេលីយូត បានពណ៌នា ថាតំណាងបេសកទូតចិនមួយបានមកកម្ពុជាដើម្បីទិញសត្វដំរីមួយចំនួន ពីស្ដេចកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ១៣២០ នៃគ.សករាជ ត្រូវនិងរជ្ជកាល ស្ដេចឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤ ដូចនេះមានន័យថា ចក្រភពខ្មែរនាសម័យអង្គរ មានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនគរចិននៅឡើយ បើទោះជាមានការរង្គោះរង្គើផ្ទៃក្នុងដោយការបះបោរដណ្ដើមរាជយ៉ាងណាក្ដី ។ ជាចុងក្រោយទ្រង់សោយទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១៣២៧ នៃគ.សករាជ ហើយមិនមានកំណត់ត្រាច្រើនអំពីព្រះអង្គឡើយ គេដឹងត្រឹមថា ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៩ ជាអ្នកឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះអង្គផងដែរ ។
ឆ្មា
ឆ្មាដែលនៅក្មេង​ត្រូវ​បាន​គេហៅថា kitten ។​​​​ពេល​ខ្លះ​ ឆ្មា​ត្រូវ​បានគេ​ហៅថា​' 'kitty ឬ pussycat។ ឆ្មា​ញី គឺ​ជា queen ហើយឆ្មា​ឈ្មោលគឺ​ជា​ tom។''
សុវណ្ណសាមជាតក
"អាវុសោ កាល​មុន​សរីរវណ្ណៈ​របស់​លោក​ស្រស់​បស់​ណាស់ ប៉ុន្តែ​ឥ​ឡូវ​នេះ​ មាន​សភាព​ស្លេក​ស្លាំង​ស្គាំង​ស្គម សៅហ្មង​ មិន​ស្រស់​បស់ តើ​ព្យាធិ​កើតឡើង​ដល់អាវុសោ​ឬ?" ​
បុព្វកម្ម​របស់​ទុកូល​បណ្ឌិត​និង​នាង​បារិកា
បាន​ឮ​ថា ៖ ក្នុង​ជាតិ​មុន​អ្នក​ទាំង​ពីរ​បាន​កើត​ក្នុង​ត្រកូល​ពេទ្យ គ្រាមួយ​ ពេទ្យ​នោះ​រក្សា​រោគ​ក្នុង​ភ្នែក​របស់​បុរស​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​ច្រើន​ម្នាក់ ។ បុរស​នោះ​មាន​ភ្នែក​បាន​ផុត​ចាក​រោគ​ហើយ មិន​​ឲ្យ​​ថ្លៃ​ព្យាបាល​ដល់​គ្រូ​ពេទ្យ ។ លោក​គ្រូ​ពេទ្យ​នោះ មាន​សេចក្តី​ក្រោធ ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​រៀប​រាប់​ប្រាប់​ភរិយា​របស់​ខ្លួន​អំពី​អ្នក​ជំងឺដែល​មិន​​ឲ្យ​​ថ្លៃ​ព្យាបាល​នោះ ។ ភរិយា​ស្តាប់​ហើយ ក៏​ខឹង​ក្រោធ ហើយ​ពោល​ថា ៖ យើង​មិន​ត្រូវ​ការ​ទ្រព្យ​របស់​វា​នោះ​ឡើយ អ្នក​ចូរ​ផ្សំ​ថ្នាំ​​ឲ្យ​​វា​បន្តក់​ដាក់​​ឲ្យ​​វា​ខ្វាក់​ទាំង​ពីរ​តែ​ម្តង​ទៅ ។​ ស្វាមី​ក៏​យល់​​ស្រប​តាមយ៉ាង​នោះ ទើប​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​ទៅ​រក​បុរស​នោះ ហើយ​បាន​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ឯង ។ បុរស​នោះ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ ភ្នែក​ទាំង​ពីរ​ក៏​ត្រឡប់​ជា​ងងឹត​វិញ ។ តបស្សី ​និង​តបស្សិនី បាន​សាង​នូវ​បាបកម្ម​នេះ​ទុក​មក ទើប​បាន​ជា​ឥឡូវ​ត្រូវ​ងងឹត​ភ្នែក​ទាំង​អស់​គ្នា ដោយ​បាបកម្មនោះ​ឯង ។
ការព្រួយបារម្មណ៍
ព្រះពោធិសត្វ បានទូលប្រាប់ផ្លូវដល់ព្រះរាជាហើយ ខំអត់ទ្រាំនឹងទុក្ខវេទនាមានសភាពបែបនេះ ទុកដោយសិនេហចិត្ត ក្នុងមាតាបិតាជាកម្លាំង ហើយប្រណមអញ្ជលីទូលអង្វរក្នុងបំណងត្រូវការ​ឲ្យ​ព្រះរាជាចិញ្ចឹមមាតាបិតា
អ្នកស្រឡាញ់ពីរភេទ
អ្នកដែលស្រឡាញ់ពីរភេទខ្លះ ស្រឡាញ់ប្រុស និងស្រី ស្មើគ្នា រីឯខ្លះ ស្រឡាញ់ភេទ​មួយ​ខ្លាំង​ជាង​ភេទ​មួយ​ទៀត​។ ចំណង់ចំណួលចិត្តផ្លូវភេទ​ របស់​មនុស្ស​ម្នាក់​ អាច​​នៅចន្លោះ​ពី អ្នក​ដែល​ស្រឡាញ់​តែ​មនុស្ស​ផ្ទុយ​ភេទ​សុទ្ធ ទៅដល់​ អ្នកដែល​ស្រឡាញ់​មនុស្ស​ភេទ​ដូចគ្នា​សុទ្ធ។
កិរិយាស័ព្ទ
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វេយ្យាករណ៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថ្នាក់​ពាក្យ​ខ្មែរ
វិសយ័កសិកម្មនិងចំណេះដឹង
អ្វីគូររៀន? អ្វីមិនគូររៀន?
right|300px|thumb|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត right|300px|thumb|ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត វត្តព្រះកែវមរកតត្រូវបានកសាងឡើង​តាំងពីឆ្នាំ១៨៩២ដល់ឆ្នាំ១៩០២ តាមលំនាំ​ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ហើយត្រូវបានរុះរើ​សាងសង់​ជា​ថ្មី​ឡើងវិញ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦២។ វត្ត​នេះ​ពី​ដើម​មាន​ឈ្មោះ​ហៅថា វត្តឧបោសថរតនារាម ដោយ​មក​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់យក​ទីកន្លែងនេះ​កាន់​ឧបោសថសីល​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ ក្រៅពីនេះ​ក៏មាន​ព្រះវត្តមានព្រះរាជ វង្សានិវង្ស និង នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីក៏​បានប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​​ផ្សេងៗ​​តាម​ទំនៀមទំលាប់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​​នៅទីនេះដែរ។
ប្រាក់ ហ៊ិន
ព័ត៌មាន​ទាក់ទង
-- ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ព្រះរាជប្រពៃណីព្រះមហាក្សត្រ និង សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ព.ស. ២៥៤៧ - គ.ស. ២០០៣ ។ --
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហភាពអឺរ៉ុប និងរុស្ស៊ី
សហភាព​អឺរ៉ុប និង​រុស្ស៊ី​ជា​ដៃ​គូ​ចាំបាច់ តែ​មិន​ទាន់​យល់​ចិត្ត​គ្នា
right|thumb|350px|ជំនួប​កំពូល​អឺរ៉ុប​​-រុស្ស៊ី ឆ្នាំ​២០០៩ (រូបថត : Reuters) មាន​ច្រើន​ណាស់​ទំនាស់​នយោបាយ​ និង​មនោគមវិជ្ជា រវាង​សហភាព​អឺរ៉ុប​និង​រុស្ស៊ី។ រុស្ស៊ី​មិន​ភ្លេច​ទេ​ថា នៅ​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ អឺរ៉ុប​ខាងលិច​ជា​សត្រូវ​របស់​ខ្លួន។ រុស្ស៊ី​នៅ​គុំ​សហភាព​អឺរ៉ុប​ខ្លាំង ពីព្រោះ​ក្រោយ​ពី​សហភាព​សូវៀត​បាន​រលាយ​បាត់​ទៅ សហភាព​អឺរ៉ុប​មិន​បាន​ជួយ​បញ្ចូល​រុស្ស៊ី​មក​ក្នុង​ដែន​សន្តិសុខ​អឺរ៉ុប​ ឡើយ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ អឺរ៉ុប​បាន​ព្យាយាម​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​រុស្ស៊ី បាន​ខិត​កាន់​តែ​ជិត​មក​ដល់​ព្រំដែន​រុស្ស៊ី តាម​រយៈ​ការ​ទទួល​ឲ្យ​ចូល​ជា​សមាជិក​របស់​សហភាព បណ្តា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ខាងកើត និង​អតីត​សាធារណរដ្ឋ​បាល្ទ​(Baltes)​ជា​ដើម។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ទូរទស្សន៍អគ្គីសនី
ក្នុងឆ្នាំ១៩០៨​ អាឡាន អាឆិបូល ខែមផ្លិល ស្វិនតន់ ជា មនុស្សប្រុស របស់សង្គម វីមាន  (យ៉ូ ខេ) បានដាក់ជាសាធារណះនូវលិខិតមួយច្បាប់ នៅក្នុងកាសែតជាតិ​វីទ្យាសាស្រ្ត  ការសែតមួយនេះ បានពិពរនាណ៍ ពី"ការមើលឃើញរូបដែលបញ្ចូនដោយចរន្តអគ្គីសនីដ៍ឆ្ងាយ "វាអាចបានផលសំរេចបាន ដោយសារ​តែការប្រើ នូវ ឧបករណ៍ ខាសូដ រ៉េ ត្យូប (រឺ "ប្រោន"ត្យូប ពីអ្នកបង្កើតវា បន្ទាប់គឺលោក  ខាល ប្រោន )  ទាំងពីរនេះជាគ្រឿងបញ្ចូន និង​ គ្រឿងទទួល​​   [16][17]ការលើកឡើងជាលើកដំបូង យ៉ាងច្បាស់ ថាចំពោះម៉ូដម៉ាស៊ីនទូរទស្សន៍ មានភាពច្បាស់លាស់ អាច ចែកចាយ​ ទៅលើតំបន់ថ្មីៗទៀត។ ​​​​​
កែ អ៊ុក
​ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​
-- ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ព្រះរាជប្រពៃណីព្រះមហាក្សត្រ និង សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ព.ស. ២៥៤៧ - គ.ស. ២០០៣ ។ --
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ការបង្ហាញ
ការធ្វើកម្មវិធី ផ្សព្វផ្សាយ ដោយស្ថានីយន៍ទូរទស្សន៍ ​ ពេលខ្លះ គេហៅថា" បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយ" គឺ ជាស្ថានីយន៍ដែលបាន ផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណ ដោយរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេ ដើម្បីធ្វើការ ផ្សព្វផ្សាយនៅលើបណ្តាញដែលបាន អនុញ្ញាត្ត តែមួយគត់ នៅក្នុងក្រុមស្ថានីយន៍ទូរទស្សន៍។ជាដំបូង ការចាក់ផ្សាយនៅលើផែនដី គឺមានតែបណ្តាញទួរទស្សន៍មួយប៉ុនោះ ដែលអាចនិង ចែកចាយយ៉ាងទូលាយ ពីព្រោះតែ  រយះទទឹងចំងាយផ្សាយមាន ដែនកំនត់( អាយ អ៊ី) [i,e]  គឺមានតែចំនួនមួយភាគតូចប៉ុនោះ សំរាប់បណ្តាញដែលបានផ្តល់អោយ  នៅក្នុងការផ្សាយ។ នេះជាបទបញ្ជារដ្ធាភិបាលដែលបានដាក់ជាបទដ្ធាន។នោក្នុងសហរដ្ឌអាមេរិក    គណះកម្មាធិការទំនាក់ទំនង  សហពន្ទ័  អក្សរកាត់ អែហ ស៊ី ស៊ី  (FCC)​​ បានអនុញ្ញាតអោយធ្វើការផ្សាយ ពានិជ្ចកម្ម ចាប់ផ្តើមនៅខែកក្កដា  ឆ្នាំ១៩៤១  ប៉ុន្តែបានត្រូវការកម្មវិធីផ្សាយដាក់បំរើជាសាធារណះជាចាំបាច់  សំរាប់ស្ថានីយន៍ត្រូវការ អាជ្ញាបណ្ណ័។ ផ្ទុយទៅវីញ ចក្រក្រភពអាមេរិក ជ្រើសយកមាគាមួយផ្សេងទៀត ​អោយបង់ថ្លៃចំពោះអាជ្ញាបណ្ណ័ស្ថានីយន៍ទូរទស្សន៍មួយ​ទៅលើស្ថានីយន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវការដើម្បីដាក់ជាប្រាក់ទុន​​ របស់សហគមន៍ផ្សព្វផ្សាយអង់គ្លេស (BBC)ជាស្ថានីយ៍មួយ បានផ្សាយបំរើជាសាធារណះ ជាផ្នែក របស់សហរដ្ឌអាមេរិក រ៉ូយ៉ាល ឆាតឺ។
ចក្រភពអង់គ្លេស
ការចាក់ផ្សាយទូរទស្សន៍អង់គ្លេសជាលើកដំបូងបានធ្វើដោយប្រពន្ទ័បណ្តាញទូរទស្សន៍ ទៅលើការបញ្ចូនទៅវិទ្យុ​ ប៊ី ប៊ី ស៊ី(BBC)​ ក្នុងខែកញ្ញា​ឆ្នាំ ១៩២៩​ ។​ ប៊ែដ​ ​បានផ្តល់ចំនួនមាន កំនត់មួយ ចំពោះ កម្មវីធីប្រាំថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍ ​ដោយ​ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣០ ។។ កាលពីអន្លូងពេលនោះ ​Southampton ដែលបាននៅក្បែរការខុសគ្នា ចំពោះការផ្សាយ​ គឺនៅមុនគេ ត្រូវជា ការសំភាសន៍លើដំនើរការទូរទស្សន៍ ​​​ ថា​ ចំនុចល្បីណាមួយ របស់ អូ ណេល (O'Neil) ជាអ្នកចំរៀងនិង​ជា អ្នកសំដែង មកពី បូហ្វាឡូ​ (Buffalo)។ នៅទីក្រុង ញូញ៉ក់ (New York)[17] នៅខែសីហា ថ្ងៃទី ២២​ ,​ឆ្នំា១៩៣២    ប៊ី ប៊ី​ស៊ី (BBC) បានចាប់ផ្តើមជាមួយ អ្វីៗទាំងនោះជា របស់ផ្ទាល់យ៉ាងត្រឹមត្រូវ បំរើ ការប្រើប្រាស់ (Brird) 30 បណ្តាញប្រពន្ទ័ចរន្តផ្សាយ កំពុង បន្តរហូត ដល់ខែកញ្ញា ទី១១ ឆ្នាំ ១៩៣៥ ។នៅខែ វិច្ជិកា ទី២ ឆ្នាំ ១៩៣៦​​  ប៊ីប៊ី ស៊ី (BBC) បានចាប់ផ្តើម ការចែកចាយផ្សាយ ប្រពន្ទ័បំរើ   ដោយការឆ្លាស់វេន ផ្សាយរវាង បណ្តាញ ខ្សែ ផ្សាយ ម៉ាខូនី អ៊ីមមិ ​៤០៥​​​  និង​ បណ្តាញខ្សែ ផ្សាយ  Baird ២៤០​  ផ្សាយពី វីមាន​ អាឡិចសេនដ្រា ក្នុងទីក្រុងឡុនដុន ។​  ដែលកំពុងតែមានទូរទស្សន៍ ប៊ី​ប៊ីស៊ី(BBC) បំរើការ មកដល់ឥឡូវ គឺ(មានតែប៊ីប៊ីស៊ី មួយនេះ)​នៅលើពិភពលោករកឃើញដំបូងបង្អស់សំរាប់ការផ្សាយជាទូរទស្សន៍ ។រដ្ធាភិបាល​​  លើកការអោយមតិ​ទៅ លើគណះកម្មាធិការមើលការខុសត្រូវយ៉ាងចំណានម្នាក់​​​  ដោយបាន សំរេចចិត្តថា  ប្រពន្ទ័ផ្សាយ ម៉ាខូនិ អ៊ីមិ បានផ្តល់រូបល្អជាងគេ ហើយ ប្រពន្ទ័ផ្សាយ បែដ (Baird) គឺត្រូវបានធ្លាក់ចុះ នៅខែ កុម្ភះ ឆ្នាះ ១៩៣៧​​ ។ទូរទស្សន៍ផ្សាយនៅក្នុងទីក្រុង ឡន់ដុន គឺ រលកផ្សាយជាមធ្យម បួនម៉ោង ជាប្រចាំ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៦ ដល់១៩៣៩ ។ មាន 12,000 ទៅ15,000 អ្នកទស្សនា។នៅតាមកន្លែងដូចជា ភោជនីយ៍ដ្ធាន រឺ​​ បារ  អាចមាន ១០០ អ្នកទស្សនា សំរាប់ ព្រឹត្តិការខ្លីៗ  (Dunlap, p 54). ការកើតមាន ចំពោះសង្រ្គាម លោកលើកទី២ បានបណ្តាលអោយ ការបំរើរបស់ ទូរទស្សន៍ BBC ត្រូវបានផ្អាក់ ជាមួយនិងការគំរៀម កំហែង នៅខែកញ្ញា ទី១​​ ឆ្នាំ ១៩៣៩​​ នៅពាក់កណ្តាលដំនើការ តាមរយះ  ( a Mickey Mouse cartoon) វាត្រូវបានបន្ត ឡើងវិញទៀតដោយ វិមាន អាឡិចសេនដ្រូ  បន្តាប់ពីបញ្ចប់សង្រ្គាម នៅ ខែមិថុនា ទី៧ ឆ្នាំ ១៩៤៦ បង្ហាញពី រូបថ្លុកដូចគ្នា ។[citation needed] នៅចុងបញ្ចប់ឆ្នាំ១៩៤៧​ មាន 54,000​​   ផ្តល់ជូនអ្នកមើលទូរទស្សន៍ ដោយប្រៀបធៀប ជាមួយនិង​ 44,000 ទូរទស្សន៍ដាក់នៅ សហរដ្ធអាមេរិចនៅឯពេលនោះ [78]
ទន្លេសាប
ព័ត៌មានទូទៅ
ទន្លេសាបគឺជាទន្លេមួយដែលតភ្ជាប់ពីបឹងទន្លេសាប ទៅ ទន្លេមេគង្គ ទន្លេមេគង្គក្រោម និងទន្លេបាសាក់នៅត្រង់កន្លែងដែលគេអោយឈ្មោះថាទន្លេចតុមុខ។ ទន្លេនេះមានប្រវែងប្រហែល ១០០គីឡូម៉ែត្រ។ ទន្លេនេះហូរកាត់ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ខេត្តកណ្តាល និងរាជធានីភ្នំពេញ។ ទន្លេសាបគឺជាតំបន់ដីសើមទឹកសាប ដែលមានសារៈសំខាន់ជាងគេក្នុងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍គ្រដណ្ដប់លើផ្ទៃដី២៥០.០០០-៣០០.០០០ហិចតា ក្នុងរដូវក្ដៅនិងមានវិសាលភាពធំជាង៥-៦ដងក្នុងរដូវវស្សា។ ប្រព័ន្ឋតំបន់ដីសើមនេះគឺជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់ជលផលទឹកសាបមួយក្នុង ពិភពលោក ហើយប្រព័ន្ឋអេកូឡូស៊ីនេះមានសារៈសំខាន់ជួយដល់ប្រភេទជីវចំរុះ ផ្សេងៗជាច្រើនទៀតក្នុងពិភពលោក។ ទោះបីជាបឹងនេះជួយទ្រទ្រង់ ដល់ចំនួនជីវចំរុះ និងប្រជាជនជាច្រើនក្ដីក៏ការកើតឡើងនូវសម្ពាធ និងការគំរាមកំហែងជាច្រើន នៅកើតមានក្នុងបឹងទន្លេសាបនេះដែរ។ជីវចំរុះនៅបឹងទន្លេសាបជួយទ្រទ្រង់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនប្រមាណជាមួយភាគបួន នៃចំនួនប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងខេត្ដទាំង ៥ជុំវិញបឹងនេះ(ប្រហែល ២,៩លាននាក់)និង ផ្គត់ផ្គង់ជីវជាតិប្រូតេអ៊ីនដល់ប្រជាជនកម្ពុជារហូត ៧០%នៃជីវជាតិនេះសរុប។ បឹងនេះជាប្រភពជំរក សំរាប់ផ្ដល់ជាចំណីដល់មច្ឆា ជាកន្លែងត្រីពងនិងបង្កកំណើត ហើយដែលបន្ទាប់មកធ្វើដំណើរទៅកាន់ទន្លេមេគង្គ នឹងស្ទឹងឬ ព្រែកនានាហើយក៏ជាអាងស្ដុកទឹកសំរាប់រដូវប្រាំងនិងសរាប់បន្សាបទឹកប្រៃដែលហូរចូលមកនិង ជួយដល់ការអភិរក្សព្រៃកោងកាង នៅតំបន់ដីសណ្ដមេគង្គផងដែរ។ ដូច្នេះវាគឺជាចំណុចជាទីចាប់អារម្មណ៍ផ្នែកបរិស្ថានយ៉ាងសំខាន់ក្នុងពិភពលោក។ បឹងទន្លេសាប ទន្លេបាសាក់ និងទន្លេមេគង្គផ្នែកក្រោម ។ ផ្ទៃបឹងនេះមានទន្លេទំហំទាំងអស់ ៣.០០០ គមការ៉េ នៅរដូវប្រាំង និង ១០.០០០ គម២ នៅរដូវវស្សា ។ ទន្លេសាបមុនទៅជួបនឹងទន្លេមេគង្គ ជាទន្លេដែលទទួលទឹកពីទំនាបកណ្ដាលទាំងមូល។ រូបភាពតូច
អាថ៌កំបាំងមហានគរក្មែរ
សូមស្វាគមន៍!… អាថ៌កំបាំងបណ្តាំមាតាមហានគរក្មែរ
សមីការដឺក្រេទី១
សមីការដឺក្រេទី១ ឬ សមីការលីនេអ៊ែ (linear equation, équation linéaire) គឺជាសមីការពិជគណិតមួយដែលតួនីមួយៗជាចំនួនថេរ​ ឬជាផលគុណនៃចំនួនថេរមួយនឹងអថេរមួយ(អថេរដែលមិនមានស្វ័យគុណ)។ សមីការដឺក្រេទី១ អាចមានអថេរមួយ ឬ​ ច្រើន។ ទំរង់ទូទៅនៃសមីការដឺក្រេទី១ដែលមានអថេរ២ គឺ x និង y សំដែងដោយ
ទំរង់ចំពោះចំនុចប្រសព្វ
ដែល c និង b មិនសូន្យ ។ ក្រាបនៃសមីការមានc ជាអាប់ស៊ីសនៃចំនុចដែលបន្ទាត់កាត់អ័ក្សអាប់ស៊ីស និង bជាអរដោនេនៃចំនុចដែលបន្ទាត់កាត់អ័ក្សអរដោនេ។ ទំរង់នេះអាចត្រូវគេបំលែងទៅជាទំរង់ស្តង់ដា ដោយយក A = 1/c, B = 1/b និង C = 1។
សមីការដឺក្រេទី១(សមីការលីនេអ៊ែ)ដែលមានអថេរច្រើនជាង២
ក្នុងសមីការនេះ a1, a2, …, an គឺជាមេគុណ x1, x2, …, xn គឺជាអថេរ និង b ជាចំនួនថេរ។ នៅពេលអនុវត្តជាមួយអថេរ៣ឬច្រើន ជាទូទៅគេជំនួស x 1ដោយ x, x2 ដោយ y និង x3 ដោយ z .............។
នាង​សីតា
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
ស្រីមារៈ
ជីវប្រវត្តិ
លោកត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្នុងកំណត់ត្រាចិនថា ឃ្យូលៀន (區連) ដែលនៅក្នុងការបញ្ចេញសំឡេងរបស់វៀតណាមគឺ ឃួ លៀន (ក៏ 區連) ។ ការព្យាយាមក៏ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណស្រីម៉ារ៉ាជាមួយ ហ្វានស៊ីម៉ាន់  (范師蔓) នៃ ហ្វូណន (ប្រហែលឆ្នាំ ២៣០ គ.ស.)។   នៅ​លើ សិលាចារឹក កត់ត្រា​ថា​ជា ស្រីមារៈ (ចិន 释利摩罗​) ។
គោលការណ៍ ប្រាំគួរ
វដ្ដៈ គឺ ជា​អ្វី​ទាំងអស់ ៗ គឺ​ជា​វដ្ដៈ
- វដ្ដៈ ជា​ផ្លូវ​ដ៏​វែង​ឆ្ងាយ មាន​ឧបសគ្គ​ច្រើន​អនេក - វដ្ដៈ មិន​ដឹង​ការ​ចាប់​ផ្ដើម និង​ទី​បញ្ចប់​ឡើយ - វដ្ដៈ គឺ​ល្អ និង អាក្រក់ វដ្ដៈ គឺ​ត្រូវ​និង​ខុស - វដ្ដៈ គឺ​ពេញ​ចិត្ត និង​មិន​ពេញ​ចិត្ត - វដ្ដៈ គឺ​ស្រឡាញ់ ស្អប់ ភ័យ ខ្លាច - វដ្ដៈ គឺ ឈឺ ជា និង សុខ ទុក្ខ ។
ទី ៣ - វិធី​គួរ​មាន :
ធម៌​គួរ​ដល់​ការ​ប្រតិបត្តិ ១១ យ៉ាង ១- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ប្រាស​ចាក​តម្រេក​ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​បង្កើត​តម្រេក ២- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​ទុក្ខ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ប្រកប​ដោយ​ទុក្ខ ៣- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ធ្វើ​ឲ្យ​កិត្តិយស​ស្ដើង ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌​សន្សំ​កិត្តិយស ៤- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ប្រាថ្នា​តិច ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌​ដែល​ប្រាថ្នា​ធំ ៥- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី សណ្ដោស​ចំពោះ​វត្ថុ​កាម​តាម​មាន​តាម​បាន​ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ 	    	     ដែល​មិន​សណ្ដោស​តាម​មាន តាម​បាន ៦- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ស្ងាត់​ចាក​ពួក​ខណៈ​ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ច្រឡូក​ច្រឡំ​ពួក​	   	     គណៈ ៧- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី សេចក្ដី​ព្យាយាម ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ខ្ជិល​	     ច្រអូស ៨- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ងាយ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ក្រ ៩- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី នឿយណាយ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​ញៀន​	 	     ញ៉ាម ១០- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី លះបង់ ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​ជំពាក់ ១១- ធម៌​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី ត្រាស់ដឹង ផ្ទុយ​នឹង​ធម៌ ដែល​នាំ​ឲ្យ​វង្វេង​វីវក់ ។
ទី ៤ - ផ្លូវ​គួរ​ដើរ : មជ្ឈិម​ប្បដិបទា ៨
១- សម្មា​ទិដ្ឋិ​ :
- ការងារ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​សុចរិត ៣ (កាយ​សុចរិត ៤ ដែល​ផ្ទុយ​ពី​បាណា - អទិន្នា - កាមេសិមិច្ឆាចារ – វិចី​សុចរិត ៤ ដែល​ផ្ទុយ​ពី​មុសា - បិសុណា - ផរុសៈ - សម្ផប្បលាបៈ - មនោ​សុចរិត ៣ ដែល​អនភិជ្ឈា - អព្យាបាទ – សម្មា​ទិដ្ឋិ)​។ ម្យ៉ាង​ទៀត​គឺ​ឥទ្ធិបាទ ៤ (ឆន្ទ – វិរិយៈ - ចិត្ត – វិមង្សា)​។
មេត្តា​ធម៌
- មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួត​ផុត​ពី​ពហុចិត្ត​ទាំងឡាយ (Complexe) - មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​បញ្ហា​ពី​ការ​លំបាក ពី​កង្វល់ (Problème, Difficulté tracas) - មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ការ​ប្រកាន់​ទាំងឡាយ (Obsession) - មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ចំណង់​ប្រាថ្នា​បុគ្គល (Dèsir égoiste) - មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​អំនួត និង​ភាព​ឆ្មើងឆ្មៃ (Venité et Orgueil) - មេត្តា​ធម៌​ជួយ​រំដោះ​បុគ្គល ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​ឧបសគ្គ​ទាំងឡាយ (Empêchement) - មេត្តា​ធម៌​ជួយ​ឲ្យ​បុគ្គល​រស់​នៅ សប្បាយ​រីករាយ ធូរ​ស្រាល សុខ ស្ងប់ សន្តិភាព បរិសុទ្ធ (Joyeux, Jouissant, Satisfait, Calme, Paisible, Serein et Pur) - មេត្តា​ធម៌​ជួយ​ឲ្យ​បុគ្គល​រស់​នៅ ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​ចិត្ត​អធ្យាស្រ័យ និង​សណ្ដោស​ប្រណី (Viver plein depardon et de tolérance) នេះ​ជា​សុខភាព​ផ្លូវ​ចិត្ត​ដ៏​សុក្រិត​បំផុត (Une Santé mentale parfaite) ។ - មាន​អត្តា មាន​អញ មាន​ឯង គឺ​មាន​ទុក្ខ ។ - ចង់​ឈ្នះ​អញ ចង់​ឈ្នះ​ឯង - ឯង​គ្រាន់​ជាង​អញ អញ​គ្រាន់​ជាង​ឯង - អញ​ល្អ​ជាង អញ​ប្រសើរ​ជាង - អញ​ខ្លាំង​ជាង អញ​ធំ​ជាង អញ​ល្បី​ជាង អញ​មាន​ជាង ក៏​សុទ្ធ​ជា​ទុក្ខ​ដែរ - ប្រកួត​ប្រណាំង​គ្នា​គ្មាន​ទី​បញ្ចប់ ក៏​ជា​ទុក្ខ​ដែរ - ប្រឡង​ប្រជែង​យក​ចាញ់​ឈ្នះ រហូត​ដល់​សម្លាប់​គ្នា (ចាញ់​ក៏​ស្លាប់ ឈ្នះ​ក៏​ស្លាប់ ស្លាប់​ក៏​ជា​សច្ចៈ ហាម​ស្លាប់​មិន​បាន ព្រោះ​អសច្ចៈ) - កុំ​ស្ដាយ​អតីតកាល​ពេក ក៏​ពុំ​គួរ​ព្រួយ​នឹង​អនាគត​កាល​ពេក​រស់​នៅ​បច្ចុប្បន្ន​និយម ប្រាកដ​	 	 និយម ធូរ ៗ ស្រាល ៗ ស្មើ ៗ រីករាយ សប្បាយ​គ្រប់គ្រាន់​បរិសុទ្ធ ភ្លឺ​ថ្លា​ចេះ​េព្រម ចេះ​ល្មម 	  	  ប្រាស​ចាក​អគតិ​ធម៌​ទាំង ៤ (មោហោ - គតិ - ឆន្ទា​គតិ - ភ័យា​គតិ - ទោសោ​គតិ) - រស់​នៅ​នឹងន មិន​ញាប់​ញ័រ មិន​ស្លន់ស្លោ និង​លោក​ធម៌​នេះ ជា​សភាព​ផ្លូវ​ចិត្ត​សុក្រិត​បំផុត ។
ស្រុកថ្ពង
(Thpong District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលមានរដ្ឋបាល ៧ឃុំ និង ៨៨ភូមិ÷
ការបង្កើតពូជមេ ឬ ក្មេរ
'''ចុះហេតុអ្វីបានជាម្ចាស់នគរ (ក្មេរ) មានឈ្មោះថា ព្រះនាងនាគ ទៅវិញ ? តើព្រះនាងនាគហេតុអ្វីបានជាបង្កើតកូនមកដល់សព្វថ្ងៃនេះជាមនុស្ស?'''
ខេត្តសៀមរាប
ឈ្មោះនៃខេត្ត
អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថា ពាក្យ សៀម គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​ថៃ ទៅ​ហើយ។ ឯ​ពាក្យ​ថា រាប គឺ​មាន​ន័យ​ថា ចាញ់ខ្លបខ្លាច។
បច្ចុប្បន្ន​នេះ ខេត្ត​សៀមរាប មិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ជាតិ​ខ្មែរ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​ប្រទេស​កម្ពុជាឱ្យ​ទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយ ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។
តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប
តាមប្រវត្តិសាស្ដ្រ ទឹកដីខេត្តសៀមរាបជាតំបន់រាជធានីរបស់ចក្រភពខ្មែរអំឡុងពីសតវត្សទី៩ដល់សតវត្សរ៍ទី១៣។ ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានប្រាសាទយ៉ាងច្រើនស្អេកស្កះតំរៀបគ្នានៅក្នុងទឺកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទទាំងឡាយនៅតំបន់អង្គរ ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺ ស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជាក្នុងខេត្តសៀមរាប ដែលគ្របដណ្តប់ដោយផ្ទៃក្រលា ៦០០ គ.មការ៉េ។ សព្វថ្ងៃប្រាសាទចំនួនជាង១០០ត្រូវបានរកឃើញ។ ប្រាសាទទាំងឡាយ ត្រូវបានកសាងឡើងរវាងសតវត្សទី៩ និងទី១៣។ កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ដោយព្រះរាជាខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ អាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំនង់រាងជាពីរ៉ាមីតដោយព្រះចៅផារ៉ាអុងក្នុង ប្រទេសអេហ្សីប។ ព្រះរាជាខ្មែរបានសាងសង់ប្រាសាទទាំងនេះ ដោយប្រើកំលាំងទាសករយ៉ាងច្រើន តាមការប៉ាន់ស្មាន ការធ្វើសំនង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០.០០០នាក់ ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១២ និង១៣។ ទោះបីជាបន្សល់ទុកនូវ ប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយ សព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចចំពោះមនុស្សដែលរស់នថាប្រាកដជាទីក្រុងមួយដែលជាងគេនៅលើផែនដីនាពេលនោះ។ អ្នកដំនើរព័រទុយហ្គាល់ត្រូវបានគេជឿថាជាជនស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសំលឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃប្រាសាទអង្គរ នាពេលទស្សនាក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៦។ ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ កិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញអង្គរបានធ្លាក់ទៅអ្នកភូមិសាស្ដ្រជនជាតិបារាំងឈ្មោះ ហង់រី មូហូត (Henri Mouhot) ដែលបានមកទស្សនាអង្គរឆ្នាំ១៨៦០ ដែលបានតំកល់ទុកនូវឯកសារនាទីក្រុងប៉ារីសក្រាយមរណភាពក្នុងឆ្នាំ១៨៦៨។ ក្នុងសតវត្សទី ១៩និង២០ បេសកកម្មរបស់បារាំងជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទ និង ធ្វើការកាប់ឆ្ការសំអាតព្រៃពីប្រាសាទ ហើយដែលបានប្រមូលនូវឯកសារយ៉ាងច្រើនបំផុត។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ ប្រទេសថៃ បានប្រគល់ទឹកដីអង្គរមកអោយខ្មែរគ្រប់គ្រងវិញ ហើយនៅក្នុងនាំនោះហើយដែលភ្ញៀវទេសចរបានមកទស្សនាជាលើកដំបូង។ ប្រសិនបើពេលមានកំនត់អ្នកទស្សនាអាចជ្រើសរើសតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងរបស់ស្តេច គឺអង្គរធំដែលមានប្រាសាទជាច្រើន ប្រាសាទអង្គរវត្ត ស្រះស្រង់ និងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ ការបន្តដំនើរទស្សនាទៅវង់ធំគេនឹងបានឃើញប្រាសាទមួយចំនួនផ្សេងទៀតនិងបារាយណ៍នៅសម័យអង្គរ។ ប្រសិនបើពេលវេលាអនុញ្ញាតិ ភ្ញៀវទេសចរអាចទស្សនាប្រាសាទល្បីឈ្មោះដូចជាប្រាសាទបន្ទាយស្រី ឬប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែ ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅតំបន់អង្គរបន្តិច។
ក្រុងច្បារមន
-    ផែនទីក្រុងច្បារមន ៖ https://drive.google.com/file/d/1NdWYB5nCiWCpKBNephQ57SoJvW9jbwoO/view?usp=sharing
មានចំនួន ១០ ភូមិ គឺ៖ ភូមិថ្មី, ភូមិកោះវៀន, ភូមិរំលោង, ភូមិពង្រ, ភូមិផ្សារសាមគ្គី, ភូមិញរ ,ភូមិកណ្តោលដុំ, ភូមិត្រពាំងព្រះ, ភូមិស្រែថ្នល់ និង ភូមិកាប់ទូក ។
''' ឃ. ជោគជ័យនិងការសរសើរ ''' រូបភាពតូច|លោកស្រីប៉ោក សេដ្ឋា អតីតអភិបាលក្រុងច្បារមន បានទទួលនូវពានរង្វាន់ស្នាមញញឹម ៣ នៅឆ្នាំ២០១៧ ដែលជាប់ចំណាក់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត ល្អបំផុត ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា ដែលស្នាមញញឹម ៣នោះសំដៅ លើ ធ្វើអោយបាន ធ្វើអោយរហ័ស និងមានតម្លាភាព។ សាលាក្រុងច្បារមន ដែលដឹកនាំដោយលោកស្រីប៉ោក សេដ្ឋា បានទទួលនូវពានរង្វាន់ស្នាមញញឹម ៣ នៅឆ្នាំ២០១៧ ដែលជាប់ចំណាក់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត ល្អបំផុត ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា ដែលស្នាមញញឹម ៣នោះសំដៅ លើ ធ្វើអោយបាន ធ្វើអោយរហ័ស និងមានតម្លាភាព។
-វិស័យអប់រំ មន្ត្រីជួរក្រោយ គឺលោក កែវ សុខុម
- ការងារនីត្យានុកូលកម្ម (មិនត្រូវបានគិតប្រាក់ចំពោះឯកសារមួយចំនួន ដូចជា អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ, សៀវភៅគ្រួសារ,)អ្នកស្រី ស៊ឹម សុខឡា
•បានអនុវត្តការសម្អាត ប្រមូល និងដឹកជញ្ជូនសម្រាមចំនួន ១៣គោលដៅ សំខាន់ក្នុងក្រុងរួមមាន សួនច្បារសាធារណៈ និងផ្លូវសាធារណៈក្នុងក្រុង។
•សម្រាប់ការបោសសំអាត ក្រុមហ៊ុនមានកម្មករចំនួន ១៥នាក់ បោសសំអាតជាប្រចាំ តាមគោលដៅដែលបានកំណត់ ។
https://www.youtube.com/watch?v=JeBvXg8QsF8
https://web.facebook.com/ar.swet.7/
និល ទៀង
​ សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ​នៃ​ព្រះមហាក្សត្រ​៣​ព្រះ​អង្គ
សម្ដេច​ព្រះមហាសង្ឃរាជ និល ទៀង ព្រះ​អង្គ​មាន​ឋានន្តរស័ក្ដិ​ជា​មហាសង្ឃរាជ នៅ​ក្នុង​រាជ្យ​៣​គឺ៖
ឌី សាវេត
ឌី សាវេត (អង់គ្លេស: Dy Saveth) (កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៤) អ្នកស្រីគឺជាតារាសម្ដែង ជនជាតិខ្មែរ ដែលជារឿយៗត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា តារាសម្ដែងល្អបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នាទសវត្សន៍ទី៦០ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ អ្នកស្រី ត្រូវបានគេស្គាល់ជាពិសេសសម្រាប់ភាពប៉ិនប្រសប់នៃការសម្ដែង ជាមួយនិងការដាក់អារម្មណ៍នៃមនោសញ្ចេតនាពិតៗ ក្នុងខ្សែរភាពយន្ត ហើយអ្នកស្រី បានទទួលការអបអរសាទរជាច្រើនពេញមួយអាជីពរបស់គាត់ ដែលផ្ដោតទៅលើការឈ្នះពានរង្វាន់ភាពយន្ត និង ការតែតាំងបំពាក់មេដាយកិត្តិយសផងដែរ ។
រឿង តាចាស់ស្មូមទាន
មានបុរសអភិជនម្នាក់ ឈ្មោះដាវិដ មកពីបរទេស កំពុងដើរលំហែកាយ នៅទីលានព្រះអង្គដង្កើ មុខព្រះរាជវាំង នាមាត់ទន្លេចតុមុខ នាពេលរសៀលជ្រេរមួយ ដោយមានកាន់កាមារ៉ានៅដៃ ដើរថតទិដ្ឋភាព នៃទីក្រុងភ្នំពេញផង។ ខណៈនោះ ស្រាប់តែមានតាចាស់ម្នាក់ ស្លៀកពាក់ចាស់រដាច់រដោច ដើរមកដល់ក្បែរដាវិដ។ បុរសយើងគិតស្មាន ក្នុងចិត្តភ្លាម ថា តាចាស់មួយរូបនោះ ប្រាកដជាស្មូមយាចក រស់នៅដោយការសូមទានគេហើយ។ មិនទាន់បានលូកដៃ ក្នុងហោប៉ៅដកហូតលុយផង ស្រាប់តែដាវិដ ឃើញតាចាស់ បែរជាលូកដៃក្នុងហោប៉ៅអាវ ដ៏ចាស់រហែករបស់គាត់ ហើយយករូបថតចាស់ទក់ៗ មួយសន្លឹកចេញមក។ ដាវិដភ្ញាក់ព្រើត ក៏ងើបមុខ ចោលក្រសែភ្នែក សម្លឹងតាចាស់ទុរគត ត្បិតមិនយល់ថា គាត់កំពុងចង់ធ្វើអ្វីឡើយ។ តាចាស់នោះ លើករូបថតនោះបង្ហាញដាវិដ ហើយស្រដីថា ៖
- នេះគឺចៅស្រីតែមួយរបស់ខ្ញុំ ដែលកំពុងមានជម្ងឺ គេងនៅមន្ទីរពេទ្យ...
តាចាស់មានប្រសាសន៍ទាំងទឹកភ្នែករលីងរលោង ហើយលើកដៃទាំងគូ ប្រណម្យ​ចំពោះដាវិដ សម្តែងការទទូចអង្វរ។ ក្នុងវិនាទីនោះ ដាវិដរំជូលក្នុងចិត្ត ក្តុកក្តួលអារម្មណ៍ ដោយក្តីអាណិតស្រណោះមេត្តា។
ដាវិឌក៏នាំតាចាស់ចូលថ្វាយបង្គំព្រះ ដើម្បីអធិដ្ឋានបួងសួង សូមអោយចៅរបស់គាត់​ ឆាប់ជាសះស្បើយពីជម្ងឺរបស់នាង។ ទង្វើរបស់ដាវិដ បាននាំនូវកម្លាំងចិត្តនិងភាពញញឹមដ៏ស្រស់បំព្រងជាទីបំផុត មកដាក់លើផ្ទៃមុខ ដ៏សែនខ្មៅជ្រួញ​របស់តាចាស់ តែក្នុងរយៈពេលបួនដប់នាទីក្រោយមក ប៉ុណ្ណោះ។ ដោយក្តីរំភើបចិត្ត ចំពោះទង្វើដ៏ទន់ភ្លន់របស់ដាវិដ តាចាស់នោះ បានដោះមួក អោនកាយថ្លែងអំណរគុណ បុរសយើង ហើយក៏លាចេញទៅ ព្រមទាំងជូនពរដាវិដ យ៉ាងច្រើនទៀតផង។ ព្រលប់នោះ ដាវិដបានដើរត្រឡប់ មកសណ្ឋាគារវិញ ដោយដក់ជាប់នូវអារម្មណ៍រីករាយចម្លែក លើសធម្មតា មិនមែនដោយសារទិដ្ឋភាព ដ៏ត្រកាលនៃទីក្រុងភ្នំពេញទេ តែដោយសារចំណងមេត្រីភាពដ៏ល្អ ដោយដុះចេញមកពីទឹកចិត្តមនុស្សធម៏ និងការលើកកម្លាំងចិត្ត ចំពោះគ្នា ទៅវិញទៅមក។
ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣
សេចក្ដីជំរាប
បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ប្រវត្តិសាជីវកម្មក្រុមហ៊ុន Microsoft
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ប្រវត្តិកុំព្យូទ័រ
ប្រភេទកុំព្យូទ័រ
ចំពោះកុំព្យូទ័រគឺមានការរីកច្រើនណាស់ បច្ចុប្បន្នក្រៅពីកុំព្យូទ័រ ( Desktop ) គឺមានកុំព្យូទ័រជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពួកវាមានខ្នាតនិងសមត្ថភាពធ្វើការផ្សេងៗពីគ្នា។ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានតាមជំនាន់ដូចតទៅ
ណូតប៊ូកកុំព្យូទ័រ
ជាកុំព្យូទ័រទំហំតូចអាចយកទៅកាន់ទីកន្លែងដទៃបានយ៉ាងងាយស្រួល បច្ចុប្បន្នវាត្រូវបានគេចាប់ផ្តើមនិយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង។
បណ្ណាល័យជាតិ
សេវាកម្មដែលផ្ដល់ជូន
In addition to print books and periodicals, most public libraries today have a wide array of other media including audiobooks, e-books, CDs, cassettes, videotapes, DVDs, and video games, as well as facilities to access the Internet and inter-library loans (borrowing items from other libraries). Readers' advisory is a fundamental public library service that involves suggesting fiction and nonfiction titles (often called "readalikes").
Origins as a social institution
The culmination of centuries of advances in the printing press, moveable type, paper, ink, publishing, and distribution, combined with an ever growing middle class, increased commercial activity and consumption, new radical ideas, massive population growth and higher literacy rates forged the public library into the form that it is today. Public libraries are not a new idea; Romans made scrolls in dry rooms available to patrons of the baths, and tried with some success to establish libraries within the empire. Naturally, only those few that could afford an education would be able to use the library, where those less than rich or without control of money; women, children and slaves could not. In the middle of the 19th century, the push for truly public libraries, paid for by taxes and run by the state gained force after numerous depressions, droughts, wars and revolutions in Europe, felt mostly by the working class. Matthew Battles states that: "'It was in these years of class conflict and economic terror that the public library movement swept through Britain, as the nation's progressive elite recognized that the light of cultural and intellectual energy was lacking in the lives of commoners'." Libraries had often been started with a donation, an endowment or were bequeathed to various, parishes, churches, schools or towns, and these social and institutional libraries formed the base of many academic and public library collections of today. Andrew Carnegie had the biggest influence in financing libraries in the United States of America, from the east to west coast. From just 1900 to 1917, almost 1,700 libraries were constructed by Carnegie's foundation, insisting that local communities first guarantee tax support of each library built.
មាស មេត្រី
ដើមហេតុនៃការចូលប្រឡូកវិស័យបទចម្រៀង
នៅដើមឆ្នាំ១៩៦៥​ ពេលអ្នកស្រីរៀននៅឆ្នាំទីបួនក្នុងអនុវិទ្យាល័យដែលជាថ្នាក់ត្រៀមប្រឡងឌីប្លូម លោកឪពុករបស់ខ្ញុំត្រូវគេអញ្ជើញ ឱ្យទៅចូលរួមជាគណៈកម្មការវេទិការៀបចំពិធីបុណ្យសមាជជាតិនៅវាលមេរុបាត់ដំបង។ ពេលនោះ លោកឪពុករបស់ខ្ញុំ បានស្នើសុំយកយុវតីហួយមាសទៅជួយកិច្ចការរបស់លោកនៅលើវេទិកាបុណ្យ ដ្បិតលោកធ្លាប់ស្គាល់នូវទឹកដមសម្ដីនិងទេពកោសល្យ ខាងសូត្រធម៌និងកំណាព្យរបស់យុវតី។ ក្នុងពេលប្រារព្ធពិធីបុណ្យជាតិទាំងបីថ្ងៃនោះ ទឹកដមសំនៀងនិងទេពកោសល្យ របស់យុវតី ហួយមាស​បានកន្រ្តាក់អារម្មណ៍ទស្សនិកជនទាំងឡាយនៃខេត្តបាត់ដំបងឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលក្រៃលែង។ ពេលនោះ លោកឪពុករបស់ខ្ញុំបាន នាំយុវតីទៅចុះឈ្មោះចូលប្រកួតផែ្នកចម្រៀងសម័យ ដើម្បីបង្ហាញនូវទេពកោសល្យពិសេសថ្មីមួយ បន្ថែមទៀតផង។ កាលនោះ យុវតី យើងត្រេកអរណាស់បានឡើងច្រៀងបទ រាត្រីសូម៉ា ជាបទចម្រៀង របស់អ្នកស្រីម៉ៅ សារ៉េត។ នៅខាងដើមនៃបទចម្រៀងនោះ យុវតី បានប្រើទឹកដមសំនៀង អត្ថាធិប្បាយតាមនឹកឃើញភ្លាមៗ ដោយពោលបញ្ចូលសាច់រឿង មុនបន្តិចសិនទើបចាប់ចូលដល់ត្រង់ច្រៀង សំឡេងសូឡូម្នាក់ឯង​បន្តិចទៀត ទើបសាច់ភ្លេងរោទិ៍នាំអ្នកច្រៀង ចូលបន្តតាមក្រោយ ជាបទចម្រៀងតែម្តង។ ទេពកោសល្យនេះបាន កែប្រែទឹកដមបទចំរៀងដើមរបស់អ្នកស្រីម៉ៅសារ៉េតឱ្យរឹតតែពិរោះ មានអត្ថន័យ ខ្លឹមសារខ្លាំងថែមទៀតរកអ្វីប្រៀបពុំបាន​រហូតដល់បាន ជាប់ជ័យលាភីលេខមួយប្រចាំខេត្ត។ ថ្វីបើកាលណោះ ខ្ញុំនៅក្មេងបន្តិចក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ព្រឺសម្បុរ ដោយក្តីរំភើបសប្បាយ ចម្លែក ណាស់ ពេលខ្ញុំបានស្តាប់សំនៀងរបស់យុវតីហួយមាស ដែលកំពុងប្រឡងប្រកួត នៅពេលនោះ។ លោកឪពុករបស់ខ្ញុំរំភើបចិត្តជាងគេ ដ្បិតលោកបានឃើញសិស្សរបស់លោក បានទទួលជោគជ័យយ៉ាងត្រចះត្រចង់។ ចំណែក លោកឪពុកអ្នកម្តាយរបស់យុវតីហួយមាស វិញមានមោទកភាពចំពោះរូបកូនស្រី រហូតនិយាយលេងរួច។
ទឹកដមនៃទេពកោសល្យសម្លេងមាស
នៅពេលអ្នកស្រីមកលេងបាត់ដំបងម្តងៗ អ្នកស្រីហួសមាស តែងតែពោល ទាំងទឹកភ្នែករលីងរលោងថា អ្នកស្រីនឹករលឹក ហើយអាណិតដល់សោមាវតី ជាកូន ខ្លោចថ្លើមខ្លោចប្រមាត់ណាស់ ប៉ុន្តែទំនាស់គ្រួសារ បានធ្វើអោយអ្នកស្រី មានការលំបាក ក្នុងពេលអនុញ្ញាត្ត សុំជួបកូនស្រីម្តងៗ។ ម្យ៉ាងទៀត កុមារីក៏មានមុខមាត់ ដូចឪពុករបស់នាងបេះដាក់ ដែលជា​ហេតុធ្វើអោយ អ្នកស្រីទទួលនូវការឈឺចាប់ ក្នុងអារម្មណ៍ នៅពេលជួបមុខកូនម្តងៗ ព្រោះចេះតែនឹកឃើញ ទៅដល់ការដៀលត្មះ ដ៏សែនគ្រោតគ្រាត របស់លោកសុផានុរក្ស ចំពោះរូបនាងជាភរិយា​ ជាពិសេសគឺការផ្សាយចម្រៀង ជេរតិះដៀលអ្នកស្រី ជាសាធារណៈ តាមវិទ្យុជាតិ នោះតែម្តង។ អ្នកស្រីហួយមាស ធ្លាប់មានប្រសាសន៍ថា អ្វីដែលធ្វើអោយ អ្នកស្រីមានវិប្បដិសារី ជាងគេបំផុត នៅក្នុងជាតិនេះ គឺការដែលអ្នកស្រី មិនបានថែទាំរក្សាកូនស្រី របស់ខ្លួន ដូចមាតានានា ទូទៅ ប៉ុន្តែ អ្នកស្រីសង្ឃឹមថា ទេវតាលោកមានព្រះនេត្រ អាចទ្រង់ញាណការពិត​ ហើយអភ័យទោស ដល់ អ្នកស្រីជាមាតា ដែលពុំបានបំពេញ ភារកិច្ចគ្រប់លក្ខណៈ ជាមាតា ចំពោះកុមារីសោមាវតី កន្លងមក។
ចំពោះចំរៀងដែល លោកអ៊ុំសុផានុរក្ស បានច្រៀងផ្ទាល់ គឹបទដែលមានចំណងជើងថា សម្លេងទ្រខ្មែរ និងចំរៀងបីបទទៀត ដែលនិពន្ធដោយ លោកសុផានុរក្ស គឺ បទឈាមអនាថា (ច្រៀងដោយ ជាសាវឿន) កវីចាញ់ស្នេហ៍ (ច្រៀងដោយ ជាសាវឿន) និងបទ បក្សីក្ងោកមាស (ច្រៀងដោយ មាសហុកសេង)។​​ ទាំងអស់នេះសុទ្ធសឹងជាបទ ដែលលោកសុផានុរក្ស និពន្ធនិងផ្សាយចេញជាបន្តបន្ទាប់ តាមវិទ្យុជាតិ នៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដើម្បីឌីដងដាក់ផ្លែបន្ថែមផ្កា ផ្ញើទៅ អតិតភរិយា របស់ខ្លួន។ ចំណែកបទ ដែលអ្នកស្រីហួយមាស ច្រៀងឆ្លើយតប ទៅលោកសុផានុរក្ស វិញនោះ គឺបទ ចិត្តខុសពីមុន និងបទ ផ្កាស្លារុះរោយ​ ផ្សាយចេញ នៅឆ្នាំ១៩៦៩​ ដូចគ្នាដែរ។
ចំណែកឯកូនស្រីរបស់អ្នកស្រីហួយមាស និងលោកអ៊ុំសុផានុរក្ស ដែលមាននាមថា​ អ៊ុំសោមាវតី នោះក៏បានបណ្តុះ ទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន នៅសកលវិទ្យាល័យ វិចិត្រសិល្បៈភ្នំពេញ ជាអ្នករាំរបាំប្រពៃណី និងជាអ្នកចំរៀងដ៏ឆ្នើមមួយ ថែមទាំងបានច្រៀងចំរៀង លក់ជាកាសែត ជាច្រើនរាប់មិនអស់ ជាមួយតារាចំរៀងបុរស ដ៏ល្បីមួយរូបទៀត គឺលោកប៊ុនចាន់ថន​ ដែលកំពុងប្រជែងទីផ្សារ ជាមួយលោកកែវសារ៉ាត់ អ្នកស្រីឆោមឆវិន និងលោករ៉មរើន នៅដើមសតវត្សរ៍៩០។ នៅបច្ចុប្បន្ននេះ អ្នកស្រីអ៊ុំសោមាវតី បានមករស់នៅស្ងាត់ស្ងៀម នៅប្រទេសស្វីស ជាមួយស្វាមីនិងបុត្រ។
យោងទៅតាម ឯកសាររបស់លោកសេងតារា «មាសស្រោបនគរ» ភាគពីរ ផ្សាយចេញ នៅឆ្នាំ២០០៧ អ្នកស្រីហួយមាស និងបុត្រក្រោយទាំងពីរ បានត្រូវអង្គការបដិវត្តន៍ ជំលៀសចេញពីភ្នំពេញ តាមរថភ្លើង ទៅស្រុកមោងប្ញស្សី ខេត្តបាត់ដំបង នៅថ្ងែ១៧មេសា ១៩៧៥។ ប៉ុន្តែ កាលនោះ គ្មាននរណាដឹងទេ ថាលោកកេសរោវិញ មានដំណើរទៅខាងណា។ អ្នកស្រីហួយមាស បានលាក់ខ្លួន រស់ស្ងាត់ស្ងៀម ក្រោមការត្រួតត្រា របស់អង្គការបដិវត្តន៍ រហូតដល់ ពេលបុណ្យខួបរំលឹក ជោគជ័យបដិវត្តន៍ លើកទីពីរ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ ទើបខ្មែរក្រហម បានស្រាវជ្រាវ អត្តសញ្ញាណ របស់អ្នកស្រីឃើញ ហើយក៏នាំខ្លួន អ្នកស្រីចេញទៅ ដោយមិនបានប្រកាសថា​ យកទៅណាឡើយ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមក អ្នកស្រីក៏លែងមានវត្តមាន នៅក្នុង សង្គមគ្រួសារ របស់អ្នកស្រី តទៅទៀត ហើយកម្ពុជាទាំងមូល ក៏លែងបានឭ សំនៀងដ៏ស្រទន់ពិរោះ របស់អ្នកស្រី ចាប់តាំងពីពេលនោះមក។
បទចំរៀងជាតិនិយម
ជាចម្រៀងនៅសម័យសាធារណរដ្ឋកម្ពុជា​ មានដូចជា ៖
អាថ៌កំបាំងពូជមេឬក្មេរ...
I/.  ការបង្កើតពូជមេ ឬ ក្មេរ
អាថ៌កំបាំងនៃពាក្យមេ
៨. 	ផ្នែកខាងអក្សរសាស្រ្ត មេសូត្រ មេកាព្យ មេពាក្យ…។ល។
អាថ៌កំបាំងពាក្យនាគ...
គ/. ពន្យល់ពីពាក្យ (របស់ពាក្យថានាគ)
១/. នាគ  (ន) ប្រសើរចម្បងបរិសុទ្ធ…
២/. នាគ 	 ព្រះសមា្មសម្ពុទ្ធឬព្រះពុទ្ធនាគ(ក៏ហៅថានាគ)
ប្រទេសខ្មែរក្រោមអាណាព្យាបាលភាពបារាំង
បញ្ហាដែនដីកូសាំងស៊ីន
នៅឆ្នាំ១៨៦៤ ព្រះបាទនរោត្តមអមដោយដឺឡាគ្រេ(Dudart de Lagre;e)ទ្រង់បានយាងទៅជួបទេសាភិបាលបារាំងដឺឡាក្រង់ឌ្យេរ៍(de Lagrandiere)នៅព្រៃនគរ ហើយបានធ្វើសំណូមពរចំពោះទេសាភិបាលរូបនោះ សូមឲ្យប្រទេសបារាំងប្រគល់សងខ្មែរវិញនូវខេត្តទាំងអស់មានដូចជា លង់ហោរ(លង់ហោរ ព្រះត្រពាំង ផ្សារដែក) មាត់ជ្រូក(មាត់ជ្រូក បារាជ ព្រែកឫស្សី ឃ្លាំង) និងពាម(ពាម ក្រមួនស ពលលាវ)ដេលស្ថិតនៅក្នុងការកាន់កាប់របស់យួននៅឡើយតាមសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៨៦២។ ព្រះទ្រង់ បានទទួលពាក្យសន្យាអំពីរឿងនោះ ហើយទ្រង់យាងចូលក្រុងឧដុង្គវិញដោយមានក្ដីសង្ឃឹមនៅក្នុងព្រះទ័យថាដីដែលបាត់បង់នឹងបានបញ្ចូលជាទឹកដីខ្មែរដូចដើមមិនខាន។ប៉ុន្តែ នៅឆ្នាំ១៨៦៧ខេត្តទាំងនោះជាកន្លែងដែលយួនធ្វើសកម្មភាពប្រឆាំងនឹង បារាំង ដឺឡាក្រង់ឌ្យេរ៍(de Lagrandiere)ក៏វាយយកបញ្ចូលជាអាណានិគម របស់បារាំងតរៀង ទៅដោយមិនបានគិតដល់ពាក្យសន្យាដែលបានថ្វាយព្រះនរោត្តម។
ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា
៦.២.២. ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា
យុទ្ធនានៃការឃោសនាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា
សកម្មភាពឃោសនាបោះឆ្នោតមានរយៈពេល ២១ ថ្ងៃ ហើយគ្រប់សកម្មភាពត្រូវបញ្ចប់ ២៤ ម៉ោង មុនថ្ងៃបោះឆ្នោត។
មោទនភាព ជា ខ្មែរ
២. រួច​ពី​សង្គ្រាម​កំណាច​ឃោឃៅ បង​ប្អូន​រស់​នៅ ដោយ​ក្ដី​សុខសាន្ត មាន​ម្ហូប​អាហារ និង​លំនៅ​ឋាន ជួប​ជុំ​សណ្ដាន មាន​សុភមង្គល ។
៤. យុវជន​ខ្មែរ​អើយ ទាំង​ប្រុស​ទាំង​ស្រី មាន​ភ័ព្វ​និស្ស័យ​រួម​ជាតិ​រួម​សណ្ដាន វេញ​ជា​ធ្លុង​មួយ លើក​ជាតិ​ថ្កើងថ្កាន នោះ​ទើប​យើង​បាន ស្គាល់​ក្ដី​រុងរឿង ។
បន្ទរ៣ - បន្ទរ៤ - បន្ទរ១ - បន្ទរ២
សេវាសាធារណៈ
ប្រវត្តិ
In developing countries public services tend to be much less well developed. Water services, for example, may only be available to the wealthy middle class. For political reasons the service is often subsidised, which reduces the finance available for expansion to poorer communities.
Nationalization
Nationalization really took off following the World Wars of the first half of the twentieth century. Across Europe, because of the extreme demands on industries and the economy, central planning was required to ensure that the maximum degree of efficient production was obtained. Many public services, especially electricity, gas and public transport were products of this era. Following the second world war, many countries also began to implement universal health care and expanded education under the funding and guidance of the state.
Privatization
thumb|A group of [[Chilean 'Damas de Rojo', volunteers on their local hospital.]]
អាថ៌កំបាំងអទិទេពក្មែរ...
ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំហ៊ានថាស្នាដៃនិងមរតកទាំងនេះជារបស់ម៉ែ?
ទាសភាព
បណ្ដា​ប្រទេស
ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​មាន​ទាសភាព​នៅ​ឡើយ ដូច​ជា​អាព្រិច មជ្ឈិមបូព៌ា និង​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង។ នៅ​រដូវ​ក្ដៅ​ឆ្នាំ​២០០៧ គេ​បាន​រក​ឃើញ​ថា​មនុស្ស ៥៧០ នាក់ ជា​ទាសករ​នៅ​ឡ​ឥដ្ឋ​ប្រទេស​ចិន។  ក្នុង​នោះ​មាន ៦៩ នាក់​គឺ​ជា​កុមារ។ រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​ឲ្យ​កម្លាំង​ប៉ូលិស ៣៥០០០នាក់​ត្រួត​ពិនិត្យ​មើលឡឥដ្ឋ នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​ចិន ដើម្បី​រក​មើល​ទាសករ ហើយ​បាន​បញ្ជូន​អ្នក​គ្រប់គ្រង​ឡឥដ្ឋ​ទាំង​នោះ​ទៅ​ពន្ធនាគារ និង​កាត់​ទោស​មេការ​ឡឥដ្ឋ​ម្នាក់​រហូត​ដល់​ស្លាប់ ដោយ​សារ​គេ​បាន​សម្លាប់​កម្មករ​ម្នាក់។
រឿង យុវជនជាងឡាន
- ខ្ញុំដឹងហើយថាឡានខូចអី ប៉ុន្តែពូចាំខ្ញុំមួយភ្លែតទៅ។ ខ្ញុំត្រឡប់ក្រោយ ទៅរកខ្ចីប្រដាប់ប្រដា ពីរោងជាង របស់ថៅកែខ្ញុំសិន។ បន្តិចខ្ញុំត្រឡប់មកវិញហើយ។
បុរសចំណាស់ មិនទាន់ហារមាត់ឆ្លើយទាន់ផង សុផានហក់ឡើងម៉ូតូវឹង ចេញទៅយ៉ាងលឿន។ បុរសចំណាស់ នៅអង្គុយក្នុងឡានរបស់គាត់ ទាំងកិរិយាអន្ទះសារ រសាប់រសល់។​ មួយស្របក់ក្រោយមក សុផានក៏ត្រឡប់ មកដល់វិញ ហើយក៏ចាប់ទាញសំពត់ភ្លៀងគ្របមុខឡាន រួចឈ្ងោកក្បាលចូល កាន់ពិលឈួល ធ្វើការ យ៉ាងរហ័សរហួន។
- បាទ! ខ្ញុំឈ្មោះសុផាន ជាកូនជាងតូចតាចទេ ផ្ទះខ្ញុំឆេះ ស្លាប់ក្រុមគ្រួសារអស់ហើយ សល់តែខ្ញុំ សព្វថ្ងៃជ្រកនៅ វត្តបាខែង ជាមួយព្រះគ្រូសាមណេរមួយអង្គ។
ដោយ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
អក្សរក្រិច
តារាងលំដាប់អក្សរក្រមក្រិច
thumb|right|200px|ឯកសារ
កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
thumb|left|ទង់[[បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា (ប.ក.ក.) ]]
បំណែងចែករដ្ឋបាល
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមបានលុបបំបាត់នូវលំនាំបែងចែករដ្ឋបាលប្រទេសកម្ពុជាពីមុនៗមកទាំងអស់។ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ភូមិភាគចំនួន ៨ ហើយគំនិតផែនទីតំបន់ទាំងនោះគឺបានមកពីពេលដែលពួកគេកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ភូមិភាគទាំង ៨ នោះរួមមាន៖ តំបន់ពាយព្យ ឧត្តរ ឦសាន បូព៌ា និរតី បស្ចឹម និងកណ្ដាល ហើយបូករួម តំបន់ពិសេស ពីរទៀតគឺ៖ តំបន់ពិសេសក្រចេះលេខ ៥០៥ និង (មុនពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ១៩៧៧) តំបន់ពិសេសសៀមរាបលេខ១០៦។ ភូមិភាគទាំងនេះត្រូវបានចែកបន្តទៅជាតំបន់តូចៗច្រើនទៀត។ ភូមិនីមួយៗត្រូវបានបែងចែកទៅជាក្រុម ហើយក្នុងក្រុមនីមួយៗគឺមានក្រុមគ្រួសារពីចំនួន ១៥-២០ ហើយគ្រប់គ្រងនិងដឹកនាំដោយមេក្រុម។
អនុស្សាវរីយ៍ និងការចងចាំ
ទោះជាយ៉ាងណា ក្រៅពីកន្លែងទាំងពីរនេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនសូវបានផ្សព្វផ្សាយអ្វីដើម្បីរំលឹកប្រជាជនអំពីការប្រល័យពូជសាសន៍ដែលបានកើតឡើងនោះទេ។ ព្រោះបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមជាច្រើននៅតែមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងនយោបាយកម្ពុជា។ ឥទ្ធិពលរបស់កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមនៅក្នុងកិច្ចការនយោបាយរបស់ប្រទេសកម្ពុជាបាននាំឱ្យមានការធ្វេសប្រហែស ឫការមិនទៀងទាត់នៅក្នុងការបង្រៀនប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរក្រហមទៅកុមារកម្ពុជា។ ដោយសារតែមានការដាក់សម្ពាធពីអន្តរជាតិ ទីកន្លែងប្រល័យពូជសាសន៍មួយចំនួនក៏បានបើកជាសាធារណៈដើម្បីឱ្យកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយៗយល់ដឹងពីរបបដ៏សាហាវឃោរឃៅរបស់ខ្មែរក្រហម។
ក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ
ដូចអក្សរសិល្ប៍ដែរ ខ្សែភាពយន្តទាក់ទងនឹងរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហមក៏បានចាប់ផ្តើមចេញផ្សាយ។ ខ្សែភាពយន្តភាគច្រើនត្រូវបានផលិតជាលក្ខណៈឯកសារ ហើយជាញឹកញាប់មានគោលបំណងបង្ហាញពីអ្វីដែលបានកើតឡើងក្នុងរបបខ្មែរក្រហមនិងសារភ្ជាប់រូបភាពជីវិតនៃបុគ្គលទាំងនោះនៅក្នុងរបបប្រល័យពូជសាសន៍ជាតិឯង។ មនុស្សដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាគេនោះគឺ លោកប៉ាន់ រិទ្ធី ដែលបានគេចផុតពីការកាប់សម្លាប់នៅឯវាលពិឃាតខ្មែរក្រហម និងបច្ចុប្បន្នជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់។ លោកបានផលិតខ្សែភាពយន្តជាច្រើនដែលទាក់ទងនឹងរបបប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា មានដូចជា៖ កម្ពុជា៖ ចន្លោះសង្គ្រាមនិងសន្តិភាព ទឹកដីវិញ្ញាណវិលវល់ ហើយនិងខ្សែភាពយន្តជាច្រើនទៀត។ ខ្សែភាពយន្តឯកសារក្រោយគេបង្អស់របស់លោកគឺមានចំណងជើងថា រូបភាពដែលបាត់បង់ ផលិតនៅឆ្នាំ២០១៣។ ក្រៅពីរិទ្ធី នៅមានបុគ្គលជាច្រើនទៀត (ទាំងខ្មែរនិងបរទេស) ដែលបានផលិតខ្សែភាពយន្តឯកសារស្តីពីរបបខ្មែរក្រហម។ Year Zero: The Silent Death of Cambodia គឺជាឯកសារប្រវត្តិសាស្រ្តអង់គ្លេសពីរបបខ្មែរក្រហម ផលិតនិងដឹកនាំដោយដេវីត-មូនរូ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩។ ឯកសារនេះបានរៃអង្គាសប្រាក់បានចំនួន ៤២ លានផោនដើម្បីយកមកឧបត្ថមជួយប្រជាជនខ្មែរកាលពីពេលនោះ។
សិង្ហបុរី
សេដ្ឋកិច្ច
thumb|200px|right|មើរឡាយអិន(the Merlion)៖និមិត្តិរូបសិង្ហបុរី thumb|200px|right|ទិដ្ឋភាពសិង្ហបុរី thumb|right|200px|ផ្លូវអកឆាដនារាត្រីបុណ្យណូអែល
សិង្ហបុរីស្ថិតក្នុងចំនោមកូននាគទាំង៤នៅអាស៊ី ដែលក្នុងនោះមាន ហុងកុង កូរ៉េខាងត្បូង និង តៃវ៉ាន់ ផងដែរ។ សេដ្ឋកិច្ចសិង្ហបុរីពឹងផ្អែកលើការធ្វើពាណិជ្ចកម្ម និងការនាំចេញផលិតផលសំរេចជាពិសេសផលិតផលឧស្សាហកម្ម។ វិស័យឧស្សាហកម្មចែកចេញជា វិស័យអេឡិចត្រូនិច ការចំរាញ់ប្រេងកាត វិស័យគីមី វិស្វកម្មមេកានិក និង បច្ចេកទេសជីវវេជ្ជសាស្ត្រ។ សិង្ហបុរីជាកំពង់ផែមមាញឹកជាងគេក្នុងពិភពលោក។ សិង្ហបុរីជាមជ្ឍមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មរូបិយប័ណ្ឌបរទេស ធំទី៤លើពិភពលោក បន្ទាប់ពី ឡិនដិន ញូយ៉ក និង តូក្យូ។
ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប(GDP)នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦កើនដល់ ២៩៤៧៤ US$។ អត្រានៃភាពអត់ការងារធ្វើក្នុងឆ្នាំ២០០៧គឺ ១,៧%។ កំនើនសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧គឺ ៧,៥%។
វិស័យទេសចរណ៍
សិង្ហបុរីមានភាពរហ័សរហួន​ក្នុងការប្រែក្លាយខ្លួនជាស្នូលទេសចរណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ។ មានអ្នកទេសចរប្រមាណ២សែននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ចូលមកស្វែងរកសេវា​សុខាភិបាល​ក្នុង​ប្រទេសសិង្ហបុរី។ សិង្ហបុរីមានបំណងពង្រីកសេវាសុខាភិបាលអោយមានលទ្ធភាពទទួលអ្នកជំងីបរទេស១លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ អោយបានមុន ឆ្នាំ២០១២ ដែលអាចរកថវិកាជូនរដ្ឋចំនួន ៣០០០ USD។ រដ្ឋាភិបាលសង្ឃឹមថាការផ្ដួចផ្ដើមនេះនឹងផ្ដល់ការងារថ្មីចំនួន ១៣០០០ ទៀតក្នុងវិស័យសុខាភិបាល។
ទំនាក់ទំនងការបរទេស
សិង្ហបុរីគាំទ្រនូវគោលគំនិងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍និយម និងដើរតួទានីសំខាន់ក្នុងអាស៊ាន ដែលសិង្ហបុរីជាប្រជាជាតិស្ថាបនិកមួយរបស់អាស៊ាន។ សិង្ហបុរីក៏រក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ឋជាមួយប្រ៊ុយណេ ដោយរក្សាទុកអោយមាន​បរិក្ខាហ្វឹកហាត់យោធានៅក្នុងរដ្ឋស៊ុលតង់មួយនេះ។
ជម្លោះ
សិង្ហបុរីមានជម្លោះជាច្រើនលើកនិងយូរអង្វែងជាមួយម៉ាឡេស៊ី​ជុំវិញបញ្ហាមួយចំនួនដូចជា៖
កងយោធពលសិង្ហបុរី
កងយោធពលសិង្ហបុរីជាកំលាំងយោធារបស់សិង្ហបុរី មាននាទីការពារប្រទេសក្នុងគ្រប់វិស័យ។ វាចែកចេញជា៣ផ្នែកគឺ កងទ័ពជើងគោកសិង្ហបុរី កងទ័ពជើងទឹកនៃសាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី និង កងទ័ពជើងអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី។ កងទ័ពជើងគោកសិង្ហបុរី​គ្រប់គ្រងដោយអគ្គបញ្ជាការកងទ័ពជើងគោក មានតូនាទីអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាអាវុធនិងយុទ្ឋសាស្ត្រ។ កងទ័ពជើងទឹកនៃសាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរីមាននាទីការពារសិង្ហបុរី​ ពីការគំរាមគំហែងលើផ្ទៃសមុទ្រ និង ការពារផ្លូវដឹកជញ្ជូនសមុទ្រ​របស់ខ្លួន។ កងទ័ពជើងអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរីមាននាទីការពារដែនអាកាសសិង្ហបុរី។
កាតព្វកិច្ចយោធា
តាមច្បាប់សិង្ហបុរី ពលរដ្ឋសិង្ហបុរី​ជាបុរសនិងកូនចៅជំនាន់ទី២របស់អ្នកមានសិទ្ឋរស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ ដែលមានកាយសម្បទាមរឹងមាំ ចាំបាច់ត្រូវតែទទួលយកកាតព្វកិច្ចយោធាយ៉ាងតិច២ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីគេមានអាយុ១៨ឆ្នាំ ឬ បញ្ចប់ការសិក្សា (មួយណាដែលដល់មុន)។ ករណីលើកលែងមានចំពោះករណីពិសេសមួយចំនួនដូចជា មានបញ្ហាសុខភាព មានប្រវត្តិធ្វើឧក្រិដកម្ម អាចបញ្ជាក់ថា​ការទៅធ្វើយោធា​អាចធ្វើអោយគ្រួសារគេមានការលំបាក់​យ៉ាប់យឺនខ្លាំង អាចជាប់ឈ្មោះចូលរៀនក្នុងស្ថាប័នអប់រំពេញច្បាប់ណាមួយ។ បន្ទាប់ពីរយៈពេល២ឆ្នាំនោះ បុរសទាំងអស់ត្រូវចាត់ទុកថាមានសមត្ថភាពពេញលេញ និង រួចរាល់ក្នុងការចូលបំរើយោធាវិញរហូតដល់អាយុ៤០ឆ្នាំ(៥០ឆ្នាំសំរាប់មេបញ្ជាការ)។
សាសនា
thumb|right|200px|ព្រះវិហារចិនមួយនៅសិង្ហបុរី
វិស័យអប់រំ
thumb|right|អាគាររដ្ឋបាលរបស់​[[សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាណានយ៉ាង]]
ម្ហូបអាហារ
ម្ហូបអាហារក្នុងស្រុកមានភាពសំបូរបែប មានតាំងពីបាយមាន់ហៃណានដល់សាច់ចង្កាក់អាំង។ ប្រជាជនសិង្ហបុរីក៏ចូលចិត្តទទួលទានអាហារសមុទ្រមានក្ដាម គ្រំ មឹកយក្ស ងាវ ជាដើមផងដែរ។
យូណេស្កូ
កម្ពុជាបានព្យាយាមដាក់បញ្ចូលប្រាសាទជាច្រើនចូលក្នុងអង្គការយូណេស្កូ។
កុមារកម្ពុជា
ប្រមា​ណជា៤០%​នៃក្មេង​ទាំងនោះ ​គឺគ្មានផ្ទះ​ស្នាក់​នៅ ​ហើយ៦​០%​ទៀតធ្វើ​ការដើ​ម្បីផ្គត់​ផ្គង់គ្រួសា​ររបស់​ពួក ​គេ។ តាម​ប្រភពមួ​យចំនួ​នទៀត​បានធ្វើការ​ប៉ាន់ប្រ​មាណថា ​ចំនួន​ទាំងនេះនឹ​ងមាន​ការកើ​នឡើង​ទៅដ​ល់ ​៨០០​លាន​នាក់​នៅឆ្នាំ​២០២០​។
ចាស្ទីន ពីពេ្រ
នៅអាយុ ១៦ ឆ្នាំ Bieber បានចេញអាល់ប៊ុមស្ទូឌីយោដំបូងបង្អស់របស់ខ្ញុំដែលមានឈ្មោះថា My World 2.0 (ឆ្នាំ ២០១០) ដែលមានចំណងជើងថា“ Baby” ។ អាល់ប៊ុមនេះបានលេចមុខនៅលើតារាង Billboard ២០០ របស់អាមេរិកធ្វើឱ្យ Bieber ក្លាយជាបុរសទោលក្មេងជាងគេដើម្បីឈរនៅលើតារាងក្នុងរយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំ។ Bieber បានបង្កើតខ្លួនឯងជា idol ក្មេងម្នាក់។ បន្ទាប់ពីអាល់ប៊ុមដំបូងនិងដំណើរកម្សាន្តផ្សព្វផ្សាយគាត់បានចេញនូវការប្រគុំតន្រ្តី 3D biopic របស់គាត់គឺ Justin Bieber: Never Say Never ដែលជាជោគជ័យរបស់ការិយាល័យ។ អាល់ប៊ុមបន្ទាប់របស់ Bieber គឺ Under the Mistletoe (ឆ្នាំ ២០១១) បានក្លាយជាអាល់ប៊ុមគ្រីស្មាសដំបូងបង្អស់ដោយសិល្បករបុរសដែលបានបង្ហាញខ្លួននៅលេខមួយនៅលើផ្ទាំងប៉ាណូ ២០០ ។ ប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ពីការចេញផ្សាយនៃការជឿ (២០១២) ប៊ីប៊េកបានប្រឈមមុខនឹងភាពចម្រូងចម្រាសជាច្រើនចំពោះធម្មជាតិដែលបះបោររបស់គាត់ [១០] ហើយសំឡេងរបស់គាត់បានប្រែទៅជា R & ប៊ីនិងហ៊ីបហប។ [១១]
"កន្លែងណាÜឥឡូវនេះ" ការសហការជាមួយ Skrillex និង Diplo ដែលបានចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ បានកត់សម្គាល់ពីយុគសម័យថ្មីនៃអាជីពរបស់ប៊ីប៊ី [១២] នៅពេលដែលគាត់បានផ្លាស់ប្តូរទៅជា EDM ។ បទចម្រៀងនេះទទួលបានពានរង្វាន់ហ្គែមមីសម្រាប់ការថតរបាំដែលល្អបំផុត។ នៅចុងឆ្នាំ ២០១៥ អាល់ប៊ុមស្ទូឌីយោទី ៤ របស់ប៊ីបប៊ីត្រូវបានចេញផ្សាយដែលបានក្លាយជាអាល់ប៊ុមជោគជ័យបំផុតផ្នែកពាណិជ្ជកម្មរបស់គាត់។ វាបានផលិតប៊ីប៊ីខបក្តៅ ១០០ ១០០ លេខ ១ គឺ "តើអ្នកចង់មានន័យអ្វី?" "សុំទោស" និង "ស្រឡាញ់ខ្លួនឯង" ។ បន្ទាប់ពីការចេញផ្សាយគោលបំណងហើយប៊ីប៊េកបានបង្ហាញពីការសហការជោគជ័យជាច្រើនរួមមាន“ ទឹកត្រជាក់”“ អនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំស្រឡាញ់អ្នក”“ ដេប៉ាកាតូ (Remix)”“ ខ្ញុំគឺជាមនុស្សម្នាក់”“ ខ្ញុំមិនខ្វល់” និង "១០,០០០ ម៉ោង" ដែលទាំងអស់បានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៥ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ បន្ទាប់ពីចំណាយពេលខ្លះដើម្បីផ្តោតសំខាន់លើអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់គាត់ជាមួយហៃឡីបាដវីនក៏ដូចជាប្រឈមនឹងភាពស្មុគស្មាញជាមួយនឹងជំងឺលីមប៊ីប៊ីបានចេញផ្សាយអាល់ប៊ុមស្ទូឌីយោទី ៥ របស់គាត់ដែលមានឈ្មោះថា Change ។ អាល់ប៊ុមស្ទូឌីយោទី ៦ របស់គាត់គឺយុត្តិធម៌ (ឆ្នាំ ២០២១) បានបង្កើតអាល់ប៊ុមចម្រៀងលេខ ១០០ ថ្មីបំផុតរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា“ ប៉េប៉េស” ។
ការយាងមករបស់អទិទេពក្មែរ (ព្រះម៉ែ)...
ចុះគាត់មកធ្វើអ្វី?