cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អាល់បឺត អែងស្តែង
រូបវិទ្យាឆ្នាំ១៩០០
គំនិត​ខាងស្ថិតិ​បានបកស្រាយពី​លក្ខណៈ​ឧស្ម័នបានយ៉ាង​ល្អបំផុត។ ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស៊្វែល ដែលជារូបវិទូ​ផ្នែកអាតូម​ដ៏ល្បីម្នាក់ទៀត បានរកឃើញ​របាយល្បឿន​របស់អាតូម​នៅក្នុងឧស្ម័ន។ គាត់បាន​ទាញ​សម្មតិកម្ម​ថា​វីស្កូស៊ីតេ (ភាពស្អិត) របស់ឧស្ម័នអាចមិនអាស្រ័យ​និង​កំហាប់ទេ។ បើយើងគិតធម្មតា កំលាំងកកិត​នៅក្នុងឧស្ម័ន​គួរតែខិតទៅរក​សូន្យ​ប្រសិនបើកំហាប់​ខិតទៅរកសូន្យ។ ប៉ុន្តែ​តាមពិត​វាខុសពីនោះ ព្រោះចំងាយចរសេរីមធ្យម​របស់អាតូម​កើនឡើង​នៅក្នុង​កំហាប់ទាប។ ម៉ាកស៊្វែល​និងភរិយា​បានធ្វើ​ពិសោធន៍​សំរេច​បញ្ជាក់​ពី​សម្មតិកម្មនេះ។ ពិសោធន៍​ដទៃទៀត​លើ​ឧស្ម័ននិងសុញ្ញកាស​ ដោយបង្វិលធុង​មានចោះប្រហោង​វែងៗ ក៏បាន​បញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា​ល្បឿន​អាតូម​នៅក្នុង​ឧស្ម័ន​​គោរព​តាមច្បាប់​របាយ​របស់ម៉ាកស៊្វែល។
ទ្វេភាពនៃរលកនិងភាពល្អិត
គិនិតរបស់​អែងស្តែង​លើ​ទ្រឹស្ដីនេះ​ផ្អែក​ស្ទើទាំងស្រុង​លើ​គំនិតក្នុងទែរម៉ូឌីណាមិច មិនមែនផលហ្វូតូអគ្គីសនី​ដែលរកឃើញ១៥ឆ្នាំក្រោយមកនោះទេ។ អែងស្តែង​បានគិតពិអង់ត្រូពី​របស់ពន្លឺ​នៅសីតុណ្ហភាព T និងបានបំបែកវា​ជា២ផ្នែក គឺផ្នែកហ្វ្រេកង់ទាប និងផ្នែកហ្វ្រេកង់ខ្ពស់។ ផ្នែកហ្វ្រេកង់ខ្ពស់មានអង់ត្រូពី​ស្រដៀង​គ្នានឹង​អង់ត្រូពី​របស់ឧស្ម័នរបស់ភាគល្អិតក្លាស់សិច។
ឃុំលំចង់
Lumchang	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក តាមប្រកាសក្រសួងមហាផ្ទៃ ភូមិ	21070601	លំចង់	Lumchang	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070602	ស្វាយព្រៃ	Svay Prey	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070603	ពងទឹក	Pong Tuek	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070604	ក្ដុល	Kdol	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070605	ធម្មន័យ	Thommoney	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070606	ទួលទ្រា	Tuol Trea	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070607	តាមូង	Ta Muong	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070608	រូង	Rung	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070609	ខ្វាវ	Khvav	លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ	21070610	ប្រសៀត	Prasiet
ឃុំតាំងដូង
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកបាទី តាំងដូង
ប្រាសាទទ
ទ
ឌីណាមិក HTML
អ្នករៀបរៀងអត្ថបទ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:HTML ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ិនធឺណេត
ទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេ
រ៉ឺឡាទីវីតេពិសេស
E=mc^2
អាជ្ញាធរ​ជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចការ​អភិវឌ្ឍន៍​បច្ចេក​វិទ្យា​គមនាគមន៍​ព័ត៌មាន​វិទ្យា
សកម្មភាព​ក្រុម​ការងារ​បណ្តាញ​នៃ​អ.អ.ប.គ.ព ក្នុង​គម្រោង​ប្រព័ន្ធ​រដ្ឋបាល​ពត៌​មាន​វិទ្យា​ខេត្ត-ក្រុង
ដើម្បី​ជួយ​ទ្រទ្រង់ ថែទាំ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ពត៌មានវិទ្យា​របស់រដ្ឋាភិបាល​អោយបាន​គង់វង់​ យូរអង្វែង និង​មាន​គុណភាពល្អ អ.អ.ប.គ.ព បាន​រៀបចំ​នូវ​មជ្ឍមណ្ឌលគាំទ្រ និង​ប្រតិបត្តិការ​បណ្តាញ ទូទាំងប្រទេស ដែល​មជ្ឈមណ្ឌល​នេះ​បាន​បំពាក់​ទៅ​ដោយ​ឧបករណ៍ និង​កម្មវិធី​ត្រួតពិនិត្យ បណ្តាញ​ទំនើប សំរាប់​ផ្តល់​ពត៌មាន​អំពី​ការ​ខូចខាត ការ​លុកលុយ​ផ្នែក​សន្តិសុខ​ពត៌មាន ពី​ខាង​ក្រៅ​ងាយស្រួល​ដល់​ការ​ដោះស្រាយ​បាន​ទាន់​ពេលវេលា​ជៀសវាង​រំខាន​ដល់​ អ្នកប្រើប្រាស់។ ​មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ អ.អ.ប.គ.ព ក៏​មាន​ក្រុម​មន្ត្រីជំនាញ​ខាង​បច្ចេកទេស​កុំព្យូទ័រ ចាំ​ឆ្លើយតប និង​ដោះស្រាយ​រាល់​បញ្ហា​ដែល​កើតមាន​នៅ​តាម​បណ្តាក្រសួង-ស្ថាប័ន​ទាន់ពេល​ ផងដែរ។
លំហាត់សំរាកចិត្ត កាយ
៤ លំហាត់តាំងសមាធិ
អង្គុយក្នុងលក្ខណះសំរាស្រួលដោយខ្លួនឯង(លើគេ្រ រឺ កនែងណាដែលអ្នកគិតថាល្អ) ជើ្រសយកវត្ថុរឺរបស់អី្វម៉្យាងជាគឿ្រងសំអាង ដូចជា ផ្កាឈូក ទេសភាពស្រស់ត្រកាលណា មួយ រឺ កនែ្លងដែលអ្នកធ្លាប់ស្គាល់មកគិតក្នុងចិត្ត។ ការធើ្វសមាធិត្រូវធើ្វនៅពេលដូចគ្នាជាប្រចាំ នឹង នៅកនែ្លងស្ងៀមស្ងាត់គ្មានការំខាន។ ផ្ចង់អារម្មណ៏របស់អ្នកទៅលើវត្ថុដែលអ្នកបានជើ្រសរើសយកមកនោះ ត្រូវដោតជាប់ក្នុង អារម្មណ៏របស់អ្នកជានិច្ច។ បើអារម្មណ៏បែទៅចំនុចផេ្សង អ្នកត្រូវទាញអារម្មណ៏របស់អ្នកមកវត្ថុសំអាងវិញដោយសន្សឹមៗ។ ផ្្ចង់អារម្មណ៏
អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)
ពួកបរិវារ
គេឃើញមានជាអាទិរាជវង្សានុវង្សគឺ៖ ឧភយោរាជ : តាមន័យដើម ពាក្យនេះមានន័យថា ក្សត្រដាក់រាជ្យអោយអង្គណាមួយ សោយតំណាងព្រះអង្គ ទទួលរាជសក្ដិជាក្សត្រកណ្ដាលជួយដាស់តឿនក្រើនរំលឹកក្សត្រទ្រង់រាជ្យ និងក្សត្រឧបរាជទាំងពីរអង្គ អោយស្ថិតនៅក្នុងទសពិធរាជធម៌ ប៉ុន្តែក្នុងភាពពិតជាក់ស្ដែងវិញ ឧភយោរាជ ជាក្សត្រដែលមានព្រះឋានៈបន្ទាប់ពីក្សត្រទ្រង់រាជ្យ (ឧ.ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌) ។
មហាតលិក : នេះជាមន្ត្រីខ្ញុំរាជការដែលមានងារគាល់បម្រើព្រះរាជា ។ ស្ដេចកន កាលពីដើមជា មហាតលិក មួយរូបដែលត្រូវបានព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ តម្ដើងអោយឡើងឋានៈជា ឃុនហ្លួងព្រះស្ដេច ។
ការបន្តរាជសម្បត្តិ
ជាទូទៅ គេសង្កេតឃើញរាជសម្បត្តិត្រូវបានបន្ត​ពីបិតាជាក្សត្រទ្រង់រាជ្យទៅបុត្រ បានសេចក្ដីថានៅពេលដែលព្រះបិតាសោយទិវង្គតទៅ ឬក៏ដាក់រាជ្យ គឺបុត្រច្បងត្រូវមានសិទ្ធិឡើងសោយរាជ្យស្នង ហើយប្រសិនបើបុត្រច្បងត្រូវសុគតមុនសោយរាជ្យ គឺបុត្របន្ទាប់មានសិទ្ធិសោយរាជ្យស្នងព្រះបិតា ។ ដោយហេតុនេះហើយទើបយើងឃើញ ព្រះនារាយណ៍រាជាឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះបរមរាជាទី២ ចៅពញាយ៉ាត ព្រះសត្ថាទី១ សោយរាជ្យស្នងព្រះបរមរាជាទី៤ ឯព្រះបរមរាជាទី៤ បានសោយរាជ្យ ស្នងពីព្រះចន្ទរាជា ព្រោះបុត្រច្បងនាម រាមាធិបតី បានសុគតមុនសោយរាជ្យ (តាមរាជពង្សាវតារខ្លះថាត្រូវព្រះធរណីស្រូប) ។ ក្នុងករណីដែលក្សត្រទ្រង់រាជ្យពុំមានបុត្រសោយរាជ្យស្នងទេ សិទ្ធិនេះត្រូវបានទៅព្រះអនុជជាបន្តបន្ទាប់ ។ ព្រះចន្ទរាជា បានឡើងសោយរាជ្យជាតំណវង្សពីព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ ព្រោះរាជបុត្រក្សត្រអង្គនេះ គឺពញាយសរាជា បានសុគតមុនសោយរាជ្យ ។ ប្រសិនបើគេមិនគោរពទម្លាប់នេះទេនោះវិបត្តិច្បាស់ជាកើតឡើងចៀសមិនបាន ​: នេះគឺចជាករណីរបស់ ស្រីសុរិយោទ័យ ដែលត្រូវបានឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះបិតា គឺព្រះនារាយណ៍រាជា តែពុំដូច្នោះបែរជាបានទៅព្រះស្រីរាជា ជាអនុជសោយរាជ្យវិញ ជាហេតុនាំអោយមានចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកអស់រយៈពេល១០ឆ្នាំ (១៤៧៥-១៤៨៥) ។ ក្នុងសម័យកាលដែលយើងលើកយកមកសិក្សានេះ គេសង្កេតឃើញថាមានអន្តរាគមន៍របស់ពួកមន្ត្រីក្នុងការជ្រើសរើសក្សត្រ​អោយឡើងសោយរាជ្យ ហើយអន្ត្រាគមន៍នេះមាន ប្រសិទញធិភាពខ្លាំងណាស់ដែរ ។ យ៉ាងណាមិញព្រះស្រីរាជា ព្រះបរមរាជាទី៧ ចៅពញាអន និងព្រះស្រីសុរិយោពណ៌សុទ្ធតែបានឡើងសោយរាជ្យ​ដោយសារតែអន្តរាគមន៍របស់នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីនេះឯង ។ ក្នុងករណីដែលបុគ្គលណាមួយ ទោះជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្ដី ទោះជាជាប់ព្រះញាតិនឹងក្សត្រទ្រង់រាជ្យក្ដី តែបើពុំមានសិទ្ធិទទួលរាជសម្បត្តិទេ ហើយបែរជាប្រើកម្លាំងអាវុធដើម្បីបានឡើងសោយរាជ្យនោះគេអោយឈ្មោះហៅថាស្ដេចជ្រែករាជ្យ (ស្ដេចកន ព្រះរាមជើងព្រៃ) ។
គ្រឿងសស្ត្រាវុធ និង យុទ្ធូបករណ៍
ខណៈនោះ ស្ដេច (ព្រះធម្មារាជាទី១) ទ្រង់គ្រឿងរាជរណរង្គយុទ្ធ ស្រេចហើយស្ដេចឡើយគង់ព្រះទីនាំងហត្ថី ចងគ្រឿងគជាហរណៈ បាំងនូវព្រះបរមស្វេតច្ឆត្រឆើតឆាយ ដោយនូវអភិរម សែនត្វាន ទង់ជ័យប្រពៃរន្ទាលច្រាលឆ្អៅគ្រប់កងគជសារ អស្សពាជីយោធីព្រៀងព្រម មកស្ថិតចាំស្ដេចនៅព្រះលានជ័យ ។ លុះបានពិជ័យឫកល្អហើយ ហោរាក៏គោះគងទូងស្គរ អ្នកមុខអ្នកការក៏ប្រគំរងំដោយនូវតូរ្យតន្ត្រី ភ្លែភ្លៀវលេងស្គរជ័យល្វាសល្វៃព្យូហៈ ទ័ពចេញចាកព្រះមហានគរទៅឧត្តរទិស ។
ប្រភេទចម្បាំង
ចម្បាំងប្រភេទនេះ សុទ្ធតែបណ្ដាលមកពីវិបត្តិក្នុងរាជវង្ស ។ ចម្បាំងរវាងព្រះស្រីរាជា ស្រីសុរិយោពណ៌ ស្រីធម្មរាជា (១៤៧៥-១៤៨៥) និងចម្បាំងរវាង ស្រីសុគន្ធបទ ស្ដេចកន ចន្ទរាជាទី១ (១៥០៩-១៥១២ រួច ១៥១៦-១៥២៥) សុទ្ធតែជាចម្បាំងគ្នាឯងក្នុងស្រុកទាំងអស់ ។
យុទ្ធសាស្ត្រ និង កលយុទ្ធ
ជាទូទៅ គេសង្កេតឃើញថាទោះនៅក្នុងចម្បាំងប្រភេទណាក៏ដោយ សុទ្ធតែមានគោលដៅចម្បាំងតែមួយ គឺវាយដណ្ដើមយកទឹកដី និងប្រជារាស្ត្រ ហើយប្រសិនបើវាយយកមិនបានទឹកដីទេក៏ គេខិតខំកៀរយកអោយបានមនុស្សមកខាងគេដែរ ។ ដោយហេតុនោះហើយ ទើបយើងឃើញថា នៅក្នុងរង្វង់ព្រំដែនទឹកដីខ្មែរសព្វថ្ងៃនៅមានជនជាតិបរទេសខ្លះ ដែលរស់រានរហូតមកដូចជាជនជាតិ ភូមានៅប៉ៃលិនខេត្តបាត់ដំបង ជនជាតិលាវ នៅបារាយណ៍ នៅបាភ្នំជាដើម ។
នៅក្នុងការធ្វើចម្បាំងទាំងបីប្រភេទដូចបានពោលរួចមកហើយនោះ ឃើញថាគេច្រើនតែច្បាំងដោយទល់មុខគ្នា គឺថាគូបដិបក្ខទាំងសងខាងលើកទ័ពធំទៅតទល់គ្នាលើសមរភូមិតែម្ដង (guerre de front) ។ ចំណែកឯរបៀបរាយទ័ពលើកទៅប្រយុទ្ធនឹងខ្មាំងសត្រូវ គេឃើញមានរបៀបសំខាន់តែមួយដែលគេច្រើនប្រើមានដូចតទៅ :
សកម្មភាពចិត្តសាស្ត្រក្នុងពេលធ្វើចម្បាំង
នៅរដូវវស្សា គេច្រើនតែព្រមព្រៀងគ្នារំសាយកងទ័ពបើកអោយទាហានត្រឡប់ទៅជួបជុំប្រពន្ធកូនផង និងអោយមានឱកាសធ្វើស្រែចំការ យកស្បៀងចិញ្ចឹមគ្រួសារ និងចិញ្ចឹមកងទ័ពតទៅទៀត ។
រាជវង្សានុវង្ស
ផ្ទុយពីសង្គមឥណ្ឌា ក្នុងសង្គមខ្មែរគឺពួក ក្សត្រិយៈ អ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេសជាថ្នាក់សង្គមដែលខ្ពស់ជាងគេ ។ តំណែងធំៗ ទាំងប៉ុន្មាន ច្រើនតែបានពួក ក្សត្រិយៈ ជាអ្នកកាន់កាប់ ។
ខ្ញុំ
ឯកសារខ្លះ បានបញ្ជាក់ថា ឋានៈ ពលព្រះ នេះគឺបានមកពី ៖
ការរស់នៅ និងសេដ្ឋកិច្ច
ជាទូទៅ គេឃើញថាអាណាប្រជានុរាស្ត្រមានកាតព្វកិច្ចត្រូវ បង់ពន្ធជូនរាជការ ប៉ុន្តែក្នុងករណីខ្លះព្រះរាជា ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើកលែងមិនយកពន្ធបាន ដូចព្រះធម្មរាជា ទ្រង់បានបញ្ជាអោយលើកលែងពន្ធរាជការខ្លួន និងពន្ធព្រះរាជធានី អស់រយៈកាល៣ឆ្នាំ ។ ចំណែកឯ ព្រះបាទស្រីជេដ្ឋាធិរាជ (ស្ដេចកន) កាលចម្បាំងឈ្នះព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ ហើយធ្វើពិធីរាជាភិសេកឡើងសោយរាជ្យនោះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្គាប់អោយរាជការ លើកលែងអាណាប្រជានុរាស្ត្របានសម្បូណ៌សប្បាយ ។
ព្រះពុទ្ធសាសនា
ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបហីនយានប្រើភាសាបាលីដែលបានចូលមកប្រតិស្ឋានក្នុងប្រទេសចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍នាយត្រសក់ផ្អែម បានចាក់រឹសគល់យ៉ាងជ្រៅចូលក្នុងសង្គមខ្មែរ ជនជាតិខ្មែរគ្រប់ស្រទាប់ ចាប់តាំងពីព្រះមហាក្សត្រដល់ប្រជារាស្ត្រតូចតាចបំផុតសុទ្ធតែមានជំនឿមុតមាំលើព្រះពុទ្ធសាសានាដែលគេបានចាត់ទុកថាជាទីពឹងទីរលឹក ទោះបីគេបានលះបង់ចោលជំនឿដើមរបស់គេលើខ្មោច បិសាច អារក្ស អ្នកតា បង់បត់ក៏ដោយ ។ សង្គមខ្មែរលែងងាកទៅរកសាសនាព្រាហ្មណ៍ទៀតហើយ ។ ប៉ុន្តែនៅព្រះបរមរាជវាំង គេឃើញមានពួក បាគូ (ព្រាហ្មណ៍) ដែលគ្រាន់តែមាននាទីថែរក្សាព្រះខាន់រាជ្យ ព្រះលំពែងជ័យ និង គ្រឿងបញ្ចក្សេត្រ និងរៀបចំធ្វើព្រះរាជពិធីផ្សេងៗតែប៉ុណ្ណោះ ។ ក្នុងសម័យនោះ ចំនួនវត្តអារាមបានកើនឡើងជាលំដាប់ ។ ព្រះមហាថេរ ដែលមាននាទីមើលការខុសត្រូវលើការរៀបចំខាងសាសនា និងលើវត្តអារាមនៅក្នុងខេត្តនីមួយៗ លែងមានលទ្ធភាពបន្ត ការគ្រប់គ្រងនោះតទៅទៀតហើយ ។ ដោយហេតុនោះសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ដោយមានការព្រមព្រៀងជាមួយ រាជាគណៈ ឋានានុក្រមនិងសហការីទាំងអស់ ទ្រង់បានស្នើទៅព្រះរាជា សូមអោយមានការកែប្រែដែលមានបែបផែនដូចតទៅ :
ព្រះមហាថេរមួយអង្គៗពីមុន ឥឡូវត្រូវតែងតាំងជា មេគណៈ ទទួលការខុសត្រូវលើគណៈសង្ឃក្នុងខេត្តនីមួយៗ ។ ចំណែកឯរាជាគណៈ ទាំង៤សម្រាប់និងសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជាអ្នកត្រួតពិនិត្យនិងសម្រេចកិច្ចការសាសនា ទាំងពួងក្នុងព្រះរាជាណាចក្រទាំងមូល ។
មហាសុខាវតីវ្យូហសូត្រ
គុណសម្បត្តិនៃព្រះពោធិសត្វ
ព្រះអង្គបង្ហាញខ្លួនព្រះអង្គ នៅគ្រប់ទីកន្លែង ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធរាប់មិនអស់ បំពេញសកម្មភាពនៃករុណា អាណិតអាសូរ ចំពោះសត្វមានជីវិត ដោយឥតនឿយហត់ និងប្រកបដោយវិរិយភាព ។ យ៉ាងនេះហើយ ព្រះអង្គក៏បានស្ទាត់ជំនាញបរិបូណ៌ ក្នុងការវិធីរំដោះទាំងនោះ ។ ព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់នូវខ្លឹមសារ នៃសូត្រសម្រាប់ពោធិសត្វ ហើយដោយកិត្តិនាមព្រះអង្គរន្ទឺសព្វសាយ ព្រះអង្គដឹកនាំសត្វមានជីវិត សព្វកន្លែងគ្រប់ទិស ទាំង១០ ។ ព្រះពុទ្ធទាំងអស់ ស្គាល់ព្រះអង្គច្បាស់ ហើយការពារព្រះអង្គ ។ ព្រះអង្គបានរស់នៅក្នុងគ្រប់ស្ថានព្រះពុទ្ធ ហើយបានបំពេញការងារទាំងអស់ នៃអរហន្តដ៏អស្ចារ្យ ។
ដោយឫសនៃគុណធម៌ទាំងនេះ ព្រះពោធិសត្វគ្រប់ព្រះអង្គ ក្នុងក្រុមប្រជុំ បានទៅដល់ត្រើយនៃការរំដោះសត្វ ។ ព្រះអង្គបាននូវពុទ្ធកុសល រាប់មិនអស់ ហើយបានសម្រេចនូវបញ្ញា ដ៏ពិសិដ្ឋ បរិសុទ្ធ និងមិនអាចយល់បាន ។ ព្រះពោធិសត្វរាប់ពុំអស់ មហាសត្វដូចគ្រប់អង្គទាំងនេះ បានចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនេះ ទាំងអស់តែម្តង ។
ព្រះពុទ្ធលោកេស្វាររាជនិងព្រះធម្មករ
ព្រះអង្គចំរើនសមាធិជ្រៅ ហើយត្រង់ចំពោះលើសមុទ្រព្រះធម៌ នៃព្រះពុទ្ធទាំងអស់ - ព្រះអង្គជ្រាបនូវជំរៅ និងរង្វាស់បណ្តោយរបស់វា ហើយចូលទៅដល់ទីឆ្ងាយបំផុតរបស់វា - អវិជ្ជា លោភៈ ទោសៈ ត្រូវបាត់ជាអចិន្រ្តៃយ៍ អំពីព្រះដ៏មានកិត្តិយសក្នុងលោក- ព្រះអង្គជាសឹង្ហ ជាអ្នកក្លាហានបំផុត លើសមនុស្សទាំងអស់ គុណធម៌ដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គគ្មានព្រំដែន ។
អធិដ្ឋាន៤៨របស់ព្រះធម្មករ
(៣) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំទាំងអស់គ្នា ត្រូវគ្មានសម្បុរមាសសុទ្ធ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១០) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវឲ្យគំនិតជាប់ជំពាក់លើខ្លួនឯង កើតឡើងនៅក្នុងចិត្ត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២៥) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីខ្ញុំ ត្រូវមិនអាចទេសនាពន្យល់ធម៌ ប្រកបដោយបញ្ញាដឹងសព្វគ្រប់ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២៦) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ត្រូវមានព្រះពោធិសត្វឯណា ក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ មិនប្រកបដោយកាយ ដូចអាទិទេពវជ្រ-នរាយន (ព្រះនរាយន៍ដៃ៤)សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣៥) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ អ្នកមានភេទជាស្រី ក្នុងដែនដីព្រះ ពុទ្ធដែលវាស់ពុំបាន និងពុំអាចគិតយល់បាន ក្នុងទិសទាំង១០ ដែលបន្ទាប់ពីបានឮព្រះនាមរបស់ខ្ញុំ ត្រេកអរជ្រះថ្លាក្នុងសទ្ធា ភ្ញាក់រលឹកសេចក្តីប្រាថ្នា ដើម្បីការត្រាស់ដឹងហើយធ្វើសំណូមពរ ដើម្បីបោះបង់ភេទជាស្រី បន្ទាប់ពីស្លាប់ទៅ ត្រូវកើតជាស្រីទៀត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។ (៣៦) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ដែលវាស់ពុំបាន និងពុំអាចគិតយល់បាន ក្នុងទិសទាំង១០ ដែលបានឮព្រះនាមរបស់ខ្ញុំហើយបន្ទាប់ពីទីបញ្ចប់នៃជីវិត ត្រូវមិនប្រតិបត្តិជានិច្ច នូវការអនុវត្តន៍សក្តិសិទ្ធិ រហូតដល់បានសម្រេចពុទ្ធភូមិ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៤១) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដី នៃទិសដទៃ ដែលបានឮព្រះនាមរបស់ខ្ញុំ ត្រូវក្នុងពេលណាក៏ដោយ មុននឹងបានត្រាស់ជាព្រះ ពុទ្ធ មានប្រដាប់វិញ្ញាណពិការ អន់ខ្សោយ ឬមិនពេញលក្ខណៈ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
ការអនុវត្តន៍មាគ៌ាពោធិសត្វរបស់ព្រះធម្មករ
នៅក្នុងទីណាក៏ដោយ ដែលព្រះអង្គបានទៅកើត ឃ្លាំងកំណប់ទ្រព្យបានកើតឡើង តាមតែព្រះអង្គប្រាថ្នា ។ ព្រះអង្គបានបង្រៀន សត្វមានជីវិតរាប់មិនអស់ ហើយដឹកនាំអ្នកទាំងនោះ លើមាគ៌ាពិតនិងខ្ពស់បំផុត នៃការត្រាស់ដឹង ។ ព្រះអង្គបានកើតជាសេដ្ឋីជាគ្រហស្ថ ជាសមាជិកក្នុងវណ្ណៈខ្ពស់បំផុត ឬក្នុងគ្រួសារអភិជន ជាមហាក្សត្រ ជាស្តេចចក្រពត្រាធិរាជ ជាព្រះឥន្ទ្រ ក្នុងស្ថានសួគ៌កាមភព៦ជាន់ ឬខ្ពស់លើសនេះទៅទៀត ជាស្តេចព្រហ្ម ។ ព្រះអង្គគោរពនិងបូជា ចំពោះព្រះពុទ្ធទាំងអស់ ដោយថ្វាយគ្រឿងសក្ការៈ៤យ៉ាង ។ បុណ្យបារមីដែលព្រះអង្គបានមក យ៉ាងដូច្នេះ ច្រើនពុំអាចរាប់រៀបបាន ។ ក្លិនក្រអូបដូចផ្កាឧទុមពរ (ផ្កាឈូកខៀវ) ផ្សាយចេញពីព្រះឱស ហើយស្បែកព្រះកាយគ្រប់រន្ធញើស បញ្ចេញក្លិនឈើក្រអូប ដែលជ្រួតជ្រាបរហូតដល់ភពរាប់មិនអស់ ។ រូបសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ មានសភាពរុងរឿង ហើយលក្ខណៈ និងអាការៈ ព្រះកាយ ពិតជាគួរឲ្យសរសើរ ។ កំណប់ទ្រព្យមិនចេះអស់ សម្លៀកបំពាក់ ចំណីអាហារនិងភេសជ្ជៈ បុប្ផាល្អកម្រមាននិងគ្រឿងក្រអូប ក្លោះធ្វើអំពីសូត្រ ទង់និងគ្រឿងលំអរដទៃទៀត ត្រូវបានធ្វើឡើង ដោយព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គ ។ ក្នុងការបង្ហាញស្នាដៃ ទាំងនោះ ព្រះអង្គប្រសើរលើស ទេវតានិងមនុស្សទាំងអស់ ។ ដូច្នេះព្រះអង្គបានដល់ ការគ្រប់គ្រងលើធម៌ទាំងអស់ ។
ពន្លឺព្រះពុទ្ធអមិតាភៈ
ព្រះពុទ្ធ(សក្យមុនី) មានព្រះបន្ទូលបន្តទៀតថាៈ ភាពដ៏រុងរឿងអស្ចារ្យ នៃពន្លឺរបស់ព្រះពុទអមិតាភៈ មិនអាចលើកយកមកពិពណ៌នា ឲ្យបានអស់សព្វគ្រប់ទេ សូម្បីតែតថាគតពោលសរសើរ ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ អស់ពេល១កប្បក៏ដោយ ។
ការតុបតែងដ៏រុងរឿង
ប្រសិនបើព្រះពោធិសត្វ និងព្រះសាវ័កក្នុងដែនដីនេះ ចុះទៅក្នុងស្រះរតនៈ ហើយចង់ឲ្យទឹកឡើងដល់កជើង ទឹកក៏ឡើងដល់កជើង ។ បើសិនព្រះអង្គចង់ឲ្យទឹកឡើង ដល់ជង្គង់ ទឹកក៏ឡើងដល់ជង្គង់ បើព្រះអង្គចង់ឲ្យទឹកឡើងដល់ចង្កេះ ទឹកក៏ឡើងដល់ចង្កេះ បើព្រះអង្គចង់ឲ្យទឹកឡើងដល់ក ទឹកក៏ឡើងដល់ក ។ បើព្រះអង្គចង់ឲ្យទឹក ហូរស្រោចខ្លួនព្រះអង្គ ទឹកក៏ហូរស្រោចខ្លួនព្រះអង្គ ដោយឯកឯង ។ បើព្រះអង្គចង់ឲ្យទឹកស្រក ទឹកក៏ស្រក ។ ទឹកមានកំដៅល្មម ត្រជាក់ ឬក្តៅបន្តិច តាមតែព្រះអង្គប្រាថ្នា ។ ទឹកធ្វើឲ្យកាយបានស្ងប់ល្អ ធ្វើឲ្យចិត្តបានសុខស្រួល លាងសំអាតចិត្តពីកិលេស របស់ព្រះអង្គ ។ ទឹកថ្លាហើយបរិសុទ្ធ ថ្លាដូចកញ្ចក់ មើលទៅហាក់ដូចជាគ្មានរូប ។ ខ្សាច់រតនៈចាំងពន្លឺចិញ្ចាច ព្រោះសូម្បីទឹកដ៏ជ្រៅ ក៏ពុំអាចបាំងរស្មីមិនឲ្យឃើញបាន ។ ទឹកជ្រួញអង្កាញ់បង្កើតជាប្រឡាយរបត់ ដែលហូរប្រសប់ចូលគ្នា ។ សកម្មភាពទឹក ប្រព្រឹត្តទៅប្រកបដោយសន្តិភាពនិងស្ងប់ស្ងាត់ មិនលឿនពេក មិនយឺតពេក ហើយអង្កាញ់របស់វាបង្កើតដោយឯកឯង នូវសម្លេងដ៏ចម្លែករាប់ពុំអស់ ។ គេអាចឮសម្លេងអ្វីក៏បាន តាមតែចិត្តចង់ដូចជាអ្នកខ្លះឮសម្លេងព្រះពុទ្ធ អ្នកខ្លះឮសម្លេងព្រះធម៌ អ្នកខ្លះឮសម្លេងព្រះសង្ឃ អ្នកខ្លះទៀតឮ បស្សទ្ធិ(សេចក្តីស្ងប់) សុញ្ញាត្តា(សូន្យទទេ) អនត្តា(គ្មានអត្ត) មហាករុណា បារមីតា(បំពេញគុណធម៌) បារមី១០ អភយា(គ្មានភ័យ) គុណសម្បត្តិវិសេស អភិញ្ញា គ្មានកម្ម គ្មានកើតគ្មានវិនាស បញ្ញាទៅក្នុងការមិនកើតឡើងនៃធម៌ទាំងអស់...ដូច្នេះតទៅរហូតដល់ ឮសម្លេងផ្សេងៗនៃធម៌ដ៏អស្ចារ្យ ដូចជាទឹកដមផ្កា រោយលើព្រះកេស របស់ព្រះពោធិសត្វ១អង្គ ។ នៅពេលដែលគេឮសម្លេងទាំងនោះ គេបានដល់នូវសេច ក្តីរីករាយ ពុំអាចវាស់បាន ហើយយល់ព្រមទៅនឹង សិក្ខាបទនៃសេចក្តីបរិសុទ្ធ គ្មានតណ្ហា ការវិនាសសាបសូន្យ និងសេចក្តីពិត ។ គេស្រុះស្រួលជាមួយនឹងត្រៃរតនៈ ឫទ្ធិបារមីនៃព្រះពុទ្ធ អភយា និងគុណសម្បត្តិវិសេស ថែមទាំងជាមួយនឹង ឫទ្ធិហួសវិស័យធម្មជាតិ ហើយនឹងវិធីប្រតិបត្តិផ្សេងទៀត សម្រាប់ព្រះពោធិសត្វ និងព្រះសាវ័ក ។ សូម្បីតែឈ្មោះ នៃលោកដែលមានទុក្ខ ក៏ពុំដែលឮ នៅក្នុងដែនដីនេះ ប៉ុន្តែមានតែ សម្លេង នៃសេចក្តីបរមសុខ នៃនិព្វានតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រោះហេតុនេះហើយ ទើបដែនដីនេះមានឈ្មោះ ហៅថា សុខាវតី (សន្តិភាពនិងបរមសុខ) ។
ការបំពេញអធិដ្ឋានទី១១ទី១៧និងទី១៨
"ព្រះពុទ្ធ ព្រះតថាគត ទាំងអស់ក្នុងទិសទាំង១០ យ៉ាងច្រើនដូចខ្សាច់ ក្នុងទន្លេគង្គេសពោលសរសើរ គុណធម៌ដ៏អស្ចារ្យ ឧត្តុងឧត្តម របស់ព្រះពុទអមិតាភៈ ។ សត្វមានវិញ្ញាណទាំងអស់ ដែលឭព្រះនាមព្រះអង្គ ត្រេកអរក្នុងជំនឿ រលឹកដល់ព្រះអង្គ សូម្បីត្រឹមតែ១ដង ហើយដោយសេចក្តីស្មោះ ផ្ទេរបុណ្យកុសល ដែលកើតអំពីការបដិបត្តិ នូវគុណធម៌ ឆ្ពោះទៅរកដែនដីនោះ មានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏មាំ ឲ្យបានទៅកើតក្នុងដែនដី នោះ នឹងបានកំណើត ហើយរស់នៅ ក្នុងភាពជាអ្នកមិនធ្លាក់ចុះ ។ ប៉ុន្តែជនដែលបានប្រព្រឹត្តបាបកម្មធ្ងន់បំផុត៥ និងអ្នករំលោភដល់ព្រះធម៌ពិត ត្រូវលើកលែងចេញ ។"
ការធ្វើទស្សនកិច្ចនៃព្រះពោធិសត្វពីដែនដីដទៃ
[26] ព្រះពុទ្ធ(សក្យមុនី)មានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់ព្រះអានន្ទថាៈ គុណធម៌ដ៏អស្ចារ្យ របស់ព្រះពុទអមិតាភៈ គ្មានព្រំដែន ។ ព្រះពុទ្ធទាំងអស់ នឹងគិតលេខចំនួនពុំបាន រាប់ពុំអស់មិនអាចគិតយល់បាន ព្រះតថាគត ក្នុងលោកទាំងឡាយ គ្រប់ទិសទាំង១០ ពោលសរសើរព្រះអង្គ ។ ព្រះពោធិសត្វគ្រប់អង្គទាំងអស់ គិតលេខចំនួនពុំបាន រាប់ពុំអស់ ក្នុង ដែនដីព្រះពុទ្ធទិសខាងកើត ដ៏ច្រើនដូចខ្សាច់ក្នុងទន្លេគង្គេស មកធ្វើទស្សនកិច្ច ដល់ព្រះពុទអមិតាភៈ ដើម្បីគោរពបូជា និងថ្វាយគ្រឿងសក្ការៈ ដល់ព្រះអង្គ និងដល់គណៈព្រះពោធិសត្វនិងព្រះសាវ័ក ។ ដោយបានស្តាប់ ការបង្រៀនធម៌ ព្រះពោធិសត្វទាំង នោះពន្យល់ធម៌ ដើម្បីដឹកនាំមនុស្ស ទៅក្នុងមាគ៌ារបស់ព្រះពុទ្ធ ។ ព្រះពោធិសត្វក្នុងទិសខាងត្បូង ទិសខាងលិច ទិសខាងជើង ព្រមទាំងទិសតូចទាំង៤ ទិសខាងលើ និងទិសខាងក្រោម ក៏ធ្វើដូចព្រះពោធិសត្វ ក្នុងទិសខាងកើតដែរ ។
គាថាអំពីទស្សនកិច្ចរបស់ព្រះពោធិសត្វ
បំភ្លឺលោកដោយសូរ្យសែង នៃបញ្ញាញាណ ព្រះអង្គបន្សាត់ពពក នៃការកើត-ស្លាប់, ដោយបានដើរជុំវិញព្រះអង្គ៣ជុំ ដោយសេចក្តីគោរព ព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ គោរពវន្ទាព្រះ ដែលគ្មាននរណាឈ្នះបាន ។
តថាគតបានដឹងដោយបរិបូណ៌ អំពីអធិដ្ឋានរបស់ព្រះពោធិសត្វ ដែលមកពីទិសទាំង១០ ។ ព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ រកមើលដើម្បីនឹង ធ្វើដែនដីរបស់ខ្លួនឲ្យរុងរឿង ។ បន្ទាប់ពីបានទទួលការព្យាករណ៍ ពីតថាគតហើយ ព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ នឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ។
កំពុងតែដឹងថា ធម៌ទាំងអស់ដូចជា សុបិនមួយ ការឆ្ពិនភ្នែក ឬសម្លេងខ្ទរ ព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ នឹងបានបំពេញអធិដ្ឋាន ដ៏ប្រសើររបស់ខ្លួន ហើយពិតជានឹងបង្កើតដែនដីដូចនេះដែរ ។
ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីបរិសុទ្ធ
ម្នាលអានន្ទ! ព្រះសាវ័កនិមួយៗ ក្នុងដែនដីព្រះពុទអមិតាភៈ បញ្ចេញពន្លឺជុំវិញកាយប្រវែង១ព្យាម ។ ពន្លឺរបស់ព្រះពោធិសត្វ ចាំង១០០យោជន៍ ។ មានព្រះពោធិសត្វ២អង្គដែលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ពន្លឺដ៏រុងរឿង របស់ព្រះពោធិសត្វ២អង្គនេះ ចាំងភ្លឺគ្រប់ទីកន្លែង ក្នុងភពចក្រវាឡនៃលោក១រយពាន់កោដិ ។
គុណសម្បត្តិរបស់ព្រះពោធិសត្វ
[30] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់ព្រះអានន្ទថាៈ ព្រះពោធិសត្វ កើតក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធនោះ ពន្យល់ធម៌ត្រឹមត្រូវ តាមកាលគួរ ហើយដោយសារ ព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ ប្រកបដោយបញ្ញានៃការត្រាស់ដឹង សេចក្តីពន្យល់ធម៌ របស់ព្រះអង្គ ត្រឹមត្រូវនិងគ្មានការភាន់ច្រឡំ ។ ចំពោះវត្ថុរាប់ពុំអស់ ក្នុងដែនដីនោះ ព្រះអង្គគ្មានចិត្តចង់បានជាកម្មសិទ្ធិ ឬជំពាក់ចិត្តនឹងវត្ថុទាំងនោះទេ ។ ទោះបីទៅឬមក ធ្វើអ្វីមួយឬក៏ស្ថិតនៅស្ងៀម ទឹកចិត្តរបស់ព្រះអង្គ គ្មានការជាប់ជំពាក់ សកម្មភាពរបស់ព្រះអង្គ ស្របតាមបំណងហើយគ្មានកំរិតដែន ហើយព្រះអង្គពុំមានគំនិតប្រកាន់ ។ ក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអង្គ ពុំមានគំនិតថាខ្លួនព្រះអង្គ ឬអ្នកដទៃឡើយ គ្មានគំនិតប្រណាំងប្រជែង ឬទំនាស់ទេ ។ ដោយទឹកចិត្តករុណាដ៏ធំធេង ដើម្បីសត្វមានជីវិតទាំងអស់ ទទួលផលប្រយោជន៍ល្អ ហើយដោយសភាពទន់ភ្លន់ និងការគ្រប់គ្រងខ្លួន ព្រះអង្គពុំមានសត្រូវទេ ឬច្រណែនគំគួន ដល់នរណាម្នាក់ឡើយ ។ រួចចាកនីវរណៈ ព្រះអង្គមានភាពបរិសុទ្ធក្នុងចិត្ត ហើយមិន មានការខ្ជិល ។ ដោយគ្មានការលំអៀង ចិត្តខ្ពស់ឧត្តម ស្មោះត្រង់និងស្ងប់ល្អ ចិត្តរបស់ ព្រះអង្គអាចគោរព ឲ្យតម្លៃ និងអបអរចំពោះព្រះធម៌ ។
ម្នាលអានន្ទ! ព្រះពោធិសត្វនៃដែនដីនោះ មានគុណសម្បត្តិច្រើន រាប់ពុំអស់យ៉ាងដូច្នេះ តថាគតប្រាប់អ្នក តែចំណុចសំខាន់ៗប៉ុណ្ណោះ ។ បើតថាគតពន្យល់ទាំងអស់ ឲ្យបានក្បោះក្បាយនោះ សូម្បី១០០កោដិកល្ប ក៏ពុំគ្រប់គ្រាន់ដែរ ។
តណ្ហាចង្រៃ៣យ៉ាងនិងផលវិបាករបស់វា
មនុស្សក្នុងលោក ដោយទន់ខ្សោយខាងគុណធម៌ ទាស់ទែងគ្នាក្នុងរឿងផ្សេងៗ ដែលមិនប្រញាប់ ។ នៅកណ្តាលសេចក្តីឃោរឃៅ បន្ថែមទៀត និងសេចក្តីឈឺចាប់ខ្លាំងអ្នកទាំងនោះទ្រាំទ្រ តស៊ូលំបាកវេទនា ដើម្បីជីវិតរស់នៅ ។ ទោះបីជាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ ឬថោកទាប មានឬក្រ ក្មេងឬចាស់ ប្រុសឬស្រី មនុស្សទាំងអស់នោះ ទុក្ខព្រួយអំពីប្រាក់កាសនិងទ្រព្យសម្បត្តិ ។ ក្នុងរឿងនេះ អ្នកមានឬអ្នកក្រគ្មានអ្វីខុសគ្នាទេ អ្នកទាំង២ប្រភេទនេះ មានសេចក្តីព្រួយកង្វល់រៀងខ្លួន ។ ត្អូញត្អែរពីការសោកសង្រេង និងទុក្ខព្រួយ គេប្រមូលជាគំនរ នូវការតានតឹងចិត្ត ឬដោយសេចក្តីបង្ខិតបង្ខំ ពីចិត្តខាងក្នុង គេរត់វង្វេងគ្រប់ទិស ហើយគេគ្មានពេលសំរាប់ សន្តិភាពនិងការសម្រាកទេ ។
អ្នកក្រនិងអ្នកល្ងិតល្ងង់ ជាអ្នកក្រខ្សត់ជានិច្ច ។ ឧបមាថា ប្រសិនបើគាត់គ្មានដីស្រែ ចម្ការ គាត់មិនសប្បាយចិត្តទេ ហើយចង់បានស្រែចម្ការនោះ ។ ប្រសិនបើគាត់គ្មានផ្ទះ គាត់មិនសប្បាយចិត្តទេ ហើយចង់បានផ្ទះនោះ ។ ប្រសិនបើគាត់គ្មានសត្វចិញ្ចឹម ៦យ៉ាងដូចជាគោនិងសេះ ឬប្រសិនបើគាត់គ្មាន ខ្ញុំកំដរប្រុសស្រី ឬខ្វះលុយកាក់ សម្បត្តិ សម្លៀកបំពាក់ ម្ហូបអាហារ ឬគ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ផ្ទះ គាត់មិនសប្បាយចិត្តទេ ហើយចង់បានរបស់អស់ទាំងនោះដែរ ។ ប្រសិនបើគាត់មានរបស់ខ្លះ គាត់អាចខ្វះរបស់ផ្សេងទៀត ។ ប្រសិនបើគាត់មានរបស់នេះ គាត់នៅខ្វះរបស់នោះ ហើយគាត់ប្រាថ្នាចង់បានទាំងអស់ ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើ ដោយភពសំណាងល្អ គាត់បានអ្វីៗទាំងអស់ ក៏របស់នោះនឹងត្រូវឆាប់ខូចខាត ឬបាត់បង់ទៅវិញដែរ ។ ពេលនោះដោយក្តីស្រពោនចិត្ត និងក្តីសៅហ្មង គាត់ខិតខំរកឲ្យបាន របស់នោះជាថ្មីទៀត ប៉ុន្តែអាចមិនបានសម្រេច ។ ការអង្គុយគិតពីរឿងនេះ ពុំមានប្រយោជន៍អ្វីទេ ។ ដោយមានសេចក្តីនឿយណាយ ក្នុងចិត្ត និងកាយ គាត់ក្លាយទៅជាគ្មានសម្រាក ពីអ្វីៗដែលធ្វើ ហើយសេចក្តីព្រួយកង្វល់ តាមជាប់នឹងកែងជើងរបស់គាត់ ។ ទាំងអស់នេះជាវិបត្តិ ដែលគាត់ត្រូវតែទ្រាំទ្រ ។ ដោយបែកញើស ឬគ្រុនក្តៅ គាត់ទទួលការឈឺចាប់ ឥតឈប់ឈរ ។ ស្ថានភាពទាំងនេះ អាចបណ្តាលឲ្យជីវិតរបស់គាត់ ត្រូវចប់ភ្លាម ឬឆាប់ចប់ជាងធម្មតា ។ ដោយហេតុថាគាត់ គ្មានបានធ្វើអ្វីល្អជាពិសេស មិនបានដើរតាមមាគ៌ា មិនបានធ្វើអំពើ ប្រកបដោយគុណធម៌ កាលណាគាត់ស្លាប់ទៅ គាត់ចុះទៅកាន់ ភពថោកទាបតែឯកឯង ។ ពិតមែនតែគេទៅកាន់ភពផ្សេងៗ គ្មាននរណាម្នាក់ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ យល់អំពីច្បាប់នៃកម្ម ដែលបញ្ជូនគាត់ ទៅកាន់ទីនោះទេ ។
ម្យ៉ាងទៀតធ្វើដូច្នេះ គេជាប់ចិត្តតែ នឹងទស្សនៈរបស់គាត់ យ៉ាងមុតមាំ ។ អ្នកជំនាន់ក្រោយ រៀនពីអ្នកជំនាន់មុន ធ្វើតាមអ្នកជំនាន់មុន ។ ឪពុកបន្តទស្សនៈខុសរបស់ខ្លួន ចែកទៅឲ្យកូន ។ ដោយហេតុថា ឪពុកម្តាយនិងជីដូនជីតា មិនបានធ្វើអំពើល្អ ពីដំបូងមក ពុំស្គាល់នូវមាគ៌ា ប្រព្រឹត្តិអំពើចោលម្សៀត ហើយល្ងង់ខ្លៅ ស្ពិកហើយក្រិន កូនចៅរបស់គាត់ឥឡូវនេះ មិនអាចយល់ដឹង នូវសេចក្តីពិតនៃការកើតស្លាប់ ហើយនិងច្បាប់នៃកម្ម ។ គ្មាននរណាម្នាក់ និយាយប្រាប់កូនចៅ ទាំងនោះទេ ។ គ្មាននរណាស្វែងរក ការដឹង អំពីហេតុដែលបណ្តាលឲ្យ មាននិងក្រ សុខនិងទុក្ខ ថ្វីដ្បិតតែភាពមាននិងក្រ សុខនិងទុក្ខ ជាផលនៃអំពើកម្ម ។
ការប្រៀនប្រដៅទល់នឹងបាបកម្ម៥
ក្នុងលោកនេះមានពន្ធនាគារ តាំងឡើងដោយច្បាប់ ដែលអ្នកប្រព្រឹត្តខុស ត្រូវគេបញ្ជូនទៅកាន់ទីនោះ ដើម្បីធ្វើទោសតាម កំហុសរបស់ខ្លួន ។ ក្នុងអតីតជាតិ គេមិនជឿលើមាគ៌ា(ព្រះធម៌) ឬមិនបណ្តុះឫសគុណធម៌ទេ ។ ក្នុងជាតិនេះទៀត បើគេប្រព្រឹត្តអាក្រក់ ទេវតាដឹងហើយកត់ត្រា អំពើរបស់គេ ។ កាលណាគេស្លាប់ទៅ គេនឹងធ្លាក់ចុះ ទៅក្នុងអាបាយភូមិ ។ ដូច្នេះព្រោះតែ អំណោយផលនៃកម្មជាធម្មតា មានអាបាយភូមិ៣ និងការឈឺចាប់រាប់ពុំអស់ ដែលអ្នកធ្វើអាក្រក់ ត្រូវឆ្លងកាត់១ជាតិហើយ ១ជាតិទៀត អស់ជាច្រើនកល្ប មើលពុំឃើញទីបញ្ចប់ ។ ពិតជាការពិបាក ចំពោះអ្នកទាំងនោះ ឲ្យបានរួចខ្លួនវិញ ។
ដូច្នេះព្រោះតែធម្មជាតិនៃផលកម្ម មានសេចក្តីឈឺចាប់ច្រើនបែប រាប់ពុំអស់ ក្នុងអាណាចក្រឧត្បាត៣ ដែលមនុស្សឧត្បាតត្រូវឆ្លងកាត់ មួយជាតិហើយមួយជាតិទៀត ជាច្រើនកាល្ប មើលមិនឃើញចុងបញ្ចប់ ។ ជាការលំបាកណាស់ ចំពោះអ្នកទាំងនោះ ឲ្យបានរួចខ្លួន ហើយទុក្ខវេទនាដែលគេត្រូវទទួល មិនអាចពណ៌នាបាន ។ នេះហៅថាឧត្បាតធំទី៥ សេចក្តីឈឺចាប់ទី៥ និងអគ្គីទី៥ ។ ការឈឺចាប់ទាំងនោះ អាចប្រៀបបាន ទៅនឹងភ្លើងដ៏ធំ ដុតមនុស្សទាំងរស់ ។
ការដាស់តឿនបន្ថែមរបស់ព្រះពុទ្ធ
ក្រោយពេលដ៏យូរ គេមកកើតក្នុងលោកនេះទៀត គ្រាន់តែបង្កសេចក្តីស្អប់គ្នា ទៅវិញទៅមក ។ ដំបូងសេចក្តីស្អប់មានកំរិតស្រាល ហើយរីកចំរើនទៅជា ឧត្បាតដ៏ធំមួយ ។ ទាំងអស់នេះមកតែអំពី ការជាប់ជំពាក់ទៅលើ សេចក្តីលោភលន់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងការសប្បាយក្នុងកាម ហើយមិនព្រមចែករំលែក ជាមួយអ្នកដទៃ ។ លើសពីនេះទៀត គំនិតរឹងរូសកើតឡើង អំពីតណ្ហាដែលកើតមកពី សេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ ។ ភាពជាខ្ញុំបំរើ នៃតណ្ហាអាក្រក់របស់គេ មិនកាត់ផ្តាច់សោះ ។ ក្នុងការស្វែងរកចំណេញផ្ទាល់ខ្លួន គេគ្មានឱកាសនឹងត្រិះរិះអំពី ភាពឧត្បាតអាក្រក់ ហើយត្រឡប់ទៅរកល្អវិញទេ ។ នៅពេលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ហើយរីកចំរើន គេសប្បាយចិត្ត ហើយមិនរៀនបន្ទាបខ្លួន និងមានគុណធម៌ ។ ព្រោះហេតុនោះ សភាពថ្កុំថ្កើងនិងអំណាចរបស់គេ មិនស្ថិតស្ថេរយូរឡើយ ។ នៅពេលសេចក្តីរុងរឿង ត្រូវសាបសូន្យទៅ គេត្រូវទទួលរងសេចក្តីឈឺចាប់យូរតទៅទៀត ។ ទុក្ខវេទនារបស់គេ កាន់តែកើនឡើងក្នុងពេលខាងមុខ ។
ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ ព្រះមេត្រេយថាៈ អ្នករាល់គ្នាត្រូវពិចារណា រឿងនេះឲ្យបានល្អិតល្អន់ បង្រៀននិងដាស់តឿនគ្នា ទៅវិញទៅមក ហើយប្រុងប្រយ័ត្ន កុំឲ្យធ្វើខុសនឹងសេចក្តីពន្យល់ របស់ព្រះពុទ្ធ ។
កំណើត២យ៉ាងក្នុងដែនដីបរិសុទ្ធ
តើអ្នកបានឃើញថា អ្នករស់នៅដែនដីនោះខ្លះ មានលក្ខណៈជាអ្នកមិនទាន់ពេញរូបដែរឬទេ?
ហេតុដែលបណ្តាលឲ្យមានកំណើត២យ៉ាង
[43] ពេលនោះព្រះពោធិសត្វមេត្រេយ ក្រាបទូលសួរព្រះពុទ្ធថាៈ បពិតព្រះអង្គដ៏មានយសក្នុងលោក! តើព្រោះហេតុអ្វី បានជាអ្នករស់នៅខ្លះ ក្នុងដែនដីនោះ កើតឡើងមិនទាន់ពេញរូប ហើយអ្នកខ្លះទៀត កើតឡើងដោយការប្រែរូប ពេញលក្ខណៈ?
ប្រសិនបើមានសត្វមានវិញ្ញាណ ដែលជឿជាក់ចំពោះបញ្ញាទាំងនោះ តាំងពីបញ្ញាព្រះ ពុទ្ធ ដល់បញ្ញាខ្ពស់បំផុត សាងអំពើបុណ្យកុសល ហើយឧទិសបុណ្យកុសលនោះ ឆ្ពោះទៅរកដែនដីបរិសុទ្ធ ដោយចិត្តស្មោះ បុគ្គលប្រភេទនេះនឹងកើត ដោយប្រែរូបភ្លាម អង្គុយពែនភ្នែន លើផ្កាឈូករតនៈ៧ពណ៌ ហើយបាននូវរូបសម្បត្តិដ៏រុងរឿង បញ្ញានិងគុណសម្បត្តិ ដូចគ្នានឹងព្រះពោធិសត្វឯទៀត ដែលរស់នៅក្នុងទីនោះ ។
ទស្សនកិច្ចនៃព្រះពោធិសត្វពីដែនដីព្រះពុទ្ធដទៃ
ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់ព្រះមេត្រេយថាៈ មិនត្រឹមតែពោធិសត្វ អំពីលោកនេះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពោធិសត្វពីដែនដីព្រះពុទ្ធ ក្នុងទិសដទៃទៀត ក៏កើតនៅទីនោះដែរ ។ ដំបូងនៅក្នុងដែនដីនៃ ព្រះពុទ្ធព្រះនាម បំភ្លឺដល់ទីឆ្ងាយ មានព្រះពោធិសត្វ១៨០កោដិ ដែលទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី២ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ឃ្លាំងរតនៈ មានព្រះពោធិសត្វ៩០កោដិ ដែលទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី៣ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ សម្លេងអប្បមាណ មានព្រះពោធិសត្វ២២០កោដិ ដែលទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី៤ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ រសនៃទឹកដមផ្កា មានព្រះពោធិសត្វ២៥០កោដិ ទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី៥ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ បង្ក្រាបនាគ មានព្រះពោធិសត្វ១៤០កោដិ ដែលទស្សនាទី នោះទាំងអស់ ។ ទី៦ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ឧត្តមឫទ្ធី មានព្រះពោធិសត្វ១៤ពាន់ ដែលទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី៧ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ សឹង្ហៈ មានព្រះពោធិសត្វ៥០០កោដិ ដែលទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី៨ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ពន្លឺឥតធូលី មានព្រះពោធិ សត្វ៨០កោដិ ដែលទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី៩ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ កំពូលគុណធម៌ មានព្រះពោធិសត្វ៦០កោដិ ដែលទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី១០ក្នុងដែនដី ព្រះពុទ្ធ ភ្នំនៃគុណធម៌ប្រណិត មានព្រះពោធិសត្វ៦០កោដិ ដែលទៅទស្សនាទីនោះ ទាំងអស់ ។ ទី១១ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ស្តេចនៃបុរស មានព្រះពោធិសត្វ១០កោដិ ដែលទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី១២ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ បុផ្ផាល្អត្រចង់ មានព្រះពោធិ សត្វច្រើនរាប់ពុំអស់ និងពុំអាចគិតលេខបាន ដែលជាអ្នកមិនធ្លាក់ចុះ ហើយមានបញ្ញាគ្មានអ្វីស្មើ ដែលពីអតីតកាល បានថ្វាយគ្រឿងសក្ការៈ ដល់ព្រះពុទ្ធរាប់ពុំអស់ ហើយអាចសិក្សាការបង្រៀនធម៌ដ៏រឹងមាំ ក្នុង៧ថ្ងៃ ដែលមានតែព្រះមហាសត្វ ទើបចាប់យកបាន បន្ទាប់ពីហាត់រៀនអស់រយៈ ១រយពាន់កោដិកល្ប ។ ព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ ទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។ ទី១៣ក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ គ្មានសេចក្តីខ្លាច មានព្រះពោធិសត្វឧត្តម៧៩០កោដិ និងព្រះពោធិសត្វថ្នាក់ទាប និងភិក្ខុរាប់ពុំអស់ ទៅទស្សនាទីនោះទាំងអស់ ។
សេចក្តីបញ្ចប់
ចប់មហាសុខាវតីវ្យូហសូត្រ
សម័យស្រីសន្ធរ
ប្រវត្តិ
ព្រះរាជា​ដែល​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខមន្ដ្រី និង​ព្រះរាជ​វង្សានុវង្ស បាន​ជ្រើសរើស​ឱ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ចៅពញា​តន់ គឺ​ព្រះ​បិតុលា​របស់​ព្រះ​អង្គ​មួយ​អង្គ ព្រះ​នាម​ថា ពញា​អន។ ទ្រង់មាន​ព្រះ​អភិសេក​នាម​ថា «សម្ដេច​ព្រះ​បរមរាជា​បរមបពិត្រ»។
ក្រោយ​ពី​ប្រតិបត្ដិការ​លើក​ទី​២ ព្រះរាជា​ដែល​មាន​ចរិត​ច្រឡើសបើស​បន្ដិច​ដែរ បាន​ជួប​នឹង​នារី​ម្នាក់​ឈ្មោះ ទាវ នៅ​ពេល​ទ្រង់​យាង​វិល​ត្រលប់​ទៅ​ស្រីសន្ធរ​វិញ ក៏​ចាប់​ចិត្ដ​ស្រលាញ់​ចង់​បាន​នាង​មក​ធ្វើ​ជា​ស្នំ។ ប៉ុន្ដែ នាង​ទាវ​ដែល​ស្ម័គ្រស្មោះ​ជាមួយ​ពញាថី​ជា​ស្វាមី​បាន​ប្រកែក​មិន​យល់​ព្រម​ស្រលាញ់​ព្រះ​អង្គ​វិញ​ទេ​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​ព្រះរាជា​ខ្ញាល់ ហើយ​បញ្ជា​ឱ្យ​គេ​ចាប់​នាង​ចង​ដាក់​ច្រវាក់។ ហេតុការណ៍​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ ពញាថី ខឹង​សម្បា​នឹង​ព្រះរាជា​ជា​ខ្លាំង ក៏​រត់​មក​ចុះចូល​ជាមួយ​ស្ដេច​កែវ​ព្រះ​ភ្លើង ហើយ​រៀប​ផែនការ​ធ្វើ​គុត​ព្រះរាជា ប៉ុន្មាន​ខែ​ក្រោយ​មក នៅ​ក្នុង​ការ​ស្កាត់​លួច​វាយ​ប្រហារ​មួយ​ក្នុង​១៥៩៨។
ប្រាសាទព្រះខ័ន
ឈ្មោះ
ព្រះខ័ន មានន័យថាដាវ។ តាមការស្រាវជ្រាវនៅពេលថ្មីៗ នេះ ប្រជាជនយល់ថា ប្រាសាទព្រះខ័ន ជាទីកន្លែងដាក់គ្រឿងសម្រាប់ធ្វើសឹក។ ដូច្នេះ ព្រះខ័ន គឺជាឈ្មោះទំនើបនៅរក្សា ឈ្មោះពីបុរាណ ពោលគឺ ជ័យស្រី នេះមានន័យថា ព្រះខ័ន និងមានន័យម៉្យាងទៀតថា ម្លូ ។
ទេវកថា
រូបចម្លាក់នៅប្រាសាទព្រះខ័នមានលក្ខណៈរស់រវើកបង្កប់ដោយនិមិត្តរូបដ៏ពិសិដ្ឋ។ ភស្តុងតាងនៃជំនឿអំពីកកើតលោកបានកំណត់អំពីទម្រង់អរិយធម៌ខ្មែរឃើញមាននៅគ្រប់ទីកន្លែងនៃប្រាសាទព្រះខ័ន និងប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុងរាជធានីក្រុងអង្គរធំ។ នៅតាមស្ពានខាងកើតឆ្លងកសិណទឹកមានទេវតា(ឆ្លាក់ជារូបអ្នកប្រយុទ្ធ) និងរូបអសុរា(យក្ស)ប្រឡូកក្នុងសង្គ្រាមកូរសមុទ្រទឹកដោះដោយទាញពស់នាគរាជ។ នាគរាជ ឬស្តេចពស់ជានិមិត្តរូបនៃស្ពានរវាងឋានសួគ៌ នឹងផែនដី ដូច្នោះហើយបានជាលេចរូបរាងឡើងនៅលើបង្កាន់ដៃនៃស្ពានដើរទៅកាន់ប្រាសាទ។ នៅព័ន្ធជុំវិញប្រាសាទព្រះខ័នមានកំពែងខាងក្រៅមានរូបគ្រុឌចំនួន ៧២ឈរយាមការពារទីក្រុងទាំងមូល។ រូបមានលក្ខណៈពាក់កណ្តាលមនុស្សពាក់កណ្តាលជាបក្សីដ៏ធំអស្ចារ្យនៅក្នុងទេវកថាព្រហ្មញ្ញសាសនាទាំងនេះជាអ្នកឈ្នះនាគរាជហើយនៅក្នុងរឿងព្រេងជាច្រើននិទានថាបានលើកប្រាសាទព្រះខ័នទៅឋានសួគ៌ប្រៀបដូចជាទីក្រុងហោះ។ អ្នករបាំនៅលើចម្លាក់ជាប់ជញ្ជាំងទាំងនេះគឺជាអប្សរា ឬស្រីសួគ៌។ របាំមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅក្នុងពិធីបដិសណ្ឋារកិច្ចនៅសម័យក្រោយការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ មានស្រ្តីរបាំរាប់ពាន់់នាក់សម្រាប់សម្តែងជាទៀងទាត់នៅក្នុងពិធីផ្សេងៗនៅក្នុងប្រាសាទព្រះខ័ន ។
សហរដ្ឋអាមេរិក
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហរដ្ឋអាមេរិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្វីបអាមេរិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ឃុំពារាម
ឃុំពារាមជាឃុំមួយនៅក្នុងស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ មាន៨ភូមិ ។
ឃុំបានកាម
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកព្រៃកប្បាស បានកាម
ចំនោទប្រាម៉ាហ្គឹបតា
ដោះស្រាយសមីការប៉ែល
ប្រាសាទបាតជុំ
សិលាចារឹក
នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១០ ក្នុងរាជ្យ ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២មានស្ថាបត្យករម្នាក់នាមកវីន្ទ្រារិថន ដែលទទួលបន្ទុកកសាងប្រាសាទមេបុណ្យជាពុទ្ធសាសនូបត្ថមួយរូបដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម ។ ស្ថាបត្យករនេះក៏បានកសាងប្រាសាទបាតជុំ(ឆ្នាំ៩៥៣) សម្រាប់ជាទីសក្ការៈខាងពុទ្ធសាសនា។ សិលាចារឹកបីផ្ទាំងលេខ K.២៦៦ លេខK.២៦៧ និងលេខK.២៦៨ នៅប្រាសាទបាតជុំ ឧទ្ទិសទេពនានានៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដូចជា សិលាចារឹកនៅតួប៉មខាងត្បូង លេខK.២៦៦ ឧទ្ទិសទេព ព្រះពុទ្ធ ព្រះពោធិសត្វវជ្របាណិ ព្រះពោធិសត្វវជ្របាណិ។ សិលាចារឹកតួប៉មកណ្តាលលេខK.២៦៧ ឧទ្ទិសទេព ព្រះពុទ្ធ ព្រះពោធិសត្វវជ្របាណិ ព្រះពោធិសត្វប្រាជ្ញាបារមីតា និងសិលាចារឹកនៅតួប៉មខាងជើងលេខK.២៦៨ ឧទ្ទិសទេព ព្រះពុទ្ធ ព្រះពោធិសត្វវជ្របាណិ ព្រះពោធិសត្វប្រាជ្ញាបារមីតា។ លោក ចច ហ្សឺដេស បញ្ជាក់ទៀតថា គេបានកសាងរូបព្រះពោធិសត្វវជ្រណិមានព្រះហស្តបួនដាក់ក្នុងតួប៉មណាមួយនៃតួប៉មទាំងនេះ ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥២ គេបានប្រទះឃើញបំណែកថ្មចំនួនប្រាំបីដុំនៅក្នុងប្រាសាទបាតជុំ ដែលមានចារអក្សរក្នុងគំនូររាងចតុកោណស្មើ។ គេក៏ប្រទះឃើញបំណែកថ្មមានឆ្លាក់រូបគ្រប់រន្ទះ(វជ្រ)នៅតួប៉មខាងជើងដែរ។ ពេលដែលគេផ្គុំបំណែកថ្មទាំងនោះ គេអាចបានគំនូររាងចតុកោណកែងស្មើពេញលេញពីរឬបី។ លោកចច ហ្សឺដេសបានសាល្បផ្គុំបំណែងនេះ និងគូរអក្សរទាំងនោះឡើងវិញ។ គាត់បាននិយាយអំពី ហ្ឬតបទ្ម (បណ្តូលឈូន?) ដែលទាកទងនឹងសិលាចារឹកទាំងបីនៃប្រាសាទ៖ ហ្ឬតបទ្ម(ប៉មកណ្តាលឃ្លាទី៣៣) ស្វហ្ឬទ (ប៉មខាងត្បូងឃ្លាទី១៩) និងហ្ឬន្នីរជ (ប៉មខាងជើង ឃ្លាទី៣៧)។ លោកចច ហ្សឺដេសគិតថាបំណែកទាំងនេះអាចជាយ័ន្ត ។
ប្រេស៊ីល
ប្រទេសប្រេស៊ីល (ភាសាព័រទុយហ្កាល់៖ Brasil) ដោយមាន​ឈ្មោះ​ផ្លូវជាការថា សាធារណរដ្ឋ​សហព័ន្ធ​ប្រេស៊ីល (República Federativo do Brasil) គឺជា​ប្រទេស​ដ៏ធំបំផុតមួយស្ថិតនៅទ្វីប​អាមេរិក​ខាងត្បូង​និងអាមេរិកឡាទីន។ ប្រទេសប្រេស៊ីលមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៨.៥ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា​ប្រទេស​ធំ​ជាងគេ​ទី​ប្រាំនៅលើពិភពលោកបើគិតតាមទំហំផ្ទៃដី និងមានចំនួនប្រជាជនជាង ២១១ លាននាក់ដោយ​ជាប់លំដាប់ថ្នាក់​លេខប្រាំមួយខាងចំនួនប្រជាជន។ រដ្ឋធានីរបស់ប្រេស៊ីលគឺប្រាស៊ីលីយ៉ា ហើយចំណែកឯទីក្រុងធំបំផុតគឺសាវប៉ូលឡូ។ ប្រទេស​នេះមាន​ព្រំប្រទល់ខាងកើត​ជាប់​មហាសមុទ្រ​អាត្លង់ទិក (មាន​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ប្រវែងជាង ៧,៤៩១ គ.ម) ខាងជើង​ជាប់​ប្រទេស​កូឡុំប៊ី ខាងលិច​ជាប់​ប្រទេស​បូលីវី និង​ប៉េរូ ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងលិច​ជាប់​ប្រទេស​អាហ្សង់ទីន និង​ប៉ារ៉ាគ្វេ ហើយ​ខាងត្បូង​ជាប់​អ៊ូរុយគ្វេ​។ សហព័ន្ធនេះមានរដ្ឋនិងស្រុកសហព័ន្ធចំនួន ២៦។ ប្រទេសប្រេស៊ីលមានចំនួនប្រជាជននិយាយភាសាព័រទុយហ្កាល់ច្រើនជាជាងចំនួនប្រជាជននៅប្រទេសព័រទុយហ្កាល់ទៅទៀត ហើយជាប្រទេសនៅទ្វីបអាមេរិកតែមួយគត់ដែលប្រើប្រាស់ភាសាព័រទុយហ្កាល់។ វាក៏ជាប្រទេសមួយដែលមានវប្បធម៌និងជាតិសាសន៍ចម្រុះច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើលោកដែរព្រោះថាប្រេស៊ីលតែងតែស្វាគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍អស់ជិតពីរសតវត្សនេះមកហើយ។
ប្រេស៊ីល គឺជា​អតីត​អាណានិគម​មួយ​របស់​ព័រទុយហ្គាល់ ចាប់តាំង​ពី​ការ​មក​ដល់​របស់​លោក Pedro Álvares Cabral នៅ​ឆ្នាំ ១៥០០ រហូត​ដល់​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨២២​។ ពេល​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ដំបូង ប្រេស៊ីល​គឺជា​ចក្រភព​មួយ ក្រោយមក​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​សាធារណរដ្ឋ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៨៩​។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បច្ចុប្បន្ន បាន​កំណត់​ថា ប្រេស៊ីល​គឺជា​សាធារណរដ្ឋ​សហព័ន្ធ​។ សហព័ន្ធ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ មណ្ឌល​សហព័ន្ធ ០១, រដ្ឋ ២៦, និង ក្រុង ៥.៥៦៤​។
រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធនៃប្រទេសប្រេស៊ិល ​​(Governo Federal) គឺជារដ្ឋាភិបាលជាតិនៃសាធារណ រដ្ឋសហព័ន្ធប្រេស៊ិលដែលជាសាធារណរដ្ឋមួយនៅអាមេរិកខាងត្បូងដែលបែងចែកជា២៦រដ្ឋនិងស្រុកសហព័ន្ធមួយ។អំណាចនៃរដ្ឋសហព័ន្ធប្រេស៊ិលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រជាពលរដ្ឋហើយពលរដ្ឋអាចប្រើប្រាសអំណាចទាំងនោះបានដោយមធ្យោបាយអ្នកតំណាងដែលជាប់ឆ្នោត ឬដោយផ្ទាល់ ។ ( រដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រេស៊ិល ជំពូកទី១ មាត្រា១ )
ប្រជាធិបតេយ្យ
រូបភាពតូច|400px| ការប្រើប្រាស់បច្ចេកសព្ទ "ប្រជាធិបតេយ្យ " វាគឺជាប្រព័ន្ធដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការពង្រាយអំណាចនយោបាយទៅក្នុងដៃមហាជនដែលបង្កើតជារដ្ឋាភិបាលអ្នកម្ចាស់ឆ្នោត រឺ រដ្ឋាភិបាលតំណាងរាស្ត្រ និង សេរីភាពក្នុងការនិយាយស្ដី|ប្រជាធិបតេយ្យសេរី|ការប្រើប្រាស់​ផ្សេងទៀត}} ប្រជាធិតេយ្យ គឺជាទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋដែលសិទ្ធ និងអំណាចក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការប្រទេសជាតិស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយដាច់ខាតត្រូវមានប្រព័ន្ធធានាដល់ការប្រើសិទ្ធ និងអំណាចជាម្ចាស់របស់ប្រជាពលរដ្ឋជាអចិន្រ្តៃយ៍។។
ទ្រឹស្តីបទវីវីអានី
សំរាយបញ្ជាក់
វីវីអានី ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពហុកោណ
ខ្មែរ
ភស្តុតាងអំពីពាក្យថា កម្ពុជា
សិលាចារឹកចុងសតវត្យរ៍ទី៩ ឃើញមានពាក្យថា កម្វុជាក្សរ មកពីពាក្យ កម្វុជ បូកពាក្យ អក្សរ ដែលមានន័យដើមថា អក្សរអ្នកកម្ពុជា។ សិលាចារឹកនៅប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង ជាភាសាសំស្រ្កឹត សិលាចារឹកលេខK.២៨៦ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០ អ្នកនិពន្ធប្រឌិតរឿងជាតិខ្មែររបៀបជាទេវកថាសុទ្ធថា ដើមឡើយមានតាបសមួយអង្គកើតឯង ហើយមាននាមថា ស្រីកម្វុ ទៅភប់ប្រសព្វនឹងធីតាសួគ៌ឈ្មោះ មេរា ទើបកើតជាកូនចៅផៅសន្តានតរៀងមក។ កូនចៅនេះហៅថា កម្វុជ ដែលមានន័យថា ដែលកើតមកពីកម្វុ ឬពូជពង្សកម្វុ។ សិលាចារឹកលេខ K.៩១ សតវត្សរ៍ទី១១ មានពាក្យថា ស្រីកម្វុក្សេត្រ ជាស្រុកមួយប្រែមកថា ទេពនៃអ្នកកម្ពុជ។ សិលាចារឹកស្តុក់កកធំលេខK.២៣៥ សតវត្សរ៍ទី១១ មានពាក្យថា កម្វុជទេស ដែលមានន័យថា ប្រទេសកម្ពុជ។ សិលាចារឹកប្រាសាទព្រះធាតុខ្វាវលេខK.១៧៧ មានពាក្យថា កម្វុជរាស្រ្ត ដែលាមានន័យថា ប្រទេសកម្ពុជ។ សិលាចារឹកអង្គរវត្ត លេខIMA ៣ សតវត្សរ៍ទី១៦ មានពាក្យថា កម្ពុជេសូរ មកពីពក្យ កម្ពុជ បូក ឥសូរ មានន័យថា ម្ចាស់លើកម្ពុជ(គឺព្រះបាទសត្ថា)។ នៅសម័យកណ្តាលព្យញ្ជនៈវ ឬជើងវ ក្លាយជាព្យញ្ជនៈព ឬជើងព។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ គេប្រើពាក្យកម្ពុជរដ្ឋ គឺដូចគ្នានឹងពាក្យកម្ពុជទេស និងពាក្យកម្ពុជរាស្រ្តដែរ ដែលមានន័យថា ប្រទេសកម្ពុជ។ ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី២០រៀងមក ឃើញមានពាក្យថា កម្ពុជរដ្ឋ កម្ពុជបុត្រ កម្ពុជសូរិយា ។ល។ ព្រះរាជក្រិត្យប្រាប្តាពិសេក ដើមសតវត្សរ៍ទី១៧ ឆ្នាំ១៦១៣ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទស្រីសុយោពណ៌ មានពាក្យកម្ពុជា។ ប្រាក់កាក់នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ឆ្នាំ១៨៤៧ ក្នុងរាជ្យ ព្រះបាទអង្គឌួងមានពាក្យថាក្រុងកម្ពុជា។ ដូច្នេះប្រវត្តិកម្ពុជមានតាំងពីបុរាណកាលមក គ្រាន់តែសព្វថ្ងៃក្លាយជាកម្ពុជា។ ដូច្នេះពាក្យថាកម្ពុជានេះ ឃើញមានយ៉ាងហោចណាស់ក៏តាំងពីសតវត្សរ៍ទី៩មកម្ល៉េះ  គ្រាន់តែសរសេរ កម្វុជ ទៅជាកម្ពុជ ទៅជាកម្ពុជា។
ឃុំបឹងត្រាញ់ខាងត្បូង
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសំរោង ខេត្តតាកែវ មាន ភូមិ÷
វិធី​កម្លាយ
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ យើងឃើញថាមានពាក្យជាច្រើនកើតចេញពីពាក្យតែមួយ ឧទា. គម្រប់ និង បង្គ្រប់ កើតចេញពីពាក្យ គ្រប់...។ ពាក្យទាំងនោះកើតឡើងដោយសារវិធីកម្លាយ។ វិធីកម្លាយមានពីរយ៉ាងគឺ កម្លាយដោយផ្នត់ដើម និងកម្លាយដោយផ្នត់ជែក។ បង
ទម្រង់(-សព/ព-)
ទម្រង់(-សព/ព)មានពីរដូចគ្នាដែរគឺ [-អ'ម/ន-] និង [-អ៊'ម/ន-]។ ឧទាហរណ៍៖
ឃុំគោកព្រេច
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកគីរីវង់ គោកព្រេច
ឃុំព្រៃយុថ្កា
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកកោះអណ្តែត ព្រៃយុថ្កា
ឃុំព្រែកអំពិល
ឃុំព្រែកអំពិលជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកខ្សាច់កណ្តាល ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៧ភូមិ៖
ឃុំព្រះប្រសប់
ឃុំព្រះប្រសប់ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកខ្សាច់កណ្តាល ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៤ភូមិ៖
ឃុំស៊ីធរ
ឃុំស៊ីធរជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកខ្សាច់កណ្តាល ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៦ភូមិ៖
ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក
និយមន័យ
អនុគមន៍​ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីកក៏មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងអនុគមន៍ស៊ីនុសក្នុងធរណីមាត្រអ៊ីពែបូលីកដែរ។
ចំនួនកុំផ្លិច
ឫសទី n\! នៃចំនួនកុំផ្លិច
តាង Z = -1 + 0i គេបាន ។ និង នាំអោយ ។ n = 6 យើងគណនាឫសទី 6 នៃ​ Z = -1 + 0i ។ បើ k=0;1;2;3;4;5 គេបាន
សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ
right|thumb|300px| មហា​ឃោសានន្ទ  (ព្រះ​នាម​ពេញ សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ) ​(២៣ ឧសភា ១៩១៣ - ១២ មីនា ២០០៧)   ជា​សម្តេច​សង្ឃរាជ​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​ប្រជាជន​​កម្ពុជា​និរទេស​  ដោយ​ព្រះ​អង្គ​​បាន​​គង់​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា   ក្នុង​អំឡុង​ពេល​​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម  ​និង​សម័យ​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា ។
ភ្នំក្រាំងរមាស
ក
សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ
ការអប់រំ
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៥ ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា  ទៅ​ភាវនា​ធម៌​នៅក្នុង​វត្ត​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ ប៉ែន ធម្មធរោ (พระอาจารย์แป้น ธมฺมธโร) គឺ​ វត្ត​ឆាយ​ណា (วัดชายนา) នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​មួយ  ​ជិត​​ទី​រួម​ខេត្ត​​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ នៅ​ភាគ​​ខាង​​ត្បូង​នៃ​​ប្រទេស​ថៃ   ។   បួន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក  ពោល​​គឺ​​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដែល​ព្រះ​​អង្គនៅ​តែ​​កំពុង​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ព្រៃ​​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ធម្មធរោ​នោះ  រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក  ​បាន​​ចាប់​ផ្តើម​​ទម្លាក់​​គ្រាប់​បែក​​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា  ​ក្នុង​​គោល​បំណង​​កាត់​ផ្ដាច់​​ផ្លូវ​​លំ​​ហូ​ជី​មិញ  និង​​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​វៀតណាម  ។   ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​រង​ការ​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ខ្ទេច​ខ្ទី  ហើយ​ប្រជាជន​ត្រូវ​បែក​ខ្ញែក​ព្រាត់​ប្រាស​គ្នា  ។
ឃុំស្វាយរមៀត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឃុំស្វាយជ្រុំ (ខ្សាច់កណ្ដាល)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល ស្វាយជ្រុំ(ខ្សាច់កណ្ដាល)
ឃុំកំពង់ភ្នំ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
តង់សង់អ៊ីពែបូលីក
និយមន័យ
អនុគមន៍តង់សង់អ៊ីពែបូលីក​ត្រូវបានគេកំនត់សរសេរដោយ tanh គឺជាអនុគមន៍ចំនួនកុំផ្លិចដូចខាងក្រោម៖
ស៊េរីតេល័រ
tanh ជាអនុគមន៍មានដេរីវេអនន្ត
ប្រុស
សរីរាង្គរបស់មនុស្សប្រុស
សិរីរាង្គរបស់មនុស្សប្រុសសម្រាប់ធើ្វឲ្យមានផលគឺជា
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់
បរិវេណ​នៃ​ក្រុង
កំពែងទីក្រុង គេ​ធ្វើ​ពីថ្មទាំងអស់ ​មាន​កំពស់ ២០ ហត្ថតំរៀបថ្មយ៉ាងជិត ហើយមាំណាស់ ។​ នៅពីលើគ្មានស្មៅដុះ ឡើយ តែនៅ ចន្លោះ​មួយ​ដុំៗ​មាន​ដាំដើមជ្រៃ ។​ ឯផ្ទៃ​ក្នុង​​នៃ​កំពែង​ដែល​​មាន​ចន្លោះពីគ្នាដល់ទៅ ១០០ហត្ថនោះ ស្ថិតនៅ​ជា​ដីជំរាល បីដូច​ជា​ជំរាល​នៃ​ភ្នំ រលីងស្អាតណាស់ ។​ លើកំពែង​ដែល​​មាន​ផ្ទៃ​ជា​ជំរាលនោះ ​មាន​ទ្វារធំៗ ​ដែល​បិទជិតនៅពេលយប់ ហើយបើកចំហរនៅពេលថ្ងៃតាំងពីព្រលឹម ​និង​​មាន​​អ្នក​យាមប្រចាំការ​ជា​និច្ច ។​ សត្វ ឆ្កែគេមិន​ឲ្យ​ចូល​ក្នុង​ទ្វារនេះ​ទេ​ ។​ ជនណា​ដែល​ធ្លាប់​មាន​ទោសត្រូវគេកាត់ម្រាមជើង ​ក៏​មិន​ឲ្យ​ចូលដែរ ។​ កំពែងព័ទ្ធជុំវិញនោះ​មាន​ជ្រុងជ្រោយល្អណាស់ ហើយនៅជ្រុងនិ​មួយ​ៗសឹង​មាន​ប្រាង្គថ្ម​មួយ​ខ្ពស់នៅប្រចាំគ្រប់ ជ្រុង ។​
ដំណាក់ ​លំនៅស្ថាន
(២) ពស់ក្បាលប្រាំបួននេះគឺ​ជា​នាគ ព្រោះនាគខ្មែរ​មាន​ខ្លួន​ជា​ពស់ ឯនាគ​ចិន​​មាន​ជើងក្បាលតូច​ឥត​ពពារ​ទេ​ ។​
អំពី​​អ្នក​​ស្រុក
តាមទំលាប់របស់​ពួក​មនុស្ស​ដែល​មិនទាន់ស៊ីវិល័យ ច្រើនតែ​មាន​ រូបឆោមខ្មៅគំរឹងគំរាំង មិននិយមនៅលើកោះ​ដែល​សំ បូណ៌ដោយទឹក​ទេ​ ចូលចិត្ដតែនៅ​ក្នុង​ភូមិដាច់ស្រយាលពីគេ ។​ ទំលាប់បែបនេះជាការពិតណាស់ ។​​ចំណែក​ស្រ្ដី​ក្នុង​វាំង ឬ ​ស្រុក​​ក្នុង​ត្រកូលថ្កុំថ្កើងវិញ​មាន​សាច់សដូចចាន ព្រោះតែគេមិនងាយបះនឹងកំដៅថ្ងៃឡើយ ។​ តាមធម្មតា ទាំង​ស្រី​ ទាំ ងប្រុស គ្មានស្លៀកដន្ដប់អ្វីក្រៅពីសំពត់​មួយ​ផ្ទាំងរុំព័ទ្ធភ្ជាប់នឹងចង្កេះនោះ​ទេ​ ។​ គេលែងខ្លួនទុកដើមទ្រូងនៅកន្ដាលវាល ឯសក់បួង ជើងទ​ទេ​ គ្មានស្បែកជើងឡើយ ទោះជា​ស្រុក​មហេសីស្ដេច​ក៏​ដោយ ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​មហេសីប្រាំ​អង្គ​ គឺអគ្គមហេសី​មួយ​ ​និង​មហេសីសាមញ្ញបួនប្រចាំទិសធំទាំងបួនដែរ ។​ ចុះពីនោះ​មក​ខ្ញុំ​ឮ​គេថា​មាន​​ស្រី​ស្នំ បួនពាន់ ឬ ប្រាំពាន់ នាក់​ ហើយ​មាន​ចែកជាជាន់ថ្នាក់ ​និង​មិន​ឲ្យ​​ដើរ​ចេញទៅណាផ្ដេសផ្ដាសឡើយ ។​ ខ្ញុំចូលទៅ​ក្នុង​វាំងពេលណា ​ក៏​ឃើញស្ដេចខ្មែរចេញ​មក​ជា​មួយ​អគ្គមហេសី ហើយគង់ប្រថាប់នៅ​ក្នុង​ស៊ុមមាស (១) នាល្វែងកន្ដាលធំទូលាយ ។​ ​ចំណែក​មន្រ្ដី​ក្នុង​វាំងវិញ នាំគ្នានៅអង្គុយ​ក្នុង​ថែវព័ទ្ធជុំវិញតាមលំដាប់ថ្នាក់យសសក្ដិរៀង ខ្លួន ហើយនាំគ្នាលបមើលពីក្រោមស៊ុមមាសនោះ​មក​ ។​ ខ្ញុំ​បាន​ចូលទៅឃើញម្ដងគឺ​ឲ្យ​តែ​នរណា​​មាន​កូនក្រមុំល្អច្បា ស់ជាត្រូវគេ​ហៅ​​ឲ្យ​នាំចូលទៅ​ក្នុង​វាំង ។​ ​ពួក​​ស្រី​នៅខាងក្រោយនេះ​ដែល​​ដើរ​ច្រវាត់ចេញចូលបំរើ គេ​ហៅ​ថាតាំង កេលាង (ស្រឹង្គារ)  ។​ ​ពួក​នេះ​មាន​ចំនួនមិនតិចជាង​មួយ​ពាន់ ឬពីរពាន់ នាក់​​ទេ​ តែអាច​យក​ប្ដីរស់នៅជា​មួយ​​អ្នក​ធម្មតាបា ន ។​ ​ស្រុក​ទាំងនេះសុទ្ធតែកោរសក់ពីលើថ្ងាសបន្ដិច ហាក់ដូចជា​ពួក​​អ្នក​បើក​ផ្លូវ​ទឹកនៅ​ស្រុក​​ចិន​ខាងជើង ហើយគេលា បជាតិហិង្គុលនៅត្រង់ជើងសក់ក្បែរគុម្ពត្រចៀកទាំងសងខាង ។​ នេះហើយជាសញ្ញាសំគាល់​ពួក​តាំងកេលាង ឬ ជេនគលា ន គឺ​មាន​តែ​ពួក​នេះហើយ​ដែល​អាចចូល​ក្នុង​វាំង​បាន​ ឯ​អ្នក​ថយថោកពីនេះទៀតចូលទៅកាន់​ផ្លូវ​ខ្វាត់ខ្វែងខាងក្រោម ប្រាសាទនោះមិន​បាន​​ទេ​ ។​
អំពី​ស្រ្ដីក្រមុំ
នៅ​មុន​ពេល​ដែល​​ធ្វើ​ពិធីនេះ​មួយ​ខែ ឬ កន្លះខែ ឬ ដប់ថ្ងៃ អូវពុកម្ដាយត្រូវជ្រើសរើស លោក ឬ តាបសណា​មួយ​ប្រកាន់ ទុកជា​មុន​ ទោះបីនៅវត្ដណា​ក៏​ដោយ ​ក៏​តែងតែ​មាន​គេទៅនិមន្ដដែរ ។​
អំពី​ពេលបុណ្យចូលឆ្នាំ
២ = លោកប៉េលីយោតប្រែថា Ya-lie ហើយចុះសេចក្ដីយល់ថា Ràp Riep ។​ ៣ = លោកប៉េលីយោតប្រែថា Gnai-lan (Ràm) ៤ = តាមពិតយើងលើកខែទី៨ គឺខែអាសាធ ប៉ុន្ដែនេះ គឺលោកជីវក្វាន់និយាយតាមខ្មែរជំនាន់ដើម ​ដែល​រាប់ពី១ រោច ខែអាសាធ ទៅដល់ ១កើតខែស្រាពណ៍ចាត់ជាខែទី៩ ។​
អំពី​ការកាត់ក្ដី
ទោសស្រាលបន្ទាប់​មក​ គឺកាត់ម្រាមដៃជើង ​មាន​ខ្លះត្រូវគេកាត់ច្រមុះចោល​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ រឿងសហាយស្មន់ ​និង​លេង ល្បែង ​ឥត​​មាន​ហាមឃាត់​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​ប្ដីរបស់​ស្រី​​ដែល​​មាន​សហាយនោះដឹង គេ​យក​ឈើពីរ ទៅចងគាបជើងរបស់ប្រុស សហាយនោះ ​ឲ្យ​ឈឺស្ទើរស្លាប់ ។​ បក្ស​ពួក​ខាងប្រុសទាំងប៉ន្មានត្រូវរួចខ្លួន ។​ ឯ​អ្នក​​ដែល​ផ្ដើមគំនិតបោកប្រាស់គេ ត្រូវ​មាន​ទោសដែរ ។​ ​ប្រសិនបើ​​មាន​មនុស្សស្លាប់នៅនឹងទ្វារកំពែង គេ​យក​ខ្សែចងអូសទៅទីវាលក្រៅក្រុង ហើយសម័យនោះ គ្មានការពិនិត្យសាកសព្វអ្វី​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​គេចាប់​បាន​ចោរ​ក៏​អាចនាំទៅឃុំឃាំងសួរចំលើយដែរ តែ​មាន​ការគួរ​ឲ្យ​អស់សំនើ ច គឺថា ​ប្រសិនបើ​គេសង្ស័យថាជននោះជាចោរ ហើយជននោះមិនព្រមទទួលសារភាព គេនឹង​យក​ខ្ទះ​មក​ដាំខ្លាញ់​ឲ្យ​ក្ដៅ មែនទែន ហើយគេ​ឲ្យ​ជននោះលូកដៃទៅ​ក្នុង​ខ្លាញ់កំពុងពុះនោះឯង ។​ ​ប្រសិនបើ​ជននោះជាចោរមែន​ក៏​ត្រូវរលាករលួយ ដៃ ​ប្រសិនបើ​មិនមែនជាចោរ​ទេ​ ​ឥត​​មាន​រលាកឡើយ ។​ ម្យ៉ាងទៀត ​ប្រសិនបើ​​មាន​គ្រួសារពីរក្ដីក្ដាំគ្នា ហើយរកកាត់សេចក្ដីរក​នរណា​ ត្រង់ ឬ វៀចមិនមិនកើត គេ​ធ្វើ​ដូច្នេះ នៅពីមុខវាំង ​មាន​ប្រសាទថ្មតូចៗ ១២ខ្នង ហើយគេបញ្ជាកូនក្ដី​ឲ្យ​ចូលទៅអង្គុ យ​ក្នុង​ប្រសាទនោះ​មួយ​ម្នាក់ ។​ គេអង្គុយតាំងពី​មួយ​ថ្ងៃ ពីរ បី ឬ បួនថ្ងៃទៅ ​ប្រសិនបើ​​នរណា​​ដែល​ជា​អ្នក​​ធ្វើ​ខុសនឹងច្បាប់នោះ ពិតជា​មាន​ភស្ដុតាងលេចឡើងមិនខាន គឺ​ប្រសិនបើ​មិនចេញកមរមាស់​ទេ​ ​ក៏​ក្អក្ដៅផ្ដាសាយដែរ ។​ ឯ​អ្នក​ទៀងត្រង់​ឥត​​មាន​ផុល រមាស់អ្វីឡើយ ។​ ការវិន័ច្ឆ័យដូច្នេះ គេ​ហៅ​ថា គុកសួគ៌ ។​ រឿងដូច្នេះ​បាន​​មក​ពីព្រះភូមិរក្សាទឹកដីរបស់គេ ពូកែសក្ដិសិទ្ធិ ណាស់ ​ទើប​គេអាច​ធ្វើ​ដូច្នេះទៅកើត ។​
១ =គុកសួគ៌ គឺជាគុក​មួយ​​ដែល​សក្ដិសិទ្ធ ដូច​ទេ​វតា​មក​កាត់ក្ដីនេះ​ឲ្យ​ ។​
អពីផលានុផល
ស្រុក​នេះ ​មាន​ភ្នំច្រើន ​និង​​មាន​ដើមឈើប្លែកៗ ។​ កន្លែងណា​ដែល​គ្មានដើមឈើ​ទេ​ គឺជាកន្លែង​ដែល​សត្វរមាស ​និង​ ដំរី រស់នៅ  ។​ ព​ពួក​សត្វស្លាបដ៏​មាន​តំលៃ ​និង​ សត្វម្រឹគដ៏ប្លែកៗ ​មាន​ច្រើនឥតគណនា ។​ ​មាន​សត្វចចាតពណ៌ ​និង​រោមល្អិត ភ្លុកដំរី កុយរមាស ឃ្មុំផ្លិតធំៗ ឈើចន្ទន៍ក្រស្នា ក្រវាញ ជ័រចុង បញ្ញើក្អែក (ជីកេង) ប្រេងសំរោង (តៃហួងជី) ។​
អំពី​ការងូតទឹក
នៅមាត់ទន្លេក្រៅទីក្រុងនោះ រាស់ថ្ងៃតែងតែ​មាន​ជនជាតិ​ចិន​នៅទំនេរ ហើយលួចនាំគ្នាទៅចាំមើលលេងតាមគំនិតខិល ខូច ហើយ​ឮ​ថា គេឆ្លៀតពេលនៅ​ក្នុង​ទឹកនោះផង ។​ ទឹកនោះនៅក្ដៅអុនៗជានិច្ច លុះត្រាដល់ពេលយប់យាមបួន​ទើប​ ត្រជាក់ លុះដល់ព្រឹក ថ្ងៃរះឡើង​ក៏​ក្ដៅអុនៗឡើងវិញទៀត ។​
អំពី​កងទ័ព
កងទ័ព​ធ្វើ​ដំនើរដោយលែងខ្លួន​ឥត​អាវ ។​ ដៃស្ដាំគេកាន់លំពែង ដៃឆ្វេងកាន់ខែល គ្មានប្រើធ្នូ​និង​ព្រួញ​ទេ​ កាំភ្លើងធំ ឬ អាវ ក្រោះ​ក៏​គ្មានដែរ ។​ តាម​ឮ​គេថា កាលកើតចំបាំង នឹងជាតិសៀម គេនាំគ្នាកេណ្ឌ​អ្នក​​ស្រុក​ទៅវាយដោយ​កម្លាំង​តែម្ដង ពុំ ​មាន​ប្រើល្បិចកលអុបាយអ្វីឡើយ(១) ។​
អំពី​ការយាងចេញ​នៃ​មហាក្សត្រ
ក្នុង​​មួយ​ថ្ងៃព្រះរាជាទ្រង់កិច្ចការរដ្ឋពីរលើក គឺទទួលសវនាការពីរដ្ឋមន្រ្ដី ​និង​ រាស្រ្ដ ប៉ុន្ដែគ្មានបញ្ជីកត់​កំណត់​ចំនួន មនុស្សនឹ ងកិច្ចការនោះ​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​មន្រ្ដី ឬ រាស្រ្ដណាចង់ចូលគាល់ ត្រូវតែចូលទៅអង្គុយបត់ជើងផ្ទាល់នឹងដីរង់ចាំជា​មុន​ ។​ ​មួយ​សន្ទុះ ក្រោយ​មក​ ​ទើប​គេ​ឮ​សូរ​សម្លេង​តន្ដ្រីរងំខាង​ក្នុង​ ។​ ​អ្នក​នៅខាងក្រៅផ្លុំស័ង្ខតបទៅវិញ ។​ ខ្ញុំ​ឮ​គេថា គេប្រើតែទីនាំងគ្រែ ស្នែងមាស (ព្រះវរមាស) ​ទេ​ ​ប្រសិនបើ​គ្រាន់តែយាងជិតៗ ។​ បន្ទាប់​មក​គេឃើញ​ស្រី​ស្នំពីរ នាក់​រូតវាំងននពញរះវរនោះឡើង ​ក៏​លេចឃើញស្ដេចគង់ឈរកាន់ព្រះខាន់ នៅ​ក្នុង​ស៊ុមមាសជាទីព្រះទែនគង់ប្រថាប់ ។​ ពេលនោះ ទាំងមន្រ្ដីទាំងរាស្រ្ដសុទ្ធ តែអោនក្បាលលើដៃសំពះ លុះត្រាតែផុត​សម្លេង​ស័ង្ខ​ដែល​ជាសញ្ញា​ឲ្យ​ងើបមុខឡើង ​ទើប​ហ៊ានងើបព្រមគ្នា ។​ ដែ លជាកេរ្ដដំន​មក​ច្រើនស្ដេចហើយ ។​ លុះទ្រង់ប្រស្រ័យការចប់ហើយ ស្ដេចយាងចូលវិញ ដោយ​មាន​​ស្រី​ស្នំពីរ នាក់​រូតរនាំ ងបិទដូចដើម ​អ្នក​ទាំងអស់គ្នា​ក៏​ក្រោកឈរហើយអែបៗខ្លួនទៅកៀនរៀងខ្លួនទៅ ។​ ពិតមែនតែ​ស្រុក​នេះ មិនសូវស៊ីវិល័ យ តែគេស្គាល់ច្បាប់ទំលាប់គោរពព្រះមហាក្សត្រ ។​
ពន្យល់ពាក្យខ្លះ
កាលខ្ញុំទៅ​ស្រុក​​ចិន​ ជួបនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវច​ចិន​ម្នាក់ ឈ្មោះស៊ីវម៉េង គាត់ប្រាប់ខ្ញុំថា គាត់ឃើញឯកសារ​មួយ​និយាយពី ឈ្មោះចេនលានេះ ។​ គឺដើមឡើយ ​ចិន​​ហៅ​ប្រ​ទេ​ស​មួយ​ ​ដែល​ស្ថិតនៅខាងលើ ប្រ​ទេ​សហ្វូណាន ។​ ប្រ​ទេ​សនោះ​មាន​ ​ព្រៃ​ក្រាស់ណាស់ ហើយសំបូរឃ្មុំ​យក​ក្រមួន​ធ្វើ​ទៀន ។​ ​ពួក​​ចិន​តែង​ធ្វើ​ដំនើរតាមសំពៅ​មក​ទិញដូរ​យក​ក្រមួនសុទ្ធ គឺក្រមួ ន​យក​ពីឃ្មុំ ដើម្បីនាំទៅលក់ឯ​ស្រុក​គេ សំរាប់​ធ្វើ​ទៀន ហើយគេនាំគ្នាសន្មត​ហៅ​​ស្រុក​នេះថា : ក្រមួនសុទ្ធៗ គឺថា ចេន ឬ ចេង ប្រែថាសុទ្ធ អែឡា ឬឡាក់ ប្រែថា ក្រមួន ឬ ឃ្មុំ ឬ ទៀន (ភាសា​ចិន​គេដាក់គុណនាម​មុន​នាម) បូករួម​មក​​បាន​ន័យថា “​ស្រុក​ក្រមួនសុទ្ធ” ។​ ​មាន​យោបល់​មួយ​ទៀតចុះសំរុងគ្នាថា នៅច្រកទន្លេធ្លាយទៅសមុទ្រ ជាកន្លែង​អ្នក​ចេនលា នាំក្រមួន សុទ្ធទៅទុកលក់​ឲ្យ​សំពៅ​ចិន​នោះ គេសន្មតឈ្មោះ​ស្រុក​ក្រមួនដែរ គឺក្រមួនស (កម្ពុជាក្រោម) សនេះមិនសំដៅខ្លាញ់ គោ​ទេ​ ព្រោះសម័យនោះមិនទាន់​មាន​ ដូច្នោះ សនេះគឺ ជាសុទ្ធនេះឯង ហើយនៅភូមិភាគក្រមួនសនេះ ​ក៏​​មាន​​ស្រុក​ ភូមិ​មាន​ឈ្មោះថា ក្រមួនៗច្រើនណាស់ នាំ​ឲ្យ​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា : ​ស្រុក​ភូមិត្រង់នោះជាទីឃ្លាំងផ្ទុកក្រមួន នាំទៅទុក លក់​ឲ្យ​សំពៅ​ចិន​មែន ព្រោះសំពៅ​ដើរ​តែតាមសមុទ្រ មិន​បាន​ចូល​មក​តាមទន្លេ​ទេ​ ។​
ពិធីបញ្ចូលម្លប់កូនស្រី
ប្រវត្តិតាមរឿងព្រង
​​​​​មានរឿងដំណាលថា កាលនោះមានមហាចោរម្នាក់ពុំមានភរិយា បានសង់ផ្ទះមួយខ្នងយ៉ាងល្អផ្តាច់ នៅក្នុងព្រៃស្មសាន ដើម្បីនឹងទុកដាក់របស់ទ្រព្យមាន មាស ប្រាក់ សំពត់ អាវសាវសែ្បជាដើម ដែលខ្លួន ទៅលួចប្លន់គេបានពីទីផេ្សងៗមក។
ពេលមាន់រងាវភ្លឺស្រាងៗ យាយម៉បក្រោកដាំបាយ រកម្អូបកៀ្រមក្រោះ ទឹកបំពង់ ទុកបំរុងជាស្បៀង ឲ្យមាណពធ្វើដំណើរ លុះមាណពក្រោកឡើងហើយ យាយក៏ឲ្យស្រស់ស្រូប រួចប្រគល់កញ្ចប់អាហារ សំរាប់តាមផ្លូវហើយនាំបង្អាញតម្រុយដើមឪឡឹកឲ្យចៅមាណពធ្វើដំណើរចេញទៅ។ '''នែចៅ! (យាយម៉បប្រាប់) ចូរចៅដើរទៅតាមជួរដើមឪឡឹកនេះទៅចុះ ! ចៅនិងបានទៅដល់ ផ្ទះនាងនោះហើយ តែថាចូរចៅប្រយ័ត្នខ្លួនឲ្យមែនទែនណា ! ចៅទៅចុះ ! សូមឲ្យបានសេចក្តីសុខ ឲ្យបាន សំរេច ដូចសេចក្តីប្រាថ្នា បើមានសត្រូវមកពីមុខឲ្យរំលង បើមកពីខ្នងឲ្យរលាយណាចៅណា។ ''' មាណព​​ក្រាបប្រណិប័តន៍លាលោកយាយហើយកចេញដំណើរទៅ ថៃ្ងជ្រេបន្តិច ទើបទៅដល់សំណាក់ មហាចោរ គាប់ជួនពេលនោះមហាចោរមិននៅ ចេញទៅរកប្លន់គេបាត់ ទុកតែកូនស្រីឲ្យនៅចាំផ្ទះ តែម្នាក់ឯង  នាងកំពុងតែដើរតត្រុក បោសច្រាសសម្អាតផ្ទះសមែ្បងតាមទំលាប់ ពុំមានគិតក្រែងអ្វី ឡើយ ឯចៅមាណពនោះ ទៅលបគយគន់ឃើញសព្វគ្រប់ហើយដឹងថា នាងនៅម្នាក់ឯង ក៏ប្រថុយ ស្រែកហៅ  នាងឮសូរមាត់មនុស្សចំលែក នឹកភ័យណាស់ គិតថា "តើអ្នកណា ! ហ៊ានចូលមក ដល់ទីនេះ?" ប៉ុនែ្តនាងក្រេឡកទៅឃើញយុវបុរសជាអ្នកមានឫកពាសុភាពរាបសារល្អ មិនគួរឲ្យខ្លាច នាងក៏បើកទ្វារ ហៅឲ្យបុរសចូល ហើយ​និយាយ​សាក​សួរ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ទទួល រាក់ទាក់សំណេះសំណាលតាមផ្លូវលោកីយ៍ ដោយសុខចិត្តសុខកាយលើកជាស្វាមី ហើយនាំយកទៅលាក់ មិន​ឲ្យ​មហា​ចោរ​ជាឪពុកដឹងឡើយ។
ឃុំសណ្ដារ
ឃុំសណ្តារជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកលើកដែក ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៣៤ភូមិ៖
ឃុំបាយដំរាំ
ឃុំបាយដំរាំមាន៨ភូមិ៖
សង្កាត់ព្រែកព្នៅ
វត្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតឃុំនៃស្រុកពញាឮចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្កាត់នៃខណ្ឌសែនសុខ
ឃុំព្រែកតាទែន
ព្រំប្រទល់នៃ
ឃុំទំនប់ធំ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន១៩ភូមិ៖
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
នៅឆ្នាំ១៧៩៦ អំពែរបានជួបជាមួយនាង ហ្សូលី ការរ៉ុង (Julie Carron) ដែលជាកូនស្រីរបស់ជាងដែកម្នាក់នៅក្បែរក្រុងលីយ៉ុង ហើយបានរៀបការជាមួយនាងនៅឆ្នាំ១៧៩៩។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៧៩៦ អំពែរធ្វើជាគ្រូឯកជននៅលីយ៉ុង ដោយបង្រៀនមុខវិជ្ជា គណិតវិទ្យា គីមីវិទ្យា និង ភាសា។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៨០១ គាត់បានរើទៅក្រុងបួក(Bourg) ទៅធ្វើជាសាស្ត្រាចារ្យរូបវិទ្យានិងគីមីវិទ្យា ដោយទុកចោលភរិយាកំពុងមានជំងឺព្រមទាំងកូនប្រុសឈ្មោះហ្សង់ហ្សាក់ អំពែរ (Jean-Jacques Ampère)នៅលីយ៉ុង។ ភរិយារបស់លោកបានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៨០៣ ដែលប្រការនេះធ្វើអោយអំពែរមានវិបត្តិក្នុងចិត្តពេញមួយជីវិតរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ១៨០៤ អំពែរត្រូវបានគេតែងតាំងជាសាស្ត្រចារ្យគណិតវិទ្យានៅវិទ្យាល័យលីយ៉ុង។
នៅឆ្នាំ១៩០៩ អំពែរក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យគណិតវិទ្យានៅសាលាពហុបច្ចេកទេសនៅប៉ារីស។ នៅទីនោះ គាត់បានបន្តការស្រាវជ្រាវផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនិង​ប្រឹងប្រែងសិក្សាជាច្រើនផ្នែកទៀតដោយឥតស្រាកស្រាន។ គាត់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាសមាជិកនៃវិទ្យាស្ថាននេះនៅឆ្នាំ១៨១៤។
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)
ការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងប្រទេស
កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណេវក៏បានចែងផងដែរថាការបោះឆ្នោតសកលកម្ពុជាគួរតែប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៥ ហើយគណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិគួរតែតាមដានការបោះឆ្នោតនេះឱ្យបានជាប់។ ព្រះបាទសីហនុមានការប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការយកឈ្នះលើពួកប្រជាធិបតេយ្យ (ដោយផ្អែកតាមការបោះឆ្នោតកន្លងៗមក គេបានរំពឹងថាបក្សប្រជាធិបតេយ្យនឹងអាចឈ្នះការបោះឆ្នោតលើកនេះដែរ)។ ព្រះបាទសីហនុក៏បានព្យាយាមកែកំណែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៥ ព្រះអង្គបានប្រកាសដាក់រាជ្យទៅឱ្យព្រះបិតារបស់ទ្រង់ព្រះនាមនរោត្តម សុរាម្រិត។ ដោយទទួលបាននូវងារជា"សម្តេច" សីហនុបានពន្យល់ប្រាប់ថា សកម្មភាពនេះគឺជាការដ៏ចាំបាច់ដើម្បីឱ្យខ្លួនទ្រង់អាចលូកដៃចូលទៅក្នុងកិច្ចការរឿងនយោបាយដោយសេរី។
ខួបទី ៤០ នៃសមាគមអាស៊ាន
កត្តានយោបាយ និង សិទ្ធិមនុស្ស
ថ្វីបើកើតមកបាន ៤០ឆ្នាំហើយក្តី ប៉ុន្តែសមាគមអាស៊ាន ត្រូវតែបន្តការកែលំអ នូវភាពមិនចូលធ្លុងគ្នា ដើម្បីបញ្ជាក់ នូវកិត្តិនាមរបស់ខ្លួន ឈានទៅរក គំរូនៃសហព័ន្ធអឺរ៉ុប ដែលថិតនៅឆ្ងាយសន្លឹម ដូចជើងមេឃ ចំពោះប្រទេស នៅភូមិភាគអាស៊ីអគ្នេយ៍ទាំងនេះ។
ភ្នំបូកគោ
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
រូបភាពតូច|រូបភាពផ្លូវឡើងភ្នំបូកគោ ភ្នំបូកគោគឺជាឧទ្យានជាតិ នៅខេត្តកំពតភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ឧទ្យានជាតិភ្នំបូកគោ។ ភ្នំបូកគោស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប ដែលបង្កើតជាតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃ ជួរភ្នំក្រវាញ ។ ភាគច្រើននៃឧទ្យាននេះមានកម្ពស់ប្រហែល ១០០០ ម៉ែត្រពីលើផ្ទៃសមុទ្រហើយកំពូលភ្នំបូកគោមានកំពស់ ១១០១ម៉ែត្រដែលគេហៅថាភ្នំបូកគោ។ ភ្នំបូគោគឺជាភ្នំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តកំពត ភ្នំបូគោមានចម្ងាយ ៣២គីឡូម៉ែត្រគិតចាប់ពីផ្លូវជាតិលេខ៣ ដល់កំពូលភ្នំបូកគោហើយភ្នំបូកគោមានកំពស់ ១១០១ម និងមានផ្ទៃដីសរុប១៤០០០ហិចតាយោងតាម គណៈគ្រប់គ្រងភ្នំបូកគោ។
ច្បាប់អំពែរ
ពំនោលច្បាប់
thumb|ចរន្តអគ្គីសនី I បង្កើតដែនអាំងឌុចស្យុងម៉ាញ៉េទិច B ក្នុងរបបស្ទើរអចិន្ត្រៃយ៍ឬអចិន្ត្រៃយ៍ ច្បាប់អំពែរពោលថា៖ «សៀកគុលឡាស្យុងតាមខ្សែកោងបិទជិតដែលហ៊ុំព័ទ្ធរបាយចរន្តអគ្គីសនី នៃដែនម៉ាញ៉េទិច ស្មើនឹងផលបូកពិជគណិតរបស់ចរន្ដដែលកាត់តាមផ្ទៃមុខកាត់នោះ។ គេសរសេរ៖
អាំងតេក្រាលមិនកំនត់
វិធីសាស្រ្តកំនត់មេគុណ
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x-2\! រួចយក x=2\! គេបាន
គុណអង្គទាំង២​ នឹង x^{2}+1\! រួចយក​ x=i\!
អាំងតេក្រាលដោយផ្នែកដែលមាន៤រាង
ឧទាហរណ៍ : គណនា
អាំងតេក្រាលឌីរិចឡេ
សំរាយបញ្ជាក់ដោយការធ្វើឌីផេរ៉ង់ស្យែលក្រោមសញ្ញាអាំងតេក្រាល
អាំងតេក្រាលអាចគណនាបានយ៉ាងងាយដោយប្រើរូបមន្តអយល័រ (Euler's formula)
សញ្ញាយ៉ាកូប៊ី
លក្ខណៈនៃសញ្ញាយ៉ាកូប៊ី
១. បើ n\,គឺជាចំនួនសេស នោះសញ្ញាយ៉ាកូប៊ីក៏ជាសញ្ញាឡឺហ្សង់​។
៣. បើn\, មិនគូ ដូច្នេះ  ឬ 0 \, ៤. បើ a ≡ b (mod n) ដូច្នេះ បើ n\, មិនគូ ។
ប្រស្នានៃការគោរពទិសធំទាំង៦
២ក សិស្សត្រូវប្រតិបត្តិដោយស្ថាន៥យ៉ាង
សុស្សុសាយ ដោយកិរិយាជឿស្ដាប់ពាក្យឱវាទគ្រូអាចារ្យដែលលោកពោលទូន្មានប្រៀនប្រដៅដោយល្អ។
៣ក ស្វាមីគប្បីអនុគ្រោះដោយស្ថាន៥យ៉ាង
អលង្ការានុប្បទានេនដោយកិរិយាផ្គត់ផ្គង់នូវគ្រឿងប្រដាប់តាក់តែងដល់ភរិយាតាមសមគួរដល់សម្បត្តិរបស់ខ្លួន។