ប្រទេសខ្មែរក្រោមអាណាព្យាបាលភាពបារាំង
សន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៦៣
សន្ធិសញ្ញានេះបានបើកឲ្យបារាំងមកតាំងអាណាព្យាបាលភាពលើប្រទេសខ្មែរចាលើកដំបូងតំណាងអំណាចបារាំងនេះបានចោទជាចំណោទមួយចំពោះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលតែងតែចោទសួរថា តើព្រះរាជាខ្មែរព្រះបាទនរោត្តមទ្រង់បានហៅបារាំងឲ្យមកគ្រប់គ្រងស្រុកខ្មែរ ឫក៏បារាំងបានបង្ខំព្រះអង្គឲ្យទទួលយកអាណាព្យាបាលភាពរបស់ បារាំង?តាមឯកសារសៀមបានអះអាងថាបារាំងបានបង្ខំព្រះបាទនរោត្តមឲ្យធ្វើសន្ធិសញ្ញាដាក់ប្រទេសខ្មែរក្រោម អាណាព្យាបាលភាពរបស់បារាំងប៉ុន្តែបារាំងបានប្រកែកថាមិនបាន ធ្វើការកៀបសង្កត់អ្វីមមួយឡើយព្រោះថាប្រទេសខ្មែរជាប្រទេសឯករាជ ហើយមានសិទ្ធិធ្វើការចរចាតាមប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។ តើរវាងចម្លើយទាំងពីរនេះមួយណាសមហេតុផលជាង? ដូច្នេះមានតែធ្វើការសាកល្បង វិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើង។ យើងក៏បានដឹងថាព្រះបាទអង្គដួងទ្រងមានព្រះរាជបំណងចង់ចងស្ពានមេត្រីជាមួយមហាអំ ណាចអឺរ៉ុបណាមួយមានបារាំងជាដើម ដោយទ្រង់មានសង្ឃឹមថានឹងយកមហិទ្ធិឫទ្ធិមហាអំណាចនោះមករំដោះប្រទេសព្រះអង្គឲ្យរួចពីក្រញ៉ាំយួន និងសៀម ប៉ុន្តែកាលនោះបារាំង មិនបានធ្វើឲ្យព្រះអង្គបានសម្រេចព្រះរាជបំណងទេ។ ក្រោយមកដោយយកលេសថា ស្ដេចយួនធ្វើទុកបុកម្នេញលើរូបអ្នកផ្សាយ សាសនាជាតិបារាំង ៗបានវាយយកកំពង់ផែទួរ៉ាំង (Tourane)នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨៥៨ រួចវាយយកបានបន្ទាយព្រៃនគរថ្ងៃទី១៧ ខែកម្ភៈ ឆ្នាំ១៨៥៩។ តាមសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៦២ស្ដេចយួនបានទទួលស្គាល់ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់បារាំងនូវខេត្តមួយចំនួនភាគខាងត្បូង និងកោះត្រឡាចដែលយួនបានកេងប្រវញ្ចពីខ្មែរ។ លុះបានចូលមកនៅជាប្រទេស ជិតខាងខ្មែរហើយ ទើបបារាំងចាប់អារម្មណ៍ យ៉ាងខ្លាំងមកលើប្រទេសខ្មែរ។ រាជការអាណានិគមនិយមបារាំជឿថា ទន្លេមេគង្គជាផ្លូវទឹកមួយសំខាន់ដែលអាចឲ្យពួកគេជ្រៀត ចូលក្នុងប្រទេសចិនខាងត្បូងបាន ម្យ៉ាងទៀតគេ ត្រូវរកមធ្យោបាយកំចាត់ឲ្យអស់នូវគ្រោះថ្នាក់ទាំងឡាយដែលគម្រាមកំហហែងលើអាណានិគមនិយមថ្មីរបស់ពួកគេ ជាពិសេសពីសំណាក់ប្រទេសសៀមដែលមានចក្រព័ទ្ធ អង់គ្លេសនៅក្រោយខ្នង។ គេដឹងថានៅឆ្នាំ១៨៦១ក្រោយពីបែកបន្ទាយព្រៃនគរ ឧត្តមនាវីសាន័រ(Charner)បានបញ្ជូន នាយទាហានម្នាក់ឲ្យទៅក្រុងឧដុង្គ ចូលគាល់ព្រះរាជាខ្មែរ ដើម្បីក្រាបទូលពីជ័យជំនះ របស់បារាំ ពីបំណងបារាំចង់តាំងនៅកូសាំស៊ីន និងពីសេចក្ដីសង្ឃឹមថានឹងអាចទាក់ទង ជាមិត្តភាពជាមួយប្រតេសខ្មែរ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៨៦២ឧត្តម នាវីត្រីបូណាដ(Bonnard)ទេសាភិបាលដែន ដីកូសាំងស៊ីនបានធ្វើដំណើរមកប្រទេសខ្មែរដោយចង់ដឹងពីស្ថានភាពប្រទេស ជាពិសេសអំពីក្រុមមន្ត្រីបរិវានៅក្រុងឧដុង្គ អពីកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងពីទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសសៀម។ល។ គាត់ក៏បានចូ្ងលគាល់ព្រះនរោត្តម ទ្រង់បានទទួលគាត់យ៉ាងរាក់ទាក់ គាត់បានទៅមើលប្រាសាទអង្គរ និងបានធ្វើដំណើរ ហូតដល់ល្បាក់ទឹក។ ពេលត្រឡប់ទៅព្រៃនគរវិញបូណាដ(Bonnard) បានផ្ញើកំណត់ត្រាទៅរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទ័ពជើងទឹក និងអណានិគម Chasse Loup Lou bat និយាយពី សិទ្ធិរបស់បារាំងមកលើប្រទេសខ្មែរ។ បើតាមគាត់បារាំងមានសិទ្ធិលូកដៃចូលក្នុងផ្ទក្នុងរបស់ ខ្មែរ ព្រោះប្រទេសនេះបានទទួលមរតកសិទ្ធិអធិរាជភាពប្រទេសអណ្ណាមមកលើខ្មែរ ដោយមធ្យោបាយវៀចវេរមួយ គឺបញ្ចូលដែនដីកូសាំងស៊ីនជាកម្មសិទ្ធិរបស់បារាំង។ ម្យ៉ាងទៀតគាត់បានរៀបរាប់ដល់ Chasse Loup Lou bat ពីការប្រថ្នារបស់សៀមមកលើ ប្រទេសខ្មែរ ហើយគាត់បានសង្កត់លើការចាំបាច់បារាំងត្រូវតែការពារឯករាជភាពនៃប្រទេសនេះដែលមានទាក់ទងនងសន្តិសុខនៃដែនដីកូ សាំងស៊ីន។ នៅឆ្នាំ១៨៦៣ក្រោយពីបាន តែងតាំងជាទេសាភិបាលដែនដីកូសាំងស៊ីនហើយ ឧត្តមនាវីDe la Grandièreបានវញ្ជាឲ្យអនុនាវីឯកDoudart de Lagrèeធ្វើដំណើរតាមកប៉ាល់ មកធ្វើការសង្កេត ការណ៍ផ្សេងៗនៅលើប្រទេសខ្មែរដើម្បីផ្ដល់ព៌តមានឲ្យបានជាក់លាក់។​ លទ្ធផលនៃបេសកកម្មចុងក្រោយនេះបានបង្ហាញឲ្យឃើញថា សម្ដេចនរោត្តមទ្រង់ចង់មានព្រះទ័យល្អទៅ លើបារាំង។ ហើយទោះបីមានបញ្ជាយ៉ាងស្ទាក់ស្ទើពី​ សាសលូបលូបាត(Chasse Loup Lou bat)ក្ដី ក៏ទេសាភិបាល ក្រង់ឌ្យេរ(De la Grandière)បានធ្វើដំណើរទៅក្រុង ឧដុង្គនៅខែ សីហាឆ្នាំ១៨៦៣។ បើតាមបារាំង មូលហេតុដែលទេសាភិបាលបារាំងចូលគាល់ព្រះរាជាខ្មែរ ព្រោះតែការជ្រៀតជ្រែករបស់សៀមក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្មែរ។ ដូច្នេះ គឺដើម្បីកម្ចាត់ឲ្យអស់់នូវឧបាយកលសម្ងាត់ទាំងឡាយរបស់សៀម ដែលអាចគម្រាមកមហែងដល់ជំហររបស់បារាំងលើទឹកដីឥណ្ឌូចិន​ ដើម្បីបង្កើតសន្តិសុខនៅព្រំដែននៃអាណា និគមថ្មី និងដើម្បីត្រួតពិនិត្យមើលនូវដែនដីខាងក្នុងមួយដែលផ្ដល់ប្រយោជន៍ច្រើន។​ ទេសាភិបាល ក្រង់ឌ្យេរ(De la Grandière)បានទូលហេតុផលទាំងនោះសព្វប្រការ ដល់ព្រះរាជាខ្មែរ ហើយទូលសូមព្រះអង្គព្រមដាក់ប្រទេសខ្មែរឲ្យបារាំងជួយការពារ។ សម្ដេចមិច(Miche)ទ្រង់បានដាក់គម្រោងសន្ធិសញ្ញាមួយ ហើយទ្រងបានធ្វើការពិភាក្សា ជាមួយព្រះរាជាខ្មែរ។ នៅថ្ងៃទី ១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៦៣ ទេសាភិបាលក្រង់ឌ្យេរ(De la Grandière)បានចុះហត្ថលេខាក្នុងនាមគាត់ផ្ទាល់ លើសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព ការពារ និងពាណិជ្ជកម្មជាមួយសម្ដេច នរោត្តមដែលទ្រង់បានទទួលព្រមដោយញភាពញើតញញើមជាច្រើន។