cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
លីលាវតី
អាវុធខាងក្នុង
ការ​នឹក​គិត​ប្រឆាំងនេះបានត្រូវសម្តែងចេញមកជាសម្តីជំទាស់ និង ទង្វើប្រឆាំងដោយរូបបែបផ្សេងៗ ។ ហេតុការណ៍ស្ទើរតែចូលដល់ភាពចលាចលច្របូកច្របល់ កាលបើ​មាន​ដំណឹង​ល្អ​បាន​សាយ​ភាយទូទៅ ពាសពេញមគធរដ្ឋថា ឥឡូវខាងកោសលរដ្ឋ​បាន​បញ្ជូន​អង្គទូត​ចរចា​សន្តិភាព​មក​សុំ​ចរចារ​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​ រាជាណាចក្រ​មគធៈ​ដើម្បី​បញ្ចៀស​មិនឲ្យ​កើត​សង្គ្រាម​ទៀត​រវាង​រដ្ឋទាំងពីរក្នុងពេលអនាគត ។ ប្រមុខរដ្ឋ (រដ្ឋាធិបតី)ខាងក្រុងរាជគ្រឹះទទួលស្វាគមន៍គណៈទូតសន្តិភាពមកពីទីក្រុងសាវត្ថីយ៉ាងសមកិត្តិយស ។ ការចរចា​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​អស់​ពេល​ជា​ច្រើន​ថ្ងៃ អង្គប្រជុំ​បាន​ពិចារណាដល់មូលហេតុដែលនាំឲ្យកើតសង្គ្រាម ។ លុះប្រមូលមតិគ្នាជាឯកច្ឆន្ទហើយឃើញថា បណ្តាលមកពីកម្លាំងយោធា និង អាវុធរបស់ភាគីនីមួយៗដែល សន្សំ​ទុក​ច្រើន​នោះ​ឯង ចាត់ជាមូលហេតុដែលដុតរោលដោលរុកឲ្យពួកមេទ័ពទាំងអស់ចង់ធ្វើសង្គ្រាម គួរនា ដូចជាប្រុសកម្លោះក្រអាញមាំមួនតែងចង់ដាល់តប់អ្នកនេះអ្នកនោះដូច្នោះ ។ បើ​គ្មាន​កម្លាំង​ទ័ព​ឬ​មានតិចតួច​ទេ សូម្បីបើចង់ធ្វើសង្គ្រាមយ៉ាងណាក៏មិនអាចធ្វើបានដែរ ប្រៀបដូចជាប្រុសកម្លោះដែលដាច់ដៃទាំងសងខាង មិនអាចដាល់តប់អ្នកណាបានដូច្នោះ ។ វិធី​ការពារ​មិន​ឲ្យ​កើត​សង្គ្រាម គឺ យល់ព្រមឲ្យសមភាគីទាំងសងខាង កាត់បន្ថយកម្លាំងប្រយុទ្ធរបស់ខ្លួនឲ្យនៅសល់តែបន្តិចបន្តួចទុកល្មមជាគ្រឿងការពារខ្លួនប៉ុណ្ណោះបានហើយ ។ គណៈប្រតិភូ​ទាំងពីរ​ភាគី​ក៏យល់ស្របដោយវិធីការនេះ បន្ទាប់ពីនោះមកក៏មានការចាត់តាំងគណៈកម្មការ ចម្រុះដើម្បីកាត់បន្ថយអាវុធ គណៈកម្មការនេះបានប្រជុំប្រឹក្សាគ្នាម្តងហើយម្តងទៀត ដើម្បីពិចារណារក ឆន្ទានុមតិ​ក្នុង​ការកាត់បន្ថយអាវុធយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព ។ ប៉ុន្តែពិបាកនឹងព្រមព្រៀងគ្នាបានណាស់ ពីព្រោះ​កម្មការម្នាក់ៗខ្វះទំនុកទុកចិត្តចំពោះភាគីបដិបក្ស ខ្លាច​ក្រែង​ភាគី​បដិបក្ស​ចែង​ប្រាប់​កម្លាំង​ពល​មិន​ត្រឹមត្រូវ និង ការពិត​តាមដែលព្រមព្រៀងគ្នា ឬកាត់បន្ថយផ្នែកមួយល្មមជាគ្រឿងបោកបញ្ឆោតកម្មការអធិការកិច្ច ប៉ុន្តែ​ទៅបំពេញបន្ថែមក្នុងផ្នែកផ្សេងទៀត​ សេចក្តី​អាងខ្នាង​សង្ស័យមិនទុកចិត្តគ្នានេះឯង ជាមូលហេតុនាំឲ្យ​កិច្ចចរចាកាត់បន្ថយអាវុធទទួលបរាជ័យម្តងហើយម្តងទៀត ។ នៅ​ខណៈ​ដែល​កិច្ច​ចរចារ​ ដ៏​គ្មាន​ប្រសិទ្ធិផល​កំពុង​តែ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នោះ ភាគី​ទាំងសងខាងក៏ឆ្លៀតឱកាសបន្ថែមកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួន ឲ្យច្រើនសន្ធឹកឡើងដើម្បីមិនឲ្យចាញ់ប្រៀបគូបដិបក្ស ស្រមោលដ៏ខ្មៅងងឹតនៃអសូរសង្គ្រាមគ្របដណ្តប់ ទូទៅពេញទាំងមហារាជាណាចក្រទាំងពីរនោះ ។
គុណតម្លៃនៃការបួស
"ត្រឹមត្រូវ​ហើយ គ្រហស្ថក៏អាចសម្រេចមគ្គផលបានដែរ"
រេវត្តៈកុមារបង្ខំចិត្តចាកចេញ
"លីលាវតីស្រីឆើតឆោម ប្រកបគុណព្រមស្រស់សោភា រេវត្តៈខ្ញុំបាទសូមឃ្លាតឃ្លា ចាកស្រីស្ងួនភ្ងានាពេលនេះ ។ បើទ្រាំរស់នៅគង់មិនបាន នាំទុក្ខខ្លួនប្រាណយ៉ាងគម្រិះ នាងត្រូវម្តាយវាយដំច្រំជិះ ព្រោះខ្ញុំបាទនេះជាដើមហេតុ ។ ចណ្ឌាលខ្ញុំបាទជនថយថោក មិនគួរនៅជ្រកទីត្រដែត សូមលាត្រឡប់ទៅស្រុកខេត្ត មិនមែនបដិសេធនាងនោះទេ ។ តាមពិតនាងល្អបវរស្រស់ ទាំងចិត្តសប្បុរសអស់ជាងគេ សង្គ្រោះខ្ញុំបាទឥតទំនេរ ទោះម្តាយវាយជេរក៏ស៊ូទ្រាំ ។ សរសេរសំបុត្រដល់ត្រង់ណេះ ខ្ញុំសូមកាត់ស្លេះទាំងក្រៀមក្រំ វណ្ណៈខ្ពស់ទាបត្រូវបង្ខំ ញ៉ាំងឲ្យរូបខ្ញុំឃ្លាតចាកលា ។ សរសេរសំបុត្រទាំងទឹកភ្នែក ហូរមកពុះជ្រែកម្តងមួយគ្រា រេវត្តៈខ្ញុំបាទសូមក្រាបលា ស្រីឆោមលីលាវតីហើយ ។ បើបុណ្យវាសនាពីអតីត ជួយតាមប្រកិតឲ្យផលអើយ ពួកយើងទាំងទ្វេបានកៀកកើយ រស់នៅធូរស្បើយតាមស្រមៃ ។ សម្តីចុងក្រោយអួលដើម-ក លាស្រីបវរទាំងបក់ដៃ តាមដោយលិខិតចារសេចក្តី ពោរពេញអត្ថន័យអាល័យនាង ។" ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចេញពីបេះដូង រេវត្តៈ (ចណ្ឌាល)
គុណតម្លៃនៃការបួស
"អង្គឺទេ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ លោកីយ៍​បាន​ផ្តល់​អភិរម្យ​សព្វ​យ៉ាង​ដល់​ខ្ញុំ​កណា ត្រកូល​របស់​ខ្ញុំកណា​ជា​ត្រកូល​អ្នក​មាន​សម្បត្តិ​ស្តុកស្តម្ភ​ ខ្ញុំ​កណា​ជា​បុត្រ​ទោល​ ។ ប៉ា​ម៉ាក់​តាម​ចិត្ត​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ ។ ខ្ញុំកណា​បាន​ប្រើ​ជីវិត​ នេះ​ក្រេប​ជញ្ជក់​ភ្លក់​រសជាតិ​សុខ​លោកីយ៍​គ្រប់​កន្លុក​កន្លៀត​មក​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​ហើយ ។ ប៉ុន្តែ​ទី​បំផុត​គ្មាន​បាន​ឃើញសារៈ​ខ្លឹមសារ​អ្វីទេ សុខលោកីយ៍​ជា​សុខ​មិន​បរិសុទ្ធ ជា​ខណិកសុខ សុខ​ម្តង​ម្យាម​ មិន​ឋិតថេរ​​ចីរកាល​ឡើយ ខ្ញុំកណាបានយល់ដឹងការពិតអំពីព្រះតេជព្រះគុណហ្នឹងឯង សុខខាងលោកីយ៍អាស្រ័យ លើមូលដ្ឋានគឺ ចំណង់​តណ្ហា​ចង់​បាន​ចង់មាន ចង់​ទៅជា​អ្វី​ផ្សេងៗ ។ កាល​បើ​ចង់​ក៏ស្វែងរកអ្វីៗមកបំប៉ន ចំណង់ រករូបមកឲ្យភ្នែកមើល​ រក​សម្លេង​មក​ឲ្យ​ត្រចៀក​ស្តាប់ រក​ក្លិន​មក​ឲ្យ​ច្រមុះ​ស្រង រក​រស​មក​ឲ្យ​អណ្តាត​ភ្លក់ រក​សម្ផស្ស​មក​ឲ្យ​កាយ​ប៉ះពាល់ រក​អារម្មណ៍​ផ្សេងៗ​មក​បំប៉ន​ចិត្ត លុះ​រក​អ្វីៗ​មក​បម្រើ​តណ្ហា​បានហើយ ក៏​សោយ​អារម្មណ៍​ជា​សុខ ។ ប៉ុន្តែ​ជា​សុខ​បណ្តោះ​អាសន្ន​ប៉ុណ្ណោះ រួចហើយ៏ជិនឆ្អន់ ធុញទ្រាន់ តមក ក៏​ចង់​បាន​ចង់មាន ចង់ក្លាយទៅជាអ្វីៗក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗទៀត ហើយក៏ស្វះពន្លះស្វែងរកមក​ទៀត​ លុះ​រក​បាន​មក​បម្រើ​បំប៉ន​តណ្ហា​ជា​សុខ​បណ្តោះ​អាសន្នហើយ ក៏ជិនណាយទៀត ស្វែងរកមកជាថ្មី​ទៀត ។ ប្រព្រឹត្តទៅបែបនេះយ៉ាងប្រដិតប្រជីដោយ​ឥត​ឈប់ឈរ​ លុះ​ពិចារណា​ដោយ​យោនិសោ​ (ដោយ​ឧបាយ) ហើយ ខ្ញុំកណាទើប​ឃើញ​ការពិត​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ ហេតុ​នោះ​បាន​ជា​ខ្ញុំកណា​គិត​ចង់​រំដោះ​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​រួច​ផុត​ស្រឡះ​ពី​ទាសភាព​នៃ​តណ្ហា" ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
បន្ទាប់មក ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ចម្រើនពរលាគាត់ត្រឡប់ទៅខ្ទមសម្នាក់វិញ បុរស​ម្ចាស់​ខ្ទម​សួរ​ដេញដោល ខ្ញុំព្រះករុណាថាទៅធ្វើការងារបានលទ្ធផលដូចម្តេចខ្លះ ?
នាទីចុងក្រោយ
"លោកបង ! លោកបងច៎ា​ ! " លីលាវតីហៅខ្ញុំព្រះករុណាដោយសម្លេងខ្សាវៗទាំងមានទឹកភ្នែកហូររហេញ​ចេញមកពេញត្របកភ្នែកហើយហូរកាត់ផែនថ្ពាល់ចុះកាន់ខ្នើយជាធារ ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"ខ្ញុំកណា​មិន​ដែល​មាន​ឱកាស​បាន​ទទួល​សមណៈព្រាហ្មណ៍​មក​យូរ​ហើយ ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ព្រេងសំណាងដ៏ប្រសើរ​របស់​ខ្ញុំកណា​ដែល​ព្រះតេជ​ព្រះគុណ​ឈាងចូលមកកាន់ខ្ទមរបស់ខ្ញុំកណា" ។
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! មនុស្សយើងម្នាក់ៗចង់ឲ្យគេស្រឡាញ់ចូលចិត្តខ្លួនដោយវិធីផ្សេងៗ ដូច​ជា​​ប្រើអាគមឱម​អាមខ្លួះ បង្គាប់បញ្ជាខ្លះ ប្រើទ្រព្យជន្លជន្លេញខ្លះ ប្រើមន្តអាគមខ្លះ អង្វរ​ព្រះអាទិទេព​ឲ្យ​ជួយ​បណ្តាលចិត្តគេខ្លះ ប៉ុន្តែទង្វើទាំងអស់នេះមិនបានទទួលផលពេញលេញទេ ព្រោះវិធីទាំងនេះជាវិធីខាង​ក្រៅ​ សេចក្តី​ស្រឡាញ់​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​វិធី​ទាំងនេះ​ជា​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​សើៗ​សម្បក​ក្រៅ រខេករខាក​ មិន​មាំមួនស្ថាពរ ។ វិធី​ដែល​ល្អបំផុត គឺ អំពើល្អ គិតល្អចំពោះគេ និយាយល្អចំពោះគេ ធ្វើល្អចំពោះគេ ហើយគេ នឹង​ស្រឡាញ់​រាប់អាន​យើង​យ៉ាង​ស្មោះ​អស់​ពី​ចិត្ត​មាំមួន​ជា​រៀង​រហូត ។ ខ្ញុំ​ព្រះករុណាយកអំពើល្អនេះឯងជាអាវុធការពារខ្លួន បានទទួលសុវត្ថិភាពរហូតរយៈផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយដែលខ្ញុំព្រះករុណាត្រាច់ចរមក ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
សង្កេត​មើលទៅទឹកមុខរបស់មហល្លកជនរឹងរឹតតែស្រងូតស្រងាត់ជាងមុនទៀត គាត់គង់នឹងនឹកសោក​ស្តាយចំពោះការទ្វេសប្រហែស​ដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្ត​កន្លង​មក​ ។ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ទើប​ប្រលោម​លួង​គាត់​ថា៖
អគ្គីភ័យ
"អរគុណណាស់ដែលមានសន្តានចិត្តប្រាថ្នាល្អចំពោះខ្ញុំ"ប្រធានភូមិបែរទៅនិយាយជាមួយនឹងគេដោយ សម្លេងធម្មតា "ផ្ទះនេះមិនមែនជាផ្ទះរបស់យើងទេ សម្លៀកបំពាក់ និង ទ្រព្យសម្បត្តិគ្រប់ប្រភេទដែលត្រូវ ភ្លើងឆេះអស់ព្រមទាំងផ្ទះនេះក៏មិនមែនជាផ្ទះរបស់យើងដែរ យើងខ្ចីរបស់ធរណីមកប្រើប្រាស់បណ្តោះ អាសន្នក្នុងកំឡុងពេលដែលយើងមកស្នាក់អាស្រ័យក្នុងលោកនេះប៉ុណ្ណោះ ម្ចាស់ដើម គឺ ផែនដី វាត្រូវការ ទាមទារយករបស់វាទៅវិញ វាទើបប្រើភ្លើងមកទារយក យើងក៏បានសងវាទៅហើយ នឹងបាច់ស្តាយ ស្រណោះទៅថ្វី ជីវិតនៅមានក៏ស្វែងរកមកទៀតបាន" សម្តីដ៏ប្រិមប្រីយ៍របស់ប្រធានភូមិធ្វើឲ្យហ្វូងមនុស្ស ដែលមកចោមមើលហេតុការណ៍ភាំងស្រឡាំងកាំង
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"ព្រះមុនីទាំង ៧ នោះ គឺ កស្សបៈ អតរី ភារទ្វាជៈ គោតមៈ វិស្វាមិត្រា ជមទគ្គិ វាសិស្តៈ ព្រះមុនីទាំង ៧ នេះកើតមុនព្រះវេទទៅទៀត ពេលនេះ ព្រះអង្គកំពុងប្រថាប់នៅលើឋានសួគ៌ នៅយប់ខែងងឹតឰដ៏អាកាស វេហាស៍ល្ហល្ហេវ បើព្រះគុណម្ចាស់ងើយព្រះភក្ត្រមើទៅលើមេឃ ព្រះគុណម្ចាស់នឹងប្រទះឃើញផ្កាយ ៧ ដួង រៀងរាយគ្នាជាកញ្ចុំ មានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងខ្លាឃ្មុំ ហ្នឹងឯងជាព្រះមុនីទាំង ៧ របស់ពួកខ្ញុំកណា"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"ការប្រកបរបរនៅទីនេះកាក់កបស្រួលមិនមែនឬ?" "ស្រួលណាស់ ប៉ុន្តែទុកជាម្លឹង ខ្ញុំកណាយល់ឃើញថា តោងតែទៅព្រោះមានរឿងខ្លះដែលខ្ញុំកណាមិនចូល​ចិត្តក្នុងភូមិនេះ ហើយ​ខ្ញុំ​កណា​គ្មាន​ផ្លូវ​យក​ឈ្នះ​រឿង​នេះ​បាន​ទេ" គាត់​និយាយ​ទាំង​យក​ដៃ​លូក​ចង្កា​ដោយ​យោនិសោមនសិការ សង្កេតឃើញសញ្ញានៃសេចក្តីមិនស្រស់ស្រាយខ្លះក្នុងកែវភ្នែករបស់គាត់ ធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាចង់ដឹងចង់ឮឡើងភ្លាម ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
នា​ថ្ងៃ​ព្រឹកឡើង មេភូមិព្រមទាំងកូនភូមិទាំងអស់បាននាំគ្នាអារាធនាខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យគង់នៅប្រចាំក្នុងភូមិ​នោះ ប៉ុន្តែខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានទទួលនិមន្តទេ ព្រោះតួនាទីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា គឺ ការ​ត្រាច់រង្គត់ទៅលុះត្រា​តែអស់ខ្យល់ដកដង្ហើម ។ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបចម្រើនពរលាអ្នកស្រុកទាំងអស់ធ្វើដំណើរ​ដើរផ្លូវទៅទិសខាងកើតឆ្ពោះទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
បុរសម្ចាស់ផ្ទះសម្តែងអាការចម្លែកចិត្តហើយនិយាយថា "២២៧ សិក្ខាបទពិតជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ណាស់ ចុះព្រះតេជព្រះគុណបដិបត្តិតាមឲ្យគ្រប់បរិបូរណ៍ដូចម្តេចបាន?"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"កណាសន្មតថាជាស្តេចគង់លើបល្ល័ង្ក ទើបត្រូវដាក់ថ្កល់លើកំពូលចាយដីលើផែនឥដ្ឋដទៃទៀត" ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! ថ្ងៃនេះខ្ញុំកូរណាបានទៅឲ្យឱវាទ​ដល់​ភិក្ខុនី​តាមវេន ។ នៅពេល សម្តែងធម៌ចប់ហើយ មានភិក្ខុនី​ប្លែកមុខមួយ​ចូល​មក​សួរ​ខ្ញុំ​ករុណា​ថា ព្រះ​រេវត្តៈត្ថេរៈ​ដែល​ជា​សង្ឃាធិបតី​ក្នុងវត្តវេឡុវនារាមនេះ លោកជាអ្នកនគរនេះឬនិមន្តមកពីណា? ខ្ញុំករុណា​ក៏ឆ្លើយប្រាប់នាង​ភិក្ខុនី​តាមត្រង់ថា ៖ លោកនិមន្តមកពីក្រុងសាវត្ថី ។ គ្រាន់តែ​ឮ​ថា​មក​ពីក្រុងសាវត្ថីភ្លាម នាងក៏សម្តែងអាការសោមនស្សជាខ្លាំង អង្គុយញញឹមមួយសន្ទុះហើយសួរទៀតថា លោកមានអាយុប្រហែលប៉ុន្មានឆ្នាំ មានរាងរៅដូចម្តេច ខ្ញុំករុណាឆ្លើយថា អាយុ​ប្រហែល​ជា ៣០ ឆ្នាំ សម្បុររាងស រាងរៅសមសួន នាងមិនដែលជួបលោកទេ​ឬយ៉ាងម៉េច? ភិក្ខុនី​ឆ្លើយថា ធ្លាប់ជួបមកយូរហើយ ប៉ុន្តែមិនប្រាកដក្នុងចិត្តថាជារេវត្តៈភិក្ខុដែលខ្ញុំកណា ធ្លាប់ស្គាល់ឬក៏អត់ទេ ។ នៅពេលខ្ញុំករុណា​សួរ​ឈ្មោះ និង ស្រុកកំណើតកើតជា នាងភិក្ខុនី​ប្រាប់ថា នាងឈ្មោះ "លីលាវតី" មកពីក្រុងសាវត្ថី" ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
បុរសចំណាស់ថ្វាយបង្គំខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងលំអុតលំឱនជាអវសាន ហើយក៏លាចេញទៅ ។ ខ្ញុំព្រះករុណាតាម​មើលគាត់ទៅរហូតដល់ដាច់កន្ទុយភ្នែក ទាំង​នឹក​ស្ងើច​ក្នុង​ចិត្ត​ដែល​បាន​ព្យាបាល​គាត់ឲ្យជាសះស្បើយពី​រោគយល់ច្រឡំ(អវិជ្ជា)គឺ​សេចក្តី​ឆោតល្ងង់​ដែលធ្វើឲ្យចិត្តរបស់គាត់ងងឹតងងល់មកជាយូរអង្វែង ។ ខ្ញុំព្រះករុណា នៅសម្រាកត្រង់កន្លែងនោះដដែល លុះស្កប់ស្កល់តាមតម្រូវការហើយក៏ស្ពាយបាត្រ លីក្លស់ធ្វើដំណើរដើរ​ផ្លូវតទៅទៀត ។
ធម៌អហិង្សា
"បើអញ្ចឹង ព្រះតេជព្រះគុណក៏ធ្វើបាបរាល់ថ្ងៃហ្នឹងឯង"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
ព្រឹទ្ធជន​អង្គុយរំលឹករំលើកស្មារតីចងចាំមួយសន្ទុះហើយឆ្លើយថា ៖ "ធ្លាប់ខ្លាចដែរ ខ្ញុំកណាធ្លាប់ខ្លាចវុទ្ធជនម្នាក់ដែលមានមុខមាត់ឫកពាគួរឲ្យព្រឺខ្លាចណាស់ គាត់ចូលចិត្ត​និយាយឆរំជែរំជេញក្មេងក្មាងឲ្យភ័យខ្លាច ខ្ញុំកណាហៅគាត់ថា "អ៊ំប្រុស"​ព្រោះ​គាត់​ជា​ញាតិ​ពន្ធ​ខាង​ឪពុក ផ្ទះរបស់យើងនៅក្បែរគ្នា នៅពេលខ្ញុំកណាយំ ម្តាយខ្ញុំកណាតែងតែបន្លាចថា "អ៊ំប្រុសមកហើយ អ៊ំប្រុស​មកហើយ​" ខ្ញុំកណាក៏ឈប់យំភ្លាម ព្រោះ​ខ្លាច​អ៊ំប្រុស​មក​ពិត​មែន"
គុណតម្លៃនៃការបួស
"វិធី​បដិបត្តិ​ដែល​ព្រះមុនិន្ទ​លោកាចារ្យ​បាន​សម្តែង​ទុក គឺ វិធី​កម្ចាត់​កិលេស ៣ ថ្នាក់ ពោល​គឺ សីល សម្រាប់​អប់រំ​កាយ វាចា មិន​ឲ្យ​និយាយ​អាក្រក់ ធ្វើ​អាក្រក់ ព្រោះ​ការនិយាយ​អាក្រក់​និង​ការ​ធ្វើ​អាក្រក់​នាំ​មក​នូវ​ទោស​ក្តៅ​ក្រហាយ​ដល់​ខ្លួន​និង​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិត្ត​សៅហ្មង​ សីល​សម្រាប់​ឃរាវាស​ហៅ​ថា បញ្ចសីល ឬ និច្ចសីល មាន ៥ ប្រការ ដោយ​លះបង់​ចោល​​​នូវ​សត្តឃាត​ឬ​មនុស្សឃាត​ជា​ដើម​ ។ បើ​បដិបត្តិ​តាម​បាន​គ្រប់​ទាំង ៥ ប្រការ​នោះ ឈ្មោះ​ថា​ជា​អ្នក​មាន​កាយ​និង​វាចា​ស្រគត់​ស្រគំ ស្អាតស្អំ ។ បើមាន​សទ្ធា​ចាស់​ក្លា​ ឲ្យ​រក្សា​ឧបោសថសីល ឬ សីល ៨ ដែល​មាន​វិធី​បដិបត្តិ​សម្រាប់​សម្រាល​ស្កាល​ចេញ​ពី​កិច្ច​កង្វល់​ផ្សេងៗ ទាំង​ធ្វើ​ឲ្យ​សម្តី​សំដៅ​ សុភាព​រាបសា​ទន់ភ្លន់​ប្រណីត​ឡើង ។ កាល​បើ​រក្សា​សីល​បាន​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់​ហើយ គប្បី​បដិបត្តិ​តទៅ​ថ្នាក់ទី ២ គឺ សមាធិ ពោល​គឺ ហ្វឹកហាត់​ចិត្ត​មិន​ឲ្យ​អណ្តែត​ត្រសែត​រាយមាយ​ទីស​ទាស បង្គាប់​ចិត្ត​ឲ្យ​នៅ​មូល​ស្លុង​ឬ​ផ្តោត​នៅ​តែ​នឹង​អារម្មណ៍​តែ​មួយ ។​ ពេល​ដំបូងៗ​ ពិបាក​ពត់​ចិត្ត​ខ្លាំង​ណាស់ ព្រោះ​ចិត្ត​មិន​នៅ​ជា​ប្រក្រតី ចេះតែ​គិត​រាយមាយ​រសេម​រសាម​រាល់​វេលា ។ យើង​មិន​អាច​បង្គាប់​ចិត្ត​បាន​ទេ កាល​បើ​មក​ចាប់​ផ្តើម​បង្វឹក​ជា​គ្រា​ដំបូង​ទើប​ជា​ការ​ពិបាក ។ ប៉ុន្តែ​កុំ​ថយក្រោយ​ញើញ​ញូញ​ឡើយ ហាត់​ព្យាយាម​ធ្វើ​​ជា​រឿយៗ នៅទីបំផុត​ ក៏​នឹង​កើត​ជំនាញ​ក្នុង​ការ​បង្វឹកចិត្ត ។ លុះ​កើត​ជំនាញ​ហើយ ចិត្ត​នឹង​ស្ងប់ស្ងាត់​​បាន​ដោយ​រហ័ស ហើយ​នឹង​ឲ្យ​ស្ងប់​យូរ​ប៉ុន​ណា​ក៏​បាន​តាម​ប្រាថ្នា​ កាលបើ​អាច​ហ្វឹកហ្វឺន​ចិត្ត​ឲ្យ​ស្ងប់​បាន​យ៉ាង​ដាច់​ខាត​ហើយ​ក៏​ឈ្មោះ​ថា បដិបត្តិ​តាម​ថ្នាក់​ទី ២ គឺ សមាធិ​បាន​យ៉ាង​ល្អ​ឥត​ខ្ចោះ ។ បន្ទាប់​ពី​នោះ ទើប​ចាប់​ផ្តើម​បដិបត្តិ​តាម​ថ្នាក់ទី ៣ គឺ បញ្ញា ធម្មតា​ ចិត្ត​ដែល​ស្ងប់​រមែង​ជា​ចិត្ត​មាន​កម្លាំង មាន​ពន្លឺ​ភ្លឺ​ខ្លាំង​ក្លា​ ជា​ចិត្ត​មិន​រត់រាត់​រាយ​រសេម​រសាម ។ ប្រសិន​បើ​លំឱន​ចិត្ត​ដែល​ភ្លឺស្វាង​និង​មាន​ពលានុភាព​ នោះ​ទៅ​ពិចារណា​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​រាវរក​វត្ថុ​ណា​មួយ មុខ​ជា​កើត​សេចក្តី​យល់​ជាក់​ច្បាស់​ក្នុង​វត្ថុនោះ អាច​ដឹង​សភាព​ពិត​របស់​វត្ថុ​នោះ​បាន​ នា​កាល​ដឹង​សច្ចភាព​នៃ​វត្ថុ​នោះ​បាន​ជាក់​ច្បាស់​ហើយ ចំណេះ​ចេះ​ដឹង​នោះ​អាច​ដេញ​កម្ចាត់​ភាព​ល្ងង់​ខ្លៅ​ សេចក្តី​វង្វេងវង្វាន់​ ការ​ងប់ងល់​ កំណួចកំណាន់​ចេញ​ពី​ចិត្ត​សន្តាន​បាន​ ធ្វើ​ឲ្យ​ចិត្ត​ស្អាត​បរិសុទ្ធ​បាន​ច្រើន​ខ្លះ​តិច​ខ្លះ​តាម​កម្លាំង​នៃ​ការ​បដិបត្តិ​របស់​យើង" ។
"បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! ពាក្យអធិប្បាយរបស់ព្រះតេជព្រះគុណប្រត្យ័ក្សជាក់ច្បាស់ល្អណាស់ ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​កណា​មើល​ឃើញ​បដិបទាមគ្គ​និង​បដិបត្តិ​បាន​ហើយ ប៉ុន្តែ​នៅ​សង្ស័យ​ត្រង់​ចំណុច​ថា នៅ​ពេលធ្វើ​សមាធិ​ទាល់​តែចិត្ត​ស្ងប់​ស៊ប់​ល្អ​ហើយ​ គួរ​បង្អោន​ទៅ​ពិចារណា​អ្វី​មុន​គេ?"
ក្រុមល្ខោនចល័ត
"អាត្មាមកពីក្រុងសាវត្ថីជារាជធានីនៃកោសលរដ្ឋដែលនៅឆ្ងាយពីនេះទៅភាគខាងលិច អាត្មាជាអ្នក​សម្តែងល្ខោនដែរ ដើរ​ទេស​សម្តែង​ល្ខោន​ទៅ​តាម​ស្រុកភូមិ​ផ្សេងៗ​រហូត​ដល់​ក្រុង​រាជគ្រឹះ​ថ្ងៃ​នេះ"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ! សម្តីរបស់ព្រះគុណម្ចាស់ដែលសម្តែងដល់ក្មេងតូចអម្បាញ់មិញនេះ ធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្មារលាទោសមកបាន ព្រមជាមួយគ្នានោះ ទោមនស្សចិត្ត​ដ៏​ធំមហិមា​ក៏កើតឡើង ខ្ញុំព្រះករុណាទើបមិនអាចទប់ទឹកភ្នែកបាន ព្រោះខ្ញុំកណាជាអ្នកឈ្លក់វង្វេងក្នុងលាភសក្ការៈ យសស័ក្តិ ទាល់តែយល់ថាខ្លួនល្អវិសេសបំផុតហើយ មិន​បាច់​ពឹងពាក់​អាស្រ័យ​អ្នកណាទេ ខ្ញុំព្រះករុណាបាន ប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ និង យសស័ក្តិរបស់ខ្លួនបៀតបៀនអ្នកស្រុកភូមិយ៉ាងឃ្នើសឃ្នង ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាមិន ដែលគិតថាជាទារុណកម្មធ្វើបាបអ្វីទេ ត្រឡប់​ជារីករាយត្រេកអរទៅទៀតដែលបានឃើញហាយនភាព របស់អ្នកស្រុកភូមិ ហើយមើលឃើញសម្បត្តិសម្បុកហូរហៀរចូលមកឯកឯង ខ្ញុំកណាចិញ្ចឹមជីវិតលើ ទឹកភ្នែក​របស់​អ្នកដទៃ​យ៉ាង​ជាក់ស្តែង លុះបានស្តាប់ព្រះតេជព្រះគុណសម្តែងហេតុផលជាមួយនឹង ក្មេងតូចចប់ហើយ ជម្លក់វិលវក់ក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំកណាក៏ខ្ចាត់បាត់អស់រលីង ខ្ញុំកណាភ្ញាក់រលឹកនឹកឃើញ ទោស​កំហុស​ខ្លួនឯងបានភ្លាមថា ខ្លួនបានធ្វើអំពើអាក្រក់ថោកទាបអ្វីខ្លះ ព្រះគុណម្ចាស់បានជួយស្រោច ស្រង់​ខ្ញុំ​កណា​ចេញ​ពី​អន្លង់​នៃ​បាបកម្ម​យ៉ាង​ពិតប្រាកដ" ។ ប្រធានភូមិយំសោកសង្រេងទៅមួយសន្ទុះទៀត ទើបស្រដីឡើងថា ៖
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
អ្នកធំណាដែលខ្វះមុទិតាធម៌ដែលជាមូលដ្ឋានរបស់ចិត្ត ច្រើនតែជាមនុស្សច្រណែនឈ្នានីស មិនលើកតម្កើង សេចក្តីល្អរបស់អ្នកតូច ខ្លាចអ្នកតូចល្អលើសខ្លួន រិះរកវិធីបំផ្លាញបង្កាច់បង្ខូចនៅពេលអ្នកតូចបានល្អជាងខ្លួន ។ អ្នកធំបែបនេះឈ្មោះថា ខ្ទាស់រារាំងសេចក្តីចម្រើនរបស់អ្នកតូចដោយពិត ។
បរមិន្ទរាជា
ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ បរមិន្ទរាជា (គស.១៥២១-១៥៧៦) រជ្ជកាល (១៥៦៦-១៥៧៦) សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ ជាព្រះរាជបុត្រានៃព្រះបរមខត្តិយាមហាចន្ទរាជា ស្ដេចឡើងសោយរាជ្យស្នងសម្ដេចព្រះវររាជបិតាធិរាជ ក្នុង ព.ស.២១១០, គ.ស.១៥៦៦, ម.ស.១៤៨៨, ច.ស.៩២៨ ឆ្នាំខាល អដ្ឋស័ក ទ្រង់ព្រះនាមជា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមិន្ទបរមរាជាធិរាជរាមាធិបតី សិរីសុរិយោវង្សចក្រពត្រាមហាធិបឥន្ទ្រនរិន្ទខត្តិយវង្សកូលកំពូលកម្ពុជាមហាឥន្ទបត កុររុដ្ឋរាជធានីបុរីរម្យឧត្តមមហាស្ថាន បរមនាថ បរមបពិត្រ ជាអម្ចាស់ស្ដេចគង់ព្រះបរមរាជវាំងលង្វែក។ ព្រះរាជពង្សាវតារ របស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យភាគ ៣ លេខ ត ៥៣-៣ មានសេចក្ដីថា : ទ្រង់តាំងព្រះសុជាតិក្សត្រី ជារាជបុត្រី ព្រះយសរាជា ដែលត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យោ ព្រះអយ្យកោមួយ ជាព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាមជាសម្ដេចព្រះភគវតី សិរីរតន៍រាជទេវី ទៅវិញទេ គឺថាមិនមែនព្រះនាងទេពបុប្ផាទេ។ ព្រះអគ្គមហេសីអង្គនេះ មានព្រះនាមនៅក្នុងសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាល ដែលត្រូវជាព្រះមាតានៃព្រះបាទសត្ថាទី១។
ជនជាតិចាមសុំចុះចូល
កាលនៅឯនគរផាងរិ ផាងរ៉ាង (បណ្ឌុរង្គ) ជានគរចាមដែលខ្មែរហៅថា បាញ់តិក បាញ់ត្រាង ដែលយួនហៅថា ជិបថាញ់ ជានគរទិសខាងកើត ក្រុងនគរកម្ពុជាធិបតីវិញ។ កាលអំពីដើមរៀងមក នគរនេះមានស្ដេចសោយរាជ្យសម្បត្តិតព្រះវង្ស ជាច្រើនតំណ ហើយជាចំណុះក្រុងកម្ពុជាតាំងអំពីបុរាណក្រស័ត្ររៀងមក។ លុះដល់ពូជបោសោម នគរនេះក៏លែងដាច់ជាចំណុះក្រុងកម្ពុជា ហើយតាំងខ្លួនជានគរឯករាជ្យត្រកូល បោ ជាលំដាប់រៀងៗមកជាច្រើនអង្គ។ ស្ដេចចាមក៏ដាច់ពុំជាចំណុះប្រទេសណាឡើយ។ លុះដល់ ពស.២០៨២, គស.១៥៣៨, មស.១៤៦០, ចស.៩០០ ឆ្នាំច អដ្ឋស័ក ស្ដេចចាមជាន់នោះឈ្មោះ បោភិកស័ក ជាស្ដេចសោយរាជ្យក្នុងនគរចាមនោះ ស្ដេចយួនឱ្យ អុងខាំតាន់កាន់ជាមេទ័ពលើកពល ៣០០០០ នាក់ដើរជើងទឹកចូលច្បាំងវាយនគរចាមតាមផ្លូវមាត់សមុទ្ទ។ ទ័ពយួនសំលាប់បោភិនស័កស្លាប់ទៅ។ ស្ដេចចាមដែលសោយរាជ្យតៗមកបានធ្វើសង្គ្រាមនឹងយួនច្រើនរាជ្យច្រើនគ្រាណាស់។ ទីបំផុតទ័ពយួន វាយយកបាននគរចាមហើយអុងខាំតាន់ក៏តាំងបោអិនភិរៃឱ្យឡើងសោយរាជ្យ ស្ដេចចំណុះនគរយួន។ លុះដល់ក្រោយមកបោរាត ជាពូជព្រះវង្សចាមគិតនិងលាកស្មើណាជ្វា (លក្ឝ្មណ៍) ក្បត់យួន យួនដឹងទាន់ក៏ ដេញចាប់បោរាតចាម និង លាក់ស្មើណាជ្វា។ អ្នកទាំងពីរនេះ ក៏ផាត់កៀរគ្រួនាំគ្នាមកតាំងនៅត្រើយខាងលិចទន្លេបាសក្ដិ ដែលក្នុងខេត្តស្បៀងជិត ប្របដែនក្រុងកម្ពុជាធិបតី ហើយទទួលជាចំណុះ ពញាអរជូន ចៅហ្វាយស្រុកត្បូងឃ្មុំទៅ។ សម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជាជាបរមបពិត្រជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ទ្រង់ជ្រាបហើយទ្រង់ប្រោស ឱ្យពញាអរជូនទទួលចាមជ្វាទាំងនោះជាខ្ញុំ នៅក្នុងខណ្ឌសីមាចុះ។ សម្ដេចព្រះបរមិន្ទរាជា បរមបពិត្រជាអម្ចាស់ ស្ដេចសោយរាជសម្បត្តិជាសុខសាន្ត បរិបូណ៌ទៅដោយស្បៀងអាហារឥតខ្វះឡើយ។ ក្រុងកម្ពុជាធិបតី ខេមរាប្រទេស កាលជាន់នោះប្រកបដោយសេចក្ដី សុខសប្បាយអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រ ក្នុងព្រះនគរប្រកបទៅដោយគ្រឿងល្បែង ភ្លេងរាំជាសុខក្សេមក្សាន្ត សប្បាយណាស់។
ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១
ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ១ > វិនយបិដក > វេរញ្ជកណ្ឌ និងបារាជិកកណ្ឌ
មហាវិភង្គ បឋមភាគ
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៣
[២១០] សម័យនោះឯង មានបិណ្ឌចារិកភិក្ខុមួយរូប បានចង្ហាន់លាយដោយថ្នាំពិស ហើយនាំចេញទៅ បានប្រគេនភោជនដ៏ឧត្តមដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងនោះក៏ (នាំគ្នាឆាន់) ពុលស្លាប់អស់ទៅ ។ ភិក្ខុអ្នកប្រគេនបិណ្ឌបាតនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា នែភិក្ខុ អ្នកឯងមានចិត្តគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនដឹងសោះ ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ (បើ) មិនដឹង មិនត្រូវអាបត្តិទេ ។សម័យនោះឯង មានភិក្ខុមួយរូប មានប្រាថ្នាចង់ល្បងលេង បានឱ្យថ្នាំពិសដល់ភិក្ខុមួយរូប ។ ភិក្ខុនោះស្លាប់ ។ ភិក្ខុអ្នកឱ្យនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងមានចិត្តគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមានបំណងនឹងល្បងលេងទេ ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកទេ ត្រូវតែត្រឹមអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។
បារាជិកកណ្ឌ​សិក្ខាបទ ទី​១
[២៣] ក្នុងសម័យនោះ ពួកភិក្ខុវជ្ជីបុត្រនៅក្នុងក្រុងវេសាលីជាច្រើនរូប នាំគ្នាឆាន់ឆ្អែតហើយសឹង ៗស្កប់ហើយស្រង់ទឹក ៗហើយឆាន់ ៗហើយសឹង ៗស្កប់ស្កល់ហើយស្រង់ទឹក ឥតបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយប្រាជ្ញាឡើយ មិនពោលលាសិក្ខា មិនធ្វើឱ្យច្បាស់នូវភាវៈជាអ្នកមានកំឡាំងថយ (គឺមិនសឹកសិន) ហើយសេពមេថុនធម្ម ។ លុះសម័យតមកខាងក្រោយ ភិក្ខុទាំងនោះប្រទះសេចក្តីព្រាត់ប្រាសចាកញាតិខ្លះ ប្រទះសេចក្តីវិនាសភោគសម្បត្តិខ្លះ ប្រទះរោគមកបៀតបៀនខ្លះ (ក៏នាំគ្នា) ចូលទៅរកព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ហើយពោលពាក្យយ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំទាំងឡាយ មិនមែនជាអ្នកតិះដៀលព្រះពុទ្ធ តិះដៀលព្រះធម៌ តិះដៀលព្រះសង្ឃទេ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំទាំងឡាយជាអ្នកតិះដៀលតែខ្លួនឯង មិនមែនតិះដៀលអ្នកដទៃទេ យើងខ្ញុំទាំងឡាយ បានមកបួសក្នុងធម្មវិន័យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដែងហើយដោយ ប្រពៃយ៉ាងនេះ ក៏ទៅជាប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ឱ្យបរិសុទ្ធ ឱ្យបរិបូណ៌អស់មួយជីវិតមិនកើត យើងខ្ញុំទាំងឡាយហៅពេញជាមនុស្សឥតសំណាងវាសនា យើងខ្ញុំពេញជាមនុស្សឥតបុណ្យ បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏ចម្រើន បើប្រសិនជាយើងខ្ញុំបាននូវបព្វជ្ជា បាននូវឧបសម្បទាក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឥឡូវនេះទៀត នោះយើងខ្ញុំគង់នឹងបានឃើញនូវកុសលធម៌ទាំងឡាយ និងខំប្រឹងប្រកបព្យាយាមជាគ្រឿងញុំាងធម៌ទាំងឡាយដែលជាចំណែកនៃពោធិញាណ ឱ្យចម្រើនអស់រាត្រីមុន និងរាត្រីក្រោយ (គឺបឋមយាមនិងបច្ឆិមយាម) ក្នុងកាលឥឡូវនេះឯង បពិត្រព្រះអានន្ទដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំសូមអង្វរ សូមលោកម្ចាស់នាំសេចក្តីនេះទៅក្រាបទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគឱ្យទានផង ។ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ក៏ទទួលពាក្យរបស់ពួកភិក្ខុវជ្ជីបុត្រអ្នកក្រុង វេសាលីថា អើ អាវុសោ ហើយចូលទៅកាន់ទីដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏បានក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលអានន្ទ តថាគតគប្បីដកសិក្ខាបទឈ្មោះបារាជិក ដែលតថាគត បានបញ្ញត្តហើយដល់សាវកទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនៃជនអ្នកនៅក្នុងដែនវជ្ជីទាំងឡាយក្តី ព្រោះហេតុនៃវជ្ជីបុត្តកភិក្ខុទាំងឡាយក្តី ដោយអំពើណា អំពើនុ៎ះមិនមែនជាហេតុ មិនមែនជាឱកាសឡើយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី២
[១២៤] ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់របស់មិនបានឱ្យដោយអាការ៥យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ គឺទ្រព្យដែលអ្នកដទៃមិនបានហួងហែងរក្សា១ សំគាល់ថាជាទ្រព្យមានអ្នកដទៃហួងហែងរក្សា១ បរិក្ខារមានដំឡៃច្រើន ប្រមាណ៥មាសក ឬលើសពី៥មាសក១ មានថេយ្យចិត្តតាំងឡើងប្រាកដ១ ញុំាងទ្រព្យនោះឱ្យឃ្លាតផុតចាកទី១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (បើមិនទាន់ឱ្យឃ្លាតផុតចាកទីទេ) ភិក្ខុចាប់ពាល់ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ញុំាងទ្រព្យនោះឱ្យកំរើក ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់របស់មិនបានឱ្យដោយអាការ៥យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ គឺទ្រព្យដែលអ្នកដទៃមិនបានហួងហែងរក្សា១ សំគាល់ថាទ្រព្យមានអ្នកដទៃហួងហែងរក្សា១ បរិក្ខារមានដំឡៃតិច ប្រមាណលើសពី១មាសក ឬថយពី៥មាសកចុះមក១ មានថេយ្យចិត្តតាំងឡើងប្រាកដ១ ញុំាងទ្រព្យនោះឱ្យឃ្លាតផុតចាកទី១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (បើមិនទាន់ឱ្យឃ្លាតផុតចាកទីទេ) ភិក្ខុចាប់ពាល់ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ញុំាងទ្រព្យនោះឱ្យកំរើក ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់របស់មិនបានឱ្យដោយអាការ៥យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ គឺទ្រព្យដែលអ្នកដទៃមិនបានហួងហែងរក្សា១ សំគាល់ថាទ្រព្យមានអ្នកដទៃហួងហែងរក្សា១ បរិក្ខារមានដំឡៃតិច ប្រមាណ១មាសក ឬថយពី១មាសកចុះមក១ មានថេយ្យចិត្តតាំងឡើងប្រាកដ១ ញុំាងទ្រព្យនោះឱ្យឃ្លាតផុតចាកទី១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (បើមិនទាន់ឱ្យឃ្លាតផុតចាកទីទេ) ភិក្ខុចាប់ពាល់ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ធ្វើទ្រព្យនោះឱ្យកំរើក ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៤
[២៥២] ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាបានសម្រេចហើយ កំពុងសម្រេច បានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផល សកទាគាមិផល អនាគាមិផល អរហត្តផល អាត្មាជាអ្នកបានហើយ ជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយ ក្នុងអរហត្តផល អរហត្តផល អាត្មាបានធ្វើឱ្យច្បាស់លាស់ហើយ ដោយអាការ៣យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។បេ។
[២៥៣] ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា រាគៈអាត្មាបានកំចាត់បង់ហើយ រាគៈអាត្មាបានខ្ជាក់ចោលហើយ រាគៈអាត្មាបាន (ធ្វើ) ឱ្យផុតហើយ រាគៈអាត្មាបានបន្សាត់ចេញហើយ រាគៈអាត្មាបានរលាស់ចោលហើយ រាគៈអាត្មាបានរើចោលហើយ រាគៈអាត្មាបានគាស់រំលើងហើយ ដោយអាការ៣យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។បេ។ ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា ទោសៈអាត្មាបានកំចាត់បង់ហើយ ។បេ។ មោហៈអាត្មាបានកំចាត់បង់ហើយ បានខ្ជាក់ចោលហើយ បាន (ធ្វើ) ឱ្យផុតហើយ បានបន្សាត់ចេញហើយ បានរលាស់ចោលហើយ បានរើចោលហើយ បានគាស់រំលើងហើយ ដោយអាការ៣យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។បេ។
បារាជិកកណ្ឌ​សិក្ខាបទ ទី​១
[៣៥] ត្រង់ពាក្យថា ដោយហោចទៅសូម្បីដោយសត្វតិរច្ឆានញី អធិប្បាយថា ភិក្ខុសេពចំពោះមេថុនធម្ម សូម្បីដោយសត្វតិរច្ឆានញី ក៏មិនមែនជាសមណៈ មិនមែនជាសក្យបុត្រឡើយ នឹងបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ភិក្ខុដែលសេពមេថុនធម្មដោយស្រីមនុស្ស ព្រោះហេតុនោះបានជាហៅថា (ភិក្ខុសេពមេថុនធម្ម) យ៉ាងហោចទៅ សូម្បីដោយសត្វតិរច្ឆានញី (ក៏ត្រូវអាបត្តិបារាជិក) ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី២
[៩២] ដែលឈ្មោះថា ទ្រព្យស្ថិតនៅលើគោក (នោះ) គឺទ្រព្យដែលគេដម្កល់ទុកលើទីគោក ។ ភិក្ខុមានថេយ្យចិត្តថា អញនឹងលួចទ្រព្យដែលស្ថិតនៅលើទីគោក ហើយស្វែងរកគ្នាឱ្យបានពីរនាក់ក្តី ដើរទៅតែឯងក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ចាប់ពាល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ឱ្យឃ្លាតចាកទី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។
[១១៤] ដំរី សេះ ឩដ្ឋ គោ លា ជាពួកសត្វចិញ្ចឹមហៅថា សត្វមានជើង៤ ។ ភិក្ខុមានថេយ្យចិត្ត ចាប់ពាល់សត្វជើង៤នោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ ឱ្យផុតចាកទី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ ភិក្ខុគិតថា អញនឹងនាំបណ្តើរនូវសត្វជើង៤ទៅដោយជើង ហើយឱ្យឈានជំហានទី១ទៅ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ ឱ្យឈានជំហានទី២ទៅ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ ឱ្យឈានជំហានទី៣ទៅ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ ឱ្យឈានជំហានទី៤ទៅ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៤
[២៤៦] ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាបានចូលហើយ កំពុងចូល បានចូលកាន់សុញ្ញតសមាបត្តិ កាន់អនិមិត្តសមាបត្តិ កាន់អប្បណិហិតសមាបត្តិ អាត្មាជាអ្នកបានហើយ ជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយ ក្នុងអប្បណិហិតសមាបត្តិ អប្បណិហិតសមាបត្តិ អាត្មាបានធ្វើឱ្យច្បាស់លាស់ហើយ ដោយអាការ ៣យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។បេ។
បារាជិកកណ្ឌ​សិក្ខាបទ ទី​១
បឋមបារាជិក ចប់ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៤
[២៣៣] ត្រង់ពាក្យថា ណាមួយ សេចក្តីថា ណាក៏ដោយ ។បេ។ ត្រង់ពាក្យថា ភិក្ខុ ។បេ។ ភិក្ខុដែលបានឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចានេះ សំដៅឱ្យឈ្មោះថា ភិក្ខុ ក្នុងអត្ថនេះ ។ ត្រង់ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ សេចក្តីថា មិនដឹងមិនឃើញនូវកុសលធម៌ដែលមិនមាន មិនពិត មិនប្រាកដក្នុងខ្លួន (ហើយចូលចិត្តថា) កុសលធម៌ទាំងឡាយរបស់អញមាន ។ ឈាន (គុណជាតសំរាប់ដុតបង់នូវកិលេស)១ វិមោក្ខ (គុណធម៌ដែលផុតស្រឡះចាករាគៈជាដើម)១ សមាធិ (សភាពដែលតម្កល់ចិត្តស្មើមាំល្អក្នុងអារម្មណ៍)១ សមាបត្តិ (គុណជាតិដែលដល់ព្រម)១ ញាណទស្សនៈ (កិរិយាឃើញដោយបញ្ញា)១ មគ្គភាវនា (កិរិយាចម្រើននូវមគ្គ)១ ផលសច្ឆិកិរិយា (ដំណើរធ្វើឱ្យច្បាស់លាស់នូវផល)១ កិលេសប្បហាន (កិរិយាលះបង់កិលេស)១ វិនីវរណតា ចិត្តស្ស ចិត្តមាននីវរណធម៌ប្រាសហើយ១ សុញ្ញាគារេ អភិរតិ សេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះដ៏ស្ងាត់១ (ធម៌ទាំង១០នេះ) ហៅថា ឧត្តរិមនុស្សធម្ម ។ ត្រង់ពាក្យថា បង្អោនមកដាក់ក្នុងខ្លួន សេចក្តីថា បង្អោនកងកុសលធម៌ទាំងនោះមកដាក់ក្នុងចិត្ត ឬបង្អោនចិត្តទៅក្នុងកងកុសលធម៌ទាំងនោះ ។ ត្រង់ពាក្យថា ញាណ បានដល់វិជ្ជា គឺសេចក្តីដឹងវិសេស៣យ៉ាង ។ ត្រង់ពាក្យថា ទស្សនៈ សេចក្តីថា ធម្មជាតណា ហៅថា ញាណ ធម្មជាតនោះហៅថា ទស្សនៈ ធម្មជាតណាហៅថា ទស្សនៈ ធម្មជាតនោះហៅថា ញាណ ។ ត្រង់ពាក្យថា ពោលអួត សេចក្តីថា ប្រាប់ដល់ស្រីក្តី ប្រុសក្តី គ្រហស្ថក្តី បព្វជិតក្តី ។ ត្រង់ពាក្យថា ខ្ញុំដឹងដូច្នេះ ខ្ញុំឃើញដូច្នេះ សេចក្តីថា ខ្ញុំដឹងធម៌នេះ ខ្ញុំឃើញធម៌នេះ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌នេះជារបស់ខ្ញុំ ៗក៏យល់ជាក់ច្បាស់ក្នុងធម៌នេះហើយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៣
[២១៩] សម័យនោះឯង មានភិក្ខុមួយរូប បានបញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់វិហារដែលមានយក្ខកាច (អាស្រ័យនៅ) ។ ពួកយក្ខក៏ (នាំគ្នា) ផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទៅ ។ ឯភិក្ខុដែលជាអ្នកបញ្ជូនក៏មានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ មិនមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុដែលមិនមានបំណងនឹងសម្លាប់ទេ ។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុមួយរូបមានបំណងនឹងសម្លាប់ ក៏បញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់វិហារដែលមានយក្ខកាច ។ ពួកយក្ខក៏ផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទៅ ។បេ។ ពួកយក្ខមិនបានផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទេ ។ ឯភិក្ខុជាអ្នកបញ្ជូននោះក៏មានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកទេ ត្រូវតែត្រឹមអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុមួយរូប បញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់ផ្លូវលំបាកមានសត្វសាហាវ ។ សត្វសាហាវទាំងឡាយ ក៏ផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទៅ ។ ភិក្ខុអ្នកបញ្ជូនមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ មិនមានអាបត្តិដល់ភិក្ខុដែលមិនមានបំណងនឹងសម្លាប់ទេ ។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុមួយរូបមានបំណងនឹងសម្លាប់ បានបញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលមានសត្វសាហាវ ។ សត្វសាហាវទាំងឡាយក៏ផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទៅ ។បេ។ ពួកសត្វសាហាវមិនបានផ្តាច់ជីវិតភិក្ខុនោះទេ ។ ភិក្ខុអ្នកបញ្ជូននោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកទេ ត្រូវតែត្រឹមអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ សម័យនោះឯង មានភិក្ខុមួយរូប បានបញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់សង្វែង មានចោរ (អាស្រ័យនៅ) ។ ពួកចោរក៏ផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទៅ ។ ភិក្ខុអ្នកបញ្ជូននោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ (បើ) មិនមានបំណងនឹងសម្លាប់ មិនត្រូវអាបត្តិទេ ។ សម័យនោះឯង ភិក្ខុមួយរូបមានបំណងនឹងសម្លាប់ ក៏បញ្ជូនភិក្ខុមួយរូបទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់សង្វែង ដែលមានចោរ (អាស្រ័យនៅ) ។ ពួកចោរក៏ផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទៅ ។បេ។ ពួកចោរមិនបានផ្តាច់បង់ជីវិតភិក្ខុនោះទេ ។ ភិក្ខុអ្នកបញ្ជូននោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកទេ ត្រូវតែត្រឹមអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៤
បារាជិកទី៤ ចប់ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៣
[១៩៦] ដែលហៅថា រណ្តៅ (នោះ) គឺភិក្ខុជីករណ្តៅចំពោះមនុស្សដោយតាំងចិត្តថា អ្នកណាមួយធ្លាក់ទៅ គង់ស្លាប់ ដូច្នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ កាលបើអ្នកណាមួយធ្លាក់ទៅហើយ កើតទុក្ខវេទនាឡើង (ដល់អ្នកនោះ) ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ បើអ្នកនោះស្លាប់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ ភិក្ខុជីករណ្តៅមិនចំពោះ (មនុស្ស ឬអមនុស្ស) ដោយគិតថា ជនណាមួយធ្លាក់ទៅ គង់ស្លាប់ ដូច្នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (បើ) មនុស្សធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅនោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ កាលមនុស្សនោះធ្លាក់ទៅ កើតទុក្ខវេទនាឡើង ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ (បើមនុស្សនោះ) ស្លាប់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ (បើ) យក្សក្តី ប្រេតក្តី សត្វតិរច្ឆានដែលមានរាងកាយដូចមនុស្សក្តី ធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅនោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ កាលបើជន មានយក្សជាដើមនោះធ្លាក់ទៅហើយ កើតទុក្ខវេទនា ភិក្ខុក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ ។ (បើ) ជនមានយក្សជាដើមនោះស្លាប់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ (បើ) សត្វតិរច្ឆានធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅនោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ កាលបើធ្លាក់ទៅហើយ កើតទុក្ខវេទនា ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (បើ) វាស្លាប់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី២
[១២៣] ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់គេមិនបានឱ្យដោយអាការ៦យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក គឺមិនបានសំគាល់ថាជារបស់ខ្លួន១ មិនបានកាន់យកដោយវិស្សាសៈ១ មិនបានកាន់យកជារបស់ខ្ចី១ បរិក្ខារមានដំឡៃច្រើន ប្រមាណ៥មាសក ឬលើសពី៥មាសក១ មានថេយ្យចិត្តតាំងឡើងប្រាកដ១ ញុំាងរបស់នោះឱ្យឃ្លាតផុតចាកទី១ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ (បើមិនទាន់ញុំាងរបស់នោះឱ្យឃ្លាតផុតចាកទីទេ) ភិក្ខុចាប់ពាល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ញុំាងរបស់នោះឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់គេមិនបានឱ្យដោយអាការ៦យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ គឺមិនបានសំគាល់ថាជារបស់ខ្លួន១ មិនបានកាន់យកដោយស្និទ្ធស្នាល១ មិនបានកាន់យកជារបស់ខ្ចី១ បរិក្ខារមានដំឡៃតិច ប្រមាណលើសពី១មាសក ឬថយពី៥មាសកមក១ មានថេយ្យចិត្តតាំងឡើងប្រាកដ១ ញុំាងទ្រព្យនោះឱ្យឃ្លាតផុតចាកទី១ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ (បើមិនទាន់ឱ្យឃ្លាតផុតចាកទីទេ) ភិក្ខុចាប់ពាល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ធ្វើរបស់នោះឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ភិក្ខុកាន់យកទ្រព្យដែលម្ចាស់របស់មិនបានឱ្យដោយអាការ៦យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ គឺមិនបានសំគាល់ថាជារបស់ខ្លួន១ មិនបានកាន់យកដោយស្និទ្ធស្នាល១ មិនបានកាន់យកជារបស់ខ្ចី១ បរិក្ខារមានដំឡៃតិច ប្រមាណ១មាសក ឬថយពី១មាសកមក១ មានថេយ្យចិត្តតាំងឡើងប្រាកដ១ ញុំាងទ្រព្យនោះឱ្យឃ្លាតផុតចាកទី១ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (បើមិនទាន់ឱ្យឃ្លាតផុតចាកទីទេ) ភិក្ខុចាប់ពាល់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ធ្វើរបស់នោះឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៤
[២៩៦] គ្រានោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកហើយនិយាយប្រាប់ថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ស្ទឹងតបោទានេះហូរមកអំពីអន្លង់ទឹកណា អន្លង់នោះមានទឹកថ្លា ទឹកត្រជាក់ ទឹកឆ្ងាញ់ ទឹកស្អាត មានកំពង់ដ៏ល្អគួរជាទីរីករាយមានត្រី និងអណ្តើកដ៏ច្រើនមានទាំងផ្កាឈូកប៉ុនៗកង់ (នៃរថ) រីកស្គុះស្គាយ តែថាស្ទឹងតបោទានេះ មានទឹកក្តៅហូរមក ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏ពោលទោស តិះដៀល បន្តុះបង្អាប់ថា ហេតុអ្វីព្រះមហាមោគ្គល្លានពោលយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ស្ទឹងតបោទានេះហូរមកអំពីអន្លង់ទឹកណាអន្លង់នោះមានទឹកថ្លា ទឹកត្រជាក់ ទឹកឆ្ងាញ់ ទឹកស្អាត មានកំពង់ដ៏ល្អគួរជាទីរីករាយ មានត្រី និងអណ្តើកដ៏ច្រើន មានទាំងផ្កាឈូកប៉ុនៗកង់ (នៃរថ) រីកស្គុះស្គាយ តែថាស្ទឹងតបោទានេះមានទឹកក្តៅហូរមក ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុពោលអួតឧត្តរិមនុស្សធម្ម (ទេតើ) ។ ទើបក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្ទឹងតបោទានេះហូរមកអំពីអន្លង់ទឹកណា អន្លង់នោះមានទឹកថ្លា ទឹកត្រជាក់ ទឹកឆ្ងាញ់ ទឹកស្អាត មានកំពង់ដ៏ល្អគួរជាទីរីករាយ មានត្រី និងអណ្តើកដ៏ច្រើន មានទាំងផ្កាឈូកប៉ុនៗកង់ (នៃរថ) រីកស្គុះស្គាយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប៉ុន្តែស្ទឹងតបោទានេះមកតាមចន្លោះនៃមហានរកទាំងពីរព្រោះហេតុនោះ បានជាស្ទឹងតបោទានេះមានទឹកក្តៅហូរមក ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយមោគ្គល្លានពោលនូវពាក្យពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មោគ្គល្លានមិនត្រូវអាបត្តិទេ ។
[២៦៥] ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាបានចូលហើយ កំពុងចូល បានចូលកាន់បឋមជ្ឈាន ទាំងរាគៈ អាត្មាក៏បានកំចាត់ចេញហើយ ។បេ។ អាត្មាបានចូលហើយ កាន់បឋមជ្ឈាន ។បេ។ ទាំងទោសៈ អាត្មាក៏បានកំចាត់ចេញហើយ ។បេ។ អាត្មាបានចូលហើយ កាន់បឋមជ្ឈាន ។បេ។ ទាំងមោហៈ អាត្មាក៏បានកំចាត់ចេញហើយ បានខ្ជាក់ចោលហើយ បានធ្វើឱ្យផុតស្រឡះហើយ បានបន្សាត់ចេញហើយ បានរលាស់ចោលហើយ បានគាស់រំលើងហើយ បានរើចោលហើយ ដោយអាការ៣យ៉ាង ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។បេ។
[២៩២] សម័យនោះ មានភិក្ខុមួយរូបពោលអួតឧត្តរិមនុស្សធម្មចំពោះភិក្ខុមួយរូប ។ ភិក្ខុដែលពោលអួតនោះបាននិយាយយ៉ាងនេះថាម្នាលអាវុសោ អាសវធម៌ទាំងឡាយខ្ញុំបានលះបង់អស់ហើយ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុអ្នកឯងត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។ គ្រានោះ មានភិក្ខុមួយរូប ពោលអួតឧត្តរិមនុស្សធម្មចំពោះភិក្ខុមួយរូប ។ ភិក្ខុដែលពោលអួតនោះបាននិយាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោ ក៏ឧត្តរិមនុស្សធម្មទាំងនេះ ខ្ញុំករុណាមានសព្វគ្រប់ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។ ទើបក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។ សម័យនោះ មានភិក្ខុមួយរូប ពោលអួតឧត្តរិមនុស្សធម្មចំពោះភិក្ខុមួយរូប ។ ភិក្ខុដែលពោលអួតនោះបានពោលយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំឃើញចំពោះខ្លួនឯងក្នុងធម៌ទាំងនោះ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។ ក៏ក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។
[២៩៣] សម័យនោះ ជនទាំងឡាយជាញាតិបាននិមន្តភិក្ខុមួយរូបថា បពិត្យលោកដ៏ចម្រើន សូមលោកនិមន្តមកនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយតបថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយបុគ្គលដូចជាអាត្មា មិនគួរដើម្បីនឹងនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះទេ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។ ទើបក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងមានចិត្តគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គគ្មានបំណងនឹងពោលអួតទេ ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកដែលគ្មានបំណងនឹងពោលអួតមិនត្រូវអាបត្តិទេ ។ សម័យនោះ ជនទាំងឡាយជាញាតិបាននិមន្តភិក្ខុមួយរូបថា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន សូមលោកនិមន្តមកបរិភោគកាមទាំងឡាយចុះ ។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយតបថា ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ឯកាមទាំងឡាយ អាត្មាឃាត់រាំងរាបានហើយ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។ ទើបក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងមានចិត្តគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគខ្ញុំព្រះអង្គមិនមានបំណងនឹងពោលអួតទេ ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុអ្នកដែលគ្មានបំណងនឹងអួត មិនត្រូវអាបត្តិទេ ។ សម័យនោះ ជនទាំងឡាយជាញាតិបានសួរភិក្ខុមួយរូបថា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់ត្រេកសប្បាយ ដែរឬទេ ។ ភិក្ខុនោះនិយាយថា ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ អាត្មាត្រេកសប្បាយដែរ (តែត្រេក សប្បាយ) ដោយសេចក្តីសប្បាយដ៏ឧត្តម ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យថា ភិក្ខុទាំងឡាយណា មួយដែលជាសាវករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ភិក្ខុទាំងនោះទើបគួរពោលពាក្យយ៉ាងនេះបាន ក៏ខ្លួនអញមិនមែនជាសាវករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគទេ អញត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយដឹង ។ ភិក្ខុនោះក៏ ក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងមានចិត្តគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះក៏ទូលតបថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គគ្មានបំណងនឹងពោលអួតទេ ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុអ្នកដែលគ្មានបំណងនឹងពោលអួត មិនត្រូវអាបត្តិទេ ។
បារាជិកកណ្ឌ​សិក្ខាបទ ទី​១
[៧៥] សម័យនោះ ពួកលិច្ឆវិកុមារក្នុងក្រុងវេសាលីនាំភិក្ខុ១រូបទៅ ហើយឱ្យធ្វើមោះមិនគាប់ជាមួយនឹងភិក្ខុនី ។ បើអ្នកទាំងពីរមានសេចក្តីត្រេកអរដូចគ្នា សង្ឃគប្បីឱ្យអ្នកទាំងពីរសឹកចេញ ។ បើអ្នកទាំងពីរឥតមានសេចក្តីត្រេកអរទេ អ្នកទាំងពីរមិនមានអាបត្តិឡើយ ។ សម័យនោះ ក្នុងក្រុងវេសាលី ពួកលិច្ឆវិកុមារនាំភិក្ខុ១រូបទៅ ហើយឱ្យធ្វើមោះមិនគាប់ជាមួយនឹងសិក្ខមានា ។បេ។ ឱ្យធ្វើមោះមិនគាប់ជាមួយនឹងសាមណេរី ។ បើអ្នកទាំងពីរត្រេកអរដូចគ្នាហើយ សង្ឃត្រូវឱ្យអ្នកទាំងពីរសឹកចេញ ។ បើអ្នកទាំងពីរឥតមានសេចក្តីត្រេកអរទេ អ្នកទាំងពីរឥតមានអាបត្តិឡើយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៤
[២៩៤] សម័យនោះ មានភិក្ខុច្រើនរូបនៅចាំវស្សាក្នុងអាវាសមួយ បានធ្វើកតិកា (ណាត់គ្នា) ថា ភិក្ខុអង្គណានឹងចេញចាកអាវាសនេះជាមុនគេ យើងទាំងឡាយនឹងដឹងថា ភិក្ខុអង្គនោះជាព្រះអរហន្ត ។ មានភិក្ខុមួយរូបចេញចាកអាវាសនោះទៅមុនគេ ដោយគិតថា ភិក្ខុទាំងនោះចូរដឹងនូវអញថាជាព្រះអរហន្តចុះ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យថា អញត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយដឹង ។ ក៏ក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី២
[១៤៩] សម័យនោះឯង ភិក្ខុ១រូប មានថេយ្យចិត្តលួចយកស្វាយរបស់សង្ឃ ។បេ។ លួចយកព្រីងរបស់សង្ឃ ។បេ។ លួចយកផ្លែខ្នុរសំឡរបស់សង្ឃ ។បេ។ លួចយកផ្លែខ្នុរណាំងរបស់សង្ឃ ។បេ។ លួចយកផ្លែត្នោតទុំរបស់សង្ឃ ។បេ។ លួចយកអំពៅរបស់សង្ឃ ។បេ។ មានថេយ្យចិត្ត ហើយលួចយកផ្លែទន្លាប់របស់សង្ឃ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៣
[១៩៨] ដែលហៅថា បង្កប់ចម្រូង (នោះ) គឺភិក្ខុបង្កប់ដាវក្តី លំពែងក្តី ច្បូកក្តី ឈើស្រួចក្តី អន្លូងក្តី ថ្មក្តី កាំបិតក្តី ថ្នាំពិសក្តី ខ្សែក្តី ដោយគិតថា មនុស្សណាមួយនឹងស្លាប់ដោយវត្ថុមានដាវជាដើមនេះ (យ៉ាងនេះ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (បើ) មនុស្សនោះញុំាងទុក្ខវេទនាឱ្យកើតឡើងដោយគិតថា អញនឹងស្លាប់ដោយវត្ថុមានដាវជាដើមនោះ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ (បើ) មនុស្សនោះស្លាប់ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។
បារាជិកកណ្ឌ​សិក្ខាបទ ទី​១
[៥១] សម័យនោះឯង ភិក្ខុ១រូបក្លែងខ្លួនជាគ្រហស្ថ ហើយសេពមេថុនធម្មដោយគិតថា កាលបើអញធ្វើយ៉ាងនេះ អញនឹងមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ។ ភិក្ខុនោះក៏មានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឯងត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៤
[២៤១] ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយក្នុងបឋមជ្ឈាន ដោយអាការ៣យ៉ាងគឺ មុននឹងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញនឹងនិយាយកុហក១ កំពុងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញកំពុងនិយាយកុហក១ និយាយរួចហើយ ដឹងខ្លួនថា អញនិយាយកុហករួចហើយ១ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយក្នុងបឋមជ្ឈាន ដោយអាការ៤យ៉ាងគឺ មុននឹងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញនឹងនិយាយកុហក១ កំពុងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញកំពុងនិយាយកុហក១ និយាយរួចហើយ ដឹងខ្លួនថា អញនិយាយកុហករួចហើយ១ បិទបាំងសេចក្តីឃើញ១ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយក្នុងបឋមជ្ឈាន ដោយអាការ៥យ៉ាងគឺ មុននឹងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញនឹងនិយាយកុហក១ កំពុងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញកំពុងនិយាយកុហក១ និយាយរួចហើយ ដឹងខ្លួនថា អញនិយាយកុហករួចហើយ១ បិទបាំងសេចក្តីឃើញ១ បិទបាំងសេចក្តីគាប់ចិត្ត១ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយក្នុងបឋមជ្ឈាន ដោយអាការ៦យ៉ាងគឺ មុននឹងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញនឹងនិយាយកុហក១ កំពុងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញកំពុងនិយាយកុហក១ និយាយរួចហើយ ដឹងខ្លួនថា អញនិយាយកុហករួចហើយ១ បិទបាំងសេចក្តីឃើញ១ បិទបាំងសេចក្តីគាប់ចិត្ត១ បិទបាំងសេចក្តីពេញចិត្ត១ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ ភិក្ខុនិយាយកុហកដោយដឹងខ្លួនថា អាត្មាជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញហើយក្នុងបឋមជ្ឈាន ដោយអាការ៧យ៉ាងគឺ មុននឹងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញនឹងនិយាយកុហក១ កំពុងនិយាយ ដឹងខ្លួនថា អញកំពុងនិយាយកុហក១ និយាយរួចហើយ ដឹងខ្លួនថា អញនិយាយកុហករួចហើយ១ បិទបាំងសេចក្តីឃើញ១ បិទបាំងសេចក្តីគាប់ចិត្ត១ បិទបាំងសេចក្តីពេញចិត្ត១ បិទបាំងសេចក្តីពិតត្រង់១ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី២
[១៤៤] សម័យនោះឯង មានភិក្ខុ១រូប លួចយកចីវរក្នុងវិហារ ហើយគិតថា កាលអញចេញអំពីវិហារនេះទៅ អញនឹងត្រូវអាបត្តិបារាជិកមិនខាន ហើយពុំបានចេញអំពីវិហារឡើយ ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនុ៎ះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មោឃបុរសនោះគប្បីចេញទៅក្តី មិនគប្បីចេញទៅក្តី គង់តែត្រូវអាបត្តិបារាជិកដែរ ។
[១៤៥] សម័យនោះឯង មានភិក្ខុ២រូប ជាសំឡាញ់នឹងគ្នា ភិក្ខុ១រូបចូលទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត ឯភិក្ខុទី២ កាលគេចែកខាទនីយាហារដល់សង្ឃ ក៏បានកាន់យកចំណែករបស់ភិក្ខុជាសំឡាញ់ ហើយបរិភោគដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នា ។ ភិក្ខុសំឡាញ់នោះដឹងហើយ ចោទប្រកាន់ភិក្ខុនោះថា លោកមិនមែនជាសមណៈទេ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមានចិត្តគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គកាន់យកដោយស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នា ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ បើកាន់យកដោយសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលដូច្នោះ អ្នកមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ។
[១៦៤] សម័យនោះ ភិក្ខុ១រូបទៅកាន់ស្រែស្មៅ មានថេយ្យចិត្ត ហើយលួចច្រូតយកស្មៅគេមានដំឡៃ៥មាសក ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។
[១៧៥] សម័យនោះឯង ភិក្ខុជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះទឡ្ហិកត្ថេរដ៏មានអាយុ ក្នុងសាគលនគរ មានសេចក្តីមិនសប្បាយមកបៀតបៀន ក៏ទៅលួចយកឈ្នួតរបស់អ្នកផ្សារ ហើយបាននិយាយពាក្យនេះនឹងព្រះទឡ្ហិកត្ថេរដ៏មានអាយុយ៉ាងនេះថា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំមិនមែនជាសមណៈទេ ខ្ញុំនឹងសឹក (ឥឡូវនេះ) ។ ព្រះទឡ្ហិកត្ថេរ បានសួរថា ម្នាលអាវុសោ អំពើដូចម្តេចដែលអ្នកធ្វើហើយ ។ ភិក្ខុនោះប្រាប់ថា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំលួចយកឈ្នួតរបស់អ្នកផ្សារ ។ ព្រះទឡ្ហិកត្ថេរ ក៏ឱ្យយកឈ្នួតនោះមក ហើយកាត់ថ្លៃ ។ ឈ្នួតនោះកាត់ថ្លៃទៅ ដំឡៃមិនដល់៥មាសក ។ ព្រះទឡ្ហិកត្ថេរប្រាប់ថា ម្នាលអាវុសោ អ្នកមិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកទេ ដូច្នេះហើយ ក៏បានសំដែងធម្មីកថា ។ ឯភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រេកអរក្រៃពេក ។
[៩៦] គេឆ្លង (នូវទីមានទឹក មានស្ទឹងនិងទន្លេជាដើម) ដោយរបស់អ្វី របស់នោះឈ្មោះថាទូក [ក្នុងអដ្ឋកថាថា ស្នូកសម្រាប់ជ្រលក់ក្តី បាច់ឫស្សីក្តី ក្បូនក្តី ឱ្យឈ្មោះថា នាវា ដែលប្រែជា ទូកក្នុងទីនេះ] ។ ទ្រព្យដែលគេដាក់ទុកនៅក្នុងទូក ឬលើទូក ឈ្មោះថាទ្រព្យស្ថិតនៅក្នុងទូក ។ ភិក្ខុមានថេយ្យចិត្តគិតថា អញនឹងលួចយកទ្រព្យដែលស្ថិតនៅក្នុងទូក ហើយស្វែងរកគ្នាឱ្យបានជាគម្រប់ពីរនាក់ក្តី ដើរទៅម្នាក់ឯងក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ចាប់ពាល់(ទ្រព្យនោះ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (ធ្វើទ្រព្យនោះ)ឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ (ធ្វើទ្រព្យនោះ) ឱ្យឃ្លាតចាកទី ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។ ភិក្ខុមានថេយ្យចិត្តគិតថា អញនឹងលួចយកទូក ហើយស្វែងរកគ្នាឱ្យបានជាគម្រប់ពីរនាក់ក្តី ដើរទៅម្នាក់ឯងក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ចាប់ពាល់ (ទូកនោះ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ធ្វើទូកនោះឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ ស្រាយចំណង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ស្រាយចំណងរួចហើយ ចាប់ត្រូវ(ទូក) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ (ធ្វើទូក)ឱ្យកំរើក ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ (ធ្វើទូក) ឱ្យអណ្តែតច្រាសទឹកក្តី បណ្តោយទឹកក្តី ទទឹងទឹកក្តី ដោយហោចទៅ សូម្បីធ្វើឱ្យឃ្លាតចាកទីប៉ុនចម្រៀកសក់ ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៣
[១៩០] ភិក្ខុបង្គាប់ភិក្ខុផងគ្នាថា លោកចូរប្រាប់ភិក្ខុឈ្មោះនេះ ឱ្យភិក្ខុឈ្មោះនេះប្រាប់ដល់ភិក្ខុឈ្មោះនេះថា ភិក្ខុឈ្មោះនេះចូរផ្តាច់បង់ជីវិតបុគ្គលឈ្មោះនេះដូច្នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ភិក្ខុអ្នកទទួលបង្គាប់នោះទៅប្រាប់អ្នកឯទៀតវិញ (ដូច្នេះ) ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដែរ ។ ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់ទទួលបង្គាប់ ភិក្ខុអ្នកប្រើដើមត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ។ លុះភិក្ខុអ្នកសម្លាប់បានផ្តាច់បង់ជីវិតបុគ្គលនោះសម្រេច ត្រូវអាបត្តិបារាជិកគ្រប់ទាំងបួនរូប ។ ភិក្ខុបង្គាប់ភិក្ខុផងគ្នាថា លោកចូរទៅប្រាប់ភិក្ខុឈ្មោះនេះ ឱ្យភិក្ខុឈ្មោះនេះទៅប្រាប់ភិក្ខុឈ្មោះនេះថា ភិក្ខុឈ្មោះនេះ ចូរទៅផ្តាច់បង់ជីវិតបុគ្គលឈ្មោះនេះ ដូច្នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ភិក្ខុអ្នកទទួលបង្គាប់នោះ ទៅបង្គាប់ភិក្ខុឯទៀតវិញ (ធ្វើខុសបង្គាប់ដូច្នេះ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់ទទួលបង្គាប់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ។ ភិក្ខុអ្នកសម្លាប់នោះ បានផ្តាច់បង់ជីវិតបុគ្គលនោះសម្រេច ភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ដើមមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ត្រូវអាបត្តិបារាជិកតែភិក្ខុអ្នកបង្គាប់ និងភិក្ខុអ្នកសម្លាប់ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី២
[១៥២] សម័យនោះឯង បុរសម្នាក់នាំយកកែវមណីមានដំឡៃច្រើន ហើយដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយជាមួយនឹងភិក្ខុឯទៀត ។ លំដាប់នោះ បុរសនោះឃើញទីគយហើយ ដាក់កែវមណីក្នុងថង់យាមរបស់ភិក្ខុនោះ ៗឥតដឹងឡើយ លុះកន្លងផុតទីគយហើយ ក៏យកកែវមណីពីថង់យាមមកវិញ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនបានដឹងសោះឡើយ ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អាបត្តិមិនមានដល់ភិក្ខុអ្នកមិនដឹង ។ សម័យនោះឯង បុរសម្នាក់នាំយកកែវមណីមានដំឡៃច្រើន ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយជាមួយនឹងភិក្ខុឯទៀត ។ លំដាប់នោះ បុរសនោះឃើញទីគយហើយ ក៏ធ្វើអាការហាក់ដូចជាឈឺ ហើយបានប្រគល់បង្វិចកែវមណីរបស់ខ្លួនដល់ភិក្ខុនោះ ។ គ្រានោះឯង បុរសនោះដើររំលងហួសទីគយទៅហើយ បាននិយាយពាក្យនេះនឹងភិក្ខុនោះថា បពិត្រលោកម្ចាស់ ចូរលោកយកបង្វិចរបស់ខ្ញុំមក ខ្ញុំមិនឈឺទេ ។ ភិក្ខុនោះសួរថា អាវុសោ ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកធ្វើអាការយ៉ាងនេះ ។ ទើបបុរសនោះប្រាប់សេចក្តីនុ៎ះដល់ភិក្ខុនោះ ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកគិតដូចម្តេច ។ ភិក្ខុនោះទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនដឹងសោះឡើយ ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អាបត្តិមិនមានដល់ភិក្ខុអ្នកមិនដឹង ។ សម័យនោះឯង មានភិក្ខុ១រូប ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយជាមួយនឹងឈ្មួញរទេះ ។ បុរសម្នាក់ក៏លួងលោមភិក្ខុនោះដោយអាមិស លុះឃើញទីគយហើយ បានឱ្យកែវមណីមានដំឡៃច្រើន ដល់ភិក្ខុនោះដោយពាក្យថា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់យកកែវមណីនេះ ឱ្យរំលងទីគយទៅផង ។ ភិក្ខុនោះយកកែវមណីនោះ រំលងទីគយទៅក្នុងកាលនោះឯង ។ ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ស័យ ។បេ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកត្រូវអាបត្តិបារាជិកហើយ ។
បារាជិកកណ្ឌ សិក្ខាបទ ទី៣
[១៧៩] ព្រោះនិទាននេះ ដំណើរនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ឱ្យប្រជុំភិក្ខុសង្ឃ ហើយទ្រង់សាកសួរភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងគ្រានោះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បានឮថា ពួកភិក្ខុផ្តាច់បង់ជីវិតខ្លួនដោយខ្លួនឯងខ្លះ ផ្លាស់គ្នាឱ្យផ្តាច់បង់ជីវិតទៅវិញទៅមកខ្លះ ភិក្ខុខ្លះចូលទៅរកសមណកុត្តក ឈ្មោះមិគលណ្ឌិក ហើយនិយាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងសូមអង្វរអ្នក ៗចូរផ្តាច់បង់ជីវិតពួកយើងចុះ បាត្រ និងចីវរទាំងនេះនឹងបានជារបស់អ្នក (យ៉ាងនេះ) ពិតមែនឬ ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបទូលថា សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស ពិតមែន ។ ព្រះពុទ្ធដ៏ទ្រង់ព្រះភាគ ទ្រង់តិះដៀលថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អំពើដែលអ្នកទាំងឡាយបានធ្វើហើយនេះ មិនសម មិនទំនង មិនគួរ មិនមែនជាកិច្ចរបស់សមណៈ មិនគប្បីសោះ មិនគួរធ្វើសោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុដូចម្តេច បានជាពួកភិក្ខុទាំងនោះទៅផ្តាច់បង់ជីវិតខ្លួនដោយខ្លួនឯងខ្លះ ផ្លាស់គ្នាឱ្យផ្តាច់ជីវិតទៅវិញទៅមកខ្លះ ភិក្ខុខ្លះចូលទៅរកសមណកុត្តក ឈ្មោះមិគលណ្ឌិក ហើយពោលយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងសូមអង្វរអ្នក ៗចូរផ្តាច់បង់ជីវិតពួកយើងចុះ បាត្រ និងចីវរនេះនឹងបានជារបស់អ្នក ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អំពើនេះមិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីជ្រះថ្លាដល់ជនទាំងឡាយ ដែលមិនទាន់ជ្រះថ្លា ។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយគប្បីសំដែងសិក្ខាបទនេះយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុណាមួយក្លែងផ្តាច់បង់រាងកាយរបស់មនុស្សឱ្យឃ្លាតចាកជីវិតក្តី ទោះបីស្វែងរកគ្រឿងសស្ត្រាវុធ (ឱ្យគេសម្លាប់) រាងកាយមនុស្សនោះក្តី ភិក្ខុនេះឯងហៅថា ត្រូវអាបត្តិបារាជិក រកសំវាសគ្មាន ។ សិក្ខាបទនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តហើយ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ។
គម្ពីរវិមុត្តិមគ្គ
រចនាដោយ ព្រះអរហន្ត ឧបតិស្សៈ ដែលបានទទួលព្រះនាមថាជា មហាឱកាសក្នុងប្រទេសរីយ៉ូ(ចិនបុរាណ) បកប្រែក្នុងប្រទេស រីយ៉ូ ដោយព្រះតិបិតកសង្ឃវរ្ម័ន នៃនគរហ្វូណន
វិមុត្តិមគ្គ​ ឬ វិមោក្សមាគ៌ ឬ វិថីឆ្ពោះទៅរកការរួចផុត គឺជាគម្ពីរពុទ្ធសាសនា​ដ៏​មានចំណាស់​មួយ និពន្ធឡើងក្នុងរង្វង់ក្រោយការបរិនិព្វានរបស់ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ ប្រហែលជិត៣០០ឆ្នាំ ដោយព្រះអរហន្តព្រះនាម ឧបតិស្សៈ។ ច្បាប់ដើមរបស់​គម្ពីរ​នេះអាចជាភាសាសំស្ក្រឹត បានបាត់បង់ទៅហើយ នៅសល់តែច្បាប់ភាសាចិនដែលបានបកប្រែនៅក្នុងកំឡុងឆ្នាំគ.ស ៥០៥ នារជ្ជកាលព្រះចៅអធិរាជព្រះនាម វូ​ ដោយមានឈ្មោះជាភាសាចិនថា គម្ពីរ ជៀឆូតៅលុន។ គម្ពីរនេះ ត្រូវបាន​អ្នកប្រាជ្ញសន្និដ្ឋានថា មានចំណាស់ជាងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ និងជាច្បាប់ដើម ដែលព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ​ប្រើប្រាស់​ក្នុងការនិពន្ធគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ដែលមានឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងអក្សរសិល្ប៍ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ នារង្វង់​ឆ្នាំ​៤៣០​នៃគ.ស។ គម្ពីរទាំងពីរមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាណាស់​ បើសិនជាចង់ជ្រាបច្បាស់ ក៏អាចរកអានបាននៅក្នុងសៀវភៅ​ដែលមានឈ្មោះថា Vimuttimagga and Visuddhimagga: A Comparative Study ដែលនិពន្ធ​ដោយលោកសាស្ត្រាចារ្យ​បណ្ឌិត P. V. Bapat ដោយលោក​បាន​ធ្វើ​ការប្រៀបធៀប​តាំងពី​ដើម​ដល់​ចប់​យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ។ គេហទំព័រអ៊ីនទ័រណិតរបស់សៀវភៅ​នេះ​គឺ៖ (www.dhammaweb.net/dhammabook/author.php?author=Ba-Cached)។
ចំណុចមួយដែលនៅក្នុងគម្ពីរនេះដែលខ្ញុំមិនទាន់អាចធ្វើបាន គឺលេខយោងទាំងប៉ុន្មានដែលមាននៅក្នុងទីនេះ ពុំបានយោដល់ព្រះត្រៃបិតក ឬគម្ពីរដែលជាភាសាខ្មែរទេ គឺយោងទៅតាមច្បាប់ដែលភាសាអង់គ្លេសយកធ្វើជាលេខយោង ពីព្រោះខ្ញុំពំុមានពេលស្រាវជ្រាវប្រៀបធៀបទៅនឹងព្រះត្រៃបិតកខ្មែរ (ច្បាប់ថៃគេយោងទៅលើព្រះត្រៃបិតកភាសាថៃ) ឬគម្ពីរខ្មែរផ្សេងៗដែលប្រែពីភាសាបាលីមកខ្មែរ ដូចជាគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គជាដើម ហើយជួនកាលនោះ គម្ពីរខ្លះដែលមានរាយនាមនៅក្នុងលេខយោងទីនេះ ពំុទាន់មានច្បាប់ជាភាសាខ្មែរទេ ហើយដែលជាអកុសលនោះ គឺខ្ញុំមិនមានចំណេះដឹងផ្នែកភាសាបាលីទេ។ បើមានលោកអ្នកមានសទ្ធាដែលអាចជួយយោងទៅនឹងច្បាប់ភាសាខ្មែរបាននោះ ខ្ញុំក៏នឹងចាត់ចែងធ្វើលេខយោងថ្មីជាពុំខាន សម្រាប់ការបោះពុម្ភលើកក្រោយ។
មានពាក្យបាលីជាច្រើនដែលតាមធម្មតានៃការប្រែឬនិពន្ធសៀវភៅ គួរតែមានការពន្យល់ពាក្យគឺរបៀបជាសទ្ទានុក្រមសង្ខេប ប្រយោជន៍ឲ្យអ្នកអានដែលមានកំរិតយល់ដឹងភាសាបាលីតិច អាចនឹងយល់បានច្រើនទៀត តែក៏ពំុមានឱកាសដើម្បីនឹងធ្វើដែរ។ រីឯទីតាំងរបស់ពាក្យបាលីនីមួយៗ (index) ថាតើស្ថិតនៅទំព័រទីប៉ុន្មានដើម្បីងាយស្រាវជ្រាវរកនោះ ក៏ខ្ញុំមិនបានធ្វើ ព្រោះមិនទាន់ចេះរបៀបធ្វើតាមកុំព្យូទ័រនៅឡើយ។ បើសិនជាមានការបោះពុម្ភជាលើកក្រោយទៀតនោះ ក៏នឹងព្យាយាមបំពេញសេចក្តីខ្វះខាតទាំងឡាយនាពេលនេះ ឲ្យបរិបូណ៍ឡើងជាមិនខាន។
ឧទ្ទេសគាថា
វិសជ្ជនា សីល ប្រែថាការសំរួម (សំវរៈ) សមាធិ បានដល់ការដែលចិត្តមិនរំជួយ បញ្ញា បានដល់ការដឹងច្បាស់ វិមុត្តិ បានដល់ការរួចផុតពីចំណង អនុត្តរៈ បានដល់ការរួចផុតពីអាសវៈ ពុទ្ធ ប្រែថាការត្រាស់ដឹង និងយល់ដោយបញ្ញា, ធម៌ទាំងឡាយនេះ បានដល់អរិយសច្ចៈដ៏ប្រសើរ៤ប្រការ គោត្តម គឺជាឈ្មោះនៃត្រកូល យសស្សិនោ បានដល់អ្នកមានជោគ។ ដោយគុណនៃសីល សមាធិ បញ្ញា និងវិមុត្តិដ៏វិសេសនេះ ព្រះគោត្តមបានទទួលនូវយសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងគ្មានព្រំដែន។
៣-សង្ឃានុស្សតិ
“សាវ័ក” គឺព្រះសង្ឃសាវ័កអ្នកបានសម្រេចបន្ទាប់ពីបានស្តាប់ធម៌ហើយ។ ព្រោះហេតុនេះទើបលោក ហៅសង្ឃ សាវ័ក។
“សង្ឃ:” គឺការប្រព្រឹត្ដិធម៌ជុំគ្នារបស់ព្រះអរិយ:។ សង្ឃសាវ័កនោះ ជាអ្នកគួរដល់ការទទួលនូវ បដិសណ្ឋារ កិច្ច ជាអ្នកគួរដល់ការទទួលនូវចតុប្បច្ច័យ ជាអ្នកគួរដល់ការធ្វើបុណ្យ ជាអ្នកគួរដល់ការក្រាបសំពះ និងជាស្រែ បុណ្យរបស់ ពិភពលោកដែលពុំមានស្រែបុណ្យឯណាប្រៀបផ្ទឹមបាន។
១-ពុទ្ធានុស្សតិ
វិ        ការពិត ពុទ្ធគុណនេះជាគោលនៃបញ្ញាដ៏ជ្រាលជ្រៅណាស់។ ក្នុងន័យនេះហើយទើបយោគីមិនឤចបាន នូវ អប្បនាសមាធិ ព្រោះមកពីការពុំច្បាស់លា់ស់។ ម៉្យាងទៀត (ក្នុងកម្មដ្ឋាននេះ)យោគីនោះមិនត្រូវរំលឹក ដល់ គុណតែមួយប្រការប៉ុណ្ណោះទេ កាលបើយោគីរំលឹកដល់ព្រះគុណដ៏ច្រើនប្រការដូច្នេះ យោគីនោះក៏ មិនឤច បានដល់នូវអប្បនាសមាធិ។ នេះជាគោលនៃការចំរើនកម្មដ្ឋានក្នុងថ្នាក់ឧបចារសមាធិ។
ឈានដែលមានចំណែកនៃការអន់ថយ ការរឹងមាំ គុណវិសេស និងការដឹងច្បាស់
[xlvii] Ibid, វិតក្កវិចារណំ វូបសមា អជ្ឈត្ដំ សម្បសាទោ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។
[l] Dh. 194: សុខោ ពុទ្ធានំ ឧប្បាទោ។
អប្បនាសមាធិ
ក្នុងឧបចារសមាធិ បើបុគ្គលមិនឤចយកឈ្នះឬគ្របសង្កត់នីវរណធម៌ទាំង៥បានទេ បុគ្គលនោះឧបមា ដូចជាមនុស្សខ្វាក់[xxii]។ ទាំងនេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលសំដៅលើរឿងភាពមិនបរិសុទ្ធ។ បើបុគ្គលយកឈ្នះ នីវរណធម៌ទាំង៥បាន បុគ្គលនោះឧបមាដូចជាមនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ។
១-ពុទ្ធានុស្សតិ
បុគ្គលគួររំលឹកដល់ព្រះគុណរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងដូចម្តេច?
វិធីបដិបត្តិ
(១៦)-“យោគីហ្វឹកហ្វឺនខ្លួនដូច្នេះថា ឤត្មាអញនឹងជាអ្នកឃើញរឿយៗនូវធម៌ជាគ្រឿងដែលលះចោល នូវកិលេសទើបដកដង្ហើមចូល” មានអធិប្បាយថា យោគីនោះដឹងច្បាស់នូវទុក្ខទោសតាមសភាពពិតហើយ ក៏គិត ដូច្នេះថា៖ “វត្ថុទាំងនេះមិនទៀង” ក៏ធ្វើខ្លួនឯងឲ្យរួចផុតពីទុក្ខទោស និងឤស្រ័យនៅក្នុងភាពស្ងប់នៃព្រះនិព្វាន។ យោគីនោះហ្វឹកហ្វឺនខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ ក៏បានដល់នូវសុខ:។ សេចក្តីស្ងប់និ់ងភាពប្រណីតនោះ បណ្ឌិតគប្បីយល់ ដូច្នេះថា៖ សង្ខារទាំងពួងតែងត្រូវនាំទៅកាន់ទីបញ្ចប់ កិលេសទាំងពួងតែងត្រូវលះបង់ទៅ តណ្ហាតែងត្រូវបំផ្លាញ ចោល រាគ:ក៏បាត់មុខទៅ។ នេះគឺជាសេចក្តីស្ងប់ដែ់លកើតពីនិព្វាន[21] ។
បដិច្ចសមុប្បាទឧបាយ
ក្នុងទីនេះ កិលេសទាំងឡាយគឺជាហេតុដែលនាំឲ្យមានជីវិតនាអនាគត ប្រៀបដូចពណ៌របស់ជាងគំនូរ។ ឤរម្មណ៍របស់កិលេសមិនបានកើតឡើងដោយខ្លួនឯងទេ ដូចគ្នានឹងពណ៌របស់វត្ថុនៃជាងគំនូរដែរ។ កិលេស ទាំងឡាយគឺជាហេតុនាំឲ្យកើតភព ដូចគ្នាទៅនឹងពណ៌ផ្សេងៗគ្នារបស់ជាងគំនូរដែរ។ អវិជ្ជានិងសង្ខារ ទាំងពីរនេះ គឺជាអតីត។ ជាតិនិងជរាមរណ: ទាំងពីរនេះគឺជាអនាគត។ ឯវិញ្ញាណ នាមរូប សឡាយតន: ផស្ស: វេទនា តណ្ហា ឧបាទាន និងភព  ទាំង៨យ៉ាងនេះជាបច្ចុប្បុន្ន។ ព្រោះដូច្នេះ កាលទាំង៣ចែកចេញដូចបានពោលមកយ៉ាងនេះ ឯង។       ព្រោះដូច្នោះ បុគ្គលគប្បីដឹងថា ការកើតនិងការស្លាប់នេះប្រព្រឹត្តមកហើយដោយរកចំណុចចាប់ផ្តើមនៃ ពេលវេលាមិនបានទេ។ បច្ចយាការដែលមានអង្គទាំង១២នេះ មិនគប្បីបង្រៀន(ដាច់ដោយឡែកពីគ្នាទេ)។ ជាងនេះ ទៅទៀត បដិច្ចសមុប្បាទនេះមិនគប្បីបង្រៀនដោយមិនមានបច្ចាយាការទាំង១២នេះឡើយ។
វិធីបដិបត្តិ
វិ        យោគីដែលទើបរៀនបដិបត្ដិ គប្បីរាប់ខ្យល់ដកដង្ហើមពី១ដល់១០ ចាប់ផ្តើ់មដោយខ្យល់ដង្ហើមចេញ និង ចប់ដោយខ្យល់ដង្ហើមចូល។ មិនត្រូវរាប់ច្រើនជាង១០ទេ ហើយម៉្យាងទៀតលោកបានពោលទុកថា យោគីនោះ គប្បីរាប់ពី១ដល់៥ តែមិនត្រូវរាប់លើសពី៥ទេ ទើបរាប់មិនច្រឡំ។ ក្នុងពេលណាដែលរាប់ ច្រឡំ គួររាប់លេខ(ជាបន្ទាប់) ឬឈប់រាប់តែម្តង។ យោគីនោះឤស្រ័យនៅក្នុងការមានសតិលើខ្យល់ ដង្ហើមចេញចូល ដាក់ចិត្តដល់ឤរម្មណ៍(កម្មដ្ឋាន)យ៉ាងនេះឯង។ បណ្ឌិតគប្បីយល់អ់ពីំវិធីរាប់ខ្យល់់ យ៉ាងនេះចុះ។
សរុបចតុក្ក: ន័យទី៥
[iv] មិនមានក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ
ឈាន៤ និងឈាន៥
សមាធិមាន៥ប្រភេទទៀតគឺ ការដែលមានឈានតាំងមាំនៅក្នុងអង្គទាំង៥គឺ: បីតិ សុខ: សតិ ឤលោក:(ពន្លឺ) និង សមាហិតចិត្ដសញ្ញា(ការកំណត់ដឹងនូវដំណើរចិត្ដដែលតាំងនៅស៊ប់មាំក្នុងសមាធិ)[ix] ។ ពាក្យថាបីតិក្នុងទីនេះ គឺបីតិដែលស្ថិតនៅក្នុងបឋមជ្ឈាននិងទុតិយជ្ឈាន។ សុខ:ស្ថិតនៅក្នុងតតិយជ្ឈាន។ សតិស្ថិត នៅក្នុងចេតោបរិយញាណ។ ឤលោក:ស្ថិតនៅក្នុងទិព្វចក្ខុញាណ។ សមាហិតចិត្ដសញ្ញា[x]  គឺការកំណត់ដឹងនូវ ដំណើរចិត្ដដែលតាំងនៅស៊ប់មាំក្នុងសមាធិ។
វិញ្ញាណកសិណ
ចប់ វិញ្ញាណកសិណ
៣-សង្ឃានុស្សតិ
“គួរដល់ការក្រាបសំពះ”(អញ្ជលីករណីយោ) គឺសមគួរនឹងបានទទួលការគោរពបូជា ព្រោះហេតុនេះ ទើប លោកហៅថា“អ្នកគួរទទួលបាននូវការក្រាបសំពះ”។
បកិណ្ណកកថា
[23] D. III, 219: តយោ សមាធិ សវិតក្កោ សវិចារោ សមាធិ អវិតក្កោ វិចារមត្ដោ សមាធិ អវិតក្កោ អវិចារោ សមាធិ។
វិធីធ្វើឲ្យកើតឡើងនូវឥទ្ធិវិធា
វិ        លោកបានពោលទុកថា មានឥទ្ធិវិធា៩ដែលទាក់ទងទៅនឹងឤកាស ហើយខ្លះបានពោលទុកថាមាន ឥទ្ធិវិធា៥ នៅក្នុងឤកាស។ បុគ្គលទាំងឡាយដែលបានដល់នូវចតុត្ថជ្ឈានព្រមដោយជំនាញ រមែងធ្វើឲ្យ ចំរើនកើត ឡើងនូវឥទ្ធិ វិធា។ ម៉្យាងទៀតលោកពោលទុកថា រូបឈានទី៤ធ្វើឲ្យឥទ្ធិវិធារឹតតែប្រសើរឡើង។ ដូច្នេះ ទើប បុគ្គលចម្រើនឥទ្ធិ វិធា។ ម៉្យាងទៀតលោកពោលទុកថា មានឈានពីរក្នុងបណ្តាឈានទាំងបួន ជាឈាន ដែលនាំឲ្យងាយស្រួល (នៅ ក្នុងការចម្រើនឥទ្ធិវិធា)។ ឥទ្ធិវិធារមែងហាត់បានដោយប្រការ យ៉ាងនេះ។
វិធីទាំង១០យ៉ាង
បុ          ១) ដោយយកចិត្តទុកដាក់ស់ឤំតនូវផ្នែកសំខាន់នៃរាងកាយ ដូចម្ដេច?
សរុបចតុក្ក: ន័យទី៥
[xviii] Cp. S. V, 148: កោ ច ភិក្ខវេ ភិក្ខុនោ គោចរោ សកោ បេត្ដិកោ វិសយោ យទិទំ ចត្ដារោ សតិបដ្ឋានា។