cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ឯកុត្តរិកៈ
[៧៨] និយាយអំពីអាបត្តិ១ កងនៃអាបត្តិ១ វិនីតវត្ថុ១ សិក្ខាបទមានពាក្យថាប្រព្រឹត្តដោយសមគួរ១ បដិញ្ញាតករណៈ មិនប្រកបដោយធម៌១ បដិញ្ញាតករណៈ ប្រកបដោយធម៌១ ទៅដោយសត្តាហកិច្ច មិនមានអាបត្តិ១ អានិសង្សវិន័យធរ១ សិក្ខាបទដែលមានទីកំណត់១ វត្ថុជានិស្សគ្គិយៈក្នុងខណៈដែលអរុណរៈឡើង១ សមថៈ១ កម្ម១ ស្រូវស្រស់១ ខ្នាតទទឹងកុដិ១ អនុប្បញ្ញត្តិក្នុងគណភោជនសិក្ខាបទ១ ភេសជ្ជៈ ភិក្ខុគួរទទួលទុកឆាន់បានកំណត់៧ថ្ងៃ១ ភិក្ខុកាន់យកចីវរដែលសម្រេច ហើយចៀសចេញទៅ១ ភិក្ខុប្រមូលយកចីវរដែលសម្រេច ហើយចៀសចេញទៅ១ អាបត្តិមិនមានដល់ភិក្ខុ១ អាបត្តិមានដល់ភិក្ខុ១ អាបត្តិដែលមានដល់ភិក្ខុ បណ្ឌិតគប្បីរម្ងាប់ចេញ១ បញ្ឈប់បាតិមោក្ខ មិនប្រកបដោយធម៌១ បញ្ឈប់បាតិមោក្ខ ប្រកបដោយធម៌១ ភិក្ខុដែលបានឈ្មោះថាជាវិន័យធរ៤ពួក១ ភិក្ខុ៤ពួកដែលល្អ១ អសទ្ធម្ម៧ប្រការ១ ព្រះសទ្ធម្ម៧ប្រការ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទេសនាហើយ១។
ឧទ្ទាន គឺបញ្ជីរឿង នៃអដ្ឋកៈ (ពួកប្រាំបីៗ) នោះដូច្នេះ
ចប់ ឯកាទសកៈ (ពួកដប់មួយៗ)។
សៀវភៅ:កម្ពុជា
អាណាចក្រវ្នំបានចម្រើនកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បី ចេញពីទីក្រុងកំណើតដ៏ស្ដុកស្ដម្ភ និងប្រកបដោយឥទ្ធិពលនៅអូរកែវ (វៀតណាមសម័យឥឡូវនេះ) ដែលបានគេស្គាល់នៅចក្រភពរ៉ូមថាជាខត្តិករៈ មានន័យថាទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញ។ ទំនាក់ទំនងជាមួយចក្រភពរ៉ូមដ៏ឆ្ងាយត្រូវបានបង្ហាញឱ្យឃើញ ជាក់ស្ដែងតាមរយៈ កាក់របស់ចក្រភពរ៉ូមដ៏ច្រើនត្រូវបានគេរកឃើញនៅស្ថានីយ៍បុរាណវត្ថុដែលចុះកាលបរិច្ឆេទពីសតវត្សទី២ និង ទី៣។[៦] យ៉ាងណាក៏ដោយការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រទេសភាគច្រើន របស់អាណាចក្រវ្នំគឺត្រូវបន្តកាន់តែជិតស្និទ រហូតទៅដល់ស្រុកឥណ្ឌា ជាពិសេសតំបន់បេងកាល់ឥណ្ឌា។ ការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាបានផ្ដើមល្អមុនឆ្នាំ ៥០០ មគ. (ពីមុនការប្រើប្រាស់ជាសកលនៃភាសាសំស្ក្រឹតដែលជាភាសាមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។[៧] រួមជាមួយពាណិជ្ជកម្ម ឥណ្ឌាបាននាំមកនូវឥណ្ឌូបនីយកម្មចូលក្នុងវប្បធម៌នគរវ្នំ និង សាសនាព្រហ្មញ្ញ។ នគរវ្នំ និង សង្គមជាច្រើនបន្តពីនគរវ្នំ បានកាន់កាប់ប៉ែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយនេះ ហើយបានផ្ទុកផ្ដាក់ព្រហ្មញ្ញសាសនាជាសាសនាធំអស់រយៈពេលប្រហែលជាង ៩០០ ឆ្នាំ។ លក្ខណៈពិសេសខាងវប្បធម៌និងទំនៀមទម្លាប់ព្រហ្មញ្ញសាសនាបានបន្តគង់វង្សក្នុងសង្គមខ្មែរ​មកទល់ពេល​សព្វថ្ងៃនេះ​នៅឡើយ។
អាណាចក្រនេះបានពង្រីកវិសាលភាពទូលំទូលាយបំផុតក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទស្រីមារ ក្នុងដើមសតវត្សទី៣ ដែលលាតសន្ធឹងឆ្ងាយមកភាគខាងត្បូងដល់ម៉ាឡេស៊ី និងឆ្ងាយមកភាគខាងលិចដល់ភូមា។ អ្នកនគរវ្នំបានបង្កើតឡើងនូវប្រព័ន្ធពាណិជ្ជវិស័យនិយមដ៏រឹងមាំ និងឯកវិក្កយភាពពាណិជ្ជកម្ម ដែលបានក្លាយជាគំរូសម្រាប់ចក្រភពមួយចំនួនក្នុងតំបន់។ ការនាំចេញនៃអាណាចក្រវ្នំមានរុក្ខផល និងលោហៈធាតុដ៏មានតម្លៃរួមមាន មាស ភ្លុកដំរី កុយរមាស រោមស្លាបសត្វចចាត គ្រឿងទេសបានមកពីក្នុងព្រៃដូចជា ក្រវាញ ស្បែក ម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក និង ឈើក្រអូប។[៦] ព្រះបាទស្រីមារបានបង្កបង្កើនកងទ័ពសំពៅ និងពង្រីកចំនួនការិយាធិបតេយ្យនគរវ្នំ ដោយបង្កើតជាទម្រង់បែបសក្ដិភូមិ ដែលបានបន្សល់នូវប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ និងអត្តសញ្ញាណក្នុងតំបន់ឱ្យនៅដដែលច្រើន ជាពិសេសទៅទៀតនោះការលាតសន្ធឹងកាន់តែឆ្ងាយរបស់ចក្រភពនេះ។
...the fall of Funan was not the result of the shifting of maritime trade route from the Malay Peninsula route to the Strait of Malacca starting from the 5th century CE; rather, it suggests that the conquest of Funan by Zhenla was the exact reason for the shifting of maritime trade route in the 7th century CE....[២៩] "As Funan was indeed in decline caused by shifts in Southeast Asian maritime trade routes, rulers had to seek new sources of wealth inland."[៣០] "By the end of the fifth century, international trade through southeast Asia was almost entirely directed through the Strait of Malacca. Funan, from the point of view of this trade, had outlived its usefulness."[៣១] "Nothing in the epigraphical record authorizes such interpretations; and the inscriptions which retrospectively bridge the so- called Funan-Chenla transition do not indicate a political break at all." [៣២] The archaeological approach to and interpretation of the entire early historic period is considered to be a decisive supplement for future research.[៣៣] The "Lower Mekong Archaeological Project" focuses on the development of political complexity in this region during the early historic period. LOMAP survey results of 2003 to 2005, for example, have helped to determine that "...the region’s importance continued unabated throughout the pre-Angkorian period...and that at least three [surveyed areas] bear Angkorian-period dates and suggest the continued importance of the delta."[៣៤]
កម្វុជទេឝ[កែប្រែ] អត្ថបទដើមចំបង: អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ
ស្ថានភាពប្រទេសកម្ពុជានៅក្រោយសង្គ្រាមលោកមានភាពវឹកវរ។ ពួកបារាំងសេរី ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកឧត្ដមសេនីយ៍ហ្សាល-ដឺ-ហ៊្គោលបានប្ដេជ្ញាថានឹងយកឥណ្ឌូចិនមកវិញ​ឱ្យទាល់តែបាន បើទោះបីជាខ្លួនប្រគល់ឲ្យកម្ពុជា និងរដ្ឋអាណាព្យាបាលនៅឥណ្ឌូចិនដទៃទៀតនូវការគ្រប់គ្រងស្វយ័តខ្លះក៏ដោយ ប៉ុន្តែបារាំងក៏បានដាក់កម្រិតព្រំដែននៃការគ្រប់គ្រងយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នផងដែរ។ ដោយបានបញ្ចុះបញ្ចូលថា ពួកខ្លួនមានបេសកកម្មអរិយធម៌ ពួកបារាំងបានប្រមើលមើលឃើញការចូលរួមចំណែករបស់ឥណ្ឌូចិន ក្នុងអតីតសហភាពអាណានិគមបារាំង ដែលបានចែករំលែកបទពិសោធន៍វប្បធម៌បារាំងជាទូទៅ។
នៅខែ មេសា ១៩៧០ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកនិច្សុនបានប្រកាសដល់ជនជាតិអាមេរិកជាសាធារណៈថា សហរដ្ឋអាមេរិក និងកងពលជើងគោកវៀតណាមខាងត្បូង បានចូលទៅកាន់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងយុទ្ធនាការ ប៉ុនប៉ងកម្ទេចតំបន់មូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (សូមមើល ការលុកលុយកម្ពុជា) ។[៥៦] សហរដ្ឋអាមេរិកបានកំពុងទម្លាក់គ្រាប់លើទីតាំងរបស់វៀតណាម នៅកម្ពុជាច្រើនជាងមួយឆ្នាំទៅតាមចំនុចទាំងនោះ។
សម្ដេចសីហនុបានលាលែងពីតំណែងប្រមុខរដ្ឋនៅថ្ងៃទី ៤ មេសា។ ថ្ងៃ ១៤ មេសា បន្ទាប់ពីការប្រជុំលើកទីមួយ សភាប្រជាជនកម្ពុជា (សតប) បានប្រកាសថា ខៀវ-សំផន នឹងកាន់តំណែងគណៈប្រធានរដ្ឋ (ប្រធានរដ្ឋ) សម្រាប់រយៈពេល៥ឆ្នាំ។ សភាបានជ្រើសសមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ១៥ រូប ដែលដឹកនាំដោយប៉ុល-ពត ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ សម្ដេចសីហនុប្រាកដជាត្រូវបានគេចាប់ដាក់ឃុំក្នុងព្រះរាជដំណាក់។
ជីវិតក្នុង 'របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ' តឹងតែង ដាច់ខាត ហើយនិង កាចសាហាវ ឃោរឃៅ។ នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃប្រទេស ប្រជាជនត្រូវបានគេកៀងគរ និងយកទៅសម្លាប់ចោល ដោយសារតែការនិយាយភាសាបរទេស ពាក់វ៉ែនតា (ស្នងភ្នែក) រកអាហារហូបចុក និងសូម្បីតែការយំសោកចំពោះសពអ្នកជាទីស្រលាញ់ក៏ដោយ។ អតីតអ្នកជំនួញ និងអ្នករដ្ឋការត្រូវបានដេញតាមចាប់ខ្លួន និងសម្លាប់រួមគ្នាជាមួយក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេទាំងអស់ ពួកខ្មែរក្រហមភ័យខ្លាច ដោយសារពួកគេគិតថាពួកអ្នកទាំងនោះអាចនឹងដឹកនាំឲ្យមានការប្រឆាំងនឹងរបបរបស់ខ្លួន។ ពួកអ្នកស្មោះស្ម័គ្រនឹងខ្មែរក្រហមមួយចំនួនតូច ក៏ត្រូវបានគេកាប់សម្លាប់ដោយសារតែរកមិនឃើញអ្នកប្រឆាំងបដិវត្តន៍បានគ្រប់ចំនួន យកទៅប្រហារជីវិត។
នៅថ្ងៃទី ១៦ មីនា ១៩៩២ អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា (អ៊ុនតាក់) បានមកដល់កម្ពុជាដើម្បីចាប់ផ្ដើមនូវប្រត្តិបត្តិការ នៃផែនការកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់ អសបជ (UN)។ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់សហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន បានចាប់ផ្ដើមការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តិន៍ទ្រង់ទ្រាយធំនៅខែ មីនា ១៩៩២។ អ៊ុនតាក់ បានបង្កើនកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពទាំងយោធា និង អសេនិកយ៉ាងច្រើន ២២០០០ នាក់ ដើម្បីធ្វើការបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌ បង្កើតសភាធម្មនុញ្ញ។
សួគ៌ាលោកសុខ
សត្រូវព័ទ្ធបន្ទាយនៅពោធិ៍សាត់
លុះព្រឹកឡើង ចៅពញាចក្រីបំរុងនឹងលើកទ័ពតាមចៅពញាសួគ៌ាលោក តែទទួលពេលនោះសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅនាំពល ៥០០០០ នាក់លើកឆ្លងមកដល់ដែរ ចៅពញាចក្រីក៏បញ្ឈប់ទ័ព រង់ចាំស្ដាប់ចៅហ៊្វាកៅដែលនឹងចាត់ទ័ពជាថ្មីវិញ។ វេលានោះចៅហ៊្វាកៅបានចាត់ទ័ពជា ៥ កងដូចតទៅនេះ៖
រឿងពញាពេជ្រ នេះមានក្នុងព្រះរបាក្សត្រថា: ពញាពេជ្រនេះ ជាមេស្មឹង មានកូនប្រុស៤នាក់ គឺឈ្មោះកែវ ១ កែ ១(៣) ទេព ១ សុខ ១។ ពញាពេជ្រ មានសំឡាញ់ម្នាក់ឈ្មោះចន្ទ ធ្វើជាជំទប់មេស្មឹងក្រវាញ។ ក្នុងគ្រានោះ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ព្រះអង្គមានម្នាងម្នាក់ ឈ្មោះអ្នកម្នាងខៀវ។ អ្នកម្នាងខៀវនោះ ទ្រង់គភ៌៧ខែ ហើយអ្នកម្នាងមានបាវស្រីមួយ ឈ្មោះ នាងពេញ។
រារាំងការវាយរុលមកអម្រិន្ទបូរពោធិ៍សាត់
លុះដល់​វស្សានរដូវ​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ នព្វស័ក​នោះ សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ស្ដេច​កន ព្រះ​អង្គ​ចេញ​ជួបជុំ​សេនាបតី មន្ដ្រី​តូច​ធំ ខ្ញុំ​ព្រះ​រាជការ ហើយ​ត្រាស់​ថា “ចៅពញា​ចន្ទរាជា​លើក​កងទ័ព​ទៅ​វាយ​យក​ផែនដី​ត្រើយ​ខាងជើង ហើយ​លើកខ្លួន​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ទៀត ដូច្នេះ​ឲ្យ​សេនាបតី​ចេញ​សំបុត្រ​កេណ្ឌ​រេហ៍ពល​ឲ្យ​មក​គ្រប់​ខែត្រ​ថា កាលណា​ចេញ​ព្រះ​វស្សា ព្រះ​អង្គ​នឹង​លើកទ័ព​ទៅ​វាយ​យក​ខែត្រ​អម្រិន្ទបូរ​ពោធិ៍សាត់​វិញ​ឲ្យ​បាន។
ក្នុង​ខណៈនោះ​ សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​ជ្រាប​ដោយ​បំរើសេះ​ពី​ខែត្រលង្វែក​ចូល​ទៅ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​សព្វគ្រប់​ប្រការ​ហើយ ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ជា​ខ្លាំង​ណាស់។ ទ្រង់​ប្រាប់​ឧកញ៉ា​ចក្រី​កែវ និង​ឧកញ៉ា​វង្សាអគ្គរាជ​កែឲ្យ​ឃុំ​ពល ​២០០០០ ​នាក់​លើក​ចេញ​ទៅ។ ព្រះ​បរមបពិត្រ​អម្ចាស់​ត្រាស់​ឲ្យ​ស្ដេច​ព្រះ​ភាគិនេយ្យយសរាជា​នៅ​ចាំ​រក្សា​បន្ទាយ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រម​ដោយ​សេនា​ទាហាន រេហ៍ពល​ ៣០០០០​ នាក់លើក​ចេញ​ទៅ​តាំង​នៅ​ភូមិ​ជ័យសួគ៌នៅខែត្រលង្វែករង់ចាំ​ស្ដាប់​រាជការ​សង្គ្រាម បើ​ឃើញ​អាសន្ន​ទ្រង់​នឹង​លើកទ័ព​ទៅ​ជួយ​ជា​ឆាប់។ ក្នុង​គ្រានោះ​ឧកញ៉ា​ចក្រី​កែវ ឧកញ៉ា​វង្សាអគ្គរាជ​កែលើកទ័ព​ចូល​ច្បាំង​នឹង​កងទ័ព​ចៅពញា​ស្រាល។ វង្សាអគ្គរាជ​លើកទ័ព​តទល់​នឹង​ចៅពញា​លំពាំងជា​សេនាបតី​មេទ័ព​ត្រើយ​ខាងកើត។ ខណៈនោះ ​សេនា​ទាហាន​រេហ៍ពល​ទាំង​សងខាង​ចូល​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​ដោយ​អាវុធ​វែង​ខ្លី ជា​សន្ធឹក​គឹកកង​កោលាហល។ ពួក​ពល​ស្លុត​ស្លាប់​ទាំង​សងខាងកងទ័ព​ដំរី (ទ័ព​ខាង​សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា) ដែល​ឧកញ៉ា​ចក្រី​ឲ្យ​ឧកញ៉ា​នរិន្ទ​នាយក​ ព្រះរាជា​នុកូលទៅ​បង្កប់​ក្នុង​ព្រៃ​នោះ​ចំនួន​ដំរី​សឹក​ ១៤០​ នាក់វាង​បាន​ទៅ​ខាងក្រោយ​ទ័ព​សត្រូវ​ហើយ​ក៏​បរ​ចូល​ទៅ​រួសរាន់​ជាន់​ជល់​ពង្រាប​ពីក្រោយ​កងទ័ព។ ខណៈនោះ​ចៅពញា​លំពាំង ចៅពញា​ស្រាលទ្រាំ​ពុំ​បាន​ក៏​បែក​ទ័ពរត់ទៅ​នៅ​ក្នុង​បន្ទាយ​ភ្នំពេញ​វិញ។ មេទ័ព​នៃ​សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទាំង​ពីរ​កង​ក៏​លើក​រហូត​ទៅ​វាយ​បាន​បន្ទាយ​ខែត្រ​បាទី ខែត្រ​ទ្រាំង​មួយ ចាប់​បាន​ចៅហ្វាយស្រុក​បាទី​មួយ ចៅ​មឿង​ព្រៃកប្បាស​មួយ ចៅ​មឿង​កណ្ដាលស្ទឹង​មួយ ចៅ​មឿង​គងពិសី​មួយ ចៅ​មឿង​ភ្នំស្រួច​មួយ ព្រមទាំង​ចាប់​បាន​ចៅ​មឿង​បន្ទាយមាស​មួយ ចៅ​មឿង​ពាម​មួយ ចៅ​មឿង​ស្រែរនោង​មួយ ចៅ​មឿង​ជើងកញ្ជុំ​មួយនាំ​មក​ក្រាបទូល​ថ្វាយ។ ព្រះ​បរមបពិត្រ​ទ្រង់​ចាត់​ឲ្យ​ទទួលទាន​បាយ​ទឹក​ព្រះ​ពិភ័ទ្ធ​សច្ចា ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្ដាប្រោស​លើកលែង​ខ្លួន និង​ឲ្យ​នៅ​រក្សាស្រុក​ខែត្រ​ដូច​ដើម​វិញ។ ចៅពញាពិស្ណុលោកឯក ជា​ចៅហ្វាយស្រុក​ខែត្រ​ទ្រាំងក្នុង​ពេល​នោះ​រត់​រួច ហើយ​ទៅ​រួម​នឹង​ចៅហ្វាយស្រុក​បាសាក់​មួយ ព្រះត្រពាំង​មួយ ក្រមួនស​មួយ ឪម៉ៅ​មួយ តាំង​បន្ទាយ​មាំមួន​នៅ​ខែត្រ​នោះ។ ដល់​រដូវ​ទ្វារទសមាសអកអំបុក​នោះ អស់​មុខមន្ដ្រី​ខាង​សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជាជា​ព្រះ​បរមបពិត្រ​អម្ចាស់​ផែនដី​ត្រើយ​ខាង​ចតុមុខ​ទៅ​ធ្វើ​ប្រាសាទ​គ្រឿង​ ឈើ ប្រក់​ស្បូវ នៅ​កំពង់​ខែត្រលង្វែក។ លុះដល់​សំរេច​ហើយ​ក៏​អញ្ជើញស្ដេច​ទៅ​ប្រថាប់​ទត​ប្រណាំងទូក និង​លយ​កន្ទោង​ធំ ទូក​ ប្រទីបថ្វាយ​ទៅ​ព្រះ​ចង្កូម​កែវ ដែលតំកល់​នៅ​ពិភពនាគ និង​អុជ​កាំជ្រួច​រន្ទាថ្វាយ​ទៅ​ចូឡាមណី​ចេតិយ​ដែល​តំកល់​ព្រះ​ចង្កូម​កែវ​នៅ​ឋាន​ត្រៃត្រិង្ស ​៣​ ថ្ងៃ។ ទ្រង់​ប្រោស​ប្រទាន​ឈ្មោះ​ភូមិ​ជ័យសូរ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​តាំង​បន្ទាយ​នោះ​ឲ្យ​ហៅ​ថា “ភូមិ​សូរវង្ស”។ ឯ​ភូមិ​កំពង់សែត​នោះ​ទ្រង់​ឲ្យ​ហៅ​ថា កំពង់​ប្រាសាទ។ ហេតុនេះ​ហើយ​បានជា​មាន​ឈ្មោះ​ហៅ​ថា ភូមិ​សូរវង្ស​ កំពង់ប្រាសាទ​រៀង​មក។ លុះ ​ការ​បុណ្យ​ទ្វារទសមាស​ហើយ សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​បង្គាប់​ឧកញ៉ា​ចក្រី​កែវ ឧកញ៉ា​វង្សាអគ្គរាជ​កែ និង​ឧកញ៉ា​ក្រឡាហោម​គាំ​ឃុំ​ពល​រេហ៍ ​៣០០០០​ នាក់​លើក​ទៅ​ចោម​បន្ទាយ​ខែត្រ​ភ្នំពេញ។ ឧកញ៉ា​ទាំង​ ៣ ​នាក់​ក៏​ថ្វាយបង្គំ​លា​ចេញ​ទៅ​ចាត់ចែង​កងទ័ព ព្រមទាំង​គ្រឿងសាស្ដ្រាវុធ​ស្រេច​ហើយ​ក៏​លើក​ចេញ​ទៅ​ចោម​វាយ​បន្ទាយ​នោះ​តាម​ត្រាស់​បង្គាប់។ ខណៈ​នោះ​មេទ័ព​ខាង​ស្ដេច​កន គឺ​ចៅហ៊្វាកៅ ចៅពញា​លំពាំង ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​តេជោ ចៅហ្វាយស្រុក​សំរោងទង ចៅពញា​រាជា​មេត្រី ចៅហ្វាយស្រុក​ភ្នំពេញជា​មេទ័ព​ម្ចាស់ផែនដី​ត្រើយ​ខាងកើត​ចេញ​ច្បាំង​នឹង​មេទ័ព​នៃ​អម្ចាស់​ត្រើយ​ខាងលិចជួន​ឈ្នះជួន​ចាញ់​ម្ដងម្នាក់​ជា​ច្រើន​ដង។ លុះដល់​រដូវភ្លៀង​រាស្ដ្រ​អត់ឃ្លាន​បាយគ្មាន​ស្រូវវេទនាណាស់ ក៏​សន្យា​បើក​កងទ័ព​ទាំង​សងខាង​ឲ្យ​ឈប់​ច្បាំង​រហូត​ដល់​ធ្វើស្រែ​ហើយ។
បង្ក្រាបសម្ដេចឱកញាឱង
ឯទ័ពសៀម លុះមកដល់ស្រុកនាងរងក៏រំលងមកដល់ស្រុកមហានគរវត្ត។ ចៅហ្វាយស្រុកនគរវត្ត កេណ្ឌបានពល ៥០០០ នាក់ ចេញទទួលច្បាំងនឹងទ័ពមុខ។ សៀមបានច្បាំងដោយអាវុធវែងខ្លី ពលស្លុតស្លាប់ទាំងសងខាង តែពលខ្មែរឃើញពលសៀមច្រើនណាស់លប់កំលាំងនឹងទប់ទល់ពុំបានក៏រត់បែកទ័ពចេញទៅទីទៃ។ ទើបចៅហ្វាយស្រុកមហានគរឃើញកងទ័ពខ្លួនបែកទ័ពរត់ចោលខ្លួនដូច្នោះក៏នាំតែទាហានរួមចិត្តចំនួន ៥០ នាក់រត់ទៅដល់ខែត្រពោធិ៍សាត់ជួបនឹងទ័ពហ្លួងត្រេកអរណាស់ ក៏ចូលទៅក្រាបថ្វាយបង្គំគាល់ ក្រាបទូលតាមហេតុសព្វសេចក្ដី ហើយថាដែលទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំរត់ចោលស្រុកនេះមានទោសដល់ជីវិត ស្រេចនៅព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស។ ព្រះបាទបរមបពិត្រ ទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ យល់ថាទ័ពសៀមជាទ័ពក្រស័ត្រ ពលក៏ច្រើនត្រាស់តែម៉្លោះហើយ ក៏តឿនឱ្យគ្រប់នាយកងទ័ពឱ្យលើកចេញពីខែត្រពោធិ៍សាត់ទៅទល់ដែនស្រុកនគរវត្ត។ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យតាំងទ័ពនៅមាត់វាលខាងលិចរង់ចាំស្ដាប់ជើងសឹកព្រះចៅចក្រពត្តិ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញានៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រអមរគីរិន្ទបូរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជតេជៈនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេនាសង្គ្រាមនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញាសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សួគ៌ាលោកនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សួគ៌ាលោកសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ដេចត្រាញ់សម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រពោធិ៍សាត់
ព្រះគជេន្ទ្រយាវុធ
សមរភូមិលង្វែក គ.ស. ១៥១៦
លុះ​ទៅ​ដល់​ស្ទឹង​ក្រាំងពន្លៃ (សព្វថ្ងៃ​នៅ​ក្នុង​ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ក្បែរ​ផ្សារ​ឧដុង្គ) ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​តាំង​បន្ទាយ​ទ័ព​ធំ​នៅ​ស្ទឹង​ក្រាំងពន្លៃ​នោះ ទ្រង់​ត្រាស់​បង្គាប់​ចៅពញាយមរាជព្រាបជា​មេទ័ព​មុខ​ឲ្យ​ឃុំ​ពល​ ៤៥០០០​ នាក់លើក​ទៅ​ចោម​វាយ​បន្ទាយ​ខេត្ត​លង្វែក។ ចៅហ្វាយស្រុក​ខេត្ត​លង្វែក ក៏​ដេញ​ពល​តតាំង​ច្បាំង​គ្នា​ជា​មាំមួន។ ខណៈនោះ សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា ទ្រង់​ជ្រាប​ថា “កងទ័ព​សត្រូវ​មក​ចោម​បន្ទាយលង្វែក​ហើយ” ព្រះ​អង្គ​ក៏​ប្រើ​ទ័ព​សេះ​ឲ្យទៅ​ប្រាប់​ចៅហ្វាយខេត្ត​លង្វែក​ថា “ឲ្យ​ក្លែង​ធ្វើ​ជា​ចាញ់​ទ័ព​សត្រូវ ហើយ​រត់​តាម​ផ្លូវ​ទៅ​ទិស​ខាងជើង” ។ ក្រោយ​បំរើ​សេះ​ចេញ​ទៅ​នោះ ព្រះ​អង្គ​លើក​កងទ័ព ​៤៥០០០​ នាក់ស្រូតរូត​ទៅ​ជួយ​ចៅ​ស្រុក​ខេត្ត​លង្វែក។ លុះ​ស្ដេច​ទៅ​ដល់​ព្រៃ​មួយ​ធំ ទ្រង់​ឮ​សូរកាំភ្លើង​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ឱឡារិក​ណាស់ ទើប​ព្រះ​អង្គ​បង្កប់​រេហ៍ពល​នៅ​ទីនោះ។ ឯ​ចៅហ្វាយស្រុក​រលាប្អៀរ​បានដឹង​ឧបាយកល​ដោយ​បំរើសេះ ហើយ​ក៏​ឲ្យ​កងទ័ព​ទាំងនោះ​ថយ​តាម​ព្រះរាជ​បញ្ជា។ ចៅពញា​យមរាជ និង​នាយកង​ទ័ព​មុខក្រោយ ឆ្វេង​ ស្ដាំ​ ៥​ កងខាង​ព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​យល់​ថា “មាន​ជ័យ​ជំនះ​ហើយ” ក៏​មានចិត្ដ​កំរើកកងទ័ព​ដេញ​ជិត​ប្រកិត​តាម​ទៅ​រហូត​ដល់ទី​ដែល​សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា ស្ដេច​បង្កប់ទ័ព​ចាំ​នោះ។ មួយ​រំពេច​នោះ​សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា ស្ដេច​បរ​ព្រះ​ទីនាំង​គជេន្ទ្រ​ពិជ័យនាំ​សេនាទាហាន​រេហ៍ពល​លើក​ចេញ​ដេញ​ទៅ​វាយ​ខ្ចប់​សំលាប់​កងទ័ព​សត្រូវ​ពីក្រោយ ដោយ​ទ័ព​សត្រូវ​ពុំ​ដឹងខ្លួន។ កងទ័ព​ត្រូវ​ស្លាប់​ដោយ​ក្របី​វ័ធ ដំរី​ជល់​ព្រេច និង​ដោយ​អាវុធ​វែង​ខ្លី​ស្លាប់​អស់​ជាង ​៣០០០ ​នាក់ឈាម​ក្រហម​ដាល​ច្រាល​ទាំង​ព្រៃ​វាល​ចាប់​បាន​ចៅពញា​យមរាជ និង​នាយកង​នាយ​ទ័ព​ទាំង​ ១០​ នាក់​ទៀត។
លីសា (រ៉េប)
ឆ្នាំ ២០១៦- បច្ចុប្បន្ន៖ បើក Debut ជាមួយក្រុម Blackpink និងអាជីវកម្មតែមួយ
នៅថ្ងៃទី ៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៨ នាង​បាន​បង្ហាញ​ឆានែល YouTube របស់​នាងគឺឈ្មោះ Lilifilm Official, ផ្តោតលើការធ្វើដំណើរនិងរបៀបរស់នៅជាមួយការសំដែងរបាំ ​ គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៩ នាង​មាន​អ្នក​តាមដាន​ជាង ១,៣ លាន​នាក់ និងទទួល​ YouTube Gold Play Button គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់​ដែរ វីដេអូ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​វីដេអូ​សម្ដែង​រាំ​បាន​ល្បី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារតែ Meme ដែលជាកន្លែងដែលមួកអេក្រង់នៃជើងរបស់នាងត្រូវបានដាក់បញ្ចូលគ្នាលើតួអង្គឬរាងកាយរបស់បុគ្គលសាធារណៈ ជាញឹកញាប់ជាមួយចំណងជើង "តើវាដំណើរការទេ?"​ តារាល្បីៗ រួមទាំង ដុល្លី ផារតុន ស្ទេផាន ខល់បឺត ជេមស៍ ខូរដិន លូក អេវ៉ានស៍ និងលីល ណាស អិច​ បានចូលរួមនៅក្នុង meme ផងដែរ​ បង្ហោះរូបថតខ្លួនឯងជាមួយនឹងជើងរបស់លីសា
វិសាខបូជា
​ការ​ប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​វិសាខបូជា គឺ​ដើម្បី​រម្លឹក​ដល់​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏​ពិសេស​ចំនួន​៣ ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ព្រះ​ស​មា្ម​សម្ពុទ្ធ​។
តាម​ទំនៀម​ទម្លាប់​ប្រពៃណី​ពុទ្ធបរិស័ទ ទាំង​បព្វជិត ទាំង​គ្រហស្ថ ត្រូវ​ដើរដង្ហែរ​ប្រទក្សិណ ៣​ជុំ​សិន​មុន​នឹង​ចូល​ព្រះ​វិហារ ហើយ​គេ​យក​ទេយ្យ​វត្ថុ​រៀប​ចំដាក់​នៅ​មុខ​ពុទ្ធរូប រួច​អុជ​ទៀន​ធូប​បូជា ផ្កាភ្ញី​ផ្សេង​ៗ។ គេ​នាំ​គ្នា​នមស្ការ​ព្រះ​រតនត្រ័យ សមាទាន​សីល សា្តប់​ពុទ្ធ​មន្ត ស្តាប់​ធម៌ទេសនា អំពី ពុទ្ធប្បវត្តិ​តាំង​ពី​ដើម​រហូត​ដល់​ចប់ ព្រះសង្ឃ និង​ឧបាសក ឧបាសិកា សូត្រ​ធម៌​បទ​ផ្សេង​ៗ​ដូច​ជា នមោ ៨បទ ឋាន​ធំ ៨​កន្លែង​ជា​ដើម នៅ​យប់​នោះ​គេ​ធ្វើ​រហូត​ទល់​ភ្លឺ តាម​លទ្ធភាព​វត្ត​នីមួយ​ៗ ដើម្បី ឲ​មាន​បសាទសទ្ធា ចំពោះ​ព្រះរតនត្រ័យ​កាន់​តែ​ខ្លាំងក្លា​ឡើង។
=របៀប​ធ្វើ​វិសាខបូជា= មុន​នឹង​ប្រកាស​វិសាខបូជា សូម​លោក​អាចារ្យ​នាំ ឧបាសក ឧបាសិកា និង​ពុទ្ធបរិស័ទ នមស្ការ​ព្រះរតនត្រ័យ​តាមវិធី​រតនប្បណាម​សង្ខេប ឬ​ពិស្តារ ហើយ​សមាទានសីល​រួច​សឹម​ប្រកាស វិសាខ​បូជា​ដូច​ត​ទៅ​នេះ
លុះ​ចប់​វិធី​ប្រកាស​វិសាខ​បូជា​នេះ​ហើយ សូម​ព្រះសង្ឃ​ទាំង​អស់​នមស្ការ​ព្រះរតនត្រ័យ​តាម វិធី​ត្រៃ​ប្រណាម និង​ធម៌​សម្រាប់ នមស្ការ​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​តាម​ដែល​អាច​សូធ្យ​បាន​គ្រប់​ព្រះអង្គ បន្ទាប់ មក​ទៀត​គឺ​និមន្តធម្ម​កឋិក​សម្តែង​ធម៌ទេសនា។ លុះ​ចប់​ធម៌​ទេសនា​ពុទ្ធបរិស័ទ​ណា​ចេះ​សូធ្យ​ធម៌បទ ផ្សេង​ៗ ដែល​ស្រប​នឹង​ពិធី​បុណ្យ​នេះ​​ ដូចជា នមោ ៨​បទ និង​ធម៌បទ​ដែល​ពិពណ៌នា​អំពី​ពុទ្ធប្ប​វត្ត ជា​ដើម ។  ក្នុង​កម្មវិធី​បុណ្យ​នេះ  ពុទ្ធ​បរិស័ទ​គួរ​តែ​កំសាន្ត  តាម​ផ្លូវ​ព្រះធម៌​ឲ​បាន​ទាល់​ភ្លឺ  កុំ​ឲ​ខុស របៀប​ពី​បុរាណ​មក​ផង។ ​
តោង៑ងូក្សេត្រ
តោង៑ងូក្សេត្រទីមួយ រឺ តោង៑ងូក្សេត្រ (អានថា:[តោង'ងូក្សេត រឺ​ ក្សេតត្រៈ], တောင်ငူ ခေတ်,  អានថា: [តោនងូឃិ]; ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រាជវង្សតោង៑ងូទីមួយ ចក្រភពភូមាទីពីរ រឺ ជាធម្មតាហៅថា តោង៑ងូក្សេត្រ ) គឺជាមហាអំណាចនៅពីលើគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកក្នុងពាក់កណ្ដាលទីពីរនៃសតវត្សទី១៦។ នៅពេលចក្រភពនេះឡើងដល់កំពូល តោង៑ងូ "បានលាតសន្ធឹងអំណាចអធិរាជភាពរបស់ខ្លួនចាប់ពីមណិបុរទៅទល់នឹងព្រំប្រទល់ដែនកម្ពុជាធិបតី ហើយឥទ្ធិពលនេះបានលាតសន្ធឹងចាប់ពីព្រំសីមានៃរក្ខៈដល់អ្យិនណាន" និង "ក៏ប្រហែលជាចក្រភពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរនៅក្នុងពេលនោះ។" រាជវង្សនេះ ជារាជវង្សដែល "ចេះក្ដោបក្ដាប់ឱកាស និង ជោគជ័យបំផុតខាងវិស័យយោធា" ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសភូមា ហើយវាក៏ជារាជវង្សដែលមាន "អាយុកាលដ៏ខ្លីផងដែរ។"
ចក្រភពនេះធំឡើងចេញពីក្សត្រប្រទេសតោង៑ងូ ដែលនៅជារដ្ឋចំណុះតូចមួយនៃអង៑ះវមកដល់ឆ្នាំ១៥១០។ ជារដ្ឋគ្មានច្រកសមុទ្រចេញចូលដ៏តូចមួយបានចាប់ផ្ដើមងើបផុសឡើងនៅទសវត្សឆ្នាំ១៥៣០ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទតបង៑រ្វេថីះ បានបន្តដំណើរបង្កើតនូវអង្គនយោបាយដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា តពីចក្រភពបុកាំកាលពីកៀកនឹងឆ្នាំ១៥៥០។ អ្នកស្នងរាជ្យដែលមានឈ្មោះល្បីរន្ទឺជាងព្រះអង្គទៅទៀតនោះគឺ ភុរង្ម៑នោង៑ដែលក្រោយមកបានពង្រីកចក្រភពនេះឱ្យកាន់តែរីកធំឡើង ដោយការសញ្ជ័យបានអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកបានមួយភាគធំនៅហៀបនឹងឆ្នាំ១៥៦៥។ ព្រះអង្គបានចំណាយពេលមួយទសវត្សដើម្បីរក្សាឱ្យចក្រភពនេះមានស្ថេរភាព ដោយការបង្ក្រាបការបះបោរជាច្រើន នៅស្យាម លានជាង និងបណ្ដាមឿងឝាននៅចុងភាគខាងជើង។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៧៦ រៀងមក ព្រះអង្គបានប្រកាសមណ្ឌលនៃឥទ្ធិពលដ៏ធំមួយនៅលើទឹកដីខាងលិច ដែលមានបណ្ដារដ្ឋឆ្លងទៅមណិបុរ រក្ខៈ និង សិង្ហលៈ។ ចក្រភពនេះ បានប្រកាន់រួមនូវចំណងមេត្រីភាពរដ្ឋចៅហ្វាយនាយនិងកូនចៅជាច្រើន ប៉ុន្តែវាក៏បានរងនូវឱនភាពយ៉ាងឆាប់រហ័សបន្ទាប់ពីការចូលទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ១៥៨១។ អ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ គឺនន្ទភុរង៑ ជាក្សត្រមួយអង្គមិនដែលទទួលបានការគាំទ្រពេញមុខពេញមាត់ពីពួកសាមន្តរាជណាមួយឡើយ ហើយទ្រង់ក៏ជាក្សត្រដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការប្រឈមមុខនឹងការលិចលង់អន្តរាយរបស់ចក្រភពនេះផងដែរ ក្នុងរយៈពេល ១៨ ឆ្នាំក្រោយមកទៀត។
តំបន់ស្នូល
ខែត្រអស់ទាំងនេះ និង បំណែងចែកជាភាគៗរបស់ខែត្រត្រូវគ្រប់គ្រងដោយពួកសាមន្តរាជ ដែលពួកគេអាចរស់រានទៅបានអាស្រ័យទៅលើហិរញ្ញវត្ថុបានមកពីដីស្រែព្រះរាជទាន និង ការហូតពន្ធដារក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន។ ក្រុមមន្ត្រីរាជការក្នុងតំបន់ស្នូលគឺជាក្រុមមនុស្សចេញពីរាជវាំងហង្សាវតីចាស់។ ចៅហ្វាយស្រុកភាគច្រើន ក៏ដូចជា ពួកខ្ញុំរាជការ និង ពួកសេនាបតីនៅក្នុងរាជវាំងពគោ ឧ. ដូចជា ចៅលក្វន៑ះឥន្ទ ឝុឞ្មន៑បរូ ពញាទឡ្ហៈ ពញាលោ ទោពញា ពញាក្យន៑ថោ ភាគច្រើនប្រហែលជាជនជាតិមន។ ពាក្យដែលត្រូវបានប្រើដោយពួកទស្សនកិច្ចអឺរ៉ុបនិយាយអំពីអ្នករាជការក្នុងវាំង តែងហៅថា សេមីនី (semini) ហើយបំណកប្រែជាភាសាអ៊ីតាលីនៃ ពាក្យ សុស្ម័ន ឝុឞ្មន៑ របស់មន ត្រូវនឹងពាក្យ លោកម្ចាស់ (lord)។
ទំហំ
ទំហំចក្រភពនេះប្រហែលមានផ្ទៃក្រឡាចន្លោះរវាង ១,៥ និង ១,៦ លាន គម២ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលបណ្ដាមណ្ឌលឥទិ្ធពលឆ្ងាយៗដែលគេធ្លាប់បានពោលអះអាងទាំងប៉ុន្មាននោះចេញ។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញយល់ស្របថាចក្រភពនេះបានគ្រប់គ្រងភាគច្រើនត្រឹមមីយ៉ាន់ម៉ាទំនើប (លើកលែងរក្ខៈខាងជើង), ស្យាម (កាលពីក្នុងសតវត្សទី១៦ រួមមានកម្ពុជាភាគខាងលិច ហើយក៏ប្រហែលជាមានម៉ាឡេស៊ីភាគខាងជើងនាសម័យទំនើបនេះផង), លាននា (ថៃខាងជើង), លានជាង (លាវទំនើប និង ថៃឦសាន), មណិបុរ និង បណ្ដាមឿងឝាននៅចិន (អ្យូណានខាងត្បូងសម័យថ្មី)។
អង្គការចាត់តាំង
កំណត់ត្រាដែលនៅស្ថិតស្ថេរមុនគេបង្អស់នៃអង្គការចាត់តាំងកងយោធពលភូមិន្ទភូមាចុះកាលកំណត់ឃើញមានតែក្នុងឆ្នាំ១៦០៥ តែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែរចនាសម្ព័ន្ធនៃអង្គការចាត់តាំងក្នុងសម័យដើមដំបូងគេនៃចក្រភពតោង៑ងូក្សេត្រទីមួយនោះ មើលទៅក៏ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ហាក់បីដូចជាគ្មានអ្វីគួរឱ្យកត់សម្គាល់ប្លែកគ្នាទាល់តែសោះឡើយ។ រាជបញ្ជារបស់ស្ដេចក្នុងឆ្នាំ១៦០៥ បានត្រាស់ថាកងវរសេនាធំនីមួយៗគប្បីមាន ទាហានថ្មើរជើង ១០០០ នាក់ ស្ថិតនៅក្រោមមេក្រុម ១០០ នាក់ដែលគេហៅថា អក្រប៑ មេកងវរសេនាតូច ១០ នាក់ ហៅថា អឆៅ  និងមេបញ្ជាការ ១ នាក់ហៅថា អក៏  និងរេហ៍ពលទាំងអស់ត្រូវបំពាក់ដោយអាវុធរួមមានកាំភ្លើងដៃ និង កាំភ្លើងធំ។ កងវរសេនាធំនាសតវត្សទី១៧មួយកង ជាធម្មតា ត្រូវប្រដាប់ដោយកាំភ្លើងធំ ១០ ដើម, កាំភ្លើងហត្ថ ១០០ ដើម និង ធ្នូ ៣០០ ដើម។
អក្ខរកម្ម និង អក្សរសិល្ប៍
នៅតាមដងជ្រលងទន្លេចៅព្រះញា (ចៅពញា), អក្ខរភាពភាសាសៀម បើកុំនិយាយពីភាសាបាលី ភាសាសៀមមានប្រើតែក្នុងចំណោមពួកអ្នកមុខអ្នកការក្នុងរាជការតែប៉ុណ្ណោះ។ ការរៀនសូត្រនៅតាមវត្តអារាមសម្រាប់ ពួកព្រៃ នៅតែ មានភាពល្អប្រសើរជាង។ នៅឯលានជាង ក៏ដូចជានៅលាននា អក្ខរភាពអក្សរលាវ និង លាននាមានតែក្នុងចំណោមពួកអភិជនទេ។ ភាសាសៀម (ទៃយកណ្ដាល) គឺជាល្បាយនៃប្រាក្រឹតទៃនៅឯនាយភាគខាងជើងផ្សំ និងភាសាទៃដែលរងឥទ្ធិពលពីភាសាខ្មែរនៅតំបន់បរិវេណអយុធ្យារួមបញ្ចូលគ្នា។ តួអក្សរសៀមក៏ដូចគ្នាដែរ មានការវិវត្តជាច្រើនគ្រា មុននឹងយកទំរង់ចុងក្រោយនេះមកប្រើនៅកៀកឆ្នាំ១៦០០ តរៀងមក។
កំណែទំរង់ពុទ្ធសាសនា
កំណែទំរង់របស់ភុរង្ម៑នោង៑ជាច្រើនត្រូវបានបន្តវេនដោយក្សត្រស្នងរាជ្យតពីព្រះអង្គក្នុងសន្តតិវង្សតោង៑ងូស្ដារ។ និកាយសាសនារបស់អ្នករស់នៅព្រៃភ្នំ ជាក់ស្ដែងបានបាត់បង់សាបរលាបអស់ទៅហើយ។ គ្រាកន្លងមកទៀត ការកាន់បែបថេរវាទកាន់តែក្លាយជាទំរង់លក្ខណៈសំគាល់តែមួយនៅក្នុងតំបន់ រីឯតំបន់ព្រៃភ្នំក្រំថ្មខ្លះក៏កាន់តែមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស្អិតល្មួតជាមួយតំបន់អាងទន្លេក្នុងសតវត្សទី១៧ និង ១៨ នោះផងដែរ។
ព្រះត្រៃបិដក ភាគ ៦៣
មហានារទកស្សប ជាតក
តមនុបុច្ឆិ វេទហោ បច្ចេកំ ព្រូថ សំរុចឹ
សព្វេ តុយ្ហំ​ មហារាជ អមិត្តា វសមាគតា ។
និក្ខិត្តសត្ថា បច្ចត្តា និវាតមនុវត្តរេ
ឧត្តមោ ឧស្សវោ អជ្ជ នយុទ្ធំ មម រុច្ចតិ ។
រមស្សុ ទេវ កាមេហិ នច្ចគីតេសុ វាទិតេ ។
[៤] សុនាមស្ស វចោ សុត្វា វិជយោ ឯតទព្រវិ
ន ហេតុ ទុល្លកា ទេវ តវ កាមេហិ មោទិតុំ
សមណំ ព្រហ្មណំ វាបិ ឧបាសេមុ ពហុស្សុតំ
[៤] វិជយាមាត្យ បានស្តាប់ពាក្យសុនាមអាមាត្យហើយ ក៏ក្រាបទូលដូច្នេះថា បពិត្រមហារាជ កាមទាំងអស់ប្រាកដដល់ព្រះអង្គជានិច្ចហើយតើ ។ បពិត្រព្រះសម្មតិទេព កាមទាំងនេះ ព្រះអង្គមិនមែនបានដោយក្រទេ កាលបើព្រះអង្គ (ប្រាថ្នា) រីករាយដោយកាមទាំងឡាយ ព្រះអង្គបានសព្វៗ កាល នេះមិនមែនជាសេចក្តីពេញចិត្តរបស់ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំទេ ។ សមណព្រាហ្មណ៍ណា អ្នកដឹងអត្ថនឹងធម៌ ជាអ្នកស្វែងរកគុណ គប្បីបន្ទោបង់សេចក្តីសង្ស័យនៃយើងទាំងឡាយ ក្នុងថ្ងៃនេះបាន យើងទាំងឡាយនឹងចូលទៅរកសមណព្រាហ្មណ៍ ជាពហុស្សូតនោះ ។
យថា វិជយោ ភណតិ​ មយ្ហំ បេតំ វ រុច្ចតិ ។
សមណំ ព្រាហ្មណំ វាបិ ឧបាសេមុ ពហុស្សុតំ
[៨] តស្ស យានំ អយោជេសុំ ទន្តំ រូបិយបក្ខរំ
សោ មុហុត្តំវ យាយិត្វា យានា ឱរុយ្ហ ខត្តិយោ
[៨] ពួកនាយសារថី បានទឹមថ្វាយព្រះរាជានោះ នូវយានជាវិការៈនៃភ្លុក មានទ្រពងជាវិការនៃប្រាក់ មានប្រដាប់ជាបរិវារដ៏សរលង់ ហាក់ដូចមុខនៃរាត្រី ដែលប្រាស់ចាកទោស ឬដូចព្រះចន្ទ្រ​ (ពេញវង់) ក្នុងរថនោះ នាយសារថីបានទឹម សេះសិន្ធព ៤ មានសម្បុរដូចផ្កាកុមុទ មានសន្ទុះលឿនប្រហែលនឹងសន្ទុះខ្យល់ ដែលបង្ហាត់ល្អហើយ ប្រដាប់ដោយកម្រងផ្កាជាវិការៈនៃមាស ។ មានព្រះក្លស់ស រថស សេះស ស៊ែស ព្រះបាទវិទេហៈយាងទៅ (ដោយរថនោះ) ជាមួយនឹងពួកអាមាត្យ ក៏ល្អដូចជាព្រះចន្ទ្រ ។ ពលដ៏ច្រើន ជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវលំពែងនឹងដាវ ទាំងពួកជនអ្នកក្លាហានក៏ជិះលើខ្នងសេះ ហើយតាមដង្ហែព្រះរាជានោះ ដែលជាធំដ៏ប្រសើរជាងនរៈ ។ ព្រះបាទវិទេហៈ ជាក្សត្រនោះ ក៏យាងទៅកាន់ឧទ្យានដោយមួយរំពេច ទ្រង់ចុះពីយាន យាងផ្ទាល់ព្រះបាទ ជាមួយនឹងអាមាត្យ ក៏យាងទៅរកជីវកៈ ឈ្មោះគុណៈ ។ គ្រានោះព្រាហ្មណ៍នឹងគហបតីទាំងឡាយណា ដែលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឧទ្យាននោះ ព្រះរាជា ក៏មិនបណ្តេញព្រាហ្មណ៍នឹងគហបតីទាំងនោះ ដែលមកកាន់ទីដែលមិនបានធ្វើឱកាស ។
កច្ចិ តេ ព្យាធិយោ នត្ថិ សរីរស្សបតាបិយា ។
កថំ​ ធម្មញ្ចរេ មច្ចោ មាតាបិតូសុ កស្សប
លទ្ធេយ្យំ លភតេ មច្ចោ តត្ថ ទានផលំ កុតោ ។
ពាលេហិ ទានំ បញ្ញត្តំ បណ្ឌិតេហិ បដិច្ឆិតំ
ចរិត្វាបិ ពហុំ ភទ្រំ នេវ សុជ្ឈន្តិ នាគតេ
និយតឹ នាតិវត្តាម នាលន្តមិវ សាតរោ ។
[១៣] ភ្លើង ដី ទឹក ខ្យល់ សុខ ទុក្ខ នឹងជីវិត ទាំង​ ៧ នេះឈ្មោះថាពួកទៀង ជាសភាវៈឲ្យដាច់មិនបាន ឲ្យកំរើកមិនបាន ។ ពួកទៀងទាំង ៧ នេះគប្បីរស់នៅជាដរាប ដែលបុគ្គលកាត់ហើយមិនមានឈ្មោះថាកាត់ បុគ្គលអ្នកសម្លាប់ក្តី បុគ្គលអ្នកកាត់ក្តីមិនមាន អ្នកណាឈ្មោះថា សម្លាប់អ្នកណាបាន ។ គ្រឿងសស្ត្រាទាំងឡាយ គ្រាន់តែចូលទៅក្នុងចន្លោះនៃពួក (ទៀង) ប៉ុណ្ណោះ បុគ្គលណាយកដាវដែលសំលៀងហើយ កាត់ក្បាលជនដទៃ បុគ្គលនោះមិនឈ្មោះថាកាត់ពួក (ទៀង) ទាំងនោះទេ ផលនៃបាបក្នុងការកាត់នោះនឹងមានពីណា ។ សត្វទាំងអស់ កាលអន្ទោលអស់មហាកប្ប ៨៤ ទើបបរិសុទ្ធឯង កាលបើមិនទាន់ដល់កាលនោះបុគ្គលសូម្បីសង្រួមក៏មិនបរិសុទ្ធ ។ កាលបើមិនទាន់ដល់កំណត់នោះ ពួកសត្វសូម្បីប្រព្រឹត្តល្អច្រើន ក៏មិនបរិសុទ្ធ ទុកជាធ្វើបាបច្រើនក៏មិនកន្លងហួសនូវខណៈនោះដែរ ។ សេចក្តីបរិសុទ្ធនៃយើងទាំងឡាយតាមលំដាប់នៃកប្ប ៨៤ យើងទាំងឡាយមិនកន្លងហួស (កម្រិត) ដ៏ទៀងនោះទេ ដូចសាគរមិនកន្លងហួសច្រាំង ។
'''[១៥] អថេត្ថ វីជកោ នាម ទាសា អាសិ បដជ្ជរី {ឱ. បលចូរ ។ ម. បដិច្ឆរី}'''
[១៥] គ្រានោះ ក្នុងក្រុងមិថិលា មានបុគ្គលកម្សត់ម្នាក់ ជាទាសៈឈ្មោះជិវកៈ រក្សាឧបោសថហើយ ចូលទៅកាន់សម្នាក់នៃអចេលកៈឈ្មោះគុណៈ ។ វិជកៈលុះស្តាប់ពាក្យរបស់គុណៈ ជាកស្សបៈគោត្រ និងពាក្យដែលអលាតសេនាបតីពោលហើយ ក៏ដកដង្ហើមចេញដ៏ក្តៅរឿយ ៗ យំបង្ហូរទឹកភ្នែក ។
[២១] តាំងពីកាលនោះមក រហូតដល់រាត្រី១៤ នាងរាជកញ្ញា របស់ព្រះបាទវិទេហៈ ព្រះនាមរុចា ជាធីតាបង្កើត ជាទីស្រលាញ់ បានពោលចំពោះមេនំថា នែម៉ែ សូមម៉ែប្រដាប់ស្អិតស្អាងខ្ញុំ ទាំងពួកស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំ ក៏ចូរប្រដាប់ស្អិតស្អាងដែរ ស្អែក ជាថ្ងៃទី ១៥ ជាថ្ងៃទិព្វ ខ្ញុំនឹងទៅកាន់សំណាក់បិតា ។ ស្ត្រីទាំងឡាយបាននាំមកនូវផ្កាកម្រង ខ្លឹមចន្ទន៍ កែវមណី ស័ង្ខ កែវមុក្តា មានដំឡៃដ៏ច្រើននឹងសំពត់អម្ពរណ៍មានពណ៌ក្រហមផ្សេងៗ ថ្វាយព្រះរាជកញ្ញានោះ ។ពួកស្ត្រីដ៏ច្រើន បានចោមរោមព្រះរាជកញ្ញាព្រះនាមរុចានោះ ដែលមានសម្បុរដ៏រុងរឿង កំពង់គង់លើតាំងជាវិការៈនៃមាស ។
ពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធ
ក្លាយជាជំនិះព្រះបាទចន្ទរាជា
ឯសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ និង ចៅពញាចក្រីកែវ (មេទ័ពខាងស្ដេចកន) កាលបែកទ័ពដោយសារទ័ពបិសាចនោះ ក៏ថយមកឈប់ប្រមូលកងទ័ពតាំងខ្ជាប់ខ្ជួននៅខែត្រក្រគរ។ ក្រោយពីនោះ បីបួនថ្ងៃ ចៅហ៊្វាកៅ និងចៅពញាចក្រីកែវ លើកទ័ពត្រឡប់មកចោមបន្ទាយពោធិ៍សាត់វិញ។
ប៉ុន្តែពេលនោះ មេទ័ពទាំងពីរកាលទៅដល់បន្ទាយពោធិ៍សាត់ហើយមិនទាន់ចូលទៅវាយទេព្រោះមេទ័ពទាំងពីរនោះរង់ចាំកងទ័ពចៅពញាឧទ័យធិរាជជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រអាសន្នទុក ដែលត្រូវមកព័ទ្ធទ័ពសម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ពីក្រោយ ដើម្បីកុំឱ្យស្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ស្ដេចរត់រួច។
លុះចប់ពិធីបួងសួងដល់គុណព្រះរតនៈត្រ័យហើយ សម្ដេចចៅពញាចន្ទរាជា ស្ដេចលើកកងទ័ពចេញពីខែត្រខ្លុងលើកសំដៅទៅខែត្រអម្រិន្ទបូរ (ឬ អមរគិរិន្ទបូរ) ទៀត។
សឹកបណ្ដេញសត្រូវនៅកំពង់សៀម-គ.ស ១៥១៩
សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ត្រើយ​ខាងកើត​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា​យក​បាន​ផែនដី​ខេត្ត​ខាងលិច​ទាំង​អស់ហើយ ចៅពញា​លំពាំង ចៅពញា​ស្រាល​ ក៏​ស្លាប់​ក្នុង​សង្គ្រាម​អស់ ចៅពញា​វៀង ចៅពញាវាំង ក៏​មាន​រោគ​អនិច្ចកម្ម​ទៅ​ទាំងអស់​គ្នា​ទៀត ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ណាស់ ទើប​ទ្រង់​រើស​ព្រះ​ញាតិ​ខាង​ព្រះ​អង្គ​មក​តែងតាំង​ថ្មី៖
ធ្លាប់ខ្លួនឈឺ
នៅក្នុងឆ្នាំជូត សំរឹទ្ធិស័កនោះ ព្រះបាទបរមខត្តិយា មហាចន្ទរាជា ជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ ឧកញ៉ាចក្រី ឧកញ៉ារាជតេជៈ ក៏ថ្វាយបង្គំលាចេញ ត្រៀមដំរី សេះ រទេះ ហើយចាត់មន្ត្រីគ្រប់ក្រុម ខ្ញុំព្រះរាជាការឱ្យតាមហែស្ដេចទៅប្រពាតព្រៃ។ ចាត់ស្រេចហើយ មន្ត្រីទាំងពីរនាក់ក៏នាំយកទៅត្រៀមទុក នៅមុខព្រះលាន ព្រះបរមរាជវាំង។ ដល់ថ្ងៃ ៥ កើត ខែចែត្រ ឆ្នាំជូត វេលាព្រឹក សម្ដេចព្រះបរមនាថបពិត្រជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងនាំព្រះអគ្គមហេសី ស្រីព្រះស្នំក្រមការចេញអំពីព្រះបរមរាជវាំងឡើងគង់ព្រះទីនាំងកញ្ចោងគជេន្ទ្រា។ ឯព្រះស្នំ ក្រុមបរិវារក៏ឡើងជិះជំនិះតាមចំណាំសព្វខ្លួនទីទៃៗ ស្រេចហើយក៏លើកព្យូហយាត្រា ប្រពាតព្រៃចេញទៅ។ សូរសព្ទរទេះ សេះ ដំរី នោះសន្ធោសន្ធឹក ពន់ប្រមាណ។ លុះដល់មុខភ្នំត្រៀល ក្នុងខែត្រលង្វែកនោះទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យឈប់ធ្វើព្រះសុវណ្ណព្រះពន្លាជ័យឡើង គង់ប្រថាប់កំសាន្ត ព្រះចិន្តា។ ខណៈនោះ ព្រះទីនាំងគង់ភក្ដី ព្រះទីនាំងពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធឈឺ ដួលមួយរំពេច។ អស់ហ្មប្រកបថ្នាំ ពុំស្បើយ ទ្រង់ជ្រាបដល់ក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ ទ្រង់ព្រួយព្រះទ័យណាស់ ទ្រង់ត្រាស់ថា: ព្រះពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធនេះ ធ្លាប់ជិះធ្វើសង្គ្រាមមានជ័យច្រើនគ្នា លុះត្រាតែបានសំរេចផែនដី។ ឥឡូវមកមានជំងឺដូច្នេះ បើនរណាមើលជាអញនឹងឱ្យប្រាក់មួយហាប និង គ្រឿងឧបភោគបរិភោគឱ្យបរិបូរណ៍ ហើយនឹងឱ្យមានយសសក្ដិជាចៅហ្វាយខែត្រនេះផង។ ខណៈនោះមានតាចាស់ម្នាក់ជាមនុស្សកាន់សីល ឈ្មោះពញាដែកជាមេស្រុកចាស់ ក្រោយមកលាចេញពីរាជការមកកាន់រក្សាបង់បត់នៅភ្នំត្រៀលទូលថា: ព្រះទីនាំងគជេន្ទ្រនោះ ប្រហែលជាដើរកាត់មុខអ្នកតាហើយ បានជាមានជំងឺឈឺនេះ។ ឯអ្នកតា និងបង់បត់នោះកាលផែនដីព្រះបរមរាជា ពញាយ៉ាត ស្ដេចមកសាងព្រះនគរនៅចតុមុខនោះ ព្រះអង្គសាងរូបព្រះទសមុខ ៤ និង ព្រះឥសូរ ព្រះនារាយណ៍ និងព្រះយាយទេព ច្រើនព្រះអង្គ ទ្រង់ប្រតិស្ឋានទុកនៅភ្នំត្រៀល ១ ភ្នំស្រង់ ១ ទុកជាទ្វារព្រះនគរ បង្ការសឹកសង្គ្រាមសៀម លាវ ពីទិសខាងលិច ខាងជើងប្រតិស្ឋាន នៅវត្តស្លាកែត១ ព្រែកអំពិល១ ព្រះវិហារសួគ៌១ ទុកជាទ្វារព្រះនគរ បង្ការសឹកសត្រូវខាងយួន ចាម ទៅទិសខាងត្បូង ខាងកើត។ ក្នុងមួយឆ្នាំ ព្រះអង្គតែងតែនាំអង្គព្រះកឋិន និង គ្រឿងសក្ការបូជានោះ អស់ទៅហើយ ព្រះទីនាំងក៏ពានមកលើទីនេះផង បានជាព្រះទីនាំងនោះពុំស្រួល។ សម្ដេចព្រះបរមខត្តិយា មហាចន្ទរាជា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការត្រាស់ថា: បើដូច្នោះ ចូរតាឯងយកទៀនធូបទៅបន់ស្រន់ជាប្រញាប់ បើចំពិតដូចសំដីតាឯងនិយាយមែន យើងនឹងឱ្យរង្វាន់ឱ្យពេញចិត្ត។ ខណៈដែលពញាដែក ទទួលទៀនធូបទៅកាលណា ព្រះទីនាំងពិជ័យគជេន្ទ្រយុទ្ធនោះ ក៏សះជាមួយរំពេច ទើបអស់ព្រះបរមវង្សានុវង្ស និង អគ្គមហាសេនា សេនាបតី មន្ត្រីតូចធំ ខ្ញុំរាជការទាំងឡាយ ក៏ត្រេកអរលើកហត្ថទៅលើ ហើយសរសើរព្រមគ្នាថា: តាចាស់នេះទាយចំពិតជាត្រូវណាស់។ សេចក្ដីនេះ ជ្រាបដល់ព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់មានព្រះសោមនស្សណាស់ ទើបទ្រង់ប្រែនាមភ្នំត្រៀលនោះ ឱ្យឈ្មោះភ្នំចំពិតវិញ ហើយតាំងពញាដែកនោះ ឱ្យធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុក និងព្រះរាជទានប្រាក់មួយហាប សំពត់ អាវ ១០០ មួយមុខ។ ឯពញាដែក ទទួលហើយ ក្រាបបង្គំទូលថ្វាយថារបស់អស់ទាំងនេះ ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ សូមក្រាបបង្គំថ្វាយដាក់ក្នុងព្រះឃ្លាំងជាសំរាប់ចែកចាយសេនាទាហានចុះ ដ្បិតពីរឆ្នាំទៀត សៀមនឹងលើកទ័ពមកចោមព្រះនគរហើយ។
មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈខេត្តកំពង់ឆ្នាំង
កម្រិតសញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់បច្ចេកទេស (បរិញ្ញាបត្ររង)
កម្រិតសញ្ញាបត្របច្ចេកទេស
សទ្ទានុក្រមព្រះពុទ្ធសាសនា
កង្ខា
(ន). សេចក្តីសង្ស័យ, ដំណើរមិនអស់ចិត្ត, ធម្មជាតិជាគ្រឿងសង្ស័យ, Uncertainly, Doubt ។ (ម.ព. វិចិកិច្ឆា ផង)។ សេចក្តីសង្ស័យមាន៨​ប្រការគឺៈ
កណ្ណ
(កិ). ស្តាប់, ឮ។
ចៅហ៊្វាកៅ
បង្ក្រាបខេត្តខាងលិច
ព្រះស្ដេចកន ក្រោយពីដឹងថា ចៅពញាឧទ័យធិរាជនាំកងទ័ពរត់ចោលបន្ទាយហើយ ក៏លើកកងទ័ពទៅដល់បន្ទាយទ័ពហ្លួង។ ឯទ័ពហ្លួងដែលគ្មានមេកងត្រួតត្រា ក៏បែកទ័ពរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយអស់ទៅ។ ឯចៅពញាយមរាជ កាលដេញកងទ័ពឱកម៉ឺនសូរិន្ទកែវរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយអស់ហើយ ក៏ចេញមកទទួលច្បាំងនឹងទ័ពអាស្រូវកន តែច្បាំងពុំបាន ក៏នាំចៅពញាយសរាជាចុះទូកចែវរត់ទៅ។ លុះដល់ខេត្តមហានគរហើយ ចៅពញាយមរាជក៏សុំយកដំរីសេះពីចៅហ្វាយស្រុកនោះមកដើម្បីរត់ទៅក្រុងទេព (ប្រទេសសៀម)។ ចៅពញាយមរាជលុះធ្វើដំណើរដល់ពាក់កណ្ដាលផ្លូវ ក៏ឈឺអនិច្ចកម្មទៅ។ អស់មុខមន្ត្រីក្រមការមហាតលិករៀបដាក់ស្នែងបញ្ចុះសពនៅទីសមគួរហើយ ក៏នាំគ្នាអញ្ជើញ ចៅពញាយសរាជាចូលទៅក្រុងទេព។ រីឯ មហាឧបរាជកនភូសំរេចរាជការ មហាក្រស័ត្រសឹក កាលបានជ័យជំនះឈ្នះ ព្រះមហាក្សត្រហើយ ក៏ទ្រើសចិត្តពន់ប្រមាណណាស់ ហើយឲ្យសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅត្រូវជាមានិងនាយកង នាយទ័ព លើកទៅសង្កត់ខែត្រឲ្យរាបទាបទាំងអស់គឺខាងជើងទល់នឹងនគរលាវ ខាងលិចទល់នឹងនគរចាមខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រ។ លុះសង្កត់ខែត្របានរាបទាបហើយចៅហ៊្វាកៅ ក៏តាំងចៅហ្វាយស្រុក ឲ្យនៅរក្សាខែត្រយ៉ាងមាំមួនរួចទើបត្រឡប់មករកមហាឧបរាជកនវិញ។
កេណ្ឌទ័ពឡើងវិញ
ក) ឧកហ្លួងសូរ តាំងជា ឧកញ៉ាវៀង ឱ្យឃុំពល ២០០០០ នាក់ ជាទ័ពមុខ។
ខ) ឱ្យចៅពញាវង្សាអគ្គរាជស្រីឃុំពល ១ ម៉ឺននាក់ជាប៉ែកឆ្វេង។
ថេរគាថា
បុណ្ណត្ថេរ
ឮថា បុណ្ណត្ថេរមានអាយុ ជាបុត្រនាងមន្តានី បានពោលគាថាដោយប្រការដូច្នេះ ។
វជ្ជិតត្ថេរ
[១៦៩] អាត្មាអញ កាលនៅជាបុថុជ្ជន មានងងឹត គឺអវិជ្ជាកើតហើយ មិនបានឃើញអរិយសច្ចទាំងឡាយ ក៏អន្ទោលទៅអស់កាលជាអង្វែង តែងវិលទៅក្នុងគតិទាំងឡាយ ។ អាត្មាអញនោះ ជាអ្នកមិនប្រមាទ បានធ្វើសង្សារទាំងឡាយ ឲ្យវិនាសហើយ បានកាត់ផ្ដាច់គតិទាំងពួងអស់ហើយ ឥឡូវនេះ ភពថ្មីមិនមានឡើយ ។
សេលត្ថេរ
(​ពួក​មាណព​នោះ ​ពោល​ថា​) ​បើ​លោកពេញ​ចិត្ត​នឹង​សាសនា​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធនុ៎ះ ​ពួក​យើង​ក៏​នឹង​បួស​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​ពុទ្ធ ​មាន​ប្រាជ្ញា​ដ៏​ប្រសើរ​ដែរ​ ។ ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង ៣០០ ​នេះ ក៏​ផ្គងអញ្ជលី​សុំផ្នួសថា បពិត្រ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ពួក​យើង​សូមប្រព្រឹត្ត​ព្រហ្មចរិយធម៌ ​ក្នុង​សម្នាក់​ព្រះ​អង្គ ។
សោណកោឡិវិសត្ថេរ
ចប់ តេរសកនិបាត ។
= ចុទ្ទសកនិបាត =
ទព្វត្ថេរ
ឮថា ទព្វត្ថេរមានអាយុ បានពោលគាថាដោយប្រការដូច្នេះ ។
សញ្ជយត្ថេរ
[៤៩] ក្នុងកាលដែលខ្ញុំចេញចាកផ្ទះ ចូលកាន់ផ្នួស ខ្ញុំមិនធ្លាប់ដឹងនូវសេចក្ដីត្រិះរិះប្រកបដោយទោស ដែលមិនមែនជាអរិយធម៌ទេ ។
កុណ្ឌធានត្ថេរ
[១៦] ភិក្ខុគប្បីកាត់បង់សំយោជនៈខាងក្រោម ៥ គប្បីលះបង់សំយោជនៈខាងលើ ៥ គប្បីចម្រើនឥន្ទ្រិយ ៥ តទៅ ជាអ្នកកន្លងនូវគ្រឿងជាប់ចំពាក់ ៥ [គ្រឿងជាប់ចំពាក់ ៥យ៉ាង គឺរាគៈ១ ទោសៈ១ មោហៈ១ មានះ១ ទិដ្ឋិ១ ។] ទើបលោកហៅថា ឆ្លងឱឃៈបាន ។
ទេវសភត្ថេរ
[១០១] បុគ្គលប្រកបដោយសម្មប្បធាន មានសតិប្បដ្ឋានជាអារម្មណ៍ដ៏ដេរដាសដោយផ្កា គឺវិមុត្តិ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ នឹងបរិនិព្វាន ។
ធនិយត្ថេរ
[១៧៤] បើបុគ្គលស្រឡាញ់ក្នុងភាពជាសមណៈ ប្រាថ្នាដើម្បីរស់នៅស្រួល មិនគប្បីមើលងាយចីវរ ទឹក និងភោជនជារបស់សង្ឃទេ ។ បើបុគ្គលស្រឡាញ់ក្នុងភាពជាសមណៈ ប្រាថ្នាដើម្បីរស់នៅស្រួល គប្បីសេពទីដេក និងទីអង្គុយ ដូចជាពស់សេពនូវរន្ធរបស់កណ្ដុរ ។ បើបុគ្គលស្រឡាញ់ក្នុងភាពជាសមណៈ ប្រាថ្នាដើម្បីរស់នៅស្រួល គប្បីត្រេកអរដោយបច្ច័យតាមមានតាមបានផង គប្បីចម្រើនធម៌ឯកផង ។
និគ្រោធត្ថេរ
[២២] ខ្ញុំមិនខ្លាចមរណៈភ័យទេ ព្រះសាស្តាចារ្យរបស់យើងទាំងឡាយ ទ្រង់ឈ្លាសវៃ ក្នុងព្រះនិព្វាន ឈ្មោះអមតៈ ភ័យមិនឋិតនៅក្នុងព្រះនិព្វានណា ភិក្ខុទាំងឡាយ តែងដល់ (នូវព្រះនិព្វាននោះ) ដោយមគ្គនោះ ។
អនុរុទ្ធត្ថេរ
កាលសមាធិ​ប្រកប​ដោយ​អង្គ [សមាធិ​ប្រកប​ដោយ​អង្គ ៥ ​គឺ​បីតិផរណតា ការផ្សាយ​ទៅ​នៃ​បីតិ ១ ចេតោផរណតា ការផ្សាយ​ទៅ​នៃ​ចិត្ត​ ១ អាលោកផរណតា ការ​ផ្សាយ​ទៅ​នៃ​ពន្លឺ ១ បច្ចវេក្ខ​ណា​ ការពិចារ​ណា​ស្ទាត់ ១ និមិត្តំ ការ​ប្រកប​ដោយ​និមិត្ត ​មាន​បរិកម្ម​ជានិមិត្ត ១ ។ អដ្ឋកថា ។] ៥ ​ខ្ញុំ​បាន​ចម្រើន​ឲ្យ​មាន​អារម្មណ៍មូល​តែ​មួយ​ហើយ ខ្ញុំ​ក៏​បាន​សេចក្ដី​ស្ងប់​រម្ងាប់ ទិព្វចក្ខុ​របស់​ខ្ញុំ​ក៏​បរិសុទ្ធ ។ ​ខ្ញុំ​លុះ​បាន​ឋិតនៅ​ក្នុង​ឈាន​ប្រកប​ដោយ​អង្គ ៥ ​ហើយ ក៏​ដឹង​នូវ​ការ​ច្យុតិ ​និង​ការ​កើត ​គឺ​ដំណើរ​មក និង​ដំណើរ​ទៅ (​ព្រម​ទាំង​) ការ​កើត​ឡើង​យ៉ាង​នេះ និង​ការ​ប្រែប្រួល​ទៅ​ជាយ៉ាង​ដទៃ​របស់​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ ។ ​ព្រះ​សាស្ដា ​ខ្ញុំ​បាន​បម្រើ​ហើយ​ ។បេ។ តណ្ហា​ជា​គ្រឿង​នាំ​ទៅ​កាន់​ភព ​ខ្ញុំ​បាន​ដកចោល​ហើយ​ ។ ​ខ្ញុំ​ជា​បុគ្គល​មិន​មាន​អាសវៈ​ លុះ​អស់​ជីវិត ​ខ្ញុំ​នឹង​និព្វាន​ក្រោម​គុម្ព​ឫស្សី ក្នុង​វេឡុវនគ្រាម ​របស់​ពួក​ជន​អ្នក​នៅ​ក្នុង​ដែន​វជ្ជី ។
សោណបោដិរិយបុត្តត្ថេរ
[១៥៨] រាត្រី ជារបៀបនៃនក្ខត្តឫក្ស (មានដរាបណា) វិញ្ញូជនមិនគួរដេកលក់ដរាបនោះទេ រាត្រីនុ៎ះ វិញ្ញូជនគួរប្រាថ្នាដើម្បីប្រតិបត្តិ ។ ប្រសិនបើដំរីជាន់អញ ដែលធ្លាក់ចុះចាកកនៃដំរី សេចក្ដីស្លាប់របស់អញ ក្នុងសង្គ្រាម (យ៉ាងនេះ) ប្រសើរជាង អាត្មាអញដែលចាញ់ហើយរស់នៅ មិនប្រសើរសោះឡើយ ។
អានន្ទត្ថេរ
ព្រះ​ថេរៈ ៣ អង្គ​នេះ គឺ ព្រះ​បុស្សៈ ១ ​ព្រះ​ឧបតិស្សៈ ១ ​ព្រះ​អានន្ទ ១ លោក​បាន​សំដែង​គាថា ​ដែល​បាន​ពោល​ទុក​ក្នុង​ទី​នោះ​ ១០៥ គាថា ។
កាតិយានត្ថេរ
[២១៧] (ព្រះសាស្តា ត្រាស់ថា) ម្នាលកាតិយាន ចូរអ្នកក្រោកអង្គុយឡើង កុំដេកច្រើនពេក ចូរភ្ញាក់រលឹកឡើង មច្ចុរាជជាមារ ចូរកុំឈ្នះអ្នកជាបុគ្គលខ្ជិលច្រអូស ដូចជានាយនេសាទ ប្រហារសត្វដោយញញួរ ។ ជាតិ និងជរា តែងប្រព្រឹត្តកន្លងអ្នក ដូចជាកម្លាំងមហាសមុទ្រ អ្នកនោះ ចូរធ្វើនូវទីពឹងដ៏ល្អដល់ខ្លួន ព្រោះថា គ្រឿងការពារដទៃរបស់អ្នកក្នុងលោកនេះ មិនមានទេ ។ ដ្បិតព្រះសាស្តា ទ្រង់ចង្អុលប្រាប់អរិយមគ្គនុ៎ះ ថាជាផ្លូវកន្លងចាកគ្រឿងជាប់ ចាកភ័យ គឺជាតិ និងជរា ចូរអ្នកកុំប្រមាទអស់រាត្រីខាងដើម និងខាងចុង ចូរប្រឹងធ្វើព្យាយាមឲ្យមាំមួន ។ ខ្លួនអ្នកជាអ្នកទ្រទ្រង់សង្ឃាដិ កោរសក់ដោយកំាំបិតកោរ និងបរិភោគភិក្ខាហារ ចូរលះបង់កាមគុណ ដែលជាចំណងក្នុងកាលមុនចេញ ម្នាលកាតិយាន អ្នកកុំប្រកបការត្រេកអរក្នុងល្បែងផង កុំប្រកបការលក់ផង ចូរចម្រើនឈាន ។ ម្នាលកាតិយាន អ្នកចូរដុត ចូរឈ្នះ (នូវកិលេស) អ្នកជាមនុស្សឈ្លាសវៃ ក្នុងផ្លូវជាទីក្សេមចាកយោគៈ នឹងដល់នូវព្រះនិព្វានដ៏បរិសុទ្ធក្រៃលែង ហើយរលត់ដូចជាគំនរភ្លើងដែលរលត់ដោយទឹក ។ ម្នាលឥន្ទសគោត្រ កាលបើអ្នកមិនប្រកាន់យ៉ាងនេះ ចូរកំចាត់បង់មារឲ្យអស់ចេញ ដូចប្រទីបដែលមានពន្លឺតិច ឬដូចវល្លិ៍តូច ដែលខ្យល់កំចាត់បង់បានដូច្នោះ ។ អ្នកនោះប្រាសចាកតម្រេកក្នុងវេទនាទាំងឡាយ ដែលខ្លួនទទួលហើយ មានសេចក្ដីត្រជាក់ ចូររង់ចាំនិព្វានកាល ក្នុងទីនេះចុះ ។
​មហាមោគ្គល្លានត្ថេរ
ម្នាល​មារ​មាន​ចិត្ត​លា​មក បាប​របស់​អ្នក​កាល​ធ្វើ ​រមែង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ (​មិន​ជា​ប្រយោជន៍​) ​អស់​កាល​ដ៏​យូរ ​ម្នាល​មារ ​អ្នក​ចូរ​នឿយ​ណា​យចាក​បុគ្គល​អ្នក​ត្រាស់​ដឹង នូវ​សច្ចៈ​ទាំង ៤ ប្រការ អ្នក​កុំ​ធ្វើ​នូវ​សេចក្ដី​ប៉ុនប៉ង ​ដើម្បី​បៀតបៀនភិក្ខុ​ឡើយ​ ។
​តាលបុដត្ថេរ
ក្នុង​បញ្ញាសនិបាត​នោះ ព្រះ​តាលបុដត្ថេរ ​អ្នក​បរិសុទ្ធ ១ អង្គ ​ពោល​នូវ​គាថា​ទាំងឡាយ​ ៥៥ ។
​មហាមោគ្គល្លានត្ថេរ
បពិត្រ​សមណៈ​ លោក​មាន​ថេរវាចា​យ៉ាង​ណា​ បពិត្រ​លោក​អ្នក​មាន​ព្យាយាម​ច្រើន​ ហេតុនុ៎ះ ​ក៏​យ៉ាង​នឹង​មែន​ហើយ តែគង់​មាន​ជន​ពួក​ខ្លះ ​លិច​នៅ​ក្នុង​សរីរៈ​នុ៎ះ​ដែរ ដូច​គោចាស់​លិច​នៅ​ក្នុង​ភក់ ។
នរ​ណា​សំគាល់​ដើម្បី​ជ្រលក់​នូវ​អាកាស​ដោយ​រមៀត ​ឬ​ដោយ​គ្រឿង​ជ្រលក់ឯ​ទៀត ការ​ងារ​របស់​បុគ្គល​នោះ​ នាំ​ឲ្យ​តែកើត​សេចក្ដី​លំបាក​ទេ ។ ​ចិត្ត​ដែល​តម្កល់​នៅ​ល្អ​ក្នុង​សន្ដាន​នោះ ក៏​ស្មើគ្នា​នឹង​អាកាស ​នាង​កុំត្រេកអរ ​(​នឹង​យើង​) ​ដោយ​ចិត្ត​លា​មក​ ដូច​សត្វ​ស្លាប (​មមាច​) ត្រេកអរ​នឹង​គំនរភ្លើង​ឡើយ​ ។ ​នាង​ចូរ​មើលរាងកាយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​វិចិត្រ​ហើយ​ ជា​ទី​ប្រជុំ​នៃ​ដំបៅ ​ដែល​ឆ្អឹង ៣០០ កំ​ណា​ត់ ផ្គុំគ្នា​ហើយ​ ឈឺជានិច្ច ​ដែល​ពួក​ជន​ពាល​ប្រាថ្នា​ដោយ​ច្រើន សេចក្ដី​ទៀងទាត់ ​និង​ការ​មាំមួន​របស់​រាងកាយ​នេះ មិន​មាន​ឡើយ​ ។
សារីបុត្តត្ថេរ
អ្នក​ទាំងឡាយ ចូរ​គ្រប់គ្រង​ខ្លួន ឲ្យ​ដូច​ជានគរត្រង់​ទី​ប្រទល់​ដែន ដែល​គេ​ គ្រប់គ្រង​ទាំង​ខាង​ក្នុង​ទាំង​ខាង​ក្រៅ ​កុំ​ឲ្យ​ខណៈ​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង ។ ​ព្រោះ​ថា ​ពួក​បុគ្គល​ដែល​មាន​ខណៈ​កន្លងហួស​ហើយ​ រមែង​សោកស្ដាយ​ដេរដាស​ក្នុង​នរក ។ ​បុគ្គល​អ្នក​ស្ងប់​ វៀរ​ចាក​បាប ពោល​ពាក្យ​ដោយ​យោបល់ ជា​បុគ្គល​មិន​រាយមាយ រមែង​កំចាត់បង់​នូវ​ធម៌​ដ៏​លា​មក​បាន ដូច​ខ្យល់កំចាត់បង់​នូវ​ស្លឹក​ឈើ​ ។ ​បុគ្គល​អ្នក​ស្ងប់​ វៀរចាក​បាប ពោល​ពាក្យ​ដោយ​យោបល់ ជា​បុគ្គល​មិន​រាយមាយ​ រមែង​ដកភើច​នូវ​ពួក​ធម៌​ដ៏​លា​មក​ចេញ​បាន ដូច​ខ្យល់បក់​ផ្ដាច់​នូវ​ស្លឹក​ឈើ​ ។ ​បុគ្គល​អ្នក​ស្ងប់ មិន​មាន​សេចក្ដី​ក្រវល់ក្រវាយ ​មាន​ចិត្ត​ថ្លា​មិន​ល្អ​ក់ ​មាន​កល្យាណសីល ​មាន​ប្រាជ្ញា​ជា​គ្រឿង​ទម្លាយបង់​នូវ​កិលេស ​គប្បី​ធ្វើ​នូវ​ទី​បំ​ផុត​នៃ​ទុក្ខ​បាន​ ។
គោតមត្ថេរ
ព្រះ​ថេរៈ​ទាំងឡាយ​ ៧ អង្គ​នេះ គឺ​កាឡុទាយិត្ថេរ ១ ឯកវិហារិត្ថេរ ១ មហាកប្បិនត្ថេរ ១ ចូឡបន្ថកត្ថេរ ១ កប្បត្ថេរ ១ ឧបសេនវង្គន្តបុត្តត្ថេរ ១ គោតមត្ថេរ ១ ​(​បាន​ពោល​) ​នូវ​គាថា​ទាំងឡាយ​ ៧០ ​ក្នុង​ទសកនិបាត​នេះ​ ។
អជិតត្ថេរ
[២១] ខ្ញុំមិនមានមរណភ័យទេ សេចក្ដីអាល័យក្នុងជីវិតក៏មិនមាន ខ្ញុំជាអ្នកនឹករឭកខ្ជាប់ ដឹងខ្លួនសព្វគ្រប់ នឹងដាក់ចោលរាងកាយបាន ។
ហារិតត្ថេរ
[១៨៥] បុគ្គលណា មិនធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើក្នុងកាលមុន ហើយចង់ធ្វើក្នុងកាលក្រោយវិញ បុគ្គលនោះ រមែងឃ្លាតចាកឋានៈជាសុខផង ក្ដៅក្រហាយរឿយៗ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយផង ។ បុគ្គលធ្វើអំពើណា ត្រូវនិយាយចំពោះតែអំពើនោះ មិនធ្វើអំពើណា មិនត្រូវនិយាយចំពោះអំពើនោះទេ បណ្ឌិតទាំងឡាយ តែងកំណត់ដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលមិនធ្វើ បានតែនិយាយ ។ សេចក្ដីទុក្ខរលត់ទៅក្នុងព្រះនិព្វានណា ព្រះនិព្វាននោះ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សំដែងហើយ ជាគុណជាតមិនមានសេចក្ដីសោក ប្រាសចាកធូលី ជាទីក្សេមក្សាន្ដ នាំមកនូវសុខដោយប្រពៃមែនពិត ។
​វង្គីសត្ថេរ
(​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា​) និគ្រោធកប្បភិក្ខុ បាន​ផ្ដាច់បង់​នូវ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា ក្នុង​នាម​រូប​នេះ​អស់​ហើយ បាន​ផ្ដាច់បង់​នូវ​ខ្សែ​នៃ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​ ជា​ទី​ដេក​នៅ​រឿយ ​ៗ ​ក្នុង​សន្ដាន ​អស់​រាត្រីកាល​ដ៏​វែង ​ទាំង​បាន​ឆ្លងចាក​ជាតិ ​និង​មរណៈ ឥត​មាន​សេស​សល់ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ប្រសើរ​ដោយ​ឥន្ទ្រិយ ៥ ​(​មាន​សទ្ធិន្រ្ទិយ​ជា​ដើម​) ​បាន​ត្រាស់​ហើយ​យ៉ាង​នេះ​ ។
បពិត្រ​ព្រះ​អង្គជាឥសីគំរប់ ៧ ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​នេះ បាន​ឮ​ព្រះ​ពុទ្ធដីកា​របស់​ព្រះ​អង្គ​ហើយ ក៏​ជ្រះថ្លា ឯកិច្ចការ​ដែល​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គសួរ​ហើយ មិន​សោះសូន្យទេ ​ព្រះ​ខី​ណា​សវ​ព្រាហ្មណ៍ ​មិន​បញ្ឆោត​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ ។ សាវ័ក​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ​ពោល​យ៉ាង​ណា​ ធ្វើ​យ៉ាង​នោះ បាន​ផ្ដាច់​នូវ​សំ​ណា​ញ់​ដ៏​មាំ ដែល​មច្ចុ​អ្នក​មាន​មាយាផ្សាយ​ទៅ​ហើយ​ ។ ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ ទ្រង់​គួរ​បាន​ទត​ឃើញ​ច្បាស់ ​នូវ​ខាង​ដើម​នៃ​ឧបាទាន កប្បត្ថេរ​បាន​កន្លង​នូវ​លំ​នៅ​នៃ​មច្ចុរាជ ​ដែល​គេ​ឆ្លង​បាន​ដោយ​កម្រ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គឧត្តម​ជាង​សត្វ​ជើង​ពីរ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​សូមក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​និគ្រោធកប្បត្ថេរ​នោះ​ ជាបុត្រ​របស់​ព្រះ​អង្គ ​ដែល​ទុក​ដូច​ជាទេវតា ឧត្តម​ជាង​ទេវតា ជាអនុជាតបុត្ត ​មាន​ព្យាយាម​ធំ​ ជា​បុគ្គល​មិន​ធ្វើ​បាប​ ជាឱរស​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ ។ ឮថា វង្គីសត្ថេរ​មាន​អាយុ ​បាន​សំដែង​គាថា​ទាំងឡាយ ដោយ​ប្រការ​ដូច្នេះ ។
ចប់ មហានិបាត ។
ក្នុង​សត្តតិនិបាត ​ព្រះ​វង្គីសត្ថេរ ​អ្នក​មាន​បដិភាណ​តែ ១ អង្គឯង ឥត​មាន​ព្រះ​ថេរៈ​ឯទៀត​ឡើយ (​បាន​សំដែង​) ​នូវ​គាថា​ទាំងឡាយ ៧១ ។ គាថា​ទាំង​នោះ មាន​ ១.៣៦០ ​ព្រះ​ថេរៈ​ទាំង​អស់​ ២៦៤ អង្គ ជាបុត្រ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ​មិន​មាន​អាសវៈ បាន​បន្លឺសីហនាទ ​សំដែង​ហើយ បាន​ដល់​នូវ​ទី​បំ​ផុត​ដ៏​ក្សេមក្សាន្ដ និព្វាន​ហើយ ដូច​ជាគំនរភ្លើងរលត់​ហើយ​ ។
រាធត្ថេរ
[១២៨] ភ្លៀង រមែងលេចធ្លុះនូវផ្ទះដែលប្រក់មិនល្អ យ៉ាងណាមិញ រាគៈ រមែងចាក់ធ្លុះចិត្តដែលមិនបានអប់រំល្អ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ។ ភ្លៀង រមែងមិនលេចធ្លុះនូវផ្ទះដែលប្រក់ល្អ យ៉ាងណាមិញ រាគៈ រមែងមិនចាក់ធ្លុះចិត្តដែលបានអប់រំល្អ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ។
សុរាធត្ថេរ
[១២៩] ជាតិរបស់ខ្ញុំអស់ហើយ សាសនាព្រះជិនស្រី ខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តចប់ហើយ ឃ្នាប (បណ្តាញនៃទិដ្ឋិ) ខ្ញុំបានលះបង់ហើយ តណ្ហាគ្រឿងនាំទៅកាន់ភព ខ្ញុំក៏ដកចោលហើយ កុលបុត្ត ចេញចាកផ្ទះ ចូលកាន់ផ្នួស ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់គុណវិសេសណា ប្រយោជន៍ គឺការអស់ទៅនៃសញ្ញោជនៈទំាំងអស់នោះ ខ្ញុំក៏បានដល់ហើយ ។
មេត្តជិត្ថេរ
[៩៥] សូមនមស្ការ ព្រះមានព្រះភាគអង្គនោះ ព្រះអង្គជាសក្យបុត្តមានសិរី ព្រះធម៌ដ៏ប្រសើរនេះ ព្រះពុទ្ធដល់នូវធម៌ដ៏ប្រសើរនោះ ទ្រង់សំដែងទុកល្អហើយ ។
ឧរុវេលកស្សបត្ថេរ
[២១១] ខ្ញុំឃើញបាដិហារ្យរបស់ព្រះគោតម ព្រះអង្គមានយសដល់ម្ល៉ោះ ក៏នៅតែមិនក្រាបសំពះ ព្រោះតែសេចក្ដីច្រណែន និងសេចក្ដីប្រកាន់ឲ្យភាន់ច្រឡំ ។ ព្រះសាស្តា ជាសារថីរបស់ជន ទ្រង់ជ្រាបសេចក្ដីត្រិះរិះរបស់ខ្ញុំហើយ បានដាស់តឿន លំដាប់នោះ ខ្ញុំមានសេចក្ដីសង្វេគ និងសេចក្ដីព្រឺរោម ដែលមិនធ្លាប់កើតៗ ហើយ ។ កាលខ្ញុំនៅជាជដិលក្នុងកាលមុន ការសម្រេចលាភសក្ការៈណាតិចតួច គ្រានោះ ខ្ញុំលះបង់នូវការសម្រេច គឺលាភសក្ការៈនោះហើយ មកបួសក្នុងសាសនាព្រះជិនស្រី ។ កាលពីដើម ខ្ញុំជាអ្នកត្រេកអរដោយការបូជា ធ្វើកាមធាតុជាប្រធាន កាលខាងក្រោយមក ខ្ញុំបានដករាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ចោលហើយ ។ ខ្ញុំដឹងខន្ធដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅក្នុងកាលពីដើម បានជម្រះទិព្វចក្ខុឲ្យស្អាត ជាអ្នកមានឫទ្ធិ ដឹងចិត្តអ្នកដទៃ ទំាំងបានសម្រេចទិព្វសោត ។ មួយទៀត កុលបុត្រចេញចាកផ្ទះ មកបួសក្នុងធម្មវិន័យ ដើម្បីប្រយោជន៍ណា ប្រយោជន៍នោះ ខ្ញុំបានដល់ហើយតាមលំដាប់ ទំាំងធ្វើឲ្យអស់សំយោជនធម៌ទាំងពួង ។
មេឃិយត្ថេរ
[៦៧] ព្រះសម្ពុទ្ធ ជាមហាវីរបុរស ព្រះអង្គដល់នូវត្រើយនៃធម៌ទំាងពួង ទ្រង់ប្រៀនប្រដៅហើយ ខ្ញុំបានស្តាប់ធម៌របស់ព្រះអង្គ ជាអ្នកត្រេកអរនៅក្នុងសំណាក់ (ព្រះអង្គ) ត្រៃវិជ្ជា ខ្ញុំបានដល់ហើយ ពុទ្ធសាសនា ខ្ញុំក៏បានធើ្វហើយ ។
អង្គុលិមាលត្ថេរ
ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគអង្គ​ណា​ ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ប្រកប​ដោយ​ករុ​ណា​ ទ្រង់​ស្វែងរក​នូវ​គុណ​ដ៏​ធំ​ ជាសាស្ដា​នៃ​មនុស្ស​លោក ព្រម​ទាំងទេវលោក ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគអង្គ​នោះ​ ទ្រង់​បាន​ត្រាស់​នឹង​អង្គុលិមាលចោរ ​ក្នុង​កាល​នោះ​ថា ​អ្នក​ចូរ​មក​ជាភិក្ខុ​ចុះ​ ភិក្ខុ​ភាពនុ៎ះឯង ​ក៏​សម្រេច​ដល់​អង្គុលិមាលចោរ​នោះ​ ។
តិស្សត្ថេរ
[៩៨] ខ្ញុំលះភាជន៍សំរិទ្ធិដែលមានក្បាច់ ១០០ស្រទាប់ និងភាជន៍មាស មានចម្លាក់ ១០០ ជាន់ ហើយត្រឡប់មកកាន់យកបាត្រដីវិញ ការចូលកាន់ផ្នួសរបស់ខ្ញុំនេះ ឈ្មោះថាជាការអភិសេកទីពីរ ។
​វង្គីសត្ថេរ
ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​គ្របសង្កត់​ផ្លូវ​ខុស ​គឺ​កិលេសមារ ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទម្លាយ​បង្គោល ​គឺ​កិលេស ​អ្នក​ទាំងឡាយ ចូរ​មើល​ព្រះ​ពុទ្ធ​នោះ ព្រះ​អង្គធ្វើ​ឲ្យ​រួច​ចាក​បំណង ​មិន​អាស្រ័យតណ្ហា ទ្រង់​ចែក​រំលែក​ធម៌ ​តាម​ចំណែក ។ ​ព្រោះ​ថា ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រាប់ផ្លូវ​ច្រើន​ប្រការ ដើម្បី​ជា​គ្រឿង​រលាស់ឱឃៈ​ចោល កាលទ្រង់​សំដែង​ប្រាប់​អមតមហានិព្វាន​នោះ​ហើយ ​ពួក​ជន​ក៏​បាន​ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​ធម៌ តម្កល់​នៅ​នឹង មិន​មាន​អ្នក​ណា​ដឹកនាំ​ទៅ​បាន​ ។ ​ព្រះ​ពុទ្ធ​នោះ អ្នក​ធ្វើ​នូវ​ពន្លឺ ទ្រង់​ឆ្លុះរកវិញ្ញាណដ្ឋិតិ​របស់​សត្វ​ទាំង​អស់ បាន​ត្រាស់​ដឹង​ផង​ ធ្វើ​ឲ្យ​ជាក់ច្បាស់​ផង​ ទ្រង់​យាង​កន្លងផ្លូវឆ្ងាយ​បាន ហើយ​សំដែង​ធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​ដល់​ពួក​បញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ អ្នក​មាន​សទ្ធា ត្រាស់​ដឹង​ធម៌មុនគេ​បង្អស់ ។ កាល​បើ​ធម៌​ដែល​ព្រះ​តថាគត​សំដែង​ល្អ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ សេចក្ដី​ប្រមាទ​ដូច​ម្ដេច ​នឹង​មាន​ដល់​ពួក​ជន ដែល​ជា​អ្នក​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​ធម៌​បាន ព្រោះ​ហេតុ​នោះ បុគ្គល​មិន​គប្បី​ជា​អ្នក​ប្រមាទ ​ក្នុង​សាសនា​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​នោះ​ឡើយ គប្បី​នមស្ការ​ សិក្សា​តាម​ សព្វ​ៗ កាល ។
សុនីតត្ថេរ
= តេរសកនិបាត =
បុស្សត្ថេរ
[២៥៩] ឥសី​ឈ្មោះ​បណ្ឌរសគោត្រ ​ឃើញ​ពួក​ភិក្ខុ​ជា​ច្រើន ដែល​គួរ​នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដី​ជ្រះថ្លា ​មាន​ចិត្ត​អប់រំ​ហើយ​ សង្រួម​ល្អ​ហើយ ក៏​បាន​សួរ​នូវ​ព្រះ​ថេរៈ​ឈ្មោះ​ បុស្សៈ​ថា ។ ​ពួក​ភិក្ខុ​នឹង​មាន​ប្រាថ្នា​ដូច​ម្ដេច ​មាន​បំណង​ដូច​ម្ដេច ​មាន​អាកប្បកិរិយា​ដូច​ម្ដេច ​ក្នុង​កាល​អនាគត លោក​ដែល​ខ្ញុំ​សួរ​ហើយ​ សូមប្រាប់​នូវ​ដំណើរ​នោះ​ឲ្យ​ទាន ។
ឥសិទិន្នត្ថេរ
[១៥៥] ពួកឧបាសក អ្នកទ្រទ្រង់ព្រះបរិយត្តិធម៌ដែលខ្ញុំជួបហើយ បាននិយាយថា កាមទាំងឡាយ ជារបស់មិនទៀង តែពួកឧបាសកនោះ នៅត្រេកអរក្រៃពេក ក្នុងកែវមណី និងកណ្ឌលទាំងឡាយផង ជាអ្នកអាឡោះអាល័យក្នុងកូន និងប្រពន្ធផង ។ ពួកឧបាសកទាំងនោះ មិនទាន់ដឹងធម៌ពិតទេ គ្រាន់តែចេះនិយាយថា កាមទាំងឡាយជារបស់មិនទៀង ឧបាសកទាំងនោះ មិនទាន់មានកម្លាំងញាណដើម្បីកាត់ផ្ដាច់នូវរាគៈទេ ព្រោះហេតុនោះ បានជានៅជាប់ស្អិតចំពោះកូន ប្រពន្ធ និងទ្រព្យសម្បត្តិ ។
​វង្គីសត្ថេរ
តថាគត បាន​ផ្ទញ់ផ្ទាល់​នូវ​ជាតិ ​និង​មរណៈ ​ឲ្យ​សាបសូន្យ ​មិន​ឲ្យ​មាន​សេសសល់ ​នឹង​សំដែង​នូវ​ធម៌ ជា​គ្រឿង​កំចាត់បង់​នូវ​បាប​ មែន​ពិត​ បុថុជ្ជន​ទាំង​ឡាយ មិន​មាន​ការ​ធ្វើ​បាន​តាម​ប្រាថ្នា​ទេ ​ព្រះ​តថាគត​ទាំងឡាយ មាន​ការ​ធ្វើ​បាន​តាម​បញ្ញា ។
វេយ្យាករណ៍​ដ៏​បរិបូណ​នេះ ព្រះ​អង្គជា​បុគ្គល​មាន​ប្រាជ្ញាត្រង់​ល្អ​ ផ្គូរផ្គង​ហើយ​ដោយ​ប្រពៃ ការ​ធ្វើ​អញ្ជលីជា​ទី​បំ​ផុត​នេះ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រណម្យ​ហើយ​ដោយ​ល្អ​ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ ជា​បុគ្គល​មាន​ប្រាជ្ញា​ធំ​ទូលាយ ​កាល​បើ​ព្រះ​អង្គជ្រាប សូម​កុំធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​វង្វេង​ឡើយ​ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ ជា​បុគ្គល​មាន​ព្យាយាមមាំ ​ព្រះ​អង្គ​ជ្រាប​ច្បាស់​នូវ​អរិយ​ធម៌ ​គឺ​សច្ច​ទាំង ៤ ​ដ៏​ល្អ (​ដោយ​អំ​ណា​ចលោកិយធម៌​) កាល​បើ​ទ្រង់​ជ្រាបច្បាស់​ហើយ​ សូម​កុំធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គវង្វេង​ឡើយ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ ប្រាថ្នា​ចង់ស្ដាប់​ព្រះ​ពុទ្ធដីកា ​ដូច​ជា​បុរស​មាន​ខ្លួន​ក្ដៅអន្ទះអន្ទែង ​ក្នុង​កាលក្ដៅ ប្រាថ្នា​ចង់​បាន​ទឹក​ សូម​ព្រះ​អង្គបង្អុរ​នូវ​សុតៈ ​គឺ​ធម្មទេសនា ។ និគ្រោធកប្បត្ថេរ ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​ព្រហ្មចារ្យ ​ប្រកប​ដោយ​ប្រយោជន៍​ណា​ ការ​ប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចារ្យ ​របស់​លោក​នោះ មិន​សាបសូន្យទេ​ឬ​ និគ្រោធកប្បត្ថេរ​នោះ​ និព្វាន​ហើយ ដូច​អសេក្ខវិមុត្តិ ​ឬ​សឧបាទិសេសទេ យើង​ខ្ញុំ​ចង់ស្ដាប់រឿង​នោះ​ ។
ព្រះថេរៈជាសំឡាញ់របស់កុមាបុត្តត្ថេរ
[៣៨] ពួកភិក្ខុ កាលត្រាច់ចរ ដេរដាស ទៅកាន់ជនបទផ្សេងៗ ឈ្មោះថា ជាអ្នកមិនសង្រួមផង រមែងញ៉ាំងសមាធិឲ្យភ្លាត់ផង ការត្រាច់ទៅក្នុងដែន នឹងធ្វើប្រយោជន៍អ្វីកើត ។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគប្បីបន្ទោបង់នូវសារម្ភកិ្កលេស គប្បីរំពឹង (ក្នុងកម្មដ្ឋាន) ធ្វើកុំឲ្យឧបក្កិលេសតាំងនៅជាប្រធានបានឡើយ ។
គហុរតីរិយត្ថេរ
[៣២] បុគ្គលដែលត្រូវរបោម និងមូសខាំក្នុងព្រៃធំ គប្បីជាអ្នកមានសតិ អត់ធ្មត់ក្នុងព្រៃនោះ ដូចដំរីដែលនៅក្នុងចំណោមនៃសង្រ្គាម ។
ឥសិទត្តត្ថេរ
[១២១] ខន្ធទំាំង ៥ មានឫសគល់ដាច់ ដែលខ្ញុំកំណត់ដឹងច្បាស់ហើយ ការអស់ទៅនៃទុក្ខ ខ្ញុំបានដល់ហើយ ការអស់ទៅនៃអាសវៈ ខ្ញុំក៏បានដល់ហើយដែរ ។
មហានាមត្ថេរ
[១១៦] អ្នកនុ៎ះ នឹងសាបសូន្យចាកភ្នំឈ្មោះនេសាទកៈ (ទីនៅនៃអ្នកនេសាទ) ជាភ្នំមានយស បិទបាំងដោយដើមខ្លែងគង់ នឹងដើមពោនស្វាជាច្រើន ។
ធម្មសំវរត្ថេរ
[១០៨] ខ្ញុំរំពឹងឃើញហើយ ទើបចេញចាកផ្ទះ ចូលកាន់ផ្នួស ត្រៃវិជ្ជា ខ្ញុំបានហើយ ពុទ្ធសាសនា ខ្ញុំក៏បានធ្វើហើយ ។
បុណ្ណត្ថេរ
ឧទ្ទាន និយាយអំពីវប្បត្ថេរ ១ វជ្ជិបុត្តកត្ថេរ ១ បក្ខត្ថេរ ១ វិមលកោណ្ឌញ្ញត្ថេរ ១ ឧក្ខេបកដវច្ឆត្ថេរ ១ មេឃិយត្ថេរ ១ ឯកធម្មសវនិយត្ថេរ ១ ឯកុទានត្ថេរ ១ ឆន្នត្ថេរ ១ បុណ្ណត្ថេរ ជាអ្នកមានកម្លាំងច្រើន ១ ។ ចប់ សត្តមវគ្គ ។
លីលាវតី
ភាគ​ទី ១
ឆ្ងាយ​ពីជ្រោះ​ភ្នំហិមាល័យ (The Himalayan range)​ ទៅ​ទិស​ទក្សិណ​ (ខាង​ត្បូង​) នៃ​ដែនដី​ភារតរដ្ឋ(ឥណ្ឌា) ប៉ែក​ទិស​ឧត្តរ (ខាង​ជើង) មាន​ទីក្រុង​មួយ ឈ្មោះថា គោរក្ខបុរៈ (Gorakhpur) ត​អំពី​ក្រុង​នេះ​ទៅ​ទិសពាយ័ព្យ​តាម​ផ្លូវ​អយស្ម័យយាន (រថភ្លើង) ក្នុង​បល្លកញ្ចៈ មាន​ចម្ងាយ​ផ្លូវ​ប្រមាណ​ជា ៦ យោជន៍៍ ពួក​បូជនីយេសក៍ (pilgrim) ​នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ច្រាំង​ស្ទឹង​ អចិរវតី ដែល​ជា​ស្ទឹង​ធំ ១ ក្នុង​ចំណោមស្ទឹង​ទាំង ៥ គឺ មហានទី​គង្គា (the Ganga, the Ganges) មហានទីអចិរវតី (the Acirvati, the Rapti river) មហានទីយមុនា (the Yamuna) មហានទីសរភូ (the Sarabhu) និង មហានទីមហី (the Mahi) ស្ទឹងធំដែលហៅតាមគម្ពីរថេរវាទថា មហានទី​អចិរវតីនេះ​តែងផ្តល់ជំនោជោកជាំដល់មធ្យមប្រទេស (Madhyadesh) ប៉ុន្តែឥឡូវនេះនៅសល់តែដីខ្សាច់ និង ទឹកតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ឰដ៏ច្រាំងទិសទក្សិណនៃស្ទឹងនេះ យើង​ឃើញ​មាន​សំណាក​បាក់បែក (ruins) នៃ​ក្រុងសាវត្ថី (Śrāvastī, श्रावस्ती, Sāvatthī) ជារាជធានីនៃ កោសលរដ្ឋដ៏ល្បីរន្ទឺក្នុង​អតីតកាល​ដែល​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ដោយបុរាណវិទូបច្ចឹមប្រទេស ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"លោក​នៅមិនទាន់ដឹងការពិត លោកក៏មានអារម្មណ៍ថាគួរឲ្យអាណិតអាសូរ"
គុណតម្លៃនៃការបួស
"បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! ខ្ញុំកណាមុខជាគ្មានសង្ឃឹមថានឹងបានអនុញ្ញាត​អំពីមាតាបិតាទេ ព្រោះ​បម្រាម​របស់​ពួក​គាត់​មើល​ទៅ​ដូច​​ជា​តឹងតែងណាស់"
នាទីចុងក្រោយ
"មិនអីទេ បើខ្លាចលោកស្តីឲ្យ អាងឈ្មោះខ្ញុំទៅក៏បានដែរ" អ្នកទី ១ ណែនាំ​អ្នកទី ២ នៅអឹមអៀនច្រិញ​ច្រុញ ទើបអ្នកទី ១ និយាយយ៉ាងស្វាហាប់ថា ៖ "ចាំខ្ញុំហៅលោកដោយខ្លួនឯងក៏បាន"
រិះគន់ និង សរសើរ
ម្នាល​លោកដ៏មានអាយុ ! ខ្ញុំព្រះករុណាព្យាយាមដឹកនាំពាំយួរប្រដែប្រដៅភិក្ខុសាមណេរដែលនៅក្រោម​អាណត្តិគ្រប់គ្រងរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យមើលឃើញសារៈសំខាន់របស់ប្រជុំជន ហើយ​ម្នាក់ៗ​ក៏តាំងនៅក្នុង​សាសនោវាទរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដោយសម្មាភាព ។ ប៉ុន្តែនៅមានភិក្ខុ ១ រូបមកពី​ត្រកូល​សេដ្ឋីស្តុកស្តម្ភ​មួយ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឺះ ។ ភិក្ខុរូបនេះមានឈ្មោះថា វរាហៈ មាន​និស្ស័យ​ចើងម៉ើង​ននះននាត​មិន​ចុះ​ញ៉ម​ពាក្យណែ​នាំ​ប្រដែប្រដៅ​របស់​អ្នកណា​ទេ ព្រោះប្រកាន់ថា​ត្រកូល​ខ្លួន​ធូរធារ​ដោយ​ទ្រព្យធន ។ ភិក្ខុសុភូតៈបាននាំយក រឿងរ៉ាវ​របស់​ភិក្ខុ​រូប​នេះ​មក​តំណាល​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ស្តាប់ ។ ថ្ងៃមួយ ខ្ញុំព្រះករុណាបានកោះហៅលោកមកសាកសួរឡើងថា ៖
កន្លែងថ្មី-ជីវិតថ្មី
លោកគ្រហបតីជាថៅកែជំនួញធំម្នាក់នៅក្នុងទីក្រុងសាវត្ថី លោកតែងនាំរទេះ ៥០០ នឹម ផ្ទុក ទំនិញបរទៅលក់តាមស្រុកភូមិផ្សេងៗក្នុងជនបទស្ទើរទូទាំងដែនដីជម្ពូទ្វីបទម្រាំនឹងវិលត្រឡប់ មកដល់ក្រុងសាវត្ថីវិញម្តងៗ ត្រូវចំណាយពេលរាប់ខែ លោកគ្រហបតីមានកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ ជយសេនមានអាយុស្របាក់ស្របាលដំណាលនឹងរេវត្តៈកុមារហើយស្រឡាញ់ ចូលចិត្តរេវត្តៈកុមារពន់ពេកណាស់ មានកូនស្រីច្បងឈ្មោះ កណិការ និង កូនស្រីពៅ ឈ្មោះលីលាវតីទាំងពីរនាក់នេះលោកគ្រហបតីឲ្យរស់នៅលើប្រាសាទជាន់ខ្ពស់ ខាងលើ មាននាងទាសីចាំប្រណិប័តន៍បម្រើជាប្រចាំ ក្នុងគ្រាដែលមានបុណ្យនក្ខត្តឫក្សធំៗ ប៉ុណ្ណោះទោះអនុញ្ញាតឲ្យចុះមកអភិរមរីករាយរអាករពាយបាន ប៉ុន្តែកាលដែលលោកគ្រហបតី មិននៅគេហដ្ឋាន នាងទាំងពីរក៏ចុះមកលេងកំសាន្តខាងក្រោមជាអាចិណ្ណ ពីព្រោះនាង គ្រហបតានីជាម្តាយមិនសូវប្រិតប្រៀងប្រពៃណីបុរាណដូចយ៉ាងលោកគ្រហបតីជាឪពុកទេ ។
រិះគន់ និង សរសើរ
"ម្នាលវរាហៈ ! ពាក្យប្រាប់ប្រាមរបស់អ្នកដទៃធ្វើឲ្យផ្ទៃមុខរបស់ប្រុសម្នាក់នោះបានស្អាតស្អានយ៉ាងណា ពាក្យរិះគន់របស់អ្នកដទៃក៏អាចធ្វើឲ្យយើងបានល្អប្រសើរឡើងយ៉ាងនោះដែរ តាម​ធម្មតា បណ្ឌិតតែង​មើលពាក្យរិះគន់របស់អ្នកដទៃថាមានតម្លៃខ្ពស់ជាងពាក្យសរសើរ ពាក្យរិះគន់ធ្វើឲ្យមនុស្សបានល្អប្រសើរ​ឡើង ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ស្ងើច​សរសើរ​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​អាប់អន់​ឬ​ស្មើ​ចុង​ស្មើ​ដើម​ក៏បាន ។ បើជាការកោតសរសើរ តាមសភាពពិត ថោមលាភី(អ្នកដែលគេសរសើរ)ក៏ត្រេកអរ ពេញចិត្ត ឆ្អែតចិត្តក្នុងសភាពត្រឹមនោះ មិន​គិត​កាញ់​នឹង​កែ​លម្អ​ខ្លួន​ឲ្យ​ប្រសើរ​ឡើង​ឡើយ ។ បើជា​ពាក្យសរសើរបញ្ជោរជន្លជន្លេញមិនត្រូវតាម សភាពពិតវិញ ដូចជាឃើញផ្ទៃមុខរបស់យើងប្រឡាក់ប្រឡូស ប៉ុន្តែគេបញ្ជោរថាស្អាតស្អំហើយបែបនេះ ក៏​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​ពេញចិត្ត​ពេញថ្លើមនឹងផ្ទៃមុខដែលប្រឡាក់គគ្រិចនោះ មិនគិតនឹងលាងជម្រះស្នាម​កខ្វក់នោះចេញទេ ។ ផ្ទៃមុខរបស់យើងក៏នៅតែប្រឡាក់ស្រមេមស្រមាមរហូតទៅ ហេតុដូច្នេះ លោក​មិន​គួរ​ខឹង​គេ​ទេ​នៅពេល​ដែលត្រូវគេរិះគន់ ហើយមិនគួរត្រេកអរ​ពេញចិត្ត និង ឆ្នែតចិត្តជ្រុលពេកទេ នៅពេល​ដែលត្រូវគេសរសើរ" ។
នាទីចុងក្រោយ
"អាត្មាមិនចង់ស្តាប់រឿងពិតរបស់នាងទេ លីលាវតី ! " ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយដោយសម្លេងខ្មោះខ្មូរដដែល
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"ពួកយើងខ្ញុំសូមលំឱននមស្ការនូវរស្មីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះសុរិយទេព ទ្រង់ជាធំលើអ្វីៗទាំងពួង ទ្រង់អាចនាំ​ពួកយើងឲ្យកើតចំណេះចេះយល់ ទ្រង់​ដូចជា​កែវ​ភ្នែក​លើ​ពិតាន​នៃ​សួគ៌" ។
អគ្គីភ័យ
"មិនបាច់ខ្វល់ទេ ញោម ! អាត្មានឹងជួយញោមទាល់តែអស់ពីសមត្ថភាព"