សមុទ្រអារ៉ាល់
អតីតភាព​
right|thumb|180px| សមុទ្រអារ៉ាល់មើលពីអវកាស, ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ right|thumb|180px| សមុទ្រអារ៉ាល់មើលពីអវកាស, ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៥ right|thumb|180px| សមុទ្រអារ៉ាល់មើលពីអវកាស, ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៨ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩១៨ រដ្ឋាភិបាល​ សូវៀត​បាន​សម្រេច​ថា​ ទន្លេ​២ ដែល​ហូរ​ចាក់​ទៅ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​គឺ​៖ ទន្លេ​ Amu Darya នៅ​ភាគ​ខាងត្បូង​ និង​ទន្លេ Syr Darya នៅ​ភាគ​ឦសាន​ ត្រូវ​បង្វែរ​ទឹក​យក​ទៅ​ស្រោចស្រព​លើ​វាល​រហោឋាន​ក្នុង​ការ​រៀបចំ​ដើម្បី​ ដាំ​ស្រូវ​ ត្រសក់​ ធញ្ញជាតិ​ និង​កប្បាស​។ គម្រោង​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ផែនការ​របស់​ សូវៀត​សម្រាប់​ដំណាំ​កប្បាស​ (មាស​ស) ដើម្បី​ក្លាយ​ជា​អ្នក​នាំចេញ​ដ៏​សំខាន់​។ គម្រោង​នេះ​បាន​បញ្ចប់​ជាយថាហេតុ​ ដោយ​បន្សល់​ឱ្យ​អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន​ ក្លាយ​ជា​អ្នក​នាំចេញ​កប្បាស​ដ៏​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​នាំចេញ​កប្បាស​ធំ​បំផុត​ក្នុង​លោក​ នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​។ ការ​សង់​ប្រឡាយ​បង្ហូរ​ទឹក​ បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៤០​។ ប្រឡាយ​ជា​ច្រើន​បាន​កសាង​ឡើង​ដោយ​ខ្វះ​លក្ខណៈ​បច្ចេកទេស​ ដោយ​ធ្វើ​ឱ្យ​ទឹក​អាច​ហូរ​ចេញ​ ឬ​រង​ការ​រំហួត​។ ចំពោះ​ប្រឡាយ​ Qaraqum ដែល​ជា​ប្រឡាយ​ធំ​បំផុត​នៅ​អាស៊ីកណ្តាល​ ទឹក​ប្រហែល​ពី​ ៣០ ទៅ​ ៧៥% បាន​បាត់បង់​។ សព្វថ្ងៃ​នេះ​មាន​តែ​ ១២% ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​ប្រវែង​ប្រឡាយ​សរុប​ នៃ​ប្រទេស​​អ៊ុយប៊ែគីស្ថាន​​ ដែល​មិន​អាច​ជ្រាប​ទឹក​ចេញ​។ មក​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ទឹក​ពី​ ២០ ទៅ ៦០ គីឡូម៉ែត្រគុប​ ត្រូវ​បាន​ត្រូវ​បាន​បង្វែរ​ទៅ​ស្រោចស្រព​លើ​ដី​រៀងរាល់​ឆ្នាំ​ជំនួស​ការ​ហូរ​ចាក់​ទៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​។ ដោយ​សារ​ការ​បង្វែរ​នូវ​បរិមាណ​ទឹក​ដ៏​ច្រើន​នេះ​ហើយ​ ទើប​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ចាប់​ផ្ដើម​​រីង​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៦០​។ ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៦១ ដល់ ឆ្នាំ​ ១៩៧០ កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​បាន​ស្រក​ចុះ​ជា​មធ្យម​ ២០ សង់ទីម៉ែត្រ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​។ នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៧០ អត្រា​នេះ​ បាន​កើន​ឡើង​ជិត​៣​ដង​ ដោយ​កម្ពស់​ទឹក​បាន​បន្ត​ស្រក​ចុះ​ក្នុង​កម្រិត​ពី​ ៥០ ទៅ​ ៦០ សង់ទីម៉ែត្រ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ ហើយ​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៨០ កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​នៅ​តែ​បន្ត​ស្រក​ចុះ​ និង​ពី​ ៨០ ទៅ ៩០ សង់ទីម៉ែត្រ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​។ ដោយ​អត្រា​ នៃ​ការ​ប្រើប្រាស់​ទឹក​ស្រោចស្រព​ដី​នៅ​តែ​បន្ត​ការ​កើន​ឡើង​ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​បរិមាណ​ទឹក​ ដែល​ទាញ​ពី​ទន្លេ​ទាំង​ពីរ​បាន​កើន​ឡើង​ទ្វេដង​ ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ ដល់​ឆ្នាំ​ ២០០០​ ទន្ទឹម​នឹង​គ្នា​នេះ​ផលិតផល​កប្បាស​ក៏​បាន​កើន​ឡើង​ជិត​ពីរ​ដង​ដែរ​។ វិស័យ​នេសាទ​ នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ ដែល​នៅ​ពេល​សម្បូរសប្បាយ​បំផុត​ បាន​ផ្ដល់​ការងារ​ដល់​មនុស្ស​ជាង​ ៤០.០០០ នាក់​ ហើយ​ត្រូវ​បាន​វាយ​តម្លៃ​ថា​មាន​ប្រហែល​ ១ ភាគ ៦ នៃ​ផល​នេសាទ​សរុប​នៃ​សហភាពសូវៀត​។ ការ​ប្រែប្រួល​ទ្រង់ទ្រាយ​ នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ ពុំ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ភ្ញាក់ផ្អើល​ដល់​សហភាពសូវៀតឡើយ​ ដោយ​ពួក​គេ​បាន​គិត​ដឹង​មុន​ជា​យូរយារ​ណាស់​មក​ហើយ​។ ដូចជា​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​ ១៩៦៤ លោក​ Aleksandr Asarin នៅ​វិទ្យាស្ថាន​ Hydroproject បាន​គូស​បញ្ជាក់​ពី​មហន្តរាយ​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ វា​គឺជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ផែនការ​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ ដែល​ដាក់​ចេញ​ដោយ​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​ និង​ការិយាល័យ​នយោបាយ​សូវៀត​។ មិន​មាន​ថ្នាក់ក្រោម​ណា​ម្នាក់​ហ៊ាន​និយាយ​ជំទាស់​រាល់​ផែនការ​ទាំង​អស់​នោះ​ឡើយ​ ទោះជា​ត្រូវ​បង្ក​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ក៏ដោយ​។ ជា​ប្រតិកម្ម​តប​ត​ ដោយ​​កែប្រែ​ការ​ព្យាករណ៍​ អ្នក​ជំនាញ​ សូវៀត​ជាច្រើន​បាន​សន្មត​ថា​ សមុទ្រ​អារ៉ាល់​​គឺជា​កំហុស​ដោយ​ធម្មជាតិ​ ហើយ​វិស្វករ​ សូវៀតម្នាក់​បាន​និយាយ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៦៨ ថា​ជា​ការ​ពិត​ ការ​រីង​ហួត​នៃ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​គឺជា​រឿង​ដែល​មិន​អាច​ជៀស​ផុត​បាន​។ ម្យ៉ាង​វិញទៀត​ ចាប់​តាំងពី​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ មក​គម្រោង​ដ៏​ធំ​មួយ​ត្រូវ​បាន​គេ​គិតគូរ​ទាញ​យក​ទឹក​ដោយ​ផ្ទាល់​ពី​ផ្នែក​នៃ​អាង​ទន្លេ Ob ដោយ​ឆ្លងកាត់​ប្រព័ន្ធ​ប្រឡាយ​ដ៏​ធំ​នៃ​អាស៊ី​កណ្ដាល​។ ការ​ស្ដារ​សមុទ្រ​អារ៉ាល់​ឡើងវិញ​ ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​ជា​គោលដៅ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៅ​ក្នុង​គម្រោង​ជាច្រើន​។