cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ផ្លាយ អាស់
ផ្លាយអាស់​ជា​កាកសំនល់​សល់​ពី​ចំហេះ​ធ្យូង​ថ្ម។ ផ្លាយអាស់​ជា​ទូទៅ​ ត្រូវ​គេ​ប្រមូល​មក​ពី​បំពង់​ផ្សែង​របស់​រោងចក្រថាមពល​ប្រើ​ធ្យូង​ថ្ម ហើយ​វា​ជា​ផេះ​មួយ​ប្រភេទ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា ផេះធ្យូង​ (coal ash) ដែល​ផេះ​មួយ​ប្រភេទ​ទៀត​ហៅ​ថា ផេះ​បាត (bottom ash) ដែល​គេ​យក​ចេញ​ពី​បាត​របស់​ឡ​ដុត​ធ្យូង។ ដោយ​អាស្រ័យ​លើ​ប្រភព​និង​លក្ខណៈ​របស់​ធ្យូង​ថ្ម​ដែល​គេ​ដុត នោះ​សារធាតុ​ផ្សំ​របស់​ផ្លាយ​អាស់ ប្រែប្រួល​ខុស​គ្នា​គួរ​អោយ​កត់​សំគាល់ ប៉ុន្តែ​ផ្លាយ​អាស់​គ្រប់​ប្រភេទ​ទាំង​អស់ សុទ្ធ​តែ​មានក្នុង​​បរិមាណយ៉ាង​ច្រើន​ នៃ ស៊ីលីកូនឌីអុកស៊ីត (SiO2)(ទាំង​ជាអសណ្ឋាន​និងជា​​គ្រីស្តាលីន)​និង​កាល់ស្យូម​អុកស៊ីត (CaO)។ កាល​ពី​មុន​ផ្លាយ​អាស់ ត្រូវ​បាន​គេបង្ហុយ​​ចោលទៅ​​ក្នុង​បរិយាកាស ប៉ុន្តែ​អីលូវ​នេះ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​ការ​​បំពុលបរិស្ថាន​​របស់​ឧបករណ៍ប្រើ​ប្រាស់ បាន​ដាក់​កំហិត​អោយ​ឃាត់​ទុក​ផ្លាយអាស់​មិន​អោយ​ហុយ​ចូល​ក្នុង​បរិយាកាស​ដូច​មុន​ទៀត​ទេ។ នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិច ផ្លាយអាស់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្តុក​ទុក​នៅ រោងចក្រ​ថាមពល​ធ្យូងថ្ម។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ប្រើ​ជា​ទូទៅ​សំរាប់​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន នៅ​ក្នុង​ផលិតកម្ម​បេតុង ដែល​វា​បាន​ផ្តល់​ទាំង​គុណ​ប្រយោជន៍​ផ្នែក​បច្ចេកទេស​និង​សេដ្ឋកិច្ច។ គេ​កំពុង​តែប្រើ​វា​ច្រើន​ឡើងៗនៅ​ក្នុង​ការ​សំយោគ​នៃ​ធរណីប៉ូលីមែរ និង​សេអូលីត​ផង​ដែរ។
ធាតុ​ផ្សំ​គីមី​និង​ចំនាត់​ថ្នាក់
ផ្លាយ​អាស់​ឡើង​រឹង​ពេល​ដាក់​ក្នុង​ចំហាយ​ឧស្ម័ន ហើយ​ប្រមូល​ដោយ​អង្គ​បង្កក​អេឡិចត្រូ​ស្តាទិច រឺ​ក៏​ថង់តំរង។ ដោយ​សារ​តែ​ភាគល្អិត​កក​ចូល​គ្នា​ពេល​ដាក់​ក្នុង​ចំហាយ​ឧស្ម័ន ភាគល្អិត​ផ្លាយអាស់​ជា​ទូទៅ​មាន​រាង​ស្វ៊ែរ ហើយ​មាន​ទំហំ ចាប់​ពី​ 0.5 µm ទៅ 100 µm។ ពួក​វា​មួយ​ផ្នែក​ធំផ្សំ​ពី​​ ស៊ីលីកូន​ឌីអុកស៊ីត ដែល​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ពីរ​យ៉ាង: មួយ អសណ្ឋាន ដែល​មាន​រាង​មូល​រលោង និងមួយ​ទៀត គ្រីស្តាលីន ដែល​មាន​រាង​ជ្រុង ស្រួច កញ្ឆិញ​កញ្ឆុញ; អាលុយមីញ៉ូមអុកស៊ីត​ (Al2O3) និង ដែក​អុកស៊ីត(Fe2O3)។ ផ្លាយអាស់​ ជា​ទូទៅ​អេតេរ៉ូសែន​ខ្លាំង​ ប្រកប​ដោយ​ភាគល្អិតថ្លាចំរុះ​គ្នា ដែល​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​គ្រីស្តាល់​ដែល​គេ​អាច​កត់​សំគាល់​បាន ដូច​ជា​ក្វាត មុយលីត និង ដែក​អុកស៊ីត​ផ្សេង​ទៀត។
មាន​ផ្លាយអាស់​ពីរ​ថ្នាក់ ដែល​កំនត់ដោយ ASTM C618: ផ្លាយអាស់​ថ្នាក់ F និង​ផ្លាយ​អាស់​ថ្នាក់​ C។ ចំនុច​ខុស​គ្នា​សំខាន់​រវាង​ថ្នាក់​ទាំង​ពីរ​នេះ គឺ​បរិមាណ​កាល់ស្យូម, ស៊ីលីកា, អាលុយមីញ៉ូម និង​បរិមាណ​ដែក​ នៅ​ក្នុង​ផេះ។ លក្ខណៈ​គីមី​របស់​ផ្លាយអាស់ អាស្រ័យ​ជា​ខ្លាំង​នឹង​ធាតុគីមី​ផ្សំ​របស់​ធ្យូង​ថ្ម​ដែល​គេ​យក​មក​ដុត (មានន័យ​ថា anthracite, ប៊ីទូម, និង​ លីញីត).
ផ្លាយ​អាស់​ថ្នាក់​F
ចំហេះ នៃ​អង់ត្រាស៊ីត និង​ធ្យូង​ប៊ីទូម​រឹង ហើយ​ចាស់ ជា​ធម្មតា​ផលិត​បាន​ផ្លាយអាស់​ថ្នាក់​F។ ផ្លាយអាស់​នេះ មាន​លក្ខណៈ​ប៉ូស្សូលាន ហើយ​មាន​បរិមាណ​កំបោរ CaO តិច​ជាង​១០%។ ដោយ​វា​មាន​លក្ខណៈ​ប៉ូស្សូឡានិច គ្រាប់​ស៊ីលីកា​និង​អាលុយមីណា ថ្លាៗ ត្រូវ​ការ ភ្នាក់ងារ​បន្ស៊ី ដូច​ជា​ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន កាល់ស្យូម​អុកស៊ីត(កំបោរ) រឺ​ក៏​ទឹក​កំបោរ (កាល់ស្យូម​អ៊ីដ្រុកស៊ីត) ដោយ​មាន​វត្តមាន​ទឹក ដើម្បី​បង្កើត​ប្រតិកម្ម និង​បង្កើត​បាន​ជា​សារធាតុ​ស៊ីម៉ង់ត៍។ តាម​បែប​ម្យ៉ាង​ទៀត ការ​បន្ថែម​កាតាលីករ​គីមី​ដូច​ជា សូដ្យូម​ស៊ីលីកាត (រឺ​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា water glass) ទៅ​ក្នុង​ផ្លាយអាស់​ថ្នាក់ F អាច​បង្កើត​បាន​ជា​ធរណី​ប៉ូលីមែរ។
ផ្លាយ​អាស់​ថ្នាក់​C
ផ្លាយអាស់​ផលិត​ចេញ​ពី​ចំហេះ​លីញីត​ខ្ចី រឺ ធ្យូងថ្ម​អនុប៊ីទូម លើស​ពី​មាន​លក្ខណៈ​ប៉ូស្សូឡានិច​ វា​ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ស៊ីម៉ង់ត៍​ខ្លួន​វា​ខ្លះ​ដែរ។ នៅ​ពេល​ដែល​ប៉ះ​នឹង​ទឹក ផ្លាយអាស់​ថ្នាក់​C នឹង​កក​រឹង ហើយ​មាន​រេស៊ីស្តង់​កើន​ឡើងៗ​។ ផ្លាយអាស់​ថ្នាក់​C ជា​ទូទៅ​មាន​កំបោរ​CaO ច្រើន​ជាង ២០%។ ខុស​ពី​ថ្នាក់​F ផ្លាយអាស់​ថ្នាក់​C ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស៊ីម៉ង់ត៍​ដោយ​ខ្លួន​ឯង មិន​ត្រូវ​ការ​កាតាលីករ។ បរិមាណ អាល់កាលី និង​ស៊ុលផាត (SO4) ជា​ទូទៅ​មាន​ច្រើន​ ចំពោះ​ផ្លាយ​អាស់​ថ្នាក់​C។
កាក​សំនល់​និង​ប្រភព​ទី​ផ្សារ
កាល​ពី​មុន ផ្លាយអាស់ ផលិត​មក​ពី​ចំហេះ​ធ្យូង​ថ្ម ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហុយ​តាម​ផ្សែង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស។ រឿង​នេះ​បង្កើត​បាន​ជា​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ដល់​សុខភាព​សាធារណៈ ដែល​ជំរុញ​អោយ​គេ​បង្កើត​ច្បាប់​រឹត​បន្តឹង​ការ​បង្ហុយ​ផ្លាយអាស់​​អោយ​នៅ​ទាប​ជាង​១%​​នៃ​បរិមាណ​ផេះ​ដែល​កើត​ចេញមក។ ក្នុង​ពិភពលោក​ទាំង​មូល ​ផ្លាយអាស់​ច្រើន​ជាង​៦៥%​ ដែល​កើត​​ចេញ​ពី​រោងចក្រ​ថាមពល​ធ្យូង​ថ្ម ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ចាក់​គរ​ចោល។ គ្រាន់​តែ​នៅ​ឥណ្ឌា​តែ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ផ្លាយអាស់​បាន​ចាក់​ស្រោច​លើ​ដី​ដែល​មាន​ក្រលាផ្ទៃ ១៦០គម២។
បំរើ​បំរាស់​ផ្លាស​អាស់
ការ​យក​ផ្លាយអាស់​ទៅ​ប្រើ​ឡើង​វិញ ជា​សំភារៈ​វិស្វកម្ម កើត​ចេញ​មក​អំពី​លក្ខណៈ​ប៉ូស្សូឡានិច​របស់​វា មាន​រាង​ស្វ៊ែរ និង​ឯកសណ្ឋាន​គួរ​សម។ ការ​យក​ផ្លាយអាស់​ទៅ​ប្រើ​ឡើងវិញ តាម​លំដាប់​ញឹកញាប់​ខ្លាំង​ទៅ​តិច មាន​ដូច​ជា៖
ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន
Owing to its pozzolanic properties, fly ash is used as a replacement for some of the Portland cement content of concrete. The use of fly ash as a pozzolanic ingredient was recognized as early as 1914, although the earliest noteworthy study of its use was in 1937. Before its use was lost to the Dark Ages, Roman structures such as aqueducts or the Pantheon in Rome used volcanic ash (which possesses similar properties to fly ash) as pozzolan in their concrete. As pozzolan greatly improves the strength and durability of concrete, the use of ash is a key factor in their preservation.
Use of fly ash as a partial replacement for Portland cement is generally limited to Class F fly ashes. It can replace up to 30% by mass of Portland cement, and can add to the concrete’s final strength and increase its chemical resistance and durability. Recently concrete mix design for partial cement replacement with High Volume Fly Ash (50 % cement replacement) has been developed. For Roller Compacted Concrete (RCC)[used in dam construction] replacement values of 70% have been achieved with processed fly ash at the Ghatghar Dam project in Maharashtra, India. Due to the spherical shape of fly ash particles, it can also increase workability of cement while reducing water demand. The replacement of Portland cement with fly ash is considered by its promoters to reduce the greenhouse gas "footprint" of concrete, as the production of one ton of Portland cement produces approximately one ton of CO2 as compared to zero CO2 being produced using existing fly ash. New fly ash production, i.e., the burning of coal, produces approximately twenty to thirty tons of CO2 per ton of fly ash. Since the worldwide production of Portland cement is expected to reach nearly 2 billion tons by 2010, replacement of any large portion of this cement by fly ash could significantly reduce carbon emissions associated with construction, as long as the comparison takes the production of fly ash as a given.
សំនង់​ជើង​ទេរទំនប់​
Fly ash properties are somewhat unique as an engineering material. Unlike typical soils used for embankment construction, fly ash has a large uniformity coefficient consisting of clay-sized particles. Engineering properties that will affect fly ash’s use in embankments include grain size distribution, compaction characteristics, shear strength, compressibility, permeability, and frost susceptibility. Nearly all fly ash used in embankments are Class F fly ashes.
ការ​បង្កើន​គុណភាព​ដី
Soil stabilization is the permanent physical and chemical alteration of soils to enhance their physical properties. Stabilization can increase the shear strength of a soil and/or control the shrink-swell properties of a soil, thus improving the load-bearing capacity of a sub-grade to support pavements and foundations. Stabilization can be used to treat a wide range of sub-grade materials from expansive clays to granular materials. Stabilization can be achieved with a variety of chemical additives including lime, fly ash, and Portland cement, as well as by-products such as lime-kiln dust (LKD) and cement-kiln dust (CKD). Proper design and testing is an important component of any stabilization project. This allows for the establishment of design criteria as well as the determination of the proper chemical additive and admixture rate to be used to achieve the desired engineering properties. Benefits of the stabilization process can include: Higher resistance (R) values, Reduction in plasticity, Lower permeability, Reduction of pavement thickness, Elimination of excavation - material hauling/handling - and base importation, Aids compaction, Provides “all-weather” access onto and within projects sites. Another form of soil treatment closely related to soil stabilization is soil modification, sometimes referred to as “mud drying” or soil conditioning. Although some stabilization inherently occurs in soil modification, the distinction is that soil modification is merely a means to reduce the moisture content of a soil to expedite construction, whereas stabilization can substantially increase the shear strength of a material such that it can be incorporated into the project’s structural design. The determining factors associated with soil modification vs soil stabilization may be the existing moisture content, the end use of the soil structure and ultimately the cost benefit provided. Equipment for the stabilization and modification processes include: chemical additive spreaders, soil mixers (reclaimers), portable pneumatic storage containers, water trucks, deep lift compactors, motor graders.
សំភារៈ​ចាក់​បំពេញ​ហាប់​ខ្លួន​ឯង
Fly ash is also used as a component in the production of flowable fill (also called controlled low strength material, or CLSM), which is used as self-leveling, self-compacting backfill material in lieu of compacted earth or granular fill. The strength of flowable fill mixes can range from 50 to 1,200 lbf/in² (0.3 to 8.3 MPa), depending on the design requirements of the project in question. Flowable fill includes mixtures of Portland cement and filler material, and can contain mineral admixtures. Fly ash can replace either the Portland cement or fine aggregate (in most cases, river sand) as a filler material. High fly ash content mixes contain nearly all fly ash, with a small percentage of Portland cement and enough water to make the mix flowable. Low fly ash content mixes contain a high percentage of filler material, and a low percentage of fly ash, Portland cement, and water. Class F fly ash is best suited for high fly ash content mixes, whereas Class C fly ash is almost always used in low fly ash content mixes.
បេតុង​អាស្វាល់
Asphalt concrete is a composite material consisting of an asphalt binder and mineral aggregate. Both Class F and Class C fly ash can typically be used as a mineral filler to fill the voids and provide contact points between larger aggregate particles in asphalt concrete mixes. This application is used in conjunction, or as a replacement for, other binders (such as Portland cement or hydrated lime). For use in asphalt pavement, the fly ash must meet mineral filler specifications outlined in ASTM D242. The hydrophobic nature of fly ash gives pavements better resistance to stripping. Fly ash has also been shown to increase the stiffness of the asphalt matrix, improving rutting resistance and increasing mix durability.
ធរណី​ប៉ូលីមែរ
កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ ផ្លាយអាស់ ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ប្រើ​ជា​គ្រឿងផ្សំ​មួយ​ក្នុង ធរណី​ប៉ូលីមែរ ដែល​នៅ​ទី​នោះ រ៉េអាក់ទីវីតេ​របស់​កំទេច​ផ្លាយ​អាស់​​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​ជា​កាវ ដែល​អាច​ប្រៀប​បាន​នឹង​ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន​ ជា​រូបខាង​ក្រៅ និង​លក្ខណៈ ប៉ុន្តែ​បាន​កាត់​បន្ថយ​នូវ​បរិមាណ​ឧស្ម័ន​ CO2 ជា​ច្រើន​។
It should be noted that when the total carbon footprint of the alkali required to form geopolymer cement is considered, including the calcining of limestone as an intermediate to the formation of alkali, the net reduction in total CO2 emissions may be negligible. Moreover, handling of alkali can be problematic and setting of geopolymer cements is very rapid (minutes versus hours) as compared to Portland cements, making widespread use of geopolymer cements impractical at the ready mix level.
បេតុង​បង្ហាប់​ដោយ​រូឡូ
Another application of using fly ash is in roller compacted concrete dams. Many dams in the US have been constructed with high fly ash contents. Fly ash lowers the heat of hydration allowing thicker placements to occur. Data for these can be found at the US Bureau of Reclamation. This has also been demonstrated in the Ghatghar Dam Project in India.
អិដ្ឋ
Fly ash bricks gain strength as they age. In India fly ash is being used to make fly ash bricks. Leading manufacturers like Puzzolana Green Bricks ( www.flyashbricksdelhi.com)have introduced high strength bricks in Delhi- NCR region which can be used like normal bricks.
In the United Kingdom fly ash has been used for over fifty years to make concrete building blocks. They are widely used for the inner skin of cavity walls. They are naturally more thermally insulating than blocks made with other aggregates.
Ash bricks have been used in house construction in Windhoek, Namibia since the 1970s. There is, however, a problem with the bricks in that they tend to fail or produce unsightly pop-outs. This happens when the bricks come into contact with moisture and a chemical reaction occurs causing the bricks to expand.
In May 2007, Henry Liu, a retired 70-year-old American civil engineer, announced that he had invented a new, environmentally sound building brick composed of fly ash and water. Compressed at 4,000 psi and cured for 24 hours in a 150 °F (66 °C) steam bath, then toughened with an air entrainment agent, the bricks last for more than 100 freeze-thaw cycles. Owing to the high concentration of calcium oxide in class C fly ash, the brick can be described as "self-cementing". The manufacturing method is said to save energy, reduce mercury pollution, and costs 20% less than traditional clay brick manufacturing. Liu intended to license his technology to manufacturers in 2008. Bricks of fly ash can be made of two types. One type of brick is made by mixing fly ash with about equal amounts of soil and proceeding through the ordinary process of making a brick. This type of formation reduces the use of sand in making bricks.
Another type of brick can be made by mixing soil, plaster of paris and fly ash in a definite proportion with water and allowing the mixture to dry. Because it does not need to be heated in a furnace this technique reduces air pollution.
ផលប៉ះ​ពាល់​ដល់​ទឹក​ក្រោម​ដី​
ដោយ​សារ​ធ្យូង​មាន​ស្លាក​ស្នាម​សារធាតុ​​អាសេនិច បារីយ៉ូម​ ប៊ែរីល្លីយ៉ូម បូរ៉ុន កាដមីញ៉ូម ក្រូមីញ៉ូម តាល្លីយ៉ូម សេលេនីញ៉ូម ម៉ូលីបដែន និង​បារ៉ត នោះ​ផេះ​របស់​វា​នឹង​បន្ត​មាន​សារធាតុ​អស់​នេះ​បន្ត​ទៀត។ ដូច្នេះ​គេ​មិន​អាច​រក្សា​វា​មិន​អោយ​លេច​ចេញ​ពី​កន្លែង​ស្តុក​បាន​ទេ ប្រសិន​បើ​ទឹក​ភ្លៀង​អាច​ហូរ​ច្រោះ​ប្រដាប់​ស្តុក ហើយ​ហូរ​នាំ​សារធាតុ​ពុល​អស់​នេះ​ទៅដល់​​ទឹក​ក្រោម​ដី
ភ្នាក់​ងារ​ចំលង
Fly ash contains trace concentrations of heavy metals and other substances that are known to be detrimental to health in sufficient quantities. Potentially toxic trace elements in coal include arsenic, beryllium, cadmium, barium, chromium, copper, lead, mercury, molybdenum, nickel, radium, selenium, thorium, uranium, vanadium, and zinc. Approximately 10 percent of the mass of coals burned in the United States consists of unburnable mineral material that becomes ash, so the concentration of most trace elements in coal ash is approximately 10 times the concentration in the original coal. A 1997 analysis by the U.S. Geological Survey (USGS) found that fly ash typically contained 10 to 30 ppm of uranium, comparable to the levels found in some granitic rocks, phosphate rock, and black shale.
In 2000, the United States Environmental Protection Agency‎ (EPA) said that coal fly ash did not need to be regulated as a hazardous waste. Studies by the U.S. Geological Survey and others of radioactive elements in coal ash have concluded that fly ash compares with common soils or rocks and should not be the source of alarm. However, community and environmental organizations have documented numerous environmental contamination and damage concerns.
ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​នឹង​​ការ​ប៉ះ​ពាល់
គ្រីស្តាល់​ស៊ីលីស​(Crystalline silica) និង​ កំបោរ​(lime) រួម​ជា​មួយ​នឹង​សារធាតុ​ពុល​ផ្សេង​ទៀត​ អាច​បង្ក​ជា​បញ្ហា​ដល់​សុខភាព​។ ថ្វី​បើ​ខាង​ឧស្សាហកម្ម​បាន​អះអាង​ថា​ ផ្លាយអាស់​ មិន​មែន​ជា​សារធាតុ​ពុល​និង​គ្មាន​សារធាតុ​ពុល​ក៏​ដោយ ក៏​ការ​ដក​ដង្ហើម​យក​សារធាតុ​អស់នេះ ការ​ប៉ះ​ពាល់​ដោយ​ផ្ទាល់​ជា​មួយ​នឹង​ស្បែក និង​ការ​ផឹក​ទឹក​ដែល​មាន​សារធាតុ​អស់​នេះ​ ប្រហែល​ជា​អាច​បង្ក​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដល់​សុខភាព ។
គ្រីស្តាល់​ស៊ីលីស​ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ផ្លាយអាស់​​ជា​ភ្នាក់​ងារ​ដែល​អាច​ធ្វើ​អោយ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​សួត​ ហើ​យ​ជា​ពិសេស​បង្ក​ជំងឺ​ស៊ីលី​កូសីស​ (silicosis)។
សារធាតុ​ផ្សេង​ទៀត​របស់​ផ្លាយ​អាស់​ដែល​គួរ​អោយ​បារម្ភ​គឺ​កំបោរ (CaO)។ ជាតិ​គីមី​នេះ​មាន​ប្រតិកម្ម​ជា​មួយ​ទឹក (H2O) បង្កើត​បាន​ជា​កាល់ស្យូម​អ៊ីដ្រុកស៊ីត​ [Ca(OH)2], ដែល​ធ្វើ​អោយ​ផ្លាយអាស់​មាន​ pH រវាង​ 10 ទៅ​ 12, ដែល​មាន​កំរិត​បាស​ពី​មធ្យម​ទៅ​ខ្លាំង​។ វា​នេះ​អាច​បង្ក​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​សួត​ដែរ បើ​វា​មាន​បរិមាណ​គ្រប់​គ្រាន់​។
មត្ស្យា
មត្ស្យា (ភាសាសំស្ក្រឹត៖ मत्स्य មានន័យថា ត្រី) គឺជាអវតារដំបូង របស់ព្រះវិស្ណុ ក្នុងទេវកថាវិទ្យានៃសាសនាហិណ្ឌូ។
ការលួចគម្ពីរវេទ
មាន​តួ​អង្គ​សំខាន់​បី​អង្គ : ព្រហ្ម វិស្ណុ និង សិវៈ។​ ព្រះព្រហ្ម បាន​បង្កើត​ផែន​ដី គឺ​ដី ទឹក ខ្យល់ មនុស្ស ។ល។ ព្រះ​វិស្ណុ អ្នក​បង្កើត​គម្ពីរ​វេទទាំង​បួន គឺ ឫកវេទ សាមវេទ យជុរវេទ និង អថវ៌នវេទ។ ទ្រង់​បាន​សុំ​អោយ​ព្រះ​ព្រហ្ម​បញ្ជូន​គម្ពីរ​វេទ​ទាំង​បួន​ទៅ​មនុស្ស​លោកគឺ​ពួក​មាណព ដើម្បី​អោយ​ពួក​គេ​មាន​ប្រាជ្ញា​ខ្លាំង​ពូកែ។
កូន​របស់​ព្រះ​ព្រហ្ម គឺ​មនុ បាន​ធ្វើ​តប​ដើម្បី​សុំ​សន្តិភាព​ក្នុង​ចំនោម​មនុស្ស​ជាតិ។ មនុស្ស​ម្នាក់​ឈ្មោះ កស្យប មាន​ប្រពន្ធ​បី​នាក់ : អទិតិ ទិតិ និង ធនុ។ កូន​របស់​អទិតិ អាច​ចាត់​ទុក​ជា​ទេវតា រី​ឯកូន​របស់​ប្រពន្ធ​​ផ្សេង​ទៀត សុទ្ធ​តែ​កាច​សាហាវ គឺ​ពួក​រក្សសស៍ ហើយ​ចង់​បំផ្លាញ​មនុស្ស​ជាតិ។ ព្រះ​វិស្ណុ​បាន​មក​ជួប​នឹង​អទិតិ ហើយ​បាន​ប្រទាន​ពរ​ដល់​អទិតិ​តាម​សេចក្តី​ត្រូវ​ការ ដោយ​សារ​តែ​នាង​បាន​ធ្វើ​ជា​មាតា​ដ៏​ល្អ ហើយ​ព្រះ​វិស្ណុ​ព្រម​ទាំង​បាន​សន្យា​នឹង​នាង​ថា​ពេល​ណា​មួយ​នឹង​មក​ចាប់​កំនើត​ជា​កូន​របស់​នាង​ជា​មិន​ខាន។
ហយគ្រីព កូន​របស់​ទិតិ បារម្ភ​ថា បើ​ មាណព​ ​ទទួល​បាន​គម្ពីរ​វេទ នោះ​ពួក​គេ​នឹង​ខ្លាំង​ពូកែ​ជាងពួក​​ខ្លួន គឺ រក្សសស៍។ ដូច្នេះ​វា​ក៏​លួច​គម្ពីរ​វេទ​ពី​ព្រះ​ព្រហ្ម នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​ព្រ​ហ្ម​មិន​នៅ។ ព្រះ​ព្រហ្ម​បាន​ទៅ​ជួប​នឹង​ព្រះ​សិវៈ​ដើម្បី​សុំ​អោយ​ទ្រង់​ជួយ​រៀប​ចំ​ផែន​ដី​ឡើង​វិញ ព្រោះ​តែ​វត្ត​មាន​របស់​ធាតុ​អាក្រក់​ខ្លះ​បាន​កើត​ឡើង​។ ទោះបី​ព្រះ​សិវៈ​ទ្រង់​បាន​យល់​ព្រម​ក៏​ដោយ ទ្រង់​បាន​បន្ទូល​ថា ធាតុ​ល្អ​ក៏​ត្រូវ​តែ​បូជា​ដែរ​ បើ​សិន​ជា​ព្រះ​ព្រហ្ម​ចង់​អោយ​ទ្រង់​បង្ក​បង្កើត​ផែន​ដី​ឡើង​វិញ ប៉ុន្តែ​ព្រះ​ព្រហ្ម​បាន​មាន​បន្ទូល​ថា ទ្រង់​អាច​បង្កើត​មនុស្ស​លោក​ឡើង​វិញ​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត​បាន។ ព្រះ​ព្រហ្ម​បន្ទាប់​ពី​ដឹង​ថា​ គម្ពីរ​វេទ​បាន​បាត់ ក៏​ទៅ​ប្រាប់​ព្រះ​វិស្ណុ។ ព្រះ​វិស្ណុ​សន្យា​ថា​នឹង​ទៅ​រក​គម្ពីរ​វេទ​មក​វិញ​អោយ​ទាល់​តែ​បាន ហើយ​រក្សា​ទុក​ដោយ​ខ្លួន​ទ្រង់​វិញ។ នាង​លក្ស្មី ដែល​មិន​អាច​ឃ្លាត​ពី​ព្រះ​វិស្ណុ​សូម្បី​តែ​មួយ​ជំហាន​នោះ ក៏​សុំ​អោយ​ព្រះ​វិស្ណុ​គិត​ដល់​នាង​ផង ដូច្នេះ​ទ្រង់​ក៏​យក​នាង​ដាក់​ជាប់​នឹង​ខ្លួន​ទ្រង់ រួច​ក៏​ចាប់​ផ្តើម​ អវតា​រ មត្ស្យ។
អវតារ មត្ស្យ
កូន​របស់​ព្រះ​ព្រហ្ម គឺ​មនុ នៅ​ក្នុង​ពេល​នោះ​ បាន​ជួប​នឹង​ត្រី​តូច​មួយ​ក្បាល​ នៅ​ពេល​កំពុង​តែ​ធ្វើ​ពិធី សន្ធ្យវន្ធនេ នៅ​ក្នុង​មហាសមុទ្រ ត្រី​នោះ​បាន​សុំ​អោយ​គាត់​ជួយ​វា​ការពារ​មិន​អោយ​ត្រី​ធំស៊ី។ មនុ​ក៏​យក​វា​ទៅ​ផ្ទះ ហើយ​ដាក់​ក្នុង​ផើង​ទឹក​មួយ។
មួយ​យប់​ក្រោយ​មក​ ត្រី​តូច​នោះ​​ក្លាយ​ជា​ត្រី​ធំ ធំ​ដូច​ត្រី​បាលែន​ដែរ។ ដោយ​មិន​អាច​ទុក​វា​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​បាន​ទៀត មនុ​ក៏​យក​វា​ទៅ​លែង​នៅ​សមុទ្រ​វិញ ព្រោះ​ថា​អីលូវ​នេះ​គ្មាន​ត្រី​ណា​អាច​ស៊ី​វា​បាន​ទៀត​ទេ។
តែ​ពេល​នោះ​ត្រី​នោះ​ក៏​កាឡា​ជា​ព្រះ​វិស្ណុ ហើយ​ពេល​នោះ​មនុ​ភាន់​ភាំង​ជា​ខ្លាំង។ ព្រះ​វិស្ណុ​ប្រាប់​មនុ​អំពី​រឿង​បំផ្លាញ​លោក​ទាំង​មូល​ដោយ​ព្រះ​សិវៈ ហើយ​ទ្រង់​ចង់​អោយ​មនុ​រួច​ផុត​ពី​សេចក្តី​ស្លាប់ ព្រោះ​ថា​បើ​ទោះ​ជា​មាណព​មិន​មាន​ទៀត​ក្តី ប៉ុន្តែ​ជីវន៍​គឺ​ជីវិត​ គួរ​តែ​មាន​បន្ត​ទៀត។ ដូច្នេះ​ទ្រង់​ក៏​អោយ​មនុ​រៀប​ចំ​វត្ថុ​ចាំបាច់​គ្រប់​យ៉ាងជាប់​ជា​មួយ​ខ្លួន ដើម្បី​ទុក​ប្រើប្រាស់​ពេល​ទឹក​ជំនន់​ធំ​លិច​ផែន​ដី។
នៅ​ក្នុង​អំលុង​ពេល​នោះ ហយគ្រីព មិន​ព្រម​ស្តាប់​តាម​ម្តាយ​របស់​ខ្លួន​ ដើម្បី​ដោះ​លែង​គម្ពីរ​វេទ​ទាំង​បួន​​អោយ​មាន​សេរី​ភាព​ឡើង​វិញ។ អ្នក​ម្តាយ​ក៏​ទៅ​ទូលពិត​ដល់​កស្យប តែ​មិន​បាន​ការ​អ្វី​ឡើយ។
គម្ពីរ​វេទ​ទាំង​បួន​ព្យាយាម​គេច​ខ្លួន ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ហយគ្រីព​រក​ឃើញ ក៏រៀប​នឹង​​សំលាប់​ពួក​វា​ទាំង​អស់។ នៅ​ពេល​នោះ​ព្រះវិស្ណុ​ មាន​រូប​ជា​ត្រី មត្ស្យ ក៏​សំលាប់​ហយគ្រីព ហើយ​បំលែង​គម្ពីរ​វេទ​ទាំង​បួន​ជា​អក្សរ​អូម​តែ​មួយ ហើយ​ទុក​វា​ជាប់​នឹង​កាយ​ទ្រង់។
នៅក្នុង​អំលុង​ពេល​នោះ មនុ​បាន​រៀប​ចំ​ស្រេច​បាច់ នូវ​សំភារៈ​ចាំបាច់​គ្រប់​យ៉ាង សំរាប់​ខ្លួន​គាត់​នឹង​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ។ គាត់​បាន​សំរេច​ចិត្ត​ថា​គាត់​ត្រូវ​ការ​ការ​អប់រំ​ផង​ដែរ ក្រោម​រូប​ភាព​ជា​ឫសី​ទាំង​ប្រាំពីរ (សប្ត​ឫសី) គឺ វសិស្ត វិស្វមិត្រ ភ្រុគុ អត្រិ កស្យប គោតម ភរទ្វជ។ ដូច្នេះ​គាត់​ក៏​ទៅ​ជួប​នឹង​ពួក​គេ ហើយ​សុំ​អោយ​ពួក​ឫសី​មក​ជាមួយ​គាត់។
ព្រះសិវៈ​និង​បវ៌តិ ផ្គុំ​ចូល​គ្នា​តែ​មួយ (អរ្ថេស្វរ) ដើម្បី​ធ្វើ​ពិធី​ម្យ៉ាង​ដូច​ជា រុទ្រ-ធន្ទវ​ ហើយ​បើក​ភ្នែក​ទី​បី​របស់​ទ្រង់ ហើយ​ស្ថាន​នរក​ទាំង​មូល​ក៏​បើក​ចំហឡើង។ មនុស្ស​លោក​ទាំង​អស់​ក៏​ត្រូវ​លាង​ចេញ​ពី​ផែន​ដី ដោយ​សារ​តែ​ទឹក​ជំនន់​ធំ​នេះ។ នាវា​ដឹក​សប្តឫសី មនុ និង​ភរិយា​របស់​គាត់​គឺ សត្រុប បាន​ផុត​ពី​គ្រោះ​ភ័យ ដោយ​សារ​មាន​ពស់​មួយ​ក្បាល​ជា​ខ្សែ​ពួរ និង ត្រី​មត្ស្យ​ជា​អ្នក​អូស នាំ​ទៅ​សុនេរុ បរវថ។ នៅ​ពេល​ទៅ​ដល់​ភ្នំ​សុនេរុ មត្ស្យ​ក៏​ប្រែកាយ​ជា​ព្រះ​វិស្ណុ ហើយ​សុំ​អោយ​មនុ​ផ្តល់​កំនើត​ដល់​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​ប្រពន្ធ​របស់​គាត់ គឺ​សត្រុប។ ទ្រង់​បាន​សុំ​អោយ​គាត់​ផ្តល់​ការ​អប់រំ​ល្អៗ​ ដោយ​មាន​ឫសី​ទាំង​ប្រាំពីរ​ជួយ។ ដើម្បី​ជួយ​មនុស្ស​ទាំង​អស់​គ្នា អោយ​បាន​សំរេច​នូវ​វិជ្ជា​កំពូល ទ្រង់​បាន​ប្រគល់​គម្ពីរ​វេទ​ទាំង​បួន គឺ ឫគ យជុរ សាម និង អថវ៌ន។
តំណភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អវតារនៃព្រះវិស្ណុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះវិស្ណុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាទិទេពក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ
ប្រវត្តិអាចារ្យ ហែម ចៀវ (កំណាព្យ)
ប្រវត្តិអាចារ្យ ហែម ចៀវ គឺជាចំណងជើងកំណាព្យមួយ និពន្ធដោយ វ៉ា ប៊ុណ្ណនី ជាបទពាក្យ៧ធម្មតា ដែលមានខ្លឹមសារឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីប្រវត្តិ ក៏ដូចជាវិរភាពរបស់អាចារ្យ ហែម ចៀវ ។
ឯកសារយោង
-ជីវប្រវត្តិព្រះអាចារ្យហែម ចៀវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ចក្រភពអង្គរ(៨០២-១២១៨)
ចក្រភពអង្គរជាចក្រភពខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោកដែលបានចាប់កំណើតឡើងនាសតវត្សទី៩និងចុះខ្សោយទៅវិញនាសតវត្សទី១៣។
ការរំដោះប្រទេសចេញពីជ្វានិងរៀបចំប្លង់អង្គរ
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២បានរំដោះចេនឡាទឹកលិចពីអំណាចជ្វានិងបានបង្រួបបង្រួមខ្មែរយើងទាំងពីរ(ខ្មែរលើនិងខ្មែរក្រោម)ដើម្បីបង្កើតចក្រភពអង្គរ។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២(៨០២-៨៥០គ.ស)
ព្រះអង្គជាប់រាជវង្សបុស្ករាក្ស។ព្រះអង្គរំដោះប្រទេសជាតិពីពួកជ្វាហើយព្រះអង្គកសាង្គរាជធានីច្រើនកន្លែងដូចជា ក្រុងឥន្ទ្របុរះ ក្រុងកុតិ ហរិហរាល័យ អមរេន្ទ្របុរះនិងមហេន្ទ្របវ៌ត។ព្រះអង្គបង្កើពិធីទេវរាជនិងលើកដំកើងសាសនាព្រាហ្មណ៍ព្រះអង្គកសាងប្រាសាទភ្នំគូលែនប្រាសាទអកយំអារាមចិននិងសិវលិង្គ។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣(៨៥០-៨៧៧នៃគ,ស)រាជធានីហិរហរាល័យ
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គប្រកបដោយគុណធម៌បានកសាងប្រាសាទខ្លះៗនៅតំបន់អង្គរ។
ព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១(៨៧៧-៨៨៩នៃគ-ស)
ព្រះអង្គជាញាតិវង្សនិងព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣។ព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិបិគ្គលនិយម(គោរពបូជាដូនតា បុព្វការីជន ញាតិវង្គ)និងបានកសាងប្រាសាទព្រះឡគោ ប្រាសាទបាគង បារាយណ៍ឥន្ទ្រតដាក សិវលិង្គ ការពារសន្តិសុខពេញផ្ទៃប្រទេសពហ្រីចទឹកដីកសាងសិលាចរឹកច្រើនកន្លែងដូចជានៅបាយ៉ង់(តាកែវ)អ៊ូប៊ុន(ថៃ)។ ការកសាងក្រុងអង្គរទី១(យសោធរបិរះ១)ត្រង់ប្រាសាទភ្នំបាខែង
ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(៨៨៩-៩០០នៃគស)
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នតិ១និងប្រះនាងឥន្ម្រទេវី។ព្រះអង្គជាស្តេចសង្រ្គាមខ្លាំងតាំងជើងគោកនិងជើងទឹក។ព្រះអង្កជាគ្រូអាចារ្យ សាស្ត្រាចារ្យ កសាងអាស្រមចំនួន១០០(យសោធរាស្រម)។កសាងរាជថធានីក្រុងយសោធរបុរះលើភ្នំបាខែង បារាយណ៍ខាងកើត(យសោយរតដាក)កសាងព្រះវិហារឧទ្ទិសដល់អាទិទេពសិខរេស្វរះ(ភ្នំព្រះវិហារ)ប្រាសាទប្រាង្គបី។ព្រះងង្គវាយបង្រីកវិសាលភាពទឹកដីរៀបចំរដ្ឋបាល និងវណ្ណះសង្គម។
ព្រះបាទហ័សវរ័្មនទី១(៩០០-៩២២-នៃគ-ស)
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទិ១។ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទបក្រីចាំក្រុងនិងរាជធានីហ័សធរបុរះនៅជិតភ្នំបាខែង។ ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី២(៩២២-928នៃគ-ស) ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១រាជធានីយសោធរបុរះពុំឃើញមានស្នាមព្រះហស្ថ។។។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២៨-៩៤២នៃគ-ស)
ព្រះអង្គជាប្អូនថ្លៃរបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។ព្រះអង្កកសាងរាជធានីឆោកគគ៌្យរះឬកោះកេរប្រាសាទធំប្រាសាទប្រាង៧ជាន់និងប្រាសាទជាច្រើននៅកោះកេរ។ ព្រះអង្គជីកបារាយណ៍រ៉ាហាល់សម្រាប់តមកល់ទឹកនិងកសាងសិវលិង្គត្រីភូនេស្វរះ។
ព្រះបាទហ័សវរ្ម័នទី២(៩៤២-៩៤៤នៃគ-ស)
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤(រាជធានីកោះកេរ)ពុំឃើញមានស្នាព្រះហស្តអ្វី។
ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣(១០៦៦ ១០៨០នៃ គ.ស)
ព្រះអង្គជាបុត្រព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ។ ព្រះអង្គបានលើកទ័ពទៅវាយចាម ដែលបានលុកលុយក្រុងសម្ភុបុរះ(ខែតក្រចេះ)។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦(១០៨០ ១១០៧នៃ គ.ស)
ព្រះអង្គជារាជវង្សនហីធរបុរះ នៅភីម៉ៃជាប់ដងទន្លេមូន(ថៃ)។ ព្រះអង្គកសាងប្រាសាទភ្នំសណ្តក ប្រាសាទបឹងមាលា ប្រាសាទនៅភីម៉ៃ បិងវត្តលើភ្នំព្រះវិហារ។
ព្រះបាទធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទី១(១១០៧ ១១១៣នៃ គ.ស)
ព្រះអង្គជាបងព្រះបាទឃ័យវរ្ម័នទី៦។ រាជធានីធរបិរះ ព្រះអង្គបានសង់បង្ហើយប្រាសាទបិងជួសជុលប្រាសាទនានា។ តែត្រូវព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ជ្រែករាជ្យ ហើយគ្រប់គ្រងនៅមហីធរបុរះ។ រីឯនៅក្រុងអង្គរគ្រប់គ្រងដោយស្តេចឬបតីន្រ្ទវរ្ម័ន ត្រូវស្តេចសូរ្យវរ្ម័នទី២លើទ័ពមកវាយដណ្តើមយករាជ្យសម្បត្តិ ហើយឡើងគ្រងរាជ្យនៅក្រុងអង្គរចាប់ពីពេលនេះមក(១១១៣នៃ គ.ស)។ ការកសាងក្រុងអង្គទី៣(យសោធរបុរះ៣)ត្រង់ប្រាសាទអង្គរតូច
ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២(១១១៣ ១១៥០នៃ គ.ស)
ព្រះអង្គជាចៅរបស់ព្រះបាទធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទី១។ កសាងរាជធានីអង្គរទី៣ ត្រង់ប្រាសាទអង្គរវត្ត( អង្គរតូច )។ ព្រះអង្គបានបង្រួបបង្រួនអាណាយចក្រអង្គរកសាងសមិទ្ធិផលជាច្រើន និងវាយពង្រីកទឹកដីនិងអភិវឧ្ឍប្រទេសជាតិ។៖
ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២(៩៤៤-៩៦៨នៃគ-ស)
ព្រះអង្គជាក្មួយរបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។បិតានាមហេន្ទ្រវរ្ម័នមាតានាមមហេន្ទ្រទេវី(ប្អូនស្រីរបស់យសោវរ្ម័នទី១)ព្រះអង្គបានលើករាជធានីពីកោះកេរមកក្រុងយសោធរបុរះវិញ។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើតប្រាសាទប្រែរូប ប្រាសាទប្រាង្គ៥ជាន់ ប្រាសាទបាទជុំ ស្រះស្រង់ភិមានអាកាស តាកែវ ប្រាសាទបន្ទាយស្រីនិងវាយចាមយកបដិមាមាសយកស្រុកខ្មែរវិញ។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥(៩៦៨-១០០១នៃគ-ស)
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២។កសាងរាជធានីថ្មីឈ្មោះជយេន្ទ្រនគរីដែលមានតួអង្គប្រាសាទតាកែវជាស្នូល(សៀមរាប)។
ព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី១(១០០១-១០០២នៃគ-ស)
ព្រះអង្គជាក្មួយរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥។សោយរាជ្យមិនបានប៉ុន្មានខែផងក៏សោយទីវង្គត។វិបត្តិរជបាល្ល័ង្កអស់រយះពេល៩ឆ្នាំរវាងសតតេចជ័យវីរវរ្ម័នគ្រងរាជនៅ ក្រុងអង្គរនិងស្តេចសូរ្យវរ្ម័នទី១គ្រងរាចនៅសម្ភុបុរះ(ក្រចេះ)។ស្តេចសូរ្យវរ្ម័ន១យកជ័យជំនះលើស្តេចវីរវរ្ម័នហើយគ្រងរាជនៅក្រុងអង្គរ។ ការកសាងក្រុងអង្គរទី២(យសោធរបុរះ២)ត្រង់ប្រាសាទបាពួន
ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័ន័ទី១(១០០២_១០៥០នៃ គ.ស)
ព្រះអង្គជាចៅរបស់ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១។ កសាងរាជធានីអង្គទី៣ត្រង់ប្រាសាទអង្គរវត្ត(អង្គរតូច)។ ព្រះអង្គបានបង្រួបបង្រួមអាណាចក្រអង្គរនិងកសាងប្រាសាទអង្គរតូច ប្រាសាទភ្នំជីសូរ ភ្នំសណ្តក វត្តភូ ប្រាសាទព្រះវិហារ ព្រះពិធូរ ចៅសាយទេវតា ធម្មានន្ទ បន្ទាយសំរែ នឹងមាលាព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ និងវាយពង្រីកទឹកដីនិងអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ។
ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២(១១៥០_១១៦០នៃ គ.ស)
ព្រះអង្គឃាបងជីដូនមួយេបស់ព្រហបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២។ រាជធានីអង្គរតូច ព្រះអង្គពុំបានកសាងអ្វីធំដុំទេ។
ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២(១១៦០_១១៦៥នៃ គ.ស)
ព្រះបាទ យសោវរ្ម័នទី២ ដែលគេមិនស្គាល់ព្រះជីវប្រវត្តិ។ សិលាចារឹក និងរូបចម្លាក់ ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ បានឲ្យដឹងថា យសោវរ្ម័នទី២ ត្រូវ រាហូ វាយលុកតែបានយុវក្សត្រមួយអង្គជួយសង្គ្រោះ ទំនងជាបុត្រ ណាមួយរបស់អនាតគ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅឆ្នាំ ១១៦៥ មានមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់បានដណ្ដើមរាជ្យដោយយកនាមថា ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន ព្រះអង្គម្ចាស់ជ័យវធ៌ន ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់យាង ត្រឡប់មកពីចម្ប៉ាវិញ ដើម្បីទៅជួយសង្គ្រោះ ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២ តែមិនទាន់។
ព្រហបាទត្រីវនាទិត្យវរ្ម័ន(១១៦៥_១១៧៧នៃ គ.ស)
ព្រះអង្គជាមន្ទ្រីធ្វើឃាតស្តេចមុន(យសោវរ្ម័នទី២)តែត្រូវស្តេចចាមនាមជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤វាយចូលក្នុងអង្គរ ហើយធ្វើឃាតស្តេចត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧(១១៨១-១២១៨នៃគ.ស)
right|thumb|ព្រះបាទជ័៧វរ្ម័នទី៧ ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២។រាជធានីអង្គរទី៤ត្រង់ប្រាសាទបាយ័នព្រះអង្គជាស្តេចខ្លាំងពូកែវាយចាមរំដោះក្រុងអង្គរ និងវាយត្រួតត្រាប្រទេសចាម្ប៉ា។ ព្រះអង្គកសាងក្រុងអង្ករ ទី៤ប្រាសាទបាយ័ន បន្ទាយឆ្មា សាលាដំណាក់១២១ មន្ទីពេទ្យ១០២ ស្ពាន ថ្នល់ ប្រាសាទបន្ទាយក្តី តាព្រហ្មអង្គ តាព្រហ្មបាទី ព្រះខ័ននាគព័ន្ធ តាសោម ក្រោលគោ វត្តនគរបង្កើតសាកលវិទ្យាល័យជាច្រើនងភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិពង្រីកទឹកដីនិងផ្សព្វផ្សាយព្រហ្មវិហារធម៌ដល់ប្រជារាស្ត្រ។ ព្រះអង្គមានអគ្គមហេសី ពីរព្រះអង្គដែលមានប្រជ្ញាខ្លាំងពូកែព្រះនាង ជ័យរាជទេវីនិងព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី។
== ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២(១២១៨-១២៤៨នៃគ-ស) == ព្រះអង្កជាបុត្រព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ព្រះអង្គបានការពារប្រទេសជាតិពីពួកឈ្លានពានដាយវៀត សៀម និងប្រគល់ឯករាជ្យឲ្យប្រទេសចម្ប៉ាវិញនាឆ្នាំ១២២០។ សេដ្ធកិច្ចសម័យអង្គរស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ ការដែលខ្មែរយើងជ្រើសរើសយកតំបន់អង្គរធ្វើជារាជធានី មិនមែនជាភាពចៃដន្យទេ គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃប្រទេសកម្ពុជាយើងម្យ៉ាងទៀតទីនោះជាទីប្រជុំនៃផ្លូវជំនួញទាំងទឹកទាំងគោកដែលសំបូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិដូចជា ត្រីនៅបឹងទន្លេសាប ម្រឹក ឈើល្អៗ និងថ្មភក់សម្រាប់សង់ប្រាសាទនៅភ្នំគូលេន ឯវាលទំនាបនៅជុំវិញប្រកបទៅដោយដីមានជីជាតិសម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម។ស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រល្អគឺដីមានជីវជាតិ គួបផ្សំជាមួយមធ្យោបាយបច្ចេកទេសដ៏ចំណាននិងធនធានមនុស្សអង់អាចក្លាហាន បាននាំអោយសេដ្ឋកិច្ចខ្មែររីកចម្រើនជាអតិបរមា។ ធនធានមនុស្សមរតកពីអតីតកាល ជនជាតិខ្មែរនៅសម័យអង្គរជាជនជាតិដែលមានចិត្តអំណត់ឧស្សាហ៍ព្យាយាមនិងមានបំណងធំបំផុតគឺអភិវឌ្ឍឲ្យរីកចម្រើន លើគ្រប់វិស័យនិងភាពសម្បូរសប្បាយ។ជាសក្ខីកម្មនៃការព្យាយាមនេះ ព្រះរាជាបានឲ្យគេឆ្លាក់ក្បាច់រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទជាច្រើននៅគ្រប់ច្រកទ្វានៃបុរីអង្គរធំព្រោះទឹកអំម្រឹតដែលហូរចេញពីការកូរសមុទ្រទឹកដោះជានិមិត្តរូបនៃថាមពលខាងការងារ និងការប្រណាំងប្រជែងបង្កើតផលិតផលយ៉ាងប្រត្យក្ស។ម្យ៉ាងទៀតការសិក្សាខាងផ្លូវចិត្តវិទ្យាខាងសិល្បះខ្មែរបុរាណបានផ្តល់ព័ត៌មានជាច្រើនទៀតស្ដីពីការតស៊ូចិត្តអំណត់និងសេក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងមុតមាំរបស់ខ្មែរជំនាន់នោះចំពោះអ្វីដែលខ្លួនយល់ថាល្អប្រសើរ។សេចក្តីក្លាហាននិងភាពមោះមុតរបស់ខ្មែរយើងសម័យអង្គរគឺមានតាំងពីសម័យអង្គរភ្នំ ចេនឡាមកម្ល៉េះ។ដូចនេះអរិយធម៌ខ្មែរយើងជឿនលឿនតាំងតែពីសម័យនគរភ្នំនិងចេនឡាមកប៉ុន្តែនៅសម័យអរិយធម៌ខ្មែរកាន់តែជឿនលឿននិងរីកសាយទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
វិស័យកសិកម្មនិងនេសាទ
ប្រាជារាស្ត្រខ្មែភាគច្រើនប្រកប់របរកសិកម្មនិងនេសាទ។ទំនាប់នៅជុំវិញបឹងទន្លេសាបពុំមានផ្ទៃដីធំធេងប៉ុន្មាននោះទេតែជាដីសម្បូរជីជាតិដិទមនាបមួយភាគធំត្រូវទឹកលិចនៅរដូវវស្សាប្រជារាស្ត្រ យើងអាចធ្វើស្រែបានតែនៅរដូវប្រាំងប៉ុណ្ណោះ។បោះប៉ុន្តែតំបន់ខ្លះគេធ្វើស្រូវលិចទឹកឬស្រូវពង្រោះដែលឪ្យផលពីឬបីដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចំណែកដីស្ថិតនៅតំបន់ខ្ពស់ គេធ្វើស្រូវវស្សាដោយពឹងផ្អែកលើទេកភ្លៀង ប្រព័ន្ធប្រលាយ ឬទំនប់ទឹក ។ នៅសម័យអង្គរ ផលិតផលស្រូវទទួលទិន្ធផលខ្ពស់គឺអាចចិញ្ចឹមប្រជារាស្រ្តខ្មែរបានគ្រប់គ្រាន់ ហើយអាចធានាចំពោះចំណាយផ្សេងៗរបស់ពលរដ្ឋទៀតផង។ ស្រូវជាដំណាមស្បៀងយ៉ាងសំខាន់ ពុំមែនសម្រាប់តែផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយទំនុកបម្រុងផ្នែកសាសនា និងបង់ពន្ធជូនរដ្ឋ។ នៅទីផ្សារ គេប្រើស្រូវអង្ករដើម្បីដោះដូរជាមួយនឹងផលិតផលដ៍ឬៃទៀត។ ក្រៅពីផលិតផលស្រូវ នៅមានដំណាំបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗទៀតដូចជា ល្ង សណ្តែក ពោត ល្ពៅ ត្រសក់ ឈើហូបផ្លែ ក្រៅពីកសិកម្ម គេនេសាទត្រី និងចឹញ្ចឹមសត្វដូចជា គោ ជ្រូក ក្របី និងបក្សីស្រុក។ នៅពេលទំនេកសិករយើងស្វែងរកបេះរុក្ខផលនិងអនុផលព្រៃឈើដូចជា ក្រវាញ បោចវល្លិ៍ ផ្តៅ រកឃ្មុំ ឪសថ។ ចំពោះផលិតផលស្ករត្នោតនិងទឹកត្នោត មានទួនាទីសំចាន់ណាស់ក្នុងជីវភាពរស់នីប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជារាស្រ្តខ្មែរ ព្រោះគេចេះធ្វើអាជីវកម្មនេះតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ វិស័យឧស្សាហកម្មនិងពាណិជ្ជកម្ម
ផលិតផលសិប្បកម្ម
ទន្ទឹមនិងកសិកម្ម សិប្បកម្មសម័យនោះ ក៏មានវឌ្ឍនភាពគួរឪ្យកត់សំគាល់ដែរ។ គេនៅតែបន្តផលិតចានក្បាន ក្អមឆ្នាំង និងតម្បាញ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងស្រុក។ ចំពោះគ្រឿងអលង្ការប្រជារាស្រ្តខ្មែរមានការប៉ិនប្រសប់ និងមានទេពកោសល្យខ្ពស់។ គេចេះធ្វើចិញ្ចៀន កងដៃ កងជើង កាវ រយ៉ា ប្រអប់ប្រាក់ ឬ ស្ពាន់។ល។ វ្រពៃណីមានតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ ក្រៅពីមុចរបរខាងលើ ជាងឈើក៍មានការលូតលាស់គួរឪ្យកោតសរសើរ។ ប្រជារាស្រ្តខ្មែរចេះធ្វើរទេះគោ ទូក ដែលជាមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនសម្រាន់ទំនាក់ទំនងផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម និងជាមធ្យោបាយដ៍សំខាន់ក្នុងការធ្វើសង្គ្រម។ ជាពិសេស សិល្បះចម្លាក់ថ្ម សូនរូប ស្រីរបាំ…ប្ករកបដិយទេពកោសល្យឥតខ្ចោះដែលមាននៅតាមជញាំ្ជងប្រាសាទអង្គរវត្ត អង្គរធំ … ជាតឹតតាង។
ជំនួញនិងទីផ្សារ
នៅក្នុងរាជធានី ទីផ្សារបានបើកលក់ដូរេជារៀងរាល់ព្រឹក។ ប៉ុន្តែទីផ្សារសម័យនោះ ពុំទាន់មានសំណង់អាគារទេ គេសង់រោងឬ ខ្ទម ក្រាលកន្ទេលផ្ទាល់ដី រួចតាំងផលិតផលដែលត្រូវលក់ដូរ។ នៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរធំមានក្បាច់ចម្លាក់ស្តីពីទស្សនីយភាពនៃការលក់ដូរនៅទីផ្សារ គឃើញអ្នកលក់អង្គុយពីក្រោយកន្ទេល ដែលតាំងគ្រឿងលក់ដូរជា ត្រី ថូស្រាលាយផ្សំនឹងឈាកកំសាន្តដូចជា ការប្រជល់មាន់ជល់ជ្រូក… ។ សម័យអង្គរមានការអភិវឌ្ឍ៤ សតវត្សមានពន្លឺយ៉ាងត្រចេះត្រចង់ ជីវភាពប្រជារាស្រ្តខ្មែរ មានភាពសន្បូរធូរធារ។ ដោយសារតែផលិតផលកសិកម្ម នេសាទត្រី ប្រមាញ់ និងរុក្ខផលបានធ្វើអោយព្រេះរាជាណាចក្រអភិវឌ្ឍផ្នែកពាណិជ្ជកម្មគួរឪ្យកត់សម្គាល់។
ប្រាសាទអូសាកា
សូមមើលផងដេរ
34.68722°N, 135.52583°W
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៦៥៥-ឆ្នាំ៦៨១នៃគ.ស
ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គបុត្ររបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២។ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនរាជទូតទៅប្រទេសចិន និងបន្តនយោបាយគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ែកខាងលិច(ដងទន្លេមេណាម)។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ គ្មានរជ្ជទាយាទទេ ទើបរាជសម្បត្តិធ្លាក់ទៅលើព្រះរាជបុត្រីគឺព្រះនាងជ័យទេវី។ ព្រះអង្គបានបែកចែកអាណាចក្រចេនឡាជាតំបន់រដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដូចជា ៖
BRIC
thumb|300px|BRICs៖ 🇨🇳 🇧🇷  🇷🇺  🇮🇳
BRIC ឬ BRICs (ប្រីក) ជាពាក្យប្រើក្នុងសេដ្ឋកិច្ច(ប្រទេសអភិវឌ្ឍខាងសេដ្ឋកិច្ច) តំណាងអោយ Brazil (ប្រេស៊ីល), Russia (រុស្ស៊ី), India (ឥណ្ឌា), និង China (ចិន)។
គុណកិរិយា
គុណកិរិយា គឺជាពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់លក្ខណៈឲ្យកិរិយាបង្គោលនៅក្នុងល្បះ។ ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំជិះកង់លឿនណាស់។
ធ្នាក់
ធ្នាក់ គឺជាពាក្យចំណង សម្រាប់ប្រទាក់ពាក្យ ឬកន្សោមល្បះនៅក្នុងល្បះ។
ឧទាហរណ៍ ៖ ក្បែរ ជិត  លើ  ក្រោយ  ប្រាប់យើងអោយដឹងពីទីកន្លែង ឬទីតាំងដូចជា ក្បែរ(អណ្តូងទឹក)  ជិត(ចំការត្រសក់)  លើ(ភ្នំ)  ក្រោយ(ចំការក្រូច)។​ ធ្នាក់ខាងលើនេះ ប្រាប់ពីទីន្លែង ឬទីតាំង។
ភាសាអាល្លឺម៉ង់
ភាសាអាល្លឺម៉ង (Deutsch) គឺជាភាសាខាងលិច ដែលជាប់ទាក់ទងទៅនឹងភាសាអង់គ្លេស និងភាសាហូឡង់។ វាគឺជាភាសាមួយដែលគេនិយមប្រើលើកដំបូង នៅក្នុងសហគមន៍អឺរ៉ុប។ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ប្រមាណ ១២០ លាននិយាយភាសារបស់គេ និងមាន៨០លាននិយាភាសាអាល្លឺម៉ង់ដែលមិនមែន ជាជនជាតិនេះ។ភាសានេះជាភាសាអន្តរជាតិដែលត្រូវគេប្រើនៅក្នុង សាលារៀន សកសវិទ្យាល័យ និងមជ្ឈមណ្ឌុលនានាក្នុងពិភពលោក។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់
រឿងសូផាត
ដំណើផ្សងព្រេងរបស់សុផាត បង្កើតជាបញ្ហាទាំងឡាយនៅក្នុងរឿងនេះ។
១៩៣៨ គឺជា​កម្រង​រឿង​ប្រលោមលោក​ខ្មែរ ដែល​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​តាំងតែ​ពី​ឆ្នាំ ១៩៣៨ មកម្ល៉េះ ដោយ​អ្នកនិពន្ធ រីម គីន ។ រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៤២ ទើប​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ពផ្សាយ ឯការ​បោះពុម្ព​នោះ​ទៀតសោត គឺ​នៅ​ឯ​ព្រៃនគរ ក្រុង ច្រឺ​ឡឺង ប្រទេស​វៀតណាម​ឯ​ណោះ ពីព្រោះ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​យើង​មិន​មាន​រោង​ពុម្ព​ច្រើន​ល្មម​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ការបម្រើ​ការបោះពុម្ព​នេះឡើយ នាគ្រា​កាលសម័យ​នោះ ។​ ​	​ជា​ប្រលោមលោក​ដែល​ក់ដាច់​ខ្លាំង​ណាស់​ក្នុង​សម័យ​នោះ ក្រោយមក​ក៏​ត្រូវបាន​ដាក់បញ្ចូល​ទៅក្នុង​កម្មវិធីសិក្សា​ថ្នាក់ជាតិ (​បឋមភូមិ​) ។​ ​	​សូផាត ដែល​ជា​កុមារ​កំព្រា​បាន​រស់​រៀនសូត្រ និង​ធំ​ដឹងក្តី ដោយ​ការជួយ​ទំនុកបម្រុង​ពី​អ្នកស្រុក និង​ព្រះសង្ឃ ។ បន្ទាប់ពី​នាង​សូ​យា ដែល​ត្រូវជា​ម្តាយ​បាន​លាចាក​លោក​នេះ​ទៅ ។​ ​	​ដំណើរ​ផ្សងព្រេង​របស់​សូផាត​មក​កាន់​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ បង្កើតបាន​ជា​រឿង​នេះ​ឡើង ។ តើ​មាន​អ្វី​កើតឡើង​ខ្លះ​ចំពោះ​ដំណើរ​ជីវិត​របស់ ’​សូផាត​” ។​ ​	​សូម​អញ្ជើញ​អាន​ចុះ ជាវ​ទុក​ជា​សក្ខី​សម្រាប់​រក្សា​ទុក រក្សា​ឲ្យ​កូនៗ​ខាងក្រោយ​បាន​អាន​តទៅទៀត ... ។​
សាច់រឿង
សួន ចៅហ្វាយស្រុក ស្រុកសិរីសោភ័ណ ជានាម៉ឺនប្រកបដោយរូបឆោមល្អឆើតឆាយ សមសួននឹងតម្រេះវិជ្ជា លោកអាយុទើបតែ២៣ឆ្នាំទេ ប៉ុន្តែលោកបានមកកាន់កាប់ស្ដីទីរាជការចំនួនពីរឆ្នាំហើយ ក្នុងស្រុកសិរីសោភ័ណនេះ។ លោកមិនបានដណ្ដឹងស្ត្រីឯណាមួយធ្វើជាគូគាប់ចិត្តសោះ ប៉ុន្តែរាស្ត្រទាំងពួងដឹងជាក់ថា លោកបានទៅរួមរ័កដោយលាក់កំបាំងនឹងស្ត្រីកំព្រាម្នាក់ឈ្មោះនាង “សូយា” ចំនួនប្រាំពីរខែហើយ។
ថ្ងៃមួយលោក សួន បានទទួលសំបុត្រពីរាជការធំដែលនៅភ្នំពេញ ផ្លាស់លោកទៅទីក្រុងដើម្បីទៅកាន់កាប់ទីរាជការថ្មីទៀត។
លោក សួន គិតថា ខ្លួនអើយ ! មកនៅស្រុកនេះចំនួនពីរឆ្នាំហើយ ឃ្លាតចេញពីក្រុងភ្នំពេញ ដែលជាស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន ហើយ​ដែល​ខ្លួន​មិន​ដែល​បានទៅណាមកណាឃ្លាតយូរដល់ម្ល៉េះសោះ! អ្នកម្ដាយម៉េម៉ាយនៅតែម្នាក់ឯង ឯរាជធានី តែងនឹងរលឹកខ្លួនរាល់ថ្ងៃ។ ការ​ដែល​រាជការ តម្រូវ​ឲ្យ​ត្រឡប់ទៅស្រុកវិញជាការប្រសើរណាស់។
លោកចៅហ្វាយស្រុកគិតដូច្នេះស្រេចហើយ ក៏មានទឹកមុខរីករាយ។
លោក សួន កំពុងតែនឹកមមៃ សប្បាយចិត្តដោយបានវិលថ្កានឋានមាតា ស្រាប់តែភ័ក្ត្រលោកប្រែជាស្រពោនមួយរំពេច ដោយ​មាន​គំនិតមួយ ចូល​លុកលុយខួរក្បាលលោក “ឱ! សូយា មាសបងអើយ! នាងមានផ្ទៃពោះប្រាំខែហើយ បើបងនឹងចាកចោលនាងដូច្នេះ យល់ជាមិនសមគួរឡើយ ឥលូវ បើនឹងយកនាងទៅជាមួយផង យល់ថាមិនកើតទេ។ អ្នកម្ដាយកាលដែលខ្លួនចេញមកនៅស្រុកនេះ បានប្ដេជ្ញាថា កុំឲ្យទៅ​យកស្ត្រី​ឯណា​ធ្វើ​ជា​ភរិយា ពីព្រោះអ្នកបា ដណ្ដឹងកូនគេបញ្ចាំចិត្តទុកឲ្យហើយ។ ព្រះអើយ! ខ្ញុំមិនដឹងគិតយ៉ាងណាទេ!
វេលានោះស្ត្រីម្នាក់ចូលមក។ នាងនោះមានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អ ភាពជាស្រីថៃពាក់កណ្ដាល ស្រីខ្មែរពាក់កណ្ដាល ពោះប៉ោងបន្តិច ឲ្យ​សម្គាល់​ដឹង​ថានាងមានផ្ទៃពោះ។
លោក សួន ឮសូរជើងនាងដើរ ក៏ចេញពីបន្ទប់ភ្លាម ស្ទុះទៅឱបនាង និយាយថា៖
ទឹកមុខនាង សូយា ក្រៀមក្រំស្រងូតស្រងាត់ គួរឲ្យអាណិតពេកណាស់។ នាងផ្ដេកក្បាលទៅលើទ្រូងសង្សារ នាងខ្សឹកខ្សួលអួលអាក់ ហូរ​ធ្លាក់​ទឹក​នេត្រាទាំងគូរហាម។
លោក សួន យកដៃមួយចាប់ភ័ក្ត្រនួននាងផ្ទាប់នឹងឱរាលោក ដៃមួយទៀតអង្អែលកេសាស្ត្រី ពោលពាក្យល្ហឹមលេ
ឃុំអរិយក្សត្រ
=រដ្ឋបាល= ឃុំអរិយក្សត្រមាន៤ភូមិ៖
=ប្រជាសាស្ត្រ= =មន្ត្រី=
មន្ត្រីភូមិ
=មន្ត្រីនគរបាល និង សន្តិសុខភូមិ=
មន្ត្រីសន្តិសុខភូមិព្រែកតាព្រីង
=អប់រំ=
ពេទ្យឯកជន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
មហាមោគ្គលាន
ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន (Maha-Moggallana) មាន​តំ​ណែង​ជា​អគ្គ​សាវ័ក​ឆ្វេង មាន​មហា​វីរភាព​ និង​មាន​កិត្តិគុណ​ដ៏ខ្ទរ​ខ្ទារ ជា​សមណៈ​លេខមួយ​ផ្នែក​ខាង​មាន​ឫទ្ធិ​ដែល​លេច​ធ្លោ​ក្នុង​ចំណោម​មហា​សាវ័ក​ទាំង​ឡាយ ។
អតីតជាតិ
ក្នុងជាតិ​មួយ​លោក​បាន​កើត​ជា​សិរីវឌ្ឍកុដុម្ពី ដែល​ជា​មិត្ត​របស់​​សរទ​តាបស (ព្រះសារីបុត្រ) ។ ក្រោយ​ពី​សរទតាបស បាន​ប្រាថ្នា​តំណែង​ជា​អគ្គ​សាវ័ក​ស្តាំ​ក្នុង​សម្នាក់​ព្រះ​ពុទ្ធ​អនោមទស្សី​ហើយ ក៏​នឹក​ឃើញ​ដល់​មិត្ត​របស់​លោក​ គឺ​សិរី​វឌ្ឍៈ ហើយ​ក៏​មាន​បំណង​ឱ្យ​មិត្ត​របស់​លោក​បាន​ជា​អគ្គ​សាវ័ក​ឆ្វេងដែរ ។ លោក​ក៏​ធ្វើដំណើរ​ទៅ​កាន់​សម្នាក់​សិរីវឌ្ឍៈ ហើយ​ប្រាប់​ដំណើរ​រឿង​សព្វគ្រប់ រួច​ក៏​បបួល​ឱ្យ​សិរីវឌ្ឍ​ប្រាថ្នា​តំណែង​ជា​អគ្គសាវ័កឆ្វេង​ក្នុង​សាសនា​ព្រះ​គោតម​សម្ពុទ្ធ​ជា​ម្ចាស់​ ។ សិរីវឌ្ឍ​កុដុម្ពី​និយាយ​ជំ​ទាស់​ថា ខ្ញុំ​មិន​មាន​ការ​ស្និទ្ធ​ស្នាល​នឹង​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ម្ចាស់ តើ​ត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឱ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ទេ សរទ​តាបស​ប្រាប់​ថា ការ​ក្រាប​ទូល​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ម្ចាស់ ជា​នាទី​របស់​យើង សូម​​សម្លាញ់​ឯង​ត្រៀម​អាហារ និង​គ្រឿង​សក្ការ​ទុក​ឱ្យ​ស្រេច​បាច់ សិរីវឌ្ឍ​កុដុម្ពី​ក៏​យល់​ក្នុង​ពាក្យ​ណែ​នាំ​នោះ ហើយ​ត្រៀម​ខាទ​នីយ​ភោជ​នីយា​ហារ និង​សាង​មណ្ឌប ហើយ​បាន​ធ្វើ​មហា​ទាន​ចំពោះ​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​មួយ​សែន មាន​ព្រះ​អនោម​ទស្សី​សម្មា​សម្ពុទ្ធ​ជា​ម្ចាស់ ទ្រង់​ជា​ព្រះ​ប្រធាន កាល​ធ្វើ​ទាន​ ៧ ​ថ្ងៃ​ស្រេច​ហើយ បាន​ប្រាថ្នា​តំ​ណែង អគ្គ​សាវក​ទី​២ តាម​ពាក្យ​ណែ​នាំ របស់​សរទ​តាបស​នោះ ។
ជាតិ​ចុង​ក្រោយ
ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន បាន​កើត​ក្នុង​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍ គឺ​មោគ្គល្លានគោត្ត ក្នុង​ស្រុក​កោលិតគ្រាម ក្រុង​នាលន្ទា ដែល​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ពី​ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ និង​ស្រុក​របស់​ព្រះ​សារី​បុត្រ ល្មម​ទៅ​មក​រក​គ្នា​បាន​ដោយ​មិន​លំបាក ។ បិតា​លោក​ជា​ព្រាហ្មណ៍​មាន​តំណែង​ជា​អភិបាល​ស្រុក ឬ​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា មន្ត្រី​ថ្នាក់​ស្រុក ឈ្មោះ​កោលិតព្រាហ្មណ៍ មាតា​ឈ្មោះ​នាង​ មោគ្គលី​ព្រាហ្មណី និង​មាន​ទ្រព្យ ៥៦០​ កោដិ​កហាបណៈ ។ តាំង​ពី​ដើម​ឡើយ លោក​មាន​ឈ្មោះ​ថា កោលិតៈ (Kolita) និង​ហៅ​តាម​ឈ្មោះ​របស់​ស្រុក​ព្រោះ​លោក​ជា​បុត្រ​របស់​ត្រ​កូល​ធំ​ក្នុង​ស្រុក​កោលិតគ្រាម ម្យ៉ាង​ទៀត​ហៅ​តាម​ឈ្មោះ​ គោត្ត គឺ​ឈ្មោះ​ត្រកូលថា មោគ្គល្លាន ។
ត្រកូល​របស់​លោក ជា​ត្រកូល​ស្តុក​ស្តម្ភ​ស្មើ​នឹង​ឧបតិស្ស​មាណព​ដែរ ហើយត្រកូល​ទាំង​ពីរ​នេះ​ជា​មិត្រ​ជាប់​ត​គ្នា​មក​អស់​៧​តំណ​បុព្វ​បុរស​ហើយ ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ដែល​មាន​អាយុ​ស្រ​ករ​គ្នា បាន​ជា​មិត្រ​នឹង​គ្នា​ទៀត ។
ការ​បួស
បន្ទាប់​ពី​បាន​ដំណឹង​អំពី​ព្រះ​សារីបុត្រ អ្នក​ទាំង​ពីរ​ក៏​នាំ​គ្នា​ទៅ​សម្នាក់​ព្រះ​សា​ស្តា សុំ​អនុញ្ញាត​ការ​បព្វជ្ជា​ឧបសម្បទា​ក្នុង​សម្នាក់​ព្រះមាន​ព្រះ​ភាគ ។ ក្រោយ​ពេល​បួស​បាន​៧​ថ្ងៃ កោលិតៈ ក៏​បាន​សម្រេច​អរហត្ត​ផល​ជា​ព្រះ​អរហន្ត ក្រោយ​ពេល​លោក​បាន​បួស​ហើយ លោក​ក៏​មាន​ឈ្មោះ​ថ្មី​ថា មោគ្គល្លាន (Moggallāna, Maudgalyāyana) ចំណែក​ឈ្មោះដើម ​កោលិតៈ ក៏​បាត់​ទៅ ។
តំណែង​កំពូល
ដោយ​សារ​ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន លោក​មាន​មហិទ្ធានុភាព ទើប​បាន​ទទួល​កាល​សរសើរ​អំពី​ព្រះ​បរម​សាស្តា និង​តែង​តាំង​លោក​ក្នុង​ចំណោម​ព្រះ​អរិយ​ទាំង​ឡាយ ជា​អ្នក​ច្រើន​ទៅ​ដោយ​ឫទ្ធិ ។
ទូន្មាន​ស្រី​ពេស្យា
កាលនោះ ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លានទ្រង់​គង់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ មាន​ស្រី​ពេស្យា​ម្នាក់​មក​ប្រលោម​លួង​លោម​លោក​ លោក​ក៏​បាន​ទូន្មាន​ស្រី​នោះ ដូច្នេះថា "(នែ​ស្រី​ផ្កាមាស) ថ្វឺយ នាង​រាប់​អាន​ខ្លួន​អ្នក​ដទៃ​ ដែល​ជា​ខ្ទម​គឺ​រាង​ឆ្អឹងបែប​ចម្អឹងៗ មាន​សាច់​និង​សរសៃ​រួបរឹតហើយ ពេញ​ (ដោយ​គ្រឿង​មិន​ស្អាត) មាន​ក្លិន​ស្អុយ ។ ម្នាល​នាង​មាន​ពក​ឰដ៏​ទ្រូង ដូច​បិសាច ក្នុងកាយ​របស់​នាង ដែល​​ពេញ​ដោយ​លាមក ស្រោប​ដោយ​ស្បែក (នេះ) មាន​ទ្វារ​សម្រាប់​​បង្ហូរ​ចេញ​ ៩ តែង​ហៀរ​ហូរ​គ្រប់​ពេល ។ ភិក្ខុ​គប្បី​វៀរ​បង់​នូវ​សរីរៈនាង ដែល​មាន​មុខ​ហូរ​ ៩ មាន​ក្លិន​អាក្រក់ បុគ្គល​អ្នក​ចង់​ស្អាត ដើរ​វាង​គូថៈ យ៉ាង​ណា​មិញ ភិក្ខុ​ចៀសវាង​នូវ​សរីរៈ​របស់​នាង​ ក៏​យ៉ាង​នោះ​ដែរ ។ អាត្មា​ដឹង​នូវ​សរីរៈ​នោះ​យ៉ាង​ណា បើ​មហាជន​ដឹង​នូវ​សរីរៈ​នោះ​យ៉ាង​នោះ គប្បី​តែ​ចៀស​វាង​សរីរៈ​នោះ​អំពី​ចម្ងាយ ដូច​គេ​ចៀស​វាង​កន្លែង​គូថៈ​ក្នុង​កាល​ដែល​ភ្លៀង​បង្អុរ​ចុះ " ។
ព្រះ​មហាមោគ្គល្លានក៏​មាន​ថេរ​ដីកា​បន្ត​ថា "នរណា​សម្គាល់ ដើម្បី​ជ្រលក់​នូវ​អាកាស ដោយ​រមៀត​ឬ​ដោយ​គ្រឿងជ្រ​លក់​ឯទៀត ការងារ​របស់​អ្នក​នោះ នាំ​ឱ្យ​តែ​កើត​ការ​លំបាក​ទេ ។ ចិត្ត​ដែល​តម្កល់នៅ​​ល្អក្នុង​សន្ដាន​នោះ ក៏​ស្មើ​គ្នា​នឹង​អាកាស នាង​កុំ​ត្រេកអរ (​នឹង​យើង) ដោយ​ចិត្ត​លាមក ដូច​សត្វស្លាប (​មមាច) ​ត្រេក​អរ​នឹង​ភ្លើងឡើយ ។ នាង​ចូរ​មើល​រាង​កាយ ដែល​ធ្វើឱ្យ​វិចិត្រ​ហើយ ជាទី​ប្រជុំ​នៃ​ដំបៅ ដែល​ឆ្អឹង​ ៣០០ ​កំណាត់​ផ្តុំ​គ្នា​ហើយ ឈឺ​ជា​និច្ច ដែល​ពួក​ជន​ពាល​ប្រាថ្នា​ដោយ​ច្រើន សេចក្តី​ទៀងទាត់​និង​ការ​មាំ​មួនរបស់​រាង​កាយ​នេះ​ មិនមាន​ឡើយ" ។ (សៀវភៅ​ភាគ ៥៧ ទំព័រ​ទី ១២០ - ១២១)
បរិនិព្វាន
right|thumb|230px|ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន (Moggallāna) ត្រូវ​ចោរ​ព័ទ្ធ​វាយសម្លាប់ ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន ​​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ទំាងឡាយ​ជ្រះ​ថ្លា​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​យ៉ាង​ច្រើន ក៏​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ពួក​តិរ្ថិយ (ពួក​ក្រៅពុទ្ធ​សាសនា) មាន​ការ​ច្រណែន​នឹង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ពួក​គេ​ក៏​បាន​ប្រជុំ​គ្នា​រក​វិធី​សំលាប់​ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន ។ ពួក​តិរ្ថិយ​ក៏​បាន​ជួល​ចោរដោយ​ប្រាក់​មួយពាន់​កហាបណៈ ឱ្យ​ទៅ​សំលាប់​លោក​នៅ​តំបន់​កាឡសិលា​ក្នុង​ដែន​មគធៈ ។ ពួក​ចោរ​ទាំង​នោះ​ក៏​ទៅឡោមព័ទ្ធ​កុដិ​របស់​ព្រះថេរៈ ៗក៏​ដឹងខ្លួន លោក​ក៏​គេច​ចេញ​ទៅ​តាម​ប្រហោង​កូនសោរដោយ​អានុភាព​ឫទ្ធិ ។ ថ្ងៃ​បន្ទាប់​ពួក​ចោរក៏​ព័ទ្ធទៀត ព្រះ​ថេរៈ​ក៏​ប្រើ​ឥទ្ធិ​ឫទ្ធិ​ទំលាយ​ហោជាង​ហោះ​ទៅ​លើ​អាកាស ។ ពួក​ចោរ​បាន​ព្យាយាម​រហូត​អស់​២​ទៅ​៣​ខែ នៅ​តែ​ចាប់​ព្រះ​ថេរៈ​មិន​បាន ។ ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន ​ក៏​ពិចារណា​ហេតុ​ផល​របស់​កម្ម ធ្វើ​ឱ្យ​លោក​ជ្រាប​ដល់​ភាវៈ​នៃ​បាប​កម្ម​ដែល​ខ្លួន​ធ្លាប់​ធើ្វទុក ទើប​មិន​គេច​ទៅណា​ដើម្បី​ប្រឈម​មុខ​នឹង​កម្ម​អាក្រក់​របស់​លោក ។ ពួក​ចោរ​ក៏​ចាប់​បាន​ព្រះ​ថេរៈ ហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​ទះ​តប់​រហូត​ឆ្អឹង​ទាំង​ឡាយ​របស់​លោក​បែក​ខ្ទេច​ទៅជា​ចំណិត​តូចៗ​ប្រមាណ​ប៉ុន​គ្រាប់​អង្ករ ពួក​ចោរ​យល់​ថា ព្រះថេរៈ​ធ្វើ​មរណកាល​ហើយ ក៏​សែង​យក​លោក​ទៅ​ចោល​ក្នុង​គុម្ព​ព្រៃ​មួយ ហើយ​ក៏​គេច​ទៅ ។ ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន ​បាន​ទទួល​ការ​ឈឺ​ចាប់​ក្រៃ​លែង​ តែ​លោក​សង្រួម​ចិត្ត​គិត​ពិចារណា​ថា យើង​គួរ​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ជាមុន​សិន ហើយ​នឹង​បរិនិព្វាន​ក្នុង​កាល​ជា​ខាង​ក្រោយ ។ លុះ​គិត​ហើយ លោក​បាន​ប្រមូល​អត្តភាព​ដោយ​កម្លាំងនៃ​ឫទ្ធិ ធ្វើ​ឱ្យ​រាង​កាយ​មាំទាំ​ល្អ ហោះ​ទៅ​កាន់​សំណាក់​ព្រះ​មាន​ព្រះភាគ ថ្វាយបង្គំ​ព្រះអង្គ​ទូល​លា​បរិនិព្វាន ។ ព្រះ​តថាគត​ក៏​ឱ្យ​ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន ​សម្តែង​ធម៌​ជា​លើក​ចុង​ក្រោយមុន​នឹង​ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន​បរិនិព្វាន ។ ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន ​ក៏​បាន​ធ្វើតាម​ព្រះ​ពុទ្ធ​តម្រាស់ ហើយ​ក៏​បរិនិព្វាន​ក្នុង​ថ្ងៃ​ ១៥​រោច ខែ​កត្តិក ។
បុព្វកម្ម​ក្នុង​អតីតជាតិ
ក្នុង​អតី​តជាតិ មាន​កុលបុត្រ​ម្នាក់​ជា​អ្នក​ក្រុង​ពារាណសី បាន​ធ្វើ​កិច្ច​ការ​ផ្សេងៗ មាន​ដាំបាយ​ជាដើម​បម្រើ​ឪពុក​ម្តាយ​ពិការ​ភ្នែក ។ លុះ​កន្លង​តមក មាតាបិតាបុរស​នោះ​អាណិត​កូន ទើប​រក​គូស្រករ​ឱ្យ​កូន​ដើម្បី​ឱ្យ​បាន​ជួយ​ជា​ដៃជើង​ខ្លះ​ក្នុង​ផ្ទះ ។ ស្រីនោះ​កាល​ចូល​មក​ជា​កូន​ប្រសារ​ តាំង​ចិត្តធ្វើ​នាទី​បម្រើ​ឪពុក​ម្តាយ​ក្មេក​បាន​ល្អ​ត្រឹម​ពីរបី​ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក្រោយមក​បន្តិច​ មិន​ព្រម​បម្រើ ទាំង​មិន​ចង់​ឃើញ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​នោះ​ទៀត​ផង ទើប​ប្រាប់​ដល់​ស្វាមី​ថា មិន​ចង់​នៅ​រួម​ជា​មួយ​ឪពុក​ម្តាយ​ក្មេក​ រក​ហេតុ​ផល​ផ្សេងៗ​មក​និយាយ តែ​ស្វាមី​មិន​ជឿ ។ ក្នុង​ពេល​ស្វាមី​ចេញ​ទៅ​ធ្វើការ​ក្រៅ​ផ្ទះ នាង​យក​សម្រាម និង​ពពុះ​បបរ​ចោល​ប្រតេក​ប្រតាក លុះ​ស្វាមី​ត្រឡប់​មក​ឃើញ នាង​ក៏​ថា មនុស្ស​ចាស់​ទាំង​ពីរ​នោះ​ជា​អ្នក​ធ្វើ ។ កាល​ស្រី​នោះ​រៀប​រាប់​ត្អូញ​ត្អែរមិន​ចេះ​ចប់​មិន​ចេះ​ហើយ កុលបុត្រ​នោះ​ជា​អ្នក​បំពេញ​បារមី​ពេញ​ហើយ​ក៏​ដោយ ធ្វើ​ឱ្យ​អស់​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​ម្តាយ​ឪពុក​របស់​ខ្លួន​បាន គេ​និយាយនឹង​ស្រី​នោះ​ថា ខ្ញុំ​នឹង​ដឹង​កិច្ច​ដែល​គួរ​ធ្វើ​ដល់​អ្នក​ទាំង​ពីរនោះ ថាហើយ គេ​អញ្ជើញ​ឪពុក​ម្តាយ​ឱ្យ​បរិភោគ​ស្រេច​ហើយ ក៏​នាំ​ទៅលេង​ញាតិ​នៅ​ស្រុក​ឯណោះ ។ លុះទៅ​ដល់​កណ្តាល​ព្រៃ គេ​និយាយ​បញ្ឆោត​ថា សូម​លោក​ឪពុក​កាន់​ខ្សែ​គោ គោ​ទាំង​ពីរ​នឹង​ទៅ​តាម​សញ្ញា​របស់​ជន្លួញ ព្រោះ​ក្នុង​ទី​នេះ​មាន​ចោរ​លាក់​ខ្លួន ខ្ញុំ​នឹង​ចុះ​ដើរ​ទៅ ថា​ហើយក៏​បញ្ជូន​ខ្សែ​ឱ្យ​ឪពុកកាន់ កាល​គេ​ដើរ​ទៅ​បាន​បន្តិច ក៏​ក្លែង​ធ្វើ​ជា​សម្លេង​ចោរ ។ មាតាបិតា​ឮ​សម្លេង ស្មាន​ថា​ជា​ចោរ​ពិត ក៏​ស្រែក​ប្រាប់​កូន​ថា "​កូនអើយ ពុក​ម៉ែ​ចាស់​ហើយ ចូរ​កូន​រក្សា​ចំពោះ​ខ្លួន​កូន​ឱ្យ​ផុត​ចាក​ភយន្តរាយ​ចុះ" ។ កូន​ប្រុស​នោះ​បាន​ធ្វើ​សម្លេង​ឱ្យ​ដូច​ជា​ចោរ ហើយ​វាយ​មាតា​បិតា​ឱ្យ​ស្លាប់​ហើយ​ចោល​សាកសពរបស់​​ពួក​គាត់​ទីនោះ រួច​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​​វិញ ។
ដោយ​សារ​កម្ម​នេះ ព្រះ​មហាមោគ្គល្លាន ​សូម្បី​បាន​ជា​ព្រះអរហន្ត​ហើយ​ក៏​ដោយ ក៏មិនអាច​គេច​រួច​ពី​​កម្ម​ដែល​លោក​បាន​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង ។ ហេតុ​ដូចនេះ បុគ្គល​គប្បី​រឭក​ពាក្យ​ទូន្មាន​របស់​ព្រះបរម​សាស្តា​ថា "នត្ថិ កម្មំ សមំ ពលំ" (កម្លំាង​អ្វី​ ស្មើ​នឹង​កម្លាំង​កម្ម​មិន​មាន) ។
ឯកសារយោង
ព្រះត្រៃបិដក > វិនយបិដក >​ មហាវគ្គ > បឋមភាគ > មហាខន្ធកៈ > បព្វជ្ជា​នៃ​បរិព្វាជក​ឈ្មោះ​សារីបុត្ត​និង​មោគ្គល្លាន ពាក្យ​នៃ​សារីបុត្ត (សៀវភៅ​ភាគ ១០ ទំព័រ​ទី ១២៤)
ព្រះត្រៃបិដក > វិនយបិដក > ចុល្លវគ្គ > តតិយភាគ > សង្ឃភេទក្ខន្ធកៈ > រឿង​កូន​អ្នក​ស្រុក​កោឡិយៈ ឈ្មោះ​កក្កុធៈ (សៀវភៅ​ភាគ ១១ ទំព័រ​ទី ១៥)
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > សគាថវគ្គ > មោគ្គល្លានសូត្រ ទី ១០ (សៀវភៅភាគ ៣០ ទំព័រទី ១៧៦)
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > ភិក្ខុសំយុត្ត > កោលិតសូត្រ ទី ១ (សៀវភៅ​ភាគ ៣២ ទំព័រ​ទី ២៧៥)
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > សំយុត្តនិកាយ > ភិក្ខុសំយុត្ត > ឃដសូត្រ ទី ៣ (សៀវភៅ​ភាគ ៣២ ទំព័រ​ទី ៣៧៩)
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ថេរគាថា > ថេរគាថា សដ្ឋិកនិបាត (សៀវភៅ​ភាគ ៥៧ ទំព័រ​ទី ១២០)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
ការសិក្សាអំពីការអភិវឌ្ឍ
ការ​សិក្សា​អំពី​ការអភិវឌ្ឍ គឹ​ជា​មែក​ធាង​ពហុមុខវិជ្ជា​មួយ​នៃ​វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម។
ការ​សិក្សា​អំពី​ការអភិវឌ្ឍ មាន​បង្រៀន​នៅសកលវិទ្យាល័យ​មួយ​ចំនួន ភាគ​ច្រើន​ជា​ថ្នាក់​បរិញ្ញាបត្រ​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ ជា​ជាង​បរិញ្ញាបត្រ។​ មុខវិជ្ចា​នេះ​ចាប់ផ្ដើម​ពេញ​និយម​ចាប់​តាំង​ពី​ទសវត្សិ៍១៩៩០ ហើយ​ត្រូវបាន​យក​មក​បង្រៀន​និង​ស្រាវជ្រាវ​ នៅ​ប្រទេស​លោក​ទី​៣ ដែលមាន​ប្រវត្ដិពី​ការដាក់​អនានិគម​ ដូចជា​ចក្រភព​អង់គ្លេស ដែល​ជាប្រភព​នៃ​មុខវិជ្ចា​នេះ។
សិស្ស​នៃ​មុខវិជ្ចា​នេះតែង​ជ្រើស​រើស​អាជីព​នៅ​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ ដូចជាអង្គការ​សហប្រជាជាតិ​​ រឺ​ក៏ ធនាគារពិភពលោក, អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល,​ សហគ្រាស​ពិគ្រោះ​យោបល់​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍឯកជន, និងមជ្ឈមណ្ឌល​ស្រាវជ្រាវ​។​
អង្គការ​វិជ្ចាជីវៈ​
ទូ​ទាំង​ពិភពលោក​ ចំនួន​នៃ​​អង្គការ​វិជ្ជចាជីវៈ​របស់ការ​សិក្សា​អំពី​ការអភិវឌ្ឍមាននៅ​​:
អង្គការ​មេ​រួម​នៃ​សមាគម​ទាំង​នេះ​ គឺ​​ Inter-regional Coordinating Committee of Development Associations (ICCDA).
នៅ​អង់គ្លេស​និង​អៀកឡង់​, Development Studies Association គឺ​ជា​ប្រភព​ចំបង​នៃ​ពត៌មាន​សំរាប់​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​លើ​មុខវិជ្ជានេះ​។​ គោលដៅ​របស់អង្គការនេះ​គឺ ដើម្បីភ្ជាប់និងលើក​កំពស់​រាល់​ការងារ​ស្រាវជ្រាវ​អំពី​ការ​អភិវឌ្ឍ។I
មុខវិជ្ជា​នៃ​ការ​សិក្សា​អំពី​ការអភិវឌ្ឍន៏
ការអភិវឌ្ឍ រួមមាន:
ប្រវត្ដិសាស្ត្រ
ការលេច​ឡើង​នៃ​មុខ​វិជ្ជានេះ​ គឺឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​កង្វល់​លើទស្សន​សេដ្ឋកិច្ច​នៃប្រទេស​ពិភពលោកទី៣ បន្ទាប់​ពីការដក​អនានិគម។​ ភ្លាមៗ​បន្ទាប់​នៅ​សម័យ​កាល​ក្រោយ​សង្គ្រាម ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច​ ដែលជាមែកធាង​នៃ​វិទ្យាសាស្ដ្រសេដ្ឋកិច្ច​ កើត​ឡើង​ពី​ការ​សិក្សា​វិទ្យាសាស្ដ្រសេដ្ឋកិច្ច​អនានិគម​។ នៅ​ទសវត្សិ៍​១៩៦០ សេដ្ឋវិទូ​មួយ​ចំនួន​ គិតថា​ វិទ្យាសាស្ដ្រសេដ្ឋកិច្ច​​តែ​មួយ​ពុំ​អាច​ដោះស្រាយ​លើឥទិ្ធពល​នយោបាយ ការឧបត្ថម្ភលើការអប់រំ​​ទាំងអស់នោះ​ទេ។ ការ​សិក្សា​អំពី​ការអភិវឌ្ឍន៏បង្កើត​ឡើង​ដើម្បីរួម​ផ្ដុំ​ នយោបាយនិង​វិទ្យាសាស្ដ្រសេដ្ឋកិច្ច។​ តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក មុខវិជ្ជា​នេះ​បានរីកធំធាត់ដល់ថ្ញៃនេះ ដែលបានរួមបញ្ជូល​a variety of social scientific fields. ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​នេះ​ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ការ​វិភាគ​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយបានព្យាយាម​ពន្យល់​អំពី​កត្តា​ដែលជះ​ឥទិ្ធពល​លើ​លទ្ធផល​​នៃ​ការអភិវឌ្ឍន៏​ និងកំនែ​ទំរង់​។ សម័យកាល​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍន៏​ទំនើប​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ចាប់​ផ្ដើម​បន្ទាប់​ពី​សន្ទរកថា​របស់​ Harry S. Truman​ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៤៩។ នៅ​ពេល​នោះ​ដែរ លោកបានលើក​ប្រទេស​ក្រីក្រ​នៅ​អាមេរិក​ឡាទីន​ និងកន្លែង​ដទៃ​ទៀត​ថា​ "ជា​ជំហាន​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ មនុស្សជាតិអាច​កាន់​កាប់​ចំនេះ​វិជ្ជា​និងជំនាញ​ក្នុង​ការជួយ​សម្រួល​ភាព​លំបាក​របស់​មនុស្ស​ទាំង​នោះ។". យ៉ាង​ណាមិញ​ ការសិក្សាអំពី​ការអភិវឌ្ឍន៍​ក៍​បានយកចិត្ត​ទុកដាក់​អំពី​ការអភិវឌ្ឍន៍របស់​ពួក​ប្រទេស​លោក​ខាងលិចផង​ដែរ។
ថ្មីៗ​នេះ​ ការ​លេច​ឡើង​នូវ​ សន្ដិសុខមនុស្សជាតិ ដែលជា​វិធី​សាស្ដ្រ​ថ្មី​សំរាប់​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ការ​គំរាម​កំហែង​សន្ដិសុខ​ពិភពលោក​ បាននាំ​មក​នូវ​ការទទួល​ស្គាល់លើ​ការ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​សន្ដិសុខ​និង​ការអភិវឌ្ឍន៍។ សន្ដិសុខ​មនុស្សជាតិ​ បាន​លើក​ឡើង​ថា នឹង​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​សន្ដិសុខ​សកលលោក​ ហើយ​ថើម​ទាំង​ផល​ប្រយោជ៏របស់​ស្ថានភាព​អភិវឌ្ឍន៍ទាំង​នោះ​ លើស​ពី​នេះ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ការសិក្សាអំពី​សន្ដិសុខមនុស្សជាតិ គឺជា​ឧទាហរណ៍ដ៍ល្អ​មួយ។
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
កាល​ពី​ព្រេង​នាយ មាន​បុរស​ប្តី​ប្រពន្ធ នាំ​គ្នា​ទៅ​សួរ​បង​ប្អូន​នៅ​ភូមិ​ត្រៃ​សណ្តែក ​ដើរៗទៅ​ប្រទះ​នឹង​អាតម្លង់ ៧ សន្តាន កំពុង​តែ​ទឹម​គោ​ភ្ជួរ​ស្រែ ។ បុរស​ប្តី​ប្រពន្ធ​នោះ សួរ​ថា «អ្នក​អើយ​អ្នក! ផ្លូវ​ណា​កាត់​ត្រង់​ទៅ​លើ​ភូមិ​ព្រៃ​សណ្តែក ត្បិត​ខ្ញុំ​ខាន​មក​យូរ​ឆ្នាំ​ហើយ មិន​ដឹង​ជា​ផ្លូវ​ណាកាត់​ទៅ​ឲ្យ​ត្រង់ ?»។
<<កូន​ក្រោល​បង្គោល​ស្នឹង អាក្រហម​មួយ​នេះ ម្តាយ​ក្មេក​គាត់​ចែក ឯ​អា​ស្នែង​កន្ទែក​ឪ​អញ​គាត់​ឲ្យ អញ​មិន​លួច​គោ​របស់​អាណា​មក​ទឹម​ទេ» ។
«មាន​បុរស​ប្តី​ប្រពន្ធ​បណ្តើរ​គ្នា​មក​ពី​ណា​ចោទ​ប្រកាន់​ថា អញ​លួច​គោ​វា ឯគោ ១ នឹម​នេះ ប្រាកដ​ជា​ម៉ែ​ឪឯង​ចែក​មក» ។
ប្រពន្ធ​ឃើញ​មាត់​ប្តី​និយាយ​ម្ហបៗ នឹក​ស្មាន​ថា​ស្តី​ឲ្យ​ខ្លួន ស្រាប់​តែ​ខឹង ហើយ​ឆ្លើយ​តបទៅ​វិញ​ថា
«អញ​គិត​ថា​ប្តី​មក​ភ្ជួរ​ស្រែ​ទាល់​ថ្ងៃ​ត្រង់ ខំ​ប្រញាប់​ប្រញាល់​ទូល​បាយ​មក​ឲ្យ​ស៊ី ឥឡូវ​ទៅ​ជា​ថា ឯង​មាន​សហាយ អញ​សហាយ​នឹង​ឈ្មោះ​អាណា គាត់​រក​មុខ​ឲ្យ​ឃើញ» ។
ឯប្តី​មិន​ទាល់​តែ​ពម​បាយ​អស់​មួយ​កូន​ល្អី ប្រពន្ធ​ថា​អ្វី​ក៏​មិន​ឮ​ផង ។ លុះ​ប្តី​បរិភោគ​រួច ប្រពន្ធ​កន្រ្តាក់​យក​ល្អី ។
ប្តី​សួរ​ថា «ឯង​មាន​ការ​អ្វី​ឯផ្ទះ បាន​ជា​ប្រញាប់​ម្ល៉េះ?»