វេយ្យាករណ៍នៃភាសាខ្មែរ
និបាតប្រាប់សេក្តី(ជាអាលបនៈ)
សម្រាប់អ្នកគ្មានតេចៈ ទៅកាន់អ្នកមានតេជៈ ឬអ្នកមានតេជៈ ទៅកាន់អ្នកគ្មានតេជៈ។ សូមព្រះតេជៈ សូមព្រះតេជៈ ដំកល់លើត្បូង សូមទ្រង់មេត្តាប្រោស សូមទានមេត្តាប្រោស ទានប្រោស បពិត្រព្រះអង្គ បពិត្រព្រះករុណា បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន នែនាយ នែចៅ ព្រះស្តែង វ៉ី វ៉ឺយ នែះអ្នកដ៏មានអាយុ នែះអ្នកដ៏ចម្រើន អស់លោកទាំងឡាយ។ នាង អានាង ...។ល។។ ឧទាហរណ៍ សូមទានមេត្តាប្រោសដល់រូបទូលបង្គំផង។ =ឧទានសព្ទឫឧទានសញ្ញា(!)= ជាសញ្ញាបង្គោលបញ្ឈរដែលមានចំណុច(!) មួយនៅពីក្រោមនេះ គេប្រើសម្រាប់ដាក់នៅពីក្រោយ ពាក្យ ឃ្លា ល្បះ ភ្ញាក់ផ្អើល តក់ស្លុត ស្ងើច ភ័យ អាសន្ន ខ្លាច បញ្ជាក់ដាច់ខាត បែបន់ អធិដ្ឋាន សម្រែក ជយឃោស គំរាមកំហែង។ ជួនកាលគេក៏ប្រើឧទានសញ្ញាជាមួយនឹងឃ្លា កំហឹង បន្ទោសឬ ជេរផងដែរ។ សព្ទសម្រាប់ត្រាប់សូរសម្លេងឬជាសម្លេងភ្លាត់មាត់ដោយភ្ញាក់ផ្អើល ព្រោះមានភ័យឬមានសេក្តីត្រេកអរក្រៃ។ មានពាក្យៈ ម៉ក! ប៉ុង! គ្រាំង! ប្រឹបៗ! ភឹង! វ៉ក! បាំង! ទូង! ពុទ្ធោ! កម្ម!។ល។។ ឧទាហរណ៍ ពុទ្ធោ!ផ្ទះគាត់ត្រូវភ្លើងឆេះអស់បាត់ទៅហើយ។ =បរិវារសព្ទ= ពាក្យខ្លះឥតសព្ទប្រែ សម្រាប់តែបង្ហើយសំដី ពាក្យទាំងនោះហៅថាបរិវារសព្ទ។ ជាធម្មជាបរិវារសព្ទភ្ជាប់នឹងនាមឬនឹងគុណនាម មានលំនាំដូចអតិវិសេសគុណនាម។ ពាក្យទាំងនោះគឺៈ ប្រអប់ប្រអូង ចានក្បាន ផ្ទះសម្បែង ស្លស្លុក ចំណីចំណុក ព្រៃផ្សៃ    គោអំពែ មនុស្សម្នា ចិនព្រិន យួនព្រួន ម្ល៉េះម្ល៉ា ក្មេងក្មាំង ថ្នាំសង្កូវ ស្មៅព្រៅ ដំណាំដំណោច សត្វពន្លាត់ នំនែក ឧស្សាហ៍អាសាញ់ ស្គុះស្គាយ ស្គោកស្គាំង ភ្លេងភ្លាត់ ដំបងព្រនង់។ បរិវារសព្ទ​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ        បរិវារសព្ទ គឺ​ជា បរិវារ + សព្ទ = សព្ទ​ហែហម ភ្ជាប់​នឹង​សព្ទ​ដើម​ក្នុង​ចំណោម​សមាសនាម​នីមួយៗ ប្រៀបធៀប​ដូចជា​បរិវារ ដើម្បី​សម្រួល​សម្ដី​និយាយ និង​ប្រគំ​ស្នូរ​សម្លេង​ពិរោះ​ផ្ដួល​តាម​សម្លេង​សព្ទ​ដើម​ឱ្យ​មាន​សភាព​ ជាប់​ចុង​ជួន សម្រួល​ដល់​ត្រចៀក​អ្នក​ស្ដាប់​នោះ​ម្យ៉ាង ដើម្បី​ជា​គុណសព្ទ ពន្យល់​យ៉ាង​ច្បាស់​នូវ​លក្ខណៈ ឬ​គុណសម្បត្តិ​នៃ​ពាក្យ​ដើម​នោះ​ទៀត​ផង។ សមាសនាម​ប្រភេទ​នេះ​មាន​ពីរ​យ៉ាង​គឺ៖      ក. ពាក្យ​ដើម​ផ្សំ​គ្នា​នឹង​បរិវារសព្ទ        ដូចជា​ពាក្យ ទឹក​ភក់ កន្ទេល​ខ្នើយ ប្រាក់​កាស ព្រៃ​ផ្សៃ។ល។ សមាសនាម ​ដូច​ខាង​លើ​នេះ សុទ្ធ​សឹង​ជា​ពាក្យ​មាន​ន័យ​ចំហ​ធំៗ​ទាំងអស់​គឺ ទឹក​និង​ភក់ កន្ទេល​និង​ខ្នើយ ប្រាក់​និង​កាស ព្រៃ​និង​ផ្សៃ។ល។ ពាក្យ​ថា “ផ្សៃ” មួយ​ម៉ាត់​នេះ​ប្រហែល​ជា​អស់​លោក​អ្នក​អាន​ខ្លះ​ពុំ​ដែល​ស្គាល់​ឡើយគឺ ​ជា​ពាក្យ ជួន​ព្រៃ​ភ្នំ ប្រែ​មក​ថា សត្វ​ពស់។ ដូច្នេះ ព្រៃ​ផ្សៃ បាន​សេចក្ដី​ថា ព្រៃ​ពស់ ព្រោះ​ស្អូច កាល​សម័យ​ដើម ប្រទេស​យើង​មាន​ព្រៃ​ឈើ​ធំៗ​ច្រើន​ណាស់​ដែល​សម្បូណ៍​ទៅ​ដោយ​សត្វ​ព្រៃ​ ដូចជា ពស់ ក្អែប​ភ្នំ ជាអាទិ៍ ពាក្យ “ផ្សៃ” មាន​ពន្យល់​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​សាវតារ​ខេត្ត​កំពត​របស់​លោក ម៉េណែទ្រីយេ  និង​ពាក្យ​ “ស្អូច” មាន​ពន្យល់​ក្នុង​សៀវភៅ​វាក្យសព្ទ​របស់​លោក ម៉ូរ៉ា។ ខ. ពាក្យ​ដើម​ផ្សំ​នឹង​បរិវារសព្ទ        ដូចជា​ពាក្យ សម្ល​សម្លុក ប្ដី​សី បី​បាច់ ជាតិ​ជៅ។ល។ ពាក្យ ​ទាំង ២ ​ម៉ាត់ ​ក្នុង​ចំណោម​សមាសនាម​ ខាង​លើ​នេះមាន​តែ​ពាក្យ​ដើម​ទេ ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ចំហ រីឯ​បរិវារសព្ទ​វិញ​ពុំ​ឃើញ​មាន​អត្ថន័យ​អ្វី​គួរ​ឱ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​ឡើយ។ តែ​បើ​យើង​ពិចារណា​ឱ្យ​ជ្រៅជ្រះ ​ដើម្បី​រិះរក​ហេតុ​ផល​ឱ្យ​សព្វ​គ្រប់​ យើង​អាច​រក​ឃើញ​គោលដៅ​សំខាន់ៗ​នៃ​បរិវារសព្ទ​​ទាំង​នេះ ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ជ្រៅ​ហើយ​សំខាន់​ទៀត​ផង ដោយ​ប្រើ​ជា​គុណសព្ទ បង្ហាញ​យ៉ាង​ច្បាស់​ឱ្យ​ឃើញ​នូវ​លក្ខណៈ​នៃ​ពាក្យ​ដើម​នីមួយៗ។ បុព្វហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យ​ខ្មែរ​យើង​ប្រើ​បរិវារសព្ទ        មុន ​នឹង​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​វែកញែក​រឿង​នេះ សូម​ឆ្លៀត​ឱកាស​ជម្រាប​ដោយ​សង្ខេប​នូវ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​យើង​សម័យ​បុរាណ​ដែល​ មាន​សារៈ​សំខាន់​ទាក់ទង​គ្នា​ជា​លំនាំ​ដើម​ក្នុង​ការ​ប្រើ​បរិវារសព្ទ​រហូត ​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។ កាល​នោះ​ប្រទេស​ ខ្មែរ​យើង​ជា​មហា​ប្រទេស​មួយ​ក្នុង​ពិភពលោក​ មាន​ព្រំប្រទល់​ធំធេង​ទូលំទូលាយ​ណាស់​ព្រម​ទាំង​មាន​ប្រទេស​រណប​យើង​ជាច្រើនផង។ អរិយធម៌ និង​វឌ្ឍនធម៌​យើង​ក្ដី សឹង​មាន​ពន្លឺ​រស្មី​ត្រចះត្រចង់​ ប្រកប​ដោយ​កិត្តិសព្ទ​ និង​ឥទ្ធិពល​ល្បីល្បាញ​ខ្ទរខ្ទារ​ពាស​ពេញ​នៅ​ចុង​បូព៌ា​ប្រទេស​នៃ​ទ្វីប​ អាស៊ី​ទាំង​មូល។ ធនធាន​យើង​ទៀតក៏​សម្បូណ៌​ច្រើន ​ជា​អនេកប្បការ​គ្រាន់​ តែ​សម្ភារៈ​សម្រាប់​ភ្ញៀវ​កិត្តិយស​ នៅ​ប្រាសាទ​តាព្រហ្ម​តែ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ ឃើញ​ថា យើង​មាន​ចាន​ជា​ច្រើន​ធុន​ធ្វើ​អំពី​មាស​សុទ្ធ​ពណ៌​ក្រហម​ឆ្អៅ មាន​ទម្ងន់​ទាំង​អស់​ដល់​ទៅ​ប្រាំ​តោន ប្រកប​ដោយ​ក្បាច់​ចម្លាក់​រចនា​ផ្សេងៗ និង​ដាំត្បូង​ពេជ្រ​ទាំង​គ្រាប់​តូច​ធំ និង​ត្បូង​ពណ៌​ឯ​ទៀត​ឆ្លុះ​តាម​ក្បាច់​ផ្កា​ភ្ញី​ផ្សេងៗ​នៅ​លើ​ចាន​នីមួយៗ​ នោះ។ល។ ព័ត៌មាន​ប្រភេទ​នេះ សូម​អាន​កំណត់​ហេតុ​លោក ជីវ តាក្វាន់ ស្ដី ​អំពី​ប្រពៃណី​អ្នក​ស្រុក​ចេនឡា ប្រែ​ពី​ភាសា​ចិន​មក​ជា​ភាសា​បារាំង​ដោយ​លោក ប៉ូល ប៉េលីយ៉ូ ប្រែ​ពី​ភាសា​បារាំង​មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ដោយ​លោក ឌឹក គាម និង ​សូម​អាន​សៀវភៅ ២ ​ទៀត​ដែល​និពន្ធ​ដោយ​លោក ហ្សក សឺដែស (George Coeds) ដែល​មាន​ចំណងជើង ៖ ១. វឌ្ឍនធម៌​ឥណ្ឌូនិយម​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូចិន និង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ២. សៀវភៅ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “ដើម្បី​ងាយ​ស្គាល់​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ជា​​បញ្ចប់ ​សូម​អាន​សៀវភៅ​លោក ម៉ូរីស ក្លែស (Maurice Glaize) ស្ដីអំពី​ប្រាសាទ​បុរាណ​ទាំងអស់​ក្នុង​ចំណោម​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ទំព័រ​ ១៨៤។