cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​គ្រួសារ
ផ្នែកទី ២ អំពីបណ្ដឹងទាស់មិនអោយរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍
បើតុលាការប្រជាជនបដិសេធបណ្តឹងទាស់ចោលអនាគតប្ដីប្រពន្ធ អាចរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍បាន។ បើតុលាការប្រជា ជនចាត់ទុកបណ្ដឹងទាស់នោះជាត្រឹមត្រូវមន្ត្រីអត្រានុកូលដ្ឋាន ត្រូវបញ្ឈប់មិនអោយរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។
នៅពេលដែលដឹងថា បុរស រឺនារីជាអសមត្ថជន រឺមានប្រការណាមួយដែលច្បាប់ហាមឃាត់ ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា ១៦ មន្ត្រីអត្រានុកូលដ្ឋានមានសិទ្ធិជំទាស់មិនអោយរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដោយ​ធ្វើ​របាយ​ការណ៍ ពីបណ្ដឹងទាស់នេះជូនទៅតុលាការប្រជាជនក្នុងរយពេល២ថ្ងៃយ៉ាងយូរដើម្បីសំរេច។ តុលាការប្រជាជន ត្រូវសំរេចសេចក្ដីតាមបទបញ្ញត្តិដែលមានចែងក្នុងមាត្រា១៨ និង ១០ខាងលើ។
ផ្នែកទី ៣ អំពីមោឃភាពនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍
អាពាហ៍ពិពាហ៍ត្រូវទុកជាមោឃ ប្រសិនបើអាពាហ៍ពិពាហ៍នោះ ចុះបញ្ជីនៅពេលដែលសហព័ទ្ធណាម្នាក់ឆ្កួត រឺមិនដឹ ងខុសត្រូវ។ តែបើសហព័ទ្ធនោះបានជាស្រួលឡើងវិញ ហើយហេតុដែលនាំអោយទុកជាមោឃនោះ ត្រូវរលាយ ទៅវិញដែរ ។
អាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងបុរសអាយុតិចជាង២០ឆ្នាំ រឺនារីអាយុតិចជាង១៨ ឆ្នាំ ត្រូវទុកជាមោឃ។ អាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលទុករវាងបុរសជាមោឃនោះ និងលែងមោឃទៅវិញ កាលបើប្ដី រឺ​ប្រពន្ធ​នោះ​ចំរើន​វ័យ​ដល់​អាយុតាមបញ្ញត្តិច្បាប់ រឺក្នុងករណីដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៥ វាក្យខ័ណ្ឌទី២។
អាពាហ៍ពិពាហ៍ត្រូវទុកជាមោឃ កាលបើសហាព័ទ្ធណាម្នាក់ប្ដឹងថា ខ្លួនត្រូវគេចាប់បង្ខំអោយរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ការប្ដឹងសុំមោឃភាពនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ ត្រូវផុតអាជ្ញាយុកាល ប្រសិនបើការប្ដឹងនោះ មិនធ្វើក្នុងរយ៦ខែគិតពីថ្ងៃ ដែលគេលែងបង្ខំនោះមក ។
អាពាហ៍ពិពាហ៍ត្រូវទុកជាមោឃ បើចំនងអាពាហ៍ពិពាហ៍មុន របស់សហព័ទ្ធណាម្នាក់មិនទាន់រលាយ។ ការប្ដឹងសុំ មោឃភាពនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ក្រោយ មិនអាចធ្វើបានឡើយ បើក្រោយពីថ្ងៃចុះអាពាហ៍ពិពាហ៍ក្រោយនេះមកអា ពាហ៍ពិពាហ៍មុនត្រូវបានរំលាយ។
អាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងញាតិលោហិត រឺញាតិព័ន្ធក្នុងថ្នាក់ដែលច្បាប់ហាមឃាត់ត្រូវទុកជាមោឃ លើកលែងតែករណី ដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៨ វាក្យខ័ណ្ឌទី២។ ការប្ដឹងសុំមោឃភាពនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ខាងលើនេះ មិនអាចផុតអាជ្ញា កាលឡើយ ។
មានតែសហព័ទ្ធរដ្ឋអាជ្ញា និងជនដែលមានប្រយោជន៍ស្របច្បាប់ក្នុងការប្ដឹងសុំមោឃភាពនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ទេ ទើ បអាចដាក់ពាក្យប្ដឹងសុំមោឃភាពនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ទៅតុលាការប្រជាជនបាន។ បើជនដែលបានដាក់ពាក្យប្ដឹងនោះ ស្លាប់សិទ្ធិវ័ន្តអាចប្ដឹងជំនួសបាន។
កូនកើតអាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលតុលាការបានប្រកាសជាមោឃៈត្រូវទុកជាកូនមានខាន់ស្លា ទោះបីហេតុដែលនាំអោ យមានមោឃភាពនោះ យ៉ាងណាក៏ដោយ។ សិទ្ធិនិង កាតព្វកិច្ចរបស់អូវពុកម្ដាយនិងកូនត្រូវមានដូចគ្នាក្នុងករណី នៃឳពុកម្ដាយលែងលះគ្នា។ ការចែកទ្រព្យសម្បត្តិរវាងប្ដីប្រពន្ធ នៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលតុលាការប្រកាសជាមោ ឃត្រូវធ្វើដូចក្នុងករណីលែងលះគ្នាដែរ ។
តុលាការប្រជាជន ត្រូវចាត់ចែងអោយចំលងសេចក្ដីវិនិច្ឆ័យនៃសាលក្រមស្ថាពរដែលប្រកាសមោឃភាព អាពា ហ៍ពិពាហ៍ចុះនៅរឹមទំព័រ នៃសំបុត្រអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដែលត្រូវទុកជាមោឃ។
ផ្នែកទី ៤ សិទ្ធិ និង ករណីកិច្ចរបស់សហព័ទ្ធ
ក្នុងគ្រួសារ ប្ដីប្រពន្ធត្រូវមានភាពស្មើគ្នា លើគ្រប់ទស្សនៈ។
ប្រពន្ធ និងប្ដី មានសិទ្ធិជ្រើសរើសដោយសេរីនូវវិជ្ជាជីវរបស់ខ្លួន មានសិទ្ធិចូលរួមប្រាស្រ័យដោយសេរី ក្នុងសកម្មភា ពនយោបាយវប្បធម៌ និងសង្គម។
ប្រពន្ធ និងប្ដី មានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងការប្រើប្រាស់ការអាស្រ័យផល ការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិរួម។ សហព័ទ្ធម្នាក់ៗ មា នសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការប្រើប្រាស់អាស្រ័យផល និងចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់របស់ខ្លួន។
ទ្រព្យសម្បត្តិរួម គឺជាអ្វីៗទាំងអស់ដែលសហព័ទ្ធទាំងពីររកបានជាមួយគ្នា រឺសហព័ទ្ធណាម្នាក់រកបានក្នុងរយពេលមាន ចំនងអាពាហ៍ពិពាហ៍។
ត្រូវចាត់ទុកជាទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់របស់សហព័ទ្ធ ៖
ត្រូវធ្លាក់លើបន្ទុកទ្រព្យសម្បត្តិរួម ៖
សហ័ទ្ធម្នាក់ៗ អាចប្រើប្រាស់សំភារៈដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិរួម តាមការតំរូវនៃសំភារនោះ។ សហព័ទ្ធទាំងពីរនាក់ត្រូវ គ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរួមជាមួយគ្នា។ សហព័ន្ធម្នាក់អាចទាមទារអោយសហព័ន្ធម្នាក់ទៀត យល់ព្រមលើវិធានការ ចាំបាច់ ដើម្បីថែទាំទ្រព្យសម្បត្តិរួម រឺរក្សាទុកតំលៃរបស់ទ្រព្យសម្បត្តិនោះ។
ទ្រព្យសម្បត្តិរួមអាចលក់ដូរ រឺធ្វើអំណោយបាន លុះត្រាតែមានការព្រមព្រៀងពីសហព័ទ្ធទាំងពីរ។
ផ្នែកទី១ អំពីមូលហេតុនៃការលែងលះគ្នា
ការលែងលះគ្នា គឺការផ្ដាច់ចំនងអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ប្ដីប្រពន្ធដែលបានរៀបការពេញច្បាប់ក្នុងពេលរស់នៅទាំងពីរនាក់។ ប្ដីរឺ ប្រពន្ធ អាចប្ដឹងសុំលែងលះគ្នាបាន កាលបើមានមូលហេតុគ្រប់គ្រាន់បញ្ជាក់ថា ខ្លួនពុំអាចរួមរស់ជាមួយគ្នាតទៅទៀតបាន។ មូលហេតុជាអាទិ៍ មានដូចខាងក្រោមនេះ
ប្ដីប្រពន្ធអាចលែងលះគ្នាដោយស្ម័គ្រចិត្តបាន។
ផ្នែកទី ៣ អំពីអានុភាពនៃការលែងលះ
ការលែងលះគ្នារំសាយអានុភាពអាពាហ៍ពិពាហ៍ ចាប់ពីថ្ងៃដែលការលែងលះគ្នានោះទៅជាស្ថាពរ។ ក្នុងករណីនៃការលែងលះគ្នា ទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបែងចែកទៅតាមការព្រមព្រៀងនៃភាគីទាំងសងខាង។ បើគ្មានការ ព្រមព្រៀងសហព័ទ្ធម្នាក់ៗ ត្រូវយកតែទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួន បានទទួលជាមត៌កភក្ដី ជាអំណោយក្ដីជាអច្ច័យទានក្ដី ក្នុងរយៈមានចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍ប៉ុណ្ណោះ ។ ក្រៅពីនេះ សហព័ទ្ធម្នាក់ៗ មានសិទ្ធិត្រូវបានទ្រព្យសម្បត្តិរួមពាក់កណ្ដាលម្នាក់។ ប៉ុន្តែក្នុងករណីពិសេសនិងតាមសំ នើររបស់សហព័ទ្ធណាមួយ តុលាការប្រជាជនអាចសំរេចសេចក្ដីចែកទ្រព្យសម្បត្តិរួម ផ្សេងពីគោលការណ៍ខាង លើបានដោយគិតទៅដល់ផលប្រយោជន៍របស់កូននិងផលិតកម្ម។ ការងារនៃគេហកិច្ច ត្រូវចាត់ទុកជាមានតំលៃ ស្មើនឹងការងារផលិតកម្ម។ ប្រសិនបើទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់របស់សហព័ទ្ធម្នាក់ត្រូវសហព័ទ្ធម្នាក់ទៀតបំផ្លាញ សហព័ទ្ធនេះត្រូវតែសងតំលៃទ្រព្យ នោះវិញ។ សាលក្រមដែលកាត់អោយប្ដីប្រពន្ធលែងលះគ្នានោះត្រូវសំរេចអំពីអំណាចមេបា ដែលត្រូវប្រគល់អោយ ទៅអូវ ពុករឺទៅម្ដាយ ហើយនឹងត្រូវសំរេចអំពីការប្រាស្រ័យទាក់ទងរវាងអូវពុកម្ដាយនិងកូននោះផង។ ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់កូន ការអោយភាគីណាមួយរក្សាកូន ត្រូវសំរេចតាមការយល់ព្រមនៃប្ដី ប្រពន្ធដែល លែងលះគ្នានោះ។ តាមគោលការណ៍កូនដែលនៅបៅដោះត្រូវបានទៅម្ដាយរក្សា។ ក្នុងករណីដែលគូភាគីទាំងសង ខាងមិនអែកភាពគ្នាលើការរក្សាកូន តុលាការជាអ្នកសំរេច។ អូវពុកម្ដាយដែលលែងលះគ្នា ត្រូវជួយផ្គត់ផ្គង់ជួយបីបាច់់រក្សា ជួយផ្ដល់សោហ៊ុយអប់រំនិងរៀនសូត្រ ដល់កូនតាលទ្ធ ភាពរបស់ខ្លួន។ កំរិតអាហារកិច្ចដែលត្រូវអោយទៅកូន ត្រូវសំរេចតាមការព្រមព្រៀងនៃសហព័ទ្ធដែលលែងលះ គ្នា។ ក្នុងករណីដែលគូភាគីទាំងសងខាង មិនអែកភាពគ្នា តុលាការប្រជាជនត្រូវសំរេច ដោយផ្អែកទៅតាមលទ្ធភា ពរបស់សហព័ទ្ធម្នាក់ៗ។ អាហារកិច្ចត្រូវផ្ដល់អោយកូនរហូតដល់កូនមាននីតិភាព។ ភាគីដែលមិនបានរក្សាកូន មានសិទ្ធិទៅសួរសុខទុក្ខកូន។ ភាគីដែលទទួលសិទ្ធិរក្សាកូនត្រូវបង្ក លក្ខណងាយស្រួល គ្រប់បែបយ៉ាងដល់ភាគីម្ខាងទៀត។ ភាគីដែលមិនបានរក្សាកូន មានសិទ្ធិប្ដឹងទៅតុលាការប្រជាជនគ្រប់ពេលវេលា អោយដកសិទ្ធិរក្សាកូនពីភាគីម្ខាងនោះ បានបើមានការប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍របស់កូន។ ក្នុងករណីលែងលះគ្នា ភាគីដែលគ្មានកំហុស ហើយខ្វះខាតអាចស្នើសុំអាហារកិច្ចពីភាគីម្ខាងទៀតបាន។ ភាគីខាង ក្រោយនេះត្រូវតែជួយឧបត្ថម្ភទៅតាមលទ្ធភាពរបស់ខ្លួន។ កំរិតអាហារកិច្ចត្រូវសំរេចតាមការយល់ព្រមរបស់គូ ភាគីទាំងសងខាង។ ក្នុងករណីដែលគូភាគីទាំងសងខាង មិនអែកភាពគ្នា តុលាការប្រជាជនត្រូវសំរេចសេចក្ដី។ បើ ជនដែលទទួល អាហារកិច្ចរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ថ្មីទៀត ជននោះឈប់មានសិទ្ធទទួលអាហារកិច្ចទៀតហើយ។ តុលាការប្រជាជនខេត្ត-ក្រុង អាចកែប្រែដោយបង្កើនរឺបន្ថយកំរិតអាហារកិច្ចបាន បើមានសំណូមពររបស់ភាគីម្ខា ង។ ការបង្កើន រឺបន្ថយកំរិតអាហារកិច្ចនោះត្រូវធ្វើឡើងតាមលទ្ធភាពនៃភាគីដែលផ្ដល់អាហារកិច្ច និងតាមសេច ក្ដីត្រូវការនៃភាគីដែលទទួលអាហារកិច្ច។ អាហារកិច្ចអាចផ្ដល់អោយជាទឹកប្រាក់ រឺជារបស់។ ការមិនព្រមបង់អាហារកិច្ចដូចបានចែងខាងលើនេះ ចាត់ទុកជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌដែលនឹងត្រូវផ្ដន់ទាទោសតាម ច្បាប់ជាធរមាន បើកាលណាមានភ័ស្តុតាងបញ្ជាក់ថាជនដែលត្រូវផ្ដល់អាហារកិច្ចនោះមិនស្មោះត្រង់។
តារាងនៃថ្នាក់ញាតិភាព ចំពោះខ្សែផ្ទាល់ ក៏ដូចជាសាខាញាតិសុទ្ធតែមានញាតិលោហិតនិងញាតិពន្ធ។ ញាតិលោហិតញាតិដែលមានឈាម ជាមួយគ្នា។ ញាតិពន្ធសាច់ថ្លៃ (បងថ្លៃ ប្អូនថ្លៃ អូវពុក-ម្ដាយក្មេក និងកូនប្រសារ ជីតា ជីដូនក្មេក និងចៅប្រសា)។ សាខាញាតិ ញាតិដែលកើតពីអូវពុកម្ដាយជាមួយគ្នា គឺរួមអូវពុកម្ដាយ រឺរួមតែអូវពុកគឺអូវពុកជាមួយគ្នា ម្ដាយទីទៃ រឺក៏រួមតែម្ដាយ គឺម្ដាយជាមួយគ្នាអូវពុកទីទៃ។
ផ្នែកទី ១ អំពីអាពាហ៍ពិពាហ៍
អាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងពលរដ្ឋកម្ពុជា និងជនបរទេសដែលរស់នៅរដ្ឋកម្ពុជា ត្រូវប្រព្រឹត្តទៅតាមច្បាប់ នៃរដ្ឋកម្ពុជា ។
ផ្នែកទី ២ រំលាយអាពាហ៍ពិពាហ៍
ការរំលាយអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដែលធ្វើនៅឯបរទេសរវាងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជានិងពលរដ្ឋកម្ពុជា រឺរវាងពលរដ្ឋកម្ពុជានិងជនបរទេសដែលរស់នៅឯបរទេស​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​យក​ជា​ការ​បាន​នៅ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​។​​
ផ្នែកទី១ អំពីកូនមានខាន់ស្លា
កូននិងទុកជាកូនមានខាន់ស្លា លុះត្រាតែកូននោះកើតមកពីឪពុកម្ដាយដែលបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយគ្នា និង លុះត្រាតែម្ដាយនៃកូននោះ មានគភ៌ក្នុងរយពេលដែលឪពុកម្ដាយនៅជាប់ចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍និងគ្នា បានន័យ ថាកូនដែលកើត១៨០ថ្ងៃយ៉ាងតិចក្រោយថ្ងៃរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ រឺក្នុងរយ:ពេល៣០០ថ្ងៃ គិតពីថ្ងៃដាច់ចំណងអាពា ហ៍ពិពាហ៍ ។
កូនដែលកើតក្នុងរយ:ពេលតិចជាង ១៨០ថ្ងៃ គិតពីថ្ងៃរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងចាត់ថា ទុកជាកូនរបស់ប្ដីនៃម្ដាយបា ន កាលបើមានភស្តុតាងច្បាស់ ប្ដីនេះបានដឹងថាប្រពន្ធរបស់ខ្លួនមានផ្ទៃពោះតាំងពីមុនថ្ងៃរៀបអាពាហ៍ ពិពាហ៍មក ម្លេះ រឺក៏ព្រមទទួលស្គាល់ថាខ្លួនជាឪពុករបស់កូននោះ។ បើមិនដូច្នេះទេប្ដីរបស់ម្ដាយនៃកូននោះអាច បដិសេធថា ខ្លួនមិនមែនជាឪពុករបស់កូននោះបាន ដោយមិនចាំបាច់បង្ហាញភស្តុតាងថា ខ្លួនមិនមែនជាឪពុក។
កូនដែលកើតក្នុងល័ក្ខខ័ណ្ឌនៃពេលដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៨២ ជាភស្តុតាងយ៉ាងមាំ តំរូវអោយសន្មតថា ប្ដីនៃម្ដា យអាចមិនទទួលស្គាល់ថា កូននោះជាកូនរបស់ខ្លួនបាន លុះណាតែប្ដីនោះប្ដឹងបដិសេធបិតុភាព។
ប្ដីត្រូវជូនភស្តុតាងថា កាលប្រពន្ធខ្លួនមានគភ៌ក្នុងរយពេលដែល ច្បាប់បានកំនត់នោះ ខ្លួនមានវិបត្តិខាងរូបកាយមិន អាចរួមដំណេកជាម្ដាយនៃកូននោះបានទេ។ វិបត្តិខាងរូបកាយដែលពុំអាចអោយរួមដំណេកបាននេះ អាចកើតពី ហេតុពីរយ៉ាង ៖
ទាយាទខាងប្ដី អាចនឹងប្ដឹងបដិសេធកូននោះជួសបានក្នុងរយពេលដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៨៥ ប្រសិនបើប្ដីនោះ មិនអាចប្ដឹងបានដោយប្ដីនោះស្លាប់បាត់ខ្លួន រឺក៏ឆ្កួតលីលា។ ទាយាទខាងប្ដីអាចនឹងបន្តការប្ដឹងបដិសេធកូននោះបាន ប្រសិនបើក្នុងរយដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៨៥ ប្ដីនោះបានប្ដឹងបដិសេធរួចហើយ ហើយស្លាប់បាត់ខ្លួន រឺក៏ឆ្កួតលីលា
សាលក្រមដែលសំរេចទទួលបណ្ដឹងបដិសេធនោះទុកជាត្រឹមត្រូវ ត្រូវបង្គាប់អោយលុបឈ្មោះប្ដីនោះចេញពីបញ្ជី សំបុត្រកំណើតរបស់ខ្លួន ហើយអោយដកត្រកូលឪពុកចេញពីកូនដោយយកត្រកូលម្ដាយដាក់ជំនួសវិញ។
ត្រូវបញ្ជូនសេចក្ដីសំរេច នៃសាលក្រមទៅអោយមន្ត្រីអាត្រានុកូលដ្ឋាន ដែលបានធ្វើសំបុត្រកំណើតរបស់កូន នោះដើម្បីអោយចំលងដាក់ក្នុងបញ្ជីសំបុត្រកំណើតកូនហើយចុះ និទ្ទេសនៅលើរឹមទំព័រសំបុត្រកំណើតដែលត្រូវ កែនោះ។
ផ្នែកទី២ អំពីកូនឥតខាន់ស្លា
ដែលហៅថាកូនឥតខាន់ស្លា គឺកូនដែលកើតពីឪពុកម្ដាយគ្មានចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍ ។ នៅពេលធ្វើសំបុត្រកំណើត បើឪពុកម្ដាយដែលគ្មានចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍ បានឆ្លើយទទួលស្គាល់ ដោយជាក់លា ក់នៅចំពោះមុខមន្ត្រីអត្រានុកូលដ្ឋានថា កូនដែលកើតមកនោះជាកូនរបស់ខ្លួន នោះត្រូវចាត់ទុកឪពុក ម្ដាយនេះ ថាឪពុកម្ដាយរបស់ក្មេងនោះ។
បើមានតែឪពុក រឺមានតែម្ដាយឆ្លើយទទួលស្គាល់តែម្នាក់អែងទេ កូននោះត្រូវចាត់ទុកជាកូនរបស់ អ្នកដែលបាន ឆ្លើយទទួលស្គាល់តែម្នាក់អែងប៉ុណ្ណោះ។
ក្រោយពេលដែលឪពុក រឺម្ដាយបានប្ដឹងចុះសំបុត្រកំណើតកូន ឪពុក រឺម្ដាយណា ដែលមិនបាន ទទួលស្គាល់ឪពុក រឺម្ដាយនោះអាចប្ដឹងសុំទទួលស្គាល់កូនជាក្រោយបាន។
កូនឥតខាន់ស្លាដែលឪពុកម្ដាយបានទទួលស្គាល់នឹងទៅជាកូនមានខាន់ស្លាបានបើក្រោយពីកំណើត របស់កូននោះ ឪពុកម្ដាយរបស់កូននោះ បានចុះអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយគ្នា។ ការទទួលស្គាល់កូន អាចផ្ញើនៅពេលមុនចុះអាពាហ៍ ពិពាហ៍ធ្វើដំណាលគ្នា នឹងពេលចុះអាពាហ៍ពិពាហ៍ រឺក្រោយពេលចុះអាពាហ៍ពិពាហ៍ក៏បាន។
ផ្នែកទី ៣ អំពីការស្វែងរកបិតុភាព រឺមាតុភាពនៃកូនឥតខាន់ស្លា
បើគ្មានលិខិតអ្វីទទួលស្គាល់ដោយស្ម័គ្រចិត្តនូវកូនឥតខាន់ស្លាទេ នោះតុលាការប្រជាជនអាចតំរូវអោយឪពុក រឺម្ដា យអោយខ្លួនបាន។
កូនឥតខាន់ស្លាដែលឪពុករឺម្ដាយមិនបានទទួលស្គាល់ មានសិទ្ធប្ដឹងទៅតុលាការប្រជាជនរកឪពុក រឺម្ដាយអោយ ខ្លួនបាន ។
បណ្ដឹងសុំអោយតុលាការប្រជាជន តំរូវអោយឪពុក រឺម្ដាយទទួលស្គាល់នោះមាននីតិភាព។ នីតិភាពត្រូវកំណត់ចា ប់ពីអាយុ១៨ឆ្នាំឡើងទៅ។ ក្នុងពេលកូនអិតខាន់ស្លា នៅក្នុងអនីតិភាពនៅឡើយអ្នកអាណាព្យាបាលរបស់កូននោះ មានសិទ្ធិប្ដឹងជួសសុំអោយតុលាការប្រជាជនរកមាតុភាពអោយកូននោះ។
ចំណុចកណ្ដាល
ចំនុចកណ្តាល នៅក្នុងធរណីមាត្រ ជាទូទៅសំដៅទៅលើ​ចំនុចកណ្ដាលនៃអង្កត់។
ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​គ្រួសារ
ផ្នែកទី ៣ អំពីការស្វែងរកបិតុភាព រឺមាតុភាពនៃកូនឥតខាន់ស្លា
តុលាការប្រជាជន អាចតំរូវអោយនារីជាម្ដាយទទួលស្គាល់កូនឥតខាន់ស្លាបាន បើមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ភស្តុតាងអាចបង្ហាញគ្រប់មធ្យោបាយ ។
តុលាការប្រជាជន អាចតំរូវអោយបុរសជាឪពុកទទួលស្គាលកូនឥតខាន់ស្លាបាន៖
ចំណុចកណ្ដាល
និយមន័យ
ចំនុចកណ្ដាលនៃអង្កត់មួយជា​ចំនុចនៅលើអង្កត់នោះដែលស្ថិតនៅស្មើចំងាយពីចុងទាំង២។ ឬនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា ជាចំនុចដែលចែកអង្កត់នោះជា២ផ្នែក មានប្រវែងស្មើគ្នា។
ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​គ្រួសារ
ផ្នែកទី ៣ អំពីការស្វែងរកបិតុភាព រឺមាតុភាពនៃកូនឥតខាន់ស្លា
ពាក្យដែលប្ដឹងរកបិតុភាពមិនអាចនឹងទទួលបាន ១- បើមានភស្តុតាងថា នារីជាម្ដាយមានទំនាក់ទំនងកាមគុណនឹងប្រុសដទៃទៀត ក្នុងសម័យ និត្យានុកូលភាពដែលនារីនោះមានគភ៌ ។ ២- បើក្នុងសម័យនីត្យានុកូល ដែលនារីមានភគ៌ បុរសដែត្រូវប្រកាន់ថា ជាអូវពុករបស់កូននោះគ្មានលទ្ធភាពរួមដំណេកជាមួយនារីជាម្ដាយនោះ ដោយរស់នៅឆ្ងាយពីគ្នា រឺដោយមកពីមានគ្រោះថ្នាក់ ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា៨៦ ។
ចំណុចកណ្ដាល
និយមន័យ
thumb|right|250px|របៀបរកចំនុចកណ្ដាល
សូមមើលផងដែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​គ្រួសារ
ផ្នែកទី ៣ អំពីការស្វែងរកបិតុភាព រឺមាតុភាពនៃកូនឥតខាន់ស្លា
សាលក្រមដែលកាត់សេចក្ដីអោយទទួលស្គាល់កូនឥតខាន់ស្លា មានអនុភាពដូចគ្នានឹងលិខិតដែល ទទួលស្គាល់កូន ដោយស្ម័គ្រចិត្តដែរ ។
កូនឥតខាន់ស្លា ត្រូវយកត្រកូលរបស់ឪពុក រឺម្ដាយដែលទទួលស្គាល់ខ្លួន។ ប្រសិនបើឪពុកនិង ម្ដាយទាំងពីរនាក់ ទទួលស្គាល់កូននោះត្រូវយកត្រកូលខាងឪពុក។ ប្រសិនបើតុលាការប្រជាជន តំរូវអោយឪពុកនិងម្ដាយទទួល ស្គាល់កូននោះ ត្រូវយកត្រកូលអ្នកដែលតុលាការតំរូវអោយទទួលស្គាល់។ ប្រសិនបើតុលាការប្រជាជប តំរូវអោ យឪពុកនិងម្ដាយទាំងពីរនាក់ទទួលស្គាល់ កូននោះត្រូវយកត្រកូលរបស់ឪពុក។
កូនឥតខាន់ស្លាដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ មានករណីយកិច្ច និងមានសិទ្ធិដូចកូនមានខាន់ស្លាដែរ។
តុលាការប្រជាជន ត្រូវបង្គាប់អោយឪពុកម្ដាយផ្ដល់អាហារកិច្ចអោយកូនជាដរាប តាមសមាមាត្រនៃធនធានរប ស់ឪពុកម្ដាយនោះ។ អាហារកិច្ចនេះត្រូវផ្ដល់អោយកូនតាមកំណត់នៃ សាលក្រមរហូតដល់កូនមាននីតិភាព។ ឪ ពុក រឺម្ដាយអាចត្រូវអោយរួចពីកាតព្វកិច្ចនេះបាន បើខ្លួនព្រមទទួលយកកូននោះទៅចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា។
សាលក្រមដែលកាត់សេចក្ដីអោយទទួលស្គាល់កូនឥតខាន់ស្លា អាចនឹងបង្ខំអោយឪពុកសងសោហ៊ុយសំរាលកូន និងប្រាក់ចំណាយចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សាកូន តាំងពីថ្ងៃដែលកូននោះកើតមក ទៅម្ដាយនៃកូននោះបាន។
កំណត់ដៃមួយច្បាប់នៃសាក្រមស្ថាពរ ដែលកាត់សេចក្ដីអោយទទួលស្គាល់កូនឥតខាន់ស្លាត្រូវផ្ញើ ទៅមន្ត្រីអត្រានុ កូលដ្ឋាននៃទីកន្លែងដែលកូននោះកើត ដើម្បីចុះនិទ្ទេសអំពីបុត្តភាពនេះ នៅលើរឹមទំព័រនៃសំបុត្រកំណើត។
ផ្នែកទី៤ អំពីស្មុំកូន
ស្មុំកូនគឺជាកិច្ចសន្យា ដែលចងបុគ្គពីរនាក់គឺម្នាក់ហៅថា ឪពុកចិញ្ចឹម រឺម្ដាយចិញ្ចឹម ហើយម្នាក់ទៀតហៅថាកូនចិ ញ្ចឹម អោយមានចំណងនឹងគ្នា ដូចជាបុត្តភាពមានខាន់ស្លា។
ឪពុករឺម្ដាយចិញ្ចឹមត្រូវមានអាយុលើសពី២៥ឆ្នាំ ហើយត្រូវមានអាយុច្រើនអាចជាពលរដ្ឋកម្ពុជា រឺជាជនបរទេស។
គេអាចសុំកូនបានត្រឹមពីរនាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើកូនដែលសុំនោះមានមួយណាស្លាប់គេអាច សុំកូនមួយនាក់ទៀ តបាន។ កូនចិញ្ចឹមត្រូវមានអាយុតិចជាង៨ឆ្នាំ។
សហព័ទ្ធណាមួយអាចនិងសុំកូនយកមកចិញ្ចឹមបាន លុះត្រាតែមានការយល់ព្រមពីសហព័ទ្ធរបស់ខ្លួ។ ក្នុងករណីនេះ កូនចិញ្ចឹមត្រូវទុកជាកូនចិញ្ចឹមរបស់សហព័ទ្ធទាំងពីរនាក់។
ដើម្បីអោយការសុំកូនសំរេចទៅបាន ត្រូវមានការព្រមព្រៀងពីអូវពុកម្ដាយ រឺអ្នកអាណាព្យាបាលនៃ កូនដែលសុំ នោះ។ បើជាទារកដែលគេបោះបង់ចោល ត្រូវមានការយល់ព្រមពីរដ្ឋអំណាចឃុំ រឺសង្កាត់។
កូនចិញ្ចឹមត្រូវយកត្រកូលនៃអ្នកសុំ ហើយមានសិទ្ធិ និងករណីយកិច្ចដូចគ្នានិងកូនបង្កើត ។
ផ្នែកទី៥ អំពីទំនាក់ទំនងរវាងឪពុក-ម្ដាយ និងកូន
ឪពុកម្ដាយមានករណីយកិច្ច ត្រូវស្រលាញ់កូននិងយកចិត្តទុកដាក់អប់រំកូន គឺបណ្ដុះគំនិតកូនអោយស្រលាញ់ការ រៀនសូត្រ ស្នេហាមាតុភូមិមានស្មារតីសាមគ្គីអន្តរជាតិស្រលាញ់ពលកម្មគោរពទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ គោរពសិទ្ធនិងទ្រ ព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ។ កូនមានករណីយកិច្ចត្រូវស្រលាញ់ និងគោរពឪពុក-ម្ដាយថែទាំរក្សា ឪពុក-ម្ដាយ និង ផ្គត់ផ្គង់សេចក្ដីត្រូវការរបស់ឪពុកម្ដាយ។
ឪពុក-ម្ដាយមិនត្រូវធ្វើបាបកូនរបស់ខ្លួនកូនប្រសា កូនចិញ្ចឹម កូនរបស់ប្ដី មានសិទ្ធិ រឺរបស់ប្រពន្ធមុនឡើយ។
កូនប្រុស កូនស្រី មានសិទ្ធិ និងករណីយកិច្ចដ្ឋានដូចគ្នាក្នុងគ្រួសារ។
ផ្នែកទី៦ អំពីការដកហូតអំណាចមេបា
តុលាការប្រជាជន អាចនឹងសំរេចដកហូតអំណាចមេបាពីឪពុកម្ដាយ ដែលមានកំហុសបានលុះ ត្រាតែមានពាក្យ ប្ដឹងសុំរបស់អង្គការរដ្ឋ អង្គការមហាជន រដ្ឋអាជ្ញាអមតុលាការប្រជាជន រឺញាតិលោហិតណាមួយនៃឪពុកនោះ។
ត្រីផ្សោតនៅកម្ពុជា
ត្រីផ្សោតនៅកម្ពុជា
Rigth|toum|200xp ប្រទេសកម្ពុជាមានប្រភេទសត្វត្រីផ្សោតផ្សោងៗគា្ននោំក្នុងទនេ្លមេគង្គ។បច្ចប្បន្នត្រីផ្សោតនៅសល់តែ៤០ទៅ៥០ភាគរយដែលមាននៅកនែ្លងជ្រៅនៃទឹកទនេ្លមេនុកTonle Monuk ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងភូមិ Kon son Bat ខេត្តក្រចេះប្រមាណ១៥km ខាងជើងនៃខេត្តក្រចេះ១ kilometeres ពីរមណីយដា្ធន kampy មានត្រីផ្សោតខ្លេះបណោ្តលអោយ២,8m ហើយអាចរស់នៅពី២០ទៅ៣០ឆ្នាំត្រីនេះមានមានកូនត្រឺមតែ ១ឆ្នាំប៉ុនោះនៅក្នុងរយះពេល២ឆ្នាំហើយការរស់នៅរបស់វាមានលក្ខណះរស់នៅជាក្រុម។ប្រសិនបើយើងឃើងត្រីផ្សោតមូយយើងនិងអានឃើងវាច្រើនក្បាល់ទៀត។ត្រីផ្សោតវាមានខួរក្បាលធំហើយមានលក្ខណៈស្មុកសា្មញជាងខូរក្បាលមនុស្ស។ត្រីផ្សោតអាចសំដែងសិល្បះរឺសៀកសំរាប់ភៀ្ញវទស្សនា។ត្រីផ្សោតវាមានប្រព័ន្ធយ៉ាងជាក់លាក់ហើយមានជំរៅទៅដល់១០mពីក្នុងទឹកត្រីនេះវាអាចរស់នៅក្នុងទឹកយ៉ាងជ្រៅ។កាលពីទសតវត្សទី៧០ត្រីផ្សោតមានរហូត់ទៅដល់១០ម៉ឺនក្បាលទៅក្នុងទនេ្លមេគង្គហើយវាអាចផ្លាស់ទីបានយ៉ាងសុវតិ្តភាពីទនេ្លមេគង្កទៅទនេ្លសាបនៅពេលទឹកទ្បើងតែនៅពេលទឺកស្រកជាអកុសលសំពូកវា។ ជាអកុសលនៅក្នុងរបបប្រល័យពូជសាសន៏ប៉ុនប៉ូតក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ដល់១៩៧៨ពូកខែ្មរក្រហម​បានប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនធំៗដើម្បើសំលាប់ត្រីផ្សោត។នៅក្នុងផ្លូវសេដ្ធកិច្ចត្រីផ្សោតមានប្រយោជន៏អាចទាញ់រកប្រាក់ កំរៃបានក្នុងវិស័យទេសចរណ៏(រឺក៏វិសយ័ទេសចរណ៏ធម្មជាតិ)យ៉ាងណាមិញត្រីផ្សោតមានប្រយោជន៏សំរាប់ធម្មជាតិរឺបរិសា្ថនហើយនិងប្រព័នសេដ្ធកិច្ច។
ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និង​គ្រួសារ
ផ្នែកទី៦ អំពីការដកហូតអំណាចមេបា
ការដកហូតអំណាចមេបាបណ្ដាលអោយឪពុកម្ដាយលែងមានសិទ្ធិដែលខ្លួនធ្លាប់មានពីមុនមកចំពោះកូនរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែនៅមានកាតព្វកិច្ចចិញ្ចឹមកូនតទៅទៀត រហូតដល់កូននោះចូលនិតិភាព។ ក្នុងករណីនេះតុលាការ ប្រជាជន ត្រូវកំណត់កំរិតអាហារកិច្ចដែលឪពុក-ម្ដាយ ដែលត្រូវបានដកហូតអំណាចមេបា នូវអំណាចមេបានេះឡើង វិញ ប្រសិនបើ ឪពុក-ម្ដាយនោះ បានកែប្រែគំនិតមារយាទរបស់ខ្លួនបានល្អឡើងវិញ គួរទទួលបន្ទុកអប់រំកូនបានលើក លែងតែចំពោះកូនចិញ្ចឹម ។ ច្បាប់នេះ រដ្ឋសភានៃរដ្ឋកម្ពុជាបានអនុម័ត នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៩ នាសម័យប្រជុំសាមញ្ញលើក ទី១៧ នីតិកាលទី១។
អង្គការមូលនិធិអាស៊ី
អង្គការមូលនិធិអាស៊ី (The Asia Foundation) ជាអង្គការមិនរកប្រាក់កំរៃ ក្នុងគោលបំណងផ្សព្វផ្សាយដែលធ្វើឱ្យមានការអភិវឌ្ឃសន្តិភាពក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។
LibreOffice
LibreOffice (បញ្ចេញ​សម្លេង​ជា ) គឺ​ជា​ឈុត​កម្មវិធី​ការិយាល័យ​មួយ ដែល​ជា​កំណែ​ក្រោយ និង​ជា​ឈ្មោះ​ថ្មី​របស់​កម្មវិធី OpenOffice.org ។ ហើយ LibreOffice គឺ​ជា​គម្រោង​របស់​ក្រុម The Document Foundation ដែល​ជា​គម្រោង​ថ្មី​បន្ទាប់​ពី​គម្រោង OpenOffice.org ដែល​ត្រូវ​បាន Oracle ទិញ​ផ្ដាច់​មុខ។ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ក្រុម​អ្នក​អភិវឌ្ឍន៍គម្រោង OpenOffice.org នានា​បាន​នាំ​គ្នា​មកអភិវឌ្ឍ​លើ LibreOffice ជំនួស​វិញ។ LibreOffice ក៏​ជា​ប្រភេទ​កម្មវិធី​កូដ​បើក​ចំហ​ផង​ដែរ។ កម្មវិធី​នេះ​អាច​ប្រើ​បាន​នៅ​លើ​ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទាំង​បី​គឺ៖ Mac OS X, Linux, Windows។
អង្គការមូលនិធិអាស៊ី
ប្រវត្តិអង្គការ
អង្គការមូលនិធិអាស៊ីជាអង្គការឯកជនក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ។ អង្គការនេះអនុវត្តនូវកិច្ចការទាំងឡាយដើម្បីធ្វើឲ្យរីកចម្រើននូវអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមកនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក និងនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយអង្គការនេះមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ សាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ(San Francisco) ព្រមទាំងមានសាខាចំនួន១៧ប្រទេស នៅអនុតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។
LibreOffice
កម្មវិធី​អនុវត្ត​ដែល​មាន​បញ្ចូល​មក​ស្រាប់
ផ្នែក​កម្មវិធី​របស់ LibreOffice មាន​ដូច​ទៅ​នឹង​ផ្នែក​របស់ OpenOffice.org ផង​ដែរ, ដែល​មាន​ដូច​ជា៖
អង្គការមូលនិធិអាស៊ី
គោលការណ៍របស់អង្គការ
តាមរយៈកម្មវិធីរបស់ខ្លួនអង្គការមូលនិធិ អាស៊ីបានអនុវត្តនូវកិច្ចការមួយចំនួនដូចជា៖ ការកសាងភាពជាអ្នកដឹកនាំធើ្វឲ្យប្រសើរដល់គោលនយោបាយ ពង្រឹង ស្ថាប័ននិង ជំរុញឲ្យកាន់តែមាន ការបើកទូលាយថែមទៀត ក្នុងការចូលរួមចំណែកដល់វិបុលភាពនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។
បេសកកម្មក្នុងស្រុកខ្មែរ
អង្គការមូលនិធិអាស៊ីបាននិងកំពុងធ្វើសកម្មភាពលើការងារនានារួមមានសិទិ្ធមនុស្ស លទិ្ធប្រជាធិបតេយ្យ និងអភិបាលកិច្ចការចូលរួមរបស់ស្រី្តនៅក្នុងនយោបាយការប្រឆាំង អំពើពុករលួយការ ការពារអំពើហិង្សាទៅលើស្រី្តការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុតិ្តធម៌‌ការអភិវឌ្ឍន៍សហគ្រាសធនតូចនិងមធ្យមការប្រឆាំងអំពើជួញដូរស្រី្តនិងកុមារ ការកសាងសមត្ថភាពដល់អង្គការក្នុងស្រុកនិងការផ្តល់ សៀវភៅនៅតាមបណ្ណាល័យនានា។
LibreOffice
កម្មវិធី​អនុវត្ត​ដែល​មាន​បញ្ចូល​មក​ស្រាប់
LibreOffice មាន​ភ្ជាប់​មក​ជាមួយ​ឧបករណ៍​បង្កើត PDF និង​ឧបករណ៍​ នាំ​ចូល PDF ។
សមុទ្រកាសព្យែន
សមុទ្រ​កាសព្យែន ឈ្មោះ​ជា​ភាសាអង់គ្លេស Caspian Sea គឺជា​ផ្ទៃ​ទឹក​បិទ​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​លើ​ផែនដី​ គិត​តាម​ចំណាត់​ថ្នាក់​ផ្សេងៗ សមុទ្រ​កាសព្យែន ជា​បឹង​ធំជាង​គេ​បំផុត​។ បឹង​នេះ​ មាន​ផ្ទៃ ៣៧១០០០ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា និង​ចំណុះ ៧៨២០០ គីឡូម៉ែត្រគុប​។ សមុទ្រ​កាសព្យែន ជា​សមុទ្រ​បិទ ពុំ​មាន​ទឹក​ហូរចេញ​ឡើយ ស្ថិត​នៅ​ខាងជើង​សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី និង​ខាងត្បូង​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ និង​មាន​ជម្រៅ​អតិបរមា​រហូត​ដល់ ១០២៥ ម៉ែត្រ​។
បឹង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​សមុទ្រ​ដោយ​ ប្រជាជន​រស់នៅ​តាម​ឆ្នេរ​សម័យ​បុរាណ​ ព្រោះ​តែ​ជាតិ​អំបិល និង​ដោយ​មើល​ឃើញ​នូវ​វិសាលភាព​ដ៏​ល្វឹងល្វើយ​គ្មាន​កោះ​គ្មាន​ត្រើយ​ដាច់​កន្ទុយ​ភ្នែក​។ សមុទ្រ​កាសព្យែន មាន​កំហាប់​អំបិល​ប្រហែល​ ១.២% គឺ​តិច​ជាង​ទឹក​សមុទ្រ​ធម្មតា​ជិត​បី​ដង​។ ឈ្មោះ​របស់​វា ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាម​មនុស្ស​បុរាណ​ ដែល​ហៅ​ថា​ Caspians ។
ប្រវត្តិ​ភូមិសាស្ត្រ
សមុទ្រ​កាសព្យែន ក៏​ដូច​សមុទ្រ​ខ្មៅ និង​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ានេ​ដែរ ធ្លាប់​ជាប់​នឹង​មហាសមុទ្រ​។ វា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ផ្ទៃ​ទឹក​បិទ​ប្រហែល​ ៥.៥ លាន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ដោយ​សារ​ចលនា​រសាត់​នៃ​ទ្វីប​ ហើយ​កំហាប់​អំបិល​បាន​ថយ​ចុះ​ក្រោយពេល​ដាច់​ចេញ​ពី​មហាសមុទ្រ​។ នៅ​កំលុងពេល​អាកាសធាតុ​ក្ដៅ​ហួតហែង​ សមុទ្រ​បិទ​ ក៏​បាន​រីង ប៉ុន្តែ​គ្រាប់​អំបិល​ដ៏​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​ខ្យល់​បក់​យក​ចេញ​ពី​ផ្ទៃ​សមុទ្រ​ ដែល​បាន​ស្ងួត ហើយ​ក្នុងពេលដែល​ អាកាសធាតុ​ត្រជាក់​សើម​ អាង​នៃ​សមុទ្រ​ត្រូវ​បាន​បំពេញ​ឡើងវិញ​។ ដោយសារ​លំហូរ​ទឹកសាប​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ក្លាយ​ជា​បឹង​ទឹកសាប​នៅ​ផ្នែក​ខាងជើង​។ វា​មាន​ជាតិ​អំបិល​ខ្ពស់​នៅ​ច្រាំង​សមុទ្រ​ខាង​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​ជា​កន្លែង​អាង​ស្តុក​ទឹក​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​លំហូរ​ទឹក​សាប​តិចតួច​។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ កំហាប់​អំបិល​នៃ​ទឹក​សមុទ្រ​កសព្យែន មាន​ប្រហែល​មួយ​ភាគ​បី​នៃ​មហាសមុទ្រ​នៅ​លើ​ផែនដី​។
ភូមិសាស្ត្រ
សមុទ្រ​កាសព្យែន គឺជា​ផ្ទៃ​ទឹក​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដី​ទ្វីប នៅ​លើ​ពិភព​លោក​ ដោយ​មាន​ពី ៤០ ទៅ ៤៤ ភាគរយ​នៃ​ទឹក​បឹង​ទាំង​អស់​ក្នុង​លោក​។ ឆ្នេរ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ជាប់​ទៅ​នឹង​ប្រទេស អាហ្សែបែហ្សង់ អ៊ីរ៉ង់ កាហ្សាក់ស្ថាន រុស្ស៊ី និង​តូមិននីស្ថាន​។ សមុទ្រ​កាសព្យែន ត្រូវ​បាន​ជា​តំបន់​រូបសាស្ត្រ​បី​ផ្សេង​គ្នា​គឺ​៖ តំបន់​ខាងជើង តំបន់​កណ្ដាល និង​តំបន់​ខាងត្បូង​។ ខ្សែ​បន្ទាត់​រវាង​តំបន់​ខាងជើង និង​តំបន់​កណ្ដាល គឺ ច្រក Mangyshlak ដោយ​រត់​កាត់ កោះ Chechen និង ជ្រោយ Tiub-Karagan ។ ខ្សែបន្ទាត់​រវាង​តំបន់​កណ្ដាល និង​ខាងត្បូង គឺ ច្រកApsheron (threshold) រត់​កាត់ កោះ Zhiloi និង ជ្រោយ Kuuli ។ left|thumb|300px| ព្រៃស្បាត នៃ​ប្រទេស​អ៊ីរង់​ ការ​បែងចែក​រវាង​តំបន់​ទាំងបី មាន​លក្ខណៈ​ប្លែក​គ្នា​យ៉ាង​ខ្លាំង​។ តំបន់​ខាងជើង រួម​បញ្ចូល​តែ​ល្បាក់​ខាងលើ​ប៉ុណ្ណោះ មាន​ជម្រៅ​រាក់​ខ្លាំង​ត្រឹមតែ ៥ ទៅ ៦ ម៉ែត្រ ហើយ​បរិមាណ​ទឹក​មាន​ប្រហែល​ ១% នៃ​ចំណុះ​ទឹក​ក្នុង​បឹង​ទាំងមូល​ប៉ុណ្ណោះ​។ នៅ​តំបន់​កណ្ដាល​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន មាន​ជម្រៅ​មធ្យម​ប្រហែល ១៩០ ម៉ែត្រ​។ តំបន់​ខាងត្បូង គឺជា​តំបន់​ដែល​មាន​ជម្រៅ​ជ្រៅ​ជាង​គេ​គឺ​ជ្រៅ​ជាង ១០០០ ម៉ែត្រ​។ តំបន់​កណ្ដាល និង​ខាងត្បូង មាន​បរិមាណ​ទឹក​ដល់​ទៅ ៣៣% និង ៦៦% នៃ​បរិមាណ​សរុប​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ ផ្នែក​ខាងជើង​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ជា​តំបន់​កំណក​នៅ​សិសិររដូវ ហើយ​នៅ​ពេល​ត្រជាក់​បំផុត​នៃ​សិសិររដូវ ដុំទឹកកក​នឹង​កើត​ឡើង​នៅ​ភាគ​ខាងត្បូង​ផង​ដែរ​។ មាន​ទន្លេ​ច្រើន​ជាង ១៣០ ហូរ​ចាក់​ទៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន ក្នុង​នោះ​ទន្លេ​វ៉ុលកា (Volga) គឺជា​ទន្លេ​ធំជាង​គេ​បង្អស់​។ សមុទ្រ​កាសព្យែន មាន​កោះ​តូចៗ​ជាច្រើន​ ដែល​ភាគ​ច្រើន​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាងជើង ហើយ​បើ​រួមបញ្ចូល​គ្នា​មាន​ជិត ២០០០ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា​។ នៅ​ជាប់​ភាគ​ខាងជើង​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន គឺជា​ទំនាប​កាសព្យែន ជា​តំបន់​ដែល​ទាប​ជាង​នីវ៉ូ​ទឹកសមុទ្រ ២៧ ម៉ែត្រ​។ តំបន់​វាលរាប​ហួតហែង នៃ​អាស៊ី​កណ្ដាល លាត​សន្ធឹង​ឆ្លងកាត់​ឆ្នេរ​ប៉ែក​ឦសាន ឯ​ជួរភ្នំ​កាវកាស (Caucasus Mountains) បាន​ក្ដោប​យក​ច្រាំង​ខាងលិច​។ ជីវសហព័ន្ធ នៅ​ខាងជើង និង​ខាងកើត ត្រូវ​បាន​អាស្រ័យ​ដោយ​ភាព​ត្រជាក់​នៃ​វាលលំហ​ក្នុង​ដី​ទ្វីប​។ ភាព​ខុសគ្នា​រវាង​អាកាសធាតុ នៅ​ភាគ​និរតី និង ខាងត្បូង ដែល​ទទួល​កម្ដៅ​មិន​ស្មើគ្នា អាស្រ័យ​ដោយ​ តំបន់​ដី​ខ្ពស់ៗ និង​ជួរភ្នំ​ចម្រុះ​។ បម្រែបម្រួល​អាកាសធាតុ​ដ៏​គំហុក នៅ​ជុំវិញ​សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ជីវចម្រុះ​ប្លែកៗ​គ្នា​យ៉ាង​ច្រើន​ នៅ​ក្នុង​តំបន់​។
ពពួក​សត្វ
សមុទ្រ​កាសព្យែន ប្រមូលផ្ដុំ​ទៅ​ដោយ​ប្រភេទ​ត្រី Sturgeon យ៉ាង​ច្រើន ដែល​បាន​ផ្ដល់​ពង​សម្រាប់​ប្រឡាក់​។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ថ្មីៗ​នេះ ដោយ​ការ​នេសាទ​ហួស​ប្រមាណ បាន​បណ្ដាល​ឱ្យ​បរិមាណ​ត្រី Sturgeon ធ្លាក់​រហូតដល់​ចំណុច​មួយ ដែល​ពួក​អ្នក​ការពារ​បរិស្ថាន​ចាត់​វិធានការ​ហាមឃាត់​ការ​នេសាទ​ត្រី Sturgeon រហូតដល់​ពេលណា​ដែល​បរិមាណ​ត្រី​ប្រភេទ​នេះ​កើន​ឡើង​វិញ​សិន​។ ទោះជា​យ៉ាងណា​តម្លៃ​ដ៏​ខ្ពស់​នៃ​ពងត្រី Sturgeon បាន​ជំរុញ​ឱ្យ​អ្នកនេសាទ ធ្វើការ​សូកប៉ាន់​ដល់​អាជ្ញាធរ ដោយ​មធ្យោបាយ​ផ្សេងៗ ជាហេតុ​បណ្ដាល​ឱ្យ​វិធានការ​នេះ​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​។ ពងត្រី​ដែល​ប្រមូល​បាន​ពី​ការ​នេសាទ បាន​បន្ថែម​នូវ​គ្រោះថ្នាក់​ថែមទៀត​ដល់​បរិមាណ​ត្រី​ដែល​នៅ​សេសសល់ តាំងតែពី​ត្រី Sturgeon ញី​ក្លាយ​ជា​គោលដៅ​នៃ​ការ​នេសាទ ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យ​មាន​ការ​ថយ​ចុះ​នូវ​បរិមាណ​ត្រី​យ៉ាង​ច្រើន​។ ប្រភេទ​ឆ្មាទឹក​កាសព្យែន (Caspian seal) ដែល​មាន​តែ​នៅ​តំបន់​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ប៉ុណ្ណោះ ជា​ប្រភេទ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រភេទ​ឆ្មាទឹក​ដ៏​កម្រ​បំផុត ដែល​រស់នៅ​ក្នុង​ផ្ទៃ​ទឹក​ក្នុង​ទ្វីប​ដូចជា​ប្រភេទ​ឆ្មាទឹក​បៃហ្គាល់​ជាដើម​។ តំបន់​នេះ ក៏​បាន​ផ្ដល់​កំណើត​ដល់​ប្រភេទ​បក្សី​ជាច្រើន​ដូចជា សត្វរំពេ​កាសព្យែន (Caspian gull) និង​បក្សី​មួយ​ប្រភេទ​ដែល​តូចជាង (Caspian tern) ។ មាន​ប្រភេទ​និង​អំបូរ​ត្រី​ជាច្រើន​ទៀត​ដែល​រស់​នៅ​តែ​ក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន រួមមាន​៖ Kktum (ដែល​ត្រូវ​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ត្រី​កាសព្យែន​ស) Caspian roach, Caspian bream និង Caspian Salmon ដែល​បី​ប្រភេទ​ចុងក្រោយ​នេះ​សុទ្ធ​សឹង​ជា​អំបូរ​ត្រី​ទឹកសាប​។ Caspian Salmon កំពុង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ចំណុច​គ្រោះថ្នាក់​។
លក្ខណៈ​ជលសាស្ត្រ
សមុទ្រ​កាសព្យែន មាន​លក្ខណៈ​ជា​សមុទ្រ​ផង និង​ជា​បឹង​ផង​។ ជារឿយៗ​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ថ្នាក់​ថា​ជា បឹង​ធំ​បំផុត​ក្នុង​លោក ថ្វីបើ​វា​ពុំ​មែន​ជា​បឹង​ទឹកសាប​ក៏ដោយ​។ សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ផ្ទៃ​ទឹក​បិទ​ប្រហែល ៥.៥ លាន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ដោយសារ​ចលនា​រសាត់​នៃ​ទ្វីប​។ ទន្លេ​វ៉ុលកា (ប្រហែល​៨០% នៃ​បរិមាណ​លំហូរ​ទឹក​ចូល) និង​ទន្លេ​អ៊ូរ៉ាល់ (Ural River) បាន​ហូរចាក់​ទៅ​បំពេញ​សមុទ្រ ប៉ុន្តែ​ពុំ​មាន​លំហូរ​ទឹក​ចេញ​ជា​លក្ខណៈ​ធម្មជាតិ​ណាមួយ​ជាជាង​ការ​រំហួត​ទេ​។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត ប្រព័ន្ធ​សមុទ្រ​កាសព្យែន គឺជា​អាងទឹក​បិទ ដែល​មាន​កម្ពស់​ទឹក​ផ្ទាល់​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មិន​អាស្រ័យ​នឹង​កម្ពស់​ទឹក​នៃ​មហាសមុទ្រ​ឡើយ​។ កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​ឡើង​ស្រក​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ជាច្រើន​ដង ក្នុង​រយៈពេល​ច្រើន​សតវត្ស​កន្លង​មក​នេះ​។ អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​រុស្ស៊ី​ជាច្រើន​បាន​អះអាង​ថា ការ​ឡើង​នៅ​យុគកណ្ដាល​នៃ​កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​បណ្ដាល​ឱ្យ​ទីក្រុង​ឆ្នេរសមុទ្រ Khazaria ក៏ដូចជា Atil ដែរ​បាន​ទទួលរង​ការ​លិចលង់​។ នៅ​ឆ្នាំ ២០០៤ កម្ពស់​ទឹក​មាន -២៨ ម៉ែត្រ ឬ ២៨ ម៉ែត្រ​ក្រោម​នីវ៉ូ​ទឹក​សមុទ្រ​។ ជាច្រើន​សតវត្ស​កន្លងមក​នេះ កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន បាន​ប្រែប្រួល ស្របគ្នា​នឹង​ការ​ចាក់​បំពេញ​ដោយ​ទន្លេ​វ៉ុលកា ដែល​អាស្រ័យ​ទៅ​នឹង​កម្ពស់​ទឹកភ្លៀង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​តម្រង​ដ៏​ធំ​។ កម្រិត​ទឹកភ្លៀង មាន​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​នឹង​បម្រែបម្រួល​ក្នុង​តំបន់​ទំនាប​អាត្លង់ទិក​ខាងជើង ដែល​នាំ​ទឹកភ្លៀង​ទៅ​ក្នុង​ផ្ទៃ​នៃ​តំបន់​តម្រង ហើយ​រង​ឥទ្ធិពល​ដោយ​ដំណើរ​វិវដ្ដ​នៃ​តំបន់​អាត្លង់ទិក​ខាងជើង​នេះ​។ លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន ក៏​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​នឹង​លក្ខខណ្ឌ​សម្ពាធ​បរិយាកាស​នៅ​តំបន់​អាត្លង់ទិច​ខាងជើង​ក្នុង​ចម្ងាយ​រាប់ពាន់​ម៉ាយ​ទៅ​ខាងជើង និង​ខាងលិច​។ កត្តា​ទាំងនេះ ធ្វើ​ឱ្យ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ក្លាយទៅជា​កន្លែង​ដ៏​សក្ដិសម​ដល់​ការ​សិក្សា​ពី​មូលហេតុ និង​ឥទ្ធិពល​នៃ​បម្រែបម្រួល​អាកាសធាតុ​សកល​។ វដ្ដ​នៃ​កម្ពស់​ទឹក​ក្នុង​រយៈពេល​ខ្លី​ចុងក្រោយ បាន​ចាប់ផ្ដើម​ជាមួយ​ការ​ស្រក​ចុះ​អស់ ៣ ម៉ែត្រ​ពី​ឆ្នាំ ១៩២៩ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៧ ហើយ​បាន​ឡើង ៣ ម៉ែត្រ​មក​វិញ​ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៧ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៩៥​។ ចាប់តាំងពី​ពេល​នោះ​មក ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ដោយ​បម្រែបម្រួល​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​តូចជាង​។
ប្រវត្តិ​ប្រជាករ
របក​គំហើញ​នៅ​ក្នុង​រូងភ្នំ​ហ៊ូតូ (the Huto cave) ក្បែរ​ក្រុង Behshar ខេត្ត Mazandaran ភាគ​ខាងត្បូង​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ក្នុង​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​គេ​សន្មត​ថា មាន​មនុស្ស​រស់នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ តាំងតែ​ពី​សម័យ​ដើម​មក​ម្ល៉េះ គឺ​ប្រហែល ៧៥.០០០ ឆ្នាំ​មកហើយ​។ នៅ​សម័យ​បុរាណ ចំណោម​ពួក​ក្រិច និង​ពែក វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅថា Hyrocanian Ocean ។ នៅ​សម័យ​ពែក​បុរាណ (សព្វថ្ងៃ​ជា​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង) វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា Khazar Sea ឬ Mazandaran Lake ។ នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​និយាយ​ភាសា​តួគី (Turkic) វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា Khanzar Sea ។ ប្រភព​រុស្ស៊ី​បុរាណ បាន​ហៅ​វា​ថា Khvalyn (Khvalynian) Sea ក្រោយ​សម័យ Khvalis (ជនជាតិ​ដើម​នៃ Khvawarezmia) ។ ប្រភព​អារ៉ាប់​បុរាណ ហៅថា Bahr-e-Qazavin- the Caspian/Quazavin sea ។ ពាក្យ Caspian បាន​មកពី​ឈ្មោះ Caspi ជា​ក្រុម​មនុស្ស​បុរាណ ដែល​រស់នៅ​ភាគ​ខាងលិច​នៃ​សមុទ្រ​នៅ Transcaucasia ។ Strabo បាន​សរសេរ​ថា បណ្ដា​ប្រទេស​នៃ​អំបូរ​អាល់បានី (Albanians) ក៏​ជា​អាណាខេត្ត​ដែល​ហៅថា Caspiane ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឱ្យ​ក្រោយ​សម័យ​នៃ​កុលសម្ព័ន្ធ​កាសព្យែន (Caspian Tribe) ដូចគ្នា​នឹង​ឈ្មោះ​សមុទ្រ​ដែរ ប៉ុន្តែ​បច្ចុប្បន្ន​កុលសម្ព័ន្ធ​បាន​ផ្លាស់ប្ដូរ​ហើយ​។ បន្ថែម​លើ​នេះ​ទៅ​ទៀត the Caspian Gate ដែល​ជា​ឈ្មោះ​នៃ​តំបន់​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត Tehran ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ គឺជា​បំណែក​មួយទៀត​នៃ​ភស្តុតាង ដែល​ពួកគេ​បាន​ផ្លាស់​ទីលំនៅ​ទៅកាន់​ភាគ​ខាងត្បូង​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។
ទីក្រុង​ជិត​សមុទ្រ
thumb|right|250px|Caspian Sea shore, [[Türkmenbaşy, Turkmenistan.]] ទីក្រុង​សំខាន់ៗ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​សមុទ្រ​កាសព្យែន:
សាកលវិទ្យាល័យមានជ័យ
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
សាកលវិទ្យាល័យមានជ័យចាប់ផ្ដើមសាងសង់នៅថ្ងៃទី ០៦ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០០៦ លើផ្ទៃដី ២១,៧ ហិចតា ក្នុងគម្រោងថវិកា ៣.៥០០.០០០ ដុល្លារអាមេរិច ។ សាកលវិទ្យាល័យមានជ័យមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិបាណយ សង្កាត់ទឹកថ្លា ក្រុងសិរីសោភ័ណ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ តាមបណ្ដោយដងផ្លូវជាតិលេខ ៥ ពីទីរួមខេត្ត ទៅកាន់ស្រុកអូរជ្រៅ ស្ថិតនៅខាងកើត ស្ពានទឹកថ្លា ហើយមានព្រុំប្រទល់ខាងជើងស្របផ្លូវរថភ្លើង ខាងកើតជាប់ស្រែ ខាងត្បូង និងខាងលិចជាប់ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ ។
សមុទ្រកាសព្យែន
បណ្ដាកោះ
សមុទ្រ​កាសព្យែន មាន​កោះ​ជាច្រើន​។ ភាគច្រើន​នៃ​កោះ​ទាំងនោះ មាន​ទំហំ​តូចៗ និង​ពុំ​មាន​ប្រជាជន​ដើម​រស់នៅ​ឡើយ ដែល​ស្ថិត​នៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ខាងជើង​។ បើទោះជា កោះ​ទាំងនោះ ពុំ​មាន​ប្រជាជន​ដើម​រស់នៅ តែ​មាន​ខ្លះ​ក្នុងចំណោម​ពួកគេ បាន​បោះ​ទីលំនៅ​ទីនោះ​។ កោះ​ជាច្រើន ដែល​នៅ​ក្បែរ​អាហ្សែបែហ្សង់ ផ្ដុំ​ទៅ​ដោយ​កត្តា ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច ដ៏​សំខាន់ ដោយសារ​ធនធាន​ប្រេង​របស់​វា​។
សាកលវិទ្យាល័យមានជ័យ
ប្រវត្តិ
ផ្តួចផ្ដើមកសាងដោយ ឯកឧត្តម កែ គឹមយ៉ាន និងលោកជំទាវ ម៉ៅ ម៉ាល័យ ដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិ បាណយ សង្កាត់ទឹកថ្លា ក្រុងសិរីសោភ័ណ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាកលវិទ្យាល័យ មានជ័យ ជាភាសាអង់គ្លេសថា MEANCHEY UNIVERSITY ហើយមានអក្សរកាត់ថា ស.ម.ជ ជាភាសាអង់គ្លេស M.C.Uសាកលវិទ្យាល័យ មានជ័យ ស្ថិតនៅក្រោមឪវាទរបស់ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា។សាកលវិទ្យាល័យ មានជ័យបានរៀបចំពិធិបើកបវេសនកាលដំបូងនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៩ ក្រោមអធិបតីភាពដ៏ខ្ពងើខ្ពស់ ឯកឧត្តម ស ខេង ឧបនាយករដ្ឋមន្ដ្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ អមដំណើរដោយ ឯកឧត្តម នាយឧត្តមសេនីយ៍ កែ គឹមយ៉ាន អគ្គមេបញ្ជាការនៃកងយោធាពលខេមរភូមិន្ទ ឯកឧត្តម យឹម ឆៃលី រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ ឯកឧត្តម ពិត ចំណាន ឯកឧត្តម អ៊ឹម សុទ្ធី រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ឯកឧត្តម អន ស៊ុំ អភិបាលខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ព្រមទាំងមានការអញ្ជីញចូលរួមពី ឯកឧត្តម លោកជំទាវ លោក លោកស្រី នាយទាហាន នាយអាវុធហត្ថ នាយនគរបាលខេត្ត សាស្រ្តាចារ្យ និស្សិត សិស្សានុសិស្ស លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ និងប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងច្រើន កុះករ ។ ឯកឧត្តម តូច ជឿន សាកលវិទ្យាធិការនៃសាកលវិទ្យា តំណាងសាស្រ្តាចារ្យ តំណាងនិស្សិត នឹងប្រជាពលរដ្ឋ បានសម្ដែងនូវអភិវន្ទនកិច្ចដោយក្ដីគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ចំពោះឯកឧត្តមអណៈអធិបតី នឹងភ្ញៀវកត្តិយសទាំងអស់ ហើយបានមានមតិស្វាគមន៍ ។ ក្នុងឱកាលដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមនោះដែរ ឯកឧត្តម ស ខេង ឧបនាយករដ្ឋមន្ដ្រីមានប្រសាសន៍ថា៖ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃដ៏វិសេសវិសាល សម្រាប់ក្មួយៗនិស្សិតទាំងអស់បានចូលមកបន្តការសិក្សា ក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ មានជ័យ ជានិស្សិតដំបូងបង្អស់ អាចនិយាយបានថា ជានិស្សិតជំនាន់ទី១ ដូចច្នេះសូមក្មួយៗនិស្សិតទាំងអស់ត្រូវខិតខំពុះពាររាល់ការលំបាកទាំងឡាយដើម្បីជ័យជំនះក្នុងការសិក្សាយកសញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្រឲ្យបានដើម្បីអនាគតខ្លួន និងក្រុមគ្រួសារ ពិសេសចូលរួមអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ ហើយឯកឧត្តមបានប្រកាសបើបវេសនកាលចាប់ពីថ្ងៃនោះមក។
វិបសាយ
វិបសាយផ្លូវការ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បន្ទាយមានជ័យ
សមុទ្រកាសព្យែន
បណ្ដាកោះ
កោះ​ប៊ូឡា (Bulla) ស្ថិតនៅ​ដាច់​ពី​ឆ្នេរ​អាហ្សែបែហ្សង់ ជា​កន្លែង​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ប្រេង​ដ៏​ច្រើន​។ កោះ​ពីរ៉ាឡាហ៊ី (Parallahi) ដែល​នៅ​ដាច់​ពី​ឆ្នេរ​អាហ្សែបែហ្សង់ ក៏​សម្បូរ​ប្រេង​ផង​ដែរ វា​គឺជា​កន្លែង​ទី​មួយ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ថា​មាន​ប្រេង​នៅ​អាហ្សែបែហ្សង់ ហើយ​ក៏​ជា​កន្លែង​ទី​មួយ​ផង​ដែរ ដែល​គេ​បាន​ខួង​យក​ប្រេង​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ ណារហ្ស៊ីន (Nargin) ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​មូលដ្ឋាន​ អតីត​សហភាព​សូវៀត ហើយ​គឺជា​កោះ​ធំជាង​គេ​នៅ​ក្នុង​ឈូងសមុទ្រ​បាគូ (Baku Bay) ។ Ashuradeh បាន​តាំងនៅ​ជាប់នឹង​ចុង​ខាងកើត​បំផុត នៃ​ឧបទ្វីប Miankaleh ទៅ​ប៉ែក​ឦសាន​ នៃ​ឈូង​ហ្គ័រហ្គាន (Gorgan Bay) ក្បែរ​ឆ្នេរ​របស់​អ៊ីរ៉ង់​។ វា​ត្រូវ​បាន​កាត់ផ្ដាច់​ចេញពី​ឧបទ្វីប Miankaleh ក្រោយពេល​ដែល ប្រជាជន​ដែល​រស់នៅ​លើ​កោះ បាន​បង្កើត​ច្រក​សមុទ្រ​។
កោះ​ជាច្រើន ជាពិសេស​នៅ​ជិត​​អាហ្សែបែហ្សង់ បាន​រង​នូវ​ផល​ប៉ះពាល់​បរិស្ថាន​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារ​ការ​ផលិត​ប្រេង​។ ជា​ឧទាហរណ៍ កោះ​វ៉ុល (Vulf) បាន​បាត់បង់​នូវ​ភាវៈរស់​អស់​យ៉ាង​ច្រើន ដោយសារ​ការ​ផលិត​ប្រេង​នៅ​លើ​កោះ​ក្បែរ​ខាង ទោះជា​នៅ​មាន សត្វ​ឆ្មារទឹក និង​ប្រភេទ​សត្វ​ដទៃ​ទៀត​បាន​បន្ត​រស់នៅ​ក៏ដោយ​។
ប្រវត្តិ​នៃ​ការអភិវឌ្ឍ
ផ្ទៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ជា​កន្លែង​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ថាមពល​។ អណ្ដូង​ជាច្រើន ត្រូវ​បាន​គេ​ជីក​ជា​ដំបូង​នៅ​សតវត្ស​ទី​១០​។ រហូត​ដល់​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៥០០ ពួក​អឺរ៉ុប​បាន​ដឹង​ពី​ស្រទាប់​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន ដ៏​សម្បូរ​បែប​នេះ នៅ​ជុំវិញ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ ពាណិជ្ជករ​អង់គ្លេស Thomas Bannister និង Jeffrey Duckett បាន​ពណ៌នា​អំពី​តំបន់​ជុំវិញ​ឈូងសមុទ្រ​បាគូ​ថា​៖ «វត្ថុ​ចម្លែក​ដែល​បាន​ប្រទះ នៅ​ទីនេះ បាន​បញ្ចេញ​ឱ្យ​ដឹង នូវ​បរិមាណ​ប្រេង​ក្រោម​ដី​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​អាច​ផ្ដល់​ឱ្យ​ប្រទេស​ទាំងអស់​ដុត​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​របស់​គេ»​។ ប្រេង​នេះ មាន​ពណ៌ខ្មៅ ហើយ​ហៅថា Nefte ។ ក៏​មាន​ផង​ដែរ​នូវ​ប្រភេទ​ប្រេង​ដទៃ​ទៀត ដែល​មាន​ពណ៌ស និង​មាន​តម្លៃ នៅ​ក្នុង​ក្រុង​បាគូ​។ អណ្ដូងប្រេង​ក្នុង​សមុទ្រ និង​ម៉ាស៊ីនខួង​ដំបូង​បង្អស់ ត្រូវ​បាន​ផលិត​ឡើង​នៅ​ឈូង​ប៊ីប៊ី-ហេយបាត (Bibi-Heybat Bay) អាហ្សែបែហ្សង់​។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៧៣ ការ​រុករក និង​ការអភិវឌ្ឍ​បាន​ចាប់ផ្ដើម នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​នៃ​តំបន់​ប្រេង​ដ៏​ធំ​បំផុត​នៅ​លើ​ពិភពលោក ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​នា​សម័យ​នោះ ស្ថិត​នៅ​ឧបទ្វីប Absheron ក្បែរ​ភូមិ villages of Balakhanli, Sabunchi, Ramana និង Bibi Heybat ។ លទ្ធភាព​នៃ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ប្រេង​នា​ពេល​នោះ មាន​ច្រើន​ជាង ៥០០ លាន​តោន​។ មកដល់​ឆ្នាំ ១៩០០ បាគូ​មាន​អណ្ដូងប្រេង​ជាង ៣០០០ ក្នុង​នោះ មាន ២០០០ ត្រូវ​បាន​ដំណើរការ​ក្នុង​កម្រិត​ឧស្សាហកម្ម​។ នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៩ កិត្តិនាម​នៃ​បាគូ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា រាជធានី​មាស​ខ្មៅ បាន​ចែកចាយ​ប្រេង​ទៅ​ស្ទើរ​ពេញ​ពិភពលោក ដែល​បាន​ឱ្យ​កម្មករ​ជំនាញ និង​អ្នកឯកទេស​ជាច្រើន ប្រមូល​ផ្ដុំ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​។ មកដល់​សតវត្ស​ទី​២០ បាគូ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សកល សម្រាប់​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​អន្តរជាតិ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩២០ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​បុលសេវិក (Bolsheviks) បាន​គ្រប់គ្រង​អាហ្សែបែហ្សង់ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ឯកជន​ទាំងអស់ ត្រូវ​បាន​ដកហូត ដោយ​រួមបញ្ចូល​ទាំង​អណ្ដូងប្រេង និង​រោងចក្រ​។ ក្រោយមក​ទៀត ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​ទាំងអស់​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​សូវៀត​មួយ​នេះ ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាល់​ដោយ​គោលការណ៍ នៃ​សហភាព​សូវៀត ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤១ អាហ្សែបែហ្សង់ ផលិត​បាន ២៣.៥ លាន​តោន ហើយ​តំបន់​បាគូ បាន​ផ្ដល់​ជិត ៧២% នៃ​ផលិតផល​ប្រេង​សរុប​នៃ​​សហភាព​សូវៀត ​​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៤ កិច្ចសន្យា​សតវត្ស ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា ដែល​បើកផ្លូវ​ឱ្យ​មាន​ការអភិវឌ្ឍ​ជា​លក្ខណៈ​អន្តរជាតិ​ដ៏​សំខាន់ នៃ​តំបន់​ប្រេង​បាគូ​។ បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង Baku-Tbilisi-Ceyhan គឺជា​បំពង់​ក្រោម​ដី​ដ៏​សំខាន់​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អាហ្សែបែហ្សង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ទៅ​កាន់​កំពង់ផែ​ Ceyhan នៅ​សមុទ្រ​មីឌីទែរ៉ានេ​របស់​តួគី​ ដែល​បើក​ឱ្យ​ដំណើរការ​កាលពី​ឆ្នាំ ២០០៦​។
បញ្ហា​បច្ចុប្បន្ន
ប្រេង​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់ស្មាន​ថា​អាច​មាន​តម្លៃ​រហូតដល់ ១២ ពាន់​លាន​ដុល្លារ​។ ការ​រលំរលាយ​នៃ​សហភាព​សូវៀត នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ បាន​បើកផ្លូវ​ឱ្យ​មាន​ការ​វិនិយោគ និង​ការអភិវឌ្ឍ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​ប្រេង​អន្តរជាតិ​ជាច្រើន​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៨ លោក Dick Cheney បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​៖ "ខ្ញុំ​មិន​អាច​គិត​សោះ នៅ​ខណៈ​មួយ​ដែល​យើង​មាន​តំបន់​ទើប​ងើប​ផុត​ថ្មីៗ​នេះ ក្លាយ​ទៅជា​គោលដៅ​ដ៏​សំខាន់​ដូច​ជា​សមុទ្រ​កាសព្យែន​នេះ​ឡើយ"​។
ដំណោះស្រាយ​ក្នុង​ការអភិវឌ្ឍ​នៅ​ក្នុង​តំបន់ គឺជា​ទស្សនវិស័យ​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ហើយ​និង​ការ​កំណត់​ព្រំដែន​ទឹក​នៃ​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ទាំង​៥​។ ជម្លោះ​បច្ចុប្បន្ន​ជុំវិញ​ព្រំដែន​ទឹក​រវាង តូមិននីស្ថាន និង​អ៊ីរង់​អាច​បណ្ដាល​ឱ្យ​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​ផែនការ​អភិវឌ្ឍ​នា​ពេល​អនាគត​។
វាទប្បដិវាទ​ទំនាស់​ជាច្រើន បច្ចុប្បន្ន​មាន​លើ​បញ្ហា​សំណើ​បង្កើត​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ គម្រោង​ទាំងនេះ អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ទីផ្សារ​លោក​ខាងលិច​ងាយស្រួល​ទទួលយក​ប្រេង​ពី​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​អាច​ឈាន​ដល់ អ៊ូបេគីស្ថាន តូមិននីស្ថាន​។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក បាន​ផ្ដល់​ការ​គាំទ្រ​ដល់​គម្រោង​ទាំង​នេះ​។ រុស្ស៊ី បាន​ជំទាស់​ជា​ផ្លូវការ​ដោយ​សំអាង​លើ​ការ​វិភាគ​បរិស្ថាន​ក្រោម​ដី ចំណាំ​ថា បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ទាំងនេះ​នឹង​បំផ្លាញ​ដល់​ភាព​ផ្ដាច់មុខ​របស់​រុស្ស៊ី​ក្នុង​ការ​នាំ​អ៊ីដ្រូកាបូន​ចេញ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ព្រំដែន​ខាងលិច​ពី​ក្នុង​តំបន់​។ ថ្មីៗ​នេះ​ទាំង​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​តូមិននីស្ថាន បាន​បង្ហាញ​ការ​គាំទ្រ​ចំពោះ​គម្រោង​បង្កើត​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ទៅ​ក្រៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។
ប្រព័ន្ធ​ប្រឡាយ
ថ្វើបើ សមុទ្រ​កាសព្យែន​ពុំ​មាន​លំហូរ​ចេញ​ក៏​ពិតមែន តែ​លំហូរ​ចូល​ដ៏​សំខាន់​របស់​វា (ទន្លេ​វ៉ុលកា) ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ដោយ​ផ្លូវ​នាវាចរ​ដ៏​សំខាន់​ជាមួយ​ទន្លេ​ដុន (និង​សមុទ្រ​ខ្មៅ​ថែមទៀត) និង​ជាមួយ​សមុទ្រ​បាល់ទិក (Baltic Sea) ជាមួយ​ដៃ​ប្រឡាយ ទៅ​ភាគ​ខាងជើង Dvina និង​ទៅកាន់​សមុទ្រ​ស (the White Sea) ។ លំហូរ​ចូល​ផ្សេងទៀត​ដូចជា ទន្លេ​គូម៉ា (Kuma River) ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ដោយ​ប្រឡាយ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព​ជាមួយ​អាងទន្លេ​ដុន​បាន​យ៉ាង​ប្រសើរ​។
ប្រឡាយ​ដែល​បាន​ស្នើ​ក្នុង​អតីតកាល
ប្រឡាយ​គោល​របស់​តូមិននីស្ថាន ដែល​បាន​គ្រោង​ចាប់​ដំណើរការ​សាងសង់​នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៥០ អាច​នឹង​រត់​ពី Nukus នៃ​ទន្លេ Amu-Darya ទៅ Krasnovodsk នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ វា​នឹង​មិន​ត្រឹមតែ​ប្រើ​សម្រាប់​ការ​ស្រោចស្រព​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ក៏​សម្រាប់​នាវាចរ​ផង​ដេរ ដោយ​ភ្ជាប់​ទន្លេ Amu-Darya និង​សមុទ្រ​អារ៉ាល់ ទៅ សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ គម្រោង​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះបង់ចោល​ភ្លាមៗ ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ចូសែហ្វ ស្តាលីន ក្នុង​ការ​គាំទ្រ​ដល់​ប្រឡាយ Qaraqum ដែល​បាញ់​ឆ្ពោះ​ទៅកាន់​ទិស​ខាងត្បូង ដែល​បច្ចុប្បន្ន​មិន​បាន​ទៅ​ដល់​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទេ​។ នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៣០ ដល់ ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៨០ គម្រោង​សម្រាប់​ប្រឡាយ Pechora-Kama ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ពិភាក្សា​ជា​ចំហ ហើយ​ការ​ពិសោធ​សាងសង់ ដោយ​ការ​បន្ទុះ​នុយក្លេអ៊ែរ​ខ្លះ ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៩​។ សម្រាប់​គម្រោង​នេះ នាវាចរ​គឺជា​គោលដៅ​ទី​ពីរ គោលដៅ​ចម្បង​នៃ​គម្រោង​នេះ​គឺ​ការ​ទាញ​យក​ទឹក​ខ្លះ​ពី​ទន្លេ Pechora (ដែល​ហូរចាក់​ទៅ​មហាសមុទ្រ​អាកទិក) ដោយ​ឆ្លងកាត់ Kam ទៅ​ក្នុង​ទន្លេ​វ៉ុលកា​។ គោលដៅ​នេះ គឺ​មាន​ទាំង​ការ​ស្រោចស្រព និង​ការ​រក្សា​កម្ពស់​ទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន ដែល​បាន​ត្រូវ​គេ​គិត​ថា​នឹង​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​លឿន​ប្រកបដោយ​គ្រោះថ្នាក់​នៅ​ពេលណា​មួយ​។
ប្រឡាយ​អឺរ៉ាស៊ី
នៅ​ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៧ ដើម្បី​លើកកម្ពស់​ទីផ្សារ​នៃ​ប្រទេស​ដ៏​សម្បូរ​ប្រេង​របស់​គាត់ ប្រធានាធិបតី​កាហ្សាក់ស្ថាន Nurzarbaev បាន​ដាក់​សំណើ​នូវ​ប្រឡាយ ៧០០ គ.ម ដោយ​ភ្ជាប់​ពី​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ទៅ​សមុទ្រ​ខ្មៅ​។ ដោយ​សង្ឃឹម​ថា ប្រឡាយ​អឺរ៉ាស៊ី នឹង​នាំ​ប្រទេស​ដីគោក​កាហ្សាក់ស្ថាន និង​ប្រទេស​អាស៊ីកណ្តាល​ផ្សេងទៀត អាច​ចូល​ទៅ​កាន់​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនសមុទ្រ ដែល​ផ្ដល់​លទ្ធភាព​ដល់​ពួកគេ​ក្នុង​ការ​បង្កើន​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ដ៏​សំខាន់​។ នៅ​ខណៈ​ដែល​ប្រឡាយ​នឺង​ត្រូវ​ទម្លុះ​ទឹកដី​រុស្ស៊ី វា​នឹង​ផ្ដល់​អត្ថប្រយោជន៍​ដល់​កាហ្សាក់ស្ថាន​ដោយ​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ពី​កំពង់ផែ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​របស់​ខ្លួន​។ គម្រោង​ដូចគ្នា​នេះ​សម្រាប់​ប្រឡាយ​យ៉ាង​ច្រើន ត្រូវ​បាន​គណៈកម្មាធិការ​ធនធាន​ទឹក នៃ​ក្រសួង​កសិកម្ម​កាហ្សាក់ស្ថាន និយាយ​ថា នឹង​កាត់តាម​ទំនាប Kuma-Manych ដែល​បច្ចុប្បន្ន ចំណង​រវាង​ទន្លេ​និង​បឹង​ជាច្រើន ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​រួចរាល់​ហើយ ដោយ​ប្រឡាយ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព (ប្រឡាយ Kuma-Manych) ។ ការអភិវឌ្ឍ​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ប្រឡាយ វ៉ុលកា-ដុន នឹង​ក្លាយទៅជា​ជម្រើស​មួយ​ផ្សេងទៀត​។
ជម្លោះ​អន្តរជាតិ
ការ​ជួបពិភាក្សា​រវាង​បណ្ដា​រដ្ឋ​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​នៅ​ឆ្នាំ ២០០៧ បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ ដែល​រារាំង​នាវា​ណាមួយ​ដែល​មិនបាន​ប្រើ​ទង់ជាតិ​របស់​រដ្ឋ​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ពី​ការ​មកដល់​នៅ​ដែនទឹក​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។
ការដឹកជញ្ជូន
មាន​សេវាកម្ម​នៃ​ការដឹកជញ្ជូន​តាម​នាវាចម្លង​ជាច្រើន ដែល​ដំណើរការ​នៅលើ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​រួមមាន​៖
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
ព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័ន្នទី១
ព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័ន្នទី១ (៨៧៧-៨៨៩គ.ស) បានបំពេញ
ឃុំក្រាំងយ៉ូវ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ១៥ភូមិ ៖
ទឹកធ្លាក់តាតៃ
សណ្ឋានទឹកធ្លាក់
ទឹកមានពីរដំណាក់ ដោយដំណាក់ទី១ មានកំពស់ ៥ ទៅ ៦ ម៉ែត្រ នឹងដំណាក់ទី២ មានកំពស់ ១២ ទៅ១៥ ម៉ែត្រ។ ទឹកធ្លាក់តាតៃ ត្រូវបានគេ អភិវឌ្ឍន៍អោយមានសោភ័ណ្ឌភាព សំរាប់ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ។
ប្រវត្តិទឹកធ្លាក់
រូបភាព:chanthea koem.jpg ឯកសារ:ស្នាមញញឹម.gif ទឹកធ្លាក់តាតៃ ត្រូវបានស្គាល់ថា ជាទឹកធ្លាក់ តាឥសី ។​ បើយោងតាមការអះអាង របស់បុរសម្នាក់ឈ្មោះ តាតៃ ហើយកូនប្រុសរបស់គាត់ ដែលបានទៅនេសាទនៅទីនោះ ព្រោះ ទឹកធ្លាក់ ត្រូវបានចូលរួមគ្នា រវាងទឹកសាប នឹងប្រៃ ។​ មានខ្យល់ព្យុះ​ ហើយដែលកើតអំពីទឹកជំនន់ ជន់លិចដែលនាំអោយ កូនរបស់តាតៃ ទៅ។ ពីរ បី ថ្ងៃក្រោយមក ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ក្មេងប្រុសបានស្វែងរកពីកន្លែង ដែលកូនរបស់គាត់រកលែងឃើញ។ នៅពេលដែលតាតៃ បានសួរកូនប្រុស​របស់គាត់ ហើយកូនរបស់កូនគាត់​​ បានឆ្លើយថា មានមនុស្សម្នាក់​  អ្នកដែលបាន យកខ្ញុំទៅលាក់ខ្លួន ជាកន្លែងដែលគាត់ មានបំណងសម្លាប់ខ្ញុំ។ ប៉ុន្តែនៅភ្លាមនោះ តាឥសី បានលេចនៅពីមុខកូនប្រុស តាតៃ ហើយនៅពីក្រោយ ខ្លួនគាត់។ ​បន្ទាប់មក​ ក៏បានលឺដំណើររឿង តាតៃនឹងប្រពន្ធរបស់គាត់បាន ជឿដែលកូនរបស់ពួកគេ បានរួចពីគ្រោះថ្នាក់ដោយសារ តាឥសី ឬ  អ្នកសាចាំ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកោះកុង
និកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា
ភិក្ខុមង្គលរក្ខិតោ ឃឹម សាលីម និស្សិតឆ្នាំទី១នៃមហាវិទ្យាល័យមហាបញ្ញា
សមោធានស័ព្ទ
ឡាយទៅតាមកម្រិតនៃការយល់ដឹងមិនថាដោយទស្សនវិទ្យា ឬប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតាមតំបន់ដែលខ្លួនរស់នៅនោះទេ ហើយព្រមជាមួយនឹងការដាក់ឈ្មោះផ្សេងៗគ្នានិងជាញឹកញាប់
ត្រូវបានប្រើក្នុងបរិបទផ្សេងៗគ្នាទៀតផង។ ខាងក្រោមនេះអាចមានការប៉ះពាល់ដល់ការពិព៌ណនានូវការបែងចែកជានិកាយធំៗទាំងឡាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាផងដែរ៖ និកាយអភិរក្ស
និយម បានដល់ពួកដែលរក្សាទុកនូវធម៌វិន័យដូចដើមគឺពួកវិភជ្ជវាទី​(មានឈ្មោះហៅឆ្លាស់គ្នាសម្រាប់និកាយដំបូងៗនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។
ដូចជាការញែកខ្លួនចេញពីបែបពួកបស្ចិមនោះ។
គឺព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហ្នឹងឯង។
ព្រះពុទ្ធសាសនារួមទាំងនិកាយថេរវាទក្នុងពេលស្របគ្នា ហេតុដូច្នេះសូម្បីតែនិកាយថេរវាទមានភាពត្រឹមត្រូវទៅនឹងធម៌វិន័យដែល ចងក្រងដោយព្រះអរហន្ត៥០០អង្គមានព្រះមហាកស្សប
ព្រះអានន្ទ និងព្រះឧបាលីជាដើមហើយក៏ដោយ ក៏ត្រូវបានគេបង្ករវិវាទនាពេលក្រោយផងដែរ។ ជាពិសេសគោលបំណងនៃការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយានដោយពួកអ្នក
ប្រាជ្ញទាំងឡាយទៅតាមតំនង់ទាំងឡាយមានប្រទេសចិន កូរ៉េ ទីបេ និងជប៉ុនក៏គឺវាទប្បដិវាទហ្នឹងឯង ដែលក្រោយមកនិកាយមហាយាននេះស្ទើរតែមិននៅសល់ភាពដើមពោលគឺពុទ្ធវចនៈ
អាស្រ័យចិត្តវិញ្ញាណជាធម៌វិន័យហើយមិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជានិកាយណាទេ។
ត្រូវបានគេមើលដោយទស្សនៈអវិជ្ជមាន។
ដោយឡែកពីគេឯង។ ធម៌វិន័យគ្រឹះរបស់ពួកនិកាយអាស៊ីបូព៌ានិងទីបេគឺអាស្រ័យចិត្តវិញ្ញាណជាគោល។
អាស៊ីបូព៌ាមិនសំដៅដល់ពួកនិកាយទីបេទេ។
ជាផ្នែកមួយនៃគម្ពីរសាសនាខាងទីបេរួមបញ្ចួលទាំងគម្ពីសាវកយាន មហាយាន និងវជរយាន។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានប្រើពាក្យថាតន្រ្តិកថេរវាទដោយសំអាងទៅលើការគោរព
ប្រតិបត្តិដែល បានគេរកឃើញ ជាពិសេសគឺព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
នៅរស់រាន មានជីវិតទល់សព្វថ្ងៃនៃប្រវត្តិសាស្ត្រពុទ្ធសាសននិកាយ (បឋមនិកាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា)។ ពាក្យថាថេរវាទ ជាទូទៅប្រើសម្រាប់ហៅនិកាយដំបូងហ្នឹងឯង។
ព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ បានទទួលស្គាល់ជាសកលថាមានការបែងចែកដូច្នេះ ភាគច្រើនដែលរាប់បញ្ចូលទាំងនិកាយស្ហិង្គង់របស់ជប៉ុន។ ខ្លះទៀតសំដៅយកទំនៀមមិលគ្យោ
របស់កូរ៉េដែលមិនបានបំបែកជានិកាយទេ។ អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់បានមានប្រសាសន៍ថា ក្រៅពីភាពប្រឹងប្រែងរបស់ពួកជនជំនាន់ក្រោយនៃពុទ្ធសាសនិកផ្លាល់ វានៅតែមានភាព
បឋមនិកាយ
thumb|200px|right|An image of Gautama Buddha with a [[Manji#Buddhism|Manji, traditionally a Buddhist symbol of infinity, on his chest. Ananda, the Buddha's disciple, appears in the background. This statue is from Hsi Lai Temple.]]
Numerous attempts have been made to tabulate these schools. Here is one.
និកាយទាំង២០នៃព្រះពុទ្ធសាសនា
ស្ថាវិរវាទ─┬─ ហេមវ័ត──────────────────────────────────────────── └─ ស៌វស្តិវាទី─┬─────────────────────────────────── ├ វជ្ជីបុត្រិយៈ ─┬──────────────────── │              ├ ធម្មុត្តរៈ─────── │              ├ ភទ្រយនិយៈ───── │              ├ សម្មិតិយៈ──────── │              └ ឆន្នគិរិកៈ───── ├ មហិសាសកៈ─┬───────────────────── │           └ ធម្មគុត្តកៈ────── ├ កស្សបិយៈ──────────────────────── └ សុត្តន្តិកៈ──────────────────────
មហាសង្ឃិកៈ─┬──────────────────────┬───── ├ ឯកព្យាហារកៈ        ├ ចិត្តិកៈ ├ លោកុត្តរវាទី      ├ អបរសីល ├ កុក្កុតិកៈ          └ ឧត្តរសីល ├ ពហុសុត្តិយៈ └ បញ្ញប្បតិវាទី
ថេរវាទនិកាយ
right|frame
ឬផ្សេងពីធម្មបតិបត្តិពិតៗ។ មានភាពខុសគ្នាសំខាន់ៗជាច្រើនអន្លើនៃការប្រព្រឹត្តរឹង ឬធូររលុងចំពោះវិន័យ។
និកាយមហាយាន
thumb|right|200px|Chinese [[Glazed stoneware of a Buddhist monk, or Future Buddha, dated to the 20th year of the យុគចេនឡា, or 1468 AD.]]
និកាយតន្រ្តិកៈ
see also: វិជ្រយាន Subcategorised according to predecessors
អត្ថបទយោង
Coleman, Graham, ed. (1993). A Handbook of Tibetan Culture. Boston: Shambhala Publications, Inc.. ISBN 1-57062-002-4.
ឃុំប្រាសាទ
ឃុំប្រាសាទអាចសំដៅលើ
ឃុំស្វយទង់ខាងជើង
ឃុំសា្វយទង់ខាងជើង
បទពង្សាវតារខ្មែរ
បទពង្សាវតារខ្មែរ ជាស្នាដៃរបស់ សាស្រ្តាចារ្យនួន កន (១៩៣៤ - ២០០២) នៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ និពន្ធនៅថ្ងៃទី ១២ខែកញ្ញា ១៩៥៨
អត្ថន័យក្នុងបទនេះ មានលក្ខណៈជាតិនិយម ដោយបានទូន្មានយើងគ្រប់គ្នាឲ្យយល់ដឹងពីសាវតារ និងវប្បធម៌ដ៏រុងរឿងរបស់យើងកាលពីសម័យមហានគរដែលបានផ្សព្វផ្សាយរហូតដល់ចុងបូព៌ា។ បទនេះក៏បង្កប់មនោសញ្ចេតនាស្នេហាជាតិ បណ្តុះគំនិតជាតិនិយម និងបង្ហាញពីមោទនភាពដែលបានកើតមកជាកូនខ្មែររស់នៅលើទឹកដីអាណាចក្រខ្មែរ។ ជាងនេះទៅទៀតបទចម្រៀងនេះក៏បានដាស់សតិកូនខ្មែរគ្រប់រូបឲ្យងើបឡើង តាំងចិត្តឲ្យមុតមាំ ដើម្បីថែរក្សានិងលើកតម្កើនវប្បធម៌ជាតិខ្លួនឲ្យរុងរឿងដូចសម័យមហានគរ។​
ជាធម្មតា បទនេះត្រូវបានចាក់ផ្សាយនៅតាមវិទ្យុនៅពេលព្រឹកៗ ក៏ដោយជាត្រូវបានសិស្សានុសិស្សច្រៀងយ៉ាងទ្រហឹងអឺងកង លាន់ឮសូរយ៉ាងពិរោះរណ្តំពេញទីធ្លាសាលានៅពេលគោរពទង់ជាតិ ។
អត្ថបទ​ចម្រៀង
<div class='snap_preview'><p style="text-align:center;" align="center"> បទៈ      ពង្សាវតារ​ខ្មែរ និពន្ធ​ដោយៈ សាស្រ្តាចារ្យ នួន កន (១៩៣៤ - ២០០២) នៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ និពន្ធនៅថ្ងៃទី ១២ខែកញ្ញា ១៩៥៨ ​​​​
​​​​
​​​​​​​                                                                                                                   ១.  ខ្មែរ​អើយ ចូរ​ចាំ​ជាក់​ថា តាមសាវតារ ជាតិ​ខេមរា ធ្លាប់​តែ​ថ្កើង ទឹក​ដី​ខ្មែរ​ធំ ទូលំ​ទូលាយ សព្វសាយ​រុងរឿង គេ​តែង​លើក​តម្កើង តម្កល់​ជាតិ​យើង ចាត់​ទុក​ឡើង​ជា​ជាតិ​ច្បង ។ <p style="text-align:center;" align="center"> ២. អារ្យធម៌ ខ្ពង់ខ្ពស់​ឆើតឆាយ
បាន​ចេញ​ផ្សព្វផ្សាយ គ្រប់​ទិស​ទាំង​ឡាយ ចុង​បូព៌ា
សាសនា​សិល្បៈ ចម្លាក់​វិចិត្រ គំនិត​សិក្សា
ជា​គោលការណ៍​ខ្មែរ​ផ្សាយ​ទៅ ។ <p style="text-align:center;" align="center"> ៣. ខ្មែរ​អើយ ចូរ​ស្ដាប់​សាវតារ
ដែល​បាន​ចរចា បញ្ជាក់​ប្រាប់​ថា ពូជ​ខ្មែរ​​ថ្កើង
តាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​មាំ ខិតខំ​ប្រឹង​វេញ បញ្ចេញ​តម្កើង
តម្លៃ​​នៃ​ជាតិ​ខ្មែរ​យើង ឲ្យ​បាន​រុងរឿង
ឯកសារ​យោង
Choun Nath
ឃុំប្រាសាទ (ស្រុកស្អាង)
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៥ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
និមិត្តរូបរបស់ប្រាសាទខ្មែរ
តួនាទីប្រាង្គប្រាសាទ និងព្រះបដិមាខ្មែរ នាសម័យមហានគរ
​ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា
វិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ
វិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ ជាវិទ្យាលយ័មួយនៅក្នុងចំកណ្តាលបេះដូងរាជធានីភ្នំពេញ, ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ អនុវិទ្យាល័យនេះ​ត្រូវបានគេបង្កើតនៅឆ្នាំ​ ១៨៧៣ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៣៣ ប្រែទៅជាវិទ្យាល័យ​រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ប្រវត្តិ​
ក្រោម​ការ​ផ្តួច​ផ្តើម​របស់​លោក​ហ្រ្វង់ស្វ័រ​ហ្វុងតែន សាលា​ទំនើប​ដំបូង​គេ​ត្រួវ​បាន​បង្កើត​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៧៣។ សាលា​នេះ​ជា​សាលា​បារាំងសេស​Ecole du Protectorat (សាលារាជការអាណាព្យាបាល)នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ សាលា​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​Collège du Protectoratអនុវិទ្យាល័យរាជការអាណាព្យាបាល)នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៣ បន្ទាប់​មក​Collège Sisowath អនុវិទ្យាល័យ​ស៊ីសុវត្ថិ​នៅ​ឆ្នាំ១៩០៥។ អនុវិទ្យាលយ័​នេះ​សម្រាប់​បំពាក់​បំប៉ន​ចំណេះ​ដឹង​សិស្សដើម្បី​បម្រើការ​នៅ​ក្នុង​​ស្ថាប័ន​​រាជការ​​អាណានិគមនិយម​បារាំងសេស​ផ្នែក​យុត្តិធម៌និង​ផ្នែក​រដ្ឋបាល​។
នៅ​ឆ្នាំ១៩៣៣ អនុវិទ្យាល័យ​ស៊ីសុវត្ថិ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជាវិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ។ សិស្សានុសិស្ស​ជាតិ​កម្ពុជា​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​លើក​ដំបូង​នៅ​វិទ្យាល័យ​នេះ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៣៩។ មាន​តែ​សិស្ស​ចំនួន​១៤៤​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​បាន​បញ្ចប់​សញ្ញបត្រ​ទុតិយភូមិ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៥៤។ ក្រសួងអប់រំ​កាល​ណោះ​បាន​ព្យាយាម​បញ្ចូល​ការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែរនៅគ្រប់ថ្នាក់​ដែល​កាល​នោះ​ វិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវត្ថិ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​នៅ​កំឡុង​ឆ្នាំ១៩៦៧។
នៅ​ជំនាន់សាធារណរដ្ឋខែ្មរវិទ្យាល័យ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្តូរ​ឈ្មោះ​២ដង ៖​ លើក​ទី​១ វិទ្យាល័យ៩តុលា នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧០ បន្ទាប់​មក​នៅ​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ប្រកាស​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ ក៏​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា វិទ្យាល័យ ភ្នំដូនពេញ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៤។ ក្រោម​របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ​ វិទ្យាល័យ​នេះ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​សាលា​អង្គលីលេខ។​ បុគ្គលិក​សិក្សា គ្រូបង្រៀន​ សិស្ស​ត្រូវ​បាន​បណ្តេញ​ចេញ​​ហើ់យ​ជំលៀស​ទៅ​តាម​សហករណ៍​ជនបទផ្សេងៗ​ហើយ​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់។