សមុទ្រកាសព្យែន
ជម្លោះ​អន្តរជាតិ
ការចរចា​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការកំណត់​ព្រំដែន នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​បាន​អូសបន្លាយពេលវេលា​អស់​ជិត​មួយ​ទសវត្ស​មកហើយ​រហូតមកដល់​បច្ចុប្បន្ន រវាង​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ទាំង​ប្រាំ​គឺ​៖ អាហ្សែបែហ្សង់ រុស្ស៊ី កាហ្សាក់ស្ថាន តូមិននីស្ថាន និង អ៊ីរ៉ង់​។ តួនាទី​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន គឺជា​គន្លឹះ​នៃ​ដំណោះស្រាយ​បញ្ហា​។ មាន​បញ្ហា​ចម្បង​បី ដែល​អាច​ធ្វើឲ្យ​រៀបរយ​ដោយ​តួនាទី​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​គឺ​៖ សិទ្ធិ​ទាញយក​ធនធាន​ខនិជ (ប្រេង និង​ឧស្ម័នធម្មជាតិ) សិទ្ធិ​លើ​ការនេសាទ និង​សិទ្ធិ​ចូល​ទៅកាន់​ដែនទឹក​អន្តរជាតិ (ដោយ​ត្រូវ​ឆ្លងកាត់​ទន្លេ​វ៉ុលហ្កា​របស់ រុស្ស៊ី និង​ប្រព័ន្ធ​ប្រឡាយ​ដែល​តភ្ជាប់​ទៅកាន់​សមុទ្រខ្មៅ និង​សមុទ្រ​បាលទិក)​។ សិទ្ធិ​ក្នុង​ការឆ្លងកាត់​ទន្លេ​វ៉ុលហ្កា គឺជា​កត្តា​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​រដ្ឋ​ដីគោក​ដូចជា​៖ អាហ្សែបែហ្សង់ កាហ្សាក់ស្ថាន និង តូមិននីស្ថាន​។ បញ្ហា​នេះ​អាស្រ័យលើ​ប្រទេស រុស្ស៊ី ព្រោះ​ចរាចរ​ដ៏​សំខាន់​នេះ​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ទឹកដីរុស្ស៊ី​។ ប្រសិនបើ ផ្ទៃទឹក​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​សមុទ្រ នោះ​នឹង​មាន​សន្ធិសញ្ញា​អន្តរជាតិ​មួយចំនួន​ចាប់​បង្ខំឲ្យ​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ​ធ្វើ​នាវាចរ​សម្រាប់​នាវា​បរទេស​។ ប្រសិនបើ ផ្ទៃទឹក​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​បឹង នោះ​នឹង​ពុំមាន​សន្ធិសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ណាមួយ ដែល​អាច​ចាប់​បង្ខំឲ្យ​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ​នៃ​ការ​ធ្វើ​នាវាចរ​សម្រាប់​នាវា​បរទេស​ឡើយ​។ បញ្ហា​បរិស្ថាន ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ភ្ជាប់ទៅនឹង​តួនាទី និង​បញ្ហា​ព្រំដែន​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ផងដែរ​។ វា​ត្រូវបាន​គេ​សម្គាល់​ឃើញថា ប្រទេស​រុស្ស៊ី​បាន​ទទួល​មរតក​យ៉ាងច្រើន​លើសលប់​ពី​កងទ័ពជើងទឹក​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​របស់​អតីត​សហភាពសូវៀត (បច្ចុប្បន្ន​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​នៅតែ​មាន​កងទ័ព​ខ្លាំងពូកែ​ជាងគេ​បំផុត​នៅក្នុង​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ដដែល)​។ ទ្រព្យសម្បត្តិ​មួយចំនួន​តូច​ទៀត ត្រូវ​បាន​ប្រគល់​ទៅឲ្យ អាហ្សែបែហ្សង់ កាហ្សាក់ស្ថាន និង​ជាពិសេស​តូមិននីស្ថាន ដោយសារ​ពួកគេ​ពុំមាន​ទីក្រុង​កំពង់ផែ​សំខាន់ៗ​។ កាហ្សាក់ស្ថាន អាហ្សែបែហ្សង់ និង​តូមិននីស្ថាន បាន​ប្រកាស​ច្រានចោល​សន្ធិសញ្ញា​នេះ​។ ប្រទេស​រុស្ស៊ី កាហ្សាក់ស្ថាន និង តូមិននីស្ថាន បាន​ឯកភាព​គ្នា​លើ​ដំណោះស្រាយ​អំពី​ការបែងចែក​មណ្ឌល​របស់​ពួកគេ​ហើយ​។ ពុំមាន​បញ្ហាចោទ​ឡើយ​រវាង កាហ្សាក់ស្ថាន និង តូមិននីស្ថាន ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​ពុំ​មាន​ការចូលរួម​ឡើយ ដូច្នេះ​លែង​មាន​ការ​ឯកភាព​គ្នា​ទៀតឡើយ​។ អាហ្សែបែហ្សង់ និង​អ៊ីរ៉ង់ បាន​ទាស់ទែង​គ្នា​លើ​បញ្ហា​តំបន់​ប្រេង​ខ្លះ ដែល​រដ្ឋ​ទាំងពីរ​បាន​ទាមទារ​។ ជាច្រើន​លើក​ច្រើន​គ្រា ដែល​កងនាវាល្បាត​របស់​អ៊ីរ៉ង់​បាន​បាញ់ប្រហារ​ទៅលើ​នាវា​អាហ្សែបែហ្សង់ ដែល​បាន​ចូល​ទៅ​ធ្វើការ​រុករក​ប្រេង​នៅក្នុង​តំបន់​ទំនាស់​។ ហើយ​ក៏​មាន​ភាពតានតឹង​ស្រដៀងគ្នា​នេះ​ដែរ​រវាង អាហ្សែបែហ្សង់ និង​តូមិននីស្ថាន​។ ទំនាស់​ខ្លះទៀត​គឺ​បញ្ហា​រវាង តូមិននីស្ថាន និង​អ៊ីរ៉ង់​។ ដោយ​មិន​អើពើ​អំពី​ជម្លោះ​នៅ​ផ្នែក​ខាងត្បូង​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន កិច្ចព្រមព្រៀង​ទ្វេភាគី​បាន​ធ្វើឡើង​ជាបន្តបន្ទាប់​នៅ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​ភាគ​ខាងជើង​ដូច​ខាងក្រោម​៖ ក្រោយពី​រុស្ស៊ី​បាន​យល់ព្រម​យក​ខ្សែមេដ្យាន​ដើម្បី​បែងចែក​មណ្ឌល​រួចមក ហើយនិង​សន្ធិសញ្ញា​ចំនួន ០៣ ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា​រវាង​រដ្ឋ​ជាប់​ដែនទឹក​ខ្លះ​នោះ ហាក់ដូចជា​រូបមន្ត​ប្រាកដនិយម​មួយ​សម្រាប់​កំណត់​ព្រំដែន​នៃ​សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ មណ្ឌល​របស់​រុស្ស៊ី​បាន​កំណត់​រួចរាល់​ហើយ​។ មណ្ឌល​របស់​កាហ្សាក់ស្ថាន​មិនទាន់​ត្រូវ​បាន​កំណត់​រួចរាល់​ទាំងស្រុង​នៅឡើយ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ពុំ​មាន​ជម្លោះ​ជាមួយ​រដ្ឋ​ដទៃ​ទេ​។ មណ្ឌល​របស់ អាហ្សែបែហ្សង់ តូមិននីស្ថាន និង អ៊ីរ៉ង់ នៅ​ពុំ​ទាន់​បាន​កំណត់​រួចរាល់​ទាំងស្រុង​នៅឡើយ​ទេ​។ គេ​មិន​បាន​ដឹង​ច្បាស់​ទេ ថាតើ​បញ្ហា​នៃ​សិទ្ធិ​ធ្វើនាវាចរ​ពី​អាហ្សែបែហ្សង់ និង​កាហ្សាក់ស្ថាន ឆ្លងកាត់​ទន្លេ​វ៉ុលហ្កា​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​របស់​ពួកគេ​ជាមួយ​រុស្ស៊ី​ដែរ​ឬទេ ហើយ​អ្វីទៅ​ជា​លក្ខខណ្ឌ​សម្រាប់​នាវា​ពី​តូមិននីស្ថាន និង​អ៊ីរ៉ង់​។