cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿង ពិតរបស់ខ្ញុំ ភាគ២
នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ខ្ញុំត្រឡប់មកស្រុកខ្មែរ ហើយបានទទួលដំណឹង ពីអ្នកស្រុកម្តុំនោះ ថា សេ្តចស្វាស បានត្រូវ ប៉ូលីសចាប់ខ្លួន ពីបទឆបោក អ្នកស្រុក។​ រីឯអ្នកស្រុកម្តុំនោះ ក៏លែងមានជំនឿលើ ការព្យាបាលជម្ងឺ សូត្រផ្លុំរំដោះគ្រោះ បោកប្រាស់ នោះតទៅទៀតដែរ។
ដោយ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
ទង់ជាតិកម្ពុជា
ទង់ជាតិ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា​ បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឱ្យ​ប្រើប្រាស់​ជា​ផ្លូវការនៅ​ឆ្នាំ១៩៩៣ ឡើងវិញក្រោយការបោះឆ្នោតសភាតំណាងរាស្ត្រ ដែលទង់នេះត្រូវបានដកចេញអស់រយៈពេលជាង ២០ឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧០ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ ។ ទង់នេះត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ អំឡុងសម័យអាណានិគមបារាំង ។ ទង់ជាតិ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា បាន​រចនា​ឡើង​តាំង​ពីឆ្នាំ១៨៥០ មកម្លេះ ដោយ​ដាក់​រូប​ប្រាសាទអង្គរវត្តពណ៌សនៅ​ចំ​ផ្ទៃ​កណ្តាល ។
ទង់​ជាតិ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា​មាន ៣ពណ៌ ​ដែល​មាន​ន័យ​ដូច​គ្នា​នឹង​បាវចនា​ជាតិ​គឺ «​ជាតិ​ សាសនា ​ព្រះមហាក្សត្រ» ៖
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
រូបភាពតូច|រូបភាពនៃការប្រើប្រាស់ទង់ជាតិកម្ពុជាតាមសម័យកាលនីមួយៗ រូបភាពតូច|ប្រាសាទអង្គរវត្តគឺជានិមិត្តរូបនៃទង់ជាតិនៃកម្ពុជា ទង់ជាតិនៃប្រទេសកម្ពុជាបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ មុនទង់ជាតិកម្ពុជាមានទង់ជាតិផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ ទង់ជាតិដំបូងត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ១៩៦៣ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាក្លាយជាអាណាព្យាបាលរបស់បារាំង។ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៨៧៥ ទង់​ជាតិ​កម្ពុជា​បាន​បង្ហាញ​រូប​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​នៅ​ចំ​កណ្តាល។ នៅឆ្នាំ១៩៤១ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន ទង់ជាតិថ្មីមួយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដែលមាននិមិត្តសញ្ញារាងជារង្វង់ដែលមានផ្កាយប្រាំនៅចំកណ្តាល និងរូបភាពប្រាសាទអង្គរវត្តនៅផ្ទៃខាងក្រោយ។ ទង់ជាតិនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៥ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យឡើងវិញ។ ទង់ជាតិកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នដែលមានពណ៌ខៀវអមក្បែរខាង និងកណ្តាលមានពណ៌ក្រហម ត្រូវបានអនុម័តបន្ទាប់ពីកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៤៨។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតដល់ថ្ងៃទី៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧០ នៅពេលដែលទង់ជាតិថ្មីត្រូវបានដាក់អោយប្រើប្រាស់សម្រាប់ខ្មែរក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែររបស់ លន់ នល់។ សាធារណរដ្ឋដែលមានរយៈពេលរហូតដល់ការកាន់កាប់របស់ខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ១៩៧៥។ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលមានពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ បានប្រើប្រាស់ទង់ជាតិពណ៌ក្រហមជាមួយនឹងការរចនាប្រាសាទអង្គរវត្តដែលមានប្រាង្គបីដែលមានពណ៌លឿងដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៧៦។ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៩ បន្ទាប់​ពី​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​វៀតណាម​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា បានរស់ឡើងវិញនូវទង់ជាតិដែលខ្មែរឥស្សរៈបានអនុម័តក្នុងថ្ងៃនៃការតស៊ូប្រឆាំងបារាំងសម្រាប់រដ្ឋថ្មី។ ទង់ជាតិនេះមានលំនាំពណ៌ដូចគ្នាទៅនឹងទង់ជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែមានរូបប្រាសាទអង្គរវត្តប្រាំប្រាង្គពណ៌លឿង។ នៅពេលដែលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា បានប្តូរឈ្មោះខ្លួនឯងថា "រដ្ឋកម្ពុជា" ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ពាក់កណ្តាលពីលើនៃទង់ជាតិបានក្លាយទៅជាពណ៌ខៀវ។ ទង់​អ៊ុនតាក់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​អន្តរកាល​ឆ្នាំ១៩៩២-១៩៩៣ រួមជាមួយនឹងទង់ជាតិរដ្ឋកម្ពុជាក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ ទង់ជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៤៨ ត្រូវបានប្រើបាស់ឡើងវិញ។ ទង់ជាតិដែលប្រើសព្វថ្ងៃនេះគឺដូចគ្នាទៅនឹងទង់ជាតិដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ទោះបីជាទង់ជាតិចាស់ជួនកាលត្រូវបានគេនិយាយថាបានប្រើគ្រោងស្នាមពណ៌ក្រហមគូរលើប្រាសាទអង្គរវត្ត ខណៈដែលទង់ជាតិបច្ចុប្បន្នប្រើពណ៌ខ្មៅជាពិសេស។ របបរាជានិយមត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅខែកញ្ញាឆ្នាំ១៩៩៣ ទង់ជាតិឆ្នាំ១៩៤៨ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងវិញនៅក្នុងខែមិថុនានៃឆ្នាំនោះ។ ទង់ជាតិកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីការស្តារឡើងវិញនូវរបបរាជានិយម និងការបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
ទង់ជាតិព្រះមហាក្សត្រ
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៣ទង់ជាតិព្រះមហាក្សត្រ គឺជាទង់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា។ ទង់នេះត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ដំបូងរបស់វាមានតាំងពីឆ្នាំ១៩៤១មកម្ល៉េះ។ ហើយក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជានិមិត្តសញ្ញាជាតិ(ព្រះរាជាសង្ហារកម្ពុជា)នៃប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។
ប្រាសាទព្រះពិធូរ
ប្រាង្គលេខ១
ប្រាង្គលេខមួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងមុខគេបង្អស់ ហើយមានព្រះពន្លាទ្រដោយសសរនៅខាងមុខ។ ប្រាង្គនេះស្ថិតនៅលើខឿនខ្ពស់មួយ ដែលមានជណ្តើរឡើងចុះបែរមុខទៅទិសខាងទាំងបួន។ នៅជុំវិញផ្នែកខាងក្រោមខឿនមានផ្ទាំងថ្មភក់ជាច្រើនស្ថិតនៅរាយប៉ាយ ចំណែកនៅផ្នែកខាងលើនៃប្រាង្គពុំមានអ្វីចាប់អារម្មណ៍ក្រៅតែពីមានផ្តែរមួយស្ថិតនៅពីមុខប្រាង្គបែរទៅទិសខាងលិចនៃទ្វារដើរចូលដែលមានចម្លាក់រឿហកូរសមុទ្រទឹកដោះស្រដៀងទៅនឹងចម្លាក់នៅលើផ្តែររបស់ប្រាង្គលេខ៤។
ប្រាង្គលេខ២
ប្រាង្គលេខ២ស្ថិតនៅខាងក្រោយប្រាង្គលេខ១។ ប្រាង្គនេះមានទ្វារបើចំហនៅទិសទាំងបួន សង់នៅលើខឿនខ្ពស់មួយដែលមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញ។ នៅលើជញ្ជាំងរបស់ប្រាង្គមានចម្លាក់ក្បាច់ដ៏ល្អស្អាតជាពិសេសរូបចម្លាក់ឆ្មាំយាមនៅសងខាងបង្អួច និងទ្វារដែលមានរចនាបថស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទបន្ទាយស្រីស្ទើបេះដាក់។ នៅលើខ្លោងទ្វារខាងលិច ខាងត្បូង និងខាងកើតមានចម្លាក់ផ្តែរសម្អរូបផ្សេងៗគ្នាក្នុងនោះមានដូចជា៖ ចម្លាក់ផ្តែរនៅខ្លោងទ្វារខាងកើត៖ មានចម្លាក់ទេពមួយគង់លើកាលា។ ចម្លាក់នៅលើផ្តែរនៃខ្លោងទ្វារខាងលិចមានចម្លាក់រូបព្រះឥសូរដៃដប់ ទ្រង់ឈររាំសម្តែងបដិហារនៅលើក្បាលកាលា នៅសង់ខាងព្រះអង្គមានរូបអាទិទេពចំនួនពីរគឺព្រះវិស្ណុដៃបួន និងព្រះព្រហ្មដៃបួន ហើយនៅក្បែរនោះមានព្រះគណេសខ្លួនជាមនុស្សក្បាលជាដំរី។ ចម្លាក់ផ្តែរខ្លោងទ្វារខាងជើង មានចម្លាក់រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ។ នៅក្នុងចម្លាក់មានរូបអាទិទេព និងអសុរឈរកាន់ខ្លួននាគវ៉ាសុកិ រីឯផ្នែកកណ្តាលដងខ្លួននាគមានរូបព្រះវិស្ណុដៃបួនគង់នៅព្រះអធិបតី ហើយនៅផ្នែកខាងក្រោមព្រះវិស្ណុមានរូបតូចៗ មួយចំនួនដែលជាប្រភេទរតនភណ្ឌកើតចេញពីការកូរសមុទ្រទឹកដោះនោះរួមមាន ព្រះនាងលក្ស្មី ក្បាលដំរី សេះ រូបទេពផ្សេងៗ រូបអណ្តើក នៅខាងក្រោមក្បាលដំរី។ នៅលើដីផ្នែកខាងលិចនៃខឿន មានចម្លាក់ហោជាងមួយស្តីអំពី ព្រះវិស្ណុគង់លើគ្រុឌ។ ចំណែកនៅផ្នែកខាងជើង ឆៀងខាងកើតនៃខឿនមានចម្លាក់សេះក្បាលបីនៅលើផ្ទាំងថ្មមួយ រូបនេះប្រហែលជាយានជំនិះរបស់ព្រះច័ន្ទ។
ប្រាង្គទី៣
ប្រាង្គទី៣ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃប្រាង្គទី២ហើយមានព្រះពន្លាមួយនៅចំពីមុខប្រាង្គនៃទិសខាងលិច។ ប្រាង្គនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និងផ្ទាំងថ្មភក់ធ្លាក់រាយប៉ាយនៅលើដី។ នៅផ្នែកខាងលើនៃប្រាង្គមានផ្ទាំងចម្លាក់ខ្លះស្ថិតនៅលើស្លាប់ខាងជើង ដែលបង្ហាញអំពិស្តេចយក្សបាណៈដៃដប់ ជិះរាជរថធ្វើចម្បាំងជាមួយនឹងព្រះក្រិស្ណៈគង់ល់បក្សីគ្រុឌ។ ចំណែកឯស្លាបនៃទ្វារខាងត្បូងមានចម្លាក់រឿងស្តីអំពីព្រះវិស្ណុដៃ៤ក្នុងទម្រង់ជាអាវតាព្រហ្មតឿឈ្មោះវាមនៈឈានជើងបីជំហានសង្រ្គោះភពទាំងបីពីការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេចយក្សក្រុងពាលី។
ប្រាង្គលេខ៤ និងលេខ៥
ប្រាង្គលេខ៤នេះមិនសូវមានលក្ខណៈទាក់ទាញ ក្រៅពីមានព្រះសិវលិង្គមួយដ៏ធំមានបីថ្នាក់នៅផ្នែកខាងលើនៃប្រាង្គ។ ចំណែកឯប្រាង្គលេខ៥មានទីតាំងស្ថិតនៅខាងក្រោយប្រាង្គលេខ២និងលេខ៣។ ប្រាង្គមានសភាពធំទូលាយ និងមានជណ្តើរឡើងចុះពីថ្នាក់ដែលបានបង្ហាញអំពីលក្ខណៈខុសប្លែក និងគួឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងប្រាង្គទាំងបួនឯទៀត។
ឯកសារយោង
ព្រះពិធូរ
តូនី វ៉ាការ៉ូ
លោកតូនី វ៉ាការ៉ូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកកាសែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកថតរូប
ល្អាងស្ពាន
ល្អាងស្ពានជាឈ្មោះរូងភ្នំថ្មកំបោរមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងភ្នំទាក់ទ្រាំង ភូមិគីឡូម៉ែត្រ៣៨ ឃុំត្រែង ស្រុករតនមណ្ឌល ខេត្តបាត់ដំបង ដែលមានចម្ងាយពីក្រុងបាត់ដំបង ប្រមាណ៤០គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងបាត់ដំបង តាមបណ្ដោយផ្លូវឆ្ពោះទៅខេត្តប៉ៃលិន។
និរុត្តិសាស្ត្រ
ល្អាងស្ពានជាឈ្មោះដែលអ្នកស្រាវជ្រាវផ្ដល់ឱ្យ ដោយហៅតាមរូបរាងថ្មដែលមានសណ្ឋានដូចជាស្ពាននៅក្នុងល្អាង។ ភ្នំនេះកកើតឡើងនៅចុងស័កទី១ សម័យពែមីញៀង ដែលមានអាយុកាលប្រហែល៣០០លានឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជ។
ពូជមេឬក្មេរ...
I/. ការបង្កើតពូជមេ ឬ ក្មេរ
ល្អាងស្ពាន
ប្រវត្តិ
នៅទសវត្សទី៦០ (ឆ្នាំ១៩៦៤) លោករ៉ូឡង់-ម៉ូរ៉េ (Roland Mourer) និងប្រពន្ធរបស់គាត់អ្នកស្រីសេ-ស៊ីល (Cécile) បានមកដល់ល្អាងស្ពាននេះហើយគាត់បានធ្វើការសិក្សាដោយការធ្វើកំណាយសាកល្បង នៅលើផ្ទៃដីសរុបចំនួន១៥ម៉ែត្រក្រឡា ដែលចែកជាបីរណ្ដៅនៅក្នុងផ្ទៃរូងទាំងមូល។ រូងនេះមានបណ្ដោយ៤២ម៉ែត្រ ទទឹង២០ម៉ែត្រ និងកម្ពស់ពីផ្ទៃដីដល់ពិដាននៃរូងភ្នំប្រហែល២០ម៉ែត្រ។ នៅរណ្ដៅកណ្ដាលដែលស្ថិតនៅជិតជញ្ជាំងខាងលិច គាត់បានជីករណ្ដៅជម្រៅ១,៥០ម៉ែត្រ ហើយពិនិត្យឃើញមានដីចំនួន៩ស្រទាប់ ដោយនៅស្រទាប់ទីមួយមានដីពណ៌ស្ទើរក្រហមជម្រៅ៦សង់ទីម៉ែត្រ។ តាមរយៈការធ្វើកំណាយកាលជំនាន់នោះគាត់បានប្រទះឃើញបំណែកថ្ម និងកម្ទេចកម្ទីកុលាលភាជន៍មួយចំនួន នៅក្នុងស្រទាប់ដែលជ្រៅជាងគេ (ស្រទាប់ទី៩)។ លោករ៉ូឡង់-ម៉ូរ៉េបានបញ្ចប់ ការងារស្រាវជ្រាវរបស់គាត់ជាលើកដំបូង ដោយឱ្យលទ្ធផលនៅពេលនោះនូវកាលបរិច្ឆេទរវាង ៦៩០០០ (ការសិក្សស្រាវជ្រាវថ្មី) សាឆ្នាំ រហូតដល់ឆ្នាំ៦៨០០ មុនគ្រឹស្តសករាជ។ ចំពោះវត្ថុសិល្បៈដែលលោករ៉ូឡង់-ម៉ូរ៉េរកឃើញនៅពេលធ្វើកំណាយសុទ្ធតែជាឧបករណ៍ដែលទាក់ទងសម័យយុគថ្មបំបែក និងបំណែកវត្ថុប្រើប្រាស់ដែលធ្វើពីដីដុត។ គាត់បានធ្វើការសម្គាល់ថាល្អាងស្ពានជាស្ថានីយ៍បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលទាក់ទងនឹងការតាំងទីលំនៅក្នុងរូងភ្នំរបស់មនុស្សនាសម័យយុគថ្មបំបែក។ នៅដើមឆ្នាំ២០០៩ គម្រោងសិក្សាស្រាវជ្រាវថ្មីមួយត្រូវបានអនុវត្ត ដោយធ្វើការសិក្សាបន្ថែមនៅស្ថានីយ៍ដដែលនេះ តាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងបារាំងដោយមានក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវដើម្បីការអភិវឌ្ឍរបស់ប្រទេសបារាំងតាមរយៈស្ថានទូតបារាំង។ គម្រោងស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈក្រោមអធិបតីភាព ឯកឧត្តមជុច-ភឿន រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិលប្បៈ​ និងតំណាងស្ថានទូតបារាំងប្រចាំរាជធានីភ្នំពេញ។
ពូជមេឬក្មេរ...
កេ្មរ=កេរ+មេ = កេរមរតករបស់មេ ក/.អតីតកាលនៃនគរនេះគឺ នគរស្រី្ត (នគរមេ ក្មេរ=កេរ+មេ) ដែលមានស្រ្តីជាអ្នកដឹកនាំ ។ នៅក្នុង សាវតាចិន ក្នុង រឿង “ ថាំងចេងចម្លងធម៌” ពួកគេបាន ដើរ​ឆ្លង​កាត់នគរមួយឈ្មោះថា “នគរស្រី្ត” ឬ “ នគរស្រី ល្វោ” សព្វថ្ងៃនេះនៅប្រទេសសៀម (ថៃ) ហៅថា “ល្វោ” ឬ “លពបុរី” ។
ចូរពិនិត្យពន្យល់ពាក្យ
ល្វោ-->ល្វោតល្វន់-->ដំណើរទន់ដូចស្រី្ត
នគរហ៊្វូណន= មកពីក្បាច់គុណចិនមួយ ឈ្មោះថា “កុងហ៊្វូ” ឬ “ក្បាច់កុងហ៊្វូ” វាមានភាពទន់ដូច្នេះហើយបានជាចិនដាក់ឈ្មោះ អ្នកនគរដែលមានតំណើរទន់(ស្រី្ត)នេះថា“ហ៊្វូណន“ ក្នុងឯកសារ ប្រវិត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ។ ដូច្នេះជនជាតិនេះជាអ្នកស្នងមរតករបស់បុព្វជនរបស់ខ្លួនគឺ “មេ” ទើបនៅសម័យនោះគេហៅ អ្នកនៅក្នុងនគរ ថាជា ជនជាតិក្មេរ ដែលនៅសិលាចារិកបុរាណមានសសេរ ពាក្យនេះ ក្មេរ=កេរ+មេ មានន័យ ថាអ្នកស្នងមរកតមេឬកេរតំណែលមេ។
ខ/. ដោយផ្អែកទៅលើការបកស្រាយខាងលើ យើងអាចទាញយកនូវហេតុផលពីអតីតកាលដែលមានទាក់ទងនូវរឿងព្រេងរបស់ក្មែរក្នុងការបង្កើតទឹកដីគឺ “រឿង ព្រះថោង នាងនាគ” មកធ្វើ​ការបកស្រាយ បន្ថែម តែពេលនេះ ខ្ញុំពុំលើកពី (ព្រះថោងឡើយ) ព្រោះគាត់គឺជាអ្នកចំណូលថ្មីក្រោយ ដូច្នេះខ្ញុំលើកតែព្រះនាងនាគមកបកស្រាយពន្យល់តែប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រោះព្រះនាងនាគ​ជាបុព្វហេតុដែលនាំអោយកើតពាក្យថា (មេ ឬ ក្មេរ ) នេះ ។
ពាក្យ (ព្រះនាងនាគ) បើ យើងមិនមើលការពន្យល់បកស្រាយ ឲ្យបានក្បោះក្បាយ និង ត្រឹមត្រូវនោះទេ នោះប្រាកដ​ជា​នឹងមាន​ការយល់ច្រលំទៅ លើ (សត្វនាគ) ជាមិនខាន ព្រោះមកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះយើងនៅតែច្រលំ ដោយសារតែការមិនបានបំបែកគំនិតក្នុងថ្ម ដែលបុព្វបណ្ឌិតយើងបានឆ្លាក់ចារិកទុកលើប្រាសាទ​រាប់ពាន់នៅតាម ផ្តែរ សសរ ហោជាង …។ល។ សំរាប់អោយ មនុស្សសម័យក្រោយស្វែងយល់ ។
បើយើងត្រិះរិះពិចារណាតាមហេតុផល ក្នុងទ្រឺស្តី (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) បារមគ្រូនៃយើង យើង ឃើញ​ថា មនុស្សកើតមកពីមនុស្ស តិរច្ឆានកើតមកពីតិរច្ឆាន វាពុំអាចមានមនុស្សកើតកូនមកជាតិរច្ឆានឬតិរច្ឆានកើតកូនមក​​ជាមនុស្សនោះឡើយ។
ជា យុទ្ធថន
លោក​ជា​ យុទ្ធ​ថន​​ជា​អតីត​តារា​ភាព​យន្តជើង​ចាស់​​ដ៏ល្បី​ល្បាញមួយ​រូប​​​​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០​។ ​ ​
ជីវប្រវត្តិ
លោក​ជា យុទ្ធថតកើត​ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៥នៅ​តំបន់​ជ្រោយ​ចង្វារ ​ ត្រើយ​ម្ខាង​ភ្នំពេញ​។ ឪពុក​ឈ្មោះ​ជា​ ថោង​ ជា​គ្រូ​ពេទ្យ​ ម្តាយ​ឈ្មោះ​ស​ ងួន​ ជា​មេ​ផ្ទះ។ លោក​ជាកូនទី២​ ក្នុងចំណោមបងប្អូនប្រុស​៣នាក់គឺ៖ ជា​ យុទ្ធធន, ជា​ យុទ្ធថន,និង​ ជា យុទ្ធអេង​។
​បង​ប្អូន​បង្កើត​ទាំង​៣នាក់របស់​លោក​បាន​ស្លាប់​បាត់​បង់​ជីវិត​អស់​ទៅ​ហើយ ។​​ មុន​ចូល​ប្រឡូក​វិស័យ​ភាពយន្ត លោក​ធ្លាប់​ធ្វើ​ជា​ពេទ្យ​បឋម​ម្នាក់​បំរើ​ការ​នៅ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​ព្រះ​កុសុមៈ​​​ ហើយ​ក្រោយ​មក​លោក​ធ្វើ​ការ​ជា​អ្នក​យាម​ទូត​នៅ​ស្ថានទូត​អាមេរិក​ប្រចាំ​ស្រុក​ខ្មែរ​។លោកមាន​ភរិយាទីមួយគឺ​អ្នក​ស្រី​វណ្ណ ភូមី ​និង​ភរិយា​ទីពីរ​ជាតារា​សម្ដែង​រួម​ជំនាន់​គឺ​អ្នក​ស្រី​សោម វណ្ណសូដានី ។​ លោក​ជា​ យុទ្ធ​ថន​​បាន​លា​ចាក​លោក​នៅ​ក្នុង​របប​វាល​ពិឃាតក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៦​​នៅ​ឯទឹក​ដី​ខេត្ត​​បាត់​ដំ​បង​។
ជីវិតសិល្បៈ​ និង​ ស្នាដៃ
លោកបានចាប់​អាជីព​ជា​តារា​ភាពយន្ត​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២​ ដោយសារ​លោក​ប៊ីវ ឆៃលាងផលិតករ​ភាព​យន្តចាងហ្វាង​ផលិតកម្មឥន្រ្ទទេវី​ភាពយន្ត ​​ជំនាន់​នោះ​បាន​ឃើញ​រូប​សម្បត្តិ​ដ៏​ស្រស់​សង្ហា​ប្រកប​ដោយ​សាច់​ដុំ​មាំ​មួន​ក៏​ហៅ​លោក​ឱ្យ​ថត​រឿងជីវិត​ក្មេង​កំព្រា។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មករហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៥​​ លោក​បាន​សម្ដែង​ស្ទើរ​គ្រប់​ផលិតកម្ម​ដូច​ជា ផលិតកម្មតារា​រ័ត្ន​ភាពយន្ដ របស់លោកទា​ លឹម​គុណ​, ផលិតកម្មបក្សីឋានសួគ៌ភាពយន្ដ របស់លោកអ៊ី វ៉ុងហែម, ផលិតកម្មកង​ពេជ្រ​ភាពយន្ដ របស់លោកឈា នុក​, ផលិតកម្មសុវណ្ណ​គិរី​ភាពយន្ដ របស់លោកហ៊ុយ​​ គឹង​, ផលិតកម្មព្រះ​ខ័ន​ពេជ្រ​ភាពយន្ដ របស់លោកលី​ វ៉ា​​,ផលិតកម្មហេមពាន្តភាពយន្ត របស់​លោកលី យូស្រ៊ាង,ផលិតកម្មប្រាសាទមាសភាពយន្ត របស់លោក សារ៉ាវុធ,ផលិតកម្មច័ន្ទណារី​ភាពយន្ត របស់អ្នក​ស្រី​ចាន់​ ណារី​​​,ផលិតកម្មឈួន​​ឆៃ​ភាពយន្ត របស់លោកឈួន​ ឆៃ​,ផលិតកម្មអប្សរាភាពយន្ត របស់លោកលី សុងហេង​ ជាដើម ។ តួ​ឯក​ស្រី​​ដែល​លោក​ធ្លាប់​សម្ដែង​ជាមួយ​គឺអ្នក​ស្រី​​ទិត្យ វិជ្ជរ៉ាដានី,​សោម វណ្ណសូដានី,​​ឌី សាវ៉េត,​ពៅ​ ទេវី​​,​ផ្កា​ រ៉ូ​ហ្សែត​​,​កែវ​ មន្ថា​​,​សាក់​​ ស៊ី​ស្បោង​​,​គឹម​ ណូ​វ៉ា​​។​ ​លោក​បាន​ចូល​រួម​សម្ដែងភាពយន្ត​បាន​៨៣រឿង​ ជាអាទិ៍​​រួម​មាន៖
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ឬ នគរវត្ត (អង់គ្លេស: Angkor Wat) or (Nokor Wat) ជាប្រាសាទ ដែលធំបំផុត នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានមាឌដ្ឋានលើផ្ទៃដីទំហំ ១៦២,៦ ហិចតា ដោយស្មើនឹង (1,626,000 m2) ។ រចនាសម្ព័ននៃសំណង់ប្រាសាទត្រូវ បានចាត់ទុកជាស្ថាបត្យកម្មដ៏កំពូល នៃ អច្ឆរិយៈវត្ថុរបស់ពិភពលោក ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងស.វទី១២ ដោយព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលជាព្រះមហាក្សត្រ នាសម័យកាល ចក្រភពខ្មែរ ប្រាសាទនេះសាងសង់ ដើម្បីឧទ្ទិសឱ្យ ព្រហ្មញ្ញសាសនា នៃលទ្ធិជំនឿលើ ព្រះវិស្ណុ ដូចនេះហើយ ប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានគេសន្មតថា ជាប្រាសាទសាសនា ដែលធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលជាប់ក្នុងកំណត់ត្រាពិភពលោក "ហ្គីនណេស" (Guinness World Records) ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៨៥ ។
ប្រវត្តិប្រាសាទ
Temple History
ប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ ១១២២ នៃគ.សករាជ ដែលត្រូវនិង ស.វទី១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលប្រាសាទនេះបានសាងសង់ឡើងក្នុងពហុបំណងច្រើនយ៉ាងរបស់ព្រះអង្គ ដោយការឧទ្ទិសឱ្យអង្គទេព ព្រះវិស្ណុ ការរំលឹកដល់ស្នាដៃរបស់អង្គខ្លួនឯងផ្ទាល់ផង ការផ្ដល់ជាទីឋានបរមសុខ នៅពេលដែលទ្រង់សោយទីវង្គត់នៅពេលខាងមុខផងដែរ ។ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រូវបានបោះបង់ចោលដោយសង្គ្រាមឈ្លានពាន របស់កងទ័ពសៀម ក្នុងអំឡុងស.វទី១៤ ដោយព្រះបាទ បរមរាជាទី១ នៃអង្គ ពញ្ញាយ៉ាត ដែលប្រកាសចាកចោលរាជធានីអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៨ នៃគ.សករាជ នេះបើយោងតាមពង្សាវតារ នៃកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ក្នុងសៀវភៅឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៩ ដែលត្រូវបានយកមកប្រែសម្រួលដោយលោក អេងស៊ុត ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ ។ ប្រាសាទអង្គរវត្ត បានបន្តការបោះបង់ចោលរហូតដល់រាជព្រះបាទ ចន្ទរាជា ដែលបានលើកកងទ័ពលង្វែក ទៅកំចាត់សៀម នៅតំបន់អង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១៥៤០ នៃគ.សករាជ ក្រោយមកទើបព្រះអង្គបានជួសជុលប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រង់រោងថែវចម្លាក់ផ្នែកខាងកើតឈៀងខាងជើង និង រោងថែវមួយផ្ទាំងទៀតនៅខាងជើង ចំណែកឯផ្នែកខាងលើនៃតួប៉មកណ្ដាលមានតឹកតាង នៃការលម្អដោយរូបព្រះពុទ្ធរូប៤អង្គ ឈរបែរខ្នងទល់គ្នាទៅរកទិសធំទាំងបួន កើត-លិច-ជើង-ត្បូង ដែលត្រូវបានតម្កល់ដើម្បីបិទផ្ជិតចំហរបស់តួប៉មកណ្ដាលនៃគូបរៈ ដែលរូបចម្លាក់បង្ហាញពីការឆ្លាក់ក្នុងទម្រង់ខុសគ្នា នៃទឹកដៃរបស់ជាងចម្លាក់ផងដែរ ។
អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រាអុឺរ៉ុប
Angkor Wat of European Record
ជនជាតិអុឺរ៉ុបដំបូងបង្អស់ដែលបានរកឃើញ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ក្នុងឆ្នាំ ១៥៨៦ នៃគ.សករាជ លោកមានឈ្មោះថា "អានតូនីញូ ដា មាដេឡេណា" (Antonio da Magdalena) លោកគឺជាបុព្វជិត សាសនកាតុលិក (Catholic Religion) ដែលជាជនជាតិ "ប៉ុទុយហ្គេស" (Portuguese) ដែលបានធ្វើកំណត់ត្រានៃការរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្ត ជាមួយនិងការពណ៌នាអំពីដំណើររបស់លោកចូលមកក្នុងព្រៃដ៏ជ្រៅ និងបានប្រទះឃើញនូវប្រាសាទក្នុងព្រៃជាច្រើន ជាមួយនិងកំពូលប្រាំនៃប្រាសាទដែលមានរចនាបថ ដូចទៅនិងផ្កាឈូក ដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតឱ្យពួកគេធ្វើកំណត់ត្រាពីប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យនេះ ។ រយៈពេល ៣ឆ្នាំ បន្ទាប់ ពោលគឺនៅឆ្នាំ ១៥៨៩ នៃគ.សករាជ មានប្រវត្តិវិទូជនជាតិ ប៉ុទុយហ្គេស មួយរូបទៀតមានឈ្មោះថា "ឌៀអាហ្គូ ដូគោតូ" (Diago do Couto) ដែលបានរកឃើញប្រាសាទក្នុងតំបន់អង្គរ ជាមួយនិងការពិពណ៌នារបស់លោក អំពីលក្ខណៈដែលលោកបានមើលឃើញ នៅសំណង់ប្រាសាទ ដែលមើលទៅដូចជ្រុងនៃទីក្រុងមួយក្នុងទម្រង់ដូចរាជវាំង ដែលមានគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញ និង មានស្ពានឆ្លងកាត់ចំនួន ៥ច្រកទ្វារ ជាមួយនិងរូបចម្លាក់ដែលមានសណ្ឋានដូចកាន់ខ្សែរពួរ និង មានត្រចៀកវែងៗ ផងដែរ ដែលនេះប្រហែលជាទីក្រុង អង្គរធំ ។
អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រា ស.វទី១៧
Angkor Wat of the 17th Century Record
ការមកដល់របស់ ជនជាតិជប៉ុន (Japanese) នាស.វទី១៧ ក្នុងរាជព្រះបាទ បរមរាជសម្ភារ តាមរយៈឈ្មួញសំពៅ ដោយលោក "ខេនរីអុ សុីម៉ាណុ" (Kenryo Shimano) ដែលមកពី "ណាកាសាគុី" (Nagasaki) ដែលបានរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្ត ក្នុងឆ្នាំ ១៦៣២ នៃគ.សករាជ លោកបានគូរនូវ គំនូរព្រាង របស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត ជាមួយនិង ការគូរនូវរូបសំណង់ប្រាសាទ ដែលមានបរិវេណដ៏ធំ និង គំនូរដែលមានសំណង់ប្រាសាទដ៏ច្រើន តាមរយៈនៃការរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្តនេះ ដែលមានដំណើរសុីចង្វាក់គ្នាទៅនិង កំណត់ត្រា ពងស្សាវតារនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដែលកត់ត្រា អំពីព្រះបរមរាជសម្ភារ ដែលទៅបួសជាភិក្ខុសង្ឃនៅនគរវត្ត ក្នុងព្រះនាមនៃអង្គ ពញ្ញាតូ ក្នុងឆ្នាំ ១៦៣០ នៃគ.សករាជ ដែលបានកត់ត្រាក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៩ ដែលអាចបញ្ចាក់បានយ៉ាងច្បាស់ថា លោក ខេនរីអុ សុីម៉ាណុ ទំនងជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាព្រះពុទ្ធម្នាក់ផងដែរ ។
អង្គរវត្ត នៃកំណត់ត្រា បារាំង
Angkor Wat of the French Record
ការរកឃើញ ប្រាសាទអង្គរវត្ត របស់លោក "ឆាលី អុីមម៉ូញែល បួលវ៉ក" (Charles-Emile Bouillevaux) ដែលជាបេសកជន នៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា និង ជាអ្នករុករកជនជាតិបារាំង ដែលបានមកទស្សនាអង្គរក្នុង ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨៥០ ហើយលោក បានបោះពុម្ពផ្សាយដំណើររឿងនៃការរុករករបស់លោកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៨ មុនពេលពីរឆ្នាំនៃការមកដល់របស់លោក "ហេនរីមូហត" (Henri Mouhot) ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ នៃគ.សករាជ ។ លោក ឆាលី អុីមម៉ូញែល បានមកដល់ "កូសាំងស៊ីន" (Cochinchina) នៅឆ្នាំ១៨៤៩ ហើយគាត់បានបន្តដំណើរនៃការរុករករបស់គាត់ និងបានឃើញអង្គរវត្ត ក្នុង ឆ្នាំ១៨៥០ ហើយពីរបីខែក្រោយមកលោកបានស្នាក់នៅជាមួយប្រជាជនព្នង នៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា ហើយធ្វើដំណើរពីសំបូរទៅ ហាទៀង (Ha-Tien) ក្នុងរយៈពេលប្រាំបួនថ្ងៃ បន្ទាប់មកស្នាក់នៅ ប្រទេសឡាវ ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៣ ទើបត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញនៅឆ្នាំ ១៨៥៥ ដែលបានមក ខេត្តបាត់ដំបង បន្ទាប់មកលោកបានត្រឡប់ទៅ អុឺរ៉ុបវិញ ដោយបម្រើការជាអាចារ្យនៃ "ស៊ូហ្គន" (Choquan) ពីឆ្នាំ ១៨៦៧ ដល់ឆ្នាំ ១៨៧៣ ក្រោយមកទើបឆ្នាំ ១៨៧៨ ទើបលោកបោះពុម្ភផ្សាយនូវដំណើររុករករបស់លោកនៅកម្ពុជា ទោះជាយ៉ាងណា ការចេញផ្សាយរបស់លោក គឺនៅពេលក្រោយ នៃការចេញផ្សាយរបស់លោក ហេនរីម៉ូហត ដែលបានចេញផ្សាយនូវ ទិនានុប្បវត្តិ និង គំនូររបស់គាត់ទាក់ទងនិងប្រាសាទអង្គរវត្តផងដែរ ។
អង្គរវត្ត ពីលោក ហេនរីមូហត
Angkor Wat by Henri Mouhot
ការបោះពុម្ពផ្សាយលើកដំបូងនៃដំណើរដ៏ល្បីល្បាញរបស់ លោក "ហេនរីមូហត" (Henri Mouhot) ក្នុងការធ្វើដំណើររបស់គាត់ឆ្លងកាត់ឥណ្ឌូចិន ។ លោក ហេនរីមូហត លោកជាទស្សនៈវិទូ និងជាអ្នកថតរូបដោយខ្លួនឯងជាមួយនិងធម្មជាតិនិយម លោកកើតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៨២៦ នៅឯ "ម៉ុងបេលីអាដ" (Montbeliard) ប្រទេសបារាំង ហើយលោក បានទទួលមរណៈភាពនៅឯ "ណាផាន" (Naphan) ប្រទេសឡាវ ដោយជំងឺគ្រុនចាញ់ នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៦១ ។ លោក ហេនរីមូហត បានចាប់ផ្តើមរុករកអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅឆ្នាំ ១៨៥៦ ដោយមានការគាំទ្រពី "សង្គមភូមិសាស្ត្រ" Royal Geographical Society និង សង្គមសត្វវិទ្យា Zoological Society នៃទីក្រុងឡុង (London) ចក្រភពអង់គ្លេស រីឯអាជ្ញាធរបារាំងមិនដែលគាំទ្រការធ្វើដំណើររបស់គាត់ក្នុងគោលបំណងស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិទេនាពេលនោះទេ ។ ទិនានុប្បវត្តិ និងសំបុត្ររបស់លោក "ហេនរី អេលិចសាន់ដ្រេ មូហត" (Henri Alexandre Mouhot) បានផ្ញើទៅភរិយារបស់គាត់និងប្អូនប្រុសរបស់គាត់ គឺលោក "ឆាលីមូហត" (Charles Mouhot) ក្រោយមកត្រូវបានចងក្រងនៅក្នុងសៀវភៅ "ដំណើរទៅកាន់ព្រះរាជាណាចក្រ សៀម កម្ពុជា និង ឡាវ" Voyage dans les Royaumes de Siam, de Cambodge et de Laos (1868) សម្រាប់សាធារណៈជនបារាំង បានក្លាយជាអារម្មណ៍មួយសម្រាប់ការពិពណ៌នាអំពី ប្រាសាទ អង្គរវត្ត របស់គាត់ ដែលគាត់បានទៅដល់ភាគខាងត្បូងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ១៨៦០ ។ ប្រសិនបើគាត់មិនមែនជាជនជាតិបស្ចិមប្រទេសដំបូងគេដែលរកឃើញប្រាសាទអង្គរវត្ត នេះទោះ ភាពទាក់ទងរបស់គាត់ ដែលមានភាពរស់រវើក លម្អិត និងសរសេរបានល្អ ដែលគេបានផ្តល់ឱ្យគាត់នៅសម័យកាលក្រោយមកទៀត គឺការផ្ដល់ នូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះចំពោះបុព្វហេតុនៃស្នាដៃរបស់លោកដែលជាអ្នករកឃើញនូវប្រាសាទអង្គរវត្តឡើងវិញផងដែរ ។
ស្ថបត្យកម្ម អង្គរវត្ត
Angkor Wat Architecture
សិល្បៈអង្គរវត្ត
Angkor Wat Art
ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ស្ថិតក្នុងរចនាបថ អង្គរទី២ ដែលមានសិល្បៈនៃការកំណត់ដាច់ដោយឡែកហៅថា សិល្បៈអង្គរវត្ត ដែលជ្រុងនៃថែវនីមួយៗរបស់ប្រាសាទបានឆ្លាក់នៅចម្លាក់ក្បាច់យ៉ាងច្រើនស្អេកស្កះផងដែរ ។ ប្រាសាទ អង្គរវត្ត មានចម្លាក់អប្សរាប្រមាណជា ២,០០០ ចម្លាក់ដែលជាស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យ ដែលអាចឆ្លាក់រូបទាំងអស់នោះក្នុងទំហំប៉ុនៗគ្នា និង មានទម្រង់នៃមូដសក់ខុសគ្នាប្រមាណជា ៣៧ ប្រភេទ ដែលចម្លាក់អប្សារាទាំងនេះអាចបែងចែកនៃការឆ្លាក់នូវចម្លាក់មូដសក់ខុសគ្នាក្នុងទម្រង់ដ៏ច្រើននិងមិនគួរឱ្យជឿ ។
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហរដ្ឋអាមេរិក
សហរដ្ឋ​អាមេរិក ៖ ជា​លេខ​១​ ឬ មិនមែន​ជា​លេខ​១​​ពិភពលោក?
right|thumb|350px|វិមាន​ [[រដ្ឋធានី(Capitole) ថ្ងៃ​ទី​២០ មករា ២០០៩ ថ្ងៃ​លោក​បារ៉ាក់ អូបាម៉ា​ស្បថ​ចូល​កាន់​តំណែងប្រធានាធិបតី​អាមេរិក (Photo : AFP)]] នៅ​​ខែ​​វិច្ឆិកា​​ឆ្នាំ​​២០០៨ បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី​នៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ដោយសារ​​ប្រាជា្ញ​​ឆ្លាត​​វៃ ថាមពល​​ក្លៀវក្លា និង ដើម​​កំណើត​​​ជា​កូនកាត់​ស្បែក​ខ្មៅ បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រសិទ្ធ​នាម​ថា ជា​ប្រធានាធិបតីទី១របស់ពិភពលោក។ ក៏​ប៉ុន្តែ លោក អូបាម៉ា​ ​ឡើង​មក​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​មួយ​ដែល​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​បាត់បង់ ​ កិត្យានុភាព​និង​មហិទ្ធិឫទ្ធិ នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ ជា​ការ​ ពិត​ណាស់​ដែល​ថា អាមេរិក​នៅ​តែ​ជា​សិស្ស​ពូកែ ជាប់​លេខ​១ ក្នុង​ថ្នាក់​ពិភពលោក ក៏​ប៉ុន្តែ​បណ្តើរៗ មហាយក្ស​មួយ​នេះ​លែង​ជា​មហាអំណាច​ផ្តាច់​មុខ​ទៀត​ហើយ កំពុង​តែ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​មួយ​ដូច​គេ​ឯង​ដែរ ពីព្រោះ​តែ​ការ​លេច​ត្រដែត​ឡើង​នៃ​មហា​អំណាច​ថ្មីថ្មោង​ដទៃ​ផ្សេង​ទៀត។
ក្នុង​អំឡុង​ពេល​តែ​មួយ​សតវត្សរ៍​ប៉ុណ្ណោះ គឺ​ពី​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៨​ដល់​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​ពិភពលោក​ទី​១។ លក្ខន្តិកៈ​ជា​មហាយក្ស​ទី១​នេះ​ត្រូវ​បាន​ពង្រឹង​បន្ថែម​នៅ​លើ​ឆាក​ អន្តរជាតិ ពេញ​មួយ​សតវត្សរ៍​ទី​២០ ដោយសារ​តែ​ប្រទេស​នេះ​បាន​ឈ្នះ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​១ សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​២ និង​សង្គ្រាម​ត្រជាក់។
នៅ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​២០ សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ក្លាយ​ជា​លេខ​១​ពិភពលោក នៅ​ពេល​ដែល​ចក្រភព​ធំៗ​នៅ​អឺរ៉ុប​សម្លាប់​ខ្លួន​ឯង បាក់​កម្លាំង​បន្តិច​ម្តងៗ ដោយហេតុ​តែ​សង្គ្រាម​លោក​ទាំង​ពីរ។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា អាមេរិក​ដែល​មាន​ឫទ្ធិ​ខ្លាំង អាច​បង្ខំ​ពិភពលោក​ឲ្យ​ទទួល​យក​នូវ​គោលគំនិត​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​សកល​ របស់​ខ្លួន​បាន ដូចជា សេរីកម្ម​នៃ​ការ​ផ្តោះប្តូរ​ពាណិជ្ជកម្ម អភិបាលកិច្ច​សកល តាម​រយៈ​ការ​បង្កើត​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ។ល។​និង​។ល។​
តើ​អូបាម៉ា​អាច​ពង្រឹង​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​របស់​អាមេរិក នៅ​ក្នុង​លោក​បាន​ឬ​ទេ?
right|thumb|អូបាម៉ា​អាច​ពង្រឹង​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​របស់​អាមេរិក នៅ​ក្នុង​លោក​បាន​ឬ​ទេ? ©reuters នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​២០០៨ អូបាម៉ាបាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី​នៃ​សហរដ្ឋអាមេរិក។ ជិត​ពីរ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក អូបាម៉ាដែលត្រូវ​បាន​គេ​ប្រសិទ្ធ​នាម​ថា ជា​ប្រធានាធិបតី ​ទី ១​របស់ ពិភពលោកមិន​ទាន់​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ស្នាដៃ​អ្វី​មួយ​ច្បាស់ នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ឡើយ។ ម្ល៉ោះហើយ តើ អូបាម៉ា​អាច​ពង្រឹង​ មហិទ្ធិឫទ្ធិ​របស់​អាមេរិក នៅ​ក្នុង​លោក​បាន​ឬ​ទេ?
ជិត​ពីរ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ការ​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ អូបាម៉ា អ្នក​ឯកទេសន៍​នៃ​បញ្ហា​អន្តរជាតិ នៅ​បន្ត​រក​មិន​ទាន់​ឃើញ​ឡើយ ផ្លាក​សញ្ញា​នៃ​នយោបាយ​ការបរទេស​របស់​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​រូប​នេះ។ អ្នក​ឯកទេស​ភាគ​ច្រើន​វាយ​តម្លៃ​ថា អូបាម៉ា​ជា​អ្នក​ប្រាកដនិយម ខុស​ពី​ចច ប៊ុស្ឆ(George W.Bush) ដែល​មាន​គំនិត​រវើរវាយ​ចង់​រំលំ​របប​ផ្តាច់ការ​នានា ដើម្បី​ឲ្យ​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​គ្រប​ដណ្តប់​ទៅ​លើ​ពិភពលោក​ទាំង​មូល។
ពី​ពេល​នេះ​រហូត​ដល់​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​២០១២ ដែល​ជា​ឆ្នាំ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​អាណត្តិ​ថ្មី អូបាម៉ា​ត្រូវ​បង្ហាញ​ស្នាដៃ នៅ​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​អន្តរជាតិ​ធំៗ​ចំនួន​បី គឺ​អៀរ៉ង់ អ៊ីស្រាអែល និង​កូរ៉េខាងជើង។
នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ប្រធានាធិបតីចច ដាប់បលយូប៊ុស្ឆ(​George W.Bush) សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ប្រជែង​កម្លាំង​គ្នា​ខ្លាំង​ជាមួយ​អៀរ៉ង់ រហូត​ដល់​បាន​គំរាម​ថា​នឹង​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យោធា​ទៀត​ផង ប្រសិន​បើ​របបថេអ៊ីរ៉ង់(​Téhéran) មិន​ព្រម​បោះបង់​ចោល​កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​ទេ​នោះ។ នយោបាយ​ដៃ​ភ្លើង​ជើង​មាន់​របស់ប៊ុស្ឆ​(Bush) តាម​រយៈ​សង្គ្រាម​នៅ​អាហ្វហ្កានីស្តង់ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​នៅ​អៀរ៉ាក់ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​អៀរ៉ង់​មាន​ជំនឿ​ថា ការ​គំរាម​តាម​ពាក្យ​សំដី​របស់​អាមេរិក​អាច​ក្លាយ​ជា​ការពិត ក្លាយ​ជា​អន្តរាគមន៍​យោធា។ ជាមួយ​អូបាម៉ា ថ្នាក់ដឹកនាំ​អៀរ៉ង់​មាន​ការ​កក់ក្តៅ​ចិត្ត​ជាង លែង​បារម្ភ​ទៀត​ហើយ​ចំពោះ​អន្តរាគមន៍​យោធា​ជាយថាហេតុ​របស់​អាមេរិក ពីព្រោះ​អាទិភាព​របស់​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​ថ្មី គឺ​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​នៅ​អាហ្វហ្កានីស្តង់ នៅ​អៀរ៉ាក់ និង​ចៀសវាង​កុំ​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សមរភូមិ​មួយ​ណា​ថ្មី នៅ​ក្នុង​តំបន់។ អ្វី​ដែល​រដ្ឋការ​អូបាម៉ា បាន​និង​កំពុង​បន្ត​ខ្នះខ្នែង គឺ​ការ​អនុវត្តន៍​ការទូត​មួយ ក្នុង​គោល​ដៅ​ដាក់​របប​អៀរ៉ង់​ឲ្យ​នៅ​ឯកា​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ ជា​លើក​ទី​មួយ​បង្អស់ ផែនការ​របស់​អាមេរិក​ស្តី​ពី​ការ​បង្កើន​ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​ទៅ ​លើ​អៀរ៉ង់ បាន​ទទួល​ការ​បោះឆ្នោត​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​រុស្ស៊ី​និង​ចិន នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ នៅ​ខែ​មិថុនា​ឆ្នាំ​២០១០​នេះ។ ជា​ការ​ពិត​ណាស់​ដែល​ថា នេះ​ជា​ជ័យជំនះ​មួយ​ប្រកែក​មិន​បាន​របស់​អូបាម៉ា​នៅ​ចំពោះមុខ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ អៀរ៉ង់ ប៉ុន្តែ​ទន្ទឹម​ជាមួយ​គ្នា​នេះ ទឹក​មាត់​របស់​អូបាម៉ា​មិន​ប្រៃ​ទេ មក​ទល់​ពេល​នេះ នៅ​ចំពោះមុខ​ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល។ ម្យ៉ាង ថ្នាក់ដឹកនាំ​អ៊ីស្រាអែល​ដែល​ចាត់​ទុក​សន្តិសុខ​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​ថា ជា​អាទិភាព​ទី​មួយ អាច​នឹង​ប្រើ​កម្លាំង​យោធា​វាយ​ប្រហារ​ទៅ​លើ​ទីតាំង​នុយក្លេអ៊ែរ​របស់​ អៀរ៉ង់​គ្រប់​ពេល​វេលា។ ម្យ៉ាង​ទៀត អ៊ីស្រាអែល​បាន​ចាប់​ផ្តើម​មិន​ទុក​ចិត្ត​អូបាម៉ា​តាំង​ពី​ដើម​ឆ្នាំ​២០០៨​ មក​ម្ល៉េះ ពោល​គឺ​តាំង​ពី​អូបាម៉ា នៅ​ជា​បេក្ខជន​មិន​ទាន់​ក្លាយ​ជា​ប្រធានាធិបតី​នៅ​ឡើយ។ មូលហេតុ គឺ​មក​ពី​អ៊ីស្រាអែល​សង្ស័យ​ថា អូបាម៉ា​មាន​សមានចិត្ត​ទៅ​លើ​ប៉ាឡេស្ទីន​ខ្លាំង​ពេក។ ថ្មីៗ​កន្លង​ទៅ​នេះ ការ​ស្ទាបស្ទង់​មតិ​មួយ​បង្ហាញ​ថា ៦​ភាគ​រយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​ប្រជាពលរដ្ឋ​អ៊ីស្រាអែល​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​លើ​លោក​ អូបាម៉ា។ ធ្ងន់ធ្ងរ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត នៅ​ឆ្នាំ​២០១០​នេះ រដ្ឋាភិបាល​អ៊ីស្រាអែល​របស់បេនយ៉ាមិន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ(​Benyamin Netanyahou) មិន​ព្រម​ស្តាប់​រដ្ឋការ​អូបាម៉ា​ឡើយ ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​អភិក្រម​នៃ​ការ​ស្វែង​រក​សន្តិភាព​នៅ​ភូមិភាគ​ដើមបូព៌ា​ គាំង​ទ័ល​ច្រក នៅ​មួយ​កន្លែង។ នៅ​គាំង​ទ័ល​ច្រក​ដូច​គ្នា គឺ​ដំណោះស្រាយ​បញ្ហា​នុយក្លេអ៊ែរ​នៃ​កូរ៉េ​ខាង​ជើង។ របប​កុម្មុយនិស្ត​ព្យុងយ៉ាង(Pyongyang) មិន​ត្រឹម​តែ​មិន​ព្រម​វិល​មក​រក​តុ​ចរចា​៦​ភាគី​វិញ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​បាន​រក​រឿង​កាន់​តែ​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០​នេះ។ របបព្យុងយ៉ាង(Pyongyang) បន្ត​កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ ក្នុង​គោលដៅ​ផលិត​គ្រាប់បែក​បរមាណូ។ របបព្យុងយ៉ាង(​Pyongyang) បាន​បាញ់​ពន្លិច​នាវា​ចម្បាំង​មួយ​គ្រឿង​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង ជាហេតុ​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ស្លាប់​នាវិក​ជា​ច្រើន​សិប​នាក់។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ របបព្យុងយ៉ាង​(Pyongyang)​ថែម​ទាំង​បាន​គំរាម​ថា នឹង​បញ្ឆេះ​ឲ្យ​សង្គ្រាម​ទាំង​ស្រុង​មួយ​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​តំបន់ បើ​សិន​ជា​មាន​ការ​បង្កើន​ទណ្ឌកម្ម​មក​លើ​ប្រទេស​ខ្លួន។
សរុប​មក​វិញ ជិត​ពីរ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​រួច​មក អូបាម៉ា​ប្រធានាធិបតី​នៃ​មហា​អំណាច​ពិភពលោក​ទី​មួយ មិន​ទាន់​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ស្នាដៃ​អ្វី​មួយ នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ឡើយ។ ពួក​អ្នក​វិភាគ​ខ្លះ ហ៊ាន​រហូត​ដល់​ទៅ​អះអាង​ថា អូបាម៉ា​គ្មាន​សមត្ថភាព​គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បី​ប្រឈម​មុខ​នឹង​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ថ្មី ​នៃ​ភូមិសាស្រ្ត​នយោបាយ​ពិភពលោក​សព្វ​ថ្ងៃទេ។ ពួក​អ្នក​វិភាគ​ដដែល​អះអាង​ទៀត​ថា បណ្តា​មហា​អំណាច​ថ្មីថ្មោង ជាពិសេស​ប្រទេស​ចិន កំពុង​ឆ្លៀត​ពេល​នៃ​អណត្តិ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​របស់​អូបាម៉ា នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បី​លេច​ត្រដែត​ឡើង​ឲ្យ​កាន់​តែ​ខ្លាំង​និង​ឲ្យ​កាន់​តែ​រហ័ស៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហរដ្ឋអាមេរិកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នយោបាយសហរដ្ឋអាមេរិក
វត្តព្រះកែវ
ទីក្រុងទេពមហានគរ នៃ ប្រទេសថៃ មានវត្តពិសិដ្ឋមួយស្ថិតចំណុះក្នុងព្រះបរមមហារាជវាំងនោះមានឈ្មោះថា វត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាម (ព្រះឝ្រីរតនឝាស្ដារាម) [ ថៃ. วัดพระศรีรัตนศาสดาราม] ឬប្រជាជនទូទៅនិយមហៅថាវត្តព្រះកែវ។ វត្តនេះមានរូបរាងសណ្ឋានទៅនឹងវត្តព្រះឧបោសថរតនារាម ឬ វត្តព្រះកែវមរកត នៃ ព្រះបរមរាជវាំងចតុម្មុខមង្គល នៃនគរខ្មែរយើងដែរ។
វត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាមនេះ គឺជាស្ថានទីស័ក្ដិសិទ្ធិដ៏សំខាន់មួយនៃនគរថៃ និងក៏ជាទីទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយមួយសម្រាប់ទេសចរបរទេសផងដែរ។
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
វត្តព្រះកែវនៃនគរថៃនេះ ត្រូវបាន ព្រះបាទសម្ដេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោកមហារាជ ឬរាមាទី១ បរមបឋមអង្គក្សត្រិយ៍នៃរាជវង្សចក្រីថៃ ប្រោសឲ្យសាងឡើងកាលគ្រាគ.ស.១៧៨២ ដោយមានព្រះរាជបំណងដើម្បីធ្វើជាទីតាំងតម្កល់ប្រតិស្ឋានព្រះពុទ្ធមហាមណីរតនបដិមាករ ឬព្រះកែវមរកតនោះឯង។ វត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាមនេះជាវត្តដែលមិនមានព្រះសង្ឃចាំវស្សាទេ ពោលគឺមានតែទីពុទ្ធាវាស ដោយមិនមានសង្ឃាវាសទេ។
បរិវេណ
បរិវេណនៃវត្តមានទំហំធំប្រមាណដោយបែងចែកជាសង្កាត់ៗ យ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបីដែរ នោះគឺ៖ ក្រុមព្រះឧបោសថ, ក្រុមដ្ឋានពៃទី និងក្រុមអាគារប្រកប។
កាណាដា
ប្រទេសកាណាដា (ភាសាអង់គ្លេស៖ Canada) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។ ប្រទេសនេះបានបែងចែកជាខេត្ត និងដែនដីចំនួនដប់ និងលាតសន្ធឹងពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកទៅអាត្លង់ទិក និងពីមហាសមុទ្រអាកទិកទៅទិសខាងជើងដោយគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៩.៩៨ លាន គម២ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោក។ វាមានព្រំដែនខាងត្បូង និងខាងលិចជាប់សហរដ្ឋអាមេរិកដោយមានប្រវែងសរុប ៨,៨៩១ គីឡូម៉ែត្រ ពោលជាព្រំដែនដែលមានចម្ងាយវែងជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ កាណាដាមានរាជធានីឈ្មោះអូតាវ៉ា ហើយមានតំបន់ទីប្រជុំជនធំៗបីគឺ តូរ៉ុនតូ ម៉ុងរ៉េអាល់ និងវ៉ាន់ខូវឺ។
វត្តព្រះកែវ
បរិវេណ
ក្រុមព្រះឧបោសថ គឺជាក្រុមដែលមានភាពសំខាន់បំផុត ដោយហេតុមានព្រះឧបោសថជាអាគារប្រធានសម្រាប់ប្រតិស្ឋានព្រះពុទ្ធមហាមណីរតនបដិមាករ និងជុំវិញអមដោយអាគារមួយចំនួនទៀតដូចជាសាលារាយ, ព្រះពោធិ៍ធាតុពិមាន, ហោរាជពង្សានុសរណ៍, ហោរាជករមានុសរណ៍, ហោរគាំង និងហោព្រះគន្ធាររាស្ដ្រ ជាដើម។
កាណាដា
ជនជាតិដើមភាគតិចបានរស់នៅលើទឹកដីប្រទេសកាណាដាបច្ចុប្បន្ននេះអស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ មកដល់សតវត្សទី១៦ អង់គ្លេស និងបារាំងបានចាប់ផ្តើមធ្វើបេសកកម្មរុករក ហើយទីបំផុតក៏បានមកដល់ទ្វីបអាមេរិកខាងជើងដោយពួកគេបាននាំគ្នាតាំងទីលំនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិក។ ជាលទ្ធផលនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធផ្សេងៗក្នុងតំបន់ បារាំងក៏ត្រូវប្រគល់ដែនដីអាណានិគមស្ទើរតែទាំងអស់របស់ខ្លួននៅអាមេរិកខាងជើងទៅឱ្យអង់គ្លេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៦៣។ នៅឆ្នាំ១៨៦៧ បន្ទាប់ពីមានការច្របាច់បញ្ចូលនៃទឹកដីអាណានិគមអាមេរិកខាងជើងចំនួនបីរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស កាណាដាក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាវិជិតរាជ្យសហព័ន្ធដែលមានខេត្តចំនួនបួន។ ទាំងអស់នេះបាននាំឱ្យកាណាដាដណ្តើមស្វ័យភាពកាន់តែច្រើនឡើងៗ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស។ ស្វ័យភាពនេះត្រូវបានគូសបញ្ជាក់ដោយលក្ខន្តិកៈវេសត៍មីនស្ទើរឆ្នាំ១៩៣១ និងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងក្រមច្បាប់កាណាដាឆ្នាំ១៩៨២ ដែលបានកាត់ផ្តាច់ការពឹងពាក់ផ្នែកច្បាប់ទាំងឡាយពីសភានៃចក្រភពអង់គ្លេស។
វត្តព្រះកែវ
ព្រះឧបោសថ
នៅខាងក្នុងព្រះឧបោសថមានការរៀបចំតុបតែងយ៉ាងវិចិត្រ ដោយមានគំនូរបូរាណតាំងពីពិតានរហូតដល់ផ្ទៃខាងក្រោម។ នៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃព្រះឧបោសថមានប្រតិស្ឋានព្រះកែវមរកតក្នុងបុស្បុកមាសអមប្រកបដោយព្រះពុទ្ធរូបសំខាន់ៗជាច្រើនអង្គទៀត។
ក្រៅពីបានប្រើប្រាស់គ្រាព្រះចៅផែនដីសៀមរាមាទី៩ទ្រង់សាងព្រះផ្នួសនៅទីនោះ ព្រះឧបោសថនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះរាជពិធីសំខាន់ៗទៀតសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ និងព្រះបរមរាជវង្សានុវង្សថៃ។ សម្រាប់ជាទីប្រារព្ធព្រះរាជពិធីសំខាន់ៗខាងសាសនានៃព្រះនគរ ដូចជាការដេញប្រយោគសម្រាប់បព្វជិត, ការដំឡើងព្រះយសបព្វជិត រហូតដល់ព្រះរាជពិធីស្ថាបនាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជាដើម។ល។
កាណាដា
ដោយជាប្រទេសដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់ កាណាដាមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗដោយឈរនៅលេខរៀងទី ២៤ នៅលើពិភពលោក និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតទី ១៦ នៅក្នុងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស។ ប្រទេសកាណាដាមានសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីប្រាំបីនៅលើពិភពលោក ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប និងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងល្អិតល្អន់។ កាណាដាក៏ជាផ្នែកមួយនៃស្ថាប័នអន្តរជាតិ និងអន្តររដ្ឋាភិបាលសំខាន់ៗ ឬក្រុមធំៗមួយចំនួនដូចជា៖ អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការណាតូ ហ្សេ ៧ ក្រុមប្រជាជាតិទាំងដប់ អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក សមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ ក្រុមប្រឹក្សាអាកទិក អង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង វេទិកាសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក និងអង្គការរដ្ឋអាមេរិកាំងជាដើម។ល។
វត្តព្រះកែវ
វត្តព្រះកែវទំនាក់ទំនងនិងវប្បធម៌ខ្មែរ
ប្រាសាទអង្គរវត្តខ្នាតតូចនៅវត្តព្រះកែវ រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពប្រាសាទអង្គរវត្តនៅវត្តព្រះកែវនាក្រុងមហានរគ ប្រទេសថៃ ប្រសិនបើយើងមិននិយាយដល់រឿងព្រះកែវមរកតនោះទេ វត្តព្រះស្រីរតនសាស្ដារាមឬវត្តព្រះកែវ ឯក្រុងទេពមហានគរ (បាងកក) ក៏នៅមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងនគរខ្មែរយើងដែរ វាក៏សមហេតុសមផលដែរព្រោះវត្តព្រះកែវដែរនៅឯក្រុងទេពមហានគរក៏រងនូវឥទ្ធិពលខ្មែរខ្លះៗដែរ ប្រសិនបើយើងទៅទស្សនាវត្តព្រះកែវនោះយើងនឹងឃើញផ្ទាល់អំពីអង្គរវត្តខ្មែរខ្នាតតូចដែលត្រូវបានចម្លងទាំងស្រុងដាក់នៅក្នុងវត្តព្រះកែវ ហេតុផលដែលសៀមបានចម្លងប្រាសាទអង្គរវត្តខ្នាតតូចនោះគឺ រម្លឹក​ដល់​គ្រា ​នគរ​ខ្មែរ​កំពុងចុះ​ខ្សោយ​ ហើយ​សៀម​បាន​គ្រប់គ្រង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៨៦០ ​ដោយសេចក្តីស្ងប់​ស្ងែង​និង​ពេញព្រះរាជហឫទ័យយ៉ាង​ខ្លាំងចំពោះបុរាណស្ថាន និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ព្រះចៅរាមាទី៤ ព្រះនាមម្កុដ ​របស់​សៀម​ធ្លាប់​បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យអ្នករាជការព្រះអង្គដែលមានឈ្មោះថា សុវណ្ណវិសាល, ជុំជាតិ វិជ្ជា ចេញដំណើរ​ទៅ​ជ្រើសរើសប្រាសាទណាមួយ​វិសេសវិសាល​​ អាចនឹងរើ​ យកមកក្រុងទេពបុរី​បាន​ដើម្បីទុកជាកិត្តិយសម្រាប់​រជ្ជកាល​ព្រះអង្គ ដែលបាន​​ត្រួតត្រា​នគរខ្មែរ​។
បន្ទាប់មកព្រះអង្គចេញរាជបញ្ជាឲ្យកេណ្ឌប្រជាជនពីភ្នំស្រុក បាត់ដំបង និងសៀមរាប បានចំនួន​មនុស្ស​២០០០​នាក់ ហើយចែកជា៤ក្រុមដើម្បីទៅគាស់ថ្មប្រាសាទ។ ក្រោយពីបានធ្វើព្រះពិធីបួងសួងរួចហើយ នៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៨ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦០ ក៏ស្រាប់តែមានប្រជាជនខ្មែរប្រហែលជា៣០០នាក់ ដែលមាន​កំហឹង​ជាមួយពួកបំផ្លាញប្រាសាទខ្មែរចេញមកពីព្រៃ ធ្វើគតព្រះសុវណ្ណវិសាល និង កូនរបស់លោក ព្រមទាំងបក្ស​ពួកជា​ច្រើន​ទៀតដែលដឹកនាំការគាស់ថ្មប្រាសាទស្លាប់គ្មានសល់។ក្រោយមកព្រះអង្គរាមាទី៤ ទ្រង់ព្រះតម្រិៈថាប្រាសាទធំៗទាំងឡាយដែលព្រះរាជាខ្មែរតាំងពីសម័យបុរាណ​បាន កសាងទុកជាកិត្តិយសក្នុងរាជព្រះអង្គហើយប្រាសាទទាំងនោះធំៗណាស់មិនអាចដឹកជញ្ជូនមកបាងកកដោយងាយស្រួលដែរ។ ព្រះអង្គក៏បោះបង់គំនិតយកប្រាសាទពីស្រុកខ្មែរទៅតមក រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៦៧ មុន​ព្រះអង្គ​សោយទីវង្គតមួយឆ្នាំ ព្រះអង្គនៅតែចេញរាជបញ្ជាឲ្យស្ថាបត្យករ​របស់​ព្រះអង្គមកគូរ​រូបប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ហើយ​ទៅធ្វើនៅក្នុងបរិវេណវត្ត ព្រះស្រីរតនសាស្តារាម ឬវត្តព្រះកែវ។
កាណាដា
វប្បធ៌ម​និង​ភាសា
ភាសាបារាំង និងភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជាធិបតេយ្យសហព័ន្ធ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមប្រាំពីរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាមេរិកភាគខាងជើង
វត្តព្រះកែវ
វត្តព្រះកែវទំនាក់ទំនងនិងវប្បធម៌ខ្មែរ
ស្ថាបត្យករ​រូបនេះចេញដំណើរពីបាងកកនៅថ្ងៃសុក្រ ទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨៦៧ និងត្រឡប់ទៅបាងកក​វិញនៅ​ថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៦៧។ ប្រាសាទអង្គរវត្តចម្លង​ត្រូវបានសង់រួចរាល់នៅក្នុងរជ្ជកាល​ព្រះចៅ​ចុល្លាឡុងកន រាមាទី៥ក្នុងពេលដែលក្រុងទេពបុរីគ្រប់អាយុ ១០០ ឆ្នាំនៅឆ្នាំ១៨៨២ ដូច្នេះ​ទើប​គេ​ឃើញ​មាន​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​តូច​មួយ​ក្នុង​រាជវាំង​ថៃ​នា​ក្រុង​បាងកក​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ ​៕
សូមមើលផងដែរ
• វត្តអរុណ
• ប៉ាណរវដ្ឋ កិតតិករចម្រើន
• ប៉ែន សុវណ្ណ
• ប៉េកាំង
• ភពអង្គារ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា
សហភាពសូវៀត
សហភាពសូវៀត (ភាសារុស្ស៊ី៖ Советский Союз) ដោយមាន​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវការ​ថា ​សហភាព​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត (សសសស) (​ភាសារុស្ស៊ី​៖ Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик) គឺជារដ្ឋកុម្មុយនីស្តមួយដែលគ្របដណ្ដប់លើតំបន់អឺរ៉ាស៊ីស្ទើរទាំងមូលពីឆ្នាំ១៩២២ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩១។ ជាធម្មតា គេបានចាត់ទុកវាជារដ្ឋសហភាពសហព័ន្ធមួយដែលមានសាធារណរដ្ឋសូវៀតជាតិជាច្រើន ហើយជាក់ស្តែងមានរដ្ឋាភិបាល និងសេដ្ឋកិច្ចមជ្ឈការ។ ប្រទេសនេះគឺជារដ្ឋឯកបក្សដែលដឹកនាំដោយបក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហភាពសូវៀត។ ម៉ូស្គូគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋធំបំផុតនៃសហភាពនេះពោលគឺ សាធារណរដ្ឋសូវៀតរុស្ស៊ី។ វាធ្លាប់ជាប្រទេសធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកដោយបានគ្របដណ្តប់លើក្រឡាផ្ទៃសរុបជាង ២២,៤០២,២០០ គីឡូម៉ែត្រាការ៉េ និងឆ្លងកាត់ល្វែងម៉ោងចំនួន ១១។
ឫសដើមកំណើតនៃសហភាពសូវៀតបានចាប់កើតមានឡើងនៅក្នុងបដិវត្តន៍ខែតុលានៃឆ្នាំ១៩១៧ ដែលជាពេលដែលក្រុមបក្សបុលសេវិកក្រោមការដឹកនាំរបស់វ្លាឌីមៀរ លេនីនបានទទួលជ័យជំនះក្នុងការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី។ រួច ពួកគេក៏រួមគ្នាបង្កើតចេញជា សាធារណរដ្ឋសូវៀតរុស្ស៊ីដែលជារដ្ឋសង្គមនិយមដំបូងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សលោក។ ជាលទ្ធផល សង្គ្រាមស៊ីវិលក៏បានផ្ទុះឡើងរវាងក្រុមបដិវត្តន៍"ក្រហម" និងក្រុមអ្នកប្រឆាំង"បដិវត្តន៍ស"។ កងទ័ពក្រហមបានវាតទីចូលទៅក្នុងដែនដីជាច្រើន (ដែលជាអតីតទឹកដីនៃចក្រភពរុស្ស៊ី) ហើយបានគាំទ្រនិងជួយក្រុមបុលសេវិកនៅតាមតំបន់នីមួយៗឱ្យឡើងគ្រប់គ្រងតំបន់របស់ពួកគេ។ ដល់ឆ្នាំ១៩២២ ក្រុមបុលសេវិកក៏បានលេចខ្លួនឡើងជាអ្នកឈ្នះសង្គ្រាមស៊ីវិល រួចក៏បង្កើតសហភាពសូវៀតឡើងដោយបង្រួបបង្រួមសាធារណរដ្ឋមួយចំនួនដែលបានបែកបាក់ពីគ្នាកាលនៅក្នុងសង្គ្រាម។ បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់ រដ្ឋាភិបាលរបស់លេនីនបានអនុវត្តនូវគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចថ្មី ដែលនាំឱ្យមានទីផ្សារសេរី និងទ្រព្យសម្បត្តិឯកជន។ ទាំងនេះគឺជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកុម្មុយនីស្តដ៏ថ្មីថ្មោងនេះមានឱកាសងើបឡើងស្តារខ្លួនជាមហាអំណាចពិភពលោក។
បន្ទាប់ពីលេនីនបានទទួលមរណភាពនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ លោកហ្សូសែហ្វ ស្តាលីនក៏បានឡើងកាន់អំណាចបន្ត។ អំឡុងពេលកាន់អំណាច ស្តាលីនបានកម្ចាត់ចោលរាល់បុគ្គលណាដែលជំទាស់ឬប្រឆាំងនឹងការដឹកនាំរបស់លោកនៅក្នុងបក្សកុម្មុយនីស្ត ហើយបានចាប់អនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចផែនការ។ ជាលទ្ធផល សហភាពសូវៀតបានវិវត្តទៅជាប្រទេសដែលមានវិស័យឧស្សាហកម្មមាំមួន និងការងារសមូហភាពខ្ពស់ ទាំងនេះបានឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ប៉ុន្តែក៏បានរួមចំណែកដល់គ្រោះទុរ្ភិក្សក្នុងឆ្នាំ១៩៣២-១៩៣៣ ផងដែរ។ ស្តាលីនក៏កើតយមានសេចក្តីភ័យបារម្ភខាងផ្នែកនយោបាយ ហើយបានចាត់វិធានការបោសសម្អាតក្នុងបំណងដកក្រុមអ្នកប្រឆាំងផ្ទៃក្នុងចេញពីបក្ស តាមរយៈការចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំយោធា សមាជិកបក្ស និងប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញៗដែលក្រោយមក ពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនទៅជំរុំឃុំឃាំង ឬត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិត។
នៅថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៣៩ សូវៀតបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមិនឈ្លានពានជាមួយអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី។ នៅដើមសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហភាពសូវៀតបានឈ្លានពាននិងកាត់ទឹកដីនៃរដ្ឋអឺរ៉ុបខាងកើតមួយចំនួនដូចជា ទឹកដីប៉ែកខាងកើតនៃប្រទេសប៉ូឡូញ និងរដ្ឋបាល់ទិក។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤១ អាល្លឺម៉ង់ក៏បានវាយចូលឈ្លានពានសហភាពសូវៀត ព្រឹត្តិការណ៍នេះគឺជាការចាប់ផ្តើមនៃការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នាក៏ព្រៃផ្សៃបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ សហភាពសូវៀតបានបាត់បង់ចំនួនប្រជាជនយ៉ាងច្រើននៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទាំងទាហាននិងប្រជាជនស្លូតត្រង់ដោយសារតែអំពើឃោរឃៅបង្កដោយពួកណាស៊ី។ តែមិនយូរប៉ុន្មាន សូវៀតក៏បានវាយបកមកវិញ ហើយនៅទីបំផុតក៏បានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងប៊ែរឡាំង (រដ្ឋធានីអាល្លឺម៉ង់) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥។ ក្រោយពីចប់សង្គ្រាម ទឹកដីនិងតំបន់ដែលដណ្តើមបានដោយកងទ័ពក្រហមក៏បានក្លាយជារដ្ឋរណបនៃប្លុកខាងកើត។ សង្គ្រាមត្រជាក់ក៏ចាប់លេចឡើងនៅឆ្នាំ១៩៤៧ នៅពេលដែលប្លុករបស់សូវៀតកំពុងប្រឈមតទល់នឹងរដ្ឋខាងលិចដែលបានសហការគ្នា បង្កើតអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង (ណាតូ/អូតង់) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩។
បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ស្តាលីននៅឆ្នាំ១៩៥៣ សូវៀតក៏ចូលមកដល់សម័យវិស្តាលីននីយកម្ម ដែលជារយៈកាលនៅក្រោមការដឹកនាំដោយនីគីតា គ្រូឆេវ។ ក្នុងរយៈពេលនេះ សហភាពសូវៀតបានទទួលនូវការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងរហ័ស ដោយទាសករនិងកសិកររាប់លាននាក់ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅរស់នៅក្នុងទីក្រុងឧស្សាហកម្មធំៗ។ សហភាពសូវៀតបានក្លាយជារដ្ឋនាំមុខគេនៅក្នុងការប្រណាំងប្រជែងអវកាសដោយបានបញ្ជូនផ្កាយរណបនិងមនុស្សដំបូងគេបង្អស់ទៅក្នុងលំហអវកាស។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតបានមានភាពធូរស្រាលបន្តិចបន្តួចដោយគេតែងនិយមហៅវាថា ដេតង់ (បារាំង៖ Détente) ក៏ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន ភាពតានតឹងរវាងប្រទេសទាំងពីរក៏ត្រឡប់មកវិញ បន្ទាប់ពីសូវៀតបានបញ្ជូនទ័ពចូលក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន។
នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ មេដឹកនាំសូវៀតចុងក្រោយបំផុតគឺលោកមីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវបានបន្តរកធ្វើកំណែទម្រង់ និងសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចបន្ថែមទៀតតាមរយៈគោលនយោបាយ ក្លាណូស និង ពេរ៉ូស្ត្រួយកា។ គោល​ដៅចម្បង​គឺ​ដើម្បី​រក្សា​បក្ស​កុម្មុយនីស្ត​ឱ្យនៅដដែរខណៈ​ពេល​ដែលដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចកំពុងជាប់គាំង។ សង្រ្គាមត្រជាក់បានបញ្ចប់ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៨៩ បណ្តាប្រទេសក្នុងកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីនៅខាងប៉ែកអឺរ៉ុបកណ្តាល និងខាងកើតបានចាប់ផ្ដើមផ្តួលរំលំរបបម៉ាក្ស-លេនីននិយមរៀងៗខ្លួនរបស់ពួកគេ។ កំណើនចលនាជាតិនិយម និងបំបែកខ្លួននិយមបានផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងសហភាពសូវៀត។ ហ្គ័របាឆូវក៏បានផ្តួចផ្តើមការបោះឆ្នោតប្រជាមតិមួយ (ដែលត្រូវបានធ្វើពហិការដោយប្រទេសលីទុយអានី ឡេតូនី អេស្តូនី អាមេនី ចចជី និងម៉ុលដាវី) ហើយលទ្ធផលបានបង្ហាញឱ្យឃើញថាប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនដែលបានចូលរួមបោះឆ្នោតនោះគឺគាំទ្រអភិរក្សសហភាពសូវៀតជាសហព័ន្ធថ្មីមួយទៀត។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ កិច្ចប្រឹងប្រែងធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយក្រុមអ្នកកុម្មុយនីស្តជ្រុលនិយម។ ទោះយ៉ាងណា រដ្ឋប្រហារនោះបានទទួលបរាជ័យ ដោយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីពេលនោះគឺលោកបូរីស យែលស៊ីនបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការប្រឈមនឹងរដ្ឋប្រហារ។ លទ្ធផលសំខាន់ចម្បងគឺការហាមឃាត់នូវអត្ថិភាពបក្សកុម្មុយនីស្ត។ ជាបន្ទាប់ សាធារណរដ្ឋថ្មីពីរគឺរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនក៏បានប្រកាសឯករាជ្យ។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ ហ្គ័របាឆូវបានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានាធិបតី។ សាធារណរដ្ឋទាំងអស់ដែលធ្លាប់នៅក្នុងសហភាពសូវៀតបានលេចខ្លួនឡើងជារដ្ឋឯករាជ្យ។ សហព័ន្ធរុស្ស៊ី (អតីត សសសស រុស្ស៊ី) បានទទួលយកសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់សហភាពសូវៀត ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាបុគ្គលិកលក្ខណៈផ្លូវច្បាប់បន្តពីសូវៀតនៅក្នុងកិច្ចការពិភពលោក។
សហភាពសូវៀតបានបង្កើតសមិទ្ធិផលសង្គម និងបច្ចេកវិទ្យាសំខាន់ៗជាច្រើន និងនវានុវត្តន៍ទាក់ទងនឹងអំណាចយោធា។ វា​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំ​ជាង​គេ​ទី​ពីរ​លើ​ពិភពលោក និង​ជា​យោធា​ឈរ​ជើង​ធំ​ជាង​គេ​លើ​ពិភពលោក។ សហភាពសូវៀតត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទាំងប្រាំ។ វាគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ដូចជាសមាជិកនៃអង្គការដើម្បីសន្តិសុខ​ និងសហ​ប្រតិបត្តិការ​នៅអឺរ៉ុប សហព័ន្ធសហជីពពិភពលោក និងជាសមាជិកនាំមុខគេនៃ[ក្រុមប្រឹក្សាសម្រាប់ជនុបត្ថម្ភសេដ្ឋកិច្ច និងកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី។
មុនពេលរំលាយ សហភាពសូវៀតបានរក្សាឈ្មោះជាមហាអំណាចមួយ រួមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកអស់រយៈពេលបួនទសវត្សរ៍ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ ពេលខ្លះត្រូវបានគេហៅថា "ចក្រភពសូវៀត" វាបានអនុវត្តអនុត្តរភាពរបស់ខ្លួននៅអឺរ៉ុបខាងកើត-កណ្តាល និងនៅទូទាំងពិភពលោកជាមួយនឹងកម្លាំងយោធា និងសេដ្ឋកិច្ច ជម្លោះប្រូកស៊ី និងឥទ្ធិពលនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ និងការផ្តល់មូលនិធិដល់ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ជាពិសេសផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាអវកាស និងសព្វាវុធ។ល។
ការបង្កើតរបបសមូហភាព
មុន​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប្រទេស​ភាគច្រើន​នៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប រួមទាំង​ប្រទេស​រូស៊ី​ផងដែរ សុទ្ធតែ​ជា​ប្រទេស​កាន់​របបរាជានិយម។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី១​មក ប្រទេស​ទាំងនោះ​ក៏​ប្ដូរ​របបនយោបាយ​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​។
រូស៊ី ជាប្រទេសកាន់របបរាជាធិបតេយ្យ តាំងពីដើមរហូតមក បានបញ្ចប់របបនេះត្រឹមបដិវត្តន៍ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៧ ឬ​សង្គ្រាមលោកលើកទី១។
លោក​វ្លាឌីមៀរ អ៊ីលីច លេនីន ជា​អ្នកដឹកនាំ​ធ្វើបដិវត្តន៍​រំលំ​ស្ដេចត្សារ និង​ជា​អ្នកបង្កើត​របបសង្គមនិយម​នៅ​ប្រទេស​រូស៊ី​។ លុះ​គាត់​បាន​កាន់អំណាច​ភ្លាម ដោយ​មាន​ការគាំទ្រ និង​ចូលរួម​ពី​​ប្រទេស និង​រដ្ឋ​ជិតខាង និង​បង្កើត​បដិវត្ត​ជាច្រើន ពិសេស​គឺ​វណ្ណៈកម្មករ និង​កសិករ លោកលេនីន និង​បក្ស​លោក​បាន​ចាត់វិធានការ​ជាច្រើន ដើម្បី​បំបាត់​របបគ្រប់គ្រង​ចាស់​ទាំង​វិស័យ​នយោបាយ យោធា សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម​។ ក្រោយមក​លោក​បាន​កែប្រែ​ឈ្មោះ​ប្រទេស​រូស៊ី ទៅជា​សហភាព​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត សរសេរ​កាត់​ថាស.ស.ស.ស​។
សាធារណរដ្ឋ​សូវៀត
សហភាពសូវៀត គឺជា​សហភាព ដែល​មាន​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត​ជាច្រើន​ជា​សមាជិក​។ ដំបូងឡើយ សាធារណរដ្ឋ​ជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​យ៉ាងរហ័ស ក្រោយ​បដិវត្តន៍​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩១៧​។ នៅពេលនោះ សាធារណរដ្ឋ​ទាំងនោះ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ដាច់ដោយឡែក​ពី​គ្នា ប៉ុន្តែ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ពួកគេ​បាន​ចងសម្ព័ន្ធ​ជាមួយគ្នា យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ ក្រោម​ការដឹកនាំ​ដោយផ្ទាល់​ពី​គណបក្ស​កុម្មុយនិស្តសហភាពសូវៀត។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩២២ សាធារណរដ្ឋ​ចំនួន ៤ (រុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន បេឡារុស និង ត្រង់ករកាស៊ី) បាន​រួមគ្នា​បង្កើត​សហភាពសូវៀត​។ រវាង​ឆ្នាំ​១៩២២ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៤០ ចំនួន​សាធារណរដ្ឋ​បាន​កើន​ដល់ ១៦​។ សាធារណរដ្ឋ​ថ្មី​ខ្លះ បាន​មក​ដោយសារ​ការដណ្ដើម​បាន​នូវ​ទឹកដី​ថ្មីៗ ការវិលត្រឡប់​ចូល​មកវិញ​នៃ​អាណាខេត្ត​ចាស់​របស់​ចក្រភពរុស្ស៊ី និង​មួយ​ចំនួន​​ទៀត​កើត​ចេញពី​ការបំបែក​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ដែល​មាន​ស្រាប់​។ ចំណុច​វិនិច្ឆ័យ សម្រាប់​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ថ្មី ត្រូវ​មាន​លក្ខណៈ​ដូច​ខាងក្រោម​៖ ប្រព័ន្ធ​នេះ​ស្ទើរតែ​គ្មាន​បំលាស់ប្ដូរ​ទាល់តែសោះ នៅ​ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៤០​។ គ្មាន​សាធារណរដ្ឋ​ថ្មី​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ថែមទៀត​ទេ​។ សាធារណរដ្ឋ​មួយ​គឺ សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀតការ៉េឡូ–ហ្វាំងឡង់ ត្រូវ​បាន​ដកចេញ ហើយ​អាណាខេត្ត​នេះ បាន​ក្លាយជា​ផ្លូវការ​ទៅជា​តំបន់​ស្វយ័ត ការែលីន នៃ​សាធារណរដ្ឋ​សហព័ន្ធសង្គមនិយម​សូវៀត​រុស្ស៊ី​។ សាធារណរដ្ឋ ទាំង​១៥ ដែល​នៅសល់​បាន​បន្ត​រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៩១​។
ឧបសគ្គដែលប្រទេសរុស្ស៊ីជួបប្រទះ
អ្នកបដិវត្តទាំងអស់តស៊ូប្រយុទ្ធទល់នឹងពួកប្រឆាំងបដិវត្តន៍ ទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស ដោយ​ពួក​ទាំងនោះ​មាន​គោលបំណង​ចង់​បំបាត់​របបគ្រប់គ្រង​ថ្មី​នេះ​(កុំមុយនីស)​។
ការប្រឆាំងនឹងបដិវត្តន៍ពីខាងក្នុងប្រទេស
ក្នុង​រយៈពេល​​បី​ឆ្នាំ (១៩១៨–១៩២១) សង្គ្រាម​​ផ្ទៃក្នុង​​មួយ​​បាន​កើត​​ពាសពេញ​​ប្រទេស​។ សង្គ្រាម​នេះ​​គឺ​​ពួកប្រឆាំង​​នឹង​​បដិវត្តន៍ ដែល​គេ​ហៅថា ទ័ពទង់ស បាន​បង្កើត​ឡើង​​ដោយ​មាន​ជំនួយ​ឧបត្ថម្ភ​​​យ៉ាង​ចំហ​​ពី​​ពួកបក្សសម្ព័ន្ធ​​ចាស់​​របស់​​សហភាពសូវៀត​។ ដើម្បី​ប្រឈមមុខ​ចំពោះ​មហន្តរាយ​ដ៏ធំ​នេះ​រដ្ឋាភិបាល​កុំមុយនីស​សូវៀ​បាន​ចាត់វិធានការ​យ៉ាងតឹងរ៉ឹង​បំផុត និង​ប្រើ​គ្រប់​មធ្យោបាយ​​សម្រាប់​ប្រយុទ្ធតទល់​នឹង​ពួកបច្ចាមិត្រ​ដ៏ឃោរឃៅ​នេះ ដើម្បី​ការពារ​បដិវត្តន៍​។
ជាអវសាន​ពួកប្រឆាំង​នឹង​បដិវត្តន៍​បាន​ត្រូវ​កម្ទេច​ទាំងអស់​ក្នុងអំលុងពេល​បី​ឆ្នាំ តែ​របបគ្រប់គ្រង​ថ្មី​នេះពុំទាន់​ជឿជាក់​ថា​អាច​ឆ្លងផុត​គ្រោះ​បាន​នៅឡើយ ព្រោះ​នៅពេលជាមួយគ្នា​នេះ​ពួកគេ​ត្រូវ​ប្រយុទ្ធ​​ទប់ទល់​នឹង​សត្រូវ​ក្រៅប្រទេស ដែល​ប៉ង​កម្ទេច​បដិវត្តន៍​ទៀត​។
អន្តរាគមន៍បរទេស
ចំពោះ​គ្រោះថ្នាក់​ដ៏ធំធេង ដែល​កំពុង​គំរាមកំហែង​បដិវត្តន៍​នេះ រដ្ឋាភិបាល​សូវៀត​បាន​ប្រើអស់សមត្ថភាព​របស់ខ្លួន ដើម្បី​វាយកម្ចាត់​សត្រូវ​គ្រប់ទិសទី​។ កងទ័ពក្រហមសូវៀត ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​​លោក​វ្ល៉ាឌីមៀរអ៊ីឡិចលេនីន​ផ្ទាល់ បាន​ធ្វើឲ្យ​បច្ចាមិត្ត​គ្រប់​សមរភូមិ​ដកខ្លួន​ថយ​។ របបគ្រប់គ្រង​កុំមុយនីស្ត​ក៏បាន​ទទួលជោគជ័យ​យ៉ាងត្រចះត្រចង់ ក្រោយពី​បាន​វាយកម្ទេច​សត្រូវ​របស់ខ្លួន​ទាំងក្នុង និង​ក្រៅប្រទេស​អស់ទៅ​។
ការស្ថាបនាក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃរបបគ្រប់គ្រងថ្មី
ក្រោយពី​​បាន​​វាយកម្ទេច​​ពួកប្រឆាំង​​នឹង​​បដិវត្តន៍​​ទាំងក្នុង និង​​ក្រៅប្រទេស​​រួចមក របប​គ្រប់គ្រង​​ថ្មី​​ចាប់ផ្ដើម​​ចាត់​វិធានការ​​សំខាន់ៗ​​ទាំងឡាយ ដើម្បី​​កសាង​​សង្គមនិយម​​នៅ​ក្នុង​​ប្រទេស​រូស៊ី ដោយ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​​គោលការណ៍​​ទាំងឡាយ​ដូចតទៅ៖
នយោបាយក្នុងប្រទេស
ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩១៨​មក សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត​​បាន​​ប្រកាស​​ឲ្យ​​ប្រើ​​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​មួយ​​ថ្មី ដែល​​បាន​​រៀបចំ​ឡើង​​ដោយ​​អង្គការ​សភាជាន់​ខ្ពស់​​សូវៀត​។ នៅ​​ឆ្នាំ​​១៩២៤ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ទី១ (១៩១៨) បាន​​ត្រូវ​​កែប្រែ​។ នៅ​ឆ្នាំ​​១៩៤៦ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​ខាងលើ​​មិន​មា​ន​លក្ខណៈ​​សមស្រប​​តាម​កាលៈទេសៈ​​នៃ​សង្គម សហភាពសូវៀត​​ក៏បាន​ត្រូវ​​កែលំអ​​ថែមទៀត​។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​សូវៀត​បានចែង​ក្នុង​មាត្រា​មួយ​ថា សហភាព​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត ជា​រដ្ឋសង្គមនិយម​នៃ​វណ្ណៈកម្មករ និង​កសិករ អង្គការ​ផ្សេងៗ​របស់​រដ្ឋមាន៖
នយោបាយក្រៅប្រទេស
ម្យ៉ាងទៀត​ចំពោះ​នយោបាយ​ក្រៅប្រទេស​ទូទៅ សហភាពសធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត​បាន​ប្រកាន់​មូលភាព​សហវិជ្ជមាន ដោយ​សន្តិភាព​ក្នុង​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ប្រទេស​និង​ប្រទេស និង​រវាង​រដ្ឋ​និង​រដ្ឋ ដោយ​សមភាព​និង​សហប្រតិបត្ដិការ -ល-។
រយៈកាលទី១(១៩១៨ - ១៩២៤)
គឺ​ជា​សម័យ​សហវិជ្ជ​មាន​រវាងរបបសេដ្ឋកិច្ចមូលធននិយម និង​របបសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនិយម។
លោក​បានបញ្ចូល​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ថ្មី​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា នយោបាយសេដ្ឋកិច្ចថ្មី។ តាម​មូលភាព​នយោបាយ​នេះ​រដ្ឋ​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ពួក​មូលធន​អាច​រកស៊ី ឬ​កាន់កាប់​ផ្នែក​ណា​ដែល​ពុំសូវ​មានសារៈសំខាន់​បាន​ខ្លះៗ​។ ចំពោះ​ផ្នែក​សំខាន់ៗ រដ្ឋ​ត្រូវ​កាន់កាប់​តទៅ​ទៀត ដូចជា​ឧស្សាហកម្ម​ធំៗ ពាណិជ្ជកម្ម​ក្រៅប្រទេស និង​ដំនឹកនាំ​នយោបាយ​ក្នុង​ជួររដ្ឋាភិបាល​ជាដើម។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​ពី​មរណភាព​របស់​លោក​វ្ល៉ាឌីមៀរអ៊ីឡិចលេនីន​នៅ​ឆ្នាំ១៩២៤​មក សភាពការណ៍​ក្នុង​សហភាពសូវៀត​មាន​ការរំជើបរំជួល​ជាខ្លាំង ពិសេស​នៅក្នុ​ង​ជួរ​នយោបាយមជ្ឈិមបក្ស ដែល​បណ្ដាល​មក​ពី​ការដណ្ដើម​អំណាច​បន្ត​រវាង​លោកស្ដាលី និង​លោកត្រុតស្គី។ តែក្រោយ​មក​បាន​ស្ងប់ស្ងាត់​ទៅវិញ​ដោយ​លោក​ត្រុតស្គី​ភៀសខ្លួន​ទៅ​រស់​នៅ​ឯ​ប្រទេស​ម៉ិចស៊ិច ហើយ​ស្លាប់​នៅ​ទី​នោះ​ទៅ។ រី​ឯ​លោកស្ដាលីន ក៏​ឡើង​គ្រប់គ្រង​សហភាព​សូវៀត​បន្ត​ពី​លោក​លេនីន។
រយៈកាលទី២ (១៩២៤–មកដល់ប៉េរេស្ត្រូយកា)
គឺជា​សម័យកាល​អនុវត្ត​សេដ្ឋកិច្ចកុំមុយនីស។ ក្នុង​អំឡុងពេល​ដែល​លោក​លេនីនគ្រប់គ្រង​អំណាច លោក​បានអនុវត្ត​វិធានការ​សេដ្ឋកិច្ចសង្គមនិយម ដែល​បាន​ហុចផល​យ៉ាង​ល្អ​គួរ​ជាទី​ពេញចិត្ត ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​សហភាព​សូវៀត​គេច​ផុត​ពី​វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ។ ប៉ុន្តែ​ចាប់ពីឆ្នាំ១៩២៤ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់លោកស្ដាលីន បាន​អនុវត្ត​លទ្ធិសេដ្ឋកិច្ចកុំមុយនីសនិយម ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​ជាតិ​ប្រែប្រួល​យ៉ាងខ្លាំង។
លោក​ស្ដាលីន មាន​បំណង​ចង់​ឲ្យ​ប្រទេស[​[រូស្ស៊ី]]ដែល​ពីដើម​មក​ពឹងផ្អែក​តែ​លើ​កសិកម្ម​នោះ ប្រែក្លាយ​ជាមហា​ប្រទេស​ឧស្សាហកម្ម​មួយ​ដ៏​សម្បូរ​សប្បាយ​លើ​ពិភពលោក។ លោក​ចាប់ផ្ដើម​ស្ថាបនា​ផែនការ​សេដ្ឋកិច្ច​គ្រប់មែក​ធាង​ទាំង​អស់។ ជំហាន​ដំបូង​ដើម្បី​សម្រេច​គោលដៅ គឺ​ស្ថាបនា​ផែនការ​ប្រាំឆ្នាំ។
ផែនការប្រាំឆ្នាំ ទី១(១៩២៨ - ១៩៣៣) បាន​ហុច​លទ្ធផល​យ៉ាងសម្បើម​។ ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​នៅពេល​នោះ បាន​ឡើង​មួយ​កម្រិត​ខ្ពស់​ដែល​គេ​ពុំ​ដែល​បាន​ជួប​ប្រទះ​សោះ​នៅ​ប្រទេស​រូស៊ី​តាំងពី​ដើម​មក​។ សហភាព​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត ក៏​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហាអំណាច​ឧស្សាហកម្ម​មួយ​នៅ​អឺរ៉ុប​ដែល​ប្រៀប​ស្មើ​នឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។
ផែនការ​ប្រាំឆ្នាំ​ទី​២​(១៩៣៣ - ១៩៣៨) លោក​ស្ដាលីន​បាន​អនុវត្ត​ផែនការ​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ទី១​ដែរ ហើយ​ទទួល​លទ្ធផល​កាន់តែ​ប្រសើរ​ជាង​ឆ្នាំ​ទី១។ ពេល​សហភាព​សូវៀត​ក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​ដ៏​ខ្លាំង​ពូកែ​មួយ​លើ​ពិភពលោក​។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៩​ពេល​ដែល​​សហភាព​សូវៀត​​ត្រូវ​​អនុវត្ត​​ផែនការ​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ទី​៣​​ទៀត មហា​សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​ផ្ទុះ​ឡើង​ផង​ដែរ ជា​ហេតុនាំ​ឲ្យ​ផែនការ​នោះ​ពុំ​អាច​អនុវត្ត​បាន​ឡើយ ព្រោះ​ត្រូវ​រៀបចំ​ខ្លួន​ចូល​ក្នុង​សង្គ្រាម។
សមូហកម្មស្រែចំការ
ស្រែចំការ​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ជា​កុលខូស ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចែក​ឲ្យ​កសិករ​នូវ​ឧបករណ៍​កសិកម្ម​ដូច​ជា នង្គ័ល ត្រាក់ទ័រ ពូជស្រូវ និង​ឲ្យ​ខ្ចី​ប្រាក់កាស​ដើម្បី​ធ្វើ​ដើមរក​ស៊ី។ ស្រប​ពេល​ជា​មួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ រដ្ឋ​​បាន​​បង្កើត​​ស្រែ​ចំការ​​របស់​ខ្លួន​​លើ​ផ្ទៃដីទាំងឡាយ​​ដែល​​គេ​​បោះបង់​ចោល​​តាំង​ពី​ដើមមក ដើម្បី​​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​​របស់រដ្ឋ​។ សហករណ៍​​នោះ​​ហៅថា​​សូវខូស​។
លទ្ធផល​នៃ​កំនែប្រែ​ទាំងនេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ផលិតផល​កសិកម្ម​មាន​សន្ទុះ​លឿន​ទៅមុខ​យ៉ាងខ្លាំង​។ ការអនុវត្ត​គោលការណ៍​សេដ្ឋកិច្ច​លើ​វិស័យកសិកម្ម និង​ឧស្សាហកម្ម​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​យ៉ាងសម្បើម​។ សក្ខីភាព​នៃ​ការរីក​ចម្រើន​នេះ​មាន​ដូចត​ទៅ៖
វប្បធម៌
មូលដ្ឋាន​នៃវប្បធម៌​ស្ថិត​នៅលើ​​ប្រាកដ​និយម និង​ប្រលោមនិយម​បដិវត្ត​។ លើ​មូលដ្ឋាន​នេះ វប្បធម៌​ថ្មី​របស់​សហភាព​សូវៀត​សំដៅ​រក​ការអប់រំ​សុទិដ្ឋិនិយម​ចំពោះ​អនាគត​មនុស្ស​លោក​។ ការអប់រំ​ខាង​ស្ថាបនា និង​អប់រំ​ឲ្យ​មាន​ចិត្ត​ក្លៀវក្លា​ស្រឡាញ់​យុត្តិធម៌ មនុស្សធម៌ និង​ការពារ​ផលប្រយោជន៍​រួម (មនុស្សជាតិ) -ល-។
សង្គម
សហភាព​​សូវៀត​​បាន​លុប​​បំបាត់​​ចោល​​អស់​នូវ​វណ្ណៈ​ផ្សេងៗ​ក្នុង​សង្គម ហើយ​បាន​លើក​តម្កើង​វណ្ណៈ​ពលករ (ពលករ​ខាងបញ្ញា និង​ពលករ​ខាងហត្ថកម្ម) ដែល​បាន​ទទួល​ការធានា​ផ្សេងៗ​ពី​ក្រសួង​សន្តិសុខ​សង្គមជាតិ​ដូច​ត​ទៅ៖
ម្យ៉ាងទៀត​ការសិក្សា​បាន​លូតលាស់​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​បំផុត។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩១៧ មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ចំនួន​១៣០​លាន​នាក់​ជា​អនក្ខរជន។ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៣៧ អនក្ខរភាព​ត្រូវ​បាន​លុប​បំបាត់​ស្ទើរ​អស់​ទាំងស្រុង​ពី​សហភាព​សូវៀត​។
សហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៣៩
លទ្ធផល​នៃ​បំលាស់ប្តូរ​ខាង​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម​ដែល​បាន​ប្រែប្រួល​តាំង​ពី​បដិវត្តន៍​ខែតុលា​ឆ្នាំ​១៩១៧​រហូតមក បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សហភាពសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត​ប្រែក្លាយ​ទៅជា​មហាអំណាច​មួយ​យ៉ាង​ធំ​ទាំង​ខាង​ឧស្សាហកម្ម ទាំង​ខាងសឹក និង​ខាង​មនោគមន៍វិជ្ជា​ទៀតផង​។ គ្មាន​ប្រទេស​ណាមួយ ក្រៅ​ពី​សហភាពសូវៀត​ខ្លួនឯង អាច​នឹក​ស្មាន​បាន​ថា សហភាព​សូវៀត​មាន​សន្ទុះរីក​ចម្រើន​យ៉ាង​អស្ចារ្យ​ដូចនេះ​ឡើយ​ទោះ​ជា​ប្រទេស​អាឡឺម៉ង់​ក៏​ដោយ​៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហភាព​សូវៀត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អទេវនិយមរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ីក្នុងសតវត្សទី២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លទ្ធិកុម្មុយនីស្តនៅរុស្ស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីខាងលិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីកណ្ដាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសស្លាវ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសហភាពសូវៀត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសូវៀត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាអំណាច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋផ្ដាច់ការ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតរដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ