cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ឃុំឆ្នុកទ្រូ
ឃុំឆ្នុកទ្រូ ជាឃុំមួយក្នុងចំណោមឃុំទាំង១០ របស់ស្រុកបរិបូណ៍ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ ប្រជាពលរដ្ឋ​រស់​នៅលើ​ផ្ទះ​បណ្តែត​ទឹក ក្នុង​ឃុំ​ឆ្នុកទ្រូ ស្រុក​បរិបូរណ៍ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ជាច្រើន​គ្រួសារបាន​សំដែង​នូវ​ការមិនសប្បាយចិត្ត និង​សំណូមពរសូមអោយ​អាជ្ញាធរ និង​មន្ត្រី​ជំនាញ​ពាក់ព័ន្ធជួយ​អន្តរាគមន៍ និងមាន​វិធានការ​ទប់ស្កាត់ចំពោះ​សិប្បកម្ម​ផលិតទូកស្មាច់ជាច្រើន​កន្លែង ដែល​កំពុងតែ​ធ្វើ​សកម្មភាព​បំពុលបរិស្ថាន​ទឹកទន្លេយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ។​ប្រជាពលរដ្ឋបានឲ្យដឹងថា សិប្បកម្ម​ផលិតទូកស្មាច់បាន​បង្ហូរ និង​ទម្លាក់​កាកសំណល់ ដែលមាន​សារធាតុ​គីមីចូលទៅក្នុង​ទឹក ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​កំពុងតែ​ប្រើប្រាស់​ជាប្រចាំរៀងរាល់ថ្ងៃ​។ប្រជាពលរដ្ឋឃុំឆ្នុកទ្រូបាន​សំណូមពរដ៍ទទូចជាច្រើនដងដល់​អាជ្ញាធរស្រុកកំពង់លែង ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង មេត្តាជួយចាត់វិធានការណ៍ផ្សេងៗ ចំពោះ​បញ្ហា​បរិស្ថានលើទឹកទន្លេនេះ​ផង ពីព្រោះ​សព្វថ្ងៃនេះប្រជាពលរដ្ឋ ដែល​កំពុងរស់នៅ​លើផ្ទះ​បណ្តែត​ទឹកក្នុង​ឃុំ​ឆ្នុកទ្រូ មានការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាងខ្លាំងចំពោះ​បញ្ហា​សុខភាព អនាម័យ និងជំងឺផ្សេង ដែលបានកើតជាយថាហេតុដោយសារបញ្ហាបំពុលបរិស្ថានសព្វបែបយ៉ាងនៅទីនេះ។
ទំនប់២០ឧសភា
ក្រៅពីអត្តសញ្ញាណ និងតំបន់ទេសចររាប់មិនអស់ក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង នៅមានទំនប់២០ឧសភា ឬស្ពានស្រះអង្កាម ដែលឋិតនៅក្នុងភូមិស្រះកែវ ឃុំមេលំ ស្រុកបរិបូរណ៍ ជាប់ភូមិថ្មកែវ ឃុំស្វាយជ្រុំ ស្រុករលាប្អៀរ។ អ្នកខេត្តកំពង់ឆ្នាំង តែងតែនិទានប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ ដែលបានភ្ជាប់ទីតាំងមួយនេះទៅនឹងរឿង "ធន ញ្ជ័យ" ត្រង់វគ្គធ្វើស្រែដោយបាចអង្កាមលើទឹកបឹងទន្លេ និងតម្រូវឱ្យអ្នកបើកបរជលយានគ្រប់ប្រភេទ ឲ្យបង់ប្រាក់"មួយបាត្រ" គឺមួយបាត្រលោកសង្ឃ ទុកជាការពិន័យ...។ តើលោកអ្នកមានជ្រាប ឬដឹងរឿងរ៉ាវទាក់ទងនឹងស្រះអង្កាម ឬទំនប់២០ ឧសភា នេះដែរឬទេ? ទីនេះជាមរតក ដែលសេសសល់តាំងពីសម័យខ្មែរក្រហម ត្រូវបានជួសជុល និងកែលំអរឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីបម្រើវិស័យកសិកម្ម ថែមទាំង បម្រើដល់ផ្នែកទេសចរសម្រាប់អ្នកកំពង់ឆ្នាំងនិយាយដោយឡែក និងលោកអ្នកនិយាយជារួម ដែលត្រូវទៅលេងកម្សាន្តជាបន្តបន្ទាប់។ thumb
ម៉ៃឃើល ចាកសាន់
ម៉ៃឃើល យ៉ូសែប ចាកសាន់ (Michael Joseph Jackson; កើត 29 ខែសីហាឆ្នាំ, 1958–25 មិថុនា, 2009) 'គឺជាអ្នកចម្រៀងនិងអ្នកនិពន្ធចម្រៀងជនជាតិអាមេរិកមួយរូប ដែលមនុស្សជាច្រើនបានស្គាល់គាត់ថាជា "ស្តេចតន្ត្រីប៉ុប"។ គាត់ជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានឥទ្ធិពលក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតន្ត្រីនៃសតវត្សរ៍ទី ២០។ តាមរយៈការសម្តែងនៅលើឆាកនិងវីដេអូគាត់បានធ្វើឱ្យរបាំមានភាពស្មុគស្មាញដូចជាការដើរលើផ្លូវព្រះច័ន្ទដែលគាត់បានដាក់ឈ្មោះនិងមនុស្សយន្ត។ សំឡេងនិងស្ទីលរបស់គាត់បានជះឥទ្ធិពលដល់សិល្បករនៃប្រភេទផ្សេងៗគ្នានិងការចូលរួមចំណែករបស់គាត់ចំពោះតន្ត្រីរបាំនិងម៉ូតរួមជាមួយនឹងជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាឥស្សរជនពិភពលោកនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។
កូនទី ៨ នៃគ្រួសារជេកជេសបានបង្ហាញខ្លួនអាជីពដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៦៤ ជាមួយបងប្រុសច្បងរបស់គាត់គឺជែកគីតូទីជីជេនីននិងម៉ាលុនជាសមាជិកម្នាក់នៃជែកសាន់។ ៥ ជេកសុនបានចាប់ផ្តើមអាជីពទោលរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៩៧១ ពេលនៅឯកំណត់ត្រាចម្រៀង។ stardom ទោលជាមួយអាល់ប៊ុមរបស់គាត់ឆ្នាំ ១៩៧៩ នៅលើជញ្ជាំងក្នុងកំឡុងពេលកំពូលនៃយុគសម័យឌីស្កូ។ នៅដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ជេកសុនគឺជាឥស្សរជនលេចធ្លោម្នាក់នៅក្នុងតន្ត្រីប្រជាប្រិយ។ វីឌីអូចំរៀងរបស់គាត់រួមទាំងវីដេអូសំរាប់“ Beat It”,“ Billie Jean” និង“ Thriller” ពីអាល់ប៊ុម Thriller របស់គាត់ឆ្នាំ ១៩៨២ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានបំបែករបាំងជាតិសាសន៍និងបំលែងឧបករណ៍ផ្ទុកនេះទៅជាទម្រង់សិល្បៈនិងជាឧបករណ៍ផ្សព្វផ្សាយ។ គាត់បានជួយជំរុញភាពជោគជ័យរបស់ទូរទស្សន៍ MTV និងបន្តច្នៃប្រឌិតថ្មីជាមួយវីដេអូនៅលើអាល់ប៊ុមអាក្រក់ (១៩៨៧), គ្រោះថ្នាក់ (១៩៩១) និង HIStory: អតីតកាលបច្ចុប្បន្នកាលនិងអនាគតសៀវភៅ ១ (១៩៩៥) ។
ចាប់ពីចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ជេកឃឺក្លាយជាតួលេខនៃភាពចម្រូងចម្រាសនិងការរំពឹងទុកដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូររូបរាងទំនាក់ទំនងឥរិយាបទនិងរបៀបរស់នៅ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ គាត់ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ពីបទរំលោភបំពានផ្លូវភេទលើកូនរបស់មិត្តភក្តិក្នុងគ្រួសារ។ បណ្តឹងនេះត្រូវបានដោះស្រាយចេញពីតុលាការស៊ីវិលហើយជេកសុនមិនត្រូវបានចោទប្រកាន់ដោយសារតែខ្វះភស្តុតាង។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ គាត់ត្រូវបានកាត់ទោសនិងលើកលែងការចោទប្រកាន់ពីបទរំលោភបំពានផ្លូវភេទកុមារនិងការចោទប្រកាន់ជាច្រើនទៀត។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ពេលកំពុងរៀបចំការប្រគុំតន្រ្តីវិលត្រលប់មកវិញជាស៊េរីនេះគឺជេកឃឺរបានស្លាប់ដោយសារការប្រើប្រូតូកូលដែលគ្រប់គ្រងដោយគ្រូពេទ្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ឈ្មោះ Conrad Murray ដែលត្រូវបានកាត់ទោសពីបទឃាតកម្មដោយអចេតនា។
ជែកសុនគឺជាសិល្បករដែលទទួលបានពានរង្វាន់ច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតន្ត្រីដ៏ពេញនិយមនិងជាសិល្បករតន្ត្រីដែលលក់ដាច់បំផុតគ្រប់ពេលដោយការប៉ាន់ស្មានលក់បានជាង ៣៥០ លានកំណត់ត្រាទូទាំងពិភពលោក។ [nb ១] Thriller គឺជាអាល់ប៊ុមដែលលក់ដាច់បំផុតគ្រប់ពេលវេលា។ ខណៈពេលដែល Bad ជាអាល់ប៊ុមដំបូងដែលផលិតបានលេខ ១ ចំនួន ១ Billboard Hot 100 ចំនួន ៥ ដង។ [nb ២] ជែកសុនមានចម្រៀងចំនួន ១៣ Billboard Hot ១០០ លេខ ១ បានច្រើនជាងអ្នកចំរៀងប្រុសដទៃទៀតនៅក្នុងយុគសម័យ Hot ១០០ និងជាសិល្បករដំបូងគេដែល មានកំពូលទាំង ១០ ក្នុង Billboard Hot 100 ក្នុងរយៈពេលប្រាំទសវត្សផ្សេងគ្នា។ គាត់ទទួលបានពានរង្វាន់ Grammy ចំនួន ១៥ ពានរង្វាន់អង់គ្លេសចំនួន ៦ ពានរង្វាន់ Golden Globe Award និង Guinness World Records ចំនួន ៣៩ រួមមាន“ អ្នកសំដែងជោគជ័យបំផុតគ្រប់ពេល” ។ ការសម្តែងរបស់ជេកសុនរួមមានរ៉ុកនិងរ៉ូលសាលកិត្តិនាមពីរដងសាលវូថងគ្រុបកិត្តិនាមសាលមហោស្រពកិត្តិនាមសាលមហោស្រពកិត្តិនាម (សិល្បករថតតែមួយគត់ដែលត្រូវបានដឹកនាំ) និងចង្វាក់ភ្លេងនិងប៊្លុរសាលតន្ត្រីកិត្តិនាម។ នៅឆ្នាំ ២០១៦ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់រកបាន ៨២៥ លានដុល្លារដែលជាចំនួនប្រចាំឆ្នាំខ្ពស់បំផុតសម្រាប់តារាល្បីដែលមិនធ្លាប់មានបានចុះផ្សាយដោយ Forbes ។
References
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងអាមេរិច
ការងារ និងប្រាក់ឈ្នួល
ការឈប់សម្រាកមាតុភាព
បញ្ញត្តិស្តីពីការឈប់សំរាកលំហែមាតុភាព តើអ្នកបានទទួលច្បាប់សម្រាកមាតុភាពគ្រប់គ្រាន់ដែររឺទេកំឡុងពេលអ្នកមានផ្ទៃពោះនៅកន្លែងធ្វើការនៅកម្ពុជា? និយោជកមិនអាចបញ្ឈប់និយោជិក: ដោយសារគាត់មានផ្ទៃពោះ ក្នុងពេលដែលគាត់កំពុងឈប់សំរាកលំហែមាតុភាព មុនពេលគាត់ឈប់សំរាកលំហែមាតុភាព ស្រ្តីជានិយោជិកមានសិទ្ធិទទួលការសំរាកលំហែមាតុភាពរយៈពេល៩០ថ្ងៃ។ ក្នុងកំឡុងពេល ២ខែដំបូងដែលគាត់ ត្រលប់ទៅធ្វើការវិញ គាត់ត្រូវធ្វើការងារណាដែលស្រាលៗតែប៉ុណ្ណោះ ។ និយោជកត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងការបញ្ឈប់និយោជិកជាស្រ្តីក្នុងពេលដែលនិយោជិកកំពុងសំរាកលំហែមាតុភាព ឬ មុនពេលដែលនិយោជិកសំរាកលំហែមាតុភាព ។ ការផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលក្នុងកំឡុងពេលសំរាកលំហែមាតុភាព កំឡុងពេលសំរាកលំហែមាតុភាព ស្រ្តីជានិយោជិកត្រូវបានទទួលប្រាក់ឈ្នួលពាក់កណ្តាលនៃប្រាក់ ឈ្នួលរបស់គាត់ព្រមទាំងអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗទៀត ប្រសិនបើគាត់បានបំរើការងារជូនសហគ្រាសយ៉ាងតិចមួយឆ្នាំ ។ និយោជកគួរគិតការផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលដោយផ្អែកលើ ប្រាក់ឈ្នួលជាមធ្យមរបស់និយោជិកក្នុងរយៈពេល១២ខែមុនពេលសំរាកលំហែមាតុភាព មិនមែនផ្អែកលើប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា ឬ ប្រាក់ឈ្នួលគោលនោះទេ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ សុខាបានធ្វើការក្នុងរោងចក្រកាត់ដេរសំលៀកបំពាក់មួយអស់រយៈពេល២ឆ្នាំមុននឹងនាងមានផ្ទៃពោះ ។ នាងមានប្រាក់ឈ្នួលគោល៤៥ដុល្លា និង ប្រាក់រង្វាន់អតីតភាពការងារ ៣ដុល្លា ៕ នាងតែងតែទៅធ្វើការទៀងទាត់ ដូច្នេះនាងទទួលបានប្រាក់រង្វាន់ការងារទៀងទាត់ ៥ដុល្លា ។ ប្រាក់ឈ្នួល និង ប្រាក់អត្ថប្រយោជន៍របស់នាងទាំងអស់មាន៦៣០ដុល្លាក្នុងរយៈពេល ១២ខែកន្លងមក ។ដោយសារសុខាបានធ្វើការលើសពីមួយឆ្នាំ នាងទទួលបានការសំរាកលំហែមាតុភាពរយៈពេល៩០ថ្ងៃនិងប្រាក់ឈ្នួលពាក់កណ្តាល ។ ប្រាក់ឈ្នួលនេះត្រូវបានគិតដូចខាងក្រោម ៖ =(៦៣៦ដុល្លា (ប្រាក់ឈ្នួល និង ប្រាក់់អត្ថប្រយោជន៍ រយៈពេល១២ខែកន្លងមក))/(១២(ខែ)) = ៥៣ ដុល្លាក្នុងមួយខែ បន្ទាប់មកនិយោជកត្រូវគុណទឹកប្រាក់ប្រចាំខែនឹង៥០%៕ដូច្នេះនិយោជកត្រូវផ្តល់ ប្រាក់ឈ្នួលអោយ សុខា២៦, ៥០ ដុល្លា សំរាប់រៀងរាល់ខែដែលនាងកំពុងសំរាកលំហែមាតុភាព ។ ការសំរាកបំបៅកូន រយៈពេលមួយឆ្នាំចាប់ពីទារកកើត ស្រ្តីជាម្តាយត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយបំបៅកូនរយៈពេលមួយម៉ោងក្នុងអំឡុងពេលធ្វើការ ។ ម៉ោងបំបៅកូននេះត្រូវបានបែងចែកជាពីរវេនហើយវេននិមួយៗ មាន៣០នាទី។ វេនទីមួយនៅពេលព្រឹក វេនទីពីរនៅពេលរសៀល ។ ពេលវេលាច្បាស់លាស់ សំរាប់បំបៅកូនត្រូវមានការព្រមព្រៀងរវាងស្រ្តីជាម្តាយ និង និយោជក។ ការសំរាកបំបៅកូន ត្រូវបានញែកដាច់ពីការសំរាកធម្មតា ហើយមិនត្រូវដកចេញពីការសំរាកធម្មតាទេ ។
=ប្រាក់ឈ្នួល=
ប្រាក់ឈ្នួលអប្បរមា
អត្រាប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមានៅក្នុងតារាងគឺនៅក្នុង KHR (KH Riel) ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៦ កម្រិតជំនាញ	ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាក្នុងមួយខែ ហាត់ការ 120,000.00 សាកល្បង 592,000.00 ពេញសិទ្ធិ 612,000.00 សំគាល់ លេខសំគាល់	ប្រភេទការងារ	ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាប្រចាំខែ	អត្រាប្តូរប្រាក់	ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាសរុបក្នុងមួយខែ (គិតជាដុល្លារ)	 	(គិតជារៀល) ១	 ហាត់ការ	 ៣០	៤០០០	 ១២០០០០ ២	 សាកល្បង 	១៤៨	៤០០០ 	៥៩២០០០ ៣	 ពេញសិទ្ធិ	 ១៥៣	៤០០០	 ៦១២០០០ លេខសំគាល់	ប្រាក់រង្វាន់ និង អត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗ	គិតជាដុល្លារ	អត្រាប្តូរប្រាក់	គិតជារៀល ១	ប្រាក់ការងារទៀងទាត់	១០	៤០០០	៤០០០០ ២	អតីតភាពការងារ	២-១១	៤០០០	៨០០០-៤៤០០០ ៣	ប្រាក់សំរាប់ការស្នាក់នៅ និង ធ្វើដំណើរ	៧	៤០០០	២៨០០០ ៤	ប្រាក់ថ្លៃបាយធ្វើការបន្ថែមម៉ោងដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងមួយថ្ងៃ	0.៥០	៤០០០	២០០០ ១­កម្មករនិយោជិកដែលបើកប្រាក់ឈ្នួលតាមមូលដ្ឋាននៃលទ្ធផលការងារក៏នឹងត្រូវបានធានាចំពោះប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា រឺ អ្វីច្រើនជាងនេះទៀត ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញពីផលិតភាពរបស់ពួកគេ (នេះគឺជាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន) ។ ២­គណៈកម្មការប្រឹក្សាការងារគឺជាស្ថាប័នត្រីភាគីដែលមានតំណាងរដ្ឋាភិបាល១៤នាក់ សហជីព៧នាក់ និង និយោជក៧នាក់។ ៣­ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវ:បានបង្កើតឳ្យមានក្រុមការងារត្រីភាគីដែលមានតំណាងភាគីរដ្ឋាភិបាលចំនួន ៩រូប តំណាងភាគីកម្មករនិយោជិតចំនួន ៩រូប តំណាងភាគីនិយោជកចំនួន ៩រូប ដើម្បីពិភាក្សាអំពីប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាផ្នែកវាយនភណ្ឌ កាត់ដេរ និងផលិតស្បែកជើងនៅកម្ពុជា។ ៤­សិទ្វិអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗទៀត ដូចជា ប្រាក់ការងារទៀងទាត់​ និង ប្រាក់អតីតភាពការងារ រឺ ប្រាក់ផ្សេងៗទៀត មិនទាន់បានពិភាក្សា ហើយរក្សានៅដដែលតាមការព្រមព្រៀងក្នុងឆ្នាំ២០០០ (សេចក្តីជូនដំណឹងលេខ១៧) ។ ៥­កម្មករនិយោជិតដែលបានធ្វើការចាប់ពីឆ្នាំទី២ ដល់ឆ្នាំទី១១ នឹងទទួលបានប្រាក់អតីតភាពការងារ ចន្លោះពី ២ដុល្លា ដល់ ១១ដុល្លា។ ៦­កម្មករនិយោជិតនឹងទទួលបានប្រាក់ថ្លៃបាយធ្វើការបន្ថែមម៉ោងដោយស្ម័គ្រចិត្តចំនួន ២០០០រៀល ក្នុងមួយថ្ងៃ ។ ៧-មានប្រសិទ្ធភាពចាប់ពីថ្ងៃទី ០១ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាសម្រាប់កម្មករនិយោជិត ត្រូវបានតំឡើងដល់ ១៥៣​ ដុល្លា ដោយរក្សាទុកការផ្តល់ឳ្យ និងអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗនៅដដែល។
ប្រាក់ការងារបន្ថែមម៉ោង
ប្រាក់ការងារបន្ថែមម៉ោង តើអ្នកទទួលបានកំរៃលើការងារបន្ថែមម៉ោងរបស់អ្នកនៅកន្លែងធ្វើការនៅកម្ពុជាដែររឺទេ? តើអ្នកកំពុងតែធ្វើការច្រើនម៉ោងជាងមុនដែរឬទេ? សូមស្វែងយល់បន្ថែមអំពីសិទ្ធិនិងប្រាក់ការងារបន្ថែម​ម៉ោងដូចខាងក្រោម ។​
តើប្រាក់ការងារបន្ថែមម៉ោងជាអ្វី ?
ប្រាក់ការងារបន្ថែមម៉ោងគឺជា ប្រាក់ទូទាត់ដល់បុគ្គលិកនិយោជិត សម្រាប់ពេលវេលាធ្វើការលើចំនួន ម៉ោងធ្វើ​ការ​ធម្មតា ។ ច្បាប់ស្តីពីការងារ​នៃ​ប្រទេសកម្ពុជាអនុញ្ញាតការងារបន្ថែមម៉ោងអតិបរមា២ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ ។
តើប្រាក់ការងារបន្ថែមម៉ោងត្រូវបានគណនាយ៉ាងដូចម្តេច ?
ប្រាក់ការងារបន្ថែមម៉ោងត្រូវបានគណនាដោយ យកអត្រាប្រាក់ឈ្នួលតាមម៉ោងគុណនឹងអត្រាបន្ថែមម៉ោង ។​ អត្រាបន្ថែមម៉ោងខុសគ្នាទៅ​តាមពេល​វេលាធ្វើការ ដូចត្រូវបានបង្ហាញដូចខាងក្រោម ។
ពេលវេលាធ្វើការ	អត្រាប្រាក់ឈ្នួល ថ្ងៃច័ន្ទ ដល់ ថ្ងៃសៅរ៍ (មិនមែនការងារពេលយប់)	៥០% ថ្ងៃច័ន្ទ ដល់ ថ្ងៃសៅរ៍ (ការងារពេលយប់)	១០០% ថ្ងៃអាទិត្យ និង ថ្ថៃបុណ្យសាធារណៈ	១០០% ឧទាហរណ៍
ស៊ីណាធ្វើការផ្នែកដេរ ហើយទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលគោលចំនួន៦១ដុល្លារក្នុងមួយខែ ។ ខែមួយនោះ​និយោជក​មានការងារធ្វើច្រើនណាស់ ហើយសុំឳ្យស៊ីណាធ្វើការ១០ម៉ោងបន្ថែមក្នុងខែនោះ ។ ប្រាក់​ឈ្នួល​បន្ថែមរបស់ស៊ីណាទទួលបានពីការធ្វើការងារបន្ថែមម៉ោងត្រូវបានគណនា៖​​ អត្រាប្រាក់ឈ្នួល ប្រចាំម៉ោង x អត្រាបន្ថែមម៉ោង x ចំនួនម៉ោងការងារបន្ថែមម៉ោង ។ សម្រាប់ស៊ីណា អត្រាប្រាក់ឈ្នួលប្រចាំម៉ោងរបស់នាងគឺ ០.២៩ដុល្លារ (=៦១ដុល្លារក្នុងមួយខែ / ២០៨ ពេញម៉ោងក្នុងមួយខែ) ។ អត្រាបន្ថែមម៉ោងតាមច្បាប់សម្រាប់ការងារក្នុងថ្ថៃធម្មតាគឺ ៥០% ។ នាងធ្វើ ការថែម១០ម៉ោង ។ ដាក់ព័ត៌មានទាំងអស់នេះបញ្ចូលគ្នា ប្រាក់ឈ្នួលបន្ថែមម៉ោងសម្រាប់ស៊ីណាគឺ ១.៤៥ដុល្លារ (=០.២៩ x ៥០% x ១០ម៉ោង) ។
ប្រសិនបើការងារថែមម៉ោងត្រូវបានធ្វើនៅពេលយប់ ឬ នៅថ្ងៃអាទិត្យ អត្រាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុង ការគិតថ្លៃឈ្នួល គួរតែស្មើនឹង១០០% ជំនួសឳ្យ៥០% ។
ចុះបើខ្ញុំជាកម្មករនិយោជិតធ្វើការតាមបរិមាណផលិតផល តើខ្ញុំនៅតែទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលការងារ បន្ថែមម៉ោងដែរឬទេ ?
អត្រាបន្ថែមម៉ោងត្រូវតែត្រូវបានអនុវត្តន៍ ចំពោះកម្មករនិយោជិតធ្វើការតាមបរិមាណផលិតផល ដែល ធ្វើ​ការបន្ថែមម៉ោង ។ មានន័យថា កម្មករនិយោជិតធ្វើការតាមបរិមាណផលិតផលគួរតែទទួលបានការ​ទូទាត់៥០%បន្ថែម សម្រាប់ការងារដែលពួកគេធ្វើក្នុងម៉ោងបន្ថែមធម្មតា និង ១០០% សម្រាប់ម៉ោង​បន្ថែមនៅពេលយប់ ថ្ងៃអាទិត្យ ឬ ថ្ងៃបុណ្យសាធារណៈ ។
ឧទាហរណ៍​​​៖
វ៉ាន់ធ្វើការក្នុងផ្នែកដេរ និង ទទួលបានអត្រាបរិមាណផលិតផល ០.៧០ដុល្លារក្នុងមួយសបុត្រ ។ ខែមួយ និយោជកមានការត្រូវធ្វើច្រើនណាស់ ហើយ​សុំ​ឳ្យវ៉ាន់ធ្វើការ១០ម៉ោងបន្ថែមក្នុងខែនោះ ។ វ៉ាន់ធ្វើបាន ១០០​សំបុត្រក្នុងខែនោះ ដែលធ្វើឳ្យនាងមានសិទ្ធិទទួលបាន៧០ដុល្លារ (តាមអត្រាបរិមាណ​ផលិតផល ០.៧០ដុល្លារក្នុងមួយសបុត្រ) ។​ ក៏ប៉ុន្តែ វ៉ាន់មានសិទ្ធិបើកប្រាកឈ្នួលក្នុងអត្រាខ្ពស់ជាង (១៥០%) សម្រាប់ការងារបន្ថែម១០ម៉ោង ។ ប្រាក់​ឈ្នួល​​បន្ថែមរបស់វ៉ាន់បានពីការងារបន្ថែមម៉ោងត្រូវបានគណនា​​​៖ អត្រាប្រាក់ឈ្នួលតាមម៉ោង x អត្រាបន្ថែមម៉ោង x ចំនួនម៉ោងធ្វើការបន្ថែមម៉ោង ។
សម្រាប់វ៉ាន់ អត្រាប្រាក់ឈ្នួលតាមម៉ោងគឺ ០.៣២ដុល្លារ (៧០ដុល្លារក្នុងមួយខែ / ២១៨ម៉ោងសរុបដែល ធ្វើការក្នុងខែ​នោះ) ។ អត្រាបន្ថែមម៉ោង​តាម​ច្បាប់សម្រាប់ថ្ងៃធម្មតាគឺ ៥០% ។ នាងធ្វើការ១០ម៉ោង បន្ថែម​ក្នុងខែនោះ ។ ដូចនេះ ប្រាក់ឈ្នួលបន្ថែមរបស់នាង សម្រាប់ការងារបន្ថែមម៉ោងគឺ ១.៦០ដុល្លារ (=០.៣២ x​ ៥០% x​ ១០ម៉ោង) ។
ប្រសិនបើការងារថែមម៉ោងត្រូវបានធ្វើនៅពេលយប់ ឬ នៅថ្ងៃអាទិត្យ អត្រាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុង ការគិតថ្លៃឈ្នួល គួរតែស្មើនឹង១០០% ជំនួស​ឳ្យ៥០% ។
ប្រាក់រង្វាន់ផ្សេងៗ
តើអ្នកមានសិទ្ធិទទួលបានប្រាក់រង្វាន់ផ្សេងៗទៀតអ្វីខ្លះពីនិយោជករបស់អ្នក ? ប្រសិនបើអ្នកធ្វើក្នុង ឧស្សាហកម្មកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ វាយនភ័ណ្ឌ និង ស្បែកជើង អ្នកអាចមានសិទ្ធិទទួលបានប្រាក់ រង្វាន់អតីតភាពការងារ និង ប្រាក់រង្វាន់ការងារទៀតទាត់ ជារៀងរាល់ខែ។ ស្វែងយល់បន្ថែមខាង ក្រោម ។
ប្រាក់រង្វាន់អតីតភាពការងារ
និយោជកនៅក្នុងឧស្សាហកម្មកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ វាយនភ័ណ្ឌ និង ស្បែកជើង ត្រូវតែផ្តល់ប្រាក់ រង្វាន់​អតីតភាពការងារទៅឳ្យកម្មករនិយោជិត ទៅតាមរយៈពេលធ្វើការងារនៅរោងចក្រ​ ។ គោលន​យោបាយ នេះចាប់ផ្តើមនៅថ្ថៃទី១ ខែ សីហា ឆ្នាំ ២០០០ ។ ការងារមុនកាលបរិច្ឆេទនេះមិនរាប់​បញ្ចូល ក្នុង​ការ គណនា​ប្រាក់រង្វាន់អតីតភាពការងារទេ ។ អត្រាមាន​ដូចខាងក្រោម៖
រយៈពេលធ្វើការងារ	ប្រាក់រង្វាន់អតីតភាពក្នុង១ខែ + ១ឆ្នាំ ប៉ុន្តែតិចជាង២ឆ្នាំ	២ ដុល្លារ + ២ឆ្នាំប៉ុន្តែតិចជាង៣ឆ្នាំ	៣ ដុល្លារ + ៣ឆ្នាំ ប៉ុន្តែតិចជាង៤ឆ្នាំ	៤ ដុល្លារ + ៤ឆ្នាំ (អតិបរមា)	៥ ដុល្លារ
ប្រាក់រង្វាន់ការងារទៀងទាត់
និយោជកត្រូវតែផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់តិចបំផុត៥ដុល្លារក្នុង១ខែ ដល់កម្មករនិយោជិតនៅក្នុងឧស្សាហកម្ម កាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ វាយនភ័ណ្ឌ និង ស្បែកជើង ដែលធ្វើការយ៉ាងទៀងទាត់រៀងរាល់ថ្ងៃក្នុង១ខែ ។ កម្មករនិយោជិតទាំងនេះរួមទាំង កម្មករនិយោជិតម្តងម្កាល កម្មករនិយោជិតសាកល្បងការងារ និង កម្មករ​និយោជិតធ្វើការតាមបរិមាណផលិតផលផង ។ និយោជកត្រូវតែផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ការងារទៀងទាត់ ប្រសិនបើកម្មករនិយោជិតបានទទួលការអនុញ្ញាតឳ្យឈប់សម្រាក (ដូចជា​ ការឈប់សម្រាកប្រចាំឆ្នាំ ឬ ការឈប់សម្រាកថ្ងៃបុណ្យសាធារណៈ) ។
ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្តាលយល់ឃើញថា នៅពេលដែលកម្មករនិយោជិតសុំច្បាប់ឈប់សម្រាកព្យាបាល ជម្ងឺ ដោយមានការបញ្ជាក់ពីគ្រូពេទ្យ ដែលទទួលបានការអនុវញ្ញាតនិងទទួលស្គាល់តាមផ្លូវច្បាប់ ប្រាក់ រង្វាន់ការងារទៀងទាត់នេះត្រូវតែបង់តាមសមាមាត្រនៃថ្ងៃដែលធ្វើការ ។
ឧទាហរណ៍​​​៖ វ៉ាន់ធ្វើការពេញម៉ោងនៅរោងចក្រ Z ។ ក្នុងអំឡុងខែមិថុនា នាងមកធ្វើការយ៉ាងទៀងទាត់ លើកលែងតែរយៈពេលមួយថ្ងៃដែលនាងបានសុំច្បាប់ឈប់សម្រាកព្យាបាលជម្ងឺ ដោយមានការបញ្ជាក់​ ត្រឹមត្រូវ ។ និយោជករបស់នាងអាចកាត់ប្រាក់ចំនួន០.១៩ដុល្លារ (= ៥.០០ដុល្លារ/២៦ថ្ងៃ) ពីក្នុងប្រាក់ រង្វាន់ការងារទៀងទាត់ ៥ ០០ដុល្លារ របស់នាងសម្រាប់ខែមិថុនា ។
កតិកាសញ្ញាស្តីអំពីសិទ្ធិនៃអ៊ីនធឺណិតរបស់APC
កតិកាសញ្ញាស្តីអំពីសិទ្ធិនៃអ៊ីនធឺណិតរបស់​ APC
អ៊ីនធឺណិតសម្រាប់យុត្តិធម៌សង្គម និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាព Internet for Social Justice and Sustainable Development
អំពីកតិកាសញ្ញានេះ
កតិកាសញ្ញានេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូង នាឆ្នាំ២០០១-២០០២ ដោយ​សមាជិក របស់​អង្គការ Association for Progressive Communications (APC) និងអង្គការដៃគូនានា​នៅ សិក្ខាសាលា​ស្តីអំពី «សិទ្ធិស្តីអំពីអ៊ីនធឺណិត» នៅអឺរុប អាស៊ី អាមេរិកឡាទីន និងអាហ្រ្វិក ។ ប្រធានបទ និងគោលការណ៍នានា ក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ ផ្តល់នូវចំនុចសំខាន់ៗ នៃការយល់ឃើញ និង​គោលបំណង​របស់សហគមន៍យើងខ្ញុំ អំពីសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងស្ថាប័ននានា ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់​អ៊ីនធឺណិតដោយសេរី ជាពិសេសក្នុងការងាររបស់ពួកគាត់ ដើម្បីយុតិ្តធម៌ក្នុង​សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាន ។ យើងខ្ញុំសំដៅយ៉ាងជាក់លាក់ ទៅលើអ៊ីនធឺណិត ប៉ុន្តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ គោលការណ៍ទាំងនេះ​ក៏ជាប់ពាក់ព័ន្ធផងដែរ ទៅគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ របស់បច្ចេកវិទ្យា គមនាគមន៍ ព័ត៌មានវិទ្យា (រួមមាន ទូរស័ព្ទ វិទ្យុ និងផ្សេងៗទៀត) ។
១.១. ផលប៉ះពាល់នៃការចូលទៅកាន់អ៊ីនធឺណិត ទៅលើការអភិវឌ្ឍន៍ និង​យុត្តិធម៌​សង្គម
អ៊ិនធឺណិតដែលអាចឲ្យគេមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់បាន មានល្បឿនលឿន និង​មាន​ភាព​ងាយ​ស្រួល​​ក្នុងការចូលទៅប្រើប្រាស់ អាចជួយធ្វើឱ្យសង្គមមានភាពកាន់តែស្មើគ្នាខ្លាំងឡើង ។ អ៊ិនធឺណិត​អាចជួយពង្រឹង​សេវាអប់រំ និងសុខភាព ពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុក ការ​ចូល​រួម​ពី​សាធារណជន ការទទួលបានព័ត៌មាន អភិបាលកិច្ចល្អ និងការលុបបំបាត់ភាពក្រីក្រ ។ ប៉ុន្តែ​យើង​មិន​គួរសន្មតថា រាល់​ការ​ច្នៃប្រឌិតខាងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា ជានិច្ចកាល​គឺ​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​នោះទេ ។ អង្គការសង្គមស៊ីវិល រដ្ឋាភិបាល និងបណ្តាទីភ្នាក់ងារកំណត់បទបញ្ញត្តិនានា គួរ​យល់​ដឹង​អំពី​សក្តានុពល​របស់អ៊ីនធឺណិត ក្នុងការពង្រឹងលើភាពមិនស្មើគ្នា ដែល​មាន​ស្រាប់​នៅ​ក្នុង​សង្គម ។
១.២. សិទ្ធិក្នុងការចូលទៅកាន់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត ទោះ​បី​អ្នក​រស់​នៅ​ទី​កន្លែង​ណាក៏ដោយ
អ៊ិនធឺណិត គឺជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈពិភពលោកមួយ ។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនេះ ត្រូវ​តែ​ផ្តល់ឲ្យបានទូលំទូលាយ និងផ្តល់នូវកំរិតបញ្ជូនគ្រប់គ្រាន់ ដែលនឹងអាចឲ្យប្រជាពលរដ្ឋ ទោះ​បី​ជា​នៅទីកន្លែងណាក៏ដោយ ក៏អាចប្រើប្រាស់សក្តានុពលនៃអ៊ិនធឺណិត ដើម្បីបញ្ចេញមតិយោបល់ ដើម្បីធ្វើឲ្យការរស់នៅមានភាពកាន់តែប្រសើរឡើង និងដើម្បីបង្ហាញអំពីការច្នៃប្រឌិតរបស់ខ្លួន ។ ប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិប្រើប្រាស់​ឆ្អឹងខ្នងនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតជាតិ ដែល​ផ្តល់​ឲ្យ​ប្រើ​ប្រាស់​បាន​ទូលំទូលាយ ហើយដែលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនេះតភ្ជាប់ទៅកាន់បណ្តាញអន្តរជាតិ ។
១.៣. សិទ្ធិនៃជំនាញ
ចំណេះដឹងនិងជំនាញ អាចធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋប្រើប្រាស់ និងកែច្នៃអ៊ីនធឺណិត ឲ្យ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​សេចក្តីត្រូវការរបស់ខ្លួន ។ រដ្ឋាភិបាលនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន និងថ្នាក់ជាតិ អង្គការ​អន្តរជាតិ​និង​សហគមន៍ និងវិស័យឯកជន ត្រូវគាំទ្រនិងជំរុញឲ្យមាន​ឱកាសបណ្តុះបណ្តាល វិធីសាស្រ្ត​និង​ធនធាន​​ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ដោយតំលៃថោក ឬដោយឥតគិតថ្លៃ សំរាប់​ការ​អភិវឌ្ឍន៍សង្គម ។
មាត្រា ២៦ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស
ការអប់រំត្រូវតែផ្ដោតទៅរកការរីកចម្រើនលូតលាស់យ៉ាងពេញលេញ នៃ​បុគ្គលិក​លក្ខណៈ​របស់​មនុស្ស និងឆ្ពោះទៅរកការភាពពង្រឹងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាពជាមូលដ្ឋាននានា ។
១.៤. សិទ្ធិ ក្នុងការចូលទៅកាន់ ផ្ទៃប្រទាក់ ខ្លឹមសារ និងកម្មវិធី ដែល​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​បាន​ សំរាប់គ្រប់គ្នា («ការកសាងដើម្បីទាំងអស់គ្នា»)
ផ្ទៃប្រទាក់ ខ្លឹមសារ និងកម្មវិធី ត្រូវរៀបចំឡើង ដើម្បីធានាឲ្យយកទៅប្រើប្រាស់បាន សំរាប់​គ្រប់​គ្នា រួមទាំង​ជនពិការខាងផ្នែករាងកាយ​វិញ្ញាណ ឬបញ្ញា ជនមិនចេះអក្សរ និង​ជន​និយាយ​ភាសា​ភាគ​តិច ។ គោលការណ៍នៃការកសាងដើម្បីទាំងអស់គ្នា និង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ជំនួយ គឺត្រូវជំរុញ និងគាំទ្រ ដើម្បីអនុញ្ញាតឲ្យជនពិការភាពនានា ទទួល​បាន​អត្ថ​ប្រយោជន៍​​ពេញលេញ និងក្នុងលក្ខណៈស្មើភាព ដូចជនដែលមិនពិការដែរ ។
១.៦. សិទ្ធិមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត
អ្នករៀបចំគោលនយោបាយ និងអ្នកតាក់តែងច្បាប់ ត្រូវធានាថា ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់​មាន​លទ្ធភាព​ប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ។ ការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទូរគមនាគមន៍ និងការកំណត់​បទ​បញ្ជា តំលៃ ពន្ធ និងតារាងតំលៃ គួរ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទាំងអស់​ដែល​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ខុស​ៗគ្នា អាចប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតបាន ។
១.៨. សិទ្ធិក្នុងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតនៅកន្លែងសាធារណៈ
មនុស្សជាច្រើន​នឹងមិនទទួលបានការប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រ ឬ​អ៊ីនធឺណិត​ជា​លក្ខណៈ​ឯកជន​ឡើយ។ ដូចនេះទីកន្លែងសាធារណៈដូចជា ៖ មជ្ឈមណ្ឌលទូរគមនាគមន៍ បណ្ណាល័យ មជ្ឈមណ្ឌល​សហគមន៍ គ្លីនិក និងសាលារៀន ត្រូវតែមាន​​ដែលទីតាំងទាំងនេះ គឺជាកន្លែងងាយស្រួល នៅ​ជិត​ផ្ទះ ឬកន្លែងធ្វើការ ដែលជនគ្រប់រូបអាចចូលទៅប្រើប្រាស់បាន ។ នេះក៏ជាប្រការសំខាន់​ចំពោះ​យុវជន​នៅបណ្តាប្រទេសនានា ដែលការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត មិន​ទាន់​អាច​មាន​ពេល​លេញ​នៅ​ឡើយ ឬមានតំលៃថ្លៃ ។
១.៩. សិទ្ធិក្នុងការទទួលនិងបង្កើតខ្លឹមសារ ដែលមានលក្ខណៈចំរុះ ខាងផ្នែកវប្បធម៌ និង​ភាសា
តំបន់បណ្តាញ​ឧបករណ៍លើបណ្តាញ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងលើសលប់ ជា​អក្សរ​ឡាតាំង ។ ប្រការនេះ ជះឥទ្ធិពលទៅលើការអភិវឌ្ឍន៍ខ្លឹមសារក្នុងតំបន់ ដែល​មិន​ប្រើប្រាស់​អក្សរ​ឡាតាំង និងរារាំងលទ្ធភាព ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរខ្លឹមសារដែលមានលក្ខណៈអន្តរវប្បធម៌ ។ ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា ត្រូវតែលើកទឹកចិត្តឲ្យមាន​ភាសាផ្សេងៗនៅលើអ៊ីនធឺណិត និង​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ភាព​សាមញ្ញ ដល់ការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន ឆ្លងកាត់បញ្ហាផ្សេងៗ នៃភាសាដែលខុសៗគ្នា ។
២.១. សិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញមតិដោយសេរី
សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ​គួរត្រូវបានការពារ​ពីការរំលោភបំពាន ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល និងភ្នាក់ងារមិនមែនរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗទៀត ។ អ៊ីនធឺណិតគឺជាមធ្យោបាយមួយ សំរាប់ការផ្លាស់ប្តូរ មតិ​យោបល់ និងព័ត៌មានដែលឆ្លងកាត់ព្រំដែននានា ជាលក្ខណៈសាធារណៈ និងឯកជន ។ ជន​គ្រប់​រូប ត្រូវតែអាចបញ្ចេញមតិយោបល់ និងគំនិត និងការចែករំលែកព័ត៌មានដោយសេរី នៅ​ពេល​ប្រើប្រាស់​អ៊ីនធឺណិត ។
មាត្រា ១៨ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិនិងមានសេរីភាពខាងផ្លូវគំនិត ខាងផ្លូវសតិសម្បជញ្ញៈ​និង​ខាង​ផ្លូវ​សាសនា
មាត្រា ១៩ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិសេរីភាពមានមតិ និងសេរីភាពក្នុងការសម្ដែងមតិ ។ សិទ្ធិ​នេះ​រាប់​ទាំង​សេរីភាព​ក្នុងការប្រកាន់មតិ និងការសម្ដែងមតិ ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែក ព្រម​ទាំង​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក ការទទួល និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងគំនិតនានា តាម​រយៈ​ប្រព័ន្ធ​ឃោសនា​ណា​មួយ​ក៏​ដោយ និងដោយឥតគិតពីព្រំដែនអ្វីឡើយ ។
២.២. សិទ្ធិនៃសេរីភាពរួចផុតពីការតាមដានត្រួតពិនិត្យ
អ៊ីនធឺណិត ត្រូវតែការពារ ពីរាល់ការប៉ុនប៉ងទាំងឡាយណា ដែលបំបិទសម្លេងរិះគន់ និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​លើខ្លឹមសារ ឬការពិភាក្សាខាងផ្នែកនយោបាយ និងសង្គម ។
២.៣. សិទ្ធិក្នុងការចូលរួមតវ៉ាតាមរយៈអ៊ីនធឺណិត
បណ្តាអង្គការ សហគមន៍ និងបុគ្គលគ្រប់រូប គួរមានសេរីភាពក្នុងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ដើម្បី​​រៀបចំ និងចូលរួមក្នុងការតវ៉ា ។
មាត្រា ២០ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការប្រជុំ ឬ​ការរួមគ្នាជាសមាគមន៍ ដោយសន្តិវិធី ។
ប្រធានបទទី៣ ៖ ការចូលទៅកាន់ចំណេះដឹង
មាត្រា ២៧ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស
៣.១. សិទ្ធិក្នុងការទទួលចំណេះដឹង
ការទទួលបានចំណេះដឹង ដែលចែករំលែកបានទូលំទូលាយ និង​ចំណេះដឹង​បរិបូរណ៍​ដែល​អាច​ប្រើប្រាស់បានដោយជនគ្រប់រូប កំនត់​មូលដ្ឋាន​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ធនធាន​មនុស្ស​ប្រកប​ដោយ​និរន្តរភាព ។ ដោយសារអ៊ីនធឺណិតធ្វើឲ្យមានការចែករំលែកចំណេះដឹង និង​ការ​បង្កើត​ចំណេះដឹង​ដែល​រួម​សហការគ្នា ក្នុងលក្ខណៈមួយដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ដូចនេះ​អ៊ីនធឺណិត​គួរ​ផ្តោត​ទៅ​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ ។
៣.២. សិទ្ធិនៃសេរីភាពព័ត៌មាន
រដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិនិងមូលដ្ឋាន​ និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ដែល​ទទួល​ជំនួយ​គាំទ្រ​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​សាធារណៈ ត្រូវធានាឲ្យមានតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព ដោយ​ដាក់​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ​នូវ​ព័ត៌មាន​ពាក់ព័ន្ធ ដែលខ្លួនបង្កើតនិងគ្រប់គ្រង ។ រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអន្តរជាតិ គួរធានាថា ព័ត៌មាន​ទាំងនេះ​ត្រូវផ្សព្វផ្សាយលើអ៊ីនធឺណិត ដោយប្រើប្រាស់​ទំរង់​ដែល​អាច​បើក​មើល​បាន​ និង​មាន​លក្ខណៈ​បើកទូលាយ និងទទួលយកបានសំរាប់អ្នកប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រចាស់ៗ និង​ការ​តភ្ជាប់​អ៊ីនធឺណិត​ដែលមានល្បឿនយឺត ។
៣.៣. សិទ្ធិក្នុងការទទួលព័ត៌មានដែលគាំទ្រដោយហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
រាល់ព័ត៌មាន រួមទាំងការស្រាវជ្រាវផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ត និងសង្គម ដែល​ផលិត​ក្រោម​ការ​គាំទ្រ​ពី​ជំនួយ​សាធារណៈ គួរតែដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃ សំរាប់គ្រប់គ្នា ។
មាត្រា ២៧ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិចូលរួមចំណែកដោយសេរី ក្នុងជីវភាពវប្បធម៌របស់សហគមន៍ មាន​សិទ្ធិ​ក្រេបរសជាតិនៃសិល្បកម្មទាំងឡាយ និងមានសិទ្ធិរួមចំណែកក្នុងវឌ្ឍនភាពនៃវិទ្យាសាស្ត្រ និង​គុណប្រយោជន៍ផ្សេងៗ ដែលជាលទ្ធផលចេញពីវឌ្ឍនភាពនេះ។
៤.១. សិទ្ធិក្នុងការចែករំលែក
អ៊ីនធឺណិតផ្តល់នូវឱកាសពិសេស សំរាប់ចែករំលែកព័ត៌មាន និងចំណេះដឹង និង​ទំរង់​ថ្មីៗ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​ខ្លឹមសារ ឧបករណ៍ និងកម្មវិធី ។ អ្នកផ្តល់ឧបករណ៍ សេវាអ៊ីនធឺណិត និងខ្លឹមសារ មិន​គួរ​បង្អាក់​ប្រជាពលរដ្ឋ ពីការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ដើម្បីចែករំលែកបទពិសោធន៍ និង​ការ​បង្កើត​ខ្លឹមសារ​ឡើយ ។ កិច្ចការពារដល់ផលប្រយោជន៍របស់អ្នកបង្កើត ត្រូវធ្វើឡើងក្នុងលក្ខណៈមួយស្រប​ទៅ​តាម​ការ​ចូលរួម​ដោយសេរី និងបើកទូលាយ ក្នុងលំហូរនៃចំណេះដឹងខាងផ្នែកវប្បធម៌ និង​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្រ្ត ។
៤.២. សិទ្ធិក្នុងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីប្រភពកូដបើកចំហ និងឥតគិតថ្លៃ (FOSS)
យើងខ្ញុំគាំទ្រការប្រើប្រាស់​កម្មវិធីប្រភពកូដបើកចំហ និងឥតគិតថ្លៃ ។ ការប្រើប្រាស់​កម្មវិធី​ប្រភព​កូដ​បើកចំហ និងឥតគិតថ្លៃ គឺផ្តល់នូវអំណាច កសាងជំនាញ និងធ្វើឲ្យមាននិរន្តរភាពជាង និង​ជំរុញលើកទឹកចិត្តដល់ការច្នៃប្រឌិតក្នុងប្រទេស ។ យើងខ្ញុំលើកទឹកចិត្តដល់រដ្ឋាភិបាល ក្នុង​ការ​បង្កើត​គោលនយោបាយនានា ដែលជំរុញដល់ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីប្រភពកូដបើកចំហ និង​ឥត​គិត​ថ្លៃ ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យសាធារណៈ ។
៤.៤. សិទ្ធិក្នុងការទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ ពីចំនុចប្រសព្វនិងខ្លឹមសារពហុព័ត៌មាន
អ៊ីនធឺណិត គឺជាប្រព័ន្ធពហុព័ត៌មានមួយ ។ ការចូលទៅប្រើប្រាស់ និងបទបញ្ជា​ ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ផ្អែកទៅលើសក្តានុពលរបស់វា ដែលអាចយកទៅប្រើប្រាស់ ដើម្បីធ្វើឲ្យមានភាពផ្សេងៗគ្នា ក្នុង​ការ​បង្កើត និងភាពជាកម្មសិទ្ធ នៃខ្លឹមសារលើអ៊ីនធឺណិត​ក្នុងទំរង់ផេ្សងៗ ជាច្រើន ឧទាហរណ៍​ដូចជា វិទ្យុ និងទូរទស្សន៍ ដែលជាកម្មសិទ្ធ និងប្រតិបត្តិ​ដោយសហគមន៍ ។
៥.១. សិទ្ធិក្នុងការទទួលបានការការពារទិន្នន័យ
ស្ថាប័នសាធារណៈ ឬឯកជន ដែលត្រូវការព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន​របស់បុគ្គលនានា ត្រូវ​តែ​ប្រមូល​ត្រឹម​តែ​ទិន្ន័យ​ចាំបាច់អប្បបរមា និងសំរាប់រយៈពេលខ្លីបំផុតដែលត្រូវការ ។ ស្ថាប័នសាធារណៈ ឬ​ឯកជន​ទាំងនោះ ត្រូវជ្រើសត្រឹមតែទិន្នន័យ សំរាប់​គោល​បំណង​ដែល​បាន​បញ្ជាក់​មុន​ ក្នុង​លក្ខណៈ​តិច​បំផុត ។ ការប្រមូល ការប្រើប្រាស់ ការបញ្ចេញ និងការរក្សាទុកព័ត៌មាននេះ ត្រូវ​គោរព​ទៅ​តាម គោល​នយោបាយ​ឯកជនភាពមួយ ក្នុងលក្ខណៈតម្លាភាព ដែលអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាពលរដ្ឋដឹង​អំពី​ព័ត៌មាន​អ្វី​ដែលត្រូវបានប្រមូលអំពីខ្លួន និងកែតំរូវព័ត៌មានដែលមិនពិត ។ ទិន្ន័យដែលប្រមូលបាន ត្រូវ​ការពារ​ពីការបង្ហាញដែលមិនមានការអនុញ្ញាតិ និងកំហុសផ្នែកសុវត្ថិភាពនានា គួរ​ត្រូវ​កែ​តំរូវ​ដោយ​មិនពន្យារ​ពេល ។ ទិន្នន័យត្រូវតែលុបចោល នៅពេលដែលវាលែងមានការចាំបាច់​ទៅ​នឹង​គោល​បំណង​ដែលប្រមូលទិន្ន័យ ។ សាធារណៈជន ត្រូវតែទទួលបានការប្រាប់ឲ្យដឹងជាមុន អំពី​លទ្ធភាព​​ដែលអាច​មាន​ការប្រើប្រាស់មិនត្រឹមត្រូវ​នូវទិន្នន័យដែលបានផ្តល់ឲ្យ ។ ស្ថាប័ននានា​មាន​ភារកិច្ច​ទទួលខុសត្រូវ ក្នុងការផ្តល់ដំណឹងដល់ប្រជាពលរដ្ឋ នៅពេលដែលព័ត៌មាន​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​​ខុស ត្រូវបានបាត់បង់ ឬត្រូវបានលួច ។
មាត្រា ១២ នៃសិទ្ធិមនុស្សជាសកល
គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ ត្រូវទទួលរងនូវការជ្រៀតជ្រែកតាមអំពើចិត្ត ក្នុងកិច្ចការសម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួន ក្នុងគ្រួសារ លំនៅស្ថាន ឬការឆ្លើយឆ្លង​ ឬ​វាយ​ប្រហារ​ទៅ​លើ​កិត្តិយស​ និង​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​របស់​ខ្លួន​បាន​ឡើយ ។
៥.២. សិទ្ធិនៃសេរីភាពរួចពីការឃ្លាំមើល
ប្រជាពលរដ្ឋ គួរតែអាចធ្វើការប្រាស្រ័យទាក់ទងដោយសេរី ផុត​ពី​ការ​គំរាម​កំហែង​នៃ​ការ​ឃ្លាំ​មើល​ និងការរារាំង ។
៥.៣. សិទ្ធិក្នុងការប្រើប្រាស់ ការបំលែងខ្លឹមសារទៅជាកូដ
ការប្រាស្រ័យទាក់ទងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ តាមអ៊ីនធឺណិត ត្រូវមានសិទ្ធិប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ ដែល​បំលែង​ខ្លឹមសារ នៃសារនានា​ ឲ្យទៅជាកូដ ដើម្បីធានាការប្រាស្រ័យទាក់ទងប្រកប​ដោយ​សុវត្ថិភាព ឯកជនភាព និងអនាមិក ។
៦.១. សិទ្ធិក្នុងការត្រួតពិនិត្យ ក្នុងលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យពហុភាគី​នៃអ៊ីនធឺណិត
ការគ្រប់គ្រងអ៊ីនធឺណិត​គួរប្រកបដោយលក្ខណៈពហុភាគី និងប្រជាធិបតេយ្យ ដោយ​មាន​ការ​ចូល​រួម​យ៉ាង​ពេញលេញពី​រដ្ឋាភិបាល វិស័យឯកជន អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអង្គការអន្តរជាតិ​នានា។ មិនមានរដ្ឋាភិបាលឯកត្តោភាគីណាមួយ គួរមានតួនាទីលើសពីគេ ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​អ៊ីនធឺណិត​ជា​លក្ខណៈអន្តរជាតិឡើយ ។
៦.២. សិទ្ធិក្នុងការទទួលបានតម្លាភាព និងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត
រាល់ដំណើរការធ្វើសេចក្តីសំរេចចិត្ត ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការគ្រប់គ្រង​និង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​នៃ​អ៊ីនធឺណិត គួរបើកទូលាយ និងចូលទៅកាន់បាន នៅថ្នាក់ពិភពលោក ថ្នាក់តំបន់ និងថ្នាក់ជាតិ ។
៦.៣. សិទ្ធិក្នុងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត​ប្រកបដោយលក្ខណៈវិមជ្ឈិការ សហ​ប្រតិបត្តិការ និងអន្តរប្រតិបត្តិការ
ការអភិវឌ្ឈន៍បច្ចេកវិទ្យា និងការគ្រប់គ្រងធនធានចំបងនៃអ៊ីនធឺណិត ត្រូវធ្វើក្នុងលក្ខណៈ វិមជ្ឈការ និង​សហប្រតិបត្តិការ និងជួយធានាថា បណ្តាញអ៊ីនធឺណិត​គឺមានលក្ខណៈ អន្តរ​ប្រតិបត្តិការ ដំណើរការ​ស្ថេរភាព សុវត្ថិភាព គុណប្រយោជន៍ និងមានការវិវត្តន៍ ក្នុង​ប្រតិបត្តិការ​រយៈ​ពេល​យូរ ។
៦.៥. សិទ្ធិនៃស្តង់ដាប្រកបដោយលក្ខណៈបើកទូលាយ
ប្រូតូកូលភាគច្រើន នៅផ្នែកស្នូលរបស់អ៊ីនធឺណិត គឺ​ជា​ប្រូតូកូល​ដែល​ផ្អែក​លើ​ស្តង់ដា​ប្រកប​ដោយ​លក្ខណៈ​បើកទូលាយនានា ដែលជាគុណប្រយោជន៍ ដែលអាចជឿជាក់បាន និង​បើក​ទូលាយ​ដល់​ការ​អនុវត្តក្នុងកំរិតពិភពលោក ដោយមានកំរិតបន្តិចបន្តួច ឬដោយមិនមានកំរិតអាជ្ញាប័ណ្ណ ។ លក្ខណៈ​សម្បតិ្តនៃប្រូតូកូល ត្រូវតែធ្វើឲ្យមាន និងដោយឥតគិតថ្លៃ ដល់ជនគ្រប់រូប ដែល​ថ្លឹង​ថ្លែង​ការ​កាត់​បន្ថយកត្តារារាំងផ្សេងៗ ក្នុងការចូលទៅប្រើប្រាស់ និងក្នុងការធ្វើឲ្យមានអន្តរប្រតិបត្តិការ ។
៦.៦. សិទ្ធិនៃអព្យាក្រិតភាពអ៊ីនធឺណិត និងគោលការណ៍ពីដើមរហូតដល់ចប់
អព្យាក្រិតភាពនៃអ៊ីនធឺណិត ដែលផ្តោតសំខាន់ទៅលើការបញ្ជូនកញ្ចប់ទិន្នន័យ ប្រកប​ដោយ​ប្រសិទ្ធិភាព ធ្វើឲ្យមានភាពប៉ិនប្រសព្វ ស្ថិតនៅភាគច្រើនក្នុងកុំព្យូទ័រ កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ម៉ាស៊ីនបម្រើ ឧបករណ៍​ដែល​បន្លាស់ទី និងឧបករណ៍ផ្សេងៗទៀត នៅឯបណ្តាញនៃចុងម្ខាងៗ ។ លក្ខណៈ​បែប​នេះ គឺ​ធ្វើឲ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងកំរិតទូលាយ នៃសកម្មភាពថ្មីៗរបស់អ៊ីនធឺណិត ឧស្សាហកម្ម​និង​សេវាកម្ម​នា​ចុងម្ខាងៗ និងប្រែក្លាយអ៊ីនធឺណិតជាឧបករណ៍សំខាន់ នៅក្នុងវិស័យធំទូលាយ ខាង​ផ្នែក​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម ។ ប្រជាពលរដ្ឋប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតកាន់តែច្រើន អ៊ីនធឺណិត​កាន់​តែ​មាន​គុណតម្លៃ ជាមធ្យោបាយសំរាប់បន្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន និងការប្រាស្រ័យទាក់ទង ។ គោលការណ៍​ពីដើមរហូតដល់ចប់ និងអព្យាក្រិតភាពអ៊ីនធឺណិត ត្រូវទទួលបានការការពារ​ ពី​ការ​ប៉ុន​ប៉ង​ទាំង​ឡាយ​ណា ដើម្បីបង្កើតអ៊ីនធឺណិតដែលមានថ្នាក់ពីរ និង​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​តាម​រយៈ​ថ្នាក់​កណ្តាល​មួយ ។
៦.៧. សិទ្ធិក្នុងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតជាលក្ខណៈទាំងមូល
លក្ខណៈសំខាន់នៃអន្តរប្រតិបត្តិការ គឺជាផ្នែកមួយនៃគុណតម្លៃរបស់អ៊ីនធឺណិត ដែល​ជា​ប្រព័ន្ធ​​សាធារណៈ​ពិភពលោកមួយ និងមិនគួរត្រូវបែងចែកជាផ្នែកៗ ដោយសារការគំរាម បង្កើត​អ៊ីនត្រាណិត​ជាលក្ខណៈ​ជាតិ ការប្រើប្រាស់តម្រងខ្លឹមសារ ការឃ្លាំមើលដោយមិនសមហេតុផល ការ​ជ្រៀត​ជ្រែកនៃឯកជនភាព និងរាំងស្កាត់ទៅលើសេរីភាពក្នុងការ​បញ្ចេញមតិឡើយ ។
៧.២. សិទ្ធិក្នុងការកែតម្រូវ នៅពេលមានការរំលោភលើសិទ្ធិ
ប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវការ​នូវភាពទទួលបានជាសាធារណៈ ដោយឥតគិតថ្លៃ នូវ​យន្តការ​ប្រកប​ដោយ​ប្រសិទ្ធិភាព និងគណនេយ្យភាព សំរាប់ដោះស្រាយការរំលោភសិទ្ធិ ។ នៅពេលសិទ្ធិមនុស្ស និង​សិទ្ធិស្តីអំពីអ៊ីនធឺណិត ត្រូវបានគំរាមកំហែង ដោយសារខ្លឹមសារនៅលើអ៊ីនធឺណិត ឬ​ដោយ​សារ​ការ​ឃ្លាំ​មើល​ដែលមិនស្របច្បាប់ ការកំរិតលើសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិផ្សេងទៀតនោះ ភាគី​នានាគួរអាចទទួលបាននូវយន្តការការពារនិងកែតម្រូវ ដើម្បី​ចាត់វិធានការ​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​ការ​រំលោភ​ទាំង​នោះ ។
អ៊ីនធឺណិត អាចក្លាយទៅជាឧបករណ៍តែមួយគត់ ដើម្បី​ផ្តល់​អំណាច​ដល់​មនុស្ស​គ្រប់​រូប​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក ប្រសិនបើសិទ្ធិទាំងឡាយដែលមានចែងក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់ ការពារ និងគោរព ។
កតិកាសញ្ញានេះ ត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយជាភាសាអង់គ្លេស ដោយ​ Association for Progressive Communications (APC) នាខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៦ ។
ប្រែសំរួល និងបោះពុម្ពផ្សាយជាភាសាខ្មែរ ក្រោមការគាំទ្រពី Association for Progressive Communications (APC) ដោយអង្គការវិទ្យាស្ថានបើកទូលាយ នាខែតុលា ឆ្នាំ២០០៧ ។
រមណីយដ្ឋានភ្នំសន្ទូច
thumb បើសិនបើសិនអ្នករស់នៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ចង់ផ្ញើរូបភាពដំណើរកម្សាន្តជាលក្ខណៈក្រុមគ្រួសារ និងមិត្តភក្តិ សម្រាប់អនុស្សាវរីយ៍គួរឲ្យចងចាំទុកនេះ លោកអ្នក​ដាច់ខាត​មិន​ត្រូវ​មើលរំលង​តំបន់ទេសចរណ៍នៅក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំងជាដាច់ខាត ព្រោះខេត្តកំពង់ឆ្នាំង មានសក្តានុពលទេសចរណ៍ធំធេង និងប្លែកៗច្រើនហួសពីការស្មាន បើរាប់តាំងពីតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រពិត តំបន់ធម្មជាតិ ប្រាង្គប្រាសាទបុរាណ ទឹកធ្លាក់...គឺមិនតិចតួចឡើយ។ រមណីយដ្ឋានភ្នំ​សន្ទូច ក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង គឺជា​តំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមមួយសម្រាប់អ្នកកំពង់ឆ្នាំង។ ភ្នំសន្ទូចត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយភាពស្រស់ស្អាត បែបធម្មជាតិពិតៗ និងភាពមានតែមួយគត់របស់វា។ទីតាំង​ភ្នំ​សន្ទូច គឺជាកន្លែងដែលងាយស្រួល ទៅដល់​ពី​គ្រប់​កន្លែង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ស្ថិតនៅក្នុង​ភូមិ​សន្ទូច ឃុំ​ស្រែ​ថ្មី ស្រុក​រលាប្អៀ​ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ចម្ងាយប្រមាណ៣គីឡូម៉ែត្រ ពី​ទី​រួម​ខេត្ត ឬ​ប្រហែល​៩៤​គម ពី​រាជធានីភ្នំពេញ។ ភ្នំ​សន្ទូច គឺជា​រមណីយដ្ឋាន​ធម្មជាតិ និង​វប្បធម៌​ដ៏​ស្រស់ស្អាត​មួយ ដែល​ផ្តល់ឲ្យ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ និងអ្នកស្រុកសម្រាកលម្ហែកាយពីភាពស្មុគស្មាញប្រចាំថ្ងៃ​បាន​យ៉ាង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព។អ្នកស្រុក​នៅ​ទីនោះ ជា​ធម្មតា​ទៅ​លេង​ភ្នំ​សន្ទូច ដោយសារ​ភាពស្ងប់ស្ងាត់ និង​ទីតាំង​ដ៏​អំណោយផល​។ មាន​ថ្ម​ធំៗ​ជាច្រើន ដែល​ទាក់ទង​នឹង​រឿងព្រេង​នៅទីនេះ​។ កន្លែង​នេះ​មាន​ទេសភាព​ស្រស់ស្អាត នាំឲ្យ មាន​ការថត​ខ្សែភាពយន្ត និង​ចម្រៀង​កាយវិការ​ជាច្រើន នៅលើ​ភ្នំ​សន្ទូច​នេះ​។ អ្នកនឹង​បានឃើញ​ទេសភាព​ដ៏ស្រស់​ស្អាត​នៃខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំងពីលើកំពូលភ្នំសន្ទូចនេះតែម្តង។
ដេប៉ាតឺម៉ង់ភាសាថៃ
ដេប៉ាតឺម៉ង់ភាសាថៃ គឺជាដេប៉ាតឺម៉ង់មួយដែលដំណើរការបើកបង្រៀនភាសាថៃ មានថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ និងថ្នាក់វិញ្ញាបនបត្រ (វគ្គខ្លី) ហើយស្ថិតនៅក្រោមវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។
ប្រវត្តិ
ឆ្នាំ 2005 ភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ (TICA) នៃក្រសួងការបរទេសថៃ សហការជាមួយវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានចុះអនុស្សរណៈយោគយល់គ្នា ដើម្បីបើកបង្រៀនភាសាថៃសម្រាប់និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ និងសហប្រតិបត្តិការជាមួយសាកលវិទ្យាល័យរាជភ័តបុរីរម្យ ប្រទេសថៃ ដើម្បីបញ្ជូនសាស្រ្តាចារ្យឯកទេសភាសាថៃក្នុងរៀបចំការបង្រៀនតាមគម្រោងខាងលើ។
ថ្ងៃទី 28 មីនា - 1 មេសា 2005 ក្រសួងការបរទេសថៃ និងសាកលវិទ្យាល័យរាជភ័តបុរីរម្យ បានតែងតាំងឱ្យ រងសាស្រ្តាចារ្យ ស្ងប់ ប៊ុណ្យខ្លយ ធ្វើដំណើរមកបំពេញបេសកកម្មនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដើម្បីចូលរួមរៀបចំកម្មវិធីសិក្សា និងលក្ខខណ្ឌការជ្រើសរើសនិស្សិត និងរៀបចំត្រៀមបន្ទប់រៀន និងសំភារៈបរិក្ខាររួមគ្នាជាមួយនឹងវិទ្យាស្ថា នភាសាបរទេស នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។
ប្រាសាទបាសាក់
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
រមណីយដ្ឋានប្រាសាទបាសាក់ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិបាសាក់ ឃុំបាសាក់ ស្រុកស្វាយជ្រុំ ខេត្តស្វាយរៀងខាងកើតឈាងខាងត្បូងនៃទីរួមខេត្តស្វាយរៀង។ រមណីយដ្ឋាននេះ មានចម្ងាយប្រហែល៨គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្តស្វាយរៀង ហើយមានផ្ទៃក្រឡា៩ហិកតា ស្ថិតនៅខាងជើង និងខាងកើតទល់នឹងទន្លេវ៉ៃកូ ខាងលិច និងខាងត្បូង ទល់នឹងភូមិប្រជាពលរដ្ឋ។ បច្ចុប្បន្ននេះ រមណីយដ្ឋានប្រាសាទបាសាក់ បានស្រូបទាញភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនា និងកម្សាន្តសប្បាយជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរ។ ចំពោះទីតាំងភូមិសាស្ត្រប្រាសាទបាសាក់នេះ គឺជាដីទួលដ៏ចំណាស់មួយមានព្រៃឈើជាច្រើនព័ទ្ធជុំវិញ។ក្រោយពីបញ្ចប់ពិធីដង្ហែរកឋិនទាននៅវត្តសង្កែ ភូមិតាជោ ឃុំសង្កែនាស្រុករំដួលរួចមក យើងក៏ត្រឡប់មកក្រោយវិញដើម្បីមើលប្រាសាទបាសាក់ដែលស្ថិតក្នុងភូមិបាសាក់ ឃុំបាសាក់ ស្រុកស្វាយជ្រុំខេត្តស្វាយរៀង។ ប្រាសាទបាសាក់នាថ្ងៃនេះគឺមានរូបភាពត្រឹមតែជាទីទួលបុរាណស្ថានដ៏ធំ ដែលដុះហ៊ុំពទ័្ធព្រៃតូចធំស្ទើតែទំាងស្រុង បើទោះជាមានផ្លូវបេតុងចាក់ពទ្ធ័ជុំវិញយ៉ាងស្អាតក៏ដោយ ។
ប្រវត្តិប្រាសាទ
តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់មន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈខេត្តស្វាយរៀងបញ្ជាក់ថា រមណីយដ្ឋាននេះមានចាប់ពីសម័យបុព្វកាលមកហើយ ក៏បានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទបុរាណមួយផង ដែលគេគ្រប់គ្នាតែងតែហៅថាប្រាសាទព្រៃបាសាក់។ ប៉ុន្តែអ្វីគួរឱ្យសោកស្តាយ ប្រាសាទបុរាណនេះ ត្រូវបានបាក់បែកខ្ទេចខ្ទី នៅសល់តែគ្រឹះឥដ្ឋប្រាសាទ ធ្លាក់រាយប៉ាយ និងគ្រោងជញ្ជាំងនៅសល់បន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ប្រាសាទព្រៃបាសាក់ ស្ថិតនៅក្នុងរចនាបទបាខែង ដែលកសាងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ៩១៥ ដល់៩២៥ នៃគ្រិស្តសករាជ។ នៅពេលចុះពិនិត្យទីតាំងរៀបចំរមណីយដ្ឋាននេះ លោកម៉ែន វិបុល អភិបាលខេត្តស្វាយរៀង មានប្រសាសន៍ថា បច្ចុប្បន្នរដ្ឋបាលខេត្តស្វាយរៀង បាន និងកំពុងពិនិត្យរៀបចំដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍រមណីយដ្ឋាន ប្រាសាទបាសាក់ ឲ្យក្លាយទៅជាតំបន់ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិមកទស្សនា កម្សាន្ត ក្នុងនោះបានកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវបេតុងប្រវែង៤គីឡូម៉ែត្រ ដែលកំពុងតែដំណើរការសាងសង់ ។ ប៉ុន្តែប្រាសាទនេះមិននៅឯកោតែឯងដោយគ្មានគេរាប់រកនោះទេ។ចូលក្នុងបន្ដិចយើងឃើញមានឥដ្ឋដែលសាងពីដីដុតជាសំណល់នៃជញ្ជាំងប្រាសាទតែបន្តិចប៉ុណ្ណោះដែលទំនងជាជញ្ជំាងប្រាង្គធំ ។ ធៀបជាមួយនឹងសៀវភៅ ដែលលោក សុជាតិ មាននៅក្នុងដៃគឺខុសគ្នាហើយចិត្ដយើងក្តុកក្តួលណាស់ តែវាបានរំលេចឡើងវិញនូវភាពស្តុកស្តម្ភនៃប្រាសាទនេះនាអតីតកាល ដែលនំាអោយយើងគឹតស្រមៃបានថា ប្រាសាទបាសាក់ពិតជារុងរឿងនិងរឹងមាំទំាងខាង សាសនា សេដ្ឋកិច្ច និង នយោបាយ ដែលជាស្ថាបត្យកម្មបន្តវេនពីការរីកសាយភាយនៃរដ្ឋនគរភ្នំនិងចេនឡា។ចាប់តំាងពីឆ្លងស្ពានកាត់ទន្លេវ៉ៃកូចេញពីខេត្តម្លេះ យើងមានអារម្មណ៏ថាទន្លេមួយនេះមានវិសាលភាពដូចជាកូនបឹងទន្លេរសាប បើទោះជាចំណុចជាច្រើនត្រូវបានលប់ដានបំបាត់ដោយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក៏ដោយ ហើយសំណង់ប្រាសាទបាសាក់ហាក់ដូចជាឈរត្រដែតបែរមុខទៅទឹសបូព៌មុខកំពង់ទឹកដែលជាកំពង់ផែរដ៏សំខាន់មួយបំរើអោយវិស័យសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយឬអាចប្រៀបដូចជាប្រាសាទដែលស្ថិតលើកោះមួយនារដូវវស្សា ដូចគ្នានឹងប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិចដូច្នោះដែរ។ តែនេះជាការសន្និដ្ឋានដែលមិនមានការសិក្សាបែបជំនាញវិទ្យាសាស្រ្តនោះទេ។សូមជំរាបដែរថាភាគច្រើននៃបឹងដ៏ធំមួយនេះ ត្រូវបានអ្នកស្រុកអោយឈ្មោះថាជាព្រែក សូម្បីតែលំហរទឹកនៅជុំវិញប្រាសាទនេះក៏ដោយ។ ចូរមើលរូបភាពខ្លះដែលបានមកសៀវភៅនេះ អំពីគ្រឿងលម្អតុបតែងមួយចំនួនមានជាអាទិ ផ្តែរ សសរពេជ្រ និង រូបនានា....រហូតដល់សិលាចារឹក គឺជាស្ថាបត្យកម្មបន្តវេនដូចប្រាសាទដទៃទៀតដែលធ្លាប់ជួបប្រទះដូច្នោះដែរ ពោលគឺចាប់តំាងពីស.វទី៧ ដល់ស.វទី១១នៃគ.ស ប៉ុន្តែវាមិនមែនបានសេចក្តីថាវាជាឆ្នំាដែលទើបតែចាប់ផ្តើមឬបញ្ចប់ទំាងស្រុងដោយគ្មានការបន្តទៀតនោះទេ។សសរពេជ្រស្ថិតក្នុងស.វទី១០និងផ្តែរមួយដែលស្ថិតក្នុងរចនាបថសំបូរព្រៃគុកដែលបង្ហាញពីសត្វមករបែរក្បាលនិងប្រមោយវាចេញក្រៅគឺជាផ្តែរដ៏កម្រដែលសិល្បករបានរចនាម៉ូតដ៏ពិសេសក្នុងហេតុផលសាសនាឬទេវកថា ធ្វើអោយយើងនឹកគិតដល់ផ្តែរកម្រៗនានាដែលមាននៅខេត្តក្រចេះ ស្ទឹងត្រែង ជាពិសេសប្រាសាទប្រាំបួនល្វែងជាដើម។ក្រៅតែពីតឹកតាងដ៏សំខាន់នៃគ្រឿងលម្អទំាងនេះ។
សិលាចារឹក
ប្រាសាទបាសាក់ក៏ធ្លាប់បានបង្អួតខ្លួនជាមួយនឹងសិលាចារឹកផងដែរ។ បើតាមសៀវភៅបញ្ជីសិលាចារឹកវិញ យើងក៏អាចដឹងថាទីនេះមានសិលាចារឹកជាច្រើនផ្ទំាងដែលចារជាភាសាសំស្រ្កឹតនិងខ្មែរ យ៉ាងហោចណាស់គឺ K-69 A.B.C.D, K-70A, K-70B,K-71 និង K-425 ។ចំពោះ K-69 A.B.C.D យើងមិនមានរូបថតនោះទេ។ យើងក៏មិនមានសមត្ថភាពបកស្រាយពីខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹកទំាងប៉ុន្មាននោះក៏ទេដែរ ។ តែជាភ័ព្វសំណាងរបស់យើង ដែលយើងទទួលបានសេចក្តីបរិយាយដែលថតនិងរុញចេញតាមសារអេឡិចត្រូនិកពីលោកហ៊ុនឈុនតេង។ រូបភាពនោះបានបង្ហាញនូវចំណាប់អារម្មណ៏មួយរបស់លោកសាស្រ្តាចារ្យវង់សុធារ៉ាទៅលើខ្លឹមសារខ្លះនៃសិលាចារឹកនាសម័យអង្គរ ដែលចំណាប់អារម្មណ៏និងសេចក្តីបកស្រាយនោះទំនងជាលោកយកចេញពីសិលាចារឹកនៅប្រាសាទបាសាក់ K-70B នេះតែម្តង ។ ត្រង់នេះយើងក៏សូមច្បុចបញ្ជាក់ដែរថា សិលាចារឹកខ្លះក្នុងចំណោមសិលាចារឹកទំាងនោះត្រូវបានរក្សាទុកនៅឯអភិរក្សដ្ឋានខេត្តសៀមរាប ហើយរូបចម្លាក់ខ្លះក៏ឃើញមានដាក់តំាងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញផងដែរ ដូចជារូបព្រះគោ និង ព្រះឥសូរជាដើម។ ក្នុងដំណើរកំសាន្តដ៏ខ្លីនេះលោកសុជាតិបានចាប់អារម្មណ៏ខ្លាំងទៅលើពំនូកដីធំវែងមួយដែលសណ្តូកខ្លួនពីជើងទៅត្បូងប្រមាណបីរយម៉ែត្រនាមាត់ទឹកនាទឹសខាងកើតប្រាសាទ ។តាមស្លាកស្នាមខ្លះដែលនៅសេសសល់ពីទីពំនូកដែលរិចរឹលស្ទើតែអស់ហើយនេះ នំាអោយលោកគឹតជាបឋមថា វាគួរតែជាឡដ៏ធំវែងដែលគេដុតក្បឿងបំរើអោយវិស័យសំណង់នាស.វទី១០.១១ ដែលគួរតែមានការស្រាវជ្រាវតាមបែបកំណាយវិទ្យាសាស្រ្តជាបន្ទាន់មួយ ព្រោះថាបើតាមព័ត៌មានក្រៅផ្លូវការបានអោយដឹងថាពំនូកដ៏វែងនេះនឹងក្លាយជាផ្លូវនៅថ្ងៃអនាគត ។
ឯកសារយោង
បាសាក់
សុរិន្ទ្រ៍ ពិសសុវណ្ណ
សុរិន្ទ្រ៍ អាប់ឌុលហាលីមប៊ីនអ៊ីស្មែលពិសសុវណ្ណ ( สุรินทร์ พิศสุวรรณ ; ចាវី : سورين عبدالحاليم بن اسماعيل ڤيتسووان; ថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៧) គឺជាអ្នកការទូតថៃ និងអ្នកនយោបាយមានដើមកំណើតម៉ាឡេ ដែលបានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការទី១២នៃអាស៊ាន ចន្លោះឆ្នាំំំំ២០០៨ និង២០១២។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
ក្វាងតុង
ខេត្តក្វាងតុង ឬ ខេត្តក្វាងទុង គឺជាខេត្តឆ្នេរសមុទ្រមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន នៅច្រាំងខាងជើងនៃភាគខាងត្បូងនៅសមុទ្រចិន ។ ទីរួមខេត្តគឺក្វាងចូវ ។ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជន ១២៦.០១ លាន (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០) នៅទូទាំងផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ១៧៩ ៨០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៦៩ ៤០០)  ខេត្តក្វាងតុង គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសចិន និងជាខេត្តធំជាងគេទី១៥តាមតំបន់ ព្រមទាំងផ្នែករងនៃប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោក (បន្ទាប់ពីរដ្ឋឧត្តាប្រាដេសក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់វាមានទំហំធំជាងខេត្តដទៃទៀតក្នុងប្រទេសនិងជាសេដ្ឋកិច្ចថ្នាក់ក្រោមជាតិធំជាងគេទី៣លើពិភពលោក ជាមួយនឹងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប(បន្ទាប់បន្សំ)ចំនួន១.៩៥ពាន់លានដុល្លារ  (12.4 ពាន់ពាន់លាន CNY) ក្នុងឆ្នាំ២០២១។ តំបន់សេដ្ឋកិច្ចដីសណ្តទន្លេគុជខ្យង ដែលជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចធំរបស់ចិន គឺជាស្នូលសម្រាប់ បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ការផលិត និង ពាណិជ្ជកម្មបរទេស ។ ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នេះគឺជាទីក្រុងកំពូលចំនួនពីរក្នុងចំណោម ទីក្រុងកំពូលទាំងបួនរបស់ប្រទេសចិន និង ទីក្រុងលំដាប់កំពូលចំនួនពីររបស់ប្រទេសចិនដោយ GDP  ទីក្រុងក្វាងចូវ ជាទីរួមនៃខេត្តនិង ទីក្រុងសិនជិន ដែលជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសដំបូងគេក្នុងប្រទេស។ ទីក្រុងទាំងពីរនេះស្ថិតក្នុងចំណោមទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុត និងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយឥឡូវនេះបានក្លាយជាទីក្រុងធំជាងគេចំនួនពីររបស់ពិភពលោក និងជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុឈានមុខគេនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ។
ខេត្តក្វាងតុង បានវ៉ាដាច់ខេត្តហេនអាន និង សានដុង ទៅជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុត នៅក្នុងប្រទេសចិនក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ ដោយបានចុះឈ្មោះ ៧៩.១ ។ អ្នករស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍រាប់លាននាក់ និង ៣១ ជនចំណាកស្រុករាប់លាននាក់ដែលរស់នៅក្នុងខេត្តយ៉ាងហោចណាស់ប្រាំមួយខែនៃឆ្នាំ ចំនួនប្រជាជនសរុបគឺ 104,303,132 នៅក្នុង ជំរឿនឆ្នាំ 2010 ដែលស្មើនឹង 7.79 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជន ចិនដីគោក ។ នេះធ្វើឱ្យវាក្លាយជាផ្នែករងរដ្ឋបាលកម្រិតទីមួយដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៃប្រទេសណាមួយក្រៅពី អាស៊ីខាងត្បូង ។ ការកើនឡើងចំនួនប្រជាជនរបស់ខ្លួនចាប់តាំងពីជំរឿនមានកម្រិតតិចតួច ជាខេត្តដែលបានចុះឈ្មោះមនុស្ស 108,500,000 នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2015។ ភាគច្រើននៃខេត្តក្វាងទុងប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC)។ កោះ Pratas នៅ សមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាផ្នែកមួយនៃ ស្រុកស៊ីជីន, Kaohsiung, តៃវ៉ាន់ (ROC); កោះនេះធ្លាប់ជាផ្នែកនៃខេត្តក្វាងទុង មុនពេល សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន ។
បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមនៃតំបន់ Lingnan ក្នុង រាជវង្ស Qin ជនអន្តោរប្រវេសន៍មកពី តំបន់ទំនាបកណ្តាល បានផ្លាស់ប្តូរចូល និងបង្កើត វប្បធម៌ក្នុងស្រុក ជាមួយនឹងរចនាប័ទ្មពិសេសមួយ។ ជាមួយនឹងចលនាខាងក្រៅរបស់ ប្រជាជនក្វាងទុង ភាសា ហា ក កា និងកាតាំង តន្ត្រី ម្ហូប អូប៉េរ៉ា និង ពិធីតែ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញប្រទេស អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងប្រទេសដទៃទៀត។ ក្វាងទុងក៏ជាស្រុកកំណើតរបស់បិតានៃប្រទេសចិនសម័យទំនើប និងជាស្ថាបនិកនៃសាធារណរដ្ឋចិន គឺ ស៊ុន យ៉ាតសេន ដែលក្រោយមកគាត់បានប្រកាសជា រដ្ឋាភិបាលយោធា នៅក្នុង សម័យសង្រ្គាម ។ តំបន់រដ្ឋបាលពិសេស ពីរនៃ ហុងកុង និង ម៉ាកាវ ស្ថិតនៅក្នុងវិសាលភាពនៃឥទ្ធិពលវប្បធម៌ក្វាងទុង ហើយវប្បធម៌ក្វាងទុងនៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើ ជនជាតិចិន នៅ សិង្ហបុរី និង ម៉ាឡេស៊ី ។
ក្វាងទុងក៏ជាខេត្តឈានមុខគេមួយក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងអប់រំក្នុងប្រទេសចិន។ ក្វាងទុងមាន គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា ចំនួន 160 ដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី 1 នៅក្នុងតំបន់ កណ្តាលភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន និងទី 2 ក្នុងចំណោមខេត្ត/ក្រុងទាំងអស់របស់ប្រទេសចិនបន្ទាប់ពី Jiangsu ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2022 ទីក្រុងធំៗចំនួនពីរជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្នុង ទីក្រុងកំពូលទាំង 30 នៅលើពិភពលោក (ទីក្រុង Guangzhou ទី 10 និងទីក្រុង Shenzhen ទី 28) ដោយលទ្ធផលស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ដូចដែលបានតាមដានដោយ Nature Index ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ភូមិបង្គង(ឃុំអំពិល)
ភូមិបង្គង ជាភូមិស្ថិតនៅ ឃុំអំពិល(ស្រុកប្រាសាទបាគង) ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប
=វត្ត=
ឃុំពង្រ(ស្រុកបារាយណ៍)
ស្ថិតនៅ ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ៧ភូមិ÷
បច្ចុប្បន្នត្រូវបានកាត់ចូលបង្កើតទៅជា ឃុំពង្រ ស្រុកតាំងគោក ខេត្តកំពង់ធំ។
រួញ
ប្រវត្តិ
ចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំ 2017 មក រួញ-ROUNH ស្ទូឌីយោ ដែលបង្កើតមកដោយ កញ្ញា ហួត កែវលីវីន បានបង្កើតតម្លៃដល់សិល្បៈច្នៃប្រឌិត និងការរចនានៅកម្ពុជា។ រួញ-ROUNH ស្ទូឌីយោ រួញ ស្ទូឌីអូ ជាប្រភេទ ស្ទូឌីយោសេវាកម្មក្រាហ្វិកចលនាដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងការរចនាប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត យើងទទួលបានពីចំណង់ចំណូលចិត្ត និងមានក្រុមដែលមានទេពកោសល្យនៅពីក្រោយគម្រោងនីមួយៗ។រឿងរ៉ាវនៃការចាប់ផ្តើមរបស់រួញ-ROUNH ស្ទូឌីយោ គឺ ដើម្បីនាំយកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរបុរាណមកធ្វើជាគំនូរជីវចល។ គម្រោង​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា “កុលាបប៉ៃលិន” ជា​ចំណុច​សំខាន់​មួយ​សម្រាប់យើង និងបានផ្តល់ឱ្យយើងនូវគំនិតផ្តួចផ្តើមដើម្បីចូលរួមដើម្បីបន្តការច្នៃប្រឌិតសិល្បៈ។ នៅឆ្នាំ២០១៧ រួញ ស្ទូឌីយ៉ូត្រូវបានបង្កើតដោយយុវជនមួយក្រុមដែលមានបំណងចង់ឲ្យផ្នែកគំនូរជីវចលមានភាពរីកចម្រើនទៅមុខ។ ហើយថែមទាំងចង់ពង្រឹងផ្នែក រចនាបែបឌីជីថល ឲ្យមានគុណភាពល្អ និងមានភាពច្នៃប្រឌិតខ្ពស់ដើម្បីផ្តល់ឲ្យអតិថិជននូវអ្វីដែលថ្មី និងគុណភាព។
នៅពីក្រោយអត្ថន័យរបស់ “រួញ” គឺមានការសង្កត់ធ្ងន់លើការគិតខុសពីធម្មតា ខណៈពេលដែលមានការតភ្ជាប់ស៊ីជម្រៅនៃអត្តសញ្ញាណខ្មែរ។ នៅពេលដែលយើងកំពុងឆ្ពោះទៅមុខនាពេលអនាគត ក្រុមការងាររបស់យើងផ្តោតទៅលើការរៀនសូត្រ និងបង្កើតការរចនាថ្មីៗ ខណៈពេលដែលយើងកំពុងថែរក្សាប្រវត្តិសាស្រ្តសិល្បៈ និងវប្បធម៌របស់យើង។
គោលបំណង
រួញ ស្ទូឌីយ៉ូ ជឿជាក់ថារឿងដែលអស្ចារ្យនឹងកើតឡើងនៅពេលដែលមនុស្សត្រឹមត្រូវភ្ជាប់គ្នា។ រួញ ROUNH ស្ទូឌីយោ បានផលិតខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលបែបកំប្លែងរបស់គ្រួសារមួយហើយក៏មានឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៍ខ្មែរផងដែរ ហើយតួអង្គនៃតគំនូរជីវចល តុក្តារួញមាន តួអង្គម្តាយឈ្មោះ បុទុមកេសរ តួយាយឈ្មោះ ទូច សារុន និងតួអង្គស្តេចកូន ភិរម្យ កុសលបុត្រ ហៅ ណុយណុយ។
ឯកសារយោង
១. ២.
តំំណរភ្ជាប់
វេបសាយ www.rounhstudio.com ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផលិតកម្មភាពយន្ត
ឃុំគគីរធំ(ស្រុកបារយណ៍)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ៩ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
East	ឃុំ ក្រយា ស្រុកសន្ទុក និង ខេត្តកំពង់ចាម West	ឃុំ ចើងជើង ឃុំ ឈូកខ្សាច់ ស្រុកបារាយណ៍ South	ស្រុកចំការលើ ខេត្តកំពង់ចាម North	ឃុំ ក្រវ៉ា ឃុំ បាក់ស្នា ស្រុកបារាយណ៍
ឃុំច្រនាង
ពីអតីតកាលជាឃុំដែលស្ថិតនៅ ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ។
60106 (Chraneang) បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ស្រុកតាំងគោក ខេត្តកំពង់ធំ មាន ១៣ ភូមិ÷
រាជវង្សសៀ
រាជវង្សសៀ (២ ១០០ ឆ្នាំមុនគ.ស - ១ ៧០០ ឆ្នាំមុនគ.ស)
រាជវង្សសៀចាត់ទុកជារាជវង្សដំបូងគេក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនដែលជារបបផ្ទេររាជសម្បត្ដិពីឪពុកទៅកូន។ តាមរយៈកំណត់ត្រាប្រវត្ដិសាស្ដ្ររបស់ស៊ឺម៉ៅសៀន ធ្វើឲ្យអ្នកប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនចាប់ផ្ដើមរាប់យុគសម័យសៀដោយចាប់ផ្ដើមពីសៀវីដល់ល្វីគុយ ឬសៀចៀ ក្នុងរយៈពេលជាង ៤០០ ឆ្នាំ មានក្សត្រគ្រងរាជបល្ល័ង្ក ១៧ អង្គ មានការបន្ដអំណាចរហូតដល់ ១៤ ជំនាន់មនុស្ស។ ការបង្កើតរាជវង្សសៀដែលមានឬសគល់មកពីការដណ្ដើមគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្ដិជារបស់ខ្លួន ជាសញ្ញាបង្ហាញថាសង្គមសម័យបុរេប្រវត្ដិដែលទ្រព្យសម្បត្ដិជារបស់រួមតាំងពីយូរមកហើយ កំពុងត្រូវជំនួសដោយសង្គមបែបដណ្ដើមគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្ដិផ្ទាស់ខ្លួន ហើយនេះក៏ជាការវិវត្ដន៍ក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រក្នុងកំឡុងពេលមួយ ដែលជាធម្មតាការកើតឡើងនៃប្រព័ន្ធថ្មី តែងត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងប្រឆាំងពីភាគីអភិរក្ស ពេលសៀឈី បុត្ររបស់សៀវីទទួលតំណែងបន្ដពីបីតា ក៏បានអញ្ជើញបណ្ដាមេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធពីតំបន់ផ្សេងៗ មកចូលរួមពីធីជប់លៀង ដើម្បីទទួលស្គាល់ការឡើងតំណែងរបស់ព្រះអង្គ។ ក្រុមហ៊ូស៊ឺមិនពេញចិត្ដសៀឈី ដែលបញ្ឈប់របបការជ្រើសរើសអ្នកមានសមត្ថភាពមកគ្រប់គ្រងតំណែងមេដឹងនាំដូចពីសម័យមុន ពុំបានចូលរួមពិធីជប់លៀងនោះ ទើបសៀឈីលើកងទ័ពចេញទៅបង្រ្កាបហ៊ូស៊ឺ ដោយច្បាំងគ្នានៅកាន។ ហ៊ូស៊ីចាញ់សង្គ្រាមក៏ត្រូវបាត់ឈ្មោះ។ ជ័យជម្នះនេះ ធ្វើឲ្យជំហានដំបូងរបស់របបអំណាចថ្មីនេះរឹងមាំឡើងៗ។
របបគ្រប់គ្រងថ្មីនេះវិវត្ដន៍ឡើងជាសន្សឹមៗ ក្នុងពេលដែលមេដឹកនាំថ្មី ត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាខ្វះបទពិសោធន៍ក្នុងការគ្រប់គ្រង ឬសគល់នៃអំណាចដែលបានមកពីការដណ្ដើមគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្ដិជារបស់ខ្លួន ក្នុងកំឡុងពេលនៃការពង្រីកខ្លួនឆ្ពោះទៅរកការមានអំណាចខ្លាំជាងនេះ សភាពនៃការកៀបសង្កត់ ប្រជែងដណ្ដើម និងការស្រេកាឃ្លានក្នុងការចង់បានសេចក្ដីសុខរបស់អ្នកគ្រងអំណាចក៏នៅមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ និងរមែងមិនអាចជៀសបាននូវការដណ្ដើមផលប្រយោជន៍និងអំណាចក្នុងក្រុមអ្នកគ្រប់គ្រងអំណាចដូចគ្នាបាន។
ដូច្នេះ ពេលសៀឈីស្លាប់ កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គទាំងប្រាំនាក់ក៏ដណ្ដើមអំណាចគ្នា លទ្ធផលគឺពេលថៃខំាងបានឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដពីឈី (គ្រងរាជ្យ ២៩ ឆ្នាំ) ក៏ពុំបានចាប់អារម្មណ៍យកចិត្ដទុកដាក់គ្រប់គ្រងប្រទេស វីវក់តែនឹងសុរានិងនារី។ ក្រោយមកក៏ត្រូវអ៊ីដែលជាស្ដេចនៃនគរឆុងឆ្លៀតឱកាសចូលមកដណ្ដើមអំណាច។ ក្រោយមកពេលអ៊ីត្រូវមន្ដ្រីរបស់ខ្លួនឈ្មោះហានចួប្រហារហើយ សៅខាំង (គ្រងរាជ្យ ២១ ឆ្នាំ)បុត្ររបស់ថៃខាំងដែលភាសខ្លួនទៅនៅនគរយ៉ូវវី បានទទួលជំនួយពីយ៉ូវវី រួបរួមពលចាស់របស់សៀជាថ្មី ហើយអាស្រ័យកំឡុងពេលដែលផ្ទៃក្នុងរបស់ក្រុមហានចួកើតជ្រួលច្របល់ ចូលដណ្ដើមអំណាចដើម្បីបង្កើតរាជវង្សសៀជាថ្មី។
ឃុំឈូកខ្សាច់
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷
រាជវង្សសៀ
រាជវង្សសៀ (២ ១០០ ឆ្នាំមុនគ.ស - ១ ៧០០ ឆ្នាំមុនគ.ស)
នេះជាហេតុការណ៍ដែលជាគោលប្រវត្ដិសាស្ដ្រសម័យរាជវង្សសៀ ដែលគេនិយមហៅថា “ថៃខាំងបាត់បង់នគរ អ៊ីដណ្ដើមគ្រប់គ្រងសៀ ហើយសៅខាំងរំដោះសៀ”។
ឃុំឈូកខ្សាច់
ព្រំប្រទល់នៃ
រាជវង្សសៀ
រាជវង្សសៀ (២ ១០០ ឆ្នាំមុនគ.ស - ១ ៧០០ ឆ្នាំមុនគ.ស)
ពេលដល់ចុងសម័យរាជវង្សសៀ អំណាចផ្ទៃក្នុងផ្ដើមរង្គោះរង្គើ ខាងក្រៅរំខានមិនឈប់ឈរ ទំនាក់វណ្ណៈសង្គមកើតឡើងធ្ងន់ធ្ងររាល់ថ្ងៃជាលំដាប់។ ពេលសៀចៀ បានឡើងគ្រងរាជបល្ល័ង្ក (កំឡុងឆ្នាំ ១៧៦៣ មុនគ.ស គ្រងរាជ្យបាន ៥២ ឆ្នាំ) ពុំបានធ្វើបដិវត្ដន៍ផ្លាស់ប្ដូរអ្វីឡើយ នៅឈ្លក់វង្វេងតែនឹងអំណាច ដោយបញ្ជាឲ្យកសាងតំណាក់រាជវាំង ខ្ជីខ្ជាប្រាក់កាសច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ សប្បាយស្រីស្រារាល់ថ្ងៃ ដោយពុំចាប់អារម្មណ៍នឹងសុខទុក្ខប្រជារាស្ដ្រ។
ប្រជារាស្ដ្រក៏នាំគ្នាជេរប្រទេច ពួកមន្ដ្រីដែលមានស្វាមីភក្ដិ បែរជាត្រូវជាប់គុកឬប្រហារជីវិត បណ្ដាមន្ដ្រីមេទ័ពនាំគ្នាងាករេចិត្ដ ទើបសៀចៀត្រូវនៅឯកា សាងថាំង ដែលជាបឋមក្សត្ររាជវង្សសាងឃើញឱកាសហុចឲ្យ បានយកលេស “បញ្ជាទេវតា” ចោទថាសៀចៀធ្វើខុសចំពោះមេឃ ទើបត្រូវតែដាក់ទោស ដោយសុំឲ្យប្រជារាស្រ្ដនឹងមេទ័ពរួមកម្លាំងកម្ចាត់ ដើម្បីបំពេញបំណងទេវតា សង្គ្រាមរវាងសាងថាំងនិងសៀចៀនៅមិងថៀវ សាងថាំងឈ្នះ សៀចៀភាសខ្លួន និងស្លាប់នៅម៉ាន់ឆៅ រាជវង្សសៀដល់កាលអវសាន។
ការសម្លាប់រង្គាល
វិនាសកម្ម ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា សូអា គឺជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ របស់ជនជាតិយូដានៅអឺរ៉ុប ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ។  ចន្លោះឆ្នាំ១៩៤១ និង១៩៤៥ ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ និង អ្នកសហការរបស់ខ្លួន បានសម្លាប់ជនជាតិជ្វីហ្វប្រហែលប្រាំមួយលាននាក់ជាប្រព័ន្ធនៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុបដែលកាន់កាប់ដោយអាល្លឺម៉ង់ ។  ប្រហែលពីរភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វរបស់អឺរ៉ុប។  ឃាតកម្ម​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុងការបាញ់ប្រហារដ៏ធំ និង​ការ​បាញ់​ប្រហារ ។ ដោយគោលនយោបាយនៃការសម្លាប់រង្គាលតាមរយៈកម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងជំរុំប្រមូលផ្តុំ ; និងនៅក្នុង បន្ទប់ហ្គាស និង ឡានហ្គាស នៅក្នុងជំរុំសម្លាប់រង្គាល របស់អាឡឺម៉ង់ ភាគច្រើនជា Auschwitz-Birkenau, Bełżec, Chełmno, Majdanek, Sobibór និង Treblinka ក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញកាន់កាប់ ។
ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានអនុវត្តការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជាដំណាក់កាល។ បន្ទាប់ពីការតែងតាំងរបស់ អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ ជា អធិការបតី នៅថ្ងៃទី 30 ខែមករា ឆ្នាំ 1933 របបនេះបានសាងសង់បណ្តាញជំរុំប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់សម្រាប់គូប្រជែងនយោបាយ និងអ្នកដែលចាត់ទុកថា "មិនចង់បាន" ដោយចាប់ផ្តើមជាមួយ Dachau នៅថ្ងៃទី 22 ខែមីនា ឆ្នាំ 1933។ បន្ទាប់ពីការអនុម័ត ច្បាប់អនុញ្ញាត នៅថ្ងៃទី 24 ខែមីនា  ដែលបានផ្តល់ឱ្យហ៊ីត្លែរ អំណាចពេញអង្គផ្តាច់ ការ រដ្ឋាភិបាល បានចាប់ផ្តើមញែកជនជាតិយូដាចេញពីសង្គមស៊ីវិល។ នេះរួមបញ្ចូលទាំង ការធ្វើពហិការអាជីវកម្មរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ នៅខែមេសាឆ្នាំ 1933 និងការអនុម័ត ច្បាប់ Nuremberg នៅខែកញ្ញាឆ្នាំ 1935 ។ នៅថ្ងៃទី 9-10 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1938 ប្រាំបីខែបន្ទាប់ពីប្រទេសអាឡឺម៉ង់ បានបញ្ចូលប្រទេសអូទ្រីស អាជីវកម្មរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ និងអគារផ្សេងទៀតត្រូវបានរឹបអូស ឬដុតបំផ្លាញទូទាំងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងអូទ្រីស លើអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Kristallnacht ( "រាត្រីនៃកញ្ចក់ខូច")។ បន្ទាប់ពីអាឡឺម៉ង់ បានឈ្លានពានប៉ូឡូញ ក្នុងខែកញ្ញាឆ្នាំ 1939 ដែលបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ របបនេះបានបង្កើត កន្លែង សម្រាប់បំបែកជនជាតិយូដា។ នៅទីបំផុត ជំរុំរាប់ពាន់ និងកន្លែងឃុំឃាំងផ្សេងទៀតត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទូទាំងអឺរ៉ុបដែលកាន់កាប់ដោយអាល្លឺម៉ង់។