cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សួង អរុណ ដេវិដ
សម័យប៉ុលពត ឆ្នាំ ១៩៧៥- ១៩៧៩
សំណាងល្អ! កំឡុងចុងឆ្នាំ១៩៧៨នោះ ម្តាយរបស់កុមារអរុណ មិនត្រូវបានគេបញ្ជូន អោយទៅធ្វើការឆ្ងាយពីភូមិឡើយ ទើបគាត់អាចនៅរក្សាកូន ក្រោមគ្រែ បានសុខសប្បាយ។ ពេលយប់ ម្តាយអរុណ មកសម្រានក្នុងខ្ទម ដែលប្រក់ស្លឹកដូង ប្រហែលពីរមែត្រ គុណបីមែត្រ ដែលមានប្អូនរបស់អរុណម្នាក់ គេងជាមួយ។ ចំណែកអរុណ ត្រូវគេងនៅក្រោមគ្រែ ក្នុងវិមានលុងដី រៀងរាល់ថ្ងៃ ជាទម្លាប់។ នៅរៀងរាល់យប់ ម្តាយរបស់អរុណ តែងតែនិទានប្រវត្តិជីវិត អោយកូនស្តាប់ ជានិច្ច។ ចំពោះអរុណ ចម្ងាយពីក្រោមគ្រែ ទៅម្តាយ នៅខាងលើគ្រែ ប្រហែលបីតឹក តែកុមារមានអារម្មណ៍ ហាក់ដូចជា មានចម្ងាយ រាប់សិបម៉ឺន គីឡូមែត្រពីគ្នា ទៅវិញ ។ ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កុមារតែងតែ លួងលោមខ្លួនឯងជានិច្ចថា ទោះជាគេរស់នៅក្នុង រណ្ដៅដ៏តូចចង្អៀតក៏ពិតមែន តែគេមាន សេចក្តីសុខ សុវត្ថិភាព និង​ មានសេរីភាព ពីការកៀបសង្កត់ របស់បក្សកុម្មុយនិស្ត ខ្មែរក្រហម ជាងកេ្មងៗទាំងឡាយ ក្នុងជំនាន់នោះ ម៉្យាងក៏ជាពិភពលោកមួយ ដែលរូបគេ មានឧិកាស បាននៅក្បែរម្តាយ ពេលគាត់ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ​ ពីពលកម្មការងារ នៅពេលយប់។ មានកាលខ្លះ​កុមារត្រូវដាច់របប អត់បាយក្រហាយទឹក ព្រោះម្តាយ ត្រូវគេបង្ខំ អោយធ្វើការងារបន្ថែម តែពុំបានដល់កម្រិត ដែលអង្គការបានកំណត់ ម៉្លោះហើយ ត្រូវគេកាត់របប ប្រចាំថ្ងៃ មិនបាន ទទួលបបរគ្រប់ តាមចំណែកឡើយ។ កុមារអរុណ រស់នៅជាក្មេង ខ្វះជីវជាតិ ខ្វះពន្លឺថ្ងៃ មានជម្ងឺជាប្រចាំ ស្គាំងស្គមស្លេកស្លាំង ពិបាកនឹងពណ៌នា។
១៩៧៩-១៩៨៣
ថ្ងៃ៧មករា១៩៧៩ គ្រួសាររបស់អរុណ បានបន្តការរស់នៅ ក្នុងភូមិដដែល ព្រោះទីនេះជាស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេ តាំងពីសម័យដូនតាមក។ ពេលនោះ ម្តាយអរុណ បានប្រកបរបរ ជាអ្នកជួញដូរ ចុះឡើងទន្លេសាប ទិញប្រហុក ត្រីឆ្អើរ ត្រីងៀត មកលក់នៅភូមិព្រែកខ្ពបវិញ។ រីឯកុមារអរុណត្រូវនៅផ្ទះ គឺមើលប្អូនប្រុស និងទៅរៀន។ ពួកគេបានចូលរៀនវិញ បណ្តើរ តាមដែលអង្គការថ្មីបានរៀបចំ នៅសាលាបឋមសិក្សាក្ដាំងងា។ នៅឆ្នាំ ១៩៨២ កុមារអរុណ ក៏បានមកចូលរៀន នៅសាលាកំរិត២ វត្ដក្ដុល ភូមិវត្តក្ដុល ស្រុកបាត់ដំបង ដូចនេះ គេត្រូវជិះកង់ ហើយឆ្លងទូកដរ នៅវត្តកែវ ទៅរៀន រៀងរាល់ថ្ងៃ ។ កុមារបានចូលរៀន នៅថ្នាក់ទី៦ខ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ និងថ្នាក់ទី៧ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៣។ កុមារចងបានចងចាំ គ្រូគណិតវិទ្យា មួយរូប ឈ្មោះ គង់ គាន មានផ្ទះនៅជិតវត្តក្ដុល។
១៩៨៣-២០១២
នៅដើមឆ្នាំ១៩៨៣ ម្តាយរបស់អរុណ បាននាំកូនប្រុសទាំងពីរ ភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសកម្ពុជា។ ដំបូង ម្តាយអរុណ គិថា​ ចង់មកស្វែងរក ឪពុក នៅទល់ដែន ក្រែងលោ លោកបានរត់គេចខ្លួន ផុតពីការសម្លាប់ របស់ខ្មែរក្រហម ព្រោះមានល្បីដំណឹង ថាមានជំរុំខ្មែរតស៊ូ នៅតាមជាយដែនជាច្រើន ។ ក្រោយពី ចំណាយពេល អស់ជាង៣ខែ នៅជំរុំណងចាន់ ដោយគ្មានបានដំណឹងពីឪពុក  ម្តាយរបស់អរុណ បានសម្រេចចិត្ត នាំកូនៗភៀសខ្លួន​ ទៅជំរុំខៅអ៊ីដាង ដែលតាំងនៅក្នុង ស្រុកអារញ្ញ ខេត្រប្រាជីនបុរី ប្រទេសថៃ។ ពេលនោះ ពួកគេ បានដើរកាត់ព្រៃមួយយប់ ប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ ស្លាប់និងរស់ស្មើគ្នា  ប្រៀបដូចជា ការឆ្លងទៅយក ផ្ការាំទឹករាំ ដែលមានទាហានថៃ រំពៃលើប៉ម ចាំបាញ់សម្លាប់ជនភៀសខ្លួនខ្មែរ ដែលរត់ចូលជំរុំ ស្វែងរកសេចក្ដីសុខសន្តិភាព និងសេរីភាព ពីការកាប់សម្លាប់ របស់ខ្មែរក្រហម។
ពេលទៅដល់ជំរុំថ្មីនេះភ្លាម អរុណ បានបន្ដការរៀនសូត្រ នៅវិទ្យាល័យអង្គរវត្ត ពេលព្រឹក និង ចូលរៀន នៅ សាលាវិជ្ជាស្ថានអប់រំ ព្រះពុទ្ធសាសនានិងវប្បធម៌ខ្មែរ (វអពវខ) ពេលល្ងាច ដោយមានលោកគ្រូ ថាច់ អ៊ួងវារា ជានាយកសាលា ។ នៅឆ្នាំ១៩៨៥ យុវជនយើង បានរៀនចប់សញ្ញាបត្រទុទិយភូមិ ជំនាន់ទី១ ហើយបានរៀនភាសាអង់គ្លេស បារាំង ចិន និង ថៃ ហើយនៅឆ្នាំដដែល ព្រមទាំងបាន ចូលធ្វើការជា គលានុប្បដ្ឋយិកា (Nurse) និង ជាអ្នកបកប្រែភាសា ទាំងនេះនៅមន្ទីពេទ្យអន្តរជាតិ O.H.I ។ លុះធ្វើការ បានជាងមួយឆ្នាំ  លោកអរុណ ក៏មានឈ្មោះ ត្រូវគេហៅ សម្ភាសន៍ ដើម្បីចូលទៅស្នាក់នៅ ប្រទេសញូស៊ីឡិនដ៏។ លោកអរុណ និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោក បានចេញទៅនៅ ជំរុំឈុនបុរី មួយកំឡុងពេល ដើម្បីត្រៀមឯកសារជូន អន្តោប្រវេសន៍ ប្រទេសញូស៊ីឡិនដ៍ ហើយលោកបានឆ្លៀត ឧិកាស ប៉ុន្មានខែនោះ ចូលបង្រៀនគណិតវិទ្យា នៅសាលាវិទ្យាល័យ ជំរុំជនភៀសខ្លួន និង ធ្វើការជាអ្នក បកប្រែនៅ UN Resettlement ពេលល្ងាច។
១៩៨៧-១៩៨៨
លោកអរុណ មានសេចក្ដីប្រាថ្នា ចង់រៀនខាង វិជ្ជសាស្រ្ត និង ចង់ក្លាយជាវិជ្ជបណ្ឌិត ដូច្នេះ ក៏បាន ចុះឈ្មោះចូលរៀននៅ មធ្យមសិក្សាថ្នាក់ 6th Form (Bac I) និង 7th Form (BacII) នូវមុខវិជ្ជាទាំងនេះ។ នៅចុងឆ្នាំ ១៩៨៨ លោកអរុណ ប្រឡងជាប់ Higher School Certificate នៅប្រទេសញូស៊ីឡិនដ៍សាជាថ្មី ម្តងទៀត។
១៩៨៩-១៩៩២
នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ លោកអរុណ បានចុះឈ្មោះរៀនខាង វិស្វករឧស្សាហកម្ម (Manufacturing and Industrial Technology) ហើយចំណាយពេល៤ឆ្នាំនៅទីនោះ និង New Zealand Diploma in Business Managements បានទទួលបរិញ្ញាបត្រ ២មុខ ផ្សេងទៀត។
១៩៩៩-២០១២
នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ លោកអរុណ មានឱកាសរៀនប្រើ Internet ហើយបានចុះឈ្មោះចូល ជាសមាជិកនៅ camweb.org ជាដំបូង ដោយបានចាប់ផ្តើម សរសេរកំណាព្យខ្មែរ នៅក្នុងគេហទំព័រនេះ មុនគេ។ លោកអរុណ ចូលចិត្តតែងកំណាព្យ តាំងពីនៅរៀន នៅវិជ្ជាស្ថានអប់អប់រំព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ (នៅជំរុំខៅអ៊ីដាង) ហើយបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ ខាងមុខវិជ្ចានេះ រៀងរហូត។ ក្រោយពីបានចូល វែបសាយត៍ camweb.org លោកអរុណ បានប្រើរហស្សនាម ឱសថសេ្នហ៍ (Osothsnaeh) ហើយបានប្រើឈ្មោះប៉ាកា សុវណ្ណភូមិដេវិដ(Sovanndaphoum David) នៅទស្សនាវដ្ដីអង្គរធំ។ ក្រោយមកទៀត​ លោកបានចូលសរសេរ ចែកចាយកំណាព្យ នៅ វិបសាយ khmerbusiness.com របស់ លោក Piscasso ។ កំណាព្យទាំងឡាយនេះ ក៏ត្រូវបានគេយកទៅ ផ្សព្វផ្សាយបន្ត នៅវិបសាយដទៃទៀត ដូជា​ khmer.org, sopheapneary.com Sokhotey.com, lovekhmer.com, khmer.be, khmercc.com,cambodianview.com និងវិបសាយជាច្រើនទៀត ដែលបានក្ស័យទុន បិទអស់ទៅ។ ភាពល្បីល្បាញរបស់លោក មិនមែនមាននៅត្រឹមទំព័រវិបសាយ ប៉ុណ្ណោះទេ តែបានធ្លាយទៅផ្សព្វផ្សាយ នៅកម្ពុជា តាមរយៈ កាសែតកោះសន្តិភាព ទស្សនាវដ្ដីអង្គរធំ ទស្សនាវដ្ដីតារា និង ទស្សនាវដ្ដីប្រជាប្រិយ ជាប្រចាំ តាំងពីឆ្នាំ២០០៧ តរៀងមក។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកអរុណ ធ្លាប់បានចែករំលែកចំណេះតែងកាព្យ ដល់កូនខ្មែរដទៃទៀត មានទាំងព្រះសង្ឃ និងសិស្សទូទៅ រហូតដល់ចេះតែងកាព្យ បានយ៉ាងឆ្នើមចំណានៗជាទីបំផុត រួមទាំង កុលបុត្រខ្មែរដែលស្គាល់គ្នា តាមអនឡាញទៀតផង។ លោកអរុណ បានសរសេរកំណាព្យ រាប់ពាន់កំណាព្យ គ្រប់រសជាតិ ទាំងសេ្នហាក្រៀមក្រំ ផ្អែមល្ហែម អប់រំ ព្រះពុទ្ធសាសនា កំប្លែង បកស្រាយសុភាសិត ជាដើម។
ស្នាដៃកំណាព្យ
ទស្សនវិស្ស័យរបស់លោកអរុណ គឺ -ខំរៀន -ខំរក  -ខំសន្សំ  -សេពគប់កល្យាណមិត្ត -ចែករំលែកចំណេះដឹង មិនកំណាញ់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកអប់រំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ
រស់ សេរីសុទ្ធា
ជីវិតចាប់ផ្ដើម
Early Life
រស់ សេរីសុទ្ធា កេីតនៅថ្ងៃទី​០៦ ខែ​ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​ ១៩៤៧ នាងមានកំណើតនៅក្នុងគ្រួសារកសិករក្រីក្រមួយ ក្នុង ខេត្តបាត់ដំបង ។ សុធា មានឪពុកឈ្មោះ រស់ ប៊ុន និង ម្ដាយឈ្មោះ ណាត់ សាមៀន និង មានបងប្អូនចំនួន ៥ នាក់ ប្រុស១នាក់ ស្រី៤នាក់ (បច្ចុប្បន្នស្លាប់ទាំងអស់) បងស្រីទី១ ឈ្មោះ រស់ សាបឿន, បងស្រីទី២ ឈ្មោះ រស់សាបឿត, បងប្រុសទី៣ ឈ្មោះ រស់ សុគន្ធ, ទី៤សុធាផ្ទាល់ ឈ្មោះ រស់ សេរីសុទ្ធា និង ទី៥ប្អូនស្រី ឈ្មោះ រស់ សេរីសោភ័ណ, សុធា នាងបានចូលសិក្សា ថ្នាក់អនុវិទ្យាល័យ​នេត​យ៉ង់ ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ។ ទេពកោសល្យ របស់សុធា បានរកឃើញនៅអាយុ ១៣ ឆ្នាំ ពេលដែលនាងបានច្រៀងចម្រៀង ប្រចាំថ្នាក់អនុវិទ្យាល័យ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ សិស្សរួមថ្នាក់ និងលោកគ្រូ អ្នកគ្រូ តែងតែសរសើរទឹកដមសម្លេងដ៏ច្បាស់ ស្រទន់ និង ខ្លាំងរបស់ សុធា ដែលប្រៀបបាននិង សម្លេងរណ្ដំរបស់សត្វរៃ ហើយសុធា ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះហៅក្រៅពេលនោះថា (អារៃ) ដោយឪពុករបស់សុធា មើលឃើញពីទេពកោសល្យផ្នែកចម្រៀងដូចនេះ ក៏បាននាំសុធា ដើរច្រៀងតាមពិធីមង្គលការ និង ភោជនីយដ្ឋានផ្សេងៗ ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ។
អាជីពតន្ត្រី
Music career
រស់ សេរីសុទ្ធា បានឈានជេីងចូលវិស័យសិល្បះ ដំបូងនាអំឡុងឆ្នាំ ១៩៦៣ ដែលពេលនោះនាងបានឡើងថ្នាក់សិក្សា និងបានចូលរៀននៅវិទ្យាល័យនេតយ៉ង់ និង បានចូលទៅច្រៀង ក្នុងក្រុមចម្រៀងយោធា នូវអាយុ ១៦ ឆ្នាំ និង បានក្លាយជាក្រុមចម្រៀង ប្រចាំខេត្តបាត់ដំបង ហើយ សុធា ជាអ្នកចម្រៀងប្រចាំឱ្យភោជនីដ្ឋានមួយមាន ឈ្មោះថា ភោជនីយដ្ឋានស្ទឹងខៀវផងដែរ ។ ថ្ងៃមួយ លោក អុឹម សុងសុឺម បានចូលមកហូបអាហារនៅទីនេះ ក៏ប្រទះនិងនាង រស់ សេរីសុធា ដែលកំពុងច្រៀងឡើងពិរោះ លោកក៏បានទាក់ទង ឱ្យរូបនាងទៅច្រៀងនៅ ក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥ អ្នកទាំងពីរបានចេញបទចម្រៀងឆ្លងឆ្លើយ ក្នុងអាល់ប៊ុម ទី១ ដែលមានចំណងជើងថា (ខ្មៅអើយខ្មៅ) ជាប្រភេទតន្ត្រីនៃចង្វាក់ បូលេរ៉ូ (Bolero) ដែលជាចង្វាក់ពេញនិយម ក្នុងពេលនោះ ហើយនោះក៏ជាពេលដែលសុធា បានចាប់ផ្ដើមល្បីឈ្មោះចាប់ពីពេលនោះមក និងបានបន្តចេញបទចម្រៀងច្រើនជាងមួយពាន់បទផងដែរ ។
បទចម្រៀងពេញនិយម
ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៦៥ រស់ សេរីសុទ្ធា បានចាប់ផ្ដើមច្រៀងចម្រៀងដៃគូជាលើកដំបូង ជាមួយលោក អុឹម សុងសុឺម ដែលបានចេញនូវបទចម្រៀងមានចំណងជើងថា "ខ្មៅអើយខ្មៅ" និងបទ "ចាំមើលតែផ្លូវ" ក្នុងចង្វាក់ភ្លេងបូលេរ៉ូ (Bolero) បទចម្រៀងនេះបានចាប់ផ្ដើមល្បីល្បាញ ក្រោយមកបទចម្រៀងនេះបានជាប់ក្នុងកំពូលតារាង វិទ្យុជាតិកម្ពុជា (Radio National Kampuchea) ហៅកាត់ថា "RNK" បទនេះផងដែរ បានរុញកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់នាងថែមមួយកម្រិតទៀត រហូតដល់នាងអាចចេញនូវ អាល់ប៊ុមទោលផ្ទាល់ខ្លួន (Solo Album) នូវបទចម្រៀងដែលមានចំណងជើងថា "ជំនោរប៉ៃ​លិន" បទចម្រៀងនេះបានធ្វើឱ្យនាងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំង រហូតនាងទទួលបានការសហការណ៍ផ្ទាល់ជាមួយលោក ស៊ីន ស៊ីសាមុត ក្នុងការចេញនូវបទចម្រៀងឆ្លងឆ្លើយជាបន្តបន្ទាប់​ ផងដែរ ។
សមិទ្ធិផល
Achievement
សមិទ្ធិផល របស់អ្នកនាង រស់ សេរីសុទ្ធា ត្រូវបានសាកសួរពីប្រជាពលរដ្ឋ ដែលឆ្លងកាត់នាសម័យកាលនោះ ពានរង្វាន់ និង ការតែងតាំង និងត្រូវបានកែសម្រួលបន្ថែមទៀត ឱ្យមានភាពសុក្រិតនិង ត្រឹមត្រូវ បើការចងក្រងនេះរកឃើញនៅ ប្រភពជាក់លាក់ ឬ ឯកសារយោង ណាមួយច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះ ។
កាត់ឡុកតន្ត្រី
Discography
ដោយសារតែប្រទេសកម្ពុជាបានឆ្លងកាត់សម័យកាលសង្គ្រាមឆ្នាំ (១៩៧៥-១៩៧៩) និងបានបំផ្លិចផ្លាញប្រទេសកម្ពុជាស្ទើរតែទាំងស្រុង ក្នុងរបបវាលពិឃាដ ប៉ុលពត នាសម័យកាល កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ដែលដឹកនាំដោយពួក ខ្មែរក្រហម ដូចនេះប្រភពឯកសារ ស្ដីពីអាល់ប៊ុមបទចម្រៀង របស់អ្នកនាង រស់ សេរីសុទ្ធា មិនត្រូវបានកំណត់ដោយឆ្នាំចេញផ្សាយជាក់លាក់នោះទេ ។
អាល់ប៊ុមដៃគូ (ស៊ីន ស៊ីសាមុត)
១- កំណាព្យស្នេហ៍
២- កម្មស្នេហ៍ស្រីអាំ
៣- កុំដាច់មេត្តា
៤- កំណួចវាយោ
៥- ចិត្តឥតល្អៀង
៦- ចង់បានផ្កាអ្វី
៨- ច័ន្ទចាក​មេឃ
៩- ច្រូតស្រូវ
១០- ឋានៈ​ផ្សេង​ចិត្ត​ផ្សេង
១១- តូច​ចិត្ត​ណាស់​ ស្តាប់
១២-​ តូច​អើយ​តូច​ស្រី
១៣- ថ្ម​គោល​ស្រមោល​ស្នេហ៍
១៤- ផ្ទះ​អូន​ក្បែរ​ភ្នំ​សំពៅ
១៥- ទាវ​អើយ​ស្រី​ទាវ
១៦- ទូក​បង​អុំ​ស្កាត់
១៧- ទេសភាព​ព្រលឹម
១៨- បោះឈូង
១៩- ភូមរា​អភ័ព្វ
២០- ម៉ា​ពី​ណោក
២១- ម្លប់​ស្នេហ៍​ដើម​ស្រឡៅ
២២- មួយ​កំផ្លៀង​អនុស្សាវរីយ៍
២៣- យប់​យន់​ទន់​ត្រជាក់
២៤- យើង​កុំ​ភ្លេច​គ្នា
២៥- រាំ​ឆា ! ឆា ! ឆា !
២៦- រាំ​កិត​ជិត​កាយ
២៧- លា​ហើយ​ស៊ូម៉ាត្រា
២៨- សន្យា​ឲ្យ​បង​ចាំ
២៩- ស្នេហា​ពិនវង្ស
៣១- ស្រី​តូច​ច្រឡឹង
៣២- ស្រី​ណា​ហ៊ាន​វាយ
៣៣- អានុភាព​នៃ​ពុក​មាត់
៣៤- ឯ​ណា​ព្រហ្មចារី
៣៥- ឧត្តម​ភរិយា​ទាហាន
៣៦- ម្តេច​ហ៊ាន​សួរ​ខ្ញុំ
៣៧- ធ្លាក់ពីនាយដល់អាយ
អាជ្ញាប័ណ្ណតន្ត្រី រស់ សេរីសុទ្ធា
Ros Sereysothea Music licensing
ក្រោយពេលប្រទេសកម្ពុជា បានរួចផុតចេញពីសម័យកាលសង្គ្រាម ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងនៅច្បាប់កម្មសិទ្ធបញ្ញា នៅមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពនោះទេ មានការរំលោភលើកម្មសិទ្ធបញ្ញាបទចម្រៀងរបស់ អ្នកនាង រស់ សេរីសុទ្ធា ជាច្រើនករណីផងដែរ ដូចនេះហើយ តម្រូវឱ្យមានការ​ប្រើ​អាជ្ញាប័ណ្ណ​​តន្ត្រី​ដែល​មាន​ការ​រក្សាសិទ្ធិនៃម្ចាស់កម្មសិទ្ធបញ្ញា ។ អាជ្ញាប័ណ្ណតន្ត្រីមានគោលបំណងធានាថាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិបញ្ញាលើការងារតន្ត្រីត្រូវបានផ្តល់សំណងសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាក់លាក់នៃការងាររបស់ពួកគេ ហើយអ្នកទិញមានសិទ្ធិកំណត់ក្នុងការប្រើប្រាស់ការងារដោយគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងដាច់ដោយឡែក ។ ភាពកម្សោយ នៃប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋបច្ចុប្បន្ន ជាការពិតណាស់ រដ្ឋត្រូវតម្រូវឱ្យតារាចម្រៀងទាំងអស់ត្រូវបង់ពន្ធជូនរដ្ឋ ហើយបទចម្រៀងដែលពួកគេបានច្រៀង និងរកកម្រៃបាន ត្រូវគាំពារដោយរដ្ឋ លើអាជ្ញាប័ណ្ណតន្ត្រី នៃច្បាប់កម្មសិទ្ធបញ្ញា ករណីដែលអ្នកចម្រៀងបានស្លាប់ទៅហើយក្ដីហើយបទចម្រៀងពួកគេ នៅតែអាចរកកម្រៃបាន ដូចនេះប្រាក់ចំនូលពីការលក់បទចម្រៀងនេះត្រូវបានទៅលើក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ ចំពោះករណីដែលអ្នកចម្រៀងមិនមានក្រុមគ្រួសារ ទទួលយកមរតកចម្រៀងនេះ ប្រាក់ចំនូលត្រូវបញ្ចូលជាទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ នៅពេលដែលតារាចម្រៀងកម្ពុជាទាំងអស់បានបង់ពន្ធជូនរដ្ឋ រដ្ឋត្រូវបង្កើតកម្មវិធីឈ្នះពានតន្ត្រីដើម្បីលើកទឹកចិត្តទៅក្រុមអ្នកចម្រៀងវិញផងដែរ ដើម្បីជួយសាងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ពួកគេក្នុងវិស័យសិល្បៈតន្ត្រីនៅកម្ពុជា ឧទាហរណ៍៖ គួរបង្កើតឱ្យមានកម្មវីធីឈ្នះពានតន្រ្តីដូចជា Cambodian Music Awards ឬ Cambodia National Music Awards ជាដើម ។
ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
ម៉ាក្រូសេកិច្ច​ (Macroeconomics) គឺជាការសិក្សាដែលផ្តោតទៅលើ​សេដ្ឋកិច្ចរបស់​ប្រទេសទាំងមូល ខុសពី មីក្រូសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតសំខាន់ទៅលើ​​បុគ្គល គ្រួសារ​​​ រឹក្រុមហ៊ុននីមួយៗ។អ្នកម៉ាក្រូសេកិច្ច​គេសិក្សាអំពី ផលទុនជាតិសរុប ​(GDP) អត្រាអ្នកគ្មានការងារធ្វើ (Unemployment rate) ដើម្បីអោយយល់ពីសេដ្ឋកិច្ចជាតិជារួម។ អ្នកម៉ាក្រូសេកិច្ច​បានបង្កើតម៉ូដេល(Model)​​សំរាប់ពន្យល់ពី​អំពីចំណូលជាតិ (National income) ផលិតផល(Output) ការចំណាយ (Consumption) អត្រាអ្នកគ្មានការងារធ្វើ (Unemployment rate) អតិផរណា(Inflation) ការសន្សំ (Saving) ការវិនិយោគ (Investment) ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (International Trade) និង ហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ​(International Finance)។ ​ចំណែកឯ មីក្រូសេដ្ឋកិច្ច​ ជាសំខាន់ផ្តោតទៅលើសកម្មភាពរបស់បុគ្គល ដូចជាសហគ្រាស (Firms) អ្នកប្រើប្រាស់ (Consumers) និងការសិក្សាអំពីទង្វើ​ពួកគេ​ទាក់ទងក្នុងការកំនត់​តំលៃ ​(Prices) និងចំនួនផលិតផល (Quantities) នៅលើទីផ្សារ (Markets) អ្វីមួយ។
ម៉ាក្រូសេកិច្ចគឺជាជំនាញ​សិក្សាធំទូលាយទាក់ទងទៅនឹងសេដ្ឋកិច្ច។ គោលបំណងនៃការសិក្សាសំខាន់របស់​ម៉ាក្រូសេកិច្ចមាន២។
ម៉ូដេលម៉ាក្រូសេកិច្ច ត្រូវបានប្រើដោយ​រដ្ឋាភិបាល និងសហគ្រាសធំៗសំរាប់ជួយក្នុងការវាយតំលៃ​និងដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច (Economic Policy) និង​​យុទ្ធសាស្ត្រ​ក្រុមហ៊ុន ​(Businese Strategy)។
ការវិវត្តន៍នៃទ្រស្តីបទម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
សមីការនេះមានន័យថា​ ផលគុណបរិមាណផ្គត់ផ្គង់រូបិយបណ្ណន៍(Money Supply) និង​ល្បឿនរូបិយបណ្ណន៍(Velocity of moneyល្បឿនដែលរូបិយបណ្ណន៍ធ្វើចរន្ត​ពីបុគ្គល​ម្នាក់ទៅ​បុគ្គលម្នាក់ទៀត)គឹជា​តំលៃនៃផលិតផលសរុប(Nominal Ouput=ផលគុណនៃតំលៃទំនិញនិង​បរិមាណផលិផលដែលបានផលិត)។​ ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចវិទូដូចជា​​Irving Fisherបាន​ឧបមាថា​ចំណូលពិត(Real income)និងល្បឿនរូបិយបណ្ណន៍(V)មិន​ប្រែប្រួលក្នុង​រយៈពេលខ្លី តាមសមីការខាងលើបើតំលៃ​(P)ប្រែប្រួល ធ្វើអោយបរិមាណផ្គត់ផ្គង់រូបិយបណ្ណន៍(M)​ប្រែប្រួលដែរ។​​ សមីការបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសំខាន់របស់ក្រុមសេដ្ឋកិច្ចរូបិយបណ្ណន៍និយម(Monetarism)។ ទ្រឹស្តីបទបរិមាណរូបិយបណ្ណន៍បែបចាស់នេះ(The classical quantity theory of money)បានផ្អែកទៅលើការឧបមាថា​​តំរូវការរូបិយបណ្ណន៍​(Money Demand)​មិនប្រែប្រួល និងមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយកត្តាដទៃទៀត​ដូចជា​អត្រាការប្រាក់​(Interest Rates)។​​ សេដ្ឋកិច្ចវិទូ​បាន​លើកយក​បញ្ហារបស់ទ្រឹស្តីបទបរិមាណរូបិយបណ្ណន៍បែបចាស់នេះ​ចំពោះតំរូវការរូបិយបណ្ណន៍​នៅពេលដែលវិបតិ្តសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ(Great Depression)បានកើតឡើង​ ដែលនាំអោយល្បឿនរូបិយបណ្ណន៍បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។
កេនស៊ាននិយម(Keynesianism)
រហូតឆ្នាំ១៩៣០ អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចស្ទើរតែទាំងអស់​មិនបានធ្វើការបែងចែកសកម្មភាពជាបុគ្គល និងសកម្មភាពជារួមទេ។ ក្រោយវិបតិ្តសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ(Great Depression)ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៣០​ និង​ការវិវត្តន៍នៃគំនិតស្តីអំពីចំណូល​ជាតិ(National Income)​ និងទិន្នន័យផលិតផល(Product statistics) ទ្រឹស្តីម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានទទួលការចាប់អារម្មណ័​ ហើយក៏បាន​រីកចំរើនឡើង។​ មុនពេលនោះការយល់ដឹងអំពី​គណនេយ្យជាតិ(National Account)​ដូចសព្វថ្ងៃនេះគឺគ្មានទេ។​ គំនិតរបស់សេដ្ឋកិច្ចេវិទូ​ជនជាតិអង់គ្លេស​ឈ្មោះ​John Maynard Keynesដែលខំពន្យល់​អំពី​វិបតិ្តសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ(Great Depression) បានជំរុញអោយមានការទទួលស្គាល់ទ្រឹស្តីម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។
ក្រោយកេនស៊ាន(After Keynes)
ក្រោយកេនស៊ាន(After Keynes) មានការខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីពន្យល់ថាគ្មានភាពខុសគ្នារវាង​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងមីក្រូសេដ្ឋកិច្ចទេ។ ដោយចាប់ផ្តើមក្នុង​ឆ្នាំ១៩៥០ ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចវិទូ​បាន​បង្កើតម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្អែក​មីក្រូសេដ្ឋកិច្ច(Micro-based models of macroeconomic behavior)​ ដូចជាអនុគមន៍ចំណាយ(Consumption Function)។ សេដ្ឋកិច្ចវិទូ​ជនជាតិហូឡង់ឈ្មោះJan Tinbergenបានបង្កើត​ម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដំបូងគេ​សំរាប់ការស្រាវជ្រាវ​ក្នុង​ប្រទេស​ហូឡង់ ហើយក្រោយសង្គ្រាមលោក​លើកទី២ត្រូវបានយក​ទៅ​ប្រើ​​ក្នុង​សហរដ្ឋអាមេរិច ចក្រភពអង់គ្លេស។ ម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដំបូង​គេសំរាប់ការស្រាវ​ជ្រាវក្នុង​ពិភពលោក​ត្រូវបានបង្កើតឡើង​ដោយ​លោកLawrence Kleinដែលទទួលបាន​ណូលបែលប្រាយផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច​(Nobel Memorial Prize in Economics)ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨០។
ក្នុង​ទសវត្សន៍ទី៧០​ អ្នកទ្រឹស្តី​ដូចជា Robert Lucas Jrបានលើកចោទជាបញ្ហាក្នុង​ម៉ូដេល​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់កេនស៊ាន​ថាដែលមិនបានគិតបញ្ចូល​នូវ​សកម្មភាពរបស់បុគ្គល ផ្ទុយទៅ​វិញដោយ​ផ្អែក​ទៅលើការពិនិត្យ​អញ្ញតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច​កាល​ពីអតីតកាល។
ភាពចំរូងចំរាស់នៃទ្រឹស្តីម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចមានច្រើន។​ ប៉ុន្តែក្នុង​ឆ្នាំ១៩៥៣​ Friedman, M.​​ បានពោលថាគោលបំនងសំខាន់នៃការស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនជាការរកខុស​រឺត្រូវ តែជាការជំរុញធ្វើ​អោយមាន​ប្រយោជន៍​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច។
វិធានការម៉ាក្រូសេកិច្ច (Macroeconomic Policies)
ដើម្បីជៀសវាងនូវ​វិវបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំៗ​ ដូចជា The Great Depression រដ្ឋាភិបាលព្យាយាម​កែលសំរួល​វិធានការសេដ្ឋកិច្ច ដោយសង្ឃឹមថានឹង​អាចរក្សាបានស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ច។​ រដ្ឋាភិបាល​ជឿថា​ការជោគជ័យ​នៃការ​ធ្វើការ​​កែសំរួល​សេដ្ឋកិច្ច មានសារសំខាន់​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​អោយមានស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងជំរុញអោយមាន​ការរីកចំរើន។​ វិធានការនេះមាន​២​គឺ៖
ល្បែងសី
ល្បែង​សី ជា​ល្បែង​មួយ​ប្រភេទ​សម្រាប់​មនុស្ស​ប្រុស​កំលោះ ឬ​ចំណាស់ៗ លេង​នៅ​ទីវាលនា​ពេល​ថ្ងៃរសៀល​ត្រជាក់នៅ​រដូវរំហើយ ឬ​នៅ​ពេល​បុណ្យទាន​ផ្សេងៗ​ ភាគ​ច្រើន​គេ​លេង​នៅ​តាមនាទី​វត្ត​អារាម ។​
ប្រភេទផ្សេងៗនៃសី ​
សីមា​ន ៣ យ៉ាង​គឺ ៖ ​ក​. សី​មី​លោ​ង ខ​. សី​ដក់​ គ​. សី​ពែន ​   ​សី​ទាំង ៣ យ៉ាង​មាន​ប្រដាប់​សម្រាប់​លេង និង​របៀប​លេង​ប្លែក​ពី​គ្នា ដូច​រៀបរាប់​តទៅ​នេះ​៖
សី​មី​លោ​ង
ក​. សី​មី​លោ​ង វត្ថុ​ដែល​គេ​យកមក​ធ្វើ​សី​នេះ គឺ​គេ​យក​បន្ទះ​ផ្ដៅ ឬ​រំពា​ក់មក​ចាក់​ជា​ក្រឡា​ភ្នែក​ក្រួច ឲ្យមាន​សណ្ឋាន​មូលប្រមាណ​ប៉ុនត្រ​ឡោកដូង​ធុន​តូច ហើយ​គេ​នាំគ្នា​ទាត់​លេង ។​ សកម្មភាព​នៃ​អ្នក​លេងសី​មី​លោង ដូច​ក្នុង​រូបភាព​ខាងក្រោម​នេះ​: អ្នក​លេងសី​មី​លោង​គេ​បបួល​គ្នា​ចំនួន ៤ ទៅ ៥ នាក់ ​ដែល​គេ​ស្ម័គ្រ​ឲ្យមក​ឈរ​ដំកង់​ជា​វង់​មូល​ធំ ឬ​តូច តាម​ចំនួន​មនុស្ស​តិច​ច្រើន ។ ពេល​លេង​គេ​ចែក​ជា​គូៗ អ្នកណា​គូ​នឹង​អ្នក​ណា ត្រូវ​ឈរ​ទល់មុខ​អ្នកនោះ ។ មុនដំបូង​អ្នកលេង​ម្នាក់​ដែល​មាន​សី​នឹង​ដៃ ក៏​តាំង​ចាប់ផ្ដើម​បោះ​សី​ទៅឲ្យ​គូ​របស់ខ្លួន គូ​នោះ​ក៏​ទទួល​ទាត់​ដោយ​ខ្នងជើង លុះ​ទាត់​ហើយ​សី​នោះ​ក៏​អណ្ដែត​ឡើង​ខ្ពស់ ហើយ​ធ្លាក់​មក​វិញ ពេល​ធ្លាក់​នោះ ជួន​ក៏​ចំ​អ្នក​ទាត់​នោះ​វិញ ជួន​ក៏​ចំ​អ្នកដទៃ ហើយ​អ្នក​ដែល​សី​ធ្លាក់​មក​ចំ​នោះ​ក៏​ទទួល​ទាត់​ឡើង​ភ្លាម ។ ចំណែក​អ្នក​ឯទៀតៗ គេ​ត្រៀមខ្លួន​ចាំ ដោយ​សម្លឹង​ប្រុងប្រយ័ត្ន​ភ្នែក​ជានិច្ច បំរុង​តែ​និង​ទាត់​នៅពេល​ដែល​សី​ធា្ល​ក់​មក​ចំ​ខ្លួន ។ ម្នាក់ៗ​ដែល​សី​ធ្លាក់​មក​ចំ​ខ្លួន គេ​តែងតែ​ស្ទុះ​ទៅ​ទាត់​បញ្ជូន​ទៅឲ្យ​គូ​របស់គេ ។ ប៉ុន្តែ​ជួន​ក៏​បាន​ទៅ​ចំ​គូ​របស់​ខ្លួន ជួន​ក៏​ធ្លាក់​ទៅ​ចំ​គូ​របស់​អ្នកដទៃ ម្លោះ​ហើយគេ​ដណ្ដើម​គ្នា​ទាត់​តែ​រៀងៗ​ខ្លួន ។​
សី​ដក់
ខ​. សី​ដក់ គេ​ធ្វើ​ដោយ​បន្ទះ​ផ្ដៅ ឬ​រំ​ពាក់ ឲ្យមាន​សណ្ឋាន​ដូច​សីមីលោង​ដែរ ប្លែក​តែ​សីដក់​គេ​ធ្វើឲ្យ​មាន​ទំហំ និង​មាន​ក្រឡា​ធំ​ជាង សី​មី​លោង​បន្តិច ។ សីដក​មាន​របៀប​លេង​ស្រដៀង​នឹង សី​មី​លោង​ដែរ ប្លែក​តែ​សី​មី​លោង​គេ​ទាត់​ដោយ​ខ្នង​ជើង ឯ​សីដក់​គេ​គះ​ដោយ​កែងដៃ ដោយ​ក្បាលជង្គង់ ដោយ​ស្មា និង​ដោយ​ក្បាល ។​ សកម្មភាព​របស់​អ្នកលេង​សីដក់ ដូច​រូបភាព​នេះ​:
សី​ពែន
គ​. សី​ពែន គេ​ធ្វើ​ដោយ​ស្លាប​សត្វ និង​ស្បែក ឬ​ស្រកាត្រី គឺ​ពាក់​ស្បែក​ឬ​ស្រកាត្រី​ត្រួតគ្នា ៣ ឬ ៤ ជាន់ ចៀរ​ជា​សណ្ឋាន​មូល ចោះ​ចំ​កណ្ដាល ជា​ប្រហោង​ហើយ​យក​ស្លាប​សត្វ ៤ ឬ ៥ ដែល​ខ្លីៗ​ល្មម​មកជ្រំ​ឲ្យ​ស្មើ រួច​សកគល់​ស្លាប​នោះ​ទៅក្នុង​រន្ធ​ស្បែក ឬ​ស្រកាត្រី​នោះ ហើយ​បត់​ទៅ​ខាងៗ ដោយ​ចង​ខ្សែលួស​ឆ្មា​រភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ស្បែក ឬ​ស្រកាត្រី​នោះ ការពារ​មិន​ឲ្យ​របួត រួច​គេ​យក​ទៅ​ទាត់ ។​ សកម្មភាព​របស់​អ្នក​លេង​សីពែន ដូច​ក្នុង​រូបភាព​នេះ​: របៀប​លេង​សីពែន គេ​បបួល​គ្នា​ឲ្យបាន​ចំនួន​តាំងពី ២ នាក់​ឡើងទៅ មកឈរ​ដំកង់​ជា​រង្វង់​មូល ទល់មុខ​គ្នា​ជា​គូៗ គឺ​អ្នក​ណា​គូ​នឹង​អ្នកណា ត្រូវ​ឈរ​ទល់មុខ​គ្នា​នឹង​អ្នកនោះ ។ កាល​បើ​ឈរ​ស្រួលបួល​ហើយ ម្នាក់​ដែល​កាន់​សី​នៅ​ដៃ​ក៏​បោះ​សី​ទៅឲ្យ​ម្នាក់ទៀត ដែល​ជា​គូ​របស់​គេ គូ​នោះ​ក៏​ទទួល​ទាត់​ដោយ​បាត​ជើង គឺ​គេ​លើកជើង​ឡើង​ហើយរ​លាស់​បត់​ត្រង់​កជើង​ឲ្យ​បាត​ជើងខ្វេរ​ឡើង​លើ ដូច​គេ​អង្គុយ​ពែន​ទើប​គេ​ហៅថា ‹​សី​ពែន​› ។ ពេល​ទាត់​គេ​ទាត់​តម្រង់​ឲ្យចំ​សីៗ ក៏​អណ្ដែត​ឡើង ហើយ​ធ្លាក់​ចុះ​មក​វិញ បើ​ធ្លាក់​មក​ចំ​អ្នកណា អ្នក​នោះ​គេ​ទាត់​បន្ត​ឡើង​ទៀត ,​បើ​ធ្លាក់​មក​ចំ​អ្នក​ទាត់​ដដែល​វិញ អ្នក​នោះ​ក៏​ទទួល​ទាត់​វិញ​ដែរ ។ បើ​សី​ធ្លាក់​មក​ចំ​អ្នកណា​ហើយ​អ្នកនោះ​ទទួល​ទាត់​មិនត្រូវ ឬក៏​សី​នោះ​ធ្លាក់​ឆ្ងាយ​អំពី​អ្នកលេង​ទាំងអស់គ្នា នាំ​ឲ្យ​អ្នកលេង​រត់​ទៅ​ទទួល​ទាត់​មិនទាន់ សី​ក៏​ធ្លាក់​ដល់​ដី បើ​ធ្លាក់​ក្បែរ​កន្លែង​អ្នកណា​ជាងគេ អ្នក​នោះ​គេ​រើស​បោះ​ទៅឲ្យ​គូ​របស់គេ ដើម្បី​ឲ្យ​ទាត់​តទៅទៀត ។ ពេល​ដែល​សី​ធ្លាក់​មក​ម្ដងៗ​ទាំងអស់​គ្នា​តែងតែ​សម្លឹង​មើល​ទៅ​សី​គ្រប់ៗ​គ្នា ក្រែង​ធ្លាក់​មក​ចំ​ខ្លួន ជួន​ក៏​អ្នក​ទាំង ២ នាក់​នឹក​ត្រូវ​គ្នា គឺ​នាក់​ម្នាក់​នឹកថា សី​ធ្លាក់​មក​ចំ​ខ្លួន ម្នាក់​ទៀត​ក៏​ថា ចំ​ខ្លួន​ដែរ នាំ​ឲ្យ​ស្ទុះទៅទាត់​ដណ្ដើម​គ្នាក៏​មាន ។​ ​ម្នាក់ៗ​ដែល​សី​ធ្លាក់​មក​ចំ​ហើយ តែងតែ​មាន​ចិត្ត​នឹក​ថា នឹង​ទាត់​បង្វែរ​ទៅឲ្យ​គូ​របស់ខ្លួនៗ តែ​ជួនកាល​ក៏បាន​សម្រេច ជួនកាល​ក៏​មិនបាន​សម្រេច​ដែរ ដោយ​សី​នោះ​មិន​ទៅ​ចំ​ដូច​បំណង ។​ សីពែន​នេះ គេ​ទាត់​ឬ​គះ បាន​តែ​ដោយ​បាត​ជើង​,​ភ្នែក​គោល​កែងជើង​,​កែងដៃ​, ក្បាលជង្គង់​,​ក្បាល​,​ស្មា ប្រហែល​សីដក់​ដែរ តែ​គេ​ហាមផ្ដាត់​មិនឲ្យ​ទាត់ដោយ​ខ្នងជើង ឬ​ទះ​ដោយ​បាតដៃ​ឡើយ ។ ល្បែង​សី​ទាំង ៣ មុខ​នេះ បើ​អ្នកលេង​សុទ្ធតែ​ប៉ិនប្រសប់ ក្នុងពេល​ទាត់​មួយ​លើកៗ សី​មិន​សូវ​ធ្លាក់​ដល់​ដី​ទេ យូរៗ​ទើប​មាន​ធ្លាក់​ដល់​ដី​ម្ដង ។​ ​ល្បែង​សី ជា​កីឡា​ដ៏​ប្រសើរ​មួយ​របស់​ខ្មែរ តាំងពី​អតីតកាល​រហូត​មកដល់​បច្ចុប្បន្នកាល​នេះ ក៏​នៅតែ​មាន​តម្លៃ​នៅឡើយ ហើយ​ជា​កីឡា​ហាត់ប្រាណ​មួយ​យ៉ាង ខាង​កាយសម្បទា ប្រហែល​នឹង​កីឡាបាល់ទាត់​ដែរ ៕​
វ៉ានូអាទូ
ប្រទេសវ៉ានូអាទូ (ភាសាប៊ីស្លាម៉ា អង់គ្លេស និងបារាំង៖ Vanuatu) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋវ៉ានូអាទូ (ប៊ីស្លាម៉ា៖ Ripablik blong Vanuatu) គឺជាប្រទេសកោះមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប្រជុំកោះនេះមានដើមកំណើតមកពីភ្នំភ្លើង ហើយមានចម្ងាយ ១,៧៥០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគខាងកើតនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី, ៥៤០ គីឡូម៉ែត្រពីភាគឦសាននៃប្រជុំកោះនូវែលកាឡេដូនី ភាគខាងកើតនៃនូវែលគីនេ ភាគអាគ្នេយ៍នៃកោះសូឡូម៉ុង និងភាគខាងលិចនៃប្រទេសហ្វីជី។
វ៉ានូអាទូត្រូវបានប្រជាជន Melanesian រស់នៅដំបូង។ ជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគេដែលបានទៅលេងកោះនេះគឺជាបេសកកម្មរបស់អេស្ប៉ាញដឹកនាំដោយអ្នកធ្វើនាវាចរជនជាតិព័រទុយហ្កាល់ Fernandes de Queirósដែលបានមកដល់កោះធំជាងគេគឺអេសស្ព្រីទ្រូសាន់តូក្នុងឆ្នាំ ១៦០៦។ ឃ្វីរបានទាមទារប្រជុំកោះសម្រាប់អេស្ប៉ាញដែលជាផ្នែកមួយនៃអាណានិគមអេស្ប៉ាញខាងកើតឥណ្ឌានិងដាក់ឈ្មោះ ឡាអូស្ត្រាលីយ៉ាឌែលអេស្ប៉ារីទូសាន់តូ។
នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៨៨០ ប្រទេសបារាំងនិងចក្រភពអង់គ្លេសបានទាមទារផ្នែកខ្លះនៃប្រជុំកោះហើយនៅឆ្នាំ ១៩០៦ ពួកគេបានឯកភាពលើក្របខ័ណ្ឌមួយសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងរួមគ្នាលើប្រជុំកោះនេះថាជាហេប្រាយថ្មីតាមរយៈខុនដូអង់គ្លេស-បារាំង។
ចលនាឯករាជ្យមួយបានកើតឡើងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ហើយសាធារណរដ្ឋវ៉ានូអាទូត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៨០។ ចាប់តាំងពីឯករាជ្យភាពប្រទេសនេះបានក្លាយជាសមាជិករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ Commonwealth of Nations អង្គការអន្តរជាតិ de la Francophonie និងវេទិកាកោះប៉ាស៊ីហ្វិក។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំកោះនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅមេឡាណេស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអូសេអានី
អនុសញ្ញាអន្តរជាតិ
គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងដែលធ្វើឡើងរវាងរដ្ឋពីរ រឺច្រើនដែលតាមរយះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះរដ្ឋហត្ថលេខីកំណត់អំពីបញ្ហាផ្សេងៗដែលជាប្រយោជន៍អោយគ្នាទៅវិញទៅមក។
តារាងលីមីត
ខាងក្រោមនេះជាតារាងលីមីតអនុគមន៍ទូទៅ។ កត់សំគាល់ថា a និងb ជាចំនួនថេរតាមអថេរ x ។
ឧទាហរណ៍
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:លីមីត
ខេត្តពលលាវ
ពល​លាវ ជា​ខេត្ត​មួយ​នៃ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម ឋិត​នៅ​តំបន់ ដែនដី​សណ្ត​ទន្លេមេគង្គ ។ ខេត្ត​ពល​លាវសម្បូរ ដោយ ភោគផល​កសិកម្ម មាន​ចំការ ដំណាំ​ស្រែ​ស្រូវ ស្រែអំបិល ជលផល​ទឹកសាប​ទឹក ប្រៃ និង​រចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ធម្មជាតិ​ខ្វាត់ខ្វែង។​ ដែលយួនប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះទៅជា ខេត្តបាក់លាវ (Bạc Liêu Province)។ thumb|right|500px|ទិដ្ឋភាពខេត្តពលលាវ។
​ពល​លាវ ស្ថិតនៅ​បែក​ខាងលិច​នៃ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ​ខេត្ត​នេះ​គឺ ទី​រួម​ខេត្ត​ពល​លាវ (​យួនៈ​thị xã Bạc Liêu) ។ ពី​ទី​រួម​ខេត្ត​ពល​លាវ​ទៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ (Sài Gòn ឬ Ho Chi Minh ) មាន​ចម្ងាយ ២៨០ គ​.​ម​. តាមផ្លូវ​ជាតិ លេខ ១ A ។​
​ភូមិសាស្ត្រ
thumb|right|500px|ផែនទីខេត្តពលលាវ ​ពល​លាវ មាន​ព្រំប្រទល់​ខាងជើង​ជាប់​នឹង​ខេត្ត​ព្រែក​ឬ​ស្សី (Cần Thơ) ទិសឦសាន​ជាប់​នឹង​ខេត្ត​ឃាំ្ល​ង (Sóc Trăng) ពាយ័ព្យ​ជាប់​នឹង​ខេត្ត​ក្រមួនស ( Kiên Giang ) នីរ​តី​ជាប់ នឹង​ខេត្ត​ទឹកខ្មៅ ( Cà Mau ) ខាងកើត​និង​ទិស    អាគ្នេយ៍​ជាប់ នឹង​ឈូង​សមុទ្រ​ចិន ដែលមាន​ឆ្នេរ​ប្រវែង ៥៦ គ​.​ម​.។​
​ផ្ទៃដី៖
​ខេត្ត​ពល​លាវ មាន​ផ្ទៃដី​ទំហំ ២៥២០,៦ គម​២ ។​
រដ្ឋបាល​
​ខេត្ត​ពល​លាវ ( Bạc Liêu ) ត្រូវបាន​បក្សកុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម​បែង​ចែកជា ៦ ស្រុក និង ទី​រួម​ខេត្ត១។ ក្នុងនោះ​មាន ៦៤ ឃុំ / សង្កាត់ / ទីរួមស្រុក និង មាន​វត្ត​ខ្មែរ​ចំនួន ២២ វត្ត។​ ​ស្រុក​ទាំង ៦ គឺ ៖ ($ Province) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យ ខេត្តនេះមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
ប្រជាជន
​តាម​ជំរឿន​របស់​រដ្ឋអំណាច​វៀតណាម​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៤ ខេត្ត​ពល​លាវ​មាន​ប្រជាជន​សរុប ៧៨៦. ២០០ នាក់ ៣០០,២/​គម ២ ។ ការធ្វើជំរឿន​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៨៨(១) (​សម័យ​បារាំង​ត្រួតត្រា​) ប្រជាជន​ខ្មែរ នៅ​ខេត្ត​ពល​លាវ (Bac Lieu) មាន​ចំនួន ១០.៦៧៣ នាក់​។​
ប្រ​វត្តិ​
​ខេត្ត​ពល​លាវ សព្វថ្ងៃ​យួន​ហៅថា បាក​លីវ ( Bạc Liêu )។ ពាក្យ​ថា ពល​លាវ បានកើត​មាននៅ តំបន់​នេះ​តាំងពី ២០០០(២) ឆ្នាំមុន​គ្រឹស​ក​រាជ​ដែល មានរឿង​ព្រេង​និទាន​សរសេរ​ដោយ​ដៃ របស់​ព្រះ ភិក្ខុ ថាច់ ប៉ាង ដំណាល​ថា​៖
​កាលពីព្រេងនាយ​មាន​រាជ បុត្រ​មួយ​អង្គជា​បុត្ត នៃ​មហាក្សត្រ​នគរ​គោកធ្លក​បាន រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​បុត្រី នៃ​ស្តេច​នគរ​ចម្ប៉ា​សាក់ ( លាវ )។​
​ចំណេរ​ក្រោយមក គូ​ស្វាមីភរិយា​ទាំងនេះ​ត្រូវបាន​មហាក្សត្រិយានី​ទី ២ នៃ​នគរ​ចម្ប៉ា​សាក់​និរទេស ចេញពី​នគរ ដោយ​បណ្តែត តាម​សំពៅ​អម ដោយ ពោងពាយ​ចំនួន ២ ដែលមាន​បរិវារ ជា​ជន សាមញ្ញ ៥០០ នាក់ និង​ជា​ទាហាន ៥០០ នាក់។​
​ក្បួន​និរទេស បាន​បណ្តែត​មកដល់​ជិត​កោះ​មួយ នៅ​ដែនដី​សណ្ត​ដែល​កាន់កាប់​ដោយ​អ្នកនេសាទ​ស្រាប់តែ មាន​ខ្យល់ព្យុះ បក់បោក​យ៉ាង​ខាំ្ល​ង បណ្តាល​ឲ្យ​សំពៅ និង​ពោងពាយ​ទាំងពីរ ត្រូវ​រសាត់ អណ្តែត​បែកខ្ញែក​ពីគ្នា​ហើយក៏​ទៅ ទើ​នៅលើ​កោះ​ចំនួន ៣ ដាច់ ដោយឡែក​ពីគ្នា ។​
​កោះ​អ្នកនេសាទ​ដែល​ព្រះអង្គម្ចាស់​នគរ​គោកធ្លក និង​ព្រះ​ក្ស​ត្រី​ចម្ប៉ា​សាក់ គឿង​សំពៅ​ជាប់​នៅ។ ចំណេរ​ក្រោយមក​កោះ​នោះ ក៏បាន ក្លាយជា​ទីតាំង​នៃ​ស្រុក​បាសាក់ ( ប្រហែលជា ទីទួល​នៃ​ខ្ទមអ្នកតា បាសាក់​ជាប់​នឹង​វត្ត​ហ្លួង​ប៉ា​សាក់ ( បាយ​ឆៅ ) នៅ ស្រុក​បាយ​ឆៅ (Mỹ Xuyên) ខេត្ត​ឃ្លាំង សព្វថ្ងៃ ។​
​ចំណែក​ពោងពាយ​ទីមួយ​ផ្ទុក​ដោយ​ទាហាន​ជនជាតិ​លាវ​ចំនួន ៥០០ នាក់ ក៏បាន​រសាត់​ទៅ ទើ​នឹង​កោះ មួយទៀត​ស្ថិត នៅ​ពី​ខាងលិច កោះអ្នកនេសាទ (​បាសាក់​) ហើយ​ចំណេរ​ក្រោយ មក​អ្នកស្រុក ក៏បាន​ហៅ​កោះ​នោះ​ថា “ កោះ​ពល​លាវ “​និង​បន្ទាប់មក​កោះ ( តំបន់ ) នោះ​នៅសល់ ត្រឹម​ពាក្យ​ថា ពល​លាវ​(៣) គឺជា​ទីតាំង​ទី​រួម ខេត្ត​ពល លាវ​សព្វថ្ងៃ ។ រីឯ​ពោងពាយ​ទី ២ ផ្ទុក​ដោយ មនុស្ស​ចំនួន ៥០០ នាក់​មាន​ទាំង​ជ​នស​ម័​ញ​និង កវី​បណ្ឌិត​ផង​នោះបាន​រសាត់ ទៅ​ទើ​ឯ​កោះ​មួយ​ផ្សេងទៀត ដែល​ស្ថិតនៅ ពី​ខាងត្បូង​កោះ​អ្នក​នេ សាទ ( កោះ​បាសាក់ ) ។​
ចំណេរ​ក្រោយមក​អ្នក ស្រុក​ហៅ​កោះ​នោះ ថា “ កោះ​គ្រូ​លាវ “ ។ កោះ​គ្រូ​លាវ សព្វថ្ងៃ​គឺ​ភូមិព្រែកកុយ (​គយ​) នៃ​តំបន់​ដងក្តោង​នៃ ខេត្ត​ឃ្លាំង នេះឯង ។​
​ក្នុង​របប​អាណានិគម​បារាំង ( ១៨៦២ – ១៩៤៨ ) ការធ្វើជំរឿន​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៨៨ ខេត្ត​ពល​លាវ មាន​ប្រជាជន​ខ្មែរ​រស់នៅ​ចំនួន ១០ ៦៧៣ នាក់។​
​ខេត្ត​ពល​លាវ ក៏ដូចជា​ខេត្ត​ដទៃទៀត​ដែរ​នៃ ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវបាន​របូត​ពី​ការ​គ្រប់​គ្រង់​របស់ ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៩។​
​ខេត្ត​ពល​លាវ ត្រូវបាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​និង​ចាត់ជា​ខេត្ត “ Bạc Liêu “ នៅ​ថ្ងៃទី ០១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩០០ តាម​សេចក្តីសម្រេច​របស់ ទេសាភិបាល​បារាំង ចុះ​ថ្ងៃ ទី ២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨៩៩។​
​ឆ្នាំ​១៩០៤ ពល​លាវ មាន​ចំណុះ​ស្រុក ៣ គឺ ៖
​ឆ្នាំ ១៩១៤ បង្កើត​ថែម​មួយ​ស្រុក​ទៀត​គឺ ស្រុក​សា​រ៉ា​យ ( Gia Rai ) ។​
​ថ្ងៃទី ៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៤ ខេត្ត ពល​លាវ​ត្រូវបាន​បំបែកចេញ ជា​ខេត្ត​ពល​លាវ​ដដែល ដែល​រួមមាន ៤ ស្រុក​៖
​ក្រោយរ​បបក​ម្មុយ​និ​ស្ត​យួន​បាន​ឡើងកាន់​អំណាច នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៦ ខេត្ត​ពល​លាវ ( Bạc Liêu ) និង​ខេត្ត​ទឹកខ្មៅ ( អាង ស្វៀ​ង  An Xuyen ) ត្រូវបាន​ច្របាច់​បញ្ចូល​តែមួយ​មាន ឈ្មោះថា មិញ​ហាយ ( Minh Hai ) ។​
​ថ្ងៃទី ០៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ខេត្ត​ម៉ិ​ញ​ហាយ (Minh Hải) ត្រូវបាន​ចែកជា ២ ខេត្ត​វិញ​មាន ឈ្មោះថា ពល​លាវ (Bạc Liêu) និង​ទឹកខ្មៅ (Cà Mau)៕
​ឯកសារយោង​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រុងនៃកម្ពុជាក្រោម =មើលផងដែរ=
តួកមេនីស្ថាន
ប្រទេសតួកមេនីស្ថាន (ភាសាតួកមែន៖ Türkmenistan) ឬអាចហៅបានថា តួកមេនី គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីកណ្ដាល។​ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាននៅទិសពាយព្យ អ៊ូសបេគីស្ថាននៅភាគខាងជើង កើត និងឦសាន ប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅភាគអាគ្នេយ៍ អ៊ីរ៉ង់នៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតី និងសមុទ្រកាសព្យែននៅភាគខាងលិច។ អាស្កាបាត គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។ តួកមេនីស្ថានមានចំនួនប្រជាជនប្រហែល ៦ លាននាក់ដែលជាចំនួនទាបបំផុតនៅក្នុងបណ្តាសាធារណរដ្ឋទាំងអស់នៃតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។  តួកមេនីស្ថានក៏ជាប្រទេសមួយដែលមានប្រជាជនតិចបំផុតនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ីផងដែរ។
អនុគមន៍ដឺក្រេទី២
frame|right| ក្រាបនៃអនុគមន៍ ក្នុងគណិតវិទ្យា អនុគមន៍ដឺក្រេទី២ （Quadratic function）ជាអនុគមន៍ពហុធាទំរង់ ដែល  ។ ក្រាបនៃអនុគមន៍ដឺក្រេទី២ជាប៉ារ៉ាបូល ដែលអ័ក្សឆ្លុះរបស់វាស្របនឹងអ័ក្សអរដោនេ(y'0y)\! ។
ឫស
ឫស២នៃសមីការដឺក្រេទី២ ដែល សំដែងដោយ រូបមន្តនេះហៅថារូបមន្តសមីការដឺក្រេទី២។
សារមន្ទីរជាតិ
right|219x219px|thumb|សារមន្ទីរជាតិមើលពីខាងមុខ
សារមន្ទីរជាតិនៅទីក្រុងភ្នំពេញជាសារមន្ទីរធំជាងគេនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាទីតាំងប្រមូលផ្ដុំសម្បត្តិវប្បធម៌​និងប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏សំខាន់។ សារមន្ទីរជាតិមានរក្សាទុក​រូបសំណាកនិង​ភស្ដុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា ចំនួនជាង​១ម៉ឺន៤ពាន់ តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ​ សម័យអង្គរ និង សម័យក្រោយៗមកទៀត។
ប្រវតិ្តសារមនី្ទរជាតិ
សារមន្ទីរ​ជាតិ​​ត្រូវ​បាន​កសាង​​នៅ​​ថៃ្ង១៥​សីហា១៩១៧​ តាម​របៀប​ស្ថាបត្យកម្ម ​ប្រពៃណី ខ្មែរ ​ហើយ​ត្រូវ​បាន​សម្ពោធ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩២០​ ​ដោយ​ព្រះបាទ​ស៊ី​សុវត្ថិ ។​ ​នៅ​ខាងក្នុង​សារមន្ទីរ​ជាតិ​មាន​តំកល់​វត្ថុ​បុរាណ​សល់​តាំងពី​សម័យ​មុន​អង្គរ​ ​និង​សម័យ​អង្គរ ។​ ​វា​ជា​ការ​ប្រមូល​ថែរក្សា​ទុក​ដ៏​ល្អ​សម្រាប់​ពិភពលោក​ធ្វើការ​ស្រាវជ្រាវ​អំពី​វត្ថុ​បុរាណ​ ​សិល្បៈ​ ​សាសនា​បុរាណវិទ្យា​ខ្មែរ​តាំងពី​សតវត្ស​ទី​៤ ​រហូត​ដល់​សតវត្ស​ទី​១៣​។​​ ធ្វេង|រូបភាពតូច|284x284ភីកសែល|លោក [[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ ស្ថាបនិកបង្កើតសារមន្នីរជាតិកម្ពុជា]] សារមនី្ទរជាតិត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ នាសម័យអាណានិគមបារាំងមកលើព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៨៦៣-១៩៥៣) ដែលមានស្ថាបត្យករ ជនជាតិបារាំង​ឈ្មោះ ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ ដែលមានបណ្ដោយ៥៤ម៉ែត្រ និង ជម្រៅ៦៦ម៉ែត្រ ហើយសង់លើខឿនដែលមានកម្ពស់២ម៉ែត្រកន្លះ។ ពិធីសម្ភោធបានប្រព្រឹត្តិនិងទៅ ថៃ្ងទី ១៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩២០ ក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពរបស់ ព្រះករុណា ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា និង ចំពោះ​មុខ​លោក ហង់រី បូឌ្វាំង អ្នកប្រចាំការជាន់ខ្ពស់បារាំងនៅកម្ពុជា។ កាលពីដំបូងឡើយសារមនី្ទរជាតិនេះមានឈ្មោះថា សារមនី្ទរក្រុងកម្ពុជាធិបតី ហើយ​ដើម្បី​លើក​កិតិ្តយស​ដល់​លោក​ទេសាភិបាល​បារាំង​ឈ្មោះ អាល់ប៊ែរ សារូត៍ (Albert Sarraut) ទើបប្តូរឈ្មោះជាសារមនី្ទរអាល់ប៊ែរ សារូត។​​
សព្វថៃ្ងមានការតាំងផ្លាកពីរធើ្វអំពីថ្មកែវមួយជា ភាសាខ្មែរ និងមួយទៀតជាភាសាបារាំងដែលគេចារិកតាំងពីជំនាន់នោះ។ ប្លង់សារមនី្ទរត្រូវបានគូរដោយលោក ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ សមូហកម្មនៃក្បាច់​ចម្លាក់របស់វិមាន​សុទ្ធសឹងជាស្នាដៃរបស់វិចិត្រករខែ្មរដែលជា គ្រូ និង ជា សិស្សរបស់សាលានេះ​ដែលមានដូចជារឿងនាងកាកី ឬ រៀមកេរ្ដិ៍ជាដើម ( កាលពីសម័យ នោះអាគារនោះជាសារមនី្ទរផងនិង ជា​សាលា​បណ្តុះបណ្តាលផង) ។ អ្នកទាំងនោះបានតុបតែងក្បាច់ចមា្លក់ដ៏រស់រវើកនៅលើបង្អួចទាំងដប់ពីរ និងទៅលើទ្វារធំទាំងបី ដែល​បាន​គូរផ្ទាំង​គំនូរ​ផេ្សងៗ​តាម​រឿង​ព្រេងនិទាន​ខែ្មរបុរាណ​តាម​សន្លឹក​បង្អួច​ជួរខាងលិច (ពីខាងក្នុង)។
សារមនី្ទរជាតិសិ្ថតនៅក្នុងមណ្ឌលតែមួយរបស់ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ខាងត្បូង (សង់ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧) ប្រជាជនខែ្មរមានទម្លាប់ ហៅ មណ្ឌលនេះថា សាលារចនា។ សារមនី្ទរ​ត្រូវបាន​គ្រប់គ្រង​ដោយអភិរក្សជនជាតិបារាំងមានជាអាទិ លោក ហ្សកហ្រ្គូសលីយេ ជាអភិរក្ស ទីមួយ ពែ្យរឌុយប៉ុង (Pierre Dupont) ហើយ បន្តមក​ទៀត​ការគ្រប់គ្រង​សារមនី្ទរ​ក៏ត្រូវបាន​ប្រគល់​ជូនទៅ​លោក សូឡង់ ជែរីប៊ែរណា (Solange Thierry Bernard) ធ្វើជាចាងហ្វាង រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៩។
បន្តបន្ទាប់មកទៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥០សារមនី្ទរ កាន់កាប់ដោយលោក Jean Boesselier ដែលជាអភិរក្សរងនៅអង្គរ ក៏បានទទួលការងារដឹកនាំនៅសារមនី្ទរវិញ។ លោកបាន រៀបចំ​ការផេ្ទរ​អំណាច​គ្រប់គ្រង​សារមនី្ទរពីសាលាបារាំងចុងបូព៌ា‌មកជូនរាជរដ្ឋាភិបាលវិញ។ ពេលនោះហើយដែលសារមនី្ទរត្រូវបូ្តរឈ្មោះមកជា សារមនី្ទរជាតិ នៃ កម្ពុជា។ បន្ទាប់ពីលោក Jean Boesselier មក​កញ្ញា​ម៉ាដឺឡែន ហ្ស៊ីតូ (Madeleine Giteau) (១៩៥៦-១៩៦៦) បានមកធើ្វជាអភិរក្សបន្ត ។
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៦ កិច្ចសន្យាដប់ឆ្នាំរវាងសាលាបារាំងចុងបូព៌ា‌ និង រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវដល់កំណត់បញ្ចប់។ ការងារដឹកនាំគ្រប់គ្រងសារមនី្ទរជាតិ ត្រូវបានផេ្ទរ មក​ជូន​អភិរក្សខែ្មរ​ដំបូង​បំផុត គឺលោកជា ថៃសេង (Chea Thay Seng) ដែលលោកធ្លាប់ទៅសិក្សានៅ(Ecole du Louvre) និងនៅសកលវិទ្យាល័យក្រុងប៉ារីសនា ប្រទេសបារាំង ។ លោក ជា ថែសេង បាន​ដឹកនាំ​សារមនី្ទរ​ក្នុងឋានៈ ជាអភិរក្ស (ចាងហ្វាង) រហូតដល់១៩៧១ ។ បន្ទាប់មកលោក Ly Vouong ត្រូវបានតែងតាំងជា អភិរក្សបន្ត លោកទាំង ពីរនាក់ ត្រូវបានគេសម្លាប់ក្នុងរបបខែ្មរក្រហម។
នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ ដោយប្រទេសកម្ពុជាជួបនឹងវិបតិ្តនយោបាយហើយ សនិ្តសុខមិនធានាផងនោះ លោក Bernard Philippe Groslier ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ក៏បាន​ដឹកជញ្ជូន​វត្ថុដ៏មានតមៃ្លពីអភិរក្សអង្គរ ខេត្តសៀមរាប មកកាន់សារមនី្ទរជាតិ។ វត្ថុសិល្បៈដ៏មានតមៃ្លពីសារមនី្ទរទាំងពីរនៃខេត្តបាត់ដំបង និង សារមនី្ទរ​ដទៃទៀត​ក៏ត្រូវបានជញ្ជូន​មកទុក​ក្នុង​សារមនី្ទរជាតិដែរ។
ក្រោយពីបិទទ្វារចោលក្នុងរបបខែ្មរក្រហមអស់រយៈពេលជិត ៤ឆ្នាំ សារមនី្ទរក៏បានរៀបចំឲ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ និងបើកបម្រើជូនភ្ញៀវចូលទស្សនាជាថី្មឡើងវិញនៅថៃ្ងទី ១៣ ខែមេសា ឆ្នំា១៩៨០ អ្នកដែលមានសញ្ញាប័ត្រជាន់ខ្ពស់ចេញពីមហាវិទ្យាល័យត្រូវបានតែងតាំងឲ្យធ្វើជាប្រធាន ដឹកនាំគ្រប់គ្រងជាបន្តបន្ទាប់ដែលមានលោក អ៊ុកជា លោក អ៊ុកស៊ុនហេង។ តមកគឺលោកពេជកែវ (ពី ឆ្នាំ ១៩៩១-១៩៩៦) ។ នៅថៃ្ងទី ២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៦ មានពិធីផេ្ទរតំណែងរវាងលោក ពេជ កែវ និង លោក ឃុនសាម៉េន ក្រោម​អធិបតីភាព​ឯកឧត្តម​រដ្ឋមន្រី្ត​ក្រសួងវប្បធម៌‌​និង​វិចិត្រសិល្បៈ ​នុតណារាំងនៅសារមនី្ទរជាតិ។​ តមកទៀតគឺលោកហាប់ ទូច និងចុងក្រោយគឺលោក គង់ វីរៈ មកដល់បច្ចុប្បន្ន។
កាលពីដំបូងសារមនី្ទរជាតិ ជាអាគារមួយសិ្ថតនៅក្នុងអតីតវិទ្យាល័យព្រះស៊ីសុវតិ្ថ ដែលមានឈ្មោះថា "សារមនី្ទរ ភំ្នពេញ" ។ នៅពេល ដែលសារមនី្ទរជាតិ (សារមនី្ទរ សព្វថៃ្ង) ធ្វើ​ការសាងសង់​រួចហើយ ទើបសារមនី្ទរភំ្នពេញមកតាំងនៅ សារមនី្ទរជាតិសព្វថៃ្ង ដោយប្រែឈ្មោះថា "សារមនី្ទរក្រុងកម្ពុជាធិបតី"។
ក្រោយពីថៃ្ងសម្ពោធក្នុងឆ្នាំ១៩២០ សារមនី្ទរក្រុងកម្ពុជាធិបតី ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា: "សារមនី្ទរអាល់ប៊ែរសារូត៍"។ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៩៦ បានប្តូរឈ្មោះជា "សារមនី្ទរ ជាតិនៃកម្ពុជា" ។ លុះ​មក​ដល់​ឆ្នាំ១៩៧៩ សារមនី្ទរ ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា : "សារមនី្ទរវត្ថុបុរាណ"។ បន្ទាប់មកក្នុងសម័យលោក ពេជ កែវជា អភិរក្សសារមនី្ទរត្រូវបាន ប្រែឈ្មោះថា "សារមនី្ទរជាតិនៃកម្ពុជា" រហូត​ដល់​សព្វ​ថៃ្ងនេះ។
ការជួសជុលសារមនី្ទរ
វិមានដ៏ប្រណិតនៃសារមនី្ទរជាតិ ដែលប្រកបដោយស្ថាបត្យកម្ម និង ជាលក្ខណៈ ជាតិ ខែ្មរពិតៗបានត្រូវកែប្រែពង្រីក ជួសជុល និងរៀបចំសាជាថី្មឡើងវិញជាបន្ត បន្ទាប់នៅ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩។ តួអាគារខាងកើតផែ្នកកណ្តាលដែលជាផែ្នកចាស់ជាងគេបានត្រូវរុះរើ និងសង់ឡើងវិញ។ ប៉ុនែ្តបានរក្សាទុកទ្រង់ទ្រាយជាលក្ខណៈ ដើមដោយសារ សំណង់ អំពី​បេតុង​អារមេ​បាន​តម្រូវ​ជាបីជាន់​គឺ​បង្កើត លេណគ្រឹះមួយសម្រាប់តម្កល់វត្ថុស្តុកជាន់កណ្តាលនៅដដែលនិងជាន់សម្រាប់ជាការិយាល័យ រដ្ឋបាល កនែ្លងតម្កល់ ឯកសារ ប័ណ្ណសារដ្ឋាន និងបណ្ណាល័យ ។ ដោយ​ការជួយជ្រោមជ្រែង​​ពី​បណ្តាប្រទេតជាមិត្ត និងពីអង្គការនានាពីសប្បុរសជនជាច្រើនសារមនី្ទរជាតិត្រូវបានកែលម្អ និងបំពាក់ សម្ភារៈ បរិក្ខារព្រមទាំងធនធានមនុស្ស។
នៅឆ្នាំ១៩៨៤ សារមនី្ទរត្រូវបានជួសជុលជាថី្មក្រោយពីមានការជួយឧបត្ថម្ភពីរដ្ឋាភិបាល (សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា)។ ដោយរូបបដិមាទាំងឡាយទទួលរងនូវ ការខូចខាតតម្រូវឲ្យ មាន​ការជួសជុល​ជាថី្មឡើង វិញ។
ការប្រៀបធៀបពីភ្ញៀវទេសចរណ៍ចូលទស្សនាសារមនី្ទរជាតិ
នៅក្នុងទសវត្ស ឆ្នាំ១៩៨០ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរដែលចូលមកទស្សនាសារមនី្ទរជាតិ នៅមានកម្រិតទាប។ បើប្រៀបធៀបក្នុងទសវត្សបន្តបន្ទាប់ដោយ ហេតុថាស្ថានភាព ក្នុង​ស្រុក​មិនទាន់​មាន​សេ្ថរភាព​គ្រប់គ្រាន់ និងសង្រ្គាមស៊ីវិល មិនទាន់បានបំបាត់ទាំងស្រុង។ ផែ្អកតាមសិ្ថតិភ្ញៀវទស្សនាសារមនី្ទរជាតិក្នុងទសវត្សនោះភ្ញៀវទស្សនា ភាគច្រើនគឺមកតាមរយៈ គណ​ប្រតិភូ​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​ផេ្សងៗ ពិសេសបណ្តាប្រទេសជាមិត្ត។ ចំពោះភ្ញៀវក្នុងស្រុកភាគច្រើនជានិស្សិតដែលមក សិក្សាស្រាវជ្រាវ តែប៉ុណ្ណោះ។ តាមរយៈការពិនិត្យទូទៅចំនួនភ្ញៀវបរទេស ដែល​បាន​ចូល​ទស្សនា​សារមនី្ទរជាតិ​មានការប្រែប្រួលទៅតាមរដូវដែលអ្នកទាំងនោះបានទទួលការសម្រាក ពីការងារ។ អត្រាកំណើននៃភ្ញៀវទេសចរ បានកើនឡើងខ្ពស់ពីដើម ខែកញ្ញា រហូត​ដល់​ខែវិចិ្ឆកា​និង ថយចុះ វិញចាប់ពីខែមីនា ភ្ញៀវទេសចរត្រូវ ថយចុះវិញ បន្តិចម្តងៗ។ ដោយឡែកចំនួនភ្ញៀវទេសចរក្នុងស្រុកមិន អាស្រ័យទៅតាមរដូវកាលនេះទេ។
ស៊ាន ឃីងស្តន
ឃីស៊ាន-អែនឌឺសាន់ (កើតនៅ ថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ ១៩៩០) ត្រូវ​បាន​គេស្គាល់​តាម​រយៈ​ឈ្មោះ​ថ្មី​របស់លោកថា​ ស៊ាន-ឃីងស្ទន ដែល​លោក​គឺ​ជា​អ្នក​ចម្រៀង​កូន​កាត់​ចាម៉ៃកា-អាមេរិក។
សារមន្ទីរជាតិ
ការប្រៀបធៀបពីភ្ញៀវទេសចរណ៍ចូលទស្សនាសារមនី្ទរជាតិ
ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៣ ស្ថានភាព​ក្នុងស្រុក​មានការប្រែប្រួលច្រើនកំណើន​ទេសចរក៏មានសន្ទុះកើនឡើងដែលជំរុញឲ្យវិស័យសិល្បៈ វប្បធម៌‌ រីកលូតលាស់ យ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយ កំណើន​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ទស្សនា​សារមនី្ទរជាតិគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ ចំពោះ​ភ្ញៀវទេសចរ​ក្នុងស្រុកក៏បាន​កើនឡើង​ជាបន្តបន្ទាប់ពិសេសក្នុងពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាតិអុំទូក បានទាក់ទាញភ្ញៀវក្នុងស្រុកយ៉ាងច្រើនមក ក្រុងភ្នំពេញ ហើយក្នុងឱកាសដ៏កម្រនេះដែរ សារមនី្ទរជាតិបានបើកទ្វារទទួលភ្ញៀវក្នុងស្រុកបានយ៉ាងច្រើន កុះករមកពី បណ្តាខេត្តនានា។ ផែ្អកតាមសិ្ថតិនៃភ្ញៀវក្នុងស្រុកទស្សនា សារមនី្ទរជាតិ​បង្ហាញ​ថាកំណើតភ្ញៀវក្នុងស្រុកចាប់​កើនខ្ពស់ពីឆ្នាំ១៩៩៧មក ហើយកំណើននេះកើនឡើង ខ្ពស់ ជាងភ្ញៀវបរទេស។ សិ្ថតិនេះ​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ប្រជាពលរដ្ឋខែ្មរ​បាន​ចាប់​អារម្មណ៍​កាន់តែ​ច្រើន​ឡើង​ចំពោះវិស័យសិល្បៈ វប្បធម៌‌ខែ្មរ ពិសេសនិស្សិតដែលមកពីបណ្តា ស្ថាប័នអប់រំខេត្តក្រុងនានា។ ក្នុងទិសដៅលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋអំពី សិល្បៈ​វប្បធម៌‌ខែ្មរ​ជាពិសេស​សំដៅ​ចំពោះយុវជនជំនាន់ក្រោយ ដែលជាទំពាំង ស្នងឫស្សី។ សារមនី្ទរបានផ្តល់ឱកាសបម្រើជូនសិស្សនិស្សិតព្រះសង្ឃនិងកងទ័ពចូលទស្សនាដោយឥតគិតថៃ្ល។ ចំពោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទូទៅ​ត្រូវទិញ​សំបុត្រក្នុងតមៃ្លទាប ប្រាំរយ រៀល បើ បៀ្របធៀប ទៅ នឹង តមៃ្ល សំបុត្រ ចូល ទស្សនា សម្រាប់ជនបរទេសដែលមានតមៃ្លដប់ដុល្លារ។ ក្នុង​ចំណោម​ភ្ញៀវ​ទស្សនា​សារមនី្ទរជាតិ​ក៏​មាន​ភ្ញៀវ​ជា​គ​ណៈប្រតិភូ ក្នុងស្រុក និងបរទេសដែលចូលទស្សនា សារមនី្ទរជាតិជាផ្លូវការដែរ ។
ស៊ាន ឃីងស្តន
វិជ្ជាជីវៈផ្នែកតន្ត្រី
ឃីស៊ាន អែនឌឺសាន់ កើត​នៅ​ម៉ៃអាមី, ផ្លូរីដា ហើយ​គាត់​មាន​ឈ្មោះ​ល្បី​យ៉ាង​រន្ទឺ នៅ​ឃីងស្តន, ចាម៉ៃកា បន្ទាប់​ពី​គាត់​បាន​ផ្លាស់​ទៅ​រស់​នៅ​ទីនោះ នៅ​អាយុ​ប្រាំមួយ​ឆ្នាំ​ ។
សារមន្ទីរជាតិ
ការប្រៀបធៀបពីភ្ញៀវទេសចរណ៍ចូលទស្សនាសារមនី្ទរជាតិ
ផែ្អកតាម​តារាង​ស្ថិតិ​នៃភ្ញៀវចូលទស្សនាសារមនី្ទរជាតិក្នុងកំឡុងពេល៨ឆ្នាំកន្លងមកនេះ គឺចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០០ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញថាពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មក ភ្ញៀវ​ក្នុង​ស្រុក​មាន​កម្រិត​ទាប​នៅឡើយប៉ុនែ្ត រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៧ភ្ញៀវក្នុងស្រុកចាប់ មានកំណើនខ្ពស់ជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ។ ដោយឡែកភ្ញៀវបរទេស ចាប់មាន កំណើននៅ ឆ្នាំ១៩៩៥ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ សរុប​សេចកី្ត​ផែ្អក​ទៅតាមតារាងស្ថិតិភ្ញៀវទស្សនាសារមនី្ទរជាតិមានការកើនឡើង ឬថយ ចុះអាស្រ័យទៅតាមស្ថានភាព ប្រែប្រួល នៅក្នុងប្រទេសនិង ការយល់ដឹងពីសិល្បៈ វប្បធម៌‌ របស់​ប្រជាពលរដ្ឋយើង។
ស៊ាន ឃីងស្តន
វិជ្ជាជីវៈផ្នែកតន្ត្រី
ឃីងស្តន បាន​ឆ្លង​នូវ​ការ​ប្រថុយ​ប្រថាន​ពីរ​យ៉ាង នៅ​ក្នុង​បទ​ចំរៀង​ទោល​របស់​គាត់ "Beautiful Girls" ក្នុង​រដូវ​ក្ដៅ​នា​ឆ្នាំ​២០០៧។
ហុងដា សូអ៊ិជិរ៉ូ
ហុង​ដា សូអ៊ិជិរ៉ូ (本田 宗一郎, Honda Sōichirō) (១៧ វិច្ឆិកា ១៩០៦ – ៥ សីហា ១៩៩១) ជាវិស្វករ​ជប៉ុន​ និង ជា​ស្ថាបនិក​ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា​ ដែលជា​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​ម៉ូតូ​និង​រថយន្ត​ដ៏​ល្បី​នៅលើ​ពិភពលោក។ លោក​បាន​បង្កើត​ឧស្សាហកម្ម​យានជំនិះ​ម៉ូតូ​នៅ​សម័យ​មួយ​ដែលគេ​គិត​ថា​មិនអាចទៅរួច គឺ​នៅពេល​ដែលមាន​ក្រុមហ៊ុន​ផលិតរថយន្ត​ធំៗ​ដូចជា​ហ្វដ និង ពើហ្សូ​បាន​កកើត​ហើយ។ នៅសម័យ​នោះ ក្រុមហ៊ុន​ធំៗ​ដែលបាន​កាន់កាប់​វិស័យ​ដឹកជញ្ជូន​មុននិងមានបទពិសោធ​ច្រើន​ក្នុង​វិស័យ​នោះ មិនចង់​អោយ​មាន​គូ​ប្រជែង​ថែមទៀត​ទេ។ គួរបញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា ចាប់ពី​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្សរ៍ទី២០​មក បុគ្គលម្នាក់​មិនអាច​មាន​លទ្ធភាព​បង្កើត​ក្រុមហ៊ុន​ផលិតកម្មធំៗ​ដូច​ក្រុមហ៊ុន​ហ្វដ​ទៀតទេ។ ប៉ុន្តែ​ហុងដា សូអ៊ិជិរ៉ូ​បានធ្វើ​បានសំរេច។ ហុងដា​ចាប់​បានចំនុចដែលថា​ជប៉ុន​ក្រោយ​សង្គ្រាម​នឹង​ត្រូវការ​យានជំនិះ​។ គាត់កើត​ចំសម័យ​ដែល​ជប៉ុន​ប្រែ​មុខមាត់​ពី​ប្រទេស​កសិកម្ម​មក​ប្រទេសឧស្សាហកម្ម។ គាត់​មាន​ចំនាប់​អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ជាមួយ​នឹង​ម៉ាស៊ីន​ថ្មីៗ​សំរាប់​អនាគត ដូចជា​ម៉ាស៊ីនរថយន្ត ម៉ាស៊ីនបូម និងយន្តហោះជាដើម។ ពេលនៅកុមារ សូអ៊ិជិរ៉ូ​រត់​តាមឡានដែលគាត់​ឃើញ​ដំបូង​គេ​ក្នុងជីវិត ដើម្បី​តាមហិត​ផ្សែង​របស់វា។ ក្នុងមួយ​ជីវិត​របស់គាត់ គាត់មិនដែល​បំភ្លេច​ថ្ងៃនោះទេ។ វាជា​បទពិសោធន៍​ដែល​បានធ្វើអោយ​ជីវិតគាត់​ផ្លាស់​ប្ដូរ។ គាត់​បាន​និយាយនៅ​ពេល​ក្រោយ​ថា «ខ្ញុំ​ប្រឹង​រត់​ដេញ​តាម​ឡាន​នោះ​តាមដែលអាច​ធ្វើ​បាន។ ខ្ញុំ​មិនយល់​ទេថាតើ​វារត់​ដោយខ្លូន​វា​បានដោយ​របៀបណា។ នៅពេលដែល​វារត់​កាត់​មុខខ្ញុំ ខ្ញុំបានរត់ដេញតាម​វាដោយ​មិនដឹង​ខ្លួន​ថា​ហេតុអ្វី​ខ្ញុំ​ធ្វើបែបនេះ។» ។ គាត់​មិនមានឱកាស​ដេញទាន់​ឡាននោះ​ទេ ហើយបទពិសោធន៍​ជីវិត​នេះ​ក្លាយជា​និមិត្តរូប​ជីវិតគាត់។ គាត់តែង​តែ​ដេញតាម​អ្វីដែល​នៅគាត់​មិនអាច​ឈោងដល់។ នៅពេលដែលឡាន​នោះ​រត់​ទៅផុត​ទៅ គាត់​បានឈរធ្មឹង​ដើម្បីហិត​ផ្សែងឡាន​ ហើយពេលដែល​គាត់​រកឃើញ​តំនក់​ប្រេង​ធ្លាក់​ពីម៉ាស៊ីនឡាន គាត់លុតជង្គុង​ចុះ​ហើយហិត​ក្លិន​តំនក់ប្រេង​នោះ​។ ហុងដាជាមនុស្ស​ប្រកប​ដោយ​សុបិន្ត ហើយ​ប្រហែល​ដោយសារ​តែ​សុបិន្ត​នោះហើយ​ទើបធ្វើអោយ​គាត់​សំរេចជោគជ័យ​បែបនេះ។ នេះប្រហែល​ជាមូលហេតុ​ដែល​គេដាក់ឈ្មោះ​ម៉ូតូម៉ាក Honda Dream និង ពាក្យស្លោក​របស់​ក្រុមហ៊ុនហុងដាថា The Power of Dreams (ថាមពល​នៃសុបិន្ត)។
ជីវប្រវត្តិ
កុមារ​សូអ៊ិជិរ៉ូ​ជាក្មេង​មាន​ប្រាជ្ញា ឆ្លាត​ខាង​បច្ចេកទេស។ គាត់បានប្រើ​កៅស៊ូ​របស់ឈ្នាន់​កង់​មកធ្វើត្រា​ក្លែង​ក្លាយ។ កាលនោះ សាលា​បានប្រគល់​សៀវភៅ​តាមដាន​ការសិក្សា​អោយសិស្ស​យកទៅអោយ​ឪពុក​ម្ដាយ​មើល ហើយត្រូវយកមក​សាលា​វិញ​ដោយ​មានវាយត្រា​គ្រួសារ ដើម្បីបញ្ជាក់​ថា​ឪពុកម្ដាយ​បាន​អាន​វាហើយ។ ដោយគាត់​មិនមាន​ចំនាត់ថ្នាក់​ល្អ​សម​អោយ​ឪពុកម្ដាយ​មើល សូអ៊ិជិរ៉ូ​បានប្រើ​ត្រា​ក្លែង​ក្លាយ​របស់គាត់។ រឿងនេះ​បែកការណ៍​ពេលដែល​គាត់​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើ​ត្រាអោយ​មិត្តរួមថ្នាក់​ដទៃទៀត។ គាត់មិនបាន​ចាប់អារម្មណ៍​ថា អក្សរនៅលើត្រា​ត្រូវជារូប​ភាព​ក្នុងកញ្ចក់ទេ។ ត្រកូលរបស់គាត់​ 本田 មានលក្ខណៈ​ឆ្លុះ ហេតុនេះគ្រូមិន​ចាប់អារម្មណ៍​ថា​គាត់បានប្រើ​ត្រាក្លែងក្លាយ​ទេ ប៉ុន្តែ​ត្រកូល​របស់​មិត្តរួមថ្នាក់​គាត់​មិនមាន​លក្ខណៈឆ្លុះបែបនេះទេ។
ហុងដា​មានការ​សិក្សាត្រឹម​បឋមសិក្សាទេ។ នៅឆ្នាំ១៩២២ ហុងដា​បានចាកចេញ​ពីផ្ទះ​ទៅរកការងារនៅតូក្យូ។ គាត់បានទៅការ​ធ្វើ​នៅក្នុង​ហាងជួសជុល​រថយន្ត​មួយនៅតូក្យូ។ដំបូងឡើយ​គាត់​ធ្វើ​ត្រឹម​ការងារ​កំប៉ិកកំប៉ុក​ដែល​មិនប្រើ​ខួរក្បាល(រួមទាំង​ការងារ​មើល​ថែទាំ​កូនៗរបស់​ម្ចាស់ហាង) ប៉ុន្តែ​បន្តិចម្ដងៗគាត់​បានក្លាយ​ជាជាងមេកានិច​ដែលគេទុកចិត្ត។ គាត់​បាន​ផលិត​ឡានប្រណាំង Art Daimler ប្រើ​ម៉ាស៊ីនជាម៉ាស៊ីនកូនកាត់យន្តហោះ​ Curtiss និង American Mitchell និងគ្រឿង​បន្លាស់​ផលិត​ដោយដៃ។ ការ​ផលិត​គ្រឿង​របស់​ម៉ាស៊ីន​មួយ​នេះ​បាន​ជួយ​បង្រៀនជំនាញ​ដ៏មានតំលៃ​បំផុត​ក្នុងជីវិតក្រោយៗរបស់ហុងដា​។
នៅអាយុ១៧ឆ្នាំ ហុងដា​បានជិះឡានប្រណាំង​ក្នុងនាម​ជាអ្នក​ជំនួយការ​បច្ចេកទេស​មេកានិច អោយស៊ីនីជី សាគីបាហារ៉ា នៅក្នុងការប្រនាំងឡាន​ជាលើកដំបូង​នៅត្សឹរឹមី។ ពួកគេ​បានឈ្នះ​ពានរង្វាន់​នោះ។ រយៈពេល៤ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ពីការ​ប្រនាំងនោះ ហុងដា​បានបើក​ហាងរថយន្ត​មួយ​នៅក្រុងហាម៉ាម៉ាត្សឹ។ មហិច្ចតា​របស់​ហុងដា​មិនមែន​ត្រឹមតែ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ខ្លួនទេ។ គាត់បាន​និយាយថា «ខ្ញុំដឹង​ថា​បើសិន​ខ្ញុំ​អាច​សំរេចជោគជ័យ​ក្នុងទីផ្សារ​ពិភពលោក នោះ​មានន័យថាខ្ញុំ​នឹងនាំមុខគេ​ក្នុងទីផ្សារជប៉ុន»។ ហុងដា​រងរបួស​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​នៅក្នុង​ឧបត្តិហេតុ​ប្រនាំង​រថយន្ត​មួយនៅឆ្នាំ១៩៣៦។ គាត់បានជាសះ​ស្បើយ​នៅឆ្នាំបន្ទាប់​និង​បានបង្កើត​ក្រុមហ៊ុន​ផលិតកងពីស្តុង (piston rings) ប៉ុន្តែ​គាត់ចាប់អារម្មណ៍​ថា​គាត់ខ្វះ​ចំនេះដឹង​ខាង​ចាក់ពុម្ព (casting)។ គាត់​បានចុះឈ្មោះចូល​រៀន​ជំនាញនេះ​នៅសាលាបច្ចេកទេស​មួយ។ គាត់​បានអនុវត្ត​ទ្រឹស្ដី​ដែលគាត់​រៀន​ទៅប្រើ​ក្នុង​រោងជាង​របស់គាត់ ប៉ុន្តែ​គាត់​មិនខ្វល់ខ្វាយ​ពី​ការប្រលង​របស់​សាលាទេ។ ពេលដែល​គេមិនអោយសញ្ញាបត្រ​បញ្ចប់​ការសិក្សា គាត់បានពោលថា «សញ្ញាប័ត្រ​មានតំលៃ​ចាញ់ទាំង​សំបុត្រកុន​ផង។ សំបុត្រ​កុន​អាចធានា​អោយ​អ្នកចូល​​មើលកុន​ក្នុងរោងកុន ប៉ុន្តែ​សញ្ញាប័ត្រ​មិនធានា​អោយអ្នក​អាចចិញ្ចឹមជីវិត​បានទេ។»
ក្រុមហ៊ុន​របស់ហុងដា​ទទួលរង​ការបំផ្លាញ​យ៉ាងខ្លាំង​កំឡុង​[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងដោយសាររញ្ជួយដី។ គាត់​សំរេច​ចិត្ត​លក់​អ្វីៗ​ដែលនៅសល់​អោយទៅ​ក្រុមហ៊ុន​តូយ៉ូតា​នៅឆ្នាំ១៩៤៥។ នៅឆ្នាំ១៩៤៦ គាត់បានបង្កើត​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ​បច្ចេកទេស​ហុងដា ដែលជា​ក្រុមហ៊ុន​បំពាក់​ម៉ូទ័រ​តូចៗ​តាមទោចក្រក្រយាន (កង់)។ កង់​ដាក់ម៉ូទ័រ​នេះ​មាន​ការពេញនិយម​ណាស់​នៅជប៉ុន។ វិទ្យាស្ថាននេះ​ចាប់ផ្ដើម​ផលិត​ម៉ាស៊ីន​ដោយខ្លួនឯង។ វិទ្យាស្ថាន​បានប្ដូរឈ្មោះជា​ក្រុមហ៊ុន​ហុងដាម៉ូទ័រ (Honda Motor Co. Ltd) ​នៅខែសីហា​ ១៩៤៨។ ដំបូងឡើយ​ក្រុមហ៊ុន​ផលិ​តម៉ូតូ​មានកាប៉ាស៊ីតេ​តូចៗ​សំរាប់​អ្នកធ្វើការ​នៅជប៉ុន​ជិះ។ ហុងដា​ចំនាយ​កំលាំងថាមពល​គាត់​ខាង​ផ្នែក​បច្ចេកទេស ដោយប្រើបទពិសោធន៍​ដ៏​ច្បាស់លាស់​ដែលគាត់មាន។ គាត់​ទុកភារៈ​ដឹកនាំ​ក្រុមហ៊ុន​អោយ លោក ហ្វឹជីសាវ៉ា ថាកាអូ (藤沢 武夫) ដែលជាមិត្ត​ដែលគាត់​ទុកចិត្ត​បំផុត។ ពួកគេទាំង២​ជាដៃគូ​គ្នា​ដ៏ល្អ។
ផ្លែផ្កា​ដំបូង​បំផុត​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ ដែលទទួលការពេញ​និយម​យ៉ាង​ខ្លាំង​គឺ​ ម៉ូតូ Honda Dream 98 cc 2ស្ត្រូក។ ក្រុមហ៊ុន​នេះ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការ​ក្ស័យទុន​ជាច្រើន​លើកច្រើនសារនាឆ្នាំ​បន្ទាប់ៗ ពេលដែល​ហុងដា​និងហ្វឹជីសាវ៉ា​ប្រថុយ​ប្រថាន​ក្នុង​ការ​ពង្រីកក្រុមហ៊ុន។ Challenging the Limits (ជំនះដែនកំហិត) ជាពាក្យ​ដែល​លឺ​រាល់​ដង្ហើម​ចេញចូល​របស់​ហុងដា។ ហុងដា​​មានបំនង​អោយ​ក្រុមហ៊ុន​របស់គាត់​គិត​អោយបានលើ​និងធ្វើការអោយបានលើ​គូប្រកួត​ប្រជែង​ទាំងអស់ នៅគ្រប់ជំហ៊ាន​ទៅមុខ​របស់ក្រុមហ៊ុន។ ក្រុមហ៊ុន​ដែល​កើត​ក្រោយ​សង្គ្រាម​មួយនេះ ត្រូវ​ប្រឹង​ប្រែង​អស់​ពីសមត្ថភាព​ដើម្បីរស់។ ហុងដា​បានផ្លាស់ប្ដូរ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ទីផ្សារ​និង​ផលិតកម្ម។ គុណភាព​ផលិតផល​ខ្ពស់​បានពី​ការឌីហ្សាញអោយស្រប​នឹង​បំរើបំរាស់​និង​ការផលិត ជាកូនសោរ​សំរាប់​យកឈ្នះ​លើទីផ្សារ។
នៅឆ្នាំ១៩៥១ ម៉ូតូ Honda Dream Type E នាំជោគ​ជ័យ​បង្គរ​ដល់​ក្រុមហ៊ុន។ ម៉ូតូ Honda Dream Type F ចេញនៅឆ្នាំ​បន្ទាប់​ មានចំនួន​៧០%​នៃ​ផលិតផល​ម៉ូតូ​សរុប​នៅជប៉ុន​ក្នុងឆ្នាំនោះ។ ជំនួយ​គាំទ្រ​ពីសាធារណៈ ជាពិសេស​ធនាគារមិត្សឹប៊ីស្ស៊ី ជួយអោយ​ហុង​ដាពង្រីក​ទីតាំង​នឹងឈានទៅ​ដល់​ការនាំចេញ។ ម៉ូតូ C100 Super Cub ចេញនៅឆ្នាំ១៩៥៨ បានក្លាយជា​ទំនេញ​លក់​ដាច់​ជាង​គេ​មួយ​នៅលើ​ពិភពលោក។
ហុងដា​ចូលចិត្ត​ការប្រនាំង​យានយន្ត។ ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា​បានចូល​រួម​ក្នុង​ការ​ប្រនាំង​ម៉ូតូ​នៅជប៉ុន​នៅទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ៥០។ ហុងដា​បានប្រកាសថា​ក្រុមហ៊ុន​របស់​គាត់​នឹង​ឈ្នះ​តំនែង​ជើងឯក​នៅថ្ងៃ​ណាមួយ​ជាមិនខាន (ការប្រកាស​ដែល​គេគ្រប់​គ្នា​នៅសម័យ​នោះ​គិតថា​មិនអាចទៅរួច)។ នៅខែមិថុនា ១៩៥៩ ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា​បានចូលរួម​ប្រនាំង​ជាលើក​ដំបូង​ក្នុង​ការ​ប្រនាំង Isle of Man Tourist Trophy (T.T.)។ ពួកគេជា​ក្រុម​ជប៉ុន​ដំបូង​គេដែលចូលរួម។ ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា​បានទទួលរង្វាន់ Manufacturer’s Prize។ ទោះជាបែប​នេះក្ដី ពួកគេ​មិនសប្បាយចិត្ត​នឹង​លទ្ធផល​នេះ​ទេ។ រៀនសូត្រ​ពីបទពិសោធន៍នេះ ហុងដា​និង​ក្រុមការងារ​បាន​ធ្វើការ​ខ្លាំងជាង​មុន​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ម៉ាស៊ីន​របស់ខ្លួន។ T.T.នៅ២ឆ្នាំ​បន្ទាប់ ក្រុមម៉ូតូ​ហុងដា​ទទួលចំនាត់ថ្នាក់​៥លើៗគេ លើប្រភេទ 125cc និង 250cc។ ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា​យកឈ្នះ​គូប្រជែង​ខ្លួន​ទាំងអស់ ហើយឈ្មោះរបស់​ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា​ចាប់ផ្ដើម​ល្បី​ទូទាំង​ពិភពលោក។ ហុងដា សូអ៊ិជិរ៉ូ​ហាក់ដូចជា​បានប្រមើល​ទុកមុន​ពីអនាគត​របស់​ជប៉ុន ដែលបានក្លាយជា​ប្រទេស​នាំមុខ​ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច​នៅរយៈពេល​២០ឆ្នាំ​បន្ទាប់។ ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា​ជា​កអ្នកផលិត​ម៉ូតូ​ដែលមាន​ជោគជ័យជាង​គេ​ក្នុង​ការប្រនាំង​ម៉ូតូ។ ក្រុមហ៊ុន​នេះឈ្នះ​ការប្រនាំង​ជាតិនិង​អន្តរជាតិ​រាប់រយ​លើក។
ទោះជា​ហុងដា​គ្រប់គ្រង​ក្រុមហ៊ុន​កំរិត​អន្តរជាតិ​មួយនេះ​ដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៧០ (ក្រុមហ៊ុនហុងដា​ចូលប្រកួតប្រជែង​ទីផ្សារ​រថយន្ត​នៅឆ្នាំ១៩៦៧) ក៏គាត់​មិនដែល​ចាក​ឆ្ងាយ​ពី​ការងារ​ប្រលាក់​ប្រេង​ដែរ។ ស្ទើរ​តែរាល់​ថ្ងៃ​ គាត់​ចូលក្នុង​បន្ទប់ពិសោធន៍ដែលធ្វើ​ការស្រាវជ្រាវ​ថ្មីៗ។ ទោះជាគាត់​ជា​ប្រធានក្រុមហ៊ុន គាត់នៅតែធ្វើការ វិស្វករម្នាក់ ដដែល។ នៅឆ្នាំ១៩៧៣ ហុងដា សូអ៊ិជិរ៉ូ ដែល​មានអាយុ​៦៧ឆ្នាំ​ហើយនោះ បានចូលនិវត្តន៍​ ក្នុងថ្ងៃ​គំរប់​ខួប២៥ឆ្នាំ​នៃ​ការបង្កើត​ក្រុមហ៊ុន​ហុងដា។ ហុងដា​បានប្រកាស​ពី​ការប្ដេជ្ញាចិត្ត​របស់​គាត់​ក្នុង​ការ​រក្សា​ក្រុមហ៊ុន​នេះ​អោយ​ប្រកបដោយ​យុវភាព។ គាត់មានប្រសាសាន៍​នៅពេលនោះថា «ក្រុមហ៊ុនហុងដា​តែងតែដើរមុន​សម័យ។ ខ្ញុំសូមទទួល​ស្គាល់​ថាជោគជ័យរបស់ក្រុមហ៊ុននេះ បានដោយសា​រការ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់ខ្ជួន​នូវសុបិន្តនិង​យុវភាព​ក្លៀវក្លា​របស់វា»។ ខុសពី​ប្រធាន​ក្រុមហ៊ុន​ផ្សេងៗ​ទៀត​នៅជប៉ុន ដេល​ទទួលងារ​ជា ប្រមុខ​ក្រុមហ៊ុន បន្ទាប់​ពីចូលនិវត្តន៍ ហុងដា​ទទួលងាត្រឹមតែជា អ្នកប្រឹក្សាកំពូល ប៉ុណ្ណោះ។
បន្ទាប់​ពីចូលនិវត្តន៍ ហុងដាបានលះបង់​ខ្លួន​បំរើ​ការងារ​សាធារណៈ និងធ្វើដំនើរ​កំសាន្ត​ទៅបរទេស​ជាញឹកញាប់។ ហុងដា​ទទួល​មរណភាព​នៅថ្ងៃទី៥ សីហា ១៩៩១ ក្នុងជន្មាយុ៨៤ឆ្នាំ ដោយជំងឺ​ថ្លើម។
ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ គឺជាមុខវិជ្ចាមួយដែលសិក្សាអំពីមុខងាររបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។
អង្គសេចក្ដីនៃហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ត្រូវបានចាត់ទុកជា ៣កត្តាធំៗ រួមមាន ឥទ្ធិពលរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅលើ (១) efficient allocation of resources, (២) distribution of income, និង (៣) ស្ថេរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
តួនាទីដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់រដ្ឋាភិបាល បានផ្ដូវនូវចំណុចចាប់ផ្ដើមមួយសម្រាប់ការវិភាគនៃហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ។ ជាទ្រឹស្ដី ក្រោមកាលៈទេសៈជាក់លាក់ណាមួយ
ចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល
សេដ្ឋកិច្ចវិទូបានធ្វើការបែងចែកការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលជា៣ផ្នែកធំៗ៖
និវេសនប្រព័ន្ធ
thumb| [[ផ្កាថ្មប៉ប្រះទឹកs ឧទាហរណ៍​​ អេកូឡូស៊ីសមុទ្រ. ]] thumb|[[ព្រៃលិចទឹកs មានដំណោះស្រាយដ៏ប្រសើរបំផុត biodiversity ទាក់ទងនឹង រុក្ខជាតិ ព្រមទាំង សត្វពាហនះ សត្វស្លាប. នេះជា ទន្លេហ្គាបៀ នៅក្នុង សេណេហ្គាល់'s Niokolo-Koba National Park​​​​ ឧទ្យានជាតិ នីអូកូឡូ​​ កូបា.]] ប្រព័ន្ឋអេកូឡូស៊ី គឺជាការសិក្សាពីបរិស្ថាននៃជីវសាស្រ្តធម្មជាតិដែលមានដូចជាភាវះមានជីវិត និងឥតជីវិតរស់នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ហើយបរិស្ថានធម្មជាតិ ផ្សំឡើងដោយសមាសភាពជាច្រើន រួមបញ្ចូលគ្នាមានដូចជា ខ្យល់ ដី ទឹក និង ពន្លឺព្រះអាទិ ត្យ។ វាផ្តល់អោយភាវះមានជីវិតទាំងអស់នៅទីកន្លែងណាមួយ រួមទាំងភាវះ ឥតជីវិតផងដែរ(ភាវះឥតជីវិត) រាល់កត្តាទាំងអស់ដែលពួកវាមានប្រតិកម្ម មាន សហគមន៍ជីវសាស្រ្ត និង បរិស្ថានធម្មជាតិ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បរិស្ថាន
កុសល
(បា.)(កុសល់)កម្ម​ដែល​កម្ចាត់បង់​នូវ​អំពើ​អាក្រក់ (បុណ្យ) ។ ព. ផ្ទ. អកុសល ។ (បា.) ដែល​ល្អ​ប្រពៃ, ដែល​ជា​បុណ្យ : ចិត្ត​កុសល; ដែល​ប៉ិន​ប្រសប់, ឈ្លាស​វាងវៃ : កុសល​បណ្ឌិត ។
ប្រវត្តិរទេះគោខ្មែរ
វត្តមាននៃរទេះគោត្រូវបានគូសបញ្ជាក់់ក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា នាសម័យវេទនិយមគឺរវាង ១៧០០ឆ្នាំ និង៧០០ឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជតាមរយៈ ឯកសារជាសំណេរដោយដៃមួយ ចំនួនដូចជាគម្ពីរមនោគមវិជ្ជា សាសនា និងក្បួនបចេ្ចកទេសឬ ក្បួនសង្រ្គាមសាស្រ្តជាដើម។ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌានាសម័យនោះគេឃើញមានរទេះគោពីរប្រភេទ គឺរទេះ គោ សម្រាប់ដឹកជញ្ជូននិង រទេះ សេះសម្រាប់ធ្វើសឹកសង្រ្គាម។ រទេះទាំងពីរប្រភេទនេះ ត្រូវបានគេឆ្លាក់នៅលើថ្មចាប់តាំងពីឆ្នាំ១២៥ នៃគ្រឹស្តសករាជមក។
លោកអនុរដ្ឋលេខាធិការ បានឲ្យដឹងបន្តថា : នាសម័យបុរេអង្គរក៏ដូចជា សម័យអង្គរដែរ រទេះគោខែ្មរបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុតក្នុងសង្គមខែ្មរ។ រទេះគោនេះមិន ត្រឹមតែក្នុងការដឹកជញ្ជូន និងសង្គមកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេតែថែមទាំងមានការពាក់ព័ន្ធទៅ នឹងវិស័យជំនឿសាសនា ផងដែរ។ តាមរយៈចម្លាក់ ប្រាសាទអង្គរវត្ត នាសតវត្សរ៍ទី១២ នៃគ្រឹស្តសករាជ យើងឃើញយ៉ាងច្បាស់ថារទេះសេះ ដែល ព្រះបាទសុរិយាវរ្ម័នទី2 គង់ប្រថាប់ពីលើនោះគឺ ជាសញ្ញាណតំណាងនូវព្រះ អាទិត្យ ឬព្រះ សុរិយា ដែលជានិមិត្តរូបនៃសន្តតិវង្សរបស់ទ្រង់។ ម៉្យាងទៀតការសមែ្តងក្បួនទ័ពដូចជាក្នុងរឿងរាមកេរ មហាភាតរ ឬក៏ក្នុងជាតក បែបពុទ្ធនិយមជាដើម គេក៏បានឃើញការ និយម រទេះគោនេះដែរ។