cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បាអាត
​ ព្រះចៅបាអាត (គ.ស ?-១៣៥៥) រជ្ជកាល (គ.ស ១៣៥៣-១៣៥៥) ចៅបាអាត ឡើងសោយរាជ្យ នៅមហានគរ ក្នុងឆ្នាំម្សាញ់ បញ្ចស័កនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះចៅបាអាតរាជា។ ព្រះចៅរាមាធិបតី ស្ដេចសៀម កាលបើបានរៀបអភិសេក ព្រះរាជបុត្រទី១របស់ព្រះអង្គរួចហើយ ក៏បានទុកព្រះចៅបាអាតមួយ ចៅកំបង់ពិសីមួយ និងសេនាទាហានសៀមមួយម៉ឺននាក់ ឲ្យនៅជួយធ្វើការរាជការ និងរក្សានគរ។ ទ្រង់តាំងនាម៉ឺនសៀម ឲ្យធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុក ស្រុកបស្ចិមមួយ នគររាជសីមាមួយ ស្រុកទាំងពីរ សៀមយកជាប់ទៅ តាំងពីពេលនោះមក។ ព្រះចៅរាមាធិបតី លុះតាំងនាម៉ឺនរួចហើយ ទ្រង់ប្រទានរង្វាន់ ដល់សេនាទាហានតាមសមគួរ។ ស្ដេចត្រាស់ឲ្យផាត់កៀរគ្រួសារខ្មែរ ប្រាំបួនម៉ឺននាក់ ទ្រង់ទុកមួយម៉ឺន ទ្រង់ឲ្យជញ្ជូនយកទ្រព្យ ពិសេសមានតម្លៃ និង មាសប្រាក់សម្រាប់ផែនដី សព្វដំរី សេះ ព្រះរាជទ្រព្យគ្រប់គ្រឿងប្រដាប់ ទ្រង់ឲ្យយកកន្ទេលមាស កន្ទេលប្រាក់ ដាក់រទេះ ផ្ទុកជាស្រេចហើយ ទើបស្ដេចលើកទ័ព មកក្រុងមហានគរវិញ។
ព្រះចៅបាអាត បានសោយរាជ្យ ជាស្ដេចក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ទ្រង់បានឲ្យមនុស្សដើរបញ្ចុះបញ្ចូលរាស្ត្រខ្មែរបានមកតាំងជាមន្ត្រី ហើយឲ្យមន្ត្រីខ្មែរ សៀម ចេញប្រាបប្រាម សង្កត់ខែត្រនានា ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា តែសង្កត់បានតែខែត្រ ដែលនៅជិតៗប៉ុណ្ណោះ ឯខែត្រធំ តូច នៅត្រើយ ខាងកើត ខាងជើង ខាងត្បូងនោះ ពុំមកចុះចូលស្ដេចឡើយ។ ចៅហ្វាយស្រុកទាំងនោះ តាំងខ្លួនជាធំតែដោយខ្លួន លើកទ័ពលបកាប់សម្លាប់គ្នា, អស់ប្រជានុរាស្ត្រ កើតវិនាសក្ដៅក្រហាយ ជាកលិយុគ កើតទុក្ខតាំងពីឆ្នាំម្សាញ់ បញ្ចស័កនោះរៀងមក។
នេះនឹងស្រដីពីព្រះស្រីសុរិយោវង្ស ដែលព្រះអង្គចាញ់ទ័ពសៀម រត់ទៅប្រទេសលាវ។ ព្រះស្រីសុរិយោវង្ស ដែលស្ដេចទៅគង់នៅក្នុងនគរលាវនោះ លុះមហានគរបែកធ្លាយហើយ ព្រះអង្គក៏ចេញអំពីនគរលាវ មកបញ្ចុះបញ្ចូលសេនាទាហាន ប្រាបប្រាមស្រុកដែលចលាចល ឲ្យបានរាបទាប រហូតទល់នឹងស្រុកចំណុះសៀម។
ព្រះចៅបាអាត សោយរាជ្យបាន ២ឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំម្សាញ់ បញ្ចស័ក ដល់ឆ្នាំមមែ សប្តស័ក បើរាប់តែក្បាល ឆ្នាំ បាន៣ឆ្នាំ ទ្រង់ប្រឈួនហើយសុគតទៅ។ មន្ត្រីខ្មែរសៀម លើកព្រះសពធ្វើបុណ្យ ហើយអញ្ជើញព្រះចៅបាសាត ជាព្រះរាជអនុជ ឲ្យឡើងសោយរាជ្យ ជាជំនួសព្រះរៀម។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសៀមក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅនៃមហានគរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអនុរាជសៀមចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឧទង
​វត្ត​សំរោង​ក្នុង
thumb|ព្រះវិហារវត្តសំរោងក្នុង
ព័ត៌មានទូទៅ
ព្រះវិហារដ៏ចំណាស់ ដែលមានអាយុកាលជាង៣០០ឆ្នាំ នៅវត្តសំរោងស្ថិតក្នុងភូមិសំរោងក្នុង ឃុំសំរោងក្នុង ស្រុកឯកភ្នំ ខេត្តបាត់ដំបង ត្រូវបានមន្ទីរវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ ខេត្តបាត់ដំបង កំពង់រៀបចំធ្វើការអភិរក្សទុកជាសម្បត្តិវប្បធម៌ ឬជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិ ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកទេសចរទៅទស្សនា និងស្រាវជ្រាវ។ តាមព័ត៌មានពីក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈបានឱ្យដឹងថា ក្រសួងចង់អភិរក្ស «ព្រះវិហារចាស់» ដែលមានអាយុកាលរាប់រយឆ្នាំនៅក្នុង វត្តសំរោងក្នុង ទុកជាសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិ ឬជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិ ព្រោះវាមានសភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោមណាស់ទៅហើយ ក្រែងមិនអាចនៅគង់វង្ស បើមិនបានថែទាំ ឬមិនបានជួសជុលឡើងវិញនៅផ្នែកខ្លះនោះទេ។ វត្តសំរោងក្នុង ស្ថិតក្នុង ភូមិសំរោងក្នុង ឃុំសំរោងក្នុង ស្រុកឯកភ្នំ ខេត្តបាត់ដំបង មានផ្ទៃដីទំហំ ២៩,៩៣៧ ម៉ែត្រក្រឡា កសាងនៅកំឡុងពុទ្ធសករាជ ២ ២៥០ គ្រឹស្ដសករាជ ១៧០៧ មកទល់ពេលនេះមានអាយុកាល ៣១១ ឆ្នាំហើយ ។ ដំបូងឡើយ វត្តសំរោងក្នុង គ្រាន់តែជាអាស្រមមួយនៅក្នុងព្រៃស្មសាននាសម័យនោះ ដែលរៀបដោយព្រះសង្ឃធុតង្គមួយអង្គព្រះនាម «ជ័យ»ប៉ុណ្ណោះ។ ជាបន្តបន្ទាប់មកព្រះអង្គបានកសាងព្រះវិហារដ៏ធំមួយធ្វើពីឈើ តែក្រោយមកបានសាងសង់ពីឥដ្ឋបូកបាយអ ប្រក់ក្បឿង សសរឈើ ហើយបានកសាងប្រាសាទផងដែរ ។ សំណង់ទាំងនេះមានបន្សល់ទុកនៅក្នុងបរិវេណវត្តសំរោងក្នុង ហើយបើគិតមកដល់បច្ចុប្បន្នសំណង់ព្រះវិហារចាស់នេះ មានអាយុកាល ៣១១ ឆ្នាំហើយ ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ វត្តសំរោងក្នុង បានក្លាយជាគុកសម្រាប់ដាក់អ្នកទោសក្នុងរបប «កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ» ។ ពួកខ្មែរក្រហមបានយកព្រះវិហារបុរាណនេះ ធ្វើជាកន្លែងឃុំឃាំង ធ្វើទារុណកម្ម និងជាកន្លែងសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃបំផុត ។ គ្រប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទាំងអស់នៅក្នុងវត្តសំរោងក្នុងត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុង ដោយរបបខ្មែរក្រហម ។ ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ ទាំងប្រជាពលរដ្ឋ ទាំងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ និងអាជ្ញាធរនាសម័យនោះ បានប្រឹងប្រែងរៀបចំវត្តសំរោងក្នុងឡើងវិញ ដើម្បីជាទីសក្ការបូជាសម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទ និងបានកសាងសមិទ្ធផលបន្តិច ម្ដងៗ រហូតប្រែក្លាយវត្តសំរោងក្នុង ដែលប្រឡាក់ដោយឈាមក្រហមច្រាលក្នុងរបបប៉ុល ពត ឱ្យទៅជាទីអារាមដ៏ល្បីល្បាញនៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ប៉ុន្តែដោយឃើញព្រះវិហារបុរាណនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោមទើបមានគម្រោង ដាក់ជាបេតិកភណ្ឌជាតិ ដើម្បីទទួលបានការអភិរក្សឱ្យប្រសើរឡើងវិញ ៕
ចុងសម័យអង្គរ
ចុងសម័យអង្គរ ក្រោយពីព្រះបាទជយវរ្ម័នទី៨ចូលទិវង្គតទៅ ស្ថានភាពកម្វុជទេឝធ្លាក់ចុះបន្តិចៗម្ដង ដែលបណ្ដាលមកពី ជំលោះសាសនា ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង ការគំរាមកំហែងពីប្រទេសជិតខាងរួមមាន ម៉ុងហ្គោល លាវ សៀម ជាដើម។ ដោយហេតុនេះ ចុងអង្គរគឺជាសម័យកាលមួយនៃការធ្លាក់ចុះនៃមហាអំណាចខ្មែរ ចាប់ផ្ដើមក្នុងរាជ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ (ពញាយ៉ាត) ចុះរហូតមក។
បដិវត្តន៍ខ្មែរក្នុងសតវត្សទី១៤
ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ តាមសិលាចារឹក និង ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចិនត្រូវបញ្ចប់ក្នុងសម័យនេះ។ ទើបអ្នកប្រវត្តិវិទូបានយកឯកសាររាជពង្សាវតារខ្មែរមកប្រើវិញ ដែលធ្វើអោយព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ​មានលំនាំប្រហាក់ប្រហែលចាប់ពីសម័យនោះ។ វាខុសគ្នាតែកាលបរិច្ឆេទ ទីកន្លែងនិងព្រឹត្តិការណ៍បន្ទាប់បន្សំខ្លះ។
បុព្វហេតុ
ដូចដែលយើង បានឃើញស្រាប់ហើយនៅសតវត្សទី១៣ ​និង១៤ ប្រទេសខ្មែរយើងជួបប្រទះនូវសង្គ្រាមសាសនា ប្រល័យជីវិតឯង គ្មានពេលទំនេរ ។ គេឃើញថាសង្គ្រាមនេះយកសាសនាជាសំបកក្រៅ។ តាមការពិតជាសង្គ្រាមដណ្ដើមអំណាចគ្នាហើយយកក្រុមវណ្ណៈ និងសាសនាមកធ្វើជាឈ្នាន់។ ដោយពួកគេបញ្ចុះបញ្ចូលអោយប្រជារាស្ត្រ​ទៅស្លាប់ដើម្បីអំណាចនិងបក្សពួកគេ។ វាគឺជាវិបត្តិនយោបាយ សង្គម នយោបាយដែលធ្វើអោយប្រទេសកម្ពុជាចាកឆ្ងាយ ពីអនុត្តរភាពជាមហាអំណាចបន្តិចម្ដងៗរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវអ្នកប្រវត្តិវិទូចាត់ទុកថាជាបដិវត្តន៍ទី១​នៃសង្គមជាតិខ្មែរ។ ហើយជាបដិវត្តន៍ប្រឆាំងរាជានិយម ដែលប្រជារាស្ត្រខ្មែរយល់ថា ឃោរឃៅ ផ្ដាច់ការ ព្រៃផ្សៃ គ្មានសណ្ដោស ករុណាមេត្តាធម៌ គ្មានទសពិធរាជធម៌ និងគ្មានសមត្ថភាពក្នុងការដឹកនាំប្រទេសជាតិ។ មានកត្តាជាច្រើនដែលធ្វើអោយខ្មែរហ៊ានបះបោរប្រឆាំងស្ដេចនិងពួកបរិវារ។
ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
កត្តាដែលធំជាមូលដ្ឋាននៃបដិវត្តន៍គឺពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទបាននាំមកនូវទ្រឹស្ដី គោលគំនិត និង ទស្សនៈថ្មី ស្ដីពីជោគវាសនា ផលបុណ្យ កម្មពៀរ របស់សត្វម្នាក់មកកាន់កម្ពុជាខុសពីលទ្ធិសាសនាមុនៗ ដែលចាត់ទុកស្ដេចជាអាទិទេព រឺ ពោធិសត្វលោកកេស្វរៈ។ គេលែងអោយតំលៃលើទ្រឹស្ដីទេវរាជនិងពុទ្ធរាជក្នុងព្រហ្មញ្ញ និងពុទ្ធសាសនាមហាយានទៀតហើយ។ តាមទ្រឹស្ដីថេរវាទព្រះពុទ្ធអង្គបានចូលនិព្វានរួចហើយ ដូច្នេះមិនមកកើតជាមនុស្ស ឬជាស្ដេចដូចទ្រឹស្ដីមហាយានទេ។ កាលបើព្រះពុទ្ធកើតជាពោធិសត្វទៀត ក៏មិនដែលកើតជាសញ្ជាតិ​ជាស្ដេចដរាបអចិន្ត្រៃយ៍ឡើយ។ ព្រះមហាក្សត្រនិងមេដឹកនាំក៏មិនមែនជាព្រះបាទធម្មិកដែរ។ ជួនព្រះពោធិសត្វ ចាប់ជាតិជាមនុស្ស សត្វ ទុគ៌ត អ្នកប្រាជ្ញនិងស្ដេចប្រកបដោយធម៌។ល។ ដូច្នេះតាមទស្សនៈរបស់ថេរវាទស្ដេចមិនមែន​ជាពោធិសត្វ រឺ ក៏អាទិទេពអ្វីឡើយ។ អ្វីដែលគេនិយាយ រឺ ធ្វើមិនមែនល្អត្រឹមត្រូវដូចជាព្រះពុទ្ធដិកានោះទេ។ ស្ដេចក៏ជាមនុស្សធម្មតាដូចមនុស្សលោកដែរ។ ទ្រឹស្ដីថេរវាទពន្យល់ប្រជាជនអោយយល់និងជឿជាក់ថា:  អ្វីដែលស្ដេចនិយាយ ដើរតួទាំងប៉ុន្មានសុទ្ធតែការភូតភរបោកប្រាស់ទាំងអស់។  អ្វីទាំងនោះធ្វើដើម្បីអំណាចនិងផលប្រយោជន៍របស់គេប៉ុណ្ណោះ។ ចង់បានន័យថាព្រះពោធិសត្វអាចកើត​ក្នុងក្រុមគ្រួសារគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈទាំងអស់។
សាសនាជាឧបករណ៍នយោបាយ
ដោយយោងលើទ្រឹស្ដីថេរវាទអ្នកបះបោរខ្មែរនៅសតវត្សទី១៤ បានបំបះបំបោរ ធ្វើចលាចលនិងផ្ដួលរំលំរបបរាជានិយម។ ទស្សនៈថេរវាទបាននាំមកនូវទ្រឹស្ដីថ្មីអំពីជីវិតគឺនិយាយអ្វី ដែលយើងអាចមើលឃើញស្រាប់ដែលមាននៅក្នុងសង្គមខុសពីព្រហ្មញ្ញនិងមហាយាន។ ទ្រឹស្ដីនេះវាស្របទៅនឹងស្ថានភាពប្រជាជនខ្មែរ​កំពុងរងទុក្ខវេទនាស្រាប់ គ្មានក្ដីសង្ឃឹម ក៏នាំគ្នាអនុលោមប្រត្តិបត្តិតាម។ តែពេលនោះពួកអ្នកដណ្ដើមអំណាចឆ្លៀតឱកាស​យកព្រះពុទ្ធសាសនាដើម្បីជាឧបករណ៍បំរើនយោបាយរបស់ខ្លួនទៅវិញ។
សំរាប់បំពាក់ស្មារតី
គេបានយកទ្រឹស្ដីរបស់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទមក​ធ្វើជាអាវុធដើម្បីវាយប្រហារស្ដេច។ ដោយសាររងទុក្ខដោយសារស្ដេចជាច្រើនផងទើបធ្វើអោយប្រជានុរាស្ត្រគោរព ពេញចិត្ត ស្រលាញ់ អនុវត្តទ្រឹស្ដីថ្មីរបស់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ ដូចនោះទើបគេមានជំនឿថាវាសនាអនាគត​របស់គេស្ថិតនៅលើពុទ្ធសាសនាផ្នែកថេរវាទ។ ដោយមានលក្ខណៈស្របតាមគោលគំនិត ចំណង់របស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ប្រកបដោយមេត្តាធម៌ និងសណ្ដោសប្រណីដល់សព្វសត្វគ្រប់វណ្ណៈទាំងអស់ដោយឥតរើសអើងឡើយ។ គេខ្ចីកំលាំងខាងថេរវាទទៅតយុទ្ធនឹងលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា។ វាគឺជាការប្រយុទ្ធនឹងរបបរាជានិយមផ្ដាច់ការ ដែលលទ្ធិព្រហ្មញ្ញជាជន្ទល់របស់ព្រះមហាក្សត្រ។ ការប្រយុទ្ធខាងទ្រឹស្ដីនិងមនោគមនវិជ្ជាវាស្រដៀង នឹងពិភពលោកបច្ចុប្បន្នដែរ ដូចជាលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនិងលោកសេរី (សង្គ្រាមត្រជាក់)។ កំលាំងគឺមានលទ្ធភាពអាចរំលំរបបរាជានិយមបាន។
សំរាប់បំបាក់ស្មារតី
ក៏ប៉ុន្តែអ្នកកាន់អំណាចថ្មី ក៏អនុវត្តភាពផ្ដាច់ការដដែល​មកលើប្រជារាស្ត្រខ្មែរទៀត។ ដើម្បីវាយបំបាក់ស្មារតីប្រជាជនខ្មែរ ពួកក្រុមព្រះមហាក្សត្រសម័យក្រោយៗ​បានកែក្រឡៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបន្តិបន្តួច ក៏ប្រជាជនខ្មែរជឿស៊ប់ដែរ។ វិធីទាំងនោះរួមមានការទេសនាអោយជឿលើពុទ្ធដិកាសរសេរនិពន្ធធ្វើជាសៀវភៅ និងរៀបរាប់អំពីពុទ្ធប្រវត្តិ។ ក្នុងឱកាសនោះអ្នកនិពន្ធបានបញ្ចេញបញ្ចូលខ្លះៗដែលធ្វើជាការគំរាមកំហែងដល់​ពុទ្ធសាសនិកជន។ ដល់ពេលយូរៗទៅវាក៏ក្លាយជាការពិតដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាត្រូវតែជឿដែលយល់ថាជាពុទ្ធដិកា។ ចំណុចដែលគេយកមកគ្របសង្កត់ខ្មែរអោយភ័យខ្លាចជាទីបំផុតនោះគឺ បាប និង បុណ្យ ស្ថាននរក និង ស្ថានសួគ៌។ ក្នុងនោះប្រាប់ថាអ្នកមាន មន្ត្រី និងស្ដេចសុទ្ធតែអ្នកមានបុណ្យពីជាតិមុន។ ដូច្នេះ យើងមិនត្រូវតូចចិត្តអ្វីឡើយបើសិនជាយើងក្រមិនមានបានដូចគេនោះ។ ពីព្រោះពីជាតិមុនយើងកសាងមិនល្អ។ ហើយបើចង់មានបានដូចគេ យើងត្រូវតែធ្វើបុណ្យពីជាតិនេះហើយដើម្បីសន្សំបុណ្យទៅជាតិក្រោយ។ ទស្សនៈបែបបានជ្រួតជ្រាបក្នុងសង្គមខ្មែរគ្រប់ជំនាន់មិនសេសសល់អ្វីឡើយ។
វិធីបំភ្លេចបច្ចុប្បន្នភាព
ការឃោសនានោះអ្វីដែលគេបំភ្លេចចោលគឺបច្ចុប្បន្នកាល។ បច្ចុប្បន្នកាលហាក់បីដូចជាគ្មានន័យអ្វីទេចំពោះសត្វលោក។ បើយោងតាមការពន្យល់និងជំនឿខ្មែរសត្វលោកកើតនៅបច្ចុប្បន្នកើតមកគ្រាន់តែដើម្បីសោយកម្ម​ផលបុណ្យបាបតែប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីអោយជាតិខាងមុខបានល្អបានឡើងឋានសួគ៌គេត្រូវសាងបុណ្យអោយបានច្រើន។ ទស្សនៈបែបនេះធ្វើអោយខ្មែរលែងរស់នៅក្នុងជីវិតបច្ចុប្បន្នបែរជាគិតថានេះជាកម្មអតីតរបស់​ខ្លួនទៅវិញ។ ប្រសិនជាចង់រើបំរះ ប្រឆាំងនឹងធ្វើអោយខុសពាក្យព្រះ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះធ្វើអោយខ្លួនធ្លាក់នរកទៀតផង។ អ្វីដែលអ្នកកាន់អំណាចនិងអ្នកដឹកនាំពុទ្ធសាសនាជំនាន់នោះគឺបានរាំងខ្ទប់មិនអោយមនុស្សយល់​អំពីជីវិតបច្ចុប្បន្នទេ ដោយអោយខ្មែរយើងតែងតែវង្វេងលើអតីតជាតិនិងអនាគតជាតិទៅវិញ ។ ព្រះពុទ្ធក៏សំដៅសំខាន់លើបច្ចុប្បន្នកាលដែរ។ ដោយព្រះអង្គពន្យល់ថាបើអ្នកសាងបាបពេលបច្ចុប្បន្នក៏អាចទទួលក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នដែរមិន​ចាំបាច់ជាតិក្រោយទេ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងមានក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរស្រាប់។ ដោយសារតែអវិជ្ជារបស់ប្រជាជនខ្មែរបូករួមទាំងការដឹកនាំអសមត្ថភាពរបស់អ្នកដឹកនាំ ទើបអ្វីទាំងនោះបានហុចផលភ្លាមៗ មិនបាច់ចាំជាតិក្រោយទេ។ យើងមើលឃើញស្រាប់ជនជាតិខ្មែររួញទឹកដីមកដល់សព្វថ្ងៃនេះគឺលទ្ធផលអ្វីទាំងនោះហើយ។ ផ្ទុយទៅវិញយើងឃើញក្នុងសម័យមហានគរព្រះរាជាចេះគិតគូរដល់ប្រជារាស្ត្រដូច្នេះអ្វីទាំងអស់នោះ​ក៏ហុចផលភ្លាមៗមិនចាំបាច់ជាតិក្រោយឡើយ។ ដោយសំអាងលើ ទ្រឹស្ដីបាបបុណ្យ ស្ថានសួគ៌ ស្ថាននរកនេះ ហើយទើបគ្មានប្រជាជនណាម្នាក់ហ៊ានចោទប្រកាន់គេឡើយ ដោយយល់ថានេះជាការកសាងល្អរបស់គេពីជាតិមុនទៅវិញ។
បដិវត្តន៍នាយត្រសក់ផ្អែម
ជ័យវរ្ម័នទី១០ជាស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់ដែលគេស្គាល់ដោយសិលាចារឹក។ តពីនេះទៅប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរត្រូវពឹងផ្អែកទៅលើរាជពង្សាវតារ​ដែលជាឯកសារចងក្រងឡើងតែនៅស.វ.ទី១៨-១៩ ហើយដោយសំអាងទៅលើការទន្ទេញចាំមាត់ និងលើអត្ថបទបូរាណខ្លះ ដែលពីដើមគេតំកល់ទុកនៅក្រុងឧដុង្គ។ រាជពង្សាវតារមានច្រើនច្បាប់កត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍ ដោយមានការដំណាលប្លែកៗគ្នា ហើយមានចុះកាលកំណត់ខុសៗគ្នាទៀត។ នេះហើយជាមូលហេតុធ្វើអោយប្រវត្តិវិទូពិបាក​សិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ​ក្រោយពីរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១០មក។ អាស្រ័យដោយហេតុដូចបានរៀបរាប់រួចមកហើយ អ្នកប្រវត្តិវិទូមានការអល់ឯកយ៉ាងខ្លាំងមិនដឹងថា ត្រូវដាក់ស្ដេចអង្គណាក្នុងរាជពង្សាវតារឱ្យសោយ​រាជ្យតពីជ័យវរ្ម័នទី១០ដែលគេមិនទាំងដឹងថា បានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំណាផង។ រួចមកហើយ អ្នកប្រវត្តិវិទូភាគច្រើននិយមដាក់នាយ​ត្រសក់ផ្អែមអោយសោយរាជ្យតពីជ័យវរ្ម័នទី១០ ព្រោះឯកសារជាច្រើនបានកត់ត្រាទុកថាបុគ្គលនេះបានឡើង​សោយរាជ្យនៅប្រមាណឆ្នាំ១៣៤០។ ចំពោះរឿងនាយត្រសក់ផ្អែមនេះមានដំណាលខុសៗគ្នាទៅតាមក្បួនរាជពង្សាវតារ ប៉ុន្តែរឿងទាំងនោះមានចំណុចស្របគ្នាខ្លះដែល​យើងអាចដកស្រង់បានដូចតទៅនេះ៖
១.មានបុរសម្នាក់ដាំត្រសក់មានរសជាតិផ្អែម បានបេះផ្លែត្រសក់ទៅថ្វាយស្ដេចហើយបានទទួលលំពែងសំរាប់ការពារត្រសក់របស់ខ្លួន។
២.បានសំលាប់ស្ដេចដោយអចេតនានៅពេលយប់ ដោយស្មានថាជាចោរមកលួចផ្លែត្រសក់របស់ខ្លួន។
សង្គ្រាមជាមួយសៀម
បន្ទាប់ពីបានក្លាយទៅជាប្រទេសមក ស្ដេចសៀមគ្រប់អង្គតែងមានគំនិតយកទឹកដី និងដាក់ប្រទេសកម្ពុជាជាចំណុះ។ សង្គ្រាមជាមួយសៀមម្ដងៗ មិនត្រឹមតែបំផ្លាញផ្ទះសំបែង ទ្រព្យសម្បត្តិ ផលដំណាំ និងជីវិតប្រជាជនប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចខ្មែរសល់ឫសគល់ទៀតផង។
ចំបាំងលើកទី២ជាមួយសៀម
ក្រោយពីព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមសោយទិវង្គតទៅ បុត្ររបស់ព្រះអង្គព្រះនាមនិព្វានបាទ បានឡើងសោយរាជ្យស្នងពីឆ្នាំ ១៣៤០ ដល់ ១៣៤៦ និងចៅរបស់ព្រះអង្គ (បុត្រព្រះបាទនិព្វានបាទ) ព្រះនាមលំពង្សរាជាបានទទួលរាជសម្បត្តិពីឆ្នាំ ១៣៤៦ ដល់ ១៣៥១។ នៅឆ្នាំ ១៣៥១ ស្ដេចសៀមព្រះនាមរាមាធិបតីក្រោយពីបានតាំងរាជធានីនៅក្រុងអយុធ្យា ហើយក៏បានលើកទ័ពចូលមកវាយខ្មែរ។ តែមុននឹងមកដល់អង្គរទ័ពសៀមត្រូវឧបរាជខ្មែរ (ស្រីសុរិយោទ័យទី១អនុជលំពង្សរាជា) លើកទ័ពទៅស្កាត់វាយបាក់ ទ័ពថយទៅវិញអស់។ ព្រះលំពង្សរាជានឹកស្មានថាសត្រូវពុំអាចធ្វើអ្វីបានទៀត​ក៏ទ្រង់បញ្ជារំសាយកងទ័ព​អោយទៅកាន់ទីលំនៅរៀងៗខ្លួនវិញ។ លុះឮថាសៀមលើកទ័ពចូលមកជាថ្មីម្ដងទៀត ខ្មែរកែនទ័ពមិនទាន់ក៏ដេញរាស្ត្រអោយចូល​ក្នុងកំពែងមហានគរហើយកែនពលអោយការពារ​។ ទ័ពសៀមមកឡោមព័ទ្ធជុំជិតអស់រយៈពេល ១ ឆ្នាំ ៥ ខែ។ ទ័ពជំនួយខ្មែរជាច្រើនបានលើកពីកន្លែងផ្សេងៗតែដោយមកមិន ស្មើគ្នាក៏ត្រូវទទួលបរាជ័យ។ ឯខាងសៀមក៏ចេះតែបញ្ជូនទ័ពមកជាបន្ថែម។ ព្រះលំពង្សរាជាក៏សោយទិវង្គតដោយរោគ។ សៀមវាយលុកចូលកាន់តែខ្លាំង ហើយនៅទីបំផុតមេទ័ពសៀម បាសាត វាយទំលាយបានទ្វារខាងកើត។ ការប្រយុទ្ធគ្នាក៏មានបន្តទៅទៀតនៅក្នុងក្រុង ជាហេតុនាំអោយព្រះឧបរាជ ស្រីសុរិយោទ័យ ក៏សុគតទៅទៀត។ ក្នុងគ្រានោះស្ដេចនិងរាជគ្រូបុរោហិតបាននាំយកគ្រឿងសំរាប់រាជ្យវាយទំលាយទ័ពសៀម​រត់រួចចេញទៅ។ ប៉ុន្តែរាជធានីអង្គរត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់សៀមនៅឆ្នាំ ១៣៥២។ ក្រោយពីបានអភិសេកបុត្រនាម ចៅបាសាតអោយឡើងសោយរាជ្យនៅក្រុងអង្គរនិងតែងតាំងចៅហ្វាយខែត្រជាតិសៀមអោយត្រួតត្រាខែត្រខ្មែរ​ទាំងឡាយ​នៅភាគខាងលិច ដែលគេយកបានក្នុងដំណើរវាយលុកចូលក្រុងអង្គរព្រះចៅរាមាធិបតីទ្រង់បានត្រឡប់ទៅ​ក្រុងអយុធ្យាវិញដោយបានកៀររាស្ត្រយក​ទៅជាឈ្លើយនិងដឹកបញ្ជូនទ្រព្យសម្បត្តិអស់ជាច្រើនទៀតផង។ បុត្ររបស់ព្រះចៅរាមាធិបតីទាំង៣គឺ បាសាត បាអាត និងកំបង់ពិសី​បានឡើងសោយរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់នៅក្រុងអង្គរពីឆ្នាំ ១៣៥២ ដល់ ១៣៥៧។ ពេលនោះព្រះសុរិយោវង្សអនុជព្រះលំពង្សរាជាដែលបានភៀសព្រះអង្គទៅប្រទេសលាវ លានជាង នោះបានលើកទ័ពមកវាយយកបាន ក្រុងអង្គរនៅឆ្នាំ ១៣៥៧។ ចៅកំបង់ពិសីត្រូវសុគតក្នុងសង្គ្រាម។ បន្ទាប់មកខ្មែរក៏បានវាយកំចាត់សៀមអោយចេញផុតពី នគររាជសីមានៅទិសពាយព្យនិង បស្ចឹមនៅទិសនិរតី។ ព្រះបាទស្រីសុរិយោវង្សបានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៣៦៣ ដោយរោគា។ ក្មួយរបស់ព្រះអង្គព្រះនាមបរមរាមាបានឡើងសោយរាជ្យស្នងពីឆ្នាំ ១៣៦៣ ដល់ ១៣៧៣។ ព្រះអង្គបានចងស្ពានមេត្រីជាមួយព្រះចៅហុងអ៊ូនៃរាជវង្សមិង។ ឯជនជាតិសៀមក៏ពុំបានមកឈ្លានពានខ្មែរទៀតទេ ដោយជាប់ដៃក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយក្សត្របុរីជាច្រើននៅខាងជើងក្រុងអយុធ្យា។
ចំបាំងលើកទី៣ជាមួយសៀម
ស្ដេចដែលឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៣៧៣ ​គឺព្រះបាទធម្មាសោកជាព្រះអនុជព្រះបរមរាមា។ គ្រានោះ នៅប្រទេសសៀមស្ដេចរាមេសូរបានឡើងសោយរាជ្យ ហើយក៏បន្តនយោបាយពង្វាតទឹកដីរបស់រាមាធិបតីមកលើទឹកដីខ្មែរ។ ក្រុងអង្គរត្រូវឡោមព័ទ្ធសាជាថ្មីអស់រយៈពេល ៧ ខែ (ពីខែមិគសិរ ដល់ ខែជេស្ឋ)។ ដោយឃើញថាមិនអាចប្រយុទ្ធយកជ័យជំនះលើខ្មែរដោយកំលាំងអាវុធបាន ទើបសៀមប្រើឧបាយកលម្ដងវិញ។ ទាហានសៀមចំនួន ១៥ នាក់ បានធ្វើកលសុំចុះចូលខាងខ្មែរដោយយកលេសថា ស្ដេចសៀមធ្វើបាបខ្លួនខ្លាំងពេក ព្រោះតែខ្លួនច្បាំងមិនឈ្នះខ្មែរ។ នៅទីបំផុតពួកនេះបានរកមធ្យោបាយបើកទ្វារខាងលិចបាន។ ក្រុងអង្គរក៏ត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃសៀមជាលើកទី២ (១៣៩៣)។ ឯព្រះបាទធម្មាសោកក៏បានសោយទិវង្គតនៅពេលដែលសៀមហ៊ុំព័ទ្ធក្រុងអង្គរនោះទៅ។ ព្រះចៅសៀមបានអភិសេកបុត្រឈ្មោះពញាព្រែក អោយឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៣៩៤ (ឥន្ទរាជា) រួចដឹកជញ្ជូនទ្រព្យសម្បត្តិនិងកៀរឈ្លើយខ្មែរ ៧០០០០ នាក់ ត្រលប់ទៅក្រុងអយុធ្យាវិញ។ គ្រានោះ ពញាយ៉ាតជាបុត្រសុរិយោវង្សបានរត់រួច ហើយទៅកែនទ័ពតាំងមូលដ្ឋាននៅទួលបាសាន្ត។ ចលនារំដោះជាតិដឹកនាំដោយស្ដេចអង្គនេះមានការរីកចំរើនឆាប់រហ័សណាស់។ តែប្រាំខែក្រោយមកទ័ពខ្មែរមានសមត្ថភាពអាច​លើកមកវាយរំដោះយកបានក្រុងអង្គរវិញ។ តែមុននឹងទ័ពធំចូលមកដល់ពញាយ៉ាត​បានបញ្ជាអោយទាហានស្ម័គ្រចិត្ត ១២ នាក់ធ្វើកលទៅសុំចុះចូល​ជាមួយនឹងស្ដេចសៀម ហើយដកអាវុធធ្វើគត់ស្ដេចសៀមនៅនឹងកន្លែងតែម្ដង។ លុះវាយរំដោះបានរាជធានីហើយពញាយ៉ាតក៏យកស្រីសៀមឈ្មោះស៊ីសាងាម ជាប្អូនជីដូនមួយរបស់ស្ដេចសៀមធ្វើជាស្នំឯកហើយឡើងសោយរាជ្យនៅក្រុងអង្គរជា​សុខសាន្តរៀងមកដោយមានមរណនាមថា រាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជាធិរាជ ។
កំហូចប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ
នៅជុំវិញទីក្រុងអង្គរ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រជានយោបាយយុទ្ធសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សំរាប់យកទឹកមកប្រើប្រាស់ក្នុងទីក្រុង និងស្រោចស្រពដីស្រែរាប់ម៉ឺនហិចតា។ ក្រោយសង្គ្រាមជាមួយសៀម បារាយណ៍ទាំងនេះ ត្រូវបានបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីស្ទើរគ្មានសល់។ ផ្សេងពីនេះ គ្រោះធម្មជាតិបានធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រខ្មែរខូចខាតមិនអាចជួសជុលបាន។
ការបាត់បង់កំលាំងពលកម្មនៃប្រជាករ
សម័យមហានគរ កម្ពុជាមានប្រជាជនប្រហែល ២០ លាននាក់។ ក្រុងអង្គររឹងមាំដោយសារប្រជាជនបណ្ដាខែត្រខាងលិច និងខាងជើងច្រើនកុះករ និងអំណោយផលនៃកសិកម្មទៀតផង។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ នៅជុំវិញក្រុងអង្គរ ប្រជាជនប្រកបរបរផ្សេងៗ មាន កសិកម្ម សិប្បកម្ម នេសាទ បរបាញ់ ប្រមូលរុក្ខផលព្រៃឈើ ជ័រ វល្លិ ...។ ប្រជាជនភាគច្រើនធូរធារ និងមានសុខភាពមាំមួន។ ក្រោយសង្គ្រាមសៀមឈ្លានពាន ដែនដីខាងលិច និងខាងជើងរបស់យើង ត្រូវបាត់បង់ជាមួយប្រជាជនរាប់លាននាក់។ ប្រជាជនដែលសេសសល់ ត្រូវទទួលរងគ្រោះទុរភិក្ស និងជំងឺឆ្លង។ ជុំវិញទីក្រុងអង្គរ និងបណ្ដាខែត្រជិតៗនោះ ក្លាយទៅជាតំបន់រហោស្ថានស្ងាត់ជ្រងំ ដោយសាររោគរាតត្បាត និងគ្រោះទុរ្ភិក្ស ដែលបណ្ដាលពីទឹកជំនន់ និងការរាំងស្ងួត។
ចំណាកចំណោលអង្គរ
ចំណាកចំណោលអង្គរ កើតឡើងក្រោយពីយកជ័យជំនះបានលើពួកសៀមឈ្លានពាន។ ពេលពួកសៀមដកថយទៅ ទីក្រុងអង្គរគ្មានសេសសល់អ្វីទេ សម្បត្តិទ្រព្យដែលមានទាំងប៉ុន្មាន ត្រូវពួកសៀមប្រមូលយកអស់។ ប្រជារាស្ត្រអង្គរត្រូវសៀមកៀរយកអស់ជាច្រើន។ ខ្លះក៏ភៀសខ្លួនមកភាគខាងត្បូង ណាមួយព្រោះតែសង្គ្រាមច្រើនលើកពេកធ្វើ​អោយមនុស្សតិចពេកពិបាកការពាររាជធានីផង។ នៅឆ្នាំ ១៤៣១ ដោយចេះតែរអែងខ្លាចសៀមចូលលុកលុយប្រទេសខ្មែរទៀតព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២​ក៏បានសំរេចព្រះទ័យលើករាជធានីចេញឆ្ងាយពីអង្គរ។ ការបោះបង់ទីក្រុងចាស់ ទៅនៅតំបន់ភូមិភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស គឺជាការកសាងជីវភាពថ្មីនៃជនជាតិខ្មែរ ក្រោមការដឹកនាំនៃព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២។ ដោយសារតែពេលនោះក្រុងអង្គរនៅចំងាយប្រហែល ៤០០ គ.ម ពីក្រុងអយុធ្យា។ ភូមិភាគខាងត្បូងនៃរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំបានរងគ្រោះដោយសង្គ្រាមឈ្លានពានពីពួកសៀមទេ។ តំបន់នេះបានផ្ដល់កំលាំងកាយចិត្ត ស្បៀងដល់កងទ័ពរបស់ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ក្នុងសម័យរំដោះប្រទេសពីពួកសៀមឈ្លានពាន។ ក្រោយពីបានប្រឹក្សាសួរយោបល់ពីនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីហើយ ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ក៏ទ្រង់បញ្ជាអោយលើករាជធានីទៅតាំងនៅ ទួលបាសាន្តក្នុងខែត្រស្រីសឈរវិញ។ តែដោយមានទឹកជំនន់ធំខុសធម្មតា ព្រះអង្គក៏បញ្ជាអោយលើករាជធានីពីទួលបាសាន្តទៅតាំងនៅ ភ្នំដូនពេញ ចតុមុខវិញ។
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្វុជទេឝ
បាសាត
​
ព្រះចៅបាសាត (គ.ស ១២៩៤-១៣៥៩) រជ្ជកាល (គ.ស ១៣៥៦-១៣៥៩) សោយរាជ្យស្នងសម្ដេចព្រះជេដ្ឋា ក្នុងឆ្នាំវក អដ្ឋស័ក ព.ស ១៩០០, គ.ស ១៣៥៦, ម.ស ១២៧៨, ច.ស ៧១៨ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៦២ ឆ្នាំ។
កាលព្រះស្រីសុរិយោវង្ស ដែលទ្រង់រត់ទៅស្រុកលាវនោះ ព្រះចៅក្រុងចម្ប៉ាសក្ដិ ទទួលទំនុកបំរុង បានថ្វាយពលលាវ ១៥០០នាក់ និង គ្រឿងសស្ត្រាវុធ ជាច្រើន។ លុះបានហើយ ព្រះអង្គ ក៏លើកទ័ពចុះមកសង្កត់ ស្រុក ខេត្ត ដែលចុះសៀមនោះរៀងមក។
ព្រះអង្គទៅប្រថាប់ ប្រជុំហាត់ ហ្វឹកហ្វឺនទ័ពនៅបាសាន (ស្រុកស្រីសន្ធរ)។ ដល់ឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ព្រះចៅបាសាត សោយរាជ្យបាន ៣ ឆ្នាំ ទ្រង់សុគតទៅ។ ពួកនាម៉ឺនមន្ត្រី លើកសពតម្កល់ក្នុងព្រះរាជកោដ្ឋ ហើយអញ្ជើញ ចៅកំបង់ពិសី ជាព្រះអនុជ ឲ្យឡើងសោយរាជ្យ ស្នងព្រះជេដ្ឋាធិរាជ។
អ៊ីរ៉ាស៊ី (Eurasia)
អ៊ីរ៉ាស៊ី (Eurasia)
អ៊ីរ៉ាស៊ី (Eurasia) គឺជាការដាក់រួមបញ្ចូលគ្នានៃទ្វីបដ៏ធំល្វឹងល្វើយរវាងទ្វីបអ៊ីរ៉ុប និង ទ្វីបអាស៊ីជាមួយការយល់ព្រមទីបំផុតគេបានដាក់ទ្វីបទាំង​ពីរ​បញ្ចូល​គ្នាតែមួយ។ ដំបន់ទាំងពីរនេះ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនិងខាងកើតនៃអឌគោល។ អ៊ីរ៉ាស៊ីនេះលាតសន្ធឹងពីភាគខាងលិច ទៅភាគខាងកើត ពី​មហា​សមុទ្រ អាត្លង់ទិច ទៅ មហាសមុទ្រ បាស៊ីភិច។ ភាគខាងជើងចាប់ពីប្រទេសរ៉ូស៊ី(Russis) និង ស្កាឌីណាវី (Scandinavia) មកទល់​នឹង មហាសមុទ្រអាក់ទិច ហើយភាគខាងត្បួង មានព្រំប្រទល់ជាមួយនឹងទ្វីបអាហ្វ្រិច ដោយសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ(Mediterranean) និង សមុទ្រ (Indian)ដែលជាអ្នកបែងចែងរវាងទ្វីបអ៊ីរ៉ុប និង ទ្វីបអាស៊ីដែលជាទ្វីបពីរខុសពីគ្នា ទាំងប្រវត្តិសាស្ដ្រ ទំនៀមទំលាប និង ស្ថាបត្យកម្មផ្សេងៗ ជា​មួយ​នឹងការមិនច្បាស់លាស់រវាងការបំបែកនៃធម្មជាតិ របស់ទ្វីបទាំងពីរ ដូចនេះនៅក្នុងតំបន់នៃពិភពលោក អ៊ីរ៉ាស៊ី ជាទ្វីប​មួយដែលចាត់ចូលជាទ្វីប​ធំ​ទាំង​ ៥ឬ៦។
អ៊ីរ៉ាស៊ីមានផ្ទៃដីប្រហែល ប្រមាណ ៥២,៩៩០,០០០ គីឡូម៉ែតការ៉េ ត្រូវជា(២០,៤៦០,០០០ sq mi) ប្រហែល ៣៦.២% នៃផ្ទៃដីសរុបរបស់​ផែន​ដី។ នៅលើទ្វីបនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ៤.៦ រយលាន នឹង ប្រមាណ ៧២.៥% នៃប្រជាជនទាំងអស់នៅលើផែនដី។ មនុស្សដែលមក​តាំង​នៅ​អ៊ីរ៉ាស៊ី​ដំបូងគឺមកពី អាហ្វ្រិច តាំងពី ៦០,០០០ ទៅ ១២៥.០០០ ឆ្នាំកន្លងមកហើយ។
សេចក្ដីសង្ខេប
តាមភូមិសាស្ដ្រ អ៊ីរ៉ាស៊ី គីជាកោះតែឯងមួយ បើតាមការគិតទៅ អ៊ីរ៉ុប និង អាស៊ីជាទ្វីបផ្សេងៗគ្នា បើ ត្រលប់ទៅមើលកាលពីមុន ភូមិសាស្ដ្រ​កំណត់​ព្រំដែននៃទ្វីបទាំងពីដោយជួរភ្នំ អ៊ូរ៉ាល់ (Ural) និង ជួរភ្នំ កាអូកាស៊ូ (Caucasus)។ អ៊ីរ៉ាស៊ីមានទំនាក់ទំនងជាមួយ អាហ្វ្រិច ដោយ​ព្រែកស៊ូស(Suez) ហើយពេលខ្លះអ៊ីរ៉ាស៊ី បានបញ្ចូលជាមួយនឹងអាហ្វ្រិក បង្កើតបានជាទ្វីបដ៏អស្ចារ្យមួយ ដែលគេហៅថា អាហ្វ្រូ អ៊ីរ៉ាស៊ី (Afro-Eurasis)។ អ៊ីរ៉ាស៊ីមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៥រយលាននាក់ លើសពី៧៥.៥%នៃប្រជាជនលើពិភពលោក ដោយ ៦០%នៅអាស៊ី និង ១២.៥% នៅ អ៊ីរ៉ុប។
ភូមិសាស្ដ្រ
អ៊ីរ៉ាស៊ីទំនងជាង ៣៧៥ ទៅ ៣២៥ លានឆ្នាំកន្លងមកហើយជាមួយការរួបរួមនៃ ស៊ីបើរី (ដែជាទ្វីបទីទៃពីគ្នា) កាស្សាស្ថានៀ (Kazakhstania) និង បាlទិខា (Baltica) ដែលចូលជាមួយ ឡរេនធៀ (Laurentia) អាមេរិកខាងជើងបច្ចុប្បន្ន ទៅជា អ៊ីរ៉ាមើរីខា (Eruamerica)។ បាន​បុកទង្គិចជាមួយឆ្នេររបាស់ស៊ីបើរីខាងត្បូង
នយោបាយ
តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៦មករៀងរាល់ពេលពីរឆ្នាំ មានការជួបគ្នានៃប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ីនឹងប្រទេសនៅទ្វីបអ៊ីរ៉ុប ដូចជាកាប្រជុំ អាស៊ី-អ៊ីរ៉ុប (ASEM)។ប្រវត្តិ​នៃការបែងចែកទ្វីបអាស៊ីនិងទ្វីបអ៊ីរ៉ុប តាំងពីបុរាណ ប្រទេសក្រិចបានចែកថ្នាក់នៅអ៊ីរ៉ុប (បានបែកចេញពីទេវកថាវិទ្យា មិនជឿជំនឿ នៃ ម្ចាស់ក្សត្រីអ៊ីរ៉ុប) នឹងអាស៊ី (បានបែកចេញ ពីអាស៊ី ស្ដ្រីម្នាក់ក្នុងទេវកថាវិទ្យារបស់ក្រិច) ដែលអាចបែកចែកដែនដីគ្នា។ ជាកន្លែងដែលគូសបន្ទាត់បែងចែករវាងសាសនាពី ដែលនៅតែបន្តរ​ជជែក​គ្នា​ពីបញ្ហានេះរហូត។ ជាពិសេសទោះបីជាមានគូម៉ា មានីច ឌីផ្រេសិន(Kuma-Manych Depression)ឬជួរភ្នំកាអូកាស៊ូ​(Caucasus)​ជាព្រំដែនក៏ដោយ ក៏នៅព្រំប្រទល់ខាងត្បូងនៅតែមានការប្រកែកគ្នា។ បើពិនិត្យមើលឲ្យសព្វគ្រប់មក តាំងពីភ្នំ អ៊ីប៉្រាស់(Elbrus) មកជារបស់​អ៊ីរ៉ុប​ដែល​ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាភ្នំដ៏ខ្ពស់ជាងគេ​នៅអ៊ីរ៉ុប។ ការយល់ស្រប់ជាច្រើនបានបញ្ជាក់ថាគឺប្រហែលជាព្រំដែនបានកំណត់ច្បាស់លាស់ដោយ ហ្វីលីប ជោហាន់ វ៉ូន ស្ត្រាលេនប៊ើក (Philip Johan von Strahlenberg) នៅសតវត្សរ៍ទី១៨។ គាត់បានបញ្ជាក់ថាខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ស្រប​ទៅនឹង សមុទ្រ អាចេន (Aegean) ដាដានេលឡា (Dardanelles)ទន្លេនៃម៉ាម៉ារ៉ា(Marmara) ប៊ូប៉ូរ៉ូស(Bosporus) ទន្លេខ្មៅ(Black Sea) វាលទំនាប គូម៉ា-ម៉ានីច(Kuma–Manych Depression) ទន្លេកាសភីន(Caspian) ទន្លេអ៊ូរ៉ាល (Ural River) និង ជួរភ្នំអ៊ូរ៉ាល(Ural Mountains)។ តាមការវែកញែករវាងអ៊ីរ៉ុប និង អាស៊ី បានលាតត្រដាងពីសេចក្ដីស្ងប់នៃភពលោក។ ទោះបីជាទ្វីបអាស៊ី មានសាសនាជាច្រើន មានទំនៀមទំលាប់ជឿនលឿន នឹង មានប្រជាប្រិយភាពដូចជាអ៊ីរ៉ុបក៏ដោយក៏នៅតែមានភាពខុសគ្នាដូជា ភូមិសាស្ដ្រ ដែលអាចញែកចេញពីគ្នាដាច់រវាងអាស៊ីនឹងអ៊ីរ៉ុប។
សិង្ហបុរីឆ្ពោះទៅមុខ
" សិង្ហបុរីឆ្ពោះទៅមុខ " គឺជាភ្លេងជាតិនៃ សាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី ។ និពន្ធដោយ ហ្សូបៀរ សៃដ ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ ជាបទចម្រៀងសម្រាប់មុខងារផ្លូវការរបស់ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងសិង្ហបុរី បទចម្រៀងនេះត្រូវបានជ្រើសរើសក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩ ជាភ្លេងជាតិនៅពេលទទួលបានការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ។ នៅពេលទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញនៅឆ្នាំ១៩៦៥ "សិង្ហបុរីឆ្ពោះទៅមុខ" ត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការជាភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី។ តាមច្បាប់ ភ្លេងជាតិត្រូវតែច្រៀងជាមួយទំនុកច្រៀងភាសាម៉ាឡេ ប៉ុន្តែមានការអនុញ្ញាតការបកប្រែអត្ថបទចម្រៀងជាភាសាផ្លូវការចំនួនបីផ្សេងទៀតរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី៖ ភាសាអង់គ្លេស កុកងឺ និង តាមីល ។
ភ្លេងជាតិត្រូវបានសម្តែង ឬច្រៀងជាទៀងទាត់នៅតាមសាលារៀន និងជំរុំកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក្នុងពិធីដែលធ្វើឡើងនៅដើម និង/ឬចុងបញ្ចប់នៃថ្ងៃនីមួយៗ ក្នុងអំឡុងពេលនោះទង់ជាតិត្រូវបានលើក និងបន្ទាប់ហើយការសន្យាជាតិត្រូវបានយក។ ប្រជាជនសឹង្ហបុរីត្រូវបានលើកទឹកចិត្តជាពិសេសឱ្យច្រៀងចម្រៀងជាតិក្នុងឱកាសនៃការប្រារព្ធពិធីជាតិ ឬអត្ថន័យជាតិ ដូចជានៅក្នុង ពិធីដង្ហែទិវាជាតិ ក្នុងពិធីបុណ្យជាតិ ដែលធ្វើឡើងដោយស្ថាប័នអប់រំ និងនាយកដ្ឋានរដ្ឋាភិបាល និងនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដែលក្រុមសិង្ហបុរីចូលរួម។
ដើមឡើយត្រូវបានផ្សំឡើងនៅក្នុងគន្លឹះ នៃ ជី មេសំខាន់ច្រើនជាង ភ្លេងជាតិត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ២០០១ នៅក្នុងផ្នែកខាងក្រោមនៃ អេច មេសំំំខាន់ច្រើនជាង ដូចដែលវាត្រូវបានគេនិយាយថាអនុញ្ញាតឱ្យមាន "ការរៀបចំដ៏អស្ចារ្យ និងបំផុសគំនិតបន្ថែមទៀត" ។
ការណែនាំសម្រាប់ការប្រើប្រាស់
ការប្រើប្រាស់ភ្លេងជាតិត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកទី៤ នៃអាវុធ និងទង់ជាតិសិង្ហបុរី និងច្បាប់ភ្លេងជាតិ ដែលធ្វើឡើងក្រោមច្បាប់អាវុធ និងទង់ជាតិសិង្ហបុរី និងច្បាប់ភ្លេងជាតិ។ ច្បាប់​ទាំង​នេះ​ផ្ដល់​ជូន​ដូច​ខាង​ក្រោម៖
ជាបទល្មើសសម្រាប់ជនណាម្នាក់ដោយចេតនាក្នុងការសម្តែង ឬច្រៀងចម្រៀងជាតិ ផ្ទុយនឹងវិធាន ១៣(១) (មិនសំដែង ឬច្រៀងភ្លេងជាតិតាមការរៀបចំផ្លូវការ ឬការរៀបចំផ្សេងទៀតដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត) ឬ ១៣(៣) (មិនច្រៀងបទភ្លេង)។ ភ្លេង​ជាតិ​តាម​ទំនុក​ច្រៀង​ផ្លូវ​ការ ឬ​ច្រៀង​ការ​បក​ប្រែ​ទំនុក​ច្រៀង); ការផាកពិន័យគឺពិន័យមិនលើសពី ១០០០ ដុល្លារសិង្ហបុរី ។
លើសពីនេះ សេចក្តីណែនាំដែលចេញដោយ ក្រសួងទំនាក់ទំនង និងព័ត៌មាន (MCI) ចែងថា ទាំងឧបករណ៍ភ្លេង ឬសំឡេងនៃភ្លេងជាតិអាចត្រូវបានអនុវត្ត ហើយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងការតុបតែងគួរត្រូវបានគោរពនៅពេលណាដែលភ្លេងត្រូវបានចាក់ ឬច្រៀង។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text <references group="lower-alpha" />
ខេត្តយូណាន
ខេត្តយូណាន /u j n n æ / ( Chinese ) ជា​ខេត្ត ​គ្មាន​ផ្លូវ​គោក​នៅ ​ភាគ​និរតី ​នៃ​សាធារណរដ្ឋ ​ប្រជាមានិត​ចិន ។ ខេត្តនេះលាតសន្ធឹងប្រហែល 394,000 km2 និងមានប្រជាជនចំនួន 48.3 លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ 2018)។ រាជធានីនៃខេត្តគឺ គុនមីង ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្ត Guizhou, Sichuan, តំបន់ស្វយ័ត Guangxi, និង ទីបេ ព្រមទាំងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ វៀតណាម ឡាវ និង មីយ៉ាន់ម៉ា ។ យូណាន គឺជាខេត្តដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍តិចបំផុតទីបួនរបស់ប្រទេសចិន ដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូលដែលអាចប្រើប្រាស់បានសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2014។
រាជវង្សហាន បានកត់ត្រាទំនាក់ទំនងការទូតជាលើកដំបូងជាមួយខេត្តនេះនៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទី 2 មុនគ.ស ហើយខេត្តនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ ផ្លូវសូត្រ ទៅកាន់ Bhitargarh ក្នុង ប្រទេសបង់ក្លាដែស ។ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងលើដោយ ចិននិងទីបេ នគរ -speaking របស់ ណានចោ (738-937) អមដោយការ បៃ -ruled ក្រុង Dali ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (937-1253) ។ បន្ទាប់​ពី​ការ ​ឈ្លានពាន​របស់​ម៉ុងហ្គោល ​ក្នុង​តំបន់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី 13 យូណាន​ត្រូវ​បាន​សញ្ជ័យ​ដោយ ​រាជវង្ស Ming ។
ចាប់ពី រជ្ជកាលរាជវង្ស យាន តទៅ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាប្រជាជនដែលឧបត្ថម្ភដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឆ្ពោះទៅព្រំដែនភាគនិរតី ដោយមានរលកធំៗចំនួនពីរនៃជនចំណាកស្រុកមកពី តំបន់ភាគច្រើន Han នៅភាគខាងជើង និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន។ ដូចផ្នែកផ្សេងទៀតនៃភាគនិរតីរបស់ប្រទេសចិន ការ កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៅភាគខាងជើងក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បាន បង្ខំឱ្យធ្វើចំណាកស្រុកមួយផ្សេងទៀតនៃ ប្រជាជនហាន ចូលទៅក្នុងតំបន់។ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទាំងពីរនេះបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យយូណានក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះជាតិសាសន៍បំផុតនៃប្រទេសចិន ដោយជនជាតិភាគតិចមានចំនួនប្រហែល 34 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់វា។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន Yi, Bai, Hani, Zhuang, Dai និង Miao ។  ខេត្តយូណានក៏ត្រូវបានគេកំណត់ថាជា "កន្លែងកំណើតនៃតែ... ជាតំបន់ដំបូងដែលមនុស្សបានគិតថាការទទួលទានស្លឹកតែ ឬញ៉ាំមួយពែងអាចរីករាយ"។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច
គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច គឺជាគណបក្សនយោបាយមួយដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី៥ ឆ្នាំ២០១៣។
ខេត្តជ័យភូមិ
​ខេត្តជ័យភូមិ (ชัยภูมิ, Chaiyaphum អានថា: ឆៃយ៉ាក់ភូម)​ គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) នៅភាគឦសានទាបរបស់ប្រទេសថៃ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តខនកែន ខេត្តនគររាជសីមា ខេត្តលពបុរី និងខេត្តពេជ្របូរណ៍
ភូមិសាស្ត្រ
ធ្វេង|រូបភាពតូច|ជួរភ្នំលួករបស់ភ្នំពេជ្របូរណ៍និងជ្រលងទន្លេសន្ធិ​ពីចំណុចមើលស៊ុតផែនឌិនរបស់[[ឧទ្យានជាតិផាហ៊ីនង៉ាម]] ខេត្តនេះត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយជួរភ្នំពេជ្របូរណ៍ ជាមួយនឹងកម្ពស់ខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងខេត្តគឺ 1,222 ម៉ែត្រ ភាគខាងកើតនៃខេត្តគឺជាផ្នែកមួយរបស់ខ្ពង់រាបគោរាជ
ឧទ្យានជាតិចំនួន 4 ស្ថិតនៅក្នុងខេត្ត ឧទ្យានជាតិតាតតោនស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ​ មានទឹកធ្លាក់ទេសភាពនិងព្រៃស្ងួត​ ការទាក់ទាញដ៏ធំបំផុតរបស់ឧទ្យានជាតិទ្រៃទងនៅភាគខាងលិចគឺទឺកជ្រោះទ្រៃទង​ ប៉ុន្តែក៏មានវាលខ្លះនៃផ្កាធូលិពសៀមផងដែរ​​ វាលស្រដៀងគ្នាអាចរកបាននៅក្នុងឧទ្យានជាតិផាហ៊ីនង៉ាមនៅភាគភាគនិរតី គ្រោង​នឹង​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ពេល​អនាគត ឈ្មោះ​ឧទ្យាន​នេះ ("ព្រៃថ្មដ៏ស្រស់ស្អាត") ​កើត​ចេញ​ពី​ទម្រង់​ថ្ម​រាង​ចម្លែក​ដែល​រក​ឃើញ​នៅ​ទីនោះ ឧទ្យានជាតិភូឡែនខាគ្របដណ្តប់ 200 គ.ម.2 របស់ព្រៃភ្នំភាគពាយ័ព្យរបស់ទីក្រុងជ័យភូមិ ផ្ទៃដីព្រៃឈើសរុប 3,982 គ.ម.2 (1,537 ម៉ែត្រការ៉េ) ឬ​ 31.4 ភាគរយរបស់ខេត្ត
ប្រវត្តិ
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទីក្រុងរបស់ជ័យភូមិមានតាំងពីសម័យអាណាចក្រខ្មែរក្នុងសតវត្សទី​ 12 នៅពេលដែលវាជាទីក្រុងតូចមួយនៅលើផ្លូវពីអង្គរទៅប្រាសាទសិង្ហ (ខេត្តកញ្ចនបុរី)
ក្នុងឆ្នាំ 1817 តំបន់នេះត្រូវបានជនជាតិលាវតាំងទីលំនៅនាំដោយណាយឡែ មន្ត្រីរបស់ចៅអនុវង្សនៃវៀងច័ន្ទន៍​​ ដែលជារដ្ឋដៃទន្លេរបស់ស្តេចថៃ ពួកគេបានតាំងលំនៅបានណាំឃុនហ្នងអ៊ីចាន់នៅខេត្តនគររាជសីមា​ ប៉ុន្តែ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​បាន​បោះ​បង់​វា​ជា​ការ​ពេញ​ចិត្ត​របស់បានហ្លួង​ (ទីក្រុងជ័យភូមិនៅបច្ចុប្បន្ន)​ ក្នុងឆ្នាំ 1826​ ស្តេចអនុវង្សបានបះបោរប្រឆាំងនឹងស្តេចចេស្ដាបតិន្ទ្រ (រាមាទី​ 3) ស្វែងរកឯករាជ្យពេញលេញ ណាយឡែហើយទ្រង់ធ្វើចៅព្រះយាដោយព្រះមហាក្សត្រថៃ​​ បានគាំទ្រកងទ័ពសៀម ចៅពញាលែត្រូវបានសម្លាប់ដើម្បីការពារទីក្រុងរបស់គាត់ប្រឆាំងនឹងកងទ័ពអនុវង្ស ប៉ុន្តែចៅអនុវង្សបានចាញ់ដោយកង​កម្លាំង​ថៃ​ប៉ុន្មាន​សប្តាហ៍​ក្រោយ​មកនិងអនុវង្សយក​ជា​ច្រវាក់​ទៅ​បាងកក ស្តេចរាមាទី​ 3 ចងចាំចៅពញាលែចំពោះភាពស្មោះត្រង់របស់គាត់និងថ្វាយ​ព្រះ​ឋានៈ​ជាព្រះយាភ័ក្តីជុម្ពល ទ្រង់នៅតែជាវីរបុរសក្នុងស្រុកនិងរូបសំណាករបស់ព្រះអង្គបានក្លាយជានិមិត្តរូបរបស់ខេត្ត
ប្រជាករ
ប្រជាករភាគច្រើននៅក្នុងខេត្តជ័យភូមិគឺជាជនជាតិលាវ ភាសាដំបូងរបស់មនុស្សភាគច្រើនគឺភាសាឦសាន (អ៊ីសាន) គ្រាមភាសារបស់ភាសាឡាវ
រដ្ឋបាលខេត្ត
ខេត្តចែកចេញជា 16 ស្រុក (អាំភើ) ស្រុកត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតជា 124 សង្កាត់ (តាំបល់) និង 1393 ភូមិ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងពត៍មាន
និងសម្រាប់ការសំរបសំរួល ការត្រួតពិនិត្យការវិភាគនិង ការមើលឃើញនៃព័ត៌មាននៅក្នុង អង្គការមួយ ជាពិសេសនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ។
2.     អ្វីជាData mining, Data warehouse, Database Management System?
ការអ្វីមួយក្នុងគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហាតាមរយៈការវិភាគទិន្នន័យ។
3.       អ្វីទៅជា Network ? គេប្រើវាសម្រាប់ធ្វើអ្វី? ចំនុចពិសេសរបស់ Network មានប៉ុន្មាន
(មាន២៖ ល្បឿននិងចំងាយ)?
មួយគ្នាក្នុងការបញ្ចួននិងទទួលទិន្នន័យទៅវិញទៅមក។
ដូចនេះ បណ្តាញNetwork ជាទូទៅវាមានលក្ចណៈពិសេសពីរនេះគឺ អាចshare បានឆ្ងាយ បាន
លឿននិងមានសុវត្ថិភាព។
សង្កាត់ឳឡោក
ជាសង្កាត់ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ មាន ភូមិ÷
គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ
គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ គឺជាគណបក្សនយោបាយមួយដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី៥ ឆ្នាំ២០១៣។
បដិមា
200x250px|thumb|ទេវរូប[[ព្រះភូមិទេវតា នៃសាសនាខ្មោច(សាសនាប្រជាប្រិយតៃ) សិល្បៈថៃ.]]
ឯកសារយោង
200x250px|thumb|ទេវរូប ព្រះសុរិយា-[[តៃយិនសៀនជុន|ព្រះច័ន្ទទវទេវី នៃសាសនាតាវ. ]]
ខេត្តយសោធរ
ខេត្ត យសោធរ ( ភាសាថៃ : ยโสธร អានថា : យ៉ៈសូថន ) ខេត្តមួយក្នុងចំណោម ខេត្តចិតសិបប្រាំមួយ របស់ប្រទេស ថៃ ( ចង្វាត ) ស្ថិតនៅ ភាគឦសាន នៃ ប្រទេសថៃ ក៏ ហៅ ថា អ៊ីសាន ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​បដិវត្តន៍​របស់ ​សេនាប្រមុខ ថានម កិត្យាច ន បន្ទាប់​ពី ​សេចក្តី​ប្រកាស​លេខ ៧០ ដែល​បាន​ចូល​ជា​ធរមាន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៣ ខែ​មីនា ឆ្នាំ ១៩៧២។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ខេត្តយសោធរ ជាខេត្តខ្មែរនៅសម័យ ព្រះបាទយសោវរ្ម័ន ដែលមានរាធានីនៅ យសោធបុរៈ និង ខេត្តយសោធរ។
សង្កាត់ស្នោរ
ជាសង្កាត់ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ មាន ភូមិ÷
ស្រុកជើងបាដែង
($) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តរោងដំរី សម័យចតុមុខ (មុនសម័យអាណានិគមបារាំង) ស្រុកនេះជា ខេត្តជើងបាដែង។ ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
ខេត្តជើងបាដែង
ខេត្តជើងបាដែង អតីតកាលជាខេត្តនៃ សម័យចតុមុខ និង សម័យលង្វែក មុនសម័យអាណានិគមបារាំងខេត្តនេះស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកជើងបាដែង ខេត្តរោងដំរី ។
សង្កាត់ភ្លើងឆេះរទេះ
ជាសង្កាត់ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ មាន ភូមិ÷
ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់
ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់
​ ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់ ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដែលកសាងឡើងនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១២ តាមរចនាបថបាយ័ន នាសម័យអង្គរ។ ពីអតីតកាលស្ថិតក្នុង ខេត្តនគររាជ។ ដែលមានចំងាយ ២០គីឡូម៉ែត្រ ពីខេត្តនគររាជ។
រាជធានីហរិហរល័យ
រាជធានីហរិហរាល័យ ឬតំបន់រលួសនៅមិនឆ្ងាយពីទីរួមខេត្តសៀមរាបប្រមាណ ១៣គីឡូម៉ែត្រនៃភាគខាងកើតស្ថិតនៅតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិ ៦អា គឺជាតំបន់រលួស ដែលជាអតីតរាជធានីបុរាណនៃសម័យអង្គរ ដែលមានឈ្មោះដើមថា ហរិហរាល័យ។ ហរិហរល័យគឺជាភាសាសំស្រ្កឹតមកពីពាក្យ ហរិ+ហរៈ+ល័យ។ ហរិមានន័យថាព្រះវិស្ណុ។ ហរៈមានន័យថាព្រះឥសូរ ហើយពាក្យល័យមានន័យថាទីស្ថាន។ ដូចនេះហរិហរល័យមានន័យថា ទីស្ថានរបស់ព្រះវិស្ណុ និងព្រះឥសូរ។ រាជធានីហរិហរល័យត្រូវបានជ្រើសរើសជាធានីដំបូងជាថ្មីម្តងទៀតក្នុងសម័យអង្គរនៅដើមសតវត្សទី៩ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២។ មុនពេលព្រះអង្គយាងមកគង់នៅទីនេះជាអចិន្រ្ទៃយ៍ ព្រះអង្គបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីឥន្ទ្របុរៈ(ទំនងជានៅបន្ទាយព្រៃនគរ ខេត្រត្បូងឃ្មុំ) រួចព្រះអង្គបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីជាបន្តបន្ទាប់មករាជធានីអង្គរ ។
ប្រាសាទភ្នំក្រវ៉ាន់
ត្រូវបានកសាងឡើងនៅ ចុងសតវត្សទី ៩ ដល់ ចុងសតវត្សទី ១១) គឺជាប្រាសាទខ្មែរដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញពីភស្តុតាងនៃការរុងរឿងនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ មូលដ្ឋានគ្រឹះប៉មឥដ្ឋនៃប្រាសាទមួយចំនួននិងផ្នែកមួយនៃអគារមួយនៅជ្រលងភាគនិរតីបញ្ជាក់ថាមានវត្តមានដំបូងនៅវត្តភ្នំដូចគ្នានឹងសិលាចារឹកអក្សរខ្មែរចុះកាលបរិច្ឆេទលេខ ៨៩១ ដែលរៀបរាប់អំពីស្ដេចខ្មែរពីរដើមគឺ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (៨៦៧-៨៨៩) និង យសោវរ្ម័នទី១ (៨៨៩-៩១០) ។ សិលាចារឹកក្រោយៗមកត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើគេហទំព័រដែលចុះកាលបរិច្ឆេទលេខ ១០៥៥ និង ១០៨២ និយាយអំពីប្រាសាទភិមាឃ និងផ្តល់ឱ្យយើងនូវភស្តុតាងថាភ្នំក្រវ៉ាន់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាប្រាសាទវៈនៅចំណុចនៃប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ។ =ភ្នំ=
=មើលផងដែរ=
ភ្នំក្រវ៉ាន់
កម្ពុជានៅស៊ីហ្គេម ២០១៥
កម្ពុជា បានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាស៊ីហ្គេមលើកទី២៨ នៅប្រទេសសិង្ហបុរី ពីថ្ងៃទី៥ ដល់ ១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៥។
ក្រុមកីឡាករជម្រើសជាតិ
ក្រុមកីឡាករជម្រើសជាតិកម្ពុជាមានចំនួនសរុប១៧៨រូប ដែលចូលរួមប្រកួតក្នុងប្រភេទកីឡាចំនួន២៣។
គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ
គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាគណបក្សនយោបាយមួយដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី៥ ឆ្នាំ២០១៣។
កម្មវិធី​នយោបាយ​សំខាន់ៗ​របស់​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​ត្រូវ​ដោះស្រាយ​ចំពោះ​មុខ​រួម​មាន៖
=គោលនយោបាយ= គោល​នយោបាយ​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ (គ.ស.រ.ប)សំខាន់ៗមាន១២​ចំណុច​រួម​មាន៖
ការ​គ្រប់គ្រង​ដីធ្លី
គ.ស.រ.ប ទាមទារ​សម្របសម្រួល​ជាមួយ​អាជ្ញាធរ​ពាក់ព័ន្ធ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​កែ​តម្រូវ និង​ពិនិត្យ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ដីធ្លី​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្រីក្រ ដែល​ត្រូវ​បាន​រឹបអូស ឬ​រំលោភ​បំពាន​ដីធ្លី ផ្ទះ​សំបែង​របស់​គាត់ ពី​សំណាក់​ជន​ខិលខូច​មួយ​ចំនួន ដោយ​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ការ​សង​ទូទាត់​ក្នុង​តម្លៃ។
ការ​អភិវឌ្ឍន៍​តាម​មូលដ្ឋាន
កសិកម្ម​ជា​កត្តា​សំខាន់​បំផុត​សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ទៅ​តាម​មូលដ្ឋាន ដោយ​មាន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​៧៣% ជា​កសិករ កសិកម្ម​ទាំងអស់​ត្រូវ​តែ​មាន​ការ​ដាំ​ដុះ​ឲ្យ​មាន​គ្រប់​រដូវ​លើ​ដី​ដែល​ទំនេរ ត្រូវ​ដក​ហូត​ប្រគល់​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្មាន​ដី​ដាំ​ដុះ និង​សង់​លំនៅឋាន បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្ត្រ​ឲ្យ​លឿន​បំផុត​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ ទំនប់ ប្រឡាយ អាងទឹក លូ​ទឹក​ចែកចាយ​ចូល​ដល់​ប្រព័ន្ធ​ជនបទ ស្រុក​ស្រែ​ចម្ការ និង​តំបន់​ដែល​គ្មាន​ទឹក​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់។
ទីផ្សារការងារ
គ.ស.រ.ប លុប​បំបាត់​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ទៅ​ក្រៅ​ប្រទេស ដោយ​បង្កើត​សហគ្រាស រោងចក្រ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​មាន​ការងារ​ធ្វើ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន ពង្រឹង​វិស័យ​អប់រំ ដែល​ជា​គ្រឹះ​និង​ផ្ដល់​ប្រាក់​បៀវត្ស​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ទូទៅ និង​គ្រប់​មូលដ្ឋាន​ទូទាំង​ប្រទេស។
ទីផ្សារ​សម្រាប់​ផលិត​កសិកម្ម
បង្កើត​វិនិយោគ​ទុន​ក្នុង​ប្រទេស និង​ក្រៅ​ប្រទេស​ការពារ​មិន​ឲ្យ​មាន​ករ​គាប​សង្កត់​យក​លុយ​ពី​អ្នក​វិនិយោគ​ដោយ​នីតិវិធី​ច្បាប់។ រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​បន្ថយ​ពន្ធដារ និង​តម្លៃ​ក្នុង​ការ​បើក​ក្រុមប្រឹក្សា និង​មុខ​របរ​ទាំង​អស់ ដើម្បី​បង្កើត​ការងារ​តាម​រោងចក្រ​ឲ្យ​បាន ៥០​ភាគរយ​នៃ​ការងារ​ទាំងអស់ រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ជួយ​រក​ទីផ្សារ និង​ផ្ដល់​មធ្យោបាយ​មួយ​សម្រួល​រាល់​បញ្ហា​ទាំងអស់​របស់​អ្នក​វិនិយោគទុន។
លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​តាម​មូលដ្ឋាន
ប្រគល់​សិទ្ធិ​អំណាច​បរិបូរណ៍ បញ្ចេញ​មតិ​សេរី​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​និង​សេចក្ដី​ថ្លែងការណ៍ ជា​សកល​ពី​សិទ្ធិមនុស្ស។ សិទ្ធិ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិវិធី​ដោយ​គ្រាន់​តែ​ជូន​ដំណឹង​ដល់​អាជ្ញាធរ​ពាក់ព័ន្ធ​បើក​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​សរសេរ ផ្សាយ​ព័ត៌មាន​តាម​វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និង​សារព័ត៌មាន​ដោយ​សេរី និង​បើក​ឲ្យ​មាន​សិទ្ធិ​កាន់​កាប់​ស្ថានីយ​វិទ្យុ និង​ទូរទស្សន៍។
បញ្ឈប់​ពលកម្ម​កុមារ​បម្រើ​តាម​ផ្ទះ
ប្រទេស​កម្ពុជា​ទើប​បាន​ឆ្លង​ផុត​ពី​សង្គ្រាម​ដែល​កើត​ឡើង​ផ្ទួន​ៗ​គ្នា ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ភាគ​ច្រើន​មាន​ជីវភាព​ក្រក្រី ខ្វះ​ចំណេះ​ដឹង​មាន​កំណើន​កុមារ និង​បាន​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ការ​តាម​ផ្ទះ គ្រប់​រូបភាព​រួម​ទាំង​ទម្រង់​ធ្ងន់ធ្ងរ​ក៏​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់​ផង​ដែរ។ ដោយ​យល់​ពី​មូលហេតុ​ផ្សេងៗ ដែល​នាំ​ឲ្យ​ឈាន​ដល់​ស្ថានភាព​អាក្រក់​បែប​នេះ និង​ដើម្បី​ទប់ស្កាត់​ឈាន​ដល់​ការ​លុប​បំបាត់​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​បង្កើត​យន្តការ​ពិសេសៗ និង​ផ្ដល់​សច្ចាប័ន​លើ​អនុសញ្ញា​អន្តរជាតិ​ជា​ច្រើន មាន​ទាំង​អនុសញ្ញា ស្ដីពី​សិទ្ធិ​កុមារ ពិធី​សា​បន្ថែម ស្ដីពី​ការ​ចូលរួម​របស់​កុមារ។ ជា​ពិសេស​អនុសញ្ញា​លេខ ១៨២ ស្ដីពី​ការ​ហាម​ប្រាម និង​ការ​លុប​បំបាត់ ពលកម្ម​កុមារ​នៅ​តាម​ផ្ទះ។
គោល​នយោបាយ​អន្តោប្រវេសន៍
ជំរុញ​ឲ្យ​ក្រុមប្រឹក្សា​អ្នក​ច្បាប់ បង្កើត​ច្បាប់​អន្តោប្រវេសន៍​ឲ្យ​បាន​ឆាប់​រហ័ស​បំផុត​ដែល​ប្រទេស​នានា​នៅ​លើ​ពិភពលោក​មាន​ច្បាប់​នេះ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សនយោបាយ
បឹងកក់
បឹងកក់ បឹងកក់ គឺជាបឹងនៃរាជធានីភ្នំពេញ គិតចាប់ពី សង្កាត់ស្រះចក ខណ្ឌដូនពេញ ទៅទល់នឹង ខណ្ឌទួលគោក។
=ផលប៉ះពាល់=
អ្នកស្រី ហេង មុំ អ្នកភូមិបឹងកក់ម្នាក់បានមានប្រសាសន៍ថា ប្រាក់សំណងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេដើម្បីដីធ្លីនៅជុំវិញរាជធានីភ្នំពេញ។
=ប្រវត្តិទីកន្លែង=
ឆ្នាំ​១៩៨៧ បឹងនេះ​ ត្រូ​វបានបង្កើត ទៅជាតំបន់​រមណីយ​ដ្ឋាន​​វប្បធម៌ និងធម្មជាតិ និងមជ្ឈ​មណ្ឌល​​កំសាន្ត​ ដែល​គ្រប់​គ្រងដោយ​ គណៈកម្មាធិការ​​ប្រជាជន​​បក្ស​ដិវត្តន៍​រដ្ឋ​ធានី​​ភ្នំពេញ ពេលនោះ​ប្រជាពល​រដ្ឋ ក្នុងទី​ក្រុង​​ភ្នំពេញ បានចាប់ផ្តើម ​ដើរ​លំហែរ​កាយ​​នៅ​ទី​នេះ។
ប៉ុន្តែក្រោយមក នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៩០ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៣ ប្រជាពលរដ្ឋ រាប់រយ​គ្រួសារ ដែលបាន​ធ្វើមាតុភូមិ​និវត្ត​ន៍ ពីជុំរុំ​ជនភៀស​ខ្លួននានា​ ជាប់ព្រំដែនថៃ បាន​នាំគ្នា​មក​បោះ​តាំង​​ទីលំ​នៅ​ ក្នុង​តំបន់​នេះ ដោយមាន​ការដឹងឮ​ និងទទួល​​ស្គាល់​​ ពីអាជ្ញាធរ​មូល​ដ្ឋាន​ ​ក្នុង​តំបន់​នោះ។ ការហូរចូល ​នៃអ្នក​ចំណូលថ្មី កាន់តែច្រើនឡើងៗ ពិសេស​ក្រោយ​ថ្ងៃ​​ផ្ទុះ​​អាវុធ ០៦កក្កដា​ ១៩៩៧ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ចំនួនប្រជាពលរដ្ឋ កើនឡើងរហូតដល់ ប្រមាណជា ៤២៥២​ គ្រួសារ។ ដោយភាពចាំបាច់ និងតម្រូវការអភិវឌ្ឍន៍ រដ្ឋាភិបាល កាលពីថ្ងៃទី០៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០៨ បានសម្រេចធ្វើអនុបយោគទីតាំងបឹងកក់ ពីទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ របស់រដ្ឋ ទៅជាទ្រព្យសម្បត្តិឯកជន របស់រដ្ឋ ដោយប្រគល់អោយក្រុមហ៊ុន ស៊ូកាគូអ៊ីន ជាអ្នកអភិវឌ្ឍ ក្នុងរយៈពេល៩៩ឆ្នាំ ជាមួយនឹងទឹកប្រាក់ចំនួន ៧៩.០០២.០០០ដុល្លារ។ បន្ទាប់ពីមានការអភិវឌ្ឍនៅតំបន់បឹងកក់នេះ គេចាប់ផ្ដើមឃើញមានភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើនផងដែរ។
=ស្វែងរក=
នាមអជីវចល
គឺជានាមទាំងឡាយណាដែលបង្ហាញពីភាវៈមានជីវិតនិងមានចលនាក្នុងសកម្មភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។
កណ្ដុរ
រូបភាពតូច|កណ្តុរផ្ទះ (Mus musculus) កណ្តុរឬសត្វកណ្តុរពហុវចនៈ, គឺជាសត្វដ៏តូច ថនិកសត្វ ។ ចរិតលក្ខណៈ សត្វកណ្ដុរត្រូវបានគេដឹងថាមានច្រមុះចង្អុល ត្រចៀកមូលតូច កន្ទុយដែលមានប្រវែងរាងកាយ និងមានអត្រាបង្កាត់ពូជខ្ពស់។ ប្រភេទសត្វកណ្ដុរដែលល្បីជាងគេគឺ កណ្តុរផ្ទះ ជាធម្មតា ( Mus musculus )។ សត្វកណ្តុរក៏ពេញនិយមជា សត្វចិញ្ចឹម ផងដែរ។ នៅកន្លែងខ្លះ កណ្ដុរវាល ខ្លះមាននៅក្នុងស្រុក។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹង​ថា​ចូល​លុក​លុយ​ផ្ទះ​ដើម្បី​រក​អាហារ និង​ទី​ជម្រក។
កណ្តុរត្រូវបានសម្គាល់ពី កណ្តុរ តាមទំហំរបស់វា។ ជាទូទៅ នៅពេលរកឃើញសត្វកកេរ muroid ឈ្មោះទូទៅ របស់វារួមបញ្ចូលពាក្យថា កណ្ដុរ ប្រសិនបើវាតូចជាង ឬ កណ្តុរ ប្រសិនបើវាធំជាង។ ពាក្យទូទៅ កណ្តុរ និង កណ្ដុរ គឺមិនជាក់លាក់ តាមនិទ្ទេស។ សត្វកណ្ដុរធម្មតាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅក្នុង genus Mus ប៉ុន្តែពាក្យ Mouse មិនត្រូវបានកំណត់ចំពោះសមាជិកនៃ Mus ហើយក៏អាចអនុវត្តចំពោះប្រភេទសត្វពីប្រភេទផ្សេងទៀតដូចជា កណ្ដុរក្តាន់ <i id="mwKg">Peromyscus</i> ជាដើម។
ឆ្មា, ព្រៃ សត្វឆ្កែ, កញ្ជ្រោង, បក្សីនៃព្រៃ, សត្វពស់ និងសូម្បីតែប្រភេទជាក់លាក់នៃការ arthropods ត្រូវបានដឹងថាសត្វកណ្តុរចំណីយ៉ាងខ្លាំងលើ។ បើទោះជាយ៉ាងនេះក្តី សត្វកណ្ដុរនៅតែមានច្រើន។ ដោយសារតែភាពប្រែប្រួលគួរឱ្យកត់សម្គាល់របស់វាទៅនឹង បរិស្ថាន ស្ទើរតែទាំងអស់ កណ្តុរគឺជា ប្រភេទថនិកសត្វដែល ជោគជ័យបំផុតដែលរស់នៅលើផែនដីសព្វថ្ងៃនេះ។
នៅក្នុងបរិបទជាក់លាក់ សត្វកណ្ដុរអាចចាត់ទុកថាជា សត្វចង្រៃ ។ Vermin គឺជាប្រភពដ៏សំខាន់នៃការខូចខាត ដំណាំ ដូចដែលពួកវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាបណ្តាលឱ្យខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធនិងរីករាលដាល ជំងឺ ។ សត្វ​កណ្ដុរ​ចម្លង​ជំងឺ​តាម ​លាមក ​របស់​វា ហើយ​ច្រើន​តែ​ជា​អ្នក ​ចម្លង​ប៉ារ៉ាស៊ីត ។ នៅអាមេរិកខាងជើង ការដកដង្ហើមធូលីដែលប៉ះនឹងការបញ្ចេញរបស់កណ្តុរត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង មេរោគ hantavirus ដែលអាចនាំអោយ មានរោគសញ្ញា hantavirus pulmonary Syndrome (HPS) ។
នៅក្នុងព្រៃ សត្វកណ្ដុរត្រូវបានស្គាល់ថាបង្កើតរន្ធដ៏ស្មុគស្មាញ។ រូងទាំងនេះមានច្រកចូលវែងៗ ហើយត្រូវបានបំពាក់ដោយផ្លូវរូងក្រោមដី។ នៅក្នុងប្រភេទសត្វយ៉ាងហោចណាស់មួយ ការរចនាស្ថាបត្យកម្មនៃប្រហោងគឺជាលក្ខណៈហ្សែន។
កំបង់ពិសី
​ ព្រះចៅកំបង់ពិសីឡើងសោយរាជ្យ ស្នងព្រះជេដ្ឋា ក្នុងឆ្នាំ កុរឯកស័ក ព.ស ១៩០៣,គ.ស ១៣៥៩, ម.ស ១២៨១, ច.ស ៧២១។ ស្ដេចថ្មីនេះ សោយរាជ្យបានមួយខែ ទទួលពេលនោះ ព្រះសុរិយោវង្ស ដែលស្ដេចបានប្រជុំទ័ពនៅខេត្តបាសាននោះ បានឫក្សហើយ ព្រះអង្គក៏លើកទ័ព ទាំងជើងទឹក ជើងគោក ចេញតាមរយៈ ផ្លូវទៅព្រះមហានគរ (អង្គរធំ)។ ចំណែក ឯសម្ដេចព្រះទេពី ស្ដេចបានចុះព្រះទីនាំងនាវា បណ្ដោយតាមក្រោយកងទ័ព ទៅដល់ទីមួយអន្លើហើយ ក៏សម្ដេចព្រះមហេសី ស្ដេចទតទៅឃើញភ្នំមួយ ឈ្មោះភ្នំព្រាយ មានទីរហោឋាន ល្អជាទីមនោរម្យ។ ស្ដេចចតព្រះទីនាំងនៅទីនោះ ហើយយាងឡើងទៅ លើកំពូល ស្ដេចទតឃើញមានសាលាទេវរុក្ខមួយស្ដុកស្ដម្ភប្រពៃណាស់។ ស្ដេចទ្រង់បន់ស្រន់បួងសួងថា : សូមឲ្យព្រះទេវរុក្ខ ដែលស្ថិតនៅក្នុងទី ភ្នំព្រាយនេះ ជួយបីបាច់ថែរក្សាកងទ័ព ព្រះស្វាមីរបស់ព្រះអង្គ ឲ្យបានជ័យជំនះផង។ ថាបើព្រះស្វាមីស្រេចការសង្គ្រាមហើយកាលណា ព្រះអង្គនឹងតាំងតែងសាងឋានទេវរុក្ខ ឲ្យប្រពៃថ្វាយ ជាពុំខាន។
លុះសម្រេចសង្គ្រាមហើយ សម្ដេចព្រះទេពី ក៏ឲ្យជាងធ្វើថ្វាយ តាមសេចក្ដីដែលបួងសួង ព្រោះហេតុនោះហើយ ទើបបានជាភ្នំព្រាយនោះ ប្រែឈ្មោះមកហៅថា ភ្នំព្រះទេពី រៀងមកវិញ។
កាលព្រះសុរិយោវង្ស ទ្រង់លើកទ័ពចូលទៅវាយព្រះនគរ ក្នុងគ្រានោះ មន្ត្រីខ្មែរដែលនៅក្នុងព្រះមហានគរ ដឹងថាអម្ចាស់របស់ខ្លួន លើកទ័ពមកដល់ហើយ ក៏ពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ ជួយច្បាំងសៀមឡើយ គឺងាកចិត្តមករកអម្ចាស់របស់ខ្លួន។ កាលព្រះចៅកំបង់ពិសី លើកទ័ពចេញទៅតតាំងច្បាំងនឹងព្រះស្រីសុរិយោវង្សនោះ ទ័ពខ្មែរ ដែលនៅជាមួយសៀម ក៏ជួយវាយពីខាងក្រោយ ខ្ទប់កងទ័ពសៀម ឥតសំចៃដៃឡើយ។ កងទ័ពសៀម ដែលនៅជាកណ្ដាល នៃ កងទ័ពខ្មែរ ត្រូវកងទ័ពខ្មែរ បាញ់ ចាក់កាប់សម្លាប់ ស្លាប់ពលសៀមអស់ជាច្រើន ទាំងព្រះចៅកំបង់ពិសី ក៏សុគតក្នុងសង្គ្រាមដែរ។ ព្រះសុរិយោវង្ស ទ្រង់ឲ្យចាប់ឈ្លើយសៀម ក្នុង១០ភាគ បាន ៩ ភាគ រត់រួចតែមួយភាគប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គយកនគរវិញបាន ក្នុងឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ព.ស ១៩០៣, គ.ស ១៣៥៩។ ដោយព្រះតេជានុភាព ដែលទ្រង់បានជ័យជំនះ ហើយព្រះសុរិយោវង្ស ក៏ទ្រង់ឡើង រាជាភិសេក (អភិសេកក្សត្រិយ៍ដែលបានជ័យជំនះ លើសឹកសត្រូវ ហើយបានទទួលរាជ្យ) ជាក្សត្រ រក្សាវង្ស តព្រះមហាប្រយូរវង្សរៀងមក។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសៀមក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅនៃមហានគរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអនុរាជសៀមចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឧទង
ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល
ឧត្តមសេនីយ ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល កើតនៅថ្ងៃទី ២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៨៩០ និងរស់នៅដល់ថ្ងៃទី ២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧០។ ​លោកគឺជាមេដឹកនាំយោធា និងនយោបាយ របស់បារាំង ។ គាត់ជាប្រធានាធិបតី បារាំង ពីឆ្នាំ ១៩៥៩ ដល់ឆ្នាំ ១៩៦៩ ។ គាត់គឺជាសមាជិកស្ថាបនិក និងជាមេដឹកនាំនៃការតស៊ូបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។
លោក ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល បានធ្វើជាប្រធាន រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង ពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ដល់ ១៩៤៦ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីបង្កើត លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសបារាំង។
នៅឆ្នាំ ១៩៥៨ គាត់បានចេញពីការចូលនិវត្តន៍: ដោយសារ សង្រ្គាមអាល់ហ្សេរី កំពុងកើតឡើង។ លោក​បាន​សរសេរ ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ​នៃ​ប្រទេស​បារាំង​ឡើង​វិញ ហើយ​បាន​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ទី​ប្រាំ​បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​នេះ ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ ។ គាត់ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីបារាំងនៅពេលក្រោយនៅឆ្នាំនោះ តំណែងដែលគាត់ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៦៥ និងកាន់រហូតដល់ការលាលែងពីតំណែងនៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ។
បន្ទាប់ពីជម្លោះអាល់ហ្សេរី លោក ហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល ចង់កែលម្អសេដ្ឋកិច្ចបារាំង និងមានគោលនយោបាយការបរទេសឯករាជ្យ។ នេះ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​សង្កេតការណ៍​បរទេស​ហៅ​ថា «​នយោបាយ​ដ៏​អស្ចារ្យ​» ។
នាឆ្នាំ១៩៦៦ លោកបានធ្វើដំណើរ​ទស្សនកិច្ចនៅ​កម្ពុជា។ ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ និង​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ប្រមាណ​ ២០​ម៉ឺន បាន​ទទួល​ស្វាគមន៍គាត់យ៉ាង​ធំ​សម្បើម។ ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ បាន​ឈរ​លើក​បដា​ស្វាគមន៍ ស្រែក​ហោ និង​ទះ​ដៃ​អបអរ​តាម​ដងផ្លូវ​តាំង​តែ​ពី​ព្រលាន​យន្តហោះ​ភ្នំពេញ រហូត​ដល់​ព្រះបរម​រាជ​រាំង។ សុន្ទរកថា​របស់​លោក ដែល​គាំទ្រ​កម្ពុជា​ក្នុង​គោល​នយោបាយ​អព្យាក្រឹត្យ​នោះ​ គឺ​អាច​ឲ្យ​កម្ពុជា​ចៀស​ពី​គ្រោះថ្នាក់​គ្រប់​យ៉ាង និង​បន្ត​ក្តីសង្ឃឹម​ទៅ​អនាគត​។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋបារាំង
គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ
គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ មកពីវិគីភីឌាជាសព្វវចនាធិប្បាយដោយឥតគិតថ្លៃ គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ ទន្លេ Commissionlogo.png ទន្លេមេគង្គ អក្សរសង្ខេបគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ ការបង្កើតទី 5 ខែមេសាឆ្នាំ 1995; 21 ឆ្នាំមុន ស្ថានភាពផ្នែកច្បាប់ឆ្នាំ 1995 កិច្ចព្រមព្រៀងមេគង្គ ទីស្នាក់ការកណ្តាលទីក្រុងវៀងច័ន្ទប្រទេសឡាវ រាជធានីភ្នំពេញ, កម្ពុជា តំបន់បម្រើការងារ អាស៊ីអាគ្នេយ៏ សមាជិកភាព កម្ពុជា, ឡាវ, ថៃ, វៀតណាម អង្គការធំចម្បង ក្រុមប្រឹក្សា គេហទំព័រ www.mrcmekong.org ទន្លេមេគង្គគណៈកម្មការទន្លេ (MRC) គឺជាស្ថាប័នអន្តររដ្ឋាភិបាលព្រួយបារម្ភជាមួយនឹងអាងទន្លេមេគង្គនិងចោទប្រកាន់ពីបទ«ដើម្បីលើកកម្ពស់និងសម្របសម្រួលការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយនិរន្តរភាពនិងការអភិវឌ្ឍធនធានទឹកនិងធនធានដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការដើម្បីអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមកប្រទេសទាំងពីរនិងប្រជាជនរបស់សុខុមាលភាពដោយអនុវត្តជាយុទ្ធសាស្រ្ត កម្មវិធីនិងសកម្មភាពនិងការផ្តល់ដំបូន្មានពវិទ្យាសាស្រ្តនិងគោលនយោបាយ "។
មាតិកា [លាក់] 1 ប្រវត្តិ 1,1 គណៈកម្មាធិមេគង្គ (1957-1978) 1.2 ការគណៈកម្មាធិទន្លេមេគង្គណ្តោះអាសន្ន (1978-1995) គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គបាន 1.3 (1995-បច្ចុប្បន្ន) 2 អភិបាលកិច្ច 3 ទំនាក់ទំនងជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិននិងភូមា 4 សូមមើលផងដែរ 5 ឯកសារយោង 6 ភក្ដិកំណត់ត្រាកំណត់ 7 តំណភ្ជាប់ក្រៅ ប្រវត្តិសាស្រ្ត [កែប្រែ] គណៈកម្មាធិទន្លេមេគង្គ (1957-1978) [កែប្រែ] ប្រភពដើមនៃគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅកេរដំណែលនៃ (ដោះ) អាណានិគមនិយមនៅឥណ្ឌូចិននិងការអភិវឌ្ឍន៍ភូមិសាស្រ្តនយោបាយជាបន្តបន្ទាប់។ លក្ខខណ្ឌនយោបាយសង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសអាងទន្លេមេគង្គបានវិវត្តយ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1950 នៅពេលដែលទន្លេមេគង្គតំណាងឱ្យ«ទន្លេធំតែមួយគត់នៅទូទាំងពិភពលោក, ក្រៅពីក្រុមហ៊ុន Amazon បាន, ដែលនៅតែ unexploited ស្ទើរតែ "។ [1] កម្លាំងរុញច្រាននេះ សម្រាប់ការបង្កើតនៃរបបកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គបានរីកចម្រើនជារួមជាមួយនឹងការជំរុញឱ្យមានការអភិវឌ្ឍនៃតំបន់មេគង្គក្រោមបន្ទាប់ពីសន្និសីទសឺណែវ 1954 ដែលបានផ្តល់កម្ពុជាឡាវនិងវៀតណាមបានឯករាជ្យពីបារាំង។ គណៈកម្មាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ 1957 សេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់តំបន់អាស៊ីនិងរបាយការណ៍ឆ្ងាយខាងកើត (ECAFE) អភិវឌ្ឍន៍ធនធានទឹកនៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គភាគខាងក្រោមនៃបទភ្លេងបានផ្ដល់អនុសាសន៍អភិវឌ្ឍន៍ដល់នៃចំនួន 90.000 គម 2 ធារាសាស្ដ្រនិង 13,7 ជីហ្គាវ៉ាត់ (ហ៊ុន GW) ដែលបានមកពីទំនប់វារីអគ្គិសនីចំនួនប្រាំ។ [2] ផ្អែកទៅលើអនុសាសន៍របស់ ECAFE, "ការសម្របសម្រួលលើគណៈកម្មាធិការអាងទន្លេមេគង្គក្រោម" (គេស្គាល់ថាជាគណៈកម្មាការទន្លេមេគង្គ) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខែកញ្ញាឆ្នាំ 1957 ជាមួយនឹងការអនុម័តរបស់គណៈកម្មាធិសម្រាប់សម្រាប់លក្ខន្តិកៈសំរបសំរួលនៃការស៊ើបអង្កេតចូលទៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គក្រោម។ ការិយាល័យ ECAFE នៃការត្រួតពិនិត្យទឹកជំនន់បានផ្តល់អាទិភាពនេះផ្លូវទឹកអន្ដរជាតិ 18 ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចនៅក្នុងរបស់ខ្លួនក្តីសង្ឃឹមនៃការបង្កើតជាគំរូមួយសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅកន្លែងផ្សេងនោះទេ។ [3] ការពាក់ព័ន្ធរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិតំណាងឱ្យ "ការចូលរួមដោយផ្ទាល់លើកដំបូងនៅក្នុងការធ្វើផែនការអាងទន្លអន្តរជាតិ" របស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៃទន្លេមេគង្គ [ 4] និង "មួយនៃការបង្កើនបន្ថយ-វគ្គជម្រុះដំបូងបំផុតរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ" [5] ជាអង្គការមានមុខងារក្រោមការគាំទ្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិដោយមានភ្នាក់ងារប្រតិបត្តិរបស់ខ្លួន (EA) បានជ្រើសពីបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នៃកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNDP) បាន។
សហរដ្ឋអាមេរិករដ្ឋាភិបាលដែលខ្លាចថាភាពក្រីក្រក្នុងអាងនេះនឹងរួមចំណែកដល់កម្លាំងនៃចលនា-បានបង្ហាញកុម្មុយនិស្តមួយនៃអ្នកគាំទ្រអន្ដរជាតិសំលេងភាគច្រើននៃគណៈកម្មាធិការដោយមានការិយាល័យរានអាមេរិកបានធ្វើការសិក្សាឆ្នាំ 1956 ដែលមាន seminal លើសក្តានុពលអាងនេះ។ [6 ] ការសិក្សាមួយផ្សេងទៀតដោយភូមិសាស្ត្រឆ្នាំ 1962 អាមេរិកលោក Gilbert អេហ្វស, សេដ្ឋកិច្ចនិងទិដ្ឋភាពសង្គមនៃការអភិវឌ្ឍតំបន់មេគង្គក្រោមបានបង្ហាញថាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់ជាពិសេសជាលទ្ធផលនៅក្នុងការពន្យារពេល (នៅក្នុងការប៉ាន់ស្មានរបស់ខ្លួនសរបស់) ការសាងសង់នេះ (នៅតែមិនអាចប្តូ) ផ្សាយទំនប់វារីអគ្គិសនីប៉ាម៉ុងបាន, ដែលនឹងត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅប្រជាជនមួយត្រីមាសលាននាក់។ [7] ឥទ្ធិពលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការបង្កើតគណៈកម្មាធិនេះអាចត្រូវបានគេឃើញនៅក្នុងការសិក្សានៃការអភិវឌ្ឍទូទៅលោក Raymond Wheeler អតីតប្រធានកងទាហានវិស្វកម្ម, តួនាទីរបស់គ Hart បានលោក Schaaf ជាភ្នាក់ងារប្រតិបត្តិគណៈកម្មាធិទន្លេមេគង្គពីឆ្នាំ 1959 ដល់ឆ្នាំ 1969 និងការលើកកម្ពស់ប្រធានាធិបតីលីនដុនចនសុនរបស់គណៈកម្មាធិការដូចជាមានសក្តានុពលដើម្បី "មនុស្សតឿសូម្បីតែ TVA របស់យើងផ្ទាល់" [8] ប៉ុន្តែអាមេរិកគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1975 និងមិនបន្តសម្រាប់ អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ដោយសារការដាក់ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា (រហូតដល់ឆ្នាំ 1992) និងវៀតណាម (រហូតដល់ឆ្នាំ 1994) អមដោយរយៈពេលនៃការរឹតបន្តឹងការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម។ [9] ទោះយ៉ាងណា Makim [10] បានអះអាងថាគណៈកម្មាធិនេះគឺ "ភាគច្រើនរងផលប៉ះពាល់ដោយចំណង់ចំណូលចិត្តផ្លូវការឬមិនផ្លូវការសហរដ្ឋអាមេរិក" ដែលបានផ្ដល់ឱ្យ មិនច្បាស់លាស់របស់ទន្លមួយចំនួនអំពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេសក្នុងការបដិសេធនៃប្រភេទជាក់លាក់មួយចំនួននៃជំនួយពិសេសរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណា, ការពិតគឺនៅតែថា "ទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិបានបង់វិក័យប័ត្រដែលតែងតែសម្រាប់របបមេគង្គ" ជាមួយអឺរ៉ុប (ជាពិសេសជំរុញ) ជាតិសាសន៍កើនឡើងទៀតទាត់ដែលបានចាកចេញពីសហរដ្ឋអាមេរិកហើយបន្ទាប់មក (មានវិសាលភាពតិចតួច) ប្រទេសជប៉ុន។ [11 ]
គណៈកម្មាការទន្លេមេគង្គជាអ្នកតស៊ូមតិយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ទំនប់វារីអគ្គិសនីខ្នាតធំនិងគម្រោងផ្សេងទៀត, ជាចម្បងជាមួយនឹងគម្រោងជាប់រវល់ការសម្របសម្រួល។ ឧទាហរណ៍ចង្អុលបង្ហាញអាងផែនការឆ្នាំ 1970 បានអំពាវនាវឱ្យមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ដ្រចំនួន 30.000 គម 2 នៃឆ្នាំ 2000 ដោយ (កើនឡើងពី 2.130 គម 2) ព្រមទាំងគម្រោងអភិវឌ្ឍដៃទន្លេរយៈពេលខ្លី 87 និងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍រយៈពេលវែង 17 នៅលើខ្សែនេះ។ ផែនការចង្អុលបង្ហាញត្រូវបានគេស្រុកអាងយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងការរិះគន់របស់គណៈកម្មាធិនេះវិធីសាស្រ្ត "ចំណែកម្ដង" និងការធ្លាក់ចុះការគាំទ្រខាងនយោបាយរបស់អង្គការនេះ; ឧទាហរណ៍, គណៈកម្មាធិការបានទទួលមូលនិធិពីប្រទេសថៃជាធម្មតាបានរួមចំណែកធំបំផុត, គ្មានក្នុងអំឡុងឆ្នាំសារពើពន្ធឆ្នាំ 1970 [12] បញ្ចប់គម្រោងទាំងអស់ 17 នោះត្រូវបានគេមិនដែលមានបំណង។ ជាបញ្ជីនេះត្រូវបានន័យដើម្បីបម្រើជា "ម៉ឺនុយ" សម្រាប់ការផ្តល់ជំនួយអន្តរជាតិដែលត្រូវបានគេជ្រើស 9 ឬ 10 នៃគម្រោងនេះ។ [13] ខណៈពេលដែលមួយចំនួននៃគម្រោងរយៈពេលខ្លីត្រូវបានអនុវត្តគ្មានគម្រោងរយៈពេលវែងយកឈ្នះ នៅក្នុងអាកាសធាតុនយោបាយនៃទសវត្សរ៍ការធានានេះដែលរួមបញ្ចូលទាំងការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមវៀតណាមនៅឆ្នាំ 1975 [14] ទំនប់វារីអគ្គិសនីជាច្រើនត្រូវបានសាងសង់ដៃទន្លេ, ប៉ុន្តែបានតែមួយដែល Nam Ngum ទំនប់ (បានបញ្ចប់ឆ្នាំ 1971) នៅប្រទេសឡាវ-នៅខាងក្រៅនៃប្រទេសថៃដែលមាន អគ្គិសនីត្រូវបានគេលក់ទៅឱ្យប្រទេសថៃ។ [13] បើយោងតាម Makim [15] Nam Ngum ត្រូវបាន "ការតែមួយគត់ដែលពិតជាសម្រេចបានរបស់គម្រោងអន្តររដ្ឋាភិបាល" ដោយគណៈកម្មាធិការ។
រយៈពេលនេះត្រូវបានកត់សម្គាល់ផងដែរដោយមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីពង្រីកយុត្តាធិការនិងអាណត្តិការងាររបស់គណៈកម្មាធិការរវាងឆ្នាំ 1958 និងឆ្នាំ 1975 ដែលមិនបានទទួលការយល់ព្រមនៃការទាំងអស់ទន្លបួននេះ។ [16] ទោះយ៉ាងណាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះបានឈានដល់កម្រិតកំពូលនៅក្នុងខែមករាឆ្នាំ 1975 នៅក្នុងការអនុម័តនៃការមួយ សេចក្តីប្រកាស 35 អត្ថបទរួមនៃគោលការណ៍សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ទឹកនៃអាងទន្លេមេគង្គសម័យប្រជុំហុកសិបប្រាំបីនៃគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គហាមឃាត់នេះ "សមរម្យឯកតោភាគី" ដោយគ្មាន "ការអនុម័តជាមុន" និង "ការបង្វែរក្រៅអាង»ដោយគ្មានការយល់ព្រមជាឯកច្ឆន្ទ។ [ 17] ទោះជាយ៉ាងណា, គ្មានសម័យដែលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងគណៈកម្មាធិឬឆ្នាំ 1977 1976 ដូចដែលពុំមានសមាជិកពេញសមត្ថភាពត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រទេសកម្ពុជាឡាវឬវៀតណាមទាំងអស់ដែលបានជួបប្រទះការផ្លាស់ប្តូររបបនៅឆ្នាំ 1975 [18]
គណៈកម្មាធិការបណ្តោះអាសន្ននៅតំបន់មេគង្គ (1978-1995) [កែប្រែ]