cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សុភវត្តី
ព្រះនាងសុភវត្តី ទ្រង់ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទជេដ្ឋាជ័យ និងត្រូវជាមហេសីនៃព្រះបទុមរាជា។ ​ចំណែក​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយនឹង​ប្អូនបង្កើត​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​តារាវត្តី​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ថ្វាយ​ឋានៈ​ជា​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នេះ​ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ ​បទុមរាជា​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំរោង​ ​ហើយ​ជាមួយនិង​ព្រះ​ម្នាង​មាលាវត្ដី​បាន​ព្រះរាជ​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​នាម​ សុភវត្ដី​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ។​
ប្រវត្តិ
ព្រះ​បទុមរាជា បើតាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រូវជា​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៤។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំរោង​ព.ស​ ១០៧៦ ត្រូវជា​ម.ស​៤៥៤​ ​និង​ត្រូវជា​គ.ស​ ៥៣៣។ ព្រះ​អង្គជា​បង​របស់​ព្រះ​ស័ង្ខចក្រ​ ​ឬ​ស្ដេចគំលង់ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​១៥​ ​ក្នុង​ឆ្នាំម្សាញ់​ព.ស ​១០៧៧ ម.ស​ ៤៥៦​ ​ត្រូវជា​គ.ស​ ៥៣៤ ​ជាមួយនឹង​អ្នកម្នាង​មាលាវត្តី ​ព្រះបាទ​ជេដ្ឋាជ័យ​បាន​បុត្រី​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាម​សុភវត្តី។ តែបើ​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​វិញ​ ​ព្រះ​បទុមកុមារ​ត្រូវជា​បុត្រ​ច្បង​របស់​ព្រះបាទចក្រព័ត្រ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១៦​ ​ហើយ​ត្រូវជា​បង​របស់​ស្ដេចពញាក្រែក​ ​ឬព្រហ្មកិល ​និង​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង។​ ​ព្រះ​អង្គ​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ។ អាយុ​បាន​ ២១​ឆ្នាំ​ ​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ​ ​ដោយ​តប់ប្រមល់​ ​មិន​អាច​រស់នៅ​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​តទៅ​ទៀត​កើត​ ​ព្រះ​បទុមរាជា​សុំ​ឪពុក​ទៅ​សាង​ផ្នួស​បួស​ជា​សង្ឃ​នៅ​ឯ​ភ្នំ​គូលែន។​ ​រី​ព្រះ​នាង​សុភវត្ដី​កាល​បាន​អាយុ​១៦​ឆ្នាំ​ ​ថ្ងៃមួយ​បាន​សុំ​សេចក្ដី​អនុញ្ញាត​ពី​ព្រះ​បិតា​ ​ដើម្បី​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ក្រសាល​កំសាន្ដ​លេង​តាម​មាត់សមុទ្រ។​ ​នៅ​ពេល​ដែល​នាង​កំពុង​តែ​ដើរ​ប្រពាត​ព្រៃ​ ​ចៃដន្យ​អ្វី​ ​ស្រាប់តែ​មាន​ខ្យល់ព្យុះសង្ឃរា​បក់​បោក​ ​និង​ភ្លៀង​បង្អុរ​មក​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ ​ចំនួន​បី​ថ្ងៃ​បី​យប់​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​នាង​វង្វេងផ្លូវ​ ​ក្នុង​ព្រៃ​ភ្នំ​រក​ទិស​ទី​ចេញ​មិន​រួច។​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ជា​ឪពុក​ ​និង​ម្ដាយ​បានឲ្យ​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​សេនា​ ​ប្រជាជន​នាំ​គ្នា​កាប់​ឆ្ការព្រៃ​ ​ដើរ​រុក​រាវរក​គ្រប់​ច្រកល្ហក​ ​រហូត​ដល់​សមុទ្រ​ ​តែ​នៅ​តែ​រក​មិនឃើញ។​ ​កន្លែង​ព្រៃ​ភ្នំ​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ​និង​ពល​ទាហាន​ដើរ​រក​ព្រះ​នាង​ សុភវត្តី​ ​បាន​ជាប់​ឈ្មោះ​ភ្នំ​ជ្រាវ​ ​រៀង​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​ ​បី​ខែ​កន្លង​មក​ ​ដោយ​រក​កូន​មិនឃើញ​ ​និង​ដោយ​ក្ដី​អស់សង្ឃឹម​ព្រះបាទ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​ក៏​ដាច់​ចិត្ដ​នាំមុខ​មន្ដ្រី​ពល​រេហ៍​ត្រលប់​ចូល​ព្រះរាជ​ធានី​វិញ។
ចំណែក​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ ​ព្រះ​នាង​វង្វេង​វង្វាន់​ ​លែង​ដឹង​ទិស​តំបន់​អ្វី​ទាំងអស់​ ​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅ​ស្ងាត់ជ្រងំ​ភ្នំ​ជ្រាវ។​ ​នាង​រសាត់អណ្ដែត​ ​ភ័យ​ព្រួយ​កំសត់​វេទនា​តែ​ម្នាក់ឯង​ ​គ្មាន​ទិស​ដៅ​ ​និង​គ្មាន​ទីពឹង​ពំនាក់។​ ​ដោយ​ស្រេកឃ្លាន​ខ្លាំង​ពេក​ ​ព្រះ​នាង​បាន​លូកដៃ​ទៅ​ក្បង់ទឹក​ដក់​ក្នុង​ដានជើង​ដំរី​យក​មក​សោយ​ចំអែត​កាយ​ ​តែ​នេះ​ជា​ទឹកនោម​ដំរី​ស។​ ​មិនយូរ​ប៉ុន្មាន​ ​អស្ចារ្យ​ណាស់​ ​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ចាប់ផ្ដើម​ទ្រង់​គភ៌។​ ​នាកាល​សម័យ​នោះ​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ទទួល​ការ​ទំនុកបំរុងជួយ​យកអាសា​អំពី​សំណាក់​អ្នកស្រុក​អ្នក ​ភូមិ​ភ្នំ​ជ្រាវ​ ​ដែល​បាន​សង់​សំណាក់​មួយ​ថ្វាយ​ទុក​គ្រាន់​នឹង​សំរាក​ជ្រកកោន​សំណាក់​នៅ។​ ​កន្លែង​សំណាក់​នោះ​ជាប់​ឈ្មោះ​ ​គោក​ព្រះរាជ​មន្ទីរ​ ​រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន។​ ​ក្នុង​ឆ្នាំថោះ​ ​ព្រះ​នាង​សុភវត្តី​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​ដែល​ព្រះ​នាង​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​ពញាជ័យ។ បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ដដែល​ ​នៅ​ឆ្នាំមមែ​ ​កាលនោះ​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ជន្ម​៦៥​វស្សា​ ​ហើយ​ពញាជ័យ​បាន​អាយុ​៤៩​ឆ្នាំ​ ​ទាំង​ពីរ​នាក់​ម្ដាយ​ ​និង​កូន​នាំ​គ្នា​មក​រស់នៅ​ក្នុង​ម្ដុំ​ផ្សារ​ ​នា​ជើងភ្នំ​រូង ​ឬ​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិ។​ ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹមជីវិត​ ​ពញាជ័យ​បាន​តាក់តែង​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ជា​ល្បែង​លេងសើច​ ​និង​ប្រគំ​វង់ភ្លេង​តន្ដ្រី។​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះនាងខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះញាតិវង្សខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវអស្ចារ្យ
កំពង់តែអុង
កំពង់តែអុង ជាតំបន់កំពុងទឹកដែលអុងយួន បញ្ជាបាវបំរើ និងពលរេ អោយទៅដងទឹកនៅឯងកំពង់នេះយកមកដាំតែ អោយខ្លួនផឹក។ មកពីពាក្យ ប្រវត្តិ:រឿងកំពប់តែអុង នៅ​គ.ស ១៨១៥ អ្នក​ម្នាង​ក្រ​ចាប់ មាន​បុត្រី​នាម​អង្គ​ម៉ី​។ នៅ​ឆ្នាំ​ដដែល​ ស្ដេច​យួន​ទ្រង់​ចាត់​អោយ​សង់​បន្ទាយ​នៅ​មាត់​ជ្រូក និង​ជីក​ព្រែក​ពីរ​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម៖ - ព្រែក​មួយ​ហៅ​ថា ព្រែក​វិញ​តេ មាន​ប្រ​វែង ៥៣គ.ម ត្រូវ​ត​ភ្ជាប់​ពី​មាត់​ជ្រូក​ទៅ​នឹង​សមុទ្រ​នៅ​តំបន់​ពាម។ - ព្រែក​មួយ​ទៀត ហៅ​ថា វិញ​អាន ប្រ​វែង ១៤​គ.ម ទទឹង​២៤​ម ត​ភ្ជាប់​ទន្លេ​ធំ​នឹង​ទន្លេ​បា​សាក់​។
រាជ​ពង្សា​វតារ​ខ្មែរ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ក្នុង​ការ​ជីក​ព្រែក​ទាំង​ពីរ​ខាង​លើ​នេះ ប្រជា​រាស្រ្ដ​ខ្មែរ​ត្រូវ​គេ​កែន​ទៅ ហើយ​ត្រូវ​យួន​ធ្វើ​បាប​គ្មាន​ត្រា​ប្រណី​ដល់​តិច​តួច​សោះ​ឡើយ​។ រឿង​កំពប់​តែ​អុង ដែល​យួន​វា​យក​ខ្មែរ​កប់​ទាំង​រស់​យក​ក្បាល ធ្វើ​ជើង​ក្រាន​ដាំ​តែ បាន​កើត​ឡើង​នៅ​សម័យ​នោះ​អែង​។ ឯក​សារ​ខ្មែរ​មួយ​ទៀត​បាន​សរ​សេរ​ទាក់​ទង​នឹង​រឿង​នេះ​ដែរ​ថា ក្ដី​លំបាក​វេទ​នា​របស់​ខ្មែរ ជា​គូលី​កំណែន​នេះ​ប្រៀប​បាន​នឹង​ឋាន​នរក​។ មួយ​ថ្ងៃ​ៗ ធ្វើ​ការ​តាំង​ពី​ព្រលឹម​ទល់​ព្រលប់ អិត​មាន​សំរាក​ឡើយ ទឹក​សំរាប់​ផឹក​មាន​ក្លិន​លាមក បាយ​ស៊ី​ទៅ​ហើម​ពោះ បណ្ដាល​អោយ​កើត​រោគ យួន​វាយ​សំពង​ថែម​ទៀត​ ដោយ​ចោទ​ថា​ខ្មែរ​ខ្ជិល ខ្មែរ​ធ្វើ​ពុត ខ្មែរ​យឺត​។ នៅ​ពេល​ដែល​យួន​បើក​ទឹក​បង្ហូរ​ចូល​ព្រែក យួន​អិត​ប្រាប់​ខ្មែរ​ទេ បណ្ដាល​អោយ​កម្ម​ករ​កំណែន​ខ្មែរ​ ដែល​រត់​មិន​ទាន់​លិច​លង់​ក្នុង​ព្រែក​ស្លាប់​ជា​ច្រើន​។ ចំពោះ​អំពើ​ព្រៃ​ផ្សៃ អមនុស្ស​ធម៌​របស់​យួន ព្រះ​អង្គ​ចន្ទ​អិត​បាន​ត​វ៉ា​ឡើយ មាន​តែ​មន្រ្ដី​ម្នាក់​បាន​ចេញ​មុខ​ការ​ពារ​។ យួន​ដឹង​ក៏​ចាប់​មន្រ្ដី​នោះ​ទៅ​សំលាប់​ចោល​។ ក្រៅ​ពី​កេណ្ឌ​ខ្មែរ​អោយ​ទៅ​ជីក​ព្រែក យួន​នៅ​បាន​បង្ខំ​ខ្មែរ​អោយ​កាប់​ព្រៃ​ឈើ អោយ​គេ​ថែម​ទៀត​។ ដំបូង​គេ​ប្រើ​គោ​ក្របី​រទេះ​សំរាប់​អូស​ឈើ តែ​ដល់​សត្វ​ស្លាប់​អស់​ទៅ​ដោយ​កាប់​ឈើ​ច្រើន​ពេក គេ​ក៏​ប្រើ​មនុស្ស​អោយ​អូស​វិញ​។ អំពើ​អ​មនុស្ស​ធម៌​នេះ​បណ្ដាល​អោយ​ប្រជា​រាស្រ្ដ​ខ្មែរ ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ​ទ្រាំ​ពុំ​បាន ក៏​នាំ​គ្នា​កាប់​សំលាប់​យួន​អស់​ជា​ច្រើន​។ តែ​យួន​សង​សឹក​ខ្មែរ​វិញ​យ៉ាង​សាហាវ​បំផុត​(១៨)។
នៅគ.ស១៨២១ ម្នាង​ម្នាក់​នៃ​អង្គ​ដួង បាន​ប្រសូត​បុត្រី​នាម​មុំ​។ នៅ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​អ្នក​ម្នាង​យស របស់​អង្គ​ចន្ទ​មាន​បុត្រី​នាម​អង្គ​ពៅ​។ នៅ​គ.ស ១៨២៩ អ្នក​ម្នាង​ប៉ែន (ប្អូន​អ្នក​ម្នាង​ក្រចាប់) មាន​បុត្រី​នាម​អង្គ​ស្ងួន​។ នៅ​គ.ស ១៨៣២ សៀម​លើក​ទ័ព​មក​តាម​ផ្លូវ​បាត់​តំបង ពោធិ​សាត់ ហើយ​មក​រហូត​ដល់​កំពង់​ឆ្នាំង​។ ទ័ព​ខ្មែរ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​បញ្ជា​ការ​ចក្រី ឡុង បាន​ប្រយុទ្ធ​ជា​មួយ​ទ័ព​សៀម​នៅ​បឹង​ពោធិ តែ​នៅ​ទី​បំផុត​ខ្មែរ​ទន់​ដៃ​ជាង​ បាក់​ទ័ព​ហើយ​ចក្រី ឡុង ក៏​ភៀស​ទៅ​នៅ​ខេត្ដ​បាភ្នំ​។ បរាជ័យ​លើក​នេះ​ជា​ហេតុ​បណ្ដាល​អោយ​ព្រះ​ឧទ័យ​រាជា​អង្គ​ចន្ទ ភៀស​ទៅ​ស្រុក​ក្រោម​ម្ដង​ទៀត ហើយ​ទៅ​គង់​នៅ​លង់​ហោរ​។ ទ័ព​សៀម​ដែល​មាន​ ពញាបឌិន​តេជោ ជា​មេ​បញ្ជា​ការ​បាន​នាំ​ព្រះ​អង្គ​អិម​មហា​ឧប​រាជ និង ព្រះ​អង្គ​ដួង មក​ទុក​អោយ​គង់​នៅ​ភ្នំពេញ ហើយ​លើក​ទ័ព​បង្ហួស​ទៅ​ប្រយុទ្ធ​ជា​មួយ​យួន​នៅ​មាត់​ជ្រូក វាយ​ឈ្នះ​យក​បាន​បន្ទាយ​នេះ​។
នៅ​ពេល​នោះ​ឧក​ញ៉ា​ចក្រី ឡុង ដែល​បាន​ភៀស​ទៅ​បាភ្នំ​នោះ បាន​ទៅ​កែន​ទ័ព ហើយ​វាយ​ឈ្នះ​ទ័ព​សៀម​ដែល​ឆ្លង​ទៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត​។ ចំណែក​ពញា​បឌិន​តេជោ​ ដែល​វាយ​ឈ្នះ​យួន​នៅ​មាត់​ជ្រូក​នោះ បាន​ជំរុល​រហូត​ដល់​លង់​ហោរ តែ​ត្រូវ​ទទួល​បរា​ជ័យ ក្នុង​ចំបាំង​ជើង​ទឹក​ជា​មួយ​យួន​។ សៀម​លើក​ទ័ព​ថយ​ទៅ​វិញ​អស់​។ លុះ​ទ្រង់​ជ្រាប​ដំណឹង​នេះ ព្រះ​អង្គ​អិម និង​ព្រះ​អង្គ​ដួង​ក៏​ភៀស​ទាំង​ពីរ​អង្គ​ទៅ​ខេត្ដ​បាត់​ដំបង​។ លុះ​សៀម​ដក​ទ័ព​ថយ​ទៅ​វិញ​អស់ ហើយ​យួន​នាំ​ព្រះ​ឧទ័យ​រាជា​អង្គ​ចន្ទ​ត្រលប់​មក​សោយ​រាជ្យ​នៅ​ភ្នំ​ពេញ​វិញ​។ ចក្រី​ឡុង​ត្រូវ​បាន​តាំង​ជា​នាយក​រដ្ឋ​មន្រ្ដី​។ យួន​បាន​សង់​បន្ទាយ​អាណ្ណាម​នៅ​ជិត​ក្រុង​ភ្នំពេញ ហើយ​ចាត់​មេ​ទ័ព​ឈ្មោះ​ទ្រឿង​មិញ​យ៉ាង និង​មន្រ្ដី​ឈ្មោះ​លេ​ដាយ គឿង អោយ​ឈរ​ត្រួត​ត្រា​ប្រ​ទេស​ខ្មែរ​។ ព្រះ​ឧទ័យ​រាជា​អង្គ​ចន្ទ ទ្រង់​សោយ​ទី​វង្គត​នៅ គ.ស ១៨៣៤ ដោយ​រោគ​រាគ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​៤៤​ព្រះ​វស្សា​។
ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក
ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក (Passerelles Numériques) ជា អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល របស់បារាំង បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ អង្គការនេះក្រោយមកបានពង្រីកសកម្មភាពរបស់ខ្លួន ហើយឥឡូវនេះដំណើរការនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា វៀតណាម និង ហ្វីលីពីន ។
ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក ធ្វើការដើម្បីផ្តល់ឱ្យយុវជនដែលជួបការលំបាកនូវផ្លូវចេញពីភាពក្រីក្រសម្រាប់ពួកគេ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ ដោយផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវការបណ្តុះបណ្តាលដើម្បីក្លាយជាអ្នកជំនាញក្នុង វិស័យព័ត៌មានវិទ្យា ។
គោលបំណង
បេសកកម្មរបស់ ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក គឺដើម្បីផ្តល់លទ្ធភាពឱ្យយុវជនដែលមិនបានទទួលការបម្រើឱ្យរួចផុតពីភាពក្រីក្រដោយផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវលទ្ធភាពទទួលបានការអប់រំ ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈនៅក្នុងវិស័យឌីជីថល។ ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក មានគោលបំណងធានាថា យ៉ាងហោចណាស់ 90% នៃមនុស្សវ័យក្មេងដែលទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីកម្មវិធីរបស់ខ្លួន ត្រូវបានជួលក្នុងការងារដែលមានសុវត្ថិភាព។
គោលបំណងគឺដើម្បីអភិវឌ្ឍនិរន្តរភាពការងារ ពោលគឺសមត្ថភាពក្នុងការរីកចម្រើន សម្របខ្លួន វិវឌ្ឍ និងការផ្លាស់ប្តូរពេញមួយអាជីពរបស់ពួកគេ។ ទស្សនវិជ្ជារបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលគឺធ្វើឱ្យអ្នកទទួលផលរបស់ខ្លួនដើរតួក្នុងវិថីអាជីពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ដើម្បីអាចឱ្យពួកគេរួចផុតពីរង្វង់នៃភាពក្រីក្រ។ គោលការណ៍នេះបង្ហាញអំពីតម្លៃរបស់វា៖ ទំនួលខុសត្រូវ ការគោរព ទំនុកចិត្ត សាមគ្គីភាព និងវិធីសាស្រ្តទាមទារ។
ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក គាំទ្រ SDGs (គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព)។ អង្គការមិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្តេជ្ញាចិត្ត​យ៉ាង​ខ្លាំង​សម្រាប់​សមភាពយេនឌ័រ (SDG 5), ការអប់រំ​ប្រកបដោយ​គុណភាព (SGD 4) និង​គ្មាន​ភាពក្រីក្រ ( SDG 1 )។
ដើម្បីធានាបាននូវ សមភាពយេនឌ័រ អង្គការបានធ្វើការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការទទួលយកស្ត្រីយ៉ាងតិច 50% នៅក្នុងកម្មវិធីរបស់ខ្លួន។ គំរូសមភាពនេះគឺផ្ទុយស្រឡះពីការពិតនៃវគ្គបណ្តុះបណ្តាល IT ភាគច្រើន។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និស្សិតផ្នែក IT នៅសាកលវិទ្យាល័យមានត្រឹមតែ 6% ជាស្ត្រី។
អង្គការ
នៅចុងឆ្នាំ 2018ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក បានជួលមនុស្សជិត 69 នាក់ រួមទាំង 8 VSI ( អ្នកស្ម័គ្រចិត្តដើម្បីសាមគ្គីភាពអន្តរជាតិ )។
សកម្មភាព ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីកត្រូវបានអនុវត្តផងដែរដោយសារតែការរួមចំណែករបស់អ្នកស្ម័គ្រចិត្ត (អ្នកហាត់ការ ការឈប់សម្រាកសាមគ្គីភាព ឯកអគ្គរដ្ឋទូត ការឧបត្ថម្ភតាមជំនាញ។ល។ ) ច្រើនជាង 186 នាក់បានចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះក្នុងឆ្នាំ 2018 ។
សកម្មភាព
ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក ផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈរយៈពេលខ្លី (ពីរឬបីឆ្នាំ) ក្នុងវិស័យ ព័ត៌មានវិទ្យា ដល់សិស្សដែលជួបការលំបាក។
ដំណើរការជ្រើសរើស
ការជ្រើសរើស ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីកគ្របដណ្តប់ខេត្តចំនួន 15 ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា 7 ខេត្តនៅភាគកណ្តាល ប្រទេសវៀតណាម និងខេត្តចំនួន 18 នៅក្នុង ប្រទេសហ្វីលីពីន ។ ក្នុងឆ្នាំ 2018 យុវជន 10 452 នាក់បានចូលរួមក្នុងវគ្គព័ត៌មាន ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក ការស្ទង់មតិសង្គមចំនួន 669 ត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយយុវជនចំនួន 118 នាក់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាយថាហេតុ។
កម្មវិធី
ការផ្តោតសំខាន់គឺផ្តោតលើភាពមានការងារធ្វើ ដោយមានកម្មវិធីសិក្សាធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជាញឹកញាប់ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្រូវការទីផ្សារ និងតម្រូវការរបស់និយោជក។ សិស្សនឹងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ IT ជំនាញភាសាអង់គ្លេស និងជំនាញទន់។ កម្មវិធីនេះរួមបញ្ចូលទាំងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ការបណ្តុះបណ្តាលដោយដៃ និងជួយពួកគេអភិវឌ្ឍ ជំនាញដោះស្រាយបញ្ហា ។  កម្មវិធីសិក្សាក៏រួមបញ្ចូលផងដែរនូវការណែនាំអំពីអាជីព និងការបណ្តុះបណ្តាលលើការងារក្នុងទម្រង់នៃ កម្មសិក្សា ជាកាតព្វកិច្ច ដែលមានរយៈពេលពី 5 ខែដល់ 1 ឆ្នាំ អាស្រ័យលើប្រទេស។
ប្រភេទនៃការបណ្តុះបណ្តាល
នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលរយៈពេល 2 ឆ្នាំទាំងផ្នែកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធ និងបណ្តាញ ឬកម្មវិធីគេហទំព័រ។ នៅ​ពេល​បញ្ចប់​វគ្គ​បណ្ដុះបណ្ដាល និស្សិត​ដែល​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​នឹង​ទទួល​បាន​ទាំង​វិញ្ញាបនបត្រ PN និង​បរិញ្ញាបត្ររង ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ ​ក្រសួង​យុវជន អប់រំ និង​កីឡា​កម្ពុជា ។
នៅ ប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយភាពជាដៃគូជាមួយ សាកលវិទ្យាល័យ San Carlos និស្សិតទទួលបានវគ្គបណ្តុះបណ្តាលរយៈពេល 2,5 ឆ្នាំផ្នែក IT ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការបណ្តុះបណ្តាលនេះ PN ផ្តល់នូវការបណ្តុះបណ្តាលជីវិតប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ និងសកម្មភាពផ្សេងទៀតដែលអាចឱ្យពួកគេលើកកម្ពស់សក្តានុពលជំនាញទន់របស់ពួកគេ។  និស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រដែលផ្តល់ដោយ USC និងវិញ្ញាបនបត្រ PN ។
នៅ ប្រទេសវៀតណាម បច្ចុប្បន្ននេះប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក វៀតណាមកំពុងធ្វើការជាមួយ មហាវិទ្យាល័យបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ ដាណាំង ដើម្បីសហការក្នុងការរចនាកម្មវិធីសិក្សា និងចែករំលែកការបណ្តុះបណ្តាល៖ ការបណ្តុះបណ្តាលរយៈពេល 3 ឆ្នាំត្រូវបានផ្តល់ជូនក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធី និងការធ្វើតេស្ត។ លើសពីនេះ PN ផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលទូទៅលើជំនាញវិជ្ជាជីវៈ។  នៅចុងបញ្ចប់នៃវគ្គបណ្តុះបណ្តាល និស្សិតដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សាទទួលបានសញ្ញាបត្រមហាវិទ្យាល័យ ដែលទទួលស្គាល់ដោយក្រសួងការងារពិការ និងសង្គមកិច្ចវៀតណាម និងវិញ្ញាបនបត្រ ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក
ភាពជាដៃគូ
ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក ទទួលបានការគាំទ្រពីក្រុមហ៊ុនដៃគូរបស់ខ្លួនដូចជា ប្រពន្ធ័សុីស្កូ, Econocom, Avanade France,  Econocom,  Palo IT,  Accenture  និង Société Générale Corporate Foundation for Solidarity ។
ដៃគូក្នុងស្រុកនៅក្នុងប្រទេសប្រតិបត្តិការនីមួយៗរួមមាន Synacy (នៅប្រទេសហ្វីលីពីន) និង Web Essentials (នៅកម្ពុជា)។
ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក ក៏ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីភាពជាដៃគូជាមួយសាកលវិទ្យាល័យក្នុងស្រុកផងដែរ។ សាកលវិទ្យាល័យ San Carlos ក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីនគាំទ្រការបង្កើត ប៉ាសឺរ៉ែល​ នុយមឺរីក។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ
នាយករដ្ឋបាលក្រុង-ស្រុក
= តួនាទី និងភារកិច្ចរដ្ឋបាលស្រុក-ក្រុង = ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និងគណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុងត្រូវមាននាយករដ្ឋបាលមួយរូប ហៅថានាយករដ្ឋបាលសាលាស្រុក-ក្រុង។  នាយករដ្ឋបាលសាលាស្រុក-ក្រុងត្រូវមាន​នាយក​រងរដ្ឋបាលសាលាស្រុក-ក្រុងយ៉ាងច្រើនពីររូបជាជំនួយការ។
១.ការងារ និងភារកិច្ចរបស់នាយករដ្ឋបាលស្រុក-ក្រុង
-  ធ្វើរបាយការណ៍ និងត្រូវមានគណនេយ្យភាពចំពោះគណៈអភិ​បាល​ស្រុក-ក្រុង អភិបាលស្រុក-ក្រុង និងក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុងរបស់ខ្លួន
-  រៀបចំ និងដាក់ជូនគណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុងពិនិត្យ សម្រេចនូវកិច្ចការ​រដ្ឋបាលប្រចាំថ្ងៃក្នុងសាលាស្រុក-ក្រុង ក្នុងក្របខ័ណ្ឌសមត្ថកិច្ចរបស់​គណៈ​អភិបាលស្រុក-ក្រុង ហើយត្រូវធានាថា កិច្ចការទាំងនោះត្រូវបាន​រៀបចំឡើងស្របតាមច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្ដ និងទម្រង់​បែបបទនៃលិខិតស្នាមរដ្ឋបាល
-  ធ្វើជាសេនាធិការជូនអភិបាលស្រុក-ក្រុង និងប្រធានក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង ក្នុងការត្រៀមរៀបចំសេចក្ដីព្រាងរបៀបវារៈនៃកិច្ចប្រជុំទាំង​អស់​របស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង រួមទាំងការសម្របសម្រួលក្នុងការ​រៀបចំ​ឯកសារ និងខ្លឹមសារសម្រាប់របៀបវារៈនីមួយៗ​នៃកិច្ចប្រជុំទាំង​អស់របស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង ស្របតាមបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា​របស់ខ្លួន។ សេចក្ដីព្រាងរបៀបវារៈ ឯកសារ និងខ្លឹមសារ​ទាំង​អស់ ដែលនាយករដ្ឋបាលសាលាស្រុក-ក្រុងបានរៀបចំ សម្រាប់ដាក់ជូនកិច្ច​ប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង ត្រូវដាក់ជូនគណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង ដើម្បី ពិនិត្យ និងផ្ដល់យោបល់ជាមុន លើកលែងតែមានការកំណត់​ផ្សេង​ដោយច្បាប់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្ដនានា
-  ធ្វើជាសេនាធិការជូនក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុងក្នុងការរៀបចំ និងបែងចែក​លិខិតអញ្ជើញប្រជុំ ការរៀបចំទីកន្លែងប្រជុំ និងកំណត់ហេតុ​គ្រប់​កិច្ចប្រជុំទាំងអស់របស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង
-  ត្រៀមរៀបចំកិច្ចការនានា សម្រាប់បម្រើឱ្យកិច្ចប្រជុំទាំងអស់​របស់គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង តាមការណែនាំរបស់អភិបាលស្រុក-ក្រុង
-  ធានាក្នុងការទទួល និងបែងចែកលិខិតស្នាម ឯកសារនានាឱ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវដល់សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង អភិបាលស្រុក-ក្រុង និងអភិ​បាល​រងស្រុក-ក្រុង ព្រមទាំងក្រសួង ស្ថាប័ន មន្ទីរ អង្គភាព ការិយា​ល័យ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធនានា
-  គ្រប់គ្រង និងប្រើប្រាស់ត្រារដ្ឋបាលស្រុក-ក្រុងឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាម​ការ​កំណត់
-  ធានារក្សាទុកដាក់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងគង់វង្សនូវឯកសារ លិខិត​បទដ្ឋានទាំងអស់របស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និងគណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង និងរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន
-  បំពេញភារកិច្ចផ្សេងទៀត តាមការប្រគល់ភារកិច្ចពីក្រុមប្រឹក្សា​ស្រុក-ក្រុង គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង អភិបាលស្រុក-ក្រុង ឬដែលតម្រូវដោយ​ច្បាប់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្ដនានា។
ប្រាសាទហប់
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប ហប់
ប្រាសាទសង្កែ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទសង្កែ ដែលមានទ្រុឌទ្រុម ប្រាសាទសង្កែមានទីតាំងស្ថិតភូមិកិបកុប ឃុំស្រែណូយ ស្រុកវ៉ារិន ខេត្តសៀមរាប។ បើយើងធ្វើដំណើរពីភូមិទួលគ្រួសទៅតាមបណ្តោយភូមិព្រៃខ្មាំង ភូមិកិបកុប ប្រហែលមានចំងាយផ្លូវ ៧.៥០គម (ស្ថានភាពផ្លូវគោយន្តបច្ចុប្បន្ន) និងពីភូមិខ្នាផ្ទោលទៅទិសខាងលិចឆ្វេងដៃតាមផ្លូវគោយន្តប្រហែល ៦គម(ផ្លូវ៦៧បច្ចុប្បន្ន)។ ធ្វើដំនើរត្រូវឆ្លងអូរ ផ្លូវគោយន្ត និងល្បាប់ខ្សាច់ ចំការដំឡូង ចំការចាន្ទីជាច្រើនហិចតាទើបដល់ត្រពាំងទឹក កូនអូរ និងប្រាសាទនៅប៉ែកខាងលិចប្រហែល ១៥០មពីត្រពាំងទឹក ។ រូបភាពតូច|ផ្នែកខាងក្នុងប្រាសាទសង្កែ ស្ថានភាពប្រាសាទនេះមិនខុសពីប្រាសាទខ្លាកូនទេ វាស្លិតក្នុងព្រៃជ្រៅជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ណាមួយវាត្រូវបានយារយីរដោយឈើផង ដោយមនុស្សាផង ដោយការជីកកកាយរកវត្ថុបុរាណពីទមឡផង និងដោយការទន្ទ្រានយកដីធ្វើកសិកម្មផង ប្រាសាទនេះសឹងថារំលំដួលផ្ងារគ្រឹះទៅហើយ ។ ជាក់ស្តែងវាស្ថិតនៅលើទួលរាងមូលដែលមានផ្ទៃមាត្រ១០០ម ហ៊ំដោយគូទឹកមួយបែរមុខទៅទិសខាងកើតរកស្រះទឹក ប្លង់វាប្រហែលភ្ជាប់ដោយមណ្ឌបមួយ ក្លោងទ្វារមួយទៅពីរ អមសង្ខាងដោយបណ្ណាល័យស្ថាបនាអំពីឥដ្ឋ តែនៅសល់មួយខាងស្ដាំដៃ រីតួប៉មមានរហូតដល់ទៅបីសង់តម្រៀបគ្នាជាងត្បូង តែខាងត្បូងត្រូវបានគេគាស់កាយអស់អន្លើរៗហើយ។ ជុំវិញនោះយើងបានឃើញកំពូលលើប្រាសាទមួយដាក់លើជើងទម្រ (ជើង) កំបោរបាយអរបុរាណ(លិច) ជើងទម្រកប់ដី(ត្បូង)ផ្បាច់លំអរត្របកផ្កាឈូក(ត្បូង) មេទ្វារឆ្វេងក្បែរប្រាសាទដែលមានអក្សរចារឹកមួយផ្ទាំង(កើត) ក្រៅពីនោះយើងបានឃើញកំទេចឥដ្ឋ បាយអរ បំណែកសិលាក្រានីត ថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀមរាបរយដុំទៀត ។ ជាក់ស្តែងតួប៉មកណ្តាលនៅមានកំពស់ជញ្ជាំងខាងជើងប្រហែល ៦ម ខាងលិច៣.៥ម និងខាងត្បូង៤ម ។ បច្ចុប្បន្នក្រៅពីដំឡូងមីជុំវិញនោះ គេក៏គាស់ព្រៃ គាសគ្រឹះប្រាសាទដាំដំឡូពីលើទៀត សឹងថាការបំផ្លាញនោះមិនចេះចប់សោះ ។ ល្មមបានហើយ, គួរនាំគ្នាថែរក្សាវាខ្លះទៅ! យើងមិនត្រូវប៉ះពាល់កេរដំណែលដូនតាយើងទេ ត្រូវជៀសវាងអោយឆ្ងាយដើម្បីរក្សាទុកដល់កូនចៅយើងដើម្បីសិក្សាស្វែងយល់អំពីវា ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប សង្កែ
ជនជាតិចិន
ប្រជាជនចិន ឬ ជនជាតិចិន សាមញ្ញ គឺជាប្រជាជន ឬក្រុមជនជាតិដែលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយ ប្រទេសចិន ជាធម្មតាតាមរយៈជនជាតិភាគតិច សញ្ជាតិ សញ្ជាតិ ឬទំនាក់ទំនងផ្សេងទៀត។
ជនជាតិ​ចិន ឬ​ហាន ​គឺជា​ក្រុម ​ជនជាតិភាគតិច ​ធំជាងគេ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ចិន ដែល​មាន​ប្រមាណ​ជា 92% នៃ ​ប្រជាជន​ចិន​ដីគោក ​។ ពួកគេរួមមានប្រហែល 95%, 92% និង 89% នៃប្រជាជនតៃវ៉ាន់, ហុងកុង,  និង ម៉ាកាវ រៀងគ្នា។    ពួកគេក៏ជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោក ដែលរួមមានប្រហែល 18% នៃ ចំនួនប្រជាជនពិភពលោក ។
នៅខាងក្រៅប្រទេសចិន ពាក្យ "ចិនហាន" និង "ចិន" ច្រើនតែត្រូវបានផ្សំឡើង ចាប់តាំងពីអ្នកដែលបានកំណត់អត្តសញ្ញាណ ឬចុះឈ្មោះជាជនជាតិហាន គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសចិន។  មានជនជាតិភាគតិចចំនួន 55 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ នៅក្នុងប្រទេសចិន ដែលអាចកំណត់ថាជា "ជនជាតិចិន" ផងដែរ។
ប្រជាជនមកពីកោះតៃវ៉ាន់ ដែលជាផ្លូវការថាជាសាធារណៈរដ្ឋចិន (ROC) ក៏អាចត្រូវបានគេហៅថា "ជនជាតិចិន" នៅក្នុងបរិបទផ្សេងៗ បើទោះបីជាពួកគេជាធម្មតាត្រូវបានគេហៅថា " តៃវ៉ាន់ " ក៏ដោយ។ ទឹកដី​តៃវ៉ាន់​មាន ​ជម្លោះ ហើយ ROC មាន ​កម្រិត​ការ​ទទួល​ស្គាល់​អធិបតេយ្យភាព​របស់​ខ្លួន ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
សាក់ឡូ
Sir Charles Spencer "កីឡាករ Charlie" Chaplin, KBE (16 មេសា 1889 - 25 ធ្នូ 1977) គឺជាតារាសម្តែងអ្នកផលិតខ្សែភាពយន្ត, កម្មវិធីតែងកំប្លែងភាសាអង់គ្លេសនិងអ្នកដែលបានកើនឡើងដល់កិត្តិនាមនៅក្នុងសម័យស្ងៀមនោះទេ។ ឆាភ្លីនបានក្លាយជារូបតំណាងទូទាំងពិភពលោកតាមរយៈបុគ្គលិកលក្ខណៈអេក្រង់របស់គាត់ "ការ Tramp" និងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃតួរលេខដែលសំខាន់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃឧស្សាហកម្មខ្សែភាពយន្តនេះ។ [1] អាជីពរបស់លោកមានរយៈពេលជាង 75 ឆ្នាំមកហើយក្នុងសម័យពីកុមារភាពរហូតទាល់ Victorian មួយឆ្នាំ មុនពេលលោកស្លាប់នៅឆ្នាំ 1977 និងរាប់បញ្ចូលទាំងពីរនិងការចម្រូងចម្រាសសរសើរ។
គណៈអភិបាលក្រុង-ស្រុក
១. តួនាទីរបស់គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង
-  ការពិនិត្យមុខងារ ភារកិច្ច និងធនធានទាំងអស់ដែលបានប្រគល់ ឬបានផ្ទេរមកឱ្យក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និងរបៀបរបប បែបបទ នីតិវិធី​នៃការអនុវត្ដមុខងារ ភារកិច្ច និងការចាត់ចែងធនធានទាំងនោះ
-  ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ដ្រ និងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធ ប្រព័ន្ធ និង​ធនធាន ដើម្បីទទួលយកមុខងារ ភារកិច្ច និងធនធាន ដែលបាន​ប្រគល់ ឬបានផ្ទេរ ស្របតាមច្បាប់ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល​រាជធានី ខេត្ដ ស្រុក-ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ
-  ផែនការអភិវឌ្ឍន៍រយៈពេលប្រាំឆ្នាំ និងកម្មវិធីវិនិយោគបីឆ្នាំ​រំកិល​ប្រចាំឆ្នាំ
-  ក្របខ័ណ្ឌចំណាយរយៈពេលមធ្យម និងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ
-  គម្រោងថវិកាប្រចាំឆ្នាំ
-  ការងារហិរញ្ញវត្ថុ និងទ្រព្យសម្បត្ដិរបស់ស្រុក-ក្រុង
-  ការបង្កើត ការកែសម្រួល ឬការរំសាយការិយាល័យនានា
-  ការកំណត់នីតិវិធីរដ្ឋបាល និងហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការិយាល័យ និង​បុគ្គលិករបស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង
-  ការកំណត់យុទ្ធសាស្ដ្រ ដើម្បីអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពដល់ក្រុមប្រឹក្សា​ស្រុក-ក្រុង គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង និងបុគ្គលិករបស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង
-  ការរៀបចំរបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ ដាក់ជូនក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង ពិនិត្យ និងអនុម័តមិនឱ្យលើសពី៤៥ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីដំណាច់ឆ្នាំនីមួយៗ ដែល​ពាក់ព័ន្ធនឹង ៖
+      ដីកា និងសេចក្ដីសម្រេចនានាដែលបានដាក់ចេញដោយក្រុម​ប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និងសកម្មភាពលទ្ធផលនៃការអនុវត្ដ
+      របាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ
+      ការវាយតម្លៃអំពីការបំពេញការងាររបស់គណៈអភិបាល​ស្រុក-ក្រុង និងបុគ្គលិករបស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង
+      វិធានការចាំបាច់ ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការអនុវត្ដការ​ងារ​របស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង
+      វិធានការចាំបាច់ដើម្បីលើកកម្ពស់សមភាពយេនឌ័រ
+      កិច្ចការផ្សេងៗទៀត ដែលក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុងយល់ឃើញថា​ចាំ​បាច់ ត្រូវដាក់បញ្ចូលក្នុងរបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ របស់ខ្លួន
-  របាយការណ៍ប្រចាំខែ ត្រីមាស និងឆមាស
-  ការបង្កើតគណៈកម្មាធិការ ឬអនុគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការ​ងារ​នានា តាមការចាំបាច់ដើម្បីជួយដល់ការអនុវត្ដការងាររបស់​ក្រុម​ប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង
-  ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ដ្រផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានដល់សាធារណជន ដូច​ជា​ការរៀបចំក្ដារព័ត៌មាន ការបិទផ្សាយព័ត៌មាននៅលើក្ដារ​ព័ត៌​មាន និងការស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាននានា ជូនប្រ​ជា​ពលរដ្ឋក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន
-  ការដោះស្រាយសំណើ សំណូមពរ និងបញ្ហាប្រឈមនានារបស់​សង្កាត់
-  ការធ្វើប្រតិភូកម្មមុខងារ ភារកិច្ច និងការគាំទ្រដល់ក្រុមប្រឹក្សា​សង្កាត់
អភិបាលស្រុក-ក្រុងមានតួនាទីជាតំណាងក្រសួង ស្ថាប័ននានារបស់រាជរដ្ឋា​ភិ​បាលក្នុងស្រុក-ក្រុង។ ក្នុងតួនាទីជាតំណាងក្រសួង ស្ថាប័ននានារបស់រាជរដ្ឋាភិបាល អភិបាលស្រុក-ក្រុងត្រូវ ៖
បញ្ជាក់ ៖
+ ចំពោះសេចក្ដីរាយការណ៍ក្រៅពីនោះរបស់ការិយាល័យ អង្គភាព និង​ទីភ្នាក់​ងារនានារបស់ក្រសួង ស្ថាប័នដែលប្រចាំនៅស្រុក-ក្រុង ត្រូវចម្លងជូន​សាលាស្រុក-ក្រុង។
២.   របៀបរបបការងាររបស់គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង
ក្នុងការអនុវត្ដតួនាទី ភារកិច្ចរបស់ខ្លួន គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង អភិបាលស្រុក-ក្រុង អភិបាលរងស្រុក-ក្រុងត្រូវពិនិត្យ ពិចារណាលើចំណុចសំខាន់ៗមួយចំនួន ដែល​ពាក់​ព័ន្ធនឹងរបៀបរបបអនុវត្ដការងារដូចខាងក្រោម ៖
គ្រីស្តុប កូឡុំ
អ្នករុករកនិង ជានាវិកលោក គ្រឹស្តុបផើ កូឡំបូស (Christopher Columbus) បានកើតនៅឆ្នាំ ១៤៥១ នៅសាធារណៈរដ្ធ ជេណោ(Genoa) ប្រទេស​អ៊ីតាលី។ នាវាចរណ៍តាមសមុទ្រលើកដំបូងរបស់គាត់គឺទៅតាមមហាសមុទ្រ អាត្លង់ទិច (Atlantic Ocean) នៅក្នុងឆ្នាំ១៤៧៦ ដែ​ល​ជា​​តម្លៃដ៏សំខាន់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់។ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើការសាកល្បងក្នុងការធ្វើដំណើទៅទ្វីបអាព្រិច ពី បីដង។ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៩២ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើដំណើចាកចេញពីប្រទេសអេស្ប៉ាញនៅទីក្រុង សាន់តា ម៉ារី(Santa Maria) ជាមួយ ភីនតា និង នីណា លើ​ផ្លូវ​ដ៏វែងឆ្ងាយ។ គាត់បានធ្វើរឿងដ៏អស្ចារ្យមួយសម្រាប់ទ្វីបអ៊ីរ៉ុបទាំងមូលដោយបាន បង្ហាញនូវទ្វីបថ្មីមួយទៀតគឺទ្វីបអាមេរិកនិងបើកផ្លូវ​អាណានិគមន៍​ទៅលើទ្វីបថ្មីនោះ។
មុនពេលធ្វើនាវាចរពណ៍
អ្នករុករកនិងជានាវិក លោក គ្រឹស្តុបផើ កូឡំបូស (Christopher Columbus) បានកើតនៅឆ្នាំ ១៤៥១ នៅសាធារណៈរដ្ធ ជេណោ(Genoa) ប្រទេសអ៊ីតាលី ជាកូននៃអ្នកត្បាញ។ កូឡំបូស (Columbus) ធ្វើដំណើតាមសមុទ្រតាំងតែពីគាត់នៅវ័យជំទង់ នឹងប្រកបរបរជានាវឹកនៅសមុទ្រ មីឌីទែរ៉ានេ (Mediterranean) និងសមុទ្រ អេជេន (Aegean)។ ដូចជាការធ្វើដំណើតាមសមុទ្រមួយទៅកោះដ៏ធំមួយរបស់ប្រទេសក្រិចគឺ ឃីអូស(Khios) នៅក្នុងថ្ងៃដ៏ពិសេសមួយរបស់​ក្រិចដែលធ្វើឲ្យគាត់មានភាពស្និទ្ធស្នាលដែលត្រូវឲ្យគាត់ធ្វើដំណើមកកាន់អាស៊ី។ នាវាចរណ៍​តាម​សមុទ្យ​​លើកដំបូងរបស់គាត់គឺទៅតាមមហាសមុទ្យ អាត្លង់ទិច (Atlantic Ocean) នៅក្នុងឆ្នាំ១៤៧៦ ដែលជាតម្លៃដ៏សំខាន់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់ ដូចជា​ការ​ធ្វើជំនួញតាមនាវា ដោយគាត់បរនាវាដោយជួបប្រទះការចាប់នាវាពីប្រទេសបារាំងតាមឆ្នេប្រទេស ប៉ទុយហ្កាល់ (Portuguese) ហើយ​នាវា​របស់​គាត់ត្រូវបានគេដុត បន្ទាប់មកកូឡំបូស (Columbus) បានហែលទឹកទៅច្រាំងសមុទ្រប្រទេសប៉ទុយហ្កាល់ (Portuguese) ហើយគាត់​បានធ្វើដំណើទៅលីប៊ន (Lisbon) ប្រទេស ប៉ទុយហ្កាល់ (Portuguese)  ហើយនៅទីនេះគាត់បាន ស្នាក់នៅនិងរៀបការ ដោយជាមួយ ភើលីប៉ា ហ្វើរេស្ត្រេលឡូ (FelipaPerestrello)។ គាត់ទាំងពីមានកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ ឌីហ្គូ(Diego) នៅកំឡុងឆ្នាំ១៤៨០។ មិនយូប៉ុន្មាន​ប្រពន្ធរបស់គាត់បានស្លាប់បន្ទាប់ពីគាត់ត្រលប់ទៅអេស៉្បាញវិញហើយគាត់មានកូនប្រុសម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ហ្វើណាន់ដូ(Fernando) ជាកូនឥត​ខាន់​ជាមួយ ប្រេត្រីស អ៊ើរីគ្វីស ឌើ អារានា (Beatriz Enriquez de Arana)។ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើការសាកល្បង​ក្នុងការ​ធ្វើដំណើ​ទៅ​ទ្វីប​អាព្រិច ពីបីដងហើយបានទទួលចំនេះដឹងពីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច (Atlantic) ដោយបានធ្វើដំណើពីភាគខាងលិចឈៀងខាងកើត ពីកោះ កាណារី (Canary)។ ការបិទផ្លូវពានិជ្ជកម្មដោយសាសនាអ៊ីស្លាមនៅចំកណ្ដាល ធ្វើឲ្យមានការពិបាកធ្វើដំណើទៅភាគខាងកើត គឺចិន​និង​ឥណ្ឌា។ សេចក្ដីសង្ឈឹមមានតែធ្វើនាវាចរព៍ឆ្លងកាត់ជុំវិញពីភពលោកតាមមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច (Atlantic Ocean) ឲ្យរហ័សនិងមានសុវត្តិភាព កូឡំបូស (Columbus) បាននឹងឃើញផែនការមួយដោយធ្វើដំណើតាមកប៉ាល់ពីទិសភាគខាងលិចឲ្យទៅដល់ភាគកើត។ ការប៉ាន់ស្មានរបស់គាត់​ដែលផែនដីមានរាងជាស្វែគឺប្រហែល៦៣%នៃទំហំពិតរបស់វា ហើយ ចម្ងាយចន្លោះពីកោះ កាណារីទៅប្រទេសជប៉ុនប្រហែល ២.៣០០miles។ មានអ្នកទំនាញខាងនាវាចរណ៍ដែលចូលរួមជាមួយគាត់ជាច្រើនមិនយល់ស្របតាមគាត់ហើយក៏មិនយកខ្លួនទៅប្រថុយនឹកដំណើរនាវាចរណ៍នៅសតវត្សរ៍ទី២មុនគ្រិស្ដសករាជ។ តាមការប៉ានស្មានប្រវែង មួយជុំផែនដីមានចម្ងាយប្រហែល២៥,០០០miles។ វាធ្វើឲ្យចម្ងាយចន្លោះពីកោះកាណារី (Canary) ទៅប្រទេស​ជប៉ុនប្រហែល១២.២០០miles។ អ្នកជំនាញទាំងនោះបដិសេធនឹងកូឡំបូស (Columbus) ពីរឿងចម្ងាយ​ចន្លោះពីកោះ​កាណារី (Canary) ទៅប្រទេសជប៉ុន ហើយប្រកែកពីការធ្វើនាវាចរណ៍តាមសមុទ្រពីអ៊ីរ៉ុបទៅគឺគ្មានផ្លូវអាចទៅបានទេ។
ដំណើ​នា​វាចរណ៍​ តាម​សមុទ្រ​លើកដំបូងទៅកាន់ពីភពលោកថ្មីបំណងរបស់កូឡំបូស (Columbus) ដែលត្រូវការកប៉ាល៣ដើម្បីធ្វើ​ការរុករក​តាមផ្លូវ​សមុទ្រ​ត្រូវបានបិសេធពីស្ដាច់ប៉ទុយហ្កាល់កូឡំបូស (Columbus) បានយកគម្រោងដំបូងរបស់គាត់ទៅជេណោ(Genoa) ប្រទេសអ៊ីតាលី ហើយ​បន្ទាប់​មកទៅ វេនិក(Venice) ប៉ុន្តែត្រូវបានបដិសេធដូចគ្នា។ បន្ទាប់មកគាត់បានធ្វើដំណើទៅប្រទេសរាជាធិបតេយ្យ អេស៉្បាញ ជួបជាមួយនឹង អ៊ីសាបែលឡា (Isabella) នៅ ខាស្ទីល(Castille) និង ហ្វើណាន់ដូ(Ferdinand) នៅ អារ៉ាហ្កន (Aragon) ក្នុងឆ្នាំ១៤៨៦។ អ្នក​ជំនាញ​ខាងនាវាចរពណ៍របស់គាត់ក៏មានការមិនទុកចិត្តនូវរឿងដែលគាត់គិតនេះដែរ ហើយកូឡំបូស (Columbus) ក៏បានប្រកែកដោះ​ស្រាយពី​រឿងនេះ។ ទោះជាគំនិតរបស់គាត់យ៉ាងណាក៏ដោយក៏មានការជួយពីព្រះរាជា សម្រាប់រក្សាថ្លៃឈ្នួលរបស់កូឡំបូស (Columbus)។ តែការផ្ដោត​សំខាន់របស់ពួកគេគឺនៅតែសង្គ្រាមជាមួយសាសនាអ៊ីស្លាម ហើយកូឡំបូស (Columbus)មានតែរង់ចាំ។កូឡំបូស (Columbus) នៅតែបន្ត​បញ្ចុះ​បញ្ចូលស្ដេចនៅរាជវាំង បន្ទាប់ភ្លាមៗនោះទាហានអេស៉្បាញបានចាប់ខ្លួន គាត់នៅតំបន់ការពាររបស់សាសនាមូស្លីមនៅ ក្រាណាដា (Granada) ក្នុង​ខែ​មករា​ឆ្នាំ១៩៤២ ហើយស្ដេចបានយល់ព្រមផ្ដល់ទុនសម្រាប់បេសកកម្មរបស់គាត់។ នៅខែកក្កដាឆ្នាំ១៩៤២កូឡំបូស (Columbus)បានចាកចេញពី​អេស៉្បាញពី សាន់តាម៉ារី(Santa Maria) ជាមួយ ភីនតា និង នីណា លើផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយ។ បន្ទាបពី៣៦ថ្ងៃនៃការចេញដំណើរបស់គាត់ កូឡំបូស (Columbus) និងកម្មករក្នុងកប៉ាល់ បានឈានជើងដល់ កោះមួយដែលជាកោះប៉ាហាម៉ាស (Bahamas) បច្ចុប្បន្ន ហើយកំពុងទាមទាកោះនេះឲ្យទៅជាអេស៉្បាញ នៅទីនោះគាត់ជួបរឿងគួឲ្យខ្មាសមួយនៅទីនេះ ប៉ុន្តែវាជាក្រុមមួយនៃដែនដីកំណើតដែលប្រកបដោយមិត្តភាព វាជាកន្លែងមួយ ជាអ្នកដែលបើកពាណិជ្ជកម្មនៃការផ្លាស់ប្ដូរកែវ គ្រាប់អង្កាំ បាល់សំឡី សេក នឹង លំពែង តាមទូកក្ដោង អ្នកនៅទ្វីបអ៊ីរ៉ុបបានសង្គេតឃើញអ្នកនៅទីនេះមានការពាក់ តុបតែង ពីរបស់ ធ្វើពីមាស បន្តិចបន្ទួចផងដែរ។ កូឡំបូស (Columbus) និងគ្នារបស់គាត់បានបន្តរការធ្វើដំណើរបស់ពួកគេទៀត។ ទៅមើលកោះ គុយបា (Cuba) និង ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola) សព្វថ្ងៃគឺ ហៃទី (Haiti) និង សាធារណៈរដ្ឋ ដូមីនីកា(Dominican Republic) ហើយពួកគេបានជួបជាមួយមេដឹកនាំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់កំណើតនោះ។ នៅក្នុងកំឡុងពេលនោះដែរ សាន់តា ម៉ារី (Santa Maria) ត្រូវបានចុះចតនៅច្រាំង ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola)។ ជាមួយនឹងការជួយពីអ្នកនៅលើកោះ កូឡំបូស (Columbus) និងក្រុមរបស់គាត់បានតាំងទីលំនៅ វីឡា ឌើ លា ណាវីដាដ(Villa de la Navidad) "Christmas Town" ជាមួយនឹងឈើកប៉ាល់។ បុរស៣៩នាក់បានស្នាក់និង តាំងទីលំនៅនៅពីខាងមុខ។ ជំនឿជាក់នៃការរុករករបស់គាត់បានមកដល់ទ្វីបអាស៊ី ហើយសង់ផ្ទះរបស់គាត់ដោយប្រើទូកក្ដោងចំនួន២។
គ្រាបន្ទាប់នៃដំណើនាវាចរណ៍លើសមុទ្រ
ការត្រលប់មកប្រទេសអេស៉្បាញវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៤៩៣ កូឡំបូស (Columbus) បានផ្ដល់ការទុកចិត្ត ដោយនិយាយរាយការណ៍បំផ្លើសបន្តិចបន្ទួច និង ទទួលបានភាពកក់ក្ដៅពីព្រះរាជា។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែរគាត់បានធ្វើបេសកកម្មជាលើកទីពីរ ដើម្បីរុករកកោះបន្ថែមទៀតនៅសមុទ្រ កាលីបង់(Caribbean Ocean)។ ការមកដល់ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola)ខាងលើនេះ កូឡំបូស (Columbus) និង កម្មករក្នុងកប៉ាល់របស់គាត់បានស្វែងរកឃើញនូវភូមិស្ថាន ណាវីដាដ (Navidad) ដែលធ្លាប់បានបំផ្លាញដោយការសម្លាប់រង្គាលពីនាវឹកកប៉ាល។ វាជាបំណងរបស់ម្ចាស់ស្ដ្រី មានគំនិតចង់អមនុស្ស ដែលជាអ្នកបង្កើតរបបទាសភាព និងការមើលងាយមើលថោក។ ហើយកូឡំបូស (Columbus) បានបង្កើតនយោបាយពលកម្មការងារ នៅស្រុក កំណើតនោះបង្កើតភូមិស្ថាននេះឡើងវិញនិងដើម្បីរុករកមាស ដោយមានជំនឿថាវានឹងភស្ដុតាងនៃវត្ថុមានតម្លៃ។ ការខំប្រឹងប្រែងរបស់គាត់បង្កើតបានជាផលរួមតូចមួយ នៃមាស និង សេចក្ដីស្អបខ្ពើមដ៏ធំមួយពីសំណាក់ប្រជាជនកំណើតនៅទីនោះ។ មុនពេលគាត់ត្រលប់មកអេស៉្បាញវិញ កូឡំបូស (Columbus)  បានបាត់បង់ប្អូនប្រុសរបស់គាត់ បាថូឡូមេវ(Bartholomew) និង ឌីហ្កូ(Diego) ទៅដឹកនាំភូមិស្ថាន ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola)។ ហើយគាត់ ធ្វើនាវាចរណ៍មិនបង្អន់ជុំវិញកោះ ការីប ប៊ីន(Caribbean) ដ៏ធំឆ្ងាយជាងការគិតរបស់គាត់ គាត់បានរកឃើញកោះ ដែលជារបស់ប្រទេសចិន។ វាមិនមែន ការធ្វើនាវាចរណ៍លើកទី៣ ដែលកូឡំបូស (Columbus) មកដល់កន្លែងពិតមួយនៃការរុករកទន្លេ អូរីណូកូ(Orinoco) បច្ចុប្បន្នគឺ វីនេស៊ូអេឡា (Venezuela)។  ភ័ព្វអាក្រក់អ្នកគ្រប់គ្រងនៅភូមិស្ថានហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola) ដោយធ្វើឲ្យរឿងកាន់តែធំឡើងៗនូវចំនុចដ៏ចចេស ជាមួយនឹងការតាំងលំនៅ ពួកគេបានយល់ខុសចំពោះកូឡំបូស (Columbus) ហើយប្ដឹងតវ៉ាពីទ្រព្យសម្បត្តិនិង មិនសុខចិត្តពីភាពខ្វះដឹកនាំនៃប្អូនប្រុសរបស់គាត់។ បន្ទាប់មកប្រទេសអេស៉្បាញបានផ្ញើអ្នករាជកា មកជួបនឹងកូឡំបូស (Columbus) នឹងបានឲ្យដកហូតអំនាចរបស់គាត់។ គាត់បានត្រលប់មកប្រទេសអេស៉្បាញវិញដោយជាប់ច្រវាក់នៅមុខព្រះ ហើយត្រូវបានចោទប្រកាន់ ប៉ុន្តែ កូឡំបូស (Columbus) បានបាត់បង់ងារជាអភិបាលនៃប្រទេសឥណ្ឌានឹងសម្រាប់ពេលជាច្រើននៃការបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិរហូតដល់ការធ្វើនាវាចរណ៍លើសមុទ្ររបស់គាត់ ស្ដេចដែលគួរឲ្យជឿជាក់ ហ្វើឌីណាន់(Ferdinand) បានឲ្យកូឡំបូស (Columbus) ដែលធ្វើនាវាចរម្ដងទៀតហើយគាត់សន្យាថា អាចនាំយកនូវទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនមកវិញ។ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើនាវាចរណ៍ជាលើកចុងក្រោយរបស់កាត់នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥០២ ទៅទិសខាងកើតដល់ឆ្នេនៃអាមេរិកកណ្ដាល។ ក្នុងស្វែងរកមិនទទួលជោគជ័យសម្រាប់ការស្វែងរកផ្លូវទៅសមុទ្រឥណ្ឌា។ ព្យុះបានបក់កប៉ាល់របស់គាត់ នាវឹក នឹងកម្មករកប៉ាល់ឲ្យទៅដល់លើកោះមួយនៃ គុយបា។ ក្នុងពេលនោះដែរ តំបន់នៅលើកោះ ស្ពានៀដ (Spaniards) ខ្វះខាតវិធីព្យាបាល និង មានការបញ្ហារឿងមាស ហើយបដិសេធមិនផ្ដល់អាហាឲ្យពួកគេ។ ក្នុងការនឹងឃើញកូឡំបូស (Columbus) បានពិគ្រោះនឹងបង្កើតផែនកាមួយឈ្មោះថាភូនីស (Punish) អ្នកនៅលើកោះបាននិយាយពីព្រះចន្ទ។ នៅថ្ងៃទី២៩ខែកុម្ភៈឆ្នាំ១៥០៤ មានសូគ្រាសដោយធម្មជាតិ មានភាពគ្រប់គ្រាន់ដើម្បី ពានិជ្ជកម្មម្ដងទៀតជាមួយស្ពានៀដ (Spaniards)។ ក្រុមជួយសង្គ្រោះដែលព្រះរាជាហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola) បញ្ជូនមកបានមកដល់នៅខែ មិថុនា ហើយកូឡំបូស (Columbus) និងគ្នារបស់គាត់បានត្រលប់ទៅអេស៉្បាញវិញនៅខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ១៥០៤។
Popular culture
Columbus, an important historical figure, has been depicted in fiction, cinema and television, and in other media and entertainment, such as stage plays, music, cartoons and games.
ល្វី ឯម
​សម្ដេច​ព្រះ​ធម្មលិខិត ល្វី ឯម
សាស្ត្រាចារ្យ ឈឹម ស៊ុម រៀបរៀង ស៊ុម|សម្តេច​ព្រះធម្មលិខិត ល្វី ឯម
កុមារភាព
កុមារ ឯម ប្រសូត ពី​ថ្ងៃ ២ ᧥ ៦ ឆ្នាំ​រោង ទោស័ក ព. ស. ២៤២២ គ. ស. ១៨៨២ នៅភូមិបារាំងពីដើមនៅក្បែរពន្ធនាការ ក្នុង​ក្រុង​ភ្នំពេញ ។ បិតា​នាម មាន់ (ឧកញ៉ា​រតន​នាយក​ចាងហ្វាង​ព្រះ​ឃ្លាំង) មាតា​នាម ប្រាក់ ។ កាល​លោក​ឧកញ៉ា មាន់ ត្រឡប់​ពី​ធ្វើ​ចៅហ្វាយ​ស្រុក ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ ផ្លាស់​ទៅ​ខេត្ត​លង្វែក បាន​បំបួស​កុមារ ឯម ដែល​មាន​ជន្មាយុ ១៥ ឆ្នាំ ជា​សាមណេរ មាន​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ ទៀង ជា​ព្រះ​ឧបជ្ឈាយ៍ ក្នុង​ វត្ត​ឧណ្ណាលោម ពី ព. ស. ២៤៣៧ គ. ស. ១៨៩៧។ សាមណេរ ឯម បាន​ហាត់​សូត្រ​ធម៌ ១ ចប់ ភាណវារ​បាលី ព្រម​ទាំង​រៀន​ប្រែ​គម្ពីរ​បាលី ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​ព្រះ​នាម​វិមលធម្ម ថោង បាន ៣ គម្ពីរ, ត​មក បាន​រៀប​ប្រែ​គម្ពីរ​បាលី ក្នុង​សំណាក់​លោក​គ្រូ​អាចារ្យ យ៉ាំង, លោក​គ្រូ​អាចារ្យ រ៉ត, លោក​ឧកញ៉ា សុធម្មមេធា អ៊ុង និង​លោក​ឧកញ៉ា​សទ្ធម្មប្រីជា កង ទៀត រួម​ទាំងអស់ ៩ គម្ពីរ ។
បព្វជ្ជា
សាមណេរ ឯម បាន​បព្វជ្ជា​អស់ ៦ វស្សា ដល់​ជន្មាយុ​គ្រប់ ២១ ឆ្នាំ បាន​សូម​ឧបសម្បទា​ជា​ភិក្ខុ ពី ព. ស. ២៤៤៣ មាន​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ ទៀង ជា​ព្រះ​ឧបជ្ឈាយ៍, ព្រះ​ពុទ្ធវង្ស នន្ទ និង​ព្រះ​មង្គល​ទេពាចារ្យ កុយ ជា​ឧបសម្បទាចារ្យ នៅ​វត្ត​ឧណ្ណាលោម ក្រុង​ភ្នំពេញ, មាន​លោក​ឧកញ៉ា​មហា​មន្ត្រី ប៉ុក ឌុច ជា​អ្នក​ឧបត្ថម្ភក៍ ។
ការតែងតាំង
សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ បាន​តាំង​ភិក្ខុ ឯម ដែល​ទើប​នឹង​បាន​ឧបសម្បទា​ថ្មី ៗ ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​អាចារ្យ​បង្ហាត់​សូត្រ​ធម៌​ភាណវារ​បាលី ឲ្យ​ប្រើ​ខ្យល់​វែង ខ្លី ទីឃៈ រស្សៈ ត្រឹមត្រូវ​តាម​វិធី​ភាសា​បាលី ដូច​គំរូ​ភាសា​បាលី ដែល​ប្រើ​ក្នុង​ភាសា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ភិក្ខុ ឯម ព្យាយាម​បង្ហាត់​សូត្រ​ធម៌ ក្នុង​វត្ត​ឧណ្ណាលោម​ផង ក្នុង​វត្ត​កំពង់ឆ្នាំង​ជាដើម​ផង អស់​វេលា​ពីរ​ឆ្នាំ ។ ដល់ ព. ស. ២៤៤៥ សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ បាន​ចាត់​លោក​គ្រូ​អាចារ្យ ឯម ឲ្យ​ទៅ​ធ្វើ​ចៅអធិការ​វត្ត​ស៊ីធរ ឃុំ​ស៊ីធរ ស្រុក​ស្រីស៊ីធរ ខេត្ត​ព្រៃវែង (សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ រួច​ចូល​ក្នុង​ស្រុក​ខ្សាច់​កណ្ដាល) ។ លោក​គ្រូ​ចៅអធិការ ឯម បាន​រៀបចំ​វត្ត​ស៊ីធរ ដែល​ជា​វត្ត​ចាស់​មាន​ទី​សេនាសនៈ​បាក់បែក ឲ្យ​ទៅ​ជា​វត្ត​មួយ​មាន​ព្រះ​វិហារ​ដ៏​រុងរឿង មាន​កុដិ​សាលា​ធំ ៗ ចំនួន ៣ ខ្នង មាន​ដំណាំ​ឈើ​ធំ ៗ និង​ផល​ព្រឹក្ស ខ្នុរ ស្វាយ ដូង ស្លា ដ៏​ច្រើន​រយ​ដើម ព្រម​ទាំង​បង្រៀន​គម្ពីរ​បាលី​ដល់​ពួក​ភិក្ខុ​សាមណេរ​ច្រើន​អង្គ អស់​វេលា ៩ ឆ្នាំ មាន​កិត្តិសព្ទ​ល្បីល្បាញ​ខាង​ការ​សម្ដែង​ធម៌​ទេសនា​និង​ការ​បង្ហាត់​បង្រៀន ព្រម​ទាំង​ការ​កសាង​វត្ត​អារាម ។
ស្នាព្រះហស្ត
ដល់ ព. ស. ២៤៥៤ ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស កាល​នៅ​ជា​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​អធិបតី ដែល​សាង​ព្រះ​រាជ​ដំណាក់​ជិត​វត្ត​លង្កា ទ្រង់​បាន​ឃើញ​វត្ត​លង្កា ដែល​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ទី​ទំនាប​ទឹក​លិច សល់​ត្រឹម​តែ​ខឿន​ព្រះ​វិហារ ដែល​មាន​តែ​រោង​ស្បូវ​មួយ គ្រប​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប ១ ព្រះ​អង្គ, ទ្រង់​ក៏​មាន​ព្រះ​រាជ​វិតក្ក​អាណិត​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប ដែល​គេ​មើល​ទៅ​ឃើញ​ដូចជា​គេ​បណ្ដែត​ពោងពាយ​ចោល​កណ្ដាល​បឹង ស្ងាត់​ឈឹង មិន​សូវ​មាន​បរិស័ទ​សោះ ទើប​ទ្រង់​ចូល​ទៅ​គាល់​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ ទូល​ស្នើ​សុំ​ឲ្យ​សម្ដេច​និមន្ត​លោក​គ្រូ​ចៅអធិការ ឯម ពី​វត្ត​ស៊ីធរ មក​គង់​នៅ​វត្ត​លង្កា​វិញ ដើម្បី​ជួយ​កសាង​វត្ត​នេះ ព្រោះ​លោក​គ្រូ​ចៅអធិការ ខាត់ សុគត​ទៅ​ហើយ ។ សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ ទ្រង់​បង្គាប់​លោក​គ្រូ​ព្រះ​មហា​វិមលធម្ម ថោង ឲ្យ​ចាត់ការ​ផ្ទេរ​រៀបចំ​ចៅអធិការ​វត្ត​ទាំង​ពីរ​នេះ ។ លោក​គ្រូ​ព្រះ​មហា​វិមលធម្ម បាន​ចាត់​លោក​គ្រូ​អាចារ្យ ឯម ឲ្យ​មក​ធ្វើ​ចៅអធិការ​វត្ត​លង្កា ពី​ព. ស. ២៤៥៤​។ លោក​គ្រូ​ព្រះ​អាចារ្យ ឯម ជា​ចៅអធិការ​វត្ត​លង្កា គង់​នៅ​ក្នុង​សេនាសនៈ​ចាស់​មួយ ដែល​ជា​សាលា​រៀន​ផង ជា​កុដិ​សម្រាប់​ចៅអធិការ​ផង ដែល​លោក​អ្នក​ឧកញ៉ា​យោមរាជ ម៉ែម សេនាបតី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌ រុះ​រោង​ល្ខោន​របស់​លោក​មក​កសាង​ប្រគេន ។ លោក​គ្រូ​ចៅអធិការ ឯម ខំ​ខ្វល់ខ្វាយ​កសាង​ព្រះ​វិហារ តាំង​ពី​ផ្ដើម​រៀប​ឥដ្ឋ​សសរ និង​ជញ្ជាំង​ឡើង​ជា​ដំបូង ដរាប​ដល់​ខឿន​កំពែង និង​បល្ល័ង្ក​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ធំ ដែល​រំកិល​យក​ពី​វត្ត​លង្កា​ចាស់ ខាង​អាគ្នេយ៍​វត្ត​ភ្នំ មក​តម្កល់​ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​វត្ត​លង្កា​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ព្រម​ទាំង​បាន​កសាង​កុដិ ១ ខ្នង ពីរ​ជាន់ ដែល​រុះ​ចេញ​បាត់​ទៅ ហើយ​កសាង​កុដិ​ថ្ម​ធំ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ឡើង​វិញ, លោក​បាន​កសាង​ហោត្រៃ​មួយ​ខ្នង ដោយ​ឥដ្ឋ​ស៊ីម៉ងត៍​ពីរ​ជាន់, សាលា​ធម្មសភា​មួយ​ខ្នង គ្រឿង​ស៊ីម៉ងត៍ ២ ជាន់ មាន​រោង​ជួង ១ ជាន់​នៅ​នោះ​ផង, កំពែង​ស៊ីម៉ងត៍ ៤៧ ល្វែង ព័ទ្ធ​វត្ត​លង្កា ពី​ចំហៀង​ខាង​ជើង​និង​ខាង​កើត ប្រវែង ២៤៧ ម. ៨២ បាន​កសាង​សាលា​បាលី​រង ១ ខ្នង, សាលា​បឋម​សិក្សា​បំពេញ​វិជ្ជា ១ ខ្នង គ្រឿង​ឥដ្ឋ​ស៊ីម៉ងត៍​ភ្លោះ​ទន្ទឹម​គ្នា ចំ​ខាង​ក្រោយ​ព្រះ​វិហារ, បាន​កសាង​កុដិ​ឈើ ១ ខ្នង ខាង​លិច​កុដិ​ថ្ម​ធំ, បាន​សាង​ប្រាង្គ ១ ខាង​មុខ​ព្រះ​វិហារ បញ្ចុះ​ព្រះ​អដ្ឋិធាតុ​ព្រះ​សព​ព្រះ​មហា​វិមលធម្ម ថោង, បាន​ចាក់​ដី​ជម្រៅ ២ ម៉ែត្រ ពេញ​វត្ត​លង្កា​ទាំង​មូល ព្រម​ទាំង​បាន​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ការ​កសាង​កុដិ ពេញ​បរិវេណ​វត្ត​លង្កា​ចំនួន ៣៦ ខ្នង ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ, លោក​បាន​កសាង​សាលា​បាលី​រង ១ និង​កុដិ​ធំ ១ (គ្រឿង​ឈើ) ចេតិយ ១ នៅ​វត្ត​ក្រាំងពន្លៃ ស្រុក​ឧដុង្គ ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ បញ្ចុះ​ធាតុ​លោក​ឧកញ៉ា ល្វីជោ មាន់ (១) ជា​បិតា និង​លោក​ស្រី ប្រាក់ ជា​មាតា ។ (១)​ ឧកញ៉ា ល្វី ជោ ជា​ងារ​នៃ​ចៅហ្វាយ​ខេត្ត​លង្វែក ព្រោះ​សាលា​ខេត្ត​នេះ តាំង​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​ល្វី ។ ឃុំ​ល្វី កែ​ជា​ឃុំ​បន្ទាយ​លង្វែក ពី​ឆ្នាំ ១៩៣៥ តាម​ពាក្យ​សុំ​របស់​លោក ម៉ី អ៊ុំ មេ​ឃុំ​ល្វី និង​លោក ទេស លឹម ចៅហ្វាយ​ស្រុក​កំពង់​ត្រឡាច និង​លោក សូរ មៀច គ្រូ​បង្រៀន នៅ​សាលា​ពាម​លង្វែក បាន​សុំ​ទៅ​លោក​ចៅហ្វាយ​ខេត្ត នឹង​លោក​រេស៊ីដងត៍​កំពង់ឆ្នាំង ។ ពាក្យ​ថា ល្វី ថា ល្វី នេះ បាន​ជា​ឲ្យ​ដាក់​នាម​ថា ល្វី ឯម ជាប់​ត​មក ។
សមណស័ក្តិ
កាល​ពី ព. ស. ២៤៤៦ លោក​គ្រូ​អាចារ្យ ឯម បាន​សមណ​ស័ក្តិ​ជា​ព្រះ​គ្រូ​វិមល​ប្បញ្ញា ។ ដល់​មក ព. ស. ២៤៥៧ បាន​ឡើង​សមណ​ស័ក្តិ​ជា​ព្រះ​ញាណ​បវរ​វិជ្ជា (រាជា​គណៈ​ចត្វា) ។ ដល់ ព. ស. ២៤៥៨ មាន​ព្រះ​រាជ​ប្រកាស និង​អារ៉ែតេ​រ៉េស៊ីដងត៍​ស៊ុបប៉េរីយើរ តាំង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់ ដោយ​ការ​ប្រឡង​រើស​រូប​ជាប់​លេខ គឺ​ជា​ការ​ប្រឡង​រើស​រូប​សាស្ត្រាចារ្យ​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់​លើក​ដំបូង​បំផុត ។
ជំនាន់​មុន កាល​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់ ពុំ​ទាន់​កើត​ឡើង ការ​សិក្សា​ធម៌​វិន័យ និង​ការ​សិក្សា​គម្ពីរ​បាលី​នៃ​កុលបុត្រ​អ្នក​កម្ពុជរដ្ឋ មាន​ស្ដួចស្ដើង​ណាស់ ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​ការ​ប្រតិបត្តិ​ផ្លូវ​ធម៌​វិន័យ ធ្លាក់​ចុះ​ក្នុង​ការ​វិបត្តិ​ច្រើន​អន្លើ ។ តាំង​ពី​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់​កើត​ឡើង មាន​ព្រះ​សព​ព្រះ​មហា​វិមល ថោង ជា​នាយក មាន​ព្រះ​ញាណ​បវរ​វិជ្ជា ឯម, ព្រះ​គ្រូ​សង្ឃសត្ថា ជួន ណាត, ព្រះ​គ្រូ​សង្ឃវិជ្ជា ហួត តាត ជាដើម ដែល​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់ ជា​ជំនួយ​កម្លាំង​ផង លោក​បាន​រៀបចំ​ការ​សិក្សា និង​ការ​កែប្រែ​វត្ត​ប្រតិបត្តិ​ច្រើន​អន្លើ ។ សម័យ​នោះ មាន​អធិករណ៍​យ៉ាង​ធំ ៗ ខាង​ផ្លូវ​ពុទ្ធសាសនា ដូចជា​មហា​សង្គ្រាម ១ កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស ព្រោះ​តែ​ការ​សម្រិត​សម្រាំង​វត្ត​ប្រតិបត្តិ​នោះ​ឯង ។ លោក​គ្រូ​ព្រះ​ញាណ​បវរ​វិជ្ជា ឯម ហាក់​ដូចជា​ធម្មទេសនា ១ រូប​យ៉ាង​ឆ្នើម, វត្ត​លង្កា ហាក់​ដូចជា​សមរភូមិ ១ យ៉ាង​ធំ ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។
ដោយ​ហេតុ​អធិករណ៍​នេះ បាន​ជា​ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ ព្រះ​ញាណ​បវរ​វិជ្ជា ល្វី ឯម ខំ​កសាង​ធម្ម​អាវុធ គឺ​សៀវភៅ​ធម៌​វិន័យ​ផ្សេង ៗ (ដូច​នឹង​មាន​រាយ​ឈ្មោះ​សៀវភៅ តទៅ​ខាង​មុខ) សរសេរ​បោះពុម្ព​ចែក​ជា​ធម្មទាន ដើម្បី​ជា​គ្រឿង​បំភ្លឺ​សតិ​បញ្ញា នៃ​ពុទ្ធសាសនិកជន ជា​គ្រឿង​រម្ងាប់​អធិករណ៍​នោះ ។ ប៉ុណ្ណោះ​ហើយ ក៏​នៅ​តែ​ពុំ​ទាន់​ស្ងប់, បាន​ជា​វេលា​មួយ លោក​សន្ទនា​ជា​មួយ​នឹង​អ្នក​អម្ចាស់ នរោត្តម សិង្ហរ៉ា ជា​ព្រះ​រាជ​សុណិសា នៃ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ពិគ្រោះ​គ្នា​អំពី​ការ​រម្ងាត់​អធិករណ៍​នោះ, បាន​សម្រេច​ដោយ​យោបល់​ថា​ : គួរ​តែ​ប្រែ​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក ដែល​ជា​ភាសា​បាលី ឲ្យ​ជា​សេចក្ដី​សម្រាយ ដើម្បី​ឲ្យ​ជន​ទាំងលាយ មើល​ស្ដាប់​សេចក្ដី​បាន​គ្រប់​គ្នា កុំ​ឲ្យ​ជជែក​យក​តែ​ត្រូវ​រៀង​ខ្លួន​ទៀត ។ អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់ នរោត្តម សិង្ហរ៉ា មាន​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​ជ្រះ​ថ្លា បាន​ជាវ​គ្រឿង​ប្រដាប់​សរសេរ មាន​ក្រដាស​ជាដើម មក​ប្រគេន​មិន​ឲ្យ​ខ្វះ​ខាត ។ ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ ព្រះ​ញាញ​បវរ​វិជ្ជា ល្វី ឯម ក្រោយ​ដែល​បាន​ពិគ្រោះ​នឹង​ព្រះ​ថេរានិត្ថេរៈ ជា​សហការី​របស់​លោក​ហើយ ក៏​ចាត់​ឲ្យ​សរសេរ​ចម្លង​បាលី​វិន័យ​បិដក​ជា​ដំបូង រហូត​ដល់​ចប់​គម្ពីរ​មហា​វិភង្គ ព្រម​ទាំង​ប្រែ​ផង (២) (ចម្លង​នៅ​វត្ត​លង្កា ក្នុង ព. ស. ២៤៦០) ហើយ​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស កាល​នៅ​ជា​សម្ដេច​ព្រះ​កែវហ្វា​នៅ​ឡើយ ដើម្បី​ទ្រង់​ជួយ​ទូល​ស្នើ​ការ​ប្រែ​និង​ការ​បោះពុម្ព​ព្រះ​ត្រៃបិដក ចំពោះ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ ព្រះ​ចៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​រាជការ​អាណាព្យាបាល ហើយ​លោក​បាន​ថ្វាយ​យោបល់​ថា​ : កិច្ចការ​នេះ​ធំ​ណាស់ សូម​ព្រះ​ករុណា​ជា​ម្ចាស់​ជីវិត តម្រូវ​ឲ្យ​ប្រគេន​ទៅ​លោក​គ្រូ​ព្រះ ពោធិវ័ង្ស ម៉ា និង​ព្រះ​រាជា​គណៈ​ខ្លះ ខាង​វត្ត​បទុមវតី​ឲ្យ​ចាត់ការ ទើប​នឹង​បាន​សម្រេច ហើយ​នឹង​បាន​សន្តិភាព​ខាង​ពុទ្ធសាសនា​ផង ។ ដំណើរ​ការ​នេះ ក៏​អនុវត្ត​ទៅ​តាម​យោបល់​នោះ​មែន ប៉ុន្តែ​ឥត​ឃើញ​ចេញ​ផល​មក​ជា​យ៉ាង​ដូចម្ដេច​សោះ អស់​វេលា​ដ៏​យូរ​ឆ្នាំ ។ (២)​ សំណៅ​នេះ សព្វ​ថ្ងៃ​នៅ​ឯ​វត្ត​ស្វាយពពែ ។
លុះ​មក​ដល់ ព. ស. ២៤៧២ ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​ព្រះ​ញាណ​បវរ​វិជ្ជា ល្វី ឯម បាន​ឡើង​ឋានៈ​ជា​ចាងហ្វាង​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់, ដល់ ព. ស. ២៤៧៥ បាន​ឡើង​សមណ​ស័ក្តិ​ជា​ព្រះ សីរីសម្មតិវង្ស, កាល​ដែល​ព្រះ​ករុណា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ទ្រង់​បាន​រាជាភោសេក​ហើយ, ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​ព្រះ សិរីសម្មតិវង្ស ល្វី ឯម បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​ពរ​ទូល​ស្នើ អំពី​ការ​ប្រែ និង​ការ​បោះពុម្ព​ព្រះ​ត្រៃបិដក​នោះ​ទៀត ។ ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស និង​រាជការ​អាណាព្យាបាល​បារាំងសែស ក្រោយ​ដែល​កុង្សីយ៍​សេនាបតី​ជំនុំ​ព្រម​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ទ្រ់​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត​ឲ្យ​បង្កើត​ក្រសួង​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ, ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះ​ត្រៃបិដក ព្រម​ទាំង​តែងតាំង​ព្រះ​តេជ​ព្រះ​គុណ​ព្រះ សិរីសម្មតិវង្ស ល្វី ឯម ជា​អធិបតី​ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ផង ។ ការ​កសាង​ព្រះ​ត្រៃបិដក ក៏​បាន​លូត​លាស់​​មក​ជា​លំដាប់ ។ ការ​សិក្សា​ធម្មវិន័យ ក្នុង​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់ និង​សាលា​បាលី​ក្នុង​វត្ត​លង្កា ក៏​ចម្រើន​ដោយ​ក្រៃលែង ដរាប​តែ​ព្រះ​ថេរានុត្ថេរៈ ខេត្ត​ក្រៅ មាន​ខេត្ត​បាត់ដំបង និង​កំពង់ឆ្នាំង​ជាដើម បាន​បើក​សាលា​រៀន​បាលី និង​ធម្មវិន័យ យក​តម្រាប់​តាម​វត្ត​លង្កា​ជា​ច្រើន​វត្ត ។
(នៅ​មានត)
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះនៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធល្បី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសង្ឃខ្មែរ
សាសនា​សកល
១-សាសនាព្រះពុទ្ធ(Buddha Religion)
-ព្រះពុទ្ធសាសនា​​​​​​ មានដើមកំណើតនៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុង​សតវត្ស​ទី៦មុន​គ.ស​ គឺប្រហែលគ្នានឹងការចាប់កំណើតលទ្ធិព្រហហ្មណ៏សាសនានាសម័យកាលទី២ដែរ។
លុះក្រោយមក​ ក្មុងរជ្ជកាលព្រះបាទកនិស្ក:ក្នុង​ស.វទី១​នែ​គ.ស ព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏បានចែកជាពីរនិកាយ:
១​- និកាយហិនយាន:
និកាយហិនយាន​ចែកចេញទៅទិសខាងត្បូងនែប្រទេសឥណ្ឌា​ ហៅថាទក្ខិណនិកាយ គឺជាយានតូចចង្អៀតអាចផ្ទុកសត្វលោក​ទៅកាន់និព្វានបានចំនួនតិច​
វិន័យតឺងតែង​​ ពីបាកប្រតិបត្តិតាម​​  ក្រសំរេចបាននិព្វាន និកាយនេះនិយមធម៌ចាស់ គោរពតាមពុទ្ធោវាទព្រះសមណគោតម​ ដែលត្រាស់ដឹងសម្តែងរួចមកហើយ
ក្នុងគម្ពីរត្រៃបិដក។​ ប្រទេសកាន់និកាយហិនយានរួមមាន កម្ពុជា​ ឡាវ ភូមា​ ឥណ្ឌា​​​​​​ នេប៉ាល់​ សិរីលង្កា។
ទ្រឹស្តី​គោល នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី(មហាយាន)
ទ្រឹស្តី​សំខាន់បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ ទស្សនវិជ្ជា ​នៃ​ការ​​វិភាគ ឥតឈប់ឈរ នៃដំណើរជីវិត ពោល​គឺ​មិន​មែន​ជា​ការ​គោរព​ត្រឹម​តែ​​ច្បាប់សីលធម៌ ឬ ពិធីបុណ្យ​ខាង​សាសនា​នោះ​ទេ ។ ទ្រឹស្តីចម្បង​បំផុត នៃពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ​ អរិយសច្ចៈ​ ៤ (ចតុរារិយសច្ច) ។ អរិយសច្ច គឺ​ ការពិត​ដ៏​ប្រពៃ​បំផុត ​ឥត​ក្លែង​បន្លំ​កើត ពោល​គឺ ទុក្ខ, ទុក្ខសមុទយ, ទុក្ខនិរោធ, និង ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា ។ បើ​និយាយ​តាម​ភាសា​សាមញ្ញ អរិយសច្ចៈ ៤ គឺ ការ​ស្គាល់​​​បញ្ហា, ការ​រក​​មូល​ហេតុ​នៃ​បញ្ហា, ការ​ដឹង​ថា​បញ្ហា​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បាន, និង ការ​រក​​​វិធី​ដោះស្រាយបញ្ហា និង ការ​អនុវត្តន៍​​តាម​វិធី​នោះ(ប្រតិបត្តិ)​ ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ លុះ​ត្រា​តែ​​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​រួច ។ ចំណុច​សំខាន់​បំផុត​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី គឺ ​ម្ចាស់​បញ្ហា ​ជា​ អ្នក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា ដោយ​ខ្លួន​ឯង ពោល​គឺ ​មិន​ទំលាក់​កំហុស​​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​ដោះ​ស្រាយ ឬ​ ពឹង​អាទិទេព (God) ឬ ព្រះ​ពោធិសត្វ ណា​មួយ ឲ្យ​​ជួយ​ដោះស្រាយទេ ។ ដូច​ជា​ពុទ្ធភាសិត​ នៅ​ក្នុង​ គាថា​ធម្មបទ ថា "អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា ។ អត្តនា ហិ សុទន្តេនា នាថំ លភតិ ទុល្លភំ" "ខ្លួន​ជា​ទីពឹង​របស់​ខ្លួន អ្នក​ដទៃ​ជា​ទីពឹង​ដូច​ម្តេច​បាន ព្រោះ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ខ្លួន​ហ្វឹកហ្វឺន​ល្អ​ហើយ រមែង​បាន​នូវ​ទីពឹង ដែល​គេ​បាន​ដោយ​កម្រ" ។
ប្រភពនៃការបង្រៀន
គ្រឹះនៃការបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទីបែកចេញមកអំពី វិភជ្ជវាទ Vibhajjavada (ទ្រឹស្តីនៃការធ្វើវិភាគ) ដែលតមកអំពីស្ថាវិរៈ (ឬការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ) ក្នុងជំនាន់ពេលធ្វើសង្គាយនាលើកទី៣ ព.ស២៩៤ ក្នុងរជ្ជកាលមហាអធិរាជអសោក នៃប្រទេសឥណ្ឌា។ វិភជ្ជវាទិន (អ្នកកាន់វិភជ្ជវាទ) សំគាល់ខ្លួនថាជាអ្នកបន្តប្រពៃណីស្ថាវិរៈ ហើយបន្ទាប់ពីសង្គាយនាលើកទី៣មក ក៏នៅតែបន្តហៅការរៀនសូត្រ ថាជាស្ថាវិរថេរៈ (ព្រឹទ្ធាចារ្យ) ។ ទ្រឹស្តីរបស់វិភជ្ជវាទិន ប្រហែលគ្នានឹងស្ថាវិរៈជំនាន់ចាស់ដែរ ប៉ុន្តែមិនដូចគ្នាទាំង ស្រុងទេ ។ ក្រោយពេលធ្វើសង្គាយនាលើកទី៣មក ដោយមកមានពីទីតាំងឆ្ងាយ ៗ ពីគ្នា ជាហេតុបណ្តាលឲ្យវិភជ្ជវាទិន អភិវឌ្ឍន៍បន្តិចម្តងៗជា៤ពួកៈ មហីសាសកៈ១ Mahisasaka កាស្យបីយៈ១ Kasyapiya ធម្មគុប្តកៈ១ Dharmakuptaka និងតាម្របនីយៈ១ Tamraparniya ។ ថេរវាទីចុះមកអំពីតាម្របនីយៈ ដែលមានន័យថា ពូជពង្សជនជាតិស្រីលង្កា ។ ប្រភពខ្លះអះអាងថា មានតែថេរវាទីទេដែលអភិវឌ្ឍន៍មកពីវិភជ្ជវាទិនផ្ទាល់ ។ តាមរយៈអ្នកស្រាវជ្រាវព្រះពុទ្ធសាសនា អា.កា វរដេរ A.K. Warder ថេរវាទីរីកដុះដាលទៅខាងត្បូងទាំងពីអវន្តិ (Avanti) ទៅក្នុងមហារស្រ្ត (Maharastra) និងអន្ធរៈ (Andhra) ដល់ចូឡាប្រទេសកន្ចិ (Kanchi) ហើយនិងសីឡន (Ceylon)។ គេបានរក្សា ទីកន្លែងនៅអវន្តិហើយ និងទឹកដីថ្មីរបស់គេមួយរយៈពេល ប៉ុន្តែគេប្រមូលគ្នាបន្តិចម្តងៗ នៅតំបន់ខាងត្បូង គឺ មហាវិហារ ក្នុងអនុរទ្ធបុរៈធានីរបស់ប្រទេសសីឡន ដែលក្លាយទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់ នៃប្រពៃណីរបស់គេ អវន្តិជាមណ្ឌលទី២ ហើយតំបន់ខាងជើង ត្រូវបោះបង់ចោល ទៅឲ្យក្រុមសិក្សាដទៃទៀត ។ មានពត៌មានតិចតួចណាស់ ដែលប្រាប់អំពីព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទីក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តក្រោយ ហើយគេមិនដឹងថាថេរវាទីត្រូវបាត់បង់ពីប្រទេសដើម តាំងពីពេលណាមកទេ ។
ឈ្មោះតាម្របនីយៈបានដាក់ឲ្យពូជពង្សស្រីលង្កានៅឥណ្ឌា ប៉ុន្តែគ្មានសញ្ញាណាមួយ បង្ហាញថាមានការផ្លាស់ប្តូរទ្រឹស្តី ឬគម្ពីរដីកាអំពីវិភជ្ជវាទិនទេ ដោយហេតុថា ឈ្មោះគ្រាន់តែចង្អុលប្រាប់ ទីកន្លែងតែប៉ុណ្ណោះ។ ដោយយោងទៅតាមប្រភពដើម នៃថេរវាទីរបស់គេ គេរំលឹកថា គេបានទទួលការបង្រៀន ដែលត្រូវបានគេយល់ព្រម នៅពេលប្រជុំសង្គាយនាលើកទី៣ ហើយគេស្គាល់ការបង្រៀននេះថាជាវិភជ្ជវាទ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៧ អ្នកធ្វើដំណើរសាសនាជនជាតិចិន (Xuanzang) និង (Yijing) នៅក្នុងស្រីលង្កា គេស្គាល់ថាជាពួកស្ថាវិរៈ ។នៅក្នុងឥណ្ឌាជំនាន់ចាស់ អ្នកសិក្សា ដែលប្រើភាសាសំស្រ្កឹតសម្រាប់សាសនា គេហៅថាស្ថាវិរៈ ប៉ុន្តែអ្នកដែលប្រើភាសាបាលីវិញ គេហៅថាថេរៈ ។
ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃទស្សនវិជ្ជា
ថេរវាទីបង្កើតនូវគំនិតនៃ វិភជ្ជវាទ ពាក្យនេះមានន័យថា ការបង្រៀនពីការវិភាគ (teaching of analysis) ។ ទ្រឹស្តីនេះនិយាយថា បញ្ញាត្រូវតែកើតមកពីការពិសោធន៍ របស់អ្នកស្វែងរក ការស៊ើបអង្កេតល្អិតល្អន់ ហើយវិនិច្ឆ័យ ជាជាងសទ្ធាងងឹតងងល់។ យ៉ាងណាក៏ដោយ គម្ពីរប្រពៃណីថេរវាទីសង្កត់ខ្លាំង ទៅលើការប្រុងប្រយ័ត្ន ចំពោះដំបូន្មានរបស់អ្នកវៃឆ្លាត ដោយគិតថាដំបូន្មាននោះនិងការពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវយកមកប្រៀបធៀប ដើម្បីវិនិច្ឆ័យសម្រាប់ការប្រតិបត្តិ ។ នៅក្នុងថេរវាទី ហេតុនៃការកើតឡើងនិងសេចក្តីទុក្ខរបស់មនុស្ស គឺតណ្ហាដែលផ្ទុកទៅដោយកិលេស ។ កិលេសទាំងនោះដែលចងមនុស្ស ឲ្យជាប់ក្នុងការវិលកើតវិលស្លាប់ ចាត់ថ្នាក់ចូលទៅក្នុងសំយោជនៈ១០ (ten fetters) ហើយកិលេសដែលរារាំងមិនឲ្យសមាធិកើតឡើង មាន៥គឺ នីវរណធម៌៥ Five hindrances ។ ថ្នាក់របស់កិលេសអាច គ្រោតក្រាត មធ្យម ឬសុខុម ។ វាជាបាតុភូតដែលកើតឡើង ស្ថិតនៅមួយរយៈ ហើយវិនាសសានសូន្យទៅវិញ ជាញឹកញយ ។ អ្នកកាន់ថេរវាទីយល់ឃើញថា កិលេសមិនត្រឹមតែឲ្យទុក្ខទោសដល់ខ្លួនឯង ប៉ុណ្ណោះទេ វាឲ្យទុក្ខទោសដល់អ្នកដទៃទៀតផងដែរ វាជាកម្លាំងរុញច្រាន ឲ្យមនុស្សធ្វើអំពើអមនុស្សធម៌ទាំងអស់ ។ អ្នកកាន់ថេរវាទីជឿថា កិលេសជាទម្លាប់កើតឡើង ដោយសារអវិជ្ជា Avijja ដែលផ្តល់ ការឈឺចាប់ ដល់ចិត្តរបស់អ្នកមិនត្រាស់ដឹង ដែលជាប់ជំពាក់ទៅលើវា និងឥទ្ធិពលរបស់វាក្នុងសេចក្តីមិនយល់ដឹងនូវសេចក្តីពិត ។ ប៉ុន្តែតាមការពិត កិលេសទាំងនោះ គ្រាន់តែជាគ្រឿងពិសពុលដល់ចិត្ត បង្កើតឲ្យមានសេចក្តីឈឺចាប់ និងការចង្អៀតចង្អល់តែប៉ុណ្ណោះ ។ អ្នកគ្មានការត្រាស់ដឹង ជាប់ជំពាក់ចិត្តទៅលើរូបកាយ ក្នុងការសន្មត់ថាកាយនេះជារបស់ខ្លួន តែតាមការពិតកាយនេះ ជាបាតុភូតមិនទៀង (មិនស្ថិតស្ថេរ) កើតឡើងដោយសារ មហាភូតរូប៤ four basic elements ។ ក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាជំនាន់ដើម មហាភូតរូប៤នេះជាញឹកញយ មានលក្ខណៈជាដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ត្រូវគេផ្តល់អត្ថន័យតាម ការដឹងដោយវិញ្ញាណថា រឹង កំដៅ រាវ កំរើក ។ គេជឿថាជារឿយៗ កិលេសដែលបង្ខិតបង្ខំ និងចាត់ចែងចិត្តរបស់គេ រារាំងមិនឲ្យគេមើលឃើញ នូវធម្មជាតិពិតនៃសេចក្តីពិត ។ អាកប្បកិរិយាឆ្គាំឆ្គងនឹងជួយ ពង្រឹងកិលេស ឲ្យកាន់តែមាំមួនថែមទៀត ប៉ុន្តែការប្រតិបត្តិតាម អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ Noble Eightfold Path អាចធ្វើឲ្យកិលេសចុះអន់ថយ ឬក៏ផ្តាច់ឫសរបស់វាបាន ។
គេជឿថាបុគ្គលគ្មានការត្រាស់ដឹង ពិសោធន៍ឃើញលោកនេះ តាមទ្វារវិញ្ញាណមិនសុក្រិត៦របស់គេ (ទ្វារភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្តាត កាយ និងចិត្ត) ហើយប្រើប្រាស់ចិត្ត ដែលស្រអាប់ទៅដោយកិលេស សម្រាប់ការបកស្រាយ ការដឹង និងការទាញយក យោបល់ ។ ក្នុងសភាពការបែបនេះ ការដឹងនិងយោបល់ត្រូវធ្វើឡើង តាមតែមាយាការនៃសេចក្តីពិត របស់បុគ្គលនោះ ។ ពេលស្ថិតនៅក្នុងឈាន (ចិត្តចុះស៊ប់ក្នុងសមាធិ) ទ្វារវិញ្ញាណ របស់រូបនឹងមិនសកម្ម កិលេសរបស់ចិត្តនឹងត្រូវកំចាត់បង់ ហើយកុសលចិត្តនឹងត្រូវកើនកម្លាំង ។ ពេលនេះចិត្ត (mind) អាចយកមកប្រើ ដើម្បីពិនិត្យនិងកើតបញ្ញា ក្នុងការរកធម្មជាតិពិតនៃសេចក្តីពិត ។
កិលេសមាន៣ជាន់ ក្នុងជាន់អសកម្ម វាដេកសម្ងំស្ងៀមនៅបាតនៃសន្តានចិត្ត រង់ចាំឱកាសល្អ (អនុសយកិលេស) ប៉ុន្តែកាលណាមានការកំរើករញ្ជួយ លើផ្ទៃវិញ្ញាណ វានឹងបង្ហាញខ្លួននៅផ្ទៃខាងលើនៃចិត្ត ជាអកុសលចិត្ត ជាអារម្មណ៍ ជាចេតនា ។ កាលបើវាមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ កិលេសនឹងដល់នូវការប្រព្រឹត្តកន្លង (វិតិក្កមៈ) ប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ ដែលបណ្តាលឲ្យគេ ធ្វើអំពើដោយកាយ ឬ ដោយវាចា ។ ដើម្បីរំដោះចេញពីការឈឺចាប់ និងសេចក្តីតានតឹងចិត្ត អ្នកកាន់ថេរវាទី មានជំនឿថាត្រូវតែផ្តាច់ឫសកិលេស ឲ្យវិនាសរហូត ។ ជាដំបូងគេត្រូវធ្វើសតិចំពោះការអត់ធ្មត់ ដើម្បីការពារកុំឲ្យវាត្រួតត្រាលើអំពើ ដោយចិត្តនិងកាយ ។ បន្ទាប់មក គេនឹងផ្តាច់ឫសរបស់វា តាមរយៈនៃការស្រាវជ្រាវផ្ទៃក្នុងនៃចិត្ត ការពិចារណា ការពិសោធន៍ និងសេចក្តីយល់ដឹងនូវធម្មជាតិពិតរបស់វា ដោយប្រើឈាន ។ ពិធីការនេះ តម្រូវឲ្យគេធ្វើសារឡើងវិញ ចំពោះកិលេសនិមួយៗ ។ ការអនុវត្តន៍នឹងនាំអ្នកធ្វើឈាន ឲ្យដល់នូវអរិយសច្ចៈ៤ ការត្រាស់ដឹង និងព្រះនិព្វាន ។ និព្វានជាគោលបំណងទីបំផុត របស់អ្នកកាន់ថេរវាទី ហើយគឺជាទីបរមសុខ ដែលបុគ្គលបានរួចរំដោះ ពីសង្សារវដ្តនៃការកើត ឈឺចាស់ ស្លាប់
អ្នកកាន់ថេរវាទីមានជំនឿថា បុគ្គលម្នាក់ៗទទួលខុសត្រូវដោយខ្លួនឯង ចំពោះការ ត្រាស់ដឹងនិងការរំដោះខ្លួន ព្រោះថាគេជាទទួលខុសត្រូវ លើកម្មផលរបស់គេ ។ ដោយគ្រាន់តែសិក្សានិងជឿតាមសេចក្តី ពិតនៃសច្ចធម៌ ដែលព្រះពុទ្ធបានពន្យល់ប្រាប់ មិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ ការត្រាស់ដឹងអាចសម្រេចបាន តែតាមការពិសោធន៍និងការយល់ ដឹងផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ។ បុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវប្រតិបត្តិ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តាមការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ ដើម្បីរកឃើញសេចក្តីពិតសម្រាប់ខ្លួនគេ ។ តាមជំនឿក្នុងថេរវាទី ព្រះពុទ្ធ ព្រះអាទិទេព ឬទេព្តា មិនអាចឲ្យការត្រាស់ដឹង ដល់មនុស្សណាមួយ ឬរំដោះអ្នកនោះឲ្យផុតពីការ វិលវល់នៃការកើត ឈឺ ចាស់ ស្លាប់ Samsara បានឡើយ ។ ចំពោះអ្នកកាន់ថេរវាទី ព្រះពុទ្ធគ្រាន់តែជាអ្នកបង្រៀនអដ្ឋង្គិកមគ្គ ចំណែកឯអាទិទេពនិងទេព្តានៅតែមានកំហឹង សេចក្តីច្រណែន សេចក្តីស្អប់ ការព្យាបាទ តណ្ហា លោភៈ មោហៈនិងសេចក្តីស្លាប់ ។