cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ផាក ឆានយ៉ល
អ្នកបើកបរ
ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ ឆានយ៉លបានសរសេរបទរ៉េបសម្រាប់បទកូរ៉េ "Run" ពីការសម្តែងលើកទី ២ របស់ Overdose និងត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងការសម្តែងជាលើកទីពីររបស់ ហេនលី ឡៅ ដែលជាស្លាកនិងការសម្តែងដំបូងរបស់ ចូមី ។ [៩] [១០] នៅខែឧសភាឆ្នាំ ២០១៤ គាត់បានក្លាយជាសមាជិកសម្តែងទៀងទាត់នៃរដូវកាលដំបូងនៃកម្មវិធីទូរទស្សន៍ការពិតរបស់អេសប៊ីអេស។ គាត់បានចាកចេញពីការសម្តែងនៅខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០១៤ ដោយសារតែមានទំនាស់កាលវិភាគ។
ឆ្នាំ ២០១៥ – បច្ចុប្បន្នៈការសម្តែងការនិពន្ធបទចម្រៀងនិង EXO-SC
ឆានយ៉លនៅលើឆាកក្នុងមហោស្រព Lotte 2016 ។ នៅខែមេសាឆ្នាំ ២០១៥ ឆានយ៉លបានបង្កើតការសម្តែងភាពយន្តខ្នាតធំរបស់គាត់ជាមួយនឹងតួនាទីគាំទ្រនៅក្នុងខ្សែភាពយន្តរបស់កូរ៉េខាងត្បូង Salut d'Amour ដែលសម្តែងដោយ ប៉ាក ហ្កឺនហ្យ៉ង និង យូន យ៉ចង ។ ក្រោយមកគាត់សម្តែងជាតួឯកប្រុសរួមជាមួយតារាសម្តែង Moon Ga-young និងសមាជិក Exo ក្នុងរឿង Exo Next Door ។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ ២០១៥ ឆានយ៉លរួមជាមួយសមាជិកក្រុម Exo សមាជិក Chen និង Lay បានសហនិពន្ធបទចំរៀងកូរ៉េដែលមានចំណងជើងថា "សន្យា" ពី Love Me Right ដែលជាការចេញអាល់ប៊ុមថ្មីស្ទូឌីយោទី ២ របស់ Exo ។ ក្រោយមកគាត់បានសរសេររ៉េបសម្រាប់រឿង "Lightsaber" ដែលជាការផ្សព្វផ្សាយតែមួយរបស់ Exo សម្រាប់រឿង Star Wars: The Force Awakens ដែលត្រូវបានបញ្ចូលជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងការសម្តែងលើកទីបីរបស់ពួកគេសម្រាប់ច្រៀង។
នៅខែមេសាឆ្នាំ ២០១៦ ឆានយ៉លបានសរសេរនិងសម្តែងរ៉េបសម្រាប់បទចំរៀង "សារភាព" ពីការសម្តែងដំបូងរបស់យ៉ុងយ៉ុង។ នៅក្នុងអាល់ប៊ុមស្ទូឌីយោទី ៣ របស់អេអូដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅខែឧសភាឆ្នាំ ២០១៦ គាត់បានសហនិពន្ធទំនុកច្រៀងសម្រាប់បទ "ឋានសួគ៌" ។ [១៧] កាលពីខែមិថុនាឆ្នាំ ២០១៦ ឆានយ៉លបានសម្តែងរួមជាមួយ យួន ឆានឆាន និងមិត្តរួមស្លាកឈ្មោះ ស៉ហ្យ៉ន នៅក្នុងខ្សែភាពយន្តកូរ៉េ - ចិន So I Married an Anti-fan រៀបការជាមួយអ្នកប្រឆាំង។ គាត់និងយន់សាន់សានក៏បានថតបទចម្រៀងមួយបទដែលមានចំណងជើងថា“ ខ្ញុំស្អប់អ្នក” ជាបទចម្រៀងប្រធានបទសម្រាប់ខ្សែភាពយន្ត។ នៅខែតុលាឆ្នាំ ២០១៦ ឆានយ៉លនិងតារាចំរៀងអាមេរិក R&B អាមេរិក ធីណាឆេ ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងក្រុមចម្រៀងហ៊ីបហបអាមេរិកាំង Far East Movement និងតន្ត្រីអេឡិចត្រូនិចរបស់តន្ត្រី Marshmello នៅខែធ្នូឆ្នាំ ២០១៦ Chanyeol និងតារាចំរៀងកូរ៉េខាងត្បូង Punch បានសហការគ្នាលើបទភ្លេងដើមមួយដែលមានចំណងជើងថា“ Stay With Me” សម្រាប់ខ្សែភាពយន្តរឿង Guardian របស់ស្ថានីយទូរទស្សន៍អិនអិនគឺ The Lonely និង Great God ។ បទចម្រៀងនេះឈានដល់លេខ ៣ នៅលើតារាងហ្គូហ្គលឌីជីថលកូរ៉េខាងត្បូង។
នៅខែមករាឆ្នាំ ២០១៧ ឆានយ៉លបានដើរតួគាំទ្រនៅក្នុងរឿងភាគរបស់ MBC "Missing 9" ។ [២២] នៅខែកុម្ភះឆ្នាំ ២០១៧ មានសេចក្តីរាយការណ៍មកថាគាត់បានចុះឈ្មោះខ្លួនគាត់ជាអ្នកផលិតតន្រ្តីក្រោមឈ្មោះប៊ិច "LOEY" ជាមួយសមាគមរក្សាសិទ្ធិតន្ត្រីកូរ៉េ។ [២៣] ក្រោយមកនៅខែកុម្ភៈ ឆានយ៉លបានសហការជាមួយតារាចម្រៀងកូរ៉េខាងត្បូង ចង ហ្គីហ្ក៉ូ លើចំណងជើងថា "Let Me Love You" ។ [២៤]
នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០១៨ ឆានយ៉លជាមួយសមាជិកក្រុម Exo សមាជិកម្នាក់ទៀតឈ្មោះ Sehun បានចេញបទចម្រៀងរួមគ្នាមួយដែលមានឈ្មោះថា“ We Young” សំរាប់ SM Station X 0. [26]
នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមេសាឆ្នាំ ២០១៩ គាត់បានចេញបទចម្រៀងទោលដំបូងរបស់គាត់“ អេស។ អេហ្វ។ អេស” តាមរយៈស្ថានីយ៍អេស។ អេស។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនានេះត្រូវបានគេបញ្ជាក់ថា Chanyeol រួមជាមួយសមាជិកម្នាក់ទៀតរបស់គាត់ឈ្មោះ ស៉េហ៊ុន នឹងបង្ហាញខ្លួនជាក្រុមអនុផ្នែកទី ២ របស់ក្រុម Exo-SC ហើយនឹងចេញផ្សាយ EP What a Life ដំបូងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែកក្កដាឆ្នាំ ២០១៩ ។
ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន
រួមជាមួយមិត្តសមាជិក EXO ស៊ូហូ និង ព្យុន បែក-ហ្យុន ឆានយ៉លចូលរួមសាកលវិទ្យាល័យសៃបឺក្យ៉ងហ៊ី ហើយរៀនថ្នាក់អ៊ិនធរណេតសម្រាប់នាយកដ្ឋានវប្បធម៌និងសិល្បៈនៃការគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្ម ឆានយ៉លបច្ចុប្បន្នកំពុងចូលរួមបញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យនៅសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីនហា ដែលជាកន្លែងដែលគាត់បានទទួលយកវគ្គសិក្សារចនាផ្ទៃខាងក្នុង
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងប្រុសកូរ៉េ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងកូរ៉េ
សង្គមនិយម
ទទឹមនឹងមនោគមន៍វិជ្ជាសេរីនិយម និងអភិរក្សនិយម ដំណាក់កាលសតវត្សរ៍ទី១៩ នៅមានប្រទេសនៅបណ្តាលអឺរ៉ុបខាងជើង បានលេចឡើងនូវទ្រឹស្តីប្រកបដោយប្រជាធិបតេយ្យមួយទៀតគឺទ្រឹស្តីសង្គមនិយម។ គោលការណ៍សំខាន់ៗនៃទ្រឹស្តីសង្គមនិយមមាន៖
ទ្រឺស្តីសង្គមនិយមបានបន្តនូវទស្សនៈរបសទស្សនវិទូជាច្រើននៃសតវត្សរ៍ទី១៦-១៨ ។
សង្កាត់កន្ទោក
ជាសង្កាត់ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ មាន១៣ ភូមិ÷
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​កូរ៉េ
ប្រមាណ ១៦០០ ឆ្នាំកន្លងទៅហើយ នៅពេល ដែលប្រទេសចិនបែកបាក់ជាក្រុមផ្សេង ៗ រួមដល់ទៅ ១៦ រដ្ឋ ។ គ្រានោះ ឈូងសមុទ្រកូរ៉េ ប្រកបដោយអាណាចក្រធំ ៗ ៣ អាណាចក្រ គឺ អាណាចក្រ កោគុរិអូ ប៉ីកៈជេ និង សិល្លា ។ អាណាចក្រទាំង ៣ នេះបានប្រកួតប្រជែងដណ្តើមអំណាច និង ធ្វើសង្រ្គាមដាក់គ្នាដើម្បីដណ្តើមភាពជាធំ ក្នុងទង្វើនេះ អាណាចក្រកោគុរិអូ បានដំណើរសម្ព័ន្ធមេត្រីវិទេសោបាយជាមួយអាណាចក្រចៀនចីន ជាអាណាចក្រមួយ ក្នុងចំណោមអាណាចក្រចិនទាំង ១៦ រដ្ឋ និង បានទទួលការឧបត្ថម្ភក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយរដ្ឋផ្សេង ៗ ។
គ្រាមួយអាណាចក្រកោគុរិអូ (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា កូម៉ា) គង់មានសង្ឃឹមថា ពង្រឹងសម្ព័ន្ធមេត្រីនោះឲ្យមានភាពរឹងមាំឡើងថែមទៀត ទើបបានបញ្ជូនរាជទូតទៅកាន់ រាជសំណាក់ចៀនចិន ក្រាបទូលសូមអារាធនាព្រះភិក្ខុសង្ឃ ទៅប្រោសសត្វនៅអាណាចក្រកោគុរិអូ ។ ព្រះតេជគុណសាសនទូតស៊ុនតៅ បាននិមន្តមកផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធធម៌ នៅដែនដី ដែលក្នុងបច្ចុប្នន្នហៅថា កូរ៉េ ព្រមជាមួយព្រះគម្ពីរ និង ព្រះពុទ្ធរូបជាដើម ដែលជាសក្ការៈវត្ថុដ៏សំខាន់នៃព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ហេតុការណ៍នេះកើតឡើងនៅពុទ្ធស័ករាជ កន្លងទៅបាន ៩១៥ ឆ្នាំ ចាត់បានថាជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃប្រវត្តិសាស្រ្តព្រះពុទ្ធសាសនា ក្នុងប្រទេសកូរ៉េ ។ ពុទ្ធធម៌ ដែលព្រះសាសនទូតបាននាំចូលមកផ្សព្វផ្សាយ បានរីកសាយភាយនៅក្នុងចំណោមជនជាតិកូរ៉េ និង បានទទួលសេចក្តីគោរពយ៉ាងលឿន ក្នុងរយៈវេលាត្រឹមតែ ២០ ឆ្នាំ ក៏បានឃើញផលច្បាស់ប្រាកដ នៃការប្រតិស្ឋានភាពសន្តិសុខរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយសម្តែងឲ្យឃើញក្នុងរូបភាពនៃវត្ថុ ត្រឹមតែក្នុងរដ្ឋធានីមួយកន្លែង មានវត្តពុទ្ធសាសនាដល់ទៅ ៩ វត្ត ។
នៅពេល ដែលព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សាយចូលមកកាន់អាណាចក្រកោគុរិអូបានប្រមាណ ១៣ ឆ្នាំហើយ ផ្នែកខាងអាណាចក្រប៉ីកៈជេ (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា កុដារា) ក៏បានស្វាគមន៍ទទួលព្រះជនជាតិឥណ្ឌានាមថា មរនន្ទៈ ចូលទៅផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធធម៌ក្នុងដែនដីរបស់ខ្លួន ខ្លះ ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងអាណាចក្រនេះ បានចំរើនរុងរឿងឡើងយ៉ាងច្រើន រហូតដល់បានក្លាយជាសាសនាប្រចាំជាតិ និង បានបញ្ជូនសាសនទូតចេញទៅផ្សព្វផ្សាយដល់ប្រទេសជប៉ុន តែវេលាបន្ទាប់មក គោលធម៌ប្រៀនប្រដៅ និង ការបដិបត្តិ បានវៀចវេក្លាយទៅជាលទ្ធិបែបពិធីកម្មផ្សេង ៗ, យកចិត្តទុកដាក់ត្រឹមតែការកសាង និង ការផ្សព្វផ្សាយ ក្នុងដែនដីដទៃ រហូតដល់អាណាចក្រអន់ថយសាបសូន្យ នៅពេលបន្ទាប់មក ក៏គង់នៅសេសសល់ត្រឹមតែសិល្បៈវត្ថុ ដូចជាព្រះពុទ្ធរូប ចេតិយ និង វត្តវាអារាមជាសក្ការៈជាដើម។
កាលបន្ទាប់មក ពុទ្ធស័ករាជកន្លងទៅ ១២០០ ឆ្នាំ អាណាចក្រសិល្លាបានទទួលជ័យជំនះ បង្រួបបង្រួមអាណាចក្រទាំង ៣ ចូលតែមួយ ។ ខនេះជាហេតុនាំឲ្យកើតការចំបាច់ ដែល នឹងត្រូវសាងមូលដ្ឋាន ដែលនឹងទ្រទ្រង់នូវឯកភាពគ្នាដើម្បីសន្តិសុខរបស់ប្រទេសជាតិ ដោយឲ្យមានភាសានិយាយតែមួយ និង មានសាសនាសម្រាប់ជាគោលសទ្ធា និង ទស្សនគតិតែមួយ ទោះបីភារៈកិច្ចទាំងនេះ ក៏ត្រូវអាស្រ័យព្រះភិក្ខុសង្ឃជាអ្នកដំណើរទៅទស្សនាសំណាក់ និង វត្តសំខាន់ ៗ ទូទាំង ៣ អាណាចក្រខាងដើម បានរួបរួមនាំយកគម្ពីរ និង តម្រាបតម្រាផ្សេង ៗ មកចាត់ទម្រង់រូបបែបសាជាថ្មី ឲ្យសម្ព័ន្ធចូលជារបបបែបផែនតែមួយ ។
នៅពេល ដែលប្រទេសជាតិរួមជាបែបផែនតែមួយរួចហើយ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង សិល្បៈវប្បធម៌ ក៏រុងរឿងកាន់តែខ្លាំងឡើង ។ ការសិក្សាគោលធម៌ក៏បានរីកសាយភាយចេញទៅគ្រប់ទិស ពុទ្ធសាសនិកជនក្នុងក្រុម តំបន់និមួយ ៗ នាំគ្នាសិក្សាព្រះធម៌ពីតាមអធ្យាស្រ័យផ្សេងគ្នា ។ ការសិក្សាផ្តោតសំខាន់ក្នុងផ្នែកណា ក៏ត្រូវផ្តោតសំខាន់ការយល់ដឹងក្នុងផ្នែកនោះ ជាហេតុនាំឲ្យមានការបំបែកនិកាយផ្សេង ៗ ជាច្រើន ដោយសំខាន់មាន ៥ និកាយ ដូចជា និកាយ ដែលសិក្សាជាពិសេសក្នុងរឿងខ្លឹមសារនៃនិព្វាន ក៏បានបែកចេញជានិកាយមួយដែរ ។ អ្នកសិក្សា ដែលផ្តោតសំខាន់ផ្នែកខាងព្រះ វិន័យ ក៏បំបែកជានិកាយវិន័យជាដើម ។
សិល្បកម្ម និង ស្ថាបត្យកម្មផ្សេង ៗ ក៏ចំរើនរុងរឿងកើនឡើង ព្រះភិក្ខុសង្ឃ មានការរួមចំណែកក្នុងកិច្ចការប្រទេសជាតិ ដោយជួយទំនុកបំរុងឲ្យមានភាពរួបរួមឲ្យរឹងប៉ឹង ផ្នែកខាងប្រទេស ជាតិក៏បានថ្វាយការឧបត្ថម្ភដល់ភិក្ខុសង្ឃ ដូចជាការរចនាគម្ពីរសាសនាជាចំនួនច្រើនជាង ៥ ហ្មឺនក្បាលជាដើម ។ ទោះបីការបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដក ១៦០០០ ទំព័រ ដោយការចារឹកនៅលើផ្ទាំងឈើ ជារបស់ថ្មីនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត ក៏សម្រេចបានដោយព្រះរាជូបត្ថម្ភ ។ ភាពចំរើនរុងរឿងរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយល្អ រាប់ចាប់តាំងពីដែនដី ដែលបានបែងចែកជា ៣ អាណាចក្រ រហូតដល់រួមគ្នាបានក្នុងអាណាចក្រសិល្លា ។
តមកក្នុង ព.ស. ១៤៧៨ អាណាចក្រសិល្លា បរាជ័យចំពោះ វាំង កន អ្នកបង្កើតរាជវង្ស នៅសង្គោ (បច្ចុប្បន្ន ក៊ី សង ) និង ស្ថាបនាដែនដីកូរ៉េ ក្នុងនាមថ្មីថា អាណាចក្រកូរិអូ (Koryo) ដែលជាកំណើតនែពាក្យថា កូរ៉េ (Korea)បច្ចុប្បន្ន រហូតដល់រាជវង្សនេះ ។ ផែនដីនេះ មិនសូវមានភាពសុខស្ងប់ និង ភាពចំរើនរុងរឿងប៉ុន្មានទេ ទោះជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏ឋិតនៅយ៉ាងគង់វង់អស់រយៈកាល ៤៥៧ ឆ្នាំ ។
ក្នុង ព.ស. ២៤៥៣ ដែនដីកូរ៉េបានធ្លាក់ទៅជាចំណែកមួយនៃប្រទេសជប៉ុន រាជវង្សកូរ៉េក៏បាត់បង់ អស់អំណាចទាំងស្រុង ។ ជប៉ុនក៏បានចេញច្បាប់បង្គាប់បញ្ជាគ្រប់គ្រងវត្តអារាម និង បានព្យាយាមកសាងភាពទ្រុឌទ្រោមឲ្យកើតឡើងដល់គណៈសង្ឃ ដូចជាទំនុកបំរុងព្រះសង្ឃឲ្យមានគ្រួសារ និង ទ្រទ្រង់ជីវិតតាមបែបគ្រហស្ថ ទាំងនេះដើម្បីនឹងទំលាយស្មារតីជាតិនិយម ដែលវត្តជួយរក្សានោះឲ្យរលាយទៅ ជានយោបាយលេបត្របាក់ម្យ៉ាង ។ រូបភាពតូច|ព្រះពុទ្ធនៅសក់គូរ៊ាំ (Seokguram) ក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក នៅអាវសាននៃសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ កងទ័ពសូវៀត និង កងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក បាន ចលនារុករានចូលមកក្នុងដែនដីកូរ៉េ ក្នុង ព.ស.២៤៨៨ ។ សូវៀតបានចូលមកភាគខាងជើង សហរដ្ឋ ចូលភាគត្បូង ការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសជប៉ុនបានបញ្ចប់ ហើយដែនដីកូរ៉េ ក៏ត្រូវបានបែងចែកចេញជា ២ ចំណែកគឺ កូរ៉េខាងជើង និង កូរ៉េខាងត្បូងតាំងពីពេលនោះមក ។ ផ្នែកខាងកូរ៉េភាគខាងត្បូង ភ្លាម ៗ នោះក៏បានទទួលឯករាជ្យ ពុទ្ធសាសនិកជាពិសេសព្រះភិក្ខុសង្ឃ ក៏បានចាប់ផ្តើមចលនាក្នុងការជួយជំរះកិច្ចការគណៈសង្ឃឲ្យបានបរិសុទ្ធ ។ ភិក្ខុ និង ភិក្ខុនី (ហៅតាមប្រជាជនកូរ៉េហៅឯង) រាប់ពាន់អង្គបានណាត់ប្រជុំធំ និង បានសម្រេចជាឯក្កច្ឆន្ទនៅខសំខាន់ ៗ គឺ ឲ្យបញ្ឈប់ខបង្គាប់បញ្ជាផ្សេង ៗ ដែលទំនាស់ដល់ព្រះពុទ្ធសាសនា ពង្រាងឡើងក្នុងសម័យជប៉ុនគ្រប់គ្រងទាំងស្រុង ឲ្យលើកលែងតំណែងគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃ រួមទាំងតំណែងខ្ពស់ បំផុត ដែលជាប់តមកតាំងតែសម័យជប៉ុនគ្រប់គ្រង ឲ្យអ្នកកាន់តំណែងទាំងនោះលាលែងទាំងអស់ ឲ្យគណៈសង្ឃមានការគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង និង មានការិយាល័យឋិតនៅរដ្ឋធានី ក្នុងខេត្តផ្សេង ៗ បង្កើតឲ្យសភាគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ដោយឋិតនៅក្រោមការត្រួតត្រាបង្គាប់បញ្ជារបស់ការិយាល័យមជ្ឈឹមក្នុងរដ្ឋធានីមួយដំណរទៀត ។ ការិយាល័យមជ្ឈិមនេះ បានចាត់មហាសន្និបាតម្តងទៀតនៅ ព.ស.២៤៨៩ និង បានពង្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃច្បាប់ថ្មីឡើង សម្រាប់ជាគោលការណ៍គ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃទាំងស្រុង។ ការជំរះគណៈសង្ឃឲ្យបរិសុទ្ធិនោះ បានប្រព្រឹត្តិយ៉ាងសកម្ម ទម្រាំធ្វើឲ្យគណៈសង្ឃកូរ៉េជាគណៈសង្ឃ ដែលបរិសុទ្ធិ ព្រះសង្ឃប្រព្រឹត្តិព្រហ្មចារី មិនមានគ្រួសារបាន ក៏ត្រូវមានការតស៊ូគ្នា រហូតដល់ធ្លាក់ខ្លួនស្លាប់ក៏មាន។ ការជំរះគណៈសង្ឃឲ្យបរិសុទ្ធិនេះ បានចំណាយពេលយូរ និង សម្រេចជាស្ថាពរនៅខែ មេសា ព.ស. ២៥០៥ ។
ការសិក្សាផ្នែកវិជ្ជាបង្គាប់ក្នុងប្រទេសកូរ៉េទើបមានក្នុង ព.ស. ១៤៩២ តែក្នុង ព.ស. ២៥១១ មានស្ថិតិអ្នកអាន និង សរសេរសៀវភៅបានដល់ទៅ ៩៥% មានសាកលវិទ្យាល័យ ដែលប្រកបដោយមហាវិទ្យាល័យ ៦ គណៈឡើងទៅរួម ២០ សាកលវិទ្យាល័យ ។ មានវិទ្យាល័យឯកជនផ្សេង ៗ ៤៨ កន្លែង ដូច ដែលប្រទេសកូរ៉េមានដែនដីត្រឹមតែ ១៤ ខេត្តមានប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជំរឿននៅ ព.ស. ២៥០០ ប្រហែល ២២,៥០០,០០០ អ្នក។
មានតារាងស្ថិតិទាក់ទងនឹងចំនួនវត្ត ព្រះសង្ឃ និង ពុទ្ធសានិកជនក្នុងប្រទេសកូរ៉េ ដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ដូចតទៅនេះ ៖
រួមទាំងអស់ ៣,៨៨៦,៤៩២ នាក់
ក្នុងចំនួនប្រជាពលរដ្ឋកូរ៉េ ២២ លាន ៥ សែននាក់នោះ ភាគច្រើនគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយបណ្តាពុទ្ធសាសនិកជនទាំងនេះ បុគ្គលជាឧបាសក ឧបាសិកា បានដល់ពុទ្ធសាសនិក ដែលមានសទ្ធាមុះមុត ជាសមាជិកនៃអង្គការព្រះពុទ្ធសាសានទៀតផង ។
ការគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃនៃប្រទេសកូរ៉េ មានព្រះសង្ឃរាជជាប្រមុខ និង មានប្រព័ន្ធការងារប្រកបដោយ សមាគមសង្ឃ ដែលមានសមាជិកជាតំណាងព្រះសង្ឃ ៥០ អង្គ ម្យ៉ាងទៀត គណៈកម្មាធិការសើបអង្កេតរក្សារបៀបវិន័យ និង ភាពស្ងប់រៀបរយមួយក្រុម និង ព្រះភិក្ខុសង្ឃជាអ្នកគ្រប់គ្រងកិច្ចការទូទៅនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលមានព្រះថេរៈជាអង្គទ្រង់តំណែង ប្រៀបបានជាមួយនឹងសង្ឃនាយក ជាប្រធានមួយគណៈទៀត ។
ក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងពួងនេះ គណៈសង្ឃមានវត្តជាការិយាល័យមជ្ឈិមរួមតែមួយកន្លែង គឺវត្តជោគេសា ។ ព្រះទ្រង់តំណែងគ្រប់គ្រងដើមឡើយគង់នៅវត្តណាក៏ដោយ តែនៅពេល ដែលបានជាព្រះសង្ឃនាយក និង សង្ឃមន្ត្រីហើយ នឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរមកគង់នៅ ប្រចាំការិយាល័យនាវត្តជោគេសានេះទាំងអស់ ។ តំណែងសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ចាត់ជាដំណែងពិសេស ជាប្រមុខ ដែលគោរពបូជារបស់ពុទ្ធ សាសនិក មិនមាននាទីគ្រប់គ្រងការងារដោយត្រង់ មានសិទ្ធិពិសេស គឺនឹងគង់នៅនាវត្តណាក៏ដោយ និង ត្រូវប្តូរទៅគង់នៅនាវត្តណាមួយក៏ដោយតាមក្តីប្រាថ្នាមិនបានចាត់ថា ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តណាមួយ នៅ ព.ស. ២៥១១ សម្តេចព្រះសង្ឃរាជលីជុងដ័ម គង់នៅនាវត្តទោស៊ើន នៅលើភ្នំក្នុងក្រុង ស៊ីអូល មានផ្លូវពីជើងភ្នំឡើងទៅដល់វត្តប្រវែងប្រមាណ ២ គីឡូម៉ែត្រ ។ តំណែងគ្រប់គ្រងភិក្ខុនី វត្តនិមួយ ៗ មានភិក្ខុនីចៅអាវាស និង ចៅអាវាសគ្រប់វត្ត ចំណុះចំពោះអង្គការគ្រប់គ្រងរបស់គណៈសង្ឃទាំងអស់ ដោយន័យនេះ ការគ្រប់គ្រងទាំងភាគីភិក្ខុ និង ភិក្ខុនី ទើបរួមចូលតែមួយ ។
ក្នុងភ្នែកខាងការសិក្សា ក្រៅពីមានសាលារៀនបរិយត្តិធម៌សម្រាប់បង្រៀនភិក្ខុ ភិក្ខុនី សាម ណេរ និង សាមណេរីហើយ គណៈសង្ឃកូរ៉េ នៅមានស្ថានទីសិក្សាផ្នែកសាម័ញ្ញកំរិតផ្សេង ៗ ដែលបើកទទួលអ្នករៀនប្រុសស្រីជាទូទៅផង ។ ស្ថានប័នទាំងនេះ មានគ្រហស្ថជាអ្នកគ្រប់គ្រង ឋិតតែនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងថែរក្សារបស់គណៈកម្មាធិការផ្នែកខាងការសិក្សារបស់គណៈសង្ឃ ក្នុងព.ស. ២៥១១ ។ ស្ថាប័នសិក្សាទាំងនេះ ចែកចេញជាប្រភេទបានដូចតទៅនេះ ៖
សកលវិទ្យាល័យពុទ្ធសាសនា ដ៏ចាស់បំផុតរបស់ប្រទេសកូរ៉េ មាននាមថា “ដុងកុក” បង្កើតឡើង នៅ ព.ស. ២៤៤៩ ។ បច្ចុប្បន្នមានអ្នកសិក្សាប្រុសស្រីប្រមាណ ៦០០០ នាក់ មានភិក្ខុសាមណេរសិក្សា (ដោយឆ្ពោះក្នុងសកលវិទ្យាល័យព្រះពុទ្ធសាសនា) ប្រមាណ ៦០ អង្គ ភិក្ខុនី ៧ អង្គ ។ មហាវិទ្យាល័យដុងកុកប្រកបដោយវិទ្យាល័យផ្សេង ៗ ៦ វិទ្យាល័យ និង មានសាខាវិជ្ជា ២៧ សាខា ។
នៅ ព.ស. ២៥០៧ គណៈសង្ឃកូរ៉េបានចាប់ផ្តើមបង្កើតគ្រោងការប្រែ និង ចាត់បោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកច្បាប់ភាសាកូរ៉េ ហៅថា “មជ្ឈមណ្ឌលប្រែព្រះត្រៃបិដកកូរ៉េ” ឋិតក្នុងបរិវេណមហាវិទ្យាល័យដុងកុក មានគណៈកម្មការប្រែ ៦៥ នាក់ ។ តាមគ្រោងការនេះ នឹងចាត់បោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកប្រែជាសៀវភៅ ចេញក្នុងមួយខែមួយក្បាល រួមទាំង ២៤០ ក្បាល ក្នុងពេលទាំងអស់ប្រមាណ ៤៥ ឆ្នាំ ។
បច្ចុប្បន្ន ប្រពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសកូរ៉េ ជាបែបនិកាយសេន លាយលំដោយសទ្ធាក្នុងព្រះអមិតាភៈពុទ្ធផង ព្រះមេត្តេយ្យពោធិសត្វផង។
គសប ឃុំស្អាងភ្នំ
អំពីគណបក្ស គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party, ហៅកាត់ថា​LDP, ប្រមុខ៖ លោក ខឹម វាសនា) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់សិទ្ធ ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើអោយបានសម្រេចឡើងដោយយន្តការ៨ចំណុច។ ដើម្បីឈានទៅដាក់អោយបាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ ១. ការយល់ដឹងអំពីប្រជាធិបតេយ្យ
៣. សីលធម៌សង្គម។ =ប្រវត្តិបក្ស=
=យន្ដការ ៨ចំណុច=
យន្តការ៨ចំណុច
យន្តការ៨ចំណុច និងការបកស្រាយខ្លឹមសារខ្លីៗពីសារប្រយោជន៍របស់ចំណុចនីមួយៗ ដើម្បីរៀបចំសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលសិទ្ធិនិងអំណាចស្ថិតក្នុង កណ្តាប់ដៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយសិទ្ធិនិងអំណាចត្រូវធានាដោយ ប្រព័ន្ធមួយជាអចិន្ត្រៃយ៍ ៖
១. ត្រូវកំណត់អាណត្ដិសម្រាប់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី (២ អាណត្ដិ)
ការកំណត់ត្រឹមពីរអាណត្តិនេះ គឺជៀសវាងកុំឲ្យនាយករដ្ឋមន្រ្តី មានឱកាសបង្កើតជាបណ្តាញខ្សែរយៈ គ្រួសារ បក្សពួកក្នុងគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋពង្រឹងអំណាចរហូតដល់បង្កើតជា របបផ្តាច់ការ បក្សពួកក្រុមគ្រួសារនិយម បំផ្លាញដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាជន។
ការ បង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង ស្មើនឹងការបង្កើតក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយអាចជាលទ្ធភាពយកទៅ បំរើមហិច្ឆិតាអ្នកគ្រប់គ្រង ធ្វើការគៀបសង្កត់ ឬគំរាមកំហែងដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីរក្សា និងបន្តក្រាញក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។
គឺជាវិធានការ ជួយដល់ការការពារសន្តិសុខ និងទំនុកបំរុងជីវភាពគ្រួសារនាយករដ្ឋមន្រ្តី ប្រកបដោយ សុខុមាលភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការបំពេញការងារ ទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ បំរើ ប្រទេសជាតិ ហើយក៏ជាការផ្តល់ មុខមាត់ដល់ប្រទេសជាតិផងដែរ។
៤. ត្រូវបង្កើតតុលាការរដ្ឋបាល
ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ពលរដ្ឋ ប្តឹងចំពោះទង្វើមិនសមស្រប ឬរំលោភរបស់មន្រ្តីរាជការ ក្នុងការបំពេញការងារ ឬពលរដ្ឋអាចប្តឹងឲ្យស្ថាប័ននេះពិនិត្យលើភាពមិនស្របច្បាប់ នៃលិខិតស្នាម ឬសេចក្តីសម្រេច ផ្សេងៗចេញដោយអង្គភាពរដ្ឋបាលសាធារណៈគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ។
៥. ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភាសម្រាប់តួនាទីភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់ឧត្ដមសេនីយ៍ យោធា និងនគរបាល
វិធានការនេះ គឺដើម្បីឲ្យសភាជាតំណាងរបស់ពលរដ្ឋ អាចមានឥទ្ធិពលខ្លះទៅលើនាយទាហាន និង នាយនគរបាលជាន់ខ្ពស់ ដែលជាអ្នកបញ្ជាលើកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ រក្សាបូរណភាពទឹកដី និងសន្តិសុខ ស្ថេរភាពសង្គម ហើយក៏អាចជួយទប់ស្កាត់ ការប្រើប្រាស់កងកំលាំងប្រដាប់ អាវុធជាឧបករណ៍ផ្តាច់ការរបស់មេគណបក្សកាន់អំណាចផងដែរ។
៦. អព្យាក្រឹត្យមន្ដ្រីរាជការ
ការដាក់ឲ្យអនុវត្តចំណុចនេះ គឺដើម្បីធានាការចាត់តាំងបែងចែកការងារដល់មន្រ្តីរាជការចំជំ នាញ ស្របតាមសមត្ថភាព បទពិសោធន៍ការងារ និងផ្តល់នូវសេចក្តីថ្លៃថ្នូរដល់មន្ត្រីរាជការដែលជាភ្នាក់ងារ របស់រដ្ឋ ។ ដូច្នេះ មន្ត្រីរាជការត្រូវមានភាពស្មោះត្រង់មិនលំអៀង។ ចៀសវាងការប្រើប្រាស់មន្ត្រីរាជការជាឧបករណ៍ឃោសនបំរើប្រយោជន៍ គណបក្ស។
ដុង
លុយដុង ( /d ɒ ŋ / ; Vietnamese: [ˀɗɜwŋ͡m˨˩] ; សញ្ញា ៖ ₫ ឬក្រៅផ្លូវការ đ ; លេខកូដ : VND ) ជា រូបិយប័ណ្ណ របស់ ប្រទេសវៀតណាម តាំងពីថ្ងៃទី 3 ឧសភា ឆ្នាំ 1978។ វាត្រូវបានចេញដោយ ធនាគាររដ្ឋវៀតណាម ។ រូបិយបណ្ណារក្ស ក៏ជារូបិយបណ្ណរបស់រដ្ឋមុនៗនៃវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង ដោយបានជំនួសរូបិយប ណ្ណឥណ្ឌូចិនដែល ប្រើពីមុនរបស់បារាំង។
ពីមុនវាត្រូវបានបែងចែកទៅជា 10 hào ដែលត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតទៅជា 10 xu ដែលទាំងពីរនេះមិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ទេ។ ជនជាតិវៀតណាមបានផ្លាស់ប្តូរកាន់តែខ្លាំងឡើងឆ្ពោះទៅរកការប្រើប្រាស់ក្រដាសប្រាក់ផ្តាច់មុខ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2012 ការប្រើប្រាស់កាក់បានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2014 កាក់ជាទូទៅមិនត្រូវបានទទួលយកនៅក្នុងការលក់រាយទេ ប៉ុន្តែនឹងនៅតែត្រូវបានទទួលយកនៅក្នុងធនាគារមួយចំនួន ប៉ុន្តែមិនមែនទាំងអស់នោះទេ។
រូបិយប័ណ្ណវៀតណាមបច្ចុប្បន្នគឺជារូបិយប័ណ្ណដែលខ្សោយបំផុតទីបីគិតត្រឹមខែឧសភា ឆ្នាំ 2021 (នៅពីក្រោយ bolivar Venezuelan និង rial អ៊ីរ៉ង់ ) ដោយមួយ ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ស្មើនឹង 23112.04 đồng ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
គសប ឃុំស្អាងភ្នំ
យន្តការ៨ចំណុច
គឺជាវិធានការ ធ្វើឲ្យតំណាងពលរដ្ឋគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ ចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាម្ចាស់ អំណាច ហើយក៏ជួយកាត់ផ្តាច់ខ្សែរយៈបក្សពួក ពីថ្នាក់ជាតិ ដល់មូលដ្ឋានដែលជាចំណុចផ្តើម នៃការកកើត នូវអំណាចផ្តាច់ការ ។
៨. ប្រើប្រព័ន្ធឯកត្ដនាមជ្រើសរើសតំណាងរាស្ដ្រ ប្រព័ន្ធឯកត្តនាមនេះ បានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងនូវឥទ្ធិពលរបស់មេបក្សទៅលើអ្នកតំណាង រាស្រ្ត។ ឥទ្ធិពលមេបក្សអាចធ្វើឲ្យតំណាងរាស្រ្ត បាត់ឯករាជ្យភាព ខ្វល់ខ្វាយតែផលប្រយោជន៍បក្សខ្លួន ជាជាងគិតគូរដល់ផលប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ប្រទេស។ តំណាងរាស្រ្តមានឯករាជ្យ និងសេរីភាពគ្រប់គ្រាន់ ដោយគ្មានរងសម្ពាធពីជនមានឥទ្ធិពលណាម្នាក់នោះ តំណាងរាស្រ្តនោះអាចបំពេញការងារជួយកែតម្រង់រដ្ឋាភិបាល យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងរៀបចំធ្វើច្បាប់ណាដែលបំរើដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងផលប្រយោជន៍ប្រជាជនពិតៗ។
=បញ្ជីបេក្ខជន និងអ្នកអង្កេតការណ៍=
អ្នកអង្កេតការ
=ប្លង់= =មើលផងដែរ=
ប្រាសាទខ្វាន់ពីរ
រូបភាពតូច
ប្រវត្តិប្រាសាទតាមសិលាចារឹក
ក្រៅពីសិលាចារឹកវត្តសំរោងលេខ K-៩៥៦ ដែលបាននិយាយដល់ឈ្មោះកល្យានសិទ្ធិ គេក៏ឃើញមានសិលាចារឹកមួយទៀតគឺសិលាចារឹកប្រាសាទខ្វាន់ពីរពីខេត្តក្រចេះ ដែលពិពណ៌នាអំពីរាជវង្សរបស់ទ្រង់ផងដែរ។ ការមកអំពីស្រុកអនិន្ទិតបុរៈនៃសន្តានរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ និងប្រារព្ធពិធីបួងសួងបានចាកផុតអំពីជ្វា។ ឯកសារដែលផ្តល់សារៈសំខាន់បំផុតចំពោះខេត្តក្រចេះគឺសិលាចារឹកដែលបានមកពីប្រាសាទខ្វាន់ពីរស្ថិតនៅប្រមាណ ៥០គីឡូម៉ែត្រនៅទិសខាងត្បូងឆៀងខាងកើតនៃរាជធានីសម្ភុបុរៈ។ ការសិក្សាផ្ទាំងសិលាចារឹកដ៏សំខាន់នេះធ្វើឡើងដោយលោក ហ្ស៊ក្ស សឺដែសបានឱ្យដឹងអំពីការបូជាព្រះសិវលិង្គនៅក្នុងតំបន់នេះ។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទនេះបាននិយាយអំពីការកសាងព្រះសិវៈលិង្គថ្មមួយឈ្មោះ ស្រីបុសករេស្វរៈ នៅឆ្នាំ៧១៦នៃគ្រិស្តករាជ ដោយមនុស្សម្នាក់ឈ្មោះ បុស្ករ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាស្តេចនៅទីក្រុងសម្ភុបុរៈទៅ។ ម៉្យាងទៀតមានការសិក្សាអំពីសិលាចារឹកនៃទួលតាគិនដែលស្ថិនៅប្រមាណជា៣គីឡូម៉ែត្រពីសម្បូរផ្នែកខាងលើទន្លេមេគង្គក្នុងខេត្តក្រចេះដដែល អាចផ្តល់នូវទិន្នន័យបន្ថែមទៀតថាអ្នកបម្រើប្រចាំត្រកូល ឬព្រះរាជវង្សានុវង្សព្រះមហាក្សត្រនៃក្រុងសម្ភុបុរៈគឺជាអ្នករួមសាច់សារលោហិតជាមួយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលទ្រង់សោយទីវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ៨៥៤នៃគ្រិស្ថសករាជ។ ដោយសារលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបានឱ្យដឹងថាទីក្រុងសម្ភុបុរៈជារាជធានីនៃចេនឡាដីគោក ហើយឈ្មោះបុស្ករនេះត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសិលាចារឹកជាច្រើនរបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដែលក្នុងនោះព្រះអង្គបានរៀបរាប់ព្រះនាមព្រះអយ្យកាព្រះអយ្យកោរបស់ព្រះអង្គប៉ុន្មានសរសេរជាបុស្ករាវិញ។ លើសពីនេះព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ សោយរាជ្យសម្បត្តិព្រោះមកពីព្រះអង្គជាព្រះរាជនត្តាទួតខាងមាតា ដែលជាព្រះទេពីរបស់ព្រះបាទបុស្ករាក្សសោយរាជ្យសម្ភុបុរៈ ។
ឯកសារយោង
ខ្វាន់ពីរ
ប្រាសាទត្បែង
ភូមិប្រាសាទត្បែង (ឃុំបន្ទាយឆ្មារ)ស្រុកថ្មរពួក   ខេត្ដបន្ទាយមានជយ័
ឃុំរោងដំរី
(Roung Damrei) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង  មានរដ្ឋបាលចំណុះ ១២ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
ប្រាសាទរោងគោ
ឯកសារយោង
រោងគោ
ខេត្តនគរបឋម
ខេត្តនគរបឋម (จังหวัดนครปฐม, អានថា: ណៈខនប៉ៈថុម) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) ភាគកណ្ដាលនៅប្រទេសថៃ ខេត្តជិតខាងគឺ (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា) ខេត្តសុពណ៌បុរី, ខេត្តអយុធ្យា, ខេត្តនន្ទបុរី, បាងកក, ខេត្តសមុទ្រសាគរ, ខេត្តរាជបុរី, និងខេត្តកាញ្ចនបុរី រដ្ឋធានីរបស់ខេត្តនេះគឺទេសបាលទីក្រុងនគរបឋម
ខេត្តនគរបឋមគឺជាស្រុកកំណើតរបស់ព្រះបឋមចេតិយ ចេតិយ​ប្រោស​ដោយ​ស្តេចមង្កុដ (រាមា​ទី ​4) និងបញ្ចប់ដោយស្តេចចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី 5) ក្នុងឆ្នាំ 1870 ចេតិយ​គឺ​ជា​ការ​រំឮក​ដល់​អរិយធម៌​ទ្វារវតី​ដែល​បាន​បាត់​ខ្លួន​ជា​យូរ​មក​ហើយ​ដែល​ធ្លាប់​បាន​រីក​ចម្រើន​នៅ​ទី​នេះ ហើយ​តាម​ទំនៀម​ទម្លាប់នគរបឋមជា​កន្លែង​ដែល​ពុទ្ធសាសនា​ចូល​មក​ប្រទេស​ថៃ​ដំបូង​គេ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​មាន​ចម្ការ​ផ្លែឈើ​ច្រើន​ប្រភេទ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
ប្រាសាទរង្សី
រូបភាពតូច|រូបភាពប្រាសាទពីខាងមុខ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងវត្តប្រាសាទរង្សី ដែលស្ថិតភូមិសំរោងកញ្ចោច ឃុំឬស្សីលោក ស្រុកជីក្រែងខេត្តសៀមរាប ។ នៅសល់ប្រាង្គដែលស្ថាបនាអំពីឥដ្ឋដុតឆ្អិនមួយ បែរមុខទៅខាងកើត និងមានក្របទ្វារដែលសល់សិលាចារឹកយ៉ាងល្អប្រពៃ គួរអោយចង់បាន ហើយនៅមានបំនែកចំលាក់ដ៏ស្រស់បំព្រង នៅក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១០ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប រង្សី
គោកតាណី
គោកតាណី ឬតានៃមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិគោកឬស្សី ឃុំកែវព័ណ ស្រុកពួក ខេត្តសៀមរាប ។ ភាគច្រើនភូមិនេះគ្របដណ្តប់ដោយទួលបុរាណជាច្រើនដែលមានរាងមូលខ្លះ ទ្រវែងខ្លះ ដែលបានអមដោយដើមត្នោត និងឬស្សីរាប់រយដើម ក្នុងនោះវាក៏មានប្រាសាទបុរាណនៅជាមួយផងដែរ នោះគឺគោក តាណី រឺប្រាសាទតាណី។ ប្រាសាទនេះបានស្ថិតលើទួលមួយដែលមានវិជ្ជមាឌប្រហែល១០០ម ហើយបានហ៊ំព័ទ្ធដោយវាលស្រែ និងកសិន្ធុរាក់ៗជុំវិញ បើតាមការពិនិត្យលើទ្រង់ទ្រាយនោះ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេសាងឡើងតាំងពី សតវត្សរ៍ទី៧-៨ មកម្លេះ ដោយអកុសលប្រាសាទត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយជនទុច្ចរិត ការកង្វះដង្ហែរទាំផង និងការបំផ្លាញដោយមនុស្សអសិលធម៌ផង គេបានជីកយកអាចម៏ដីលក់បីរឆ្នាំមុន ដែលបណ្តាលអោយកើតជាគំហូងស្រះទឹកបួនប្រាំអស់ទួល និងប្រាសាទដ៏ធំទៀតដូចនៅភាគខាងលិចមានគំហូងជ្រៅពីរ ខាងត្បូរពីរ និងខាងកើតពីបី តែខាងជ់ើងទួលនៅមួយចំណិត ដែលនៅសេសសល់ឥដ្ឋ និងថ្មបាក់បែកច្រើនដុំទៀត ។
ប្រាសាទនាមរូប
រូបភាពតូច ប្រាសាទនាមរូបមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងវត្តមួយ និងជាប្រាសាទសាងសង់អំពីថ្មភក់។
នាមរូប
ភាសាហូឡង់
រូបភាពតូច|A Dutch speaker ហូឡង់ ( Nederlands [ˈneːdərlɑnts]) គឺជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ដែលនិយាយដោយមនុស្សប្រហែល ២៥លាននាក់ជាភាសាទីមួយ និង ៥ លាននាក់ជាភាសាទីពីរ។ វា​គឺ​ជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ ​ដែល​គេ​និយាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​បំផុត​ទី​បី​បន្ទាប់​ពី​សាច់​ញាតិ​ជិត​ស្និទ្ធ​របស់​វា​គឺ ​អាល្លឺម៉ង់ និង ​អង់គ្លេស ។ អាហ្រ្វិក គឺជាភាសាកូនស្រីដាច់ដោយឡែកមួយ ប៉ុន្តែអាចយល់បានទៅវិញទៅមក និយាយក្នុងកម្រិតខ្លះ ដោយមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១៦លាននាក់ ភាគច្រើននៅ អាហ្វ្រិកខាងត្បូង និង ណាមីប៊ី,  វិវត្តពីគ្រាមភាសាហូឡង់បន្លយ នៃអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ។ គ្រាមភាសាដែលប្រើនៅក្នុងប្រទេសបែលហ្ស៊ិក (រួម​ទាំង ​ភាសាហ្វ្លេមីស ) និង ​នៅស៊ូរីណាម ស្រប​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នេះ ទាំងអស់​ត្រូវ​បាន​ដឹកនាំ​ដោយសហភាពភាសាហូឡង់ ។
នៅទ្វីបអឺរ៉ុប ភាគច្រើននៃចំនួនប្រជាជននៃ ប្រទេសហូឡង់ (ដែលវាជាភាសាផ្លូវការតែមួយគត់ដែលនិយាយទូទាំងប្រទេស) ហើយប្រហែល៦០% នៃប្រជាជន បែលហ្ស៊ិក (ជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងចំណោមភាសាទាំងបី) និយាយភាសាហូឡង់។ នៅខាងក្រៅប្រទេសទាប ហូឡង់គឺជាភាសាកំណើតនៃប្រជាជនភាគច្រើននៃប្រទេស អាមេរិកខាងត្បូង នៃ ស៊ូរីណាម ដែលជាអតីត អាណានិគមរបស់ប្រទេសហូឡង់ ដែលជាកន្លែងដែលវាក៏មានឋានៈជាផ្លូវការដូចដែលវាកើតឡើងនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសកោះការ៉ាប៊ីន អារូបា, គូរ៉ាសៅ និង ស៊ិនម៉ាថេន ដែលជាប្រទេសធាតុផ្សំនៃព្រះរាជាណាចក្រហូឡង់ ។ អ្នកនិយាយដើមរហូតដល់កន្លះលាននាក់រស់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា និងអូស្ត្រាលីរួមបញ្ចូលគ្នា [n 3] និងជនជាតិភាគតិចភាសាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជិតផុតពូជនៅតែមាននៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសបារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងឥណ្ឌូនេស៊ី។
ហូឡង់គឺជាសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធបំផុតរបស់ទាំងអាឡឺម៉ង់ និងអង់គ្លេស [n 5] ហើយត្រូវបានគេនិយាយជាទូទៅថាជា "ប្រហែលរវាង" ពួកគេ។ [n 6] ហូឡង់ ដូចជាភាសាអង់គ្លេស មិនបានឆ្លងកាត់ ការផ្លាស់ប្តូរព្យញ្ជនៈអាឡឺម៉ង់ខ្ពស់ មិនប្រើ អ៊ូមឡាតអាល្លឺម៉ង់ ជាសញ្ញាសម្គាល់វេយ្យាករណ៍ ភាគច្រើនបានបោះបង់ចោលការប្រើប្រាស់នៃ អនុសញ្ញា និងបាន កំណត់កម្រិត ជាច្រើននៃសរីរវិទ្យា របស់វា រួមទាំង ករណី ភាគច្រើនរបស់វាផងដែរ។ ប្រព័ន្ធ ។ [n 7] លក្ខណៈពិសេសដែលបានចែករំលែកជាមួយអាឡឺម៉ង់រួមមានការរស់រានមានជីវិតនៃ យេនឌ័រវេយ្យាករណ៍ ពីរទៅបី — ទោះបីជាមានផលវិបាកវេយ្យាករណ៍តិចតួច [n 8] — ក៏ដូចជាការប្រើប្រាស់ ភាគល្អិតនៃម៉ូឌុល ការបំភាន់ចុងក្រោយដែលមិនច្បាស់លាស់ និង លំដាប់ពាក្យ ស្រដៀងគ្នា. [n 9] វាក្យសព្ទហូឡង់ភាគច្រើនជាភាសាអាឡឺម៉ង់។ វារួមបញ្ចូល ប្រាក់កម្ចីមនោសញ្ចេតនា ច្រើនជាងអាឡឺម៉ង់បន្តិច ប៉ុន្តែតិចជាងភាសាអង់គ្លេស។ [n 10]
ឃុំស្តៅកោង(ស្រុកបាភ្នំ)
=រដ្ឋបាល= ឃុំស្តៅកោង មាន ១៥ភូមិគឺ÷
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
លំពង្សរាជា
ជីវិតចាប់ផ្ដើម
Early Life
លំពង្សរាជា កើតនៅរាជធានីអង្គរ កើតឆ្នាំ ១២៩២ នៃគ.សករាជ​ ព្រះអង្គ ​គឺជាបុត្រចៅពញ្ញាសួស ដែលមានព្រះនាមថា (ព្រះសិន្ធានរាជា) ព្រះអង្គមានបុត្រពីរអង្គ ទី១ "បរមរាមា ស្រីវិចក្រ" សោយទីវង្គត់ដោយរោគប្រឈួន ទី២ "ស្រីសុរិយោទ័យ" សោយទីវង្គត់ក្នុងចម្បាំងខ្មែរសៀម ឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.សករាជ ។ ព្រះលំពង្សរាជា មាននាមជាចៅពញ្ញាជ័យ ជាប្រមុខមេទ័ពធំ ដែលមានងារ ជាព្រះលំពែងជ័យ ទ្រង់ឡើងសោយរាជនៅរាជធានីអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៤៦ ដោយការជម្រុញពីកងទ័ព និង ប្រជានុរាស្ត្រ ដោយសារមិនមាន រតនៈបល្ល័ង្កទាំង៥ ទ្រង់បានបញ្ជារឱ្យធ្វើថ្មី បូករួមទាំងបដិមាករ "ព្រះកែវមរកត" មួយទៀតផងដែរ ហើយ ព្រះកែវមរកត នេះ ត្រូវបានសៀមយកទៅក្រោយវាយបែករាជនីលង្វែក ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ នៃគ.សករាជ និង បានរក្សាទុកក្នុងរាជវាំង បាងកក មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ក្រោយធ្វើរតនៈបល្ល័ង្កទាំង៥ថ្មីរួច ទ្រង់បានឡើងសោយរាជសម្បត្តិលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៤៨ នៃគ.សករាជ ។
សៀមវាយយក នគររាជសីមា
Siam invades Nokor Reachseima
ពុទ្ធសករាជ ១៨៩៥ សៀមបានលើកទ័ព ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់) វាយយកខេត្ត នគររាជសីមា ដោយកងទ័ពសៀម បានចែកចេញជាពីរកង កងទី១ មានចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ មេទ័ពសៀមនាម "រាមាសូរ" និង កងទី២ មានចំនួន ៥០០០ (៥ពាន់នាក់) ដឹកនាំដោយ មេទ័ពរងនាម "ស្រីសុប័ត" បានចូលមកឈ្លានពានបណ្ដារស្រុកភាគខាងលិចរបស់កម្ពុជា ជាមុនដោយមិនបានប្រកាសសង្គ្រាមឡើយ ដោយភាគីកម្ពុជា រៀបចំកងទ័ពមិនទាន់ កងទ័ពសៀមក៏វាយបែក នគររាជសីមា ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.សករាជ ។ ក្រោយពេលសៀមវាយបែក នគររាជសីមា កងទ័ពសៀមក៏ចូលហួសមកបោះជំរុំជាប់ស្រុកនាងរង ខណៈពេលនោះ ព្រះលំពង្សរាជា បានបង្គាប់ឱ្យបុត្ររបស់ខ្លួន ស្រីសុរិយោទ័យ លើកទ័ព ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ទៅបង្ក្រាបទ័ពសៀម ហើយក៏ទទួលបានជោគជ័យនាពេលនោះ និងបានសម្លាប់ចៅស្ដេចសៀមដែលជាមេទ័ពរង ស្រីសុប័ត នោះផងដែរ ។ ក្រោយទទួលបានជោគជ័យ ព្រះលំពង្សរាជា នឹកស្មានថា កងទ័ពសៀមមិនលើកមកឈ្លានពានភ្លាមៗទៀតនោះទេ ទ្រង់បានប្រកាសឱ្យរំសាយជួរកងទ័ព ជាបណ្ដោះអាសន្នដើម្បីឱ្យកងទ័ពបានទៅជួយធ្វើស្រែចំការប្រជានុរាស្ត្រ ព្រោះក្រុង យៈសោធរៈបុរៈ ឬ (ក្រុងអង្គរ) ពេលនោះជួបវិបត្តិខ្វះស្បៀង ។
សៀមវាយយក បស្ចឹមបុរី និង នាងរង
Siam invades Pachim Borei & Neang Rorng
៣ខែ ក្រោយមក ត្រូវនិងរដូវវស្សា ពេលដែលសៀមដឹងថា ស្ដេចកម្ពុជា រំសាយជួរកងទ័ព ស្ដេចសៀមព្រះនាម "អ៊ូតងរាជា រាមាធិបតី" (U Thongracha Ramathibodi) បានចាត់ឱ្យ រាមាសូរ លើកទ័ពសៀម ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ឈ្លានពានកម្ពុជាម្ដងទៀត និង បានបែងចែកកងទ័ពជាពីរកង កងទី១ ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) វាយយក បស្ចឹមបុរី និង កងទី២ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ ចៅបាសាត វាយយក នាងរង ហើយចាត់ បរមរាមា ជាមេទ័ពធំ ឱ្យដឹកនាំទ័ពចំនួន ១០០,០០០ (១សែននាក់) តាមមកពីក្រោយជាទ័ពជំនួយ ។ ដោយភាគីកម្ពុជាប្រមូលកងទ័ព និង រៀបចំកងទ័ពមិនទាន់ ព្រះលំពង្សរាជា បានចាត់ឱ្យ ស្រីសុរិយោទ័យ លើកទ័ព ២០០០០ (២មុឺននាក់) ចេញទៅច្បាំងតទល់ ហើយចាត់ឱ្យមហាឧបរាជ ស្រីសុរិយោវង្ស លើកទ័ព ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ចេញទៅទប់កងទ័ពសៀមនៅ ស្រុកនាងរង ដោយចំនួនកងទ័ពនិង គ្រឿងសឹកចម្បាំងសៀម ច្រើនជាងភាគីកម្ពុជាពេកណាស់ នៅទីបំផុតកងទ័ពទាំង២ របស់កម្ពុជា ត្រូវបរាជ័យ និង បានដកថយជាបន្តបន្ទាប់ ហើយព្រះអង្គម្ចាស់ ស្រីសុរិយោទ័យ ត្រូវទ័ពសៀមបាញ់ព្រួញសម្លាប់ នៅបស្ចឹមបុរី ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥១ នៃគ.សករាជ ។
សៀមវាយប្រហារ យៈសោធរៈបុរៈ
Siam attacks Yasodharapura
ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២ នៃគ.សករាជ សៀមបានលើកទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) វាយប្រហារ យៈសោធរៈបុរៈ ពេលនោះ ព្រះលំពង្សរាជា ត្រាសបញ្ជារឱ្យ ស្រីសុរិយោវង្ស សង់កំពែងក្រុងកម្ពស់ ១៦ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ៨ម៉ែត្រ និង បានប្រមូលទ័ពជាង ១០០,០០០ (១សែននាក់) នៅចាំការពារ ក្រុងអង្គរ ។ មេទ័ពធំសៀម បរមរាមា បានបែងចែកកងទ័ពសៀមជា ៤ច្រក ច្រកទី១ ដឹកនាំដោយ រាមាសូរ វាយចូលពីទិសខាងជើង ច្រកទី២ ដឹកនាំដោយ ចៅបាសាត វាយចូលពីទិសខាងកើត ច្រកទី៣ ដឹកនាំដោយ ចៅបាអាត វាយចូលពីទិសខាងត្បូង ច្រកទី៤ ដឹកនាំដោយ ចៅកំបាំងពិសី វាយចូលពីទិសខាងលិច កងទ័ពសៀមឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរត្រឹមចម្ងាយតែ ៣០សិន ដោយស្មើនិង រយៈចម្ងាយ ១.២ គីឡូម៉ែត្រ ប៉ុនណោះ ។ មេទ័ពសៀម បរមរាមា បានចាត់ឱ្យពលសេនា លើករន្ទារឬស្សី កម្ពស់ ១៤ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ៧ម៉ែត្រ ដាក់នៅកាំភ្លើងធំ មានកង់អូសដោយដំរី បានបាញ់ប្រហារមកលើកំពែងក្រុង និងបានឱ្យកងទ័ពដាក់ជណ្ដើរឬស្សី ឡើងវាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ ។ ស្រីសុរិយោវង្ស ឃើញដូច្នេះក៏ឱ្យដាក់កាំភ្លើងធំបាញ់ប្រហារតបតទៅវិញ កងទ័ពសៀមកាន់តែវាយសម្រុក កងទ័ពស្លាប់អស់ជាច្រើន ចំនួនទ័ពកាន់តែថយទៅៗ ព្រះលំពង្សរាជា យល់សេចក្ដីដូចនេះ ក៏បង្គាប់ឱ្យ ស្រីសុរិយោវង្ស ដកទ័ព ២០,០០០ (២មុឺននាក់) វាយសម្រុកចេញ ទៅនគរ "ឡានឆាង" (Lan Xang) (Kh-Pronoun: Lan Chhang) ប្រែថាដំរីមួយលាន ដើម្បីសុំទ័ពជំនួយពីស្ដេច ឡាវ ។ កងទ័ពសៀម វាយឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរ អស់រយៈពេល ៥ខែ នៅទីបំផុត ក៏វាយបែកក្រុងអង្គរ ព្រះលំពង្សរាជា ដឹងដំណឹងដូចនេះ ក៏ក្អួតឈាម សោយទីវង្គត់ក្នុងរាជវាំង ក្នុងពេលនោះទៅ ចំណែកឯ ធម្មរាជាទី១ ជាបុត្រ ស្រីសុរិយោវង្ស ក៏នាំយកគ្រឿងបញ្ចក្សេត្រ ដែលជាគ្រឿងសម្រាប់រាជ បូករួមទាំង ព្រះកែវមរកត រត់ភៀសខ្លួនចាកចោលក្រុងអង្គរ មេទ័ពសៀម បរមរាមា បានគៀរយកប្រជានុរាស្ត្រជាង ១សែននាក់យកទៅ ក្រុងទេពបុរី ស្រីអាយុធ្យា "Tep Borei Srei Ayudthya" (Thai-Pronoun: Tepburi Sri Ayutthaya) ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២ នៃគ.សករាជ និង បានដាក់ឱ្យ ចៅបាអាត ដែលជាបុត្រស្ដេចសៀម អ៊ូតង ឱ្យគ្រប់គ្រងនៅ យៈសោធរៈបុរៈ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៣ នៃគ.សករាជ ហើយបានគ្រប់គ្រងក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល៤ឆ្នាំទើប ស្រីសុរិយោវង្ស លើកទ័ពទៅបណ្ដេញទ័ពសៀមចេញពីក្រុងអង្គរ ក្រោយទទួលបាន ទ័ពជំនួយពីស្ដេចឡាវ ព្រះនាម "ហ្វាង៉ាំ" (Fa Ngum) ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥៧ នៃគ.សករាជ ។
ចំណារពន្យល់
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
សំណៅឯកសារដើមនៃពង្សាវតារកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ (1871) មិនបានពណ៌នា អំពីព្រឹត្តការណ៍ នៃស្ដេចខ្មែរ ដែលមានឈ្មោះថា ត្រសក់ផ្អែមនោះទេ គឺបានរាប់ត្រឹមព្រះ បរមនិពាន្វបទ ឬ ហៅថា ព្រះបរមបរពិត្រ ដែលត្រូវជាបងប្អូនបង្កើត និង ព្រះសិន្ធានរាជា ដែលជាបិតា របស់ព្រះ លំពង្សរាជា ចំណែក ព្រះសិន្ធានរាជា មានបរមងារ ត្រឹមជាសម្ដេចប៉ុនណោះ មិនមែនជាព្រះមហាក្សត្រនោះទេ ។ ដូចគ្នាទៅនិងឯកសារ នៃប្រវត្តិវិទូរបារាំងលោក Ernest Doudart de Lagrée ដែលចងក្រងក្នុងឆ្នាំ 1883 ដែលមានចំណងជើងថា Explorations et missions: Cambodge ។
ចំណែកឯកសារ ពង្សាវតារ កម្ពុជាផ្សេងទៀត មានក្នុងកំណត់ត្រា របស់លោក Anthony Marinus Hendrik Johan Stokvis ដែលមានចំណងជើងថា Manuel d'histoire, de généalogie et de chronologie de tous les états du globe, depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours, Volume 1 ដែលបានរាប់បញ្ចូល នូវឈ្មោះស្ដេចកម្ពុជា មួយចំនួនទៀតដូចជា៖ សម្ដេចព្រះកេតុមាលា, ព្រះបុទុមវរវង្ស, ព្រះយុវរាជ, ព្រះបុទុមសូរវង្ស, ឧទ័យរាជា, សម្ដេចសូរ្យវង្ស, ព្រះបាទធនជ័យគោរពរាជ្យ, ព្រះស្រីជេដ្ឋា, នាយត្រសក់ផ្អែម, និព្វានបាទ ឬ និព្វានចក្រ, សម្ដេចព្រះសិន្ធាន, ព្រះស្រីសុរិយោទ័យទី១, ចៅបាអាត, ចៅបាសាត, កំបង់ពិសី,ព្រះស្រីសុរិយោទ័យទី២ ល-។ តាមរយៈការរៀបរាប់នេះ អ្នកនិពន្ធខាងលើអាចនិងមានការយល់ច្រឡំរឿងអក្សរសិល្ប៍បែបព្រេងនិទានកម្ពុជា យកមកសរសេរច្របល់និងប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដូចនេះហើយ ទើបប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ហាក់មានភាពស្រពិចស្រពិល និងខ្វែងគំនិតគ្នាច្រើនត្រង់ចំនុចនេះ ដោយសារតែប្រទេសកម្ពុជា ទទួលរងនូវសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង នៃការបំផ្លាញនៅសំណៅឯកសារដើម នាសម័យកាលខ្មែរក្រហមផងដែរនោះ ទើបធ្វើឱ្យមានការយល់ខុសមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា ពួកយើង ដែលជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនពាក់ព័ន្ធទៅនិងស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយ ការលាក់បាំងនូវសមាសភាពរបស់ពួកយើង គឺគ្រាន់តែដើម្បីការពារនូវសុខសុវត្ថភាពផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុនណោះ ។
ក្នុងអំឡុងទ.វទី៩០ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ធ្លាប់បានលើកឡើងហើយថា តាត្រសក់ផ្អែមជារឿងនិទាន មិនអាចញាត់បញ្ចូលក្នុងការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រពិតរបស់ជាតិកម្ពុជានោះទេ ដោយមានទំនាស់រឿងនេះ ក្រុមវង្សាមួយចំនួនតូច ក៏កំចាយក្រុមបុរាណាចារ្យ ចាប់ពីពេលនោះមក, ក្រុមបុរាណាចារ្យ ក៏រំលាយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ និង ដកខ្លួនចេញពីស្ថាប័នរដ្ឋទាំងអស់ផងដែរ បន្ទាប់មកគេបានឌឺដងដោយសាងសង់រូបសំណាកតាត្រសក់ផ្អែមក្នុងសាលារចនាមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ និង ក្លែងថាសម្ដេចសង្ឃរាជមិនឱ្យកែ ឬ លុប ថែមទៀតផង មកដល់ពេលនេះមានរយៈពេលជាង ៣០ ឆ្នាំហើយ ។
ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ
ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ
ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ គឺជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណ ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអារញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ២គីឡូម៉ែត្រ ពីព្រំដែនខ្មែរថៃ ជាប់ជាមួយខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ ប្រាសាទនេះធ្វើពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម កសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១ ពោលគឺឆ្នាំ ១០៥២គ.ស សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ ដែលស្ថិតក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (១០៥០-១០៦៦)តាម រចនាបថឃ្លាំង និង រចនាបថបាពួន។ ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ មិនមែនព្រះរាជាជាអ្នកកសាងទេ ប៉ុន្តែអ្នកកសាងគឺជាគ្រួសារមន្ត្រីម្នាក់ ដែលអះអាងថា គេជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ព្រាហ្មណ៍ “សិវកៃវល្យ” ជាព្រាហ្មណ៍ដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់(កាលពី២៥០ឆ្នាំមុន) ធ្លាប់ធ្វើពិធីទេវរាជ ថ្វាយដល់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ក្នុងឆ្នាំ៨០២ នៃគ.ស នៅលើភ្នំមហេន្ទ្របព៊័ត (ភ្នំគូលេន)។សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ អ្នកណាក៏ស្គាល់ឈ្មោះប្រាសាទនេះដែរ បើទោះបីពួកគេបានទៅដល់ ឬមិនបានទៅដល់ប្រាសាទនេះក្ដី។
សិលាចារឹក
ដោយសារឈ្មោះដ៏ល្បីល្បាញនៃសិលាចារឹកដែលបានរកឃើញនៅក្នុងប្រាសាទនេះ នាចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ គឺ"សិលាចារឹកស្ដុកកក់ធំ" K-២៣៥ នេះឯង។ សិលាចារឹកនេះ អាចចាត់ទុកជាសិលាចារឹកដែលវែងជាងគេ និងបានផ្តល់ទិន្នន័យជាច្រើន ជាងគេ ដល់ប្រវត្តិវិទូ បុរាណវិទូ និងសិលាចារឹក ក្នុងការសិក្សា វិភាគ និងចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរនៅសម័យមហានគរ ដែលមាន ៣៤០បន្ទាត់ ចារនៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥២នៃគ.ស ជាពីរភាសា គឺភាសាសំស្ក្រឹត និងភាសាខ្មែរបុរាណ ដែលរៀបរាប់អំពីព្រះនាមរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ដែលបានសោយរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់គ្នា អស់រយៈកាលជាង ២៥០ឆ្នាំ ពោលគឺចាប់ពី ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នៅស.វទី៩ រហូតដល់រាជ្យ ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១១។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា អត្ថន័យសិលាចារឹកស្ដុកកក់ធំ K-២៣៥ ដែលបានចារឡើងដោយ គ្រួសារមន្ត្រី ជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សិវកៃវល្យ នេះ បានរៀបរាប់ត្រលប់ថយក្រោយ ២៥០ឆ្នាំ វិញថា គឺព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សិវកៃវល្យ នេះហើយ ដែលជាអ្នកដែលធ្វើពិធីទេវរាជ ជាមួយព្រាហ្មណ៍ជនបទម្នាក់ទៀត ឈ្មោះ ហិរណ្យទាម ថ្វាយដល់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ក្នុងឆ្នាំ៨០២ នៃគ.ស នៅលើភ្នំមហេន្ទ្របព៊័ត(ភ្នំគូលេន) ដើម្បីកុំឲ្យប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ជាចំណុះជ្វាតទៅទៀត។ ខាងក្រោមនេះ ជាសេចក្តីដកស្រង់ឃ្លា ដែលទាក់ទងនឹងពិធីទេវរាជ្យ នៅលើភ្នំគូលេន នៅឆ្នាំ៨០២ ៖“មនវ្រាហ្មណជ្មះហិរណ្យទាមប្រាជ្ញសិទ្ធិវិទ្យា មោកអំវិជនបទ បិវ្រះបាទបរមេឝ្វរអញ្ជេញថ្វេវិធិលេហ លេងកំបិកម្វុជទេឝនេះអាយត្តតជវាលេយ។ លេងអាច្តិកម្រតេងផ្ទៃករោំម្វាយគុះតជាចក្រវត៌ិ្ត។ វ្រាហ្មណនោះថ្វេវិធិតោយវ្រះវិនាឝិខ។ ប្រតិឞ្ឋាកម្រតេងជគតតរាជ”។ ការសម្រួលជាភាសាខ្មែរទំនើប មានន័យថា៖ “ខណៈនោះ ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ ហិរណ្យទាម ជាអ្នកប្រាជ្ញខាងវិជ្ជាមន្តអាគម មកពីស្រុកជនបទ(តំបន់ប្រាសាទខ្នារ ស្រុកជាំក្សាន្តសព្វថ្ងៃ) ដ្បិតព្រះបាទបរមេសូរ(ជយវម៌្មទី២) បានអញ្ជើញ មកធ្វើពីធីលេហ “សូមកុំឲ្យកម្ពុជទេសនេះ(អាច)ចំណុះជ្វាបានឡើយ” គឺសូមឲ្យមានតែអម្ចាស់ផែនដីមួយអង្គប៉ុណ្ណោះ អាចជាស្តេចចក្រពត្តិបាន”។ ព្រាហ្មណ៍នោះ ធ្វើពិធីតាមគម្ពីរព្រះវិនាសិខៈ ប្រតិស្ថានអាទិទេព ដ៏ជាធំជាងគេ(ព្រះសិវលិង្គ)។តាមអត្ថន័យខាងលើ យើងអាចសន្និដ្ឋានថា ពិធីនេះ គ្រាន់តែជាពិធីសែកមន្តគាថា”បង្ការ” កុំឲ្យកម្ពុជាអាចធ្លាក់ជាចំណុះជ្វា ដែលពេលនោះនគរជ្វា កំពុងមានការរីកចំរើន។ មិនដូចការបកស្រាយពិធី លេហ នេះ ថាជាពិធីទេវរាជ រំដោះកម្ពុជាពីការត្រួតត្រារបស់ជ្វានោះ គឺជារឿងបំផ្លើស បន្ថែមបន្ថយ របស់អ្នកស្រាវជ្រាវពីអតីតកាលឡើយ។ លើសពិនេះទៀត ពាក្យកម្ពុជទេសជាពាក្យសំស្រ្តឹតដែលមានន័យថា ប្រទេសកូនចៅនៃមហាឥសីកម្វុ ហើយពាក្យនេះត្រូវបាចារនៅក្នុងសិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរ នៅវត្តសំរោង ស្រុកបាភ្នំ លេខ K-៩៥៦ និងនៅក្នុងសិលាចារឹកស្តុកក់ធំខេត្តស្រះកែវ ឆ្នាំ១០៥២នៃគ.ស លេខK-២៣៥ គឺជាឈ្មោះប្រទេសកម្ពុជាដែលយើងប្រើតទៅមុខទៅនេះ ។
អនុវង្ស
ចៅអនុវង្ស ( ເຈົ້າອານຸວົງສ໌  ; เจ้าอนุวงศ์   ) ឬ ​ឈ្មោះ​ក្នុង​រាជវង្ស ជ័យជេស្ឋាធិរាជទី៥ ( ໄຊຍະເສດຖາທິຣາຊທີ່ຫ້າ   ; ไชยเชษฐาธิราชที่ห้า  (១៧៦៧ – ១៨២៩) បានដឹកនាំការបះបោររបស់ឡាវ (១៨២៦-១៨២៨) ជាស្តេចចុងក្រោយនៃព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទន៍ ។ ព្រះ​អង្គ​អង្គ​បាន​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៨០៥ ពេល​បង​ប្រុស​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គតចៅឥន្ទវង្ស (ເຈົ້າອິນທະວົງສ໌ ថៃ: เจ้าอินทวงศ์ ), ជ័យជេស្ឋាធិរាជទី៤, ដែលបានស្នងរាជ្យពីបិតារបស់ពួកគេគឺ អង្គប៊ុន ឬ ព្រះចៅសិរីបុញសារ ( ພຣະເຈົ້າສິຣິບຸນຍະສາຣ   ; พระเจ้าสิริบุญสาร ) ជ័យជេស្ឋាទី៣ . អនុវង្ស ត្រូវ​ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយលេខនៃស្តេច  របស់​ឪពុក​លោករហូតដល់ពេលថ្មីៗនេះបានរកឃើញកំណត់ត្រា​ដែល​បាន​បង្ហាញ​ថា​ឪពុក​និង​ប្អូន​ប្រុស​របស់​លោកមានឈ្មោះនៃស្តេច ដូច​គ្នា។
សោយរាជ្យ
រូបភាពតូច| [[វត្តសុីសាកេត|វត្តស៊ីសាកេត ក្រុងវៀងច័ន្ទ កសាង​សង់​ដោយ​ព្រះបាទ​អនុវង្សនៅឆ្នាំ១៨២៤។]]
ថាច់ ភឿកប៊ិញ
លោក ថាច់ ភឿកប៊ិញ (កើតថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧៨) គឺជាអ្នកនយោបាយរបស់វៀតណាម ជា ជនជាតិខ្មែរក្រោម បច្ចុប្បន្នលោកជាសមាជិករដ្ឋសភាវៀតណាមនីតិកាលទី 14 សម្រាប់អាណត្តិ 2016-2021។ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់គណៈប្រតិភូរដ្ឋសភា ខេត្តព្រះត្រពាំង សមាជិករដ្ឋសភាពេញម៉ោង ខេត្តព្រះត្រពាំង សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាជនជាតិនៃរដ្ឋសភា។ លោក​បាន​ឈរឈ្មោះ​ជា​លើក​ដំបូង ហើយ​ត្រូវ​បាន​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ជា​សមាជិក​រដ្ឋសភា​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៦ ក្នុង​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​លេខ ១ ខេត្តព្រះត្រពាំង រួម​មាន​ទី​រួម​ខេត្តព្រះត្រពាំង(ខេត្តព្រះត្រពាំង) និង​ស្រុក​នានា៖  ស្រុកកន្លង់,  ស្រុកកំពង់ស្ពាន,  ស្រុក​កញ្ចោក(ខេត្តព្រះត្រពាំង)។
គសប ឃុំខ្ពប
អំពីគណបក្ស គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party, ហៅកាត់ថា​LDP, ប្រមុខ៖ លោក ខឹម វាសនា) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់សិទ្ធ ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើអោយបានសម្រេចឡើងដោយយន្តការ៨ចំណុច។ ដើម្បីឈានទៅដាក់អោយបាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ ១. ការយល់ដឹងអំពីប្រជាធិបតេយ្យ
២. កិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌
ប្រវត្តិបក្ស =មើលផងដែរ=
យ៉ែម បុញ្ញ​ឫទ្ធិ
ឆ្នាំ២០១៣-២០១៧ លោក យ៉ែម បុញ្ញប្ញទ្ធិ ជាប់ជាតំណាង​រាស្រ្ត​មណ្ឌល​ព្រៃវែង និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការទី៧ នៃរដ្ឋសភា រហូតដល់គណបក្សសង្រ្គោះជាតិត្រូវបានរម្លាយ​ចុង​ឆ្នាំ២០១៧។]] នៅឆ្នាំ២០២១ លោកជាស្ថាបនិកគណបក្សកម្ពុជានិយម ក្រោយមកគណៈកម្មការបណ្តោះអាសន្នសម្រេចគាំទ្រលោកជាប្រធានគណបក្សកម្ពុជានិយមបណ្តោះអាសន្ន។
១. ជីវប្រវត្តិ
លោក យ៉ែម បុញ្ញឫទ្ធិ កើត​នៅ​ថ្ងៃ ទី៧ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៦០ ក្នុង​គ្រួសារ​ខ្មែរ​សុទ្ធ​មួយ នៅ ភូមិ​កំពង់ ឃុំ​ព្រះបា​ទ​ជាន់​ឃុំ ស្រុក​គិរីវង្ស ខេត្ត​តាកែវ។
ដោយ​កើត​ក្នុង​ត្រកូល​អ្នក​មាន​មុខ​មាត់​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ដែល​មាន​ឪពុកឈ្មោះ យ៉ែម ងឹម (១៩២៣-១៩៧៥) ​ជា​ចាងហ្វាង​សាលា​ទន្លាប់ និង​ជា​អ្នក​តំណាង​រាស្ត្រ​ក្នុង ឆ្នាំ​១៩៧២ (សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ) និង​មាន​ម្តាយ​ជា​ស្ត្រី​មេ​ផ្ទះឈ្មោះ សេង គេន (១៩៣២-២០០៧) លោក បុញ្ញឫទ្ធិ មាន​បង​ប្អូន​បង្កើត ១០ នាក់ ប្រុស ៦ នាក់ ហើយ​លោក​ជា​កូន ទី៥។
២. ប្រវត្តិសិក្សា៖
លោក បុញ្ញឫទ្ធិ បាន​ចូល​រៀន​នៅ​សាលា​បឋម​សិក្សា ទន្លាប់ ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​ស្រុក​ចាប់​ផ្តើម​កើត​សង្គ្រាម​ក្នុង ឆ្នាំ​១៩៧០ បាន​មក​រៀន​នៅ​វិទ្យាល័យ តាកែវ អស់​រយៈ​ពេល​មួយ​ឆ្នាំ មុន​នឹង​មក​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ ភ្នំពេញ រហូត​ដល់ ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដោយ​ស្នាក់​នៅ វត្ត​នួនមុនី​រាម ហៅ​វត្ត ថាន់ អស់​រយៈ​ពេល​មួយ​ឆ្នាំ រួច​បាន​ទៅ​រស់​នៅ​ផ្ទះ​របស់​លោក​នៅ ទួលទំពូង។ ចូល​ដល់​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​លោក បុញ្ញឫទ្ធិ ត្រូវ​គេ​ជម្លៀស​ពី​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ទៅ​រស់​នៅ ស្រុក​អង្គរ​ជ័យ ខេត្ត​កំពត។ ឆ្នាំ​១៩៧៩ បន្ទាប់​ពី​បាន​វិល​ទៅ​រស់​នៅ​ស្រុក​កំណើត​មួយ​រយៈ លោក បុញ្ញឫទ្ធិ បាន​ឡើង​មក​រស់​នៅ ភ្នំពេញ វិញ​ដោយ​ចូល​រៀន​ថ្នាក់ ទី១០ នៅ​វិទ្យាល័យ ស៊ីសុវត្ថិ។ បន្ទាប់​ពី​រៀន​ចប់​ថ្នាក់ ទី១០ លោក​បាន​សុំ​អាហារូបករណ៍​ទៅ​សិក្សា​នៅ​អឺរ៉ុប​ខាង​កើត ប៉ុន្តែ​​ មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​អនុញ្ញាត​ឡើយ «ដោយ​សារ​តែ​មាន​ការ​រើស​អើង​ពី​ប្រវត្តិ​រូប​លោកផ្ទាល់ និង​ប្រវត្តិ​គ្រួសាររបស់លោក»។ ក្រោយមក លោក បុញ្ញឫទ្ធិ បាន​ចាក​ចេញ​ពី ក្រុង​ភ្នំពេញ ទៅ​កាន់​ជំរំ នៅ​ព្រំដែន​ខ្មែរ​ថៃនៅខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៨០។ លោក​បាន​រស់​នៅ​ជំរំ​តាម​ព្រំដែន​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ប៉ុណ្ណោះ​ហើយ​បាន​ចេញ​​ទៅ​រស់​នៅ ប្រទេស​បារាំង នៅ​ចុង ឆ្នាំ​១៩៨១ ក្នុង​នាម​ជា​ជន​ភៀស​ខ្លួន។
នៅ​ពេល​ទៅ​ដល់ ប្រទេស​បារាំង លោក បុញ្ញឫទ្ធិ បាន​រក​ការ​ងារ​ធ្វើ ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ផង និង​ខិត​ខំ​បន្ត​ការ​សិក្សា​ផង។ លោក​បាន​រៀន​ភាសា​បារាំង​បន្ថែម បន្ទាប់​មក​ទៀត​បាន​ចូល​រៀន​នៅ​មហា​វិទ្យាល័យ​ផ្នែក​ព័ត៌មានវិទ្យា ខាង អាយធី ផ្នែក​ខាង​ដែតាបេស។ ពេល​រៀន​ចប់ បាន​បរិញ្ញាបត្រ​ជាន់​ខ្ពស់​ខាង អាយធី លោក បុញ្ញឫទ្ធិ បាន​ចេញ​ធ្វើ​ការ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន បារាំង មួយ​ក្នុង ឆ្នាំ​១៩៩១។ នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​លោក​បាន​រៀន​យក​ជំនាញ​ខាង​ការ​គ្រប់​គ្រង​ក្រុម​ហ៊ុន​និង​ខាង​ទីផ្សារ​ភាគ​ហ៊ុន។
៣. ប្រវត្តិការងារ
រូបភាពតូច|ប្រធានគណបក្សកម្ពុជានិយម លោក យ៉ែម បុញ្ញប្ញទ្ធិ ជាអ្នកនយោបាយមុះមុតប្រាកដនិយម លោក យ៉ែម បុញ្ញឫទ្ធិ ធ្លាប់ជាស្ថាបនិកគណបក្ស៣ និងមានតួនាទីសំខាន់ៗ រួមមាន៖
១. គណបក្សជាតិខ្មែរ (ក្រោយមកក្លាយជាគណបក្សសមរង្ស៊ី)
២. គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស (មុនរួមបញ្ចូលទៅជាគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ)
៣. គណបក្សសង្រ្គោះជាតិ (បង្កើតនាថ្ងៃទី២៧ កក្កដា ២០១២-១៦ វិច្ឆិកា ២០១៧)
៤. គណបក្សកម្ពុជានិយម (បង្កើតថ្ងៃទី២៣ វិច្ឆិកា ២០២១) ក្រោយពីគណបក្សសង្រ្គោះជាតិត្រូវបានរម្លាយដោយតុលាការ
លោក យ៉ែម បុញ្ញឫទ្ធិ ធ្លាប់មាននាទីជា
- អគ្គលេខាគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស
- ជាតំណាងរាស្រ្តមណ្ឌលព្រៃវែងអាណត្តិទី៤
- អគ្គនាយករដ្ឋបាល និងជាអ្នកនាំពាក្យគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ
- ជាប្រធានក្រុមការងារគណបក្សសង្រ្គោះជាតិប្រចាំខេត្តព្រៃវែង
- ជាតំណាងតំណាងរាស្រ្តមណ្ឌលព្រៃវែង និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការទី៧ នៃរដ្ឋសភា ។]]
បើ​ទោះ​បី​ជា​បាន​រស់​នៅ​សុខ​ស្រួល នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ប្រទេស​ជឿន​លឿន​ដែល​ជា​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ក៏​ដោយ ក៏​លោក បុញ្ញឫទ្ធិ មិន​ដែល​ភ្លេច​ទឹក​ដី​កំណើត​របស់​ខ្លួន​ឡើយ។
នៅឆ្នាំ២០០៧ លោក យ៉ែម បុញ្ញឫទ្ធិ បានចូលរួមផ្តួចផ្តើម​ស្ថាបនិក​គណបក្ស​សិទ្ធិ​មនុស្សជាមួយលោក កឹម សុខា និងឥស្សរជនផ្សេងទៀត ហើយក៏បានជាប់ជាតំណាងរាស្រ្តមណ្ឌលព្រៃវែង ក្រោយបោះឆ្នោតជ្រើសរើស​តំណាង​រាស្រ្ត​អាណតិ្តទី៤ ក្នុងឆ្នាំ២០០៨។ ពេលនៅ​គណបក្ស​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ លោកគឺ​ជា​អគ្គ​លេខាគណបក្សមួយនេះ។
នៅឆ្នាំ២០១២ ក្រោយពីការខិតខំប្រឹងប្រែងអស់រយៈពេលយ៉ាងយូរមក គណបក្សសិទ្ធិមនុស្សទទួលបានអាសនៈ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំយ៉ាងច្រើន(ជិត១ពាន់នាក់) និងមេឃុំចំនួន១៨នាក់ គណបក្សសិទ្ធិមនុស្សនិងគណបក្សសមរង្ស៊ី បានពិភាក្សាគ្នា ដើម្បីរួមគ្នាជាគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំងដ៏ធំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។
ក្រោយបោះឆ្នោត ជ្រើសរើសតំណាងរាស្រ្តអាណត្តិទី៥ ឆ្នាំ២០១៣ លោក បុញ្ញប្ញទ្ធិ ជាប់ជាតំណាង​រាស្រ្ត​មណ្ឌល​ព្រៃវែង និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការទី៧ នៃរដ្ឋសភា រហូតដល់គណបក្សសង្រ្គោះជាតិត្រូវបានរម្លាយ​ចុង​ឆ្នាំ២០១៧។
៤. ប្រវត្តិគ្រួសារ
លោក យ៉ែម បុញ្ញឫទ្ធិ បាន​រៀបការ​នៅ ឆ្នាំ​១៩៩៥ មាន​កូន ៣ នាក់​ប្រុស​ម្នាក់។ កូន​បង​អាយុ ២៣​ឆ្នាំ និង​កូន​ស្រី​ពៅ​អាយុ ៥​ឆ្នាំ។ ភរិយា​និង​កូន​ទាំង​បី​របស់​លោក រស់​នៅ ប្រទេស​បារាំង។ លោក​តែង​តែ​ទៅ​លេង​ប្រពន្ធ​កូន​នៅ​ពេល​ដែល​មាន​ឱកាស។(លោកផ្តល់បទសម្ភាសន៍ឆ្នាំ២០១៤)
ក្រៅ​ពី​ធ្វើ​នយោបាយ លោក បុញ្ញឫទ្ធិ មិន​មាន​ប្រកប​មុខ​របរ​អ្វី​ទេ​នៅ​កម្ពុជា ប៉ុន្តែ​លោក​មាន​ចូល​ភាគ​ហ៊ុន​រក​ស៊ី​ជាមួយ​បង​ប្អូន​នៅ ប្រទេស​បារាំង។
៥. ទស្សនៈនយោបាយ
លោក បុញ្ញឫទ្ធិ មាន​បំណង​ធំ​បំផុត គឺ​សូម​ឲ្យ​អ្នក​នយោបាយ​ខ្មែរ​គ្រប់​រូប​ចាប់​ផ្តើម​បើក​ទ្វារ​ចិត្ត​ឲ្យ​មាន​គំនិត​ទូលំ​ទូលាយ ដើម្បី​ទទួល​យក​មតិ​យោបល់​របស់​អ្នក​ដទៃ​យក​ទៅ​គិត​ពិចារណា ដើម្បី​ស្វែង​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​ល្អៗ សម្រាប់​ប្រទេស​ជាតិ «ពីព្រោះ​ការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ប្រទេស​ជាតិ​ជា​រឿង​មួយ​ធំ​ណាស់ «ដូច្នេះ​ត្រូវ​គិត​រឿង​ហ្នឹង​ឲ្យ​ផុត​ពី​បញ្ហា​ផ្ទាល់​ខ្លួន និង​ផល​ប្រយោជន៍​បក្ស។ អ្វី​ដែល​សំខាន់​ត្រូវ​យក​មក​សិក្សា​គិត​ថា អ្វី​ដែល​យើង​បម្រុង​នឹង​ធ្វើ​ហ្នឹង​តើ​វា​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​អ្វី​ខ្លះ​ដល់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ ដល់​ប្រជាជាតិ​យើង​ជា​ជាង​ការ​គិត​ថា តើ​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​អ្វី​ខ្លះ​មក​លើ​ខ្លួន​ឯង ឬ​មក​លើ​បក្ស»។
ទស្សនៈដ៏មុតមាំរបស់លោក គឺ “ខ្មែរមោះមុតមិនចោលជាតិ កសាងរដ្ឋទំនើបសង្គមជឿនលឿនថ្លៃថ្នូរ ប្រជាធិបតេយ្យសេរី យក២៣ តុលា ១៩៩១ ជាគោល” ៕
@ដោយ ៖ ស៊ឺម៉ាអ៊ី
ខេត្តនគរភ្នំ
ខេត្តនគរភ្នំ (นครพนม, អានថា: ណៈ-ខន-ផៈ-ណុំ) គឺជាខេត្ត (ចង្វាត) ​មួយក្នុងចំណោមខេត្តចិតសិបប្រាំមួយរបស់ប្រទេសថៃ​ ស្ថិតនៅភាគឦសាន (ហៅ​ថាឥសាន ឬ អ៊ីសាន​ដែរ)​ ខាងលើប្រទេសថៃ ខេត្តជាប់គ្នាដោយផ្ទាល់គឺ​​ (ពីខាងត្បូងតាមទ្រនិចនាឡិកា): ខេត្តមុក្តាហារ ខេត្តសកលនគរ និងខេត្តបឹងកាល​ ភាគឦសានជាប់នឹងខេត្តខាំមួននៅប្រទេសឡាវ
ភូមិសាស្ត្រ
ខេត្តនៅជ្រលងទន្លេមេគង្គ ភាគច្រើនជាវាលទំនាប ផ្នែកខាងជើងនៃខេត្តមានតំបន់ខ្ពង់រាបជាង ធម្មជាតិគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃឈើ ទន្លេសំខាន់នៅភាគខាងជើងគឺទន្លេសង្គ្រាមជាមួយនឹងទន្លេអ៊ុនតូចជាង​ ផ្នែក​ខាង​ត្បូង​មាន​ទឹក​ទន្លេគុំជា​ផ្លូវ​ទឹក​គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់​តែ​មួយ​គត់ ទីរួមខេត្ត គឺទីក្រុងនគរភ្នំ​ ស្ថិតនៅមាត់ទន្លេមេគង្គ
អ្នកម្នាងទេព
អ្នកម្នាងទេព ជាមហេសីរបស់ ពញាពេជ្រដែលត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះបាទចក្រព័ត្រ និង អ្នកម្នាងទង។ តែបើយោងទៅតាមពង្សាវតារវត្ដកោកកាកវិញ គេអាចដឹងថា មហេសីរបស់ព្រះបាទចក្រព័ត្រទ្រង់មានគភ៌ នៅពេលដែលដំបងគ្រញូង លើកទ័ពមកវាយប្រហារដណ្ដើមរាជ្យ។ ព្រះនាងបានរត់រួចទៅលាក់ខ្លួនពួនអាត្មា នៅតាមភូមិស្ថាន តំបន់ឆ្ងាយដាច់ស្រយាល។ បន្ទាប់មកព្រះនាងប្រសូតបានបុត្រមួយព្រះអង្គ។ តែគេមិនបាស្គាល់ឈ្មោះព្រះរាជបុត្រអង្គនេះទេ ធំឡើងពេញវ័យកាលណាព្រះរាជបុត្របានមានមហេសី ព្រះមហេសីទ្រង់គភ៌បាន ១០ ខែ កាលក្នុងរាជ្យ និងសម័យដែលស្ដេចពញាក្រែក ឬព្រហ្មកិល ឬព្រះបាទសន្ធពអនុរាជ កោះហៅហោរាឲ្យមក ទស្សន៍ទាយមើលរកអ្នកមានបុណ្យ។ គ្រានោះព្រះរាជបុត្រក៏បានសុគតដែរ តែគេមិនបានដឹងដោយប្រការណាមួយឡើយទេ។ ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះ បើតាមពង្សាវតារវត្ដទឹកវិល មានឈ្មោះថាពញាពេជ្រ។ ព្រះមាតា ដែលជាមហេសីព្រះបាទចក្រព័ត្រ មានឈ្មោះថា អ្នកម្នាងទង។ ឯមហេសីរបស់ពញាពេជ្រឈ្មោះ អ្នកម្នាងទេព ដោយក្រោយមកអ្នកម្នាងបានបង្កើតបានបក្សីចាំក្រុង។ ស្ដេច​ពញាក្រែក​ ​ឬ​ព្រហ្មកិល​ ​ឬ​សិន្ធព​អមរិន្ទ​ ​កាលបើ​បាន​ព្យាករ​ទាយ​ថា​ ​អ្នកមាន​បុណ្យ​ ​បាន​មក​ចាប់កំណើត​បាន​ ​១០​ខែ ក្នុង​ត្រកូល​ក្សត្រ​ហើយ​ ​ក៏​ចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​នាម៉ឺន​ពល​ទ័ព​សេនា​គ្រប់​ទិស​ទី​ ​ចាប់​ប្រមូល​ស្ដ្រី​ទាំងអស់​ក្នុង​នគរ​ ​ដែល​មាន​ផ្ទៃពោះ​ចំនួន​​ ១០​ ខែ យក​ទៅ​ប្រហារ​ជីវិត​កុំឲ្យ​មាន​សល់។​ ​ពេជ្ឈឃាត​ត្រូវ​កាប់​ស្ដ្រី​ទាំងនោះ​ជា​បី​កង់​ ​គឺ​ត្រង់​ក​ ​និង​ពោះ។​ អ្នក​ម្នាង​ទេព​ ​ដែល​កាលនោះ​ ​បាន​មក​លាក់ខ្លួន​រស់នៅ​ក្នុងស្រុក​ស្ទោង​ ​មិន​បាន​គេច​ផុត​ពី​គ្រោះ​កំណាច​នោះ​ទេ។​ ​ព្រះ​នាង​ត្រូវ​ស្ដេច​ចាម​សេន្ទ្រា​ ​ជា​ស្ដេច​ចាម​ចំណុះ​ខ្មែរ​ ​តាំង​តែ​ពី​សម័យ​រាជ្យ​ ​ព្រះថោង​នាងនាគ​ ​ឬ​ស្ដេចកុម៉ែរាជ​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១​ ​នៅស្រុកស្ទោង ​ចាប់​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះរាជា។​ ​ព្រះ​សិន្ធព​អមរិន្ទ​ក៏​បង្គាប់​ឲ្យ​ក្រុម​ពេជ្ឈឃាត​ស្ដេច​ចាម​យក​ទៅ​ ប្រហារជីវិត​ដោយ​គ្មាន​ស្រណោះ​ប្រោសប្រណី។​ ​កន្លែង​ពិឃាត​អ្នក​ម្នាង​ទេព​ស្ថិត​នៅ​ខាងត្បូង​កំពង់ព្រះ​ជិន​ (ប្រហែលជា​ កំពង់ចិន​ ​ក្នុងស្រុក​ស្ទោង​ ​ខេត្ដកំពង់ធំ) ហើយ​នៅ​ខាងលិច​វាំង​ស្ដេច​ចាម​សេន្ទ្រា។​ ​នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​ពេជ្ឈឃាត​ ​កាប់​ប្រហារ​ត្រង់​ពោះ​ ​ព្រះ​នាង​ទេព​ទារក​នោះ​រត់ឡើង​ទៅ​នៅ​ទ្រូង​ម្ដាយ​ ​ហើយ​ដល់​ពួក​ពេជ្ឈឃាដ​ចេញ​ទៅ​បាត់​ទារក​ក៏​ធ្លាក់​ចេញ​មក​ក្រៅ។​ ​គឺ​នៅ​ពេល​នោះ​ហើយ​ដែល​ទេពឥន្ទ្រី​ ​និង​ហ្វូង​បក្សាបក្សី​ជា​ច្រើន​បាន​ហោះ​កុះករ​ ​កក​កុំ​ចុះ​មក​រោម​ក្រុង​ការពារ​ ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ។​ ​សត្វ​ខ្លះ​ទៀត​ត្រដាងស្លាប​ដាក់​ក្រោម​ទារក​ ​ការពារ​កុំឲ្យ​ប៉ះ​ប្រឡាក់​នឹង​ដី។​ ​តា​គហេ​ដែល​ឃ្វាលគោនៅ​ជិត​នោះ​ ​ឃើញ​ហ្វូង​សត្វ​បក្សាបក្សី​ជា​ច្រើន​ហោះ​ក្រវែល​ ​ក្រឡឹង​ចុះ​ក្រឡឹង​ឡើង​ ​ឆ្វាត់ឆ្វែង​ច្រើន​ពេក​ក្នុង​មេឃ​ ​កើតក្ដី​ឆ្ងល់​សង្ស័យ​ ហើយ​ក៏​ដើរ​តំរង់​ទៅ​មើល​ដល់​កន្លែង។​ ​ស្រាប់តែ​គាត់​ភ្ញាក់​ព្រើត​ ​នឹកគិត​ទៅ​អស្ចារ្យ​ខ្លាំង​ពេក​ ​កាលបើ​ឃើញ​ទារក​មួយ​ ​ត្រូវ​បាន​ហ្វូង​បក្សាបក្សី​ចោមរោម​ ​ក្រុង​ការពារ​ ​គាត់​ក៏​លើក​បី​ទារក​យក​មក​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ថែរក្សា​ ​ថ្នាក់ថ្នម​យ៉ាង​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ ​និង​ស្រឡាញ់​ជាទី​បំផុត។​ ​តា​គហេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ ​បក្សីចាំក្រុង​ ​ឲ្យ​ទារក​នោះ​ជាប់​រៀង​រហូត​មក។​
ខេត្តនគរភ្នំ
ប្រវត្តិ
ឈ្មោះ "នគរភ្នំ" មានន័យថា "ទីក្រុងភ្នំ" ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យទីក្រុងដោយស្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោកមហារាជ (រាមាទី ១) មិនមានភ្នំនៅក្នុងនគរភ្នំខ្លួនឯងទេ ភ្នំថ្មកំបោរដែលប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងទីក្រុងថាខែកនៅប្រទេសឡាវនៅម្ខាងទៀតរបស់ទន្លេមេគង្គ ខេត្តនគរភ្នំត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា​ជា​ទីក្រុង​ដែល​អាច​មើល​ឃើញ​ភ្នំ។
អ្នកម្នាងទេព
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវអស្ចារ្យ
ខេត្តនគរភ្នំ
ប្រវត្តិ
តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ជន​ជាតិ​លាវតាំង​ទី​លំនៅ​ជា​យូរ​មក​ហើយ ហើយ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​អាណាចក្រឡានសាង ក្រោយ​មក​បាន​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​អាណាចក្រអយុធ្យា​ ប្រជាជននៅតែនិយាយភាសាឡាវច្រើនជាងគេ ដំបូងវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ស៊ីគោត្តបូរណ៍ (ศรีโคตรบูรณ์)"​ និងក្នុងរជ្ជកាលស្តេចព្រះពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោកមហារាជ (រាមាទី ១) ​បាន​ហៅថា "មរុក្ខនគរ (มรุกขนคร)"
ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមអាមេរិក (ឬសង្គ្រាមវៀតណាម) នគរភ្នំបានឃើញការប្រយុទ្ធគ្នារវាងក្រុមបះបោរវៀតណាមខាងជើង និងកងកម្លាំងអាមេរិក ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 សង្កាត់ (តាំបល់) ចំនួន 73 ក្នុងចំណោមសង្កាត់ 131 ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាបានជ្រៀតចូលដោយពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនិងឡាវ ហើយខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "បេះដូងនៃការបះបោរ" កងកម្លាំង​អាមេរិកនិង​ថៃ​បាន​បង្កើត​មូលដ្ឋាន​នៅនគរភ្នំ ដែលជាកន្លែងដែលយោធាថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរបស់កងបញ្ជាការយន្តហោះទី 56 ដែលធ្វើប្រតិបត្តិការពិសេសប្រឆាំងទាំងផ្លូវលំហូជីមិញក្នុងប្រទេសឡាវនិងប្រតិបត្តិការ​ប្រឆាំង​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​កម្លាំង​កុម្មុយនិស្ត​ថៃខណៈ​កំពុង​ធ្វើ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ និងប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះជាចម្បងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ និងវៀតណាមខាងជើង
ថ្ងៃទី 7 ខែសីហាឆ្នាំ 1965​ ភូមិជនជាតិភាគតិចភូថៃក្នុងខេត្ត ធ្វើ​ជា​ចំណង​ជើង​នៅ​ពេល​ការ​ប្រឈម​មុខ​ដាក់​គ្នា​ជា​លើក​ដំបូង​របស់​ថៃ​រវាង​អ្នក​ប្រយុទ្ធ​កុម្មុយនិស្តនិងកម្លាំងសន្តិសុខថៃបានកើតឡើង​ អ្នក​ភូមិ​កុម្មុយនិស្ត​ 8 ​នាក់​បាន​ចូល​រួម ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បាញ់​សម្លាប់​នៅ​ក្នុង​ឧបទ្ទវហេតុ​បន្ទាប់​ពី​ទីក្រុង​ត្រូវ​បាន​ឡោម​ព័ទ្ធ​ដោយ​កង​កម្លាំង​រដ្ឋ
ចន្លោះឆ្នាំ 1967 និង 1971 ភាគច្រើននៃពួកបះបោរកុម្មុយនិស្តត្រូវបានកម្ចាត់ ឆ្ពោះទៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមវៀតណាម កងកម្លាំង​អាមេរិក​បាន​ចល័ត​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​ឥណ្ឌូចិន​របស់ខ្លួន​ទៅកាន់​ខេត្តនគរភ្នំ
មេដឹកនាំកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ហូ ជីមិញ បានរស់នៅពីឆ្នាំ 1928 និង 1931 នៅបានណាចក (บ้านนาจอก) ភូមិតូចមួយនៅលើផ្លូវរវាងអ្វីដែលឥឡូវនេះជាមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសនិងខេត្តនគរភ្នំ អតីតផ្ទះរបស់គាត់និងសារមន្ទីរមួយត្រូវបានបើកជាសាធារណៈ
រដ្ឋបាលខេត្ត
ខេត្តចែកចេញជា 12 ស្រុក (អាំភើ) ស្រុកត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតជា 97 សង្កាត់ (តាំបល់) និង 1,040 ភូមិ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ