cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី១២៖សង្គ្រាមកុរុក្សត្រ
លុះ​ដល់​វេលា​រសៀល ភីម សម្ដែង​មហិទ្ធិ​ឫទ្ធិ​ដ៏​មហិមា ដូច​ខ្យល់​ព្យូវ​កួច​មក បោក​សម្រុក​កណ្ដាល​ទ័ព​កុរុ ម្ដង​ទៀត​ដើម្បី​កាច់​កម្លាំង​កុរុ តែ​ក៏​មិន​សម្រេច​ដូច​បំណង គ្រាន់​តែ​បាន​ផ្ញើ​របួស​ទុក​ឲ្យ​ទុរយោជន៍ និង​សល្យរាជ​ទាំង​ពីរ​អង្គ​បន្តិច​ម្នាក់ អនុជ​របស់​ទុរយោជន៍ ១៤ អង្គ​រួម​កម្លាំង​គ្នា​ត្រង់​ចូល​មក​ជួយ​ព្រះ​ជេដ្ឋា ដើម្បី​កាច់​កម្លាំង​ភីម​តែ​ម្នាក់​ឯង តែ​ក៏​គ្រាន់​តែ​មក​រោម ៗ ហើយ​ក៏​ថយ​ទៅ ភីម​ប្រហារ​បង់ ៨ អង្គ ក្រៅ​ពី​នោះ​ក៏​គេច​មុខ​បាត់​អស់​ទៅ ។ ក្នុង​ភាព​ម្ខាង​នៃ​ស្នាម​យុទ្ធ អ្នក​ចម្បាំង​បី​នាក់ គឺ​ក្រិបាចារ្យ​ទោណ និង​សាលី ព្រួត​គ្នា​ចូល​វាយ​អរជុន​តែ​ម្នាក់​ឯង ព្យាយាម​នឹង​គ្រញេច​អរជុន​ឲ្យ​ខ្ទេច​ទៅ​នឹង​ដៃ តែ​អរជុន​គេច​រួច​អំពី​អន្ទាក់​នៃ​អ្នក​ទាំង​បី ហើយ​ចូល​ធ្វើ​ការ​ដណ្ដើម​ជ័យ តែ​ក៏​ត្រូវ​វាយ​ទំលាយ​កង​នោះ ៗ បែក​ខ្ចាយ​ទៅ​ទាំង​ពីរ​ពួក ថ្ងៃ​នេះ​ពួក​បាណ្ឌព​សូម្បី​ត្រូវ​វាយ​ច្រង៉ាប់​ច្រងឹល​ម៉្លោះ​ក្ដី ក៏​គង់​ការពារ​រក្សា​ខ្លួន​បាន មិន​ដល់​ទៅ​អប្បរាជ័យ ដល់​ពេល​ហើយ​ត្រូវ​បិទ​ឆាក រាត្រី​សម័យ​ក៏​ចោល​ស្រមោល​មក​ដល់ តោង​សម្រាក​ច្បាំង​តាម​ទំនៀម ។ យុទ្ធ​វារ​ទី ៥ នៃ​ការ​សង្គ្រាម​បាន​ភ្លឺ​ឡើង ទាហាន​ក្រុម​ភ្លេង​ក៏​ផ្លុំ​ត្រែ​ស័ង្ខ​ជា​អណត្តិ​សញ្ញា​រៀប​ក្បួន​ទ័ព​នឹង​ លើក​ព្យូហ​ទៅ​កាន់​ទី​យុទ្ធ​ភូមិ ទាំង​ពីរ​ពួក​បាន​លើក​ចេញ​ចាក​បន្ទាយ​ដោយ​ក្បួន​យ៉ាង​ស្រស់ ទៅ​កាន់​ស្នាម​យុទ្ធ បី​ដូចជា​យាត្រា​ទៅ​លេង​ក្នុង​ការ​​ល្បែង​សប្បាយ​ឯ​ណា​និមួយ ។ របៀប​ច្បាំង​ដោយ​រួម​កម្លាំង​ដែល​ពួក​កោរព​ផ្ដើម​ធ្វើ​ឡើង​កាល​ថ្ងៃ​មុន ថ្ងៃ​នេះ​ពួក​បាណ្ឌព​ក៏​គិត​យក​បែប​នេះ​មក​ប្រើ ភីម និង​អរជុន​រួម​កម្លាំង ជា​មួយ​កង​ចូល​វាយ​សឹក​ទុរយោជន៍​ដឹង​ទាន់​ក៏​ដោះ​ដៃ​ចេញ​អំពី​មុខ ពីរ​បងប្អូន​ទោណ​ជា​គ្រូ​របស់​ភីម និង​អរជុន សិស្ស​ទាំង​ពីរ​នេះ​និង​លាង​ត្រូវ​ដោយ​ក្រប៊‍ី​នោះ​មិន​បាន សូម្បី​ចូល​កាន់​សង្គ្រាម​ប្រើ​ច្បាប់​អាជ្ញា​សឹក ហើយ​ក៏​ធ្វើ​មិន​បាន​ជា​ឧបាយ​កល​យ៉ាង​ឯក​របស់​ពួក​កោរព ដែល​ចាត់​លោក​គ្រូ​ឲ្យ​មក​តស៊ូ​និង​កូន​សិស្ស ។ ទើប​ឯ​អ្នក​កំឡោះ ១ គូ ដែល​តស៊ូ​គ្នា​ពី​ថ្ងៃ​ម្សិល​មិញ ថ្ងៃ​នេះ​ក៏​បាន​មក​ប្រទះ​គ្នា​ម្ដង​ទៀត គឺ​អភិមន្យុ និង​លក្សណ៍ម័ន​បាន​ច្បាំង​គ្នា​តួតតួ​ជា​ច្រើន​ម៉ោង រហូត​វេលា​នោះ​មិន​អាច​នឹង​ទំនាយ​បាន​ថា អ្នក​ណា​ជា​អ្នក​ឈ្នះ អ្នក​ណា​ជា​អ្នក​ចាញ់ តែ​ក្នុង​ទី​បំផុត​ទុរយោជន៍​ឈោង​ចូល​មក​ជួយ​លក្សណ៍ម័ន មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ទុរយោជន៍​ត្រូវ​អាវុធ​របស់​អភិមន្យុ​មាន​ស្លាក​ស្នាម​ជា​ ដំណំ​តោង​ដាក់​អង្រឹង​សែង​ចេញ​អំពី​ទី​ចម្បាំង អភិមន្យុ​កាល​មាន​ជ័យ​ដូច្នេះ​ហើយ ក៏​ទៅ​គាល់​យុធិស្ឋិរ ។ រួច​ពី​នោះ​អភិមន្យុ កំរើប​ឫទ្ធិ​ក្អេងក្អាង ដោយ​មាន​ជ័យជម្នះ​បោល​សម្រុក​ទៅ​រក​ភីស្មៈ​ទៀត ដោយ​បំណង​នឹង​កាច់​សឹក​កុរុ​ឲ្យ​អប្បរាជ័យ​រលីង​ទៅ ភីស្មៈ​បាន​ឃើញ​អភិមន្យុ​ចូល​មក​ក៏​ញញឹម​ហើយ​និយាយ​ថា កូន​ក្មេង​អើយ​យើង​ស្ដាយ​ណាស់ ដែល​ទារក​តូច​តោង​ប្រាស​អំពី​ទ្រូង​ម្ដាយ​ទៅ​ជា​ឆាប់ តែ​ណ្ហើយ​ចុះ​យើង​ឲ្យ​អភ័យ​ទុក​ជីវិត​ឲ្យ​វា​ម្ដង​ចុះ និយាយ​តែ​ប៉ុណ្ណេះ​ក៏​ដល់​វេលា​សម្រាក​សម្បាំង ត្រែ​ស័ង្ខ​ក៏​ផ្លុំ​ជា​សញ្ញា​ឲ្យ​ថយ​ទ័ព ទី​ចម្បាំង​ក៏​ស្ងាត់​ច្រៀប​បាត់​ឮ​សូរ​សន្ធឹក​ពាយុ​នៃ​ការ​ច្បាំង ។ កាល​អរុណ​រឿងរះ​មក​ម្ដង​ទៀត កងទ័ព​ទាំង​ពីរ​បាន​ចេញ​ទៅ​ប្រទះ​គ្នា​នៅ​ទី​ដដែល តស៊ូ​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់ ដោយ​មិន​គិត​ជីវិត​នឹង​មរណា អ្នក​ច្បាំង​សំខាន់​សម្រាប់​ថ្ងៃ​នេះ មាន​ភីម​ម្ខាង នឹង​អស្វត្ថាម័ន សុសរម័ន ម្ខាង​ទៀត ចេញ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​កណ្ដាល​រណរង្គ ការ​សង្គ្រាម​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យ៉ាង​ខ្លាំង​នឹង​គ្នា​ប្រឹង​ដណ្ដើម​ជ័យ​ដោយ សព្វ​ខ្លួន តែ​ការ​ជោគជ័យ​នៅ​ជា​ពាក់​កណ្ដាល​នៅ​ឡើយ ។
ត​អំពិ​នោះ​មាន​រឿង​ប្លែក ១ យ៉ាង ដោយ​ជឿ​កម្លាំង​របស់​ខ្លួន​ភីម​បាន​រុករាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​កង​ទាហាន​ថែវ​មុខ​ ដ៏​ក្រាស់​រស់​កោរព ពួក​កោរព​ចោម​រោម​ជុំ​វិញ ព្រួត​គ្នា​វាយ​ទៀប​នឹង​អប្បរាជ័យ​របស់​គេ​ទៅ​ហើយ តែ​កម្លាំង​កាយ​ចិត្ត​របស់​ភីម​មិន​បាន​រន្ធត់​ដល់​បន្តិច គេ​ថ្លែង​សរ​រះ​ទៅ​ជុំ​វិញ​ខ្លួន ត្រូវ​បច្ចាមិត្រ​ស្លាប់​ទៅ​ខ្លះ​ចេះ​តែ​តស៊ូ​រឿយ​មក​យ៉ាង​មិន​គិត​ជីវិត ត្បិត​មក​ធ្លាក់​នៅ​ក្នុង​ទី​ចង្អៀត​ចង្អល់ កម្លាំង​របស់​គេ​ស្មើ​នឹង​កម្លាំង​មនុស្ស​ដប់​នាក់​ក​គ្រា​នេះ​ក៏​ទ្វេ​ឡើង​ ទៀត​ដប់​ភាគ មុខ​គួរ​សម្បើម​មា​ល្បាយ សេចក្ដី​បំណង​របស់​គេ ក៏​គឺ​នឹង​សម្លាប់​ឬ​នឹង​ចាប់​ទុរយោជន៍​ឲ្យ​បាន តាម​ប្ដេជ្ញា​ក្នុង​កាល​មុន គេ​បាន​សម​ប្រាថ្នា​បន្តិច​បន្តួច ត្រឹម​តែ​ផ្ញើ​ស្នាម​ទុក​នៅ​រាង​កាយ​ទុរយោជន៍ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​កុរុ​អ្នក​អហង្ការ ទើប​មិន​អាច​នឹង​មក​ធ្វើ​ការ​ដណ្ដើម​ជ័យ​ក្នុង​ពេល​នេះ​បាន ។ គ្រា​នោះ​ភីម​បាត់​មុខ​អំពី​ថែវ​ទាហាន​ពាណ្ឌព​ទៅ យុធិស្ឋិរ​កាល​មិន​ឃើញ​ប្អូន​នៅ​ក្នុង​ស្នាម​យុធិភាគ​ខាង​ខ្លួន ក៏​ឲ្យ​រសាប់​រសល់​ខ្វល់​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ ទើប​ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​ធ្ឫស្តទ្យុម័ន​ទៅ​តាម​រក​ធទ្យុម័ន​ទៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ ប៉ុន្មាន ក៏​ឃើញ​រថសឹក​របស់​ភីម​ចត​នៅ​កណ្ដាល​ស្នាម​យុទ្ធ​ខាង​ដាន​ម្ខាង​គ្មាន​ មនុស្ស​នៅ​លើ​រថ​នោះ ធ្ឫស្តទ្យុម័ន​នឹក​ព្រួយ តែ​កាល​ណា​ចូល​ទៅ​ជិត​រថ នាយ​សារថី​ទូល​ថា ភីម​នៅ​មាន​ជីវិត​នៅ​ឡើយ ឥឡូវ​កំពុង​តស៊ូ​កណ្ដាល​ពពួក​ទាហាន​កុរុ នាយ​សារថី​បាន​ទាំង​ទូល​ប្រព្រឹត្ត​ហេតុ​ទៀត​ថា ទាហាន​សេះ​មួយ​ពួក​មក​ចោម​ព័ទ្ធ​រថ​ភីម ភីម​លោត​ចុះ​ពី​រថ ដើម្បី​នឹង​ប្រើ​ដៃ​ជើង​ឲ្យ​ស្រួល បាន​ក្រហែល​ទាហាន​ម្នាក់​ធ្លាក់​អំពី​ខ្នង​សេះ ហើយ​ភីម​ក៏​លោត​ឡើង​សេះ​នោះ បំផាយ​ចូល​ទៅ​វាយ​ចុង​ទ័ព​កុរុ ក្រៅ​អំពី​នេះ ធ្ឫស្តទ្យុម័ន​បាន​ឃើញ​ដោយ​ភ្នែក​ខ្លួន​ឯង​គឺ​នៅ​ឆ្ងាយ អំពី​ដែល​ទ្រង់​ឈរ​នោះ​ទ្រង់​មើល​ទៅ​ឃើញ​ដៃ​ភីម​កំពុង​វាត់​ឆ្វេង​គ្រវាស​ ស្ដាំ នឹង​ខាង​មុខ​ខាង​ក្រោយ​ច្របល់​ឥត​មាន​សម្រាក តែ​គេ​ប្រហែល​ជា​មិន​ដឹង​ជា​ខ្លួន​គេ​មក​ធ្លាក់​នៅ​ក្នុង​ទី​ប្រជុំ​ភ័យ​ អន្តរាយ ដល់​ម៉្លេះ​ទេ ដើម្បី​នឹង​ជួយ​រុញ​ចិត្ត​របស់​គេ​ឲ្យ​ស្ទុះ​ឡើង​ធ្ឫស្តទ្យុម័ន ក៏​ស្រែក​បង្ខៅ​អំពី​ចម្ងាយ​ទៅ​ថា ចូល​ប្រឹង​ច្បាំង​តទៅ​អ្នក​ចិត្ត​ក្លា យើង​មក​នៅ​ជិត ៗ នេះ​ហើយ ភីម​បាន​ឮ​ដែរ​ឬ​មិន​បាន​ឮ​មិន​ប្រាកដ តែង​ទទួល​កង​ទ័ព ១ កង លើក​តាម​ធ្ឫស្តទ្យុម័ន​ទៅ​ដល់ បាន​ចូល​ទៅ​ជួយ​ឲ្យ​គេ​មាន​ប្រៀប​ឡើង​មួយ​រំពេច វាយ​កង​សឹក​ដែល​កំពុង​ចោម​រោម​ភីម​នោះ​បែក​ខ្ចាយ​ទៅ ។
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
ភាគទី១២
នភ ហង្សផលា
ប្រវត្តិសង្ខេប និង ស្នាដៃរបស់លោក នភ ហង្សផលា ដែលជាកវីខ្មែរមួយរូប កំពុងទទួលការកត់សំគាល់យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ពីសំណាក់សង្គមសិក្សាខ្មែរ។ ជំនាញរបស់លោក គឺនៅក្នុងការនិពន្ធកំរងកែវ និពន្ធបទភ្លេង និង ចម្រៀងអប់រំ ជាតិនិយម។
ស្នាដៃរបស់លោក មាននៅទំព័រ SmaradeyKhmer.org​ | ស្មារតីខ្មែរ
កំណាព្យផ្សេងៗ
ងើយស្កកឱនដាក់គ្រាប់
កួរងើយរេរាំចំណាំច្បាស់ ភោគផលស្រលះស្កកអង្ករ
ច្រូតអស់មួយស្រែបែរមិនល្អ អង្កាមមួយគរផលមិនគាប់ ។
ស្រូវស្រែផ្លែល្អកួរពេញធ្ងន់ ឱនកបន្ទន់ពន្យោលគ្រាប់
តែងផ្ដល់ផលច្រើនបង្កើនទ្រព្យ ញាតិឆីរស់គាប់រាប់ប្រសើរ ។
មានតែសំបកស្កកសើវើ ផលវិញបែរស្ទើរប្រយោជន៍ខ្សោះ ។
តម្រិះពេញកាយចាយមិនអស់ ដូចស្រូវឱនព្រោះអង្ករពេញ ។
ប្រុសស្អាតស្រីស្អាត
ប្រុសស្អាត ស្អាតព្រោះមានគំនិត ​​ ចរិយាសុក្រិតដោយវិន័យ
មាយាទថ្លៃថ្នូរសមប្រពៃ វាចាស្រដីមានខ្លឹមសារ ។
ប្រុសស្អាត ស្អាតព្រោះចរិតល្អ ​ គំនិតបវរភ្លឺថ្លៃថ្លា
មានភក្តីភាព កតញ្ញូតា សតិប្រាជ្ញា ការ‌មិនបង់ ។ (ការពារ)
ប្រុសស្អាត ស្អាតព្រោះមានអំណត់ ព្យាយាមហ្មត់ចត់ផលផូរផង់
ពុះពារទៅមុខមិនបង្អង់ ខុស កែតម្រង់លែងពានពារ ។
រីស្រីស្អាតល្អសគំនិត គិតគូរល្អន់ល្អិតក្នុងផ្លូវជា
មានសុខសិរីដ៏រមនា ដួងចិត្តសោភាឆ្ពោះញាតិផង ។
ស្រីស្អាត ស្អាតព្រោះរសសម្តី សមសួនឥតបី ឥតឆ្គាំឆ្គង
ធ្វើសព្វការងារ មិនរំលង ថែថួនគ្រប់គ្រងទ្រព្យក្នុងក្រៅ ។
ស្រីស្អាត ស្អាតចរផ្លូវសុចរិត ប្រមើលគំនិត គិតរាក់ជ្រៅ
សាងបុណ្យកុសលទុកជាផ្លូវ ផលភ័ព្វសល់នៅ តាមរក្សា ។
នេះហើយប្រុសស្អាត និងស្រីស្អាត យើងគួរសង្វាតរាល់កាយា
ប្រៀនខ្លួនអោយស្អាតគ្រប់អាត្មា នឹងបានសុខា រស់សិរី ៕
កំណាព្យ មិត្តល្អ
មិត្តល្អ ល្អព្រោះមានសមានចិត្ត គ្រាភ័យវិបរិតមិនចោលគ្នា
សម្រាលធុរៈរាល់វេលា រក្សាការពារផុតភ័យផុង។
មិត្តល្អនាំកើនប្រយោជន៍ពិត ពូតផ្តុំគំនិតភ្លឺថ្លាយង់
ប្រយោជន៍ប្រសើរមិនអោយបង់ ព្យាយាមតម្រង់ឆ្ពោះប្រពៃ។
មិត្តល្អជួយខាំងរាំងបញ្ចៀស ចាកនូវវិនាសឆ្ងាយគ្រោះភ័យ
គេចអស់អន្តរាយមិនគប្បី ដោយអធ្យាស្រ័យអនុគ្រោះ។
មិត្តល្អតស៊ូមិនរួញរា យកខ្លួនជួយការរងកតិ្តយស
មិនអោយមិត្តខ្លួនអាប់អោនឈ្មោះ ថែនាមពិរោះខ្ពស់ចេរកាល។
កំណាព្យ រពឹសដៃផ្ទៃឆ្អែត
បុរាណបានពោលកូនអើយចាំ រពឹសដៃនាំផ្ទៃបានឆ្អែត
ធ្វើនេះចាប់នោះរៀបចំទុក ប្រឹងប្រែងតត្រុកទើបមិនក្រ
រពឹសដៃក្នុងសេចក្តីល្អ ញាតិមិត្តសាទរអោយពរជ័យ។
រពឹសកាប់គាស់កាយធរណី ដាំស្លឹកគ្រៃជីររំដេងខ្ញី
ដងទឹកស្រោចថែត្រសក់ស្ពៃ ដំណាំលាស់ខ្ចីឆីពេញស្រុក។
រពឹសកាំបិតដឹងពូថៅ ពុសកាប់ច្រៀកផ្តៅហាលគរទុក
ត្រាយផ្លូវរបងឆ្ការព្រៃស្តុក រពឹសនាំសុខសាន្តរមនា។
រៀមច្បង និង សហការីនិពន្ធក៍
លោក ស៊ីន ស៊ីសាមុត, អ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា , លោក គង្គ ប៊ុនឈឿន, លោក វ៉ោយ ហូរ, លោក ហាស់ សាឡន, លោក ម៉ា ឡៅពី, លោក អ៊ុំ​ តារា, អ្នកស្រី ហួយ មាស, លោក មាស គក, អ្នកស្រី យក់ កែម, លោកគ្រូ ឡមឡាច ម្ចាស់វិបសៃ ចំប៉ាបាត់ដំបង, អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍, សាស្រ្តាចារ្យ មៀច សុខារី, សាស្រ្តាចារ្យ យី ឆេងអ៊ួ, លោក សួង អរុណ ដេវិដ, សេន ម៉ារីយ៉ា, ខឹមច័ន្ទសុអហំ, កែវ ពិសី, ខូ តារាឬទ្ធិ, ខេង ពិទូកិត្យា, សុខគិមហេង , ប្រាង្គ អង្គារ៉ា, ស៊ឺម ចាន់ឌី, ម៉ា ច័ន្ទបញ្ញា, សួង មករា, ហេង ឧត្តម, ម៉េង សេរីរចនា, ខាន់ ច័ន្ទវិរៈ, ទិល ចាន់លីន, នៅមានត...
ឯកសារពិគ្រោះ
វិបសៃ ស្មារតីខ្មែរ
វិបសៃ ChanboKeo.com
វិបសៃ កំណត់ហេតុមេឃា
វិបសៃ Kqube
វិបសៃ Wisdom Support Center
វិបសៃ Smaradey Khmer on Face Book
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកអប់រំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ
សមីការដឺក្រេទី២
370px|thumb|ឧទាហរណ៍បង្ហាញពីកំនត់សំគាល់សមីការដឺក្រេទី២ ដែលមានមេគុណជាចំនួនពិត f(x)=x^2 - 3x + c</x-1> ក្នុងគណិតវិទ្យា សមីការដឺក្រេទី២ ជាសមីការពហុធាដឺក្រេទី២។ ទំរង់ទូទៅនៃសមីការដឺក្រេទី២មានរាង តួ a, b និង c ហៅថាមេគុណ: មេគុណដឺក្រេទី២ a ជាមេគុណខុស​ពីសូន្យ​ នៃ \ x^2។ មេគុណលីនេអ៊ែរ b ជាមេគុណនៃ x ចំនែកឯ c វិញជាមេគុណថេរ។ a b និង c ត្រូវបានគេហៅថាតួថេរ។
រាងកាណូនិក និងឌីសគ្រីមីណង់ Δ
■ <0: x2+1⁄2<br /> ■ =0: −4⁄3x2+4⁄3x−1⁄3<br /> ■ >0: 3⁄2x2+1⁄2x−4⁄3]]
ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងសរសេរ យើងតាង នោះគេបានរាងនៃសមីការដឺក្រេទី២ដោយដាក់ f(x) = 0 \, ។
គេហៅរាងនៃសមីការដែលបង្ហាញខាងលើនេះថាជារាងកាណូនិក។
ក្នុងសមីការដឺក្រេទីពីរ ត្រូវបានគេតាងដោយតួអក្សរ \Delta \,\! (ដែលតា)
សមីការដឺក្រេទី២ដែលមានមេគុណជាចំនួនពិត អាចមានឫសឌុប ឬឫសពីរផ្សេងគ្នា ឬក៏មានរឹសពីរផ្សេងគ្នាជាចំនួនកុំផ្លិច។ ក្នុងករណីនេះឌីសគ្រីមីណង់ជាអ្នកកំណត់ចំនួន និងលក្ខណៈនៃរឹស។ មានលក្ខ័ណ្ឌបី៖
ពេល f(x)=0 \, រឹសទាំងពីរ x_1 \, និងx_2 \, នៃសមីការកំណត់ដោយ
គេបានទំរង់ជាផលគុណកត្តានៃ f(x) \, កំនត់ដោយ
តាមវិធីសាសស្រ្តខាងលើ គេបានរាងកាណូនិកនៃសមីការអាចសរសេរ
នោះសមីការមានរឹសឌុបជាចំនួនពិតកំណត់ដោយ
លក្ខណៈធរណីមាត្រ
thumb|ស្តាំ|200ភស|ចំពោះ[[អនុគមន៍ដឺក្រេទី២: f (x) = x2 − x − 2 = (x + 1)(x − 2) នៃអថេរ x ដែល អ័ក្ស x នៃចំនុចប្រសព្វរវាងក្រាប និងអ័ក្សអាប់ស៊ីសត្រង់ x = −1 និង x = 2 គឺជារឹសនៃសមីការ x2 − x − 2 = 0 ។]]
រឹសនៃសមីការដឺក្រេទី២
គឺជាអនុគមន៍ដឺក្រេទី២នៅពេលដែលគេអោយវាស្មើសូន្យ:
ដែលគេកំណត់សរសេរ
បើ a b និង c ជាចំនួនពិត និងដែនកំនត់នៃ f ជាសំនុំនៃចំនួនពិត នោះគេបាន f(x) = 0\, គឺជាចំនុចដែលក្រាបប្រសព្វគ្នាជាមួយអ័ក្សអាប់ស៊ីស។
ការដាក់ជាផលគុណកត្តានៃសមីការដឺក្រេទី២
តួ x - r\, ជាកត្តានៃពហុធា ax^2+bx+c \ លុះត្រាតែ r ជារឹសនៃសមីការដឺក្រេទី២ ។
វាកំនត់ដោយរូបមន្តសមីការដឺក្រេទី២ដែល
ក្នុងករណីពិសេសដែលសមីការដឺក្រេទី២មានរឹសឌុប (មានន័យថា )ពហុធាដឺក្រេទី២អាចដាក់ជាផលគុណកត្តាដូចខាងក្រោម
ឧទាហរណ៍
គេអោយសមីការដឺក្រេទី២ ដែល a ជាចំនួនថេរ។ ចូរកំនត់តំលៃនៃ a ដើម្បីអោយសមីការនេះយ៉ាងហោចណាស់មានចំលើយមួយនៅក្នុងចន្លោះ  ។
ចំលើយ
ដើម្បីអោយសមីការមានចំលើយយ៉ាងហោចណាស់មួយនៅចន្លោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិជគណិតថ្នាក់ដំបូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមីការ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
លិង្គ
រូបភាពតូច| លិង្គ.
លិង្គ ឬ ពងក្ដ ( Penis or Dick, Palad khik , ปลัดขิก ) គឺជាអវយវៈរបស់​មនុស្ស​ភេទ​បុរសនិង​សត្វ​ឈ្មោល​ខ្លះ និងគឺជាអង្គ​ទឹក​មុត្រ​របស់ថនិកសត្វ អវយវៈលិង្គគឺជាសទិសះ​ឆ្ដេញ​ភេទ​ស្ត្រីឬញី។
ខ្នាតគោលនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ មានខ្នាតគោលចំនួន៧ ដែលជាខ្នាតគ្រឹះ និងឯករាជ្យពីគ្នា។ បំបែកចេញពីនេះគេអាចបង្កើត ខ្នាតកំលាយ។
និយមន័យ
ខាងក្រោមនេះជានិយមន័យរបស់ខ្នាតគោលទាំង៧ ដែលគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។
កំនត់សំគាល់
នៅក្នុងនិយមន័យរបស់ខ្នាតគោលទាំងនេះ មានឃើញប្រើខ្នាតគោលដទៃទៀត ឬជួនកាលប្រើខ្នាតកំលាយ។ ហេតុនេះខ្នាតគោលទាំងអស់មិនមែនថាឯករាជ្យគ្នាដាច់ម៉ាត់​តែម្ដងទេ។
ក្លឹបបាល់ទាត់ថធ្ធិនហេមហតស្ពឺ
ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៨២ និមិត្តសញ្ញា របស់ក្រុមមាន់ខ្នាយមាសគឺ មាន់ជល់ ឈរលើកីឡាបាល់ទាត់ដែលមាន ពាក្យស្លោក ឡាតាំងថា Audere est Facere (“ ហ៊ានគឺត្រូវធ្វើ”) ។ ក្លឹបនេះតែងតែពាក់អាវសនិងឈុតខោខ្លីពណ៌ខៀវរបស់កងទ័ព តាំងពីរដូវកាល ១៨៩៨-៩៩ ។ ទីលានហ្វឹកហាត់របស់ពួកគេគឺនៅលើផ្លូវ Hotspur ក្នុង Bulls Cross ក្នុង ទីក្រុង London Borough of Enfield ។ បន្ទាប់ពីការចាប់ផ្តើមរបស់ខ្លួនក្រុមមាន់ខ្នាយមាសបានឈ្នះពានរង្វាន់ FA Cup ជាលើកដំបូងក្នុង ឆ្នាំ ១៩០១ ដែលជា ក្លឹបដែលមិនមែនជាលីក តែមួយគត់ដែលធ្វើដូច្នេះចាប់តាំងពីការបង្កើត លីកបាល់ទាត់ នៅឆ្នាំ ១៨៨៨ ។ ក្រុមមាន់ខ្នាយមាសគឺជាក្លឹបដំបូងគេនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ដែលទទួលបានពានរង្វាន់ League និង FA Cup ទ្វេដង ដោយឈ្នះការប្រកួតទាំងពីរក្នុង រដូវកាល ១៩៦០-៦១ ។ បន្ទាប់ពីការការពារពានរង្វាន់ FA Cup ដោយជោគជ័យនៅឆ្នាំ ១៩៦២ នៅឆ្នាំ ១៩៦៣ ពួកគេបានក្លាយជាក្លឹបអង់គ្លេសដំបូងគេដែលឈ្នះ ការប្រកួតរបស់ ក្លឹបយូហ្វា - ពានរង្វាន់អ៊ឺរ៉ុបខាប់ ។ ពួកគេក៏ជាអ្នកឈ្នះពានរង្វាន់ UEFA Cup ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ដោយក្លាយជាក្លឹបអង់គ្លេសដំបូងគេ ដែលឈ្នះពានរង្វាន់អឺរ៉ុបធំ ៗ ពីរផ្សេងគ្នា។ ពួកគេបានប្រមូលពានរង្វាន់យ៉ាងតិចមួយក្នុងមួយទសវត្សរ៍នីមួយៗ ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ឆ្នាំ ២០០០ ដែលជាសមិទ្ធផលដែលត្រូវនឹង ក្រុមបិសាចក្រហម ។
ការបង្កើត និងឆ្នាំដំបូង (១៨៨២-១៩០៨)
រូបភាពតូច| ក្រុមទី ១ និងទី ២ របស់ស្ពឺ នៅឆ្នាំ ១៨៨៥ ។ ប្រធានក្លឹបលោក John Ripsher ជួរដេកខាងស្តាំទី ២ ប្រធានក្រុម Jack Jull ជួរកណ្តាលខាងឆ្វេងទី ៤ Bobby Buckle ជួរខាងក្រោមទីពីរខាងឆ្វេង ដើមឡើយមានឈ្មោះថា ក្លឹបបាល់ទាត់ហតស្ពឺក្លឹប នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៥ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ១៨៨២ ដោយក្រុមសិស្សសាលាមួយក្រុមដែលដឹកនាំដោយ បូបប៊ីប៊ែក ។ ពួកគេគឺជាសមាជិកនៃក្លឹបកីឡាគ្រីឃីតហតស្ពឺ ហើយក្លឹបបាល់ទាត់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីលេងកីឡាក្នុងខែរដូវរងារ។ មួយឆ្នាំក្រោយមកក្មេងប្រុសបានស្វែងរកជំនួយពីក្លឹបពីចនរីបសឺរគ្រូបង្រៀនថ្នាក់ព្រះគម្ពីរនៅ វិហារ All Hallows ដែលបានក្លាយជាប្រធានទីមួយនៃក្លឹបនិងជាហេរញ្ញិករបស់ខ្លួន។ Ripsher បានជួយនិងគាំទ្រក្មេងប្រុសតាមរយៈឆ្នាំបង្កើតរបស់ក្លឹបរៀបចំឡើងវិញនិងរកកន្លែងសម្រាប់ក្លឹប។    នៅខែមេសាឆ្នាំ ១៨៨៤ ក្លឹបនេះត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា“ ក្លឹបបាល់ទាត់មាន់ខ្នាយមាសហឹមស្ពឺរ” ដើម្បីជៀសវាងការភ័ន្តច្រឡំជាមួយក្លឹបទីក្រុងឡុងដ៍មួយទៀតឈ្មោះហតស្ពឺដែលតំណែងរបស់គាត់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅទីក្រុងឡុងដ៍ខាងជើងដោយច្រឡំ។   ឈ្មោះហៅក្រៅសម្រាប់ក្លឹបរួមមាន "Spurs" និង "The Lilywhites" ។
ជា វិជ្ជា
លោក​ ជា វិជ្ជា ធ្លាប់​ជា​​ប្រធាន​ចលនា​សហជីព​កម្ពុជា​។ លោក ជា វិជ្ជា ប្រធានសហជីពសេរី កម្មករកម្ពុជា ត្រូវបាន ខ្មាន់កាំភ្លើង មិនស្គាល់មុខ បាញ់ចំនួនបីគ្រាប់ បណ្តាលឱ្យ ដាច់ខ្យល់ស្លាប់ មួយរំពេច នៅនឹងកន្លែង ខណៈដែលលោក កំពុងឤនសារព័ត៌មាន នៅក្នុង តូបលក់កាសែតមួយ ជាប់នឹង របងវត្តលង្កា ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី ២២ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៤ ​។ ប្អូន​ប្រុស​របស់​លោក​ ជា វិជ្ជា ឈ្មោះ ជា មុន្នី ក៏​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា ប្រធាន​សហជីពសេរី​កម្មករ កម្ពុជា បន្ត​ពី​គាត់​។
ការស៊ើបអង្កេត
ក្រោយពី ឃាតកម្ម​លើ​រូប​លោក ជា វិជ្ជា ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ លោក ប៊ន សំណាង និង សុខ សំអឿន ត្រូវបាន តុលាការក្រុងភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទីមួយ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០៥ កាត់ឱ្យ ជាប់ពន្ធនាគារ ចំនួន ២០ឆ្នាំ ពីបទ ឃុបឃិត ប្រព្រឹត្ត អំពើឃាតកម្ម គិតទុកជាមុន លើរូបលោក ជា វិជ្ជា ប្រធាន សហជីពសេរីកម្មករ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។
ក្រោយ​មក​ទៀត ទណ្ឌិត ប៊ន សំណាង និង សុខ សំអឿន បានដាក់ពាក្យបណ្តឹង ទៅសាលាឧទ្ធរណ៍ ប្តឹងជំទាស់ សាលក្រម តុលាការក្រុងភ្នំពេញ ។ បើទោះជាមានមេធាវី សាក្សី និង អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស ជាច្រើន បញ្ជាក់អំពី ភាពគ្មានទោសកំហុស របស់លោក ប៊ន សំណាង និង សុខ សំអឿន ក៏កាលពីថ្ងៃទី ១២ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០០៧ សាលាឧទ្ធរណ៍ បានចេញសាលដីកា សម្រេច តម្កល់សាលក្រម របស់តុលាការក្រុងភ្នំពេញ ដោយឱ្យ លោក ប៊ន សំណាង និង សុក សំអឿន ជាប់ពន្ធនាគារបន្តទៅទៀត ។
ការបង្កើតរូបសណ្ឋាននៃ MySQL
ត្រឡប់ទៅគេហទំព័រការដាក់ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង។​ផ្នែកនៃរូបមន្តការដាក់បញ្ចូលនិងការបង្កើតរូបសណ្ឋានគ្រឿងផ្សព្វផ្សាយវិគីនេះគឺអំពីការបង្កើត រូបសណ្ឋានទិន្នន័យ ​MySQL គ្រឿងសំរាប់ផ្សព្វផ្សាយ​វិគីភេឌៀ ។
មាន៣ប្រភេទដែលអាចបង្កើតដោយជោគជ័យ​៖
តំរូវការរបស់អ្នកអាន
ក្បួនខាងក្រោមគឺតំរូវអោយមានចំនេះដឹងពិតប្រាកដ​។​ដូច្នេះគោលការណ៍សំខាន់ៗដែល​domain​ត្រូវការគឺ​៖
(bash)បើមិនទាន់បានបើកនូវឡើយ​។​វាត្រូវសំគាល់ថាប្រពន្ធ័គ្រប់គ្រងទិន្នន័យខ្លះៗ​គឺត្រូវបញ្ចប់ដោយសញ្ញា
វិធីសាស្ត្រ​ ទី១
ការប្រើប្រាស់នៃការតំលើងនូវប្រពន្ធ័ទិន្នន័យថ្មី​MySQL​ដើម្បីតំលើងនិងបញ្ជូលនូវប្រពន្ធ័ទិន្នន័យគឹតំរូវតាមជំហ៊ានខាងក្រោម​ដើម្បីការ ពារប្រពន្ធ័របស់យើងពីអ្នកគ្មានសិទ្ធិចូលលួចទិន្នន័យបានគណនេយ្យអ្នកគ្រប់គ្រងវាផ្ដល់នូវលេខសំងាត់​។​អ្នកប្រើប្រាស់និងទិន្នន័យបង្កើត និងប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទិន្នន័យដើម្បីប្រើប្រាស់នូវ​វិគីភីឌា​ម្យ៉ាងវិញទៀតអ្នកប្រើប្រាស់តំរូវអោយមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការប្រើប្រាស់នូវ
ទិន្នន័យ​។
ចូលប្រព័ន្ធទិន្នន័យ
ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរនូវប្រពន្ធ័ទិន្នន័យអ្នកត្រូវតែបើកប្រពន្ធ័គ្រប់គ្រងទិន្នន័យជា​អ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធ។ ​ម្យ៉ាងវិញទៀតសរសេរតាម​command​ខាងក្រោម៖
mysql -u root -p​លេខសំងាត់របស់MySQL-Server root។​ម្យ៉ាងទៀតបញ្ជូលនូវលេខសំងាត់ដែលបានបញ្ចូលពេលយើង តំលើងជាលើក
ដំបូង​។​តួយ៉ាងដូចជាលេខសំងាត់របស់​root​ក្នុង​linux​។​ចំពោះ​debian​គឺមិនត្រូវបានទាមទារនូវលេខសំងាត់នោះទេ​។​
សុវត្ថិភាពប្រព័ន្ធ MySQL​
ដំណោះស្រាយសុវត្ថភាពដ៏សមរម្យមួយសំរាប់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យគឹការបងើ្កតលេខសំងាត់។(ភាគច្រើនគឺបពា្ចប់នៅពេលដំឡើង)។​នៅក្នុង ករណីនេះលេខសំងាត់សំរាប់អ្នកប្រើគឺៈ​ ​P@ssw0rd1​mysql> SET PASSWORD FOR 'root'@'localhost' = PASSWORD('P@ssw0rd1');
គំរូលេខសំងាត់ខាងលើបង្តើតលេខសំងាត់ P@ssw0rd1 សំរាប់អ្នកប្រើប្រាស់។ អ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវបានកំនត់អោយចូលត្រឹមតែនៅលើ ប្រព័ន្ធ។​ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទិន្នន័យគឺត្រូវបានដំឡើង។
បង្កើតប្រព័ន្ធទិន្នន័យ
mysql> CREATE database wikidb;ប្រព័ន្ធទិន្នន័យwikidb និងត្រូវបង្តើត។
បង្តើតគណនេយ្យអ្នកប្រើប្រាស់
មេឌាវិគី​ត្រូវការអ្នកប្រើបាស់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យដើម្បីភ្ជាប់​ប្រព័ន្ធទិន្នន័យ​wikidb​ដែលបានបង្កើតមុន។ដើម្បីបង្កើតអ្នកប្រើប្រាស់សូមវាយ លេខកូដដូចខាងក្រោម​៖
mysql> CREATE USER 'wikiuser'@'localhost' identified BY 'P@ssw0rd';
អ្នកប្រើប្រាស់​wikiuser ជាមួយនិងលេខសំងាត់របស់វាP@ssw0rd និងត្រូវបានបង្កើតឡើង បន្ថែមទៀតនោះ​គាត់មានលក្ខខ័ណ្ឌដើម្បី ភ្ជាប់ប្រព័ន្ធត្រឹមតែពី ម៉ាស៊ីនមេ. ប្រភេទសុវត្ថិភាពទាំងនេះត្រូវបានដាក់ជាអនុសាសន៏។ជាមួយនិងការដាក់ទាំងនេះ​ដើម្បីគ្មានសិទ្ធិភ្ជាប់ ទៅប្រព័ន្ធទិន្នន័យ​Linux-System ការដាក់លេខសំងាត់ត្រូវបានប្រើផងដែរ។
បង្កើតសិទ្ធិរបស់អ្នកប្រើប្រាស់
អ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យ​wikiuser, បានបង្កើតពីមុន, មិនមានសិទ្ធិធ្វើការលើប្រព័ន្ធទិន្នន័យទេ។ ហេតុដូច្នេះដើម្បីផ្តល់របៀបប្រើ ប្រាស់
មេឌាវីគីដ៏សមរម្យមួយ​អ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវតែទទួលសិទ្ធិដែលត្រូវបានផ្តល់ដូចខាងក្រោម​បង្កើត, ជ្រើសរើស, បញ្ជូល, កែប្រែ,លុប ចោល, ឆ្លាស់, បិទតារាង für die Datenbank wikidb​៖ mysql> GRANT បង្កើត, ជ្រើសរើស, បញ្ចូល, កែប្រែ, លុប, ផ្លាស់ប្តូ, ចូលតារាងលើប្រព័ន្ធវីគឺ.* TO 'wikiuser'@'localhost'; mysql> FLUSH privileges; បញ្ជា FLUSH privileges, បង្ហាញប្រព័ន្ធទិន្នន័យដើម្បីផ្លាស់ប្តូរនៃការអានភ្ជាប់ទៅនិងសិទ្ធិ។ ដើម្បីធ្វើអោយសកម្មឡើង ការចាប់ដំណើរការ
ម្តងទៀតនៃប្រព័ន្ធទិន្នន័យគឺមិនសំខាន់។
បិទប្រព័ន្ធទិន្នន័យ
ដើម្បីបិទប្រព័ន្ធទិន្នន័យសូមវាយបព្ជា​ quit និងចុចលើបុយតុង enter។ mysql> quit ពេលក្រោយទៀតសូមទៅ Linux prompt (bash).
វិធីសាស្ត្រ ទី២
ការប្រើMySQLដែលមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធទិន្នន័យ ខណៈដែលដំឡើងប្រព័ន្ធទិន្នន័យថ្មីៗសំរាប់មេឌៀវីគី៖ សំរាប់ការខិតចូលមកដល់របស់សុវត្ថិភាពប្រព័ន្ធទិន្នន័យដ៏សមរម្យមួយគឺត្រូវការ។ហេតុដូច្នេះត្រឹមតែកំនត់ជំហានត្រូវតែបំពេញ។
វិធីសាស្ត្រ ទី៣
ការប្រើMy-SQLដែលមានក្នុងប្រពន្ធ័គ្រប់គ្រងទិន្នន័យជាមួយអ្នកប្រើប្រាស់និន្នន័យមួយសំរាប់វិធីសាស្ត្រនេះសុវត្ថភាពប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង ទិន្នន័យដ៏សមរម្យគឺត្រូវបានទាមទារ។​ បន្ថែមអ្វីដែលនៅមាននិងត្រៀមរួចស្រេចសំរាប់ប្រើប្រពន្វ័ទិន្នន័យ, និងអ្នកប្រើប្រាស់ប្រពន្វ័ ទិន្នន័យជាមួយសិទ្ធិតំរូវការទាំងអស់គឺត្រូវបានទាមទា។ ពិនិត្យមើលថាតើអ្នកប្រើប្រាស់មានតំរូវការសិទ្ធិទាំងអស់ឬមិនតាមបញ្ជា ដែលអាចប្រើប្រាស់បាន៖
កិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ
សូមឆ្លើយនិងសំនួរខាងក្រោម។​សំរាប់ការត្រួតពិនិត្យសូមចុចលើ​button “marking”. ក្នុងករណីតិចជាង 6 marks ​វានិងផ្តល់ អនុសាសន៏ដើម្បីកំនត់ឃ្លា MySQL ម្តងទៀត។ បន្តជាមួយ តំឡើង Apache HTTP សំរាប់ទទួលបានូវ
ត្រឡប់ទៅ ការបង្កើតរូបសណ្ឋាន
គណិតវិទ្យា
right|thumb|250px|សាស្រ្ដាចារ្យគណិតវិទ្យាក្រិច
គណិតវិទ្យា ឬគណិតសាស្ត្រ គឺជាការសិក្សាអំពី បរិមាណ លេខ​ រចនាសម្ពន័្ធ រូបរាង ហើយនិងការផ្លាស់ប្ដូរ ។ គណិតសាស្រ្ដ អាចជាការស្វែងរកនូវគំរូ ប្រមាណវិធីបង្កើត រូបមន្ដថ្មីៗ ហើយត្រូវបង្កើត អោយពិតប្រាកដ ដោយភាពតឹងរ៉ឹង ​នាំមកនូវភាពសុចរិត និង មាន អត្ថន័យគ្រប់គ្រាន់ ផងដែរ ។
យើងអាចនិយាយបាន ផងដែរថា៖ គណិតសាស្រ្ដ គឺជាមុខរបរ​របស់ មនុស្សគ្រប់គ្នា ដែលយើងត្រូវតែរៀន ហើយមនុស្ស​ជាច្រើន បានរកឃើញ នូវវត្ថុផ្សេង ៗ
ដើម្បីជួយសំរួលដល់ ការងារប្រចាំថ្ងៃ បានយ៉ាងប្រសើរបំផុត ទៀតផង ។ ផ្នែកដែលសំខាន់បំផុត របស់គណិតវិទ្យានោះគឺ
រូបភាពនេះ គឹជាការបង្ហាញអំពី គណិតវិទ្យា ដែល មាន ដើមកំនើត ជាយូរណាស់មកហើយ នៅប្រទេសក្រិច ។
អំពីផ្នែកផ្សេងៗ
គណិតវិទ្យាសិក្សាអំពី៖ right|thumb|250px|តួលេខរបស់បុព្វបុរសសម័យដើមតក្កវិទ្យានៅក្នុងគណិតវិទ្យា គណិតវិទ្យាប្រើតក្កវិជ្ជា​(វិជ្ជាត្រិះរិះពិចារណារកហេតុផល) ដើម្បីសិក្សាពីរវត្ថុទាំងនោះ និង ដើម្បីបង្កើតជាគោលការណ៏ទូទៅ ដែលនោះជាផ្នែកមានសារះសំខាន់របស់គណិតវិទ្យា។
ដោយសារតែការស្វែងរកនូវរូបមន្ដទាំងឡាយ គណិតវិទ្យាបា​នដោះ​ស្រាយបញ្ហាធំៗជាច្រើនបានយ៉ាងល្អនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។
តឹងតាងអោយហេតុផលមួយ ដែលជាច្បាប់ដ៏ត្រឹមត្រូវក្នុងគណិតវិទ្យា គឺប្រើបានពិតប្រាកដ ហើយមនុស្សគ្រប់គ្នាព្រមទទួលស្គាល់ដោយឥតប្រកែកបាន ដែលនោះគេអាចហៅថាជាស្វ័យស័ត្សរឺសេចក្ដីសុចរិត។
រូបមន្ដដែលមានតឹកតាងជូនកាលត្រូវបានហៅថា ទ្រឹស្ដីបទ។អ្នកជំនាញក្នុងគណិតវិទ្យា ធ្វើការរៀបចំនិងស្រាវជ្រាវ ដើម្បីបង្កើតនូវទ្រឹស្ដីបទថ្មីៗ ។ ជូនកាលអ្នកជំនាញស្វែងរកនូវគំនិតដែលពួកគេគិតគឺជាទ្រឹស្ដី ប៉ុន្ដែ ពួកគេមិនអាចស្វែងរកនូវតឹកតាងសំរាប់វាបាន។ គំនិតនោះត្រូវបានគេហៅថាជាប្រមាណរឺការស្មាន រហូត់ដល់ពួកគេរកតឹកតាងទាំងនោះឃើញ។
ជូនកាលគណិតវិទូស្វែងរក និង​ សិក្សាអំពីររូបមន្ដ រឺក៏គំនិត ដែលមិនទាន់បានរកឃើញនៅឡើយនៅក្នុងពិភពលោកនេះ។ គំនិត រឺ គោលការណ៏ផ្សេងៗ របស់គណិតវិទូ គឺចាត់ទុកគំនិតដ៏ប្រសើរ ពីព្រោះពួកគេបានពិចារណា​និងធ្វើអោយមានភាពងាយស្រួល និង ល្អប្រសើរត្រឹមត្រូវ។ គំនិត និង រូបមន្ដទាំងនេះគឺរកឃើញក្នុងភាពពិតនៃពិភពលោក បន្ទាប់មកទើបបានសិក្សានៅក្នុងគណិតសាស្រ្ដ។ ហេតុផលទាំងនេះបានកើតឡើងជាយូរណាស់មកហើយ ។ សរុបសេចក្ដីមកការសិក្សា អំពីរគោលការណ៏ និង គំនិតផ្សេងៗនៅក្នុងគណិតសាស្រ្ដ អាចជួយយើងអោយយល់ដឹង និង ស្គាល់ពិភពលោកកាន់តែប្រសើរបំផុត។
ចំនួន ឬ លេខ
លេខធម្មតា (Natural Number) ចំនួនគត់ (Integers) លេខសនិទាន (Rational Number)
ចំនួនពិត (Real Numbers) ​ ចំនួនមិស្សភាគ (Complex Numbers) លេខគណិត (Arithmetic)<br right|thumb|250px|គ្រឿងជំនួយក្នុងការកត់ត្រាលេខដែលប្រើដោយ[[Inca]]
រចនាសម្ព័ន្ធ
ផ្នែកខ្លះនៃគណិតវិទ្យាសិក្សា អំពីររចនាសម្ព័ន្ធ ដែលជាផ្នែកយ៉ាងសំខាន់ និង មានប្រយោជន៏ច្រើនៈ left|thumb|250px|ទ្រឹស្ដីចំនួន[[Number Theory]] center|thumb|250px|[[Group Theory]] left|thumb|190px|[[(ពីជគណិតអរូបី)Abstract algebra]]center|thumb|250px|[[ទ្រឹស្ដី​លំដាប់ (Order Theory)|Order Theory]]
លំហ
ការសិក្សាអំពីរធរណីមាត្រក្នុងលំហ ចាប់ផ្ដើមឡើងជាមួយនិងធរណីមាត្រ ក្នុងភាពស្រដៀងគ្នា​ ហើយជាមួយនិងការប្ដូរគំនិតគ្នារវាងរេខាគណិតករ។ត្រីកោណមាត្រសាស្រ្ដ គឺជាសាខារបស់គណិតវិទ្យា ដែលទាក់ទងគ្នា រវាងផ្នែកផ្សេងៗ និង ជ្រុងនៃត្រីកោណ និង ជាមួយមុខងារជាច្រើនរបស់ត្រីកោណមាត្រ។​វាបានផ្សំគ្នារវាង ធរណីមាត្រក្នុងលំហ និង ពីជគណិត ហើយវាបង្កើតបានជាទ្រឹស្ដីពីតាករមួយយ៉ាងល្អ។ បើយើងធ្វើឪភាសកម្មរឺនិយាយសរុបទៅ ការសិក្សាធរណីមាត្រក្នុងលំហំបែបទំនើបនេះ វាជាគំនិតមួយដែលរួមបញ្ចូល ក៏ដូចជាជួយធ្វើអោយកើនឡើងនូវខ្នាតរបស់រេខាគណិតករ ដែលអាចនិយាយបានថាវាដើរតួរជាផ្លូវកណ្ដាលនៃការទំនាក់ទំនងទូទៅ។​ ទាំងពីជគណិត ធរណីមាត្រមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការធ្វើវិភាគីរបស់រេខាគណិតករ​​,​ធ្វើអោយឃើញនូវភាពផ្សេងៗគ្នានៃរេខាគណិតករ និង រេខាគណិតករ នៃពីជគណិត។ក្នុងក្របខ័ណ្ឌដែលធ្វើអោយមានភាពផ្សេងគ្នានៃរេខាគណិតករ គឺជាមោនភាពនៃការ​រកឃើញ និងគណិតសាស្រ្ដជាន់ខ្ពស់(calculus) ដែលបានពិសោធន៏ជាច្រើនដង នៅក្នុងភាពដាច់ដោយលែកនៃវ៉ិចទ័រ និងភាពមានលំនឹងរបស់គណិតសាស្រ្ដជាន់ខ្ពស់។ ក្របខ័ណ្ឌរេខាគណិតក៏នៃពីជគណិត ជាការពិពណ៍នាអំពីរភាពមិនស៊ីគ្នានៃរេខាគណិតករ ដូចជាដំណោះស្រាយ នៃសមីការពហុធា គំនិតរៀចំនៃបរិមាណ និងធរណីមាត្រក្នុងលំហ ហើយនិងការសិក្សាជាក្រុមផងដែរ ដែលការរៀបចំជារចនាសម្ព័ន្ធ និងធរណីមាត្រក្នុងលំហ។​ក្រុមមួយ ដែលស៊ាំទៅនិងការសិក្សាអំពីរធរណីមាត្រក្នុងលំហ ,រចនាសម្ព័ន្ធ និងការបំលាស់ប្ដូរ។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
សហរដ្ឋ
សហរដ្ឋគឺជាប្រភេទរដ្ឋមួយដែលមានរដ្ឋជាន់នៅក្នុងដែលជាមួយគ្នា ទាំងអស់មានរដ្ឋភិបាលតែមួយនឹងសមាគមអន្ដរជាតិស្គាលវាដូចតែមួយ
តារាងអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក
ខាងក្រោមនេះជាតារាងអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក៖
គ្រប់រូបមន្ត a\, ជាចំនួនថេរ និង c\,​ ជាចំនួនថេរអាំងតេក្រាល។
មើលផងដែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាំងតេក្រាល
ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា
សម័យអន្តរកាលប្រហែល ១០០ ឆ្នាំបន្ទាប់ បានផ្ដើមនូវយុគអន្ធកាល រឺ សម័យកណ្ដាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាក្នុងពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៥។ ទោះបីជាលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនាធ្លាប់មានអត្ថិភាព ពាសពេញតែក្រោយមកក៏ត្រូវផ្លាស់ប្ដូរមកវិញ បូជនីយដ្ឋានជាច្រើននៅឯទីក្រុងរាជធានីបុរាណនៅតែបន្សល់ទុកជាមជ្ឈមណ្ឌលដួងព្រលឹងជាតិដ៏សំខាន់។ ស្របគ្នានោះចាប់តាំងពីពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៥ ប្រជាជនស្នូលបានបំលាស់ទីជានិច្ចទៅភាគខាងកើត និងដោយឡែកក្នុងរយៈកាលខ្លីចន្លោះៗ ពួកគេបានតាំងនៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វរវាងទន្លេមេគង្គ និង ទន្លេសាប នៅចតុមុខ លង្វែក និង ឧដុង្គ។ ពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសំរាប់សតវត្សទី១៦ ដែលជាសម័យកាលពោរពេញដោយភាពរុងរឿង។ ប៉ុន្តែពាណិជ្ជកម្មនេះក៏បានបង្កឱ្យមាន ពួកបរទេស ពួកម៉ាឡេ និងចាមកាន់សាសនាឥស្លាម ពួកផ្សងព្រេង និងអ្នកផ្សាយសាសនាគ្រិស្តជាតិអឺរ៉ុបជាច្រើន បានជ្រៀតជ្រែក និង មានឥទ្ធិពលដល់កិច្ចការរាជការកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជានេះ បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចបានរឹងប៉ឹងមួយផ្នែកមែន រីឯវប្បធម៌ជ្រៀតជ្រែក និង រាជវង្សានុវង្សនៅប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាចំណុចផ្សេងមួយទៀតបន្តឱ្យមានភាពលេចធ្លោឡើងនៃសម័យលង្វែក។ ជិតដល់សតវត្សទី១៥ ពួកអ្នកជិតខាងខ្មែរកាលពីបុរាណ មននៅភាគខាងលិច និងចាមនៅភាគខាងកើតត្រូវបានគេកៀរឱ្យទៅម្ខាង រឺ ជំនួសបន្តិចៗម្ដងៗដោយពួកសៀម/ថៃ និង អណ្ណាម/យួនដែលបានលូតងើបឡើង។ មហាអំណាចទាំងពីរនេះបានដឹង យល់ និងធ្វើតាមព្រះរាជបញ្ជាយ៉ាងតឹងរឹងដើម្បីគ្រប់គ្រងអាងទន្លេមេគង្គភាគខាងក្រោមដែលជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រងឥណ្ឌូចិនទាំងមូល។ ដោយសារនគរខ្មែរជានគរទន់ខ្សោយក៏រឹងរឹតតែជំរុញចិត្តដល់ពួកអ្នករៀបក្បួនពិជ័យសង្គ្រាមនៅអយុធ្យា (ក្រោយមកនៅបាងកក) និង នៅក្រុងហ្វេឱ្យមានការស្រេកឃ្លានកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការវាយប្រហារ និងការសញ្ជ័យទៅលើព្រះរាជវាំងខ្មែរបានបន្សល់ទុកឱ្យពួកព្រះមហាក្សត្រទាំងប៉ុន្មានក្រោយៗគ្មានមូលដ្ឋានគ្រឹះអំណាចរឹងមាំដើម្បីអភិសេកដោយព្រះអង្គឯង និង រាជសិទ្ធិឡើងសោយរាជ្យស្របច្បាប់បានឡើយ។ អន្តរាគមន៍ក្នុងការឡើងសោយរាជ្យ និង គោលនយោបាយអាពាហ៍ពិពាហ៍ឆ្លងសាសន៍បានប្រព្រឹត្តិឡើងបង្កឱ្យមានការខូចព្រះកិត្តិនាមដល់រាជវង្ស។ ឧដុង្គត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅឆ្នាំ១៦០១ ជាព្រះរាជវាំងចុងក្រោយនៃសម័យកណ្ដាល។ ពួកសាសនទូតអេស្ប៉ាញ និង ព័រទុយហ្គាល់បានធ្វើទស្សនកិច្ចមកកាន់ប្រទេសនេះចាប់តាំងពីសតវត្សទី១៦មកម៉្លេះ ហើយ កម្ពុជាក៏បានក្លាយជាដែនអាណាព្យាបាលបារាំងនៅសតវត្សទី១៩ នឹងត្រូវបានគ្រប់គ្រងជាប៉ែកនៃទឹកដីសហភាពឥណ្ឌូចិន។
ការមកដល់នៃពួកមហាអំណាចអាណានិគមអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី១៩ ដែលជាមហាអំណាចប្រកបដោយមហិច្ឆិតា និងមានឧត្តមភាពខាងបច្ចេកវិទ្យា នាពេលក្រោយមក មានគោលនយោបាយពិតចង់គ្រប់គ្រងពិភពលោកដោយបញ្ចប់នូវពួកសក្ដិភូមិក្នុងតំបន់ ហើយខណៈនោះ សៀម/ថៃ ទោះបីយ៉ាងណាក៏បានបន្ទន់ឥរិយាបថ និង ដកថយ ដើម្បីឱ្យរួចផុតពីនយោបាយអាណានិគមកិច្ចហើយក្លាយខ្លួនជារដ្ឋទ្រនាប់ រីឯវៀតណាម/ដាយណាមត្រូវបានក្លាយជាចំណុចប្រសព្វនៃមហិច្ឆតាខាងអាណានិគមនិយមបារាំង។ កម្ពុជា ទោះបីជាយ៉ាងណាមិនត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ច្រើនទេ តែក៏ត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិនផងដែរ ជាអង្គភាពមួយដែលគេទទួលស្គាល់ និងមានសមត្ថភាពបន្ត និង អះអាងអត្តសញ្ញាណ និង បូរណភាពរបស់ខ្លួនកម្ពុជាក៏បានឈានចូលទៅក្នុងទំនើបភាព។ បន្ទាប់ពីការសុខស្ងប់ក្នុងអាណានិគមរយៈពេល៨០ឆ្នាំមក ឧបការណ៍រយៈពេលខ្លីនៃការកាន់កាប់របស់ជប៉ុនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដែលបានមកព្រមគ្នាជាមួយការប្រគល់អំណាចទៅព្រះបាទសីហនុគឺជាការបើកឆាកជំនួសឱ្យដំណើរមិនអាចបកក្រោយវិញឈានចូលទៅកាន់សម័យកាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែររំដោះខ្លួនពីនឹមអាណានិគម និងឆ្ពោះទៅកាន់សម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរទំនើប។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-៧០) មានឯករាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៣ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ បានពុះពាររក្សាខ្លួនឱ្យស្ថិតនៅក្នុងអព្យាក្រឹត្យក្នុងពិភពលោកមួយដែលបានកំណត់ដោយអក្ខោសានកម្មនៃពួកមហាអំណាចនយស្តិ (នុយក្លេអ៊ែរ) ស.រ.អា. និង សហភាពសូវៀត។ ខណៈនោះសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនរឹតតែរីករាលដាលធំឡើងៗ កម្ពុជាបានប្រែឈ្មោះជាសាធារណរដ្ឋខ្មែរដែលជារដ្ឋជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងសង្គ្រាម កើតចេញមកដោយហេតុមួយក្នុងហេតុផលជាច្រើនដែលកើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧០ លទ្ធផលផ្សេងមួយទៀតគឺជាសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី (សង្គ្រាមគ្នាឯង)។ សង្គ្រាមវៀតណាមបានរីករាលដាលចូលមកកម្ពុជា ហើយបណ្ដាលឱ្យមានការងើបឡើងនៃពួកខ្មែរក្រហម ពួកគេដណ្ដើមយកបានរដ្ឋធានីភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ និងបានបន្តយុទ្ធនាការកាប់សំលាប់មនុស្សជាច្រើន។ ស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់ខ្មែរក្រហម កម្ពុជាបានស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលដ៏ខ្មៅងងឹតបំផុត កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក៏ជា អង្គហេតុបង្កឱ្យមានការកាន់កាប់របស់វៀតណាមយ៉ាងយូរនៅកម្ពុជា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងអាជ្ញាធរស.ប. ក៏បានធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅដល់សម័យកាលកម្ពុជាទំនើបចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣រៀងមក ហើយប្រទេសនេះបានស្គាល់នូវភាពរីកចំរើនខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយក៏ជាពេលដែលកសាងប្រទេសឡើងវិញពីសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីជាច្រើនទសវត្សកន្លងមកដែរ។
បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ និង ប្រវត្តិសាស្ត្រដើមដំបូង
ការពិនិត្យនៃសំណាកគ្រោងឆ្អឹងឆ្នាំ២០១០យកចេញពីផ្នូរនៅភូមិស្នាយក្នុងប្រទេសកម្ពុជាភាគពាយព្យបាននិយាយថាស្លាកស្នាមរបួសជាច្រើនខុសប្លែកពីធម្មតា ជាពិសេសនៅត្រង់ក្បាល ហាក់បីដូចជាត្រូវបានបង្កឡើងដោយអំពើហិង្សាកើតឡើងរវាងមនុស្សនឹងមនុស្ស។ ផ្នូរទាំងនេះក៏មានដាវមួយចំនួន និងសាស្ត្រាវុធវាយប្រហារផ្សេងៗទៀតត្រូវបានគេប្រើក្នុងការប៉ះទង្គិចគ្នានេះដែរ។
សម័យយុគដែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍បានចាប់ផ្ដើមនៅប្រហែល ម.គ. ៥០០ និង បន្តរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃសម័យហ៊្វូណាន ប្រហែលគ.ស.៥០០ ខណៈដែលវាផ្ដល់ភស្តុតាងរឹងមាំលើកដំបូងអំពីពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រដែលមិនចេះដាច់ និង អន្តរកម្មសង្គមនយោបាយជាមួយឥណ្ឌា និង អាស៊ីខាងត្បូង។ ជិតដល់សតវត្សទី១ ពួកអ្នកស្រុកបានវិវឌ្ឍខ្លួនកាន់តែសាំញ៉ាំ ដោយបានរៀបចំជាសង្គមៗ និង លោកធាតុវិទ្យាបែបសាសនាផ្សេងៗ ដែលតំរូវឱ្យមានភាសានិយាយរីកចំរើនកាន់តែខ្លាំងឡើងពាក់ព័ន្ធគ្នានឹងភាសាដែលគេនិយាយនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។
**ហ៊្វូណន រឺ ភ្វូណាម
thumb|150px|ផែនទីហ៊្វូណន នៅប្រហែលសតវត្សទី៣ នគរដែលគេស្គាល់ដំបូងគេបង្អស់ក្នុងតំបន់នេះ គឺនគរហ៊្វូណនដែលបានរុងរឿងរីកចំរើន ប្រហែលចាប់ពីសតវត្សទីមួយរហូតដល់សតវត្សទី៦។ នគរនេះត្រូវបានស្នងបន្តដោយចេនឡាដែលបានគ្រប់គ្រងប៉ែកដ៏ធំនៃ កម្ពុជា វៀតណាម លាវ និង ថៃ សម័យថ្មីនេះ។
អាណាចក្រហ៊្វូណនធ្លាប់មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បាញល្បី ចេញពីទីក្រុងកំនើតដ៏ស្ដុកស្ដម្ភ និងប្រកបដោយឥទ្ធិពលមួយនៅអូរកែវ (វៀតណាមសម័យបច្ចុប្បន្ន) ដែលបានគេស្គាល់នៅចក្រភពរ៉ូមថាជាកិរ្តិនគរ មានន័យថាទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញ។ ទំនាក់ទំនងជាមួយចក្រភពរ៉ូមដ៏ឆ្ងាយត្រូវបានបង្ហាញឱ្យឃើញ ជាក់ស្ដែងតាមរយៈ កាក់របស់ចក្រភពរ៉ូមដ៏ច្រើនត្រូវបានគេរកឃើញនៅស្ថានីយ៍បុរាណវត្ថុដែលចុះកាលបរិច្ឆេទពីសតវត្សទី២ និង ទី៣។ យ៉ាងណាក៏ដោយការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រទេសភាគច្រើន របស់អាណាចក្រហ៊្វូណនគឺត្រូវបន្តកាន់តែជិតស្និទ រហូតទៅដល់ស្រុកឥណ្ឌា ជាពិសេសតំបន់ពង្គល(បេងកាល់ រឺ បង់ក្លា ត្រូវនឹងបង់ក្លាដេស) ឥណ្ឌា។ ការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាបានផ្ដើមល្អមុនឆ្នាំ ៥០០ មគ. (ពីមុនការប្រើប្រាស់ជាសកលនៃភាសាសំស្ក្រឹតដែលជាភាសាមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។ រួមជាមួយពាណិជ្ជកម្ម ឥណ្ឌាបាននាំមកនូវឥណ្ឌូបនីយកម្មចូលក្នុងវប្បធម៌នគរហ៊្វូណន និង សាសនាព្រហ្មញ្ញ។ នគរហ្វ៊ូណន និង សង្គមជាច្រើនបន្តគ្នាពីនគរហ៊្វូណន បានកាន់កាប់ប៉ែកនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយនេះ ហើយបានផ្ទុកផ្ដាក់ព្រហ្មញ្ញសាសនាជាសាសនាធំអស់រយៈពេលប្រហែលជាង ៩០០ ឆ្នាំ។ លក្ខណៈពិសេសខាងវប្បធម៌និងទំនៀមទំលាប់ព្រហ្មញ្ញសាសនាបានបន្តគង់វង្សក្នុងសង្គមខ្មែរ​មកទល់ពេល​សព្វថ្ងៃនេះ​នៅឡើយ។
អាណាចក្រនេះបានពង្រីកវិសាលភាពទូលំទូលាយបំផុតក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទឝ្រីមារញ រឺ ហ្វាន់ចេម៉ាន់ ក្នុងដើមសតវត្សទី៣ ដែលលាតសន្ធឹងឆ្ងាយមកភាគខាងត្បូងដល់ម៉ាឡេស៊ី និងឆ្ងាយមកភាគខាងលិចដល់ភូមា។ អ្នកនគរហ៊្វូណនបានបង្កើតឡើងនូវប្រព័ន្ធពាណិជ្ជវិស័យនិយមដ៏រឹងមាំ និងឯកវិក្កយភាពពាណិជ្ជកម្ម ដែលបានក្លាយជាគំរូសំរាប់ចក្រភពមួយចំនួនក្នុងតំបន់។ ការនាំចេញនៃអាណាចក្រហ៊្វូណនមានរុក្ខផល និងលោហធាតុដ៏មានតំលៃរួមមាន មាស ភ្លុកដំរី កុយរមាស រោមស្លាបសត្វចចាត គ្រឿងទេសបានមកពីក្នុងព្រៃដូចជា ក្រវាញ ស្បែក ម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក និង ឈើក្រអូប។ ព្រះបាទឝ្រីមារញបានបង្កបង្កើនកងទ័ពសំពៅ និងពង្រីកចំនួនការិយាធិបតេយ្យនគរហ៊្វូណន ដោយបង្កើតជាទំរង់បែបសក្ដិភូមិ ដែលបានបន្សល់នូវប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់ និងអត្តសញ្ញាណក្នុងតំបន់ឱ្យនៅដដែលច្រើន ជាពិសេសទៅទៀតនោះការលាតសន្ធឹងកាន់តែឆ្ងាយរបស់ចក្រភពនេះ។
ក្នុងសម័យកាល គ.ស. ២៤៥-២៥០ ពួកអ្នកមានបណ្ដាសក្ដិយសនៃនគរអ៊ូរបស់ចិនបានមកទស្សនកិច្ចទីក្រុងរបស់ហ៊្វូណន វ្យាធបុរៈ។ ពួកបេសកទូត ខាងថៃ និង ជូយីងបានបញ្ជាក់ថាហ៊្វូណន ខណៈនោះមានវប្បធម៌ព្រហ្មញ្ញដោយឡែកខុសគេ។ ពាណិជ្ជកម្មជាមួយចិនបានចាប់ផ្ដើមក្រោយពីការពង្រីកទឹកដីរបស់រាជវង្សហានឆ្ពោះមកខាងត្បូង ប្រហែលសតវត្សទី២ មុន គ.ស.។ ហ៊្វូណន"បានគ្រប់គ្រងផ្លូវគោកយុទ្ធសាស្ត្រក្រៅតែពីតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ" យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពផងដែរ ហើយក៏បានកាន់កាប់ទីតាំងដ៏លេចធ្លោមួយដែលជា"មជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និង រដ្ឋបាល"  ស្ថិតនៅចន្លោះបណ្ដាញពាណិជ្ជកម្មតាមមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងចិន ដែលត្រូវបានគេហៅជារួមថា ផ្លូវសូត្រសមុទ្រ។ ផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម ដែលនៅទីបំផុតបានបញ្ចប់នៅរ៉ូមដ៏សែនឆ្ងាយ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយកាសនិងវត្ថុបុរាណរបស់ចក្រភពរ៉ូម និងពែរ្ស៍ជាច្រើន ត្រូវបានគេរកឃើញនៅស្ថានីយ៍បុរាណវិទ្យាពីស្លាកស្នាមតាំងទីលំនៅក្នុងសតវត្សទី២ និងទី៣។
ហ៊្វូណនត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយទេវកថាជាច្រើន ដូចជា រឿងព្រេងកិរ្តិនគរ និង រឿងព្រេងដើមកំនើតខ្មែរ ក្នុងនោះមានព្រាហ្មណ៍ឥណ្ឌាម្នាក់ រឺ ព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានព្រះនាមព្រះថោង ជាភាសាខ្មែរ កៅណ្ឌិន្យជាភាសាសំស្ក្រឹត និង ហ៊ុនទៀនក្នុងកំនត់ត្រាចិន បានរៀបអភិសេកនឹងម្ចាស់ស្រុក ព្រះនាងមួយអង្គ ព្រះនាម នាគី សោមា (លីវយីក្នុងកំនត់ត្រាចិន) នាំឱ្យមានការបង្កើតសន្តតិវង្សក្សត្រខ្មែរឡើង។
ពួកអ្នកប្រាជ្ញជជែកពិភាក្សាគ្នា ថាតើនិទានកថានេះកើតចេញពីព្រឹត្តិការណ៍ពិតស៊ីជំរៅយ៉ាណា ទៅលើដើមកំនើត និងឋានៈរបស់កៅណ្ឌិន្យ។ ឯកសារចិនមួយច្បាប់ ដែលបានទទួលរងការកែចុះឡើង៤លើក និងសិលាចារឹកអភិលេខន៍សតវត្សទី៣របស់ចាម្ប៉ាមួយទៀតជាប្រភពសហសម័យ។ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនចាត់ ទុកថារឿងនេះជាសេចក្ដីរៀបរាប់ប្រៀបធៀបជាធម្មតាចំពោះល្បាយនៃជំនឿព្រហ្មញ្ញ និងពុទ្ធសាសនាបែបឥណ្ឌាទៅក្នុងលោកធាតុវិទ្យានិងវប្បធម៌ក្នុងតំបន់កាលពីបុរាណSome scholars consider the story to be simply an allegory for the diffusion of Indic Hindu and Buddhist beliefs into ancient local cosmology and culture រីឯប្រវត្តិវិទូមួយចំនួនលែងខ្វល់នឹងកាលប្បវត្តិរឿងនេះហើយ។whereas some historians dismiss it chronologically.
វស្សប្បវត្តិចិនរាយការណ៍ថាហ៊្វូណនបានឈានដល់វិសាលភាពធំបំផុតនៃទឹកដីក្នុងសតវត្សទី៣ ក្នុងរាជ្យនៃព្រះបាទ ហ្វាន់ ចេម៉ាន់ រឺ ហ្វាន ឝ៊ឺម៉ាន (ឝ្រីមារញ) ដែលលាតសន្ធឹងឆ្ងាយទៅខាងត្បូងដល់ម៉ាឡេ និង ឆ្ងាយទៅខាងលិចដល់ ភូមា។Chinese annals report that Funan reached its territorial climax in the early 3rd century under the rule of king Fan Shih-man, extending as far south as Malaysia and as far west as Burma. ប្រព័ន្ធពាណិជ្ជវិស័យនិយមមួយក្នុងឯកវិក្កយភាពជួញដូរត្រូវបានបង្កើតឡើង។A system of mercantilism in commercial monopolies was established. ការនាំចេញរាប់ចាប់តាំងពីរុក្ខផលរហូតដល់លោហៈដ៏មានតំលៃ និងទំនិញចាំបាច់មួយចំនួនដូចជា មាស ដំរី ភ្លុក កុយរមាស រោមស្លាបចចាត គ្រឿងទេសព្រៃ ក្រវាញ ម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក ស្បែកសត្វ និង ឈើក្រអូប។Exports ranged from forest products to precious metals and commodities such as gold, elephants, ivory, rhinoceros horn, kingfisher feathers, wild spices like cardamom, lacquer, hides and aromatic wood. ស្ថិតក្រោមរាជ្យស្ដេច ហ្វាន ចេម៉ាន ហ៊្វូណនត្រូវបានគាំពារដោយកងទ័ពសំពៅដ៏សំបើមអស្ចារ្យ ហើយហ៊្វូណនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រព័ន្ធការិយាធិបតេយ្យជឿនលឿន ពឹងផ្អែកលើ"សេដ្ឋកិច្ចអាស្រ័យពន្ធអាករ បានបង្កើតឱ្យមានភាពសំបូរបែប ដែលត្រូវបានគេប្រើដើម្បីជួយពួកឈ្មួញបរទេសតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រ ហើយផ្ដើមនូវបេសកកម្មវាតទីនិយមទៅខាងលិច និងខាងត្បូងយ៉ាងអុងអាត់"។ Under Fan Shih-man Funan maintained a formidable fleet and was administered by an advanced bureaucracy, based on a "tribute-based economy, that produced a surplus which was used to support foreign traders along its coasts and ostensibly to launch expansionist missions to the west and south".
ប្រវត្តិវិទូមួយចំនួននៅតែរក្សានូវគំនិតជំទាស់ប្រឆាំងផ្សេងៗអំពីស្ថានភាពនយោបាយនិងបូរណភាពទឹកដីរបស់ហ៊្វូណនដដែល។Historians maintain contradicting ideas about Funan's political status and integrity. លោកស្រី មារៀម ធី ស្តាខ ហៅជាធម្មតាថា ហ៊្វូណន: "សញ្ញាណ នៃ ហ៊្វូ ណន ជាំ"រដ្ឋ"ដើមដំបូងមួយ... ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងយ៉ាងធំធេងដោយពួកប្រវត្តិវិទូដែលប្រើប្រាស់នូវឯកសារ និងភស្តុតាងខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ" រីឯ លោកម៉ៃឃល វិក្ខឺរីបានកត់សំគាល់: "យ៉ាងនេះថា វា...ប្រហែលជាមិនមែនជាកំពង់ផែច្រើនបញ្ចូលគ្នាបង្កើតជារដ្ឋឯកភាពមួយនោះទេ តែក៏ដូចជា'ចក្រភព'មួយផងដែរ"។Miriam T. Stark calls it simply Funan: [The]"notion of Fu Nan as an early "state"...has been built largely by historians using documentary and historical evidence" and Michael Vickery remarks: "Nevertheless, it is...unlikely that the several ports constituted a unified state, much less an 'empire'". ប្រភពផ្សេងៗ ទោះបីយ៉ាងណាក៏កំនត់នូវលក្ខណៈចក្រភពនេះ: មានដែន"សាមន្តរាជ្យជាច្រើនផ្សាយដល់វៀតណាមភាគខាងត្បូងនៅទិសបូព៌ា និង ទៅកាន់ទៀបកោះម៉ាលេនៅខាងលិច។" Other sources though, imply imperial status: "Vassal kingdoms spread to southern Vietnam in the east and to the Malay peninsula in the west" ហើយ ត្រង់នេះយើងនឹងក្រឡេកឃើញចក្រភពពីរក្នុងសម័យកាលនោះ...ហ៊្វូណន និង ឝ្រីវិជយ"។and "Here we will look at two empires of this period...Funan and Srivijaya".
ចំនោទនោះតើហ៊្វូណនបានមកដល់ទីបញ្ចប់គឺជាការប្រឈមនឹងការប្រទាំងប្រទើសគ្នាដោយអ្នកប្រាជ្ញទូទៅភាគច្រើនដែលមិនអាចសន្មតបាន។The question of how Funan came to an end is in the face of almost universal scholarly conflict impossible to pin down. ចេនឡាគឺឈ្មោះនៃរដ្ឋតំនរបស់ហ៊្វូណនក្នុងវស្សប្បវត្តិចិន ដែលលេចឡើងជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ៦១៦/៦១៧ គ.ស.។Chenla is the name of Funan's successor in Chinese annals, first appearing in 616/617 C.E.
មធ្យោបាយបែបបុរាណវត្ថុវិទ្យាទៅនិងការបកស្រាយនូវសម័យកាលដើមប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងមូលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសេចក្ដីបង្គ្រប់បន្ថែមយ៉ាងជាក់ច្បាស់សំរាប់ការស្រាវជ្រាវក្នុងពេលអនាគត។The archaeological approach to and interpretation of the entire early historic period is considered to be a decisive supplement for future research. គំរោងបុរាណវិទ្យាមេគង្គក្រោមផ្ដោតលើការវិវត្តនៃភាពស្មុគស្មាញខាងនយោបាយក្នុងតំបន់នេះកំឡុងសម័យដើមប្រវត្តិសាស្ត្រ។The "Lower Mekong Archaeological Project" focuses on the development of political complexity in this region during the early historic period. ការស្ទាបស្ទង់ឡូម៉ាប(LOMAP)ចេញលទ្ធផលនៃឆ្នាំ២០០៣ដល់២០០៥ ជាគំរូ បានជួយកំនត់ថា " ... ភាពសំខាន់របស់តំបន់នេះបានបន្តឥតដាច់រហូតដល់សម័យបុរេអង្គរ...ហើយក៏ហោចណាស់បរិវេណប៉ាន់ស្មានមានបីកន្លែងដែលបង្ហាញនូវកាលបរិច្ឆេទត្រូវនឹងសម័យអង្គរ និង ជាទឡ្ហីករណ៍នៃសារៈសំខាន់របស់តំបន់ដីសណ្ដនេះបានបន្តជាប់ជារៀងរហូតមក។"LOMAP survey results of 2003 to 2005, for example, have helped to determine that "...the region’s importance continued unabated throughout the pre-Angkorian period...and that at least three [surveyed areas] bear Angkorian-period dates and suggest the continued importance of the delta."
កម្វុជ
​កម្វុជធ្លាប់ ជារដ្ឋចំណុះនៃនគរហ៊្វូណនដែលបានរុលចូលមកដល់ទន្លេមេគង្គចាប់ពីទន្លេមេទឹកភាគខាងជើងឆ្លងកាត់តាមដងទន្លេមូលមក។ កម្វុជ ក៏ជារដ្ឋឯករាជ្យទីមួយ ដែលបានរីកធំធាត់នៅក្រៅឥទ្ធិពលរបស់អាណាចក្រហ៊្វូណន។ កំណត់ត្រាចិនបុរាណបានវែកញែកអំពីស្ដេចពីរអង្គ គឺឝ្រុតវម៌្មនិង​ឝ្រេស្ឋវម៌្មដែលបានគ្រប់គ្រងនៅឯរាជធានីឝ្រេស្ឋបុរ ស្ថិតនៅប្រទេសលាវភាគខាងត្បូងសម័យទំនើបនេះ។ ឥទ្ធិពលដ៏ខ្លាំងក្លាបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវអត្តសញ្ញាណរបស់កម្ពុជាត្រូវបានលេចធ្លោឡើង តាមរយៈនគរខ្មែរមួយនៅឯភវបុរស្ថិតនៅក្នុងខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា គឺខេត្តកំពង់ធំនាសម័យទំនើបនេះ។ កេរដំណែលនៃនគរនេះគឺបានដោយសារតែស្ដេចមួយអង្គដ៏សំខាន់ជាងគេបង្អស់ នោះគឺ ព្រះបាទឦឝានវម៌្មដែលទ្រង់បានវាយដណ្ដើមបានអាណាចក្រហ៊្វូណនទាំងស្រុងកំឡុងឆ្នាំ ៦១២-៦២៨ នៃគ.ស.។ ទ្រង់បានជ្រើសរើសទីតាំង រាជធានីថ្មីមួយនៅសំបូរព្រៃគុហ៍ដោយបានដាក់ឈ្មោះថាឦឝានបុរ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះបាទជយវម៌្មទី១ក្នុងឆ្នាំ ៦៨១ មក ភាពចលាចលក៏បានធ្លាក់មកលើនគរនេះ ហើយនិងនៅដើមនៃសតវត្សទី៨ អាណាចក្រក៏បានបែកខ្ញែកទៅជាក្សត្របុរីជាច្រើន។ ព្រះអង្គម្ចាស់បុឝ្ករាក្ឝជាក្សត្រនៅឯសម្ភុបុរបានប្រកាសខ្លួនជាស្ដេចនៃកម្ពុជរដ្ឋទាំងមូល។ រាជពង្សាវតារចិនបានអះអាងថានៅសតវត្សទី៨ ចេនឡាត្រូវបែកទៅជាចេនឡាដីគោក និង ចេនឡាទឹកលិច។ កំឡុងពេលនោះដែរ សម្ភុវម៌្ម ជាព្រះរាជបុត្រ នៃព្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ បានកាន់កាប់ចេនឡាទឹកលិចមួយភាគធំរហូតដល់សតវត្សទី៨ ដែលពួកម៉ាឡេ និងជ្វាបានត្រួតត្រាលើក្សតបុរីរបស់ខ្មែរខ្លះរួចអស់ទៅហើយ។
កម្វុជទេឝ
យុគមាសនៃអរិយធម៌ខ្មែរ យ៉ាងណាមិញ ជាសម័យកាលមួយដែលចាប់ផ្ដើមពីសតវត្សទី៩ ដល់ សតវត្សទី១៣ នៅពេលនោះចក្រភពខ្មែរមានឈ្មោះថាកម្ពុជា បានគ្រប់គ្រងលើទឹកដីដ៏ធំចាប់តាំងពីរាជធានីនៅតំបន់អង្គរចាប់ពីភាគលិចកម្ពុជារហូតមក។ ព្រឹត្តិកាណ៍សំខាន់បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ គ.ស គឺព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ (បើរាប់ទាំងជយវម្ម៌ទី១ស្ទួន រឺ ជ័យវរ្ម័នទី២) ស្ដេចខ្មែរដំបូងបានយាងឡើងលើភ្នំគូលែន ដែលអនាគតជាស្ថានីយ៍អង្គរបច្ចុប្បន្ននេះ។ ព្រះអង្គបានបង្រួបបង្រួមខ្មែរក្រោមរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ ព្រះរាជាណាចក្រមួយដែលទទួលបានឯករាជ្យពីអធិរាជាណាចក្រជ្វានៅតាមមាត់សមុទ្រ ហើយបានស្ថាបនាហរិហរាល័យ (រលួស) ជារាជធានីដំបូងនៅតំបន់អង្គរ។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទយសោវម៌្មទី១ ជាស្ដេចល្បីល្បាញមួយអង្គ (៨៨៩​ -​ ៩១០) ដែលរាជធានីរបស់ទ្រង់បានរើទៅឯយសោធរបុរៈវិញ។ ក្រោយមកទៀត ក្រោមរជ្ជកាលព្រះបាទជយវម៌្មទី៨ (គិតទាំងជយវម្ម៌ទី១ស្ទួន ត្រូវនឹងជ័យវរ្ម័នទី៧) (១១៨១-ប្រ.១២១០) ខ្មែរបានឈានមកដល់ចំនុចកំពូលនៃអំណាចខាងនយោបាយ និងការបង្កើតថ្មីនៃវប្បធម៌។ ព្រះបាទជយវម៌្មទី៨ទទួលបានអំណាច និងទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ដោយសារការធ្វើសង្គ្រាមបានជ័យជម្នះជាច្រើនលើក។ ការធ្វើសញ្ជ័យរបស់ខ្មែរស្ទើរតែមិនឈប់ឈរ ពេលនោះខ្មែរបានធ្វើការវាយលុកទីក្រុងកំណើតពួកចាម នៅតាមមាត់សមុទ្រដែលជាទីក្រុងដ៏មានអនុភាព។ ក៏ប៉ុន្តែ ការពង្រីកទឹកដីបានបញ្ឈប់ បន្ទាប់ពីបរាជ័យក្រោមដៃដាយវៀត។ ក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ បានបញ្ជាក់អំពីការចូលទិវង្គតរបស់ព្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី២។ បន្តបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះបាទជយវម៌្មទី៨ ខ្មែរបានរងការដាំក្បាលចុះបន្តិចម្ដងៗ។ ឆ្នាំ ១១៧៧ អង្គរត្រូវបានកាន់កាប់លើកដំបូងដោយចាម្ប៉ាដែលជានគរជិតខាង ក៏ប៉ុន្តែការគំរាមកំហែងខ្លាំងជាងនេះ គឺពួកសៀមនៅសតវត្សទី១៣ ដែលលេចខ្លួនឡើងនៅសតវត្សទី១៤ រហូតដល់មានអត្ថិភាពជារដ្ឋសុខោទ័យ និងអយុធ្យា ហើយក៏បានរលាស់ខ្លួនចេញពីការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរ។ ស្ដេចអង្គរបានសោយរាជ្យបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣១ នៅពេលនោះពួកសៀមបានកាន់កាប់អង្គរធំ ហើយស្ដេចខ្មែរក៏បានភៀសព្រះកាយទៅកាន់ភាគខាងត្បូងនៃផ្ទៃប្រទេស។ កត្តាធ្លាក់ចុះដ៏សំខាន់នោះគឺការឈ្លានពាននៃពួកប្រជាជាតិជិតខាង (ជាពិសេស សៀម) ជម្លោះរវាងរាជវង្សដ៏រ៉ាំរ៉ៃ និងការខូចខាតនៃប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្របន្តិចម្ដងៗ ដែលទុកស្រោចស្រពលើដំណាំស្រូវដ៏លើសលប់។ អធិរាជាណាចក្រទាំងនេះដើមឡើយធ្លាប់ជាសាមន្តរដ្ឋរបស់ខ្មែរ ប៉ុន្តែសាមន្តរាជទាំងនោះក៏បានវាយរុញច្រានចក្រភពអង្គរបន្តិចម្ដងៗ រហូតដល់រាជាណាចក្រនេះនៅទីបំផុតត្រូវសញ្ជ័យបាននៅឆ្នាំ ១៤៣១ ដោយអយុធ្យា។ រាជធានីអង្គរត្រូវបានគេបោះបង់ចោល បន្ទាប់ពីពួកសៀមបានកាន់កាប់តំបន់នេះ។ ប្រាសាទមួយចំនួនដូចជាអង្គរវត្ត តាមពិតទៅមានគេទៅលេងទស្សនាជាបន្តបន្ទាប់ឥតឈប់ឈរ ក៏ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃសំណង់អគារត្រូវបានដុះពាសពេញដោយសារពើរុក្ខជាតិនិវត្តន៍ និងរងការពុកផុយដោយធម្មជាតិ។ ការវិលត្រឡប់នៃស្ដេចខ្មែរចុងក្រោយពីពន្ធនាគារសៀម វាមានន័យថាវាជាចំណុចបញ្ចប់នៃអរិយធម៌ខ្មែរ​ដែលមានជាងមួយពាន់ឆ្នាំ​ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ នៃគ.ស.។
ដើម្បីផ្ដល់ឱ្យពួកអ្នកទេសចរណ៍លោកខាងលិចកាន់តែស្គាល់ច្បាស់ច្រើនអំពីសំណង់បាក់បែកនៅអង្គរ នៅសតវត្សទី១៩ អ្នកស្រាវជ្រាវម្នាក់គឺលោកអង់ហ៊្រី-មូអ៊ោតបានបង្ហាញនូវសៀវភៅស្ដីពីការធ្វើដំណើរ និង ស្នាដៃសិល្បៈខ្លះៗដែលលួចបានមក រួចបញ្ជូនទៅកាន់អឺរ៉ុប។ ពួកអ្នករុករកទាំងនោះបានរកឃើញអង្គរ មុនពេលដែលពួកបារាំងចូលមកឥណ្ឌូចិនទៅទៀត ជាការពិតទៅអង្គរត្រូវរកឃើញដោយអ្នករុករកអឺរ៉ុបទីមួយគឺលោកហង់រី-មូហូ វាមិនមែនជាលើកទីមួយសម្រាប់ជនជាតិអាស៊ី រឺ ខ្មែរឡើយបើផ្អែកតាមសិលាចារឹកនៅនគរវត្ត។
ក្នុងចក្រភពខ្មែរបុរាណ ទឹកដីដ៏សំខាន់បំផុត គឺទឹកដីកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ប្រទេសលាវភាគខាងត្បូង និងប្រទេសថៃភាគខាងក្រោម (សៀម) រួមផ្សំនឹងបួរដីក្រៈផង។ តាមរយៈសេដ្ឋកិច្ច ចក្រភពនេះពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ជាពិសេសតាមរយៈការបញ្ចេញបញ្ចូលទឹកដែលធ្វើឱ្យមានដំណើរការដាំដុះស្រូវទទួលបានទិន្នផលល្អ រួមផ្សំទាំងការនេសាទត្រី។ អង្គរស្ថិតនៅក្បែរបឹងទន្លេសាបសម្បូរទៅដោយត្រី ដែលជាបឹងដ៏ធំបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ បន្ថែមលើសពីនោះ ក៏មានការជួញដូរផងដែរជាមួយព្រះរាជាណាចក្រជិតខាង និង ចិន ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅដោយឡែកៗ។ វប្បធម៌ខ្មែរបានរងឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយព្រហ្មញ្ញសាសនា និងព្រះពុទ្ធសាសនា ទីបំផុតសាសនាទាំងពីរនេះនៅតែជាតំណាងឱ្យឫសគល់នៃសង្គមខ្មែរដដែល។
យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា
សតវត្សទី១៥ ដល់ ទី១៩ គឺជាសម័យកាលនៃការធ្លាក់ចុះ និង បាត់បង់ទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់។ នៅឆ្នាំ ១៤៣១ កម្ពុជាបានក្លាយជាប្រទេសចំណុះសៀម។ កម្ពុជាបានសម្បូរសប្បាយមួយរយៈពេលខ្លី​ដោយសារភាពរុងរឿង​កំឡុងសតវត្សទី១៦ ពីព្រោះតែស្ដេចប៉ុន្មានអង្គបានសាងរាជធានីនៅតំបន់ប៉ែកអាគ្នេយ៍ នៃទន្លេសាបតាមដងទន្លេធំ បានជំរុញឱ្យមានការដោះដូរពាណិជ្ជកម្ម ជាមួយនិងប៉ែកផ្សេងៗនៃអាស៊ី។ នេះគឺជាសម័យកាលមួយ ដែលនៅពេលនោះពួកអ្នកផ្សងព្រេង និងសាសនទូតអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្កាល់បានមកទស្សនាប្រទេសនេះលើកដំបូង។ ក៏ប៉ុន្តែការសញ្ជ័យយករាជធានីថ្មី នៅលង្វែករបស់សៀមនៅឆ្នាំ ១៥៩៤ បានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវដំណាក់កាលធ្លាក់ចុះ នៃជោគវាសនារបស់ប្រទេសខ្មែរ។ ខ្មែរបានក្លាយជាកូនអុកមួយស្ថិតក្នុងការដណ្ដើមអំណាចគ្នារវាងប្រទេសជិតខាងពីរ​ដែលកំពុងតែមានឥទ្ធិពល គឺ សៀម និង យួន។ កម្ពុជាក៏បានធ្លាក់ក្រោមអាណាព្យាបាលសៀម។ ការតាំងទីលំនៅរបស់យួននៅលើតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ បាននាំឲ្យមានការបញ្ចូលតំបន់នេះនៅចុងសតវត្សទី ១៧ ជាទឹកដីរបស់យួន។ ចាប់ពីសតវត្សទី១៧មក ពេលនោះ អធិរាជាណាចក្រមួយនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅអណ្ណាមខាងកើត (វៀតណាម) និងបានចម្រើនលូតលាស់ចាប់ពីត្រង់នោះមក ហើយបានដាក់សំពាធមកលើប្រព័ន្ធនយោបាយកម្ពុជា ដូចគ្នានោះដែរ អណ្ណាមបានទាមទារសួយសារអាករពីខ្មែរ។ យួនបានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រមួយស្រដៀងទៅនឹងពួកធម្មយាត្រា និងពួកនិគមជនអាមេរិកខាងជើង៖ តាំងលំនៅ ហើយទាមទារសិទ្ធិជាម្ចាស់ទឹកដី។ នៅចុងសតវត្សទី១៨ យួនបានសញ្ជ័យបានកូសាំងស៊ីន ដែលកាលពីមុនជាទឹកដីរបស់ខ្មែរ។ នៅភាគខាងលិច ខ្មែរបានបាត់បង់ខេត្តនានាទៅឱ្យសៀម។ ការរំលោភទន្ទ្រានរបស់បរទេសបានបន្ត រហូតដល់ពាក់កណ្ដាលទីមួយនៃសតវត្សទី១៩។ ការឈ្លានពានដ៏ជោគជ័យរបស់យួនបានគូសកំណត់ព្រំដែនបន្ថែម ចំពោះអាណាព្យាបាលភាពរបស់សៀមក្នុងប្រទេសខ្មែរ និងបានបង្ខំឲ្យព្រះរាជាណាចក្រនេះឱ្យស្ថិតក្រោមអធិរាជ្យពេញទីរបស់យួន។ ឆ្នាំ ១៨០៧ មានការបង្កើតអាណាព្យាបាលរបស់យួនរួមគ្នាលើទឹកដីខ្មែរ។ នៅសតវត្សទី១៩ រាជធានីនៃដែនអាណាព្យបាលនេះគឺស្ថិតនៅឧដុង្គ។
នៅឆ្នាំ ១៨៤០/១៨៤១ មានការបះឡើងប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់យួននៅកម្ពុជាដែលធ្វើឱ្យមាន​កិច្ចព្រមព្រៀងយួន-សៀម តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ប្រទេសខ្មែរត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរួមគ្នាដោយប្រទេសជិតខាងទាំងពីរ។ រជ្ជកាលនៃព្រះបាទអង្គឌួងតាមមើលទៅ ជាសម័យកាលនៃសន្តិភាពនិងវិបុលភាពគ្រាន់បើដែរ។ ដើម្បីតស៊ូនឹងឥទ្ធិពលសៀម និង យួន ឆ្នាំ ១៨៥៤ ព្រះបាទអង្គឌួងបានដាក់សំណើរកការការពារពីអធិរាជបារាំងណាប៉ូឡេអុងទី៣ ប៉ុន្តែក៏ធ្លាប់មានជំនួបព្រះអង្គនឹងពួកបារាំងនៅឆ្នាំ ១៨៥៦ ដែរ តែនៅតែមិនបានសម្រេចដោយសារតែក្នុងរាជវាំងមានពួកអ្នកឃ្លាំមើលសៀម។
សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង
នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ព្រះបាទនរោត្ដមបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយពួកបារាំង ដើម្បីបង្កើតអាណាព្យាបាលលើព្រះរាជាណាចក្ររបស់ទ្រង់។ រដ្ឋនេះបានស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់អាណានិគមបារាំងម្ដងបន្តិចៗ។
កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ពួកជប៉ុនបានអនុញ្ញាតឲ្យមានរដ្ឋាភិបាលបារាំង (ដែលមានមូលដ្ឋាននៅវិចឈី) ធ្វើសហប្រតិបត្តិការជាមួយក្រុមពួកសាធារណរដ្ឋ និងបានព្យាយាមចរចាលើលក្ខខណ្ឌសមស្រប ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាបានឯករាជ្យពីពួកបារាំង។
ខណៈនោះ រដ្ឋាភិបាលថៃ ក្រោមក្រុមមេដឹកនាំទំនោរទៅរកជប៉ុនគឺលោកសេនាប្រមុខប្លែក-វិបុលសង្គ្រាម បានឆ្លៀតឱកាសចូលលុកលុយខេត្តភាគខាងលិចរបស់កម្ពុជា។
ស្ថានភាពប្រទេសកម្ពុជានៅក្រោយសង្គ្រាមលោកមានភាពវឹកវរ។ ពួកបារាំងសេរី ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកឧត្ដមសេនីយ៍ហ្សាល-ដឺ-ហ៊្គោលបានប្ដេជ្ញាថានឹងយកឥណ្ឌូចិនមកវិញ​ឱ្យទាល់តែបាន បើទោះបីជាខ្លួនប្រគល់ឲ្យកម្ពុជា និងរដ្ឋអាណាព្យាបាលនៅឥណ្ឌូចិនដទៃទៀតនូវការគ្រប់គ្រងស្វយ័តខ្លះក៏ដោយ ប៉ុន្តែបារាំងក៏បានដាក់កម្រិតព្រំដែននៃការគ្រប់គ្រងយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នផងដែរ។ ដោយបានបញ្ចុះបញ្ចូលថា ពួកខ្លួនមានបេសកកម្មអរិយធម៌ ពួកបារាំងបានប្រមើលមើលឃើញការចូលរួមចំណែករបស់ឥណ្ឌូចិន ក្នុងអតីតសហភាពអាណានិគមបារាំង ដែលបានចែករំលែកបទពិសោធន៍វប្បធម៌បារាំងជាទូទៅ។
រាជការលើកទីមួយរបស់ព្រះសីហនុ១៩៥៣-១៩៧០
ព្រះរាជបូជនីយកិច្ចដើម្បីឯករាជ្យរបស់ ព្រះសីហនុជាលទ្ធផល ឱ្យមានការយល់ព្រមរបស់បារាំងដោយទើសទាល់ចិត្ត ចំពោះការទាមទាររបស់ទ្រង់សុំឱ្យមាន ការផ្ទេរអធិបតេយ្យភាពមកវិញ។ កិច្ចព្រមព្រៀងមិនស្មើភាពគ្នាត្រូវបានសម្រេចឡើងនៅខែ តុលា ១៩៥៣។ ព្រះបាទសីហនុក្រោយមកទ្រង់បានប្រកាសឯករាជ្យជាស្ថាពរ ហើយបានយាងត្រឡប់មកភ្នំពេញវិញដោយជោគជ័យ។ តាមរយៈ លទ្ធផលនៃសន្និសីទសឺណែវស្ដីពីឥណ្ឌូចិន កម្ពុជាសុំឲ្យមានការដកទ័ពរបស់វៀតមិញពីទឹកដីរបស់ខ្លួន ហើយនិងទប់ស្កាត់ ការប៉ះទង្គិចដែលនៅសេសសល់លើអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនដោយពួកមហាអំណាចពីខាងក្រៅ។
ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ នយោបាយក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបែកខ្ញែកជាពីរ។ ពួកអ្នកប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលបានកើនឡើងក្នុងវណ្ណៈកណ្ដាល ហើយនិងពួកឆ្វេងនិយមរួមមានពួកមេដឹកនាំរៀនសូត្រនៅប៉ារីសដូចជា ស៊ុន-សេន អៀង-សារី និងសាឡុត-ស (ដែលក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថា ប៉ុល-ពត) បានដឹកនាំកុបកម្មក្រោមការដឹកនាំរបស់ បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាដោយសម្ងាត់ (CPK)។ ព្រះសីហនុបានហៅពួកកុបករទាំងនោះថា ខ្មែរក្រហម។ ក៏ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតសភាជាតិឆ្នាំ ១៩៦៦ បានបង្ហាញឲ្យឃើញនូវការទោរទន់ទៅខាងស្ដាំនិយម ហើយលោកឧត្ដមសេនីយ៍លន់-ណុលបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីដែលមានអាយុកាលរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦៧។ កំឡុងឆ្នាំ ១៩៦៨ និង ១៩៦៩ ស្ថានភាពកុបកម្មបានកាន់តែអាក្រក់ឡើង។ យ៉ាងណាមិញសមាជិកនៃរដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ព មិនពេញចិត្តនឹងរបៀបដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ ដូចគ្នានេះដែរ ការងាកឆ្ងាយរបស់ទ្រង់ពីសហរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យមានការជំរុញចិត្តដើម្បីផ្ដួលរំលំព្រះអង្គ។ នៅខែ សីហា ១៩៦៩ លន់-ណុល បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយឡើង។ សម្ដេចសីហនុបានយាងចេញទៅក្រៅប្រទេស ដោយសារតែមូលហេតុព្រះរាជសុខភាពនៅខែ មករា ១៩៧០។