cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សន្ធិសញ្ញាទីក្រុនងបារីស​ ១៩៩១
The relevant measures included a direct control function in respect to key areas of civil administration in the transitional period - a completely new role for the UN; cantonment and demobilisation of the four Cambodian armies; organisation and supervision of elections; repatriation and resettlement of more than 365,000 Cambodian refugees and displaced persons from camps along the Thai-Cambodian border; and peace-building measures such as efforts to ensure the observation of human rights.
The final important element of the Agreements in this regard related to the rehabilitation of essential Cambodian infrastructure during the transitional period, and the post-transitional reconstruction of the country. Another innovative aspect of the comprehensive settlement was that it did not end with the completion of UNTAC's mandate, but was rather a continuing international process to which the signatories were committed in a variety of ways, including in the rehabilitation and reconstruction of Cambodia through involvement in the International Committee on the Reconstruction of Cambodia (ICORC); through obligations to uphold the neutrality of Cambodia; and continuing involvement in human rights questions. The latter resulted in, among other things, the later appointment by the UN Secretary-General of a Special Representative on Human Rights - and the first holder of that position was another Australian, Justice Michael Kirby.
But peacemaking is never over until it’s over, and the crucial necessity now became for the Paris Agreements to be effectively implemented. On 28 February 1992 the UN Security Council approved the overall plan for UNTAC which called for 15 900 military personnel, 3600 civilian police and 1020 administrative personnel: 34 nations contributed to the military operation and 45 to the peace keeping exercise overall, a breathtakingly large commitment from the international community in terms of anything that had gone before.
The first UNTAC units arrived in Cambodia on 15 March 1992, accompanied by the Secretary-General's Special Representative, Yasushi Akashi, and the Australian commander of the military component, Lieutenant General John Sanderson, whose outstandingly professional leadership was in my judgement absolutely crucial to the success of the UNTAC operation. Trouble was not long in coming. By June 1992 it became apparent that one of the central elements of the comprehensive settlement would not be fully implemented due to the refusal of the Khmer Rouge to canton and disarm their troops. Breaches of the ceasefire also occurred, though on a relatively small scale. More troubling were attacks directed at UNTAC civilian and military personnel. A reason cited by the Khmer Rouge for their intransigence was that Hun Sen's SOC retained control of their administrative structures: certainly it was the case that the UN Civil Administration component was deployed far too slowly, and never in fact became the confident monitoring and neutrality-guaranteeing body that it had been intended to be.
The Khmer Rouge never did cooperate with UNTAC or show any willingness to participate in the UN organised elections. Despite this, and the violence which characterised the electoral campaign (not instigated only by the Khmer Rouge), the general atmosphere was judged sufficiently neutral for the elections to proceed. This they did from 23-27 May 1993, with an almost 90 per cent turnout and, to everyone's surprise and delight, almost no violent disruptions. I don't think I have ever been more moved than when I saw those first satellite pictures of men, women and children lined up at the polling stations in their scores of thousands, knowing the risk of bomb attack, but thrilled at the prospect of peace at last, and the chance to have some say at last in how they lived their lives.
The results brought a further surprise, the clear winner being Sihanouk's FUNCINPEC, with Hun Sen's Cambodian People's Party (CPP) coming second. Hun Sen ¬-- in a foretaste of what was to come -- absolutely refused to accept this, and an uneasy power-sharing arrangement was eventually adopted, with the new Government headed by Sihanouk's son, Prince Ranariddh as 'First Prime Minister', and Hun Sen as 'Second Prime Minister', with mainly FUNCINPEC and CPP Co-Ministers in each portfolio.
We have to acknowledge that by no means did everything go perfectly with the UNTAC operation. Obvious lessons to be learned were the fundamental need for greater flexibility within UN Headquarters and in the field to get an operation up and running and to deal more rapidly with significant changes in conditions. There were also, as I have already indicated, serious weaknesses in the actual implementation of what was in many ways the most innovative single element of the Paris Plan, i.e. the civil administration function.
It is also clear, in retrospect, that the Paris Agreements should have included specific measures for building a functioning criminal justice system as part of the transitional period and postconflict peace-building exercise, as the rule of law, and institutions needed to support it, had clearly broken down in Cambodia. If a peacekeeping force is given a mandate to guard against human rights violations, but there is no functioning system to bring violators to justice - even those who violate others' right to life - then not only is the UN force's mandate to that extent unachievable, but its whole operation is likely to have diminished credibility, both locally and internationally.
Despite all the setbacks and deficiencies, the UN-supervised settlement did achieve its principal aims. It succeeded in removing the Cambodian conflict as a source of regional tension; it enabled Vietnam to enter into much more productive relations regionally and internationally; external patrons withdrew material support for the various political groupings, sucking away the oxygen that had sustained civil war for so long; the more than 365 000 displaced Cambodians from the Thai border were successfully repatriated; the path was cleared for Cambodia to assume its rightful place in the community of nations; and reconstruction could at last begin.
At the signing of the Paris Peace Agreements in 1991 I said in the course of my speech: "Peace and freedom are not prizes which, once gained, can never be lost. They must be won again each day. Their foundations must be sunk deep into the bedrock of political stability, economic prosperity and above all else, the observance of human rights."
Similarly there has been a long and tortuous process involved in bringing to justice the main perpetrators of the 1970s genocide, in the hybrid national-international tribunal set up for this purpose. I am not as critical as some of the decision by the government not to continue the prosecutions beyond the present core surviving leadership group -- including Khieu Sampan, with whom I had personally many negotiating sessions (a disconcerting experience when you stop to think of the magnitude of the slaughter for which he had shared responsibility) -- but it is hard not to be deeply unimpressed by the political gamesmanship and lack of evidently sincere commitment to the process over many years.
That doesn’t diminish the scale of the original achievement: what was desperately needed was a return to some semblance of normality, after years of the most horrific violence, and the peace process we commemorate this year did deliver that. Despite all the John Pilgers and other sceptics who blasted me at the time, loudly proclaiming that the Australian-initiated peace process was playing into the hands of the Khmer Rouge, our confidence that it would lead to their eventual disintegration has been absolutely vindicated. One of the best bits of evidence that the wheel has turned is that Cambodia is now making a really significant contribution to UN peacekeeping in various parts of the world. From receiving blue berets to stabilize the country to sending blue berets to stabilize other countries is one hell of a full circle to turn!
And this peace in turn has made possible the gradual revival of confidence in the economy, to the extent that Cambodia is now one of the success stories of the region. I have to say that when I visited Phnom Penh a year ago, after a long time away, I could really sense the spirit of confidence and vitality in the air. Phnom Penh looks and feels very different, and very much more vibrant, than the city struggling to find its feet I knew twenty years ago.
But all that said, the glass is still only half full. In democracy and human rights terms, Cambodia still has a long way to go before it can stand proudly in the ranks of those nations who can credibly claim to fully respect both. It is crucial, for this reason, for civil society activists in Cambodia to main their commitment to effective change, and crucial for we in the rest of the world to give them all the support their commitment, and courage, deserves.
រឿងបុរសដណ្ដឹងប្រពន្ធ
ដំនើររឿង
កាល​ពី​ព្រេង​នាយ មាន​បុរស​ម្នាក់​ចង់​បាន​ប្រពន្ធ ទៅ​ដណ្តឹង​កូន​គេ​ម្នាក់ ។ ម្តាយ​ឪពុក​គេថា​ «បើ​ចង់​បាន​កូន​យើង​ជា​ប្រពន្ធ លុះ​តែ​ឲ្យ​យើង​ចងត្រាំ​ទឹក​បាន​បី​យប់​ ទើប​យើង​ឲ្យ​កូន​បាន» ។ បុរស​នោះ ក៏​ព្រម​ឲ្យ​គេ​ចង​ត្រាំ​ទឹក ដល់​ត្រាំ​ទឹក​បាន​ពីរ​យប់​បុរស​នោះ​ឃើញ​ភ្លើង​ឆេះ​លើ​កំពូល​ភ្នំ ក៏​លើក​ដៃ​ឡើង​អាំង​លេង ។ គេ​មើល​មក​ឃើញ​គេ​ថា​បុរស​នោះ​អាំង​ភ្លើង គេ​មិន​ឲ្យ​កូន​គេ​ជា​ប្រពន្ធ​ឡើយ ។ បុរស​នោះ ខឹង​ណាស់​ទៅ​ប្តឹង​ចៅ​ក្រម ចៅ​ក្រម​ឲ្យទៅ​កោះ​ម្តាយ​ឪពុក​ខាង​ស្រី​នោះ​មក​ជំនុំ​ជម្រះ ។ ចៅ​ក្រម​យក​សំណូក​ពី​អ្នក​ចុង​ក្តី ក៏​កាត់​ថា «ចៅ​ឯង​ត្រូវ​ចាញ់​គេ​ហើយ មិន​ត្រូវ​បាន​កូន​គេ​ទេ​ បើ​ដូច្នេះ ចៅ​ឯង​ទៅ​រៀប​បាយ​មក​ឲ្យ​យើង​ស៊ី» ។ ឯចៅ​នោះ ឮចៅ​ក្រម​កាត់​ថា​មិន​ត្រូវ​បាន​កូន​គេ​ជា​ប្រពន្ធ ហើយ​គេ​ប្រើ​ទៅ​រៀប​បាយ​មក​ឲ្យ​គេ​ស៊ី​ផង ក៏​តូច​ចិត្ត​ណាស់ ដើរ​បណ្តើរ​យំ​បណ្តើរ ទៅ​ប្រទះ​នឹង​សុភាទន្សាយៗ​សួរ​ថា «ថ្វី​បង​ក៏​បាន​ជា​យំ?» ។ បុរស​នោះ​ ប្រាប់​តាម​ដំណើរ​សព្វ​គ្រប់​ប្រការ ។ សុភាទន្សាយ​សួរ​ថា « គេ​ឲ្យ​បង​ឯង​ទៅ​ណា? » ។ បុរស​នោះ​ថា «ឥឡូវ​គេ​ប្រើ​ឲ្យ​ទៅ​រៀប​បាយ » ។ សុភា​ទន្សាយ​ថា « អើ​បង​រៀប​រួច មក​យក​អញ​ទៅ​ផង អញ​ទៅ​ជួយ​ជំនុំ​ឲ្យ តែ​អញ​ទៅ​មុខ​ជា​ឈ្នះ​ហើយ បើ​បង​ឯង​រៀប​បាយ​មក ស្ល​កុំ​ដាក់​អំបិល​ប្រហុក ។ អំបិល​ប្រហុក​ដាក់​ក្បែរ​ខាង​នោះ​ស្ល​តែ​ត្រី​និង​បន្លែ​បានហើយ » ។ បុរស​នោះ​ឮ​សុភា​ទន្សាយ​អួត​ដូច្នោះ​ក៏​អរ​ណាស់ ខំ​ទៅ​រៀប​បាយ​ដូច​បង្គាប់​សុភា​ទន្សាយ​ ហើយ​ក៏​យក​មក​ជូន​គេ​ពីរ​នាក់​នឹង​សុភា​ទន្សាយ ។ ទៅ​ដល់ ចៅ​ក្រម​ឃើញ​សុភា​ទន្សាយ​មក ក៏​សួរ​ថា « បង​ទន្សាយ​មក​រក​អ្វី?» ។ សុភា​ទន្សាយ​ថា « មក​ជួយ​ជំនុំ​ក្តី​លោក» ។ ចៅ​ក្រម​ថា «អើ​ចាំ​ស៊ី​បាយ​រួច​សិន» ។ ឯចៅ​ក្រម​ ដល់​ស៊ី​បាយ​នោះ​ទៅ​សួរ​ថា ស្ល​អ្វី​ក៏​សាប​ម៉្លេះ ? » ។ សុភា​ទន្សាយ​ឆ្លើយ​ឡើង​ថា « ភ្លើង​ឆេះ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​ថា​ក្តៅ​ដល់, ចុះ​អំបិល​ប្រហុក​ដាក់​ក្បែរ​នោះ ម្តេច​ក៏​បាន​ជា​មិន​ប្រៃ​ដល់? » ។ សុភា​ទន្សាយ​ឆ្លើយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ចៅ​ក្រម​ទាល់​ប្រាជ្ញា ទើប​កាត់​សេចក្តី​ឲ្យ​បុរស​នោះ​ឈ្នះ ឲ្យ​បាន​ប្រពន្ធ​បុរស​នោះ ។ ចេះ​ឯង ឲ្យ​ក្រែង​ចេះ​គេ
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី២
រឿងចៅកាំបិតបន្ទោះ
ដំនើររឿង
«ឆ្អិន​ឡើង​អញ​ស៊ី» ក៏​ឆ្អិន​ឯង​ នឿយណាស់​កុំ​ដេក យក​ប្រពន្ធ​ឲ្យ​មើល​ម្តាយ​ក្មេក ដេក​យប់​កុំ​និយាយ​និង​ស្រី
រឿងបុរសដណ្ដឹងប្រពន្ធ
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
រឿងចៅកាំបិតបន្ទោះ
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី២
រឿងបុរសដណ្ដឹងប្រពន្ធ
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
រឿងចៅកាំបិតបន្ទោះ
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
រឿងបុរសដណ្ដឹងប្រពន្ធ
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
រឿងចៅកាំបិតបន្ទោះ
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ក្រសួងមហាផ្ទៃ
ក្រសួងមហាផ្ទៃ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានអណ្ណត្តនិងភារកិច្ចក្នុងការទទួលខុសត្រូវលើការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលគ្រប់ដណ្ដប់ទាំង ២៥ ខេត្ត-ក្រុង។ The ministry has a broad mandate and is responsible for public administration throughout Cambodia's 24 provinces and municipalities and for the governance of the Cambodian National Police and other administrations of law enforcement, including police training, judicial police, anti-drug efforts, border police and prison administration. The Ministry liases with ASEAN law enforcement offices and with Interpol.
The current Minister of Interior (2008) is His Excellency Deputy Prime Minister Sar Kheng. He is assisted by 6 secretaries of state and 4 under-secretaries of state.
រចនាសម្ព័ន្ធ
Head Minister: H.E. Deputy Prime Minister Sar Kheng
Assistant ministers' offices
These offices are headed by an Assistant Minister:
នាយកដ្ឋាន
ក្រសួងមហាផ្ទៃ មាននាយកដ្ឋានចំនួន៥ ដែលនាយកដ្ឋាននីមួយៗ ដឹកនាំដោយអនុលេខាធិការ១រូប និងជំនួយការរដ្ឋមន្ត្រី ១រូប។
ខេត្តហ្លួងណាំថា
ខេត្តហ្លួងណាំថា ជាខេត្តមួយស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ដែរមានទីរួមខេត្ត ហ្លួងណាំថា ខេត្តនេះស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសឡាវ ផ្ទៃដីចំនួន ៩ ៣២៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសឡាវ
ពិធីខួបកំណើតខ្មែរ
ពិធីអុជទាន ពេលប្រារព្ធខួបកំណើត តាមបែបប្រពៃណីខ្មែរបុរាណបច្ចុប្បន្ននេះ មានមនុស្សជាច្រើន បាននាំគ្នា ប្រារព្ធខួបកំណើត តាមបែបលោកខាងលិច ដែលគេនិយមហៅថា Birth Day ប៉ុន្តែ ពួកគេ ប្រហែលជាភ្លេចហើយថា ពិធីខួបកំណើតបែបខ្មែរក៏មានដែរ ។ តាមក្បួនខ្នាត ដែលមានសេសសល់ពីបុរាណ និងកំពុងអនុវត្ត នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ សព្វថ្ងៃ ពិធីខួបកំណើតខ្មែរនេះ គេធ្វើឡើងដោយមិនប្រកាន់ក្មេង ចាស់ ប្រុស ស្រី ព្រះសង្ឃ និងព្រះរាជានោះទេ គឺគ្រាន់តែការហៅខុសគ្នា និងពេលវេលានៃការប្រារព្ធធ្វើ តែប៉ុណ្ណោះ ។ សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ និងព្រះសង្ឃគេហៅថា ពិធីចម្រើនព្រះជន្ម តែសម្រាប់មនុស្សសាមញ្ញវិញគេហៅថា ចម្រើនអាយុ ឬខួបកំណើត ។
អត្ថន័យនៃពិធីខួបកំណើតខ្មែរ
ពិធីខួបកំណើតបែបប្រពៃណីខ្មែរ មានបង្កប់អត្ថន័យអប់រំ ដាស់តឿនមនុស្ស តាមបែបទស្សនវិជ្ជាខ្មែរ ព្រោះនៅក្នុងពិធីនីមួយៗ សុទ្ធតែបង្កប់នូវអត្ថន័យអប់រំមនុស្ស ឲ្យដើរទៅរកផ្លូវល្អ មិនមែនចេះតែប្រឌិត ធ្វើដោយគ្មានគោលបំណងពិតនោះទេ ។ នេះបើតាមការឲ្យដឹងរបស់លោក ជា គាន អគ្គលេខាធិការរង គណៈកម្មការបុណ្យជាតិ និងអន្តរជាតិ ។
លោកបន្តថា តាំងពីសម័យបុរាណរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រជាជនខ្មែរបានភ្ជាប់ខ្លួនជានិច្ច ទៅនឹងរូបភាព អច្ឆរិយៈ ផ្សេងៗដូចជា៖ ដងទន្លេមេគង្គ ទួល ឬអង្គ ភ្នំ សត្វដំរី ជំនឿលើទេវតា អារក្សអ្នកតា ប្រាង្គប្រាសាទនានា និងសាសនាជាដើម ។
ជំនឿទាំងអស់នេះជាធាតុសំខាន់មួយ នៅក្នុងខឿនវប្បធម៌ខ្មែរ ដែលគេពុំអាចកាត់ផ្ដាច់ចេញ បានឡើយ ។ លោកជា គាន បញ្ជាក់ថា ពិធីខួបកំណើតបែបប្រពៃណីខ្មែរកើតចេញពីជំនឿសាសនាសុទ្ធសាធ ហើយពិធីនេះ នឹងព្យាបាលចិត្តគំនិត របស់ម្ចាស់ពិធី និងអ្នកចូលរួមពិធី ឲ្យយល់ពីតម្លៃនៃជីវិត ដែលបានចាប់បដិសន្ធិមក ហើយត្រូវខិតខំធ្វើអំពើល្អ ចេះយោគយល់អាណិតអាសូរ និងស្រឡាញ់គ្នា ទៅវិញទៅមក។
បើតាមការឲ្យដឹងរបស់លោក ជា គាន បច្ចុប្បន្នប្រជាជនខ្មែរមួយចំនួន នៅតាមបណ្ដាខេត្តនានា នៅតែធ្វើ ពិធីនេះនៅឡើយ ប៉ុន្តែមានអ្នកខ្លះ ធ្វើចំថ្ងៃកំណើត អ្នកខ្លះក៏រើសយកថ្ងៃផ្សេង ដែលគេយល់ថា ល្អតាមក្បួនតម្រាផ្សេងៗ និងជាពិសេស គេច្រើនឃើញមានធ្វើនៅមុនថ្ងៃបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ជាថ្ងៃដែលប្រជាជនខ្មែរយល់ថា មានជ័យមង្គលបំផុត លើសអស់ថ្ងៃទាំងពួង នៅក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ ។
ដំណើរការនៃការប្រារព្ធពិធី
លោកស្រី ស៊ុន សុវណ្ណនី ប្រធានមន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈខេត្តសៀមរាបបាននិយាយថា ពិធីខួបកំណើត បែបប្រពៃណីខ្មែរ បានចាប់ផ្ដើមពិធីទីមួយរបស់ខ្លួន ដោយការនិមន្តព្រះសង្ឃមក សូត្រមន្តរំដោះគ្រោះចង្រៃទាំងឡាយ ឲ្យចៀស ចេញឆ្ងាយ និងនាំចូលមកវិញ នូវសិរីសួស្ដី ជ័យមង្គល និងលាភសំណាងទាំងពួង ។
បន្ទាប់មកទៀត គឺពិធីសំពះម្ដាយដើម ដែលសាមីពិធី ត្រូវសំពះនៅចំពោះមុខទៀនមួយគូ ហើយនៅក្នុងទៀននីមួយៗ មានសរសៃអំបោះចំនួន១២សរសៃ តំណាងឲ្យគុណម្ដាយទាំង១២ ។ រីឯពិធីទីបីវិញ គឺជាពិធីបង្វិលពពិល ការបង្វិលពពិលមានច្រើនបែបដូចជា៖
លោកស្រីបញ្ជាក់ថា ក្នុងការបង្វិលពពិលនោះ គេមិនអនុញ្ញាតឲ្យបុរសចូលរួមបង្វិលទេ គឺមានតែស្ត្រីប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចចូលអង្គុយបង្វិលបាន ។
ពិធីទី៤ គឺពិធីចងដៃ ឬចងព្រលឹង គឺគេយកអំបោះមកចងដៃ ដែលក្នុងអំបោះមួយខ្សែមានសរសៃអំបោះចំនួន១២ វេញបញ្ចូលគ្នាតំណាង ឲ្យគុណម្ដាយទាំង១២ ហើយនៅចុងបញ្ចប់គឺ ពិធីស្រោចទឹកកម្ចាត់គ្រោះកាចចង្រៃ ។ លោកស្រី ស៊ុន សុវណ្ណនី បញ្ជាក់ថា មានពិធីខួបកំណើតខ្មែរខ្លះបានប្រព្រឹត្តធ្វើដល់ទៅ៦ពិធី គឺមានពិធីសែនក្រុងពាលីមួយទៀត ប៉ុន្តែនេះជាពិធីធំមួយដែលត្រូវ ចំណាយច្រើនទាំងពេលវេលា និងធនធានដែល ជាទូទៅ មានតែអ្នកមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ និងព្រះសង្ឃជាដើមដែលត្រូវធ្វើ ។
ឃុំប្រាសាទ(ស្រុកកំពង់ត្របែក)
=រដ្ឋបាល= ឃុំប្រាសាទជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំប្រាសាទ មាន ៩ភូមិ គឺ÷
ពិធីខួបកំណើតខ្មែរ
ដំណើរការនៃការប្រារព្ធពិធី
ពិធីខួបកំណើត ឬចម្រើនព្រះជន្មអាចនិយាយបានថា ក៏មានប្រើពាក្យរួមមួយទៀតដែរ គឺពិធីអាយុវឌ្ឍនៈមង្គល ដែលជាទូទៅគេធ្វើរៀងរាល់១២ឆ្នាំម្ដង គឺនៅអាយុ១២ឆ្នាំ អាយុ២៤ឆ្នាំនិង អាយុ៣៦ឆ្នាំ ។នៅពេលធ្វើពិធី អ្នកចូលរួមត្រូវជាភ្ញៀវកិត្តិយសក្ដី ជាសាច់ញាតិក្ដី ត្រូវប្រសិទ្ធិពរជ័យ សិរីមង្គល និងស្រោចទឹក លាងជម្រះសេចក្ដី មន្ទិលសៅហ្មងទាំងឡាយ ដែលកើតមាននៅឆ្នាំចាស់កន្លងមក ។
លោក មៀច ប៉ុណ្ណ សមាជិកក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ បាននិយាយថា តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ពិធីខួបកំណើត អាចកើតឡើងប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ជាមួយពិធីកោរជុក ក្នុងសម័យប្រទេសកម្ពុជា កាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ព្រោះរបៀបរៀបចំក្នុង ពិធីទាំងមូលស្ទើរតែដូចគ្នាទាំងស្រុង ។
មានពិធីប្រពៃណីខ្មែរផ្សេងៗជាច្រើន រួមទាំងពិធីខួបកំណើតខ្មែរ នេះផង បានបាត់បង់ និងស្ទើរតែគ្មានអ្នកចងចាំ និងប្រតិបត្តិឡើយ ។ លោក មៀច ប៉ុណ្ណ និយាយថា នេះគឺដោយសារតែរយៈពេល នៃការប្រារព្ធធ្វើម្ដងៗយូរពេកគឺរហូត ដល់១២ឆ្នាំធ្វើម្ដង ទើបធ្វើឲ្យពិធីនេះត្រូវបានគេភ្លេចអស់ ហើយបែរជាំនាំគ្នាមកធ្វើតាមបែបបស្ចិមប្រទេស ដូចសព្វថ្ងៃវិញ។
ម្ដាយដើមរបស់មនុស្ស
តាមគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាម្ដាយដើមមាន៩គឺ៖ ​​*ចំណែកម្ដាយ៣ទៀតក្នុងសាស្ត្រាលោកថា ពុំគួរឲ្យសម្ដែងឡើយ បានន័យថា ម្ដាយ៣ទៀតនេះគឺជាអ្នកទទួលជីវិតឲ្យត្រលប់ទៅវិញ ៕ អាចារ្យ ជាអ្នកប្រដៅ
តំណភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យនៅស្រុកខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
តេលេសុខភាព
តេលេសុខភាព (Telehealth ) ជាការផ្តល់សេវានិងពត៌មានអំពីសុខភាព តាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាទូរគមនាគមន៍។ តេលេសុខភាព អាចមានរូបភាពគ្រាន់ជាការពិភាក្សាគ្នា​រវាងការគ្រូពេទ្យ២នាក់អំពីករណីអ្នកជំងឺម្នាក់​តាមទូរស័ព្ទ ឬអាចមានរូបភាពស្មុគស្មាញ​ជាង ក្នុងរូបភាពជាសន្និសិទតាមវីដេអូរវាង​គ្រឹះស្ថាន​សុខភាពរបស់ប្រទេស២។
រឿងទេវតាសែកសោយ
ដំនើររឿង
រិទ្ធិ​នៅ​ទេវតា​ ប្រាជ្ញា​នៅ​មនុស្ស
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
មុំ
170ភស|រូបតូច|ស្តាំ|"∠" ជានិមិត្តសញ្ញាសំគាល់មុំ
និយមន័យ
មុំ ជាផ្នែកនៃប្លង់ដែលកំនត់ដោយអង្កត់២កាត់គ្នា ឬ ជាផ្នែកនៃលំហដែលកំនត់ដោយប្លង់២កាត់គ្នា។
មុំ គឺបន្ទាត់ពីរប្រសព្វគ្នា ។
ខ្នាត
គេប្រើប្រាស់ខ្នាត៣សំរាប់មុំ៖
ប្រភេទមុំ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណមាត្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុំ
រឿងក្រពើរមិលគុណ
ដំណើររឿង
មាន​បុរស​ឳពុក​និង​កូន​បរទេះ​ចេញ​ទៅ​ជួញ​ជួប​និង​ក្រពើ​មួយ​ដែល​ភ្លើង​ព្រៃ​ រោល​រលាក​ជើង​ទាំង ៤ និង​ដើរ​រក​ចំណី​ឆី​ពុំ​បាន​អត់​អាហារ​ស្គម​រីងរៃ ។ បុរស​ឳពុក និង កូន​បាន​ឃើញ​ក្រពើ​នោះ​រលាក​ជើង​ទាំង ៤ ស្គម​ទាំង​ខ្លួន​និង​វារ​ពុំ​បាន​ដូច្នោះ​ហើយ បុរស​នោះ​អាសូរ​（可怜）ក្រពើ បាន​កាប់​砍ឈើ​មក​ចង​（系）អម（伴随​）ក្រពើ​នោះ​រឹង​ជាប់（稳固的） លើក​ដាក់​លើ​ រ ទេះ​បរ​ទៅ លុះ​ដល់​បឹង遇到​មួយ​ធំ​ជា​ទី​សុខ​សប្បាយ បុរស​នោះ​ដាក់​ក្រពើ​ចុះ​ក្នុង​ទឹក​ក្រពើ​នោះ​បាន​ផឹក​ទឹក​អក​ភក់​ឆ្អែត​ហើយ គិត​នឹង​ខាំ​咬បុរស​នោះ​វិញ បុរស​នោះ​ថា "ព្រះ​ស្ដែង​神明កុំ​ខាំ​អញៗ（老子，我） មាន​គុណ​លើ​ព្រះ​ស្ដែង（恩情）" ក្រពើ​នោះ​ថា "មាន​គុណ​នឹង​អញ​ឯ​ណា បើ​ចង​អញ​ស្ទើរ​ស្លាប់​ដូច្នោះ អញ​ឆី​ព្រះ​ស្ដែង​ឲ្យ​ទាល់​តែ​បាន" ។
ព្រះ​មហាក្សត្រ​ទ្រង់​ពិចារណា​（思考）ថា "ក្រពើ​នេះ​ឥត​ធម៌​（道义）ពុំ​ដឹង​គុណ​គេ​ឡើយ" ទើប​ព្រះ​អង្គ​កាត់​ថា "បើ​ដូច្នេះ​មាន​តែ​ព្រះ​ស្ដែង​ឲ្យ​គេ​ចង​ព្រះ​ស្ដែង​ដូច​អំពី​មុន​នោះ​សិន​ហើយ សឹម​អញ​ពិចារណា​ឲ្យ​ព្រះ​ស្ដែង" ទើប​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​បុរស​នោះ​ទៅ​ចង​ក្រពើ​នោះ​ជាប់​ដូច​អំពី​មុន ហើយ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល（话语​）ថា "ព្រះស្ដែង​នាំ​ទៅ​ផ្ទះ​ចុះ ថ្ងៃ​ក្រោយ​ព្រះ​ស្ដែង​កុំ​ធ្វើ​គុណ​នឹង​សត្វ​តិរច្ឆាន ព្រោះ​លោក​ថា​ពុំ​ត្រូវ​ទុក​ចិត្ត​សត្វ​មាន​ចង្កូម（尖牙）​មាន​ពិស​ទេ" ។ ព្រះ​មហាក្សត្រ​ទ្រង់​កាត់​សេចក្ដី​ដូច្នេះ​បុរស​នោះ​ចូល​ចិត្ត​ហោង（非常） ។
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគ៣
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ប្រលេឡូក្រាម
right|200px
និយមន័យ
ប្រលេឡូក្រាមជាបន្ទាត់ដែលមានជ្រុងស្របគ្នា ហើយកាត់ដោយខ្នាត់មួយ។ ប្រលេឡូក្រាមជាចតុកោណព្នាយពិសេស។
លក្ខណៈសំគាល់
លក្ខណៈដូចរៀបរាប់តទៅនេះ មានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ស្មើគ្នា ក្នុងការបង្ហាញថាចតុកោណ ១ជាប្រលេឡួក្រាម។
ចំនាំ
ចតុកោណស្មើ ចតុកោណកែង ការ៉េ ជាប្រលេឡូក្រាមពិសេស។
រូបមន្ត
right|300px
ផ្សេងទៀត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
បឹងនៅកម្ពុជា
ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីឈ្មោះបឹងសំខាន់ៗនៅប្រទេសកម្ពុជា៖
ថនិកសត្វ
Mammals (class Mammalia ) are a clade of warm-blooded amniotes. Among the features that distinguish them from the other amniotes, the reptiles and the birds, are hair, three middle ear bones, mammary glands in females, and a neocortex (a region of the brain). The mammalian brain regulates body temperature and the circulatory system, including the four-chambered heart. The mammals include the largest animals on the planet, the rorqual whales, as well as some of the most intelligent such as elephants as well as some primates and cetaceans. The basic body type is a four-legged land-borne animal, but some mammals are adapted for life at sea, in the air, in the trees, or on two legs. The largest group of mammals, the placentals, have a placenta which feeds the offspring during pregnancy. Mammals range in size from the 30–40 millimeter (1- to 1.5-inch) bumblebee bat to the 33-meter (108-foot) blue whale.
ឃុំអន្សោង
=រដ្ឋបាល= ឃុំអន្សោងជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំអន្សោង មាន ៨ឃុំ គឺ÷
រឿងសួស្ដី និង អព្វ មង្គល
ដំនើររឿង
សម័យ​មួយ​សិរី​សួស្ដី និង អព្វ​មង្គល​ជួប​និយាយ​គ្នា អព្វមង្គល​សួរ​ទៅ​សិរី​សួស្ដី​ថា "លោក​មាន​រិទ្ធ​អំណាច​ដូចម្ដេច​ខ្លះ ?" ។ សិរី​សួស្ដី​ប្រាប់​ទៅ​អព្វ​មង្គល​ថា "រិទ្ធ ​អំណាច​អញ​ជា​សិរី​សួស្ដី​នេះ​ខ្លាំង​ពូកែ​ណាស់ សូម្បី​តែ​មនុស្ស​ខ្ញុំ​គេ គេ​ស្អប់​គេ​មិន​មេត្តា តែ​អញ​ទៅ​ស្ថិត​កាលណា​ឲ្យ​អ្នក​ខ្លះ​ស្នេហា ទំនុក​បម្រុង​ទាល់​តែ​បាន​រាជ​សម្បត្តិ" ។
ឯ​សិរី​សួស្ដី​សួរ​ទៅ​អព្វ​មង្គល​ថា "រិទ្ធ​អំណាច​ឯង​ដូចម្ដេច​ខ្លះ ?" ។ អព្វ​មង្គល​ឆ្លើយ​ថា "រិទ្ធ​អំណាច​ខ្ញុំ​នេះ បើ​ស្ថិត​នៅ​ឈ្មោះ​ណា​បណ្ដាល​ឲ្យ​គេ​ស្អប់​គេ​ខឹង ខូចខាត​សម្បត្តិ​ទ្រព្យ​វិនាស​អន្តរាយ សូម្បី​តែ​បាន​រាជ​សម្បត្តិ​ហើយ ក៏​គង់​ថ្លោះ​ធ្លោយធ្លាក់​ខ្លួន​ទៅ​ជា​ខ្ញុំ​គេ​បាន" ។ អព្វ​មង្គល​ចង់​ដឹង​រិទ្ធិ​សិរី​សួស្ដី​ក៏​ប្រាប់​ថា "ខ្ញុំឃើញ​ខ្ញុំ​សេដ្ឋី​ម្នាក់​ឈ្មោះ អាតុល សេដ្ឋី​ប្រើ​ឲ្យ​ឃ្វាល​គោ​ក្របី សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​សេដ្ឋី​ខឹង​នឹង​អាតុល​ជេរ​វាយ​តែ​សព្វ​ថ្ងៃ​ថា ពុំ​មើល​ថែ​រក្សា​ក្របី​ឲ្យ​ស្គម​អស់។ ខ្ញុំ​ចង់​ឲ្យ​លោក​សិរិ​សួស្ដី​ទៅសណ្ឋិត​នៅ​អាតុល​ខ្ញុំ​សេដ្ឋី​នោះ បើ​វា​បាន​រាជ​សម្បត្តិ​ខ្ញុំ​ក៏​ជឿ​ថា​លោក​មាន​រិទ្ធិខ្លាំង​ពូកែ​ប្រាកដ​មែន" ។ សិរី​សួស្ដី​ប្រាប់​ទៅ​អព្វ​មង្គល​វិញ​ថា "ឯងចាំ​មក​គន់​មើល​ចុះ ថ្ងៃ​ស្អែក​នេះ​អញ​ចូល​ទៅ​ស្ថិត​លើ​រូប​អាតុល​ខ្ញុំ​សេដ្ឋី​ហើយ តែ​អញ​ចូល​ទៅ​នៅ​កាល​ណា​យូរ​បន្តិច​ទៅ​មុខ​ជា​អាតុល​ខ្ញុំ​សេដ្ឋី​នោះ វា​បាន​សោយរាជ​សម្បត្តិ​មិន​ខាន" ។
លុះ​ព្រឹក​ឡើង​ដល់​ពេល​អាតុល​បញ្ចេញ​គោ​ក្របី អំពី​ក្រោល​យក​ទៅ​ឃ្វាល នោះ​សិរី​សួស្ដី​ចូល​ទៅ​ស្ថិត​នៅ​រូប​អាតុលៗ ក៏​រីករាយ​សប្បាយ​ក្នុង​ចិត្ត​ប្លែក​ពីថ្ងៃ​មុន ។ ដល់​ពេល​ល្ងាច​កៀង​គោ​ក្របី​ត្រឡប់​មក​បញ្ចូល​ក្រោល​នៅ​ផ្ទះ​វិញ ។ សេដ្ឋី​ទាំង​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ឈរ​មើល​គោ​ក្របី​ត្រឡប់​មក​បញ្ចូល​ក្រោល​ឃើញ​ អាតុល​រាំង​ទ្វារ ក្រោល​គោ​ក្របី​ជាប់​ហើយ ទើប​ឡើង​ទៅ​អង្គុយ​លើ​ផ្ទះ​សេដ្ឋី​ជា​ចៅ​ហ្វាយ​នៅ​កន្លែង​ខ្លួន​ដូច​សព្វ​ដង ។ សេដ្ឋី​ទាំង​ប្ដី​ប្រពន្ធ​កាល​ឃើញ​អាតុល​ហើយ ក៏​នឹក​ក្នុង​ចិត្ត​អាណិត​ថា "ឱ​អាតុល​អើយ!​កាល​ឃើញ​អាតុល​ទៅ​ឃ្វាល​ក្របី អត់​បាយ​ទល់​ល្ងាច​ទើប​បាន​បាយ​បរិភោគ​ម្ល៉េះ​សម​វា​ឃ្លាន​យ៉ាង​ណា​ទៅ ?" គិតហើយ​ក៏​ដាស់​តឿន​ខ្ញុំ​កំដរ​ស្រីៗ​ឲ្យ​​ដួស​បាយ​ស៊ី​រាល់​គ្នា ។ ខ្ញុំ​ស្រី​ក៏​​ដួស​ភោជហារ​ណា​ដែល​មានឱជារស​យក​ទៅ​ដាក់​ជូន​សេដ្ឋី ហើយ​ប្រជុំ​គ្នា​បរិភោគ ។ សេដ្ឋី​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ហៅ​អាតុល​មក​ជិត​ចាប់​ម្ហូប​ដែល​មាន​ឪជារស ឲ្យ​បរិភោគៗរួច​សេដ្ឋី​ប្ដី​ប្រពន្ធ​គន់​មើល​កិរិយា​ឫកពារ​អាតុល​នោះ​រក​ទាស់​ចិត្ត​ត្រង់​ណា​គ្មាន ។ បណ្ដា​ជន​ទាំង​ស្រីប្រុស តែ​បាន​ឃើញ​រូប​អាតុល​កាល​ណា ក៏​មាន​ចិត្ត​ស្នេហាមេត្ត​ពន់​ប្រមាណ ។ ឯ​សេដ្ឋី​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ជា​ចៅ​ហ្វាយ​អាតុល​នោះ​និយាយ​គិត​គ្នា​ថា "យើងសព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ឥត​កូន ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ក៏​មាន​ច្រើន អំណឹះ​តទៅ បើ​ឥត​ពី​យើង ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​នឹង​អន្តរាយ​អាសារ​ឥតការ គួរ​យើង​លើក​អាតុល​ឡើង​ដំកើង​ធ្វើ​ជា​កូន កុំ​ឲ្យ​វា​ឃ្វាល​គោ​ក្របី ត្បិត​អាតុល​នេះ​សាច់​ឈាម​ឫកពារ ល្អ​ណាស់ ល្មម​សមគួរ​ជា​កូន​យើង​បាន" ។ ដល់ពេល​ល្ងាច​អាតុល​ត្រឡប់​មក​ពី​ឃ្វាល​គោ​ក្របី​វិញ សេដ្ឋី​ទាំង​ប្ដី​ប្រពន្ធ ឃើញ​អាតុល​រឹត​តែ​ស្នេហា​ពន់​ពេក ក៏​ហៅ​ឲ្យ​បិរភោគ​បាយ​ជាមួយ មិន​ឲ្យ​ឃ្លាត​ឆ្ងាយ​ពី​ខ្លួន គោ​ក្របី​មិន​ឲ្យ​ឃ្វាល​ពី​ថ្ងៃ​នោះ​តទៅ។ សេដ្ឋី​ទាំង​ប្ដី​ប្រពន្ធ​យក​សំលៀក​បំពាក់ គ្រឿង​មាស​ប្រាក់​មក​តុបតែង ឲ្យ​អាតុល​ហើយ​ប្រាប់​ថា "ពី​ថ្ងៃ​នេះ​ទៅ​អញ​ទុក​ឯង​ជា​កូន ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ទាំ​ប៉ុន្មាន អំណឹះ​តទៅ នៅ​លើ​ដៃ​កូន​ឯង​ទាំង​អស់" ។ អាតុល​ក៏​រីករាយ​សប្បាយ​ចិត្ត​ជា​ទី​បំផុត ។
លុះ​អាតុ​ល​ចម្រើន​អាយុ ពេញ​រូបរាង​ឡើងដោយ​អំណាច​សិរី​សួស្ដី រឹងរិត​តែ​ល្អ​រក​បុរស​ឯ​ណា​នឹង​មក​ប្រៀប​ផ្ទឹម​ស្មើ​ពុំបាន ។ សេដ្ឋី តែង​ចូល​គាល់​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ព្រឹក​ល្ងាច ពុំ​ដែល​លោះ​ខាន​ក៏​នាំ​យក​អាតុល​ជា​កូន​ទៅ​គាល់​ផង ។ ព្រះ​រាជា​មាន​បុត្រី​តែ​មួយ ព្រះ​អង្គ​ស្ដេច​ចេញ​ប្រថាប់​នៅ​ក្រឡា​ព្រះ​គំនាល់ ព្រះរាជ​បុត្រី​ក៏​ដិត​ដោយ​ក្រោយ​ព្រះ​អង្គ​មក ។ កាល​មហា​សេដ្ឋី​នាំ​កូន​ចូល​ក្រាប​បង្គំ​គាល់ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ធ្មៀង​ព្រះ​នេត្រ​ឃើញ​សេដ្ឋី​និង​កូន​អង្គុយ​គាល់​ទន្ទឹម​គ្នា ទ្រង់​ត្រាស​សួរ​ថា "កូន​សេដ្ឋី​ឬ ?" សេដ្ឋី​ទូលថា "កូន​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ" ។ ស្ដេច​ទ្រង់​សសើរ​ថា "កូន​សេដ្ឋី​មាន​រូប​មាន​ឫក​ល្អ​ណាស់" ។ ព្រះ​រាជ​បុត្រី​ក៏​នឹក​ក្នុង​ព្រះទ័យ​ថា "កូន​សេដ្ឋី​នេះ​មាន​លំអ​នឹង​រក​បុរស​ណា​មក​ផ្ទឹម​ពុំ​បាន ធ្វើ​ម្ដេច​នឹង​បាន​ជា​ស្វាមី​អញ ?" ។
ដល់ពេល​គួរ ស្ដេច​និង​រាជ​បុត្រី​នោះ​យាង​ចូល​ទៅ​ខាង​ក្នុង​វិញ សេដ្ឋី​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​លា​នាំ​កូន​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ។ ដល់​ផ្ទះ​កូន​និយាយ​នឹង​សេដ្ឋី​ថា "សូម​លោក​ឳ​លោក​ម៉ែ​មេត្តា កូន ទៅ​ដណ្ដឹង​ព្រះ​រាជ​បុត្រី​ស្ដេច​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ត្បិត​កាល​ខ្ញុំ​ចូល​គាល់​ជាមួយ ​លោក​ឳពុក នោះ​ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​ច្បាស់ ព្រះ​រាជ​បុត្រី​នោះ​ល្អណាស់ បើ​មិន​ដណ្ដឹង​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ទេ ខ្ញុំ​មុខ​ជា​ស្លាប់​មិន​ខាន"។ សេដ្ឋី​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ដោយ​ស្នេហា​កូន​ពេក ក៏​ប្រថុយ​ខ្លួន​រៀប​តុ​មាស​ប្រាក់​ដាក់​គ្រឿង​បណ្ណការ​ជា​ដង្វាយ សុទ្ធ​តែ​ពេជ្រ​ពេញពាស​ច្រើន​តុ ។ លុះ​ព្រឹក​ឡើង​នាំ​ដង្វាយ​នោះ​ទៅ​រៀបចំ​ក្នុង​ទី​ព្រះ​រាជរោង ។ ព្រះ​មហាក្សត្រ​ស្ដេច​ចេញ​មក​ឲ្យ​នាហ្មឺន​ធំ​តូច​គាល់ នៅ​ជិត​គ្រឿង​បណ្ណាការ​ដង្វាយ​នោះ ស្ដេច​ត្រាស់​សួរ​ថា "សេដ្ឋី​ដង្វាយ​នេះ​ប្លែក​ណាស់ មាន​ការ​អ្វី ?" ។ សេដ្ឋី​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថា "សូម​ព្រះ​តេជះ​តម្កល់​លើ​ត្បូង សូម​ទ្រង់​ជ្រាប​ក្រោម​ល្អង​ធូលី​ព្រះបាទ សូម​ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះរាជ​ទាន​ព្រះ​រាជ​បុត្រី​ផ្សំ​នឹង​កូន​ប្រុស​ទូល​ព្រះបង្គំ​ជា​ខ្ញុំ" ។ ស្ដេច​ទ្រង់​ជ្រាប ទ្រង់​ព្រះរាជានុញ្ញាត ទ្រង់​ចាត់​មុខ​ក្រសួង​ឲ្យ​រៀប​ព្រះរាជ​ពិធី​សមរម្យ ហោរា​ថ្វាយ​ឫក្ស ទ្រង់​ផ្សំ​ព្រះរាជ​បុត្រី​និង​កូន​សេដ្ឋី ហើយ​ផ្ទេ​រទាំង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​ឲ្យ​គ្រប់គ្រង​ផង ។ ស្ដេចតុល​និង​ព្រះ​នាង​មហេសី លុះ​បាន​រាជ​សម្បត្តិ​ហើយ ក៏​បាន​ប្រកប​ដោយ​សេចក្ដី​សុខ​ឥត​ទុក្ខា មហាប្រសើរ​រៀង​ទៅ ។
និយាយ​ពី​រឿង​អព្វ​មង្គល​វិញ កាល​ជួប​និង​សិរី​សួស្ដី​ក៏​សួរ​ថា "លោកសិរី​សួស្ដី​ខ្ញុំ​ជឿ​ហើយ ឃើញ​ថា​លោក​មាន​រិទ្ធិ​ជួយ​ស្ដេច​តុល​ឲ្យ​បាន​រាជ​សម្បត្តិ​មែន ដូច្នេះ​លោក​មើល​រិទ្ធិ​ខ្ញុំ​ម្ដង សូម​លោកលែង​សណ្ឋិត​រូប​ស្ដេចតុល​ទៅ" ។ សិរី​សួស្ដី​ក៏​ថយ​ចេញ​ពី​រូប​ស្ដេច​តុលៗ​ចេះ​តែ​មួម៉ៅ​ក្ដៅ​ក្រហាយ ព្រះ​នាង​មហេសី ស្រី​បរិវា​ក៏​ពុំ​សូវ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​គោរព​ប្រណិបត្តិ បណ្ដាល​ចិត្ត​ឲ្យ​ខឹង​ស្អប់​ស្ដេចតុល អស់​លោក​ចតុស្ដម្ភ​ទាំង​ប៉ុន្មាន ក៏​ពុំ​សូវ​ចូលចិត្ត គិត​ចង់​ឲ្យ​ព្រះរាជ​បិតា​ក្មេក​យក​រាជ​សម្បត្តិ​វិញ ។ ចំណែក ស្ដេចតុល​ចេះ​តែ​ក្ដៅ​ក្រហាយ អន្ទះ​អន្ទែង​ចង់​ទៅ​ក្រសាល​ទី​ទំនាប​មាត់​បឹង​ក្រៃ​ពេក ក៏​នាំ​ព្រះនាង​មហេសី​ស្រី​បរវា​ចេញ​ទៅ​ក្រសាល លុះ​ទៅ​ដល់​ក៏​ចាត់​ឲ្យ​ធ្វើ​ព្រះ​ពន្លា​ស្នាក់​ក្រសាល ។ ទីមាត់​បឹង​នោះ​ឮ​តែ​សព្ទ​ត្រដោក​ក្របី ស្ដេចតុល​ក៏​ភ្នក​នឹក​អាណិត​ខ្លួន​កាល​នៅ​ជា​ខ្ញុំ​មហាសេដ្ខី​ដែល​គេ​ប្រើ​ ឲ្យ​ឃ្វាល​ក្របី​ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែង​ខ្សឹកខ្សួល ។ ព្រះនាង​មហេសី​សួរ​ថា "ម្ចាស់​បង​ហេតុ​អ្វី​ក៏​ទ្រង់​ខ្សឹកខ្សួល​ម្ល៉េះ ?" ស្ដេចតុល​ប្រាប់​ព្រះនាង​មហេសី​តាម​ត្រង់​ថា "លាក់បាំង​អី​អ្នក​អូន​អើយ ខ្លួន​បង​នេះ​មិន​មែន​ជា​កូន​សេដ្ឋី​ទេ ពី​ដើម​បង​ជា​ខ្ញុំ​សេដ្ឋីៗ​គេ​ប្រើ​ឲ្យ​ឃ្វាល​គោ​ក្របី ឥឡូវ​ឮ​ត្រដោក​ក្របី បង​នឹក​ស្រងេះស្រងោច​អាណិត​ខ្លួន​បាន​ជា​បង​យំ" ។ ព្រះនាង​មហេសី​បាន​ឮ​ហើយ ក៏​នឹក​ទោមនស្ស​ក្នុង​ព្រះទ័យ​ជា​ពន់ពេក​ថា "ឱ​ព្រះ​បិតា ពុំ​គួរ​ផ្សំផ្គុំ​កូន​ផ្ទេរ​ទាំង​រាជ​សម្បត្តិ​ឲ្យ​ទៅ​ខ្ញុំ​គេ​សោះ" ខ្ញាល់ហើយ​ក៏​នាំ​ស្ដេច​តុល និង​ស្រី​បរវា​ដែល​ទៅ​តាម​ហែ​ទាំង​ប៉ុន្មាន ត្រឡប់​ចូល​ព្រះរាជ​វាំង​វិញ ចូល​ក្រាប​ទូល​ព្រះវររាជ​បិតា​មាតា​វិញ តាម​រឿង​ដែល​ស្ដេចតុល​យំ​គ្រប់ការ ។ សម្ដេច​វរបិតា​ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ ទ្រង់​ព្រះ​ក្រោធ​ពន់​ប្រមាណ ទ្រង់ត្រាស់​ឲ្យ​សេដ្ឋី​ទាំង​ប្ដី​ប្រពន្ធ​មក​ដៀល​ត្មះ​ជា​ទម្ងន់ ហើយ​ប្រគល់​ស្ដេចតុល​ឲ្យ​ទៅ​សេដ្ឋី​ប្ដី​ប្រពន្ធ​នាំ​យក​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ ។ ឯរាជ​សម្បត្តិ​ស្ដេច​ទ្រង់​គ្រប់គ្រង​វិញ ។ សេដ្ឋី​ប្ដី​ប្រពន្ធ​នាំ​អាតុល​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ ហើយ​ជេរ​វាយ​ត្មិះ​តិះដៀល​លែង​រាប់​អាន​ជា​កូន ឲ្យ​អាតុល​ឃ្វាល​គោ​ក្របី​ទុក​ជា​ខ្ញុំ​ដូចដើម ។
មាយាទថ្លៃឲ្យយក មាយាទថោកឲ្យវៀរ
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគ១
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ម៉ាន់ដាឡាយ
ទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយ មានទីតាំងស្ថិតនៅលើ ច្រាំងទន្លេ ឥរ៉ាវតី គឺជាទីក្រុងធំបំផុតទី២ នៅក្នុងប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា)វាគឺជារាជធានីនៃរាជវង្សចុងក្រោយរបស់ប្រទេសភូមាគឺចន្លោះឆ្នាំ ១៨៦០ ដល់ ១៨៨៥ ក្រោមរាជវង្សកូបោន ហើយត្រូវបានគេដាក់រហស្សនាមថា ទីក្រុងនៃគ្រឿងអលង្ការ សម្រាប់ត្បូងដ៏ល្បីល្បាញរបស់ទីក្រុងនេះ វាត្រូវបានបំផ្លាញដោយភ្លើងឆេះជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ នៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងទីក្រុង ទីក្រុងមួយនេះមានផ្ទៃដី ១៦៣ ៨៤ km2 និងមានប្រជាជនរស់ប្រមាណ ១ ២២៥ ១៣៣ នាក់ (គិតនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤)
អត្ថបទសំខាន់
• បរិយាកាស
ឯកសារយោង
<references group="ត្រូវការដំណះអំណាង" />
ឃុំចាម
=ឃុំចាម= ឃុំចាមជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំចាម មាន ១០ភូមិ គឺ÷
ខ្សែអេក្វាទ័រ
thumb|350px|ផែនទីពីភពលោកដែលមានបង្ហាញខ្សែអេក្វាទ័រជាពណ៌ក្រហម
ខ្សែអេក្វាទ័រ ​គូសខ័ណ្ឌចែកផែនដីជា២អឌ្ឍគោល គឺ អឌ្ឍគោលខាងជើង​ និង អឌ្ឍគោលខាងត្បូង។ ពាក្យ​ «អេក្វាទ័រ» (អង់គ្លេស៖ equator) មក​ពី​ពាក្យ «equate» មាន​ន័យ​ថា ធ្វើ​ឲ​ស្មើ ។ ឯ​ពាក្យ «ភូមធ្យរេខា» គឺ​ពាក្យ​ក្លាយ​មក​ពី​ភាសា​បាលី « भूमध्यरेखा » (Bhūmadhyarēkhā) ដែល​ចេញ​មក​ពី​ពាក្យ ភូមិ (ផែន​ដី, ដី, ...) + រេខា (ស្នាម, គំនូស, ...) ។
ទិន្នន័យខ្លះៗ
តាមនិយមន័យ ខ្សែអេក្វាទ័រមានរយៈទទឹង 0 ដឺក្រ។ ខ្សែអេក្វាទ័រប្រវែងសរុបប្រហែល​ ៤០០៧៥ គ.ម។
មុំបន្ថែមគ្នា
មុំបន្ថែមគ្នា ជាមុំដែលមានផលបូកស្មើ 1800។
ស៊ីឡាត
ស៊ីឡាត រឺ បញ្ចសីលា ជាសិល្បៈនៃការប្រយុទ្ឋ​ វាយប្រហារ និង ការពារខ្លួន ដែលត្រូវបានប្រជាជននៅឥណ្ឌូនេស៊ីនិងម៉ាឡេស៊ីប្រើរាប់សតវត្សរ៍មកហើយ។ ប្រភេទសិល្បៈនៃការប្រយុទ្ឋផ្សេងទៀត​ក្នុងស៊េរីជាមួយស៊ីឡាតដែរមាន កុងហ្វូ តៃក្វាន់ដូ និង ការ៉ាតេ។ ស៊ីឡាតមិនត្រូវបានគេប្រើសំរាប់តែការប្រយុទ្ឋមួយមុខទេ។ វាក៏ត្រូវបានគេបំផ្លែងជារបាំប្រជាប្រិយផងដែរ។
បញ្ជីរាយនាម ភ្នំនៅកម្ពុជា
ប្រទេសកម្ពុជាមានសណ្ឋានដីរាងបាតខ្ទះ និងជាតំបន់ដីកើតពីការងើបឡើងនៃធ្នើរសមុទ្រ។ ហេតុនេះប្រទេសកម្ពុជាមិនសូវមានភ្នំខ្ពស់ៗទេ។ ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីរាយនាមឈ្មោះភ្នំ និង ជួរភ្នំ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (ក្នុងវង់ក្រចកជាទីតាំង)៖ (សូមជួយសរសេរបំពេញបន្ថែមផងបើអ្នកស្គាល់ឈ្មោះភ្នំដទៃទៀត)
ភូមិទ្វីខាងត្បូង
thumb|righ200px| ភូមិទ្វីខាងត្បូងភូមិទ្វីខាងត្បូង គឺជាភូមិមួយដែលស្ថិតនៅក្នុង ឃុំអណ្ដូងខ្មែរ ក្រុងកំពត ខេត្តកំពត ដែលមានផ្ទៃ ខាងជើងចាប់ពីគល់ស្ពានឥន្ធធនូខាងលិចព្រែករហូតដល់ស្ពានBCI ខាងត្បូងជាប់ជាមួយឃុំត្រើយកោះ ខាងលិចនិងខាងកើតជាប់ព្រែក។ប្រជាជននៅក្នុងភូមិទ្វីខាងត្បូងភាគច្រើនប្រកបមុខរបរជា អាជីវករ មន្រ្ដីរាជការ លក់ដូរ និងមុខរបរផ្សេងៗទៀត។ ហើយមាន រោងម៉ាស៊ីនទឹកកកដែលបានផ្គត់ផ្គងនៅក្នុងតំបនផង និង​ អាចផ្គត់ផ្គងទៅកាន់តំបន់ដ៏ទៃទៀតបានផងដែរ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត
ភូមិទ្វីខាងជើង
​​ភូមិទ្វីខាងជើង ​ គឺជា ភូមិមួយដែលស្ថិត្តិនៅ ឃុំ អណ្តូងខ្មែរ ក្រុងកំពត ក្រុងកំពត។ ភូមិនេះមានប្រជាជនប្រមាណ១០៥០​ ក្នុងឆ្នាំ១០១២​ មនុស្សចាស់មានប្រមាណ ១៥% យុវវ័យមានប្រមាណ៦៥% ហើយនឹងក្មេងក្រោមអាយុ១០មានប្រមាណ ២០% ។ ភូមិទ្វីខាងជើងគឺជាភូមិក្នុងភូមិ
ស្ទឹងនៅកម្ពុជា
ប្រទេសកម្ពុជាជាប្រទេសកសិកម្ម ដោយសារតែប្រទេសនេះសំបូរប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រធម្មជាតិ មានស្ទឹង បឹងបួរ ព្រែកជាដើម។ ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីរាយនាមស្ទឹងនិងព្រែកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (ក្នុងវង់ក្រចកជាទីតាំង)៖ (សូមជួយសរសេរបំពេញបន្ថែមផង)
រឿងគ្រូមើលស្កន់
ដំនើររឿង
កាល​នោះ​មាន​ស្រី​ម្នាក់​តាំង​ទីលំនៅៗ​ក្នុង​ភូមិ​សួន​ចំការ ផ្ទះ​នោះ​នៅ​ដាច់​ពី​គេ នាង​នោះ​មាន​កូន​ខ្ចី​អាយុ​ប្រហែល ៨-៩ ខែ។ តាំង​ពី​ប្ដី​ស្លាប់​ទៅ នាង​នោះ​ក៏​មេម៉ាយ​នៅ​តែ​ជាមួយ​នឹង​បងប្អូន ឯ​កូន​ខ្ចី​នោះ​ពុំ​សូវ​ជា ជួន​កើត​រោគ​គ្រុន​ស្កន់​ជាន់​ម្ដងៗ កើត​រីងរៃ​ស្គម​លឿង​។ លុះ​នៅ​យូរ​បន្តិច​មក​មានម​នុស្ស​ម្នាក់​ដឹង​ថា នាង​មេម៉ាយ​នោះ​មាន​សម្បត្តិ​ច្រើន ទើប​វា​ស្វែង​រក​មើល​ចន្លោះ​ឱកាស​នឹង​ទៅ​បញ្ឆោត​កុហក​បោក​ប្រាស​នាង​មេម៉ាយ​នោះ។ លុះ​ដល់​រដូវ​កាល​គេ​ច្រូត​កាត់ ទើប​បង​ប្អូន​ញាតិ​ដែល​នៅ​ជា​មួយ​ផង​នោះ គេ​នាំ​គ្នា​ទៅ​ច្រូត​ស្រូវ​ទាំង​អស់​គ្នា នៅ​តែ​នាង​មេម៉ាយ​តែ​ម្នាក់​នៅ​ចាំ​ផ្ទះ។ មនុស្ស​ពាល​នោះ កាល​ណា​បាន​ឱកាស​ហើយ​វា​ក៏​កោរ​ក្បាល ហើយ​លួច​យក​ស្បង​ចីពរ​លោក​សង្ឃ​ដែល​គេ​គរ​ចោល​តាម​គល់​ពោធិ មក​ស្លៀក​ពាក់​ធ្វើ​អាការ​កិរិយា​ជា​លោក​សង្ឃ ដើរ​ត្រង់​ទៅ​ផ្ទះ​នាង​មេម៉ាយ​នោះ ។
លុះ​ដល់​ហើយ​វា​ធ្វើ​ជា​ដើរ​ឈរ​រេរា​នៅ​មុខ​ផ្ទះ ឯ​នាង​មេម៉ាយ​នោះ​អង្គុយ​នៅ​រាន​ហាល​ឲ្យ​កូន​បៅ​ដោះ លុះ​បាន​ឃើញ​អ្នក​ក្លែង​ភេទ​នោះ​ហើយ ក៏​នឹក​ថា​លោក​សង្ឃ​បរិសុទ្ធ ទើប​បី​កូន​ចុះ​ទៅ​ថ្វាយ​បង្គំ​សួរ​ថា "ព្រះ​ករុណា​ម្ចាស់ និមន្ត​មក​ពី​វត្ត​ណា ត្រូ​ការ​រក​អ្វី ព្រះគុណ ?"។ ចៅ​ពាល​ក៏​ឆ្លើយ​ថា "ចម្រើន​ពរ​អាត្មា​ភាព​មក​ពី​វត្ត​ក្រោម មក​រក​បិណ្ឌ​បាត​ទៀន​ធូប យក​ទៅ​រៀន​សមណ​ធម៌​។ ញោម! អ្នក​ភូមិ​នេះ​គេ​ទៅ​ណា​អស់​ហើយ បាន​ជា​ស្ងាត់​ម្ល៉េះ ? "ករុណា​ម្ចាស់ គេ​ទៅ​ច្រូត​ស្រូវ​ឯ​ស្រែ​អស់​ហើយ​លោក​ម្ចាស់" ។ "ដូច្នេះ​ញោម ចុះ​ញោម​ឯង​មិន​ទៅ​ច្រូត​ស្រូវ​នឹង​គេ​ទេ ?" "ឱ ​ករុណា​ម្ចាស់​ខ្ញុំ​ម្ចាស់​នេះ​ទៅ​ច្រូត​កាត់​និង​គេ​ឯ​ណា​បាន កូន​តូច​នេះ វា​ចេះ​តែ​ឈឺ​មិន​ឈប់​សោះ​ឡើយ​ចេះ​តែ​យំ​ដាក់​ពី​ដៃ​មិន​រួច​សោះ ព្រះ​ករុណា​ម្ចាស់" ។ "ចម្រើន​ពរ ចុះ​វា​ឈឺ​យ៉ាង​ណា កូន​ញោម​នោះ ?" "ករុណា ​ម្ចាស់​អាការ​ជម្ងឺ​នោះ​កំណត់​មិន​បាន​ជួន​កាល​វា​គ្រុន​ក្ដៅ​ក្រហាយ​ទៅ ជួន​ណា​វា​កើត​ជា​ស្កន់​ជាន់​គ្រប​បាត់​ដង្ហើម​ទៅ​ម្ដងៗ​ក៏​មាន ករុណា​ម្ចាស់" ។ "ឱ!​អាណិត​វា​ពេក​ណាស់​ញោម។ ជម្ងឺ​នេះ​គេ​ហៅ​ថា ស្កន់​ខ្លា​វា​ជាន់​ណា​ញោម ម្ដេច​មិន​រក​គ្រូ​ពេទ្យ​ឲ្យ​គេ​មើល​គ្នា​ទៅ បណ្ដោយ​ឲ្យ​ឈឺ​យ៉ាង​នេះ​ជម្ងឺ​នេះ​មិន​មែន​ជា​ក្រ​ទេ ល្មម​រក្សា​បាន។ កូន​បង​អាត្មា​ភាព​ម្នាក់​វា​ឈឺ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ដែរ អាត្មា​មើល​ជា​ទៅ ឥឡូវ​ធាត់​ទ្រលុកៗញោម ឱ! ស្ដាយ​កូន​ញោម​នេះ​ពេក​ណាស់​ប្រុស​ផង គួរ​តែ​ខំ​មើល​រក្សា​ទៅ​អេះ" ។ "ករុណា​ម្ចាស់ គ្រូ​នោះ​បាន​ឲ្យ​គេ​មើល​ក៏​ច្រើន​អ្នក​ណាស់​មក​ហើយ​ តែ​បាន​គ្រាន់​តែ ២-៣ ថ្ងៃ ក៏​ត្រឡប់​ឈឺ​ដូច​ដើម​វិញ ករុណា​ម្ចាស់" ។ "ឱ! គ្រូ ​មើល​ជម្ងឺ​កូន​ក្មេង​នោះ​គ្រាន់​តែ​ស្ដោះ​ផ្លុំ​តែ​ពី​ក្រៅ ធ្វើ​ម្ដេច​នឹង​ជា​ដាច់​រោគ​ស្កន់​ខ្លា​នេះ​បាន តោម​មើល​ដោយ​ឧបទេស​ទើប​ជា​ដាច់​ញោម អាត្មា​ចេះ​ខ្លះ​ដែរ តែ​អាត្មា​ដែល​មក​នេះ​ដោយ​មាន​កិច្ច​រក​ទៀន​ធូប​បាន​ហើយ​ក៏​នឹង​អាល​ទៅ​រៀន​ សមណ​ធម៌ បើ​នៅ​ជិត​វត្ត​អាត្មា​នឹង​ជួយ​សង្គ្រោះ​មើល​យក​បុណ្យ​ខ្លះ" ។
ឯ ​នាង​មេម៉ាយ​នោះ​លុះ​ឮ​ចៅ​ពាល​ពោល​ពាក្យ​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​សម្គាល់​ថា ជា​លោក​អ្នក​ចេះ​មើល​ជម្ងឺ​មែន​ទែន ទើប​និយាយ​អង្វរ​ថា "ព្រះ​ករុណា​ម្ចាស់ បើ​លោក​ម្ចាស់​ចេះ​សូម​មេត្ត​ប្រោស​សត្វ មើល​កូន​ខ្ញុំ​ករុណា​សិន ឯ​ត្រង់​ទៀន​ធូប​ដែល​លោក​ម្ចាស់​ត្រូវ​ការ​នោះ មិន​ជា​ប៉ុន្មាន​ទេ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​ថ្វាយ​ខ្លួន ជា​ញោម​ឧបដ្ឋាក បវរណា​លោក​ម្ចាស់ សូម​កុំ​ឲ្យ​លោក​ម្ចាស់​ព្រួយ​ព្រះ​ហឫទ័យ​ឡើយ" ។ ឯ​ចៅ​ពាល​នោះ​បាន​ឪកាស​ហើយ​ក៏​ឆ្លើយ​ថា "ចម្រើន​ពរញោម ធ្វើ​ម្ដេច​ឯង​ជា​សង្ឃ​កំពង់​សត្វ​កាល​បើ​ឃើញ​ញាតិញោម​កើត​វិបត្តិ តោង​កាត់​ធុរៈ​ខ្លួន​សិន​ចុះ ថា​ហើយ​ក៏​ឡើង​ទៅ​លើ​ផ្ទះ ។ ឯ​នាង​មេម៉ាយ​ក៏​រៀប​ទី​អាសនៈ​ដ៏​សមគួរ​ឲ្យ​ចៅ​ពាល​អង្គុយ​ហើយ​ក៏​បៀក​ស្លា​ មូរ​បារី​ដាក់​ពាន ប្រគេន​ចៅ​ពាល​ៗ​បង្កាប់​ឲ្យ​នាង​មេម៉ាយ​រៀប​ទៀន ៥ ធូប ៥ ឆ្នាំង​ថ្មី​មួយ​នឹង​សំពត់ស ១ ចង្អាម ទាញ​យន្ដ​បិទ​មាត់​ឆ្នាំង​ហើយ​ចៅ​ពាល​ថា "ញោម, ទី​ភូមិ​នេះ​មាន​ត្បាល់​ក្ដឿង​ដែរ​ឬ​ទេ ?" "ករុណា​ម្ចាស់, ត្បាល់​ក្ដឿង​ខ្ញុំ​ករុណា​មាន នៅ​ខាង​កន្សៃ​ផ្ទះ​ឯ​នោះ" ។ "អើ​ញោម​បើ​ដូច្នេះ ញោម​យក​កូន​នឹង​គ្រឿង​ទៀនធូប​អស់​នេះ ទៅ​ឯ​រោង​ក្ដឿង អាត្មា​នឹង​រៀប​ពិធី​ក្ដឿង" ។
នាង ​មេម៉ាយ​ក៏​បី​កូន​កាន់​យក​ទៀន​ធូប​អស់​នេះ​ទៅ​ឯ​រោង​ក្ដឿង ហើយ​ចៅ​ពាល​យក​ទៀន​ធូប​អុជ​តាំង​ពិធី​នៅ​មាត់​ត្បាល់ ហើយ​វា​បោស​ទី​នោះ​ស្អាត​ល្អ ពុំ​ឲ្យ​មាន​ឈើ​ព្រៃ​នៅ​ខាង​ត្បាល់​ទើប​វា​ហៅ​យក​កូន​ខ្ចី​នោះ មក​តាំង​ខាង​នា​ទី​ពិធី​ហើយ​វា​ថា ញោម​ឯង​ទៅ​ជាន់​ក្ដឿង​ឲ្យ​វា​ឡើង​ជាន់​ជន្លៗ បាន ៣ ដង ជា​ឧបកិច្ច អាត្មា​នឹង​សែក​ព្រះ​គាថា ស្រូប​យក​ព្រលឹង​ខ្លា​ចេញ​ពី​រូប​កូន​បញ្ជូន​ដាក់​ក្នុង​ឆ្នាំង​យន្ដ ហើយ​យក​ទៅ​បណ្ដែត​ទឹក​ចោល ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ព្រលឹង​ខ្លា វា​មក​បៀតបៀន​បាន​ទៀត​ឡើយ ឯ​នាង​មេម៉ាយ​ក៏​ជឿ​តាម ទើប​ទៅ​ជាន់​ចុង​ក្ដឿង​ឡើង ឯ​ចៅ​ពាល​វា​យក​កូន​នោះ​ដាក់​នទៅ​ក្នុង​ត្បាល់​ហើយ​វា​ដក​ឈើ​ទ្រនល់​ដែល​ទល់ ​ក្ដឿង​នោះ បោះ​គ្រវែង​ចោល​ទៅ​ឆ្ងាយ​អំពី​ត្បាល់ ហើយ​វា​ចេញ​ពី​ទី​ពិធី​នោះ​ប្រាប់​ថា ញោម​ប្រុង​ជាន់​ឲ្យ​ជាប់​កុំ​ឲ្យ​ប្រហែស​ក្រែង​របូត​ជើង​ធ្លាក់​ទៅ​ត្រូវ​កូន ចាំ​អាត្មា​ទៅ​យក​ថង់​យាម​ឆាន់​ស្លា​មួយ​រំពេច សូម​មក​ទល់​ឲ្យ​វិញ ថា​ហើយ​ចៅ​ពាល​ក៏​ឡើង​ទៅ​លើ​ផ្ទះ តាំង​រើ​រក​របស់​ទ្រព្យ​មាស​ប្រាក់​កែវកង សំពត់​អាវ​ស្បៃ​ហើយ​វា​វេច​ជា​សំពាយ​ធំ តាំង​ស្ពាយ​ពី​លើ​ផ្ទះ​រត់​ទៅ​កាន់​លំនៅ​វា​ហោង ។
ឯ​នាង​មេម៉ាយ ឃើញ​ចៅ​ពាល​ជញ្ជូន​យក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ខ្លួន​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​ហៅ​ឲ្យ​គេ​ជួយ​ក៏​ពុំ​មាន​អ្នក​ណា​មួយ​ឮ​ឡើយ ព្រោះ​ផ្ទះ​នោះ​នៅ​ដាច់​អំពី​គេ ម្លោះ​ហើយ​នាង​មេម៉ាយ​ក៏​អន្ទះ​អន្ទែង​នៅ​ចុង​ក្ដឿង​នោះ​ឯង បើ​នឹង​លែង​ក្ដឿង​វេញ​ទៅ ខ្លាច​ធ្លាក់​ទៅ​ត្រូវ​កូន ដោយ​ចិត្ត​មាតា​តែង​ទន់​ទោរ​ចុះ​ទៅ​កាន់​កូន​អាត្មា​ជា​ធម្មតា ការ​ដែល​សោកស្ដាយ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ក្រៅ​គឺ​ជា​មធ្យម ឯ​សេចក្ដី​ដែល​លោក​អាណិត​កូន​នោះ លើស​លែង​សម្បត្តិ​ខាង​ក្រៅ​នាង​មេម៉ាយ​ក៏​នៅ​ច្រងាង​ដូច​បុគ្គល​គេ​ចង​ ភ្ជាប់​​រេ​តែ​ខ្លួន​ក៏​ពុំ​រួច លុះ​ដល់​ល្ងាច​ទើប​មាន​គេ​ដើរ​មក​ទើប​ឲ្យ​គេ​ទល់​ចន្ទល់​ក្ដឿង​យក​កូន​បាន ។ អាសូរ​នាង​មេម៉ាយ​កាយ​ជាប់​ក្ដឿង ព្រោះ​អាចោរ​សំពត់​លឿង​វា​បញ្ឆោត សែន​ក្ដួល​សែន​ក្ដៅ​សែន​ក្រែវក្រោធ នឹង​លោត​ទៅ​តាម​ចាប់​អា​ចោរ ។ ក្រែង​ក្ដឿង​ត្រូវ​កូន​សូន្យ​ជីវិត ដោយ​ចិត្ត​មាតា​តែង​ទន់ទោរ តែ​មាន​អារម្មណ៍​ឲ្យ​ខឹង​ឃោរ នឹង​ចោល​បង់​កូន​នៅ​ពុំ​មាន ។
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ឃុំជាងដែក
=រដ្ឋបាល= ឃុំជាងដែកជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំជាងដែក មាន ១២ឃុំ គឺ÷
មនុស្សពីងពាង
ភាពយន្ត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សពីងពាង
ហែម ចៀវ
លោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ ជាមហាថេរមួយអង្គ បាន​ក្រលេកឃើញប្រជារាស្ត្រ ទទួលទុក្ខទោសតាមឋានខ្លួនជាមនុស្ស ក្នុងអនានិគម ហើយក្នុងសម័យនោះ (ឆ្នាំ១៩៣៣ -១៩៤២) គេបានលើកលោកជាវីរ បុរសមួយដ៏ឆ្នើមក្នុងផ្លូវនយោបាយ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ។
ជីវប្រវត្តិ
លោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ ប្រសូត្រថ្ងៃអង្គារ ឆ្នាំច ព.ស. ២៤៤០ គស ១៨៩៨ នៅភូមិអូរកូនទេញ (កោណ្ឌ័ញ្ញ) សង្កាត់ដំបូកមានលក្សណ៍ ស្រុកឧដ្តុង ខេត្តកំពង់ស្ពឺ (នៅខាងជើងជិតស្ពានស្ថានីយរថភ្លើងបាត់ដឹង) ។ ឪពុកលោកឈ្មោះ ហែម ធ្វើជាមេស្រុកដំបូកមានលក្សណ៍៍ ។ ម្តាយលោកឈ្មោះឧបាសិកា ទីវ ខំប្រឹងប្រែងធ្វើស្រែចំការដោយឥតខ្លាចហត់នឿយ ។ គ្រួសារនេះមានបងប្អូន៥នាក់គឺ
បងប្រុសលោកឈ្មោះ ហែម លី ធ្វើជាស្មាក្ដី (មេធាវី)ក្រោយមកធ្វើជាមេស្រុកតពីឪពុក ។
កុមារភាព​
កាលនៅពីកុមារ លោកបានស្គាល់នូវសេចក្តីលំបាកគ្រប់បែបយ៉ាង ដូចជាកូនកសិករក្រីក្រទូទៅដែរ គឺលោកបានឃ្វាល គោ រកអុស ដេញចាប តាមឋាននៃកូនកសិករជាមួយឪពុកម្តាយព្រឹកល្ងាច រហូតដល់អាយុ១២ឆ្នាំ ទើបមេស្រុក ហែម ជា ឪពុកនាំយកទៅប្រគេនព្រះសង្ឃសត្ថា ជួន ណាត វត្តឧណ្ណាលោមក្រុងភ្នំពេញ ដោយហេតុមេស្រុក ហែម និងព្រះគ្រូ សង្ឃសត្ថាជាមិត្តភក្តិនឹងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។
កុមារ ហែម-ចៀវ ជាក្មេងមានសីលធម៌ល្អប្លែកជាងក្មេងដទៃៗទៀត មានមាត់ពាក្យរហ័សច្បាស់លាស់ មានសន្ដាប់ធ្នាប់ សមរម្យគួរអោយអ្នកផងពេញចិត្ត ។ កុមារនេះបានព្យាយាមខ្ជាប់ខ្ជួនល្អណាស់ បានរៀនអក្សរសាស្ត្រក្នុងសំនាក់ព្រះគ្រូស ង្ឃសត្ថាតាំងអំពីដំបូង រហូតទាល់តែមើលបាន សរសេរអក្សរកើតដោយបរិបូណ៌ ។
កុមារ ហែម ចៀវ បាននៅសិក្សាអប់រំក្នុងសំនាក់ព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថា ជួន ណាត អស់យូរឆ្នាំ ដោយបានដើរស្ពាយយាម ព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថា ដែលត្រូវនិមន្តទៅទេសនាក្នុងស្រុកខេត្តឯទៀតៗជាញឹកញយ ។ កុមារ ហែម ចៀវ បានស្តាប់ធម៌ទេស នារបស់ព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថាអស់ច្រើនឆ្នាំ ទើបជាហេតុនាំអោយកុមារ ចៀវ មានសេចក្តីឆ្លៀវឆ្លាស យល់ហេតុផលក្នុងផ្លូវ លោកផ្លូវធម៌ជាច្រើនយ៉ាងណាស់ ជាកុមារមានសំដីវោហារព្រោកប្រាជ្ញពូកែជាងកុមារឯទៀតៗទាំងអស់ ។ កុដិដែលកុមារ ស្នាក់សិក្សា ស្ថិតនៅខាងក្រោយមហាកុដិសព្វថ្ងៃនេះ ។
កុមារ ហែម ចៀវ ព្យាយាមរៀនសូត្រឥតធ្វេសប្រហែស រឺ ខ្ជិលច្រអូសទេ ។ កុមារខំរៀនមិនថាយប់មិនថាថ្ងៃ ព្រោះ លោកចាំបន្ដាំបិតា ក្នុងកាលដែលឪពុកនាំយកទៅទុកក្នុងសំនាក់ នៃព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថាថា ៖
លោកគ្រូព្រះសង្ឃសត្ថាអង្គនេះ ជាអ្នកប្រាជ្ញជ្រៅជ្រះ បានជាអញនាំកូនឯងមកអោយ នៅនឹងលោក ត្រូវកូនឯងខំរៀនសូត្រយកចិត្តទុកដាក់អោយមែនទែន ។
សាងផ្នួស
វ័យ១៦ឆ្នាំក៏ចូលមកដល់ លោកមេស្រុកហែមនិងភរិយាបានជំនុំគ្នា អំពីការបំបួសកូនជាសាមណេរ ហើយមូលមតិថា ត្រូវបំបួសនៅវត្តឧណ្ណាលោម ហើយអោយគង់សំណាក់ សិក្សាបរិបត្តិធម៌នៅវត្តឧណ្ណាលោមដដែល ។ លុះបួសរួចហើយ សាមណេរចៀវទន្ទេញមេសូត្រ (មូលវេយ្យាករណ៍បាលី)ចាំយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ។
ថ្ងៃខែចេះតែកន្លងជាលំដាប់... សាមណេរ ហែម ចៀវ អាយុបាន២០ឆ្នាំ ក៏បំពេញឧបសម្បទា ជាភិក្ខុភាវ ក្នុងពុទ្ធសីមានៅវត្តលង្កា ដែលមានព្រះមហា វិមលធម្ម ថោង (ចាងហ្វាងសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់មុនដំបូង) ជាឧបជ្ឈាយ មានព្រះគ្រូបវរវិជ្ជា ល្វី ឯម និងព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថា ជួន-ណាត ជាគ្រូសូត្រ។ នៅពេលបំពេញជាភិក្ខុហើយ លោកក៏បានប្រឡងចូលរៀនសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ជាប់ដូចចិត្តប្រាថ្នា ។ ការសិក្សាចំនួន៧ឆ្នាំនៅសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ ធ្វើអោយលោកចេះដឹងផ្លូវលោក ផ្លូវធម៌ ល្មមប្រើការបានដោយពេញបរិ បូណ៌ក្នុងផ្លូវព្រះពុទ្ធសាសនា ។ លោកជាសិស្សសំនប់មួយរូប នៃព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថាជួន ណាត ដែលលោកស្រលាញ់ជាងគេ ដោយភិក្ខុហែម ចៀវជាបព្វជិត ឈ្លាសវៃរហ័សរហួន ចេះគួរសមទៅតាមឋានជាមនុស្សដូចគ្នា ។ លុះគំរប់ឆ្នាំទី៧ លោក បានប្រឡងយកសញ្ញាប័ត្រឌីប្លូមសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ជាប់លេខ៦ ខាងភាសាបាលីដែលសម័យនោះ ខ្មែរយើងកំពុងរាប់អាន ណាស់ ។
នៅពេលប្រឡងចេញពីសាលាបាលីហើយ ក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ កាលណោះលោករ៉េស្យូម ជាតិបារាំង ធ្វើជារ៉េស៊ីដង់ខេត្ត កំពត បានពឹងលើលោកមេគណវត្តអង្គសុរភីហៅកន្ថោ ស្រុកកំពង់ត្រាច អោយជួយរកលោកសង្ឃមួយអង្គ ដែលមានស ញ្ញាប័ត្រសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ ក្នុងកាលនោះ លោកគ្រូមេគណវត្តកន្ថោ និមន្តមកឯវត្តឧណ្ណាលោមក្រុងភ្នំពេញ មកពឹងព្រះ គ្រូសង្ឃសត្ថា ជួន ណាត សូមនិមន្តលោកមួយអង្គដែលមានសញ្ញាប័ត្រឌីប្លូមសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ ទៅបង្រៀនអក្សរសាស្ត្រខ្មែរនៅខេត្តកំពត ដោយហេតុលោករ៉េស៊ីដង់ រ៉េស្យូម ខេត្តកំពតបង្កើតអង្គការសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ អោយមាន របៀបត្រឹមត្រូវឡើង។
កាលនោះព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថា បានចាត់លោកអាចារ្យ ហែម ចៀវ អោយទៅបង្រៀនអក្សរសាស្ត្រជាតិឯខេត្តកំពតយក វត្តក្រាំងដូង ស្រុកបន្ទាយមាស និងវត្តកន្ថោស្រុកកំពង់ត្រាច ជាមជ្ឈមណ្ឌល ។ គ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ បានទៅនៅបង្រៀន អក្សរសាស្ត្រជាតិក្នុងខេត្តកំពតអស់៦ឆ្នាំ គឺតាំងពីឆ្នាំ១៩២៧ ដល់១៩៣២ ទើបត្រលប់មកនៅភ្នំពេញវិញ រួចបានប្រឡងជាប់ ជាសាស្ត្រាចារ្យនៅសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ក្នុងឆ្នាំនោះឯង ។
ក្រៅពីម៉ោងបង្រៀនសិស្ស លោកអាចារ្យតែងនិមន្តទៅទេសនាជាញឹកញយ ។ ទេសន៍កន្លែងណាក៏ដូចកន្លែងណាដែរ លោកច្រើនតែយកពុទ្ធភាសិតថា «វិរិយេន ទុក្ខរច្ឆេតិ »ហើយនិង «អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ » មកអធិប្បាយពន្យល់លើក ឧទាហរណ៍ដើម្បីអោយពុទ្ធបរិស័ទងាយស្តាប់បាន ។
លក្ខណខ្លះដែលគួរដឹង លោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ មានសំលេងធំក្រអួន មានទឹកដមគួរអោយចង់ស្តាប់ហើយស្តាប់ទៀត មានវោហាក្បោះ ក្បាយរអិលទៅមុខជាដរាប ពុំមានខ្ជួនពាក្យដដែលៗ សូម្បីតែមួយម៉ាត់ក៏គ្មានដែរ ។ ប៉ុន្តែលោកពុំសូវពូកែខាងសរសេរ សៀវភៅទេ ព្រោះសំបូណ៌ពាក្យពេចន៍ និង រវល់បង្រៀនទេសនាពេក ។ ចំនែកដំនើរទេសនាចេញបែបដូចគ្រូរបស់លោក បេះបិត គឺសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត (តាមប្រសាសន៍របស់លោក ឈឹម-ស៊ុម)។ ត្រង់នេះបានសេចក្តីថា លោកគ្រូព្រះ បាលាត់ឃោសនានាគ ហែម ចៀវ មានលក្ខណមិនខុសពីសម្តេចព្រះសង្ឃរាជប៉ុន្មានទេ ។
ចំពោះភ្ញៀវពន្លឺលោកទទួលដោយរាក់ទាក់ ឥតរើសមុខថា អ្នកមានអ្នកក្រអ្វីទេ។ ជនណាដែលបានប្រាស្រ័យជាមួយលោកម្តងហើយ ជននោះរមែងចង់ប្រាស្រ័យម្តងទៀត ដើម្បីស្តាប់លោកអធិប្បាយវែកញែក អំពីទ្រឹស្តីព្រះពុទ្ធដែលដឹកនាំសត្វ លោកអោយដល់ត្រើយនៃសុភមង្គល ។ រីឯការបង្រៀនសិស្សវិញ ពូកែពន្យល់ខាងចេះធ្វើអោយសិស្សចូលចិត្តរៀនណាស់សូម្បីតែសាស្ត្រាចារ្យនៅសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ ក៏មិនអាចអត់ទ្រាំសរសើរលោកបានដែរ ។
សិស្សរបស់លោកស្រលាញ់លោកគ្រប់ៗគ្នា ព្រោះជាសាស្ត្រាចារ្យមិនប្រកាន់ធម៌អគតិ ។ បើឃើញសិស្សណាខ្ជិល រៀនសូត្រ លោកតែងពោលចំពោះសិស្សនោះដោយសំលេងថ្នមៗ
ពាក្យដាស់តឿនរបស់លោកគ្រូបាលាត់ឃ្លោសនាគ ហែម ចៀវ ធ្វើអោយសិស្សសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ស្រលាញ់គ្រូ ហើ យខិតខំរៀនសូត្រឥតហ៊ានធ្វេសប្រហែសសោះឡើយ ។ មិនត្រឹមតែស្រលាញ់ ខំរៀនប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងមានការឈឺចា ប់នឹងពួកអនានិគមបារាំងខាំងឡើងៗជាលំដាប់ ធ្វើអោយមជ្ឈដ្ឋានអ្នកស្នេហាជាតិកោតសរសើរ សិស្សសាលាបាលីជាន់ ខ្ពស់គ្រប់ៗគ្នា ។
ក្នុងពេលនោះហើយ ដែលធ្វើអោយកិត្តិនាមរបស់លោកគ្រូព្រះបាលាត់ហែម ចៀវក្រអូបគ្រប់ទិសទី ។ ស្រុកណា ភូមិ ណា ខេត្តណា ក៏ចង់និមន្តលោកទៅសំដែងធម៌ ទេសនាដែរ ម៉្លោះហើយលោកមានពេលសំរាកតិចណាស់ ។
សកម្មភាពដើម្បីជាតិសាសនា
លុះចប់កិច្ចសិក្សាហើយ លោកបានទៅធ្វើជាគ្រូបង្រៀនអក្សរសាស្ត្រជាតិនៅវត្តក្រាំដូង បង្រៀនព្រះសង្ឃសំរាប់ធ្វើគ្រូ តទៅ ប្រកបទៅដោយជោគជ័យជាទីបំផុត ។ ក្រៅពីពេលបង្រៀន លោកឆ្លៀតសិក្សាខ្លួនឯងទៀត ដើម្បីឈោងចាប់យកសេចក្តីពិត មកទូន្មានខ្លួននិងសិស្សានុសិ ស្ស ព្រមជាមួយអន្លើដោយឧបាសក ឧបាសិកាដែលត្រូវការចង់ចេះចង់ដឹង ។ នៅពេលលោកទេសនាមាត់ទទេលើកដំបូង មិនសូវមានអ្នកស្តាប់ច្រើនប៉ុន្មានទេ ព្រោះខ្មែរជាន់ដើមទំលាប់តែទេសន៍ តាមសាស្ត្រាស្លឹករឹត។ ម៉្លោះហើយចាស់ៗខ្លះប្រកាន់ថា «ធម៌សម័យថ្មីគេមិនចេះស្តាប់ទេ»។ ហេតុការណ៍ទា៍ងំនេះ ពុំបានធ្វើ អោយលោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ ព្រួយបារម្ភលំបាកចិត្តអ្វីទេ ដោយលោកឈ្លាសវៃក្នុងការពន្យល់ មុនដំបូងវាតែងមាន ប្រតិកម្មដូច្នេះហើយ បើយើងមិនតស៊ូទេ មុខជាមិនបានសំរេចបំនងឡើយ ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះអាចារ្យតែងធ្វើ សេចក្តីស្និទ្ធស្នាលចំពោះចាស់ៗ ណាដែលមិនសូវចូលចិត្តស្តាប់លោកសំដែងធម៌មាត់ទទេ ជាងអ្នកផងទាំងពួង ។ មិនយូរប៉ុ ន៉្មានអ្នកទាំងនោះក៏ស្តាប់បាន ងាយយល់ ថែមទាំងសំលេងពិរោះផង ហើយស្រលាញ់លោកហួសនិយាយ ចង់អោយតែលោ កអាចារ្យសំដែងធម៌ទេសនារាល់ថ្ងៃសីល និង បុណ្យទាន ។ នៅឆ្នាំនោះហើយដែលព្រះសង្ឃខ្មែរយើង ចាប់ប្រែសូត្រមន្ត ពីភាសាបាលី មកជាភាសាខ្មែរ ។ កាប្រែមកអោយស្តាប់បាននេះ ធ្វើអោយអ្នកគិតមិនដល់ ជេរត្មះតិះដៀលដល់ព្រះសង្ឃដែ លខិតខំប្រែយ៉ាងសំបើម រហូតដល់មានប្តឹងផ្តល់ទៅចូលតុលាការថែមទៀត។
ប៉ុន្តែសេចក្តីតស៊ូប្រឹងប្រែងធ្វើការ ដើម្បីអោយសាសនាបានរុងរឿងមានប្រយោជន៍ដ៍ល់មហាជន ដោយមិនតបតទៅ តាមអំពើពាលល្ងង់ខៅ កិច្ចការនោះក៏បានសំរេចជោគជ័យជាស្ថាពរ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មកដល់ភ្នំពេញ លោកអាចារ្យ ហែម ចៀវ បានទទួលឋានជា «អាចារ្យសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់» (សាស្ត្រាចារ្យ) មានកំរៃប្រចាំខែ៥០រៀល ល្មមនឹងទ្រទ្រង់ជីវភាពអោយសំរេចទៅកើត ។
លោកគ្រូអាចារ្យ ហែម ចៀវ មានសាមណសក្តិជា «ព្រះបាលាត់ឃោសនាគ» របស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន -ណាត កាលលោកនៅជាព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ មុខងារថ្មីនេះពុំអាចទាញកំលាំងចិត្តស្នេហាជាតិរបស់លោកអោយភ្លេចបានឡើយ។ លោករឹងរឹតតែខំរៀន ខំអានសៀវភៅខ្មែរបរទេសដែលសំខាន់ៗ ស្តីអំពីរឿងសាសនា នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច អក្សរសាស្ត្រ ទស្សនវិជ្ជាគ្រប់ទិវារាត្រី ឥតបីបន្ដោយអោយពេលវេលាកន្លងផុតដោយពុំបានធ្វើអ្វីជាប្រយោជន៍ទេ ។ ក្រៅពីការសិក្សាបង្រៀនសិស្សទេសនា ពន្យល់ខ្មែរល្ងិតល្ងង់ ព្រះបាលាត់ឃ្លោសនាគ ហែម ចៀវ ឆ្លៀតពេលទៅប្រា ស្រ័យទាក់ទងនឹងវរជនធំៗ ដែលស្នេហាមាតុភូមិជាច្រើនទៀត ដូចជាលោកប៉ាច ឈឺន, សឺង ង៉ុកថាញ់, ជុំ -មួង, នួន-ដួង និង ស៊ឹម-វ៉ា ៘ ដើម្បីរិះរកមធ្យោបាយរំដោះជាតិអោយរួចពីខ្ញុំបារាំង ។
វេលាថ្ងៃមួយ លោកសឺង ង៉ុកថាញ់ បានទៅជួបព្រះបាលាត់ ហែម ចៀវ ហើយប្រគេនដំនឹងថា ៖
លោកសឺង ង៉ុកថាញ់ ញញឹមបន្ដិច រួចបន្លឺវាចា
ក្រុមខ្មែរអ្នកភ្ញាក់រលឹក ចេះតែដើរឃោសនាបញ្ចុះបញ្ចូលរាស្ត្រ ព្រះសង្ឃ គ្រប់និគមជនបទអោយមានការឈឺចាប់ឡើង ។ លោកប៉ាច ឈឺន មាននាមល្បីខ័្ទរខ្ទារដោយធ្វើជាចាងហ្វាងសារពត៌មាន «នគរវត្ត » មានអ្នកអានសុទ្ធជាអ្នកស្រលាញ់ជា តិពិតប្រាកដ ។ ប្រជារាស្ត្រ និង ព្រះសង្ឃ បានគាំទ្រសារពត៌មាននេះយ៉ាងពេញទំហឹង ។ ចំនែកខាងព្រះសង្ឃ ដែលខំតស៊ូ យ៉ាងស្វិតស្វាញមិនខ្លាចស្លាប់ ដើម្បីមាតុភូមិរស់នោះគឺ លោកអាចារ្យប៉ាង ខាត់ សាស្ត្រាចារ្យភាសាសំស្ក្រឹត លោកគ្រូអាចារ្យសូរ ហាយ ក្រុមជំនុំព្រះត្រៃបិដក លោកគ្រូអាចារ្យ ខៀវ ជុំ គង់នៅវត្តលង្កា ព្រះងារចារ្យ ហែម ចៀវ សាស្ត្រាចារ្យភាសា បាលី និងសាមណសិស្សនៅសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ជាច្រើនអង្គទៀតជួយផង ។ ព្រះសង្ឃទាំងអស់អង្គនេះហើយ ដែលធ្វើ អោយទាហានខ្មែរភ្ញាក់រលឹក លែងឈ្លោះទាស់ទែងគ្នាដោយខុសបទ ។ ក្រុមទាហានបារាំងកាចសាហាវណាស់ មិនស្គាល់ ច្បាប់ទំលាប់អ្វីសោះ ។ បងប្អូនខ្មែរយើងស្អប់ខ្ពើមិមិនអោយកូនទេ ។ ដូច្នេះហើយ បានជាអ្នកស្រុកស្រែចំការហាមមិនអោ យកូនធ្វើទាហានទេ ព្រោះខ្លាចគេស្អប់ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ។ ក្រុមទាហានទាំងនោះ ចូលទៅដល់ភូមិណា ភូមិនោះមុខជាហិន ហោចទ្រព្យសម្បត្តិមិនខាន ។ នេះជានយោបាយបំបែកបំបាក់ដើម្បីត្រួតត្រារបស់ចោរព្រៃបារាំង ។
គស ១៩៤០ ។ កងទ័ពជប៉ុនក៏ចូលមកដល់ (សូមមើលគុកនយោបាយរបស់លោក ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុល បើចង់ជ្រាបច្បាស់) ដើម្បីវាយកំចាត់ សត្រូវរបស់ខ្លួន គឺបារាំង អាមេរិកាំង អង់គ្លេស នៅក្នុងឥណ្ឌូចិនទាំងមូល។ ពេលនោះកងទ័ពបារាំង មានកំលាំងខ្សោយណាស់ទៅហើយ ។ ខ្មែរយើងឃើញដូច្នេះ ក៏ចូលទៅទាក់ទងនឹងជប៉ុន ដើម្បីអោយគេជួយ ពួកជប៉ុនក៏យល់ព្រមតាម សេចក្តី ស្នើរបស់លោកសឺង ង៉ុក ថាញ់ ដែលជាអ្នកតំនាងក្រុមបដិវត្តន៍ ។
នៅពេលទេសនាម្តងៗ ព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ បានលើកយកពុទ្ធភាសិតសំខាន់ៗ ដែលទាក់ទងនឹងជីវភាពប្រជារាស្ត្រ ដើម្បីអោយជ្រាបច្បាស់ បានដឹងច្បាស់នូវគោលបំនងនៃព្រះបរមគ្រូរបស់យើង ។ ពុទ្ធភាសិតទាំងនោះគឺ
ពុទ្ធភាសិតទាំងអស់នេះ លោកចង់អោយប្រជារាស្ត្រមានសេរីភាព ដោយពឹងផ្អែកលើខ្នងឯងជាមូលដ្ឋាន កុំផ្ញើវាសនា ទៅលើស្តេច ដែលជាមនុស្សឃោរឃៅសប្បាយភ្លេចជាតិនោះ មិនល្អទេ ។ ក្រៅពីលើកពុទ្ធភាសិត លោកអាចារ្យបាន ទាញឧទាហរណ៍ល្អៗ ពីប្រទេសនានា ដែលគេចេះកសាងជាតិអោយបានរុងរឿងគ្រប់វិស័យ ។ មិនត្រឹមតែបន្ដុះស្មារតីអោយខ្មែរក្រោកឈរប្រយុទ្ធយកឯករាជ្យពីបារាំងនោះទេ លោកបានបន្ដុះស្មារតី កូនខ្មែរអោយស្រលាញ់ការសិក្សា អោយយល់តំលៃនៃវិជ្ជាថែមទៀតផង ។ មហាវិស្សមកាលក៏ចូលមកដល់... ព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ បាននិមន្តទៅវត្តកំនើត ដើម្បី សួរសុខទុកញោមញាតិ និងភិក្ខុសាមណេរឯទៀតដែលរាប់អានគ្នា ។ នៅពេលយប់ឡើង មានចាស់ៗស្រីប្រុស និងភិក្ខុ សាមណេរបានមកចោមរោម ដើម្បីអោយលោកអធិប្បាយធម៌ រឺ រឿងរ៉ាវផ្សេងៗអោយស្តាប់ ។ មុនដំបូង លោកលើករឿង អ្វីផ្សេងៗ ដែលមានប្រយោជន៍ ទើបលោកមានថេរដីកាមួយៗ «ប្រទេសយើងមិនដឹងពេលណារួចពីខ្ញុំបារាំងទេ ។ បារាំង មកត្រួតត្រាស្រុកយើងហិនហោចទ្រព្យសម្បត្តិអស់ គ្មានអ្វីចំរើនរុងរឿងសោះ ដូចយើងរាល់គ្នាឃើញស្រាប់ ហើយ អាត្មា ធ្វើបុណ្យរាល់ថ្ងៃ បួងសួងសុំអោយខ្មែរបានឯករាជ្យមកវិញ ដើម្បីកុំអោយបរទេសជិះជាន់យើងតទៅទៀត »។
ខណនោះលោកតាម្នាក់ពោលឡើង
ព្រះបាលាត់ ហែមចៀវ ត្រូវបារាំងចាប់ផ្សឹក
ព្រះអាទិត្យជិតអស្តង្គតរលត់រស្មីទៅហើយ... សំលេងរៃយំគ្រលួច ពីលើចុងគគីរមកប៉ះត្រចៀកបុរីជន អោយស្រងេះស្រងោចខ្លោចផ្សា ស្ទើរទប់ជលនេត្រពុំបាន។ ឆ្នាំ១៩៤២ ជាឆ្នាំដែលប្រទេសយើងត្រូវបាត់បង់អ្នកស្នេហាជាតិមាតុភូមិអស់ជាច្រើន ។ ព្រឹត្តិការណ៍សកលលោក បានតឹងតែងជាលំដាប់ ។ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ក៏ផ្ទុះឡើង ។ ស្ថានការណ៍ក្នុងប្រទេសខ្មែរ មានសភាពតឹងតែងស្ទើរកែលែងរួច ព្រោះប្រជាជនខ្មែរយើងហាក់ដូចជាលង់លក់ ដោយ មិនដឹងថា ប្រទេសអញនៅក្រោមអំនាចរបស់បារាំងទេ ។ តែបើដឹងវិញ ក៏គ្រាន់តែត្រឹមដឹងស្ទើរ មិនហ៊ានធ្វើសកម្មភាពអ្វី ឡើយ ។ តើដោយសារអ្វី ? ជនជាតិខ្មែរដែលបារាំងចាប់ខ្លួន គ្មានវរជន រឺ ស្តេចណាទៅសុំតវ៉ាអោយរួចខ្លួនមកវិញទេ។ គេ បែរជាជំរុញអោយបរទេសសំលាប់ចោលទៅវិញ ។ ម៉្លោះហើយ អ្នកមានចំនេះតិចរមែងខ្លាចស្លាប់ជាធម្មតា ការភ័យខ្លាច ក៏កើតមានឡើង ។