cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ច្បាប់ស្តីពី ការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ និងកិច្ចការពារជនរងគ្រោះ
ជំពូក​ទី ៥ សិទ្ធិ​អំណាច​តុលាការ
អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ណា​ម្នាក់​ដែល​តុលាការ​បាន​បង្គាប់​ រួម​ទាំង​ព្រះ​រាជ​អាជ្ញា​ផង​ ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​តាម​ដាន​អំពី​ស្ថានភាព​នៃ​កុមារ និង​ធ្វើ​សេចក្ដី​រាយ​ការណ៍​អំពី​ស្ថានភាព​នេះ​ជូន​ទៅ​តុលាការ​។
តុលាការ ​អាច​ផ្ដល់​អាណត្តិ​ដល់​ស្ថាប័ន​មាន​សមត្ថកិច្ច ដើម្បី​រក​ជំនួយ និង​ការ​គាំទ្រ​ជន​រង​គ្រោះ​នៃ​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ ​ព្រម​ទាំង​ការពារ​សុវត្ថិភាព​ និង​សុខុមាលភាព​ជន​រង​គ្រោះ ពេល​តុលាការ​កំពុង​បំពេញ​នីតិវិធី​។
មាត្រា ២៩
លើក​លែង​តែ​ករណី​បន្ទាន់​ដូច​មាន​ចែង​ក្នុង​មាត្រា ​២៣ តុលាការ​ត្រូវ​ជូន​ដំណឹង​ទៅ​ជន​មុខ​សញ្ញា​អំពី​ការ​ស្នើ​សុំ​ដីកា​ការពារ​ មិន​ឱ្យ​លើស​ពី​ ៥ (​ប្រាំ​)​ ថ្ងៃ មុន​នឹង​យក​បញ្ហា​នេះ​មក​ពិនិត្យ​។​ បើ​ជន​មុខ​សញ្ញា​នេះ​មិន​បង្ហាញ​ខ្លួន​នៅ​មុខ​តុលាការ ដើម្បី​បញ្ជាក់​អំពី​ហេតុ​ផល​ តុលាការ​អាច​ពិនិត្យ​បញ្ហា​ដោយ​ពុំ​មាន​វត្តមាន​ជន​មុខ​សញ្ញា ឬ បើ​ជា​ការ​ចាំបាច់​អាច​ចាត់​វិធានការ​ តាម​នីតិវិធី​ជា​ធរមាន​ ចំពោះ​ជន​មុខ​សញ្ញា​ដែល​មិន​អើ​ពើ​នឹង​សេចក្ដី​សម្រេច​របស់​តុលាការ​។
ក្នុង​ករណី​អវត្ដមាន​​ឬ​ ការ​មិន​អើ​ពើ​របស់​ជន​មុខ​សញ្ញា​ អំពី​សេចក្ដី​សម្រេច​របស់​តុលាការ​ អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ពាក់​ព័ន្ធ​ត្រូវ​ស្នើ​តុលាការ​ចាត់​ការ​តាម​ នីតិវិធី​ព្រហ្ម​ទណ្ឌ​ជា​ធរមាន​។
មាត្រា ៣០
បើ​មាន​សំណើ​ពី​ភាគី​ណា​មួយ​ តុលាការ​អាច​កែ​ប្រែ លុបចេញ ឬ បន្ថែម​ទម្ងន់​នៅ​ក្នុង​ដីកា​ការពារ​ក្រោយ​ពី​បាន​ជូន​ដំណឹង​ទៅ​ភាគី​ម្ខាង​ ទៀត ៥ (​ប្រាំ​) ថ្ងៃ មុន​នឹង​សម្រេច​។
មាត្រា ៣២
ក្រោយ​ពី​បាន​ចេញ​ដីកា​ការពារ​រួច​ហើយ​​ព្រះរាជ​អាជ្ញា ឬ​មន្ត្រី​មាន​សមត្ថកិច្ច​ដែល​ច្បាប់​ប្រគល់​ឱ្យ ​ត្រូវ​ចាត់​គ្រប់​វិធានការ​ ដើម្បី​អនុវត្ត​ដីកា​ការពារ​តាម​នីតិវិធី​កំណត់​។
ជំពូក ទី ៦ ការ​អប់រំ​ ការ​ផ្សព្វផ្សាយ និង​ការ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល
មាត្រា ៣៣
រដ្ឋ ត្រូវ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ធ្វើ​ការ​អប់រំ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ទូទាំង​ប្រទេស​បាន​យល់​ជ្រួត​ជ្រាប​អំពី​បញ្ញត្តិ​នៃ​ច្បាប់​នេះ ជា​ពិសេស​អំពី​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​គ្រួសារ​ ការ​គោរព​សិទ្ធិ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​តម្លៃ​គ្រួសារ​ខ្មែរ សីលធម៌ សុជីវធម៌ ការ​រស់​នៅ ការ​ថែរក្សា​ និង​ការ​អប់រំ​គ្រួសារ​ របៀប​ដោះ​ស្រាយ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​ និង​ សន្តិវិធី​ព្រម​ទាំង​ណែនាំ​អោយ​យល់​ពី​វិធាន​ការ​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​ការ​ទប់​ ស្កាត់​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ និង​កិច្ចការពារ​ដល់​ជន​រង​គ្រោះ​។
រដ្ឋ​ជម្រុញ​ភាគី​ដែល​មាន​វិបត្តិ​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ឱ្យ​ចូលរួម​ ក្នុង​វគ្គ​ពិគ្រោះ​បញ្ហា ដើម្បី​រៀន​សូត្រ​ស្វែងយល់ ​អំពី​វិធី​សាស្ត្រ​នានា​ ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​ទំនាស់ និង​ អប់រំ​ដោយ​មិន​ប្រើប្រាស់​អំពើ​ហិង្សា។
មាត្រា ៣៤
ក្រសួង ស្ថាប័ន​ទាំង​ឡាយ​របស់​រដ្ឋ​ ត្រូវ​ពង្រឹង​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិ​ការ​ជាមួយ​អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន អង្គការ​នានា​ និង​ផ្នែក​ឯកជន​​ដើម្បី​ជម្រុញ​កម្មវិធី​ផ្សព្វផ្សាយ និង​អប់រំ​ប្រជាពលរដ្ឋ​អំពី​ច្បាប់​ស្ដី​ពី​ការ​ទប់​ស្កាត់​អំពើ​ហិង្សា​ ក្នុង ​គ្រួសារ​និង​កិច្ច​ការពារ​ជន​រង​គ្រោះ​។
មន្ត្រី​ពាក់​ព័ន្ធ​ទាំង​ឡាយ​និង​ភ្នាក់ងារ​អង្គការ​នានា​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ ការ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​អំពី​បញ្ហា​នៃ​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ និង​វិធានការ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​ចែង​នៅ ​ក្នុង​ច្បាប់​នេះ​ដើម្បី​​ឱ្យ​​យល់​ពី​មូលហេតុ​ចម្បង​នានា​ដែល​បង្ក​ឱ្យ​ មាន​ការ​កើត​ឡើង​នូវ​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ និង​បទ​ល្មើស​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ពាក់​ព័ន្ធ​វិស័យ​នេះ​។
ជំពូក​ទី ៧ ទោស​ប្បញ្ញត្តិ
មាត្រា ៣៥
អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​ទាំង​ឡាយ​ណា ​ដែល​ចូល​ជា​បទ​ល្មើស​ព្រហ្មទណ្ឌ ត្រូវ​ផ្ដន្ទា​ទោស​ដោយ​យោង​តាម​ច្បាប់​ព្រហ្មទណ្ឌ​ជា​ធរមាន​។
មាត្រា ៣៦
ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ជា​បទល្មើស​ព្រហ្មទណ្ឌ​ពុំ​អាច​ធ្វើ​បាន​ឡើយ បើ​មាន​សំណើ​ពី​ជន​រង​គ្រោះ​ជា​នីតិជន​ដោយ​បទ​ល្មើស​នោះ​ ជា​បទ​មជ្ឈិម​ស្រាល ឬ បទលហុ​។ ក្នុង​ករណី ​ដែល​មាន​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ​កើត​ឡើង​ជា​ថ្មី​ម្ដង​ទៀត​ ដែល​ល្មើស​នឹង​ច្បាប់​ព្រហ្មទណ្ឌ តុលាការ​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ជន​មុខ​សញ្ញា​រូប​នោះ​ តាម​នីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​ស្នើ​សុំ​ពី​ជន​រង​គ្រោះ​ម្ដង​ទៀត​ក៏​ដោយ។
ជំពូក​ទី ៨ អវសាន​ប្បញ្ញត្តិ
ច្បាប់​នេះ​ ត្រូវ​ប្រកាស​ជា​ការ​​ប្រញាប់​។
ព័ត៌មាន
កាសែតពត៌មាន
ដែលជាប្រវត្តិសាស្រ្ត ទីក្រុងដែលធំបំផុតនៅក្នុង សហរដ្ឋអាមេរិក គឺមាន កាសែតពត៌មានពេលព្រឹក និង ពេលថ្ងៃត្រង់ ។ ដែលជាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលបានរីកចម្រើនវិវឌ្ឈន៍ឡើង និង​ ពត៌មានផ្សាយចេញបានកើនបន្ថែម ដល់ចំនុចនៃ ក្បែរស្ថានភាពបញ្ចប់ ,​ កាសែតពត៌មានពេលថ្ងៃត្រង់​ដែលល្អបំផុត ត្រូវបានបញ្ចប់ ។ កាសែតពត៌មានពេលព្រឹក ត្រូវបានបាត់បង់តាមលំដាប់​ នៃការវិលទៅមក ,​ អាស្រ័យយោងតាម ការលូតលាស់ទៅមុខនៃសេចក្តីរាយការណ៍ ដោយសារក្រដាសរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ។​ ជាធម្មតា, មាតិកា​ពត៌មាន គួរតែផ្ទុកទៅដោយ "៥Ws" (នរណា,កន្លែងណា,ពេលណា,អ្វី,ហេតុអ្វី,និងមូលហេតុផងដែរ) នៃពត៌មានទាំងមូល ។ វាគួរតែមិនមានសំណួរណាមួយដែលនៅសល់ ។ នៅកាសែតពត៌មានជាធម្មតាទីកន្លែងជារឿងដែលសំខាន់បំផុត ដែលត្រូវដាក់នៅទំព័រទី១ ,​ ដូច្នេះ ពត៌មានឬ​ដំណឹងដែលសំខាន់បំផុត គឺជាការចាប់ផ្តើម ។ អ្នកអានដែលរវល់ អាចអានបានតិចតួចឬច្រើន តាមដែលពួកគេចង់បាន​ ។ ស្ថានីយ៍ក្នុងស្រុក និង​ បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយ ជាមួយការកំណត់ទម្រង់ ត្រូវតែប្រមូលយករឿង ដែលកើតឡើងនៅក្នុងពត៌មាននិងផ្សព្វផ្សាយពត៌មានទាំងនោះទៅក្នុងទិដ្ឋភាពដែលសំខាន់ ព្រោះតែពេលវេលាបង្ខិតបង្ខំ ។​ ប៉ុស្តិពត៌មានខ្សែរកាប មានដូចជាពត៌មានប៊ីប៊ីស៊ី (BBC news) ,​ ពត៌មានកញ្ជ្រោង ( Fox News ) , អឹមអែសអិនប៊ីស៊ី (MSNBC) និង ស៊ីអិនអិន (CNN) , ដែលអាចទាញបានផលប្រយោជន៍ ពីរឿងដែលកើតឡើង , ពិធីបូជាផ្សេងៗ , រឿងសំខាន់ដែលគ្មានមន្ទិលសង្ស័យ ,​ និង ការផ្តល់នូវការរៀបរាប់យ៉ាងច្រើន អំពីពត៌មានដែលចេញផ្សាយ តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ។ ការរៀបចំពត៌មាន គឺជានិច្ចកាលបានសង្ឃឹមទុកទៅលើ បំណង ប្រាថ្នាសម្រាប់ វត្ថុវិស័យភាព ,​ អ្នករាយការណ៍​ ប្រកាសដើម្បីព្យាយាម គ្របដណ្តប់លើគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ នៃរឿងដោយគ្មានភាពលំអៀង,​ ដូចជាបាន ប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្នកអត្ថាធិប្បាយឬអ្នកវភាគ, ដែលជាអ្នកផ្តល់ គំនិតយោបល់ ឬ ចំណុចឯកជននៃមតិយោបល់ ។ ជាលទ្ធផលគឺ ការចាកឆ្ងាយពីហេតុការណ៍ នៅក្នុងភាពរាំងស្ងួត ,​ ចរិយាមាយាទដែលមិនព្រមទទួលស្គាល់នូវពាក្យសន្យាឬទទួលស្គាល់ការពិត, និង​បន្ទាប់មកឈរពីក្រោយ "ទុកអោយអ្នកអានធ្វើការសម្រេចចិត្ត" និង​ មតិយោបល់ដែលត្រឹមត្រូវ ។ រដ្ឋាភិបាល ៣ ឬ ៤ បានរំលោភលើ ការបង្ខិតបង្ខំយ៉ាងពិតប្រាកដ ឬ មន្រ្តីប៉ូលីសផ្នែករៀបចំពត៌មានប្រឆាំងនឹងភាពលំអៀង ។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស, ជាឧទាហរណ៍ , កម្រិតកំណត់ដែលដាក់បញ្ចូលដោយ ភ្នាក់ងារ រដ្ឋាភិបាល អហ្វខម Ofcom , ការិយាល័យនៃការទំនាក់ទំនងទាំងកាសែតពត៌មានទាំងកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយពត៌មាននៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាទូទៅបានសង្ឃឹមទុកថានៅសល់អព្យាក្រឹត្យ និង ជៀសវាងពីភាពលំអៀង លើកលែងតែ អត្ថបទដែលបោះពុម្ពផ្សាយបង្ហាញប្រាប់យ៉ាងច្បាស់ឬអត្ថបទមួយវគ្គ ។ គណបក្សរដ្ឋាភិបាលជាច្រើន បានធ្វើការងារបញ្ចេញ-ដំណើរការ ការរៀបចំពត៌មាន , ដែលអាចមានវត្តមាន នៅក្នុងគំនិតយោបល់របស់រដ្ឋាភិបាល ។
សូម្បីតែស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពបែបនោះ ដែលជាកន្លែង វត្ថុវិស័យភាពបានសង្ឃឹមទុក, វាលំបាកក្នុងការសម្រេចគោលបំណងនិងអ្នកកាសែតឯកជន អាចធ្លាក់ក្នុងភាពអយុត្តិធម៌ នៃភាពលំអៀងជាលក្ខណៈឯកជានរបស់ពួកគេឬសុខចិត្តចាញ់លើបញ្ហាពាណិច្ចកម្មឬសម្ពាធនៃនយោបាយ។ ជាលក្ខណៈដូចគ្នា, ភាពអយុត្តិធម៌នៃការរៀបចំពត៌មាន ត្រូវបានព្រមទទួលដោយ សាវជីវកម្មដែលបានប្រមូលផ្តុំយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ប្រហែលជាជាសំណួរ, ដោយមានការលើកទឹកចិត្ត លក្ខណៈធម្មជាតិសម្រាប់ក្រុមដូចគ្នាដើម្បីរាយការណ៍ពត៌មាននៅក្នុងលក្ខណៈដែលបម្រុងដើម្បីជម្រុញការប្រមូលផ្តុំ ហិរញ្ញវត្ថុដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍។ ចំពោះបុគ្គលនិងអង្គការដែលជាប្រធានបទនៃការរាយការណ៍ពត៌មានអាចប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស ការគ្រប់ គ្រងពត៌មាន ដើម្បីព្យាយាមបង្កើត ការបោះពុម្ពដែលអាចធ្វើទៅបាន ។ ពីព្រោះ ចំពោះបុគ្គលនីមួយៗ មានចំណុចពិសេសនៃការយល់ឃើញ , វាបានទទួលស្គាល់ថា មិនអាចមាន វត្ថុវិស័យភាពដ៍ពេញលេញ នៅក្នុងការរាយការណ៍ពត៌មាន ។
ទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស
ទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស (ឬច្បាប់កូស៊ីនុស ឬរូបមន្តកូស៊ីនុស, Law of cosines) គឺជាទ្រឹស្តីបទសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងជ្រុង និងកូស៊ីនុសមុំមួយនៃត្រីកោណ។ រូបតូច|right|230ភស|ទំនាក់ទំនងរវាងជ្រុងនិងមុំក្នុងត្រីកោណ
ទ្រឹស្តីបទ
ចំពោះ ដែលមាន  នោះគេបាន
ដោយប្រើរូបមន្តចំងាយរវាងពីរចំនុច
យើងមានត្រីកោណ ABC មានរង្វាស់ជ្រុង a, b, c និង \theta \, ជារង្វាស់មុំឈមនៃជ្រុងដែលមានរង្វាស់ c ។ យើងអាចដាក់ត្រីកោណក្នុងបប្រព័ន្ធកូអរដោនេ ដែល  និង   ។ តាមរូបមន្តចំងាយរវាងចំនុច A និង B យើងបាន
ដោយប្រើលក្ខណៈត្រីកោណមាត្រ
រូបតូច|ស្តាំ|300ភស|ត្រីកោណស្រួច(មុំទាំងបីជាមុំស្រួល)ជាមួយបន្ទាត់កែង គូសបន្ទាត់មួយកែងនឹងជ្រុងដែលមានរង្វាស់ c ដូចបង្ហាញក្នុងរូបខាងស្តាំ យើងបាន (ករណីនៅតែពិតដដែលទោះបីជា α ឬ β ជាមុំទាល (មុំដែលមានតំលែនៅចន្លោះ 90° និង ១៨០°) ដែលករណីនេះបន្ទាត់កែងស្ថិតនៅក្រៅត្រីកោណ។)
ដោយគុណអង្គសងខាងនៃសមីការនឹង c យើងបាន
ដូចគ្នាដោយសន្មតថាមានបន្ទាត់កែងគូសចេញពីកំពូលផ្សេងទៀត យើងបាន
ដោយជំនួសតំលៃនៃ (2) \, ទៅក្នុងសមីការ (1) \, ខាងលើ យើងបាន
ដោយប្រើទ្រឹស្តីបទពីតាករ
រូបតូច|230px|ត្រីកោណទាល(មានមុំ១ជាមុំទាល) មានកំពស់ BH ករណីមុំទាល៖ អឺគ្លីតបានបង្ហាញទ្រឹស្តីបទនេះដោយអនុវត្តទ្រឹស្តីបទពីតាករចំពោះត្រីកោណកែងទាំងពីរ (ត្រីកោណកែង AHB និងCHB ) ដូចបង្ហាញក្នុងរូបខាងស្តាំ។ តាង d ជាប្រវែងអង្កត់ CH និង h ជាកពស់ BH នៃត្រីកោណ AHB យើងបាន
និងចំពោះត្រីកោណ CHB យើងបាន
ដោយពន្លាតកន្សោមនៃសមីការទី១ខាងលើ យើងបាន
ដោយបំលែងទំរង់នេះទៅជាទំរងទំនើបនៃទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស គេបានកំនត់សំគាល់
ជំនួសតំលៃ d ទៅក្នុងសមីការ (3)\,\, យើងបានទ្រឹស្តីកូស៊ីនុស
thumb|319px|ស្តាំ|សំរាយបញ្ជាក់ខ្លីដោយប្រើលក្ខណៈត្រីកោណមាត្រ ចំពោះករណីមុំទាល ករណីមុំទាល៖ អឺគ្លីដបានអនុវត្តទ្រឹស្តីបទពីតាករចំពោះត្រីកោណកែងទាំងពីរដែលបង្កើត​ដោយគូសទំលាក់បន្ទាត់មកជ្រុងដែលមានរង្វាស់ b ជាប់មុំ γ និងបានប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តីបទទ្វេធា ដើម្បីសំរាយអោយងាយ។
ដោយប្រើផលគុណស្កាលែនៃវ៉ិចទ័រ
ដោយប្រើវិធីគណនារករង្វាស់វ៉ិចទ័រតាមរយៈផលគុណស្កាលែនៃវ៉ិចទ័រ យើងបានបំណកស្រាយទ្រឹស្តីកូស៊ីនុសបង្ហាញដូចខាងក្រោម
ទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុសចំពោះត្រីកោណសមបាទ
ពេល a = b មានន័យថាត្រីកោណ ABC ជាត្រីកោណសមបាត ដែលមានរង្វាស់ជ្រុងពីរមានប្រវែងស្មើគ្នា។ នោះ ។ គេបាន
អនុវត្ត
តាង a,b,c ជា​ប្រវែង​ជ្រុង និង A,B,C ជា​មុំ​នៃ​ត្រីកោណ​ ABC តាង S ជា​ក្រឡា​ផ្ទៃ​នៃ​ត្រីកោណ ABC។ ចូរ​ស្រាយ​បញ្ជាក់​ថា
ដំណោះស្រាយ
តាមទ្រឹស្តីបទស៊ីនុស ក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC កំនត់ដោយ
ដោយអនុវត្តទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស យើងបាន
ដូចគ្នាដែរ
ដូច្នេះយើងបាន
ភូមិត្រពាំងមន្ត្រី
ភូមិត្រពាំងមន្ត្រី គឺជាភូមិមួយស្ថិតនៅក្នុងឃុំសំរោងក្រោម​ ស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត និង​ស្ថិតនៅជាប់នឹងភូមិក្រាំងដូង ហើយភូមិនេះមានចំនួនប្រជាជនសរុប 1035នាក់ ស្រី 625នាក់ ប្រុស 410នាក់។ គ្រួសាររបស់ប្រជាជននៅក្នុងភូមិមានចំនួន 222 នាក់ ​*ប្រជាជនដែលមានអាយុចាប់ពី18ឆ្នាំ ឡើងមានចំនួន661 -ប្រុសមានចំនួន330នាក់ ស្រីមានចំនួន331នាក់*ប្រជាជនដែលមានអាយុចាប់ពី14ឆ្នាំឡើងមានចំនួន26នាក់ -ប្រុសមានចំនួន15នាក់ -ស្រីមានចំនួន11នាក់*ប្រជាជនដែលមានអាយុចាប់ពី15ឆ្នាំឡើងមានចំនួន17នាក់-ប្រុសមានចំនួន10នាក់-ស្រីមានចំនួន7នាក់*ប្រជាជនដែលមានអាយុចាប់ពី 16 ឡើងមានចំនួន30នាក់ -ប្រុសមានចំនួន13នាក់ -ស្រីមានចំនួន13នាក់*ប្រជាជនដែលមានអាយុចាប់ពី 17ឆ្នាំឡើងមានចំនួន27នាក់ -ប្រុសមានចំនួន 10 នាក់ -ស្រីមានចំនួន 17នាក់អាយុនិងចំនួនប្រជាជនទាំងអស់នេះត្រូវបានគេធ្វើការបូកសរុបនៅក្នុងឆ្នាំ 2010-2011។*ផ្ទះរបស់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងភូមិមានចំនួន 200 ខ្នង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិត្រពាំងមន្ត្រី
តេជមហាល់
វិមាន តេជមហាល់ ( ទូទៅ ; ताज महल, ពី Persian/, ពី​អារ៉ាប់​សុទ្ធ, "មកុដនៃវិមាន", ; ផងដែរ "តេជ" ) គឺ​ជាចេតិយធ្វើ​ពី​ថ្មម៉ាប​ស ស្ថិត​នៅ អាក្រាស ភាគឧត្តរ​ប្រទេសឥណ្ឌា។ ចេតិយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​ដោយ​អធិរាជ​មូខាល់ (Mughal emperor) សាស់ ចាហាន់ (Shah Jahan) ទុក​ជា​ការ​ឧទ្ទិស​ដល់​ភរិយា​ទី​បី​របស់​គាត់ គឺ មូមតះ ម៉ាហាល់ (Mumtaz Mahal) ។ វិមាន តេជមហាល់ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា​ជា "រតនភណ្ឌ​នៃ​សិល្បៈ​មូស្លីម​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា និង​ជា​បេតិកភណ្ឌ​ពិភព​លោក​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​សរសើរ​មិន​ដាច់​ពី​មាត់"។
តេជមហាល់ ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា​ឧទាហរណ៍​ដ៏​ប្រសើរ​មួយ​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​មូខាល់ (Mughal architecture) ដោយ​សារ​មាន​ការ​ផ្សំ​ចូល​គ្នា​ពី​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​ដទៃ​ទៀត​ដូច​ជា៖ អ៊ីស្លាម, ភើសៀន, អូតូម៉ាន ទួរគី និង​ឥណ្ឌា។
ការ​ចម្លង
មាន​ស្ថាបត្យកម្ម​មួយ​ចំនួន​បាន​ចម្លង​យក​គំរូ​ពី​វិមាន Taj Mahal មាន​ដូច​ជា៖ Taj Mahal Bangladesh, Bibi Ka Maqbara នៅ Aurangabad, Maharashtra, Trump Taj Mahal នៅ Atlantic City, NJ និង Tripoli Shrine Temple នៅ Milwaukee, Wisconsin ។
ឡាហ្គូន
ឡាហ្គូន (ឬ ខ្ពប​សមុទ្រ) ជាបឹងទឹកប្រៃ​ រាក់ ដែលខណ្ឌចែកពីសមុទ្រដោយ ឆ្នេរខ្សាច់ ល្បាប់ រឺផ្កាថ្ម។
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី៦៖ការលេងស្កាភ្នាល់យ៉ាងធំ
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
ភាគទី៦
ខេត្តបាសាក់
Hậu Giang became Cần Thơ Province during/after 1975. Cần Thơ was the capital of Cần Thơ Province. It is located in the Mekong Delta of southern Vietnam. In late 2004, Cần Thơ and some surrounding cities became Cần Thơ Municipality (Thành Phố Cần Thơ). The remainder of Cần Thơ Province (old) became Hậu Giang Province (new).
ហិនរី វីលសុន
thumb|right|ហិនរី វីលសុន ហិនរី វីលសុន (Henry Wilson) ជាកាពីតែន​នាវាប្រេសនីយ៍ឈ្មោះ Antelope របស់ក្រុមហ៊ុនបូព៌ាឥណ្ឌារបស់អង់គ្លេស (British East India Company) ដែលបានខូច​នៅក្បែរ​តំបន់​អ៊ូឡុង ជិត​កោះខូរ៉ ប្រទេសប៉ាឡាវ នៅឆ្នាំ ១៧៨៣។ វីលសុន​ជាអ្នកដែលមានទំនាក់ទំនង​ស្និទស្នាលជាមួយ​អ្នកប៉ាឡាវ​ដំបូងគេបង្អស់។
ខេត្តបាសាក់
Vị Thanh is the capital of Hậu Giang Province. It has an industrial zone of 880,000 m² (217 acres). There are roads, National Highway 61 (which leads to National Highway 1 which leads to Cần Thơ Municipality on the Hau River which leads to Ho Chi Minh City), and water connections by canal and river to the Hau River.
Administrative divisions
The province comprises one city (Vị Thanh, the provincial capital), one town (Ngã Bảy), and five districts:
អាតុល
អាតុល ជា​កងផ្កាថ្ម​ដែលរុំព័ទ្ធ​ឡាហ្គូន​មួយទាំងស្រុង​ឬដោយផ្នែក។ អាតុល​ក៏ជាប្រភេទ​កោះ​មួយដែរ។
របាយ
អាតុល​ច្រើនមាននៅ​សមុទ្រនិង​មហាសមុទ្រ​ក្នុងតំបន់ត្រូពិច​និងអនុត្រូពិច។ នេះបណ្ដាលមកពី​នៅតាមតំបន់នោះ​ទឹកមាន​កំដៅក្ដៅល្មម អនុគ្រោះ​​ដល់ការដុះលូតលាស់​​របស់ផ្កាថ្មដែលបង្កើត​បានជា​ទីទួល។ អាតុល​ភាគច្រើន​មាននៅ​មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (ជាពិសេស​ផ្ដុំគ្នានៅ​កំរងកោះទូអាមុទូ កំរងកោះខារ៉ូលីន កំរងកោះម៉ាស្សល កំរងកោះខូរ៉លស៊ី និង នៅតាម​ក្រុមកោះគីរីបាទី ទូវ៉ាលូ និង តូកេឡាវ) និងនៅ​មហាសមុទ្រឥណ្ឌា (កំរងកោះម៉ាល់ឌីវ កំរងកោះឡាក់កាឌីវ កំរងកោះឆាហ្គោស ជាដើម)។ នៅ​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក​​មិនសូវមាន​ក្រុមអាតុល​ធំៗទេ លើកលែងតែ​អាតុល​ទាំង៨ ដែលនៅ​ខាងកើត​ប្រទេស​នីការ៉ាហ្គ័រ។
កំណកំណើត
ពាក្យអាតុល​ត្រូវបានហៅដំបូង​​ដោយធម្មជាតិវិទូ​អង់គ្លេស​ឆាល ដាវីន។ ដាវីន បានពន្យល់ពី​កំណកំណើត​​អាតុល​​ផ្កាថ្ម​នៅ​ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បួង​(ឆ្នាំ១៨៤២) បន្ទាប់ពី​ធ្វើការសង្កេត​និងសិក្សា​រយៈពេល៥ឆ្នាំ​(១៨៣១-១៨៣៦)។ លោកបាន​ពន្យល់ថា​ភ្នំភ្លើងខ្ពស់ៗ​សឹករិចរិល​ក្លាយជាទួលកោះ រួចចុងក្រោយក្លាយ​ជាអាតុល។ ផ្កាថ្ម​​ដែលនៅព័ទ្ធ​ជុំវិញ​កោះភ្នំភ្លើង​នៅតំបន់ត្រូពិច ដុះលូតលាស់​ទៅលើ ព្រមពេល​ដែលកោះសឹក​(លិចចូលទៅក្នុងសមុទ្រ) ក្លាយទៅ​ជាទួលកោះ។ ក្រោយមក​ផ្កាថ្មនៅតាម​ជាយ​ជុំវិញបន្តដុះ​លូតលាស់ ខណៈ​ផ្នែកខាងក្នុង​ស្រុតចុះ​បន្តិចម្ដងៗ​ក្លាយជា​ឡាហ្គូន ព្រោះ​ផ្នែកខាងក្នុង​មិនអនុគ្រោះ​ដល់ស្លែ​និងផ្កាថ្មដុះ។ នៅពេលមួយ​ដែលផ្នែកខាងក្នុង​ស្រុតចុះទាប​ជាងផ្ទៃសមុទ្រ មានតែ​ផ្នែកជុំវិញប៉ុណ្ណោះ​ដែលនៅសល់ ក្លាយជាអាតុល។
រឿង ត្មាតបោកដំរីស
កាលពីព្រេងនាយ មានស្ដេចត្មាតមួយ មានពួកពលបរិវារជាច្រើនអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃភ្នំ។ យប់មួយស្ដេចត្មាតនោះ ដេកទៅយល់សប្ដិឃើញថា បានចាប់ស្ដេចដំរីស ។ ពួកសេនារេហ៏ពលក៏ហើរសំដៅទៅលំនៅស្ដេចដំរីសនោះ ដល់ហើយក៏ស្រែកហៅស្ដេចដំរីសថា បងដំរី! ម្ចាស់យើង ឱ្យហៅបងដំរីឯងទៅឯលំនៅយើងយ៉ាងឆាប់ ដោយម្ចាស់ យើងយល់សប្ដិថា “បានស៊ីសាច់បងដំរីឯង”។ ដំរីឮដូច្នោះ ក៏ភ័យញ័រឥតឧបមា យំបណ្ដើរ លាប្រពន្ឋកូន និងពលសេនា បណ្ដើរ ដើម្បីទៅតាមពលត្មាតតាមបញ្ជារបស់ស្ដេចត្មាត។ លុះមកដល់កណ្ដាលផ្លូវ បានជួបនឹងសុភាទន្សាយៗក៏សួរទៅ ស្ដេចដំរីថា “យើ ! បងដំរីទៅណាមកណា ក៏រលះរលាំង ថែមទាំយំសស្រាក់យ៉ាងនេះ?” ដំរីឆ្លើយថា “ឱ បងសុភាអើយ ! ស្ដេចត្មាតគេយល់សប្ដិឃើញថា បានស៊ីសាច់ខ្ញុំ ឥឡូវនេះខ្ញុំទៅឱ្យគេស៊ីខ្ញុំហើយ”។ ទន្សាយឆ្លើយថា “យើ ! បងដំរី រូបប៉ុនបងឯងម្ដេចសុខចិត្ដ ទៅឱ្យអាសត្វត្មាតស៊ីទទេៗយ៉ាងនេះ ចាំខ្ញុំជួយដោះទុក្ខបងឯងឱ្យរួចរស់បាន”។ ស្ដេចដំរីបានឮដូច្នោះ មានចិត្ដត្រេកអរណាស់ ក៏ហៅទន្សាយឡើងជិះលើខ្នងដើរសំដៅទៅលំនៅស្ដេចត្មាត។ លុះឃើញដំរីដើរមក ដល់ហើយ ស្ដេចត្មាតអរញញឹមញញែម រួចនិយាយទៅកាន់ដំរីថា “អឺ ! បងដំរីមកដល់ហើយ យើងត្រូវស៊ីបងឯងក្នុងថ្ងៃនេះ ព្រោះយើងយល់សប្ដិឃើញថា បានស៊ីសាច់បងឯង”។ នៅពេលដែលដំរីជួបនឹងស្ដេចត្មាតនោះ ទន្សាយធ្វើពុតជាដេកលក់លើខ្នងដំរី។ ស្ដេចត្មាតក៏ស្រែកទៅកាន់ទន្សាយថា “នែ ! បងសុភា ម៉េចមកដេកលក់លើខ្នងដំរីដូច្នេះ? ចុះចេញឱ្យឆាប់ យើងនឹងស៊ីដំរីឥឡូវនេះ”។ ទន្សាយឆ្លើយថា “ឈប់ៗ កុំអាលសិន! បងនិយាយជាមួយដំរីដូចម្ដេចខ្លះ អម្បាញ់មិញយើងមិនបានស្ដាប់ ព្រោះរវល់តែងងុយពេក” ស្ដេចត្មាតឆ្លើយថា “យើងយល់សប្ដិឃើញថា បានស៊ីសាច់ដំរីស”។ ទន្សាយថា “អឺ! មែនហើយអម្បាញ់មិញ ខ្ញុំដេកលក់មួយភាំងទៅយល់សប្ដិថា “បានស្រលាញ់ប្រពន្ឋ ស្ដេចត្មាតឯង”។ ស្ដេចត្មាតឆ្លើយថា “យើ បងសុភា ! យើងមិនត្រូវការឱ្យប្រពន្ឋយើងទៅបងសុភាឯងទេ” ។ ទន្សាយថា “បើបងឯងមិនឱ្យ ការយល់សប្ដិរបស់បងត្មាតឯងក៏ឥតបានការអ្វីដែរ ដំរីក៏ខ្ញុំមិនឱ្យបងត្មាតឯងស៊ីដូចគ្នា”។ ត្មាតក៏ ខានបានស៊ីសាច់ដំរី ដោយចាញ់កលឧបាយសុភាទន្សាយ។ ដំរីក៏វិលទៅលំនៅខ្លួនវិញទៅ ។ ទន្សាយក៏បោលចូលព្រៃ ទៅបាត់ដែរ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
រឿង ទន្សាយជាប់គូថនិងគល់ត្រាច
ថ្ងៃមួយទន្សាយស្វែងរកចំណីអាហារ បានប្រទះគល់ត្រាចមួយដែលគេទើបនឹងកាប់ថ្មីៗ មានជ័រកកស្អិតតតាត់ ទន្សាយលោតផ្លោតអង្គុយពីលើជ័រ ជាប់គូទនឹងជើងរើពុំរួច នៅនិងថ្កល់លើគល់ត្រាចនោះ។ ជួនពេលនោះ មានកូនដំរី មួយវាដើរទៅរកទឹកផឹកនៅក្នុងត្រញំង ក្បែរគល់ត្រាចនោះ ដែលជាកន្លែងវាផឹករៀងរាល់ថ្ងៃ។ ទន្សាយមានប្រាជ្ញា ក៏និយាយបន្លាចថា “នែ ! អាកូនដំរីកុំមកផឹកទឹករបស់អញ ទឹកនេះព្រះឥន្ទ្រលោក ឱ្យអញមកចាំយាមទេ”។ ឯកូនដំរី ខ្លាចមិនហ៊ានផឹកក៏ត្រលប់ទៅប្រាប់មេវាថា “ម៉ែអើយ! ខ្ញុំទៅផឹកទឹកត្រញំង នោះស្រាប់តែឃើញសត្វអីមួយអង្កុយ លើគល់ឈើ វាដេញខ្ញុំមិនឱ្យផឹកទឹកត្រញំងនោះ វាថាវាជាអ្នកបំរើរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ខ្ញុំស្រែកទឹកណាស់ម៉ែ!” មេដំរីឮ កូនប្រាប់ដូច្នោះនឹកខឹង ក៏នាំកូនត្រឡប់មកត្រញំងទឹកវិញ ឃើញទន្សាយ អង្គុយលើគល់ឈើក៏ស្រែកគំរាម ឡើងថា “ យើ ! អាសត្វទន្សាយច្រមក់ចិត្ដអាក្រក់មកពីណា អង្គុយច្រងក់លើគល់ឈើនេះ?” ឯងមានអំណាចអីមកហាមប្រាម មិនឱ្យកូនអញចុះផឹកទឹកនេះ អញជាន់អាឯងខ្ទេចក្បាលឥឡូវ”។ ទន្សាយឆ្លើយឡើងថា “យើ បើស្បោងធំហងឯងហ៊ាន មកស្ដីឱ្យអញ ទឹកត្រញំងនេះ ព្រះឥន្ទ្រលោកប្រើអញឱ្យមកចាំយាមបានជាអញហ៊ានហាម”។ ដំរីខឹងទន្សាយជេរដូច្នោះ ក៏ស្ទុះភ្លែតទៅបួងខ្លួនទន្សាយជាប់ ភើចចេញពីគល់ត្រាច ប្រាថ្នានឹងបោកសម្លាប់ ទន្សាយភ័យណាស់ក៏ស្រែកថា “បើហងឯងបោកអញសម្លាប់ កុំបោកទៅក្រោមអញមិន ស្លាប់ទេ គ្រវែងទៅលើវិញ ទើបអញស្លាប់”។ ដំរីខ្វះប្រាជ្ញា ឮទន្សាយថាដូច្នេះ ក៏គ្រវែងទន្សាយទៅលើ។ ឯទន្សាយ កាលបានធ្លាក់ដល់ដីក៏បោលប្រូចចូលព្រៃបាត់ទៅ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំនួនបឋម
ចំនួន​បឋម គឺ​ជា​​ចំនួន​គត់​ធម្មជាតិ​ធំ​ជាងមួយ ហើយ​មាន​តួ​ចែក​តែ​ពីរ​គត់​គឺ 1 និង​ខ្លួន​ឯង​។ ឧទាហរណ៍ 7 មាន​តួចែក​តែ​ពីរ​គត់​ 1 និង 7​។ ដូច​នេះ 7 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​។ =និយម​ន័យ​ និង​ឧទាហរណ៍=
ចំនួន​គត់​ធម្មជាតិ 1, 2, 3, 4, 5, ... គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​​ កាលណា​វា​ធំ​ជាង​មួយ ហើយ​មាន​តួចែក​តែ​ពីរ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ គឺ 1 និង​ខ្លួន​ឯង​។ ចំនួន​គត់​ធម្មជាតិ​ធំ​ជាង​មួយ ដែល​មិន​មែន​ជាង​ចំនួន​បឋម គេ​ហៅ​ថា ចំនួន​មិន​បឋម​។ ចាប់​ពី​លេខ 1 ដល់​លេខ 6 លេខ 2, 3, 5 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម។ ចំណែក​ឯលេខ 1, 4, និង​លេខ​6 មិន​មែន​ជា​ចំនួន​បឋម​ឡើយ​។ គេ​ក៏​បាន​ចាត់​ទុក​លេខ 1 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​ផងដែរ​​​។​ ការ​បកស្រាយ​គឺ 2 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋមព្រោះ​​តួ​ចែក​របស់​វាគឺ 1 និង​ខ្លួន​។ បន្ទាប់​មក 3 ក៏​ជា​ចំនួន​បឋម​ដែរ ព្រោះ​ 3 ចែក​ដាច់​នឹង 1 និង​ 3។ ប៉ុន្តែ 3 ចែក​នឹង​ 2 សំណល់​សល់​ 1។ ទោះ​ជា​ 3 ជា​ចំនួន​បឋម​ក៏​ដោយ ប៉ុន្តែ​ 4 ជា​ចំនួន​មិន​បឋម​។ ដោយ​សារ​ 2 និង​​ចំនួន​មួយ​ទៀត​ (​បន្ថែម​ទៅ​លើ 1 និង 4) ដែល​ 4 ចែក​ដាច់​នឹង 2៖ 4 = 2·2 បន្ទាប់​មកទៀត 5 គឺ​ជា​ចំនួន​បឋម​។ 5 ចែក​មិន​ដាច់​នឹង 2, 3 4 ឡើយ​។ 6 ជា​លេខ​ចែក​ដាច់​នឹង 2 និង 3។ ដោយ៖ 6 = 2·3 ដូច​នេះ 6 មិន​មែន​ជា​ចំនួន​បឋម​។
ខូប្រា
ផលិតកម្ម
គេផលិតខូប្រា ដោយបកសំបកដូង វាយបំបែកសំបកវា រួចហាលសំងួតនឹងពន្លឺថ្ងៃ។ ខូប្រា​ជាទូទៅ​ផលិតនៅ​តាមចំការដូងធំៗ នៅតាមអាស៊ីខាងត្បួង និងបណ្ដាកោះហ្វីលីពីន ប៉ាពួញូហ្គីនេ កំរងកោះសូឡូម៉ុន និង វ៉ានូអាទូ។ ចំការដូងខូប្រា​ច្រើនដាំដើមដូង​ចំងាយ​៩ម៉ែត្រពីគ្នា ហេតុនេះ១ហិចតា គេដាំបានតែ១០០ទៅ១៦០ដើម ប៉ុណ្ណោះ។ ដើមដូង១ដើម​ជាមធ្យម​ផ្ដល់ផល​ពី៥០ទៅ៨០ផ្លែ​ក្នុងមួយឆ្នាំ។ នៅវ៉ានូអាទូ​គេអាយលក់បាន ០,២ដុល្លាអាមេរិច​ក្នុង១គីឡូក្រាម (មួយគីឡូក្រាមមាន៨ផ្លែ) ដែលអាចអោយគេរកបាន​ប្រហែល ១៦០០ដុល្លា​ក្នុងមួយហិចតា។
បំរើបំរាស់
តាមរបៀបប្រពៃណី គេកោស​ឬកិន​ខូប្រា​រួច​រំងាស់​ក្នុងទឹក​ដើម្បី​ចំរាញ់​យក់​ប្រេងដូង។ ខូប្រា​៧០%ត្រូវ​គេប្រើសំរាប់​ផលិតប្រេងដូង ហើយ៣០%ទៀត​​សំរាប់ផលិត​ផលិតផល​បន្ទាប់បន្សំ ដូចជានំខូប្រាជាដើម។
ខូប្រា​ក៏ត្រូវបាន​ប្រើជា​ចំនីសត្វពាហនៈ​មានសេះ​និងគោជាដើម។ ដោយសារវាមានប្រេងច្រើន សត្វទាំងនោះច្រើនតែធាត់ទ្រលុក។
ខូប្រា​ត្រូវគេចាត់ទុក​ជាផលិតផល​មានគ្រោះថ្នាក់ ព្រោះវាជារបស់​ឆាប់ឆាបភ្លើង។ គេហាម​មិនអោយ​យកខូប្រាតាមខ្លួន​ពេល​ធ្វើដំនើរតាម​យន្តហោះ ដោយគ្មានការអនុញ្ញាតិ​ត្រឹមត្រូវ​ពី​អាជ្ញាធម៌​មានសមត្ថកិច្ចទេ។
ចក្ខុវិញ្ញាណនៃអ្នកការសែត
ចក្ខុវិញ្ញាណនៃអ្នកការសែត គឺជាការអនុវដ្តន៍នៃការរៀបចំយុទ្ទសាស្រ្តនៃពាក្យដើម្បីផ្សព្វផ្សាយព័តមាន។
វិស្វកម្ម
វិស្វកម្ម​ជា​មុខ​វិជ្ជា​សិក្សា សិល្បៈ សមត្ថភាព និង វិជ្ជាជីវៈ​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ចំនេះ​ដឹង​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ គណិត​វិទ្យា សេដ្ឋកិច្ច សង្គម​កិច្ច និង ការ​អនុវត្ត​ជាក់​ស្ដែង​ដើម្បី​​គ្រោង និង​បង្កើត​សំនង់ ម៉ាស៊ីន សំភារៈ ប្រព័ន្ធ រូប​ធាតុ និង​ស្វ័យ​ប្រវត្តិកម្ម​ដែល​គាំ​ទ្រ​ការ​រស់​នៅ​របស់​មនុស្ស​​ប្រកប​ដោយ​សុវត្ថិភាព។
វិស្វករ​ជា​អ្នក​មាន​ចំនេះ​ដឹង និង ប្រើ​ប្រាស់​វិស្វកម្ម​នេះ​ក្នុង​អាជីព​របស់​ខ្លួន​ដែល​អាច​បែង​ចែក​ជា​តួនាទី​និង​ឋានៈ​​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា។ ការ​សិក្សា​ផ្នែក​វិស្វកម្ម​អាច​ចែក​ចេញ​ជា​ជំនាញ​តូចៗ​​ជា​ច្រើន​ទៀត​ អាស្រ័យ​ទៅ​តាម​ការ​អនុវត្ត និង វិស័យ​បច្ចេក​វិទ្យា​ពិសេសៗ។
ប្រវត្តិ
​មូលដ្ឋាន​នៃ​ពាក្យ​វិស្វកម្ម កើត​មាន​​តាំង​ពី​សម័យ​បុរាណ​នៅ​ពេល​ដែល​មនុស្ស​អាច​បង្កើត​ម៉ាស៊ីន​ងាយ​​ដូច​ជា រ៉ក ដៃ​ឃ្នាស់ និង កង់។ របក​គំហើញ​ទាំង​នេះ បង្ហាញ​ពី​និយមន័យ​បច្ចុប្បន្ន​នៃ​ពាក្យ​វិស្វកម្ម​ក្នុង​ការ​កែច្នៃ​គោលការណ៍​នៃ​ទ្រឹស្ដី​មេកានិច​ដើម្បី​បង្កើត​ឧបករណ៍ និង សំភារៈ​​ថ្មីៗ​សំរាប់​ជួយ​ការងារ​មនុស្ស។
បច្ចុប្បន្ន វិស្វកម្ម​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​វិស្វករ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៣២៥ សំដៅ​លើ​​អ្នកសាង​សង់​ម៉ាស៊ីន​ក្នុង​វិស័យ​យោធា។ ម៉ាស៊ីន​មាន​អត្ថន័យ​ដើម​ត្រឹមតែ​ជា​ម៉ាស៊ីន​យោធា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រភព​ពីភាសា​ឡាតាំង "ingenium" (c. 1250) មាន​ន័យ​ថា «​innate quality, especially mental power, hence a clever invention»។
មែកធាង​នៃ​វិស្វកម្ម
វិស្វកម្ម​ ជា​មុខ​វិជ្ជា​មួយ​ដែល​ធំធេង ហើយ​ត្រូវ​បាន​បំបែក​ជា​​ជំនាញ​តូចៗ​ថែម​ទៀត​​ ដោយ​យោង​ទៅ​តាម​វិស័យ​នៃ​ការ​អនុវត្ត។ ទោះ​បី​វិស្វករ​ត្រូវ​បាន​​បង្វឹក​ឱយ​មាន​ចំនេះ​ដឹង​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​តែ​មួយ​យ៉ាង​ច្បាស់​លាស់​ក៏​ដោយ ​វិស្វករ​នោះ​អាច​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ការ​​ក្នុង​វិស័យ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ដោយតំរូវ​ទៅ តាម​លក្ខខ័ណ្ឌ​ការងារ។ មែក​ធាង​បួន​ធំៗ​នៃ​វិស្វកម្ម​មាន​ដូច​ខាង​ក្រោម៖
ជំនាញ​ថ្មីៗ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​​ដោយ​រួម​ផ្សំ​ជាមួយ​វិស័យ​មូលដ្ឋាន​ខាង​លើ​នេះ។ គេ​មិន​អាច​កំនត់​​ថា​មុខ​វិជ្ជា​ថ្មី​ជា​មែក​ធាង​វិស្វកម្ម​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​មែក​ធាង​ដើម ឬ ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​បាន​ឡើយ​ដោយ​សារ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​សាកល​វិទ្យាល័យ​ជាច្រើន​ចាប់​ផ្ដើម​បើក​មហា​វិទ្យាល័យ​របស់​ខ្លួន​ដែល​ផ្ដោត​ និង ពង្រីក​​ខ្លឹម​សារ​របស់​ខ្លួន​ឱយ​កាន់​តែ​ទូលាយ។ ជំនាញ​ទាំង​នេះ​​តំរូវ​ឱយ​មាន​ការ​សិក្សា​​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​​ទ្រឹស្ដី​វិទ្យាសាស្ត្រ​ទៅ​ក្នុង​វិស័យ​របស់​ខ្លួន ដូច​ជា​​មុខ​វិជ្ជា​ រូបវិទ្យា គីមីវិទ្យា និង គណិត​វិទ្យា។
វិធីសាស្ត្រ
វិស្វករ​ប្រើ​ចំនេះ​ដឹង​គណិត​វិទ្យា និង វិទ្យាសាស្ត្រ​​ដូច​ជា​រូបវិទ្យា​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា ឬ បង្កើន​គុណភាព to the status quo។ មក​ទល់​បច្ចុប្បន្ន វិស្វករ​ត្រូវ​មាន​ចំនេះ​ដឹង​​អំពី​វិទ្យាសាស្ត្រ​មូលដ្ឋាន​នីមួយៗ​ដែល​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​គំរោង​​របស់​ខ្លួន។ ដូច្នោះ​ ពួក​គេ​អាច​ត្រូវ​សិក្សា​ចំនេះ​ដឹង​ថ្មីៗ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ក្នុង​ជីវិត​អាជីព​របស់​ពួក​គេ។ បើ​សិន​ជំរើស​មាន​ច្រើន វិស្វករ​​វាយ​តំលៃ​​ជំរើស​នីមួួយៗ និង រើស​យក​ដំនោះស្រាយ​ណា​ដែល​សម​ស្រប​ទៅ​នឹង​បញ្ហា។
វិស្វករ​មាន​ភារៈ​សំខាន់​ និង​ ដោយ​ឡែក​ ​ក្នុង​ការ​កំនត់ ស្វែង​យល់ និង បក​ស្រាយ​​​ឧបសគ្គ​ដើម្បីបាន​លទ្ធផលដោយ​ជោគជ័យ។ ​ការ​កសាង​ផលិតផល​ដែល​​ជោគជ័យ​តាម​លក្ខណៈ​បច្ចេកទេស​មិន​គ្រប់​គ្រាន់​ទេ ផលិតផល​នោះ​​ត្រូវតែ​បំពេញ​តាម​តម្រូវការ​​ខាង​មុខ​បន្ថែម​ទៀត។ ឧបសគ្គ​មាន​ដូច​ជា​ធនធាន​​ដែល​មាន​កំរិត ដែន​កំនត់​​ផ្នែក​សំភារៈ ស្មារតី​ និង បច្ចេក​ទេស ភាព​បត់​បែន​ដែល​អនុញ្ញាតិ​ឱយ​មាន​ការ​កែ​ប្រែ​នៅ​ថ្ងៃ​មុខ និង ការ​បន្ថែម​មុខ​ងារ​ផ្សេង​ទៀត និង កត្តា​ផ្សេងៗ​ដូច​ជា​​តំរូវ​ការ​​លើ​ចំនាយ សុវត្ថិភាព ទីផ្សា ផលិតភាព និង សេវាកម្ម។ តាម​រយៈ​ការ​យល់​ដឹង​ពី​ឧបសគ្គ​នៃ​ផលិតផល វិស្វករ​អាច​កំនត់​សមត្ថភាព​របស់​ផលិតផល​ ឬ ប្រព័ន្ធ​មួយ​ដោយ​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​​ក្នុងការ​ផលិត​ និង ប្រតិបត្តិការ​។
ការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា
វិស្វករ​ប្រើ​ប្រាស់​ចំនេះ​ដឹង​អំពី​វិទ្យាសាស្ត្រ គណិតសាស្ត្រ តក្ក​វិទ្យា សេដ្ឋកិច្ច និង បទពិសោធន៍សមស្រប ឬ ភាព​ឈ្លាសវៃ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​ដំនោះស្រាយ​សមរម្យ។ ការ​បង្កើត​ទំរង់​គណិតវិទ្យា (mathematical model) ដែលសមស្រប​ទៅ​នឹង​​ចំនោទ​មួយ អនុញ្ញាតិ​ឱយ​ពួក​គេ​វិភាគ (ពេល​ខ្លះ​បាន​ដោយ​ជាក់​លាក់) និង សាកល្បង​ដំនោះស្រាយ​នានា​ដែល​អាច​មាន​សក្ដានុពល។ ដំនោះ​ស្រាយ​សមហេតុ​ផល​ជា​ច្រើន​មាន​ស្រាប់​ជា​ធម្មតា ដូច្នោះ​វិស្វករ​ត្រូវ​វាយ​តំលៃ​លើ​ជំរើស​ផ្សេងៗ​តាម​គុណ​ប្រយោជន៍ និង ការ​ទាម​ទារ​របស់​ពួក​គេ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ប្រមូល​ទិន្នន័យ​អំពី​ប៉ាតង់​ជា​ច្រើន​ Genrich Altshuller បាន​ស្នើ​ថា ឧបសគ្គ​នានា​គឺ​ជា​បេះដូង​នៃ low-level engineering designs, ឯ​នៅ​កំរិត​ខ្ពស់ design ដែល​ល្អ​បំផុត​គឺ​មួយ​ណា​ដែល​បំបាត់​ភាព​ខ្វែង​គំនិត​នៃ​ចំនោទ​បញ្ហា។
ការ​ប្រើ​ប្រាស់​​កុំព្យូទ័រ
ទន្ទឹម​នឹង​ការ​​ស្រាវជ្រាវ​លើ​វិស័យ​វិទ្យាសាស្ត្រ​និង​បច្ចេក​វិទ្យា កំុព្យូទ័រ និង កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ​​ មាន​មុខ​ងារ​កាន់​តែ​ចាំ​បាច់​ជា​លំដាប់។ ដូច​ជា​កម្មវិធី​ជំនួយ​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពាណិជ្ជកម្ម កម្មវិធី​ដោយ​ឡែក​សំរាប់​វិស្វកម្ម​ក៏​មាន​ច្រើន​គួរ​សម​ដែរ។ គេ​អាច​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​សំរាប់សាង​គំរូ​​នៃ​ដំនើរការ​មូលដ្ឋាន និង​ដោះ​ស្រាយ​ដោយ​​វិធីសាស្ត្រ​ numerical methods។ ឧបករណ៍​ដែល​ប្រើប្រាស់​ជា​ទូទៅ​ក្នុង​ការងារ​នេះ​គឺ computer-aided design (CAD) software​ ដូចជា Autodesk Inventor, DSS SolidWorks, or Pro Engineer ដែល​អាច​អោយ​វិស្វករ​បង្កើត​​រូប​គំរូ​ក្នុង​លំហរ គំនូរ​បច្ចេក​ទេស​ក្នុង​ប្លង់ និង ដ្យាក្រាម​​ទំនាក់​ទំនង​​ក្នុង​គំរោង​ designs។ CAD និង digital mockup (DMU) និង CAE ដូច​ជា finite element method/analysis ឬ analytic element method អនុញ្ញាតិ​អោយ​វិស្វករ បង្កើត​​​សំនង់​គំរូ​ដែល​អាច​វិភាគ​បាន​ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​​បង្កើត​ផលិតផល​សាកល្បង​ពិត​ប្រាកដ​ (physical prototype) ក្នុង​តំលៃ​ខ្ពស់ និង រយៈពេល​វែង។
គំរូ និង ធាតុ​​ទាំង​នេះ​អនុញ្ញាតិ​អោយ​សិក្សា​ផ្ទៀង​ផ្ទាត់​ពី​ចំនុច​ខ្សោយ វាយ​តំលៃ​គ្រឿង​បង្គុំ សិក្សា​​ការ​ប្រើ​ប្រាស់ និង វិភាគ​លក្ខណៈ​ស្តាទិច និង ឌីណាមិច ​របស់​ប្រព័ន្ធ​ដូច​ជា stress, សីតុណ្ហភាព, បន្សាយ​អេឡិច​ត្រូ​ម៉ាញេទិច, ចរន្ត និង តង់ស្យុង​​អគ្គិសនី, digital logic level, លំហូរ​សន្ទនីយ៍ (fluid flow), និង ស៊ីនេមាទិច។ សំរង់​ព័ត៌មាន​ និង ការចែកចាយ​ទិន្នន័យ​ទាំង​អស់​នេះ​ត្រូវ​បាន​​ចាត់​ចែង​ជា​ទូ​ទៅ​ដោយ product data management software ។ ឧបករណ៍​ (tools) ផ្សេងៗ​ទៀត​មាន​​ប្រើ​ប្រាស់​សំរាប់​​ការងារ​​បច្ចេកទេស​ជាក់​លាក់​ដូចជា CAM (computer-aided manufacturing) សំរាប់​​រាយ​បញ្ជា​ម៉ាស៊ីន CNC, manufacturing process management software សំរាប់​ការ​ងារ​ផលិតកម្ម, EDA ( ?...) សំរាប់​វិស្វករ​​អេឡិចត្រូនិច​ក្នុង​ការ​ផលិត​ PCB (printed circuit board) និង ដ្យាក្រាម​សៀគ្វី​អគ្គិសនី, MRO សំរាប់​ការ​គ្រប់​គ្រង​តំហែទាំ, និង AEC សំរាប់​វិស្វកម្ម​ស៊ីវិល។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​​កន្លង​មក​នេះ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ​សំរាប់​គាំ​ទ្រ​ការ​បង្កើត​ផលិតផល​ត្រូវ​បានកំនត់​​​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ថា product life cycle managemnet (PLM)
តួនាទី​ក្នុង​សង្គម
Original text still needs citations
វិទ្យាសាស្ត្រ
"អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​សិក្សា​អំពី​ពិភពលោក​ដែល​មាន​ស្រាប់ វិស្វករ​បង្កើត​ពិភព​លោក​ដែល​មិន​ធ្លាប់​មាន​"
- Theodore von Kármán
អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ជួន​អាច​​ត្រូវ​បំពេញ​ភារកិច្ច​ផ្នែក​វិស្វកម្ម​ផង​ដែរ​ ដូច​ជា​ design សំភារៈ​ពិសោធន៍ និង សង់ prototypes។ ដូច​គ្នា​ដែរ​ កំលុង​ពេល​អភិវឌ្ឍ​បច្ចេកវិទ្យា វិស្វករ​​ជួន​កាល​កំពុង​តែ​ស្រាវជ្រាវ​បាតុភូត​ថ្មីណា​មួយ​ ដែល​ធ្វើ​ឱយ​គេ​ក្លាយ​​ជា​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​។
ក្នុង​សៀវភៅ What Engineers Know and How They Know It, Walter Vincenti បាន​អះអាង​ថា​ការស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​វិស្វកម្ម​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ពី​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ។ ជាដំបូង​ គេ​តែង​តែ​ប្រឈម​នឹង​វិស័យ​​នានា​ ដែល​​រូបវិទ្យា និង/ឬ គីមីវិទ្យា​មូលដ្ឋាន​ត្រូវ​បាន​យល់​ច្បាស់ ប៉ុន្តែ​ចំនោទ​ទាំង​នោះ​សុទ្ធ​តែ​​ស្មុគស្មាញ​​ពេក​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​តាម​វិធី​ពិត​ប្រាកដ​ណាមួយ។ ជា​ឧទាហរណ៍ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ numerical approximations របស់​ Naviier-Stokes equations ដើម្បី​បក​ស្រាយ​ aerodynamic flow ជុំវិញ​​យន្ត​ហោះ ឬ Miner's rule ដើម្បី​គណនា​ fatigue damage។ បន្ទាប់​មក​ ការ​ស្រាវជ្រាវ​​ផ្នែក​វិស្វកម្ម​ប្រើ​ប្រាស់ semi-empirical methods ដែល​​មិន​មែន​ជា​លក្ខណៈ​ពិត​ប្រាកដ​របស់​​ការ​ស្រាវជ្រាវ​វិទ្យាសាស្ត្រ មាន​ method of parameter variation ជា​ឧទាហរណ៍ ។
Fung et al. បាន​បក​ស្រាយ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​អំពី​វិស្វកម្ម Foundations of Solid Mechanics ថា:
"វិស្វកម្ម​មាន​លក្ខណៈ​ដោយ​ឡែក​ពី​វិទ្យាសាស្ត្រ។ អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ព្យាយាម​ស្វែង​យល់​ពី​ធម្មជាតិ។ វិស្វករ​ព្យាយាម​​បង្កើត​វត្ថុ​ដែល​មិន​មាន​នៅ​ក្នុង​ធម្មជាតិ។ វិស្វករ​​ផ្ដោត​លើ​ការ​បង្កើត​ថ្មី។ ដើម្បីបង្ហាញ​ការ​បង្កើត​ថ្មី វិស្វករ​ត្រូវ​លើក​គំនិត​ឡើង​​ឱយ​មាន​លក្ខណៈ​រូបិយ និង​បង្កើត​អ្វីមួយ​ដែល​មនុស្ស​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​បាន។ ផលិតផល​អាច​ជា​សំភារៈ ឧបករណ៍ រូបធាតុ វិធីសាស្ត្រ កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ ការ​ពិសោធ​ថ្មី ដំនោះ​ស្រាយ​ថ្មី​ចំពោះ​បញ្ហា​ណាមួយ ឬ ការ​​បង្កើន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​លើ​​អ្វី​ដែល​មាន​ស្រាប់។ ដោយ​សារ design ត្រូវ​មាន​លក្ខណៈ​រូបិយ ផលិត​ផល​ទាំង​នេះ​ត្រូវ​មាន​​ទំរង់​ធរណីមាត្រ មាន​ទំហំ និង តួលេខ​កំនត់​ត្រឹម​ត្រូវ។ ស្ទើរ​តែ​វិស្វករ​គ្រប់​រូប​ដែល​ធ្វើ​ការ​បង្កើត​ថ្មី​​​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ពួក​គេ​មិន​មាន​ពត៌មាន​បាន​គ្រប់​គ្រាន់​ទេ។ ពួក​​គេ​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​បាន​ត្រឹម​តែ​ចំនេះ​ដឹង​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដែល​មាន​កំនត់។ ដូច្នោះ​គេ​សិក្សា​គណិតវិទ្យា រូបវិទ្យា គីមី​វិទ្យា ជីវ​វិទ្យា និង មេកានិច។ ពួក​គេ​តែង​តែ​ត្រូវ​បន្ថែម​​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដែល​ចាំបាច់​ផ្សេង​ទៀត​ទៅនឹង​ការ​ងារ​របស់​ពួក​គេ​​ជា​ធម្មតា។ នេះ​ជា​កំនើត engineering sciences"
ទោះបី​ដំនោះស្រាយ​បច្ចេក​ទេស​ប្រើ​ប្រាស់​គោលការណ៍​វិទ្យាសាស្ត្រ វិស្វករ​ត្រូវ​តែ​​រួម​បញ្ចូល​នូវ​​ safety, efficiency, economy, reliability and constructability or ease of fabrication ក៏​ដូច​ជា​តំរូវការ​ផ្លូវ​ច្បាប់​ដូច​ជា​ការ​បំពាន​លើ​​ប៉ាតង់ ឬ ទំនូួលខុ​ស​ត្រូវ​នៅ​ពេល​ដែល​មាន​បញ្ហា​ខូច​ខាត​ដោយ​សារ​ដំនោះ​ស្រាយ​របស់​គេ។
ភូមិ គាថាវង្សក្រោម
ភូមិគាថាវង្សក្រោមមានផ្ទៃដីប្រហែល ២០០០ម៉ែតការេ ហើយគឺជាភូមិមួយសំបូរទៅដោយដំណាំស្រូវ​ ព្រោះនៅភូមិនោះស្ថិតនៅឆ្ងាយពីភ្នំ ដូចនេះប្រជាកសិករមិនអាចធ្វើចំការបានទេ គឺមានតែស្រែមួយគត់ដែលចិញ្ចឹមជិវិតប្រជាជនក្នុងភូមិ​ ។​ក្រៅពីនេះក៍មានមុខរបរជាច្រើនទៀតដែរ​​ ដែលប្រជាជនអាចធ្វើបាន​​​​ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណូលប្រចាំថ្ងៃ​។
រំដួលក្រចេះ
០១. រំដួលក្រចេះអូនដុះឆ្ងាយក្រុង បេះដូងបងលង់សម្រស់ផូរផង់ប្រិមប្រិយ​ សំបុរស្រអែមមានចិត្តភក្តី រត់រកមេត្រី ញញឹមរាក់ទាក់រកគ្នា។
០២.​ ពេលខ្លីថ្ងៃឆាប់ប្រញាប់លឿនទៅ បងមិនបាននៅ ដួងចិត្តសោកសៅគ្រប់គ្រា នឹកណាស់មិនហានហាមាត់លា ធ្មិចភ្នែកសោកា ចាកចោលរំដួលក្រពុំ។
បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ
បុណ្យភ្ជំុបិណ្ឌ (អង់គ្លេស: Pchum Ben Day) គឺជាពិធីបុណ្យ​នឹករលឹកសាច់ញាតិដែលបានស្លាប់របស់ជនជាតិខ្មែរ ដែលកំណត់តាម ប្រតិទិនពុទ្ធសាសនា (Buddhist calendar) តាមដំណើរគោលចររបស់ ព្រះចន្ទ ដែលរាប់តាមរង្វាស់នៃឆ្នាំ ចន្ទគតិ (Lunar calendar) នៅក្នុងប្រពៃណីរបស់កម្ពុជា ពិធីបុណ្យនេះត្រូវបានគេហៅថា "ពិធីសែនដូនតា" (Ancestor Ceremony) ដែលមានប្រវត្តិតាំងពី សម័យមុនអង្គរមកម៉្លេះ ដែលជួបប្រទះនៅសិលាចរឹក K.279c ចារឹកនៅស.វទី៩ ក្នុងរាជព្រះបាទ យសោវរ្ម័នទី១ ដែលបានរៀបរាប់ខ្លះៗអំពីការចាប់បាយបិណ្ឌ ដែលពូនជាដុំ ហើយបានផ្ដាំឱ្យព្រះកឹង មានន័យថា ព្រះភូមិ ឬ យមទូត ឱ្យចាប់ឆ្កែចង សុំផ្លូវទៅផង ទៅជូនដូនតា ។ ពិធីសែនដូនតា ដែលជាអរិយធម៌ នៃវប្បធម៌ខ្មែរដើម ដែលធ្វើឡើងដើម្បីផ្ដល់កុសលផលបុណ្យដល់សាច់ញាតិខ្លួនដែលបានស្លាប់ទៅហើយក្ដី ។ ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលប្រារព្ធ​ឡើងរៀងរាល់ថ្ងៃ ១រោច ដល់ថ្ងៃ ១៥រោច ខែភទ្របទ ចន្លោះ ខែកញ្ញា និង ខែតុលា ដែលជាពិធីបុណ្យដែលមានរយៈពេលវែងជាងគេរហូតដល់ ១៥ថ្ងៃ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​គ្រប់រូប និងត្រូវបានឈប់សំរាកពីការងាររយៈពេល ៣ថ្ងៃ ដើម្បីចូលរួមពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះនាថ្ងៃចុងក្រោយ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចរៀបចំម្ហូបអាហារ ដើម្បីសែនដូនតា ជូនសាច់ញាតិរបស់ពួកគេដោយសេចក្ដីនឹករលឹក រៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដង ។
រំដួលក្រចេះ
០៣.​​​ ឱ!​ផ្ទៃទន្លេជាកេរធម្មជាតិ ខ្លែងហើរព្រាតៗរលកគ្រាំៗ ខ្យល់បក់បោកដើមគគីររេរាំ ខ្យល់អើយខ្ញុំផ្តាំទៅរំដួលផង។
បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ
កិច្ចនៃពិធីបុណ្យ ភ្ជុំបិណ្ឌ
Pchum Ben Ceremony
រំដួលក្រចេះ
០៤.​ ក្រចេះភ្នំពេញវិលវិញមិនឆ្ងាយ ព្រឹក្សាទាំងឡាយឲពរសប្បាយឥតហ្មង បើសិនបេះបានរំដួលទាំងទង លាក់ភ្នែកអ្នកផង ទុកក្នុងបេះដូងសំងាត់៕
ច្រៀងដោយលោកកែវសារ៉ាត់ ជាបទដែលមានន័យផ្អែមល្ហែម
បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ
កិច្ចនៃពិធីបុណ្យ ភ្ជុំបិណ្ឌ
ភ្ជុំបិណ្ឌមានន័យថា ការប្រមូលផ្ដុំដុំបាយឱ្យមកជួបជុំគ្នា ក្នុងពិធីឧទ្ទិសបាយម្ហូបអាហារ ជូនដល់ដូនតាដែលបានចែកឋានទៅ ដែលជាសាច់ញាតិទាំង ៧សណ្ដាន ដែលមានទំនាក់ទំនងពីមុនមកនិងសមីខ្លួនដែលនៅរស់ ដើម្បីបានអាហារទាំងនោះទៅព្រលឹងខ្មោចដូនតារបស់ពួកគេ ពួកគេត្រូវរៀបចំបាយម្ហូបយកទៅប្រគេនព្រះសង្ឃ ដើម្បីសូត្រធម៌ជាកិច្ចចម្លងម្ហូបអាហារទាំងនោះទៅកាន់សាច់ញាតិរបស់ពួកគេ ។​ ពិធីបុណ្យភ្ជំុបិណ្ឌ តែងប្រារព្ធឡើងនៅរៀងរាល់ខែភទ្របទ នៅថ្ងៃ១ រោច រហូតដល់វេលា ១៥ រោច ដែលគុណគូ ទៅតាមប្រតិទិន នៃចន្ទគតិ តាមជំនឿពីបុរាណ គេនិយមយកបាយបត្តបូរ ដែលមានន័យថា បាយបំពេញបាត្រ គ្របដោយសារជី យកទៅរាប់បាត្រនាពេលព្រឹកព្រលឹមដើម្បី ប្រគេន​ភិក្ខុ​សង្ឃ នៅជុំវិញព្រះវិហ៊ារ ដែលភិក្ខុសង្ឃនិងដើរពីស្ដាំទៅឆ្វេង តាមក្បួនឧត្តរាព័ទ្ធ ដំណើរវិលបញ្ច្រាសទ្រនិច្ចនាឡិកា តំណាងឱ្យពេវេលាមុនៗ របស់មនុស្សដែលស្លាប់ទៅ ហើយសាច់ញាតិពួកគេ និង ​ឧទ្ទិស​បាយទាំងនេះ ជាផល​បុណ្យ​ជូន​ទៅ​បុគ្គល​ដែល​ជាសាច់ញាតិពួកគេដែលជាប់ឃុំឃាំងនៅឋានរក ដើម្បីទុកជាកុសលជូនសាច់ញាតិពួកគេដើម្បីរំដោះកម្ម ។ ការរាប់បាត្រ រមែងធ្វើឡើងនៅជុំវិញព្រះវិហ៊ារ តែបច្ចុប្បន្ន ព្រះសង្ឃ និង គណៈអាចារ្យវត្តមួយចំនួនធំនៅ កម្ពុជា បែរជានាំពុទ្ធបរិស័ថ មករាប់បាត្រ នៅសាលាឆាន់ទៅវិញ ដែលជាភាពខុសឆ្គង ពីទំនៀមរបស់ខ្មែរបុរាណ ក្រោយបញ្ចប់ពិធីរាប់បាត្រ ក៏បន្តមកពិធីសូត្រធម៌បង្សុកូល ដែលមានន័យថា ជាកិច្ចសូត្រធម៌ទានចម្លងអាហារ ទៅកាន់ព្រលឹងខ្មោចដែលជាសាច់ញាតិរបស់ពួកគេ ដើម្បីឱ្យខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេទទួលបានអាហារទាំងអស់នេះ ដែលកិច្ចពិធីនេះរមែងធ្វើឡើងនៅសាលាឆាន់នេះឯង ។
ការសែន កន្ទោងបាយ
Sacrifice of Kantong Rice កន្ទោងបាយ គឺជា បាយសិង្ឃាដក៍ ដែលមានន័យថាបាយដែលគេពូតជាដុំៗ ពី១ដុំ ដល់ ១៥ដុំ តំណាងឱ្យថ្ងៃ១រោច ដល់ ១៥រោច រួចគេយកទៅដាក់សែននៅតាមកែងផ្លូវ ឬ កែងរបងវត្ត ដែលសន្មតថាជាបាយតំណាងឱ្យផ្លូវបែកជា៣ ឬ ផ្លូវបែកជា៤ ដើម្បីហៅពួកព្រលឹងខ្មោចផ្សេងៗ ឱ្យជួយស្វែងរកខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេ ដើម្បីជួយនាំផ្លូវព្រលឹងខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេមកកាន់តំបន់ខ្លួនរស់នៅ ព្រោះខ្លាចក្រែងញាតិរបស់ពួកគេស្វែងរកពួកគេគ្រប់៧វត្ត មិនឃើញក៏ជេរប្រទេចដាក់បណ្ដាសារកូនចៅខ្លួន ឱ្យលំបាលក្រក្សត់វេទនាផ្សេងៗ ។
ពិធីកាន់បិណ្ឌ
Kan Ben Ceremony
ពិធីបង្សុកូល
ពិធីបុង្សកូល គឺជាពិធីរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធ ដើម្បីជាកិច្ច តបស្នងសងគុណ និង ជួយរំដោះទុក្ខទោស ដល់ បុព្វការី ជន របស់ខ្លួន មិនថា ជាសាច់ញាតិ ឬ សត្វឃាត ដែលពួកគេបានសម្លាប់យកសាច់ជារៀងរាល់ថ្ងៃនោះទេ ពួកគេត្រូវ ឧទ្ទិសកុសលផលបុណ្យទាំងនេះឱ្យសត្វទាំងនោះ មិនថា សត្វត្រី ជ្រូក គោ មាន់ ទា ឬ សត្វដែលពួកគេសម្លាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីទទួលបាននូវប្រាក់កម្រៃក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិតផ្សេងៗ ការបុង្សកូលនេះហើយ បានរួមចំណែកលាងនៅអំពើបាបរបស់ពួកគេផងដែរ តាមរយៈការឧទ្ទិសផលបុណ្យនេះឯង កិច្ចពិធីបង្សុកូល រមែងធ្វើនៅ ឧបដ្ឋានសាលា សាលាឆាន់ ឬ នៅកុដភិក្ខុសង្ឃផ្ទាល់ មិនថាគ្រប់កាលៈទេសៈដែលកើតមាននូវការផ្ដើមកម្មវិធីបុណ្យ សុទ្ធតែទាក់ទងនិងកិច្ចបង្សុកូលនេះ ។
ភាពខុសគ្នា អំពីព្រលឹងខ្មោច និង ប្រេត
ឧទាហរណ៍៖ មានបុគ្គល ៣រូបដែលបានស្លាប់ទៅហើយនិងបានក្លាយខ្លួនទៅជាព្រលឹងខ្មោច និង ប្រេត បុគ្គលទី១ និង បុគ្គលទី២ បានក្លាយខ្លួនជាព្រលឹងខ្មោច នៅពេលនោះ បុគ្គលទី១ និង បុគ្គលទី២ បានមូលវិញាណ ស្ថិតនៅកន្លែងណាមួយមិនថាទីណា នៃភពមនុស្ស ពេលនោះក្រុមសាច់ញាតិ នៃក្រុមបុគ្គលទី១ ដែលរស់នៅដល់ ប្រទេសក្រៅក្ដី បានធ្វើពិធីបង្សុកូល វេរចង្ហាន់ ម្ហូបអាហារ ជាមួយព្រះសង្ឃ ក៏ញាំងឱ្យអាហារទាំងនោះ បានផុសចេញភ្លាមៗ នៅនិងមុខ ខ្មោចបុគ្គលទី១ បានជាការបរិភោគ ចំណែកខ្មោចបុគ្គលទី២ មិនមានសាច់ញាតិធ្វើពិធីឧទ្ទិសអាហារទាំងនោះមកសោះ ឃើញដូចនេះ ខ្មោចបុគ្គលទី១ អានិតទៅដល់ ខ្មោចបុគ្គលទី២ដែលជាមិត្តយ៉ាងខ្លាំង ក៏ចែករំលែកអាហាររបស់ខ្លួនឱ្យហូប ប៉ុន្តែអាហារទាំងនោះបែរជាប្រែជាដុំភ្លើងឆេះសន្ធោសន្ធៅ ក្ដៅក្រហល់ក្រហាយ ទៅដល់បុគ្គលខ្មោចទី២ ជាពន់ពេក ពីព្រោះតែការឧទ្ទិសអាហារ មិនបានធ្វើឱ្យចំឈ្មោះញាតិ នៃបុគ្គលខ្មោចទី២ នោះទេ ដោយមិនអាចបរិភោគនៅអាហារ ដែលខ្មោចជាមិត្តផ្ដល់ឱ្យនោះបាន បុគ្គលខ្មោចទី២ ក៏ចាកចេញ ទៅស្វែងរកញាតិរបស់ខ្លួនគ្រប់ចំនួន ៧វត្ត ហើយនៅតែរកមិនឃើញញាតិរបស់ខ្លួនមកឧទ្ទិសអាហារឱ្យខ្លួនសោះ ក៏សម្រេចចិត្ត ជេរប្រទេចបណ្ដាសារ ដាក់ទៅពួកញាតិរបស់ពួកគេ ឱ្យអស់បុណស័ក្ដិ រកសុីមិនបានចេះតែខ្វៀង រហូតដល់អស់ទ្រព្យធន ធ្លាក់ខ្លួនវេទនា ឱ្យសមនិងទង្វើរបំភ្លេចញាតិខ្សែរលោហិតរបស់ខ្លួន ។
ហេតុអ្វី បុគ្គលទី៣ ធ្លាក់ខ្លួនជាប្រេត !? យើងនិយាយពីដើមខាងលើមកវិញ បុគ្គលទី១ និង បុគ្គលទី២ បានរករបរចិញ្ចឹមជីវិតរៀងៗខ្លួន ដោយការសម្លាប់នូវជីវិតសត្វផ្សេងៗ ជាការលក់ដូរ ដើម្បីរកបានប្រាក់កម្រៃមកចិញ្ចឹមជីវិត ហើយបុគ្គលទាំងពីរ បានយល់ដឹងពីបាបបុណ្យ ក៏ធ្វើបុណ្យលាងបាបនៅអំពើរបស់ខ្លួនផងដែរ ដោយធ្វើទាន ចំពោះព្រះសង្ឃ អ្នកក្រសត់ អ្នកអត់ឃ្លាន អំពើបុណ្យរបស់បុគ្គលទាំង២ បានសន្សំនៅកុសលជាច្រើន ដូចនេះហើយ ទើបពួកគេស្លាប់ហើយមិនបានក្លាយជាប្រេត រីឯបុគ្គលទី៣ មិនបានទៅធ្វើបុណ្យលាងនៅអំពើបាបរបស់ខ្លួនកាលនៅរស់នោះទេ ក៏បានក្លាយខ្លួនជាប្រេត ដែលមានបាបកម្មក្រាស ដូចនេះត្រូវជាប់ឃុំឃាំងនៅឋាននរក ហើយក្រុមញាតិពួកគេទោះជាធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសបញ្ជូនអាហារ យ៉ាងណាក្ដី ក៏មិនអាចបានទៅដល់ផងដែរ ត្រូវរងចាំរហូតដល់ស្ដេចយមរាជ បើកទ្វារឋាននរកប្រលែងមក ទើបទទួលបានអាហារបាយបិណ្ឌនេះ តាមរយៈប្រជាពលរដ្ឋដែលធ្វើទាន ដោយការ បោះបាយបិណ្ឌនេះ និង អាចលាងនូវអំពើបាបរបស់ប្រេតទាំងនេះបន្តិចម្ដងៗ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តាមរយៈការច្រូចទឹកលាងបាបនេះឯង អនុមោទនា ។
ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់
នៅតាមទីវត្តអារាមមួយចំនួន បានយល់ច្រឡំកិច្ចពិធី ពូនភ្នំខ្សាច់ ដែលប្រារព្ធក្នុងរដ្ឋប្បវេណី នៃពិធីបុណ្យ ចូលឆ្នាំខ្មែរ យកមកលាយឡំ នៅក្នុងពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ទៅតាមវត្តអារាមមួយចំនួន ដែលផ្ទុយពីនិទានសាសនា និង ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរបុរាណទាំងស្រុង កិច្ចពិធីដែលមានចែងក្នុង ពិធីទ្វារទសមាស ក្នុងវេលាកាន់បិណ្ឌនេះគេ ហៅថា ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ ។ ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ តាម​ទំនៀម​ខ្មែរ​បុរាណ កាល​បើ​គេ​ជញ្ជូន​ដី​ខ្សាច់​មក​ចាក់​គរ​ពូន​ឱមាន​ទ្រង់​ទ្រាយ​ប្រហែល​ភ្នំ មាន​កំពស់​ និង ​ទំហំ​​ល្មម​តាម​ដែល​គេ​ត្រូវ​ការ​ឡើង​ហើយ គេ​ច្រើន​យក​​​​ក្អម​ទាំង​មូល​មក​កប់​ឱ្យនៅ​ត្រឹម​ក​ ដាក់​​ត្រង់​កំពូល គ្រប់​ចេតិយ ឱ្យមាន​សណ្ឋាន​ដូច​ក្បាច់​ក​ចេតិយ​មែន​ទែន, ហើយ​គេ​ធ្វើ​រាជ​វ័តព័ទ្ធ​ជុំវិញ (របងក្បាច់) ពី​ក្រៅ​ចេតិយ​ទាំង​នោះ ទុក​តែ​មាត់​ទ្វារ​ចេញ​ចូល ៤ ទិស គេ​ធ្វើ​រាន​ទេព្តា ៨ ដាក់​គ្រប់ ៨ ទិស មាន​រាន​មួយ​ទៀត តំណាងឱ្យ ​ព្រះ​យមរាជ​ ដាក់​នៅ​ទិស​បូព៌ មាន​ទាំង​ឆត្រ​រួត និង ​ទង់​រលកទាំង៣ តំណាងឱ្យនិកាយទាំង៣ នៃសាសនាព្រះពុទ្ធ រួមមាន៖ គេដោតទង់រលក​គ្រប់​រាន​ទាំង​នោះ​ហើយ ព្រម​ទាំង​បូជា​ដោយ​ផ្កា​ភ្ញី និង ​ស្លាធម៌ ​ទឹក​អប់ ​ជា​ដើម ។ គេ​ធ្វើ​គ្រឿង​ប្រដាប់​ដូច​រៀបរាប់​ខាង​លើ​នេះ​រួច​ហើយ គេ​យក​ទៀន​ធូប​ទៅ​អុជ យក​ផ្កា​ឈើ​មាន​ពណ៌​ផ្សេងៗ ទៅ​ដោត​ដាក់​បូជា​ និង ​យក​ទង់​ក្រពើរធ្វើ​ពី​ក្រដាស់​ពណ៌​ផ្សេងៗ ទៅ​ដោត​បូជា​នៅ​កំពូល​ចេតិយ​ដែលបង្កប់ជាមួយក្អមទាំង​នោះ ហើយ​មាន​អាចារ្យ​ម្នាក់​នាំ​ឧបាសក់ ឧបាសិកា ដើរ​ប្រទក្សិណ ៣ជុំ​ រួច​គេសូត្រនមស្ការ​ព្រះ​រតនត្រ័យ សមាទាន​សីល ​ហើយ​យក​សំពត់​ស​ទៅ​ព័ទ្ធ​ឈៀង ដូច​ពាក់អង្សា​ពី​លើ​វាលុកចេតិយ​ទាំង​នោះ​ រួច​នាំ​គ្នាសូត្រ​អធិដ្ឋាន​វាលុកចេតិយ​ ដែល​គេ​ហៅ​តាម​សំដី​អ្នក​ស្រុក​ថា «បំបួស​ភ្នំខ្សាច់» សូត្រតំណាង​​ព្រះ​​ចូឡាមណី​ចេតិយ​នៅ​ឯ​ឋាន​ត្រៃ​ត្រឹង្ស​សួគ៌​ដោយ​បាលី​ថា ឥមំ វាលុកចេតិយំ ចុឡាមណិចេតិយំ អធិដ្ឋាមិ (ប្រែ​ថា) «ខ្ញុំ​សូម​តាំង​ចិត្ត​អធិដ្ឋាន​ព្រះ​ចេតិយ​ខ្សាច់​នេះ ឱ្យជា​របស់​ដំណាង​ព្រះ​ចូឡាមណី​ចេតិយ» នៅពេលដែល ដែលភ្នំខ្សាច់បានបំបួសរួចរាល់ ទើបពេលល្ងាចគេធ្វើពិធី ផ្សឹកភ្នំខ្សាច់នោះវិញ ដោយដកយកក្អមដែលកប់នៅកំពូលខ្សាច់ ដែលមានដោតនៅទង់ក្រពើរចំរុះពណ៌នោះ យកមកសូត្រធម៌ផ្សឹកវិញ នៅសាលាឆាន់ គណៈអាចារ្យវត្ត ត្រូវឱ្យ ពុទ្ធបរិស័ទ មកអង្គុយជុំគ្នា ដោយយកដៃម្ខាងភ្ជុំគ្នា លើកភ្នំខ្សាច់នោះ ហើយពុទ្ធបរិស័ទផ្សេងៗទៀត ត្រូវយកដៃមកប៉ះបន្តគ្នា ដើម្បីសម្រេចផលបុណ្យនេះ ។
ប្រវត្តិប្រេត
Preta History
រៀងរាល់ខែ (ភទ្របទ) ដែលស្ថិតនៅក្រោមផ្ទៃមេឃពោរពេញ ទៅដោយពពកច្រើន បណ្តាលភាព ស្រអាប់ ក្នុងរាត្រីគ្មានពន្លឺព្រះចន្ទ័ ដែលពោពេញ​ដោយភ្លៀងរធ្លាក់ជោគជាំ ជាប្រចាំនេះ គេមានជំនឿថា ស្តេចយមរាជ (Yamaraj) និងបើកទ្វាឋាននរក ចំនួន ១៥ថ្ងៃ ដើម្បីដោះលែងពពួកប្រេត ឱ្យមកស្វែងរកអាហារសុីផង និង ជាក្ដីនឹករលឹកសាច់ញាតិរបស់ពួកគេដែលនៅរស់ផងដែរ ហើយវាជាការជួបញាតមិត្ត និង កូនចៅ របស់ពួកគេ ក្នុងរៀងរាល់១ឆ្នាំម្ដង ដើម្បីទទួលបាននូវកុសលផលបុណ្យ ដែលកូនចៅពួកគេបានធ្វើទានឧទ្ទិសបញ្ចូនមក តែបើកាលណាពួកប្រេតទាំងនោះខំស្វែងរកកុសលផលបុណ្យ របស់កូនចៅពួកគេទាំង ៧វត្ត (Seven Pagoda) នៅតែមិនឃើញ ប្រេតដែលជាញាតិទាំងនោះនិង ដាក់បណ្ដាសារ សាច់ញាតិ​ពួកគេ មិនឱ្យរកទទួលទានអ្វីបាន ដូចខ្លួនដែលជាប្រេតកំពុងរងទុកក្នុងការឃុំឃាំង នៅឋាននរកដូចគ្នា ។
រឿងព្រេង នៃពពួកប្រេត
The Legend of Preta ក្នុងគម្ពីរ តិរោកុឌ្ឌសូត្រ (Khuddaka Nikaya) បានបរិយាយថា ព្រះបាទពិម្ពិសារ (Bimbisara) ដែលកើតនៅឆ្នាំ 558 BC មុនគ.សករាជ ព្រះអង្គមានពួកញាតិមួយក្រុមបានបំពេញទានមិនបរិសុទ្ធ គឺបរិភោគអាហារ មុនព្រះសង្ឃ លុះពេលខាងមុខក៏បានលាចាកលោក ដោយសេចក្ដីប្រមាថទៅលើសាវៈ របស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ​ ក៏បានកើតទៅជាប្រេត ជាប់ឃុំឃាំងនៅឋាននរក ដោយមិនមានអាហារបរិភោគ ។ ពពួកប្រេតទាំងនោះតែងចូលតាមសុបិនទៅពន្យល់សប្តិសុំអាហារបរិភោគ ពីព្រះបាទពិម្ពិសារ ដោយការភិតភ័យក្នុងសុបិន ព្រះអង្គបានសុំឱ្យ អង្គតថាគត នៃព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ ឱ្យជួយដោះស្រាយចម្ងល់នេះ ។ ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ បានសម្មាធិដកដួងវិញាណ ទៅកាន់ឋាននរក ក៏បានជួបពពួកប្រេតទាំងនោះកំពុងយំសោក ស្រេកឃ្លានអាហារជាពន់ពេក ព្រះអង្គក៏បានសួរអំពីហេតុការណ៍នេះ ហើយព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងថា "ចាំមើលព្រះបាទពិម្ពិសារជាញាតិ របស់ម្នាលប្រេតទាំងឡាយទ្រង់ឱ្យទានអាហារដល់សាវៈ របស់ តថាគត នោះសាវៈរបស់អត្មាតថាគត និងសូត្រធម៌ចម្លងអាហារទាំងនេះ នឹងញាំងឱ្យសំរេចដល់ម្នាលប្រេតទាំងឡាយ" ទុកជាកុសលផលបុណ្យដែលពួកគេបានឧទ្ទិសមក ។ ពេលនោះហើយទើបកើតមានការវេរចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃដើម្បីញាំងឱ្យអាហារទាំងអស់នោះបានដល់ ក្រុមញាត្តិការ របស់ពួកគេ ដែលផ្លាំងភ្លាត់ឧបប្រឌិតកើតជាកំណើតបាបកម្មទាំងអស់នេះ ហើយទំនៀមមួយនេះបានប្រតិបត្តិក្នុងសាសនាព្រះពុទ្ធដែលផ្សារផ្ជាប់ទៅនិងល្ធិជំនឿសែនដូនតា របស់ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។​
ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ
Bay Ben Throwing Ceremony
ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ ជាពិធីមួយដែលត្រូវបានប្រារព្ធនៅចន្លោះម៉ោង​​ ៣ និង ម៉ោង​ ៤ ទាបភ្លឺ ដែលមនុស្សម្នា ត្រូវយកបាយបិណ្ឌនោះទៅបោះឱ្យពពួកប្រេត នៅក្បែរជុំវិញព្រះវិហារ ដើម្បីជាការរំដោះកម្មពៀរពពួកប្រេតទាំងនោះផង និង បានឧទ្ទិសជាអាហារ ឱ្យពពួកប្រេតទាំងនោះផង ។ នៅក្នុងគម្ពី បេតវត្ថុ (Patavatthu) មានការបរិយាយជាច្រើនអំពីពពួកប្រេត ដែលធ្លាប់កើតជាមនុស្ស ហើយមានបាបកម្មច្រើនពេលនៅរស់ ត្រូវបានធ្លាក់ខ្លួនជាប្រេត ដែលត្រូវបានឃុំឃាងនៅឋាននរក នៅពេលដែលបុណ្យកុសលរបស់ពួកគេតិច ពួកគេមិនអាចទៅចាប់ជាតិ និង មិនអាចនៅតែតោល នៅឋានមនុស្សដូចព្រលឹងវិញាណដ៏ទៃទៀតបានឡើយ សូម្បីតែសាច់ញាតិដែលបានឧទ្ទិសអាហារដោយចំឈ្មោះទៅកាន់ពពួកប្រេតទាំងនោះក្ដី ក៏ពួកគេមិនអាចទទួលបាននូវការឧទ្ទិសកុសលនោះឡើយ ពពួកប្រេតទាំងនោះមានការយំសោកបោកខ្លួនជាខ្លាំង ភាពរំជើបរំជួលបានដឹងដល់ សាវៈរបស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ នោះព្រះពុទ្ធស្រី ព្រះពោធិសត្វ អវលោកិតេស្វរៈ (Avalokiteśvara) ឬ ព្រះម៉ែគង់សុីអុីម (Guanyin) បានយាងចុះដោយផ្ទាល់ទៅឋាននរក និង បាននិមិតដុំបាយ បោះឱ្យពពួគប្រេតទាំងនោះ "ម្នាប្រេតទាំងឡាយ មុននិងបរិភោគដុំបាយទាំងនេះ ចូលក្ដាប់ដុំបាយទាំងនោះបង្ហាញទៅស្ដេច យមរាជ ដើម្បីជាការរំដោះកម្ម សម្រាលទោស មា្នលប្រេតទាំងឡាយឱ្យរួចចាកផុតទុក្ខ ទៅកើតក្នុងភពដ៏ល្អប្រសើរ" ។ ដូចនិទានអំពីរឿងហេតុរបស់ពពួកប្រេតទាំងនេះទើបកើតមានពិធីបោះបាយបិណ្ឌ នេះកើតឡើង ការដែលយកបាយបិណ្ឌទៅដាក់នៅទីដ៏ទីសមគួរ គឺមិនអាចបានទៅដល់ពពួកប្រេតដែលជាញាតិដែលមានកម្មក្រាសឡើយ រមែងដោយការបោះបាយបិណ្ឌនេះឯង ការបោះបាយបិណ្ឌត្រូវដើរជុំវិញព្រះវិហារ និង បោះវាចេញមកក្រៅរបងព្រះវិហារ ពីព្រោះ ព្រះវិហារនីមួយៗ បានបញ្ចុះនៅខ្សែរសីមា ដែលមានអាថ័នការពារដ៏សាកសិដ្ឋ ដែលព្រលឹង និង វិញាណខ្មោចព្រាយបិសាចទាំងអស់មិនអាចទៅរំលោភបំពាន របងព្រំរបស់ព្រះវិហារវត្តបានឡើយ ដូចនេះពលរដ្ឋគ្រប់រូប គួរធ្វើទក្ខណាទានដល់ពពួកប្រេតទាំងឡាយ ដើម្បីជាការរំងាប់ភាពសោកសៅ របស់ពួកគេផង និង ការរំងាប់ការចងកំហឹងរបស់ពួកគេផង ដើម្បីជាបានជាសេចក្ដីស្ងប់សុខដល់យើងទាំងអស់គ្នា ។
ហេតុអ្វីពិធីបោះបាយបិណ្ឌ ធ្វើនៅចន្លោះម៉ោង ៣ និង ម៉ោង ៤ ទៀបភ្លឺ ?
ពីម៉ោង ៦ ទៅ ម៉ោង ៧ ល្ងាច នៅតាមស្រុកស្រែចំការ ប្រជាពលរដ្ឋសម័យមុន ឆាប់ចូលសំរាកណាស់ ណាមួយ ជំនាន់មុន មិនមានភ្លើងអគ្គីសនី ផងនោះ ក្រោយពីភាពនឿយហត់ក្នុងការរករបរចិញ្ចឹមជីវិតនាពេលព្រឹកថ្ងៃ ពួកគាត់អាចសំរាកបានគ្រប់គ្រាន់ គេងឆ្អែតពេញរយៈពេល ៨ម៉ោង ងើបមកពេញភ្នែក មានសុខមាលភាពល្អ ក្នុងការមកធ្វើពិធីបោះបាយបិណ្ឌនេះ ដូនតាខ្មែរ គិតគូតាំងពីសុខមាលភាព របស់ប្រជាជន ក្នុងការមកធ្វើទាន បញ្ជូនកុសលផលបុណ្យនេះ និង មានរឿងតំណាលថា ខ្មោចអ្នកទោស ឬ ពពួកប្រេត ស្ថិតក្នុងឋាននរក ជាន់ទី៨ មានទ្វារចេញ៤ ត្រូវបានតំណាងឱ្យយាមទី៤ នៃពេលវេលាទាបភ្លឺ ហើយត្រូវបានយាមកាមដោយសេនាខ្មោចក្បាលសេះនិងក្បាលគោ ជាអ្នកក្ដោបក្ដាប់នៃដួងព្រលឹងរបស់ពពួកប្រេត នៅអបាយភូមិនេះ ។
ការរចនាបាយបិណ្ឌ
ខ្មែរពីបុរាណ តែងធ្វើបាយបិណ្ឌនីមួយៗ មានការរចនា ស្រស់ស្អាត ប្លែកពីគ្នា ដោយតុបតែង បន្ថែមជាពណ៌បាយបិណ្ឌនោះ ការដាក់ផ្កាលម្អ ការកាត់ទង់ក្រពើចំរុះពណ៌ ផ្សេងៗ យកទៅលម្អក្នុងចានបាយបិណ្ឌនោះ រួចទើបប្រមូលផ្ដុំគ្នាយកឡើងទៅព្រះវិហារជាមុនសិន ដើម្បីបង្ហាញនៅមុខបដិមា ព្រះពុទ្ធ ដើម្បីឱ្យទ្រង់ចម្រើនពរ  បន្ទាប់មកព្រះសង្ឃគ្រប់អង្គដល់ម៉ោងចេញមក សូត្របរា ទើបគេកំណត់ថា ស្ដេចយមរាជ បើកនូវទ្វារឋាននរក  ទើបគណៈអាចារ្យវត្ត ប្រាប់ពីរបៀបបោះបាយបិណ្ឌ ដើរនៅជុំវិញព្រះវិហារ តាមក្បួន ឧត្តរាព័ទ្ធ ដំណើរវិលបញ្ច្រាសទ្រនិច្ចនាឡិកា តំណាងឱ្យពេលវេលាថយក្រោយ ទើបគេបោះបាយបិណ្ឌនោះចេញមកខាងក្រៅរបងព្រះវិហារ ដោយកំណត់ត្រឹមវេលា ៣ជុំ តំណាងឱ្យការទទួលបាននូវសម្បតិ្តអនិសង្ឃបី រួមមាន៖ រូបសម្បត្តិ ទ្រព្យសម្បត្តិ និង ចរិយាសម្បត្តិ ក្រោយមកទើបគណៈអាចារ្យវត្ត ធ្វើពិធីច្រូចទឹកលាងបាប ដល់ពពួកប្រេតជាសេចក្ដីបញ្ចប់ ។ ដោយអាចារ្យវត្តមួយចំនួនធំ មិនបានយល់ដឹងពីកិច្ចពិធីទាំងនេះ ទៅជាច្រូចទឹក ឱ្យប្រេតបានផឹកទឹក ដែលខុសពីទំនៀមខ្មែរបុរាណទាំងស្រុង និង ប្រាសចាកដោយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ យកបាយបិណ្ឌទៅសាលាឆាន់ និង បោះបាយបិណ្ឌលើរបងព្រះវិហារ ដែលមានបញ្ចុះខ្សែរសីម៉ា អាថ័នការពារយ៉ាងសាកសិទ្ធ ឬ បោះបាយបិណ្ឌ ប្រឡូកប្រឡាក់ក្នុងព្រះវិហ៊ារ ដោយការយល់ខុសទាំងស្រុង ។ នៅពេលពិធីបញ្ចប់ ព្រះសង្ឃផ្ទាល់ត្រូវដឹកនាំ កូនសិស្សលោក ចេញមកសំអាតបាយបិណ្ឌទាំងនោះជារាល់ថ្ងៃ រហូត ដល់បញ្ចប់ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះ ។ ការរចនាបាយបិណ្ឌ បានបណ្ដុះនៅផ្នត់គំនិតប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ ឱ្យចេះកែប្រែផ្នត់គំនិតនៃការរស់នៅ ប្រកបដោយគតិនៃភាពជឿនលឿន ក្នុងបរិបទនៃសង្គមរស់នៅរបស់ខ្លួន ។
អត្ថន័យនៃពិធីបោះបាយបិណ្ឌ
ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ ជាពិធីដែលពលរដ្ឋកម្ពុជាបានបោះនូវដុំបាយឱ្យទៅ ពពួកប្រេតអត់ឃ្លាន ដែលពពួកប្រេតទាំងនោះអាច មានកំណើតកើតចេញពីកងទ័ពខ្មែរគ្រប់ជំនាន់ ដែលពលីជីវិតដើម្បីទឹកដី សុខចិត្តបាបចុះនរកក្លាយខ្លួនជាប្រេត ឱ្យតែការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនបាន ទោះជាសម្លាប់ខ្មាំងសត្រូវអស់ជាច្រើនក៏មិនញញើតដៃនោះដែរ ពីព្រោះប្រទេសជាតិគឺសំខានសម្រាប់ជាតិសាសន៍ខ្មែរគ្រប់រូប តើពួកកងទ័ពខ្មែរទាំងអស់ ដែលមានចំនួនរាប់មុឺននាក់ស្លាប់ខ្លួន ដើម្បីការពារទឹកដី ហើយអាចកើតជាកំណើតប្រេតផងនោះ តើពួកគាត់សមធ្វើ ជាដូនតារបស់យើង ឬ ទេ ?
នៅពេលដែលអ្នក យកថវិកាខ្លួន ទៅទិញគ្រឿងស្រវឹង យកទៅលេងល្បែងអបាយមុខផ្សេងៗ ឬ យកលុយទៅចូលរួមបក្សនយោបាយណាមួយ វាជាចេទនានៃការស្វែងរកភាពសប្បាយ របស់អ្នកប៉ុនណោះ ដូចគ្នា ទៅនិងជំនឿរបស់អ្នកទៅបោះបាយបិណ្ឌ បានស្វែងរកភាពសប្បាយនៃដួងចិត្ត មានភាពស្រស់ស្រាយ និង ជ្រះថ្លានូវអារម្មណ៍របស់ខ្លួនផងដែរ ។
ការអនុគ្រោះ​ដល់ព​ពួក​សត្វ​តិរច្ឆាន​ទាំងឡាយ និង សូម្បីតែ ពពួកប្រេតអរូបក្ដី សុទ្ធតែបានទទួលនៅសេចក្ដីអនិតនេះ ។​
នៅពេលដែលក្រុមមនុស្សមួយចំនួន វិភាគតាមការយល់ឃើញរបស់ខ្លួន មិនជឿរឿង ព្រលឹងខ្មោច ពួកនរកប្រេត ព្រាយបិសាច ពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមសាបព្រួសមនោគមន៍វិជ្ជានេះ លុបនៅពិធីសាសនា ទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីរបស់ជាតិសាសន៍ខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់ បន្តមក ពិធីបង្សុកូល និងពិធីផ្សេងៗទៀត ពេលនោះហើយដែលប្រទេសជាតិ ធ្លាក់ចុះនូវសីលធម៌ជាតិទាំងស្រុង ជំនឿអំពីវិទ្យាសាស្ត្រហួសហេតុ ការបោះបង់ប្រពៃណីសាសនារបស់ខ្លួន ពិភពលោកប្រែជាអសីលធម៌ ចាប់ផ្ដើមធ្វើសង្គ្រាមបំផ្លាញគ្នា លេងគិតពីអំពើបាប និង មនុស្សធម៌ ចំណាយលុយ ទៅលើគ្រឿងអវុធ ប្រឡៃមនុស្សជាតិ ការរាតត្បាតជំងឺឆ្លងដែលកាចសាហាវផ្សេងៗ ដូចជា Covid-19 ការបំផ្លាញបរិស្ថាន បង្កើតឱ្យមានគ្រោះធម្មជាតិកាន់តែធំជាងមុន កាន់តែសាហាវជាងមុន នេះហើយទើបជាវិនាសកម្មនៃការខាតបង់ពិតប្រាកដរបស់មនុស្សជាតិ ។