cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រាជាធិរាជ
ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង
រាជាធិរាជបានប្រសូតមកមានព្រះនាមថាពញាន្វេ (MY ဗညားနွဲ့ ) ជាបុត្រនៃព្រះបាទពញាឧ និងព្រះមហេសី ម្វេឌ៏ (MY မွေ့ဒေါ ) ប្រសូតក្នុងថ្ងៃទី ២៨ ខែ មករា នៅដុនវ៉ុន (ក្បែរមុំហ៍)។ ("ពញា" គឺជាគោរម្យងារខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតនៃខត្តិយវង្សជាភាសាមន។) នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ ១៣៦០ ពញាឧបានប្រឈមនឹងការបះបោរជាច្រើនលើកដែលបង្ខំឱ្យព្រះអង្គយាងចេញពីមុំហ៍ក្នុងគ្រាមួយនៅរវាងឆ្នាំ ១៣៦៤ និង ១៣៦៩ ហើយព្រះអង្គបានបោះព្រះពន្លាជ័យនៅដុនវ៉ុន ជាទីប្រជុំជនមួយនៅភាគខាងជើងនៃមុំហ៍ក្នុងគ្រានោះ។ ជិតដល់ឆ្នាំ ១៣៦៩ ព្រះអង្គបានរើរាជធានីសាជាថ្មីទៅតាំងនៅពគោវិញ។ ព្រះមាតាពញាន្វេ ម្វេស៊ិនធ្លាប់ជាមហេសីនៃព្រះអង្គម្ចាស់មិនលិន្កា (MY မင်းလင်္ကာ ) ដែលជាអ្នកបង្កការបះបោរប្រឆាំងនឹងក្សត្រដែលជាព្រះអនុជរបស់ទ្រង់។ ពញាឧបានបង្ក្រាបការបះបោរ ហើយក៏បានដណ្ដើមយកបានព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីម្វេស៊ិន និងក្រោយមក ទ្រង់បានផ្ដល់ព្រះជន្មដល់ព្រះបាទរាជាធិរាជ។)
ពញាន្វេបានធំដឹងក្ដីឡើងក្នុងព្រះរាជវាំងនៃក្រុងពគោ។ (ពញាឧមិនអាចដណ្ដើមយកមុំហ៍មកវិញបានឡើយ ដែលទីនោះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមេបះបោរប្យាត្តាបា (MY ဗြထဗ ។) ថ្វីបើ ពញាន្វេជាព្រះរាជបុត្រច្បងក៏ពិតមែនក្ដី តែពញាឧនៅតែជ្រើសរើសរាជបុត្ររបស់ព្រះអគ្គមហេសី ម្វេម្គូតោ (MY မွေးမဂူတောက် ) ជារជ្ជទាយាទជាដដែល។ លើសពីនោះ អ្នកផ្សេងដូចជាព្រះនាងមហាទេវី (MY မဟာဒေဝီ ) និង លោកពញា (MY လောက်ဖြား ) ដែលជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តម្ចោងម្ចា ក៏មានចេតនាចង់ឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះបាទពញាឧដូចគ្នា។  មហាទេវីជាបុគ្គលដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងរាជវាំងនៃព្រះភាតារបស់ទ្រង់ ពញាឧ ហើយទ្រង់ក៏ប្រៀបបាននឹងព្រះមាតារបស់ពញាន្វេដែរ។ ទំនាក់ទំនងរបស់ព្រះនាងនឹងព្រះភាគិនេយ្យបានប្រែក្លាយជាល្អក់កករ នៅពេលដែលគូកំណាន់របស់ទ្រង់ ស្មេនម្យុ (MY သမိန်မရူး ) ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងតឹឡាមេសិរី (MY တလမေသီရိ ) មានបំណងចង់ធ្វើជាស្ដេចដែរ។
ការឡើងសោយរាជ្យ
នៅដើមឆ្នាំ ១៣៨៣ ពញាន្វេ មិនទាន់បានព្រះជន្ម ១៦ វស្សាផង ទ្រង់ក៏បានពង្រត់អភិសេកជាមួយព្រះភគិនីរួមបិតាតឹឡាមេឌ៏ ហើយបានភៀសព្រះកាយទៅកាន់ដាហ្កុន (យ៉ាងហ្កន)។ ព្រះមហាក្សត្រ ដែលទ្រង់ជិតសោយទិវង្គតទៅហើយនោះ បានលើកលែងទោសឱ្យបុត្រាបុត្រីទាំងពីររបស់ទ្រង់។ ប៉ុន្តែពួកអ្នកមានសិទ្ធិឡើងសោយរាជ្យដែលជាគូប្រជែង មានព្រះអគ្គមហេសី មហាទេវី/ស្មេនម្យូ និងលោកពញា អ្នកទាំងអស់នេះចង់កំចាត់ពញាន្វេ ហើយបានបញ្ជូនកងទ័ពទាំងបីកងទៅដាហ្កុន។ នៅឯដាហ្កុន ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងអង្គនេះ ត្រូវបានយកអសារដោយកងទ័ពស្មោះស្ម័គ្រ និង ពួកទាហានស៊ីឈ្នួលឥស្លាមដ៏ស្ដួចស្ដើង ដែលបានប្រុងជើងការការពារក្រុងនេះយ៉ាងរឹងមាំរួចជាស្រេចទៅហើយ។ ក្នុងរយៈកាលពីរបីថ្ងៃនៃការឡោមព័ទ្ធ កងទ័ពពីរកងដែលបានដឹកនាំដោយលោកពញា និង ប្យាត្តាបា (ចៅហ្វាយស្រុកបះបោរនៃខេត្តមុំហ៍) បានដកថយ ហើយមានតែកងទ័ពដឹកនាំដោយស្មេនម្យូដែលបាននៅសេសសល់។ នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៣៨៣ (ថ្ងៃទី ១០ កើត ខែណាយ៉ុន មី.ស. ៧៤៥) កងទ័ពរបស់ពញាន្វេបានបង្ក្រាបកងទ័ពរបស់ស្មេនម្យូ។ ស្មេនម្យូត្រូវបានចាប់ខ្លួន ហើយប្រហារជីវិតចោល។
នៅថ្ងៃទី ១០ ធ្នូ ១៣៨៣ ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងអង្គនេះ ខណៈនោះបានបរពលទៅកាន់បារគូ។ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីពួកគេបានទៅដល់បារគូ ពញាឧទ្រង់ក៏បានសោយទិវង្គត ហើយព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងអង្គនេះភ្លាមៗក៏បានប្រកាសជាក្សត្រដោយពួកមន្ត្រីក្នុងរាជវាំងនៅថ្ងៃទី ២ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៣៨៤ (ថ្ងៃ ១០ កើត ខែតាប៊ដ្វេ មី.ស. ៧៤៥)។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យដោយយកព្រះនាមសំរាប់រាជ្យថា រាជាធិរាជ (ភាសាបាលី មានន័យថា ស្ដេចលើស្ដេច) ក្នុងថ្ងៃទី ៤ មករា ឆ្នាំ ១៣៨៤ (ថ្ងៃចន្ទ ១២ កើត ខែ តាប៊ដ្វេ មី.ស. ៧៤៥)។
នៅពេលដែលទ្រង់បានសោយរាជ្យ រាជាធិរាជបានគ្រប់គ្រងត្រឹមតែខេត្តបារគូដែលស្ថិតនៅខាងក្រៅនៃតំបន់មនធំៗទាំងបីនៅឯភូមាក្រោម។ តំបន់មុំហ៍ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្យាត្តាបា ហើយតំបន់ដីសណ្ដឥរាវត្តីស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងនៃលោកពញានៃម្ចោងម្ចា។ រាជាធិរាជបានលើកលែងទោសដល់ព្រះមាតុច្ឆារបស់ទ្រង់មហាទេវី និងបានប្រគល់ដាហ្កុនឱ្យព្រះនាងជាសក្ដិភូមិ ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនអាចទិញទឹកព្រះទ័យរបស់ព្រះបិតុលាលោកពញារបស់ទ្រង់បានឡើយ។ លោកពញា ជារៀងដរាបមក ទ្រង់គ្រប់គ្រងសក្ដិភូមិរបស់ព្រះអង្គហាក់បីដូចជាក្សត្រទ្រង់រាជ្យមួយអង្គក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះភាតារបស់ទ្រង់ពញាឧ ទ្រង់មិនមានព្រះទ័យចុះចូលក្រោមព្រះភាគិនេយ្យវ័យស្របាលដប់វស្សាប្លាយរបស់ទ្រង់ឡើយ។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៥ ខណៈពេលដែលព្រះរាជាធិរាជហៀបនឹងបរពលទៅកាន់ដីសណ្ដនោះទៅហើយ លោកពញាក៏ស្វះស្វែងជំនួយពីព្រះបាទស្វេស៊កឺនៃអវៈដែលបានសន្យាថានឹងចុះចូលនគរអវៈ។ ការទទួលការអញ្ជើញរបស់លោកពញាដោយព្រះបាទស្វេស៊កឺបានបង្កជាសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំរវាងអវៈ និង បារគូ។
ការបង្រួបបង្រួមភូមាក្រោម (១៣៨៥-១៣៩១)
នៅឆ្នាំ ១៣៨៦ ស្វេស៊កឺបានផ្ដួចផ្ដើមឱ្យមានអរិភាពដែលបន្តអស់រយៈពេល ៤០ ឆ្នាំរវាងអវៈដែលនៅភាគខាងជើង និង ក្រុមនគររបស់ហង្សាវត្តីនៅភាគខាងត្បូង។ ស្វេស៊កឺបានផ្ដើមការលុកលុយហង្សាវត្តីជាពីរផ្លូវចុះទៅតាមដងទន្លេឥរាវត្តី និង ស៊ីត្តោង ហើយលោកពញាបានបញ្ជូនកងទ័ពរបស់ទ្រង់ចេញពីដីសណ្ដមក។ ក្សត្រវ័យក្មេងអង្គនេះមិនបានបាត់បង់សតិស្មារតីឡើយ ហើយបានបញ្ចៀសការលុកលុយទាំងនេះយ៉ាងជោគជ័យទៀតផង។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៧ រាជាធិរាជបានបញ្ឈប់ការលុកលុយផ្សេងមួយទៀតរបស់ព្រះបាទស្វេស៊កឺ។
ទោះបីជាទទួលបានជោគជ័យពីការលុកលុយនេះមែន ក៏រាជាធិរាជឈ្វេងយល់ថាព្រះអង្គត្រូវតែ​ឯកភាពតំបន់ភូមាក្រោមទាំងបីឡើងវិញ បើសិនជាទ្រង់ចង់តតាំងនឹងអវៈដោយស្មើភាពគ្នានៅក្នុងរយៈកាលយូរ។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៨/៨៩ រាជាធិរាជ និង មេទ័ពកំពូលរបស់ទ្រង់ ល្គុនអេនក្នុងយុទ្ធនាការយោធាជាបន្តបន្ទាប់ក៏ចាប់អនុវត្តទៅតាមព្រះរាជតំរិះរបស់ទ្រង់។ ពួកទ្រង់បានជ្រើសរើសយកការវាយប្រហារមុំហ៍មុនដំបូងគេ ដែលជាទឹកដីទទួលបានឯករាជ្យតាំងពីឆ្នាំ ១៣៦៣ ខណៈពេល វាជាក្រុងរបស់បច្ចាមិត្រដែលមានភាពទន់ខ្សោយជាងម្ចោងម្ចានៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដនោះ។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៨ កងទ័ពបារគូបានកាន់កាប់មុំហ៍ បើទោះបីមានភាពលំបាកលំបិនខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ។ កាលណោះរួមជាមួយមូលដ្ឋានទ័ពផ្នែកខាងក្រោយដ៏រឹងមាំ រាជាធិរាជបានរំកិលខ្លួនយ៉ាងលឿនដើម្បីយកជ័យជំនះលើតំបន់ដីសណ្ដ។ ដើមឡើយ ព្រះអង្គទទួលបរាជ័យ។ កងទ័ពព្រះអង្គមិនអាចដណ្ដើមយកបានម្ចោងម្ចាដែលមានការការពារយ៉ាងរឹងមាំបានឡើយ ហើយទ្រង់ក៏បានបរាជ័យ នៅកុសិមៈដែលមានការការពារដោយព្រះរាជបុត្រ និង ព្រះរាជសុណិសាទាំងពីរអង្គរបស់លោកពញា។ ក្រោយមកលោកពញាចេញក្រៅខ្សែត្រៀមរបស់ទ្រង់ ហើយទីនោះត្រូវបានកាន់កាប់បានដោយកងទ័ពរបស់រាជាធិរាជយ៉ាងឆាប់រហ័សដូចផ្លេកបន្ទោរ។ ម្ចោនម្ចាក៏បានចុះចាញ់។ ដីសណ្ដទាំងមូលក៏បានចុះចាញ់ជាបន្តបន្ទាប់។ បុត្រ និង បុត្រសុណិសាទាំងពីររបស់លោកពញាបានភៀសព្រះកាយទៅកាន់អវៈ។
ដោយរាតត្បាតលុកលុយតំបន់ទាំងបីនៃភូមាក្រោមទាំងអស់រួចហើយ រាជាធិរាជរកពង្រីកការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនទៅកានទិសខាងជើងទៀត។ នៅឆ្នាំ១៣៩០ ព្រះអង្គបានវាយប្រហារ និង សញ្ជ័យបានម្ចោងម្ចា ក្រុងទិសខាងជើងបំផុតក្នុងតំបន់ដីសណ្ដដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អវៈនៅឡើយ។ ព្រះអង្គបានបន្តដាក់ការឡោមព័ទ្ធប្រំម៍ (ផ្យ៉ាយ) ដែលនៅឆ្ងាយខាងលើឥរាវត្តី។ ប៉ុន្តែស្វេស៊កឺបានបញ្ជូនទាំងកងទ័ពជើងគោកនិងជើងទឹករួមគ្នា ហើយក៏បានបង្អាក់ការរុលទៅមុខរបស់ព្រះរាជាធិរាជ។ នៅឆ្នាំ ១៣៩១ រាជាធិរាជ និង ស្វេស៊កឺបានឈានដល់ការធ្វើយុទ្ធវិស្រម (ផ្អាកសង្គ្រាម) ដែលប្រគល់ការគ្រប់គ្រងឱ្យហង្សាវត្តីនូវការត្រួតត្រាម្ចោងម្ចា។ ហង្សាវត្តីកាលណោះបានគ្រប់គ្រងភូមាក្រោមទាំងមូល នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រំម៍។ (ឆ្នេរតនាវស្រីទាំងមូលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀម។ ការគ្រប់គ្រងរបស់រាជាធិរាជមិនបានពង្រីកខ្លាំងទៅដល់ឯនាយខាងត្បូងនៃម្ចោងម្ចាឡើយ)។
យុទ្ធវិស្រមលើកទីមួយ (១៣៩១-១៤០៤)
រាជាធិរាជបានប្រើប្រាស់សុខសន្តិភាពដើម្បីធ្វើឱ្យក្រុងបារគូស្រស់បំព្រងឡើងវិញ និង បង្កើនការការពារក្រុងនេះ។ ព្រះអង្គបានធ្វើទំនាក់ទំនងមិត្តភាពជាមួយសៀម។
ការប្រហារជីវិតប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏
រាជាធិរាជបានណាយព្រះទ័យនឹងម្ចាស់ស្នេហ៍គ្រាដំបូងរបស់ទ្រង់ ព្រះនាងតឹឡាមេឌ៏ ហើយបានទុកព្រះនាងចោល រួចក៏យករតនវត្ថុដែលជាព្រះរាជទានរបស់ព្រះបិតាព្រះនាង ព្រះបាទពញាឧទៅទាំងអស់។ ដោយគ្រាំគ្រាព្រះរាជហឫទ័យខ្លាំងពេក ព្រះនាងតឹឡាមេឌ៏ក៏បានធ្វើអត្តឃាតសំលាប់ខ្លួនទៅ។ ដោយទ្រង់សណ្ដាប់លឺថា បុត្រព្រះអង្គនិងព្រះនាង ព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏ ដែលប្រហែលត្រូវជាព្រះជន្ម ៧ វស្សា កំពុងតែរៀនជិះសេះ និងសំលៀងភ្លុកដំរី រាជាធិរាជក៏មានក្ដីវិតក្កថា ព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ទ្រង់នឹងក្បត់ នៅក្នុងកាលអនាគត ពីព្រោះព្រះអង្គ អង្គឯងមានបទពិសោធន៍បានបះបោរប្រឆាំងនឹងព្រះបិតារបស់ទ្រង់នៅក្នុងព្រះជន្មវ័យក្មេងដែរ។ ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានបញ្ជូនពេជឃាតទៅសំលាប់ព្រះបុត្រាវ័យក្មេងរបស់ទ្រង់។ តាមរយៈពង្សាវតារមន និងភូមាមួយចំនួន ព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងនេះបានស្បថនូវពាក្យសម្បថគួរឱ្យភ័យខ្លាចមួយនៅចំពោះមុខពួកពេជឃាតមុនពេលសោយព្រះឱសថពុល:
រាជាធិរាជកាន់តែមិនស្ងប់ព្រះទ័យ នៅពេលព្រះអង្គសណ្ដាប់លឺនូវពាក្យសម្បថយ៉ាងអស្ចារ្យនេះ។ ក្នុងពិភពជំនឿឆ្វេងនៃនយោបាយភូមា ព្រះអង្គត្រូវបានពញ្ញាក់អារម្មណ៍នៅពេលព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះអង្គម្ចាស់មិនហ្កោននៃអវៈបានចាញ់ព្រះគភ៌សោយតែព្រះស្ងោយផ្សេងៗដែលយកពីភូមាភាគខាងក្រោមមុនពេលព្រះនាងមានព្រះគភ៌។ ព្រះនាងបានផ្ដល់កំណើតឱ្យមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការចូលទិវង្គតនៃព្រះប៊ល៏ត្ឆាន់ធ៏។ ជាការពិត មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាក្រោយមកមានវ័យវឌ្ឍនាការធំឡើងក្លាយជាហាយនកររបស់ព្រះបាទរាជាធិរាជ។
ការវាយលុកចូលភូមាលើ (១៤០៤-១៤០៦)
នៅខែ ឧសភា ឆ្នាំគ.ស. ១៤០០ ព្រះបាទស្វេស៊កឺនៃអវៈបានសោយទិវង្គត។ បន្ទាប់ពីវិបត្តិរាជបល្លង្កអស់រយៈពេល ៧ ខែមក ព្រះបាទតារាពញាត្រូវបានគេទំលាក់ចេញពីរាជសម្បត្តិ រាជបល្លង្កអវៈក៏ត្រូវបានធ្លាក់ក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃព្រះអង្គម្ចាស់មិនហ្កោនទី១វិញ ដែលទ្រង់ត្រូវបានស្វាគមន៍ភ្លាមៗដោយការបះបោរដ៏ធំមួយដោយលោកម្ចាស់នៃយ៉ាមេធិន។ ដោយឆ្លៀតឱកាសក្នុងភាពច្របូកច្របល់នេះ រាជាធិរាជបានបំពានល្មើសយុទ្ធវិស្រមនៅ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំគ.ស ១៤០៤ (ខែនាតឌ៏ មី.ស. ៧៥៦) ហើយបានលុកលុយឡើងទៅភាគខាងលើប្រទេសជាមួយកងទ័ពទូកដ៏ច្រើនសន្ធឹក (ទូក ៤០០០ ក្នុងចំណោមរាល់ការរៀបរាប់ រួមមានផ្ទុកដំរី និងសេះ)។ រាជាធិរាជបានទុកឱ្យព្រះរាជបុត្រសុណិសាដាក់ទ័ពឡោមព័ទ្ធប្រំម៍ ខណៈពេលដែលព្រះរាជាធិរាជក៏ដាក់ទ័ពឡោមព័ទ្ធអវៈដែរ។ ព្រះបាទមិនហ្កោនគ្មានកងទ័ពទូកដើម្បីតទល់នឹងរាជាធិរាជឡើយ ហើយក៏បានចេញរាជបញ្ជាឱ្យការពារពីក្រោយកំពែងដ៏មាំមួននៃនគរអវៈ និងប្រំម៍។ ទីក្រុងបុរីដ៏រឹងមាំទាំងពីរនេះមិនងាយវាយដណ្ដើមយកបានដោយកងទ័ពហង្សាវត្តីឡើយ។ ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រប្រំម៍ លេត្យាផ្យានឈី ព្រះរាជសុណិសានៃលោកពញា បានបំបែកការឡោមព័ទ្ធដោយព្រះរាជសុណិសារបស់រាជាធិរាជ ហើយបានចាប់យកបុត្រីរបស់ព្រះបាទរាជាធិរាជទៅ។ នៅអវៈដែរ រាជាធិរាជមិនបានត្រៀមសំរាប់ការឡោមព័ទ្ធរយៈពេលយូរឡើយ ទ្រង់ក៏បានដកទ័ពថយបន្ទាប់ពីព្រះសណ្ដាប់ធម្មទេសនារបស់ព្រះភិក្ខុមួយអង្គនិយាយអំពីភាពឃោរឃៅនៃសង្គ្រាម។ ព្រះអង្គបានប្រហារជីវិតព្រះរាជសុណិសារបស់ទ្រង់ ដែលបរាជ័យក្នុងការការពារព្រះរាជបុត្រីរបស់ទ្រង់ពីការចាប់ព្រះកាយនៅប្រំម៍។
ព្រះបាទមិនហ្កោនបានលើកបុត្រីរបស់រាជាធិរាជជាព្រះមហេសីមួយអង្គ។ ដោយខកព្រះទ័យ រាជាធិរាជត្រូវរង់ចាំរហូតដល់ចុងរដូវវស្សាឆ្នាំក្រោយ មុនពេលព្រះអង្គត្រៀមខ្លួនវាយលុកអវៈម្ដងទៀត។ នៅចុងឆ្នាំ ១៤០៥ ព្រះអង្គបានចេញសំពៅឡើងទៅតាមទន្លេឥរាវត្តីដុតជង្រុកស្បៀង និងទូកជាច្រើនតាមផ្លូវ។ ប្រំម៍ត្រូវបានឡោមព័ទ្ធម្ដងទៀត។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះរាជាធិរាជត្រូវព្រលែងការឡោមព័ទ្ធនៅគ្រាណាមួយ, នៅខែ មករា ឆ្នាំ ១៤០៦ កងទ័ពរបស់មិនហ្កោនក៏បានមកដល់ចុះពីប្រទេសដែលនៅខាងលើ។ ប៉ុន្តែកងទ័ពទូករបស់រាជាធិរាជបានបន្តគ្រប់គ្រងពីត្រើយម្ខាងទៅម្ខាងនៃទន្លេឥរាវត្តីទាំងមូល ហើយបន្តប្រើប្រាស់កលយុទ្ធដីខ្លោចតាមដងទន្លេ ដែលរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់ការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀង និងធនធានភោគទ្រព្យរបស់មិនហ្កោន។
យុទ្ធវិស្រមលើកទីពីរ (១៤០៦)
ក្នុងឆ្នាំ ១៤០៦ មិនហ្កោនបានស្វះស្វែងរកសន្តិភាព។ ក្សត្រទាំងពីរអង្គបានជួបគ្នានៅវត្តឝ្វេសានឌ៏នៅប្រំម៍។ មិនហ្កោនបានថ្វាយព្រះភគិនីទៅឱ្យព្រះរាជាធិរាជអភិសេក ដែលដោះដូរមកវិញនូវពន្ធគយនៅកំពង់ផែកុសិមៈ។ នេះបង្ហាញថាវាជាហេតុមួយក្នុងចំណោមហេតុផលនៃសង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំ ដែលវាគឺជាភាពចាំបាច់របស់អវៈដើម្បីមានច្រកចេញចូលទៅកាន់កំពង់ផែសមុទ្រ។ កិច្ចសំរុះសំរួលនេះក្នុងការអនុវត្តបានក្លាយជាអសារបង់រហូតដល់បរាជ័យ ខណៈពេលកុសិមៈត្រូវស្ថិតក្រោមចៅហ្វាយពីរ។ ព្រំសីមានៃនគរទាំងពីរបានប្រែប្រួលតិចតួចនៅខាងត្បូងប្រំម៍។
ការលុកលុយរក្ខៈ និង ការបន្តអរិភាព (១៤០៦-១៤០៩)
យុទ្ធវិស្រមលើកទីពីរមិនបានបន្តលើសពីមួយឆ្នាំឡើយ ខណៈពេលដែលគ្មានក្សត្រអង្គណាទុកព្រះទ័យលើគ្នា។ មិនហ្កោនបានប្រកាន់ខ្ញាល់នៅពេលដែលយោធភូមិរបស់ហង្សាវត្តីបានតាំងនៅលើព្រំប្រទល់ក្បែរប្រំម៍។ ភ្លាមៗរួចពីយុទ្ធវិស្រមជាមួយរាជាធិរាជមក មិនហ្កោនបានបញ្ជូនកងទ័ពមួយកងទៅកាន់កាប់រក្ខៈ ដែលកំពុងវាយឆ្មក់ទឹកដីរបស់ទ្រង់។ ដើម្បីកាត់បន្ថយភវនីយភាពនៃការវាយលុកឆ្លៀតឱកាសរបស់រាជាធិរាជពីខាងត្បូង មិនហ្កោនក៏បានបញ្ជូនព្រះរាជសារចងសម្ព័ន្ធមួយទៅកាន់ព្រះចៅលាននា (ជើងថ្មី ឬ ឈៀងម៉ៃ) ដោយទូលសុំជាចុងក្រោយឱ្យឈ្លានពានហង្សាវត្តីពីខាងត្បូង។ ប៉ុន្តែព្រះរាជាសារត្រូវបានលួចស្ទាក់បានដោយពួករាជបំរើរបស់រាជាធិរាជ។ លើសពីនោះ មិនហ្កោនបានតែងតាំងព្រះរាជបុត្រធំរបស់ទ្រង់ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា ជាព្រះរជ្ជទាយាទ។ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា ត្រូវនគរទាំងពីរជឿយ៉ាងមុតមាំថាជាជាតិថ្មីនៃព្រះអង្គម្ចាស់មនដែលត្រូវបានគេប្រហារជីវិតដោយគ្មានកំហុស។ ដោយហេតុ កាលណោះព្រះភាតារបស់មិនហ្កោន ព្រះសេដ៏ ទ្រង់យល់ថាព្រះអង្គគួរតែទទួលតំណែងជារជ្ជទាយាទ ទ្រង់ក៏បានភៀសព្រះកាយពីអវៈ ហើយថ្វាយខ្លួនទៅបំរើរាជាធិរាជ ចំណែករាជាធិរាជបានត្រៀមទទួលការថ្វាយខ្លួនរួចជាស្រេច និងបានប្រគល់ព្រះភគិនីរបស់ទ្រង់ទៅអោយសេដ៏រៀបអភិសេក ដោយដឹងយ៉ាងពិតប្រាកដថាវាជាការប្រកាសសង្គ្រាម។
រាជាធិរាជមិនអាចអោយរក្ខៈធ្លាក់ក្រោមដៃអវៈឡើយ ហើយទ្រង់ក៏បានបញ្ជូនកងទ័ពទ្រង់ពីកុសិមៈដើម្បីបណ្ដេញកងទ័ពអវៈចេញ ដែលកាលណោះកងទ័ពអវៈកំពុងកាន់កាប់រក្ខៈ។ នៅឯរាជធានីរក្ខៈ ឡោនក្យ៉ឺម្ជ កងទ័ពហង្សាវត្តីបានទទួលជ័យជំនះ។ ចំណោមអ្នកដែលត្រូវបានគេចាប់ខ្លួនបានគឺ អនិរុទ្ធ ចៅហ្វាយស្រុកអវៈថ្មីនៅរក្ខៈ និងភរិយាចៅផ្យ៉េចន្ទ ជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទមិនហ្កោន និងត្រូវជាព្រះភគិនីរបស់មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា រួមគ្នាជាមួយកងទ័ពអវៈ ៣០០០ នាក់។ រាជាធិរាជបានលើកបន្តុបព្រះអង្គម្ចាស់រក្ខៈមួយអង្គជាក្សត្រនៃរក្ខៈ។ រាជាធិរាជបានប្រហារជីវិតបុត្រប្រសារបស់ស្ដេចមិនហ្កោនចោល ហើយយកបុត្រីរបស់ទ្រង់ធ្វើជាមហេសី។ ដោយមានព្រះទ័យខឹងក្រោធ ព្រះបានមិនហ្កោនបានលុកលុយប្រទេសហង្សាវត្តីក្នុង ខែ ឧសភា ១៤០៧ នៅដើមរដូវវស្សាប្រឆាំងនឹងយោបល់ពួកមន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គ។ កងទ័ពអវៈបានជាប់ផុងក្នុងវាលភក់នៅភូមាក្រោម ហើយក៏ទទួលបរាជ័យយ៉ាងដំណំ។
នៅឆ្នាំ ១៤០៨ មិនហ្កោនត្រូវការពារទល់នឹងពួកឈ្លានពានឝានពីខាងជើង និងមិនអាចលុកលុយទៅភាគខាងត្បូងបានឡើយ។ នៅឆ្នាំ ១៤០៩ មិនហ្កោនបានលុកលុយភាគខាងត្បូងម្ដងទៀត ហើយបានរុលទៅដល់ជាយនៃក្រុងបារគូ។ កងទ័ពមិនហ្កោនបានឡោមព័ទ្ធជារបងក្បែរភែនក្យ។ រាជាធិរាជព្យាយាមបំបែកការឡោមព័ទ្ធដោយបញ្ជូនកងទ័ពពិសេសទៅធ្វើគតមិនហ្កោន។ ដោយមានជំនួយពីសេដ៏ កងឯកភាពទ័ពហង្សាវត្តីស្ទើរតែពួនស្ទាក់ចាប់ស្ដេចមិនហ្កោន និងអង្គរក្សបានទៅហើយ ក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងខណៈពេលសំខាន់នោះ សេដ៏ក៏បានប្រាប់ព្រះភាតារបស់ទ្រង់ឱ្យដឹងជាមុន ហើយមិនហ្កោន​ និង រាជបរិពាររបស់ទ្រង់ក៏បានភៀសព្រះកាយគេចខ្លួចបាត់ទៅ។ រាជាធិរាជបានប្រហារជីវិតសេដ៏។ រាជាធិរាជបានបញ្ជូនកងទ័ពមួយកងតូចទៀតដែលដឹកនាំដោយមេទ័ពរបស់ព្រះអង្គល្គុនអេនលបចូលក្នុងជំរំសត្រូវ ហើយធ្វើគតមិនហ្កោន។ ល្គុនអេនបានចូលទៅដល់ព្រះពន្លារបស់មិនហ្កោន ប៉ុន្តែដោយលោកជាមេទ័ពប្រកបដោយគុណធម៌ លោកបានបញ្ឈប់ការធ្វើគតក្សត្រជាសត្រូវដែលកំពុងតែផ្ទំលក់។ នៅដើមវស្សានរដូវ ខ្សែទំនាក់ទំនង និងខ្សែផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងរបស់មិនហ្កោនត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់។ រាជាធិរាជបានចេញពីបារគូ ហើយវាយប្រហារកងទ័ពមិនហ្កោន។ ក្សត្រទាំងពីរអង្គបានចូលប្រឡូកក្នុងសមរភូមិដ៏អស្ចារ្យមួយនៅក្យាតផ៏ត៏ក្បែរបារគូ។ រាជាធិរាជក៏បានបញ្ជាដំរីព្រះអង្គដោយផ្ទាល់តំរង់ទៅមិនហ្កោន ដែលបន្ទាប់មកជល់គ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញ ប៉ុន្តែមិនអាចស៊ូបាន ដូច្នេះព្រះអង្គមិនហ្កោនក៏ត្រូវបញ្ជាដំរីចេញទៅឆ្ងាយវិញ។ ប្រហែលពីរភាគបីនៃកងទ័ពរបស់អវៈឈ្លានពានរួមមានដំរីសឹក និង កងទ័ពសេះត្រូវកៀរបានទាំងអស់។ រាជាធិរាជក៏បានដណ្ដើមបានអគ្គមហេសីមិនហ្កោន ឝ៊ីនមីណោ។ ព្រះអង្គក្នុងគ្រានោះមានទាំងមាតានិងបុត្រជាមហេសីឃុំទុកក្នុងដំណាក់ស្រីស្នំរបស់ទ្រង់។
ប៉ុន្មានឆ្នាំនៃមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា (១៤១០-១៤១៧)
បន្ទាប់ពីការបរាជ័យយ៉ាងដំណំមក មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាបានទទួលនាទីជំនួសព្រះបិតារបស់ទ្រង់ជាមេដឹកនាំបេសនកម្មយោធារបស់អវៈតទល់នឹងកងទ័ពភាគខាងត្បូង។ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីវាយបង្ក្រាបរាជាធិរាជដោយហេតុថាព្រះមាតា និងព្រះភគិនីរបស់ទ្រង់ជាឈ្លើសឃុំនៅក្នុងដំណាក់ស្រីស្នំរបស់រាជាធិរាជ។ នៅឆ្នាំ ១៤១០ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាបានលុកលុយតំបន់ដីសណ្ដ ប៉ុន្តែត្រូវបានរុញច្រានត្រឡប់ទៅវិញ។ នៅដើមឆ្នាំ ១៤១២ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាបានលុកលុយរក្ខៈ និងបានបណ្ដេញស្ដេចបន្តុបដោយហង្សាវត្តីចុះចេញពីរាជសម្បត្តិ។ នៅខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៤១២ ខណៈពេលដែល មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាកំពុងប្រយុទ្ធតទល់នឹងរដ្ឋសេន្នីរបស់ឝាននៅភាគខាងជើង រាជាធិរាជក៏បានដឹកនាំកងសំពៅតូចរបស់ទ្រង់ឡើងទៅទន្លេឥរាវត្តី។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គក៏បានដកថយមួយរំពេច នៅពេលមុំហ៍បានស្ថិតនៅក្រោមការវាយប្រហាររបស់កងទ័ពសៀម។ តែទ្រង់ក៏បានបញ្ជូនកងទ័ពមួយកងពលទៅកាន់រក្ខៈ ហើយដកក្សត្រដែលបន្តុបដោយអវៈចេញនៅឆ្នាំ ១៤១៣។
ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចាប់ពី ១៤១៤-១៤១៦ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថាជាកំឡុងប៉ុន្មានឆ្នាំដ៏សែនអាក្រក់បំផុតក្នុងរជ្ជកាលរបស់រាជាធិរាជ។ ដោយបង្ក្រាបរដ្ឋសេន្នីរបស់ឝាននៅភាគខាងជើងបានហើយ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាកាលណោះក៏បានឈ្លានពានតំបន់ដីសណ្ដដោយកងរេហ៍ពលមីរដេរដាសនៅខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៤១៤។ ជិតដល់ឆ្នាំ ១៤១៦ ព្រះអង្គម្ចាស់ដ៏អង់អាចក្លាហានរបស់អវៈអង្គនេះបានសង្គ្រប់បានដីសណ្ដទាំងមូលនៅភាគខាងលិច និងបានកាន់កាប់បានរហូតដល់ជាយនៃក្រុងបារគូនៅភាគខាងកើត។ ក្នុងស្ថានការណ៍បន្តបន្ទាប់នៃការវាយប្រយុទ្ធនេះ រាជាធិរាជបានភៀសព្រះកាយទៅកាន់មុំហ៍។ ក្សត្រអង្គនេះបាននឹកក្នុងព្រះទ័យដោយលុតព្រះជានុដោយអស់សង្ឃឹមថា:
ជាភ័ព្វព្រេងរបស់រាជាធិរាជវិញ មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាត្រូវរបួសដល់សុគតក្នុងសមរភូមិនៅដាឡា ហើយត្រូវបានចាប់ព្រះកាយបានដោយកងទ័ពហង្សាវត្តីក្នុងខែ មីនា ឆ្នាំ ១៤១៧។ (រាជពង្សាវតារមនមួយចំនួននិយាយថា មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាបានសុគតដោយសាររបួសរបស់ទ្រង់ ប៉ុន្តែពង្សាវតារភូមាខ្លះបានពោលថា ទ្រង់ត្រូវបានគេប្រហារជីវិត។ ពង្សាវតារមនខ្លះពោលថា រាជាធិរាជបានចេញរាជបញ្ជាឱ្យយកព្រះសពមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាបញ្ចុះទៅតាមព្រះរាជកិត្តិយសជាខត្តិយវង្ស។ )
ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយ (១៤១៧–១៤២១)
ការសុគតរបស់មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាគឺជាចំណុចផ្ដើមនៃទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមដែលបានអូសបន្លាយជាច្រើនទសវត្ស។ ដោយគ្មានមេដឹកនាំខ្លាំងពូកែ កងទ័ពអវៈក៏បានប្រែក្លាយជាវឹកវរ ហើយត្រូវបង្ខំឱ្យដកទ័ពថយទៅភាគខាងជើងដើម្បីទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងរបស់ឝានសាជាថ្មីទៀត។ មិនហ្កោនបានចេញយុទ្ធនាការសាជាថ្មី ដោយបរពលទៅកុសិមៈ និងម្ចោងម្ចា។ ហង្សាវត្តីក៏បានបរពលទៅភាគខាងជើងតោនងុក្នុងឆ្នាំ ១៤១៧ និង អវៈបានបរពលទៅភាគខាងត្បូងបារគូក្នុងឆ្នាំ ១៤១៨ ប៉ុន្តែការប្រយុទ្ធគ្នារវាងអវៈ និង បារគូបានបញ្ចប់មួយរយៈកាល។
ការសោយទិវង្គត
មិនហ្កោនបានសោយទិវង្គតនៅដើមឆ្នាំ ១៤២២។ តាមរយៈពង្សាវតារភូមាខ្លះ នៅពេលដំណឹងនេះបានទៅដល់រាជាធិរាជ ព្រះអង្គបានសោកស្ដាយថា: ព្រះភាតាអញ រាជសត្រូវអញ គូប្រជែងអញ គូកនអញ ជីវិតអញនឹងសូន្យសុងបើគ្មានព្រះអង្គ។ តាមរយៈពង្សាវតារភូមាដដែល រាជាធិរាជព្រះអង្គឯងក៏មានរបួសដល់សោយទិវង្គតដោយសារតែការប្រមាញ់ដំរីព្រៃមួយក្បាលក្បែរតំបន់ភ្នំបារគូយមភាគខាងជើងបារគូដែរ ដោយព្រះអង្គចូលទិវង្គត នៅរ.ខែ កុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ ១៤២២។ ការរៀបរាប់ដែលបានផ្ដល់ឱ្យក្នុងកំណត់ត្រាមនខុសពីនេះ។ ការនិទានរបស់មនក៏និយាយថារាជាធិរាជក៏បានសុគតដោយសារតែឧប្បត្តិវហេតុប្រមាញ់សត្វដែរ ក៏ប៉ុន្តែទ្រង់បានសោយទិវង្គតរង្វង់ខែ កុម្ភៈ ១៤២១ វិញ។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេបញ្ចុះនៅក្បែរកាម៉ាថាមេនផែក ភាគខាងជើងបារគូ។ សង្គ្រាមបានអូសបន្លាយរហូតរវាងអ្នកស្នងរាជ្យបន្តបន្ទាប់ពីរាជាធិរាជ និង មិនហ្កោនអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំទៀត ប៉ុន្តែសង្គ្រាមនេះជាយថាហេតុបានផ្ដល់ជាវិថីទៅកាន់សម័យកាលសន្តិភាពយូរអង្វែងមួយនៅភាគខាងត្បូងទៅវិញ។
រដ្ឋបាល
ជិតដល់ឆ្នាំ ១៣៩០ រាជាធិរាជបានឯកភាពខេត្តសំខាន់ទាំងបីឡើងវិញ (បារគូ, មុំហ៍ និងកុសិមៈ/ដីសណ្ដឥរាវត្តី) ឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ទ្រង់។ តាមរយៈពង្សាវតារមនមួយចំនួន ពោលថា ស្ដេចអង្គនេះតាមដែលដឹងបានរៀបចំចាត់តាំងខេត្តទាំងបីនេះឱ្យទៅជាក្រុង/ស្រុក ៣២ ("ម្យ៉ុស") ជាការពិត ទ្រង់មិនមែនជាអ្នកទីមួយទេដែលធ្វើដូច្នេះ។ ស្របពេល ដែលការស្រាវជ្រាវចុងក្រោយក៏គ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ផងដែរ ថារាជាធិរាជជាអ្នកដំបូងដែលរៀបចំចាត់ចែងខេត្តនេះឱ្យទៅជា ៣២ ចំណែកដូចគ្នា។
រាជាធិរាជក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ
រឿងរ៉ាវក្នុងរជ្ជកាលរបស់រាជាធិរាជត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងវីរកថាបុរាណ ហៅថា រាជាធិរាជអរិយទេវង្ស ដែលបន្សល់ទុកជាទំរង់ភាសាមន និង ភាសាភូមា។ វីរកថានេះត្រូវបានបកប្រែទៅជាភាសាសៀមដោយព្រះឃ្លាំងកំឡុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទពុទ្ធយ៉តហ្វាចុល្លលោក (១៧៨២-១៨០៩) ហើយក៏ល្បីល្បាញក្នុងប្រទេសថៃ។ សព្វថ្ងៃ ទ្វន្ទយធរបស់មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វា និងរាជាធិរាជបានលេចធ្លោក្នុងសៀវភៅពុម្ពភូមា។ វីរកថារបស់រាជាធិរាជតតាំងនឹងមិនហ្កោនទី១ និង មិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វានៃអវៈគឺជាផ្នែកនៃរឿងរ៉ាវនៃរឿងនិទានបុរាណក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយរបស់ភូមានាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ហរិរាជ
ព្រះហរិរាជ រជ្ជកាល (កុម៉ែរាជ) ជាព្រះកែវហ្វា ក្នុងសម័យកាលរបស់បិតារបស់ទ្រង់ព្រះថោង។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សព្រះថោង
ឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្ម
វ្រះបាទឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្ម រជ្ជកាល (១៣០៨-១៣២៧) ព្រះនាមពេលសោយរាជ្យ ឝ្រីឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្មទេវ។ ព្រះរាជគ្រូ ជយមង្គលាថ៌។ ក្រោយ​ពី​វ្រះបាទ​ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម ដាក់​រាជ្យហើយ​យាង​ទៅ​គង់​យ៉ាង​ស្ងាត់ស្ងៀម​ក្នុង​ព្រៃ វ្រះបាទ​ឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្មដែល​ជា​ព្រះ​ញាតិ ទ្រង់​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះអង្គ។ ទ្រង់ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយជយវម៌្មបរមេឝ្វរ។ លោកឆាលស៍-ហ៊ិខហ៊ែម (បុរាណវិទូ) ពោលតាមកំណត់ត្រាសំស្ក្រឹតចុងក្រោយនៅអង្គរ។
រាជជីវប្រវត្តិ
ព័ត៌មានអំពីឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្មទទួលបានពីសិលាចារឹកបួនផ្ទាំង និង ពំនោលដ៏តិចតួចស្ដើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររាជវង្សចិន:
សិលាចារឹកនៃវត្តគោកខ្ពស់ បានចុះកាលបរិច្ឆេទនៅ ១៣០៩ និយាយថារជ្ជកាលនៃឝ្រីន្ទ្រវម៌្មបានចូលមកដល់ទីបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៣០៨។ សិលាចារឹកនេះនិយាយថារាជធានីមានឈ្មោះថាយឝោធរបុរ។ ការអានឡើងវិញដោយលោកសឺដេស នៃសិលាចារឹកនៅបាយ័ន បានចុះកាលក្រោយឆ្នាំ ១៣២៧ បានដឹងថារជ្ជកាលនៃឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្មបានអូសបន្លាយរហូតដល់ឆ្នាំ ១៣២៧។ ហ្យ្វែនឝិបានស្រង់ឡើងដោយលោកពេល្យ៉ូត និយាយថាគណៈបេសកទូតចិនបានមកកម្វុជទេឝដើម្បីទិញដំរីនៅឆ្នាំ ១៣២០។
សាសនា
ដោយ​ព្រះអង្គ​មាន​ជំនឿ​លើ​សាសនា​ព្រះ​ឥសូរ​យ៉ាង​មោះមុត ផ្ទុយ​ពី​រាជ្យ​មុន​ព្រះអង្គ​នោះ វ្រះបាទ​ឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្ម បាន​ខំ​ស្ដារ​ចាត់​ចែង​តុបតែង​បន្ថែម​នូវ​ប្រាសាទ​ខាង​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា ដែល​បាន​កសាង​ឡើង​ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​វ្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៨ ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រាហ្មណ៍​ជយមង្គលាថ៌ ហើយ​ព្រះអង្គ​ដែល​មាន​គំនិត​ប្រឆាំង​នឹង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា បាន​ជួយ​គាំទ្រ​ប្រតិកម្ម​របស់​អ្នក​កាន់​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា អោយ​វាយ​បំផ្លាញ​បដិមា​ផ្សេងៗ​ខាង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ដែល​ជា​ហេតុ​បណ្ដាល​អោយ​មាន​ការ​បះបោរ កើត​ជំលោះ​ទាស់​ទែងគ្នាផ្ទៃ​ក្នុង​រវាង​ខ្មែរ និង​ខ្មែរ ពី​រឿង​សាសនា​នេះ​ថែម​ទៀត​ផង។ ឆ្លៀត​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​នេះ ជនជាតិស្យាម ដោយ​យក​លេស​ថា​ការពារ​ជំនឿ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា បាន​ឆ្លៀត​ឱកាស​លុកលុយ​កម្វុជទេឝ រហូត​ដល់​ប្រទេស​ចាម្ប៉ា ថែម​ទៀត​ផង។
ការទូត
ក្នុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គគឺ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៣២០ គណៈ​បេសកកម្ម​ចិន មួយ​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​មក ដើម្បី​ទិញ​ដំរី​ផ្សាំង​ពី​ប្រទេសខ្មែរ។ វ្រះបាទ​ឝ្រីន្ទ្រជយវម៌្ម ទ្រង់​ឡើង​សោយរាជ្យ​ពី​ឆ្នាំ​១៣០៧ ឬ​ឆ្នាំ​១៣០៨ ហើយ​គង់​ក្នុង​រាជ្យ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៣២៧ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ។
តំណខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពុទ្ធសាសនិកហីនយាននៃកម្វុជទេឝ
ពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ
ប្រវត្តិសាស្រ្ត - ការបង្កើតនៃពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ
ពិធីបុណ្យរំលឹកខួប ណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ រំលឹកឡើងវិញនូវព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងជាក់លាក់មួយចំនួនដែលកើតចេញពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗដែលត្រូវបានគេស្គាល់តិចតួចបំផុត។
លោក អូហ្គូស ហ្គីណុន និង លោក លូស៊ាន ភីខា
នៅឆ្នាំ 1817 លោក អូហ្គូស ហ្គីណុន បានកើតនៅ លីអ័រហ្គឺស។ នៅឆ្នាំ 1869 គាត់បានផ្លាស់ប្តូរ ចារណូ ដែលជាឃុំដាច់ស្រយាលមួយដោយផ្តល់ភូមិជាមួយអគារសហគមន៍ដូចជាផ្ទះបោកគក់ សាលប្រជុំ និងសាលារៀនតាមរយៈព្រះវិហារ។ គាត់បានក្លាយជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិដោយការអភិវឌ្ឍរោងចក្រគីមីមួយនៅ សែនហ្វុន នៅជិតទីក្រុងលីយ៉ុង។ នៅទីនេះលោកបានផលិត អាស៊ីតផិក្រិក ដែលមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់នៅក្នុង ឧស្សាហកម្មសូត្រ ប៉ុន្តែក៏មានកម្លាំងផ្ទុះដ៏មានឥទ្ធិពលមួយដែលគេស្គាល់ថាជាម៉លឡិណាយ។ ផលិតផលរបស់គាត់ត្រូវបានលក់ដាច់ក្នុងបរិមាណច្រើន នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន ដែលបានប្រើវាជាពិសេសនៅក្នុង សង្គ្រាមរូស្សី - ជប៉ុនខណៈពេលដូចគ្នានេះដែរការលើកកម្ពស់ឧស្សាហកម្មនៃ "ទីក្រុងសូត្រ" ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈការខិតខំប្រឹងប្រែងស្ថិតស្ថេររបស់ ការបះបោររបស់កម្មករសូត្រ ចាប់ពី ភ្នំ គ្រីសរ៉ូស។
ពាណិជ្ជកម្មនេះបានរួមចំណែកដល់ការពង្រីក តំបន់លីយ៉ុង និងបានបង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃប្រវត្តិសាស្រ្តការវី របស់បូចូឡេ។ ប្រវត្តិសាស្រ្ត 150 ឆ្នាំនៃការផ្លាស់ប្តូរនេះ [ រវាង ទីក្រុងលីយ៉ុង និង ប្រទេសជប៉ុន ត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុង ពិធីបុណ្យរំលឹកខួប ណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ ទីក្រុងលីយ៉ុង - ប្រទេសជប៉ុន - ប្រទេសជប៉ុន - ប្រទេសបារាំងដែលបានបើកនៅក្នុង ខ្លាយហ្សេ នៅ ថ្ងៃទី 8 ខែធ្នូឆ្នាំ 2014។
លោក អូហ្គូស ហ្គីណុននឹងត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយលោក លូស៊ាន ភីខា ក៏ដូចជាគីមីវិទ្យាឧស្សាហកម្ម និងអភិបាល ខូកនី ដូចជាផ្លាកចងចាំរំលឹកពួកយើងយើងនៅជើង បង្គោលទង់ជាតិ ពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ ។
លោក អេមីល ហ្គីមេត
ប្រជាជាតិ ភាសាបារាំង និងជប៉ុន ជាច្រើនបានសម្រេចដល់ទឹកដី និងដែនសមុទ្រនៅក្នុងភាពជាបងប្អូននិងមិត្តភាពដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1859 ។ លោក អេមីល ហ្គីមេត មានបេសកកម្មជាផ្លូវការទៅ ប្រទេសជប៉ុន នៅក្នុងឆ្នាំ 1876 បានជួបប្រជុំជាមួយលោក ម៉ាសាណាវ ម៉ាគីមួរ៉ា ដែលជាអភិបាលនៃ ទីក្រុងក្យូតូ និង លោក ឡេអុន ដួរី អតីតកុងស៊ុល បារាំង នៅ ណាហ្គាសាគី និងនាយកសាលាបារាំងនៅ ទីក្រុងក្យូតូជាកន្លែងដែលសិស្សជប៉ុន 7 នាក់បានសិក្សា ហើយត្រូវបានគេជ្រើសរើសឱ្យទៅធ្វើបេសកកម្មនៅក្រៅប្រទេស សម័យមេឌី។ លោក អេមីល ហ្គីមេត បានអញ្ជើញពួកគេឱ្យបន្តការសិក្សារបស់ពួកគេនៅក្នុង ទីក្រុងលីយ៉ុង។ ពីរនាក់ក្នុងចំណោមពួកគេរួមទាំងអនាគតកុងស៊ុលយូម៉ាដាត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកវិទ្យានៅ ម៉ាទីនៀ សាលាវិទ្យាសាស្ត្រ និងឧស្សាហកម្មនៃទីក្រុងលីយ៉ុង។ ការផ្លាស់ប្តូរចំណេះដឹងដ៏សំខាន់នេះនឹងអាចធ្វើទៅបាន សម្រាប់ប្រទេសជប៉ុន ដើម្បីធ្វើឱ្យបច្ចេកវិទ្យាជឿនលឿនសំខាន់ជាពិសេសនៅក្នុង ឧស្សាហកម្មសូត្រ ។
នៅឆ្នាំ 1919 អតីតសិស្សទាំងនេះដែលត្រូវបានទទួកការអប់រំនៅ ទីក្រុងលីយ៉ុង បានជួប និងបានស្វាគមន៍មិត្តភក្តិរបស់ពួកគេ ពីសាកលវិទ្យាល័យលីយ៉ុង ដែលបានមកបេសកកម្មទៅប្រទេសជប៉ុន។ នៅទីបំផុត នៅឆ្នាំ 1924 កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់ពួកគេត្រូវបានអបអរសាទរជាមួយនឹងការបង្កើត ផ្ទះបារាំង - ជប៉ុន នៃ ទីក្រុងក្យូតូបង្កើតឡើងដោយសារការចូលរួមរួម និងសកម្មរបស់ លោក ផូល ខ្លូដែល ជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតបារាំង ទៅ ទីក្រុងតូក្យូនិង លោក ដេឌូអារ ហ៊ារៀតបន្ទាប់មក រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងអប់រំសាធារណៈ និងព្រឹទ្ធសមាជិកអភិបាលក្រុងលីយ៉ុង។
លោក អេមីល ហ្គីមេត និងអ្នករួមចំណែកវ័យក្មេងទាំងនេះត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ដោយផ្លាករំលឹកមួយដែលជាផ្នែកមួយនៃថ្មដ៏ជ្រៅបំផុតនៅក្នុងបរិវេណនៃ ពិធីបុណ្យរំលឹកខួប ណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ។
លោក ល្វី មីឆាឡេ
នៅខែឧសភាឆ្នាំ 1998 ក្លឹបលីយ៉ុង - ជប៉ុន និងគណៈកម្មាធិការរៀបចំសម្រាប់ឆ្នាំនៃប្រទេសជប៉ុននៅក្នុងប្រទេសបារាំង 97-98 ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយឡើងវិញ ប្រលោមលោកជីវប្រវត្តិរបស់អ្នកស្រី គីគូ យ៉ាម៉ាតា ខែគ្មានព្រះ។ នៅខែមិថុនា 1996 នៅទីក្រុងលីយ៉ុងដែលជាផ្នែកមួយនៃ កិច្ចប្រជុំកំពូលប្រទេសជី 7 ដែលបានធ្វើឡើងដោយសារតួនាទីដ៏សំខាន់ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅដោយមានការចូលរួមពីអគ្គកុងស៊ុលទូទៅនៃប្រទេសជប៉ុន លោក ល្វី មីឆាឡេ លោក រីអូតារ៉ូ ហាស៊ីម៉ូតូ និង លោក ហ្សាក់ ស៊ីរ៉ាក់ បានសម្រេចចិត្តរៀបចំ "ឆ្នាំជប៉ុននៅប្រទេសបារាំង" ពីខែមេសាឆ្នាំ 1997 ដល់ខែមីនាឆ្នាំ 1998 ដើម្បីកែតម្រូវការយល់ដឹងមិនច្បាស់លាស់ និងពេលខ្លះមិនត្រឹមត្រូវនៃ វប្បធម៌ជប៉ុន។ ការចាប់ផ្តើមនៃឆ្នាំនោះស្របគ្នាជាមួយនឹងការបើកសម្ពោធ ផ្ទះវប្បធម៌ជប៉ុននៅទីក្រុងប៉ារីស។ "ឆ្នាំបារាំងនៅប្រទេសជប៉ុន" បានធ្វើតាម "ឆ្នាំជប៉ុន" ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរនេះសម្ពោធ ទំនាក់ទំនងបារាំង - ជប៉ុន សម្រាប់សតវត្សទី 21។
ក្នុងឆ្នាំ 1897 អ្នកស្រី គីគូ យ៉ាម៉ាតា កើតនៅក្នុងទីក្រុងលីយ៉ុង និងតាមរយៈទំនាក់ទំនងគ្រួសាររបស់នាងត្រូវបានគេស្រមៃយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយវប្បធម៌ពីរនៅភាគខាងលិច និងភាគខាងកើត។ ឪពុករបស់នាង គឺលោក តាដាស៊ូមី យ៉ាម៉ាតាជាអធិការបតីនៃស្ថានកុងស៊ុលជប៉ុននៅឆ្នាំ 1885 នឹងក្លាយទៅជាកុងស៊ុលរបស់ប្រទេសជប៉ុននៅក្នុងទីក្រុងលីយ៉ុងដែលជាកន្លែងដែលគាត់នឹងជួបភរិយារបស់គាត់ឈ្មោះ ម៉ាហ្គឺរីត វ៉ារ៉ូ។ អ្នកស្រី គីគូ យ៉ាម៉ាតា បានទទួលសញ្ញាប័ត្រអក្សរសិល្ប៍បារាំងនៅសាលាវិទ្យាល័យអេហ្គា ហ្គីណេ ហើយបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាលាអនុវិទ្យាល័យ បេះដូងពិសិដ្ឋ នៅក្នុង ទីក្រុងតូក្យូ។ ដោយត្រឡប់ទៅប្រទេសបារាំងវិញ នាងបានបន្តការសិក្សាផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ សាកលវិទ្យាល័យសូកបោន និងរីករាយជាមួយអាជីពផ្នែកអក្សរសាស្ត្រឈានមុខគេ។ ឧទាហរណ៍ ប្រលោមលោកដំបូងរបស់នាងមានចំណងជើងថា ម៉ាសាកូ ត្រូវបានបោះពុម្ពឡើងវិញចំនួនដប់ប្រាំពីរដង។ ឡឺមគ្មានព្រះ ត្រូវបានបោះពុម្ពឡើងវិញនិងដាក់ពាក្យសុំដោយប្រធានាធិបតីនិងជាស្ថាបនិកនៃក្លឹបលីយ៉ុង - ជប៉ុនដោយថ្លែងទីបន្ទាល់ទៅតុល្យភាពអចិន្រ្តៃយ៍និងឆ្ងាញ់រវាងសេរីភាពលោកខាងលិចនិង ប្រទេសជប៉ុន ទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌។ ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់វាគឺជានិមិត្តរូបនៃការផ្សារភ្ជាប់គ្នារវាង "ទីក្រុងសូត្រ" និង "ប្រទេសសូត្រ" ។ សៀវភៅនេះគឺជាសហសញ្ញានៅក្នុងទង់ជាតិ ទីក្រុងលីយ៉ុងជប៉ុន។
តំណភ្ជាប់រវាងទីក្រុងលីយ៉ុង និងប្រទេសជប៉ុនត្រូវបានរក្សា និងការពារឡើងវិញជាថ្មី ដោយស្ថាបនិកប្រធានាធិបតីក្លឹបលីយ៉ុង-ជប៉ុន គឺលោក ល្វី មីឆាឡេ។ លើសពីនេះទៀត ដើម្បីធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ប្រទេសជី 7 ឆ្នាំ 1996លោក ល្វី មីឆាឡេបានលើកកម្ពស់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌របស់ជប៉ុននៅក្នុងតំបន់បូចឺឡេ និងតំបន់ទីក្រុងលីយ៉ុង។ សាតូឌឺឡឺឃ្លា នៅក្នុងក្រុង លីអ័រហ្គឺស គឺជាលទ្ធផលដែលត្រូវបានទិញដោយ អិនអេចខេ ចាប់ពី ផ្ទះបូគូស ក្នុងគោលបំណងដើម្បីបង្កើតទីតាំងខ្ពស់ដែលអាចមើលឃើញសម្រាប់ ម្ហូបជប៉ុន នៅក្នុងបេះដូងនៃ បូចឺឡេ សាលារៀនស៊ូជី។ លើស​ពី​នេះ​ទៀត អគ្គកុងស៊ុលកិត្តិយសទូទៅ ចំពោះប្រទេសជប៉ុនលោក ល្វី មីឆាឡេ មុនពេលគាត់ស្លាប់បានបរិច្ចាគឯកសារទាំងមូលនៃក្លឹបលីយ៉ុង - ជប៉ុនដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅ ពិធីបុណ្យរំលឹកខួប ណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ ដោយធ្វើដូច្នេះ ការផ្តល់ថ្មគ្រឹះចាំបាច់ដល់ការអភិវឌ្ឍអគារ ។
សាលារៀនដូចូ មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី
រូបភាពតូច|ចង្កៀងនៃពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ។ ពិធីបុណ្យ រំលឹកខួប ខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ ដែលជាតំណភ្ជាប់បារាំង - ជប៉ុន ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងការចងចាំ សាលារៀន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី សាមូរ៉ៃដែលមិនមានចាញ់នៃសតវត្ស ទី 16 ដែលបានចំណាយពេលមួយក្នុងជីវិតប្រយុទ្ធគ្នា (គាត់បានប្រយុទ្ធច្រើនជាងហុកសិបការប្រយុទ្ធ ដែលការប្រយុទ្ធទាំងអស់ទទួលបានជ័យជំនះ) មេដាយ និងជាវិញ្ញាណសម្រាប់សិស្សជាច្រើន។ បេតិកភ័ណ្ឌនេះបានចាប់តាំងពីត្រូវបានអនុម័តដោយ ប្រទេសជប៉ុនពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។ សាលារៀនដូចូ មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី នៃ ខ្លាយហ្សេ តំណាងឱ្យ សាលារៀនមីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី នៅប្រទេសជប៉ុន និង នៅប្រទេសបារាំង និងចូលរួមជាមួយប្រទេសជប៉ុន និងប្រទេសបារាំងនៅក្នុង ពិធីបុណ្យរំលឹកខួប ណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ
នៅថ្ងៃទី 26 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1999 សាលារៀនដូចូ មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី ឬសាលារៀនជប៉ុននៃពីរដាវណាយតិន អ៊ិឈិរីអ៊ូ) នៃប្រទេសជប៉ុនបានឆ្លើយតបទៅនឹងការអញ្ជើញរបស់ ដូចូ នៅក្នុង ខ្លាយហ្សេ និងបានទៅទស្សនា ប្រទេសបារាំង ជាលើកដំបូង។ នៅថ្ងៃទី 27 ខែកុម្ភៈ នៅឯពិធីទទួលស្វាគមន៍ជាផ្លូវការ និងបទបង្ហាញ សិល្បៈក្បាច់គុន នៅពីមុខមនុស្ស 800 នាក់ សាលារៀន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី នៃ ប្រទេសជប៉ុន បានថ្លែងសុន្ទរកថាម្តងទៀតកាលពីថ្ងៃទី 26 ខែកុម្ភៈហើយបានទទួលស្គាល់ភាពសម្បូរបែប និងភស្តុតាងនៃគម្រោងដែលផ្អែកលើស្មារតីនៃ "ប៊ូស៊ីដូឬវិញ្ញាណនៃផ្លូវរបស់អ្នកចម្បាំង (សន្ធិសញ្ញាកង់ប្រាំ បានសរសេរដោយ លោក មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ីគឺជាការសំយោគ និងជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រពៃណីនៃ សាមូរ៉ៃដែលជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃគ្រឹះនៃវប្បធម៌ជប៉ុន និងជាផ្នែកមួយនៃ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាតិ ) ។ ដូច្នេះវាត្រូវបានគេស្នើឱ្យធ្វើ ខ្លាយហ្សេ ដូចូសាលារៀនមេនៃ "មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី" នៅភាគខាងលិច ទទួលស្គាល់វាជា សាលាបុរាណជាសាលាប្រពៃណី។ នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី 4 ខែមីនាឆ្នាំ 1999 សាលាជប៉ុន "មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី" ដែលតំណាងឱ្យវិញ្ញាណដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតនៃភាពក្លៀវក្លា និងដែលរួមចំណែកភាគច្រើនទៅដល់ទស្សនវិជ្ជានៃ សិល្បៈក្បាច់គុន (ប៊ូឌូ,, ប៊ូស៊ីឌូ,, ដែលហ៊ុមព័ទ្ធ ខេនឌូ អាគីឌូ) គឺជាអ្នកគាំទ្រនៃ ខ្លាយហ្សេ ដូចូ និង ប៊ូឌូ សាលារៀន អាគីឌូ (កំណាព្យនៃផ្លូវ ដោយ ម៉ូរីហាយ អូអេស៊ីបា គឺជាកន្សោមសុទ្ធសាធនេះ) ។ លើសពីនេះទៀត វាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថ្មីថា "ដូចូ មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី" និងតំណាងសាលារៀន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី នៃប្រទេសជប៉ុន នៅក្នុងប្រទេសបារាំងដែលបានក្លាយជាតំណភ្ជាប់ដ៏សំខាន់មួយទៅសាលានេះនៅភាគខាងលិច។ ជាលទ្ធផល វាបានទទួលភាពស្របច្បាប់នៃការធ្វើជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូជប៉ុន - បារាំង ។
ប៊ូឌូកាន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី
នៅថ្ងៃទី 20 ខែឧសភាឆ្នាំ 2000 ដូចូ មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី នៅក្នុង ខ្លាយហ្សេតាមសំណើ និងការអញ្ជើញរបស់សាលារៀន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី - ណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូនៃប្រទេសជប៉ុនបានទៅ ប្រទេសនៃព្រះអាទិត្យរះ សម្រាប់ពិធីសម្ពោធពិធីបុណ្យប៊ូឌូកាន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី ដូចូថ្មី[28] ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងអូហារ៉ា ចូ នៅក្នុង ខេត្តមីមសាកា។
ប៊ូឌូកាននេះនៅក្នុងសំណុំបែបបទខាងក្រៅរបស់វាតំណាងឱ្យមួកសុវត្ថិភាព សាមូរ៉ៃ ជាពិសេសនិមិត្តសញ្ញានៃរដ្ឋបាលនៃរដ្ឋ អូកាយ៉ាម៉ា និងរំលឹកឡើងវិញ និមិត្តសញ្ញា តួកណ្តាលនៃវប្បធម៌ជប៉ុន និងដើមកំណើតនៃប្រទេសនេះ, មូសាស៊ី។ វាប្រមូលផ្តុំនូវសាលារៀនផ្សេងៗគ្នា ផ្លូវនៃដាវហើយជារៀងរាល់ថ្ងៃរំឭកយើងពីមរតករបស់គាត់ដែលជាដើមកំណើតរបស់ ប៊ូស៊ីឌូ ស្មារតី និងការចងចាំជារួមរបស់ជប៉ុន។
ក្រោយមកទៀតការផ្លាស់ប្តូរទង់ជាតិផ្លូវការជាច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងរវាង តំបន់រ៉ូន តំណាងដោយសាលារៀនមីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី នៅប្រទេសបារាំង និង ខេត្តមីមសាកា តំណាងដោយសាលារៀនមីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី របស់ជប៉ុន ។ ការលើកទង់ជាតិបានកើតឡើងនៅពីមុខប៊ូឌូកាន ហើយត្រូវបានគេធ្វើម្តងទៀតជាទៀងទាត់ចាប់ពីថ្ងៃទី 18 ខែឧសភាឆ្នាំ 2008 រហូតដល់ថ្ងៃនេះ។ ទង់ជាតិរបស់ប៊ូឌូកានជប៉ុនបានហោះហើរជាបន្តបន្ទាប់ ទង់ជាតិ នៃ មីមសាកា នៃ លោកម៉ូរីនៃ តំបន់រ៉ូនអាល នៃ តំបន់កណ្តាល នៃ តំបន់ប៊ូហ្គុនឌី នៃ ប្រទេសជប៉ុន នៃ ប្រទេសបារាំង នៃ ខួបទី 150 គម្រប់នៃទំនាក់ទំនងបារាំង - ជប៉ុន នៃ ពិធីបុណ្យ ណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ នៃ បេះដូងពិសិដ្ឋនៃ បីព៌ណបេះដូងពិសិដ្ឋ នៃ ព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ នៃ កម្ពុជានៃ អាស៊ាន នៃ ប្រទេស​រុស្ស៊ី និង លីយ៉ុង - ជប៉ុន។ ប៊ូឌូកាន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ីប្របៃណីត្រូវបានបង្ហាញឱ្យដឹងថាជា កញ្ចក់ នៃពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូនៅភាគខាងលិចដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រភពដើមត្រឹមត្រូវដូចជា ពន្លឺ ដែលមកពីទិសខាងកើត។ នេះគឺជាសមិទ្ធផលផ្នែកការទូត ភូមិសាស្ត្រ នយោបាយវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជាប្រទេសជប៉ុនជាពិសេសប្រទេសជប៉ុនដែលជ្រៅបំផុតមិនមានទំនោរទៅនឹងការរួមចំណែកខាងក្រៅនៅលើដីរបស់ខ្លួនទេ។  ។ កាយវិការនិមិត្តរូបឡើងវិញ និងជានិមិត្តសញ្ញាខ្ពស់បានធ្វើឱ្យវាអាចពង្រឹងទំនាក់ទំនងដ៏ស៊ីជម្រៅ និងយូរអង្វែងដែលបង្រួបបង្រួមប៊ូឌូកាន មីយ៉ាម៉ូតូ មូសាស៊ី និង ពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ ដូច្នេះការពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងឃុំខ្លាយហ្សេ និងអូហារ៉ា - ចូ សម្រាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1998 ។
ស្ថាប័ន - ឥទ្ធិពលនៃពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ
នៅ ថ្ងៃទី 8 ខែធ្នូឆ្នាំ 2014 ដែលជាពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូ ដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុងអចលនទ្រព្យសាតូឌឺបូហ្រង់ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ ការទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈ និងជាតិនៅក្នុងឃុំ ខ្លាយហ្សេជាពិសេសអំឡុងពេលពិធីបុណ្យសាធារណៈក្រោមការឧបត្ថម្ភ និងវត្តមានរបស់អាជ្ញាធរសាធារណរដ្ឋទាំងទីក្រុង កុងស៊ុល និងព្រឹទ្ធសភា ។ រូបភាពតូច|451x451ភីកសែល|ប្រទេសកម្ពុជា និងអាស៊ានបានចូលរួមពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូនៅក្នុងពិធីនេះនៅថ្ងៃទី 15 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2016 ។ ឧទ្ទិសដល់ អ្នកម្តាយព្រហ្មចារីម៉ារីនៅ ថ្ងៃទី 8 ខែធ្នូពិធីបុណ្យរំលឹកខួបណាយតិនអ៊ិឈិរីអ៊ូបន្ទរតាមការទាមទារដ៏រាបទាបនៃ បេះដូងស្លូតត្រង់នាងដែលបានសម្តែងជាចំបងតាមរយៈអ្នកបំរើរបស់នាង សែនម៉ាហ្គឺរីត - ម៉ារីអាល់កុក នៅក្នុង ផារេយឡេម៉ូនៀលនិង ឃ្លាហ្វែសូ ក្នុងឆ្នាំ 1917 ។ ក្រោយមក ជាលទ្ធផលនៃអ្វីដែលពួកគេបានទទួលដោយបន្ទាបខ្លួន បានកោះហៅ ការទទួលស្គាល់របស់ រដ្ឋបារាំង សម្រាប់ បេះដូងពិសិដ្ឋ។
លើសពីនេះទៀត រដ្ឋបាលអេលីអូ រៀបចំពិធីបុណ្យរំលឹកខួបជាផ្លូវការនៅលើទឹកដីបារាំង។ ការវែកញែកមួយដែលចោលការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើបេះដូងនៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលជាតំណភ្ជាប់ចំណុចសំខាន់បំផុតនៃ អាស៊ាន ដែលបាននាំមកនូវការរួមគ្នាចំនួនដប់មួយប្រទេស អាស៊ី​អា​គ្នេ​យ៏ ។ ពិធីបុណ្យរំលឹកខួបនេះគឺជាស្ពានមួយរវាងប្រទេសទាំងនេះ និងជំរុញពាណិជ្ជកម្ម     វប្បធម៌ និងការផ្លាស់ប្តូរខាងវិញ្ញាណ។ ការប្រមូលផ្តុំគំនូរដោយវិចិត្រករលីយ៉ុង លោកអង់ទន បាបីយេ ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដើម្បីស្ថាបនាសារមន្ទីរនៅក្នុងឈ្មោះរបស់គាត់។ ក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ី រួមគ្នាជាមួយ ស្ថានទូតរុស្ស៊ី នៅក្នុង ទីក្រុងប៉ារីស បានទទួលស្គាល់ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនេះចាប់តាំងពីខែមិថុនាឆ្នាំ 2017 ជាការរំលឹកពីវប្បធម៌ប្រពៃណី និងអរិយធម៌ក៏ដូចជាការផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងខ្លាំងរវាង បារាំង និង ប្រទេស​រុស្ស៊ី ។ ដោយនិមិត្តសញ្ញាដដែល ប្រទេស​រុស្ស៊ី បានផ្ទៀងផ្ទាត់តំបន់បណ្តាញទាំងមូល និងបានទទួលស្គាល់ថាវាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះវប្បធម៌ស្របច្បាប់ និងមិនអាចប្រកែកបាន។
សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល
ទឹកដីសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានមនុស្សចូលមករស់នៅអស់ជាច្រើនសហស្សវត្សរ៍មកហើយ។ ព្រំដែនប្រទេសនេះសព្វថ្ងៃត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបារាំង ដែលធ្លាប់កាន់កាប់ជាដែនអាណានិគមនៅចុងសតវត្សទី១៩។ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យពីប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ១៩៦០ សាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលត្រូវធ្លាក់ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេផ្តាច់ការជាច្រើនរូប។
គិតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ បន្ទាប់ពីមានការតស៊ូអំពាវនាវឱ្យមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាច្រើនលើកកន្លងមក ទីបំផុតការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សក៏បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣។ លោកអង្គ ហ្វេលីក-ប៉ាតាសេបាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកក៏​ត្រូវ​បានឧត្តម​សេនីយ៍ហ្វ្រង់ស័រ បូហ្ស៊ីហ្សេធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅ​ឆ្នាំ២០០៣។ មួយឆ្នាំក្រោយរដ្ឋប្រហារ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយបាន​ផ្ទុះឡើង​ ហើយ​ទោះ​ជា​មានការ​ចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៧ និង​ម្តង​ទៀត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១១ ក្តីក៏​សង្រ្គាម​ស៊ីវិលនៅតែ​​បន្ត​រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាម អាហ្វ្រិកកណ្ដាលត្រូវទទួលរងពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយបក្សសម្ព័ន្ធប្រដាប់អាវុធគ្រប់ភាគី ហើយសកម្មភាពបំពានសិទ្ធិមនុស្សទាំងនោះរួមមាន ការចាប់មនុស្សដាក់ពន្ធនាគារតាមអំពើចិត្ត ការធ្វើទារុណកម្ម និងការរឹតបន្តឹងលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពនៃការធ្វើដំណើរ។ល។
ទោះមានឈ្មោះជាប្រទេសដែលសំបូរទៅដោយកំណប់រ៉ែដ៏មានតម្លៃនិងធនធានផ្សេងៗទៀត ក៏ដូចជាដីដាំដុះកសិកម្មច្រើនពិតមែន ប៉ុន្តែសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលនៅតែជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមបណ្ដាប្រទេសក្រីក្របំផុតទាំងដប់នៅលើពិភពលោកដោយមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ (យអទ) ទាបបំផុតគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧។World Economic Outlook Database, January 2018, International Monetary Fund. Database updated on 12 April 2017. បើយោងទៅតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស (HDI) នៅឆ្នាំ២០១៩ បានឱ្យដឹងថាប្រទេសនេះមានកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សទាបបំផុតទីពីរ (នាំមុខប្រទេសនីហ្សេ) ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៨៨ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៨៩។ ប្រទេសនេះផងដែរមានចំណាត់វិសមភាពសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សទាបបំផុត (IHDI) ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៥០ ក្នុងចំណោម ១៥០ ប្រទេស។ សាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលក៏ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណដែរថាជាប្រទេសមានកំណត់ត្រាសុខភាពមនុស្សអាក្រក់បំផុត ក៏ដូចជាប្រទេសដែលមិនសមរម្យមួយសម្រាប់ជីវិតកុមារ។
សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលគឺជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ សហភាពអាហ្វ្រិក សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចនៃរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល អង្គការអន្តរជាតិដឺឡាហ្វ្រង់កូហ្វូនី និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ល។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្ដាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមានការអភិវឌ្ឍទាប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាហ្វ្រិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអាហ្វ្រិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាលប្រទេសអាហ្វ្រិកកណ្ដាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសង្កេតការណ៍នៃអង្គការសហប្រតិបត្តិកាឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ
ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១
ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (អង់គ្លេស: Dharanindravarman I) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-១១១៣) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១១០៧-១១១៣) ទ្រង់គឺជា ក្សត្រដែលសោយរាជ្យបន្តពីព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៦ ។ ព្រះអង្គបានឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងឆ្នាំ ១១០៧ នៃគ.សករាជ ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "វ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេងអញ អញឝ្រីធរណីន្ទ្រវម្ម៌ទេវ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ អញស្រីធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទេវៈ" ។ ការសោយរាជ្យរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានជម្រុញដោយ មហេសីរបស់ទ្រង់ ព្រះនាម "វិជ័យឥន្ទ្រលក្សស្មី" (Vijayendralakshmi) ដែលជាអតីត មហេសី ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៦ ដូចនេះប្រហែលជាព្រះអង្គ សោយរាជ្យសម្បត្តិដោយការជ្រែករាជ ។
កំណត់ត្រាសិលាចារឹក
យោងតាមកំណត់ត្រា​សិលាចរឹក ប្រាសាទ ភ្នំសណ្ដក (Phnom Sandork Temple) ព្រះបាទ ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីរនៃគ្រួសាររាជវង្សអង្គរ នៅក្នុងទីសក្ការៈនេះ ដោយអំណោយទានពី "នរពឥន្ទ្ររាមា" ដែលត្រូវ ជាសាច់ញាតិរបស់ព្រះអង្គ ហើយទីសក្ការៈនេះ មានចម្ងាយ ៧៥ គីឡូម៉ែត្រ ខាងជើងភាគខាងកើត អង្គរ ។ ទីកន្លែង ដែលចុះបញ្ជីរគ្រួសាររាជវង្សអង្គរ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា សិវៈបុរៈ (Shivapura) ដែលតម្កល់នៅលើកំពូល នៃទីធ្លាខាងលើ ផ្នែកខាងកើត ជញ្ជាំង នៃគូបរៈ (Gopura) ដែលមានវិមាត្រ ៦០ x ៤០ ម៉ែត្រ ។ មានការចុះបញ្ជីរនៃគ្រួសាររាជវង្ស នៅទីសក្ការៈនេះផងដែរ ដូជា៖ រាជវង្ស យសោវរ្ម័នទី១, ជ័យវរ្ម័នទី៦ និង  សូរ្យវរ្ម័នទី២ ។
ការដណ្ដើមរាជ
Royal takeover
ជាការពិតណាស់ ការដណ្ដើមរាជ របស់ព្រះបាទ ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១ វាជារឿងដ៏ពិបាកមួយ ព្រោះគូប្រជែងរបស់ទ្រង់គឺជាសាច់ញាតិរបស់ព្រះអង្គគឺ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៦ ដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់ព្រះអង្គ ដែលមានព្រះមាតាតែមួយព្រះនាម "ហិរណយៈលក្សស្មី" (Hiranyalaksmi) ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី រាជសម្បត្តិនៅអង្គរត្រូវបានព្រះបាទ ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១ សញ្ច័យយកមកគ្រប់គ្រងក្នុងការដណ្ដើមរាជនេះផងដែរ ។ ជាចុងក្រោយ ការសោយរាជរបស់ព្រះអង្គនៅអង្គរត្រូវបានដណ្ដើមដោយនតា (ក្មួយ) របស់ព្រះអង្គគឺព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលបានលើកទ័ពពី មហិធរៈបុរៈ មកដណ្តើមយករាជ្យសម្បត្តិរបស់ទ្រង់ ក្នុងឆ្នាំ ១១១៣ នៃគ.សករាជ ។
សេចក្ដីជំរាប
មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?
ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។
ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។
បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ចំណារពន្យល់
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ថេល័រ ស្វីហ្វ
thumb|Swift បាននៅលើកំរាលព្រំពណ៌ក្រហមនៃកម្មវិធី MTV តន្ត្រីវីដេអូនៅឆ្នាំ 2012 ពានរង្វាន់ពត៌មាន តារាចម្រៀង Taylor Alison មានឈ្មោះកំណើត Swift បាន កើតនៅថ្ងៃទី 13 ខែធ្នូឆ្នាំ 1989 (អាយុ 25) អានរដ្ឋ Pennsylvania រាសម្ដែងតារាកំណត់ត្រាផលិតស្នេហាមនុស្សជាតិ ឧបករណ៍ ហ្គីតាព្យាណូច្រៀង banjo ukulele ប៉ុន្មានឆ្នាំឆ្នាំ 2004 ដែលមានវត្តមានសកម្ម ស្លាកម៉ាស៊ីនធំ អំពើដែលជាប់ទាក់ទង លោក Ed លោក Jack Antonoff Kelly Sheeran លោក John Mayer បាន Colbie Pickler Kendrick Lamar លោក Tim Caillat BoB សង្គ្រាម McGraw បានលោក Gary ក្មេងប្រុស Lightbody ដើមបណ្តឹងដូចក្រុម Girls វេបសាយ taylorswift.com thumb|Swift បានសម្តែងការនៅ St. Louis រដ្ឋ Missouri នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 2013 ពណ៌ក្រហមធួរ ថេល័រ អាលីសន ស្វីហ្វ (Taylor Swift; កើត​នៅ​ថ្ងៃទី 13 ខែ​ធ្នូ​ឆ្នាំ 1989​) គឺ​ជា​តារា​ចម្រៀង​អ្នក​និពន្ធ​បទ​ចម្រៀង​ជនជាតិ​អាមេរិក​និង​តារា​ស​ម្តែ​ង​-។ លើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង Wyomissing រដ្ឋ Pennsylvania Swift បាន​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ទៅ​នៅ Nashville រដ្ឋ Tennessee នៅ​អាយុ 14 ឆ្នាំ​ដើម្បី​បន្ត​អាជីព​នៅ​ក្នុង​តន្ត្រី​ប្រទេស​មួយ​។ នាង​បាន​ចុះហត្ថលេខា​ជាមួយ​ស្លាក​ឯករាជ្យ​មួយ​ធំ Records និង​ម៉ាស៊ីន​សរសេរ​បទ​ចម្រៀង​ដែល​ក្មេង​ជាង​គេ​ក្លាយ​​​ជា​អ្នក​ដែល​មិន​ធ្លាប់​បាន​ជួល​ដោយ​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​ជា​ផ្ទះ​ក្រុមហ៊ុន Sony / ATV Music ។ ការ​ចេញ​អាល់ប៊ុម​មាន​ចំណងជើង​ថា​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ 2006 បាន Swift ដែល​បង្កើត​ឡើង​របស់​នាង​ជា​មួយ​តារា​ចម្រៀង​ក្នុង​ប្រទេស​។ បទ​ចម្រៀង "សុង​របស់​យើង​,​" ទី​បី​របស់​នាង​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​នាង​ជា​មនុស្ស​ក្មេង​ជាង​គេ​បំផុត​ក្នុង​ការ​សរសេរ​ដោយ​កណ្ដាប់ដៃ​ខ្លួន​តែឯង​ការ​ស​ម្តែ​ង​បទ​ចម្រៀង​និង​លេខ​មួយ​នៅ​លើ​បទ​ចម្រៀង​ក្នុង​គំនូស​តាង​ក្តៅ​ប្រទេស​។ នាង​ទទួល​បាន​ការ​តែង​តាំង​ដ៏​ល្អ​បំផុត​អ្នក​ចំរៀង​ថ្មី​នៅ​កម្មវិធី Grammy Awards ឆ្នាំ 2008 ។ [[
អា​ល់​ប៊ុ​ម​លើក​ទី​ពីរ​របស់ Swift​, ខ្លាច​, ដែល​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2008 ដោយ​សារ​ការ Crossover ដែល​ប៉ុប​ពី​ភាព​ជោគជ័យ​នៃ​ឯកត្តជន "Love Story​" និង "អ្នក​ជា​របស់​ជាមួយ​ខ្ញុំ​»​បាន​ក្លាយ​​​ទៅ​ជា​អា​ល់​ប៊ុ​ម​ខ្លាច​ការ​លក់​ដ៏​ល្អ​បំផុត​នៃ​ឆ្នាំ 2009 នេះ​នៅ​ក្នុង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​។ អា​ល់​ប៊ុ​ម​នេះ​បាន​ឈ្នះ​ពាន​រង្វាន់ Grammy ចំនួន​បួន​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ Swift បាន​ក្មេង​បំផុត​ដែល​មិន​ធ្លាប់​មាន​ពី​អ្នក​ឈ្នះ​អាល់ប៊ុម​ឆ្នាំ​។ អាល់ប៊ុម 2010 លើក​ទី​បី​និង​ទី​បួន​របស់ Swift Speak Now និង​ឆ្នាំ 201​​2 ក្រុម Red ទាំង​ពីរ​បាន​លក់​ច្រើន​ជាង​មួយ​លាន​កូ​ពី​នៅ​ក្នុង​ស​ប្តា​ហ៍​ដំបូង​នៃ​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​របស់​ពួក​គេ​។ Speak Now របស់ "មាន​ន័យ​ថា​" ឈ្នះ​បាន​ពាន​រង្វាន់ Grammy ពីរ​ខណៈ​ដែល​អ្នក​នៅ​លីវ​របស់​ក្រុម Red "យើង​កំពុង​ទទួល​បាន​ការ​ត្រឡប់​មក​វិញ​មិន​ធ្លាប់​មាន​ជាមួយ​គ្នា​" និង "ខ្ញុំ​បាន​ដឹង​ថា​អ្នក​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ហា​" បាន​ទូទាំង​ពិភពលោក​វាយ​។ អា​ល់​ប៊ុ​ម​ទី​ប្រាំ​របស់ Swift ដែល​ជា​ការ​លេច​ផ្តោ​ត​ជា​សំខាន់​នៅ​ឆ្នាំ 1989 ត្រូវ​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 201​​4 វា​ត្រូវ​បាន​លក់​ច្បាប់​ចម្លង​ច្រើន​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ស​ប្តា​ហ៍​នេះ​ក្នុង​ការ​បើក​របស់​ខ្លួន​ជាង​អា​ល់​ប៊ុ​ម​ណា​មួយ​នៅ​ក្នុង​រយៈពេល 12 ឆ្នាំ​មុន​នោះ​ហើយ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ Swift បាន​ជា​លើក​ដំបូង​ហើយ​គ្រាន់​តែ​ធ្វើ​សកម្មភាព​ដើម្បី​មាន​បី​អាល់ប៊ុម​ដែល​លក់​បាន​ច្រើន​ជាង​មួយ​លាន​ច្បាប់ ក្នុង​ស​ប្តា​ហ៍​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​បើក​។ បទ​ចម្រៀង​ដែល​ជា "អ្រ​ងួ​ន​វា​បិទ​" និង "ចន្លោះ​ទទេ​" ទាំង​ពីរ​បាន​ឈាន​ដល់​លំដាប់​លេខ​មួយ​នៅ​លើ Billboard Hot 100 ។
Swift បាន​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​បទ​ចម្រៀង​ពិពណ៌នា​អំពី​បទ​ពិសោធន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​នាង​។ ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​និពន្ធ​បទ​ចម្រៀង​មួយ​ដែល​នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្តល់​កិត្តិយស​ដោយ​សមាគម​អ្នក​និពន្ធ​បទ​ចម្រៀង​អ្នក​សរសេរ​បទ​ចម្រៀង​និង​នៅ Nashville សាល​កិត្តិនាម​។ សមិទ្ធិ​ផល​ផ្សេង​ទៀត​រួម​មាន​ពានរង្វាន់ Grammy របស់ Swift ពាន​រង្វាន់​ប្រាំពីរ​, ពាន​រង្វាន់​តន្ត្រី Billboard ដប់ពីរ​, ប្រទេស​ទទួល​បាន​ពានរង្វាន់​តន្ត្រី​ចំនួន 11 សមាគម​, បណ្ឌិត្យសភា​ប្រទេស​ចំនួន​ប្រាំបី​ទទួល​បាន​ពានរង្វាន់​តន្ត្រី​និង​ការ​ទទួល​បាន​ពានរង្វាន់ Brit តែ​មួយ​។ នាង​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​លក់​ដ៏​ល្អ​បំផុត​សិល្បៈ​ករ​គ្រប់​ពេល​ទាំង​អស់​ដោយ​បាន​លក់​បាន​ជាង 40 លាន​អាល់ប៊ុម​រួម​ទាំង 27,1 លាន​នាក់​នៅ​ក្នុង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​និង​ការ​ទាញ​យក​នៅ​លីវ 100 លាន​នាក់​។ Swift បាន​ក៏​មាន​តួនាទី​គាំទ្រ​លក្ខណៈ​ពិសេស​រួម​ទាំង​ខ្សែ​ភាពយន្ត​ក្នុង​ទិវា​នៃ​ក្ដី​ស្រឡាញ់ (2010​) និង​អ្នក​ផ្ដល់ (2014​) ។
មាតិកា [លាក់​] 1 ជីវិត​និង​អាជីព 1.1 1989-2004​: ជីវិត​ដំបូង 1.2 ការ 2004-08​: ចាប់​ផ្តើ​ម​អាជីព​និង​តារាចម្រៀង Taylor Swift 1.3 ការ 2008-10​: ខ្លាច 1,4 2010-12​: Speak Now 1,5 2012-14​: ក្រហម​និង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ 1.6 ឆ្នាំ 201​​4 ដែល​មាន​វត្តមាន​: ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ពេញ​ទៅ​លេចឡើង​និង 1989 2 សិល្បៈ 2.1 ឥទ្ធិពល 2.2 ស្បែក​ទំនុកច្រៀង​និង​រចនាប័ទ្ម 2.3 រចនាប័ទ្ម​តន្ត្រី​និង​សំ​លេង 2.4 រូបភាព​សាធារណៈ ផល​ប៉ះពាល់​និង​ការ​ទទួលស្គាល់ 3 4 ការ​គាំទ្រ​ផលិតផល ការ​ងារ 5 ស្តីទី 6 មនុស្សជាតិ 7 ជីវិត​ផ្ទាល់​ខ្លួន 7.1 ក្រុម​គ្រួសារ អ្នក​រស់នៅ 7.2 ចំណូល 7.3 7.4 ទំនាក់ទំនង នយោបាយ 7.5 8 ពាន​រង្វាន់​និង​សមិទ្ធិ​ផល 9 ចម្រៀង ការ​ប្រគំ​ត​ន្រ្តី​ចំនួន 10 11 Filmography 11.1 ភាពយន្ត 11.2 ទូរទស្សន៍ 12 ឯកសារយោង 13 តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ ជីវិត​និង​អាជីព 1989-2004​: ជីវិត​ដំបូង តារាចម្រៀង Taylor Swift ត្រូវ​បាន​គេ​កើត​នៅ​ថ្ងៃទី 13 ខែធ្នូ​ឆ្នាំ 1989 នៅ Reading រដ្ឋ Pennsylvania [1​] [2​] [3​] ជា​ឪពុក​របស់​នាង​លោក Scott Kingsley Swift បាន​, គឺ​ជា​ការ​ផ្តល់​ប្រឹក្សា​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ Merrill Lynch ។ [4​] [5​] គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ Pennsylvania​, និង គឺ​ជា​កូនចៅ​នៃ​ការ​ទាំង​បី​ជំនាន់​នៃ​ប្រធាន​ធនាគារ​នេះ​។ [6​] [7​] ម្តាយ​របស់​នាង Andrea បាន Gardner (Finlay​) Swift បាន [8​] [9​] គឺ​មេផ្ទះ​ដែល​ធ្លាប់​ធ្វើការ​ជា​អ្នក​ប្រតិបត្តិ​ផ្នែក​ទីផ្សារ​មូល​និ​ធិ​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ផង​ដែរ​។ ម្តាយ​របស់ [10​] របស់ Swift ទោះ​បី​ជា​អា​មេ​រិ​ក​បាន​ចំណាយ​ពេល 10 ឆ្នាំ​ដំបូង​នៃ​ជីវិត​របស់​នាង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​សិង្ហ​បុរី​មុន​ពេល​ត្រឡប់​ទៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ហើយ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ Texas ដោះស្រាយ​; ឪពុក​របស់​នាង​គឺជា​វិស្វករ​ដែល​បាន​ធ្វើការ​នៅ​ទូទាំង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ផង​ដែរ​។ [7​] របស់ Swift មាន​ប្អូន​ប្រុស​ម្នាក់​ឈ្មោះ Austin ។ [11​]
Swift បាន​ចំណាយ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ដំបូង​នៃ​ជីវិត​របស់​នាង​នៅ​លើ​កសិដ្ឋាន​ដើម​បុណ្យ​ណូអែល​នៅ Cumru Township រដ្ឋ Pennsylvania ។ [12​] [13​] នាង​បាន​ចូលរួម​នៅ​សាលា​មត្តេយ្យ​និង​សាលា​មត្តេយ្យ​នៅ​សាលា Alvernia Montessori រត់​ដោយ​ដូនជី Franciscan [14​] មុន​ពេល​ផ្លាស់​ទៅ Wyndcroft នេះ សាលា​ដែល​ជា​សហ​កាសែត​របស់​សាលា​ឯកជន​។ [15​] Swift និង​បងប្រុស​របស់​នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​លើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង​សេចក្ដី​ជំនឿ Presbyterian និង​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​វិស្សមកាល​រដូវ​ក្តៅ​ជា​រៀង​រាល់​នៅ​សាលា​ព្រះគម្ពីរ​។ [16​] [17​] នៅ​ពេល Swift មាន​អាយុ​ប្រាំបួន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ​ក្រុម​គ្រួសារ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ទៅ​ជា​ជួល ផ្ទះ​មួយ​នៅ​ទីប្រជុំជន​ជាយក្រុង Wyomissing រដ្ឋ Pennsylvania ។ [18​] នាង​បាន​ចូលរួម​នៅ​ភាគ​ខាងលិច​មជ្ឈមណ្ឌល​កំ​រោង​អាន​គម្ពីរ​បឋមសិក្សា​តំបន់ Junio​​r បាន Wyomissing / ជាន់ខ្ពស់​វិទ្យាល័យ​នៅ​ទីនោះ​។ [19​] Swift បាន​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​វិស្សមកាល summered មាត់ទឹក​ឪពុក​ម្តាយ​នាង​នៅ​កំពង់ផែ​ថ្ម​បំបែក​រដ្ឋ New Jersey និង​បាន​ពណ៌នា វា​ជា​កន្លែង​ដែល "ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ការ​ចង​ចាំ​នៅ​កុមារភាព​របស់​ខ្ញុំ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​" ។ [20​]
នៅ​អាយុ​ប្រាំបួន​ឆ្នាំ Swift បាន​ក្លាយ​​​ជា​ចំណាប់​អារម្មណ៍​នៅ​ក្នុង​ឆាក​មហោស្រព​ត​ន្រ្តី​និង​ស​ម្តែ​ង​ក្នុង​មហោស្រព​យុវជន​នៅ​ផលិតកម្ម Berks បណ្ឌិតសភា​ជាច្រើន​។ [21​] គាត់​ក៏​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ជា​ទៀងទាត់​ទៅ​នឹង​ក្រុម Broadway សម្រាប់​ការ​ហ្វឹកហាត់​សំឡេង​និង​ការ​សម្ដែង​។ [22​] Swift បាន​បែរ​ចំណាប់​អារម្មណ៍​របស់​នាង​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​តន្ត្រី Shania បទ​ចម្រៀង​ម៉ាក​ថ្វេ​ន​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ "ចង់​គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​រត់​ជុំវិញ​ប្លុក​បួន​ដង​និង daydream អំពី​អ្វី​ទាំងអស់​" ។ នាង [23​] ស្រី​បាន​ចំណាយ​ពេល​ចុង​ស​ប្តា​ហ៍​របស់​នាង​បាន​ស​ម្តែ​ង​នៅ​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​ក្នុង​ស្រុក​, កាហ្វេ​, ពិព័រណ៍​ការប្រកួត​ខារ៉ាអូខេ​ក្លឹប​អ្នក​ថែ​សួន​កិច្ចប្រជុំ​ក្មេងប្រុស​កាយ​រិ​ទ្ធ​និង​ព្រឹត្តិការណ៍​កីឡា​។ [ 7​] [10​] [24​] នៅ​អាយុ​ដប់​មួយ​រូប​នេះ​បន្ទាប់ពី​ការ​បរាជ័យ​ជា​ច្រើន​, [25​] Swift បាន​ឈ្នះ​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ទេពកោសល្យ​ក្នុង​ស្រុក​មួយ​និង​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្ដល់​ឱកាស​ឱ្យ​បង្ហាញ​ជា​ទង្វើ​បើក​សម្រាប់​កីឡាករ Charlie ដា​នី​យ៉ែ​ល​នៅ​ក្នុង amphitheater Strausstown នេះ​។ [26​]