cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អាហារ ១០ ប្រភេទ ប្រកប ដោយ សុខភាព និង ឆ្ងាញ់ ពិសា
បណ្ដូល​គ្រាប់​ស្រូវ​សាលី
ហេតុ​អ្វី​ទើប​បាន​ជា​ ត្រូវ​បរិភោគ​បណ្ដូល​ គ្រាប់​ស្រូវ​សាលី​? បណ្ដូល​នេះ​ហើយ​ដែល​នឹង ​ធ្វើ​ឲ្យ​ដុះ​ពន្លក ប្រៀប​បាន​នឹង​សណ្ដែក​បណ្ដុះ ដែល​ដុះ​ចេញ​ពី​គ្រាប់​សណ្ដែក​បាយ​នោះ​ ផង​ដែរ​។ បណ្ដូល​គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ​ស្រូវ​សាលី​នេះ​ សំបូរ​ដោយ​ប្រភព ​នៃ​សារធាតុ​បំប៉ន រួម​មាន​៖ Niacin Thiamin Riboflavin វីតាមីន​ E Folate ម៉ាញ៉េស្យូម ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម ដែក ស័ង្កសី និង​ប៉ាហាំង ។ បញ្ចូល​គ្រាប់​ស្រូវ​ភោគ​សាលី​នេះ ​ក៏សំបូរ​ដោយ​ប្រូតេអ៊ីន​ ជា​ពិសេស​ជាតិ​លីពីត​ ថែម​ទៀត​ផង ​៕
ឯកសារពិគ្រោះ
អំពី​ស្ត្រី
ច្រកចូហរ
ច្រកចូហរ គឺជាច្រកសមុទ្រដែលខណ្ឌចែករដ្ឋចូហររបស់ម៉ាឡេស៊ី និង សិង្ហបុរី។
បច្ចុប្បន្នមានស្ពាន២ឆ្លងកាត់ច្រកនេះគឺ៖
ទ្វារសមុទ្រមលក្កា
thumb|right|250px|ផែន​ទី​ទី​តាំង​ច្រក​មលក្កា thumb|250px
ច្រកមលក្កា (ឬ ម៉ាឡាកា) (Strait of Malacca) ជាច្រកសមុទ្រតូចចង្អៀតមួយដែលខណ្ឌចែកឧបទ្វីបមឡាយូ ជាមួយកោះស៊ូម៉ាត្រា។ វាមានប្រវែង ៨០៥ គ.ម និងមានទទឹងមធ្យម ២,៨ គ.ម។
សារសំខាន់សេដ្ឋកិច្ច
ច្រក​មលក្កា​ជា​ច្រក​ប្រកប​​ដោយ​យុទ្ឋសាស្ត្រ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ជា​ច្រក​ដឹក​ទំនិញ​តាម​សមុទ្រ​មមា​ញឹក​មួយ​របស់​ពិភព​លោក ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ព្រែក​ជីក​ស៊ុយអែស និង ព្រែក​ជីក​ប៉ាណាម៉ា ដែរ។ ច្រក​នេះ​ជា​ផ្លូវ​សមុទ្រ​ត​ភ្ជាប់​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា និង មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វ៊ិក។ វា​ជា​ច្រក​សមុទ្រ​ត​ភ្ជាប់​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច​ធំៗ របស់​អាស៊ី ដូច​ជា ឥណ្ឌា ចិន ជប៉ុន កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង និង តៃវ៉ាន់។ មាន​កប៉ាល់​ដឹក​ទំនិញ​លើស​ពី ៥ ម៉ឺន​គ្រឿង​ ឆ្លង​កាត់​ច្រក​នេះ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ដោយ​ដឹក​នាំទំនិញ ១ ភាគ ៤ របស់​ពិភព​លោក​ រួម​មាន ប្រេង​កាត ផលិតផល​ឧស្សាហកម្ម​របស់​ចិន និង​កាហ្វេ​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ផលិតផល​ប្រេង​កាត​ពិភព​លោក ១ ភាគ ៤ ត្រូវ​បាន​ដឹក​ឆ្លង​កាត់​ច្រក​នេះ ពី​ប្រទេស​ផ្គត់​ផ្គង់​នៅ​ឈូងសមុទ្រពែក្ស មក​ប្រទេស​ទី​ផ្សារ​អាស៊ី មាន​ចិន ជប៉ុន និង កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ តាម​ការ​ប៉ាន់​ស្មាន ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៦ បញ្ជាក់​ថា មាន​ប្រេង​កាត ១៥ លាន​បារ៉ែល​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ ឆ្លង​កាត់​ច្រក​សមុទ្រ​នេះ។
គ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ
ការ​ប្លន់​តាម​សមុទ្រ​កើន​ឡើង​ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ នេះ។ មាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​នាវា​ដឹក​ទំនិញ ២៥ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៤, ២២០ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០០ និង​ជាង ១៥០ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៣។ ចាប់​តាំង​ពី​មាន​កំណើន​ចោរកម្ម​តាម​សមុទ្រ​មក កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និង សិង្ហបុរី បាន​ពង្រឹង​សន្តិសុខ ដោយ​ចេញ​នាវា​ល្បាត​តំបន់​នោះ​តាំង​ពី​ខែកក្កដា ២០០៤។
គិត​តាំង​ពីឆ្នាំ ១៨៨០ មាន​នាវា ៣៤ គ្រឿង​បាន​លិច។ គ្រោះ​ថ្នាក់​មួយ​ទៀត គឺ​ផ្សែង​មក​ពី​ភ្លើង​ឆេះព្រៃ​នៅ​កោះ​ស៊ូម៉ាត្រា ដែល​កម្រិត​គំហើញ​មក​ត្រឺម ២០០ ម៉ែត្រ ដែល​​បង្ខំ​​ឲ្យ​​នាវា​​ទាំង​​ឡាយ​បន្ថយ​ល្បឿន។
សំណើ​បន្ទូរ​បន្ថយ​ភាព​កក​កុញ​នៅ​ច្រកមលក្កា
ប្រទេស​ថៃ​បាន​អភិវឌ្ឍ​គម្រោង​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយ​សក្ដានុពល​របស់​ច្រក​សមុទ្រ​នេះ។ រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​ស្នើ​ជា​ច្រើន​ដង​ឲ្យ​​ជីក​ព្រែក​ជីក កាត់​តាម​តំបន់​ចម្រៀក​ដីក្រះ ដែល​អាច​កាត់​ចម្ងាយ​​ផ្លូវ​​បាន ៩៦០ គ.ម. ក្នុង​​ការ​​ដឹក​​ជញ្ជូន​​ពី​​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា​ទៅ​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វ៊ិក។ ការ​​ធ្វើ​បែប​នេះ​អាច​​នឹង​កាត់​ប្រទេស​ថៃ​ជា​ ២ ផ្នែក និង​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់​កាត់​តំបន់​មាន​ជន​មុស្ល៊ិម​ភាគ​ច្រើន​​នៅ​ខេត្ត​បត្តានី​ចេញ​ពី​ថៃ​ផង​ដែរ។ នៅឆ្នាំ ២០០៤ ប្រទេស​ចិន​បាន​ស្នើ​ជា​សម្ងាត់​ក្នុង​ការ​ចេញ​ថ្លៃ​ចំណាយ​ទាំង​ស្រុង​ក្នុង​ការ​ជីក​ព្រែក។ ទោះ​ជា​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​អ្នក​នយោបាយ​ថៃ​ជា​ច្រើន​ក៏​ដោយ សំណើ​​ឲ្យ​ជីកព្រែកនេះមិនអាចទៅមុខបានទេ ដោយសារការចំណាយទាំងហិរញ្ញវត្ថុនិងការបំផ្លាញប្រព័ន្ឋអេកូឡូស៊ី។
សំណើ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​ គឺ​ឲ្យ​សាងសង់បំពង់បង្ហូរប្រេងកាត់តាមចំរៀកដីក្រា ដើម្បីបង្ហូរប្រេងកាតពីកប៉ាល់នៅម្ខាងទៅកប៉ាល់នៅម្ខាងទៀត។ សំណើ​នេះ​ត្រូវ​គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា អាច​កាត់​បន្ថយ​តម្លៃ​ផ្គត់​ផ្គង់​ប្រេង​កាត​ទៅ​អាស៊ី​បាន ០,៥$/បារ៉ែល (៣$/ម៣)។ មីយ៉ាន់ម៉ាក៏បានលើកនូវសំណើ​អំពី​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ស្រដៀង​នេះ​ដែរ។ មាន​សំណើ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​អំពី​ការ​ស្ថាបនា​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ពី​មជ្ឍិមបូព៌ា​មក​ប្រទេស​ចិន ដែល​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ខែ​តុលា ២០០៤។
សំពត់​ចងក្បិន​មានពី​ពេល​ណា​មក ?
បើ​និយាយឲ្យចំ​ថា ការ​ស្លៀកសំពត់​ចងក្បិន​ជា​ប្រពៃណី​របស់​ឥណ្ឌា​ខាងត្បូង ដែល​គេ​នាំ​ចូល​មក​ពី​អតីត
ខ្មែរ​ទាំង​ពីរ​ភេទ​បាន​និយម​ស្លៀក​ក្បិន​តៗ​គ្នា​រហូត​មក​ទល់​បច្ចុប្បន្ន ។​ ​នៅ​ពាក់កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី ១៣ ជនជាតិ​ថៃ​-​ឡាវ
ក៏​បាន​ខ្ចី​ពី​ខ្មែរ​នូវ​ទំនៀមទម្លាប់​ការ​ស្លៀក​ក្បិន​នេះ ព្រោះ​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ការ​ស្លៀក​ក្បិន​នាំ​ដល់​ប្រពៃណី​ថ្លៃថ្នូរ សម្រាប់
ការចូលរួម​ពិធីការ​ផ្សេងៗ និង​រួម​ទាំង​ការប្រើប្រាស់ របស់​មន្ត្រី​ព្រះបរមរាជវាំង​ទៀតផង ។ ក្នុងន័យ​នេះ​ហើយ​ដែល
។​​លោក​បណ្ឌិត​បាន​បន្ត​ឲ្យដឹងថា កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរ​-​មន​, ខ្មែរ​ព្រៃភ្នំ ឬ ក៏​សហគមន៍​ខ្មែរលើ ពុំ​មាន​ប្រពៃណី​ប្រើ​សំពត់​ក្បិន​ទេ
ហេតុ​នេះ​យើង​ពុំ​អាច​និយាយថា ក្បិន​កើតចេញពី​ខឿនវប្បធម៌​បុរេប្រវត្តិ​បានឡើយ ។​ ​នៅក្នុង​ឯកសារ​ជាច្រើន​បាន​បញ្ជាក់
ឲ្យដឹងថា សំពត់​ក្បិន​មាន​អាយុកាល​ចាស់​ជាងគេ គឺ​សម័យកាល​ព្រះបាទ ​កៅ ណ្ឌិ​ន្យ និង​ពួក​ព្រា​ហ្ម​រួម​ទាំង​អ្នកជំនួញ
ឥណ្ឌា ដែល​បាន​ចូលមក​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​ជា​លើកដំបូង នា​សតវត្សរ៍​ទី ១ ម្ល៉េះ ។​ ​យើង​អាច​ពិនិត្យមើល​ថា សភាពការណ៍
បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ខាងត្បូង ដែល​មាន​ជនជាតិ​តាមិ​ល​(Tamil) រស់នៅ គេ​បន្ត​ប្រពៃណី​ស្លៀក​ក្បិន​រហូត​មក​ដូច​ខ្មែរ
ដែរ ។ ការហូរ​ចូល​វប្បធម៌​ឥណ្ឌា​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​ពីដំបូង​នេះ ហើយ​ដែល​ជា​កត្តា​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ឲ្យដឹងបា​ន​ថា វប្បធម៌
ចំណាស់​នៃ​ការ​ស្លៀក​ក្បិន​នេះ គឺជា​របស់​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុ​ជា​នេះឯង ។​ លោក​បណ្ឌិត​មី​សែ​ល​បាន
រំលឹក​ឲ្យដឹងថា តាម​ចម្លាក់​បុរាណ បានបង្ហាញ​ថា ខ្មែរ​និយម​ស្លៀក​ក្បិន​ចាប់តាំងពី​សម័យ​នគរ​ភ្នំ​នា​សតវត្សរ៍​ទី​១ ដល់ ទី​៦
នៃ​គ្រិស្គសករាជ​មកម្ល៉េះ ។ ចម្លាក់​បានបង្ហាញ​ថា ទាំង​ទេវតា ទាំង​មនុស្ស​ដែល​មាន​ត្រ​កូលខ្ពង់ខ្ពស់​គេ​និយម​សំពត់​ក្បិន
នេះណា​ស់ ។​​ឯ​មូលហេតុ​ដែល​ថា​នៅលើ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ពុំ​មាន​ចម្លាក់​មនុស្ស​ស្លៀក​ក្បិន​ព្រោះ​ប្រាសាទ​នេះ ពុំ​ទាក់ទិន
នឹង​ជីវភាព​ប្រចាំថ្ងៃ និង​ជំនឿ​សាសនា​ទេ ។​​តែ​ដោយ​ឡែក នៅលើ​ចម្លាក់​"​ភ្នំ​ដា​" នា​សម័យ​នគរ​ភ្នំ គឺ​មាន​ព្រះ​នារាយណ៍
និង​ព្រះរាម ស្លៀក​ក្បិន ។ អាទិទេព​ស្លៀក​ក្បិន​ព្រោះ​ត្រកូល​នេះ​កើតចេញ​ពី​ពួក​ព្រា​ហ្ម ៕
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: វប្បធ៏មខ្មែរ
ឈូងសមុទ្រថៃ
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ឈូងសមុទ្រថៃ ជាប់ព្រំដែនទឹក តែមិនមែនជាផ្នែកនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូងទេ។ ឈូងសមុទ្រនេះជាប់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ កម្ពុជា វៀតណាម និងម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រនេះមានផ្ទៃប្រហែល ៣២០ ០០០ គ.ម២។ ឈូកសមុទ្រថៃជាសមុទ្រមួយពុំសូវជ្រៅ ហើយមានបាតរាបស្មើ។ ឈូកសមុទ្រនេះផ្តាច់ប្រទេសកម្ពុជាពីឧបទ្វីបម៉ាឡាកា កោះសូម៉ាត្រា និងកោះជ្វា។ វាគឺជាជាយទ្វីប ដែលមានជម្រៅជាមធ្យម១០ម៉ែត្រ ហើយជម្រៅអតិបរាមាមិនដល់៧៥ម៉ែត្រឡើយ។ ទឹកនៅសមុទ្រនេះមានភាពស្ងប់នៅរដូវប្រាំង ឬសិសិរដូវចាប់ពីខែធ្នូដល់ខែមេសា និងមានភាពរញ្ជួយដោយរលកធំៗនៅរដូវវស្សាចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែវិច្ឆិកា។ ភាពស្ងប់ និងរញ្ជួលនៃទឹកប្រែប្រួលទៅតាមរបបខ្យល់លមូសុង ដែលបក់មកពីទិសឦសាន្ត ឬមកពីទិសនិរតី។ ព្យុះស៊ីក្លូន ឬព្យុះទីហ្វុងបែបសមុទ្រចិន ពុំមាននៅលើឈូកសមុទ្រនេះឡើយគឺមានតែព្យុះភ្លៀងខ្លះៗ មាននៅពេលប្តូររបបមូសុងប៉ុណ្ណោះ ដែលជាហេតុបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់តិច និងមានថ្មប៉ប្រះទឺកក៏តិចដែរ។ ឈូងសមុទ្រនេះមានជំរៅរាក់ ជាមធ្យមប្រហែល៤៥ម៉ែត និងជំរៅជ្រៅបំផុត៨០ម៉ែត។ កត្តានេះហើយដែលធ្វើអោយមានបណ្ដូរទឹកយឺត ហើយចរន្តទឹកសាបពីទន្លេនិងស្ទឹងនានា ធ្វើអោយឈូងសមុទ្រនេះមានកំរិតភាពប្រៃទាប(៣,០៥ទៅ៣,២៥%) និងសំបូរដីល្បាប់។ ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រថៃមាន ទន្លេចៅផ្រះយ៉ា ទន្លេម៉ែក្លុង ទន្លេបាងប៉ាគុង និងទន្លេតាពី។ ឈូងសមុទ្រនេះកកើតឡើងនៅចុងយុគទឹកកកចុងក្រោយ គឺនៅពេលដែលកំពស់ទឹកសមុទ្របាកកើនឡើង។
ដោយសារវានៅតំបន់ត្រូពិច ទឹកសមុទ្រមានកំដៅក្ដៅល្មមសំរាប់ការលូតលាត់របស់ផ្កាថ្ម និងរុក្ខជាតិសមុទ្រ ធ្វើអោយតំបន់នោះសំបូររមណីយដ្ឋានជ្រមុជទឹក។ រមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍សំខាន់នៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះគឺកោះសមុយ នៅក្នុងខេត្តស៊ុរ៉ាតថានីរបស់ប្រទេសថៃ។
ធនធានធម្មជាតិ
ឈូងសមុទ្រនេះមានប្រេងកាតខ្លះៗ និងសំបូរឧស្ម័នធម្មជាតិនៅតំបន់ព្រំដែនទឹករវាងប្រទេសកម្ពុជានិងថៃ។
សុទស្សនមហារាជ
សុទស្សនមហារាជ គឺជារឿងមួយក្នុងប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ដែលរួមមាន៥០រឿងដែលពុំមានក្នុងគម្ពីរ ព្រះត្រ័យបិតកទេតែទាក់ទងនឹងទស្សន ទ្រឹស្តីនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ។ បញ្ញាសជាតកមានសេចក្តីដំណាលថា កាលពី ក្នុងអំឡុងពុទ្ធសាសនាកស្សបនោះ ព្រះពោធិសត្វ បានទៅចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលសេដ្ឋី ក្នុងក្រុងពារាណសី មានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះថេរៈមួយអង្គដែលគង់នៅក្នុងព្រៃ ហើយបានធ្វើបណ្ណសាលា ទីចង្ក្រមន៍ ជីកអណ្ដូង ជម្រះស្មៅ រោយរាយដីខ្សាច​។
រឿង សុទស្សនមហារាជ
មានសេចក្តីដំណាលថា កាលពីក្នុងអំឡុងពុទ្ធសាសនាព្រះពុទ្ធកស្សបនោះ ព្រះពោធិសត្វយើង បានទៅចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលសេដ្ឋីក្នុងក្រុងពារាណសី មានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះថេរៈមួយអង្គដែលគង់នៅក្នុងព្រៃ ហើយបានធ្វើបណ្ណសាលា ទីចង្រ្កមន៍ ជីកអណ្តូង ជម្រះស្មៅ រោយរាយដីខ្សាច់ដោយជុំវិញទីអាស្រមបូជាដោយទៀនធូប និងភ្ញីផ្កាជាដើម ហើយត្រឡប់ទៅទីលំនៅអាត្មាវិញ ។ ចាប់តាំងអំពីថ្ងៃនោះមក អ្នកបានផ្គត់ផ្គង់ទំនុកបំរុងព្រះថេរៈអង្គនោះ ដោយត្រ័យចីវរចង្ហាន់ ព្រមទាំងឈើច្រត់, ពាងទឹក, គោមចង្កៀង, គ្រែតាំង, កម្រាល និងបញ្ចគោរស សព្វគ្រប់ ។
អ្នកដែលបានដាំដើមឈើផ្លែ ឈើផ្កាផ្សេង ៗ រៀបចំទីកន្លែងនោះឲ្យសមជាទីរមណីរដ្ឋានក្សេមក្សាន្តសប្បាយ សមជាទីលំនៅនៃបព្វជិតអ្នកស្វែងរកទីវិវេក ហើយអ្នកនិមន្តព្រះថេរៈឲ្យគង់ចាំព្រះវស្សា អ្នកតែងទៅទទួលឧបោសថសីល នៅឧបោសថសីលពុំដែលខាន ។ អ្នកតែងប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតរាល់ ៗ ថ្ងៃ ត្រាតែដល់អាយុក្ខ័យអ្នកបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ទេវលោក បរិបូណ៌ដោយសម្បត្តិទិព្វគ្រប់ប្រការ ។
លុះច្យុតពីឋានសួគ៌ មកចាប់កំណើតក្នុងមនុស្សលោកវិញ អ្នកបានឡើងគ្រងរាជ្យជាស្តេចចក្រពត្រាធិរាជ ប្រកបដោយរ័ត្ន ៧ ប្រការ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទមហាសុទស្សនរាជ គ្រងរាជ្យក្នុងមហានគរកុសាវតី ទ្រង់មានមហិទ្ធិឫទ្ធិក្លៀវក្លា បរិបូណ៌ដោយឃ្លាំងមាសឃ្លាំងប្រាក់ និងឃ្លាំងរតនផ្សេង ៗ ទៀតជាច្រើនប្រការ គ្មានក្សត្រាធិរាជអង្គណា អាចប្រៀបផ្ទឹមស្មើនឹងព្រះអង្គឡើយ ។ អាណាប្រជានុរាស្រ្តក៏ក្សេមក្សាន្តរីករាយ ប្រកបដោយសន្តិសុខ និងសេចក្តីសម្បូណ៌សប្បាយគ្រប់យ៉ាង ដែលគេអាចរកបាននាឋានមនុស្សលោកនេះ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយមក្លាយ
តារាងអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍អសនិទាន
ខាងក្រោមនេះជាតារាងអាំងតេក្រាល(ព្រីមីទីវ)នៃអនុគមន៍អសនិទាន។ សំរាប់បញ្ជីពេញលេញសូមមើលតារាងអាំងតេក្រាល។ __លាក់មាតិកា__
អាំងតេក្រាលដែលមាន s = \sqrt{x^2-a^2}
សន្មត់ថា (x^2>a^2)។ ចំពោះ (x^2<a^2) សូមមើលផ្នែកបន្ទាប់៖
អាំងតេក្រាលដែលមាន R = \sqrt{ax^2+bx+c}
សន្មត់ថា (ax2 + bx + c) មិនអាចសរសេរជាទំរង់ (px + q)2 ។
ពិសិដ្ឋ ពីលីកា
ពិសិដ្ឋ ពីលីកា (កើតនៅឆ្នាំ១៩៦៥) គឺជាតារាសម្ដែងដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយរូប នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ អ្នកស្រីមានឈ្មោះពិតថា ឱក អៀបពីលី ។ ឪពុកឈ្មោះ ម៉េង មុនី និងម្ដាយឈ្មោះ ឱក ហាល ។ ឪពុករបស់អ្នកស្រី គឺជាសាស្ត្រាចារ្យបង្រៀនភាសាបារាំង នៅសាកលវិទ្យាគរុកោសល្យ ។ អ្នកស្រីមានប្អូនស្រីពីរនាក់ គឺពាលា និងដារ៉ូ ។ គាត់គឺជាកូនច្បងនៅក្នុងគ្រួសារ ។
ការសិក្សា
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ ដោយមានការទំនុកបម្រុងពីម្ដាយមីងឈ្មោះ ម៉េង សូណាលី ដែលគាត់គឺជាសាស្ត្រាចារ្យនៅសាលាភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ពីលីកាក៏បានសិក្សារៀនសូត្រ និងហ្វឹកហាត់អំពីរបាំវប្បធម៌កម្ពុជា ។ គាត់បានបញ្ចប់ការសិក្សា នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ ហើយបានបន្តធ្វើការជាអ្នកដឹកនាំនាដករនៅក្នុងសាលា។
ដោយសារតែភាពប៉ិនប្រសប់ដ៏អស្ចារ្យរបស់គាត់ រួមផ្សំនឹងសម្រស់របស់គាត់ផងនោះ គាត់ក៏ចាប់ផ្ដើមមានប្រជាប្រិយភាពបន្តិចម្ដងៗ ។ អ្នកស្រីត្រូវបានគេអញ្ជើញឱ្យសម្ដែង រឿងស្រមោលអន្ធកាល ដែលផលិតដោយផលិតកម្មវត្តភ្នំ ។ ក្នុងពេលនោះ គាត់ក៏ត្រូវបានស្គាល់ទូទាំងប្រទេស ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ គាត់ក៏បានប្តូរឈ្មោះរបស់គាត់ទៅជា ពិសិដ្ឋ ពីលីកា ជារៀងរហូតមក ។
ជីវិតស្នេហា
អ្នកស្រី ពិសិដ្ឋ ពីលីកា មានការរវល់ជាខ្លាំង ជាមួយនឹងការថតខ្សែភាពយន្ត។ ពេលនោះហើយ គឺជាពេលដែលគាត់ បានជួបនឹងលោក ខៃ ប្រសិទ្ធ ដែលតារាសំដែងដ៏ល្បីឈ្មោះមួយរូបដែរ។ ពួកគាត់ទាំងពីរ បានសំដែងជាមួយគ្នា ក្នុងខ្សែភាពយន្ត ក៏ដូចវីដេអូខារ៉ាអូខេជាច្រើន។ នេះមានន័យថា ឈុតឆាកស្នេហានៅក្នុងរឿងរបស់អ្នកទាំងពីរ បានរីកដុះដាល ក្លាយជាស្នេហាក្រៅសាច់រឿង។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ គាត់ក៏បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាគូស្វាមី ភរិយានឹងគ្នា។ នៅឆ្នាំ ១៩៩២ បុត្រដំបូងរបស់អ្នកទាំងពីរបានចាប់កំណើតឡើង ដោយមានឈ្មោះថា ខៃ សិដ្ឋលីសាក់។ គ្រួសាររបស់អ្នកស្រីពិសិដ្ឋ ពីលីកា ក៏បានក្លាយទៅជាគ្រួសារមួយដ៏រីករាយ និងស្និទ្ធស្នាលបំផុត។
ការបែកបាក់គ្រួសារ
ដោយសារតែការរវល់ជាមួយនឹងការងារពេក បានធ្វើឲ្យចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍ រវាងអ្នកស្រី និងលោក ខៃ ប្រសិទ្ធ រង្គោះរង្គើបន្តិចម្ដងៗ។ ក្រោយមក ក៏ចាប់ផ្ដើមមានលេចឮពាក្យចចាមអារ៉ាមជាច្រើន ចំពោះចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ពួកគាត់ទាំងពីរ។ មានប្រភពព័ត៌មានមិនច្បាស់ការណ៍ខ្លះ បាននិយាយថាលោក ខៃ ប្រសិទ្ធ បានលួចទៅមានចំណងស្នេហាជាមួយស្រីផ្សេង ដែលស្រីនោះជាកូនស្រីរបស់មន្ត្រីដែលបុណ្យសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយសារតែព័ត៌មានមិនច្បាស់ការណ៍នេះ ក៏បានធ្វើឲ្យប្រជាជនខ្លះទៀតយល់ថា ខៃ ប្រសិទ្ធ ត្រូវបង្ខំចិត្តមានចំណងស្នេហាជាមួយស្រីម្នាក់នោះ ដោយសារអំនាចរបស់ឪពុកនាង។ ជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត ឬត្រូវគេបង្ខំក៏ដោយ ការណ៍ដែលឃើញស្វាមីរបស់ខ្លួន ទៅមានស្រីថ្មី វាពិបាកនឹងទទួលយកខ្លាំងណាស់។ ដោយសារតែទទួលរងនូវគំនាបផ្លូវចិត្តក្នុងរឿងនេះ នៅខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៨ អ្នកស្រីក៏បានធ្វើលិខិតលែងលះគ្នា ជាមួយប្ដីរបស់ខ្លួន។ គ្មានអ្វីចំលែកទេ ដែលអ្នកស្រីនៅតែមានចិត្តស្រលាញ់ប្ដីរបស់គាត់។ មានចំរៀងខារ៉ាអូខេ ពីរបទដែលគាត់បានសំដែង ដែលហាក់ដូចជាស្ដែងចេញនូវអារម្មណ៍ពិតរបស់គាត់ ចំពោះស្វាមី ។
ចំពោះព័ត៌មាន ដែលថាលោក ខៃ ប្រសិទ្ធ ទៅមានស្រីផ្សេង ឬ ត្រូវបានមន្ត្រីមានបុណ្យសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់បង្ខំឲ្យរៀបការជាមួយកូនស្រីរបស់ខ្លួននោះ គ្មានប្រភពណាមួយអាចបញ្ជាក់ការពិតបានឡើយ។ រយៈពេលមួយឆ្នាំ ក្រោយពីចេញលិខិតលែងលះមក លោកខៃ ប្រសិទ្ធ បានចាកចេញទៅប្រទេសអូស្ត្រាលី។ គ្មានប្រភពព័ត៌មានច្បាស់លាស់ណាមួយ អាចបញ្ជាក់ពីមូលហេតុដែលគាត់ទៅប្រទេសអូស្ត្រាលីនោះបានទេ។
មរណភាព
នៅថ្ងៃទី ៦ ខែ កក្កដា ពេលដែលអ្នកស្រីកំពុងដើរផ្សារ នៅផ្សារអូរឫស្សី ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ អ្នកស្រីត្រូវជនមិនស្គាល់មុខម្នាក់ បាញ់ប្រហារមកលើគាត់។ គាត់បានទទួលរងរបួសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែគ្រាប់កាំភ្លើងបានទៅផ្ដាច់ពួរឆ្អឹងខ្នងរបស់គាត់។ នៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យ សាច់ញាតិដែលនៅសេសសល់របស់គាត់ បានឈរនៅជុំវិញគាត់ ហើយអ្នកទាំងអស់នោះ បានឮគាត់និយាយសួរថា «ហេតុអី ហេតុអីបានជាគេធ្វើដូចនេះមកលើរូបខ្ញុំ? ខ្ញុំមិនដែលធ្វើអាក្រក់ចំពោះអ្នកណាម្នាក់ទេ» ។ នៅថ្ងៃទី ១៣ ខែ កក្កដា វេលាម៉ោង ៦ និង៣០នាទី ព្រឹក គាត់ក៏បានលាចាកលោកទៅ ដោយបន្សល់ទុក្ខនូវស្នាមទឹកភ្នែករមៀលធ្លាក់ចុះមក និងសំណួរគ្មានចំលើយជាច្រើន។
«បំណងដ៏ធំបំផុតរបស់ខ្ញុំ គឺចង់ក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យបង្រៀនក្បាច់រាំប្រពៃណីមួយរូប នៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។ ខ្ញុំចង់ជួយដល់ប្រជាជនខ្មែរ ជាពិសេសកូនចៅជំនាន់ក្រោយ តាមតែខ្ញុំអាចធ្វើបាន។ នេះជាអ្វីដែលខ្ញុំខំធ្វើអស់ពីកំលាំងកាយចិត្ត ហើយនេះជាបំណងដែលខ្ញុំចង់ធ្វើ» នេះជាសម្ដីរបស់អ្នកស្រី ពិសិដ្ឋ ពីលីកា។ ឥឡូវនេះ អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលគាត់បានបន្សល់ទុក គឺកិច្ចការទាំងឡាយដែលគាត់ធ្វើបានសំរេច រូបភាពប្រកបដោយសំរស់ស្រស់ត្រកាលរបស់គាត់ អដ្ឋិធាតុដែលនៅសេសសល់ពីពិធីបូជាសព និងកំហុសដ៏ធំក្រៃលែង ដែលយើងគ្រប់គ្នាត្រូវទទួលយក៕
វិស័យអប់រំនៅជប៉ុន
ជប៉ុន​ត្រូវបាន​គេស្គាល់​ថា​ជា​ប្រទេស​មួយ​ដែលមាន​ប្រព័ន្ឋអប់រំ​ល្អនៅលើ​ពិភពលោក​។ នៅក្នុង​ការប្រកួតប្រជែង​គណិតវិទ្យា​ជាអន្តរជាតិ​ សិស្សជប៉ុនតែងតែជាប់ចំនាត់ថ្នាក់លើៗគេ។ ការគ្រប់គ្រងវិស័យអប់រំ​ជាភារកិច្ចរបស់​ក្រសួងអប់រំ វប្បធម៌ កីឡា វិទ្យាសាស្ត្រ និង បច្ចេកវិទ្យា ជប៉ុន។
ប្រវត្តិ
នៅ​សម័យអិដុ (១៦០៣-១៨៦៧) ពួកដៃម៉្ញូ (អ្នកដឹកនាំកងទ័ពពីសតវត្សរ៍ទី១០ដល់ទីដើមសតវត្សរ៍ទី១៩នៅជប៉ុន) ដែលដឹងថាមិនអាចពង្រីកឥទ្ឋិពលរបស់ខ្លួនតាមរយៈសឹកសង្គ្រម បានងាកមករកការ​ប្រកួតប្រជែងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចវិញ។ ពួកសាមុរ៉ៃ​ត្រូវតែរៀនពីកសិកម្ម​និងគណនី​បន្ថែមពីលើយុទ្ឋសាស្ត្រយោធា​និង​សិល្បៈប្រយុទ្ឋ។ ដូចគ្នាផងដែរ ពាណិជ្ជករ​មានៗ ត្រូវការការអប់រំ ក្នុងការធ្វើជំនួញរបស់ពួកគេ។ ប្រជាជនសាមញ្ញ​តែងធ្វើការសិក្សាតាមរបៀប តិរ៉ាកុយ៉ា (សាលាវត្ត) ។ មានគេប៉ាន់ប្រមាណថា នៅចុងសម័យអិដុ បុរស៥០% និង ស្ត្រី២០% អាចអាននិងសរសេរបាន។ ទោះជាមានការហាមឃាត់មិនអោយមានការទាក់ទងជាមួយបរទេសក៏ដោយ សៀវភៅត្រូវបានគេនាំចូលយ៉ាងគំហុគពីប្រទេសចិន​និងអឺរ៉ុប។
បន្ទាប់ពីសម័យកំនែទំរង់មេជិឆ្នាំ១៨៦៨រួចមក វិធីសាស្ត្រ​និងប្រព័ន្ឋអប់រំ​របស់​បស្ចឹមប្រទេស​ត្រូវបាន​យកមកអនុវត្ត​ដើម្បី​ធ្វើអោយ​ប្រទេសជប៉ុន​ក្លាយជារដ្ឋទំនើប​និងរឹងមាំ។ បញ្ញវ័ន​និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល​មានឋានៈខ្ពស់ៗ​ត្រូវបាន​បញ្ជួនអោយទៅសិក្សានៅបរទេស។​ បញ្ញវ័នបរទេស ត្រូវបានអញ្ជើញអោយ​មកបង្រៀន​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​ដែលទើបបង្កើតថ្មីៗ។ កាតព្វកិច្ចអប់រំត្រូវបានគេ​យកមកអនុវត្ត។ មកទល់ឆ្នាំ១៨៩០ គឺក្នុងរយៈពេលតែ២០ឆ្នាំ​ក្នុងការបើកអោយមាន​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិពេញលេញប៉ុណ្ណោះ ប្រទេសជប៉ុនបានបណ្ដុះបណ្ដាល​អ្នកចេះដឹង​តាមស្តង់ដារ​បស្ចឹមប្រទេស​គ្រប់គ្រាន់ ហើយ​ជប៉ុនក៏ឈប់ជួល​គ្រូពីបរទេសទៀត។
ការរីកធំធាត់របស់ពួកយោធា​បានធ្វើអោយពួកគេ​មានលទ្ឋភាព​យកប្រព័ន្ឋអប់រំមកធ្វើជាមធ្យោបាយ​ដឹកនាំជប៉ុនទៅរកសង្គ្រាម។ ពួកយោធាបានបញ្ជួនគ្រូរបស់ខ្លួនទៅកាន់សាលា។ បន្ទាប់ពីចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ រដ្ឋាភិបាលក្រោមការគ្រប់គ្រងពីសំព័ន្ឋមិត្ត​បានយក​ការធ្វើកំនែទំរង់វិស័យសិក្សាធិកា​ជា​អាទិភាពចំបងគេ ក្នុងការលុបចោលមនោគមន៍វិជ្ជាយោធា និង នាំប្រទេសជប៉ុន​មករកប្រជាធិបតេយ្យវិញ។ ប្រព័ន្ឋអប់រំត្រូវបានស្ថាបនាឡើងវិញតាមគំរូអាមេរិក។
កំនែទំរង់ផ្សេងៗទៀតត្រូវបានធ្វើឡើងចាប់ពី​ចប់សង្គ្រាមមកទល់បច្ចុប្បន្ន។ កំនែទំរង់ទាំងនោះមាន ការបន្ឋូរបន្ថយការលំបាកក្នុងការប្រលងចូលមហាវិទ្យាល័យ, ជំរុញអន្តរជាតិនីយកម្ម និង បច្ចេកវិទ្យាពត៌មានវិទ្យា, ចំរុះកម្មការអប់រំ, និងគាំទ្រការសិក្សាមួយជីវិត ជាដើម។
មត្តេយ្យ
ការសិក្សាពីកុមារភាពចាប់ផ្ដើមនៅតាមផ្ទះ​រៀងខ្លួន។ មានសៀវភៅនិងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ជាច្រើនត្រូវបានបង្កើត​ដើម្បីជួយអោយមាតាបិតា​អប់រំកូនមុនចូលសាលា។ ការអប់រំនៅតាមផ្ទះនេះ មានគោលដៅចំបង​ក្នុងការអប់រំពី សីលធម៌ សុជីវធម៌ លេខ ជាដើម។ មាតាបិតាមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងណាស់​ចំពោះការអប់រំមុនចូលបឋមសិក្សានេះ ហើយពួកគេតែងតែចុះឈ្មោះកូនអោយចូលរៀននៅសាលាមត្តេយ្យ។
សាលាមត្តេយ្យ​ត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ​ដោយក្រសួងអប់រំ និងមិនមែនជាផ្នែករបស់ប្រព័ន្ឋអប់រំផ្លូវការទេ។ សាលាមត្តេយ្យ៥៨% ជាសាលាឯកជន និងមានសិស្ស៧៧%ចុះឈ្មោះរៀន។ គ្រូនៅសាលាមត្តេយ្យភាគច្រើន​ជានារីក្មេងៗ​ដែលបញ្ចប់ការសិក្សាពី​មហាវិទ្យាល័យវគ្គខ្លី។ ក្រៅពីសាលាមត្តេយ្យ នៅមានមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំកុមារពេលថ្ងៃ ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងល្អពីក្រសួងការងារ។ ខុសពីសាលាមត្តេយ្យ ដែលមានគោលដៅចំបងក្នុងការអប់រំ គោលដៅចំបងរបស់មជ្ឈមណ្ឌលនេះ គឺផ្ដល់ការថែទាំដល់កុមារ។
បឋមសិក្សា
សូមមើលអត្ថបទក្បោះក្បាយនៅ សាលាបឋមសិក្សានៅប្រទេសជប៉ុន
មានក្មេង៩៩%​ចុះឈ្មោះរៀននៅបឋមសិក្សា។ ក្មេងទាំងអស់ចូលរៀនថ្នាក់ទី១ នៅអាយុ៦ឆ្នាំ។ ការចូលរៀនដំបូងត្រូវបានគេចាត់ទុកជាព្រឹត្តិការណ៍យ៉ាងសំខាន់​នៅក្នុងជីវិតកុមារភាព។
ការសិក្សានៅបឋមដ្ឋានភាគច្រើនលើសលុបធ្វើឡើងនៅសាលារដ្ឋ។ មានសាលាបឋមសិក្សាឯកជនតែ១%ប៉ុណ្ណោះនៅប្រទេសជប៉ុន។
អនុវិទ្យាល័យ
សូមមើលអត្ថបទក្បោះក្បាយនៅ មធ្យមសិក្សានៅប្រទេសជប៉ុន ក្មេងៗពីអាយុ១២ទៅ១៥ឆ្នាំ ចូលរៀននៅអនុវិទ្យាល័យ​ថ្នាក់ទី៧ ៨ និង ៩។ គ្រូបង្រៀននៅអនុវិទ្យាល័យ​មានជំនាញតាមមុខវិជ្ជារបស់ពួកគេ ហើយ៨០%ក្នុងចំនោមនោះ​បញ្ចប់ការសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យ។ ថ្នាក់រៀនមានទំហំធំ ដោយមានសិស្សមធ្យម៣៨នាក់ក្នុង១ថ្នាក់។ តាមថ្នាក់នីមួយៗ មានគ្រូម្នាក់ត្រូវបានចាត់តាំងជាគ្រូបន្ទុកថ្នាក់ និងធ្វើជាទីប្រឹក្សាសិស្សផងដែរ។ ខុសពីនៅបឋមសិក្សា សិស្សនៅអនុវិទ្យាល័យមានគ្រូខុសៗគ្នាតាមមុខវិជ្ជានីមួយៗ។ គ្រូចល័តពីថ្នាក់មួយទៅថ្នាក់មួយនៅចុងសេអង់។ មួយសេអង់មានរយៈពេល៥០នាទី (នៅខ្មែរ៤៥នាទី)។
វិធីសាស្ត្របង្រៀន​នៅអនុវិទ្យាល័យ​ធ្វើឡើងដោយគ្រូសរសេរមេរៀននៅលើក្ដារខៀន ឯសិស្សនៅចាំចំលងចូលសៀវភៅសរសេរ។ គ្រូក៏ប្រើប្រាស់មេឌាមានទូរទស្សន៍និងវិទ្យុក្នុងការបង្រៀនដែរ។ មកទល់ពេលនេះ​សាលាអនុវិទ្យាល័យស្ទើទាំងអស់មានបំពាក់​កុំព្យូទ័រ។
មុខវិជ្ជាបង្រៀននៅអនុវិទ្យាល័យមាន ភាសាជប៉ុន សិក្សាសង្គម គណិតវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រ តន្ត្រី វិចិត្រសិល្បៈ អប់រំកាយនិងសុខភាព និង ភាសាបរទេស (ជាទូទៅ ភាសាអង់គ្លេស)។ សិស្សានុសិស្សទាំងឡាយ​តែងតែចូលរួមក្នុងក្លឹបក្រៅម៉ោងសិក្សា (ក្លឹបកីឡា និង ក្លឹបសិល្បៈ) ដែលតំរូវអោយពួកគេចំនាយពេលនៅសាលារហូតដល់ម៉ោង៦ល្ងាចទាំងនៅថ្ងៃធម្មតា និង ថ្ងៃចុងសប្តាហ៍ផងដែរ។ សិស្សនៅអនុវិទ្យាល័យ​តែងទៅរៀន ជឹគឹ (នៅខ្មែរគេហៅ រៀនគួរ) នៅតាមសាលាបំប៉នឯកជន នាពេលល្ងាច​និងចុងសប្តាហ៍​។
ក្រសួងអប់រំគាំទ្រអោយមានការជំរុញ​ការបង្រៀនភាសាបរទេស ជាពិសេសភាសាអង់គ្លេស។ ដើម្បីជំរុញការបង្រៀនភាសាអង់គ្លេសសំរាប់សន្ទនា រដ្ឋបានអញ្ជើញជនជាតិនិយាយភាសាអង់គ្លេសជាភាសាកំនើត​អោយមកប្រទេសជប៉ុន​ ដើម្បីបំរើការងារជាជំនួយការ​គណគ្រប់គ្រងសាលា​​ និង ខេត្ត ក្រោមកម្មវិធីមួយដែលមានឈ្មោះថា Japan Exchange and Teaching Program ។
វិទ្យាល័យ
ទោះបីជា​ការសិក្សា​នៅវិទ្យាល័យ​មិនស្ថិតក្នុង​កាតព្វកិច្ចអប់រំនៅជប៉ុនក៏ដោយ ក៏គេឃើញមានសិស្សបញ្ចប់អនុវិទ្យាល័យ៩៩%​ចុះឈ្មោះចូលរៀននៅវិទ្យាល័យ (ស្ថិតិ២០០៥)។ សាលាឯកជនមានចំនួន៥៥% ច្រើនជាងសាលារដ្ឋ។ ទាំងសាលារដ្ឋ​និង​ឯកជន សុទ្ឋតែត្រូវបង់ថ្លៃ។ ការការប៉ាន់ប្រមាណរបស់ក្រសួងអប់រំ ការចំនាយសំរាប់សិស្សវិទ្យាល័យម្នាក់ក្នុង១ឆ្នាំគឺ ៣០០ ០០០ យ៉េន (ជាង២០០០ដុល្លា) សំរាប់សាលារដ្ឋ និង ២ដង សំរាប់សាលាឯកជន។
សាលាវិទ្យាល័យភាគច្រើន​ជា​សាលាពេញម៉ោង និង ផ្ដល់នូវកម្មវិធីសិក្សាទូទៅ (ដែលមានមុខវិជ្ជាគ្រឹះចាំបាច់​សំរាប់បន្តការសិក្សាទីមហាវិទ្យាល័យ) និង កម្មវិធីសិក្សាជំនាញបច្ចេកទេស (សំរាប់សិស្សដែលចង់ធ្វើការបន្ទាប់ពីរៀនចប់)។ មានសាលាមួយចំនួនតូចដែលផ្ដល់កម្មវិធីសិក្សា​ក្រៅម៉ោង ពេលល្ងាច និង តាមទូរអប់រំ។
សិស្សថ្នាក់ទី១​០នៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាទាំង២​ រៀនមុខវិជ្ជាស្រដៀងគ្នា។ មុខវិជ្ជាទាំងនោះជាមុខវិជ្ជាគ្រឹះ មាន ភាសាជប៉ុន ភាសាអង់គ្លេស គណិតវិទ្យា និង វិទ្យាសាស្ត្រ។ នៅថ្នាក់ទី១១ឡើងទៅ ពួកគេមានលទ្ឋភាពជ្រើសរើសមុខវិជ្ជាសិក្សា​តាមចំនូលចិត្តពួកគេ។ កម្មវិធីសិក្សាបច្ចេកទេស​បញ្ចូលមុខវិជ្ជាបច្ចេកទេសរាប់រយ មាន ពត៌មានវិទ្យា នាវាចរ នាសាទ កសិកម្ម ភាសាអង់គ្លេសសំរាប់ពាណិជ្ជកម្ម សេរ៉ាមិក ជាដើម។
គ្រូវិទ្យាល័យភាគច្រើនបញ្ចប់ការសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យ។ វិទ្យាល័យមានដេប៉ាតឺម៉ង់​ផ្សេងៗតាមជំនាញឯកទេសរបស់គ្រូ។
ការអប់រំសំរាប់​សិស្សពិការ​​នៅវិទ្យាល័យ ផ្ដោតសំខាន់ទៅលើជំនាញ​នានា ដើម្បីអោយពួកគេ​មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់​ក្នុងការរស់នៅដោយខ្លួនឯង​ក្នុងសង្គម។ ជំនាញទាំងនោះ​ត្រូវបានពិចារណា​តាមកំរិតពិការរបស់ពួកគេ។ រដ្ឋាភិបាល​ធ្វើការ​ប្រឹងប្រែងក្នុងការ​បង្កើនជំរើសសំរាប់ពួកគេ ដោយជំរុញអោយស្ថាប័នឧត្តមសិក្សា​អនុញ្ញាតអោយសិស្សពិការចូលរៀនបាន។
មហាវិទ្យាល័យ
គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា​ផ្ដល់​ការអប់រំ​ថ្នាក់បរិញ្ញាប័ត្រ​ទូទៅរយៈពេល៤ឆ្នាំ។ មុខជំនាញពេញនិយមនៅមហាវិទ្យាល័យមាន វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម (ពាណិជ្ជកម្ម នីតិសាស្ត្រ និង គណនី) វិស្វកម្ម មនុស្សសាស្ត្រ និង គរុកោសល្យ។
ការចំនាយជាមធ្យមនៅមហាវិទ្យាល័យ (ថ្លៃសាលា និង ហូបចុក) ក្នុងមួយឆ្នាំ ១,៤លានយ៉េន (១ម៉ឺនដុល្លា) (ស្ថិតិឆ្នាំ១៩៨៦)។ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ការចំនាយទាំងនេះ និស្សិតទាំងឡាយ​តែងចេញទៅធ្វើការ​ក្រៅម៉ោង ឬខ្ចីប្រាក់ពី សមាគមអាហារូបករណ៍ជប៉ុន ដែលជាសមាគមគាំទ្រដោយរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន។ ជំនួយក៏អាចទទួលបានពី​រដ្ឋបាលតំបន់ សហគ្រាស និង ស្ថប័ននានាផងដែរ។
សកលវិទ្យាល័យដែលមានឈ្មោះល្បីនៅប្រទេសជប៉ុនមាន សាកលវិទ្យាល័យតូក្យូ និង​ សាកលវិទ្យាល័យក្យូតុ។
ព្រះរតនត្រ័យ
ព្រះពុទ្ធសាសនា > ព្រះរតនត្រ័យ
បាន​ជាគេចាត់ទុកព្រះពុទ្ធថាជារតនៈ​ព្រោះព្រះអង្គប្រសើរដោយសីលាទិគុណ, វិសុទ្ធិគុណ និងបញ្ញាទិគុណ ។ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ប្រព្រឹត្ត​នូវប្រយោជន៍ ៣ ប្រការ ឧទាហរណ៍ ប្រយោជន៍ដើម្បីបាននូវ ព្រះសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ សម្រាប់​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​​រូប​ព្រះអង្គផង, សម្រាប់​​ជា​ប្រយោជន៍​ព្រះញាតិ​របស់​ព្រះអង្គផង និង សម្រាប់​ជា​ប្រយោជន៍ជួយស្រោចស្រង់សត្វលោកផង ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គ​​ក៏​ជា​​គ្រូ​​បង្រៀន (សាស្តាចារ្យ, ​សាស្តា) របស់​មនុស្សទាំងឡាយ ផង​ដែរ ។ ព្រះអង្គ​បែង​ចែក​ចំណែក​ព្រះធម៌​ដែល​ជា​ពាក្យ​ប្រៀនប្រដៅ​ដល់​សត្វលោកទូទៅ​ស្មើ​ៗ គ្នា ។ ព្រះ​អង្គប្រកប​ដោយ ទសពលញ្ញាណ ផង និង ញាណ​ដ៏ទៃទៀត ៧៦ ប្រការ ផង និង ព្រះអង្គ​ជា​ទីពឹង​ដ៏ប្រសើររបស់សត្វលោកផង ។ ព្រះអង្គឆ្លៀវឆ្លាត​ក្នុងការសម្តែង​ធម៌ប្រោស​វេនេយ្យសត្វ​​ (សត្វ​ដែល​គួរ​ប្រដៅ) ផង ។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ បាន​​មនុស្ស​លោក​ប្រទាន​ព្រះ​នាម​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ថា​ ពុទ្ធរតនៈ ។
ធម្មរតនៈ
ព្រះធម៌ដែលអ្នកសិក្សាបតិបត្តិគប្បីបានគឺ ទិដ្ឋធម្មិកត្ថ (ប្រយោជន៍បច្ចុប្បន្ន), សម្បរាយិកត្ថ (ប្រយោជន៍ជាតិខាងមុខ) និង បរមត្ថ (ប្រយោជន៍​ប្រសើរ​បំផុត) ​គឺព្រះនិព្វាន ដែល​ព្រះសង្គីតិកាចារ្យ​ទាំងឡាយ​បាន​ប្រមូល​រួបរួម​ទុក​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រ័យបិដក​ទាំង ៨៤០០០ ព្រះធម្មក្ខន្ធ ។ ព្រះ​ធម៌​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​កត់​ត្រា​ទុក​នៅ​ក្នុង​ វិនយបិដក ចំនួន ២១០០០ ព្រះធម្មក្ខន្ធ, សុត្តន្តបិដក​ចំនួន​ ២១០០០ ព្រះធម្មក្ខន្ធ និង អភិធម្មបិដក ចំនួន ៤២០០០ ព្រះធម្មក្ខន្ធ ។
ពេល​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទ្រង់​សម្តែង​ ​ព្រះបឋមទេសនា​ (​ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ) ​ព្រះអង្គ​​​​បាន​​ចែក​ ​អរិយសច្ចធម៌ ​ជា ៤ ប្រភេទ ពោល​​គឺ​ ទុក្ខារិយសច្ច, សមុទយារិយសច្ច, និរោធារិយសច្ច, និង មគ្គារិយសច្ច ។ ជារឿយ​ៗ​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ដឹកនាំ​សត្វ​ឲ្យដើរតាមអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ គឺ​មាគ៌ាមានអង្គ ៨ ដែល​មាន សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្ប ជាដើម និង​មាន​សម្មាសមាធិ​ជា​បរិយោសានថា ។ អរិយមគ្គ គឺ​ជា ផ្លូវកណ្តាល ចង្អុល​ឲ្យ​មនុស្ស​ដើរ​តាម​ពោះ​ទៅ​កាន់ ទីរំលត់ទុក្ខ ពោល​គឺព្រះនិព្វាន ។ ក្រៅ​ពី​អរិយសច្ច នៅមានត្រៃលក្ខណ៍ (Three Universal Characteristics) គឺទុក្ខំ (suffering, ការ​មិន​បាន​អ្វី​ដែល​ខ្លួន​ចង់បាន​ឬ​ពេញ​ចិត្ត), អនិច្ចំ (impermanence, ការ​ផ្លាស់ប្រែ​ឥត​ឈប់​នៃ​រាង​កាយ​មនុស្ស, សត្វ, និង បរិស្ថាន), អនត្តា (non-self, ភាព​ទទេ, អ្វី​ៗ​ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​ផ្សំ​ឡើង​ពី​វត្ថុ​ធាតុ​ដទៃ​ទៀត​ដែល​នឹង​បែក​ធ្លាយ​ទៅ​កាន់​លក្ខណៈ​ដើម​របស់​វា, គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​អាច​អះអាង​ថា​សរីរៈរាងកាយ​របស់​ខ្លួន​ថា​ជា​របស់​ខ្លួន​បាន​ទេ) ។ រីឯ​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌​ដែល​សម្តែង​រឿង​ហេតុបច្ច័យ​នៃ​ធម៌​ទាំងឡាយ​មាន​អធិប្បាយ​ពិស្តារ​ក្នុង គម្ពីមហាបដ្ឋានប្បករណ៍ ដែល​ចែក​ចេញ​ជា ២៤ បច្ច៍យ មាន ហេតុប្បច្ច័យ ជាដើម ។
ព្រះពុទ្ធសាសនា​​​មាន​ទ្រឹស្តី​កម្មផល សម្រាប់​ពន្យល់​ហេតុ​នៃ​ការ​កើត, ចាស់, ឈឺ, ស្លាប់ របស់​សព្វសត្វ ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់​ចែក ​កម្ម ១២ កង ជា​ ៣ ពួក បន្ត​ទៀត​ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នក​សិក្សា​ងាយ​យល់​ និង ងាយ​ចាំ ។
សង្ឃរតនៈ
សង្ឃរតនៈ គឺពួកក្រុមដែលប្រព្រឹត្តបតិបត្តិតាមគន្លងព្រះធម៌នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ ព្រះសង្ឃអង្គសាវ័កជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អ ប្រតិបត្តិ​ត្រង់​តាម​មជ្ឈិមាបដិបទា ប្រតិបត្តិដើម្បីចេញចាកទុក្ខ និង ប្រតិបត្តិដ៏សមគួរដល់សាមីចិកម្ម ។ ព្រះសង្ឃមាន ២ ពូក​គឺ សម្មតិសង្ឃ សង្ឃជា​បុថុជ្ជន​នៅឡើយ និង អរិយសង្ឃ សង្ឃ​ជាព្រះអរិយៈទាំងឡាយបានដល់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល, ព្រះសកទាគាមិបុគ្គល, ព្រះអនាគាមិបុគ្គល, និង ព្រះអរហន្តាខីណាស្រព ។ ព្រះអរិយសង្ឃ​ទាំង ៤ ពួកនេះ លោក​ចាត់​ទុក​ថា​ជាសង្ឃរតនៈ ដ៏​ប្រសើរ​របស់ សត្វលោក។
បទសរភញ្ញ
១- ​សូមថ្វាយបង្គំព្រះសម្ពុទ្ធ     ប្រសើរបំផុតក្នុងលោកា​ ជាគ្រូនៃមនុស្ស និងទេវតា      ទ្រង់ត្រាស់ទេសនាប្រដៅសត្វ ។ ចង្អុលឲ្យដើរផ្លូវកណ្តាល        មាគ៌ាត្រកាលអាចកំចាត់​ ទុក្ខភ័យចង្រៃអោយខ្ចាយបាត់    អាចកាត់សង្សារទុក្ខបាន ។​
២- សាសនាព្រះអង្គនៅសព្វថ្ងៃ  សត្វមាននិស្ស័យពីបុរាណ​ ប្រឹងរៀនប្រឹងស្តាប់ចេះចាំបាន   កាន់តាមលំអានបានក្តីសុខ។ ឥតមានសុខណាស្មើក្តីស្ងប់     បញ្ចប់ត្រឹមសុខឃ្លាតចាកទុក្ខ​ តាំងពីលោកនេះតទៅមុខ      ក្តីសុខនឹងមានព្រោះធម៌ស្ងប់ ។​
៣- ខ្ញុំសូមបង្គំឆ្ពោះព្រះធម៌    ព្រះសង្ឃបវរទាំងសព្វគ្រប់ រួមជាត្រៃរ័ត្នគួរគោរព         ជាម្លប់ត្រជាក់នៃលោកា ។ ព្រះរូបព្រះធាតុនៃព្រះពុទ្ធ      វិសុទ្ធតាងអង្គព្រះសាស្តា​ សូមគុណត្រៃរត័្នជួយខេមរា     ឲ្យបានសុខាតរៀងទៅ ។
ព្រះរាជនិពន្ធ សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជោតញ្ញាណោ ជួន ណាត
Link to the chanting video on YouTube.
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ច្រកសិង្ហបុរី
ច្រកសិង្ហបុរី (ជាភាសាអង់គ្លេស Singapore Strait ជាភាសាចិន 新加坡海峡) ជាច្រកសមុទ្រនៅចន្លោះច្រកម៉ាឡាកានៅខាងលិច និង សមុទ្រចិនខាងត្បូង នៅខាងកើត។ វាមានប្រវែង ១០៥ គ.ម និងមានទទឹងមធ្យម ១៦ គ.ម។ ច្រកនេះមានជំរៅទឹកជ្រៅ ដែលអាចអោយនាវាធំៗចូលទៅកំពុងផែសិង្ហបុរីបាន។
រូបមន្តហេរុង
រូបតូច|200ភស|ត្រីកោណដែលមានប្រវែងជ្រុង a b និង c ។ រូបមន្តហេរុង (Heron's formula) ជារូបមន្តសំរាប់រកក្រលាផ្ទៃត្រីកោណ នៅពេលដែលគេស្គាល់ប្រវែងជ្រុងទាំង៣នៃត្រីកោណនោះ។ នៅក្នុងធរណីមាត្រ រូបមន្តហេរុងចែងថាក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណដែលមានជ្រុងរៀងគ្នា a, b និង c គឺកំនត់ដោយរូបមន្ត ដែល p ជាប្រវែងកន្លះបរិមាត្រនៃត្រីកោណកំនត់ដោយរូបមន្ត
ដោយមិនប្រើអក្សរ p រូបមន្តហេរុងអាចសរសេរ
សំរាយបញ្ជាក់
រូបមន្តហេរុងអាចស្រាយបញ្ជាក់ដោយប្រើ ផលធៀបត្រីកោណមាត្រ ទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស និងការដាក់ជាផលគុណកក្តា។
គេមានត្រីកោណ ABC ដែលមានប្រវែងជ្រុងរៀងគ្នា a b c និងមុំឈមនៃជ្រុងនិមួយៗ A B C ហើយនិង h ជាកំពស់គូសពីកំពូល A មកជ្រុង BC។ តាមទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស
និងទំនាក់ទំនង នោះគេបានក្រលាផ្ទៃ S នៃត្រីកោណABC ស្មើនឹង
លក្ខណៈទូទៅ
រូបមន្តហេរុងជាករណីពិសេសនៃរូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា (Brahmagupta's formula ) ចំពោះក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណចារឹក្នុងរង្វង់។ រូបមន្តទាំងពីរសុទ្ធជាករណីពិសេសនៃរូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺ (Bretschneider's formula) ចំពោះក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណ។ ក្នុងករណីទាំងពីរនេះ គេទទួលបានរូបមន្តហេរុងដោយកំនត់អោយរង្វាស់ជ្រុងណាមួយនៃចតុកោណស្មើសូន្យ។
រូបមន្តហេរុងក៏ជាករណីពិសេសនៃរូបមន្តក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណព្នាយផងដែរ។ គេទទួលរូបមន្តហេរុង​ពីករណីដោយកំនត់អោយ​រង្វាស់ជ្រុងស្របដែលខ្លីអោយស្មើសូន្យ។
រូបមន្តហេរុង​សំដែង​ដោយ​ដេទែមីណង់​រឹសការ៉េនៃ​ចំងាយ​រវាង​កំពូល​ដែល​ផ្តល់​អោយ​ទាំងបី​ដូចខាងក្រោម
រូបមន្តហេរុងចំពោះតេត្រាអែត
បើ ជាប្រវែងនៃជ្រុងនៃតេត្រាអែត (បីដំបូង​បង្កើតបានត្រីកោណមួយ ; u\, ឈមនឹង U\, ហើយ​បង្កើតបានដូចនេះជាបន្តបន្ទាប់.........)
ដែល
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី១១៖ប្រឹក្សាការស្ងប់សឹកត្រៀមច្បាំង
ទូត​របស់​យុធិស្ឋិរ មក​ដល់​ក្រុង​ហស្ថិនបុរ ក៏​ត្រង់​ចូល​ទៅ​គាល់​ក្នុង​ព្រះ​ទីនាំង​គំនាល់ ក្រាប​ទូល​មូល​មតិ​ទៅ​ដូច​នេះ ៖ ព្រះ​រាជា​របស់​ទូល​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ ត្រាស់​ប្រើ​ឲ្យ​ទូល​បង្គំ​មក​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​អង្គ​ថា​ដូច​នេះ បាណ្ឌព និង​គោរព​ជា​បង​ប្អូន​ជីដូន ១ នឹង​គ្នា ហេតុ​ម្ដេច​ទើប​ឱរស​ធ្ឫតរាស្ត្រ បាន​រាជ​អាណាចក្រ​ទាំង​មូល​គ្រប់គ្រង ឱរស​បាណ្ឌុ​មិន​បាន​អ្វី​នឹង​គេ សូម្បី​តែ​ធូលី​មួយ​ក្ដាប់ ទុរយោជន៍​គិត​ព្យាបាទ​ព្រះ​ញាតិវង្ស​រាល់​ទិវារាត្រី ធ្វើ​ឧបាយកល​ឲ្យ​ទៅ​អញ្ជើញ​គេ​មក​លេង​ស្ការ​ភ្នាល់ អ្នក​ស្ការ​សំខាន់​របស់​ទុរយោជន៍​យក​ស្ការ​បង្កប់​សំណរ​មក​លេង​ដោយ​កល​កោង​នឹង​ព្យាបាទ យុធិស្ឋិរ​លេង​ទៅ​ដោយ​ជឿ​ចិត្ត​ថា​បង​ប្អូន​ក៏​ចាញ់​រាល់ ៗ ក្ដារ តោង​បង់​ទ្រព្យ​ស្រិង្គារ​បរិវារ​របស់​គេ​ទៅ​ឲ្យ​ទុរយោជន៍​រលីង​អំពី​ខ្លួន ទុរយោជន៍​ក៏​ចេះ​តែ​កើប​កោយ​ច្រក​ទៅ​ឥត​មាន​ញញើត​ដៃ ក្នុង​ទី​បំផុត​ត្រូវ​និរទេស​ខ្លួន​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ដែន​ព្រៃ​ភ្នំ​ក្រំ​ថ្ម បាន​ទទួល​ប្រតិបត្តិ​តាម​ខ​សន្យា​យ៉ាង​ឧក្រិដ្ឋ ដែល​កម្រ​មនុស្ស​ទាំង​ពួង​លើ​ផែនដី​នឹង​ធ្វើ​បាន ក៏​ឥឡូវ​នេះ គេ​បាន​ប្រតិបត្តិ​តាម​ខ​សន្យា​នោះ ធួន​បរិបូណ៌​សព្វ​គ្រប់​ហើយ ហើយ​បាន​បំភ្លេច​រឿង​ហេតុការណ៍​ទាំង​ពួង ក្នុង​អតីតភាព ដែល​កន្លង​ទៅ​ហើយ មិន​ឲ្យ​កើត​កោស​រូស​សន្ដាន​ចិត្ត បើ​ប្រគល់​រាជ​អាណាចក្រ​របស់​គេ ឲ្យ​គេ​វិញ​ដោយ​ស្រួល ក៏​នឹង​មិន​កើត​កាប់​សម្លាប់​គ្នា បើ​ពាក្យ​ពោល​សុំ​នេះ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ធម៌ ហើយ​ត្រូវ​ផាត់​ចោល មិន​ទទួល​សម្រេច​ដោយ​ផ្លូវ​យុត្តិធម៌​សោត ក៏​នឹង​តោង​ប្រកាស​សង្គ្រាម​គ្នា​ឲ្យ​ពេញ​រយៈ ជឿ​ទុក​ជា​មុន​ថា ពួក​កុរុ​គ្រា​នេះ​នឹង​ខ្ទេច​ជាភីស្ម​ធូលី ដែនដី​ទាំង​នោះ​ពួក​បាណ្ឌព​នឹង​រឹប​យក​ទាំង​មូល ។
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
ភាគទី១១
ក្បឿងខ្មែរ
ក្បឿងខ្មែរ ជាកេរមរតកមួយដូចគ្នាដែរនឹង ក្រណាត់សូត្រហូល ផាមួង ដែលសំគាល់ពីអត្តសញ្ញាណរបស់ជាតិខ្មែរ។
ដូចនេះក្បឿងខ្មែរមានអាយុកាលច្រើនណាស់មកហើយ ជាទូទៅប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរតែងប្រើប្រាស់ ក្បឿងសម្រាប់ក្រាល ដំបូលផ្ទះ ដំបូលកូដ ដំបូលវិហារជាដើម។
ក្បឿងខ្មែរបុរាណ រាងជាស្រកានាគ គឺតំណាងអោយខ្មែរដែលជាពូជនាគ ដែលបានរៀបរាប់ជាហូរហែតាមអត្ថបទមុនៗ។
ខ្មែរយើងមានពាក្យគន្លាស់មួយថា (ក្បឿងពាក់ក្រាល) ជាដំបូល យើងអាចគន្លាស់ពាក្យនេះមកវិញគឺ (ក្បាលពាក់គ្រឿង)។ ជាធម្មតាប្រជាជនសាមញ្ញមិនមានលទ្ធិភាពនឹងពាក់គ្រឿងម្កុដនោះទេ។ ក្បាលពាក់គ្រឿង គឺតំណាងម្ដុដស្ដេច បឋមក្សត្រ។ ទីណាមានដំបូលប្រកក្បឿងខ្មែរដែលជាក្បឿងស្រកានាគនោះ។ ទីនោះឯងដែលផ្ដល់សុខដល់អ្នកដែលជ្រកក្រោមម្លប់ដំបូលគ្រឿង ដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានសាងស្នាដៃនឹងបន្សល់ទុកនូវតម្លៃវប្បធម៌ សម្បត្តិធម្មជាតិមិនអាចកាត់ថ្លៃបានសម្បត្តិកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ។
ប្រាក់ដែលបានមកពី ទេសចរណ័ទស្សនាប្រាង្គប្រាសាទ ធនធានធម្មជាតិ ទឹកដី ព្រៃ រ៉ែ ប្រេង មច្ចាជាតិ ទាំងនេះសុទ្ធតែជាសម្បត្តិដែលផ្ដល់ប្រយោជន៍ដល់កូនខ្មែរគ្រប់ៗរូប ដែលរាល់នៅលើដែនមាតុភូមិ ដែនដីម្ដាយនេះឯង។
ចូរប្រើប្រាស់ក្បឿងខ្មែរ រក្សាតម្លៃអត្តសញ្ញាណខ្មែរមួយនេះ អោយបានគង់វង្សឋិតថេរជាដរាប។ ក្បឿងខ្មែរមាន ហេតុម្ដេចចាំបាច់ទៅក្រាលក្បឿងបរទេស ពណ៌ខៀវ ក្រហម លាបពណ៌ខ្មែរអោយប្រែបាត់អត្តសញ្ញាណយ៉ាងដូចនេះទៅវិញ។
រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង (ដោយមានការពន្យល់ណែនាំពីលោក អ៊ំ គៀត ចាន់ថុន) ២០ វិច្ឆិកា ២០១០
ឯកសារយោង របស់បណ្ឌិតសូ សុគន្ធារី
ហាយហ្វង
ហៃហ្វុង គឺជាទីក្រុងកំពង់ផែដ៏សំខាន់ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃឧស្សាហកម្ម កំពង់ផែសមុទ្រ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចវប្បធម៌ វេជ្ជសាស្ត្រ អប់រំវិទ្យាសាស្ត្រ ពាណិជ្ជកម្មនិងបច្ចេកវិទ្យានៃឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងនៃប្រទេស វៀតណាម ហៃហ្វុងជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោម ទីក្រុងទាំងប្រាំ ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាល នៅវៀតណាម ទីក្រុងមួយនេះត្រូវបានគេបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៨ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបំំែកចេញពីអនុតំបន់ឆ្នេរមួយនៃ ខេត្តក្វាងនិញ ហៃហ្វុងមានចម្ងាយពីទីក្រុង ហាណូយ ប្រមាណ ១០៦ km តាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខប្រាំ ទីក្រុងមួយនេះមានផ្ទៃដី ១ ៥២៧.៤ Km2 និងមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណជា ២ ០២៨ ៥១៤ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេ ១ ២៧៤ នាក់ / km2 ។
ប្រទេសព្រុយណេ
អំណោយ​ដឹក​ពី​ភ្នំពេញ​មក​ចែក​ ជូន​ដល់​ពលរដ្ឋ​អ្នក​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី​នេះ មាន​គ្រឿង​ឧបភោគ បរិភោគ​ផ្សេងៗ​ដូច​ជា អង្ករ​៥​តោន ទឹក​ត្រី​២០០​យួរ ទឹក​ស៊ីអ៊ីវ​២០០​យួរ ដោយ​អំណោយ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ការ​ប្រគល់​ជូន​ដល់​ដៃ​ប្រជាជន​ក្រីក្រ ​២០០​គ្រួសារ​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង​។ លោក រ៉ាមី សារ៉ាហ្វ អគ្គ​នាយក​ក្រុមហ៊ុន RMA គ្រុប​ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា អស់​រយៈ​ពេល​៦​ឆ្នាំ​ហើយ ដែល​ក្រុម​ហ៊ុន​ហ្វដ បាន​រៀបចំ​កម្មវិធី​បែប​នេះ ហើយ​សកម្មភាព​នេះ​ស្ទើរ​តែ​ក្លាយ​ជា​ប្រពៃណី​មិន​អាច​កាត់​ផ្តាច់​បាន ដែល​ក្រុម​ហ៊ុន​រថយន្ត​ហ្វដ តែង​ពាំនាំ​យក​នូវ​អំណោយ​ចែក​ជូន​ដល់​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​ដែល​មាន​ជីវភាព​ខ្វះ​ខាត​នោះ​ ដែល​នេះ​ជា​ការ​ចូល​រួម​ចំណែក​មួយ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ​។
ជា​ក្រុមហ៊ុន​តែ​មួយ​គត់​ដែល​រៀប​ចំ​កម្មវិធី​បែប​នេះ លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖​ «​វា​ស្ទើរ​ក្លាយ​ជា​វប្បធម៌​មួយ​ទៅ​ហើយ​ដែល​ក្រុម​ហ៊ុន​ហ្វដ​រៀប​ចំ​កម្មវិធី​បែប​នេះ និយាយ​រួម​គឺ ហ្វដ មិន​ត្រឹម​តែ​ធ្វើ​ជំនួញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​ក្រុម​ហ៊ុន​យើង​ក៏​ចូល​រួម​នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ការ​សង្គម​យ៉ាង​ច្រើន​ផុស​ផុល ​ផង​​ដែរ​ ហើយ​នេះ​ជា​គំរូ​មួយ​ដល់​ក្រុម​ហ៊ុន​នានា​ទៀត​ផង​»។
នៅ​ក្នុង ​ពិធី​ផ្តល់​អំណោយ​សប្បុរស​ធម៌​របស់​ក្រុម​ហ៊ុន​រថយន្ត ហ្វដ ដល់​ពល​រដ្ឋ​ក្រីក្រ​ចំនួន​២០០​គ្រួសារ​ ហើយ​ភាគ​ច្រើន​ជា​ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​នោះ លោក យីម លុច្ស អភិបាល​រង​ខេត្ត​មណ្ឌល​គិរី បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ទោះ​បី​ជា​ខេត្ត​មណ្ឌល​គិរី​នៅ​ពេល​នេះ មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​ជាង​មុន​ ក៏​ប៉ុន្តែ​កត្តា​ជីវភាព​ប្រជាជន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​មួយ​នេះ​នៅ​មាន​កម្រិត​ នៅ​ឡើយ​ ព្រោះ​តែ​ប្រជាជន​ប្រមាណ​៩០​ភាគរយ​ជា​ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច ដែល​ពួក​គាត់​កំពុង​តែ​មាន​ការ​វិវឌ្ឍ​ខ្លួន​ពី​ការ​រស់​នៅ​បែប​ប្រពៃណី​ជន​ ជាតិ​ភាគ​តិច​មក​រស់​នៅ​បែប​បង​ប្អូន​ខ្មែរ​កណ្តាល​វិញ​នោះ​។
លោក អភិបាល​ខេត្ត​រង បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖ ​«នៅ​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​លឿន​ជាង​មុន ក្រោយ​ពេល​ដែល​បណ្តាញ​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​របស់​យើង​ត្រូវ​បាន​ត​ភ្ជាប់។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា កម្រិត​ជីវភាព​ប្រជាជន​នៅ​មណ្ឌលគិរី​នេះ នៅ​មាន​កម្រិត​នៅ​ឡើយ តែ​យើង​ក៏​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​ពួក​គាត់​ពង្រីក​ការ​បង្ក​បង្កើន​ផល​ផង​ដែរ ព្រោះ​ខេត្ត​យើង​ជា​ខេត្ត​សក្តានុពល​ខ្លាំង​លើ​វិស័យ​កសិកម្ម»។
លោក​ បាន​បញ្ជាក់​ថា៖ «​ពលរដ្ឋ​មណ្ឌលគិរី​ប្រមាណ​៩០​ភាគរយ​ជា​ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច ពិសេស​ជន​ជាតិ​ព្នង​តែ​ម្តង​ តែ​ឥឡូវ​នេះ​ពួក​គាត់​បាន​ធ្វើ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ការ​រស់​នៅ​យ៉ាង​ខ្លាំង និង​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ជាង​មុន​»។
ជាមួយ​នឹង​កន្ទុយ​បារី​ធំ​មួយ​បឺត បង្ហុយ​ផ្សែង​បណ្តើរ​កាន់​អំណោយ​បណ្តើរ​អ្នក​ស្រី ក្វាង​ ក្រាញ់ ដែល​ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​ព្នង បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា សព្វ​ថ្ងៃ​ពួក​គាត់​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ​បណ្តើរ ឆ្លៀត​ពេល​ស៊ី​ឈ្នួល​ក្រុមហ៊ុន​អភិវឌ្ឍន៍​បណ្តើរ ហើយ​មិន​សូវ​បាន​ចូល​ព្រៃ​រក​ជ័រ​ទឹក ឬ​ក៏​បរ​បាញ់​សត្វ​ដូច​មុន​ទេ​។ ស្ត្រី​ជន​ជាតិ​ព្នង​នេះ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ថា ជីវភាព​របស់​ពួក​គាត់​ឥឡូវ​មាន​ការ​ប្រែ​ប្រួល​រីក​ចម្រើន​ជាង​មុន។
ជាមួយ ​កាយវិការ​នៅ​អឹម​អៀន​អ្នក​ស្រី​និយាយ​ថា៖«​ពី​មុន​ពួក​ខ្ញុំ​ហ្នឹង​ច្រើន ​ចូល​ព្រៃ​រក​ជ័រ​ទឹក ឬ​ក៏​រក​បាញ់​សត្វ​អី​ហ្នឹង​យក​មក​លក់ តែ​ពេល​នេះ​មិន​សូវ​បាន​ទៅ​ទេ ព្រោះ​យើង​ជាប់​ស៊ី​ឈ្នួល​ក្រុមហ៊ុន គេ​ឲ្យ​ធ្វើ​អី​ក៏​ធ្វើ​ទៅ​ឲ្យ​តែ​បាន​លុយ​។ ខ្ញុំ​គិត​ថា គ្រួសារ​ខ្ញុំ​គ្រាន់​បើ​ជាង​មុន ហើយ​កូន​ខ្ញុំ​ពីរ​នាក់​ក៏​បាន​ចូល​រៀន​នឹង​គេ​ដែរ​»។
នៅ​ពេល​មាន​ឈ្មោះ​ ទទួល​អំណោយ​របស់​ក្រុម​ហ៊ុន​រថយន្ត​អ្នក​ស្រី​និយាយ​ថា៖ «​ខ្ញុំ​អរ​ណាស់ ខ្ញុំ​បាន​ធូរ​ច្រើន​ហើយ ព្រោះ​ពេល​បាន​អំណោយ​អ៊ីចឹង ពិត​ជា​បាន​ជួយ​ជីវភាព​គ្រួសារ​ខ្ញុំ​ច្រើន ព្រោះ​ឥឡូវ​ហ្នឹង​គ្រួសារ​ខ្ញុំ​ក៏​យ៉ាប់ រស់​នៅ​ទាំង​ត្រដរ​ដែរ​។ ពួក​ខ្ញុំ​អរគុណ​ណាស់ អរ​គុណ​មែន​ទែន​»។
គួរ​បញ្ជាក់​ថា ដំណើរ​កម្សាន្ត​បោះ​ជំរំ Adventure របស់​អតិថិជន FORD បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន RMA ខេមបូឌា ចាប់​ពី​ឆ្នាំ ២០០៧ ​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី ឆ្នាំ ២០០៨ ទៅ​ខេត្ត​រតនគិរី ឆ្នាំ​២០០៩ ទៅ​ខេត្ត​ប៉ៃលិន ឆ្នាំ​២០១០ និង​២០១១ ទទួល​ជោគជ័យ​ដ៏​អស្ចារ្យ​គួរ​ជាទី​មោទនៈ​តាម​រយៈ​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​កម្សាន្ត Adventure ឆ្លង​ប្រទេស​ដ៏​អស្ចារ្យ​ពី​ព្រះរាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​ទឹក​ដី​ ខេត្ត​ចម្ប៉ា​សាក់ ប្រទេស​ឡាវ ហើយ​សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១២​ដែល​ជា​ឆ្នាំ​ទី៦​នេះ បាន​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​ខេត្ត មណ្ឌលគិរី​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត៕
ប្រទេសម៉ុងកូលី
១.បញ្ហារួមមាន៖ ភាពក្រីក្រ, និកម្មភាព, វិសមភាព, សិក្សាអប់រំ និងធនធានមនុស្ស, សុខុមាលភាព, កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ, ប្រាក់ចំណូលទាប, ឱកាសសង្គម, គោលនយោបាយជាតិ, ពុករលួយ, បរិស្ថាន.............។ បញ្ហាដែលខ្ញុំគិតថាវាសំខាន់ជាងគេគឺ៖ កង្វះអាហារូបត្ថម្ភ និងការអប់រំ។ ពីព្រោះ៖ អាហារូបត្ថម្ភជាវត្ថុដ៏ចាំបាច់ប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សគ្រប់រូបដែលមិនអាចខ្វះបានឡើយ ពិសេសចំពោះកុមារៗ។ ក្នុងករណីណាក៏ដោយបើសិនជាយើងចង់អភិវឌ្ឍន៍ ឬធ្វើការងារក្តីលុះណាតែមានអាហារដើម្បីបរិភោគឲ្យមានកម្លាំងសិន ពោលគឺគ្មានមនុស្សណាម្នាក់អាចរស់ ធ្វើការ និងសិក្សាបានដោយមិនមានអាហារបរិភោគនោះទេ។ ហើយអាហារដែលត្រូវពិសារនោះត្រូវតែជាអាហារដែលមានកុណភាព តាមបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវ ដើម្បីឲ្យសុខភាពមាំមួនបាន។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរការអប់រំក៏ជាផ្នែកមួយដែលនាំឲ្យមនុស្សរីកចម្រើនបានដែរ, ពោលគឺគ្មានប្រទេសណាដែលអាចអភិវឌ្ឍទៅមុខដោយគ្មានធនធានមនុស្សទេ។ ប្រទេសមួយចំនួនអាចមិនមានធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែមិនអាចខ្វះនូវធនធានមនុស្សបានឡើយ។ បើប្រទេសណាមួយអភិវឌ្ឍន៍តែវិស័យក្រៅពីវិស័យអប់រំនោះគេគង់តែជួបប្រទះនូវបញ្ហាដដែលៗមិនអាចដោះស្រាយបានឡើយ។ ផ្ទុយមកវិញបើគេអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សជាកត្តាចំបងនោះគេនឹងប្រែខ្លួនបន្តិចម្តងៗរាល់ពេល ហើយអាចឈានដល់ការរីកចម្រើនដូចប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍នានា។ ២.កម្រិតជីវភាពទាបៈ គឺជាចំណូលប្រចាំថ្ងៃ ប្រចាំខែ ឬប្រចាំឆ្នាំនៃការរស់នៅដែលមានកម្រិតទាប ដែលការរកបានដោយបុគ្គលម្នាក់ៗក្នុងគ្រួសារនីមួយៗ។ ចំណូលសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗទាបៈ គឺជាចំណូលជាតិសរុបទាបក្នុងប្រទេសមួយហើយចែកទៅនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបដែលមានក្នុងប្រទេសនោះ។ ម៉្យាងវាជាការវាស់វែងនូវប្រាក់ចំណូលជាតិដុល ដោយធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ប្រទេស។ កម្រិតជីវភាពទាប និងចំណូលសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗទាបពេលខ្លះមិនអាចកើតឡើងព្រមគ្នាបានទេ។ ពីព្រោះកម្រិតជីវភាពទាបវាគឺជាការស្វែងរកចំណូលដោយផ្ទាល់របស់បុគ្គលម្នាក់ៗទៅតាមកម្លាំងពលកម្មរៀងៗខ្លួនដែលអាចរកបានទៅតាមលទ្ធភាព។ ឯចំណូលសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ទាបគឺសំដៅដល់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ជំនួញ និងផលិតកម្ម ឬទ្រព្យសម្បតិ្តធំៗរបស់ជាតិទាំងក្នុងស្រុក និងក្រៅស្រុកដែលមានទុនវិនិយោគ។ ហើយពេលខ្លះអាចកើតឡើងព្រមគ្នា។ ពីព្រោះចំណួលទាបរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗអាចជាការស្តែងឡើងមួយផ្នែកដែលនាំឲ្យចំណូលជាតិសរុបទាបផងដែរ។
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើង
ខ្សែទឹកអេក្វាទ័រខាងជើង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ North Equatorial Current) ជាខ្សែទឹក​យ៉ាងសំខាន់​នៅ​មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក​និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដែលហូរពីកើតទៅលិចនៅចន្លោះ​រយៈទទឹង​១០០​និង២០០​ខាងជើង។ វាជាផ្នែកខាងត្បូងរបស់​ខ្សែទឹករង្វល់អនុត្រូពិក។ ខ្សែទឹកនេះមិនជាប់នឹងអេក្វាទ័រទេ។ វាត្រូវកាត់ផ្ដាច់ពី​អេក្វាទ័រ​ដោយ​ខ្សែទឹកច្រាស់អេក្វាទ័រខាងជើង ដែលហូរពីលិចទៅកើត។
ប្លង់
thumb|ប្លង់ពីរប្រសប់គ្នា​នៅក្នុងលំហ
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា ប្លង់គឺជាផ្ទៃរាបដែលមិនមានដែនកំនត់។
ធរណីមាត្រនៃអឺគ្លីត
នៅក្នុងលំហអឺគ្លីត ប្លង់មួយគឺជាផ្ទៃមួយដែលផ្ទៃនោះមានបន្ទាត់មួយកាត់តាមចំនុចពីរផ្សេងគ្នានៅលើប្លង់នោះ។
ប្លង់មួយបង្កើតដោយ៖
ការកំនត់ប្លង់មួយជាមួយនឹងចំនុចមួយនិងវ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស
ក្នុងលំហ វិធីសាស្រ្តដ៏សំខាន់ក្នុងការកំនត់ប្លង់មួយគឺត្រូវរកចំនុចមួយនិងវ៉ិចទ័រណរម៉ាល់របស់ប្លង់នោះ។ តាង\mathbf pជាចំនុចមួយនៅក្នុងប្លង់ ហើយតាង \vec nជាវ៉ិចទ័រណរម៉ាល់មិនសូន្យរបស់ប្លង់។ ប្លង់ដែលត្រូវរកគឺជាសំនុំនៃចំនុចទាំងអស់\mathbf r ដែល ។
ប្រសិនបើ, , នោះប្លង់ \Pi កំនត់ដោយ  ដែល a, b, c ជាចំនួនពិតមិនសូន្យ និង
ការកំនត់ប្លង់មួយដែលកាត់តាមបីចំនុច
ប្រព័ន្ធសមីការនេះអាចត្រូវគេដោះស្រាយតាមច្បាប់Cramer ឬ តាមវិធីកាត់បន្ថយអញ្ញាត។ តាង នោះ
សមីការទាំងនេះគឺជាប់ប៉ារាមែត្រ d ។ យក d ស្មើនឹងចំនួនណាមួយមិនសូន្យជំនួសក្នុងសមីការទាំងនោះ គេនឹងបានសំនុំចំលើយមួយ។
វ៉ិចទ័រណរម៉ាល់កំនត់ដោយ
ចំងាយពីចំនុចមួយទៅប្លង់មួយ
គេមាន ប្លង់ និងចំនុច មិនស្ថិតនៅលើប្លង់។ ប្រវែងខ្លីបំផុតពីចំនុច\mathbf p_1 ទៅប្លង់គឺ​ :
បើ ​ គេបាន :។
មុំផ្គុំរវាងប្លង់ពីរ
គេអោយប្លង់ ដែលមានវ៉ិចទ័រណរម៉ាល់ \vec n_1\, និងប្លង់  ដែលមានវ៉ិចទ័រណរម៉ាល់ \vec n_2\, ។
មុំផ្គុំរវាងប្លង់ទាំងពីរសំដែងដោយ ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
វត្ត រំដួល
ប្រវតិ្តវត្តរំដួល
បុព្វកថា អត្ថបទធំ នៃសាវតារវត្តតាលភិរីឧត្តុង្គមានជ័យសេរីវង្សារាម (រំដួល) ដែលយើងខ្ញុំបានចងក្រងរៀបចំឡើងក្នុងឪកាសថ្ងៃនេះរួមមាន ៣ ចំណុចធំ ៗ គឺ ៖ ១. យោលទៅតាមរឿងនិទានផ្សេងៗ   អំពីទឹកដីភូមិថាននៅទីនេះក្នុងសម័យអតីតកាល កន្លងហើយ ។ ២. យោលតាមឯកសារខ្លះៗ ដែលបានសល់នៅអំពីអតីតកាលកន្លងមកដោយការស្រាវ ជ្រាវឃើញនៅក្នុងក្រាំងរបស់ព្រះតេជគុណ កោសល្យបណ្ឌិត ឡាម ស្រី ខ្លះនឹងការចេះចាំរបស់ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ អ្នកមុខអ្នកការ បណ្ឌិតបញ្ញវន្តពុទ្ធសាសនាដែលធ្លាប់បួសរៀនកសាងវត្ត នេះពីមុនមករួចនៅមានជីវិតរស់នៅដល់សព្វថ្ងៃនេះក៏បានជួយផ្ដល់ហេតុផលផ្សេង ៗ ក្នុងការ ស្រាវជ្រាវធ្វើប្រវត្តិវត្តនេះ ។ ៣. តាមការព្រជុំគណៈអារាមា្មភិបាលវត្តប្រជាមិត្តពុទ្ធបរិស័ទនឹងអ្នកមុខអ្នកការបណ្ឌិតបញ្ញវន្តអ្នករៀនសូត្រពុទ្ធសាសនាក្នុងចំណុះជើងវត្តដោយយករឿងរ៉ាវនិទានពីអតីតនោះនិងឯក សារដែលនៅសល់ខ្លះទៀត ព្រមទាំងការចេះចាំហេតុផលខ្លះ ៗ ដែលគណៈកម្មការចាស់ព្រឹទ្ធា ចារ្យ បណ្ឌិតបញ្ញវន្តដែលធា្លប់មានការកសាងបានផ្ដល់ឲ្យយកមកជជែកដេញដោលរកហេតុ ផលទៅឃើញថាគួរតែយើងសរសេរចារ៉ិ៍ជាប្រវត្តិកំណត់ទុកឲ្យកូនចៅជាបច្ជាជនជំនាន់ក្រោយ ដែលជាប្រជាមិត្រពុទ្ធបរិស័ទអ្នកបួសរៀន ផ្លូវព្រះពុទ្ធសាសនាដើម្បីបានការចេះដឹង ស្គាល់ប្រភពនៃវត្តអារាមដែលមានការផ្សាំភា្ញស់បណ្តុះបណ្ដាលខ្លួនគ្រប់វិស័យ ។ រីឯអ្នកស្រាវជ្រាវក៏បានពិចារណាឃើញថាសេចក្ដីដែលគូរលើកយកមកដើម្បី   និងសរ សេរចារ៉ិ៍ជាប្រវត្តិ បើយោលទៅទម្រង់ហេតុផលដ៏សំនាន់ ៗ ដែលគូរលើកយកមកត្រដាងឲ្យ ឃើញច្បាស់នោះមានលក្ខណៈជាចម្បង ៣ យ៉ាងគឺ ៖ ១. លក្ខណៈភូមិសាស្រ្តរបស់វត្ត ២. គោតនាមបកតិនាម និងស្នាដៃនៃបុព្វបុរសយើង ៣. ឯកសារ និងរឿងរ៉ាវនិទានផ្សេង ៗ ដោយអាស្រ័យសន្តានចិត្តចង់ឲ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយ ៗ បានដឹងបានយល់ពីប្រវត្តពង្សាវតារនៃវត្តរំដួលយើងទើបយើងខ្ញុំព្យាយាមសាកសួរស្រាវជ្រាវដល់កវីបណ្ឌិតព្រទ្ធាចារ្យទូទៅ ដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីពិតមកសរសេរចារ៉ិ៍ប្រមូលចងក្រងតាមប្រាជ្ញាចេះដឹងដោយស្តួចស្ដើងដ៏ពៅបំផុតរបស់យើងខ្ញុំដើម្បីចារឹកទុកជាកេរ្តិ៍ដំណែលវែងឆ្ងាយ ប្រចាំជាប់ជានិច្ចនិរន្តរ៍អស់កាលយូរអង្វែងក្នុងវត្តយើង។
៣. ស្រែរួមសម្បាច់របស់ត្រកូលរួមលោកតាញោមវត្ត នាម ប៉ឹន គាត់ក៏បានប្រជុំស្របស្រួលមូលមតិគ្នាសំរេចដោយសទ្ធាជ្រះថ្លាប្រគេនចូលវត្តចំនួន៣ កុងកន្លះដែរ ។
១. ព្រះតេជព្រះគុណ  ព្រះនាម ខែក    ដែលបានទទួលព្រះបរមនាទីជាព្រះចៅអធិការកសាងវត្តនេះឡើងជាដំបូងចាប់តាំងពី ព.ស. ២១១៤ រហូតដល់ ព.ស. ២១៥៥។
២. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម ម៉ោ បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស. ២១៥៥ ដល់ ព.ស. ២១៨៨ ។
៥. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម  យស  បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស. ២២៥៤  ដល់ព.ស. ២២៨៥។
៦. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម គង់ បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស.២២៨៥ ដល់ព.ស.២៣១៥ ។
៧. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម គង់ បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស. ២៣១៥ដល់ ព.ស. ២៣៤៣ ។
៨. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម អែក បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស. ២៣៤៣ដល់ព.ស.២៣៨៣។
៩. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម អឹម បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស. ២៣៨៣ ដល់ព.ស. ២៤២២ ។
១០. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម កែវ បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស. ២៤២២ដល់ព.ស. ២៤៥១ ។
១១. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម អ៊ឺង បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី  ព.ស. ២៤៥១ គុណព្រះនាមម៉ោងដល់ ព.ស. ២៤៨១ ។
១២. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម ស្រី បានទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការពី ព.ស.២៤៨១ ដល់ ព.ស. ២៥១៩ ។ ១៣. ព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម (ជយពហូលោ) ថាច់ សេន បានទទួលនាទីជាព្រះចៅ  អធិការពី ព.ស. ២៥១៩ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ចិន
ប្រទេសចិន (ចិនសម័យ៖ ; ចិនបុរាណ៖ ; ភិងអ៊ិង៖ Zhōngguó) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (ចិនសម័យ៖ ; ចិនបុរាណ៖ ; ភិងអ៊ិង៖ Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភូមិភាគអាស៊ីបូព៌ា។ ចិនគឺជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតដោយមានប្រជាជនសរុប ១.៤ ពាន់លាននាក់ និងមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៩.៦ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៣.៧ លានម៉ាយការ៉េ) ដែលធ្វើឱ្យចិនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៣ ឬ ៤ ខាងចំនួនផ្ទៃដី។ សព្វថ្ងៃ ប្រទេសនេះកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងដោយបក្សកុម្មុយនីស្តចិន ហើយមានយុត្តាធិការខេត្តចំនួន ២២ តំបន់ស្វយ័តចំនួនប្រាំ ទីក្រុងរដ្ឋបាលផ្ទាល់ចំនួនបួន (មាន ប៉េកាំង ធៀនជីន ស៊ាងហៃ និងចុងគីង) និងតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសចំនួនពីរ (មាន ម៉ាកាវ និងហុងកុង)។
ចិនបានលេចឡើងជាអរិយធម៌ដ៏ចំណាស់មួយដោយមានដើមកំណើតនៅក្នុងតំបន់អាងទឹកពហុពលនៃទន្លេលឿង។ ចិនធ្លាប់ជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកអស់រយៈពេលជិត ២ សហស្សវត្សរ៍គឺចាប់ពីសតវត្សទី១ នៃគ.ស រហូតដល់សតវត្សទី១៩ នៃគ.ស។ ក្នុងរយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកនេះ នយោបាយប្រទេសចិនគឺផ្អែកទៅលើរបបរាជានិយមតំណពូជពង្សដោយចាប់ផ្តើមដំបូងនៅក្នុងរាជវង្សសៀ។ ក្រោយពីរាជវង្សសៀបានបង្កើតឡើង ប្រទេសចិនក៏ចាប់ផ្តើមពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីរបស់ខ្លួនហើយត្រូវបានបែកបាក់ជារដ្ឋតូចៗនិងត្រូវបង្រួបបង្រួមឡើងវិញជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ នៅសតវត្សទី៣ មុន គ.ស ពួកឈិនបានបង្រួបបង្រួមទឹកដីស្នូលនៃប្រទេសចិនហើយក៏បានបង្កើតចេញជាអាណាចក្រចិនដំបូងគេនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ រាជវង្សហាន (២០៦ មុន គ.ស–២២០ នៃ គ.ស) ដែលជារាជវង្សស្នងបន្តពីរាជវង្សឈិន ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសម័យរាជវង្សដ៏រីកចម្រើនបំផុតខាងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាដោយក្នុងសម័យនោះ ចិនបានរកឃើញរបៀបបង្កើតក្រដាស និងត្រីវិស័យ រួមជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍខាងផ្នែកកសិកម្មនិងវេជ្ជសាស្ត្រផងដែរ។ ម្សៅរំសេវ និងការផ្តិតអក្សរត្រូវបានគេបង្កើតឡើងនៅក្នុងសម័យរាជវង្សថាង (៦១៨–៩០៧) និងរាជវង្សសុងខាងជើង (៩៦០–១១២៧)។ វប្បធម៌ថាងបានរីករាលដាលពាសពេញទ្វីបអាស៊ី ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដ៏វែងមួយក៏បាននិម្មិតឡើងដោយមានឈ្មោះថាផ្លូវសូត្រ ផ្លូវនេះបានលាតត្រដាងពីប្រទេសចិនរហូតដល់តំបន់មេសូប៉ូតាមី (ផ្នែកខាងជើងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា) និងអនុតំបន់ស្នែងអាហ្រ្វិក។ រាជវង្សចិនចុងក្រោយគេបង្អស់គឺរាជវង្សឆេងដែលបានទទួលរងនូវការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទាំងខាងអំណាចនិងទឹកដីទៅមហាអំណាចលោកខាងលិច។
នៅទីបំផុត រាជានិយមចិនក៏បានដួលរលំនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១២ ដែលជាលទ្ធផលនៃបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩១១ ហើយត្រូវបានជំនួសដោយសាធារណរដ្ឋចិន។ ប្រទេសចិនបានទទួលរងការឈ្លានពានដោយចក្រភពជប៉ុននៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ សង្គ្រាមស៊ីវិលចិនក៏លេចផ្ទុះឡើងហើយប្រជាជាតិចិនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយចិនដីគោកត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនដឹកនាំដោយម៉ៅសេទុងខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិនក្រោមការដឹកនាំរបស់បក្សគួមីនតាងបានរត់ដកថយទៅកោះតៃវ៉ាន់។ ភាគីទាំងពីរបានអះអាងថាខ្លួនគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រទេសចិន ទោះបីជាអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនជាតំណាងតែមួយគត់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧១ ក្ដី។ ប្រទេសចិនបានធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់នៅក្រោយឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយបានចូលជាសមាជិកនៃអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។
ចាប់តាំងពីការបង្កើតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ មកប្រទេសមួយនេះគឺជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឯកបក្ស ហើយត្រូវជារដ្ឋសង្គមនិយមមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋសង្គមនិយមទាំងប្រាំដែលនៅមានវត្តមាននាបច្ចុប្បន្នកាល។ ប្រទេសចិនគឺជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧១ មកម្លេះ (ជំនួសតៃវ៉ាន់)។ ប្រទេសចិនគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការពហុភាគី និងតំបន់ជាច្រើនដូចជា៖ ធនាគារវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាស៊ី អង្គការសហប្រតិបត្តិការស៊ាងហៃ ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់ (RCEP) ហើយត្រូវជាសមាជិកនៃប្រជាជាតិប៊្រីកស៍ និងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត។
ចិនជាប្រទេសដែលមានកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោកបើគិតជា យអទ ហើយជាប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតទីពីរបើគិតតាម ផសស ជាមធ្យម។ ប្រទេសចិនគឺជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចកំពុងលូតលាស់លឿនបំផុតនៅលើពិភពលោក ហើយជាប្រទេសដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភលំដាប់ទី២ លើពិភពលោកផងដែរ និងជាប្រទេសផលិតនិងនាំចេញច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះមានកងទ័ពឈរជើងធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក (គឺកងទ័ពរំដោះប្រជាជន) មានថវិកាការពារជាតិខ្ពស់បំផុតទីពីរ និងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជារដ្ឋនុយក្លេអ៊ែរ។ ប្រទេសចិនត្រូវបានគេកំណត់ថានឹងក្លាយប្រទេសមហាអំណាចផ្តាច់មុខនាពេលឆាប់ៗនេះដោយសារតែសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំនិងយោធាដ៏មានអំណាចរបស់ខ្លួន។
ឈ្មោះ
150px|right|thumb|ចិន(中國 or 中国) ប្រទេសចិនត្រូវបានហៅជាភាសាចិនថា ចុងគ័រ​ (Zhongguo (中國 or 中国) )។ ពាក្យថា ចុង​ (zhōng (中) ) មានន័យថា កណ្តាល ឯពាក្យថា គ័រ (guó (国 or 國) ) មានន័យថា ប្រទេស ឬ រដ្ឋ។ ពាក្យថាចុងគ័រ​ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដំបូងក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រចិន (The Classic of History (ភាសាចិន: 書經/书经; pinyin: Shūjīng; Wade-Giles: Shuching)) សសេរនៅសតវត្សទី៦ មុនគ.ស សំដៅទៅ រាជវង្សចាវ។ បច្ចុប្បន្នពាក្យ ចុងគ័រ​ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការសម្តៅលើសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ដែលបានកកើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៤៩។
សម័យរាជវង្សដំបូងៗ
យោងទៅតាមប្រពៃណីចិន រាជវង្សដំបូងបង្អស់គឺមានឈ្មោះថាសៀ ដែលនិម្មិតឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ២១០០ មុនគ.ស។ រាជវង្សសៀគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃប្រព័ន្ធនយោបាយរបស់ប្រទេសចិនសម័យដើមដែលផ្អែកលើរាជានិយមតំណពូជហើយវាបន្តមានអត្ថិភាពរយៈពេល ១ សហស្សវត្សរ៍។ រាជវង្សសៀធ្លាប់បានប្រវត្តិវិទូជាច្រើនចាត់ទុកថាជាសម័យទេវកថារហូតទាន់តែក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញទីកន្លែងដែលបន្សល់មកពីយុគសម័យលង្ហិននៅអ៊ឺលីថូ ខេត្តហេណានក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ប៉ុន្តែប្រវត្តិទូនិងបុរាណវត្ថុវិទូនូវតែមិនទាន់ច្បាស់នូវឡើយថា តើទីកន្លែងនោះពិតជាកន្លែងបន្សល់ទុកពីរាជវង្សសៀ ឬក៏ជាផ្នែកនៃវប្បធម៌ផ្សេងទៀតដែលមានអត្ថិភាពនៅសម័យកាលជាមួយគ្នា។ រាជវង្សសាងគឺជារាជវង្សដំបូងបង្អស់ដែលមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ដោយកំណត់ត្រាសហសម័យ។ សាងបានគ្រប់គ្រងលើតំបន់វាលទំនាបនៃទន្លេលឿងនាភាគខាងកើតប្រទេសចិនចាប់ពីសតវត្សទី១៧ រហូតដល់សតវត្សទី១១ មុនគ.ស។ ការឆ្លាក់សរសេរលើឆ្អឹង (ឆ្នាំ១៥០០ មុនគ.ស) គឺជាទម្រង់បែបបទសរសេរដ៏ចំណាស់បំផុតដែលបានរកឃើញ ហើយអក្សរទាំងអស់គឺជាបុព្វអក្សរនៃអក្សរចិនសម័យ។
សាងត្រូវបានពួកចូវវាយត្រួតត្រារួចបានឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនបន្តពីសតវត្សទី១១ រហូតដល់សតវត្សទី៥ មុនគ.ស។ ប៉ុន្តែរាជវង្សចូវមិនមានឥទ្ធិពលខ្លាំងដូចរាជវង្សមុនៗទេដោយសារតែខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងការរើបម្រះពីស្តេចត្រាញ់នៅតាមតំបន់នីមួយៗ។ ព្រឹត្តិការណ៍សង្គ្រាមស្តេចត្រាញ់នៅសម័យរាជវង្សចូវត្រូវបានគេសម្តៅថាសម័យផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះ។ រហូតមកដល់សម័យនគរចម្បាំងពីសតវត្សទី៥–ទី៣ មុនគ.ស មានរដ្ឋនៅសល់តែ ៧ ប៉ុណ្ណោះដែលនៅមានវត្តមានលើទឹកដីចិន។
រាជាធិរាជចិន
សម័យនគរចម្បាំងបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២២១ មុនគ.ស បន្ទាប់ពីនគរឈិនបានត្រួតត្រាលើនគរចំនួនប្រាំមួយទៀត ពោលគឺបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនឡើងវិញឱ្យនៅក្រោមអំណាចរបស់ខ្លួន។ ព្រះចៅឈិន ស៊ីបានប្រកាសខ្លួនជាអធិរាជដំបូងគេបង្អស់នៃរាជវង្សឈិន។ ព្រះអង្គបានអនុម័តកំណែទម្រង់ច្បាប់ឈិនទៅទូទាំងប្រទេសចិន ជាពិសេសគឺការធ្វើបមាណីយកម្មអក្សរចិន ខ្នាតរង្វាស់ ទទឹងផ្លូវ និងរូបិយប័ណ្ណជាដើម។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ រាជវង្សរបស់ព្រះអង្គបានថែមទាំងបន្តវាយត្រួតត្រាកុលសម្ព័ន្ធយូអេនៅភាគខាងត្បូងទៀត។ អត្ថិភាពរាជវង្សឈិនបានបន្តតែរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះហើយបានដួលរលំភ្លាមៗបន្ទាប់ពីព្រះចៅឈិន ស៊ីបានទទួលអនិច្ចកម្មទៅ។ នេះគឺដោយសារតែគោលនយោបាយដ៏តឹងរឹងនិងឃោរឃៅរបស់ស្តេចឈិនដែលជាហេតុនាំឱ្យកើតផ្ទុះឡើងនូវការបះបោរឥតឈប់ឥតឈរ។
ប្រទេសចិនក៏បានធ្លាក់ចូលក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងមួយរយៈទៀតតែមិនយូរប៉ុន្មាន រាជវង្សហានថ្មីក៏បានឡើងកាន់កាប់អំណាចបន្តពីឈិនដោយគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនពីឆ្នាំ២០៦ មុនគ.ស រហូតដល់ឆ្នាំ២២០ នៃគ.ស។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ហាន ប្រទេសចិនបានពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅដល់តំបន់អាស៊ីកណ្តាល ម៉ុងកូល កូរ៉េខាងត្បូង និងតំបន់ភាគខាងត្បូង។ សកម្មភាពរបស់ហាននៅអាស៊ីកណ្តាលបានធ្វើឱ្យកើតមាននូវផ្លូវពាណិជ្ជកម្មថ្មីមួយដែលមានឈ្មោះថាផ្លូវសូត្រ។ នេះបានបណ្តាលឱ្យរាជវង្សហានចូលធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយរដ្ឋជាច្រើនទៀតនាភាគខាងលិចហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ចិនក៏បានក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចកំពូលមួយនាសម័យបុរាណកាល។ ទោះបីជាហានបានបោះបង់ចោលនូវទស្សនៈនីតិនិយមរបស់ឈិនហើយមកប្រកាន់យកលទ្ធិខុងជឺក៏ដោយក៏ស្ថាប័នច្បាប់និងគោលនយោបាយច្បាប់របស់ឈិននូវតែបន្តប្រើប្រាស់នៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលហាននិងរាជវង្សបន្តៗដដែរ។