cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
ពលរដ្ឋ​តៃវ៉ាន់ ពិសេស​ក្មេងៗ “​និយាយថា​​ដែន​ដី​តៃវ៉ាន់ ថា​ជា​ចំណែក​មួយ​របស់​ចិនប្រជាមានិត” ជា​ឃ្លា​ដែល​គ្មាន​ន័យ​សោះ។ យុវវ័យ​ក្រោម​អាយុ​២០​ឆ្នាំ​ភាគ​ច្រើន​ យល់​ថា តៃវ៉ាន់​ជា​ប្រទេស​មួយ​ ព្រោះ​មាន​ស្វ័យភាព មាន​រដ្ឋាភិបាល មានពលរដ្ឋ​ និងមាន​ដែនដី។ សម្រាប់​ក្មេង​ជំនាន់​ក្រោយ ពួកគេ​បាន​អះអាង​មិន​បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ដីចិន គ្មាន​អារម្មណ៍​ថា​ជា​ចិនទេ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​កាន់​​វប្បធម៌ចិន តែ​ពួកគេ​ខុស​ពី​ចិន។ បើ​គេ​ជឿ​លទ្ធផល​នៃ​ការ​ស្ទង់​មតិ របស់​សាកលវិទ្យាល័យ​ជាតិ​តៃប៉ិ ប្រជាពលរដ្ឋ​រស់​នៅ​លើ​កោះ ដែល​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ខ្លួន​ជា​តៃវ៉ាន់ កើន​ឡើង​ពី ១៨%​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩២ ដល់​៥៥% នៅ​ឆ្នាំ​២០១៨។ អត្រា​អ្នក​ដែល​គិត​ថា​ខ្លួន​ជា​ចិននិង​តៃវ៉ាន់ នៅ​ឋេរ​ត្រឹម​៤០%​ដដែល ចំណែក​អ្នក​ដែល​ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ជា​ចិន បាន​ធ្លាក់​ចុះ​ពី​១ភាគ​បួន​មក​ត្រឹម​៤%ប៉ុណ្ណោះ។
តាមការពិត​គំនិត​របស់​យុវភាព​តៃវ៉ាន់​ជំនាន់​ថ្មី មិន​ខុស​ទេ ! របប​កុម្មុយនិស្ត​មិន​ដែល​បាន​មក​កាន់​កាប់ និងគ្រប់គ្រង​តៃវ៉ាន់ សោះ​ឡើយ។ តៃវ៉ាន់ មាន​ប្រវត្តិ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ចិន​ក្នុង​​រយៈ​ពេល​ដ៏​ខ្លី​បំផុត ​ប្រមាណ​តែ​១០​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​នៅ​ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​១៨៨៥-១៨៩៥។ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៨៩៥មក តៃវ៉ាន់​ត្រូវ​បាន​ផ្ទេរ​ទៅ​ឱ្យ​ជប៉ុនគ្រប់គ្រងស្ថាបនា​ រហូត​ដល់​ពេល​បញ្ចប់​​សង្គ្រាមលោកលើក​ទីពីរ។ ដូច្នេះ​ ក្រៅ​អំពី​ភាសា​ តៃវ៉ាន់​និង​ចិន គ្មាន​អត្តសញ្ញាណ​ និង​​​វប្បធម៌នយោបាយ​រួមគ្នា​ទេ។
គំនិត​រំលេច​អំពី​អត្តសញ្ញាណថ្មី​ ជាជនជាតិ​​តៃវ៉ាន់ បាន​និង​កំពុង​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉េកាំង​ឈឺ​ក្បាល​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជាប្រធានាធិបតី​ចិន លោក ស៊ី ជីនពីង តាំង​ពី​ឡើង​កាន់​អំណាច​មក បាន​បញ្ជាក់​ឆន្ទៈ​យ៉ាង​ច្បាស់​លាស់ ចង់​ក្រសោប​យកកោះ​តៃវ៉ាន់​មក​ដាក់​ក្នុង​ក្រញាំ​ដៃ​ចិន​ដី​គោក​វិញ។ នៅ​ក្នុង​សុន្ទរកថា​កាលពី​ខែ​មករា​ដើម​ឆ្នាំ លោក​ស៊ីជីនពីង បាន​អះអាង​ថា ការ​ច្របាច់​តៃវ៉ាន់​មក​ជាចិន​តែ​មួយ ជា​អ្វី​ដែល​មិន​អាច​ចៀស​បាន និង​ជា​បញ្ហា​ដែលត្រូវ​តែ​ដោះស្រាយ​ឱ្យ​ចប់ មិន​គួរ​បន្សល់​ទុក​ដល់​ជំនាន់​ក្រោយ​ទេ។
ភាសាបែប​នេះ ​មិន​អាច​ចូល​ត្រចៀក​ពលរដ្ឋ​តៃវ៉ាន់ដែល​ជា​​អ្នក​ធ្លាប់​មានសេរីភាព​ ធ្លាប់​បញ្ចេញ​មតិ​តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​សេរី​និង​សកល​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩០​ឡើយ។​ មាន​តែ​ពលរដ្ឋ​វ័យ​ចំណាស់ខ្លាំង​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​នៅចងចាំ​ថា​មាន​ឈាម​ជ័រ​ជា​ចិន -ចង​ចាំ​ថា​ ចិន ​ពេល​នោះ​ក្រីក្រ​ខ្លាំង​ណាស់ បើប្រៀប​មក​តៃវ៉ាន់ដែល​បាន​រីកលូត​លាស់​ ឡើង​ដល់​កំរិត​កំពូល​នៅ​ទសវត្សរ៍​១៩៨០ ក្លាយ​ជា​កូន​នាគ​ប្រចាំ​អាស៊ី​ ទន្ទឹម​ហុងកុងសិង្ហបុរី និង​កូរ៉េខាង​ត្បូង។ ប៉ុន្តែការព្រមទទទួល​ស្គាល់ថា​មានឈាម​ជា​ចិន មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​ព្រម​ក្លាយ​ជា​ទៅ​កម្មសិទ្ធិ​របស់​ប៉េកាំងទេ។
អ្វី​ដែល​ខុសគ្នា​ខ្លាំង​រវាង​តៃវ៉ាន់​​ពី​ចិនប្រជាមានិត គឺ​សេរីភាព​នៃការ​បញ្ចេញ​មតិ។ តៃវ៉ាន់​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​លូតលាស់​អូសទាញ​លិទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទៅ​ជាប់​ជាមួយ។ ឯ​ចិន​ពេល​នេះ ​បាន​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់​ទីពីរ​មែន តែ​គ្មាន​ការ​វិវឌ្ឍលើ​ផ្នែក​នយោបាយ​ទេ។ ចំណាត់ការ​លើ​បាតុករ​នៅហុងកុង​ រឹត​តែ​ធ្វើ​ឱ្យ​យុវជន​តៃវ៉ាន់​កាន់​តែ​មិន​ចង់​បៀត​​ប៉េកាំង​ខ្លាំងឡើង។ ទំនាក់ទំនង​តៃវ៉ាន់-ចិន នឹង​ក្លាយ​ជា​ប្រធានបទស្នូល​ ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​តៃវ៉ាន់ខែ​មករា​ខាង​មុខ ជាក់​ជា​មិន​ខាន៕
ប្រភពៈ
https://www.bbc.com/news/world-asia-16164639
https://www.thoughtco.com/is-taiwan-a-country-1435437
https://www.britannica.com/event/Chinese-Civil-War
https://china-journal.org/2018/02/26/why-did-chiang-kai-shek-lose-china-the-guomindang-regime-and-the-victory-of-the-chinese-communist-party/
https://learning.blogs.nytimes.com/2011/10/25/oct-25-1971-peoples-republic-of-china-in-taiwan-out-at-un/#:~:text=all%20Historic%20Headlines%20%C2%BB-,On%20Oct.,Republic%20of%20China%20(Taiwan).
https://time.com/5869911/taiwan-china-military-planes-frequency/
https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/taiwan-says-threat-of-military-clash-with-china-is-on-the-rise/2020/07/22/6f6da4c8-cc0c-11ea-99b0-8426e26d203b_story.html
https://asiatimes.com/2020/04/time-may-be-ripe-for-china-to-invade-taiwan/
https://thediplomat.com/2019/01/was-it-wise-for-tsai-ing-wen-to-reject-the-1992-consensus-publicly/
https://www.bbc.com/news/world-asia-16464515
https://www.britannica.com/biography/Tsai-Ing-wen
https://www.theguardian.com/world/2020/jan/15/tsai-ing-wen-says-china-must-face-reality-of-taiwans-independence
https://thediplomat.com/2019/09/taiwan-loses-2-diplomatic-allies-wins-us-support-ahead-of-crucial-presidential-election/
https://www.taiwan.gov.tw/content_3.php
រាមា (ព្រះមហាក្សត្រថៃ)
រូបភាពតូច| [[ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក|ព្រះបាទពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក (រាមាទី១)]] ស្តេចទាំងអស់នៅក្នុងរាជវង្សចក្រី នៃប្រទេសថៃ បច្ចុប្បន្ន តែងតែហៅថាជា ស្តេចរាមា ឬ សម្តេចព្រះរាមាធិបតី នៅក្នុងពិភពនិយាយភាសាអង់គ្លេស។ ឈ្មោះរាមា ត្រូវបានទទួលយកពីឈ្មោះរបស់ព្រហ្មញ្ញ ព្រះរាមដែលជាអវតាររបស់ព្រះវិស្ណុ ។
ការ​ប្រើ​ព្រះនាម​ថា «​ស្ដេច​រាមា​» គឺ​ស្រប​នឹង​ការ​ឲ្យ​លេខ​របស់​ថៃ​ក្នុង​រាជវង្ស​បច្ចុប្បន្ន។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ការបកប្រែនេះមិនច្បាស់លាស់ទេ ហើយអាចបង្កឱ្យមានការភាន់ច្រលំថា តើនេះពិតជាឈ្មោះដែលត្រូវបានអនុម័តដោយព្រះមហាក្សត្រក្នុងពិធីឡើងសោយរាជ្យ របស់ទ្រង់ដែរឬទេ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ខណៈពេលដែល "រាមា" ត្រូវបានគេប្រើជាឋានៈសម្រាប់ស្តេចទាំងអស់នោះវាមិនតែងតែត្រូវបានគេយកជាឈ្មោះនោះទេ។ ក្នុង​រាជវង្ស​បច្ចុប្បន្ន ស្តេច​ទី​មួយ​ដែល​ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា រាមា គឺ ​ព្រះមង្កុតក្លៅ ឬ​ព្រះបាទវជិរាវុធ ដែល​ជា​ស្តេច​ទី​ប្រាំមួយ​ដែល​សោយរាជ្យ។ សោយរាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ ព្រះមង្កុតកេលាចៅយូហួ (พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว); ក្រោយ​មក​ក្នុង​រជ្ជកាល​ទ្រង់​ចូល​ចិត្ត​ធ្វើ​ស្ទីល​ខ្លួន​ជា ​ព្ព្រះរាមទី៦ (พระรามที่หก ) ។ វាត្រូវបានសន្មត់ថាគាត់ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយការអនុវត្តអ៊ឺរ៉ុបក្នុងការរាប់លេខអ្នកគ្រប់គ្រងដែលមានឈ្មោះស្រដៀងគ្នានៅពេលលោកសិក្សានៅប្រទេសអង់គ្លេស។
ជា​ការ​ងាយ​ស្រួល វា​ស្រប​នឹង​ការ​អនុវត្ត​មួយ​ទៀត​របស់​ប្រជាជន​ថៃ ។ តាម​ទម្លាប់ ព្រះ​នាម​របស់​ស្តេច​គឺ​ពិសិដ្ឋ ហើយ​មិន​ត្រូវ​និយាយ​ជា​ធម្មតា​ទេ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ មនុស្ស​នឹង​សំដៅ​ទៅ​លើ​ស្ដេច​ដោយ​ពាក្យ​ផ្សេង​ទៀត​ថា បច្ចុប្បន្ន នៃហ្លួង (ในหลวง) ឬ ព្រះចៅយូហួ (พระเจ้าอยู่หัว)។ នៅពេលដែលព្រះបាទពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក បង្កើតរាជវង្ស ទ្រង់ត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា ផែនតិនតន ( แผ่นดินต้น, ពន្លឺ។ 'រជ្ជកាលទីមួយ'); ហើយនៅពេលដែលព្រះរាជបុត្រទ្រង់ឡើងសោយរាជ្យ ទ្រង់ត្រូវបានហៅថា ផែនតិនក្លាង (ดินกลาง ពន្លឺ "រជ្ជកាលកណ្តាល")។ ពេល​នោះ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការ​ភ្ញាក់​ផ្អើល​នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះអង្គម្ចាស់ចេស្តាបតិន្ទ្រ (ស្តេចនាងក្លៅ ) បាន​ក្លាយ​ជា​ស្តេច​ទី​បី ដែល​ជា​ការ​បង្អែក​ច្បាស់​លាស់​បន្ទាប់​មក​គឺ ផែនតិនប្លាយ (แผ่นดิน​ปลาย, ភ្លឺ. 'រជ្ជកាលចុងក្រោយ') ដែល​មិន​សូវ​មាន​សំណាង​ខ្លាំង​នោះ​ទេ។
ព្រះអង្គបានសម្រេចថ្វាយព្រះនាម ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក និង ពុទ្ធភាល័យ តាមឈ្មោះព្រះពុទ្ធបដិមា ពីរអង្គ ដល់បុព្វការីជនទាំងពីរអង្គ។ ពេល​នោះ​ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ព្រះនាម​ថា «​នាងក្លៅ» ដោយ​អ្នក​ស្នង​រាជ្យ​របស់​ទ្រង់ គឺ​ព្រះបាទមង្កុត ដែល​ក៏​បាន​ព្យាយាម​បង្កើត​ព្រះរាជ​នាម​ជា​ប្រព័ន្ធ​បន្ថែម​ទៀត ។ ប្រវត្តិ​វិទូ​ក្រោយ​មក​នឹង​សំដៅ​លើ​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះ​បាទនាងក្លៅ ​ថាជា​រជ្ជកាល​ទី​៣​។ នោះ​បាន​ក្លាយ​ជា​រឿង​ធម្មតា​ទៅ​ហើយ ប្រហែល​ជា​ដោយ​សារ​ឥទ្ធិពល​លោក​ខាង​លិច​មក​លើ​ប្រទេស​ថៃ​ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់មង្កុត និង​ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះអង្គចុល្លាង្ករណ៍ ។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក គ្រប់​រជ្ជកាល​របស់​ស្ដេច​ក្នុង​រាជវង្ស​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ​ថា​ជា រជ្ជកាលទី ន ('រជ្ជកាល ន'); អាស្រ័យហេតុនេះ រជ្ជកាលរបស់ស្តេចបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា រជ្ជកាលទីដប់ ('រជ្ជកាលទីដប់') ហើយត្រូវបានបន្ថែមត្រឡប់ទៅស្តេចមុនៗទាំងអស់នៃរាជវង្ស។
ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានស្តេចជាច្រើនអង្គនៅសម័យអយុធ្យា និង ធនបុរី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់បំផុតដោយចំណងជើងថា រាមាធិបតី។ អយុធ្យា ខ្លួន​វា​ត្រូវ​បាន​ខ្ចី​ពី​ឈ្មោះ​រាជធានី​របស់រាម ក្នុង​វីរភាពរាមាយណៈ, អយុធ្យា ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាគច្រើននៃឈ្មោះរបស់ស្តេចមុនៗ ដូចដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តបានផ្តល់ឲ្យគឺជាឋានៈជាជាងឈ្មោះពិត។ វាមិនមែនជាទម្លាប់ក្នុងការសំដៅទៅលើស្តេចមួយអង្គតាមព្រះនាមរបស់ទ្រង់ក្នុងអំឡុងពេលពេញមួយជីវិតរបស់ទ្រង់នោះទេ ហើយក្នុងករណីជាច្រើន ឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ស្តេចមិនត្រូវបានគេស្គាល់នោះទេ។ សូម្បីតែចំណងជើងក៏ច្រើនតែសង្ស័យដែរ។ ស្តេចនីមួយៗមានរចនាបទ និងចំណងជើងពេញលេញរបស់ទ្រង់ដែលចារឹកលើចានមាស ដែលទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទាំងអស់ត្រូវបានបាត់បង់នៅពេលដែលនគរអយុធ្យាត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង ពួកបាវទីក្រុង ដោយភូមានៅឆ្នាំ១៧៦៧
ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌
ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ (១៦០១-១៦១៨)
នៅឆ្នាំ ១៦០១ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌បានត្រឡប់ពីប្រទេសសៀម ស្របតាមបំណងប្រាថ្នា របស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ដែលបានសុំយាងព្រះអង្គពីទីក្រុងអយុធ្យាចូលមកតាមច្រកកំពតមកគង់នៅកោះស្លាកែត ជិតភូមិកៀនស្វាយសព្វថ្ងៃ។ ភាពស្ងប់ស្ងាត់ហាក់កើតមាននៅតាមកន្លែងខ្លះនៅក្នុងប្រទេស ប៉ុន្តែកន្លែងខ្លះទៀតមានកើតចលនាបះបោរ ធ្វើឲ្យប្រជារាស្ត្រភិតភ័យនៅឡើយ។ ក្រោយពីបង្ក្រាបចលនាបះបោរស្រួលបួលហើយ ព្រះអង្គទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យគេសង់ព្រះរាជវាំងនៅល្វាឯម ដែលត្រូវនឹងទីតាំងវត្តអរិយក្សត្រសព្វថ្ងៃ ហើយក៏គ្រងរាជ្យនៅទីនោះពីឆ្នាំ ១៦០៣ ដល់ ១៦១៣ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៦០ វស្សា។ ទ្រង់ទទួលរាជាភិសេកជាស្ដេចផែនដីនៅឆ្នាំ ១៦១៣។ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌មានរាជបុត្រពីរអង្គដែលគង់នៅក្នុងប្រទេសសៀមនៅឡើយ គឺជ័យជេដ្ឋានិងឧទ័យ។ ឆ្នាំ ១៦០៥ ជ័យជេដ្ឋា និងឧទ័យជាអនុជ បានបង្ក្រាបមេបះបោរចាមពីរនាក់ដែលបានត្រួតត្រាលើខេត្តបារា និងដូនណៃ តាំងពីរជ្ជកាលស្ដេចអង្គតន់មកម្ល៉េះ។ ការបាក់បែកក្រុងលង្វែកឆ្នាំ ១៥៩៤ គឺជាការឈឺចាប់របស់ខ្មែរបន្ទាប់ពីការបែកបាក់អង្គរដែលបណ្ដាលមកពីខ្មាំងសត្រូវសៀម។ការលូកដៃ កកូរតាមល្បិចកល និងធ្វើអន្តរាគមន៍ឥតឈប់ឈរដែលមានទិសដៅធ្វើឲ្យខ្មែរខ្សោយ ដើម្បីលេបទឹកដី នាំឲ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មានការធុញទ្រាន់នឹងមេរៀនដដែលៗរបស់សត្រូវសៀម។ ដើម្បីឲ្យមានលំនឹងព្រះអង្គបានធ្វើការសាកល្បងចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយស្ដេចយួន។ ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធថ្មីនេះ មិនបានធ្វើឲ្យប្រទេសខ្មែររស់នៅដោយសុខដុមរមនាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញវាជាទម្ងន់មួយទៀតមកលើខ្មែរ។ យើងនឹកឃើញតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលអូសបន្លាយអស់រយៈពេល ២ សតវត្សកន្លះ ទម្រាំដល់ពេលដែលពួកអាណានិគមនិយមបារាំងចូលត្រួតត្រាប្រទេសខ្មែរ ។
រាមា (ព្រះមហាក្សត្រថៃ)
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចក្រី
សត្វក្នុងកសិដ្ឋាន
សត្វក្នុងព្រៃស្បាត គឺជាសៀវភៅទី២ នៃកម្រងក្រុមសៀវភៅ ស្វែងយល់ពី... ដែលចេញផ្សាយដោយគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយ Sipar នៅខែឆ្នាំ?។
ជនជាតិលាវ
ជនជាតិលាវ ឬ ជនជាតិឡាវ គឺជាក្រុមជនជាតិតៃដែលមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែល​និយាយ​ភាសារបស់ក្រុម​ភាសា​ថៃកៈដៃ មានដើមកំណើតមកពីប្រទេសចិនភាគខាងត្បូងនាពេលបច្ចុប្បន្ន ពួកគេ​ជា​ជនជាតិ​ភាគតិច​របស់ប្រទេស​ឡាវ ៥៣.២% របស់ចំនួនប្រជាជនសរុប ជនជាតិឡាវភាគច្រើនគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ពួក​គេ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​ជនជាតិ​តៃ​ផ្សេង​ទៀត ជាពិសេស (ឬមានន័យដូច) ជាមួយជនជាតិឦសាន ដែលជាអ្នកនិយាយភាសាឡាវផងដែរ ប៉ុន្តែមានដើមកំណើតនៅប្រទេសថៃជិតខាង
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលោកខាងលិច ពាក្យ​ Lao people និង Laotian (ជនជាតិលាវ) មានអត្ថន័យធូររលុង ពាក្យទាំងពីរនេះត្រូវបានអនុវត្តមិនទៀងទាត់ទាំងចំពោះជនជាតិដើមទាំងអស់របស់ប្រទេសឡាវជាទូទៅ​ ក្រៅ​ពី​ឬ​នៅ​ជាមួយ​ជនជាតិ​ឡាវ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ផ្សេង​គ្នា​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ចាប់តាំងពីការបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ពាក្យ​ Lao ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​តែ​ចំពោះ​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគតិច​ប៉ុណ្ណោះ ខណៈ​ជនជាតិ​ឡាវ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ពលរដ្ឋ​ឡាវ​ណា​មួយ​ដោយ​មិន​គិត​ពី​អត្តសញ្ញាណ​ជនជាតិ​របស់​ពួកគេ​ឡើយ ប្រទេសមួយចំនួននៅតែបង្រួបបង្រួមលក្ខខណ្ឌនៅក្នុងស្ថិតិរបស់ពួកគេ។ ជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសឡាវរួមមាន ហ្មុង ឃ្មុ ភូតៃ លួ និងក្រុមតូចៗជាច្រើនទៀត។ ថ្វីត្បិតតែមានជនជាតិភាគតិចផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនឡាវមានភាសាសាមញ្ញមួយដែរ គឺភាសាឡាវ។ ប្រទេសឡាវក៏ជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសផងដែរ។  ប្រជាជនឡាវភាគច្រើនអនុវត្តគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ និងវប្បធម៌របស់ប្រជាជនឡាវ។  ហើយជនជាតិឡាវក៏គោរពសាសនាផ្សេងទៀតដូចជា គ្រិស្តសាសនា ឥស្លាម និងសាសនាក៏ត្រូវបានប្រជាជនឡាវអនុវត្តផងដែរ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រជាជនលាវអាចត្រូវបានគេសម្គាល់នៅសតវត្សរ៍ទី១៣ នាពេលដែលអាណាចក្រខ្មែរថយចុះឥទ្ធិពលនៅពេលនោះស្តេចហ្វាង៉ុម ព្រះមហាក្សត្រនៃលាវបានបង្កើតរាជាណាចក្រឡានសាង មានការរីកចម្រើនជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់វប្បធម៌ សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មដ៏សម្បូរបែបរបស់ខ្លួន។ នាសតវត្សទី១៧ រាជាណាចក្រឡានសាង ត្រូវបានចុះខ្សោយដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន និងទទួលរងសម្ពាធពីនគរជិតខាង(សៀម,អណ្ណាម,ភូមា)។  នៅទីបំផុត រាជាអាណាចក្រនេះបានបំបែកទៅជានគរបីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា គឺហ្លួងព្រះបាង វៀងចន្ទន៍ និងចម្ប៉ាសាក់ ។ ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសលាវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណានិគមនិយមបារាំង។ បារាំងបានបង្កើតអាណាព្យាបាលលើប្រទេសឡាវនៅឆ្នាំ១៨៩៣ ហើយបានគ្រប់គ្រងនៅលើទឹកដីនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ ។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ឡាវត្រូវបានធ្វើទំនើបកម្ម ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានអភិវឌ្ឍ ប៉ុន្តែប្រទេសនេះក៏ជួបប្រទះការកេងប្រវ័ញ្ច និងការជិះជាន់ផងដែរ។ បន្ទាប់ពីឡាវបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំងមក ប្រទេសនេះត្រូវបានធ្លាក់ចូលនៅក្នុងជម្លោះនៃសង្រ្គាមវៀតណាម។  សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ ដោយ​បាន​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​ប្រឆាំង​នឹង​កម្លាំង​កុម្មុយនិស្ត។  ជម្លោះ​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​ខូចខាត​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេសយ៉ាងខ្លាំង។  នៅឆ្នាំ១៩៧៥ កម្លាំងកុម្មុយនិស្តប៉ៈថេតឡាវបានផ្តួលរំលំរាជរដ្ឋាភិបាលរាជានិយមឡាវ ហើយបានបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ។  រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​បាន​អនុវត្ត​គោលនយោបាយ​សង្គមនិយម ហើយ​បាន​តម្រឹម​ខ្លួន​ជាមួយ​សហភាព​សូវៀត និង​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​ដទៃទៀត។ ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០មក ប្រទេសឡាវបានអនុវត្តកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងបើកចំហចំពោះការវិនិយោគពីបរទេស ដែលបណ្តាលឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចគួរឱ្យកត់សម្គាល់។  ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសនេះនៅតែជាប្រទេសក្រីក្របំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាមួយនឹងបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនក្នុងវិស័យដូចជា ការអប់រំ ការថែទាំសុខភាព និងសិទ្ធិមនុស្ស។
វប្បធម៌
វប្បធម៌ឡាវមានភាពសម្បូរបែប ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏យូរលង់នៃអន្តរកម្មជាមួយប្រទេសជិតខាង ដូចជាប្រទេសថៃ វៀតណាម ចិន និងកម្ពុជា។ ជាលក្ខណៈ​ពិសេស​មួយ​នៃ​វប្បធម៌​ឡាវ​គឺ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ដែលជាសាសនាលេចធ្លោក្នុងប្រទេសលាវអស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​សតវត្ស​មកហើយ។ ដែលបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតសង្គមជាតិរបស់ឡាវ រួមទាំងសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម អក្សរសិល្ប៍ និងទំនៀមទម្លាប់។ ភ្លេងតន្ត្រីនិងរបាំប្រពៃណីរបស់ឡាវក៏ជាការបង្ហាញវប្បធម៌ដ៏សំខាន់ផងដែរ ដោយឧបករណ៍ជាតិគឺ គែន ដែលជាប្រភេទឧបករណ៍ផ្លុំំដោយមាត់កាន់ជាប់នឹងឬស្សី។ ប្រទេសនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់វាយនភណ្ឌប្រពៃណីរបស់ខ្លួន ជាពិសេសការតម្បាញសូត្រ។ បេតិកភណ្ឌជាតិឡាវ សំដៅលើទីតាំងវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ វត្ថុបុរាណ និងការអនុវត្តនានា ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមានតម្លៃយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជាតិឡាវដ៏ល្បីបំផុតមួយនៃបេតិកភណ្ឌជាតិឡាវ គឺទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ដែលត្រូវបានចាត់ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ដោយសារស្ថាបត្យកម្មដែលបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងការបញ្ចូលគ្នាតែមួយគត់នៃឥទ្ធិពលអាណានិគមឡាវ និងបារាំង។គួរឱ្យកត់សម្គាល់ផ្សេងទៀតនៃបេតិកភណ្ឌជាតិឡាវរួមមាន ក្រឡពាស ដែលជាបណ្តុំនៃពាងថ្មបុរាណដ៏អាថ៌កំបាំងដែលរាយប៉ាយពាសពេញទីជនបទ និងប្រាសាទវត្តភូនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី៥ ដែលជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកន្លែងដ៏សំខាន់បំផុតមួយ។  ទីតាំងបុរាណវិទ្យានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឡាវ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិតៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមជនជាតិនៅវៀតណាម
សិរិកិតិ៍
សម្ដេចព្រះនាងចៅសិរិកិតិ៍ ព្រះបរមរាជិនីនាថ ព្រះបរមរាជជននីផាន់ពីហ្លួង (สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง, ព្រះនាមដើម ម៉ម​រាជវង្ស សិរិកិតិ៍ កិតិយាករ หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร កើតនៅថ្ងៃទី 12 ខែសីហាឆ្នាំ 1932) គឺជាមាតានៃប្រទេសថៃ។ នាងជាអគ្គមហេសីព្រះមហាក្សត្រិយានីនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមិន្ទ្រមហាភូមិពលអតុល្យតេជ (ឬរាមាទី IX) និងជាម្ដាយរបស់ព្រះបាទសម្ដេចព្រះចៅយូហួមហាវជិរាលង្ករណ បតិន្ទ្រទេព្យវរាង្កូរ (ឬរាមាទី X) ។ នាងបានជួបព្រះមហាក្សត្រភូមិពលនៅទីក្រុងប៉ារីស, ដែលជាកន្លែងដែលឪពុករបស់នាងគឺជាឯកអគ្គរាជទូតថៃ។ ពួកគេបានរៀបការនៅឆ្នាំ 1950 យ៉ាងខ្លីមុនពេលអភិសេកភូមិពលបាន។ សម្ដេចព្រះនាងចៅសិរិកិតិ៍ ព្រះបរមរាជិនី ត្រូវបានតែងតាំងរាជានុសិទ្ធិនេះមាន សម្ដេចព្រះនាងចៅសិរិកិតិ៍ ព្រះបរមរាជិនីនាថ នៅឆ្នាំ 1956 កូនប្រុសម្នាក់និងកូនស្រីបីជាមួយនឹងស្តេច។ អគ្គមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រដែលជាប្រធានគ្រងរាជ្យយូរបំផុតរបស់ពិភពលោករដ្ឋ, នាងជាអគ្គមហេសីយូរជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោកបានបម្រើផងដែរ។ Sirikit បានទទួលរងជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលនៅថ្ងៃទី 21 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2012 និងបានបង្ហាញខ្លួនជាសាធារណៈទប់ស្កាត់ពីការ។
ជីវិតនិងគ្រួសារ
សម្ដេចព្រះនាងចៅសិរិកិតិ៍ ព្រះបរមរាជិនីនាថ បានកើតនៅថ្ងៃទី 12 ខែសីហាឆ្នាំ 1932 នៅឯផ្ទះរបស់ នាយឧត្តមសេនីយ៍ ចៅព្រះយាវង្សានុប្រពទ្ធ (ម៉ម​រាជវង្ស សៈធាន សនិទវង្ស) ជីតាមាតារបស់នាង។ នាងជាកូនស្រីច្បងនិងជាកូនទីបីរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ ព្រះវរវង្សធើ ព្រះអង្គចៅនក្ខត្រមង្គល ក្រុមមឺនចន្ទបុរីសុរនាថ ដែលជាកូនប្រុសរបស់ ព្រះចៅវរវង្សធើ ព្រះអង្គចៅកិតិយាករវរលក្សណ៍ ក្រុមព្រះចន្ទបុរីនឫនាថ, និងម៉ម​ហ្លួង បួ សនិទវង្ស (1909-1999) ។ ឈ្មោះរបស់នាងដែលត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយព្រះមហាក្សត្រ ប្រជាធិបក មានន័យថា "ភាពអស្ចារ្យនៃ រាជត្រកូលកិតិយាករ" ។
នាងមានបងប្អូនបីនាក់បងប្អូនអែលឌើរពីរនាក់និងប្អូនស្រីមួយ:
Sirikit ត្រូវបានលើកឡើងដោយជីដូនជីតាមាតារបស់នាងសម្រាប់ឆ្នាំបន្ទាប់ពីកំណើតរបស់នាងដែលជាឪពុករបស់នាងបានទៅសហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីធ្វើការជាលេខាធិការនៃស្ថានទូតសៀមនៅក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនរាជម្តាយរបស់នាងបានចូលបម្រើការងារនៅវ៉ាស៊ីនតោនប្តីរបស់នាងបីខែក្រោយមក។ នៅពេលដែលនាងមានអាយុមួយឆ្នាំឪពុកម្តាយរបស់នាងបានវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសថៃ។ Sirikit រស់នៅជាមួយក្រុមគ្រួសាររបស់នាងនៅក្នុង វាំងទេវេស្រ៍, នៅក្បែរ ចៅទន្លេប្រាយ៉ា ទីក្រុងបាងកក ។
ក្នុងនាមជាកូនម្នាក់បានមកទស្សនាជាញឹកញាប់ សិរិកិតិ៍ ឪពុករបស់នាងជាជីដូន។ ពេលដែលនៅក្នុងឆ្នាំ 1933 នាងបានធ្វើដំណើរជាមួយព្រះនាង Absornsaman Devakula ខាងក្រោមដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោកនៅក្នុងព្រះមហាក្សត្រប្រជាធិផុក ខេត្ត Songkhla ។
ការឣប់រម
ក្នុងឆ្នាំ 1946 ដោយមានសង្រ្គាមខ្លាំងជាងនេះឪពុករបស់នាងបានផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ប្រទេសអង់គ្លេសដែលជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតទៅ តុលាការ] របស់កីឡដ្ឋាន St James], ការទទួលយកក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់ជាមួយគាត់។ Sirikit គឺ 13 និងបានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់វិទ្យាល័យរបស់នាង។ ខណៈពេលដែលនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសដែលនាងបានរៀនលេងព្យាណូហើយបានក្លាយទៅជាស្ទាត់ជំនាញភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាបារាំង។ ដោយសារតែឪពុករបស់នាងការងារដែលជាផ្នែកការទូតមួយ, ក្រុមគ្រួសារបានផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងទៀតរួមទាំង [[ដាណឺម៉ាក និងបារាំង។ ខណៈពេលដែលនៅក្នុងប្រទេសបារាំងគាត់បានសិក្សានៅសាលាតន្ត្រីមួយនៅទីក្រុងប៉ារីស។
ផងដែរនៅក្នុងប្រទេសបារាំង, Sirikit បានជួប ព្រះមហាក្សត្រ Bhumibol Adulyadej ដែលត្រូវបានទាក់ទងទៅនឹងការរបស់នាង, ចាប់តាំងពីអ្នកទាំងពីរជាកូនចៅរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ជូឡាឡុង (រាមាទី ៥) ។ នៅពេលនោះ, ភូមិពលបានឡើងទៅសោយរាជ្យនិងត្រូវបានគេសិក្សានៅក្នុង ស្វីស ។ ភូមិពលនិង Sirikit (ដូចជានិស្សិតមួយចំនួនផ្សេងទៀត) ត្រូវបានគេស្នាក់នៅស្ថានទូតថៃក្នុងទីក្រុងប៉ារីស។ ស្តេចមានអម Sirikit ខណៈដែលគាត់បានទៅទស្សនាទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើននិងពួកគេបានរកឃើញថាពួកគេមានច្រើននៅក្នុងរឿងធម្មតា។
អាពាហ៍ពិពាហ៍
អាពាហ៍ពិពាហ៍នេះបានកើតឡើងនៅ Srapathum វិមាន។ ព្រះមហាក្សត្រីស្រី Savarindira, ជីដូនមហាក្សត្រីបានអញ្ជើញជាអធិបតីក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ទាំងពីរព្រះរាជានិង Sirikit បានចុះហត្ថលេខានៅលើបន្ទាត់ទី 11 នៃវិញ្ញាបនប័ត្ររបស់ពួកគេនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ខណៈដែលនាងគឺមិនទាន់ 18 ឆ្នាំផងដែរដែលបានចុះហត្ថលេខាឪពុកម្តាយនាងនៅលើបន្ទាត់ដោយផ្ទាល់នៅក្រោមការហត្ថលេខាចំនួន 12 របស់នាង។ ក្រោយមកនាងបានទទួលលំដាប់នៃរាជផ្ទះនៃចក្រីហើយបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រិយានី។ បន្ទាប់ពីពិធីអភិសេកពីថ្ងៃទី 5 ខែឧសភាឆ្នាំ 1950 អ្នកទាំងពីរបានត្រឡប់ទៅប្រទេសស្វ៊ីសដើម្បីបន្តការសិក្សារបស់ពួកគេនិងបានវិលត្រឡប់ទៅទីក្រុងបាងកកនៅឆ្នាំ 1952 ។
តំណែងរាជានុសិទ្ធិ
នៅពេលស្តេចបានធ្វើការរយៈពេលជាប្រពៃណីដែលជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាមួយឆ្នាំ 1956 monkin ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ Sirikit ធ្វើជារាជានុសិទ្ធិ។ នាងបានសម្ដែងជាភារកិច្ចរបស់នាងដូច្នេះផងដែរថានាងត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះជាផ្លូវការនៅសាកលវិទ្យាល័យ Regent នៃប្រទេសថៃនិងព្រះមហាក្សត្របានប្រគល់ពានរង្វាន់ "Somdet ព្រះណាងចៅ Sirikit ព្រះ Borommarachininat" នេះរបស់នាងនៅលើខួបកំណើតរបស់គាត់ 5 ខែធ្នូឆ្នាំ 1956 នាងបានក្លាយជានៅសាកលវិទ្យាល័យ Regent ព្រះមហាក្សត្រិយានីសៀមជាលើកទីពីរនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តថៃ។ ទីមួយគឺជាព្រះមហាក្សត្រី Saovabha Phongsri សៀមដែលបំរើជារាជានុសិទ្ធិពេលដែលប្ដីរបស់នាងបានធ្វើដំណើរទៅព្រះមហាក្សត្រជូឡាឡុងអឺរ៉ុបហើយក្រោយមកបានក្លាយមហាក្សត្រីស្រីលង្កា Patcharindra ។
សុខភាព
នៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី 21 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2012 ព្រះមហាក្សត្រី Sirikit មានអារម្មណ៍មិននឹងនរនិង staggered ខណៈពេលនៅមន្ទីរពេទ្យ Siriraj ធ្វើលំហាត់ប្រាណដែលជាកន្លែងដែលព្រះមហាក្សត្រ Bhumibol Adulyadej រស់។ ក្រុមគ្រូពេទ្យកំណត់ឡើងក្រោយពីបានសម្តែងបច្ចេកទេស Magnetic resonance imaging ថានាងបានកើតឡើងជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល anischemic ។
ព្រះមហាក្សត្រិយានីនេះត្រូវបានទទួលការព្យាបាលនិងបានបង្ហាញខ្លួនជាសាធារណៈទប់ស្កាត់ពីការចាប់តាំងពីពេលនោះរួមទាំងទស្សនិកជនធំដែលផ្តល់ដោយប្តីរបស់នាងនៅលើថ្ងៃកំណើតទី 85 របស់គាត់ពី Samakhom នៅថ្ងៃទី 5 សាលា Ananta ខែធ្នូឆ្នាំ 2012 ។
នៅថ្ងៃទី 29 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 2016, រាជវាំងបានប្រកាសថាព្រះមហាក្សត្រិយានីនេះត្រូវបានចេញពីមន្ទីរពេទ្យហើយបានវិលត្រឡប់ទៅ Chitralada រាជ Villadue ការងើបឡើងវិញរបស់នាង។
វប្បធម៍
ថ្ងៃកំណើតព្រះមហាក្សត្រី Sirikit បានដូចជាស្តេច, គឺជាថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់ជាតិនិងជាទិវាម្តាយនៅប្រទេសថៃផងដែរ។ នាងត្រូវបានគោរពបូជាជាពិសេសនៅក្នុងផ្នែកជាច្រើនទៀតពីចម្ងាយនិងប្រពៃណីរបស់ប្រទេសនេះដែលជាកន្លែងដែលរបបរាជានិយមត្រូវបានចាត់ទុកថាជាពាក់កណ្តាលព្រះ។ ការងាររបស់នាងនៅក្នុង promotingtolerance និងការយល់ដឹងចំពោះជនជាតិភាគតិចមូស្លីមនៅក្នុងខេត្តភាគខាងត្បូងនៃខេត្ត Pattani ខេត្ត Yala andNarathiwat បានធ្វើឱ្យនាងមានការពេញនិយមជាពិសេសក្នុងចំណោមជនមូស្លីមរបស់ថៃ។ [ត្រូវការអំណះអំណាង] ព្រះមហាក្សត្រិយានីមានចំណងរឹងមាំជាមួយប្រទេសថៃភាគខាងត្បូងហើយនាងបានចំណាយអតីតខែនៅក្នុងមូស្លីម តាមបណ្តាខេត្ត -majority ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ នាងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃអ្នកការទូតស្ងប់ស្ងាត់បន្ថែមទៀត។
សៀវភៅនិងការសរសេរ
ព្រះមហាក្សត្រី Sirikit បានបោះពុម្ភក្នុងការចងចាំនៃដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ខ្ញុំនៅក្នុងឆ្នាំ 1964 នៅអឺរ៉ុបដែលបានរៀបរាប់របស់នាងនៅអឺរ៉ុបពេលជាមួយស្តេច។ វាជាសៀវភៅដែលប្រាប់ថានាងជាអ្នកនិពន្ធដែលមានទេពកោសល្យនេះ។ លើសពីនេះទៅទៀតនាងបានសម្តែងមានសមាសភាពបទចម្រៀងសម្រាប់ក្រុមតន្រ្តីដោយសង្ហាក្រុមនៃវិមាននេះ។
ខ្សែភាពយន្ត
ព្រះមហាក្សត្រី Sirikit ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់ការងារសប្បុរសរបស់នាង, ដែលជាកន្លែងដែលនាងជាប្រធានកិត្តិយសកាកបាទក្រហមថៃក្រោយដែលនាងបានកាន់តាំងពីឆ្នាំ 1956 នាងទទួលបានលេចធ្លោថ្មីក្នុងតួនាទីបន្ទាប់ពីមានគ្រោះមហន្តរាយស៊ូណាមិនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃនេះនៅក្នុងខែធ្នូឆ្នាំ 2004 មួយ ។ នាងបានសកម្មក្នុងការងារផងដែរសម្រាប់ជនភៀសខ្លួនជាច្រើនបានធូរស្បើយពីប្រទេសកម្ពុជានិងប្រទេសភូមានៅប្រទេសថៃ។
ព្រះមហាក្សត្រី Sirikit ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់ការងារសប្បុរសរបស់នាង, ដែលជាកន្លែងដែលនាងជាប្រធានកិត្តិយសកាកបាទក្រហមថៃក្រោយដែលនាងបានកាន់តាំងពីឆ្នាំ 1956 នាងទទួលបានលេចធ្លោថ្មីនៅក្នុងតួនាទីនេះបន្ទាប់ពី រលកយក្សស៊ូណា គ្រោះមហន្តរាយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ នៅខែធ្នូឆ្នាំ 2004 នាងបានសកម្មក្នុងការងារផងដែរសម្រាប់ជនភៀសខ្លួនជាច្រើនបានធូរស្បើយពី  កម្ពុជានិង ប្រទេសភូមា នៅប្រទេសថៃ។
រឿងជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះបន្ទាប់ពីព្រះមហាក្សត្រិយានី:
ព្រះមហាក្សត្រីបានផងដែរគឺសកម្មក្នុងការលើកកម្ពស់វប្បធម៍និងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ថៃជាសំខាន់តាមរយៈការផ្តួចផ្តើមរបស់នាងនៅក្នុងការធ្វើខ្សែភាពយន្ដថៃបាន  តាងនៃ Suriyothai , មួយនៃខ្សែភាពយន្ដថៃបានចំណាយថវិកាច្រើនបំផុតដែលមិនធ្លាប់បានធ្វើនិងមានតម្លៃថ្លៃនោះទេ។ ។ </ ref>
មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)
ក្នុង​ឆាក​នយោបាយ ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជូន​រាជទូត​ទៅ​ប្រទេស​ចាម្ប៉ា  ដើម្បី​រឹត​ចំណង​មេត្រីភាព​រវាង​ប្រទេស​ទាំង២។  ក្រោយ​ពី​ចូល​ទិវង្គត បុត្រា​របស់​ព្រះ​អង្គ ព្រះ​នាម វ្រះ​បាទ​ឦឝានវម៌្មទី១ ក៏​​បាន​​ឡើង​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត។  ទ្រង់​បាន​គ្រប់​គ្រង​នគរ​នេះ​ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ៦២៨ នៃ​គ.ស.។
ប្រវត្តិ
កាល​ពី​មុន គេ​ហៅ​ថា ពួក​មេ​កន្ទ្រាញ​ដង​រែក  ដែល​កាល​ណោះ ដែន​មេ​កន្ទ្រាញ​តូចៗ ភាគ​ខាង​ជើង​និង​ខាង​ត្បូង​នៃ​ជួរ​ភ្នំ​ដង​រែក មិន​សូវ​មាន​គេ​ស្គាល់​ទេ ។ ពួក​ស្តេច​ដែល​គេ​​ស្គាល់​លើក​ទី​មួយ  ត្រូវ​បាន​វែក​ញែក នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ដើម​ដំបូង​ខ្លះ​ដែរ ។  សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែល​មិន​បាន​ចុះ​កាលបរិច្ឆេទ) នៅ​វាល​កន្ទេល ខេត្ត​ស្ទឹង​ត្រែង (K. ៣៥៩)  មាន​ឈ្មោះ​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ  ព្រះ​នាម វីរវម៌្ម ជា​ព្រះ​បិតា​នៃ​ព្រះ​នាង​មួយ​អង្គ ព្រះ​នាម​ព្រះ​នាង​មិន​ត្រូវ​បាន​វែក​ញែក​ទេ ដែល​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់ នាម សោមសម៌ន  និង​ជា​ព្រះ​ភគិនី​នៃ​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម ។  តាម​រយៈ​សិលា​ចារឹក​មួយ​  មក​ពី​ចន្ទនគរ នៅ​បាសាក់/លាវ (K. ៣៦៣) វ្រះ​បាទ​វីរវម៌្ម ក៏​ជា​បិតា​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ចិត្រសេនាដែរ  ដែល​ត្រូវ​ជា​ព្រះ​អនុជ​នៃ​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម ។  មែន​ហើយ  ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ទាំង​ពីរ​អង្គ  មាន​ព្រះ​មាតា​តែ​មួយ  តែ​បិតា​ផ្សេង​គ្នា  ដែល​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​អះ​អាង​ដោយសិលា​ចារឹក​ស្រី​ទេព K. ៩៧៨ (ប្រទេស​ថៃ​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ៖ ១៥° ២៧’ ជ, ១០១° ៤’ ក)  ដែល​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​ថា  វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម​ជា​បុត្រ​នៃ​វ្រះ​បាទ​ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និង​ជា​ព្រះ​នត្តា​នៃ​ព្រះ​ចក្រវរ្តិន (រុទ្រវម៌្មទី១)  រី​ឯ​សិលា​ចារឹក​មួយ​ទៀត មក​ពីប៉ាក​មូល (ปากมูล) នៅ​ឧប្បល/ប្រទេស​ថៃ (K. ៤៩៦) បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ព្រះ​នាម​នៃ​ព្រះ​បិតា​វ្រះ​បាទ​វីរវម៌្ម  មាន​ព្រះ​នាម​ថា សាវ៌ភៅម ។  សិលា​ចារឹក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ  បាន​បញ្ជាក់​ថា  ទឹក​ដី​មួយ​ភាគ​ធំ​កាល​ណោះ បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​បណ្ដា​ស្ដេច​អស់​ទាំង​នេះ ។  ដោយ​បាន​កត់​ត្រា​នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក K. ១៥១ ពី​របង​រមាស​នៅ​ឦឝានបុរ (ឦសានបុរៈ)  (រមណីយដ្ឋាន​បុរាណវត្ថុសម្បូរព្រៃគុហ៍) បញ្ជាក់​ថា នរសិម្ហគុប្ត  គឺ​ជា​បរិវារ (សមាន្តន្ឫប) នៃ​ស្ដេច​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ពី​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១ វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម  (ព្រះ​នាម​សម្រាប់​រាជ្យ​នៃ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ចិត្រសេនា) និង​វ្រះ​បាទ​ឦឝានវម៌្មទី១ បាន​កសាង​នៅ​ថ្ងៃ ១៣ មេសា ឆ្នាំ ៥៩៨ កំឡុង​រជ្ជកាល​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម នូវ​រូប​បដិមា​តំណាង​ឱ្យ​កល្បវាសុទេវ (ព្រះ​វិស្ណុ) ។  មាន​ការ​ស្រប​គ្នា​ជា​ច្រើន ជាមួយ​នឹង​អត្ថបទ​ចិន​បុរាណ​ដ៏​ចាស់​បំផុត  ដែល​បាន​វែក​ញែក​អំពី​ចេនឡា ស៊្ហ្រុយឝ៊ូក 隋書 (កំណត់​ត្រា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​រាជវង្ស​សួយ) បាន​ចង​ក្រង​ដោយ អួយ-ចឹង 魏徵 (គ.ស. ៥៨០-៦៤៣) នៅឆ្នាំ ៦៣៦ គ.ស. ដែល​ក្នុងនោះ​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​ថា  ចំណាប់​ផ្ដើម​នៃ​សតវត្ស​ទី៧ ចេនឡា​ត្រូវ​បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ ជឺទួស៊ឺណា (ចិត្រសេនា) (質多斯那) និង អ៊ីស្ឈ័រណាសៀនតែយ (ឦឝានវម៌្មទី១) (伊奢那先代) ។  រាជធានី​ចុង​ក្រោយ  គឺ​ឦឝានបុរ (ឦសានបុរៈ) កាល​ពី​រជ្ជកាល​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១  រាជធានី​ស្ថិត​នៅ​ភវបុរ ជា​កន្លែង​មួយ​ទំនង​ជា​តាំង​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ទី​រួម​ស្រុកធារាបរិវត្តន៍ (ថាឡា​បរិវ៉ាត់) នា​សម័យ​នេះ (១៣°៣៣’ ជ, ១០៥°៥៧’ ក) ។
ទ្រង់​បាន​ចូល​រួម​ច្បាំង​ត​ទល់​នឹង​បក្ស​ពួក​គុណវម៌្ម កាល​ពី​អន្តរសម័យ​ចេនឡា និង ភ្វូណាន  ដែល​បាន​រុញ​ច្រាន​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន  ទៅ​តាំង​រាជធានី​នៅ​ឯ​នរវរនគរ  ដែល​ត្រូវ​នឹង​អូរ​កែវ]​]សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។  វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម ​ទ្រង់​​បាន​បន្ដ​នយោបាយ​របស់​[[ព្រះ​រៀម  ហើយ​បាន​បញ្ចប់​ការ​វាយ​បង្ក្រាប​បណ្ដា​ខែត្រ​ដែល​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១​ មិន​​ទាន់​បាន​ដណ្ដើម​ដាក់​​ជា​ចំណុះ ។  ទ្រង់​មាន​​មន្ដ្រី​ ២ ​នាក់​​ បម្រើ​​ព្រះ​​អង្គ  ​គឺ​ ធម្មទេវ និង​ សិម្ហទេវ ដែល​​ជា​​បង​ប្អូន​​ជីដូន​មួយ​​នឹង​​គ្នា  ព្រោះ​​ជា​កូន​របស់​ព្រាហ្មណ៍​ ២ ​នាក់​​បង​ប្អូន ព្រាហ្មទត្ត និង​ ព្រាហ្មសិម្ហ ។  អ្នក​​ទាំង ​២ ​នេះ​​ធ្លាប់​ជាម​ន្ដ្រី​របស់​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១  ហើយ​វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា​  ជា​ទី​ប្រឹក្សា​ល្អ  ទ្រង់​ក៏​រក្សា​ទុក​ព្រោះ « ពួក​គេ​នេះ​ចេះ​ចាំ​ច្បាស់​លាស់​អំពី​វិទ្យាសាស្ដ្រ​ត្រឹមត្រូវ និង​វិទ្យាសាស្ដ្រ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍ »  មាន​ន័យ​ថា  ជា​អ្នក​អនុវត្ដ​ជាក់ស្ដែង និង​ត្រឹម​ត្រូវ ។  មន្ដ្រី​ទាំង​ ២ ​នាក់​​នេះ ជា​ជំនួយ​ដែល​ជួយ​ឱ្យ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​បាន​នូវ​ជ័យជម្នះ ។  ទ្រង់​បាន​ចាត់​ឱ្យ​សិម្ហទេវទៅ​ធ្វើការ​ចរចា​ជាមួយ​នគរ​ចាម្ប៉ា  ដើម្បី​រក្សា​ចំណង​មេត្រីភាព​រវាងកម្វុជ​និង​ព្រះរាជា​ចាម តាមលោក សេដែស (Cœdès) ប្រហែល​ក្នុង​រាជ្យព្រះរាជា​ចាម ព្រះ​នាម ឝម្ភុវម៌្ម ។  បេសកកម្ម​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ  ហើយ​សន្ដិភាព​ត្រូវ​បាន​ធានា ។  វ្រះបាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំ​៦១០ ​នៃ​គ្រិស្ដ​សករាជ​  ត្រូវ​​នឹង​​ឆ្នាំ ​៥៣២ ​នៃ​មហាសករាជ ។  ព្រះ​រាជបុត្រ​​របស់​វ្រះបាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម ក៏បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​អង្គ ​ក្រោម​ ព្រះ​នាម​ថា ឝ្រីឦឝានវម៌្មទី១ ។
ទ្រង់​បាន​គោរព​គណៈឝិវ ជា​សាសនា​ផ្លូវ​ការ ព្រោះ​មាន​កសាង​លិង្គ​ព្រះឥសូរជា​ច្រើន ក្នុង​សម័យ​ព្រះ​អង្គ។
ស្ថានភាពសង្គម
ការ​លូត​លាស់​ពូជ​ពង្ស​នៃ​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​សម័យ​នោះ ពុំ​ទាន់​ធាត់​ធំ​ទេ ជា​កត្តា​ចម្បង​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​បែក​បាក់​ផ្ទៃក្នុងប្រទេស។ ម្យ៉ាង​ទៀត  លក្ខណៈ​ពិសេស​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេស និង​ការ​វិវត្ត​ខាង​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ដី​ស្រែចំការ។  វាល​ទំនាប​ទន្លេ​មេគង្គ សម្បូរ​ថ្លុក​ត្រពាំង។  ដូច​នេះ  នៅ​នគរ​ភ្វូណាន  ផ្ទៃ​ដី​សម្រាប់​ដាំ​ស្រូវ មាន​តូច តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ការ​វាត​ដី​ជា​បន្ត​បន្ទាប់  ដោយ​វិធី​បង្ខិត​បង្ខំ​កំលាំង​ទាសា​ទាសី ដែល​ជា​កសិករ។  ដី​ស្រែ​ចម្ការ  គឺ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ  ហើយ​សំណង់​ទំនប់​ទឹក និង​ប្រព័ន្ធ​បង្ហូរ​ទឹក គឺ​កសាង និង​ដឹក​នាំ​ដោយ​រាជការ ។  ចេនឡា​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ខ្លាំង​ខាង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ។  រី​ឯ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន​វិញ  រង​គ្រោះ​ធម្មជាតិ​បណ្ដាល​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​ធ្លាក់​ចុះ។  នេះ​ជា​ឱកាស​ល្អសម្រាប់​រាជវង្ស​ខាង​ចេនឡា  ធ្វើ​សញ្ជ័យ​លើ​អាណាចក្រភ្វូណាន។  ព្រះ​រាជា​ចេនឡា វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម ទី១ និង​ប្អូន​ជីដូន​មួយ ចិត្រសេនា បាន​វាយ​លុក​អាណាចក្រភ្វូណាន ប្រហែល​រវាង គ.ស. ៥៥០ ។ អាណាចក្រភ្វូណាន​ក៏​ធ្លាក់​ក្នុង​កណ្ដាប់​ដៃ​រាជវង្ស​នៅ​ចេនឡា គឺ វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១  ហើយ​អាណាចក្រភ្វូណាន​ក៏​ប្រែ​ឈ្មោះ​ជា កម្វុជ។  នៅ​សតវត្ស​ទី៨ រវាង​ឆ្នាំ៧០៦ កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ពីរ  គឺ ចេនឡា​ដី​គោក ដែល​សម្បូរ​ភ្នំ និង​ជ្រលង​ភ្នំ  និង​ចេនឡា​ទឹក​លិច ដែល​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​បឹង​និង​មាន​ឆ្នេរសមុទ្រ។ ការ​បែក​បាក់​ផ្ទៃ​ក្នុង រវាង​ចេនឡា​ទាំង​ពីរ ជា​ការ​បើក​ឱកាស​ឲ្យ​ពួក​ចោរ​ជាតិ​ជ្វា​ក្នុង​សម័យ​រាជវង្ស​សៃលេន្ទ្រ ចូល​ឈ្លាន​ពាន ហើយ​បាន​កៀរ​យក​ប្រជាជន​ មន្ត្រី និង​រាជវង្ស ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ជ្វា៕
តំណខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
សារមន្ទីរស្រុកអង្គរបុរី
សារមន្ទីរអង្គរបុរី គឺជាសារមន្ទីរដែលមានទីតាំងនៅអង្គរបូរី ប្រទេសកម្ពុជា ។ សារមន្ទីរនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការអភិរក្សវត្ថុបុរាណប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអរិយធម៌កម្ពុជា។ រូបភាពតូច|សារមន្ទីរស្រុកអង្គរបុរី
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
សារមន្ទីរមានទីតាំងនៅវត្ត ។ សារមន្ទីរនេះត្រូវបានផ្តល់មូលនិធិដោយជំនួយពីសហភាពអឺរ៉ុប គោលបំណងមួយសម្រាប់ការបង្កើតសារមន្ទីរនេះគឺដើម្បីអភិរក្សវត្ថុបុរាណបុរាណដែលបានរកឃើញនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ក៏​មាន​បំណង​មួយ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​សារមន្ទីរ​នេះ គឺ​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​វិស័យ​ទេសចរណ៍​ក្នុងខេត្តតាកែវ ។ សារមន្ទីរនេះបានបើកជាលើកដំបូងសម្រាប់សាធារណជនក្នុងឆ្នាំ 1999 ក្នុងពិធីសម្ពោធតំណាង ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ក្រសួងទេសចរណ៍ សហភាពអឺរ៉ុប សាកលវិទ្យាល័យហាវ៉ៃ និងប្រាសាក់មានវត្តមាន។ កាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ថវិកាចំនួន ៤,៥ លានដុល្លារ ដើម្បីការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កម្ពុជា ថវិកាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ដើម្បីកែលម្អការតាំងពិពណ៌សារមន្ទីរអង្គរបូរី ក៏ដូចជាការបង្កើតកម្មវិធីអប់រំនៅសារមន្ទីរផងដែរ។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២០ សារមន្ទីរសិល្បៈក្លេវេឡេន បានរៀបចំការតាំងពិពណ៌មួយឈ្មោះថា "បង្ហាញព្រះគ្រឹស្នា" រូបចម្លាក់មួយចំនួនត្រូវបានខ្ចីដោយសារមន្ទីរអង្គរបុរី។
បណ្តុំ
សារមន្ទីរ​មាន​វត្ថុ​តាំង​បង្ហាញ​ដែល​រួម​មាន​គ្រឿង​អលង្ការ គ្រឿង​ស្មូន សំណល់​បុរាណ​វិទ្យា និង​ចម្លាក់​ថ្ម។ សារមន្ទីរមានវត្ថុបុរាណធ្វើពីថ្ម ដីឥដ្ឋ និងទង់ដែង។ សារមន្ទីរក៏មានវត្ថុបុរាណពីសម័យនគរភ្នំ និងសម័យចេនឡា ផងដែរ។ សារមន្ទីរនេះមានបណ្តុំរូបចម្លាក់ព្រះវិស្ណុ និងព្រះសិវៈ ក៏ដូចជាបណ្តុំនៃសេរ៉ាមិចផងដែរ។ វត្ថុបុរាណក្នុងសារមន្ទីរួមមាន វត្ថុយុគថ្មរំលីងពីប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូចជាវត្ថុដែលបានមកពីកំណាយបុរាណវត្ថុដែលមានអាយុកាល២.៥០០ ឆ្នាំ។ វត្ថុតាំងពិពណ៌ក្នុងសារមន្ទីររួមមានរូបបដិមាព្រះពុទ្ធ និងហិណ្ឌូ ប្រដាប់ប្រដា គ្រឿងស្មូន សិលាចារឹក គ្រឿងអលង្ការ ក៏ដូចជាហ្វូស៊ីលដែលមានអាយុកាលតាំងពីសម័យអង្គររហូតដល់សម័យក្រោយអង្គរ។
អាហ្សង់ទីន
ប្រទេសអាហ្សង់ទីន (ភាសាអេស្ប៉ាញ៖ Argentina) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអាហ្សង់ទីន (ភាសាអេស្ប៉ាញ៖ República Argentina) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង។ អាហ្សង់ទីនបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុប ២,៧៨០,២០០ គម២ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមានទំហំធំបំផុតទីពីរនៅអាមេរិកខាងត្បូង (បន្ទាប់ពីប្រេស៊ីល) ធំបំផុតទីបួននៅទ្វីបអាមេរិកទាំងមូល និងធំបំផុតទីប្រាំបីនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់ជាមួយប្រទេសឈីលីនៅភាគខាងលិច បូលីវីនិងប៉ារ៉ាគ្វេនៅភាគខាងជើង ទិសឦសាន្តជាប់នឹងប្រទេសប្រេស៊ីល និងប្រទេសអ៊ូរុយគ្វេនៅភាគខាងកើត។ អាហ្សង់ទីនគឺជារដ្ឋសហព័ន្ធដែលបែងចែកទៅជាខេត្តចំនួនម្ភៃបី និងមានទីក្រុងស្វយ័តមួយដែលត្រូវជារដ្ឋធានីសហព័ន្ធ និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេស ពោលគឺប៊ុយណូស៊ែ។ ខេត្ត និងរដ្ឋធានីមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញរៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធសហព័ន្ធ។ អាហ្សង់ទីនបានទាមទារអធិបតេយ្យភាពលើផ្នែកមួយនៃតំបន់អង់តាកទិក កោះហ្វកឡិន និងប្រជុំកោះចចជីខាងត្បូង និងសាំងវិចខាងត្បូង។
វត្តមានរបស់មនុស្សដំបូងបង្អស់ដែលបានកត់ត្រានៅអាហ្សង់ទីននាសម័យទំនើបនេះមានតាំងពីសម័យកាល Paleolithic ។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅក្នុងអាណានិគមអេស្ប៉ាញនៃតំបន់នេះក្នុងអំឡុងពេលសតវត្សទី 16 ។
ប្រទេសអាហ្សង់ទីនរក្សាឋានៈជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួនជាមហាអំណាចកណ្តាលនៅក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិនិងជាមហាអំណាចក្នុងតំបន់និងនៅអាមេរិចឡាទីន។ ប្រទេសអាហ្សង់ទីនមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី 2 នៅអាមេរិកខាងត្បូងហើយជាប្រទេសធំទីបីនៅអាមេរិកឡាទីននិងជាសមាជិកនៃប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំ ៗ  G-15 និង G-20 ។ វាក៏ជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ ធនាគារពិភពលោក  អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក Mercosur សហភាពប្រជាជាតិអាមេរិកខាងត្បូង សហគមន៍នៃរដ្ឋអាមេរិកឡាទីននិងការាបៀន និង អង្គការ Ibero អាមេរិកអាមេរិក ។ វាគឺជាប្រទេសដែលមានសន្ទស្សន៍ខ្ពស់បំផុតលំដាប់ទី 2 នៅអាមេរិកឡាទីនលើសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ដានដំបូងបំផុតនៃជីវិតមនុស្សនៅតំបន់ដែលឥឡូវត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអាហ្សង់ទីនត្រូវបានកត់ត្រាពីសម័យកាលប៉ាលេលីទិកដែលមានដានទៀតនៅ Mesolithic និង នីកូលថិច ។ រហូតមកដល់សម័យអាណានិគមអឺរ៉ុប អាហ្សង់ទីនមានប្រជាជនតិចតួចណាស់ និងមានវប្បធម៌ចម្រុះខុសៗគ្នា។
ជនជាតិអឺរ៉ុបបានមកដល់តំបន់នេះជាលើកដំបូងជាមួយការធ្វើដំណើររបស់ Amerigo Vespucci 1502 ។ អ្នកធ្វើដំណើរអេស្ប៉ាញ Juan Díaz de Solís និង [Sebastian Cabot (អ្នករុករក)] បានធ្វើដំណើរទៅទឹកដីអាហ្សង់ទីននៅឆ្នាំ 1516 និង 1526។ នៅឆ្នាំ 1536 Pedro de Mendoza បានបង្កើតការតាំងទីលំនៅតូចមួយនៃទីក្រុងប៊ុយណូស៊ែរដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោលនៅឆ្នាំ 1541 ។
ក្នុងឆ្នាំ 1912 ប្រធានាធិបតី [លោក Roque SênenPeña] បានអនុម័តសិទ្ធិបោះឆ្នោតជាបុរសនិងជាសម្ងាត់ដែលបានអនុញ្ញាតឱ្យលោកHipólito Yrigoyen មេដឹកនាំសហជីពរណសិរ្សរួបរួម (UCR) ដើម្បីឈ្នះការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1916 ។ លោកបានអនុម័តកំណែទម្រង់សង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចនិងជំនួយបន្ថែមដល់កសិដ្ឋានតូចៗនិងអាជីវកម្ម។ អាហ្សង់ទីនបាននៅអព្យាក្រឹតក្នុងកំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី 1 ។ រដ្ឋបាលទី 2 របស់លោក Yrigoyen បានជួបប្រទះនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចដែលបានកើតមានដោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។
ភូមិសាស្ត្រ
ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដី 2780400 km2 ហើយមានទីតាំងនៅទ្វីអាមេរិកខាងត្បូង។
ចំណុចខ្ពស់ជាងគេបំផុតគឺតំបន់ Aconcagua ស្ថិតនៅក្នុងខេត្ត Mendoza (6959 m លើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ), ចំណុចទាបជាងគេបំផុតគឺតំបន់ Laguna del Carbón ស្ថិតក្នុងខេត្ត Santa Cruz (-105 m ក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្។រ
ជីវចម្រុះ
អាហ្សង់ទីនជាប្រទេសសម្បូរដោយជីវចម្រុះ។ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនេះ ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះសម្បូរជីវចម្រុះដោយមាន
សួនឧទ្យានជាតិអាហ្សង់ទីន] បង្កើតបានបណ្តាញ 35 កន្លែងនៅប្រទេសអាហ្សង់ទីន។ ឧទ្យាននេះគ្របដណ្តប់លើបរិវេណដែលមានលក្ខណៈប្លែកៗជាច្រើនពីឧទ្យានជាតិបារីសនៅព្រំប្រទល់ខាងជើងជាមួយបូលីវីទៅកាន់ឧទ្យានជាតិ Tierra del Fuego នៅភាគខាងត្បូងនៃទ្វីបនេះ។ រដ្ឋបាលសួនឧទ្យានជាតិគឺជាភ្នាក់ងារមួយដែលថែរក្សានិងគ្រប់គ្រងឧទ្យានជាតិទាំងនេះរួមជាមួយនឹង បូជនីយដ្ឋានធម្មជាតិ និង ព្រៃព្រៃបម្រុង នៅក្នុងប្រទេស។
អាកាសធាតុ
ជាទូទៅ ប្រទេសអាហ្សង់ទីនមានអាកាសធាតុសំខាន់ៗចំនួនបួនគឺ ក្តៅ ក្ដៅស្ងួត ត្រជាក់ស្ងួត និងត្រជាក់។ ថ្វីបើតំបន់ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេគឺអាកាសធាតុក្តៅល្មម ក៏អាកាសធាតុអាហ្សង់ទីនមានបរិមាណពិសេសនៃភាពសម្បូរបែបនៃអាកាសធាតុ។
រដ្ឋាភិបាល
អាហ្សង់ទីនគឺជាសាធារណរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រព័ន្ធនៃការបែងចែកអំណាចដែលបានកំណត់ដោយ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសអាហ្សង់ទីន ដែលជាឯកសារច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេស។
ខេត្ត
ប្រទេសអាហ្សង់ទីនគឺជាសហព័ន្ធនៃខេត្តចំនួន 23 និងទីក្រុងមួយនៃទីក្រុងស្វ័យភាព ប៊ុយណូស៊ែរ។ ខេត្ដត្រូវបានបែងចែកសម្រាប់គោលបំណងរដ្ឋបាលទៅជានាយកដ្ឋាននិងក្រុងនានា លើកលែងតែក្រុងប៊ុយណូស៊ែរ។ ទីក្រុង Buenos Aires ត្រូវបានបែងចែកជាសង្កាត់តូចៗ។
ខេត្តនានាមានអំណាចទាំងអស់ដែលពួកគេបានជ្រើសរើសមិនឱ្យផ្ទេរទៅរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ។ ពួកគេត្រូវតែជាសាធារណរដ្ឋតំណាង និងមិនត្រូវផ្ទុយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមឯករាជ្យទីក្រុងសំខាន់ៗនិងតំបន់ជុំវិញរបស់ពួកគេ បានក្លាយទៅជាខេត្តទោះបីជាការអន្តរាគមរបស់ពួកគេ។
ច្បាប់ឆ្នាំ 1862 ត្រូវបានកំណត់ថាជាដែនដីជាតិ ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហព័ន្ធប៉ុន្តែនៅខាងក្រៅព្រំដែននៃខេត្ត។ នៅឆ្នាំ 1884 ពួកគេបានធ្វើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់បង្កើតរដ្ឋបាលនៃ Misiones, Formosa, Chaco, La Pampa, Neuquén, Rio Negro, Chubut, Santa Cruz និង Tierra del Fuego ។
ទំនាក់ទំនងការបរទេស
គោលនយោបាយការបរទេសត្រូវបានគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការដោយក្រសួងការបរទេស, ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនិងការគោរពបូជា ដែលជាទំនួលខុសត្រូវសម្រាប់ប្រធានាធិបតី។
ប្រទេសនេះគឺជាប្រទេសមហាអំណាច G-15 និង G-20 នៃពិភពលោកនិងជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក និងអង្គការប្រជាជាតិអាមេរិច។
ប្រទេសនេះបានទាមទារផ្ទៃដី 965597 km2 ក្នុងតំបន់អង់តាកទិកចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1904។
អាហ្សង់ទីនមានជម្លោះលើដែនដីកោះ Falkland និង South Georgia and South Sandwich Islands ដែលបច្ចុប្បន្នគ្រប់គ្រងដោយចក្រភពអង់គ្លេស។
កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ
ប្រធានាធិបតីទទួលបានងារជាមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអាហ្សង់ទីន ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ដែលកំណត់ការងារយ៉ាងតឹងរឹងរវាងប្រព័ន្ធការពារជាតិនិងប្រព័ន្ធសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង។
ប្រព័ន្ធការពារជាតិគឺជាការទទួលខុសត្រូវផ្តាច់មុខរបស់រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ ដែលសម្របសម្រួលដោយក្រសួងការពារជាតិហើយមានកងទ័ពជើងទឹកនិងកងទ័ពអាកាស។ Ruled and monitored by Congress វាត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅលើគោលការណ៍សំខាន់នៃការការពារខ្លួនស្របច្បាប់ពោលគឺការធ្វើគ្របដណ្ដប់នូវការឈ្លានពានខាងយោធាខាងក្រៅដើម្បីធានាដល់សេរីភាពរបស់ប្រជាជនអធិបតេយ្យជាតិនិងបូរណភាពទឹកដី។ បេសកកម្មបន្ទាប់បន្សំរបស់ខ្លួនរួមបញ្ចូលទាំងការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះប្រតិបត្តិការពហុជាតិនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃអង្គការសហប្រជាជាតិចូលរួមក្នុងបេសកកម្មគាំទ្រផ្ទៃក្នុងជួយដល់ប្រទេសជាមិត្តនិងបង្កើតប្រព័ន្ធការពារថ្នាក់ក្រោម។
ក្នុងឆ្នាំ 2007 អាហ្សង់ទីន បានបញ្ជូន ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ទូក និងរោងចក្រចម្រោះទឹកត្រូវបានបញ្ជូនដើម្បីជួយ បូលីវី ប្រឆាំងនឹងទឹកជំនន់ដ៏អាក្រក់បំផុតរបស់ពួកគេក្នុងពេលជាច្រើនទសវត្ស។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក៏បានចូលរួមផងដែរនៅក្នុង ការឆ្លើយតបមនុស្សធម៌ដោយរដ្ឋាភិបាលជាតិបានជួយបន្ទាប់ពីការរញ្ជួយដីនៅហៃទីឆ្នាំ 2010 និងនៅស៊ីលី ផងដែរ។
សេដ្ឋកិច្ច
ដោយទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីធនធានធម្មជាតិសម្បូរបែបម នុស្សដែលមានអក្ខរភាពខ្ពស់ មូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មចម្រុះនិងវិស័យកសិកម្មដែលនាំមុខទៅរកការនាំចេញសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសអាហ្សង់ទីនគឺជាប្រទេសធំទី 3 របស់អាមេរិកឡាទីន និងធំលំដាប់ទី២នៅអាមេរិកខាងត្បូង
ឧស្សាហកម្ម
Córdobaគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មដ៏ធំរបស់ប្រទេសអាហ្សង់ទីនដែលធ្វើជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់លោហៈធាតុរថយន្ដនិងផលិតគ្រឿងបន្លាស់រថយន្ត។
ការដឹកជញ្ជូន
អាហ្សង់ទីនមានប្រព័ន្ធផ្លូវដែកធំបំផុតនៅអាមេរិកឡាទីនដោយមានផ្លូវដែក 36966 km ក្នុងឆ្នាំ២០០៨។ វាធ្វើឱ្យខេត្តទាំង២៣ និងរដ្ឋធានី ព្រមទាំងប្រទេសជិតខាងអាចទំនាក់ទំនងគ្នាបាន។
ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការទំនាក់ទំនង
វិស័យព័ត៌មានត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសអាហ្សង់ទីនដោយមានជាងពីររយកាសែត។
អាហ្សង់ទីនចាប់ផ្ដើមមានវិទ្យុនៅថ្ងៃទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩២០។
ត្រឹមឆ្នាំ២០១១ អាហ្សង់ទីនក៏មានប្រព័ន្ធគ្របដណ្ដប់ខ្ពស់បំផុតនៃបណ្តាញទូរគមនាគមន៍ក្នុងចំនោមមហាអំណាចឡាទីនអាមេរិក: ប្រហែល 67% នៃប្រជាជនរបស់ខ្លួនមានអ៊ិនធឺណិតនិង 137,2% ជាទូរស័ព្ទដៃ។
វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា
អាហ្សង់ទីនទទួលបានបីរង្វាន់ណូបែលនៅក្នុងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ។ ការស្រាវជ្រាវអវកាសក៏បានក្លាយជាសកម្មភាពកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងប្រទេសអាហ្សង់ទីន។ ផ្កាយរណបដែលផលិតដោយអាហ្សង់ទីនរួមមាន LUSAT-1 (1990), Víctor-1 (1996), PEHUENSAT-1 (2007), និងផ្កាយរណបដែលផលិតដោយ CONAEដែលជាទីភ្នាក់ងារអវកាសអាហ្សង់ទីន ប្រទេសអាហ្សង់ទីនមានកម្មវិធីផ្កាយរណប, ស្ថានីយ៍ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ (ជំនាន់ទី 4) និងក្រុមហ៊ុនថាមពលនុយក្លេអ៊ែរសាធារណៈ INVAP ដែលផ្តល់ឱ្យប្រទេសមួយចំនួននូវថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ។
ទេសចរណ៍
ទេសចរណ៍នៅប្រទេសអាហ្សង់ទីនត្រូវបានកំណត់ដោយការផ្តល់វប្បធម៌របស់ខ្លួន និងទ្រព្យសម្បត្តិធម្មជាតិច្រើននិងប្លែកៗរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសនេះមានភ្ញៀវទេសចរ 5,57 លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ 2013 ដោយចាត់ទុកថាមានចំនួនទេសចរអន្ដរជាតិដែលជាគោលដៅទេសចរណ៍កំពូលនៅអាមេរិកខាងត្បូងនិងទី 2 នៅអាមេរិកខាងត្បូងបន្ទាប់ពីម៉ិកស៊ិក។
ប្រជាសាស្ត្រ
នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ អាហ្សង់ទីនមានប្រជាជន 40,091,359 នាក់ ប្រទេសអាហ្សង់ទីនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខបីនៅអាមេរិកខាងត្បូងក្នុងចំនួនប្រជាជនសរុបនិងទី 33 នៅទូទាំងពិភពលោក។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ 15 នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េនៃដីដែលទាបជាងមធ្យមភាគពិភពលោក 50 នាក់។ អត្រាកំណើនប្រជាជនក្នុងឆ្នាំ 2010 គឺប្រមាណជា 1,03% ជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយអត្រាកំណើតនៃការកើតកូន 17,7 លើ 1000 នាក់និងអត្រាមរណភាព 7,4 នាក់ក្នុង 1000 នាក់។ អត្រាអន្តោប្រវេសន៍សុទ្ធ] មានចាប់ពីអន្តោប្រវេសន៍សូន្យដល់ 4 នាក់ក្នុងចំនោម 1000 នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។
ប្រទេសអាហ្សង់ទីនបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេនៅអាមេរិចឡាទីននិងជាប្រទេសទី 2 នៅក្នុងទ្វីបអាមេរិកក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យអាពាហ៍ពិពាហ៍ភេទដូចគ្នានៅទូទាំងប្រទេស។ ហើយវាក៏ជាប្រទេសទ១០ ក្នុងពិភពលោកដែលអនុញ្ញាតរឿងនេះ.
សាសនា
រដ្ឋធម្មនុញ្ញអនុញ្ញាតឱ្យមានសេរីភាពក្នុងការកាន់សាសនា។ ថ្វីបើវាមិនអនុវត្តន៏ជាផ្លូវការឬជាជំនឿរបស់រដ្ឋក៏ដោយ  សាសនាគ្រិស្តជាសាសនាដែលគេប្រកាន់យក។
នគរូបនីយកម្ម
ប្រទេសអាហ្សង់ទីនត្រូវបានធ្វើនគរូបនីយកម្មយ៉ាងខ្លាំងដោយប្រជាជន 92% រស់នៅក្នុងទីក្រុង។
ការអប់រំ
រដ្ឋអាហ្សង់ទីនធានានូវការអប់រំសាធារណៈជាសកលនិងមិនគិតថ្លៃសំរាប់គ្រប់កម្រិត។ ការទទួលខុសត្រូវសម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យផ្នែកអប់រំត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅតាមបណ្ដាសហព័ន្ធនិងខេត្ត។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សចុងក្រោយនេះតួនាទីរបស់វិស័យឯកជនបានរីកចម្រើនក្នុងគ្រប់ជំហានសិក្សា។
វិស័យសុខាភិបាល
ការទទួលបានការថែទាំសុខភាពក៏បានកាត់បន្ថយ អត្រាមរណៈរបស់ទារក ពី 70 ក្នុង 1000 កំណើតរស់នៅក្នុងឆ្នាំ 1948 to 12.1 ក្នុងឆ្នាំ 2009 និងបង្កើនអាយុសង្ឃឹមរស់ពី 60 ទៅ 76 ឆ្នាំ។
វប្បធម៌
ប្រទេសអាហ្សង់ទីនគឺជាប្រទេសពហុវប្បធម៌ដែលទទួលឥទ្ធិពលអឺរ៉ុបយ៉ាងខ្លាំង។ វប្បធម៌សម័យទំនើបអាហ្សង់ទីនត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយ អ៊ីតាលី អេស្ប៉ាញ និងអន្តោប្រវេសន៍អ៊ឺរ៉ុបផ្សេងទៀតមកពីប្រទេសបារាំង ចក្រភពអង់គ្លេសនិងអាល្លឺម៉ង់ និងប្រទេសដទៃទៀត។
អក្សរសាស្ត្រ
ចលនាទំនើបនិយមបានឈានចូលដល់សតវត្សរ៍ទី 20 រួមទាំងនិទស្សន្តដូចជា Leopoldo Lugones និង Alfonsina Storni។
តន្ត្រី
ប្រភេទច្រៀងបែបមនោសញ្ចេតនារួមមានតារាចម្រៀងល្បីល្បាញអន្តរជាតិដូចជា Sandro de América ជាដើម។
ប្រភេទតន្ត្រីដ៏ពេញនិយមមួយផ្សេងទៀតនាពេលបច្ចុប្បន្នគឺ Cumbia villera គឺជាប្រភេទតន្ត្រីដើមរបស់ប្រទេសអាហ្សង់ទីនហើយមានប្រជាប្រិយភាពនៅទូទាំងអាមេរិកឡាទីននិងសហគមន៍ឡាទីននៅបរទេស។
ស្ថាបត្យកម្ម
ស្ថាបត្យករជនជាតិអាហ្សង់ទីនជាច្រើន បានបង្កើននូវទេសភាពទីក្រុងរបស់ពួកគេដូចជា លោក Juan Antonio Buschiazzo បានជួយធ្វើឱ្យមានប្រជាប្រិយភាព ស្ថាបត្យកម្ម Beaux-Arts និង Francisco Gianotti ដោយរួមបញ្ចូល Art Nouveau ជាមួយរចនាបទអ៊ីតាលី ដែលបានបន្ថែម flair ទៅទីក្រុងអាហ្សង់ទីនក្នុងអំឡុងពេលដើមសតវត្សទី 20 ។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាហ្សង់ទីន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមដប់ប្រាំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោណខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ឃុំអំពិល(ស្រុករមាសហែក)
( $ Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុករមាសហែក ខេត្តស្វាយរៀង មាន ភូមិ ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=អប់រំ= =សុខាភិបាល=
=សាសនា=
វត្ត
=ទីប្រជុំជន=
=មើលផងដែរ=
ប៉ុស្តិ៍លេខ ៥ (ថៃ)
ប៉ុស្តិ៍លេខ ៥ (ឈ្មោះពេញ៖ ស្ថានីយ៍វិទ្យុ និងទូរទស្សន៍កងទ័ពជើងគោកថៃ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Thai TV5 ឬសាមញ្ញថា TV5 ) គឺជា បណ្តាញទូរទស្សន៍ ឥតគិតថ្លៃរបស់ប្រទេសថៃ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ កងទ័ពភូមិន្ទថៃ ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៥៨។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប៉ុស្តិ៍លេខ 5 បានបញ្ឈប់ទាំងស្រុងនូវការផ្សាយអាណាឡូករបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី 21 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2018 វេលាម៉ោង 9:30 ព្រឹក ដែលជាផ្នែកនៃការផ្លាស់ប្តូរឌីជីថលរបស់ខ្លួន។
ព្រះ្គង់គងនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងជធានីភ្នំពេញ2023
ព្រះមហាក្សត្រន រោត្តម សីហមុនីនៅសោយរាជ្យ
ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់
៣៤៨៤៤៥េ៥៨រុ៤៤៥ដឹ៥៤៥-+,បុ+ុុុុ្ិ ិិ្្្ុុ,្្ុ្៨្្ិ្្៨្៨្ិិុុុ្្ត៥៤៣៣៥ស៥៥៤េតហ៩េ៥
ការបណ្តុះផ្សិតអំបោះ
ការបណ្តុះផ្សិតអំបោះ គឺជាសៀវភៅទី២ នៃកម្រងក្រុមសៀវភៅ ងាយៗពី... ដែលចេញផ្សាយដោយគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយស៊ីប៉ា នៅខែមីនា ២០១៣។
ឃុំទន្លូង
​
(Tonlung Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មាន ១៣ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាលឃុំចាស់= ឃុំទន្លូង មាន ១៣ភូមិគឺ÷
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
សុទិតា
សម្តេចព្រះនាងចៅសុទិតា ព័ជ្រសុធាពិមលលក្សន ព្រះបរមរាជិនី (สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี អានថា: សុមដេតផ្រាណាងចៅស៊ុធីដា ផាត់ឆាក់រ៉ាក់ភីមន់ឡាក ផ្រាបរ៉ុមរ៉ាឈីនី) ឈ្មោះកើត សុទិតា តិតចៃ (สุทิดา ติดใจ អានថា: ស៊ុធីដា ទីតចៃ) កើតនៅលើ ៣ មិថុនា ១៩៧៩ គឺជាម្ចាស់ហាងមហាក្សត្រីរបស់ថៃ និងភរិយាទីបួនក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយស្តេចវជិរាលង្ករណ មុនពេលរៀបការ នាងជាអ្នកបម្រើតាមយន្តហោះ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចក្រី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រិយានីថៃ
ខេត្តព្រែកឬស្សី
ខេត្តព្រែកឬស្សី(Prek Russey) ជាខេត្តរបស់ដែនដី កូសាំងស៊ីន។ ដែលបាត់បង់ទៅយួននៅឆ្នាំ១៧៥៨ ដល់ ១៨៤០ ត្រូវយួនប្ដូរឈ្មោះទៅជា កាន់ធឺ(Cantho)។
=ប្រវត្តិខេត្ត= =រដ្ឋបាល= ខេត្តព្រែកឬស្សី ត្រូវបានបែងចែកជា ស្រុក គឺ÷
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រុងនៃកម្ពុជាក្រោម
ការដាំត្រកួន
ការដាំត្រកួន គឺជាសៀវភៅទី២ នៃកម្រងក្រុមសៀវភៅ ងាយៗពី... ដែលចេញផ្សាយដោយគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយស៊ីប៉ា នៅខែមីនា ២០១៣។
ឃុំទ្រៀក
=រដ្ឋបាល= ឃុំទ្រៀក មាន ៧ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
ឥទ្ធិលពលរបស់សត្វមកលើជីវភាពមនុស្សខ្មែរ
១- សម្រែកខ្លែងស្រាក ខ្មែរយើងធ្លាប់ជឿថា ខ្លែងស្រាក មៀម លលកខ្មោច សុទ្ធសឹងជាអ្នកបំរើ ឬជាអ្នកនាំសាររបស់ខ្មោច ព្រាយ បិសាច ។ សម្រែកសត្វទាំងនេះនៅពេលយប់ ច្រើនតែធ្វើឲ្យមនុស្សម្នាក្មេងចាស់ ភ័យ ខ្លាចញ័ររន្ធត់ ។ គេធ្លាប់ចំណាំថា បើកាលណាខ្លែងស្រាកទំយំនៅលើដំបូលផ្ទះណា ឬក៏ទំនៅលើមែកឈើជិតផ្ទះណា មនុស្សក្នុងផ្ទះនោះនឹងឈឺធ្ងន់ ឬស្លាប់ផងក៏សឹងមាន ។
៣- ឈ្លូសចូលភូមិ ឈ្លូសជាសត្វព្រៃ ផ្លាងបំផុត ។ តាមចរិតធម្មជាតិរបស់វា វាខ្លាចមនុស្សខ្លាចស្រុកភូមិណាស់ ហើយមិនងាយនិងហ៊ានដើរមកកាន់ទីជិតៗ លំនៅរបស់មនុស្សឡើយ ។ ប៉ុន្តែ ដោយចៃដន្យ ប្រសិនបើវារត់ចូលមកក្នុងភូមិ ទោះរត់កាត់ទទឹងភូមិ ឬបណ្ដោយភូមិក្ដី ទោះរត់ឆ្លងផុតរួចខ្លួនក្ដី ទោះត្រូវអ្នកស្រុកវាយសម្លាប់បានក្ដី ចាស់បុរាណតែងតែទស្សន៍ទាយថា ស្រុកភូមិនោះនិងកើតមានវិបត្តិ ចលាចល ភ័យភិត ឬមានហេតុឧបទ្រពចង្រៃបែបណាមួយកើតឡើងជាមិនខាន ដូចជាឈ្លោះទាស់ទែង បែកបាក់សាមគ្គីគ្នា មានភិតភ័យត្រូវឃ្លាតចាកចោលស្រុក ភូមិ ឬមានកើតហេតុចង្រៃផ្សេងៗ ទៀត ។
៤- ព្រួត ឃ្មុំចូលផ្ទះ ព្រួតឃ្មុំ ជាបាណកសត្វ ក្រេបលំអងផ្កាធ្វើទឹកដែលមានរស់ជាតិផ្អែមស្អិត ដូចស្ករ ។ ក្រៅពីផ្ដល់ផ្លិត ទឹកឲ្យមនុស្ស វាក៏មានចរិតអវិជ្ជាមានខ្លះ ៗ ដែរ ។ ចាស់ ៗ ខ្មែរមានជំនឿថា បើឃ្មុំចូលផ្ទះ និងនាំមកនូវលាភសក្ការៈដល់ម្ចាស់ផ្ទះ តែកុំបុករុកវា ។ ចំពោះសត្វព្រួតវិញ វាមិនមែនចូលមកនៅដោយកសាងជាផ្លិត ជាក្បាលទឹកដូចឃ្មុំទេ គឺវាគ្រាន់តែហើរចូលផ្ទះមួយរយៈខ្លីហើយក៏ហើរឆ្លងផុតទៅ ។ បើវាចូលផ្ទះណា ហើយមានទិចមនុស្ស សត្វក្នុងផ្ទះនោះ តាមទំនាយចាស់ ៗ ពីបុរាណថា នឹងមានឧបទ្រព្យចង្រៃ វិនាសទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងផ្ទះនោះជាប្រាកដ មានកូនចៅក្នុងផ្ទះឈឺ ឬងាប់គោ ក្របីជាដើម ។
៥- ក្រៀលយំ ក្រៀលជាសត្វស្លាបរកស៊ីតាមបឹងបួរ ថ្លុកត្រពាំង ។ វាមានសម្បុរខ្មៅ មាឌ ធំ ហើយខ្ពស់ ។ គេអាចយកស្លាបវាមកធ្វើជាផ្លិតយ៉ាងធំ ។ បណ្ដាជនខ្មែរធ្លាប់ពោលត ៗ គ្នាមកថា កាលណាគេឃើញសត្វក្រៀលមួយគូ ឬច្រើន ហើរយ៉ាងខ្ពស់ជារង្វង់មូល ហើយយំឮសូរ (ក្រ្កល ៗ...) បន្លឺស្នូរយ៉ាងក្រលួចនោះ គេនាំគ្នាសន្មតថា នៅក្នុងស្រុកភូមិនាតំបន់នោះ និងមានក្រមុំកំម្លោះពង្រត់គ្នា ។
៦- សសេះយំ= (ប្រយាបតឿន) សត្វសសេះជាបក្សីរស់ក្នុងព្រៃឬក៏នៅជិតៗ លំនៅឋានរបស់មនុស្សផងដែរ ។ វាមានដុះរោមក្រញាងនៅលើក្បាលដូចជាកំប៉ោយ ។ វាមានសម្បុរលឿងស្រអាប់ ។ វាស្វះស្វែងរកអាហារដោយចោះឈើពុក ដើម្បីចឹកស្រមោច ឬសត្វល្អិតផ្សេង ៗ ស៊ីជាអាហារ ។ វាចឹកយ៉ាងញាប់ទៅលើឈើពុក ឮសូរ (ត្រុល ៗ...) អ្នកស្រុកអ្នកភូមិនៅតំបន់ស្រុកគិរីវង្ស តែងតែនាំគ្នាចំណាំត ៗ គ្នាមកថា កាលណាគេឮវាយំ កិក ! កិក ! កិក ! បែបញាប់រន្ថិននោះ គេយល់ថានេះជាប្រផ្នូលល្អ ទំនាយទាយថា នឹងមានលាភអ្វីម្យ៉ាងមិនខាន ។ ជនណាដែលនៅជិតកន្លែងវាយំ (តឿន) ឮកិក ៗ ! នេះតែងតែបន្លឺសំឡេងតបទៅវិញយ៉ាងខ្លាំង ៗ ថា "ប្រយាប ! មានលាភ ! " ។ គេថារបៀបនេះទាល់តែសសេះលែងយំទើបគេឈប់ថា ។ លុះវាយំកិក ៗ ! របៀបនេះអស់ចិត្តហើយ វាក៏ហើរទៅកាន់ទីផ្សេងបាត់ទៅ ។ យំរបៀបនេះ គេនិយមហៅថា "ប្រយាបតឿន"
៧- ក្អែកបូល ក្អែកជាបក្សីសម្បុរខ្មៅរលើប ។ សត្វនេះ រស់នៅមិនឆ្ងាយពីស្រុកភូមិទេ ព្រោះវាចូលចិត្តឆាប ឆក់ ពងមាន់ កូនមាន់ ឬត្រី សាច់ ដែលអ្នកស្រុក អ្នកភូមិហាលនៅតាមស្នួរក្បែរផ្ទះ ។ សត្វនេះមានចរិតផ្អើល ខ្លាច ភ័យសស្លើតសស្លក់ ។ សត្វនេះថ្វីបើវាផ្អើលខ្លាចមនុស្ស តែវារស់នៅមិនដាច់ឆ្ងាយពីមនុស្សទេ ។ ដូច្នេះហើយបានជាធ្លាប់មានរឿងដំណាលផ្សេង ៗ និយាយដល់រឿងក្អែក ដូចជារឿងល្បើកលោកឡាហ្វុនតែន ដំណាលអំពី "ក្អែក និងកញ្ជ្រោង... " ចំរៀងខ្មែរបុរាណ មានចំណងជើងថា "បង្គងក្អែក" ដែលមានអត្ថន័យកំសត់ស្រងេះស្រងោច សឹងជាចំរៀងបកស្រាយអំពីទុក្ខចំបែងនៃការនិរាសបែកបាក់គ្នា ។ តាមជំនឿតៗ គ្នាមក កាលណាគេឮក្អែកបូល អកវ៉ូវៗ ! ឡូវ ៗ ! ក្រវ៉ាក ៗ ! គេតែជឿថា បងប្អូនគ្រួសារដែលឃ្លាតទៅឆ្ងាយនោះ និងវិល ត្រឡប់មកវិញ ។ ម្យ៉ាងទៀត បើវាបន្លឺសូរថា អកវ៉ូវ ! អកវ៉ូវ ! អកវ៉ូវ ! ញាប់រន្ថើនដដែល ៗ ច្រើនដងនោះ គេជឿថាមានមនុស្សជាភ្ញៀវ ឬជាសាច់ញាតិមកដល់ភ្លាម ៗ ឥឡូវនេះហើយ ។ ប៉ុន្តែ គួរឲ្យស្ដាយពន់ពេកណាស់ បច្ចុប្បន្ននេះ ក្មេងៗសាក្រោយមួយចំនួនពុំស្គាល់ក្អែកទាល់តែសោះ ព្រោះតាំងពីស្រុកយើងកើតមានសង្គ្រាម ក្អែកនៅស្រុកខ្មែរទាំងប៉ុន្មាន ត្រូវគេចខ្លួនហើរទៅបាត់អស់ ដើម្បីទៅរស់នៅទីតំបន់ណា ដែលមានសេចក្ដីសុខស្ងប់ ។
១០- អំពិលអំពែកចូលផ្ទះ អំពិលអំពែកជាសត្វដង្កូវម្យ៉ាង មានជាតិហ្វូសហ្វ័រភ្លឺភ្លិបភ្លែត ៗ នៅត្រង់ពោះរបស់វា ។ នៅពេលយប់ ជាពិសេសនៅរដូវវស្សាដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ជោគជាំ អំពិលអំពែកកើតកូនកើតចៅជាច្រើន ។ លុះពេលព្រលប់មកដល់ វាហើរ ព្រោងព្រាតបញ្ចេញពន្លឺភ្លិបភ្លែត ៗ ពាសពេញព្រៃ ឬពាសពេញភូមិ ។ សត្វអំពិលអំពែកចូលចិត្តហើរលេងសប្បាយតាមវាលស្មៅ នៅទីធ្លាក្បែរផ្ទះក្នុងភូមិ ។ ប្រការដែលគួរឲ្យកត់សំគាល់ គឺវាកម្រនឹងហើរចូលមកក្នុងផ្ទះណាស់ ។ ប៉ុន្តែ ជាចៃដន្យបើវាហើរចូលក្នុងផ្ទះ ទោះបីលើ ឬក្រោមផ្ទះក្ដី ចាស់បុរាណទាយថាវានាំយកលាភសក្ការៈមកឲ្យម្ចាស់ផ្ទះនោះ ។ ជួនកាលអំពិលអំពែកនៅហើរវីវក់ឆ្វែលចុះឆ្វែលឡើងក្នុងផ្ទះអស់ពេលយ៉ាងយូរ ។ ជួនកាលវាចូលមកតែមួយភ្លែតក៏ចេញទៅវិញ ។ យោលទៅតាមបាតុភូតបែបនេះ ទំនាយក៏ទាយទៅតាមនោះដែរគឺថា បើវាចូលមកហើរចុះ ហើរឡើងអស់រយៈពេលយូរ គេជឿថានិងមានលាភធំណាស់ ។ តែបើចូលមកតែមួយភ្លែត ហើរចេញបាត់ទៅវិញ ទំនាយទាយថា មានលាភដែរ តែបានបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ។ អ្នកភូមិខ្លះ ៗ នៃខេត្តកំពង់ធំ កាលបើឃើញអំពិលអំពែកហើរចូលផ្ទះ គេហាមកូនហាមចៅមិនឲ្យចាប់វាលេងឡើយ ព្រោះគេជឿថា បើកាលណាវាងាប់ដោយក្មេងចាប់ដៃធ្ងន់ពេកនោះ នឹងនាំឲ្យមានគ្រោះមហន្តរាយវិញ ។ គេបង្គាប់កូនចៅឲ្យសូត្រជាបទស្មើ ៗ ថា "អំពិលអំពែកអើយកុំទៅផ្ទះគេ គេចាប់គេចង មកផ្ទះបង បងឲ្យកងពាក់ បាក់មួយទៅ បងឲ្យមួយទៀត ..." យ៉ាងនេះជាដើម ។
១១- តុកកែយំ តុកកែជាសត្វមួយប្រភេទ ដែលរស់នៅតាមដើមឈើឬក្នុងលំនៅឋានរបស់មនុស្ស ត្រាច់ចរតាមសសរ តាមផ្លាន ផ្ទោង ដើម្បីស្វែងរកចាប់ចំណីស៊ីជាអាហារ ។ វាក៏ពងហើយភ្ញាស់កូនបន្តពូជពង្សនៅទីនោះផងដែរ ។ ចាស់ ៗ ធ្លាប់ប្រាប់ត ៗ គ្នាមកថា បើតុកកែណាយំតិចជាង ៧ ម៉ាត់ នោះពុំល្អឡើយព្រោះវាបកស្រាយនូវឋានមពលខ្សោយ (រាសីដាក់, វាសនាតិច) ដែលចាស់ ៗ ប្រាប់ឲ្យដេញវាចេញពីផ្ទះ ។ បើតុកកែ ណាដែលយំចាប់ពីប្រាំពីរម៉ាត់ រហូតទៅដល់ ១៥ ឬ ១៨ ម៉ាត់នោះ លោកទាយថា ល្អពន់ពេកណាស់ គួរលៃថែរក្សាវាឲ្យនៅជាប្រចាំនៅក្នុងផ្ទះ ព្រោះតាមរយៈចំនួនម៉ាត់ដែលវាយំបានច្រើនយ៉ាងនេះ វាជាការបកស្រាយនូវឋាមពលខ្លាំងក្លា (រាសីខ្ពស់ ជោគជតាល្អវិសេស) ។