cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
គោល នយាបាយ និង យុទ្ធសាស្ត្រ ICT ក្នុង វិស័យ អប់រំ នៅ កម្ពុជា
អារម្ភកថា​
គោលនយោបាយ​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ក្នុង​វិស័យ​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​ ​បាន​បង្ហាញ​ពី​ដំណាក់កាល​មួយ​នៃ​ការងារ​សំខាន់​របស់​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​សេវា​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​អោយ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់​ ​និង​ ​ឈាន​ចូល​ទៅ​រក​បរិបទ​ថ្មី​នៃ​សាកល​ភាវូបនីយកម្ម​ ​។ គោលនយោបាយ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ក្នុង​វិស័យ​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​នេះ​ ​គឺជា​​សមិទ្ធផល​​សម្រេច​បាន​ពី​វេទិកា​ពិភាក្សា​ពិគ្រោះ​យោបល់​ជាមួយ​អាជ្ញាធរ​ជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចការ​អភិវឌ្ឍន៍​បច្ចេកវិទ្យា​ ​គមនាគមន៍​ ​ព័ត៌មានវិទ្យា​ ​ក្រសួង​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​ ​អង្គការ​ជាតិ​អង្គការ​អន្តរជាតិ​នានា​ជា​បន្តបន្ទាប់​ ​ទាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ ​និង​ ​ក្នុង​តំបន់​ ​ព្រមទាំង​ឆន្ទៈ​និង​ ​ការ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​របស់​មន្ត្រី​បច្ចេកទេស​ជាន់ខ្ពស់​នៃ​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​។ គោលនយោបាយ​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ក្នុង​វិស័យ​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​ ​ជា​មាគ៌ា​ដ៏​ត្រឹមត្រូវ​ស្រប​តាម​និន្នាការ​ពិភពលោក​ដែល​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​និង​ ​ជា​ចំណុច​ដៅ​របស់​ផែនការ​ជាតិ​អប់រំ​សម្រាប់​ទាំងអស់​គ្នា​ ​។ គោលនយោបាយ​ ​និង​យុទ្ធសាស្ត្រ​នេះ​ក៏​សង្កត់ធ្ងន់​ផង​ដែរ​លើ​ការ​ពង្រឹង​ការងារ​អប់រំ​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​ ​ការ​សិក្សា​ពី​ចម្ងាយ​ ​ការ​បណ្តុះបណ្តាល​ជំនាញ​ ​ការ​បង្កើន​គុណភាព​អប់រំ​នៅ​មធ្យមសិក្សា​ទុតិយភូមិ​និង​ ​ក្រោយ​​មធ្យមសិក្សា​តាម​រយៈ​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ដែល​ជា​តម្រូវការ​ក្នុង​ការ​បំពេញ​អាជីព​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ផ្អែក​លើ​ពុទ្ធិ​ ​និង​ ​ការ​កសាង​ភាព​ជា​ដៃគូ​អោយ​បាន​ល្អ​រវាង​ស្ថាប័ន​រាជរដ្ឋាភិបាល​ ​សហគមន៍​ ​វិស័យ​ឯកជន​ ​អង្គការ​ជាតិ​ ​និង​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​ ​។ គោលនយោបាយ​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​បាន​បញ្ជាក់​ច្បាស់​អំពី​ការ​ជួយ​គាំទ្រ​ ​និង​ ​លើកកម្ពស់​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​សម្រាប់​ជន​ជួប​ការ​លំបាក​ ​។ ឯកសារ​ស្តី​ពី​ផែនការ យុទ្ធសាស្ត្រ​កាត់​បន្ថយ​ភាព​ក្រីក្រ​ផែនការអភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច​សង្គម​ ​៥ឆ្នាំ លើក​ទី​២​ ​គោលដៅ​អភិវឌ្ឍ​សហស្សវត្ស​ ​និង​ឯកសារ​ផែនការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​វិស័យ​អប់រំ​ ​២០០៤-០៨ សុទ្ធតែ​បាន​ផ្តល់​នូវ​គំនិត​សំខាន់ៗ​និង​ ​ការ​ណែនាំ​ជា​ច្រើន​ ​សម្រាប់​ការ​រៀបចំ​ការ​កសាង​គោលនយោបាយ​ ​និង​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​នេះ​ដើម្បី​ធានា​បានការ លើកទឹកចិត្ត​ ​និង​ ​ការ​បណ្តុះបណ្តាល​មន្ត្រី​អប់រំ​អោយ​មាន​ជំនាញ​ជាក់លាក់​ ​។ ជាទី​បញ្ចប់​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​សូម​ថ្លែងអំណរគុណ​យ៉ាង​ជ្រាលជ្រៅ​ចំពោះ​មន្ត្រី​ជំនាញ​របស់​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​អ្នកបច្ចេកទេស​ ​ស្ថាប័ន​រាជរដ្ឋាភិបាល​ពាក់ព័ន្ធ​ ​អង្គការ​ស៊ី​វិល​ ​និង​ ​ឯកជន​ ​ដែល​បាន​ចូលរួម​ចំណែក​យ៉ាង​ធំធេង​ក្នុង​ការ​កសាង​គោលនយោបាយ​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​។ជា​ពិសេស​នោះ​ ​ក្រសួង​សូម​ថ្លែង​នូវ​ការ​កោតសរសើរ​ ​និង​ ​កតញ្ញូតាធម៌​យ៉ាង​ខ្ពង់ខ្ពស់​ចំពោះ​អង្គការ​ ​UNESCO​ ​ដែល​បាន​ផ្តល់​ជំនួយ​បច្ចេកទេស​ ​និង​ ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ ​ដោយ​បាន​សហការ​យ៉ាង​ល្អ​ពិសេស​ ​ជាមួយ​អ្នកបច្ចេកទេស​របស់​ក្រសួង​ ​ក្នុង​កិច្ចការ​ធ្វើ​អោយ​សម្រេច​គោលនយោបាយ​ ​និង​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដ៏​មាន​ប្រយោជន៍​ចំពោះ​កុលបុត្រ​កុលធីតា​ខ្មែរ​ ​។ ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​សង្ឃឹម​យ៉ាង​មុតមាំ​ថា​ ​គោលនយោបាយ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នេះ​ ​នឹង​រួមចំណែក​អភិវឌ្ឍ​ធនធានមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​ប្រកបដោយ​គុណភាព​ ​។
ចក្ខុវិស័យ​
ចក្ខុវិស័យ​រយៈពេល​វែង​ ​សម្រាប់​ការ​អប់រំ​សម្រាប់​ទាំងអស់​គ្នា​នៅ​កម្ពុជា​ ​គឺ​ការ​ធានា​ការ​អប់រំ​ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្រប់​រូប​ ​អោយ​ទទួល​បាន​ដោយ​ស្មើភាព​នូវ​ការ​អប់រំ​មូលដ្ឋាន​ប្រកបដោយ​គុណភាព​ ​ព្រមទាំង​ត្រៀមលក្ខណៈ​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទាំងនោះ​អោយ​បំពេញ​តួនាទី​ដ៏​សកម្ម​មួយ​នៅ​ក្នុង​ការ​កសាង​ប្រទេស​ជាតិ​ខ្លួន​ឡើង​វិញ​ ​សំដៅ​ធ្វើ​សមាហរណកម្ម​កម្ពុជា​ទៅ​ក្នុង​សហគមន៍​សកលលោក​ផ្អែក​លើ​ពុទ្ធិ​ ​។ ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​កំពុង​តែ​ផ្តួចផ្តើម​បញ្ចូល​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​អោយ​កាន់តែ​ទូលំទូលាយ​ ​ក្នុង​គោលបំណង​លើកកម្ពស់​ប្រសិទ្ធភាព​នៃ​ការ​អប់រំ​សម្រាប់​ទាំងអស់​គ្នា​នៅ​គ្រប់​កម្រិតសិក្សា​ ​ដើម្បី​កសាង​កំលាំង​ពលករ​ជា​អក្ខរ​ជន​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ដែល​សកម្ម​ផលិត​ ​និង​ ​មាន​សមត្ថភាព​វិភាគ​ពិចារណា​ជូន​ជាតិ​ ​។
គោលនយោបាយ​ចំពោះ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​នៅ​ក្នុង​ការ​អប់រំ​
គោលនយោបាយ​ ​ស្តី​ពី​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​នៅ​ក្នុង​ការ​អប់រំ​របស់​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​ផ្តោត​ការ​យកចិត្តទុកដាក់​ចំពោះ​ផែន​សំខាន់ៗ​ចំនួន​ ​៤ ៖
១. សាវតារ​
ក្រោយ​សង្គ្រាម​ខ្ទេចខ្ទាំ​អស់​រយៈពេល​ ​៣០ឆ្នាំ កន្លង​មក​ ​កម្ពុជា​បាន​ខិតខំ​អភិវឌ្ឍ​ធនធានមនុស្ស​របស់​ខ្លួន​​ដើម្បី​កសាង​ប្រទេស​ជាតិ​សា​ជា​ថ្មី​ឡើង​វិញ​ ​និង​ ​ដើម្បី​ធ្វើ​សមាហរណកម្ម​ខ្លួន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សហគមន៍​តំបន់​ ​និង​ ​សហគមន៍​ពិភពលោក​ ​។ដំណាក់កាល​បច្ចុប្បន្ន​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​វិស័យ​អប់រំ​កម្ពុជា​ ​គឺ​ស្ថិត​ក្នុង​ដំណាក់​បឋម​នៅឡើយ​ ​ប្រសិនបើ​ប្រៀបធៀប​ជាមួយនឹង​ប្រទេស​ជិតខាង​ ​។រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ ​និង​ ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​កំពុង​តែ​ធ្វើការ​រួម​ជាមួយ​គ្នា​ដើម្បី​សម្រេច​អោយ​បាន​តាម​គោលដៅ​អប់រំ​សម្រាប់​ទាំងអស់​គ្នា​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៥​ ​ហើយ​​រាជរដ្ឋាភិបាល​ក៏​ទទួលស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​មិន​ត្រឹមតែ​​​ជា​កត្តា​ចម្បង​សម្រាប់​ជួយ​អោយ​សម្រេច​បាន​ទាំង​គោលដៅ​អប់រំ​សម្រាប់​ទាំង​អស់​គ្នា​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ ​ប៉ុន្តែ​នៅ​បាន​បង្ក​លក្ខណៈ​ងាយស្រួល​អោយ​ទទួល​បាន​សេរីភាព​ខាង​ការ​បញ្ចោ​ញ​មតិយោបល់​ ​និង​ ​ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ព័ត៌មាន​ថែម​ទៀត​ផង​ ​។ គេ​រំពឹង​ទុក​ថា​ ​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នេះ​ ​ពិតជា​នឹង​ជួយ​លើកទឹកចិត្ត​អោយ​មាន​ទម្លាប់​ស្វ័​យ​សិក្សា​ ​និង​ ​រៀន​ពេញ​មួយ​ជីវិត​ ​។បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ដែល​ប្រើប្រាស់​នៅ​កម្ពុជា​ ​រួម​មាន​បច្ចេកវិទ្យា​កុំព្យូទ័រ​ ​បណ្តាញ​កុំព្យូទ័រ​អ៊ីម៉ែល​ ​(សារ​អេ​ឡិច​ត្រូ​និ​ច​ ​) និង​ ​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណេ​ត​ (បណ្តាញ​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិ​ ​) ព្រម​ជាមួយនឹង​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ផង​ដែរ​ ​។​គោលនយោបាយ​នេះ​ ​កសាង​ឡើង​ដោយ​បាន​ពិគ្រោះ​យោបល់​ជាមួយ​ដៃគូ​ជាតិ​ ​និង​ ​ដៃគូ​អន្តរជាតិ​តាម​រយៈ​សិក្ខាសាលា​ ​និង​ ​កិច្ចប្រជុំ​ការងារ​ជា​បន្តបន្ទាប់​ទាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​និង​ ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ ​។
២. ការ​វិភាគ​ស្ថានភាព​
ព្រម​ជាមួយ​ឧបសគ្គ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​ ​ដែល​កម្ពុជា​ចាំបាច់​ត្រូវ​តែ​ពុះពារ​ជំនះ​អោយ​បាន​ ​ដើម្បី​អាច​ផ្តល់​ការ​អប់រំ​ប្រកបដោយ​គុណភាព​សម្រាប់​ទាំងអស់​គ្នា​នោះ​គេ​ហាក់ដូចជា​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ស្ថិត​នៅ​លំដាប់​ចុង​ក្រោយ​ក្នុង​បញ្ជី​អាទិភាព​នៅឡើយ​ ​។ ម្យ៉ាងទៀត​នោះ​ប្រសិនបើ​គេ​មិន​បាន​ចាត់​អោយ​មាន​សកម្មភាព​អ្វី​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​នេះ​ទេ​ ​នោះ​កម្ពុជា​ពិតជា​ធ្វើ​ដំណើរ​យឺត​ដាច់​ឆ្ងាយ​ពី​ប្រទេស​ជិតខាង​ជា​ពុំខាន​ ​ហើយ​នៅ​ក្នុង​ខណៈនោះ​ពលរដ្ឋ​ក្នុង​យុវវ័យ​របស់​ខ្លួន​ក៏​ពិតជា​នឹង​គ្មាន​បំ​ណិ​ន​ចាំបាច់​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ការ​រស់នៅ​ ​នៅ​ក្នុង​យុគសម័យ​ឌី​ហ្សី​ថ​ល​នេះ​ដែរ​ ​។ ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នេះ​អាច​ជួយ​អោយ​គ្រូបង្រៀន​ ​បោះ​ជំហាន​ឆ្ពោះទៅ​រក​ការ​បង្រៀន​ ​និង​ ​របៀប​រៀន​តាម​គោល​វិធី​សិស្ស​មជ្ឈមណ្ឌល​ ​។
២.១. កម្រិត​ទទួល​បាន​ ​និង​ ​កម្រិត​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​
ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​យោង​តាម​ការ​អង្កេត​វាយតម្លៃ​ ​ស្តី​ពី​ការ​ត្រៀមលក្ខណៈ​របស់​ប្រទេស​ជា​សមាជិកសមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឡើង​កាលពី​ឆ្នាំ​២០០១​ ​កន្លង​មកនេះ​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ស្ថិត​នៅ​លំដាប់ថ្នាក់​ទី​៨​ ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំង​១០​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​ ​នៅ​ក្នុង​ន័យ​ថា​តើ​ប្រទេស​នីមួយៗ​សម្រេច​បាន​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​អេ​ឡិច​ត្រូ​និ​ច​ ​សង្គម​អេ​ឡិច​ត្រូ​និ​ច​ ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេ​ឡិច​ត្រូ​និ​ច​ ​និង​ ​រដ្ឋាភិបាល​ គោលនយោបាយ​ ​និង​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ក្នុង​ការ​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​អេ​ឡិច​ត្រូ​និ​ច​បាន​ត្រឹម​កម្រិត​ណា​ ​។ គេ​បានអោយ​ចំណាត់ថ្នាក់​ដល់​ប្រទេស​ណាមួយ​ថា​ល្អ​បាន​ត្រៀម​លក្ខណៈ​ ​“ជាទី​សង្ឃឹម​” ត្រឹម​កម្រិត​ណា​នោះ​ ​ដោយ​ផ្អែក​លើ​ភាព​ចាំបាច់​នៃ​ការ​កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​មូលដ្ឋាន​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​និង​កំលាំង​ពលករ​ជា​អក្ខរ​ជន​ផ្នែក​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​។ ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​គ្នា​តាម​រយៈ​ អ៊ីន​ធឺ​ណិត ​ជា​សាធារណៈ​ ​គឺ​នៅ​មានកម្រិត​នៅឡើយ​ ​។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​កន្លង​មកនេះ​ ​ចំនួន​ហាង​កាហ្វេ​មាន​ប្រើ​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​បាន​បង្ហាញខ្លួន​ច្រើន​ជាង​មុន​នៅ​តាម​ទីប្រជុំជន​ ​និង​ ​នៅ​តាម​ចំណុច​គោលដៅ​ទេសចរណ៍​ ​។បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គេ​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ហាង​កាហ្វេ​ប្រើ​ អ៊ីនធឺ​ណេត ច្រើន​ជាង​១០០​ ​កន្លែង​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ ​និង​ ​សង្កេត​ឃើញ​ហាង​ប្រើ​ អ៊ីន​ធឺ​ណិត ​ជា​ច្រើន​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​ខេត្តសៀមរាប​ ​និង​ ​ក្រុងព្រះសីហនុ​ ​។ វគ្គ​បណ្តុះបណ្តាល​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​កំពុង​តែ​ទទួល​បានការ​ពេញ​និយម​នៅ​តាម​ទីប្រជុំជន​សំខាន់ៗ​ ​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ពលរដ្ឋ​ជាង​៨០​%ដែល​រស់នៅ​តាម​ទី​ជនបទ​ពិតជា​មានភ័ព្វ​សំណាង​ ​តិចតួច​ ​ឬ​ ​ក៏​គ្មាន​ឱកាស​ទាល់តែ​សោះ​នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​ ​និង​ ​អ៊ីន​ធឺ​ណិត​ ​ដើម្បី​ទទួល​បាន​ព័ត៌មាន​ ​។ មហាជន​នៅ​តាម​ជនបទ​ពឹងផ្អែក​ទាំងស្រុង​តែ​ទៅ​លើ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ ​។យោង​តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​សហព័ន្ធ​ទូរគមនាគមន៍​អន្តរជាតិ​ ​គេ​បាន​ដឹង​ថា​នៅ​ឆ្នាំ​២០០២​ ​ការ​ជ្រៀតចូល​ អ៊ីនធឺណិត ​ ​មាន​កម្រិត​ទាប​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​បើ​ប្រៀបធៀប​ទៅ​នឹង​កម្រិត​​ដែល​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នេះ​ទទួល​បាន ហើយ​តម្លៃ​ប្រើប្រាស់​អ៊ិនធឺណិតគឺមាន​កម្រិត​ខ្ពស់។
២.២. អាំង​ឌី​កា​ទ័​រ​អប់រំ​
អត្រា​ពិត​នៃ​ការ​សិក្សា (NER) នៅ​កម្រិត​បឋម​សិក្សា​សម្រាប់​ឆ្នាំ ២០០២-២០០៣ បាន​ ​៨៨.៣% ដោយ​មាន​ចំនួន​សិស្ស​សរុប​ប្រមាណ​ ​២ ៧៥០ ០០០នាក់ ។ នៅ​កម្រិត​មធ្យមសិក្សា​វិញ​នោះ​ ​អត្រា​ពិត​នៃ​ការ​សិក្សា​បាន​ត្រឹមតែ​ ​២០% ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ជា​អត្រា​ទាប​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​ ​។ ចំនួន​សិស្ស​បាន​កើន​ជា​មធ្យម​ពី​ ​៣៥០ ទៅ​ ​៤០០នាក់ នៅ​តាម​សាលា​បឋម​សិក្សា​នីមួយៗ​ ​ហើយ​ ​និង​មាន​សិស្ស​ប្រមាណ​ជា​ ​៧០០នាក់ នៅ​តាម​វិទ្យាល័យ​/អនុ​វិទ្យាល័យ​ ​ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​កន្លង​មកនេះ​ ​។ នៅ​កម្រិត​បឋម​សិក្សា​ ​និង​ ​មធ្យមសិក្សា​ ​ផលធៀប​សិស្ស​-គ្រូ​ មាន​ ​៥៥៖១ និង​ ​២៦៖១ រៀង​គ្នា​ ​(ធៀប​ទៅ​នឹង​សាធារណៈរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឡាវ​ ​ដែល​មាន​ ​២៨ៈ១ និង​ ​១៥ៈ១ រៀង​គ្នា​) ។ ផលធៀប​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ស្រុត​ចុះ​ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៩៨​ ​ដោយហេតុ​ថា​ចំនួន​សិស្ស​បាន​កើនឡើង​ជា​លំដាប់​ ​ប៉ុន្តែ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​​គ្រូបង្រៀន​ដែល​បាន​ឆ្លង​វគ្គ​បណ្តុះ​បណ្តាល​នោះ​មិន​ទាន់​បាន​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​កំណើន​សិស្ស​ដែល​កើន​ច្រើន​ឡើង​នោះ​នៅឡើយ​ទេ​ ​។ ផលធៀប​សិស្ស​-គ្រូ​ ​នេះ​ប្រែប្រួល​គួរ​អោយ​កត់សម្គាល់​​នៅ​តាម​បណ្តា​ខេត្ត​ផ្សេងៗ​ ​និង​ ​នៅ​តាម​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​ ​ដោយហេតុ​ថា​ផលធៀប​សិស្ស​-គ្រូ​ ​នៅ​កម្រិត​បឋម​សិក្សា​អាច​កើន​ខ្ពស់​រហូត​ដល់​ទៅ​ ​៩៥៖១ ។ ចំនួន​ម៉ោង​អប្បបរមា​ ​ដែល​សិស្ស​បាន​ជួប​គ្រូ​នៅ​ក្នុង​សាលារៀន​នោះ​គឺ​ ​៨០០ម៉ោង​ក្នុង​១​ឆ្នាំ​សិក្សា​ ​។ តាម​ការ​អនុវត្តន៍​ជាក់ស្តែង​នោះ​ ​របាយការណ៍​ពី​មូលដ្ឋាន​បាន​គូសបញ្ជាក់​ថា​ ​សាលារៀន​ភាគច្រើន​ដំណើរការ​បង្រៀន​បាន​ត្រឹមតែ​ ​៥០០ម៉ោងប៉ុណ្ណោះ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​សិក្សា​នីមួយៗ​ ​។ នៅ​តាម​សាលារៀន​ដែល​បាន​បង្រៀន​ពីរ​វេន​ ​ឬ​បី​វេន​ ​ចំនួន​ម៉ោង​ដែល​សិស្ស​បាន​ប្រាស្រ័យ​ជាមួយ​គ្រូ​នោះ​ធ្លាក់​នៅ​សល់​ត្រឹមតែ​ ​៣៥០ម៉ោង​ប៉ុណ្ណោះ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​សិក្សា​ ​។
២.៣. ស្ថានភាព​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ក្នុង​ការ​អប់រំ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​
ផែនការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​វិស័យ​អប់រំ​ ​ឆ្នាំ​ ​២០០៤-២០០៨យុទ្ធសាស្ត្រ​ឆ្លង​ផ្នែក​សម្រាប់​ពង្រឹង​ការ​អនុវត្តន៍​គោលនយោបាយ​ ​គឺ​បង្កើន​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ ​ដោយ​អនុវត្ត​តាម​គោលនយោបាយ​ថ្មី​ស្តី​ពី​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ ​របស់​ក្រសួង​ដែល​បាន​អនុម័ត​នៅ​ដើមឆ្នាំ​២០០៤​ ​។ អាទិភាព​មួយទៀត​ ​គឺ​ពង្រឹង​ការ​គ្រប់គ្រង​ព័ត៌មាន​ដោយ​ផ្អែក​លើ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​នៅ​គ្រប់​កម្រិត​ ​ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​វិធានការ​ធ្វើ​វិមជ្ឈការ​ ​។ កំណែលំអ​ការ​ចូល​រៀន​ ​និង​ ​គុណភាព​ត្រូវ​បាន​គាំទ្រ​គោលនយោបាយ​ ​និង​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារគមនាគមន៍​ក្នុង​ការ​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​ដោយ​ការ​ផ្តល់​កាលានុវត្តភាព​ ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​ពី​ចម្ងាយ​ដោយ​ផ្អែក​លើ​បច្ចេកវិទ្យា​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ ​( ឧ​. ការ​អភិវឌ្ឍន៍​គ្រូបង្រៀន​ ​ការ​សិក្សា​ពី​ចម្ងាយ​សម្រាប់​កម្រិត​​បរិញ្ញាប័ត្រ​ជាន់ខ្ពស់​ ​) ការ​ដាក់​អោយ​អនុវត្ត​កម្មវិធី​យល់​ដឹង​អំពី​កុំព្យូទ័រ​នៅ​ក្នុង​សាលា​មធ្យមសិក្សា​ទុតិយភូមិ​ ​និង​គ្រឹះស្ថាន​ក្រោយ​មធ្យមសិក្សា​ ​។ ទន្ទឹម​នេះ​ដែរ​ក្រសួង​ប្រើប្រាស់​សមត្ថភាព​របស់​ផ្នែក​ឯកជន​ក្នុង​ការ​កសាង​កម្មវិធី​ ​និង​ផ្តល់​តាម​ប្រព័ន្ធ​​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​ចម្រុះ (Multi-Media) សម្រាប់​ពង្រីក​កម្ម​វិធី​បច្ចេកវិទ្យា ព័ត៌មាន​និងការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ ​និង​ ​បង្កើន​ការ​យល់​ដឹង​អំពី​ជំងឺ​ ​អេ​ដស៍​-ហ៊ីវ​ ​។
២.៣.២. បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នៅ​ក្នុង​ឧត្តម​សិក្សា
ការ​បោះ​ជំហាន​ឈាន​ចូល​ក្នុង​សេដ្ឋកិច្ច​ទីផ្សារ​ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣​ ​មក​នោះ​បាន​បង្ក​លក្ខណៈ​អោយ​មានការ​បង្កើត​គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា​ឯកជន​តូច​ ​ធំ​ ​ដែល​មាន​គុណភាព​ប្លែកៗ​ពី​គ្នា​ ​។ គ្រឹះស្ថាន​អប់រំ​ខ្លះ​ដែល​មាន​វគ្គ​សិក្សា​ពេញ​និយម​ខ្លាំង​បំផុត​នោះ​បាន​បើក​បង្រៀន​មុខ​វិជ្ជា​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ភាសាបរទេស​ ​និង​ ​មុខ​វិជ្ជា​ជំនួញ​ ​។ ភាគច្រើន​នៃ​មហាវិទ្យាល័យ​ទាំងនេះ​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ក្រុង​ ​ដោយ​បាន​ផ្តល់​មធ្យោបាយ​ ​និង​សេវាកម្ម​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​ជាទី​គាប់ចិត្ត​ ​ហើយ​បាន​ភ្ជាប់​ជាមួយនឹង​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​ផង​ដែរ​ ​។
២.៣.៣. ការ​អប់រំ​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​ ​និង​ ​ការ​អប់រំ​ពី​ច​ម្ងា​យ​
ភាព​ជឿនលឿន​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​និង​ ​ខ្លឹមសារ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ ​សម្រាប់​ការ​អប់រំ​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​ ​និង​ ​ការ​សិក្សា​ពី​ចម្ងាយ​នោះ​ច្រើន​តែ​សម្រេច​បាន​ដោយ​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ ​។ ឧទាហរណ៍​គួរ​អោយ​កត់សម្គាល់​នោះ​ ​រួម​មាន​មជ្ឈមណ្ឌល​ព័ត៌មាន​ ​សហគមន៍​ចំនួន​២២​កន្លែង​ ​ដែល​កំពុង​តែ​ផ្តល់​លទ្ធភាព​ជូន​ប្រជាពលរដ្ឋ​នៅ​តាម​ទី​ជនបទ​ ​និង​ទីប្រជុំជន​ ​អោយ​អាច​ប្រាស្រ័យ​ជាមួយ​អ៊ីន​ធឺ​ណិតត​ដោយ​បង់ថ្លៃ​តិចតួច​ ​។ សាលារៀន​មួយ​ចំនួន​តូច​នៅ​តាម​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​កំពុង​តែ​ប្រើប្រាស់​ថាមពលព្រះអាទិត្យ​ ​និង​ ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​តារា​រណប​ ​។ អង្គការ “វេទិកា​ទូទៅ​នៃ​កម្ពុជា” (Open Forum of Cambodia) បាន​បំពេញតួនាទី​ឈានមុខ​ ​ក្នុង​ការ​លើកកម្ពស់​ការ​ប្រើប្រាស់​ភាសា​ខ្មែរ​ក្នុង​វិស័យ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​។ បច្ចុប្បន្ន​អង្គការ​បាន​ឈានមុខ​គេ​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ខ្លឹមសារ​វិ​ប​ផត​ថ​ល​ ​ជា​ខេមរភាសា​ដែល​ជា​វែ​ប​សាយ​នាំ​ផ្លូវ​ចូល​ទៅ​ភ្ជាប់​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​ដ៏​ធំ​ជាងគេ​តែ​មួយ​គត់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ ​ដោយ​ផ្តល់​ជូន​អ្នក​ប្រើប្រាស់​អោយ​បាន​ជ្រាប​អំពី​ព័ត៌មាន​ទាក់ទង​វិស័យ​ជា​ច្រើន​ ​ដែល​រួម​មាន​ព័ត៌មាន​ស្តី​ពី​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ​និង​ ​បរិស្ថាន​៘ ទន្ទឹម​នឹង​នេះ​ ​អង្គការ​ ​“វេទិកា​ទូទៅ​នៃ​កម្ពុជា​” បាន​បើក​វគ្គ​បណ្តុះ​បណ្តាល​មិន​បង់ថ្លៃ​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដូច​ជា​ ​វគ្គ​បណ្តុះបណ្តាល​អំពី​ការ​ប្រើប្រាស់​អ៊ីមែល​ ​និង​ ​ការ​បង្កើត​ វែ​ប​សាយ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ជាដើម​ ​។ ក្រៅពី​នេះ​អង្គការ​កំពុង​អនុវត្ត​ ​( គំរោង​ផ្តួចផ្តើម​ បង្កើត​គ្រឿង​ទន់ “Software” ភាសា​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា KhmerOS) ដែលមានបំណង​បង្កើត​គ្រឿងទន់ (Software) មាន​អានុភាពខ្ពស់​ជា​ភាសាខ្មែរ​​ហើយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ​ដោយ​សម​ស្រប​ទៅ​នឹង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​កម្ពុជា​យើង​ ​។ ដោយហេតុ​ថា​មូលដ្ឋាន​ហេដ្ឋា​រចនាសម្ព័ន្ធ​យើង​នៅ​ខ្សត់ខ្សោយ​នោះ​ ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​ធំ​នៅ​តាម​ជនបទ​ ​អាច​ទទួល​បាន​ព័ត៌មាន​តែ​តាម​រយៈ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ប៉ុណ្ណោះ​ ​ហើយ​គេ​ក៏​នៅ​ពុំ​ទាន់​ទាញ​យក​គុណប្រយោជន៍​អោយ​បាន​ពេញ​ទំហឹង​ ​ពី​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​ចម្រុះអប់រំ​នៅឡើយ​ ​។
២.៤. ការ​ត្រៀមលក្ខណៈ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នៅ​តាម​សាលារៀន
​ ក្នុង​ចំណោម​សាលា​មធ្យមសិក្សា​ទាំង​ ​៦៩៨ នៅ​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​មាន​តែ​សាលា​ចំនួន​១៣​%ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​មាន​អគ្គិសនី​ ​៨% ផ្សេង​ទៀត​មាន​ម៉ាស៊ីនភ្លើង​ ​និង​ ​៤% ប្រើ​ថាមពលព្រះអាទិត្យ​ ​។ សាលា​មធ្យមសិក្សា​ ​៧៥% ពុំ​ទទួល​បានការ​ផ្គត់ផ្គង់​ថាមពល​អ្វី​ទាំងអស់។ សាលា​រដ្ឋ​ចំនួន​តិចតួច​ណាស់​ ​ដែល​មាន​កុំព្យូទ័រ​សម្រាប់​រៀន​ ​។ អនុ​វិទ្យាល័យ​ចំនួន​៦% និង​ ​វិទ្យាល័យ​ចំនួន​ ​៣៥% មាន​កុំព្យូទ័រ​មួយ​គ្រឿង​ ​ឬ​ ​ពីរ​គ្រឿង​សម្រាប់​តែ​ការងារ​ រដ្ឋបាល​ប៉ុណ្ណោះ​ ​។ វិទ្យាល័យ​ចំនួន​ត្រឹមតែ​ ​៨ មាន​កុំព្យូទ័រ​ច្រើន​លើស​ពី​ ​១០ គ្រឿង​ ​។លើស​ពី​នេះ​ក្រៅពី​សាលា​រដ្ឋ​ ​សាលារៀន​ឯកជន​មួយ​ចំនួន​ធំ​ ​បាន​បើក​វគ្គ​បង្រៀន​កុំព្យូទ័រ​ ​។ នៅ​ដើមឆ្នាំ​២០០៥​ ​នេះ​ ​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​មាន​ផែនការ​ធ្វើការ​អង្កេត​កម្រិត​ជាតិ​មួយ​ ​ដើម្បី​ប្រមូល​ព័ត៌មាន​លំអិត​ស្តី​ពី​បច្ចេកវិទ្យា​ ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ក្នុង​ការ​អប់រំ​ ​។
៣.១. គោលដៅ​រយៈពេល​មធ្យម​
ទិស​ដៅ​រយៈពេល​មធ្យម​សម្រាប់​រយៈពេល​ ​២០០៤-២០១០ មាន​ ​៖ នាយកដ្ឋាន​ផែនការ​ ​(ក្រសួង​ ​អយក​) ២០០២-២០០៤គោលនយោបាយ​ ​និង​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ក្នុង​ការ​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​។ ក​). កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​និង​ ផ្ដល់​គ្រឿងរឹង (Hardware) សម្រាប់​ការអប់រំ និង ការ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល។ កិច្ចការ​នេះ​ ​រួម​មានការ​រៀបចំ​បន្ទប់​កុំព្យូទ័រ​ ​និង​ ​ការ​បង្កើត​បណ្តាញ​(ក្នុង​ស្ថាប័ន​ផ្ទាល់​នីមួយៗ​ ​អ៊ីន​ត្រា​ណិត​ ​និង​ ​អ៊ីន​ធឺ​ណិត​)។ ក្រសួង​នឹង​ផ្តល់​កុំព្យូទ័រ​អោយ​គ្រឹះស្ថានសិក្សា​ ​សាលា​មធ្យមសិក្សា​ ​មហាវិទ្យាល័យ​/សកល​វិទ្យាល័យ​ ​មន្ទីរ​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ខេត្ត​/ក្រុង​ ​ការិយាល័យ​អប់រំ​យុវជន​ ​និង​កីឡា​ ​ស្រុក​/ខ័​ណ្ឌ​ ​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​សហគមន៍​ ​។បណ្តា​នាយកដ្ឋាន​នៅ​ក្រោម​ឱវាទ​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​មន្ទីរ​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​ខេត្ត​/ក្រុង​ ​ការិយាល័យ​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​កីឡា​ស្រុក​/ខ័​ណ្ឌ​ ​នឹង​មាន​បណ្តាញ​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​គ្នា​ ​ដើម្បី​អាច​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ ​និង​ ​ទទួល​បាន​មូលដ្ឋាន​ទិន្នន័យ​ ​និង​ ​ធនធាន​ផ្សេងៗ​សម្រាប់​ការងារ​គ្រប់គ្រង​អប់រំ​ ​។ ខ​). អភិវឌ្ឍ​ធនធានមនុស្ស​ ​ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ចំពោះ​តម្រូវការ​ក្នុង​វិស័យ​ បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារគមនាគមន៍​ ​និង​ ​អប់រំ​ ​។ គ​). លើក​ស្ទួយ​បំ​ណិ​ន​ត្រិះ​រិះ​ច្នៃប្រឌិត​ ​បំ​ណិ​ន​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ព័ត៌មាន​ ​និង​បំ​ណិ​ន​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ ​បំណិន​​ស្រាវជ្រាវ​ ​និង​ ​បំ​ណិ​ន​កែ​ច្នៃ​ ​និង​ទាញ​យក​ព័ត៌មាន​ ​ដោយ​ប្រើ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារគមនាគមន៍​ដែល​ជា​ឧបករណ៍​ក្នុង​ការ​បង្រៀន​ ​និង​ ​ការ​រៀន​ ​។ ឃ​). បង្កើន​ប្រសិទ្ធភាព​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ​ដោយ​ប្រើ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​នៅ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​​អប់រំ​ ​តាម​រយៈ​ការ​ប្រើប្រាស់​ឧបករណ៍​ទាំងនេះ​ ​ដូច​ជា​ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​ព័ត៌មាន​អប់រំ​ជាដើម​ ​។
៣.២.១. ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ធនធានមនុស្ស​
ក​). នៅ​ឧត្តម​សិក្សា​សាធារណៈ​ ​និង​ ​ឯកជន​ ​ចាំបាច់​ត្រូវ​បើក​វគ្គ​អោយ​បាន​ច្រើន​គ្រប់​រូបភាព​សម្រាប់​អាជីព​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​។ ខ​). នៅ​សាលា​គរុកោសល្យ​ ​ចាំបាច់​ត្រូវ​បណ្តុះបណ្តាល​គ្រូឧទ្ទេស​ទាំងអស់​អោយ​ចេះ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ​និង​ ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​អាជីព​ ​។ ក្រៅពី​នេះ​ត្រូវ​បណ្តុះ​បណ្តាល​គ្រូបង្រៀន​នៅ​វិទ្យាល័យ​/អនុ​វិទ្យាល័យ​ ​ទាំងអស់​អោយ​ក្លាយជា​​អក្ខរ​ជន​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ដើម្បី​ធ្វើ​អោយ​គ្រូ​ទាំងអស់​ចេះ​ប្រើ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់ជួយ​ការ​បង្រៀន​ ​និង​ការ​រៀន​ ​។ គ​). កែ​លំអ​កម្មវិធី​សិក្សា​អោយ​តាម​ទាន់​បច្ចុប្បន្នភាព​សម្រាប់​បណ្តុះបណ្តាល​គ្រូ​បឋម​សិក្សា​ ​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ប្រើ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ​និង​ ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​អាជីព​ ​។ ឃ​). កែ​លំអ​កម្មវិធី​សិក្សា​អោយ​មាន​លក្ខណៈ​បច្ចុប្បន្នភាព​សម្រាប់​បណ្តុះបណ្តាល​គ្រូ​មធ្យមសិក្សា​ ​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​សម្រាប់​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​អាជីព​ ​និង​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នេះ​ ​ជា​ឧបករណ៍​ជួយ​ការ​បង្រៀន​និង​ ​រៀន​ ​។ ង​). ជម្រុញ​សកម្មភាព​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ ​និង​ ​សិក្សា​ដោយ​ឯករាជ្យ​ពេញ​មួយ​ជីវិត​នៅ​គ្រប់​ស្ថាប័ន​អប់រំ​ទាំងអស់ ។ ច​). បណ្តុះបណ្តាល​បុគ្គលិក​ជូន​ស្ថាប័ន​នីមួយៗ​ ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ ​១នាក់អោយ​ចេះ​ថែរក្សា​ ​និង​ ​ជួសជុល​កុំព្យូទ័រ​ ​។
៣.២.២. គ្រឿង​រឹង “Hardware” និង​ហេដ្ឋារចនា​សម្ព័ន្ធ
ក​). បំពាក់​គ្រឿង​រឹង​ ​និង​ ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ចាំបាច់​ទាំងឡាយ​ ​ជូន​សាលា​គរុកោសល្យ​ ​និង​ ​សកល​វិទ្យាល័យ​ទាំងអស់​ ​ដើម្បី​អនុញ្ញាត​អោយ​គ្រូ​និង​ ​សិស្ស​ ​បាន​ប្រាស្រ័យ​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​ ​និង​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​ ​។ផ្តល់​ថវិកា​សម្រាប់​ជួសជុល​ ​និង​ ​ថែរក្សា​កុំព្យូទ័រ​ ​។ ខ​). ផ្គត់ផ្គង់​អគ្គិសនី​ជូន​គ្រប់​វិទ្យាល័យ​/អនុ​វិទ្យាល័យ​ ​និង​ ​បំពាក់​គ្រឿង​រឹង​អោយ​សាលារៀន​ទាំង​អស់នោះ​ ​ដើម្បី​អោយ​សិស្ស​បាន​ប្រាស្រ័យ​ប្រើប្រាស់​កុំព្យូទ័រ​ ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ជា​ជំនួយ​ដល់​ការ​សិក្សា​របស់​ខ្លួន​ ​។គេ​គប្បី​ប្រើប្រាស់​ធនធាន​ដែល​មាន​ស្រាប់​អោយ​អស់​លទ្ធភាព​ ​ជា​ឧទាហរណ៍​បន្ទប់​កុំព្យូទ័រ​របស់​សាលារៀន​ ​គប្បី​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ផង​ដែរ​ដោយ​សហគមន៍​ ​និង​ ​កុមារ​ក្រៅ​សាលារៀន​ ​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ចូល​រៀន​ក្នុង​សាលា​រៀន​ ​។ គ​). ផ្តល់​សេវាកម្ម​ចល័ត​រៀន​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ជូន​ចំពោះ​សហគមន៍​ដែល​ជួប​ការ​លំបាក​ ​។ ឃ​). ជម្រុញ​ការ​ប្រើប្រាស់​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​សហគមន៍​ ​មជ្ឈមណ្ឌល​ព័ត៌មាន​សហគមន៍​ ​និង​ ​បណ្ណាល័យ​សហគមន៍​ ​។ ពង្រីក​សកម្មភាព​បន្ថែម​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ប្រើប្រាស់​វី​ដេ​អូ​ ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ ​សម្រាប់​ការ​រៀន​។ ដោយ​ធ្វើការ​ជាមួយ​ដៃគូ​អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល​ ​។ បង្ក​លក្ខណៈ​ងាយស្រួល​អោយ​បាន​ច្រើន​ថែម​ទៀត​ជូន​យុវជន​ក្រៅ​សាលារៀន​ ​។ ង​). បង្កើត​ស្ថានីយទូរទស្សន៍​ ​ស្ថានីយ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ផ្តល់​បុគ្គលិក​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​បំរើ​អោយ​ប្រព័ន្ធ​អប់រំ​ ​។ ច​). ផ្តល់​ចរន្តអគ្គិសនី​ ​និង​ ​ការ​ភ្ជាប់​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​ ​ជូន​សាលា​មធ្យមសិក្សា​នៅ​ទីណា​ដែល​អាច​ធ្វើ​បាន​ ​។
៣.២.៣. ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ខ្លឹមសារ​ក្នុងស្រុក​ ​និង​ ​ការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ទន់​ (Software) ដែល​មិន​ចាំបាច់​បង់​ថ្លៃ
ក​). លើកទឹកចិត្ត​អោយ​ប្រើ​គ្រឿង​ទន់​ពី​ប្រភព​មិន​បង់ថ្លៃ​ឈ្នួល​ ​ដូច​ជា​ Linux​ ​nig​ ​Star​ ​Office​ ​. គ្រឿងទន់ពី​ប្រភព​ចំហ ឬ​គ្រឿងទន់​មិនចាំបាច់​បង់ថ្លៃ​នេះ​ ​សំដៅ​យោង​ដល់​គ្រឿង​ទន់​ទាំងឡាយ​ដែល​គេ​ទាំងអស់​គ្នា​អាច​ចម្លង​ ​ហើយ​អាច​ប្រើប្រាស់​បាន​ដោយ​មិន​ចាំបាច់​បង់ថ្លៃ​ទិញ​គ្រឿង​ទន់​នោះ​ ​ឬ​ ​ជា​គ្រឿង​ទន់​ដែល​មានច្បាប់​រក្សា​សិទ្ធិ​មិន​តឹងរ៉ឹង​ ​។ ខ​). ជម្រុញ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ខ្លឹមសារ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ ​សម្រាប់​សាលារៀន​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ការ​អប់រំ​ពី​ចម្ងាយ​ ​និង​ ​បណ្តា​កម្មវិធី​មាន​តម្លៃ​សម​មូល​ ​ដោយ​ផ្តល់​រង្វាន់​ប្រចាំឆ្នាំ​ជូន​បណ្តា​ស្នាដៃ​ឆ្នើមៗ​ ​ជា​ធនធាន​សម្រាប់​បង្រៀន​ ​និង​រៀន​ ​ដែល​បាន​ដាក់​ជូន​ទៅ​គ្រឹះស្ថាន​ជាតិ​ ​ប្រមូល​ ​និង​ ​ផ្សព្វផ្សាយ​ ធនធាន​បង្រៀន និង រៀន​តាម​បណ្ដាញ (National Clearinghouse)។ គ). ជម្រុញ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិ​បត្តិការជាភាសា​ខ្មែរ​ ​ដែល​នឹង​បង្ក​លក្ខណៈ​ងាយស្រួល​ទូលំទូលាយ​ជូន​ដល់​អក្ខរ​ជន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​អោយ​បាន​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​នេះ​ ​នៅ​ក្នុង​ការ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​ព័ត៌មាន​ ​និង​ការ​រៀន​របស់​ខ្លួន​ ​។
៣.២.៤. ការ​ប្រើប្រាស់​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នៅ​តាម​សាលារៀន
​ ក​). នៅ​តាម​សាលា​មធ្យមសិក្សា​ត្រូវ​ជម្រុញ​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ដើម្បី​ពង្រឹងគុណភាព​បង្រៀន​ ​និង​ ​រៀន​ ​ជាដំបូង​ក្នុង​មុខ​វិជ្ជា​វិទ្យាសាស្ត្រ​ ​ភាសាបរទេស​ ​វិទ្យាសាស្ត្រ​សង្គម​ ​និង​គណិត​វិទ្យា​ ​។ ខ​). កែសម្រួល​កម្មវិធី​សិក្សា​សម្រាប់​កម្រិត​មធ្យមសិក្សា​ ​ដោយ​ដាក់​បញ្ចូល​អោយ​មានការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ក្នុង​ការ​បង្រៀន​មុខ​វិជ្ជា​វិទ្យាសាស្ត្រ​ ​ភាសាបរទេស​ ​វិទ្យាសាស្ត្រ​សង្គម​និង​ ​គណិត​វិទ្យា​ ​នៅ​ទីណា​ដែល​អាច​ធ្វើ​បាន​ ​។ កម្មវិធី​សិក្សា​គប្បី​លើក​ទឹកចិត្ត​អោយ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ផង​ដែរ​ ​ដូច​ជា​ការ​ប្រើ​វី​ស៊ី​ឌី​កាស្សែតវីដេអូ​ ​និង​ ​កាស្សែត​ស្តាប់​ ​វិទ្យុ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​ជាដើម​ ​។ គ​). ផ្តល់​បំ​ណិ​ន​បច្ចេកវិទ្យា​នេះ​ ​ក្នុង​រូបភាព​ជា​វគ្គ​បំប៉ន​បំ​ណិ​ន​ជីវិត​ ​នៅ​ទីណា​ដែល​មាន​ធនធាន​ល្មម​នឹង​អាច​ធ្វើ​បាន​ ​។ ឃ​). ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​នៅ​តាម​សាលារៀន​នេះ​គប្បី​គោរព​តាម​ក្រម​សីលធម៌​ ​សំដៅ​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​ចតុស្តម្ភ​អប់រំ​ ​។
៣.២.៦. ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​តាម​រយៈ​សាលារៀន​ចំហ​ ​និង​ ​ការ​អប់រំ​ពី​ចម្ងាយ​
ដោយហេតុ​ថា​ ​កុមារ​អាយុ​ពី​ ​១២-១៥ឆ្នាំ ត្រឹមតែ​ ​២០% បាន​ចូល​រៀន​នៅ​កម្រិត​មធ្យមសិក្សា​ ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៤​ ​នេះ​ ​ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​កីឡា​ ​បាន​ជម្រុញ​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នេះ​ ​សម្រាប់​ជួយ​ពង្រឹង​ការ​ចូល​សិក្សារ​នៅ​កម្រិត​បឋម​សិក្សា និង មធ្យម​សិក្សា​តាម​រយៈ សាលារៀន​ចំហ “Open Schools”។ សាលារៀន​ចំហ​ ការ​អប់រំ​ពីចម្ងាយ ឬ​ការ​អប់រំ​មាន​តម្លៃ​សមមូល​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បង្កើត​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​ផែនការ​៥ឆ្នាំ (ESSP) បច្ចុប្បន្ន (២០០៤-២០០៨) ដើម្បី​ផ្តល់​ ​៖ ក​). ឱកាស​អប់រំ​នៅ​តាម​ទីតាំង​ដាច់​ស្រយាល​ ​ដែល​គ្មាន​សាលារៀន​ធម្មតា​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​នៅ​ទីនោះ​ ​។ ខ​). ជំរើស​មួយ​ជូន​អ្នក​សិក្សា​ ​ពោល​គឺ​គេ​ចង់​រៀន​អំពី​អ្វី​ ​រៀន​នៅ​ពេល​ណា​និង​ ​រៀន​នៅ​ទីណា​ ​។ គ​). បណ្តាញ​មាន​សុវត្ថិភាព​មួយ​ជូន​ដល់​សិស្ស​បោះបង់​ការ​សិក្សា​ ​អោយ​អាច​បន្ត​ការ​សិក្សា​របស់​ខ្លួន​ ​។ ឃ​). ការ​អប់រំ​ដល់​អ្នក​ដែល​ចង់​ធ្វើការ​ផង​រៀន​ផង​ ​។សេវា​អប់រំ​នេះ​នឹង​ត្រូវ​ផ្តល់​ជូន​តាម​រយៈ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​បោះពុម្ព​ ​និង​តាម​រយៈ​ ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ព័ត៌មាន​ចម្រុះ​ មាន​អន្តរ​កម្ម (interactive​ ​multi​-media) ដែល​រួម​មាន​វិទ្យុ​ ​ទូរទស្សន៍​ ​ទូរស័ព្ទ​ចល័ត​ ​អ៊ិ​ន​ធឺ​ណែ​ត​ ​និង​ ​អ៊ីមែល​ជាដើម​ ​។ ក្រសួង​អប់រំ​​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​មាន​ចេតនា​បង្កើត​ ​វិទ្យុ​អប់រំ​ ​និង​ ​ទូរទស្សន៍​អប់រំ​ផ្ទាល់ខ្លួន​នៅ​​ក្នុង​អាណត្តិ​ពេលវេលា​នៃ​ការ​អប់រំ​សម្រាប់​ទាំងអស់​គ្នា​នេះ​ ​។
៣.២.៧. ការ​ប្រើប្រាស់​ ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​នៅ​តាម​សកល​វិទ្យាល័យ​
ដោយហេតុ​ថា​ ​កម្ពុជា​កំពុង​តែ​ខ្វះខាត​សាស្ត្រាចារ្យ​ ​ដែល​ឆ្លងកាត់​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ល្អ​ត្រឹមត្រូវ​នោះ​ ​សកល​វិទ្យាល័យ​ទាំងឡាយ​ ​ត្រូវ​តែ​ប្រើប្រាស់​ធនធានមនុស្ស​ដែល​ខ្លួន​មាន​តិចតួច​ខ្សត់ខ្សោយ​នេះ​ ​អោយ​អស់​លទ្ធភាព​ ​និង​ ​សមត្ថភាព​តាម​រយៈ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​ដោយ​ភ្ជាប់​អ្នក​សិក្សា​ទៅ​នឹង​ធនធាន​រៀន​មាន​ប្រយោជន៍​នៅ​ទូ​ទាំង​ពិភពលោក​ ​។ ក្រសួង​អប់រំ​ ​យុវជន​ ​និង​ ​កីឡា​ ​នឹង​ជម្រុញ​ការ​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សារ​គមនាគមន៍​ ​នៅ​ក្នុង​ដំណើរការ​បង្រៀន​ និង​រៀន ការសិក្សា​ស្រាវជ្រាវ និង​ការងារ​រដ្ឋបាល​ ដោយ​បង្កើត​សមាគមគាំ​ទ្រ (a​ cyber​ ​campus​ ​consortium) ហើយ​ភ្ជាប់​សម្ព័ន្ធ​នេះ​ទៅ​ជាមួយ​នឹង​សកល​វិទ្យាល័យ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​ពី​ចម្ងាយ (virtual​ ​universities) នៅ​តាម​បណ្ដាប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ​។ ក្រសួង​ក៏​នឹង​គាំទ្រ​ជម្រុញ​ប្រែក្លាយ​សៀវភៅ​ភាសា​ខ្មែរ​អោយ​ទៅ​ជា​ទិន្នន័យ​ឌី​ហ្ស៊ី​ថ​ល​ ​និង​ ​បកប្រែ​សៀវភៅ​បរទេស​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍​ខ្ពស់​អោយទៅ​ជា​សៀវភៅ​ភាសា​ខ្មែរ​ដែរ​ ​។
៣.២.៨. កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ ​និង​ ​ការ​កសាង​ដៃគូ​
ក​). លើកកម្ពស់​កិច្ចសហការ​ជាមួយ​អង្គការ​ជាតិ​ ​អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ ​និង​ ​សប្បុរសជន​ទាំង​នៅ​ក្នុង​ ​និង​ ​ក្រៅប្រទេស​ដើម្បី​ជម្រុញ​សន្ទុះ​អភិវឌ្ឍ​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​ ​សា​គមនាគមន៍​ ​ក្នុង​ការ​អប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​ ​។ ខ​). កសាង​ភាព​ដៃគូ​ជាមួយ​សហគមន៍​ស៊ី​វិល​ ​និង​ ​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​នៅ​ក្នុង​និង​ ​ក្រៅប្រទេស​ ​ដើម្បី​ចែករំលែក​ធនធាន​បច្ចេកវិទ្យា​ ​ព័ត៌មាន​ ​និង​សារ​គមនាគមន៍​ ​សំដៅ​កាត់​បន្ថយ​គំលាត​ឌី​ហ្ស៊ី​ថ​ល​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ ​។
៤- ផែនការ​សកម្មភាព​
​ផ្អែក​លើ​ផែនការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​វិស័យ​អប់រំ (ESP) ២០០៤-២០០៨ និង​កម្មវិធីគាំទ្រ​វិស័យ​អប់រំ​នោះ​ ​រាល់​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​ ​និង​ ​ជា​ពិសេស​ក្រសួង​នឹង​ត្រូវ​អភិវឌ្ឍ​ផែនការ​សកម្មភាព​ប្រាកដនិយម​រៀងៗ​ខ្លួន​ ​ដើម្បី​បង្ក​លក្ខណៈ​អោយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​អាច​ប្រែក្លាយ​គោលនយោបាយ​ ​និង​ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​អប់រំ​នេះ​ ​ទៅ​ជា​លទ្ធផល​ជាក់ស្តែង​ប្រកបដោយ​គុណភាព​ ​និង​ ​ធានា​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​មួយ​ប្រកបដោយ​និរន្តរភាព​ ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ពិភពលោក​ដែល​ប្រែប្រួល​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​នេះ​ ​។
(ប្រភពអត្ថបទ ៖ ក្រសួងអប់រំ​យុវជន​ នឹង​កីឡា)
នូ កន
នូ-កន (១៨៧៤-៨យប់ ថ្ងៃទី៨ កុម្ភៈ ១៩៤៧ អាយុ ៧៣ ឆ្នាំ) លោកជាកវីនិពន្ធដ៏ឆ្នើមរបស់ប្រទេសខ្មែរកាលជំនាន់អាណានិគមនិយមបារាំង លោកក៏ធ្លាប់ជាចៅហ្វាយខែត្រ មន្ត្រី និង តំណាងរាស្ត្រនៅសម័យនោះផងដែរ។ គោរម្យងាររបស់លោកគឺ ឧកញ៉ាវិបុលរាជសេនា នូ-កន។
ជីវប្រវត្តិ
លោកឧកញ៉ាបានកើតនៅឆ្នាំ ១៨៧៤ នៅឃុំអង្គតាសោម ស្រុកត្រាំកក់ ខែត្រតាកែវ។ មាតាលោកមានឈ្មោះថា នូ ជាជនជាតិខ្មែរដែលមានដើមកំណើតចិន, បិតានាម អ៊ុក ជាកសិករ។ ដល់អាយុបានប្រាំបួនឆ្នាំ លោកទៅរៀននៅវត្តអង្គត្នោត ឃុំ​ និង​ស្រុក​ដដែល​នៅក្នុង​សំណាក់​ចៅអធិការ​នាម អ៊ិន។ ក្រោយមកអាយុបាន ១៤ឆ្នាំ បួសជាសាមណេរបានមួយវស្សា។ ក្នុងដំណាក់កាលជីវិតចុងក្រោយលោកមានរោគចាស់ជរា លោកឧកញ៉ា ក៏បានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ វេលាម៉ោង ៨យប់ ជន្មាយុ ៧៣ឆ្នាំ នៅគេហដ្ឋាននាខេត្តកំពង់ចាម។
ជីវភាពការងារ
ដំបូងឡើយកាលលោកឧកញ៉ាអាយុបាន ១៧ឆ្នាំ លោកបានចូលបំរើការជាស្មៀនចៅហ្វាយខេត្តទ្រាំង ដែន​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​សព្វថ្ងៃ។ មកដល់ឆ្នាំ១៨៩១ ចូលធ្វើកាតក្នុងក្រុមអាលក្សណ៍ ក្នុងវាំងបាន ៤ ឆ្នាំនា​រជ្ជកាល​ព្រះករុណា​នរោត្តម។ ក្រោយមក​ព្រះករុណា​បាន​ផ្លាស់​លោកឱ្យទៅ​ធ្វើការ​ក្រសួង​សុរិយោដី ​និង​ក្រសួង​រតនាគារ ពេល​នោះអ្នក​ឧកញ៉ា​ពិភក្តិ​ទិព្វ​រាជម៉ម បាន​តាំងងា​រលោក​ជា ម៉ឺន​ភក្តី​អក្សរ។ ក្រោយពីបានប្រឡងជាប់លេខ១ផ្នែកអក្សរសាស្រ្តនៅឆ្នាំ១៩០២ រាជការបារាំងចាត់ឱ្យលោកបន្តវិជ្ជាខាងច្បាប់នៅក្រុងប៉ារីស លុះត្រឡប់វិញ ឆ្នាំ​១៩០៣ ក៏ត្រូវបានតែងតាំងធើ្វជាចៅហ្វាយខែត្រ​កំពង់សៀម ​រយៈពេល ២ ​ខែ​បន្ថែម​តួនាទី​ជា​គ្រូ​បង្រៀន​ច្បាប់ និង ទំនៀម​ទំលាប់ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​សាលាខេត្ត​នេះ​ផង។ លោកក៏បានបន្តធ្វើជាចៅហ្វាយខែត្រជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩០៩​​ ខែមិថុនា ថ្ងៃ​ទី១៦ ចៅហ្វាយខេត្តពញាឮ, ១៩០៩ ខែវិច្ឆិកា ថ្ងៃទី១១ ជាចៅហ្វាយខេត្តស្ទឹងត្រែង, ១៩១៦ ខែវិច្ឆិកា ថ្ងៃទី១៥ ជាចៅហ្វាយខេត្តកំពង់ធំ (កំពង់ស្វាយ), ១៩១៩ ខែកក្កដា ថ្ងៃទី៣១ ជាចៅហ្វាយខេត្តកំពង់សៀម (កំពង់ចាម)។ ដោយបានកាន់តំណែងជាចៅហ្វាយខែត្រអស់ជាច្រើនឆ្នាំហើយនោះ លោកក៏បានចូលបំរើក្នុងក្រសួងជើងទឹកនៅឆ្នាំ១៩២១ ខែតុលា ថ្ងៃទី១៨ មានយសសក្ដិជាឧកញ៉ាវិបុលរាជសេនា តំណែងជាភូឈួយសេនាបតីក្រសួងជើងទឹក ថ្នាក់ឧត្តមមន្រ្តីលេខ២។ តមកទៀតក្នុងឆ្នាំ១៩២៦ មានយសសក្ដិដដែល ប៉ុន្តែជាភូឈួយក្រសួងពាណិជ្ជការវិញ។ អាជីពការងារចុងក្រោយរបស់លោកគឺពីឆ្នាំ១៩៤៥​-១៩៤៧ ជាតំណាងរាស្រ្តមណ្ឌលកោះសូទិន។
ស្នាដៃអក្សរសាស្រ្ត
តាម​ពិត​លោក​នូ-កន​ បាន​ប្រើ​ពាក្យ​ប្រលោម​លោក​នេះ​ដោយ​មាន​ការ​បក​ប្រែ​ពី​ភាសា​បារាំង romance​ មាន​ន័យ​ថា​ជា​អត្ថបទ​ពាក្យ​រាយ​ខុស​ពី​ប្រភេទ​រឿងសាស្ត្រា​ល្បែង​ដែល​មាន​តំណែង​ជា​ពាក្យ​កាព្យ។
សំរង់កាព្យសាស្ត្រាល្បែងរឿងទាវឯក៖
នឹក​​ឃើញ​​រឿង​​ក្នុង​​ខ្លួន​​មាន​​សង្សារ          ពី​​កាល​​ណា​​និរាស​​ប្រាស​​ទីទៃ​ ។
ខ្លះ​​ក៏​​ប្រាស​​ទាំង​​រស់​​ខ្លះ​​ប្រាស​​ស្លាប់​          លុះ​​មក​​ស្ដាប់​​ស័ព្ទ​​សូត្រ​​កើត​​រីង​រៃ
នឹក​​ដល់​​ដើម​​កំសត់​​មិត្ត​​មូល​​មៃ             ឆ្អែត​​ហឫ​ទ័យ​​ន័យ​​នឹក​​ស្រក់​​ទឹក​​នេត្រ។
ខ្លះ​​អា​ល័យ​​អាឡោះ​​ស្រណោះ​​ផ្សេង​         ដោយ​​សំឡេង​​អន្លង់​​តឹង​​សម្ភេទ​
ដូច​ជា​​ដើម​​ក្នុង​​ព្រៃ​​ឆ្ងាយ​​ទូរេត​              ពេល​​រិសុ​យេត​​សាយណ្ហ​​ទន់​​ត្រជាក់​ ។
ខ្លះ​​ពោះ​ម៉ាយ​​ស្ដាយ​​មិត្ត​​គិត​​ខ្មោច​​នាង​        ឯ​​មេ​ម៉ាយ​​ស្ដាយ​​រាង​​រូប​​ខ្មោច​​អ្នក​
តា​​​អាណោច​​ខ្មោច​​យាយ​​រាយ​មាយ​​ភ្ញាក់​       យាយ​​ញញាក់​​នឹក​​ខ្លោច​​ដល់​​ខ្មោច​​តា ​។
ឃុំតាឡំ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ៨ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់
ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់
EN: Four Stages of Enlightenment ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាគឺ ថ្នាក់នៃព្រះនិព្វាន ពីទាបទៅខ្ពស់៤ជាន់ ដល់អរហន្ត ជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត ដែលអ្នកសិក្សាសាមញ្ញ ក៏អាចសម្រេចបានក្នុងជាតិនេះ ។ ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់នោះគឺ សោតាបន្ន១ សកទាគាមិ១ អនាគាមិ១ និងអរហន្ត១ ។ ការបង្រៀនអំពីនិព្វាន៤ថ្នាក់នេះ ជាកម្មវត្ថុដ៏សំខាន់ នៃការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា ក្នុងជំនាន់ដើម ដោយរាប់ទាំងថេរវាទផង ដែលស្ថិតស្ថេរ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។
បុថុជ្ជនបុគ្គល
ជនសាមញ្ញ ឬបុថុជ្ជន (ពាក្យបាលី) ជាបុគ្គលដែលគ្មានឈាន ស្ថិតនៅក្នុងសង្សារចក្រ គឺការវិលកើតវិលស្លាប់ គ្មានទីបញ្ចប់ ។ បុថុជ្ជននិមួយៗ កើតឡើង រស់នៅ ហើយស្លាប់ទៅវិញ ក្នុងជាតិគ្មានទីបញ្ចប់ ជាទេវតា មនុស្ស តិរច្ឆាន ប្រុស ស្រី ខ្ទើយ ប្រេត ទេវៈ ឬជាសត្វមានជីវិតផ្សេងៗទៀត ។ មានឋានដែល សត្វលោកទៅកើតក្នុងទីនោះ ៣១កន្លែង ដែលចែកជាភព៣ ។ ឋានទាបជាងគេបង្អស់គឺ កាមលោក ដែលមានឋានមនុស្ស ជាឋានសុគតិទាបបង្អស់ ។ លើកាមលោកនេះ មានឋានរូបលោក ដែលជាភពរបស់ពពួកទេវៈ ។ ទេវៈថ្នាក់ក្រោមបង្អស់ គឺទេវតាដែលប្រើពេលវេលា សម្រាប់ការសប្បាយក្នុងកាម ។ ខ្ពស់ជាងនេះគឺ ឋានព្រហ្មមានរូប និងព្រហ្មឥតរូប ។ ដោយការលះបង់ នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាម ទេវៈ ក្នុងឋានរូបលោក ទទួលសេចក្តីសុខ ក្នុងអប្បនាឈាន៤ដំបូង មានរូបកាយសុខុម និងពន្លឺរស្មី ។ ហួសផុតឋានរូបលោកនេះទៅ ទេវៈក្នុងឋាន គ្មានរូប (អរូបលោក) នៅសោយសុខក្នុងភាពមានតែចិត្តដ៏សុខុម ដែលហៅថា អាកាសានញ្ចាយតនៈ១ វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ១ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ១ និងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ១ ។ ពិតមែនតែពពួកទេវៈនិងព្រហ្ម មានជីវិតដ៏វែង រស់នៅសុខស្រួល ក្នុងភពប្រកបដោយសម្បត្តិសួគ៌ ប៉ុន្តែទេវៈនិងព្រហ្មទាំងនោះ មិនមែនអមតៈមិនស្លាប់នោះទេ ។ ពេលណាមួយ ទេវៈ-ព្រហ្មទាំងនោះ នឹងច្យុតចាកភព ជាញឹកញយទៅកាន់ភពទាប ដោយមកពី មិនរកហេតុផលនឹងប្រតិបត្តិធម៌ (ដែលបង្កើតកុសលកម្ម) ព្រោះសេចក្តីរាយមាយ ឬមកពីចិត្តមិនទាន់រួចផុត អំពីសង្សារវដ្ត ព្រោះតែអវិជ្ជាខ្លះ សេចក្តីប្រថ្នានូវភព ឬទិដ្ឋិខុស ឬផលនៃកុសលកម្ម ត្រូវសាបសូន្យទៅ ។ ចុតិ (សេចក្តីស្លាប់)នេះ មានន័យថា គ្មានការចម្រើនគ្រប់គ្រាន់ទេ ។ ទេវៈ-ព្រហ្មទាំងនោះអស់បុណ្យមែន ប៉ុន្តែអាចកើតជាថ្មី ក្នុងភពដដែល ឬក៏ភពខ្ពស់ណាមួយ ។ ទេវៈ-ព្រហ្មអាចមានកម្មអភ័ព ទៅកើតក្នុងភពទាបជាងមនុស្ស ។ មានឋានជាច្រើន ដែលទាបក្រោមឋានមនុស្សៈ តាមអំពើល្អឬអាក្រក់ ដោយកាយវាចាចិត្ត ដែលបណ្តាលមកពី ការជាប់ជំពាក់ដោយលោភៈ និងមោហៈ សត្វនឹងទៅកើតក្នុងភពខ្ពស់ ឬទាប ឬនរក តាមអំពើរបស់ខ្លួនពីជាតិមុន ។ ដោយហេតុថា សត្វលោកពុំអាចគ្រប់គ្រង បានច្រើន ទៅលើចិត្តនិងអំពើរបស់ខ្លួន ដោយមកពីសេចក្តីលំបាកវេទនា ក្នុងការរស់នៅ ដែលគេពិសោធន៍ឃើញ អានាគត របស់សត្វទាំងនោះ អាចធ្លាក់ចុះទៅក្នុង សេចក្តីឈឺចាប់ដ៏ខ្លាំងបាន ។ សេចក្តីព្រួយ ភាពតានតឹង បច្ចាមិត្ត ហើយនិងភាព មិនព្រមព្រៀងគ្នាជាទូទៅ ជាត្បាល់កិនរាល់ថ្ងៃ ការប្រុងប្រៀបក្នុងចិត្ត បង្ករហេតុដោយសារ កម្លាំងកម្មពីអតីត បន្តដំណើរសង្ខារ ឬការ ទោរទន់ ក្នុងគំនិត ហើយបញ្ចេញរូបរាង ជាវាសនា ឬចំណូលចិត្ត ក្នុងមនោរម្មណ៍និងអាកប្បកិរិយា ។ បុគ្គលធម្មតា ពុំដែលឃើញហើយនិងពិសោធន៍ បរមត្ថសច្ចៈធម៌ទេ ព្រោះហេតុនោះ គេពុំអាចរកឃើញ ទីបញ្ចប់នៃសេចក្តីទុក្ខលំបាកទេ ។ គឺរហូតដល់សេចក្តីទុក្ខ ក្លាយទៅជាធ្ងន់ធ្ង ឬហាក់ដូចជា គ្មានទីបញ្ចប់ ទើបបុគ្គលស្វែងរកដំណោះស្រាយ ហើយបើវាសនាមាន ក៏អាចរកឃើញព្រះធម៌ ។
អរិយបុគ្គល
បុគ្គលដែលស្មោះ ក្នុងការសិក្សាផ្លូវព្រះធម៌ បាលីហៅថាសេក្ខៈ (អ្នករៀន) ហើយពិសោធន៍ឃើញសច្ចៈធម៌ រហូតដល់កំចាត់បង់បាន នូវសំយោជនៈ៣ ឬលើសពីនេះ បានទៅជាអរិយបុគ្គលម្នាក់ៈ គឺបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ដែលប្រាកដជានឹងបាន ជាព្រះអរហន្ត ក្នុងរង្វង់៧ជាតិប៉ុណ្ណោះ យូរឬឆាប់ទៅតាម កំរិតដែលបុគ្គលនោះសម្រេចផល ។ ក្នុងចំណោមពួកក្រុមទាំងឡាយ ក្រុមអ្នកបួស ដែលជាសាវ័កផ្ទាល់ របស់ព្រះតថាគត គេសំគាល់ថា ជាបុគ្គលដ៏ឧត្តម...។ អ្នកដែលមានសទ្ធា ទៅលើព្រះសង្ឃ មានសទ្ធាទៅលើអ្វីឧត្តម ។ ហើយចំពោះអ្នក ដែលមានសទ្ធា លើអ្វីដែលជាឧត្តម គេនឹងបានឧត្តមនោះជាផល ។ សង្ឃនៃសិស្សព្រះតថាគត (អរិយសង្ឃ) មាន៤ក្រុមបើរាប់ជាគូ ៨ក្រុមបើរាប់បុគ្គល មួយៗ ។ កាលណារាប់ជាគូ អរិយបុគ្គល៤ក្រុមនោះ (សេក្ខៈ) គឺអ្នកដែលសម្រេចៈ
សោតាបន្ន
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី១ ឈ្មោះថាសោតាបន្ន មានន័យថា បុគ្គលដែលចូល (អាបទ្យតេ āpadyate ) ទៅក្នុងខ្សែសោតា “ ខ្សែលោកុត្តរៈ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ដែលជាធម៌ខ្ពស់បំផុត “ ។ ម្យ៉ាងទៀតគេនិយាយថា សោតាបន្នជាអ្នកបើកភ្នែកព្រះធម៌ (ធម្មចក្ខុ) ។ ដោយបានបើកភ្នែកព្រះធម៌ សោតាបន្ននឹងសម្រេច អរហន្តក្នុងកំឡុង៧ជាតិ ។ ដោយហេតុពិតថា សោតាបន្នបានក្តាប់យក សម្មាទិដ្ឋិ ហើយនិងមានសទ្ធាពេញ ក្នុង ត្រៃរតនៈគឺ ព្រះពុទ្ធព្រះធម៌ព្រះសង្ឃ បុគ្គលនេះមិនយកកំណើត ក្នុងភពទាបជាង មនុស្សឡើយ (តិរច្ឆាន ប្រេត នរក) ។
សកទាគាមិ
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី២ ឈ្មោះថាសកទាគាមិ មានន័យថា ត្រឡប់មកមួយដង ។ សកទាគាមិ ត្រឡប់មកកាន់មនុស្សលោក យ៉ាងច្រើនម្តងទៀតប៉ុណ្ណោះ ។ សោតាបន្ននិងសកទាគាមិ ទាំងពីរថ្នាក់នេះ បានកំចាត់ សំយោជនៈ៣ខាងដើម ។ ភាពខុសគ្នារវាងបុគ្គលទាំងពីរនេះគឺ សកទាគាមិបានធ្វើឲ្យ សំយោជនៈ៣ទៀត កាមរាគៈ បដិឃៈ និងរូបរាគៈ ស្រាលស្តើងជាង ។ ព្រោះហេតុនោះ សកទាគាមិ នៅសល់ជាតិតិចជាង៧ អាចទៅ កើតក្នុងភពខ្ពស់ៗបាន បើកើតក្នុងមនុស្សលោក បានត្រឹមតែមួយដងប៉ុណ្ណោះ ។ សកទាគាមិ មិនមែនសល់ជាតិតែមួយ ដូចន័យរបស់ឈ្មោះខាងលើទេ គេមិនអាចនិយាយ ដោយជាក់ច្បាស់ អំពីកំណើត របស់សកទាគាមិ ដែលអាចកើតជាច្រើនជាតិទៀត ក្នុងសុទ្ធាវាស៥ (ឋានព្រហ្មសុទ្ធាវាស) ។
អនាគាមិ
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី៣ ឈ្មោះថាអនាគាមិ មានន័យថា មិនវិលត្រឡប់ ។ អនាគាមិ ដោយបានកំចាត់កាមរាគៈអស់ហើយ មិនត្រឡប់មកកើត ក្នុងឋានមនុស្ស ឬអបាយភូមិទេ ។ អនាគាមិកើតតែក្នុង សុទ្ធាវាសព្រហ្ម (ឋានបរិសុទ្ធ) ដោយរូបធាតុពិសេស ហើយក៏និព្វានក្នុងឋាននោះទៅ ។ អនាគាមិខ្លះ ទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសខ្ពស់ មួយជាតិទៀត ទើបនិព្វាន ។ អនាគាមិ បានកំចាត់សំយោជនៈ ៥ខាងដើមនៃសំយោជនៈ១០ ដែលជាគ្រឿងចងសត្វលោកឲ្យជាប់ ក្នុងការវិលកើតវិលស្លាប់ ។ ព្រះអរិយបុគ្គលនេះ បានសម្រេចជិតទៅដល់ព្រះនិព្វាន ពេញបរិបូណ៌ហើយ ។
អរហន្ត
បុគ្គលក្នុងក្រុមទី៤ ឈ្មោះថាអរហន្ត គឺបុគ្គលដែលសម្រេច ព្រះនិព្វានពេញបរិបូណ៌ ដោយបានកំចាត់ សំយោជនៈ១០ ឥតមានសេសសល់ ហើយលុះបរិនិព្វានទៅ មិនវិលត្រឡប់កើត ក្នុងលោកណាមួយឡើយ គឺរួចចាកផុតអំពី សង្សារវដ្ត ដាច់ស្រឡះហើយ ។
ឯកសារយោង
អរហន្តទាំងឡាយ ដែលមិនមានអាសវៈ ដែលបានធ្វើកិច្ចការ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ បានទម្លាក់ចោលនូវបន្ទុកធ្ងន់ បានសម្រេចគោលដៅ បានកាត់ផ្តាច់សំយោជនៈ ដែលជាចំណងរបស់ភព ជាអ្នកដែលបានរំដោះខ្លួន ដោយញាណបរិបូណ៌ មិនមានជាតិសម្រាប់អរិយបុគ្គលនេះ ក្នុងអនាគតទៀតទេ ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលបានរលាស់ចោល នូវសំយោជនៈ៥ខាងដើម នឹងទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាស ហើយនៅក្នុងទីនោះហើយ ដែលអ្នកទាំងនោះនឹងស្លាប់ ជាចុងក្រោយ មិនវិលត្រឡប់ពីសុទ្ធាវាសទេ ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលបានរលាស់ចោល នូវសំយោជនៈ៣ខាងដើម ហើយបានធ្វើកាមរាគៈ បដិឃៈ និងរូបរាគៈ ឲ្យស្រាលស្តើង ជាសកទាគាមិ វិលត្រឡប់មកកាន់លោកនេះ តែម្តងទៀតប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏ធ្វើទីបញ្ចប់នៃទុក្ខ ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ដែលបានរលាស់ចោល សំយោជនៈ៣ គឺជាសោតាបន្ន មិនមានកិរិយាធ្លាក់ចុះ (ក្នុងអបាយភូមិ) បានធ្វើឲ្យជាក់ ច្បាស់ និងឆ្ពោះទៅរកការត្រាស់ដឹងបរិបូណ៌ ។ ដូច្នេះ ឧទាហរណ៍ ដូចជាសោតាបន្ន ជាផលរបស់អ្នកឡើងកាន់ សោតាបត្តិមគ្គ ។ ពោលឲ្យច្បាស់ជាងនេះគឺ សោតាបន្នបានកំចាត់ សំយោជនៈ៣អស់ហើយ ចំណែកឯសោតាបត្តិមគ្គ គឺកំពុងតែខំប្រឹងកំចាត់ ។ អ្វីដែលខុសគ្នានោះគឺ សកទាគាមិបានធ្វើឲ្យ សំយោជនៈ៣ទៀត កាមរាគៈ បដិឃៈ និងរូបរាគៈ ចុះអន់ថយថែមទៀត ហើយត្រូវមកកើត ក្នុងមនុស្សលោកនេះ ត្រឹមតែម្តងទៀតប៉ុណ្ណោះ ។ <table cellpadding="0" cellspacing="0" style="float:right; padding:0; margin:5pt; margin-top:0; background:white; color:darkslategray; text-align:center; font-size:10pt; font-family:'Times New Roman','serif'; font-weight:normal; line-height:120%"> <tr style="font-family:'Arial','sans-serif'; font-size:12pt; font-weight:bold; letter-spacing:1pt; margin-left:5pt; margin-bottom:5pt"> <td colspan="4" style="border:none; border-top:gainsboro solid 1px; border-bottom:solid darkslategray 1px; padding:5pt; color:dimgray"> លោកុត្តរៈ- ព្រះនិព្វាន៤ថ្នាក់, សំយោជនៈ និង កំណើត
(តាមសុត្តន្តបិដក) <tr style="font-family:'Arial','sans-serif'; font-weight:bold; font-style:normal; background:burlywood; color:white; letter-spacing:1pt;"> <td style="padding:1pt; border:0; border-left:solid darkslategray 1pt; border-right:solid white 1pt;"> ថ្នាក់និព្វាន "ផល" <td colspan="2" style="padding:1pt; border:0;"> កំចាត់បាន សំយោជនៈ <td style="padding:1pt; padding-left:5pt; padding-right:5pt; border:0; border-left:solid white 1pt; border-right:solid darkslategray 1pt;"> ជាតិបន្ត រហូតដល់អស់ទុក្ខ <tr style="background:wheat;"> <td style="font-family:'Arial','sans-serif'; border:solid darkslategray 1px; padding:0; padding-left:3pt; padding-right:3pt"> សោតាបន្ន <td rowspan="2" style="background:wheat; border:0; border-top:solid darkslategray 1px; border-bottom:solid darkslategray 1px; text-align:left; padding:0; padding-left:8pt"> ១. សក្កាយទិដ្ឋិ
២. វិចិកិច្ឆា
៣. សីលពត្តបរាមាសៈ <td rowspan="3" style="font-family:'Arial','sans-serif'; background:cornsilk; border:solid darkslategray 1px; border-left:dashed dimgray 1px; padding:1em"> សំយោជនៈ ក្រោម <td style="border:solid darkslategray 1px; border-left:0; line-height:100%; padding:0; padding-left:3pt; padding-right:3pt;"> ''កើតក្នុងមនុស្សលោក-ទេវលោក យ៉ាងច្រើន៧ជាតិទៀត'' <tr style="background:wheat;"> <td style="font-family:'Arial','sans-serif'; border:solid darkslategray 1px; border-top:0; padding-left:3pt; padding-right:3pt"> សកទាគាមិ <td style="border:solid darkslategray 1px; border-left:0; border-top:0; line-height:100%; padding:0; padding-left:3pt; padding-right:3pt;"> ''កើតក្នុងមនុស្សលោក យ៉ាងច្រើន១ជាតិទៀត'' <tr style="background:cornsilk;"> <td style="font-family:'Arial','sans-serif'; border:solid darkslategray 1px; border-top:0"> អនាគាមិ <td style="border:0; border-bottom:solid darkslategray 1px; text-align:left; padding:0; padding-left:8pt"> ៤. កាមរាគៈ
៥. បដិឃៈ <td style="border:solid darkslategray 1px; border-left:0; border-top:0; line-height:100%; padding:0; padding-left:3pt; padding-right:3pt;"> ''កើតត្រឹម១ជាតិទៀត ក្នុងសុទ្ធាវាសព្រហ្ម'' <tr style="background:lemonchiffon;"> <td style="font-family:'Arial','sans-serif'; border:solid darkslategray 1px; border-top:0; border-bottom:0; padding:1em"> អរហន្ត <td style="border:0; text-align:left; padding:3pt; padding-left:8pt; padding-right:8pt"> ៦. រូបរាគៈ
៧. អរូបរាគៈ
៨. មានោ
៩. ឧទ្ធច្ចៈ
១០. អវិជ្ជា <td style="font-family:'Arial','sans-serif'; border:0; border-left:dashed darkslategray 1px; border-right:solid darkslategray 1px; padding:1em"> សំយោជនៈ លើ <td style="border:0; border-right:solid darkslategray 1px;"> គ្មានជាតិតទៅទៀត <tr style="text-align:center; line-height:100%; font-size:9pt"> <td colspan="4" style="color:dimgray; border:0; border-top:solid darkslategray 1px; padding:0; padding-bottom:5pt; vertical-align:top"> Source: កែសម្រួលជាភាសាខ្មែរ អំពីគំរូដែលមានក្នុងវីគីភីឌាអង់គ្លេស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
កាលប្បវត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា
គ្មាន​ឯកសារ​ផ្លូវការ​ណា​មួយ​ដែល​អាច​បញ្ជាក់​អំពី​ប្រវត្តិ​ពិត​នៃ​ថ្ងៃ​កំណើត​ ថ្ងៃ​ចេញ​បួស ថ្ងៃ​​ត្រាស់ដឹង និង​ ថ្ងៃ​មរណភាព​របស់​ព្រះពុទ្ធទេ ។ ភាគច្រើន​នៃ​ឯកសារ​ពុទ្ធសាសនា​គឺ​ជា​របស់​និកាយ​ថេរវាទ ដែល​ជា​ឯកសារ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​រាប់រយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​លា​ចាក​ផែនដី ។ ​កាលប្បវត្តិ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដើម្បី​ឲ្យ​​ពុទ្ធសាសនិក​​​ងាយ​​ចំណាំ​​នូវ​​កាល​បរិច្ឆេទ​ប្រវត្តិរបស់​ព្រះ​ពុទ្ធ និង​ពុទ្ធសាសនា​ ។ នៅ​​​ប្រទេស​កម្ពុជា ជនជាតិ​ខ្មែរ​កំណត់​យក​ក្រោយថ្ងៃ​ដែល​​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បរិនិព្វាន​មួយថ្ងៃ (ក្រោយ​ថ្ងៃ​១៥​កើត​ខែ​វិសាខ) ធ្វើ​ជា​ថ្ងៃ​ទី​១​ នៃ​​ឆ្នាំ​ទី១។ ដូច្នេះ​ពុទ្ធសករាជ​ត្រូវ​​បាន​​រាប់​ចាប់​ពី​​៨០​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ប្រសូត្រ ។
ឯកសារយោង
http://en.wikipedia.org/wiki/Mahinda
ល្ខោនខ្មែរ
ប្រវត្តិនិងដើមកំណើត សំរាប់សំគាល់ល្ខោនខ្មែរ ត្រូវបានគេ ស្គាល់តាមរយៈការចារជាក្បាច់លោតនៅតាមជញ្ជាំង ប្រាសាទពីព្រោះពួកគេចង់បង្ហាញពីការឆ្លងកាត់ ជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ដោយការចងចាំ និងការនិយាយតៗគ្នាពីមាត់មួយទៅមួយ។ ទ្រង់ទ្រាយ នៃសិល្បៈត្រូវបានបង្កើតឡើងមុនសម័យអង្គរ។ ល្ខោនខោល គឺជាល្ខោនដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេបំផុត និង មានការគោរពពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបង្ហាញពីរបៀបវិន័យសង្គម រស់នៅនិងសាសនា ដែលផ្សារភ្ជាប់ពីទំរង់ល្ខោនខ្មែរ និងអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនា។ ល្ខោនផ្សេងទៀតចាប់ផ្តើមក្រោយសម័យអង្គរ ដូចជាសម័យលង្វែក សម័យឧត្តុង្គ និងសម័យចតុមុខ បទភ្លេងល្ខោនដែលល្បីល្បាញបានចងក្រងឡើងដោយ ខ្សែរឿងជាច្រើន និងទេវកថា។ ប្រភេទនៃល្ខោនគឺសម្គាល់លក្ខណៈ ផ្សេងៗគ្នាដោយប្រើប្រាស់ភ្លេង និងអត្ថបទភ្លេងដកចេញពីប្រជុំមាតិការឿងបន្ទរតាម ដូចជាល្ខោនមហោរី ល្ខោនគែន ... ។
ឃុំណាំតៅ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកភ្នំស្រុក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១៦ភូមិ ។
ល្ខោនខ្មែរ
ក្នុងសតវត្សទី២០ មានតូរ្យតន្ត្រីសម័យ នៃល្ខោនប្រជាប្រិយ ដូចជាល្ខោននិយាយមានការលូតលាស់ ទាំងល្ខោននិងមុខវិជ្ជាតន្ត្រី។ បន្ទាប់ពីធ្លាក់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម សិល្បករ និងវិចិត្រករដែលនៅរស់រាន មានជីវិតពីរបបនោះ បានរួមកម្លាំងគ្នា បង្កើតសកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ ដោយគោលការណ៍ជាបឋមគឺ ដើម្បីការពារថែរក្សា និងទប់ស្កាត់ មិនឲ្យ ហិនហោចនូវសម្បត្តិវប្បធម៌ដែលជាកេរតំណែលពីដូនតា។ តន្ត្រី និងរបាំ ត្រូវបានគេផ្តល់តម្លៃ និងអាទិភាពខ្ពស់ ប៉ុន្តែនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ១៩៦០ និងឆ្នាំ១៩៨០ បានធ្លាក់ចុះម្តងទៀត។ ល្ខោនជាច្រើនបាន ងើបឡើងវិញហើយបន្ត សកម្មភាពដោយដើរសម្ដែងសិល្បៈ រកចំណូលចិញ្ចឹមជីវិតនៅតាមទីក្រុងភ្នំពេញ នៅតាមសកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈ និងរោងល្ខោនជាតិ។ វាត្រូវបានឆ្លងកាត់នូវ ប្រវត្តិសាស្ត្រ អូសបន្លាយដ៍យូរអង្វែងជាមួយថ្លុកឈាម។   រូបរាង្គល្ខោនរបស់ខ្មែរបានអភិវឌ្ឍន៍និងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងហើយប្រែប្រួល ទៅតាមលក្ខណៈខ្មែរ៕
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនខ្មែរ
ក្រមង៉ុយ
ក្រមង៉ុយ​ ជាអ្នកប្រាជ្ញ​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ ដែល​ខ្មែរ​គ្រប់រូប​ទទួលស្គាល់ថាជា​អ្នកបង្កើត​ច្បាប់​ប្រៀនប្រដៅ ដាស់​តឿន ដល់​កូន​ខ្មែរ និង​បង្កើតវោហារ​ស័​ព្ទ​ខ្មែរ។
ប្រវត្តិរូប​សង្ខេប
គេ ​មិនដឹង​ពី​ថ្ងៃ​ខែ​កំណើត របស់​អ្នក​ភិរម្យ​ភាសា​អ៊ូ ហៅ​ង៉ុយ ទេ ប៉ុន្តែ​ឯកសារ​បាន​អះអាងថា លោក​ប្រសូត នៅ​ឆ្នាំ​១៨៦៥ ត្រូវ​នឹង​ពុទ្ធ​សករាជ ២៤០៨ នៅ​ភូមិ​ព្រៃ​អណ្ដូង​ស្វាយ ឃុំ​កំបូល ស្រុក​ភ្នំពេញ ​(​បច្ចុប្បន្ន​ស្រុក​អង្គស្នួល​)​ ខេត្ត​កណ្ដាល ។​ ហើយលោកមានឈ្មោះ​ពី​កំណើត​គឺ អ៊ុក អ៊ូ ហៅ​ង៉ុយ ។ ​ឯកសារ​ដែល​អាច​ប្រមូល​បាន​ឥឡូវនេះ មិន​បាន​បញ្ជាក់​ទេ​ថា លោក​មាន​បងប្អូន​ប៉ុន្មាន​នាក់ គឺ​គ្រាន់តែ​និយាយថា​លោក​ជា​កូន​ទី​២​ក្នុង​គ្រួសារ​ប៉ុណ្ណោះ ។​ បិតា​របស់​លោក គឺ​ចៅពញា​ធម្ម​ធារា មេឃុំ​កំបូល នាម​អ៊ុក ។ រីឯ​មាតា នាម អៀង ជា​បុត្រី​របស់​ចៅពញា​ម៉ុក មេឃុំ​ស្ពានថ្ម ស្រុក​ខេត្ត​ជាមួយគ្នា ។ មាតាបិតា លោក​ត្រូវជា​បងប្អូន​ជីទួតមួយ​នឹង​គ្នា ។​ ​ជីវិត​ស្នេហា​របស់​កវី​ប្រជាប្រិយ​យើង​ ពុំទាន់​មាន​ឯកសារ​ណា​រៀបរាប់​ទេ យើង​គ្រាន់តែ​ដឹង​ថា​ ក្រោយពី​បាន​ចាក់​សិក្ខាបទ​មកជា​គ្រ​ហស្ត​ លោក​មាន​ភរិយា ឈ្មោះ អ៊ិន និង​មានកូន​សុទ្ធតែ​ប្រុស​ចំនួន​៦​រូប​,​រួមមាន​ឈ្មោះ ដួង​,​ចេង ,​ចា​,​ចិន​,​ចុង​,​ចេវ ។
​ តាម ​ការបញ្ជាក់​របស់​លោក យី ធន់ ក្នុងចំណោម​កូន​លោក​ទាំង​៦​រូប មាន​កូន​ទី​៥ ដែល​មាន​ទេព្យកោសល្យ​ខាង​សំនួនវោហារ ហើយ​ក៏​ល្បីល្បាញ​ផងដែរ​ក្នុង​ឈ្មោះថា​"​អាចារ្យ​ចុង​" ។ តាម​ពត៌មាន​ខ្លះ​ទៀត​និយាយ​ថា លោក​អ៊ុក អ៊ូ មាន​ចៅ​ម្នាក់​ទៀត​ដែរ ដែល​មាន​វោហារ​ល្បី​ខាង​ច្រៀង​អា​យ៉ៃ ហើយ​មាន​រូបរាង​ស្គម​ស្ដើង​ដែល​គេ​ធ្លាប់​ឮ​ឈ្មោះថានាយ​ស្លឹក ។ នៅពេល​ច្រៀង​អា​យ៉ៃ នាយ​ស្លឹក​តែង​ឧទ្ទេស​នាម​ខ្លួន​គាត់​ថា​"​ស្រុក​ខ្ញុំ​នៅ​ខាងលិច​ ពោធិចិនតុង កូន​អាចារ្យ​ចុង ចៅ​អាចារ្យ​ង៉ុយ​" ។​ អាចារ្យ ចុង បានទទួល​អ​និកម្ម​ក្នុង​គុក​នយោបាយ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៥ ពេញ​បោះឆ្នោត​គណៈបក្ស​ប្រជា​ធិ​តេ​យ្យ ប្រកួតប្រជែង និង​បក្ស​សង្គមរាស្ត្រនិយម។
ក្នុង ការ​រស់នៅ​ជា​កសិករ តា​ង៉ុ​យ​មាន​ប្រជាប្រិយ​ភាពខ្លាំង​ខាង​វោហារ និង​ល្បិច​លើក​កំណាព្យភ្លាមៗ ច្រៀង ឡើង និង​សំនៀង​សាដៀវ​យ៉ាង​ពិ​រោះ ព្រមទាំង​ចំណេះ​ខាង​ធ​ម៏​អា​ថ៍​យ៉ាង​ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែល​ធ្វើ​ឧ្យ​កសិករ​ឯទៀត​រាប់អាន ស្រឡាញ់​ទុក​លោក​ជា​អ្នកប្រាជ្ញ​ក្នុងភូមិ​ស្រុក ហើយ​អ្នកស្រុក​ហៅ​លោ​កថា ភិរម្យ ង៉ុ​យ។ បន្ទាប់មក​រដ្ឋអំណាច បាន​តាំង​លោក​ជា ( ក្រម ) គឺជា​ភារៈ​ជន ដែល​ធ្វើ​ទំនាក់ទំនង​ទាក់ទង​រវាង​រដ្ឋបាល និង​ប្រជាជន​ក្នុង​ឃុំ។
ពេល ​រដូវរំហើយ ក្រោយពី​កិច្ចការ​ច្រូតកាត់​អ្នក​ប្រាជ្ញ​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ក្រម​ង៉ុ​យ តែងតែ​ទេរ​សនា​ប្រៀនប្រដៅ ច្រៀង​កំណាព្យ​បន្ទ​ដោយ​សំនៀង​សាដៀវ​ដ៏​ក្រលួច​ពី​ភូមិ​មួយ ដោយ​យំ​ស្រណោះ​អាណិត​ខ្មែរ​គ្នាឯង ពី​ភាព ខ្សត់ខ្សោយ ក្រីក្រ ល្ង​ង​ខ្លៅ ឈ្លោះ​គ្នាឯង​បែកបាក់​សា​ម្គី។ ល ។ ផ្ទុយ​នឹង​ទម្ងន់​ព​ន្ឋ​ដារ​នៃ​រដ្ឋអំណាច​បារាំង ភាពរហ័សរហួន​ឆ្លាត​ការកេងបន្លំ​ជន​បរ ទេស មាន​ចិន យួន ជាដើម។ សំ​នូរ​ល្បីល្បាញ​ពី​កវី​សិល្បករ​នេះ លេចឮ​ដល់ទី​ក្រុង ហើយ​សម្តេច​ចក្រី​បាន​ហៅ​ឧ្យ ទៅ​ច្រៀង​ថ្វាយ​ស្តេច​ស៊ី​សុ​វ​ត្តិ​ពេញ​ព្រះទ័យ​បាន​ឧ្យ​រង្វាន់​ជា ប្រាក់កាស និង​គោ​រម្យ​ងារ​ជា ព្រះ​ភិរម្យ​ភាសា។
អ្នក ​ភិរម្យ​ភាសា​អ៊ូ​​ហៅ​​ង៉ុយ (​ក្រម​ង៉ុយ​) ​គឺជា​​គោរមងារ​​មួយ​​ដែល​​ហ្លួង​ ស៊ីសុវត្ថិ ប្រទាន​​ឲ្យ​​កវី អ៊ុក អ៊ូ ហៅ​ង៉ុយ អ្នក​​ដែល​​បាន​​ធ្វើ​​ឲ្យ​​កូន​​ខ្មែរ​​បាន​​រស់​នៅ​​ក្នុង​​ការ​​ប្រៀន​ប្រដៅ​​បែប​​ប្រជា​ប្រិយ​ដោយ​​ការរួម​បញ្ចូល​​រវាង​​ពុ​ទ្ធោ​វាទ ជា​មួយ បរិស្ថាន​​សង្គមកិច្ច​​កម្ពុជា​នា​​សម័យ​កាល​ថ្មី​មួយ : ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​​បាត់បង់​សេរីភាព និង​​ឥស្សរ​ភាព​ជា​ម្ចាស់​​ប្រទេស ដោយ​​ពួក​អាណានិគម​​បារាំង​​បាន​​ចាប់​បង្ខំ​ដាក់​នឹម​​ត្រួតត្រា​។​ ជាមួយនឹង​គោរមងារ​នេះ អ្នកមុខអ្នកកា​រទាំង​ឡាយ​តែង​ហៅ​លោក​ថា​​អ្នក​ភិរម្យ​ភាសា​អ៊ូ ហៅ​ង៉ុយ​ ព្រោះ​ដើម្បី​កុំឲ្យ​ច្រឡំ​នឹង​នាយ​ក្រុមវាំង​ម្នាក់​នា​សម័យ​នោះ​ដែល​ មាន​ឈ្មោះ​​ អ៊ូ ដែរ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ឈ្មោះ​ខ្លី ដែល​អ្នកស្រុក​ចូលចិត្ត​ហៅ​ហើយ​ដែល​បន្ត​ស្ថិតស្ថេរ​មកទល់ពេលនេះ គឺ​ឈ្មោះ ​ក្រម​ង៉ុយ​ ។​
រូមេអូរ អែនជូរលាត
រូបភាពតូច រូបភាពតូច
Romeo និង Juliet
(បញ្ជូនបន្តពី Romio និង Julliet) ទំព័របានការពារពាក់កណ្តាល សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតសូមមើល Romeo និង Juliet (ពាក្យស្រដៀងគ្នា) ។
ក្រមង៉ុយ
ការសិក្សា និង​ស្នាដៃ
កុមារ ​ង៉ុយបាន​ចូលរៀន​លេខ​ន​ព្ធ​ន្ត អក្សរសាស្ត្រ​នៅ​វត្ត​អង្គ​បឹង​ចក ភូមិ​បែក​ស្គរ ឃុំ​បែក​ចាន ដែលជា​ស្រុកកំណើត​របស់​លោក។​ ​គាត់​ជា​ក្មេង​ឧស្សា​ហ៍រៀនសូត្រ បាន​បួស​ជា​សាមណេរ ចេះ​ធ​ម៌​អា​ថ៌ ជ្រៅជ្រះ ហើយ​កាល​ពេញវ័យ២១ឆ្នាំ​សាមណេរ ក៏​បំពេញ​ឧបសម្បទា​ជា​ភិក្ខុ ដែល​បាន​សិក្សា​ធ​ម៌​ឱអា​ថ៍ ស្វះស្វែង រៀន​ប្រែ​ព្រះ​ត្រ័យបិដក​ដំបូង ក្នុង​សំណាក់​លោកគ្រូ​អាចារ្យ​ទិ​ត្យ​គង់​វត្ត​បឹង​ចក ភូមិ​បែក​ស្គរ ឃុំ​បែក​ចាន ស្រុក​ភ្នំពេញ ខេត្តកណ្តាល។ បន្ទាប់ពី​ប្រែ​ព្រះ​ត្រ័យបិដក ភិក្ខុ ង៉ុ​យ ស្វែង​រៀន​ឧ​បស្ស​នា​កម្មដ្ឋាន ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​អាចារ្យ​ជាច្រើន កន្លែង​ទៀត។ ​
បន្ទាប់ ​ពី​បួស​ពី​សាមណេរ​ (​បួស​នេន​) ​បាន​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ លោក​បាន​សឹក ​(​លា​ចាក​សិក្ខាបទ​)​ ទៅ​បំរើ​មាតា បិតា ហើយ​បាន​ធ្វើ​ជា​ស្មៀន​របស់​ឪពុក​លោក​ក្នុង​ការដើ​រហូត​ពន្ធស្រូវ​អាជ្ញា​ ហ្លួង។​ ​នៅ​អាយុ ២១​ឆ្នាំ លោក​បាន​បួស​ម្ដងទៀត​ ​ដោយ​បំពេញ​ឧបសម្បទា​ជា​ភិក្ខុ​(​បួស​ភឹក​)​នៅក្នុង​វត្ត​ដដែល​ដោយ​មាន​ព្រះ ​ឧបជ្ឈាយ៍​នាមសាស់, លោកគ្រូសូត្រស្តាំ នាមជ្រូក ជាកម្មវាចា, លោកគ្រូសូត្រឆ្វេង មានអ៊ុងជាអនុស្សាវន។ សូមបញ្ជាក់ថា ក្នុង​ការបំពេញ​ឧបសម្បទា​ជាភិក្ខុ ព្រះនាមគ្រូឧបជ្ឈាយ៍ ដែល​បំបួស​មាន​សារៈសំខាន់​ណាស់​សំរាប់​ព្រះសង្ឃ​ពុទ្ធសាសនា​ក្នុងការ​ឧទ្ទិស​​រំលឹក​មួយជីវិត។​ ​ភិក្ខុ អ៊ូ បាន​រៀនសូត្រ​ធម៌អាថ៌ និង​រៀន​ប្រែ​ព្រះ​ត្រៃ​បិតក​ (​ពី​បាលី​មក​ភាសា​ខ្មែរ​)​ ដំបូង​ក្នុង​សំណាក់ ​លោក​គ្រូ​អាចា​ទិត្យ នៅ​វត្ត​ខាងលើ ។​
រូមេអូរ អែនជូរលាត
Romeo និង Juliet
« Romeo និង Juliet: ច្បាប់ខ្ញុំ " An 1870 oil painting by Ford Madox Brown depicting Romeo and Juliet '​s famous balcony scene
ក្រមង៉ុយ
ការសិក្សា និង​ស្នាដៃ
បន្ទាប់ មក​លោក​បាន​ស្វែងរក​រៀន​វិបស្សនា​កម្មដ្ឋាន ក្នុង​សំណាក់​លោក​អាចារ្យ​ជា​ច្រើន​កន្លែង។ លោក​បាន​គង់​ក្នុង​ផ្នួស​៥​ឆ្នាំ លុះ​ចេះដឹង​ល្មមប្រើ​ការ​បាន​ហើយ លោក​ក៏​លាចាក​សិក្ខាបទ​មក​បកប្រែ​​ជីវភាព​ជា​គ្រហស្ថ​វិញ ដោយ​បន្ត​ជួយ​ធ្វើការ​ឪពុក​ក្នុងការ​ជា​ក្រម​ផង ជា​ស្មៀន​ផង។ ដល់​ពេល​ស្រុក​ភ័ន្ត​ប្រែ លោក​លាឈប់​ធ្វើការ​រាជការ​ហើយ​មក​រស់នៅ​ជា​កសិករ​ធម្មតា។​ ​គឺ​ចាប់ពី​ពេល​នោះ​ហើយ ដែល​លោក​បាន​ប្រើ​ទេព្យកោសល្យ​គ្មាន​ពីរ​របស់​លោក​ច្រៀង ឬ​ទេសនា​ពី​ភូមិ​មួយ​ទៅ​ភូមិ​មួយ ក្នុង​ពិធី​បុណ្យទាន​នា​រដូវរំហើយ ស្រឡះដៃ​ពី​ការងារ​ស្រែចំការ។ ​ការ​ច្រៀង ឬ​ទេសនា​នោះ​មិន​កំណត់​ថ្លៃ​ទេ ប៉ុន្តែ​អ្នកស្រុក​តែង​ប្រមែប្រមូល​ស្រូវ​អង្គ​ជូន​លោក​តាម​សទ្ធា។​
រូមេអូរ អែនជូរលាត
Romeo and Juliet: Act I
MENU0:00 The opening act of Romeo and Juliet. Image result for photo romeo and juliet
Image result for photo romeo and juliet See also: Acts II, III, IV, V Problems playing this file? See media help. Romeo and Juliet is a tragedy written by William Shakespeare early in his career MENU0: 00 ទង្វើនៃការបើក Romeo និង Juliet ។ សូមមើលផងដែរ: សកម្មភាពទី II, III, IV, V បាន បញ្ហាចាក់ឯកសារនេះទេ? សូមមើលជំនួយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ Romeo និង Juliet គឺជាសោកនាដកម្មដែលបានសរសេរដោយលោក William Shakespeare បាននៅក្នុងអាជីពរបស់លោកស្រឡាញ់តារាឆ្លងកាត់វ័យក្មេងដែលមានមនុស្សស្លាប់ជិតពីរទីបំផុតផ្សះផ្សាក្រុមគ្រួសារហត្ថលេខីរបស់ពួកគេ។ វាគឺជាការពេញនិយមបំផុតក្នុងចំណោមរឿងល្ខោន Shakespeare របស់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់ហើយរួមជាមួយភូមិ, គឺជាផ្នែកមួយនៃការលេងបានអនុវត្តញឹកញាប់បំផុតរបស់គាត់។ សព្វថ្ងៃនេះតួអក្សរចំណងជើងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគូស្នេហ៍វ័យក្មេង Archetype ។