cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ខេត្តរតនគិរី
សេដ្ឋកិច្ច
ភាគច្រើនលើសលប់នៃជនជាតិភាគតិចប្រកបរបរកសិកម្មចំការព្រៃដុត។ ពួកគេដាំដុះស្រូវ ពោត ល្ពៅ សណ្តែកដី និងស្វាយចន្ទីជាដើម។ ជនជាតិខ្មែរនិងវៀតណាម១ចំនួនដែលមានលុយ កាន់កាប់ចំការធំៗនៅជុំវិញទីរួមខេត្តបានលុង។ ពួកគេដាំដុះ សណ្តែកដី កាហ្វេ គ្រប់ស្វាយចន្ទី និង កៅស៊ូ។រ៉ែត្បួងនៅភាគខាងត្បូងនិងខាងលិចខេត្ត គឺជាប្រភពចំនូលដ៏សំខាន់ និងជា គោលដៅរបស់ទេសចរណ៍និងអ្នករកត្បូង១ចំនួន។ ខេត្តរតនគិរីល្បីថាជាកន្លែងសំបូរត្បូងកន្តឹមនិងកណ្ដៀងប្រណិតៗ។ ពាណិជ្ជកម្មភាគច្រើនធ្វើឡើងជាមួយវៀតណាម តាមរយៈផ្លួវជាតិលេខ ១៩ ដែលឆ្លងកាត់ទីរួមខេត្តបានលុង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វិស័យទេសចរណ៍បានក្លាយជាប្រភពចំនូលនាំមុខគេ ចូលរួមចំនែកក្នុងកំនើនសេដ្ឋកិច្ច។ បានលុងមានសណ្ឋាគារច្រើនជាង៤ និង ផ្ទះសំណាក់រាប់មិនអស់។ ភោជនីយដ្ឋាននិងហាងទំនិញត្រួវបានរីកដុះដាលដួចផ្សិតដើម្បីឆ្លើយតបនិងកំនើនអ្នកទេសចរណ៍នាពេលថ្មីៗនេះ។
តំបន់ទាក់ទាញ
ប្រភពទាក់ទាញទេសចរណ៍សំខាន់របស់ខេត្តរតនគិរីគឺ ក្រុមជនជាតិភាគតិចនិងសត្វព្រៃ ។ ជនជាតិភាគតិច ៥ ក្រុមរស់នៅខេត្តរតនៈគីរី​ មាន ជនជាតិទំពួន ជនជាតិគ្រឹង ជនជាតិចារ៉ាយ ជនជាតិកាចុក និង ជនជាតិព្រៅ ឬ ក្រវិត ។ ទិដ្ឋភាពរស់នៅនិងវប្បធម៌នៃភូមិជនជាតិទាំងនេះ បានទាក់ទាញទេសចរណ៍ពីអឺរ៉ុប និងអាមេរិកយ៉ាងច្រើន។
ភ្នំឥសីប៉ាតាម៉ាក់
right|thumb|300px|
អាកាសធាតុ
= ឯកសារយោង =
ច្បាប់ហ៊ូក
300px|thumb|right| រ៉ឺសរ​មួយ​ក្រោយ​ទាញ​ចុះ​ក្រោម​ប្រវែង x ។ កំលាំង F ប្រឹង​ទាញ​រ៉ឺសរ​អោយ​ទៅ​ទីតាំង​ដើម​វិញ ក្នុងមេកានិច, និង រូបវិទ្យា, ច្បាប់ហ៊ូក នៃ អេឡាស្ទីស៊ីតេ ជា​ការ​ប្រហែល​មួយ​ដែល​ចែង​ថា សាច់លូត​របស់​រ៉ឺសរ​មួយ​សមាមាត្រ​នឹង​បន្ទុក​ដែល​មាន​អំពើលើវា អោយ​តែ​បន្ទុក​នោះ​មិន​មាន​តំលៃ​លើសពីលីមីតអេឡាស្ទិចទេ។ សម្ភារៈ​ដែល​អាច​ប្រើ​ច្បាប់​ហ៊ូក​បាន គេ​ហៅថា សម្ភារៈលីនេអ៊ែរអេឡាស្ទិច រឺ សម្ភារៈ​ហ៊ូក។ ឃ្លា​សាមញ្ញ​របស់​ច្បាប់​ហ៊ូក​បាន​ចែងថា ដេហ្វម៉ាស្យុងសមាមាត្រជាមួយកុងត្រាំង។ តាមបែបគណិតវិទ្យា ច្បាប់ហ៊ូកចែងថា ដែល
សញ្ញាដក ក្នុងរូបមន្តខាងលើ មានន័យថា កំលាំងមានទិសដៅផ្ទុយពីបំលាស់ទី៖ បើយើងទាញទៅខាងឆ្វេង រ៉ឺសរ​ទាញ​មក​ខាង​ស្ដាំវិញ។ នៅ​ពេល​ដែល​ទំនាក់ទំនង​រវាង​កំលាំង​និង​បំលាស់ទី គោរព​តាម​ច្បាប់​ហ៊ូក គេនិយាយថា រ៉ឺសរ​មាន​លក្ខណៈ​លីនេអ៊ែរ។ ច្បាប់ហ៊ូកត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាម រ៉ូប៊ែរ ហ៊ូក ដែល​ជា​រូបវិទូ​អង់គ្លេស​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៧។
អេឡាស្ទិច
300px|thumb|right| របារ​មាន​មុខ​កាត់ A រង​កំលាំង F វត្ថុមួយមានលក្ខណៈអេឡាស្ទិចបើវាត្រលប់ទៅជាមានរូបរាងដូចដើមវិញភ្លាមៗក្រោយពីខូចទ្រង់ទ្រាយដោយសារកំលាំងមក ដោយ​ម៉ូលេគុល​រឺ​អាតូម​របស់​សម្ភារៈ​ត្រលប់​ទៅ​សភាព​ដើម​ដែល​ជា​សភាព​មាន​លំនឹង​ស្តាប។ បើបន្ទាប់ពីដកកំលាំងចេញ វត្ថុ​នៅ​សល់​ដេហ្វម៉ាស្យុង​ខ្លះ នោះយើងនិយាយថា វត្ថុនោះមានលក្ខណៈប្លាស្ទិច។
យើងពិនិត្យ​របារ​មួយ ដែល​សម្ភារៈ​របស់​វា​អាចចាត់ទុកថាមាន​លក្ខណៈ​អេឡាស្ទិច ដូច្នេះ​របារ​នេះ​ប្រៀប​បាន​ជា​រ៉ឺសរលីនេអ៊ែរមួយ​ដែរ។ របារ​មានប្រវែង \ L មានមុខកាត់ \ A ។ យើង​ចាប់​​ទាញ​របារ​នេះ​ដោយ​កំលាំង \ F ។ តាម​ច្បាប់​ហ៊ូក បំលាស់​ទី \ u សមាមាត្រនឹងកំលាំង \ F ដូច្នេះ
ដែល មាន​ឈ្មោះ​ថា ម៉ូឌុល​យ៉ាំង។
ច្បាប់ហ៊ូកផ្ទៀងផ្ទាត់ចំពោះសម្ភារៈខ្លះក្រោមលក្ខខណ្ឌបន្ទុកខ្លះតែប៉ុណ្ណោះ។ ដែក មាន​លក្ខណៈ​លីនេអ៊ែរ​អេឡាស្ទិច​នៅ​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​ជាក់ស្ដែង​ក្នុង​វិស័យ​វិស្វកម្ម​ភាគ​ច្រើន ; ច្បាប់​ហ៊ូក​មាន​តំលៃ​ត្រឹមត្រូវ​តែ​នៅ​ក្នុង​ដែន​អេឡាស្ទិច​តែ​ប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍​ចំពោះ​កុងត្រាំង​តូច​ជាង លីមីតអេឡាស្ទិច)។ សម្ភារៈ​ខ្លះ​ទៀត ដូចជា អាលុយមីញ៉ូម, ច្បាប់​ហ៊ូក​ផ្ទៀងផ្ទាត់​បាន​តែ​នៅ​លើ​ផ្នែក​ណា​មួយ​នៃ​ដែន​អេឡាស្ទិចតែប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះសម្ភារៈបែបនេះ គេ​កំនត់​តំលៃ​កុងត្រាំង​លីមីត​មួយ​ដែល​នៅ​ពេល​កុងត្រាំង​ឋិត​នៅ​ក្រោម​តំលៃ​លីមីតនេះ គេ​អាច​សន្មត​ថា​កុងត្រាំង​សមាមាត្រ​នឹងដេហ្វម៉ាស្យុងបាន ដោយ​មិន​សូវ​ល្អៀងខ្លាំង ដែល​លីមីត​នោះ​គេ​ហៅ​ថា កុងត្រាំងលីមីតសមាមាត្រ។ កៅស៊ូ ត្រូវបានចាត់ទុកជាទូទៅថាមិនមែនជាប្រភេទសម្ភារៈហ៊ូកព្រោះអេឡាស្ទីស៊ីតេរបស់វាអាស្រ័យនឹងកុងត្រាំងនិងប្រែប្រួលខ្លាំងទៅតាមសីតុណ្ហភាពនិងអត្រាកំនើនបន្ទុក។ ការ​អនុវត្តច្បាប់ហ៊ូកមាននៅក្នុងម៉ាស៊ីនថ្លឹងប្រើរ៉ឺសរ ការ​វិភាគ​កុងត្រាំង​និង​ការ​ធ្វើ​ម៉ូដែល​សម្ភារៈ។
កន្សោម​តង់ស៊័រ​នៃ​ច្បាប់​ហ៊ូក
នៅ​ពេលធ្វើ​ការ​ក្នុង​សភាព​កុងត្រាំង 3D, គេ​ត្រូវ​តែ​កំណត់​តង់ស៊័រ​លំដាប់​ទី៤ \mathsf{c} (c_{ijk\ell}) ដែល​មាន​កុំប៉ូសង់​ចំនួន​៨១ ដែល​ជា​មេគុណ​អេឡាស្ទិច, ដើម្បី​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​រវាង​កុងត្រាំង​ (σij) និង ដេហ្វរម៉ាស្យុង  ។
ដោយ​សរសេរ​ ជា​អនុគមន៍​នៃ​កុំប៉ូសង់​ក្នុង​តម្រុយ​កែង, ទម្រង់​ទូទៅ​នៃ​ច្បាប់​ហ៊ូក អាច​សរសេរ​ជា  (ដោយ​ប្រើ​ទម្រង់​បូក​សន្មត​របស់​អាញស្តាញ)
តង់ស៊័រ \mathsf{c} មាន​ឈ្មោះ​ថា តង់ស៊័រ​ stiffness ឬ តង់ស៊័រ​អេឡាស្ទីស៊ីតេ។ ដោយ​សារ​ភាព​ស៊ីមេទ្រី នៃ​តង់ស៊័រ​កុងត្រាំង, តង់ស៊័រ​ដេហ្វរម៉ាស្យុង និង តង់ស៊័រ stiffness, នោះ គេ​មាន​មេគុណ​អេឡាស្ទិចឯករាជ្យ​ចំនួន​តែ ២១ តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ខ្នាត​របស់​កុងត្រាំង​ដូច​ខ្នាត​របស់​សម្ពាធ,  ដេហ្វរម៉ាស្យុង​គ្មាន​ខ្នាត  ដូច្នេះ មេគុណ c_{ijk\ell} មាន​ខ្នាត​ដូច​សម្ពាធ​ដែរ​។
កន្សោម​ទូទៅ​នៃ​ច្បាប់​ហ៊ូក អាច​បញ្ច្រាស​ទាញ​រក​ដេហ្វរម៉ាស្យុង​ជា​អនុគមន៍​នៃ​កុងត្រាំង​បាន និង កំណត់​ដោយ ៖
តង់ស៊័រ \mathsf{s} ហៅថា compliance tensor។
សម្ភារៈ​អ៊ីសូត្រូប
សម្ភារៈ​អ៊ីសូត្រូប​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ត្រង់​មិន​អាស្រ័យ​នឹង​ទិសក្នុង​លំហ។ ដូច្នេះ​ សមីការ​រូប​សម្រាប់​សម្ភារៈ​អ៊ីសូត្រូប ក៏​ត្រូវ​តែ​មិន​អាស្រ័យ​នឹង​ប្រព័ន្ធ​អ័ក្ស​ ដែរ។ តង់ស៊័រ​ដេហ្វរម៉ាស្យុង​មាន​ភាព​ស៊ីមេទ្រី។ ដោយ Trace របស់​គ្រប់​តង់ស៊័រ​​ទាំង​អស់​មិន​អាស្រ័យ​នឹង​ប្រព័ន្ធ​តម្រុយ ដូច្នេះ​ការ​សរសេរ​តង់ស៊័រ​ស៊ីមេទ្រី​មួយ​ដែល​មិន​អាស្រ័យ​នឹង​ប្រព័ន្ធ​អ័ក្ស​ គេ​គួរ​តែ​សរសេរ​ជា​អនុគមន៍​នៃ​ផលបូក​នៃ​តង់ស៊័រ​ថេរ និង តង់ស៊័រ​មាន​ Trace ស្មើ​សូន្យ។ ដូច្នេះ៖
តួ​ទី​មួយ​នៃ​អង្គ​ខាង​ស្ដាំ ជា​តង់ស៊័រ​ថេរ ដែល​គេ​ហៅ​ថា តង់ស៊័រ​ដេហ្វរម៉ាស្យុង​មាឌ  និង តួ​ទី​ពីរ ជា​តង់ស៊័រ​ស៊ីមេទ្រី​ មាន​ Trace ស្មើ​សូន្យ  ដែល​គេ​ហៅ​ថា តង់ស៊័រ​ដេហ្វរម៉ាស្យុង​លំងាក  ឬ តង់ស៊័រ​កាត់​។
ទម្រង់​ទូទៅ​នៃ​ច្បាប់​ហ៊ូក សម្រាប់​សម្ភារៈ​អ៊ីសូត្រូប ជា​បន្សំ​លីនេអ៊ែរ​នៃ​តង់ស៊័រ​ទាំង​ពីរ ៖
ដែល K ជា​ ម៉ូឌុល​ bulk និង G ជា​ ម៉ូឌុល​កាត់​ ។ ទម្រង់​នេះ​អាច​សម្រួល​មក​ជា ៖
ដែល៖
ទំរង់បញ្ចេញរបស់ច្បាប់នេះគឺៈ
ក្រោម​ទម្រង់​ម៉ាទ្រីស ច្បាប់​ហ៊ូក​សម្រាប់​សម្ភារៈ​អ៊ីសូត្រូប​អាច​សរសេរ​ជា ៖
ដែល ជា​ ដេហ្វរម៉ាស្យុង​កាត់​វិស្វកម្ម។  ទម្រង់​ច្រាស​អាច​សរសេរ​ជា
ដោយ​ប្រើ​ថេរ ឡាមេ (Lamé) និង \mu = G, ទម្រង់​នេះ​អាច​សម្រួល​ទៅ​ជា
ច្បាប់​ហ៊ូក​សម្រាប់​សភាព​ប្លង់​នៃ​កុងត្រាំង​
ក្នុង​លក្ខខណ្ឌ​សភាព​ប្លង់​នៃ​កុងត្រាំង យើង​មាន ។ ក្នុង​ករណី​នេះ ច្បាប់​ហ៊ូក​ មាន​រាង
ទម្រង់​ច្រាស​ អាច​សរសេរ​ជា
សម្ភារៈ​អានីសូត្រូប
ដោយ​សារ​ភាព​ស៊ីមេទ្រី នៃ​កុងត្រាំង​កូស៊ី និង​ទម្រង់​ទូទៅ​នៃ​ច្បាប់​ហ៊ូក  យើង​ទាញ​បាន​ថា ។ ដូចគ្នា ភាព​ស៊ីមេទ្រី​នៃ តង់ស៊័រ​ដេហ្វរម៉ាស្យុង​អតិសុខុម នាំ​ឱ្យ ។  ភាព​ស៊ីមេទ្រី​ទាំង​នេះ មាន​ឈ្មោះ​ថា ស៊ីមេទ្រី​តូច នៃ​ តង់ស៊័រ​ stiffness (\mathsf{c}) ។
ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត ដោយ​សារ​ក្រាដ្យង់បំលាស់ទី និង កុងត្រាំង​កូស៊ី ជា​កម្មន្តឆ្លាស់ នោះ​ទំនាក់ទំនង​កុងត្រាំង​ដេហ្វរម៉ាស្យុង អាច​កំណត់​ចេញ​ពី​អនុគមន៍​ដង់ស៊ីតេ​ដេហ្វរម៉ាស្យុង (U), ដូច្នេះ
ដោយ​សារ​លំដាប់លំដោយ​នៃ​ការ​ដេរីវេ​​គ្មាន​ភាព​​សំខាន់ នោះ  ។ លក្ខណៈ​នេះ​ហៅ​ថា ស៊ីមេទ្រី​ធំ នៃ​តង់ស៊័រ stiffness tensor ។ ស៊ីមេទ្រី​ធំ និង ស៊ីមេទ្រី​តូច បង្ហាញ​ថា ម៉ាទ្រីស stiffness មាន​កុំប៉ូសង់​ដាច់​គ្នា​ ចំនួន​តែ​ ២១ តែ​ប៉ុណ្ណោះ។
ទម្រង់​ម៉ាទ្រីស នៃ​តង់ស៊័រ Stiffness
ជាទូទៅ គេតែង​​តែ​សរសេរ​ទម្រង់​អានីសូត្រូប​នៃ​ច្បាប់​ហ៊ូក ក្រោម​ទម្រង់​ម៉ាទ្រីស ដែល​គេ​ហៅ​ថា ទម្រង់ Voigt ។ ដើម្បី​សរសេរ​ជា​ទម្រង់​ម៉ាទ្រីស  គេទាញ​យក​ប្រយោជន៍ពី​ភាព​ស៊ីមេទ្រី​របស់​តង់ស៊័រ​កុងត្រាំង និង ដេហ្វរម៉ាស្យុង ហើយ​សរសេរ​ពួក​វា​ជា​វ៉ិចទ័រ​មាន​ ៦ កុំប៉ូសង់​ ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​តម្រុយ​កែង ជា
ដូច្នេះ តង់ស៊័រ​ stiffness (\mathsf{c}) អាច​សរសេរ​ជា
និង​ច្បាប់ហ៊ូក សរសេរ​ជា
ឬ
ស្រដៀង​គ្នា​ដែរ តង់ស៊័រ compliance (\mathsf{s}) អាច​សរសេរ​ជា
ឯកសារ​យោង​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេកានិច
ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា
កម្ពុជាគឺជាប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃទី្វបអាស៊ី ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងឈូងសមុទ្រប្រទេសថៃ ហើយនៅចំពាក់កណា្ដលរវាងប្រទេសវៀតណាម ថៃ និងប្រទេសឡាវ។ មានភូមិសាស្រ្ដស្របគ្នាប្រមាណ 11°N 104°E ហើយមានផ្ទៃដី 2222,572 km ក្នុងចំនោមផ្ទៃដីទាំងនោះនៅ ព្រំដែនវៀតណាម (1,2282222 km) ព្រំដែនថៃ(8034 km) រូបភាពតូច|ផែនទីភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា ប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងចំនួន ១៨១ ០៣៥គីឡូម៉ែតការេនៅភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រចិន។ វាស្ថិតនៅតំបន់ត្រូពិច ហើយវាឆៀងខាងត្បូងចំនួន១០ដឺក្រេ នៅតំបន់អេក្វាទ័រ។ ព្រមទាំងមានផ្ទៃដីធំ ហើយប្រទេសនេះហ៊ុំព័ទ្ធនៅទិសខាងលិចដោយប្រទេសថៃ នឹងប្រទេសឡាវ និងនៅទិសខាងកើតឆៀងខាងត្បូងដោយប្រទេសវៀតណាម ហើយនៅទិសខាលិចភ្ជាប់ដោយឈូងសមុត្រថៃ ហើយនិងប្រទេសថៃ។ តំបន់ភាគច្រើននៃប្រទេសនេះមានទំហំធំធេងណាស់ ហើយនៅចំកណា្ដលនៃប្រទេសនេះមាន ទន្លេសាប់និងទន្លេមេគង្គ នៅភូមិភាគខាងជើង និងខាងត្បូងជាទន្លេទី១២ដែលជាទន្លេធំជាងគេនៅក្នុងពិភពលោក។ ចំនែកអាកាសធាតុគឺមានខ្យល់មូសុង ជាក់ស្ដែងវាមានទទឹក ហើយនៅរដូវប្រាំង រដូវទាំងពីរគឺមានរយៈពេលប្រវែងគ្នា។ ក្នុងអាកាសធាតុទាំងពីរនេះមាសំណើមខ្ពស់ទូទៅពេញមួយឆ្នាំ។ព្រៃឈើអាចគ្របដណ្ដប់បាន២ទៅ៣ប្រទេស ប៉ុន្ដែវាធ្វើអោយខូចខាតបន្ដិចបន្ដួច ក្នុងចំនោមតំបន់ដែលបានដុត (របៀបដែគេហៅនេះគឺ ការអាយ រិះរក អំពីកសិកម្ម) ហើយដោយសារទេ ហើយត្រូវនិស្សយាយថា. ប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់នៅក្នុងការស្វែងរកដំបន់ភូមិសាស្រ្ដ។ ភូមិភាគដែលធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសនេះគឺមានចំនួន ៧៥ភាគរយ។ មានចាប់ផ្ដើមពីទន្លេសាប រួមនិងទន្លេមេគង្គដែលជាដីទំនាប ។ នៅទិសខាងត្បូងឆៀងខាងកើតនេះមានអាងទឹកដ៏ធំគឺជាអាងទឹកទី៤ ឈ្មោះថាមេគង្គ ហើយវាបែរទៅប្រទេសវៀតណាម ខាងជើងជាសមុទ្រចិន។ អាងទឹកនេះ មានរាងត្រីកោណ កំណកទឹក ថែមទាំងមានជួរភ្នំនៅទិសខាងត្បូងឆៀងខាងលិច ដោយជាប់ដោយជួរភ្នំក្រវាញ និងជួរភ្នំ សត្វដំរី និងនៅទិសខាងជើងហ៊ុំព័ទ្ធទៅដោយភ្នំដាងរីក ។ នៅទិសខាងជើងឆៀងខាងកើតជាតំបន់ដែលមានដីខ្ពស់ៗ ដីទួល ហើយទិសខាងកើតរួមបញ្ជូលទៅក្នុង ចំចំនុចកណ្ដាលដែលជាដំបន់មានដីខ្ពស់ ដីទួលនៃ វៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្លេសាបអាងទឹកមេគង្គគឺស្ថិតនៅភូមិភាគទំនាបដែលកើតឡើងច្រើនរាបច្បាស់ជាមួយកំពស់ដែលមិនមែន១០០ម៉ែត។ កំពស់បានកើនឡើង ដីបានក្លាយជារមូរចូលគ្នាជាច្រើន ហើយកាត់។ ភ្នំកាដាម៉ុម ក្នុងទិសខាងត្បូងឆៀងខាងលិច ជាធម្មតាភាគបូព៌ានៃប្រទេសក្នុងការចាត់ការទិសខាងជើងឆៀងខាងលិច និងទិសខាងត្បូងឆៀងខាង
ព្រះរាជាណាចក្រ​ភ្នំ ឬ នគរ​ភ្នំ (សតវត្សរ៍​ទី​១ ដល់​សតវត្សរ៍​ទី​៦ នៃ​គ.ស.)(https://www.rfa.org/khmer/news/history/History-Part-1-Geography-01212014231202.html)
១. ផែនទី​ភូមិសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា
ក្នុង​រយៈ​កាល​នៃ​សម័យ​រុងរឿង ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា បាន​លាត​សន្ធឹង​ពី​សមុទ្រ​ចិន ដល់​ទន្លេ​មេណាម។ កាល​ណោះ ដែន​ដី​កូសាំងស៊ីន ឬ​កម្ពុជា​ក្រោម រួម​និង​ខេត្ត​ទាំង​ឡាយ​នៅ​ភាគ​កណ្ដាល និង​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​ឡាវ ហើយ​ស្ទើរ​តែ​ទាំងអស់​នៃ​ដែន​ដី​នៃ​ប្រទេស​ថៃ សព្វថ្ងៃ​នេះ គឺ​ជា​អតីត​ដែន​ដី​របស់​ខ្មែរ​ទាំងអស់ ហើយ​ក្នុង​រយៈ​កាល​ដ៏​យូរ​លង់​មក​ហើយ​នោះ មាន​ពេល​ខ្លះ​ខ្មែរ​ក៏​បាន​កាន់​កាប់​ជ្រោយ​ម៉ាឡេស៊ី និង​ប្រទេស​ភូមា ផង​ដែរ។
តាំង​ពី​ច្រើន​សតវត្ស​មក​ហើយ ពិសេស​ពី​សតវត្ស​ទី​១៣ រហូត​ដល់​សតវត្ស​ទី​១៨ និង​ទី​១៩ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ ទឹក​ដី​ប្រទេស​កម្ពុជា កាន់​តែ​រួញ​តូច​ទៅៗ បន្តិច​ម្តងៗ ដោយសារ​សត្រូវ​ទាំង​ឆ្វេង​ទាំង​ស្តាំ គឺ​ថៃ និង​វៀតណាម ដែល​មាន​បំណង​យក​ទន្លេ​មេគង្គ​ជា​ព្រំដែន​រួម​របស់​គេ។
ស្ថិត​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​ប្រទេស​អាស៊ី​នៃ​ខ្យល់​រដូវ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ឬ​ស្រុក​ខ្មែរ ដែល​មាន​ផ្ទៃ​ក្រឡា​ប្រមាណ ១៨២.០០០​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ហើយ​មាន​ព្រំប្រទល់​ដែន​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​ថៃ ប្រទេស​ឡាវ ប្រទេស​វៀតណាម និង​ឈូង​សមុទ្រ​សៀម។
លក្ខណៈ​ភូមិសាស្ត្រ​របស់​ស្រុក​ខ្មែរ អាច​ចែក​ជា​ពីរ​តំបន់​ដាច់​ពី​គ្នា គឺ​តំបន់​ភ្នំ ខ្ពង់រាប ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង ភាគ​ឦសាន និង​ភាគ​និរតី​នៃ​ប្រទេស។ ចំណែក​ខាង​តំបន់​វាល​ទំនាប​វិញ គឺ​ស្ថិត​តាម​បាត​ខ្ទះ ភាគ​កណ្ដាល តំបន់​បឹងបួ វាល​ទំនាប​ទន្លេ​មេគង្គ និង​តំបន់​មាត់​សមុទ្រ។ មួយ​ភាគ​ធំ​នៃ​ផ្ទៃ​ប្រទេស ត្រូវ​គ្រប​ដណ្ដប់​ទៅ​ដោយ​សម្បត្តិ​ធម្មជាតិ ព្រៃ​ឈើ ហើយ​តំបន់​ដី​ខ្ពស់ គឺ​ខ្ពង់រាប​ហាក់​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ខ្សែ​ក្រវាត់​ធម្មជាតិ ដែល​ហ៊ុមព័ទ្ធ​វាល​ទំនាប​របស់​ប្រទេស​ខ្មែរ​ទាំង​មូល។
នៅ​ភាគ​និរតី​នៃ​ប្រទេស មាន​ភ្នំ​ធំ ហើយ​ខ្ពស់​ចោត ដូច​ជា​ជួរ​ភ្នំ​ក្រវាញ ជាដើម ដែល​លាត​សន្ធឹង​ដល់​មាត់​សមុទ្រ ហើយ​មាន​កម្ពស់​ពី ១.០០០​ម៉ែត្រ រហូត​ដល់ ១.៧៤៤​ម៉ែត្រ នៅ​ភ្នំ​សង្កុស។ នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង មាន​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក ដែល​ខណ្ឌ​ដែន​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​ជួរ​ភ្នំ​នេះ​ជាប់​ទៅ​នឹង​ភ្នំ​ដែក ដែល​ជា​ភ្នំ​សម្បូរ​ដោយ​រ៉ែ​លោហធាតុ ដែល​បុព្វបុរស​ដូនតា​ខ្មែរ​ធ្លាប់​ដឹក​យក​មក​ប្រើប្រាស់ ហើយ​ដឹក​ជញ្ជូន​តាម​ផ្លូវ​ទឹក គឺ​ស្ទឹង​មួយ​ដែល​អាច​ប្រើប្រាស់​បាន​រយៈពេល ៨​ខែ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ។ ស្ទឹង​នេះ​ហូរ​ចាក់​ចូល​មក​ក្នុង​បឹង​ទន្លេសាប ដោយ​ឆ្លង​តំបន់​ភ្នំ​គូលែន ជា​តំបន់​មួយ​ដែល​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​២ ធ្លាប់​បាន​រៀប​ចំ​កសាង​ជា​រាជធានី​មួយ​រយៈ នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​៩ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ​ផង។
នៅ​ភូមិ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស គឺ​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ក្រចេះ ខេត្ត​ស្ទឹងត្រែង ខេត្ត​រតនគិរី និង​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី ជា​តំបន់​ដែល​សម្បូរ​ដោយ​ខ្ពង់រាប​ដែល​មាន​ធាតុ​កសិណ​សិលា ថ្ម​ក្រានីត និង​ថ្ម​បបុះ ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​មក​ពី​កម្អែល​ភ្នំ​ភ្លើង​ក្នុង​សម័យ​អតីត​កាល​ដ៏​យូរ ហើយ​កន្លែង​ខ្លះ​មាន​កម្ពស់​រហូត​ដល់ ១.០០០​ម៉ែត្រ ពិសេស គឺ​តំបន់​ដែល​មាន​ព្រំដែន​ប្រសព្វ​គ្នា​រវាង​ប្រទេស​ទាំង​បី គឺ​កម្ពុជា ឡាវ និង​វៀតណាម។ ហើយ​ទន្លេ​សំខាន់ៗ​បី​ដែល​ហូរ​ពី​ខ្ពង់រាប​ខាង​លើ​នេះ ឆ្ពោះ​ទៅ​ទិស​ខាង​លិច គឺ​ហូរ​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ទន្លេ​ទាំង​បី​នោះ គឺ​ទន្លេ​សេកុង សេសាន និង​ទន្លេ​ស្រែពក។
ភាគ​កណ្ដាល​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា​តំបន់​បាត​ខ្ទះ ដែល​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ដី​ល្បប់​មាន​ជីជាតិ ហើយ​និង​មាន​ភ្នំ​ខ្លះ​ដែរ តែ​ស្ថិត​នៅ​ដាច់ៗ​ពី​គ្នា គឺ​ជា​តំបន់​ដែល​ដី​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជីជាតិ​ជាង​គេ​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូ​ចិន នេះ។ នេះ​ជា​ហេតុ​ទាក់ទាញ​ប្រជាពលរដ្ឋ​អោយ​មក​រស់​នៅ​កុះករ​ក្នុង​តំបន់​នោះ ពិសេស គឺ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​រស់​រាន ហើយ​ទាញ​យក​ផល​ពី​មុខ​របរ​កសិកម្ម ទាញ​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​វាល​ទំនាប​មាន​ជីជាតិ ផល​ប្រយោជន៍​ពី បឹង ស្ទឹង ទន្លេ ទាំង​ឡាយ​នៃ​ភូមិ​ភាគ​នោះ។
បឹង​ទន្លេសាប គឺ​ជា​បឹង​មួយ​ដែល​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ នៅ​រដូវ​វស្សា បឹង​នេះ​មាន​បណ្តោយ​រហូត​ដល់​ទៅ ១៦០​គីឡូម៉ែត្រ និង​ទទឹង ៣៦​គីឡូម៉ែត្រ។ នៅ​រដូវ​ប្រាំង ខែ​មីនា-មេសា បឹង​នេះ​មាន​ក្រឡា​ផ្ទៃ​ប្រមាណ ៣.០០០​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា។ គេ​អាច​ចែក​បឹង​នេះ​ជា​ពីរ​ផ្នែក គឺ​បឹង​ធំ ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​លិច បឹង​តូច វាល​ភក់ តំបន់​ក​ដប ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត។ នៅ​ពេល​ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ​ឡើង​ខ្ពស់ ទឹក​បឹង​ទន្លេសាប​នេះ មាន​ជម្រៅ​រហូត​ដល់​ជាង ១០​ម៉ែត្រ ហើយ​បែក​វាល​លិច​គ្រប​ដណ្ដប់​លើ​ព្រៃ​មាត់​បឹង​ទាំងអស់​ដែល​នៅ​ជុំវិញ​បឹង​ទន្លេសាប​នោះ។
ទន្លេ​មេគង្គ​ដែល​មាន​ប្រភព​ចេញ​មក​ពី​តំបន់​ទីបេ ជា​ទន្លេ​ធំ​តែ​មួយ​គត់​ដែល​ហូរ​កាត់​ប្រទេស​កម្ពុជា ពី​ព្រំដែន​ខាង​ជើង​ទៅ​ព្រំដែន​ខាង​ត្បូង ត្រង់​ល្បាក់ខោន គឺ​ត្រង់​ព្រំប្រទល់​ដែន​រវាង​ប្រទេស​ឡាវ និង​កម្ពុជា ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ​ត្រូវ​ហូរ​មក​ជួប​នឹង​របាំង​ថ្ម​ខ្ពស់ ដូច​ជា​ទំនប់​ចោត​ត្រេង ដែល​ធ្វើ​អោយ​ទន្លេ​មេគង្គ​ត្រង់​ល្បាក់ខោន​នេះ ក្លាយ​ជា​អាង​ទឹក​ដ៏​ធំ​សម្បើម ដែល​មាន​ជម្រៅ​រហូត​ដល់​ជាង ២០​ម៉ែត្រ ហើយ​ហូរ​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​មក​ក្រោម ដែល​កប៉ាល់​មិន​អាច​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង​កាត់​ទី​នោះ​បាន​ឡើយ។
ក្រៅ​ពី​តួ​ទន្លេ​មេគង្គ ក៏​មាន​ដៃ​ទន្លេ​ជាច្រើន ខ្លះ​មាន​ទទឹង​រហូត​ទៅ​ដល់​ជាង ២​គីឡូម៉ែត្រ ហូរ​ប្រសព្វ​គ្នា​ចាក់​ទៅ​ត្រង់​ដែន​ដី​សណ្ដ​ទន្លេ​មេគង្គ ដែល​មាន​ទំហំ​ប្រមាណ ៦០០​គីឡូម៉ែត្រ ពិសេស គឺ​ត្រង់​ដែន​ដី​ដែល​បារាំង ហៅ​ថា កូសាំងស៊ីន ហើយ​ធ្វើ​អោយ​តំបន់​នេះ​ក្លាយ​ជា​តំបន់​មាន​ជីជាតិ​បំផុត​របស់​ជនជាតិ​ខ្មែរ។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ ដែន​ដី​កូសាំងស៊ីន គឺ​ដែន​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម ដ៏​មាន​ជីជាតិ​របស់​ខ្មែរ ក្លាយ​ទៅ​ជា​របស់​វៀតណាម ទៅ​ហើយ។ ចំណែក​វាល​ទំនាប​ទន្លេ​មេគង្គ​វិញ គឺ​ជា​តំបន់​ដែល​លាត​សន្ធឹង​ពី​ខេត្ត​ក្រចេះ រហូត​ទៅ​ដល់​មាត់​សមុទ្រ​ផ្នែក​ខាង​ត្បូង។ នៅ​ភ្នំពេញ ដែល​ជា​រាជធានី​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​តាំង​ពី​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​១៥ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ​នោះ ទន្លេ​មេគង្គ​ត្រូវ​បែក​ចេញ​ជា​ទន្លេ​បួន ដែល​គេ​និយម​ហៅ​ថា​ចតុមុខ។ នៅ​ត្រង់​ចតុមុខ​នេះ ទន្លេ​មេគង្គ​ត្រូវ​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ទន្លេសាប ដែល​បែក​ទៅ​ទិស​ខាង​ជើង​ទន្លេ​ធំ និង​ទន្លេ​បាសាក់ ដែល​ហូរ​ចាក់​ទៅ​ក្នុង​សមុទ្រ។
នៅ​រដូវ​ប្រាំង ខែ​ផល្គុណ ចែត្រ គឺ​ខែ​មីនា មេសា ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ​ត្រូវ​នឹង​ថ្កល់ ហើយ​ជោរ​នាច​ទៅ​តាម​ពេល​វេលា។ រហូត​ដល់​ខែ​វស្សា រដូវ​ភ្លៀង​ធ្លាក់ ចាប់​ផ្ដើម​ឡើង​នៅ​ខែ​កក្កដា ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ​ត្រូវ​ឡើង​ផ្ទៃ​ទន្លេ​មេគង្គ​ក៏​រីក​ធំ​ម្តង​បន្តិចៗ។ ឯ​ទន្លេ​ធំ និង​ទន្លេ​បាសាក់​វិញ ទឹក​ក៏​កាន់​តែ​បន្ថែម​ល្បឿន​ឡើង​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ ហូរ​ត្របាញ់​ចាក់​ទៅ​ក្នុង​សមុទ្រ។ ចំណែក​ខាង​បឹង​ទន្លេសាប​វិញ ពេល​នោះ​បាន​ក្លាយ​ជា​អាង​ស្តុក​ទឹក​យ៉ាង​ធំ រហូត​លិច​អស់​តំបន់​ទាំង​ឡាយ​ដែល​នៅ​ជុំវិញ​ទី​នោះ អស់​រយៈពេល ៥​ខែ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ គឺ​មាន​រយៈ​កាល​ស្មើ​នឹង​ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ​ឡើង​ដូច្នោះ​ដែរ។
នៅ​រដូវ​សម្រក ពិសេស គឺ​ពេល​ដែល​ទឹក​ទន្លេសាប​ចាប់​ផ្ដើម​ហូរ​វិល​ត្រឡប់​ចេញ​មក​វិញ ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​គ្រប់​ទិសទី រួម​ទាំង​ជនជាតិ​ខ្មែរ​នៅ​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ផង តែង​តែ​ប្រារឰ​ធ្វើ​ពិធី​បុណ្យ​ប្រពៃណី​មួយ គឺ​បុណ្យ​អុំទូក អក​អំបុក សំពះ​ព្រះខែ ដើម្បី​សាទរ​បាតុភូត​ធម្មជាតិ​ដ៏​កម្រ​មាន​នៅ​លើ​ពិភពលោក​យើង​នេះ៕ ប្រទេសកម្ពុជា [[ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ក្រុម:ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា]បើសិនជាទួនសុច បានធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃ/ប្រទេសកម្ពុជា ខ្ញុំនិង យកទឹកដីដែលបាត់បង់មកវិញបានទាំងស្រុង ១០០% ]
ឃុំស៊ុង
ឃុំស៊ុងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង។ ឃុំនេះមាន៦ភូមិ៖
ឃុំវត្តតាមិម
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៦ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកសង្កែ
Indefinite article
ការន្តមិនច្បាស់លាស់ (ភាសាអង់គ្លេស: The indefinite article) មាន ពីរប្រភេទ គឺ a និង an។
ឃុំបឹងខ្យាង
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល។
រដ្ឋបាល
នេះមាន ៦ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង
អភិញ្ញា៦
ភិក្ខុឃឹម សាលីម
ដំណេក
បុរាណភាសិតប្រដៅថា៖ «ដំណេកដេកជាខ្នាត ឲ្យសម្អាតសម្អាងជា ទើបទេព្តារក្សា ចម្រើនសុខស្រីសួស្ដី» ។
ពាក្យលោកទូន្មានយើងរាល់គ្នាឲ្យរៀបចំដំណេកឲ្យមានខ្នាត គឺឲ្យមានទីកន្លែងដេកបិទបាំងឲ្យជាបន្ទប់ ដាច់ដោយឡែកអំពីកន្លែងទទួលភ្ញៀវ និងកន្លែងអាស្រ័យបាយទឹក ។ បើរៀបចំផ្ទះសំបែងឲ្យច្រលំកន្លែងដំណេក និងកន្លែងទទួលភ្ញៀវ ឬ កន្លែងអាស្រ័យបាយ នោះមិនរាប់ជាខ្នាតនោះទេ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
វេយ្យាករណ៍អង់គ្លេស
ការប្រើប្រាស់
គេប្រើ វេយ្យាករណ៍អង់គ្លេស សំរាប់៖
ថ្នាក់ពាក្យ
ថ្នាកដំបូង
នាម
មនោរា នាម ជាពាក្យសំដីដែលសំដែងពីមនុស្ស សត្វ វត្ថុ រុក្ខជាតិ។ e.g. Man, Plant, Cat, Phnom Penh.
កន្សោមនាម
កន្សោមនាម អាចជា៖
វចនៈនាម
វចនៈនាម (Number of nouns) សំដៅលើ ឯកវចនៈ ឬ ពហុវចនៈនាម។ ទំរង់របស់ពហុវចនៈនាម៖
គុណនាម
គុណនាម ជាពាក្យបញ្ជាក់ន័យអោយនាម។ e.g. Blue, Angry
កន្សោមគុណនាម
កន្សោមគុណនាម អាចជា៖
គុណកិរិយា
គឺ​ជា​ថ្នាក់​ពាក្យ​វេយ្យករណ៏​មួយ​ប្រភេទ​ ដែល​មាន​មុខងារ​បញ្ចាក់​ន័យ​អោយ​ នាម​ គុណនាម​ និង​សប្បី​តែ​ពពួក​គុណ​កិរិយា​ដូច​គ្នា​ផង​ដែរ​។ គុណកិរិយា ជាពាក្យបញ្ជាក់ន័យអោយកិរិយា។ e.g. Fast, slow
ឃ្លាគុណកិរិយា
ឃ្លាកិរិយាសព្ទវិសេស អាចជា៖
កិរិយាសព្ទ
កិរិយាសព្ទ ជាពាក្យដែលសំដែងពី អំពើ ឬ សភាព។​ e.g. Go, love
ឃ្លាកិរិយាសព្ទ
ឃ្លាកិរិយាសព្ទ អាចជា៖
ធ្នាក់
សូមមើល អាយតនិបាត
សព្វនាម
សូមមើល សព្វនាម
Determiner
Determiner ជាពាក្យនាំមុខនាម។​ e.g. A, my Determiner អាចជា៖
Article
មានពីរប្រភេទ៖
Possessive Adjective
Possessive Adjectives មាន៖​ My, his, her, its, your, our, their
Demonstrative Adjective
Demonstrative Adjective មាន៖ This, that, these, those
Quantifier
សូមមើល Quantifier
ឈ្នាប់
សូមមើល Conjuntion
ឧទានសព្ទ
សូមមើល Interjection
កាល​
គ្រប់ភាសាទាំងអស់ ជាទូទៅមាន ៣​ កាល៖ បច្ចុប្បន្នកាល, អតីតកាល, អនាគតកាល
Present Tense
សូមមើល បច្ចុប្បន្នកាល
Past Tense
សូមមើល អតីតកាល
Future Tense
សូមមើល អនាគតកាល
Simple Aspect
សំរាប់សកម្មភាពដែលកើតឡើងធម្មតា។ អាចជា ទំលាប់ ដូចជា She went to church on Sundays (Past Simple) មានន័យថា កាលពីមុន ខ្ញុំទៅព្រះវិហាររៀងរាល់ថ្ងៃអាទិត្យ វាជាទំលាប់ខ្ញុំកាលពីមុន សូមមើល Simple Aspect
Continuous Aspect
ជាសកម្មភាពបន្តរ ក្នុងខណៈមួយ។ e.g. I will be talking with her when you are with me. (Future continuous)។ ជួនកាលគេហៅថា Progressive Aspect។ ទំរង់ជាទូទៅគឺ be + present participle (សូមមើល continuous Aspect)
Perfect Aspect
ជាសកម្មភាពដែលកើតមុន សកម្មភាពមួយទៀត។ ទំរង់ជាទូទៅគឺ have + past participle។ ​e.g. I had bought these flowers before I came here. សូមមើល Perfect Aspect
អនុប្រយោគ
ជា អនុប្រយោគ (Clause) ឬ ប្រយោគ (Sentence) ពេញលក្ខណៈ លុះត្រាតែមាន ប្រធាន និង កិរិយាសព្ទ។ ធាតុផ្សេងៗ របស់ប្រយោគគឺ៖
លក្ខខណ្ឌ
ទំរង់លក្ខខណ្ឌ ជាទូទៅគឺ៖ S + V ... if + S + will** + b.infinitive
Second Conditiona
សូមមើល Second Conditional
Third Conditional
សូមមើល Third Conditional
(សូមមើល Zero Conditional ផង)
កថា
សូមមើល កថាមិនផ្ទាល់
មើលផងដែរ
អក្សរសាស្ត្រអង់គ្លេស
ធាតុ១៨
ធម៌ដែលទ្រទ្រង់នូវសភាវៈរបស់ខ្លួនឯង ដោយមានហេតុបច្ច័យតាក់តែងឡើង ប្រព្រឹត្តទៅតាមធម្មនិយាម គឺធម្មតាតាមទំនើងខ្លួនឯងមិនមានអ្នកបណ្តាលឲ្យកើត និងមានរូបលក្ខណៈ កិច្ច អាការៈដោយខ្លួនមិនទូទៅដល់ធម៌ដ៏ទៃ មាន ១៨ យ៉ាងគឺ ៖
ឃុំមានជ័យ (ស្រុកសំឡូត)
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៦ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកសំឡូត
ឥន្រ្ទិយ៍២២
ភិក្ខុឃឹម សាលីម
សូរព្យញ្ជនៈ
សូរព្យញ្ជនៈ (ភាសាអង់គ្លេស: Consonant Sound) ជាសូរសំលេងដែលបន្លឺតាមទីតាំងផ្សេងៗ ដូចជា ក, ប្រទល់ធ្មេញ ជាដើម។ ក្នុងភាសាខ្មែរ ព្យញ្ជនៈ ទាញសូរស្រៈតាមខ្លួន ជាពួក អ ឬ អ៊។ ក្នុងភាសាអង់គ្លេស គ្មានលក្ខណៈបែបនេះទេ។
សូរព្យញ្ជនៈអង់គ្លេស
ខាងក្រោមជា IPA ព្យញ្ជនៈរបស់ភាសាអង់គ្លេស៖
ប្រាសាទវត្តអធ្វា
ប្រវត្តិ
ប្រាសាទវត្តអធ្វាជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណរមណីយដ្ឋានអង្គរ បានកសាងឡើងនៅសម័យកាល ប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រាសាទអង្គរវត្តដែរ ( ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១២ ) ប្រហែលនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសុរិយវរ្ម័នទីពីរ ( ១១១៣-១១៥០ ) ។ ដំបូងឡើយ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងសម្រាប់ ឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញសាសនា ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត តាមភស្ថុតាងសិលាចារឹកដែលបានចារនៅតាមជើងសសរជាច្រើន បានបង្ហាញថា ប្រាសាទវត្តអធ្វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងមុខងារព្រះពុទ្ធសាសនាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ហើយភាគច្រើន នៃសិលាចារឹកទាំងនោះបានចារក្នុងកំលុង សតវត្សរ៍ទី១២នេះ ។ប្រាសាទវត្តអធ្វាកសាងឡើងអំពីថ្មភក់បែរមុខទៅទិសខាងលិចដូចប្រាសាទអង្គរវត្តដែរ បើពិនិត្យទៅលើប្លង់ ស្ថាបត្យកម្មទូទៅប្រាសាទនេះមានរាងការ៉េមានច្រកចូលគ្រប់ទ្វារនៃទិសទាំងបួន ហើយច្រកទ្វារទិសខាងកើត ខាងត្បូង និងខាងជើង មានបន្ថែមដំបូលលយចេញខាងមុខ ។ ដំបូលលយចេញ ខាងមុខនីមួយៗមានទ្វារចូលបីទ្វារទីមួយនៅចំអ័ក្ស និង ទ្វារពីរទៀតនៅអម សងខាងអ័ក្ស ។ ចំណែកដំបូលលយខាងមុខនៅខាងលិចភ្ជាប់នឹងសំណង់មាន រាងទ្រវែងមួយ ដែលជាច្រកចេញចូលយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ចូលទៅកាន់តួប៉មកណ្តាល ។ នៅជុំវិញតួប៉មកណ្តាលនៃប្រាសាទមាន ប្រាសាទបន្ទាប់បន្សំចំនួនបួនដែលបែរមុខទៅទិសខាង លិចទាំងអស់ដូចតួប៉មកណ្តាលដែរ ។ ប្រាសាទទាំងនោះ ជាប្រភេទសំណង់ទោលដាច់ដោយឡែកពីគ្នា រាង ជាចតុកោណកែងមានទ្វារបញ្ឆោតនៅទិសខាងកើត និង ខាងលិច និងមានបង្អួចអមនៅសងខាង ។ មានសំណង់ពីរទៀតស្ថិតនៅទិសខាងលិចធ្វើអំពីថ្មភក់ និង សំណង់ ពីរទៀតផ្នែកខាង ក្រោយ ភាគខាងកើត សង់អំពីថ្មភក់ លាយថ្មបាយក្រៀម ស្ថិតនៅលើខឿនដ៏ខ្ពស់ ដែលខឿន នោះធ្វើអំពីថ្មភក់ ។ បើពិនិត្យតាមសភាពជាក់ស្តែងមួយភ្លែតនោះឃើញថា ប្រាសាទវត្តអធ្វា ពុំសូវទទួលរងនូវ ការខូចខាតប៉ុន្មានឡើយ ប៉ុន្តែបើមើលខាងលិចតួប៉មកណ្តាល យើងសង្កេតឃើញមានការខូចខាតផ្នែកទ្វារ ចូលដែលមានដំបូលលយខាងមុខ គឺទិសខាងកើត និង ទិសខាងជើង មានសភាពពុកផុយប្រេះស្រាំតូចៗពីលើរហូតដល់ក្រោម ។ ចំណែកអគារទាំងបួន ដែលស្ថិតនៅជុំវិញតួប៉មកណ្តាលមានលក្ខណៈទ្រុឌទ្រោម ពិសេសតួ ប៉មពីរនៅផ្នែកខាងកើតដែលសង់អំពីថ្មបាយក្រៀមលាយថ្មភក់មានសភាពប្រេះតួប៉មទាំងមូល ដោយគ្រោង ដំបូលបានបាក់ធ្លាក់ថ្មអស់នៅតែផ្នែកហោជាងដែល ស្ទើរតែរលំ ។ ឯតួប៉មពីរទៀត ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលិចដែលសង់អំពីថ្មភក់ក៏មានការខូចខាតដែរ គឺថ្មបានបាក់ធ្លាក់ផ្នែក ខាងមុខ និង ប្រេះរហែកតាមគន្លាក់ថ្មពីលើ រហូតដល់ក្រោមទាំងពីរតួប៉មចំណែកឯថ្មក៏មានភាព ពុកផុយផ្នែកខាងក្រៅ ។
ឯកសារយោង
វត្តអធ្វា
ត្រយ៉ងចង្កំកស
ត្រយ៉ងចង្កំកស  (White-shouldered Ibis, ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ Pseudibis davisoni) គឺជាសត្វបក្សីទឹកមួយប្រភេទក្នុងអំបូរត្រយ៉ង Threskiornithidae ។ សត្វបក្សីទឹកនេះ គេតែងប្រទះឃើញនៅទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជាភាគខាងជើង ប្រទេសវៀតណាមភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវភាគខាងត្បូងបង្អស់ និងតំបន់ East Kalimantan ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
ត្រយ៉ងចង្កំកស ភាគច្រើនត្រូវបានគេប្រទះឃើញនៅតាម lakes, pools, marshes and slow-flowing rivers in open lowland forest. It also inhabits sparsely wooded, dry or wet grasslands and wide rivers with sand and gravel bars.
Adults are typically 75–85 cm long, dark plumaged, with a distinctive pale collar which at close range appears bluish. The bald head is black, the legs are red, and it has a whitish patch on the inner forewing, which gives the bird its name.
Due to small population size and ongoing habitat loss through logging of lowland forests and drainage of wetlands for agriculture, the White-shouldered Ibis is evaluated as Critically Endangered on the IUCN Red List of Threatened Species. The current world population was estimated to be less than 250, possibly as low as 49, although a 2009 survey of the species has counted 310 individuals. In 2010 a record 429 was found in Cambodia, of which more than 170 birds in Lomphat Wildlife Sanctuary. This site is now the second most important place in the world for this species. With a known population of over 200ex western Siem Pang IBA is the first.
The binomial commemorates William Ruxton Davison.
នៅកម្ពុជា
នៅប្រទេសកម្ពុជា សត្វត្រយ៉ង​ចង្កំក​ស ភាគច្រើនតាំងទីទ្រនំនៅទីតាំង​សំខាន់ៗ​ ចំនួនប្រមាណ ៥៩ នៅក្នុងតំបន់ផ្សេងៗគ្នា រួម​មាន​ដែន​ជម្រក​សត្វ​ព្រៃ​គូលែនព្រំទេព នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ ព្រៃ​ការពារ​ខេត្ត​មណ្ឌល​គិរី និង​តំបន់​ព្រៃលិច​ទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ​ក្នុង​ខេត្ត​ក្រចេះ និង​ស្ទឹងត្រែង។
យោងតាមការសិក្សាថ្មីមួយដែលចេញផ្សាយដោយក្រុមអង្គការអភិរក្សសត្វព្រៃនិង​ធនធាន​ធម្មជាតិ គេបានប៉ាន់ស្មានថា សត្វ​​ត្រយ៉ង​ចង្កំក​ស មានចំនួន ប្រមាណ ៩៧៣ ក្បាល រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។
ក្រុមអង្គការដែលបានចូលរួមក្នុងកិច្ចការអភិរក្សសត្វត្រយ៉ងចង្កំកសនេះ រួមមានអង្គការ​ជីវិត​សត្វ​ស្លាប​អន្តរជាតិ​ (BirdLife International) រដ្ឋបាល​ព្រៃឈើ អគ្គនាយក​ដ្ឋាន​រដ្ឋបាល​អភិរក្ស និង​ការពារ​ធម្មជាតិ អង្គការ​ធនធាន​មនុស្ស​និង​អភិរក្ស​ (PRCF) អង្គការ​សង្គម​អភិរក្ស​សត្វ​ព្រៃ (WCS) មជ្ឈមណ្ឌល​សំ​វាសនា (SVC) និង​អង្គការ​មូល​និធិ​ពិភព​លោក​សម្រាប់​ធម្មជាតិ (WWF)
ឃុំសំឡូត
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៦ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកសំឡូត សំឡូត
ឃុំជើងកើប
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល។
រដ្ឋបាល
នេះមាន ៦ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង
អង្គុយ
អង្គុយមានច្រើនជាន់ ច្រើនថ្នាក់ ។ បើរៀបតាមបែបយ៉ាងនោះមានតែពីរយ៉ាងគឺអង្គុយរាប់ និងអង្គុយកៅអី ។ បែបទាំងពីរយ៉ាងនេះត្រូវចាត់តាមជាន់ តាមថ្នាក់ជាដរាប មិនត្រូវឲ្យភ្លាត់បាន ហើយឲ្យសមតាមពេលតាមពិធីនោះផង ។ អ្នករៀបកន្លែងជាបច្ច័យនឹងអ្នកអង្គុយ ។ ហេតុដូចម្ដេច?
ថាអ្នករៀបកន្លែងត្រូវចេះរៀប ឯអ្នកអង្គុយត្រូវស្ដាប់អ្នកជូនកន្លែងគឺជាភ្ញៀវត្រូវទទួលកន្លែងដែលគេអញ្ជើញឲ្យអង្គុយ បើភ្ញៀវចេះតែជជែកប្រកែកមិនព្រមទទួលតាមគេអញ្ជើញឲ្យអង្គុយ នោះរបៀបដែលអ្នកចាត់ការប្រុងប្រៀបទុករមែងតែនឹងខូចអស់ ម្លោះហើយពិធីដែលធ្វើនេះក៏ពុំបានរៀបរយល្អ ។
មួយសោតឯអ្នករៀបកន្លែងរៀបភ្ញៀវទៀត ត្រូវដឹងឋានៈនៃភ្ញៀវ តែលើកគេពេក ឬដាក់គេពេក គេកើតទោមស្ស គេពុំអាចទទួលកន្លែងនោះបាន ៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
ប្រវត្ដិភូមិ ភិ
ភូមិភិ
ភូមិភិ គឺមានដើមកំណើតមកពីព្រុំដែននៃប្រទេសវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១១៩១ដោយប្រជាជនភូមិពិបាករកស៊ីវៀតណាមយកទឹកដីអស់ក៏មករកទឹកដីសម្រាប់ប្រកបមុខរបរជាប់ទន្លេសេសាន ហើយមានអូរតូចមួយដែលភាសាចារ៉ាយហៅអូរភិ ព្រោះវាមានជាតិល្វេង។ កាលពីមុនប្រជាពលរដ្ឋក្នុងភូមិរស់នៅវៀតណាមដែលនៅជិតទឹកអ៊ូដែលមានឈ្មោះថាអ៊ូ ភិ ក្រោយមកបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយសារជីដូនជីតាពីដើមពួកគាត់មករកស៊ីតាមម៉ាតទន្លេដោយឃើញថាភាពងាយស្រួលក្នុងការរកស៊ីចឹញ្ចិមជីវិតពួកគាត់ក៏បានផ្លាស់ទីលំនៅដ្ឋានមករស់នៅតាមម៉ាត់ទន្លេរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ទីលំនៅអ្នកភូមិត្រូវការដីធ្វើចំការប៉ុន្ដែដីនៅជុំវិញភូមិនោះសុទ្ធតែជាដីព្រៃសត្វខ្លារស់នៅ ដោយលេកសត្វខ្លាមិនអនុញ្ញាតិ អោយអ្នកភូមិរស់នៅធ្វើចំការនោះទេ ហើយអ្នកភូមិបានសុំសត្វខ្លាទៅរស់នៅ ទីកន្លែងនោះ។ ដោយហេតុនេះហើយខ្លាបានដាក់លក្ខណ្ឌ៏ជាមួយអ្នកភូមិ។ បើអ្នកឯងចងបានដីនោះ ត្រូវមានការដោះដូរកូនក្រមុំជាមួយហ្នឹងខ្ញុំ ប៉ុន្តែលុះត្រាតែកូនក្រមុំនោះជាកូនក្រមុំមេកន្រ្ទីញភូមិ។ ហើយនៅពេលនោះមេកន្រ្ទីញក៏ដាច់ចិត្ដឲ្យកូនក្រមុំទៅសត្វខ្លា ហើយអ្នកភូមិក៏បានយល់ព្រមតាមសម្ដីរបស់ខ្លា ដែលចង់បានកូនស្រីនោះ ដូច្នេះហើយទើបអ្នកភូមិអាចប្រើប្រាស់តំបន់ដីព្រៃនេះជាកន្លែងដែលរស់នៅបានសុខសាន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
អំពីការរស់នៅកាលពីសម័យមុន
បើតាមប្រពៃណីជនជតិកាលពីសម័យមុនស្ថានភាពរស់នៅយ៉ាងដូចម៉្តេចដែរ? ស្ថានភាពក្នុងការរស់នៅតាមបែបប្រពៃណីកាលពីមុន មុននឹងផ្លាស់ទីកន្លែងណាមួយពួកគាត់សង្កេតទៅតំបន់និងធ្វើពិធីសែនដើម្បីសួរម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដីអាចផ្ដល់ភាពសុខសាន្ដដល់អ្នកភូមិដែរទេ? អាចដឹងតាមរយៈការពន្យល់សព្វដល់ចាស់ទុំដែលទៅធ្វើពិធីបន់ស្រន់សុំម្ចាស់ទឹក ម្ចាស់ដី ម្ចាស់ព្រៃភ្នំក្នុងនោះដែរបើសិនជាម្ចាស់ទឹក ម្ចាស់ដី ពន្យល់សព្វមិនអនុញ្ញាតិ ចាស់ទុំ មិនអាចនាំអ្នកភូមិទៅរស់នៅតំបន់នោះបានទេ។ប្រសិនបើចាស់ទុំ នៅតែប្រឆាំង ឫ ប្រព្រឹត្តិអ្នកភូមិមិនមានភាពសុខសាន្ដបានទេ។ប្រសិនមានការអនុញ្ញាតិអ្នកភូមិអាចទៅរស់បានដោយសុខសប្បាយ។ក្នុងការរស់នៅនោះអ្នកភូមិប្រកបមុខរបរកសិករសម្រាប់ជីវិតដោយធ្វើចំការ ហើយការស្លៀកពាក់បែបប្រពៃណីទាំងប្រុស ទាំងស្រីចេះសាមគ្គីភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។ សំភារៈប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ មាន កាផា កាំបិត ឃ្លោក ដឹង …។
អំពីការគ្រប់គ្រង
រូបភាពតូច|ស្តាំ|រចនាសម័្ពន្ធជនជាតិសហគមន៍ចារ៉ាយ
រចនាសម្ព័ន្ធជនជសតិចារ៉ាយ
ជាក់ស្ដែងមានគ្រួសារ រូបភាពតូច|ស្ដាំ|ផ្ទះជនជាតិចារ៉ាយមានប្រវែង៤៥ម៉ែត្រ នៅភូមិ ភិ ត្រកូល ក្លាន នៅផ្ទះជាមួយគ្នាដែលមានបន្ទក់១៧គ្រួសារ។
ឧទាហរណ៏ៈ មានបុរសម្នាក់បានលូចក្របីមួយដែលនៅក្នុងភូមិ បើគេចាប់បាននោះអ្នកដែលប្រព្រឹត្តិត្រូវមានការសងសំណងម្ចាស់ក្របីវិញ ប៉ុន្ដែក្នុងករណីដែលអ្នកប្រព្រឹត្តគ្មានលុយសងទេនោះចាស់ទុំភូមិនិងសងសំណងជំនួសបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តហើយយកអ្នកដែលលួចទៅនូវជាចាស់ទុំភូមិដើម្បីយកទៅអប់រំមានការដោះស្រាយច្បាស់លាស់គ្មានលំអៀងទៅលើបុគ្គលណាម្នាក់នោះឡើយ។
អំពីការគោរពនិង ជំនឿ
រូបភាពតូច|ស្ដាំ|សាលារោងសម្រាប់មានកម្មវិធី
ប្រវត្ដសាស្រ្ដសាលាអនុវិទ្យាល័យឧដ្ដមមានជ័យ
ទីតាំង
សាលាអនុវិទ្យាល័យឧដ្ដមមានជ័តនេះស្ថិតនៅភូមិអង្គរជ័យទី១ ឃុំដំណាក់កន្ទួតខាងត្បូង ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្ដកំពតសាលានេះមានចម្ងាយ៨គីឡូម៉ែត្រពីស្រុកកំបងត្រាច សាលាមានលម្អរទៅដាយសូនច្បារ អមសងខាងផ្លូវ នឹងនូវពីខាងមុខសាលាមានលម្អទៅដោយសួនច្បារ និងដើមឈើជាច្រើន ហើយសាលាក៏មានកន្លែងលេងកីឡាដូចជា កីឡាបាល់បោះ បាល់ទាត់ នឹងបាលទះ។
ប្រវត្ដិនៃការកកើតសាលា
សាលាអ
រនាតធុង
តាមទម្លាប់ធម្មតាគេអាចហៅឈ្មោះបានពីរយាងគឺរនាតធុងក៏បាន ឬរនាតធំក៏បាន។ រនាតធុងមានមុខងារសំខាន់នៅក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ និងនៅក្នុងវង់ភ្លេងមហោរី ប៉ុន្តែរនាតធុងណា ដែលគេយកប្រើប្រាស់ក្នុងវង់ភ្លេងមហោរី រនាតធុងនោះត្រូវមានផ្លែសំនៀងខ្ពស់ជាងរនាតធុង ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ។ តាមទស្សនៈតន្ត្រីករបុរាណបានឱ្យនិមិត្តរូបទៅលើរនាតធុងដូចរនាតឯកដែរ ព្រោះរនាតឯកតំណាងឱ្យនាគញី រីឯរនាតធុងតំណាងឱ្យនាគឈ្មោល ហើយនាគទាំងពីត្រូវតែនៅក្បែរគ្នាជានិច្ច ។
ប្រទេសកាន់ពុទ្ធសាសនា
ទំព័រ​នេះ​គួរតែ​ពិនិត្យ​ទិន្នន័យ​សារឡើងវិញ និង ប្រាប់ពី​ប្រភព​ដើម​នៃ​ទិន្នន័យ​ផង​។ ប្រភព​ផ្សេងគ្នា​ផ្ដល់​ទិន្នន័យ​ខុសគ្នា​។ ឧទាហរណ៍​៖ ប្រទេស​វៀតណាម តាម Wikipedia english : ផ្ដល់ទិន្នន័យ ៨៥% ចំណែក The World Factbook ៩,៣%
ភិក្ខុឃឹម សាលីម
ជេដ្ឋាជ័យ
ព្រះបាទជេដ្ឋាជ័យ (សំស្ក្រឹត:ជេ្យឞ្ឋាជយ) (គ.ស ៨២៩-៩១៦) រជ្ជកាល (គ.ស​ ៨៥៣-៩១៦) ព្រះរាជបុត្រ ​របស់​ព្រះ​ជ័យជេដ្ឋ​ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​កុមារ​ ​ត្រូវ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ ​ហើយ​ពិធី​អភិសេក​បាន​ប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​នៅ​ថ្ងៃ ​៩កើត ខែបុស្ស​ ​ឆ្នាំរកា​ ​ព.ស​ ១៣៩៧ ត្រូវជា​ គ.ស​៨៥៣​ ​ដោយ​មាន​ព្រះរាជ​បរម​នាម ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ ​បរម​ជេដ្ឋាជ័យ​រាជាធិបតី ​កាលនោះ​ព្រះ​អង្គ​ទើបតែ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​២៤​វស្សា។​ ​​ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​១៤​ (ក្នុង​បញ្ហា​ឈ្មោះ​​ដើម​កំណើត​សែស្រឡាយ​ ​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​កើត​ស្ដេច​ទាំង​អស់នេះ​ ​គេ​មានការ​ពិចារណា​យ៉ាងច្រើន​ក្នុង​ការ​រៀបចំ​កំណត់​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ ​ពីព្រោះ​ពង្សាវតារ​ ​និង​ឯកសារ​ផ្សេងៗ​ ​បាន​កត់ត្រា​ខុស​អំពី​គ្នា​ទាំងអស់​ ​មាន​ជា​អាទិ​ ​ដូច​ពង្សាវតារ​កោកកាក​ ​ក្នុងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង​ ​ខេត្ដកណ្ដាល​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​ស្រីជ័យជេដ្ឋ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​ព្រមទាំង​ព្រះធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ ​សុទ្ធតែ​ត្រូវជា​បងប្អូន​បង្កើត​ ​និង​ត្រូវជា​កូន​របស់​ព្រះបាទបទុមសុរិយវង្ស)។ ​ព្រះបាទ​ជេជ្ឋាជ័យ​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំជូត​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ​៨៧ ​វស្សា ដោយ​ជំងឺចាស់ជរា។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន ​៦៤ ​ឆ្នាំ។ ​
ព្រះរាជប្បវត្តិ
ក្នុង​ឆ្នាំច​ ​ចុល្លសករាជ​ ១៩២​ ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋ​ជាមួយនិង​ព្រះ​នាងភគវត្តី​ (ពង្សាវតា​របស់​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​មិន​បាន​បញ្ជាក់​អំពី​ឈ្មោះ​មហេសី​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ទេ) ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ជេដ្ឋាជ័យកុមារ​ព្រះ​នាង​ភគវត្ដី​ ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ក្នុងស្រុក​ស្អាង​ខេត្ដ​កណ្ដាល​ ​ត្រូវជា​ប្អូនបង្កើត​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យជេដ្ឋវិ។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​នាង​ភគវត្ដី​ដដែល​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត​ព្រះ​នាម​តារាវត្តី។​ ​ក្នុង​រាជ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ព្រឹត្ដិការណ៍​ដែល​គេ​អាច​កត់​សំគាល់​បាន​នោះ​ ​គឺ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​យ៉ាង​យូរ​បស់​ព្រះ​អង្គ​ដែល​ដើរ​មើល​ត្រួតត្រា​ទឹកដី​ ខណ្ឌ​សីមា​ ​អស់​ពេល​មួយ​ឆ្នាំ ​៥ ​ខែ​ ​កាលនោះ​ក្នុង​ឱកាស​ដែល​ព្រះ​អង្គ​គ្មាន​វត្ដ​មាននៅ​រាជធានី​មហានគរ​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ផ្ទុកផ្ដាក់​កិច្ចការ​នគរ​ឲ្យ​សម្ដេច​ចៅហ៊្វាទឡ្ហៈ ​(ជា​ រដ្ឋមន្ដ្រី​ទី​១) និង​នាម៉ឺន​ ៤​ នាក់​កាន់កាប់​ជំនួស​ ​ក្រៅពី​នេះ​ ​គេ​ពុំ​ឃើញ​មាន​ព្រឹត្ដិការណ៍​អ្វី​ជា​សំខាន់​គួរ​ឲ្យ​ចាប់អារម្មណ៍​ឡើយ។​
បុត្រ
ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ ​ស័ង្ខកុមារ​ ​ដែល​បាន​ប្រសូត​ឆ្នាំកុរ​ ​ច.ស ​២៦៥។ នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន។​ ​ចំណែក​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយនឹង​ប្អូនបង្កើត​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាមតារាវត្តី​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ថ្វាយ​ឋានៈ​ជា​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នេះ​ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ ​បទុមរាជា​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំរោង​ ​ហើយ​ជាមួយនិង​ព្រះ​ម្នាងមាលាវត្តី​បាន​ព្រះរាជ​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​នាម​សុភវត្តី​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ។​
អាយុ​បាន​ ២១​ឆ្នាំ​ ​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ​ ​ដោយ​តប់ប្រមល់​ ​មិន​អាច​រស់នៅ​ក្នុង​ព្រះ​បរមរាជវាំង​តទៅ​ទៀត​កើត​ ​ព្រះ​បទុមរាជា​សុំ​ឪពុក​ទៅ​សាង​ផ្នួស​បួស​ជា​សង្ឃ​នៅ​ឯ​ភ្នំ​គូលែន។​ ​រី​ព្រះ​នាង​សុភវត្ដី​កាល​បាន​អាយុ​១៦​ឆ្នាំ​ ​ថ្ងៃមួយ​បាន​សុំ​សេចក្ដី​អនុញ្ញាត​ពី​ព្រះ​បិតា​ ​ដើម្បី​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ក្រសាល​កំសាន្ដ​លេង​តាម​មាត់សមុទ្រ។​ ​នៅ​ពេល​ដែល​នាង​កំពុង​តែ​ដើរ​ប្រពាត​ព្រៃ​ ​ចៃដន្យ​អ្វី​ ​ស្រាប់តែ​មាន​ខ្យល់ព្យុះសង្ឃរា​បក់​បោក​ ​និង​ភ្លៀង​បង្អុរ​មក​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​ ​ចំនួន​បី​ថ្ងៃ​បី​យប់​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​នាង​វង្វេងផ្លូវ​ ​ក្នុង​ព្រៃ​ភ្នំ​រក​ទិស​ទី​ចេញ​មិន​រួច។​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ជា​ឪពុក​ ​និង​ម្ដាយ​បានឲ្យ​នាម៉ឺន​មន្ដ្រី​សេនា​ ​ប្រជាជន​នាំ​គ្នា​កាប់​ឆ្ការព្រៃ​ ​ដើរ​រុក​រាវរក​គ្រប់​ច្រកល្ហក​ ​រហូត​ដល់​សមុទ្រ​ ​តែ​នៅ​តែ​រក​មិនឃើញ។​ ​កន្លែង​ព្រៃ​ភ្នំ​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ​និង​ពល​ទាហាន​ដើរ​រក​ព្រះ​នាង​ សុភវត្តី​ ​បាន​ជាប់​ឈ្មោះ​ភ្នំ​ជ្រាវ​ ​រៀង​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​ ​បី​ខែ​កន្លង​មក​ ​ដោយ​រក​កូន​មិនឃើញ​ ​និង​ដោយ​ក្ដី​អស់សង្ឃឹម​ព្រះបាទ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​ក៏​ដាច់​ចិត្ដ​នាំមុខ​មន្ដ្រី​ពល​រេហ៍​ត្រលប់​ចូល​ព្រះរាជ​ធានី​វិញ។ ​
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវអស្ចារ្យ
ឃុំកំពង់ល្ពៅ
ឃុំកំពង់ល្ពៅស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង។ ឃុំនេះមាន៩ភូមិ៖
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរូបថត
រូបថតដែលគេបានបង្កើតដំបូងគេគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៨២៦ ដោយជនជាតិបារាំងឈ្មោះចូសេប​ នេសេបប៉រ នីហ្វ(Joseph Nicéphore Niépce) ។
ដើមកំនើតនៃពាក្យ​រូបថត
ពាក្យរូបថតគឺមកពីភាសាក្រិច ផូ(phōs)​ មានន័យថាពន្លឺ​ ក្រាហ្វិន(gráphein)មានន័យថា​គូស​។ ពាក្យនេះត្រូវ​បានបកប្រែដោយលោក​ចន ហើស្សែល(John Herschel)នៅឆ្នាំ​១៨៣៩។
បច្ចេកវិទ្យាដំបូង
រូបថតបានបង្កើតឡើងដោយសារការផ្សំរវៀងបច្ចេកវិទ្យាផ្សេងៗ។​រូបថតដំបូងគឺត្រូវបានបង្កើ់តឡើងដោយអ្នកទស្សនវិទូជនជាតិចិនឈ្មោះ​​មូ​ ទី(Mo Ti )​និង​អ្នកគណិតសាស្រ្តជនជាតិក្រិច​ឈ្មោះ​អារីស្តល(Aristle)​និង​អេឃ្លីត(Euclid)​បានបង្ហាញពី​កែវរបស់កាម៉ាសំរាប់ថត​​នៅស.វ​ទី៤និង​ទី៥នៃBCE។ ហើយនៅស.វ​ទី៦​​ អ្នកគណិតសាស្រ្តប្រទេសប៊ីសង់បានប្រើកាម៉ារ៉ា​អ​ប់ស្កូរ៉ា(camara obcura)​នៅក្នុងការពិសោធន៍របស់គាត់ អប​ អាល ហៃដាម (Ibn al-Haytham) (Alhazen)នៅឆ្នាំ៩៦៥ដល់ឆ្នាំ​​១០៤០​បានសិក្សាអំពីកាម៉ារ៉ា​ អប់ស្កូរ៉ានិង​កែវថត​របស់កាម៉ារ៉ា អាលប៊ឺតូស(Albertus Magnus)បានរកឃើញប្រាក់និង​នីត្រាតនៅឆ្នាំ១១៩៣និងឆ្នាំ១២០៦ ។ ចក​ហ្វេប្រ៊ីខៀសបាន​រកឃើញ​មាសនិង​ក្លូរីន។​ដានីលបានបង្ហាញពីសន្ទះនៅក្នុងកាម៉ារ៉ានៅឆ្នាំ១៥៦៨។ វាលហិល​ ហូមប៊ឺហ្គបានបង្ហាញវិធីដែលព្លឺធ្វើអោយភាពងងឹតខ្លះនៃគីមីនៅឆ្នាំ១៦៩៤។​ប្រលោមលោក ហ្គីបផាថៃ(Giphantie)បានបង្ហាញនូវអ្វីដែលគេបានបកប្រែដូចជា​រូបថត។
ភាពពេញនិយម
ប្រភេទដាហ្គឺរី​មានភាពពេញនិយមនៅក្នុងការថតរូបដែលមានការស្រម៉ៃនៅក្នុងអំឡុងពេលIndustrial Revolution។​​​​ការទាមទានេះមិនអាចជួបនិងអោយតំលៃដោយប្រេងសំរាប់គូស​ដើម្បីបង្កើនគុណភាពរូបថត។​ នៅឆ្នាំ១៨៤៧​ ចំនួនការឆ្នៃប្រឌិតដោយកាម៉ារ៉ាSergei Lvovich Levitsky​ដែលមានការសំខាន់ក្នុងការធ្វើអោយកាម៉ារ៉ាកាន់តែល្អ។​ការផ្លាស់ប្ដូរនេះមានឥទ្ធិពលលើការឆ្នៃរូបភាពសំរាប់ទស្សវត្សនេះ​​និងបន្តរហូតបានឃើញអ្វីថ្មីសំរាប់អោយអ្នកជំនាញថតរូបប្រើនៅថ្ងៃនេះ។​​អំឡុងពេលនៅប៉ារីស​វ Levitsky​​​បានក្លាយជាអ្នកថតរូបដំបូងដោយគូររូបមនុស្ស​​នៅក្នុងដោយគួរអោយឆ្ងល់និង​​ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ។​
រូហ្គឺ ហ្វិនតុន(Roger Fenton)និងភីលីហ្វ ហេនរី ដេឡាម៉ូត(Philip Henry Delamotte)​បានជួយបង្កើតវិធីថ្មី​ដើម្បីផ្ដិតយកព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើន ដំបូងគឺរូបថតសង្គ្រាមនៅ Crimean ទីពីរគឺរូបថតអំពីការស្ថាបនានៃThe Crystal Palaceនៅទីក្រុងឡុង(London) ។​​​ មានរូបថតជាច្រើននៅស.វទី១៩បានបង្កើតត្រឹមត្រូវមានក្បាច់រចនាយ៉ាងស្អាតរបស់ទាសភាពនិងស្ថាបត្យកម្ម។នៅឆ្នាំ១៨៤៩ ​រូបភាពដែលបានបង្កើតដោយ​Levitsky​ដែលមានទស្សនទៅ​Caucasus​ដែលបានបង្ហាញដោយ​អ្នកបង្កើតកែវឧបទិចជនជាតិប៉ារីសChevalierនៅទីក្រុងប៉ារីសដែលបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណលើកទីពីរនូវកែវកាម៉ារ៉ា។​​រូបថតទាំងនេះបានទទួលមេដាយមាសដែលជារង្វាន់ដំបូងសំរាប់រូបថត។​​នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៤៩នោះផងដែរ St. Petersburg ​ស្ទូឌីយ៉ូរបស់រូស៊ីបានដាក់គំនិតរបស់ ​Levitsky​​ ដំបូងដើម្បីថតនៅក្នុងស្ទូឌីយ៉ូដោយប្រើភ្លើងអគ្គិសនីដើម្បីជំនួយពន្លឺថ្ងៃ។​​គាត់បាននិយាយថាខ្ញុំដឹងថាការប្រើពន្លឺអគ្គិសនីសំរាប់ជំនួយការថតនោះ​​មិនធា្លប់មានការសាកល្បងពីមុនឡើយវាគឺជាអ្វីដែលថ្មីដែលនិងអាចអោយអ្នកថតរូបប្រើប្រាស់វាបាន ពីព្រោះវាមានភាពងាយស្រួល។​​នៅឆ្នាំ១៨៥១ការតាំងពិពរ៌នៅទីក្រុងប៉ារីស រូបថតរបស់Levitskyបានទទួលមេដាយមាស។នៅឆ្នាំ១៨៥១នៅក្នុងប្រទេសអាមេរិចបានផ្សាយអំពី daguerreotypist Augustus ​Washingtonដែលមានតំលៃចាប់ពី៥០សេនទៅ១០ដុល្លា។ ​. ទោះបីជាdaguerreotypesស្រួយនិងពិបាកចម្លង។​អ្នកថតរូបនៅតែបន្តស្រាវជា្រវ​ក្នុងការចម្លងជាច្រើន ហើយថោកដែលធ្វើអោយត្រលប់ទៅប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថត Talbot។​នៅទីបំផុតម៉ូតphotographicprocess​បានមកជាបន្តបន្ទាប់ហើយបង្កើនភាពរីកចំរើននៅ២០ឆ្នាំមុន។​នៅឆ្នាំ១៨៨៤​GeorgeEastman​នៅRochester,NewYork​បានបង្កើតរូបថតស្ងួតរីរូបថតដោយប្រើហ្វីមជំនួសផ្ទាំងរូបថតធំៗ​ពីមុនដូច្នេះអ្នកថតរូបងាយស្រួលប្រើប្រាស់វា។​នៅខែកក្កដាកាម៉ារ៉ាកូដាក(Kodak)របស់អេសមាន (Eastman) បានឈានចូល​ទៅក្នុងទីផ្សារ​និងមានពាក្យស្លោកថា​”ពេលដែលអ្នកចុចបុតុងយើងនិងចាប់យក”។​ឥលូវយើងអាចថតរូបនិងបំបាត់នូវភាពស្មុគស្មាញផ្សេងៗ​​ ក្នុងការទំនាក់ទំនងផ្សេងៗ ​ហើយរូបថតបានលក់នៅក្នុងទីផ្សាជាច្រើននៅឆ្នាំ១៩០១ដែលមានការណែនាំអំពី KodakBrownie។​នៅស.វទី២០កាម៉ារ៉ាកាន់តែទំនើបនិងរហ័សដូចជាសេវាកម្មជំនួញ។​​អ្នកប្រើចុងក្រោយផ្ដល់សំភារៈទុកសំរាប់ត្រឹមតែ២០%សំរាប់ធ្វើ​ទុន។​សំរាប់អ្នកថតរូបហ្វីលខ្មៅសបានផ្លាស់មកប្រើកាម៉ារ៉ាលិកា(Leica)នៅឆ្នាំ១៩២៥។ ​ម៉ាស៊ីនស្កេនដំបូងគេបានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៥៧ដែលរកឃើញដោយRussell A. Kirsch,ជាកុំព្យូទ័រសំរាប់ផ្ដិតរូបភាពនៅ National Institute of Standards and Technology. គាត់បានបង្កើតប្រព័ន្ធខ្សែសំរាប់ភ្ជាប់រូបភាពទៅ ក្នុងកុំព្យូទ័រហើយរូបភាព ដំបូងនោះគឺ ជាកូនប្រុសរបស់គាត់ Walden Kirsch. រូបថតមានទំហំ 176x176 pixels.
ព៌រនៃរូបថត
ទោះបីជាព៌ណនៃរូបថតត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងស.វទី១៩ការពិសោធន៍បានបង្ហាញនៅក្នុងរូបភាពបណ្ដោះអាសន្នប្រសើជាងធ្វើ​ជារូបភាពពិតលើសពីនេះទៅទៀតនៅឆ្នាំ១៨៧០អ្វីដែលគេធ្វើបានមនអាចស្គាល់ពន្លឺក្រហមរឺបៃតងឡើយ។រូបថតដែលមានព៌រដំបូង​បានបន្ថែមនូវចំរៀកសំពត់នៅឆ្នាំ១៨៦១​ដោយScottishដែលជាអ្នកចូលចិត្តរូបថតឈ្មោះJames Clerk Maxwell.​ ជាវិធីដែលយកទៅប្រើសំរាប់ធ្វើរូបថតនៅឆ្នាំ១៨៦២ដោយអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តជនជាតិបារាំងពីរនាក់Louis Ducos du Hauronនិង Charles Cros. ​ការប្រើវិធីនេះដើម្បីធ្វើហ្វីមព៌ណប្រាក់ទៅជាព៌ណបៃតងនិងព៌ណទឹកក្រូច​ដែលបានរកឃើញ​​​នៅឆ្នាំ១៨៧៣និង១៨៨៤ដោយHermannW.Vogel,ប៉ុន្តែព៌ណក្រហមមិនអាចបង្កើតបានទេរហូតដល់ជិតស.វទី២០។​ការប្រើប្រាស់រូបថតមានព៌ណគ្រាប់Autochrome,មិនមាននៅតាមទីផ្សារហូតដល់ឆ្នាំ១៩០៧។ហើយវាអាស្រ័យទៅលើប្រភេទកាម៉ារ៉ាដែលកំពុងប្រើpotato starch។​​​​​​កាម៉ារ៉ាដែលមានពន្លឺក្រហម បៃតង ខៀវ​បានខ្លាយទៅជារូបថតដែលមានអត្ថន័យ។​​​ផ្ទាំងរូបថតបានមានការរីកចំរើននិងពេញនិយមដែលមានទេសភាពនិងផ្ទុកនូវព័ណដើមទាំងស្រុង។​ប្រភេទរូបភាពមានព៌ណដទៃទៀតដូចជារូបភាពដែលមានព៌ណចែកដាច់ពីគ្នារបស់លោក​Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskiiដែលមានបីព៌ណដូចជា​ ក្រហម បៃតង និងខៀវ។​នេះគឺជាម៉ាស៊ីនពិសេសសំរាប់បង្ហាញ​ប៉ុន្តែនៅពេលដែលផ្ដិតគឺមានលទ្ធផលល្អ។​​​​​​​ការប្រមូលកែវថតរបស់គាត់ត្រូវបានទិញដោយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់Library of Congress នៅឆ្នាំ១៩៤៨​ ហើយអាចប្រើនៅក្នុងកាម៉ារ៉ាឌីយីថល។​​
ភាពជឿនលឿននៃកាម៉ារ៉ាឌីយីថល
ការ ឧបករណ៍សំរាប់ផ្ទុក(charge-coupled device) (CCD)គឺមានសារសំខាន់ក្នុងការបង្កើតកាម៉ារ៉ាឌីយីថល។វាត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៦៩ដោយWillard Boyle និង George E. Smith at AT&T Bell Labs។ កន្លែងពិសោធន៍កំពុងតែបង្កើតកាម៉ារ៉ានៅលើទូរស័ព្ទ(Picturephone)និងបង្កើតmemory។ គំនិតពីរនេះត្រូវបានរកឃើញដោយBoyle និង Smith ជាអ្នកមានគំនិតឆ្នៃប្រឌិតបង្កើតនូវអ្វីដែលក្រុមពួកគេបង្កើតគឺ'Charge "Bubble" Devices'។ការប៉ិនប្រសព្វក្នុងការបង្កើតរបស់ពួកគេបានផ្ទេររហូតនៃពាក់កណ្តាលរង្វង់។
កិរិយាតំកល់ចិត្តក្នុងសីល
កិរិយាតម្កល់ចិត្តក្នុងសីល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សិក្ខាបទ
ដេក
កិរិយាដែលដេកនោះមានលក្ខណៈប្រពៃណាស់ តាមកាល តាមដំណើរ តាមទំនង ។ តាមធម្មតាបើយើងចូលដំណេកត្រូវរៀបកន្ទេល ពូក ខ្នើយ បោសសម្អាតទីដំណេកឲ្យស្អាត ហើយបិទទ្វារបន្ទប់ឲ្យគត់មត់ ។
អ្នកទាំងឡាយមានធុរយ៉ាងណា ក៏មិនត្រូវច្រានបើកទ្វារបន្ទប់គេឯងឡើយ បើមានកិច្ចអាសន្ន គប្បីស្រែកហៅ ឬក៏គោះទ្វារជញ្ជាំងហៅឲ្យចេញមកនិយាយផង ។ កុំគប្បីចូលទៅក្នុងបន្ទប់ដំណេកគេឲ្យសោះ បើគេពុំបានអញ្ជើញឲ្យទៅទេ ។
អ្នកដែលមានដំណេកល្អ ចេះប្រយ័ត្នខ្លួនដោយមិនបោះជើងបោះដៃច្រងេងច្រងាង ចេះប្រយ័ត្នសំពត់អាវ ចេះរៀបខ្លួនឲ្យស្រួលបួលមុននឹងលក់ស្កប់ស្កល់ទៅ ។
ក្មេងត្រូវគោរពចាស់
មាតា បិតា គ្រូបាអាចារ្យចាស់ទុំ ដែលជាអ្នករក្សាព្យាបាលក្មេង ត្រូវបង្វឹកបង្ហាញឲ្យចេះគារវកិច្ចនេះ តាំងពីនៅតូច ដល់ធំឡើងកូនចៅរបស់យើងនឹងចេះដឹងយកតម្រាប់តាម ។
មួយទៀត បើម្ដាយឪពុកកំពុងអង្គុយលេង មិនត្រូវឲ្យកូនចៅទៅដេកសំយ៉ុងជើងមកលើឡើយ ។
គេអង្គុយរាល់គ្នាក្នុងទីប្រជុំ យើងមិនត្រូវទៅដេកជិតវង់អ្នកអង្គុយប្រជុំនោះឡើយ យើងមិនត្រូវយកកូនចៅទៅឲ្យដេកនៅទិនោះទៀត ។ បើកូនចៅងងុយដេកត្រវុតែនាំយកទៅផ្ទះ (ត្រង់នេះមានអ្នកស្ដាប់ទេសន៍ជាដើម យកកូនចៅទៅឲ្យដេកជិតខ្លួនរំខានគេឯងរាល់គ្នា) ។
បើនឹងពោលឲ្យឧក្រិដ្ឋទៅទៀតថានៅក្នុងផ្ទះនីមួយៗ គប្បីកុំឲ្យកូនចៅដែលមានបន្ទប់ដំណេកផ្សេងពីមាតបិតាទៅ ហើយដេកយកជើងទៅរកបន្ទង់មាតាបិតាឡើយ ។ មូលសេចក្ដីទៅ ត្រូវចាំថា យើងត្រូវគោរពបុគ្គលទាំងឡាយដែលគួគោរព យើងមិនត្រូវដេកសណ្ដូកជើងទៅត្រង់បុគ្គលនោះ ទៅត្រង់ទៅនោះ ជាដាច់ខាត។ ត្រង់អធិប្បាយចេញថា «ក្មេង» ថា «ចាស់» នោះត្រូវលើកយកអ្នកមានបណ្ដាសក្តិធំ សក្តិតូច និងរាស្ត្រសាមញ្ញ មកប្រៀបផ្ទឹមផង ជាគោលចរិក ក្នុងកិច្ចគោរព និងសេចក្ដីគួរសមកាន់គ្នានឹងគ្នា ៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
ទ្រអ៊ូ
ទ្រអ៊ូ ជា ឧបករណ៍តន្ត្រី ខ្សែកូតមានខ្សែសំនៀង ២ និងប្រអប់សំនៀង ដែលធ្វើពីលលាដ៍ដូង ជាឧបករណ៍កូតកំដរតាមបទនីមួយៗ។
បំពង់សំនៀង
ចំណែកឯបំពង់សំនៀង គេយកត្រឡោកដូងធម្មតាមកកាត់យកពាក់កណ្ដាលមកធ្វើ យកឈើស្រាលធ្វើសន្ទះ ។
មុខ​ងារ
ទ្រអ៊ូ​មានមុខ​ងារ​សំខាន់​ចូលរួម​ប្រគំ​ជា មួយ​នឹង​ឧបករណ៍​ដទៃ​ក្នុង​វង់ភ្លេង​ការ​បុរាណ នា​ដើម​សតវត្ស​ទី​២០ នេះ និង​នៅ​ក្នុង​វង់ភ្លេង មហោរី ។ ទ្រនេះ​មានដំណើរ​សាច់​បទ​មិន​ដូច ទ្រ​ដទៃ​ឡើយ គឺ​សំរាប់​ជួយ​បន្ទរ ឬ​ផ្ដក់​ពីមុខ ពីក្រោយ ឬ​ស៊ក​ត្រង់​កន្លែង​ចន្លោះ​ៗ​សាច់​បទ របស់​ឧបករណ៍​ដទៃ និង​សំរាប់​ក្នុង​ពពួក​ឧ​បករ​ណ៍​ខាត់​សាច់​បទ​ភ្លេង​ក្រោយ​ពួក​ឧបករណ៍ ដទៃ ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឱ្យ​សំនៀង​របស់​ខ្លួន​មាន សម្រស់​លេចធ្លោ​ផុត​ពី​គេឯង​ឡើង ។
វិធីនៃកា​រឹតខ្សែ​សំនៀង
ទ្រអ៊ូ​រឹតខ្សែ​សំនៀង​បាន​២​បែប ៖
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ស្រុកពញាឮ
ស្រុកពញាឮគឺជាស្រុកមួយនៃខេត្តកណ្ដាល កម្ពុជា ។ ស្រុកនេះត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១១ឃុំ និង ?ភូមិ ។ នៅប៉ែកខាងជើងនៃស្រុកនេះ ក្បែរព្រំដែនរវាងកំពង់ស្ពឺ និងកំពង់ឆ្នាំងគឺជារាជធានីចាស់ឧដុង្គ ។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
(Ponhea Lueu District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកណ្ដាល ដែលមានរដ្ឋបាល ១១ឃុំ និង ១២៤ភូមិ÷
=រចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំ=
ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក
ចំនួន ១៩ រូប ល.រ	ឈ្មោះ	តួនាទី ១	លោក នុត ប៉ាត	ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ២	លោក ស្រី សួង	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៣	លោក ឡេង ហួត	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៤	លោក អោក ស្រ៊ុន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៥	លោក មិល ម៉ារិន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៦	លោក គ្រួច កានី	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៧	លោកស្រី ប្រាក់ ហួយ	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៨	លោក មុត ចាន់	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ៩	លោក មុត សារុន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១០	លោកស្រី ឈាន ចាន់ថា	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១១	លោក ខាន់ ឡាំង	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១២	លោក អ៊ឹម ធឿន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៣	លោក សុច សន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៤	លោក អ៊ុំ សាវឿន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៥	លោក ញ៉ែម យ៉ាំ	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៦	លោក កែវ ថន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៧	លោកស្រី ចាន់ លក្ខិណា	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៨	លោកណុប ផាន	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ១៩	លោក តូ រស្មី	សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាស្រុក
មើលផងដែរ
ពញាឮ
ស្រឡៃ
ស្រឡៃជាឧបករណ៍ភ្លេង ដែលាមានអាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយគឺមានតាំងពីមុនសតវត្សរ៍ទី៩ ទៅទៀតពីព្រោះនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទដែលបានកសាងឡើងតាំងពីសតវត្សរ៍ទី៩ នោះមានឆ្លាក់រូបស្រឡៃកំពុងប្រគំរួមជាមួយឧបករណ៍ភ្លេងដទៃទៀត។ តាមព្រះបន្ទូលរបស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជគណៈមហានិកាយ ជួន ណាត ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥  ថាឧបករណ៍ស្រឡៃនេះ ខ្មែរយើងធ្វើត្រាប់តាមឧបករណ៍ភ្លេងឥណ្ឌាហៅថា សេហុី ឬណាហ្គាបើរល់ ក្នងចន្លោះសតវត្សរ៍សូន្យ និងសតវត្សរ៍ទី៦ គឺនៅក្នុងសម័យឥណ្ឌាមករកសុីលើទឹកដីនគរភ្នំ ពីដើមហៅតាមឥណ្ឌាថា សេហុីដែរ។ ក្រោយមកខ្មែរបានកែរូបរាងមួយបែបផ្សេងទៀតខុសពីស្រឡៃឥណ្ឌា គឺមានរូរាងជាស្រឡៃតូច និងស្រឡៃធំប្រើប្រាស់មកដលសព្វថ្ងៃនេះ។ ស្រឡៃមានពីរបែបគឺស្រឡៃតូច និងស្រឡៃធំ ស្រឡៃទាំងពីរបែបនេះមានរបៀបធ្វើដូចគ្នា និងយកវត្ថុធាតុយកមកធ្វើដូចគ្នា។ ស្រឡៃតូច និងស្រឡៃធំមានរន្ធសំនៀងដូចគ្នា ដែលមានចន្លោះឃ្លាតពីគ្នាពីមួយទៅមួយតាមកម្រិតសំនៀងរបសើខ្លួន។ រន្ធនីមួយៗអាចប្រើបានពីរទៅបីសំនៀងតាមរបៀបផ្លាស់ប្តូរម្រាមដៃបិទ និងបើកគូបផ្សំនឹងបច្ចេកទេសរបស់អណ្តាតផ្សំជាមួយនឹងអណ្តាតស្រឡៃ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
សង្រ្ដាមលោកលើកទិ១
សង្គ្រាមលោកលើក មកពីវិគីភីឌាជាសព្វវចនាធិប្បាយដោយឥតគិតថ្លៃ «សង្រ្គាមលោកមួយ "និង" សង្គ្រាមដ៏អស្ចារ្យ "ប្តូរទិសនៅទីនេះ។ សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតសូមមើលសង្រ្គាមលោកមួយ (ពាក្យស្រដៀងគ្នា) និងមហាសង្គ្រាម (ពាក្យស្រដៀងគ្នា) ។ "WW1" និង "WWI" ប្តូរទិសនៅទីនេះ។ សម្រាប់អាល់ប៊ុមដោយសត្រីបាឡែនសូមមើល WWI (អាល់ប៊ុម) ។ តាមទ្រនិចនាឡិកាចាប់ពីកំពូល: បន្ទាប់ពីការបាញ់ផ្លោងក្នុងអំឡុងពេលសមរភូមិ Somme នោះរថក្រោះម៉ាកុសរ V ឆ្លងកាត់បន្ទាត់ Hindenburg, លិចទ្រាំ HMS បន្ទាប់ពីបុកអណ្តូងរ៉ែនៅ Dardanelles មួយដែលជានាវិកកាំភ្លើងម៉ាស៊ីនអង់គ្លេស Vickers មានពាក់របាំងឧស្ម័នក្នុងអំឡុងពេលសមរភូមិ Somme នេះ យុទ្ធជន Albatros D.III នៃ Jagdstaffel 11
កាលបរិច្ឆេតទី 28 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1914 - 11 វិច្ឆិកា 1918 បទឈប់បាញ់របស់Compiègne (4 ឆ្នាំ 3 ខែនិង 2 សប្តាហ៍) សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព [បង្ហាញ]
ឃុំអូរសំរិល
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៦ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកសំឡូត
វិជ្ជា៨ប្រការ
សង្ខេប​វិជ្ជា ៨ ប្រការ
មនុស្ស​សាមញ្ញ​​​ចូលចិត្ត​បណ្ដោយ​​ការ​គិត​ពិចារណា ការ​សម្រេច​ចិត្ត ការ​និយាយ និង​ការ​ធ្វើ​ការងារ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កម្រិត​ព្រំដែន​នៃ​សមត្ថភាព​របស់​រាង​កាយ​របស់​ខ្លួន ប៉ុន្ត​ែ​អច្ឆរិយជន​ ​ចូលចិត្ត​គិត​ពិចារណា​ថា ពួក​គេ​អាច​បញ្ចា​ការ​គិត ការ​សម្រេច​ចិត្ត ការ​និយាយ​ស្ដី និង​ការ​ធ្វើ​ការងារ​ហួស​ពី​វិស័យ​ដែល​មនុស្ស​សាមញ្ញ​គិត ។ ការ​ហ្វឹកហាត់​ចិត្ត និង​កាយ​ឲ្យ​មាន​ជំនាញ​យ៉ាង​អស្ចារ្យ​ហួស​វិស័យ​នេះ​គឺ​ជា​សមិទ្ធផល​ដែល​បាន​បរិយាយ​នៅ​ក្នុង​វិជ្ជា ៨ ប្រការ​នេះ (The Eight Skills) ពោល​គឺ​ វិបស្សនាញាណ, មនោមយិទ្ធិ, ឥទ្ធិវិធ, ទិព្វសោត, ចេតោបរិយញ្ញាណ, បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ, ទិព្វចក្ខុ, និង អាសវក្ខយញ្ញាណ ។ វិបស្សនាញាណ គឺ​ជា​សមត្ថភាព​ខាង​វិបស្សនា, មនោមយិទ្ធិ​គឺ​ជា​អំណាច​ខាង​ចិត្ត, ឥទ្ធិវិធី គឺ​ជា​អំណាច​ខាង​កាយ​ដែល​អាច​ធ្វើការងារ​ហួស​វិស័យ​របស់​មនុស្ស​សាមញ្ញ​បាន, ទិព្វសោត គឺ​ជា​អំណាច​ខាង​​ត្រចៀក​ដែល​មាន​សមាធិ​អាច​ស្ដាប់​ឮ​សម្លេង​ដ៏​ល្អិត​សុខុម​បាន, ចេតោបរិយញ្ញាណ គឺ​អំណាច​បង្គាប់​​​ការ​គិត​និង​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​អ្នក​ដទៃ, បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ​គឺ​អំណាច​​នៃ​ការ​នឹក​គិត​ទៅ​ដល់​ជាតិ​មុនៗបាន, ទិព្វចក្ខុ​គឺ​អំណាច​ នៃ​ភ្នែក​ចិត្ត​ដែល​អាច​មើល​ឃើញ​ហួស​វិស័យ​របស់​មនុស្ស​សាមញ្ញ, អាសវក្ខយញ្ញាណ គឺ​អំណាច​នៃ​ចិត្ត​ដែល​​ដឹង​អំពី​ធម៌ដែល​​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​អស់​ទៅ​នៃអាសវៈ ទាំង ៤ ឬ​​គំនិត​ទាំងឡាយ​ដែល​ជា​មន្ទិល​ដល់​​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ ។ សូម​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ពោល​ដល់​អំណាច​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​មនុស្ស​ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​ទ្រង់​មិន​បាន​ពោល​ដល់​អំណាច​ហួស​ពី​វិស័យ​របស់​មនុស្ស​ទេ ដូច​ជា​ការ​ហោះហើរ​បាន​ដូច​បក្សាបក្រី ឬ​ការ​ជ្រែក​ដី​​​មុជទឹក​ដូច​ដង្កូវ​ក៏​ទេ​ដែរ ។ ការ​ពោល​អួត​អំពី​អំណាច​របស់​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ដែល​ហួស​ពី​វិស័យ​ដែល​មនុស្ស​អាច​ធ្វើ​បាន​គឺ​ជា​ការ​មាក់​ងាយ​ដល់​សមត្ថភាព​ពិត​របស់​មនុស្ស ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​បង្អាក់​​ដល់​ចិត្ត​ចង់​​គិត​ពិចារណា​ ការ​សម្រេច​ចិត្ត និង​ការ​ហ្វឹកហាត់​ របស់​មនុស្ស​ច្រើន​នាក់ ។ នៅ​ទី​នេះ យើង​មិន​និយាយ​ដល់​ពាក្យ​ទេវតា ឥន្ទ ព្រហ្ម យម យក្ស ឬ​បិសាច​ទេ ព្រោះ​វា​មិន​មាន​ក្នុង​ធម្មជាតិ​ និង​មិន​មាន​ប្រយោជន៍​អ្វី​ដែល​យើង​ត្រូវ​​ចំណាយ​ពេល​គិត ឬ​និយាយ​សរសើរ​ពួក​​នោះ​ដែរ ។
សេចក្តី​ពន្យល់​លម្អិត​នៃ​វិជ្ជា ៨ ប្រការ
១- វិបស្សនាញាណ (Vipassanā-ñāṇa, insight-knowledge) ៖ ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​បាន​ហ្វឹកហាត់​​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​និង​បាន​សម្រេច​​ដល់​កំពូល​នៃ​អំណាច​នេះ គឺ​បុគ្គល​នោះ​មាន​អំណាច​​​ចិត្ត​ដែល​អាច​ពិចារណាឃើញរូបនិងនាម, ឃើញច្បាស់បញ្ចក្ខន្ធ, អាច​ញែកបញ្ចក្ខន្ធចេញជារូប​និង​​នាម​ដោយ​ចំណែកៗ, និង​​ឃើញ​ធម៌​ដែល​ជាបច្ច័យរបស់នាមនិងរូប ។
៤- ទិព្វសោតញ្ញាណ (Dibba-sota, divine ear) ត្រចៀកទិព្វ។ សំដៅយកការស្តាប់សំឡេងក្នុងទីជិតឆ្ងាយបាន ទោះបីជា​សំឡេងមនុស្សឬជាសំឡេងទេវតា ជា​ត្រចៀក​កន្លង​ហួស​វិស័យ​នៃ​ត្រចៀក​សាមញ្ញជន​។
៥- ចេតោបរិយញ្ញាណ (Cetopariya-ñāṇa, penetration of the minds of others) កំណត់ដឹងចិត្តអ្នកដទៃបាន។ សំដៅយកការទាំយចិត្តគំនិតរបស់​អ្នក​ដទៃ​ដែល​ត្រិះរិះ​គិត​ទៅ​រក​ហេតុ​ណា​មួយ​ក៏​អាច​ដឹង​បានដោយការកំណត់អធិដ្ឋានចិត្តានុភាព​របស់ខ្លួនទៅស្ទាក់ដេញតាមរកចិត្តគំនិតរបស់បុគ្គលដទៃដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ របស់ខ្លួន​ដូច​មាន​សេចក្តី​ដឹង​ថា​ចិត្ត​របស់​បុគ្គល​នោះៗ​បរិសុទ្ធ​ឬ​សៅហ្មង​ជាដើម។
៦- បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ (Pubbenivāsānussati-ñāṇa, remembrance of former existences) ញាណ​គឺ​ការ​រលឹក​ឃើញ​នូវ​ខន្ធបញ្ចកៈ(ខន្ធ៥) ក្នុងជាតិមុន។​ ការដឹងនូវជាតិ គឺ​ការ​រលឹក​ឃើញ​នូវ​ខន្ធបញ្ចកៈ​ដែល​ធ្លាប់កើត ធ្លាប់​នៅ​ក្នុង​ភព​មុន​បាន គឺរលឹក​ឃើញ ជាតិថយក្រោយក្នុងកាលដែលកន្លងទៅហើយ តាំងអំពីមួយជាតិ ពីរ ជាតិ បីជាតិ​ រហូតដល់អនេកជាតិថា “ក្នុង​កាល​នោះ​អាត្មាអញបានកើតក្នុងទីនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មាន​គោត្តយ៉ាងនេះ មានវណ្ណៈយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ មាន សុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានអាយុ​ប៉ុណ្ណេះៗជាដើម។ លុះ​ច្យុត​អំពី​ជាតិ​នោះហើយ ក៏ទៅកើតក្នុង ទីនោះៗ លុះមកអំពីទីនោះក៏មក​កើតក្នុងទីនេះ”។ ការយល់ធ្លុះធ្លាយឃើញព្រឹត្តិការណ៍ របស់ជាតិក្នុងកាលមុនដូច្នេះ ទើបឈ្មោះ​ថា “បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ” គឺឃើញការវិល កើតវិលស្លាប់តាមយថាកម្មរបស់សត្វ។
៧- ទិព្វចក្ខុ ឬ​ចុតូប្បាតញ្ញាណ (divine eye) ញាណក្នុងការកំណត់ឃើញនូវចុតិនិងបដិសន្ធិនៃពួកសត្វ។ ការដឹងច្បាស់​នូវចុតិនិងបដិសន្ធិ គឺការឃ្លាតចាកជីវិតនិងការចាប់កំណើតបាន ដោយ​ការ​ឃើញ​ពួក​សត្វ​ដែល​​កំពុងច្យុតក៏មាន កំពុងចាប់កំណើតក៏មាន ដឹងច្បាស់ថា “ពួកសត្វទាំងនោះមានគតិផ្សេងៗគ្នា​ខ្លះថោកទាប ខ្លះខ្ពង់ខ្ពស់ តាមយថាកម្មរបស់ខ្លួនៗ ដោយ​អំណាច​ផលវិបាក​នៃ​ការប្រព្រឹត្ត​របស់​ពួកសត្វ”។ ការដឹងច្បាស់នូវចុតិនិងបដិសន្ធិនៃ ពួកសត្វដូច្នេះ ទើបឈ្មោះថា “ចុតូបបាតញ្ញាណ”។