cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រវត្តិប្រទេសថៃ
ការលេចឡើងនូវរដ្ឋាភិបាលយោធានិយម (១៩៣២-១៩៤៨)
ទី១ ៖ មេដឹក នាំកងទ័ពថៃប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាដូចជាមិនសូវជា ធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មថ្នាក់ជាតិ   ប្រវត្តិសាស្ត្របានទុក តំណែលឱ្យពួកគេនូវប្រទេសមួយដែលមានភាពតានតឹង ផ្នែកជាតិសាសន៍ឬមនោគមវិជ្ជាសាសនា  វប្បធម៌តូចៗ ដែល ទាក់ទងគ្នា។ ហីយពួកគេជាធម្មតាអាចបង្កើតឆន្ទៈខ្លួនគេ ដោយស្នាដៃដ៏ភ្លឺស្វាងមួយ។
ទី២ៈ ជាទូទៅពួកគេមាន សុឆន្ទៈអាចតំរូវចិត្ត និងផ្តល់តំណែងដល់ពួកវរជនផ្សេងទៀតនៅក្នុងដំណើរការអំណាច ហើយពួកវរជនទាំងនោះ (អ្នកនយោបាយស៊ីវិល  ការិយាល័យ និងអ្នកនយោបាយជំនួញ) អាចនឹងទទួលយកដោយឥតជំទាស់នូវឧត្តមភាព ផ្នែកកងទ័ព។
ទី៣ ការរេរានៃរចនាសម្ពន្ធ័រដ្ឋាភិបាលអាចត្រូវបានបញ្ចៀស តែមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព ដោយសារ ជម្លោះនៅក្នុងជួរកងទ័ព និងបំលាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលដោយរដ្ឋប្រហារក្នុងជួរយោធា។  ចុងក្រោយ រដ្ឋាភិបាលយោធាអាច នឹងបន្តធ្វើទំនើបភាវូបនីយកម្ម  ការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ច និងការពង្រីកនូវវិស័យអប់រំ និងវិស័យផ្សេងៗទៀត។ ក្នុងរយៈ ពេល ២ឬ៣ ទសវត្សរ៍នេះហាក់បីដូចជាធ៉្វើយុត្តិកម្មវិស័យកង់ទ័ព ទោះបីវាជាការធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់ខ្លួនយ៉ាងពិត ប្រាកដក៏ដោយ។  ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមដែលមានការអប់រំដ៏ល្អប្រសើរជាងមួយ អាចនៅទីបំផុតដាក់ សំពាធសំរាប់រដ្ឋាភិបាលតំណាងច្រើន។ ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ ថៃនៅជាប្រទេសមួយលើសលុបដោយប្រជាកសិករ។  ចំពោះកងទ័ពជាស្ថាប័នទំនើបបំផុត រៀបចំល្អបំផុតរបស់វា។  ស្ថានសំខាន់របស់កងកំលាំងប្រដាប់អាវុធក្នុងបដិវត្តន៍ ឆ្នាំ ១៩៣២ ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៣៣ នៅពេលដែលអ្នកប្រឆាំងអ្នករាជានិយមធ្វើព្យុះហយាត្រា នៅក្រុងបាងកក។ពួកគេត្រូវបានវាយច្រានដោយកងទាហានដែលបញ្ជាដោយវិរសេនីយទោ សក្តិ ៤ កន្លះ  ភិបុល សង្គ្រាម 9 ភហិបុន ន្សាងកហរាមប។
យុគបុរសខ្លាំង
ការវាយយកមកវិញនូវកំលាំងយោធាដ៏សំខាន់ ទៅលើរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានចាប់ផ្តើមភាពជោគជ័យនៃអ្នកកាន់ អំណាចមិនមែនដោយសារកំលាំងជំរុញខាងក្រៅនោះទេរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៣ ។ អំណាចរបស់គេត្រូវបានធ្វើឱ្យប្រសើរ ដោយការការពារ និងជំនួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ សហរដ្ឋអាមេរិកចង់បានអ្នកដឹកនាំខ្លាំងដើម្បីប្រឆាំងរបប កុំមុយនីសក្នុងស្រុក ហើយដើម្បីចូលរួមក្នុងវិធី សាស្ត្រការប្រព្រឹត្តមួយរបស់អាមេរិច សំរាប់ការស្រាវជ្រាវការទប់ស្កាត់នៃចលនាកុំមុយនីស នៅអាស៊ី។ ពីឆ្នាំ១៩៥០ នៅលើប្រទេសថៃគឺមានលក្ខណៈកាន់តែធំជាងមុន។ វាបានធ្វើឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើងតាំងពី វិស័យសង្គមកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសក្នុងវិស័យទំនាក់ទំនងគ្រឹះនៃរចនាសម្ព័ន្ធ និង សុខុមាលភាពសង្គម លើសពីនេះទៅទៀតវាថែមទាំងបានឧបត្ថម្ភទៅលើវិស័យយោធា និងពង្រឹងអំណាច នយោបាយ។
ម៉្យាងទៀត ជំនួយសហរដ្ឋអាមេរិចបានបង្កើតនូវឱកាសថ្មីនៃអំណាចពុករលួយនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល និង ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងហើយ និងបានធ្វើឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងកាន់តែខ្លាំងឡើង (នៅក្នុងរង្វង់អំណាច) ដើម្បីអំណាច រវាងគូប្រជែងនយោបាយ ដោយបានពឹងលើកំលាំងយោធានិងការិយាធិប តេយ្យ។ សហរដ្ឋអាមេរិចបានអំពាវនាវសុំភស្តុតាងជាក់ស្តែង នៃលទ្ធិប្រជាធិតេយ្យនៅក្នុងផលិតផលថៃ ។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៤៨ Phibun បានបន្តនយោបាយ ទប់ស្កាត់ ឬបង្ក្រាបរបស់គាត់។ គាត់បានវាយប្រហារ យុទ្ធនាការប្រឆាំងផ្សេងៗទៀតរបស់ចិន។ ហើយបន្ទាប់មក បានរឹងទទឹងទប់ទល់នឹងការមកដល់នៃមន្ត្រីផ្លូវការរបស់ថៃ។ (ការនាំឱ្យជួបនៃការអប់រំភាសាថៃ និងការមកជំនួសនៃច្បាប់ថៃសំរាប់ច្បាប់ដែលជាទំលាប់)។ គាត់បានប្រឈម មុខនឹងការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋ ប្រហារខ្លះពីក្របខណ្ឌ័យោធានៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨-៥១។ គាត់បានទទួលជោគជ័យ។
ឆ្នាំ១៩៥៥ Phibun បានផ្អាកការគ្រប់គ្រងទៅលើសកម្មភាពនយោបាយ ហើយបានសន្យាការបោះឆ្នោត។ ប្រហែល ជាគាត់បានឋិតនៅក្រោមសំពាធសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយគាត់បានសង្ឃឹមថាប្រហែលជាអាចឈ្នះបក្សប្រជែងរបស់គាត់ ដោយ ទទួលបាននូវប្រជាប្រិយភាព។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយបក្សរបស់គាត់ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ពីការលួចបន្លំ សន្លឹកឆ្នោតដ៏សម្បើមនៅអំឡុងពេលបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៥៧។សារិត បានទទួលជ័យជំនះ ។ ការស្មានទុកដ៏គួរឱ្យខ្ពើម របស់រដ្ឋាភិបាលPhibun  ។ ខែកញ្ញា១៩៥៧ សារិតបានបង្កើតរដ្ឋប្រហារដើម្បីនិរទេស Phibun។ ខែតុលា ១៩៥៣ សារិត បាន ប្រកាសច្បាប់សឹកឡើង។ រ្សាតិ បានបង្ហាញនូវភាពសំបូរហេតុផលអំណាចនិយមរបស់គាត់ ពីរបែប ទី១ គាត់បានប្រឆាំងនឹងការវិលត្រលប់ទៅរកប្រពៃណីនៃវណ្ណៈសង្គមថៃ ហើយគាត់បានពន្លឿនការអភិវឌ្ឍ សេដ្ឋកិច្ច និងការធ្វើឱ្យមានសង្គមទំនើប។  ស្តេច ភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី ៩៖ ១៩៤៦ ដល់ បច្ចុប្បន្ន) បានទៅ ពិធីសាធារណៈ ដោយធ្វើដំណើរតាមខេត្ត។ ហើយបានទទួលការគោរពយ៉ាងខ្លាំង។សារិតបានធ្វើការណែនាំរដ្ឋាភិបាលនូវការបង្កើតគំរោងថ្មីមួយ ដោយជំរុញការលើកទឹក ចិត្តលើការវិនិយោគទុនឯកជន និង បរទេស ការអភិវឌ្ឍជនបទហើយពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវការសិក្សាអប់រំ។
ពេល សារិត ស្លាប់ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៦៣ អំណាចត្រូវបានផ្ទេរយ៉ាងសន្តិភាពទៅសហការីស្និទ្ធ គឺឧត្តមសេនីយThanom Kittikachorn ។ គាត់បានលើក កំពស់ជាសំខាន់នូវរបៀបនៃការគ្របគ្រងរបស់ សារិត ដោយប្រកាន់នយោបាយរដ្ឋាភិបាល និង នយោបាយសេដ្ឋកិច្ចចាស់ដែលបាន បង្កើតនូវសភាពនៃនយោបាយហាក់លេចឡើងបន្តិចធំជាងមុន។ ជំនួយសហរដ្ឋអាមេរិក បានបង្កើនយ៉ាងមុតស្រួច ដោយជំលោះនៅឥណ្ឌូចិន។ ពីឆ្នាំ១៩៦៤ ថៃបានបែងចែកមូលដ្ឋានយោធាសំរាប់អាកាសចរអាមេរិក និងបានសួរ ដោយទាហានផ្ទាល់ទៅសកម្មភាពនៅវៀតណាម និង ឡាវ។ ជំនួយសហរដ្ឋអាមេរិកគឺថែមទាំងប្រយុទ្ធទប់នូវការ ជិតមកដល់នៃជនបះបោរកុំមុយនីស នៅភាគខាងជើងឆៀងខាងកើត។ សករាជនៃការគ្រប់គ្រងដ៏ល្អនៃ សតរៀនង មាន បានបញ្ចប់ទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ការអប់រំឱ្យកាន់តែទូលាយ និងការទំនាក់ទំនងឱ្យកាន់ តែប្រសើរនោះ គឺបានកំពុងតំឡើងល្បឿនយ៉ាងលឿននៃចំណេះដឹងនយោបាយ។ ឆ្នាំ១៩៦៨ ទហានៀម  បានថ្លែងជា សាធារណៈនូវច្បាប់និងគោលការដែលបង្កើតគ្រឹះនៃការរៀបចំរបស់ប្រទេស។ ឆ្នាំ១៩៦៩ មានលក្ខណៈឆ្នោតមួយ បានបង្កើតសភាថ្មី។
នយោបាយសាធារណៈមានលក្ខណៈមិនប្រសើរនៅពេលដែលគាត់បានបង្វែរទិសដៅមួយនៅ ឆ្នាំ១៩៧១ ដែលរំលាយសភាតំណាងរាស្ត្រនិង ពាននិង ផៀលិតិចាល ផារតិសេ នៀចេ មៀរេ ។ មកដល់ទសវត្សឆ្នាំ៧០ រឿងខ្លះផ្សេងទៀត បានកំពុងបង្កើនបញ្ហា។ ទហេ លដោរ៌េផរស៊េមដេ សុចចសេសៀរ្ប ណារៀនង គិតតិកចហាន9 ទហានៀម៌សៀន 7 ភរាផហាស៌សៀន-និ-លាបឹ គឺមិនបានយល់ឃើញយ៉ាងខ្លាំងផ្នែកខាងក្នុង ឬខាងក្រៅ ក្នុងផ្នែកយោធា។ ការមិនទំនាក់ ទំនងរបស់ថៃជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវការយ៉ាងប្រាកដ ដើម្បីគិតឡើងវិញដោយសាសហរដ្ឋអាមេរិកបានបែកចេញ ជាពីរ។ ការឡើងថ្លៃនូវតំលៃប្រេងបានធ្វើឱ្យវិស័យសេដ្ឋកិច្ចមានការរង្គោះរង្គើ។ ការបង្ហាត់បង្រៀនដែលមានលក្ខណៈ ទាប បានធ្វើឱ្យមានការធ្លាក់ចុះយ៉ាងរហ័សនៃរបប ទហានៀម-ភរាផហាស ។ ខែតុលា ១៩៧៣ សិស្ស និស្សិតធ្វើការ ប្រឆាំងតវ៉ាចំពោះនយោបាយគ្រប់គ្រងដែលមានលក្ខណៈកាន់តែខ្លាំង ឡើងឈានទៅរកជម្លោះដ៏ធំជាមួយ ប៉ូលីសនៅ លើដងវិថីនៃទីក្រុងបាងកក។ ប្រជាជនជាច្រើនចាប់អារម្មណ៍អាណិតអាសូរ នឹងទុក្ខព្រួយត្រូវបានកើនឡើងដែរ។ ប៉ូលីសបានសំលាប់ និងធ្វើឱ្យរងរបួសសិស្សមួយចំនួន។ ក្នុងការបង្ហាញ ពីការពន្យល់ដ៏លំបាកនៃគំនិតនយោបាយ រាជានិយម រាជាបានអនុញ្ញាតផ្តល់ជំនួយជាចំបងចំពោះ សិស្ស។
រវាងអនាធិបតេយ្យ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ១៩៧៣-១៩៩២
ការធ្វើបដិវត្តន៍របស់ពួកនិស្សិត បានធ្វើឱ្យមាននូវបន្ទុះពិសេសមួយនៃសម្មភាពនយោបាយ។ បណ្តាបក្ស នយោបាយបានកើនឡើងយ៉ាងរហ័ស គំនិតដែលគេបានហាមឃាត់ពីមុន ត្រូវគេផ្សព្វផ្សាយដោយសេរី សហភាព ពាណិជ្ជកម្មបានសាយភាយយ៉ាងលឿន និងការបង្កើតទ្រឹស្តីយ៉ាងសំបើមដើម្បីធ្វើនយោបាយលើប្រជាជន។ សូម្បីតែ ព្រះសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាដែលពីយូរយារមកធ្លាប់ជាអ្នកគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល ក៏បានបញ្ចោញនូវយោបល់ប្រឆាំងនឹងតួនាទី ឋានៈរបស់ខ្លួនដែរ។ រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលបណ្តោះអាសន្នបានរៀបចំនូវសភាជ្រើសរើសពេញសិទ្ធិមួយដែលនឹងត្រូវបង្កើត ឡើងដោយការបោះឆ្នោតនៅខែមករា១៩៧៥។ លទ្ធផលគឺផ្តល់នូវរដ្ឋាភិបាលពហុភាគីដ៏អស្ថេរភាពដែលបានដួលរលំ ក្នុងរយៈពេល១២ខែ។ សម្ព័ន្ធភាពគ្មានប្រសិទ្ធិភាពមួយផ្សេងទៀតបានកើតឡើងពីការបោះឆ្នោតនៅខែមេសា ១៩៧៦។ ដំណាលពេលដែលបញ្ហាទាំងឡាយនៃសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ និងការគំរាមកំហែងចំពោះ ប្រទេសថៃ ចាប់ពីជ័យជំនះរបស់ពួកកុំម្មុយនីស្ត នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វៀតណាម ឡាវ នាឆ្នាំ១៩៧៥។
គំនិតអភិរក្សនិយម ដែលតាំងពីដើមមកមានភាពសៅហ្មង ដោយសារចលាចលនយោបាយនោះកាន់ តែក្លាយ ជាមតិដ៏មានប្រជាប្រិយភាព។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៦ ពួកយោធានិយមបានកាន់កាប់អំណាចជាថ្មី មកទៀត ហើយ បានដាក់ទោសទណ្ឌកម្មនិងកាប់សម្លាប់សិស្សនិស្សិត ដែលបានប្រមូលជុំគ្នានៅសាកលវិទ្យាល័យធម្មសាទ នៅទីក្រុង បាងកក។ ពួកឆ្វេងនិយម និងមេដឹកនាំជាច្រើនបានភៀសខ្លួនពីទីក្រុង ក្នុងនោះខ្លះទៅចូលរួមនឹងការបះបោររបស់ ពួកកុំមុយនីស្តនៅភាគឦសាន។ នៅក្នុងខណៈនោះប្រទេសថៃ ហាក់ដូចជាប្រឈមនឹងរដ្ឋាភិបាលរដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការ ជាងមុនទៅទៀត។ គោលនយោបាយនៃនាយករដ្ឋមន្ត្រី (ដំបូងជាជនស៊ីវិលមួយរូបតែជាអ្នកស្តាំនិយមបំផុត )មាន លក្ខណៈតឹងរឹងជាជាងព្យាយាមដោះស្រាយការ បែកបាក់ក្នុងប្រទេសថៃ។ សង្គ្រាមស៊ីវិលអាចនឹងកើតឡើង ប្រសិនបើ កងកំលាំងបះបោរដែលបានរីកដុះដាល ថ្មីៗអាចទាក់ទាញសមានចិត្តប្រជាជន។ នៅក្នុងជួរកងទ័ព យ៉ាងណាមិញមាន ការខ្វែងគំនិតគ្នាក្រោយបដិវត្តន៍ និស្សិត ចំពោះបញ្ហាអនាគតនៃគោលនយោបាយថៃនិងទំនាក់ទំនងរវាងកងទ័ព និង រដ្ឋាភិបាល។ អ្នកខ្លះចង់ឱ្យរក្សាទុកនូវគោលការណ៍អត្តាធិបតេយ្យនៃបណ្តាឆ្នាំ បុរសខ្លាំង។ អ្នកខ្លះទៀតចង់ ឃើញពីការរីកចំរើននៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឱ្យខាងតែបាន ឥឡូវសង្គមថៃច្បាស់ណាស់កំពុងមានឆន្ទៈដ៏សកម្ម ផ្នែក នយោបាយ។
នៅក្នុងពាក់កណ្តាលនៃវិសាលគមន៍ ទិន្នន័យកងទ័ពសំខាន់បានសន្និដ្ឋានថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ រៀបចំ អាចកើតឡើង។ នេះបន្សល់ទុកនូវជំរើសដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ ចំពោះអ្នកនយោបាយនិយម។ ការគ្រប់ គ្រងអាចរួមបញ្ចូលទាំងយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួន ៖ ការរក្សាទុកនូវរដ្ឋធម្មនុញ្ញែដលអនុញ្ញាតឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីជ្រើស តាំង ការជ្រើសតាំងសំរាប់តំណែងបន្ទាប់បន្សំផ្សេងទៀត និងសភាជ្រើសតាំងដោយផ្នែកមួយ ធម្មជាតិនៃគណបក្ស នយោបាយដែលមានសន្តានចិត្តទៅដល់ផលប្រយោជន៍កងទ័ព ការតំឡើងសក្ត័នៃពួកក ងទ័ពក្នុងមុខងារសាធារណៈដូច ដែលស្ថាប័នជាតិដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដែលទំនងជាមានការបែងចែករដ្ឋាភិបាល ជាជាងបំរើផលប្រយោជន៍អ្នកនយោបាយ ស៊ីវិលផ្ទាល់ខ្លួន។ យុទ្ធសាស្ត្រនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរៀបចំ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ហាក់បីដូចជាទាមទារឱ្យកង កំលាំងប្រដាប់អាវុធគួរតែរក្សាសិទ្ធិចំពោះសព្វាវុធចុងក្រោយបំផុតនៃការរៀបចំនយោបាយគឺរដ្ឋប្រហារ។
នៅខែតុលា ១៩៧៧ ឧត្តមសេនីយ៍ក្រឿងស័កជោម៉ាណាន់ Kriagsak Chomanand បានប្រកាសជាមុននូវតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយសន្យាឱ្យមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយ និងការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ១៩៧៩។ ឧត្តមសេនីយ៍ក្រឿងសាក់ក៏បានផ្តល់នូវការ លើកលែងទោស ចំពោះជនបះបោរដែលភ្ញាក់រលឹកផងដែរ។ នេះបានជួយឱ្យល្បឿននៃការដួលរលំនៃចលនាបះបោរ ដែលត្រូវ បានធ្វើឱ្យស្រងាកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងនាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដោយការដួលរលំរវាង កម្ពុជា វៀតណាម និង ចិន និងដោយការបញ្ចោញឱ្យដឹងនៃភាពដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជា ជាការគួរឱ្យ អស់សំណើចដែលថាពួកកងទ័ពយោធាថៃខ្លួនឯង (ជាពួកបះបោរ)ដែលបានធ្វើការទាក់ទងជាមួយពួកខ្មែរក្រហម បន្ទាប់ពីមានការលុកលុយរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជានៅឆ្នាំ១៩៧៩។ មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៧៩ ក្រឿងសាក់ត្រូវបានដណ្តើមជោគជ័យដោយឧត្តមសេនីយ៍ព្រឹមទិនសុលានិនដា Prem Tinsulanonda ដែល ទំរង់រៀបចំលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់គាត់អាចទាក់ទាញបដាថាព្រឹមប្រជាធិបតេយ្យ Premocracy។
ព្រឹមទិនសុលានិនដា គឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ជ្រើសតាំងមួយរូបតាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៧៨ ប៉ុន្តែគាត់បានយកចិត្តទុកដាក់ ធ្វើឱ្យមានគ្រឹះមាំខាងអាជ្ញារបស់ខ្លូន ដោយផ្អែកលើការគាំទ្រពីរដ្ឋសភា ដោយបានបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យសមាជិកសភាទាំងឡាយ ពីគ្រប់គណបក្សឱ្យតែងតាំង គាត់ឡើងវិញ។ ជាទូទៅ ព្រឹមទិនសុលានិនដា បានរក្សានូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្លួន សំរាប់ភាពស្អាតស្អំរបស់គាត់និងសំរាប់ធ្វើការជ្រើស តាំងចូលមុខតំណែងធំៗ ដោយផ្អែកលើគុណសម្បត្តិរបស់គាត់ ពួកកងទ័ពជាច្រើនបានព្យាយាមទំលាក់គាត់ពីរដង នៅឆ្នាំ១៩៨១ និង១៩៨៥ ប៉ុន្តែការទំលាក់ទាំងពីរលើកនេះ គាត់ត្រូវបានសង្គ្រោះដោយការជួយជ្រោមជ្រែងពីស្តេច និងកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធដែលស្មោះស្ម័គ្រនឹងគាត់។ព្រឹម បានចូលនិវត្តន៍នៅឆ្នាំ១៩៨៨ ហើយតាមរយៈការបោះ ឆ្នោតក៏បានលេចឡើងនូវ នាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបចូលកាន់អំណាច ឆាទីឆៃ ដូនហាវាន់ (Chatichai Choonhavan) ដឹក នាំនូវសម្ព័ន្ធភាពមួយដែលស្របទៅនឹងផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្ម និងនយោបាយស៊ីវិល។ រដ្ឋាភិបាល ឆាទី បានលេច ឡើងយ៉ាងខ្លាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងដោយសេចក្តីសាទរដ៏មានប្រជាប្រិយភាព។ ហើយពួកកងទ័ពបានបញ្ចោញនូវ អាកប្បកិរិយាមួយ គឺឃ្លាំចាំមើល។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បណ្តាមេដឹកនាំយោធាបានប្រែជាភ្ញាក់ផ្អើល នៅពេល ដែល ឆាទី បានធ្វើសមយុទ្ធដើម្បីបន្ថយនូវឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេដោយសំងាត់។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលគាំទ្រយោធា និយម បានធ្វើឱ្យសាធារណជនដឹងព្ញនូវឧទាហរណ៍ខ្លះៗអំពីអសមត្ថភាពនៃរដ្ឋាភិបាលរបស់គាត់ និងអំពើពុករលួយដ៏ ធ្ងន់ធ្ងរដែលគ្មានអ្នកណាបានសង្ស័យ។ នៅខែកុម្ភៈ ១៩៩១ សាធារណជនបានធ្វើការតាមដានទៅលើរដ្ឋប្រហារដែល រៀបចំដ៏ល្អក្នុងការព្យាយាមផ្តួលរលំឆាទី សភានិងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ជនសំខាន់នៅពីក្រោយរដ្ឋប្រហារនេះ គឺឧត្តមសេនីយ៍ យោធាសុចិន្តាក្រាប៉្រាយន្ត  និងមេដឹកនាំផ្សេងៗទៀត រួមទាំងមេបញ្ជាការ កងទ័ពជើងទឹក និងជើងអាកាស និងមេបញ្ជាការរងកងទ័ព។ សម្ព័ន្ធភាពរបស់ពួកគេចាប់ផ្តើមឡើងតាំងពីពួកគេ បានទទួលការអប់រំ នៅបណ្ឌិតសភាយោធា ចូឡាចំខ្លាវ 9ជហុលាជហៀមកលាបៀ ដែលជាកន្លែងពួកគេបានបញ្ចប់ការសិក្សា ក្នុងខណៈជា សមាជិកនៃថ្នាក់ទីប្រាំ (ដែលជាជំនាន់មួយនៃនាយទាហានដែលបានកាន់តំណែងសំខាន់ៗជាច្រើន។ ក្រុមបះបោរ ដែលបានហៅខ្លួនឯង ថាក្រុមប្រឹក្សារក្សាសន្តិភាពជាតិ ភណជ បានរៀបចំគំរោងវិធីសាស្ត្រថ្មីនៃប្រជាធិបតេយ្យ រៀប ចំដោយអានន្តប៉ានយ៉ារាជន នៅនាដ Anand Panyarachun (ដែលជាអ្នកជំនួញមួយរូប និងជា អតីតអ្នកការទូតជំហររបស់ NPC អាចត្រូវបានជំរុញដោយការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងស្រុក។ ប្រទេសជាច្រើនបានបង្ហាញនូវក្តីស្រងាកចិត្តចំពោះ រដ្ឋប្រហារ១៩៩១។
ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវភាពអាសន្នមួយចំនួន ចំពោះភាពមិនទៀងទាត់ នៅក្នុងឆាកនយោបាយថៃ។ ក្នុងឋានៈជាឧបនាយករដ្ឋមន្ញ្រី អានន្ត បានបំពេញតួនាទីយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ប៉ុន្តែភាព ចំរូងចំរាស់បានលេចឡើងជុំវិញរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលបានប្រកាសនៅខែធ្នូ ១៩៩១។ មានការពេញចិត្តដល់ជួរកងទ័ព ដោយអនុញ្ញាតឱ្យមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីជ្រើសតាំងនិងសភាថ្នាក់ខ្ពស់ជ្រើសតាំងជាមួយនឹងអំណាចលើផ្នែកនិតិបញ្ញត្តិ។ យ៉ាងណាមិញភាពដឹកនាំរបស់ ណភជ ក៏បានបង្ហាញពីលទ្ធភាពរបស់ខ្លួនទៅលើការគ្រប់គ្រងលើសភាជាន់ទាប ផងដែរ។ ការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ១៩៩២ បានផ្តល់នូវសំលេងភាគច្រើន ដ៏តឹងតែងទៅដល់សម្ព័ន្ធមិត្តនៃបណ្តាគណបក្សទាំងឡាយ ដែលគាំទ្រ និងមានឆន្ទៈក្នុងការបង្រួបបង្រួមរបស់ពួកគេជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលយោធា។ សំនួរថាតើមាននាយក រដ្ឋមន្ត្រីតែមួយនៅតែត្រូវបានគេចោទសួរ។ ជំរើសដំបូងរបស់ពួកយោធាសំរាប់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី (សមាជិកសភា ជាន់ទាប) ត្រូវតែដកចេញ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកផ្សព្វផ្សាយឱ្យដឹងជាសាធារណៈនូវទំនាក់ទំនង របស់គាត់ក្នុងការជួញដូរគ្រឿងញៀន។
លោកឧត្តមសេនីយ៍ សុចិន្តា បានឈានចូលក្នុងតំណែងនេះក្នុងអំពើសាហាវ យង់ឃ្នងលើអ្នកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យថៃ។ បាតុកម្មជាច្រើនបានកើតឡើងនៅទីក្រុងបាងកក ដឹកនាំដោយអាចារ្យ ពុទ្ធសាសនា ឈ្មោះ ចំឡុងស្រីមួង Chamlong Srimuangជាអតីតនាយ ទាហាន និងអភិបាលក្រុងបាងកកមួយរូប។ ចំឡុង មានភាពល្បីល្បាញដែលមិនពុករលួយ។ ជាមួយនឹងគណបក្ស នយោបាយរបស់គាត់បាឡុងធម្មា Palang Dhaima និងអ្នកគាំទ្ររបស់ខ្លួនគាត់បានធ្វើយុទ្ធនាការបង្កើតរដ្ឋាភិបាល លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង ស្អាតស្អំ។ នៅទី ក្រុងបាងកក និងទីប្រជុំជនប្រចាំទីរួមខេត្តសំខាន់ៗទាំងឡាយ ពួកគេបាន គាំទ្រពេញទំហឹង។ សុចិន្តា បានបញ្ជាកងទ័ព ឱ្យធ្វើការប្រឆាំងនឹងពួកអ្នកបាតុកម្មយ៉ាងកំរោល។ រវាងខែឧសភា ថ្ងៃទី ១៧-២០ ១៩៩២ យ៉ាងហោចណាស់ មានអ្នកប្រឆាំង៥០នាក់ត្រូវបានគេសំលាប់នៅក្នុងយុទ្ធនាការបោសសំអាតដ៏ឃោរឃៅរបស់ពួកកងទ័ពដែលធ្វើឱ្យរន្ធត់ដល់ទស្សនិកជនទូទាំងពិភពលោក នៅថ្ងៃទី ២០ ឧសភា ១៩៩២ ស្តេចបានធ្វើការអន្តរាគមន៍។ ការផ្អាកសង្គ្រាមមួយ ត្រូវបានគេចរចាដែលនាំទៅរកការទំលាក់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ សុចិន្តា បន្ទាប់ពីគាត់បានប្រកាសលើកលែង ទោសជាសាធារណៈដល់គណបក្សទាំងឡាយ ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងការកាប់សំលាប់ និងធ្វើឱ្យមានរបួសដល់ក្រុម បាតុករ។ អានន្តបានវិលមកកាន់តំណែងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី បំលាស់ប្តូរបន្ទាប់បន្សំជាច្រើន (វិសោធនកម្ម) ត្រូវបាន ធ្វើឡើងចំពោះរដ្ឋធម្មនុញ្ញោហីយ និងការបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌ត្រូវបានគេគ្រោងធ្វើនៅខែកញ្ញា ១៩៩២។
អានន្ត បានឆ្លៀតឱកាសនៃការបរាជ័យផ្នែកកងទ័ពក្នុងការបណ្តេញមេដឹកនាំរដ្ឋប្រហារ ជាក្រុមរបស់សុចិន្តាពីតំណែងរបស់ ពួកគេ។ ការបោះឆ្នោតខែកញ្ញាបានផ្តល់នូវសំលេងភាគច្រើនទៅដល់ពួកគណបក្សដែលប្រឆាំងនិងឹកងទ័ព មានដូចជា (គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ បំណងប្រាថ្នាថ្មី ប៉ាឡាងធម្មា និងសាមគ្គីភាព )។ មេដឹកនាំប្រជាធិបតេយ្យ ឈួន លិកផៃ ដែលជាអ្នកច្បាប់មួយរូបបានសន្មតថានឹងកាន់ តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ជាបន្តបន្ទាប់ទៅទៀត គឺគណបក្សសកម្មភាពសង្គមឱ្យចូលរួមនៅក្នុងសម្ព័ន្ធភាពរបស់គាត់។
ប្រទេសថៃនាទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០
រលកនៃដំណើរទៅរកភាពស្អប់ខ្ពើមអំពើហិង្សា ខែឧសភា ១៩៩២ ទាំងក្នុងស្រុក និង អន្តរជាតិបានកាត់ បន្ថយភវនីយ៍ភាពនៃការអន្តរាគមន៍កងទ័ពដោយផ្ទាល់ថែមទៀតនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលថៃ។   យ៉ាងណាមិញ ការប៉ុនប៉ង របស់ពួកអ្នកធ្វើកំណែទំរង់ប្រជាធិបតេយ្យនឹងមិនងាយស្រួលទទួលបានទេក្នុងការផ្តាច់កងទ័ពចេញពីសៃវៀននយោ បាយ និងឋានានុក្រមសង្គមដែលមិនមែនជាកងទ័ព។  អស់រ់យៈពេលយូរមកហើយនៃការត្រួតត្រារបស់ពួកយោធា និយមដ៏តឹងរ៉ឹងនេះ។  កំណែទំរង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងការកាត់បន្ថយ ការគ្រប់គ្រងអាសនៈសភារបស់ពួកយោធា នៅតែគេ ចង់បាន។ ឥទ្ធិពលនយោបាយយោធានិយមនៅតែមានលក្ខណៈខ្លាំងក្លានៅតំបន់ជនបទក្នុងប្រទេសថៃ  ព្រោះជាកន្លែង ដែលកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ បង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់សំរាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ និង សំរាប់ជាតំរូវការរបស់ពួកអ្នក ក្រីក្រ។ ពេលនោះដែរពួកអ្នកនយោបាយស៊ីវិលនៅតែចង់បង្ហាញប្រជាជនថៃឱ្យដឹងថាពួកគេគិតគូរដល់រដ្ឋាភិបាល ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព  ស្ថេរភាព និងភាពស្អាតស្អំជាជាងគិតពីប្រយោជន៍ពួកគេផ្ទាល់។ អំពើពុករលួយជាប្រផ្នូលមួយ អាក្រក់ដល់ជនស៊ីវិលក៏ដូចជានយោបាយយោធានិយម។ វាពិតជាបញ្ហាមួយដែលគួរយកចិត្តទុកដាក់ផងដែរថា រាជា និយមពិតជាមានទាក់ទងនឹងបញ្ហានយោបាយនៅក្នុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។ មហាក្សត្របច្ចុប្បន្ននេះ បានធ្វើអ្វីៗ ប្រកបដោយសុភវិនិច្ឆយ័ និង រក្សាបាននូវភាពគួរជាទីគោរពយ៉ាងខ្លាំងរបស់ជាតិ។
ប៉ុន្តែការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់រាជា ក្នុងបញ្ហានយោបាយ គឺជាការប្រថុយប្រថានដ៏មានគ្រោះថ្នាក់មួយសំរាប់រាជានិយមផ្ទាល់ និងសំរាប់សន្តិសុខជាតិ ប្រសិនបើការ អន្តរាគមន៍នោះត្រូវបានធ្វើឡើងដេយគ្មានការវិនិច្ឆ័យត្រឹមត្រូវ។  ប្រពន្ធ័នយោបាយថៃ មិនត្រូវបានគេ សង្កេតឃើញមានស្ថេរភាព រឺមានភាពចាស់ទុំ  ដំណាលពេលដែលមានភាពចាំបាច់នៃការធ្វើអាជ្ញាកណ្តាលរបស់ ព្រះមហាក្សត្រ។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រជាជនថៃជាច្រើនក៏មានការបារម្ភផងដែរពីប្រភពប្រពៃណីមួយទៀតដែលនាំឱ្យមានស្ថេរភាព សង្គមនោះគឺ ព្រះពុទ្ធសាសនា។ នៅក្នុងសង្គមថៃមុនសម័យទំនើបនេះព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលផ្តល់ភាពកក់ក្តៅ និង ការជំរុញទឹកចិត្តតាមសាសនាចក្រ គឺជារូបវន្ត័ចំបងនៃការសាមគ្គី និង ឯកភាពសង្គម។  វត្តអារាមនៃព្រះពុទ្ធសាសនា មិន ត្រឹមតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការគោរពបូជាប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និង សកម្មភាពសង្គម ទៀតផង។ អំណាចតែងតាំងពួកអភិជន និង រាជានិយមនៃព្រះពុទ្ធសាសនាបានធានាឱ្យមានលំដាប់ថ្នាក់ក្នុងសង្គម បែបប្រពៃណី ភាពស្របច្បាប់នៃសាសនានេះ។  នៅឆ្នាំ១៩០២ ស្តេច ជូឡាឡុងកនបានរៀបចំជាផ្លូវការនូវរដ្ឋបាល សង្ឃ ក្នុងន័យនាំឱ្យព្រះសង្ឃជាកងកំលាំងទ័ពសំរាប់ជាតិ។  ក្រោយឆ្នាំ១៩៣២ រដ្ឋាភិបាលបានបន្តយុទ្ធសាស្ត្រនេះ  ទាំង ភិបុន 9ភហិបុនប និង  សារិត 9 រ្សាតិប បានរៀបចំឡើងវិញនូវរដ្ឋបាលសង្ឃ យ៉ាងហោចណាស់គឹដើម្បីប្រយោជន៍ នយោបាយ។
តែអស្ថេរភាពនៅក្នុងសង្គមថៃអាចត្រូវបានគេបំផ្លើស។ ទោះបីវិបិត្តនយោបាយដល់កំពូល សង្គមថៃនៅ តែរក្សាបាននូវស្ថេរភាពគួរឱ្យចម្លែក បើសិនប្រៀបធៀបទៅនិងប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួន។  ស្ថេរភាពនេះបានជំរុញឱ្យ មានការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម និង សេដ្ឋកិច្ចក្នុងសង្គមមួយដូចដែលគេកំពុងតែជាន់ហ្វ្រាំង។  ចំពោះនយោបាយក្នុងប៉ុន្មាន ទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្នាមរបួស និងភាពតានតឹង ដែលកើតឡើងពីបំលាស់ប្តូរសង្គមយ៉ាងរហ័ស  ប៉ុន្តែវា មិនអាចធ្វើឱ្យគ្រោះថ្នាក់ដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសថៃជាជាងកន្លងទៅហួសដោយរហ័ស។
ក្នុងរយៈពេលជាងបីទសវត្ស ប្រទេសថៃបានទទួលនូវអត្រាលូតលាស់ប្រចាំឆ្នាំជាមធម្យពី ៧ ទៅ ៨ % ហើយកើនដល់ ១០% នៅក្នុងចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០។ ប្រទេសនេះគឺជាទិសដៅមួយដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ពី ការវិនិយោគបរទេស ដែលរហូតមានមកដល់សព្វថ្ងៃមានដូចជា   ជប៉ុន  ហុងកុង ជាមួយតៃវ៉ាន់  សហរដ្ឋអាមេរិច និង សិង្ហបុរី ក៏ចូលរួមភាគហ៊ុនដ៏សំខាន់ដែរ។   ខណៈនោះដែរ ការវិនិយោគថៃក៏បានហូរទៅប្រទេសផ្សេងៗទៀតក្នុងតំបន់ ដែរ។ ជាក់ស្តែងសេដ្ឋកិច្ច  កសិកម្មមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដែលផលិតបានផលិតផលកសិកម្ម និងផលិតកម្ម ច្នៃប្រឌិតជាច្រើន សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសគឺមានមូលដ្ឋានធំទូលាយ ហើយឥឡុវដែលភាគច្រើនត្រូវបានគេដំនើរការក្នុង ប្រទេសថៃ។  ការជិករ៉ែ និង ប្រេង ឡណអ ផ្តល់កា់រលូតលាស់មួយផ្នែកដែរ។   ការរីកដុះដាលនៃផលិតកម្មគឺជារូបភាព សំខាន់បំផុត ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍  ។   រហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ដំណើរការផលិតកម្មធុនតូចចូលរួមជាង ២៦% នៃ ផលិតផល ក្នុងស្រុកសរុប ផលិតនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ គឺក្របដណ្តប់ការនាំចេញរបស់ថៃទាំងមូល។  រហូតដល់ពេលនោះ ប្រទេសថៃបានក្លាយជាហិរញ្ញវត្ថុក្នុងតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ។  បច្ចុប្បន្នថៃគឺជាសមាជិតតែមួយគត់ របស់អាស៊ាននៅក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។  ជំនួញថៃរំពឹងថានឹងមានតួនាទីសំខាន់មួយក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ចិនភាគ ខាងត្បូង   វៀតណាម  ឡាវ  កម្ពុជា  និង ភូមា។
នៅក្នុងរង្វង់ប្រទេសថៃកំពុងមានបំលាស់ប្តូរសំខាន់ៗទៀត។ ចំនួនប្រជាជនមាន ៣៨ លាននាក់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ និង  ៥៧ លាននាក់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១  (តែអត្រាកំនើនប្រចាំឆ្នាំឥឡូវធ្លាក់ចុះដល់ ១,២% ) ។  សេវាកម្ម វេជ្ជសាស្ត្រ និងផ្នែ់កផ្សេងៗដ៏រីកចំរើនបានកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់និងគ្រោះថ្នាក់នៃកង្វះជីវភាព រោគរបេង និងជំងឺត្រូពិច ទាំងឡាយ។ ក្នុងវិស័យអប់រំ អត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀនបានកើនឡើងគ្រប់កម្រិត ដែលរត់លឿនជាងកំណើនប្រជាជន យ៉ាងខ្លាំងក្នុងកំរិតបន្ទាប់ (កើនឡើង ៤ ដង រវាងឆ្នាំ១៩៧០និង១៩៩០)  និងកំរិតទី៣ (កើនឡើងដល់ ៨ ដង ) ។   ទំនោរនគរូបនីយកម្ម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងបំលាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចមានន័យថាប្រហែល ៤០% នៃជនជាតិថៃសព្វថ្ងៃរស់នៅ ក្រុងបាងកក ឬទីប្រជុំជននៃបណ្តាខេត្តនានា។ នៅក្នុងរាជធានី និងមជ្ឈមណ្ឌលក្រុង ការលេចឡើងនូវវណ្ណៈកណ្តាល ដែល ជាអភិជនដ៏សំបើមគឺមានភស្តុតាងបញ្ជាក់។
ប្រទេសថៃបុរាណ ដែលវរៈជនកងទ័ព អភិជន ឬស្តេចមួយក្រុមតូចអាចគ្រប់គ្រងចំនួនប្រជាជនដូចជា កសិករទាំងឡាយបានរសាត់បាត់ទៅហើយ។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវតែរកមធ្យោបាយដោះស្រាយ និងសង្គមដ៏មានការអប់រំ ខ្ពស់ និងមានចលនាផ្លាស់ប្តូរដ៏សំបើម។ បញ្ហាផ្សេងទៀតលេចឡើងជាបញ្ហាធំដែល។ របៀបវរៈ នៃបញ្ញត្តិដែល កំពុងតែប្រឈមមុខដល់រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបច្ចុប្បន្នជាការពិតហាក់បីដូចជាមានរយៈពេលយូរ និង បន្ទាន់។  នៅក្នុង កំរិតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ប្រទេសថៃ ត្រូវតែប្តូរពីការអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហ៍កម្ម ដែលពឺងផ្អែកលើវិស័យការងារថោក និង បច្ចេកវិទ្យាបរទេស។  ខណៈពេលនេះដែរ  ការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្នបានធ្វើឱ្យមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងខាង ផ្នែកទ្រព្យសម្បត្តិ។  ភាពសំបូរទ្រព្យសម្បត្តិនេះ បានចែករំលែកឱ្យកម្មករនូវប្រាក់កំរៃតិចតួចបំផុត ហើយជារឿយៗ ពួកគេត្រូវគេជួលធ្វើការងារក្នុងលក្ខខណ្ឌ័អាក្រក់បំផុត។  យា់ងណាមិញអ្នកក្រុងថៃតែងតែមានភាពប្រសើរយ៉ាង ខ្លាំងជាងអ្នកជនបទ។  ភាពក្រីក្រត្រូវគេសំគាល់ឃើញមាននៅភាគខាងជើង ឦសាន និង ខាងត្បូងបំផុត។
មើលផងដែរ
ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ ==
]] ==
ប្រាសាទបន្ទាយសំរែ
ប្រាសាទបន្ទាយសម្រែ គឺជាប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យមួយ ដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អង្គរនៃខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា។ វាជាប្រាសាទមួយដែលបានស្ដារឡើងវិញ ដោយបានយកលំនាំតាមរចនាប័ទ្ម របស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទបន្ទាយសំរែស្ថិតនៅខាងកើតបារាយណ៍យសោធរតដាក (បារាយណ៍ខាងកើត) ហើយស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ២គីឡូម៉ែត្រពីភូមិព្រះដាក់ នៅខាងត្បូងផ្លូវពីប្រដាកទៅភ្នំបូក ។ ប្រាសាទបន្ទាយសំរែមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិថ្នល់ទទឹង ឃុំព្រះដាក់ ស្រុកបន្ទាយស្រី ខេត្តសៀមរាប។
ប្រវត្តិប្រាសាទ
រូបភាពតូច|ប្លង់របស់ប្រាសាទបន្ទាយសំរែ ប្រាសាទបន្ទាយសំរែកសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលគ្រិស្តសតវត្សទី១២ ឧទិ្ទសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនានិកាយព្រះនារាយណ៍ ។ យើងសូមលើកយកពាក្យបន្ទាយសំរែនេះមកពន្យល់ បន្ទាយ គឺមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ ចំណែក សំរែ ជាតិមនុស្សអ្នកព្រៃមួយពួកកើតនៅក្នុងកម្ពុជាដូច្នេះឈ្មោះដែលហៅថាបន្ទាយសំរែនេះគឺប្រហែលជាទាក់ទងទៅនឹងទីតាំងដែលមានកំពែងខ្ពស់ជុំវិញ ហើយដែលមានស្តេច និងអ្នកបម្រើដែលជាជនជាតិសំរែរស់នៅទីកន្លែងនេះ ។ ឈ្មោះបន្ទាយសំរែនេះគឺទាក់ទងនិងប្រវត្តិពិតដែលថានៅម្តុំភូមិ ព្រះដាក់ ដែលកាលដើមឡើយ  គឺមានជនជាតិសំរែរស់នៅពិតមែន ហើយសព្វថ្ងៃគេសង្ស័យថា ប្រជាជននៅព្រះដាក់នេះមានជីដូនជីតា ជាជនជាតិសំរែ  ដែលគេយកមកឲ្យយាមប្រាសាទ ។ ជាពិសេស  ពួកសំរែនៅភ្នំក្រវាញបាននិយាយថា  មានបងប្អូននៅអង្គរហើយប្រហែលជាមានអ្វីមួយនៅបន្ទាយសំរែនេះ ។ ដូចច្នេះ ឈ្មោះនៃប្រាសាទសំររែនេះ  គឺទាក់ទង់នឹងប្រវត្តិសាស្រ្តពិតដែលទាក់ទង់ទៅនិងរឿងព្រេង និងទាក់ទង់និងទីតាំងរូបរាងរបស់ប្រាសាទនេះ ៕
ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ
ប្រាសាទបន្ទាយសំរែត្រូវបានសាងសង់អំពីថ្មភក់ផ្សំជាមួយថ្មបាយក្រៀម ដែលយើងនិងឃើញជញ្ជាំងរបស់សាលវែងព័ន្ធជុំវិញដោយខ្ពស់សន្លឹម និងគ្រឹះខាងក្នុងរបស់ប្រាសាទត្រូវបានសាងសង់អំពីថ្មបាយក្រៀម ហើយដំបូលរបស់សាលវែងព័ន្ធជុំវិញតួប្រាសាទសាងសង់អំពីឈើនិងប្រក់ក្បឿង។ ប្រាសាទនេះមានផ្លូវដើរសម្រាប់ចេញចូលបែរទៅទិសខាងកើតប្រវែងប្រហែល២០០ម៉ែត្រអមដោយបង្កាន់ដៃនាគអមសង់ខាងផ្លូវចូលបន្ទាប់មកមានរូបសំណាក់តោមួយគូរកំពុងឈរយាមផ្លូវចូល។
ហោត្រៃ និងថែវ
រូបភាពតូច នៅក្នុងប្រាសាទនេះមានអាគារហោត្រៃចំនួនពីរនៅសងខាងផ្លូវចូលរបស់តួប្រាសាទ ហោត្រៃនេះធ្វើអីថ្មភក់លើកផុតខ្ពស់ពីបាតនៃខឿនហើយមានលម្អទ្វារពីរគឺទ្វារបញ្ឆោតមួយបែរទៅទិសខាងកើតនិងទ្វារពិតបែរទៅទិសខាងលិច។ នៅលើក្លោងទ្វារទាំងពីរក៏មានលម្អហោជាងប្រកបដោយរឿងទេវកថា។ ថែវព័ន្ធជុំវិញប្រាសាទចំនួនពីរជាន់សាងសង់អំពីថ្មបាយក្រៀមប៉ុន្តែក្លោងទ្វារនិងបង្អួចធ្វើអំពីថ្មភក់។ ថែវទីមួយផ្នែកខាងក្រៅមានសភាពបាក់បែកខូចខាតយ៉ាងដំណំ ហើយកាលពីមុនថែវនេះទំនងមានដំបូលប្រក់ក្បឿងទ្រដោយឈើព្រោះយើងអាចមើលឃើញប្រហោងខ្លះៗសម្រាប់ធ្វើជាដំបូល។ ស្ទើរតែគ្រប់ផ្នែកនៃខ្លោងទ្វារគ្រប់ទិសទាំងបួនមានលម្អហោជាងប្រកបដោយក្បាច់ចម្លាក់រឿងទេវកថាក្នុងសាសនាព្រហ្មញ្ញសាសនានិងព្រះពុទ្ធសាសនា។
សិលាចារឹក
ប្រាសាទនេះមិនត្រូវបានគេរកឃើញសិលាចារឹកសម្បូរបែបដូចប្រាសាទផ្សេងទៀតនោះទេ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ប្រាសាទនេះត្រូវបានអ្នកសិក្សាផ្នែងសំណង់ស្ថាបត្យកម្មនិងសិល្បៈបុរាណបានសិក្សាឃើញថាប្រាសាទបន្ទាយសំរែមានលក្ខណៈសំណង់ស្ថាបត្យកម្មនិងសិល្បៈស្រដៀងទៅនឹងរចនាបទប្រាសាទអង្គរវត្ត ដូច្នេះពួកគេអាចធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានថា ប្រាសាទបន្ទាយសំរែត្រូវបានកសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២។
ប្រាង្គកណ្តាល
រូបភាពតូច តួកណ្តាលប្រាសាទនេះមានរាងជាអក្សរធី ដែលលយចេញទៅទិសខាងកើតនិងមានទ្វារចំហមួយផងដែរ រីឯទ្វារបីទៀតដែលបែរមុខទៅទិសខាងជើង ខាងត្បូង និងទិសខាងលិចត្រូវបានបិទជិតដោយមានក្បាច់ចម្លាក់យ៉ាងល្អឯកនៅក្នុងផ្តៃទ្វារហើយនៅពីលើខ្លោងទ្វារក៏មានលម្អក្បាច់ចម្លាក់រឿងទេវកថាខ្លះផង។ នៅផ្នែកខាងក្នុង យើងឃើញមានប្រអប់មួយធ្វើអំពីថ្មភក់ ហើយមានគម្រប់នៅពីលើនិងមានប្រហោង ឬចំពួយមួយនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃបាត។ ប្រអប់នេះត្រូវបានគេចាប់ទុកថាជាមឈូសសម្រាប់ផ្ទុកសាកសពហើយចំពួយនៅខាងក្រោមគឺជារន្ធបង្ហូរទឹកដែលហូរចេញពីសាកសពហើមរលួយរីឯរន្ធដែលគេបានចោះនៅកណ្តាលគម្របខាងលើសម្រាប់បញ្ចេញឧស្ម័ន ឬដើម្បីបញ្ចូលខ្សែរអំបោះស ឬសាច់ក្រណាត់សសម្រាប់ជាការទំនាក់ទំនងគ្នារវាងអ្នកស្លាប់និងអ្នករស់ ។
ឯកសារយោង
បន្ទាយសំរែ
ស៊ីហ្គេមលើកទី២៧
ស៊ីហ្គេមលើកទី២៧
The 27th Southeast Asian Games is scheduled to be held in Naypyidaw, the new capital of Myanmar, as well as in other main cities, Yangon, Mandalay and Ngwesaung Beach.
The Southeast Asian Games Federation (SEAGF) Council met in Jakarta on 31 May 2010 unanimously agreed to award the Myanmar Olympic Committee the right to host the 27th edition of the games.
Official website of the Olympic Council of Asia also approved the fact that Myanmar will host the 27th Southeast Asian Games in its news launched on 7 June 2010. ASEAN Football Federation (AFF)'s official website also announced that Myanmar will host the games. Myanmar had already hosted the Games in 1961 and 1969 respectively in Yangon, the then capital of Myanmar. This will be the third time that Myanmar will host the Southeast Asian Games. Singapore withdrew its hosting rights due to expected delays in the completion of its new national stadium.
ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ
Myanmar, Vietnam, Philippines and Thailand have revealed their intentions to host the Games. However, since they hosted the 2003, 2005 and 2007 editions, respectively, these countries are ineligible to host this edition.
By the time that Myanmar will host the games, the country will hold the largest time interval of hosting the games, spanning a time of 44 years.
វិញ្ញាសាកីឡា
Myanmar will host 33 sports, less than the number of sport in 2011 Southeast Asian Games in Indonesia. Organizers did not nominate the sports of beach volleyball and dancesports, because they considered those uniforms unsuitable for Burmese women. Tennis and Gymnastics, are Olympic sports not to be played in December. The following sports below are calendared for the 2013 Southeast Asian Games.
រូបតុក្កតាដំណាង
The official mascot of the 2013 Southeast Asian Games is a couple of owls which are considered lucky charms in Myanmar tradition. The male owl is called Shwe Yoe and female owl is called Ma Moe.
មេដៃ
Myanmar will award total 1557 medals; gold 460,silver 460 and bronze 637 to athletes. Athletics will award 46 gold medals with maximum ones in this year SEA Games.
¹ – not an official Olympic Sport.
² – sport played only in the SEAG.
³ – not a traditional Olympic nor SEAG Sport and introduced only by the host country.
° – a former official Olympic Sport, not applied in previous host countries and was introduced only by the host country.
ʰ- sport not played in the previous edition and was reintroduced by the host country.
ច្បាប់ក្រម
ព្រះភិរម្យភាសា 			អ៊ូ ហៅ ង៉ុយ
១  -      នេះគឺច្បាប់ក្រម ប្រសើរឧត្ដម ទូន្មានអ្នកផង
ប្រើឱនលំទោន
កុំបីមានឆ្គង ប្រាជ្ញាបុណ្យផង
កើតដោយប្រណិប័តន៍។
នរូអ្នកណា ទោះយកអាត្មា
ចូលសាសន៍ពុទ្ធរដ្ឋ
ចូរធ្វើឲ្យត្រង់ ដោយនូវបន្ទាត់ ហៅស្វែងសម្បត្ដិ
យកផ្លូវនិព្វាន។
នរូអ្នកផង ទោះដឹងយល់ហោង ចិត្ដនោះឲ្យហ៊ាន
បំពេញព្រះផ្នួស ដោយព្រះទូន្មាន
កុំធ្វើលឹកលាន
ដោយចិត្ដអន្ធពាល។
ម្ដាយឪពុកសោតណា ស្រលាញ់ស្ងួនភ្ងា ហៅកូនសង្សារ
៥  -
រៀនដោយក្រមច្បាប់។
សង្វាតសរសេរ អស់អញកុំខ្ជិល ទើបបានជាគាប់
កុំធ្វើលេលាប់
ហៃអស់សាមណេរ ម្ដាយមកបង្វែរ អ្នកជាបាធ្យាយ
សង្វាតសូត្ររៀន ដូចលោកទាំងឡាយ កុំធ្វើពាយងាយ
ដូចនៅគ្រហស្ថ។
កុំធ្វើរាយមាយ និងគ្រូបាធ្យាយ ទុកស្មើអម្ចាស់
សង្វាតសរសេរ សូត្ររៀនឲ្យណាស់ ប្រាជ្ញាយល់ច្បាស់
នាំញាតិទាំងឡាយ។
អាចយកមកផ្ញើ នឹងគ្រូបាធ្យាយ ហេតុចង់ពណ្ណរាយ
ប្រយោជន៍ទាំងបី។
មួយចង់ក្ដីច្បាប់ ឲ្យខ្លួនបានគាប់ នៅនាលោកិយ
មួយចង់ប្រាជ្ញា មិនឲ្យអប្រិយ មួយចង់បារមី
ហៃអស់សាមណេរ កុំធ្វើដែលដែរ ត្រង់ក្ដីពាយងាយ
លំអុតបំរើ អ្នកជាបាធ្យាយ ជូនបុណ្យទៅម្ដាយ
ឪពុកទីទៃ។
លំអុតបំរើ ផ្គាប់ដោយ​ហឫទ័យ  ​ បារម្ភមៃៗ
ក្ដីច្បាប់កុំបង់។
ត្រង់ណាហៅច្បាប់ កាន់ខ្ជាប់កុំបង់ ចំណេរទៅលង់
ខ្លួនបានជាធំ។
សព្វថ្ងៃសោតណា ទូន្មានអាត្មា ដោយនូវក្រឹត្យក្រម
ទៅដល់មហាក្សត្រិយ៍។
ច្បាប់នេះសោតណា ទូន្មានអាត្មា ថេរនៅពុំបាត់
ទោះខ្លួនឥតបុណ្យ បំរើមហាក្សត្រិយ៍ គោរពប្រតិបត្ដិ
យសនោះពុំលែង។
១៥  -
ហេតុបានដឹងច្បាប់ បានដូចបង្គាប់ ចិត្ដគ្រូយល់ស្ដែង
ទោះទៅបំរើ ស្ដេចជាគំដែង យសនោះពុំលែង
ប្រាកដពណ្ណរាយ។
ក្ដីនេះជាច្បាប់ ឲ្យសាមណេរត្រាប់ សព្វសរិលទាំងឡាយ
កុំសើចតិះដៀល អ្នកជាបាធ្យាយ អ្នកហោងស្មើម្ដាយ
បង្កើតក្ដីច្បាប់។
សាមណេរណាៗ
ទោះមានប្រាជ្ញា នឹងចង់រៀនច្បាប់
ឲ្យយកត្រចៀក នោះឲ្យចូលស្ដាប់ ធ្វើដោយក្រមច្បាប់
នៃគ្រូបាធ្យាយ។
ច្បាប់នេះមិនខំ
អាត្មាទីទៃ។
នរូអ្នកណា នឹងស្វែងប្រាជ្ញា
ចូរដឹងខុសគាប់ ដោយអធ្យាស្រ័យ ផ្គាប់ដោយហរិទ័យ
អ្នកជាបាធ្យាយ។
២០  -      ទោះនឹងស្វែងធម៌ ឲ្យមានសំគាល់ កុំធ្វើរាយមាយ
ទោះនឹងស្វែងច្បាប់
កាន់ខ្ជាប់កុំណាយ កុំឲ្យអន្ដរាយ
នូវច្បាប់ក្រមផង។
រីគ្រូបាធ្យាយ ប្រដូចនូវម្ដាយ
ឪពុកយើងផង
ហ្វឹកហ្វឺនប្រដៅ មិនឲ្យមានឆ្គង តាមដោយគន្លង
ព្រេងព្រឹទ្ធបុរាណ។
នរូអ្នកណា នឹងស្វែងប្រាជ្ញា ជារស្មីប្រាណ
ឲ្យគិតជញ្ជឹង រំពឹងលែងបាន
ប្រទូស្តវឹងស្នង។
ទោះនឹងឆ្ពោះទៅ ស្រុកតូចធំផង សឹងដូចបំណង
នៃចិត្ដចិន្ដា។
ពុំនោះដូចខ្វាក់ តែម្នាក់អាត្មា ចរចេញយាត្រា
ឥតអ្នកដឹកដៃ។
ដូចយល់ពុំដល់។
សឹងធ្វើមោហោ ទោះសោកំហល់ ពុំអាចទប់ទល់
នាធ្ងន់នាស្រាល។
ប្រដៅក្ដីច្បាប់ សឹងថាពុំគាប់ ហេតុចិត្ដអន្ធពាល
ក្ដីច្បាប់ទំងន់ សឹងថាជាស្រាល ហេតុចិត្ដអន្ធពាល
ចង់តែសប្បាយ។
ណុប ណែម
ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
លោកណុប​ ណែម​​ជា​អតីត​តារា​ភាព​យន្តជើង​ចាស់​​ពោរ​ពេញ​ដោយ​បទ​ពិសោធន៍​និង​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​បោះ​សម្លេ​ង​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០​និង​​ដើម​​ទសវត្សរ៍​​ទី​​៧០​។​ ​លោក​កើតក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៣៦ ​នៅ​ភូមិ​ស្រែ​ខ្វាវ​ ឃុំ​ជាង​ទង​ ស្រុក​ត្រាំ​កក់​ ខេត្ត​តាកែវ​។ លោក​មាន​បងប្អូនបង្កើត​សរុប​៨នាក់ក្នុង​នោះ​មាន​ប្រុស​៥នាក់​ និង​ ស្រី​៣​នាក់។​ចំណែក​ឯភរិយា​របស់​​គាត់​គឺ​អ្នកស្រី​គីម​ ណូ​វ៉ា​​​ ដែល​ជា​តារា​ភាព​យន្តរួម​ជំនាន់​ដែល​មាន​រូប​សម្ផស្ស​ស្រស់​សោភា​និង​មាន​កេរ្ដិ៍​ឈ្មោះល្បី​ល្បាញ​​ក្នុង​វិស័យ​សិល្បៈ​ភាពយន្ដ​​ដែរ។​​ ជា​អកុសល​ លោក​បាន​លា​ចាក​លោក​នៅ​ក្នុង​ជំនាន់​ប៉ុល​ពត​គួរ​ជា​ទី​​សោក​ស្ដាយ​។
ច្បាប់ក្រម
ពុំដឹងដើមគ្រូ បង្កើតអភិរូហ៍ ប្រដូចនូវម្ដាយ
ណុប ណែម
ជីវិតសិល្បៈ​ និង​ ស្នាដៃ
លោក​ណុប​ ណែម​ ​បាន​ចូល​ប្រឡូក​សិល្បៈ​ភាព​យន្ត​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៦០ មកម្ល៉េះ​ តាមរយៈ​ខ្សែ​ភាព​យន្ត​ដំបូង​គឺ​រឿង​ការពារ​ព្រហ្មចារីយ៍​ស្រី​ទុគ៌ត​ របស់​ផលិតកម្មនាគព័ន្ធភាពយន្ត របស់លោកស៊ុន​ ប៊ុន​លី។​ ក្រោយ​មក​ លោក​​​បានបន្ត​​សម្ដែង​ស្ទើរ​គ្រប់​ផលិតកម្ម​ដូច​ជា ផលិតកម្មវណ្ណច័​ន្ទភាពយន្ដ របស់អ្នកស្រី​វណ្ណ ច័ន្ទ​ ,ផលិតកម្ម​ឥន្ទ្រទេវី​ភាពយន្ត​របស់​លោក ប៊ីវ ឆៃលាង,ផលិតកម្មរាជសីហ៍ភាពយន្ត,ផលិតកម្មសុរិយាភាពយន្ត,ផលិតកម្មរន្ទះ​ពេជ្រ​ភាពយន្ត របស់លោកលី​ ប៊ុន​យីម​,ផលិតកម្មសុវណ្ណ​គិរី​ភាពយន្ត របស់​លោក​​ហ៊ុយ​​ គឹង,ផលិតកម្មប្រាសាទមាសភាពយន្ត របស់លោក សារ៉ាវុធ,ផលិតកម្មកងចក្រភាពយន្ត របស់លោកអ៊ួង កន្ធន់,ផលិតកម្មវិមាន​រដ្ឋ​ភាពយន្ត របស់លោកឈួន​ ឆៃ​,ផលិតកម្មបក្សី​ឋាន​សួគ៌​ភាពយន្ត របស់លោកអ៊ី​ វ៉ុង​ហែម​​ ជាដើម ។ តួ​ឯក​ស្រី​​ដែល​លោក​ធ្លាប់​សម្ដែង​ជាមួយ​មានដូចជា​អ្នក​ស្រី​​ឌី_សាវ៉េត,អ្នក​ស្រី​សាក់​ ស៊ី​ស្បោង​,អ្នក​ស្រី​កែវ​​ មន្ថា​,អ្នក​ស្រី​គីម ណូវ៉ា​,អ្នក​ស្រី​វីរៈ_តារា,អ្នក​ស្រី​ទិត្យ​ វិជ្ជរ៉ាដានី។​ លោក​ណុប​ ណែម​មិន​ត្រឹម​តែ​ធ្លាប់​សម្ដែង​ខ្សែ​ភាព​យន្ត​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​លោក​ថែម​ទាំង​បាន​ចេញ​ទៅ​ថត​ភាព​យន្ត​ជា​លក្ខណៈ​​អន្តរជាតិ​តាម​បណ្តា​ប្រ​ទេស​អឺរ៉ុប​ទៀត​ផង​។​​ ខ្សែ​ភាព​យន្ត​ដែល​លោក​បាន​ចូល​រួម​សម្ដែងមាន​ប្រមាណ​៧២រឿង​ ​​រួម​មាន​៖
ច្បាប់ក្រម
ក្លឺពីមនុស្សលោក រួចដល់ស្ួគ៌នាយ ចៀសចតុរាបាយ
នាបីហៅគ្រូ កុំធ្វើមូទូ ចិត្ដនោះឲ្យស្ងួន
កុំធ្វើតំកើង ចង់ធំតែខ្លួន ក្រែងបាបមកចួន
នៅនាលោកិយ។
៣០  -
រីគ្រូបាធ្យាយ អាចឲ្យពណ្ណរាយ មានរូបរស្មី
ហើយឲ្យរុងរឿង អស់បញ្ចិន្រ្ទិយ ស្មើព្រះជននី
ជនកសោតហោង។
ព្រះជនកសោតណា បង្កើតអាត្មា ឲ្យមានសរិលផង
រក្សាពីតូច មិនឲ្យមានហ្មង អស់សុខទុក្ខផង
ពុំដែលនឹងឆ្អន់។
ព្រះជនកព្រះជនី
បើនឹងស្រដី ប្រសើរពេកពន់
ថាភ្នំព្រះសុមេរុ៍ នោះហោងមហាធ្ងន់ ថាបើនឹងគណន៍
ពុំអាចកន្លង។
រីគ្រូបាធ្យាយ ប្រដូចនូវម្ដាយ ឪពុកឯងហោង
ប្រដៅធម៌ផង ដោយនូវគន្លង
ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។
នរូអ្នកណា ទោះមានប្រាជ្ញា
ឲ្យគិតវែងឆ្ងាយ
គុណនោះទាំងបី ហៅមហាទូលាយ កុំឲ្យអន្ដរាយ
ក្ដីពីព្យាយាម។
៣៥  -      រីបុណ្យនិងបាប អំពើសភាព នោះវាតែងតាម
ប្រដូចស្រមោល
អន្ទោលតាមប្រាណ ពុំដែលចៀសបាន
ត្រង់ក្ដីសល់វ៉ល់។
ឲ្យគិតជញ្ជឹង ហើយឲ្យរំពឹង
ប្រាជ្ញាឲ្យយល់
ឲ្យមានវិរិយំ សច្ចំកុសល កុំធ្វើសល់វ៉ល់
និងក្ដីទុក្ខសោក។
នរូអ្នកណា នឹងនាំអាត្មា ឧស្សាហ៍អធ្យោគ
ចូលមហាបថមោក្ខ
គឺនិព្វានហោង។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំណាព្យខ្មែរ
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី១៖សេចក្ដីឫស្យានៃញាតិ
ក្នុង​យុគ​ជា​ដំបូងនៃ​ប្រជា​វតា​របស់​លោក ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌាភាគ​លើ មាន​ក្សត្រិយ៍​ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា សាន្តនុ ជា​ពូជ​ពង្ស​វង្ស​ព្រះ​ចៅ​ភរត ដែល​ជា​ឱរស​របស់​ព្រះ​ចៅ ទុសយន្ត និង​នាង សកុន្តលា ជា​បរម​ក្សត្រិយ៍ ដែល​ល្បីល្បាញ​ព្រះ​កិត្តិនាមជាង​ព្រះ​ចៅ សាន្តនុ ក្សត្រិយ៍​អង្គ​នេះ ទ្រង់​រក្សា​រាជ​ប្រវេណី នៃ​ប្រយូរវង្ស​របស់​ព្រះ​អង្គ​ទុក​ដោយ​ប្រពៃ យក​ព្រះ​ហឫទ័យ​ទុក​ដាក់​ពេចពិល​រមិល​មើល សុខ​ទុក្ខ​របស់​ប្រជា​រាស្ត្រ ដោយ​ការុណ្យ​ចិត្ត​ជា​យ៉ាង​ក្រៃពេក អ្នក​នគរ​ស្មោះ​សរ​ស្រឡាញ់​ព្រះ​អង្គ ហាក់​បី​ដូចជា​ដួង​ហឫទ័យ​របស់​គេ រាប់អាន​តម្កុំកម្កើង​លើក​ឡើង​បូជា​ព្រះ​អង្គ បីដូច​ទេពតា​ក្នុង​សួគ៌ាល័យ រាជ​សត្រូវ​ស្ញប់ស្ញែង​ក្រែង​ព្រះ​តេជ​បារមី ដូច​កល​ខ្លាច​ស្ដេច​ខ្មោច​ក៏​ប្រហែល​គ្នា ព្រះ​ចរិយា​វត្ត​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ជា​ប្រក្រតី​យ៉ាង​រាស្ត្រ​អ្នក​ជា មិន​បាន​ប្រកាន់​ព្រះ​អង្គ កាន់​យក​តែ​យុត្តិធម៌ គឺ​សេចក្ដី​ជា​អ្នក​បរិសុទ្ធ​ប្រាស​ចាក​មន្ទិល និង​ពាក្យ​ដំនៀល​និន្ទា​ព្រះ​អាណា​សោត​ក៏​រឹងរឹត​រុងរឿង​បីដូច​សូរ្យ័ង្សី ។
សេចក្ដី​ស្ងប់​ក្នុង​ប្រទេស និរាស​ភ័យ​អរិរាជ​សត្រូវ និរាស​សេចក្ដី​រន្ធត់​នេះ​ឯង ជា​អាការ​ដ៏​សំខាន់​នៃការ​តាំង​នៅ​បាន​នៃ​ជាតិ និង​ពាណិជ្ជ​កម្ម​សព្វ​សារពើ​ដែល​ជា​លាន​ធំ សម្រាប់​ធ្វើ​ឲ្យ​ធន​សម្បត្តិ​ក្នុង​ប្រទេស​ដំណើរ​ឡើង​ទៅ​កាន់​សេចក្ដី​ចម្រើន ព្រះ​អង្គ​ជា​អ្នក​គ្រង​រាជ​នេះ ក៏​បាន​យក​ព្រះ​ហឫទ័យ​ទុក​ដាក់​មើល​រាល់​វេលា ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ក៏​សម្បូណ៌​ឡើង​ក្នុង​ព្រះ​នគរ ទ្រង់​ជ្រះ​ថ្លា​ក្នុង​សាសន​កិច្ច សម្បូណ៌​ដោយ​ទស្សនៈ និង​មតិ ទ្រង់​ប្រើ​សេចក្ដី​គិត​អាន​កាញ់​គ្នេ ដោយ​យោបល់​តាម​មតិ​របស់​ជាតិ​ផ្សេង ៗ ឬ​របស់​គណៈ របស់​បុគ្គល​ឯក​ជន ទ្រង់​ចាត់​តាំង​របៀប​សមាគម និង​ទំនៀម​ជា​ប្រវេណី​គតិ​ទុក​រៀបរយ របស់​អំបាល​នេះ​ជា​ធម្មតា​ប្រចាំ​នៅ​ក្នុង​រាជ​អាណា​ចក្រ​ដ៏​ធំ​នេះ​ទួទៅ គ្មាន​អ្នក​ណា ១ ស្គាល់​ឡើយ​ថា​គ្រប់គ្រង​ដូច្នេះ ៗ ខុស​គន្លង​ធម៌ ទាំង​ទារុណ​កម្ម​ក្ដី អធម្មិក​រាជ​ក្ដី អយុត្តិ​ធម៌​ក្ដី គ្មាន​អ្នក​ណា​ស្គាល់​ថា​មុខ​មាត់​វា​យ៉ាង​ម៉េច ប្រជា​រាស្ត្រ​រាល់​គ្នា មាន​សេចក្ដី​ភក្ដី និង​ពេញ​ចិត្ត​ណាស់​ដែល​បាន​ម្ចាស់​សម​គួរ ជា​ប្រមុខ​មក​សោយរាជ្យ​ដូច្នេះ ។
ព្រះ​ចៅ សាន្តនុ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រាជ​សម្បត្តិ ទាល់​តែ​ជរា​ភាព​ហើយ ក៏​ស្ដេច​ទិវង្គត​ទៅ​តាម​យថាកម្ម វិចិត្រ​វិរយ ជា មកុដ​កុមារ​រជ្ជទាយាទ បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​សម្បត្តិ​មក ក្សត្រិយ៍​នេះ មាន​ឱរស​ពីរ​អង្គ នាម ធ្ឫត​រាស្ត្រ (ធតរជ្ជ) ១, បណ្ឌុ ១, កាល​ព្រះ​អង្គ​ទិវង្គត​បង់​ទៅ​ហើយ ក៏​កើត​ជា​បញ្ហា​ចោទ​គ្នា​ឡើង​ថា នឹង​លើក​លោក​អង្គ​ណា​សោយរាជ្យ នេះ​ជា​រឿង​ដ៏​ជ្រៅ​សុខុម កម្រ​និង​ទម្លុះ​ទម្លាយ​ទៅ​បាន ព្រោះ​ថា ធ្ឫត​រាស្ត្រ ជា​រាជ​បុត្រ​ច្បង បើ​តាម​ព្រះ​វេណី​ត្រូវ​បាន​រាជ​សម្បត្តិ តែ​ខ្វាក់​បង់​អំពី​កំណើត ហេតុ​ដូច្នោះ​រាជ​សម្បត្តិ ទើប​ធ្លាក់​ទៅ​លើ បណ្ឌុ ជា​អនុជ​វិញ ព្រម​គ្នា​អញ្ជើញ បណ្ឌុ ឡើង​គ្រង​ពិភព ។
កាល បណ្ឌុ ឡើង​សោយរាជ្យ​មក មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ក៏​ទ្រង់​រាជ​តម្រិះ​នឹង​ស្ដេច​ចេញ​ទៅ​នៅ​ព្រៃ សព្វ​ព្រះ​ហឫទ័យ​គ្រង​ជីវិត​នៅ​ដោយ​សេចក្ដី​វិវេគ​វិញ​ប្រសើរ តែ​មិន​មាន​បន្ទូល​ឲ្យ​អ្នក​ឯ​ណា​និមួយ​ដឹង ព្រោះ​ក្រែង​រាជ​បរិពារ​ទាំងឡាយ​មិន​យល់​ព្រម តែ​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ​ក៏​នៅ​តែ​បំណង​ដូច្នេះ​ខ្ជាប់​មិន​ចេះ​អស់ មិន​ចេះ​ហើយ ក្នុង​ទី​បំផុត ក៏​ឲ្យ​កើត​នឿយណាយ​ដោយ​តូរ្យ​តន្ត្រី ដែល​ចោម​រោម​ជុំ​វិញ​រាជ​បល្លង្ក​រាល់​វេលា ទើប​ស្ដេច​ដាក់​រាជ​សម្បត្តិ​ចេញ​ចាក​ព្រះ​នគរ ពនេចរ​ទៅ​នៅ​ព្រៃ នាំ​យក​ទាំង​មហេសី​សម្លាញ់​ទៅ​ផង លុះ​កាល​កន្លង​យូរ​មក ព្រះ​រាជា បណ្ឌុ ក៏​ទិវង្គត​ក្នុង​ដំណាក់​ព្រៃ ឬ អាស្រម​នោះ​ឯង មាន​ឱរស ៥ អង្គ ទ្រង់​នាម យុធិស្ឋិរ ល្បី​នាម​ជា​អ្នក​ធ្ងន់​ក្នុង​សច្ចៈ និង​សទ្ធា​ជ្រះ​ថ្លា ភីម ល្បី​នាម​ថា​ទ្រង់​នៅ​ព្រះ​កាយ ពលមហិមា ខុស​នឹង​មនុស្ស​ធម្មតា មនុស្ស​ញញើត​ទួទៅ អរជុន ល្បី​នាម​ថា មាន​ថ្វី​ដៃ​ក្នុង​យុទ្ធ​វិធី និង​ការ​ប្រើ​អាវុធ នកុល និង សហទេព មួយ​គូ​នេះ​ជា​កូន​ភ្លោះ​ប្ងូន​បន្ទាប់​និង​អរជុន ។
កាល​ដំណឹង​ទិវង្គត​នៃ​ព្រះ​ចៅ បណ្ឌុ ឮ​ទៅ​ដល់​ព្រះ​នគរ អ្នក​នគរ​បាន​ពាក់​គ្រឿង​កាន់​ទុក្ខ​ថ្វាយ​តាម​ប្រវេណី នឹង​នាំ​គ្នា​យំ​សោក​សម្ដែង​អាការ​ស្ដាយ​ព្រះ​អង្គ ហាក់​បី​ដូច​ជា​ញាតិ​របស់​គេ​ម្នាក់​ស្លាប់​ទៅ​ដូច្នោះ ព្រះ​ញាតិ​វង្ស​ព្រម​ដោយ​រាជ​បរិពារ​បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​អញ្ជើញ​ព្រះ​នាង​ដ៏​ជា​វិធរា និង បាណ្ឌព​កុមារ ទាំង ៥ អង្គ ត្រឡប់​ចូល​មក​កាន់​ក្រុង​ហស្ដិន​បុរ​វិញ ឲ្យ​សំណាក់​នៅ​ក្នុង​វាំង​ព្រះ​ចៅ ធ្ឫត​រាស្ត្រ (ក្សត្រិយ៍​ខ្វាក់) ចំណែក​ឯ​ឱរស​ទាំង ៥ របស់​ព្រះ​នាង ធ្ឫត​រាស្ត្រ ជា​បិតុលា ក៏​ទ្រង់​ឧបត្ថម្ភ​ឲ្យ​រៀន​សូត្រ​សិល្ប​សាស្ត្រ​ផ្សេង ៗ ជា​មួយ​នឹង​ឱរស​របស់​ព្រះ​អង្គ មាន ទុរយោធន៍ ជាដើម ។
កាល​រាជ​កុមារ​បង​ប្អូន​ទាំង ៥ អង្គ ចម្រើន​វ័យ​ធំ​ឡើង រូប​រាង​សក្ដិ​សម ទ្រូង​សាយ អវៈយវៈ ទាំង​ពួង​បាន​លក្ខណៈ​គ្រប់​យ៉ាង​ទាំង​ដំណើរ​យាត្រា និង​កិរិយា​មារយាទ​ក៏​ល្អ​មាន​រាសី ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​នគរ​នឹក​សង្ឃឹម​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង ៥ ទ្វេរ​ចំនួន​ច្រើន​ឡើង​ដោយ​លំដាប់ គុណ​សម្បត្តិ​ជា​ទី​និយម​នៃ​ប្រជុំ​អនេក​និករជន ក្នុង​ព្រះ​រាជ​បិតា បាន​ឆ្លាក់​មក​ជា​មត៌ក​ដល់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង ៥ ពេញ​បន្ទុក យ៉ាង​ព្រះ​វររាជ​បិតា តែ​គុណ​សម្បត្តិ​ទាំង​នេះ​ត្រឡប់​ទៅ​ជា​របស់​ស្លែង ធ្វើ​ឲ្យ ទុរយោជន៍ ព្រម​ទាំង​បង​ប្អូន និង​បក្ស​ពួក​របស់ ទុរយោជន៍ នាំ​គ្នា​ឫស្យា​ក្នុង បាណ្ឌព​កុមារ ដែល​ជា​បង​ប្អូន​ជីដូន​មួយ​ផង​គ្នា​ជា​យ៉ាង​ក្រៃពេក ។
ព្រះ​កុមារ​ទាំង ៥ បាន​សិក្សា​ការ​ប្រើ​អាវុធ​ផ្សេង ៗ រាល់​ថ្ងៃ​ក្នុង​រាជ​សេដ្ឋា​វិជ្ជា គឺ​ការ​ប្រើ​ធ្នូ​សរ ការ​ប្រើ​រថ​សឹក ការ​កាប់​ដាវ​និង​ដាវ ពួយ លំពែង គុន ដាល់ និង​ហាត់​វិជ្ជា​យ៉ាង​ដទៃ​ទៀត​ជា​ច្រើន​យ៉ាង ដែល​ជា​ភាគ​នៃ​រាជ​វត្ត ឬ​ការ​ហាត់​សម្រាប់ ក្សត្រិយ៍​ជាតិ​អ្នក​ចម្បាំង​ក្នុង​សម័យ​នោះ​យ៉ាង​ស្ទាត់ គ្រូ​អ្នក​បង្វឹក​បង្ហាត់​រាជ​កុមារ អំបាល ជា​ព្រាហ្មណ៍​មាន​ត្រកូល​នាម ទោណ អាចារ្យ​ជា​ប្រាជ្ញ​មាន​គុណ​គួរ​រាប់អាន មាន​មុខងារ​ជា​អ្នក​ប្រិតប្រៀន​វិជ្ជា​ទាហាន ដល់​ក្សត្រិយ៍​គ្រប់​អង្គ​ក្នុង​ត្រកូល​នោះ ។
ទោណ​អាចារ្យ ត្រូវ​ជា​មា​ព្រះ ធ្ឫត​រាស្ត្រ កំណត់​ទុក​ថា កាល​រាជ​កុមារ អំបាល នេះ រៀន​យុទ្ធ​វិទ្យា​ចេះ​ស្ទាត់​ហើយ នឹង​បាន​ជា​កម្លាំង​ជួយ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​នឹង​ព្រះ​ចៅ ទ្រុបទ ព្រះ​ចៅ​ផែនដី​បញ្ចាល​នគរ ដែល​ជា​រាជ​សត្រូវ​នឹង​ព្រះ​អង្គ​មក​អំពី​ថ្ងៃ​មុន ។
ទោណ​អាចារ្យ យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ប្រៀន​ប្រដៅ ហើយ​ស្រឡាញ់​ប្រណី បាណ្ឌ​កុមារ ទាំង ៥ ជា​សិស្ស​ច្រើន ការ​រៀន​គ្រា​នោះ អរជុន​មាន​ចំរឿន​លឿន​ទៅ​មុខ​បង​ប្អូន​ពោះ​មួយ និង​បង​ប្អូន​ជីដូន​មួយ​ទាំងអស់ ក្នុង​ផ្លូវ​វិទ្យា​អ្នក​ចម្បាំង មាន​សតិ​បញ្ញា​ស្រួច​ជាង​គេ ហើយ​ជា​អ្នក​ធ្ងន់​ក្នុង​ហិរិឱត្តប្ប ប្រដៅ​ជឿ​ស្ដាប់​ងាយ​ជាង​បង​ប្អូន​ទាំង​ពួង ការុណ្យ​ចិត្ត​ដែល ទោណ​អាចារ្យ សម្ដែង​ចេញ​មក​ខាង​ក្រៅ​ដូច្នេះ ធ្វើ​ឲ្យ ទុរយោជន៍ ទ្វេរ​សេចក្ដី​ឫស្យា​ក្នុង​កុមារ​ទាំង ៥ ថែម​ឡើង​ទៀត​ជាច្រើន​ហើយ​និង​ឫស្យា​ស្អប់ អរជុន ដែល​មាន​ថ្វី​ដៃ​ពូកែ​ជា​បំផុត ។
លុះ​កុមារ អំបាល នោះ រៀន​វិជ្ជា​ទាហាន​ចេះ​ចប់​បរិបូណ៌​ហើយ បាន​មាន​ការ​ប្រឡង​ថ្វី​ដៃ​កុមារ​អ្នក​ចម្បាំង​អំបាល​នោះ មាន​បណ្ដា​ជន​ជា​ច្រើន​នាំ​គ្នា​មក​កាន់​ទី​ប្រជុំ ដើម្បី​មើល​ការ​ប្រឡង បាន​ទះ​ដៃ​សម្ដែង​សេចក្ដី​ត្រេកអរ ឮ សូរ​សព្ទ​ទ្រហឹង​អឺងកង ពួក​អ្នក​ប្រឡង ក៏​ចូល​ប្រឡង តាំង​ចិត្ត​ប្រឹងប្រែង​សម្ដែង​ថ្វី​ដៃ​យ៉ាង​ពេញ​កម្លាំង តែ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ការ​ប្រឡង​នោះ មិន​ត្រឹម​តែ​សាក​ចំណេះ​វិជ្ជា ឬ សម្ដែង​ឲ្យ​ល្អ​មើល ទាំង​សង​ខាង​បណ្ដាល​ទោស​ខ្លាំង​ឡើង ក៏​ស៊ូ​គ្នា​តែ​មែនទែន ទុរយោជន៍ ចាប់​តស៊ូ​គ្នា​នឹង ភិម គូ​បដិបក្ស​ទាំង​ពីរ​នេះ បាន​ចូល​ប្រឡូក​តយុទ្ធ​គ្នា​យ៉ាង​ពេញ​ថ្វី​ដៃ​ទាំង​សង​ខាង​ក៏​រឹត​តែ​បណ្ដាល​ទោស​ខ្លាំង​ឡើង ៗ ស្ទើរ​តែ​នឹង​ហុត​ឈាម​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក គ្រា​នោះ​មាន​មនុស្ស​ចូល​ទៅ ហាម​ដោយ​ទទួល​បញ្ជា​ពី​ព្រះ​រាជា និង ទោណ​អាចារ្យ ជា​គ្រូ​ធំ ទើប​ក្រោក​ចេញ​ទៅ វេលា​រសៀល​ថ្ងៃ​នោះ មាន​អ្នក​ចម្បាំង​ប្លែក​មុខ ចូល​មក​ក្នុង​ទី​ប្រឡង​ម្នាក់​ទៀត​ឈ្មោះ​ថា កណ៌ តែ​ជា​ត្រកូល​ដូចម្ដេច​គ្មាន​អ្នក​ណា​ដឹង​ស្គាល់ បាន​ចូល​មក​ចាប់​គូរ​តស៊ូ​គ្នា​និង អរជុន ដែល​ជា​អ្នក​ក្លៀវក្លា​សំខាន់​សម្ដែង​ស្នាដៃ​ឲ្យ​អ្នក​មើល​ទាំងឡាយ​ឃើញ​ថា ខ្លួន​គេ​ជា​គូ​គួរ​គ្នា​នឹង អរជុន ទុរយោជន៍ ឃើញ​កម្លាំង​ស្នាដៃ កណ៌ ហើយ​ក៏​សព្វ​ព្រះ​ហឫទ័យ​ណាស់ ឲ្យ​នាំ​ខ្លួន​ចូល​ទៅ​គាល់​ឯ​វាំង ប្រទាន​រង្វាន់​ជា​ច្រើន ហើយ​ទ្រង់​ជប់លៀង​ទុក​ជា​ទាហាន​របស់​ព្រះ​អង្គ ។
ការ​ប្រឡង​ថ្វី​ដៃ​គ្រា​នេះ​ជា​ហេតុ​រុក​រុញ ទុរយោជន៍ ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ឫស្យា​ក្នុង បោណ្ឌ​កុមារ ណាស់​ឡើង ដោយ​ហេតុ​ដែល​ទទាក់​ទទួល​មនុស្ស​មាន​ជាតិ​ដ៏​ថោក​ទាប ដូច​យ៉ាង កណ៌ ទុក​នេះ​ក៏​ស្មើ​ដូច​ជា​យក​ឲ្យ​មក​បង់​ចុះ​ក្នុង​គំនរ​ភ្លើង ឬ​ថែម​ចំណី​ឲ្យ​ភ្លើង​ក៏​ប្រហែល​គ្នា រមែង​ពោល​អួត​ខ្លួន ហើយ​ញុះញង់​បង​ប្អូន ឬ មិត្ត​សម្លាញ់​របស់​គេ​ឲ្យ​បែក​គ្នា ។
កុមារ​ទាំង ៥ បង​ប្អូន​ជា​អ្នក​កំព្រា​បិតា បាន​សេចក្ដី​ចង្អៀត​ចង្អល់​ក្ដៅ​ក្រហាយ​ជា​រាល់​ថ្ងៃ តែ​ក៏​ទ្រាំ​អត់​សង្កត់​សេចក្ដី​ប្រមាទ និង​សេចក្ដី​មើល​ងាយ​គ្រប់​ប្រការ ទាំង​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ស្ថាន ទាំង​ក្នុង​ទី​ប្រជុំ មាន​កណ្ដាល​ថ្នល់​ជាដើម​មិន​ត​តប​វិញ មើល​ទៅ​មិន​ខុស​អី​នឹង​ឆ្កែ ឬ ឆ្មា ដែល​ជា​សត្វ​តិរច្ឆាន​នោះ​ឡើយ ធ្ឫត​រាស្ត្រ ទ្រង់​ជ្រាប​ការ​ប្រមាទ​ព្យាបាទ មើល​ងាយ​របស់ ទុរយោជន៍ ដោយ​ប្រាជ្ញា​ញាណ ដ៏​ជា​អ្នក​ឆ្លាស​ក្នុង​រដ្ឋ​ប្រសាសនោបាយ ហើយ​ទ្រង់​ក៏​ឲ្យ​បន្លែង​ឋាន​ក្មួយ​ទាំង ៥ ឲ្យ​ទៅ​នៅ​ឯ​វារណាវ័ត ទោះ​បី​ម្លឹងហើយ ទុរយោជន៍ ជា​មនុស្ស​ប្រកប​ដោយ ប្រទុស្ត​ចិត្ត​ជា​ប្រក្រតី ក៏​មិន​បណ្ដាល​ឲ្យ​កុមារ​ទាំង ៥ នៅ​ជា​សុខ​បាន​ឡើយ នៅ​តាម​ទៅ​បៀតបៀន​ទៀត គឺ​ទ្រង់​ឲ្យ​សាង​វាំង ១ ធំ ប្រកប​ដោយ​ក្រមួន​ជ័រ​ស្រល់ ជ័រ​ទឹក និង​វត្ថុ​ដទៃ​ទៀត​ដ៏​ជា​ចំណី​ភ្លើង ហើយ​យក​កំបោរ​បូក​ពី​ក្រៅ​យ៉ាង​ស្និទ្ធ ឲ្យ​មើល​ឃើញ​ដូច​យ៉ាង​ឥដ្ឋ​និង​សិលា ដើម្បី​អញ្ជើញ​កុមារ​ទាំង ៥ ឲ្យ​ទៅ​នៅ ដេល​សាង​ឡើង​ដូច្នេះ ដោយ​ចេតនា​បំណង​នឹង​បំផ្លាញ បោណ្ឌ​កុមារ ដោយ​អគ្រនី តែ​នៅ​មាន​អ្នក​អាណិត​គឺ​វិទូរ (ជា​ឱរស​នៃ​គុរុ) ជា​អ្នក​មាន​សតិ​បញ្ញា​វាងវៃ បាន​ខ្សឹប​ប្រាប់​ដំណឹង​នេះ​ឲ្យ​កុមារ​ទាំង ៥ ដឹង​ខ្លួន​ជា​មុន លុះ​សាង​មន្ទីរ​ស្រេច ទុរយោជន៍ ក៏​អញ្ជើញ​កុមារ​ទាំង ៥ ភាតា ឲ្យ​ទៅ​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​វាំង​ថ្មី​នោះ ដោយ​អាង​ហេតុ​ថា ក្នុង​ព្រះ​មហារាជ​វាំង​គ្មាន​ដំណាក់​នឹង​នៅ​ឲ្យ​គ្រប់​គ្នា ។
កម៌ មុខ​គួរ​ស្ញែង ដែរ ទុរយោជន៍ បាន​ធ្វើ​ទៅ​ដោយ​ប្រទុស្ត​ចិត្ត​គ្រា​នេះ ជា​គ្រឿង​សម្ដែង​បំភ្លឺ​ឲ្យ​បណ្ដា​រាស្ត្រ​ទួទៅ​ដឹង​បាន​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា គិត​នឹង​ដុត បោណ្ឌ​កុមារ ច្បង គឺ យុធិស្ឋិរ ដើម្បី​យក​រាជ​សម្បត្តិ​ជា​សិទ្ធិ​ដាច់​ខាត មក​ជា​របស់​ខ្លួន​ទាំង​មូល ទុរយោជន៍ បាន​គិត​បិទ​បាំង​រហស្ស​កម៌ ការ​សម្ងាត់​នេះ​ទុក​យ៉ាង​សំខាន់ តែ​បុរាណ​លោក​តែង​ថា សេចក្ដី​សម្ងាត់​ដែល​ប្រឹង​បិទ​បាំង​ណាស់ រមែង​លេច​ចេញ​បាន សូម្បី​កំបាំង​នៅ​ក្នុង​ដួង​ហឫទ័យ​របស់​បរម​ក្សត្រិយ៍ ព្រោះ​ធម្មតា​អណ្ដាត​មិន​ចេះ​ស្ងៀម រមែង​រលាស់​បញ្ចេញ​សូរ​សព្ទ​ជា​ដំណឹង​ទៅ​ខាង​ក្រៅ​ជា​អាចិន​ដំបូង ក៏​គញរាន់​តែ​ខ្សឹប​ខ្សៀវ​គ្នា លុះ​កន្លង​ទៅ​បន្តិច​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន ក៏​លាន់ ឮ ចេញ​មក​ខ្លាំង ៗ យ៉ាង​ដែល​សន្ទនា​គ្នា​ធម្មតា គ្រប់​ផ្ទះ​សម្បែង គ្រប់​កន្លែង​ថ្នល់​ផ្សារ ឥត​មាន​កោត​ក្រែង​ស្ដេច ឬ ចៅហ្វាយ​នាយ​ណា​ឡើយ ហេតុ​ដែល​កើត​មក​ទាំង​នេះ ជា​រឿង​មុខ​គួរ​ខ្ពើម​រអើម​ណាស់ ហេតុ​នោះ​កាល​កន្លង​មក​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន រហស្ស​កម៌​នោះ ក៏​លេច​ជ្រួតជ្រាប​ទួទៅ សម្លេង​និន្ទា​និង​ផរុសវាទ​ក៏​ធ្លាក់​មក​ត្រូវ ទុរយោជន៍ កល​បីដូច​ជា​គ្រាប់​ភ្លៀង​ដែល​ធ្លាក់​អំពី​នភាកាស ។
ចំណែក​ឯ​កុមារ​ទាំង ៥ ភាតា ព្រម​ដោយ​ព្រះ​ជននី​ក៏​នាំ​គ្នា​លីលា​ចាក​ព្រះ​នគរ បែរ​មុខ​ឆ្ពោះ​សំដៅ​អារញ្ញ​ប្រទេស យក​ព្រៃ​ព្រឹក្សា​ជា​ទី​ពឹង ក្នុង​រវាង​ដែល​ពនេចរ​ទៅ បាន​ត្រូវ​កំដៅ​ថ្ងៃ​ត្រូវ​ភ្លៀង និង​សេចក្ដី​នឿយ​លំបាក​ស្រេក​ឃ្លាន​សព្វ​ទិវា​រាត្រី មាន​តែ​សេចក្ដី​អំណត់​អត់​ធន់ គឺ​អធុវាសន​ខន្តី​នេះ​ឯង ជា​គ្រឿង​ការពារ​ក្ដៅ​រងារ និង​សេចក្ដី​ស្រេក​ឃ្លាន ជួន​កាល​ម្ដាយ​និង​កូន​អស់​កម្លាំង​ណាស់ ក៏​នាំ​គ្នា​ឈប់​សម្រាក​កាយ​ខាង​មាគ៌ា កាល​ល្ហែ​ហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា ត្រេច​ពនេចរ​តទៅ ជួន​កាល​ក៏​ត្រូវ​ឆ្លង​គង្គា នាំ​គ្នា​ព្យាយាម​ហែល​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​នាយ ខ្សែ​ទឹក​ផាត់​ផាយ​ផ្កាប់​ផ្ងារ​ទំរាំ​តែ​ដល់​ត្រើយ​ជល​សារ ដែល​ឆ្ងាយ​លន្លឹម​លន្លោច ក៏​អស់​កម្លាំង​ទៀប​ដាច់​ខ្យល់ បាន​រួច​អំពី​គ្រោះ​ថ្នាក់​ទៅ​ម្ដង ៗ ហាក់​ដូច​បាន​កើត​ឡើង​ជា​ថ្មី កាល​រួច​ទៅ​ហើយ​នឹង​រក​ទី​សំណាក់​អាស្រ័យ​ក៏​មិន​បាន តោង​នាំ​គ្នា​ដើរ​កាត់​ភូមិ​ប្រទេស​ដ៏​ដាច់​សង្វែង​នោះ​សង្សឹម ៗ ទៅ ទាល់​តែ​មាតា​ស្ងួត​ក​ស្រេក​ទឹក​ខ្លាំង​ណាស់ ក៏​ប្រះ​ប្រាណ​លើ​ប្រថពី ភីម អាណិត​ម្ដាយ​ក៏​ខំ​ត្រេច​រក​វារី តែ​ក៏​គ្មាន​អ្វី​នឹង​ដួស​ដង ទើប​ដោះ​សំពត់​ឆ្នួត​មក​ជ្រលក់​ទឹក ឲ្យ​ជោក​ហើយ ក៏​ម្នី​ម្នា​យក​មក​ពូត​បន្តក់​សម្រក់​ចូល​ក្នុង​មាត់​មាតា ជួយ​ជីវិត​មាតា​ឲ្យ​រួច​បាន​ទៅ ១ គ្រា តែ​ទឹក​ក្នុង​សំពត់​នោះ​តិច មិន​ល្មម​នឹង​រំលេម​បំពង់​ក​បង​ប្អូន ៤ នាក់​ទៀត​ដែល​នឿយ​លំបាក​មក​ជា​មួយ​គ្នា​ទាំង​ឃ្លាន​អាហារ​ក៏​សែន​ឃ្លាន គ្មាន​ប្រទះ​ផលាផល​ឯ​ណានីមួយ ដែល​គួរ​នឹង​បរិភោគ​ក្នុង​ថ្ងៃ​នោះ ម្ដាយ​និង​កូន​មិន​អាច​និង​ដើរ​ផ្លូវ​ទៅ​បាន ក៏​ឈប់​សម្រាក​កាយ​ក្រោម​ដើម​ព្រៃ​ព្រឹក្សា តែ​កាយ​និង​ចិត្ត ភីម មិន​បាន​សម្រាក​សម្រាន្ត​ឡើយ ដោយ​អំណាច​ឈឺ​ចាប់​ក្ដួល​ក្ដៅ​ក្នុង​ចិត្ត និយាយ​រអ៊ូ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ថា អ្នក​ណា​មួយ នឹង​ជៀស​វាង​លិខិត​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​លើ​ស្ថាន​សួគ៌​បាន ឱ​កម្ម​អើយ​កម្ម កម្ម​ដែល​បង​ប្អូន​យើង មក​ទ្រាំ​រង​វេទនា​គ្រា​នេះ ចិត្ត​យើង​ក្ដៅ​អី​ក្ដៅ​ម្ល៉េះ ទៅ​ខាង​មុខ​គ្រោះ​កាច នឹង​មាន​មក​ដល់​យើង​ជា​ច្រើន​ទៀត ឬ យុធិស្ឋិរ ជា​អ្នក​គួរ​បាន​រាជ​សម្បត្តិ ក្នុង​ប្រទេស​កុរុ​រដ្ឋ ឥឡូវ​នេះ​មក​ដេក នៅ​កណ្ដាល​ដី កណ្ដាល​ខ្សាច់ នឹង​រក​កម្រាល​ក្រាល​ដេក​ប៉ុន​បាត​ដៃ​ក៏​គ្មាន ចំណែក​ឯ ទុរយោជន៍ អ្នក​ដណ្ដើម​រាជ​សម្បត្តិ គេ​ដេក​អង្គុយ​លើ​កម្រាល ក្រាល​លាត​ស្អាត​ព្រម​ពាស​ពេញ​ដោយ​គ្រឿង​តម្កើង​កិត្តិយស​និង​អានុភាព ព្រះ​រៀម​របស់​យើង ជា​មនុស្ស​ចិត្ត​ទន់ មិន​សូវ​ចេះ​ប្រកាន់​ទោស ក្រោធ​ខឹង​នឹង​អ្នក​ឯ​ណា ចេះ​តែ​ឲ្យ​អភ័យ​ដល់​គេ​ងាយ ៗ កុំ​អី ..... ម្ល៉េះ​គេ​សោយ​សុខ​សម្បត្តិ​ត្រេក​ត្រអាល ចិត្ត​គេ​រីករាយ​ស្ទើរ​នឹង​អណ្ដែត​ទៅ​ជាប់​នឹង​ស្ថាន​សួគ៌ ។
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
គោលនយោបាយសារពើពន្ធ
នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច គោលនយោបាយសារពើពន្ធគឺជាការប្រើការចំណាយ (expenditure) និងចំណូល (revenue) របស់រដ្ឋាភិបាលដើម្បីមានឥទ្ធិពលលើសេដ្ឋកិច្ច។ គោលនយោបាយសារពើពន្ធអាចប្រៀបធៀបបានជាមួយ គោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច (macroeconomic policy) និងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ (monetary policy) ដែលព្យាយាមធ្វើឲ្យមានស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចដោយគ្រប់គ្រងអត្រាការប្រាក់ និងការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុ (money supply)។ ឧបករណ៍សំខាន់ពីររបស់គោលនយោបាយសារពើពន្ធគឺការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល និងការកម្រិតពន្ធដារ។ ការប្រែប្រួលនៃកម្រិតនិងសមាសភាពផ្សេងៗនៃពន្ធដារនិងការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលអាចមានឥទ្ធិពលផ្សេងៗលើសេដ្ឋកិច្ច៖ គោលនយោបាយសារពើពន្ធសំដៅលើការប្រើថវិការរដ្ឋាភិបាលដើម្បីមានឥទ្ធិពលលើចំនុចទីមួយខាងលើ៖ សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច។
គោលជំហរគោលនយោបាយសារពើពន្ធ
គោលនយោបាយសារពើពន្ធអាចមានគោលជំហរបីគឺ អព្យាក្រឹត (neutral) ពង្រីក (expansionary) និងបង្រួម (contractionary)។ និយមន័យងាយបំផុតនៃគោលជំហរទាំងបីនេះគឺ៖ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ និយមន័យនេះអាចខុស ពីព្រោះទោះជាគ្មានការកែប្រែច្បាប់ស្ដីពីការចំណាយ ឬពន្ធដារក៏ដោយ ក៏វដ្តនៃការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ចអាចនាំទៅដល់វដ្តនៃការប្រែប្រួលចំណូលពន្ធ និងការចំណាយមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលអាចកែប្រែស្ថានភាពឱនភាព។ ទាំងនេះមិនអាចចាត់ទុកថាជាការកែប្រែគោលនយោបាយនោះទេ។ ហេតុដូច្នេះហើយ និយមន័យខាងលើ “ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល” និង “ចំណូលពន្ធ” ត្រូវបានជំនួសដោយ “ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលកែសម្រួលតាមវដ្ត” និង “ចំណូលពន្ធដែលកែសម្រួលតាមវដ្ត”។ ហេតុដូច្នេះហើយ ជាឧទាហរណ៍ដូចជា ថវិការរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានតុល្យភាពក្នុងវដ្តសេដ្ឋកិច្ច គឺត្រូវបានចាត់ទុកថាតំណាងឲ្យគោលជំហរអព្យាក្រឹតនៃគោលនយោបាយសារពើពន្ធ។
វិធីប្រមូលទុន
រដ្ឋាភិបាលធ្វើការចំណាយផ្សេងៗជាច្រើនលើៈ យោធា ប៉ូលីស និងការផ្ដល់សេវាផ្សេងៗដូចជា វិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាលជាដើម ។ល។ ទុននៃការចំណាយនេះអាចរកបានតាមវិធីផ្សេងៗ៖
កម្ចី
គេអាចដោះស្រាយបញ្ហាឱនភាពសារពើពន្ធបានដោយការបោះពុម្ពមូលប័ត្រ (bond) ដូចជាប័ណ្ណរតនាគា (treasury bill) ជាដើម។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវបង់ការប្រាក់ទៅអ្នកទិញមូលប័ត្រក្នុងកាលកំណត់ណាមួយ ឬក៏កាលមិនកំណត់។ប្រសិនបើការសងការប្រាក់ និងប្រាក់ដើមមានតម្លៃខ្ពស់ពេក ប្រទេសចុងកម្ចីអាចនឹងមិនសងបំណុល ជាធម្មតាទៅឥណទាយកបរទេស។
ការប្រើប្រាស់ផលទុនលើស
ផលទុនលើសសារពើពន្ធជារឿយៗត្រូវបានសន្សំទុកសម្រាប់ប្រើនាពេលអនាគត និងអាចត្រូវបានវិនិយោគក្នុងស្ថាប័នរូបិយវត្ថុក្នុងស្រុក (ក្នុងទម្រង់រូបិយវត្ថុដូចគ្នា) រហូតដល់ពេលត្រូវការ។ នៅពេលចំណូលពន្ធ ឬចំណូលផ្សេងៗថយចុះ ដូចជាក្នុងកំឡុងពេលសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ ទុនបម្រុងអាចឲ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើការចំណាយដូចមុនដោយមិនចាំបាច់បង្កើតបំណុលបន្ថែមទៀតទេ។
ប្រសិទ្ធភាពលើសេដ្ឋកិច្ចនៃគោលនយោបាយសារពើពន្ធ
រដ្ឋាភិបាលប្រើគោលនយោបាយសារពើពន្ធដើម្បីមានឥទ្ធិពលលើតម្រូវការសរុបក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីសម្រេចបាននូវស្ថិរភាពថ្លៃ ភាពមានការងារធ្វើទាំងអស់ និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ សេដ្ឋកិច្ចកេនស៊ាន (Keynesian economics) ណែនាំថាកំណើនការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល និងតំហយអត្រាពន្ធដារគឺជាវិធីល្អបំផុតសម្រាប់ជំរុញតម្រូវការសរុប។ សេចក្ដីណែនាំនេះអាចអនុវត្តបានក្នុងពេលមានវិបត្តិ ឬសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចតិចតួច ជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់បង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្លាំងក្លា និងការផ្ដល់ភាពមានការងារធ្វើទាំងអស់។ រដ្ឋាភិបាលអាចប្រើកញ្ចប់ថវិកាលើសក្នុងការៈ កាត់បន្ថយល្បឿននៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងក្លា និងធ្វើឲ្យមានស្ថិរភាពតម្លៃនៅពេលអតិផរណាខ្ពស់។ ទ្រឹស្ដីកេនស៊ានចែងថាការកាត់បន្ថយចំណាយក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមួយនឹងនាំដល់ការថយចុះកម្រិតនៃតម្រូវការសរុប និងធ្វើឲ្យមានស្ថិរភាពថ្លៃ។ សេដ្ឋវិទូធ្វើការជជែកវែកញែកអំពីប្រសិទ្ធភាពនៃកម្លាំងជំរុញសារពើពន្ធ។ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលជួបនឹងឱនភាពថវិកា ទុនអាចប្រមូលបានតាមរយៈកម្ចីសាធារណៈ (ការបង្កើតមូលប័ត្ររដ្ឋាភិបាល) ឬកម្ចីពីបរទេស។ នៅពេលរដ្ឋាភិបាលទប់ទល់នឹងឱនភាពតាមរយៈការបង្កើតមូលប័ត្ររដ្ឋាភិបាល អត្រាការប្រាក់អាចត្រូវបង្កើនឡើងនៅតាមទីផ្សារ ពីព្រោះកម្ចីរដ្ឋាភិបាលបង្កើតតម្រូវការខ្ពស់ជាងសម្រាប់ឥណទានក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ។ នេះបណ្ដាលឲ្យតម្រូវការទំនិញនិងសេវាសរុបថយចុះ ដែលផ្ទុយទៅនឹងកម្លាំងជំរុញសារពើពន្ធ។
របាំងសារពើពន្ធ (fiscal straitjacket)
គំនិតនៃរបាំងសារពើពន្ធ (fiscal straitjacket)គឺជាគោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចទូទៅមួយដែលណែនាំការដាក់កំហិតតឹងតែងលើការចំណាយនិងកម្ចីពីសាធារណៈរបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីកំណត់ឬកម្រិតឱនភាពថវិកាក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ។ ពាក្យនេះប្រហែលមានដើមកំណើតចេញពីនិយមន័យនៃពាក្យ straitjacket មានន័យថាអ្វីៗដែលកំណត់យ៉ាងតឹងតែង បង្រួម ឬបង្អាក់។ រដ្ឋផ្សេងៗនៅសហរដ្ឋអាមេរិកមានការដាក់របាំងសារពើពន្ធផ្សេងៗពីគ្នា។
ឯកសារយោង
សៀវមេរៀនម៉ាក្រូរូ