cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ច និង សេដ្ឋសាស្ត្រ
យោងតាមវចនានុក្រមខ្មែររៀបរៀងដោយ សម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត (១៩៦២) ដែលខាងវិទ្យាស្ថានភាសាជាតិបានអំពាវនាវឲ្យប្រើប្រាស់ជាគោល​នោះ​ ​បាន​ពន្យល់​ពាក្យ​សេដ្ឋកិច្ចថា​បាន​មក​ពី​បន្សំ​រវាង​ពាក្យ សេដ្ឋ + កិច្ចការ ក្នុង​នោះ​ពាក្យ"សេដ្ឋ" មាន​ន័យ​ថា ប្រសើរ ឧត្តុង្គឧត្តម។​ ​រួម​សេចក្តី​មក សេដ្ឋកិច្ច​មាន​ន័យ​ថា​ជា​កិច្ចការ​ដ៏ឧត្តុង្គ​ឧត្តម​ថ្លៃថ្លា ឬ​ក៏​ជា​កិច្ចការ​ទាំង​ឡាយ​ដែលធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេស​ជាតិ​រីក​ចំរើន ។ សំណេរក្រោយ​មកមានការ​ប្រើ​ប្រាស់ពាក្យនេះក្នុងន័យប្រាស​ចាក​ពី​ន័យ​ដើម​របស់វា ពោលគឺនៅពេល​ដែលពាក្យនេះត្រូវបានយកទៅប្រើឲ្យសមន័យទៅនឹងពាក្យបារាំងឬអង់គ្លេសថា អេកូនូមី (Economy)។ លោក រ. គោវិទ (១៩៦៧) បានពន្យល់ពាក្យសេដ្ឋកិច្ច នេះថា ជាការសន្សំទុកឲ្យចំរើនឡើង ឬជាកិច្ចការរាជការដែលទាក់ទងនឹងពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្មទូទៅ ។ ចំណែកលោក ហ៊ាន សាហ៊ីប និងហ៊ីង ថូរ៉ាក់ស៊ី (២០០៤) បាន បញ្ជាក់ពីការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះសំដៅទៅលើអត្ថន័យ​បីជាសំខាន់ ១) សេដ្ឋកិច្ចគឺជាសំណុំនៃទំនាក់ទំនងផលិតកម្មសង្គម និង ជាខឿនទៃទំនាក់ទំនងនេះ ២) សេដ្ឋកិច្ចក្នុងន័យជាវិស័យ ផ្នែក ឬទំហំសេដ្ឋកិច្ចដូចជា៖ សេដ្ឋកិច្ចឧស្សាហកម្ម សេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម ៣) សេដ្ឋកិច្ចក្នុងន័យកម្មវត្ថុសិក្សា (សេដ្ឋសាស្ត្រ)។​ ​ ចំណែកឯពាក្យថាសេដ្ឋសាស្ត្រវិញគ្រាន់តែសំដៅទៅលើសាស្ត្រា ឬវិជ្ជាដែលពន្យល់អំពីរបៀបរបបឬបែបផែននៃសេដ្ឋកិច្ច ។ តែយ៉ាងណា ន័យរបស់ពាក្យសេដ្ឋកិច្ច និងសេដ្ឋសាស្ត្រនៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះគឺជាន័យដែលផ្តល់ឲ្យដោយលោក រ. គោវិទជាចម្បង។
បើវិភាគពាក្យតាមនិរុត្តិសាស្ត្រ(etymology) ពាក្យថាសេដ្ឋកិច្ចគឺបានមកពីពាក្យក្រិច(ភាសាក្រិច)​ οίκω [oeko=ផ្ទះ] និង νέμω​ [nemo=ការបែងចែក] ពោលគឺសំដៅទៅ​ លើការចាត់ចែងទាំងឡាយនៅក្នុងផ្ទះដោយមេគ្រួសារ។​ ន័យដើមរបស់ពាក្យនេះ​ដូចជាមានលក្ខណៈចំឡែកបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅ នឹងវិសាលភាពនៃអត្ថន័យ របស់ពាក្យដែលកំពុង ត្រូវបានប្រើប្រាស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន ពោលគឺយើងច្រើននិយាយសំដៅទៅដល់ន័យថាជាកិច្ចការសង្គមជាធំ។ ប៉ុន្តែ​បើ​គិត​ឲ្យ​ល្អិត​បន្តិច​នោះ​ គ្រួសារនិង​សង្គម​មាន​លក្ខណៈ​រួម​គ្នា​ច្រើន​នៅក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការនិង​ធនធាន។ គ្រួសារប្រឈម​មុខ​នឹង​ការសំរេចចិត្តជាច្រើនដូចជាថា​​តើ​សមាជិក​ក្នុង​គ្រួសារ​និមួយៗត្រូវធ្វើ​អ្វី​ខ្លះ? អ្នកណា​ជា​អ្នក​បោកគក់​? អ្នកណា​ជា​អ្នកដាំស្ល​? តើ​ចំណូល​ដែល​រកបាន​ត្រូវ​សន្សំ​ប៉ុន្មាន​និង​ចាយ​វាយ​ប៉ុន្មាន? តើត្រូវចាយវាយលើ​អ្វី​ខ្លះ រាប់ចាប់តាំង​ពី​ការចំណាយប្រចាំថ្ងៃ ការចំណាយលើការសិក្សា​របស់​កូនៗ ការ​ដាក់ទុន​រកស៊ី ។ល។ និយាយ​អោយ​ខ្លី​ គ្រួសារនិមួយៗ​ត្រូវ​បែងចែក​ធនធាន​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ចំណោម​សមាជិកដោយ​ផ្អែក​លើ​សមត្ថភាព​ ការខិតខំ​ប្រឹងប្រែង ចំណង់​ចិត្តរបស់​ពួកគេ​ម្នាក់ៗ និងត្រូវធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីរក្សាលំនឹងស្ថានភាព​គ្រូសារផងដែរ។ ​យើងតែងតែប្រើប្រាស់ពាក្យថា​សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ"សម្រាប់សំដៅទៅដល់កិច្ចការដែលបានរៀបរាប់ មកខាងលើនេះ។ ​សង្គម​ក៏​ដូចជា​គ្រួសារ​មួយដែរ គឺតែងជួប​ប្រទះការសំរេចចិត្ត​ជាច្រើនដូចជា​តើ​ត្រូវ​ផលិតអ្វី? ផលិត​ដោយ​របៀបណា? ផលិត​សំរាប់​អ្នកណា? និងដើម្បីអ្វី?
ជាទូទៅ​ពាក្យ​សេដ្ឋសាស្ត្រសំដៅ​ទៅ​លើកិច្ចការសង្គមជាជាងកិច្ចការគ្រួសារ ពីព្រោះថាទ្រឹស្តីដែល​នឹង​លើក​យកមក​អធិប្បាយ​នៅ​ទីនេះ​មានឫសគល់ជាការដោះស្រាយបញ្ហា សង្គមជាចម្បង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គោលគំនិតសេដ្ឋសាស្ត្រអាចយកទៅប្រើប្រាស់ បានយ៉ាងទូលំទូលាយលើគ្រប់បញ្ហាដែលចោទមានឡើង សូម្បីតែបញ្ហាផ្ទាល់ខ្លូន។ ហើយក៏មានសេដ្ឋវិទូខ្លះ​បាន​សិក្សា​លើ​ប្រធានបទសង្គម​ដូច​ជា​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ ​ទោសប្រហារជីវិត​រហូត​ដល់ស្ថាប័ននយោបាយ​។​ យើងនឹងពិនិត្យទៅលើការឲ្យនិយមន័យ ដល់ពាក្យសេដ្ឋសាស្ត្រដោយបណ្តាសេដ្ឋវិទូនៅគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន ហើយនិងពីអ្វីៗដែលពូកគេនិយាយអំពីសេដ្ឋសាស្ត្រ។ តែសូមបញ្ជាក់ថាសេដ្ឋវិទូមិនដែលពេញចិត្តនឹងនិយមន័យណាមួយដែលខ្លួនបានផ្តល់ឲ្យនោះទេ ពួកគេមានអារម្មណ៍ថាវាមានន័យច្រើនជាងនេះទៅទៀត។
លោក Jean-Baptiste Say បានសរសេរថា៖​ "កម្មវត្ថុសិក្សាស្តីពីសេដ្ឋសាស្ត្រគឺធ្វើឲ្យដឹងថា តើធនធានធម្មជាតិនានាកកើតឡើងដូចម្តេច? និងប្រើប្រាស់ដូចម្តេច? ដើម្បី​បំពេញ​​សេចក្តី​ត្រូវកា​ររបស់​សង្គមជាតិ"។ ផ្អែកលើ​និយមន័យ​នេះ យើងអាច​យល់​បាន​ថា សេដ្ឋវិទូ​ព្យាយាម​​យល់​ឲ្យ​កាន់តែច្បាស់នូវដំណើរការ​បំឡែង​ធនធាន​ដែលមាន រហូតទៅ​ដល់​ការប្រើប្រាស់​ចុងក្រោយ ហើយ​បំណង​សំខាន់​បំផុត​នោះ​គឺ​បំពេញ​តម្រូវការ​នៃ​បណ្ដុំ​មនុស្ស ។ ទោះបីយ៉ាងណា​និយមន័យ​នេះ​នៅតូច​ចង្អៀត​ណាស់​សំរាប់​វិសាលភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុងពេល​បច្ចុប្បន្ន ។
លោក Lionel Robbins​​ បានផ្តល់និយមន័យថា "សេដ្ឋសាស្ត្រជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាពីឥរិយាបថ របស់មនុស្សឈរលើទំនាក់ទំនងរវាងសេចក្តីត្រូវការចុងក្រោយ​និង​ធនធាន​កម្រ ដែលមានជម្រើស​ក្នុង​ការប្រើប្រាស់"​។ ជានិយមន័យដែលបន្ថែមន័យបន្តិចទៅលើនិយមន័យ ខាងលើដោយបញ្ជាក់ពីជម្រើសនៃសេចក្តីនេះ ដោយយោង ទៅលើការគ្របគ្រង នូវធនធាន ដោយ​ផលិត​ជា​វត្ថុ​ប្រើប្រាស់​ចុងក្រោយ​តាមវិធី​ប្រសើរ​បំផុតទៅតាម​សេចក្តី​ត្រូវការ​របស់សង្គម​។ ក្នុងនេះ​សេដ្ឋសាស្ត្រ​មិនចាប់អារម្មណ៍​លើទំនិញ​ពាក់កណ្ដាល​សំរេច​ទេ​ ដោយ​ធ្វើយ៉ាងណា​ឲ្យតែបាន​ទំនិញ​ចុង ក្រោយ​គ្រប់គ្រាន់​នឹង​បំពេញ​សេចក្តីត្រូវការ។
លោក Karl Mark ឲ្យនិយមន័យថា "សេដ្ឋសាស្ត្រជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីក្រិត្យក្រម មុខងារ និងការអភិវឌ្ឍន៍ទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនិងមនុស្សតាមរយៈផលិតកម្ម ការបែងចែក ការផ្លាស់ប្តូរ និងការប្រើប្រាស់ធនធាននានាក្នុងតំណាក់កាលនៃការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម" ។ សេដ្ឋវិទូនេះបានផ្តល់និយមន័យដ៏ទូលាយមួយដែល​រួមមាន​ការសិក្សា​ពី​សមាសភាគ​នៅក្នុង​សេដ្ឋកិច្ច ទំនាក់ទំនងរវាងសមាសភាគទាំងនោះ​ ផលិតកម្ម ការបែងចែកផលិតផលសំរេច និងការបែងចែកផលនៅក្នុងសង្គមផងដែរ ។ សមាសភាគសេដ្ឋកិច្ច នៅទីនេះ​បញ្ជាក់​តាមរយៈ​ទំនាក់ទំនង​រវាងមនុស្សនិងមនុស្សដែលមានដូចជាផលិតករ អ្នកប្រើប្រាស់ និងរដ្ឋាភិបាលជាដើម។ តែសេដ្ឋសាស្ត្រ​មិនគ្រាន់តែ​ចាប់​អារម្មណ៍​តែ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​នៃការ​អភិវឌ្ឍន៍​សង្គម​ទេតែ​សំរាប់​ជីវិត​សេដ្ឋកិច្ច​ពីដើមដល់ចប់ ។
លោក Paul Samuelson បានសរសេរថា "កម្មវត្ថុសិក្សាស្តីពីសេដ្ឋសាស្ត្រគឺជាការប្រើប្រាស់ធនធាន ភោគទ្រព្យដែលមានកំណត់សំរាប់ផលិតទំនិញនិងសេវា រួចបែងចែក​របស់​ទាំងនោះ​ទៅអោយ​វណ្ណៈ និងក្រុមមនុស្សផ្សេងៗគ្នា"។ និយមន័យនេះខ្លីនិង មានន័យគ្រប់គ្រាន់ដែលបញ្ជាក់ពីកម្មវត្ថុនៃសេដ្ឋសាស្ត្រ ហើយងាកចេញពីន័យ បែបសង្គមសាស្ត្រដែល​សេដ្ឋវិទូ​ទាំងបី​ ខាងលើ​បានផ្តល់ដោយ​រក្សា​ខ្លឹមសារ​ដែលជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​សេដ្ឋសាស្ត្រ។
សេដ្ឋវិទូ Alfred Marshall បានអោយនិយមន័យយ៉ាងសាមញ្ញថា "សេដ្ឋសាស្ត្រគឺការសិក្សាអំពីជីវិតធម្មតានៃមនុស្សជាតិ " ។ នេះជានិយមន័យយ៉ាងទូលាយ​បំផុត​ដែល​ជា​កម្មវត្ថុ​សិក្សា​នៃ​សេដ្ឋសាស្ត្រ​សំរាប់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ពោលគឺសេដ្ឋសាស្ត្រ​អាចយកទៅប្រើប្រាស់បានយ៉ាងទូលំទូលាយ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌជាគោលការណ៍មួយដែលនឹងយកមកបកស្រាយនៅ ចំណុច​ជាបន្តបន្ទាប់ខាងក្រោម។ សេដ្ឋវិទូភាគច្រើនកំណត់ឲ្យនិយមន័យសេដ្ឋសាស្ត្រថា "ជាការសិក្សាអំពីរបៀបដែលសង្គមនិមួយៗចាត់ចែងធនធានដ៏កម្ររបស់ខ្លួន" ឬ អាចសរុបមួយទៀតថា "សេដ្ឋសាស្ត្រជាវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សា ស្រាវជ្រាវរកវិធីដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា ការប្រើប្រាស់ឲ្យចំទីកន្លែង និងចំពេលវេលា​ និងឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព នូវធនធានសេដ្ឋកិច្ច ឬកត្តាផលិតកម្មដែលយើងមានដោយកម្រ និងគ្រប់គ្រងកត្តាទាំងនេះក្នុងទិស ដៅបំពេញឲ្យបាននូវតំរូវការរបស់សង្គមមនុស្ស" (សាហ៊ីប និង ថូរ៉ាក់ស៊ី ២០០៤)។ ពិនិត្យតាមនិយមន័យនេះ មានពាក្យ​បីសំខាន់គឺរបៀប​ វិធីសាស្ត្រចាត់ចែងធនធានកំរ និងសង្គម អាចប្រែបានថាជាក្បួនខ្នាត ដែលសំដៅទៅលើការរៀបចំធានធានដែលមានកំណត់ ដូចជាផ្ទៃដី ធនធានធម្មជាតិ ប្រជាជន ដោយធ្វើយ៉ាង​ណាឲ្យទទួលផលមកវិញជាអតិបរមា ហើយមិនមែនសំរាប់មនុស្សម្នាក់ៗទេ តែសំរាប់បណ្ដុំមនុស្សទាំងអស់ ឬក៏សង្គមមួយ។
សេដ្ថកិច្ចទីផ្សារសេរី (Capitalisim)គឺជាទំរង់សេដ្ឋកិច្ចមួយដែលមានប្រវិត្តចេញពីបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច។
ចេកឆាប
ចេកឆាប គឺជាបង្អែមមួយមុខដែលផ្សំធ្វើឡើងអំពីផ្លែចេក។
សង្កាត់និរោធ
វត្តជោតរតនសីលាកោះនរាសន្ថិតភូមិកោះនរាសង្កាត់និរោធខណ្ឌច្បារអំពៅរាជធានីភ្នំពេញ ព្រះចៅអធិការព្រះនាម សួន សៀន
Honda HA-420 HondaJet
HondaJet ដែលបានធ្វើការហោះហើរជាលើកទីមួយរបស់ខ្លួននៅក្នុងខែធ្នូឆ្នាំ 2003 ។ វាបង្ហាញជាសាធារណៈនៅបង្ហាញខ្យល់ EAA AirVenture នៅក្នុង Oshkosh រដ្ឋ Wisconsin, នៅក្នុងខែកក្កដាឆ្នាំ 2005 ។ នៅថ្ងៃទី 25 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2006 ក្រុមហ៊ុនហុងដាបានត្រលប់ទៅ Oshkosh ដើម្បីប្រកាសថាខ្លួននឹងពាណិជ្ជកម្ម HondaJet នេះ។
Number: 92
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍
ឃុំវត្តអង្គខាងជើង (ខេត្តកំពត)
ឃុំវត្តអង្គខាងជើងគឺជាភូមិមួយដែលស្ថិតនៅ​ក្នុងស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត  ឃុំនេះស្ថិតនៅភូមិភាគឥសាន្ដ នៃខេត្តកំពត  ហើយឃុំវត្តអង្គខាងជើងមានផ្ទៃដីប្រម៉ាន ៤០០០ ម៉ែតការេ​ ។​  ហើយមានប្រជាជនប្រម៉ាន 1430 នាក់ ។ ស្រីចំនួន ៧០០ នាក់។ ប្រុសចំនួន ៧៣០ នាក់។ ក្នុងនោះមានក្មេងចាប់ពីអាយុមួយខួប រហូតដល់​ ប្រាំខួប ចំនួន ១៥០ នាក់។ ក្មេងប្រុសចំនួន ៧០នាក់
right|thumb|400px| វិហារវត្តស្វាយផ្អែម
ស្វាក្ដាម
The crab-eating macaque (Macaca fascicularis) is a cercopithecine primate native to Southeast Asia. It is also called the long-tailed macaque, and is referred to as the cynomolgus monkey in laboratories.
ឃុំវត្តអង្គខាងជើង (ខេត្តកំពត)
ក្នុងនោះបានបែងចែកជា១២ក្រុម ។ ហើយក្រុមនីមួយៗមានប្រជាជនជាច្រើនគ្រួសារ។ ភូមិនេះនៅជនបទឆ្ងាយពីផ្សារ ប្រសិនបើប្រជាជនចង់ទៅផ្សារដើម្បីទិញ ម្ហូប ឬ របស់របរផ្សេងៗត្រូវចំនាយពេលយូរ។ ហើយប្រជាជនក្នុងភូមិនេះភាគច្រើនគឺជាកសិករ ហើយមានប្រជាជនតិចតួចណាស់ដែលធ្វើចំនាកស្រុក ដើម្បីចេញទៅរកការងារនៅតាមខេត្តនានា និងទៅប្រទេសថៃ ។ នៅក្នុងភូមិនេះសំបូរទៅដោយដំណាំ និងបន្លែផ្លែឈើ ដូចជា ដើមត្នោត​ ល្ហុង ស្វាយ ក្រូច​ ត្របែក ទៀប ចេក តំឡូង ត្រាវ ស្ពៃ ខ្ទឹម សាល័ត ត្រសក់ -ល-។
ឃុំវត្តអង្គខាងជើង
500px|ស៊ុម|ស្តាំ|ការធ្វើស្រែ គឺជាឃុំមួយដែលមានចំងាយ៥៨Km ពីទីរួម ខេត្តកំពត​ ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបន្ទាយមាស ហើយបច្ចុប្បន្ននេះឃើញថា ឃុំនេះកំពុងមានការអភិវឌ្ឍន៍ផ្នែកហេត្ថារចនាសម្ព័ន ដូចជា៖ ផ្លូវលំ ស្ពាន​ សាលារៀន មន្ទីពេទ្យ ជាពិសេសសំណង់ផ្ទះប្រជាជន គឺមានការកែប្រែពីផ្ទះចាស់មកផ្ទះថ្មីដែលមានទីធ្លារយ៉ាងស្រស់ស្អាត ហើយឃើញថាប្រជាជនមានជីវភាពធូរធាជាងមុន គឺដោយសារតែវិស័យកសិកម្ម ដែលពួកគេខិតខំប្រឹងប្រែង ទាំងគំនិតច្នៃប្រឌិតនិងការកែប្រែ ពីការធ្វើស្រែប្រវាសមេឃ មកធ្វើស្រែបែបប្រពលវប្បកម្មវិញ ដូចនេះពួកគេលែងខ្វាយខ្វល់ពីបញ្ហាទឹកភ្លៀង គឺគេមានប្រព័ន្ធប្រលាយទឹកគ្រប់គ្រាន់ ហើយផលស្រូវដែលទទួលបាន ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ គឺកាន់តែប្រសើរឡើងៗ ដូចនេះដំណាំស្រូវគឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ ចំពោះប្រជាជនក្នុងឃុំត្រពាំងសាលាខាងលិច ក៏ដូចប្រជាជនទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទាំងមូលផងដែរ ចំពោះប្រជាជននៅក្នុងឃុំ ការរស់នៅរបស់ពួកគេគឺចុះសម្រុងគ្នាយ៉ាងល្អ ពិភូមិមួយទៅភូមិមួយ ពីក្រុមគ្រួសារមួយទៅក្រុមគ្រួសារមួយទៀត ។ ​​ស្រុកបន្ទាយមាស គឺជាស្រុកមួយ នៅ ខេត្តកំពត ខាងកើតឈៀងខាងជើង នៅផ្លូវជាតិ៣៣ មានប្រវែង ៥២គីឡូម៉ែត្រពីទីរួម ខេត្តកំពត​ដោយឆ្លងកាត់តាមស្រុកកំពង់ត្រាច និងស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងឈៀងខាងកើត នៃប្រទេសកម្ពុជា ស្រុកនេះគឺជាស្រុកមួយកំពុងអភិវឌ្ឍមួយផងដែរ ក្នុងចំណោមស្រុកទាំងអស់នៅក្នុង ខេត្តកំពត ដែលជាស្រុកនៅខាងត្បូងនៃ ប្រទេសកម្ពុជាហើយជាប់នឹងប្រទេសវៀតណាម។ ហើយនៅទីនោះមានផ្សារពាណិជ្ជកម្ម តូចល្មមពុំសូវជាធំប៉ុន្មានទេ ដែលមានលក់នូវផលិតផលនៅតាម​កូនតូបនីមួយៗ ជាពិសេសគឺឥវ៉ាន់ចាប់ហួយ​ លក់ដោយអាជីវករដែលរស់នៅក្នុងស្រុកបន្ទាយមាស​។
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចឃុំសំរោងកាលពីឹឆ្នាំ២០១៤ ។ ការប្រមូលផលគឺមានការមានការកើនឡើងខ្ពស់ជាលំដាប់ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៦​ មានការធ្លាក់ជាលំដាប់ពីព្រោះអាកាសធាតុមិនអំណោយផល មានគ្រោះទឹកជំនន់ ហើយកសិករធ្វើស្រែដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង ។
វប្បធម៌
ស្រុកបន្ទាយមាសច្រើនកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា។ប្រជាជនភាគច្រើនដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាតែងតែប្រាស្រ័យទាក់ទង់ ជួយទុក្ខទុរះគ្នាទៅវិញទៅមកដូចជាក្នុងពិធីរៀបអាពាពិពាហ៌ ក្នុងពិធីបុណ្យទាននឹងពិធីបុណ្យដទៃទៀតដែលមាននៅក្នុងភូមិ(បុណ្យភូមិ បុណ្យឡើងលាន បុណ្យឆ្លងផ្លូវ បុណ្យអ្នកតា )
អាសកាសធាតុ
អាកាសធាតុប្រែប្រួលទទួលខ្យល់មូសុង ។ក្ដៅហើយសើមពេលខ្លះក្ដៅខ្លាំងពេលខ្លះក្ដៅល្មម ។
ការអប់រំ
ឃុំវត្តអង្គខាងជើងនេះពុំសូវមានការអប់រំប៉ុន្មានទេ ព្រោះគ្រួសារខ្លះមានជីវភាពខ្វះខាត់ពុំសូវអោយកូនទៅរៀននោះទេ ខ្លះបានរៀនត្រឹមថ្នាក់ទី៩ ទី១០ប៉ុនោះ ។​ ខ្លះទៀតគ្រួសារមានជីវភាពមធ្យមអាចឲ្យកូនរបស់គាត់ទៅរៀននៅវិទ្យាល័យខ្លះទៀតបន្តនៅកលកវិទ្យាល័យ។
ទេសចរណ៍
ឃុំវត្តអង្គខាងជើង ខេត្តកំពត  ។ គ្មានកន្លែងសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៍សំរាប់ដើរទស្សនាកំសាន្តនោះទេ។
ការអភិវឌ្ឍន៏
ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ចំពោះវិញមានភាពរីកចំរើននិងងាយស្រួលជាងមុន ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន អណ្ដូង អណ្ដូងលូ ​​ ។ ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ គ្នានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ​។ ​មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះប្រព័ន្ធអគ្គីសនីវិញមានស្ទើគ្រប់ផ្ទះ។​
ផ្លោទុស
រូបភាពតូច ផ្លោទុស (Plautus) ជាអ្នកនិពន្ធរ៉ូម៉ាំងនៃរយៈពេលឡាតាំងចាស់។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ
ប្រពៃណីយ៍ខ្នែរ
ប្រពៃណីយ៍ជាទំនៀមទំលាប់របស់ប្រទេសនីមួយៗសំរាប់អ​ប់រំទូន្នានកូនចៅជំនាន់ក្រោយ ហើយប្រពៃណីយ៍មួយចំនួនទៀតក៍ពុំបានអប់រំកូនចៅជំនាន់ក្រោយផងដែរ ប្រពៃ ណីយ៍ខ្នែរជាប្រពៃណីយ៍មួយក្នុងចំនោមប្រទេសដ៍ទៃទៀតដែលជាប្រពៃណីយ៍ដែលគេចាត់ទុក្ខថាជាប្រពៃណីយ៍ដែលល្អសំរាប់អប់រំមនុស្សលោកអោយចេះគោរពចាស់ទុំដែលបង្ហាញអោយដឹងថាជាប្រពៃណីយ៍របស់ប្រទេសណា ជនជាតិណា ហើយជនជាតិខ្នែរមានភាពខុសផ្លែកពីជនជាតិដ៍ទៃទៀតទាំងអាកប្បកិរិយា មុខមាត់ និង​ការ និយាយស្ដី ជនជាតិខ្នែរមានភាពទន់ភ្លន់ រួសរាយរាក់ទាក់មិនថាចាស់រឺក្មេង ។
ប្រវត្តិលោកឪពុកបូស្កូ
លោកឪពុកបូស្កូកើតនៅឆ្នាំ១៨១៥ហើយលោកស្លាប់ឆ្នាំ១៨៨៨ដែលទទួលការតែងតាំងជាសន្តបុគ្គលដោយព្រះសហគមន៏កាតូលិក ជាបូជាចារ្យអប់វិទូនៅក្រុងទូរិន​ នាអំឡុងសតវត្សរ័ទី១៩។ កិច្ចការខាងវិស័យសិស្សរបស់លោក លោកបានបង្កើតវិធីសាស្រ្តអប់រំយុវជន ដែលគេហៅថា ''ប្រពន្ធ័ការពារ"។ ដូចច្នេះគោលបំណងនៃប្រពន្ធ័អប់រំនេះដែលហៅថា ប្រពន្ធ័ការពារនេះ បានចង្អុលបង្ហាញអោយឃើញ អំពីអ្វីដែលលោកឪពុកបានផ្តល់ទុកក្នុងការសិស្ស ជាពិសេសក្នុងផ្នែកការពន្យល់ និងការផ្តល់យោបល់។ បច្ច័យសំខាន់ដែកត្រូវលើកមក ពិចារណានៅទីនេះ គឺ សកម្មភាពអំពីការផ្តួចផ្តើមរបស់លោកឪពុកបូស្កូ ដែលជាអ្នកផ្ដល់កំណើតដល់ប្រពន្ធ័ការពារ សិល្បះ ពិសេសរបស់លោកដែលប្រើជាមួយយុវជន ការបញ្ជាក់អំពីតមៃរបស់យុវជន និងការប្រើហេតុផល សាសនានិងចិត្តសប្បុរស ជាឧបរណ៏សំខាន់ក្នុងការជួយយុវជន។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាលាដុនបូស្កូ
ខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ
ពោធិ៍សែនជ័យ ជាខណ្ឌមួយដែលបង្កើតថ្មី យោងតាម​អនុក្រឹត្យ​លេខ​៨០ អ​.​ន​.​ក្រ​.​បក ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១៨ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០១១ ។ ខណ្ឌ​ថ្មី​នេះ បំបែក​ចេញពី​ខណ្ឌ​ដង្កោ​​ ដោយ​កាត់ចេញ ១៣​សង្កាត់ ទៅ​ខណ្ឌ​ថ្មី​នេះ គឺ​សង្កាត់​ចោមចៅ សង្កាត់​កា​កាប សង្កាត់​គោក​រកា សង្កាត់​សំរោងក្រោម សង្កាត់​ព​ន្សាំ​ង សង្កាត់​ត្រពាំង​ក្រសាំង សង្កាត់​ស្នោរ សង្កាត់​ឪឡោក សង្កាត់​កំបូល សង្កាត់​កន្ទោក សង្កាត់​បឹង​ធំ និង​សង្កាត់​ភ្លើង​ឆេះ​រទេះ ។ ទីតាំងសាលា​ខណ្ឌ​ពោធិ៍​សែន​ជ័យ ត្រូវបាន​ប្តូរមកពី​​សាលាខណ្ឌ​ដង្កោ​ចាស់​ ស្ថិតនៅ​ក្នុង​សង្កាត់​កា​កាប​ ។
និរុត្តិសាស្ត្រ
ទំនងយកឈ្មោះតាម ពោធិ៍ចិនតុង ដោយគេកាត់ឈ្មោះ ចិនតុងចេញ ហើយនៅសល់ពោធិ៍ បន្ទាប់មកផ្សំនឹងសែនជ័យ ដូច្នេះ។
ផ្សារ
ផ្សារចោមចៅ ផ្សារលនស៊ីធីចោមចៅ
វត្តអារាម
ពោធិ៍សែនជ័យ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ភ្នំហ្វឹជី
ភ្នំហ្វឹជី (富士山(ふじさん) Mount Fuji) ឬសរសេរបានថា ហ្វូជី គឺជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេក្នុង ប្រទេសជប៉ុន មានកំពស់ ៣៧៧៦ ម៉ែត្រ។ វាជាភ្នំដែលមានបន្ទុះភ្នំភ្លើងយ៉ាងសកម្ម ដែលមានផ្ទុះឡើងចុងក្រោយ នៅឆ្នាំ ១៧០៧-០៨។ ភ្នំនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅ អាណាខេត្ត ស៊ីស្ស៊ឹអុកា និង អាណាខេត្ត យ៉ាម៉ាណាស៊ី ភាគខាងលិច ទីក្រុង តូក្យូ។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ភ្នំហ្វឹជី មានកំពស់ ៣៧៧៦ ម៉ែត្រ ព័ទ្ធជុំវិញដោយបឹង ចំនួន ៥ រួមមាន បឹងខាវ៉ាហ្គឹឈិ (河口湖(かわぐちこ）Lake Kawaguchi) បឹងយ៉ាម៉ាណាកា(山中湖(やまなかこ) Lake Yamanaka) បឹងសៃ(西湖(さいこ）Lake Sai) បឹងម៉ូតូស្សឹ (本栖湖(もとすこ）Lake Motosu) និង បឹងហ្ស៊ូជិ (精進湖(しょうじこ）Lake Shoji) ។ ដោយរយះកំពស់ខ្ពស់ សីតុណ្ហភាពភ្នំហ្វឹជី មានភាពត្រជាក់ខ្លាំង គ្របដំណប់ដោយព្រិល ពេញមួយឆ្នាំ។ សីតុណ្ហភាពទាបបំផុត -៣៥,៥C និង សីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតដែល បានកត់ត្រាទុកនៅ ថ្ងៃទី១៦ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០៧ គឺ ១៨,២ C ។ នៅពេលមេឃស្រលះ ភ្នំហ្វឹជី អាចមើលឃើញពី ទីក្រុង តូក្យូ និង យ៉ូហ្គោហាម៉ា។
តំនភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសជប៉ុន
ហត្ថាកសិករ លីមីតធីត
ហត្ថាកសិករ លីមីតធីតជាគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ផ្ដល់សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុដូចជា ខ្ចីប្រាក់ សន្សំប្រាក់ ផ្ទេរប្រាក់ និងសេវាអេធីអិម។ ដំបូង​នៅឆ្នាំ១៩៩៣ ជាគម្រោង​មួយ​សម្រាប់សុវត្ថិភាព​ចំនីអាហារ​បង្កើតដោយ​អង្គការ​កាណាដា OCSD/OXFAM–Quebec ផ្ដល់​ប្រាក់​កំចី សម្រាប់​ប្រជាជន​នៅ​ជនបទ នៃ​ឃុំ​ចំនួន៤​នៃខេត្តពោធិសាត់។ នៅឆ្នាំ១៩៩៦ គម្រោង​សុវត្ថិភាព​ចំនីអាហារ​ត្រូវបានចុះ​បញ្ជី​ក្នុង​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ហៅថា ហត្ថាកសិករ។ ហត្ថាកសិករ​មានន័យថា​ជា​ដៃ​កសិករ ឬដៃ​សម្រាប់​ជួយ​កសិករ។ ការិយាល័យ​ធំ​នៃ​អង្គការ​នេះ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ខេត្តពោធិសាត់។
បញ្ហា, ភាពចម្រូងចម្រាស
បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​ជាង​ ២​លាន​នាក់​បាន​ខ្ចី​ប្រាក់​ពីគ្រឹះស្ថាន​មីក្រូ​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​។ ដោយ​យោង​តាម​របាយ​ការណ៍​រួម​របស់​​អង្គការ​ លីកាដូ និង​សមាគម​ធាង​ត្នោត បាន​រក​ឃើញ​ថា ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ​ កម្រិត​នៃ​បំណុល​របស់​ប្រជាពល​រដ្ឋ​​បាន​កើន​ឡើង​កាន់​តែខ្លាំង​ឡើងៗ​ ដែលនេះបណ្តាល​ឱ្យ​​អាចកើតមាន​ការ​រំលោភ​បំពាន​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជាច្រើន​ រួម​មាន​​ការ​បង្ខំ​ឱ្យ​លក់​ដី ​ការ​កេង​ប្រវ័ញ្ច​កំលាំង​ពលកម្ម​កុមារ ការ​ធ្វើចំណាក​ស្រុក​ដោយ​សារ​​បំណុល និង​ការ​បញ្ចាំ​ខ្លួន​ដើម្បី​ដោះ​បំណុល។
ស្វាអង្គត់
The stump-tailed macaque (Macaca arctoides), also called the bear macaque, is a species of macaque found in South Asia. In India, it is found in south of the Brahmaputra River, in the northeastern part of the country. Its range in India extends from Assam and Meghalaya to eastern Aruanchal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram and Tripura.
It is primarily frugivorous, but eats many types of vegetation, such as seeds, leaves and roots, but also hunts freshwater crabs, frogs, bird eggs and insects.
មហាត្មះគន្ធី
មហាត្មះ​ ការាំចាន់ គន្ធី(០២-តុលា-១៨៦៩​ ដល់ ៣០-មករា-១៩៤៨) ជាមេដឹកនាំមនោគមវិជ្ជា និងជាអ្នកនយោបាយដ៏ពូកែនៃប្រទេសឥណ្ឌាអំឡុងពេលចលនាទាមទារឯករាជ្យជាតិឥណ្ឌា។​ គាត់ជាអ្នកត្រួសត្រាយក្នុងការទប់ទល់ពីការគាបសង្កត់អ្នកបាសបោរជាច្រើន ដោយការប្រកាន់ភ្ជាប់ភាពអត់ធ្មត់ អហិង្សា គន្ធីបានធ្វើអោយប្រទេសឥណ្ឌាឆ្ពោះទៅរកញភាពឯករាជ្យ និងបានបំផុសអោយមានចលនាតស៊ូសំរាប់សិទ្ធនិងសេរីភាព ក្នុងពិភពលោក។ ជារឿយៗគន្ធីត្រូវបានអះអាងថាជាមហាត្មះរឺ វិញ្ញានខក្ខដ៏អស្ចារ្យ,​ ជាកិត្តិយសមួយដំបូងដែលបានអនុវត្ដន៍ចំពោះគាត់ដោយ រ៉ាប៊ីនដ្រិណាថ​ តាហ្គរ។ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា គាត់ក៏ត្រូវបានគេហៅ​ បាពូ(Bapu)ដែលមានន័យថា ឪពុក​ ហើយត្រូវបានដាក់កិត្តនាមថា បិតាជាតិ ។គាត់បានកើតនៅថ្ងៃ,​ ០២-តុលា, ត្រូវបានរំលឹកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាជាបុណ្យជាតិឈ្មោះថា គន្ធី ដ្យាយន្តទី ហើយក្នុងពិភពលោកជាថ្ងៃបុណ្យសន្ដិភាពជាតិ។ ដំបូង គន្ធីបានជួលជាមេធាវីនេរទេសន៍គ្មានហិង្សាទៅក្នុងអាព្រិចខាងត្បូង, ក្នុងការតស៊ូរបស់សហគមន៍ឥណ្ឌាសំរាប់សិទ្ធប្រជាជន។ បន្ទាប់ពីការត្រឡប់ទៅប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩១៥, គាត់បានរៀបចំអំពីការងារកសិកម្ម កសិករ​ និងកម្មករទីក្រុងតវ៉ាពន្ធដីឡើងថ្លៃ និងភាពរើសអើងប្រកាន់ពូជសាសន៍។ ក្នុងការប៉ានស្មានរបស់អ្នកដឹកនាំនៃសមាជជាតិឥណ្ឌាក្នុងឆាំ១៩២១, គន្ធីបានបញ្ចុះបញ្ចូលប្រទេសទាំងមូលចំពោះភាពក្រីក្រដោយងាយស្រួល, ការពង្រីកសិទ្ធនារី​, កសាងសាសនា និងមិត្តភាពជាតិពន្ធ,​ បង្កើនការជឿជាក់លើសេដ្ឋកិច្ចខ្លួនឯង, តែការសម្រេចច្បាប់ទាំងនោះ​ និងឯករាជ្យភាពគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បរទេស។ គន្ធី បានដឹកនាំជនជាតិឥណ្ឌាយ៉ាងប្រសើរក្នុងការតវ៉ាបង់ពន្ធអំបិលរបស់អង់គ្លេសនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៣០ ហើយក្រោយមកបានបន្ដេញអង់គ្លេសចេញពីឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩៤២។ គាត់ត្រូវបានគេដាក់គុកអស់ជាច្រើនឆ្នាំ​ ក្នុងប្រទេសអាព្រិចខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។ គន្ធី បានខិតខំអនុវន្តភាពគ្មានអំពើហិង្សា និងសេចក្តីពិតក្នុងគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់និងជួយឧបត្ថម្ភដូចដែលអ្នកផ្សេងៗទៀតបានធ្វើ។ គាត់បានរស់នៅយ៉ាងសមរម្យក្នុងសហគមន៍ ហើយគាត់ស្លៀកសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីឥណ្ឌា។​ ​​​​​       ក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយរបស់គាត់ គឺគាត់មិនសប្បាយចិត្តចំពោះការបែងចែកប្រទេសឥណ្ឌា និងគាត់បានបញ្ឍប់ការកាប់សំលាប់រវាងសាសនាម៉ូស្លីមជាមួយសាសនាឥណ្ឌូនៅព្រំប្រទល់នៃប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ គាត់ត្រូវបានគេសម្លាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៨ អ្នកជាតិនិយមឥណ្ឌូ ដោយពួកគេគិតថា គាត់លំអៀងទៅខាងសាសនាម៉ូស្លីមក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ថ្ងៃទី៣០ ខែមករាគឺជាថ្ងៃបុណ្យនៃសេចក្ដីទុក្ខក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា(Martyrs' Day)។ គេបានដាក់ឈ្មោះអោយគាត់ថា មហត្មះ មានន័យថា ព្រលឹងដ៏អស្ចារ្យ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៤។ គាត់ក៏ត្រូវបានគេហៅថា បាពូ មានន័យថា ឪពុក។ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា បិតានៃសន្ដិភាព ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ហើយថ្ងៃកំណើត-ថ្ងៃទី០២ ខែតុលា ជាថ្ងៃបុណ្យរំលឹករបស់លោក គន្ធី ចាយ៉ាន់ធី, បុណ្យជាតិ និងជាថ្ងៃបុណ្យទិវាគ្មានអំពើហិង្សាលើពិភពលោក។
ប្រជាមតិទាក់ទងនឹងឯករាជភាពរបស់ស្កុតឡែនឆ្នំា២០១៤
right|200px|thumb|លទ្ធផល​តាម​មណ្ឌលនីមួយៗ
!style="background-color:#E9E9E9" align=left valign=top|ជម្រើស !style="background-color:#E9E9E9" align=right|សន្លឹកឆ្នោត !style="background-color:#E9E9E9" align=right colspan=2|ភាគរយ %
នុំត្នោត
របៀបធ្វើនំត្នោតដោយសុធន នៅប្រទេសកម្ពុជាមានប្រភេទនំជាច្រើនដែលមានរស់ជាតិផ្សេងៗគ្នាហើយក៏មានរបៀបធ្វើផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនផងដែរ ។ តទៅនេះខ្ញុំសុំនែរនាំពីរបៀ បធ្វើនំត្នោតវិញម្តង ព្រោះថាវាជាប្រភេទនំដែលមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់និងងាយស្រួលក្នុងការធ្វើផងដែរ​​ ហើយក្នុងការធ្វើរួមមាន​ ​1​​  ត្រូវមានត្នោតទំតិចឬច្រើនទៅតាមការធ្វើនំច្រើនឬតិច 2  ត្រូវមានអង្កដំណើបដែលសុទ្ធល្អ 3  ស្ករត្រូវតែជាប្រភេទស្ករត្នោតកាន់តែប្រសើរ  តែស្ករសក៏បាន 4 ដូងទុំ (​ កោសហើយមិនបាច់ច្របាច់យកខ្ឬិសទេ ) មានន័យថាកោសហើយទុកធម្មតា 5 ល្ង ស រឺ​​ ខ្មៅ 6 ស្លឹកចេក  រឺ ថងប្លាស្ទិក ចូលដល់ពីរបៀបធ្វើវិញម្តង ត្រូវបកសំបកត្នោតទំនោះរួចច្របាច់យកសាច់ត្នោតដោយកញ្ច្រែងដែលធ្វើពីឬស្សី រឺ ជ័រ កិនម្សៅអង្កនោះគឹយកអង្កនោះទៅត្រាំទឹករយះពេលប្រហែលជា30នាទីហើយយកមកកិននិងត្បាល់កិនតែមុននិងធ្វើការកិនត្រូវលាងអង្កនោះសិន កិនរួចត្រូវច្រកចូលថង់ក្រណាត់សិនហើយចងមាត់អោយជិត​និងសង្កត់និងត្បាល់ថ្មនោះអោយអស់ជាតិទឹកក្នុងម្សៅអង្កនោះ ធ្វើការកោសដូងដោយមិនបាច់ច្របាច់យកខ្ទិសនោះទេរួចចាក់វាចូលទៅក្នុងម្សៅនិងចាក់ស្ករ​ រួមទាំងសាច់ត្នោត កំរិតនៃការលាយ​ ម្សៅអង្ក 1 Kg   និង  ស្ករ​ត្នោត  រឺ ស្ករសរ  ស្មើ 1 Kg   និងដូងទំអាចពី  1 ផ្លែ ទៅ 2 ផ្លែ​ ​និងល្ងទៅតាមបរិមាណនៃនំ ត្រូវខ្ចប់អ្វីដែលបានលាយចូលគ្នានោះទៅក្នុស្លឹកចេករឺថង់ប្លាល្ទិកតូចៗក៏បានហើយយើងត្រូវខ្ចប់​រឺបត់អោយជិតជាការស្រេច ។ របៀបនៃការស្ងោនុំ យើត្រូវយកឆ្នាំងដែលមានទំហ៊ំធំមកស្ងោ​ នៅក្នុងនោះយើដាក់ចំបើងអោយក្រាស់ល្មមរួចដាក់ទឹកចូលក្នុងនោះតែកុំអោយលិចចំបើងព្រោះវានាំអោយលិចដល់នំរបស់យើង រួចដាក់នំលើចំបើងនោះរួចធ្វើការចំហុហដោយដុតភ្លើងតិចៗកុំអោយឆេះខ្លាំងពេកនាំអោយលិចនំគឹវាមានរស់ជាតិមិនឆ្ងាញ់និងឆាប់ខួចទៀតផង ។ ក្នុការចំហុយគឺមានន័យថាធ្វើអោយនំឆ្អិនដោយចំហាយនៃជាតិទឺកក្នុងឆ្នាំងតែប៉ុណ្ណោះគឹមិនអោយទឹកលិចនោះទេ​ ។​​ យើងធ្វើយ៉ាងនេះនិងទទួលបាននូវនំត្នោតដែលមានរស់ជាតិ ឆ្ងាញ់ជាក់ជាមិនខាន ។ ចំណាត់ថ្នាក់:នុំកម្ពុជា
ឃុំដំណាក់សុក្រំ
ឃុំវត្តអង្គខាងជើង
ស្រុកបន្ទាយមាស
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅ ស្រុកដងទង់ ខេត្តកំពត នៃ ប្រទេសកម្ពុជា​ ។ បើយើងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ៣​ ដល់ស្រុកឈូក ហើយយើងធ្វើដំណើរពីស្រុកឈូកទៅស្រុកដងទង់ បើយើងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវប្រហែល៨km នៅខាងស្ដាំដៃមានខ្លោងទ្វាមានឈ្មោះវត្ដសុវ៉ាន់ជលសារ។
( Damnak Sokram Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកដងទង់ ខេត្តកំពត មាន  ០៥ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
ឃុំដំណាក់សុក្រំមានភូមិចំនូន៥ភូមិដូចជា ៖
ឃុំដំណាក់សុក្រំ មានព្រំប្រទល់ខាងកើតជាប់ឃុំទទុង ខាងត្បូងជាប់ឃុំដងទង់​ ខាងលិចជាប់ឃុំអង្ករមាស​   និងខាងជើងជាប់ឃុំបានៀវ  ។
ប្រជាជន​ និង ការអភិវឌ្ឈន៍
ប្រជាជនភាគច្រើនប្រកបរបរធ្វើស្រែចំការ និង រដូវប្រាំងច្រើនតែដាំដំនាំផ្សេងៗជាច្រើន  ។ ​ប្រជាជននៅភូមិនេះមានជីវភាពធូធាជាមធ្យម​ ដោយសារតែប្រជាជនខិតខំប្រកបរបររកស៊ីមិនខ្លាចនឿយហត់​។​​
ភូមិនេះមានប្រជាជនច្រើន ហើយច្រើនតែសង់ផ្ទះធ្វើអំពីឈើបែបបុរាណ។ ភូមិឃ្ជាយខាងលិចមានវត្ដមួយឈ្មោះ វត្ដសុវ៉ាន់ជលសារ និងមានអនុវិទ្យាល័យអង្គតាមាសមួយផងដែរ ។ ហើយមានសាលាបឋមសិក្សាឈ្មោះថាសុវ៉ាន់ជលសារ​​ ។​​​ ជាឃុំមួយកំពង់អភិវឌ្ឍន៍​ មានផ្លូវថ្នល់ខ្វាត់ខ្វែងដើម្បីងាយស្រួលការធ្វើដំណើររបស់ប្រជាពលរដ្ធ ។
ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រព័ន្ធធារាស្រ្ត គឺជាគន្លិះដ៏ចម្បងមួយក្នុងការបង្កើននូវផលិតកម្មស្រូវ និងទប់ស្កាត់ រាល់ហានិភ័យទាំងឡាយ ដែលបណ្តាលមកពីគ្រោះធម្មជាតិ។ ផ្ទៃដីដាំដុះទាំងឡាយ ត្រូវបានពង្រីក ព្រម ជាមួយនឹងការបណ្តុះបណ្តាលចំនេះដឹងដល់ប្រជាកសិករខេត្ត អំពីការប្រើប្រាស់ពូជ ប្រភេទដី និងវិធានការ នានាដើម្បីទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញដំណាំស្រូវពីសត្វល្អិតចង្រៃ ជាពិសេសសត្វមមាចត្នោត គឺជាអ្វីដែលខេត្ត​​ កំពតសម្រេចបានក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ ចំពោះខាងផ្នែករមណីដ្ធានមិនទាន់មានទេ     ដោយសារតែនៅក្នុងឃុំដំណាក់សុក្រំជាឃុំដែលស្ថិតនៅតំបន់ដាច់ស្រយ៉ាលឆ្ងាយពីទីក្រុង ។​​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកដងទង់
ដំរីឥណ្ឌា
ដំរីឥណ្ឌា (Elephas maximus indicus) ជាដំរីមួយក្នុងចំនោមបីនៃដំរីអាស៊ីដែលមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីដីគោក។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៦ អេភេមហ្វីមឺសត្រូវបានចុះបញ្ជីជាប្រភេទជិតផុតពូជដោយអាយអាយស៊ីអិនខណៈចំនួនប្រជាជនបានថយចុះយ៉ាងតិច ៥០ ភាគរយក្នុងរយៈពេលបីជំនាន់ចុងក្រោយដែលប៉ាន់ស្មានថាមានអាយុកាល ៦០-៧៥ ឆ្នាំ។ ប្រភេទនេះត្រូវបានគំរាមកំហែងជាមុនដោយការបាត់បង់ជម្រកការរិចរិលនិងការបែកខ្ញែក។
Conservation
Elephas maximus is listed on CITES Appendix I.
សង្កាត់អូរក្រសារ
=រដ្ឋបាល= សង្កាត់អូរក្រសារ មាន ២ភូមិ គឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
វិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
=ឯកសារពិគ្រោះ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងកែប
មហាអំណាចកណ្ដាល
[[File: Leaders of the Central Powers - Vierbund.jpg|thumb|upright=1.3|មេដឹកនាំនៃមហាអំណាចកណ្ដាល (ពីឆ្វេងទៅស្ដាំ)៖
ព្រះអធិរាជវិលហែមល៍ទី២ នៃអាល្លឺម៉ង់,
ព្រះអធិរាជ និងមហាក្សត្រហ្វ្រង់ ហ្សូសែហ្វ នៃអូទ្រីស-ហុងគ្រី,
ត្សារហ៊្វែឌីណង់ទី១ នៃប៊ុលការី
ចំណងជើងក្នុងរូបសរសេរថា៖
"កម្លាំងរួបរួមនាំឱ្យសម្រេចគោលដៅ"]] មហាអំណាចកណ្ដាល ឬអាចហៅបានថា សម្ព័ន្ធភាពត្រីភាគី ឬ ចក្រភពកណ្ដាល គឺជា​សម្ព័ន្ធភាពមួយក្នុងចំណោមសម្ព័ន្ធភាពសំខាន់ពីរ​ដែល​បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នានៅក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី១។ សម្ព័ន្ធភាពនេះមានសមាជិកដូចជា៖ ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស-ហុងគ្រី ចក្រភពអូតូម៉ង់ និងព្រះរាជាណាចក្រ​ប៊ុលការី។ រដ្ឋដែលនៅក្រោមអាណានិគមនៃមហាប្រទេសទាំងនេះក៏បានចូលរួមប្រយុទ្ធជាមួយភាគីមហាអំណាចកណ្តាលដែរដូចជា នូវែលគីនេអាល្លឺម៉ង់ និងអាហ្រ្វិកខាងកើតអាល្លឺម៉ង់ជាដើម រហូតដល់ដែនដីអាណានិគមទាំងនោះត្រូវបានវាយកាន់កាប់ដោយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត។
អាល្លឺម៉ង់ និង​អូទ្រីស-ហុងគ្រី បាន​ចង​សម្ពន្ធភាព​ជាមួយគ្នា​នៅ​ថ្ងៃទី​០៧ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៨៧៩ ហើយ​ក្រោយមក​ប្រទេស​អ៊ីតាលី បាន​ចូលរួម​នៅ​ថ្ងៃទី​២០ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៨៨២ បង្កើត​បាន​ជា​"សម្ព័ន្ធត្រីភាគី" (Triple Alliance) ដែល​មាន​ទិសដៅ​ការពារ​ការគំរាមកំហែង ពី​មហាអំណាច​ខាងក្រៅ​ប៉ុណ្ណោះ​។ នៅពេល​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ បាន​ចាប់ផ្ដើម ក្នុង​ករណី​ទំនាស់ ដែល​បង្កឡើង​ដោយ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី ចង់​អូសទាញ​អ៊ីតាលី​ឲ្យ​ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​អ៊ីតាលី ស្ដីពី​ការប្រកាសសង្គ្រាម​របស់​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ខាងលើ​ប្រឆាំង​ស៊ែប៊ី ដោយ​អ៊ីតាលី​បាន​ប្រកាស​អព្យាក្រឹតភាព​នៅក្នុង​ទំនាស់​នេះ​។ ក្រោយមក​អ៊ីតាលី បាន​ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម នៅ​ថ្ងៃទី​២៣ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩១៥ ប៉ុន្តែ​បាន​ចូលរួម​ខាង​ប្លុកសម្ព័ន្ធមិត្ត ប្រឆាំង​នឹង​ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី ដែល​ជា​ដៃគូ​ចាស់​របស់ខ្លួន​ក្នុង​សម្ព័ន្ធត្រីភាគី​។
បុលការី គឺជា​ប្រទេស​ចុងក្រោយ ដែល​បាន​ចូលរួម​ធ្វើសង្គ្រាម​ប្រឆាំង​ប្លុកសម្ព័ន្ធមិត្ត ដោយ​វាយប្រហារ​លើ​ស៊ែប៊ី ជាមួយ​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី នៅ​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩១៥ ដែល​បណ្ដាលមក​អំពី​ការ​អន់ចិត្ត​ក្រោយ​បរាជ័យ​របស់ខ្លួន នៅក្នុង​សង្គ្រាមបាលកង់លើកទី២​ជាមួយ ស៊ែប៊ី ក្រិច រ៉ូម៉ានី និង ចក្រភពអូតូម៉ង់
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងសតវត្សទី២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ព័ន្ធភាពយោធាក្នុងសតវត្សទី២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៊ុលការីក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អូទ្រីស-ហុងគ្រីក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអាល្លឺម៉ង់–អូតូម៉ង់
ប្រភេទថនិកសត្វព្រៃនៅកម្ពុជា
សម្គាល់៖
បញ្ជីក្រហម IUCN៖
ស្រែជាខាងជើង
គឹជាឃុំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុង[ [ស្រុកដងទង់]]​​​​​ ខេត្តកំពត។​ ឃុំស្រែជាជាឃុំមួយដែលមានប្រជាជនរស់នៅជាច្រើនហើយប្រជាជនភាគច្រើននៅទីនោះប្រកបរបរកសិកម្មដូច​ជាតំនាំស្រួវពោតសណ្តែកដំឡូងនិងតំនាំហូបផ្លែជាច្រើនទៀត។ ប្រជាជននៅទីនោះចេះស្រលាញ់ គ្នាចេះសាម្គីគ្នាគ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់។ ជាពិសេសភូមិដែលមានប្រជាជនរស់ក្នុងឃុំជាមួយគ្នានោះរួមមាន​​:ភូមិព្រានទុំ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ភូមិសុភី  ភូមិត្រពាំងច្រនៀង  ភូមិអូរឬស្សី  ភូមិប្រីពី។​ប្រជាជនរស់នៅក្នុងឃុំនេះនៅពេ លទំនេរតែងតែជួបជុំគ្នាបង្កើតនូវកម្មវិធីសប្បាយៗជាពិសេសគឹនៅពេលមានពិធីបុណ្យទាន។លើសពីនេះទៅទៀតដូចជាពិធិបុណ្យប្រពៃណីជាតិ
ស្ករត្នោត
ស្តាំ|250px ស្ករត្នោតគឹជាផលិតផលរបស់ខ្មែរ​ ដែលស្ករត្នោតត្រូវបានគេផលិតចេញពីធម្មជាតិពិតៗ គឹផលិតពីដើមត្នោត។នៅប្រទេសកម្ពុជាប្រជាជនកម្ពុជាយើងចូលចិត្តយកវាមកបរិភោគបានច្រើនយ៉ាង ដូចជា សំរាប់បង់សម្លរអោយមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់ពិសារ សំរាប់ធ្វើបង្អែមចង្អាបជាដើម។សព្វថ្ងៃនេះមានប្រជាជនមួយចំនួនច្រើនប្រកបរបរធ្វើស្ករត្នោត។
របៀបធ្វើស្ករត្នោត
របៀបធ្វើស្ករត្នោតដំបូងយើងត្រូវត្រង់យកទឹកត្នោតពីដើមត្នោតជាមុនសិន ជាធម្មតាគេត្រង់យកទឹកត្នោតនៅពេលថ្ងៃល្ងាចទុករហូតដល់ព្រឹក ទើបគេឡើងយកទឹកត្នោតនោះ យកមកចាក់ដាក់ក្នុងឆ្នាំងរឺ ខ្ទះហើយដាំវាអោយពុះខ្លាំងរហូតឡើងក្រហមទើបដាក់ចុះមក ក្រោមរួចធ្វើការកូរ រឺគេហៅថា វិតក្នុងការកូរ រឺ វិតនេះគេត្រូវប្រើពេលវេលាប្រហែលជា១០នាទី គឺកូររហូតដល់ទឹកត្នោតដែលបានដាំពុះនោះក្លាយទៅជាស្ករដែលមានសភាពរឹងតិចៗទើបឈប់។
របៀបធ្វើស្កត្នោតរបស់បងប្អូនខ្មែរ
បើសិនជាយើងពិភាក្សាទៅលើស្ករគឺយើងក៏ឃើញថាមានប្រភេទស្កជាច្រើនដែលមានលក្ខណៈប្រភេទនិងរស់ជាតិគ៏ផ្អែមផ្សេងៗគ្នាដែរហើយរបៀបផលិតក៏មានលក្ខណៈខុសគ្នាជាច្រើនផងដែរ ដូចជា ប្រភេទ ស្ករអំពៅ  ស្ករដូង  ស្ករត្នោត   ស្ករដែលភលិតពីដើមអន្សែជាប្រភេទស្ករដែលកម្ររនិងមានការផលិតឡើងណាសើព្រោះថាវាមានស្រួចស្រាវបំផុតក្នុងការផលិតលើងហើយតទៅនេះ ខ្ញុំសូមនែរនាំពីរបៀបក្នុងការធ្វើស្ករត្នោតវិញម្តង ជាដំបូងយើងត្រូវមានបង្អោងគឺជាប្រភេទឬស្សីដែលមានខ្នែងវែវនិងរឹងមាំផងដែរព្រោះត្រូវយកវាមកធ្វើជាអង្អោងឬជាចណ្តើឡើងដើមត្នោតបាន ត្រូវមានវល្លិ៏ឬខ្សែរដែលមាំល្អដើម្បីចងភ្ជាម់បង្អោងទៅនិងដើមត្នោតសំរាប់ឡើងដើមត្នោត ត្រូវជ្រើសរើសប្រភេទដើតត្នោតណាដែលជាដើមត្នោតញីហើយមានកំពស់ទាបសមល្មមបើអាច និងមានធាងធំមាំ មានស្លឹកច្រើន ត្រូវយកឃ្នាបគាបផ្កាត្នោតដែលភាសាធម្មតាគេហៅថាក្តត្នោតអោយទន់រយៈពេលបីទៅបួនព្រឹកទៅតាមប្រភេតត្នោតដែលងាយចេញនិងមិនងាយចេញទឹក រួចយើងត្រូវយកកាំបិតដែលមុតទៅធ្វើការចិតនៅផ្នែកខាងមុខរបស់វា រឺហៅម្យ៉ាងទៀតថាវាត់មុខ ចំណាំការវាត់មុខត្រូវតែស្តើងៗកុំក្រាស់ព្រោះវាងាយនិងឆាប់អស់ផ្កាត្នោតហើយវាក៏មិនងាយចេញទឹកនោះដែរ ហើយម្យ៉ាងទៀតគឹយើងអាចយកំពង់ឬស្សីដែលមានទឹកពេញមកត្រាំផ្កាត្នោតនោះ ប្រហែលជាពីថ្ងៃរឺមិនចាំបាច់ក៏បានបើករណីផ្កាត្នោតនោះឆាប់ចេញទឹក នៅពេលចេញទឹកហើយយើយកបំពងទៅត្រងទឹកត្នោត ពេលបានទឹកត្នោតហើយគឺយកទៅរំងាស់ក្នុងឆ្នាំងរហូតដល់រីងក្លាយទៅជាស្កររួចលើកយកទៅកូរជាមួយនឹងដងឈើតូចមួយ នៅពេលត្រជាក់យើងធ្វើការចាត់ដាក់ក្នុងពាងដើម្បីរក្សាទុកជាការស្រេច​ ។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ករ
ជំងឺអេដស៍
មេរោគអេដស៏ (HIV: Human Immunodeficiency Virus)គឺជាប្រភេទវ៉ីរុសដែលធ្វើអោយប្រពន្ធ័ការពាររាងកាយមនុស្សចុះខ្សោយ។ AIDS (Acquired immune deficiency syndrome ឬ acquired immunodeficiency syndrome) ជំងឺអេដស៏ គឺជាចង្កោមរោគសញ្ញា ដែលកើតឡើងនៅពេល ដែល ប្រពន្ធ័ការពាររាងកាយ របស់មនុស្ស ចុះខ្សោយ។
ការព្យាបាលជំងឺអេដស៏
រហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះ មិនទាន់មានអ្នក ប្រាជ្ញណាម្នាក់ អាចរកឃើញថ្នាំសំលាប់មេរោគអេដស៏បាននៅឡើយទេ គេរកឃើញ តែថ្នាំសំរាប់ពន្យា ជីវិតអ្នកជំងឺអេដស៏ តែប៉ុណ្ណោះ ។ មេរោគអេដស៏ វាមិនសំលាប់មនុស្សដោយផ្ទាល់ទេ វាគ្រាន់តែធ្វើ អោយប្រព័ន្ធការពារខ្លួនមនុស្សចុះខ្សោយ ដែលធ្វើអោយខ្លួនអ្នកជំងឺនោះ ងាយនឹងទទួល យកនូវជំងឺ ផ្សេងៗ ហៅថា ជំងឺឱកាសនិយម ដូច្នេះគេព្យាបាលជំងឺអេដស៏ គឺព្យាបាលជំងឺឱកាសនិយម ។ ជំងឺឱកាសនិយម ដែលជួបប្រទះញឹកញាប់នៅប្រទេសកម្ពុជា យើង មានដូចជា៖
ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សុខភាព ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺបង្ករោគ
ស្ទឹងសែន
ស្ទឹងសែន ជាស្ទឹងមួយដែល ហូរកាត់ខេត្តកំពង់ធំ មានប្រភពមកពីទីខ្ពង់រាប ។ វាផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ច្រើនណាស់ដល់ប្រជាជន រស់នៅតំបន់នោះ ដូចជា ផ្តល់ទឹកសម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម ដំនាំស្រូវ ដំនាំចំការ ទាំងប្រាំងនិងវស្សា ផ្តល់ត្រីសម្រាប់បំពេញនូវតម្រូវការម្ហូបអាហារប្រចាំថ្ងៃ ជាផ្លូវគមនាគមន៍ ផ្តល់ទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ជាកន្លែងទេសចរណ៍ និង ផ្តល់នូវគ្រប់តម្រូវការផ្សេងៗ​ ។
មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា
រូបភាពតូច|មជ្ឈមណ្ឌលបុប្ផាណា បុប្ផាណា (ឈ្មោះ​ពេញ៖ មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោត​ទស្សន៍​បុប្ផាណា, អង់គ្លេស៖ Bophana Audiovisual Resource Center, បារាំង៖ Bophana Centre de resources audiovisuelles) ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ដោយ​ធ្វើ​ការ​ប្រមូល​ទុក​នូវ​ឯកសារ​រូបភាព និង​សំឡេង​ពី​អតីតកាល​កម្ពុជា សម្រាប់​ទុក​ឲ្យ​សាធារណជន​ធ្វើ​ការ​ស្រាវជ្រាវ សិក្សា ស្វែង​យល់។
ឈ្មោះ "បុប្ផាណា"
បុប្ផាណា គឺ​ជា​យុវនារី​ម្នាក់​ដែល​ជាប់​ឃុំឃាំង​នៅ​ក្នុង​មន្ទីរស២១ ដែល​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​ការ​តស៊ូ សេចក្ដី​ក្លាហាន និង​ថ្លៃ​ថ្នូរ ហើយ​អ្វី​ទាំង​នេះ​មាន​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​សារលិខិត​របស់​នាង​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក។ ដូច្នេះ​ហើយ ការ​ប្រើ​ឈ្មោះ បុប្ផាណា ជា​ឈ្មោះ​មជ្ឈមណ្ឌល​គឺ​ដើម្បី​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​ការតស៊ូ សេចក្ដីក្លាហាន និង​ថ្លៃ​ថ្នូរ​របស់​យុវនារី​ម្នាក់​នេះ និង​ដើម្បី​បង្ហាញ​អំពី​អតីតកាល ការ​ចងចាំ និង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា។
ជួយ​សង្គ្រោះ និង​ធ្វើ​ឲ្យ​អនុស្សាវរីយ​ទាំង​ចាស់ ទាំង​ថ្មី​មាន​ជីវិត
រូបភាពតូច|បណ្ណាល័យមជ្ឈមណ្ឌលបុប្ផាណា មជ្ឈមណ្ឌល​ធ្វើ​ការ​ប្រមែប្រមូល​រាល់​ឯកសារ​ស្ដី​អំពី​ប្រទេស​កម្ពុជា មក​ពី​ជុំវិញ​ពិភព​លោក មាន​ដូច​ជា​រូបភាព ខ្សែ​ភាពយន្ត សំឡេង និង​ឯកសារ​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយ​ដទៃ​ទៀត។ រាល់​ឯកសារ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​ចងក្រង និង​សង្គ្រោះ​ឲ្យ​មាន​ជីវិត​ឡើង​វិញ សម្រាប់​ទុក​ឲ្យ​សាធារណជន សិស្ស និស្សិត អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ អាច​សិក្សា​និង​ទស្សនា​បាន​ដោយ​ឥត​គិត​ប្រាក់។ មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោត​ទស្សន៍​បុប្ផាណា បាន ​ធ្វើ​ការ​ស្នើ​សុំ​ពី​ប្រទេស​បារាំង​នូវ​ឯកសារ​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ឯកសារ​ភាពយន្ត​ស្ដី​អំពី​កម្ពុជារបស់​សមាគម​ហ្វ្រែលុយមីញែរ ដែល​ថត​តាំង​ពី​ពេល​កកើត​ភាពយន្ត​ដំបូងម្ល៉េះ, ព្រះ​រាជ​ពិធី​បុណ្យ​អុំទូក​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០ ខ្សែភាពយន្ត និង​ការ​ផ្សាយ​សំឡេង​ឃោសនាតាម​វិទ្យុ​ខ្មែរ​ក្រហម។ គ្រប់​ឯកសារ​ទាំង​នោះ​មាន​ដាក់​ជូន​សាធារណជន​ទស្សនា​នៅ​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​ ទិន្នន័យ​របស់មជ្ឈមណ្ឌល ដែលមានជាបីភាសា (ភាសាបារាំង ភាសាអង់គ្លេស និងភាសាខ្មែរ)។
ពង្រឹង​និង​ផ្ដល់​ថាមពល​ឲ្យ​វិស័យ​សោតទស្សន៍​តាមរយៈ​ការ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល
ដើម្បី​ពង្រឹង និង​លើក​កម្ពស់​ឲ្យ​វិស័យ​សោតទស្សន៍​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោត​ទស្សន៍​បុប្ផាណា បាន ​បើក​វគ្គ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​មួយ​ចំនួន​ដល់​អ្នក​ដែល​ពេញ​ចិត្ត​លើ​ផ្នែក​នេះ ជា​ពិសេស​គឺ​យុវជន ដោយ​មាន​ការ​បង្ហាត់​បង្ហាញ​ពី​អ្នក​ជំនាញ​ជាជន​ជាតិខ្មែរ និង​បរទេស ហើយ​អនុវត្ត​ផ្ទាល់​តែ​ម្ដង។
ផលិត និង​ធ្វើ​សហប្រតិបត្តិការ​ថត​ខ្សែ​ភាពយន្ត​បរទេស
មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោត​ទស្សន៍​បាន​ដំឡើង​ផ្នែក​ផ្គត់ផ្គង់​មួយ​សម្រាប់​ការ​ថត​របស់​ខ្លួន និង​សម្រាប់​ទទួល​ការ​ថត​របស់​បរទេស​នៅ​កម្ពុជា នោះ​គឺ​មជ្ឈមណ្ឌល​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​វិជ្ជាជីវៈ និងទទួល​ការ​ថត​ភាពយន្ត​នៅ​កម្ពុជា(CFC)។ ការ​ផលិត និង​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ថត​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​វគ្គ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល ដែល​ជា​ឱកាស​សម្រាប់​យុវជន​ដែល​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា អាច​បញ្ចេញ​សមត្ថភាព​របស់​ខ្លួន និង​ពង្រឹង​សមត្ថភាព​របស់​ខ្លួន​ផង​ដែរ។ ផ្នែក​ផ្គតផ្គង់​នេះ​នឹង​ឆ្លើយ​តប​តាម​តម្រូវ​ការ​ដែល​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​វិស័យ​ភាពយន្ត​ចង់​បាន ដោយ​ផ្តល់​នូវធនធាន​មនុស្ស​មាន​សមត្ថភាព និង​សេវាកម្មប្រកប ដោយគុណភាព។ ការ​ធ្វើ​បែប​នេះ​ក៏​ជា​គោល​បំណង​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​ប្រាក់​ចំណូល​ដល់​មជ្ឈមណ្ឌល ដើម្បី​ធានា​ឲ្យ​មាន​សកម្មភាព​ជា​និរន្ដរ៍​ដែរ។
រាមកេរ្តិ៍ តាគ្រុឌ
ខ្សែ​អាត់​សំឡេង រាមកេរ្តិ៍ តាគ្រុឌ គឺ​ជា​ការ​និទាន​រឿង​រាមកេរ្តិ៍​របស់​តាគ្រុឌ ដែល​មាន​ដើមកំណើត​នៅ​ភូមិ​ស្ដើងជ័យ ស្រុក​ជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម។ ខ្សែ​អាត់​សំឡេង​នេះ​មាន​រយៈ​ពេល​ដប់​ម៉ោង​នេះ គឺ​ជា​ឯកសារ​ដ៏​កម្រ​បំផុត​ដែល​នៅ​មាន​ជីវិត​មក​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។ មួយ​ផ្នែក​នៃ​ខ្សែ​អាត់​សំឡេង​ត្រូ​វបាន ចង​ក្រង​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្នុង​ស្ទូឌីយូ​វិទ្យុ​ឃោសនាការ​ជាតិ​ខ្មែរ។ កាល​នោះ តាគ្រុឌ​បាន​កាន់​កម្មវិធី​និទាន​រឿង​នៅ​ទីនោះ ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក ហ្សាក់ ប្រ៊ុយណេ (Jacques Brunet) អាច​រក្សា​ទុក​បាន​មួយ​ច្បាប់។ ផ្នែក​ទី​ពីរ​នៃ​ខ្សែអាត់​សំឡេង​ត្រូវ​បាន​ចង​ក្រង​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៨ តាមរយៈ​ការ​ស្នើ​សុំ​របស់​លោក ហ្សាក់ ប្រ៊ុយណេ ដោយ​ឱ្យ​តាគ្រុឌ​និទាន​រឿង​រាមកេរ្តិ៍ ដោយ​ផ្ទាល់​នៅ​មុខ​សាធារណជន​ក្នុង​ភូមិ​រកាកោង។ លោក ហ្សាក់ ប្រ៊ុយណេ ចង់​ធ្វើ​ការ​ប្រៀបធៀប​របៀប​និទាន​ទាំង​ពីរ​របស់​តាគ្រុឌ។ ការ​ប្រៀបធៀប​នេះ​បង្ហាញ​ឱ្យ​ឃើញ​ថា​បរិយាកាស​នៃ​សំឡេង​និទាន​មាន​ភាព​ខុស​គ្នា​ជា​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​ស្ទូឌីយូ និង​នៅ​មុខ​សាធារណជន។
ស៊ីឌី​ខ្សែ​អាត់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ផ្ដួចផ្ដើម​គំនិត​ផលិត​ដោយ​លោក​បណ្ឌិត អាឡាំង ដានីញ៉ែល និង​មជ្ឈមណ្ឌល​សោត​ទស្សន៍​បុប្ផាណា ក្រោម​ការ​ឧបត្ថម្ភ​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ និង​គណៈកម្មការ​ជាតិ​យូណេស្កូ។
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មជ្ឈមណ្ឌល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្សែភាពយន្ត
ច្រកតារតារី
thumb|200px|right|ផែនទីបង្ហាញទីតាំងច្រកតារតារី ច្រកតារតារី (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Strait of Tartary, ជាភាសារុស្ស៊ី៖ Татарский пролив) ជាច្រកសមុទ្រមួយនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកដែលខណ្ឌចែករុស្ស៊ីដីគោក​និងកោះសាខាលីន។ច្រកសមុទ្រនេះតភ្ជាប់សមុទ្រជប៉ុននិងសមុទ្រអុកហុតស្គ៍។ វាមានប្រវែង៩០០គ.ម ជំរៅពី៤ទៅ២០ម និងទទឹង៧,៣គ.មត្រង់ចំនុចចង្អៀតជាងគេ។
អេហ្ស៊ីប
ប្រទេសអេហ្ស៊ីប (ភាសាអារ៉ាប់៖ مِصر) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់អេហ្ស៊ីប គឺជា​ប្រទេស​ឆ្លង​ទ្វីប​មួយដែល​លាតសន្ធឹង​ពី​ជ្រុង​ប៉ែកឦសាន​នៃ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក ដល់​ជ្រុង​ភាគនិរតី​នៃទ្វីប​អាស៊ី តាមរយៈ​ឧបទ្វីបស៊ីណៃ។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅភាគខាងជើង ដែនជ្រោយកាសា (ប៉ាឡេស្ទីន) និងអ៊ីស្រាអែលនៅភាគឦសាន សមុទ្រក្រហមនៅទិសខាងកើត ប្រទេសស៊ូដង់នៅភាគខាងត្បូង និងលីប៊ីនៅភាគខាងលិច។ ឈូងសមុទ្រអាកាបានៅភាគឦសានបានបំបែកប្រទេសអេហ្ស៊ីប ពីប្រទេសហ្ស៊កដានី និងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។  គែរគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស ខណៈដែលក្រុងអាឡិចសាន់ឌ្រីដែលជាទីក្រុងធំបំផុតទីពីរ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្ម និងទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់នៅឯឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ។ ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១០០ លាននាក់ អេហ្ស៊ីបគឺជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ១៤ នៅលើពិភពលោក។
ប្រទេសអេស៊ីបជាប្រទេសមួយដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុត នៅក្នុងទ្វីបអេព្រិចហើយនិងមជ្ឍឹមបូព៌ា។ យោងទៅតាម ការកត់ត្រា ប្រជាជនដែលគ្រប់អាយុយ៉ាងច្រើនប្រមាណ ៧៧.៤ គីឡូម៉ែតការ៉េ (គិតជាម៉ៃការ៉េ ១៥,០០០) ត្រឹមតែកន្លែង ដីដែលអាចធ្វើកសិកម្មបាន ។តំបន់វាលខ្សាច់សាហារ៉ាដ៏ធំល្វឹងល្វើយ មិនក្រាសដែលមនុស្សអាចរស់នៅបាន។ អ្នកស្រុក អេស៊ីបជាងពាក់កណ្តាលរស់នៅទីក្រុងដែលមានប្រជាជនយ៉ាងណែនណាន់តាន់តាប់ លាតសន្ធឹងចូលទៅមជ្ឈមណ្ឌលខែរ៉ូ វាលខ្សាច់ទីក្រុងធំជាងគេទី២នៅអាឡិចសិនដ្រ្តា និង នៅទីក្រុងដ៏ទៃទៀត នៅដីល្បាប់ទន្លេនីល។ អេស៊ីប ជាប្រទេសលី្បល្បាញជាងគេនៅសម័យបុរាណ និងមានវិមានមួយចំនួនដែលល្បីល្បាញជាងគេនៅក្នុងពីភពលោក រួមទាំងវិមានជីសាពីរ៉ាមីត ហើយនិងវិមាន គ្រីតស៊ីនរបស់ជីសា។ ទីក្រុង លុចស័រ នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអេស៊ីមមានវត្ថុដែល នៅសល់ពីសម័យបុរាណជាច្រើន ដូចជាប្រសាទ កាណាត និង ជ្រលងភ្នំរបស់ស្តេចអេស៊ីបទុកទូទាំងសកល ដូចជាផ្នែកនយោ បាយ និង វប្បធម៌ជាតិមួយយ៉ាងសំខាន់នៃមជ្ឈឹមបូព៌ា លើវិស័យ​ទេសចរណ៍ វិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម​ និងសេវាកម្មបំរើការងារ របស់ប្រជាជាតិទាំងអស់មានតំលៃស្មើៗគ្នា។ ដែលជាលទ្ធផលសេដ្ឋកិច្ចប្រជាជនអេស៊ីបបានអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងឆាប់រហ័យ តាមច្បាប់និតិកម្ម តំរង់លើគ្រឿងទាក់ទាញទឹកចិត្តមនុស្សដាក់វិនិយោគទុន ជាមួយទាំងដៃគូក្នុងប្រទេស និង ស្ថេរភាពនយោបាយ មកជាមួយជំនួញថ្មី និង​ទីផ្សារសេរី។
អេហ្សីបគឺជាប្រទេសមួយដែលល្បីល្បាញនិងចំណាស់ក្នុងចំណោមប្រទេសជាច្រើននៅក្នុងទ្វីអាព្រិច និងពាក់កណ្តាលប្រទេសខាងកើត។
ភ្នាក់ងារកណ្តាលប្រជាជនបានបំលាស់ប្តូរដែលមាន ស្ថិតិប្រជាជនប្រមាណ ៨២ លាននាក់ ក្នុងខែកក្តដា ឆ្នាំ ២០០៨ ដែលរស់នៅជាប់ច្រាំងទន្លេទីលនៅក្នុងតំបន់ដែលមានដីអាចធ្វើកសិកម្ម និងដាំដំណាំបាន តំបន់ដែលធំគឺវាលខ្សាច់សាហារ៉ា ដែលមានមនុស្សរស់នៅតិចតួច។
ប្រជាជនពាក់កណ្តាលរបស់ប្រទេសអេហ្សីបមានទីលំនៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង និងមានប្រជាជនច្រើននៅកណ្តាលទីក្រុងកៃរ៉ូ ក្រុងអាទ្បិចសិនឌ្រា និងរាជធានី ជាច្រើនទៀននៅក្នុងទន្លេនីល ដែនដីសណ្តរ។
ប្រទេសអេហ្សីបគឺជាប្រទេសមួយដែលល្បីល្បាញមានអរ្យធម៌បុរាណប្រទេសអេហ្សីបបុរាណ និងមានបូនីយស្ថាននីល់ពីភពលោកដ៏ល្បីល្បាញរាប់បញ្ចូលទាំងហ្គីហ្សាពីរ៉ាមីតដ៏អស្ច្យចារ និងហ្គីហ្សាស្ពីនដ៏ធំ។ ខាងត្បូងទីក្រុងលុចសឺរមានវត្ថុបុរាណដែលសល់ពីសម័យបុរាណច្រើន ដូចជាប្រាសាទការណាក់ និងជ្រលងភ្នំរបស់សេ្តច។ ប្រទេសអេហ្សីបគឺជាប្រទេសដែលមើលទៅ ធំទូលាយនៃនយោបាយដ៏សំខាន់និងវប្បធម៌ជាតិនៃអាស៊ីខាងលិច។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
អេហ៊្សីបត្រូវបានបែងចែកជា ២៧ អាណាភិបាល។ អាណាភិបាលទាំងនេះត្រូវបែងចែកបន្តទៀតជាតំបន់។ តំបន់ទាំងនោះមានទីប្រជុំជន និងភូមិនានា។ អាណាភិបាលនីមួយៗមានទីរួមមួយ ជួនកាលដាក់ឈ្មោះដូចជាអាណាភិបាលដែរ​។
ខែមេសា២០០៨ Cairo និង Giza ត្រូវបានគេបែងចែកជា៤អាណាភិបាល ដោយមានឈ្មោះអាណាភិបាល Cairo, Giza, ៦តុលា និង Helwan ។ ក្នុងពេលដូចគ្នានៃខែមេសា២០១១ អាណាភិបាល៦តុលា និង Helwan ត្រូវបានចងសម្ព័ន្ធទៅក្នុង Giza និង Cairo រៀងៗខ្លួន ។ នៅឆ្នាំ២០០៩ ទីក្រុងLuxorត្រូវបានប្រកាសជាអាណាភិបាលឯករាជ្យមួយ ។
អាណាភិបាលលើបានតាំងនៅខាងត្បូងនៃCairo, ដែលពេលនោះអាណាភិបាលក្រោម បានតាំងនៅដីសណ្ដទន្លេនីល ខាងជើងCairo ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អេហ្ស៊ីប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសសាហារ៉ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមប្រជាជាតិដប់ប្រាំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអាហ្វ្រិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាហ្វ្រិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់
ប្រវត្តិសាស្រ្តរូបថតសាពត៍មាន
ប្រវត្តិសាស្ត្ររូបថតសារពត៌មាន
១ ស្គាល់ប្រវត្តិអំពីរូបថត
មុនមានម៉ាស៊ីនថតគេគូររូបសំរាប់បង្ហាញហេតុការណ៍។ ឧទាហរណ៍ ដូចជានៅអង្គរវត្តបុព្វបុរសបានឆ្លាក់ក្បាច់ទុកជារូបថតបញ្ជាក់ ពីហេតុការណ៍។ នៅឆ្នាំ១៦៦៦ លោក Isaac Newton បង្ហាញថាពណ៍មកពីភ្លើងដែលអាចអោយយើងមើលឃើញមានពណ៍តែបី នៅលើសាកលលោក គឺពណ៍ ខៀវ បៃតង និង ពណ៍ក្រហម ដោយឡែក ពណ៍ខ្មៅជាអវត្តមានពណ៍ ហើយពណ៍ស ជាការលាយគ្នារវាងពណ៍ទាំងបី ស្មើគ្នា រីឯពណ៍ក្រៅពីនេះគឺជាការលាយគ្នារវាងពណ៍ទាំងបី។ ខ្នាតរបស់ពណ៍គឺ ២៥៥។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៨ លោក Isaac បង្កើត Achromatic Telescope Lens។ នៅឆ្នាំ១៨០១លោក Tomas young បានរកឃើញដែលភ្នែកមនុស្សមាន សសៃប្រសាទសំរាប់ទទួលបីពណ៍គឺ ក្រហម ខៀវ បៃតង។ សត្វអត់ឃើញពណ៍ដូចមនុស្សទេ។ នៅឆ្នាំ ១៨៨០ កាសែតចាប់ផ្តើមដាក់រូបថតនៅអត្ថបទ នៅសង្រ្គាម Crimean គឺជាសង្រ្គាម រវាងប្រទេសរុស្សី និង អាណាចក្រ Ottoman ដែលជាប្រទេសទូគីបច្ចុប្បន្ន នៅឆ្នាំ១៨៥៣ ដល់១៨៥៦ Carol Szathmari ជាជាងគំនូរពីប្រទេស(Romanian) បាទទៅសង្រ្គាមនោះហើយនិង ធ្វើរូបថត សារពត៍មានទីមួយនៅលើពិភពលោកប៉ុន្តែនៅពេលនោះរូបថតមិនទាន់ការប្រើប៉ុន្មាន ហើយរូបភាពអត់ច្បាស់ដូចនេះគេត្រូវការគូរវិញ។ នៅសង្រ្គាមស៊ីវិញអាមេរិចមានអ្នកកាសែតច្រើនបានប្រើរូបថតដូចជាលោក Mathew Brady សំរាប់កាសែត Harper WeeKly ។ នៅថ្ងៃទី៤ខែមីនា១៨៨០ កាសែត The Daily Graphic នៅ New york ជាកាសែតទីមួយដែលបានបោះពុម្ភពត៌មានជាមួយរូបថតដោយលោក Jacob Riis ។
ប្រវត្តិប្រទេសថៃ
ការកើតឡើងនៃចក្រភពបាងកក
នៅក្នុងរយៈពេលនៃវិបត្តិនេះ គេសង្កេតឃើញមានមេដឹកនាំកងទ័ពថៃ ពីររូបសំខាន់ៗគឺ ថាក់ស៊ីន 9ទាសកសិនប និងឧត្តមសេនីយ៍ចៅផ្រាយ៉ាចក្រី 9 ជហាផៀហរាយា ជហាករិប។ ថាក់ស៊ីនមានម្តាយជាជនជាតិថៃ និងឪពុកចិន។ គាត់ ត្រូវបានគេតម្លើងឱ្យធ្វើការនៅតុលាការ និងជាអភិបាលខេត្តមួយរូបនាឆ្នាំ ១៧៦៧។ នៅក្នុងពេលមានវិបត្តិខ្វះ មេដឹកិនាំ ក្រោយការដួលរលំនៃរបបចាស់  ថាក់ស៊ីន បានកេណ្ឌកងទ័ព និងដាក់ការគ្រប់គ្រងលើប្រជាជន ដែលកំពុង តែជ្រួលច្របល់ ហើយបានប្រកាសខ្លួនឯងជាស្តេច ដោយតាំងនៅរាជធានីថ្មីគឺ ធនបុរី ។
ក្នុងអំឡុង ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៧៧០ 9 ១៧៧០-១៧៧៩ប ព្រះអង្គ និង កងកំលាំងរបស់ទ្រង់បានពង្រីកអាណាចក្ររបស់ខ្លួនទៅភាគ ខាងជើងរហូតដល់ ឆៀងមៃ  ។ នាឆ្នាំ១៧៧៩ កងទ័ពរបស់ទ្រង់ក្រោមការបញ្ជាពី ចៅផ្រាយ៉ាចក្រី បានវាយបង្ក្រាបក្រុងចាស់របស់ប្រទេសឡាវ គឺ លួង ប្រាបាង  ឬហ្លួងព្រះបង ហើយបានឡោម ពទ្ឋ័ក្រុងថ្មីរបស់ពួកនេះគឺ វៀង ច័ន្ទ  ពួកគេ បាននាំយកមកវិញនូវព្រះរូបធ្វើពីមរកត ពីក្រុងវៀង ច័ន្ទ ។  ក្រោយមកព្រះពុទ្ឋរូបនេះជាសក្ការៈបូជាដ៏មានបារមីសក្ក័សិទ្ឋិបំផុតសំរាប់ប្រទេសថៃ។ ដោយសារតែអកប្បកិរិយា កាចសាហាវ និងផ្តាច់ការរបស់ទ្រង់ក្នុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយ បានធ្វើឱ្យថាក់ស៊ីនបាត់បង់ប្រជាប្រិយភាព។ នៅឆ្នាំ១៧៨២ ការតម្លើងពន្ឋបង្កឱ្យមានការបះបោរមួយ ហើយថាក់ស៊ីន ត្រូវគេទម្លាក់ពីតំណែង ហើយទីបញ្ចប់ត្រូវ គេប្រហារជីវិត។ បណ្តាពួកមេដឹកិនាំការបះបោរបានលើករាជបល្ល័ងទៅឱ្យចៅផ្រាយ៉ាចក្រី ដូច្នេះហើយ រាជសម្បត្តិបានក្លាយជាកម្មសិទ្ឋិសន្តតិវង្សចក្រី រឺរាមា ដែលបន្តវង្សានុវង្សរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
រាមាទី១ បានប្រមូលនូវសិល្បករ អ្នក ប្រាជ្ញ អ្នកជំនាញខាងច្បាប់ និងមន្ត្រីមានទេពកោសល្យខ្ពស់ៗមកជិតព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គបានធ្វើឱ្យវប្បធម៌ថៃមានជីវិត រស់ឡើងវិញ ដោយមានការចូលរួមពីពួកទាំងនោះ។ ការសំរេចបានទាំងនោះមានដូចជា ឋានានុក្រមនៃព្រះសង្ឃ9 ន្សាងហា ហិរោរចហយប ការផលិតថ្មីនៃអត្ថបទព្រះពុទ្ឋសាសនា (ព្រះត្រៃបិតក?) ការបង្ហើយស្នាដៃរៀបរៀង ច្បាប់អាណាចក្រ និងធ្វើការបកប្រែប្រវត្តិសាស្ត្រនិងអក្សរសាស្ត្រជាច្រើនរួមមាន ទេវកថាឥណ្ឌារាមាយណៈ (បកប្រែ ជារាមា កៀន 9ម្រាកាិនាប។  ស្តេចនិងអ្នក នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់មានមនសិការផ្ទាល់ខ្លួនធ្វើការកែប្រែ ជាជាងធ្វើការរៀបចំឡើងវិញនូវស្ថាបន័ចាស់ៗ  ។  ដូចនេះហើយ រាជវាំងក្រុង បាងកក រហូតដល់សតវត្សទី ១៩បាន បង្ហាញពីភាពខ្លាំងក្លា ផ្នែកវប្បធម៌ និងប្រាជ្ញា ដែលមានតំលៃច្រើនឥតគណនា សំរាប់ ជំនាន់ក្រោយៗមកទៀត។
បាងកក និងពួកបស្ចឹមប្រទេស
ខុសពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីកោះ ដែលពួកព័រទុយហ្គាល់ បានពង្រីកចក្រភពរបស់ពួកគេតាំងពីសតវត្សទី ១៧ អាស៊ី អាគ្នេយ៍ដីគោកមិនបានទទួលសំពាធ ពីពួកបស្ចឹមប្រទេសដ៏ខ្លាំងក្លានៅឡើយទេ រហូតដល់សតវត្សទី ១៩។  អ្នកស្នង រាជ្យ ក្រោយៗបន្ទាប់ពីរាមាទី១ មានដូចជា ៖ រាមាទី២ (១៨០៩-១៨២៤) និងរាមាទី៣ (១៨២៤-១៨៥១ ) អាច បញ្ចៀសបញ្ហាដែលបង្កដោយវត្តមានពួកបស្ចឹមប្រទេសដែលកាន់តែច្រើនឡើងៗនៅក្នុងតំបន់។ រាមាទី ៣  ពិតជាបាន ធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងមិនច្បាស់លាស់មួយជាមួយបេសកជនអង់គ្លេសមួយក្រុមនាឆ្នាំ១៨២៥ (គឺជាពេលដែលអង់គ្លេស កំពុងត្រួតត្រាភូមាភាគអគ្នេយ៍) ស្តីពីការកាត់បន្ថយនិងកំនត់កំរិតពន្ឋដារក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម។ យ៉ាងណាមិញ ទ្រង់ គ្មានឆន្ទៈទទួលការប្រែប្រួលនៃរដ្ឋបាល និងច្បាប់សំខាន់ៗ ដែលអ្នកជំនួញបស្ចឹមប្រទេសកំពុងប្រាថ្នាចង់បាននោះទេ ដោយសារតែមានរបាំងទំនៀមទំលាប់បែបសក្តិភូមិថៃ និងអាស៊ី។ ដូច្នេះហើយ ក្រុងបាងកក រក្សាទំនៀមទំលាប់នេះ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលទី២ នៃសតវត្សទី១៩ ជាក់ស្តែងបំផុត ក្នុងផ្នែករាជអាជ្ញាសាលានៃអាជ្ញាធររបស់ខ្លួនលើពាស ពេញប្រទេស។  ដោយខ្លួនបានអន្តរាគមន៍យោធាលើឧបទ្វីបម៉ាលេ ប្រទេសថៃបានបង្កភាពតានតឹងជាមួយអង់គ្លេស ដែលបានវាយយកឧបទ្វីបនេះ តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ នៅ ត្សរាតិស ត្សេតលមេនេត  និងនៅភូមាភាគ ខាងក្រោម។
ការចុះសន្ធិសញ្ញាដែលធ្វើឱ្យទ្រង់បាត់បង់អំនាចផ្ទាល់ខ្លួនគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនបរទេសដែល កំពុងរស់នៅលើទឹកដីខ្លួន ជាការជូរចត់បំផុតសំរាប់ស្តេចមង្គត ដោយសារពួកនោះអាចបង់ពន្ឋបានច្រើន ប្រសិនបើគ្មាន សន្ធិសញ្ញានេះ។ រហូតដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៣០ ទើបសន្ធិសញ្ញានេះអស់សុពលភាព។ ភាពអន់ថយមួយរយៈពេលខ្លីនេះ អាចនឹងត្រូវបានគេជួយស្តារទាន់ពេល ដោយការពង្រឹងជំនួញ និងការយកពន្ធថ្លៃលើអាភៀន គ្រឿងស្រវឹង និងការ លេងល្បែងស៊ីសង់។ នេះបញ្ជាក់ពីជំនាញការទូតក្នុងស្រុករបស់ស្តេចមង្គត និងការរួមរួមក្នុងរាជវាមងរបស់ទ្រង់ដែល កំណែទំរង់ពន្ធដារសំខាន់ដទៃទៀតត្រូវបានអនុវត្តដោយគ្មានការប្រឆាំងតវ៉ាឡើយ។ ការធ្វើទំនើបភាវូបនីយកម្មក្នុង អាណាចក្រអាចចាប់ផ្តើមឡើងក្នុងរជ្ជកាលបុត្ររបស់ទ្រង់ គឺជូឡាឡុងកន 9 ជហុលាលៀនងកៀរនប ដែលជារាមាទី៥ (១៨៦៨ -១៩១០)។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចការនេះត្រូវបានធ្វើឡើយដោយប្រយត្ន័ប្រយែង និជូឡាឡុងកន បានឈ្វេងយល់ពីគ្រោះថ្នាក់ទាំងនេះ តាំងពីដើមដំបូងនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ ម្លេះ (បើទ្រង់ធ្វើកំណែទំរង់លើច្រើនផ្នែកនិងរហ័សពេកនោះ ពួកអភិរក្សទំនៀមទំលាប់ចាស់អាចមិនសប្បាយចិត្ត រឺអាចនឹងបះបោរប្រឆាំងនឹងទ្រង់)។ នៅឆ្នាំ១៨៧៣ ក្នុងវស្សា ២១ ទ្រង់បានប្រកាសពីរង្វាស់រង្វាល់កំណែទំរង់ ស្របច្បាប់ និង ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល ធ្វើឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលដល់ពួកអភិរក្ស និង បង្កឱ្យមានការបះបោរមួយនាឆ្នាំ ១៨៧៤។ ព្រះរាជាដ៏ក្មេងខ្ចីនេះត្រូវបានសង្គ្រោះ ទើបក្រោយមកទ្រង់បង្អង់គំនិតធ្វើកំណែទំរង់។  យ៉ាងណាមិញ យុទ្ធសាស្ត្រ មួយសំរាប់បំបាត់ទាសភាពជាបណ្តើរីៗ ក៏ត្រូវបានប្រកាសផងដែរ នៅឆ្នាំ១៨៧៣ ហើយបានបន្ត។ ទាសភាពត្រូវ បានលុបបំបាត់នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ក្រោយៗមក ទោះបីជានៅមានចំណំងនៃការទិញនិងកាតព្វកិច្ចក្នុងសង្គមថៃ ដែល ទាសភាព ធ្លាប់បានធ្វើទៅតាមទំរង់។ ក្រោយមកទៀត ជូឡាឡុងកន ក៏អាចបំបាត់កំណែនទ័ពជាបណ្តើរៗ ដោយប្តូរវាជាមួយនឹងពន្ធឈ្នួល។  តួនាទីរបស់ ជូឡាឡុងកន កាន់តែកើនឡើងៗ ដោយសារតែអ្នកជំនាន់មុន បានបន្សល់ទុកហើយទ្រង់ក៏ពេញវ័យល្មម និង ក្លាយជាអ្នកនយោបាយដ៏ឈ្លាសវៃ ដោយមានការគាំទ្រពីក្រុមរាជ វង្សានុវង្សក្នុងការធ្វើកំនែទំរង់រដ្ឋាភិបាល នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ ឆ្នាំ១៨៨០។  រដ្ឋាភិបាលនិងរដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានចាប់ កំណើតរវាងឆ្នាំ ១៨៨៨-១៨៩២ ។
ក្រោយមកទៀត ព្រះអង្គម្ចាស់ជាប់សាច់ញ្ញាតិពាក់កណ្តាលនឹងទ្រង់ នាម ដាំរ៉ុង 9ឌាមរៀនងប បានទទួលរ៉ាប់រង់ភារកិច្ចធ្វើកំនែទំរង់ រដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ខេត្ត ដោយបង្ក្រាបក្រុមគ្រួសារ ក្នុងតំបន់សំខាន់ៗ ទន្ទឹមនឹងការធ្វើមជ្ឈការលើការត្រួតត្រា បែបការិយាល័យនៅទីក្រុងបាងកក។ បើយើងអង្កេតមើលលើរដ្ឋាភិបាលវិញ វាគ្នានភាពទំនើបទេ ។ តែខុសពីប្រទេសជិតខាងរបស់គេ អាណាចក្រនេះអាចរក្សានូវស្ថេរភាពនិងងាករកការធ្វើទំនើបភាវូបនីយកម្ម ហើយអាចទាក់ទាញចិត្តពាណិជ្ជករអន្តរជាតិ។ ទោះយ៉ាងនេះក៏ដោយ ចក្រភពបស្ចឹមប្រទេស បានរឹបអូសយកផ្នែកខ្លះនៃអតីតចក្រភពថៃដែរ។ ស្តេចមង្គត ត្រូវបានផ្គាប់ចិត្តដោយបារាំងនាឆ្នាំ១៨៦៧គឺ ទ្រង់ត្រូវបោះបង់កម្ពុជាឱ្យបារាំងជាថ្នូរនឹងខេត្តខាងលិចមួយចំនួនរបស់កម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ១៨៩៣ ( ពេលដែលកប៉ាល់ បារាំងចតនៅទីក្រុងបាងកក)និង ឆ្នាំ១៩០២-១៩០៤  ជូឡាឡុងកន បង្ខំចិត្តប្រគល់ ទៅឱ្យបារាំងនូវតំបន់ដែល បច្ចុប្បន្នជាដែនដីឡាវ ហើយឆ្នាំ ១៩០៧ លះបង់ ( រលេនិឆ៉ិសហ ) ភាគខាងលិចនៃកម្ពុជា ។  នៅឆ្នាំ១៩០៩ ព្រះអង្គ ប្រគល់ឱ្យអង់គ្លេសនូវបណ្តារដ្ឋម៉ាឡេភាគខាងជើងចំនួនបួន ដែលពីមុនស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់ទ្រង់ (នេះវាទុក នូវជនជាតិ ភាគតិចចាមម៉ាឡេ នៅក្នុងអាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គ)។ ក្នុងខណៈពេលនេះដែរ សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៨៩៦ (ដែលធ្វើឡើង សំខាន់គឺបង្អាក់ដំណើរជម្លោះអង់គ្លេសនិងបារាំង) បានធានាឱ្យមានឯករាជ្យភាពនៃភាគច្រើននៃដែនដី ដែលសព្វថ្ងៃបង្កើត បានជាប្រទេសថៃ។ រាជាណាចក្រស្នូលនៃជូឡាឡុងកន ត្រូវបានធានាសុវត្ថិភាព។  ទ្រង់បានបន្ត ដំណើរទំនើបភាវូប នីយកម្ម រហូតដល់ការចូលទីវង្គតរបស់ទ្រង់នាឆ្នាំ ១៩១០  ដោយបន្សល់ទុកនូវមូលដ្ឋានគ្រឹះ ដ៏សំខាន់នៃកងទ័ពទំនើប និងបង្កើនប្រពន្ធ័ទំនាក់ទំនង ពិសេសប្រពន្ធ័ផ្លូវដែក និងបន្តកំណែទំរង់ច្បាប់។
ការអប់រំ បែបបស្ចឹមប្រទេស បានក្លាយមូលដ្ឋានសាមញ្ញសំរាប់បុត្រាបុត្រីក្នុងរាជវង្សនិងមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ ហើយបញ្ចីរាយមុខវិជ្ជា ថ្នាក់ដំបូងបែបបស្ចឹមប្រទេស ត្រូវបាន គេដាក់បញ្ចូលនៅក្នុងសាលាវត្ត។ តែជូឡាឡុងកនប្រឆាំងដាច់ខាត ក្នុងការធ្វើទំនើបភាវូបនីយកម្មទាំងស្រុង។ ទ្រង់ បដិសេធរាល់គំនិតដែលបង្ហាញ ពីប្រជាធិបតេយ្យតាមបែបសេដ្ឋកិច្ច ទ្រង់ដឹកនាំការអភិវឌ្ឍន៍នៃរដ្ឋអាណានិគម ដែលមានគំនិតច្បាស់លាស់។  ប្រជាជនថៃធម្មតា បានក្លាយជាអ្នកផលិត របស់របរប្រើប្រាស់សំរាប់ទីផ្សារពិភពលោក ដូចជា ស្រូវ មានចំនួនជាង ៧០% នៃការនាំចេញនៅដើមស.វទី ២០។  ទំនិញផ្សេងមាន ដូចជា សំណបាហាំង  ឈើ ម៉ៃសាក់ និង ជ័រកៅស៊ូ។  តែគ្មានការធ្វើឧស្សាហកម្មធំៗនោះទេ។  ភាគហ៊ុនចិន និង ពួកបស្ចឹមប្រទេសបានគ្រប់គ្រង ពាណិជ្ជកម្ម និង ហិរញ្ញវត្ថុជាតិ។  ជំនួនប្រជាជនចិនបានកើនឡើង ១០%នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ទំហំ និងអំណាចរបស់សហគមន៍ចិន បានចាប់ផ្តើមរំខានជនជាតិថៃកាន់តែច្រើនឡើង។
ការដួលរលំរបបរាជានិយមៈ ( ១៩១០-១៩៣២)
ក្នុងរជ្ជកាលអ្នកស្នងរាជ្យក្រោយរបស់ទ្រង់ជូឡាឡុងកន គឺព្រះចៅ វ៉ាជីរ៉ាវុធ (រាមាទី៦ ១៩១០-១៩២៥) និងព្រះចៅប្រាជ្ញធីប៉ុក (រាមាទី៧ ១៩២៥-១៩៣៥) វីរជនជាច្រើនដែលមានការរៀនសូត្របែបបច្ចឹមប្រទេស មិនសប្បាយចិត្តនឹងទំនើបភាវូបនីយកម្មមិនច្បាស់លាស់របស់ថៃ។ គោលការណ៍មិនប្រាកដរបស់វ៉ាជីរាវុធ ឆ្ពោះទៅ រាជានិយម នាំឱ្យមានការរិះគន់។  អ្នកនៅជុំវិញទ្រង់ក្នុងតុលាការចង់ឱ្យមានប្រុស។ ភាពខ្ជះខ្ជាយរបស់ទ្រង់ បានចូលរួមធ្វើឱ្យមានឱនភាពរដ្ឋាភិបាល និងវិបត្តិតុល្យភាពចំណាយ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ការចូលរួមរបស់ទ្រង់នាំឱ្យមានការកើតឡើងនៃជាតិនិយម ប្រហែល ជាជួយពង្រឹងរាជ្យរបស់ទ្រង់។  ទ្រង់បានណែនាំ ដំបូងនូវបាវចនា  ៉ ជាតិ  សាសនា (ពុទ្ធ) និងព្រះមហាក្សត្រ ដោយមានគោលដៅពង្រឹងភាពស្មោះស្ម័គ្រ និងប្រជាប្រិយភាព  និង បង្កើតការរៀបចំ និងទស្សនីយភាពសាធារណៈ ដើម្បីបណ្តុះគំនិតមោទនភាពអ្នកជាតិនិយម។ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ ទ្រង់ក៏បានគាំទ្រកិច្ចប្រឹងប្រែងផ្នែកការទូតដ៏ជោគជ័យ ដើម្បីបញ្ចប់មាត្រាចែងពីដែនដី ពិសេសក្នុងសន្ធិសញ្ញារបស់ស្តេច មង្ឃុត និងបញ្ចូលការគ្រប់គ្រងថ្នាក់ជាតិលើ ពន្ធគយ។  ប្រាជ្ញាធីប៉ុក កូនទី៧៦របស់  ជួឡាឡុងកន (ដោយវ៉ាជីរ៉ាវុធ បានស្លាប់ដោយគ្មានបុត្រស្នងរាជ្យ) បានទទួលភារកិច្ចរបស់ទ្រង់ តែត្រូវ បានបំផ្លាញដោយវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ  និង វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច The Great Depression ។  នៅដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ ចំនូលថវិការជាតិ ថយចុះច្រើន និង ការកាត់បន្ថយចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលនាំឱ្យមានទោមនស្សភាព ចំពោះទ្រង់ការកើនឡើងនៃគំនិតជាតិនិយម ហាក់បី ដូចជាដាវមុខពីរ។
ទស្សនៈនៃពាក្យ ៉ ជាតិ  ៉ ស្របនិងទស្សនៈនៃពាក្យ  ស្តេច ភ្លាមនោះជំរុញឱ្យ ពួកថៃមានគំនិតទំនើប អាចបែងចែករវាងទស្សនៈទាំងពីរនេះ។    អ្នករួមគំនិតក្បត់ថ្ងៃ ២៤ មិថុនា ១៩៣២  ក្នុង ផ្នែកកងទ័ព និង ពួកការិយាល័យ  បានធ្វើការបះបោរមួយដោយគ្មានការបង្ហូរឈាម និងក្នុងនាមជាជាតិបង់ឱ្យ ប្រាចាធីប៉ុក បោះបង់អំណាចរាជានិយមផ្តាច់ការ និងព្រមទទួលរបបអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ នៅឆ្នាំ១៩៣៥ ប្រាជាធីប៉ុក បានដាក់រាជ្យសម្បត្តិថ្វាយក្មួយរបស់ទ្រង់គឺ អាណាន់ដា (រាមាទី ៨ ១៩៣៥-១៩៤៦) ដែលកំពុងតែសិក្សានៅបរទេស និងបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៥។
ការលេចឡើងនូវរដ្ឋាភិបាលយោធានិយម (១៩៣២-១៩៤៨)
អ្នកធ្វើបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩៣២ រួមមានទាំងពួកស៊ីវិល និង កងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ។  គោលបំណងសំខាន់ របស់គេគឺ ការណែនាំដំបូងនៃប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា ហើយពួកគេបង្កើតសភាជាតិមួយនៃសមាជិកដែលត្រូវ បានគេជ្រើសរើស និងតែងតាំង។  ប៉ុន្តែចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ សភាបានជួបប្រទះនូវភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា ដ៏ជាក់ ស្តែង។  ៦០ឆ្នាំក្រោយឆ្នាំ១៩៣២ កងយោធាការពិតទៅជាអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលថៃ។  ចំពោះមូលហេតុនាំឱ្យមាន ការគ្រប់គ្រងដោយកងកំលាំងនោះគ្មានបង្ហាញពីការគាបសង្កត់ ឬផ្តល់ផលអវិជ្ជមានទាំងស្រុងនោះទេ។