cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
កិត្តិមុខ
ប្រវត្តិ កិត្តិមុខ
ក្នុងតំណាលពីគម្ពីរ(Shiva Purana សិវៈភូរ៉ាណា) ថ្ងៃមួយព្រះឥន្ទ និង ព្រះព្រហស្បត្តិ៍បានធ្វើដំណើរទៅភ្នំកៃឡាសដើម្បីទៅជួបព្រះសិវៈ នៅពាក់កណ្តាលផ្លូវ ព្រះសិវៈបានក្រឡាខ្លួនជាឥសីម្នាក់មករារាំងផ្លូវដើម្បីសាកល្បងចំណេះដឹងរបស់ព្រះឥន្ទ និងព្រះព្រហស្បត្តិ៍។ ព្រះឥន្ទបានឲ្យឥសីនោះចេញពីផ្លូវ តែឥសីពុំព្រមចេញ ព្រះឥន្ទក៏គំរាមឥសីដោយកាំរន្ទះរបស់ខ្លួន ពេលនោះឥសីដែលជាព្រះសិវៈនោះក៏បានធ្វើឲ្យដៃព្រះឥន្ទទន់ ដោយទង្វើនេះធ្វើឲ្យព្រះសិវៈខ្ញាល់ភ្នែកឡើងក្រហម បម្រុងនឹងបើកភ្នែកទី៣ ដែលជាអគ្គីនេត្រដើម្បីសម្លាប់ព្រះឥន្ទ ពេលនោះទើបព្រះព្រហស្បត្តិ៍ស្គាល់ថា ឥសីម្នាក់នោះគឺជាព្រះសិវៈក្រឡាខ្លួនហើយសូមអង្វរឲ្យលើកលែងជីវិតដល់ព្រះឥន្ទ ពេលនោះព្រះសិវៈក៏បើកអគ្គីនេត្រទៅប៉ះនឹងមហាសាគរកើតជាក្មេងប្រុសម្នាក់ ហើយទទួលបានការបីបាច់ថែរក្សាពីព្រះព្រហ្ម ក្មេងនោះធំឡើងនឹងក្លាយទៅជាស្តេចអសុរពុំមាននរណាសម្លាប់បានឡើយ មានតែព្រះសិវៈមួយអង្គគត់ ហើយនៅពេលដែលក្មេងនោះស្លាប់ វិញ្ញាណគេនឹងរត់ទៅក្នុងកែវភ្នែកទី៣របស់ព្រះសិវៈវិញ។
កុមារនោះឈ្មោះថាចាឡានដារ៉ា ដែលបានរៀនវិជ្ជាពីសម្តេចព្រះគ្រូសុក្រាចារ្យ ហើយបានលើកឲ្យក្លាយជាស្តេចនៃពពួកអសុរទាំងឡាយពិតមែន។ ចាឡានដារ៉ាបានដឹងដំណឹងពីសាច់រឿងព្រះវិស្ណុកាត់ក្បាលរាហូ និង ដឹងថាពួកទេវតាបានយកវត្ថុមានតម្លៃពីខាងអសុរក៏ទៅទាមទារមកវិញ​ ព្រះឥន្ទពុំព្រមប្រគល់អោយក៏កើតជាសង្គ្រាមរវាងទេវនិងអសុរ ហើយត្រូវអសុរទទួលបានជោគជ័យ។​ ថ្ងៃមួយមានឥសីម្នាក់បានមកប្រាប់ចាឡានដារ៉ាថានៅភ្នំកៃឡាស មហេសីរបស់ព្រះសិវ ព្រះនាងបវតីស្អាតដូចទេពអប្សរគ្មាននារីណាផ្ទឹម ពេលនោះចាឡានដារ៉ាបានឲ្យរាជទូតរបស់ខ្លួនគឺរាហូដើម្បីទៅសុំព្រះនាងបវតីពីព្រះសិវ ពេលនោះហើយដែលព្រះសិវខ្ញាល់បើកអគ្គីនេត្របង្កើតបានជាភាវៈមួយដែលធំជាងមុន ខ្លាំងជាងមុនទៀតគឺ (កិត្តិមុខ) នេះឯង រៀបនឹងសម្លាប់រាហូចោល។ រាហូក៏សូមអង្វរព្រះសិវៈអោយលើកលែងជីវិត ចុងក្រោយព្រះសិវក៏លើកលែងជីវិតឲ្យ បែរទៅកិត្តិមុខសួរទៅព្រះសិវៈថាខ្ញុំឃ្លានណាស់តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច បើមិនអោយខ្ញុំស៊ីរាហូទេ ព្រះសិវកមានបន្ទូលថា ចុះឯងម្តេចមិនឆីខ្លួនឯងទៅ ពេលនោះ កិត្តិមុខក៏បានស៊ីខ្លួនឯងពីកន្ទុយរហូតនៅសល់តែក្បាល ទើបព្រះសិវប្រាប់ថាឈប់ ដោយសារឯងជាភាវៈស្មោះត្រង់ យើងប្រសិទ្ធនាមឯងថា (កិត្តិមុខ) ហើយមុខឯងនឹងត្រូវយកទៅឆ្លាក់នៅចំកណ្តាលខ្លោងទ្វារទាំងឡាយរបស់ប្រាសាទដែលឧទ្ទិសអោយយើង។ នេះជាដើមកំណើតនៃកិត្តិមុខដែលជាភាវនៅសល់តែមុខ(ក្បាល) ពេលខ្លះមានដៃមួយគូរចាប់ស៊ីកន្ទុយខ្លួនឯង ចំនែកចាឡានដារ៉ាត្រូវព្រះសិវសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមហើយវិញ្ញាណបានត្រឡប់ចូលទៅក្នុងភ្នែកទី៣របស់ព្រះសិវវិញទៅ។
ការភាន់ច្រឡំរវាងភាវទាំងឡាយជាមួយ កិត្តិមុខ
កិត្តិមុខ នៅចំកណ្តាលខ្លោងទ្វារទាំងឡាយរបស់ប្រាសាទដែលឧទ្ទិសអោយព្រះសិវ កិត្តិមុខលេបកន្ទុយខ្លួនឯង។ រាហូ ដើមឡើយជាសម្តេចព្រះគ្រូសុក្រាចារ្យ ត្រូវព្រះវិស្ណុកាត់ក្បាល ក្បាលទៅជារាហូ ខ្លួនទៅជាកេតុ ហើយមិនលេបកន្ទុយទេ គឺលេបព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ។ តោ ឬ នរសឹង្ហ មិនមានលេបកន្ទុយ ឬ ព្រះចន្ទឡើយ។ មករ គឺលេបនាគ មិនមែនលេបកន្ទុយទេ ប្រសិនបើលេបកន្ទុយគឺកិត្តិមុខ។ គ្រុឌ គឺលេបនាគ ដូចគ្នា។ ភាវទាំងអស់នេះ សិល្បៈឆ្លាក់មុខដូចៗគ្នាដែលធ្វើឲ្យមានការភាន់ច្រឡំ។
ការវិវត្តន៍ពីកិត្តិមុខទៅជាសត្វគ្រុឌ
តាមការស្រាវជ្រាវទាំងឡាយ អាចឲ្យយើងបែងចែកភាវៈទាំងឡាយបានយ៉ាងងាយ
កិត្តិមុខឆ្លាក់នៅចំកណ្តាលខ្លោងទ្វារ ពីសត្វវត្សទី១ ដល់សតវត្សទី៣គឺឃើញលេបកន្ទុយខ្លួនឯង សតវត្សទី៥ ដល់ ៨មានលម្អទៅដោយកម្រងផ្កា សតវត្សទី៩ដល់ទី១៣ កម្រងផ្កានោះប្រែក្លាយទៅជាសត្វនាគ ប្រៀបដូចជាកិត្តិមុខលេបនាគ ឬ យើងច្រឡំថាម្ករលេបនាគ។
អត្ថបដិរូបទេវកថា អត្ថន័យម្ករលេបនាគ
ក្រោយពីបានអានអត្ថបទខាងលើហើយ មិត្តអ្នកអានប្រហែលជាលែងភាន់ច្រឡំភាវៈទាំងឡាយដូចខ្ញុំទៀតហើយ ដោយសារតែការភាន់ច្រឡំហើយគ្មានអ្នកបកស្រាយ ទើបខ្ញុំចេះតែខិតខំស្វែងយល់រហូតបានសរសេរជាអត្ថបទជាភាសាខ្មែរនេះ ទុកថ្ងៃណាមួយ អ្នកដែលមានចម្ងល់ទាំងឡាយអាចបានរៀនសូត្រនឹងស្វែងយល់ដូចខ្ញុំដែរ។
មនុស្សជំនាន់ដើម ប្រើប្រាស់ទេវកថាដើម្បីនិទានរឿងនឹងបកស្រាយពីធម្មជាតិ ដួងព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ សុគ្រាស ខ្យល់ ភ្លៀង ទឹក ភ្លើង រន្ទះ ដី ភ្នំ យើងហៅថាព្រះទាំងអស់ រួមទាំងការកកើតផែនដី ការទ្រទ្រង់ផែនដី និង ការរលាយទៅវិញនៃផែនដី ក៏យើងហៅថាព្រះ។ ហេតុដូចនេះហើយ យើងអាចបកស្រាយសាច់រឿងទេវកថាទាំងនេះ ទៅនឹងបាតុភូតធម្មជាតិដែលកើតមាននៅលើផែនដី ដែលយើងហៅថាតារាសាស្រ្ត ការសិក្សាពីផ្កាយ ពីភព ពីដំណើរគោលចរ ពីជីវិតនៅលើផែនដី ពេលនោះហើយដែលធ្វើឲ្យយើងដឹងច្បាស់ថា អ្វីដែលយើងគិតថាជាអភូតហេតុ ជាទេវកថាដែលយើងមិនអាចប្រើភ្នែកមនុស្សទៅស្វែងយល់ គឺជាបាតុភូតធម្មជាតិដែលទាមទារអោយយើងយកភ្នែកទី៣របស់មនុស្ស គឺបញ្ញា ដើម្បីទៅសិក្សាស្វែងយល់ថា មនុស្សបុរាណ យកទេវកថានិទានពីបាតុភូតធម្មជាតិ មករតំណាងឲ្យទឹក ព្រះវារុណ ពិរុណតំនាងឲ្យភ្លៀង នាគក៏តំណាងអោយទឹក ភ្លៀង សមុទ្រ ជាដើម។
ហេតុដូចនេះហើយ អត្ថបដិរូប ឬ ន័យចំកិត្តិមុខគឺជាចក្រវាឡិ លំហអាកាស កំរងផ្កាដែលចេញពីកិត្តិមុខនិងសត្វមករគឺតំណាងឲ្យពពក ដែលក្រោយមកប្រែក្លាយជាខ្លួនរបស់សត្វនាគ ចំនែកសត្វនាគនោះគឺតំណាងអោយទឹក ឬ ក្នុងន័យនេះគឺទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ពីលើមេឃមកភពផែនដីនេះ ហើយនេះជាអត្ថន័យបែបតារាសាស្រ្ត បែបធម្មជាតិនៃនិមិត្តរូប ម្ករលេបនាគ ឬ ម្ករខ្ជាក់នាគ ក៏ដូចជាកិត្តិមុខខ្ជាក់នាគនេះឯង។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាគឺចូលចិត្តយករាហូចាប់ចន្ទមកដាក់នៅកណ្តាលខ្លោងទ្វារចូលនៃវត្តអារ៉ាមដើម្បីការពារ ហើយយករូបមករលេបនាគជាជណ្តើរឡើងទៅវត្ត ដែលយើងតែងតែនិយាយថា ជណ្តើរភ្ជាប់ឋានមនុស្សទៅឋានសួគ៌។
សង្ឃឹមថាអត្ថបទមួយនេះអាចស្រាយចម្ងល់មិត្តអ្នកអានបានប្រសើរឡើង សូមអរព្រះគុណ និង សូមអរគុណ។
រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង នគរខ្មែរ (ក្មេរ)​ ០៥ តុលា ២០១៩​ sok.kimheng@gmail.com
ឃុំខ្នារទទឹង
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់ មាន ភូមិ ។ ÷
=អប់រំ=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
អំពីព្រះនិវាណ ឬ និព្វាន
ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា គោល​ចារឹក​ដែល​ពុទ្ធសាសនិកជន ជា​អនេក​សំដៅ​យក​ដោយ​ខំ​ធ្វើ​សីល ធ្វើ​ទាន​និង​ខំភាវនា នោះ​គឺ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ជាតិ​កំណើត​ល្អ​ទៅ​អនាគត​កាល ឯ​ចំណែក​អ្នក​បួស ដែល​ខំ​កសាង​តាំង​ពី​ច្រើន​ជាតិ​មក សំដៅ​យក​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ជាង​នោះ​ទៅ​ទៀត គឺ​ព្រះ​និព្វាន​ហើយ​ក៏​ខំ​ប្រតិបត្តិ​តាម​គោល​ចរឹក តាម​ផ្លូវ​ដែល​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​សម្ដែង​ទុក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ម្នាក់​ឈ្មោះ សំឃភទ្រ​បាន​ចារឹក​ទុក​ថា ដែល​ចេញ​ចាក​វដ្ដ​សង្សារ​ទៅ​បំពេញ​ផ្នួស​ជា​បព្វជិត​នោះ គឺ​ព្រោះ​តែ​ប្រាថ្នា​ឲ្យ​បាន​ដល់​ព្រះ​និព្វាន ១ មុខ​ប៉ុណ្ណោះ ។
ឯ​ចំណែក​ខាង​អ្នក​ដែល​ជា​ឃរាវាស​នោះ ក៏​មាន​ប្រាថ្នា​យក​ទី​នេះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​នឹង​មាន​ជាតិ​ណា ១ ទៅ​ខាង​មុខ នឹង​ចូល​បំពេញ​ផ្នួស​ខំចម្រើន​ភាវានា​យក​ថ្នាក់​ខ្ពស់​នេះ ។ គម្ពីរ​សំយុត្ត​និកាយ​មាន​សំម្ដែង​ថា ក្នុង​រូប​បុគ្គល​ដែល​រួច​ចាក​ទុក គឺ​បុគ្គល​ដែល​បាន​ច្បាស់​នូវ អរិយសច្ច ទាំង ៤ ប្រការ​នោះ មាន​កើត​ប្រាជ្ញា​ជា​គ្រឿង​ផុត​ទុក្ខ គឺ​គ្មាន​ពូជ​ធារ​នឹង​កើត​វិញ ព្រោះ​បាន​ធ្វើ​បំពេញ​កិច្ច​គ្រប់​ស្ថាន ហើយ​គ្មាន​ត្រឡប់​មក​ក្នុង​លោក​នេះ​វិញ​ទេ នេះ​ហើយ​ដែល​ហៅ​ថា​ចេះ ។
គម្ពីរ​មជ្ឈិមនិកាយ​មាន​សម្ដែង​យ៉ាង​លះ ហើយ​មាន​បែប​ផែន​ជាក់​ជាង​ខាង​លើ​ទៅ​ទៀត គឺ​ថា​ដូច្នេះ ព្រះ​និព្វាន​នោះ​ជា​កន្លែង​ដែល​ព្រះ​អរហន្ត​ទាំង​ឡាយ លោក​រំលត់​ជាតិ​លោក ព្រះ​និព្វាន​ជា​គោល​របស់​ព្រះ​អរហន្ត​ព្រះ​និព្វាន​ជា​ទី​បំផុត​របស់​ព្រះ​អរហន្ត ។
ឯ​សេច​ក្ដី​ទាំង ៣ បទ ដែល​ស្រង់​យក​មក​ពី​គម្ពីរ ៣ ផ្សេង​ពី​គ្នា​នេះ ព្រម​ទាំង​សេច​ក្ដី​ឯ​ទៀត​ផ្សេង​ៗ ដែល​មាន​ជា​ច្រើន​ធ្វើ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​គោល​ចារឹក ឬ​ទី​បំផុត​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា គឺ​សេច​ក្ដី​ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​ក្រៅ​ពី​នោះ​សុទ្ធ​តែ​ជា​កិច្ច​ដែល​ធ្វើ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ដល់​ទៅ​ទី​នោះ ឯ៝អរិយមគ្គ ឬ​ផ្លូវ​ដ៏​ប្រសើរ​នោះ ជា​ផ្លូវ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​រក​ឃើញ វិជ្ជា​បំផុត គឺ​ព្រះ​និព្វាន​​នេះ​ឯង ។ ពិត​មែន​តែ​ន័យ​ផ្សេង​ៗ ដែល​សម្ដែង​អំពី មដ្ឋង្គិកមគ្គ នោះ​ស្រណុក​និង​យល់​ដល់​យើង​រាល់​គ្នា ទោះ​ជាតិ​ក្នុង​មច្ឆិម​ប្រទេស​ក្ដី តែ​ឯ​ចំណែក​ព្រះ​និព្វាន​នោះ មិន​មែន​យល់​ងាយ​ដូច្នោះ​ឡើយ ។
តាម​សេច​ក្ដី​ដែល​សិក្សា​មក​ឃើញ​ថា ធម៌​អាថ៌​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ប្រហែល​ជា​គ្មាន​គោល​ត្រង់​ណា​ផ្សេង​ទៀត ដែល​នាំ​ឲ្យ​មាន​សេច​ក្ដី​ជជែក​ប្រកែក​គ្នា ដូច​ត្រង់​កន្លែង​ព្រះ​និព្វាន​នេះ​ឡើយ បាន​ជា​ថា​ដូច្នេះ​ព្រោះ​ស្ថាន​ត្រង់​នេះ ជា​គោល​បំផុត សម្រេច​របស់​អ្នក​ដែល​សំដៅ​យក ហើយ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ព្រះ​និព្វាន​នេះ​ពុទ្ធ​បរិសទ្យ​បាន​ត​យុទ្ធ​មក​ច្រើន​ជាតិ និង​គណនា​ត្រា​រាប់​មិន​បាន ដូច្នេះ​យើង​ត្រូវ​ខំ​រក​ន័យ​ផ្សេង​ៗ ដែល​ព្រះ​គន្ថរចនា​ចារ្យ​ទាំង​ឡាយ លោក​បាន​ចារឹក​ទុក​ក្នុង​គម្ពីរ​នានា​ដើម្បី​នឹង​បាន​ជួយ​ដល់​យើង​ឲ្យ​កើត​ជា​គំនិត ១ ឬ​ជា​សេច​ក្ដី​យល់​ឃើញ ១ ឡើង​ប្រសិន​បើ​ជា​យើង​ធ្វើ​បាន​នោះ ឃើញ​ថា​ជា​ការ​ស្រួល​ល្អ​ណាស់ ។
ជា​ដំបូង​យើង​ត្រូវ​និយាយ​ថា ពាក្យ​ដែល​ថា និព្វាន មាន​តាំង​ពី​មុន​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ទៅ​ទៀត ហើយ​ក្នុង​ជាន់​នោះ ពាក្យ​នេះ​មាន​ន័យ​ដូច្នេះ​ទៅ​ហើយ គឺ​ភ័ព្វ​សំណាង​ខ្ពស់​បំផុត និង​សេច​ក្ដី​រលត់​ជាតិ​កំណើត​ក្នុង​លោក​នេះ ។
គម្ពីរ សំយុត្តសុត្ត សម្ដែង​ថា មាន​ពុទ្ធបរិសទ្យ​ជា​ច្រើន​សួរ​ព្រះ​សារីបុត្ត​ត្ថេរ​ថា "និព្វាន, និព្វាន​នោះ​តើ​ជា​អ្វី" ព្រះ​សារី​បុត្ត​ត្ថេរ តប​វិញ​ថា ដែល​ហៅ​ថា​និព្វាន​នោះ គឺ​ជា​សេច​ក្ដី​រលត់​នូវ លោភទោស និង មោហ ។
យើង​បាន​ឃើញ​សេច​ក្ដី ១ ក្នុង​គម្ពីរ​ធម្មបទ សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ ៖
បើ​កាល​ណា​កំចាត់​បង់​សង្ខារ​បាន​ហើយ និង​បាន​ច្បាស់​នូវ​ព្រះ​និព្វាន ។
គម្ពីរ សុត្តនិបាទ សម្ដែង​ថា​កន្លែង​ណា​ដែល​គ្មាន​អ្វី​សោះ ដែល​គ្មាន​ជំពាក់​អ្វី​សោះ ដែល​មិន​មែន​ជា​ធម្មតា កន្លែង​នោះ​ហើយ​ដែល​ហៅ​និព្វាន ដែល​ហៅ​ថា​ផុត​ចាស់ ផុត​ស្លាប់ សេច​ក្ដី​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ​នាំ​ឲ្យ​យើង​យល់​ថា​និព្វាន​នេះ​បាន​ដោយ​មនុស្ស​ម្នាក់​កំចាត់​បង់​នូវ លោភ ទោស និង សង្ខារ គឺ ​សេច​ក្ដី​តាក់​តែង​ព្រម​ទាំង​អំពើ​ដែល​ធ្វើ​មក​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ ចេញ ។ គម្ពីរធម្មបទ សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ ៖ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​រត់​រួច​ផុត​អំពី​វដ្ដសង្សារ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​ឆ្លង​ផុត​ទៅ​ត្រើយ​នាយ ហើយ​បាន​ឡើង​លើ​ច្រាំង គឺ​ដែល​បាន​សំឡឹង​ពិចារណា​ច្រើន មិន​ដុន​ដាប​ខ្សាប​ខ្សោយ​ឥត​សេច​ក្ដី​លោភៈ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​លះ​បង់​វត្ថុ​ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​លើ​ដី​ចោល ហើយ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​អ្នក​នោះ​ហើយ​ត​ថា​គត​ហៅ​ថា​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ពិត​ៗ ។ គម្ពីរ សុត្តនិបាត សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ ៖ ក្នុង​លោក​នេះ​ដែល​បាន​ឃើញ បាន​ឮ បាន​គិត ជា​ច្រើន​រាប់​មិន​អស់ ឯ​កិរិយា​ដែល​កំចាត់​បង់​នូវ​សេច​ក្ដី​ប្រាថ្នា​ក្នុង​វត្ថុ​ដែល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​នោះ​ហើយ ជា​អមត​និព្វាន អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​យល់​ច្បាស់​សេច​ក្ដី​ទាំង​នេះ អ្នក​នោះ​ឯង​ជា​មនុស្ស​មាន​គំនិត​ជា​មនុស្ស​មិន​ច្រឡោត​ដោយ​លោក​ធម៌​ឡើយ ព្រោះ​បាន​ឃើញ​ធម៌​ច្បាស់​ប្រាកដ​ណាស់ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​រួច​ចាក​ពី​សេច​ក្ដី​ប្រាថ្នា​ក្នុង​លោក អ្នក​នោះ​បាន​សេច​ក្ដី​រីក​រាយ​សុខ​សាន្ត ។
គម្ពីរ អកង្ខេយ្យសុត្ត មាន​សម្ដែង​ថា ៖ បើ​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ណា ១ ដែល​បាន​កាច់​បំបាក់​នូវ​កាម​គុណ​អស់​ហើយ បាន​កាច់​បំបាក់​នូវ​សេច​ក្ដី​ជឿ​ខុស​ថា របស់​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​លោក​នេះ​ទៀង បាន​ហើយ បាន​បំបាក់​នូវ​សេច​ក្ដី​ល្ងង់​ហើយ​ៗ មាន​សេច​ក្ដី​ប្រាថ្នា​ឲ្យ​បាន​ស្គាល់ ឲ្យ​បាន​ដល់​បែប​ផែន​នៃ​អរហត្ត ឬ​ឲ្យ​បាន​ដល់​សេច​ក្ដី​ទំនេរ​ចិត្ត​និង​គំនិត នោះ​ត្រូវ​ឲ្យ​តាំង​នៅ​ក្នុង​សេច​ក្ដី​ត្រង់​ដោយ​ពេញ​ទី ត្រូវ​ឲ្យ​ស្លូត​ត្រង់​និង​សេច​ក្ដី​ស្ងប់​ស្ងាត់​របស់​ចិត្ត​ដែល​ភ្លឺ​មក​ពី​ខាង​ក្នុង ត្រូវ​ឲ្យ​ពិចារណា​មើល​របស់​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​ឲ្យ​នៅ​ស្ងាត់​តែ​ម្នាក់​ឯង ។ យើង​ត្រូវ​បន្ថែម​សេច​ក្ដី​ទាំង ២ ខាង​ក្រោម​នេះ​ទៀត ដែល​បាន​សម្ដែង​ក្នុង​គម្ពីរ អភិធម្មកោស សេច​ក្ដី​ទី ១ មាន​សម្ដែង​ថា​សេច​ក្ដី​លះ​បង់​ជា​ស្រឡះ សេច​ក្ដី​ដែល​បរិសុទ្ធ សេច​ក្ដី​ដែល​ស្វិត​ស្រពោន សេច​ក្ដី​ស្ងប់​ស្ងាត់ សេច​ក្ដី​ដែល​កំចាត់​បំបាត់​បង់ សេចក្ដី​ដែល​រលាយ​រលត់​សេច​ក្ដី​ដែល​ផុត​ចាក​ទុក្ខ​ទាំង​អស់​ជា​ស្រឡះ សេច​ក្ដី​ដែល​មិន​កើត​ទៀត សេចក្ដី​ដែល​មិន​លុះ​អំណាច​អវិជ្ជា សេច​ក្ដី​ដែល​ទុក្ខ​មិន​បង្កើត​ឡើង​នោះ​ហើយ​ជា​សេច​ក្ដី​ស្វិត​ស្រពោន សេច​ក្ដី​ដ៏​ឧត្ដម​ដែល​ត្រូវ​ដឹង​ថា​សេច​ក្ដី​លះ​បង់​ចោល​នូវ​ឧបាទិ​ចេញ ជា​សេចក្ដី​រំងាប់​នូវ​តណ្ហា ជា​សេចក្ដី​ស្ងប់​ស្ងាត់ ជា​សេចក្ដី​បំបាក់​បំបាត់​បង់, ជា​ព្រះនិព្វាន ។
ន័យ​ក្នុង​គម្ពីរ​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដូច​បាន​ពោល​មក​ខាង​លើ​នេះ ពិត​មែន​តែ​មាន​បែប​តែ​ម្យ៉ាង ប៉ុន្តែ​បាន​សេច​ក្ដី​ផ្សេង​ពី​គ្នា​ខ្លះ​ដែល​យើង​ត្រូវ​តែ​ចាំ​ក្នុង​វេលា​នេះ គឺ​ន័យ​ខ្លះ​ថា​ដូច្នេះ សេចក្ដី​រលត់​នូវ លោភ ទោស និង មោហ ហើយ​សេចក្ដី ១ ទៀត និយាយ​ពី​ផុត​ពូជ​មិន​កើត​ទៀត មាន​ន័យ ២ ដែល​សម្ដែង​ថា​ព្រះនិព្វាន នោះ​គេ​អាច​និង​បាន​តាំង​ពី​កាល​មាន​រូប​រស់​នៅ ន័យ ១ ទៀត​ថា អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​ដល់​ព្រះនិព្វាន​នោះ ជា​អ្នក​បរិបូណ៌​ដោយ​សេចក្ដី​សម្លឹង​ច្រើន ហើយ​ឯ​គម្ពីរ សុត្តនិបាទ សម្ដែង​ថា​អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​ដល់​ព្រះនិព្វាន​នោះ​ជា​មនុស្ស​ពិចារណា​ច្រើន​ហើយ​ស្លូត ហើយ​ខាង​ក្រោយ​នេះ​គាថា​ទី ១ សម្ដែង​ថា អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​ដល់​ព្រះនិព្វាន​នោះ​បាន​ស្គាល់​នូវ​សេចក្ដី​ដែល​ផុត​ចាក​ទុក្ខ ។
តាម​ដែល​បាន​សង្កេត​ពិនិត្យ​មើល​សេចក្ដី​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដូច​បាន​ពោល​មក​ខាង​លើ​មិន​ឃើញ​មាន​ន័យ​ណា ១ សម្ដែង​អំពី​ព្រះនិព្វាន ថា​ជា​សូន្យ​ទទេ​ថា​ជា​ផុត​អ្វី​ៗ ទាំង​អស់​ដូច​យ៉ាង​អ្នក​ដែល​កាន់​ពុទ្ធ​សាសនា​គណៈ​ខ្លះ​និង​ជាតិ​យូរុប​ខ្លះ ដែល​គេ​ធ្លាប់​ជឿ​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ឡើយ ។
គម្ពីរ សំយុត្តនិកាយ បាន​សម្ដែង​ដោយ​ច្បាស់​ប្រាកដ អំពី​យកមកភិក្ខុ​ដែល​មាន​ចិត្ត​រវើរវាយ ដោយ​យល់​ថា​ភិក្ខុ ១ អង្គ​ដែល​គ្មាន​ប្រព្រឹត្ត​លើ្មស​អ្វី​សោះ​វេលា​ដែល​បាន​ទម្ងាយ​ខន្ធ​ទៅ នោះ​រលត់​ទាំង​អស់ គឺ​គ្មាន​នៅ​សល់​អ្វី​ជា​ក្រោយ​ដែល​ស្លាប់ ហើយ​វេលា​នោះ​ព្រះសារីបុត្ត បាន​កែ​តម្រង់​យមកភិក្ខុ​ពី​គំនិត​ខុស​នោះ​បាន​ឡើង​វិញ ។
មាន​និទាន ១ សម្ដែង​អំពី​ពុទ្ធបរិស័ទ ១ អង្គ​នោះ​ឈ្មោះ​ថា​ទ័ព​ដែល​បាន​ហោះ​ទៅ​កណ្ដាល​អាកាស​ពី​ចិត្ត​ឯង នៅ​ចំពោះ​មុខ​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ហើយ​ចូល​និព្វាន​ក្នុង​វេលា​នោះ ឥត​មាន​សល់​អ្វី​ជា​រាងកាយ​បន្តិច​សោះ​ហើយ​ព្រះពុទ្ធ​អង្គ​មាន​បន្ទូល​ថា ឯ​អណ្ដាត​ភ្លើង​ដែល​ថយ​បន្តិច​ម្ដង​ៗ ហើយ​រលត់​ទៅ គេ​មិន​អាច​និង​ដឹង​ថា​អណ្ដាត​ភ្លើង​នោះ​ទៅ​ឯ​ណា មាន​ប្រការ​ដូច​ម្ដេច​មិញ​រី​ឯ​ព្រះអរហន្ត​ដែល​លោក​រួច​ខ្លួន​ស្រឡះ​ពី​រដ្ឋ​សង្សារ ដែល​លោក​បាន​ឆ្លង​កាត់​នូវ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា ហើយ​ដែល​លោក​បាន​ដល់​ទី​សុខ​ឥត​ប្រែ​ប្រួល នោះ​វេលា​ដែល​លោក​ទំលាយ​ខន្ធ​ទៅ គេ​ក៏​មិន​អាច​នឹង​ដឹង​បាន​មាន​ប្រការ​ដូច្នោះ​ឯង សេចក្ដី​ត្រង់​នេះ​មាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជាតិ​បារាំង​សែស​ម្នាក់​ឈ្មោះ ល្វីដឺឡាវាឡេព្វស្សាំង កត់​សម្គាល់​ថា ឧទាន​នេះ​និយាយ​ច្បាស់​ប្រាកដ​ណាស់ គឺ​ភ្លើង​ក៏​មិន​សូន្យ ព្រះ អរហន្ត ក៏​មិន​សូន្យ ឯ​ព្រះ អរហន្ត ដែល​លោក​បាន​ដល់​នៅ​ព្រះនិព្វាន​នោះ មិន​មែន​ជា​មនុស្ស​មាន​ជីវិត មិន​មែន​ជា​អត្តភាព មិន​មែន​ជា​រូប​សោយ​អារម្មណ៍ មិន​មែន​ជា​រូប​ដែល​មាន​ចិត្ត​ត្រេច​ទៅ ដូច​កាល​ពី​ដើម​នោះ​ឡើយ ។
គម្ពីរ នេត្តិបករណ មាន​សម្ដែង​សេចក្ដី​ពីរ​បទ ដូច​មាន​ខាង​ក្រោយ បទ​ទី ១ សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​គិត​ថា​គេ​អាច​និង​ចេញ​ពី​ជាតិ​ដោយ​ឥត​ជាតិ​បាន អ្នក​នោះ​ឯង​មិន​របូត​រួច​ពី​ជាតិ​ឡើយ ។
បទ ១ ទៀត​សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ ព្រះ អរហន្ត ដែល​លោក​បាន​ដល់​ព្រះនិព្វាន​នោះ​ជ្រៅ​ពន់​ប្រមាណ​ណាស់ មិន​អាច​និង​វាស់ មិន​អាច​នឹង​គណនា លោក​ថា​ដែល​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះនិព្វាន​នោះ គឺ​ព្រោះ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​សេចក្ដី​ស្អប់​ខ្ពើម​គុំ​គួន​និង​សេចក្ដី​ល្ងង់​នោះ​កំចាត់​បំបាត់​បាន​អស់​ហើយ ។
ក្នុង​បទ​ទី ១ នោះ យើង​ឃើញ​សេចក្ដី​ថា គេ​មិន​អាច​នឹង​ចេញ​ផុត​ពី​ជាតិ​ដោយ​សូន្យ​ទទេ​ឡើយ​ព្រោះ​សេចក្ដី​ដែល​ថា​ឥត​ជាតិ​នោះ គឺ​សូន្យ​ទទេ​នោះ​ឯង ហើយ​ក្នុង​បទ​ទី ២ សម្ដែង​អំពី​សេចក្ដី​កំចាត់​បំបាត់ ប៉ុន្តែ​កំចាត់​បំបាត់​នោះ គឺ​កំចាត់​បំបាត់​នូវ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា នូវ​សេចក្ដី​ស្អប់​ខ្ពើម​គុំ​គួន​នូវ​សេចក្ដី​ល្ងង់​មិន​មែន​ជា​កំចាត់​បំបាត់​អ្វី​ទាំង​អស់​ឡើយ ។ ចំណែក​ខាង​ជាតិ​ដែល​នៅ​ក្នុង​​បច្ឆិម​ប្រទេស ដែល​យល់​ថា​ព្រះនិព្វាន​ជា​ទទេ​សូន្យ​នោះ គឺ​មិន​បាន​ព្យាយាម​រិះ​រក​ន័យ​ឲ្យ​បាន​ជ្រៅ​ទូលាយ ហើយ​ចំណែក​ខាង​ជាតិ​ក្នុង​បូព៌ា​ប្រទេស​វិញ ពាក្យ​ទទេ​សូន្យ​នេះ​គ្មាន​ទាក់​ទិន​ទៅ​លើ​សេចក្ដី​អ្វី ១ សោះ អ្វី​ៗ មិន​ដែល​មក​ពី​ទទេ ហើយ​មិន​ដែល​ត្រឡប់​ទៅ​រក​ទទេ​វិញ​ឡើយ ជា​ក្រោយ​សេចក្ដី​មរណៈ ដែល​ជា​ធម្មតា​របស់​សត្វ​នោះ​ធាតុ​ផ្សេង​ៗ ដែល​ផ្សំ​ផ្គុំ​គ្នា​បាន​ជា​រូប​សត្វ បែក​ធ្លាយ​រលាយ​រលែក​ចាក​គ្នា ចេញ​តាម​ភាព​សណ្ឋាន​ទីទៃ​ពី​គ្នា សេចក្ដី​នេះ​ឃើញ​ច្បាស់​ណាស់​គ្មាន​អ្វី​ឲ្យ​ច្បាស់​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​ឡើយ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ធាតុ​នីមួយ​ៗ ទាំង​នេះ ឬ​ក្នុង​អនុធាតុ ទាំង​ឡាយ​របស់​ធាតុ​ទាំង​នេះ ឥត​មាន​ធាតុ​ណា ១ សោះ​សូន្យ​ឡើយ​គឺ​និង​ទៅ​ប្រជុំ​ផ្គុំ​គ្នា​ជា​ថ្មី​កកើត​ជា​រូប​ខន្ធ​បណ្ដោះ​អាសន្ន​ទៀត​ទៅ​ខាង​មុខ តាម​សេចក្ដី​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​បាន​ពណ៌នា រៀប​រាប​មក​ខាង​លើ​នេះ ឃើញ​ថា​តាម​ដោយ​យោបល់​របស់​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​នោះ ព្រះនិព្វាន​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​មែន​រលត់​សោះ​សូន្យ​ជា​ស្រឡះ​ឡើយ ។ សេចក្ដី​ដែល​អធិប្បាយ​មក​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​ទើប​និង​អធិប្បាយ​ហើយ​អម្បាញ​មិញ​នេះ គឺ​និយាយ​តែ​ពី​ព្រះនិព្វាន​ដែល​នៅ​ក្នុង​លោក ឬ​ដែល​ពាក្យ​បាលី​ហៅ​ថា សឧបាទិសេសនិព្វាន នោះ គម្ពីរ ឥតិវុត្តក អធិប្បាយ​ថា សេចក្ដី​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​បាន​សម្ដែង​នោះ​ពិត​ប្រាកដ​ណាស់ ពុទ្ធបរិស័ទ​ឯ​ណា​ដែល​បាន​រលាស់​ខ្លួន ឲ្យ​រួច​ចាក​ផុត​ពី​សេចក្ដី​ជំពាក់​ក្នុង​លោក ផុត​ពី​សេចក្ដី​វង្វែង ដោយ​អំណាច​បាន​ចម្រើន​មេត្តា​ភាវនា ដោយ​អំណាច​បាន​ហាត់​ហ្វឹក​ហ្វឺន​ចិត្ត ហើយ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះអរហត្ត ដោយ​អំណាច​ផល​បុណ្យ​ជា​ឧបនិស្ស័យ​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ មក​នោះ​បាន​ដល់​ទី​ដែល​មាន​ភាព​សណ្ឋាន ស្ទើរ​តែ​មិន​មែន​ធម្មតា​របស់​លោក​ខាង​អាយ​នេះ ពុទ្ធ​បរិស័ទ​នោះ ក៏​អាច​​និង​ស្គាល់​នូវ​រស​ព្រះនិព្វាន​បាន ពុទ្ធបរិស័ទ​ឯ​ណា​ដែល​បាន​ដល់​ទី​នេះ​ហើយ បាន​នាម​ថា​ជា​ព្រះអរហន្ត​វិសេស ពិត​តែ​មាន​រូប​នៅ​រស​មែន តែ​ឯ​ចិត្ត​នោះ​នៅ​ដដែល ដូច​គ្នា​និង​ចិត្ត​ដែល​មាន​ខន្ធ​ធ្លាយ​ទៅ ព្រះអរហន្ត​លោក​មាន​រូប​រស់​នៅ​តទៅ ដូច​ជា​បុថុជ្ជន​ធម្មតា​ដែរ ខ្លួន​លោក​ក៏​ត្រូវ​ការ​ប្រាស្រ័យ​និង​អាហារ ហើយ​ដោយ​អំណាច​អាហារ​នេះ​ក៏​ធាតុ​ផ្សេង​ៗ ដូច​យ៉ាង​គំនិត កម្លាំង ប្រាជ្ញា ស្មារតី ក៏​គង់​នៅ​មាន​ជានិច្ច ទាំង​វេទនា សញ្ញា សង្ខារ ក៏​នៅ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​មុខ​ក្រសួង​តែ​រៀង​ខ្លួន ឯ​សង្ខារ​ខន្ធ​គង់​នៅ​ទាំង​វិញ្ញាណ​ខន្ធ​ក៏​គង់​នៅ​ដែរ ប៉ុន្តែ​វិញ្ញាណ​បរិសុទ្ធ​ណាស់ ព្រោះ​សេចក្ដី​វង្វែង សេចក្ដី​ប្រាថ្នា សេចក្ដី​ដែល​ជាប់​ជំពាក់​និង​ភព សេចក្ដី​ស្អប់​ខ្ពើ់ម​គុំ​គួន នោះ​បាន​កំចាត់​បោះ​បង់​ចោល​ជា​ស្រឡះ ដោយ​អំណាច​សេចក្ដី​ព្យាយាម​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ មក​និង​ដោយ​អំណាច​សេចក្ដី​ចម្រើន មេត្តា​ភាវនា​ក្នុង​ជាតិ​នេះ កាល​ណា​ព្រះអរហន្ត​លោក​ទម្លាយ​ខន្ធ​ទៅ​នោះ ឥត​មាន​ប្រែប្រួល​ភាព​អ្វី​សណ្ឋាន​ឡើយ ព្រោះ​កាល​ដែល​រូប​លោក​នៅ​រស់​នោះ លោក​បាន​ដល់​ទៅ​មាត់​ទ្វារ​ព្រះនិព្វាន​ទៅ​ហើយ ។
សេចក្ដី​ប្លែក​គ្នា​ត្រង់​ដែល​ព្រះអរហន្ត លោក​ចេញ​ពី​និព្វាន មាន​រូប​ចូល​ក្នុង​និព្វាន​ឥត​រូប នោះ​ដូច​មាន​សេចក្ដី​ដែល​នឹង​ពណ៌នា​ទៅ​នេះ គឺ​និព្វាន​ដែល​បាន​ក្នុង​កាល​រូប​រស់​នៅ​នោះ ព្រះអរហន្ត​លោក​នៅ​មាន​ធាតុ​ផ្សេង​ៗ ដែល​មាន​រូប​ឬ​ឥត​របប​ដែល​ផ្សំ​គ្នា​ឡើង​ជា​អត្តភាព របស់​មនុស្ស​នៅ​ឡើយ គឺ​ស្ថាន​ត្រង់​​នេះ​ហើយ​ដែល​យើង​ហៅ​ថា​និព្វាន មាន ឧបាទិ ឬ​ថា សឧបាទិសេសនិព្វាន គឺ​ថា​មាន​ខន្ធ​ទាំង​អស់​គង់​នៅ​ដូច​យ៉ាង រូបក្ខន្ធវេទនាខន្ធសញ្ញាខន្ធសំខារ និង វិញ្ញាណខន្ធ លុះ​វេលា​ដែល​សេចក្ដី​មរណៈ​មក​ដល់​ក៏ ឧបាទិ ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​គង់​នៅ​រលាយ​ប្រាស​ចាក​គ្នា​ទី​ទៃ​ចេញ​លែង​ប្រមូល​ផ្គុំ​គ្នា​ជា​ថ្មី​ទៀត​ហើយ​ព្រះអរហន្ត​ក៏​ចូល​ទៅ​ក្នុង​និព្វាន​ដែល​គ្មាន ឧទាទិ ឬ អនុបាទិសេស-និព្វាន គេ​អាច​នឹង​ថា​ដូច្នេះ​បាន ឯ​សេចក្ដី​ដែល​លះ​បង់​នូវ លោភ ទោស មោហ ចេញ​នោះ​ជា​ទី អរហន្ត ឬ​ជា​និព្វាន​មាន​ហើយ​សេចក្ដី​ដែល​ផុត​ទុក្ខ​ផុត​ជាតិ​កំណើត​នោះ ជា​ទី​ព្រះនិព្វាន​គ្មាន ឧបាទិ គម្ពីរ ទីឃនិកាយ សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ​រូប​អង្គ​តថាគត​នូវ​ប្រព្រិត្ត​ត​ទៅ​ជា​ធម្មតា​ពិត​មែន​តែ​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​ក្នុង​ភព​ថ្មី​នោះ បាន​កាច់​បំបាក់​ចោល​ជា​ស្រឡះ រូបអង្គ​តថាគត​នៅ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដរាប​ណា មនុស្ស​និង​ទេវតា​ទាំង​ឡាយ​ក៏​នៅ​ឃើញ​តថាគត ដរាប​នោះ​វេលា​ណា​តែ​រូបអង្គ​តថាគត​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ហើយ​ទាំង​មនុស្ស ទាំង​ទេវតា លែង​បាន​ឃើញ​សោះ ។ មុន​និង​យោបល់​បញ្ចប់​សេចក្ដី​នោះ យើង​ត្រូវ​សាត្រឡប់​មក​និយាយ​អំពី​និព្វាន ដែល​បាន​តាំង​ពី​កាល​រូប​រស់​នៅ​ជា​មុន​និព្វាន​នេះ​វិញ គឺ​ថា​ក្នុង​និព្វាន​ដែល​សល់​នូវ​ខន្ធ​នេះ ព្រះអរហន្ត លោក​សោ្យ​សុខ​ក្នុង​ព្រះនិព្វាន​ដែល​លោក​បាន​ដល់​នោះ ប៉ុន្តែ​គឺ​សោយ​តែ​ពេល​ដែល​លោក​កំពុង​ធ្វើ​ឈាន​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ នៅ​វេលា​ដែល​លោក ចេញ​ពី​ឈាន​សម្មាបត្តិ​មក​វិំញ​នោះ លោក​ក៏​នៅ​ចាំ​ទាំង​អស់ អំពី​ដែល​លោក​បាន​ប្រទះ​ឃើញ​ក្នុង​វេលា​កំពុង​ធ្វើ​ឈាន ប៉ុន្តែ​ឯ​សេចក្ដី​ដែល​ប្រទះ​ឃើញ ឬ​ដែល​បាន​ប៉ះ​ពាល់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នោះ នឹង​យក​មក​ប្រែ​ស្រាយ​ជា​ភាសា​សម្រាប់​មនុស្ស​ថា​ដូច្នេះ ដូច្នោះ​មិន​កើត ព្រោះ​គ្មាន​ពាក្យ​សម្រាប់​មនុស្ស​លោក​​នឹង​ថា​ឲ្យ​ចំ ។ មាន​ពាក្យ​បុច្ឆា​ក្នុង​គម្ពីរ ទិដ្ឋធម្មនិព្វាន ថា​ដើម្បី​នឹង​ឲ្យ​បាន​ដល់​និព្វាន​នោះ តើ​ត្រូវ​ធ្វើ​ដូច​​ម្ដេច វិសជ្ជនា ថា​ដើម្​បី​ឲ្យ​បាន​ព្រះនិព្វាន​នោះ​ត្រូវ​ចម្រើន​​រូប​ឈាន ៤ និង​អរូប​ឈាន ៤ ដែល​ហៅ​ថា សម្មាបត្តិ ទាំង ៨ ប្រការ​និង ឈាន​ថ្នាក់​បំផុត ១ ទៀត​ដែល​ហៅ​ថា សញ្ញាវេទិយតនិរោធ ហើយ​ដែល​ជា​ឈាន​​ផ្ទាល់​នឹង​តួ​ព្រះនិព្វាន កាល​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឈាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ​ហើយ អ្នក​ដែល​ធ្វើ​ឈាន​ក៏​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះអរហត្ត ហើយ​ក៏​បាន​ទី​ជា​ព្រះអរហន្ត ក្នុង​វេលា​នោះ ។ ឯ​ឈាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ បែប​ដូច​ជា​សេចក្ដី​ហាត់​តម្រង់​នូវ​សន្ទុះ ឬ​កម្លាំង​ចិត្ត​របស់​មនុស្ស ឯ​កម្លាំង​សន្ទុះ​របស់​ចិត្ត​នោះ អាច​នឹង​ក្លា​ឡើង​បាន ឬ​និង​ថយ​ទៅ​វិញ​បាន​តាម​ដោយ​ព្យាយាម​ហាត់​ឬ​ដោយ​ធ្វេស​បោះ​បង់​ចោល មាន​គណនា​ដូច​ជា​គេ​ហាត់ យក​កម្លាំង​ពលំ​ធម្មតា​របស់​ខ្លួន​មនុស្ស​ដោយ​ក្បួន​ខ្នាត​ជា​បែប​ហាត់​ដូច្នោះ​ដែរ​គឺ​ថា​បើ​ព្យាយាម​ហាត់​រាល់​ៗ ថ្ងៃ​ទៅ​នោះ​នឹង​មាន​កម្លាំង​ពលំ​ច្រើន​ឡើង ហើយ​បើ​ធ្វេស​បោះ​បង់​ចោល​ទៅ​វិញ​នោះ​កម្លាំង​ក៏ដុន​ថយ​ទៅ​វិញ ។
ក្នុង មហាទស្សនសុត្ត មាន​សម្ដែង​អំពី​ឈាន​ទាំង ៤ ថ្នាក់​ខាង​ដើម គឺ​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់​សម្ដែង​ប្រារព្ធ​នឹង​ព្រះមហាអាន្ទន​ថា​ដូច្នេះ ដើម្បី​និង​ឲ្យ​បាន​ដល់​បឋមជ្ឈាន ឬ ឈាន​ថ្នាក់​ទី ១ នោះ​ត្រូវ​តាំង​សមាធិ លះ​បង់​នូវ​ចិត្ត​អាក្រក់ គឺ និវរណ ទាំង ៥ ចោល​ទាំង​អស់​ហើយ​ចម្រើន​នូវ សម្មាសតិ គឺ​សេចក្ដី​រលឹក​ដ៏​ប្រពៃ ឬ គំនិត​ត្រង់​ដូច​មាន​សម្ដែង​ក្នុង អដ្ឋង្គិកមគ្គ ឬ​ផ្លូវ​ដែល​មាន​មែក ៨ នោះ​ឯង ធ្វើ​ដូច្នេះ​ហើយ​និង​បាន​ដល់​នូវ​បឋមជ្ឈាន គឺ​ជា​សេចក្ដី​ស្រួល​កាយ​ស្រួល​ចិត្ត​ឬ​សុខ និង សេចក្ដី​ឆ្អែត​កាយ ឆ្អែត​ចិត្ត ឬ​បីតិ​ដែល​កើត​ឡើង​ដោយ​បាន​តាំង​ចិត្ត​ក្នុង​អារម្មណ៍​តែ ១ ឬ ឯកគ្គតា ហើយ​និង​សេចក្ដី​រំពឹង ឬ វិតក្ក​និង​សេចក្ដី​ដែល​ញ៉ាំង​ឲ្យ​នៅ​ជាប់​ក្នុង​អារម្មណ៍ ឬ វិចារ ។ ចម្រើន​អំពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ដោយ​លះ​បង់​នូវ​សេចក្ដី​រំពឹង (វិតក្ក) និង​សេចក្ដី​ដែល​ញ៉ាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង​អារម្មណ៍ (វិចារ) ចេញ​នោះ​នឹង​បាន​ដល់​ទៅ ទុតិយជ្ឈាន គឺ​ជា​សេចក្ដី​ស្រួល​កាយ​ស្រួល​ចិត្ត (សុខ) និង​សេចក្ដី​ឆ្អែត​កាយ​ឆ្អែត​ចិត្ត (បីតិ) ដែល​កើត​ឡើង​ដោយ​សេចក្ដី​ភ្លឺ​ច្បាស់ គឺ​ជា​សេចក្ដី​មូល​អារម្មណ៍​និង​សេចក្ដី​ដែល​មាន​ចិត្ត​រីក​ឡើង​ឬ​ស្ទុះ​ខ្ពស់​ឡើង ។ លះ​បង់​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេក​ក្នុង​បីតិ ឬ​សេចក្ដី​ឆ្អែត​កាយ​ឆ្អែត​ចិត្ត​នេះ ចេញ​ព្រះយោគាវចរ​ក៏​តាំង​នៅ​ក្នុង​សេចក្ដី​ព្រងើយ​កន្តើយ​សោយ​អារម្មណ៍​ជា​សុខ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ចិត្ត​បាន ហើយ​ក៏​ដល់​នៅ​ថ្នាក់​ឈាន​ទី ៣ ឬ តតិយជ្ឈាន គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​ពេញ​ចិត្ត​រីករាយ​ឥត​រង្គៀស ។
លុះ​វៀរ​ចាក​នូវ​សេចក្ដី​ស្រួល​ចិត្ត​គឺ​សុខ​ចេញ ហើយ​លុះ​បង់​នូវ​សេចក្ដី​ឈឺ​ចាប់​គឺ​ទុក្ខ​ចោល មិន​ត្រេក​អរ​និង​សុខ មិន​ទោមនស្ស​នឹង​ទុក្ខ នោះ​ព្រះយោគាវចរ​ក៏​បាន​ដល់​ទៅ​ឈាន​ថ្នាក់​ទី ៤ ឬ​ចតុជ្ឈាន គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​ឈ្នះ​ចិត្ត​ឬ​ជា​ម្ចាស់​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ដោយ​ពិត​ប្រាកដ នឹង​ជា​សេចក្ដី​ដែល​ភ្លឺ​ច្បាស់​ពិត​ប្រាកដ ។ អារម្មណ៍​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​ជាប់​ជូន​ទៅ​ជា​មួយ​នឹង​ឈាន​ទាំង ៤ ថ្នាក់​ខាង​ដើម​ដែល​ព្រះ​យោគាវចរ​បាន​ចម្រើន​នោះ បាន​ឈ្មោះ​ហៅ​ថា​អារម្មណ៍ ៤ គ្មាន​ទី​បំផុត ឬ អប្បមាណារម្មណ៍ អារម្មណ៍​ទាំង​នេះ​ជា​ឥស្សរភាព ក្នុង​កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ជា​ប្រក្រតី​របស់​ព្រះ​យោគាវចរ​ដែល​ទៅ​កាន់​​ព្រះ​និព្វាន ។
ឯ​សម្មាសមាធិ ឬ​ភាវនា​ដ៏​ប្រពៃ​នោះ គឺ​មែក​ទី ៨ នៃ អដ្ឋង្គិកមគ្គ ឬ​ផ្លូវ​ដែល​បែក​មែក ៨ នោះ​ឯង ។
ឯ​ថ្នាក់​ឈាន​ដែល​ត​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​នោះ នាំ​ព្រះ​យោគាវចរ​ដែល​ធ្វើ​ឈាន​ឲ្យ​បាន​ដល់​ទៅ​អរូបភព ឈាន​នោះ​ត្រូវ​ចម្រើន​នូវ​អាកាស​ទទេ​មិន​ចេះ​ផុត​គឺ អាកាសនញ្ចាយតន ចិត្ត​មិន​ចេះ​ផុត វិញ្ញាណញ្ចាយតន នឹង​សេចក្ដី​ដែល​មិន​មាន​នៅ​សល់​អ្វី​ទាំង​អស់ គឺ អកិញ្ចញ្ញាយតន ដើម្បី​នឹង​បាន​ដល់​ទៅ​សភាព​ដែល​មាន​វិញ្ញាណ​ជា​កណ្ដាល​នៃ​សេចក្ដី​កត់​សម្គាល់​ដែល​ហៅ​ថា នេវសញ្ញានា- សញ្ញាយតន ឯ​ថ្នាក់​ចុង​បំផុត​នោះ​គឺ​សមាធិ​បំបាត់​នូវ​សញ្ញា​និង​វេទនា គឺ​ថា​រំលត់​នូវ​សេចក្ដី​ដែល​ដឹង ក្នុង​វេលា​នោះ​ហើយ​ដែល​ព្រះ​យោគាវចរ​បាន​ដល់​នូវ​ព្រះ​អរហត្ត គឺ​បាន​សម្រេច​នូវ​និព្វាន ។
ត្រូវ​តែ​សម្គាល់​ថា​ឯ​កិរិយា ដែល​ហាត់​ធ្វើ​ឈាន​ថ្នាក់​ដំបូង​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នោះ មិន​មែន​ជា​ហាត់​បាន​ហើយ នាំ​ឲ្យ​បាន​ឈាន​ទី​ថ្នាក់​បំផុត​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នោះ​ទៀត​ឡើយ គម្ពីរ​ព្រះ អភិធម្ម មាន​សម្ដែង​ដោយ​ជាក់​ច្បាស់​ណាស់​អំពី​រឿង​នេះ គឺ​ថា​កិរិយា​ដែល​នឹង​ធ្វើ​ឈាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ខាង​ក្រោយ​នោះ មាន​តែ​អ្នក​បួស​ប៉ុណ្ណោះ​ទើប​អាច​នឹង​ធ្វើ​បាន ឯ​ជន​ដែល​ជាឃរាវាស​ទោះ​បី​បាន​ហាត់​ធ្វើ​ឈាន​ថ្នាក់​ខាង​ដើម​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ឲ្យ​ស្ទាត់​ដូច​ម្ដេច​ក្ដី ក៏​គង់​តែ​នឹង​ចម្រើន​នូវ អាកាសានញ្ចយតន ឬ វិញ្ញាណញ្ចយតន ។ល។ មិន​បាន ។ គួរ​យើង​ចាំ​ទុក​ថា ឯ​ព្រះ​អរហន្ត​ដែល​ចូល​ឈាន​នោះ មិន​មែន​ជា​កិរិយា​ដែល​ខ្លួន​នៅ​នឹង​ស្ដូក​ឥត​វិញ្ញាណ ឥត​ស្មាតី ដូច​យ៉ាង ដែល​អ្នក​តែង​សៀវភៅ​រឿង​ពុទ្ធ​សាសនា​ជាតិ​យូរុប គេ​ធ្លាប់​ជឿ​មក​នោះ​ឡើយ ព្រោះ​គម្ពីរ​ព្រះ​អភិធម្ម​មាន​សម្ដែង​ថា ព្រះ​អរហន្ត​មាន​ញ្ញាណ​​យ៉ាង​ខ្ពស់ ១ ដោយ​អំណាច​កិរិយា​ដែល​បាន​ឃើញ​ច្បាស់​ឥត​ទើស​ទាស់ ដែល​ដែល​ហៅ​ថា វិបស្សនាញាណ នោះ​ឯង ។
គម្ពីរ ន្យាតិលោក មាន​សម្ដែង​ថា អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​បាន​លះ​បង់​នូវ និវរណធម៌ ចោល​បាន ឈ្មោះ​ថា​ជា​ត្រិះ​រិះ​ដ៏​ប្រពៃ ។
ឯ​សេចក្ដី​ដែល​ឈ្នះ​នូវ​ចិត្ត​ដោយ​ដាច់​ខាត សេចក្ដី​ដែល​បាន​សម្រេច​ព្រះ​អរហត្ត នោះ​ហើយ​ជា​គោល​បំផុត​របស់​ឈាន ។
សេចក្ដី​ត្រង់​នេះ​មាន​ពាក្យ​ចោទ​នេះ​បើ​ទោះ​ជា​មិន​មែន​រក​មិន​ឃើញ ក៏​លំបាក​នឹង​ឆ្លើយ​ឲ្យ​ចំ ដូច​ជា​ពាក្យ​ដែល​ថា​និព្វាន​នោះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​សេចក្ដី​វិសជ្ជនា​ក្នុង​ស្ថាន​នេះ នាំ​ឲ្យ​ឃើញ​ផ្លូវ​ជាក់​ច្បាស់​ទៅ​ក្នុង​និព្វាន​ឯ​ពាក្យ​ចោទ​នោះ​ថា​ដូច្នេះ អ្វី​ដែល​ចូល​និព្វាន​នៅ​វេលា​ក្រោយ​ដែល​ទម្លាយ​ខន្ធ​ទៅ ។ សេចក្ដី​ត្រង់​នេះ​យើង​មិន​អាច​នឹង​ហ៊ាន​ថា យើង​ឆ្លើយ​ត្រូវ​ឡើយ​ដោយ​ហេតុ​សេចក្ដី​នេះ មាន​ពាក្យ​ជជែក​មិន​ដាច់​ស្រេច តាំង​អំពី​កើត​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ម្ល៉េះ មាន​សេចក្ដី​ងឿង​ឆ្ងល់​នោះ​ក៏​ច្រើន ហើយ​មាន​សេចក្ដី​ដែល​គេ​បាន​វិនិច្ឆ័យ​ក៏​ច្រើន ឯ​ចំណែក​យើង​នោះ យើង​គ្រាន់​តែ​យក​សេចក្ដី​វិនិច្ឆ័យ ទាំង​នោះ​ខ្លះ​មក​ធៀប​គ្នា ហើយ​ស្រង់​យក​សេចក្ដី​ផ្សេង​ៗ ដោយ​អាង​ដល់​គម្ពីរ​ខ្លះ​ដែល​ត្រឹម​ត្រូវ​នោះ ឯ​ចំណែក​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​រាល់​គ្នា​មាន​ឯក​ចិត្ត​រៀង​ខ្លួន​នឹង​ជឿ​ថា​ដូច​ម្ដេច​ៗ ហើយ​នឹង​បង្កើត​ជា​គំនិត​ថ្មី ១ បាន​តាម​ដែល​ខ្លួន​យល់​ឃើញ​ថា​គួរ ។ ជំនុំ​ធាតុ​ទាំង​ឡាយ​ផ្សេង​ៗ ដែល​ជា​នាម​ធម៌​ដែល​គេ​បាន​ជឿ​មក​ថា​មាន​ដោយ​ពិត​និង​សេចក្ដី​ដែល​ផ្ទេរ​ជាតិ​ឬ ផ្លាស់​ជាតិ​ពី ១ ជាតិ​ទៅ ១ ជាតិ​ទៀត​ព្រម​ទាំង​ផ្លូវ​ដែល​ចូល​ទៅ​និព្វាន គឺ​ថា​ធាតុ​ដែល​សល់​នៅ​ជា​ក្រោយ​ដែល​ស្លាប់​នោះ ជា​ធាតុ​ដដែល ដែល​មាន​តាំង​អំពី​ដើម​រៀង​មក នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ដូច​ខាង​ក្រោយ​នេះ គឺ ៖ ពាក្យ​ថា "អាត្ម័ន" ខ្មែរ​ធ្លាប់​ហៅ អាត្មា នោះ​ជួន​កាល​គេ​ប្រែ​ហៅ​ព្រលឹង ប៉ុន្តែ​ក្នុង​វេលា​នេះ យើង​យក​សព្ទ​ដែល​សម្រាប់​ប្រើ​ក្នុង​សាសនា​ដូច​យ៉ាង​ដែល​គេ​ធ្លាប់​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​យូរុប​នោះ​មក​និយាយ ។
គម្ពីរ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា​មិន​ទទួល​ស្គាល់ ឬ​មិន​ជឿ​ថា​មាន​អាត្ម័ន​ឡើយ ត្រង់​នេះ​មាន​បុច្ឆា​ថា ចុះ​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ព្រះ​សព្វញ្ញូពុទ្ធ​មិន​ព្រម​ទទួល​ឆ្លើយ​អំពី​ដែល​ថា​លោក​ទៀង ឬ​មិន​ទៀង ឬ ១ ក៏​គេ​សម្គាល់​ថា​លោក​នោះ​ហើយ​ជា​អាត្ម័ន ឬ​ជា​ខ្លួន​ប្រាណ ប្រសិន​បើ​ជា​ដូច្នេះ​នោះ​បើ​ជា​គ្មាន​អាត្ម័ន យើង​មិន​បាច់​និយាយ​អំពី​លោក​នោះ​ដែរ គឺ​ថា​លោក​នោះ​ក៏​គ្មាន​ដូច​គ្នា ។ ពាក្យ​ថា​វិញ្ញាណ​ដែល​គេ​តែង​ប្រែ​ថា​សេចក្ដី​ដឹង ឬ​ប្រាជ្ញា​នោះ​តាម​ដោយ​គម្ពីរ​ផ្សេង​ៗ ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា​ថា​វិញ្ញាណ​នោះ​ហើយ ជា​អគ្គនា​យក​នៃ​កិរិយា​ផ្លាស់​ជាតិ ១ ទៅ​ជាតិ ១ (សំយុត្តនិកាយ) ក្នុង ១ ជាតិ​ៗ របស់​មនុស្ស​នោះ វិញ្ញាណ​នេះ​ឯង​ជា​ខន្ធ ១ ដោយ​មាន​ធាតុ​ឯ​ទៀត​ផ្សេង​ៗ ចូល​ផង​គឺ រូបក្ខន្ធ វេទនាចន្ធ សញ្ញាខន្ធ សំខារខន្ធ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​ភាន់​ច្រឡំ​ថា​មាន​ខ្លួន​ប្រាណ​វិញ្ញាណ​នេះ បណ្ដាល​មក​ពី សញ្ញាខន្ធ ពី វេទនាខន្ធ ពី សំខារខន្ធ ដែល​វិញ្ញាណ​ឯង​បាន​ត្រួត​បញ្ជាក់​ម្ដង​ទៀត ដូច្នេះ​ឃើញ​ថា​ហាក់​ដូច​ជា​វិញ្ញាណ​នេះ​ជា​ឥស្សរភាព ក្នុង​ប្រជុំ​ធាតុ​ទាំង​ឡាយ​របស់​មនុស្ស រឿង ឃោធិកភិក្ខុ ដែល​មាន​សម្ដែង​ក្នុង​គម្ពីរ ទីឃនិកាយ មាន​សេចក្ដី​ថា​ដូច្នេះ ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជា​រូប​ដែល​អាស្រ័យ​ដោយ​ប្រជុំ ៤ នៃ​ធាតុ កើត​ឡើង​ដោយ​បិតា​និង​មាត រស់​នៅ​ដោយ​អាហារ ហើយ​មាន​ធម្មតា​ឬ​មាន​ជាតិ​ត្រូវ​តែ​រលាយ​ទៅ​វិញ ឯ​វិញ្ញាណ​របស់​ខ្ញុំ​ដែល​មក​ជាប់​នៅ​ជា​មួយ​នោះ នៅ​ជាប់​និង​ខន្ធ​ទាំង​នោះ មាន​សេចក្ដី ១ ដែល​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​សម្ដែង​ប្រារព្ធ​នឹង​មហា អានន្ទ ក្នុង​គម្ពីរ ទីឃនិកាយ នោះ ច្បាស់​លាស់​គឺ​ទ្រង់​សួរ​មហា អានន្ទ ថា ម្នាល អានន្ទ ចុះ​ប្រសិន​បើ​វិញ្ញាណ​មិន​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​គភ៌​នៃ​មាតា តើ​នាម​នឹង​រូប​អាច​តាក់​តែង​នៅ​ក្នុង​គភ៌​នៃ​មាតា​ដែរ​ឬ​អ្វី​ព្រះ​មហា អានន្ទ ឆ្លើយ​ថា​នាម​និង​រូប​មិន​អាច​តាក់​តែង​នៅ​បាន​ឡើយ ព្រះ​សព្វញ្ញូពុទ្ធ​ទ្រង់​សួរ​ទៀត​ថា ចុះ​ប្រសិន​បើ​វិញ្ញាណ​នោះ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ផ្ទៃ នោះ​ហើយ​តែ​លុះ​ក្រោយ​មក​ក៏​ចេញ​ចាក​បោះ​បង់​ទី​កន្លែង​នោះ​វិញ បើ​ដូច្នេះ​តើ​នាម​និង​រូប​អាច​កើត​ឡើង​បាន​ឬ​មិន​បាន មហា អានន្ទ ឆ្លើយ​ទូល​តប​វិញ​ថា​កើត​មិន​បាន​ទេ វេលា​នោះ​ព្រះ​បរម​គ្រូ​ទ្រង់​សួរ​តទៅ​ទៀត​ថា ចុះ​ប្រសិន​បើ​វិញ្ញាណ​ដែល​មាន​ក្នុង​កុមារា​ឬ​កុមារី​នោះ បោះ​បង់​ទី​កន្លែង​ចោល​ចេញ តើ​នាម​រូប​នោះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន​ឬ​ទេ មហា អានន្ទ ឆ្លើយ​តប​ទៀត​ថា​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​មិន​បាន​ទេ​ព្រះ​អង្គ ។
មាន​គម្ពីរ​ខ្លះ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា ដូច​យ៉ាង​គម្ពីរ មជ្ឈិមនិកាយ និង អភិធម្មកោស សម្ដែង​ថា​វិញ្ញាណ​នោះ បណ្ដាល​មក​អំពី គន្ធវូ ដែល​ជា​ធម្មជាតិ​ល្អិត​ក្រៃ​លែង​ចេញ​មក​ពី​ខ្លួន​មនុស្ស​ម្នាក់ ដែល​ទៅ​បដិសន្ធិ​ក្នុង​ភព​ថ្មី ប៉ុន្តែ​កន្លែង​ត្រង់​នេះ មិន​បាន​សម្ដែង​ឲ្យ​ច្បាស់​ឡើយ ។
មាន​តែ​ធាតុ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ដែល​ហៅ​ថា សត្ត នោះ​ជួន​កាល​គេ​ហៅ​ថា​ជា​ធម្មជាតិ​ដែល​ទៀង​ជានិច្ច​របស់​អត្តភាព ប៉ុន្តែ​ឯ​សត្ត​នេះ ក៏​មិន​ប្លែក​ពី​អាត្ម័ន មិន​ប្លែក​ពី​ជីវ មិន​ប្លែក​ពី​បុគ្គល​ឡើយ គឺ​ថា​ឈ្មោះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ សំដៅ​ទៅ​លើ​អត្តភាព​តែ ១ ប៉ុណ្ណោះ​ប៉ុន្តែ​គម្ពីរ​ទាំង​អស់​មិន​បាន​សម្ដែង​ឲ្យ​ជា​ការ​ដាច់​ស្រេច​សោះ ។ ក្នុង​គម្ពីរ អភិធម្មកោស សម្ដែង​ថា​ព្រះនាគសេន​លោក​ពោល​ថា ធម្មជាតិ​ដែល​រស់​នៅ​ឬ​ជីវ​នោះ​គ្មាន​ទេ ហើយ​បើ​គ្មាន​ដូច្នេះ ឲ្យ​ថា​ជីវ​នោះ​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​ជា​រូប ឬ​ប្លែក​គ្នា​ពី​រូប​ដូច​ម្ដេច​បាន ។
ដូច្នេះ​ឃើញ​ថា បើ​ជា​ជាតិ​កំណើត​របស់​មនុស្ស​នីមួយ​ៗ អាស្រ័យ​ដោយ​អំពើ​ឬ​កម្ម​របស់​ខ្លួន​តាំង​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ មក​នោះ ក៏​គ្មាន​ធម្មជាតិ​ណា​មួយ​ដែល​ចេញ​ផ្ទាល់​ពី​ជាតិ​មុន​ៗ នោះ​ឡើយ គឺ​ថា​បុគ្គល​ដែល​បាន​សោយ​នូវ​ផលកម្ម​ក្នុង ១ ជាតិ​ៗ នោះ​មិន​មែន​ជា​តួ​បុគ្គល​ដែល​ធ្វើ​កម្ម​នោះ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​បុគ្គល​នោះ​មិន​មែន​ជា​បុគ្គល​ដទៃ​ទេ គឺ​ធម្មជាតិ​ដែល​ទាក់​ទង​ត​ៗ គ្នា ។
ឯ​វិញ្ញាណ​និង​ធាតុ​ឯ​ទៀត​នោះ សុទ្ធ​តែ​ជា​របស់​បណ្ដោះ​អាសន្ន​ទាំង​អស់ ប៉ុន្តែ​ធាតុ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ​ហើយ​ដែល​ប្រាស្រ័យ​គ្នា​នឹង​ធាតុ​ផ្សេង​ៗ អំពី​ជាតិ​មុន រលក​នៅ​ក្នុង​សមុទ្រ​នោះ​មិន​មែន​កើត​ដោយ​ទឹក​ដែល​ផ្លាស់​កន្លែង​ឡើយ គឺ​កើត​អំពី​អាការ​ដែល​ទឹក​កម្រើក​ជួន​ត​គ្នា​ទៅ ឯ​ទឹក​នោះ​ឥត​មាន​ផ្លាស់​កន្លែង​ឡើយ នៅ​តែ​កន្លែង​ដដែល​ដូច​ពី​ដើម ឯ​ជាតិ​របស់​មនុស្ស​វិញ​ក៏​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​គ្នា​ដែរ គឺ​ជា​អាការ​ដែល​កម្រើក​ជូន​ត​គ្នា​នោះ​ឯង​ឥត​មាន​អ្វី​ដិត​ជាប់​ទៅ​ជា​មួយ​អាការ​នោះ​ឡើយ សេចក្ដី​នេះ​ឃើញ​ថា​ជា​ការ​លំបាក​នឹង​និយាយ​ឲ្យ​ស្រឡះ អំពី​សេចក្ដី​ទាក់​ទង​នៃ​ភព​ពី ១ ទៅ ១ លំបាក​និង​គិត​អំពី​ចំណោទ​ខាង​ក្រោយ​នេះ​ណាស់ គឺ​ចំណោទ​ដែល​ចោទ​ថា តើ​ធាតុ​អ្វី​ដែល​ចូល​ទៅ​ក្នុង​និព្វាន​នោះ ត្រង់​នេះ យើង​មាន​សេចក្ដី​ដែល​យើង​មិន​ស្គាល់ ២ យ៉ាង​នៅ​ចំពោះ​មុខ​យើង គឺ​ធាតុ​ដែល​ចូល​ទៅ​កាន់​និព្វាន​នោះ ១ ហើយ​តួ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ ១ សេចក្ដី​ទាំង ២ នេះ​យើង​មិន​បាន​ស្គាល់​ទាំង​អស់ ។
អំពី​និព្វាន​របស់ អរហន្ត ដែល​ហៅ​ថា សឧបាទិសេសនិព្វាន ឬ​និព្វាន​នៅ ឧបាទិ នោះ យើង​បាន​ដឹង​ថា​ព្រះ​អរហន្ត​លោក​នៅ​មាន អាយតន ទាំង​អស់​នៅ​មាន​ប្រាជ្ញា​មាន​វិញ្ញាណ ដែល​សម្អិត​សម្អាង​ដោយ​ផ្ចិត​ផ្ចង់ ហើយ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ព្រះ​អរហន្ត​លោក​មាន​ទាំង​អានុភាព​យ៉ាង​ខ្ពស់​ផង ប៉ុន្តែ​លុះ​ព្រះ​អរហន្ត លោក​ចូល​ទៅ​កាន់​ព្រះ​និព្វាន​ដែល​គ្មាន ឧបាទិ ឬ អនុបាទិសេសនិព្វាន នោះ តើ់​ដូច​ម្ដេច​ទៅ​វិញ ត្រង់​នេះ គម្ពីរ សំយុគ្គនិកាយ មាន​សម្ដែង​សេចក្ដី ២ បទ​ដូច​មាន​ខាង​ក្រោម ។
បទ​ទី ១ ថា កាល​នោះ​មាន​ពុទ្ធបរិស័ទ ១ អង្គ​ចូល​និព្វាន ហើយ​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ជា​ម្ចាស់​ទ្រង់​សម្ដែង​ថា រូបក្ខន្ធ នោះ​ធ្លាយ​អស់​ទៅ​ហើយ វេទនាខន្ធ ក៏​ស្វិត​ស្រពោន​អស់ សញ្ញាខន្ធ ក៏​រលត់ សំខារខន្ធ ក៏​ឈប់​សម្រាក វិញ្ញាណខន្ធ ក៏​ចូល​អាស្រ័យ​ក្នុង​ទី​ជ្រក ។
បទ​ទី ២ ថា កាល​នោះ​មាន​ពុទ្ធ​បរិស័ទ ១ អង្គ​នាម​ថា គោធិក ភិក្ខុ​ចូល​និព្វាន​ដោយ​ធ្វើ​នូវ​អត្តឃាដ ហើយ​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​បន្ទូល​ប្រារព្ធ​និង​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ទាំង​ឡាយ​ថា តើ​វិញ្ញាណ​របស់ គោធិក នេះ​ទៅ​ចូល​ជ្រក​ក្នុង​ទី​ណា គោធិក ចូល​និព្វាន​ហើយ​ៗ វិញ្ញាណ​របស់ គោធិក នេះ​ឥត​សល់ ជ្រក​នៅ​ក្នុង​ទី​ណា​ឡើយ ។
ក្នុង​និទាន​ទាំង ២ បទ​ខាង​ក្រោយ​នេះ ខ្ញុំ​សម្គាល់​ឃើញ​ថា​បទទី ១ ដែល​សម្ដែង​ថា វិញ្ញាណ​ចូល​ឈប់​សម្រាក នោះ​មិន​មែន​ត្រូវ​យល់​ថា​ជា​គ្មាន​វិញ្ញាណ ឬ ថា​សូន្យ​វិញ្ញាណ​ឡើយ ហើយ​បទ​ទី ២ ដែល​សម្ដែង​ថា វិញ្ញាណ​ឥត​សល់​ជ្រក​នៅ​ក្នុង​ទី​ត្រង់​ណា នោះ​ត្រូវ​យល់​ថា​ឥត​សល់​នៅ​ក្នុង​ភព​យើង​វិញ ព្រោះ​និព្វាន​ជា​ភព​ដទៃ ។
សេចក្ដី​ទាំង​នេះ​នាំ​យើង​ឲ្យ​នឹក​ឃើញ​ពាក្យ​បុច្ឆា​ខាង​ក្រោយ​នេះ​ទៀត គឺ​ពាក្យ​ដែល​ថា ព្រះ​និព្វាន​នោះ​ជា​អ្វិ មាន​សណ្ឋាន​ដូច​ម្ដេច ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​សម្ដែង​ទុក​ថា​អ្វី​ៗ ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​មិន​ទៀង​ជា អនិច្ចំ ទាំង​អស់​ប៉ុន្តែ​មិន​ទៀង​តែ​ក្នុង​លោក​នេះ​ទេ ត​ពី​សេចក្ដី​នេះ​មក យើង​ត្រូវ​ពិចារណា​សួរ​ខ្លួន​យើង​ថា ចុះ​អ្វី​ៗ​ដែល​មិន​មែន​ជា​ក្នុង​លោក​នេះ​តើ​ជា​ធាតុ​ទៀង​ឬ​ទេ ជា​ធាតុ​មិន​ស្លាប់​ឬ​ទេ ជា​អមតា​ធាតុ​ឬ​ទេ មាន​និទាន ១ សម្ដែង​ថា​ដូច្នេះ ភិក្ខុវេ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​អើយ ឯ​សេចក្ដី​ដែល​មិន​កើត​ឡើង មិន​កឡើង​មិន​តាក់​តែង​ឡើង មិន​បដិសន្ធិ​ឡើង​នោះ​មាន​ពិត​ហើយ​ប្រសិន​បើ​គ្មាន​ធម៌​ដែល​មិន​កើត​នោះ រី​ជាតិ​ដែល​កើត​ឡើង​ហើយ រក​ទី​បំផុត​គ្មាន​ឡើយ ប៉ុន្តែ​បើ​មាន​ធម៌​ដែល​មិន​កើត​ដូច្នេះ​ហើយ ក៏​មាន​ទី​បំផុត​ដូច​គ្នា ។
ក្នុង​គម្ពីរ​ទាំង​ប៉ុន្មាន យើង​មិន​មាន​ឃើញ​សេចក្ដី​ឯ​ណា​ដែល​សម្ដែង​ឲ្យ​ច្បាស់​លាស់​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​ឡើយ យើង​យល់​ឃើញ​ថា គួរ​តែ​ទុក​ដាក់​សេចក្ដី​ទៀង ដែល​មាន​សភាព​ផ្ទុយ​គ្នា​នឹង​សេចក្ដី​មិន​ទៀង ក្នុង​លោក​នេះ​ថា​ជា​គូ​គ្នា​នឹង​ព្រះ​និព្វាន ដែល​មិន​មែន​ជា​ក្នុង លោក​នេះ និព្វាន​គឺ​ជា​សេចក្ដី​មិន​ប្រែ​ប្រួល គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​មិន​កើត​ទៀត គឺ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​មិន​តាក់​តែង​ឡើង​ដោយ​អំពើ​កាល​ជាតិ​មុន​ៗ ។
ជា​មុន​និង​វិនិច្ឆ័យ​សេចក្ដី​ដោយ​ច្បាស់​ឬ​មិន​សូវ​ច្បាស់ តាម​ស្ថាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​បាន​ពោល​ក្នុង​មក​នេះ​ហើយ យើង​ត្រូវ​ពិចារណា​រិះ​រក​សេចក្ដី​នេះ ១ សិន គឺ​សេចក្ដី​ដែល​ចោទ​ថា ចុះ​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ព្រះ​សព្វញ្ញូពុទ្ធ​មិន​បាន​សម្ដែង​ឲ្យ​ច្បាស់​ប្រាកដ អំពី​ធាតុ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​ប្រាស​ចាក​រូប ១ ទៅ​កាន់​រូប ១ ទៀត​អំពី​ធាតុ​ណា​ដែល​ទៅ​កាន់​ព្រះ​និព្វាន ហើយ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ​ដូច​ម្ដេច​ខ្លះ ។
ដែល​សួរ​យ៉ាង​ដូច​នេះ មិន​ជា​ខុស​ឆ្គង​យ៉ាង​ណា​ទេ ប៉ុន្តែ​យើង​បាន​ដឹង​ថា​មាន​សេចក្ដី​ខ្លះ ដែល​ជា​ឥត​ប្រយោជន៍​ដល់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះ​ថា​សេចក្ដី​ទាំង​នោះ​ជា​ការ​ហួស​និស្ស័យ​របស់​មនុស្ស គឺ​ប្រាជ្ញា​ចាក់​មិន​ដល់ លើក​តែ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល ​ដែល​លោក​បាន​ដល់​ថ្នាក់​បំផុត​នៃ​ព្រះ​អរហន្ត កាល​ណា​តែ​មាន​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ណា ១ ទូល​សួរ​ព្រះ​អង្គ​អំពី​សេចក្ដី​ណា​ដែល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​បរមត្ថកថា​នោះ ព្រះ​អង្គ​មិន​ព្រម​ឆ្លើយ​តាម​ពាក្យ​សួរ​នោះ​ឡើយ លុះ​ពុទ្ធ​បរិស័ទ ១ អង្គ​នាម​ថា មាលុនក្យាបុត្ត បង្គំ​ទូល​សួរ​ព្រះ​អង្គ​ៗ មាន​បន្ទូល​ថា​ដូច្នេះ ចុះ​តថាគត​បាន​អនុញ្ញាត​អ្នក​ឲ្យ​ខំ​រិះ​គិត​អំពី​លោក តើ​ទៀង​ឬ​មិន​ទៀង ជា​មាន​ទី​បំផុត​ឬ​គ្មាន​ទី​បំផុត​ឬ​អ្វី​តថាគត​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អ្នក​គិត ថា​ជីវ ឬ​ធម្មជាតិ​ដែល​រស់​នៅ​​នោះ មាន​សណ្ឋាន​ដូច​ជា​រូប​ឬ​មិន​ដូច​ឬ​អ្វី ថា​ព្រះ​អរហន្ត​រស់​នៅ​ជា​ក្រោយ​ដែល​ទម្លាយ​បញ្ចខន្ធ​ទៅ ឬ​មិន​រស់​នៅ​ឬ​ជា​រស់​នៅ និង​មិន​រស់​នៅ​ព្រម​គ្នា​ឬ​អ្វី មាលុនក្យាបុត្ត ទូល​តប​វិញ​ថា ព្រះ​អង្គ​មិន​បាន​អនុញ្ញាត ឲ្យ​គិត​អំពី​សេចក្ដី​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នោះ​ឡើយ បាន​ជា​តថាគត​មិន​បាន​ពន្យល់​អ្នក​អំពី​ផ្លូវ​ទាំង​នេះ ព្រោះ​វិជ្ជា​ទាំង​នេះ​ឥត​មាន​ប្រយោជន៍​អ្វី​ដល់​ផ្លូវ​ព្រះ​អរិយ​ឡើយ ហើយ​មិន​មែន​ជា​សេចក្ដី​សុខ មិន​មែន​ជា​សេចក្ដី​ត្រាស់​ដឹង​ឬ​ពន្លឺ​ទេ ដែល​ជា​មាន​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ផ្លូវ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ គឺ​ធម៌​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​តថាគត​បាន​សម្ដែង​ហើយ​អំពី ទុក្ខសច្ច គឺ​សេចក្ដី​ពិត​អំពី​ទុក្ខ ឬ​កិរិយា​ឈឺ​ចាប់ និរោធសច្ច គឺ​សេចក្ដី​ពិត​អំពី​កិរិយា​ដែល​រលត់​ទុក្ខ​ឬ​រលត់​សេចក្ដី​ឈឺ​ចាប់ និរោធសច្ច គឺ​សេចក្ដី​ពិត​អំពី​ផ្លូវ​ដែល​នាំ​ទៅ​កាន់​ទី​រលត់​ទុក្ខ ឬ​រលត់​សេចក្ដី​ឈឺ​ចាប់ ដោយ​ហេតុ​នេះ ម្នាល មាលុនក្យាបុត្ត អ្វី​ៗ ដែល​តថាគត​មិន​បាន​សម្ដែង នោះ​ត្រូវ​ទុក​ឲ្យ​នៅ​ជា​មិន​បាន​សម្ដែង​ដូច្នោះ​ចុះ (មជ្ឈិមនិកាយ) ។
អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​ប្រាថ្នា​និង​រិះ​គិត​អំពី​ផ្លូវ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​មិន​បាន​សម្ដែង ដោយ​ព្រះ​អង្គ​យល់​ឃើញ​ថា​ឥត​ប្រយោជន៍ នោះ​ត្រូវ​ពិចារណា​ដល់​សេចក្ដី​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ឆ្លើយ​នឹង មាលុនក្យាបុត្ត ខាង​លើ​នេះ ឯ​រឿង​រ៉ាវ​កាល​អំពី​ព្រះ​បរម​គ្រូ​ប្រថាប់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​សំសាបា​នោះ ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​យល់​បាន ព្រះ​អង្គ​ក៏​បាន​រិះ​គិត​អំពី​សេចក្ដី​ទាំង​នេះ​ដែរ ហើយ​ទ្រង់​ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​សេចក្ដី​ទាំង​នោះ​ឥត​ចន្លោះ គឺ​កាល​នោះ​ព្រះ​អង្គ​សម្ដែង​ប្រារព្ធ​នឹង​ពុទ្ធបរិស័ទ​ទាំង​ឡាយ​ថា ឯ​ស្លឹក​ឈើ​សំសាបា​ដែល​តថាគត​ក្ដាប់​ក្នុង​ព្រះហស្ដ មាន​ចំនួន​តិច​ជាង​ស្លឹក​ដែល​ជាប់​នៅ​លើ​ដើម​មាន​ប្រការ​យ៉ាង​ណា រី​ធម៌​ដែល​តថាគត​បាន​សម្ដែង​ប្រាប់​អ្នក​ទាំង​ឡាយ រាល់​គ្នា​ក៏​មាន​ប្រការ​ដូច្នោះ​ដែរ គឺ​ថា​ធម៌​ដែល​បាន​សម្ដែង​នោះ​តិច​តួច​ស្ដួច​ស្ដើង​ណាស់ រី​ធម៌​ដែល​តថាគត​បាន​ឃើញ​ជា​ច្រើន​អនេក​ឥត​គណនា ។
ក្នុង​គម្ពីរ មិលិន្ទបញ្ហា នោះ​យើង​បាន​ឃើញ សេចក្ដី​ដែល​និយាយ​ត​គ្នា​ពី​បទ​ដែល​សម្ដែង​ខាង​លើ​មក​រួច​ហើយ គឺ​ព្រះ​បាទ​ក្រុង​មិលិន្ទ​សង្ស័យ អំពី​រឿង​ដែល​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​មិន​ព្រម​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ដល់ មាលុនក្យាបុត្ត ហើយ​ព្រះ​នាគសេន​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​វិញ​ថា ឯ​ចំណោទ ឬ​សេចក្ដី​ចោទ​សួរ​នោះ​មាន ៤ យ៉ាង ។
១- គឺ​ចំណោទ ដែល​គេ​អាច​នឹង​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ដោយ​ត្រង់​ហើយ​ឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់ ។
២- គឺ​ចំណោទ​ដែល​គេ​នឹង​ពន្យល់​បាន​លុះ​តែ​ពិនិត្យ​មើល​ដោយ​ល័ក​ថាន ។
៣- គឺ​ចំណោទ ដែល​គេ​នឹង​ពន្យល់​បាន​លុះ​តែ​ធៀប​ទៅ​នឹង​ចំណោទ​ឯ​ទៀត ដូច​គ្នា​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ហើយ ។
៤- គឺ​ចំណោទ​ដែល​ត្រូវ​តែ​ជៀស​វាង​ចេញ​ឲ្យ​ឆ្ងាយ ដូច​ជា​សេចក្ដី​ចោទ​សួរ​អំពី​លោក​ជា​ផុត​ឬ​មិន​ផុត រូប និង ជីវ តើ​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​គ្នា​ឬ​មិន​ដូច ។ល។
ក៏​ឯ​សេចក្ដី​ដែល​ទូល​សួរ​អំពី​ព្រលឹង​នៅ​មាន ឬ មិន​មាន​និង​គុណ​ជាតិ​របស់​ព្រះ​និព្វាន​នោះ ចូល​ទៅ​ក្នុង​ចំណោទ​ដែល​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​មិន​ព្រម​ទទួល​ឆ្លើយ​ឡើយ ។ ជា​មុន​និង​ទៅ​ឆ្ងាយ​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត យើង​ត្រូវ​ពិចារណា​មើល ថា​ឯ​សេចក្ដី​ដែល​ថា​មិន​ចំ ដែល​គ្មាន​អ្នក​ណា​ថា​ឲ្យ​ប្រាកដ​ជា​អ្វី​នោះ មិន​មែន​មាន​តែ​ក្នុង​ក្បួន​ខ្នាត​ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា​ឡើយ ឯ​ក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ​របស់​យើង​ក្នុង​ប្រទេស​យូរុប ក៏​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​គ្នា​ដែរ វេលា​ណា​ប្រារព្ធ​ដល់​សេចក្ដី ដែល​និយាយ​អំពី វិញ្ញាណ ឬ ចិត្ត​នោះ សេចក្ដី​មិន​ច្បាស់​ប្រាកដ​មាន​ក្នុង​ពេល​នោះ​ហើយ ហើយ​តោង​យក​វិធី​យ៉ាង​ចង្អៀត មិន​មែន​ជា​វិធី​យ៉ាង​ងាយ​យល់​យក​មក​និយាយ យើង​មិន​ដឹង​ជា​ដោយ​ហេតុ​អ្វី បាន​ជា​រូប​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មក​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​ចក្ខុ ហើយ​ទៅ​បាន ឯ​សញ្ញា​ឯ​ណោះ​ជា​អ្នក​កត់​សម្គាល់​វិញ អំពី​ប្រាជ្ញា​ស្មារតី​នោះ​យើង​មិន​អាច​និង​ដឹង​ឡើយ ក្នុង​សាសនា​កាត្តូលិក គេ​មិន​បាន​សម្ដែង​អំពី​បែប​យ៉ាង​ឋាន​សួគ៌ និង​ឋាន​នរក​ឲ្យ​ជា​ការ​ច្បាស់​លាស់​ទេ ហើយ​អ្នក​ឯ​ណា​ដែល​មើល​សេចក្ដី ដែល​អធិប្បាយ អំពី​ឋាន​ទាំង​នោះ​បាន​សេចក្ដី​ផ្សេង​ពី​គ្នា តាម​យោបល់​តែ​រៀង​ខ្លួន ព្រោះ​សេចក្ដី​ដែល​សម្ដែង​នោះ មាន​សភាព​ព្រលាំ​មិន​ពិស្ដារ ឲ្យ​ជា​ការ​ដាច់​ខាត​ឡើយ ។
ឯ​យោបល់​យល់​ឃើញ​របស់​យើង ដែល​យើង​ខំ​ប្រឹង​ទាញ​យក​មក​នោះ គឺ​យើង​គិត​និយាយ​ឲ្យ​តែ​ខាង​ស្រួល​ស្ដាប់ គឺ​ជា​កាល​ជាន់​ដើម​បំផុត​នោះ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ជា​សាសនា​ដែល​មាន​ធម៌​អាថ៌​ងាយ​នឹង​រៀន​សូត្រ​ណាស់​វិធី​ដំបូង មិន​មែន​ជា​ផ្លូវ​បរមត្ថ​ទាំង​អស់ ដែល​ស្មូញ​ស្មាញ​ក្រងិ​ក្រងក់​នោះ​ឡើយ គឺ​ជា​វិធី​សណ្ដាប់​ដល់ មហា​ជន​ទាំង​អស់ គឺ​ជា​ក្បួន​ដែល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​រួច​អំពី​ទុក្ខ ដោយ​ប្រព្រឹត្ត​តាម​សិក្ខា​បទ​ផ្សេង​ៗ ដែល​មាន​សេចក្ដី​ពិត​ប្រាកដ​នៅ​ក្នុង​នោះ ទាំង​នេះ​ហើយ​ជា​សម្បត្តិ​ដើម​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា លុះ​ត​ក្រោយ​មក​ជា​ច្រើន​ត​មនុស្ស ក៏​សេចក្ដី​ឆ្ងល់​សេចក្ដី​សង្ស័យ​របស់​មនុស្ស នាំ​ឲ្យ​ធម៌​ទាំង​នោះ​ចង្អៀត​ទៅ​អស់​ច្រឡំ​វិធី​សាសនា​ចូល​គ្នា​ទៅ​ទៀត បោះ​បង់​ឯ​សម្បត្តិ​ដើម​ដែល​ស្រណុក​និង​រៀន ស្រណុក​និង​គិត ទៅ​យក​សេចក្ដី​ដែល​លំបាក​នឹង​ពិចារណា​មក​គិត​វិញ ឧបមា​ដូច​ជា​គេច​ចង់​ដឹង​ថា តើ​តាបស​ដែល​ប្រាថ្នា​នឹង​ធ្វើ​នូវ​អំពើ​អត្ត​ឃាដ​នោះ​ត្រូវ​ប្រើ​ខ្សែ កាំបិត ឬ​អត់​បាយ​ឲ្យ​ស្លាប់ ឬ​លោត​ទៅ​ក្នុង​ជ្រោះ​ភ្នំ ស្ថាន​ទាំង​នេះ​មាន​បែប​ដូច​ជា​ក្នុង​ប្រទេស​យូរុប ក្នុង​មជ្ឈិម​កាល​ដែរ​គឺ​គេ​ជជែក​ពិគ្រោះ​គ្នា អំពី​ការ​ដែល​ឥត​ប្រយោជន៍​ហើយ​ជួន​កាល​ឥត​សម​គួរ​ផង អំពី​សាសនា​កាត្តូលិក មាន​ជជែក​ហួស​អំពី​សេចក្ដី​បញ្ញាតិ​ដែល​ព្រះ​គ្រិស្ដ​បាន​លាក់​ទុក​ទៅ​ទៀត ។
បើ​ដូច្នេះ​ឃើញ​ថា​អំពី​បរិនិព្វាន​នេះ យើង​គ្មាន​អ្វី​ជា​ប្រាកដ​ឡើយ ឯ​គម្ពីរ​ដីកា​នានា ក្រៅ​ពី​គម្ពីរ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​បាន​ពោល​ក្នុង​សេចក្ដី​នេះ ក៏​សម្ដែង​តែ​ត្រឹម​ថា ព្រះ​និព្វាន​នេះ​ជា​ភាព​សណ្ឋាន​ក្រៅ​អំពី​មនុស្ស​លោក​យើង ។
មាន​ឧទាន ១ សម្ដែង​ថា ឯ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ​គឺ​ជា​កន្លែង​ដែល​គ្មាន​ទឹក ដី, ភ្លើង, ខ្យល់, មិន​ជា​អាកាស​ទទេ, មិន​មែន​ជា​វិញ្ញាណ​ទទេ, មិន​មែន​ជា​គ្មាន​អ្វី​សោះ, មិន​មែន​ជា​អសញ្ញា, មិន​មែន​ជា​លោក​ឯ​ណេះ​មិន​មែន​ជា​លោក​ឯ​ណោះ មិន​មែន​ជា​យប់ មិន​មែន​ជា​ថ្ងៃ ។
បើ​ដូច្នេះ តថាគត​មិន​ហៅ​ថា​មក មិន​ហៅ​ថា​ទៅ មិន​ហៅ​ថា​នៅ មិន​ហៅ​ថា​ស្លាប់ មិន​ហៅ​ថា​កើត ហៅ​ថា​គ្មាន​មេ​គ្មាន​ពូជ គ្មាន​ធា គ្មាន​អស់ គឺ​ទី​បំផុត​នៃ​ទុក្ខ ឬ​ជា​ទី​បំផុត​នៃ​សេចក្ដី​ឈឺ​ចាប់ គឺ​មិន​បដិសន្ធិ​ជា​ថ្មី​ទៀត ។ល។
ព្រះ​នាគសេន​ពន្យល់​ទៅ​ក្រុង មិលិន្ទ ថា ឯ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ មិន​អាច​និង​បណ្ដាល​ឡើង​ដោយ​ហេតុ​អ្វី​ណា ១ ឡើយ​ដោយ​ហេតុ​ថា​ព្រះ​និព្វាន​នោះ មិន​មែន​ជា​ប្រជុំ​នៃ​ធាតុ​ផ្សេង​ៗ ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​គ្នា​និង​គ្នា នាំ​ឲ្យ​មាន​ភាព​សណ្ឋាន​ជា​ទី​សម្គាល់​បាន​នោះ​ឡើយ ។
ឯ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ មិន​មែន​ជា​នៅ​ក្នុង​លោក​យើង​នេះ​ទេ ដោយ​ហេតុ​នេះ​បាន​ជា​យើង​មិន​អាច​នឹង​ដឹង​បាន​ដោយ អាយតន របស់​យើង​ដែល​ជា សេក្ខបុគ្គល នោះ​គម្ពីរ សំយុត្តនិកាយ សម្ដែង​ថា​ឯ​មហា​សមុទ្រ​នោះ​ជ្រៅ​នោះ​ជ្រៅ​ណាស់ នឹង​វាស់​មិន​បាន​នឹង​ស្ទង់​មិន​បាន​មាន​ប្រការ​យ៉ាង​ណា រី​ឯ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ មនុស្ស​ដែល​នៅ​ជា​សេក្ខបុគ្គល​នៅ​ឡើយ នឹង​ដឹង​ស្គាល់​ថា​ដូច្នេះ​ដូច្នោះ​មិន​បាន មាន​ប្រការ​ដូច្នោះ​ឯង ឯ​ព្រះ​អរហន្ត​ដែល​លោក​ដល់​ហើយ​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​នោះ មាន​ជម្រៅ​នឹង​វាស់​មិន​បាន នឹង​ស្ទង់​មិន​បាន ដូច​យ៉ាង​មហា​សមុទ្រ​ដូច្នោះ​ឯង ។ កាល​ណា​ព្រះ​អរហន្ត លោក​ចេញ​ពី​ចម្រើន​ឈាន​សម្មាបត្តិ​មក​វិញ​នោះ លោក​បន្លឺ​នូវ​វចី​ភេទ​ថា​ដូច្នេះ ព្រះ​និព្វាន​ជា​ទី​រំលត់​នូវ​ប្រាថ្នា ជា​ទីសុខ​ជា​ទី​ប្រសើរ ប៉ុន្តែ​នឹង​អធិប្បាយ​ស្រាយ​សេចក្ដី​សុខ​នោះ ឲ្យ​បាន​ប៉ះ​ពាល់​យល់​ដល់​មនុស្ស​ឯ​ទៀត អំពី​សេចក្ដី​សុខ​ដែល​បាន​សោយ​ក្នុង​វេលា​ចូល​ឈាន​នោះ​មិន​កើត ព្រោះ​តែ​កាល​ណា​ចេញ​ឈាន​មក​វិញ​ហើយ នោះ​ព្រះ​អរហន្ត​លោក​មាន​រាង​កាយ, អវៈយវៈ, អាយតន, ឥន្ទ្រិយ និង​សម្ដី​ភាសា តាម​ធម្មតា​ជន​ដែល​ជា​សេក្ខបុគ្គល​ដូច្នោះ ដោយ​ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា​គ្មាន​ពាក្យ​អ្វី​និង​ពោល​ប្រាប់​ឲ្យ​ចំ អំពី​សេចក្ដី​សុខ​ក្នុង​ព្រះនិព្វាន​នោះ បើ​ដូច្នេះ​តើ​ត្រូវ​វិនិច្ឆ័យ​សេចក្ដី​ថា ព្រះ​និព្វាន​នោះ​គ្មាន​នៅ​សល់​វិញ្ញាណ​អ្វី​ដែល​មិន​មែន​ជា​វិញ្ញាណ​ធម្មតា​ទេ ឬ​អ្វី ប្រាជ្ញា​របស់​មនុស្ស​យើង ដែល​នៅ​ជា​បុថុជ្ជន​នៅ​ឡើយ​នោះ​មិន​អាច​នឹង​យល់​បាន​ឡើយ អីពី​ធម្ម​ជាតិ​អ្វី​ដែល​សល់​នៅ​របស់​ព្រះ​និព្វាន ហើយ​បើ​ដូច្នេះ យើង​នឹង​ថា​ព្រះ​និព្វាន​នោះ​គ្មាន​នៅ​សល់​គុណ​ធម៌​អ្វី​សោះ​ក៏​ថា​មិន​បាន មាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជាតិ​យូរុប​ម្នាក់​ឈ្មោះ ម៉ាក់-មុល្លែ ដែល​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំ ១ ក្នុង​វិធី​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​បាន​ចារឹក​ទុក​ថា អំពី​ព្រះ​និព្វាន​នេះ​ យើង​និង​ថា​ជា​អ្វី​មិន​បាន យើង​គ្រាន់​តែ​ដឹង​ថា​ព្រះ​និព្វាន​ប៉ុណ្ណោះ តែ​គ្មាន​អ្នក​ឯ​ណា ១ អាច​នឹង​ថា​ឲ្យ​ប្រាកដ​ជា​ដូច្នេះ​ដូច្នោះ​បាន​ឡើយ ។
ឯ​មនុស្ស​ខ្វាក់​ព្រោះ​តែ​ខ្លួន​មើល​មិន​ឃើញ​ពណ៌​ខៀវ ឬ​លឿង​និង​ថា​មនុស្ស​ដែល​មាន​ភ្នែក​ភ្លឺ​មើល​មិន​ឃើញ​ដូច​ខ្លួន ឬ​ក៏​គ្មាន​ពណ៌​យ៉ាង​នេះ យ៉ាង​នោះ​ក៏​ថា​មិន​បាន (សំឃភទ្រ) ។ ចំណែក​ខាង​ព្រះ​អរហន្ត​ក្នុង​សាសនា​កាត្តូលិក ដែល​បាន​ធ្វើ់​ឈាន​ដ៏​ជ្រៅ​ជ្រះ​ហើយ នៅ​វេលា​ដែល​ចេញ​ពី​ឈាន​មក​វីញ ក៏​មិន​អាច​នឹង​អធិប្បាយ អំពី​សេចក្ដី​ដែល​ប្រទះ​ឃើញ​ក្នុង​វេលា​ដែល​ចូល​ឈាន​នោះ ប្រាប់​យើង​បាន​ឡើយ ។
ដើម្បី​និង​បញ្ចប់​សេចក្ដី​នេះ​យើង​ត្រូវ​ថា ឯ​និព្វាន​លើ​ដី​ដែល​ហៅ​ថា សឧបាទិសេសនិព្វាន ឬ និព្វាន​របស់​ព្រះ​អរហន្ត នោះ គឺ​ជា​អារម្មណ៍​របស់​លោក ដែល​ប៉ះ​ពាល់​នូវ​អមត គឺ​សេចក្ដី​ពិត​ប្រាកដ​សេចក្ដី​ទៀង​ជានិច្ច​ឥត​កើត​ឥត​ស្លាប់ នៅ​វេលា​ដែល​លោក​កំពុង​ធ្វើ​ឈាន​គឺ​ថា​ព្រះ​អរហន្ត លោក​បាន​ដល់​ទី​ស្ទើរ​តែ​និង​ផុត​ពី​លោក​យើង​ទៅ​ហើយ​ដោយ​អំណាច​ឧត្ដម​វិជ្ជា​ឬ​ដោយ​ប្រាជ្ញា​ញាណ​យ៉ាង​ខ្ពស់ ដែល​លោក​បាន​ដល់​នៅ​វេលា​ដែល​លោក​តាំង​ចូល​ឈាន សម្មាបត្តិ ទៅ​ឈាន​នោះ ឯង​នាំ​ទៅ​ប៉ះ​ផ្ទាល់​នឹង​ព្រះ​និព្វាន ក្នុង​វេលា​នោះ​លោក​បាន​នូវ​ញាណ ១ យ៉ាង​ដែល​អាច​នឹង​កត់​សម្គាល់​ផ្ទាល់​តែ​ម្ដង​បាន មិន​បាច់​ត្រូវ​ការ​ដល់​ខន្ធ​ទាំង​ឡាយ​ឡើយ ។
-ចប់-
អំពី​អ្នក​និពន្ធ
លោក​កំមង់​ដង់ រូបែរត៍ ចាង​ហ្វាង​សាលា​បារាំង​សែស-ចិន នៅ​ស្រុក​ចិក្លាង កូសាំង​ស៊ីន ។ ឯកសារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​​ដោយ​លោក ក្រុម​ការ ជុំ-ម៉ៅ ធ្វើ​រាជការ​នៅ​ព្រះ​រាជ​បណ្ណាល័យ​កម្ពុជា ។
បវរកញ្ញាហ្រ្គែនអន្តរជាតិ
បវរកញ្ញាហ្រ្គែនអន្តរជាតិ (Miss Grand International) គឺជាការប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសថៃ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ដោយណាវ៉ាតអាន់តារ៉ាហ្គីល។ វាគឺជាការប្រកួតប្រជែងសម្រស់ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក។
បញ្ជីរាយនាមបវរកញ្ញាហ្រ្គែនអន្តរជាតិ
វិចិត្រសាល
បវរកញ្ញាហ្រ្គែនកម្ពុជា
អ្នកចុងក្រោយ
ជុំទីមួយ
សាតាំង
សាតាំង (ភាសាអង់គ្លេស: Satan, ភាសាហេប្រឺ: שָׂטָן, ភាសាក្រិច: Σατανάς) ជាអ្នកនាំសេចក្ដីអាក្រក់ និងការល្បួង ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកបោកបញ្ឆោត ដែលនាំមនុស្សឲ្យវង្វេង។  វាជាទូតសួគ៌ដែលធ្លាប់គោរពព្រះយ៉ាងខ្លាំង
គណបក្សកម្ពុជានិយម
គណបក្សកម្ពុជានិយម (អក្សរឡាតាំង៖ KAMPUCHEANIYUM PARTY ហៅកាត់: ប.ក ហៅកាត់អង់គ្លេស: K.P) គឺជាគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី០៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ ដោយលោក យ៉ែម បុញ្ញប្ញទ្ធិ ថ្នាក់ដឹកនាំ និងអតីតសមាជិកនៃគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ និស្សិត បញ្ញវ័ន្ត សាស្រ្តាចារ្យ ពលករ និងយុវជន ប៉ុន្តែឃើញលោក អូក អុី ជាតំណាងស្ថាបនិក និងត្រូវបានក្រសួងមហាផ្ទៃទទួលស្គាល់ជាគណបក្សនយោបាយជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ ។ គណបក្សកម្ពុជានិយម ត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃនៅថ្ងៃទី២៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ។
គណបក្សកម្ពុជានិយម
សាតាំង
កណ្ឌគម្ពីរយ៉ូប
នៅដើមកណ្ឌគម្ពីរនេះ យ៉ូបជាមនុស្សល្អម្នាក់ "គាត់ជាអ្នកគោរពកោតខ្លាចព្រះ ហើយបែរចេញពីសេចក្ដីអាក្រក់" (យ៉ូប 1:1), ដូច្នេះហើយបានជាគាត់ទទួលបានរង្វាន់ពីព្រះ។ នៅពេលដែលទូតសួគ៌បង្ហាញខ្លួននៅចំពោះព្រះ សាតាំងក៏មកបង្ហាញខ្លួនដែរ។ ព្រះបានប្រាប់សាតាំងអំពីភាពឥតកន្លែងបន្ទោសបានរបស់យ៉ូប ដែលជាចរិកទៀងត្រង់របស់គាត់។ នៅចន្លោះយ៉ូប 1:9–10 និង 2:4–5, សាតាំងលើកឡើងថា ព្រះបានប្រទានដល់យ៉ូបនូវអ្វីៗគ្រប់បែបយ៉ាងដែលមនុស្សចង់បាន ដូច្នេះហើយបានជាយ៉ូបស្មោះត្រង់ដល់ព្រះ; សាតាំងនិយាយថា ជំនឿរបស់យ៉ូបអាចធ្លាក់ចុះប្រសិនបើអ្វីៗទាំងអស់(សូម្បីតែសុខភាពរបស់គាត់) ដែលព្រះប្រទានឲ្យ ត្រូវបានយកចេញពីគាត់។ ដូច្នេះព្រះក៏អនុញ្ញាតឲ្យសាតាំងល្បងលយ៉ូប។ ទីបំផុតយ៉ូបនៅតែមានជំនឿ ហើយនៅតែសុចរិត ហើយសាតាំងត្រូវអាម៉ាសក្នុងការបរាជ័យរបស់វា។
គណបក្សកម្ពុជានិយម
ប្រវត្តិគណបក្សកម្ពុជានិយម​
គណបក្សកម្ពុជានិយម ជាគណបក្សនយោបាយមួយដែលបង្កើតនៅឆ្នាំ២០២១ មុនការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ អាណត្តិទី៥ ឆ្នាំ២០២២ ។ គណបក្សនេះសមាជិកភាគច្រើនជា អតីតមន្រ្តី សកម្មជនរបស់គណបក្សសង្រ្គោះជាតិ ដែលត្រូវបានរំលាយក្នុងឆ្នាំ២០១៧។ មុនពេលបង្កើតគណបក្សនេះ ក្រុមមន្រ្តីអតីតគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ រួមមាន លោក យ៉ែម បុញ្ញប្ញទ្ធិជាដើម និងមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ បណ្ឌិត បញ្ញវ័ន្ត សាស្រ្តាចារ្យ និស្សិត ពលករ​ ។ល។ បានជួបពិភាក្សា ជជែកពីការបង្កើតគណបក្សនយោបាយថ្មីមួយ ដើម្បីបន្តបេសកកម្មប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ ការជជែកមិនទទួលបានលទ្ធផល ដោយមានការខ្វែងគំនិតគ្នា។ យ៉ាងណាក្តី គណបក្សកម្ពុជានិយមដែលមានទស្សនៈ កម្ពុជានិយម ត្រូវបានអតីតមន្ត្រីគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ និងបណ្ឌិត សាស្រ្តាចារ្យ បញ្ញវ័ន្ត និស្សិត និងសកម្មជន ពលករ ជាស្ថាបនិកគណបក្សចំនួន ៨៩ រូប បានស្នើសុំទៅក្រសួងមហាផ្ទៃដើម្បីបង្កើតគណបក្សមួយ គឺ គណបក្សកម្ពុជានិយម នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ ដែលមានរូបសញ្ញា គ្រុឌ នៅក្នុងរង្វង់កាំទី១ ពណ៌ស និងរូបផ្កាឈូករ័ត្នក្នុងរង្វង់កាំទី២ ពណ៌ក្រហមកណ្តាល និងអក្សរគណបក្សកម្ពុជានិយមជាភាសាខ្មែរក្នុងរង្វង់កាំទី២ ពណ៌ខៀវ នៅខាងលើ ហើយខាងក្រោមមានអក្សរឡាតាំង KAMBUJANIYUM PARTY ។
សាតាំង
កណ្ឌគម្ពីរយ៉ូប
សាសនាគ្រីស្ទ
គណបក្សកម្ពុជានិយម
ប្រវត្តិគណបក្សកម្ពុជានិយម​
ក្រោយពីមានការកែសម្រួល យោងតាមច្បាប់ស្តីពីគណបក្សនយោបាយរួច គណបក្សកម្ពុជានិយម ត្រូវបានក្រសួងមហាផ្ទៃអនុញ្ញាតឱ្យកើតចេញជាផ្លូវការ យោង លិខិតលេខ ១៥០៥ សជណ ចុះថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ ដែលមានឈ្មោះថា គណបក្សកម្ពុជានិយម(ប.ក)ដែលមានអាសយដ្ឋានស្នាក់ការកណ្តាលស្ថិតនៅ បុរីពិភពថ្មីកួរស្រូវ៣ ផ្ទះលេខ៥២-៥៤ ផ្លូវបេតុង៩ម៉ែត្រ ភូមិកណ្តាល សង្កាត់រលួស ខណ្ឌដង្កោ រាជធានីភ្នំពេញ។
សាតាំង
កណ្ឌគម្ពីរយ៉ូប
ជាធម្មតា សាតាំងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសត្វពស់ ដែលបានល្បួងនាងអេវ៉ា ឲ្យហូបផ្លែឈើដែលព្រះបានហាមមិនឲ្យហូប ដូច្នេះសាតាំងតែងតែត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាសត្វពស់។ យើងអាចឃើញនូវការយល់ស្របគ្នារបស់គ្រីស្ទាន ចំពោះរឿងរនេះ នៅក្នុងស្នាដៃរបស់ Justin Martyr, ជំពូក ៤៥ និង ៧៩ នៅក្នុងការសន្ទនាជាមួយTrypho, ដែល Justin ប្រដូចសាតាំងនឹងសត្វពស់។ ក្រុមជំនុំដើមដំបូងពីមុនៗផ្សេងទៀតក៏បានលើកឡើងអំពីកំណត់សម្គាល់នេះដែរ មានដូចជា Theophilus និង Tertullian។
គណបក្សកម្ពុជានិយម
ប្រវត្តិគណបក្សកម្ពុជានិយម​
ក្រោយមកគណបក្សកម្ពុជានិយម ត្រូវបានចុះបញ្ជីក្នុងបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ ហើយអាចធ្វើសកម្មភាពស្របច្បាប់ក្នុងនាមជានីតិបុគ្គល ឬគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា ។
សាតាំង
កណ្ឌគម្ពីរយ៉ូប
ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៤ លូស៊ីហ៊្វើ (Lucifer) ជួនកាល ត្រូវបានប្រើនៅក្នុងទេវវិទ្យាគ្រីស្ទាន សំដៅលើសាតាំង, ដែលគេស្គាល់តាមរយៈកណ្ឌគម្ពីរអេសាយ ១៤:១២ និយាយអំពីផ្កាយព្រឹកដែលធ្លាក់ចុះពីស្ថានសួគ៌។
គណបក្សកម្ពុជានិយម
ថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្ស
ស្ថាបនិក៨៩រូបនៃគណបក្សកម្ពុជានិយមបានសម្រេចជ្រើសតាំងថ្នាក់ដឹកនាំ គណៈកម្មាធិការបណ្តោះអាសន្នចំនួន ៧រូប ដើម្បីដឹកនាំគណបក្សនេះមុនធ្វើសមាជគណបក្ស។ តំណាងស្ថាបនិកទាំង៧ រូប បានសម្រេចជ្រើសតាំងលោក យ៉ែម បុញ្ញប្ញទ្ធិ ដែលជាអតីមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់គណបក្សសង្រ្គោះជាតិ និងជាអតីតប្រធានគ.៧ នៃរដ្ឋសភាអាណត្តិទី៥ ដឹកនាំជាប្រធានគណបក្សកម្ពុជានិយមបណ្តោះអាសន្ន មុនគណបក្សធ្វើសមាជជាផ្លូវការ។ សមាសភាពថ្នាក់ដឹកនាំ ឬសមាជិកគណៈកម្មាធិការបណ្តោះអាសន្ន ៧ រូប រួមមាន៖ ១. លោក យ៉ែម បុញ្ញប្ញទ្ធិ ២. លោក ទួត ឃឿត ៣. លោក ស៊ឺង រ៉េត ៤. លោក ឡុង គឹមឃន ៥. លោក សូរ ចាន់ថា ៦. លោក អូក អ៊ី ៧. លោក យី សីហា
សាតាំង
កណ្ឌគម្ពីរយ៉ូប
ចំពោះគ្រីស្ទានជាច្រើន ជឿថាសាតាំងគឺជាទូតសួគ៌មួយរូប ដែលបានបះបោលប្រឆាំងនឹងព្រះ។ នៅក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី សាតាំងត្រូវបានហៅថា "មេអារក្ស" "មេគ្រប់គ្រងនៃពិភពលោក", និងត្រូវបានហៅថា "ព្រះនៃពិភពលោកនេះ" កណ្ឌគម្ពីរវិវរណៈពិពណ៌នាអំពីរបៀបដែលសាតាំងត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីស្ថានសួគ៌ ទាំងមានកំហឹងយ៉ាងខ្លាំង ព្រមទាំងបានធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងពួកអ្នកដែលស្ដាប់តាមបទបញ្ជារបស់ព្រះទៀតផង។ ទីបំផុត សាតាំងនឹងត្រូវបោះទៅក្នុងបឹងភ្លើង
គណបក្សកម្ពុជានិយម
រូបសញ្ញាគណបក្ស
គណបក្សកម្ពុជានិយមមានរូបសញ្ញាសម្គាល់ ៖ ១- '''រង្វង់មូលទី១ ពណ៌ស មានរូបក្បាលឥន្ទ្រី នៅចំកណ្ដាល ២- '''រង្វង់មូលទី២ ពណ៌ខៀវ និងលឿងទុំ ដោយមាន ៖ ៣- ''' អក្សរខ្មែរ គណបក្សកម្ពុជានិយម ក្នុងផ្នែកពណ៌ខៀវខាងលើ ៤- '''អក្សរឡាតាំង KAMPUCHEANIYUM PARTY ក្នុងផ្នែកពណ៌ខៀវខាងក្រោម ៥- '''ផ្កាឈូករ័ត្ន ក្នុងផ្នែកពណ៌លឿងទុំ ទាំងសងខាង អត្ថន័យនៃរូបសញ្ញានេះមានចែងនៅក្នុងឧបសម្ព័ន្ធទី១។ គណបក្សកម្ពុជានិយម មានបាវចនា កសាងអនាគតថ្មីដើម្បីកម្ពុជា។
សាតាំង
កណ្ឌគម្ពីរយ៉ូប
ក្រុមជំនុំគ្រីស្ទានពីមុន បានទទួលនូវការប្រឆាំងពីពួកដែលមិនជឿងព្រះ ដូចជាពួក Celsus ជាដើម ដែលបានអះអាងថា "ការដែលនិយាយថាព្រះដ៏ធំឧត្ដមបំផុត មានសត្រូវមួយដែលរារាំងសមត្ថភាពរបស់ព្រះអង្គមិនឲ្យធ្វើល្អ ជាការប្រមាថដល់ព្រះ" ហើយថាគ្រីស្ទាន "បែងចែកអាណាចក្ររបស់ព្រះ ដោយបង្កើតឲ្យមានការបះបោរនៅក្នុងអាណាចក្ររបស់ព្រះ ដែលហាក់បីដូចជាមានក្រុមប្រឆាំង នៅក្នុងចំណោមអង្គស្ថានសួគ៌ រួមទាំងម្នាក់ដែលជាសត្រូវនឹងព្រះទៀតផង" រូបភាពតូច|រូបភាពបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះរបស់លូស៊ីហ៊្វើ និងការវិវឌ្ឍន៍កាន់តែអាក្រក់របស់វា ទៅជាសាតាំង គូរដោយ [[Gustave Doré ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៦ (Illustration for John Milton's Paradise Lost by Gustave Doré, (1886) showing Lucifer's descent and his deterioration into Satan)]]
គណបក្សកម្ពុជានិយម
ទស្សនវិស័យ គោលបំណង និងគោលនយោបាយ
គណបក្សកម្ពុជានិយម ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
សាតាំង
វាក្យសព្ទ
នៅក្នុងសាសនាគ្រីស្ទ មានពាក្យន័យដូចជាច្រើន សម្រាប់ពាក្យ «សាតាំង»។ ពាក្យដែលគេតែងតែប្រើច្រើនបំផុត ហើយមានន័យដូចនឹងពាក្យ "សាតាំង" គឺ "មារ"។ ពាក្យនេះមានដើមកំណើតពី Middle English devel, ពី Old English dēofol, ដែលត្រូវបានខ្ចីពីពាក្យឡាតាំង "diabolus"។ ពាក្យនេះផងដែលក៏ត្រូវបានខ្ចីពីពាក្យក្រិក diabolos មានន័យថា "អ្នកមួលបង្កាច់", ចេញពីពាក្យ diaballein មានន័យថា "មួលបង្កាច់": dia មានន័យថា "ឆ្លងកាត់ ឬ តាមរយៈ" + ballein មានន័យថា"ក្រវាត់"។ នៅក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី ពាក្យ "សាតាំង" មានប្រើជាង៣០ដង អមមកជាមួយនឹងពាក្យ diabolos, ដែលមានន័យថា អ្នកមួលបង្កាច់, សំដៅលើបុគ្គលដដែល ឬ អ្វីមួយដែលជាសាតាំង។
នៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរវិវរណៈ ពាក្យ​ "សាតាំង" មានប្រើពីរដង សំដៅលើ "សត្វនាគ ដែលជាសត្វពស់កាលពីបុរាណ ហើយត្រូវបានគេហៅថា មារ ឬសាតាំង (12:9, 20:2). នៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរវិវរណៈ ពាក្យនេះក៏សំដៅលើ "អ្នកបោកបញ្ឆោត" ដែរ។
គណបក្សកម្ពុជានិយម
ទស្សនវិស័យ គោលបំណង និងគោលនយោបាយ
គណបក្សកម្ពុជានិយម មានទស្សនវិស័យ ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ធ្វើជាម្ចាស់វាសនា ម្ចាស់ទឹកដីនៃមាតុភូមិកម្ពុជា និងធ្វើជាម្ចាស់អំណាចពិតប្រាកដ ដោយសេចក្តីក្លាហាន មោះមុតអង់អាច និងគុណធម៌។
គណបក្សកម្ពុជានិយម មានគោលបំណងប្រមូលផ្តុំកម្លាំងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ អ្នកស្នេហាជាតិ និងអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ សេរី ទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស រួមគ្នាកសាងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីនិយមដ៏រឹងមាំមួយនៅកម្ពុជា ដើម្បីបំពេញ ករណីយកិច្ច៖ ១- '''ការពារឯករាជ្យភាព អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដីខ្មែរ ដោយប្រឆាំងនឹងអំពើឈ្លានពានពីបរទេស តាមគ្រប់រូបភាព ២- '''លើកស្ទួយជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឱ្យមានភាពសមរម្យថ្លៃថ្នូរ ដោយប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ និង អយុត្តិធម៌សង្គម ៣- '''កសាងអនាគតថ្មីដើម្បីកម្ពុជា កសាងរដ្ឋទំនើប សង្គមជឿនលឿន មានអារ្យធម៌ថ្លៃថ្នូរ យុត្តិធម៌ សមធម៌ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស តាមគោលការណ៍នីតិរដ្ឋ ប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស ដោយប្រឆាំងនឹងអំណាច ប្រមូលផ្ដុំផ្ដាច់ការ។