cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា
ស្ថានភាព​សង្គម​ក្រោយ​សម័យ​អង្គរ​កែប្រែ
ឆ្នាំ​ ​១៤៣១ ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត​បាន​សម្រេច​ព្រះ​ទ័យ​លើក​រាជធានី​ចេញពី​អង្គរ​មក​តាំងនៅ​ទួល​បា​សាន​ ​បន្ទាប់​មក​ក៏​ ​លើក​ពី​ទួល​បា​សាន​ទៅ​តាំងនៅ​ភ្នំ​ដូនពេញ​(ចតុមុខ​) វិញ​។​ ​លុះ​សម្រេចការ​កសាង​ហើយ​ ​ព្រះរាជា​ទ្រង់​តាំង​ប្រទាន​នាម​នគរ​ ​ថា​ ​ក្រុង​ចតុមុខ​មង្គល​មហានគរ​ឆ្នាំ​១៤៣៧​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​សម្ពោធ​រាជធានី​។​ ​ ក្រោយ​ពី​ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត​សុគត​ទៅ​ ​សង្គម​ខ្មែរ​ត្រូវ​បែកខ្ញែក​ជា​បក្សពួក​ឈ្លោះប្រកែក​គ្នា​ឥត​ឈប់​ឈរ​ ​រាស្ត្រ​រង​ទុក្ខ​ ​វេទនា​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​បែក​ចែក​ជា​បី​អាណាចក្រ៖
ការ​បែកបាក់​ ​និង​ចំបាំងរាំងជល់ឥត​ឈប់​ឈរ​រវាង​បក្សពួក​ខ្មែរ​ទាំង​បី​នេះ​បាន​ផ្តល់​ផលវិបាក​ដល់​សង្គម​ខ្មែរ​ ​ដូច​ជា​ ​ចោរកម្ម​ ​ការ​កាប់សម្លាប់​ ​គ្រោះ​ទុរ្ភិក្ស​។​ ​ខ្មែរ​រស់នៅ​ក្នុង​ភាព​ខ្លោចផ្សា​បែប​នេះ​អស់​រយៈពេល​១០​ឆ្នាំ​គឺ​ពី​ ​១៤៧៥ ដល់​ ​១៤៨៥ ទើប​ព្រះបាទ​ធម្ម​រាជា​ខិតខំ​បញ្ចប់សង្គ្រាម​គ្នា​ឯង​នេះ​ដោយ​ពឹង​សៀម​អោយមក​ជួយ​។​ ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៥២៩​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​យាង​ទៅ​គង់នៅ​ក្នុង​បន្ទាយលង្វែក​។​ ​ព្រះបាទ​អង្គចន្ទរាជា​បាន​ស្តារ​ប្រទេស​ជាតិ​ឡើង​វិញ​លើ​គ្រប់​ ​វិស័យ​។​ ​ក្នុង​វិស័យ​យោធា​កងទ័ព​ខ្មែរ​បាន​ចូល​វាយលុក​នៅ​ប្រទេស​សៀម​រហូត​ដល់​ក្រុង​អយុធ្យា​។​ ​ក៏​ប៉ុន្តែ​នៅ​ចុង​ ​សតវត្ស​ទី​១៦​ ​រឹទ្ធានុភាព​អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ត្រូវ​ថយ​ចុះ​ ​ជា​ហេតុ​នាំ​អោយ​សៀម​លើកទ័ព​ចូល​មក​វាយ​ក្រុង​លង្វែក​បាន​ ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​១៥៩៣។ ការ​បែក​បន្ទាយលង្វែក​ជា​ឱកាស​មួយ​ដែល​នាំ​អោយ​សៀម​ពង្រីក​ទ្ធិ​ពល​កាន់តែ​ខ្លាំ​ឡើងៗ​មក​លើ​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​ ​ម្យ៉ាងទៀត​ធ្វើ​អោយ​ខ្មែរ​បាត់បង់​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ក្បួនច្បាប់​អ្ន់កប្រាជ្ញ​បណ្ឌិត​ ​ហើយ​វប្ប​ធ​ម៍​ខ្មែរ​ក៏​ត្រូវ​ ​ហូរ​ចូល​ក្នុង​ប្រទេស​សៀម​អស់​។​ ​ភាព​បរាជ័យ​ក្នុង​សម័យ​លង្វែក​បាន​ធ្វើ​អោយ​កម្ពុជា​ធ្លាក់​ចំនុះ​សៀម​។​ ​ នៅ​ឆ្នាំ​១៦១៣​ ​ព្រះបាទ​ស្រី​សុរិយោ​ពណ៌​បាន​ដាក់រាជ្យ​អោយ​បុត្រា​នាម​ ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទី​២​(១៦១៨ - ១៦២៨) ព្រះ​អង្គ​បាន​ ​លើក​រាជធានី​មក​តាំងនៅ​ឧត្តុង្គ​។​ ​នៅ​ន្លោះ​ឆ្នាំ​(១៦២០-១៨៦៣) មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​ជា​ច្រើន​កើតឡើង​ ​ដូច​ជា​ ​ទំនាក់ទំនង​ ​ខ្មែរ​-ថៃ​ ​និង​ ​ខ្មែរ​-យួន​ ​ព្រមទាំង​ព្រឹត្តិការណ៍​ចំបង​ពីរ​ទៀត​គឺ​សម្ព័ន្ធភាព​រវាង​ខ្មែរ​នឹង​យួន​ ​និង​ការ​ ​ដណ្តើម​អំនាច​គ្នា​ ​រវាង​យួន​ ​និង​សៀម​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។
កម្ពុជា​ក្រោម​អាណាព្យាបាល​បារាំង​កែប្រែ
សន្ធិសញ្ញា​ថ្ងៃ​ទី​ ​១១ សីហា​ ​១៨៦៣ ស្តី​ពី​អាណាព្យាបាល​បារាំង​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​សៀម​ដែល​ជា​គូរ​ប្រជែង​ ​នឹង​បារាំង​ប្រឆាំង​យ៉ាង​ខ្លាំង​។​ ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​បារាំង​បាន​យល់ព្រម​ប្រគល់​ខេត្តបាត់ដំបង​ ​និង​សៀមរាប​ទៅ​ ​អោយ​សៀម​។​ ​រហូត​ដល់​ ​១៨៦៧ ទើប​សៀម​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ​ត្រួតត្រា​របស់​បារាំង​លើ​កម្ពុជា​។​ ​ក្នុង​ការ​ត្រួតត្រា​ ​ដំបូង​ ​បារាំង​ធ្វើ​វិធី​ត្រជាក់​។​ ​បន្ទាប់​មក​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ​១៧ មិថុនា​ ​១៨៨៤ បារាំង​បាន​ឡោម​ព័ទ្ធ​រាជវាំង​ ​ហើយ​គំរាម​គំ​ហែង​ ​ព្រះបាទ​ ​នរោត្តម​បង្ខំ​អោយ​ព្រះ​អង្គ​ចុះ​ព្រះ​ហស្ត​លេខា​លើ​អនុសញ្ញា​មួយ​ ​ដែល​បាន​ដកហូត​អំណាច​ទាំងឡាយ​របស់​ ​ព្រះ​អង្គ​។​ ​ដំណាក់កាល​ចុង​ក្រោយ​ ​បារាំង​បាន​ធ្វើ​អោយ​កម្ពុជា​ក្លាយជា​ដែនដី​សម្រាប់​ផ្គត់ផ្គង់​ផល​កសិកម្ម​អោយ​បារាំង​ ​ដោយ​បញ្ចូល​ ​កម្ពុជា​ទៅ​ក្នុង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូ​ចិន​បារាំង​។​ ​ដោយសារ​ការ​កេងប្រវ័ញ្ច​ ​និង​ការ​គាបសង្កត់​ពី​ពួក​បារាំង​ខ្លាំង​ពេក​ ​ប្រជារាស្ត្រ​ ​ខ្មែរ​បាន​ងើប​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​បា​រាំងជា​បន្តបន្ទាប់​ ​ដូច​ជា​ចលនា​ ​តស៊ូ​របស់​ក្រឡាហោមគង់​ ​(១៨៨៥- ១៨៨៦) ចលនា​តស៊ូ​របស់​ពិស្ណុលោក​ឈូក​(១៨៨៥-១៨៨៦)។ ទោះបី​ចាល​នា​តស៊ូ​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​បង្ក្រាប​យ៉ាង​ ​ឃោរឃៅ​ពី​សំណាក់​ ​កងទ័ព​បារាំង​ក៏​ដោយ​ ​តែ​បាន​រីក​ផុសផុល​មិន​ឈប់​ឈរ​រហូត​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ស៊ី​សុវត្ថិ​មុនី​វង្ស​ ​(១៩២៧ -១៩៤១) និង​បន្ត​មក​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​នរោត្តម​សីហ​នុ​វរ្ម័ន​ក្នុង​រាជ្យ​ទី​១​ ​(១៩៤១ - ១៩៥៥)។
កម្ពុជា​នៅ​ចុង​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​កែប្រែ
ព្រះបាទ​នរោត្តម​សីហ​នុ​វរ្ម័ន​ ​បាន​សោយរាជ្យ​ក្នុងអំលុងពេល​នៃ​សង្គ្រាមលោក​លើក​ទី​២​។​ ​ពេល​នោះ​ដោយ​ជប៉ុន​មាន​ ​ជោគជ័យ​នៅ​ចុង​បូព៌ា​ ​និង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ​កម្ពុជា​ក៏​បាន​ធ្លាក់​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​ពីរ​ជាន់​គឺ​ ​បារាំង​ ​និង​ជប៉ុន​។​ ​ក្រោយ​​មក​មាន​ចលនា​តស៊ូ​បាន​កើត​ឡើងជា​បន្តបន្ទាប់​។​ ​ក្រុម​ដែល​លំអៀង​ទៅ​ខាង​ជប៉ុន​ ​មាន​សឺ​ង​ង៉ុ​កថា​ញ់​ជា​មេដឹកនាំ​។​ ​នៅ​ដើមឆ្នាំ​ ​១៩៥២ សឺ​ង​ង៉ុ​កថា​ញ់​បាន​បង្កើត​ចលនា​ខ្មែរ​សេរី​។​ ​ក្រុម​មួយទៀត​លំអៀង​ទៅ​កាន់​កុំ​ម្មុយ​នី​ស​ ​បាន​ក្លាយ​ ​ជា​រណសិរ្ស​ ​អ្នក​ស្នេហា​មា​តិ​ភូមិ​ខ្មែរ​ ​ហៅ​កាត់​ថា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈមាន​ទូ​សា​មុត​ជា​ប្រធាន​។
ព្រះរាជ​បូជនីយកិច្ច​ដើម្បី​ឯករាជ្យ​ជាតិ​កែប្រែ
នៅ​ឆ្នាំ​ ​១៩៤៥ ជប៉ុន​បាន​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​បណ្តេញ​បារាំង​ចេញពី​កម្ពុជា​។​ ​ពេល​នោះ​ជប៉ុន​ ​បាន​លើក​សឺ​ង​ង៉ុកថាញ់​ ធ្វើ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​កងទ័ព​បារាំង​ ​ដោយ​សហការ​ជាមួយ​ចលនា​តស៊ូ​នៃ​ជនជាតិ​លាវ​ ​និង​វៀតណាម​។​ ​ព្រះបាទ​នរោត្តម​ ​សីហ​នុ​ ​តែង​រិះរក​គ្រប់​លទ្ធភាព​ដើម្បី​រំដោះប្រទេស​ជាតិ​ពី​អាណានិគម​បារាំង​ជា​និ​ច្ច។​ ​ចំណែក​បារាំង​បាន​បន្ថែម​ទ័ព​ ​មក​កម្ពុជា​យ៉ាងច្រើន​ដើម្បី​ទប់ទល់​ការ​បះបោរ​។​ ​អសន្តិសុខ​កើត​មាន​ទូទាំង​ផ្ទៃ​ប្រទេស​ ​ធ្វើ​អោយ​ប្រជារាស្ត្រ​រង​ទុក្ខ​​វេទនា​ដោយសារ​សង្គ្រាម​ ​។ ដោយ​យល់​ថា​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ដោយ​អាវុធ​បណ្តាល​អោយ​ប្រជារាស្ត្រ​រង​ទុក្ខ​ខ្លាំង​ពេក​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើការ​តស៊ូ​តាម​ផ្លូវ​ទូត​ ​ដើម្បី​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​ ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥១​-១៩៥៣ ដោយសារ​មានការ​គាបសង្កត់​ពី​មតិ​សកលលោក​ ​និង​ដោយសារ​ស្ថានភាព​របស់​ខ្លួន​ចុះ​ខ្សោយ​ទាំង​ផ្នែក​នយោបាយ​ ​និង​ ​យោធា​នៅ​ឥណ្ឌូ​ចិន​។​ ​ទីបំផុត​បារាំង​ក៏​បាន​យល់ព្រម​ប្រគល់​ឯករាជ្យ​ពេញលេញ​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ​៩ ខែវិច្ឆិកា​ ​ឆ្នាំ​ ​១៩៥៣។
របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​
ថ្ងៃ​ទី​ ​៩ ឧសភា​ ​១៩៧០ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ​ត្រូវប្តូរឈ្មោះ​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ក្រោយ​រដ្ឋប្រហារយោធា​ក្រោម​ការ​ដឹក​​នាំ​របស់​ លន់​ណុ​ល​ ​និង​ទ្រង់​សិរិ​ម​តៈ​។​ ​សម្តេចព្រះនរោត្តម​សីហ​នុ​បាន​ថ្លែង​ប្រកាស​មិន​ ​ទទួលស្គាល់​របប​ភ្នំពេញ​ហើយ​ប្រកាស​បង្កើត​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​និង​បង្កើត​កំលាំងប្រដាប់អាវុធ​រំដោះ​​ជាតិ​កម្ពុជា​។​ ​ចាប់តាំងពី​ថ្ងៃ​ទី​ ​៣០ ខែមេសា​ ​១៩៧០ កងទ័ព​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា​បាន​ធ្វើការ​​វាយប្រហារ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា​លើ​កងទ័ព​លន់​ ​ណុ​ល​ ​និង​បរទេស​។​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​រង​ភាព​ខ្ទេចខ្ទាំ​ដោយសារ​តែ​សង្គ្រាម​ក្នុងស្រុក​រហូត​មក​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​ ​១៧ ខែ​ ​មេ​សា​ ​១៩៧៥ ទើប​កងទ័ព​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​បាន​ផ្តួល​រំលំ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ ​ខ្មែរ​របស់​លន់​ណុ​ល​។​ ​
របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​កែប្រែ
ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ​២៥ ខែមេសា​ ​ឆ្នាំ​ ​១៩៧៥ ក្រុម​ខ្មែរក្រហម​បាន​ធ្វើ​មហាសន្និបាត​វិ​សាម​ញ្ញោ​ដី​ម្បី​រៀបចំ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ​ថ្មី​ហើយ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ថា​ ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​។​ ​រដ្ឋាភិបាល​របស់​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រូវ​បាន​ ​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​មាន​ ​ប៉ុ​ល​ពត​ ​ជា​អ្នកដឹកនាំ​របប​នោះ​។​ ​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ​ស្លូតត្រង់​ត្រូវ​ទទួល​ការ​កាប់សម្លាប់​ ​យ៉ាង​រង្គាល​។
របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា​កែប្រែ
ក្រោយ​ពី​ផ្តួលរំលំ​របប​ ​ប៉ុ​ល​ពត​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ ​៧ មក​រា​ ​១៩៧៩ រណសិរ្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​ដែល​កើតឡើង​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ​២ ខែ​ ​ធ្នូ​ ​១៩៧៨ បាន​ប្រកាស​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា​។​ ​បន្ទាប់​មក​ដូរ​ជា​ ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ ​ដែល​មាន​បក្ស​ប្រជា​ជន​បដិវត្តន៍​កម្ពុជា​ជា​អ្នកដឹកនាំ​។​ ​មាន​រដ្ឋ​កម្ពុជា​នេះ​ហើយ​ទើប​មានព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​សា​ជា​ថ្មី​នៅក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ​ម្ដង​ទៀត ។
ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ​កែប្រែ
ហូលី រស្មី:28កម2022
ឃុំបឹងគ្រំ
ឃុំបឹងគ្រំជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន២ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ពន្លឺនាវាត្រៃលក្ខណ៍ វគ្គទី៩
វិបស្សនាបញ្ហាធម្មបរិយាយ វគ្គទី៩
ភ្លើងទុក្ខគឺទោសៈ១ ឲ្យធ្វើភាវនាដើម្បី រំលត់នូវភ្លើងទុក្ខ គឺមោហៈ១ នេះព្រះពុទ្ធសាសនា ទ្រង់ទូន្មាន ឲ្យចេះធ្វើទាន ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ឲ្យចេះធ្វើសីល ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ឲ្យចេះ
ធ្វើភាវនា ដើម្បីរំលត់ទុក្ខដូច្នេះ ។ បើកាន់យក មិនទៀង-ទុក្ខ មកជាអារម្មណ៍ហើយ ធ្វើទាន-សីល-ភាវនា យ៉ាងនេះហៅថា ធម្មាធិបតេយ្យ គឺធ្វើទាន កាន់យកធម៌ជាធំ ។ បើធ្វើទាន កាន់យកធម៌ជាធំ ទើបបាន មហាកុសល៨ ទាននោះហៅថា មជ្ឈិមាបដិបទាទាន រាប់ចូលក្នុង នាវាត្រៃលក្ខណ៍ ។ នែសញ្ញា និងវិញ្ញាណ! អ្នក ស្តាប់ចូលចិត្ត
ច្បាស់ ហើយឬនៅទេ? សាធុៗ ប្រពៃណាស់ៗ ខ្ញុំទាំងពីរនាក់នេះ ដាច់ចាកការ សង្ស័យអស់ហើយ លោកម្ចាស់ ខ្ញុំឃើញច្បាស់ ភ្លឺច្បាស់ណាស់ ថាបើនឹងធ្វើទាន ត្រូវប្រា
រព្ធយក អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា មាកជាអារម្មណ៍ នេះហៅថា ធម្មាធិបតេយ្យ យកធម៌ជាធំ តាមឱវាទដែល ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ទូន្មាននោះ ពិតប្រាកដមែន ព្រោះញាណសម្ប
យុត្ត ជាប់នៅក្នុងចិត្ត ឃើញច្បាស់នូវធម៌ ទុក្ខ មិនទៀង អនត្តា ហើយមានសទ្ធាជ្រះថ្លា បរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិ ធ្វើទានចំពោះ បុគ្គលដែលគួរឲ្យ ញ៉ាំងមហាកុសល៨ ឲ្យកើត
ឡើងឥតអាក់ ហើយបានសម្រេច ជាព្រះសោតាបត្តិមគ្គញាណ លះបង់នូវលោភមូល ជាទិដ្និសម្បយុត្ត៤ គឺលោភមូលជា សោមនស្ស ទិដ្និសម្បយុត្ត៤ លោភមូលជា ឧ
បេក្ខាទិដ្និសម្បយុត្ត២ លះបង់នូវ សក្កាយទិដ្និ២០ លះបង់នូវវិចិកិច្ឆា១៦ លះបង់នូវ សីលពត្តបរាមាសៈដាច់ស្រឡះ ឥតមានសង្ស័យ ក្នុងជីវិត ។ លែងទៅកាន់ អបាយភូមិ ព្រោះលះដាច់លោភចិត្ត ជាទិដ្និសម្បយុត្ត៤ ហើយចិត្តក៏សម្បយុត្ត ទៅលើមគ្គនិងផល ។ បើធ្វើទាន ស្តាប់ធម៌ ធ្វើអ្វីអ្វីក៏ដោយ បើមិនកាន់យក ធម្មាធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍ទេ ក៏មិនអាចញ៉ាំង មហាកុសល៨ ឲ្យកើតឡើងបានឡើយ លោកុត្តរៈ មគ្គ ផល ព្រះនិព្វាន ក៏មិនអាចកើតឡើង បានដែរ ។ មហាកុសល៨ នេះជាធម៌អាចញ៉ាំង លោកុត្តរៈឲ្យកើតឡើងបាន សម្រេចជា សោតា-សកទា- អនាគា-អរហត្ត នោះក៏មកតែអំពី មហាកុ
សល ជាលោកិយនេះ ឲ្យសម្រេចទៅជា លោកុត្តរៈបាន ។ តែមហាកុសល ទាំង៨នេះ ចែកចេញជា ពីរយ៉ាងគឺ កុសលប្រកបដោយ ញាណសម្បយុត្តម៉្យាង កុសលប្រកប
ដោយ ញាណវិប្បយុត្តម៉្យាង ។ ឯមហាកុសល ដែលប្រកបដោយ ញាណសម្បយុត្តនោះ មានកម្លាំង៥យ៉ាង កើតឡើងគឺសទ្ធា សតិ វិរិយៈ សមាធិ បញ្ញា មានកម្លាំងពេញ បរិបូណ៍ហើយ អាចញ៉ាំងលោកុត្តរ កុសលឲ្យកើតឡើង កំចាត់បង់នូវ អាសវធម៌ឲ្យដាច់ ជាសមុច្ឆេទប្បហាន តាមជាន់ថ្នាក់ ដែលបានសម្រេច ជាសោតាបន្នក្តី ជាសកទា
គាមិក្តី ជាអនាគាមិក្តី ជាអរហត្តក្តី ។ ជួនកាលក៏សម្រេច ដល់អរហត្ត តែម្តងក៏មាន ដោយអំណាច កម្លាំងឥន្រ្ទីយទាំង៥ កំចាត់បង់នូវ សំយោជនៈ៥ ខាងក្រោមអស់ ដោយ
សមុច្ឆេទប្បហាន ។ ជាកម្លាំង ។ ក្នុងមហាកុសល៨នេះ មានកុសល ដែលប្រាសចាក ញាណនោះ៤គឺ ខាងសោមនស្ស ញាណវិប្បយុត្ត២ ខាងឧបេក្ខាញាណ វិប្បយុត្ត២ ត្រូវជា៤ ។ កុសល
ទាំង៤នេះ មិនឆ្លងទៅលោកុត្តរៈ បានឡើយ ។ ព្រោះថាមហា កុសលទាំង៨នេះ កើតឡើងក្នុង សន្តានបុថុជ្ជន និងសេក្ខបុគ្គល តាំងពីសោតាបត្តិមគ្គ ដល់អរហត្តមគ្គ អស់
ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ។ មិនទូទៅដល់ អរហត្តផលទេ ព្រោះលោក ឈប់ធ្វើកម្ម ក្នុងទីកម្បាំង នោះអស់ហើយ ។ តែមហាកុសលដែលកើតឡើង ក្នុងសន្តានសេក្ខបុគ្គលនោះ គ្រាន់
នោះបានឈ្មោះថា មគ្គជាកុសលវិញ ព្រោះចិត្តសម្បយុត្តជាប់នឹងមគ្គផល ។ វិញ្ញាណសួរថា បើកុសលនេះ ញ៉ាំងលោកុត្តរៈ ឲ្យកើតឡើងបានហើយ ចាំបាច់ចំរើនកម្មដ្នាន ចូលកាន់បឋមជ្ឈាន- ទុតិយជ្ឈាន-តតិយជ្ឈាន-ចតុត្ថជ្ឈានធ្វើអ្វីទៀត? ។
បាន ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថាឈាន សមាបត្តិទាំង៨នេះ ប្រាសចាកសម្មាទិដ្និ និងសម្មាសង្កប្បោ បានជាថា រូបាវចរនិងអរូបាវចរ ទាំងពីរនេះមិនបានឆ្លង ទៅកាន់លោ
កុត្តរៈទេ ។
ក្តី បញ្ចមជ្ឈានក្តី មានតែអង្គ២គឺ ឯកគ្គតា១ ឧបេក្ខា១ ចិត្តកាន់យក ឯកគ្គតាជាអារម្មណ៍ខ្លះ យកឧបេក្ខាជា អារម្មណ៍ខ្លះ ហើយក៏ព្រងើយ កន្តើយទៅ ព្រោះថាចិត្ត ដែល
ចូលកាន់ ឈានទាំងអស់នោះ ឥតបានពិចារណា អ្វីកើតទេ ជាចិត្តដែលប្រកប ដោយរូបាវចរវិបាក គឺថាចិត្តប្រាសចាកហេតុ មិនអាចនឹងពិចារណា ខន្ធ៥នោះបានឡើយ បានជាថាប្រាសចាក សម្មាទិដ្និនិង សម្មាសង្កប្បោ ។ បើអដ្នង្គិកមគ្គ មិនមានហើយ លោកុត្តរៈក៏មិនមានដែរ ។ ក្នុងរបស់ដែលមិនទៀង១ យល់ថាសុខ ក្នុងរបស់ដែលមានទុក្ខ១ យល់ថាខ្លួនអញ ក្នុងរបស់ដែលមិនមែន ខ្លួនអញ១ យល់ថាស្អាតក្នុង របស់ដែលមិនស្អាត១ យល់ថា
ស្រី-ប្រុស ក្នុងអាការៈដែល គ្មានស្រីប្រុស១ គំនិតដែលយល់ខុស ទាំងអស់នេះ មកអំពីអវិជ្ជា និងមោហៈ យល់តាមធម៌ហីនោ គាមោ ជាធម៌ ថោកទាប ជាធម៌របស់អ្នក
និគម មិនមែនជាធម៌ របស់ព្រះពុទ្ធទេ ។ បើយល់ទៅ តាមគំនិត ទាំង៤យ៉ាងនេះ តែងឲ្យផលមក ជាទុក្ខធ្ងន់ ទុក្ខហើយ ទុក្ខទៀតក្នុងភពទាំង៣ ព្រោះតែ ទិដ្និយល់ផ្កាប់មុខ ធ្លាក់ទៅក្នុងអន្លង់ ទាំង៤ គឺអន្លង់កាមោឃៈ១ ភវោឃៈ១ ទិដ្នោឃៈ១ អវិជ្ជោឃៈ១ ចិត្តដែលធ្លាក់ចុះទៅក្នុង អន្លង់ទាំង៤នេះ ដូចជាទឹកទន្លេ ហូរចូលទៅកាន់ មហាសមុទ្រ មានតែរសជាតិ ប្រៃម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ។ ចិត្តដែលទៅនៅក្នុង អន្លង់ទាំង៤នោះ មានតែកងទុក្ខម៉្យាង ឥតមានសុខទេ បង្ហូរមកនូវទុក្ខ និងទោសច្រើនអនេក រាប់មិនអស់ ដូច
ជាទឹកប្រៃ ក្នុងមហាសមុទ្រ ដូច្នោះឯង ។
ថាស្អាត ថាស្រី ថាប្រុស ខ្ញុំទាំងពីរនាក់នេះ យល់ទៅតាម ធម៌ថោកទាប ជាធម៌របស់អ្នកនិគម តាំងតែអំពីកើតមក ឃើញថា ខុសច្រើនណាស់ បើយល់ខុស ដូច្នេះហើយ
ហៅថា មច្ឆាទិដ្និពិតមែន ត្រង់យល់ថា សុខក្នុងរបស់ ដែលមានទុក្ខ១ យល់ថាទៀង ក្នុងរបស់ដែលមិនទៀង១ យល់ថាស្អាត ក្នុងរបស់ដែល មិនស្អាត១ យល់ថាខ្លួនអញ ក្នុងរបស់ដែល មិនមែនខ្លួនអញ១ តួចិត្តដែលយល់ថា ខ្លួនអញនេះ ជាតួទិដ្នោឃៈ ។ ត្រង់ខន្ធ៥ដែលគ្មានអញ គ្មានសុខ គ្មានស្រី គ្មានប្រុសសោះ ហើយយល់ថាអញ ថា
សុខ ថាស្រី ថាប្រុស តួចិត្តនេះជាតួ អវិជ្ជោឃៈ អន្លង់គឺអវិជ្ជា ។ ត្រង់តួចិត្តដែលត្រេកអរ ទៅតាមទិដ្និដែលឃើញ ថាអញៗ សុខៗ ថាស្រីៗ ថាប្រុសៗនោះ តួចិត្តនេះហៅ
ថា កាមោឃៈ ។ តួចិត្តដែលប្រកាន់ យកសុខៗ ប្រកាន់យកអញៗ ស្រីៗ ប្រុសៗនោះ មិនព្រមលែង តួចិត្តនោះហៅថា ភវោឃៈ ។ ទុក្ខច្រើនជាអនេក ដូច្នេះ? ។ តបថា ខុសក្នុងកម្មបថ១០ ត្រូវទោសអភិជ្ឈាផង ព្យាបាទផង មិច្ឆាទិដ្និផង ត្រូវទោសនោះដូច្នេះគឺ អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ ចិត្តរំពៃយលទ្រព្យគឺ អាការៈ៣២ទាំងមូលនេះ ថាជាទ្រព្យមានតាំងអំពីសក់ រោម ក្រចក ធ្មេញ ស្បែក ជាដើម។ល។ យល់ថារបស់ទាំងនេះសំគាល់ថាជារបស់ខ្លួន បើសំគាល់ឃើញដូច្នេះ ត្រូវ
ទោសអភិជ្ឈា បើប្រទុស្តរ៉ាយ ខឹងនឹងសក់ស្កូវ ខឹងនឹងធ្មេញឈឺ ឬនឹងជម្ងឺណាមួយ ក្នុងកាយទាំងមូលនេះ ត្រូវទោសព្យាបាទ កាយគន្ថៈ ។ ឥទំសច្ចាភិនិវេស កាយគន្ថៈ ប្រ
កាន់ថាឲ្យកាយ នៅទៀងៗ វេទនានៅទៀងៗ សញ្ញា-សង្ខារ-វិញ្ញាណ នៅទៀងៗ អាការៈណាមួយ ឲ្យតែប្រកាន់ថា ឲ្យនៅតែទៀងៗដូច្នេះ ត្រូវទោសមិច្ឆាទិដ្និ ទាំងអស់ ។ ខុសក្នុងកម្មបថ ដូច្នេះហើយ បានជាធ្លាក់ទៅក្នុង អន្លង់ឱឃៈទាំង៤ ដូចជាទឹកទន្លេ ដែលហូរទៅកាន់ មហាសមុទ្រហើយ ក្លាយរសជាតិទៅជា ប្រៃតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ចិត្ត
ដែលនៅក្នុង អន្លង់ទាំង៤នេះ មានតែទុក្ខ និងទោសច្រើន ដូចជាទឹកប្រៃនោះដែរ ។ សញ្ញា វិញ្ញាណសួរថា ចុះធ្វើដូចម្តេច យល់ដូចម្តេច ទើបនឹងរួចផុត ពីអកុសល មិច្ឆាទិដ្និនេះ ។ តបថាសញ្ញា វិញ្ញាណ អ្នកចាំស្តាប់ឲ្យច្បាស់ តាមអត្ថរសអំពី អភិធម្មចុះ អភិធម្មប្រែថា ធម៌មានសេចក្តីចំរើន ធម៌គួរកំណត់ ធម៌គួរបូជា ធម៌មិនច្រឡំគ្នា ធម៌ដ៏ក្រៃលែង ។ អធិប្បាយថា ធម៌មានសេចក្តី ចំរើននោះ គឺចំរើនចំពោះនាមរូប ឲ្យឃើញ
នូវសភាវធម្មរសរបស់ធម៌ តាមមែនតាមពិត ឲ្យឃើញបញ្ញា សទ្ធា សតិ វិរិយៈ សមាធិ កើតឡើងហើយ កំណត់នូវសភាវៈនោះ មកជាអារម្មណ៍ហើយ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តឲ្យមូល
ហើយ បូជាចំពោះធម្មរសនោះ ដែលមានសភាវៈ មែនៗពិតៗនោះ ។ ធម៌ដ៏ក្រៃលែងគឺ សេក្ខធម៌ និងអសេក្ខធម៌ កើតឡើងចំពោះ ព្រះយោគាវចរនោះ កាលបើធម៌នោះ កើតឡើងហើយ ជាធម៌មិនច្រឡំគ្នា តាំងពីដើមរៀង ទៅដល់ទីបំផុត ជាធម៌ឥត ច្រឡំគ្នាឡើយ ។ ពាក្យថាយល់ ឬកំណត់សំគាល់ ទៅតាមសភាវៈ តាមមែនតាមពិត របស់
ធម៌នោះៗ បើយល់ខុស កំណត់ក៏ខុស សំគាល់ក៏ខុស ហៅថា មិច្ឆាទិដ្និ ។ បើយល់ត្រូវ កំណត់ក៏ត្រូវ សំគាល់ក៏ត្រូវ ហៅថាសម្មាទិដ្និ ។ ឯមិច្ឆាទិដ្និនេះ ជាគូសត្រូវនឹងគ្នា ឥឡូវនេះនឹងសំដែង អំពីមិច្ឆាទិដ្និជាមុន ចូសអ្នកតាំងចិត្ត ស្តាប់នូវទិដ្និ ទាំងពីរនេះចុះ ។ យល់ថាទៀង ក្នុងរបស់ ដែលមិនទៀង១ យល់ថាសុខ ក្នុងរបស់ដែល ជាទុក្ខ១ យល់ថាខ្លួនអញ ក្នុងរបស់ដែលមិនមែន ខ្លួនអញ១ យល់ថាស្អាត ក្នុងរបស់ដែល មិនស្អាត១ គំនិតដែល យល់ខុសទាំង៤ យ៉ាងនេះហៅថាអវិជ្ជា ។ ចិត្តដែលស្ទុះចូលទៅ
កិលេស គឺសោកស្តាយ ។ ភ្លើងកិលេសទាំងអស់នេះ ដុតបំពក់ចិត្ត ឲ្យក្តៅទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ តែងនាំចិត្ត ឲ្យទៅកើតក្នុងប្រេត នរក សត្វតិរច្ឆានគ្រប់ៗជាតិ មិនចេះអស់នូវ
ភ្លើង កិលេសទាំងនោះឡើយ ។ ភ្លើងកិលេសនេះ ដុតបំផ្លាញចិត្ត ។ ភ្លើងទុក្ខសម្រាប់ ដុតបំផ្លាញរូប ។ ភ្លើងទាំងពីរភ្នក់នេះ ឆេះមិនឈប់ ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ រាប់សែនជាតិ រាប់កប្បក៏មិនអស់អំពីភ្លើងទុក្ខ ភ្លើងកិលេសទាំងនេះ ។ បើចង់រំលត់ភ្លើងនោះ ឲ្យអស់ចេញ តើត្រូវរំលត់ដោយអ្វី? ត្រូវរំលត់ដោយ បញ្ញាជាសម្មាទិដ្និ គឺបញ្ញាឃើញច្បាស់ នូវភ្នក់ភ្លើងទាំងពីរនេះ ហើយព្យាយាមកំចាត់បង់នូវអ្នក ដែលដុតឲ្យឆេះ នោះចេញ គឺមោហៈ អវិជ្ជានេះដុតឲ្យឆេះ ។ យល់ថាសុខ ក្នុងរបស់ដែល មានទុក្ខ១, យល់ថាខ្លួន-អញ ក្នុងរបស់ដែល មិនមែនខ្លួនអញ១, យល់ថាស្អាត ក្នុងរបស់ដែល មិនស្អាត១ ។ មោហៈ អវិជ្ជាដែលយល់ខុស ទាំង៤យ៉ាងនេះ ហើយមិនដឹងជាខុសផង ក៏ឆេះជាភ្លើង គឺត្រេកអរ ស្រឡាញ់ ឆេះជាភ្លើងគឺខឹង ស្អប់ ឆេះជាភ្លើងគឺភ័យខ្លាច ឆេះជាភ្លើងគឺសោកស្តាយ ។ បើរំលត់មោហៈ
អវិជ្ជាអស់ ភ្លើងទាំងនោះ ក៏រលត់អស់ដែរ ។ នែសញ្ញា វិញ្ញាណ! ខ្ញុំសំដែងមកអំពី មិច្ឆាទិដ្និដែលយល់ខុស សំគាល់ខុស កំណត់ខុស តែប៉ុណ្ណេះ នឹងសំដែងអំពី សម្មាទិដ្និ
ដែលយល់ត្រូវ កំណត់ត្រូវ សំគាល់ត្រូវ ដូចមានសេចក្តី តទៅនេះ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបស្សនាធុរៈ
ប្រវត្តិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ឯកសារ:លននុល១២.jpg
សេក្តីសង្ខេប : ខ្មែក្រហម ជាឈ្មោះមួយដែលព្រះនរោត្តម សីហនុ មានព្រះរាជបន្ទូលសំដៅ ទៅលើកក្រុមកុមនីស្តដែលប្រឆាំងនិងព្រះអង្គនៅទស្សវត្តទី ១៩៦០ ។ បក្សកុមនីស្តកម្ពុជាបាមបង្កើតរដ្ឋកម្ពូជាប្រជាធិបតេយ្យនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ និងគ្រប់គ្រងប្រទេសរហូតដល់ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ។ វត្តមានរបស់បក្សត្រូវបានរក្សាកាសង្ងាត់តហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៧ ហើយពុំមានអ្នកណាម្នាក់នៅក្រោមបក្សកុមនីស្តកម្ពុជាដឹងថាអ្នកណាជាអ្នកដឹកនាំបក្សនោះទេ ។នៅក្រោយរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតិយ្យ មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវបានដកហូតអស់នៅសិទ្ធជាមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន ។ ប្រជាជនទាំងអស់មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយដើចេញ់សហករណ៏របស់ខ្លួនទេ។ ហើយកាទំនាក់ទំនងក្នុងគ្រួសាមានការិះគន់យ៉ាងខ្លាំងខ្លាដែរ ប្រជាជនគ្រប់រូបត្រូវបានអង្គកាហាមឃាត់មិនអោយសម្តែងចេញ់នៅកាស្រលាញ់ អាណិតអាសូរ សេក្តីសប្បាយរីករាយ សូម្បីតែបន្តេចបន្តួចឡើយ ។ ខ្មែក្រហមបានអះអាងថា មានតែមនុស្សស្អាតស្អំប៉ុណ្ណោះ តើបមានគុណសម្បត្តិ គ្រប់គ្រាន់ក្នុងកាកសាងបដិវត្តន៏ ។ បន្ទាប់ពីដណ្តើមបានជ័យជុំនះភ្លាម ខ្មែក្រហមបានធ្វើកាចាប់ខ្លួននិងសម្លាប់ចោលនៅពលទាហាន នាយទាហាន និងអ្នករដ្ឋការបសើរបបសាធារណះដរដ្ឋខ្មែលន់នល់ ដែលខ្លួនចាត់ទុកថាមិនស្អាតស្អំ អស់រាប់ពាន់អ្នក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ខ្មែក្រហមបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយព្រអនរោត្តម សី ហនុ និងមេដឹកនាំគុមនីស្ត សឺនសាន ដម្បីបង្គើតរាជរដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រីភាគគី ។ហើយនៅភ្នំពេញណោះវិញ វៀតណាមបានជួយបង្គើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីមួយគឺ : សាធារណរដ្ឋប្រជាមាននិតកមពុជា ដែលដឹកនាំដោយសមមិត្ត ហេងសំរិន ។ខ្មែក្រហមបានបន្តនិន្តរភាពរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺនៅពេលមេដឹកនាំទាំងអស់បានចុះចូលជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឬ ត្រគូវចាប់ខ្លួន ឬ ទទួលមរណះភាព ៕
១.១ ចលនាកុម្មុយនិស្តដំបូងបំផុត
ចលនាគម្មុយនិស្ត នៅកម្ពយជាកើតចេញពីរចលនាតស៊ូ ប្រឆាំងនិងអណានិគមនារាំងសែស ក្នុងអំឡុងទស្សវត្តទី ១៩៤០ ។ នៅខែមេសាឆ្នាំ ១៩៤០ គឺអំឡុងពេលសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ គណៈ​ប្រតិភូ ២០០ នាក់ បានជួបជំគ្នានៅខត្តកំពត ហើយបានបង្កើតសមាគម​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ ដែលដឹកនាំដោយក្រុមកុម្មុយនិស្ត ។ សមាគម​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​នេះ ដឹកនាំដោយ សឺង ង៉ុកមិញ ដែលជាអាចារ្យ​នៅ​វត្តឧណ្ណាលោម ។ ចាន់ សម័យ មានទួនាទីជាអនុប្រធានសមាគម និងស៊ីវ ហេង ជាលេខាធិការ ។ សមាជិករណសិរ្ស​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់  គឺ​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ដែល​ចេះ​និយាយ​ភាសា​យួន ។ និស្សិត​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​ចំណោម​និស្សិត​ទាំង​អស់​នោះ  ក្រោយ​បាន​ក្លាយ​ខ្លួន​ទៅ​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា ។ អ្នក​ទាំងនោះ​ រួម​មាន សាឡុត ស​ (ប៉ុល ពត​), សុន សេន, ខៀវ សំផន​  និង អៀង សារី ។ អ្នក​ទាំង​នេះ​ឃើញ​ថា កសិករ​និង​ប្រជាជន​ក្រី​ក្រ​នៅ​ទូទាំង​ពិភព​លោក  ត្រូវ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ទាសករ និង​ត្រូវ​ជិះ​ជាន់​សង្កត់​សង្កិន​ដោយ​ពួក​មូលធននិយម និង​ពួក​សក្តិភូមិនិយម ។​
នៅឆ្នាំ ១៩៥១ នៅពេលកាវាយប្រយុធ្ឋប្រឆាំងនិងបារាំងកាន់តែមានភាពខ្លាំងខ្លាឡើងនៅក្នុងឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ជន​កុម្មុយនិស្ត​វៀត​ណាម​បាន​ផ្តួច​ផ្តើម​ឲ្យ​មាន​ការ​បង្កើត​ឡើង​នូវ​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៏​ខ្មែរ។ សមាជិក​របស់​គណៈ​កម្មមាធិការ រួម​មាន ១) សឺង ង៉ុកមិញ កាន់​តំណែង​កំពូល ២) ស៊ីវ ហេង​ ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចការ​កង​ទ័ព ៣) ទូ សមុត ( ត្រូវ​បាន​ស្គាល់​ថា ជា​អាចារ្យ សុខ មក​ពី​កម្ពុជា​ក្រោម ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​មនោគមវិជ្ជា ៤) ចាន់​ សម័យ ទទួល​បន្ទុក​ផ្នែក​​សេដ្ឋកិច្ច នៅ​ពេល​ដែល​សង្គ្រាម​ឥណ្ឌូចិន​លើក​ទី​មួយ ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៤ កង​ទ័ព​របស់​បារាំង​បាន​ដក​ចេញ​ពីឥណ្ឌូចិន ហើយ​កង​កម្លាំង​របស់​វៀតមិញ ក៏​ដក​ចេញ​ពី​កម្ពុជា​ដែរ ។ មិន​យួរ​ប៉ុន្មាន ស៊ីវ ហេង ក៏​បាន​ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ អម​ដំណើរ​ដោយ នួន ជា សមាជិក​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌូចិន ដែល​បាន​ទៅ​ហ្វឹក​ហ្វឺន​នៅ​ប្រទេស​ថៃនិង​វៀត​ណាម ) និង​កម្មាភិបាល​ជាន់​ខ្ពស់​ផ្សេង​ទៀត ។ ដោយ​សារមេ​បក្ស ស៊ឺង ង៉ុកមិញ ស្នាក់​នៅ​និរទេស​ខ្លូន​ឯ​ទី​ក្រុង​ហាណូយ បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្ត​ត្រូវ​បាន​ដឹក​នាំ​គណៈ​កម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បណ្តោះ​អាសន្ន​មួយ ដែល​មាន ស៊ីវ ហេង  ជា​​លេខា  និង​ទូ សាមុត ជា​អនុលេខា ។ ទូ សាមុត ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ផ្នែក​សកម្មភាព​ការ​ងារ​របស់​បក្សនៅ​ទី​ក្រុង  ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី នួន ជា និង សាឡុត ស ( ក្រោយ​មក ត្រូវ​បាន​ស្គាល់ថា ប៉ុល ពត ) ដែល​ទើប​ត្រឡប់​មក​ពី​សិក្សា​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ។ ឯកសារ:lon nol1.jpg ប៉ុល ពត បាន​ជួយ​បង្កើត​លក្ខន្តិកៈ​និង​កម្មវិធី​នយោបាយ​របស់​បក្ស ។ ប៉ុ ពត ក៏បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​នឹង​ចូល​រួម​ប្រកួត​ប្រជែង​ជាមួយ​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម ទើប​បង្កើត​ថ្មី​របស់​សម្តេច ព្រះ​នរោត្តម សីហនុ ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ ១៩៥៥ ដែរ ។ ប៉ុល ពត ជឿ​ជាក់​ថា គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​មាន​និន្នាការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ ហើយ​និង​ផ្តល​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​ខ្លះ​មក​ឲ្យ​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា ។ គណក្សបក្ស​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម​បាន​ឈ្នះ​កៅអី​ទាំង​អស់ នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​ជាតិ ចំណែក​បក្ស​ប្រជាជន​ទទួល​បាន​សំឡេង​ឆ្នោត​តែ​បី​ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៦ ស៊ីវ ហេង បាន​ធ្វើ​ការ​ទាក់​ទង​ជា​សម្ងាត់​ជាមួយ​ឧត្តមសេនីយ៏ លន់ នល់ ដែល​ជា​អគ្គបញ្ជាការ​កង​ទ័ព​របស់ សម្តេច​ព្រះ​នរោត្តម សីហនុ ហើយ​បាន​ផ្តល់​ជូន ស៊ីវ ហេង នូវ​ការ​ធានា​សន្តិសុខ សុវត្ថិភាព​ផ្ទាល់​ខ្លួន ។ រហូត​មក​ដល់​ដើម​ឆ្នាំ ១៩៦០ មាន​តែកម្មាភិបាល​បក្ស​ប្រហែល ៨០០ នាក់ និង​សាខា​បក្ស​ពីរ​នៅ​ជនបទ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​នៅមាន​សកម្មភាព​និង​ដំណើរ​ការ​ពេញ​លេញ ។ សាខា​ទាំង​ពីរ​នោះ រួម​មាន : ១) ភូមិភាគ​បូព៌ា មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ខេត្តកំពង់​ចាម ( ដឹក​នាំដោយ សោ ភឹម ) និង ២) ភូមិភាគ​និរតី មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ខេត្ត​តាកែវ (ដឹក​នាំ​ដោយ ឈិត ជឿន ហៅ តា ម៉ុក ) ។ ទូ សាមុត, ប៉ុល ពត និង នួន ជា បាន​បន្ត​ការ​ដឹក​នាំ​សកម្មភាព​បក្ស​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំពេញ ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី អៀង សារី និង សុន សេន ជា​បញ្ញវន្ត​ពីរ​នាក់​ផ្សេង​ទៀត ដែល​បាន​សិក្សា​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ។
៣. បក្សពលករកម្ពុជា
មហាសន្និបាត​របស់​បក្ស​ប្រជាជន​បដិវត្តន៏​ខ្មែរ បាន​ប្រារព្ធ​ឡើង​ជា​សម្ងាត់ នៅ​ក្នុង​ស្ថានីយ​រថ​ភ្លើង​នា​ទី​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ ពី​ថ្ងៃ​ទី ២៨ ដល់ ទី ៣០ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦០។ មហាសន្និបាត​បាន​សម្រេច​រៀប​ចំ​បក្ស​សា​ជា​ថ្មី បង្គើត​មាគ៌ា​នយោបាយ​ថ្មី និង​ប្តូរ​ឈ្មោះ​បក្ស​ទៅ​ជា​បក្សពលករ​កម្ពុជា ។ ទូ សាមុត​ បាន​ទទួល​តំណែង​ជា​លេខា​បក្ស ហើយ នួន ជាជា​អនុលេខា ។ បន្ទាប់​ពី សាមុត បាន​បាត់​ខ្លួន​ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦២  មហាសន្និបាត​បក្ស ។ នួន ជា ដែល​មាន​តំណែង​ខ្ពស់​ជាង​ ប៉ុល ពត នៅ​ក្នុង​បក្ស  មិន​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ទេ ដោយ​ហេតុ​ថា នួន ជា មាន​ជាប់​សាច់​ញាតិ​ជាមួយ​ជន​ក្បត់​បក្ស ស៊ីវ ហេង ។ ម្យ៉ាង​ទៀត នួន ជា គឺ​ជន​កុម្មុយនិស្ត​ស្មោះ​ត្រង់​ម្នាក់ ដែល​ចង់​ឲ្យ​បក្ស​ពលករ​កម្ពុជា កាន់​តែ​រឹង​មាំ​ឡើង ដូច្នេះ នួន ជា មិន​ធ្វើ​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជាមួយ ប៉ុល ពត សម្រាប់​តំណែង​នេះ​ទេ ។ នួន ជា បាន​បន្ត​ស្ថិត​នៅ​ជា​អនុលេខា​បក្ស ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់ នៅ​ក្នុង​ចលនា​កុម្មុយនិស្ត​ អស់​រយៈ​ពេល​ជាង​សាមសិប​ឆ្នាំ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៥  ប៉ុល ពត បាន​ធ្វើ​​ដំណើរ​តាម​ផ្លូវ​ហូ​ជី​មិញ ទៅ​ទី​ក្រុង​ហាណូយ ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ពិភាក្សា​ជាមួយ​វៀត​ណាម​ខាង​ជើង ។  ប៉ុល ពត បាន​ទៅ​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ប្រទេស​ចិន និង កូរ៉េ​ខាង​ជើង ។
៤. បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា
នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៦​ បន្ទាប់​ពី​ដំណើរ​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​ក្រៅ​ប្រទេស ប៉ុល ពត បាន​ប្តូរ​គោល​នយោបាយ​​​​បក្ស ដោយ​ហេតុថា ប៉ុល ពត ចង់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​របស់​វៀតណាម និង​រឹត​ចំណង​មិត្តភាព​ជាមួយ​ចិន ។ ក្នុង​អំឡុង​ទស្សវត្ស​ទី ១៩៦០ សមាជិក​ថ្មីៗ របស់​ខ្មែរ​ក្រហម បាន​កើត​ឡើង​ថែម​ទៀត ។ ភាគ​ច្រើន​នៃ​ក្រុម​នេះ រស់​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំ​ដែន​វៀតណាម ដែល​ជា​តំបន់​ដាច់​ស្រយាល​ឆ្ងាយ​ពី​កង​កម្លាង​យោធា​របស់​សម្តេច​ព្រះ នរោត្តម សីហនុ ។ មូលដ្ឋាន​ធំ​របស់​បក្ស​ ពី​ឆ្នាំ១៩៦៦ ដល់ ១៩៧០ ស្ថិត​នៅ​ខេត្ត​រតនគិរី ។ ប្រជាជន​រាប់​ម៉ឺន​នាក់​បាន​បដិសេធ​មិន​គាំ​ទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​របស់​លោក​សេនា​ប្រមុខ លន់ នល់ ហើយ​បែរ​ជា​ចូល​រួម​ជាមួយ​ខ្មែរ​ក្រហម ដើម្បី​នាំ​យក​សម្តេច​ព្រះ ​នរោត្តម សីហនុ មក​គ្រប់​គ្រង​អំណាច​វិញ ។ ក្នុង​ពេល​នោះ​ដែរ សម្តេច​ព្រះ​ នរោត្តម​ សីហនុ​ បាន​និរទេស​ព្រះ​កាយ​ទៅ​ប្រទេស​ចិន​ ដោយ​មាន​ការ​លើក​ទឹក​ព្រះ​ទ័យ​តនិង​ការ​ជួយ​ជ្រោម​ជ្រែង​ពី​សំណាក់​រក្ឋាភិបាល​ចិន ។ សភាព​ការណ៏​វិវត្តន៍​ទាំង​នេះ បាន​ផ្តល់​ឱកាស​ជា​ច្រើន​ដល់​ខ្មែរ​ក្រហម ។ វៀតណាម​ខាង​ជើង និង​ចិន គាំ​ទ្រ​ខ្មែរ​ក្រហម ហើយ​សម្តេច​ព្រះ​ នរោត្តមសី ហនុ បាន​អំពាវ​នាវ​ឲ្យ​ប្រជាជន​ចូល​ព្រៃ​ម៉ាគី (ព្រៃ​ដែល​អ្នក​តស៊ូ​ធ្វើ​បដិវត្តន៏ លាក់​ខ្លួន​ជួយ​ផ្តួល​រំលំ​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​របស់​លោក​សេនា​ប្រមុខ លន់ នល់ ។ ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​ដ៏​សន្ធឹក​សន្ធាប់​របស់​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ ក្រោម​ការ​ជូយ​ជ្រោម​ជ្រែង​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ទៅ​លើ​ផ្លូវ​ផ្គត់​ផ្គង់​សម្ភារៈ និង​មូលដ្ឋាន​នានា​របស់​ក្រុម​កុម្មុយនិស្ត បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ខ្មែរ​ក្រហម ពី​សំណាក់​ប្រជាជន កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើងៗ ហើយ​កម្លាំង​ទ័ព​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម មាន​ចំនួន​​កាន់​តែ​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់ ។ឯកសារ:លោកក.jpg ចាប​ពី​ខែ​មករា​ដល់​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​ ១៩៧៣ របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ជា​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​គ្រឿង​សព្វាវុធ បាន​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​ប្រមាណ​កន្លះ​លាន​តោន​លើ​កម្ពុជា ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ប្រមាណ​បី​សែន​នាក់ ស្លាប់​បាត់​បង់​ជីវិត ។ ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក​នេះ បាន​ពន្យឺត​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ជ័យជម្នះ​ខ្មែរ​ក្រហម  ហើយ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នានោះ មាន​ប្រជាជន​ជា​ច្រើន ដែល​ខឹង​សម្បា​និង​ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក ហើយ​ដែល​បាន​បាត់​បង់​សមាជិក​គ្រួសារ​ខ្លួន​នោះ​ បាន​លួច​ចូល​រួម​ជាមួយ​បដិវត្តន៏​ខ្មែរ​ក្រហម ។ កង​ទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម​មាន​ភាព​ស្វាហាប់ និង​គោរព​វិន័យ​ជាង​កង​ទព​របស់​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​ ហើយ​ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម​អាច​ទ្រាំ​ទ្រ​នឹង​ការ​ខ្វះ​ខាត​អាហារ​និង​ថ្នាំ​សង្គូវ​បាន ។ អ្នក​ទាំង​អស់​នោះ​ត្រូវ​បាន​កាន់​តំណែង​ថ្នាក់​ទាប​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ប៉ុន្តែ​រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៣ គឺ​បន្ទាប់​ពី​ទី​ប្រឹក្សា​វៀតណាម​ភាគ​ច្រើន ត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​ខ្លួន​វិញ អ្នក​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឃាត​សម្ងាត់ ក្រោម​បញ្ជា​របស់​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា ដែល​ចង់​ឲ្យ​បក្ស​ចេញ​ផុត​ពី​ឥទ្ធិពល​របស់​វៀតណាម ។
ឯកសារ:pol pot123.jpg
ថ្ងៃទី ១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ បាន​បញ្ចប់​នូវ​ការ​ជ្រៀត​ជ្រែក​ពី​សំណាក់​បរទេស ការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​បែក និង​ការបញ្ឈប់អាវុធ​ដាក់​គ្នា នៃ​សង្ក្រាម​ស៊ីវិល​ខ្មែរ​រយៈ​ពេល​ប្រាំ​ឆ្នាំ នៅ​កម្ពុជា ។ ក៏​ប៉ុន្តែ នៅ​ថ្ងៃ​ដដែល​នេះ ទី​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ​បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​កងកម្លាំង​របស់​កុម្មុយនិស្ត​​ទាំង​ស្រុង ។ ជន​បរទេស​រាប់​រយ​នាក់​ និង​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន បាន​រត់​ទៅ​ជ្រក​កោន​នៅ​សណ្ឋាគារ​ឡឺភ្នំ ដែល​កាកបាទ​ក្រហម​អន្តរជាតិ​បាន​ប្រកាស​ថា ជា​តំបន់​អព្យាក្រឹត ។ ហើយ​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បញ្ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ស្ថាន​ទូត ឲ្យ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ជនបទ ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​ងារ​កសិកម្ម ។ ភ្លាមៗ បន្ទាប់​ពី​រំដោះ​បាន​ទី​ក្រុង​ភ្នំពេញ ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ប្រាហារ​ជីវិត​មេ​ដឹក​នាំ​ជាន់​ខ្ពស់​បី​រូប និង​មន្រ្តី​រាជការ​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ ។ មេ​ដឹក​នាំ​ទាំង​បី​រូបេ​  រួម​មាន នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី ឡុង បូរ៉េត, អ្នក​អង្គ​រាជវង្ស ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ និង លន់ ណុន ( ប្អូន​ប្រុស​របស់​សេនា​ប្រមុខ លន់ នល់ ) ។ លោក​សេនា​ប្រមុខ​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​មុន​នេះ​បន្តិច ជាមួយ​នឹង​ប្រាក់​ចំនួន ១.០០០.០០០ ដុល្លារ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ។ ទ្រង់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ បាន​សរសេរ​សំបុត្រ​មួយ​ច្បាប់ ផ្ញើ​ទៅ​ស្ថាន​ទូត​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ​ដែល​មាន​សេក្តី​ថា៖ សូម​សម្តែង​នៅ​ការ​ដឹង​គុណ​យ៉ាង​ស្មោះ​ស្ម័គ្រ​ ចំពោះ​សំបុត្រ និង​ការ​ផ្តល់​ជូន​របស់​លោក​ដើម្បី​នាំ​ខ្ញុំ​ទៅ​កាន់​សេរីភាព ។ ប៉ុន្តែ គួរ​ឲ្យ​អនិច្ចា ខ្ញុំ​មិន​អាច​ចាក​ចេញ​ក្នុង​ស្ថានភាព​ដ៏​កំសាក​នេះ​បាន​ទេ ។ ចំពោះ​លោក ហើយ​ជា​ពិសេស​ចំពោះ​ប្រទេស​ដ៏អស្ចារ្យ​របស់​អ្នក ខ្ញុំ​មិន​ដែល​ជឿ​មួយ​វិនាទី​ណា​ឡើយ​ថា លោក​ដាច់​ចិត្ត​បោះ​បង់​ចោល​មនុស្ស​ ដែល​ជ្រើស​រើស​យក​សិរីភាព ។ លោក​បាន​បដិសេធ​មិន​ផ្តល់​ការ​ការ​ពារ​ដល់​យើង​ខ្ញុំ ហើយ​យើង​ខ្ញុំ​មិន​អាច​ធ្វើ​អ្វី​បាន​ទាំង​អស់់........ ខ្ញុំ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​កំហុស​តែ​មួយ​គត់ គឺ​ជឿ​ជាក់​ទៅ​លើ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ។ សូម​ទទួល​នូវ​ការ​រាប់​អាន​ពី​ខ្ញុំ  ឯក​ឧត្តម  មិត្ត​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​របស់​ខ្ញុំ  មិត្ត​ដ៏​ស្មោះ​ត្រង់​ និង​រួស​រាយ​រាក់​ទាក់​របស់​ខ្ញុំ ។
គម្រោង​ផែន​ការ​បួន​ឆ្នាំ (១៩៧៧-១៩៨០)
ស្ងោរជ្រក់សាច់មាន់
វិធីធ្វើ
<br \> ពេលបរិភោគ ដួសស្ងោរដាក់ចានសម្ល បង់ស្លឹកជីរ ខ្ទឹម ច្របាច់ក្រូចឆ្មារភ្លក់ឲ្យល្មមតាមចំណូលចិត្ត ឬជ្រក់ក្នុងឆ្នាំងទាំងអស់តែម្ដង ទើបដួសដាក់ចានបរិភោគក៏បាន។
របៀបធ្វើទឹកជ្រលក់ ខ្ទឹមស ម្ទេស ដុតឲ្យឆ្អិន(ប្រយ័ត្នកុំឲ្យខ្លោច) បុកឲ្យម៉ដ្ឋ ដួសដាក់ក្នុងចាន ចាក់ទឹកត្រី ស្ករ ម្សៅស៊ុបបន្តិច ច្របាច់ក្រូចឆ្មារ កូរឲ្យសព្វ ភ្លក់មើលតាមចូលចិត្ត ទុកជ្រលក់សាច់នៅពេលបរិភោគ។ ទឹកជ្រលក់នេះអាចដាក់ប្រហុកដុតជំនួសទឹកត្រីវិញក៏បានតាមចំនូលចិត្ត។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
ពហុកីឡដ្ឋានជាតិអូឡាំពិក
ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិ​អូឡាំពិក​​​​​ គឺជាពហុកីឡដ្ឋានរដ្ឋ មានទីតាំង​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​ទីក្រុងភ្នំពេញ។ ពហុកីឡដ្ឋាននេះ​មាន​លទ្ឋភាព​ទទួល​ទស្សនិកជន​បាន​ប្រមាណ​៥ម៉ឺន​នាក់​ (ចំណុះអតិបរមា ៧មុឺននាក់)។ វា​ត្រូវ​បាន​គូរ​ប្លង់​ដោយ​​លោក វណ្ណ មូលីវណ្ណ​ ​ដែកជាស្ថាបត្យករ​ខ្មែរ​ដ៏​ល្បី​មួយរូប។
ការ​ស្ថាបនា​ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិបានចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦២ ដើម្បី​ត្រៀម​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ព្រឹត្តិការណ៍ កីឡា​ឧបទ្វីប​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ (បច្ចុប្បន្ន​បាន​​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ជា​​​កីឡា​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ឬ ស៊ីហ្គេម (SEA Games)) នៅឆ្នាំ ១៩៦៣ ប៉ុន្តែ​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ត្រូវ​បាន​លុប​ចោល​ទៅ​វិញ​​​ដោយ​សារ​បញ្ហា​នយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា។ ពិធី​សម្ពោធបាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១២ ធ្នូ ១៩៦៤ ដំនាល​គ្នា​នឹង បុរីកីឡា​ដែរ។ ពហុកីឡដ្ឋាននេះបានទទួលប្រារព្ឋការប្រកួតកីឡាហ្គានេហ្វូផងដែរ ចាប់ពីថ្ងៃទី២៥ វិច្ឆិកា ដល់ថ្ងៃទី៦ធ្នូ ១៩៦៦ ដោយអោយឈ្មោះព្រឹត្តិការណ៍នោះថា កីឡាហ្គានេហ្វូលើកទី១។​ ពហុកីឡដ្ឋានជាតិ​​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​​ជា​កន្លែង​ទទួល​ស្វាគមន៍​ប្រមុខ​រដ្ឋ​នៃ​បណ្ដា​ប្រទេស​ជា​មិត្ត​មួយ​ចំនួន ​ជា​កន្លែង​ប្រារព្ឋ​ពិធី​ផ្សេង​ៗ​របស់​រដ្ឋ និង​​ជា​កន្លែង​ហ្វឹកហ្វឺន​ក្រុម​កីឡាករ​ជម្រើស​ជាតិ​កម្ពុជា។
ពហុកីឡដ្ឋាន​បាន​រួម​ចំនែក​តូច​មួយ​ក្នុង​ការ​ប្រកួត​ជម្រុះ​​រវាង​កូរ៉េ​ខាង​ជើងនិងអូស្ត្រាលី​​ ក្នុង​ការ​ប្រកួត​បាល់​ទាត់​ពាន​រង្វាន់​ពិភព​លោក​ឆ្នាំ ១៩៦៦ (1966 FIFA World Cup) ។ នៅ​ពេល​នោះ​ ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​​ជាមួយ​ប្រទេស​ភាគ​ច្រើន​មិន​សូវ​ល្អឡើយ ហើយជួបការ​លំបាក​យ៉ាង​ខ្លាំង​​ក្នុង​ការ​រក​ទី​កន្លែង​ប្រកួត​ឲ្យ​បាន​សមស្រប។ ពេល​នោះ ប្រមុខ​រដ្ឋ​សម្ដេច​នរោត្តម សីហនុ ដែល​ជា​មិត្ត​ជាមួយ​មេ​ដឹកនាំ​កូរ៉េ​ខាង​ជើងគីម អ៊ីលស៊ុង បាន​ស្នើ​ថា ការ​ប្រកួត​នេះ​អាច​ធ្វើ​នៅភ្នំពេញបាន។ ការ​ប្រកួតនេះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​២​ថ្ងៃ គឺ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២១ វិច្ឆិកា ១៩៦៥ ដែល​លទ្ឋផល​អូស្ត្រាលី​ឈ្នះ​៦​ទល់​១ និង នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៤ វិច្ឆិកា ១៩៦៥ ដែល​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ឈ្នះ​៣​ទល់​១ ហើយបាន​ទាក់ទាញ​ទស្សនិកជន​ប្រមាណ​៤​ម៉ឺន​នាក់។
នៅ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិ បាន​ក្លាយ​ជា​គុក​សម្រាប់​មន្ត្រី​រដ្ឋបាល​នៅ​សម័យ​លន់ នល់។
ពហុកីឡដ្ឋាន​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​សភាព​ទ្រុឌទ្រោម​រាប់​ទសវត្សរ៍​ក្រោយ​មករហូតដល់​ឆ្នាំ​២០០០។ ពហុកីឡដ្ឋាន​ត្រូវ​បាន​អភិវឌ្ឍ​ជួសជុល​ឡើង​វិញ​​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន Yuanta Group របស់តៃវ៉ាន់។ ក្រុមហ៊ុន​បាន​ជួសជុល​ពហុកីឡដ្ឋាន តែ​បន្ត​សាងសង់​ផ្ទះ​ល្វែង និង​ស្តង់​លក់​ទំនិញ​នៅ​ជុំ​វិញ នាំឲ្យ​ទទួល​ការ​រិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​សាធារណជន​ទូទៅ។
នៅ​ខែ​វិច្ឆិកានិងធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ អង្គការ​កីឡា​បាល់​ទះ​ជន​ពិការ​ពិភពលោក​​(World ParaVolley) បាន​ប្រារព្ធ​ការ​ប្រកួត​ពាន​រង្វាន់​ពិភព​លោក​របស់​ខ្លួន​នៅ​ពហុកីឡដ្ឋាន​នេះ។ នេះ​ជា​លើក​ទី​មួយ​ហើយ​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ធ្វើ​ជា​​ម្ចាស់​ផ្ទះ​​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​កីឡា​អន្តរជាតិ​ដ៏​ធំ ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជាង​៤០​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។
ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០០៧ ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិបានក្លាយជា​ទី​ចាប់​អារម្មណ៍​របស់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​​​ក្រុងភ្នំពេញ ដែល​តែង​តែ​មក​ហាត់​ប្រាណ ក៏​ដូច​ជា​មក​លេង​កីឡា​បាល់​ទាត់​ និង​​សកម្មភាព​កីឡា​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ឃុំកោះកែវ
ឃុំកោះកែវជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន២ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ថាច់ រាជ
ព្រះតេជព្រះគុណ ធម្មសាល ថាច់ រាជប្រសូតិនៅ គ.ស. ១៩២១សុគតនៅ គ.ស. ១៩៧៧ ជាអតីតព្រះមេគណខេត្តព្រះត្រពាំង ចាប់តាំងពី គ.ស. ១៩៦៤ ដល់ គ.ស.១៩៧៥ និង ជាអតីតប្រធានសមណប្បាតុករប្រចាំខេត្តព្រះត្រពាំងនាឆ្នាំ ១៩៦៩ ដើម្បី ទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋយួន ផ្តល់តួនាទីជាជនជាតិភាគតិចដល់ខ្មែរក្រោមនៅកម្ពុជាក្រោម ។ ព្រះអង្គសុគតក្នុងព្រះ ជន្ម ៥៦ វស្សា នៅវត្តពោធិបឹងដោយយួនធ្វើទារុណកម្មក្នុងគុក ។
ប្រវត្តិ
ព្រះតេជព្រះគុណ ធម្មសាល ថាច់ រាជ ប្រសូតិក្នុងឆ្នាំរកាត្រីស័កព.ស. ២៤៦៤ គ.ស. ១៩២១ នៅ​ភូមិចុងព្រែក ឃុំព្រែកលប ស្រុកកញ្ចោង (Tiểu Cần)ខេត្តព្រះត្រពាំង។ ឱពូកឈ្មោះថាច់ កែវ ម្តាយឈ្មោះ ថាច់ ធី ចាន់ ។
ព្រះអង្គមានបងប្អូន ៦ នាក់ គឺ៖
ការសាងផ្នួសជាសាមណេរ
គ.ស.១៩៣៧ ពេលព្រះអង្គអាយុបាន ១៦ ឆ្នាំ បួសជាសាមណេរនៅ វត្តសុវណ្ណគន្ធវារីរង្សីហៅថាវត្តព្រែកទុង ក្រោមសំណាក់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ព្រះនាម ថាច់ អម ។
ការបំពេញឧបសម្បទានិងទទួលនាទីជាព្រះចៅអធិការវត្ត
ឆ្នាំមមី ចត្វាស័ក ព.ស.២៤៨៥ គ.ស.១៩៤២​ពេលព្រះអង្គមានព្រះជន្មបាន ២១ ឆ្នាំ ក៏បានបំពេញ ឧបសម្បទាកម្មនៅក្នុងវត្តពោធិបឹង ហៅថា វត្តបឹង ឋិតនៅក្នុងភូមិបឹង ឃុំចាប់ភ្លើង(Tập Sơn) ស្រុកថ្កូវ​ខេត្តព្រះត្រពាំង ក្រោមសំណាក់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ព្រះ​នាមថាច់កេស ហើយក៍បានពុទ្ធបរិស័ទនៅ ក្នុងចំណុះជើងវត្តពោធិបឹង តែងតាំងឲ្យព្រះអង្គឡើងធ្វើជាព្រះចៅអធិការវត្តនេះនាឆ្នាំនោះតែម្តង ។
ការឡើងជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍
ឆ្នាំជូតទោស័ក ព.ស. ២៥០៤ គស.១៩៦០ ពេលព្រះអង្គព្រះជន្ម៣៩ វស្សា ពុទ្ធបរិស័ទវត្តពោធិបឹង (បឹង) និងព្រះសង្ឃនៅ ស្រុកថ្កូវបានតែង តាំងព្រះអង្គជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ។
ការទទួលឋានៈជាព្រះមេគណខេត្ត
ថ្ងៃពុធ ១៥ កើត ខែភទ្របទ ឆ្នាំ រោង ឆស័ក ព.ស. ២៥០៨ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២១ ខែតុលា គ.ស. ១៩៦៤ បានទទួលតំណែង ជាព្រះមេគណនៃគណៈពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ខេត្តព្រះត្រពាំង ។
ការតស៊ូដើម្បីការពារពូជសាសន៍ជនជាតិដើមខ្មែរក្រោមនៅកម្ពុជាក្រោម
ខេត្តព្រះត្រពាំង (tỉnh Vĩnh Bình) ក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធនៃ«គណៈកម្មធិការកណ្តាលដឹកនាំព្រះសង្ឃខ្មែរកំណើត​នៅ​យួន​ខាងត្បូង​តស៊ូ​ដើម្បី​ទាមទារ​នាទី​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិចនៅកម្ពុជាក្រោមក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះតេជព្រះគុណធម្មវិរិយោ គឹម សាង នាយកសាសនា នៃគណៈពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មជ្ឈមណ្ឌលព្រៃនគរ ។
សូមបញ្ជាក់ថាការធ្វើបាតុកម្មនេះ ព្រោះរដ្ឋាភិបាលយួនសម័យនោះបានអនុម័តដាក់ឈ្មោះឲ្យខ្មែរក្រោមថា«ប្រជាជនយួនកំណើតកម្ពុជា» (Người Việt Gốc Miên) គឺរដ្ឋាភិបាលយួនបញ្ជាក់ថា «ខ្មែរក្រោមមិនមែនជាជនជាតិដើមនៅកម្ពុជាក្រោមទេ គឺជាជនជាតិខ្មែរដែលបានភៀសខ្លួនពីកម្ពុជា​ទៅ​ពឹង​អាស្រ័យ​នឹង​យួន​នៅ​កម្ពុជាក្រោម(វៀតណាមខាងត្បូង)»។
ការរងទារុណកម្មក្នុងគុកយួនកុម្មុយនិស្ត
សង្ឃា​ភិបាល​តំណាង​យួនយៀកកុងចាប់ផ្សឹក ។
ការសុគតដោយរងទារុណកម្មពីរបបយួន
ថ្ងៃពុធ ០៨ កើត ខែជេស្ឋ ឆ្នាំម្សាញ់ នព្វ ស័ក ព.ស.២៥២១ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៥ ខែឧសភា គ.ស.១៩៧៧ ព្រះអង្គបានសុគតនៅវេលាម៉ោង ១២ និង ០៥ នាទី អធ្រាត្រ៥៦ វស្សា ៕
ឯកសារ​យោង​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ឃុំថ្កូវ
ឃុំថ្កូវជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំថ្កូវ​ បែងចែក​ជា ០៧ ភូមិ​រួម​មាន៖ ភូមិពោធិ ភូមិឫស្សី ភូមិតាមូង ភូមិតាហ៊រ ភូមិត្បែង​ ភូមិធំ ភូមិ​ពោធិវង្ស ដែល​​មាន​ចំនួន​ ១.៤៩៦ គ្រសារ និង​មាន​ប្រជា​ជន​សរុប ៦.៧៦០នាក់។
វត្ត​អង្គរជ័យ
វត្ត​អង្គរជ័យ ស្ថិតនៅ ភូមិអង្គជ័យ ​ឃុំបន្ទាយដែក ស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្ដាល ។
រឿងអ្នកដំណើរពីរនាក់ដណ្ដើមគ្នាដេកកណ្ដាល
តោះទស្សនាឈុតពិសេសក្នុងរឿងជប៉ុន! កូនប្រសារស្រីរូបស្រស់ ប៉ះប៉ាក្មេកក្បាលខូច ឆ្លៀតកូនប្រុសមិននៅ លួចធ្វើរឿងនេះជាមួយកូនប្រសារស្រី…(មានវីដេអូ
ដំនើររឿង
យក​ហេះ​ទៅ​ដូរ​ហោះ
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី២
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
អ្នកស្រីសិទ្ធិ
right|250px
ជីវប្រវត្តិ
អ្នកស្រី សិទ្ធិ មានឈ្មោះពេញគឺ ស៊ូ សិទ្ធិ។ អ្នកស្រី កើតនៅថ្ងៃពុធ ខែមិគសិរ ឆ្នាំ មមី ព.ស២៤១៤ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៨៨១ នៅសង្កាត់លេខ៤ ក្រុងភ្នំពេញ។ អ្នកស្រីជាកូនពៅនៃលោក ពិពិធសិរិចាងហ្ចាង សូ និងអ្នកស្រី ភ្លង។ នកស្រីមានស្វាមីជាតុលាការ និងមានបុត្រីមួយ។ អ្នកស្រីបានរៀនអក្សរខ្មែរ អក្សរសៀម ពីសំណាក់បិតា និងអ្នកជិតខាង។​ នៅពេលអាយុ ចំណាស់ បានទៅកាន់សីល១០ នៅវត្តបុទុមវត្ដី បម្រើព្រះសង្ឃ និងបានកសាងកុដិទុកជាប្រយោជន៍ផងដែរ។
អវសានកាល
អ្នកស្រី ស៊ូ សិទ្ធិ បានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៣។
ឯកសារយោង
សៀវភៅ​ អ្នកនិពន្ធខ្មែរដែលមានឈ្មោះល្បី, លោក លីធាមតេង, ឆ្នាំ១៩៧២
សណ្ឋាគារនៅក្នុងក្រុងព្រះសីហនុ
ក្រុង​ព្រះ​សីហ​នុគឺជាទីក្រុងមួយ​របស់ប្រទេសកម្ពុជា​ដែលមាន​ឆ្នេខ្សាច់ដ៏ស្រស់​ស្អាត​ ហើយ​បាន​ទាក់​ទាញ​ភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាច្រើន អោយ​មកកំសាន្ត។ ជាមួយគ្នានេះ​ ក្រុងព្រះ​សីហនុ​ក៏​មាន សណ្ឋាគារគ្រប់​លំដាប់​សំរាប់​ទទួលស្វាគមន៍​ភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ។ ដែលក្នុងនោះមានដូចជា សណ្ឋាគារសុខាលំដាប់​ផ្កាយប្រាំ សណ្ឋាគារខ្សាច់មាស សណ្ឋាគារគ្រិស្តាល់​ សណ្ឋាគារប្រាសាទមាស សណ្ឋាគារប៉ារីសថ្មី និងសណ្ឋាគារប្រណិតៗជា​ច្រើនទៀត។
រឿងបុរសចាក់ស្មុគ
ដំណើរ​រឿង
កាល​​ពី​ដើម មាន​បុរស​ម្នាក់​ចេះ​ចាក់​ស្មុគ ។ បុរស​នោះ ចង់​បាន​ខ្ញុំ​ប្រើ ក៏​ឡើង​ទៅ​ចាក់​ស្មុគលើ​ចុង​ត្នោត ហើយ​គិត​តែ​ម្នាក់​ឯង​ថា "បើ​អញ​ចាក់​ស្មុគបាន ១ លក់​បាន ១០ សេន, បើ​ចាក់​ស្មុគ​បាន ១០០០ នឹង​លក់​ទៅ​បាន ១០០ រៀល រួច​អញ​លោះ​មនុស្ស​ប្រើ, បើ​ប្រើ​មិន​បាន​ដូច​ចិត្ត អញ​នឹង​ធាក់​វាយ​វា" ។ បុរស​នោះ​មិន​គ្រាន់​តែ​គិតក្នុង​ចិត្ត ក៏​ងារ​ដៃ​លើក​ទាំង​ចើង ធាក់​ធាង​ត្នោត ក៏​របូត​ខ្លួន​ធ្លាក់​ពី​លើ​ចុង​ត្នោត តែ​បាន​ដៃ​ប្រវា​ចាប់​ស្លឹក​ត្នោត​ជាប់​តាន់​ ក៏​នៅ​តែ​កតោកៗ ដូច​ជា​គេ​ព្យួរ ។ គ្រា​នោះ មាន​ទ្រមាក់​ដំរី​ម្នាក់ ជិះ​ដំរី​មក​ជិត​នោះ ។ បុរស​នោះ​ស្រែក​ថា "បើ​អ្នក​ណា​ជួយ​ដាក់​ខ្ញុំ​ពី​ចុង​ត្នោត​បាន ខ្ញុំ​សុខ​ចិត្ត​ចូល​ទៅ​បម្រើ​លោក​អស់ ១ ជីវិត" ។ ទ្រមាក់​ដំរី​ឮ​ហើយ មាន​ចិត្ត​ត្រេក​អរ បរ​ដំរី​ចូល​ទៅ​ដល់​ក្រោម​ដើម​ត្នោត ឈរ​លើ​ខ្នង​ដំរី​ ដៃ​តោង​ជើង​បុរស​នោះ​ជាប់ ដូច​ជា​អង្រួន​ខ្នង​ដំរី​នោះ ដំរី​ក៏​ដើរ​ទៅ ។ ទ្រមាក់​ដំរី​ក៏​ព្យួរ​ជា​មួយ​នឹង​បុរស​នោះ ។ គ្រា​នោះ​ មាន​មនុស្ស​ទំពែក​ ៤ នាក់ ដើរ​ស្វែង​រក​មនុស្ស​ទៅ​បម្រើ​ប្រពន្ធ​គ្រប់​គ្នា លុះ​ដើរ​ទៅ​ដល់​ក្រោម​ដើម​ត្នោត​នោះ ទ្រមាក់​ដំរី​និង​បុរស​ចាក់​ស្មុគ្រ​ស្រែក​ថា "បើ​លោក​អ្នក​ណា​ជួយ​ខ្ញុំ​ឲ្យ​បាន​រួច​ពី​ចុង​ត្នោត​នេះ ខ្ញុំ​ទាំង​ពីរ​នាក់ សុខ​ចិត្ត​ទៅ​នៅ​បម្រើ​លោក​អស់​ ១ ​​ជីវិត" ។ ទំពែក​ទាំង ៤ នាក់​នោះ​ឮ​ហើយ ត្រេក​អរ​ណាស់ គិត​ថា បាន​ដូច​សេចក្តី​ប្រាថ្នា ក៏​ស្រែក​ថា "យើង​ទាំង​ ៤ នាក់​នឹង​ជួយ​អ្នក​ឲ្យ​រួច" ។ ទំពែក​ទាំង ៤ ឈរ​ក្រោម​ដើម​ត្នោត យក​សំពត់​ចង​ក​ខ្វែង​ទល់​មុខ​គ្នា​ជា ៤ ជ្រុង ហើយ​ស្រែក​ប្រាប់​ទៅ​បុរស​ចាក់​ស្មុគ និង​ទ្រមាក់​ដំរី​ថា "ចូរ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​នាក់​ទម្លាក់​ខ្លួន​ពី​លើ​ចុង​ត្នោត​នោះ​មក​ចុះ !" ។ បុរស​ចាក់​ស្មុគ​និង​ទ្រមាក់​ដំរី​ ទម្លាក់​ខ្លួន​ទាំង​ពីរ​នាក់ មក​លើ​សំពត់​ដែល​បុរស​ទំពែក​ទាំង ៤ នាក់​ចង​នោះ ដូច​ជា​គេ​ទាញ​សំពត់​ជាប់​នឹង​ក​ទំពែក​ទាំង ៤ ជល់​ក្បាល​គ្នា​ស្លាប់​ទាំង​បួន​នាក់​ទៅ ។ ឯទ្រមាក់​ដំរី​និង​បុរស​ចាក់​ស្មុគ ឃើញ​ទំពែក​ទាំង ៤ នាក់​ស្លាប់​ដូច្នោះ ភ័យ​ណាស់ ទៅ​និយាយ​នឹង​យាយ​ចាស់​ម្នាក់​ថា "បើ​និយាយ​គិត​ដូច​ម្តេច​ឲ្យ​បាន​សុខ យើង​ទាំង​ពីរ​នាក់​នឹង​នៅ​បម្រើ​យាយ ទាល់​អស់​ជីវិត" ។ យាយ​ចាស់ មាន​ចិត្ត​ត្រេក​អរ ដោយ​ប្តី​ខ្លួន​ទៅ​កាប់​ចម្ការ​ឯព្រៃ ហើយ​និយាយ​ថា "បើ​ដូច្នោះ អ្នក​ទៅ​យក​ខ្មោច​ទាំង ៤ នោះ​មក​ដាក់​ក្នុង​ផ្ទះ ចង​រុំ​ឲ្យ​ស្រេច " រួច​យាយ​ចាស់​ឲ្យ​យក​ខ្មោច ១ ចេញ​ពី​ផ្ទះ​មក គាត់​ស្រែក​យំ ។ អ្នក​ស្រុក​សួរ, គាត់​ប្រាប់​ថា "ប្តី​គាត់​ស្លាប់" អ្នក​ស្រុក​ក៏​ជួយ​យក​ខ្មោច​នោះ​ទៅ​ដុត, យាយ​ចាស់​ប្រាប់​ថា "សូម​អ្នក​ទាំង​អស់​ដុត​ធ្វើ​ឲ្យ​ល្អ ត្បិត​ប្តី​ខ្ញុំ ​គាត់​ស្រឡាញ់​ខ្ញុំ​ណាស់ កាល​ដែល​គាត់​នៅ​រស់" ។ លុះ​គេ​យក​ខ្មោច ១ ទៅ​ដុត​ហើយ​ យាយ​ចាស់​ស្រែក​ថា "ប្តី​គាត់​ទៅ​ផ្ទះ​ទៀត​ហើយ" ។ អ្នក​ស្រុក ក៏​ទៅ​យក​មក​ដុត​ទៀត ។ លុះ​ដុត​ទៅ​គម្រប់ ៤ លើក ទើប​ឃើញ​តា​ចាស់​ប្តី​យាយ​នោះ​ ចេញ​មក​ពី​ព្រៃ​ចម្ការ មាន​ខ្លួន​នោះ​ប្រឡាក់​សុទ្ធ​តែ​ធ្យូង ពួក​អ្នក​ស្រុក​ឃើញ ក៏​នាំ​គ្នា​ដេញ​ចាប់​តា​ចាស់​នោះ យក​ទៅ​ដុត​ទាំង​រស់​ឲ្យ​ស្លាប់​ទៅ ។
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី២
តំណ​ភ្ជាប់​ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
វត្ត​កោង​កាង
វត្ត​កោង​កាង គឺជា​វត្ត​មួយ​នៅក្នុង​ទឹកដី​ត្បូង​ពេជ្រ​នៃ ខេត្តប៉ៃលិន វត្ត​នេះ​ត្រូវបាន​ប្រជា​ពុ​ទ្ឋ​បរិ​សទ័ក​សាង​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦២ សម័យ​សង្គមរាស្ត្រនិយម វត្ត​កោង​កាង ដើមឡើយ​មាន​ឈ្មោះថា វត្ត​ក្លោង​ក្លាង ជា​ភាសា​ជនជាតិភាគតិច​កូ​ឡា ប្រែ​មក​ថា វត្តមាន​ស្ថានភាព​ដី​ក្រឡុក​ទាប​ខ្ពស់ នៅ​សម័យ​រាជ្យ​សម្តេចព្រះ​ន​រោល​ត្ត​ម សីហនុ វត្ត​នេះ​ត្រូវបាន​ចាប់ផ្តើម​កសាង​ដំបូង ដោយ​ព្រះគ្រូ​ចៅអធិការ​ព្រះនាម ឡឹ​ក សន នា​ដើម គ ស ១៩៦២ ហើយ​វត្ត​កោង​កាង​បច្ចុប្បន្ន មាន​ព្រះសង្ឃ​គង់នៅ​សិក្សា​រៀនសូត្រ​បាលី​ពុ​ទ្ឋិ​កៈជាង ១០០ អង្គ ក្នុងនោះ​មាន​សាលា​ពុ​ទ្ឋិ​កៈ​វិទ្យាល័យ ដើម្បី​ជា​ថ្នាល​បណ្តុះបណ្តាល​ព្រះ​ពុ​ទ្ឋ​វចនៈ​ផង​។ ជាពិសេស​ជាងនេះទៀត វត្ត​ក្លោង​ក្លាង ឫ វត្ត កោង​កាង ឥឡូវ​បាន​ប្រែក្លាយជា​វត្ត​មួយ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​ជាច្រើន​នាក់ បាន​កំពុងតែ​ចាប់អារម្មណ៍​យ៉ាងខ្លាំង ចំពោះ ស្ថាបត្យកម្ម​លើ​សំណង់​បូជនីយដ្ឋាន​មួយ​នេះ ពោលគឺ​ពីមួយថ្ងៃ​ទៅមួយថ្ងៃ មាន​មនុស្ស​ទៅលេង​កម្សាន្ត​នៅ​ទីនោះ​ឥត​ដាច់​សោះឡើយ​។
សមុទ្រជប៉ុន
សមុទ្រជប៉ុន(日本海) ឬ សមុទ្រខាងកើត(동해, 東海) ជាសមុទ្រស្ទើរបិទនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច។ វាហ៊ុមព័ទ្ឋដោយប្រទេសជប៉ុន កូរ៉េទាំង២និងរុស្ស៊ី។ សមុទ្រនេះត្រូវបានកូរ៉េទាំង២ហៅថាជាសមុទ្រខាងកើត។ ដូចគ្នានឹងសមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេដែរ សមុទ្រជប៉ុនស្ទើរតែគ្មានបាតុភូតជំនោរនិងលំនាច ដោយសារស្ថានភាពស្ទើរបិទរបស់វា។
ភូមិវិទ្យា
សមុទ្រជប៉ុនហ៊ុមព័ទ្ឋដោយរុស្ស៊ីដីគោកនិងកោះសាខាលីននៅខាងជើង ដោយឧបទ្វីបកូរ៉េនៅខាងលិច ដោយកោះហុកកៃដូ ហុងស្ស៊ឺ និងឃ្យឺស្ស៊ឺ របស់ជប៉ុននៅខាងកើត។ សមុទ្រជប៉ុនតភ្ជាបទៅសមុទ្រដទៃទៀតដោយច្រកសមុទ្ររាក់ៗ៥មាន៖ ជំរៅជាមធ្យម ១៧៥៣ម ជំរៅជ្រៅជាងគេ ៣៧៤២ម ផ្ទៃទឹក ៩៧៨ ០០០គ.ម២។ សមុទ្រជប៉ុនចែកចេញជា៣អាងគឺ អាងយ៉ាម៉ាតូនៅភាគអាគ្នេយ៍ អាងជប៉ុននៅភាគខាងជើង និងអាងត្សឹស្ស៊ីម៉ានៅភាគនិរតី។ អាងជប៉ុនមានជំរៅទឹកជ្រៅជាងគេ ខណៈអាងត្សឹស្ស៊ីម៉ាមានជំរៅទឹករាក់ជាងគេ។ ធ្នើរទ្វីបនៅភាគខាងកើតមានទំហំធំ ផ្ទុយនឹងភាគខាងលិចតាមបណ្ដោយឧបទ្វីបកូរ៉េដែលមានទំហំតូច (ទទឹងមធ្យម៣០គ.ម)។
តំបន់ខាងជើងនិងអាគ្នេយ៍ជាតំបន់នេសាទយ៉ាងសកម្ម។ សមុទ្រជប៉ុនក៏មានស្រទាប់រ៉ែជាពិសេសខ្សាច់ម៉ាញ៉េទីត ឧស្ម័នធម្មជាតិនិងប្រេងកាត។
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
សមុទ្រស្ទើរបិទ
សមុទ្រស្ទើរបិទគឺជាផ្នែកមួយរបស់មហាសមុទ្រ ដែលត្រូវបានហ៊ុមព័ទ្ឋដោយផ្នែក ដោយកោះ កំរងកោះ ឬ ឧបទ្វីប។ សមុទ្រស្ទើរបិទខុសពីសមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេត្រង់ថា សមុទ្រស្ទើរបិទមានខ្សែទឹកមហាសមុទ្រដែលកកើតដោយខ្យល់សមុទ្រ។ សមុទ្រស្ទើរបិទភាគច្រើនហ៊ុមព័ទ្ឋដោយធ្នូកោះដែលបង្កើតដោយការរំកិលរបស់ផ្លាកមហាសមុទ្រ​មួយចូលទៅក្រោមផ្លាកមហាសមុទ្រមួយទៀត។
១. សមុទ្រស្ទើរបិទនៅមហាសមុទ្រអាកទិក៖ ២. សមុទ្រស្ទើរបិទនៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក៖ ៣. សមុទ្រស្ទើរបិទនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា៖ ៤. សមុទ្រស្ទើរបិទនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក៖
វិទ្យាល័យជ័យវរ្ម័នទី៧
វិទ្យាល័យជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាវិទ្យាល័យមួយមានទីតាំង ស្ថិតនៅតាម បណ្ដោយផ្លូវជាតិលេខ ១ ក្នុងភូមិដីឥដ្ឋ ឃុំដីឥដ្ឋ ស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្ដាល។
= ប្រវត្តិរបស់វិទ្យាល័យជ័យវរ្ម័នទី៧ = ក្រោយពីទទួលបានឯករាជ្យពេញបរិបូណ៌ បានប្រហែលជាបីឆ្នាំកន្លងមក ប្រទេសកម្ពុជាយើង ក្រោមព្រះរាជកិច្ចដឹកនាំដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ របស់ព្រះករុណាសម្តេច ព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះប្រមុខរដ្ឋ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា អ្វីៗទាំងអស់បានរីកចម្រើន ជាជំហានៗលើគ្រប់វិស័យ។ ចំនុចដែលធ្វើអោយមតិជាតិ និងអន្តរជាតិ ចាប់អារម្មណ៍ជាងគេនោះ គឺវិស័យអប់រំ និងសិក្សាធិការជាតិ ក្នុងប្រទេសតែម្តង។
ដោយយល់ឃើញច្បាស់តាមកំលាំងរិះគិត នៃព្រះប្រាជ្ញាញាណជាប្រចាំព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះនាម ទិត ប្រាក់ ព្រះអង្គជាព្រះពហុស្សត្រក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏ឆ្នើមផង និងជាព្រះគ្រូចៅអធិការវត្តដីឥដ្ឋផង បានយកព្រះទ័យទុកដាក់ កសាងខឿនអប់រំបានរីកចម្រើន និងមានសន្ទុះយ៉ាងលឿន គួរឱ្យមានមោទនភាពក្រៃលែង។
......ត.......
Rock Dog
Rock Dog (បកប្រែ: អាឆ្កែរ៉ុក) គឺជាខ្សែភាពយន្តបែបកំប្លែងបែបគំនូរជីវចលកុំព្យូរទ័រចិន-អាមេរិកឆ្នាំ ២០១៦ ដឹកនាំដោយអាស ប្រាណុន។ ខ្សែភាពយន្តនេះផ្អែកលើប្រលោមលោកក្រាហ្វិកចិន Tibetan Rock Dog ដោយ ចេង ជុន។
សាច់រឿង
បូឌី (Bodi)គឺជាសត្វចៀមទីបេដែលមានភ្នែកធំដែលត្រូវបានគេរំពឹងទុកពទៅពុករបស់គាត់ថានឹងទទួលបានការដឹកនាំពីការការពារទីក្រុងដែលចៀមគួរឱ្យស្រឡាញ់រស់នៅ។ ប៉ុន្តែបូឌីមិនមានចំណង់ចំណូលចិត្តបែបនេះទេ។ ថ្ងៃមួយវិទ្យុមួយធ្លាក់ពីលើមេឃហើយបូឌីស្តាប់ចំរៀងរបស់រ៉ុករ៉ុករឿងព្រេងនិទានអង់ហ្គូស ខ្ចាត់ខ្ចាយហើយពិភពលោករបស់គាត់ផ្លាស់ប្តូរ។ ប្រឆាំងនឹងការជំទាស់ទាំងអស់របសរបស់គាត់ពុកគាត់បូឌីចាកចេញពីទីក្រុងដើម្បីបន្តក្តីសុបិនរបស់គាត់ហើយទៅទីក្រុងធំ។ ប៉ុន្តែឪបុករបស់គាត់និងសត្រូវដ៏សំខាន់របស់ទីក្រុងគឺលីនុច (Linnux) មេដឹកនាំចចកឃ្លាននិងក្រុមរបស់គាត់គឺបន្ទាប់ពីប៊ូឌី។ លីនុចឃើញបូឌីជាសំបុត្ររបស់គាត់ដើម្បីត្រលប់ទៅទីក្រុងវិញហើយនៅជិតចៀមឆ្ងាញ់។ ឥឡូវនេះបូឌីត្រូវតែជ្រើសរើសរវាងការសន្សំគ្រួសារនិងមិត្តភក្តិហើយបន្តក្តីសុបិនថ្មីរបស់គាត់។
ឧបទ្វីបកូរ៉េ
ឧបទ្វីបកូរ៉េ​ ន័យចំគឺ ទៀបកោះកូរ៉េវាមិនមែនជាឧបទ្វីប (subcontinent)ទេ ឧបទ្វីបមួយនៅអាស៊ីខាងកើត។ វាលាតសន្ឋឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង១១០០គ.ម ចេញពីទ្វីបអាស៊ីចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាត្រូវហ៊ុមព័ទ្ឋដោយ សមុទ្រជប៉ុន (នៅខាងកើត) សមុទ្រចិនខាងកើត(នៅខាងត្បូង) និង សមុទ្រលឿង (នៅខាងលិច)។ ច្រកកូរ៉េ តភ្ជាប់សមុទ្រជប៉ុននិងសមុទ្រចិនខាងកើត។
រហូតមកទល់ចុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កូរ៉េគឺជារដ្ឋបង្រួបបង្រួមដែលមានដែនដីលាត​សន្ឋឹងលើឧបទ្វីបកូរ៉េបច្ចុប្បន្នទាំងមូល។ ចាប់តាំងពីពេលដែលសង្គ្រាមកូរ៉េបានបញ្ចប់ទៅនៅឆ្នាំ​១៩៥៣ កូរ៉េបានចែកចេញជា២គឺ កូរ៉េខាងជើងដែលគ្រប់គ្រងភាគខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូងដែលគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូង។
ព្រំដែនខាងជើងរបស់ឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានកំនត់ជាទូទៅ អោយជាន់គ្នាជាមួយព្រំដែននយោបាយ​សព្វថ្ងៃរបស់កូរ៉េខាងជើងនិងប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួន (ចិន ១៤១៦គ.ម និង រុស្ស៊ី ១៩គ.ម)។ ព្រំដែនទាំងនេះដើមឡើយត្រូវបានកំនត់ដោយទន្លេធម្មជាតិគឺទន្លេយ៉ាលូនិងទន្លេទូមិន។ ដោយយោងតាមនិយមន័យនេះ ឧបទ្វីបកូរ៉េទាំងមូល (រួមទាំងកោះទាំងអស់របស់វាផង)មានផ្ទៃដី ២២០ ៨៤៧គ.ម២។
ភូមិវិទ្យា
៧០%នៃផ្ទៃដីសរុបគ្របដណ្ដប់ដោយភ្នំ។ ខ្ពង់រាបដែលអាចដាំដុះបានមានទំហំតូចនិងនៅដាច់​ស្រយាលនៅចន្លោះរវាងជួរភ្នំទាំងឡាយ។ ភ្នំកាន់តែសំបូរនៅតំបន់ខាងជើងនិងខាងកើត ដែលក្នុងនោះមានភ្នំប៉ែកឌូដែលជាភ្នំមានកំពស់ខ្ពស់ជាងគេនៅលើឧបទ្វីបនេះ (២៧៤៤ម)។ ឧបទ្វីបកូរ៉េមានឆ្នេរប្រវែង ៨៤៦០គ.ម។ ឆ្នេរភាគខាងត្បូងនិងខាងលិចមានភាពរកេតរកូតខ្លាំង។ គេឃើញមានកោះភាគច្រើនក្នុងចំនោមកោះសរុប ៣៥៧៩កោះ ប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរទាំងនោះ។
អាកាសធាតុ
អាកាសធាតុនៅឧបទ្វីបកូរ៉េមានភាពខុសគ្នារវាងភាគខាងជើងនិងភាគខាងត្បួង។ តំបន់ខាងត្បូងមានអាកាសធាតុក្ដៅសើមស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសជប៉ុនដែរ ដោយទទួលរងឥទ្ឋិពលខ្សែទឹកក្ដៅរបស់មហាសមុទ្រ។ តំបន់ខាងជើងមានអាកាសធាតុត្រជាក់ និងអាកាសធាតុក្នុងទ្វីប ប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងតំបន់ម៉ាន់ជូរីដែរ។ ជាក់ស្ដែង កំពស់ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំនៅជ្រលងទន្លេយ៉ាលូមានតែ ៦០០មម គឺពាក់កណ្ដាលកំពស់ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំនៅឆ្នេរភាគខាងត្បូង (១៥០០មម)។ សីតុណ្ហភាពនៅខែមករារបស់តំបន់ខាងជើងបំផុតនិងខាងត្បូងបំផុត ខុសគ្នាប្រហែល២០°C ។ ឧបទ្វីបកូរ៉េទទួលរងឥទ្ឋិពលខ្យល់មូសុងអាស៊ីខាងកើតនៅពាក់កណ្ដាលរដូវក្ដៅ និងខ្យល់ព្យុះទីផុងជាញឹកញាប់នៅរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។ ទឹកភ្លៀងមានធ្លាក់ច្រើននៅរដូវក្ដៅ។ រដូវរងារមានភាពត្រជាក់ខ្លាំងដោយមានសីតុណ្ហភាពក្រោមសូន្យនៅតាមតំបន់មួយចំនួន។
កំរងកោះ
រូបភាពតូច|[[កំរងកោះមែរហ្គ្វី]] កំរងកោះឬប្រជុំកោះ សំដៅទៅលើជួរឬបណ្ដុំកោះច្រើនផ្ដុំគ្នា។ កំរងកោះភាគច្រើនឃើញមាននៅលំហសមុទ្រ និងមានមួយចំនួនតូចដែលនៅក្បែរដីទ្វីប។ កំរងកោះភាគច្រើនជាភ្នំភ្លើង ដែលកកើតឡើងតាមទ្រនុងមហាសមុទ្រ ឬ ចំនុចក្ដៅ។ កំនរកំនើតកំរងកោះផ្សេងទៀតមាន សំនឹក កំនរដីល្បាប់ និង ពីនើងផ្នត់។
បច្ចុប្បន្នមានប្រទេសចំនួន៤ដែលជាកំរងកោះ គឺ ប្រទេសជប៉ុន ហ្វីលីពីន រាជាណាចក្ររួម និង ឥណ្ឌូនេស៊ី។
កំរងកោះធំជាងគេនៅលើពិភពលោកគឺគឺកំរងកោះអាកទិកកាណាដានៃកាណាដាខាងជើង។ កំរងកោះនេះស្ថិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រអាកទិក។
ស៊ូស៊ី
thumb|300px|ស៊ូស៊ី
ស៊ូឝ៉ី (すし, 寿司, 鮨, 鮓) គឺ​ជា​អាហារ​ដ៏​ល្បីល្បាញ និង​ពេញ​និយម​មួយ​ប្រភេទ របស់​ប្រទេសជប៉ុន​។ អាហារ ស៊ូស៊ី ត្រូវ​បាន​គេ​ចំអិន​ឡើង​ដោយ​អង្ករ​ដំនើប លាយ​ជាមួយ​នឹង​គ្រឿងផ្សំ ជា​ច្រើន​ទៀត​ដូច​ជា ទឹក​ខ្មេះ ត្រី និង​សត្វ​សមុទ្រ​ជា​ដើម​។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបជប៉ុន
ឡងប៊ិច (កាលីផ្វនញ៉ា)
thumb|ឡងប៊ិច ឡងប៊ិច គឺជាទីក្រុងមួយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងកាលីផ្វនញ៉ា(California) តាមឆ្នេរប៉ាស៊ីភ្វិកនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ទីក្រុងនេះគឺជាទីក្រុងធំបំផុតទី៣៩ក្នុងប្រទេស និងក៏ជាទីក្រុងធំបំផុតទី៧ក្នុងកាលីផ្វនញ៉ា ។ កាលពីឆ្នាំ២០១០ អត្រាប្រជាជនមានដល់ទៅ​៤៦២,២៥៧នាក់ ។ លើសពីនេះ ឡងប៊ិចគឺជាទីក្រុងធំបំផុតទីពីរក្នុងតំបន់ទីរួមក្រុង ឡស អ៊ែនជេលែស ហើយនិងជាទីក្រុងសំខាន់នៃច្រាំងទន្លេ ឡង ប៊ិច ឡស អ៊ែនជេលែស បញ្ចូលជាតំបន់ស្ថិតិ ។
បរិវារសព្ទ
រវល់
បរិវារស័ព្ទ​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ
បរិវារស័ព្ទ គឺ​ជា បរិវារ + ស័ព្ទ = ស័ព្ទ​ហែហម ភ្ជាប់​នឹង​ស័ព្ទ​ដើម​ក្នុង​ចំណោម​សមាសនាម​នីមួយៗ ប្រៀបធៀប​ដូចជា​បរិវារ ដើម្បី​សម្រួល​សម្ដី​និយាយ និង​ប្រគំ​ស្នូរ​សម្លេង​ពិរោះ​ផ្ដួល​តាម​សម្លេង​ស័ព្ទ​ដើម​ឲ្យ​មាន​សភាព​ ជាប់​ចុង​ជួន សម្រួល​ដល់​ត្រចៀក​អ្នក​ស្ដាប់​នោះ​ម្យ៉ាង ដើម្បី​ជា​គុណស័ព្ទ ពន្យល់​យ៉ាង​ច្បាស់​នូវ​លក្ខណៈ ឬ​គុណសម្បត្តិ​នៃ​ពាក្យ​ដើម​នោះ​ទៀត​ផង ។
ក. ពាក្យ​ដើម​ផ្សំ​គ្នា​នឹង​បរិវារស័ព្ទ
ដូចជា​ពាក្យ ទឹក​ភក់ កន្ទេល​ខ្នើយ ប្រាក់​កាស ព្រៃ​ផ្សៃ ។ល។ សមាសនាម ​ដូច​ខាង​លើ​នេះ សុទ្ធ​សឹង​ជា​ពាក្យ​មាន​ន័យ​ចំហ​ធំៗ​ទាំងអស់​គឺ ទឹក​និង​ភក់ កន្ទេល​និង​ខ្នើយ ប្រាក់​និង​កាស ព្រៃ​និង​ផ្សៃ ។ល។ ពាក្យ​ថា «ផ្សៃ» មួយ​ម៉ាត់​នេះ​ប្រហែល​ជា​អស់​លោក​អ្នក​អាន​ខ្លះ​ពុំ​ដែល​ស្គាល់​ឡើយ គឺ​ជា​ពាក្យ ជួន​ព្រៃ​ភ្នំ ប្រែ​មក​ថា សត្វ​ពស់ ។ ដូច្នេះ ព្រៃ​ផ្សៃ បាន​សេចក្ដី​ថា ព្រៃ​ពស់ ព្រោះ​ស្អូច កាល​សម័យ​ដើម ប្រទេស​យើង​មាន​ព្រៃ​ឈើ​ធំៗ​ច្រើន​ណាស់​ដែល​សម្បូណ៍​ទៅ​ដោយ​សត្វ​ព្រៃ​ ដូចជា ពស់‑ក្អែប​ភ្នំ ជាអាទិ៍ [ពាក្យ «ផ្សៃ» មាន​ពន្យល់​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​សាវតារ​ខេត្ត​កំពត​របស់​លោក ម៉េណែទ្រីយេ (Ménétrier) និង​ពាក្យ​ «ស្អូច» មាន​ពន្យល់​ក្នុង​សៀវភៅ​វាក្យសព្ទ​របស់​លោក ម៉ូរ៉ា (Moura)] ។
ខ. ពាក្យ​ដើម​ផ្សំ​នឹង​បរិវារសព្ទ
ដូចជា​ពាក្យ សម្ល​សម្លុក ប្ដី​សី បី​បាច់ ជាតិ​ជៅ ។ល។ ពាក្យ ​ទាំង ២ ​ម៉ាត់ ​ក្នុង​ចំណោម​សមាសនាម​ ខាង​លើ​នេះ មាន​តែ​ពាក្យ​ដើម​ទេ ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ចំហ រីឯ​បរិវារសព្ទ​វិញ​ពុំ​ឃើញ​មាន​អត្ថន័យ​អ្វី​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​ឡើយ ។ តែ​បើ​យើង​ពិចារណា​ឲ្យ​ជ្រៅជ្រះ ​ដើម្បី​រិះរក​ហេតុ​ផល​ឲ្យ​សព្វ​គ្រប់​ យើង​អាច​រក​ឃើញ​គោលដៅ​សំខាន់ៗ​នៃ​បរិវារស័ព្ទ​​ទាំង​នេះ ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ជ្រៅ​ហើយ​សំខាន់​ទៀត​ផង ដោយ​ប្រើ​ជា​គុណសព្ទ បង្ហាញ​យ៉ាង​ច្បាស់​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​លក្ខណៈ​នៃ​ពាក្យ​ដើម​នីមួយៗ ។
បុព្វហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​ខ្មែរ​យើង​ប្រើ​បរិវារសព្ទ
មុន ​នឹង​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​វែកញែក​រឿង​នេះ សូម​ឆ្លៀត​ឱកាស​ជម្រាប​ដោយ​សង្ខេប​នូវ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​យើង​សម័យ​បុរាណ​ដែល​ មាន​សារៈ​សំខាន់​ទាក់ទង​គ្នា​ជា​លំនាំ​ដើម​ក្នុង​ការ​ប្រើ​បរិវារស័ព្ទ​រហូត ​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។
កាល​នោះ​ប្រទេស​ ខ្មែរ​យើង​ជា​មហា​ប្រទេស​មួយ​ក្នុង​ពិភពលោក​ មាន​ព្រំប្រទល់​ធំធេង​ទូលំទូលាយ​ណាស់​ព្រម​ទាំង​មាន​ប្រទេស​រណប​យើង​ជាច្រើន ​ផង ។ អរិយធម៌ និង​វឌ្ឍនធម៌​យើង​ក្ដី សឹង​មាន​ពន្លឺ​រស្មី​ត្រចះត្រចង់​ ប្រកប​ដោយ​កិត្តិសព្ទ​ និង​ឥទ្ធិពល​ល្បីល្បាញ​ខ្ទរខ្ទារ​ពាស​ពេញ​នៅ​ចុង​បូព៌ា​ប្រទេស​នៃ​ទ្វីប​ អាស៊ី​ទាំង​មូល ។
ធនធាន​យើង​ទៀត ក៏​សម្បូណ៌​ច្រើន​ជា​អនេកប្បការ​គ្រាន់​តែ​សម្ភារៈ​សម្រាប់​ភ្ញៀវ​កិត្តិយស​ នៅ​ប្រាសាទ​តាព្រហ្ម​តែ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ឃើញ​ថា យើង​មាន​ចាន​ជា​ច្រើន​ធុន​ធ្វើ​អំពី​មាស​សុទ្ធ​ពណ៌​ក្រហម​ឆ្អៅ មាន​ទម្ងន់​ទាំង​អស់​ដល់​ទៅ​ប្រាំ​តោន ប្រកប​ដោយ​ក្បាច់​ចម្លាក់​រចនា​ផ្សេងៗ និង​ដាំត្បូង​ពេជ្រ​ទាំង​គ្រាប់​តូច​ធំ និង​ត្បូង​ពណ៌​ឯ​ទៀត​ឆ្លុះ​តាម​ក្បាច់​ផ្កា​ភ្ញី​ផ្សេងៗ​នៅ​លើ​ចាន​នីមួយៗ​ នោះ ។ល។
ព័ត៌មាន​ប្រភេទ​នេះ សូម​អាន​កំណត់​ហេតុ​លោក ជីវ តាក្វាន់ ស្ដី ​អំពី​ប្រពៃណី​អ្នក​ស្រុក​ចេនឡា ប្រែ​ពី​ភាសា​ចិន​មក​ជា​ភាសា​បារាំង​ដោយ​លោក ប៉ូល ប៉េលីយ៉ូ ប្រែ​ពី​ភាសា​បារាំង​មក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ដោយ​លោក ឌឹក គាម និង ​សូម​អាន​សៀវភៅ ២ ​ទៀត​ដែល​និពន្ធ​ដោយ​លោក ហ្សក សឺដែស (George Coedès) ដែល​មាន​ចំណងជើង ៖
ជា​​បញ្ចប់ ​សូម​អាន​សៀវភៅ​លោក ម៉ូរីស ក្លែស (Maurice Glaize) ស្ដីអំពី​ប្រាសាទ​បុរាណ​ទាំងអស់​ក្នុង​ចំណោម​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ទំព័រ​ ១៨៤ ។