cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
មហាសង្គាម
[១៨៩] ភិក្ខុជាវិន័យធរ មិនលំអៀងដោយភយាគតិ តើដូចម្តេច។ ភិក្ខុកាលសំដែងនូវសភាវៈមិនមែនធម៌ ថាមិនមែនធម៌ ឈ្មោះថា មិនលំអៀងដោយភយាគតិ កាលសំដែងនូវធម៌ ថាជាធម៌ ឈ្មោះថា មិនលំអៀងដោយភយាគតិ។បេ។ កាលសំដែងនូវទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ឈ្មោះថា លំអៀងដោយភយាគតិ កាលសំដែងនូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ឈ្មោះថា មិនលំអៀងដោយភយាគតិ ភិក្ខុមិនលំអៀងដោយភយាគតិ ដោយអាការយ៉ាងនេះ។
[១៩០] បុគ្គលណា មិនប្រព្រឹត្តកន្លងនូវធម៌ ព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់ ព្រោះស្អប់ ព្រោះខ្លាច ព្រោះវង្វេង យសសក្តិ៍របស់បុគ្គលនោះឯង រមែងពេញបរិបូណ៌ ដូចព្រះចន្ទក្នុងសុក្កប័ក្ខ គឺចំណែកខាងខ្នើត។
[១៩១] សួរថា ភិក្ខុជាវិន័យធរ ពន្យល់ក្នុងទីដែលគួរពន្យល់នោះ តើដូចម្តេច។ ឆ្លើយថា ភិក្ខុជាវិន័យធរ កាលសំដែងនូវសភាវៈមិនមែនធម៌ ថាមិនមែនធម៌ ឈ្មោះថា ពន្យល់ក្នុងទីដែលគួរពន្យល់ កាលសំដែងនូវធម៌ ថាជាធម៌ ឈ្មោះថា ពន្យល់ក្នុងទីដែលគួរពន្យល់។បេ។ កាលសំដែងនូវទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ឈ្មោះថា ពន្យល់ក្នុងទីដែលគួរពន្យល់ កាលសំដែងនូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ឈ្មោះថា ពន្យល់ក្នុងទីដែលគួរពន្យល់ ភិក្ខុជាវិន័យធរ ពន្យល់ក្នុងទីដែលគួរពន្យល់ ដោយអាការយ៉ាងនេះ។
[១៩៤] សួរថា ភិក្ខុញុំាងបុគ្គលដទៃ ឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងទីដែលគួរជ្រះថ្លា តើដូចម្តេច។ ឆ្លើយថា ភិក្ខុកាលសំដែងនូវសភាវៈមិនមែនធម៌ ថាមិនមែនធម៌ ឈ្មោះថា ញុំាងបុគ្គលដទៃ ឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងទីដែលគួរជ្រះថ្លា កាលសំដែងនូវធម៌ ថាជាធម៌ ឈ្មោះថា ញុំាងបុគ្គលដទៃ ឲ្យជ្រះថ្លា ក្នុងទីដែលគួរជ្រះថ្លា។បេ។ កាលសំដែងនូវទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ឈ្មោះថា ញុំាងបុគ្គលដទៃ ឲ្យជ្រះថ្លា ក្នុងទីដែលគួរជ្រះថ្លា កាលសំដែងនូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ឈ្មោះថា ញុំាងបុគ្គលដទៃ ឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងទីដែលគួរជ្រះថ្លា ភិក្ខុញុំាងបុគ្គលដទៃ ឲ្យជ្រះថ្លា ក្នុងទីដែលគួរជ្រះថ្លា ដោយអាការយ៉ាងនេះ។
[១៩៥] សួរថា ភិក្ខុមើលងាយនូវពួកភិក្ខុដទៃ ដោយគិតថា អាត្មាអញ បានបក្ខពួកហើយ តើដូម្តេច។ ឆ្លើយថា ភិក្ខុពួកមួយ ក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកបានបក្ខពួក បានបរិវារ មានបក្ខពួក មានញាតិ ហើយមើលងាយបុគ្គលនោះថា បុគ្គលនេះ មិនបានបក្ខពួក មិនបានបរិវារ គ្មានបក្ខពួក គ្មានញាតិទេ ក៏សំដែងនូវសភាវៈមិនមែនធម៌ ថាជាធម៌ សំដែងនូវធម៌ ថាមិនមែនធម៌។បេ។ សំដែងនូវទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ សំដែងនូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ភិក្ខុមើលងាយនូវបក្ខពួកដទៃ ដោយគិតថា អាត្មាអញ បានបក្ខពួក ដោយអាការយ៉ាងនេះ។
[១៩៦] សួរថា ភិក្ខុមើលងាយនូវបុគ្គលដែលចេះដឹងតិច ដោយគិតថា អាត្មាអញ ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន តើដូម្តេច។ ឆ្លើយថា ភិក្ខុពួកមួយ ក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ចាំនូវសុត្តៈ សន្សំនូវសុត្តៈ រមែងមើលងាយបុគ្គលអ្នកចេះដឹងតិចនោះថា បុគ្គលនេះ ស្តាប់តិច ជាអ្នកចេះដឹងនិកាយតិច ចាំតិច ក៏សំដែងនូវសភាវៈមិនមែនធម៌ ថាជាធម៌ សំដែងនូវធម៌ ថាមិនមែនធម៌។បេ។ សំដែងនូវទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ សំដែងនូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ភិក្ខុមើលងាយនូវបុគ្គលដែលចេះដឹងតិច ដោយគិតថា អាត្មាអញ ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ដោយអាការយ៉ាងនេះ។
[១៩៧] សួរថា ភិក្ខុមើលងាយភិក្ខុដែលខ្ចីជាង ដោយគិតថា អាត្មាអញ ជាថេរៈចាស់ជាង តើដូម្តេច។ ឆ្លើយថា ភិក្ខុពួកមួយ ក្នុងសាសនានេះ ជាថេរៈ ជាអ្នកដឹងរាត្រី (វែង) បួសមកជាយូរហើយ រមែងមើលងាយភិក្ខុខ្ចីនោះថា ភិក្ខុនេះនៅខ្ចី មិនសូវល្បីល្បាញ ជាអ្នកចេះដឹងតិច មិនចេះច្បាប់ទម្លាប់ អាត្មាអញ នឹងមិនធ្វើតាមពាក្យរបស់ភិក្ខុនេះទេ ដូច្នេះ ក៏សំដែងនូវសភាវៈមិនមែនធម៌ ថាជាធម៌ សំដែងនូវធម៌ ថាមិនមែនធម៌។បេ។ សំដែងនូវទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ សំដែងនូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ថាជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ ភិក្ខុមើលងាយភិក្ខុខ្ចីជាង ដោយគិតថា អាត្មាអញ ជាថេរៈចាស់ជាង ដោយអាការយ៉ាងនេះ។
[១៩៨] ពាក្យថា កុំពោលនូវហេតុដែលមិនទាន់មកដល់ គឺកុំនិយាយនូវពាក្យដែលមិនទាន់ធ្លាក់ដល់មក។ ពាក្យថា កុំគប្បីញុំាងហេតុ ដែលដល់មកហើយ ឲ្យសាបសូន្យចាកធម៌ ចាកវិន័យ គឺបានដល់សង្ឃ ដែលប្រជុំគ្នាដើម្បីសេចក្តីណា កុំគប្បីញុំាងសេចក្តីនោះ ឲ្យសាបសូន្យចាកធម៌ ចាកវិន័យឡើយ។
[២០០] ហេតុដែលអ្នកចោទបានឃើញ សមដោយហេតុដែលបានឃើញមែន វិន័យធរគប្បីប្រៀបធៀបនូវហេតុដែលអ្នកចោទបានឃើញ ដោយហេតុដែលបានឃើញ (នោះ) ភិក្ខុអ្នកជាប់ចោទមិនទាន់ដល់ (បារាជិក) ព្រោះអាស្រ័យនូវហេតុ ដែលអ្នកចោទបានឃើញនៅឡើយទេ ឈ្មោះថា អ្នកចោទមានសេចក្តីរង្កៀសមិនបរិសុទ្ធ (រង្កៀសគ្មានមូល) វិន័យធរ គប្បីវិនិច្ឆ័យតាមពាក្យប្តេជ្ញារបស់បុគ្គល គឺភិក្ខុជាអ្នកជាប់ចោទនោះ ហើយធ្វើបវារណាជាមួយនឹងភិក្ខុនោះចុះ។ ហេតុដែលអ្នកចោទបានឮ សមដោយហេតុដែលបានឮមែន វិន័យធរគប្បីប្រៀបធៀបនូវហេតុដែលអ្នកចោទបានឮ ដោយហេតុដែលបានឮ (នោះ) ភិក្ខុអ្នកជាប់ចោទនោះ មិនទាន់ដល់ (បារាជិក) ព្រោះអាស្រ័យនូវហេតុ ដែលអ្នកចោទបានឮនៅឡើយទេ ឈ្មោះថា អ្នកចោទមានសេចក្តីរង្កៀសមិនបរិសុទ្ធ វិន័យធរ គប្បីវិនិច្ឆ័យតាមពាក្យប្តេជ្ញារបស់បុគ្គល គឺភិក្ខុអ្នកជាប់ចោទនោះ ហើយគប្បីធ្វើបវារណាជាមួយនឹងភិក្ខុនោះចុះ។ ហេតុដែលអ្នកចោទបានប៉ះពាល់ សមដោយហេតុដែលបានប៉ះពាល់មែន វិន័យធរគប្បីប្រៀបធៀបនូវហេតុដែលអ្នកចោទបានប៉ះពាល់ ដោយហេតុដែលបានប៉ះពាល់ (នោះ) ភិក្ខុអ្នកជាប់ចោទនោះ មិនទាន់ដល់ (បារាជិក) ព្រោះអាស្រ័យនូវហេតុ ដែលអ្នកចោទបានប៉ះពាល់នៅឡើយទេ ឈ្មោះថា អ្នកចោទ មានសេចក្តីរង្កៀសមិនបរិសុទ្ធ វិន័យធរ គប្បីវិនិច្ឆ័យតាមពាក្យប្តេជ្ញារបស់បុគ្គល គឺភិក្ខុអ្នកជាប់ចោទនោះ ហើយគប្បីធ្វើបវារណា ជាមួយនឹងភិក្ខុនោះចុះ។
[២០១] ត្រង់ពាក្យថា អ្នកបានឃើញដូចម្តេច គឺបានដល់ពាក្យសួរថាដូចម្តេច ត្រង់ពាក្យថា អ្នកបានឃើញអំពីហេតុដូចម្តេច គឺបានដល់ពាក្យសួរថាដូចម្តេច ត្រង់ពាក្យថា អ្នកបានឃើញពីកាលណា គឺបានដល់ពាក្យសួរថាដូចម្តេច ត្រង់ពាក្យថា អ្នកបានឃើញក្នុងទីណា គឺបានដល់ពាក្យសួរថាដូចម្តេច។
[២០២] ត្រង់ពាក្យដែលថា បានឃើញដូចម្តេច គឺបានដល់វត្ថុបុច្ឆា១ វិបត្តិបុច្ឆា១ អាបត្តិបុច្ឆា១ អជ្ឈាចារបុច្ឆា១។ ត្រង់ពាក្យថា វត្ថុបុច្ឆា គឺបានដល់ពាក្យសួរ អំពីវត្ថុនៃបារាជិក៨ សួរវត្ថុនៃសង្ឃាទិសេស២៣ សួរវត្ថុនៃអនិយតៈ២ សួរវត្ថុនៃនិស្សគ្គិយៈ៤២ សួរវត្ថុនៃបាចិត្តិយៈ១៨៨ សួរវត្ថុនៃបាដិទេសនីយៈ១២ សួរវត្ថុនៃទុក្កដទាំងឡាយ សួរវត្ថុនៃទុព្ភាសិតទាំងឡាយ។ ត្រង់ពាក្យថា វិបត្តិបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីសីលវិបត្តិ សួរអំពីអាចារវិបត្តិ សួរអំពីទិដ្ឋិវិបត្តិ សួរអំពីអាជីវវិបត្តិ។ ត្រង់ពាក្យថា អាបត្តិបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីអាបត្តិបារាជិក សួរអំពីអាបត្តិសង្ឃាទិសេស សួរអំពីអាបត្តិថុល្លច្ច័យ សួរអំពីអាបត្តិបាចិត្តិយៈ សួរអំពីអាបត្តិបាដិទេសនីយៈ សួរអំពីអាបត្តិទុក្កដ សួរអំពីអាបត្តិទុព្ភាសិត។ ត្រង់ពាក្យថា អជ្ឈាចារបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីការប្រសព្វរបស់ជនពីរៗនាក់។
[២០៣] ត្រង់ពាក្យថា លោកបានឃើញអំពីហេតុដូចម្តេច គឺបានដល់លិង្គបុច្ឆា១ ឥរិយាបថបុច្ឆា១ អាការបុច្ឆា១ វិប្បការបុច្ឆា១។ ត្រង់ពាក្យថា លិង្គបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរ អំពីភេទខ្ពស់ ឬទាប ខ្មៅ ឬស។ ត្រង់ពាក្យថា ឥរិយាបថបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីបុគ្គលដើរ ឬឈរ អង្គុយ ឬដេក។ ត្រង់ពាក្យថា អាការបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីភេទគ្រហស្ថ ឬភេទតិរ្ថិយ ឬភេទបព្វជិត។ ត្រង់ពាក្យថា វិប្បការបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីបុគ្គលកំពុងដើរ ឬឈរ កំពុងអង្គុយ ឬដេក។
[២០៤] ត្រង់ពាក្យថា លោកបានឃើញពីកាលណា គឺបានដល់កាលបុច្ឆា១ សមយបុច្ឆា១ ទិវសបុច្ឆា១ ឧតុបុច្ឆា១។ ត្រង់ពាក្យថា កាលបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីពេលព្រឹក ឬពេលថ្ងៃត្រង់ ឬថ្ងៃរសៀល។ ត្រង់ពាក្យថា សមយបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីសម័យព្រឹក ឬសម័យថ្ងៃត្រង់ ឬក៏សម័យថ្ងៃរសៀល។ ត្រង់ពាក្យថា ទិវសបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីវេលាមុនភត្ត វេលាក្រោយភត្ត វេលាយប់ វេលាថ្ងៃ ខាងរនោច ឬខ្នើត។ ត្រង់ពាក្យថា ឧតុបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីហេមន្តរដូវ គិម្ហរដូវ ឬវស្សានរដូវ។
[២០៥] ត្រង់ពាក្យថា លោកបានឃើញក្នុងទីណា គឺបានដល់ឋានបុច្ឆា១ ភូមិបុច្ឆា១ ឱកាសបុច្ឆា១ បទេសបុច្ឆា១។ ត្រង់ពាក្យថា ឋានបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីភូមិ ប្រឋពី ធរណី ឬផែនដី។ ត្រង់ពាក្យថា ភូមិបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីភូមិ ភ្នំ ថ្ម ឬប្រាសាទ។ ត្រង់ពាក្យថា ឱកាសបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីឱកាស ខាងកើត ឱកាសខាងលិច ឱកាសខាងជើង ឱកាសខាងត្បូង។ ត្រង់ពាក្យថា បទេសបុច្ឆានោះ គឺបានដល់ពាក្យសួរអំពីប្រទេសខាងកើត ឬប្រទេសខាងលិច ប្រទេសខាងជើង ឬប្រទេសខាងត្បូង។
ចប់ មហាសង្គាម។
ឧទ្ទាន គឺបញ្ជីរឿងនៃមហាសង្គាមនោះ ដូច្នេះ
[២០៦] និយាយអំពីភិក្ខុត្រូវស្គាល់វត្ថុ១ ស្គាល់និទាន១ ស្គាល់អាការ១ ស្គាល់ពាក្យខាងដើម និងពាក្យខាងចុង១ ស្គាល់កម្មដែលគួរធ្វើ និងមិនគួរធ្វើ១ ស្គាល់កម្ម១ ស្គាល់អធិករណ៍១ ស្គាល់សមថៈ១ មិនលំអៀងទៅខាងឆន្ទាគតិ១ ទោសាគតិ១ មោហាគតិ១ ភយាគតិ១ ពន្យល់បុគ្គលដទៃឲ្យយល់ក្នុងទីដែលគួរពន្យល់១ ពិចារណាក្នុងទីដែលគួរពិចារណា១ សំឡឹងមើលក្នុងទីដែលគួរសំឡឹងមើល១ ញុំាងបរិសទ្យឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងទីដែលគួរជ្រះថ្លា១ មើលងាយពួកដទៃ ដោយគិតថា អាត្មាអញបានបក្ខពួក១ អាត្មាអញ ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន១ អាត្មាអញជាថេរៈ១ ពោលហេតុដែលមិនទាន់មកដល់១ កុំញុំាងហេតុដែលមកដល់ហើយ ឲ្យសាបសូន្យ១ រម្ងាប់អធិករណ៍ដោយធម៌ ដោយវិន័យ ដោយពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា១ ក្នុងមហាសង្គាម បណ្ឌិតគប្បីដឹងថា (មានសេចក្តី) ប៉ុណ្ណោះឯង។
វៀងច័ន្ទន៍
វៀងច័ន្ទគឺជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសឡាវ។ ស្ថិតនៅក្នុង អាងទន្លេមេគង្គ ជាប់នឹងខេត្តណងខៃប្រទេសថៃត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ដ្ឋបាលពីរគឺ រដ្ឋធានីវៀងចន្ទន៍​ និង ខេត្តវៀងចន្ទន៍ ។  ផ្ទៃក្រឡាសរុប 19,847គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ប្រជាជនរួមនៃរដ្ឋធានីវៀងចន្ទន៍និងខេត្តវៀងចន្ទន៍នឹងមានទាំងអស់ 1,398,952 នាក់
ទីក្រុងនេះបានរៀបចំការប្រកួតកីឡា អាស៊ីអាគ្នេយ៍លើកទី ២៥ នៅខែធ្នូឆ្នាំ ២០០៩ ដោយប្រារព្ធខួប ៥០ ឆ្នាំនៃការប្រកួតកីឡា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ (ວຽງຈັນ) គឺជារដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតប្រទេសឡាវ នៅលើច្រាំងទន្លេមេគង្គនៅជិតព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ វៀងចន្ទន៍បានក្លាយជារដ្ឋធានីក្នុងឆ្នាំ ១៥៧៣ ដោយសារតែការភ័យខ្លាចនៃការឈ្លានពានរបស់ភូមា ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានគេលួចប្លន់បន្ទាប់មកត្រូវបានគេកម្ទេសក្នុងឆ្នាំ ១៨២៧ ដោយប្រទេសសៀម (ប្រទេសថៃ) វៀងចន្ទន៍គឺជារដ្ឋធានីនិងរដ្ឋបាលកំឡុងការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនិងដោយសារតែកំណើនសេដ្ឋកិច្ចក្នុងរយៈពេលថ្មីៗនេះ ឥឡូវនេះគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសឡាវ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនចំនួន 1,398,952 នាក់នៅពេលជំរឿនឆ្នាំំ ២០១៩ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ត្រូវបានគេបង្កើតឡើង នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ដោយបំបែកចេញពីខេត្ត វៀងចន្ទន៍
ភូមិសាស្ត្រ
ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ស្ថិតនៅពត់ ទន្លេមេគង្គ ដែលចំណុចនេះបង្កើតជាព្រំដែនជាមួយ ប្រទេសថៃ ។
អាកាសធាតុ
ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មាន អាកាសធាតុត្រូពិច ដែលមានពីរគឺ រដូវវស្សា និង រដូវប្រាំង ។ រដូវប្រាំងនៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មានចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមីនា ខែមេសាជាការចាប់ផ្តើមនៃរដូវវស្សាដែលនៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មានរយៈពេលប្រហែលប្រាំពីរខែ។ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មានអាកាសធាតុក្តៅនិងសើមខ្លាំងពេញមួយឆ្នាំទោះបីជាសីតុណ្ហភាពនៅក្នុងទីក្រុងមានភាពត្រជាក់ជាងនៅរដូវប្រាំងជាងរដូវវស្សាក៏ដោយ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
វៀងចន្ទន៍ ក៏ធ្លាប់ជាអាណាខេត្តនៃ អាណាចក្រខ្មែរ នៅសម័យ អង្គរ
នៅឆ្នាំ ១៣៥៤ នៅពេលដែល ហ្វាង៉ុមបាន បង្កើតនគរ ឡានសាន ។  វៀងចន្ទន៍បានក្លាយជាទីក្រុងរដ្ឋបាលដ៏សំខាន់ទោះបីជាវាមិនត្រូវបានបង្កើតជារាជធានីក៏ដោយ។ ព្រះបាទសត្ថាធិរ័ត្ន បានបង្កើតវាជាផ្លូវការជារាជធានីនៃឡានសាននៅឆ្នាំ ១៥៦៣ ដើម្បីចៀសវាងការលុកលុយរបស់ភូមា។  នៅពេលឡានសានបានបែកបាក់នៅឆ្នាំ ១៧០៧ វាបានក្លាយជា រាជាណាចក្រ ឯករាជ្យ នៃវៀងច័ន្ទ ។ នៅឆ្នាំ ១៧៧៩ វាត្រូវបានមេទ័ពសៀមសញ្ជ័យថា ព្រះរាជាចក្រី និងបានធ្វើរាជការ សៀម ។
ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍បានធ្លាក់ចុះដោយមានការតស៊ូតិចតួចហើយត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងជប៉ុនក្រោមបញ្ជារបស់ សាកូម៉ាសាណូរី ។  នៅថ្ងៃ 9 មីនាឆ្នាំ 1945 បានមកដល់ប្រទេសបារាំងទាហានឆ័ត្រយោងនិង reoccupied ទីក្រុងនេះនៅថ្ងៃទី 24 ខែមេសាឆ្នាំ 1945
ដោយសារ សង្រ្គាមស៊ីវិលឡាវ បានផ្ទុះឡើងរវាង រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ និង ប៉ាទាត់ឡាវ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍មិនស្ថិតស្ថេរឡើយ។ នៅខែសីហាឆ្នាំ ១៩៦០ គង់ឡេ បានដណ្តើមយករដ្ឋធានីហើយទទូចថាស៊ូ វណ្ណាភូម៉ា ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅពាក់កណ្តាលខែធ្នូ ភូមីណូសសាន់ បានដណ្តើមយករាជធានីផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលភូម៉ាហើយតំឡើង ប៊ុនអ៊ុំ ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ១៩៧៥ កងទ័ពប៉ាថេតឡាវបានធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅទីក្រុងហើយជនជាតិអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសរដ្ឋធានី។ នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែសីហាឆ្នាំ ១៩៧៥ ក្រុមស្ត្រីប៉ាតេតឡាវចំនួន ៥០ នាក់បានរំដោះទីក្រុង។  នៅថ្ងៃទី 2 ខែធ្នូឆ្នាំ 1975 ដែលជា គណបក្សកុម្មុយនិស្ត នៃ ប៉ៈថេតឡាវ ឡាវដណ្តើមបានទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ចាញ់ ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ហើយប្តូរឈ្មោះប្រទេសថាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវដែលបានបញ្ចប់ សង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវ ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ការបះបោរ មួយ នៅប្រទេសឡាវ បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងព្រៃដោយមាន ក្រុមភេ តឡាវប្រយុទ្ធជាមួយក្រុមម៉ុងនិងអ្នករាជានិយម។
ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍គឺជាម្ចាស់ផ្ទះនៃព្រឹត្តិការណ៍ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ឆ្នាំ ២០០៩ ដែល គ្មានឧប្បត្តិហេតុ ។ ការប្រកួតចំនួន ១៨ ត្រូវបានទម្លាក់ពីការប្រកួតមុន ៗ ដែលបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃដោយសារតែព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសឡាវនិងកង្វះខាតមធ្យោបាយគ្រប់គ្រាន់នៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍។
ពាក្យ
ប្រសិនបើមើលតាម វចនានុក្រមសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ពាក្យថា ចន្ទន៍ គឺជាភាសាបាលី សំស្រ្តឹតនិងមានន័យថា ជាឈ្មោះរបស់ឈើមានខ្លឹម ក្រអូប : ចន្ទន៍ស ចន្ទន៍ក្រហម
ពាក្យ វៀង គឺជាភាសាលាវ សៀម ដែលមានន័យថា រាជធានី ក្រុង វាំង កំំពែងក្រុង ដូចជា វៀងចន្ទន៍ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃប្រទេសលាវ
សូមមើលផងដែរ
• វត្តព្រះកែវ
• ហោព្រះកែវ
• ព្រះធាតុហ្លួង
• វត្តព្រះកែវមរកត
តំបល់
តំបល់ ( ตำบล  ) គឺជាអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ក្នុងប្រទេសថៃ ។ ស្រុកខាងក្រោម( ​អាំភើ ​) និង ​ខេត្ត ( ​ចង្វាត ​) ពួកគេ​បង្កើត​ជា​ថ្នាក់រង​រដ្ឋបាល​ទី​បី​។   មាន7,255តំបន់  មិនរាប់បញ្ចូលទាំង180 ខ្វែងនៃ ទីក្រុងបាងកក ដែលត្រូវបានកំណត់នៅកម្រិតរដ្ឋបាលដូចគ្នា ដូច្នេះគ្រប់ស្រុកទាំងអស់មានពី 8ទៅ1តំបន់ ។ តំបន់ ជាធម្មតាត្រូវបានបកប្រែជា " ទីប្រជុំជន " ឬ "អនុសង្កាត់" ជាភាសាអង់គ្លេស — ក្រោយមកទៀតគឺជាការបកប្រែដែលត្រូវបានណែនាំ ទោះបីជាត្រូវបានគេប្រើជាញឹកញាប់ផងដែរសម្រាប់ ស្តេចអាំភើ ការកំណត់សម្រាប់ស្រុកមួយដើរតួជាសាខា (ថៃ: ស្តេច ) របស់ស្រុកមេ។ ឃុំត្រូវបានបែងចែកទៅជា 69,307 ភូមិ ( មូបាន ) ប្រហែលដប់ក្នុងមួយតំបន់ ។ ឃុំ នៅក្នុងទីក្រុង ឬទីប្រជុំជនមិនត្រូវបានបែងចែកទៅជាភូមិទេ ប៉ុន្តែអាចមានសហគមន៍ផ្លូវការតិចជាងគេហៅថា ប្រជុំជន ដែលអាចត្រូវបានបង្កើតជា សមាគមសហគមន៍ ។ តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Bang_Bai_Mai_TAO_office.JPG/210px-Bang_Bai_Mai_TAO_office.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច|210x210ភីកសែល| ការិយាល័យ TAO បាងប៉ៃម៉ៃ, សុរាជធានី
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បំណែងចែករដ្ឋបាលអាស៊ី
ស្រុកណាសាយថង
ស្រុកណាសាយថង គឺជា ស្រុក ជនបទនៃ នគរហ្លួងវៀងច័ន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ ។
អាណាចក្រសុខោទ័យ
អាណាចក្រសុខោទ័យ គឺជានគរដើមរបស់ថៃ ដែលនៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសុខោទ័យ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងភាគកណ្តាលនៃ ប្រទេសថៃ ។ នគរនេះមានកំណើតប្រហែលពីឆ្នាំ ១២៣៨ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៤៣៨ ហើយត្រូវបានគេដឹងជាទូទៅថាជា“ នគរថៃដំបូង” នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ។ ប្រាសាទដែលនៅសេសសល់ពីរដ្ឋធានីចាស់ ឥឡូវនេះមានចម្ងាយ១២ គីឡូម៉ែត្រ  នៅខាងក្រៅ សុខោទ័យ នៅ Tambon ដនមឿងកៅ ត្រូវបានរក្សាទុកជា ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ និងបានកំណត់តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោក ។ទីក្រុងរដ្ឋថៃជាច្រើនបានទទួលឯករាជ្យបន្តិចម្ដងៗ ពីចក្រភពខ្មែរដែលកាន់តែទន់ខ្សោយទៅៗ ។ ទីក្រុងរដ្ឋនោះត្រូវបានគេនិយាយថាសុខោទ័យបានបង្កើតឡើងដោយក្សត្រមួយអង្គ នគរខ្លាំងដោយសារតែពុកឃុន ស្រីឥន្ទ្រាទិត្យ (ពាក្យ ពុកឃុន មានន័យថា លោកឪ)នៅឆ្នាំ១២៣៨គ.ស. ។ លក្ខណៈនយោបាយហៅតាមបុរាណហៅតាមបុរាណថា'ឪពុកគ្រប់គ្រងកូន' ដែលស្ថិតស្ថេរមកដល់ពេលនេះ ។ គ្រប់គ្នាអាចនាំយកបញ្ហារបស់ពួកគេទៅទូលស្ដេចដោយផ្ទាល់ ដោយមានកណ្ដឹងនូវពីមុខព្រះបរមរាជវាំងសម្រាប់គោលបំណងនេះ ។ ទីក្រុងត្រូវបានត្រួតត្រាមួយរយៈខ្លីនូវតំបន់ ដែលបានកាន់កាប់ក្រោមការគ្រប់គ្រងស្ដេចរាមកំហែង ជាអ្នកបង្កើតអក្ខរក្រមថៃ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីការចូលទីវង្គត់របស់ព្រះអង្គនៅឆ្នាំ១៣៦៥ នគរក៏បានធ្លាក់ចុះនិងក្លាយជាប្រធានបទ ដើម្បីការធ្វើឲលេចឡើងនូវរដ្ឋថៃ៖ នគរអយុធ្យានៅតំបន់ទន្លេចៅពញាខាងក្រោម ។
រដ្ឋថៃផ្សេងមួយទៀតដែលមានរួមគ្នា ជាមួយសុខោទ័យគឺជារដ្ឋស្រែមួយលាននៅខាងជើង តាំងនៅឆៀងម៉ៃ ។ ស្ដេចពញាម៉័ងក្រៃជាស្ថាបនិកនៃរដ្ឋនេះ ។ ទីក្រុងរដ្ឋនេះបានផុសឡើងនៅសម័យដូចគ្នាដូចសុខោទ័យ ។ ជាសក្ខីភាពស្រែមួយលានបានក្លាយ ជាសម្ព័ន្ធមិត្តិដ៏ជិស្និទ្ធនឹងសុខោទ័យ ។ បន្ទាប់ពីនគរអយុធ្យាបានលេចផុសឡើង និងពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនពីជ្រលងទន្លេចៅពញាមក សុខោទ័យជាចុងក្រោយក៏បានត្រូវបង្ក្រាប ។ សង្គ្រាមស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាងនគរស្រែមួយលាន និងអយុធ្យាក៏បានបន្តជានិច្ចហើយឆៀងម៉ៃនៅទីបញ្ចប់ ក៏បានរាបទាបក្លាយជា'ប្រទេសចំនុះ'អយុធ្យា ។
សម័យមន
បើយោងទៅតាម របាក្សត្រភាគខាងជើងថៃ សុខោទ័យ ( ថៃ : ศุโขทัย ) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រាយ៉ា (Paliraj) ដែលមកពី អាណាចក្រល្វោ ក្នុង 678 គ.ស ។
ក្នុងសម័យអាណាចក្រខ្មែរ
ការតាំងទីលំនៅនេះបានចាប់ផ្តើមជា ទីតាំងរបស់ ខ្មែរ ។  ក្នុងកំឡុងរជ្ជកាលនៃ ចក្រភពខ្មែរ ជនជាតិខ្មែរ បាន សាងសង់បូជនីយដ្ឋានខ្លះនៅទីនោះពួកគេខ្លះបានរួចជីវិតនៅក្នុង ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ ដូចជាទីសក្ការបូជាតាហ្វាដាងវត្តផាផៃហ្លួងនិងវត្តស៊ីសៃវ៉ាយ។  ប្រហែល ៥០ គីឡូម៉ែត្រភាគខាងជើងនៃសុខោទ័យគឺជាទីបញ្ជាការយោធាខ្មែរមួយទៀតរបស់ ស៊ីស សតឆាណាឡៃ ឬ ស្រីសាចាណាឡាឡា ។
នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៣ កុលសម្ព័ន្ធ តៃ ដែលដឹកនាំដោយ ស៊ីឥន្ទ្រឥន្រ្ទបាន បះបោរប្រឆាំងនឹងចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរនៅសុខោទ័យយ៉ាងណាហើយបានបង្កើតសុខោទ័យជារដ្ឋថៃឯករាជ្យហើយនៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចតៃរហូតដល់ចុងសតវត្សទីដប់បួន។
ការរំដោះពីឡាវ
មុនសតវត្សរ៍ទី ១៣ នរគថៃ បានកើតមានឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងរួមទាំង នគរង៉ុនយ៉ាង នៃជនជាតិ តៃយ័ន (ផ្តោតលើ ឈៀងសែន និងអ្នកកាន់តំណែងមុននៃ ឡានណា ) និង អាណាចក្រហុកខេម របស់ជនជាតិ តៃលឺ (ផ្តោតលើ ឈៀង ហ៊ុង (សព្វថ្ងៃនេះ ជីងហុងនៅ ក្នុង ប្រទេសចិន ) ។ សុខោទ័យបានមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនិងជាផ្នែកមួយនៃ ល្វោ (សម័យបច្ចុប្បន្ន លពបុរី ) ដែលស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់ អាណាចក្រខ្មែរ ។ ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ប្រជាជនតៃបានចូលទៅក្នុងផ្នែកខាងលើ ចៅប្រាយ៉ា ជ្រលងភ្នំបន្តិចម្តង ៗ ។
មិត្តភក្តិពីរនាក់គឺភូឃុន បាំងកាងហាវ និងផូឃុន ហ្វាមឿងបាន បះបោរប្រឆាំងនឹង ចៅហ្វាយខេត្តសុខោទ័យរបស់ ចក្រភពខ្មែរ ។ ឃុន មុននឹងក្លាយជាងារសក្តិភូមិថៃគឺជាឋានៈ តៃ សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងទីក្រុងដែលមានកំពែងរឹងមាំនិងភូមិនៅជុំវិញដែលរួមគ្នាហៅថា មឿង ។ ក្នុងការប្រើប្រាស់ដែលមានវ័យចំណាស់បានដាក់បុព្វបទដោយ pho ( พ่อ ) "ឪពុក"  (ប្រៀបធៀបនៅក្នុងសំឡេងនិងន័យ នៅតាមជនបទជាភាសាអង់គ្លេស paw ) ។ Bangklanghao បានគ្រប់គ្រងសុខោទ័យជា ស្រី ឥន្ទ្រឥន្ទ្រិ តា - ហើយបានចាប់ផ្តើម រាជវង្សផារាំង- គាត់បានពង្រីកនគរដំបូងរបស់គាត់ទៅទីក្រុងជាប់ព្រំដែន។ នៅចុងបញ្ចប់នៃរជ្ជកាលរបស់លោកនៅក្នុង 1257, នគរសុខោទ័យគ្របដណ្តប់ជ្រលងភ្នំខាងលើទាំងមូលនៃ ទន្លេចៅពញា (បន្ទាប់មកគេស្គាល់ថាជាแม่น้ำ ( ណាម Mae "មាតាទឹក") ដែលជាឈ្មោះថៃទូទៅសម្រាប់ទន្លេ។ )
ប្រវត្តិវិទូជនជាតិថៃបុរាណបានចាត់ទុកថាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃព្រះរាជាណាចក្រសុខោទ័យគឺជាការចាប់ផ្តើមនៃប្រជាជាតិរបស់ពួកគេពីព្រោះគេដឹងតិចតួចអំពីនគរមុនសុខោទ័យ។ ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបបង្ហាញថាប្រវត្តិសាស្ត្រថៃបានចាប់ផ្តើមមុនសម័យសុខោទ័យ។ ប៉ុន្តែមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសុខោទ័យនៅតែជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រារព្ធ។
វត្តសាផានហ៊ិនឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ
ព្រះអាខណាវត្តស៊ីជុំឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រសុខោទ័យ
ការពង្រីកនៅក្រោមរ៉ាមខេម
ភូឃុនបាងមឿង និងបងប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ រ៉ាមខាំហៀង បានពង្រីកអាណាចក្រសុខោទ័យ។ ទៅភាគខាងត្បូង Ramkamhaeng ដាក់ក្នុងព្រះរាជ្យនៃសុវណ្ណភូមិនិងស្រី Thamnakorn (ការ Tambralinga ) និងតាមរយៈ Tambralinga បានអនុម័ត ថេរវាទ ជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ ប្រវត្តិសាស្រ្តប្រពៃណីបានពិពណ៌នាអំពីការពង្រីកសុខោទ័យតាមរបៀបដ៏អស្ចារ្យហើយភាពត្រឹមត្រូវនៃការអះអាងទាំងនេះត្រូវបានជំទាស់។ នៅភាគខាងជើង Ramkamhaeng ដាក់ Phrae និង Muang Sua (ហ្លួងព្រះបាង) ក្រោមការគោរព ។
នៅភាគខាងលិច Ramkhamhaeng បានជួយ មន នៅក្រោមវ៉ា រ៉េរ (ដែលត្រូវបានគេនិយាយថាបានយកឈ្នះកូនស្រីរបស់ Ramkamhaeng) ដើម្បីរំដោះខ្លួនចេញពី ការគ្រប់គ្រងរបស់ បាកាន ហើយបានបង្កើតនគរមួយនៅឯនគរ ម៉ាតាបាន (ក្រោយមកពួកគេបានផ្លាស់ទៅ ប៉េហ្គូ ) ។ ដូច្នេះប្រវត្ដិវិទូថៃបានចាត់ទុកព្រះរាជាណាចក្រម៉ាតាប៉ានជាដៃទន្លេសុខោទ័យ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយនៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងការត្រួតត្រារបស់សុខោទ័យប្រហែលជាមិនត្រូវបានពង្រីករហូតមកដល់ពេលនេះទេ។
ទាក់ទងទៅនឹងវប្បធម៌វិញ Ramkhamhaeng បានស្នើសុំព្រះសង្ឃមកពី Sri Thamnakorn ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយសាសនាថេរវាទនៅសុខោទ័យ។ នៅឆ្នាំ ១២៨៣ ស្គ្រីនសុខោទ័យ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Ramkamhaeng ដោយបង្កើតទៅជា Ramkamhaeng Stele ដ៏ចម្រូងចម្រាសដែល រកឃើញដោយ មង្គលទី ៦០០ ឆ្នាំក្រោយមក។ អក្សរស៊ូគូថៃក្រោយមកបានវិវត្តទៅជាអក្សរថៃសម័យបច្ចុប្បន្ន។
នេះក៏ជាពេលដែលទំនាក់ទំនងដំបូងជាមួយ រាជវង្សយាន ត្រូវបានបង្កើតឡើងហើយសុខោទ័យបានចាប់ផ្តើមបញ្ជូនបេសកកម្មពាណិជ្ជកម្មទៅកាន់ប្រទេសចិន។ របស់ល្អដែល នាំចេញ ពីសុខោទ័យគឺ សាំងកាឡុក ( ផើងផ្កា រាជវង្សសុង ) ដែលជាសម័យតែមួយគត់ដែលសៀមបានផលិតសេរ៉ាមិចតាមបែបចិនហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅសតវត្សរ៍ទី ១៤ ។
ការធ្លាក់ចុះនិងការត្រួតត្រារបស់អយុធ្យា
នៅដើមសតវត្សទីដប់បួនជនជាតិថៃនៃសុខោទ័យបានគ្រប់គ្រងប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នភាគច្រើន។ មានតែខេត្តភាគខាងកើតប៉ុណ្ណោះដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរ។  បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់រ៉ាមខាហាំដៃទន្លេសុខោទ័យបានបែកបាក់។ Ramkhamhaeng ត្រូវបានស្នងរាជ្យបន្តដោយកូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ Loethai ។ នគរ វេស្សន្តរអ៊ូ រ៉ាតរ៉ាត ដំបូង នៅភាគខាងជើងបន្ទាប់មកមិនយូរប៉ុន្មាន នគរឡាវ នៅ ហ្លួងព្រះបាង និង វៀងចន្ទន៍ ( វៀងចាន់ ) បានរំដោះខ្លួនពីត្រួតត្រារបស់ពួកគេ។ នៅឆ្នាំ ១៣១៩ រដ្ឋ មន នៅភាគខាងលិចបានបែកបាក់គ្នាហើយនៅឆ្នាំ ១៣២១ ឡាណាបានដាក់ តាក់ដែលជាទីក្រុងចំណាស់ជាងគេមួយស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សុខោទ័យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ ទៅភាគខាងត្បូងទីក្រុងដែលមានអនុភាពនៃ សុវណ្ណបុរី ផងដែរបានបំបែកដោយឥតគិតនៅដើមរជ្ជកាល Loethai នេះ។ ដូច្នេះនគរនេះត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅជាអតីតសារៈសំខាន់ក្នុងស្រុករបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។
នៅឆ្នាំ ១៤២៤ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ សៃលៃថៃ កូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ Phaya Ram និង Phaya Ban Muang ( Mahathammaracha IV ) បានប្រយុទ្ធដណ្តើមរាជបល្ល័ង្ក។ អ៊ិនថាឆាឆា នៃខេត្តអយុធ្យាបានធ្វើអន្តរាគមន៍និងបែងចែកនគររវាងអ្នកទាំងពីរ នៅពេលមហាត្មៈម៉ារ៉ាចាទី ៤ សោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១៤៣៨ ស្តេច បូ រ៉ាម៉ារ៉ាចា ទី ២ នៃអយុធ្យាបានតម្លើងកូនប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះរ៉ាមស៊ាន (ស្តេចនាពេលអនាគត Borommatrailokanat នៃអយុធ្យា) ធ្វើជា ឧបរាជ នៅសុខោទ័យ ដោយមានអម ដោយបុគ្គលិករដ្ឋបាលអយុធ្យានិងយោធភូមិភាគយោធាដែលជាការបញ្ចប់សុខោទ័យជានគរឯករាជ្យ។ ។
Silajaruek នៃសុខោទ័យគឺជាសិលាចារឹកថ្មរាប់រយដែលបង្កើតជាកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រនាសម័យនោះ។ ក្នុងចំណោមសិលាចារឹកសំខាន់បំផុតគឺសិលាចារុក្សភូឃុនរ៉ាមហាំង (សិលាចារឹកថ្មរបស់ស្តេចរ៉ាមខេមហៀង) ស៊ីឡាចារុកវត្តស្រិមជុម (កំណត់ហេតុអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់និង ប្រទេសស្រីលង្កា ) និងស៊ីឡាចារុកវត្តផាមួង (កំណត់ត្រានយោបាយ-សាសនារបស់ស្តេចឡូតៃ) ។
ការរួមបញ្ចូលគ្នាបន្តិចម្តង ៗ ជាមួយអយុធ្យា
ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយវាមិនត្រូវបានបញ្ចូលនិងបញ្ចូលទៅក្នុងអាណាចក្រអយុធ្យាទេផ្ទុយទៅវិញ ម៉ាន់ដាឡា ទាំងពីរ និងប្រពៃណីរបស់ពួកគេបញ្ចូលគ្នាបន្តិចម្តង ៗ ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១៥ និង ១៦ ។ សង្រ្គាមរដ្ឋបាលស្ថាបត្យកម្មការអនុវត្តសាសនានិងភាសារបស់សុខោទ័យបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ជនជាតិអយុធ្យា។ ដោយសាររាជាណាចក្រអយុធ្យាមិនទាន់មានរដ្ឋបាលកណ្តាលអតីតដែនដីសុខោទ័យដែលបច្ចុប្បន្នហៅថា“ ទីក្រុងខាងជើង” ឬ មឿង ខាងជើងបាន បន្តគ្រប់គ្រងដោយពួកអភិជនក្នុងស្រុកក្រោមការត្រួតត្រារបស់អយុធ្យា។ នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌទំនើបរដ្ឋនេះអាចត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាប្រភេទនៃ“ សហព័ន្ធ” ។ “ ទីក្រុងភាគខាងជើង” ដ៏សំខាន់បំផុតឥឡូវនេះគឺ ភីតសានុឡុកដូចដែលសុគន្ធថៃបានបាត់បង់សារៈសំខាន់យ៉ាងច្រើន។ ពួកអភិជនភាគខាងជើងបានភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយពួកវរជនអយុធ្យាតាមរយៈសម្ព័ន្ធភាពអាពាហ៍ពិពាហ៍ហើយមេដឹកនាំយោធាភាគខាងជើងបានបម្រើការយ៉ាងលេចធ្លោនៅក្នុងជួរកងទ័ពអយុធ្យាខណៈដែលប្រពៃណីយោធានៅសុខោទ័យត្រូវបានចាត់ទុកថាតឹងរ៉ឹងជាង។
ពីឆ្នាំ ១៤៥៦ ដល់ ១៤៧៤ អតីតទឹកដីសុខោទ័យគឺជាកម្មវត្ថុនៃ សង្គ្រាមរវាងអយុធ្យានិងនគរថៃខាងជើង នៃ ឡានណា ។ នៅឆ្នាំ ១៤៦២ រដ្ឋសុខោទ័យបានបះបោរប្រឆាំងនឹងអយុធ្យាហើយបានចងសម្ព័ន្ធជាមួយសត្រូវរបស់ខ្លួនគឺឡានណា។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះភីស្សាណុលបានបម្រើជា“ រាជធានីទី ២” នៃព្រះរាជាណាចក្រអយុធ្យាហើយនៅឆ្នាំ ១៤៦៣ ស្តេចបូរម៉ាត្រាឡៃកាណាតថែមទាំងបានផ្លាស់ទីលំនៅរបស់គាត់នៅទីនោះដោយសន្មតថាជិតដល់ជួរមុខ។ ពាណិជ្ជករព័រទុយហ្កាល់សហសម័យបានពណ៌នាក្រុងអយុធ្យានិងភីស្សានូឡុកថាជា“ រដ្ឋភ្លោះ” ។ ពួកអភិជនភាគខាងជើងដែលចុះមកពីវរជនសុខោទ័យចាស់តែងតែដើរតួជាអ្នកបង្កើតស្តេចនៅក្នុងជម្លោះស្នងរាជ្យអយុធ្យា។ នៅឆ្នាំ ១៥៦៩ មហា ត្មៈម៉ារ៉ាឆាបន្ទាប់មកចៅហ្វាយខេត្តភីស្សាណុលនិងឧបរាជក្រុងខាងជើងដែលអះអាងថាចុះពីរាជវង្សសុខោទ័យចាស់បានឡើងសោយរាជ្យអយុធ្យា។
បន្ទាប់ពីសមរភូមិនៃ ទន្លេ Sittaung ក្នុង 1583, នារាសូរ្យិ៍ បន្ទាប់មក uparaja (ឧបរាជ) នៃអយុធ្យានិងអ្នកគ្រប់គ្រងខេត្ត Phitsanulok ការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅប្រជាជនដែលមកពីភាគខាងជើងទីក្រុងដោយបង្ខំ ខេត្ត Phitsanulok, សុខោទ័យ , លោក Phichai , Sawankhalok ( ស៊ី Satchanalai ), Kamphaeng Phet , Phichit និង បាង ទៅតំបន់ជុំវិញអយុធ្យា
ស្តេច
សមវីរះយុទ្ធ
សូមមើលផងដែរ
• អាណាចក្រស្រីវិជ័យ
• អាណាចក្រចម្ប៉ា
ឃុំជាច
=រដ្ឋបាល= ឃុំជាច មាន ២៦ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
គសប ឃុំតាលន់
អំពីគណបក្ស គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party, ហៅកាត់ថា​LDP, ប្រមុខ៖ លោក ខឹម វាសនា) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់សិទ្ធ ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើអោយបានសម្រេចឡើងដោយយន្តការ៨ចំណុច។ ដើម្បីឈានទៅដាក់អោយបាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ ១. ការយល់ដឹងអំពីប្រជាធិបតេយ្យ
២. កិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌
៣. សីលធម៌សង្គម។
ប្រវត្តិបក្ស =មើលផងដែរ=
ព្រះបាទបរមសុខា
ព្រះបាទបរមសុខា (ឆ្នាំ១៤១៧-ឆ្នាំ១៤២០នៃគ.ស)
ព្រះអង្គពុំស្គាលរាជវង្ស។ ព្រះអង្គត្រូវបានស្តេចសៀមព្រះបាទពញាព្រែកធ្វើឃាតហើយបានត្រួតត្រាក្រុងអង្គរ។ សៀមគ្រប់គ្រងរាជធានីអង្គរលើកទី៣ពីឆ្នាំ១៤២០-ឆ្នាំ១៤២១នៃគ.ស ដោយស្តេចសៀម។ ស្តេចសៀមខឹងនិងស្តេចខ្មែរ ក៏លើកទ័ពមកវាយក្រុងអង្គរម្តងទៀត ដោយធ្វើឃាតស្តេចខ្មែរនាមព្រះបាទបរមសុខានៅឆ្នាំ១៤២០។ សៀមបានគាប់សង្កត់ខ្មែរកាន់តែខ្លាំង និងជំរិតយកដង្វាយទៅស្រុកសៀម។ បន្ទាប់ពីបានគេចពីសត្រូវ ព្រះបាទពញាយ៉ាតបានភៀសព្រះកាយទៅតំបន់ខាងត្បូងគឺស្រុកស្រីសន្ធរ ដើម្បីប្រមូលទ័ពទៅរំដោះក្រុងអង្គរ។ ព្រះបាទពញាយ៉ាតបានប្រើល្បិចឱ្យទាហានស្ម័គ្រចិត្ត ១២នាក់ទៅចុះចូលជាមួយទ័ពសៀម ហើយដកអាវុធសម្លាប់ស្តេចសៀមពញាព្រែកចោលនៅឆ្នាំ១៤១២ ហើយបានរំដោះរាជធានីអង្គរ។ ព្រះបាទពញាយ៉ាតបានយកប្អូនស្រីរបស់ស្តេចពញាព្រែកនាម ស៊ីសាងាមជាស្នំំឯក ។
ប្រាសាទប្រាង្គគូ
រូបភាពតូច| ប្រាសាទប្រាង្គគូ [[ខេត្ត​ស៊ីសៈកេត នៃ ប្រទេសថៃ.]] ប្រាសាទប្រាង្គគូ (Prasat Prang Ku); (ปราสาทปรางค์กู่) ខេត្ត​ស៊ីសៈកេត  នៃ ប្រទេសថៃ.
មើលផងដែរ
=មើលផងដែរ=
តាត ម៉ារីណា
តាត ម៉ារីណា (កើតនៅ ថ្ងៃទី២១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៨៣) គឺជាអ្នករស់រានមានជីវិតម្នាក់ពីការវាយប្រហារដោយទឹកអាស៊ីតដ៏ល្បីល្បាញនៅឆ្នាំ ១៩៩៩ ។ អ្នកស្រីតាម៉ារីណាបានទទួលការយកចិត្តទុកដាក់ជាសាធារណៈនៅពេលដែលនាងត្រូវបានគេជះទឹកអាស៊ីតនៅពេលអាយុ ១៦ឆ្នាំ នៅក្នុងការវាយប្រហារដោយការច្រណែនមួយ ដែលត្រូវបានរៀបចំដោយ ភរិយារបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ ការវាយប្រហារដោយទឹកអាស៊ីតបានកើតឡើងក្រោមពន្លឺថ្ងៃ។ គ្មានការចាប់ខ្លួនជនល្មើសត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងការវាយប្រហារលើម៉ារីណាទេ។
លោកស្រីក្រោយពីរៀបការរួចមានមានកូន២នាក់អ្នកស្រីក៏ទៅសុំសិទ្ធជ្រកកោននៅឯ សហរដ្ឋអាមេរិច។
=ជីវប្រវត្តិ=
ក្រោយអំពីការវាយប្រហារលើរូបលោកស្រីនោះ គ្មានការចាប់ខ្លួនជនប្រព្រឹត្តអំពើនេះបានឡើយសូម្បីតែម្នាក់។ ផ្ទៃមុខរបស់ លោកស្រី តាត ម៉ារីណា ត្រូវមានខូចទ្រង់ទ្រាយដោយសារតែទឹកអាស៊ីត។ អ្នកស្រីបានបាត់បង់ត្រចៀកម្ខាង និងច្រមុះរបស់អ្នកស្រីស្រង់ក្លិនមិនមួយចំហៀងមិនបាន។
នៅពេលផ្តល់បទសម្ភាសន៍ជាកាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ អ្នកស្រី តាត ម៉ារីណា បាននិយាយថានាងជឿជាក់ថានារីនោះគឺជាភរិយារបស់លោកម្នាក់ដែលជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋាភិបាលនាសម័យគ្រានោះ ដែលជាមន្ត្រីអង្គភាពទំនាក់ទំនងរហ័សនៃទីស្ដីការគណរដ្ឋមន្ត្រី។ អ្នកស្រីបានបន្តទៀតផងដែលថា ជនដែលបានប្រព្រឹត្ត បទឧក្រិដ្ឋកម្មនេះត្រូវបានជួយអន្តរាគមន៍ពីមន្ត្រីអាជ្ញាធរម្នាក់។ លោកស្រីបានសហការជាមួយអ្នកជំនាញឯកសារឯកសារនៃសហរដ្ឋអាមេរិកឈ្មោះ Skye Fitzgerald ដើម្បីវិភាគលើឯកសារវីដេអូនៃកែវភ្នែករបស់អ្នកនាងដោយឧបករណ៍ Finding Face។
=ការកែសម្ផស្ស និងថែរក្សាសម្រស់អ្នកស្រី=
អ្នកនាងបានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីទទួលបានការវះកាត់ផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តដោយឥតគិតថ្លៃខណៈពេលដែលមានជំនួយពីបុរសម្នាក់ ឈ្មោះ តាសសូគ្វីនដូណូ ដែលជាជំនួយការវេជ្ជសាស្រ្ត ជនជាតិអាមេរិករស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
ក្នុងឆ្នាំ២០១០ សមាជិកគ្រួសាររបស់នាងភ័យខ្លាចសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគាតន់់ ហើយបានភាសខ្លួនពីប្រទេសកម្ពុជា មកដើម្បីសុំសិទ្ធជ្រកកោនបច្ចុប្បន្នពួកគេរស់នៅក្នុង ប្រទេសហូឡង់។
ប្រទេសកម្ពុជាបានធ្វើសេក្ដីព្រាងច្បាប់មួយដែលរឹតបន្តឹងលើការលក់អាស៊ីដ និង បញ្ជាក់ពីការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះជនល្មើសដែលយកទឹកអាស៊ីទៅវាយប្រហារនរណាម្នាក់។ ច្បាប់នេះត្រូវបានអនុម័តនៅចុងឆ្នាំ២០១១។
តារាងបញ្ជីផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ( ផ.ស.ស ) នៃបណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន
ការប៉ាន់ស្មានសម្រាប់ឆ្នាំ ២០១៩
ទិន្នន័យនៃ ផ.ស.ស និង ផ.ស.ស សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗយោងតាមការប៉ាន់ស្មាននាខែតុលាឆ្នាំ ២០១៩ របស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ច​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ.ស.ស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន
ឃុំដូនកឹង
=រដ្ឋបាល= ឃុំដូនកឹង មាន ១០ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ហុង ផេង
ហុង ផេង (កើតថ្ងៃទី ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៨៩) គឺជាអតីត កីឡាករបាល់ទាត់ កម្ពុជា។​ គាត់ធ្លាប់លេងជា ខ្សែការពារចុងក្រោយ ឲ្យ បឹងកេត ក្នុងលីគ កំពូលកម្ពុជា និងជា ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា ។
អាជីព
ហុង ផេង ចាប់អាជីពជាមួយក្លឹបបាក់បក្សីចាំក្រុង ហើយបន្ទាប់ពីរដូវកាលដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍ គាត់បានចូលរួមជាមួយ ភ្នំពេញក្រោន ក្នុងឆ្នាំ ២០១១។ យ៉ាង​ណា​មិញ គាត់​មាន​ឱកាស​លេង​នៅ​ក្លឹប​មាន​កម្រិត ហើយ​បី​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​បាន​ចូល​រួម​ជា​មួយ​គូ​ប្រជែង ​បឹង​កេត​អង្គរ ។ ហុង ផេង បាន​បង្ហាញ​ខ្លួន​ជា​អន្តរជាតិ​ជាមួយ ​ម៉ាឡេស៊ី ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២០ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៤។
អាជីពអន្តរជាតិ
ហុង ផេង តំណាងឱ្យ កម្ពុជា ក្នុងជម្រើសជាតិ និងបានស៊ុតបញ្ចូលទីគ្រាប់ដំបូងឱ្យប្រទេសរបស់គាត់កាលពីថ្ងៃទី ៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៦ ក្នុង ពានរង្វាន់​ជើងឯក​ទ្វីបអាស៊ី ជាមួយក្រុម ចិនតៃប៉ិ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ជនជាតិជប៉ុន
ជនជាតិជប៉ុន ជាក្រុមជនជាតិដែលមានដើមកំណើតនៅប្រជុំកោះជប៉ុន និងជាប្រទេសទំនើបរបស់ប្រទេសជប៉ុន   ​ ដែលជាកន្លែងដែលពួកគេបង្កើតបាន ៩៨.១% របស់ចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស ​ នៅទូទាំងពិភពលោក ប្រជាជនប្រមាណ ១២៩ លាននាក់មានដើមកំណើតជប៉ុន ក្នុង​នោះ​ប្រហែល ១២៥ លាន​នាក់​ជា​ប្រជាជន​ជប៉ុន ជនជាតិជប៉ុនដែលមានដើមកំណើតនៅក្រៅប្រទេសជប៉ុនត្រូវបានគេហៅថា​ នីកកេជីន (日系人, nikkeijin) ជនភៀសខ្លួនជប៉ុន ពាក្យ​ ជនជាតិ ​ជប៉ុន​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​សំដៅ​លើ​ប្រជាជន​ជប៉ុន​ដីគោក ជាពិសេសជនជាតិយ៉ាម៉ាតុ ជនជាតិជប៉ុនគឺជាជនជាតិមួយក្នុងចំនោមក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតក្នុងពិភពលោក។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិជប៉ុន
ម៉ាណា
ម៉ាណា (អង់គ្លេស: Manna) ជាអ្វីម្យ៉ាងដែលអាចហូបបាន ដែលព្រះប្រទានឲ្យពួកអ៊ីស្រាអែល ពេលពួកគេធ្វើដំណើររយៈពេល៤០ឆ្នាំក្នុងទីរហោរស្ថាន មុនទៅដល់ទឹកដីកាណាន។
thumb| ប្រជាជនកំពុងប្រមូលម៉ាណា គូរដោយ [[James Tissot]]
ការពិពណ៌តាមរយៈព្រះគម្ពីរ
នៅក្នុងព្រះគម្ពីរ ឈ្មោះម៉ាណាត្រូវបាននិយាយថាមានប្រភពសំណួរ man hu ដែលមានន័យថា "តើវាជាអ្វី?" ហើយឈ្មោះនេះប្រហែលជាមានដើមកំណើតមកពីភាសាអើរ៉ាម មិនមែនមកពីភាសាហេព្រើរទេ។
ប្រភព
យោងតាមព្រះគម្ពីរ និងយោងតាមព្រះយេស៊ូវក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី ម៉ាណាគឺមកពីស្ថានសួគ៌ ប៉ុន្តែមានការអះអាងជាច្រើនអំពីម៉ាណា ថាជាអ្វីដែលមកពីធម្មជាតិ។ នៅក្នុងសំណេរMishnah ម៉ាណាត្រូវបានចាក់ទុកថាជាអ្វីដែលកើតពីធម្មជាតិ ប៉ុន្តែវាជាធាតុដ៏ពិសេសមួយ ត្រូវបានបង្កើតនៅយប់ថ្ងៃទី៦នៃការនិម្មិតបង្កើត។
ការប្រមូល
រូបភាពតូច|គំនូរអំពីការប្រមូលម៉ាណា គម្ពីរនិក្ខមនំនិយាយថាក្នុងមួយថ្ងៃ សមាជិកគ្រួសារម្នាក់អាចប្រមូលម៉ាណាបានតែមួយអូមើ (omer) ប៉ុណ្ណោះ ទោះបីជាអ្នកណាខំប្រមូលច្រើនប៉ណ្ណាក៏ដោយ ក៏នៅតែបានត្រឹមចំនួនដែលបានកំណត់តែប៉ុណ្ណោះ។
ថ្ងៃសប្ប័ទ
យោងតាមគម្ពីរនិក្ខមនំ ថ្ងៃសប្ប័ទត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញនៅសប្ដាហ៍ដំបូង ដែលមានម៉ាណា។ ព្រះគម្ពីរបានបញ្ជាក់ថា នៅព្រឹកថ្ងៃទី៦នៃសប្ដាហ៍ ម៉ាណាមានពីរដងច្រើនជាថ្ងៃធម្មតា ហើយនៅថ្ងៃទី៧គ្មានម៉ាណាសោះឡើយ ជាធម្មតា ម៉ាណាតែងតែខូច និងមានដង្កូវ បន្ទាប់ពីបានរក្សាទុកមួយយប់ តែម៉ាណាដែលបានប្រមូលទុកនៅថ្ងៃទី៦ មិនខូចទេ គឺនៅតែស្រស់ដដែលរហូតដល់យប់បន្ទាប់។ ម៉ូសេបានបញ្ជាក់ថាគ្រួសារនីមួយៗត្រូវប្រមូលម៉ាណាច្រើនជាងថ្ងៃធម្មពីរ សម្រាប់ហូបនៅថ្ងៃសប្ប័ទ ដោយហេតុថាព្រះបានបង្គាប់គាត់ថា មិនត្រូវឲ្យអ្នកណាចេញពីកន្លែងរបស់ខ្លួនឡើយនៅថ្ងៃសប្ប័ទ ដើម្បីឲ្យប្រជាជនបានសម្រាក។
អំឡុងពេលនៃការផ្គត់ផ្គង់
គម្ពីរនិក្ខមនំបញ្ជាក់ថាប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលបានហូបម៉ាណាអស់រយៈពេល៤០ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី១៥នៃខែទី២ ប៉ុន្តែម៉ាណានោះលែងមានទៀត នៅពេលដែលពួកគេបានមកដល់ទឹកដីសម្រាក គឺពេលពួកគេមកដល់ព្រំដែននៃទឹកដីកាណាន។
ក៏មានការយល់ឃើញខុសគ្នាមួយដែរ នៅក្នុងពួករ៉ាប៊ី អំពីពេលវេលាដែលលែងមានម៉ាណា អ្នកខ្លះថាម៉ាណានៅមាន ក្រោយពីម៉ូសេបានស្លាប់អស់រយៈពេលជាង៤០ថ្ងៃ ៧០ថ្ងៃ ឬ១៤ឆ្នាំ។ យោងតាម Joshua ben Levi ម៉ាណាលែងមាន នៅពេលដែលម៉ូសេស្លាប់។
គម្ពីរនិក្ខមនំបញ្ជាក់ថាម៉ាណាបន្តិចបន្តួចដែលមាននៅក្នុងផើង ឬក្រឡ ត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់ជាទីបន្ទាល់ (ប្រហែលជាទុកនៅក្បែរហិបនៃសម្ពន្ធមេត្រី) វាបញ្ជាក់ថាព្រះបានបង្គាប់ការនេះដល់ម៉ូសេ។ នៅក្នុងសំបុត្រទៅកាន់ពួហេព្រើរបញ្ជាក់ថាផើងនោះត្រូវបានទុកហិបនៃសម្ពន្ធមេត្រី។ ប្រភពជាច្រើនពីពួករ៉ាប៊ីជឿថា ផើងនោះធ្វើពីមាស អ្នកខ្លះថាផើងនោះនៅទីក្លែងនោះតែមួយជំនាន់ប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពីជំនាន់ម៉ូសេ ខ្លះទៀតថាវានៅរហូតដល់សម័យយេរេមា។ យ៉ាងណាមិញ គម្ពីរពង្សាវតាក្សត្រទីបញ្ជាក់ថាផើងនោះបានបាត់មុនសម័យយេរេមា គឺក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចសូឡូម ក្នុងសតវត្សទី១០មុនគ.ស។
សិរីចក្រពត្តិ
សម្ដេចព្រះភគវតី សិរីចក្រពត្តិ (រជ្ជ. គ.ស ១៥១៩-១៥៦៧) ទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទបរមខត្តិយាចន្ទរាជាស្ដេចនៃនគរកម្ពុជាធិបតី ក្រុងលង្វែក មហានគរ។
អភិសេក
កាល ព.ស​ ២០៦៣, គ.ស​ ១៥១៩, ម.ស ​១៤៤១, ច.ស​ ៨៨១ ឆ្នាំថោះ ឯកស័ក លុះ​ចេញ​វស្សា​រដូវ​រួច​ដល់​ខែ​មិគសិរ ឆ្នាំថោះ​នោះ ព្រះ​បាទចន្ទរាជា​យក​ព្រះ​ក្សត្រី ព្រះ​វង្ស​ធំ លើក​ឡើងជា​ព្រះ​អគ្គមហេសី ទ្រង់​ព្រះ​នាម​សម្ដេចព្រះ​ភគវតី​សិរី​ចក្រពត្ដិ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​តែងតាំង​ឲ្យ​មាន​ព្រះ​ស្នំ​ឯក ទោ ត្រី ចត្វាឲ្យ​មាន​យស​ស័ក្ដិធំ​តូច​តាម​លំដាប់។
បុត្រ
ព.ស ​២០៦៤, គ.ស​ ១៥២០, ម.ស​ ១៤៤២, ច.ស ​៨៨២ ឆ្នាំរោង ​ទោស័ក សិរី​រាជសម្បត្ដិ​ស្ដេច​គ្រប់គ្រង​នគរ​នៅ​​ខែត្រ​ខាងលិច​បាន​ ៥ ​ព្រះ​វស្សា សម្ដេចព្រះ​អគ្គមហេសី​សម្ភព​ព្រះរាជ​បុត្រា​មួយ​អង្គ ទ្រង់​ព្រះ​នាម ​ព្រះ​រាមាធិបតី​នោះ សម្ដេចព្រះ​បិតុរង្គាធិរាជជា​អម្ចាស់​ត្រាស់​ឲ្យ​ព្រះរាជ​គ្រូ​បុរោហិត ព្រឹទ្ធាចារ្យ សេនាបតីរៀប​ទទួល​តាម​ព្រះ​សិរី​យស សម្ដេចព្រះ​ឱរសាធិរាជ​ឯក​តាម​ទំនៀម។ លុះ​បាន​មួយ​ខែ​ក្រោយមក​ទ្រង់​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​មុខងារ​ធ្វើ​ព្រះរាជ​ពិធីចំរើន​ព្រះកេសា​ព្រៃ។ លុះ​ធ្វើ​ស្រេច​ហើយ អស់​សេនាបតី មន្ដ្រី​មុខងារ​ទាំងពួង​នាំ​កូនប្រុស​ស្រី និង​ទាសាទាសី គោ ក្របី សេះ រទេះ ទូកចេញ​ហែ​សុវណ្ណមាលា​ថ្វាយ​ភួង​ព្រះ​ហស្ថ​រាល់ៗ​គ្នា។ ឯ​សម្ដេចព្រះ​វររាជ​បិតា​ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​រាជទាន​សួយសារអាករ​ក្នុង​​ខែត្របាត់ដំបង​ជា​ចំណង​ព្រះ​ហស្ថ​នៃ​សម្ដេចព្រះ​ប្រិយ​បុត្រ​បរិសុទ្ធ​ រាមាធិបតី។
រើរាជធានី
ព.ស. ២០៧២, គ.ស. ១៥២៨, ម.ស. ១៤៥០, ច.ស.៩០០ ឆ្នាំជូត ឯកស័ក ព្រះបាទបរមនាថ បរមខត្តិយា មហាចន្ទរាជា ព្រះអង្គនាំអស់ព្រះអគ្គមហេសី ស្រីស្នំក្រមការ និងព្រះបរមវង្សានុវង្ស អង្គអគ្គមហាសេនា សេនាបតី មន្ត្រីតូចធំខ្ញុំព្រះរាជការលើកព្យូហយាត្រា ទាំងជើងទឹក ជើងគោក ចេញចាក ព្រះបរមនិវេសន៍ បន្ទាយមានជ័យ ខែត្រពោធិ៍សាត់ទៅគង់នៅព្រះរាជនិវេសន៍ បន្ទាយលង្វែកជាឯកមហាក្រស័ត្រ។
កសាងព្រះពុទ្ធរូប
ក្នុងគ្រា ព.ស ២១០០, គ.ស ១៥៥៦, ម.ស ១៤៧៨, ច.ស. ៩១៨ ឆ្នាំរោង អដ្ឋស័កនោះ ចៅអធិការវត្តព្រះពុទ្ធលាយល័ក្ខណ៍ លោកគង់ទូកសារាយអណ្ដែតនោះទៅបិណ្ឌបាត្រឯនគរវត្ត ព្រមដោយនូវព្រះភិក្ខុសាមណេរជាសិស្សានុសិស្ស។ លុះត្រឡប់មកវិញ លោកអុំពានទៅលើអន្លង់ឆ្លាម ឆ្លាមកាត់ទូកព្រះទីនាំចក្រពត្តិ សារាយអណ្ដែតនោះដាច់ជាពីរកំណាត់ខាងកន្សៃ ស្លាប់មនុស្ស ៤៦ នាក់ នៅខាងក្បាល និងកណ្ដាលនោះមានតែចៅអធិការ និងបរិស័ទ ៨៥ នាក់មកដល់ត្រើយឈប់ហើយ ទើបទឹកហូរចូលលិចទូក-ងព្រះទីនាំងនោះទៅ។ ព្រះបាទបរមបពិត្រទ្រង់ជ្រាប ទ្រង់រំពឹងដោយទិព្វញ្ញាណយល់ថា ទូកនេះជាសំរាប់ចំបាំងប្រាបប្រាមរាជសត្រូវ ឥឡូវតាំងពីពេលនេះតទៅអស់រាជសត្រូវហើយបានជាទេវតាឱ្យនិមិត្តដូច្នេះ។ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការតែប៉ុណ្ណេះចប់ហើយស្រាប់តែឮសូរតូរ្យតន្ត្រីទាំង ៨ ទិស បណ្ដាខ្ញុំរាជការដែលក្រាបបង្គំគាល់ទាំងប៉ុន្មានក៏សឹងសរសើរព្រះប្រាជ្ញាបារមីគ្រប់ៗគ្នា។ ទើបព្រះបរមបពិត្រ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ក្រុមមុខងារឱ្យទៅតាមយកកន្សៃ ទូកសារាយអណ្ដែត ដែលដាច់លិចនោះបានមកវិញហើយ។ ទ្រង់ឱ្យកាត់ទូកសារាយអណ្ដែតខាងក្បាលឱ្យប្រវែងខាងកន្សៃសាងរូបព្រះមហាអានន្ទ ព្រះសារីបុត្រ។ លុះសាងជាសូរេចហើយ ស្ដេចឱ្យធ្វើបុណ្យអភិសេកទេសនាឆ្លង ៧ ថ្ងៃជាសូរេចការបុណ្យនោះ។ ស្ដេចលើកព្រះរាជដំណើរមកដល់ខែត្ររលាប្អៀរ។ នៅទីនោះទ្រង់ឈប់កសាងព្រះវិហារមួយនៅទីបន្ទាយដែលកាលធ្វើទ័ពនោះ។ ទ្រង់ចេញព្រះរាជទ្រព្យជួលរេហ៍ពលឱ្យលើកដីខឿនព្រះវិហារ។ ការសាងព្រះវិហារវត្តនោះធ្វើល្អជាងព្រះវិហារវត្តក្រគរ វត្តខ្លុង វត្តត្រង។ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យសាងព្រះពុទ្ធរូបឈើស្នងព្រះអង្គ មួយព្រះអង្គកំពស់ស្មើព្រះអង្គ ទ្រង់សណ្ឋិតកណ្ដាល។ ទ្រង់ឱ្យសាងព្រះពុទ្ធរូបឈើមួយព្រះអង្គទៀតស្នងព្រះអង្គសំរាប់ព្រះអគ្គមហេសី ព្រះភគវតី ស្រីទាវធីតា កំពស់ស្មើព្រះអង្គ សណ្ឋិតម្ខាងទៀត។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អគ្គមហេសីនៃអាណាចក្រមានជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អគ្គមហេសីសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ
ភូមិតាអៀក
ភូមិតាអៀកគឺជាភូមិមួយស្ថិតនៅ​ ឃុំសំរោងក្រោម ស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត។ក្នុងភូមិនេះមានប្រជាជនជាច្រើនរស់នៅហើយភាគច្រើនជាកសិករប្រកបរបរធ្វើស្រែពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង គ្មានប្រពន្ធ័ធារាសាស្រ្ដអ្វីជាដុំកំភួនទេ។ដោយសារតែការធ្វើស្រែប្រវ៉ាស់មេឃ ចំនែកឯផលស្រូវដែលកសិករធ្វើបានមកក៏លក់បានថោកទៀតទើបប្រជាជនមានជីវភាពមិនសូវធូធាប៉ុន្មានទេ។ក្រៅពីរបរធ្វើស្រែប្រជាជននៅក្នុងភូមិតាអៀកប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតដោយ​ ឆ្លៀតដាំដំណាំហូបផ្លែជាច្រើនដូចជា ឪឡឹក​ ត្រសក់ ល្ពៅ ស្ពៃ ត្រឡាច ត្រកួន ននោង ពោត ។ល។ដើម្បបានរួមផ្សំដោះស្រាយជីវភាពប្រចាំថ្ងៃក្នុងគ្រួសារ។ដោយការធ្វើស្រែ​មិនសូវបានផលទើបប្រជាជនចំណាកស្រុកចេញទៅធ្វើការនៅទីឆ្ងាយដូចជាភ្នំពេញ​ កំពង់សោម​ នឹងមានប្រជាជនខ្លះបានចំណាកស្រុកទៅដល់ប្រទេសក្បែរខាង មានដូចជាថៃ ម៉ាឡេសុី​ នឹងមានខ្លះទៀតជាពលករនៅកូរ៉េជាដើម ដើម្បីបានកំរៃជួយផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារ។
ចំពោះវិស័យអប់រំវិញមានសាលាមតេយ្យ សាលាបឋមសិក្សា នឹងអនុវិទ្យាល័យនៅក្នុងឃុំ។ប្រជាជនភាគច្រើនមានការយល់ដឹងពីចំនេះវិជ្ជាដោយបានបញ្ជូនកូនអោយទៅរៀនសូត្រ។
ពេលមានពិធីបុណ្យចូលឆ្មាំខ្មែរគេតែងតែរៀបចំពីធីទួទលទេតាឆ្នាំថ្មី ចំនែកយុវជន យុវនារី បាននាំគ្នាលេង ល្បែប្រេជាប្រិយគ្រប់ប្រភេទនៅតាមវត្តសំរោងនោះ ហើយ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ប្រជានជនទាំងអស់តែងជួយគ្នាទៅវិញទៅមកដោយគ្មានគិតពីការនឿយហត់។មានបង្កើតជាសាលារៀន​ ជាច្រើនសំរាប់ក្មេងៗដែលរស់នៅក្នុងភូមិនោះ ។ហើយបានកសាងផ្លូវ សំរាប់ប្រជាន់ងាយស្រួលធើ្វដំណើ ប្រកបមុខរបរ បើនិយាយពីស្ថានភាពរស់នៅក្នុងពីមុនប្រជាជននៅទីនោះគឺមិនសូវជាជឿនលឿនប៉ុន្មានទេពីព្រោះមានអ្នកចេះដឹងតិចតួច។សព្ចថ្ងៃនេះបើប្រៀបធៀបទៅនឹងពីមុ​នគឺវាមានភាពផ្ទុយស្រលះពីមុន ព្រោះពេលនេះមាន អ្នកដឹកនាំជាច្រើនមានភាពវៃឆ្លាតបានធ្វើអោយ មានលក្ខណះល្អប្រសើរ ហើយមានការបង្កើតនូវ មណ្ឌលសុខភាពសំរាប់ប្រជាជន លទ្ធផលនៃការបង្កើតមណ្ឌលសុខភាពបានធ្ចើអោយអត្រាមរណះរបស់ប្រជាជន​(កុមារ/ ស្រ្តី/ មនុស្សចាស់) មានការថយចុះ។ ដោយឡែកនៅក្នុងភូមិនេះបានកសាងសាលាសំណាក់សំរាប់ធ្ចើជាពិធីបុណ្យផ្សេងៗ និងមានការប្រជុំ ដោះស្រាយរាល់ចំណោទបញ្ហារ​បស់ប្រជាពលរដ្ធ និងមានការបង្រៀនអក្សរ ចំរៀងដល់កុមារនៅទីនោះទៀតផង។មួយវិញទៀតនៅក្នុងភូមិសំរោងបានបង្កើនជាផ្សារលើលក់ទំនិញ ដើម្បីបម្រើតម្រួវការរបស់មនុស្សដែលរស់នៅទីនោះ ហើយក៏ជាមធ្យោបាយរកប្រាក់ចំណូលដ៏ល្អសម្រាប់គ្រួសារនីមួយៗ។ ស្របនេះដែរការបង្កើតជាផ្សារ លើទីប្រជុំ កន្លែងសំរាប់បង្រៀនអក្សរដល់ក្មេងៗ នៅកន្លែងណាមួយ គឺជាសមិទ្ធផលល្អសំរាប់ប្រទេសជាតិ ហើយធ្វើអោយប្រទេសជាតិបានរីកចំរើន និង លូតលាស់គ្រប់វិស័យទាំងអស់។ដោយសារមនុស្សគ្រប់ៗរូបចេះរួមសាមគ្គីជាធ្លុងមួយដូចជានៅក្នុងភូមិសំរោង លើបង្កើតជាកន្លែងជាច្រើនសំរាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។យ៉ាងណាមិញប្រទេសយើងទើបតែបានរួចផុតពីសង្រ្គាម ដូចនេះហើយនៅគ្រប់កន្លែងទាំងអស់នៅប្រទេសកម្ពុជាសុទ្ធតែត្រូវការកែប្រែ បង្កើតជាសាលារៀន មន្ទីពេទ្យ ស្ពាន ថ្នល់ គ្រប់កន្លែង ដើម្បីអោយមនុស្សជំនាន់ក្រោយ និង មនុស្សរស់នៅបច្ចុប្បន្នមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត។បើយើងងាកមកមើលភូមិសំរោ ង វិញម្តងភូមិនេះបានបង្កើតមណ្ឌលសុខភាព និងមានគ្រួពេទ្យជំនាញៗចាំទទួលបម្រើ និង​ មើលថែរក្សាយ៉ាងស្ចិតស្វាញចំពោះអ្នកជម្ងឺ ដែលបានទៅសម្រាកនៅទីនោះ។
សនិ្តសុខ
ភូមិតាអៀកធា​នាសុវតិ្តភាពជូនប្រជាជនបានកំរិតមធ្យម ពីព្រោះប្រជាជននៅក្នុងភូមិនអនុវត្តបាន ក្នុងការគោរពសិទិ្ទមនុស្សការគោរពច្បាប់ប្រទេសនិងអនុវត្តលទិ្ទប្រជាបតេយ្យ។ប្រជាជននៅក្នុងភូមិនេះមានអត្តចរិកសុភាពរាបសារហើយចេះជួយយកអាសារអ្នកដ៏ទៃហើយចេះរួសរាយរាក់ទាក់និងចេះជួយយកអាសារគ្នាទៅវិញទៅមក។ហើយចំពោះមតន្ត្រីប៉ូលីសនៅក្នុងភូមិនេះវិញមានការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើសុខនឹងសុវត្តិភាពរបស់ប្រជាជននៅក្នុងភូមិ។ហើយពួកគាត់មានភាពរូសរាយរាក់ទាក់ដល់គ្រប់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងភូម។
ប្រវត្តិរបស់ភូមិនាពេលបច្ចុប្បន្ន
ភូមិតាអៀកគឺជាភូមិមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ ឃុំសំរោងក្រោម ស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត។ ហើយក៏ជាភូមិមួយដែលកំពុងតែអភិវឌ្ឍន៍។ ភូមិតាអៀកមានប្រជាជនសរុបប្រមាណជា​ ១៨៤២ នាក់។ក្នុងនោះមានស្រីចំនួន៨២២នាក់ ប្រុសមានចំនួន១០២០ និងមានចំនួន១៣៣គ្រួសារ ២៣៣ និងមានផ្ទះចំនួន ២៧០ខ្នង។សព្វថ្ងៃប្រជាជនរស់នៅមានចំនួន ១២៥០នាក់ប៉ុណ្ណោះក្រៅពីនោះគឺប្រជាជនមួយចំនួនបានចាកចេញ ពីផ្ទះដើម្បីទៅប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវីត ខ្លះធ្វើចំណាកស្រុកខ្លះទៀតទៅរៀនបន្ត។ ហើយភូមិតាអៀកនេះមាន វត្តចំនួន២ សាលាបឋមសិក្សាចំនួន១ (សាលាបឋមសិក្សាវត្តសំរោង) និងមាន សាលាអនុវិទ្យាល័យ ចំនួន១ (សាលាអនុវិទ្យាល័យ វត្តសំរោង)។ភូមិសំរោងពុំមានមណ្ឌលសុខភាព, ភ្នំ, ទឹកបឹង, ទេ មានតែប្រលាយ តូចៗពីរខ្សែរប៉ុនោះសម្រាប់ឲ្យប្រជាជនធ្វើស្រែចំការ។
ទំនៀមទំលាប់ក្នុងភូមិ
តំនភ្ជាប់=https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A:%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%99.jpg|ស្តាំ|ស៊ុម|259x259ភីកសែល|ការស្លៀកពាក់តាមប្រពៃណីខ្មែរ អ្នកភូមិភាគច្រើនជាជនជាតិខ្មែរ និងនិយាយភាសារខ្មែរជាភាសារផ្លូវការ ហើយមនុស្សជាង ៩៩%ជាអ្នកជឿ និងកាន់ព្រះពុទ្ធសានាជាច្បង។ ហើយពេលមានបុណ្យប្រពៃណីរ ដូចជាបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ អ្នកភូមិតែងតែប្រារព្ធពិធីតាមទំនៀបទំលាប់របស់ប្រពៃណីរខ្មែរ។ និងដូចជានៅពេលថ្ងៃចូលឆ្នាំគេតែងតែលេងនូវល្បែងបប្រជាប្រមិយ ដូចជា លេងលាក់កន្សែង លេងទាញខ្សែរ ចោលឈូង បោះអង្គុញហើយ ពេលទៅវត្តគេតែងនិយមស្លៀកសំពត់ អាវប៉ាក់ ហូលផាមួងជាដើម។
សេដ្ឋកិច្ចក្នុងភូមិ
តំនភ្ជាប់=https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A:%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%BC%E1%9E%84%E1%9E%8A%E1%9E%80.jpg|ស្តាំ|ស៊ុម|275x275ភីកសែល|ការធ្វើស្រែ ប្រជាជន ៧០%ជាកសិករ ៣០%ជាមន្រ្តីរាជការ។ ហើយប្រជានជនភាគច្រើនធ្វើស្រែ និងដាំដំណាំ ដូចជា ដូង, ស្វាយ, ល្ហុង, ស្ពៃ, ត្រកួន, ជី, ខ្ទឹម។ល។ក្រៅពីការធ្វើស្រែប្រជាជនក៏បានប្រកបរបរ លក់ដូរ និងធ្វើជាឈ្មួញកណ្តាលនិងការធ្វើហត្ថកម្មផ្ទាល់ខ្លួន។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ភូមិតាអៀកមានទីតាំងស្ថិតនៅឃុំសំរោងក្រោម ស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ហើយភូមិតាអៀកជាភូមិមួយដែលមានទីតាំងនៅចំណុចកណាលនៃភូមិទាំង៥ (រួមទាំងខ្លួនឯងមួយ ទៀត) ដែលមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង ភូមិតាទេន(ឃុំសំរោងក្រោម) ខាងត្បូងជាប់ នឹង ភូមិត្រពាំងមន្ត្រី(ឃុំសំរោងក្រោម) ខាងកើតជាប់នឹង ភូមិប្រផុង(ឃុំសំរោងក្រោម)ខាង ជើងជាប់នឹងភូមិសំរោង(ឃុំសំរោងក្រោម)។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំសំរោងក្រោម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកបន្ទាយមាស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត តាអៀក
គសប ឃុំប្រាសាទ
អំពីគណបក្ស គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party, ហៅកាត់ថា​LDP, ប្រមុខ៖ លោក ខឹម វាសនា) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់សិទ្ធ ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើអោយបានសម្រេចឡើងដោយយន្តការ៨ចំណុច។ ដើម្បីឈានទៅដាក់អោយបាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ ១. ការយល់ដឹងអំពីប្រជាធិបតេយ្យ
២. កិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌
៣. សីលធម៌សង្គម។
ប្រវត្តិបក្ស =មើលផងដែរ=
ប៉ាវ ចិន
ប៉ាវ​ ចិន (包拯) ជាបុគ្គលល្បីល្បាញនៃភាព​យុត្តិធម៌​ និងមាន​ពិតប្រាកដ​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ចិន។ ស្តាំ|រូបភាពតូច| រូបចម្លាក់របស់ ប៉ាវ ចិន នៅខាងក្នុងកន្លែងទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅ[[ចិន|ប្រទេសចិន ។]]
ជីវប្រវត្តិ
ប៉ាវចិន ​កើត​នៅ​ទីក្រុងហឺហ៊្វៃ ខេត្តអានហ៊ុយ ប្រទេស​ចិន។ គាត់​រស់នៅ​ពីថ្ងៃទី ១១ ខែ​មេសា ឆ្នាំ ៩៩៩ ដល់ថ្ងៃទី ២០ ឧសភា ឆ្នាំ ១០៦២ ជាង​មួយ​ពាន់​ឆ្នាំ​មុន ក្នុង​កំឡុង​រាជវង្ស​សុង ។​កើត​នៅ​ទីក្រុងហឺហ៊្វៃ ខេត្តអាន់ហ៊ុយ ប្រទេស​ចិន។ គាត់​រស់នៅ​ពីថ្ងៃទី ១១ ខែ​មេសា ឆ្នាំ ៩៩៩ ដល់ថ្ងៃទី ២០ ឧសភា ឆ្នាំ ១០៦២ ជាង​មួយ​ពាន់​ឆ្នាំ​មុន ក្នុង​កំឡុង​រាជវង្ស​សុង ។
កើត​ពី​វណ្ណៈ​ទាប ​ដល់​ថ្នាក់​កណ្ដាល ប៉ាវចិន បាន​ធំ​ដឹង​ក្ដី​ក្រោម​ស្ថានភាព​អាណិត​អាសូរ​​​ ទុក្ខ​លំបាក ​ដែល​មនុស្ស​សាមញ្ញ​គ្រប់គ្នា​បាន​ឆ្លង​កាត់។ ប៉ុន្តែ​គាត់​មាន​ភាព​ឧស្សាហ៍​ព្យាយាម ហើយ​នៅ​អាយុ ២៩ ឆ្នាំ គាត់​បាន​ទទួល​សញ្ញាប័ត្រ​បណ្ឌិត​នៅ​ប្រទេស​ចិន។ ស្តាំ|រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល| ផ្នូររបស់ ប៉ាវ ចិន នៅ ស្រុក Luyang ទីក្រុង Hefei ទីក្រុង Anhui [[ចិន|ប្រទេសចិន។]]
រូបរាងរាងកាយ
ប៉ាវចិន ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​ ជា​អធិបតី​លើ​បញ្ហា​តុលាការ​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ​ និង​នៅ​ក្នុង​ពិភព​លោក​ នៅ​ពេល​យប់​ផង​ដែរ​។ គាត់​ជា​ចៅក្រម​នៃ​ភាព​អយុត្តិធម៌​ ​និង​តម្លាភាព​សម្រាប់​ប្រជាជន​ទូទៅគោរព និងឲ្យតម្លៃលើភាពត្រឹមត្រូវរបស់គាត់៕
គាត់មានភាពល្បីល្បាញដោយសារជំហរមិនចុះសម្រុងរបស់គាត់ប្រឆាំងនឹង អំពើពុករលួយ ក្នុងចំណោមមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលនៅពេលនោះ។ គាត់​បាន​គាំទ្រ​យុត្តិធម៌ ហើយ​បាន​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ប្រគល់​អំណាច​ខ្ពស់​ៗ រួម​ទាំង​បិតា​ក្មេក​របស់​អធិរាជ (國丈)។
កិត្តិនាម
ដោយ​សារ​តែ​អារម្មណ៍​យុត្តិធម៌​ដ៏​ខ្លាំង​របស់​គាត់ គាត់​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន ជាពិសេស​ក្នុង​ចំណោម​កសិករ និង​អ្នក​ក្រ។ គាត់បានក្លាយជាប្រធានបទនៃអក្សរសិល្ប៍ និងរឿងភាគទូរទស្សន៍ចិនទំនើប ដែលការផ្សងព្រេង និងករណីរបស់គាត់ត្រូវបានបង្ហាញ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចិន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន
បច្ចុប្បន្នកាល
Simple Present Forms
អាល្លឺម៉ង់
ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Deutschland) ដែលមាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ (អាល្លឺម៉ង់៖ Bundesrepublik Deutschland) គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅ​អនុតំបន់អឺរ៉ុបកណ្ដាលនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ អាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុតទីពីរប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបដោយនៅពីក្រោយតែប្រទេសរុស្ស៊ីប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់មាន​ផ្ទៃក្រឡាសរុប ៣៥៧,០២២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនចំនួន ៨៣ លាននាក់។ ប្រទេស​នេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសដាណឺម៉ាកនៅភាគខាងជើង ប្រទេសប៉ូឡូញនិងសាធារណរដ្ឋឆេកនៅភាគខាងកើត អូទ្រីសនិងស្វីសនៅភាគខាងត្បូង ហើយបារាំង លុចសំបួរ បែលហ្សិក និងហុល្លង់នៅភាគខាងលិច។ ទីក្រុងប៊ែរឡាំងគឺជារដ្ឋធានីនិងត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អាល្លឺម៉ង់ចំណែកឯមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុគឺនៅទីក្រុងហ្វ្រាំងហ្វឺត ហើយតំបន់ទីប្រជុំជនធំបំផុតគឺរួហរ៍។
កុលសម្ព័ន្ធចឺម៉ានិកជាច្រើនបាននាំគ្នាមកតាងទីលំនៅនៅតំបន់ភាគខាងជើងនៃទឹកដីអាល្លឺម៉ង់សព្វថ្ងៃតាំងពីសម័យបុរាណកាលមកម្លេះ។ តំបន់នេះត្រូវបានគេហៅតាមឈ្មោះក្រុមកុលសម្ព័ន្ធទាំងនោះដែរថាចឺម៉ានីហើយវាត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១០០ មុន គ.ស. ឯណោះ។ នៅអំឡុងសតវត្សទី១០ ទឹកដីអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយនគរតូចធំដែលជាផ្នែកនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ។ នៅដើមសតវត្សទី១៩ ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋត្រូវបានរំលាយចោលដែលជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមណាប៉ូឡេអូនិកហើយសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧១ រដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់បានបង្រួបបង្រួមគ្នាឡើងក្លាយជាប្រទេសជាតិរួមមួយហៅថាចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ដោយមានព្រុសជាអ្នកដឹកនាំ។ នៅក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងបដិវត្តន៍អាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ១៩១៨–១៩១៩ ប្រទេសមួយនេះបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋដែលគេតែងនិយមស្គាល់ថាសាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា។ នៅឆ្នាំ១៩៣៣ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានធ្លាក់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការនិយមមួយដែលមានបក្សណាស៊ីជាក្បាលដឹកនាំ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមកសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក៏បានផ្ទុះឡើងដែលបង្កឱ្យកើតមានហាយនភាពនៅស្ទើរគ្រប់ផ្នែកនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ អាល្លឺម៉ង់ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រាដោយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តអស់មួយរយៈពេលខ្លីមុនពេលត្រូវបានបែងចែកជារដ្ឋចំនួនពីរដាច់ពីគ្នាគឺសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ដែលគេតែងនិយមហៅថាអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច និងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់ដែលគេតែងនិយមហៅថាអាល្លឺម៉ង់ខាងកើត។ សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់គឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបហើយនិងសហភាពអឺរ៉ុបខណៈដែលសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាល្លឺម៉ង់បានក្លាយជារដ្ឋកុម្មុយនិស្តប្លុកខាងលិចនិងជាសមាជិកនៃកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅឆ្នាំ១៩៨៩–៩០ រដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងពីរក៏បានបង្រួបបង្រួមគ្នាឡើងវិញនៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩០ ដោយក្លាយជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យសភារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
បច្ចុប្បន្ន អាល្លឺម៉ង់គឺជាប្រទេសមហាអំណាចមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតលំដាប់ទីមួយប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបនិងសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីបួននៅលើពិភពលោក (គិតជាមធ្យម) និងនៅលំដាប់ទីប្រាំ (យអទ)។ ក្នុងនាមជាប្រទេសនាំមុខក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មផ្សេងៗរួមជាមួយនឹងវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាផង អាល្លឺម៉ង់គឺជាប្រទេសនាំចូលនិងនាំចេញទំនិញធំជាងគេលំដាប់ទីបីនៅលើពិភពលោក។ លើសពីនេះ អាល្លឺម៉ង់គឺជាប្រទេសអភិវឌ្ឍដែលជាប់លំដាប់ថ្នាក់យ៉ាងខ្ពស់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សដោយវាបានផ្តល់ប្រជាជនខ្លួននូវសន្តិសុខសង្គម ប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពសកល ការការពារបរិស្ថាន និងការអប់រំនៅឯសាកលវិទ្យាល័យដោយឥតគិតថ្លៃ។ អាល្លឺម៉ង់គឺជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការណាតូ ហ្សេ៧ ហ្សេ២០ និង OECD។ល។ ប្រទេសនេះមានតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូច្រើនបំផុតទីបួន។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
តំបន់​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា "Germania" ត្រូវ​បាន​រស់នៅ​ដោយ​ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់​ជាច្រើន ដែល​គេ​បាន​ស្គាល់និង​កត់ត្រា​ក្នុង​ឯកសារ​នៅ​មុន​គ.ស. ១០០ ​។ នៅ​សតវត្សទី១០ ទឹកដី​អាល្លឺម៉ង់បាន​បង្កើត​ជា​ចំណុចកណ្ដាល​នៃចក្រភពរ៉ូមពិសិដ្ឋ (Holy Roman Empire) រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៨០៦ ​។ ក្នុងកំឡុង​សតវត្សទី១៦ ភាគខាងជើង​អាល្លឺម៉ង់បាន​ក្លាយទៅជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ​ការធ្វើកំណែទម្រង់​លទ្ធិប្រូតេស្តង់​ ។ ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់សម័យទំនើប​នេះ​ដែរ ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើការ​បង្រួបបង្រួម​ជាលើកដំបូង ដោយ​ជ័យជម្នះ​ក្នុង​សង្គ្រាមបារាំង-ព្រុសឆ្នាំ១៨៧១​ ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ (ក្រោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២) អាល្លឺម៉ង់​ត្រូវ​បាន​បែងចែក​ទៅជា​រដ្ឋ​ពីរ​គឺ​៖ អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត និង អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច តាមរយៈ​ខ្សែបន្ទាត់​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ពួក​សម្ព័ន្ធមិត្ត (សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស សាធារណរដ្ឋបារាំង និង សហភាព​សូវៀត)។ រដ្ឋ​ទាំងពីរ​នេះ ត្រូវ​បាន​បង្រួបបង្រួម​សាជាថ្មី​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ ​។ អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច បាន​ចូល​ជា​សមាជិក "សហគមន៍អឺរ៉ុប" (EC) នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧ ដែល​ក្រោយមក​បាន​ក្លាយទៅជា "សហភាពអឺរ៉ុប" (EU) នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ​។ អាល្លឺម៉ង់ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​តំបន់គ្មានព្រំដែនសិនហ្គេន (Shengen Zone) និងបាន​ដាក់​ឲ្យ​ចរាចរ​រូបិយប័ណ្ណអឺរ៉ូ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៩​ ។
ភូមិសាស្ដ្រ
left|thumb|230px|ផែនទីព្រំប្រទល់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ប្រទេស​នេះ មាន​ព្រំប្រទល់ ខាងជើង​ជាប់នឹង​សមុទ្រខាងជើង ប្រទេស​ដាណឺម៉ាក និង​សមុទ្របាលទិក, ខាងកើត​ជាប់នឹង ប្រទេស​ប៉ូឡូញ និង​សាធារណរដ្ឋឆេក, ខាងត្បូង​ជាប់នឹង ប្រទេស​អូទ្រីស និង​ស្វីស, និង ខាងលិច​ជាប់នឹង ប្រទេស​បារាំង លុចហ្សំប៊ួរ បែលហ្សិក និង ហុឡង់ដ៍​។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាល្លឺម៉ង់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបកណ្តាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកណាតូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច
ខេត្តមីយ៉ាហ្គិ
ខេត្តមីយ៉ាហ្គិ (宮城県) គឺជាខេត្តរបស់ប្រទេសជប៉ុន មានទីតាំងនៅតំបន់ថូហុគឹរបស់កោះហុងស្ស៊ូ ខេត្តមីយ៉ាហ្គិមានប្រជាជនចំនួន 2,305,596 នាក់ (1 មិថុនា 2019) និងមានផ្ទៃដី 7,282 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (2,812 ម៉ាយការ៉េ) ខេត្តមីយ៉ាហ្គិមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិនៅភាគខាងជើង ខេត្តអាគីតានៅភាគពាយ័ព្យ ខេត្តយ៉ាម៉ាហ្កាតានៅភាគខាងលិច និងខេត្តហ្វូគូស៊ីម៉ានៅភាគខាងត្បូង
ទីក្រុងសិនដៃគឺជារាជធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៃខេត្តមីយ៉ាហ្គិ និងទីក្រុងធំជាងគេនៅក្នុងតំបន់ថូហុគឹ ជាមួយទីក្រុងធំៗផ្សេងទៀត រួមមានអ៊ីស្ស៊ីណុម៉ាគិ, អូសាគិ និងតូម៉ិ ខេត្តមីយ៉ាហ្គិស្ថិតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគខាងកើតរបស់ប្រទេសជប៉ុន និងមានព្រំប្រទល់ខាងលិចដោយភ្នំអូអ៊ឹ ជួរភ្នំវែងបំផុតនៅប្រទេសជប៉ុន ជាមួយនឹង 24% នៃផ្ទៃដីសរុបរបស់វាត្រូវបានកំណត់ថាជាឧទ្យានធម្មជាតិ ខេត្តមីយ៉ាហ្គិគឺជាទីតាំងរបស់កោះម៉ាត្ស៊ឹស៊ិម៉ា កោះមួយក្រុមជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាទិដ្ឋភាពមួយក្នុងចំណោមទិដ្ឋភាពទាំងបីរបស់ប្រទេសជប៉ុន (Three Views of Japan) នៅជិតទីក្រុងម៉ាត្ស៊ឹស៊ិម៉ា
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តរបស់ប្រទេសជប៉ុន
អាស៊ីកណ្ដាល
ស្ថិតនៅកណ្ដាលនៃតំបន់អាស៊ីដែលមានប្រទេសដូចជា÷ {|class="wikitable sortable hlist" style="text-align:center; font-size:100%;" ! កូដប្រទេស|លេខរៀង!! ទង់ជាតិ និងឈ្មោះប្រទេស !! ឈ្មោះប្រទេសជាភាសាអង់គ្លេស !! អក្សរកាត់ប្រទេស !! លេខកូដប្រទេស !! លេខកូដផលិតផល !! គេហទំព័រ !!គេហទំព័ររដ្ឋ !colspan="8"|អាស៊ីកណ្ដាល
អក្សរចិន
អក្សរចិន（漢字）ដែលត្រូវបានបង្កើតសម្រាប់ការសរសេរភាសាចិន ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងរង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន ហើយជាតួអក្សរដែលប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយ និងអភិវឌ្ឍខ្ពស់តែមួយគត់នៅក្នុងពិភពលោក។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូង និងបង្កើតដោយបុព្វបុរសរបស់ប្រជាជនចិននៃអរិយធម៌ទន្លេលឿងនៅក្នុងប្រទេសចិនបុរាណ ហើយពុម្ពអក្សររបស់វាក៏បានទទួលការកែលម្អ និងការវិវត្តរយៈពេលវែងផងដែរ។
មណ្ឌរង្គ
រាជធានីមណ្ឌរង្គ (Panduranga) ជារាជធានីនៅសម័យមហាានគរ។ សែលមកពីពាក្យ÷ សរុបមក រាជធានីមណ្ឌរង្គ គឺជារាជធានីដែលមានរាងជារង្វង់ព័ត្រជុំវិញដែនដីអង្គរផ្នែកខាងក្រោម។ ក្រោយសម័យអង្គរជាប្រទេសចម្ប៉ា នៅឆ្នាំ ១៤៨៥ ដល់ ១៨៣២ រួចទៅជាដាយវៀត កូសាំងស៊ីន។ បច្ចុប្បន្នយួនបានបំបែកតំបន់នេះទៅជាខេត្ត២គឺ ខេត្តប៊ិញថាង Binh Thuan និង ខេត្តនិញថាង Ninh Thuan
=មើលផងដែរ=
មគ្គុទេសក៍ទេសចរណ៍
មគ្គុទេសក៍ទេសចរណ៍ មាន៥ប្រភេទ៖