cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ឥណ្ឌា
វិស័យ​នយោបាយ​
ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​សហព័ន្ធ​ ឥណ្ឌា​ជា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាង​គេ​លើ​ពិភពលោក​។ តាម​ប្រវត្តិ​នៃ​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​ឥណ្ឌា​ ភាគ​ច្រើន​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធ​ត្រូវ​បាន​ដឹកនាំ​ដោយ​គណបក្ស​សមាជ​ជាតិ​ឥណ្ឌា ហៅគណ​បក្ស​សមាជ​ (Indian National Congress)។ ចំពោះ​នយោបាយ​ថ្នាក់​រដ្ឋ​ ត្រូវ​បាន​ដឹកនាំ​ដោយ​គណបក្ស​ថ្នាក់​ជាតិ​ជាច្រើន​រួមមាន​ គណបក្ស​សមាជ គណបក្ស​ Bharatiya Janta (BJP) គណបក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឥណ្ឌា​ (​ម៉ាក្ស​និយម​) និង​គណបក្ស​ថ្នាក់​តំបន់​ជាច្រើន​ទៀត​។ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៥០ ដល់​ ឆ្នាំ​ ១៩៩០ លើក​លែង​តែ​រយៈ​ពីរ​ខ្លីៗ​ចេញ​នោះ​ គណបក្ស​សមាជ​តែង​តែ​មាន​សំលេង​ភាគ​ច្រើន​ក្នុង​សភា​​។ គណបក្ស​សមាជ បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រៅ​អំណាច​ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៧៧ ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៨០ នៅ​ពេល​ដែល​គណបក្ស​ BJP បាន​ឈ្នះ​ការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​សារ​ការ​មិន​ពេញចិត្ត​ជា​សាធារណៈ​ចំពោះ​ការ​ប្រកាស​ភាព​អាសន្ន​ របស់​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ លោកស្រី​ អ៊ីនដ្រា​ គន្ធី​ (Indira Gandhi) នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៨៩​។ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៨៩ គណបក្ស Janta Dal បាន​ដឹកនាំ​សម្ព័ន្ធ​ភាព​ Nation front រួមគ្នា​បក្ស​ឆ្វេង​និយម (The left front) បាន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ ប៉ុន្តែ​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំណាច​តែ​ ២​ ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​។ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៦ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៩៨ គឺ​ជា​កំឡុង​ពេល​ដ៏​វឹកវរ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធ​ ជាមួយ​ការ​បង្កើត​សម្ព័ន្ធ​ភាព​ជា​ច្រើន​ ដែល​មាន​រយៈពេល​ខ្លី​ ដោយ​ការ​មាន​ទំនោរ​នយោបាយ​រេ​ចុះ​រេ​ឡើង​ពុំ​មាន​ជំហរ​ច្បាស់លាស់​។ គណបក្ស ​BJP បាន​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​មួយ​ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៦ តែ​មាន​រយៈពេល​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ទេ​ តាមរយៈ​ United Front Collation ។ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៨ គណបក្ស BJP បាន​បង្កើត​សម្ព័ន្ធ​ភាព​ជាតិ​ដើម្បី​ប្រជាធិបតេយ្យ​ (NDA) ហើយ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋាភិបាល​ដំបូង​បង្អស់​ពុំ​មែន​បក្ស​សមាជ​ ដែល​បាន​កាន់​អំណាច​ពេញ​មួយ​អាណត្តិ​រយៈពេល​ ៥​ ឆ្នាំ​។ នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​ឆ្នាំ​ ២០០៤ គណបក្ស​សមាជ​ បាន​ឈ្នះ​សំលេង​ភាគច្រើន​ក្នុង​សភា​ជាន់​ទាប​ ហើយ​បាន​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​ ដោយ​បង្កើត​សម្ព័ន្ធ​ភាព​មួយ​ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ United Progressive Alliance ដោយ​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​បក្ស​ឆ្វេង​និយម​ជា​ច្រើន​ និង​សមាជិក​ខ្លះ​ ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​គណបក្ស​ BJP។
ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ និង​យោធា​
ឥណ្ឌា​ ជា​ប្រទេស​ ដែល​មាន​កងទ័ព​ច្រើន​ជាង​គេ​ទី​៣ នៅ​លើ​ពិភពលោក​ បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​ចិន​ និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដែល​រួមមាន​ទាំង កងទ័ព​ជើង​គោក​ ជើង​ទឹក​ និង​ជើង​អាកាស​។ កងទ័ព​​ជំនួយមាន​ដូច​ជា​ទាហាន​ប៉ារ៉ា​ (Paramilitary Forces) ឆ្មាំ​សមុទ្រ​ (Coast Guard) និង​កង​កំម៉ង់ដូ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ (Strategic Forces Command) សុទ្ធ​តែ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​កងទ័ព​ទាំងអស់​។ ប្រធានាធិបតី​ គឺជា​មេ​បញ្ជាការ​កំពូល​ នៃ​កងទ័ព​ឥណ្ឌា​។ ឥណ្ឌា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៧៤ បន្ទាប់​ពី​ការ​សាកល្បង​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ជា​លើក​ដំបូង​មក​ ដោយ​ពុំ​មាន​ការ​ប្រកាស​ជា​សាធារណៈ​ទេ​។ ២៤​ ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​គឺ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៨ បាន​ធ្វើការ​សាក​ល្បង​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរម្ដង​ទៀត​ ដោយ​បាន​ប្រកាស​ជា​សាធារណៈ​ នូវ​សក្ដានុភាព​របស់​ខ្លួន​ជា​ មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ ។ ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប​ចំពោះ​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ ដែល​ជា​សត្រូវ​ដ៏​យូរ​អង្វែង​ របស់​ឥណ្ឌា​ ក៏​បាន​ធ្វើការ​សាកល្បងអាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ របស់​ខ្លួន​ នៅ​ឆ្នាំ​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ​។ នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​ឥណ្ឌា​ បាន​ធ្វើ​សហ​ប្រតិការ​ជាមួយ​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​ លើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​កម្មវិធី​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល​ ទោះ​ជា​ឥណ្ឌា​ពុំ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​មិន​សាយភាយ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ក៏ដោយ​។
== បំណែង​ចែក​ប្រព័ន្ធ​រដ្ឋបាល ឥណ្ឌា គឺជា​សាធារណរដ្ឋ​សហព័ន្ធ​នៃ ២៨ រដ្ឋ (States) និង ០៧ ទឹកដីសហភាព (Union Territories) ហើយ​មាន​រដ្ឋធានី នៅ​ទីក្រុង​ញូដេលី (New Delhi) ។ គ្រប់​រដ្ឋ​ទាំងអស់ និង អាណាខេត្ត​ចំនួន​ពីរ​គឺ​៖ Producherry និង រដ្ឋធានី​ជាតិ​ដេលី (National Capital Territory of Delhi) បាន​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​រដ្ឋាភិបាល​ប្រចាំ​រដ្ឋ និង អាណាខេត្ត​ផ្ទាល់ខ្លួន​។ អាណាខេត្ត​ចំនួន ០៥ ផ្សេងទៀត​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ក្បាលម៉ាស៊ីន​រដ្ឋបាល និង គ្រប់គ្រង​ដោយផ្ទាល់​ពី​ប្រធានាធិបតី​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៦ តាមរយៈ​ច្បាប់​ស្ដី​អំពី​ការរៀបចំ​រដ្ឋ​ឡើងវិញ (States Reorganisation Act) រដ្ឋ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ផ្អែក​ទៅតាម​មូលដ្ឋាន​នៃ​ភាសា​។ រចនាសម្ព័ន្ធ​ថ្មី​នេះ​មិន​មាន​បំលាស់ប្ដូរ​អ្វី​ជា​ធំដុំ​ទេ​។ រដ្ឋ ឬ អាណាខេត្ត​នីមួយៗ ត្រូវ​បាន​ចែកទៅជា ៦១០ ស្រុក (Districts) សម្រាប់​ការគ្រប់គ្រង​រដ្ឋបាល​មូលដ្ឋាន​។ ស្រុក​ត្រូវ​បាន​ចែកទៅជា tehsils និង​បន្ត​ចែកទៅជា​ភូមិ (villages) ។
រដ្ឋ
• # អាន្ធរប្រទេស (អានដ្រាប៉្រាដេស)
• # អរុណាចលប្រទេស (អារូណាចាល់ប្រ៉ាដេស)
កល្យាណមិត្ត​កថា
កល្យាណ​មិត្ត​កថា
ឥណ្ឌា
រដ្ឋ
• # អាសសាម
កល្យាណមិត្ត​កថា
របស់​ឧកញ៉ា​សុធម្ម​ប្រីជា កង អាចារ្យ​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់ ក្រុង​ភ្នំពេញ នៃ ពណ៌នា​ពី​គុណ​សម្បត្តិ​របស់​ព្រះ​វិមល​ធម្ម នាម ថោង ចាងហ្វាង​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់
វ័រ សារុន
លោក វ័រ សារុន ជា​អ្នក​ចម្រៀង​ជើង​ចាស់​ដែល​ល្បី​ល្បាញ​តាម​រយៈ​បទ ម៉ាក់ស៊ី និង​បទ​ ញៀន​បារី​។ សព្វ​ថ្ងៃ​លោក​នៅ​មាន​ជីវិត​នៅ​ឡើយ ហើយ​កំពុង​ចំណាយ​ពេល​ចុង​ក្រោយ​នៅ​​ជា​មួយ​ធម្មជាតិ​នៅ​ចំការ​របស់​គាត់​នៅ​តំបន់​ភ្នំគីរីរម្យ។ គួរ​បញ្ជាក់​ផង​ដែរ​ថា​ក្នុង​ចំណោម​កូនៗ​របស់​គាត់​ទាំង​អស់ មាន​កូន​ប្រុស​ម្នាក់​ដែល​មាន​និស្ស័យ​ខាង​បទ​ចម្រៀង និង​អាច​ចៀង​បាន​យ៉ាង​ពិរោះ។ កូន​ប្រុស​របស់គាត់​ឈ្មោះ​ថា សារុន កល្យាណ (ហៅ​ ជេមី) មាន​ទេព្យ​កោសល្យ​ក្នុង​ការ​និពន្ធ​បទចម្រៀង​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ
ឥណ្ឌា
រដ្ឋ
• # ពិហារ (ប៊ីហារ)
កល្យាណមិត្ត​កថា
ព្រះ​មហា​វិមល​ធម្ម ព្រះ​នាម​ដើម ថោង ចាងហ្វាង​សាលា​បាលី​ជាន់ខ្ពស់ ជា រឿន​ហ្លួង ក្រសួង​សង្ឃ​ផង បិតា​ឧកញ៉ា​ពិភក្តិ​វាទី រ័តន៍ មាតា​ឈ្មោះ ខាវ កើត​នៅ​ភូមិ​កំពង់​ផែ ក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ១៣ កើត ខែ​ចេត្រ ឆ្នាំ​កុរ បញ្ចស័ក ត្រូវ​នឹង​ឆ្នាំ ១៨៦៣ ពុទ្ធ​សករាជ ២៤០៦ លោក​ទទួល​អនិច្ច​ធម្ម​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១៤ កើត ខែ​ស្រាពណ៍ ឆ្នាំ​ថោះ នព្វស័ក ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ ២ ខែ​អ៊ូត ឆ្នាំ ១៩២៧ នៅ​វេលា​យប់​ម៉ោង ២,១០ នាទី ព្រះ​ជន្ម​លោក​បាន ៦៥ ឆ្នាំ កាល​ពី​ក្មេង​បាន​អាយុ ១៣ ឆ្នាំ ចូល​នៅ​ជា​កូន​សិស្ស​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ សង្ឃ​នាយក ក្នុង​វត្ត​ឧណ្ណាលោម ។
សមុទ្រខារ៉ា
សមុទ្រខារ៉ា ជាផ្នែក​មួយ​របស់​មហាសមុទ្រអាកទិច ដែលស្ថិតនៅខាងជើង​តំបន់ស៊ីបេរី។ សមុទ្រនេះ​ខណ្ឌដាច់ពី​សមុទ្របារិនដែលនៅខាងលិចដោយច្រកខារ៉ានិង​កោះណូវ៉ាយ៉ាហ្សិមល្យា ហើយខណ្ឌដាច់ពីសមុទ្រឡាប់តែវដែលនៅខាងកើតដោយកោះសេវែណាយ៉ាហ្សិមល្យា។ thumb|right|300px|ផែនទីបង្ហាញទីតាំងសមុទ្រខារ៉ា
កល្យាណមិត្ត​កថា
គ្រា​នោះ​លោក​ចាប់​រៀន​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​មាន​ព្យាយាម ឧស្សាហ៍​សូត្រ រៀន​ជា​មួយ​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ ក្នុង​សំនាក់​លោក​ឧកញ៉ា​សុធម្ម​មេធា​អាចារ្យ រ៉ត លុះ​លោក​រៀន​ចេះ​ច្រើន​ហើយ លោក​និមន្ត​ទៅ​ស្រុក​សៀម បង្រៀន​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក នៅ​ស្រុក​សៀម ហើយ​ជាវ​ព្រះ​គម្ពីរ​ផង ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សករាជ ២៤៤៤ ប្រហែល​ជា ១ ឆ្នាំ លោក​ត្រឡប់​មក​វិញ ។
ឯ​ចិត្ត​លោក​នោះ​ក៏​ល្អ​តែង​ទំនុក​បម្រុង​សម​គួរ នឹង​មិត្ត​សម្លាញ់ នឹង​កូន​សិស្ស​នឹង​អ្នក​ដទៃ​មិន​សូវ​រើស​មុខ ហើយ​លោក​បួស​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ធម៌ តាម​វិន័យ​ល្អ ទាល់​តែ​អស់​ជីវិត លោក​អង្គ​នោះ​ជា​កល្យាណ​មិត្ត​ខ្ញុំ គឺ​មិត្ត​ជា​កុសល​ល្អ មុខ​គួរ​ឲ្យ​ស្ដាយ​ពេក​ណាស់ កាល​លោក​គង់​ព្រះ​ជន្ម​នៅ​ឡើយ ពី​មុន ៗ រៀង​មក បើ​មាន​ការ​អ្វី ៗ លោក​តែង​ឲ្យ​ហៅ​រក​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ​ទៅ​ប្រិក្សា​កិច្ចការ​ជា​មួយ​ផង ហើយ​លោក​រក​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ប្រែ​ធម៌​ព្រះ (ពុទ្ធ​គុណ, ធម្ម​គុណ, សង្ឃ​គុណ) ពី​បាលី​អក្សរ​ខ្មែរ​ទៅ​ជា​អក្សរ​សៀម​វិញ ជូន​ញោម​សិកា​លោក​រៀន​ដោយ​សេចក្ដី​រាប់​អាន ហើយ​លោក​បាន​ប្រើ​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ ឲ្យ​ប្រែ​បាលី​ជា​អក្សរ​លង្កា ហើយ​លោក​ប្រើ​ឲ្យ​តែង​វិធី​បក្ខ និង​គម្ពីរ ជិនកាលមាលិនី ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ពង្សាវតារ និង​រឿង​សាសនវង្ស និង​បុព្វជ្ជា​ខន្ធក និង​សាមណេរ​សិក្ខា ចតុ​បរិសុទ្ធិសីល អាគារិយ​វិន័យ និង​ព្រះ​ត្រៃ​លក្ខណ៍ និង​រឿង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ផ្សេង ៗ ជា​ច្រើន លោក​តែង​រាប់​អាន​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំរៀងរាប​ដរាប​មក​ដល់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ៩ កើត ខែ​ផល្គុណ ឆ្នាំ​ជូត ចត្វាស័ក ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ ១៦ ខែ​ម៉ារ្ស៍ ឆ្នាំ ១៩១៣ ព្រះ​ពុទ្ធ​សករាជ ២៤៥៥ នោះ លោក​ព្រះ​មហា​វិមល​ធម្ម បាន​ធ្វើ​ជា​មរ​ប្រឡង​វិធី​ប្រយោគ ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​គន្ថធុរៈ គ្រា​នោះ​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ​ក៏​បាន​ចូល​ធ្វើ​រាជការ​កាន់​កាប់​ប្រយោគ​ជា​មួយ​ផង ដល់​មក​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ៩ រោច ខែ​ចេត្រ ឆ្នាំ​ថោះ នៅ​ក្នុង​ឆស័ក គឺ​ថ្ងៃ ៨ ខែ​អាវីរិល ឆ្នាំ ១៩១៥ នោះ លោក​ព្រះ​មហា​វិមល​ធម្ម ថោង បាន​ជា​អធិបតី​ក្នុង​សាលា​បាលី​ក្រុង​ភ្នំពេញ បាន​នាំ​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ និង​ក្រុម​អាចារ្យ​ដែល​ប្រឡង​វិធី​ប្រយោគ​ក្នុង​រាជការ ទៅ​បង្រៀន​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​កូន​សិស្ស ដែល​ប្រឡង​បាន​នៅ​មន្ទីរ​សុធម្ម​វត្ត​ព្រះ​កែវ​មរកត​ជា​ដំបូង​បង្អស់ រៀងរាប​ដរាប​ដល់​សាលា​បាលី សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ មុន​លោក​នឹង​ទទួល​មរណ​ភាព​នោះ លោក​បាន​ផ្ដាំ​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ​ថា ឲ្យ​ខំ​បង្រៀន​លោក​ភិក្ខុ​ចាស់ ១ អង្គ ដែល​មក​អំពី​ស្រុក​បារាយណ៍​នោះ ឲ្យ​ចេះ​ដឹង​ប្រាកដ​ផង ត្បិត​លោក​រៀន​យក​បុណ្យ​គ្រាន់​បាន​ជា​ផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​ត​ទៅ ។
គួរ​ឲ្យ​ស្ដាយ​លោក​ជា​កល្យាណ​មិត្ត​ល្អ ប្រែ​ថា​មិត្ត​ជា​កុសល នឹង​ពោល​ពី​មិត្ត​ត​ទៅ​ទៀត ឯ​មិត្ត​មាន ៤ ចំពូក​គឺ ៖
១- មិត្ត​មាន​ឧបការ ១ ២- មិត្ត​រួម​សុខ​រួម​ទុក្ខ ១ ៣- មិត្ត​ណែនាំ​ឲ្យ​បាន​មាន​ប្រយោជន៍ ១ ៤- មិត្ត​មាន​សេចក្ដី​ស្រឡាញ់​ខ្ជាប់ខ្ជួន ១ មិត្ត ៤ ចំពូក​នេះ ជា​មិត្ត​ពិត គួរ​គប់រក ។
១- មិត្ត មាន​ឧបការ​មាន​លក្ខណៈ ៤ គឺៈ
សំឡូត
ក្នុងភាសាខ្មែរ សំឡូតអាចសំដៅទៅលើ៖
កល្យាណមិត្ត​កថា
១- បង្ការ​មិត្ត​អ្នក​ប្រមាទ​ហើយ, ២- បង្ការ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​មិត្ត​ប្រមាទ​ហើយ, ៣- កាល​មាន​ភ័យ​ជា​ទី​ពឹង​ពុំ​នាក់​បាន, ៤- កាល​មាន​ធុរៈ​ជួយ​ចេញ​ទ្រព្យ​ឲ្យ​លើស​ជាង​ចេញ​វាចា ។
២- មិត្ត​រួម​សុខ​រួម​ទុក្ខ​មាន​លក្ខណៈ ៤ គឺៈ
១- និយាយ​សេចក្ដី​កំបាំង​របស់​ខ្លួន​ប្រាប់​មិត្ត, ២- បិទ​សេចក្ដី​កំបាំង​របស់​មិត្ត​មិន​ឲ្យ​ខ្ចរខ្ចាយ, ៣- មិន​លះ​បង់​ចោល​ក្នុង​វេលា​មាន​វិបត្តិ, ៤- ទោះបី​ដល់​ជីវិត​ក៏​អាច​លះ​បង់​ជួស​បាន ។
៣- មិត្ត ណែនាំ​ឲ្យ​បាន​មាន​ប្រយោជន៍ មាន​លក្ខណៈ ៤ គឺៈ
១- ហាម​មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​សេចក្ដី​អាក្រក់, ២- ណែនាំ​ឲ្យ​តាំង​នៅ​សេចក្ដី​ល្អ, ៣- ឲ្យ​បាន​ស្ដាប់​ធម៌​អ្វី​ដែល​នៅ​មិន​ធ្លាប់​ស្ដាប់, ៤- ប្រាប់​ផ្លូវ​ឋាន​សួគ៌ ១ ។
៤- មិត្ត​មាន​សេចក្ដី​ស្រឡាញ់​រាប់អាន មាន​លក្ខណៈ ៤ គឺៈ
១- មាន​ទុក្ខ ៗ ផង​គ្នា, ២- បាន​សុខ ៗ ផង​គ្នា, ៣- ជជែក​ដោះស្រាយ​នឹង​អ្នក​ដែល​និយាយ​តិះ​ដៀល​ដល់​មិត្ត, ៤- ទទួល​សមគួរ​នឹង​មនុស្ស ដែល​ជា​អ្នក​និយាយ​សរសើរ​ដល់​មិត្ត ។
ឥឡូវ​នេះ​ឧកញ៉ា​ខ្ញុំ​ជា​ចៅក្រម​ក្រសួង​រាជ​បណ្ឌិត្យ ធ្វើ​រាជការ​ក្នុង​សាលា​បាលី​ជាន់​ខ្ពស់​ក្រុង​ភ្នំពេញ ខ្ញុំ​គិត​នឹក​រឭក​ដល់​កិត្តិគុណ​របស់​ព្រះ​មហា​វិមល​ធម្ម ចាងហ្វាង រឿង​ហ្លួង ក្រសួង​សង្ឃ​ដែល​ជា​កល្យាណ​មិត្ត គិត​រក​ព្រះ​ធម៌​ឯ​ណា​នីមួយ នឹង​បាន​ជា​ផល​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ក្នុង​ការ​បុណ្យ​សព​លោក​នេះ ឲ្យ​បាន​ជា​ធម៌​ល្អ​ដែល​សម្ដេច​ព្រះ​សម្មា​សម្ពុទ្ធ​ជា​អម្ចាស់​ទ្រង់​ត្រាស់​ចំពោះ នឹង​ព្រះ​សារិបុត្ត​ថេរ​ថា បថមតរំអនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តាត‍ិ ឧច្ចារិត្វា ជាអាទិ ភោសារិបុត្រ ម្នាល​សារិបុត្រ​ដ៏​ចម្រើន ថា​បើ​បុគ្គល​មាន​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា និង​ចម្រើន​ភាវនា​ធម៌ ដើម​ដំបូង​បង្អស់​នោះ​ឲ្យ​សូត្រ​ព្រះ​ត្រៃ​លក្ខណ៍ គឺ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា ដូច្នេះ​ជាដើម​ដំបូង​ដោយ​វិសេស ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដីកា​ប្រាកដ​នឹង​សម្ដែង​ព្រះ​ធម៌​ព្រះ​ត្រៃលក្ខណ៍​ត​ទៅ ។
អនិច្ច​លក្ខណ​កថា អវិជ្ជាទីហិសម្ភូតា រូបញ្ចវេទនាតថា អថោសញ្ញាចសំខារា វ‍ិញ្ញាណញ្ចាតិបញ្ចិមេ ឧប្បជ្ជន្តិនិរុជ្ឈន្តិ ឯវំហុត្វាអភាវតោ ឯវំធម្មាអនិច្ចាវ តថាវកាលិកតាទិតោ អហោអនិច្ចាសំខារា តេកាលិកាអសណ្ឌិតា សកាលាកាទិកាសព្វេ ហុត្វាហុត្វានហោន្តិតេ តំកុត្តេថអព្ភាលោកេ យទុប្បន្នំននស្សត‍ិ ឯវំភូតេសុវេភេសុ សាធុតត្វាគុបេក្ខនា បដិបត្តិយាត‍ិសាធុកំ អប្បមាទេនសព្វ​ថាត‍ិ ចប់​អនិច្ច​លក្ខណ​កថា ជា​បាលី​សុទ្ធ​តែ​ប៉ុណ្ណេះ
និច្ច​លក្ខណ​កថា សូត្រ​សេចក្ដី​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ថា ៖ អ្នក​ជា​សាធុ​ជន​គម្បី​ពិចារណា​ថា រាង​កាយ និង​ចិត្ត​ដែល​សម្ប​យុត្ត​ជា​មួយ​គ្នា​នេះ ចែក​ចេញ​ជា ៥ គឺ រូប ១, វេទនា ១, សញ្ញា ១, សំខា ១, វិញ្ញាណ ១, ឯ​រូប​នោះ គឺ​ធម្មជាតិ​ដែល​វិនាស​ដោយ​ត្រជាក់​នឹង​ក្ដៅ​ជាដើម ឬ​មាន​ពណ៌​សណ្ឋាន​ទ្រង់ទ្រាយ ទើប​ចង្អុល​ឲ្យ​ច្បាស់ គឺ​សក់, រោម, ក្រចក, ធ្មេញ, ស្បែក, សាច់​ឈាម, ពោះវៀន, ក្រពះ, ថ្លើម, បេះដូង, ទឹក​សម្បោរ, ទឹក​មាត់, ទឹក​មូត, អាហារ​ចាស់, ដូច្នេះ​ជាដើម ។
ឯ​វេទនា គឺ​សេចក្ដី​សោយ​អារម្មណ៍ សេចក្ដី​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​អារម្មណ៍​ចាត់​ជា ៣ គឺ សុខ​វេទនា សេចក្ដី​សោយ​នូវ​អារម្មណ៍​ជា​សុខ គឺ​សេចក្ដី​សប្បាយ​កាយ​សប្បាយ​ចិត្ត ទុក្ខ​វេទនា សេចក្ដី​សោយ​អារម្មណ៍​ជា​ទុក្ខ គឺ​សេចក្ដី​មិន​សប្បាយ​កាយ​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត ឧបេក្ខា​វេទនា សេចក្ដី​សោយ​អារម្មណ៍​ជា ឧបេក្ខា មិន​មែន​ទុក្ខ មិន​មែន​សុខ សញ្ញា គឺ​សេចក្ដី​ចាំ​រូប​ចាំ​សម្លេង ចាំ​ក្លិន ចាំ​រស ចាំ​សម្ផស្ស​ដែល​ពាល់​ត្រូវ ចាំ​អារម្មណ៍​ដែល​ដឹង​ដោយ​ចិត្ត ឯ​សំខា គឺ​សភាវៈ​ដែល​បម្រុង​សម្រើប​ចិត្ត​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុង​ចិត្ត​ទាំង​ល្អ ទាំង​អាក្រក់​ទាំង​កណ្ដាល ៗ មិន​ល្អ​មិន​អាក្រក់ ឯ​វិញ្ញាណ គឺ​ចិត្ត​ដែល​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​អារម្មណ៍ ដែល​អាស្រ័យ​នូវ​ភ្នែក​ឈ្មោះ​ថា ចក្ខុ​វ‍ិញ្ញាណ ដែល​អាស្រ័យ​នូវ​ត្រចៀក​ឈ្មោះ សោត​វ‍ិញ្ញាណ ដែល​អាស្រ័យ​នូវ​ច្រមុះ​ឈ្មោះ​ថា ឃាន​វ‍ិញ្ញាណ ដែល​អាស្រ័យ​នូវ​អណ្ដាត​ឈ្មោះ​ថា ជីវ្ហា​វ‍ិញ្ញាណ ដែល​អាស្រ័យ​នូវ​ខ្លួន​ឈ្មោះ​ថា កាយ​វ‍ិញ្ញាណ ដែល​អាស្រ័យ​នូវ​សភាវៈ ដែល​ទ្រទ្រង់​ទឹក​ចិត្ត​សោយ​អារម្មណ៍​ហើយ ស្ទុះ​ទៅ​ចាប់​ឈ្មោះ​ថា មនោ​វ‍ិញ្ញាណ រាង​កាយ និង​ចិត្ត​មួយ​មុខ ៗ ដែល​កើត​ក្នុង​ចិត្ត​ចែក​ជា ៥ ដូច្នេះ ។ ឯ​ធម៌​ទាំងឡាយ ៥ នេះ​កើត​ព្រម​ហើយ​អំពី​ធម៌​ទាំងឡាយ​មាន អវ‍ិជ្ជា ជាដើម បង្កើត​ឡើង​ហើយ​រមែង​រលត់​ទៅ​វិញ​បាន​ជា​ឈ្មោះ​ថា​មិន​ទៀង​ដូច្នេះ​គឺ​ថា អនិច្ចំ ហេតុ​ដូចម្ដេច​ក៏​ថា អនិច្ចំ ឱ ! អនិច្ចំ នោះ ត្បិត​ថា​មាន​ដូច្នេះ​ហើយ ក៏​ត្រឡប់​ប្រែ​ជា​មិន​មាន​ទៅ​វិញ​បាន​ជា​ថា អនិច្ចំ គឺ​ថា​សេចក្ដី​មិន​ទៀង​នោះ​ផង ។
ឯ​អ្នក​ជា​សាធុ​ជន​គប្បី​ពិចារណា​នូវ ខន្ធ​បញ្ចក គឺ​ប្រមាណ ៥ នៃ​ខន្ធ​នោះ ភាវនា​ក្នុង​ចិត្ត​រំពឹង​គិត​ថា អហោ ឱ​ដូចជា​យើង​នឹក​សង្វេគ​ថា បញ្ច​ខន្ធ ទាំងឡាយ ៥ ឯ​ណា​ជា​របស់​មិន​ទៀង​ជា អនិច្ចំ ដូចជា​របស់​ប្រកប​ក្នុង​កាល​មាន​ប្រមាណ​ប៉ុណ្ណោះ ឬ​ដូចជា​របស់​ខ្ចី​គេ​មក លុះ​យូរ​បន្តិច​ទៅ​គេ​ទារ​យក​របស់​ផង​គេ​ទៅ​វិញ ឯ បញ្ច​ខន្ធ ទាំងឡាយ ៥ នោះ មិន​បាន​ឋិតថេរ​មាំមួន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ទេ ខន្ធ​ទាំងឡាយ​ទាំង​ពួង ប្រកប​ក្នុង​កាល​មាន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ជាដើម មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​យស​សក្ដិ ហើយ​ត្រឡប់​ប្រែ​ជា​មិន​មាន​វិញ​បាន​ជា​ឈ្មោះ​ថា អនិច្ចំ គឺ​ថា​រក​ទៀងទាត់​កន្លែង​ណា​គ្មាន​សោះ​ឡើយ ឯ​ខន្ធ​ទាំងឡាយ ៥ នោះ ថា​បើ​គួរ​នឹង​កើត​ហើយ ក៏​គង់​តែ​នឹង​វិនាស​ទៅ​ក្នុង​លោក​នេះ​វិញ មិន​បាន តាំង​នៅ​យូរ​អង្វែង​អស់​កប្ប ១ ទេ គួរ​តែ​យើង​តាំង​ចិត្ត​ជា ឧបេក្ខា ក្នុង បញ្ច​ខន្ធ នេះ ជា​កណ្ដាល ៗ កុំ​ថា​ល្អ​កុំ​ថា​អាក្រក់ ក្នុង បញ្ច​ខន្ធ ទាំងឡាយ ៥ នោះ ។ ដែល​កើត​ឡើង​ហើយ មាន​កម្លាំង​ខ្លាំង​ណាស់ ដោយ​ពិត​ប្រាកដ​ដូច្នេះ​ឯង យើង​ខំ​ឧស្សាហ៍​ប្រតិបត្តិ​ភាវនា​ពិចារណា ឲ្យ​ស្រួលបួល​ល្អ​ប្រពៃ​ដោយ​អប្បមាទ​ធម៌ ដោយ​បការ​ទាំង​ពួង ឯវំ ដូច្នេះ ទៅ​ហើង ។
គ្រីស្ទអឌែលហ្វៀន
thumb|Phnom Penh BEC, 212 Street គ្រីស្ទអឌែលហ្វៀន ( គ្រីស្ទអឌែលហ្វៀនជាភាសាអង់គេ្គស មកពីភាសាក្រិកមានន័យថា “ បងប្អូនប្រុស និង បងប្អូនស្រីក្នុងព្រះគ្រីស្ទ ” ) គឺជាព្រះវិហារប្រូតែស្តង់តូចមួយដែលមិនជឿចំពោះការបង្រៀនពី ព្រះបីរួមមួយ។
កល្យាណមិត្ត​កថា
ទុក្ខ​លក្ខណ​កថា អវិជ្ជាទីហិសម្ភូតា រូបញ្ចវេទនាតថា អថោសញ្ញាសំខារា វ‍ិញ្ញាណញ្ចាតិបញ្ចិមេ ឧប្បជ្ជន្តិនិរុជ្ឈន្តិ បុនប្បុនំបិឡិតត្តា ឧប្បាទេនវយេនច តេទុក្ខាវអធិប្បាយេ អថសន្តស្សតាទិតោ សព្វេសំខារាទុក្ខាត‍ិ យទាបញ្ញាយបស្សត‍ិ អថនិព្វិន្ទត‍ិទុក្ខេ ឯសមគ្គោវ‍ិសុទ្ធិយាត‍ិ ។ ចប់​ទុក្ខ​លក្ខណ​កថា
គ្រីស្ទអឌែលហ្វៀន
ខ្មែរគ្រីស្ទអឌែលហ្វៀនមាន សាលាបង្រៀនព្រះកម្ពីក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញតាំងពីឆ្នាំ២០០៧។
កល្យាណមិត្ត​កថា
ទុក្ខ​លក្ខណ​កថា សូត្រ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ
គ្រីស្ទអឌែលហ្វៀន
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រិស្តសាសនា
កល្យាណមិត្ត​កថា
អ្នក​ជា​សាធុ​ជន គប្បី​ពិចារណា​ដោយ​ប្រាជ្ញា ក្នុង​កាល​ឯ​ណា​ថា ឯ​ខន្ធ​ទាំងឡាយ ៥ នេះ គឺ រូប ក្ដី, វេទនា ក្ដី, សញ្ញា ក្ដី, សំខា ក្ដី, វ‍ិញ្ញាណ ក្ដី កើត​ព្រម​ហើយ​អំពី​ធម៌​ទាំងឡាយ មាន​អវិជ្ជា​ជាដើម បង្កើត​ឡើង​ហើយ ក៏​រលត់​បាត់​សូន្យ​ទៅ​វិញ ឯ​ខន្ធ​ទាំងឡាយ ៥ នោះ នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដី​ទុក្ខ ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត ទៅ​ដោយ​ច្រើន​ប្រការ​ក្រៃពេក​ណាស់ អំពី​ហេតុ​ដែល​កើត​ឡើង​ផង ហើយ​វិនាស​ទៅ​វិញ​ផង ហេតុ​ដូចម្ដេច​ក៏​ហៅ​ថា ទុក្ខំ ឱ ទុក្ខំ នោះ ត្បិត​ថា​ខន្ធ​ទាំងឡាយ ៥ នោះ តែង​បៀតបៀន​រឿយ​ៗ ក្នុង​សន្ដាន​ខ្លួន​សត្វ​ឲ្យ​តែ​ព្រួយ​ចិត្ត ចង្អៀត​តឹង​ចិត្ត​ណាស់ បាន​ជា​ឈ្មោះ​ថា ទុក្ខំ, ១ វិញ​ទៀត​ឯ​បញ្ច​ខន្ធ​ទាំងឡាយ ទាំង​ពួង ដែល​មាន​ដល់​សត្វ​ប្រាកដ​ដូច្នោះ​ហើយ​រមែង នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដី​ទុក្ខ​ទោមនស្ស​អន់​ចិត្ត​ពុំ​ខាន​ឡើយ អ្នក​ជា​សាធុ​ជន គួរ​តែ​នឿយណាយ​ក្នុង​សេចក្ដី ទុក្ខំ ក្នុង​កាល​នោះ​ហោង ឯ​ផ្លូវ​នេះ​ជា​ផ្លូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បី​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ល្អ​ពេក​ណាស់ ។
ចប់​ទុក្ខ​លក្ខណៈ តែ​ប៉ុណ្ណេះ
អនត្ត​លក្ខណ​កថា សព្វេធម្មាអនត្តាតិ យទាបញ្ញាយបស្សត‍ិ អថិនិព្វិន្ទតិទុក្ខេ ឯសមគ្គោវិមុតទិយតិ
អ្នក​ជា​សាធុ​ជន គប្បី​ពិចារណា​ដោយ​ប្រាជ្ញា ក្នុង​កាល​ឯ​ណា​ថា សភាវ គឺ​ខន្ធ​ទាំងឡាយ​ទាំង​ពួង​ឈ្មោះ​ថា អនត្តា ដូច្នេះ ហេតុ​ដូចម្ដេច​ឈ្មោះ​ថា អនត្តា ឱ​ដែល​ឈ្មោះ​ថា អនត្តា នោះ គឺ​ថា​រក​ខ្លឹមសារ​គ្មាន និង​មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង អំណាច​នៃ​ខ្លួន​បាន​ឈ្មោះ​ថា អនត្តា ដូច្នេះ ហើយ​អ្នក​ជា​សាធុ​ជន​នឿយណាយ​ក្នុង​សេចក្ដី​ទុក្ខ ហើយ​ពិចារណា​ដល់ អនត្តា ថា​រក​ខ្លឹមសារ​គ្មាន​នឹង​មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​អំណាច​នៃ​ខ្លួន​ឈ្មោះ​ថា អនត្តា ក្នុង​កាល​គ្រា​នោះ​ឯង ឯ​ផ្លូវ​នេះ​ជា​ផ្លូវ​ឲ្យ​រួច​ផុត​ដោយ​វិសេស​អំពី​សេចក្ដី​ទុក្ខ​ទាំងពួង​ដូច​បាន​ពណ៌នា​មក​នេះ​ហោង ។
ចប់​អនត្ត​លក្ខណ ជា​ភាសា​ខ្មែរ
ព្រះ​គម្ពីរ​ព្រះ​អភិធម្ម​ត្ថ​សង្គហ បរិច្ឆេទ​ទី ៤ លេខ ១២០
សម្ដែង​ថា ឯ​បរិកម្ម ជវន​ដែល​កើត​ជា​បឋម​នោះ កាល​កើត​ហើយ ក៏​ពិចារណា​នូវ​សំខារ​ធម៌​ជា អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា កំចាត់​បង់​នូវ​ងងឹត​គឺ អវិជ្ជា​ដែល​កំបាំង​ប្រាជ្ញា​ទុក​មិន​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ព្រះ​ចតុ​រារិយ​សច្ច កំចាត់​ងងឹត​ដែល​ជ្រោក​ជ្រៀត គឺ​កុសល​ដែល​អាក្រក់​បង់​ហើយ ក៏​ធ្វើ​នូវ​បញ្ញា​ត្រៃ​លក្ខណ៍ គឺ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា នោះ​ឲ្យ​ប្រាកដ​ក្រៃលែង​ជាង​មុន​ហើយ​ក៏​រលត់​ទៅ ។
លុះ​បរិកម្ម​ជវន​ជា​បឋម​រលត់​ហើយ ឧបចារ​ជវន​ជា​គម្រប់​ពីរ ទើប​បង្កើត​ឧចារ​ជន​ទី​ពីរ​នោះ នោះ​ជ្រះ​ថ្លា​ក្លៀវក្លា​ល្អិត​ល្អ​ក្រៃពេក ហេតុ​ត្បិត​ថា​បាន​អាសេវន​បច្ច័យ​អំពី​សំណាក់​ឧបចារ​ជវន​ជា​បឋម ៗ នោះ​ពិចារណា​សំខារ​ធម៌​ជា អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា ធ្វើ​បញ្ញា​ព្រះ​ត្រៃ​លក្ខណ៍​ឲ្យ​ប្រាកដ​ទៅ​ហើយ​មែន​ពិត ធម៌​ទាំងឡាយ ដែល​ជា​លោកិយ​ប្រកប​ដោយ​អាសវ​ក្ដី មិន​ប្រកប​ដោយ​អាសវ​ក្ដី គឺ​ជា​ចំណែក​លោកុត្តរ​ក្ដី ហេតុ​នោះ​បាន​ជា​សម្ដេច​ព្រះ​សារពេជ្ញ​ព្រះ​អង្គ​ជា​អម្ចាស់​ទ្រង់​ត្រាស់​ទេសនា​ថា បញ្ច​ខន្ធ​ដោយ​រក​សេស​សល់​មិន​បាន ដើម្បី​នឹង​សង្គ្រោះ​យក​នូវ​ធម៌​ដែល​ជា​សភាព​មាន​ចំណែក​ស្មើ​គ្នា គឺ​ជា​រូប​ស្មើ​គ្នា​ជា វេទនា សំខា វ‍ិញ្ញាណ ស្មើ​គ្នា​ទួទៅ​ក្នុង​ភូមិ​ទាំង ៤ គឺ កាមាវចរភូមិ និង រូបាវចរភូមិ អរូបាវចរភូមិ និង លោកុត្តរភូមិ កាល​បើ​ត្រាស់​ទេសនា សម្ដែង​ដោយ​ឧបាទាន​ខន្ធ​ខ្លះ ទ្រង់​ជ្រើសរើស​រក​យក​តែ​ធម៌​ទាំងឡាយ ដែល​ប្រកប​ដោយ​អាសវ ដែល​យុត្តិ​ក្នុង​ភូមិ​ទាំង​បី​វៀរ​ចាក​លោកុត្តរ​ភូមិ ដើម្បី​នឹង​សម្ដែង​នូវ​ភូមិ​នៃ​វិបស្សនា អធិប្បាយ​ថា​យោគា​វចរ​នឹង​ចម្រើន​ភាវនា​ប្រាថ្នា​នឹង​បំណង​បាន​នូវ​ព្រះ​លោកុត្តរ នឹង​យក​ព្រះ​លោកុត្តរ​មក​ជា​អារម្មណ៍​នៃ​ព្រះ​វិបស្សនា លើក​ឡើង​កាន់​ព្រះ​ត្រៃ​លក្ខណ៍ គឺ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា រក​គូ​មិន​បាន អាស្រ័យ​ហេតុ​ដូច្នេះ សម្ដេច​ព្រះ​សរពេជ្ញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ជា​អម្ចាស់ ទ្រង់​វៀរ​បង់​នូវ​ព្រះ​លោកុត្តរ​ហើយ ចំពោះ​យក​តែ​ធម៌​ដែល​ប្រកប​ដោយ​អសវ ចំណែក ១ ឈ្មោះ​ថា ឧបាទិណ្ណខន្ធ ។ បរិបូណ៌​តែ​ប៉ុណ្ណេះ ។
អានិសង្ស​ព្រះ​ត្រៃ​លក្ខណ
គ្រា​នេះ​នឹង​បាន​វិសជ្ជនា​រឿង​អានិសង្ស​ធម៌​ព្រះ​ត្រៃ​លក្ខណ៍ សម្ដែង​តាម​គម្ពីរ​សព្វទានា​និសង្ស ដោយ​ព្រះ​បាលី​ថា​ដូច្នេះ ទុក្ខំសត្តរសកប្បំ ប្រែ​ជា​សេចក្ដី​ថា អ្នក​ឯ​ណា​មួយ​មាន​ចិត្ត​ជ្រះ​ថ្លា សទ្ធា​បាន​ភាវនា​គិត​នឹក​ដល់ ទុក្ខំ អ្នក​នោះ​បាន​ផល ១៧ កប្ប ។
អនិច្ចំអដ្ឋារសកប្បំ បើ​អ្នក​ឯ​ណា ១ មាន​ចិត្ត​ជ្រះ​ថ្លា​សទ្ធា​បាន​ភាវនា​គិត​នឹក​ដល់​ព្រះ អនិច្ចំ អ្នក​នោះ​បាន​ផល​អានិសង្ស ១៨ កប្ប ។
អនត្តាវីសតិកប្បានិ បើ​អ្នក​ឯ​ណា ១ មាន​ចិត្ត​ជ្រះ​ថ្លា​សទ្ធា​បាន​ភាវនា​គិត​នឹក​ដល់​ព្រះ អនត្តា អ្នក​នោះ​បាន​ផល​អានិសង្ស ២០ កប្ប ។
ធ្វើ​ជា​ពាក្យ​កាព្យ​បន្តិច
អាសូររូបា រូប​សត្វ​ភាសា កើត​ឡើង​មិន​ទៀង មរណ​មក​កាត់ រូប​សត្វ​រៀបរៀង គ្មាន​រូប​ណា​ទៀង សល់​ដល់​មួយ​ឡើយ ។ អាសូរ​រូប​រស់ កើត​ឡើង​ស្មានស្មោះ ជា​មនុស្ស​បាន​ហើយ តែង​ប្រែ​រក​ក្ស័យ ជីព​ជន្ម​ឥត​ស្បើយ គ្មាន​រូប​ណា​ឡើយ នឹង​ជួយ​រូប​បាន ។
ឥណ្ឌា
រដ្ឋ
• # ឆត្តីសគរហ៍ (ឆាត់ទីស្ការហ៍)
• # គួរ (ហ្គោអា)
• # គុជរាត (ហ្គូចារ៉ាត)
• # ហរយាណា (ហារយ៉ាណា)
• # ហិមាចលប្រទេស (ហ៊ីម៉ាចាល់ប្រ៉ាដេស)
• # ឈារខ័ណ្ឌ (ចារខាន់)
• # ករណាដកៈ (ការណាតាកា)
• # កេរលៈ (កេរ៉ាឡា)
• # មធ្យៈប្រទេស (ម៉ាដយ៉ាប៉្រាដេស)
• # មហារាស្ត្រ (ម៉ាហារ៉ាសត្រា)
• # មណីបុរៈ (ម៉ានីពូរ)
• # មេឃាល័យ (មេហ្គាឡាយ៉ា)
• # មីហ្សូរ៉ាម
• # ឱឌិសា ឬ ឱរិសា (អូឌីសា ឬ អូរីសសា)
• # បញ្ចាប (ពុនចាប)
• # រាជស្ថាន (រ៉ាចាស្ថាន)
• # សិក្ខិម (ស៊ីកគីម)
• # ទមិឡនាឌូ (តាមីលណាឌូ)
• # តេលង្គានា (តេឡង់ហ្គាណា ឬ តេឡានហ្គាណា)
• # ត្រីបុរៈ (ទ្រីពូរ៉ា)
• # ឧត្ត្រាខ័ណ្ឌ (អ៊ូតារ៉ាខានដ៍)
• # បេងហ្គាល់ខាងលិច
ទឹកដីសហភាព
• 1. កោះអាន់ដាម៉ាន់និងនីកូបា
• 2. ចណ្ឌីគរហ៍ (ចានឌីហ្គារ)
• 3. ដាដ្រានិងនគរហវេលី និងដាម៉ាន់និងឌីអ៊ូ (ដាដ្រានិងណាហ្គារហាវេលី និងដាម៉ាន់និងឌីអ៊ូ)
• 5. ឡាដាក
• 6. លក្សទ្វីប (ឡាកសាឌ្វីប)
• 8. បុឌុចេរី (ពូឌូឆេរី)
លក្ខណៈ​ប្រជាសាស្ត្រ​
ឥណ្ឌា​ មាន​ប្រជាជន​ប្រហែល​ ១.១៤ លាន​នាក់​ ជា​ប្រទេស​ ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាង​គេ​ទី ​២ ក្នុង​លោក បន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​ ចិន ​។ ប្រជាជន​ប្រហែល​ ៧០% រស់​នៅ​តាម​ទី​ជនបទ​ ទោះជា​នៅ​ទសវត្ស​ ចុងក្រោយ​ប្រជាជន​ ដែល​មាន​ជីវភាព​តោកយ៉ាក​ខ្លាំង​ បាន​ធ្វើ​ចំណាក​ស្រុក​ទៅ​កាន់​ទីក្រុង ​ក្នុង​ចំនួន​កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើង​ក៏ដោយ​ ​។ ទីក្រុង​ធំៗ​ នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​មាន​ ៖ មុមបៃ (Mumbai) ឬ បុមបៃ (Bombay), ញូ​ដេលី (New Delhi), កុលកាតា (Kolkata ឬ កាល់កាត់តា (Culcutta), ចេនណៃ (Chennai) ឬ ម៉ាដ្រាស (Madras), បិង្គាលុរុ (Bengaluru) ឬ បែងហ្គាឡ័រ (Bangalore), ហៃដេរ៉ាបាដ (Hyderabad) និង អាំមេដាបាដ (Ahmedabad) ។
ឥណ្ឌា​មាន​ជាតិ​សាស្ត្រ និង ​ភាសា​ផ្សេងៗ​គ្នា​ទៅ​តាម​តំបន់​ភូមិសាស្ត្រ​នីមួយ​ ។ ឥណ្ឌា ​គឺជា​ទី​កំណើត​ នៃ​អំបូរ​ភាសា​ពីរ​ធំៗ​គឺ៖ ឥណ្ឌូ-អារ្យ័ន (មាន​​ប្រជាជន​ ៧៤% ជា​អ្នក​និយាយ) និង​ទ្រាវីទ (មាន​ប្រជាជន​ ២៤% ជា​អ្នក​និយាយ)​។ ក្រៅ​ពី​នេះ​ភាសា​ផ្សេង​ទៀត​មាន​កំណើត​ចេញ​ពី​ អំបូរ​ភាសា អូស្ត្រូ-អាស៊ី​ និង​ទីបេ-ភូមា​។
ភាសា​ហិណ្ឌី​ ត្រូវ​បាន​និយាយ​ដោយ​ប្រជាជន​ ច្រើន​ជាង​គេ​ (​ប្រហែល​ ៣០​% នៃ​ប្រជាជន​សរុប​) គឺជា​ភាសា​ផ្លូវការ​សម្រាប់​សហព័ន្ធ​។ ភាសាអង់គ្លេស​ ត្រូវ​បាន​គេ​និយម​ប្រើ​ ក្នុង​ការងារ​ធ្វើ​ជំនួញ​ និង​រដ្ឋបាល ជា​ភាសា​ផ្លូវការ​សម្រាប់​ជំនួយ​។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ក៏បាន​ទទួល​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ ២១ ភាសា​ផ្សេង​ទៀត​មាន​ការ​ប្រើប្រាស់​យ៉ាង​ច្រើន​ ឬ​តំណាង​ភាព​ពី​សម័យ​បុរាណ​។ ឥណ្ឌា​មាន​ភាសា​រហូត​ដល់​ ១៦៥២​ ភាសា​ គឺ​ច្រើន​ជាង​គេ​លើ​ពិភពលោក​។
ប្រជាជន​ជាង​ ៨០០ លាន​នាក់​ ត្រូវ​ជា​ ៨០.៥​% កាន់​សាសនា​ហិណ្ឌូ ឬ​ លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ​។ សាសនា​ផ្សេងៗ​ទៀត​មាន ​៖ សាសនា​ឥស្លាម​ ១៣.៤​%, គ្រិស្ត​សាសនា​ ២.៣​%, សាសនា​ ស៊ីក​ ១.៩​%, ព្រះពុទ្ធសាសនា ០.៨​% និង ​សាសនា​ជា​ច្រើន​ទៀត​ ។ ក្រុម​កុលសម្ព័ន្ធ​ផ្សេងៗ​ មាន​ប្រហែល​ ៨.១​% នៃ​ប្រជាជន​សរុប ​។
កំណត់ចំណាំ
<references group="lower-alpha" />
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឥណ្ឌា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិប៊្រីកស៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមដប់ប្រាំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋជាសមាជិកនៃសមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
កំរៀង
ក្នុងភាសាខ្មែរ កំរៀងអាចសំដៅទៅលើ៖
ក្រពើ (ឧបករណ៍ភ្លេង)
ឧបករណ៍ភ្លេងខ្មែរហៅថា ក្រពើ ឬតាខេ ជាឧបករណ៏ភ្លេងខ្មែរ(ឧបករណ៍កេះខ្សែ) មានខ្សែបី ហើយមានសណ្ឋានខ្ទង់ដូចខ្នងក្រពើ។ ឧបករណ៍នេះមានរាងប្រហាក់ប្រហែលឧបរណ៍បរទេសដែលមានឈ្មោះថា (ច្រើនឃើញមានប្រើនៅក្នុងវប្បធម៌នៃប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ស្លូវើនៀ អូទ្រីស ហុងគ្រី ក្រូអាត(ភាគពាយព្យ) អាលឺម៉ង់(ខាងត្បូង) អឺរ៉ុប(តំបន់ភ្នំ) និងអាស៊ីខាងកើតរាប់បញ្ជូលទាំងប្រទេសចិនផងដែរ ។ នៅប្រទេសជិតខាងយើងក៍មានឧបករណ៍នេះដែរ ដូចជាប្រទេសថៃ គេហៅថា «ចរខេ៍» ឬ «តៈខេរ៍» ដែលមានន័យថា «ក្រពើ» រីឯនៅប្រទេសភូមាវិញគេហៅថា mi gyaung ។ ចំពោះជនជាតិមន ដែលរស់នៅប្រទេសភូមាវិញ ក៍ឃើញមានប្រើឧបករណ៍នេះដែរ ដោយរចនាជារូបក្រពើតែម្ដង។ ជនជាតិមនហៅឧបករណ៍នោះថា «ក្យាម» (Kyam)។
រូបរាងតាខេ
គេហៅឧបករណ៍នេះថាក្រពើដោយសំដៅលើសណ្ឋានខ្ទង់របស់វា។ តាខេ ឬក្រពើ គឺជាឧបករណ៍ភ្លេងខ្មែរបុរាណដែលមានកំណើតយូរលង់ណាស់មកហើយ។ តាខេមានជើងទប់ពីបីទៅប្រាំ។ នៅពេលប្រគុំ អ្នកលេងអង្គុយជិតឧបករណ៍ដោយប្រើដៃឆ្វេងកេះខ្សែចុះឡើង ដៃស្ដាំឆ្កឹះខ្សែខ្ទង់ដោយប្រើក្រចកកេះ។ ឧបករណ៍នេះមានមុខងារសំខាន់ក្នុងវង់ភ្លេងមហោរី វង់ភ្លេងអាយ៉ៃ វង់ភ្លេងការសម័យទំនើប និងប្រគំម្នាក់ឯង ជួនកាលចម្រៀងដេញបែបចាប៉ីដងវែងក៏មាន ។ នៅក្នុងវង់ភ្លេងមហោរី គេច្រើនតែយកតាខេណាធំៗ មានសំនៀងក្រាងក្រអៅធ្ងន់មកចូលរួមប្រគំ ប៉ុន្ដែនៅក្នុងវង់ភ្លេងអាយ៉ៃ និងវង់ភ្លេងការសម័យទំនើបវិញ គេច្រើនតែយកតាខេតូចជាងបន្ដិចមានសំនៀងចចាតស្រាលមកប្រគំ ។ តាខេមានដំណើរសាច់បទចិញ្ច្រាំញាប់ធ្វើឱ្យសំនៀងចង្អៀតជាងឧបករណ៍ដទៃ ។ សព្វថ្ងៃនេះ មានតាខេ មួយប្រភេទទៀតត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជួយសម្រួលដល់សិស្សដែលចង់រៀនតាខេ ហើយពុំមានលទ្ធភាពក្នុងការទិញរៀន ឬតន្ត្រីករដែលចង់យកតាខេធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ។ តាខេថ្មីនេះ មានឈ្មោះថា «តាខេរក្ស» អានថា [តា-ខេ-រាក់]។ ពាក្យថា «រក្ស ឬ រ័ក ឬ រក្ខ» ប្រែថា រក្សា។ ដូច្នេះ «តាខេរក្ស» មានន័យថា ជាតាខេដែលជួយថែរក្សា ការពារ អភិរក្ស និងជាតំណាងនៃក្ដីស្រលាញ់ចំពោះមរតកតន្ត្រីបុរាណខ្មែរផងដែរ។ ស្វែងរករូប តាខេរក្ស ។
ការផលិតឧបករណ៍
សព្វថ្ងៃតាខេនៅកម្ពុជាយើងធ្វើអំពីឈើខ្នុរ ដែលជាប្រភេទឈើឱ្យសំនៀងល្អជាងឈើដទៃ។ ដូនតាយើងបានបែងចែកតាខេទាំងមូលជា៣ផ្នែកគឺក្បាល ដងខ្លួន និងពោះ ។ នៅត្រង់ក្បាលមានព្រលួត៣ ច្រើនធ្វើអំពីឈើរឹងៗ មានកំប៉ក់អាចម៍ឆ្កែ១ (ពកនៅលើច្រមុះក្រពើ បុរាណហៅថា កំប៉ក់អាចម៍ឆ្កែ) បន្ដុបពីលើសម្រាប់លម្អ ។ មានធរណី (ប្រកៀន) ដាក់បន្ទាប់ពីព្រលួត គឺជាខ្ទង់ដែលខ្ពស់ជាងគេសម្រាប់ទ្រខ្សែឱ្យផុតពីខ្ទង់ដទៃ ។ នៅក្រោមក្បាលមានជើងមួយសម្រាប់ទ្រ ។ នៅលើខ្លួនមានខ្ទង់២ ធ្វើអំពីឈើរឹង ឬឆ្អឹងដំរី ។ នៅលើខ្ទង់នីមួយៗមានបិទឆ្អឹង ឬខ្នងឫស្សីរឹងបន្ដុបពីលើសម្រាប់ការពារភាពសឹករឹលនៃខ្ទង់ ។ ខ្ទង់ទាំង១២នេះរាយចន្លោះពីមួយទៅមួយតាមកម្រិតសំនៀងរបស់ខ្លួន ។ នៅលើពោះមានប្រអប់មួយធ្វើអំពីឈើ ឬស្ពាន់មានឈ្មោះហៅថា ក្រាញ (គីង្គក់) នៅលើក្រាញមានបន្ទះឫស្សីតូចស្ដើងសម្រាប់កល់ខ្សែសំនៀងឱ្យមានសំនៀងក្រាងៗ ដែលជាលក្ខណៈសំនៀងរបស់តាខេ ។ នៅខាងក្រោមពោះមានជើង៤ ឬ២សម្រាប់ទ្រតួតាខេ ។ ខ្សែសំនៀងមាន៣ ដូចជា៖ ក្រចកកេះខ្សែសំនៀង មានរាងមូលទ្រ វែងជមផ្នែកខាងកេះ ក្រចកនេះធ្វើអំពីឈើរឹង ឬភ្លុកដំរី មានដោតខ្សែចំកណ្ដាលសម្រាប់ទុករុំភ្ជាប់នឹងចង្អុលដៃកេះ។ ក្នុងពេលប្រគំបទភ្លេងម្ដងៗ គេប្រើប្រាស់ខ្សែឯកច្រើនជាងគេសម្រាប់រាយសាច់បទ ឯខ្សែគ និងខ្សែបន្ទរពុំសូវប្រើឡើយ ។ តន្ដ្រីករតាខេគ្រប់រូបប្រើម្រាមដៃតែ៣សម្រាប់ចុចខ្សែសំនៀង ចំណែកឯមេដៃ និងកូនដៃគេច្រើនតែទុកនៅទំនេរ ៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ជីវិតល្អ
តើជីវិតនេះកើតមកដើម្បីអ្វី?គុណតម្លៃនៃជីវិតដ៏ពិតប្រាកដនោះនៅត្រង់ណា?ជីវិតនេះគប្បីដើរទៅតាមមាគ៌ាមួយណា ដើម្បីឲ្យប្រសព្វបាននូវផលសម្រេចដ៏ពិតប្រាកដ?”
បុព្វនិមិត្ត ឬអរុណោទ័យនៃជីវិតដ៏មានគុណតម្លៃនោះ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបានសម្ដែងទុកមាន ៧ យ៉ាង សូមលើកយកមកដោយសង្ខេបក្នុងទីនេះគឺ៖
១. ជីវិតល្អ ព្រោះមានឥទ្ធិពលពីបរិដ្ឋានខាងក្រៅ មានការសេពគប់ជាដើមល្អហៅថា មិត្តសម្បទា
២. ជីវិតល្អ ព្រោះខ្លួនមានសីលាចារវត្តល្អ និងរស់នៅក្នុងសង្គមដែលមានច្បាប់ទម្លាប់ល្អ ហៅថា សីលសម្បទា
៤. ជីវិតល្អ ព្រោះអភិវឌ្ឍខ្លួនឯងឲ្យទៅជាមនុស្សមួយ ដែលមានសមត្ថភាព មានគុណភាពល្អ ហៅថាអត្តសម្បទា
៥. ជីវិតល្អ ព្រោះមានឧត្តមគតិ មានវិចារណញាណល្អ មានគោលការណ៍ល្អ ហៅថា ទិដ្ឋិសម្បទា
៦. ជីវិតល្អ ព្រោះមានសតិសម្បជញ្ញៈខ្ជាប់ខ្ជួនគ្រប់គ្រងខ្លួនបានល្អ ហៅថា អប្បមាទសម្បទា
៧. ជីវិតល្អ ព្រោះមានមនសិការ មានបញ្ញា មានហេតុមានផលល្អ ហៅថាយោនិសោមនសិការសម្បទា
កត្តាសំខាន់បំផុត ដែលជម្រុញឲ្យគុណភាពជីវិតធ្លាក់ចុះនោះ គឺភាពល្ងង់ខ្លៅ ដែលក្នុងទ្រឹស្ដីព្រះពុទ្ធសាសនាហៅថា អវិជ្ជា (Ignorance) គឺជាស្បៃអន្ធការម្យ៉ាង ដែលគ្របដណ្ដប់ផ្ទាំងជីវិតនៃមនុស្សគ្រប់គ្នាឲ្យដើរខុសភ្លាត់ចេញពីការពិត ។ ការជួយសង្គ្រោះជួយស្រោចស្រង់អ្នកដទៃសត្វដទៃដែលមានសេចក្ដីទុក្ខ (Suffering)គឺជាពន្លឺដ៏ត្រចះត្រចង់មួយ ដែលឆ្លុះបង្ហាញឲ្យយើងឃើញដល់តម្រូវការ និងភាពចាំបាច់នៃស្រទាប់មនុស្សក្នុងសង្គម ដែលទន្ទឹងរង់ចាំអំណោយទាន ចង់បាននូវតម្លាភាពភាពយុត្តិធម៌ សេរីភាព ឥស្សរភាព សម្រាប់ខ្លួនពួកគេគ្រប់គ្នាក្នុងសង្គម ។ កាលបើយើងប្រៀបធៀបជីវិតរស់នៅរបស់យើង ទៅនឹងត្រកូលសេដ្ឋីមូលធនមួយចំនួនវិញ យើងនឹងឃើញថា ជីវិតក្នុងមួយថ្ងៃៗ របស់យើងហ្នឹងទុគ៌តកម្សត់អត់ឃ្លានលំបាកលំបិនណាស់តែបើយើងបែរមកមើលជីវិតនៃអ្នកកម្សត់អត់ឃ្លានជាងយើងវិញនោះ អ្វីដែលដក់ជាប់ក្នុងក្រអៅដួងចិត្តយើងជាបឋមនោះ គឺភាពក្រីក្រ អំណត់អត់ឃ្លាន បញ្ហាកង្វះខាតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ តម្រូវការផ្នែកវិភាគទាន តម្រូវការសិទ្ធិសេរីភាព ឥស្សរភាព ភាពយុត្តិធម៌ គឺជាវត្ថុបំណងដ៏ធំបំផុត ដែលពួកគេប្រាថ្នា ចង់បាននិងចង់ឃើញក្នុងសង្គមរបស់ពួកគេទាំងអស់គ្នា ។តើយើងធ្លាប់សួរខ្លូនឯងដែរទេថា៖“តើទន្ទឹមនឹ ងភាពសាបរលាបសូន្យទៅនៃអាយុជីវិតបន្តិចម្ដងៗនេះ យើងធ្លាប់បានផ្ដល់ឲ្យនូវសង្គហធម៌ ការសង្គ្រោះសន្តោសប្រណី ឲ្យវត្ថុទាន អភ័យទាន ដល់អ្នកដ៏ទៃបានប៉ុន្មានអ្នកដែរហើយ?យើងបានធ្វើប្រយោជន៍អ្វីខ្លះហើយ ឲ្យដល់ទឹកដីមាតុភូមិដែល បុព្វបុរសយើងខំលះបង់សាច់ស្រស់ឈាមស្រស់ ធ្វើពលិកម្មទាំងអាយុជីវិតដើម្បីរក្សា នូវបំណែកអនុភាគបូរណភាពមាតុភូមិនេះ ទុកមកឲ្យកុលបុត្រកុលធីតាទាំងឡាយជាំនាន់ក្រោយបានឃើញបានយល់នេះហើយដែរឬទេ ?
សូ សាវឿន
អ្នកស្រីសូ-សាវឿន (កើត ១ មិថុនា ១៩៤៥-បច្ចុប្បន្ន) ជាតារាចម្រៀងខ្មែរមួយរូបដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្នុងសម័យមុនអាពត។
ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
អ្នកស្រី​សូ-សាវឿន ​ជា​អតីតអ្នក​ចម្រៀង​​ដ៏​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​បោះសំឡេង​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០​។ ​អ្នកស្រី​កើត​នៅ​ថ្ងៃទី​០១ ខែមិថុនា​ ឆ្នាំ​១៩៤៥​ ក្នុង​ឃុំ​បឹងងោក​ ស្រុកគងពិសី​ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ ឪពុក​ឈ្មោះ​សូ-ប៉ុក ជា​ទាហាន​សម័យ​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ ម្តាយ​ឈ្មោះ​តាត​-វិល​។ អ្នកស្រីមាន​បងប្អូនបង្កើត​តែ​២នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​។​ អ្នកស្រី​បាន​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ​លោក​កែវ-ឯម ​ដែលជាតន្រ្តីករ​ដ៏ល្បី​ម្នាក់​ប្រចាំ​ក្រុម​តន្រ្តី​យោធាភិរម្យ​។​ អ្នកទាំងពីរ​ទទួលបានចំណងដៃបុត្របីនាក់ក្នុង​នោះមានស្រី​ ១ នាក់​ និង ប្រុស​ ២ នាក់​ ។​ ក្នុង​សម័យប៉ុលពត គឺ​នៅចុងឆ្នាំ​១៩៧៦​ អ្នកស្រី​មានភ័ព្វសំណាងបាន​ភៀសខ្លួនពី​មាតុភូមិ​ទៅ​រស់​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​។​ សព្វថ្ងៃ​នេះ អ្នកស្រី​សូ​-សាវឿន​ កំពុងរស់នៅទីក្រុង​ប៉ារីស​​​ ប្រទេស​បារាំង​។​​
ជីវិតសិល្បៈ​ និង​ ស្នាដៃ
អ្នក​ស្រី​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ស្រុក​កំណើត​មករស់នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​​ជាមួយឪពុកធំ​ដែល​នៅដំណាក់​លោក​ឃុន​ តាត​​​។​ ដើមឡើយ​ អ្នកស្រី​បានចូល​ច្រៀងនៅក្នុង​ក្រុម​ល្ខោន​ផ្សារស៊ីលិប​។​ លុះ​ក្រោយមក​ លោក​ ​កែវ​ ឯម ដែលត្រូវជា​ស្វាមី​អ្នកស្រី​បាន​មកឃើញអ្នកស្រី​ច្រៀង​ហើយ​ចាប់អារម្មណ៍ពេញចិត្ត​ចំពោះ​ទឹកដម​សម្លេង​របស់​អ្នក​ស្រី​ក៍បាន​យកអ្នកស្រី​មក​បង្ហាត់​បង្រៀន​ឱ្យចេះច្រៀង​រហូត​ទាល់តែមានឈ្មោះបោះ​សម្លេងទទួលការគាំទ្រពីសំណាក់មហាជន​។​​ កាលពី​សម័យទៅដល់សង្គមរាស្រ្តនិយម​ អ្នកស្រី​សូ សាវឿន​ បាន​ច្រៀងនៅ​ក្នុង​ក្រុមតន្រ្តី​យោធា​ភិរម្យដង្ហែ​អង្គ​ព្រះករុណាដំណាលនឹងអ្នកចម្រៀងស្រីដទៃទៀត​ដូចជា​ អ្នកម្នាង​សៀង ឌី, ​អ្នកស្រី​ម៉ៅ សារ៉េត ,អ្នកស្រី​ឈុន វណ្ណា​ និង​អ្នកស្រី​​ឈួន ម៉ាឡៃ។ គេ​តែង​ឃើញ​វត្តមានអ្នកស្រី​ឡើង​ច្រៀង​ជាកិត្តិយសក្នុងការ​ប្រគំ​តន្រ្តីរបស់​ក្រុម​យោធាភិរម្យ​​នៅ​ពេល​សមាជជាតិ​នៅ​វាល​មេរុ​​ម្ដងៗ ដែល​មាន ​កវី​សេកមាស​ម៉ា ឡៅពី​​ ជាអ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយ​យ៉ាងពិរោះរណ្ដំ​។​ អ្នកស្រី​សូ សាវឿនត្រូវបាន​កវី​សេកមាសម៉ា ឡៅពី​​​ប្រសិទ្ធិនាម​ឱ្យថា​ជា​តារា​ចម្រៀង​សម្លេង​រៃ​កណ្ដឹង ដោយសារ​អ្នកស្រី​មានអំណោយផល​ទឹក​ដម​សម្លេង​ពិរោះ​គ្រលួចស្រួយ​ស្រេះ​ដែលពិបាក​ឱ្យអ្នក​ចម្រៀងដទៃ​ទៀតត្រាប់​តាម​​អ្នក​ស្រី​ ។​ គួរ​បព្ជាក់ផង​ដែរថា ​អ្នក​ស្រី​សូ​ សាវឿន​ ជា​តារាចម្រៀង​ដំបូង​បង្អស់​ដែល​ច្រៀង​បទ​ចង្វាក់​សារ៉ាវ៉ាន់​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​​គឺបទ​ឱពពេជចៀប​ ដែល​ជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់​កវី​វ៉ែន​ សុន​ថតផ្សាយ​ដោយ​ក្រុមតន្រ្តី ​រាជតម្រួតភិរម្យ​​ នៅ​ពេល​ដង្ហែ​ព្រះករុណា​ព្រះប្រមុខ​រដ្ឋទៅ​ដល់​ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់ ខេត្ត​ស្ទឹង​ត្រែង​។​កវី​ដែលធ្លាប់និពន្ធបទចម្រៀងឱ្យតារាចម្រៀងរៃកណ្ដឹងរូបនេះ​មាន​ដូចជាកវី​​ម៉ា ឡៅពី​,កវី​គង្គ ប៊ុនឈឿន​​,កវី​វ៉ែន សុន​,កវី​ស្វាយ សំអឿ​ ជាដើម​។​ទន្ទឹមនឹងជោគជ័យក្នុង​អាជីព​ជា​តារា​ចម្រៀង​ អ្នកស្រី​សូ​ សាវឿន​​ ធ្លាប់​បាន​ចូល​រួម​សម្ដែង​ជា​តារា​កិត្តិយស​ក្នុង​រឿងស្លៀកខ្យល់ដណ្ដប់​មេឃ​​ របស់​ផលិតកម្ម​ឃ្លាំងមឿងភាពយន្ត​ដែល​ដឹកនាំ​រឿងដោយ​លោក​គង្គ​ ប៊ុន​ឈឿន​ ដាក់​បញ្ចាំង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤​ និង​រឿង​មួយ​ទៀត​គឺរឿង​មុខមួយភ្នែកបួន​ របស់​ផលិតកម្ម​ឃ្លាំងមឿងភាពយន្ត​ដែល​ដឹកនាំ​រឿងដោយ​លោក​គង្គ​ ប៊ុន​ឈឿន​ដដែល​តែរឿងនេះមិនទាន់បានបញ្ចាំង​នៅឡើយ​ទេ​ ព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី​១៧ មេសា​ ១៩៧៥​ បានចូលមក​ដល់​។ដោយឡែក​ក្រោយពេល​ដែល​អ្នកស្រី​ភៀសខ្លួនទៅរស់នៅ​ប្រទេស​បារាំង​ អ្នក​ស្រី​បាន​​ចាប់​អាជីព​ជា​តារា​ចម្រៀងឡើងវិញ​​បំពេរ​អារម្មណ៍​អាណិកជនខ្មែរ​គ្រប់រូបដែល​រស់នៅ​ទី​នោះគឺ​នៅឆ្នាំ​១៩៧៨​ ពីរ​ឆ្នាំ​ក្រោយពេល​ទៅ​ដល់​ទីនោះ។​​​​ លុះដល់ឆ្នាំ​១៩៨២​ ទើប​អ្នកស្រីចូលច្រៀង​តាមភោជនីយដ្ឋាន និង​ កម្មវិធីប្រគំតន្រ្តីនានា​នៅក្នុង​ទីក្រុងប៉ារីស​។​ ​ក្រោយរបបប៉ុលពតដួលរលំ​ អ្នកស្រីសូ សាវឿន​បាន​មក​ប្រទេសកម្ពុជាជាលើកដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ១៩៨៦ នៅ​ឯពហុកីឡាដ្ឋានជាតិអូឡាំពិក​។​ បទ​ចម្រៀងល្បី​ៗរបស់​អ្នក​ស្រី​សូ សាវឿន​ មានដូចជាបទ៖
ជ្រោយណុតុ
ជ្រោយណុតុ ជាជ្រោយមួយនៅប្រទេសជប៉ុនដែលលយទៅខាងជើងចូលទៅក្នុងសមុទ្រជប៉ុន។ ផ្ទៃដី​ស្ទើរតែទាំងអស់របស់វា​ជារបស់ខេត្តអ៊ីស៊ីកាវ៉ា។ ផ្នែកកណ្ដាលខាងចុងនៅជ្រោយ​នេះ​បត់ទៅទិសខាងកើត បង្កើតបានជាឆកថុយ៉ាម៉ា។
ទស្សនាវដ្ដី
ទស្សនាវដ្ដី គឺជាប្រភេទនៃសៀវភៅ ម្យ៉ាងដែលយើងបានអាន ។ ប៉ុន្ដែ វាមិនមែនដូចជា សៀវភៅធម្មតាទេ ពីព្រោះ ទស្សនាវដ្ដីត្រូវបានគេបោះពុម្ភផ្សាយជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរ អត្ថបទ និងរូបភាព ដែលធ្វើតាមកាលបច្ចេទត្រឹមត្រូវ ។ ទស្សនាវដ្ដី​ កំណត់ពេលវេលា ដែលទៀងទាត់ ឬអ្វីៗដែលមានការបោះពុម្ភផ្សាយតដោយមានការបោះពុម្ភជាមួយនិងទឹកខ្មៅនៅលើក្រដាស ជាទូទៅការបោះពុម្ភមានតារាងពេលវេលា ត្រឹមត្រូវ​​ និងការផ្លាស់ប្ដូរជាញយៗនៃមាតិការរឿង។ជាទូទៅមានការទ្រទ្រង់ដោយហិរញ្ញវត្ថុដោយមានការផ្សាយលក់អ៊ីវ៉ាន់ ដោយការជាវតំលៃ ដោយមានការចំណាយជាមុនដើម្បី ជាវទុកជាប្រចាំខែ ឬក៏រាល់ឆ្នាំ។ thumb|right|300px|ទស្សនាវដ្ដី អត្ថបទជាអក្សរដិតការរៀបចំ ទស្សនាវដ្ដីអាច ចែកចាយតាមសំបុត្រ​ ដោយការលក់តាមតូបលក់កាសែតនិង​ទស្សនាវដ្ដី តូបលក់សៀវភៅ រឺអាចលក់បានតាមកន្លែងដទៃទៀត រឺតាមកន្លែងទំនេរដែល យើងអាចជ្រើសរើសលក់បាន ។ លក់ម៉ូដែលសំរាប់ការចែកចាយនៅក្នុងផ្នែកសំខាន់បី ។
ចំណាយការផ្សាយ
នៅក្នុងម៉ូដែលនេះ ទស្សនាវដ្ដីលក់ទៅអោយអ្នកអានសំរាប់តំលៃ ​ ចេញផ្សាយដោយមូលដ្ឋាន​ណាមួយរឺចេញជាប្រចាំថ្ងៃ រីឯតំលៃ​ប្រចាំឆ្នាំ​រឺតំលៃ​ប្រចាំខែ​គឺការចេញផ្ញើរដោយបង្គោល ដើម្បីអោយអ្នកអានយល់។ឧទាហរណ៍៖ ពីប្រទេសដែលមានស្រ្តីជាស្ដេច​រួមបញ្ចូលទាំងចក្ខុវិស័យឯកជន​និង PC Pro។ ​
មិនចំណាយក្នុងការផ្សាយ
អត្ថន័យនេះមានន័យថានោះគឺ​មិនលាក់បាំងតំលៃ​ហើយគ្មានបញ្ហាអ្វីទាំងអស់ ឧទាហរណ៏៖​វិធីនៃអ្នកចែកចាយមានដូចជា​ ការចែកចាយតាមរលធាតុអាកាស(ការបង្ហោះទស្សនាវដ្ដី រួមបញ្ចូល​ទាំងផលិតផលដ៏ទៃទៀត ឬការផ្សពផ្សាយអ្វីមួយ)។ ឧទាហរណ៍៖ ពីប្រទេសដែលមានស្រ្តីជាស្ដេច​​ហើយនិងប្រទេសអូស្ត្រាលីគឺមាន​ទស្សនាវដ្ដី TNT។
បច្ចេកទេសការកំណត់សេចក្ដី
នៅក្នុងបណ្ណាល័យវិញ្ញាណបច្ចេកទេសមួយ"ទស្សនាវដ្ដី"ដាក់លេខទំព័រជាមួយការចាប់ផ្ដើមនៅលើទំព័រទីមួយ។ការបោះពុម្ភផ្សាយនៃបណ្ឌិតសភារឺភាពប៉ិនប្រសព្វនោះមិនមែនជាភាពស្មើគ្នានៃការរៀនឡើងវិញនោះទេ គឺជាជំនាញនៃអ្នកប៉ិនប្រសព្វខាងទស្សនាវដ្ដីធម្មតាតែប៉ុន្នោះ។
ប្រវត្តិ
អត្ថបទសំខាន់ៈ ប្រវត្តិរបស់ការសែតនិងទស្សនាវដ្ដី ទស្សនាវដ្ដីរបស់សុភាពបុរស បានបោះពុម្ភផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៣១ នៅទីក្រុងឡុនដុន គឺបានត្រិះរិះដើម្បីអោយក្លាយទៅជាទស្សនាវដ្ដីទីមួយដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៏បំផុត។អ៊ីវ៉ាដ ខេវ( Edward Cave) គឺជាអ្នកដែលបានកែប្រែទស្សនាវដ្ដីរបស់សុភាពបុរស់ដោយការដាក់ឈ្មោះអោយថា"ស៊ីលវ៉ានុស អឺបាន"(Sylvanus Urban)​គឺជាមនុស្សដំបូង​ដែលបានប្រើការកំណត់​ទស្សនាវដ្ដី​នៅលើភាពស្រដៀង​នៃឃ្លាំងដាក់ឥវ៉ាន់​របស់យោធានៃសំភារៈផ្សេងគ្នា ពីដើមឡើយពាក្យ"magazine (ទស្សនាវដ្ដី)​បានក្លាយមកពី​ពាក្យអារ៉ាប់ប៊ីក​makhazin "ជាឃ្លាំងសំរាប់ផ្ទុកឥវ៉ាន់"។ វឺឌស្មីឌ(Wordsmith)​សំដៅដល់​ដើមកំណើតនេះ: ពហុវចននៃពាក្យអារ៉ាប់គឺម៉ាកហ្គ្សាន(makhzan): ឃ្លាំងសំរាប់ផ្ទុកឥវ៉ាន់ បានប្រើពាក្យដំណាង​ដូច"ជាឃ្លាំងសំរាប់ផ្ទុកពត៏មាន"សំរ៉ាប់សៀវភៅជាច្រើន​ហើយកំណត់ពេលវេលា​នៅពេលក្រោយ។ អ្នកប្រើប្រាស់ទស្សនាវដ្ដី​ដែលចាស់ជាងគេដោយប្រើការផ្ដិតនោះគឺ​ជាទស្សនាវដ្ដី​របស់ជនជាតិស្កត់ឡែន​ដែលបានបោះពុម្ភផ្សាយ​លើកទីមួយ​នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៣៩ ថ្វីបើពហុគុនផ្លាស់ប្ដូរ​ក្នុងម្ចាស់កប៉ាល់​និង​ចន្លោះក្នុងការបោះពុម្ភសរុប​កន្លងទៅ​៩០ឆ្នាំ​អ្នកទន់ខ្សោយដែលមានការជំទាស់មិនយល់ព្រម។​បញ្ជីររបស់ លឡូអ៊ីត(Lloyd) ត្រូវបានរកឃើញ​នៅក្នុងហាងកាហ្វេនៅប្រទេសអង់គ្លេសរបស់ អិដវ៉ាដលឡូអ៊ីត​(Edward Lloyd)នៅឆ្នាំ១៧៣៤ វាគឺនៅតែបានបោះពុម្ភផ្សាយ​ដូចជា​ជំនួញការសែតប្រចាំថ្ងៃអញ្ចឹងដែរ។
មើលផងដែរ
ឯកសារបញ្ជាក់ជាភាសារអង់គ្លេស៖
ច្បាប់គូឡុំ
thumb| ទាំង២ករណី កំលាំង​សមាមាត្រ​នឹង​ផលគុណ​បន្ទុកអគ្គីសនី​និង​​ច្រាស់សមាមាត្រ​នឹង​ការ៉េ​​ចំងាយ​រវាង​បន្ទុកទាំង២
នៅក្នុងអេឡិចត្រូស្តាទិច ច្បាប់គូឡុំ កំណត់កំលាំងអន្តរកម្មអគ្គីសនីរវាងចំនុចបន្ទុកអគ្គីសនី២។ ច្បាប់នេះត្រូវគេដាក់ឈ្មោះតាមរូបវិទូបារាំងឈ្មោះ ស្សាល ដឺ គូឡុំ ដែលបានពោលច្បាប់នេះនៅឆ្នាំ១៧៨៥ ហើយច្បាប់នេះក៏បានក្លាយជាគ្រឹះនៅក្នុងផ្នែកអេឡិចត្រូស្តាទិច។ ច្បាប់គូឡុំត្រូវបានចែងដូចតទៅ៖
ប្រវត្តិការកំណត់ច្បាប់គូឡុំ
បន្ទុកអគ្គីសនីមួយ​ត្រូវបានដាក់នៅខាងចុងរបារដេកមួយ ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងខ្សែឆ្នារឈរមួយ​ដែលគេស្គាល់លក្ខណៈរមួលពីមុន។ គោលការណ៍​វាស់គឺផ្អែក​លើការថ្លឹងអោយមានលំនឹង រវាងម៉ូម៉ង់គូកំលាំងរមួលរបស់ខ្សែ ជាមួយកំលាំងអន្តរកម្មរវាង​បន្ទុកមួយទៀតដែលនៅក្បែរបន្ទុកភ្ជាប់នឹងរបារ។.
កំលាំងគូឡុំ
កំលាំង បង្កើតដោយបន្ទុកអគ្គីសនី  ដែលដាក់នៅចំនុចចុងវ៉ិចទ័រ  មានទំពើទៅលើបន្ទុក  ដែលដាក់នៅចំនុចចុងវ៉ិចទ័រ  អាចសរសេរ
ថេរគូឡុំ
មេគុណសមាមាត្រដែលមាន​ក្នុងកន្សោមច្បាប់គូឡុំ ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា ថេរគូឡុំ និងត្រូវកំណត់ដូចតទៅ៖
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អេឡិចត្រូស្តាទិច គូឡុំ
គាស់ក្រឡ
ក្នុងភាសាខ្មែរ គាស់ក្រឡអាចសំដៅទៅលើ៖
មណ្ឌល៣ (ក្រុងព្រះសីហនុ)
ឯកសារ:ឧទាហរណ៍.jpgមណ្ឌល៣គឺជាមណ្ឌលមួយដែលនៅក្នុងខណ័មិត្ត សង្កាត់៤ដែលមានមណ្ឌល ចំនួន៦ ​ ស្ថិតនៅក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ(កំពុងសោម)ដែលស្ថិតនៅផ្លូវ ៧មករាជាប់នឹងផ្លូវឯកជរា្យ​។
ផ្លូវឯកជរា្យគឺជាផ្លូវមួយខ្សែដែលវែងជាងគេ ធំជាងគេដែលនៅចំកណ្តាលខេត្តនេះតែមន្ត​ ហើយជាផ្លូវមួយខ្សែដ៏សំខាន់សំរាប់ប្រជាពលរដ្ឋប្រើបា្រស់ សម្រាប់ធ្វើ អាជីវកម្ម ផ្លូវនេះគឺជាផ្លូវមួយខ្សែដែលតភ្ជាប់ទៅគ្រប់ទីកន្លែងនៅក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ សំរាប់ភ្លៀវទេសចរណ៍ដែលចង់ទៅកំសាន្ក​នៅកន្លែង នានាដូចជា នៅតាមឆ្នេរសមុទ្រជាដើម ឆ្នេរអូរតែសុខា និង ឆ្នេរម្លុកច្រៃ​ ។ មណ្ឌល៣គឺស្ថិតនៅទិសខាងលិចដែលនៅក្បែងសមុទ្រ នៃ ខេត្តព្រះសីហនុ(ក្រុងកំពុងសោម។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅទីនោះមានជីវភាពធូរធារ ភាគច្រើនប្រកបរបរ ជាអ្នកលក់ដូរបន្តិចបន្តូចនៅតាមផ្ទះ ដើម្បីផ្គប់ផ្គង់ជីវភាពប្រចាំថៃ្ង ពីព្រោះនៅតំបន់នេះ ជាតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រដែល គេទទួលស្តាល់ថា ជាឆ្នេរដែលស្អាតជាងគេនៅកលើពិភពលោក ដែលគេជាប់ចំណាប់ថ្នាក់លេខ១ ហេតុនេះ ហើយ ទើបធ្វើអោយភ្លៀវបរទេសនាំគ្នាចូលមកកំសាន្តលេង និង ទស្សនាទស្សភាពឆ្នេរសមុទ្រខេត្តព្រះសីហនុ។ ទាំងអស់នេះហើយ​ ទើបធើ្វអោយប្រជាជននៅទីនេះមានជីវភាពធូរធា។ មណ្ដល៣ សំបូរទៅដោយ ភូជ្ជណីដ្ឋាន អាហាដា្ឋនជាច្រើននៅតាមដងផ្លូវឯកជរា្យ និងតាមឆ្នេរសមុទ្រសំរាប់បំពេញតំរូវការរបស់ភ្លៀវទេសចរណ៍ ពិសេស នៅពេលយប់មានកន្លែងកំសាន្តជាច្រើនដូចជា ខឹ្លបLV ខ្លឹបស្កាយឡែយ ខ្លឹប៣៣៣ ខ្លឹបមង្គលជ័យ ខ្លឹបឡាក់គីណាន ខ្លឹបគោប្រា និង​ មានអាហាដា្ឋនជាច្រើនទៀតដែលរាប់ មិន អស់ នៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ។ ប្រ​ជាជននៅទីនោះចេះសាមក្គីគ្នា  ចេះជួយគ្នាទៅវិញទៅមករាល់ពេលមានឧបស័គ្គ និង ចេះថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ខ និង សម្បត្តិធម្មជាតិអោយបានគងវង្សយូរអង្វែង។ បច្ចុប្បន្ននេះរាជ្យរដ្ឋាភិបាលក៏បានយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើតំបន់នេះដោយចុះគ្រួតពិនិត្យនូវរាល់ការខ្វះខាត់ របស់ប្រជាជនដែនរស់នៅតំបន់នេះដូចជា ផ្លូវថ្នល់ ស្តាលលូ ធើ្វលូ​ ស្ពាន រមមនីដ្ឋានដើម្បីអោយប្រជាជននៅ ទីនេះកាន់តែមានភាពងាយស្រួលក្នុងការរស់នៅ និងដើម្បីឆៀនទៅភាពជោគជ័យនៃជីវិត។ ទាំងអស់នេះហើយ ដែលធ្វើអោយខេត្តព្រះសីហនុមានការរីកចំរើនជឿនលឿនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ប្រជាជននៅទីនោះភាពច្រើនចូល ចិត្តលេងកីឡាបាល់ទះនៅថ្ងៃឈប់សំរាក់ ពីព្រោះគេកិគថាកីឡានេះមិនចាំបាច់ត្រូវការកីឡាករច្រើនអ្នកនោះទេ និង អាចលេងបានគ្រប់ទីកន្លែង។ ហើយនៅតំបន់នេះមានសាលារៀនរដ្ឋមួយគឺសាលារៀនអនុវិទ្យាល័យកម្មករដែល គេចាប់ទុកថាជាសាលា ដែលមានវិន័យល្អ និងស្រស់ស្អាតជាងគេនៅខេត្តព្រះសីហនុអត្ថបទជាអក្សរដិត និងសាលារៀនឯកជនភាសាអង់គ្លេសគឺមានចំនួន៥ ដែលនៅជិតៗគា្ន ហើយនិងមានមន្ទីពេទ្យរដ្ឋមួយឈ្មោះថា មនី្ទពេទ្យបង្អែកក្រុងដែលជាដ៏ចាស់ជាងគេនៅខេត្តព្រះសីហនុ។ មណ្ឌល៣គឺជាមណ្ឌលដែលមានប្រជាជនរស់នៅតំបន់នោះច្រើន និង តំបន់នោះមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ជឹមជីវិត ហើយក៏ជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មកកំសាន្តផងដែរ​ ។ ទាំងអស់នេះហើយដែលធ្វើអោយប្រជាជនមានជីវិភាពធូរធារឡើងៗ ៕
{| border="1" cellpadding="5" align="center" ! style="background:#E32636; color:white" |កូដខណ្ឌ ! style="background:#FFBF00; color:#3D2B1F" |ខណ្ឌ ! style="background:#964B00; color:#F0DC82"|ឈ្មោះជាអក្សរឡាតាំង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
តំបន់ត្រីកោណមាស
តំបន់ត្រីកោណមាស ជាតំបន់ដាំដុះនិងផលិតអាភៀនដ៏ធំមួយក្នុងចំនោមតំបន់ផលិតអាភៀនទាំង២នៅអាស៊ី។ វាស្ថិតនៅតំបន់ភ្នំត្រង់ចំនុច​ប្រសព្វរវាងប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍៣គឺ មីយ៉ាន់ម៉ា ឡាវ និង ថៃ។ វាមានផ្ទៃដីប្រហែល៣៥ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រក្រលា។
វិទ្យាល័យសន្ធរម៉ុក
វិទ្យាល័យ​សន្ធរម៉ុក រឺ វិទ្យាល័យ​ជាស៊ីម​សន្ធរម៉ុក ជាគ្រឹះស្ថាន​មធ្យមសិក្សា​បឋមភូមិ និង​ទុតិយភូមិរដ្ឋ ដែល​ឋិត​នៅសង្កាត់ទឹកល្អក់​ទី១ ខណ្ឌទួល​គោក រាជធានីភ្នំពេញ។ វិទ្យាល័យ​នេះ​ឋិត​នៅ​ជាប់​នឹង​ សាលាបឋមសិក្សាសន្ធរម៉ុក។ កាល​ពីដើម​ឡើយ​ទាំង​វិទ្យាល័យ​ និង​បឋម​សិក្សា​​មាន​ទីធ្លារួម​តែ​ក្រោយ​មក​ក៏​ឃាំង​គ្នា​វិញ។ ឈ្មោះ​គ្រឹះស្ថាន​សិក្សា​នេះ យក​តាម​ឈ្មោះ​កវីខ្មែរ​ម្នាក់​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​មួយរូប គឺ​ ​ឧកញ៉ា​ សន្ធរ​វោហារ​ម៉ុក។
ទីតាំង
វិទ្យាល័យ​សន្ធរម៉ុក ឋិត​នៅក្នុង​សង្កាត់​ទឹក​ល្អក់ទី១ ខ័ណ្ឌទួល​គោក​ រាជធានីភ្នំពេញ នៅបណ្ដោយ​ មហាវិថីកម្ពុជា​ក្រោម នៅខាង​ត្បូង​ផ្លូវ។ ខាងកើត​វិទ្យាល័យនេះ គឺ​សាលាបឋមសិក្សា​សន្ធរម៉ុក។ ខាង​ត្បូង​គឺផ្លូវ​លេខ ១៣៨។ ខាង​លិច​គឺផ្លូវ​លេខ ២៥៣។
គណៈគ្រប់គ្រង
បច្ចុប្បន្ន នាយកវិទ្យាល័យគឺលោក ឡៅ ម៉ូលីណា(២០១៥ ដល់បច្ចុប្បន្ន។ អតីត​នាយក​វិទ្យាល័យ​ គឺ លោក មាក ឆរស្មី(២០០៥~២០១៥) ហង្ស ឆាយ(១៩៩៦~២០០៤) សុឹម សូម៉ា(១៩៧៩~១៩៩៦)  ។
ព្រឹត្តិការណ៍
ចំពោះ​ឆ្នាំសិក្សា ២០១២~២០១៣ កន្លង​ទៅនេះ វិទ្យាល័យ​សន្ធរម៉ុក ទទួល​ភារៈជាទីតាំងចែក​វិញ្ញាបនប័ត្របណ្ដោះអាសន្ន​​មធ្យម​សិក្សា​ទុតិយភូមិ​ ដល់​បេក្ខជនដែល​ប្រលង​សញ្ញាប័ត្រ​មធ្យម​សិក្សា​ទុតិយភូមិ នា​សម័យ​ប្រលង ៥ សីហា ២០១៣។
វាលុក
វាលុកៈ ឥស្វារ (Valuka Iswar) នៅ​ក្នុង​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ (Hinduism), វាលុកៈ ឥស្វារ (Valuka Iswar) គឺ​ជា​អវតា (Avatar)​ ម្នាក់​ ឬ​ទម្រង់​នៃ​ព្រះ​សិវៈ (Lord Shiva)​ ដែល​ពាក្យ​ថា វាលុកៈ មាន​ន័យ​ត្រង់​ថា រូប​តំណាង​ធ្វើ​ពី​ខ្សាច (idol made of sand) ។ ក្នុង​ភាសា​សំស្ក្រឹត វាលុកៈ ប្រែ​ថា ខ្សាច់ (Sand), ហើយ​ពាក្យ​ថា ឥស្វារៈ (Ishwara) ប្រែ​ថា​ ព្រះ (Lord), និង​ ក្នុង​ភាសា​ហ៊ីនឌី ថា​ បាលុ (Balu) ។
សមុទ្រកូរ៉ូ
thumb|right|400px|ផែនទីហ្វីជី​បង្ហាញពីទីតាំង​សមុទ្រកូរ៉ូ
សមុទ្រកូរ៉ូ (Koro Sea) ជាសមុទ្រមួយ​នៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ស្ថិតនៅចន្លោះ​រវាង​កោះវីជីឡេវូ​ដែលនៅខាងលិច និងកោះឡៅដែលនៅខាងកើត។ សមុទ្រនេះ​ហ៊ុំព័ទ្ធដោយ​កំរងកោះហ្វីជី។
រក្សានិងអភិវឌ្ឍន៍ដើមឈើពណ៌បៃតងនៅទីក្រុងព្រះត្រពាំង
រក្សានិងអភិវឌ្ឍន៍ដើមឈើពណ៌បៃតងនៅទីក្រុងព្រះត្រពាំង
ព្រះត្រពាំងជាខែត្រមួយប្របឆ្នេសមុទ្រក្នុងដំបន់វាលរាបទន្លេមេគង្គ នៅកណ្តាលទន្លេកំពង់គោនិងទន្លេបាស័ក ភ្ជាប់មួយចំនួនខែត្រ(ព្រះត្រពាំង, ឃ្លាំង, កំពង់ត្រី...), មានផ្ទៃដីធម្មជាតិ 2.369km2,មាន៣ជនជាតិរស់នៅជាមួយគ្នាគឺ ខ្មែរ, យួន,ចិន។
លក្ខណៈពិសេសក៏ជាមោទនភាពរបស់ប្រជាជនព្រះត្រពាំងនោះគឺបរិវេណ ទីក្រុងទាំងអស់ ហាក់ដូចជាឋិតនៅក្រោមម្លប់នៃរុក្ខជាតិពាន់ដើម។ ច្រើនបំផុត គឺប្រភេទរុក្ខជាតិដែលស្រប និងដីខ្សាច់ ដូចជា គគីរ, ឈើទាល, អំពិល... មានអាយុកាលជាង១សតវត្សរ៍។ ពណ៌បៃតង របស់រុក្ខជាតិបានបង្កើត ភាពល្អ ប្រណិតរបស់ព្រះត្រពាំង, ចំពោះមុខបានបន្ថែមនូវភាតរភាព ចិញ្ចឹមបីបាចនិងបណ្តុះចរិត ព្រលឹងមនុស្សព្រះត្រពាំងនូវការរាប់រកផ្ញៀវ, ស្លូតបូត, រីករាយ ស្រឡាញ់ជីវិត និងភាពអត់ធ្មត់ប្តេជ្ញាឆ្លងកាត់រាល់ខ្យល់ព្យុះទុក្ខលំបាក។ បើអ្នកណាម្នាក់បានឈានជើងដល់ព្រះត្រពាំងម្តង ជាខែត្រមួយតូចតែមិន អាចប៉ានស្មានថាមាន លក្ខណស្រស់ស្អាត់ទាំងសម័យទាំងបុរាណរបស់បណ្ដាជូរគគីរ, ឈើទាល, អំពឹល យូរឆ្នាំ នៅទីនេះ។ ពីភាគខាងជើងដល់ភាគខាងត្បូង, គ្មានទីក្រុងមានរុក្ខជាតិចាស់ច្រើនឆ្នាំដូចនេះទេ។ មានដើមខ្លះធំខ្ពស់ ត្រឈឹងត្រឈៃរហូតទៅដល់ពីរពីនាក់អោបមិនជុំ។ មកកាន់ទីក្រុងព្រះត្រពាំងជាឩកាសសម្រាប់ផ្ញៀវទេសចរទស្សនា បរិយាកាសពណ៌បៃតងស្រស់បំព្រង។ ការទាញ់អារម្មណ៍របស់រុក្ខជាតិពណ៌បៃតងព ឬវត្តខ្មែរបុរាណមានដំបូល ពើតជ្រលងឡើងលើ និងគូស្រះស្រង់ជាទីមនោរម្យ,, ទន្លេបាដុងស្រស់សោភា.... ឥឡូវនេះ កំរិតរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងរបស់ទីព្រះត្រពាំងគឺ14,27m2/មនុស្សម្នាក់; ខ្ពស់បំផុតប្រៀបនឹងទីផ្សារតំបន់វាលរាបទន្លេមេគង្គ។ លក្ខណៈស្រស់បំព្រងរបស់រុក្ខជាតិយូរឆ្នាំ បានសម្តែងពីរូបភាពមួយចំនួនភ្ជាប់នឹងទីទេសចរណ៍របស់ព្រះត្រពាំងពេលផ្ញៀវមក ទស្សនា, ក្នុងនោះមាន៖
1.គូស្រះស្រី
ទិដ្ឋភាពគូស្រះស្រីឋិតនៅអនុសង្កាត់ទី៣ សង្កាត់សំរោងឯកទីក្រុងព្រះត្រពាំងខែត្រព្រះត្រពាំងដេកប្របតាមផ្លូវជាតិ៥៣ពីមជ្ឈមណ្ឌល ទីក្រុងប្រមាណ៥kmពីនិរតីទិស។ គូស្រះស្រីមានបរិវេណប្រមាណ10ha, ទឹកខៀវថ្លាឥតរលក។ បរិវេណជុំស្រះគឺដំ បូកខ្សាច់ក្រោមម្លប់ឈើខៀវស្ងាត់។ ឈើជាច្រើនមានឫសស្ញុរឡើងផុតពីដី, ដើមមានសភាពរដឹបរដុបបែកមែកសាខា ត្រឈឹងត្រឈៃដូចដើមលំអចាស់ បានស្នាដៃវិចិត្តកររក្សាបង្កើតទ្រង់ទ្រាយជារូបរាងស្រស់ស្រោយ។ គូស្រះស្រីទុកដូចជាទិដ្ឋភាពស្រស់ស្អាត់របស់និរតីទិស,ទីសម្រាកកាយ ប្រកបដោយឧត្តមគតិរបស់ប្រជាជនត្រវិញ។ រៀងរាល់ឆ្នាំ ដល់ថ្ងៃបុណ្យអកអំបុក ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់ទិសទីមកកាន់ទីនេះធ្វើពិធីសែនព្រះខែ, រីករាយកម្សាន្ត, ច្រើង រាំ, បង្ហោះគោម....ឬក៏ឧកាសបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិ រាប់សែនអ្នកខ្មែរ យួមចិន ប្រជុំគ្នាកមទីនេះធ្វើសកម្មនិយមសម្បាយកម្សាន្ត។ គូស្រះស្រីបានទទួល កេតនភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិក្នុងឆ្នាំ1994។ ប្រជាជនពព្រះត្រពាំងមានមោទនភាពពីធម្មជាតិ ផ្តល់ឲ្យនិងទេសភាពល្អឯកបានចារចុលប្រវត្តិសាស្ត្រ, កំណាព្យ ពីបូរាណមក៖
“ទន្លេបាដុងទឹកខៀវខ្សាច់ស
គូស្រះស្រីល្អទេសភាពនិរតី
សូមអញ្ជើញអតិថិជនមកនៃ
ឲ្យស្គាល់រមណីឋានសួគ៌លោកា”។
2.វត្តអង្គររាជបូរី
វត្តអង្គររាជបូរីឋិតនៅក្បែរផ្លូវជាតិ35, អនុសង្កាត់ទី៤ សង្កាត់សំរោងឯក ទីក្រុងព្រះត្រពាំងចម្ងាយពីមជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងប្រមាណ5km ដេកប្របជ្រុងរមណីយដ្ឋាន គូស្រះស្រី។ នេះជាវត្តមានអាយុចាស់បំផុតក្នុងបណ្តាវត្តខ្មែរខែត្រត្រវិញ។ វត្តអង្គររាជបូរីដេកក្នុងរមណីយដ្ឋានមានវរិវេណប្រមាណ4ha ជ្រកក្នុងព្រៃ ឈើចាស់នៃទិដ្ឋភាពគូស្រះស្រីនិងក្បូរក្បាច់រចនាបុរាណ។ វត្តអង្គររាជបូរីមាន បរិស្ថានត្រជាក់ត្រជុំ រិក្ខជាតិព័ទ្ធជុំ អារាមដ្ឋានមានភាពស្ងៀមស្ងាតក្រោមដើម គគីរ ឈើទាល...អណ្តែតត្រដឹងជាមួយនិងក្បូរក្បាច់រចនាល្អឯក ចម្រុះធម្មជាតិ ដ៏ត្រេជាក់ត្រជុំ បិវេណវត្តមានស្រះព័ទ្ធជុំ។
រាត្រីប្រមើលនិស្ស័យបុគ្គល
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">រាត្រីប្រមើលនិស្ស័យបុគ្គល (បទ ពាក្យ៧)
រាត្រីប្រមើលនិស្ស័យបុគ្គល (បទ ពាក្យ៧) ពន្លឺចន្ទ្រារះស្រទន់ សែនល្អពេកពន់កំដខ្ញុំ
មនុស្សម្នាលង់លក់សែនសុខុម វេលាឧត្តមស្ងប់ស្ងៀមស្ងាត់។
សញ្ជឹងត្រិះរិះរឿងលោកិយ បីដូចរស្មីចាំងឆ្វែឆ្វាត់
ខ្លះចាំងចិញ្ចែងភ្លឺសប់សត្វ ខ្លះរលត់បាត់បាំងព្រឹក្សា។
វេលាស្មើនេះអស់អ្នកផង គេងកើយត្រកងបែរផ្កាប់ផ្ងារ
ភួយគរដណ្ដប់គ្របកាយា ប្រវេប្រវាក្នុងដំណេក។
ជីវិតទាំងអស់មិនដូចគ្នា ខ្លះប្រើវេលាតស៊ូរែក
គ្មានគិតយប់ថ្ងៃបែងវែកញែក ដំបូលផ្ទៃមេឃធ្វើជាមុង។
ក្មេងតូចរងារញ័រសប់ប្រាណ ព្រោះគ្មានសន្ដានជួយសប់ជ្រុង
ថ្ងៃស្អែកមានអ្នកមកតម្រង់ នាំប្អូនគ្រប់អង្គជួបមង្គល។
''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង
''១៩ ធ្នូ ២០១០ (ម៉ោង១ និង ៤០នាទី ព្រឹក)
ស្រះស្រង់
ប្រវត្តិស្រះស្រង់
ស្រះស្រង់មានទីតាំងស្ថិតនៅទល់មុខខាងកើតប្រាសាទបន្ទាយក្តី ខាងត្បូងឆៀងខាងលិចនៃបារាយណ៍ខាងកើត មានបណ្តោយ៧៨០ម និងទទឹង៣៨០ម ត្រូវបានដូនតាខ្មែរជីកឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ និងដើមសតវត្សទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ស្រះនេះមានរានហាលដ៏ស្រស់ស្អាត សាងសង់ឡើងអំពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម ដោយមានរាងកាកបាទ មានបង្កាន់ដៃនាគ និងមានតោឈរយាមផ្លូវផងដែរ។ស្រះនេះសាងសង់ ដោយមានទឹកជាប់ជានិច្ច និងមានទេសភាពស្រស់បំព្រងព័ទ្ធជុំវិញ តែមិនមានប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកចូលនោះទេ។ ស្រះនេះពឹងទៅលើទឹកភ្លៀង និងទឹកក្រោមដី ដែលជ្រាបចូលពីបារាយណ៍ខាងកើត។ ស្រះនេះជីកឡើងមិនមែនមាននាទីស្រោចស្រពកសិកម្ម ឬជាទីសក្ការៈដូចជាកសិណអង្គរ ឬបារាយណ៍ជាដើមនោះទេគឺកសាងឡើងសម្រាប់ការកម្សាន្តរបស់ព្រះមហាក្សត្រនាសម័យបុរាណ និងមានកូនប្រាសាទមួយនៅចំកណ្តាល ជាទីដែលព្រះអង្គទ្រង់យាងតាមទូកទៅស្តាប់តន្ត្រីផ្សេងៗ។ បច្ចុប្បន្ន គេអាចមើលឃើញកូនប្រាសាទនេះ នៅរដូវប្រាំងពេលដែលមានទឹករាក់គេធ្លាប់ឃើញតែភាពស្រស់ស្អាតនៃស្រះស្រង់ ដោយសារមានទឹកគ្រប់រដូវកាល រហូតទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរចូលទស្សនាជាហូរហែមិនដែលដាច់។ ក៏ប៉ុន្តែ កាលពីរដូវប្រាំងឆ្នាំ២០១៥កន្លងទៅនេះ ស្រះស្រង់បានជួបប្រទះនូវបញ្ហារីងស្ងួតស្ទើរទាំងស្រុង។ នៅឆ្នាំ២០១៦នេះ ដោយយមានការបារម្ភថា ស្រះស្រង់អាចនឹងប្រឈមបញ្ហារីងស្ងួតដូចឆ្នាំមុនទៀត អាជ្ញាធរជាតិអប្សរាអះអាងថា បានត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ជួយសង្គ្រោះស្រះស្រង់នេះ។ ការត្រៀមខ្លួននេះ គឺតាមរយៈការស្តារប្រឡាយដែលមានប្រវែង៧គម ដើម្បីបង្ហូរទឹកពីទំនប់តានៀវមកបញ្ចូលក្នុងស្រះស្រង់ ។
ការបោសសម្អាត ជួសជុល និងការធ្វើកំណាយ
ស្រះស្រង់ត្រូវបានរៀបចំសម្អាតដោយក្រុមការងាររបស់លោក ហង់រី ម៉ាហ្សាល់ នៅឆ្នាំ១៩២០ និងជួសជុលឡើងវិញដោយក្រុមការងាររបស់លោក B.P Groslier នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៣-១៩៦៥។ សកម្មភាពកំណាយបានវិវត្តន៍ជាបន្តបន្ទាប់ មានប្រវែង១៦០០ម៉ែត្រការ៉េមានជម្រៅជាមធ្យមពី២ទៅ២.៥ម៉ែត្រ។ នៅក្នុងការធ្វើកំណាយមួយនាឆ្នាំ១៩៦៣ គេប្រទះឃើញថូមួយចំនួនមានផ្ទុកនូវអិដ្ឋិធាតុទាំងឡាយដែលគេដែលគេបានបូជារួចកប់នៅក្នុងដីនៅក្នុងតំបន់ស្រះស្រង់ដែលត្រូវបានគេយល់ឃើញថាគឺជាផ្នូរ។ គេរកឃើញបណ្តុំនៃក្រឡនិងគំនរព្រះបដិមាព្រះពុទ្ធជាមួយនិងវត្ថុសិល្បៈផ្សេងៗ ជាច្រើនទៀត ដែលធ្វើអំពីសំរិទ្ធមានជាអាទិ៍ ពុម្ពបដិមាមានចំនួន១ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសតវត្សទី១២ រហូតដល់សតវត្សទី១៥នៃគ.ស ភស្តុតាងកំណាយបានបង្ហាញថាមានច្រើនជាង២០០រណ្តៅសាកសពជាមួយវត្ថុធ្វើអំពីសំរិទ្ធចំនួន៣០០ ព្រមទាំងមានកុលាភាជន៍ជាង ១០០០នៅទីនោះផងដែរ។ នៅជុំវិញរណ្តៅសាកសពគេក៏ប្រទះឃើញមានវត្ថុតូចៗមួយចំនួនទៀត ដែលគេយកមកបញ្ចុះជាមួយសាកសពមានដូចជា បន្ទះដីឥដ្ឋសម្រាប់បួងសួង ពុម្ពព្រះបដិមាធ្វើអំពីដីដុត កញ្ចក់ធ្វើអំពីសំរិទ្ធ គ្រឿងសព្វាវុធធ្វើអំពីដែក និងដុំស្មិត និងសំណរជាដើម។
សំណង់ស្ថាបត្យកម្ម និងការតុបតែងលំអ
ស្រះស្រង់ត្រូវបានកសាងឡើងដោយមានកាំជណ្តើរព័ទ្ធជុំវិញ ហើយមានព្រះពន្លាកិត្តិយសខ្ពស់មួយសាងអំពីថ្មបាយក្រៀមលាយជាមួយថ្មភក់។ ព្រះពន្លានេះធ្លាប់មានប្រក់ដំបូលធ្វើអំពីឈើ ប្រហែលជាទីដែលព្រះមហាក្សត្រគង់ប្រថាប់ជួបជុំជាមួយមន្ត្រី។ នៅលើព្រះពន្លាក្បែរមាត់ទឹកមានចម្លាក់សត្វតោ និងបង្កាន់ដៃនាគ ដែលនៅផ្នែកនៃក្បាលនាគមានរូបបក្សីគ្រុឌត្រដាងស្លាបនៅចន្លោះក្បាលនាគទាំងពីរ។
តួនាទីរបស់ស្រះស្រង់
មានមតិមួយតំណាលថា ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី៧ បានកសាងបន្ថែមនៅទីកន្លែងចាស់នៃស្រះស្រង់នេះ។ មានគោលបំណងពីរសំខាន់ៗ៖
ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
វត្តសូរសែន្យ
វត្តសូរសែន្យ ស្ថិតនៅភូមិសូរសែន្យ ឃុំសូរសែន្យ ស្រុកព្រៃឈរ ខេត្តកំពង់ចាម។
ប្រវត្តិនៃវត្តសូរសែន្យ
វត្តសូរសែន្យមានមកជាយូរមកហើយតាមភស្តុ័តាង បន្សល់ទុក ឃើងថ្មដែលគេឆ្លាក់ធ្វើជាសន្លឹកសីមា សរសេរខឿន ដុំថ្មឬសសីមា នឹងបំនែកបដិមាខ្លះ គឺថ្មសម័យអង្គរ ដូច្នេះបញ្ជាក់ថាវត្តសូរសែន្យ កើតនៅសម័យអង្គរ។
បច្ចុប្បន្ននេះ ទីវត្តសូរសែន្យចាស់នោះត្រូវបែកបាក់ខ្ទេចខ្ទីរ ហើយរុសរើមកធ្វើនៅខាងកើតសំណង់ចាស់ចម្ងាយ ៣០០ ម៉ែត ។​តាមចាស់ៗ ដឹង នឹងនិទានតៗមកថា វត្តសូរសែន្យនេះ ជាឈ្មោះនៃមេទ័ពក្លាហានម្នាក់ដែលបានបូជាជីវិតដើម្បីការពារមាតុភូមិហើយបាន បង្កបង្កើតវត្តសូរសែន្យនេះឡើយ ហើយលោកបានមរណៈកាលនៅទីនេះ ប្រជាពលរដ្ឋ ពុទ្ធបរស័ទមានការគោរពបូជារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ព្រះចៅអធិការវត្ត
វត្តដែលរុសរើសមកកសាងថ្មីនេះ មានព្រះចៅអធិការចំនួន ៤ ហើយ គឺព្រះសពព្រះនាម៖
តាមការដឹកនាំរបស់ព្រះសពទាំងបួនព្រះអង្គនេះ ឃើញស្នាដៃជាច្រើន ដែលជាសមិទ្ធិផលសំខាន់គឺៈ
ពីរ៉ាមីត
រូបតូច|ស្តាំ|250ភស|រូបភាពពីរ៉ាមីត ពីរ៉ាមីតដែលមានជ្រុង​n គឺជាសូលីតដែលបង្កើតដោយការភ្ជាប់ បាតដែលជាពហុកោណមានជ្រុងn និងចំនុចមួយហៅថាកំពូល។ ឬអាចហៅម្យ៉ាងទៀតថា វាជាសូលីតដែលមានរាងជាកោន​ និងបាតជាពហុកោណ។
បើសិនជាមិនមានការបញ្ជាក់ណាមួយនោះទេ បាតរបស់ពីរ៉ាមីតត្រូវគេកំនត់ថាមានរាងជាការ៉េ។ ចំពោះ ពីរ៉ាមីតដែលមានមុខនីមួយៗជាត្រីកោណ មុខទាំងនោះអាចដើរតួជាបាតនៃពីរ៉ាមីត ដែលចំនុចឈមនឹងបាតនោះជាកំពូលនៃពីរ៉ាមីត។ តេត្រាអែតគឺជាពីរ៉ាមីតនិយ័តដែលមានមុខជាត្រីកោណសម័ង្ស។
មាឌ
មាឌរបស់ពីរ៉ាមីតគឺ ដែលBជាផ្ទៃបាត ហើយ h​ ជាកំពស់ពីបាតទៅកំពូល។ ផ្ទៃរបស់មុខកាត់ត្រង់កំពស់ y គឺ