cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ជំពូក​ទី​ ១៦​ ថ្មី អំពី​ការ​អនុភាព​ ការ​សើរើ​ និង​វិសោធនកម្ម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ
រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ​ ជា​ច្បាប់​កំពូល​ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។
ច្បាប់​ និង​សេចក្ដី​សម្រេច​ទាំងឡាយ​ នៃ​ស្ថាប័ន​នានា​របស់​រដ្ឋ​ ត្រូវ​ស្រប​នឹង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ជា​ដាច់ខាត។
មាត្រា​ ១៥១​ ថ្មី.-(មាត្រា​ ១៣២​ ចាស់)
ការ​ផ្ដើម​គំនិត​សើរើ​ ឬ​ការ​ផ្ដើម​គំនិត​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ជា​សិទ្ធិ​របស់​ ព្រះមហាក្សត្រ​ របស់​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ និង​របស់​ប្រធាន​រដ្ឋសភា​ តាម​សេចក្ដី​ស្នើ​របស់​តំណាងរាស្ត្រ​មួយ​ភាគ​បួន​ នៃ​ចំនួន​សមាជិក​រដ្ឋសភា​ទាំងមូល។
ការ​សើរើ​ ឬ​វិសោធនកម្ម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ត្រូវ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ច្បាប់​ធម្មនុញ្ញ​មួយ​ដែល​អនុម័ត​ដោយ​រដ្ឋសភា​ តាម​មតិ​ភាគ​ច្រើន​ពីរ​ភាគ​បី​ នៃ​ចំនួន​សមាជិក​រដ្ឋសភា​ទាំងមូល។
មាត្រា​ ១៥៤​ ថ្មី.-(ពីរ មាត្រា​ ១៥២​ ថ្មី)
ការ​សើរើ​ ឬ​វិសោធនកម្ម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ត្រូវ​ហាម​ឃាត់​មិន​ឱ្យ​ធ្វើ​នៅ​ពេល​ប្រទេស​ ជាតិ​ឋិត​ក្នុង​ភាព​អាសន្ន​ ដូច​មាន​ចែង​ក្នុង​មាត្រា​ ៨៦។
មាត្រា​ ១៥៥​ ថ្មី.-(ពីរ មាត្រា​ ១៥៣ ថ្មី)
ការ​សើរើ​ ឬ​វិសោធនកម្ម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ មិន​អាច​ធ្វើ​បាន​ឡើយ​កាល​បើ​ប៉ះពាល់​ដល់​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ សេរី​ ពហុបក្ស​ និង​របប​រាជានិយម​អាស្រ័យ​ដោយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
មាត្រា​ ១៥៧​ ថ្មី.-(មាត្រា​ ១៥៥ ថ្មី)
ក្រោយ​ពេល​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ​ចូល​ជា​ធរមាន​ សភា​ធម្មនុញ្ញ​ត្រូវ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋសភា។
បទបញ្ជា​ផ្ទៃក្នុង​របស់​រដ្ឋសភា​ ត្រូវ​ចូល​ជា​ធរមាន​ក្រោយ​ទទួល​បាន​ការ​អនុម័ត​ពី​រដ្ឋសភា។
មាត្រា​ ១៥៨ ថ្មី.- (ពីរ មាត្រា ១៥៦ ថ្មី)
ក្រោយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ​ចូល​ជា​ធរមាន​ ព្រះមហាក្សត្រ​ជ្រើស​តាំង​តាម​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​ ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​មាត្រា​ ១៣​ ថ្មី​ និង​ ១៤។
មាត្រា​ ១៥៩ ថ្មី.- (ពីរ មាត្រា ១៥៧ ថ្មី)
នីតិកាល​ទី​ ១​ នៃ​ព្រឹទ្ធសភា​មាន​កំណត់​ ៥​ឆ្នាំ​ ហើយ​ត្រូវ​ផុត​កំណត់​នៅ​ពេល​ព្រឹទ្ធសភា​ថ្មី​ចូល​កាន់​តំណែង។ ​
សម្រាប់​នីតិកាល​ទី​ ១​ នៃ​ព្រឹទ្ធសភា:
-សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ មាន​ចំនួន​សរុប​ហុកសិប​មួយ​រូប។
-ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់​តែង​តាំង​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ពីរ​រូប​ ព្រម​ទាំង​ប្រធាន​អនុប្រធាន​ទី​ ១​ អនុប្រធាន​ទី​ ២​ នៃ​ព្រឹទ្ធសភា។
-សមាជិក​ដទៃ​ទៀត​នៃ​ព្រឹទ្ធសភា​ ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​តាម​សំណើ​របស់​ប្រធាន​ព្រឹទ្ធសភា​ និង​ប្រធាន​រដ្ឋសភា​ ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក​នៃ​គណបក្ស​ដែល​មាន​អាសនៈ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា។
-កិច្ច​ប្រជុំ​ជា​សមាជ​រដ្ឋសភា​ និង​ព្រឹទ្ធសភា​ត្រូវ​ដឹកនាំ​ដោយ​សហប្រធាន។
មាត្រា​ ១៦០​ ថ្មី.-(មាត្រា​ ១៥៨ ថ្មី)
ច្បាប់​ និង​លិខិត​បទដ្ឋាន​ទាំងអស់​នៅ​កម្ពុជា​ ដែល​ធានា​ការពារ​បាន​នូវ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​រដ្ឋ​ សិទ្ធិ​សេរីភាព​ និង​ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់​របស់​បុគ្គល​ និង​ដែល​សមស្រប​នឹង​ប្រយោជន៍​ជាតិ​ ត្រូវ​មាន​អានុភាព​អនុវត្ត​បន្ត​ទៅ​មុខ​ទៀត​រហូត​ដល់​មាន​អត្ថបទ​ថ្មី​មក​ កែប្រែ​ ឬ​លុប​ចោល​លើក​លែង​តែ​បទប្បញ្ញត្តិ​ណា​ ដែល​ផ្ទុយ​នឹង​ស្មារតី​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ​ ត្រូវ​បាន​សភា​ធម្មនុញ្ញ​អនុម័ត​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ថ្ងៃ​ទី​២១​ ខែ​កញ្ញា​ ឆ្នាំ​១៩៩៣​ នា​សម័យ​ប្រជុំ​លើក​ទី​ ២។
តារាងអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍លោការីត
ខាងក្រោមនេះជាតារាងអាំងតេក្រាល (ព្រីមីទីវ) នៃ អនុគមន៍លោការីត។ សំរាប់តារាងពេញលេញ សូមមើលនៅតារាងអាំងតេក្រាល។
ចំនាំ៖ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងសន្មតយក x > 0 \,។
អគ្គនាយកដ្ឋានគយនិងរដ្ឋាករកម្ពុជា
អគ្គនាយកដ្ឋានគយនិងរដ្ឋាករកម្ពុជាជាអង្គភាពពាក់កណ្តាលប្រដាប់អាវុធដែលស្ថិតនៅក្រោមក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។
បញ្ជីឈ្មោះនាយករដ្ឋបាលគយនិងរដ្ឋាករកម្ពុជា (១៩៥‍១ ដល់ បច្ចុប្បន្ន)
រដ្ឋបាលគយនិងរដ្ឋាករកម្ពុជា ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីចាត់ការគយនិងរដ្ឋាករ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមដោយព្រះរាជក្រមលេខ ៦៦១ ន.ស. ចុះថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥១។ មុនឆ្នាំ១៩៧៥ ស្ថាប័ននេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយនាយកម្នាក់ៗដែលមានអណត្តិពីរឆ្នាំ ហើយនាយកត្រូវបានតែងតាំងដោយរាជរដ្ឋាភិបាល។​ ខាងក្រោមនេះ ជាឈ្មោះរបស់បុគ្គលដែលបានគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលគយគិតត្រឹមឆ្នាំ១៩៧៥ ៖
ដំណើរការរបស់អង្គភាពគយនិងរដ្ឋាករត្រូវបានផ្អាកក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ដែលជារបបខ្មែរក្រហម។ អង្គភាពនេះចាប់ផ្តើមដំណើរការឡើងវិញចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៩ ដោយស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែត្រូវបានផ្ទេរមកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុដោយអនុក្រឹត្រលេខ ០៦ អ.ន.ក្រ ចុះថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨៨។
ចាប់តាំពីឆ្នាំ១៩៧៩ មក រដ្ឋបាលគយនិងរដ្ឋាករកម្ពុជាត្រូវបានដឹកនាំដោយបុគ្គលដូចខាងក្រោម៖
សមាជិកអង្គការគយពិភពលោក
អគ្គនាយកដ្ឋានគយនិងរដ្ឋាករកម្ពុជាបានក្លាយជាសមាជិកទី១៥៥ របស់អង្គការគយពិភពលោកនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០១ ដែលត្រូវជាថ្ងៃប្រារពខួបលើកទី៥០ នៃការចាប់កំណើតរបស់អង្គការនេះ។
រូបតូច|200px|អាគារកណ្តាលនៃអគ្គនាយកដ្ឋានគយនិងរដ្ឋាករ រូបតូច|200px|ច្បាប់ស្តីពីគយ
ពោធិបក្ខិយធម៌
នៅ​ក្នុង​គម្ពី​រ​អង្គុត្តរនិកាយ សត្តកនិបាត នៃ​គម្ពីរ​​ព្រះ​ត្រៃបិដក ​សៀវភៅ​លេខ ៤៧ ទំព័រ​ទី ២២៦ (គម្ពីរ​ភាសា​អង់គ្លេស AN 7.67) ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ៖
នៅកន្លែងដទៃទៀតក្នុងគម្ពីរបាលី និង គម្ពីរផ្សេងៗពីជំនាន់ដើម ធម៌ ៧ កងដែលមាន ៣៧ ប្រការនេះ ដែលនាំមកនូវការត្រាស់ដឹង មានការរៀបរាប់ដូចតទៅនេះ ៖
ពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧
នៅ​ក្នុង​ទស្សនវិជ្ជា​​ពុទ្ធសាសនា ពោធិបក្ខិយធម៌ Bodhipakkhiyā dhammā គឺជា គុណធម៌ ដែលជាហេតុ ឬ ទាក់ទង (បក្ខិយ) ទៅនឹងការត្រាស់ដឹង (ពោធិ) ។ ក្នុងអដ្ឋកថាបាលី ពាក្យ ពោធិបក្ខិយធម៌ ត្រូវគេយកមកប្រើដើម្បីបង្ហាញធម៌ ៧ យ៉ាង ដែល​​ព្រះ​ពុទ្ធ​តែង​រៀបរាប់​ ដូច​មាន​ចែង​ស្រាប់​ក្នុងគម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ ។ នៅក្នុងគុណធម៌ ៧ នៃការត្រាស់ដឹងនេះ មានអង្គធម៌នីមួយៗទាំងអស់ ៣៧ ប្រការ (សត្តតឹសពោធិបក្ខិយធម្មា) ។ ពោធិបក្ខិយធម៌នេះ ត្រូវបានពុទ្ធសាសនិកជន ទាំង​ថេរវាទ និង មហាយាន ទទួលស្គាល់ថាជា ធម៌​បំពេញ​ដល់​ផ្លូវ​ទៅ​កាន់​ការត្រាស់ដឹង តាម​ទស្សន​​​ពុទ្ធសាសនា ។
នៅកន្លែងដទៃទៀតក្នុងគម្ពីរបាលី និង គម្ពីរផ្សេងៗពីជំនាន់ដើម ធម៌ ៧ កងដែលមាន ៣៧ ប្រការនេះ ដែលនាំមកនូវការត្រាស់ដឹង មានការរៀបរាប់ដូចតទៅនេះ ៖
សតិបដ្ឋាន ៤
សតិបដ្ឋានមាន ៤ គឺ ៖ សតិបដ្ឋាន មកពីពាក្យ សតិ គឺ ការរឭក ការប្រុងស្មារតី និងពាក្យ បដ្ឋាន គឺ គ្រឹះ ឬ មូលដ្ឋាន ។ ព្រះពុទ្ធបង្រៀនថា សតិបដ្ឋានជាផ្លូវមូលតែមួយ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តី បរិសុទ្ធនៃសត្វទាំងឡាយ ដើម្បីលះបង់សេចក្តីសោក និងសេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ដើម្បីរំលត់បង់នូវទុក្ខនិងទោមនស្ស ដើម្បីបាននូវអរិយមគ្គ ប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការ ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ នូវព្រះនិព្វាន (សុត្តន្តបិដក មហាវគ្គ សៀវភៅ​លេខ ១៧ ទំព័រ ២៤៤) ។ សតិបដ្ឋានគឺជាការបដិបត្តិ ដើម្បីចម្រើន កម្មដ្ឋានទាំង ២ យ៉ាង គឺធ្វើអារម្មណ៍ឲ្យស្ងប់ល្អផង(សមថកម្មដ្ឋាន) និងចម្រើនបញ្ញាផង(វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន) ។ សតិបដ្ឋានជាកិច្ចប្រតិបត្តិ នៃសម្មាសតិ និងសម្មាសមាធិ ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ដែលដឹកនាំយោគី ទៅកាន់ ព្រះនិព្វាន ជាទីបរមសុខ ។
សម្មប្បធាន ៤
សម្មប្បធានមាន៤គឺៈ សម្មប្បធាន បានដល់សេចក្តីព្យាយាម ដ៏ឧត្តម៤យ៉ាង ដែលជាចំណែកនៃផ្លូវ ទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ។ សម្មប្បធានអាស្រ័យលើ ការយល់ដឹង នូវការកើតនិងការមិនកើត នៃនាមធម៌ផ្សេងៗ ក្នុងកាលវេលាដែលកន្លងទៅ ហើយនិងសតិរឭករបស់យើង ក្នុងការវៀងវៃដើម្បីធ្វើសកម្មភាពទប់ទល់ ។ សម្មប្បធានជំរុញយើងឲ្យលះបង់ ធម៌ដែលជាអកុសល ហើយធ្វើឲ្យកុសលធម៌ រីកចម្រើនឡើង ។ សម្មប្បធានគឺជា សម្មាវាយាមោ ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ហើយនិងវិរិយិន្រ្ទិយ ក្នុងឥន្រ្ទិយ ៥ ។
ឥទ្ធិបាទធម៌ ៤
ឥទ្ធិបាទធម៌ (base mental qualities) ជាគ្រឿងឲ្យសម្រេចផល ។ គុណសម្បត្តិ​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​ជា​មូលដ្ឋាន​ទាំង ៤​ ជួយ​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​សម្រេច​និព្វាន​នោះ​គឺ ៖
ឥទ្ធិបាទធម៌ (basis for potencies) គឺគុណធម៌ជាគ្រឿង ឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍ ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ពាក្យថា ឥទ្ធិ សំដៅយក ឬទ្ធិ ខាងផ្លូវចិត្ត ឬ ផ្លូវជំនឿសាសនា ដែលជាគ្រឹះនៃកម្លាំង ។ ក្នុងការស្វែងរកការត្រាស់ដឹង ឥទ្ធិបាទធម៌ ៤ នេះ ជាកម្លាំងឲ្យសម្រេចផលបាន ។ ក្នុងវិរទ្ធសូត្រ នៃ​សុត្តន្តបិដក សំយុត្តនិកាយ មហាវារវគ្គ ឥទ្ធិបាទសំយុត្ត (សៀវភៅ​លេខ ៣៨ ទំព័រ ២៦០ ឬ គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​ភាសា​អង់គ្លេស SN 51.2) មានសេចក្តី​ចែង​ថា ៖
[៤៣២] ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​លះបង់​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​លះបង់​ដែរ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​បាន​ប្រារព្ធ​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​ប្រារព្ធ​ដែរ ។ ឥទ្ធិបាទ ៤ តើ​ដូច​ម្តេច​ខ្លះ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ភិក្ខុ​ក្នុង​សាសនា​នេះ​ ចំរើន​ឥទ្ធិបាទ ប្រកបដោយ​ឆន្ទសមាធិ និង បធានសង្ខារ ១ ។ វីរិយសមាធិ ១ ។ ចិត្ត​សមាធិ ១ ។ ចំរើន​ឥទ្ធិបាទ ប្រកប​ដោយ​វិមំសាសមាធិ និង បធាន​សង្ខារ ១ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ នេះ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​លះបង់​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​លះបង់​ដែរ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឥទ្ធិបាទ ៤ នេះ ពួក​បុគ្គល​ណា​មួយ​ប្រារព្ធ​ហើយ អរិយមគ្គ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បុគ្គល​ទាំង​នោះ​ប្រារព្ធ​ដែរ ។
មូលដ្ឋាននៃឥទ្ធិបាទ ស្ថិតនៅលើការចម្រើនសមាធិលើ ឆន្ទៈ វិរិយៈ ចិត្តៈ និងវិមំសា ។ ក្នុងធម្មបរិយាយនៃគម្ពីរធម៌ជាច្រើន ឥទ្ធិបាទធម៌នេះគេចម្រើន ជាប់ជាមួយនឹងសម្មប្បធាន ដូចជាការចម្រើនសមាធិ លើឆន្ទៈជាដើម មានសេចក្តីបរិយាយថាៈ ម្នាលភិក្ខុ! កាលណាភិក្ខុ តាំងនៅស៊ប់ក្នុងសមាធិ មានអារម្មណ៍មូលតែមួយលើឆន្ទៈ នេះហៅថាឆន្ទៈសមាធិ ។ ភិក្ខុនោះបង្កើតឆន្ទៈ ដើម្បីសភាវៈនៃអកុលសធម៌ ដែលមិនទាន់កើតឡើង មិនអាចកើតឡើងបាន ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញសេចក្តីព្យាយាម ភិក្ខុនោះធ្វើឲ្យឆន្ទៈកើតឡើង ដើម្បីបោះបង់ចោល នូវសភាវៈនៃអកុសលធម៌ ដែលបានកើតឡើងហើយ...ដើម្បីសភាវៈនៃកុសលធម៌ ដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើងបាន...ដើម្បីរក្សាទុក នូវសភាវៈនៃកុសលធម៌ដែលបានកើតឡើងហើយ កុំឲ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ ។ ភិក្ខុនោះប្រារព្ធសេចក្តីប្រឹងប្រែង បង្កើនថាមពល ពង្រឹងទឹកចិត្ត បំពេញសេចក្តីព្យាយាម ។ ទាំងអស់នេះហៅថា វិរិយៈសង្ខារ ។ ដូច្នេះឆន្ទៈនៃភិក្ខុនោះ និងឆន្ទៈសមាធិ និងវិរិយៈសង្ខារ ហៅថាមូលដ្ឋាន សម្រាប់ឬទ្ធិនៃចិត្ត ដែលប្រកបដោយឆន្ទៈសមាធិ និងវិរិយៈសង្ខារ ។ ធម្មបរិយាយពន្យល់អំពី ឥទ្ធិបាទ ៣ ទៀត តាមរបៀបដូចគ្នាដែរ ។
ឥន្រ្ទិយ៥
ឥន្រ្ទិយ ធម៌ជាធំមាន៥គឺៈ ឥន្រ្ទិយមានន័យថា របស់ព្រះឥន្រ្ទ ឬជាទីរីករាយរបស់ព្រះឥន្ទ ដែលជាស្តេចទេវតា នៃ ស្ថានតាវតឺង្ស ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ឥន្រ្ទិយបានដល់អ្វីដែល ជាធំក្នុងការគ្រប់គ្រង ត្រួតពិនិត្យ ដូចព្រះឥន្រ្ទ ដែលមានអំណាច ជាធំលើពួកទេវតា ។ ឥន្រ្ទិយអាចមាននៅ ក្នុងក្រុមធម៌៣ប្រការ គឺក្នុងធម៌ដែលជារបស់ចិត្ត (ឥន្រ្ទិយ៥ខាងលើ) ដែលជារបស់ អាយតនៈ (ឥន្រ្ទិយ៦ មានចក្ខិន្រ្ទិយជាដើម) និងដែលជារបស់បាតុភូត (ឥន្រ្ទិយ ២២) ។ ក្នុងទីនេះនិយាយតែអំពី ឥន្រ្ទិយជារបស់ចិត្ត ដែលជាផ្នែកនៃ ពោធិបក្ខិយធម៌៣៧ ។ ក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ៦.៥៥ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា បញ្ញិន្រ្ទិយ ជាចំបងគេក្នុងឥន្រ្ទិយទាំង៥នេះ ។ ព្រះអង្គមានបន្ទូល ទៅកាន់ភិក្ខុសោណៈថាៈ កាលណាខ្សែពិណរបស់អ្នកមិនតឹងពេក មិនធូរពេក រឹតតឹងល្មមនឹងសម្លេង ហើយកាលណាអ្នកដេញ តើនឹងមានសម្លេងពិរោះមែនឬទេ? បពិតព្រះអង្គដ៏ចម្រើន! ពិតដូច្នេះមែនហើយ ។ ដូចគ្នាយ៉ាងនេះដែរ ម្នាលសោណៈ ការខំប្រឹងហួសពេក នាំឲ្យច្រាសច្រាលមិនស្ងប់ ការខ្វះសេចក្តីប្រឹងប្រែង នាំមកនូវការខ្ជិល ដូច្នេះអ្នកត្រូវរើសយក សភាពតឹងល្មម ដែលត្រូវនឹងសេចក្តីប្រឹងប្រែងរបស់អ្នក អនុវត្តតាមរបៀបរបស់អ្នក ទៅលើឥន្រ្ទិយទាំង៥ ។ គម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ និងអដ្ឋកថាបាលី ក្រោយគម្ពីរបិដក បានរំលឹកដាស់តឿនថា កុំឲ្យឥន្រ្ទិយណាមួយខ្លាំងហួសពេក ហើយគ្របសង្កត់ឥន្រ្ទិយ៤ទៀត ហើយជាទូទៅដាស់តឿន ឲ្យសម្រួលឥន្រ្ទិយ ដែលខ្លាំងហួសនោះ តាមរយៈធម្មវិចយៈ (ការពិនិត្យធម៌) ឬសមថសមាធិ ។ អដ្ឋកថាទាំងនោះ ថែមទាំងដាស់តឿនថា ឲ្យចម្រើនឥន្រ្ទិយ៥នេះ ដោយថ្លឹងធម៌ពីរៗ៖ មានសទ្ធា តែកាលណាសទ្ធារបស់គាត់ មានគ្រឹះមាំប៉ុណ្ណោះ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី ៤ ទំព័រ ៤៧) ។ ភាពស្មើគ្នានេះ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ ៤៧)។ តាមរយៈសមាធិ (គម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ វគ្គទី៤ ទំព័រ៤៩) ។ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ៤៨.៤៣ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ឥន្រ្ទិយ៥ គឺជាពលៈ៥ដែរ ។ ព្រះអង្គប្រៀបប្រដូច ឥន្រ្ទិយនិងពលៈ ទៅនឹងខ្សែទឺកហូរក្នុងស្ទឹង ដែលមានកោះនៅ កណ្តាល កោះនោះញែកខ្សែទឹកជា២ ប៉ុន្តែគេឃើញខ្សែទឺក មានតែមួយដដែល ។ អដ្ឋ កថាបាលីមួយចំនួន កត់សំគាល់ថា ធម៌ទាំង៥នេះជាឥន្រ្ទិយ កាលណាវាគ្រប់គ្រងអាណាចក្ររបស់វា ហើយធម៌ទាំង៥នេះជាពលៈ កាលណាវារឹងមាំ ក្នុងការទប់ទល់នឹងសត្រូវរបស់វា ។
ពោជ្ឈង្គ​ ៧
ពោជ្ឈង្គ អង្គជាធម៌នៃការត្រាស់ដឹង មាន ៧ គឺៈ
ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ពោជ្ឈង្គ ៧ បានដល់ អង្គនៃកុសលធម៌ ដែលនាំឲ្យទៅដល់ការត្រាស់ដឹងជាលោកិយៈ ។ ក្នុងអភិធម្មនិងអដ្ឋកថាបាលីវិញ ពោជ្ឈង្គហាក់ដូចជាធម៌ ស្របគ្នាទៅនឹងការត្រាស់ដឹង ជាលោកុត្តរៈ ។ ក្នុងធម្មទេសនាមួយ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥ ភិក្ខុមួយអង្គក្រាបទូលសួរព្រះពុទ្ធថាៈ បពិតព្រះអង្គដ៏ចម្រើន! មានពាក្យថា ពោជ្ឈង្គ ពោជ្ឈង្គ ដែលហៅថាពោជ្ឈង្គនេះ មានក្នុងន័យដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាសតបថាៈ ភិក្ខុ, ធម៌នេះនាំទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ទើបហៅថាពោជ្ឈង្គដូច្នេះ ។
នៅពេលចម្រើនសមាធិ បុគ្គលមា្នក់អាចពិចារណាពោជ្ឈង្គ ព្រមទាំងធម៌ដែលជាសត្រូវគឺនីវរណធម៌ ៥ ។ សំយុត្តនិកាយសូត្រមួយ បញ្ជាក់ថែមទៀតថា អង្គនៃពោជ្ឈង្គនិមួយៗ អាចយកមកចម្រើន ជាមួយនឹងព្រហ្មវិហារ ៤ (មេត្តា ករុណា មុទិតា ឧបេក្ខា) ។ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលទៀតថា សតិមានគុណប្រយោជន៍ច្រើនជានិច្ច កាលបុគ្គលណាមួយ មានចិត្តយឺតយ៉ាវ បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើន ធម្មវិចយៈ វិរិយៈ និងបីតិ ហើយកាលណាចិត្តរបស់បុគ្គលនោះច្រាសច្រាល បុគ្គលនោះត្រូវចម្រើនបស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ។ ក្នុងគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ផ្នែកការពិភាក្សាដើម្បី សម្រេចឈាននិងរក្សាឈាន ឲ្យស្ថិតស្ថេរ ព្រះពុទ្ធឃោសៈបានបញ្ជាក់អំពីពោជ្ឈង្គ ដូច្នេះថា ៖
ក្នុងការធ្វើសមាធិ គេច្រើនពិសោធន៍ឃើញ ធម៌ ២ ក្នុងនីវរណ ៥ គឺ ថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីច្រអូសកាយច្រអូសចិត្ត) និង ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ច (សេចក្តីរំខានក្រហល់ក្រហាយចិត្ត) ដែលជាហេតុមិនឲ្យចិត្តស្ងប់បាន ។ តាមសំយុត្តនិកាយ ៤៦.៥៣ មានការរំឭកថា បីតិ ធម្មវិច យៈ និងវិរិយៈ ត្រូវយកមកចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ឃើញថីនមិទ្ធៈ, បស្សទ្ធិ សមាធិ និងឧបេក្ខា ត្រូវយកមកចម្រើន កាលណាគេពិសោធន៍ ឃើញឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ។ សតិត្រូវតែមានគ្រប់ពេល ដើម្បីដឹងប្រាកដថា ការប្រែប្រួល នៃកាយនិងចិត្ត ប្រកបដោយផល ឬមិនប្រកបដោយផល ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ផ្លូវដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការគឺៈ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ គឺជាខ្លឹមសារនៃការបង្រៀន របស់ព្រះពុទ្ធ ដែលព្រះអង្គទ្រង់បរិយាយថាជាផ្លូវទៅកាន់ការរំលត់ទុក្ខ ហើយនិងឲ្យសម្រេចការត្រាស់ដឹង ។ អរិយមគ្គនេះប្រើសម្រាប់ចម្រើនបញ្ញា ទៅក្នុងធម្មជាតិពិតនៃបាតុភូត (តាមសភាពពិត) ហើយផ្តាច់ឫសលោភៈទោសៈមោហៈ មិនឲ្យសេសសល់ ។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាអង្គធម៌ទី៤ នៃអរិយ សច្ច៤ ។ អង្គធម៌ទី១ក្នុងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ (សម្មាទិដ្ឋិ) គឺការយល់ច្បាស់ អំពីអរិយសច្ចៈ ។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គនេះ មានឈ្មោះម៉្យាងទៀតថា មគ្គកណ្តាល ឬផ្លូវកណ្តាល ។ អង្គនិមួយៗចាប់ផ្តើមដោយពាក្យសម្មា ដែលមានន័យថាសុក្រិត ឬដ៏ប្រសើរ ។ ក្នុងនិមិត្តរូប នៃព្រះពុទ្ធសាសនា ជាទូទៅអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ មានរូបតំណាងជាធម្មចក្រ ដែលមានកាំ៨ ដែលជាតំណាងមគ្គ៨ ។
ពលៈ៥
ធម៌ដែលជាកម្លាំង ហៅថាពលៈមាន៥គឺៈ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ៤៨.៤៣ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ពលៈ៥ គឺជាឥន្រ្ទិយ៥ដែរ ។ ព្រះអង្គប្រៀបប្រដូច ឥន្រ្ទិយនិងពលៈ ទៅនឹងខ្សែទឺកហូរក្នុងស្ទឹង ដែលមានកោះនៅ កណ្តាល កោះនោះញែកខ្សែទឺកជា២ ប៉ុន្តែគេឃើញខ្សែទឺក មានតែមួយដដែល ។ អដ្ឋ កថាបាលីមួយចំនួន កត់សំគាល់ថា ធម៌ទាំង៥នេះជាពលៈ កាលណាវារឺងមាំ ក្នុងការ ទប់ទល់នឹងសត្រូវរបស់វា ។ ហើយធម៌ទាំង៥នេះជាឥន្រ្ទិយ កាលណា​វាគ្រប់គ្រងអា ណាចក្ររបស់វា ។
ពោធិបក្ខិយធម៌ ៤៣
ក្នុងគម្ពីរ នេត្តិសូត្រ (Netti Sutta, Nettippakarana) ត្រង់​វគ្គ ១១២ និង ២៣៧ បរិយាយ​ថា ពោធិបក្ខិយធម៌ មាន​ ៤៣ ប្រការ (43 ideas partaking of enlightenment) ដោយ​រាប់​បញ្ចូល​ពោធិបក្ខិយធម៌ ៣៧ ប្រការ រួម​បញ្ចូល​នូវ​អនុបស្សនា (ការ​ត្រិះរិះ​ពិចារណា​, contemplations) ៦ ដែល​មាន​ ៖
សូម​បញ្ជាក់​ថា​ គម្ពីរ នេត្តិសូត្រ​ មិន​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខ្មែរ​យក​មក​ដាក់​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃ​បិដក​ទេ ព្រោះ​ថា​នោះ​គឺ​ជា​គម្ពីរ​ដែល​និយាយ​អំពី​វិធី​ ឬ របៀប​ធ្វើ​បទ​ពណ៌នា​ (អដ្ឋកថា) ទៅ​លើ​គម្ពីរ​នានា​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ។ អ្នក​សិក្សា​ជាច្រើន​ជំនាន់​បាន​រក​ឃើញ​ថា គម្ពីរ​ នេត្តិ​សូត្រ គឺ​ជា​ស្នាដៃ​និពន្ធ​របស់​​ភិក្ខុ​ កាចានៈ (ឬ​ កាចាយនៈ) ។ ភិក្ខុ​ ញាណមោលី បាន​បក​ប្រែ​គម្ពីរ​នេះ​ពី​ភាសា​បាលី​ទៅ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស និង ត្រូវ​បាន​សមាគម​អក្សរសាស្ត្រ​បាលី​​រៀបចំ​បោះពុម្ព​នៅ​ទីក្រុង​ឡុងដ្រ៍ រាជាណាចក្រ​អង់គ្លេស​ នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៧៧ ។ អ្នក​អាន​អាច​រក​ឃើញ​ប្រភព​នៃ​ការ​បកស្រាយ​ថា ពោធិបក្ខិយធម៌​ មាន​ ៤៣ ប្រការ​ នៅ​​ក្នុង​សេចក្តី​ពន្យល់​បន្ថែម​របស់​​វគ្គ ៦៦៣ ត្រង់​ទំព័រ ១៥១ ។ អ្នក​អាន​អាច​ទាញ​យក​សៀវភៅ​ នេត្តិសូត្រ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ពី​ទំព័រ​ភ្ជាប់​នេះ http://lirs.ru/lib/The_Guide,Nettippakarana,Nanamoli,1977.pdf ។
មហាបរិនិព្វានសូត្រ
ក្នុងទីឃនិកាយ១០ មហានិព្វានសូត្រ ដែលរ៉ាយរ៉ាប់អំពី ថ្ងៃចុងក្រោយរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់អង្គប្រជុំថាៈឥឡូវនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! តថាគតប្រាប់អ្នកអំពី ការប្រៀនប្រដៅ របស់តថាគត ដែលតថាគតបានដឹង ដោយការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយ- ថាការ ប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បីសិក្សាដោយហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង បដិបត្តិជាញឹកញយ ដែលសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃការរស់នៅ អាចសម្រេចបាន ហើយតាំងនៅយូរ ដើម្បីសុខមាលភាព និងសេចក្តីរីករាយជាច្រើន ដែលចេញមកអំពីករុណាចំពោះលោក ដើម្បីផលប្រយោជន៍ សេចក្តីសុខសាន្ត និងសេចក្តីរីករាយ នៃទេព្តានិងមនុស្ស ។ ហើយអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ? គឺសតិបដ្ឋាន៤ សម្មប្បធាន៤ ឥទ្ធិបាទ៤ ឥន្រ្ទិយ៥ ពលៈ៥ ពោជ្ឈង្គ៧ ហើយនិងអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ៨ ។ ធម៌ទាំងអស់នេះហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! ជាការប្រៀនប្រដៅ ដែលតថាគតបានមក ពីការការពិសោធន៍ ហើយបានប្រាប់ឲ្យអ្នកដឹងហើយ- ថាការប្រៀនប្រដៅទាំងនោះ អ្នកគប្បី សិក្សាដោយហ្មត់ចត់ បណ្តុះបណ្តាល ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង ហើយបដិបត្តិជាញឹកញយ...។
អដ្ឋកថា
ក្នុងគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ ព្រះពុទ្ធឃោសៈបានរាប់រៀប ធម៌៧ក្រុមនៃពោធិបក្ខិយធម៌ ស្របជាមួយនឹងគម្ពីរសុត្តបិដក (Vism. XXII.33) ពន្យល់អំពីក្រុមធម៌និមួយៗ (Vism. XXII.34 - 38) ហើយនិងធម៌ដែលមាន ក្នុងចិត្តរបស់ព្រះអរហន្ត (Vism. XXII.39-40) ។ ព្រះពុទ្ធឃោសៈថែមទាំងបាន ដាក់ធម៌៣៧តាមរបៀបមួយ ដើម្បីបង្ហាញថាធម៌៩ យកមករាប់ត្រឹមតែមួយដង (ឆន្ទៈ ចិត្ត បីតិ បស្សទ្ធិ ឧបេក្ខា សង្កប្ប វាចា កម្មន្ត អាជីវៈ) ហើយធម៌៥ទៀត (សទ្ធា វិរិយៈ សតិ សមាធិ បញ្ញា) យកមករាប់ជាច្រើនដង ក្នុងពោធិបក្ខិយ៣៧ នេះ (Vism. XXII.41-43) ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
រឿងតាដុងយាយជ័យ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
កីឡាអាស៊ីខាងកើតឆ្នាំ២០០៥
កីឡាអាស៊ីខាងកើតលើកទី៤ ធ្វើឡើងនៅទីក្រុង​ម៉ាកាវ ប្រទេសចិន ចាប់ពីថ្ងៃទី២៩ តុលា ដល់ ថ្ងៃទី០៦ វិច្ឆិកា ២០០៥។
ចំនួនមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
ប្រភេទត្រីទឹកសាបនៅកម្ពុជា
ប្រភេទត្រីទឹកសាបនៅកម្ពុជា កម្ពុជាជាប្រទេសមួយដែលសំបូរត្រីទឹកសាប ដោយសារមានប្រព័ន្ធទំនាបលិចទឹកជាប្រចាំនៅ តាមបណ្តោយដងទន្លេមេគង្គ ជុំវិញបឹងទន្លេសាប ដងទន្លេសាប និងទំនាបខាងត្បូងរាជធានីភ្នំពេញ ។ ប្រទេសកម្ពុជា មានត្រីទឹកសាបប្រមាណជាង ៥០០ប្រភេទ ។
បង់ក្លាដែស
ប្រទេសបង់ក្លាដែស (ភាសាបេន្កាលី៖ বাংলাদেশ) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបង់ក្លាដែស គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង។ វាជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតទីប្រាំបី ដោយមានប្រជាជនលើសពី ១៦៣ លាននាក់ និងមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៤៨,៤៦០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ឬ ១៤៧,៥៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសឥណ្ឌានៅភាគខាងលិច ជើង និងកើត រីឯប៉ែកអាគ្នេយ៍ជាប់នឹងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ហើយភាគខាងត្បូងវិញគឺជាប់នឹងឈូងសមុទ្របេងហ្កាល់។ ទឹកដីប្រទេសនេះផងដែរត្រូវបានបំបែកពីប្រទេសនេប៉ាល់ និងភូតានដោយច្រកស៊ីរីគូលី និងពីប្រទេសចិនក្នុងចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រដោយរដ្ឋស៊ីគីមនៃប្រទេសឥណ្ឌានៅភាគខាងជើង។ ដាក្កាគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេ ហើយក៏ត្រូវជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះផងដែរ។ ឈីតាគង់ដែលជាកំពង់ផែសមុទ្រធំបំផុតគឺជាទីក្រុងធំជាងគេទីពីរ។
ដោយមានប្រជាជនជាង ១.២៥១ នាក់ / គីឡូម៉ែត្រ ២ នៅឆ្នាំ ២០១៦  បង់ក្លាដែសគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសនៅលើពិភពលោកដែលមានប្រជាជនក្រាស់បំផុត។ ភូមិសាស្ត្រភាគច្រើននៃប្រទេសបង់ក្លាដែសត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ ដីសណ្តទន្លេគង្គា ដែលមានផ្ទៃដីសរុប ១០៥.០០០   គីឡូម៉ែត្រ ២ ។ វាជាវាលទំនាបដែលមានជីជាតិប៉ុន្តែងាយនឹងមាន ព្យុះស៊ីក្លូនត្រូពិច និង ទឹកជំនន់នៅ រដូវមូសុង ។
រដ្ឋាភិបាលគឺជា ប្រជាធិបតេយ្យសភា ។ លោកធ្លាប់ជាសមាជិកដែលបាន កុម្ម៉ង់វែល តាំងពី ឆ្នាំ 1972 , ASACR , BIMSTEC , OCI និង D-8 ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បេងហ្កាល់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋជាសមាជិកនៃសមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
កកោះ (អសង្ស័យកម្ម)
សំដៅលើ៖
ស ខេង
ជីវប្រវត្តិ
សម្ដេច ស ខេង កើតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥១នៅភូមិអណ្តូងស្អាត ឃុំក្របៅ ខេត្តព្រៃវែង។ សម្ដេច​បច្ចុប្បន្នកាន់តំណែងជាឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ សម្ដេច​មានភរិយាឈ្មោះ លោកជំទាវ ញ៉ែម សាខន និងមានបុត្រ​ចំនួន ៣នាក់។
គ្រឿងឥស្សរិយយស
មេដាយ ជាតូបការ (Royal Order of Cambodia)
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្រ្តី ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ឯកសារយោង
{{Persondata }}
កក់ (អសង្ស័យកម្ម)
សំដៅលើ៖
កងមាស (អសង្ស័យកម្ម)
សំដៅលើ៖
នាវាលាច្រាំង
១/ នាវាលាច្រាំង ថ្ងៃចាំងក្តៅហែង ចិត្តអើយចំបែង ទឹកភ្នែកប្រឡែងរង្វង់ភក្ត្រា ក្រុងភ្នំពេញធ្លាប់ថ្នមសុខា ឥលូវក្លាយវាលមរណា កំណប់សាវតារឧក្រិដ្ឋ។
២/ នាវាលាទៅពៅយំទន្ទេញ ឱរាទោម្នេញ គ្មានទេវិលវិញជួបស្នាមអតីត លាស្នេហ៍ដែលធ្លាប់នែបនិត្យ លាហើយលាភពឧក្រិដ្ឋ សម្លាប់ដួងចិត្តដ៏ស្មោះ។
បន្ទរ. លា! លាហើយ! លាហើយ! លាហើយ! លាគ្មានថ្ងៃវិលវិញឡើយ លាគ្មានសោកស្តាយស្រណោះ លាភពឬស្យាអសប្បុរស លាគ្មានអាឡោះ លាភាពអសុរស អប្រិយ។
៣/ នាវាលាចេញលែងអាល័យត្រើយ លាស្នេហ៍បងហើយ ជួតទឹកភ្នែកស្បើយ ញញឹមជាថ្មី សង្ឃឹមស្អែកនាំនូវសិរី ជីវិតសុខសាន្តមេត្រី ផុតកម្មអវិចីរៀងអើយ។
វាចាអ្នកនិពន្ធ៖
ខ្ញុំបាននិពន្ធបទនេះ នៅថ្ងៃ៦ វិច្ឆិកា១៩៧៩ រត់ឆ្លេឆ្លាគេចពីគ្រោះថ្នាក់បណ្តើរ គិតខ្សិបៗក្នុងចិត្ត រកទំនុកបទបណ្តើរ ស្រក់ទឹកភ្នែកបណ្តើរ ពេលធ្វើដំណើរកាត់ព្រៃ កាត់បន្លា កាត់មីនមហន្តរាយ ចោរប្លន់ និងពពួកកងទ័ព បីបួនមុំ ដែលកំពុងប្រយុទ្ធតតាំងគ្នា នៅភូមិភាគពាយ័ព្យ នៃខេត្តបាត់ដំបង។ ខ្ញុំសរសេរបទនេះ មិនមែនដើម្បីលាជាតិ លាមាតុភូមិរបស់ខ្លួនទេ តែខ្ញុំកំពុងច្រៀងលាភាពឧក្រិដ្ឋ ក្នុងសន្តានចិត្ត របស់បងប្អូនខ្មែរយើង ដែលកំពុងស៊ីសាច់ហុតឈាមគ្នា ទៅវិញទៅមក តែសាច់ឯងឈាមឯង លែងមានចិត្តស្រឡាញ់គ្នា ជាញាតិជាសន្តាន ឈាមជ័រតែមួយ នៅលើទឹកដីខ្មែរ ដូចគ្នា។ ក្រោយៗមក បទនេះ បានត្រូវគេយកទៅផលិត ជាបទចម្រៀង ចាក់នៅក្នុងរឿងល្ខោននិយាយ នៅតាមជំរុំទល់ដែន និងនៅអាមេរិក ជំនាន់ឆ្នាំ១៩៨០។ ប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងទៅនេះ បទនេះ បានត្រូវគេយកទៅសម្រួល ពាក្យពេចន៍ ខ្លះៗ ដោយប្តូរទៅជា បទមនោសញ្ចេតនា ស្នេហារវាងបុរសស្ត្រីវិញ ព្រោះអ្នកច្រៀង មិនបានយល់ អត្ថន័យដើមរបស់ទំនុកច្រៀង ដែលខ្ញុំបានសរសេរ។
តារាងអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល
ខាងក្រោមនេះគឺជា តារាងអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​ ៖
សំគាល់ ៖ x\, អាចត្រូវជំនួសដោយ u\, ឬ អថេរផ្សេងទៀត។
សទ្ទានុក្រមបច្ចេកសព្ទខ្មែរ-អង់គ្លេស
ចុណ្ណភាគដី
ច
ចុណ្ណភាគ (ន.) particle
សទ្ទានុក្រមឈ្មោះ
ឍ
្លោេដ៦ផើង ៨ៀុំង
...,.. ងុលវចខដ៤៦ិលងលើ
C
Cao Cao (n) ឆាវ ឆាវ
S
Sun Ce (n) ស៊ុន ឆឹ
W
==xxxចុ X==
Z
Zhuge Ke (n) ជូកឺ ខឹ
នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា
=នាគក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា=
=នាគក្នុងពុទ្ធសាសនា= នាគនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមាន÷
=ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃការពារផែនដី = រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង
ឯកសារយោង
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|​[[នាគ សិល្បៈឥណ្ឌា.]]
មើលផងដែរ
Snake worship Tục thờ rắn
រូប៊ិក ខ្យូប
រូប៊ិក​ខ្យូប​គឺ​ជា​របស់​លេង​ដែល​បង្កើត​ដោយ​លោក​ Ernő Rubik ដែល​គាត់​ជា​សាស្ត្រា​ជំនាញ​ស្ថាបត្យ​កម្ម​ជន​ជាតិ​ហុងគ្រី​ម្នាក់​។
ចេក
ចេក​ (Banana) ជា​ផ្លែឈើ​ដែល​ងាយ​ស្វែង​​រក​បាន​ តម្លៃ​ថោក​សមរម្យ​ ប៉ុន្តែ​ផ្ដល់​សារ​ប្រយោជន៍​យ៉ាង​ច្រើន​ ដល់​រាង​កាយ​មនុស្ស​យើង​ ព្រោះ​វា​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​វីតាមីន​ A B6 B12 កាល់ស្យូម​ ផូស្វ័រ​ ប៉ូតាស្យូម​ ការបូអ៊ីដ្រាត​ ថាមពល​ ព្រម​ទាំង​អាច​ជួយ​ព្យាបាល​ជំងឺ​ផ្សេងៗ​ បាន​ទៀត​ផង...។
undefined
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ
ដងធ្នូ
200x250px|thumb|ដងធ្នូចិន.
​​ ដងធ្នូ (Bow and arrow弓) គឺ សាស្ត្រាវុធ.។ ៚
សាវ័កព្រះពុទ្ធ
សាវ័ក ប្រែថា អ្នកស្តាប់ឱវាទ ។ សាវ័កព្រះពុទ្ធ ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា ពុទ្ទបរិស័ទ គឺជាអ្នកទទួលយកការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ ហើយយកមកប្រតិបត្តិតាម ។ សាវ័កព្រះពុទ្ធចែកជាបួនជំពូក គឺ ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក និងឧបាសិកា ។
ភិក្ខុ
ពាក្យ​ថា ភិក្ខុ ប្រែ​ថា សមណ​អ្នក​សូម, សមណ​អ្នក​ខ្លាច​ភ័យ​ក្នុង​វដ្តសង្សារ, អ្នក​ខ្លាច​បាប​ជា​និច្ច ជា​អ្នក​​​ព្យាយាម​ដុត​បំផ្លាញ​អំពើ​អាក្រក់ ។ នៅ​ក្នុង​សាសនា​នេះ ភិក្ខុ គឺ​សំដៅ​លើ​អ្នក​បួស​ដែល​មាន​ភេទ​ឧត្តម​ជាង​សាមណេរ ។
ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​ព្រះនាម​ព្រះភិក្ខុ​មួយ​ចំនួន​ក្នុង​សម័យកាល​ដែល​ព្រះពោធិសត្វ​បាន​ត្រាស់ដឹង​ជា​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ
ភិក្ខុនី
ភិក្ខុនី គឺស្រីដែលបួសជាភិក្ខុ ។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងបណ្តាប្រទេសមួយចំនួនសព្វថ្ងៃមិនមានទៀតទេ ។
ឧបាសក
ឧបាសក គឺជាអ្នកដល់ព្រះរតនត្រៃ ជាទីពឹងទីរលឹក គឺគ្រហស្ថដែលចូលកាន់ពុទ្ធសាសនាស៊ប់ ហើយកាន់សីលធម៌ខ្ជាប់ខ្ជួនតាមច្បាប់សម្រាប់ពុទ្ធសាសនិកជនជាគ្រហស្ថ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
ញូវយ៉ក
ញូវយ៉ក គឺជារដ្ឋដែលស្ថិតនៅភាគឥសាននៃសហរដ្ឋអាមេរិក។
ពុយមីស
ការប្រើប្រាស់
ពុយមីស ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ ក្នុង​ការ​ផលិត​បេតុង​ស្រាល រឺ​អិដ្ឋ​ស្រាល​។​ នៅ​ពេល​ដែល​គេ​ប្រើ​វា​សំរាប់​ធ្វើ​ជា​គ្រឿង​បន្ថែម​សំរាប់​ស៊ីម៉ង់ត៍​ ប្រភេទ​គ្រាប់​ល្អិត​នៃ​ពុយមីស​ត្រូវ​គេ​យក​មក​លាយ​ជា​មួយ​នឹង​កំបោរ ដើម្បី​បង្កើត​ជា​បេតុង​ស្រាល​ រលោង ដូច​កំបោរ​។​ បេតុង​ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​តាំង​ពី​សម័យ​រ៉ូម៉ាំង​មក​ម្ល៉េះ​។ វា​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ប្រើ​ធ្វើ​ជា​ប្រដាប់​ខាត់ ជា​ពិសេស​សំរាប់​ប៉ូលៀ ប្រដាប់​លុប​ខ្មៅ​ដៃ​ គ្រឿង​ខាត់​ស្បែក និងប្រើ​ក្នុង​ការ​ផលិត​ខោ​ខៅប៊យ​សឹក​។​ ថ្ម​ពុយមីស​ ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ប្រើ​ក្នុង​ការ​​កែ​សម្ផស្ស សំរាប់​កំចាត់​ស្បែក​ស្ងួត នៅ​បាត​ជើង​។​ ពុយមីស​ល្អិត​ខ្លាំង​ក៏​ត្រូវ​គេ​យក​មក​បន្ថែម​ក្នុង​ថ្នាំ​ដុស​ធ្មេញ និង ច្រាស​បោក​ខោ​អាវ​ផង​ដែរ​។​
មធ្យមលោការីត
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា មធ្យមលោការីត នៃ២ចំនួនជាផលធៀបរវាងផលសងរបស់ចំនួនទាំង២នោះ​ជាមួយនឹងផលសងលោការីតនៃ២ចំនួននោះ។ គេសរសេរ៖
វិសមភាព
មធ្យមលោការីតនៃ២ចំនួនតូចជាងឬស្មើមធ្យមនព្វន្ឋ ប៉ុន្តែធំជាងឬស្មើមធ្យមធរណីមាត្រ (សមភាពកើតមានកាលណា ចំនួនទាំង២នោះស្មើគ្នា)៖
ស្តាយវ័យកុមារ
ស្តាយវ័យកុមារ
ច្រៀងដោយ រស់ សិរីសុទ្ធា និពន្ធដោយ កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ សម្រួលតន្ត្រី ដោយម៊ែរប៊ុន ឆ្នាំ១៩៧៣
១/ ស្តាយវ័យកុមារ វ័យស្អាតថ្លា គ្មានស្គាល់បញ្ហាពិបាក ស្គាល់តែលួងលោមនិងថ្នមថ្នាក់ ខ្ពស់ឋានៈ ឥតមានអោយអាក់មួយគ្រា។
២/ ស្តាយវ័យនៅក្មេង វ័យឯកឯង​ ក្លិនក្រអូបឈ្វេងដូចផ្កា ទោះនឹងអ្វីតាមប្រាថ្នា គ្មាននរណា​មកតាំងខ្លួន ជាម្ចាស់ចិត្ត។
បន្ទរ.​ វ័យមានស្នេហា ក្រុមគ្រួសារ មានបញ្ញាក្នុងជីវិត ជាខ្នោះច្រវាក់ចងចិត្ត ចងកាយរួមរិត ឥតស្បើយ។
៣/ ក្មេងហើយម្តេចចាស់ ខ្លោចផ្សាណាស់ វិលវល់ប្តូរផ្លាស់ស្បើយ បានសុខរួចទុក្ខយ៉ាងណាឡើយ នេះឯងហើយ គឺជាចម្លើយធម្មជាតិ។
ល្បើកអង្គរ
thumb|250px|ល្បើកអង្គរ​​បោះពុម្ភឡើងវិញ​ចំលងតាមច្បាប់ដើម​របស់លោក​អៃម៉ូនីញ៉េ
ល្បើកអង្គរ ឬ ល្បើកអង្គរវត្ត ជាកំណាព្យ ស្នាដៃរបស់បណ្ឌិតប៉ាង តាត (ហៅ អ្នកប៉ាង) ដែលត្រូវបាននិពន្ធឡើងនៅគ.ស ១៦២០ ។ ល្បើកនេះដើមឡើយ​ត្រូវបានចារឹកលើ​សិលាចារឹក​ប្រាសាទអង្គរវត្ត និង​ត្រូវបានសរសេរសំរាយ​ជាអក្សរទំនើប​លើកដំបូង​នៅគ.ស១៨៧៨ ដោយភាសាវិទូជាតិបារាំង​ឈ្មោះ អែធ្យែន អៃម៉ូនីញ៉េ (Étienne Aymonier)។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ២០០៩ សុខា ធួម, ហម ឆៃលី និង ហៃ វណ្ណេត បាន​រៀបចំចងក្រង​ឡើងវិញជាអក្សរទំនើប​ដែលស្រួលអានជាង ដោយរួមមានសទ្ទានុក្រម​សំរាប់បកស្រាយ​អត្ថន័យ​ពាក្យបុរាណ​ដែលប្រើនៅក្នុងកាព្យនេះផង។
សំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ
សំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ
ច្រៀងដោយ ហួយ មាស និពន្ធដោយ កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ សម្រួលដោយ ម៉ាឡៅពី ឆ្នាំ១៩៦៨
១/ កើតមកជាស្រី ពេញវ័យក្រមុំ ក្រពុំដូចផ្កា តម្លៃដូចពេជ្រ ចាំងលេចភ្លឺថ្លា ចិន្តារីករាយ។
បន្ទរ. ខ្ញុំសូមកុំយល់ កិច្ចកលស្នេហា មួយជាតិល្អម្តង សូមផ្សងសច្ចា ជួបស្នេហាសុខសាន្ត។
៣/ ពេលនៅម្នាក់ឯង តាក់តែងចិន្តា ប្រាថ្នាដាក់ទាន ដល់អ្នកសោយសោក វិយោគអត់ឃ្លាន ជាទានសង្ខារ។
ដោយ៖ http://www.facebook.com/sereyvuth.canel
បញ្ចក្ខន្ធ
បញ្ចក្ខន្ធ
ពាក្យ​ថា "បញ្ចក្ខន្ធ" ផ្សំ​មកពីពាក្យ បញ្ច មាន​ន័យ​ថា ៥ និង ពាក្យ​ថា​ ខន្ធ មាន​ន័យ​ថា កង, ដើម, គំនរ, ពួក, កង, ប្រជុំ, កំណត់ ។ ពាក្យ​ថា ខន្ធ (khandha) គឺ​ជាពាក្យបាលី ដែល​ត្រូវ​​នឹង​ពាក្យ​ថា​ ស្កន្ធ (skandha) នៅ​ក្នុង​ភាសា​សំស្រ្កឹត ។ ខន្ធ​ គឺជា​បាតុភូត ៥ យ៉ាង ដែល​ជា​ឧបករណ៍​នៅ​ជាប់​​ជាមួយ​ខ្លួន និង ជាមូលដ្ឋាននៃវិញ្ញាណ​ឲ្យដឹងអំពីខ្លួន​ ។ នៅ​ក្នុងបញ្ចក្ខន្ធ​គ្មានអ្វីជា "អញ" ឬជា "​របស់​អញ" ទេ ។ ទ្រឹស្តី​​​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ អះអាង​ថា​ សេចក្តី​ទុក្ខកើតឡើង​នៅ​ពេល​​ណា​ចិត្ត​មនុស្ស​​ជាប់ជំពាក់ (ឧបាទាន) ជាមួយនឹងខន្ធ ៥ ។ ដូច្នេះ​​​មនុស្ស​មាន​លទ្ធភាព​អាច​រំលត់​សេចក្តីទុក្ខ​បាន​ដោយការ​ព្យាយាម​លះបង់​ចោលនៅ​​វត្ថុ​,​មនុស្ស ឬ​សត្វ​​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ចិត្ត​​ជាប់​​​ជំពាក់ ។ នៅ​ក្នុង​​ពុទ្ធ​សាសនា​មហាយាន អះអាង​ថា​​ដើម្បី​រំដោះ​ចិត្ត​របស់​យើង​ឲ្យ​​រួចផុត​ពី​សេចក្តី​ទុក្ខ យើង​ត្រូវ​សិក្សា​ឈ្វេងយល់​ឲ្យ​ច្បាស់​នូវ​​ធម្មជាតិ​ពិត​នៃបញ្ចក្ខន្ធ ពោល​គឺ​ពួក​វា​គឺ​ជា​​របស់សោះសូន្យទទេ, គ្មាន​​អ្វី​​ជា​ខ្លឹមសារ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ចិត្ត​ជាប់​ជំពាក់​សោះ​ឡើយ ។
សេចក្តីពន្យល់​ពាក្យ​​បញ្ចក្ខន្ធ
ទ្រឹស្តីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ពន្យល់បញ្ចក្ខន្ធដូចខាងក្រោមនេះ ៖
វេទនា សញ្ញា សង្ខារ និងវិញ្ញាណ ជាខន្ធរបស់ចិត្ត ហៅថានាមធម៌ ។ ក្នុងគម្ពីរបិដក និងគម្ពីរអាគម Āgama សេចក្តីបរិយាយភាគច្រើន ដែលផ្តោតទៅលើបញ្ចក្ខន្ធ ផ្តល់ការពិភាក្សាថា ជាគោលការណ៍នៃសេចក្តីយល់ដឹង និងការរំដោះចេញពីទុក្ខ ដោយមិនពន្យល់ពីការទាក់ទងគ្នា រវាងបញ្ចក្ខន្ធទេ ។ យ៉ាងហោចណាស់ តាមការបរិយាយខាងសាសនាខ្លះ ក៏គេអាចទាញយក ការជាប់ទាក់ទងគ្នាដោយបច្ច័យ រវាងបញ្ចក្ខន្ធដែរ ។ រូប ឬរូបក្ខន្ធ ជាធម្មជាតិកើតឡើង ហើយប្រែប្រួលនិងរលត់សាបសូន្យទៅវិញជាធម្មតា បានដល់ រូប២៨ តាមព្រះអភិធម្ម ។ រូបម្យ៉ាងទៀត គឺអ្វីៗដែលគេទទួលដឹងបានដោយសារវិញ្ញាណ ដូចជាដើមឈើ (ដោយភ្នែក) សម្លេង (ដោយត្រចៀក) ខ្លិន (ដោយច្រមុះ) រសជាតិ (ដោយអណ្តាត) ផោដ្ឋព្វ (ដោយកាយ) ។ រូប សម្លេង ខ្លិន រស និងផោដ្ឋព្វ ក៏មានឈ្មោះថាជារូបដែរ (ខុសគ្នាពីរូបក្ខន្ធ) ។ អារម្មណ៍ដែលកើតឡើងជាមួយនឹងបសាទ មានចក្ខុបសាទជាដើម រួមជាមួយនឹងវិញ្ញាណ ទាំងអស់នេះហៅថាផស្សៈ ការពាល់ត្រូវ (នៃអារម្មណ៍) ។ ខន្ធ ៣ ទៀតក៏កើតឡើងបន្តបន្ទាប់គ្នា គឺសញ្ញាខន្ធ-វេទនាខន្ធ-សង្ខារខន្ធ ។ វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ខន្ធទាំង៤នេះឈ្មោះថា អរូបក្ខន្ធ ។ ដូច្នេះបញ្ចក្ខន្ធចែកជា ២ ផ្នែកគឺ នាម(អរូបក្ខន្ធ ៤) និងរូប(រូបក្ខន្ធ ១)។ នាមនិងរូបអាស្រ័យដោយគ្នានឹងគ្នា ទៅវិញទៅមកទើបស្ថិតស្ថេរបាន ។
ចំណែកផ្សេងៗនៃរថ
តាមគម្ពីរសំយុត្តនិកាយ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា រថកើតឡើងដោយសារ ការផ្តុំគ្នានៃចំណែកផ្សេងៗ ក៏ដូចគ្នានឹងគំនិតថា បុគ្គលកើតឡើងដោយសារតែខន្ធ៥ ។ ដូច្នេះរថដែលជាឧទាហរណ៍ ជាក់ស្តែង ក៏ដូចគ្នានឹងបុគ្គលដែរ ។ ការវិភាគដូចគ្នានេះ ក៏មានចំពោះចំណែកនិមួយៗរបស់រថដែរ វាមិនមានរូបរាងពិតទេ ព្រោះកើតឡើងដោយសារតែបច្ច័យ ដូចគ្នានឹងរថទាំងមូលដែរ ។ ការមិនទទួលព្រមដ៏ជាក់លាក់ ថាជារបស់ដែល មានពិត ចំពោះចំណែកផ្សេងៗរបស់បុគ្គល (ខន្ធ៥) ក្នុងគម្ពីរជំនាន់ដើម គឺរឿងមួយដែលពួកមហាយានល្បីល្បាញ ជំនាន់ក្រោយ បានពោលថា៖ រូបទាំងឡាយដូចជាពពុះទឹក វេទនាដូចពពុះខ្យល់ សញ្ញាដូចជាស្រមោលក្នុងទឹក វិញ្ញាណដូចជាការស្រមៃ ដូចព្រះពុទ្ធបានពន្យល់ ដោយឧទាហរណ៍ អំពីធម្មជាតិនៃខន្ធ ។
មធ្យមហេរ៉ុង
មធ្យមហេរុង H នៃ២ចំនួនពិតមិនអវិជ្ជមាន A និង B គណនាតាមរូបមន្ត៖ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគណិតវិទូក្រិចឈ្មោះ ហេផោម និងត្រូវបានប្រើសំរាប់រកមាឌរបស់កំនាត់សូលីដ មាន កំនាត់ពីរ៉ាមីដ និង កំនាត់កោណ ជាដើម។ មាឌរបស់កំនាត់សូលីដ ស្មើនឹងផលគុណកំពស់របស់វាជាមួយនឹងមធ្យមហេរុង​នៃផ្ទៃបាតស្របគ្នាទាំង២។
មធ្យមហេរ៉ុងនៃ២ចំនួន A និង B ជា មធ្យមប៉ុងដេរ៉េ នៃ មធ្យមនព្វន្ឋ និង មធ្យមធរណីមាត្រ របស់វា៖
បញ្ចក្ខន្ធ
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះធម៌
អង្គការសម្ព័ន្ធយុវជនអន្តរជាតិ
អង្គការសម្ព័ន្ធយុវជនអន្តរជាតិIYF អង់គ្លេស៖(International YouthFellowship) គឺជាគំនិតផ្តួចផ្តើយុវជនគ្រីស្ទានទូទាំងពិភពលោក ដែលមាន មូលដ្ឋាននៃអង្គការសម្ព័ន្ធយុវជនអន្តរជាតិមូលនិធិអប់រំ(IYFEF) ដែលជាអង្គការ មិនរកប្រាក់ចំណេញនៅញូវយ៉ក។អង្គការសម័្ពន្ឋយុវជនអន្តរជាតិ ត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ការរីកចម្រើនខាងវិញ្ញាណ, បញ្ញានិងអារម្មណ៍របស់មនុស្សវ័យក្មេង នៅជុំវិញពិភពលោក។
អំពីអង្គការ
អង្គការសម្ព័ន្ធយុវជនអន្តរជាតិមូលនិធិអប់រំ(IYFEF)​ជាអង្គការមិនរកប្រាក់ចំណេញចំនួន 501 នាក់​​ នៅរដ្ឋញូវយ៉ក​ និងគ្រប់ការរួមចំណែកទៅ IYFEF គឺជាការកាត់ពន្ធទាំងស្រុង។ តាមរយៈកម្មវិធី មានកម្មសិទ្ធិព្រឹត្តិការណ៍និងឱកាសជាក់ស្តែង អង្គការសម័្ពន្ឋយុវជនអន្តរជាតិខិតខំ:
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការអន្តរជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការយុវជន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យុវជន
រឿងធម្មសោកណ្ឌក
កាលណោះ មានព្រះមហាក្សត្រាធិរាជមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទ ធម្មសោណ្ឌករាជ គ្រងរាជ្យសម្បត្តិក្នុងនរគពារាណសី ទ្រង់ប្រកបដោយសក្តានុភាពថ្លៃថ្លាឧបមាដូចស្តេចចក្រពត្រាធិរាជ រុងរឿងដោយរាជសិរីគួរជាទីមនោរម្យដូចទេវនរគ ព្រះអង្គទើបតែនិងបានឡើងគ្រងរាជ្យបានមួយខែ ស្រាប់តែទ្រង់ភ្នកព្រះហឫទ័យមមៃចង់ស្តាប់ធម៌ពន់ពេក ប៉ុន្តែគ្មាននរណាមួយអាចសំដែងធម៌ថ្វាយបានសោះ ទើបទ្រង់ព្រះចិន្តាថា " រាជ្យសម្បត្តិនឹងព្រះរាជានុភាព របស់អាត្មាអញ ទូលំទូលាយគួរជាទីរីករាយពិតមែន ប៉ុន្តែប្រាសចាកធម៌ដូច្នេះ មិនល្អសោះ ហាក់ដូចអាកាសប្រាសចាកដួងអាទិត្យ ដូចរាត្រីងងឹតប្រាសចាកដួងចន្ទនឹងតារាករទាំងឡាយ"។
លុះទ្រង់ព្រះចិន្តាដូច្នោះហើយ ព្រះចក្រីទ្រង់បញ្ជាឲ្យយកប្រាក់ ១ សែនហាបណៈ ដាក់ប្រអប់មាសផ្ទុកលើពោងទីនាំងហត្ថី ទ្រង់ឲ្យគោះគងទូងភេរីប្រកាសឃោសនាតាមមហាវិថីនានាថា"នរណាចេះធម៌ ១ បទក្តី ២ បទក្តី ៣ បទក្តី ៤ បទក្តី យើងនឹងព្រះរាជទានទ្រព្យទាំងអស់នេះ ដល់អ្នកនោះ"។ បើទុកជាធ្វើដូច្នេះក៏ដោយ ក៏ឥតបានជួបប្រទះនឹងជនណាមួយ ដែលអះអាងថា ខ្លួនចេះសំដែងធម៌សោះ ។ ព្រះនរបតីទ្រង់ មានវិប្បដិសារីគឺក្តីសោកស្តាយក្តៅក្រហាយក្នុងព្រះហឫទ័យ ទើបទ្រង់ព្រះចិន្តាតទៅទៀតថា " មិនសមបើត្រូវការដោយរាជសម្បត្តិដែលប្រាសចាកធម៌ដូច្នេះសោះ " ។ តអំពីនោះ ទ្រង់បានប្រគល់រាជសម្បត្តិដល់សម្ដេចព្រះឧបយុវជន ហើយទ្រង់យាងចូលទៅស្នាក់ក្នុងព្រៃ ដើម្បីស្វែងរកធម៌។
ខណៈនោះ ពិភពព្រះឥន្ទ្រាធិរាជកើតរំជួលឡើងជាអស្ចារ្យទើបទ្រង់បើកទិព្វចក្ខុទតមកឋានមនុស្សលោក ទ្រង់បានជ្រាបហេតុភេទសព្វគ្រប់ហើយ ទើបស្តេចកាឡាជាយក្ខធំមួយរូប មកឋិតជិតព្រះបាទធម្មសោណ្ឌករាជៗ ទ្រង់ទតឃើញយក្ខនោះហើយទ្រង់ត្រាស់សួរយក្ខថា :
"បពិត្រមហាយក្ខ, អ្នកនៅនាដងព្រៃនេះ អ្នកបានចេះធម៌ខ្លះដែរឬទេ ? "
យក្ខក្រាបទូលថា " បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំចេះធម៌ខ្លះដែរ " ។
" សូមអ្នកសំដែងធម៌ឲ្យខ្ញុំបានស្តាប់ផង" ។
" បើខ្ញុំសំដែងធម៌ឲ្យទ្រង់ស្តាប់ តើទ្រង់បូជាអ្វីដល់យើង?"។
" បើអ្នកត្រូវការ ដោយគ្រឿងសក្ការបូជា ខ្ញុំសុខចិត្តបូជាសាច់ឈាមរបស់ខ្ញុំ សុំឲ្យអ្នកសំដែងមកចុះ"។
" ខ្ញុំឃ្លានណាស់, សំដែងធម៌មិនកើតទេ សូមទ្រង់ប្រទានសាច់ឈាមមកសិន"។
" បើអ្នកបរិភោគសាច់ឈាមខ្ញុំមុនហើយ តើអ្នកសំដែងធម៌ឲ្យនរណាស្តាប់?"។
" បើដូច្នោះ សូមទ្រង់ឡើងទៅលើកំពូលភ្នំដ៏ខ្ពស់រួចលោតទម្លាក់ខ្លួនមកឲ្យចំមាត់ខ្ញុំៗសំដែងធម៌បានប៉ុន្មានម៉ាត់ សូមទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ប៉ុណ្ណោះចុះ ទាំងខ្លួនខ្ញុំបានសាច់បរិភោគភ្លាមក្នុងខណៈនោះដែរ"។
ព្រះបាទធម្មសោណ្ឌករាជ ស្តេចឡើងទៅលើកំពូលភ្នំធំខ្ពស់ហើយទ្រង់ប្រកាសដល់ទេវតាទាំងឡាយថា " បពិត្រទេវតាដ៏ចំរើនអើយ ខ្ញុំបានប្រគល់ខ្លួនជូនយក្ខ ដើម្បីស្តាប់ធម៌នេះ ខ្ញុំប្រាថ្នាឲ្យបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធទៅអនាគតកាលប៉ុណ្ណោះ"។ ព្រះរាជាមានបន្ទូលដូច្នោះហើយ ក៏លោតហក់ចុះពីលើកំពូលភ្នំធំនោះដោយឥតរារង់ឡើង។ ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ ទ្រង់បានផ្សាយសម្ជស្សទិព្វទៅលើអាកាសឱបក្រសោបព្រះមហាក្សត្រពុំឲ្យអន្តរាយ ហើយនាំហោះទៅកាន់ឋានទេវលោក ទ្រង់បានបូជាដោយទិព្វមាលាផ្សេងៗ ហើយទ្រង់សំដែងធម៌ទេសនាថ្វាយព្រះមហាក្សត្រមានជាអាទិ៍ថា :
" សង្ខារទាំងឡាយមិនទៀងសោះឡើយ តែកើតឡើងហើយតែងរលត់សូន្យទៅវិញ ការរលត់បង់នូវសង្ខារទាំងនោះ ជាការនាំមកនូវសេក្តីសុខ"។ល។
លុះចប់ធម៌ទេសនាហើយ ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ ទ្រង់បាន ប្រសិទ្ធីពរផ្សេងៗ ថ្វាយព្រះបាទសោណ្ឌករាជ ហើយបាននាំទ្រង់មកកាន់មនុស្សលោក ទ្រង់បានអភិសេកឲ្យគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាក្រុងពារាណសីដូចដែលវិញ។
បណ្តាញផ្លូវហាយវេអាស៊ី
thumb|right|500px|ផែនទីផ្លូវហាយវេអាស៊ី គំរោងបណ្តាញផ្លូវហាយវេអាស៊ី (Asian Highway Network Project) (ហៅកាត់ថា AH) គឺជាគំរោងសហប្រតិបត្តិការរវាង​ប្រទេសនៅអាស៊ី និង ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិសំរាប់សេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមនៅអាស៊ីនិងប៉ាស៊ីហ្វិក (United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific ហៅកាត់ថា ESCAP) ក្នុងការជំរុញប្រព័ន្ឋផ្លូវហាយវេនៅអាស៊ី។ គំរោងនេះជាសសរស្ដម្ភមួយក្នុងចំនោមសសរស្ដម្ភទាំងបីក្នុង​គំរោងអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ឋដឹកជញ្ជូនលើគោកនៅអាស៊ី (Asian Land Transport Infrastructure Development (ALTID) project) គាំទ្រដោយ ESCAP នៅក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៤៨របស់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៩២។ សសរស្ដម្ភទាំង៣នោះមាន គំរោងបណ្ដាញផ្លូវហាយវេអាស៊ី គំរោងបណ្ដាញផ្លូវដែកអាស៊ី និង គំរោងបំពាក់បំប៉នបរិក្ខារដឹកជញ្ជូនផ្លូវគោក (facilitation of land transport project)។ គំរោងផ្លូវហាយវេនេះត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមដោយ អង្គការសហប្រជាជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ក្នុងគោលបំនង​ជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍ការដឹកជញ្ជូនផ្លូវគោកអន្តរជាតិនៅក្នុងតំបន់។ នៅដំនាក់កាលដំបូង(១៩៦០ដល់១៩៧០) គំរោងនេះដំនើរការបានគួរសម តែត្រូវពន្យឺតល្បឿនក្រោយពីមានការព្យួរជំនួយហិរញ្ញវត្ថុនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។
ផ្លូវ AH1 ត្រូវបានគេស្នើតភ្ជាប់ពីក្រុងតូក្យូទៅដល់ព្រំដែនប៊ុលហ្គារី ខាងលិចក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល និង អេដែន ដោយកាត់តាមកូរ៉េទាំង២ ចិន និងបណ្ដាប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ីមជ្ឈិម និង អាស៊ីទក្សិណ។ ផ្លូវនេះត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងជួយជំរុញពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ីបូព៌ា ឥណ្ឌា និង រុស្ស៊ី។ ដើម្បីបំពេញផ្លូវនេះ ផ្លូវដែលមានស្រាប់នឹងត្រូវជូសជុលដំឡើងកំរិត ហើយផ្លូវថ្មីនឹងត្រូវបានសាងសង់ដើម្បីតភ្ជាប់កំនាត់ផ្លូវ។ ទឹកប្រាក់២៥ពាន់លានUSDត្រូវបានចំនាយមកទល់ឆ្នាំ២០០៧ ហើយទឹកប្រាក់បន្ថែម ១៨ពាន់លានUSDទៀត​នឹងត្រូវប្រើសំរាប់ជួសជុលនិងអភិវឌ្ឍ​អោយបានចំងាយផ្លូវ ២៦ពាន់គ.ម។
កំនាត់ផ្លូវ
លេខ 10-29 និង 100-299 សំរាប់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍
លេខ 30-39 និង 300-399 សំរាប់អាស៊ីបូព៌ានិងអាស៊ីឦសាន
លេខ 40- 59 និង 400-599 សំរាប់អាស៊ីទក្សិណ
លេខ 60-89 និង 600-899 សំរាប់អាស៊ីឧត្ដរ អាស៊ីមជ្ឈិម និង អាស៊ីនីរតី
បណ្ដាញផ្លូវសរុបមានប្រវែង ១៤០ ៤៧៩គ.ម។
Microsoft word 2007
ក្នុងនាមខ្ញុំជាអ្នកសរសេសៀវភៅនេះសូមអភ័យទោសទុកជាមុនចំពោះមិត្តអ្នកអាន ក៏ដូចជាសូមអភ័យទោសពីសំណាក់បងៗដែលមានចំនេះដឹងខ្ពស់ៗ​ខាងមុខវិជ្ជានេះព្រោះថា​ខ្ញុំទើបតែរៀនបានតិចតួចស្ស្ដួចស្ដើងហើយខ្ញុំដឹងថាខ្ញុំគ្មានសមត្តភាពដីម្បីបង្រៀនគេនោះទេ តែខ្ញុំគ្រាន់តែចង់ចែករំលែកអ្វីដែលខ្ញុំចេះបន្ដិចនេះទៅអោយអ្នកដែលមិនទាន់ចេះអោយគេបានចេះដូចយើងដែរ។​នេះក៏ចាត់ទុកដូចជាការវិកហាត់របស់ខ្ញុំដែរ​ដូចនេះដូចនេះសូមអ្នកទស្សនាទាំងឡាយជួយកែសំរួលកំហុសរបស់ខ្ញុំផងចុះដោយក្តីអនុគ្រោះពីខ្ញុំបាទ​ ព្រាប សន​ ។
ដោយសារតែការវិវត្តនៃវិស្ស័យពត៌មានវិទ្យាកាន់តែខ្លាំ ឡើងៗហេតុនេះហើយបានជាមានកម្មវិធីថ្មីៗជាច្រើនកើតឡើងជាបន្តរបន្ទាប់​ យ៉ាងណាវិញក្រុមហ៊ុនMicrosoft ក៏បានវិវត្តន៏កម្មវិធីMicrosoft របស់ខ្លួនដែរគឺវិវត្តន៏ទៅជា Microsoft 2007។ ឥឡូវនេះខ្ញុំសូបបង្ហាញពីកម្មវិធីMicrosoft Word 2007
របៀបចូលកម្មវិធី Microsoft Word 2007
យើងអាចបើកចូលកម្មវិធីនេះបានជាច្រើនរបៀប 1.ចុចលើStart button យពាក្យ Program > Microsoft office > Microsoft word ឬយើងអាDouble Click លើIcon Microsoft word ក៏បាន 2.ចុចលើStart យកពាក្យRun រួចវាយពាក្យWinwordរួចចុOK​ រឺចុចEnter ជាកាស្រាច់។
របៀបបើកឯកសារចាស់មកបន្ថែម(Open)
របៀបចូល​ ចុចលើMicrosoft Office Buttonយកពាក្យOpenត្រងLookin ជ្រើសរើសកន្លើងទុក​ឯកសារ ត្រង File name សរសេរ​ឈ្មោះឯកសាររបស់យើង ត្រង់Files of type ជ្រើសរើស់ប្រភេទដែលត្រូវបើក​ នៅពេលដែលឃើញឯកសាររបស់យើងហើយ Select លើវាយកពាក្យ Open ជាការស្រេច។
របៀបរក្សារទុកឯកសារ​ (Save)
នៅពេលយើងធ្វើអ្វីៗការរក្សារទុកវាមានសារៈសំខាន់ណាស់ព្រោះថាការងារមិនប្រាកដថាយើងធ្វើតែមួយថ្ងៃហើយរួចរាល់នោះដែរ ណាមួយនោះទៀតការងារដែលយើង​ ការងារដែលយើងធ្វើគឺយើងចង់ទុកប្រើការនៅថ្ងៃក្រោយទៀតដូចនេះកម្មវិធី Microsoft Word អនុញ្ញាតិអោយលោកអ្នករក្សារទុកឯកសារដោយគ្រាន់តែលោកអ្នកអនុវត្តន៏ដូចខាងក្រោម -ចុចលើ​ Microsoft Office Button យកពាក្យ​ Save ពេលនោះវានិងបង្ហាញផ្ទាំ Dialog មួយអោយយើងធ្វើការSave នៅក្នុងផ្ទាំDialog ​នោះមានដូចជា Save in ជ្រើសរើសកន្លែងដែលត្រូវទុកឯកសារ File Name សរសេរ​ ឈ្មោះរបស់ឯកសារ Save as type ជ្រើសរើសប្រភេទដែលត្រូវSave ពេ​លដែលលោកអ្នកបំពេ​ញរួចរាល់ចុចSave ជាការស្រេច។ ​ការរចនាអត្តបទ ឈានមកដល់ចំនុចនេះគឹជាចំនុចសំខាន់ដែលលោកអ្នកត្រូវការមិនអាចខ្វះ​បានព្រោះថាប្រសិនបើលោកអ្នកមិនចេះចំនុចទាំងនេះទេលោកអ្នកមិអាច​រចនាអត្ថបទរបស់លោកអ្នកបានល្អនោះទេ ពោលគីអត្ថបទរបស់លោកអ្នកគ្មានការចាប់អារម្មណ៏ ខាងក្រោមនេះខ្ញុំនិងបង្ហាញអំពីចំនុចមួយចំនួនក្នុងការរចនាអត្តបទរបស់លោកអ្នក របៀបដាក់អក្សរឆ្លាក់(Word Art) ១,លោកអ្នកគ្រន់តែរំកិលមៅរបស់លោកអ្នកទៅចុចលើ Insert ២,បន្ទាប់មកត្រង់កន្លែងTextចុចលើពាក្យWord Art ៣, បន្ទាប់ំកយើងជ្រើសរើសប្រភេទអក្សឆ្លាក់ ៤, នៅត្រងកន្លែងArt Text ទីនេះគីជាកន្លែងដែលយើងសរសេរអត្តបទរបស់យើង ៥,ចុងបញ្ចប់លោកអ្នកចុចOKជាការស្រេច។
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា
បន្ទប់រៀន
គ្រឿងបរិក្ខា
ថ្នាក់រៀនជាច្រើនមានក្តារខៀនធំៗដែលជាកន្លែងបង្កាត់បង្រៀន ហើយសិស្សអាចចែករំលែកនូវការកត់សម្គាល់ជាមួយមិត្តរួមថ្នាក់ដទៃផ្សេងទៀតក្នុង បន្ទប់។ តាមប្រពៃណីនេះគេច្រើនប្រើក្តារខៀនពណ៌ខ្មៅប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃការផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងបរិក្ខារគឺមានភាពប្រសើរច្រើន ផ្លាស់ប្តូរប្រដាប់ប្រដាគ្រឿងការិយា ល័យ និងការធ្វើអន្តរកម្មផ្សេងៗ។ ថ្នាក់រៀនជាច្រើនមាន ទូរទស្សន៍ សន្លឹកផែនទី ពាក្យស្លោក សៀវភៅ តារាងមេគុណ និងប្រដាប់បញ្ជាំង LCD សំរាប់បង្ហាញព័ត៌មាន ជាមួយរូបភាពពីកុំព្យូទ័រ។
ការតុបតែង និងរបៀបច្នៃប្រឌិត
ការតុបតែង លំអរថ្នាក់រៀនគឹមានសារៈសំខាន់បំផុតលើគុណភាពនៃការអប់រំ។ ការប្រុងស្មារតីត្រង់ត្រាប់ស្តាប់ និងសោភ័ណ្ឌភាពថ្នាក់ អាកាត់បន្ថយការបែកអារម្មណ៍ ហើយធ្វើឲមានការប្រមូលផ្តុំអារម្មណ៍ថែមទៀត ពន្លឺហើយ និងគ្រឿងសង្ហារឹម ក៏មានឥទ្ធិពលលើការសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។
ប្រភេទថ្នាក់រៀន
មេរៀនគឺជាប្រភពនូវធនធានវិជ្ជាជីវៈដ៏ចាំបាច់សម្រាប់បម្រើឲភាពប្លែកគ្នារវាងការបង្រៀនក្នុងថ្នាក់និងក្រៅ ថ្នាក់។ នេះជាចំណេះដឹង ដែលបានពីការសិក្សាក្នុងថ្នាក់ ដែលអាចតម្រែតម្រង់ពីក្រុមតូចដែលមានសិស្សា នុសិស្ស៥ឫ៦នាក់ ក្លាយជាថ្នាក់រៀនដ៏ធំមួយដែលមានសិស្សរាប់រយនាក់។ ថ្នាក់រៀនធំៗត្រូវបានគេហៅថា បន្ទប់សុន្ទរកថា ជាក់ស្តែងបន្ទប់កុំព្យូទ័រ ទីពិសោធន៍ ដែលយកមេរៀនពីក្នុងសាលា ក្លឹបហាត់ប្រាណ ទីពិសោធន៍ វិទ្យាសាស្រ្ត សម្រាប់ឯកទេស ជីវវិទ្យា គីមីវិទ្យា និងថ្នាក់រៀននៅទីវាលហាលខ្យល់របស់កុមារនៃតំបន់ Massai ក្នុងប្រទេសតង់សានី។
ការប្រជែងក្នុងថ្នាក់
ថ្នាក់រៀនមួយមានភាពច្បាស់លាស់ គឺគេធ្វើការដាក់កំហិតលើការសិក្សារៀនសូត្រ បង្រៀនដោយហាត់ពត់ លត់ដំ និងដាក់សំនួរឲសិស្សធ្វើជាប្រចាំជំនួយឲការបំបែកអ្នកសិក្សាពីក្នុងថ្នាក់ លោកគ្រូ អក្នគ្រូ បញ្ជូលការ ពិសោធន៍មេរៀន ដែលទាក់ទងនឹងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់សិស្ស។ បច្ចេកទេសរៀនថ្មីៗ គឺគេប្រើនូវឧបករណ៍ដែល អាចចល័តបាន ដើម្បីធ្វើឲមានភាពងាយស្រួលសំរាប់ការសិក្សាដោយយក ពេលវេលា និងទីកន្លែងណាក៏បាន។
តាមសង្គមអាមេរិកសម្រាប់ការហ្វឹកហាត់ និងការអភិវឌ្ឍន៍ គឺមានការកើនឡើងច្រើនជាង ៤០%របស់សាជីវ កម្មហ្វឹកហាត់ ហើយភាពផុសផុលយ៉ាងខ្លាំងនេះ មិនមែនតែក្នុងថ្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេ៕
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បន្ទប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាលាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការអប់រំ
បារីអេឡិចត្រូនិច
បារីអេឡិចត្រូនិច (e-cigarette) ជាឈ្មោះទូទៅរបស់ប្រដាប់បញ្ចេញអាអេរ៉ូសុល ដែលមានទ្រង់ទ្រាយដូចបារី ហើយប្រើសម្រាប់ផ្ដល់ដល់អ្នកប្រើនូវផ្សែងសិប្បនិម្មិតមានក្លិន ហើយដែលមានឬគ្មានជាតិនីកូទីន។ ប្រភេទឧបករណ៍ផ្សេងទៀតមានដូចជាអ៊ីស៊ីកា និង ខ្សៀអេឡិចត្រូនិច។
ឧបករណ៍
ឧបករណ៍មានរាងជាកូនស៊ីឡាំងដែកដែលវែងជាងបារីធម្មតាបន្តិច។ តម្រង​មាន​កាទូស​ដែល​អាច​ដូរចោល​បាន​ដែល​ផ្ទុក​លីគីដ​មាន​ក្លិន​ក្រអូប។ គ្រឿង​ផ្សំ​របស់​លីគីដ​នោះរួមមាន ជាតិនីកូទីន (មិន​បាច់​ដាក់​ក៏​បាន), ក្លិន​សិប្បនិម្មិត និង គ្លីកុល​ប្រូពីឡែន ឬ PEG400 ។ ករណី​កាទូស​មាន​ដាក់​ជាតិ​នីកូទីន នោះ​ដូស​របស់​វា​អាច​ប្រែ​ប្រួល​ដោយ​តម្រូវ​ទៅ​តាម​បរិមាណ​ជាតិ​នីកូទីន​ដែល​ផ្ដល់​ដោយ​បារីធម្មតា។
ឧបករណ៍មិនត្រឹមតែបញ្ចេញផ្សែងធម្មតានោះទេ តែ​វា​បាន​ផ្ដល់​នូវ​ល្បាយ​ចំហាយ​ដែល​មាន​សីតុណ្ហភាព​50-60°C ដែល​សឹង​តែ​ដូច​គ្នា​នឹង​ផ្សែង​បារី​មែន​ទែន។
រូបរាង​ខាងក្រៅរបស់បារីអេឡិចត្រូនិចខុសគ្នាទៅតាមអ្នកចែកចាយ និង មាន​ទំហំ​ចាប់​ពី​បារី​ធម្មតា​ឡើង​ទៅ​រហូត​ដល់​ទំហំ​ស៊ីកា និង​មាន​ពណ៌​ច្រើន​យ៉ាង។
ទិដ្ឋភាពច្បាប់
តាមរយៈការសិក្សាមួយដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅខែមិនាឆ្នាំ២០០៧ ដោយ​ភ្នាក់ងារ​សុខភាព​និង​សុវត្ថិភាព​ចំណីអាហាររបស់ប្រទេសអូទ្រីស បារីប្រភេទនេះត្រូវចាត់ទុកជាប្រភេទឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រប្រភេទ IIa ហើយ​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​លើ​បារី​ត្រូវ​ការ​ឱ្យ​គោរព​តាមស្តង់ដា CE ដោយ​សុំ​សិទ្ធិ​លក់​ដូច​ដែល​បាន​ធ្វើ​ចំពោះ​ឱសថ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ។ រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិច បែលស៊ិច កាណាដា ហូឡង់ ហុងគ្រី និង​ទួរគី​បាន​ចេញ​សេចក្តី​ណែនាំ​ដូចគ្នា​នេះ​ដែរ។ នៅ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី បារី​នេះ​ត្រូវ​បាន​ហាមឃាត់ ដោយ​នៅ​ទី​នោះ​ជាតិ​នីកូទីន​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​សារធាតុ​ពុល។
នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិច នាខែកក្កដា ២០០៩, ការិយាល័យ​ចំណី​អាហារ​និង​ឱសថ បាន​ប្រឆាំង​ការ​នាំ​ចូល​បារី​អេឡិចត្រូនិច​បែប​នេះ ហើយ​បាន​ចេញ​​សេចក្តី​ព្រមាន​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា​ប្រឆាំង​នឹង​បារី​នេះ ដោយ​ហេតុផល​ថា​គេ​បាន​រក​ឃើញ​សារធាតុ​ពុល ដែល​​ក្នុង​នោះ​មាន​ជាតិ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​កើត​ជំងឺ​មហារីក។
ភាពស្របនិងមិនស្របច្បាប់ប្រចាំតំបន់
ដោយសារ​តែបារីអេឡិចត្រូនិច​ជា​ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច​ដែលអាចជាប់ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ច្បាប់​ស្ដីពីបារីនិងឱសថ ប្រទេសជាច្រើន​កំពុង​តែរួសរាន់​តាក់តែងនីតិវិធី​និងស៊ើប​អង្កេត​ពី​ផលប៉ះពាល់​សុខភាពរបស់បារីអេឡិចត្រូនិច​នេះ។
កាំង ហ្កិច អ៊ាវ
កាំង ហ្កិច អ៊ាវ ឬអាចសរសេរថា កាំង ហ្កេចអ៊ាវ (ហៅ មិត្តឌុច) គឺជាលេខាគណៈកម្មាធិការមន្ទីរ ស-២១ នៅ​ក្នុង​របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលដឹកនាំដោយខ្មែរក្រហម ពីឆ្នាំ១៩៧៥ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ លោកត្រូវ​គេ​ចោទ​ប្រកាន់​លើ​ករណី​បួន គឺ​បទ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​មនុស្ស​ជាតិ បទ​ធ្វើ​មនុស្ស​ឃាត និង​ការ​ធ្វើ​ទុក្ខ​ទារុណកម្ម​ទៅ​លើ​អ្នក​ទោស។
លោកកាំង ហ្កេច អ៊ាវគឺជាអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវមកលើការសម្លាប់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់។ ខុសពីកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមផ្សេងទៀត ឌុចបានសារភាព ប្រគល់ខ្លួនឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩។ ក្នុងរយៈកាលចាប់ខ្លួនរបស់ឌុច លោកបាននិយាយរៀបរាប់ប្រាប់តុលាការកម្ពុជាអំពីរឿងដ៏លម្អិតៗនៅក្នុងគុក ស-២១ និងនៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជារួម។ សេចក្តីរបាយការណ៍របស់ឌុចទាំងនោះគឺជាពន្លឺដែលបំភ្លឺឱ្យជនជាតិខ្មែរនិងបរទេសដឹងអំពីភាពឃោរឃៅនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។
ដើមជីវិតនិងការសិក្សាពីកុមារភាព
កុមារា កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ បាន​ចាប់​ផ្តើម​ចូលរៀន​ក្នុង​សាលា​ពោធិ៍​អណ្តែត ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​វត្ត​ក្បែរ​ភូមិ​ដែល​គាត់​រស់នៅ។ បន្ទាប់​មក​ទៀត កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ បាន​ផ្លាស់​ទៅ​រៀន​នៅ​សាលា​បឋម​សិក្សា​កំពង់​ចិន​វិញ ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​សាលា​ចាស់​នោះ​ដែរ។ កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ ជា​មនុស្ស​ដែល​ញៀន​នឹង​ការ​អាន​សៀវភៅ ហើយ​កម្រ​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​ណាស់។ តាមរយ: លាម សារុន អតីត​ព្រះសង្ឃ​គង់​នៅ​វត្ត​ឧណ្ណាលោម ហើយ​ក៏​ជា​អតីត​មិត្ត​ជិត​ស្និទ្ធ​របស់ កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ ដែល​ទស្សនាវដ្តី​ស្វែង​រក​ការ​ពិត​នៃ​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​កម្ពុជា លេខ​៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០០០ បាន​ដក​ស្រង់​នោះ ឱ្យ​ដឹង​ថា កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ ជា​សិស្ស​ម្នាក់​ដែល​រៀន​ពូកែ​ខ្លាំង​ណាស់ ៖ «រៀន​នៅ​កំពង់ធំ​ល្បី​វា​រៀន​ពូកែ​ខាង គណិត​វិទ្យា គឺ​លេខ​១ រហូត ប្រឡង​ទូទាំង​ប្រទេស​គឺ​វា​ជាប់​លេខ​១​ទៀត។ ដល់​វា​រៀន​ជាប់​បាក់អង ទៅ​ប្រឡង​ធ្វើ​សាស្ត្រាចារ្យ ជាប់​ទៀត។ ដល់​ពេល​ចេញ​មក​វិញ រៀន​យក​សញ្ញាបត្រ​ជាមួយ​ខ្ញុំ​ខាង​អក្សរសាស្ត្រ​នៅ​សកល​វិទ្យាល័យ​ភ្នំពេញ​វិញ អត់​យក​គណិត​វិទ្យា​ទេ»។
ជីវិតយុវវ័យនិងការសិក្សា
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦១ ពេល​ដែល​ពេញ​វ័យ ១៩​ឆ្នាំ យុវជន កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ បាន​ប្រឡង​ជាប់​សញ្ញាបត្រ​មធ្យម​សិក្សា​បឋម​ភូមិ ហើយ​រូប​គាត់​ក៏​បាន​ទៅ​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​សូរ្យ​វរ្ម័ន​ទី​២ ក្នុង​ទឹក​ដី​ខេត្ត​សៀមរាប។ ការ​សិក្សា​នៅ​ឯ​ខេត្ត​សៀមរាប យុវជន កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ បាន​ប្រឡង​ជាប់​មធ្យម​សិក្សា​បត្រ​ភាគ​ទី​១។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦២ យុវជន កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ បាន​មក​បន្ត​ការ​សិក្សា​ថ្នាក់​ទី​បញ្ចប់​នៅ​វិទ្យាល័យ​ស៊ីសុវត្ថិ រហូត​ប្រឡង​ជាប់​មធ្យម​សិក្សា​បត្រ​ភាគ​ទី​២ ផ្នែក​គណិត​សាស្ត្រ​ដោយ​ទទួល​បាន​និទ្ទេស​ល្អ​ទៀត​ផង។
ស្នាក់នៅជាមួយព្រះសង្ឃដើម្បីបន្តការសិក្សា
នៅ​ក្នុង​ទស្សនាវដ្តី​ស្វែងរក​ការ​ពិត​លេខ​ដដែល បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា នៅ​ភ្នំពេញ កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ ស្នាក់​នៅ​កុដិ​លេខ​៣ ក្នុង​វត្ត​ឧណ្ណាលោម។ លាម សារុន អតីត​ព្រះសង្ឃ​គង់​នៅ​វត្ត​ឧណ្ណាលោម​ដដែល​បាន​ឱ្យ​ដឹង​ទៀត​ថា កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ មាន​ឈ្មោះ​ហៅ​ក្រៅ​មួយ​ទៀត​ថា គៀវ។ គៀវ ជា​មនុស្ស​កើត​ក្នុង​ឆ្នាំ​មមី មាន​ចរិត​ស្លូត​បូត និង​មិន​ដែល​តប​ត​ជាមួយ​អ្នក​ណា​ឡើយ។ ក្រៅ​ពី​មាន​បុគ្គលិក​លក្ខណ:​រាបសារ គៀវ ក៏​មិន​និយម​ការ​ផឹក​ស៊ី​លេង​បៀ​ប៉ោ​ឡើយ តែ​គាត់​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ជាប់​ចិត្ត​នឹង​បារី ៖ «បើ​ចរិត​វា គឺ​បើ​វា​ខឹង អត់​ដែល​មាន​ត​នឹង​អ្នក​ណា​ទេ។ គេ​ប្រមាថ​វា គេ​ជេរ​វា​យ៉ាង​ម៉េច​ក៏​វា​អត់​ត ចិត្ត​ធ្ងន់។ រួច​បើ​ដឹង​តែ​គេ​កាទី​កាទើ រក​វ៉ៃ វា​បែរ​ជា​លួង​លោម​ទៅ​វិញ។ គ្មាន​ផឹក គ្មាន​ស៊ី។ បារី បើ​ថា​វា​ជក់ មួយ​ថ្ងៃ​ហ្នឹង គឺ​អុជ​បន្ត​រហូត​អស់​ពីរ​កញ្ចប់​ក៏​មាន បី​កញ្ចប់​ក៏​មាន ហើយ​ល្បែង​អត់​មាន​ទេ នៅ​ម៉ា​កុដិ អា​ណា​លេង​អី ក៏​វា​អត់​លេង​ដែរ»។
ដំណើរជីវិតនិងការសិក្សា
ឆ្នាំ​១៩៦៤ យុវ​សិស្ស កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ បាន​ចូល​រៀន​នៅ​វិទ្យាស្ថាន​គរុកោសល្យ​ដើម្បី​យក​វិញ្ញា​បន​បត្រ​ធ្វើ​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ។ វិទ្យាស្ថាន​នេះ គ្រប់គ្រង​ដោយ​សាស្ត្រាចារ្យ​គណិត​សាស្ត្រ មក​ពី​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ម្នាក់​ឈ្មោះ សុន សេន ដែល​ក្រោយ​មក​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៦៥ កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ បាន​ទទួល​វិញ្ញា​បន​បត្រ​គ្រូ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​តាំង​ឱ្យ​ទៅ​បង្រៀន​នៅ​អនុវិទ្យាល័យ​ស្គន់ ដែល​ជា​ស្រុក​មួយ​របស់​ខេត្ត​កំពង់ចាម។ នៅ​ក្នុង​ទស្សនាវដ្តី​ស្វែងរក​ការ​ពិត​លេខ​ដដែល បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា ក្នុង​ឋាន:​ជា​អ្នក​បង្រៀន លោកគ្រូ កាំង ហ្កិចអ៊ាវ មាន​សិស្ស​ជា​ច្រើន​គោរព​ស្រឡាញ់​គាត់ ដែល​ខុស​ប្លែក​ពី​សាស្ត្រាចារ្យ​ដទៃ​ទៀត។
សំដីរបស់សិស្ស
គឹម សួរ អតីត​សិស្ស​របស់ កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា គាត់​ជា​គ្រូ​បង្រៀន​ម្នាក់​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​សិស្ស​ជា​ច្រើន​និយម​ចូល​ចិត្ត​គាត់ ៖ «គាត់​ចូល​ចិត្ត​ជាមួយ​សិស្ស ស្និទ្ធ​ស្នាល​ជាមួយ​កូន​សិស្ស​ណាស់ ហើយ​កូន​សិស្ស​ហាក់​ដូចជា​ស្រឡាញ់​គាត់​ហ្នឹង​តែ​ម្តង។ ហើយ​ពេល​ហ្នឹង​គឺ​ថា សាស្ត្រាចារ្យ​ខ្លះ​គេ​ធ្វើ​ឫក​ធំ ធ្វើ​ឱ្យ​កូន​សិស្ស​ខ្លាច​ដល់​គ្រូ។ កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ នេះ គឺ​មិន​ធ្វើ​ឱ្យ​កូន​សិស្ស​ខ្លាច​ទេ គាត់​ធ្វើ​ឱ្យ​កូន​សិស្ស​ស្រឡាញ់​រហូត​ដល់​កូន​សិស្ស​ឱប ឬ​ក៏​ចាប់​លើក​បោះ​អ៊ីចឹង ភាគ​ច្រើន​គឺ​កូន​សិស្ស​ស្រឡាញ់​គាត់​ណាស់»។ សូម​បញ្ជាក់​ផង​ដែរ​ថា ការ​សិក្សា​របស់ កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ តែង​តែ​បាន​ទទួល​ការ​ជួយ​ជ្រោមជ្រែង​ទាំង​លុយ​កាក់ និង​ការ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ពី​គ្រូ​របស់​គាត់​ឈ្មោះ កែ គីមហួត ជា​និច្ច។
ចំណង់ចំណូលចិត្តខ្លះៗ
កែ គីមហួត ជា​អ្នក​ប្រឆាំង​រាជានិយម​ដ៏​ស្រួច​ស្រាល់​បំផុត ហើយ​តាមរយ:​ការ​ណែនាំ​របស់​គាត់ កាំង​ហ្កេកអ៊ាវ ប្រាកដ​ជា​បាន​អាន​កាសែត​ដែល​និយាយ​អំពី​ចលនា​រំដោះ​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​នា​សម័យ​កាល​នោះ​ជាក់​ជា​មិន​ខាន។ ទ្រឹស្តី​មហា​លោត​ផ្លោះ​របស់​ប្រធាន ម៉ៅ សេទុង នៃ​ប្រទេស​ចិន តែងតែ​បាន​ជ្រាប​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ផ្នត់​គំនិត​របស់ កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ ហើយ​រូប​គាត់​តែង​តែ​និយាយ​ទិតៀន​ប្រឆាំង​ទៅ​នឹង​សក្តិ​ភូមិ រាជា​និយម អ្នក​មាន និង​របប​គ្រប់គ្រង​ថា បាន​ជិះជាន់​ប្រជាជន​ក្នុង​សង្គម​នោះ​ជា​និច្ច។ គួរ​រំឭក​ផង​ដែរ​ថា ក្នុង​ពេល​កំពុង​សិក្សា​នៅ​ខេត្ត​កំពង់ធំ កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ មាន​មិត្ត​ជា​ច្រើន ដែល​ខ្លះ​នៅ​មាន​ជីវិត​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ក្នុង​នោះ​មាន​ដូចជា សុខ ឃាង, សុម៉ាលី និង ហូ ងី ជា​ដើម ហើយ ហូ ងី ដែល​ប្រហែល​ជា​ស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧០ គឺ​ជា​មិត្ត​ជិត​ដិត​បំផុត​របស់ កាំង ហ្កិច​អ៊ាវ។
មរណភាព
បន្ទាប់ពីជាប់ពន្ធនាគារបានរយៈពេល ១០ ឆ្នាំ លោកតាកាំង ហ្កេចអ៊ាវក៏បានទទួលមរណភាពក្នុងអាយុ ៧៨ ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ នៅឯមន្ទីរពេទ្យមិត្តភាពខ្មែរ-សូវៀត។ ដោយសារតែវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩នៅកម្ពុជា សពរបស់លោកតាកាំង ហ្កេចអ៊ាវត្រូវបានយកទៅបូជាភ្លាមៗនៅថ្ងៃដដែលនោះដោយមិនបានធ្វើពិធីបុណ្យសព្វតាមប្រពៃណីទំនាមទម្លាប់ខ្មែរនោះទេ។
អានបន្ថែម​​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរក្រហម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ
សាកលវិទ្យាល័យ​ត្រាវិញ
សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ (ហៅកាត់ ជាអង់គ្លេស: TVU)​ បង្កើត​ឡើងយោងតាមសេចក្ដីសម្រេចលេខ 141/QĐ/ 2006 - TTg របស់នាយករដ្ឋមន្រ្តី ចុះថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦ មានទី​ស្នាក់​ការ​កណ្តាល​អាគារ​១២៦ ផ្លូវជាតិ៥៣ សង្កាត់ទី៥ ទីក្រុងត្រាវិញ ខេត្តត្រាវិញ។ សាកលវិទ្យាល័យត្រាវិញ​​បណ្តុះ​បណ្តាល​ធន​ធាន​មនុស្ស​ចម្បង​គេ​លើ​វិស័យ​​ភាសា​វប្បធម៌​វិចិត្រ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ​​នៅ​​តំ​បន់​វាល​រាប​ទន្លេគឺវ​ឡុង។
ជាសាកលវិទ្យាល័យរបស់រដ្ឋ បណ្តុះ​បណ្តាលច្រើន​កំរិត៖ ពី​ធម្យម​សិក្សា​ជំនាញ ឧត្តម​សិក្សា អនុបណ្ឌិត និង​បណ្ឌិត; ច្រើន​វិស័យ៖ វិស័យ​ភាសា វប្បធម៌ វិចិត្រសិល្បៈ​ខ្មែរ​ណាម​បូ​ សេដ្ឋកិច្ច នីតិសាស្ត្រ ភាសា​បរទេស បច្ចេកទេស បច្ចេកវិទ្យា គីមីសាស្ត្រ កសិកម្ម វារីវប្បកម្ម គរុកោសល្យ វេជ្ជសាស្ត្រ; ច្រើន​បែប​៖ ពេញ​ម៉ោង សញ្ញាបត្រ​ទី២ រៀន​បន្ត​ឡើង សិក្សា​បណ្តើរ​ធ្វើការ​បណ្តើរ សិក្សា​ពីចម្ងាយ ឆ្លើយ​តប​តម្រូវ​ការ​ឯក​ទេស​សម្រាប់​អ្នក​សិក្សា​និង​សហគមន៍។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត សាកលវិទ្យាល័យ​នៅ​មាន​សហការ​បណ្តុះ​បណ្តាលកំរិតឧត្តមសិក្សា និង​អនុបណ្ឌិត​ជាមួយ​វិទ្យាស្ថាន សាកលវិទ្យាល័យ​នៅ​ក្នុង​និង​ក្រៅ​ប្រ​ទេស។