cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ដែហ្គូ
ជា​ទីក្រុង​ធំ​ជាង​គេ​ទី​បី​នៅ​កូរ៉េ​បន្ទាប់​ពី​ទីក្រុង​សេអ៊ូល និង​ប៊ូសាន​ ជាតំបន់ទីប្រជុំជនផ្លូវការធំជាងគេទីបីនៅក្នុងប្រទេសដែលមានប្រជាជនជាង 2.5 លាននាក់ និងជាទីក្រុងធំទីពីរបន្ទាប់ពីទីក្រុងប៊ូសានក្នុងតំបន់យ៉ុងណាំភាគអាគ្នេយ៍ឧបទ្វីបកូរ៉េ​ ត្រូវបានយកឈ្នះដោយអ៊ីនឆុនក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000​ ប៉ុន្តែនៅតែត្រូវបានគេនិយាយថាជាទីក្រុងទីបី យោងតាមច្បាប់ស្តីពីការបង្កើតទីក្រុងដែហ្គូនិងទីក្រុងអ៊ីនឆុន (ច្បាប់លេខ 3424 និងថ្ងៃទី 13 ខែមេសា ឆ្នាំ 1981) ដែហ្គូនិងជុំវិញខេត្តក្យង់សាំងខាងជើងជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា ដែហ្គូ-ក្យង់ប៊ុក ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបជាង 5 លាននាក់
ដែហ្គូស្ថិតនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសកូរ៉េ ប្រហែល 80 គីឡូម៉ែត្រ (50 ម៉ាយ) ពីឆ្នេរសមុទ្រ នៅជិតទន្លេហ្គឺមហូនិងចរន្តសំខាន់​ ទន្លេណាកដុងនៅខេត្តក្យង់សាំង អាងដែហ្គូគឺជាវាលទំនាបកណ្តាលរបស់តំបន់យ៉ុងណាំ នៅសម័យបុរាណ តំបន់ដែហ្គូគឺជាផ្នែកមួយរបស់អាណាចក្ររាជវង្សជីនហាន់ ក្រោយមក ដែហ្គូស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្រស៊ីល្លា ដែលបង្រួបបង្រួមឧបទ្វីបកូរ៉េ ក្នុងសម័យរាជវង្សចូសន់ ទីក្រុងនេះគឺជារាជធានីរបស់ខេត្តក្យង់សាំង ខេត្តប្រពៃណីមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំងប្រាំបីរបស់ប្រទេស
ដែហ្គូគឺជាម៉ូទ័រសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកូរ៉េក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960-1980 ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ជាពិសេសសម្រាប់ឧស្សាហកម្មអេឡិចត្រូនិចរបស់ខ្លួន​ អាកាសធាតុត្រូពិចសើមនៃទីក្រុងដែហ្គូគឺល្អសម្រាប់ផលិតផ្លែប៉ោមដែលមានគុណភាពខ្ពស់ ដូច្នេះឈ្មោះហៅក្រៅថា "ទីក្រុងផ្លែប៉ោម" ដែហ្គូត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "ទីក្រុងវាយនភ័ណ្ឌ" ជាមួយនឹងការបង្កើតតំបន់សេដ្ឋកិច្ចសេរីដែហ្គូ-ក្យង់ប៊ុក បច្ចុប្បន្នដែហ្គូកំពុងផ្តោតលើការជំរុញម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ និងឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់
ដែហ្គូគឺជាទីក្រុងម្ចាស់ផ្ទះរបស់សមាជថាមពលពិភពលោកលើកទី 22​ ការប្រកួតជើងឯកពិភពលោកឆ្នាំ 2011 ផ្នែកអត្តពលកម្ម និងកីឡាសាកលវិទ្យាល័យរដូវក្តៅឆ្នាំ 2003 ក៏ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះការប្រកួតចំនួន 4 ក្នុងការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ 2002
កំណត់ចំណាំ
<references group="lower-alpha" />
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅកូរ៉េខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនិងមហានគរពិសេសរបស់កូរ៉េខាងត្បូង
សារមន្ទីរ​ជាតិ​ចៅសាមព្រះយា
សារមន្ទីរ​ជាតិ​ចៅសាមព្រះយា ( Chao Sam Phraya National Museum, พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา ) គឺ សារមន្ទីរ​ជាតិ​ នៅទី ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ជាសារមន្ទីរធំជាងគេនៅខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា ប្រទេសថៃ ដែលជាទីតាំងប្រមូលផ្ដុំសម្បត្តិវប្បធម៌​និងប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏សំខាន់។ សារមន្ទីរជាតិមានរក្សាទុក​រូបសំណាកនិង​ភស្ដុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ​សៀម តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ​ សម័យអយុធ្យា និង សម័យក្រោយៗមកទៀត។ ៕៚.
សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ា
= ជំពូកទី១  សេចក្តីផ្ដើម = ១.លំនាំសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា មានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបបន្ទាប់បន្សំនៃ 76,09 ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ 2019 និង $ អំណាចទិញផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបតាមការប៉ាន់ប្រមាណនៃការកែតម្រូវពាន់លាន $ 327,629 ដុល្លារអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ 2017 នេះបើយោងតាម ធនាគារពិភពលោក ។  សម្រាប់ការប៉ាន់ប្រមាណឆ្នាំ 2020 ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានឹងមាន 5142.20 ដុល្លារអាមេរិកជា PPP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ និង 1,608.50 ដុល្លារអាមេរិកក្នុងនាមបុគ្គលម្នាក់។ ប៉ុន្តែ​នៅតែធ្វើ​ឲ្យ​មីយ៉ាន់ម៉ា​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ក្រីក្រ​បំផុត​មួយ​នៅ ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។
ភូមិគាថាវង្សលើ
ភូមិគាថាវង្សលើ គីជាភូមិដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំត្រពាំងសាលាខាងលិច​ ស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ហើយនៅពាក់កណ្ដាល ភូមិគាថាវង្សក្រោម​និង​ ភូមិត្រពាំងក្ដុល ដែលមានផ្ទដីប្រហែល ១២០០ម៉ែតការេ។ ប្រជាជនភាកច្រើនបានចេញទៅរកប្រកបការងារធ្វើឆ្ងាយពីភូមិ ដូចជា ភ្នំពេញ ខេត្តព្រះសីហនុនិងតាមខេត្តនានាផ្សេងៗទៀតឬក៏អាចចេញទៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួនទៀតផងដែរ។​ ចំណែកប្រជាជននៅក្នុងភូមិ មានដីស្រែតិចតួចសំរាប់ធ្វើដែរ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ពីព្រោះនៅភូមិនេះគេមិនចូលចិត្តធ្វើស្រែនោះទេ គេចូលចិត្តទៅធ្វើការងារនៅប្រទេសក្រៅឆ្ងាយជាង ដោយសារគេបានគិតថាបើមិននាំគ្នាចេញទៅធ្វើការនៅឯក្រៅប្រទេសនោះទេមានតែនៅធ្វើស្រែបន្តិចបន្តួចនិងតែប៉ុណ្ណេុាះ។ thumb|400px|រូបភាពតូច|ស្ដាំ|ដំនាំស្រូវភូមិគាថាវង្សលើ
ការអប់រំ
ការអប់រំពុំមានការវិវត្តន៏ខ្លាំងនេះទេ​ ដោយសារនៅទីនោះពុំនូវមានរីកចំរើន ផ្លូវពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរ ជីវភាពមានការខ្វះខាត​ ។ដោយសារប្រជាជននៅទីនោះមានជីវភាពខ្វះខាត​ធ្វើអោយពួកគេទៅរកការងារធ្វើនៅតាមរោងចក្រផ្សេងៗដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសាររបស់គេ។នៅក្នុងខេត្តនេះក៏មានសាលាមត្តេយ្យ សាលាបឋមសិក្សា អនុវិឡាលយ័ និងវិទ្យាល័យផងដែរ។ប៉ុន្តែពុំសូវបានទទួលការអប់រំទូលំទូលាយទេ ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត និងពេលវេលាសម្រាប់សិក្សា ព្រោះពួកគាតជួយធ្វើការដើម្បីរកចំណូល​ ទើបប្រជាជននៅទីនោះពុំសូវទទួលបានការអប់រំច្រើននោះទេ។
សេដ្ថកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចភូមិគាថាវង្សលើកាលពីឆ្នាំ២០១៤ដែលបានស្ថិតនៅក្នុងខេត្តកំពត ។ ការប្រមូលផលគឺមានការកើនឡើងខ្ពស់ជាលំដាប់ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៦​ ឃើញថាមានការធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ពីព្រោះអាកាសធាតុមិនអំណោយផលប៉ុន្មានទេ មានគ្រោះរាំងស្ងួត ហើយប្រជាកសិករវិញធ្វើស្រែដោយរំពឹងផ្អែកទៅលើទឹកភ្លៀងជាខ្លាំង ។
អាកាសធាតុ
អាកាសធាតុប្រែប្រួលទទួលខ្យល់មូសុងក្ដៅហើយសើមពេលខ្លះក្ដៅខ្លាំងពេលទៀតខ្លះក្ដៅល្មម
៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៣)
5,000រៀល
=មើលផងដែរ=
ភូមិគាថាវង្សលើ
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ភូមិគាថាវង្សលើ ពីមុនមានលោកតាម្នាក់ឈ្មោះតាលើ ។ គាត់បានសាងសង់សាលារៀនដែលធ្វើអំពីឈើមួយអាគារ នៅចំកណ្ដាលភូមិនោះសំរាប់អោយក្មេងៗទៅរៀននៅទីនោះ។ បន្ទាប់មកគេបានបញ្ជូនកេ្មងៗមករៀនជាច្រើននាក់ ហើយពួកគេមានចំនេះដឹង យូរៗទៅច្រើនជំនាន់ក៏បានដាក់ឈ្មោះថាភូមិតាទេនតរៀងមក។មិនតែប៉ុនោះក្មេងពីមុនពួកគេចូលចិត្តលោកតាខ្លាំងណាស់។ ហើយប្រវត្តិរបស់លោកតាគាត់ធ្លាប់ធ្វើជាឈ្លបកាលពីសម័យរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ណាមួយគាត់ជាអ្នកធ្លាប់ឆ្លងកាត់ច្រើនដំណាក់កាលនៃរបបសង្រ្គាមដូច្នេះគាត់យល់ដឹងច្រើន​។ ប៉ុន្ដែគួរអោយស្ដាយឥទ្បូវគាត់​ បានបាត់បង់ជីវិតទៅហើយ តែចាស់នៅក្នុងភូមិបាននិយាយពីរឿងរាវដកំសត់របស់លោកតា។ ក្នុងភូមិនេះកាលពីរបប៣ឆ្នាំ៨ខែ២០ថ្ងៃមានរណ្ដៅមួយនៅចំកណ្ដាលភូមិ។សាច់ញ្ញាតិរបស់លោកក៏ត្រូវបានគេយកទៅ វាយទំលាក់រណ្ដៅនោះជាច្រើននាក់ផងដែរ។​ តែឥទ្បូវរណ្ដៅនោះត្រូវបានគេលុបចោលរូចចាក់ដីបន្ថែមធ្វើជាសាលារៀន។ ចំនែកបច្ចុប្បន្ននេះវិញចំនួនប្រជាជនបានកើនលឿនយ៉ាងរហ័យ ប៉ុន្តែដីស្រែវិញនៅដដែល​ធ្វើអោយមនុស្សមូយចំនួនតូច​នៅតែមានកង្វះខាតស្បៀងអាហារដដែល។ ភូមិនេះមានប្រជាជនជាច្រើនគ្រួសារដែលក្រីក្រ ហើយមានគ្រួសារមួយចំនួនតូចផងដែរដែលក្មេងៗមិនបានទៅចួលរៀននៅសាលានឹងគេ។ ពីព្រោះម្ដាយ ឪពុករបស់ពួកគេមិនមានប្រាក់គ្រប់គ្រាន់សំរាប់អោយពួកគេ។ យ៉ាងណាមិញក្នុងឆ្នាំ២០១១ ប្រជាជនក្នុងភូមិបានប្រកបរបរកសិកម្មរបស់ពួកគេទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ ដោយសារប្រពលរដ្ឋយល់ដឹងច្រើនអំពីការប្រើប្រាស់ជីកសិកម្ម និងជីធម្មជាតិ ដើម្បីអោយដំណាំស្រូវរបស់ពួកគេទទួលបានទិន្នផលច្រើនសំរាប់ឲ្យគ្រួសារមានការរីកចំរើនជាលំដាប់។
ការអភិវឌ្ឍន៏
នៅភូមិគាថាវង្សលើមានការអនុវត្តន៍នៅឡើយ។
ហ្គីឡឺម៉ូ ឡាសសូ
Guillermo Lasso Mendoza កើតថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៥៥ នៅ Guayaquil បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋអេក្វាទ័រចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ២៤ ខែឧសភាឆ្នាំ ២០២១ ។
កាបាម៉ាជេ
"កាបាម៉ាជេ" ( 'រហូតដល់ទីបញ្ចប់') គឺជាភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសភូមា និងជា​ភ្លេងជាតិ​របស់​មី​យ៉ាន់​ម៉ា តាំងពី​ឆ្នាំ 1947 មានពីរផ្នែក ទីមួយគឺផ្នែករចនាបថភូមាបុរាណ មុនពេលផ្លាស់ប្តូរទៅពាក់កណ្តាលទីពីរវង់តន្រ្តីបែបលោកខាងលិច
បកប្រែជាភាសាខ្មែរ
កន្លែងណាដែលលេចឡើងពេញដែលជាយុត្តិធម៌និងឯករាជ្យ
ប្រទេសយើង... ដីរបស់យើង
កន្លែងណាដែលលេចឡើងពេញដែលសិទ្ធិ​ស្មើនិងវិធីត្រឹមត្រូវ
នាំមនុស្សទៅរកជីវិតសន្តិភាព
ជាសហភាព ដែលជាមរតក
យើងសូមសច្ចាដើម្បីការពារនេះ​ ដរាបណាភាពអស់កល្បជានិច្ច
រហូតដល់ទីបញ្ចប់ ទឹកដីភូមានៅ​តែ​មាន
យើងនឹងទទួលបន្ទុកដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ជាតិនិងទឹកដី
នេះគឺកាតព្វកិច្ចដែលយើងធ្វើដើម្បីដីដ៏មានតម្លៃនេះ។
ទ្រឿង មិញយ៉ាង
ទ្រឿង មិញយ៉ាង (Trương Minh Giảng ​បាត់​បង់​ជីវិត​នៅ​ឆ្នាំ១៨៤១) គឺ​ជាដៃឧត្ដមសេនីយយួន
កើតនៅថ្ងៃទី ទីក្រុងព្រៃនគរ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ខណ្ឌបឹងកេងកង
ខណ្ឌបឹងកេងកង គឺជាខណ្ឌថ្មីដែលទើបបង្កើតឡើង។ ខណ្ឌនេះនេះពឺមុនជាផ្នែកមួយនៃខណ្ឌ ចំការមន។ ខណ្ឌថ្មីនេះបានបង្កើតឡើងដោយកាត់យកសង្កាត់ចំនួនប្រាំពីរពីខណ្ឌចំការមន តាមអនុក្រឹត្យលេខ ០៣ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៩។  ទីតាំងសាលាខណ្ឌ គឺយកទីតាំងសាលាខណ្ឌចំការមនចាស់ មកធ្វើជាសាលាខណ្ឌបឹងកេងកង ឯសាលាខណ្ឌចំការមនថ្មីត្រូវយកទៅដាក់នៅសង្កាត់ទន្លេបាសាក់។
និរុត្តិសាស្ត្រ
ឈ្មោះនៃខណ្ឌនេះយកតាមឈ្មោះនៃបឹងកេងកង។
ប្រវត្តិ
កាលដើមឡើយ ខណ្ឌបឹងកេងកង គឺជារដ្ឋបាលចំណុះឱ្យខណ្ឌចំការមនចាស់។
សុន័ទ្នាកុមារីរ័តន៍
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|សម្តេចព្រះនាងចៅសុន័ទ្នាកុមារីរ័តន៍ ព្រះមរមរាចទេវី សម្តេចព្រះនាងចៅសុន័ទ្នាកុមារីរ័តន៍ ព្រះមរមរាចទេវី (สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี; 10 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1860 - ថ្ងៃទី 31 ខែឧសភាឆ្នាំ 1880) គឺជាអគ្គមហេសីមហាក្សត្រីសៀម។ នាងជាកូនស្រីរបស់សៀមស្ដេចមង្កុដ (រាមាទី ៤ ) និងអ្នកម្នាង ប៉ៀម សុច្រិត្តកុល មួយ។ នាងគឺជាប្អូនស្រីពាក់កណ្តាលនិងប្រពន្ធដំបូងរបស់ព្រះមហាក្សត្រជូឡាឡុងករណ៍ (រាមាទី ៥) នៃប្រទេសសៀម (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) ។ ប្រពន្ធពីរផ្សេងទៀតរបស់ស្តេចត្រូវបានគេពេញបងប្អូនប្អូនស្រីរបស់នាងមហាក្សត្រី  សម្ដេចព្រះនាងចៅសាវាដវ័ទន្នា និងព្រះមហាក្សត្រិយានី សម្ដេចព្រះនាងចៅសៅវភាផង់សីុ ព្រះបរមរាជិនីនាថ  ។
ព្រះមហាក្សត្រីបាននិងកូនស្រីរបស់នាងបានលង់ទឹកស្លាប់នៅពេលដែលទូករាជវង្សរបស់នាងក្រឡាប់នៅលើផ្លូវទៅកាន់ Bang Pa នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (រាជវាំងរដូវក្តៅ) ផងដែរ។ សាក្សីជាច្រើនដើម្បីគ្រោះថ្នាក់នេះមិនហ៊ានប៉ះព្រះមហាក្សត្រិយានីរដ្ឋធានីបទល្មើសសូម្បីដើម្បីសង្គ្រោះនាង life. បានកើតទុក្ខដែរជូឡាឡុងរំលឹកពេលក្រោយបានកសាងឡើងទៅនាងនិងកូនក្នុងផ្ទៃរបស់ពួកគេនៅតំបន់ Bang នៅក្នុងវិមានប៉ា។
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រិយានីថៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចក្រី
លុយគ្រីបតូ
លុយគ្រីបតូ Cryptocurrency គឺជាលុយឌីជីថល ឬអាចហៅម្យ៉ាងទៀតថា រូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ បង្កើតឡើងដើម្បីទូទាត់ រវាងអ្នកមានកាក់គ្រីបតូ ទៅបុគ្គលម្នាក់ទៀត ដោយមិនឆ្លងកាត់ធនាគារ ហើយត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងកំណត់ហេតុដោយទិន្នន័យកុំព្យូទ័រលក្ខណៈ Cryptography យ៉ាងរឹងមាំ ដើម្បីសុវត្ថិភាពកំណត់ត្រាប្រតិបត្តិការ ដើម្បីគ្រប់គ្រងការបង្កើតកាក់ថ្មី និងដើម្បីបញ្ជាក់ប្រតិបត្តិការផ្ទេរកាក់របស់ម្ចាស់កាក់។
លុយគ្រីបតូ គឺជាទូទៅដូចជារូបិយប័ណ្ណទូទៅ
វាមិនត្រូវបានផលិតឡើងក្នុងទំរង់ជាក្រដាសប្រាក់ទេ ហើយក៏មិនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយធនាគារកណ្តាលដែរ។
Bitcoin ជាប្រភេទគ្រីបតូដំបូងបំផុត ត្រូវបានបង្កើតឡើង និងដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ២០០៩ ដែលនៅពេលនោះវាមានតម្លៃមិនដល់មួយសេន ($0.01) ផង។ ប៉ុន្តែក្នុងឆមាសទី២ ឆ្នាំ២០២១ វាមានតម្លៃជាង $ 60 000 ។
លីម ចកហូយ
លីម ចកហូយ គឺជាមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលប្រ៊ុយណេ ដែលបានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការទី១៤ នៃអាស៊ាន ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៨ លោកធ្លាប់ធ្វើជា លេខាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រសួងការបរទេសនិងពាណិជ្ជកម្ម ប្រទេសប្រ៊ុយណេ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
អោហ្គុស្តូ ពីណូឆេត
អោហ្គុស្តូ ហូសេ រ៉ាម៉ុន ពីណូឆេត អ៊ូហ្គារតេ (Augusto José Ramón Pinochet Ugarte    25 វិច្ឆិកា 1915 – 10 តុលា 2006) ជាឧត្តមសេនីយ៍ឈីលីដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសឈីលីពីឆ្នាំ 1973 ដល់ឆ្នាំ 1990 ទីមួយជាមេដឹកនាំនៃរបបយោធាឈីលីពីឆ្នាំ 1973 ដល់ 1981 ត្រូវបានប្រកាសថាជាប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋដោយរបបយោធាក្នុងឆ្នាំ 1974 និងក្លាយជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការជាក់ស្ដែងនៃប្រទេសឈីលី     និងពីឆ្នាំ 1981 ដល់ឆ្នាំ 1990 ជាប្រធានាធិបតីស្របច្បាប់បន្ទាប់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដែលបានបញ្ជាក់គាត់នៅក្នុងតំណែង ត្រូវបានអនុម័តដោយប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ 1980
លោកអោហ្គុស្តូតាមរយៈជួរកងទ័ពឈីលីដើម្បីក្លាយជាអគ្គសេនាធិការនៅដើមឆ្នាំ 1972 មុនពេលត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គមេបញ្ជាការនៅថ្ងៃទី 23 ខែសីហា ឆ្នាំ 1973 ដោយប្រធានាធិបតីលោកសាល់វ៉ាឌ័រ អាយ៉េនដេ នៅថ្ងៃទី 11 កញ្ញា ឆ្នាំ 1973 លោកពីណូឆេតបានដណ្តើមអំណាចនៅក្នុងឈីលីនៅរដ្ឋប្រហារ​ ដោយមានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក  ​ ដែល​បាន​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋាភិបាលសាមគ្គីនិយម​ឆ្វេងនិយម​ដែល​ជាប់​ឆ្នោត​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់លោកអាយ៉េនដេនិងបានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់ជនស៊ីវិល នៅខែធ្នូ​ ឆ្នាំ 1974 របបយោធាដែលកំពុងកាន់អំណាចបានតែងតាំងលោកពីណូឆេតជាប្រមុខកំពូលរបស់ប្រទេសដោយក្រឹត្យរួម ទោះ​បី​ជា​គ្មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​អ្នក​ញុះញង់​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ម្នាក់​ក៏ដោយ​ ពលឧត្តមសេនីយ៍កងទ័ពអាកាសឯក ហ្គូស្តាវ៉ូ​ ឡេក៍ បន្ទាប់ពីឡើងកាន់អំណាច លោកពីណូឆេតបានបៀតបៀនពួកឆ្វេងនិយម​ សង្គមនិយម​ និងអ្នករិះគន់នយោបាយ ជាលទ្ធផលមានការប្រហារជីវិតពី 1,200 ទៅ 3,200 នាក់ អន្តរកម្មរបស់មនុស្សរហូតដល់ 80,000 នាក់ និងការធ្វើទារុណកម្មមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់  បើ​តាម​រដ្ឋាភិបាល​ឈីលី ចំនួនរ​បស់ការប្រហារជីវិតនិងការបាត់ខ្លួនដោយបង្ខំមានចំនួន 3,095 នាក់ ប្រតិបត្តិការកុងដរជាប្រតិបត្តិការភេរវកម្មគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ផ្តោតលើអាមេរិកខាងត្បូង ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមការបញ្ជារបស់របបរបស់លោកពីណូឆេតនៅចុងខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1975 ដែលជាថ្ងៃខួបកំណើតទី 60 របស់លោក
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីឈីលី
ទ្រោណ
នៅក្នុងវីរកថា មហាភារតៈ ទ្រោណIn the epic Mahābhārata, Drona (द्रोण, ') or Dronacharya (द्रोणाचार्य, ')
កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ
(ន). សេចក្តីបរិសុទ្ធិ ថ្នាក់ដែលធ្វើឲ្យកម្ចាត់សេចក្តីសង្ស័យបានគឺកំណត់ដឹងបច្ច័យនៃនាមរូបបានហើយ ទើបអស់សង្ស័យក្នុងកាលទាំងបី។
Kanojo, Okarishimasu
Kanojo, Okarishimasu (彼女、お借りします, Rent-A-Girlfriend, បកប្រែ: ជួលមិត្តស្រីធ្លាក់​ក្នុង​អន្លង់​ស្នេហ៍) គឺជាតុក្កតាម៉ានហ្គាជប៉ុន សរសេរនិងរូបភាពដោយ រេអ៊ិជិ មិយ៉ាជិម៉ា គំនូរជីវចលរឿងនេះបានបោះពុម្ពផ្សាយជារៀងរាល់វគ្គក្នុង Kodansha's Weekly Shōnen Magazine ចាប់តាំងពីខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៧ ហើយត្រូវបានចងក្រងជាសៀវភៅចំនួន ១៦ ក្បាលគិតត្រឹមខែសីហាឆ្នាំ ២០២០ ស៊េរីទូរទស្សន៍គំនូរជីវចលអានីមេគឺការសម្របខ្លួនដោយ TMS Entertainment ផ្សាយខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២០
កច្ចាន
(ន). ភិក្ខុជាពូជនៃកច្ចៈ (ភិក្ខុឈ្មោះកច្ចៈ)។ មនុស្សល្អជាឈ្មោះនៃបុព្វបុរស។
ដេលី
ដេលី (दिल्ली, ਦਿੱਲੀ, دلّی dillī) ជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ឥណ្ឌា មានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី 2 របស់ប្រទេសឥណ្ឌា
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅឥណ្ឌា
ជំងឺប៉ារ៉ាទីហ្វូអ៊ីដ
Fowl Paratypoid ឬ Avian Salmenellosis
ប៉ារាទីហ្វូអ៊ីដ ជាជំងឺមួយដែលកើតមានឡើងជាទំរង់ស្រួចស្រាវចំពោះកូនមាន់ ដែលមានអាយុក្រោម១ខែ ។ ជំងឺ
នេះអាចបណ្ដាលឲ្យបក្សីស្លាប់ច្រើននៅក្នុងសមាមាត្រមួយដែលគួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើល ។ ចំពោះបក្សី (មាន់)ធំ ប្រសិនបើវា
ទទួលរងគ្រោះដោយសារជំងឺនេះ វានឹងបង្ហាញឲ្យឃើញនូវចំណុចមួយដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍នោះ គឺការឆ្លងរាលដាល ដល់ស៊ុត ។ ស៊ុតដែលមានមេរោគនឹងចោទជាបញ្ហាសំខាន់ដែលមានដូចជា ធ្វើឲ្យចុះថយនៃភាពបង្កកំណើត និងលទ្ធ ភាពដែលអាចញាស់បានរបស់ស៊ុត ។ បក្សីអាចស្លាប់បានដោយសារ septicaemia នេះ ។
និមិត្ដហេតុ (Ethiology)
Paratypoid ជាពាក្សមួយសំរាប់ចង្អុលបង្ហាញនូវសា្ថនភាព septicaemia ហើយជាជំងឺមួយបណ្ដាលមកពី Salmonella ដ៏ទៃទៀតក្រៅពី S. galliarum និង S.Pullorum ដែលអាចធ្វើឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់បក្សី ។ S. typhimurium គឺជាមេរោគសំខាន់បំផុតដែលបណ្ដាលឲ្យមានកើតជំងឺនេះ ។ ពពួក Salmonella ផ្សេងៗទៀត ដែលត្រូវបានដាក់ចេញ ដោយឡែកនោះមានដូច​ជាៈ S. entiritides, S. chester, S. Thompson, S. nilos, S. anatum, S. anatis, S. infantis, S. doubling, S. weltevreden, S.stanley, S. saintpaul, S. Alachua. S. Litchfield ។
របៀបចំលងជំងឺ (Transmission)
Paratyphoid អាចឆ្លងតាមពីររបៀបៈ Vertical និង Horizontal ។
១- ការឆ្លងទៅតាមរយៈ Veritcal
- វាអាចឆ្លងតាមរយៈ បក្សីដែលជាសះស្បើយពីជំងឺ ។ ចំពោះហ្វូងមាន់ពូជដែលមានជំងឺ អាចចំលងជំងឺនេះតាម   រយៈស៊ុតរបស់វា រឺអូវែរ ហើយបណ្ដាលឲ្យកូនមាន់ជាច្រើនឆ្លងជំងឺនេះ បន្ទាប់ពីញាស់ចេញមកតែម្ដង។
២- ការឆ្លងទៅតាមរយៈ Horizontal
- កូនមាន់ដែលកើតជំងឺនេះ អាចឆ្លងរាលដាលទៅហ្វូងបក្សី (មាន់) ផ្សេងទៀត
- ការឆ្លងជំងឺពីសត្វ(បក្សី) ឈឺទៅបក្សីដែលមានសុខភាពល្អ អាចមានតាមរយៈទឹក និងចំណីដែលមានមេរោគ
- ការចំលងមេរោគអាចមានកើតឡើងនៅតាមម៉ាស៊ីនភ្ញាស់ ក្រាបនិងទ្រុងមាន់
- កណ្ដុរនិងពពួកសត្វល្អិតអាចជាអ្នកធ្វើឲ្យជំងឺនេះ ឆ្លងរាលដាល
- ចំណីដែលបានមកពីសត្វដូចជា អាហារឆ្អឹង (Bone meal) អាហារឈាម (Blood meal) និងសាច់ ។ល។ អាច ផ្ទុកទៅដោយមេរោគឆ្លង ធ្វើឲ្យហ្វូងបក្សីឈឺ
- ស្បែកជើង សំល្លៀកបំពាក់របស់ភ្ញៀវ រឺអ្នកធ្វើការនៅស្ថានីយនោះ អាចជាប្រភពនៃការចំលងមេរោគ
- សំបកស៊ុតអាចឆ្លងជំងឺនេះ តាមរយៈកាកសំណល់ផ្សេងៗដែលបញ្ចេញមកក្រៅដូចជា (លាមក...) របស់បក្សីឈឺ
រោគសញ្ញារបស់ជំងឺមានមិនពិតប្រាកដ ហើយមានការពិបាកក្នុងការញែកចេញឲ្យដាច់ពីជំងឺរាគស ។ បក្សី(កូន មាន់) ប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅក្បែរប្រភពកំដៅ ។ បក្សីបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពស្រេចទឹក ហើយបក្សីនេះអាចស្លាប់មួយរំពេចបាន បន្ទាប់ពីផឹកទឹកលើសចំណុះ ។​ បក្សីអន់ចំណីហើយឆ្លងកាត់នូវដំណាក់កាល Greenish loose droppings (រាគពណ៌រាង បៃតង) ។ ដោយអាស្រ័យទៅនឹងការរាគរួសនេះ ជាញឹកញាប់សង្កេតឃើញមានលាមកដែលរាគប្រឡាក់រន្ធគូទ ធ្លាក់ស្លាប និងរោមបះ ។ កូនមាន់អាចស្លាប់ដោយពុំមានការបញ្ចេញនូវរោគសញ្ញាអ្វីទាំងអស់ ។ អត្រាស្លាប់អាចកើតមានឡើងខ្ពស់ រហូតដល់ ៨០% ហើយភាគច្រើនស្លាប់ដោយសារការខ្សោះជាតិទឹក ។ កូនមាន់ទាំងនេះច្រើនតែស្លាប់ បន្ទាប់ពីឈឺបាន រយៈពេលពី ២-៣ថ្ងៃ ។
ចំពោះមាន់ធំវិញ មិនសូវបង្ហាញឲ្យឃើញនូវរោគសញ្ញាពិសេសឡើយ តែសញ្ញាខ្លះត្រូវបានសង្កេតឃើញដូចជាៈ ផលិតកម្មស៊ុតធ្លាក់ចុះ រោមបះ រាគ ខ្សោះជាតិទឹក និងស្បែកឡើងពណ៌ខៀវស្វាយ (Cyanosis) ។
រោគវិនិច្ឆ័យ (Diagnosis)
រោគវិនិច្ឆ័យត្រូវធ្វើឡើងដោយពឹងផ្អែកទៅលើចំណុចសំខាន់ៗដូចជាៈ
- ការបំបែកចេញ និងកាកសំណត់រកឲ្យឃើញនូវមេរោគពិតប្រាកដ ដែលជាដើមហេតុធ្វើឲ្យមានការស្លាប់នេះ
- ធ្វើតេស្ដសេរ៉ូម (Serological test) ដើម្បីរកឲ្យឃើញនូវ Serotype របស់ Salmonella នោះ ។
ស្លាកស្នាម (Lesions)
- Retained ស៊ុតលឿង - Omphalitis - រលាកថ្លើម (Hepatitis) និង - ផាលរីកធំ ។
ចំពោះមាន់ធំមានៈ
- Pericarditis (រលាកស្រោមបេះដូង) – Cecal cores - Enteritis (រលាកពោះវៀន) - Panophtalmia  - Arthritis (រលាកសន្លាក់) ។
កច្ចាយនូបត្ថម្ភក
(ន). ឈ្មោះក្បួនវេយ្យាករណ៍ ជាជំនួយដល់មូលកច្ចាយនៈ ដែលសម្តេចព្រះសុមេធាធិបតី ជួន ណាត ជោតញ្ញាណោ ព្រះសង្ឃរាជថ្នាក់ទី១ គណៈមហានិកាយ បាន​រៀប​រៀង​ក្នុង​កាល​ដែល​សម្តេច​បាន​សមណ​សក្តិ​ជា​ព្រះ​គ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា។
៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៧៤)
500រៀល
=មើលផងដែរ=
ឃុំច្រកម្ទេស
ឃុំច្រកម្ទេស ពីអតីតកាល ជាឃុំដែលស្ថិតក្នុងដែនរដ្ឋបាលរបស់ ស្រុកស្វាយទាប ខេត្តស្វាយរៀង បច្ចុប្បន្នបានកាត់ចេញពី ស្រុកស្វាយទាប ខេត្តស្វាយរៀង កាត់ពី ឃុំច្រកម្ទេស ទៅជា សង្កាត់ច្រកម្ទេស ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង។
រដ្ឋបាល
ឃុំច្រកម្ទេស មាន ភូមិ÷
កច្ចាយន
(ន). ព្រះអរហន្តមួយរូបឈ្មោះថា កច្ចាយនៈ ហើយបានទទួលសេចក្តីសរសើរពីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធថាជា ឯតទគ្គៈ ក្នុងផ្លូវអធិប្បាយសេចក្តីសង្ខេបឲ្យពិស្តារបាន, កាលពីដើម លោកមានរូបរាងស្រស់បស់ស្អាតបាត, តែបណ្តាលមកពីបុរសម្នាក់បានឃើញរូបលោកស្អាត ហើយក៏គិត​ថាធ្វើម្តេចបានភរិយារូបស្អាតដូចលោកម្ចាស់អង្គនេះហ្អេះ! ភ្លាមន៎ុះ បុរសនោះក៏ក្លាយជាស្រី, ក្រោយមកទើបសូមខមាទោសលោក ហើយក៏ក្លាយជាបុរសវិញ, ព្រោះហេតុដូច្នេះហើយ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈអធិដ្ឋានឲ្យមានរាងកាយធាតុទ្រលុកៗ ដូចដែលបានធ្លាប់ឃើញរូបសំណាក ដែលគេធ្វើជាតំណាងក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះឯង, អ្នកខ្លះហៅលោកថា ព្រះកំចាយៗ ។
(ន), នាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ ដែលជាអ្នកតែងក្បួនវេយ្យាករណ៍បាលីជាដើម។ វេយ្យាករណ៍បាលីនោះក៏ហៅថា កច្ចាយនៈ ដែរ (ច្រើន​ហៅថា មូលកច្ចាយនៈ)។
យ៉ោវស៊ឺលៀន
យ៉ោវស៊ីលៀន រឺ ហ្យ៉ោហ្ស៊ឺហ្លៀន (姚思廉; បានស្លាប់នៅឆ្នាំ ៦៣៧), នាមគួរសម ជៀនជី (簡之), តាមផ្លូវការ ជា ឃុនខាងនៃផ្វឹងឆឹង (豐成康男) គឺជាអ្នករាជការនៃរាជវង្សចិនគឺរាជវង្សសួយ និង រាជវង្សថាង ហើយក៏ជាអ្នកនិពន្ធលេចធ្លោនៃក្រាំងលាំង និង ក្រាំងឆឹន ប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការនៃរាជវង្សលាំង និង រាជវង្សឆឹន ដែលមានឪពុករបស់លោក យ៉ោវឆា (姚察) អ្នករាជការនគរឆឹនម្នាក់ បានចាប់ផ្ដើមចងក្រងតែមិនទាន់បញ្ចប់បង្ហើយ។
សាវតារ
គេមិនដឹងទេពេលណាយ៉ោវស៊ឺលៀនកើត ទំនងជានៅកំឡុងសម័យរាជវង្សឆឹន។ ឪពុកលោក យ៉ោវឆាគឺជាមន្ត្រីកិច្ចការសាធារណៈសម័យនគរឆឹន និងក្រោយពីការដួលរលំរបស់នគរឆឹនដោយនគរសត្រូវរាជវង្សសួយនៅឆ្នាំ ៥៨៩ យ៉ោវឆាបានរើគ្រួសារពីអ៊ូស្ឈិង (吳興 ក្នុងហ៊ូចុវទំនើប ខេត្តចឺជាំង) ទៅកាន់រាជធានីសួយតាស៊ិង (ឆាងអាន) ដោយបន្តបំរើការជាទីប្រឹក្សានៃអធិរាជបុត្រស្នងរាជ្យនៃអធិរាជសួយវ៉ឹន យ៉ាងយ៉ុង និងអគ្គលេខាធិការនៃទីចាត់ការឯកសារ (秘書省 មីឝ៊ូឝឹង) ដោយមានគោរម្យងារជាអ្នកឧកញ៉ាប៉ីជាំង។ កំឡុងពេលយ៉ោវឆានៅមានជីវិត លោកបានចាប់ផ្ដើមសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រឆឹន និង រាជវង្សស្នងរបស់វា រាជវង្សលាំង ប៉ុន្តែបញ្ចប់បង្ហើយមុនពេលលោកទទួលមរណភាព។
យ៉ោវស៊ឺលៀនបានសិក្សា ក្រាំងហាន ក្រោមការបង្រៀនរបស់ឪពុករបស់លោកនៅពេលលោកនៅក្មេង។ មុនពេលការរលំរលាយនគរឆឹន លោកបានបំរើការជាលេខាធិការរបស់ឆឹនជ័ង (陳莊) ព្រះអង្គម្ចាស់ខួយជី រាជបុត្រមួយអង្គនៃអធិរាជឆឹន ព្រះនាមឆឹនឝ៊ូប៉ោវ។
សម័យរាជវង្សសួយ
នៅឆ្នាំ ៦១៧ នគរសួយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយការបះបោរដីធ្លី និង អធិរាជយ៉ាងបាននៅជាំងទូ (江都 ស្ថិតក្នុងយ៉ាងចូវសម័យទំនើប ខេត្តជាំងស៊ូ) ដោយទុកឱ្យយ៉ាងយ៉ុវក្នុងនាមស្ដីការនៅឯឆាងអាន នៅពេលមេទ័ពលីហ្យែន អ្នកឧកញ៉ាថាងបានចាប់ផ្ដើមការបះបោរ និង វាយប្រហារឆាងអាន ដោយអះអាងចេតនារបស់លោកថាដើម្បីលើកឱ្យយ៉ាងយ៉ុវជាអធិរាជ។ នៅពេលនោះឆាងអានបានដួលរលំនៅរដូវរងារឆ្នាំ ៦១៧ រាជធានីត្រូវបានគេនិយាយថាមន្ត្រីរបស់ យ៉ាងហ្យទាំងអស់បានរត់គេចខ្លួនអស់ នៅសល់តែហ្យ៉ោហ្ស៊ឺហ្លៀន ដែលនៅជាមួយយ៉ាងហ្យ ហើយខណៈនោះទាហានរបស់លីហ្យែនបានចូលមកដំណាក់របស់យ៉ាងហ្យ បានស្រែកយ៉ាងខែងរ៉ែងថា "អ្នកឧកញ៉ាថាងបានចាប់ផ្ដើមការបះឡើងបស់លោកដើម្បីជួយសង្គ្រោះត្រកូលខត្តិយវង្ស។ ពួកឯងមិនត្រូវខ្វះការគួរសមដល់ព្រះរាជបុត្រឡើយ។" ពួកទាហានក៏បានដកថយទៅវិញ។ លីហ្យែនចាប់អារម្មណ៍ជាមួយពលីកម្មរបស់លោកហ្យ៉ោចំពោះគ្រាលោកនៅតែមានយ៉ាងហ្យចាប់ខ្លួនដោយអ្នកក្រោមបង្គាប់របស់ព្រះអង្គ ហើយបានអនុញ្ញាតឱ្យលោកហ្យ៉ោទៅបានជាគ្នានឹងយ៉ាងហ្យទៅដល់សាលាឆទានឝ៊ូញយ៉ាង (順陽閣) មុនពេលចាកចេញទៅ។ មនុស្សដែលបានឃើញព្រឹត្តិការណ៍នេះបានពោលថា ជនស្លូតត្រង់ក៏មានសេចក្ដីក្លាហានដែរ។ ជននេះជាគំរូស្រាប់។" លីហ្យែនបានប្រកាសឱ្យយ៉ាងហ្យជាអធិរាជ (ជាអធិរាជគង់) ប៉ុន្តែក្រោយពីបានទទួលដំណឹងនៅឆ្នាំ ៦១៨ ថាអធិរាជយ៉ាងបានត្រូវធ្វើឃាតក្នុងរដ្ឋប្រហារមួយនៅហ្ជាំងទូដឹកនាំដោយមេទ័ពហ៊្អីហ្អ្វឹនហ្ហ៊័រហ្ជី ដោយមានយ៉ាងហ្យបានប្រគល់រាជបល្ល័ង្កទៅឱ្យលោក បង្កើតរាជវង្សថាង ហើយក៏បានក្លាយខ្លួនជាអធិរាជកោស៊ូ។
កំឡុងសម័យរាជវង្សថាង
បន្ទាប់ពីការបង្កើតរាជវង្សថាង ហ្យ៉ោវហ្ស៊ឺហ្លៀនបានបំរើជាវិញ្ញូជននៅដំណាក់ព្រះរាជបុត្ររបស់អធិរាជកោស៊ូ និងមេទ័ពនាំមុខគេលីឝ៊ឺមិន ព្រះអង្គម្ចាស់ឈិន។ ក្រោយមក នៅពេលលីឝ៊ឺមិននៅក្នុងយុទ្ធនាការមួយប្រឆាំងនឹងមេដឹកនាំបះបោរកសិករម្នាក់ ហ្ស្ឈីហ្យ្វែនហ្ឡាង ព្រះអង្គម្ចាស់លូ លីឝ៊ឺមិនបានពិភាក្សាគ្នាជាមួយអ្នកដទៃទៀតអំពីព្រឹត្តិការកំឡុងរាជវង្សសួយ និងបានពោលថា "ហ្យ៉ោហ្ស៊ឺហ្លៀនហ៊ានក្រោកឈរទល់នឹងផ្លែដាវដើម្បីបង្ហាញសេចក្ដីស្មោះត្រង់ ហើយទង្វើនេះវាពិតជាកំរមានណាស់ទោះបីតាំងពីបុរាណរៀងមកក៏ដោយក៏គ្មានរឿងដូច្នោះឡើយ។" នៅសម័យនោះ លោកហ្យ៉ោវមិនបាននៅជាមួយទ្រង់ទេ ប៉ុន្តែលោកក៏នៅឡួយ៉ាងដែរ។ លីឝ៊ឺមិនបានបញ្ជូនអ្នកនាំពាក្យទៅឡួយ៉ាងដើម្បីជូនរង្វាន់ដល់លោកហ្យ៉ោជាក្រណាត់សូត្រ ដោយពោលថា "ខ្ញុំនៅតែចងចាំសេចក្ដីស្មោះត្រង់ និងភាពត្រឹមត្រូវរបស់លោក ហើយឥឡូវនេះខ្ញុំនឹងប្រគល់រង្វាន់ឱ្យលោកចំពោះគុណធម៌ទាំងនេះរបស់លោក។"
នៅឆ្នាំ ៦២៦ លីឝ៊ឺមិន ក្រោយមកបានជាប់ក្នុងការប្រជែងកំលាំងគ្នាជាមួយព្រះភាតារបស់ទ្រង់ លីហ្ជានឆ្ហ្រឹង ម្កុដរាជកុមារ ហើយបានលបស្ទាក់វាយប្រហារសំលាប់លីហ្ជានឆ្ហ្រឹង និង ព្រះភាតាម្នាក់ទៀតដែលគាំទ្រលីហ្ជានឆ្ហ្រឹង លីហ្យ្វែនជី ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្ស្ឈី នៅទ្វារហ្ឈ្វែនហ៊្វ្អូ។ ទ្រង់ក្រោយមកទៀតបានបង្ខំអធិរាជកោស៊ូតែងតាំងទ្រង់ជារាជបុត្រស្នងរាជ្យបានសំរេច និងHe then effectively forced Emperor Gaozu to create him crown prince and then yield the throne to him (as Emperor Taizong). Yao became an imperial scholar at the institute Hongwen Pavilion (弘文館). Emperor Taizong had him continue the compilation of the histories of Liang and Chen, under supervision by the chancellor Wei Zheng. Yao, taking in also commentaries that had been written by Xie Gui (謝炅) and Gu Yewang (顧野王), completed the works in 636, and Emperor Taizong awarded him with silk and promoted him to be Tongzhi Sanqi Changshi (通直散騎常侍), a senior advisor at the examination bureau of government (門下省, Menxia Sheng). It was said that Yao was faithful and gave honest advice whenever needed. In 632, for example, there was an occasion when Emperor Taizong was about to visit the summer palace Jiucheng Palace (九成宮, in modern Baoji, Shaanxi), when Yao argued against it, opining that visiting secondary palaces was something that Qin Shi Huang and Emperor Wu of Han did, not what rulers who were even better regarded—the legendary Emperor Yao, Emperor Shun, Yu the Great, and Tang of Shang did. Emperor Taizong, while citing that he was going to Jiucheng Palace to avoid an asthma attack, nevertheless awarded Yao with silk. In 635, he created Yao the Baron of Fengcheng. Yao died in 637 and was buried with honor, near the tomb of Emperor Taizong's wife Empress Zhangsun, where Emperor Taizong himself would eventually be buried. His grandson Yao Shu would later serve as a chancellor during the reign of Emperor Taizong's daughter-in-law Wu Zetian.
ឃុំសំបួរ(ស្រុកស្វាយទាប)
រដ្ឋបាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ផាម វ៉ាន់ឌាន
ផាម វ៉ាន់ឌាន (Phạm Văn Điển ១៧៦៩-១៨៤២) គឺ​ជាដៃឧត្ដមសេនីយយួន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ត្រាន់ វ៉ាន់ណាង
​ត្រាន់ វ៉ាន់ណាង (Trần Văn Năng ១៧៦៣-១៨៣៥) គឺ​ជាដៃឧត្ដមសេនីយយួន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ផ្វានយ៉ាងម៉ាយទី២
ផ្វានយ៉ាងម៉ាយទី២ រឺ ផាំជឿញម៉ៃទី២ (យួន:Phạm Dương Mại, ចិន:范陽邁, ភិងអ៊ិង:Fànyáng mài) គឺជាស្ដេចចាមសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ៤២១ ដល់ប្រហែល ៤៤៦។ នៅឆ្នាំ ៤៣១ ស្ដេចអង្គនេះបដិសេធការជួយពីក្សត្រវ្នំកំឡុងសង្គ្រាមជាមួយចៅហ្វាយខេត្តចិននៅឈាំវចូវ។ នៅឆ្នាំ ៤៣៣ ផ្វានយ៉ាងម៉ាយទី២ បន្ទាប់ពីការបដិសេធមិនព្រមឱ្យទឹកដីទៅចិនហើយ បែរជាប្រឆាំងនឹងខ្មែរវិញ ហើយថែមទាំងដាក់បញ្ចូលស្រុកបណ្ឌុរង្គរបស់ខ្មែរចូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួនទៀត។
ក្នុងឆ្នាំ ៤៤៦ ចៅហ្វាយខេត្តតុងកឹងចាប់ផ្ដើមវិធានការបង្ក្រាបយ៉ាងខ្លាំងក្លាប្រឆាំងនឹងចាម្ប៉ា។ សមរភូមិបានរំកិលទៅដល់ព្រះអង្គនៅរាជធានី។ ស្ដេចអង្គនេះបានសោយទិវង្គតដោយខូចព្រះហឫទ័យ។
កឋិនកាល
(ន). រយៈពេលកឋិន គឺតាំងពីថ្ងៃ១រោច ខែអស្សុជ ដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក តាមវិនយប្បញ្ញត្តិ (ម.ព កឋិន ផង)។
ខណ្ឌកំបូល
កំបូល គឺជាខណ្ឌថ្មីដែលទើបបង្កើតឡើង។ ខណ្ឌនេះនេះពឺមុនជាផ្នែកមួយនៃខណ្ឌ ពោធិ៍សែនជ័យ។ ខណ្ឌថ្មីនេះបានបង្កើតឡើងដោយកាត់យកសង្កាត់ចំនួនប្រាំមួយពីខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ និងមួយសង្កាត់ពីខណ្ឌ ដង្កោ តាមអនុក្រឹត្យលេខ ០៤ អនក្រ.បកចុះថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៩។
និរុត្តិសាស្ត្រ
ឈ្មោះនៃខណ្ឌនេះយកតាមឈ្មោះនៃសង្កាត់កំបូល។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
ស្ថិតនៅ រាជធានីភ្នំពេញ មាន ៧សង្កាត់÷
ឯកសារយោង
កំបូល
ពុធ
សូមមើលនូវអត្ថបទផ្សេង ចំពោះឈ្មោះ ពុធ។
អព្ភន្ត្រីបជា
ព្រះចៅបរមវង្សធើ ព្រះអង្គចៅអព្ភន្ត្រីបជា (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอัพภันตรีปชา) (ថ្ងៃទី 31 ខែតុលាឆ្នាំ 1889 - ថ្ងៃទី 18 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1934) គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីនៃប្រទេសសៀម (ក្រោយមកប្រទេសថៃ) ។ នាងជាសមាជិកនៃក្រុមគ្រួសារមួយសៀមរាជ។ នាងជាកូនស្រីរបស់ជូឡាឡុង, ស្តេចរាមាទី V នៃប្រទេសសៀម។
ម្តាយរបស់នាងគឺអគ្គមហេសី Noble (ចៅចោមចៅ Manda) Sae Rojanadis (เจ้าจอมมารดาแส โรจนดิศ) ជាកូនស្រីរបស់ប្រាយ៉ា Abbhantrikamas (พระยาอัพภันตริกามาตย์) ហើយ Bang Rojanadis ។ (บาง โรจนดิศ) នាងមានបងប្អូន 2 នាក់; បងប្រុសនិងប្អូនស្រី;
ព្រះអង្គម្ចាស់ Khajera Chirapradidha (เขจรจิรประดิษฐ) (23 កក្កដា 1888 - 7 ខែតុលាឆ្នាំ 1888) ព្រី Dibyalangkarn (ทิพยาลังการ) (17 ខែមករាឆ្នាំ 1891 - 4 មិថុនាឆ្នាំ 1932)
ព្រះចៅបរមវង្សធើ ព្រះអង្គចៅអព្ភន្ត្រីបជា បានស្លាប់នៅលើ 18 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1934 នៅអាយុ 44 ឆ្នាំ។
Reference
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចក្រី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះនាងថៃ
៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៦១)
500រៀល
=មើលផងដែរ=
អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក
អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ឬ ឥណ្ឌូចិន គឺជាផ្នែកនៃទ្វីប អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ វាស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃ អាស៊ីខាងត្បូង និងភាគខាងត្បូងនៃ ប្រទេសចិន និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា នៅខាងលិច និង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក នៅខាងកើត។ វា​រួម​បញ្ចូលនូវចំនួន​ប្រទេសដូចជា ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សាធារណរដ្ឋ​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ សាធារណរដ្ឋនៃសហភាពមីយ៉ាន់ម៉ា ( ភូមា) ព្រះរាជាណាចក្រថៃ និង ​សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម ដោយពេលខ្លះ ​ឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ីនៅផ្នែកខាងលិចនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ីខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ ​ក៏​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​ផង​ដែរ។
ពាក្យថា ឥណ្ឌូចិន (ដើមឡើយ ឥណ្ឌូចិន ) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដើមសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ដោយប្រើប្រាស់ឈ្មោះនេះគឺជាប្រទេសដែលទទួលរងនូវឥទ្ធិពលវប្បធម៌នៃ អរិយធម៌ ឥណ្ឌា និង ចិន នៅលើតំបន់នោះ។ ពាក្យ​នេះ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ជា​ឈ្មោះ​អាណានិគម​នៃ ​ឥណ្ឌូចិន​បារាំង ( កម្ពុជា ឡាវ និង ​វៀតណាម ​សព្វថ្ងៃ )។
កឋិន
(ន). ឈ្មោះបុណ្យមួយដែលពុទ្ធបរិស័ទវេរសំពត់​ថ្វាយ​ដល់ព្រះសង្ឃ ក្នុងរយៈពេល​២៩ថ្ងៃ​ ឬ​សំពត់​ពិសេស​ដែល​​ព្រះសាស្តា​ទ្រង់​អនុញ្ញាត​ដល់​ភិក្ខុសង្ឃ​ចំពេល​ទេស​កាល​កឋិន។ ពាក្យ​ថា​កឋិន​នេះ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​បរិវារៈ​លោក​សម្តែង​ថា : (ធម៌​ទាំង​ប៉ុន្មាន​​ដែល​តាំង​នៅ​ក្នុង​កំលុង​កឋិនត្ថារ​កិច្ច​​រាប់​តាំងពី​ភិក្ខុ​ដែល​បាន​ចូល​​បុរិមិកា​វស្សា​ជាដើម ដរាប​ដល់​ការ​ដែល​ភិក្ខុ​​ក្រាល​អនុមោទ​នា​ត្រឹមត្រូវ ប្រកប​ដោយ​ធម៌​ជាទីបំផុត, ជា​នាម​ធម៌​ខ្លះ ជា​រូប​ធម៌​ខ្លះ)។ ការ​រួបរួម​ដំណើរ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ស្មើគ្នា, ឈ្មោះ​អំពើ​ដែល​ឱ្យ​ឈ្មោះ, ពាក្យ​ដែល​ហៅ​តាម​ឈ្មោះ, សម្តី​និយាយ​ចេញ​ឈ្មោះ, រូបព្យញ្ជនៈ, ពាក្យ​ពោល​ចំពោះ​ធម៌​ទាំង​អស់​ហៅថា​កឋិន (សរសេរកថិន ក៏បាន)។
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី (ភាសាអង់គ្លេស៖ Asian Football Confederation) សរសេរកាត់ថា AFC, គឺជាសហព័ន្ធមួយក្នុងចំណោមសហព័ន្ធកីឡាបាត់ទាត់ទាំង ៦ របស់ហ្វីហ្វា និងត្រូវជាអង្គភាពគ្រប់គ្រងនៃសមាគមកីឡាបាល់ទាត់នៅអាស៊ីនិងអូស្ត្រាលី។ វាមានសមាជិកប្រទេសចំនួន ៤៧ ដែលសុទ្ធតែមានទីតាំងស្ថិតនៅទ្វីបអាស៊ីទាំងអស់ ចំណែកឯប្រទេសដែលឆ្លងទ្វីបគឺមិនរាប់បញ្ចូលឡើយ – ដូចជា អាស៊ែបៃសង់ ចចជី កាសាក់ស្ថាន រុស្ស៊ី និងតួកគី។ ប្រទេសស៊ីប អាមេនី និងអ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវជាសមាជិកយូហ្វា ទោះបីជាប្រទេសទាំងបីនេះមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅទ្វីបអាស៊ីក្តី។ ប្រទេសអូស្ត្រាលីដែលត្រូវជាអតីតសមាជិកនៃ OFC បានចូលរួមជាមួយសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ ក្វាម និងកោះម៉ារីអាណាខាងជើងដែលជាទឹកដីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអូសេអានីក៏ត្រូវជាសមាជិកនៃ AFC ផងដែរ។ ទីក្រុងហុងកុង និងម៉ាកាវក៏ជាសមាជិកនៃ AFC ដែរ ទោះបីជាក្រុងទាំងពីរមិនមានឯករាជ្យពេញលេញក៏ដោយ (ត្រូវជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសរបស់ចិន)។
ប្រវត្តិ
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៤។ ប្រទេសសមាជិកស្ថាបនិកនៃ AFC មានដូចជា៖ អាហ្វកានីស្ថាន ភូមា(មីយ៉ាន់ម៉ា) សាធារណរដ្ឋចិន(ចិនតៃប៉ិ) ហុងកុង អ៊ីរ៉ង់ ឥណ្ឌា អ៊ីស្រាអែល ឥណ្ឌូនេស៊ី ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង ប៉ាគីស្ថាន ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី និងវៀតណាមខាងត្បូង។
ពានរង្វាន់ជើងឯកប្រចាំទ្វីបអាស៊ី គឺជាការប្រកួតកីឡាបាល់ទាត់ប្រចាំទ្វីបចំណាស់ជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោក ដោយមានក្រុមចំនួន ៤ ចូលរួមនៅក្នុងការប្រកួតដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ នៅឯទីក្រុងហុងកុង។
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់នារីអាស៊ី (ALFC) គឺជាផ្នែកមួយនៃ AFC ដែលគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់នារីនៅអាស៊ី។ ក្រុមនេះបានបង្កើតនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកីឡារវាងតៃវ៉ាន់ ហុងកុង ម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី។ នៅឆ្នាំ១៩៨៦ ALFC ក៏ត្រូវបញ្ចូលជាមួយ AFC ជាផ្លូវការ។ សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់នារីអាស៊ីបានរៀបចំកម្មវិធីប្រកួតដូចជា៖ ពានរង្វាន់ជើងឯកនារីប្រចាំទ្វីបអាស៊ី (ចាប់ធ្វើឡើងដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៧៥) ពានរង្វាន់ជើងឯកនារីប្រចាំទ្វីបអាស៊ីអាយុក្រោម១៩ឆ្នាំ និងពានរង្វាន់ជើងឯកនារីប្រចាំទ្វីបអាស៊ីអាយុក្រោម១៧ឆ្នាំ។
វាទប្បដិវាទ
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ីធ្លាប់ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ពីបទបក្សពួកនិយមនយោបាយនិងសកម្មភាពអំពើពុករលួយពីមុនមក។
ហាឃីម អាល-អារ៉ៃប៊ីដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវជាជនភៀសខ្លួននយោបាយកំពុងរស់នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី, ធ្លាប់បានកងនគរបាលជាតិថៃចាប់ខ្លួនខណៈពេលកំពុងធ្វើដំណើរកំសាន្តនៅប្រទេសថៃក្នុងកំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨។ លោកត្រូវបានប្រឈមនឹងការចោទប្រកាន់ពីការធ្វើបត្យាប័នពីរដ្ឋាភិបាលបារ៉ែនស្តីពីការចោទប្រកាន់ (មិនពិត) ជុំវិញការចូលរួមរបស់លោកនៅក្នុងការបះបោរនៅបារ៉ែនកាលពីឆ្នាំ២០១១។ ដោយសារតែប្រទេសថៃមិនបានចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញាទាក់ទងស្ថានការណ៍ជនភៀសខ្លួន លោកសាលម៉ាន ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម អាល់ កាលីហ្វាដែលជាសមាជិករាជវង្សនៃប្រទេសបារ៉ែនបានកើតមានការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងដោយខ្លាយថារឿងទាំងនេះអាចនឹងបង្កឱ្យមានការប្រឆាំងជំទាស់ពីសំណាក់អន្តរជាតិ។ ទីបំផុត ប្រទេសអូស្ត្រាលីហើយនិងហ្វីហ្វាក៏សម្រេចចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ហើយនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៩ ហាឃីមក៏ត្រូវមន្ត្រីថៃដោះលែងវិញ។ នេះគឺជាចំណុចមួយដែលបង្ហាញអំពីការរីករាលដាលនៃអំពើពុករលួយនយោបាយនៅក្នុងសហព័ន្ធ។
សមាជិកសមាគម
AFC មានសមាជិកសមាគមចំនួន ៤៧ ដែលបែងចែកទៅជា ៥ តំបន់ផ្សេងៗគ្នា។
អ្នកឧបត្ថម
ខាងក្រោមនេះគឺជាក្រុមហ៊ុនអ្នកឧបត្ថម (sponsors) របស់ AFC ៖
ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩
ជំងឺវីរុសកូរ៉ូណាឆ្នាំ២០១៩ (កូវីដ-១៩) គឺជាជំងឺឆ្លងដែលបង្កដោយកូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២ (សារ្ស-កូវ-២). កូវីដ-១៩ ត្រូវបានគេរកឃើញដំបូងក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ នៅក្នុងទីក្រុងអ៊ូហាន, រដ្ឋធានីនៃខេត្តហ៊ូប៉ីរបស់ប្រទេសចិនហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាបានរីករាលដាលទៅជុំវិញពិភពលោកហើយបន្តក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតសកល។ គិតត្រឹមថ្ងៃ, ករណីប្រមាណ ករណីត្រូវបានគេរកឃើញនៅតាមប្រទេសនិងដែនដីចំនួន  ដែលជាលទ្ធផលមនុស្សប្រមាណជាង  នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។ ចំណែកឯអ្នកជាសះស្បើយមានចំនួនជាង  នាក់។
រោគសញ្ញាទូទៅរួមមានគ្រុនក្តៅកំដៅចាប់ពី ៣៧,៥ុអង្សារឡើងទៅ, ក្អក,ឈឺបំពង់ក, ឆាប់អស់កម្លាំង, ការពិបាកដកដង្ហើម, និងបាត់បង់ឃាណវិញ្ញាណ និងជីវ្ហាវិញ្ញាណ។ រោគសញ្ញានៃករណីកូវីដ-១៩ ភាគច្រើនគឺបែបលក្ខណៈធន់ស្រាល, ប៉ុន្តែខ្លះអាចវិវត្តទៅជារោគរលាកសួត, សរីរាង្គមួយចំនួនឈប់ដំណើរការ, ឫកកសរសៃឈាមជាដើម។ រយៈវេលានៃរោគសញ្ញានឹងចាប់ផ្តើមមាននៅថ្ងៃទីប្រាំបន្ទាប់ពីបានប៉ះជាមួយនឹងវីរុសប៉ុន្តែពេលខ្លះវានឹងចំណាយពេលចាប់ពី ២ ថ្ងៃរហូតដល់ទៅ ១៤ ថ្ងៃឯណោះ។
<section begin="Spread">វីរុស អាចចម្លងពីមនុស្សម្នាក់ ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតតាមរយៈការនៅជិតគ្នា ។ The virus is primarily spread between people during close contact, often via small droplets produced by coughing, sneezing, and talking. The droplets usually fall to the ground or onto surfaces rather than remaining in the air over long distances. People may also become infected by touching a contaminated surface and then touching their face. On surfaces, the amount of virus declines over time until it is insufficient to remain infectious, but it may be detected for hours or days. It is most contagious during the first three days after the onset of symptoms, although spread may be possible before symptoms appear and in later stages of the disease. <section end="Spread"/> The standard method of diagnosis is by real-time reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR) from a nasopharyngeal swab. Chest CT imaging may also be helpful for diagnosis in individuals where there is a high suspicion of infection based on symptoms and risk factors; however, guidelines do not recommend using it for routine screening.
According to the World Health Organization, there are no available vaccines nor specific antiviral treatments for COVID-19. On 1 May 2020, the United States gave Emergency Use Authorization to the antiviral remdesivir for people hospitalized with severe COVID-19. Management involves the treatment of symptoms, supportive care, isolation, and experimental measures. The World Health Organization (WHO) declared the COVID-19 outbreak a Public Health Emergency of International Concern (PHEIC) on 30 January 2020 and a pandemic on 11 March 2020. Local transmission of the disease has occurred in most countries across all six WHO regions.
អាការៈ និង រោគសញ្ញា
Fever is the most common symptom, although some older people and those with other health problems experience fever later in the disease. In one study, 44% of people had fever when they presented to the hospital, while 89% went on to develop fever at some point during their hospitalization.
Other common symptoms include cough, loss of appetite, fatigue, shortness of breath, sputum production, and muscle and joint pains. Symptoms such as nausea, vomiting, and diarrhoea have been observed in varying percentages. Less common symptoms include sneezing, runny nose, or sore throat.
Some cases in China initially presented with only chest tightness and palpitations.
A decreased sense of smell or disturbances in taste may occur. Loss of smell was a presenting symptom in 30% of confirmed cases in South Korea.
A minority of cases do not develop noticeable symptoms at any point in time. These asymptomatic carriers tend not to get tested, and their role in transmission is not yet fully known. However, preliminary evidence suggests they may contribute to the spread of the disease. In March 2020, the Korea Centers for Disease Control and Prevention (KCDC) reported that 20% of confirmed cases remained asymptomatic during their hospital stay.
Complications
In some, the disease may progress to pneumonia, multi-organ failure, and death. Neurological manifestations include [kikilu[seizures]], stroke, encephalitis, and Guillain–Barré syndrome. Cardiovascular-related complications may include heart failure, irregular electrical activity, blood clots, and heart inflammation.
ការចំលង
<section begin="Transmission"/>
COVID-19 is a new disease, and the ways it spreads between people are under investigation, including: the role of small droplets, the extent and how it may be transmitted through air, and how long the virus remains infectious on surfaces. The disease is spread during close contact, often by small droplets produced during coughing, sneezing, or talking. During close contact, (1 to 2 metres, 3 to 6 feet), people catch the disease after breathing in contaminated droplets that were exhaled by infected people. However, the droplets are relatively heavy and usually fall to the ground or surfaces, as opposed to being infectious over large distances.
After the droplets fall to floors or surfaces, they still can infect other people, if they touch contaminated surfaces and then their eyes, nose or mouth with unwashed hands. On surfaces the amount of active virus decreases over time until it can no longer cause infection. However, experimentally, the virus can survive on various surfaces for some time, (for example copper or cardboard for a few hours, and plastic or steel for a few days). Surfaces are easily decontaminated with household disinfectants which kill the virus outside the human body or on the hands. Disinfectants or bleach are not a treatment for COVID-19, and cause health problems when not used properly, such as inside the human body.
The virus is most contagious during the first three days after onset of symptoms, although spread is known to occur up to two days before symptoms appear (presymptomatic transmission) and in later stages of the disease. Some people have been infected and recovered without showing symptoms, but uncertainties remain in terms of asymptomatic transmission.
Although COVID-19 is not a sexually transmitted infection, kissing, intimate contact, and faecal oral routes are suspected to transmit the virus. <section end="Transmission"/>
វីរុសវិទ្យា
Severe acute respiratory syndrome coronavirus2 (SARS-CoV-2) is a novel severe acute respiratory syndrome coronavirus, first isolated from three people with pneumonia connected to the cluster of acute respiratory illness cases in Wuhan. All features of the novel SARS-CoV-2 virus occur in related coronaviruses in nature. Outside the human body, the virus is killed by household soap, which bursts its protective bubble.
SARS-CoV-2 is closely related to the original SARS-CoV. It is thought to have a zoonotic origin. Genetic analysis has revealed that the coronavirus genetically clusters with the genus Betacoronavirus, in subgenus Sarbecovirus (lineage B) together with two bat-derived strains. It is 96% identical at the whole genome level to other bat coronavirus samples (BatCov RaTG13). In February 2020, Chinese researchers found that there is only one amino acid difference in the binding domain of the S protein between the coronaviruses from pangolins and those from humans; however, whole-genome comparison to date found that at most 92% of genetic material was shared between pangolin coronavirus and SARS-CoV-2, which is insufficient to prove pangolins to be the intermediate host.
Pathophysiology
The lungs are the organs most affected by COVID‑19 because the virus accesses host cells via the enzyme angiotensin-converting enzyme 2 (ACE2), which is most abundant in type II alveolar cells of the lungs. The virus uses a special surface glycoprotein called a "spike" (peplomer) to connect to ACE2 and enter the host cell. The density of ACE2 in each tissue correlates with the severity of the disease in that tissue and some have suggested that decreasing ACE2 activity might be protective, though another view is that increasing ACE2 using angiotensin II receptor blocker medications could be protective and these hypotheses need to be tested. As the alveolar disease progresses, respiratory failure might develop and death may follow.
SARS-CoV-2 may also cause respiratory failure through affecting the brainstem as other coronaviruses have been found to invade the central nervous system (CNS). While virus has been detected in cerebrospinal fluid of autopsies, the exact mechanism by which it invades the CNS remains unclear and may first involve invasion of peripheral nerves given the low levels of ACE2 in the brain.
The virus also affects gastrointestinal organs as ACE2 is abundantly expressed in the glandular cells of gastric, duodenal and rectal epithelium as well as endothelial cells and enterocytes of the small intestine.
The virus can cause acute myocardial injury and chronic damage to the cardiovascular system. An acute cardiac injury was found in 12% of infected people admitted to the hospital in Wuhan, China, and is more frequent in severe disease. Rates of cardiovascular symptoms are high, owing to the systemic inflammatory response and immune system disorders during disease progression, but acute myocardial injuries may also be related to ACE2 receptors in the heart. ACE2 receptors are highly expressed in the heart and are involved in heart function. A high incidence of thrombosis (31%) and venous thromboembolism (25%) have been found in ICU patients with COVID‑19 infections and may be related to poor prognosis. Blood vessel dysfunction and clot formation (as suggested by high D-dimer levels) are thought to play a significant role in mortality, incidences of clots leading to pulmonary embolisms, and ischaemic events within the brain have been noted as complications leading to death in patients infected with SARS-CoV-2. Infection appears to set off a chain of vasoconstrictive responses within the body, constriction of blood vessels within the pulmonary circulation has also been posited as a mechanism in which oxygenation decreases alongside the presentation of viral pneumonia.
Another common cause of death is complications related to the kidneys —SARS-CoV-2 directly infects kidney cells, as confirmed in post-mortem studies. Acute kidney injury is a common complication and cause of death; this is more significant in patients with already compromised kidney function, especially in people with pre-existing chronic conditions such as hypertension and diabetes which specifically cause nephropathy in the long run.
Immunopathology
Although SARS-COV-2 has a tropism for ACE2-expressing epithelial cells of the respiratory tract, patients with severe COVID‑19 have symptoms of systemic hyperinflammation. Clinical laboratory findings of elevated IL-2, IL-7, IL-6, granulocyte-macrophage colony-stimulating factor (GM-CSF), interferon-γ inducible protein 10 (IP-10), monocyte chemoattractant protein1 (MCP-1), macrophage inflammatory protein 1-α (MIP-1α), and tumour necrosis factor-α (TNF-α) indicative of cytokine release syndrome (CRS) suggest an underlying immunopathology.
Additionally, people with COVID‑19 and acute respiratory distress syndrome (ARDS) have classical serum biomarkers of CRS, including elevated C-reactive protein (CRP), lactate dehydrogenase (LDH), D-dimer, and ferritin.
Systemic inflammation results in vasodilation, allowing inflammatory lymphocytic and monocytic infiltration of the lung and the heart. In particular, pathogenic GM-CSF-secreting T-cells were shown to correlate with the recruitment of inflammatory IL-6-secreting monocytes and severe lung pathology in COVID‑19 patients. Lymphocytic infiltrates have also been reported at autopsy.
Diagnosis
The WHO has published several testing protocols for the disease. The standard method of testing is real-time reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR). The test is typically done on respiratory samples obtained by a nasopharyngeal swab; however, a nasal swab or sputum sample may also be used. Results are generally available within a few hours to two days. Blood tests can be used, but these require two blood samples taken two weeks apart, and the results have little immediate value. Chinese scientists were able to isolate a strain of the coronavirus and publish the genetic sequence so laboratories across the world could independently develop polymerase chain reaction (PCR) tests to detect infection by the virus. , antibody tests (which may detect active infections and whether a person had been infected in the past) were in development, but not yet widely used. The Chinese experience with testing has shown the accuracy is only 60 to 70%. The FDA in the United States approved the first point-of-care test on 21 March 2020 for use at the end of that month.
Diagnostic guidelines released by Zhongnan Hospital of Wuhan University suggested methods for detecting infections based upon clinical features and epidemiological risk. These involved identifying people who had at least two of the following symptoms in addition to a history of travel to Wuhan or contact with other infected people: fever, imaging features of pneumonia, normal or reduced white blood cell count, or reduced lymphocyte count.
A study asked hospitalised COVID‑19 patients to cough into a sterile container, thus producing a saliva sample, and detected the virus in eleven of twelve patients using RT-PCR. This technique has the potential of being quicker than a swab and involving less risk to health care workers (collection at home or in the car).
In late 2019, WHO assigned the emergency ICD-10 disease codes U07.1 for deaths from lab-confirmed SARS-CoV-2 infection and U07.2 for deaths from clinically or epidemiologically diagnosed COVID‑19 without lab-confirmed SARS-CoV-2 infection.
រោគវិទ្យា
Few data are available about microscopic lesions and the pathophysiology of COVID‑19. The main pathological findings at autopsy are:
ការបង្ការ
Preventive measures to reduce the chances of infection include staying at home, avoiding crowded places, keeping distance from others, washing hands with soap and water often and for at least 20 seconds, practising good respiratory hygiene, and avoiding touching the eyes, nose, or mouth with unwashed hands. The CDC recommends covering the mouth and nose with a tissue when coughing or sneezing and recommends using the inside of the elbow if no tissue is available. Proper hand hygiene after any cough or sneeze is encouraged. The CDC has recommended the use of cloth face coverings in public settings where other social distancing measures are difficult to maintain, in part to limit transmission by asymptomatic individuals. The U.S. National Institutes of Health guidelines do not recommend any medication for prevention of COVID‑19, before or after exposure to the SARS-CoV-2 virus, outside of the setting of a clinical trial.
Social distancing strategies aim to reduce contact of infected persons with large groups by closing schools and workplaces, restricting travel, and cancelling large public gatherings. Distancing guidelines also include that people stay at least 6 ft apart. There is no medication known to be effective at preventing COVID‑19. After the implementation of social distancing and stay-at-home orders, many regions have been able to sustain an effective transmission rate ("Rt") of less than one, meaning the disease is in remission in those areas. In a simple model needs on average over time be kept at or below zero to avoid exponential growth.
As a vaccine is not expected until 2021 at the earliest, a key part of managing COVID‑19 is trying to decrease and delay the epidemic peak, known as "flattening the curve". This is done by slowing the infection rate to decrease the risk of health services being overwhelmed, allowing for better treatment of current cases, and delaying additional cases until effective treatments or a vaccine become available.
According to the WHO, the use of masks is recommended only if a person is coughing or sneezing or when one is taking care of someone with a suspected infection. For the European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) face masks "...could be considered especially when visiting busy closed spaces..." but "...only as a complementary measure..." Several countries have recommended that healthy individuals wear face masks or cloth face coverings (like scarves or bandanas) at least in certain public settings, including China, Hong Kong, Spain, Italy (Lombardy region), Russia, and the United States. Those diagnosed with COVID‑19 or who believe they may be infected are advised by the CDC to stay home except to get medical care, call ahead before visiting a healthcare provider, wear a face mask before entering the healthcare provider's office and when in any room or vehicle with another person, cover coughs and sneezes with a tissue, regularly wash hands with soap and water and avoid sharing personal household items. The CDC also recommends that individuals wash hands often with soap and water for at least 20 seconds, especially after going to the toilet or when hands are visibly dirty, before eating and after blowing one's nose, coughing or sneezing. It further recommends using an alcohol-based hand sanitiser with at least 60% alcohol, but only when soap and water are not readily available.
For areas where commercial hand sanitisers are not readily available, the WHO provides two formulations for local production. In these formulations, the antimicrobial activity arises from ethanol or isopropanol. Hydrogen peroxide is used to help eliminate bacterial spores in the alcohol; it is "not an active substance for hand antisepsis". Glycerol is added as a humectant.
ការគ្រប់គ្រង
People are managed with supportive care, which may include fluid therapy, oxygen support, and supporting other affected vital organs. The CDC recommends that those who suspect they carry the virus wear a simple face mask. Extracorporeal membrane oxygenation (ECMO) has been used to address the issue of respiratory failure, but its benefits are still under consideration. Personal hygiene and a healthy lifestyle and diet have been recommended to improve immunity. Supportive treatments may be useful in those with mild symptoms at the early stage of infection.