cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
កុំព្យូទ័រ
The modern computer age begins
The principle of the modern computer was first described by computer scientist Alan Turing, who set out the idea in his seminal 1936 paper, On Computable Numbers. Turing reformulated Kurt Gödel's 1931 results on the limits of proof and computation, replacing Gödel's universal arithmetic-based formal language with the formal and simple hypothetical devices that became known as Turing machines. He proved that some such machine would be capable of performing any conceivable mathematical computation if it were representable as an algorithm. He went on to prove that there was no solution to the Entscheidungsproblem by first showing that the halting problem for Turing machines is undecidable: in general, it is not possible to decide algorithmically whether a given Turing machine will ever halt.
He also introduced the notion of a 'Universal Machine' (now known as a Universal Turing machine), with the idea that such a machine could perform the tasks of any other machine, or in other words, it is provably capable of computing anything that is computable by executing a program stored on tape, allowing the machine to be programmable. Von Neumann acknowledged that the central concept of the modern computer was due to this paper. Turing machines are to this day a central object of study in theory of computation. Except for the limitations imposed by their finite memory stores, modern computers are said to be Turing-complete, which is to say, they have algorithm execution capability equivalent to a universal Turing machine.
The first electromechanical computers
In 1941, Zuse followed his earlier machine up with the Z3, the world's first working electromechanical programmable, fully automatic digital computer. The Z3 was built with 2000 relays, implementing a 22 bit word length that operated at a clock frequency of about 5–10 Hz. Program code and data were stored on punched film. It was quite similar to modern machines in some respects, pioneering numerous advances such as floating point numbers. Replacement of the hard-to-implement decimal system (used in Charles Babbage's earlier design) by the simpler binary system meant that Zuse's machines were easier to build and potentially more reliable, given the technologies available at that time. The Z3 was probably a complete Turing machine.
The introduction of electronic programmable computers with vacuum tubes
Purely electronic circuit elements soon replaced their mechanical and electromechanical equivalents, at the same time that digital calculation replaced analog. The engineer Tommy Flowers, working at the Post Office Research Station in London in the 1930s, began to explore the possible use of electronics for the telephone exchange. Experimental equipment that he built in 1934 went into operation 5 years later, converting a portion of the telephone exchange network into an electronic data processing system, using thousands of vacuum tubes. In the US, John Vincent Atanasoff and Clifford E. Berry of Iowa State University developed and tested the Atanasoff–Berry Computer (ABC) in 1942, the first "automatic electronic digital computer". This design was also all-electronic and used about 300 vacuum tubes, with capacitors fixed in a mechanically rotating drum for memory.
During World War II, the British at Bletchley Park achieved a number of successes at breaking encrypted German military communications. The German encryption machine, Enigma, was first attacked with the help of the electro-mechanical bombes. To crack the more sophisticated German Lorenz SZ 40/42 machine, used for high-level Army communications, Max Newman and his colleagues commissioned Flowers to build the Colossus. He spent eleven months from early February 1943 designing and building the first Colossus. After a functional test in December 1943, Colossus was shipped to Bletchley Park, where it was delivered on 18 January 1944 and attacked its first message on 5 February.
The US-built ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) was the first electronic programmable computer built in the US. Although the ENIAC was similar to the Colossus it was much faster and more flexible. It was unambiguously a Turing-complete device and could compute any problem that would fit into its memory. Like the Colossus, a "program" on the ENIAC was defined by the states of its patch cables and switches, a far cry from the stored program electronic machines that came later. Once a program was written, it had to be mechanically set into the machine with manual resetting of plugs and switches.
It combined the high speed of electronics with the ability to be programmed for many complex problems. It could add or subtract 5000 times a second, a thousand times faster than any other machine. It also had modules to multiply, divide, and square root. High speed memory was limited to 20 words (about 80 bytes). Built under the direction of John Mauchly and J. Presper Eckert at the University of Pennsylvania, ENIAC's development and construction lasted from 1943 to full operation at the end of 1945. The machine was huge, weighing 30 tons, using 200 kilowatts of electric power and contained over 18,000 vacuum tubes, 1,500 relays, and hundreds of thousands of resistors, capacitors, and inductors.
Stored program computers eliminate the need for re-wiring
Early computing machines had fixed programs. Changing its function required the re-wiring and re-structuring of the machine. With the proposal of the stored-program computer this changed. A stored-program computer includes by design an instruction set and can store in memory a set of instructions (a program) that details the computation. The theoretical basis for the stored-program computer was laid by Alan Turing in his 1936 paper. In 1945 Turing joined the National Physical Laboratory and began work on developing an electronic stored-program digital computer. His 1945 report ‘Proposed Electronic Calculator’ was the first specification for such a device. John von Neumann at the University of Pennsylvania, also circulated his First Draft of a Report on the EDVAC in 1945.
The Mark 1 in turn quickly became the prototype for the Ferranti Mark 1, the world's first commercially available general-purpose computer. Built by Ferranti, it was delivered to the University of Manchester in February 1951. At least seven of these later machines were delivered between 1953 and 1957, one of them to Shell labs in Amsterdam. In October 1947, the directors of British catering company J. Lyons & Company decided to take an active role in promoting the commercial development of computers. The LEO I computer became operational in April 1951 and ran the world's first regular routine office computer job.
Transistors replace vacuum tubes in computers
The bipolar transistor was invented in 1947. From 1955 onwards transistors replaced vacuum tubes in computer designs, giving rise to the "second generation" of computers. Compared to vacuum tubes, transistors have many advantages: they are smaller, and require less power than vacuum tubes, so give off less heat. Silicon junction transistors were much more reliable than vacuum tubes and had longer, indefinite, service life. Transistorized computers could contain tens of thousands of binary logic circuits in a relatively compact space.
At the University of Manchester, a team under the leadership of Tom Kilburn designed and built a machine using the newly developed transistors instead of valves. Their first transistorised computer and the first in the world, was operational by 1953, and a second version was completed there in April 1955. However, the machine did make use of valves to generate its 125 kHz clock waveforms and in the circuitry to read and write on its magnetic drum memory, so it was not the first completely transistorized computer. That distinction goes to the Harwell CADET of 1955, built by the electronics division of the Atomic Energy Research Establishment at Harwell.
Integrated circuits replace transistors
The next great advance in computing power came with the advent of the integrated circuit. The idea of the integrated circuit was first conceived by a radar scientist working for the Royal Radar Establishment of the Ministry of Defence, Geoffrey W.A. Dummer. Dummer presented the first public description of an integrated circuit at the Symposium on Progress in Quality Electronic Components in Washington, D.C. on 7 May 1952.
The first practical ICs were invented by Jack Kilby at Texas Instruments and Robert Noyce at Fairchild Semiconductor. Kilby recorded his initial ideas concerning the integrated circuit in July 1958, successfully demonstrating the first working integrated example on 12 September 1958. In his patent application of 6 February 1959, Kilby described his new device as “a body of semiconductor material ... wherein all the components of the electronic circuit are completely integrated.” Noyce also came up with his own idea of an integrated circuit half a year later than Kilby. His chip solved many practical problems that Kilby's had not. Produced at Fairchild Semiconductor, it was made of silicon, whereas Kilby's chip was made of germanium.
This new development heralded an explosion in the commercial and personal use of computers and led to the invention of the microprocessor. While the subject of exactly which device was the first microprocessor is contentious, partly due to lack of agreement on the exact definition of the term "microprocessor", it is largely undisputed that the first single-chip microprocessor was the Intel 4004, designed and realized by Ted Hoff, Federico Faggin, and Stanley Mazor at Intel.
Mobility and the growth of smartphone computers
With the continued miniaturization of computing resources, and advancements in portable battery life, portable computers grew in popularity in the 1990s. The same developments that spurred the growth of laptop computers and other portable computers allowed manufacturers to integrate computing resources into cellular phones. These so-called smartphones run on a variety of operating systems and are rapidly becoming the dominant computing device on the market, with manufacturers reporting having shipped an estimated 237 million devices in 2Q 2013.
ប្រភេទកុំព្យូទ័រ
ចំពោះកុំព្យូទ័រមានការរីកចំរើនណាស់បច្ចុប្បន្ន ក្រៅពីកុំព្យូទ័រ(Desktop) មានកុំព្យូទ័រជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពួកវាមានខ្នាត និង សមត្ថភាពធ្វើការផ្សេងៗពីគ្នា ។ ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានតាមជំនាន់ដូចតទៅនេះ៖
ម៉េនហ្វ្រេម
left|thumb|150px| កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះ គេច្រើនប្រើនៅក្នុងអង្គភាពខ្នាតធំ។កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើការរួមគ្នា នៅក្នុងកន្លែងណាមួយ​ កាលពី​សម័យ​មុន​ដោយ​ផ្គុំឡើងទំហំធំៗ ជាច្រើនរួមគ្នា ហើយខាងក្នុងនៃទូមានបញ្ចូល​ឧបករណ៍ផ្សេងៗដែលសមស្របសំរាប់ការងារ នៅក្នុងអង្គភាពដែលត្រូវការសមត្ថភាពធ្វើការខ្ពស់ និងធ្វើការកត់ត្រាទិន្នន័យបានចំនួនច្រើន។ វាមានចំណុចខ្សោយត្រង់ថា វាមានទំហំពិបាកក្នុងការទុកដាក់ព្រោះវាត្រូវការ​កន្លែងធំដើម្បីទុកវា លើសពីនេះទៅទៀតវាមានតំលៃថ្លៃ បើយើងធ្វើការប្រៀបធៀបទៅនឹងកុំព្យូទ័ររបស់យើងបច្ចុប្បន្ននេះ។
មីនីកុំព្យូទ័រ
កុំព្យូទ័រប្រភេទមីនីគេច្រើនប្រើក្នងអង្គភាពខ្នាតតូចល្មម ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងប្រភេទម៉េនហ្វ្រេម ហើយវាមានម៉ាស៊ីនដែលអាចស្វែងយល់ពីការងារបានច្រើននិងគ្រប់គ្រាន់​ និងបម្រើការចាត់ចែងទិន្នន័យរបស់​វា​បានល្អជាង ហើយវាអាចរក្សាទុកនូវទិន្នន័យរបស់ទំព័រ​បណ្ដាញ ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈអ៊ីនធើណិតបានទៀតផង។ right|thumb|140px|Minicomputer
URL: http://pluschamroeun.007.com === ភីស៊ីកុំព្យូទ័រ === ភីស៊ីកុំព្យូទ័រ ឬត្រូវបានគេហៅម៉្យាងទៀតថា មីក្រូកុំព្យូទ័រជាប្រភេទកុំព្យូទ័រ​ដែលមានការពេញនិយមប្រើទូទៅសំរាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា។ វាមានទំហំតូច និងតំលៃថោកហើយធ្វើការបានធំទូលាយ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ ហើយ​ត្រូវបានគេបែងចែកជាប្រភេទនឹងឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនដូចជា៖
ឌែសថបកុំព្យូទ័រ
ជាកុំព្យូទ័រដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេក្នងពេលបច្ចប្បន្ននេះ ហើយវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់និងតំលៃសមរម្យ បើប្រៀបធៀបជាមួយនឹងកុំព្យូទ័រផ្សេងទៀត។
ណូតប៊ូកកុំព្យូទ័រ
ជាកុំព្យូទ័រទំហំតូច អាចយកទៅកាន់ទីកន្លែងដទៃបានយ៉ាងងាយស្រួល បច្ចុប្បន្នវាត្រូវបាន គេចាប់ផ្ដើមនិយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង។
ថែប្លែតភីស៊ី
ជាកុំព្យូទ័រចេញក្រោយគេបំផុត និងមានបន្ថែមនូវសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញ ទិន្នន័យនិងការប្រើសំលេងបញ្ជាការងារ ហើយជាពិសេសទៅទៀតវាក៏អាចធ្វើការងារ ឆ្លាស់គ្នាជាមួយណូតប៊ូកភីស៊ីបានយ៉ាងងាយទៀតផង។
ផកឃីតភីស៊ី
ជាប្រភេទកុំព្យូទ័រមានទំហំប៉ុនបាតដៃ របស់យើងហើយកំពុងទទួលការពេញនិយម យ៉ាងខ្លាំង ក្នុងសម័យនេះ ព្រោះគេអាចយកវាទៅណាមកណាតាមខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល ព្រមទាំងអាចបង្ហាញទិន្នន័យ តាមរយះដងប៉ាងកា (Touch Pen)ទៀតផង។ កុំព្យទ័រប្រភេទនេះសមស្របសំរាប់អ្នកប្រកបរបររកស៊ីឬជំនួញ ដាក់តាមខ្លួន ព្រោះវាមានផលប្រយោជន៏ជាច្រើនដូចជា សំរាប់អោយយើងកត់ត្រា​នូវ​ការណាត់ជួប សសេរឈ្មោះដែលត្រូវធ្វើការទំនាក់ទំនង ឬអាចទទួលនិងបញ្ជូនអ៊ីម៉ែល និងដាក់ផែនការផ្សេងៗ ព្រមទាំងអាចលេងហ្គេម និងមើលវីឌីអូរទៀតផង។
ធាតុផ្សំរបស់កុំព្យូទ័រ
កុំព្យូទ័រអាចដំណើរការទៅបាន អាស្រ័យដោយធាតុផ្សំរបស់វាពីរសំខាន់ៗគឺ Hardware និង Software។
ហាតវែ(Hardware)
ពាក្យថា Hardware របស់កុំព្យូទ័រមានន័យថា គេនិយាយអំពីផ្នែកដែលរឹងរបស់កុំព្យូទ័រ ដែលជាផ្នែកមួយដែលយើងអាចមើលឃើញ និងប៉ះបាន ហើយត្រូវបានគេចែកជាបីផ្នែកសំខាន់ទៀតរួមមាន៖ Output Device, Input Device និង System Unit។ ​Output Device ជាបំណែកដែលបង្ហាញនិងបញ្ចូនទិន្នន័យដែលបានរៀបចំដំណើរការពីCPU អោយទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់បានដឹង មិនថាតែការមើលឃើញ និងបន្លឺសំលេងចេញមកនោះទេ។ ហើយOutput Device មានដូចជា៖ Printer: ជាឧបករណ៍សំរាប់បោះពុម្ភ ទិន្នន័យចេញពីកុំព្យូទ័រ ដែលចេញជាឯកសារហើយវាត្រូវបានចែកចេញជាបីប្រភេទទៀតរួមមាន Dot Matrix printer, Laser Printer , Inkjet Printer។​Speaker ជាឧបករណ៍សម្រាប់បន្លឺសំលេង ដែលវាធ្វើការជាមួយកាតសំលេង(Sound Card) ។ Monitor ជាឧបករណ៍បង្ហាញលទ្ធផល ដែលបានមកពីProcess របស់ម៉ាស៊ីនអោយអ្នកប្រើបានឃើញ។Input Device មានតួនាទីបញ្ចូលទិន្នន័យ ឬទទួលការបញ្ជាពីអ្នកប្រើប្រាស់ ដោយឧបករណ៍ដែលយើងបានដឹងច្បាស់រូចហើយនោះគឺមានដូចជា​៖ Video Camera មានតួនាទី​ប្រហាក់ប្រហែលនឹងម៉ាស៊ីនថតវីឌីអូឌីជីថល ដែលវាភ្ជាប់ទៅនឹងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ហើយធ្វើការជាមួយនឹងកម្មវិធីផ្សេងៗទៀត។ Scanner ជាឧបករណ៍ប្រើសំរាប់ផ្ដិតរូបភាព និងឯកសារដើម្បី​បញ្ចូល​ទៅកាន់ម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ដែលឯកសារមានដូចជា រូបថត និង​ អត្ថបទ។ Keybord ប្រើសំរាប់វាយឯកសារចូលក្នុងកុំព្យូទ័រ។ Microphone មានតួនាទី​បញ្ជូន​សំលេង និងទិន្នន័យទៅកាន់កុំព្យូទ័រ ហើយធ្វើការជាមួយកាតសំលេង ។ Mouse ប្រើសំរាប់បញ្ជាឲ្យធ្វើការចង្អុលបង្ហាញ និងជ្រើសរើសItem នៅលើអេក្រង់គេបានបែងចែកជាបីកន្លែងសម្រាប់ចុច ដែលមានការកែប្រែ Mouse ឲ្យមានជើងនៅចំកណ្ដាលដើម្បីរំកិលMouse ឲ្យបានលឿន។
អង្គប្រព័ន្ធ [System Unit]
ជាកេសដែលផ្ទុករាល់សមាសធាតុសំខាន់ៗ​របស់កុំព្យូទ័រមានដូចជា៖ បន្ទះ​មេ Main Bord (Mother Bord) គឺ​ជា​បន្ទះ​សៀគ្វី​ដ៏​ធំ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ផ្នែក​ប្រព័ន្ធ​ System Unit ដែលវាបានទ្រទ្រង់នូវ សមាសធាតុអេឡិចត្រូនិច ​Component ។ RAM(Random Access Memory) ជាអង្គចងចាំមានតួនាទីរក្សាទិន្នន័យរវាង CPU ដែលកំពុង​ដំណើរការ​ទិន្នន័យ ។ ការទុកទិន្នន័យរបស់RAM ជាការក្សាទុកបណ្ដោះអាសន្ន ហើយវានិងបាត់បង់ទិន្នន័យពេលកុំព្យូទ័រ​​​​ត្រូវបានបិទ។
អ.ដ.ក. (CPU)
អង្គ​គណនី អង្គដំណើរការកណ្ដាល (Central Processing Unit) ជាកន្លែងទទួលទិន្នន័យមានតួនាទីចម្បងក្នុងការ​ដំណើរការ​ទិន្នន័យ និង​ត្រួតពិនិត្យ​គ្រប់គ្រងកិច្ចការទាំងអស់។
ការបង្កើត
គ្មាននរណាម្នាក់ដឹងថាតើនរណាជាអ្នកបង្កើតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូងទេ ។ នេះ​ដោយសារតែ​ពាក្យ ​"កុំព្យូទ័រ" ​ធ្លាប់​តែ​មាន​ន័យ​ថា​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​បាន​ធ្វើ ​PHANNA ដូចជាការងាររបស់គេ (កុំព្យូទ័រមនុស្សមានន័យថាមនុស្សចូលចិត្ដគិតឬ​គិតច្រើន)​ ,ពីព្រោះទាំងនេះ,មនុស្សមួយចំនួននិយាយ ថាមនុស្សជាច្រើនផលិតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូង។ មនុស្សកុំព្យូទ័រទទួលការធុញទ្រាន់និងការធ្វើដដែលៗក្នុងការដោះស្រាយចំណោទច្រំដែល​ ហើយក៏បានបង្កើតវិធី (គ្រឿងយន្ដប្រើក្នុងការគិតដូចជាក្បាច់​នព្វន្ត) ដើម្បីជួយពួកគេទទួលបានចម្លើយ​ពី​បញ្ហារបស់ពួកគេ។​ ដោយការវិវត្ដនៃ ម៉ាស៊ីននេះ ក៏បានក្លាយទៅជាកុំព្យូទ័រ។ right|thumb|150px
ស្វ័យប្រវត្ដិកម្ម
right|thumb|150px|កុំព្យូទ័រដំបូងគេ មនុស្សមានបញ្ហាច្រើនជាមួយការដោះស្រាយលេខឬ​ការគិតលេខ។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ គឺបានព្យាយាមធ្វើចំនួន ៥៨៤ដង ៣២២០​ក្នុង​ក្បាល​ របស់​អ្នក​។ វា​មាន​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ចងចាំ​អោយ​បាន​គ្រប់​ជំហាន។ មនុស្ស​បាន​បង្កើត​វិធី​ដើម្បី​ជួយ​ពួក​គេ​ក្នុង​ការ​​ចងចាំ​ដែលពួកគេមានបញ្ហានៅក្នុង បញ្ហា គណិតវិទ្យា ។​ បញ្ហា​ផ្សេង​ទៀតរបស់មនុស្ស​មានគឺថាពួកគេត្រូវតែធ្វើបញ្ហាអោយបានដូចគ្នាម្ដងហើយម្ដងទៀតៗ។ អ្នកគិតលុយធ្លាប់ធ្វើការ ប្ដូរ​ជារៀងរាល់​ថ្ងៃ​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល​របស់គាត់ រឺជាមួយនិងក្រដាស ដែលវិធីនេះត្រូវ​ចំណាយ​ពេលច្រើន និងមានកំហុស​ក៏ច្រើនដែរ។ ​ដើម្បីដោះស្រាយ មនុស្សបាន​បង្កើត​ម៉ាស៊ីនដែលធ្វើអោយវត្ថុទាំងឡាយមានភាពដដែលៗ ។ ប្រវត្ដិកុំព្យូទ័រផ្នែកនេះ ត្រូវបានគេហៅថា "ប្រវត្ដិការគិតដែលមាន លក្ខណៈស្វ័យប្រវត្ដិ" ដែលជាប្រយោគនៃគំនិតរវើរវាយ សំរាប់" ប្រវត្ដិនៃម៉ាស៊ីនដែលបង្កើតវាងាយស្រួលសម្រាប់មនុស្សដោះ​ស្រាយបញ្ហាក្នុងការ គិ​តដែលមា​នលក្ខណៈដដែលៗ និងការពារការមានកំហុសក្នុងពេលគិតជាដើម"។ ក្បាច់នព្វន្ត, រូបមន្ដ, តារាមាត្រ និងគ្រឿងយន្ដអាទីគីថេរា(ដែល ការកំណត់មកពីប្រហែល១៥០-១០០BC) ជាឧទាហរណ៍នៃម៉ាស៊ីគិតលេខដោយស្វ័យប្រវត្ដិ។
រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
រដ្ឋាភិបាលចំរុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (រចកជ; ភាសាបារាំង: Gouvernement de coalition du Kampuchéa démocratique), បានប្តូរឈ្មោះមក រដ្ឋាភិបាលជាតិនៃកម្ពុជា នៅឆ្នាំ១៩៩០ (រជក, បារាំង: Gouvernement national du Cambodge) គឺជារដ្ឋាភិបាលចំរុះនិរទេសដែលមានក្រុមបក្សនយោបាយបីរួមបញ្ចូលគ្នាមាន: គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចរបស់ព្រះអង្គនរោត្តម សីហនុ, គណបក្សកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (ឫខ្មែរក្រហម) និងរណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ (រជរបខ) បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៨២។ រដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសកម្ពុជាដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ និងប្រទេសមួយចំនួនធំនៅលើពិភពលោក។
កុំព្យូទ័រ
ការរៀបចំកម្មវិធី
មនុស្សមិនត្រូវការម៉ាស៊ីនដែលធ្វើការដូចគ្នា និងដដែលៗទេ។ មនុស្សភាគច្រើនចង់ប្រាប់ទៅម៉ាស៊ីនរបស់ពួកគេអោយធ្វើនូវអ្វីបានច្រើន និងឆាប់ រហ័ស។ ឧទាហណ៍ថា ពួកគេចង់ប្រាប់ទៅកម្មវិធីចាក់តន្រ្ដីដើម្បីអោយវាលេង បទផ្សេងៗគ្នា ហើយបានជារៀងរហូត។ ពួកគេចង់អោយកម្មវិធីអាច ចាក់បទចំរៀងតាមលំដាប់និង លេងគ្រប់ពេលវេលា។ នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្ថិកុំព្យូទ័រត្រូវបានគេហៅថា ប្រវត្ថិនៃភាពដែលម៉ាស៊ីនអាចរៀបចំ កម្មវិធីបាន ដែលជាប្រយោគគំនិតរវើរវាយ សំរាប់ ប្រវត្ថិនៃម៉ាស៊ីនដែលយើងអាចរៀបតាមលំដាប់នូវភាសារបស់ពួកគេ ប្រសិនបើយើងស្គាល់ពី របៀបនិយាយរបស់ពួកវា។ ឧទាហណ៍​ដំបូង​ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ វិរជនអាលិចសានដ្រា(c.10-70 AD) ។ គាត់បានបង្កើតម៉ាស៊ីនល្ខោន ដែលបានរៀបចំក្នុងការលេងចំនួន១០នាទី ហើយបានធ្វើការងារដោយប្រព័ន្ធសាំញ៉ាំដោយខ្សែ និង​​ស្គរ។ ខ្សែ​និង​ស្គរ​ទាំងអស់នេះត្រូវបានក្លាយ ជាភាសារបស់ម៉ាស៊ីន ពួកគេបានប្រាប់នូវអ្វីដែលម៉ាស៊ីនបានធ្វើ និងនៅពេលណា។ មនុស្សខ្លះប្រកែកគ្នាថា នេះជាកម្មវិធីដំបូងរបស់ម៉ាស៊ីន។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដភាគច្រើនបានព្រមព្រៀងថា ជាពេលការដាក់ក្នុងប្រាសាទ ជាពេលនៃតារាសាស្រ្ដដែលបានបង្កើតដោយ អាល់ចាសារី នៅក្នុង ឆ្នាំ1206 គឺជាលើកដំបូងដែលបានស្គាល់ពី​ភាសារបស់កុំព្យូទ័រ។ វាបានបង្ហាញពីចក្ររាសី នៃដួងព្រះអាទិត្យ និងផ្លូវគោចរនៃព្រះចន្ទ ។ រូបរាង មួយចំហៀងនៃ​ព្រះចន្ទ ដែលអ្នកចង្អុលបង្ហា​ញបានធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង់កាត់ផ្លូវចូលដែលបានបង្កើត​ឡើងនូវទ្វារ​ខ្លះដើម្បីបើកជារៀងរាល់ម៉ោង ។ អ្នកលេង ភ្លេងចំនួនប្រាំនាក់ដែលបាន​លេងតន្រ្ដីនៅពេលមាន​គំនាប​ចំពោះពួកគេ។ រយៈពេលចេះតែផ្លាស់ប្ដូរពីថ្ងៃទៅយប់និងពីរយប់ទៅថ្ងៃ បានធ្វើអោយ មានការផ្លាស់ប្ដូរកម្មវិធីជារៀងរាល់ថ្ងៃ នៅក្នុងលំដាប់របស់ពេលវេលារហូតដល់ឆ្នាំ។
រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ
ការបង្កើតនៃរដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួក្នុងថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨២។ សម្តេចនរោត្តម សីហនុគឺជាប្រធាននៃសម្ព័ន្ធភាពនេះ, លោកសឺន សានគឺជានាយករដ្ឋមន្រ្តី, ឯខៀវ សំផនត្រូវបានតែងតាំងជាលេខាធិការបរទេស។ រចកប ត្រូវបាន អសប ចាត់ទុកថាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃប្រទេសកម្ពុជាហើយមិនទទួលស្គាល់របបសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជារបស់យួនទេ (ប្លុកលោកខាងកើតធ្លាប់បានស្នើសំណើរឱ្យប្តូរអាសនៈកម្ពុជាដែលកាន់ដោយខ្មែរក្រហមហើយជំនួសទៅវិញដោយរបបគាំទ្រដោយវៀតណាម ប៉ុន្តែត្រូវបានរដ្ឋលោកខាងលិចបដិសេដ)។ អសប ក៏បានធ្វើការបោះឆ្នោតមួយតាមសំណើរបស់ប្លុកលោកខាងកើតក្នុងការរកលុបឈ្មោះខ្មែរក្រហមចេញពីក្រុមអ្នកតំណាងប្រទេសកម្ពុជា: រដ្ឋចំនួន ៩១ បានបដិសេដក្នុងការលុបឈ្មោះខ្មែរក្រហម; ២៩ រដ្ឋបានយល់ស្រប និង ២៦ រដ្ឋបានអនុប្បវាទ។ លទ្ធផលចុងក្រោយគឺ ៧៧-៣៧-៣១ (បដិសេដ-យល់ស្រប-អនុប្បវាទ)។ មានរដ្ឋប្លុកខាងកើតមួយដែលតែងតែគាំទ្រ រចកប នុះគឺកូរ៉េខាងជើង, នៅពេលដែលលន់ នល់បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចសីហនុចេញពីតំណែងនៅឆ្នាំ១៩៧០ មេដឹកនាំកូរ៉េខាងជើងលោកគីម អ៊ីលស៊ុងនិងចិនបានផ្តល់ទីជ្រកកោននយោបាយឱ្យរដ្ឋាភិបាលទ្រង់។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរវាងសីហនុ និងគីម អ៊ីលស៊ុងនៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨៦ ក្នុងទីក្រុងព្យុងយ៉ាង, គីម អ៊ីលស៊ុងបានធានាដល់សីហនុថាកូរ៉េខាងជើងនឹងនូវតែបន្តចាត់ទុកព្រះអង្គជាប្រមុខរដ្ឋស្របច្បាប់របស់ប្រទេសកម្ពុជា។
កុំព្យូទ័រ
កុំព្យូទ័រអាណាឡក និង ឌីជីថល
នៅដើមពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី២០ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដភាគច្រើនចាប់ផ្ដើមធ្វើការជាមួយកុំព្យូទ័រ ពីរព្រោះអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដមានតួលេខជាច្រើន ហើយ ចង់​ចំណាយ​ពេលជាច្រើនរបស់ពួកគេក្នុងការគិតអំពីអាថ៍កំបាំ​ងរបស់ពិភពលោកជំ​នួយការ​ចំ​ណាយ​ពេលជាច្រើនម៉ោងដើម្បីគិតទិន្នន័យបញ្ចូល នោះទេ។ដូច្នេះពួកគេបានប្រើកុំព្យូទ័ររួមគ្នាជាច្រើន។កុំព្យូទ័រទាំងនោះបានប្រើជាអាណាឡកវង់ជុំវិញ ដែលធ្វើអោយកម្មវិធីមានការលំបាកហើយពិបាកក្នុងការប្រើ។ បន្ទាប់មកនៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៣០, ពួកគេបានបង្កើតឌីជីថលកុំព្យូទ័រ ដែលកុំព្យូរទាំងអស់មានកម្មវិធីច្រើនទំនើប និងងាយស្រួលប្រើជាងមុន។
រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ប្រវត្តិ
បន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហមត្រូវបានផ្តួលរលំ មេដឹកនាំចិនម្នាក់ឈ្មោះតេង សៀវពីងបានខឹងយ៉ាងខ្លាំង ហើយមិនពេញចិត្តនឹងឥទ្ធិពលរៀតណាមចូលក្នុងកម្ពុជាទេ។ តេងបានស្នើទៅសីហនុថាគាត់នឹងសហការណ៍ជាមួយខ្មែរក្រហមដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាល សបក ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀតក៏បានបដិសេធ ដោយលោកពីមុនបានប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយប្រល័យពូជសាសន៍របស់ខ្មែរក្រហមកាលពួកគេនូវកំពុងកាន់អំណាច។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨១ សម្តេចសីហនុបានបង្កើតចលនាតស៊ូមួយឈ្មោះហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចដែលត្រូវបានបំពេញបន្ថែមដោយកងកម្លាំងប្រឆាំងតូចមួយដែលគេស្គាល់ថា"Armée Nationale Sihanoukiste" (ANS)។ ព្រះអង្គបានតែងតាំងអ៊ិន តាំ (ដែលធ្លាប់ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្តីក្នុងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរក្នុងរយៈពេលខ្លី) ជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃ ANS ។ ANS បានត្រូវការជំនួយយោធាពីប្រទេសចិនហើយពីងក៏បានឆ្លៀតយកឱកាសនេះដើម្បីធ្វើអោយសីហនុចូលទៅសហការជាមួយពួកខ្មែរក្រហម។ សីហនុបានយល់ព្រមទាំងស្ទាក់ស្ទើរហើយនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨១ ព្រះអង្គបានចាប់ផ្ដើមធ្វើការចរចាជាមួយពួកខ្មែរក្រហមនិង រជរបខ ដែលដឹកនាំដោយសឺន-សាន ក្នុងការបង្កើតចលនាតស៊ូរួមប្រឆាំងនឹង សបក។ បន្ទាប់ពីមានការចរចាជាច្រើនលើកច្រើនសារនិងបានសម្របសម្រួលដោយលោកសៀវពីងនិងនាយករដ្ឋមន្រ្តីសិង្ហបុរីលោកលី ក្វាន់យូ, ទីបំផុត ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិច, រជរបខ និងខ្មែរក្រហមក៏បានយល់ស្របគ្នាបង្កើត រចកប នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨២។ រចកប នេះត្រូវបានដឹកនាំដោយសម្តេចសីហនុនិងមានមុខងារជារដ្ឋាភិបាលនិរទេស។
កុំព្យូទ័រ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា
រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ប្រវត្តិ
មុនពេលបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយ រចកប, នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ និងដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ កងកម្លាំងប្រឆាំងរបស់លោកសឺន-សាននិងសីហនុដែលគេស្គាល់ថា រជរបខ និងហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចបានទាញការគាំទ្រផ្នែកយោធានិងហិរញ្ញវត្ថុពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការព្យាយាមផ្តល់ជំនួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់គោលលទ្ធិរីហ្គែនដើម្បីប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលរបស់សូវៀតនិងវៀតណាមនៅកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ១៩៨៤ និងឆ្នាំ១៩៨៥, វៀតណាមបានលើកទ័ពមកវាយ រជរបខ និងហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច ដែលធ្វើឱ្យកម្លាំងយោធារបស់ចលនាទាំងពីរចុះខ្សោយជាទម្ងន់។ ទាំងនេះបានបន្សល់ទុកឱ្យខ្មែរក្រហមក្លាយជាកម្លាំងយោធាធំជាងគេនៅក្នុង រចកប។ ស្ថាបត្យករដ៏សំខាន់ម្នាក់ដែលបានស្ថាបនិកគោលលទ្ធិរីហ្គែនគឺលោកម៉ៃឃើល ចនស៍បានមកពិគ្រោះមើលកងកម្លាំងលោកសឺន-សាននិងសីហនុនៅកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ រួចបានវិលត្រឡប់ទៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនវិញហើយជំរុញលោករីហ្គែនឱ្យផ្តល់ជំនួយបន្ថែមទៀតទៅ រជរបខ និងកងកម្លាំងរបស់សីហនុដើម្បីបញ្ចប់ការកាន់កាប់របស់យួននៅកម្ពុជា។
នៅឆ្នាំ១៩៨៧, សីហនុបានលាលែងចេញពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីនៃ រចកប, ការលាចេញពីតំណែងរបស់ព្រះអង្គបានផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមបន្តិចបន្តួចឱ្យសូវៀត និងវៀតណាមក្នុងការត្រួតត្រាលើទឹកដីកម្ពុជា។
នៅឆ្នាំ១៩៩០, រចកប បានប្តូរឈ្មោះមក រដ្ឋាភិបាលជាតិនៃកម្ពុជា (រជក) បន្ទាប់ពីអង្គការសហប្រជាជាតិបានសម្រេចនូវកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសជូនកម្ពុជា។ រចកប ឫ រជក ត្រូវបានរំលាយចោលជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយរាជាធិបតេយ្យក៏បានស្តើរឡើងវិញនៅប្រទេសកម្ពុជាដោយមានជំនួយពីអ៊ុនតាក់។ ចំណែងឯខ្មែរក្រហមវិញក៏បានទៅបង្កើតចលនាប្រឆាំងមួយទៀតដែលមានឈ្មោះថា រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសហភាពជាតិនិងសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា។
សុវណ្ណបទុម
ព្រះបាទសុវណ្ណបទុម (សំស្ក្រឹត:សុវណ៌បទ្ម) ( ម.គ.ស ១១០-២១) រជ្ជកាល ( ម.គ.ស ៧៨-២១) ថ្ងៃ​នក្ខត្ដឫក្ស​ ​ត្រូវជា​ថ្ងៃ​ ​១០​កើត ខែបុស្ស​ ​ឆ្នាំខាល​ព.ស​ ​៤៦៦ ត្រូវជា​ឆ្នាំ​៧៨​ ​មុន​គ.ស ព្រះ​សុវណ្ណបទុម​ ​ត្រូវ​អភិសេក​ឡើង​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​បន្ដ​អំពី​បិតា​ព្រះបាទ​ឧទ័យ។​ ​ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៤។​ ​កាលនោះ ព្រះ​បរមរាជវាំង​ស្ថិត​នៅ​មហា​នគរធំ​ដដែល។​ ព្រះបាទ​សុវណ្ណបទុម​ ​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​បាន​ ​៥៨ ​ឆ្នាំ ព្រះ​អង្គ​គ្មាន​ព្រះរាជបុត្រ​សម្រាប់​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​បន្ដ​ពី​អង្គ​ ទេ។​ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ ​នៅ​ឆ្នាំកុរ​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ៨៩ ​វស្សា​ ​ដោយជំងឺ​ចាស់ជរា។​
ព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងរាជ្យ
ព្រឹត្ដិការណ៍ ​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​រាជ​ព្រះ​អង្គ ( ម.គ.ស ៧៦)​ ​គឺ​វិបត្ដិ​ដែល​បង្កបង្កើត​ដោយ​ប្អូនស្រី​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សុវណ្ណមាលា។​ ថ្ងៃមួយ ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​សុវណ្ណមាលា​ ​ដែល​ទើបតែ​បាន​អាយុ​១៥​ ​ឆ្នាំ បាន​សុំ​ព្រះមហាក្សត្រ​ទៅ​ដើរ​លេង​កំសាន្ដ​តាម​ឆ្នេរសមុទ្រ។​ ​ដំណើរ​កំសាន្ដ​តាម​ទូក​បាន​ទៅ​ដល់​បឹង​ណងស្នោ​ ​នៅ​ទីនោះ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សុវណ្ណមាលា​ ​បាន​ឲ្យ​អស់​ពល​សេនា​បរិវារ​ឈប់​សម្រាក​ ​បោះជំរំ​តាំង​ពន្លាជ័យ។​ ​គ្រានោះ បុរស​ម្នាក់​ដែល​រកស៊ី​ដាក់​ធ្នស់​ចាប់​ត្រី​ ​ដោយ​បាន​ដឹង​ថា​ ​ប្អូនស្រី​ស្ដេច​មក​ដល់​ស្រុក​ភូមិ​ស្ថាន​របស់​ខ្លួន​ ​បាន​នាំ​គ្នីគ្នា​អ្នកស្រុក​ភូមិ​ចូល​មក​គាល់​ ​យក​តង្វាយ​សួយសារអាករ​មក​ថ្វាយ​តាម​ទំនៀម។​ ​បុរស​នោះ​មាន​កូនប្រុស​ម្នាក់​ដែល​ទើបតែ​បាន​អាយុ​ ​១៦​ឆ្នាំ។
គ្រាន់តែ ​បាន​យល់​ឃើញ​រូបរាង​យ៉ាង​ស្រស់​ស្អាត​ឆើតឆាយ​សង្ហា​របស់​កំលោះ​នោះ​ភ្លាម​ ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សុវណ្ណមាលា​ ​ក៏​កើត​មានចិត្ដ​រំភើប​ ​កំរើក​រំជើ​ប​រំជួល​ញាប់​ញ័រ​ក្នុង​ដួងចិត្ដ​ដួង​អារម្មណ៍​ចាប់ចិត្ដ​ ប្រតិព័ទ្ធ​ស្នេហា ចង់បាន​មក​ធ្វើ​ជា​គូគាប់​កៀកកើយ​ឥត​បង្អង់​ការ។​ ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ឆាប់​ប្រញាប់​ទាន់ចិត្ដ​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ស្នើ​ទៅ​បុរស​ជា​ឪពុក​ថា​ ​នឹង​យក​កូនប្រុស​គាត់​ទៅ​ថ្វាយ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​បម្រើ​ព្រះមហាក្សត្រ។​ ​ដូច្នេះ កូន​គាត់​មុខជា​បាន​បុណ្យ​សក្ដិ​ កិត្ដិយស​នឹង​គេ​ជា​មិន​ខាន​ ព្រលប់​ទោរទន់​រាត្រី​ឈាន​ជើង​ចូល​មក​ដល់​កាលណា​ ​ព្រះ​នាង​ក៏​ប្រើ​ស្រីស្នំ​មី​នុំ​មី​នាង​ ​ទៅ​កោះហៅ​អ្នក​កំលោះ​ស្រស់​ស្អាត​នោះ​មក​រួម​រ័ក្ស​មេត្រី​ ​ដោយ​មហា​សែន​សុខ​ជាមួយ​គ្នា​ទៅ។​
ព្រោះតែ​ សុភមង្គល ព្រោះតែ​សេចក្ដីសុខ ព្រោះតែ​កាម​តម្រេក​ ​ភ្លើងតណ្ហា ព្រះ​នាង​សុវណ្ណមាលា​ ​ភ្លេច​អស់​ឋានៈ​ខ្លួន​ជា​ប្អូន​ស្ដេច​ផែនដី។​ ​ព្រះ​នាង​ក៏​លែង​មានចិត្ដ​ចង់​វិល​ត្រលប់​ទៅ​ព្រះ​នគរ​វិញ​ដែរ។​ ​ព្រះ​នាង​ក៏​បែកគំនិត​បោក​បញ្ឆោត​ប្រើ​អស់​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ពល​សេនា​ ​ឲ្យ​សាងសង់​ដំណាក់​មួយ​សម្រាប់​ព្រះ​នាង។​ ​អស់​រយៈពេល​យូរ​ថ្ងៃខែ​កន្លង​មក ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា​ ​ព្រះ​នាង​មិន​អាច​បិទ​បាំង​លាក់​រឿង​ស្នេហ៍​អាថ៌​កំបាំង​នេះ​តទៅ​ទៀត​បាន​ ​ព្រះ​នាង​សុវណ្ណមាលា​ក៏​កោះ​ប្រជុំ​គ្រប់​អស់​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ដែល​បាន​ ដង្ហែ​ព្រះ​នាង​ ​ដើម្បី​រៀបរាប់​អស់​បញ្ហា​តាម​ដំណើរ​ដើមទង។​
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
ការ​បែងចែក​វណ្ណៈ
ពួក​ព្រាហ្មណ៍ បាន​បែងចែក​មនុស្ស​ក្នុង​វណ្ណៈ​បួន​ផ្សេងគ្នា​គឺ​៖
សុវណ្ណបទុម
ព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងរាជ្យ
ក្នុង ​គ្រា​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ​ ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សុវណ្ណមាលា​ ​បាន​ប្រទាន​ងារ​ស្ដេចប្រទេសរាជ ​ដល់​គូ​កំណាន់​របស់​ខ្លួន។​ ​ដោយ​ភ័យ​ខ្លាច​ព្រះ​សុវណ្ណបទុម​ជា​បង​ខឹងសម្បារ​ ​ចាប់ទោស​អូស​ដំណើរ​លើកទ័ព​មក​ចាប់ចង​ ​ព្រះ​នាង​ក៏​ចាត់​ឲ្យ​គេ​កេណ្ឌ​ពល​ទាហាន​សេនា​ ​រៀបចំ​ធ្វើ​បន្ទាយ​ចាំ​ការពារ​យ៉ាង​ល្អិតល្អន់ ។​ ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ព្រឹត្ដិការណ៍​នេះ​ ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ទាំងអស់​បាន​ពន្យល់​ ​អង្វរ​សុំ​ព្រះ​នាង​កុំ​ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ដ​ធ្វើ​ដូច្នេះ។​ ​តែ​ព្រះ​នាង​ ​និង​គូ​ស្នេហា​មិន​បាន​ស្ដាប់​ទៅ​តាម​ពាក្យ​ទូន្មាន​ណែនាំ​ទាំងនោះ​ទេ។​
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
វណ្ណៈ​ព្រាហ្មណ៍
វណ្ណៈ​ព្រាហ្មណ៍ ជា​វណ្ណៈ​ខ្ពស់​បំផុត​កើត​ពី​ព្រះឱស្ឋ​របស់​ព្រះព្រហ្ម ជា​អ្នកថែរក្សា និង​នាំ​ពាក្យ​របស់​អាទិទេព​។ ព្រាហ្មណ៍​ស្លៀកពាក់​ស មាន​សិទ្ធិ​រៀនសូត្រ​គម្ពីរវេទ​គ្រប់​បែបយ៉ាង​។
វណ្ណៈ​ក្សត្រ
វណ្ណៈ​ក្សត្រ កើត​ពី​ព្រះហស្ត​របស់​ព្រះព្រហ្ម ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស ជា​អ្នក​ចម្បាំង ព្រមទាំង​រៀន​យុទ្ធវិធី​នានា​ផង​។ វណ្ណៈ​ក្សត្រ​ស្លៀកពាក់​ក្រហម ជា​និមិត្តរូប​នៃ​សេចក្ដីក្លាហាន​។
សុវណ្ណបទុម
ព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងរាជ្យ
ម្ចាស់ក្សត្រី​សុវណ្ណមាលា​ ​បានឮ​សូរ​ដំណឹង​ដូច្នោះ​មានការ​តក់ស្លុត​ភ័យ​តក្កមា។​ ​ព្រះ​នាង​បាន​ពិគ្រោះ​គិតគូរថា​ ​គួរ​ណាស់​ត្រូវ​តែ​នាំ​គ្នា​ទៅ​សុំ​ទោស​មហាក្សត្រ​ជា​បង​ទើបបាន​សម​ល្អ​ ប្រសើរ​ជាង។​ ​គិត​ដូច្នេះ​ហើយ​ ​ព្រះ​នាង​សុវណ្ណមាលា​ ​និង​សង្សារ​ ​ក៏​ធ្វើ​ចុត​ហ្មាយ​មួយ​ច្បាប់​ដោយ​មាន​ទាំង​សួយសារអាករ​ផង​ទៅ​ថ្វាយ​ ព្រះមហាក្សត្រ។​ ​ព្រះ​សុវណ្ណបទុម​ទន់​ចិត្ដទន់​ថ្លើម​ ​នឹកគិត​អាណិតអាសូរ​ដល់​ប្អូន​ ​ក៏​ប្រោសប្រណី​លើកលែងទោស​ទៅ។​ ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ឈ្វេងយល់​ថា​ ​នេះ​ជា​កម្ម​ពៀរ​វេរា​ពី​ព្រេងនាយ​ ​ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត​ ​អ្នក​ទាំង​ពីរ​ជា​គូ​នឹង​គ្នា​ពី​អតីត​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​តែងតាំង​ស្ដេច​ប្រទេសរាជ​ជា​ស្ដេច​ត្រាញ់​នៅ​ ​ស្រុក​ណងស្នោ​ ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ម្ដង​ស្ដេច​ប្រទេសរាជ​ត្រូវ​នាំ​សួយសារអាករ​មក​ថ្វាយ​ ព្រះមហាក្សត្រ។​
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
វណ្ណៈ​វៃស្យ
វណ្ណៈ​វៃស្យ ឬ វេស្សៈ ជា​វណ្ណ​កណ្ដាល កើត​ពី​ភ្លៅរបស់​ព្រះព្រហ្ម ដែល​មាន​ចំនួន​ភាគ​ច្រើន​ក្នុង​សង្គម​ជា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទូទៅ​មាន​សិល្បករ សិប្បករ កសិករ ពួក​ឈ្មួញ ជាដើម​។ វណ្ណៈ​វៃស្យ​ស្លៀកពាក់​ពណ៌លឿង​។
សុវណ្ណបទុម
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សព្រះថោង
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
វណ្ណៈ​សូទ្រ
វណ្ណៈ​សូទ្រ ជា​វណ្ណៈ​ទាប​បំផុត​ក្នុង​សង្គម កើត​ពី​បាតជើង​របស់​ព្រះព្រហ្ម ជា​ខ្ញុំ​បម្រើ​គេ ជា​ទាសករ ស្លៀកពាក់​ពណ៌ខ្មៅ​។
ទេវៈ​ក្នុង​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍
ពួក​អ្នក​កាន់​សាសនាព្រាហ្មណ៍ តែងតែ​គោរព​រាប់អាន​បូជា​ពួក​ទេវតា​ដែល​មាន​បណ្ដា​ស័ក្ដិ៍​ច្រើន​អង្គ​គឺ​៖ ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ ព្រះសិវៈ ព្រះឥន្ទ ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ  ព្រះអគ្នី (ព្រះអគ្គី) ព្រះវរុណ  ព្រះវាយុ  ព្រះកុវេរៈ  ព្រះយម  ព្រះស្កន្ទ  ព្រះកាម  ព្រះគណេស  និង​ទេវៈ​ជាច្រើន​ទៀត​។ ក្នុង​ចំណោម​ទេវៈ​ទាំងអស់នោះ មាន​តែ​បី​អង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ធំ​ជាងគេ​គឺ​៖ ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ និង ព្រះសិវៈ​។
ព្រះវិស្ណុ
ព្រះវិស្ណុ ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ ព្រះវិស្ណុ ឬ​ព្រះនារាយណ៍ មានមហេសីបីរអង្គគឺ​៖ ១.ព្រះនាងលក្ម្សី(ព្រះស្រីទេវី) (ទេវី​តំណាង​ទ្រព្យសម្បត្តិ - ទេវី​តំណាង​សោភណភាព) និង ២. ព្រះនាងភូមិ(ព្រះម៉ែធរណីនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ) ៣.ព្រះនាងនីឡាទេវី មហេសីទី ៣ - ហើយ​ព្រះវិស្ណុ​មាន​បុត្រ​មួយ​អង្គ​គឺ​ព្រះកាម​​.។ ព្រះវិស្ណុ មាន​លក្ខណៈ​ដូចជា​៖ ព្រះវិស្ណុ ជា​អ្នក​រក្សា​លោក ជួយ​ស្រោចស្រង់​ពិភពលោក​ឱ្យ​ផុត​ពី​ភយន្តរាយ ទើប​មាន​នាម​ថា ហវិ (ករុណា) នារាយណ៍ (ជា​ដែន​កើត​នៃ​នរជន)​។ នៅ​ពេល​ផែនដី​ជួប​គ្រោះថ្នាក់​ម្តងៗ ព្រះអង្គ​តែងតែ​បែងភាគ​ជា​អវតារ​ចុះ​មក​សង្គ្រោះ​ផែនដី​ជានិច្ច​។
ព្រះសិវៈ
ព្រះសិវៈ ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ សិវៈ មាន​ន័យ​ថា ករុណា ក្សេម​ចាក​ទុក្ខភ័យ​។ ព្រះ​សិវៈ​ ឬ​ព្រះឥសូរ កើត​ឡើង​អំពី​លោហិត​ដែល​ស្រក់​ចាក​ចិញ្ចើម​ព្រះព្រហ្ម មាន​មហេសី​៩​អង្គ​គឺ​៖ នាង​ទុគា ឧមា គោរី កាលី ទេវី កុមារី ព្រះម៉ែចន្ទី ព្រះម៉ែទុគា មហាទេវី​។ មាន​បុត្រ​ពីរ​អង្គ​គឺ​៖ ព្រះវិយនេស (គណេស) និង​ ព្រះ​កត្រិកេយ (ស្កន្ទ​កុមារ)​ ។ លក្ខណៈ​របស់​ព្រះអង្គ​មាន​ដូចជា​៖ តាម​គម្ពីរឫគ្វេទ ចែងថា​ព្រះសិវៈ​ជា​អាទិទេព​បំផ្លាញ​លោក​។ តែ​ក្រោយ​មក​ នៅ​ពេល​មួយ​ទំនាស់​សាសនា​រវាង អ្នក​គោរព​ព្រះព្រហ្ម អ្នក​គោរព​ព្រះវិស្ណុ និង​អ្នក​គោរព​ព្រះសិវៈ​បាន​ផ្ទុះឡើង ដោយ​សិវបរិស័ទ មាន​ចំនួន​ច្រើនជាង បាន​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ ទើប​គេ​បន្ថែម​ងារ​ថា​ ព្រះសិវៈ​ជា​អ្នក​បង្កើត​លោក​ផង និង​បំផ្លាញ​លោក​ផង​។ ព្រះសិវៈ ជា​បិតា​របស់​ពិភពលោក ជា​អ្នក​កសាង​ពិភពលោក មាន​សេចក្ដី​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រាហ្មណ៍​ឈ្មោះ​សិវបុរាណណ៍ម និង​ឈ្មោះ​កថាសរិតសាគរ សម្ដែង​ថា​៖ «ទ្រង់​វះ​សាច់ភ្លៅ ឱ្យ​ឈាម​ហូរ​មួយ​តំណក់​ស្រក់​ចុះ​ក្នុង​ទឹក កើតឡើង​ជា​ពង​មួយ ហើយ​បែក​ទៅជា​ពីរ​ចំហៀង​ មួយ​ចំហៀង​កើតជា​សួគ៌លោក មួយ​ចំហៀង​ទៀត​កើតជា​មនុស្សលោក ទើប​កើតជា​បុមៈ (បុរស)​។ បុមៈ​នោះ​បង្កើត​ជា​ប្រជាបតីៗ បង្កើត​មនុស្ស​តៗមក»​។ អាស្រ័យ​ជំនឿ​ថា ព្រះសិវៈ​ជា​បិតាលោក ទើប​ព្រាហ្មណ៍​និយាយ​ប្រឌិត​សាង​អនុស្សាវរីយ៍​ទុក​ជា​ទី​រលឹក គឺ​ធ្វើ​រូប​សិវលិង្គ (លិង្គព្រះឥសូរ) តម្កល់​លើ ឧមាយោនី ទុក​សម្រាប់​ធ្វើ​ពិធី​សិវរាត្រី លាងបាប លាង​ចង្រៃ​ឧបទ្រព​ទាំងឡាយ​។អរគុណ
គម្ពីរត្រៃវេទ
ពាក្យ​ថា វេទៈ (Vedas) ឬ​សំស្ក្រឹត​សរសេរ​ថា वेद​(អានថា វេដៈ) ប្រែថា ចំណេះ (knowledge) គឺ​ជា​កម្រង​អត្ថបទ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​ដែល​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​បុរាណ​​បាន​ចងក្រង​ទុក ។ ដំបូង​ឡើយ ចំណេះ​ដឹង​ទាំងឡាយ​ត្រូវ​បាន​ចងក្រង​​ជា​កំណាព្យ​សម្រាប់​ងាយ​ទន្ទេញ តែ​ក្រោយ​មក​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​បាន​សរសេរ​គម្ពីរ​ ឬ​សៀវភៅ​ទាំង​នោះ​​ដោយ​ប្រើ​ភាសា​សំស្ក្រឹត​បែបបុរាណ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​គម្រូ សម្រាប់​បង្កើត​ជា​សាសនា​ហ៊ិណ្ឌូ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ ។ ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​បុរាណ​អះអាង​ថា​ គម្ពីរ​វេទ​​មិន​មែន​ជា​ការ​បង្កើត​ដោយ​មនុស្ស​ទេ ប៉ុន្តែ​ព្រះ​អាទិទេព​បាន​បើកបង្ហាញ​ដល់​ពួកព្រាហ្មណ៍ ហេតុនោះ​ហើយ​ទើប​ពួក​គេ​ហៅ​គម្ពីរ​វេទ​ថា ស្រុតិ (អ្វីៗ​ដែល​ពួក​គេ​បាន​ឮ) ។ ការ​អះអាង​នេះ​មាន​លំនាំ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ការ​អះអាង​របស់​ជនជាតិ​ជ្វីវ (Jews) ដែល​កាន់​ជំនឿ​សាសនា​យូដា (Judaism) ឬ​ពួក​គ្រិស្តបរិស័ទ (Christians) ដែល​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត (Christianity) ឬ​ពួក​ឥស្លាមបរិស័ទ (Muslims) ដែល​កាន់​សាសនា​ឥស្លាម (Islam) ដែល​អួតអាង​ថា​ គម្ពីរ​របស់​ពួក​គេ​គឺ​ជា​ពាក្យ​របស់​ព្រះ​អាទិទេព​ (God) ឬ​ព្រះ​ម្ចាស់​លោក ឬ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់ ។ ពាក្យ​ថា​ ស្រុតិ (sruti) ខុស​ពី​ពាក្យ​ថា សម្រឹតិ ឬ សម្មតិ (smrti) ដែល​ប្រែថា​ អ្វីៗ​ដែល​ត្រូវ​ចងចាំ ។ តាម​ជំនឿ​របស់​ព្រាហ្មណ៍បរិស័ទ គម្ពីរ​វេទ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ព្រះព្រហ្ម (Brahma) ។ គម្ពីរត្រៃវេទ ឬ ត្រ័យវេទ ជា​គម្ពីរ​សម្រាប់​ប្រតិបត្តិ​ក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ ក្នុង​សម័យ​ដើម គម្ពីរវេទ​មាន​តែ​បី​ទេ​គឺ​៖
គម្ពីរឫគ្វេទ
គម្ពីរឫគ្វេទ (Rigveda) ឬ ឥរុវេទ មាន​ដំណើរ​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​ឆន្ទ​សម្រាប់​សូត្រ​សរសើរ​ពួក​ទេវតា​។ សម្ដែង​អំពី​ពិធី​តុស្ដី សូម​ឱ្យ​ព្រះ​វិស្វកម្ម ព្រះមារុត ព្រះព្រហ្ម​ប្រទាន​ពរ​ឱ្យ​សម្រេច​កិច្ចការ​ខាង​ការ​ហត្ថកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និង​លាភសក្ការៈ​ផ្សេងៗ តាម​តម្រូវ​ការ​។
គម្ពីរសាមវេទ
គម្ពីរសាមវេទ (Samaveda) មាន​ដំណើរ​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​ឆន្ទ​សម្រាប់​សូត្រ​ក្នុង​ពិធី​ថ្វាយ​ទឹក​សោម... ។ សម្ដែង​អំពី​ពិធី​អារក្ខ​ពលិកម្ម បួងសួង​សូម​ឱ្យ​ព្រះឥន្ទ និង​ព្រះពិរុណ​ជួយ​អភិបាល​មនុស្សលោក ឱ្យ​មាន​ភ្លៀង​តាម​រដូវកាល​។
គម្ពីរអថវ៌វេទ
លុះ​ចំណេរ​ត​មក កើត​មាន អថវ៌​វេទ ឬ អថព្វវេទ (Atharvaveda) “វេទ​សម្រាប់​សូត្រ​ហៅ​ឬ​បណ្ដេញ​ខ្មោច​បិសាច...” មួយ​ថែម​ទៀត​រួម​ជា​វេទ​មាន ៤ យ៉ាង​។ ប៉ុន្តែ​​មនុស្ស​បន្ត​​​ហៅថា​​គម្ពីរ​ទាំង​នោះ​ថា​ត្រៃវេទ​ដដែល​ ។
ការ​នាំចូល​មក​ប្រទេស​ខ្មែរ
ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា ​បានចូលមកក្នុង​ប្រទេសខ្មែរ តាំងតែពី​សតវត្សទី១​នៃគ្រិស្តសករាជ​មកម៉្លេះ​ តាមរយៈ​ជនជាតិឥណ្ឌា ដែល​មានទំនាក់ទំនង​ជាមួយជនជាតិខ្មែរយើង​មុនគេ​។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ជនជាតិឥណ្ឌា​បានចូលមកធ្វើ​ឥណ្ឌាកម្ម​មុនដំបូងគេ នៅ​កោះជ្វា ហើយក្រោយមក​ទៀត​ក៏ឈានចូលមកដល់​ប្រទេសខ្មែរ ដែលកាលនោះ​មានឈ្មោះថា "គោកធ្លក"​​ ដឹកនាំដោយ​ក្សត្រី "លីវយី"។ ការចូលមក​នៃជនជាតិឥណ្ឌាទាំងនោះ ដឹកនាំដោយ "ហ៊ុនទៀន" បានធ្វើចំបាំងឈ្នះ​ម្ចាស់ស្រុក ហើយបានតាំងខ្លួន​ជាស្តេចព្រមលើក​ក្សត្រី "លីវយី" ជា​អគ្គមហេសី​។ ព្រះបាទ "ហ៊ុនទៀន" បានចាប់ផ្តើមរៀបចំ​សង្គម​ខ្មែរ តាម​បែបឥណ្ឌា ហើយ​សាសនាព្រាហ្មណ៍ក៏បាន​ចូលមកក្នុង សង្គមខ្មែរតាំងពីពេលនោះមក​ ។ សូម​កត់​ចំណាំ​ថា ពាក្យ​ថា លីវ​យី ក្តី ពាក្យ​ថា ហ៊ុន​ទៀន​ក្តី មិន​មែន​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​​ទេ ។​ ពាក្យ​ទាំង​នេះ​អាច​មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាសា​ចិន ថៃ ឬ​ លាវ ។ គ្មាន​ឯកសារ​ច្បាស់លាស់​ណា​មួយ​អះអាង​ថា​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ដើម​នោះ​ឈ្មោះ​អ្វី​ពិត​ប្រាកដ​ទេ ។ ឈ្មោះ​ទាំង​នោះ​មាន​តែ​នៅ​ក្នុង​រឿង​ព្រេង​ដំណាល​តៗ​គ្នា​ប៉ុណ្ណោះ ។
ឯកសាយោង
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា
រឿងព្រេងទាក់ទងនិងពិធីបញ្ចូលម្លប់កូនស្រី
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំនួនតេត្រាអែក
ចំនួនតេត្រាអែក (Tetrahedral Number)មានៈ 1, 4, 10, 20, 35, 56, 84, 120, 165, 220, 286, 364, 455, 680, 816, 969, ...
រូបមន្តតួទី n របស់ចំនួននេះ៖
ឬ
ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីធើណែត ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីផ្សារ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ច ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម គឺការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ឋផ្សព្វផ្សាយ នៅក្នុងបណ្តាញ ឬក៏ ក្រៅបណ្តាញ ដើម្បី ធ្វើការ ទំនាក់ទំនង អតិថិជន ហើយនិង ដើម្បី ផ្សព្វផ្សាយ​ នូវផលិតផល ម៉ាក សេវ៉ាកម្ម និង ការប្រកាស សេវ៉ាកម្ម ជាសាធារណះ ដែលបានចូលរួម ឬក៏ ការគ្រប់គ្រង ជាក្រុម​លក្ខណះ ជានយោបាយ។
នៅក្នុងការសម្ពោធគឺផ្តល់ អោយមានបញ្ហាចំពោះ ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម សារពត៌មាន, លោក លី​ និង​ លោក ឡេកកេនប៊ី (២០០០) បានអោយ អត្ថន័យ នៃ ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម​ ថាជា ការបង់ថ្លៃ និង មិនទាន់បង់ថ្លៃ ចំពោះការបង្ហាញ និង ការផ្សព្វផ្សាយ ផលិតផល សេវ៉ាកម្ម ។ នេះគឺជាការ បង្ហាញដ៏សាមញ្ញបំផុត តាមរយះ ប្រព័ន្ឋអ៊ីនធើណែត ដែលជានិច្ចជាកាល គឺកំពុងតែ ប្រើបា្រស់មាតិការ ដោយ វេដីអូ ។
ឃុំគគីរធំ(ស្រុកកៀនស្វាយ)
ឃុំគគីរធំជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំគគីរធំនេះមាន ៤ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃស្រុកកៀនស្វាយ
មូរតិ
ខ​ បដិបត្តិ​ក្នុង​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញ​
ពួក​អ្នក​កាន់​លទ្ធិ​នេះ​ មាន​សេចក្ដី​ឃើញ​ថា​ លោក​ធាតុ​នឹង​វត្ថុ​ធាតុ​ទាំង​ពួង​បណ្ដា​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ពិភព​នេះ​ ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ទ្រង់​សាង​​ ទ្រង់​បង្កើត​ឡើង​ទាំង​អស់​ បណ្ដា​ធាតុ​ទាំង​ពួង​មាន​ទឹក​ដី​ភ្លើង​ខ្យល់​អាកាស​ជា​ដើម​ សុទ្ធ​តែ​មាន​ទេព​ប្រចាំ​នៅ​ទាំង​អស់​ ដូច្នេះ​កាល​គេ​ត្រូវ​ការ​អ្វី​ ក៏​ក្រាប​សំពះ​បួង​សួង​បន់​ស្រន់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ នឹង​ទេវតា​នោះ​ៗ​ សុំ​ឲ្យ​ប្រសិទ្ធី​ប្រទាន​ពរ​ឲ្យ​ខ្លួន​ ដោយ​មក​សំគាល់​ឃើញ​ថា​អ្នក​នឹង​បាន​សុខ​ ព្រោះ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ប្រទាន​ឲ្យ​ នឹង​បាន​ទុក្ខ​ ព្រោះ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ដាក់​ទំនាយ​ គឺ​ទាយ​ឲ្យ​វិនាស​ហិន​ហោច​ទៅ​ អ្វី​ៗ​ទាំង​អស់​ ស្រេច​នឹង​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ប្រទាន​ឲ្យ​ ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​មាន​អំណាច​អាច​នឹង​បណ្ដាល​របស់​ទាំង​ពួង​ ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ព្រះ​ហឫទ័យ​បំណង​បាន​គ្រប់​យ៉ាង​ដូច្នេះ​ កាល​ណា​បើ​អ្នក​ណា​មួយ​ប្រាថ្នា​អ្វី​ គប្បី​បំពេញ​កិច្ច​ក្នុង​លទ្ធិ​នោះ​តាម​ដែល​គេ​កំណត់​ទុក​ដោយ​សារុប​មាន​៣​យ៉ាង​គឺ :
ធ្វើ​ទុក្ករ​កិច្ច​ទរ​មាន​រាង​កាយ​ ហៅ​ថា​បំពេញ​តបៈ​១​ តាំង​ពិធី​បួង​សួង​បូជា​ហៅ​ថា​ បូជា​អគ្រនី​ឬ​បូជា​យញ្ញ​១​ ធ្វើ​ពិធី​ជំរះ​លាង​បាប​ក្នុង​គង្គា​ ហៅ​ថា​សិវ​រាត្រី​១ ។
ពិធី​បូជា​ព្រះ​អគ្រនី
តាម​ក្នុង​ដំណាល​ថា​ ព្រះ​អគ្រនី​នោះ​ជា​បុត្រី​ តវស្រ្តិ​គឺ​វិសពក៍​មន៍​ ខ្លះ​ថា​ជា​បុត្រ​អាកាស​នឹង​ផែនដី​ លក្ខណ​រូប​ឆោម​សក់​សំបុរ​មាស​ ខ្លួន​ក្រហម​មុខ​២​ អណ្ដាត​៧​ ដៃ​៧​ ជើង​៣, រូប​ឆោម​ជា​កំលោះ​ជា​និច្ច​មិន​ចេះ​ចាស់​​ ព្រោះ​កើត​ឡើង​ថ្មី​រាល់​ថ្ងៃ​ទ្រង់​ធនូ​ជា​អាវុធ​ រថ​ទ្រង់​ទិម​សេះ​ក្រហម, ជា​អ្នក​ទ្រង់​នូវ​គម្ពីរ​សាស្រ្ត​ទាំង​ពួង​ ស្ថិត​នៅ​ឯ​ថាន​សួគ៌​នឹង​ផែនដី​ក្នុង​ទឹក​ មាន​កិច្ច​ជា​ទូត​ ទៅ​មក​ក្នុង​រវាង​ថាន​សួគ៌​នឹង​ថាន​មនុស្ស ។ ព្រះ​អគ្រនី​នេះ​ គេ​រាប់​ចូល​ក្នុង​ពួក​ព្រះ​អាទិត្យ​ ព្រោះ​ជា​អ្នក​មាន​តេជៈ​ដូច​គ្នា​ ពួក​ទេវតា​​ អ្នក​ដែល​មាន​រស្មី​​ ព្រោះ​ព្រះ​អគ្រនី​ប្រទាន​ឲ្យ ។ ពួក​អ្នក​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ​រមែង​រាប់​អាន​ ព្រះ​អគ្រនី​នេះ​ជា​សំខាន់​១​យ៉ាង​ រហូត​ដល់​ទៅ​តែង​តាំង​របៀប​ពិធី​បូជា​ទុក​យ៉ាង​មាំ​មួន​ ដូច​មាន​ត​ទៅ​នេះ ។
ក្នុង​គម្ពីរ​គោបថ​ព្រាហ្មណ៍ម​ សំដែង​អំពី​ពិធី​បូជា​ភ្លើង​តាម​បទ​អថ៌វវេទ, ក្នុង​គម្ពីរ​តលវការ​ព្រាហ្មណ៍ម​ សំដែង​អំពី​យញ្ញ​វិធី​តាម​បទ​សាមវេទ​ ចំណែក​ចេញ​ជា​៤​យ៉ាង​គឺ :
១ ប្រដៅ​ព្រះ​វេទ​ដល់​សិស្ស​ទាំង​ឡាយ​ ហៅ​ថា​បូជា​ព្រះ​វេទ​
២ សែន​ដោយ​គ្រឿង​សំណែន​ទាំង​ឡាយ​ មាន​នំ​ ជា​ដើម​ ហៅ​ថា​បូជា​បិតា​
៣ ដុត​របស់​ក្នុង​គម្នរ​ភ្លើង​ថ្វាយ​ទេវតា​ ហៅ​ថា​ បូជា​ទេវតា​
៤ ឲ្យ​អាហារ​ជា​ទាន​ ហៅ​ថា​ បូជា​សត្វ​ទាំង​ឡាយ ។
ក្នុង​ពិធី​បូជា​ទាំង​៤​ខ​នេះ​ ខ​ទី​១- ២- នឹង​ទី​៤​ សូម្បី​សំដែង​ដោយ​សង្ខេប​តែ​ប៉ុណ្ណេះ​ អ្នក​មើល​អ្នក​ស្ដាប់​ក៏​ល្មម​ចូល​ចិត្ត​បាន​ មាន​អត្ថ​ដ៏​គួរសម​នឹង​អធិប្បាយ​តែ​ក្នុង​ខ​ទី​៣​ ហេតុ​នោះ​ក្នុង​ទី​នេះ​នឹង​អភិប្រាយ​ចំពោះ​តែ​ខ​នោះ​ដោយ​ល្មម​សមគួរ ។ ពួក​អ្នក​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍​យល់​ថា​ ភ្លើង​មាន​ទេវតា​ដែល​ហៅ​ថា​ព្រះ​អគ្រនី (គឺ​ព្រះ​អគ្គី ) នៅ​ប្រចាំ​ ជា​អ្នក​មាន​ឫទ្ធី​តេជៈ​ដ៏​វិសេស​មួយ​យ៉ាង​ ទើប​នាំ​គ្នា​បូជា​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ឫទ្ធី​តេជៈ​ដូច្នោះ ។ តាម​រឿង​ដើម​ថា​ ជន​ជាតិ​កោឡារី​រាប់​អាន​សាសនា​នាគ​ដល់​មក​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​ចៅ​បុរុ​រាជ​​ អាសិរពិស​ចឹក​ព្រះ​អង្គ​សុគត​ទៅ​​ ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ក្រោធ​នឹង​អាសិរពិស​ណាស់​ ត្រាស់​ឲ្យ​យក​ភ្លើង​ទៅ​ដុត​សម្លាប់​អាសិរពិស​វិនាស​ទៅ​ជា​ច្រើន​ អំពី​នោះ​មក​ក៏​ទ្រង់​លើក​លែង​រាប់​អាន​សាសនា​នាគ​ បែ​មក​រាប់​អាន​ព្រះ​ភ្លើង​នេះ​វិញ ។ ពួក​អរិយ​បាន​នាំ​លទ្ធិ​បូជា​ភ្លើង​នេះ​មក​កាន់​ប្រទេស​កាបុល​ គឺ​កប្បុរ​ជា​ដំបូង​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​មាន​ជន​ជាតិ​ឥរណ៍​នៅ​រាប់​អាន​ពិធី​នេះ​នៅ​ឡើយ ។
ឯ​របៀប​ការ​បូជា​នោះ​ ត្រូវ​ជីក​រណ្ដៅ​ធំ​នៅ​ក្នុង​រវាង​ផ្លូវ​៤​ដំបន់​ ហើយ​បង្កាត់​ភ្លើង​ក្នុង​រណ្ដៅ​នោះ​ឲ្យ​ឆេះ​សន្ធោ​ឡើង​មុន​នឹង​បូជា​ ព្រាហ្មណ​តោង​ស្វាធ្យាយ​មន្ត​បួង​សួង​ប្រកាស​ទេវតា​ តាម​បែប​ដែល​សំដែង​ទុក​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះ​វេទ​ផ្នែក​មន្ត​នោះ​ ស្រេច​ហើយ​នាំ​យក​របស់​ផ្សេង​ៗ​ ដែល​ជា​គ្រឿង​សង្វោយ​ទេវតា​ទៅ​បង់​ចុះ​ក្នុង​រណ្ដៅ​ភ្លើង​នោះ​ នឹង​យក​សត្វ​ឬ​មនុស្ស​ទៅ​សម្លាប់​នៅ​ទី​នោះ​យក​ឈាម​បូជា, អ្នក​ខ្លះ​មាន​សទ្ធា​ជ្រះ​ថ្លា​ខ្លាំង​​អារ​សាច់​ខ្លួន​ឯង​បូជា​ក៏​មាន, អ្នក​ខ្លះ​សម្លាប់​ប្រពន្ធ​កូន​ ឬ​ខ្លួន​ឯង​បូជា​តែ​ម្ដង​ក៏​មាន​ របៀប​នេះ​សមគួរ​ដល់​បុគ្គល​គ្រប់​ជាន់​ នឹង​គប្បី​ធ្វើ​បាន ។ នៅ​មាន​របៀប​មួយ​យ៉ាង​ទៀត​ប្លែក​អំពី​នេះ​បន្តិច​ ជា​កិច្ច​ដែល​ក្សត្រយ៍​នឹង​គប្បី​បំពេញ​ មាន​ប្រាកដ​ក្នុង​គម្ពីរ​របស់​ព្រាហ្មណ​នឹង​ក្នុង​គម្ពីរ​ខាង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ថា​ ទំនៀម​ព្រះ​មហាក្សត្រយ៍​អំពី​បូរាណ​ អ្នក​ប្រាថ្នា​នឹង​ប្រកាស​ឥស្សរភាព​នៃ​ខ្លួន​ជា​ចក្រពត្តិ​ ត្រូវ​ធ្វើ​ពិធី​បូជា​យញ្ញ​ ដែល​ហៅ​ក្នុង​ចក្រវត្តិ​វត្ត​ថា​អស្វមេធ១
កាល​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ឧប៍តិ​ឡើង​ក្នុង​លោក​ ទ្រង់​កែ​ខ​នេះ​ទៅ​ជា​សស្សមេធ​ ប្រែ​ថា​ឆ្លាស​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ស្រែ​ស្រូវ​ បាន​សេចក្ដី​ថា​អ្នក​ជា​មហាក្សត្រយ៍​ ត្រូវ​ឲ្យ​ឆ្លាស​ក្នុង​ការ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​រាស្រ្ត​ ឲ្យ​ចេះ​ធ្វើ​ស្រែ​ស្រូវ​ឲ្យ​បាន​ផល​បរិបូណ៌​ឡើង​ ជា​សម្បត្តិ​សម្រាប់​ព្រះ​នគរ ។ ប្រែ​ថា​ឆ្លាស​ក្នុង​ការ​សម្លាប់​សេះ ។ ដំបូង​ត្រូវ​លែង​សេះ​ស​ព្រះ​ទីនាំង​១​ ឲ្យ​ដើរ​ចូល​ទៅ​ជាន់​ដែន​ប្រទេស​តូច​ធំ​ជិត​ខាង​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ដែល​មិន​ទាន់​ចុះ​ចូល​ជា​ស្រុក​ចំណុះ​ នឹង​ឲ្យ​សេនា​ទាហាន​១​កង​ទ័ព​លើក​តាម​សេះ​នោះ​ទៅ​ផង​ កាល​លើក​ទៅ​ បើ​មាន​ប្រទេស​ណា​មួយ​រឹង​ទទឹង​មិន​ព្រម​ចុះ​ចូល​ជា​ស្រុក​ចំណុះ​ ឬ​ចាប់​សេះ​ស​នោះ​ទុក​ កង​ទ័ព​ដែល​លើក​តាម​ទៅ​ត្រូវ​ចាត់​ការ​វាយ​ឲ្យ​បាក់​បប​ហើយ​លើក​បង្ហួស​ទៅ​ បើ​ប្រទេស​ណា​ខ្លាច​អំណាច​ព្រម​ចំណុះ​អំពី​ដំបូង​ដៃ​ មិន​បាច់​តោង​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ស្រេច​ហើយ​លើក​ទ័ព​ត្រឡប់​ព្រះ​នគរ​ នាំ​យក​ទាំង​ក្សត្រយ៍​ម្ចាស់​ប្រទេស​នោះ​ៗ​មក​ផង​ ដល់​ព្រះ​នគរ​ហើយ​យក​សេះ​ស​នោះ​ទៅ​សម្លាប់​បូជា​យញ្ញ​ ដូច​ពោល​ហើយ​ថ្វាយ​ជា​ពលី​ដល់​ទេវតា​ ទាំង​ជា​គ្រឿង​ប្រកាស​ឲ្យ​លោក​ជ្រាប​ថា​​ព្រះ​មហាក្សត្រយ៍​អង្គ​នោះ​ ជា​ចក្រពត្តិ​រាជ​ បាន​ផ្សាយ​ព្រះ​តេជានុភាព​រហូត​ប្រថ​ពី​តល​ហើយ ។ របៀប​នេះ​ក្សត្រយ៍​ទាំង​ហ្លាយ​ ដែល​មាន​ព្រះ​តេជា​នុ​ភាព​ធំ​ៗ​មាន​ព្រះ​ចៅ​យុធិស្ឋិរ​ ព្រះ​ចៅ​មហា​វិជិត​ជា​ដើម​ បាន​ទ្រង់​ធ្វើ​មក​ហើយ​ក្នុង​អតីតកាល ។
ពិធី​សិវ​រាត្រី​
ពិធី​សិវ​រាត្រី​នេះ​ តាម​ប្រវេណី​គេ​ធ្លាប់​ធ្វើ​ក្នុង​ស្ទឹង​ព្រះ​គង្គាដ៏​ មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ឯណោះ​ ហេតុ​ម្ដេច​បាន​ជា​គេ​កំណត់​ធ្វើ​តែ​ក្នុង​ទី​នោះ​ មាន​រឿង​រ៉ាវ​មក​ដូចម្ដេច​ ក្នុង​ទី​នេះ​ឃើញ​សមគួរ​នឹង​នាំ​យក​ប្រវត្តិ​ព្រះ​គង្គា​មក​សំដែង​ទុក​ក្នុង​រវាង​នេះ​ ឲ្យ​ជ្រាប​មូល​ហេតុ​ជា​មុន​សិន​ ហើយ​នឹង​សំដែង​ពិធី​សិវ​រាត្រី​ជា​ខាង​ក្រោយ​ដូច្នេះ ។
គង្គា​សព្ទ​នេះ​ក្នុង​ភាសា​មគធ​ក្ដី​ ក្នុង​ភាសា​សំស្រ្កឹត​ក្ដី​ លោក​ថា​ ជា​ឈ្មោះ​នៃ​ទឹក​ ពួក​យើង​ក៏​ធ្លាប់​ចូល​ចិត្ត​បាន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ តែ​ក្នុង​គតិ​ព្រហ្មញ្ញ​ចូល​ចិត្ត​ហួស​ពី​នោះ​ទៅ​ទៀត​ថា​ ព្រះ​គង្គា​ជា​ធីតា​របស់​ព្រះ​បាទ​ហិមវត៍​ គឺ​ភ្នំ​ហិមពាន្ត​ នឹង​នាង​មេនកា​រួម​ជនក​ជននី​គ្នា​ នឹង​ព្រះ​ឧមា​មហេសី​ព្រះ​ឥសូរ​ ដើម​ឡើយ​នៅ​ឯ​ថាន​សួគ៌​ទាំង​ពីរ ។ លុះ​មក​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​ទសគរ​ក្សត្រយ៍​សូរ្យ​វង្ស​ គ្រប​គ្រង​នគរ​ស្រី​អយុធ្យា​ មុន​ព្រះ​រាម​ឡើង​ទៅ​ជា​ច្រើន​ដំណ​ក្សត្រយ៍​ មាន​ឱរស​ប្រាំ​មួយ​ម៉ឺន​អង្គ ។ គ្រា​មួយ​នោះ​ទ្រង់​ធ្វើ​ពិធី​អស្វមេធ​នៅ​ទី​ចន្លោះ​ភ្នំ​ហិមពាន្ត​ នឹង​ភ្នំ​វិនធ្យ​​ ព្រះ​ឥន្រ្ទ​ឃើញ​ធ្វើ​ពិធី​មាំ​ទាំ​ដូច្នោះ​​ គិត​ក្រែង​ព្រះ​បាទ​សគរ​នឹង​មាន​អំណាច​លើស​លប់​ទៅ​ ទើប​ដំណែង​អង្គ​ជា​រក្សសោ (គឺ​អារក្ស​ទឹក ) ទៅ​លួច​សេះ​ដែល​សម្រាប់​សម្លាប់​បូជា​នោះ​ ទៅ​ព្រះ​ចៅ​សគរ​ទើប​ឲ្យ​ឱរស​ទាំង​ប្រាំ​មួយ​ម៉ឺន​ស្វែង​រក​សេះ​នោះ​ លើ​ផែន​ដី​សព្វ​កន្លែង​ ហើយ​មិន​ឃើញ​ព្យាយាម​ជីក​ផែន​ដី​ជម្រៅ​ប្រាំ​មួយ​ម៉ឺន​យោជន៍​ ទើប​ប្រទះ​សេះ​នឹង​ព្រះ​កបិល​ ដែល​ព្រះ​នារាយណ៍​បែង​ភាគ​មក​នៅ​ជិត​សេះ​នោះ​ សាគរ​កុមារ​ទាំង​ឡាយ​សំដៅ​ទៅ​នឹង​ប្រហារ​ព្រះ​កបិល​ ក៏​សំដែង​ឫទ្ធិ​កើត​ជា​ភ្លើង​ឆេះ​ស្លាប់​តាំង​៦០.០០០​អង្គ ។ ន័យ​ថា​លុះ​តែ​បាន​ទឹក​ព្រះ​គង្គា​មក​ស្រោច​ស្រង់​អង្គារ (ឆ្អឹង ) ទើប​នឹង​ជ្រះ​អស់​បាប​នឹង​ឡើង​ទៅ​កើត​ឯ​ថាន​សួគ៌​បាន​ ព្រះ​ចៅ​សគរ​មិន​ឃើញ​មាន​ឧបាយ​ដូចម្ដេច​ ដែល​នឹង​ឲ្យ​ទឹក​គង្គា​មក​ដល់​អង្គារ​ឱរស​បាន​ ក៏​ទ្រង់​ស្ងៀម​ប៉ុណ្ណោះ​ទៅ ។
អាប៊ូដាប៊ី
ទីក្រុងអាប៊ូដាប៊ី គឺជា រដ្ឋធានី និង ទីពីរ ទីក្រុងមានប្រជាជនច្រើនបំផុត នៃ ប្រទេសអារ៉ាប់រួម (បន្ទាប់ពី ទីក្រុងឌូបៃ ) ។ ទីក្រុងអាប៊ូដាប៊ីមានទីតាំងស្ថិតនៅលើកោះមួយនៅ ឈូងសមុទ្រពែរ្សនៅកណ្តាលឆ្នេរខាងលិចកណ្តាល ទីក្រុងនិងអេមីរ៉ាតភាគច្រើនរស់នៅលើដីគោកដែលភ្ជាប់ទៅនឹងប្រទេសផ្សេងទៀត។ ក្នុងនាមជានៃឆ្នាំ 2020 តំបន់ទីក្រុងរបស់ក្រុង Abu Dhabi មានចំនួនប្រជាជនប្រមាណជា 1,48 លាននាក់  ចេញពី 2,9 លាននាក់នៅអេមីរ៉ាតនៃទីក្រុង Abu Dhabi បាន, ដូចជានៃឆ្នាំ 2016  អាជ្ញាធរទីក្រុង Abu Dhabi វិនិយោគ ដែលជា មូលនិធិរបស់ពិភពលោកទី 3 ធំជាងគេអធិបតេយ្យទ្រព្យសម្បត្តិ នៅ ឆ្នាំ ២០២០ មានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុង  ខណៈដែលទីក្រុងអាប៊ូដាប៊ីខ្លួនឯងមានទ្រព្យសម្បត្តិជាងមួយ ទ្រីលាន ដុល្លារ ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយការរួមបញ្ចូលគ្នានៃ មូលនិធិទ្រព្យសម្បត្តិអធិបតេយ្យ ផ្សេងៗ ដែល មានទីស្នាក់ការនៅទីនោះ។
ទីក្រុងអាប៊ូដាប៊ីមានការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុកនិងសហព័ន្ធនិងជាផ្ទះរបស់ រដ្ឋាភិបាលអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និង ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាប្រេងកាត ។ ទីក្រុងនេះគឺជាផ្ទះរបស់ ប្រធានាធិបតីអារ៉ាប់រួម ដែលជាសមាជិកនៃ គ្រួសារអាល់ណាយ៉ាន ។ ការអភិវ ឌ្ន៍ និង នគរូបនីយកម្ម យ៉ាងឆាប់រហ័សរបស់ទីក្រុងអាប៊ូដាប៊ី រួមជាមួយទុនបំរុងប្រេងនិងឧស្ម័ននិងផលិតកម្មនិងប្រាក់ចំណូលមធ្យមខ្ពស់បានផ្លាស់ប្តូរវាទៅជាទីក្រុងធំដែលមានការអភិវឌ្ developed ។ វាគឺជាមជ្ឈមណ្ឌល នយោបាយ និង ឧស្សាហកម្មរបស់ ប្រទេសនិងជាមជ្ឈមណ្ឌល វប្បធម៌ និង ពាណិជ្ជកម្ម ដ៏សំខាន់ ។ ទីក្រុងអាប៊ូដាប៊ីមានចំនួនប្រហែល ២ ភាគ ៣ នៃសេដ្ឋកិច្ចអារ៉ាប់រួមប្រមាណ ៤០០ ពាន់លានដុល្លារ។
មូរតិ
ពិធី​សិវ​រាត្រី​
ដោយ​ហេតុ​ជឿ​ជាក់​ក្នុង​អានុភាព​នៃ​ព្រះ​គង្គា​ដូច្នេះ​ ពួក​ព្រាហ្មណ​ទើប​បញ្ញត្តិ​ពិធី​សិវ​រាត្រី​ឡើង​ គឺ​ជា​ពិធី​ដែល​គេ​កំណត់​ឲ្យ​ធ្វើ​ក្នុង​វេលា​រាត្រី​ ក្នុង​១​ឆ្នាំ​ធ្វើ​ម្ដង​ នេះ​ពោល​តាម​ដែល​ធ្លាប់​ដឹង​មក​ដោយ​ច្រើន ។ ពិធី​នេះ​ដែល​គេ​ធ្វើ​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​ពួក​ព្រាហ្មណ​នៅ​នគរ​ពារាណសី​ វេលា​យប់​នាំ​គ្នា​ទៅ​ឯ​វត្ត​ព្រាហ្មណ​ ឬ​ហៅ​ថា​ទេវស្ថាន​ ធ្វើ​កិច្ច​សូត្រ​មន្ត​ភាវនា​នមស្សការ​ទេវរូប​ នឹង​សិវលិង្គ​ តាម​ប្រវេណី​របស់​គេ​រហូត​រាត្រី​កាល​ លុះ​ទៀប​ភ្លឺ​ទើប​នាំ​គ្នា​កាន់​យក​នូវ​ក្អម​ស្ពាន់​ម្នាក់​១​ ទៅ​កាន់​ស្ទឹង​គង្គា​ អង្គុយ​ចុះ​ដង​មក​សូត្រ​សែក​ ខ្ពុរ​មាត់​លុប​មុខ​ហើយ​ទើប​លោត​ចុះ​ក្នុង​ទឹក​ មុជ​ឲ្យ​លិច​ក្បាល​អស់​វារ​៣​ដង​ ហើយ​វ្វេះ​យក​ដី​មក​ដុស​ខ្លួន​នឹង​បរិកម្ម​ថា​ គង្គា​គង្គា​ ដូច្នេះ​រអ៊ូ​ទៅ​ សក់​ដែល​ជ្រុះ​ក្នុង​វេលា​នោះ​ត្រូវ​រើស​បណ្ដែត​ទឹក​ទៅ​ ប៉ុណ្ណេះ​ឈ្មោះ​ថា​បាន​ជំរះ​លាង​បាប​អស់​អំពី​សន្ដាន​ម្ដង​ ស្រេច​ការ​ងូត​ទឹក​ហើយ​ យក​ក្អម​ដង​ទឹក​ត្រឡប់​ទៅ​កាន់​ទេវ​ស្ថាន​វិញ​ ជំរះ​ស្រោច​ស្រង់​សិវ​លិង្គ​ហើយ​យក​ក្អម​ទៅ​ត្រង​ទឹក​ដែល​ហូរ​ទៅ​តាម​ទរ​នៃ​បល្លង្ក​យោនី​ យក​មក​ស្រោច​ក្បាល​ខ្លះ​ ផឹក​ខ្លះ​តាម​សមគួរ​ ឈ្មោះ​ថា​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រជាក់​ត្រជុំ​ជា​សិរី​សួស្ដី​ នឹង​ជ្រះ​អស់​ចង្រៃ​ឧបទ្រព​ទាំង​ពួង ។
នៅ​មាន​របៀប​១​យ៉ាង​ទៀត​ ដែល​ពួក​ព្រាហ្មណ​ធ្វើ​នៅ​ក្រុង​បាងកក (សៀម) ប្លែក​អំពី​ដែល​ពោល​ហើយ​ខ្លះ​ដូច្នេះ​ នៅ​ថ្ងៃ​ពេញ​បូណ៌មី​ ខែ​មាឃ​ ពួក​ព្រាហ្មណ​យក​សិវលិង្គ​មក​ដំកល់​ក្នុង​ទី​មួយ​ដ៏​សមគួរ​ ទើប​ដាំ​សសរ​៤​ដើម​ជា​៤​មុម​ ជុំវិញ​សិវលិង្គ​ យក​ខ្សែ​ចង​ខ្វែង​ប្រទាក់​អំពី​សសរ​ទាំង​៤​ហើយ​យក​ឆ្នាំង​ទឹក​១​ទៅ​ចង​ព្យួរ​ត្រង់​រវាង​កណ្ដាល​ ឲ្យ​ត្រង់​ពី​លើ​សិវលិង្គ​ ទើប​ចោះ​បាត​ឆ្នាំង​ទម្លុះ​ឲ្យ​ទឹក​សេច​ស្រក់​ចុះ​លើ​សិវលិង្គ​ ហើយ​យក​ឆ្នាំង​១​ទៅ​ត្រង​នៅ​ចំពួយ​បល្លង្ក​យោនី​ បើ​ទឹក​នោះ​លេច​អស់​ទៅ​ត្រូវ​ថែម​ឡើង​ ទាល់​តែ​អស់​វេលា​រាត្រី​នោះ​ ដល់​វេលា​ទៀប​ភ្លឺ​ទើប​នាំ​គ្នា​ដណ្ដាំ​បាយ​លាយ​ដោយ​ទឹក​ដោះ​ សប្បិ​ ទឹក​ឃ្មុំ​ ស្ករ​ នឹង​គ្រឿង​ទេស​ដែល​រាប់​ថា​ជា​អាហារ​យ៉ាង​ប្រណីត​របស់​គេ​ បរិភោគ​ហើយ​នាំ​គ្នា​ទៅ​ងូត​ទឹក​ព្រែក​ ព្រោះ​នៅ​ឆ្ងាយ​អំពី​ព្រះ​គង្គា​ កក់​សក់​ជំរះ​កាយ​ហើយ​យក​ទឹក​ដែល​ស្រង់​សិវលិង្គ​មក​ស្រោច​ជំរះ​មន្ទិល​ថែម​ទៀត​ សក់​ដែល​ជ្រុះ​ក្នុង​វេលា​នោះ​គេ​រើស​បណ្ដែត​ទឹក​ទៅ​ ប៉ុណ្ណេះ​ជា​សូរេច​ពិធី​សិវ​រាត្រី ។
ផល​នៃ​ការ​បដិបត្តិ​ក្នុង​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញ​
ពួក​អ្នក​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ​គោរព​រាប់​អាន​ព្រះ​ព្រហ្ម​ ព្រះ​សិវ​​ ព្រះ​នារាយណ៍​ជា​សរណ​ទីពឹង​ នឹង​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ពាក្យ​ប្រដៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ត្រៃវេទ ។ បើ​នឹង​ចំណែក​ផល​ប្រយោជន៍​ដែល​ប្រតិបត្តិ​ក្នុង​លទ្ធិ​នេះ​គួរ​ញែក​ជា​២​ប្រភេទ​ គឺ​១​ផល​ក្នុង​លោក​នេះ​ ២​ផល​ក្នុង​លោក​ឯ​មុខ ។ ប្រភេទ​ទី​១​ដោយ​ច្រើន​បាន​នឹង​ពួក​ឃរាវាស​ អ្នក​ប្រាថ្នា​គុណ​វិសេស​ឯ​ណា​នីមួយ​ ក៏​ប្រព្រឹត្ត​វត្ត​បំពេញ​តបៈ​កម្ម​ថ្វាយ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ រមែង​បាន​ទទួល​ផល​ទៅ​ជា​អ្នក​វិសេស​មាន​ឫទ្ធា​នុ​ភាព​ផ្សេង​ៗ​ក្នុង​ផ្លូវ​សឹក​សង្រ្គាម​ជា​ដើម ។ ប្រភេទ​ទី​២​បាន​ពួក​អ្នក​ឃើញ​ទុក្ខ​ក្នុង​ឃរាវាស​វិស័យ​ ចេញ​បួស​ជា​តាបស​ឫសី​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​ដែន​ដង​ព្រៃ​ បរិភោគ​មូល​ផលា​ផល​ជា​អាហារ​ ប្រព្រឹត្ត​ក្នុង​ផ្លូវ​បព្វជិត​ បង្អោន​ជីវិត​ថ្វាយ​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​ដើម្បី​បាន​លុះ​ភូមិ​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​លទ្ធិ​នោះ​ គឺ​១​រាជ​ឫសី​ ២​មុនី​ ៣​មហាឫសី​ ៤​ព្រហ្មឫសី​ ព្រហ្ម​ឫសី​ជា​កំពូល​នៃ​ភូមិ​ធម៌​ក្នុង​លទ្ធិ​នេះ​ អ្នក​ដែល​នឹង​បាន​លុះ​ភូមិ​នេះ​បាន​តោង​សង្កត់​ចិត្ត​ឲ្យ​ស្ងប់​ចាក​សេចក្ដី​ស្អប់​ សេចក្ដី​ស្រឡាញ់​ជា​ដើម​ឲ្យ​មែន​ៗ​ កាល​បាន​សំរេច​ភូមិ​ឫសី​អំបាល​នេះ​ហើយ​ វេលា​ស្លាប់​ទៅ​មាន​អំណាច​ទៅ​កើត​ក្នុង​ព្រហ្ម​លោក​ប៉ុណ្ណោះ​ ជា​យ៉ាង​ខ្ពស់​បំផុត(មិន​ដល់​ព្រះ​និព្វាន ) តែ​មើល​ទៅ​ប្រហែល​ជា​គេ​សំគាល់​ថា​ ទី​នោះ​ជា​និព្វាន​របស់​គេ​ហើយ​ នេះ​រាប់​ថា​ជា​កំពូល​នៃ​ផល​ទាំង​ពួង ។
បរិច្ឆេទ​ទី​៩​
លើក​ទី​២​
ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​
បន្ទាប់​នឹង​សាសនា​ព្រាហ្មណ​នោះ​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ ឬ​លទ្ធិ​អាចរិយ​វាទ​ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នេះ​មុន​ មាន​អ្នក​ខ្លះ​យល់​ថា​ លទ្ធិ​អាចរិយវាទ​ផ្សាយ​មក​មុន​ ដែល​ថា​ដូច្នេះ​ប្រហែល​ជា​អាង​បូរាណ​វត្ថុ​ ក្នុង​លទ្ធិ​នេះ​មាន​រូប​លោកេស្វរ​ជា​ដើម​ សឹង​មាន​នៅ​ក្នុង​កំឡុង​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី​ ដែល​សាង​ឡើង​ក្នុង​រវាង​ព.ស.១៣០០​ ដល់​១៥០០​នោះ​ឯង ។ តែ​ដោយ​មតិ​របស់​ខ្ញុំ​យល់​ថា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ផ្សាយ​មក​មុន​ ក្នុង​ពេល​ដែល​ខ្មែរ​កំពុង​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ​នោះ​ឯង​ ដែល​ពោល​ដូច្នេះ​ដោយ​អាស្រ័យ​ការ​ស្វះ​ស្វែង​ស្រាវជ្រាវ​រក​ទៅ​ ឃើញ​មាន​មូល​ល្មម​ជឿ​យក​ជា​ពិត​បាន​គឺ :
១ ក្នុង​សម័យ​ក្រោយ​ពុទ្ធកាល​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ ដរាប​មក​ដល់​ព.ស. ៥០០ មាន​ជន​ជាតិ​ខេមរ​នាំ​គ្នា​ចុះ​មក​ពី​ដែន​មជ្ឈឹម​ប្រទេស​ មក​តាំង​ភូមិ​លំនៅ​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​ដែល​ហៅ​ថា​​ទ្វារាវតី​ ហៅ​ក្នុង​កាល​ឥឡូវ​នេះ​ថា​នគរ​បថម​ នៅ​ជា​ខាង​ជើង​ក្រុង​បាងកក​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ ក្នុង​មនុស្ស​អំបាល​នោះ​អ្នក​ខ្លះ​កាន់​សាសនា​ព្រាហ្មណ​ អ្នក​ខ្លះ​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ អ្នក​ណា​កាន់​សាសនា​អ្វី​ ក៏​នាំ​សាសនា​នោះ​យក​មក​ប្រព្រឹត្ត​នឹង​ប្រដៅ​អ្នក​ដទៃ​តទៅ​ ព្រោះ​ក្នុង​ពេល​នោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​បាន​ផ្សាយ​សុះសាយ​ទូទៅ​ក្នុង​ដែន​ឥណ្ឌៀ​ហើយ ។
២ ក្នុង​កាល​ព.ស.២៣៦ ព្រះ​សោណថេរ​នឹង​ព្រះ​ឧត្ដរ​ថេរ​ នាំ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​មក​ប្រតិស្ឋាន​ក្នុង​ប្រទេស​មន​ ដែល​មាន​អាណា​ខេត្ត​ជាប់​គ្នា​នឹង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ បាន​ប្រដៅ​ប្រជាជន​ជាតិ​មន​ឲ្យ​កើត​ជ្រះ​ថ្លា​ថ្វាយ​ខ្លួន​ជា​ឧបាសក​ឧបាសិកា​ នឹង​បព្វជ្ជា​ឧបសម្បទា​ មាន​ចំនួន​ច្រើន​ឡើង​ដោយ​លំដាប់​ ហើយ​ក៏​ផ្សាយ​ចេញ​ទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ ប្រទេស​កម្ពុជា​ក៏​បាន​ទទួល​រាប់​អាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ផ្សាយ​អំពី​ប្រទេស​នោះ​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ដែរ​ ឬ​នឹង​ថា​ព្រះ​ថេរ​ទាំង​ពីរ​មក​ប្រកាស​សាសនា​ក្នុង​ទី​នេះ​តែ​ម្ដង​ក៏​គួរ​ច្រើន​​ ព្រោះ​មាន​របស់​ដែល​ជា​ភស្តុតាង​ច្រើន​ជាង​ប្រទេស​មន ។