អំពី​ភិក្ខុសង្ឃ
ស្ត្រី​ដំបូង​គេ ដែល​បាន​បួស​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា, ហើយ​ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​ភិក្ខុនី គឺ​ព្រះ​មហាជា​បតី​គោតមី, ជា​ព្រះ​មាតុច្ឆា (ម្ដាយ​មីង) និង​ជា​ព្រះ​មាតា​ចិញ្ចឹម​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ក្រោយ​ផ្នួស​របស់​ព្រះ​​នាង​គោតមី និង​ក្រោយ​ផ្នួស​របស់​ស្រី​ស្នំ​ទាំង​ ៥០០ ​របស់​ព្រះ​នាង​ផង​ដែរ ដែល​ទាំង​អស់​ជា​ស្ត្រី​សាក្យត្រកូល, ទើប​មាន​ស្ត្រី​ដទៃ​ទៀត​ចូល​មក​បួស, ដោយ​ហេតុ​នេះ បង្កើត​បាន​ទៅ​ជា​ភិក្ខុ​នីសង្ឃ ។ យោង​តាម​ដំណើរ​រឿង​នៅ​ក្នុង​ចុល្លវគ្គ​នៃ​វិន័យ​បិដក បាន​ចែង​ថា ក្រោយ​ការ​សោយ​ព្រះ​ទិវង្គត​នៃ​ព្រះ​ស្វាមី​ព្រះ​នាង គឺ​ព្រះ​បាទ​សុទ្ធោទនៈ ​ព្រះ​នាង​មហាបជា​បតី​គោតមី បាន​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​ពុទ្ធ កាល​ព្រះ​អង្គ​គង់​នៅ​កបិលវត្ថុ ហើយ​បាន​ទូល​សុំ​ព្រះ​អង្គ អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ បាន​បួស​នៅ​ក្នុង​សំណាក់​សាសនា​ព្រះ​អង្គ​ផង ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​បដិសេធ​សំណូម​ពរ​នេះ ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ។ ចំណេរ​កាល​ជា​ខាង​ក្រោយ​មក, នៅ​ពេល​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​យាង​ពី​កបិល​វត្ថុ​ទៅ​គង់​នៅ​វេសាលី, ព្រះ​នាង​គោតមី​ក៏​បាន​យាង​ទៅ​តាម​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​ទី​នោះ​ដែរ ជា​មួយ​នឹង​ស្ត្រី​ជា​សាក្យត្រកូល​ដទៃ​ទៀត ដោយ​មាន​សក់​កាត់​ចោល និង​ស្លៀក​ដណ្ដប់​សំពត់​ពណ៌​លឿង ។ ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ​នោះ​ឈរ​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ប្រប​ច្រក​ផ្លូវ​ចូល​ទៅ​កាន់​វត្ត ដោយ​មាន​ជើង​ហើម​ប៉ោង​ប្រឡាក់​ដោយ​ធូលី, មាន​ទឹក​មុខ​ស្រពាប់​ស្រពោន, ក្រៀម​ក្រំ, ទួញ​យំ និង​ពោរ​ពេញ​ដោយ​ជននេត្រ (ទឹក​ភ្នែក) ។ ព្រះ​អានន្ទ ដែល​បាន​ឃើញ​ព្រះ​នាង​គោតមី​និង​បាន​ស្ដាប់​ព្រះ​នាង​រៀប​រាប់​រឿង​របស់​ព្រះ​នាង​រួច​ហើយ ក៏​មាន​ចិត្ត​អាណិត​អាសូរ រួច​ចូល​ទៅ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ព្រះ​ពុទ្ធ ហើយ​អង្វរ​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​ព្រម​ទទួល​សំណូម​ពរ​របស់​ព្រះ​នាង ។ សូម្បី​នៅ​លើក​ទី​បី​នេះ​ទៀត ព្រះ​ពុទ្ធ​ក៏​ទ្រង់​នៅ​តែ​បដិសេធ​សំណូម​ពរ​របស់​ព្រះ​នាង ។ បន្ទាប់​មក, ព្រះ​អានន្ទ, ដោយ​បាន​គិត​ឃើញ​ផែន​ការ​មួយ​ផ្សេង​, ទើប​ទូល​សួរ​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ថា "បពិត​ព្រះ​អង្គ, ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ កាល​បើ​គេ​លះ​បង់​ផ្ទះ​សម្បែង ហើយ​ចូល​មក​បួស​ជា​អនាគរិក (អ្នក​គ្មាន​ផ្ទះ​សម្បែង) ឋិត​នៅ​ក្រោម​ព្រះ​ធម៌ និង​វិន័យ​របស់​ព្រះ​ដ៏​មាន​ជោគ, តើ​គេ​អាច​សម្រេច​សោតា​បត្តិផល, ឬ​សកទាគាមិ​ផល ឬក៏​អនាគាមិ​ផល​បាន​ឬ​ទេ? “ ។ នៅ​ពេល​នោះ ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បាន​ឆ្លើយ​តប​ជា​វិជ្ជមាន​ចំពោះ​សំណួរ​នេះ, ព្រះ​អានន្ទ​ក៏​ធ្វើ​ការ​អង្វរ​ករ​ម្ដង​ទៀត ។ នៅ​ទី​បំផុត, ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​យល់​ព្រម​ឲ្យ​ព្រះ​នាង​បជាបតិ​គោតមី​បាន​បួស ក្រោយ​ការ​សន្យា​របស់​ព្រះ​នាង​ព្រម​ទទួល​ប្រតិបត្តិ​គរុធម៌ ប្រាំបី​យ៉ាង ដើម្បី​បំពេញ​លក្ខណ​សម្បត្តិ​ឲ្យ​បាន​ទទួល បព្វជ្ជា ក៏​ដូច​ជា​សម្រាប់​ឧបសម្បទា ដែរ ។ សូម្បី​តែ​ក្រោយ​ពេល​ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​ផ្ដល់​ការ​អនុញ្ញាត​ដូច្នេះ​ក៏​ដោយ​ក៏​គេ​បាន​និយាយ​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​មាន​បន្ទូល​ប្រាប់​ព្រះ​អានន្ទ​ថាៈ ដោយ​សារ​ស្ត្រី​ចូល​រួម​នៅ​ក្នុង​ជួរ​សង្ឃ, ព្រះ​ធម៌​និង​ព្រះ​វិន័យ​ដែល​ព្រះ​តថាគត​បាន​ប្រកាស​ហើយ​នេះ ដែល​អាច​ឋិត​ថេរ​តាំង​នៅ​បាន​ ១០០០០ ​ឆ្នាំ, ឥឡូវ​នេះ និង​ឋិត​ថេរ​តាំង​នៅ​បាន​តែ ៥០០០ ​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ។ ដោយ​គិត​តាម​តួលេខ​នេះ ជា​ប្រមាណ​វិធី, គេ​អាច​សង្ខេប​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បាន​ឃើញ​មុន​នូវ​ការ​ស្រុត​ចុះ​ដ៏​ឆាប់​នៃ​ព្រះ​ធម៌ និង​ព្រះ​វិន័យ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រកាស ដោយ​សារ​តែ​ស្ត្រី​បាន​ទទួល​ការ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចូល​ក្នុង​ជួរ​សង្ឃ ។ ទោះ​បី​ជា​សេចក្ដី​រៀបរាប់​របស់​វិន័យ​បិដក មិន​បាន​ផ្ដល់​ហេតុ​ផល​សម្រាប់​ការ​ទស្សន៍់ទាយ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក៏​ដោយ, ក៏​ស្នាដៃ​អក្សរសាស្ត្រ​ក្រោយ​មក ដូច​ជា​បូជា​វលិយ (ស្នាដៃ​ជា​ភាសា​សីហឡៈ​របស់​មយូរ​បាន​ថេរ ) សន្និដ្ឋាន​ថា ការ​ស្ទាក់​ស្ទើរ​ព្រះ​ទ័យ​និង​ការ​ទស្សន៍ទាយ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ចេញ​មក​តែ​ពី​ធម្មជាតិ​មិន​នឹង​ន​របស់​ស្ត្រី ។ គរុធម៌​ទាំង​ប្រាំ​បី​ប្រការ​ដែល​ព្រះ​នាង​បជាបតិ​គោតមី​ត្រូវ​ប្រតិបត្តិ​តាម ដើម្បី​អាច​ទទួល​ផ្នួស​បាន ហើយ​ដែល​ក្រោយ​មក ស្ត្រី​ទាំង​អស់​ត្រូវ​អនុវត្ត​តាម ទុក​ដូច​ជា​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ ដើម្បី​បាន​បួស​ចូល​ក្នុង​ជួរ​សង្ឃ​នោះ គឺ​មាន​ដូច​ត​ទៅ​នេះ៖