cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
លោហិច្ចសូត្រ
[១៦១] ម្នាលលោហិច្ច បានឮមកថា ជនណាមួយ និយាយយ៉ាងនេះថា ព្រះបាទបសេនទិកោសល នៅគ្រប់គ្រងដែនកាសី និងកោសល សួយណាដែលកើតឡើង ក្នុងដែនកាសី និងកោសល ព្រះបាទបសេនទិកោសល ត្រូវសោយសួយនោះ តែមួយព្រះអង្គឯង មិនត្រូវប្រទានដល់ពួកជនដទៃទេ ជនដែលនិយាយយ៉ាងនេះ នោះ ឈ្មោះថា ជាអ្នកធ្វើសេចក្តីអន្តរាយ ដល់រាជបរិពារ គឺពួកអ្នករាល់គ្នា និងពួកជនឯទៀត ដែលរស់នៅដោយសារព្រះបាទបសេនទិកោសល កាលបើជាអ្នកធ្វើសេចក្តីអន្តរាយហើយ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនអនុគ្រោះ ដោយប្រយោជន៍ កាលបើមិនអនុគ្រោះ ដោយប្រយោជន៍ហើយ ចិត្តជាសឹកសត្រូវ ឈ្មោះថា កើតប្រាកដឡើង កាលបើចិត្តជាសឹកសត្រូវ កើតប្រាកដហើយ ជននោះ ឈ្មោះថាជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ។ ម្នាលលោហិច្ច យ៉ាងហ្នឹងហើយ (បើ) ជនណាមួយ និយាយយ៉ាងនេះថា សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ក្នុងលោកនេះ គប្បីបានសម្រេចកុសលធម៌ លុះបានសម្រេចកុសលធម៌ហើយ មិនគប្បីប្រាប់បុគ្គលឯទៀតទេ ព្រោះថា បុគ្គលឯទៀត នឹងធ្វើអ្វីឲ្យបុគ្គលឯទៀតបាន។ ដូចជាបុគ្គលកាត់ចំណងចាស់ចោលចេញហើយ ចងចំណងថ្មីដទៃទៀតឡើងវិញ ដូច្នេះឯង ខ្ញុំយល់ថា​លោភធម៌ ជាអំពើដ៏លាមក ព្រោះហេតុថា បុគ្គលឯទៀត នឹងធ្វើអ្វីឲ្យបុគ្គលឯទៀតកើត។ ជនដែលនិយាយយ៉ាងនេះ នោះ ឈ្មោះថា ជាអ្នកធ្វើសេចក្តីអន្តរាយ ដល់ពួកកុលបុត្រ ដែលអាស្រ័យនូវធម្មវិន័យ ដែលតថាគត សំដែងហើយ បានសម្រេច​គុណវិសេស ដ៏លើសលុប មានសភាពយ៉ាងនេះ ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផលខ្លះ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសកទាគាមិផលខ្លះ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអនាគាមិផលខ្លះ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអរហត្តផលខ្លះ ទាំងដល់ពួកកុលបុត្រ (ដែលបានស្តាប់ធម្មទេសនារបស់តថាគតហើយ តែមិនទាន់បានលុះអរិយភូមិនៅឡើយ) គ្រាន់តែបង្អោនចិត្តទៅកាន់ទេវលោក ដើម្បីកើតក្នុងទេវលោក កាលបើជាអ្នកធ្វើសេចក្តីអន្តរាយហើយ ឈ្មោះថា ជាអ្នកមិនអនុគ្រោះ ដោយប្រយោជន៍ កាលបើមិនអនុគ្រោះ ដោយប្រយោជន៍ ចិត្តជាសឹកសត្រូវ ឈ្មោះថា កើតប្រាកដឡើង កាលបើចិត្តជាសឹកសត្រូវកើត​ឡើងហើយ ជននោះ ឈ្មោះថា មិច្ឆាទិដ្ឋិ។ ម្នាលលោហិច្ច តថាគត តែងពោលនូវគតិ២យ៉ាង គឺនរក១ កំណើតសត្វតិរច្ឆាន១ គតិណាមួយ ចំពោះជនជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ។
[១៦២] ម្នាលលោហិច្ច គ្រូ​ទាំង៣ពួកនេះ ដែលគួរដល់ការចោទប្រកាន់បានក្នុងលោក មួយទៀត ជនណា ចោទប្រកាន់ពួកគ្រូ ដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ការចោទប្រកាន់នោះ​ជាការពិតប្រាកដ ប្រកបដោយធម៌ ឥតទោសទេ គ្រូទាំង៣​ពួកនោះ តើដូចម្តេចខ្លះ ម្នាល​លោហិច្ច គ្រូពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ ចេញចាកផ្ទះ ហើយចូលទៅកាន់ផ្នួស ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់សាមញ្ញគុណណា ប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ គ្រូនោះ មិនបានសម្រេចឡើយ។ គ្រូនោះមិនបានសម្រេចប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ ហើយសំដែងធម៌ដល់ពួកសាវ័កថា អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅ​ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ ពួកសាវ័ករបស់គ្រូនោះ រមែងមិនស្តាប់ មិនផ្អៀងត្រចៀកស្តាប់ មិនតាំងចិត្តប្រុងស្តាប់ ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់ឡើយ មានតែនាំគ្នាប្រព្រឹត្តគេចចេញ ចាកពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូ។ គ្រូនោះ អ្នកផងគួរចោទប្រកាន់ យ៉ាងនេះថា លោកមានអាយុ ចេញចាកផ្ទះ ហើយចូលទៅកាន់ផ្នួស ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់សាមញ្ញគុណណា (បើ) ប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ លោកមិនទាន់បានសម្រេចទេ លោកមិនទាន់បានសម្រេចប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ ហើយសំដែងធម៌ដល់ពួកសាវ័កថា អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ។ សាវ័កទាំងនោះ របស់លោក រមែងមិនស្តាប់ មិនផ្អៀងត្រចៀកស្តាប់ មិនតាំងចិត្តប្រុងស្តាប់ ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់ មានតែនាំគ្នាប្រព្រឹត្តគេចចេញ ចាកពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូ បុរសចូលទៅរកស្ត្រី ដែលមិនស្ម័គ្រ គឺស្ត្រីដែលមិនប្រាថ្នារួមសំវាសជាមួយ ឬចូលទៅឱបស្ត្រីពីខាងក្រោយ សេចក្តីនេះ ឧបមាយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយថា ខ្ញុំ (យល់)ថា លោភធម៌ ជាធម៌លាមក បុគ្គលដទៃដូចម្តេច នឹងធ្វើអ្វីឲ្យបុគ្គលដទៃបាន ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ម្នាលលោហិច្ច នេះឯងជាគ្រូទី១ ដែលគួរដល់ការចោទប្រកាន់បានក្នុងលោក បើអ្នកណាចោទប្រកាន់គ្រូ មានសភាពដូច្នោះ ការចោទប្រកាន់នោះ ជាការពិតប្រាកដ ប្រកបដោយធម៌ ឥតមានទោសទេ។
[១៦៣] ម្នាលលោហិច្ច សេចក្តីតទៅទៀតថា គ្រូពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់សាមញ្ញគុណណា ប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ គ្រូនោះ មិនទាន់បានសម្រេចនៅឡើយ។ គ្រូនោះ មិនទាន់បានសម្រេចប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ ហើយសំដែងធម៌ដល់ពួកសាវ័កថា អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ដូច្នេះ។ សាវ័កទាំងនោះ របស់គ្រូនោះ ក៏ស្តាប់ ផ្អៀងត្រចៀកស្តាប់ តាំងចិត្តប្រុងស្តាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ មិននាំគ្នាប្រព្រឹត្តគេចវេះចេញ ចាកពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូទេ។ គ្រូនោះ អ្នកផងគួរចោទប្រកាន់ យ៉ាងនេះថា លោកមានអាយុ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់សាមញ្ញគុណណា ប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ លោកមិនទាន់បានសម្រេច លោកមិនទាន់បានសម្រេចប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះទេ ហើយសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ដូច្នេះ។ សាវ័កទាំងនោះ របស់គ្រូនោះ ក៏ស្តាប់ ផ្អៀងត្រចៀកស្តាប់ តាំងចិត្តប្រុងស្តាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ មិននាំគ្នាប្រព្រឹត្តគេចវេះចេញ ចាកពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូទេ បុគ្គល លះបង់ស្រែរបស់ខ្លួនចេញហើយ ទៅសំគាល់ស្រែរបស់បុគ្គលដទៃថាគួរជំរះ (ស្មៅ) សេចក្តីនេះ ឧបមាយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយថា ខ្ញុំយល់ថា លោភធម៌ ជាធម៌លាមក បុគ្គលដទៃនឹងធ្វើអ្វីឲ្យបុគ្គលដទៃបាន ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ម្នាលលោហិច្ច នេះជាគ្រូទី២ ដែលគួរដល់ការចោទប្រកាន់ក្នុងលោក បើបុគ្គលណា ចោទប្រកាន់គ្រូ មានសភាពយ៉ាងនេះ ការចោទប្រកាន់នោះ ជាការពិតប្រាកដ ប្រកបដោយធម៌ ឥតមានទោសទេ។
[១៦៤] ម្នាលលោហិច្ច សេចក្តីតទៅទៀតថា គ្រូពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ ចេញចាកផ្ទះ ទៅកាន់ផ្នួស ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់សាមញ្ញគុណណា ប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ គ្រូនោះ មិនទាន់បានសម្រេចនៅឡើយ។ គ្រូនោះ មិនទាន់បានសម្រេចសាមញ្ញគុណនោះ ហើយសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ដូច្នេះ។ សាវ័កទាំងនោះ របស់គ្រូនោះ ក៏មិនស្តាប់ មិនផ្អៀងត្រចៀកស្តាប់ មិនតាំងចិត្តប្រុងស្តាប់ ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់ទេ មានតែនាំគ្នាប្រព្រឹត្តគេចវេះចេញ ចាកពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូ គ្រូនោះ គួរឲ្យអ្នកផងចោទប្រកាន់ យ៉ាងនេះថា លោកមានអាយុ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅកាន់ផ្នួស ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់សាមញ្ញគុណណា ប្រយោជន៍នៃសាមញ្ញគុណនោះ លោកមិនបានសម្រេចនៅឡើយ លោកមិនទាន់សម្រេចសាមញ្ញគុណនោះ ហើយសំដែងធម៌ ដល់ពួកសាវ័កថា អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អំពើនេះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ដូច្នេះ។ សាវ័កទាំងនោះ របស់គ្រូនោះ ក៏មិនស្តាប់ មិនផ្អៀងត្រចៀកស្តាប់ មិនតាំងចិត្តប្រុងស្តាប់ ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់ទេ មានតែប្រព្រឹត្តគេចវេះចេញ ចាកពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូ បុគ្គលកាត់ចំណងចាស់ចេញហើយ ចងចំណងថ្មីដទៃឡើងវិញ សេចក្តីនេះ ឧបមាយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយថា ខ្ញុំយល់ថា លោភធម៌ ជាធម៌លាមក បុគ្គលដទៃ នឹងជួយធ្វើអ្វី ដល់បុគ្គលដទៃបាន ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ម្នាលលោហិច្ច នេះជាគ្រូទី៣ ដែលគួរដល់ការចោទប្រកាន់ក្នុងលោកបាន បើអ្នកណា ចោទប្រកាន់គ្រូ មានសភាពយ៉ាងនេះ ការចោទប្រកាន់នោះ ជាការពិតប្រាកដ ប្រកបដោយធម៌ ឥតទោសទេ។ ម្នាលលោហិច្ច គ្រូទាំង៣ពួកនេះឯង ដែលគួរដល់ការចោទប្រកាន់ក្នុងលោកបាន បើអ្នកណា ចោទប្រកាន់គ្រូទាំងឡាយ មានសភាពយ៉ាងនេះ ការចោទប្រកាន់នោះ ជាការពិតប្រាកដ ប្រកបដោយធម៌ ឥតទោសទេ។
[១៦៥] កាលព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ លោហិច្ចព្រាហ្មណ៍ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន គ្រូណាមួយ ដែលមិនគួរដល់ការចោទប្រកាន់ ក្នុងលោក តើមានឬទេ។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា ម្នាលលោហិច្ច គ្រូដែលមិនគួរដល់ការចោទប្រកាន់ក្នុងលោកមានដែរ។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន ចុះគ្រូដូចម្តេច ដែលមិនគួរដល់ការចោទប្រកាន់ ក្នុងលោក។ ម្នាលលោហិច្ច ព្រះតថាគត កើតឡើងក្នុងលោកនេះ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ។បេ។ (បណ្ឌិតគប្បីសំដែងឲ្យពិស្តារ ដូចក្នុងសាមញ្ញផលសូត្រផងចុះ)។បេ។ ម្នាលលោហិច្ច ភិក្ខុជាអ្នកបរិបូណ៌ ដោយសីល យ៉ាងនេះឯង។បេ។ បានដល់នូវបឋមជ្ឈាន។ ម្នាលលោហិច្ច សាវ័ក រមែងសម្រេចនូវគុណវិសេសដ៏លើសលុប មានសភាពយ៉ាងនេះ ក្នុងសំណាក់នៃសាស្តាណា។ ម្នាលលោហិច្ច សាស្តានេះឯង មិនគួរដល់ការចោទប្រកាន់ ក្នុងលោកឡើយ បើអ្នកណាចោទប្រកាន់សាស្តា មានសភាពយ៉ាងនេះ ការចោទប្រកាន់នោះ ជាការមិនពិតប្រាកដ មិនប្រកបដោយធម៌ ប្រកបដោយទោសវិញ។បេ។ ភិក្ខុ បានដល់នូវទុតិយជ្ឈាន។ នូវតតិយជ្ឈាន។ នូវចតុត្ថជ្ឈាន។ ម្នាលលោហិច្ច សាវ័ក ដែលសម្រេច នូវគុណវិសេសលើសលុប មានសភាពយ៉ាងនេះ ក្នុងសំណាក់នៃសាស្តាណា។ ម្នាលលោហិច្ច សាស្តានេះឯង មិនគួរដល់ការចោទប្រកាន់ ក្នុងលោកឡើយ បើបុគ្គលណា ចោទប្រកាន់សាស្តា មានសភាពយ៉ាងនេះ ការចោទប្រកាន់នោះ ជាការមិនពិតប្រាកដ មិនប្រកបដោយធម៌ ប្រកបដោយទោសវិញ។បេ។ ភិក្ខុតម្រង់ផ្ចង់បង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីញាណទស្សនៈ។ ម្នាលលោហិច្ច សាវ័ក ដែលសម្រេចនូវគុណវិសេសដ៏លើសលុបយ៉ាងនេះ ក្នុងសំណាក់នៃសាស្តាណា។បេ។ ដឹងច្បាស់ថា កិច្ចដទៃក្រៅពីនេះទៅទៀត មិនមានឡើយ។ ម្នាលលោហិច្ច សាវ័ក ដែលសម្រេចនូវគុណវិសេសដ៏លើសលុបយ៉ាងនេះ ក្នុងសំណាក់នៃសាស្តាណា។ ម្នាលលោហិច្ច សាស្តានេះឯង ដែលមិនគួរដល់ការចោទប្រកាន់ ក្នុងលោកឡើយ បើបុគ្គលណា ចោទប្រកាន់សាស្តា មានសភាពយ៉ាងនេះ ការចោទប្រកាន់នោះ ជាការមិនពិតប្រាកដ មិនប្រកបដោយធម៌ ប្រកបដោយទោសវិញ។
[១៦៦] លុះព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ លោហិច្ចព្រាហ្មណ៍ ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន បុរសចាប់សក់បុរសផងគ្នា ដែលធ្លាក់ទៅក្នុងជ្រោះជ្រៅ ទាញឡើងលើគោកបានយ៉ាងណា ព្រះគោតមដ៏ចំរើន ក៏ស្រង់ខ្ញុំព្រះអង្គ ដែលធ្លាក់ទៅក្នុងជ្រោះជ្រៅ គឺអបាយភូមិ យកមកដាក់លើគោក គឺឋានសួគ៌ បានយ៉ាងនោះដែរ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន ពីរោះណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន ពីរោះណាស់ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន ដូចជាគេផ្ងារវត្ថុដែលផ្កាប់ ឬដូចជាបើកនូវវត្ថុដែលកំបាំង ពុំនោះសោត ដូចជាគេប្រាប់ផ្លូវ ដល់អ្នកវង្វេងផ្លូវ ដូច្នោះឯង។បេ។ សូមព្រះគោតមដ៏ចំរើន ជ្រាបនូវខ្ញុំព្រះអង្គថា ជាឧបាសក អ្នកដល់នូវព្រះរតនត្រ័យ ជាសរណៈ ស្មើដោយជីវិត តាំងអំពីថ្ងៃនេះជាដើមទៅ។បេ។
ចប់ លោហិច្ចសូត្រ ទី១២
សង្កាត់អូរឫស្សី
=រដ្ឋបាល= សង្កាត់ មាន ភូមិ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
ឃុំល្វាលើ
ឃុំល្វាលើ ស្ថិតនៅ ស្រុកចំការលើ ខេត្តកំពង់ចាម។
=រដ្ឋបាល= ឃុំល្វាលើមាន ៧ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ= បឋមសិក្សាល្វាលើ បឋមសិក្សាភូមិបី
អនុវិទ្យាល័យល្វាលើ
=សាសនា=
វត្ត
វត្តល្វា វត្តចាស់
=ផ្សារ= ផ្សារល្វា ផ្សារភូមិបី
=រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ផៅ ស្រីយ៉ានន្ទ៍
នាយឧត្តមសេនីយ៍ ផៅ ស្រីយ៉ានន្ទ៍ ( เผ่า ศรียานนท์ កើតថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១០ ដល់ថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦០) គឺជាអគ្គស្នងការនគរបាលជាតិរបស់ប្រទេសថៃ ដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដោយសារការហួសហេតុរបស់លោកប្រឆាំងនឹងគូប្រជែងនយោបាយ។ នៅទីបំផុតគាត់បានភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេស ហើយបានស្លាប់នៅក្នុងការនិរទេសខ្លួន។
ឡើងកាន់អំណាច
មហិច្ឆិតា​ជា​មេទ័ព​នៃ​ពូជពង្ស​ថៃ​-​ភូមា ផៅ បាន​រៀបការ​ជាមួយ​កូនស្រី​របស់​នាយ​ឧ​ត្ត​ម​សេនីយ៍ ភិន ជួន​ហា​វ៉ាន់ ។ លោកបានចូលរួមក្នុងរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៤៧ ដែលបានបញ្ចប់ការប៉ុនប៉ងចុងក្រោយរបស់ប្រីតី ព្នមយ៉ង្ស ដើម្បីបង្កើតលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ របស់ប្រទេសថៃ ដោយបានស្ដារសេនាប្រមុខប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម ដ៏អាម៉ាស់ឡើងវិញឱ្យឡើងកាន់អំណាច។
ធ្វើជានាយករងនគរបាល លោកផៅ បានបើកសវនាការយ៉ាងរហ័សលើការចោទប្រកាន់ថា “ធ្វើឃាត” របស់ព្រះបាទ អានន្ទ មហិតល (រាមាទី៨) ដែលក្នុងនោះ បុគ្គលិករាជវាំងបីនាក់ត្រូវបានគេរកឃើញថាមានពិរុទ្ធ ទោះបីជាមិនមានភ័ស្តុតាងក៏ដោយ ហើយទីបំផុតត្រូវបានប្រហារជីវិតទោះបីជា ពួកគេត្រូវបានគេរកឃើញថាគ្មានកំហុសពីមុន។
ការដួលរលំនិងការនិរទេសខ្លួន
ផៅ បានបាត់បង់អំណាច នៅពេលដែលលោកពិបូល ត្រូវបានផ្ដួលរំលំដោយសរិដ្ឋ ធនះវ័ជ្ត ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។ គាត់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសស្វីស ជាកន្លែងដែលគាត់បានស្លាប់នៅអាយុ ៥ ឆ្នាំ។
ឃុំចុងជាច
=រដ្ឋបាល= ឃុំចុងជាច មាន ១៣ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ប៊ីង ក្រូសប៊ី
រូបភាពតូច|ប៊ីង ក្រូសប៊ី ប៊ីង ក្រូសប៊ី (Bing Crosby, ១៩០៣–១៩៧៧) គាត់ជាតារាចម្រៀង និងជាតារាសម្តែងជនជាតិអាមេរិក ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកចម្រៀងដ៏ពេញនិយម និងមានឥទ្ធិពលបំផុតនៃសតវត្សទី 20 ទូទាំងពិភពលោក។ គាត់លក់បានច្រើនជាងមួយពាន់លានកំណត់ត្រាទូទាំងពិភពលោក កាន់បទចម្រៀងលក់ដាច់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ "White Christmas" ជាមួយ លក់បានជាង 50 លានច្បាប់។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងអាមេរិច
វិហារឥស្លាមអាល់សឺកាល់
វិហារឥស្លាម អាល់សឺកាល់ គឺជាវិហារអ៊ីស្លាម ដ៏សំខាន់នៅក្នុង ទីក្រុងភ្នំពេញ រាជធានីនៃ ប្រទេសកម្ពុជា ។ វាជាអំណោយពីគ្រួសារ អាល់សឺកាល់ ប្រទេសអារ៉ាប់រួម ហើយបានបើកនៅឆ្នាំ ១៩៦៨ ។ វា​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ទីប្រជុំជន ក្បែរ ​បឹង​កក់។
វិហារថ្មីមួយដែលជាអំណោយរបស់ អារ៉ាប់រួម, បានជំនួសវិហារអ៊ីស្លាមដើម វាបានបើកនៅក្នុង ២០១៤ ។ រូបភាពតូច|វិហារឥស្លាម អាល់សឺកាល់
ព្រះទីនាំងអម្ពរស្ថាន
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃ [[ព្រះរាជវាំងឌូសិត, ព្រះទីនាំងអម្ពរស្ថាន អាចត្រូវបានគេមើលឃើញនៅខាងឆ្វេងផ្នែកខាងលើនៃរូបភាព។]] ព្រះទីនាំងអម្ពរស្ថាន ឬ ​វីឡាអម្ពរ ( พระที่นั่งอัมพรสถาน  : Phra Thinang Amphorn Sathan ) ជា​ព្រះរាជ​ដំណាក់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ​ព្រះរាជវាំង ឌូសិត ក្នុង​ទីក្រុងទេពមហានរគ។ វាបម្រើជាលំនៅឋានចម្បងរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី ៩) និងអតីតព្រះមហាក្សត្រី សិរិកិតិ៍ នៃ ប្រទេសថៃ ហើយជាកន្លែងកំណើតរបស់ស្តេច វជិរាលង្ករណ៍ ។
ខេត្តកាវបាង
ខេត្ត កាវបាង( [kāːw ɓàŋ] គឺជា ខេត្ត មួយនៃ ភូមិភាគឦសាន នៃ ប្រទេសវៀតណាម ។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយ ខេត្ត ហាយ៉ាង, ខេត្ត ទ្វៀនក្វាង, ខេត្ត បាកកាន និង ខេត្ត ឡាំងសឺន ក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ វាក៏មានព្រំដែនអន្តរជាតិរួមជាមួយ ខេត្ត ក្វាងស៊ី ក្នុង ប្រទេសចិន ផងដែរ។ ខេត្តនេះមានផ្ទៃដី 6,724.6 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ 2019 ចំនួនប្រជាជនរបស់វាគឺ 530,341 នាក់។ រូបភាពតូច|ខេត្តកាវបាងរំលេចពណ៌ក្រហមនៅផែនទីប្រទេសវៀតណាម ស្តាំ|រូបភាពតូច|
គយ សារុន
ស្នាដៃ
-បុប្ផាខ្មៅ(សៀវភៅកម្រងកំណាព្យ
-កើតជាមនុស្សនេះ ( កម្រងកំណាព្យ ជាប់ក្នុងការប្រឡងស្នាដៃនិពន្ធរង្វាន់ក្រមង៉ុយ )
កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ ២០២៣
កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ ២០២៣ (អង់គ្លេស: The 2023 Southeast Asian Games) គឺជាការប្រកួតកីឡា នៃប្រជាជាតិអាសុីអាគ្នេយ៍ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយប្រទេសកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា សុីហ្គេម លើកទី៣២ (32nd Sea Games) ដែលមានវិញ្ញាសា ៥៨៤ នៃ ៣៧ ប្រភេទកីឡា នៃការបើកព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍លើកទី៣២ ដែលធ្វើឡើងនៅទីក្រុងភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី ០៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ។
ការជ្រើសរើសម្ចាស់ផ្ទះ
Host selection
កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជាក់​ជា​ផ្លូវ​ការ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​សម្រាប់​ស៊ីហ្គេម​លើក​ទី​៣២ ឆ្នាំ​២០២៣ ។ លោក ថោង ខុន ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​អូឡាំពិក​កម្ពុជា បាន​ធ្វើ​សេចក្តី​ប្រកាស​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ​កីឡា​ស៊ីហ្គេម នៅ​សណ្ឋាគារ Fairmount ក្នុង​ប្រទេស​សិង្ហបុរី ។ ដំណឹង​នេះ​បន្ទាប់​ពី​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន បញ្ជាក់​អំពី​ការ​រចនា​ចុង​ក្រោយ​នៃ​កីឡដ្ឋាន​សំខាន់​របស់​កីឡាសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ។ កីឡដ្ឋាននេះគឺជាផ្នែកមួយនៃពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ ដែលគ្រោងចំណាយថវិកាសាងសង់ប្រមាណ ២០០លានដុល្លារ និងគ្រោងនឹងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ២០១៩ ។ ពហុកីឡាដ្ឋាន​ថ្មី​នេះ គឺជា​គន្លឹះ​ក្នុងការ​ជួយ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ឱ្យ​ស្របតាម​ស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ​ដែល​ទាមទារ​សម្រាប់ធ្វើម្ចាស់ផ្ទះ​ស៊ីហ្គេម ។ រដ្ឋាភិបាល​ចិន​បាន​យល់ព្រម​ផ្តល់​មូលនិធិ​ដល់​ដំណាក់កាល​ទី២ និង​ផ្តល់​ហិរញ្ញប្បទាន​ដល់​ការ​បញ្ចប់​ការ​សាងសង់នៃពហុកីឡដ្ខានថ្មីនេះ ​។ ការសាងសង់បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 2013 នៅលើដីទំហំ 94 ហិចតា នៅជិតផ្លូវជាតិលេខ 5 ក្នុងខណ្ឌឬស្សីកែវ ភាគខាងជើងនៃរាជធានីភ្នំពេញ ។
ការរៀបចំ
Preparation
ការរៀបចំកីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកដំបូងធ្វើឡើងនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាឧបទ្វីបអាសុីអាគ្នេយ៍ ឆ្នាំ ១៩៥៩ "The 1959 Southeast Asian Peninsular Games" ហៅកាត់ថា សេបហ្គេម (Sep Games) ដែលការប្រកួតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រទេសថៃ ជាមួយនិង សហស្ថាបនិក ប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ហើយប្រទេសភូមា បានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំ 1961 និង កម្ពុជាទទួលបានសិទ្ធធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះក្នុងឆ្នាំ 1963 ប៉ុន្តែក្នុងអំឡុងឆ្នាំនោះ កម្ពុជាបានខកខាន ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ដោរសារ បញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុក ដូចនេះកម្ពុជា បានខកខានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ អស់រយៈពេល ៦០ឆ្នាំមកហើយបើគិតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ហើយកម្ពុជាទើបតែទទួលបាននូវសិទ្ធរៀបចំធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាសុីហ្គេម លើកទី៣២ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នេះទេ ដែលវាជាលើកដំបូង និង ជាលើកទី១ ក្នុងការបើកទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់កម្ពុជាផងដែរ ។
ការចំណាយ
Budget
វង់​ ផឿង
ស្នាដៃ
-បក្សីចំពុះដែក (ប្រលោមលោក) -
កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ ២០២៣
ការចំណាយ
កញ្ចប់ថវិកាដែលបានស្នើឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសម្រាប់ការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេមនេះ ត្រូវបានប៉ាន់ស្មានដំបូងថាមានចំនួន 825 ពាន់លានរៀល ដោយស្មើនិង (200 លានដុល្លារអាមេរិក) ។ ដើម្បី​ធានា​ថា​មនុស្ស​ជាអតិបរមា​អាច​ចូល​រួម ឬ ទស្សនា​ការ​ប្រកួត​កីឡា​ចម្រុះ​ថ្នាក់​តំបន់ រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​សម្រេច​លើក​លែង​ថ្លៃ​ចូល​ទស្សនា​កីឡា​គ្រប់​ប្រភេទ​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ និង​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ផ្សាយ​ដោយ​សេរី​ដល់​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ ។ ជាប្រពៃណី គណៈប្រតិភូត្រូវបង់ថ្លៃប្រចាំថ្ងៃចំនួន 50 ដុល្លារក្នុងមនុស្សម្នាក់ទៅកាន់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះនៃការប្រកួតនេះ ដើម្បីរ៉ាប់រងថ្លៃស្នាក់នៅ អាហារ និងការដឹកជញ្ជូនក្នុងប្រទេស ក៏ប៉ុន្តែ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន បាន​ថ្លែង​ថា ​កម្ពុជា «នឹង​រ៉ាប់រង​យ៉ាង​ពេញលេញ​សម្រាប់​ពួកគេ» ដែលមានន័យថា ម្ចាស់ផ្ទះកម្ពុជា និង Free សម្រាប់ប្រតិភូកីឡា និងកីឡាករទាំងអស់ ហើយបន្ថែមលើការចំណាយ ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា បន្ទាប់ពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន បានប្រកាសថា រាល់ការចំណាយទាំងអស់នឹងត្រូវបានរ៉ាប់រង បន្ថែមចំនួន 7 លានដុល្លារ ដែលសរុបទៅថវិកាពីមុនមានចំនួន 124 លានដុល្លារ ។ បើដូច្នេះមែន វានឹងក្លាយជាស៊ីហ្គេមដែលថ្លៃបំផុតចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2015 នៅពេលដែលសិង្ហបុរីបានចំណាយប្រហែល 200 លានដុល្លារសម្រាប់ការប្រកួតនេះ ។ តាមការប្រៀបធៀប វៀតណាមបានចំណាយ 32.8 លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2022 ការប្រកួតប្រជែងដំបូងដែលបានគ្រោងទុកនៅឆ្នាំ 2021 ត្រូវបានពន្យារពេលដោយសារជំងឺរាតត្បាត Covid-19 ហ្វីលីពីន 147 លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2019 និងម៉ាឡេស៊ី 101 លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2017 ។
ទីកន្លែង
Venues
បន្ទាប់​ពី​ការ​ប្រកាស​ជ្រើសរើស​ម្ចាស់​ផ្ទះ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន បាន​អនុម័ត​ការ​រចនា​ចុងក្រោយ​នៃ​កីឡដ្ឋាន​សំខាន់​របស់​កម្ពុជា ក្នុងដំណើរបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុនសែន ទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដើម្បីជួបពិភាក្សាការងាររវាងរដ្ឋប្រទេសទាំងពីរ ខណៈពេលដែល មេដឹកនាំចិន លោក សុីជីនពីង (Xi Jinping) នៃប្រធានាធិបតី សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន បានសន្យាថានឹងផ្តល់ថវិកាសម្រាប់សាងសង់ពហុកីឡដ្ឋានពហុគោលបំណងថ្មីនៅលើទីក្រុងរណបនៃរាជធានីភ្នំពេញក្នុងខណ្ឌជ្រោយចង្វារ ។ កីឡដ្ឋានធំដែលអាចផ្ទុកអ្នកទស្សនារហូតដល់ 75,000 (ជាង7មុឺននាក់) ដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថានឹងចំណាយប្រាក់ប្រហែល 157 លានដុល្លារអាមេរិក ហើយនឹងសាងសង់ដោយក្រុមហ៊ុនសំណង់របស់ចិន នឹងត្រូវបញ្ចប់នៅចន្លោះឆ្នាំ 2019 ដល់ឆ្នាំ 2020 ជាមួយនឹងជំនួយឥតសំណងរបស់ចិនផងដែរ ។ ខណៈពេលដែលទីក្រុងភ្នំពេញជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នោះ ខេត្តផ្សេងទៀតជាច្រើនបានជួយក្នុងការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃការប្រកួតនេះផងដែរ ដែលទីតាងរួមមាន កំពត កែប សៀមរាប និង ខេត្តព្រះសីហនុ ។ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា ដែលមកចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា កម្ពុជាបានរៀបចំសាងសង់នៅ "ភូមិកីឡា" (Sport Village) តែម្ដងដែលជា​កន្លែង​សំខាន់ និង​ធំ​ជាង​គេ​សម្រាប់​អត្តពលិក និង​មន្ត្រី​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​ស្នាក់​នៅ​​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​កីឡា​ស៊ីហ្គេម លើក​ទី​៣២ និង​អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម លើក​ទី​១២ ​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជាបាន​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ ផងដែរ ។ គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​កីឡាស៊ីហ្គេម-អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម​នឹង​រៀបចំ​ពិធី​ក្រុងពាលី​នា​ល្ងាច​ថ្ងៃ​ទី​២០ ខែ​មេសា​នេះ​ក្រោម​អធិបភាព​សម្តេច​ពិជ័យសេនា ទៀ បាញ់ ឧបនាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ និង​ជា​ប្រធានគណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​កីឡាស៊ីហ្គេម-អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម​ដើម្បីចូល​ស្នាក់​នៅ​ជា​ផ្លូវ​ការ បន្ទាប់​ពី​សម្រុក​​​កសាង​​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ចុង​ក្រោយ​ ហើយ​ទី​បំផុត​រួច​រាល់​ជា​ស្ថាពរ​​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​មេសា​នេះ។ លោក វ៉ាត់ ចំរើន អគ្គលេខាធិការគណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​ប្រកួត​កីឡា​ស៊ីហ្គេម-អាស៊ាន​ប៉ារ៉ាហ្គេម ឆ្នាំ​២០២៣ ធ្លាប់​បាន​ប្រាប់​ថា «ភូមិ​កីឡា​​»ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​បរិវេណ​ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិ​មរតក​តេជោមាន​គ្រែ​​​ប្រហែល​ជា​​៧​​ពាន់ ហើយ​​ក្នុង​១​ថ្ងៃៗ​ អត្តពលិក និង​ប្រតិភូ​កីឡា​​អន្តរជាតិ​អាច​ចូល​ស្នាក់​នៅ និង​ទទួល​ទាន​អាហារ​​​ចន្លោះ​ពី​៤​​ទៅ​៦​ពាន់​នាក់ ។ ភូមិ​កីឡា​នេះ​បង្ក​លក្ខណៈ​ងាយស្រួល​ច្រើន​មែន​ទែន​ដល់​ប្រតិភូកីឡាអន្តរជាតិ ដោយពួក​គាត់​មិន​ចាំ​បាច់​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ណា​ឆ្ងាយ និង​​មាន​​​សុវត្ថិភាព​ខ្ពស់​សម្រាប់​ពួក​គាត់ ហើយ​កីឡា​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ត្រូវ​ប្រកួត​ក្នុង​បរិវេណ​ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាតិ​មរតក​តេជោ ។
មុនបើកព្រឹត្តិការណ៍
Before the event
មុនពេលចាប់ផ្តើមបើកព្រឹត្តិការណ៍ ការប្រកួតកីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍លើកទី 32 ព្រះបាទ នរោត្តម សីហមុនី ដែលជាព្រះមហាក្សត្រ នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានយាងជា ជាអធិបតី ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងការរាជប្រទានភ្លើងជ័យ ពីពន្លឺភ្លើង ព្រះអាទិត្យ ដុតបន្តទៅ ភ្លើងគប់ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ ដែលធ្វើឡើង នៅថ្ងៃទី 21 ខែមីនា ឆ្នាំ 2023 នា ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ដែលជាប្រាសាទ អច្ឆរិយៈវត្ថុមួយនៅលើពិភពលោក ។ ភ្លើងគប់ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ មានកម្ពស់ 75 cm និង ទម្ងន់ ប្រមាណជា 1kg កំពូល​ដងភ្លើងគប់ ត្រូវ​បាន​រចនា​ឡើង​ដើម្បី​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​និមិត្តរូប​នៃ​ផ្កា​រំដួល ជា​ផ្កាតំណាង​ជាតិ​នៃ​ប្រទេសកម្ពុជា ហើយ​វា​បាន​ស្រោប​ដោយ​ពណ៌​មាស ដើម្បី​បង្ហាញ​ថា ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​ប្រជាជន​បាន​ចាប់ផ្ដើមពីយុគសម័យមាសម្ដងទៀត ។ ការរចនានៅលើចំណុចទាក់ទាញនៃ ភ្លើងគប់ គឺពោរពេញទៅដោយក្បាច់ផ្កាចន្ទ ដែលភ្ជាប់ជាមួយគ្នា ដើម្បីបង្ហាញពីការរួបរួមក្នុងការសម្រេចបាននូវសន្តិភាព និង ភាពជោគជ័យសម្រាប់ប្រទេស និង សហគមន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។
សមាជិករត់ភ្លើងគប់
Member of Torch Run
អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា
Athletes and sports delegates
សមាជិកទាំង១១ នៃសហព័ន្ធកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (SEAGF) បានចូលរួមក្នុងការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេម ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា លើកទី៣២ ឆ្នាំ ២០២៣ ដែលមាន អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា សរុបចំនួន 12,404 នាក់ ក្នុងវិញ្ញាសារ 608 នៃ 37 ប្រភេទកីឡា ។
ផ្ដើមការប្រកួត
Start the games
ប្រភេទកីឡាដែលចាប់ផ្ដើមមុនមួយសប្ដាហ៍ នៃពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី០៥ ខែឧសភា មានដូចជា៖ ប្រភេទកីឡា បាល់ទាត់បុរស អុកចត្រង្គ គ្រីឃីត ហក់គី ដែលចាប់ផ្ដើមការប្រកួត ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 29 ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៣ ។
កម្មវិធីប្រកួត
Match program
ពិធីបង្ហូតទង់ជាតិ
Flag raising ceremony
ការមកដល់របស់គណៈប្រតិភូកីឡាមកពីប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ចំនួន ១១ ក្នុងការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ ត្រូវបានស្វាគមន៍ ខណៈដែលទង់ជាតិរបស់ពួកគេត្រូវបានលើកឡើង ក្នុងពិធីបង្ហូតទង់ជាតិ កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ តាមរយៈ លោកថោង ខុន រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ និងជាអនុប្រធានអចិន្រ្តៃយ៍ គណៈកម្មាធិការ ជាតិរៀបចំការប្រកួតកីឡាសុីហ្គេម បានអញ្ជើញជាអធិបតីនៃពិធីបង្ហូតទង់ជាតិអាស៊ានទាំង ១១ប្រទេស និងស្វាគមន៍ប្រតិភូកីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ និងអាស៊ានប៉ារ៉ាហ្គេម លើកទី១២ ឆ្នាំ២០២៣ នាព្រឹកថ្ងៃទី០៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ដែលធ្វើឡើងនៅពហុកីឡដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ រាជធាធានីភ្នំពេញ ។
ពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២
Opening Ceremony of the 32nd Southeast Asian Games
ពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ បានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 05 ខែ ឧសភា ឆ្នាំ 2023 ដែលចាប់ផ្ដើមជាផ្លូវការណ៍នៅម៉ោង 07:00 ល្ងាច ត្រូវនិងម៉ោងសកល 19:00 PบชM (ម៉ោងក្នុងតំបន់) នៅពហុកីឡដ្ឋានជាតិ មរតកតេជោ ក្រោមក្រសែរភ្នែកអ្នកទស្សាផ្ទាល់ប្រមាណជា 60,000 (៦មុឺននាក់) ។ ការចាប់ផ្ដើមពិធីដង្ហែរទង់ជាតិ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា អមដោយកុមារ 64 នាក់តំណាង គ្រប់ជនជាតិភាគតិចនៅកម្ពុជា អត្ថន័យ នៃកុមារ ទាំង 64នាក់ សំដៅលើរយៈពេល 64ឆ្នាំ នៃការរង់ចាំ ដែលកម្ពុជា ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រលើកដំបូងសម្រាប់កម្ពុជា ។ កំណើតនគរខ្មែរ សម័យកាលបុរេប្រវត្តិ នៅលើកទឹកដីដ៏ចំណាស់មួយ ទឹកសមុទ្របានស្រកចុះ ហើយបង្កើតបានកោះមួយ ដែលមានដើមគោកធ្លកដុះឡើង ហើយកោះនោះហៅថា កោះគោកធ្លក នាងនាគ ជាកូនរបស់ស្ដេចនាគ បានជួបព្រះថោង ពួកគេទាំងពីរក៏ស្រលាញ់គ្នា គ្រប់គ្រងលើជនជាតិចំរុះ ហើយបង្កើតអាណាចក្រនគរភ្នំ ។ អច្ឆរិយភាពនៃអង្គរ ប្រកបដោយភាពរីកចម្រើនរុងរឿង ដ៏កំពូល នៃចក្រភពខ្មែរ បានបង្កើត សំណង់ ស្ថាបត្យកម្មធំៗ រួមមាន ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និង សំណង់មហាប្រាសាទធំៗ ដូចជា៖ ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ប្រាសាទ តាព្រហ្ម កោះកេរ ប្រាសាទ បាយ័ន និង សម្បត្តិអរូបី ជាច្រើនទៀត ដូចជា៖ របាំអប្សា ល្ខោនខោល ល្ខោនស្បែកធំ និង គុន ល្បុក្កតោ មិនត្រឹមតែជាសម្បត្តិមរតកដូនតាខ្មែរប៉ុនណោះទេ ថែមទាំងជាសម្បត្តិបេតិភណ្ឌពិភពលោក និង សម្បត្តិវប្បធម៌អរូបី របស់មនុស្សជាតិផងដែរ ។ ស្នាមញញឹមខ្មែរ រៀបរាប់ពីការចាប់ផ្ដើមយុគសម័យកាលចាប់ផ្ដើមថ្មី ក្រោយបញ្ចប់សម័យកាលខ្មៅងងឹតនៃរបបប្រល័យពូជសាសន៍ប៉ុលពការបើកទព័រប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីនៅកម្ពុជា តាមរយៈ នយោបាយឈ្នះៗ ដឹកនាំដោយលោក នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ក្នុងការបញ្ចប់សង្គ្រាមសុីវិល នាំមកនូវ សុខសន្តិភាពនិងការឯកភាពជាតិ ពេញលេញក៏សាងអនាគតដ៏រុងរឿងប្រកបដោយភាពជឿជាក់ និង ផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបនូវក្ដីសង្ឃឹម និង ស្នាមញញឹមយ៉ាងកក់ក្តៅ ការបង្ហាញនូវការរីកចម្រើននៃសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ការបង្ហាញនូវសក្ដានុពល នៃតំបន់ឆ្នេរកម្ពុជា ការបង្ហាញនូវសក្ដានុពលនៃផលនេសាទត្រី នៅ បឹងទន្លេសាប កម្ពុជា ការបង្ហាញជីវៈចម្រុះនៃសត្វផ្សោតដង ទន្លេមេគង្គ កម្ពុជា ការបង្ហាញនូវសក្ដានុពលនៃផលក្រណាត់សូត្រកម្ពុជា ដែលបង្កើតបានផលិតផលផ្នែកវាយនភណ្ឌ នៃការផលិតសម្លៀកបំពាក់កម្ពុជា តាមរយៈការច្នៃមូដប្រកបដោយភាពរស់និយម សុីវុីល័យ ស្រស់ស្អាត និង ការបង្ហាញពីផ្នែកសិកម្ម នៃការប្រមូលទិន្នផលស្រូវអង្ករកម្ពុជា ។ អនាគតនៃកម្ពុជា ការបង្ហាញនូវសន្ធឹកស្គរខ្មែរ បានប្រមូលផ្ដុំបង្កើតជាថាមពលក្នុងការបណ្ដុះស្មារតី ពលរដ្ឋកម្ពុជា ធ្វើដំណើរទៅកាន់ការធ្វើទំនើបកម្មឌីជីថល (Digital) ដើម្បីជម្រុញការអភិវវឌ្ឍន៍ទៅលើប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗបន្ថែមទៀត និង ការបង្ហាញនូវការរាំតុល្យភាពពន្លឺ (Light Balance) ។
ចម្រៀងផ្លូវការណ៍
Official Song
ចម្រៀងផ្លូវការណ៍ នៃពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍ កីឡាអាសុីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ បានបកស្រាយដោយកំពូលតារាចម្រៀងប្រទេសកម្ពុជា មានដូចជា៖ លោក ព្រាប សុវត្ថិ, អ្នកនាង ឱក សុគន្ធកញ្ញា អ្នកនាង សុខ សុីឡាឡីន អ្នកនាង តន់ ច័ន្ទសីម៉ា និង លោក សាទីយ៉ា ដែលបទចម្រៀងច្រៀងរួមគ្នានេះ មានចំណងជើងថា "កីឡារស់ក្នុងសន្តិភាព" (Sport Live in Peace) ដែលត្រួវបានតាក់តែងឡើងជាពិសេស សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងនាមជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡា សុីហ្គេមលើកទី៣២ ។ បទចម្រៀងដ៏មានអត្ថន័យនេះផងដែរ ត្រូវបានយកមកចាក់បន្តសម្រាប់ ការទទួល ក្បួនព្យុះហយាត្រា ក្រុមអត្តពលិក និង ក្រុមប្រតិភូកីឡា នៃប្រជាជាតិអាសុីអាគ្នេយ៍ ទាំង១១ប្រទេសផងដែរ ។
ព្យុះហយាត្រា អត្តពលិក និង ប្រតិភូកីឡា
Parade of Athletes and sports delegates
តារាង មេដាយ
Medal table
កម្ពុជា (ម្ចាស់ផ្ទះ)
តារាងមេដាយ កីឡាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ លើកទី៣២ ឆ្នាំ ២០២៣
=ប៉ុស្តិ៍ការផ្សាយបន្តផ្ទាល់= =ប៉ុស្តិ៍ទស្សនាផ្សាយផ្ទាល់= ការទស្សនាផ្សាយបន្តផ្ទាល់ និងនៅក្នុងពិភពលោកទាំងមូល Broadcast channels
ស្ថាប័នព័តមានអន្តរជាតិ
International News Agency
កង្វល់ និង វិវាទ
Concerns and controversies
សាង សាវ៉ាត
ស្នាដៃ
-មហាចោរនៅទល់ដែន (ប្រលោមលោក)
ព្រះរាជវាំងឌុសិត
ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃវិមាន ឌូស នៅភាគខាងត្បូងនៃស្រុកឌុសិត ទីក្រុងបាងកក ព្រះរាជវាំងឌុសិត ( พระราชวังดุสิต  Phra Ratcha Wang Dusit ) ជា​បរិវេណ​នៃព្រះរាជដំណាក់​ក្នុងបាងកក ប្រទេស​ថៃ ។ សាងសង់លើផ្ទៃដីធំមួយភាគខាងជើងនៃ កោះរតនៈកូស៊ីន ចន្លោះឆ្នាំ ១៨៩៧ ដល់ ១៩០១ ដោយព្រះបាទ ចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី ៥)។ ព្រះរាជវាំងដែលពីដើមហៅថា វាំងសួន ឌុសិត ឬ 'វិមានសួនឌូស៊ីត' (วังสวนดุสิต) ហើយបានក្លាយជាទីប្រថាប់គង់នៅអចិន្ត្រៃយ៍របស់ ព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសថៃ រួមទាំងព្រះបាទ ចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី ៥) ព្រះបាទ វជិរាវុធ (រាមាទី ៦) ព្រះបាទ ប្រជាធិផុក (រាមាទី ៧), ព្រះបាទ ភូមិពលអតុល្យតេជ (រាមាទី ៩) និង ព្រះបាទ វជិរាលង្ករណ៍ (រាមាទី ១០)។ ព្រះរាជវាំងបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីជាង 64,749 m2 និងត្រូវបានគូសនៅចន្លោះសួនច្បារ និងវាលស្មៅជាមួយនឹងលំនៅដ្ឋានរាជវង្សចំនួន 13 ផ្សេងគ្នា។ ព្រះបរមរាជវាំងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងផ្លូវរាជវិថី នៅភាគខាងជើង ផ្លូវ ស្រីអយុធ្យានៅភាគខាងត្បូង ផ្លូវរាជសីមានៅខាងលិច និងផ្លូវឧទងណៃនៅខាងកើត។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ព្រះបាទ[[ចុល្លាង្ករណ៍ (​រាមា​ទី​៥​) បាន​រក​ឃើញ ​ព្រះបរមរាជវាំង ​ចង្អៀត​ពេក ហើយ​មិន​មាន​សុខភាព​ល្អ ជា​លទ្ធផល​ទ្រង់​បាន​ចាប់ផ្តើម​សាងសង់​ព្រះបរមរាជវាំង​ថ្មី ដែល​នៅ​ទីបំផុត​បាន​ក្លាយជា​ព្រះបរមរាជវាំងឌុសិត]] ស្តាំ|រូបភាពតូច| វិមាន​វិមាន​មាស សាងសង់​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩០០ សង់​ពី​ឈើ​ទាំង​ស្រុង។ វាត្រូវបានសាងសង់នៅកោះស៊ីឆាង [[ខេត្តជលបុរី ប៉ុន្តែត្រូវបានរុះរើតាមបញ្ជារបស់ស្តេច ហើយបានសាងសង់ឡើងវិញនៅព្រះរាជវាំងឌុសិតក្នុងឆ្នាំ 1901 ។]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1782 និងការបង្កើត ទីក្រុងបាងកក ជារាជធានីនៃ ព្រះរាជាណាចក្រសៀម ព្រះមហាក្សត្រនៃ រាជវង្សចក្រី បានគង់នៅ ព្រះបរមរាជវាំង ក្បែរ ទន្លេចៅប្រាយ៉ា ។ ព្រះរាជវាំងបានក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃទីក្រុង ក៏ដូចជាកន្លែងអង្គុយរបស់ រដ្ឋាភិបាល និងជាលំនៅរបស់ស្តេច និងតុលាការរបស់គាត់ (កូនចៅ និងគ្រួសារ ពហុពន្ធភាព របស់គាត់)។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ជូឡាឡុងកន ព្រះបរមរាជវាំងត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ ដោយមានការស្ថាបនាឡើងវិញ និងការបន្ថែមទៅលើ តុលាការកណ្តាល (អគាររដ្ឋ) និង តុលាការខាងក្នុង (អគារលំនៅដ្ឋាន) នៃវាំង។ ការផ្លាស់ប្តូរបានស្វែងរកការធ្វើទំនើបកម្មព្រះរាជវាំង ក៏ដូចជាការសម្រុះសម្រួលចំនួនប្រជាជនដែលកំពុងកើនឡើង។ ជាលទ្ធផល ព្រះរាជវាំង ជាពិសេសតុលាការខាងក្នុង មានភាពចង្អៀតខ្លាំង។ ព្រះបរមរាជវាំងក៏ក្តៅខ្លាំងក្នុងកំឡុងខែរដូវក្តៅ ដោយមានខ្យល់អាកាសបិទដោយអគារថ្មីៗដែលប្រមូលផ្តុំយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ ជំងឺរាតត្បាត ដែលនៅពេលដែលបានចាប់ផ្តើម គឺអាចរីករាលដាលយ៉ាងងាយស្រួលនៅក្នុងបរិវេណដែលមានមនុស្សច្រើន។ ស្តេចដែលចូលចិត្តការដើរយូរដើម្បីលំហាត់ប្រាណ និងកម្សាន្តនោះ ច្រើនតែមានអារម្មណ៍មិនស្រួលខ្លួន បន្ទាប់ពីស្នាក់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងយូរ។ ជាលទ្ធផលគាត់បានធ្វើដំណើរជាញឹកញាប់ទៅជនបទដើម្បីស្វែងរកការសង្គ្រោះ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជាធិបតេយ្យថៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជដំណាក់នៅបាងកក
ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា
ឈ្មោះ
ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា ជា ​ព្រះរាជ​ឋានៈ ​មិនមែន ​ព្រះនាម ​ទេ​។ យោងទៅតាមរឿងព្រេងគាត់បានមកពីប្រភេទដ៏ពេញនិយមដែលមានឈ្មោះ ចាទល ។ គោរមងារ​របស់ ​ព្រះអង្គ ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា មាន​ន័យ​ថា "ស្ដេច​នាគ" ឬ "ស្ដេច​នាគ​នៃជនជាតិ​ចារ៉ាយ " ជា ​ភាសា​ចាម ។
វារួមបញ្ចូលទាំង "ពោ" គឺជា ស្តេច "ក្លោង" គឺជា នាគ និង "យ៉ារ៉ា" គឺជា ជនជាតិចារ៉ាយ ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា គ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ ១១៦៧ រហូតដល់គាត់ស្លាប់ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានសាងសង់ទំនប់ទឹក និងទំនប់ជាច្រើន។ ទ្រង់​ប្រហែល​ជា​មនុស្ស​ដូច​គ្នា​នឹង​ស្ដេចចម្ប៉ា គឺ ​ព្រះបាទ​ជ័យ​ឥន្ទ្រវរ្ម័ន​ទី​៤ ។ ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​បាន​គេ​បូជា​នៅ​ប្រាសាទ ពោ ក្លោងយ៉ារ៉ា ដែល​សាង​សង់​ដោយ​ស្ដេច​ចម្ប៉ា ជ័យសីហៈវរ្ម័នទី៣ (ចេ ម៉ាន់)។
ឃុំសំរោង(ស្រុកអូរជ្រៅ)
=រដ្ឋបាល= ឃុំសំរោង មាន ភូមិគឺ÷ =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកអូរជ្រៅ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
សាសនាឥស្លាមនៅកម្ពុជា
សាសនាឥស្លាមនៅកម្ពុជា
វិហារ អាល់សែកាល់ នៅ ភ្នំពេញ វិហារ នូរអ៊ុល-អ៊ីសាន់ សាសនាអ៊ិស្លាម គឺជាសាសនានៃភាគច្រើននៃ ជនជាតិចាម (ដែលហៅថា ខ្មែរ អ៊ិស្លាម) និងជនជាតិភាគតិច ម៉ាឡេ នៅ កម្ពុជា ។ យោងទៅតាមលោក ពុយធាម៉ា មាន ប្រជាជនម៉ូស្លីមពី 150.000 ទៅ 200.000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅចុងឆ្នាំ 1975 ។ ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញក្រោម របបខ្មែរក្រហមបាន រារាំងតួលេខរបស់ពួកគេហើយនៅចុងទសវត្ស 1980 ពួកគេប្រហែលជាមិនបានទទួលកម្លាំងពីអតីតកាលរបស់ពួកគេទេ។ នៅឆ្នាំ 2009 មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ Pew បាន ប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជនចំនួន 1,6 ភាគរយឬ 236,000 នាក់ជាប្រជាជនម៉ូស្លីម។ ដូច ប្រជាជនចាម អ៊ីស្លាមដទៃទៀតដែរនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺប្រជាជនម៉ូស្លីម និកាយស៊ុននី នៃ និកាយ សើហ្វីអ៊ី / ម៉ាទូរីឌី លោក ប៉ូដ្ឋីបានបែងចែកពួកចាមនៅកម្ពុជាទៅជាសាខាប្រពៃណីនិងជាសាខាប្រពៃណី។ (សូមមើល សាសនាឥស្លាមនៅវៀតណាម )
សាវតារនៃឥស្លាមដំបូង
ចាមមានប្រភពដើមមកពីព្រះរាជាណាចក្រចាម្ប៉ា។ បន្ទាប់ពីវៀតណាមឈ្លានពាននិងសញ្ជ័យចាម្ប៉ាកម្ពុជាបានផ្តល់ជម្រកជូនជនជាតិចាមដែលគេចចេញពីការធ្វើសញ្ជ័យរបស់វៀតណាម។ [2]
យោងទៅតាមកំណត់ហេតុខ្លះការចោទប្រកាន់ដំបូងរបស់ចាមជាមួយសាសនាអ៊ីស្លាមគឺនៅជាមួយឪពុកក្មេកម្នាក់នៃព្យាការីមហាម៉ាត់ [3] ដែលជាយ៉ាហាសជាឪពុករបស់ហ្សាយ៉ានប៊ីនចហាស។ វាជាការភ្ញាក់ផ្អើលដោយប្រជាជនសាហាបាជាច្រើននាក់ដែលបានមកដល់ឥណ្ឌូចិនក្នុងឆ្នាំ 617-18 ពីអាប៊ីស៊ីស៊ីតាមផ្លូវសមុទ្រ។
ជីវិតសហគមន៍
ជនជាតិចាមមានវិហារអ៊ីស្លាមផ្ទាល់របស់ពួកគេ។ នៅឆ្នាំ 1962 មានប្រហែល 100 វិហារអ៊ីស្លាមនៅក្នុងប្រទេស។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទីដប់ប្រាំពីរជនជាតិឥស្លាមនៅកម្ពុជាបានបង្កើតសហគមន៍បង្រួបបង្រួមមួយក្រោមអំណាចរបស់ឥស្សរជនសាសនាចំនួនបួនគឺមពុធធកកាលីហាចាកាលីកនិងតានប៉ុក។ ក្រុមប្រឹក្សាគួរកត់សម្គាល់នៅភូមិចាមមានចារិកមួយនិងកាតីប, បាលីនិងឡាត។ ឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ 4 រូបនិងហាកិកត្រូវបានលើកលែងពន្ធផ្ទាល់ខ្លួនហើយពួកគេត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមពិធីបុណ្យធំ ៗ នៅឯរាជវាំង។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាក្លាយជាឯករាជ្យសហគមន៍អ៊ីស្លាមត្រូវបានដាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមប្រឹក្សាដែលមានសមាជិក 5 រូបដែលតំណាងឱ្យសហគមន៍ក្នុងមុខងារជាផ្លូវការនិងនៅក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ឥស្លាមដទៃទៀត។ សហគមន៍មូស្លីមនីមួយៗមានអ្នកដែលដឹកនាំសហគមន៍និងវិហារអ៊ីស្លាមជាអ្នកនាំមុខការអធិស្ឋានហើយជាអ្នកដែលហៅអ្នកស្មោះត្រង់ទៅកាន់ការអធិស្ឋានជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ឧបទ្វីបជ្រោយចង្វារនៅជិតទីក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលវិញ្ញាណរបស់ចាមហើយមន្ត្រីមូស្លីមខ្ពស់ ៗ ជាច្រើនរស់នៅទីនោះ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំពួកចាមខ្លះទៅសិក្សានៅកូរ៉ាន់នៅកូលតាន់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីហើយអ្នកខ្លះទៀតបន្តទៅសិក្សាឬធ្វើសក្ការបូជាដល់ម៉ាកា។ យោងតាមតួលេខពីចុងទសវត្សឆ្នាំ 1950 ប្រហែលជា 7 ភាគរយនៃជនជាតិចាមបានបញ្ចប់ការធ្វើសក្ការបូជាហើយអាចពាក់ស្បៃឬក្បាលកជើងជាសញ្ញានៃសមិទ្ធផលរបស់ពួកគេ។
ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ជនជាតិចាមនៅតែរក្សាប្រពៃណីនិងពិធីបុណ្យសាសនាមូស្លីមឬប្រពៃណីមុន ៗ ។ ពួកគេចាត់ទុកព្រះអាឡស់ថាជាព្រះដែលមានអំណាចខ្លាំងក្លាប៉ុន្ដែពួកគេក៏ទទួលស្គាល់ការប្រព្រឹត្ដដែលមិនមែនជាឥស្លាមផ្សេងទៀត។ ពួកគេមានភាពជិតស្និទ្ធជាច្រើនចំពោះជនជាតិចាមនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រវៀតណាមជាងអ្នកទៅមូស្លីមដទៃទៀត។ ឥស្សរជនសាសនានៃជនជាតិចាម (និងជនជាតិចាមនៅវៀតណាម) សុទ្ធតែស្លៀកពាក់សហើយពួកគេកោរក្បាលនិងមុខ។ ចាមទាំងនេះជឿលើអំណាចនៃមន្តអាគមនិងអាបធ្មប់ហើយពួកគេចាត់ទុកសារៈសំខាន់នៃការអនុវត្តមន្តអាគមដើម្បីជៀសវាងជំងឺឬយឺតយ៉ាវឬហិង្សា។ ពួកគេជឿលើអំណាចអបិយជំនឿជាច្រើន។ ទោះបីជាពួកគេបង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍តិចតួចក្នុងការធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីក្រុងមេកានិងការអធិស្ឋានជារៀងរាល់ថ្ងៃក៏ដោយក៏ចាមប្រពៃណីបានធ្វើបុណ្យពិធីបុណ្យនិងពិធីបុណ្យមូស្លីមជាច្រើន។
ជនជាតិចាមគ្រិស្តអូស្សូដក់បានប្រកាន់យកសាសនាដែលសមស្របជាងមុនដោយសារតែទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយពួកគេនិងការរួមរស់ជាមួយសហគមន៍ម៉ាឡេ។ តាមពិតជនជាតិចាមបានប្រកាន់យកប្រពៃណីនិងប្រពៃណីរបស់ជនជាតិម៉ាឡេនិងមនុស្សជាច្រើននិយាយភាសាម៉ាឡេ។ ពួកគេបញ្ជូនអ្នកធម្មយាត្រាទៅទីក្រុងមេកាហើយពួកគេចូលរួមសន្និសីទអ៊ីស្លាមអន្តរជាតិ។ ជម្លោះរវាងប្រពៃណីនិងជនជាតិដើមភាគតិចចាមបានកើនឡើងរវាងឆ្នាំ 1954 និង 1975. ឧទាហរណ៍ក្រុមទាំងពីរបានធ្វើបាបភូមិភាគមួយហើយក្រុមនីមួយៗមានវិហារអ៊ីស្លាមនិងអង្គការសាសនាដាច់ដោយឡែក។
ការបៀតបៀន
ការបង្ក្រាបជនជាតិចាមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានកើតឡើងភាគច្រើនក្នុង របបខ្មែរក្រហម ចាប់ពីឆ្នាំ 1975 ដល់ឆ្នាំ 1979 ។ ពួកខ្មែរក្រហមទទួលបានការគ្រប់គ្រងលើ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ បន្ទាប់ពីកម្ចាត់កងកម្លាំង សាធារណរដ្ឋខ្មែរ នៅឆ្នាំ 1975 ។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ប៉ុល - ពត, ពួកខ្មែរក្រហម - ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា (CPK) - បានកំណត់ឡើងវិញនូវគោលនយោបាយរបស់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យតាមរយៈទស្សនវិស័យនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចនិងកសិកម្មដែលមើលទៅខាងក្នុង។  នេះបាននាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទ្រង់ទ្រាយធំនៃមហាជនពីតំបន់ទីក្រុងទៅកាន់ជនបទដែលពួកគេត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យធ្វើការនៅក្នុងវាលស្រែជារៀងរាល់ថ្ងៃដោយមានអាហារតិចតួចនិងសម្រាក។ លើសពីនេះទៅទៀតរបបខ្មែរក្រហមបានរុះរើរចនាសម្ព័នរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនិងបង្ហាញពួកគេដោយផ្អែកលើនយោបាយនយោបាយនិងជនជាតិភាគតិចរបស់ពួកគេដើម្បីរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយសង្គមដោយផ្អែកលើឧត្តមគតិកុម្មុយនិស្តរបស់ប៉ុលពត។ ព្រះពុទ្ធសាសនាដែលជាក្រុមសាសនាលេចធ្លោក្នុងសង្គមកម្ពុជាត្រូវបានបង្ក្រាប។ ព្រះសង្ឃត្រូវបានគេធ្វើឱ្យត្រូវបានគេបង្ខូចនិងបញ្ជូនទៅធ្វើការនៅវាលស្រែ។ អ្នកប្រាជ្ញនិងប្រវត្តិវិទូមានភាពខុសប្លែកគ្នានៅក្នុងចំនួនជនរងគ្រោះច្បាស់លាស់ប៉ុន្ដែបានប៉ាន់ប្រមាណថាជិតមួយភាគបីនៃប្រជាជនកម្ពុជាដែលត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបបនេះឬបានស្លាប់ដោយការអត់ឃ្លាននិងជំងឺដែលធ្វើឱ្យចំនួនសរុបស្ថិតនៅចន្លោះ ជួរពី 1,05 ទៅ 2,2 លាននាក់។  ពួកចាមក៏មិនបានគេចផុតពីការបៀតបៀនការធ្វើទារុណកម្មនិងការស្លាប់ក្រោមអំណាចនៃរបបនេះទេ។ ខណៈពេលដែលជនកម្ពុជាដទៃទៀតជាជនរងគ្រោះនៃរបបខ្មែរក្រហមការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញការធ្វើទារុណកម្មនិងការសម្លាប់ដែលប្រព្រឹត្តដោយពួកខ្មែរក្រហមត្រូវបានបង្ហាញថាជា អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ យោងទៅតាម អង្គការសហប្រជាជាតិ ថាជនជាតិភាគតិចនិងជនជាតិភាគតិចត្រូវបានកំណត់គោលដៅដោយប៉ុលពត និងរបបរបស់គាត់។
អ្នកប្រាជ្ញនិងអ្នកប្រវត្តិវិទូមានគំនិតផ្សេងគ្នាលើថាតើការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនិងការសម្លាប់នៅក្រោមកណ្ដាប់ដៃរបស់ពួកខ្មែរក្រហមគួរតែចាត់ទុកថាជាការប្រល័យពូជសាសន៍។ នេះដោយសារតែអាហារូបករណ៏មុន ៗ ដែលកើតមានឡើងបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ 1979 បានអះអាងថាជនរងគ្រោះអាចគ្រាន់តែជាវត្ថុបញ្ចាំប៉ុណ្ណោះដោយសារតែស្ថានភាពដែលពួកគេស្ថិតនៅ។ ឧទាហរណ៍ ម៉ៃឃើលវិគីខឺរី បានធ្វើការពន្យល់ថាការសម្លាប់ភាគច្រើន លទ្ធផលនៃការលើសលប់ spontaneous នៃយុត្តិធម៌, កងទ័ពកសិករ undisciplined "។  ទិដ្ឋភាពបែបនេះក៏ត្រូវបានគាំទ្រដោយលោក អាឡិចសាន់ដិនហិននតុន ដែលបានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវរបស់អតីតកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមដែលអះអាងថាការសម្លាប់នេះគឺជាការសងសឹកចំពោះភាពអយុត្តិធម៌របស់ទាហាន លន់នល់នៅពេលពួកគេបានសម្លាប់មនុស្សដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអតីត វៀតណាម ភូមា  មុនពេលប៉ុល - ពតនិងខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាច។ លោកវីខខឺរីដែលត្រូវបានរក្សាដោយអាហារូបករណ៍ថ្មីៗរបស់ លោកបិនខាយណាន់ បានអះអាងថាចំនួនជនរងគ្រោះនៃរបបខ្មែរក្រហមក្នុងរបបខ្មែរក្រហមមានប្រហែល 20.000 នាក់ដែលនឹងលុបចោលឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងប៉ុលពតនិងខ្មែរក្រហម។
ការសម្លាប់នេះគឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាមជ្ឈការនិងការិយាធិបតេយ្យដោយរបបខ្មែរក្រហមដែលត្រូវបានចងក្រងដោយ មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា (DC-Cam) តាមរយៈការរកឃើញឯកសារសន្តិសុខផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្មែរក្រហមដែលបានណែនាំដល់ការសម្លាប់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។  ជាលទ្ធផលវាអាចត្រូវបានគេសន្មតថាការសំលាប់ទាំងនេះត្រូវបានប្រមូលផ្តុំដោយកិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់របបនេះដែលបានបញ្ជាក់ដោយឯកសារផ្លូវការរបស់ខ្មែរក្រហម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយក៏មានករណីនៃការមិនទទួលស្គាល់និងដោយឯកឯងនៅក្នុងការសម្លាប់រង្គាលផងដែរ។  លើសពីនេះទៀត Etcherson ក៏បានអះអាងថាជាមួយនឹងការសម្លាប់រង្គាលជាប្រព័ន្ធផ្អែកលើទំនាក់ទំនងភូមិសាស្ត្រជាតិសាសន៍សាសនានិងសញ្ជាតិដែលជាលទ្ធផលបាត់បង់ មួយភាគបីនៃប្រជាជនកម្ពុជាខ្មែរក្រហមមានប្រសិទ្ធិភាពក្នុងការប្រព្រឹត្តអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។
លោកដេវឆេនដល័របានលើកឡើងថាទោះបីជាជនជាតិដើមភាគតិចបានរងគ្រោះដល់របបខ្មែរក្រហមក៏ដោយក៏ពួកគេមិនបានផ្តោតជាសំខាន់លើជនជាតិភាគតិចនោះទេប៉ុន្តែដោយសារតែពួកគេភាគច្រើនជាសត្រូវនៃបដិវត្តន៍ (Kiernan, 2002: 252, សូមមើលផងដែរនូវលេខសម្គាល់របស់លោក Chandler ។ សោកនាដកម្មនៃប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ, ទំព័រ 4, 263-65, 285) ។ លើសពីនេះទៀតលោក Chandler ក៏បដិសេធការប្រើពាក្យ« chauvinism »និង«ប្រល័យពូជសាសន៍»ដើម្បីចៀសវាងការគូរគំនិតដែលអាចធ្វើទៅបានជាមួយហ៊ីត្លែរ។ នេះបង្ហាញថាលោក Chandler មិនជឿលើអំណះអំណាងនៃការចោទប្រកាន់របបខ្មែរក្រហមជាមួយបទឧក្រិដ្ឋប្រល័យពូជសាសន៍។
ដូចគ្នានេះដែរលោកម៉ៃឃើលវីកខឺរីទទួលបានឋានៈស្រដៀងគ្នានឹងលោកឆាន់ដឺហើយបដិសេធមិនទទួលស្គាល់អំពើឃោរឃៅនៃរបបខ្មែរក្រហមថាជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ លោកវីខឺរីបានចាត់ទុកខ្មែរក្រហមថាជា "របបអហឹង្សា" ដោយសារតែគោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងវៀតណាមនិងប្រឆាំងសាសនា (Kiernan, 2002: 252 មើលវីគឃឺរីនៅ កម្ពុជា 1975-1982 ទំព័រ 181-82, 255, 258, 264-65) ។
លោក Stephen Heder ក៏បានទទួលស្គាល់ថាខ្មែរក្រហមមិនមានអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ទេដោយនិយាយថាអំពើឃោរឃៅនៃរបបនេះមិនត្រូវបានជម្រុញដោយពូជសាសន៍ (Kiernan, 2002: 252 មើល Heder's ពីប៉ុល - ពតទៅប៉ែនសុវណ្ណទៅភូមិនានា ទំព័រទី 1) ។
លោក Ben Kiernan បានលើកឡើងថាវាពិតជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ហើយមិនយល់ស្របជាមួយអ្នកប្រាជ្ញទាំងបីនេះដោយនាំមកនូវឧទហរណ៍ពីប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រជាជនចាមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជនជាតិចាមបានចាប់ផ្ដើមលេចធ្លោឡើងតាមរយៈការចូលរួមជាមួយពួកកុម្មុយនិស្តនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ 1950 ដោយមានអ្នកចាស់ទុំម្នាក់ចាមលោកសុះបានចូលរួម បក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន និងបានឡើងឋានន្តរស្មីដើម្បីក្លាយទៅជាកងកម្លាំងសំខាន់របស់កងកម្លាំងបក្ស។ បន្ទាប់មកគាត់បានត្រលប់ទៅភូមិភាគដើមបូព៌ាវិញនៅឆ្នាំ 1970 និងបានចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជានិងបានបង្កើតចលនាអ៊ីស្លាមតំបន់បូព៌ាជាមួយកូនប្រុសរបស់គាត់គឺម៉ាត់លី។ រួមគ្នាពួកគេបានក្លាយជាអ្នកគាំទ្រនៃបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាដើម្បីឱ្យប្រជាជនចាមចូលរួមក្នុងបដិវត្តន៍ (ឆ្នាំ 2002: 258) ។ចលនាឥស្លាមអ៊ីស្លាមរបស់សូកូត្រូវបានគេអនុគ្រោះដោយភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជាចន្លោះឆ្នាំ 1970-75 (ឆ្នាំ 2002: 258) ។ ចាមត្រូវបានគេបណ្តេញចេញបន្តិចម្តង ៗ ដើម្បីបោះបង់ជំនឿនិងការអនុវត្តខុស ៗ គ្នារបស់ពួកគេនៅដើមឆ្នាំ 1972 នៅភាគនិរតី (ឆ្នាំ 2002: 258) ។
ភូមិចាមដប់ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជានៅឆ្នាំ 1972-73 ដែលជាកន្លែងមេដឹកនាំចាមថ្មីត្រូវបានបង្កើតនិងដឹកនាំអ្នកភូមិឱ្យទៅធ្វើការនៅវាលស្រែឆ្ងាយពីស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេ។ សាក្សីម្នាក់ដែលបានសម្ភាសដោយ Kiernan បានអះអាងថាពួកគេត្រូវបានទទួលការព្យាបាលយ៉ាងល្អដោយ CPK បន្ទាប់មកនិងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ពួកគេវិញនៅឆ្នាំ 1974 (ឆ្នាំ 2002: 259) ។ លើសពីនេះទៀតជនជាតិចាមក៏ត្រូវបានគេចាត់ថ្នាក់ថាជា "ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានប្រាក់បញ្ញើ" ដែលធ្វើឱ្យពួកគេងាយរងគ្រោះចំពោះការកាត់ទោស។
លោក Ben Kiernan បានជំទាស់ថាអំពើហឹង្សានិងការសម្លាប់នៅក្នុងតំបន់បូព៌ាមិនបានកើតឡើងឬមិនខ្លាំងក្លានៅមុនចុងឆ្នាំ 1976 ។  បញ្ហានេះភាគច្រើនកើតឡើងពីការសម្ភាសន៍របស់ Kiernan ជាមួយអ្នកស្រុកនៅឆ្នាំ 1979 ដល់ឆ្នាំ 1993. លោក Henri Locard ក្នុងឆ្នាំ 1995 បានអះអាងថាអំពើហិង្សានិងអំពើហឹង្សា ការសម្លាប់នៅតំបន់បូព៌ាមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដោយសារតែវត្តមាននៃ "បណ្តាញពន្ធនាគារបីជាន់ដែលជាប់ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ" នៅទូទាំងប្រទេសនៅក្នុងទម្រង់នៃមជ្ឈមណ្ឌលឃុំឃាំងនៅកម្រិតឃុំឃុំពន្ធនាគារស្រុកនៅថ្នាក់ស្រុកនិងពន្ធនាគារក្នុងតំបន់ ថ្នាក់ខេត្ត។  គំរូស្រដៀងគ្នានេះត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ទី 23 ក្នុងតំបន់បូព៌ាដែលពន្ធនាគារទាំងនោះត្រូវបានសាងសង់មុនពេលខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាចនៅខែមេសាឆ្នាំ 1975 ដែលបញ្ជាក់បន្ថែមទៀតអំពីអំណះអំណាងរបស់លោកឡូរ៉ង់ (2005: 104) ។  ហេតុដូច្នេះអត្រានៃអំពើហឹង្សានិងការសម្លាប់ត្រូវបានកត់សម្គាល់ខ្លាំងជាងមុនបន្ទាប់ពីការកើនឡើងនៃពួកខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាចចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1978 ។ ប៉ុលពតបានចាត់ទុកថាប្រជាជននៅតំបន់ភាគខាងកើតជាជនក្បត់និង "ខ្មាំងដែលមានសាកសពខ្មែរប៉ុន្តែជាគំនិតរបស់វៀតណាម" គ្មានអរគុណដល់តំបន់ជិតព្រំដែននៃវៀតណាមក៏ដូចជាសមាគមមួយចំនួនដល់របបមុន។ ហេតុដូច្នេះហើយ Kiernan ពិតជាមានភាពត្រឹមត្រូវក្នុងការចង្អុលបង្ហាញថាការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញមិនមានភាពរឹងមាំទេមុនពេលប៉ុលពតឡើងកាន់អំណាច។ ម៉្យាងទៀតការឈ្លោះប្រកែកគ្នារបស់លោកឡោកាដអំពីអត្រាទានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញមុននិងក្រោយប៉ុលពតឡើងកាន់អំណាចក៏មិនមានសារៈសំខាន់ផងដែរដោយសារតែទិន្នន័យថ្មីដែលផ្តល់ដោយសាក្សី។  យ៉ាងណាក៏ដោយវាស្ទើរតែត្រឹមត្រូវដើម្បីបង្ហាញថាទម្រង់នៃការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញត្រូវបានកើតមានឡើងមុនពេលប៉ុល - ពតឡើងកាន់អំណាច។
ទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយចាមនៅតាមតំបន់ជាច្រើនរស់នៅជាមួយគ្នាជាមួយប្រជាជនក្នុងស្រុកនិយាយភាសាខ្មែរហើយថែមទាំងរៀបការជាមួយខ្មែរភាគច្រើនក៏ដូចជាជនជាតិភាគតិចចិននិងវៀតណាម (Kiernan, 2002: 257) ។ ការអនុវត្តទំនៀមទំលាប់ជនជាតិភាគតិចរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនជាមួយនឹងការរើបឡើងនៃបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជានៅឆ្នាំ 1972 នៅពេលពួកចាមត្រូវបានហាមប្រាមមិនឱ្យអនុវត្តជំនឿនិងវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ ស្ត្រីចាមត្រូវបានគេតម្រូវឱ្យរក្សាសក់ខ្លីដូចជនជាតិខ្មែរបានធ្វើ។ បុរសចាមមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតិឱ្យដាក់លើសារ៉ុងទេ។កសិករត្រូវបានគេធ្វើឡើងដើម្បីស្លៀកពាក់ខ្មៅងងឹតឬខ្មៅ។ សកម្មភាពសាសនាដូចជាការអធិស្ឋានជាចាំបាច់ជារៀងរាល់ថ្ងៃត្រូវបានរារាំង (Kiernan, 2002: 258-259) ។ លោកវីកខឺរីបានកត់សម្គាល់ថាជនជាតិចាមត្រូវបានរើសអើងប្រឆាំងនឹងខ្មែរមុនពេលចាប់ផ្ដើមសង្គ្រាម "នៅតាមតំបន់មួយចំនួន" ដោយសារតែជនជាតិចាមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកអនុវត្តមន្តអាគមមិនខ្មៅ (Kiernan, 2002: 256, សូមមើលផងដែរនូវ ប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ 1975-1982 របស់វីខឺរី) ។ ទំព័រ 181) ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀតជនជាតិចាមត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងល្អនៅក្នុងសហគមន៍ដោយនិយាយភាសាខ្មែរនិងការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងគ្នារវាងជនជាតិខ្មែរវៀតណាមនិងចិន (ឆ្នាំ 2002: 256) ។
រវាងឆ្នាំ 1972 និង 1974 ការអនុវត្តការរឹតបន្តឹងបែបនេះត្រូវបានពង្រីកបន្ថែមទៀតនៅពេលដែលខ្មែរក្រហមបានរកឃើញថាចាមជាការគំរាមកំហែងដល់របៀបវារៈកុម្មុយនិស្តរបស់ខ្លួនដោយសារតែភាសាវប្បធម៌ជំនឿនិងប្រព័ន្ធសហគមន៍ឯករាជ្យរបស់ពួកគេ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះពួកចាមក៏ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថ្មីថាជា "ខ្មែរឥស្លាម" ដើម្បីបំបែកពួកវាជាមួយកេរដំណែលនិងពូជពង្សនៃពួកបុព្វបុរសរបស់ពួកគេនិងធ្វើឱ្យពួកគេចូលទៅក្នុងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលកាន់កាប់ដោយខ្មែរ។ ខ្មែរក្រហមជឿថាជនជាតិចាមនឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់កុម្មុយនិស្តក្នុងការបង្កើតសហគមន៍ដែលមានភាពស្និទ្ធស្នាលដែលគ្រប់គ្នាអាចឃ្លាំមើលបានយ៉ាងងាយស្រួល។ ដូច្នេះហើយរបបនេះបានសម្រេចបំបែកក្រុមចាមដោយនិរទេសពួកវាពីតំបន់រៀងៗខ្លួនដើម្បីធ្វើជាកសិករនៅទូទាំងប្រទេសដែលនេះជាការរួមចំណែកដោយផ្ទាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីធានាថាចាមនឹងមិនប្រមូលផ្តុំបង្កើតសហគមន៍របស់ខ្លួនជាថ្មីម្តងទៀតដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ផែនការរបស់សហប្រជាជាតិក្នុងការបង្កើតសហករណ៍សេដ្ឋកិច្ចកណ្តាល។ យឺត ៗ អ្នកទាំងឡាយណាដែលប្រឆាំងនឹងការរឹតត្បិតទាំងនេះត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយរបបនេះ។ ដូច្នេះនៅខែតុលាឆ្នាំ 1973 ចាមមូស្លីមនៅភូមិភាគបូព៌ានៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតខ្មែរបានបង្ហាញពីការមិនពេញចិត្តចំពោះការរឹតបន្តឹងរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តចិនតាមរយៈការវាយដំស្គរដែលត្រូវបានគេប្រើជាប្រពៃណីដើម្បីប្រាប់ដល់ពេលវេលានៃការអធិស្ឋានប្រចាំថ្ងៃនៅវិហារអ៊ីស្លាម។ ទង្វើនៃការប្រកាន់ខ្ជាប់សហគមន៍នេះបានជំរុញឱ្យមានការចាប់ខ្លួនអ្នកដឹកនាំនិងគ្រូបង្រៀនសាសនាជាច្រើននាក់មកពីសហគមន៍ឥស្លាមចាម (Kiernan, 2002: 260-261) ។
នៅខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1974 ជនជាតិចាមនៅតំបន់ទី 31 ដែលស្ថិតនៅតំបន់ខាងលិចនៃសហគមន៍ប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវបានប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តដែលតម្រូវឱ្យអ្នកនេសាទចុះបញ្ជិកាជារៀងរាល់ថ្ងៃជាមួយសហករណ៍ក្នុងស្រុកហើយលក់ឱ្យសហករណ៍ក្នុងតម្លៃទាប។ជាមួយគ្នានេះដែរអ្នកស្រុកក៏ត្រូវបានទិញដើម្បីទិញត្រីទាំងនោះពីសហករណ៍ក្នុងតម្លៃខ្ពស់។ បញ្ហានេះបានជំរុញឱ្យប្រជាជនក្នុងតំបន់ប្រឈមមុខនឹងសហជីពដើម្បីបង្ហាញពីការមិនពេញចិត្តរបស់ពួកគេដែលត្រូវបានគេបាញ់សម្លាប់ដោយបានសម្លាប់និងធ្វើឱ្យរបួសជាង 100 នាក់។ មកដល់ខែធ្នូឆ្នាំ 1974 ការបះបោរមួយដោយពួកចាមនៅតំបន់ 21 នៃតំបន់បូព៌ាបានផ្ទុះឡើងប្រឆាំងនឹងបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាបន្ទាប់ពីមេដឹកនាំសហគមន៍ត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ ការបះបោរនេះត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងខ្លាំងក្លាដោយរបបគ្មានកំណត់ត្រាអំពីការស្លាប់និងរបួសដែលបានកត់ត្រា (Kiernan, 2002: 260-261) ។
មានកំណត់ត្រាអំពីការរឹតត្បិតទាំងនេះការតស៊ូនិងការបង្ក្រាបក៏មានកំណត់ហេតុពីសហគមន៍ចាមដែលបដិសេធការគៀបសង្កត់ពីសំណាក់របបនេះនៅចន្លោះឆ្នាំ 1970 និងដើមឆ្នាំ 1975 ។ ថ្វីបើការរឹតត្បិតលើសកម្មភាពមួយចំនួនដូចជាពាណិជ្ជកម្មនិងការធ្វើដំណើរបានកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលនោះក៏ដោយ អំឡុងពេលនោះពួកគេត្រូវបានយល់ថាជាអនុផលនៃសង្រ្គាមស៊ីវិលដែលកំពុងតែបន្ត។ លើសពីនេះទៅទៀតពួកចាមមួយចំនួនក៏បានចូលរួមបដិវត្តន៍ជាទាហាននិងសមាជិកនៃបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាផងដែរ។ យោងទៅតាមកំណត់ហេតុក្នុងតំបន់មួយចំនួនប្រជាជនមានទំនុកចិត្តលើខ្មែរក្រហមនៅពេលពួកគេបានមកសហគមន៍ជាលើកដំបូងដែលបានជួយអ្នកស្រុកជាមួយម្ហូបអាហារនិងម្ហូបអាហារហើយមិនមានបំរាមលើវប្បធម៌ឬសាសនាក្នុងតំបន់ឡើយ។ ទោះបីជាមានការរឹតបន្តឹងក៏ដោយក៏ផលវិបាកមិនសូវធ្ងន់ធ្ងរ (Kiernan, 2002: 262) ។ CPK ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាវីរបុរសនៃបដិវត្តន៍នៅពេលដែលពួកគេបានតស៊ូដើម្បីបុព្វហេតុរបស់កសិករនិងជាតិប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក (Hinton, 2005: 58) ។ នៅពេលដែលសហគមន៍ចាមត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងសហគមកម្ពុជាសហគមន៍ចាមមួយចំនួនអាចនឹងមានបទពិសោធន៍ខុសៗគ្នាពី CPK មុនឆ្នាំ 1975 ។ សហគមន៍មួយចំនួនបានជួបប្រទះការបង្ក្រាបនិងការរឹតបន្តឹងខណៈដែលអ្នកផ្សេងទៀតមិនបាន។ លុះត្រាតែប៉ុលពតបានពង្រឹងអំណាចនៅត្រឹមចុងឆ្នាំ 1975 ដែលការចោទប្រកាន់បានក្លាយជារឿងធ្ងន់ធ្ងរហើយបានប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនចាមទាំងអស់ដោយមិនរើសមុខ។
នេះអាចជាកត្តាសាមញ្ញមួយដែលថាហេតុអ្វីបានជារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានិង អង្គជំនុំជំរះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា (អ។ វ។ ត។ ក) មិនកាត់ទោសជនល្មើសខ្មែរក្រហមមុនឆ្នាំ 1975 មុនពេលប៉ុលពុលបានពង្រឹងអំណាចរបស់គាត់។ ដូច្នោះហើយកំណត់ហេតុនៃអ្នកដែលបានទទួលរងនូវការបង្ក្រាបមុនឆ្នាំ 1975 មិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកនៃអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នោះទេព្រោះករណីបាត់បង់ជីវិតជាប្រព័ន្ធនៃប្រជាពលរដ្ឋដែលផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្រ្តជនជាតិឬសាសនាគឺមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ។
នៅឆ្នាំ 1975 នៅពេលដែលជ័យជម្នះរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាលើកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋខ្មែរបងប្អូនប្រុសពីរនាក់នៃដើមកំណើតចាមដែលបានចូលរួមជាមួយខ្មែរក្រហមជាទាហានបានវិលត្រឡប់ទៅស្រុកវិញនៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាមដែលជាកន្លែងដែលសហគមន៍មូស្លិមចាមធំជាងគេបំផុតអាចរកបាន។ បងប្អូនទាំងនោះបានប្រាប់ឪពុករបស់ពួកគេពីដំណើរផ្សងព្រេងដែលពួកគេធ្លាប់មានជាផ្នែកមួយនៃបដិវត្តន៍ដែលរួមមានការសម្លាប់ខ្មែរនិងការញ៉ាំសាច់ជ្រូកដោយសង្ឃឹមថានឹងបញ្ចុះបញ្ចូលឪពុករបស់ពួកគេឱ្យចូលរួមក្នុងបុព្វហេតុកុម្មុយនិស្ត។ ឪពុកដែលនៅស្ងៀមមិនច្បាស់ដោយសារកំណត់ត្រាដែលទាក់ទងនឹងកូនប្រុសរបស់គាត់។ ផ្ទុយទៅវិញគាត់បានចាប់កាំបិតមួយបានសម្លាប់កូនប្រុសរបស់គាត់ហើយបានប្រាប់អ្នកជិតខាងរបស់គាត់ថាគាត់បានសំលាប់សត្រូវ។ នៅពេលអ្នកភូមិបានចង្អុលបង្ហាញថាគាត់ពិតជាបានសំលាប់កូនប្រុសរបស់គាត់គាត់បានរៀបរាប់ពីរឿងដែលគាត់ត្រូវបានប្រាប់ដោយកូនប្រុសរបស់គាត់កាលពីមុនដោយលើកឡើងពីការស្អប់របស់ខ្មែរក្រហមចំពោះប្រជាជនឥស្លាមនិងប្រជាជនចាម។ នេះបានជំរុញឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទក្នុងចំណោមអ្នកភូមិដើម្បីសំលាប់ទាហានខ្មែរក្រហមទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់នោះនៅយប់នោះ។ នៅព្រឹកថ្ងៃបន្ទាប់កងកម្លាំងខ្មែរក្រហមកាន់តែច្រើនបានទម្លាក់តំបន់នេះដោយអាវុធធុនធ្ងន់និងឡោមព័ទ្ធភូមិនេះដោយសម្លាប់អ្នកភូមិម្នាក់ៗនៅទីនោះ (Kiernan, 2002: 263) ។ ដូចគ្នាដែរនៅក្នុងខែមិថុនាឬកក្កដាឆ្នាំ 1975 ពួកអាជ្ញាធរ CPK នៅក្នុងតំបន់ 21 នៃភូមិភាគបូព៌ាបានព្យាយាមរឹបអូសយកច្បាប់ចម្លងកូរ៉ាន់ទាំងអស់ពីប្រជាជនខណៈពេលដូចគ្នានេះដែរតម្រូវឱ្យកាត់សក់ខ្លីសម្រាប់ស្ត្រីចាម។ អាជ្ញាធរបានជួបនឹងបាតុកម្មដ៏ធំដែលធ្វើដោយសហគមន៍ចាមក្នុងស្រុកដែលត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយពួកទាហាន។ ពួកចាមបានសងសឹកយ៉ាងសាហាវដោយដាវនិងកាំបិតដែលបានសម្លាប់ទាហានពីរបីនាក់តែប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានពង្រឹងជាមួយនឹងការពង្រឹងយោធាពីរបបដែលបានបំផ្លាញអ្នកភូមិនិងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ (Kiernan, 2002: 263-264) ។ នៅក្នុងសៀវភៅមួយផ្សេងទៀតដោយជនភៀសខ្លួនចាមនៅម៉ាឡេស៊ីតួអង្គសំខាន់ៗចំនួន 13 នៅក្នុងសហគមន៍មូស្លិមចាមត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបបនេះនៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1975 ។ ហេតុផលនៅពីក្រោយការសំលាប់នេះគឺដោយសារតែមានអ្នកខ្លះកំពុង "អធិស្ឋានជំនួសឱ្យការចូលរួមកិច្ចប្រជុំ CPK" អ្នកផ្សេងទៀតត្រូវបានគេអះអាងថា "ដាក់ញត្តិសុំការអនុញ្ញាតលើពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍" (Kiernan, 2002: 263) ។
ព្រឹត្តិការណ៍បានទទួលពីអាក្រក់ទៅកាន់តែអាក្រក់នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ 1976 ដោយសារតែការបះបោរនៅពេលជនជាតិភាគតិចត្រូវមានភក្តីភាពចំពោះសញ្ជាតិខ្មែរនិងសាសនាតែប៉ុណ្ណោះ។ ពុំមានអត្តសញ្ញាណផ្សេងក្រៅពីភាសាខ្មែរឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយភាសាចាមមិនត្រូវបានគេនិយាយទេការញ៉ាំសហគមន៍ដែលគ្រប់គ្នាចែករំលែកអាហារដូចគ្នាត្រូវបង្ខំបង្ខំចាមមូស្លីមឱ្យចិញ្ចឹមសត្វជ្រូកនិងស៊ីសាច់ជ្រូកប្រឆាំងនឹងជំនឿសាសនារបស់ពួកគេ (Kiernan, 2002: 269) ។ ការពន្យល់មួយសម្រាប់ការកើនឡើងនៃការបះបោរទាំងនោះដែលបានផ្តល់ដោយអ្នកស្រុកនោះគឺថាពួកចាមខ្លះបានចូលរួមក្នុងរបបខ្មែរក្រហមក្នុងនាមជាទាហានដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំអំណាចនៃអំណាចនៅពេលប៉ុលពតពង្រឹងអំណាច។ នៅឆ្នាំ 1975 ទាហានចាមទាំងនេះត្រូវបានបណ្តេញចេញពីកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមដែលត្រូវបានដកហូតពីការអនុវត្តអ៊ីស្លាមរបស់ខ្លួននិងបានបាត់បង់អត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមរបស់ពួកគេ (Kiernan, 2002: 264) ។
នៅទីនេះយើងអាចចង្អុលបង្ហាញថាលំនាំទាំងនោះមានលក្ខណៈស្របតាមការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិចាម។ ទី 1 ការរុះរើរចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍តាមរយៈការសម្លាប់មេដឹកនាំសហគមន៍ឥស្លាមចាមដែលរួមមាន Muftis, Imams និងមនុស្សដែលមានឥទ្ធិពលដទៃទៀត។ ទីពីរការរុះរើអត្តសញ្ញាណអ៊ីស្លាមនិងជនជាតិភាគតិចចាមតាមរយៈការដាក់កំហិតទៅលើការអនុវត្តន៍ខុសៗគ្នាដែលសម្គាល់ជនជាតិចាមពីជនជាតិខ្មែរ; ទីបីការបែកខ្ចាត់ខ្ចាយរបស់ជនជាតិចាមពីសហគមន៍រៀងៗខ្លួនទាំងដោយការបង្ខំឱ្យធ្វើការលើវាលស្រែឬការចាប់ខ្លួនពួកគេដោយសារតែមានការចោទប្រកាន់ឬការបះបោរប្រឆាំងនឹងបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា។
កំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមសាសនាទាំងអស់រួមទាំងព្រះពុទ្ធសាសនានិងឥស្លាមត្រូវបានគេធ្វើបាប។ យោងតាមប្រភពចាមបានឱ្យដឹងថាវិហារអ៊ីស្លាមចំនួន 132 កន្លែងត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញកំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមជាច្រើននាក់ទៀតត្រូវបានគេប្រមាថហើយប្រជាជនម៉ូស្លីមមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យគោរពបូជាឡើយ។ ប្រជាជនម៉ូស្លីមត្រូវបានបង្ខំឱ្យបរិភោគ សាច់ជ្រូក ហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅពេលពួកគេបដិសេធ។ ភូមិចាមទាំងស្រុងត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ចាមមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យនិយាយភាសារបស់ពួកគេទេ។ កុមារចាមត្រូវបានគេនាំយកទៅឆ្ងាយពីឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេហើយបានធំឡើងជាខ្មែរ។
ការបញ្ជាទិញដែលបានផ្តល់ឱ្យដោយរដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមនៅឆ្នាំ 1979 បានចែងថា "ប្រជាជាតិចាមលែងមាននៅលើដីកម្ពុជាដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្មែរ។ ដូច្នេះជនជាតិចាមភាសាភាសាទំនៀមទម្លាប់និងជំនឿសាសនាត្រូវតែលុបបំបាត់ជាបន្ទាន់ហើយអ្នកដែលមិនគោរពតាមបញ្ជានេះនឹងត្រូវលុបចោល។ ទទួលរងនូវផលវិបាកទាំងអស់ចំពោះទង្វើប្រឆាំងនឹងអង្គការរបស់ខ្លួន [មេបញ្ជាការខ្មែរក្រហម] "។
បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរក្រហមសាសនាទាំងអស់ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ។ លោកវីកខឺរីជឿថាជនជាតិចាមប្រហែល 185.000 នាក់បានរស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅពាក់កណ្តាលទសវត្សឆ្នាំ 1980 ហើយថាចំនួនវិហារអ៊ីស្លាមមានប្រហែលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំ 1975 ដែរ។ នៅដើមឆ្នាំ 1988 មានវិហារអ៊ីស្លាមចំនួន 6 នៅក្នុងតំបន់ភ្នំពេញហើយ "ចំនួនល្អ" នៅតាមបណ្តាខេត្តប៉ុន្តែឥស្សរជនមូស្លីមត្រូវបានរឹតបន្តឹង។ មានតែ 20 នាក់ក្នុងចំណោមបុព្វបុរសចាមភាគច្រើនដែលលេចធ្លោបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានរស់រានមានជីវិតពីសម័យខ្មែរក្រហម។
ថ្ងៃនេះ
សព្វថ្ងៃនេះអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមអាចអនុវត្តសាសនារបស់ពួកគេតាមធម្មតានិងចេញបាន។ នេះបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាដែលសាសនាត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនិងត្រូវបានអនុញ្ញាតិឱ្យអនុវត្តម្តងទៀត។ ចាមក៏រីករាយនឹងសិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដូចប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់ដែរដោយមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតនិងជាប់ឆ្នោតជាអ្នកនយោបាយ
Reference
ឃុំដំបែ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=