cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ស្លឹក (ឧបករណ៍ភ្លេង)
ប្រវត្តិ
ការ​ផ្លុំ​ស្លឹក​កើត​ឡើង​អំពី​ការ​ទាក់​សត្វ​ ឬ​បរ​បាញ់​សត្វ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​តាំង​ពី​បរម​បុរាណ​មក (និយាយ​តៗ​គ្នា) គេ​ផ្លុំ​ស្លឹក​ត្រាប់​សំឡេង​សត្វ ឬ​ហៅ​ថា​ផ្លុំ​អែប​សត្វ​សម្រាប់​ឱ្យ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ឮ​ដូច​សំឡេង​របស់​វា​ រត់​មក​រក​កន្លែង​ផ្លុំ​ ងាយ​គេ​នឹង​បាញ់​នឹង​ទាក់​យ៉ាង​ស្រួល។​ ក្រោយៗ​មក​ទើប​គេ​យក​ស្លឹក​មក​ផ្លុំ​ជា​បទ​បែប​នៅ​តាម​ដង​ព្រៃ​នៅ​ពេល​ឃ្វាល​គោ​ក្របី។ល។
អ្នក​ផ្លុំ​ស្លឹក​ច្រើន​តែ​ជា​អ្នក​ចេះ​ច្រៀង ចេះ​ហួច ហើយ​ក្រៅ​ពី​គេ​ច្រៀង គេ​ហួច គេ​យក​ស្លឹក​មក​ផ្លុំ​ជំនួស​ដើម្បី​បក​ស្រាយ​មនោ​សញ្ចេតនា​ផ្ទាល់​របស់​គេ​ នៅ​ពេល​ដែល​គេ​អផ្សុក ប៉ុន្តែ​គេ​ចៀស​វាង​មិន​ផ្លុំ​កំសាន្ត​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ដែល​មាន​អ្នក​ស្រុក​រស់​នៅ​ទេ​កាល​ពី​សម័យ​ដើម ពីព្រោះ​គេ​មាន​ជំនឿ​ថា កាល​ណា​គេ​ផ្លុំ​ច្បាស់​ជា​មាន​សត្វ​ព្រៃ​រត់​ចូល​ស្រុក សត្វ​ព្រៃ​​ទាំង​​នោះ​​នឹង​នាំ​មក​នូវ​ឧបទ្រព​ចង្រៃ​ទាំង​ឡាយ​ឱ្យ​ដល់​អ្នក​ភូមិ។ ម៉្យាង​ទៀត ភូមិ​ស្រុក​ទាំង​ឡាយ​ច្រើន​តែ​សង់​នៅ​ក្បែរ​មាត់​ព្រៃ ដែល​ជា​ហេតុ​ងាយ​ឱ្យ​​សត្វ​ព្រៃ​រត់​ចូល​ស្រុក​បាន​ដោយ​ស្រួល។ សំខាន់​ទៅ​ទៀត គឺ​សត្វ​ខ្លា​ដែល​ជា​សត្វ​សាហាវ​ក៏​ចេះ​ស្តាប់​សំឡេង​អែប​សត្វ​នេះ​ដែរ ព្រោះ​សំឡេង​នេះ​ជា​សំឡេង​ត្រាប់​តាម​សត្វ​ស្លូតៗ ដូច​ជា​សត្វ​ក្តាន់ ប្រើស ឈ្លូស។ល។ ដែល​សត្វ​ខ្លា​ប៉ង​ជា​អាហារ៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឿងភ្លេងខ្មែរ
ឃុំព្រះប្រឡាយ
(Preah Pralay Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ មាន ៧ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
Boundary East	ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ West	ឃុំទំនប់ដាច់ ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ South	ឃុំត្រពាំងប្រាសាទ ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ North	ព្រំដែនថៃឡង់ដ៏
ឃុំត្នោតជុំ(ស្រុកបារាយណ៍)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷
Boundary East	ឃុំ កំពង់ថ្ម ស្រុកសន្ទុក និង ឃុំ បល្ល័ង្គ ស្រុកបារាយណ៍ West	ស្រុកកំពង់លេង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង South	ឃុំ ចុងដូង ស្រុកបារាយណ៍ North	ឃុំ ព្នៅ ឃុំ ប្រាសាទ ស្រុកសន្ទុក List of village Code	Khmer	English	Reference	Note 1	06011701	ត្នោតជុំទី ១	Tnaot Chum Ti Muoy	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 2	06011702	ត្នោតជុំទី ២	Tnaot Chum Ti Pir	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 3	06011703	ត្នោតជុំទី ៣	Tnaot Chum Ti Bei	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 4	06011704	ត្នោតជុំទី ៤	Tnaot Chum Ti Buon	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 5	06011705	ព្នៅ	Pnov	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 6	06011706	ព្រែកក្រោល	Preaek Kraol	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 7	06011707	បន្ទាយចាស់	Banteay Chas	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 8	06011708	ថ្មី	Thmei	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 9	06011709	កងមាស	Kang Meas	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក
ព្រំប្រទល់នៃ
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឃុំស្តើងជ័យ
ឃុំស្ដើងជ័យ ស្ថិតនៅ ស្រុកជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម។
=រដ្ឋបាល= ឃុំស្ដើងជ័យមាន ៧ភូមិគឺ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សុខាភិបាល=
ឯកជន
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីយដ្ឋាន=
មឿងបាងខ្លាំង
មឿងបាងខ្លាំង ( เมืองบางขลัง ,  គឺជាភូមិមួយ (អនុ ស្រុក ) នៃស្រុកសួគ៌លោក ខេត្តសុខោទ័យ ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ។មឿងបាំងឃ្លាំង គឺជាទីក្រុងបុរាណមួយតាំងពី សម័យសុខោទ័យ (សតវត្សទី១៣) ដោយមឿងបាងខ្លាំងចាត់ទុកថាជាទីក្រុងបុរាណមួយមុនពេលបង្កើតនគរសុខោទ័យ។ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទីក្រុងមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសហសម័យជាមួយ សម័យទ្វាវតី (សតវត្សទី៧ ដល់សតវត្សទី១១)។
ឃុំទំនប់ដាច់
(Tumnob Dach Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ មាន ៦ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ Boundary East	ឃុំព្រះប្រឡាយ ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ West	ឃុំអូរស្វាយ ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ South	ឃុំបាក់អន្លូង ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ North	ប្រទេសថៃឡង់ដ៏
សារមន្ទីរចម្លាក់ចាម
រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាពដើមសតវត្សរ៍ទី 20 នៃសារមន្ទីរដែលបង្ហាញសញ្ញា [[សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស (EFEO) ។]] រូបភាពតូច| ទិដ្ឋភាពដើមសតវត្សរ៍ទី 20 នៃ [[ទន្លេហាន (វៀតណាម)|ទន្លេ ហាន ពីកន្លែងសារមន្ទីរ ដែលបង្ហាញពីស្ថានភាពសន្តិភាពនៅពេលនោះ។]] សារមន្ទីរចម្លាក់ចាម គឺជាសារមន្ទីរមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក ហៃចូវ ដាណាំង ភាគកណ្តាល ប្រទេសវៀតណាម ក្បែរ ទន្លេហាន ។
ការបង្កើតសារមន្ទីរចម្លាក់ជនជាតិចាមនៅទីក្រុង ដាណាំង ត្រូវបានស្នើឡើងជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩០២ ដោយនាយកដ្ឋានបុរាណវិទ្យានៃ សាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស ។ ហេនរីផាមេនធី ដែលជាអ្នកបុរាណវត្ថុវិទូដ៏លេចធ្លោម្នាក់នៃនាយកដ្ឋានបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងក្នុងយុទ្ធនាការសម្រាប់ការសាងសង់របស់វា។ ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩១៥ ជា សារមនី្ទរហេនរីផាមេនធី ដែលជាអគារដំបូងរបស់វាបានបើកនៅឆ្នាំ ១៩១៩ ហើយត្រូវបានរចនាដោយស្ថាបត្យករជនជាតិបារាំងពីរនាក់គឺ លោក ដេឡេវាល់ និង លោក អ៊ុក្លែរ  ដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយ ផាមេនធី ឱ្យប្រើធាតុចាមប្រពៃណីមួយចំនួនក្នុងការតែងនិពន្ធ។ មុន​ពេល​បង្កើត​សារមន្ទីរ កន្លែង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "សួន​ចម្លាក់" ហើយ​ចម្លាក់​ជនជាតិ​ចាម​ជា​ច្រើន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រមូល​នៅ ដាណាំង, ក្វាងណាម និង​កន្លែង​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​បាន​នាំ​យក​ទៅ​ទីនោះ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ម្ភៃ​ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅ។
សារមន្ទីរត្រូវបានពង្រីកពីរដង។ ការពង្រីកដំបូងគឺនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០ ដោយមានវិចិត្រសាលថ្មីចំនួនពីរដែលផ្តល់កន្លែងបង្ហាញសម្រាប់វត្ថុដែលបានបន្ថែមនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ និងឆ្នាំ ១៩៣០ ។ ហេនរីផាមេនធី បានដឹកនាំការបង្ហាញដោយផ្អែកលើតំបន់ដែលចម្លាក់ត្រូវបានរកឃើញ។ ផ្ទៃដីទំហំ 1000 ម៉ែត្រការ៉េ ត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់ការប្រមូលផ្តុំរបស់ មីសឺន, Trà Kiệu, Đồng Dương, Tháp Mẫm, Quang Tri, Quang Ngãi, Bình Định និង Kon Tum ។ នៅឆ្នាំ 2002 សារមន្ទីរត្រូវបានពង្រីកម្តងទៀតជាមួយនឹងអគារពីរជាន់ដែលផ្តល់បន្ថែម 1000 ម៉ែត្រការ៉េ។ អគារថ្មីនេះមិនត្រឹមតែផ្តល់កន្លែងសម្រាប់ដាក់តាំងបង្ហាញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានកន្លែងផ្ទុក បណ្ណាល័យ សិក្ខាសាលាជួសជុល និងការិយាល័យសម្រាប់បុគ្គលិកផងដែរ។
មុនឆ្នាំ ២០០៧ សារមន្ទីរត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសារមន្ទីរ Da Nang ដែលជាស្ថាប័នរដ្ឋបាលទទួលបន្ទុកសារមន្ទីរ និងបេតិកភណ្ឌរបស់ទីក្រុង។ នៅឆ្នាំ ២០០៨ វាបានចូលជាសមាជិកនៃមន្ទីរវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ទីក្រុង។
សារមន្ទីរ​នេះ​ទុក​ជា​កន្លែង​ប្រមូល ​ចម្លាក់​ចាម ​ធំ​ជាង​គេ​ក្នុង​ពិភពលោក ហើយ​ជា​គោលដៅ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ពេញ​និយម។
ណាំខាន
រូបភាពតូច| ទន្លេណាំខានមើលឃើញនៅ ហ្លួងព្រះបាង ប្រទេសឡាវ ស្តាំ|រូបភាពតូច|800x800ភីកសែល| ទិដ្ឋភាពពី [[ព្រះធាតុភូសុី|ភូស៊ី មើលទៅទន្លេមេគង្គ និងទទន្លេណាំខាន]] ទន្លេណាំខាន (ភាសាឡាវ ÷ນ້ຳຄານ ) គឺជាទន្លេមួយនៅក្នុង ប្រទេសឡាវ ដែលជាដៃទន្លេដ៏សំខាន់នៃ ទន្លេមេគង្គ ដែលវាភ្ជាប់នៅ ហ្លួងព្រះបាង ។
ឃុំតាលោ
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់ មាន២២ ភូមិ ។ ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
តាលោ
=សាសនា=
វត្ត
វត្តបេងសាវង្ស(រហាទិល)
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
ឃុំបល្ល័ង្ក(ស្រុកបារាយណ៍)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷ Boundary East	ឃុំ ចើងដើង ស្រុកបារាយណ៍ West	ឃុំ ត្នោតជុំ ឃុំចុងដូង ស្រុកបារាយណ៍ South	ឃុំ បឹង ឃុំឈូកខ្សាច់ ស្រុកបារាយណ៍ North	ឃុំ កំពង់ថ្ម ស្រុកសន្ទុក List of village Code	Khmer	English	Reference	Note 1	06010201	ត្រស់	Tras	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 2	06010202	ស្រឡៅតូង	Sralau Toung	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 3	06010203	យាយទៀង	Yeay Tieng	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 4	06010204	បល្ល័ង្គ	Ballangk	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 5	06010205	តាឌុក	Ta Duk	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 6	06010206	ព្រៃស្រង៉ែ	Prey Srangae	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក	កែឈ្មោះពីព្រៃស្រង៉ែ៉ទៅ ព្រៃស្រង៉ែ 7	06010207	ត្រពាំងជ្រៃ	Trapeang Chrey	លេខប្រកាស ៩៧២ ប្រ.ក	ភូមិបង្កើតថ្មី 8	06010208	តាភោគ	Ta Phouk	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 9	06010209	ព្រៃតាត្រាវ	Prey Ta Trav	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 10	06010210	ដូង	Doung	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 11	06010211	ជ័យមង្គល	Chey Mongkol	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 12	06010212	ត្រពាំងស្វាយ	Trapeang Svay	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 13	06010213	ដូនដួង	Doun Duong	លេខប្រកាស ៩៧២ ប្រ.ក	ភូមិបង្កើតថ្មី 14	06010214	បារាយណ៌ជាន់ដែក	Baray Chorn Daek	លេខប្រកាស ៥៣០១ ប្រ.ក	បំបែកចេញពីភូមិត្រស់ 15	06010215	បឹងសំរិទ្ធ	Boeung Samrith
ព្រំប្រទល់នៃ
អង្គរ
អង្គរជាប្រសាទសិចស៊ីបំផុតក្នុងសកលលោក ។
ព្រះរាជពិធីបុណ្យទ្វារទសមាស
200x250px|thumb| គំនូរ[[ព្រះរាជពិធីត្រីយម្ពវាយ ត្រីបវាយ វត្តសេនាសនារាមរាផវរវិហារ ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា.]]
ព្រះរាជពិធីបុណ្យទ្វារទសមាស ឬ ព្រះរាជពិធីបុណ្យដប់ពីរខែ ( Royal Ceremonies of the Twelve Monthsพระราชพิธีสิบสองเดือน ) គឺជាព្រះរាជពិធីបុណ្យដប់ពីរខែនៃព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ - ព្រហ្មញ្ញ សាសនា( ហិណ្ឌូសាសនា-ព្រះវេទ ) - សាសនាខ្មោច(សាសនាស្រុក) និង សាសនាអ្នកស្រុកចិន ( សាសនាតាវ - សាសនាខុងជឺ )ក្នុងព្រះមហាក្សត្របុរាណ.
នាងពោធិនគរ
រូបភាពតូច| រូបសំណាក នាងពោនគរ នាង ពោធិនគរ/យ៉ន ពោនគរ (Yan Po Nagar)(杨婆那加),  គឺជាអ្នកបង្កើត ជនជាតិចាម តាមរឿងព្រេង។ តាម​ទេវកថា​របស់​នាថ នាងពោនគរ ​កើត​ចេញពី​ពពក​នៃ​មេឃ និង​ពពុះ​សមុទ្រ​។ រូបរាងកាយរបស់នាងត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងបំណែកនៃឈើឥន្ទ្រីអណ្តែតលើរលកនៃមហាសមុទ្រ។ នាង​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​និយាយ​ថា​មាន​ប្តី​កៅសិប​ប្រាំពីរ​និង​កូន​ស្រី​សាមសិប​ប្រាំបួន​នាក់​ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​ទេពធីតា​ដូច​ម្តាយ​របស់​ពួក​គេ​។ ពោធិនគរ គឺជាព្រះដែលបង្កើតផែនដី ឥន្ទ្រី និងស្រូវ។ គេ​ប្រាប់​ថា មាន​អង្ករ​ក្រអូប​នៅ​ជុំវិញ​ខ្លួន​នាង។  ជនជាតិចាម បានមើលនាងថាជាទេពធីតានៃរុក្ខជាតិ និងដើមឈើ។ នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ដូច​ផែនដី ហើយ​នាង​បាន​ប្រទាន​ពរ​ដល់​អ្នក​ដើរ​តាម​នាង។
ឃុំទឹកសាប
ស្ថិតនៅ ស្រុកជ្រោយ ញ ខេត្តឃ្លាំង មាន ភូមិ÷
ឃុំមានជ័យ(ស្រុកសណ្ដាន់)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសណ្ដាន់ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ឃុំព្រៃចារ
( $ Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម មាន ភូមិ៖
=រដ្ឋបាល= ឃុំព្រៃចារមាន ៦ភូមិគឺ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សុខាភិបាល=
ឯកជន
=សាសនា=
វត្ត
វត្តសេរីបានទេវត្តសិរីបាទី
=ផ្សារ= =រមណីយដ្ឋាន=
ឃុំត្រពាំងប្រាសាទ
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ មាន ១៥ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
Boundary East	ឃុំបាក់អន្លូង ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ និងខេត្តព្រះវិហារ West	ឃុំថ្លាត ស្រុកអន្លង់វែង South	ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាប North	ឃុំអូរស្វាយ ឃុំផ្អាវ ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ
ស្នែង (ឧបករណ៍ភ្លេង)
ស្នែង​ ជា​ឧបករណ៍​ដែល​ធ្វើ​ដោយ​ស្នែងគោ ស្នែងក្របី ឬ​ស្នែង​ទន្សោង។ ឧបករណ៍​នេះ​មាន​ពីរ​ប្រភេទ​គឺ​ ប្រភេទ​ស្នែង​វែង​ឥត​អណ្តាត​ និង​ប្រភេទ​ស្នែង​ខ្លី​មាន​អណ្តាត។
ប្រភេទស្នែង
ប្រភេទ​ស្នែង​វែងៗ​ឥត​អណ្តាត​ ប្រើ​ប្រាស់​គ្មាន​បទ​បែប​ទេ មាន​តែ​សំនៀង​មួយ​បែប​សម្រាប់​​ជា​សញ្ញា មាន​សូរ​វែងៗ សូរ​ទូនៗ​ ប្រើ​រួមនឹង​ឧបករណ៍​សន្ធាប់​ដទៃ​ទៀត​ ក្នុង​ពេល​លើក​ទ័ព​ទៅ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ម្តងៗ​កាល​ពី​សម័យ​បុរាណ។ ឧបករណ៍​ប្រភេទ​នេះ គេ​ផ្លុំ​ត្រង់​ខាង​ចុង​ស្នែង​ដែល​មាន​ប្រហោង​តូច​មួយ​ល្មម​ផ្លុំ។ ប្រភេទ​ស្នែង​ខ្លី​មាន​អណ្តាត​ ប្រើ​ប្រាស់​មាន​បទ​បែប​តិច​តួច​ ហើយ​មិន​ដែល​យក​ទៅ​ប្រគំ​រួម​នឹង​ឧបករណ៍​ដទៃ​ទៀត​ឡើយ ច្រើន​ប្រើ​ទោល​តែ​ឯង។
ប្រវត្តិ
កាល​ពី​សម័យ​ដើម​ ឧបករណ៍​ស្នែង​នេះ​សម្បូរ​ហូរ​ហៀរ​ណាស់​នៅ​តាម​គ្រួសារ​នីមួយៗ ​ស្ទើរ​តែ​មនុស្ស​ពេញ​វ័យ​ក្នុង​​គ្រួសារ​មាន​ស្នែង​គ្រប់ៗ​គ្នា​ទាំង​ស្រី​ទាំង​ប្រុស​ចេះ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​ក៏​គ្រប់ៗ​គ្នា​ដែរ។ នៅ​ពេល​ចេញ​ទៅ​ប្រកប​មុខ​របរ​រក​ស៊ី​តាម​​ដងព្រៃ​​ ម្នាក់ៗ​ចង​ព្យួរ​ឧបករណ៍​ស្នែង​នៅ​នឹង​ក​របស់​ខ្លួន​ គេ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​សម្រាប់​ជា​សញ្ញា​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​តាម​បទ​បែប​មាន​សញ្ញា​ហៅ​ប្រមូល​គ្នា​ សញ្ញា​មាន​គ្រោះ​អាសន្ន​ សញ្ញា​វង្វេង​ផ្លូវ​ ឬ​សញ្ញា​សួរ​រក​គ្នា​តាម​ព្រៃ​ក្បែរៗ​ខ្លួន និង​សញ្ញា​ផ្សេងៗ​ទៀត។
នៅ​តំបន់​ព្រៃ​ គេ​ច្រើន​ប្រើ​​ប្រាស់​សត្វ​ដំរី​ជំនួស​កម្លាំង​មនុស្ស។ គេ​ផ្លុំ​​ស្នែង​ហៅ​ដំរី​ដែល​គេ​បាន​ចិញ្ចឹម​យូរ​មក​ហើយៗ​គេ​លែង​​វា​ឱ្យ​រក​ស៊ី​នៅ​ព្រៃ​ក្បែរៗ​គេ​នោះ។ នៅ​ពេល​ឮ​ម្ចាស់​ផ្លុំ​ស្នែង​ហៅ សត្វ​ដំរី​ត្រូវ​តែ​រត់​ទៅ​រក​កន្លែង​ផ្លុំ​តាម​ការ​ចំណាំ​បទ​រៀងៗ​ខ្លួន​របស់​ម្ចាស់​វា។ ជួន​កាល ពួក​ហ្មដំរី​ត្រូវ​ផ្លុំ​ស្នែង​នៅ​ពេល​ដែល​ដំរី​ផង​ខ្លួន​ចុះ​ប្រេង​ គេ​ផ្លុំ​ដើម្បី​លួង​លោម​បន្ទន់​ចិត្ត​ដំរី​ឱ្យ​វា​នឹក​ស្រណោះ​ស្រណោក​ឈរ​ស្រក់​ទឹក​ភ្នែក​ បណ្តោយ​ខ្លួន​ឱ្យ​ម្ចាស់​ចាប់​ដាក់​ទន្លីង​បាន​យ៉ាង​ស្រួល។ ជួន​កាល​គេ​ផ្លុំ​ស្នែង​៣​បទ​ក្នុង​ពិធី​បរ​ដំរី​បញ្ជាន់​ភូមិ​​៣​ជុំ​ដោយ​ឱ្យ​ដំរី​ស្រូប​ទឹក​ពី​ក្នុង​ពាង​ទៅ​ព្រួស​ពេញ​ភូមិ​ដើម្បី​សុំ​សេចក្តី​សុខ​សប្បាយ​ត្រជាក់​ត្រជុំ ។ ក្រៅ​ពី​នេះ​គេ​ប្រើ​ផ្លុំ​នៅ​ពេល​ប្រគំ​បញ្ចូល​ខ្មោច​អារក្ស​ក្នុង​ពិធី​លៀង​អារក្ស​ម្តងៗ​ដែរ ។
របៀបធ្វើ
រូប​រាង​ស្នែង​មាន​ធំ​ មាន​តូច មាន​វែង មាន​ខ្លី មិន​ប៉ុន​គ្នា​ទេ។ អណ្តាត​ធ្វើ​អំពី​បន្ទះ​ខ្នង​ឫស្សី​តូច​ស្តើង  មាន​រាង​បួន​ជ្រុង​ទ្រវែង​ដាក់​នៅ​ចំ​កណ្តាល​តួ​ស្នែង​បិទ​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ស្នែង​ដោយ​ក្រមួន​ឃ្មុំ ឬ​ជ័រ​សត្វ​ម្រោម ។ អណ្តាត​បែប​នេះ​គេ​អាច​ផ្លុំ ឬ​បឺត​មាន​សំនៀង​​ល្អ​ដូច​គ្នា។ ក្នុង​ពេល​ផ្លុំ​ម្តងៗ​ គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រអប់​ដៃ​ស្តាំ​បិទ​បើក​ខាង​ប្រហោង​ធំ​ទៅ​តាម​កម្រិត​សំនៀង​ដែល​គេ​ចង់​បាន។ គេ​ប្រើ​ចង្អុល​ដៃ​ខាង​ឆ្វេង​បិទ​បើក​រន្ធ​តូច​ខាង​ចុង​ដើម្បី​កម្រិត​សំនៀង​ដែល​គេ​ចង់​បាន​ដែរ ។
បច្ចុប្បន្ន
បច្ចុប្បន្ន​ឧបករណ៍​ស្នែង​នេះ​គ្មាន​ទេ​តាម​គ្រួសារ​នីមួយៗ ប៉ុន្តែ​​មាន​តិច​តួច​បំផុត​ចំពោះ​អ្នក​ចិញ្ចឹម​ដំរី​ ឬ​គ្រួសារ​ដែល​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ព្រៃ​ភ្នំ។ តាម​ប្រសាសន៍​របស់​លោក​តា​ ស៊ុំ សុខ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៥ គាត់​មាន​អាយុ​៦២​ឆ្នាំ​ជា​ហ្ម​ដំរី​ជើង​ចាស់​ម្នាក់​នៅ​តំបន់​អង្គរវត្ត មាន​ស្នែង​ផ្ទាល់​ខ្លួន​មួយ​ជា​កេរមរតក​៣​តំណ​រួច​មក​ហើយ។ គាត់​មាន​​ប្រសាសន៍​ថា «ជីតា​ទួត​របស់​គាត់​បាន​ប្រាប់​គាត់​ថា ស្នែង​ខ្លីៗ​មាន​អណ្តាត​បែប​​នេះ​មាន​អាយុ​ច្រើន​សតវត្ស​ណាស់​មក​ហើយ​មិន​មែន​មាន​ត្រឹម​សតវត្ស​ដែល​គេ​ឆ្លាក់​វា​នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​អង្គរ​នោះ​ទេ។ ពី​ដើម​គេ​ប្រើ​ស្នែង​វែងៗ​គ្មាន​អណ្តាត​សម្រាប់​កិច្ចការ​កង​ទ័ព​ ប៉ុន្តែ​ស្នែង​ខ្លីៗ​មាន​អណ្តាត​ដូច​នេះ​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​កិច្ច​ការ​ផ្សេងៗ​ទៅ​វិញ»៕
ឯកសារយោង
ឈូកខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ឃុំព្រីងជ្រុំ
( Pring Chrum Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម មាន ៥ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាល= ឃុំព្រីងជ្រំមាន ៥ភូមិគឺ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សុខាភិបាល=
ឯកជន
=សាសនា=
វត្តព្រីងជ្រុំ
=ផ្សារ= =រមណីយដ្ឋាន= =ឯកសារពិគ្រោះ=
ប្រវត្តិសង្គ្រាមចាម-វៀតណាម
សង្រ្គាមចាម-វៀតណាម សំដៅទៅលើសង្រ្គាម និងជម្លោះជាបន្តបន្ទាប់រវាងរាជវង្សវៀតណាមផ្សេងៗ និង ចាម្ប៉ា ដែលនាំទៅដល់ការបញ្ចូលចម្ប៉ាទាំងស្រុងដោយពួកយួន។ សង្គ្រាមទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកសំខាន់នៃទ្រឹស្ដី ណាំទៀង របស់វៀតណាម (ខែមីនាដល់ខាងត្បូង)។
ការចាប់ផ្តើមនៃជម្លោះ
នៅពេលដែលពួកវៀតបានរកឃើញនគរមួយនៅដើមសតវត្សទី 10 ចម្ប៉ា ដែលជានគរមួយនៅភាគខាងត្បូងនៃ ដាយវៀត បានក្លាយជាស្ថាប័នមួយដែលបានបង្កើតឡើង។ ដោយសារចម្ប៉ាមានឯករាជ្យ ខ្លួនយល់ថាត្រូវការពារទឹកដីរបស់ខ្លួន ដើម្បីទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងពី អាណាចក្រខ្មែរ នៅភាគខាងលិច ហើយពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅភាគខាងជើង ដោយសង្ឃឹមថានឹងវាយយកប្រទេសវៀតណាម។ នៅទីនោះ ដោយរាជាណាចក្រវៀតណាមមានភាពចលាចលបន្ទាប់ពីការធ្វើឃាត ឌិញ ទៀនហ័ង ចម្ប៉ាបានព្យាយាមឈ្លានពាន ដាយវៀត ក្នុងឆ្នាំ ៩៧៩ ដើម្បីគាំទ្រចិន ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យដោយសារការការពារទឹកដីវៀតណាមយ៉ាងរឹងមាំក្រោមការបញ្ជារបស់ ឡេ ហ័ន ។ គ្រា​ទឹក​នេះ​នឹង​ផ្តល់​កំណើត​ដល់​ការ​ប្រជែង​គ្នា​រវាង​ចាម និង​វៀតណាម​យ៉ាង​ខ្លាំង។
ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសតវត្សបន្ទាប់ ជម្លោះរវាងអ្នកប្រយុទ្ធទាំងពីរបានកាន់តែខ្លាំងឡើងជាលទ្ធផលនៃគោលនយោបាយ ណាំទៀង របស់វៀតណាម ឬ "ដើរទៅភាគខាងត្បូង" ដោយជ្រៀតចូលចម្ប៉ា។ នៅពេលដែលមានអ្នកតាំងលំនៅរបស់វៀតណាមកាន់តែច្រើនបានផ្លាស់ទីទៅភាគខាងត្បូង ពួកគេបានចាប់ផ្តើមពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេលើជនជាតិចាមដោយប្រយោល ដែលបណ្តាលឱ្យមានសង្រ្គាមជាច្រើនរវាងជនជាតិវៀតណាម និងចាម។ នៅពេលដែលគោលនយោបាយពង្រីកនិយមរបស់វៀតណាមបានបន្តនៅក្រោម រាជវង្សលី ជនជាតិវៀតណាមបានគ្រប់គ្រងកាន់កាប់ទឹកដីចាមបន្ថែមទៀត ដែលជាលទ្ធផលចុងក្រោយនៃការលេចឡើងនៃ ដាយវៀត ជាមហាអំណាចក្នុងតំបន់។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1104 ប្រទេសទាំងពីរបានបន្តបង្កើតទំនាក់ទំនងសន្តិភាពបន្ថែមទៀតអស់រយៈពេលជិតពីរសតវត្ស។
សាសនាឥស្លាម និងការដួលរលំរបស់ចម្ប៉ា
បន្ទាប់ពីសន្តិភាពពីរសតវត្សមកហើយ សូម្បីតែសម្ព័ន្ធភាពមួយកំឡុងពេល ម៉ុងហ្គោលលុកលុយវៀតណាម ភាពតានតឹងបានផ្ទុះឡើងម្តងទៀត ដោយសារការបន្តហូរចូលនៃអ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមបន្តដើរឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូង។ ការមិនទុកចិត្តលើជនជាតិវៀតណាមដែលលេចធ្លោនៅក្នុងទឹកដីចាមបាននាំឱ្យមានជម្លោះបង្ហូរឈាមពីឆ្នាំ 1367 ដល់ឆ្នាំ 1396 ដែលចាមស្ទើរតែដណ្តើមបានដាយវៀត ប៉ុន្តែត្រូវបានបញ្ចប់ដោយភាពជាប់គាំង។   បន្ទាប់ពីសង្រ្គាម រាជវង្សត្រេន ត្រូវបានចុះខ្សោយ និងផ្តួលរំលំដោយ រាជវង្សហ៊ូ ដែលពេលនោះពួកចាមបានចងសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយចិនម្តងទៀត ដោយបានជួយ រាជវង្សមីង ឱ្យវាយដណ្តើមយកវៀតណាមនៅឆ្នាំ ១៤០៧។ យ៉ាង​ណា​មិញ នេះ​បាន​បង្ហាញ​ថា​ជា​ការ​យ៉ាប់​យ៉ឺន​សម្រាប់​ចម្ប៉ា ខណៈ​ដែល​វៀតណាម​មាន​ការ​អាក់​អន់​ចិត្ត​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ចាម បន្ទាប់​ពី​បាន​បណ្តេញ​ជនជាតិ​ចិន​នៅ​ឆ្នាំ ១៤២៧។
ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ ពាណិជ្ជករអារ៉ាប់ និងម៉ាឡេបាននាំ សាសនាឥស្លាម មកកាន់តំបន់។ ខណៈពេលដែលសាសនាឥស្លាមបានចាប់ផ្តើមរីករាលដាលនៅក្នុងសតវត្សទី 7 នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ វាមិនមែនរហូតដល់សតវត្សទី 15 ដែលបានឃើញការរីកចម្រើននៃសាសនាឥស្លាមនៅក្នុងទឹកដីចាម្ប៉ា បន្ទាប់មកនៅតែគ្របដណ្តប់ដោយ សាសនាហិណ្ឌូ ។ ការបំប្លែងទៅជាឥស្លាមក្នុងចំណោមចាមបានចាប់ផ្តើមក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ ព្រះរាជាណាចក្រវៀតណាមដែលបានស្ដារឡើងវិញបានលេចចេញជារូបរាងឡើងវិញកាន់តែរឹងមាំ និងឈ្លានពានជាងមុន ដោយបានលុកលុយចាម្ប៉ានៅឆ្នាំ ១៤៤៦។ ការវាយប្រហាររបស់យួនជាបន្តបន្ទាប់ដែលចុងក្រោយបានបំផ្លាញជាតិចាមនៅឆ្នាំ 1471 ក៏នាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃសាសនាឥស្លាម រហូតក្លាយជាសាសនាដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់ជនជាតិចាម។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើជនជាតិចាមបានរីករាលដាល ហើយការរួមផ្សំជាប្រព័ន្ធបានក្លាយទៅជាគោលនយោបាយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកចាមបានបន្តបះបោរប្រឆាំងនឹងអ្នកគ្រប់គ្រងវៀតណាម ដោយពួកចាមបានបះបោរប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមពី 5 ទៅ 6 ដងក្នុងសតវត្សទី 17 ដោយការបះបោរនីមួយៗត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងបង្ហូរឈាមដោយ ពួកម្ចាស់ង្វៀន យួន។ សំណល់ចុងក្រោយនៃឯករាជ្យរបស់ចាមត្រូវបានបំផ្លាញចោលក្នុងសតវត្សទី 19 នៅពេលដែលនគរចាមចុងក្រោយត្រូវបានកាន់កាប់ដោយយួន។
ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1830 ខណៈពេល ដែលសង្រ្គាមសៀម-វៀតណាម កំពុងតែចាប់ផ្ដើម ចាមបានផ្តួចផ្តើមការបះបោរដ៏ធំមួយដែលដឹកនាំដោយ កៈទីប ស៊ូម៉ាត់ ដែលជាបព្វជិតមូស្លីមនិកាយស៊ុននី ដែលជាការកត់សម្គាល់សង្រ្គាម ជីហាដ ដំបូងដែលមិនធ្លាប់មានប្រឆាំងនឹងវៀតណាមក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ការ​បះបោរ​នេះ​រួម​នឹង​ការ ​បះបោរ ចាថាក់វ៉ា  ​ដែលចាប់​ផ្តើម​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៣៤ ត្រូវ​បាន​បង្ក្រាប​ដោយ ​រាជវង្ស ង្វៀន ។
ចក្រភពវៀតណាមបានអនុម័តវិធានការគាបសង្កត់លើជនជាតិចាម ដែលអ្នកអត្ថាធិប្បាយមួយចំនួនបានចាត់ទុកអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ អ្នករស់រានមានជីវិតជនជាតិចាមជាច្រើននាក់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសកម្ពុជា ថៃ និងឧបទ្វីបម៉ាឡេ ហើយឥស្លាមជ្រុលនិយមបានឈានជើងចូលក្នុងចំណោមប្រជាជនចាម។ ពួកចាមហិណ្ឌូ ខណៈពេលដែលមិនសូវសកម្ម ក៏ត្រូវបានចោទប្រកាន់ និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញផងដែរ។ ការវាយលុករបស់វៀតណាមលើសហគមន៍ចាមត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយការ សញ្ជ័យរបស់បារាំង ។
សតវត្សទី ២០
ខណៈពេលដែលចក្រពត្តិនិយមបារាំងបានបញ្ចប់ជម្លោះដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់រវាងចាម និងយួន សហគមន៍ទាំងពីរនៅតែមានអរិភាពចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​មិន​ទុក​ចិត្ត​រវាង​សហគមន៍​ទាំង​ពីរ​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ឡើង​ដោយ​អនុគ្រោះ​ដល់ ​សាសនា​ឥស្លាម ​នៃ​ជនជាតិ​ចាម ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រជាជន​វៀតណាម​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើង។ សាសនាឥស្លាមនយោបាយទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាការឆ្លើយតបទៅនឹងចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដែលកំពុងកើនឡើង ដែលត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការគំរាមកំហែងដល់ជនជាតិចាម។ ចលនាសាឡាហ្វីស (Salafist) បានចាប់ផ្តើមរីករាលដាលនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមនៅពេលក្រោយ ដោយចាប់ផ្តើមក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ដោយសារតែការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក ម៉ូហាំម៉ាត់ ប៉ាដ្រី ដែលជាជនជាតិចាមដែលបានសិក្សានៅ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ។
រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរបានបើកធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជនជាតិចាម ទាំងអ្នកកាន់សាសនាហិណ្ឌូ និងមូស្លីមដូចគ្នា ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមវៀតណាម ដែលបានកើតឡើង។ នេះបាននាំឱ្យចាមចូលរួមក្នុងការតស៊ូផ្តាច់ខ្លួនផ្សេងៗប្រឆាំងនឹងរបបទាំងពីរ រួមទាំង រណសិរ្សរួបរួមសម្រាប់ការរំដោះជាតិសាសន៍ ដែលត្រូវបានជិះជាន់ ឬ FULRO ដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1964 ។ ជនជាតិចាមខ្លះចាត់ទុកថានេះជាផ្នែកមួយនៃការតស៊ូរបស់ពួកជីហាត។ អ្នកសង្កេតការណ៍ផ្សេងទៀតបានអះអាងថា ពួកគេត្រូវបានជួយដោយ Cambodian and Service de Documentation Extérieure et de Contre-Espionnages(បម្រើឯកសារកម្ពុជា និងបរទេស និងប្រឆាំងចារកម្ម។) ។
ជាការឆ្លើយតប រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានបង្កើនការគាបសង្កត់លើជនជាតិចាម បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សង្រ្គាមវៀតណាម ដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលដៅនៃការបង្កើតប្រជាជាតិវៀតណាមដូចគ្នា ដោយញុះញង់អ្វីដែលគេហៅថាការប្រល័យពូជសាសន៍ចាមទីពីរ។ ក្រោយ សង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម ការបះបោររបស់ចាមបានរីករាលដាលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទាំងកងកម្លាំងវៀតណាម និងចាម។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ការបះបោររបស់ចាមបានធ្លាក់ចុះ ហើយទីបំផុតបានបញ្ចប់។
ជនជាតិចាមមួយចំនួនបានជ្រើសរើសធ្វើចំណាកស្រុកជាជាងចូលរួមក្នុងការបះបោរ ដោយភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី ថៃ យេម៉ែន កាតា តួកគី អូម៉ង់ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអារ៉ាប់រួម។ ខ្លះក្រោយមកបានតាំងទីលំនៅនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការបះបោរនឹងបញ្ចប់ដោយការបរាជ័យទាំងស្រុង នៅពេលដែលវៀតណាមបានអនុម័ត ដូយ មុឺន និងបានចូលរួមជាមួយពិភពលោកឡើងវិញ។ មកដល់ចំណុចនេះ ចំនួនប្រជាជនចាមដែលនៅសល់ក្នុងប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំង។ ខណៈ​ដែល​ភាព​តានតឹង​រវាង​ពួក​គេ​បាន​ធូរស្រាល ជនជាតិ​ចាម និង​វៀតណាម​នៅ​រក្សា​ចម្ងាយ​ផ្លូវ​របស់​ខ្លួន។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
ឃុំមានរិទ្ធ(ស្រុកសណ្ដាន់)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសណ្ដាន់ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
វិថី សុក​ហុក
ជាវិថីដែលគិតចាប់ពី វិថីព្រះជ័យជេដ្ឋា ទៅដល់ មហាវិថីព្រះសីហនុ ឆ្លងកាត់ មហាវិថីកម្ពុជាក្រោម មហាវិថីហ្សាដឺហ្គោល វិថី​ ឧកញ៉ា ទេពផន St.109 វិថីយ៉ូសែបប្រូសទីតូ មហាវិថីយូហ្គោស្លាវី St.232 St.242  ស្របនឹង វិថីឧញ៉ា នូ កន  មហាវិថីព្រះមុនីវង្ស
ឃុំសណ្តាន់
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសណ្ដាន់ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ឃុំត្រពាំងជង
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់ មាន ភូមិ ។ ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ភូមិថ្មី
=ខេត្តសៀមរាប=
=ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង=
ឃុំត្រពាំងជង
បឋមសិក្សា
ត្រពាំងជង
ភូមិថ្មី
=ខេត្តបាត់ដំបង= =ខេត្តកំពង់ធំ=
ឃុំត្រពាំងជង
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
ភូមិថ្មី
=ខេត្តកណ្ដាល=
ឃុំត្រពាំងជង
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
ភូមិថ្មី
=ខេត្តព្រៃវែង=
=ខេត្តស្វាយរៀង=
=ខេត្តកំពង់ស្ពឺ= =ខេត្តកំពង់ធំ=
=ខេត្តកំពង់ចាម=
=ខេត្តរតនគិរី=
=រាជធានីព្រះនគរ= =ខេត្តប៉ៃលិន=
=ខេត្តព្រះត្រពាំង=
ហ្រ្វេឌឺរិចទី១នៃព្រុស
ហ្វ្រេឌឺរិច ទី១ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់: Friedrich I |ភាសាអង់គ្លេស: Frederick I., ១១ កក្កដា ១៦៥៧ - ២៥ កុម្ភៈ ១៧១៣), នៃរាជវង្សហូហិនសូលឺន, (អាចហៅថា ហ្រ្វេឌឺរិច ទី៣) ពេលដែលព្រះអង្គមានងារជាឌុកនៃប្រេនឌេនបឺក (ពីឆ្នាំ១៦៨៨ ដល់ឆ្នាំ១៧១៣) និងជាឌុកនៃព្រុស សហភាពផ្ទាល់ខ្លួន (ប្រេនឌេនបឺក-ព្រុស)។ មុខងារក្រោយបង្អស់ដែលព្រះអង្គកាន់(បង្កើតដោយទ្រង់), គឺងារជាស្តេច/ព្រះមហាក្សត្រដំបូងបង្អស់នៃព្រុស (ពីឆ្នាំ១៧០១ ដល់ឆ្នាំ១៧១៣)។ ព្រះអង្គគឺជាជីតា(ខាងឪពុក)របស់ហ្រ្វេឌឺរិចដ៏អស្ចារ្យ។
ជំងឺពុលឡាន
ជា រោគសញ្ញា ទូទៅបំផុតនៃជំងឺចលនា។  ជំងឺ ជំងឺរលាកទងសួត ដែលមនុស្សម្នាក់មានអារម្មណ៍អស់កម្លាំងឬអស់កម្លាំងក៏ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងជំងឺចលនាផងដែរ ។ "ក្អួត" នៅក្នុង ភាសាក្រិច មានន័យថា ពុលរលកសមុទ្រ ។   ប្រសិនបើចលនាដែលបណ្តាលឱ្យចង្អោរមិនត្រូវបានដោះស្រាយនោះអ្នកនឹងក្អួត ។ ក្អួតជាញឹកញាប់នឹងមិនបន្ថយអារម្មណ៍នៃភាពខ្សោយ ​ និងចង្អោរដែលមានន័យថាមនុស្សអាចបន្តក្អួតរហូតទាល់តែមូលហេតុនៃការចង្អោរត្រូវបានព្យាបាល។
មូលហេតុ
សម្មតិកម្មទូទៅបំផុតសម្រាប់មូលហេតុនៃជំងឺចលនា គឺថាវាដើរតួនាទីជាយន្តការការពារប្រឆាំងនឹង ក្អួត ។  កន្លែងដែលត្រូវធ្វើ នៅក្នុង ខួរក្បាល មានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការបង្កើតក្អួត នៅពេលមានសារធាតុពុលត្រូវបានរកឃើញនិងសម្រាប់ដោះស្រាយទំនាស់រវាងចក្ខុវិស័យនិងតុល្យភាព។ នៅពេលដែលមានអារម្មណ៍ថាចលនាប៉ុន្តែមិនឃើញវា (ឧទាហរណ៍នៅក្នុងកប៉ាល់គ្មានបង្អួច) ត្រចៀក ខាងក្នុង បញ្ជូនទៅខួរក្បាលដែលវាដឹងពីចលនាប៉ុន្តែភ្នែក ប្រាប់ខួរក្បាលថាអ្វីគ្រប់យ៉ាងនៅតែមាន។ ជាលទ្ធផលនៃការមិនចុះសម្រុងគ្នាខួរក្បាលនឹងឈានទៅដល់ការសន្និដ្ឋានថាបុគ្គលម្នាក់ៗកំពុងតែ មានការបំភ្លឺ ហើយថែមទាំងសន្និដ្ឋានថាការចម្អាកំបាំងគឺដោយសារតែការបំពុល។ ខួរក្បាលឆ្លើយតបដោយការកាច់ក្អួតដើម្បីសំអាតជាតិពុល។ អាគុយម៉ង់ដោយប្រយោលរបស់ ទ្រេសមិន(Treisman) ថ្មីៗនេះត្រូវបានគេចោទសួរតាមរយៈសម្មតិកម្មដោយផ្ទាល់ពីការប្រែប្រួលដោយផ្ទាល់ក៏ដូចជាកែប្រែនិងពង្រីកតាមរយៈសម្មតិកម្មថ្នាំពុលដោយផ្ទាល់។  សម្មតិកម្មវិវត្តដោយផ្ទាល់អះអាងថាមានមធ្យោបាយដែលអាចជឿទុកចិត្តបានដែលចលនាឬចលនាជាក់ស្តែងពីបុរាណអាចចូលរួមដោយផ្ទាល់ទៅនឹងការវិវត្តនៃប្រតិកម្មដែលមិនចាំបាច់សម្រាប់ការជ្រើសរើសយកការឆ្លើយតបថ្នាំពុលដែលបានស្នើឡើងដោយ ទ្រេសមិន (Treisman) ។ យ៉ាងណាក៏ដោយសម្មតិកម្មបំពុលដោយផ្ទាល់បានអះអាងថានៅតែមានវិធីដែលអាចជឿទុកចិត្តបានដែលប្រព័ន្ធប្រតិកម្មថ្នាំពុលរបស់រាងកាយអាចដើរតួក្នុងការបង្កើតការវិវត្តន៍នៃរោគសញ្ញាហត្ថលេខាមួយចំនួនដែលបង្ហាញពីជំងឺនៃចលនា។
ទ្រឹស្តីបទជំនួសដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសម្មតិកម្ម ណាយស្ទាចមឹស (Nystagmus)  ត្រូវបានគេស្នើឡើងដោយផ្អែកលើការរំញោច សរសៃប្រសាទសរសៃឈាម ដែលបណ្តាលមកពីការអូសបន្លាយនៃសាច់ដុំភ្នែកក្រៅ ដែលកើតឡើងដោយចលនាភ្នែកដែលបណ្តាលមកពីការរំញោច សរសៃវិញាណ ។ មានទ្រឹស្តីសំខាន់ៗចំនួន 3 ចំពោះទ្រឹស្ដីនេះគឺទី 1 គឺទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃឈាមពោលគឺប្រដាប់ពាក់កណ្តាលនិងប្រដាប់ភេទ អូតូលីធិច (otolithic)និងការផ្លាស់ប្តូរសាច់ដុំក្នុងចំណោមសាច់ដុំក្រៅភ្នែកទាំង 6 របស់ភ្នែកនីមួយៗ។ ដូច្នេះលើកលែងតែចលនាភ្នែកស្ម័គ្រចិត្តប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទនិងអវយវៈភ្នែកត្រូវបានភ្ជាប់យ៉ាងហ្មត់ចត់។ ទីពីរគឺជាប្រតិបត្តិការនៃ ច្បាប់របស់លោក សើរីងធីន Sherrington  ពិពណ៌នាអំពីការទប់ស្កាត់ទៅវិញទៅមករវាងគូសាច់ដុំសរីរាង្គនិងការផ្សារភ្ជាប់សាច់ដុំខ្នែងដែលត្រូវតែកើតឡើងនៅពេលដែលច្បាប់របស់សឺនស្ទិនតុនត្រូវបានធ្វើឱ្យបរាជ័យដោយហេតុនេះធ្វើឱ្យសាច់ដុំដែលមិនមានការឈឺចាប់ត្រូវបានអូសបន្លាយ ។ នៅទីបំផុតវាមានវត្តមានសំខាន់នៃទិន្នផលចំពោះសរសៃប្រសាទរបស់ Vagus ដែលជាលទ្ធផលផ្ទាល់នៃការរាលដាលនៃសាច់ដុំភ្នែក។  ដូច្នេះការលើកសរសៃប្រសាទទី 10 ដែលជាលទ្ធផលពីការពង្រីកសាច់ដុំភ្នែកត្រូវបានគេស្នើឡើងថាជាមូលហេតុនៃជំងឺចលនា។ ទ្រឹស្ដីនេះពន្យល់ពីមូលហេតុដែលមនុស្សមានជម្ងឺដែលមានជម្ងឺបណ្តាលឱ្យមានជម្ងឺ។   ហេតុអ្វីរោគសញ្ញាលេចឡើងនៅពេលទទួលការពន្លឿនក្បាលសត្វផ្សេងៗ ហេតុអ្វីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃចលនាភ្នែកស្ម័គ្រចិត្តនិងការឆ្លុះបញ្ជូលអាចប្រឈមនឹងការអនុវត្តន៍ច្បាប់ សើរីងធីន (Sherrington) យ៉ាងត្រឹមត្រូវនិងហេតុអ្វីថ្នាំជាច្រើនដែលរារាំងចលនាភ្នែកក៏អាចទប់ស្កាត់រោគសញ្ញាជំងឺចលនាបានដែរ។
ទ្រឹស្តីថ្មីមួយ  អះអាងថាហេតុផលនៃចលនាចលករកើតមានឡើងដោយសារតែអតុល្យភាពនៅក្នុងលទ្ធផលសរសៃឈាមដែលពេញនិយមចំពោះប្រដាប់ពាក់កណ្តាលរង្វង់ (nauseogenic) និងអ័រម៉ូន otolith (ប្រឆាំងនឹងការក្អួត) ។ ទ្រឹស្តីនេះព្យាយាមរួមបញ្ចូលទ្រឹស្ដីមុន ៗ នៃជម្ងឺចលនា ។ ឧទាហរណ៍មានការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តជាច្រើនដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងជំងឺចលនាហើយមានច្រើនទៀតដែលមិនមានប៉ុន្តែការរំញោចនៅលើប្រឡាយកើតមានក្នុងករណីអវត្តមាននៃមុខងារ otolithium ធម្មតា (ឧទាហរណ៍ 0 -g) គឺជាការបង្កហេតុច្រើនបំផុត។ ទ្រឹស្តីអតុល្យភាពបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ផងដែរទៅនឹង អាតួនាទីផ្សេងគ្នានៃអូតូលីតនិងប្រឡាយនៅក្នុងភាពស្វាហាប់ស្វយ័ត (ទិន្នផលអូតូលិតថែមទៀតមានសមានចិត្ត) ។
ប្រហែលមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនមានភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់ចំពោះការធ្វើចលនាហើយភាគច្រើននៃអ្នកជំងឺអាចមានជំងឺចលនា នៅក្នុងស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ កត្តាជាច្រើនមានឥទ្ធិពលលើភាពងាយនឹងកើតជំងឺ។ ស្ថិតិចង្អុលបង្ហាញថាស្ត្រីហាក់ដូចជាងាយរងផលប៉ះពាល់ជាងបុរសហើយថាហានិភ័យប្រឈមនឹងការថយចុះអាយុ។ មានភស្តុតាងមួយចំនួនដែលថាមនុស្សដែលមានដើមកំណើតអាស៊ីទទួលបានការធ្វើចលនាកាន់តែច្រើនបើប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្នកដែលមានដើមកំណើតនៅអឺរ៉ុបហើយមានកត្តានិងស្ថានភាពដូចជាអាកប្បកិរិយារបស់អ្នកដំណើរនិងអាកប្បកិរិយាខាងចំណីអាហារនិងចំណីអាហារ។
គោលនយោបាយពង្រីក (expansionary)
គោលនយោបាយពង្រីក: ជាទូទៅនៅពេលមានបរិត្តផរណា (Defletion) - រដ្ឋាភិបាលបង្កើនការចំណាយ - បញ្ចុះអត្រាពន្ធ - បង្កើនការឧបត្ថម្ភធន។
សាលសារមន្ទីរជាតិហ្លួងព្រះបាង
សាលសារមន្ទីរជាតិហ្លួងព្រះបាង​ ឬ ព្រះបរមរាជវាំងហ្លួងព្រះបាង (ឈ្មោះផ្លូវការ ហោ ខាំ, ຫໍຄຳ   ) នៅ ទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ប្រទេសឡាវ ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ 1904 ក្នុងសម័យអាណានិគម បារាំង សម្រាប់ ព្រះបាទ ស្រីស្វាងវង្ស និងក្រុមរាជវង្សរបស់ព្រះអង្គ។ ទីតាំងសម្រាប់ព្រះរាជវាំងត្រូវបានជ្រើសរើសដើម្បីឱ្យភ្ញៀវផ្លូវការទៅកាន់ហ្លួងព្រះបាងអាចចុះពីការធ្វើដំណើរតាមដងទន្លេរបស់ពួកគេដោយផ្ទាល់នៅខាងក្រោមវាំងហើយត្រូវបានទទួលនៅទីនោះ។ បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះបាទស្រីស្វាងវង្ស  ព្រះបាទ ស្រីស្វាងវឌ្ឍនា និងក្រុមគ្រួសារ គឺជាអ្នកកាន់កាប់ព្រះបរមនេះចុងក្រោយ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ របប​រាជានិយម​ត្រូវ​បាន​ផ្តួលរំលំ​ដោយ​ពួក​កុម្មុយនិស្ត ហើយ ​គ្រួសារ​រាជវង្ស ​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ ​ដាក់ទណ្ឌកម្ម ។ ព្រះរាជវាំង​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​សារមន្ទីរ​ជាតិ។
បរិវេណ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| រូបសំណាក [[ស្រីស្វាងវង្ស|ព្រះបាទ ស្រីស្វាងវង្ស នៅលើទឹកដីវាំង]] នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​វាំង មាន​សំណង់​ផ្សេងៗ​ទៀត​នៅ​ជុំវិញ​វាំង ដែល​រួម​មាន៖
មានស្រះឈូកមួយ និងកាណុងពីរនៅច្រកចូលព្រះបរមរាជវាំង។ រូបសំណាកព្រះបាទ ស្រីស្វាងវង្ស នៅខាងក្រៅសាលសន្និសីទ។
វិចិត្រសាល
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះបរមរាជវាំងនៅឡាវ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លំនៅឋានរាជវង្សនៅឡាវ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សារមន្ទីរនៅឡាវ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អគារនិងរចនាសម្ព័ន្ធនៅហ្លួងព្រះបាង
ឃុំក្រយា(ស្រុកសន្ទុក)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសន្ទុក ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២
ក្នុងរាជ្ជកាលព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២ មានការលើកសួយសារអាករទៅថ្វាយស្តេចក្រុងចិននាឆ្នាំ៣៥៧ នៃគ.ស។ នៅសតវត្សរ៍ទី៥ គេសង្កេតឃើញមានការផ្សព្វផ្សាយអរិយធម៌ឥណ្ឌានៅតំបន់សុវណ្ណភូមិរឹតតែខ្លាំងក្លាឡើងៗ បណ្តាលមកពីស្តេចឥណ្ឌាសមុទ្រគុប្តៈ ដេញពួកអារ្យ័ន(កុសាណៈ)ទើបពួកនេះមករស់នៅអាណាចក្រភ្នំ នាំទាំងស្តេចកៅណ្ឌិន្យទី២មកផង។ ពេលដែលស្តេចកៅណ្ឌិន្យមកដល់ហ្វូណន អ្នកស្រុកទទួលស្វាគមន៍យ៉ាងខ្លាំងហើយលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យ។ ស្តេចអង្គនេះមានរៀបចំស្រុកទេសតាមបែបឥណ្ឌា ។ តាមរឿងនិទានថា មានព្រាម្មណ៍ឈ្មោះកៅណ្ឌិន្យ បានលឺសឡេងអាទិទេព ប្រាប់ឱ្យមកសោយរាជ្យនៅនគរហ្វូណន។ គ្រាន់តែព្រាហ្មណ៍នោះមកដល់អ្នកស្រុកនាំគ្នាទៅទទួលហើយលើកជាស្តេច ដែលទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២ ។
ចំប៉ាសាក់ (ក្រុង)
ចំប៉ាសាក់ ( ຈຳປາສັກ  ) ជាទីក្រុងតូចមួយនៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវ នៅច្រាំងខាងលិចនៃ ទន្លេមេគង្គ ប្រហែល ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូង ក្រុងប៉ាកសេ រាជធានីនៃ ខេត្តចំប៉ាសក្តិ ។
ទីក្រុងនេះធ្លាប់ជាទីកន្លែងរបស់ ព្រះរាជាណាចក្រចំប៉ាសក្តិ ដែលជារដ្ឋឯករាជ្យរបស់ឡាវដែលត្រូវបានលុបចោលដោយ បារាំង នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ នៅពេលពួកគេបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ប៉ុន្តែស្តេចចុងក្រោយនៃចំប៉ាសាក់មានព្រះរាជវាំងនៅ ប៉ាកសេ ។ សព្វថ្ងៃនេះ ទីក្រុងនេះតូចណាស់ ភាគច្រើនមានផ្ទះសំណាក់តាមមាត់ទន្លេ បម្រើភ្ញៀវទេសចរណ៍ដែលមកទស្សនា ប្រាសាទវត្តភូ បាក់បែកចំនួន១០។ គីឡូម៉ែត្រ។ ធ្វេង|រូបភាពតូច| ទេសភាពនៃផ្លូវធំចំប៉ាសាក់
តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
14.88333°N, 105.86667°W<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"> 14.88333°N, 105.86667°W
ស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរ
អាណាចក្រទិសខាងកើត រឺ​ ស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរ (គ.ស ១៥១៤-១៥២៩) និង ស្រីសន្ធរ (គ.ស ១៥១២-១៥១៤ ) គឺជាអាណាចក្រទិសខាងកើតរបស់ព្រះស្រីជេដ្ឋាទី២ក្រោយពី​វាយ​បំបែក​ទ័ព​ទាំង​២ ​កង​របស់​ព្រះរាជា​រួច​ហើយ ហើយ​ចៅពញា​យស​រាជា​គេច​ខ្លួន​បាត់​ទៅនៅជាមួយព្រះបិតុលាចន្ទរាជានៅក្រុងទេពមហានគរ។ ស្ដេច​កន​គិត​ថា មាន​តែ​ខ្លួន​ម្នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​នៅ​ជា​ម្ចាស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ហើយ​ក៏​ត្រលប់​មក​នៅ​ឯ​ស្រីសន្ធរ​វិញ។ ស្ដេច​កន​បាន​ចាត់​ឱ្យ​ចៅហ៊្វាកៅជា​ឪពុកមា ចេញ​បង្ក្រាប​អាណា​ខែត្រ​ដែល​មិន​ទាល់​ទទួល​ស្គាល់​អំណាច​របស់​ខ្លួន ថ្វីបើ​មាន​ខ្លះ​មិន​ប្រឆាំង​នឹង​ខ្លួន​ក៏​ដោយ។ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​បណ្ដា​អាណា​ខែត្រ​ទាំងអស់​ទូ​ទាំង​ប្រទេស​មាន​ចៅហ្វាយ និង​នាម៉ឺន​ត្រួតត្រា​ដែល​តែង​តាំង​ដោយ​ស្ដេច​កន។ ប៉ុន្ដែ​ស្ដេច​កន​គ្មាន​ព្រះខ័នរាជ្យ​ដែល​ជា​និមិត្ដសញ្ញា​រាជា​និយម​ទេ ក៏​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ថា​នឹង​ឱ្យ​រង្វាន់​ជា​មាស​ ៥០០ ​តម្លឹង (ប្រហែល​១៨​គីឡូ​ក្រាម) ដល់​ជន​ណា​ដែល​រក​ព្រះខ័នរាជ្យ​ឃើញ​យក​មក​ប្រគល់​ឱ្យ​ខ្លួន។ ស្ដេច​កន​ក៏​បាន​ឱ្យ​គេ​ធ្វើ​ព្រះខ័នរាជ្យ​មួយ​ទៀត​ដែល​ខ្លួន​កាន់​នៅ​ពេល​បង្ហាញ​ខ្លួន​នៅ​មុខ​សាធារណជន។
ដោយប្រើប្រាស់​ព្រះខ័នរាជ្យ​ក្លែងក្លាយ​នេះ ស្ដេច​កន​បាន​ចាត់​ឱ្យ​គេ​រៀបចំ​អភិសេក​ខ្លួន​ជា​ព្រះរាជា​នៃ​ ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ក្រោម​ព្រះ​នាម​ថា​ «សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ធិរាជ​រាមាធិបតី» ជា​ព្រះរាជា​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​នៅ​ក្រុង​ស្រីសន្ធរ​បវរ​បាសាន្ត។
ស្ដេច​កន​បាន​លើក​ឪពុកមា​ឈ្មោះ កៅ ជាប្អូន​របស់​ម្ដាយឱ្យ​ឡើង​ជាទី​ចៅហ៊្វាគឺ​រដ្ឋមន្ដ្រី​ទី​១ ត្រួតត្រា​លើ​សមាជិក​រាជវង្ស​ និង​ពល​ព្រះស្រី​រតនត្រៃ​ទាំងអស់។​ អនុលោម​ទៅ​តាមទំលាប់​នៅ​ក្នុង​ព្រះរាជា​ណាចក្រ​ ស្ដេច​កន​បាន​លើក​លែង​ឱ្យ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ទាំងអស់​រួច​ពន្ធ​ចំនួន​១​ឆ្នាំ​នៅ​ក្នុង​ឱកាស​អភិសេក​ខ្លួន​នេះ ហើយ​រាជពង្សាវតារ​និយាយ​ថា​ប្រជារាស្ដ្រ​ពេល​នោះ​បាន​សុខ​សប្បាយ​ខ្លាំង​ណាស់។
បន្ទាប់​មក ស្ដេច​កន​បានសំរេច​ចិត្ដ​ផ្លាស់​រាជធានី​ឱ្យ​រាជាណាចក្រ​ដែល​ខ្លួន​ដណ្ដើមបាន​ដោយ​ជ្រើស​រើស​កន្លែង​មួយ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ព្រំប្រទល់​ខែត្រ​ត្បូងឃ្មុំ​ និងបាភ្នំ​ ត្រង់​កន្លែង​មួយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា «ស្រឡប់» ​ហើយ​មក​គង់នៅ​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៥១៤ ​រហូត​មក។ គេ​ត្រូវ​ប្រើ​ពេល​អស់​ ២​ ឆ្នាំ​ដើម្បី​សាងសង់​រាជវាំង កំពែងរាជធានី ប៉មសំរាប់​ការពារ​ដំណាក់​រាជមន្ទីរ​ និង​ត្រឡែងកែង​រោង​របាំ​សួនច្បារ ។​ ហើយ​ដោយ​រាជធានី​ខ្វះខាត​ទឹក​ ស្ដេច​កន​បាន​ចាត់​ឧកញ៉ា​វៀង​ វាំង​ លំពាង​ និង​ស្នល់​ ឱ្យ​ជីក​ស្រះ​ទឹក​ធំ​មួយ​រាង​ការ៉េ​ហើយ​ជ្រុង​មួយៗ​មាន​ឈ្មោះ​តាម​អ្នក​ទាំង​បួន។ ស្រះ​ទឹក​នេះ​នៅ​មាន​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ។ និយាយ​អំពី​រាជធានី​ថ្មី គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ឱ្យ​ថា «ក្រុង​ស្រឡប់​ព្រៃនគរ​បុរៈ​រាជធានី»។ បី​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក រាជធានី​នេះ​មាន​មនុស្ស​រស់នៅ​ច្រើន​រាជធានី​មុន ​២​ដង ហើយ​មាន​ជនបរទេស​ចេញ​ចូល​ជា​ច្រើន។ ព្រះរាជា​ណាចក្រ​មាន​សុខ​សន្ដិភាព​ដូច​ពី​មុន​ឡើង​វិញ ហើយ​ប្រជានុរាស្ដ្រ​បាន​សុខ​សំបូរ​សប្បាយ​ក្រោម​រាជ្យ​ស្ដេច​កន​នេះ​ជាង​ស្ដេច​មុនៗ​ទាំងអស់។
ស្ដេចកនជា​ព្រះរាជា​កម្ពុជា​មុន​គេ​ដែល​បាន​ចាត់​ឱ្យ​បោះពុម្ព​ប្រាក់​សំរាប់​ចាយ​វាយជា​ប្រាក់​ស្លឹង​ធ្វើ​ពី​មាស​មាន​រូប​នាគ​ម្ខាង។
រាជធានីត្រូវបានគេវាយបែកខ្ចាត់ខ្ចាយនៅឆ្នាំគ.ស ១៥២៩។ ព្រះស្ដេចកន និងព្រះម្នាងត្រូវបានគេចាប់បានកាត់ក្បាលបញ្ជូនតាមជាលទៅឱ្យ សម្ដេចចៅពញាយសរាជា ព្រះភាគិនេយ្យោ ព្រះចន្ទរាជា និងព្រះស្រីជេដ្ឋាទី២។
ទីតាំង និង ការស្រាវជ្រាវ
នេះ​គឺ​ពិតជា​ព្រះរាជធានី​ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន (ស្រឡប់​ដូនតី​ពិជ័យ​ព្រៃនគរ) ដែល​យើង​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​២០០០។
រាជធានី​ស្រឡប់​ដូនតី​ពិជ័យ​ព្រៃនគរ​មាន​ទ្វារ​ចេញចូល​ ១២ ដោយ​ជ្រុង​នីមួយៗ​នៃ​រាជធានី​មាន​ទ្វារ​ ៣ ដូច​ដែល​មាន​កំណត់​ក្នុង​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មែន។ យើង​សូម​រំឭក​ថា​ទ្វារ​ទាំង​ ១២ ​មាន​ឈ្មោះ៖
ទ្វារ​ទិស​ខាងកើត (រាប់​ពី​ជើង​ទៅ​ត្បូង): ទ្វារ​ចក្រឯក ទ្វារ​នាង​ជីលែង និង​ ទ្វារ​អន្ទាក់។ ទ្វារ​ទិស​ខាងត្បូង (រាប់​ពី​កើត​ទៅ​លិច): ទ្វារ​រៀម ទ្វារ​ចចកខាំ និង ​ទ្វារ​ទំនប់តាដី។ ទ្វារ​ខាងលិច (រាប់​ពី​ត្បូង​ទៅ​ជើង): ទា្វរ​ចែនកែ ទ្វារ​ពោធិ៍ធំ និង​ ទ្វារ​ភ្លុក។ ទ្វារ​ខាងជើង (រាប់​ពី​លិច​ទៅ​កើត): ទ្វារ​មាស ទ្វារ​ប្រាជ្ញ និង ​ទ្វារ​ត្នោតកល្ប។ ក្នុង​ចំណោម​ច្រក​ទ្វារ​ទាំង​១២​មាន​តែ​៤​ ទេ​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រើប្រាស់​ មាន​ផ្លូវ​ចេញចូល​ទាក់​ទង​គ្នា​ គឺ​មាន​ទ្វារ​២​ផ្នែក​កំពែង​ខាងជើង (ខាងលិច និង​កណ្ដាល) មួយ​ផ្នែក​ខាងកើត​ទ្វារ​ចំកណ្ដាល និង​មួយ​ទៀត​ផ្នែក​ទ្វារ​កណ្ដាល​ដែល​ត​ភ្ជាប់​ទៅ​ឃុំ​ដូនតី ចំណែក​ឯ​ទ្វារ​ប៉ែក​ខាងត្បូង គេ​ពុំ​បាន​ប្រើប្រាស់ ឬ​មាន​ផ្លូវ​ត​ភ្ជាប់​ឡើយ ។ កន្លែង​ដែល​យើង​ទៅ​ដល់ ដោយ​ចូល​តាម​ភូមិ​ត្រពាំងខ្នា ស្ថិត​នៅ​ចំ​ទ្វារ​ទិស​ខាងជើង​នៃ​រាជធានី ។ ទ្វារ​នេះ​ឈ្មោះ​ ទ្វារមាស ។ កាលណា​យើង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បន្ទាយ​តាម​ផ្លូវ​ទ្វារមាស យើង​ឃើញ​ស្រះ ឬ​ត្រពាំង​មួយ​នៅ​ឆ្វេង​ដៃ។ ស្រះ​នេះ​មាន​ទទឹង​ប្រហែល​ជា​ ៥០​ ម៉ែត្រ និង​បណ្ដោយ​ប្រហែល​ជា​១០០​ម៉ែត្រ ។ ស្រះ​នោះ​ឈ្មោះ បឹងប្រាក់ ។ គេមាន​ជំនឿ​ថា ដើមឡើយ​ស្រះ​នេះ​ជា​កន្លែង​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ដែល​គេ​តែង​តែ​មក​សុំ​ខ្ចី​ចាន​ ឆ្នាំង​ និង​របស់​របរ​ផ្សេងទៀតសំរាប់​យក​ទៅ​រៀប​ចំ​ពិធីបុណ្យ។ ជារៀងរាល់​លើកអ្នក​សច្ចំ អ្នកត្រង់​បារមី ឬ​អ្នក​ល្ងិត​នៅ​ទីនោះ​តែង​តែ​ឲ្យ​ខ្ចី​ជានិច្ចកាល។ គេ​ដំណាល​ទៀត​ថា ជារៀងរាល់​ថ្ងៃសីល​នៅ​ទី​នោះ គេ​មាន​ឮ​សូរ​សំឡេង​ភ្លេង​ពិណពាទ្យ​ប្រគំ​រងំ​ជា​ប្រចាំ។ ស្រះ​នេះ​អាច​ជា​ស្រះ​ដែល​ព្រះស្ដេច​កន​បាន​ធ្លាប់​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​មន្ត្រី​ចតុស្ដម្ភ​នាំ​គ្នា​ជីក​សំរាប់ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​ប្រជានុរាស្ត្រ។ ក្រៅ​អំពី​នេះ នៅ​ហូរហែ​ជាប់​នោះ​ដែរ គេ​កត់​សំគាល់ឃើញ​មាន ត្រពាំង​ដូនទាវ ត្រពាំង​ភ្ញារ ត្រពាំង​កូនដំរី ត្រពាំង​ស្នង ត្រពាំង​តាងឹន។
យើង​បន្ត​ដំណើរ​ពី​បឹងប្រាក់​ទៅ​មុខ​បាន​ប្រមាណ​ជា​ ៣០​ ម៉ែត្រ​ ទៀត យើង​ទៅ​ដល់​ផ្លូវ​មួយ​ទាល់។ បន្ទាប់​មក​យើង​បត់​ឆ្វេង​តំរង់​ទៅ​ទិស​ខាងកើត លុះ​ឆ្ងាយ​បន្តិច​នៅ​ខាង​ត្បូង​ផ្លូវ ឬ​នៅ​ស្ដាំ​ដៃ យើង​នឹង​ឃើញ​វត្ត​ព្រៃនគរក្នុងឬ​ វត្ត​ប្រាសាទ ឬ​វត្ត​ខ្មៅ ដែល​មាន​សរសេរ​កំណត់​ទុក​ក្នុង​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ។ វត្តនេះ​សាងសង់​នៅ​ចំកណ្ដាល​ព្រះរាជធានី​ព្រះស្ដេច​កន។ ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០០​ វត្ត​ព្រៃនគរក្នុង​មាន​ព្រះសង្ឃ​ ៧ ​អង្គ​គង់ចាំ​ព្រះវស្សា។ ព្រះគ្រូ​ចៅអធិការ​ធ្លាប់​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ដឹង​ឮ​ថាមាន​ព្រះអង្គ​ខ្មៅ​មែនតែ​ត្រូវ​ក្រុម​ចោរ​លួច​បាត់​ជាយូរ​មក​ហើយ។
វត្តប្រាសាទ ឬ​វត្ត​ព្រៃនគរក្នុង​មាន​បរិវេណ​ធំ​ស្អាត​ស្រឡះ​ល្អមាន​ព្រះវិហារ​ថ្មី​មួយ​ដែល​សាងសង់​នៅ​លើ​ខឿន​ព្រះវិហារ​ចាស់។ នៅ​ក្រោយ​ព្រះវិហារ​មាន​ប្រាសាទ​បុរាណ​ពីរ​សង់​ដោយ​ឥដ្ឋ បែរ​មុខ​ទៅ​ខាងកើតមាន​ខ្លោង​ទ្វារ ផ្ដែរ​ធ្វើ​អំពី​ថ្មភក់ និង​សសរពេជ្រសំរាប់លំអរចនា។ ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ​ដែរ នៅ​ផ្នែក​ខាងជើង គេ​កត់សំគាល់​ឃើញ​មាន​ប្រាសាទ​បុរាណ​មួយ​ទៀត​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ​ដែល​បន្សល់​ ទុក​តែ​ខឿន​គ្រឹះ​ក្រោម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ជញ្ជាំង​ដំបូល​ត្រូវ​រលំ​​បាក់​បែក​អស់​ជា​យូរយារ​មក​ហើយ។ ប្រាសាទ​ឥដ្ឋ​ទាំង​បី យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ប្រាសាទ​សាងសង់​ទៅ​តាម​បែប​បទ​ព្រហ្មញ្ញ​ សាសនា​ដែល​មាន​រចនាបថ​ដូចជា​ប្រាសាទ​ឥដ្ឋ​ឯទៀត​នៅ​ភូមិ​ជើងអង្គ ស្រុកដំបែ ខេត្ត​កំពង់ចាម ឬ​នៅ​ប្រាសាទ​ធំ (ឬ​ប្រាសាទ​ក្រហម) ក្នុង​ក្រុម​ប្រាសាទ​កោះកេរ្តិ៍ ខេត្តព្រះវិហារ។ រចនាបថ​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​ប៉ាន់ស្មាន​សន្និដ្ឋាន​ថា ប្រាសាទ​ឥដ្ឋ​ទាំងបី​នៅ​វត្ត​ព្រៃនគរក្នុង​ប្រហែល​សាងសង់​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​ ១០‑១១ ។ ក្នុង​ចំណោម​ប្រាសាទ​ទាំង​បី ប្រាសាទ​នៅ​ខាងត្បូង​គេ​បង្អស់​ដែល​មើល​ទៅ​មាន​លក្ខណៈ​ដូច​ប្រាសាទ​ស្រី ត្រូវ​គេ​និយម​ហៅ​ថា ប្រាសាទ​ស្រីគ្រប់លក្ខណ៍។ នៅ​លើ​ជញ្ជាំង​ផ្នែក​ខាងជើង គេ​ឃើញ​មាន​ផ្ទាំង​ថ្ម​មួយ​វែង មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ឆ្លាក់​ជា​ចង្អូរ​ទឹក​ចេញ​មក​ក្រៅ។ រូបភាព​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​សន្និដ្ឋាន​ថា ប្រាសាទ​ស្រីគ្រប់លក្ខណ៍​ជា​កន្លែងសំរាប់​ធ្វើ​សក្ការៈបូជា​សុំ​ទឹកមន្ត​មក​ស្រោច​ស្រព​សុំ​ជោគជ័យ​សេរីមង្គល។ ដូចនេះ​នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​ត្រូវ​មាន​សិវលិង្គ​ដែល​គេ​ត្រូវ​ស្រោច​ទឹក​លើ ហើយ​បង្ហូរ​តាម​ទ ឬ​ចង្អូរ​ថ្ម​ខាងលើ។ ទឹកមន្ត​ហូរ​ធ្លាក់​មក​លើ​យោនី​ជាតំរង​រួច​ស្រេច​ហើយ ទើប​គេ​ដួស​យក​មក​មុជ​ស្រោច​ស្រព ឬ​ផឹក​ជា​ក្រោយ។ យោនីតំរង​នេះ​ពុំ​ឃើញ​នៅ​ក្រោម​ចង្អូរ​ថ្ម​នោះ​ទេ តែ​ត្រូវ​បាន​ព្រះសង្ឃ​លើក​យក​ទៅ​ដាក់​លំអ​នៅ​កាំជណ្ដើរ​សាលា​ឆាន់​វិញ។ នៅ​ខាង​មុខ​ព្រះវិហារ​ មាន​ស្រះ​មួយ​ធំ យើង​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ជា​ស្រះ​ថ្មី​ដែល​គេ​ជីក​យក​ដី​ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ​សំរាប់​យក​ដី​មក​បំពេញ​ខឿនវិហារ។ ឆ្ងាយ​អំពី​នេះ​ទៅ​មុខ​ទិស​ខាងកើត ចំងាយ​ប្រមាណ​ជាង​២០០ ​ម៉ែត្រ យើង​ឃើញ​ប្រាសាទ​តូចៗ​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ​ចំនួន ​៧​ ដែល​បែក​បាក់​ខូច​ខាង​អស់​ជាច្រើន។ ប្រាសាទ​តូចៗ​ទាំង​នេះ​ប្រហែល​ជា​ចេតិយ​ដែល​គេ​សាងសង់​ក្នុង​សម័យ​រាជ្យ​ ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន។
នៅក្នុង​បរិវេណ​ក្នុង​ស្រឡប់​ដូនតី​ពិជ័យ​ព្រៃនគរ​ដដែល​នៅ​ជ្រុង​ខាងជើង​ឆៀង​ ខាងកើត ចំងាយ​ប្រមាណ​ជា​ ២៥០​ ម៉ែត្រ​ពី​វត្ត​ប្រាសាទ ឬ​ព្រៃនគរក្នុង គេ​ឃើញ​នៅ​សេស​សល់​ស្នាម​គ្រឹះ​ប្រាសាទ​បី​ទៀត​ដែល​សង់​អំពី​ឥដ្ឋ ហើយ​ដែល​ត្រូវ​ពួក​ជន​ទុច្ចរិត​នាំ​គ្នា​មក​គាស់​បំផ្លិចបំផ្លាញ។ នៅ​ទីនោះ គេ​ឃើញ​ឥដ្ឋ​ប្រាសាទ​រាយ​ប៉ាយ​ពាស​ពេញ​គ្រប់​ទិសទី។ ឥដ្ឋ​មួយ​ផ្នែក​ធំ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​ភូមិ​ប្រមូល​រើស​យក​ទៅ​ប្រើការ ក្រាល​នៅ​តាម​ផ្ទះ​ភូមិដ្ឋាន​រៀងៗ​ខ្លួន។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ យើង​កត់សំគាល់​ឃើញ​មាន​អណ្ដូង​ទឹក​បុរាណ​មួយ ​នៅ​ខាងជើង​វត្ត​ក្នុង​ដី​ភូមិ​អ្នក​ស្រុក​ម្នាក់។ អណ្ដូង​នោះ​មិន​សូវ​ជ្រៅ​ប៉ុន្មាន​ទេ មាន​មាត់​ជាប់​ស្មើ​នឹង​ដី គ្មាន​លើក​ឲ្យ​ខ្ពស់​សម្រាប់​ការពារ​ឡើយ។ ឯ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង​អណ្ដូង​ចាស់​បុរាណ លោក​បាន​យក​ឥដ្ឋ​មក​រៀប​តម្រៀប​លើ​គ្នា​ដើម្បី​ទប់​ដី​កុំ​ឲ្យ​បាក់។ ទិដ្ឋភាព​ជាទូទៅ​ដែល​យើង​បាន​រៀបរាប់​មក​ពី​ខាងលើ អ្នកស្រុក អ្នកភូមិ​នៅ​ភូមិ​ព្រៃនគរក្នុង ព្រៃនគរក្រៅ ឃុំ​ដូនតី និង​ផ្សេងទៀត សុទ្ធតែ​បាន​ដឹង​បាន​ស្គាល់​ទាំងអស់​តែ​ពួកគាត់​មិន​បាន​ដឹង​អំពី​ប្រវត្តិ ជា​ពិសេស​ប្រវត្តិ​ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​ជាប់​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​ព្រះមហាក្សត្រ​ ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ឡើយ ។ ដូច្នេះ គេ​ពុំ​អាច​ស្វែង​រក​ព័ត៌មាន​អ្វី​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់​អំពី​ប្រវត្តិ​ភូមិ ប្រវត្តិ​រាជធានី ឬ​ប្រវត្តិ​ព្រះស្ដេច​កន​នោះ​ទេ។ នៅ​រាជធានី​ស្រឡប់​ដូនតី​ពិជ័យ​ព្រៃនគរ សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ដែល​យើង​អាច​កត់​សំគាល់​មាន​ជា​អាទិ៍ ប្រាសាទ​ដែល​សាង​សង់​ឡើង​ដោយ​ឥដ្ឋ។ ប្រាសាទ​ទាំង​នោះ​អាច​ចែក​ចេញ​ជា​ពីរ​ក្រុម​ខុសគ្នា៖ ប្រាសាទ​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​ ប្រាសាទ ឬ​ចេតិយ​ក្រោយ​អង្គរ។
ប្រាសាទដែល​អាច​ចាត់​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ជំពូក​ប្រាសាទ​ឥដ្ឋ​សម័យ​មុន​អង្គរ​មាន​ ប្រាសាទ​ទាំង​បី​ស្ថិត​នៅ​ក្រោយ​ព្រះវិហារ​វត្ត​ព្រៃនគរក្នុង និង​ខឿន​ប្រាសាទ​ដែល​សេស​សល់​នៅ​ជ្រុង​ខាងជើង​ឆៀង​ខាងកើត ផ្នែក​ខង​ក្នុង​អតីត​រាជធានី។
ប្រាសាទ​ដែល​យើង​អាច​លើក​យក​មក​សិក្សា​គឺ​មាន​ប្រាសាទ​តែ​ពីរ​ប៉ុណ្ណោះ​នៅ​រក្សា​ ទ្រង់ទ្រាយ​ចាស់​មាំ​ល្អ ។ ប្រាសាទ​ទាំង​ពីរ​មាន​រចនាបថ​ដូច​ប្រាសាទ​នៅ​សម្បូណ៌​ព្រៃគុក ត្រូវ​បាន​សាង​សង់​ឡើង​ក្នុង​សម័យ​កាល​ក្រោយ​ទេ ​គឺ​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ ហើយ​ប្រហែល​ជា​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១០‑១១ ។ មូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​យើង​ធ្វើ​ការ​សន្និដ្ឋាន​ដូចនេះ​គឺ​ដោយសារ៖ នៅក្នុង​តំបន់​ស្រុក​ត្បូងឃ្មុំ​ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ក្នុង​ការ​សាង​សង់​ប្រាសាទ គេ​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ គេ​មិន​សង់​ប្រាសាទ​តែ​មួយ​ទោល​ទេ គឺ​គេ​សង់​ម្ដង​ប្រាសាទ​បី​នៅ​ជាប់​គ្នា​លើ​ដី​រាប ហើយ​ប្រាសាទ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​កណ្ដាល​ជា​ប្រាសាទ​ធំ​ល្អ ហើយ​សំខាន់​ជាង​គេ។ ប្រាសាទ​ដែល​សាង​សង់​មាន​លក្ខណៈ​បី​ជាប់​គ្នា​ដូច​នេះ យើង​ឃើញ​មាន​នៅ​វត្ត​ព្រៃនគរ​ក្នុង​ទួល​ព្រៃគីរ (ភូមិ​អណ្ដោត) ជើងអង្គ (ភូមិ​ជើងអង្គ) និង​ប្រាសាទ​ខ្លះ​ទៀត​ក្នុង​ក្រុម​ប្រាសាទ​កោះកេរ្តិ៍។ សិលាចារឹក​ប្រាសាទ​ជើងអង្គ (K​៩៩) ដែល​ចារ​នៅ​លើ​ខ្លោងទ្វារ​ខាង​ជើង និង​ខាងត្បូង​ប្រាសាទ​ធំ​កណ្ដាលបាន​បញ្ជាក់​ថា ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​ដោយ​មាន​ការ​ត្រាស់​បង្គាប់​បញ្ជា​ពី​ ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី​៥ (គ.ស ៩២៨‑៩៤១)។ សិលា​ចារឹក K៩៩ មាន​ពីរ​ផ្ទាំង។ សិលា​ចារឹក​នេះ​មាន​ការ​ខូចខាត​ដោយ​អន្លើ តែ​អក្សរ​ចារ​នៅ​មាន​សភាព​ល្អ​ច្បាស់។ ផ្ទាំង​អក្សរ​លើ​ទ្វារ​ផ្នែក​ខាងត្បូង​មាន ​៣២ ​បន្ទាត់សរសេរ​ចារ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ និង​១​បន្ទាត់​កន្លះ​ទៀតជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត។ ផ្ទាំង​ទ្វារ​ផ្នែក​ខាងជើង​មាន ​២៧ ​បន្ទាត់​ចារ​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ។ ប្រាសាទ​ជើងអង្គ​កសាង​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១០។ ប្រាសាទនៅ​វត្ត​ព្រៃនគរក្នុង​ពុំ​មាន​ទំហំ​ធំសំបើម​​មាន​ក្បាច់​រចនា​ឆ្លាក់​អស្ចារ្យ​ទេ​គឺ​ជា​ប្រាសាទ​តូច​ល្មម មាន​សសរ​ពេជ្រ ផ្ដែរ ធ្វើ​អំពី​ថ្មភក់រចនាបថ​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ប្រាសាទ​ក្នុង​សម័យ​កាល​នោះ។ ជាទូទៅ​ប្រាសាទ​ក្នុង​រចនាបថ​នេះ មាន​រាង​បួន​ជ្រុង​ស្មើ ប្រហែល​ជា​ ៣ ​ម៉ែត្រ​គុណ​នឹង​៣​ម៉ែត្រ និង​មាន​កំពស់​ប្រហែល​ពី​ ៥ ​ទៅ​ ៦​ ម៉ែត្រ។ ក្នុង​រចនាបថ​នេះ ប្រាសាទ​មាន​ទ្វារ​ចូល​តែ​មួយ​គត់​នៅ​ទិស​ខាងកើត។ ចំណែក​នៅ​តាម​ជញ្ជាំង​ទាំងបី​ទៀត​ដែល​បែរ​ទៅ​រក​ទិស​ផ្សេងៗ គេ​ឃើញ​មាន​រចនា​ជា​ទ្វារ​បញ្ឆោត ។
ប្រាសាទទាំងនោះ​សុទ្ធ​តែ​មាន​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ដែល​កសាង​ឡើងសំរាប់ឧទ្ទិស​ថ្វាយ​ទៅ​ដល់​ព្រះអាទិទេព​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនាជាពិសេស​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះសិវៈ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ចោទ​ជា​សំណួរ​គឺ៖ តើ​ហេតុ​អ្វី​នៅ​ភូមិ​អណ្ដោត ស្រុក​ត្បូងឃ្មុំ អ្នកស្រុក​ទាំង​ក្មេង​ទាំង​ចាស់​ហៅ​ប្រាសាទ​នៅ​ទួល​ព្រៃ​គគីរ (ព្រៃគីរ) ថា​ ចេតិយ​ព្រៃគីរ​ទៅ​វិញ? តើ​ប្រាសាទ​ដែល​សង់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នោះ ជា​ចេតិយ ឬ​ក៏​ជា​ប្រាសាទ​សំរាប់ប្រារព្ធ​ធ្វើ​សក្ការៈបូជា​ថ្វាយ​ចំពោះ​អាទិទេព? ពីព្រោះ​ក្នុង​បញ្ហា​នេះ អ្នក​ប្រាជ្ញ​បារាំងជា​ពិសេសលោកហ្សក-សឺដេសបាន​ចោទ​សួរ​ដែរ​ថា តើ​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ជា​កន្លែង​ធ្វើ​សក្ការៈបូជា​ថ្វាយ​ព្រះអាទិទេព ឬ​ជា​កន្លែង​កប់​សព​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ? ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​បារាំងលុយណេ-ឌឺ-ឡាស្ហុងតីជែរ (Lunet de LAJONQUIERE) បាន​កត់​សំគាល់​ឈ្មោះ​ប្រាសាទ​ទាំង​បី​នេះ​ថា ព្រះធាតុធំ។
ទស្សនៈនេះ និង​ភាព​ជាក់ស្ដែង​ដែល​យើង​បាន​ទៅ​សាកសួរ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​ស្រុក​ត្បូងឃ្មុំធ្វើ​ឲ្យ​យើង​ហ៊ាន​សន្និដ្ឋាន​ថាប្រាសាទ​ទាំងអស់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោយ​ព្រះវិហារ​វត្ត​ព្រៃនគរក្នុង ជា​ចេតិយ​ដែល​គេ​យក​អដ្ឋិធាតុ​ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន និង​អ្នក​ម្នាង​ស្នំឯក​ជីលែង​ទៅ​បញ្ចុះ​ទី​នោះ។ ពីព្រោះពង្សាវតារ​វត្ត​ទឹកវិល ស្រុក​ស្អាង ខេត្ត​កណ្ដាលបាន​សរសេរ​កត់ត្រា​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ៖ សម្ដេច​ព្រះ​យសរាជាជា​កែវ​នាយក ព្រះអង្គ​យល់​ឃើញ​ហើយ​ឲ្យ​យក​ក្បាល​ព្រះស្ដេច​កន និង​អ្នក​ម្នាង​ជាលែង​ធ្វើ​បុណ្យ​បូជា​ព្រះភ្លើងសាង​ព្រះចេតិយ​ដាក់​ក្នុង​វត្ត​ប្រាសាទ​ព្រៃនគរក្នុង​ដោយ​ហេតុ​ជាប់​សាច់​សាលោហិត​ខាង​ព្រះអង្គ ។ ម្យ៉ាងវិញ​ទៀត​ ក៏​ស័ក្តិសម​ដែរ​ដែល​ព្រះអដ្ឋិធាតុ​ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន និង ​អ្នក​ម្នាង​ជាលែង​ត្រូវ​បាន​យក​ទី​បញ្ចុះ​ក្នុង​ប្រាសាទ​នោះ​លើ​ខឿន​តែ​ មួយ​ជាមួយ​នឹង​ព្រះវិហារ ពីព្រោះ​ព្រះអង្គ​ជា​អ្នក​មាន​បុណ្យជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយ​អង្គ​របស់​ប្រទេស​ខ្មែរ ទោះបីជា​ព្រះអង្គ​កើត​ចេញ​ពី​គ្រួសារ​អ្នក​ក្រីក្រជា​ពល​រតនត្រ័យ​ក៏​ដោយ។ ប្រហែល​ជា​ក្នុង​ន័យ​ដូច​នេះ​ហើយ ទើប​បាន​ជា​ខ្មែរ​អ្នកភូមិ​ព្រៃនគរក្នុង​បាន​ហៅ​ប្រាសាទ​ខាងត្បូង​ថា ប្រាសាទ​ស្រី​គ្រប់​លក្ខណ៍ជា​រៀង​រហូត​មកពី​ជំនាន់​មួយ​ទៅ​ជំនាន់​មួយ​ដោយ​មិន​ដឹង​ខ្លួន​ថា​កំពុង​តែ​គោរព​បូជា​អ្នកម្នាង​ជីលែង​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ស្រី​គ្រប់​លក្ខណ៍។ ឯកសារ​វត្ត​ទឹកវិល​បាន​បញ្ជាក់​អំពី​អព្ភូតហេតុ​ជាច្រើន​ដែល​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​អ្នកម្នាង​ក្នុង​ពេល​រត់​ភៀស​ខ្លួន ក្រោយ​បែក​បន្ទាយ​ស្រឡប់​ដូនតី​ពីជ័យ​ព្រៃនគរ។ ចំណោទដដែល​ខាងលើ ក៏​ចោទ​ចំពោះ​ប្រាសាទ ឬ​ចេតិយ​ទាំង​ប្រាំពីរ​នៅ​ទិស​ខាងកើត​ព្រះវិហារ​វត្ត​ព្រៃនគរក្នុង​ដែរ។ សំណង់​ទាំង​ប្រាំពីរ​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ មាន​ទំហំ​តូច​ល្មម តំរៀប​ជាជួរ មាន​ទ្រង់​ទ្រាយ​ពុំ​ដូច​ជា​ប្រាសាទ​ឡើយ។ តែ​បើ​យើង​សង្កេត​ឲ្យ​បាន​ដិតដល់ យើង​ឃើញ​ថារចនាបថ​សំណង់​ទាំងនោះ​មាន​លំនាំ​ដូច​ជា​ចេតិយ​ជាង។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត ឥដ្ឋ​ដែល​យក​មក​ប្រើ​សំរាប់​សាង​សង់ ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ធំ​ជាង​ឥដ្ឋ​សម័យ​អង្គរ​ដែរ។ ឯ​ក្បាច់​ចំលាក់​តាម​ទ្វារ សសរ ឬ​ផ្ដែរ​ក៏​គ្មាន​ដែរ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​លើ​ទួល​នោះ យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​សេស​សល់​នូវ​បំណែកតំរងលិង្គ​ព្រះសិវៈ​ធ្វើ​អំពី​ ថ្មភក់​ដែល​ជា​កត្តា​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​គិត​ស្មាន​ថា កន្លែង​នោះ​ជា​ទីតាំង​ចាស់​របស់​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា​ដែល​គេ​ទៅ​សាង​សង់​ចេតិយ​ពី​លើ។ ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ហ៊ាន​សន្និដ្ឋាន​ថា សំណង់​ឥដ្ឋ​ទាំងនោះ​សង់​ក្រោយ​សម័យ​អង្គរ​ទៅ​តាម​លំនាំ​ចេតិយ និង​ផ្នែក​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ កាលបរិច្ឆេទ​នៃ​ការ​សាង​សង់​នោះ​អាច​នៅ​ក្នុង​សម័យ​កាល​ព្រះស្ដេច​កន ឬ​ក្រោយ​នោះ​បន្តិច​បន្តួច។ ចេតិយទាំង​នោះ​ប្រហែល​ជា​ចេតិយ​របស់​ព្រះញាតិវង្ស​ព្រះស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន ឬ​មន្ត្រី​មេទ័ព​ធំៗ​របស់​ព្រះអង្គ​ដែល​លោកលុយណេ-ឌឺ-ឡាស្ហុងតីជែរកត់ត្រា​ឈ្មោះ​ជា​ព្រះធាតុ​តូច។ រចនាបថចេតិយ​ទាំង​ប្រាំពីរ​មាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ម្យ៉ាង​ហើយ តែ​ខុស​ប្លែក​ពី​រចនាបថ​ចេតិយ​ផ្សេង​ឯ​ទៀត​ដែល​យើង​ធ្លាប់​ឃើញ​ក្នុង​សម័យ​កាល​ក្រោយ​អង្គរ។ លក្ខណៈបុរាណភាព​របស់​អតីត​រាជធានី​ស្រឡប់​ដូនតី​ពិជ័យ​ព្រៃនគរ​មិន​មែន​មាន​តែ​ ប្រាសាទ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ នៅ​ក្នុង​រាជធានី​នេះ​ក៏​មាន​សិលាចារឹក​សម័យ​មុន​អង្គរ​ដែរ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ ក្រោម​លេខ​សារពើភណ្ឌ K​៩៨។ នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី​១៩ និង​ដើម​សតវត្ស​ទី​២០ លោក អេទីជែន អាយម៉ូនីញ៉េរ (Etienne AYMONIER) បាន​សរសេរ​ចុះ​ផ្សព្វផ្សាយ​ថា ក្នុង​ព្រះវិហារ​ថ្មី​នៅ​បន្ទាយ​ព្រៃនគរ​មាន​ថ្ម​ខ្មៅ​មួយ​ចិត​ដុស​ខាត់​ស្អាតដូចជា តុ​មាន​រាង​សំប៉ែត​៤​ជ្រុង​ស្មើ ពុំ​មាន​ប្រហោង​ចោះ​ទេ​ដែល​ជ្រុង​នីមួយៗ​មាន​ប្រវែង​ ០,៤០​ មាត្រ និង​កំពស់​០,០៦​ មាត្រ។ នៅ​លើ​គែម​ថ្ម​នោះ​មាន​អក្សរ​សម័យ​មុន​អង្គរ ​៧ ​តួ​បាន​ចារ​នៅ​លើ​នោះ​យ៉ាង​ច្បាស់។
ក្រោយ​មកនៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​ ២០ ​ដដែល លោកលុយណេ-ឌឺ-ឡាស្ហុងគែជែរបាន​សរសេរ​បញ្ជាក់​ប្រាប់​ថា លោក​បាន​ទៅ​រក​មើល​ថ្ម​ខ្មៅ​នោះ តែ​លោក​រក​មិន​ឃើញ។ បច្ចុប្បន្ន អ្វី​ដែល​នៅ​សេស​សល់​ពី​សិលាចារឹក K​៩៨ ថ្ម​ខ្មៅ​នោះ​គឺ​មាន​តែ​ស្លាក​ស្នាម​ក្រដាស​ផ្ដាម​របស់​លោកអាយម៉ូនីញេរ ដែល​គេ​រក្សា​ទុក​នៅ​បណ្ណាល័យ​ជាតិ​នៃ​ប្រទេស​បារាំង ចុះ​លេខ K​២២៨។ សិលាចារឹក​នេះ​មាន​អក្សរ​ច្បាស់​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​អាន និង​យល់​ តែ​បញ្ហា​ដែល​ចោទ​គឺ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ពាក្យ​ទី​៣ ដែល​មាន​រូប​រាង​ចំលែកមិន​អាច​អាន ឬ​យល់​បាន។ លោកសឺដេសបាន​កត់ត្រា​ក្នុង​ស្នាដៃ​របស់​លោក​ដូច​តទៅ​នេះ៖
“gui neh…….ndāna tā´n añ”
“Ceci est le…..de Tā´n añ”
“នេះ​គឺ​ជា…….របស់​តាង​អញ”
ដែល​យើង​អាច​សរសេរ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​បុរាណ ៖
“នេះ​គឺ……ន្ទាន តាង​អញ”
លោកសឺដេសបាន​សរសេរ​បញ្ជាក់​តួ​អក្សរ​ទី​៣​ មាន​រូប​រាង​ចំលែកគឺ​សំដៅ​ទៅ​លើ​តុ​ថ្ម​ខ្មៅ​នោះ​ដែល​ស្ត្រី​ម្នាក់​ជាតាង​អញមាន ឬ​បាន​ទទួល។ ទោះបីជា​សិលាចារឹក​ត្រូវ​បាត់​បង់ ហើយ​សល់​តែ​អក្សរ​ផ្ដាម​ដែល​គេ​រក្សា​ទុក​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​ក៏​ដោយ ក៏​យើង​អាច​កត់​សំគាល់​បាន​ដែរ​ថា សម័យ​មុន​អង្គរ​គឺ​សតវត្ស​ទី​៩​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ព្រៃនគរក្នុង ឬ​ស្រុក​ត្បូងឃ្មុំមាន​មនុស្ស​រស់​នៅមាន​ការ​ជឿនលឿនមាន​ការ​ចង​ចាំ ចេះ​ចារ​អក្សរ​រក្សា​ទុក​រួច​មក​ហើយ។ នេះ​ក៏​ជា​សក្ខីភាព​ដែល​បញ្ជាក់​ថា ទឹក​ដី​នេះ​មាន​ចំណាស់​ចាត់​ជា​យូរ​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ហើយ​ព្រះមហាក្សត្រ និង​នាម៉ឺន​មុខ​មន្ត្រីទាំង​ជិត​ឆ្ងាយសុទ្ធ​តែ​បាន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​នឹង​តំបន់​នេះ។ ភស្តុតាង​ជាក់ស្ដែង​គឺ​សិលាចារឹក​នៅ​ប្រាសាទ​ជើងអង្គ​របស់​ព្រះបាទជយវម៌្មទី៥។ ឯការ​ជ្រើស​រើស​យក​ជ័យភូមិ​មក​សាង​សង់​ព្រះរាជធានី​នៅ​ស្រឡប់​ដូនតី​ពិជ័យ​ ព្រៃនគរ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះបាទ​ស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន​មិន​មែន​ជា​ការ​ចៃដន្យ ឬ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ជំរុញ​ដោយ​សុបិន​និមិត្ត​ទាំងស្រុង​នោះ​ទេគឺ​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ធនធាន​មនុស្ស ធនធាន​ធម្មជាតិ ទឹកដី និង​ចំណុច​យុទ្ធសាស្ត្រ។ គុណសម្បត្តិ ​រាជធានី​ព្រះស្ដេច​កន​ដែល​យើង​លើក​យក​មក​ខាងលើ​មិន​ត្រូវ​បាន​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក្រោយៗ​ឲ្យ​តំលៃ​ឡើយ។ ក្រោយ​ដែល​ព្រះបាទ​ស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន​ចូល​ទិវង្គត ទីក្រុង​នេះ​ត្រូវ​គេ​បោះបង់​បំភ្លេ​ចចោល ភ្លេច​រហូត​ដល់​ទៅ​ឈ្មោះ និង​ទីតាំង​រហូត​មក​ដល់​ចុង​សតវត្ស​ទី​២០ ដើម​សតវត្ស​ទី​២១។ ប៉ុន្តែតាម​ការ​ពិត​ជាក់​ស្ដែង ទឹកដី​ខ្មែរ​ត្រើយ​ខាងកើត​តែង​តែ​មាន​សក្ដានុពល​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ដែល​ជំរុញ​ព្រឹត្តិការណ៍​វិវត្ត និង​អភិវឌ្ឍ​របស់​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ​តាំង​តែ​ពី​អតីត​កាល​មក​ទល់​បច្ចុប្បន្ន៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាណាចក្រសម័យចតុមុខ
ភូមិថ្មី(ឃុំសូទិប)
ភូមិថ្មី ឃុំសូទិប ស្រុកជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម
=រដ្ឋបាល= =ប្រជាជន= =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=មន្ត្រី=
ធីស្សាឌី សហវង្ស
ធីស្សាឌី សហវង្ស (ทฤษฎี สหวงษ์) ឈ្មោះហៅក្រៅគឺ ប៉រ (ปอ) គឺជាតារាសម្តែងនិងជាតារាម៉ូដែលប្រជាជនថៃ ជាមួយនឹងការងារបង្កើតឈ្មោះពីរឿងល្ខោន Phoo yai lee kab Nang mah (ผู้ใหญ่ลีกับนางมา)
ធីស្សាឌី បានបញ្ចប់បរិញ្ញាបត្រពីមហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រគ្រប់គ្រង សាកលវិទ្យាល័យរ៉ាជឆាផាត់ចាន់ថាក់កាស៊េម (រាជភដ្ឋច័ន្ទ្រក្សេម) បន្ទាប់មកធ្វើការនៅធនាគារមុនពេលចូលប្រឡូកក្នុងវិស័យកម្សាន្តដោយចាប់ផ្តើមធ្វើជាគំរូ បានបង្ហាញល្ខោន រក្សាសិទ្ធិបេះដូង (ลิขสิทธิ์หัวใจ - Likkhasit Huajai) គឺជាល្ខោនរឿងដំបូង ចាប់ពីពេលនោះមកមានការងារនៅក្នុងឧស្សាហកម្មកម្សាន្តផ្សេងៗ ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន រៀបការជាមួយ វ៉ែនដា មុត្ថាស៊ុវណ្ណ (แวนดา มุททาสุวรรณ) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ដោយមានកុមារម្នាក់
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងថៃ
ឃុំប្រឡាយ(ស្រុកស្ទោង)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសន្ទុក ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ភូមិថ្មី(ឃុំស្រម៉)
ភូមិថ្មី ឃុំស្រម៉ ស្រុកជើងព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម
=រដ្ឋបាល= =ប្រជាជន= =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=មន្ត្រី=
មន្ត្រីសន្តិសុខភូមិ
=ផ្សារ=
ឃួង ស្រេង
ឃួង ស្រេង អភិបាលនៃគណៈអភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ មានភារកិច្ចគ្រប់គ្រង ដឹកនាំកិច្ចការទូទៅ រួមទាំងកិច្ចការ នយោបាយ អធិការកិច្ច រដ្ឋបាល សន្តិសុខ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ សាធារណៈ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយកម្ពុជា
សុខ សាន្ដម៉ារីន
ជីវប្រវត្តិ ❤ ខ្ញុំបាទឈ្មោះ ភេទប្រុស សញ្ជាតិខ្មែរ ប្រជាជន កម្ពុជា ❤ កើតនៅ ថ្ងៃ ទី ខែ ឆ្នាំ​ ❤ ទីកន្លែងកំណើតភូមិ ឃុំ  ស្រុក  ខេត្ត
ឃុំច្បារអំពៅ
ព្រំប្រទល់នៃ
=ប្រជាជន= =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្តិ៍
=ផ្សារ= =តំបន់ទេសចរណ៍=
ឃុំសាលាកំរើក
សង្កាត់សាលាកំរើក (អង់គ្លេស ៖ Sala Kamreuk) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប មានរដ្ឋបាលភូមិ ៧ចំណុះ÷
ឃុំស្លក្រាម(ស្រុកសៀមរាប)
ឃុំស្លក្រាមជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្វាយចេក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ ឃុំស្លក្រាមនេះមាន ៨ភូមិ[១] ។
ឃុំបាធាយ
=ប្រជាជន= =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្តិ៍
=ផ្សារ= =តំបន់ទេសចរណ៍=
ឃុំតាំងក្រសាំង(ស្រុកសន្ទុក)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសន្ទុក ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷ ១១
បបបបប ព្រំប្រទល់នៃ ឃុំតាំងក្រសាំងមាន ១១ភូមិគឺ
=ប្រជាជន= ចំនួនគ្រួសារ ៣១៤៧ ចំនួនក្រុម ២៧៣ ចំនួនខ្នងផ្ទះ ២៧២៣ ប្រជាពលរដ្ឋសរុប ១៤៦៩៨នាក់ ស្រីចំនួន ៧៥០៨នាក់
=អប់រំ=
វត្ត
=មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្តិ៍
=ផ្សារ=
=តំបន់ទេសចរណ៍= រមណីដ្ឋាន ភ្នំសន្ទុក រមណីដ្ឋាន ទំនប់៦មករា(សំណង់ពីជំនាន់ខ្មែរក្រហម) បឹងរំពេរ