cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ក្រុមកន្ថឹក
សេចក្ដី​អធិប្បាយ
កន្ថឹក (អង់គ្លេស៖ Treeshrew)ជា​សត្វ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Tupaiidae ហើយ​វា​គឺ​ជា​សត្វ​ដែល​ស៊ី​សត្វ​ល្អិត​ជា​អាហារ ដែល​មាន​វត្តមាស​របស់​វា​នៅ​តាម​តំបន់​ឥណ្ឌូ​ម៉ាឡាយ៉ាន។ វា​មាន​រូបរាង​ស្រដៀង​គ្នា​ទៅ​នឹង​សត្វ​កំប្រុក​ដែរ ពី​ព្រោះ​វា​មាន​ទំហំ​ប្រហាក់ប្រហែល​គ្នា​មាន​ភ្នែក​ធំ កន្ទុយ​សំពោង​វែង និង​មាន​មាត់​ប្រែង​ស្រួច​វែង។ ទោះ​បី​ជា​វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Tupaiidae នេះ​ក៏​ដោយ វា​ពិត​ជា​មាន​ការ​ទាក់​ទង​យ៉ាង​ជិត​ស្និត​ទៅ​នឹង​អំបូរ​ពានរ​ផង​ដែរ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​ប្រភេទ​ទាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​សាយតេស​ទាំង​អស់។ ប្រភេទ​មួយ​ចំនួន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ ឯ​ប្រភេទ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​រស់​នៅ និង​រក​ចំណី​អាហារ​នៅ​លើ​ដី។ កន្ថឹក គឺ​ជា​សត្វ​ដែល​រក​ចំណី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ ដោយ​ស៊ី​រុក្ខជាតិ និង​សត្វ​ល្អិត​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន។ គេ​ប្រទះ​ឃើញ​សត្វ​ប្រភេទ​នេះ​រស់​នៅ​តាម​ទី​ជំរក​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ ចាប់​ពី​ព្រៃ​ស្រោង រហូត​ដល់​ព្រៃ​ឫស្សី​ក្រាស់ ចំការ និង​សួន​ច្បារ។
ប្រភេទ​សត្វ​កន្ថឹក
ប្រភេទ​សត្វ​កន្ថឹក​មាន​ដូច​ជា៖
សេដ្ឋកិច្ចគ្រប់គ្រង
សឹងតែគ្រប់ការសម្រេចចិត្តបែបពាណិជ្ជកម្មអាចវិភាគបានដោយប្រើវិធីសាស្ត្ររបស់សេដ្ឋកិច្ចគ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែជាទូទៅសម្រាប់៖
នៅមហាវិទ្យាល័យ មុខវិជ្ជានេះត្រូវបានបង្រៀនជាបឋមចំពោះនិស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ និងអនុបណ្ឌិតនៃសាលាពាណិជ្ជកម្ម។ វាជាមុខវិជ្ជាបញ្ចូលគ្នានៃមុខវិជ្ជាផ្សេងៗជាច្រើន។ នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ជំនាញសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មតែងតែរូមមានថ្នាក់សេដ្ឋកិច្ចគ្រប់គ្រង សេដ្ឋកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុ ទ្រឹស្ដីល្បែង ការវាស់ស្ទង់ពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចឧស្សាហកម្ម។
ព្រាប កុល
សកម្មភាព​ផ្សេងៗ
លោក​បាន​ចូលរួម​នៅ​ក្នុង​វគ្គ​បណ្ដុះបណ្ដាល​ជំនាញ​អភិវឌ្ឍ​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា ជំនាញ​ភាព​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​អន្តរជាតិ ពី​មជ្ឈមណ្ឌល​សម្រាប់​ភាព​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ Ohio និង​កម្មវិធី​ជា​អន្តរជាតិ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ភីលីពីន ជប៉ុន ឥណ្ឌូនេស៊ី ទីម័រ​ខាង​កើត ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី ថៃ វៀតណាម និង​ឡាវ។ ចំណែក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វិញ លោក​ត្រូវ​បាន​សារព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​សម្ភាស​អំពី​បញ្ហា​អំពើ​ពុក​រលួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ជា​ប្រធាន​បទ​មួយ​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍ និង​ដោះ​ស្រាយ។
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលសំខាន់ៗនៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អំពើពុករលួយ
សត្វឥតឆ្អឹងកង
សត្វឥតឆ្អឹងកងInvertebrates ជា ប្រភេទសត្វ ដែលឥតមាន ឆ្អឹង​កង. សត្វ​ឥតឆ្អឹងកងជា​ សត្វ​ ដែល​មិន​រាប់​បញ្ចូល​​ សាខារង សត្វឆ្អឹងកង. ឧទាហរណ៍​ងាយៗនៃសត្វឥតឆ្អឹងកងមាន​ insects, worms, clams, crabs, octopus, snails, and starfish. Taxonomically speaking, "ឆ្អឹងកងខ្នង" មិនលើសពីរយៈពេលនៃភាពងាយស្រួលទេ។ ប្រភេទសត្វភាគច្រើនគឺជាសត្វដែលមិនចេះរីងស្ងួតព្រោះថាមានតែសត្វប្រមាណ ៣% ប៉ុណ្ណោះដែលរួមបញ្ចូលជួរឈរឆ្អឹងខ្នងនៅក្នុងកាយវិភាគសាស្ត្ររបស់ពួកវា។ និយាយម៉្យាងទៀតសត្វទាំងអស់លើកលែងតែសត្វដែលនៅក្នុង chordate subphylum Vertebrata (ត្រីអាំប៊ីបសត្វល្មូនបក្សីនិងថនិកសត្វ) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសត្វគ្មានឆ្អឹង។ លើសពីនេះទៀតពន្ធលើសត្វដែលមិនចេះរីងស្ងួតបុគ្គលមានចំនួននិងប្រភេទសត្វច្រើនជាងប្រភេទរងនៃ Vertebrata ទាំងមូល។ តាមពិតអ្វីដែលគេហៅថា invertebrata ដូចជា Chaetognatha និង Hemichordata មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ Chordata ជាងសត្វ phlela ដែលមិនមានចលនា។ ការបែងចែកចក្រភពអង់គ្លេសទាំងមូលទៅជាសត្វឆ្អឹងខ្នង (ប្រហែល ៦៥០០០ ប្រភេទនៅក្នុងផ្នែកមួយនៃហ្វីលីម) និងសត្វពាហនៈមិនឆាប់ពិតជាងាយស្រួលក្នុងបរិបទជាក់ស្តែងខ្លះៗប៉ុន្តែដើម្បីដាក់វាទៅក្នុងទស្សនវិស័យពន្ធដារវាមានទំហំដូចគ្នានឹងការបែងចែកនគរសត្វទៅជា ឧទាហរណ៍ gastropods (ប្រហែលជា 60000 ប្រភេទនៅក្នុងផ្នែកមួយនៃ phylum មួយ) និងមិនមែន gastropods; មានប្រយោជន៍តែនៅក្នុងបរិបទដែលមានឧបសគ្គជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ។
ពិម្ពា
ពិម្ពា (ពិម-ពា) ន. (បាលី "វល្លិ​បាស, ផ្លែ​បាស; អង្ក្រេម​អង្ក្រម") ព្រះ​នាម​ក្សត្រិយាណី ជា​កន្សៃសារពេជ្ញ​នៃ​ព្រះ​សក្យ​មុនី​សព្វញ្ញុពុទ្ធ កាល​ដែល​ទ្រង់​ស្ថិត​នៅក្នុង​រាជ្យ : ព្រះ​នាង​ពិម្ពា ឬ ព្រះ​នាង​ពិម្ពា​យសោធរា ឬ​ហៅ​ថា រាហុលមាតា ក៏​បាន ។
ពិទ្យាធរ
អ្នក​ទ្រទ្រង់​វិជ្ជា ; ភូត​ពួក​មួយ​អាស្រ័យ​នៅ​នា​ហិមវន្តប្រទេស​មាន​វិជ្ជា​អាច​ឲ្យ​សម្រេច​ប្រយោជន៍​បាន ; បើ​ស្ត្រី​ហៅ​ថា ពិទ្យាធារិណី ឬ​ វិជ្ជាធារិណី (មាន​តំណាល​តែ​ក្នុង​គម្ពីរ​ដីការ) ។
ឆ្នាំពន្លឺ
មួយឆ្នាំពន្លឺគឺប្រហែលនឹង ៦ រយកោដិ ម៉ាយល៍ (6 trillion miles) ឬ ១០ រយកោដិ គីឡូម៉ែត្រ (10 trillion kilometers)។ ដោយហេតុដែលចក្រវាឡ មានវិសាលភាពធំទូលាយ ដូចនេះហើយទើបពីភពមួយទៅភពមួយ ឬពីផ្កាយមួយទៅផ្កាយមួយមានចំងាយឆ្ងាយរហូតដល់ទៅរាប់រយ រាប់ពាន់ ឬរាប់លានឆ្នាំពន្លឺក៏មាន។
ពន្លឺដែលចេញមកពីផ្កាយដែលមានចម្ងាយ ១០០ឆ្នាំពន្លឺ នឹងត្រូវចំណាយពេល ១០០ឆ្នាំដើម្បីធ្វើដំណើរមកដល់យើង។ នេះមានន័យថា ពេលយើងមើលឃើញពន្លឺរបស់ផ្កាយមួយនោះ តាមពិតពន្លឺេនោះបានបាញ់ចេញពីផ្កាយ តាំងពី ១០០ឆ្នាំមុនមកម៉្លេះ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា រយ:ពេលសម្រាប់ពន្លឺធ្វើដំណើរពីផ្កាយមកដល់ផែនដី គឺអាចខុសគ្នា អាស្រ័យទៅតាមទីតាំង និងចម្ងាយរបស់ផ្កាយនីមួយៗ មកផែនដី។
ហេតុអ្វីត្រូវគិតខ្នាតជា ឆ្នាំពន្លឺ?
ឆ្នាំពន្លឺគឺជាការគណនារយះចំងាយពី ទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយទៀតនៅក្នុងចក្កវាឡ (ដូចជា system, constellation and galaxy etc..) ទៅតាមល្បឿននៃពន្លឺដោយសារតែ ចម្ងាយនោះឆ្ងាយពេក មិនអាចគណនាតួលេខជាសម្លេងបានងាយ (អង់គ្លេសអស់ត្រឹមពាក្យ Trillion)។ ជាធម្មតាពន្លឺមានល្បឿនលឿន ណាស់ដោយអាចរត់បាន ៣០០ ០០០គីឡូម៉ែត្រក្នុង១វិនាទី(ដូចនេះ មួយឆ្នាំពន្លឺគឺស្មើនឹង ៣០០០០០គីឡូម៉ែត្រx៦០វិនាទីx៦០នាទី x២៤ម៉ោងx៣៦៥ថ្ងៃនិង៦ម៉ោង) នេះហៅមហាសែនពិបាក។
​ឯកសារ​យោង​
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសាស្ដ្រ
កន្សៃ​សព៌េជ្ញ
កន្សៃសារពេជ្ញ ន. ស្រីជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបរមពោធិសត្វជាបច្ឆិមជាតិ ក្នុងកាលដែលនៅជាគ្រហស្ថ ឬដែលបានត្រាស់ហើយ ក៏គង់នៅហៅស្រីនោះថា កន្សៃសារពេជ្ញ : នាងពិម្ពាយសោធរា ជាកន្សៃសារពេជ្ញ នៃព្រះសាក្យមុនីគោតម ។
វិជ្ជាធរ
[អាន​ថា ពិត - ​ទ្យា - ធ ] (vidyadhara) ​< សំស្ក្រឹត វិទ្យាធរ ; បាលី វិជ្ជាធរ ; ខ្មែរ​ប្រើ​ក្លាយ​ទៅ​ជា ពិទ្យាធរ ប្រែ​ថា អ្នក​ទ្រទ្រង់​វិជ្ជា ; ភូត​ពួក​មួយ​អាស្រ័យ​នៅ​នា​ហិមវន្តប្រទេស​មាន​វិជ្ជា​អាច​ឲ្យ​សម្រេច​ប្រយោជន៍​បាន ; បើ​ស្ត្រី​ហៅ​ថា ពិទ្យាធារិណី ឬ​ វិជ្ជាធារិណី (មាន​តំណាល​តែ​ក្នុង​គម្ពីរ​ដីការ) ។ English: wisdom-holder; a group of supernatural beings in Hindu mythology. They possess magical powers and dwell in the Himalayas.
តិរោកុឌ្ឌសូត្រ
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ >​ ខុទ្ទកបាឋ > តិរោកុឌ្ឌសូត្រ
ខុទ្ទកបាឋ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ
[៨] បើបុគ្គលឃើញសុខធំទូលាយ ព្រោះលះ​សុខមាន​ប្រមាណ​តិចចេញ អ្នក​មានប្រាជ្ញា កាលឃើញ​ច្បាស់​សុខធំទូលាយ គប្បីលះ​សុខមាន​ប្រមាណ​តិចចេញ។
ប្រេតទាំងឡាយ មកកាន់ផ្ទះ​នៃញាតិ ដោយគិតថា ផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយឈរ​នៅជិត​ខាងក្រៅ​ជញ្ជាំង​ទាំងឡាយខ្លះ នាផ្លូវ​បែកជា ៤ និងផ្លូវ​បែកជា ៣ ទាំងឡាយខ្លះ ជិតទ្វារ​ក្រុង និងទ្វារផ្ទះ​ទាំងឡាយខ្លះ។ កាលបើបាយ ទឹក បង្អែម និងចំអាប មាន​គ្រប់គ្រាន់ ដែលពួក​ញាតិតាក់តែង​ទុក​ហើយ មិនមាន​ញាតិណាមួយ នឹកដល់​ប្រេតទាំងឡាយ​នោះ ព្រោះកម្ម​របស់សត្វ​ទាំងឡាយ ជាបច្ច័យ។ ញាតិទាំងឡាយណា ជាអ្នកអនុគ្រោះ ញាតិទាំងឡាយ​នោះ រមែង​ឧទ្ទិស​ឲ្យនូវទឹក និង​ភោជន​ដ៏ម៉ត់ចត់ ដ៏ប្រសើរ ជារបស់​គួរតាមកាល ដល់ញាតិ​ទាំងឡាយ យ៉ាងនេះថា ទាននេះ ចូរមាន​ដល់ញាតិ​ទាំងឡាយ សូមញាតិ​ទាំងឡាយ បានដល់​នូវ​សេចក្តីសុខ។ ចំណែក​ប្រេតជា​ញាតិ ជាអ្នកមក​ប្រជុំគ្នា​ទាំងនោះ មកជួបជុំ​គ្នាហើយ ក្នុងមន្ទីរ​ឲ្យទាន​នោះ កាលបើ​បាយ និងទឹក មានល្មម​គ្រាន់ ក៏​អនុមោទនា ដោយ​គោរពថា យើង​ទាំងឡាយ បាន​សម្បត្តិនេះ ព្រោះហេតុ​នៃញាតិទាំង​ឡាយណា សូមពួក​ញាតិ របស់យើង​ទាំងឡាយ​នោះ រស់នៅ​យឺនយូរ ការបូជា​ដែលញាតិ​ទាំងឡាយ​ធ្វើហើយ ដល់យើង​ទាំងឡាយក្តី ញាតិ​ទាំងឡាយ ជាអ្នកឲ្យ​ទានក្តី មិនមែន​ជាឥត​ផលឡើយ កសិកម្ម ក៏មិន​មានក្នុងភូមិ នៃប្រេតនោះ គោរក្ខកម្ម ក៏មិនមាន​ក្នុងភូមិ​នៃប្រេត​នោះ ពាណិជ្ជកម្ម ដែលជា​ហេតុបាន​សម្បត្តិ​បែបដូច្នោះ ក៏មិនមាន ការលក់ទិញ​ផ្លាស់ប្តូរ​ដោយប្រាក់ ក៏មិនមាន បុគ្គល​ទាំងឡាយ ធ្វើកាល​កិរិយា លះលោក​នេះទៅហើយ រមែងញ៉ាំង​អត្តភាព​ឲ្យប្រព្រឹត្ត​ទៅក្នុង​ប្រេតវិស័យ​នោះ ដោយ​ផលទាន​ដែលញាតិ​ទាំងឡាយ​ឧទ្ទិសឲ្យ​ហើយ​អំពី​លោកនេះ។ ទឹកធ្លាក់​ចុះលើទីទួល រមែងហូរ​ទៅកាន់ទី​ទាប ដូចម្តេចមិញ ទានដែល​បុគ្គល​ឲ្យហើយ អំពីលោក​នេះ រមែង​សម្រេចផល ដល់​ប្រេត​ទាំងឡាយ ដូច្នេះដែរ។ ផ្លូវទឹក មានទន្លេ និងស្ទឹង​ជាដើមដ៏ពេញ រមែងញ៉ាំង​សាគរឲ្យ​ពេញប្រៀប ដូចម្តេចមិញ ទានដែល​បុគ្គលឲ្យហើយ​អំពីលោក​នេះ រមែង​សម្រេចផល ដល់ប្រេត​ទាំងឡាយ ដូច្នោះ​ដែរ។ បុគ្គលកាល​រឭកឃើញ​នូវ​ឧបការគុណ ដែលលោក​ធ្វើទុក​ដល់ខ្លួន ក្នុងកាលមុន​ថា អ្នកនេះ​បានឲ្យ​របស់នេះ​ដល់អញ អ្នកនេះ​បានធ្វើ​គុណនេះ​ដល់អញ ជន​ទាំងឡាយ​នោះ ជាញាតិ​មិត្រ ជាសំឡាញ់​របស់អញ​ដូច្នេះហើយ គួរឲ្យ​ទក្ខិណាទាន ចំពោះ​ប្រេត​ទាំងឡាយ។ ការយំសោកសៅ និងការ​ខ្សឹកខ្សួល​ដទៃណា មិនមាន​ប្រយោជន៍​ឡើយ ការយំ​ជាដើមនោះ មិនសម្រេច​ប្រយោជន៍ ដល់ប្រេត​ទាំងឡាយទេ ញាតិ​ទាំងឡាយ រមែង​ឋិតនៅ​យ៉ាងនោះ​ដដែល ឥតបាន​ដឹង បានឮឡើយ។ លុះតែ​ទក្ខិណាទាន​នេះ ដែលបុគ្គល​បានឲ្យហើយ តម្កល់ទុក​ប្រពៃហើយ ក្នុងសង្ឃ ទើបសម្រេច​ផលដោយ​រួសរាន់ ដើម្បី​ប្រយោជន៍​ដល់ប្រេតនោះ អស់កាល​ជាអង្វែង។ ញាតិធម៌នោះ ឈ្មោះថា មហាបពិត្រ បានសំដែង​ជាបែប​យ៉ាងហើយ ការបូជា​ដ៏ថ្លៃថ្លា ចំពោះប្រេត​ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បានធ្វើហើយ​ផង កំលាំង​កាយ​នៃភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បានបំពេញ​ឲ្យហើយ​ផង បុណ្យ ឈ្មោះថា បានសន្សំ​ទុក មិនមែន​តិចឡើយផង។
ចប់ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ ។
ឯកសារ​យោង
ព្រះត្រៃបិដក​ ភាគ ៥២ ទំព័រទី ១២ ដល់ ​១៥ សុត្តន្តបិដក​ ខុទ្ទកនិកាយ ខុទ្ទកបាឋ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ
កន្សៃ
កន្សៃ ន. ប៉ែកខាងក្រោយ : កន្សៃទូក, កន្សៃរទេះ, កន្សៃផ្ទះ ។ (ប្រើក្នុងពាក្យប្រៀប) : ប្រពន្ធព្រះ (មើលពាក្យ កន្សៃសារពេជ្ញ) ។
ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀ
ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ California Current) ជាខ្សែទឹកមួយនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលធ្វើដំនើរទៅទិសខាងត្បូងសសៀរតាមច្រាំងខាងលិច នៃអាមេរិកខាងជើង។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រភេទខ្សែទឹកនៅខណ្ឌសីមាខាងកើត និងជាផ្នែកមួយរបស់ខ្សែទឹករង្វល់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង។ ខ្សែទឹកនេះជាខ្សែទឹកត្រជាក់។ ចលនាច្រាល់ឡើងមកផ្ទៃទឹកខាងលើនៃស្រទាប់ទឹកខាងក្រោម ដែលបណ្ដាលមកពីដំនឹកអេកម៉ាន់ កាន់តែធ្វើអោយខ្សែទឹកនេះមានភាពត្រជាក់។ ការច្រាល់ឡើងនៃស្រទាប់ទឹកខាងក្រោមបាននាំយកមកនូវ​សារធាតុចិញ្ចឹមមកទ្រទ្រង់ជីវិតសត្វត្រីគ្រប់ប្រភេទជាពិសេសបាឡែន និង បក្សីសមុទ្រផងដែរ។
កំប្រុកពោះប្រផេះ
ភិនភាគ
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ Callosciurus caniceps, អង់គ្លេស៖ Grey Bellied Squirrel) មាន​រោម​ទន់ ហើយ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​មាន​ពណ៌​ត្នោត និង​ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ​ស្រាល ឬ ស។ វា​មាន​កន្ទុយ​សំពោង​រង្វើល​បង្កប់​ដោយ​ជួរ​ពណ៌​ខ្មៅ​លាយ​ស។ កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​មាន​បាត​ជើង​ធំ​ទូលាយ ហើយ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​ស្បែក ជើង​គ្មាន​រោម​ទេ។
ជីវសាស្ត្រ
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​ជា​សត្វ​រាត្រីចរ វា​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ព្រៃ​របោះ វាល​ស្មៅ ព្រៃដាំ (ចម្ការ​កៅស៊ូ និង ដូងប្រេង) រួម​ទាំង​ព្រៃ​កោងកាង​ផង​ដែរ។
រប៉ាយ​រស់​នៅ
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​មាន​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ប្រភេទ​នេះ​មាន​នៅ​ប្រទេស ម៉ាឡេស៊ី កោះស៊ូម៉ាត្រា កោះចាវា និង កោះប័រណេអូ។
ស្ថាន​ភាព​អភិរក្ស
កំប្រុក​ពោះ​ប្រផេះ​ជា​ប្រភេទ​មាន​រស់​នៅ​ច្រើន​បង្គួរ​តាម​តំបន់​ព្រៃ​ល្បោះ និង​ចម្ការ​ឈើ​ដទៃ​ទៀត។ ប្រសិន​បើ​ត្វ​នេះ​កើន​ចំនួន​ច្រើន​លើស​លប់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ណា​មួយ គួរតែ​មាន​វិធានការ​ទប់​ស្កាត់​ការ​កើន​ឡើង​នូវ​ចំនួន​សត្វ​នេះ។
ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ
thumb|right|350px|ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអុ (បៃតង) និង ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ក្រហម) ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Kuroshio Current, ជាភាសាជប៉ុន៖ 黒潮=ជំនោរខ្មៅ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ខ្សែទឹកជប៉ុន ឬ ខ្សែទឹកខ្មៅ។ វាជាខ្សែទឹកមានកំលាំងខ្លាំងក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងប៉ែកខាងលិច។ វាមានប្រភពពីឆ្នេរខាងកើតកោះតៃវ៉ាន់ និងហូរទៅទិសឦសានកាត់តាមប្រទេសជប៉ុនរួចវិលចូលទៅក្នុងខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង។ ខ្សែទឹកនេះដឹកនាំទឹកក្ដៅពីត្រូពិចឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់ប៉ូល។ គេឃើញមានកំហាប់អ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមខ្ពស់ធ្វើដំនើរតាមខ្សែទឹកនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ (ប្រហែល ៥,២លានតោន)។ ទឹកក្ដៅរបស់ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុជួយទ្រទ្រង់ការលូតលាស់របស់ថ្មប៉ប៉្រះទឹករបស់ជប៉ុន និងត្រីក្នុងសមុទ្រ។ thumb|300px|right|ខ្សែទឹកក្បែរប្រទេសជប៉ុន 1. ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ 2.ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ(បន្ត) 3.ខ្សែទឹកច្រាស់ឃឹរ៉ុស៊ីអុ 4.ខ្សែទឹកត្សឹស៊ីម៉ា(ក្ដៅ) 5.ខ្សែទឹកត្សឹហ្គារឹ(ក្ដៅ) 6.ខ្សែទឹកសូយ៉ា(ក្ដៅ) 7.ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអុ 8.ខ្សែទឹកលីម៉ាន់(ត្រជាក់)
អំពីឈ្មោះ
ទឹកសមុទ្រនៅក្នុងខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុថ្លានិងមិនសូវសំបូរប្លុងតុងទេ។ ដោយហេតុនេះពណ៌របស់វាមានពណ៌ខៀវចាស់ ទើបគេដាក់ឈ្មោះវាថាឃឹរ៉ុស៊ីអុ(=ជំនោរខ្មៅ)នោះទៅ។
លក្ខណៈខ្សែទឹក
ទទឹងខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុក្បែរជប៉ុនមានប្រហែល១០០គ.ម និងមានល្បឿនអតិបរមា៤ណុត(ប្រហែល៧,៤គ.មក្នុង១ម៉ោង)។ នៅជំរៅពី៦០០ទៅ៧០០ម វានៅមានល្បឿន១ទៅ២ណុត។ តាមការគណនា ក្នុង១វិនាទីមានទឹកប្រមាណ២ទៅ៥ម៉ឺនម៉ែត្រគូបត្រូវបានហូរនាំតាមខ្សែទឹកនេះ។ សីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកខាងលើគឺ ៣០℃ នៅរដូវក្ដៅនិង២០℃នៅរដូវរងារ។ កំរិតភាពប្រៃខ្ពស់ គឺ ៣៤,៨%នៅរដូវរងារ និង ក្រោម៣៤%នៅរដូវក្ដៅ។ កំរិតរំលាយអុកស៊ីសែន ៥ ml/l។
ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង
ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ North Pacific Current) ជាខ្សែទឹកក្ដៅមានល្បឿនយឺតដែលហូរពីលិចទៅកើត (ពីរយៈបណ្ដោយ១៦០ខាងកើតទៅរយៈបណ្ដោយ១៥០ខាងលិច) នៅរយៈទទឹងពី៤០ទៅ៥០ដឺក្រេខាងជើង ក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាជាផ្នែកខាងជើងនៃខ្សែទឹករង្វល់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើង។
ខ្សែទឹកប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងកើតឡើងពីការហូរបញ្ចូលគ្នារវាង​ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុ (ខ្សែទឹកដែលហូរទៅខាងជើងសសៀរតាមប្រទេសជប៉ុន) និង ខ្សែទឹកអុយ៉ាស៊ីអុ (ខ្សែទឹកត្រជាក់អនុអាកទិកដែលហូរទៅខាងត្បូង)។ នៅប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងប៉ែកខាងត្បូង វាបែកចេញជា២គឺ ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀដែលហូរទៅខាងត្បូង និង ខ្សែទឹកអាឡាស្កាដែលហូរទៅខាងជើង។
ឆាយាលក្សសារព័ត៌មាន
ឆាយាលក្សសារព័ត៌មាន​
ឆាយាលក្សសារព័ត៌មាន គឺជាភាពវិសេសមួយដែលកើតចេញមកពីវិជ្ជាជិវៈសារព័ត៌មាន​ដូចជា (ការរួមបញ្ចូល​ ការកែប្រែ និងធ្វើការបង្ហាញនូវសម្ភារៈសារព័ត៌មានសំរាប់ចាក់ផ្សាយ ជាសារធារណៈ)គឺជាការបង្កើតរូបភាពទៅតាមលំដាប់លំដោយ សំរាប់ផ្តល់ទៅឲ្យសារព័ត៌មាន។​ សារព័ត៌មានឥលូវនេះផ្តោតសំខាន់ទៅលើរូបភាពតែប៉ុណ្ណោះ​ ប៉ុន្តែនៅក្នុងករណីខ្លះគេក៏ប្រើ​វិដេអូសំរាប់ចាក់ផ្សាយលើវិជ្ជជីវៈសារព័ត៌មានដែរ។​ ឆាយាលក្សសារព័ត៌មានគឺមានឈ្មោះដ៏ល្បីល្បាញដែលវាគឺជាផ្នែកមួយនៃការថតរូបផងដែរ​ដូចជា(ឯកសារលក្ខណៈរូបភាព សង្គម​ មហាវីថី រីក៏ជាការប្រារព្វពិធិផ្សេងៗ) ដោយប្រតិបត្តិរតាមក្របសីលធម៌​ ជាគម្រោងមួយប្រាប់ពីបំណងថា ការធ្វើការដោយមានភាពស្មោះត្រង់ មិនលំអៀង នៅខណៈដែលកំពុងបា្រប់រឿងមួយយ៉ាងម៉្មត់ចត់ដើម្បី សរសេជាព័ត៌មាន។​​ ឆាយាលក្សសារព័ត៌​ ជាការបង្កើតរូបភាពដែលអាចជូយឲ្យសម្រេច​នូវការសរសរព័ត៌មានបានល្អ។រូបភាព: Photojournalist.jpg
ការរកឃើញ
ការធ្វើព័ត៌មានឲ្យល្បីល្បាញជាមួយនិងរូបភាពគឺអាចធ្វើទៅបានដោយសារការបោះពុម្ព​ និងការបញ្ជូលថ្មីនូវរូបភាព​ដែលបានកើតឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៨៨០​និង ១៨៩៧។ ខណៈពេលដែលដំណឹងសំខាន់គឺជាការថតបំផុតនៅឆ្នាំ ១៨៥០។​ ចំនែកការបោះពុម្ពកាតប្រេសជាលើកដំបូងគឺនៅឆ្នាំ១៨៨០។
តំណរភា្ជប់ខាងក្នុង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សារព័ត៌មាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆាយាលក្សសារព័ត៌មាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបថត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វីដេអូ
កំប្រុកធំ
ភិនភាគ
កំប្រុក​ធំ (វិទ្យាសាស្ត្រ៖ Ratufa bicolor, អង់គ្លេស៖ Black Giant Squirrel) មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ៣៧០-៤០៥ម.ម កន្ទុយ​ប្រវែង​ពី ៤២៥-៥០០ម.ម និង​មាន​ទម្ងន់​រហូត​ទៅ​ដល់ ១៥០០ក្រាម។ ផ្នែក​ពោះ​មាន​ពណ៌​ចាប់​ពី​ពណ៌​ពង​មាន់ រហូត​ដល់​ពណ៌​ទឹក​ក្រូច និង​ផ្នែក​ខ្នង​មាន​ពណ៌​ខ្មៅ ឬ ត្នោត​ចាស់។ បំពង់​ក និង​ថ្ពាល់​មាន​ពណ៌​ភ្លឺ ដែល​ខណ្ឌ​ដាច់​ពី​គ្នា​ដោយ​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មៅ។
ជីវសាស្ត្រ
ប្រភេទ​នេះ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ ដែល​មាន​គំរប​ព្រៃ​ក្រាស់ៗ ហើយ​ំបូរ​រស់​នៅ​តាម​ដង​ទន្លេ ស្ទឹង។ វា​ជា​ត្វ​ដែល​មាន​ការ​ផ្លាស់​ទី​យ៉ាង​រហ័ស​ពី​ដើម​ឈើ​មួយ​ទៅ​មួយ។ ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន ផ្លែ​ឈើ គ្រាប់​ធញ្ញជាតិ ស្លឹក​ឈើ សត្វ​ល្អិត និង សត្វ​តូច​ផ្សេងៗ​ទៀត។ សំបុក​វា​មាន​រាង​មូល​ស្ថិត​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ចុង​មែក ឈើ​តូចៗ ព័ទ្ធ​ស្លឹក​ឈើ។ សត្វ​ញី​មាន​ដោះ​បី​គូ និង​មាន​កូន​ម្ដង​ពី ១-២ ក្បាល។
រប៉ាយ​រស់​នៅ
នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រភេទ​នេះ​មាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង ពោធិសាត់ មណ្ឌលគិរី និង​ខេត្ត​ព្រះវិហារ ហើយ​ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ នៅ​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន ដី​គោក​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី (កោះស៊ូម៉ាត្រា និង កោះចាវា)។
ស្ថានភាព​អភិរក្ស
កំប្រុក​ធំ​រស់​នៅ​មាន​ដង់ស៊ីតេ​កម្រិត​ទាប ហើយ​គេ​កម្រ​ជួប​ប្រទះ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ធម្មជាតិ។ ប្រភេទ​នេះ​អាច​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​ពី​ការ​បាត់​បង់​ទី​ជម្រក និង​ការ​ទាក់​ចាប់ ឬ​បរបាញ់។
ខ្មែរម៉ាស្ទើ
អត្ថបទជាអក្សរដិតខ្មែរវេបម៉ាស្ទើ មកពីពាក្យថា( គេហទំព័រនិងអ្នកជំនាញដែលគេហៅថា) អ្នកសាងសង់គេហទំព័រ អ្នកអភិវឌ្ឍន៍គេហទំព័រ អ្នកនិពន្ធនៅកន្លែងណាមួយ ឬអ្នកអភិបាលគេហទំព័រ គឺជាមនុស្សដែលមានទំនួលខុសត្រូវទៅលើការការពារគេហទំព័រមួយឬច្រើន។កិច្ចការរបស់ខ្មែរវេបម៉ាស្ទើ ប្រហែលជាអ្នកធ្វើការច្បាស់លាស់នៅលើប្រព័ន្ធវេបសាយ អ្វីដែលយើងមើលឃើញ ប៉ះបានព្រមទាំអ្វីដែលយើងមិនអាចប៉ះបានគឺជាវិធីយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ការរៀបចំគេហទំព័រ  ការបង្កើត ការកែទំព័រវេបសាយ ការឆ្លយតបទៅកាន់មតិរបស់អ្ននប្រើប្រាស់ និងការពិនិត្យការទំនាក់ទំនងទាំងស្រុង។ ដូចជាវិន័យធម្មតាៗ អ្នកជំនាញខ្មែរវេបម៉ាស្ទើ”ត្រូវតែចេះថ្លឹងថ្លែងអ្វីដែលល្អក្នុងបណ្តាញការចរចារ ការបន្តការចំនាយ និងសុវត្តិភាព" ។បំណុលRFC 822តែជាអ្វីៗដែលតម្រូវអោយមានសំរាប់ការបង្កើត”ការង្ហាញម៉ាស្ទើ”អាស័យដ្ឋានអ៊ីម៉ែលសំរាប់ចំនុចផ្ទាល់ខ្លួនមួយនែការទំនាក់ទំនងសំរាប់អ៊ីម៉ែលនៃកម្មសិទ្ធអ្នកអភិបាល។ខ្មែរវេបម៉ាស្ទើអាស័យដ្ឋាននិងចំនងជើងគឺមិនមែនយល់ព្រមជាផ្លូវការដោយភាពស្រដៀងគ្នាទៅនិងគេហទំព័ររបស់អ្នកអភិបាលនោះទេ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ
ឃុំដំណាក់កន្ទួតខាងត្បូង
thumb|right|200px|ទិដ្ឋិភាពនៅរដូវចម្រូតនៅឃុំដំណាក់កន្ទួតខាងត្បូង ឃុំដំណាក់កន្ទួតខាងត្បូង គឹឃុំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្រាច ​ ខេត្តកំពតដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃទីរួមខេត្តកំពត​​​​ ​​ ​​​ហើយប្រជាជនរស់នៅទីនោះភាគច្រើនជាកសិករពួកគាត់ប្រកបរបរ កសិកម្ម ហើយខ្លះទៀតជាអ្នកជំនួញ ជាអ្នកលក់ដូរ។  ឃុំដំណាក់កន្ទួត ជាឃុំមួយដែលកំពុងអភិវឌ្ឍរាល់គ្រប់វិស័យដូចជាផ្លូវគមនាគមន៍     និង  សាលារៀនជាដើម។ ហើយឃុំនេះរួមមានភូមិចំនួនប្រាំ ៖ ភូមិ
រដ្ឋបាលឃុំបច្ចុប្បន្ន
( $ Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត  មាន  ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
Damnak Kantuot Khang Tboung ស្ថិតនៅ ស្រុក ខេត្ត  មាន ភូមិ÷
Boundary East 	ឃុំដំណាកើកន្ទួតខាងជើង ឃុំកន្ថោរខាងលិច ស្រុកកំពង់ត្រាច West 	ឃុំកំពង់ត្រាចខាងលិច ស្រុកគំពង់ត្រាច​ និងខេត្តកែប South 	ឃុំកំពង់ត្រាចខាងកើត ឃុំកំពង់ត្រាចខាងលិច ស្រុកគំពង់ត្រាច North 	ឃុំដំណាកើកន្ទួតខាងជើង និងស្រុកដងទង់
right|thumb|200px|ប្រជាកសិករកំពុងច្រូតកាត់នៅក្នុងវាលស្រែ
ចំនែកឯជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនវិញ ថ្វីបើឃុំនេះមានចំនួន ប្រជាជនច្រើនក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ពួកគាត់ មានការវិវឌ្ឍទៅមុខ ហើយប្រជាជននៅទីនោះភាគច្រើនពួកគាត់ជាកសិករ  ពួកគាត់ប្រកបរបរកសិកម្ម ដូចជា ដាំដំណាំ​ ស្រូវ ពោត សណ្ដែក ចេក​ ដូង ស្វាយ​ ម្ទេស ជាពិសេសគឺដំណាំម្រេច ដែលជាដំណាំសនាំមុខគេបង្អស់នៅតំបន់នោះ ចំនែកដំណាំម្រេចវាមានតម្លៃខ្ពស់ ទាំងនៅទីផ្សារក្នុងស្រុក និងទីផ្សារអន្តរជាតិ​ បច្ចុប្បន្ននេះវាកំពុងមានគុណភាពខ្ពស់ខ្លាំងណាស់ ដែលបាននាំចេញទៅក្រៅប្រទេស ជាពិសេសនាំចេញទៅប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិចដែលជាកិត្យានុភាពកសិកម្ម របស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ហើយប្រជាជនប្រមាណ៥០%ជាកសិករ ហើយជាអ្នកជំនួញប្រមាណ២០% ឯចំនែកអ្នកបំរើការងាររដ្ឋវិញប្រហែល៣០% បើនិយាយពីវិស័យអប់រំវិញមានការឈានទៅមុខដោយមាន   សាលារៀនជាច្រើនសំរាប់អោយ​ កុមារា កុមារី យុវជន យុវនារី ទៅសិក្សាដើម្បីក្រេបជញ្ជក់យកចំណេះ និងក្លាយជាពលរដ្ឋល្អនៅក្នុងសង្គម ហើយក្លាយជាសរសទ្រូងសំរាប់ប្រទេសជាតិផងដែរ        ។ ចំនែកវិស័យសុខាភិបាលនៅតំបន់នោះមានមន្ទីរពេទ្យបង្អែក ជាច្រើនដែលជួយសំរួលដល់ប្រជាជននៅពេលមានជំងឹថ្កាត់​ ហើយមានពេទ្យជំនាញដើម្បីពិនិត្យនិងពិគ្រោះជំងឺ​ និងមានភាពងាយស្រួលក្នុង សង្រ្គោះបន្ទាន់ ដូចជានៅពេលសំរាលបុត្រមានពេទ្យជំនាញសំរាប់ធ្វើការសំរាល និងមានបទពិសោធក្នុងការធ្វើការងារ។
តំបន់ទេសចរណ៍ left|thumb|200px|ទិដ្ឋភាពភ្នំកំពង់ត្រាចថតពីចំហៀង
">រមណីយដ្ឋាន​ប្រ​វ​ត្ដិ​សាស្ដ្រ ភ្នំ​កំពង់ត្រាច ឫុ ភ្នំ​បាក់​” ស្ថិតនៅក្នុង ទឹកដី​ឃុំ​ដំណាក់​កន្ទួត​ខាងត្បូង ស្រុក​កំពង់ត្រាច ដោយ​បរិវេណ​ភ្នំ​នេះ​មាន​បរិមាត្រ​ប្រមាណ​ប្រហែល​៤.​គីឡូម៉ែត្រ និង កម្ពស់​ប្រ ហែល ២០០​ម៉ែត្រ ។ ភូមិសាស្ដ្រ​នៃ​តំបន់ភ្នំ​នេះ​មាន​អំណោយផល​ល្អ​សម្រាប់​ការថត​ខ្សែភាពយន្ដ​ ផ្សេងៗ​ជាមួយនឹង​ទេសភាព​ល្អ ប្រណីត ស្រស់ត្រកាល ពោរពេញ​ដោយ​សោភ័ណភាព​យ៉ាង​វិចិត្រ ។ នៅខាងមុខ​ផ្លូវ​ចូលទៅក្នុង​ល្អាង​ភ្នំ​នេះ​មាន​វត្ដ​មួយ​ឈ្មោះថា “​វត្ដ​គិរី​សិលា ” ដែល​យាយជី តាអាចារ្យ​និង ព្រះសង្ឃ​គង់នៅ​ជាច្រើន​អង្គ​។ តាម​សងខាង​ផ្លូវ​ក្នុង​រូងភ្នំ​មាន​ល្អាង​ជាច្រើន​ព័ទ្ធជុំវិញ ទីវាល​មួយ​ដែល​ទទួល​ពន្លឺព្រះអាទិត្យ​ភ្លឺ​ចិញ្ចាច​ហើយ​ពេល​ភ្ញៀវ​សម្លឹងមើល ​ទៅលើ​នឹង​ឃើញ​មេឃ​ហាក់​នៅ​កៀក​បង្កើយ​រាង​ជា រង្វង់​មូល​ដូច​បាតខ្ទះ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​អារម្មណ៍​ស្ថិតក្នុង​ទី​ស្ថាន​មួយ​ ប្រកបដោយ​ភាពសុខដុមរមនា ។ នៅតាម​ល្អាង​និ​មួយៗ មាន​រូប​សំ ណាក​សត្វ ឫុ រូប​ប​សំណាក​ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់​ផ្សេងៗ ដែល​រូប​ទាំងនោះ​មាន​មគ្គុទេសក៍​នឹង​ពន្យល់​ណែនាំ​ឱ្យបាន​ដឹង​ជា​លំដាប់​លំ ដោយ​តាម​ការ​ប៉ិនប្រសប់​របស់​ពួកគេ​។​ ​
សេដ្ឋកិច្ផភូមិដំណាក់កន្ទួត ">ភូមិនេះប្រជាជនមានជីវភាពមធ្យម មានប្រជាជន៧៥%ប្រកបរបរជាកសិករ ៣០%ជាអាជីវករលក់ដូរ ២៥%ជាមន្រី្ត​រាជការ។ការប្រកបរបរកសិករគឺដាំដុះទៅលើផ្ទៃដី៨០០ហិចតា ក្នុងឆ្នាំនេះប្រជាជនបានទទូល ទិន្នផលកើនជាងឆ្នាំកន្លងទៅ៤០%។ ក្រៅពីដំណាំស្រូវ មានដាំដំណាំបន្តប់បន្សំជាច្រើនទៀតដូចជា​​​ ស្វាយ ទាប ឆៃថាវ ដំឡូង ត្រាវ ពោត​ ស្ពី​ ម្រេច ...ល។  ជាពិសេសគឺដំណាំម្រេច ដែលជាដំណាំសនាំមុខគេបង្អស់នៅតំបន់នោះ ចំនែកដំណាំម្រេចវាមានតម្លៃខ្ពស់ ទាំងនៅទីផ្សារក្នុងស្រុក និងទីផ្សារអន្តរជាតិ​ បច្ចុប្បន្ននេះវាកំពុងមានគុណភាពខ្ពស់ខ្លាំងណាស់ ដែលបាននាំចេញទៅក្រៅប្រទេស ជាពិសេសនាំចេញទៅប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិចដែលជាកិត្យានុភាពកសិកម្ម របស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ហើយនៅក្នុងភូមិគឺកំពុងតែសាងសង់ប្រឡាយទឹក និង​ ជីកអណ្ដូងជាច្រើន ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត​ សំរាប់ធ្វើ ស្រែប្រាំង ដើម្បីធ្វើអោយប្រជាជនទទួលបានទិន្នផល់ខ្ពស់ និងមានជីវភាពធូរធារ។ចំនែកឯអាជីវករលក់ដូរវិញ ឃើញថាសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារមានសំទុះយ៉ាងខ្លាំង​​ ព្រោះការប្រកបរបរនេះមានការរៀបចំសមល្មមងាយស្រួលរកស៊ីជាងរបរផ្សេងៗ​ និងមានអាជីវកម្មក្នុងផ្សារកំពង់ត្រាច
ចំនែកឯមន្រ្តីរាជការវិញ រយះពេលប៉ុន្មានឆ្នាំនេះមានសំទុះរីកចំរើនគួរអោយគាត់សំគាល់ ជាពិសេស គ្រូបង្រៀន ប៉ូលីស ទាហាន និង ធ្វើការនៅអង្គការផងដែរ  ព្រោះយុវជន យុវនារីបានរៀនច្រើន និងមានចំនេះដឹងច្រើនផងដែរ។
ការអប់រំ [កែប្រែ​កូដ]
ការអប់រំពុំមានការវិវត្តន៏ខ្លាំងនេាះទេ​ ដោយសារនៅទីនោះពុំនូវមានរីកចំរើន ជីវភាពមានការខ្វះខាត​ ។ដោយសារប្រជាជននៅទីនោះមានជីវភាពខ្វះខាត​ធ្វើអោយពួកគេទៅរកការងារធ្វើនៅតាមរោងចក្រផ្សេងៗដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសាររបស់គេ។នៅក្នុងខេត្តនេះក៏មានសាលាមត្តេយ្យ សាលាបឋមសិក្សា អនុវិឡាលយ័ និងវិទ្យាល័យផងដែរ។ប៉ុន្តែពុំសូវបានទទួលការអប់រំទូលំទូលាយទេ ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត និងពេលវេលាសម្រាប់សិក្សា ព្រោះពួកគាត់ជួយធ្វើការដើម្បីរកចំណូល។
​​​     ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក
ផ្សោតក្បាលត្រឡោក ឬ ផ្សោតឥរាវតី (ឈ្មោះបច្ចេកទេស Orcaella Brevirostris) គឺជាអម្បូរ​ម៉្យាងនៃផ្សោតសមុទ្រដែលអាចសម្របខ្លួនបាននឹងមជ្ឈដ្ឋានជាច្រើន។ ពួកវា​ត្រូវបាន​គេប្រទះឃើញ​យ៉ាង​តិចតួច​ហើយ​មិន​ទៀងទាត់​នៅតាមជិតឆ្នេរសមុទ្រ នៅតំបន់ដែលទឹកសាបនិងទឹកប្រៃជួបគ្នា និងនៅតាមទន្លេ ដូចនៅឯឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់ (Bay of Bengal) និង តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ប្រវត្តិនៃឈ្មោះ និង ប្រវត្តិនៃចំណាត់ថ្នាក់ rabogordo69
ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីត្រូវបានពិពណ៌នាជាលើកដំបួងដោយ លោក រីឆាដ អូវេន (Sir Richard Owen) នៅឆ្នាំ១៨៨៦ ដោយផ្អែកលើផ្សោតមួយក្បាលដែលត្រូវបានគេប្រទះឃើញនៅឆ្នាំ១៨៥២ នៅ​ឯ​កំពង់ផែក្រុងវិសាខាប៉ាត់ណាំ (Visakhapatnam) នៅឆ្នេរខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា។ នេះជាផ្សោតមួយក្នុងចំនោមពីរអម្បូរ​ក្នុង សណ្តាន​របស់វា។ ពេល​ខ្លះវាត្រូវបានគេចាត់បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុងក្រុមគ្រួសារផ្សោតដែលមានតែខ្លូនវាផ្ទាល់ ផ្សោតម៉ូណូដុនទីដេ (Monodontidae) និង ផ្សោតដែលហ្វីនីដេ (Delphinidae)។ មកទល់ឥឡូវនេះ មាន​ការយល់ព្រមជាច្រើន​ដែលចាត់បញ្ចូលវា​ទៅ​ក្នុងក្រុមគ្រួសារ ផ្សោតដែលហ្វីនីដេ ដែលជាផ្សោតសមុទ្រ។
បើគិតទៅតាមលក្ខណៈតំនរពូជ ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីជាប់ទាក់ទងជិតបំផុតជាមួយនឹង បាឡែនអូកា (Orca ឬ Killer Whale)។ ឈ្មោះ​អម្បូរ​ Brevirostris គឺបានមកពីភាសាឡាតាំងដែលមានន័យថា ចំពុះខ្លី។ នៅឆ្នាំ២០០៥ ការវិភាគលើតំនរពូជបានបង្ហាញថា ផ្សោតអូស្រ្តាលី (Australian Snubfin Dolphin) ដែលគេប្រទះឃើញនៅភាគខាងជើងប្រទេសអូស្រ្តាលីជា​អម្បូរ​ទី២នៃ ហ្សេនីសអូសែលឡា (Orcaella Genus)។
ជាទូទៅ ពណ៌សម្បុររបស់ផ្សោត គឺមានពណ៌ប្រផេះ ឬក៏ខៀវទឹកប៊ិច ឯខាងពោះវិញមានពណ៌រាងសស្លេក ហើយគ្មានស្លាកស្នាមសម្គាល់បញ្ជាក់ទេ។ វាមានព្រុយខ្នង តូច​ហើយមូលស្ថិត​នៅ​កណ្តាល​ខ្នងតែម្តង ឯថ្ងាសមូលរលោងខ្ពស់ឡើងទៅលើ ប៉ុន្តែគ្មានចំពុះ ចំនែកព្រុយចំហៀងធំទូលាយ និងមូល។ ប្រភេទដែលត្រូវបានឃើញនៅកោះបរណេអូ (Borneo) គឺផរផសគ្មានព្រុយ (Finless Porpoise) (ឈ្មោះបច្ចេកទេស Neophocaena Phocaenoides) គឺមានរូបរាងប្រហាក់ប្រហែលគ្នា តែគ្មានព្រុយខ្នងទេ ឯផ្សោតខ្នងគម (Humpback Dolphin) (ឈ្មោះបច្ចេកទេស Sausa Chinensis) គឺមានមាឌធំជាង ចំពុះវែងជាង និងព្រុយខ្នងធំជាង។
មានឈ្មោះជាច្រើនដែលគេប្រើសម្រាប់ហៅ Oecaella Brevirostris ទៅតាមភាសានិមួយៗ ដូចជា ភាសាអង់គ្លេស Irrawaddy Dolphin បារាំង Orcelle pollerectus ភាសាភូមា Labia ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី Pesut ភាសាម៉ាឡេ Lumbalumba ភាសាឡាវ Pha’ka ភាសាភីលីពីន Lampasut  និង ភាសាខ្មែរ ផ្សោត។ ជាភាសាថៃ ឈ្មោះរបស់វាមួយគឺ Pla loma hua bat  ក៏​ព្រោះតែក្បាល​ដ៏មូល​របស់វាមើលទៅ​ស្រដៀងនឹងរូបរាង បាត្រលោក។
ការពិណព៌នា
ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីមានរូបរាងប្រហែលនឹង បាឡែនស.បេលូហ្គា (Beluga) បើទោះជាវាមានជាប់ទាក់ទងជិតបំផុតជាមួយនឹង បាឡែនអូកាក៏ដោយ។ វាមាន​ប្រដាប់ចាប់សម្លេង​ធំមួយនៅ​ផ្នែកខាងក្នុង​ក្បាល ក្បាលមូលរលោង ជាមួយនឹងចំពុះដែលពិបាកក្នុងការកំណត់មើល ព្រុយខ្នងស្ថិតនៅ ២/៣ផ្នែកខាងក្រោយគឺខ្លីរលោងរាងត្រីកោណ ឯព្រុយចំហៀងវែងនិងធំទូលាយ។ វាសម្បុរជ្រេះ ប៉ុន្តែ​នៅផ្នែកខាងពោះរាងជ្រេះជាងផ្នែកខាងខ្នង។ ផ្សោតជំទង់អាចមានទម្ងន់លើសពី ១៣០គ.ក ហើយមានប្រវែងប្រហែល ២.៣ម. នៅពេលវាពេញអាយុ។ ប្រវែងវែងបំផុតដែលគេធ្លាប់វាស់គឺ ២.៧៥ម. របស់ផ្សោតឈ្មោលមួយក្បាលនៅប្រទេសថៃ។
ការបន្តពូជ
គេជឿថាផ្សោតទាំងនេះអាចបន្តពូជបាននៅពេលដែលpene វាមានអាយុពី ៧ទៅ៩ឆ្នាំ។ នៅឯអឌ្ឍគោលខាងជើង រដូវបន្តពូជចាប់ផ្តើមពីខែធ្នូដល់ខែមិថុនា។ ជាទូទៅ​ផ្សោតញីពរពោះ​រយៈពេល​១៤​ខែ​ ដោយកើតម្តងបានកូនតែ១ទេ ហើយអាចផ្តល់កំណើតម្តងទៀតក្នុងរយៈពេលពី ២ទៅ៣ឆ្នាំ។ កូនដែលកើតមកភ្លាមអាចមានប្រវែង ១ម. និងមានទម្ងន់ ១០គ.ក ហើយ​បៅដោះមេវា​ក្នុង​រយៈពេល​២ឆ្នាំដំបូង។ ជាទូទៅផ្សោតអាចរស់នៅបានដល់អាយុ៣០ឆ្នាំ។
អត្តចរិត
ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី ទំនាក់ទំនងគ្នាដោយការបញ្ចេញសម្លេងផ្សេងៗគ្នានៅហ្វេក្រង់ទំហំ៦០មេហ្គាហឺត (60Mhz) ដែលគេជឿថាប្រើសម្រាប់ចាប់សម្លេង។ អាហារជាប្រចាំរបស់វាគឺ ត្រីល្អិតៗ ពងត្រី បង្គារ បង្កង និង មឹក។ តាមការសង្កេតលើផ្សោតដែលគេចាប់ទុកសម្រាប់ស្រាវជ្រាវ វាចាប់ចំណីដោយការស្រូបបញ្ចូលទៅក្នុងមាត់។ ពេលខ្លះ ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីជះចេញនូវខ្សែទឹក នៅ​ពេល​ដែលវា​ងើប​ផុស​ពីក្នុងទឹក នៅពេលបំបៅដោះ គឺដើម្បីបញ្ចេញទឹកដែលស្រូបបាននៅពេលស្រូបយកត្រី ឬក៏ដើម្បីទាក់ទាញត្រីចំណីទៀត។ ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីខ្លះដែលគេចាប់ទុកយកមកចញ្ចឹម ត្រូវ​បាន​បង្ហាត់​ឲ្យងើបផុសពីទឹកនៅពេលដែលលឺបញ្ជា។ ផ្សោតនេះហែលទឹកមិនលឿនទេ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមានអារម្មណ៍ថាទទួលគ្រោះថា្នក់ វាអាចហែលបានដល់ទៅ ២០ទៅ២៥ គ.ម/១ម៉ោង។
នៅពេលដែល វាងើបឡើងមកលើផ្ទៃទឹកហើយត្រលប់ខ្លួនបកកន្ទុយឡើងលើឲ្យផុតពីទឹក គឺដើម្បីជ្រមុជទឹកឲ្យបានជ្រៅ។ ការជ្រមុជនេះអាចមានថេរវេលាពី ៧០វិនាទីទៅ១២នាទី។ នៅ​ប្រទេស​​ឡាវ គេបានកំណត់ថេរវេលាផ្សោតចំនួន២៧៧ក្បាល ដោយ​រាប់ពីពេល​ដែលផ្សោត​ចុងក្រោយលិចចូលទៅក្នុងទឹករហូតដល់ផ្សោតទី១ផុសចេញមកវិញ មានរយៈពេល ១១៥.៣​វិនាទី ដែលស្ថិតនៅចន្លោះពី  ១៩វិនាទីទៅ៧.១៨នាទី។ យូរៗម្តងដែលផ្សោតបង្ហើបខ្លូនតិចៗ ហើយមិនដែលហែលសន្សឹមនោះទេ។ ជា​ទូទៅ​គេច្រើនតែ​ឃើញ​ផ្សោតនៅជាក្រុម​តិចជាង​៦​ក្បាល ក៏ប៉ុន្តែពេលខ្លះក្រុមដល់ទៅ ១៥ក្បាលក៏ត្រូវបានគេប្រទះឃើញដែរ។
ការដណ្តើមទីតាំងនិងចំណីអាហារត្រូវបានសង្កេតឃើញនៅពេលដែល ហ្សេនីសអូសេឡា ត្រូវបង្ខំចិត្តមកទឹករាក់ និងដកខ្លួនចេញពីប្រភេទត្រីផ្សោតផ្សេងៗទៀត។ គេបានសាកល្បង​ដោយ​ដាក់​​ត្រីផ្សោតខ្នងគម និង ត្រីផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី នៅក្នុងអាង១ជាមួយគ្នា គេសង្កេតឃើញថាត្រីផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី តែងតែរត់គេចហើយទៅសម្ងំនៅផ្នែកតូចមួយនៃអាង។ នៅឯបឹងទឹកប្រៃឈីលីកា (Chilika Lake) អ្នកនេសាទនៅទីនោះតែងនិយាយថា នៅពេលដែលត្រីផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី និងត្រីផ្សោតធម្មតា (Bottlenose Dolphins) ជួបគ្នានៅតាមស្ទឹង ផ្សោត​អ៊ីវ៉ាវ៉ាឌី​តែងតែខ្លាច​ហើយត្រូវបង្ខំ​ចិត្ត​ហែលចូលទៅក្នុងបឹងវិញ។
ទីជម្រក និង ចំនួន
បើទោះជាពេលខ្លះ គេហៅវាថាជាផ្សោតទន្លេ តាមពិតទៅនោះវាមិនមែនទេ តែ​ជាផ្សោតសមុទ្រ​ដែលចូលចិត្តរស់នៅតំបន់ដែលទឹកមានកម្រិតជាតិប្រៃទាបដូចជា នៅជិតឆ្នេរ តំបន់​ដែល​ទឹកសាប​និងទឹកប្រៃជួបគ្នា និងនៅតាមតំបន់ដីសណ្តរ។ វាក៏បានរស់នៅជាក្រុមតូចៗនៅតាមទន្លេ ដូចជាទន្លេគង្គា (Ganges River) ទន្លេមេគង្គ (Mekong River) ក៏ដូចជាទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី (Irrawaddy River) ដែលវាយកឈ្មោះតាម។ វាក៏ត្រូវបានគេប្រទះឃើញពីឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់ ទៅដល់ ហ្គីណេថ្មី (New Guinea) និងហ្វីលីពីនផងដែរ។ ពួកវា​ត្រូវបាន​គេ​ប្រទះ​ឃើញជាញឹកញយនៅ តំបន់ដែលទឹកសាបនិងទឹកប្រៃជួបគ្នា និងនៅឈូងសមុទ្រនៅកោះបរណេអូ (Borneo Island) ហើយនឹងប្រទះឃើញជារឿយៗពី សាន់ដាកាន់ (Sandakan) នៅរដ្ឋសាបាណ៍ (Sabah) របស់ម៉ាឡេស៊ី ទៅផ្នែកខ្លះនៃប្រ៊ុយណេ និងរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ (Sarawak) របស់ម៉ាឡេស៊ី។
គ្មានការសិក្សា​ជាទ្រង់ទ្រាយ​ធំណាមួយត្រូវបានចាត់ចែងសម្រាប់ប្រភេទសត្វដែលងាយរងគ្រោះនេះទេ បើទោះជាយ៉ាងណាចំនួនផ្សោតនេះនៅទូទាំងពិភពលោកមានប្រហែលជាជាង ៧,០០០​ក្បាលប៉ុណ្ណោះ ដែលក្នុងនោះ ៩០%រស់នៅបង់ក្លាដេស។ ផ្សោតដែលរស់នៅខាងក្រៅ បង់ក្លាដេស និងឥណ្ឌាត្រូវបានចាត់ទុកក្នុងប្រភេទកំពុងរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរ។ ចំនួនផ្សោតនៅ៨កន្លែងត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីខាងក្រោមនេះ៖
ទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងមនុស្ស
ផ្សោត​អ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី​ហាក់​ដូចជាមានទំនាក់ទំនង​យ៉ាងជិតស្និទ្ធក្នុងការសហការនេសាទ​ជាមួយអ្នកនេសាទដែល​ប្រើឧបករណ៍ប្រពៃណី។ អ្នកនេសាទជាតិ​ឥណ្ឌា​បាននិយាយថា​គេតែងតែហៅ​ផ្សោត​ដើម្បី​ឲ្យ​ជួយ​ដេញ​ត្រីផ្សេងៗចូលមង។ នៅឯមីយ៉ាន់ម៉ារ នៅភាគខាងលើទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី ផ្សោត​នេះតែងតែដេញត្រីផ្សេងៗ​ឲ្យចូលក្នុងសំណាញ់នៅពេលដែលវាទទួលសម្លេងពីអ្នកនេសាទ ជា​ការ​តបស្នង​មកវិញអ្នកនេសាទតែងតែផ្តល់ជាត្រីខ្លះមកឲ្យពួកវាវិញ។ បើតាមប្រវត្តិសាស្រ្ត អ្នក​នេសាទ​នៅទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី​បានបញ្ជាក់ថា​ផ្សោតនិមួយៗមានទំនាក់ទំនង​ជាមួយភូមិនេសាទមួយៗ​ផ្សេង​គ្នា​ដែរ ហើយក៏ជួយដេញត្រីទៅតាមភូមិដែលមានទំនាក់ទំនងរៀងៗខ្លួន។ សេចក្តីរាយការណ៍នៅឆ្នាំ១៨៧៩ បាន​បញ្ជាក់​ថាការទាមទារ​ស្របច្បាប់​តែងតែ​ត្រូវបាន​យកទៅប្តឹង​នៅ​តុលាការ​ស្រុក​ ដើម្បីទាមទារចំណែកត្រីដែលជាប់ក្នុងសំណាញ់អ្នកដទៃ ដែលថាផ្សោតខ្លួនបានជួយដេញបញ្ចូល។
ការគម្រាមកំហែង
ផ្សោត​អ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី​តែងតែរងការប៉ះពាល់ពីមនុស្សជាជាងផ្សោតផ្សេងទៀតដែលរស់ឯនៅកណ្តាលសមុទ្រ។ ការលង់ទឹកនៅក្នុងសំណាញ់ក្រឡាមុង គឺជាគ្រោះថ្នាក់ដ៏ចម្បងបំផុតចំពោះពួកវា។ របាយការណ៍​ភាគច្រើនអំពីការស្លាប់របស់ផ្សោតនៅក្នុងតំបន់ដែលវារស់នៅក្រុមតូចៗ គឺបណ្តាលមកពីការចាប់ដោយចៃដន្យ ការលង់ក្នុងសំណាញ់មុង និង ក្នុងអួន។ នៅភីលីពីន គឺ​បណ្តាល​មកពី​សំណាញ់ចាប់ក្តាម នៅមីយ៉ាន់ម៉ារ ដោយការឆក់ត្រីនិងការរុករករ៉ែមាស។ បើទោះជាអ្នកនេសាទភាគច្រើនមានចិត្តអាណិតដល់បញ្ហារបស់ផ្សោតយ៉ាងណាក្តី ក៏​ពួក​គេនៅតែមិនអាច​បោះបង់​របរចញ្ចឹមជីវិតតាមទម្លាប់ដើមរបស់គេបានដែរ។
នៅប្រទេសអាស៊ីជាច្រើន ផ្សោត​អ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី​ត្រូវបាន​គេចាប់យក​មកចញ្ចឹម​ដើម្បីបង្ហាត់ទុកសម្តែងនៅក្នុងសួនមច្ឆាសាធារណៈ។ រូបរាង​ដ៏​ទាក់ទាញរបស់ពួកគេ និងអត្តចរិតដែលប្លែកខុសពីគេ រួម​ទាំងការព្រួសទឹក ការងើបផុសពីទឹក ការបក់កន្ទុយ បានធ្វើឲ្យពួកវាទទួលបានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងការសម្តែង។ មាន​ការ​ជម្រុញ​យ៉ាង​ខ្ពស់ក្នុង​ការប្រើប្រាស់ផ្សោតនេះ​ដើម្បី​ហេតុ​ផល​ពាណិជ្ជកម្ម ក៏ព្រោះតែវាអាចអាចរស់បានក្នុងអាងទឹកសាប ដែល​គេ​អាចជៀសវាង​ការចំណាយ​យ៉ាងច្រើន​ទៅលើ​ការរស់នៅ​របស់​ផ្សោត​ទឹកប្រៃវិញ។ តំបន់ដែលមាន ឬ​នៅ​ជិត​រង្វង់​រស់​នៅ​របស់ផ្សោត បានកើនឡើងនូវផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន ដោយការសាងសាងសួនកំសាន្ត កាស៊ីណូ និង​កន្លេងកំសាន្ត​ផ្សេងៗ​ដែល​ទាក់ទង​នឹងផ្សោត។ នៅឆ្នាំ២០០២ មាន​សួន​ទឹក​ផ្សោត​ជាង​៨០ (Dolphinariums)  នៅយ៉ាងតិច៩ប្រទេសនៅអាស៊ី។
ការ​ស្លាប់ដោយ​ប្រយោល​របស់ផ្សោត​ធ្លាប់​កើត​មានយ៉ាងញឹកញាប់​នៅ​ពេល​មួយ នៅវៀតណាម និងថៃ បណ្តាលមកពីការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកយកត្រី។ កាលពីអតីតកាល ការសម្លាប់ផ្សោត​យក​ខ្លាញ់​គឺជាមូលហេតុដ៏ចម្បងនិងផ្ទាល់។
សហជីព​អន្តរជាតិ​អភិរក្ស​ធម្មជាតិ​និង​ធនធានធម្មជាតិ ដែលហៅកាត់ថា IUCN (The International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) បាន​ចុះ​បញ្ជីតំបន់ដែល​មានចំនួន​ផ្សោត​រស់​នៅជាក្រុមតូចៗ​ចំនួន​៥ក្នុង​ចំនោម៨ ជាកន្លែងដែលកំពុងរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរ បណ្តាលមកពីការលង់សំណាញ់ ។ ឧទាហរណ៍ ដូចជានៅចំនួនផ្សោតនៅតំបន់ទឹកប្រៃម៉ាឡាំប៉ាយ៉ា ដែល​កាល​ពីគេរកឃើញនឹងរាប់នៅឆ្នាំ១៩៨៦ មានចំនួន៧៧ក្បាល ប៉ុន្តែដោយសារមានសកម្មភាពប៉ះពាល់លើបរិស្ថានជាច្រើន ចំនួននេះបានធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម៤៧ក្បាល នៅឆ្នាំ២០០៧។
កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ
ការជាប់សំណាញ់ និងការធ្លាក់ចុះនៃទីជម្រកគឺជាការគម្រាមកំហែងចម្បងទៅលើផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី។ កិច្ច​ប្រឹង​ប្រែង​អភិរក្ស​ជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​នៅ​ទាំង​កម្រិតជាតិ​និង​អន្តរជាតិ​ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​ការ​គម្រាមកំហែងទាំងនេះ។ ការ​​ការពារ​ជាអន្តរជាតិប្រឆាំងនឹងការប្រមាញ់និងជួញដូរត្រូវបានផ្តល់ដោយ IUCN និង​សន្ធិ​សញ្ញា​ការ​ជួញដូរ​អន្តរជាតិ​លើ​អម្បូរ​សត្វ​ដែល​កំពុង​រងគ្រោះ​ថ្នាក់​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៃ​ហ្វូណា និងហ្លូរ៉ា (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) ដែលហៅកាត់ថា CITES។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ការ​រឹត​បន្តឹង​ច្បាប់​គឺ​ជា​ទំនួល​ខុសត្រូវ​របស់​ប្រទេសនិមួយៗ។ ផ្សោត​នេះ​ត្រូវបានចាត់ចូលទៅក្នុងថ្នាក់​អម្បូរ​សត្វដែលកំពុងរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរនៅ កម្ពុជា, ឡាវ, ម៉ាឡេស៊ី, មីយ៉ាន់ម៉ារ, ភីលីពីន និងថៃ និង​ជា​ប្រភេទ​សត្វដែល​ងាយ​រងគ្រោះ​​នៅ បង់ក្លាដេស និង ឥណ្ឌា។ ពួកវាត្រូវបានការពារពីការប្រមាញ់ដោយច្បាប់ ប៉ុន្តែការរឹតបន្តឹងនេះនៅទន់ខ្សោយ​នៅឡើយនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរដែលមានប្រវែងរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត។
នៅឆ្នាំ២០០៤ CITES បានបញ្ចូលផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីពីបរិសិដ្ឋទី២ ទៅបរិសិដ្ឋទី១ ដែលហាមឃាត់គ្រប់រូបភាពជូញដូរចំពោះសត្វដែលជិតផុតពូជមួយប្រភេទនេះ។ គម្រោង​សកម្មភាព​ដើម្បីអភិរក្ស​ចំនួន​ផ្សោត​អ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទឹកសាប (Action Plan for the Conservation of Freshwater Populations of Irrawaddy Dolphins) របស់ កម្មវិធីបរិស្ថានរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (United Nations Environment Program) ជាមួយនឹងសន្ធិសញ្ញាអភិរក្សប្រភេទសត្វព្រៃដែលបំលាស់ទី (The Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals) បានបញ្ជាក់ថា ការ​ប្រើប្រាស់​តំបន់​ការពារគឺជាកូនសោរសំខាន់មួយក្នុងការអភិរក្សចំនួនផ្សោតដែលរស់នៅតំបន់ទឹកសាប។ តំបន់ការពារទឹកសាបអាចជាឧបករណ៍អភិរក្សដែលមានប្រសិទ្ធិភាពដ៏ខ្ពស់មួយ ហើយ​ក៏​អាចជួយសម្រូលការគ្រប់គ្រងក៏ព្រោះតែប្រភេទសត្វនេះចូលចិត្តរស់នៅ នៅតាមកន្លែងកំណត់មួយៗប៉ុណ្ណោះ។ គម្រោងសកម្មភាពបានផ្តល់នូវយុទ្ធសាស្រ្តសម្រាប់កំនត់ដូចជា៖ ១. បង្កើតតំបន់អភិរក្សចម្បងដែលហាមឃាត់មិនឲ្យមងក្រឡាមុង ២. បង្កើនច្បាប់លើការពិនិត្យក្រឡាមង និងបង្ហាត់បង្រៀនវិធីដោះលែងដោយមានសុវត្ថិភាពចំពោះផ្សោតជាប់មង ៣. ផ្តួចផ្តើមកម្មវិធីបងប្រាក់សងចំពោះការខូចខាតមងរបស់អ្នកនេសាទ ដែលបានដោះលែងផ្សោតដោយសុវត្ថិភាព ៤. ផ្តល់ឲ្យអ្នកនេសាទដែលប្រើមងក្រឡាមុងនូវវិធីរកស៊ីផ្សេងៗ ៥. លើកទឹកចិត្តឲ្យមានការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទដែលមិនប៉ះពាល់លើផ្សោត ដោយយកថ្លៃសិទ្ធនេសាទឲ្យខ្ពស់ចំពោះការប្រើប្រាស់មងក្រឡាមុង និងកាត់បន្ថយតម្លៃសម្រាប់ឧបករណ៍ដែលមិនប៉ះពាល់ ៦. ពិសោធន៍ជាមួយនឹងឧបករណ៍សូរសម្លេង
កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់ប្រជាជាតិនិមួយៗ
ការប្រឹងប្រែងរបស់ប្រជាជាតិជាច្រើនបានផ្តល់នៅលទ្ធផលគួរជាទីគាប់ចិត្តដោយកាត់បន្ថយបាននូវការគម្រាមកំហែងទៅលើ​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីដែលរស់នៅជាក្រុមតូចៗតាមតំបន់។
បង់ក្លាដេស
​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីមួយចំនួនដែលស្នាក់អាស្រ័យនៅតំបន់ព្រៃកោងកាងសានដារបានស៍ ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលឲ្យរស់នៅក្នុងកន្លែងអភិរក្សសត្វព្រៃ៣កន្លែង ដែលមានទំហំ១៣៩,៦៩៩ហិចតា។ តំបន់​នេះជាផ្នែកមួយនៃ បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោករបស់យូនេស្កូ។ អង្គការសង្គមអភិរក្សសត្វព្រៃ ដែលហៅកាត់ថា WCS (Wildlife Conservation Society) កំពុងធ្វើការជាមួយនឹងក្រសួងបរិស្ថាន និង​ព្រៃឈើ​បង់ក្លាដេស ដើម្បីបង្កើតតំបន់ការពារសម្រាប់​ផ្សោត៦,០០០ក្បាលទៀត។
កម្ពុជា
នាយកដ្ឋានជលផលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានប្រកាសនូវព្រះរាជក្រឹត្យមួយសម្រាប់ការពារ ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទន្លេមេគង្គ ដែល​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​តំបន់​ការពារ​ចំនួន​៨​ដែល​មាន​ក្រលាផ្ទៃ​សរុប​ចំនួន ៥,៧២១ហិចតា នៅតាមបណ្តោយដងទន្លេប្រវែង១៩០គ.ម នៅខាងលើខេត្រក្រចេះ។ ការបង្កើតតំបន់អភិរក្សត្រីទឹកជ្រៅដែលគ្រប់គ្រងដោយសហគមន៍ក្រោមការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាល អាច​បង្ហាញពីឱកាសយ៉ាងពិសេសក្នុងការស្លាប់របស់​ផ្សោតពីការជាប់សំណាញ់ក្រឡាមុងនៅរដូវប្រាំង។ កិច្ចប្រឹងប្រែងក្នុងការបង្កើតតំបន់ការពារសម្រាប់​ផ្សោតកំពុងតែដំណើរការ។ នៅឆ្នាំ២០០៥ មូលនិធិសត្វព្រៃពិភពលោក ហៅកាត់ថា WWF (World Wildlife Fund) បានបង្កើតគម្រោងអភិរក្ស​ផ្សោតទន្លេមេគង្គកម្ពុជា (Cambodian Mekong Dolphin Conservation Project) ដោយ​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ពីរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍ក្នុងតំបន់ដែល​ផ្សោតរស់នៅ។ គោលដៅរបស់គេគឺគាំទ្រការរស់នៅបន្តរបស់​ផ្សោតដែលនៅសេសសល់ ក្រោមសកម្មភាពអភិរក្សជាគោលដៅ ការស្រាវជ្រាវ និងការអប់រំ។
ឥណ្ឌា
​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាការពារសត្វព្រៃរបស់ឥណ្ឌា ក្នុងមាត្រាទី១ ដែលហាមឃាត់ ការសម្លាប់ ជួញដូរ និងលក់ដូរផលិតផល។ កិច្ច​ប្រឹងប្រែង​ស្តារ​ឡើង​វិញ​ដ៏​ធំ​មួយ​នៅ​ឯ​បឹងឈីលីកា និង ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់នៅឆ្នាំ២០០០ បានបានផ្តល់លទ្ធផលគួរជាទីគាប់ចិត្តក្នុងការបង្កើនឡើងនូវអេកូឡូស៊ីរបស់បឹង និងការកម្រិតជាតិប្រៃនៅក្នុងទឹកបឹង ដែល​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ពីការកើនឡើងនៃចំនួន​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី ដែលបណ្តាលមកពីការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វដែលជាចំណីរបស់។
ឥណ្ឌូនេស៊ី
នៅកោះកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត (East Kalimantan Island) ឧទ្យានជាតិសេម៉ាយាំង (Semayang National Park) ត្រូវបានរៀបចំទុកជាកន្លែងអភិរក្ស​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី។ អ្នក​អភិរក្ស​តាម​តំបន់​ក៏​បាន​ទាមទារ​ឲ្យមានការអភិរក្ស បឹង តំបន់ជុំវិញ និងព្រៃកោងកាង។
ឡាវ
អ្នកអភិរក្សជាតិកាណាដា អៀន បៀត (Ian Baird) បានបង្កើតគម្រោងសហគមន៍ឡាវការពារ ជលផលនិង​ផ្សោត (Lao Community Fisheries and Dolphin Protection Project) ដើម្បី​សិក្សា​ទៅ​លើ​​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅទន្លេមេគង្គផ្នែកខាងលើ។ ផ្នែកខ្លះនៃគម្រោងនេះគឺការបងប្រាក់ទៅឲ្យអ្នកនេសាទជាថ្នូរនឹងការខូចខាតសំណាញ់ដែលបណ្តាលមកពីការដោះលែង​ផ្សោត​ដែល​ជាប់​សំណាញ់។ គម្រោងនេះបានពង្រីកមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា បន្ទាប់ពីចំនួន​ផ្សោតជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញថាត្រូវបានសម្លាប់ និងរត់ភៀសខ្លួនមកភាគខាងត្បូង គឺប្រទេសកម្ពុជា។ គម្រោង​ដីសើម ស៊ីផានដន (Si Phan Don Wetlands Project) បានទទួលជោគជ័យក្នុងការលើកទឹកចិត្តសមាគមន៍នេសាទឲ្យនេសាទឆ្ងាយពីតំបន់អភិរក្ស និង​បាន​បង្កើត​ច្បាប់​សម្រាប់​របៀប​និង​ពេល​វេលា​ចាប់ត្រី។
មីយ៉ាន់ម៉ា
នៅឆ្នាំ២០០៥ នាយកដ្ឋានជលផលបានបង្កើតតំបន់ការពារសម្រាប់​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅតាមបណ្តោយដងទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីប្រវែង៧៤គ.ម ពីក្រុងមិនងុន (Mingun) ដល់ក្រុងកោកមួង (Kyaukmyaung)។ កិច្ចការការពាររួមមាន ការដោះលែង​ផ្សោតដែលជាប់សំណាញ់ ការហាមឃាត់ការចាប់ឬសម្លាប់​ផ្សោត ការជួញដូរទាំងមូលឬក៏មួយផ្នែក ការហាមឃាត់ការឆក់ត្រី និង​សំណាញ់​ក្រឡាមុងដែលមានប្រវែងលើសពី៩០ម. ឬក៏មានចន្លោះពីសំណាញ់មួយទៅសំណាញ់មួយតិចជាង១៨០ម.។ ការបំពុលដោយបារ៉ត (Mercury: Hg) និង​ការ​បាត់បង់​ជម្រក​បណ្តាល​មក​ពី​ការរុករករ៉ែមាសនោះត្រូវបានបញ្ឈប់អស់ហើយ។
ថៃ
នៅឆ្នាំ២០០២ នាយកដា្ឋនសត្វសមុទ្រនិងធនធានឆ្នេរ ត្រូវបានកំណត់ឲ្យការពារសត្វសមុទ្រកម្ររដូចជា ផ្សោត បាឡែន និងអណ្តើកនៅក្នុងតំបន់ដែនទឹករបស់ថៃ។ ដើម្បីការពារផ្សោត កាណូត​ល្បាតបានកំណត់ឲ្យទូកទាំងឡាយស្ថិតនៅយ៉ាងតិច ៣០ម. ពីផ្សោត ហើយគ្មានការបើកដេញឬកាត់លើហ្វូង​ផ្សោតជាដាច់ខាត។ អ្នកនេសាទជាច្រើននៅទន្លេបាងផាកង (Bang Pakong River) បានយល់ព្រមនិងអាជ្ញាធរក្នុងការបញ្ឈប់ការនេសាទបង្គារ ហើយទូកនេសាទពី ៣០ទៅ៤០គ្រឿងត្រូវបានកែប្រែជាទូកទេសចរណ៍សម្រាប់មើល​ផ្សោតវិញ។
ម៉ាឡេស៊ី
នៅឆ្នាំ២០០៨ នាយកដ្ឋានព្រៃឈើ និងសមាគមព្រៃឈើសារ៉ាវ៉ាក់ នៅរដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់ បានបង្កើតតំបន់ការពារ​ផ្សោតអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌីនៅ សាន់ទូបាង (Santubong) និងដាម៉ៃ (Damai) នៅ​ឯ​តំបន់​ដី​សើម​គូចាំង (Kuching Wetland ។ លើសពីនេះទៅទៀត គេបានរៀបចំផែនការបញ្ចូលឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើន នៅមីរី ជាតំបន់ការពារត្រីផ្សោត។ កិច្ច​ការពារ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​រួម​មាន​ការ​ហាម​ឃាត់​ការ​ចាប់​ឬ​សម្លាប់​​ផ្សោត ការជួញដូរទាំងមូលឬក៏មួយផ្នែក និងសំណាញ់ក្រឡាមុង។ រដ្ឋាភិបាលក៏បានចាប់ផ្តើមការស្រាវជ្រាវខ្នាតតូចនិងមធ្យមទៅលើប្រភេទផ្សោតនេះដែរ នៅ​ឯ​សាកលវិទ្យាល័យ​សារ៉ាវ៉ាក់​ម៉ាឡេស៊ី (Sarawak Malaysia University) ក្រោមជំនួយពីក្រុមហ៊ុនសារ៉ាវ៉ាក់សែល (Sarawak Shell)។
ហ៊ែល ស៊ុំផារ
ប្រវត្តិការងារ
លោកត្រូវបាន​តែងតាំង​ជា​សមុហបញ្ជី​ថ្នាក់លេខ២ បំរុងរាជការនៅសាលាដំបូង​កំពង់ធំ នៅថ្ងៃទី១៥ មិនា ‍​‌«ប្រកាស​របស់ទីស្តីការ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​លេខ៧២ ចុះ​ថ្ងៃទី​១៥ មិនា ១៩៤៣» ហើយនៅថ្ងៃទី៣០ តុលា ១៩៤៤ លោក​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ស៊ុប​ក្នុង​តំណែង​«ទីស្តីការ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌ ចុះថ្ងៃទី​ ២៧ កញ្ញា១៩៧១» នៅថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ១៩៤៥ លោកបាន​ទទួល​ឋានន្តរសក្តិ​ជា​មន្ត្រី​បំរុង​រាជការ​ កាន់​មុខងារ​ជាសុភាចារបុរស(សភា??)នៅ​សាលា​ដំបូង​សៀមរាប​ដែល​ជា​មុខតំណែង​ថ្មី​ជំនួស​លោកចៅក្រម នូ ហាច ដែលត្រូវផ្លាស់​មកភ្នំពេញវិញ« ប្រកាសលេខ ១២៧៥ ចុះថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ១៩៤៥ ក្រសួង​យុត្តិធម៌»។ ថ្ងៃទី០៤ វិច្ឆិកា ១៩៤២ លោកបាន​​រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ​នាង តាន់ គីវកូរ​ ហៅកឡា នៅក្រុងសៀមរាប« សំបុត្រអាពិពាហ៍ពិពាហ៍លេខ៥២ សៀមរាប»។ ថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ១៩៤៧ លោកត្រូវបានតែងតាំងស៊ប់​ក្នុង​តំណែង​ជាចៅក្រមថ្នាក់លេខ៤ រួចផ្លាស់មកភ្នំពេញវិញដែលមាន​មុខងារ​ជា​អគ្គ​ព្រះរាជអជ្ញារងអមសាលាឧទ្ធរណ៍។ ថ្ងៃទី៤​ កក្កដា ១៩៥០ ឡើងឋាន្តរសក្តិចៅក្រមថ្នាក់លេខ៣។ ថ្ងៃទី ៩ វិចិ្ឆកា ១៩៥១ រាជការផ្លាស់លោកឲទៅ​ធ្វើការ​នៅខេត្តកំពង់ចាម ដោយ​មាន​ងារ​ជាសុភាចារបុរសរហូតដល់​ឆ្នាំ១៩៥៥ ទើបត្រលប់​មក​ភ្នំពេញវិញ«កម្ពុជសុរិយា លេខ៤ ខែមេសា ១៩៦៨ ទំព័រ ៤៣៥»។ គឺក្នុងរយៈពេលនេះដែលអ្នកនិពន្ធចាប់ផ្តើមសរសេរជាបន្តបន្ទាប់នូវរឿង ចោរបិទមុខ ចោរលួចប្រាក់ ប៉ូលនិងវីរហ៊្សីនី ក្នុងមុខតំណែងជាព្រះរាជអាជ្ញារងសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ លោកបានទទួលឋានន្តរសក្តិជាចៅក្រមថ្នាក់លេខ១នៅថ្ងៃទី១០ មេសា ១៩៥៥។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនេះ លោកបានឡើង​ឋានន្តរសក្តិមួយទៀត ជាចាងហ្វាងសាលាដំបូងថ្នាក់លេខ៣«ក្រមលេខ២៤ អិន.អេស ចុះថ្ងៃ១១ មេសា ១៩៤៥»។ ថ្ងៃទី១៣ មេសា ១៩៥៨ លោក​ត្រូវ​បាន​ឡើង​ជា​ចាងហ្វាង​សាលាដំបូង​ថ្នាក់លេខ២​«ក្រិត្យលេខ៤៤៥ អិន.អេស ចុះថ្ងៃទី១៤ កក្កដា ១៩៥៨»។ ឆ្នាំ១៩៥៩-១៩៦០ សម្តេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុ​បាន​ឲ្យ​តំណែង​លោក​ជា​និពន្ធនាយករង​នៃ​សារព័ត៌មាន​អ្នកជាតិនិយម​«កម្ពុជសុរិយាលេខ៤ ខែមេសា ១៩៦៨ ទំព័រ៤៣៥-៤៣៦»។ ថ្ងៃទី១២ ធ្នូ ១៩៦០ លោក​បាន​ឡើង​ឋានន្តរសក្តិ​ជា​ចាងហ្វាង​សាលាដំបូង​ថ្នាក់លេខ១​«ក្រិត្យលេខ៥៩០ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី១២ ធ្នូ ១៩៦០»។ ថ្ងៃទី២០ មិថុនា ១៩៦២ លោកបានជាប់ឆ្នោតជាតំណាងរាស្ត្រនៃសង្គមរាស្ត្រនិយមប្រចាំមណ្ឌលជីក្រែង ក្នុងស្រុកសូត្រនិគម និងជីក្រែង ខេត្តសៀមរាប«ក្រិត្យលេខ ២២៦ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី២០ ឧសភា ១៩៦២»។ ថ្ងៃទី២០ មិថុនា ១៩៦៣ លោកបានទទួលឋានន្តរសក្តិជាចាងហ្វាងសាលាដំបូងថ្នាក់ផុតលេខ«ក្រិត្យលេខ៧១២ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី៤ ធ្នូ ១៩៦៥»។ ថ្ងៃទី៤ ធ្នូ ១៩៦៥ លោកបានឡើងជាទីប្រឹក្សាអមសាលាវិនិច្ឆ័យថ្នាក់លេខ៣។ ថ្ងៃទី៦ សីហា ១៩៦៦ លោក​បាន​ចូល​ជា​សមាជិក​នៃ​រាជរដ្ឋាភិបាល​ដែល​មាន​មុខ​តំណែង​ជា​រដ្ឋលេខាធិការ​ក្រសួង​សង្គមកិច្ច​និង​ការងារ​អស់​រយៈពេល​២ខែ។ ថ្ងៃទី១០ តុលា ឆ្នាំ១៩៦៨ លោកបានឡើងជាទីប្រឹក្សាអមសាលាវិនិច្ឆ័យថ្នាក់លេខ២ ផ្នែកក្រុមវិវាទ«ក្រិត្យលេខ៤៧៩ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃ១០ តុលា ១៩៦៨»។ ថ្ងៃទី៣ កញ្ញា ១៩៧០ លោក​បាន​ឡើង​ឋានន្តរសក្តិ​ជា​ទីប្រឹក្សា​អម​សាលាវិនិច្ឆ័យ​ថ្នាក់លេខ១ «ក្រិត្យលេខ៤០៥ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃ៣ ធ្នូ ១៩៧០» និងនៅថ្ងៃទី ២៩ សីហា ឆ្នាំដដែល លោក​ត្រូវ​បាន​ចូល​ក្នុង​ក្របខណ្ឌ​ថ្មី​ជា​ឧត្តមចៅក្រម​ថ្នាក់លេខ១«ក្រិត្យលេខ៤៨៦ សេ.អឺ ចុះថ្ងៃទី២៩ សីហា ១៩៧០»។
សកម្មភាពផ្សេងៗ
ក្រៅពី មុខងារជាមន្ត្រីរដ្ឋបាលផ្នែកតុលាការ លោកបានធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗទៀតជាច្រើនក្នុងក្របខណ្ឌនៃការលើកស្ទួយអក្សរសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ជាតិដូចជា៖ នៅឆ្នាំ១៩៥៧ រហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៦៤ លោកបានធ្វើជាប្រធានសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ បានធ្វើជាសាស្ត្រាចារ្យនៅមហាវិទ្យាល័យច្បាប់ បានចូលជាសមាជិកគណៈកម្មការវប្បធម៌ផ្នែកអក្សរ«ក» ធ្លាប់បានចូលរួមក្នុងចលនាយុវជននៃកងយុវជនឥណ្ឌូចិន និងចលនាយុវជនរាជសង្គមនិយមខ្មែរ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ លោកជាវាគ្មិនដ៏សំខាន់ក្នុងសមាជជាតិ ដោយលោកបានស្នើរបៀបវារៈមួយដោយសុំឲ្យខ្មែរទូទាំងប្រទេសប្រើភាសាខ្មែរជាផ្លូវការ និងសុំឲ្យបង្កើតខេមរយានកម្មសិក្សា។ នៅឆ្នាំ១៩៧១ លោកបានចូលជាសមាជិកគណៈកម្មការទូលំទូលាយធ្វើគម្រោងដើមនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយនៅទីចុងបំផុត លោកបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានសមាគមពុទ្ធិកយុវជនខ្មែរ។
ឥទ្ធិពល
អ្នកនិពន្ធរូបនេះបានទទួលឥទ្ធិពលដំបូងពីគ្រិស្តសាសនា ព្រោះជាសិស្សនៅអនុវិទ្យាល័យមីស្ហ ដែលតែងតែត្រូវបានអប់រំឲ្យជឿ និងគោរពព្រះយេស៊ូ ចំណែក​គ្រួសារ​របស់​លោក​ជា​អ្នក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា។ ឥទ្ធិពលនៃសាសនាទាំង២នេះ ពុំបានបង្កើតនូវទំនាស់អ្វីរវាងលោក និងគ្រួសារលោកទេ។ លុះក្រោយមក ដោយលោកជាអ្នកស្រឡាញ់អក្សរសាស្ត្រជាតិ វប្បធម៌ជាតិ ចិត្ត​គំនិត​លោក​ឃ្លាត​ចេញ​បន្តិចម្តងៗពីគ្រិស្តសាសនា ព្រោះលោកតែងតែទៅចូលរួមប្រជុំគណៈកម្មការវប្បធម៌ជាមួយសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ជាញឹកញយ រហូតដល់ទីបំផុត លោក​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធាន​សមាគមពុទ្ធិកយុវជនខ្មែរ «ព័ត៌មានបានមកពីការសាកសួរផ្ទាល់ជាមួយគ្រួសារ និងកំណត់ផ្ទាល់របស់អ្នកនិពន្ធ»។ ក្រៅពីនេះ លោកបានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសជាច្រើនក្នុងសកលលោក ដូចជាប្រទេសបារាំង ប្រទេសអង់គ្លេស ប៊ែលហ្ស៊ិក ហូឡង់ ស្វ៊ីស សៀម វៀតណាមខាងត្បូង ក្រុងហុងកុង ប្រទេសជប៉ុន សហរដ្ឋអាមេរិច ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ អ៊ីស្រាអែល ឥណ្ឌា សហភាពសូវៀត អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ប្រទេសក្រិច អេហ្ស៊ីប និងវៀតណាមខាងជើង«កម្ពុជសុរិយាលេខ៤ ខែមេសា ១៩៦៨»។
ស្នាដៃ
លោកបានបន្សល់ទុកស្នាដៃជាច្រើនខាងអក្សរសាស្ត្រ និងនីតិសាស្ត្រដូចជា៖ ក្រៅពីនេះលោកបានសរសេរអត្ថបទខ្លីៗ បែបរិះគន់ អប់រំជាកាព្យ និងជាពាក្យរាយជាច្រើន ចុះក្នុងសារព័ត៌មានអ្នកជាតិនិយម។
គ្រឿងឥស្សារិយយស
១៤ កក្កដា ១៩៧៣ - ពែក អន និស្សិតវិញ្ញាបនបត្រឧត្តមសិក្សាអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី២៖ការស្វយម្ពរឫការរើសគូនៃនាងទ្រៅបទី
សុំ​ឲ្យ​នឹក​មើល​ចុះ​ថា ម្ដាយ​និង​កូន​ដែល​ត្រូវ​និរទេស​ចាក​និវេសន៍​រាជស្ថាន​ទៅ​ក្នុង​យប់​នោះ រមែង​ល្ហិតល្ហៃ​យ៉ាង​ម្ដេច តែ​ទោះ​បី​ម្ល៉ឹង ជាតិ​ខន្តិយ​អ្នក​ចម្បាំង​រមែង​មាន​មានះ​ជា​ធម្មតា នាំ​គ្នា​ដើរ​កាត់​ព្រៃ​ទៅ​ដោយ​ប្រមាណ​ស្មាន​ក្នុង​ចិត្ត មិន​ដឹង​ជា​គ្រោះ​កម្ម​វា​និង​នាំ​ទៅ​ដល់​ណា ១ ទៀត​នឹក​បារម្មណ៍​ក្រែង​ពួក​សត្រូវ​ដិត​ដោយ​តាម​មក​យាយី ទើប​ដោះ​គ្រឿង​ទ្រង់​ចេញ​អស់ យក​ផង់​ធូលី​ខ្មៅ​មក​ប្រឡាក់​លាប​កាយ ផ្លាស់​ផ្លែង​តែង​ខ្លួន​ជា​យោគី ដើម្បី​សុំ​ទៅ​បន្តិច​ប៉ុណ្ណោះ ឯ​ព្រះ​ជននី​សោត ក៏​តោង​ប្លម​ព្រះ​អង្គ​ជា​ស្រី​អនាថា។
ខណៈ​ដែល​ដើរ​ផ្លូវ​មក​ក្នុង​ថ្ងៃ ១ នោះ ម្ដាយ​និង​កូន​បាន​ជួប​នឹង​ព្រាហ្មណ៍ ១ ពួក គេ​ប្រាប់​ថា គេ​នឹង​ទៅ​ក្នុង​ការ ស្វយម្ពរធិតា ព្រះ​ចៅ បញ្ចា​រាជ ភារស្វយម្ពរ គ្រា​នេះ ជា​ការ​ធំ​អឹកធឹក ភ្នែក​មនុស្ស​នានា នឹង​ប្រទះ​ឃើញ​បាន ក៏​តែ​មួយ​ដង មួយ​គ្រា ប៉ុណ្ណោះ បាណ្ឌព​កុមារ បាន​ឮ​ដូច្នោះ ក៏​រៀបចំ​ខ្លួន​នឹង​ដើរ​ផ្លូវ​ទៅ​កាន់​ដែន​បញ្ចាល ដើម្បី​នឹង​ជៀស​ចាក​ភយន្តរាយ ជាង​ដែល​មាន​ចំណង់​នឹង​ទៅ​មើល​ការ​ស្វយម្ពរ ។
មក​ដល់​បញ្ចាល​រាជ​ធានី ជា​ប្រទេស​បដិបក្ស​គ្នា​មក​អំពី​ដើម ត ត ទ្រង់​ទើប​ធ្វើ​សង្គ្រាម​នឹង​គ្នា​មក​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ដោយ​បញ្ជា​ការ​នៃ ទោណ​អាចារ្យ តែ ទោណ​អាចារ្យ ឲ្យ​លើក​ទោស​ព្រះ​ចៅ បញ្ចល​រាជ ដ៏​ជា​មច្ចា​មិត្ត​ទុក​ជីវិត​ឲ្យ​ម្ដង ទាំង​បាន​ប្រគល់​ដែនដី​ដែល​មាន​ជ័យជំនះ​ឲ្យ​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ តាំង​អំពី​នោះ ព្រះ​ចៅ ទ្រុបទ ព្រះ​ចៅ​ផែនដី​បញ្ចាល​រដ្ឋ​ឃើញ​សេចក្ដី​ក្លាហាន​ក្នុង​ពិជ័យ​សង្គ្រាម​នៃ បាណ្ឌព​កុមារ ទាំង ៥ អង្គ ក៏​ទ្រង់​សព្វ​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ មាន​ចំណង់​នឹង​ចង់​លើក​រាជ​ធីតា​ឲ្យ​ជា​បាទ​បរិចារិកា នៃ បាណ្ឌព​កុមារ គឺ​នឹង​ទ្រង់​លើក​ឲ្យ អរជុន តែ​រឿង​នេះ​ទ្រង់​នឹក​តែ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ មិន​បាន​ចេញ​ព្រះ​វាចា ឬ​ប្រាប់​ព្រះ​រាជ​តម្រិះ​នេះ​ដល់​អ្នក​ឯ​ណា ព្រោះ​សិទ្ធិ​នៃ​ការ​រើស​គូ មិនមែន​នៅ​ក្នុង​អំណាច​ព្រះ​អង្គ​ជា​បិតា គឺ​ស្រេច​ហើត​តែ​នាង​ទ្រៅ​បទី​ដែល​ដ៏​ជា​ធីតា​ស្មោះ​ស្ម័គ្រ ឬ មិន​ស្មោះ​ស្ម័គ្រ តែ​ដើម្បី​នឹង​បដិបត្តិការ​ឲ្យ​សម​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​ក្នុង​រឿង​នេះ ទើប​ទ្រង់​ឲ្យ​ចាត់​ការ ១ យ៉ាង ដែល​ទ្រង់​ជឿ​មាំ​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ​ថា នឹង​ធ្វើ​បាន​ក៏​តែ​អរជុន​មួយ​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ គឺ​ទ្រង់​ឲ្យ​ធ្វើ​មហា​ធនូ ១ ធំ និង​រូប​ត្រី​មាស ១ ឲ្យ​យក​ទៅ​ព្យួរ​លើ​សសរ​ខ្ពស់ មាន​ចក្រ​វិល​ឆាល់​អំពី​ក្រោម ក្នុង​រឿង​នេះ​មាន​ខ​សន្យា​ថា អ្នក​ដែល​ជា​គូ​ព្រេង​របស់​ព្រះ​រាជ​ធីតា តោង​អាច​យិត​មហា​ធនូ​នោះ បាន​ដោយ​កម្លាំង​ដាក់​ព្រួញ​ផ្គង​បាញ់​ចាញ​ទៅ ឲ្យ​ព្រួញ​រត់​ទៅ​តាម​ចន្លោះ​ស្លាប​ចក្រ កុំ​ឲ្យ​ប៉ះ​ពាល់​ស្លាប​ចក្រ រហូត​ទៅ​ត្រូវ​ភ្នែក​ត្រី​មាស ដែល​ព្យួរ​ខាង​លើ ឲ្យ​ត្រី​នោះ​ធ្លាក់​ចុះ​ដល់​ដី អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អ្នក​ធ្វើ​ការ​ប្រឡង ដណ្ដើម​យក​នាង​រាល់ ៗ គ្នា បាញ់​តែ​ប្រាំ​ព្រួញ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​បណ្ដាល​អ្នក​បាញ់​ទាំង​ប៉ុន្មាន ទ្រង់​ជឿ​ថា មាន​តែ​អរជុន​ប៉ុណ្ណោះ អាច​បាញ់​ត្រូវ​វង់​សម្គាល់​បាន ។
សម្រាប់​ក្នុង​ការ ស្វយម្ពរ​នេះ​ព្រះ​ចៅ បញ្ចាល​រាជ មាន​ព្រះ​រាជ​បញ្ជា​ឲ្យ​ចូល​ចាំង​ជម្រះ​ទី​កន្លែង​ដ៏​ធំ​ហើយ​ឲ្យ​សង់​ព្រះ​ពន្លា​ដាស​សំពត់​ស​មាន​កំពូល​យ៉ាង​មណ្ឌប​បិទ​មាស ប្រដាប់​មណី​ផ្សេង ៗ ច្រាល​រន្ទាល​មាន​ការ​លៀង​ភោជនាហារ និង​ល្បែង​លេង​នានា​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​វាំង ក្នុង​វេលា​មុន​ប្រឡង​ធនូ​សិល្ប​ប្រមាណ​ជាង​ពីរ​សប្ដាហ៍ (ជាង​ពីរ​អាទិត្យ) លុះ​ដល់​ថ្ងៃ​ប្រឡង​ក្សត្រិយ៍​ទាំងឡាយ ដែល​ប្រាថ្នា​ព្រះ​រាជ​ធីតា​ជា​បំណាច់​ថ្វី​ដៃ ក៏​នាំ​គ្នា​មក​សន្និបាត​អង្គុយ​ចាំ​ត្រៀបត្រា​តាម​ទី​កន្លែង​របស់​ខ្លួន ក្នុង​រោង​ទង​មុខ​ព្រះ​ពន្លា​ហ្លួង​អង្គុយ​ដំ​កង់​ជា​វង់ ដូចជា​រូប​ព្រះ​ច័ន្ទ​ពាក់​កណ្ដាល​ដួង​បែរ​មុខ​ទៅ​ព្រះ​ពន្លា ។
លុះ​ក្សត្រិយ៍​ទាំងឡាយ​អង្គុយ​រៀបរយ​ស្រួល​ហើយ នាង ទ្រៅ​បទី ក៏​ស្ដេច​យាត្រា​ចូល​មក​ថ្កាន​ទី​ប្រជុំ ព្រះ​ហស្ថ​ដ៏​ទន់​ភ្លន់ ដូច​ប្រមោយ​ព្ធរាវណ៌ ក៏​កាន់​ភួង​មាល័យ​មួយ​មក​ផង ភួង​មាល័យ​នេះ​ប្រៀប​ដូច​ព្រះ​វលញ្ចករ (ត្រា) ដែល​នាង​នឹង​គប្បី​ប្រថាប់​ក្នុង​ការ​រើស​គូ​ស្ងួន​របស់​នាង​ឲ្យ​ដាច់​ខាត​ទៅ ។
បណ្ដា​ក្សត្រិយ៍​ដែល​ប្រជុំ​ក្នុង​ការ​ស្វយម្ពរ​គ្រា​នោះ មាន ទុរយោធន៍ កណ៌ បាណ្ឌព​កុមារ បង​ប្អូន ៥ អង្គ ក្រិស្ណ ពលរាម ជា​អនុជ ក្រិស្ណ ក្សត្រិយ៍​យាទព​ច្រើន​អង្គ ព្រះ​រាជា សិន្ទូ ព្រម​ទាំង​ឱរស (មិន​ប្រាកដ​ថា​ប៉ុន្មាន​អង្គ) ព្រះ​រាជា​ចេតិ ព្រះ​រាជា​កោសល ព្រះ​រាជា​ម័ទ្រ នៅ​មាន​ក្សត្រិយ៍​ក្រៅ អំពី​ដែល​ចេញ​ព្រះ​នាម​មក​ហើយ​ជា​ច្រើន​អង្គ តែ បាណ្ឌព​កុមារ ទាំង ៥ មិន​បាន​ចូល​ទៅ​អង្គុយ​ក្នុង​ចំណោម ក្សត្រិយ៍​អម្បាល​ណោះ​ទេ ទៅ​អង្គុយ​ក្នុង​ចំណោម​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​មួយ​ពួក​ផ្សេង ព្រោះ​ទ្រង់​ប្លម​ជា​ព្រាហ្មណ៍​មក​ក្នុង​វេលា​នោះ ភ្នែក​មនុស្ស​ទាំងអស់​ក្នុង​វេលា​នោះ​សម្លឹង​មើល​តែ​ឆោម​លំអ​នៃ​នាង ទ្រៅ​បទី ទី​សន្និបាត​នោះ សូម្បី​មាន​មនុស្ស​ច្រើន​ច្រៀតបៀត​ញៀតញាត់​គ្នា​ទាំង​ម្ល៉ឹង​ក៏​ស្ងាត់​សម្លេង​ឈឹង​ភ្លាម ក្នុង​ខណៈ​ដែល​ធូស្តទយុម័ន ជា​អនុជ​របស់​នាង ទ្រៅ​បទី សូត្រ​ប្រកាស​តាម​ប្រវេណី​ដូច្នេះ ។
ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី ទ្រៅ​បទី ទ្រង់​នៅ​ឆោម​ឆើតឆាយ មក​ឈរ​នៅ​ទី​នេះ ៗ អ្នក​ណា​អាច​យិត​ធនូ​នេះ​បាន​ហើយ បាញ់​រហូត​កង​ចក្រ​ដែល​កំពុង​វិល​ទៅ​ប្រហារ​ភ្នែក​ត្រី​ខាង​លើ​ឯ​ណោះ បើ​អ្នក​នោះ​ឯង​ជា​ផៅ​អ្នក​នេះ​សោត​និង​បាន​នាង​ចា​បាទ​បរិចារិកា ។
សូត្រ​ប្រកាស​ស្រេច​ហើយ ក៏​ទ្រង់​សូត្រ​បញ្ជី​រាយ​នាម​វង្ស និង​ប្រវត្តិ​ដោយ​សង្ខេប ពណ៌នា​គុណ​សម្បត្តិ​នៃ​ក្សត្រិយ៍​អំបាល​នោះ​ឲ្យ​នាង​ស្ដាប់​ហើយ​ឲ្យ​នាង​យក​ភួង​មាល័យ​ទៅ​បំពាក់​អ្នក​នោះ​ដែល​បាញ​ត្រូវ​វង់​តាម​ដែល​ប្រកាស​មក​ហើយ ។
លំដាប់​នោះ ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​ប្រឡង​ធនូ​សិល្ប​រើស​ស្នាដៃ​ពូកែ ក្សត្រិយ៍​អំបាល​នោះ ខ្លះ​ក៏​នឹក​រា​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ ដែល​មើល​ទៅ​ឃើញ​មហា​ធនូ​ដ៏​សម្បើម​និង​វង់​ដែល​ចាំ​តែ​គេច​ព្រួញ​ធនូ គិត​ថា​ម្ដេច​ក៏​បាញ់​មិន​ត្រូវ ឲ្យ​គ្រាន់​តែ​យិត​ធនូ​បាន​ក៏​រាប់​ថា​វិសេស​ណាស់​ទៅ​ហើយ ក្សត្រិយ៍​ទាំងឡាយ​ចូល​ទៅ​ប្រឡង​ម្ដង ១ អង្គ ៗ រួច​ហើយ​ក៏​ត្រឡប់​មក​អង្គុយ​តាម​ដើម​វិញ ដោយ​មិន​វិសេស​ប្លែក​អ្វី ធ្វើ​ឲ្យ​តែ​អ្នក​អង្គុយ​ចាំ​មើល លប​អស់​សំណើច​លេង​តែ​សាមី​ខ្លួន មាន​តែ​សេចក្ដី​ទោមនស្ស តូច​ចិត្ត​ពន់​ប្រមាណ ដែល​ខុស​គំនិត​គិត​ទុក​មក​នោះ​បែរ​ជា​មិន​សម​ប្រាថ្នា ព្រះ​ភក្ត្រ​មិន​ស្រួល​តែ​រាល់​អង្គ​ពួក​អ្នក​ច្បាំង​ដែល​ល្បី​ឈ្មោះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន កាល​ដើរ​ទៅ​ជិត​មហា​ធនូ ក៏​ឲ្យ​រន្ធត់​មុខ​ស្លេក​ស្លាំង មិន​អាច​នឹង​លើក​មហា​ធនូ​នោះ​រួច​ឡើយ ខ្លះ​ដើរ​ចូល​ទៅ​ខែង​រែង​ជាង​គេ ដោយ​អំណាច​មានះ​ខំ​ធ្វើ​ឫក​ឡើង តែ​ក៏​គង់​ត្រឡប់​មក​អង្គុយ​ដដែល​វិញ មិន​ប្លែក​ទៅ​ជាង​អ្នក​មុន ៗ ទាំង​ពួង អ្នក​ដែល​ធ្វើ​ការ​មិន​សម្រេច​អម្បាល​នោះ ខ្លះ​ក៏​ក្លែង​ធ្វើ​ទឹក​មុខ​ឲ្យ​រីករាយ តែ​សេចក្ដី​អៀន​ខ្មាស​ក្នុង​ចិត្ត ខ្លះ​ក៏​ធ្វើ​ជា​ញញឹម​បែប​ស្ងួត ៗ ។
លំដាប់​នោះ កណ៌ ជា​មនុស្ស​ខ្លាំង​ពូកែ​យ៉ាង​ចំណាប់ ដើរ​ចូល​ទៅ​កាន់​មហា​ធនូ ចាប់​យិត​តម្លោះ​ធនូ​មក​បាន​ភ្លាម ព្រះ​ចៅ ទ្រុបទ និង​ឱរស ក៏​ស្ញើប​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ ក្រែង កណ៌ ជា​មនុស្ស​ដែរ​ព្រះ​អង្គ​មិន​ស្គាល់​ជាតិ​កំណើត​ជា​ដូចម្ដេច ធ្វើ​ការ​សម្រេច តែ​មុន​នឹង​បាញ់​ចេញ​ទៅ​នាង ទ្រៅ​បទី បាន​ស្រែក​ប្រកាស​សេចក្ដី​បំណង​របស់​នាង​ថា នាង​មិន​សព្វ​ព្រទ័យ​នឹង កណ៌ ដ៏​ជា​បុត្រ​នាយ​សារថី កណ៌ ចេញ​ស្លក់​ទឹក​មុខ មាន​ក្រសែ​ឈាម​ទោស​ឡើង​ព្រល ៗ ទម្លាក់​ធនូ​ចុះ​ហើយ​ក៏​ត្រឡប់​មក​អង្គុយ​តាម​ដើម ។
នៅ​មាន​អ្នក​ចូល​ទៅ​ប្រឡង​ក្រោយ កណ៌ ទៀត​ជា​ច្រើន​បាន​ប្រឹងប្រែង​ក្លែង​ធ្វើ​មានះ​ខែង​រែង តែ​ក៏​មិន​សម្រេច​ដូច​ប្រាថ្នា ខ្លះ​ខិតខំ​ហួស​កម្លាំង ភ្លាត់​ចំណាប់​ដួល​ដេក​ច្រខែង​លើ​ផែន​ពសុធា បណ្ដា​អ្នក​អង្គុយ​មើល​ទាំង​ប៉ុន្មាន ក៏​នាំ​គ្នា​សើច​លាន់ ដោយ​ឃើញ​ថា​ជា​រឿង​គួរ​អស់​សំណើច​ពួក បាណ្ឌព​កុមារ ដែល​អង្គុយ​នៅ​ក្នុង​កំឡុង​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ឃ្លាត​អំពី​ពួក​ក្សត្រិយ៍​ទៅ​បន្តិច អង្គុយ​មើល​ការ​គេ​ព្រងើយ ហាក់បី​ដូច​ជា​គ្មាន​កិច្ចការ​អ្វី​ជា​មួយ​នឹង​គេ​ក្នុង​ថ្ងៃ​នោះ​ទេ ខណៈ​នោះ មាណព​ឆោម​ស្រស់​ប្រិមប្រិយ​មួយ​នាក់ ក្រោក​ដើរ​ចេញ​មក​អំពី​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​អម្បាល​នោះ បណ្ដា​អ្នក​ប្រជុំ​នៅ​ទី​នោះ ក៏​នាំ​គ្នា​សើច​ឃឹក ៗ ទួទៅ​ទាំង​ព្រះ​លាន ព្រោះ​មក​នឹក​អស់​សំណើច​ក្នុង​ចិត្ត​ថា ព្រះ1 អ្នក​រៀន​តែ​ធម្ម​ធម្មោ ម្ដេច​ក៏​ក្លា​មក​ប្រកួត​អួត​ថ្វី​ដៃ​នឹង​ក្សត្រិយ៍​ជាតិ​អ្នក​ចម្បាំង​ដែរ ។