cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
រឿងព្រេងខ្មែរ​ ជារឿងនិទានប្រកបដោយគតិអប់រំទាក់ទិននឹងសីលធម៌សង្គម ក៏ដូចជាការរិះគន់ដល់អំពើដែលសង្គមមិនផ្ដល់តំលៃ ឬនិយាយរ៉ាយរ៉ាប់ពីប្រវត្តិទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី បាតុភូតធម្មជាតិ និង ទីតាំងភូមិសាស្ត្រនានាជាដើម។ រឿងព្រេងខ្មែរភាគច្រើន​មានកំនើតតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ហើយត្រូវបានគេចងក្រងអោយទៅជាឯកសារសំរាប់បន្សល់ទុកអោយកូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ ឯកសារទាំងនោះមានដូចជា គតិលោក ស្រីហិតោបទេស ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ និង សៀវភៅរូបភាពសំរាប់កុមារជាដើម។ នៅមានរឿងនិទានមួយចំនួន ត្រូវបានអ្នកនិពន្ឋជំនាន់ថ្មីនិពន្ឋ ដែលកាលៈទេសៈក្នុងរឿងមានភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងសង្គមដែលគេនិពន្ឋនោះ។
ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីរឿងព្រេងខ្មែរ៖
បញ្ជីរាយនាម ប្រាសាទខ្មែរ
ផែនទីខ្មែរ
ខេត្តតាកែវ
ប្រាសាទតាព្រហ្មទន្លេបាទី
ខេត្តស្ទឹងត្រែង
+ប្រាសាទព្រះគោ (ថាឡាបរិវ៉ាត់ ខេត្តស្ទឹងត្រែង)
ឈ្មោះ: ប្រាសាទព្រះគោ រជ្ជកាល: ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ១ កាលបរិច្ឆេទ: ចុងសតវត្សទី ៦ ឆ្នាំ ៦៥៧-៦៨១ នៃ គ.ស. ដើម្បីឧទ្ទិសដល់: ព្រហ្មញ្ញសាសនា ទីតាំង: ឃុំថាឡាបរិវ៉ាត់ ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់ ខេត្តស្ទឹងត្រែង។
+ប្រាសាទប្រាំបួនល្វែង
ឈ្មោះ: ប្រាសាទប្រាំបួនល្វែង រជ្ជកាល: ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ១ កាលបរិច្ឆេទ: សតវត្សទី ៦-៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់: ព្រហ្មញ្ញសាសនា ទីតាំង:
រមណីដ្ឋាន​ប្រសាទប្រាំ​បី​ល្វែង មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ឃុំ​ថា​ឡា ស្រុក​ថា​ឡា​បូរិ​វ៉ាត់ មាន​ចំងាយ ៦​គីឡូ​ម៉ែត​ពី​ទីក្រុង​ស្ទឹងត្រែង​។ ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវបាន​កសាងឡើង​ដោយ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ័​ន្មទី​១ ក្នុង​សតវត្ស​ទី​៦-៧ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​សាសនា​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ហើយ​ប្រាសាទ​នេះ​ភាគច្រើន កសាង​ពី​ឥដ្ឋ លាយ​នឹង​ថ្ម​បាយក្រៀម​។​ រមណីដ្ឋាន​ប្រាសាទ​ប្រាំបី​ល្វែង មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​តំបន់​ព្រៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល​២​គីឡូ​ម៉ែត ទិសខាងត្បូង​នៃ​ប្រាសាទ​ព្រះ​គោ ដែល​ទទួល​នូវ​ការ​បាក់បែក​យ៉ាង​អាណោច​អធម​ស្ទើរតែ​ចង់​អស់ ដោយសារ​តែ​សង្គ្រាម​អស់​រយៈពេល​ជាង​បី​ទសវត្ស ការ​មិន​អើពើ​រវីរវល់​ថែរក្សា ការបំផ្លាញ​របស់ ធម្មជាតិ​ថែមទៀត និង​ការជីក​គាស់​បំផ្លិចបំផ្លាញ​របស់​ជន​អគតិ​មួយចំនួន​ក្នុង​បំណង​សែ្វ​រក​វត្ថុ បុរាណ មាន​តំលៃ​។ ​​នៅពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ប្រាសាទ​ទាំងមូល​គ្មាន​អ្វី​នៅ​សេសសល់​ក្រៅពី​ធ្នឹម​បី​បួន និង ​គ្រឹះ​នោះទេ​។ មាន​ធ្នឹម​មួយ ដ៏​ល្អ​វិចិត្រ ដែល​បាន​ឆ្លាក់​រូប​រា​ហ៊ូ​ឈរ នៅលើ​គោ​បុរៈ នៃ​ក្លោងទ្វារ​ប្រាសាទ ហើយ ដែល មាន​ធ្នឹម​មួយចំនួនធំ​បាន​ធ្លាក់​បាក់បែក​អស់ហើយ ឥឡូវ​នៅសល់​តែ​ដើមឈើ និង​ដើម​ឫស្សី ដុះ​ឡើង ព្រោងព្រាត លប់​តួ​ប្រាសាទ​ទាំងមូល​ទៅហើយ​។ រា​ហ៊ូ គឺជា​អាទិទេព​នៃ​ពេលវេលា នៅក្នុងវប្បធម៌ និង​ប្រណៃ​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ​។​ អាស័យដ្ឋាន: ថាឡាបរិវ៉ាត់ ស្ទឹងត្រែង កម្ពុជា
សូ មមើលផងដែរ
__លាក់មាតិកា__
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ
គ្រឹះ​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ
វប្បធម៌-អរិយធម៌​ខ្មែរ​បច្ចុប្បន្ន​ដែលជា​ លទ្ធផល​នៃ​ការវិវត្ត​ដ៏​យូរលង់​បានប្រសូត​ចេញពី​មូលដ្ឋានគ្រឹះ​ខ្មែរ-មន ឬ​មន-ខ្មែរ និង​ឥណ្ឌា​ដែល​គេ​ពុំ​អាច​ផ្តាច់ចេញ​ពីគ្នា​បានឡើយ ហើយ​ភាព​សំយោគ​ដ៏​ស្អិតរ​មួ​ត​នេះហើយ ដែល​ធ្វើឱ្យ វប្បធម៌-អរិយធម៌​ជាតិខ្មែរ​មាន​ភាព​សម្បូរបែប និង​ត្រ​ចេះ​ត្រចង់ ។
500px
តាមពិត មុន​ភាព​សំយោគ​ដើម​នេះ ដែល​ផ្តើមឡើង​នា​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬ​មុននេះ​បន្តិច វប្បធម៌​ខ្មែរ​មាន​លក្ខណៈ​ជាតិ​ខ្លួន​មកហើយ ។ លក្ខណៈសម្បត្តិ​ពិសេស​នេះ ត្រូវ​បន្ត​ដោយ​សហគមន៍​ដែល​ស្ថិតក្នុង​អម្បូរ​មន-ខ្មែរ នៅ​ឥណ្ឌូចិន និង​នៅ​ម៉ាឡាយូ (ម​លា​យូ) រហូតដល់​សព្វថ្ងៃ​ដែល​រស់នៅ​តំបន់​ខ្ពង់រាប ឬ​តាម​តំបន់​ព្រៃភ្នំ ហើយ​ដែល​ពុំ​អាច​ទ​ទូល​ឥទ្ធិពល​ពី​ឥណ្ឌា ចិន ឬ​អឺរ៉ុប​នៅឡើយ ។
ដូចនេះ ប្រវត្តិវិទូ ឬ​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ខាង​វប្បធម៌​ខ្មែរ​មិនត្រូវ​បំភ្លេច​នូវ​ចក្ខុវិស័យ​ចម្បង ដែល​ទាក់ទិន​នឹង​កំណើត​ព្រមទាំង​ការវិវត្ត​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​នេះឡើយ ។ ពោលគឺ​ពួកគេ​ត្រូវ​ស្គាល់​អំពី​ប្រភព​នៃ​វប្បធម៌-អរិយធម៌​ដើម​របស់​ ជនជាតិខ្មែរ​យ៉ាង​ជាក់ច្បាស់ ហើយ​មិនត្រូវ​បំភ្លេច​នូវ​វិភាគទាន​ដ៏​ថ្លៃថ្លា​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ក្នុងការ​ សាងសង់​នូវ​មូលដ្ឋានគ្រឹះ​របស់​សង្គម​ខ្មែរ​ក្នុង​អតីតកាល​ក៏​ដូច​ក្នុង​ បច្ចុប្បន្នភាព​ដែរ ។
យ៉ាងណាមិញ ​ពួកគេ​ក៏​មិនត្រូវ​បំភ្លេច​បំបាត់ដាន​នូវ​រាល់​តួនាទី​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ របស់​ជនជាតិខ្មែ​រ និង​កុលសម្ព័ន្ធ​មន-ខ្មែរ ដែល​កំពុង​រស់នៅ​ពាសពេញ​ដេរដាស​ទូទាំង​ភូមិភាគ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​នេះដែរ ព្រោះថា​ជនជាតិខ្មែរ​គឺជា​ជនជាតិ​ចាស់ ហើយ​មាន​សាវតារ​ដ៏​យូរ លង់​មួយ ។
ជារួម គេ​ត្រូវ​ស្គាល់​នូវ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ដើម​ដែល​បាន​ចាប់បដិសន្ធិ​ឡើង​ច្រើន​ ពាន់​លាន​ឆ្នាំមុន​ការហូរចូល​នៃ​វប្បធម៌​ឥណ្ឌា អ្វីដែល​គេ​ហៅថា​ឥណ្ឌូ​ រូបនីយកម្ម និង​ការ​កាត់​ផ្សំ​ជាមួយ​អម្បូរ​ចិន​ដែល​ធ្វើឱ្យ​សម្បុរស្បែក​មាន​លក្ខណៈ​ ជ្រះ​បន្តិច ។
អ្វីដែល ​ទើប​ពោល​ខាងលើ គឺជា​ក្បួនខ្នាត ក្រឹត្យក្រម​តែមួយគត់​ប្រក​ដោយ​លក្ខណៈ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដែល​អាច​ជម្រុញ​ គ្រប់ការ​ស្រាវជ្រាវ​រាវរក​អំពី​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ឱ្យមាន​លក្ខណៈ​ត្រឹមត្រូវ និង​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់ ។ ជាការ​សោកស្តាយ​ណាស់​ដែល​រហូតដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ការខ្វះខាត​ផ្នែក​ឯកសារ​ក៏ដូចជា​ធនធានមនុស្ស និង​សតិសម្បជញ្ញៈ​ក្នុងការ​ សរសេរ​ឯកសា​រ​ស្រាវជ្រាវ​ដែលមាន​អត្ថប្រយោជន៍ និង​មាន​លក្ខណៈ​វិទ្យាសាស្ត្រ អន្តរជាតិ​ដោយ​អ្នកនិពន្ធ​ខ្មែរ​មួយចំនួន​នៅតែមាន​នៅឡើយ។ ដូចនេះហើយ ពួកគេ​មិនអាច​ឈានទៅរក​សច្ចភាព ឬ​ផ្តល់​យុត្តិធម៌​ជូន​វិស័យ​វប្បធម៌ និង​ប្រជាជន​ខ្មែរ​នៅឡើយ ក្នុងខណៈដែល​មានការ​បំភ្លៃ ឬ​បំភ័ន្ត​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាតិ​របស់ខ្លួន ។ គឺ​ក្នុងន័យ​នេះហើយ​ដែល​គេ​ត្រូវតែ​បំពេញ​កង្វះខាត​ដោយ​បំប៉ន​នូវ​ចំណេះដឹង​ ទូទៅ​ឱ្យបាន​ធំ​ទូលំទូលាយ​ឱ្យបាន​ច្រើន​ជា​អតិបរមា ដែលជា​ត្រីវិស័យ​ចម្បង​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​ការចេះដឹង​សកល​មួយ​ប្រកបដោយ​សុភ​ វិនិច្ឆ័យ​ដែល​អ្នកប្រាជ្ញ​អាច​ទ​ទូល​ស្គាល់​ជា​ផ្លូវការ​បាន ។
សរុបសេចក្តី ​មក គ្រប់ការ​និយាយ​អំពី​វប្បធម៌​ខ្មែរ គេ​ត្រូវផ្តោត​ការយកចិត្តទុកដាក់​លើ​ទស្សនៈ​ជា​មូលដ្ឋាន​ខាងលើនេះ​ជាមុន សិន បើ​ពុំ​ដូច្នេះ​ទេ គេ​នឹងមិន​អាច​នឹង​ឈោង​ទៅ​ចាប់​នូវ​គំនិត​ឧ​ប​សំយោគ​មួយ​ដែលជា​ខ្លឹមសារ​ ស៊ីជម្រៅ​ពិត​របស់​ព្រលឹង​ជាតិ​យើង​បានជា​ដាច់ខាត (ម.ត្រា​ណេ) ។
ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ
សាវតាក្រសួង
ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៦។ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ មាន អគ្គនាយកដ្ឋានពីរ និងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈមួយដែលមានមហា វិទ្យាល័យក្រោមចំណុះចំនួន៥ និងមជ្ឈមណ្ឌលវិទ្យាសាស្រ្តស្រាវជ្រាវវប្បធម៌មួយ។ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈដឹកនាំដោយរដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប រដ្ឋលេខាធិការប្រាំរូប និង អនុរដ្ឋលេខាធិការប្រាំពីររូប។
បេសកកម្ម
ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈត្រូវបានរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រគល់បេសកម្មឱ្យដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រង វិស័យវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈមានមុខងារ និងភារកិច្ចដូចតទៅៈ - ប្រតិបត្តិនូវនយោបាយការពារថែរក្សា និងលើកតម្លៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ និងសម្បត្តិវប្បធម៌ទូទៅ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គ្រប់គ្រងបណ្តារមណីយដ្ឋាន បុរាណវិទ្យា នរវិទ្យា និងប្រវត្តិវិទ្យា - ផ្តុំឡើងវិញ និងលើកតម្កើងបណ្តាតំលៃវប្បធម៌ និងជំនឿទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីរបស់សង្គមជាតិ បំផុសការបង្កើតស្នាដៃផ្សព្វផ្សាយ និងអភិវឌ្ឍន៍សកម្មភាពវប្បធម៌ - ជាអាណាព្យាបាលលើសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលលិល្បៈករ តន្ត្រី ស្ថាបត្យករ បុរាណវិទូ និងអ្នកជំនាញផ្សេងៗទៀត ដែលសហការជាមួយក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា។
រចនាសម្ព័ន្ធ
ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ មានរចនាសម្ព័ន្ធដូចតទៅៈ
អគ្គនាយកដ្ឋានបច្ចេកទេសវប្បធម៌
អគ្គនាយកដ្ឋានបច្ចេកទេសវប្បធម៌ មាននាយកដ្ឋានចំណុះ :
នាយកដ្ឋានរដ្ឋបាលនិងហិរញ្ញវត្ថុ
នាយកដ្ឋានរដ្ឋបាលនិងហិរញ្ញវត្ថុ មានមុខងារដូចតទៅ៖
នាយកដ្ឋានរដ្ឋបាលនិងហិរញ្ញវត្ថុមាននាយកដ្ឋានចំណុះ :
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនិងវិចិត្រសិល្បៈ
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ មានមុខងាររៀបចំបណ្តុះបណ្តាលសិល្បៈករ តន្ត្រីករ ស្ថាបត្យករ បុរាណវិទូ និងជំនាញផ្សេងៗទៀត ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យវប្បធម៌។
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនិងវិចិត្រសិល្បៈមានមហាវិទ្យាល័យចំនួន៥ គឺ :
ដោយឡែកមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រវប្បធម៌ក៏ស្ថិតនៅក្នុងអង្គការលេខ និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនិងវិចិត្រសិល្បៈ។
គោលនយោបាយ
យោងតាមកម្មវិធីនយោបាយ របស់រាជរដ្ឋាភិបាល និងផែនការយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ ឆ្នាំ២០០៦-២០១០អនុវត្តតាមផែនការសកម្មភាព ការងារវិស័យវប្បធម៌សម្រាប់នីតិកាលទី៣នៃរដ្ឋសភា ក្រសួងលើកឡើងនូវផែនការសកម្មភាពការងារវិស័យវប្បធម៌ប្រចាំឆ្នាំ ២០០៧ ដូចតទៅ ៖
គោលដៅនៃការធ្វើសកម្មភាព
រួមចំណែកសាងសមយុត្តិ បង្កើតការងារ និងរួមចំណែកកាត់បន្ថយ ភាពក្រីក្រក្នុងសង្គម។
សកម្មភាពជាអាទិភាព
ឆ្នាំ ២០០៧ ដើម្បីបន្តបំពេញតួនាទីភារកិច្ចក្នុងការអភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍន៍ វប្បធម៌ជាតិស្របតាម [យុទ្ធសាស្ត្រចតុកោណ] របស់រាជរដ្ឋាភិបាល។ ក្រសួងមានផែនការសកម្មភាពការងារជាអាទិភាពគឺ ៖
កម្ពស់ត្រីកោណ
ក្នុងធរណីមាត្រ កម្ពស់នៃត្រីកោណជាបន្ទាត់កាត់តាមកំពូលនៃត្រីកោណនិងកែងទៅនឹងជ្រុងឈមនៃកំពូលនោះ (មានន័យថាវាបង្កើតបានមុំកែង) ។ ចំណុចប្រសព្វរវាងជ្រុងឈមនិងកម្ពស់ហៅថាជើងនៃកម្ពស់។ ជ្រុងឈមនេះហៅថាបាតនៃកម្ពស់។ ប្រវែងនៃកម្ពស់ជាចំងាយរវាងបាតនិងកពូល។
ក្នុងត្រីកោណសមបាត (ត្រីកោណដែលមានជ្រុងពីរមានរង្វាស់ស្មើគ្នា) កម្ពស់របស់វាមិនមានប្រវែងស្មើគ្នាទេ ដែលជើងរបស់វាជាចំណុចកណ្ដាលនៃបាត។
កម្ពស់នៃត្រីកោណអាចត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីគណនាក្រឡាផ្ទៃនៃត្រីកោណ។ ក្រឡាផ្ទៃត្រីកោណអាចគណនាបានដោយយកប្រវែងកម្ពស់គុណនឹងបាត រួចចែកនឹង២។ តាមរយៈអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ វាអាចត្រូវបានស្គាល់ប្រវែងជ្រុងមួយនៃត្រីកោណ។
ក្នុងត្រីកោណកែង កម្ពស់ដែលមានអ៊ីប៉ូតេនុសជាបាត ចែកអ៊ីប៉ូតេនុសជាពីរមានរង្វាស់ p និង q ។ ប្រសិនបើយើងតាង h ជាកម្ពស់ នោះគេបានទំនាន់ទំនង់៖ thumb|250px|right| __មាតិកា__
អរតូសង់
thumb|300px|right| កម្ពស់ទាំងបីនៃត្រីកោណប្រសព្វគ្នាចំណុចមួយ ហៅថាអរតូសង់នៃត្រីកោណ។ អរតូសង់នៃត្រីកោណគឺស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្នុងនៃត្រីកោណ លុះត្រាតែត្រីកោណនោះមានមុំមួយជាមុំទាល (មុំដែលធំជាង ៩០០) ។
បួនចំណុចក្នុងប្លង់ ដែលចំណុចមួយក្នុងចំនោមចំណុចទាំងបួននេះជាអរតូសង់នៃត្រីកោណបង្កើតដោយចំណុចបីផ្សេងពីចំណុចនេះហៅថាប្រព័ន្ធអរតូសង់ ឬ ចតុកោណអរតូសង់។
តាង A, B, C ជាមុំនៃត្រីកោណ ABC និងតាង ជារង្វាស់ជ្រុងនៃត្រីកោណនេះ។ អរតូសង់នេះមានកូអរដោនេទ្រីលីនេអ៊ែរ  និងកូអរដោនេបារីសង់
កាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុង
គេមានត្រីកោណ ABC ដែលមានរង្វាស់ជ្រុងរៀងគ្នា a, b, c និងកម្ពស់រៀងគ្នា α, β, η ។ គេបានទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពស់និងកាំនៃរង្វង់ចារឹកក្នុងសំដែងដោយ
ស្ថានីយ៍វិទ្យុ
រហូតមកទល់ឆ្នាំ២០០៣ កម្ពុជាមានស្ថានីយ៍វិទ្យុ AM ចំនួន២ និងស្ថនីយ៍វិទ្យុFM ចំនួន១៧។
អាស៊ាន
អាស៊ាន (ចេញពីពាក្យថា ASEAN ដោយមានឈ្មោះពេញជាភាសាអង់គ្លេសថា Association of Southeast Asian Nations) ឬជាខ្មែរថា សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺជាអង្គការថ្នាក់តំបន់មួយ រួមមានប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងដប់ ដែលជួយជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តររដ្ឋាភិបាលនិងជួយសម្រួលការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ សន្តិសុខ យោធា ការអប់រំ និងវប្បធម៌សង្គមក្នុងចំណោមសមាជិកទាំងអស់ និងបណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ ចាប់តាំងពីការបង្កើតឡើងដំបូងនៅថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី និងថៃ អង្គការនេះបានពង្រីកខ្លួនដោយមានការចូលរួមបន្ថែមពីប្រទេសប៊្រុយណេ កម្ពុជា មីយ៉ាន់ម៉ា ឡាវ និងវៀតណាម។ អាស៊ានគ្រប់ដណ្ដប់លើផ្ទៃដីសរុប ៤,៥២២,៥១៨ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដែលស្មើនឹង ៣% នៃផ្ទៃដីផែនដីសរុប និងប្រជាជនសរុបប្រមាណ ៦៦៨ លាននាក់ ស្មើនឹង ៨% នៃប្រជាជនពិភពលោក។
គោលបំណងសំខាន់នៃអង្គការនេះគឺការជំរុញនូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ច វឌ្ឍនភាពសង្គម និងការវិវត្តសង្គមសម្រាប់សមាជិកទាំងអស់ រួមជាមួយការការពារស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់ និងការផ្ដល់យន្តការមួយសម្រាប់ប្រទេសជាសមាជិកដើម្បីដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី។ នៅឆ្នាំ២០១៥ GDP ជាមធ្យមនៃអាស៊ានគឺបានកើនឡើងជាង ២.៨ លានលានដុល្លារអាមេរិក។ ប្រសិនបើអាស៊ានជាប្រទេសមួយ វានឹងក្លាយជាប្រទេសជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទីប្រាំនៅលើពិភពលោក បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន ជប៉ុន  អាល្លឺម៉ង់ និង ចក្រភពអង់គ្លេស។ អាស៊ានបានចូលរួមក្នុងការកំណត់ខ្សែព្រំដែនរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា ចិន បង់ក្លាដេស ទីម័រខាងកើត និងប៉ាពួនូវែលគីនេ និងកំណត់ព្រំដែនសមុទ្ររបស់ប្រទេសឥណ្ឌា ចិន និងអូស្រ្តាលី។ទាំងប្រទេសទីម័រខាងកើតនិងប៉ាពួនូវែលគីនេត្រូវបានគាំទ្រដោយសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនឱ្យក្លាយជាសមាជិកពេញសិទ្ធិនៅក្នុងអង្គការនេះ។
គោលបំណង
ដូចដែលបានកំណត់នៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាអាស៊ាន គោលបំណងរបស់អាស៊ានមានដូចជា:
ប្រវត្តិ
អាស៊ាន ឬ សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បង្កើត​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៨ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៦៧ ដោយ​ប្រទេស​ចំនួន​៥ រួម​មាន ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី និង​ប្រទេស​ថៃ នា​ទីក្រុង​បាងកក ប្រទេស​ថៃ។ ប្រទេស​ស្ថាបនិក​ទាំង​នោះ លើក​លែង​ប្រទេស​ថៃ  សុទ្ធសឹងតែ​ជា​ដែនដី​ដែល​ទើប​ទទួល​បាន​អធិបតេយ្យភាព​ថ្មីថ្មោង​ពី​នឹម​អាណានិគម​ក្នុង​សម័យ​នោះ។ គួបផ្សំ​នឹង​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ផង  ទើប​ជំរុញ​ឲ្យ​ប្រទេស​ទាំង​ប្រាំ​ប្រកៀក​ស្មា​គ្នា​បង្កើត​សមាគម​នេះ​ឡើង ដោយ​មាន​គោលដៅ​រួម ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​សន្តិភាព ស្ថិរភាព កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច រួម​ទាំង​ការ​អភិវឌ្ឍ​សង្គម និង​វប្បធម៌ ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ទាំង​មូល។
ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៤ មក ទើប​បណ្ដា​ប្រទេស​ដទៃ​ប្រាំ​ទៀត​ក្នុង​តំបន់​នេះ រួម​មាន ប៊្រុយណេ វៀតណាម ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា និង​កម្ពុជា ដែល​ជា​កូនពៅ បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិក​នៃ​សមាគម​នេះ​ជា​បន្តបន្ទាប់។
អត្តសញ្ញាណ​អាស៊ាន
«ចក្ខុវិស័យ​មួយ អត្តសញ្ញាណ​មួយ សហគមន៍​មួយ» គឺ​ជា​បាវចនា​របស់​សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ មិន​ខុស​ពី​ជាតិ​មួយ​ដែល​មាន​ទង់ជាតិ និង​ភ្លេង​ជាតិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ទេ អាស៊ាន​ក៏​មាន​ទង់​អាស៊ាន និង​ភ្លេង​អាស៊ាន​ដែរ៖ «ភ្លេង​អាស៊ាន»។
ភ្លេង​អាស៊ាន តែង​ប្រគំ​ឡើង​ក្នុង​ពិធី​ផ្លូវ​ការ​របស់​អាស៊ាន ដូចជា​កិច្ចប្រជុំ​ធំៗ និង​ទិវា​អាស៊ាន​ជាដើម ក្នុង​ន័យ​បង្ហាញ​ពី​សាមគ្គីភាព​រវាង​ប្រទេស​ជា​សមាជិក និង​កម្ពស់​អត្តសញ្ញាណ​របស់​ខ្លួន។
​អគ្គលេខាធិការដ្ឋាន​អាស៊ាន
មជ្ឈមណ្ឌល​រដ្ឋបាល​របស់​អាស៊ាន គឺ​អគ្គលេខាធិការដ្ឋាន​អាស៊ាន មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​រដ្ឋធានី​ហ្សាកាតា ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី ដែល​មាន​អគ្គលេខាធិការ​ទទួល​បន្ទុក​សម្របសម្រួល និង​អនុវត្ត​សកម្មភាព​នានា​របស់​អាស៊ាន។ អគ្គលេខាធិការ​នោះ ត្រូវ​តែងតាំង​ដោយ​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន មាន​អាណត្តិ ៥​ឆ្នាំ ប្ដូរ​វេន​គ្នា​ទៅ​តាម​លំដាប់​អក្ខរក្រម​នៃ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​របស់​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក។
ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន​កំណត់​ថា ការ​ជ្រើសរើស​អគ្គលេខាធិការ​ត្រូវ​ផ្អែក​លើ​លក្ខខណ្ឌ​ដូចជា សុចរិត​ភាព បទពិសោធន៍​ការងារ សមត្ថភាព និង​សមភាព​យេនឌ័រ។ អគ្គលេខាធិការ​អាស៊ាន បច្ចុប្បន្ន​ដែល​មាន​អាណត្តិ​ពី​ឆ្នាំ​២០១៣ ដល់​ឆ្នាំ​២០១៧ គឺ​លោក ឡឺ លួងមិញ (Le Luong Minh) ជា​អតីត​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ការ​បរទេស​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម។ អគ្គលេខាធិការដ្ឋាន​មាន​តួនាទី​សម្របសម្រួល​ការអនុវត្ត​គម្រោង និង​សកម្មភាព​របស់​អាស៊ាន។
កិច្ចប្រជុំ​អាស៊ាន
រាល់​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​សំខាន់ៗ​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ជោគវាសនា​របស់​សមាគម​អាស៊ាន គឺ​ត្រូវ​ធ្វើ​ដោយ​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន  ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ​នៅ​ប្រទេស​ដែល​មាន​តួនាទី​ជា​ប្រធាន​អាស៊ាន។ ក្រៅ​ពី​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល នៅ​មាន​កិច្ចប្រជុំ​ដទៃ​ទៀត ដូចជា​កិច្ចប្រជុំ​ថ្នាក់​រដ្ឋមន្ត្រី​ជំនាញ​តាម​ផ្នែក​ជាដើម ជាក់ស្ដែង​គឺ​កិច្ចប្រជុំ​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​អាស៊ាន​លើក​ទី​៤៨  ដែល​ធ្វើ​ឡើង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៤ ខែ​សីហា នៅ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ដែល​ជា​ប្រធាន​អាស៊ាន​សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៥ នេះ។
មាត្រា​៣១ នៃ​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន​ចែង​ថា «ប្រធាន​អាស៊ាន​ត្រូវ​ប្ដូរ​វេន​ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ​តាម​លំដាប់​អក្ខរក្រម​នៃ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​របស់​រដ្ឋ​សមាជិក» ហើយ​រដ្ឋ​សមាជិក​ដែល​ទទួល​បាន​ឋានៈ​ជា​ប្រធាន​អាស៊ាន​នោះ ត្រូវ​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​នៃ​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន និង​កិច្ចប្រជុំ​មួយ​ចំនួន​ទៀត។ កន្លង​មក ប្រទេស​កម្ពុជា ធ្លាប់​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​អាស៊ាន​បាន​ចំនួន​ពីរ​ដង គឺ​លើក​ទី​១ នៅ​ឆ្នាំ​២០០២ និង​លើក​ទី​ពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​២០១២។
សសរស្ដម្ភ
ស្រុកអង្គរជុំ
ស្រុកអង្គរជុំជាស្រុកមួយស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប។ ស្រុកនេះមាន៧ឃុំ ៖
អាស៊ាន
ប្រវត្តិ
ក្នុង​រយៈកាល​ជិត​កន្លះ​សតវត្ស​មក​នេះ សមាគម​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដំណើរការ​ដោយ​ផ្ដោត​លើ​សសរស្ដម្ភ​ចំនួន​បី រួម​មាន សហគមន៍​សន្តិសុខ-​នយោបាយ សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច និង​សហគមន៍​វប្បធម៌-​សង្គម ដែល​សហគមន៍​ទាំង​បី​នេះ មាន​ទំនាក់ទំនង​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។ យ៉ាងណាក៏ដោយ  មាន​តែ​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ាន​ទេ ដែល​ត្រូវ​បាន​មជ្ឈដ្ឋាន​ទូទៅ​ស្គាល់​ច្រើន ក្រោយ​ពី​ត្រូវ​បាន​មេដឹកនាំ​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ាន បាន​ឯកភាព​គ្នា​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៧  ថា​នឹង​ប្រែក្លាយ​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​រួម​មួយ​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ឆ្នាំ​២០១៥។
សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ាន​នេះ អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​លំហូរ​ដោយ​សេរី​នូវ​ទំនិញ សេវាកម្ម ការ​វិនិយោគ និង​ពលកម្ម​ជំនាញ។ ឧបមា​ថា អាស៊ាន​គឺ​ជា​ប្រទេស​មួយ នោះ អាស៊ាន​គឺ​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​៧ ក្នុង​ពិភពលោក​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ជាង ៦០០​លាន​នាក់ ហើយ​ត្រូវ​បាន​អ្នកសេដ្ឋកិច្ច​ព្យាករ​ថា អាច​នឹង​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ទី​៤ ត្រឹម​ឆ្នាំ​២០៥០ ប្រសិនបើ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​តែ​បន្ត។ តំបន់​អាស៊ាន​ក៏​ជា​ប្រភព​នៃ​កម្លាំង​ពលកម្ម​លំដាប់​ទី​៣ បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​ចិន និង​ឥណ្ឌា។
បញ្ហា​ប្រឈម
ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​មុខ​របស់​អាស៊ាន​ត្រូវ​បាន​យាយី​ដោយ​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន ទាំង​បញ្ហា​ផ្ទៃក្នុង​នៃ​ប្រទេស​សមាជិក​នីមួយៗ ទាំង​បញ្ហា​រវាង​ប្រទេស​ជា​សមាជិក ព្រម​ទាំង​រឿងរ៉ាវ​រវាង​ប្រទេស​សមាជិក និង​ប្រទេស​មិន​មែន​ជា​សមាជិក។
ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក​ទាំង​ដប់​នៃ​អាស៊ាន ប្រទេស​កម្ពុជា ឡាវ  មីយ៉ាន់ម៉ា និង​វៀតណាម មាន​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ទាប​ជាង​គេ ប្រៀបធៀប​នឹង​សមាជិក ៦​ផ្សេង​ទៀត។  ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត ប្រទេស​ជា​សមាជិក​មួយ​ចំនួន​នៅ​មាន​ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​គ្នា​នៅ​ឡើយ ជាក់ស្ដែង ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​កម្ពុជា-វៀតណាម ​នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ បញ្ហា​នេះ មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អាស៊ាន​ឈឺ​ក្បាល​ខ្លាំង​ដូច​ករណី​ជម្លោះ​សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង​នោះ​ទេ។
រឿងរ៉ាវ​សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង​នេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​របស់​ប្រទេស​សមាជិក​អាស៊ាន​មួយ​ចំនួន​មាន​ភាព​ល្អក់កករ ហើយ​បញ្ហា​នេះ​តែង​ក្លាយ​ជា​ប្រធានបទ​ក្ដៅ​ក្នុង​រាល់​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន នៅ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ ជាក់ស្ដែង កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១២ ដែល​មាន​កម្ពុជា ជា​ប្រធាន មិន​អាច​ឈាន​ដល់​ការ​ចេញ​សេចក្ដី​ថ្លែងការណ៍​រួម​មួយ​បាន​ឡើយ ហើយ​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​អាស៊ាន នៅ​ដើម​ខែ​សីហា នេះ​ទៀតសោត ជម្លោះ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង កាន់តែ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ភាព​តឹងតែង។
ទោះ​យ៉ាង​ណា សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ាន ក៏​នៅតែ​ជា​ប្រធានបទ​ដែល​អាស៊ាន​កំពុង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ខ្លាំង  ហើយក៏​ជា​សសរស្ដម្ភ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​សសរស្ដម្ភ​ទាំង​បី​ដែល​សម្រេច​បាន​សមិទ្ធផល​ច្រើន​ជាង​គេ។ ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ពី​តំបន់​អាស៊ាន​មួយ​ចំនួន នៅ​តែ​យល់​ថា ក្ដី​ស្រមៃ​មួយ​នេះ ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​ស្រពេចស្រពិល​នៅ​ឡើយ ទោះបី​របាយការណ៍​របស់​អាស៊ាន​បង្ហាញ​ថា អាស៊ាន​សម្រេច​បាន ៩០% នៃ​គោលដៅ​ដែល​បាន​កំណត់​ក្នុង​ផែនការ​គោចរ​នៃ​សសរស្ដម្ភ​ទាំង​បី​ក៏ដោយ៕
មូលនិធិ
ការបង្កើតអាស៊ានត្រូវបានជំរុញឱ្យមានការប្រឆាំងលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត និងការស្រេកឃ្លានក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។
អាស៊ានបានរីកចម្រើននៅពេលដែលប្រទេសប្រ៊ុយណេបានក្លាយជាសមាជិកទីប្រាំមួយនៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៤ ក្នុងរយៈពេលមួយសប្ដាហ៍បន្ទាប់ពីប្រ៊ុយណេទទួលបានឯករាជ្យ។
ការពង្រីកនិងការធ្វើសមាហរណកម្ម
អាស៊ានបានសម្រេចការសម្រុះសម្រួលបានកាន់តែច្រើននៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរតុល្យភាពអំណាចនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃសង្រ្គាមវៀតណាម។កំណើនសេដ្ឋកិច្ចថាមវន្តរបស់តំបន់នេះក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ការពង្រឹងអង្គការធ្វើឱ្យអាស៊ានអនុម័តជាការឆ្លើយតបជារួមមួយដើម្បីប្រតិកម្មនឹងការលុកលុយរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជានៅឆ្នាំ១៩៧៩។កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទីមួយបានប្រារព្ធលើកោះបាលី ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីនៅឆ្នាំ១៩៧៦ ជាលទ្ធផលនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងលើគម្រោងឧស្សាហកម្មជាច្រើននិងការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមួយ និងសេចក្ដីព្រមព្រៀងរួមរស់ជាមួយគ្នា។ការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានអនុញ្ញាតឱ្យបណ្ដាប្រទេសអាស៊ានអនុវត្តឯករាជ្យភាពផ្នែកនយោបាយកាន់តែច្រើននៅក្នុងតំបន់នេះ ហើយនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ អាស៊ានបានយកចិត្តទុកដាក់សំខាន់ទៅលើបញ្ហាខាងពាណិជ្ជកម្មនិងសន្តិសុខក្នុងតំបន់។
នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៥ វៀតណាមបានក្លាយជាសមាជិកទីប្រាំពីររបស់អាស៊ាន។ ឡាវនិងមីយ៉ាន់ម៉ា(ភូមា)បានចូលរួមនៅពីរឆ្នាំបន្ទាប់គឺថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧។ កម្ពុជាក៏នឹងត្រូវបានចូលរួមនៅពេលជាមួយនឹងឡាវនិងភូមាដែរ ក៏ប៉ុន្តែវាត្រូវបានពន្យារពេលដោយសារបញ្ហានយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសនេះ។ក្រោយមកកម្ពុជាក៏បានចូលជាសមាជិកទី១០នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៩ បន្ទាប់ពីមានស្ថិរភាពនៃរដ្ឋាភិបាលខ្លួនរួចទៅហើយ។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញ
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ សមាជិកអាស៊ានបានជួបប្រជុំគ្នានៅរដ្ឋធានីចាកាតា ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីដើម្បីអនុម័តនូវរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧ដោយមានគោលបំណងផ្លាស់ប្ដូរឱ្យអាស៊ានមានលក្ខណៈដូចសហភាពអឺរ៉ុបដែរ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានប្រែក្លាយអាស៊ានទៅជានីតិបុគ្គលមួយដែលបានបំណងបង្កើតនូវតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីមួយសម្រាប់តំបន់មួយដែលមានប្រជាជនជាង៥០០លាននាក់។ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូណេស៊ីSusilo Bambang Yudhoyonoបានថ្លែងថា"នេះជាគម្រោងអភិវឌ្ឍដែលអាស៊ាននឹងត្រូវពង្រឹង ការរួមបញ្ចូលនិងផ្លាស់ប្ដូរអាស៊ានឱ្យទៅជាសហគមន៍មួយ។វាត្រូវបានគេសម្រេចបាន ខណៈពេលដែលអាស៊ានកំពុងស្វែងរកតួនាទីសំខាន់ក្នុងកិច្ចការអាស៊ីនិងក្នុងពិភពលោកដែលប្រទេសអន្តរជាតិកំពុងជួបវិបត្តិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។"សំដៅទៅលើការផ្លាស់ប្ដូរអាកាសអាតុនិងភាពវឹកវរផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច លោកក៏បានបន្ថែមទៀតថា"តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នឹងមិនក្លាយជាតំបន់ដែលមានសង្គ្រាមឈ្លានពានទឹកដីដូចនៅចន្លោះទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ដល់១៩៧០ទៀតទេ"។ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|លេខាធិការដ្ឋានអាស៊ាន នៅJalan Sisingamangaraja លេខ.70A ខាងត្បូងទីក្រុងចាកាតា ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី
វិថីអាស៊ាន
"វិថីអាស៊ាន"សំដៅទៅលើវិធីសាស្រ្តឬដំណោះស្រាយបញ្ហាដែលគោរពបទដ្ឋានវប្បធម៌នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។MasilamaniនិងPetersonបានសង្ខេបវាថាៈ ដំណើរការការងារឬរចនាបទជាផ្លូវការផ្ទាល់ខ្លួន។គោលនយោបាយត្រូវប្រើប្រាស់ការសម្របសម្រួល ការមូលមតិគ្នា និងការពិគ្រោះយោបល់នៅក្នុងដំណើរការធ្វើសេចក្ដីសម្រេចក្រៅផ្លូវការ... ការមូលមតិគ្នានិងការសម្រុះសម្រួលគគឺជាអាទិភាព ការឈ្លោះទាស់ទែងគ្នាមិនមែនជាវិធីដោះស្រាយបញ្ហានោះទេ។ទំនាក់ទំនងការទូតដោយស្ងៀមស្ងាត់ អនុញ្ញាតឱ្យមេដឹកនាំអាស៊ានប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា ដោយមិនបាននាំយកកិច្ចពិភាក្សានេះទៅផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ។សមាជិកមិនត្រូវមានការខ្មាសអៀន ត្រូវតែមានការដឹកនាំដែលអង់អាចក្លាហាន។
អាស៊ានបូកបី
មេដឹកនាំរបស់ប្រទេសនីមួយៗមានអារម្មណ៍ថាតម្រូវឱ្យមានការធ្វើសមាហរណកម្មបន្ថែមទៀតនៅក្នុងតំបន់នេះ។បន្ទាប់ពីការចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៩៧ ប្លុកនេះបានស្វែងរកនូវដៃគូសហការរបស់អាស៊ានដើម្បីសម្រេចគោលបំណងរបស់ខ្លួន។ "អាស៊ានបូកបី" ជាលើកដំបូងនៃគម្រោងនេះត្រូវបានចងភ្ជាប់នូវទំនាក់ទំនងដែលមានស្រាប់ជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង។ហើយវាក៏មានការចូលរួមបន្ថែមពីលើអាស៊ានបូកបីមានដូចជាឥណ្ឌា ណូវែលសេឡង់ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងប្រទេសរុស្ស៊ី នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត(EAS)។ក្រុមថ្មីនេះបានដើរតួជាតម្រូវការចម្បងដែលសហគមន៍អាស៊ីខាងកើតបានគ្រោងទុក។
សេដ្ឋកិច្ច
រូបភាពតូច|270x270ភីកសែល|ការជ្រើសរើសនៃGDP PPP data (ប្រទេសនិងប្លុកកំពូលទាំង១០) ដោយមិនមានគោលបំណងពិសេស
ស្ថានភាពទូទៅ
បណ្ដាប្រទេសសមាជិកអាស៊ានសម្បូរតំបន់សេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន(សួនឧស្សាហកម្ម ឧទ្យានអេកូឧស្សាហកម្ម តំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស ឧទ្យានបច្ចកេវិទ្យានិងគំនិតច្នៃប្រឌិតផលិតផលក្នុងស្រុក)។UNIDO វៀតណាម (អង្គការអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ)បានចងក្រងជាបញ្ជីតំបន់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ានក្នុងឆ្នាំ២០១៥ដែលមានចំណងជើងថា"តំបន់សេដ្ឋកិច្ចនៅអាស៊ាន " និពន្ធដោយ Arnault Morisson។
ទីផ្សារក្នុងស្រុក
នៅចុងឆ្នាំ២០១៥ អាស៊ានគ្រោងនឹងបង្កើតឱ្យមានទីផ្សាររួមដែលបានមូលដ្ឋាននៃសេរីភាពបួន។ទីផ្សារនេះនឹងបង្កើតឱ្យមានលំហូរដោយសេរីនៃទំនិញ សេវាកម្ម កម្លាំងពលកម្មជំនាញ និងមូលធន។
រហូតមកដល់ចុងឆ្នាំ២០១៥ ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិអាស៊ាននៅតែមានកម្រិតទាបនៅឡើយ។ ស
ប្រទេសអាស៊ានសំខាន់ទាំងប្រាំមួយ
ប្រទេសអាស៊ានសំខាន់ទាំងប្រាំមួយសំដៅលើប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនជាងគេទាំងប្រាំមួយដែលមានទំហំសេដ្ឋកិច្ចធំជាប្រទេសបួនឯទៀតៈ
អត្រាអក្ខរកម្ម
តារាងខាងក្រោមនេះបង្ហាញអំពីអត្រាអន្តរកម្មសម្រាប់មនុស្សដែលមានអាយុ១៥ទៅ២៤ឆ្នាំមកពីប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំង១០ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។
អានបន្ថែម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការមានមូលដ្ឋាននៅចាកាតា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៦៧ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៍
ឃុំនិមិត្ត
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១៥ភូមិ ។
ស្រុកអង្គរធំ
ស្រុកអង្គរធំ ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប។ ស្រុកនេះមាន៤ឃុំ ៖
វិគីនានុក្រម
Wiktionary (a blend of the words wiki and dictionary) is a multilingual, web-based project to create a free content dictionary of all words in all languages. It is available in 158 languages and in Simple English. Like its sister project Wikipedia, Wiktionary is run by the Wikimedia Foundation, and is written collaboratively by volunteers, dubbed "Wiktionarians". Its wiki software, MediaWiki, allows almost anyone with access to the website to create and edit entries.
ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា
right
ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា (ឈ្មោះអន្តរជាតិ:XU-TVK) ហៅកាត់ថាទទក គឺជាស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ធំជាងគេនៅកម្ពុជា ដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ។
ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជាចាប់កំណើតឡើងជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ​ ១៩៦៦ ក្រោមសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ដោយធ្វើការផ្សាយរយៈពេល៤ម៉ោងក្នុង១ថ្ងៃ។ ស្ថានីយ័បន្តការផ្សាយរបស់ខ្លួនរហូតដល់ថ្ងៃទី ១៧​ មេសា ១៩៧៥ មុនពេលត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញទាំងស្រុងដោយខ្មែរក្រហម។ ទទក ត្រូវបានបង្កើតជាថ្មីឡើងវិញទាំងស្រុងទាំងធនធានមនុស្ស និងសំភារៈ នៅថ្ងៃទី ៣ ធ្នូ ១៩៨៣។ ក្រោមជំនួយរបស់ ប្រជាជននិងរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន ស្ថានីយ៍ថ្មីដ៏ទំនើបនិងបំពាក់ដោយឧបករណ៍សំភារៈទំនើបទាន់សម័យ​ត្រូវបានស្ថាបនានៅឆ្នាំ១៩៩៦​ និង​សម្ភោធដាក់ឲប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ធ្វើឲស្ថានីយ៍មាន លទ្ឋភាពពង្រីកការផ្សាយពី៤ម៉ោងរហូតដល់១៤ម៉ោងក្នុង១ថ្ងៃ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ ទទក​ បានបោះជំហានថ្មីមួយក្នុងការពង្រឹងប្រព័ន្ឋផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ពិភពលោក​តាមរយៈផ្កាយរណបដែលផ្សព្វផ្សាយ បានទៅកាន់ប្រទេស ១២៦ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ី អូសេអានី អឺរ៉ុប និង អាមេរិក ព្រមទាំងគ្របដណ្តប់ក្នុងផ្ទៃប្រទេស។
ប្រវត្តិសង្ខេបទទក
More...
ក្នុង​គោលបំណង​ឱ្យ​ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​ ​ ​មាន​អត្តសញ្ញាណ​របស់​ខ្លួន​ពិតប្រាកដ​ ​និង​ ​ងាយ​ ​ស្រួល​ដល់​ទូរទស្សនិកជន​បាន​ស្គាល់​ឧបករណ៍​នៃ​ការ​ផ្សាយ​របស់​រាជរដ្ឋាភិបាល​ ​ ​អគ្គនាយកដ្ឋាន​ទូរទស្សន៍​ ​ ​ ​ជាតិ​កម្ពុជា​ ​បាន​បង្កើត​ជា​រូប​សញ្ញា​មួយ​ ​ដែល​មាន​ចំណុច​សំខាន់ៗ​ ​ដូច​ខាងក្រោម​ ​៖
ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទូរទស្សន៍កម្ពុជា
វិធីសាស្រ្តហ្រ្វូបេនៀស
ក្នុងគណិតវិទ្យា វិធីសាស្រ្តហ្រ្វូបេនៀស(Frobenius method) រៀបរាប់អំពីរបៀបរកចំលើយរបស់សេរីអន្តន ចំពោះសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលលំដាប់២ ក្នុងទំរង់
យើងអាចចែកដោយ z2 ដើម្បីបានសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលមានរាង
ដែលមិនអាចដោះស្រាយបានដោយវិធីសាស្រ្តស៊េរីស្វ័យគុណ ប្រសិនបើទាំង p(z)/z ឬ q(z)/z2 មិនអាណាលីទីក(Analytic function=អនុគមន៍ទាល់)ត្រង់ z = 0 ។ វិធីសាស្រ្តហ្រ្វូបេនៀសអាចអោយយើងបង្កើតចំលើយរបស់ស៊េរីស្វ័យគុណ ចំពោះសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលបែបណ្នឹង ដែលp(z) និងq(z) គឺអាណាលីទីកខ្លួនឯងត្រង់ 0 ឬជាអាណាលីទីកដ៏ទៃទៀត ហើយលីមីតរបស់វាទាំង២ត្រង់ ០​មាន​ ។ (ហើយមិនអន្តន) ។
ការពន្យល់
វិធីសាស្រ្តហ្រ្វូបេនៀសប្រាប់យើងថា យើងអាចរកចំលើយរបស់ស៊េរីស្វ័យគុណក្នុងទំរង់
ដោយធ្វើដេរីវេ
ដោយការជំនួស
កន្សោម គឺត្រូវស្គាល់ថាជាពហុធាអាំងឌីកាល់(indicial polynomial) ដែលជាសមីការដឺក្រេទី២នៃ r\, ។
ដោយប្រើវា កន្សោមទូទៅនៃមេគុណនៃzk+r គឺ
មេគុណទាំងនេះត្រូវតែសូន្យ ព្រោះវាជាចំលើយនៃសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល ដូច្នេះ
នាំអោយ
បើយើងជ្រើសរើសឫសមួយក្នុងចំនោមឫសដ៏ទៃទៀតជាពហុធាអាំងឌីកាល់ ចំពោះ r in Ur(z) យើងទទួលបានចំលើយមួយចំពោះសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល ។ ប្រសិនបើភាពខុសគ្នារវាងឫស គឺមិនមែនជាចំនួនគត់ យើងទទួលបានចំលើយមួយផ្សេងទៀតដែលជាចំលើយឯករាជ្យលីនេអ៊ែក្នុងឫសផ្សេងទៀត ។
ឧទាហរណ៍
យើងដោះស្រាយ
ចែកនឹង z2 គេបាន
ប្រើចំលើយរបស់ស៊េរី
ឥឡូវ ជំនួស
យើងត្រូវសំរួលការបូកចុងក្រោយ
យើងអាចយកធាតុមួយចេញពីការបូកដែលចាប់ផ្តើមដោយ k=0 ដើម្បីទទួលបានការបូកដែលចាប់ផ្តើមដូចគ្នា
ដោយអោយលក្ខខណ្ឌដើមខ្លះៗ យើងអាចរកចំលើយក្នុងទំរង់ជាស៊េរីស្វ័យគុណ ។
ដោយប្រភាគនៃមេគុណ A_k/A_{k-1} គឺជា អនុគមន៍ប្រភាគ ស៊េរីស្វ័យគុណអាចត្រូវសរសេរជា ស៊េរីស្វ័កុណដែលមានប្រភាគនែមេគុណ បន្តលំដាប់(hypergeometric series) ។
ឃុំសឹង្ហ
សំដៅទៅដល់÷
បញ្ជីរាយនាម សាកលវិទ្យាល័យនៅកម្ពុជា
នេះជាបញ្ជីរាយនាមឈ្មោះគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា សាកលវិទ្យាល័យ មហាវិទ្យាល័យនៅកម្ពុជា ដែលត្រូវបានទទូលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា។
Sukhoi Superjet 100
300px|រូបភាពតូច Sukhoi Superjet 100 (រុស្ស៊ី: СухойСуперджет 100) គឺជាយន្តហោះក្នុងតំបន់ហោះហើរដោយលួសនៅក្នុង 75 - ដើម្បីប្រភេទ 95 អាសនៈ។ ជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍចាប់ផ្តើមនៅក្នុងឆ្នាំ 2000 ក្រុមហ៊ុននេះត្រូវបានរចនាឡើងដោយផ្នែកយន្តហោះស៊ីវិលរបស់ក្រុមហ៊ុនអាកាសរុស្ស៊ី Sukhoi នៅក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយដៃគូដ៏សំខាន់របស់ខ្លួនក្រុមហ៊ុន Boeing ។ ការហោះហើររបស់ខ្លួនជាលើកទីមួយបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 19 ខែឧសភាឆ្នាំ 2008 ។ នៅថ្ងៃទី 21 ខែមេសាឆ្នាំ 2011 Superjet 100 បានទទួលការហោះហើរដឹកអ្នកដំណើរពាណិជ្ជកម្មជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួននៅលើផ្លូវ Armavia ពីទីក្រុង YEREVAN ទៅទីក្រុងម៉ូស្គូ។
បានរចនាឡើងដើម្បីប្រកួតប្រជែងជាអន្តរជាតិជាមួយសមភាគីមួយ-148, Embraer និង Bombardier របស់ខ្លួនដែលជា Superjet 100 ពាក្យបណ្តឹងការចំណាយប្រតិបត្តិការទាបខ្លាំងនៅតម្លៃមួយទាបនៃការទិញ $ 35 លានដុល្លារ។
ការជួបប្រជុំគ្នាចុងក្រោយនៃ Superjet 100 ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយ Komsomolsk នៅ Amur សមាគមផលិតកម្មយន្តេះ។ ម៉ាស៊ីនសំ 146 របស់ខ្លួនត្រូវបានរចនាឡើងនិងផលិតដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគរួមគ្នា PowerJet បារាំង-រុស្ស៊ីនិងយន្ដហោះត្រូវបានទីផ្សារអន្តរជាតិដោយ SuperJet បណ្តាក់ទុនរួមគ្នាអន្តរជាតិអ៊ីតាលីរុស្ស៊ី។
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យន្តហោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍
តារាង គោល
តារាងគោលនេះផ្តល់តំលៃនៃ 1-100 ក្នុងគោល 2-20 ។
ឃុំសំរោង (ស្រុកអូរជ្រៅ)
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១០ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកអូរជ្រៅ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ សំរោង(ស្រុកអូរជ្រៅ)
ឈួន ម៉ាឡៃ
អ្នកស្រី ឈួន ម៉ាឡៃ ជាអ្នកចំរៀងខ្មែរដ៏ល្បីនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៦០។
ឃុំសូភី
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកអូរជ្រៅ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
កែវ សារ៉ាត់
កែវ សារ៉ាត់ (ជាអក្សឡាតាំង: Keo Sarath)(កើតនៅថ្ងៃទី១០ មីនា ឆ្នាំ ១៩៥៦) គឺជាអ្នកចម្រៀងខ្មែរនៅសម័យមុន ដ៏ល្បីល្បាញមានរហស្សនាមថា "អធិរាជថ្គាមខ្លា មហាទំនួញ"។ បន្ទាប់ពីភាពល្បីល្បាញរបស់គាត់ លោកកែវ សារ៉ាត់ បានទទួលមរណៈភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៩១នៅនិងអាយុ៣៥ឆ្នាំ(នៅទឹកដីសហរដ្ឋអាមេរិក)ដោយសារជំងឺ​រលាក​ថ្លើម​ប្រភេទ​បេ(B)។
ប្រវត្តិ
កែវ សារ៉ាត់ (១៩៥៦-១៩៩១)មាន​ឈ្មោះ​ពិត ឈុំ តេះ កើត​នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៦ នៅក្នុងភូមិ​វត្ត​កំផែង ស្រុង​បាត់​ដំបង ខេត្ត​បាត់​ដំបង ។ លោក​ជា​កូន​ទី​២ ក្នុង​ចំណោម​បង​ប្អូន​៧​នាក់ ដែល​មាន​ឳពុក​ឈ្មោះ យ៉ត ឈុំ និងម្ដាយ​ឈ្មោះ គ្រិត សារ៉ាន់ ដែល​ពួក​គាត់​ទាំង​ពីរ​បាន​បាត់​បង់​ជីវិត​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ។ ក្រោយ​មក​លោក ​កែវ​ សារ៉ាត់ បាន​រត់​ចូល​ក្នុង​ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ខាវអ៊ីដាងនៅក្នុងទឹក​ដីប្រទេស​ថៃ។ លោក​កែវ​ សារ៉ាត់ បាន​រួម​រស់​ជា​មួយ​នារី​​ម្នាក់​​ហើយ​មាន​កូន​មួយ បន្ទាប់​មក​នារី​នោះ​ក៏​នាំ​កូន​រត់​ចោល​លោក​បាត់​ទៅ។ ក្រោយ​មក​លោក​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​រៀប​ការ​ជាមួយ​នារី​ម្នាក់​ទៀត​ឈ្មោះ​ ចន្ធូរ​ ហើយ​បាន​នាំ​គ្នា​ភៀស​ខ្លួន​​ពី​ជំរំនោះ​ទៅរស់​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក។ ឆ្នាំ​១៩៨៥ លោក​ចាប់​ផ្ដើម​ច្រៀង​ដើម្បី​យក​ប្រាក់​មក​ទ្រទ្រង់​គ្រួសារ។ លោក​បាន​ច្រៀង​ថត​កាស្សែត​ឲ្យ​ផលិត​កម្ម មយូរា បាន​ប្រ​ហែល​ជា ៤០ ទៅ​៥០​បទ ហើយ​ក៏​បាន​ងាក​មក​និពន្ធ​បទចំរៀង​ និង​បង្កើត​ផលិត​កម្ម​ខ្លួន​ឯង​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៨ ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា ជួង​មាស និងចាប​មាស ។ បទ​ចម្រៀង​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​ទទួលបានភាព​ល្បីល្បាញ​គ្រប់​ទិស​ទីគឺ​បទ ស្រណោះ​ដី​ខ្មែរ, ពិសាខ​ដើម​ឆ្នាំ​ ជាដើម ។ លោក​កែវ​ សារ៉ាត់ ​ទទួល​មរណភាព​នៅ​ថ្ងៃទី០៥​ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៩១ នៅ​ទីក្រុង​ឡុង​ប៊ិច, សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដោយ​រោគ​ថ្លើម​ប្រភេទបេ (B) ។
Airbus A318
300px|រូបភាពតូច ក្រុមហ៊ុន Airbus A318 ដែលតូចជាងគេបំផុត គឺជាសមាជិក នៃ ក្រុមគ្រួសារ A320 ក្រុមហ៊ុន Airbus នៃ រាងកាយ តូចចង្អៀត - ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ យន្តហោះ ដឹកអ្នកដំណើរ ពាណិជ្ជកម្ម ខ្លី ទៅ មធ្យម ជួរ ផលិតដោយ ក្រុមហ៊ុន Airbus ឧស្សាហកម្ម។ A318 ដែលបាន អនុវត្ដ រហូតដល់ អ្នកដំណើរ ចំនួន 132 នាក់ និងមាន ជួរ អតិបរមា 3.100 nmi ( 5,700 គីឡូម៉ែត្រ ; Mi 3600 ) ។ ការជួបប្រជុំគ្នា ចុងក្រោយនៃ យន្តហោះ កើតឡើងនៅក្នុង ទូលូ ប្រទេសបារាំង។
យន្តហោះ នេះបាន ចែករំលែក មួយនឹងចំណាត់ថ្នាក់ ប្រភេទទូទៅ ជាមួយកំណែ គ្រួសារ A320 ក្រុមហ៊ុន Airbus ទាំងអស់ ផ្សេងទៀត ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ អ្នកបើកយន្តហោះ A320 គ្រួសារ ដែលមានស្រាប់ ដើម្បី ហោះហើរ យន្តហោះ ដោយមិន តម្រូវការសម្រាប់ការ បណ្តុះបណ្តា បន្ថែមទៀត ។ វាគឺជា យន្តហោះ ពាណិជ្ជកម្ម ដ៏ធំបំផុត បានបញ្ជាក់ ដោយទីភ្នាក់ងារ សុវត្ថិភាព អាកាសចរណ៍ អឺរ៉ុបសម្រាប់ ប្រតិបត្ដិការ វិធីសាស្រ្ត ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ ជើងហោះហើរ នៅ ព្រលានយន្តហោះ ដូចជា ទីក្រុង ឡុងដ៍ ។
A318 ដែលបានបញ្ចូល បម្រើក្នុង ខែកក្កដាឆ្នាំ 2003 ជាមួយ អង្គការ Frontier ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ ។ ទាក់ទងទៅនឹង កំណែ គ្រួសារ A320 ក្រុមហ៊ុន Airbus ផ្សេងទៀត វាត្រូវបាន លក់ ក្នុងចំនួន តូច តែជាមួយ ការបញ្ជាទិញ យន្តហោះ 81 សរុបសម្រាប់ តែ ដាក់ នៅ 30 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2012 និង បន្ទាប់ពី ការលុបចោល ជាបន្តបន្ទាប់ ទី 2 និងការផ្តល់ ចុងក្រោយ មួយនៅក្នុង ឆ្នាំ 2013 ឥឡូវនេះ H1 សៀវភៅ លំដាប់ គឺទទេ ជាមួយនឹង 79 បានបញ្ជូន យន្តហោះ ។
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យន្តហោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍
អេមីល្យូ ហ្គីណូ សេហ្គ្រែ
អេមីល្យូ ហ្គីណូ សេហ្គ្រែ (Emilio Gino Segrè) (១ កុម្ភៈ ១៩០៥ - ២២ មេសា ១៩៨៩) ជាអ្នករូបវិទ្យាជនជាតិអ៊ីតាលី និងជាជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា។ លោកជាមួយនឹង អូវិន ឆេមបឺឡែន (Owen Chamberlain) បានរកឃើញអង់ទីភាគល្អិត អនុអាតូមិចឈ្មោះអង់ទីប្រូតុង។
ជីវប្រវត្តិ
សេហ្គ្រែចាប់កំនើតនៅ ទីវ៉ូលី ក្បែរទីក្រុងរ៉ូម និងបានចុះឈ្មោះចូលរៀនផ្នែកវិស្វកម្មនៅសាកលវិទ្យាល័យរ៉ូម។ លោកបានប្ដូរមុខជំនាញទៅផ្នែករូបវិទ្យាវិញនៅឆ្នាំ១៩២៧ និងបានទទួលសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់បណ្ឌិតនៅឆ្នាំ១៩២៨។ គ្រូរបស់លោកគឺអង់រីកូ ហ្វែរមី។
បន្ទាប់ពីចប់ភារកិច្ចកងទ័ពពីឆ្នាំ១៩២៨ដល់ឆ្នាំ១៩២៩ លោកបានចូលធ្វើការជាមួយ អុតតូ ស្ទើន នៅ ហាំបួក (អាល្លឺម៉ង់) បន្ទាប់មកជាមួយ ភាធើ ហ្ស៊ីម៉ាន់នៅអាំស្ទើដាំ (ហុល្លង់)ក្នុងនាមជាបុគ្គលិកមូលនិធិរ៉ក់ហ្វែលឡឺនៅឆ្នាំ១៩៣០។ សេហ្គ្រែត្រូវបានតែងតាំងជាសាស្ត្រាចារ្យជំនួយផ្នែករូបវិទ្យា​នៅសាកលវិទ្យាល័យរ៉ូម ពីឆ្នាំ១៩៣២ដល់ឆ្នាំ១៩៣៦។ ពីឆ្នាំ១៩៣៦ដល់ឆ្នាំ១៩៣៨ លោកធ្វើជានាយកបន្ទប់ពិសោធន៍រូបវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យប៉ាលើម៉ូ។ នៅឆ្នាំ១៩៣៦ លោកបានរកឃើញធាតុតិចនេចូម ដែលជាធាតុគីមីបានដោយការសំយោគដោយមនុស្ស ដំបូងគេ។
ខណៈពេលដែលសេហ្គ្រែធ្វើទស្សនកិច្ចរដូវក្ដៅនៅកាលីហ្វរនៀនៅឆ្នាំ១៩៣៨ រដ្ឋាភិបាលហ្វាស៊ីសរបស់មូសូលីនីបានអនុម័តច្បាប់ហាមប្រាមមិនអោយ​ជនជាតិជ្វីហ្វមានតំនែងក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ។ ដោយខ្លួនជានជនជាតិជ្វីហ្វ សេហ្គ្រែបានស្ថិតក្នុងភាពអន្តោប្រវេសន៍ក្នុងរយៈពេលមិនកំនត់។ លោកបានចូលធ្វើជាអ្នកជំនួយការស្រាវជ្រាយក្នុង​បន្ទប់ពិសោធន៍វិទ្យុសកម្មបឺឃើលេយ និងធ្វើជាគ្រូរូបវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វរនៀ។ ពេលនៅបឺឃើលេយ គាត់បានជួយរកឃើញធាតុ អាស្តាទីន និងអ៊ីសូតូប ភ្លុយតូនីញ៉ូម-239 (ភ្លុយតូនីញ៉ូម-239 ត្រូវបានគេប្រើសំរាប់ផលិតគ្រាប់បែកបរមាណូដែលទំលាក់នៅ​ណាហ្គាសាគី)។
ពីឆ្នាំ១៩៤៣ ដល់ ១៩៤៦ លោកធ្វើការនៅ បន្ទប់ពិសោធន៍ជាតិឡូសអាឡាម៉ូស ក្នុងឋានៈជាអ្នកដឹកនាំក្រុម នៃគំរោងម៉ាន់ហាថាន់។ នៅឆ្នាំ១៩៤៤ លោកក្លាយជាពលរដ្ឋអាមេរិកដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ លោកបានបង្រៀនៅសាកលវិទ្យាល័យកូឡុំបៀ សាកលវិទ្យាល័យអ៊ីលីណយ និង សាកលវិទ្យាល័យរីយ៉ូ ដឺ ចានេរ៉ូ។ នៅឆ្នាំ១៩៥៩ លោកជាមួយនឹង អូវិន ឆេមបឺឡែន (Owen Chamberlain) បានរកឃើញអង់ទីប្រូតុង ដែលជាភាគល្អិតមានម៉ាស់ស្មើប្រូតុងតែមានបន្ទុកផ្ទុយគ្នា។ នៅឆ្នាំដដែលនោះលោកបានទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា​សំរាប់របកគំហើញនេះ។ ពេលត្រលប់ទៅបឺឃើលេយវិយ លោកក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យរូបវិទ្យានិងប្រវត្តិសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧២។ នៅឆ្នាំ១៩៧៤ លោកបានត្រលប់ទៅកាន់សាកលវិទ្យាល័យរ៉ូមវិញ ក្នុងឋានៈជាសាស្ត្រាចារ្យរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ។
នៅឆ្នាំ១៩៧០ សេហ្គ្រែបានបោះពុម្ភសៀវភៅជីវប្រវត្តិរបស់អង់រីកូ ហ្វែរមី (Enrico Fermi: Physicist, University of Chicago Press)។ សេហ្គ្រែបានទទួលមរណភាពនៅអាយុ៨៤ឆ្នាំដោយជំងឺខ្សោយបេះដូង។
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអ៊ីតាលី ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែល ផ្នែករូបវិទ្យា
កោះត្រឡាច
កោះត្រឡាច ឈ្មោះជាភាសាវៀតណាម (យួន) ​ហៅថា កូ​ង​ដាវ​ (Côn Đảo) ឬ កូ​ង​ស៊ើ​ង​ (Côn Sơn) ឬ កូងឡុង (Côn Lôn) បារាំង​ហៅថា ពូ​លូ​កុង​ដ័​រ (Poulo Condor)។ នៅឆ្នាំ៧៧៤ ដល់ ៧៨៧ ពួកជ្វា(ប្រទេសជ្វា បានវាយលុកកោះត្រឡាចរាតត្បាតដល់ ប្រទេសចម្ប៉ា។ ប្រជុំ​កោះ​ត្រឡាច មាន​កោះ​ទាំងអស់​ចំនួន ១០ ទាំង​តូច​ទាំង​ធំ មាន​ផ្ទៃក្រឡា​ប្រមាណ ៧៦ km²។ យោងតាម​ជំរឿន ប្រជាជន​ឆ្នាំ ២០១០ ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម កោះ​នេះ មាន​ប្រជាជន​សរុប​ប្រមាណ ៦.០០០ នាក់។ ឆ្នាំ ១៩៧៧ រដ្ឋសភា​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម បានចេញ​សេចក្ដីសម្រេច​មួយ​ដាក់ឈ្មោះ កោះ​ត្រឡាច ជា​ផ្លូវការ ទៅជា​ភាសា​យួន​ថា “​កូ​ង​ដាវ​” (Côn Đảo)។ កោះ​ត្រឡាច សព្វថ្ងៃ ជា​ស្រុក​រដ្ឋបាល​មួយ​នៃ ខេត្ត​បា​រៀ និង ​ខេត្តអូ​រកាប់​ ខេត្ត​មួយ​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​បានដាក់​បញ្ចូល​គ្នា​ឲ្យ​ទៅជា​ខេត្ត​មួយ​ថា ខេត្ត​បា​រៀ​វុង​តាវ (Bà Rịa-Vũng Tàu)។​ ​យោងតាម​សៀវភៅ​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សរសេរ​ដោយ សាស្ត្រាចារ្យ ត្រាំ​ង ឆាត ប៊ុត ឈ្មោះថា “​កម្ពុជា​ក្រោម អំណាច​គ្មាន ខ្មែរក្រោម​” បាន​បញ្ជាក់ថា កោះ​ត្រឡាច នៅ​ចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ឆ្នេរសមុទ្រ​ ស្រុកជ្រោយ ញ ខេត្តឃ្លាំង ឬ ១៨០ គីឡូម៉ែត្រ ពី​ខេត្តអូ​រកាប់​ ខេត្ត​មួយ​ដែល​យួន​ហៅថា ខេត្ត​វុង​តាវ (Vung Tau) បារាំង​ហៅថា “​កាប់​ស័ង​ស្ហា​ក់​” (Cap Saint Jacques )។
កោះត្រឡាច មានប្រជុំកោះតូចៗចំនួន ៨នៅជុំវិញ ទំហំប្រហែល ១៥០គីឡូម៉ែត្រក្រឡា មានចម្ងាយ ៣០០គីឡូម៉ែត្រពីដែនដីគោកកម្ពុជាក្រោម និង ២៣០គីឡូម៉ែត្រពី ទីក្រុងព្រៃនគរ សព្វថ្ងៃនេះ ដែលប្រទេសវៀតណាម បានប្ដូរឈ្មោះពីភាសាខ្មែរទៅជាភាសាយួនថា ទីក្រុងហូជីមិញ។
កោះត្រឡាច ធ្លាប់ជាគុកនយោបាយរបស់អាណានិគមបារាំង ដែលបានចាប់ជនស្នេហាជាតិខ្មែរ ប្រឆាំងនឹងបារាំងទៅឃុំឃាំង ដូចជា លោកក្រឡាហោមគង់ ព្រះភិក្ខុ បវរជោតញ្ញណោ ឬ អាចារ្យ ហែម ចៀវ ពោធិ៍កំបោរ លោក ប៊ុណ្ណ ចន្ទម៉ុល និងវីរជនខ្មែរស្នេហាជាតិជាច្រើននាក់ផ្សេងទៀត ដែលបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនៅទីនោះ។ ​មុន​សម័យ​បារាំង​
ដំបូង កោះ​ត្រឡាច ជា​កោះ​មួយ​របស់​ចក្រភព​ខ្មែរ ហើយ​ក្រោយមក​ត្រូវបាន​កាន់​កាន់​ដោយ​វៀតណាម​នៅក្នុង​សតវត្ស​ទី ១៧។ ​ដោយសារ កោះ​នេះ មាន​អំណោយផល​ជាទី​សំចត​ផ្លូវទឹក​ភ្ជាប់​ពី​អាស៊ី​ទៅ​អឺរ៉ុប ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​បស្ចិមប្រទេស​បាន​ស្គាល់ កាន់ តែ​ឆាប់ និង​ច្បាស់លាស់។​ ឆ្នាំ ១២៩១ សំពៅ ១៤ គ្រឿង របស់​អ្នកជំនួញ និង​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ជនជាតិ​អ៊ីតាលី Marco Polo បានធ្វើ​ដំណើរ​ចេញពី ប្រទេស​ចិន​ត្រឡប់​ទៅ​ស្រុក​វិញ ត្រូវបាន​ព្យុះ​ធ្វើ​លិច​សំពៅ​អស់ ៨ គ្រឿង ហើយ​នៅសល់​ពីនេះ បាន​រសាត់​មក​ជាប់​នៅ លើ​កោះ​ត្រឡាច។ នៅក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៥ ដល់ ១៦ មាន​អ្នកធ្វើដំណើរ​បស្ចិមប្រទេស​ជាច្រើន​បានមក​សំចត​នៅ​កោះ​ត្រឡាច។​ ចុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៧ ដើម​សតវត្សរ៍​ទី ១៨ ក្រុម​មូលធន​អង់គ្លេស និង បារាំង​បានចាប់ផ្ដើម ងាក​មក​ចាប់អារម្មណ៍​មក ប្រទេស​លោក​ខាងកើត ។ ក្រុមហ៊ុន​អង់គ្លេស និង​បារាំង​បានមក​ពិនិត្យ និង​ស៊ើបអង្កេត កោះ​ត្រឡាច ជាច្រើន​សា ដើម្បី​ស្ទាបស្ទង់​គ្រប់​ស្ថានការណ៍ ក្នុង​គោលបំណង​កាន់កាប់​កោះ​នេះ។​ ថ្ងៃទី ១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៧០២ ក្រុមហ៊ុន​អង់គ្លេស​ឥណ្ឌា (English East India Company) មួយ​បាន​បង្កើតឡើង ជា​អចិន្ត្រៃយ៍​នៅលើ​កោះ​ត្រឡាច​នេះ សម្រាប់​ជាទី​សំចត​ពាក់​កណ្ដាលផ្លូវ​របស់​នាវា​ឥណ្ឌា និង​ចិន។ ៣ ឆ្នាំ ក្រោយ មក នៅ​ថ្ងៃទី ២ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៧០៥ ក្រុមហ៊ុន​របស់​អង់គ្លេស​ត្រូវបាន​វាយប្រហារ និង​រោងចក្រ​ត្រូវគេ​បាន​វាយកម្ទេច ហើយ​មនុស្ស​ដែល​រស់​នៅលើ​កោះ​នេះ​សេសសល់​ទាំង​ប៉ុន្មាន ត្រូវបាន​ចាប់​នីរ​ទេស​ដោយ​ជនជាតិ​យួន។ ពេលធ្វើ​សង្គ្រាម​ជាមួយ​ក្រុម​រាជវង្ស​យួន​ភាគ​ខាងជើង​នៅ​ហ្វេ (Huế) រាជបុត្រ​ស្ដេច​យួន ង្វៀង ផុ​ក អាន់ (Nguyễn Phúc Ánh ) បានប្រគល់ កោះ​ត្រឡាច ឲ្យ​បារាំង ដោយ​ចុះសន្ធិសញ្ញា Versailles ឆ្នាំ ១៧៨៧ ដើម្បី​ប្ដូរ​យក​ជំនួយ យោធា។ ក្រោយមក សន្ធិសញ្ញា​នេះ ត្រូវបាន​លុបចោល ពេល​បារាំង​បរាជ័យ​ក្នុងការ​ផ្ដល់ជំនួយ។​
សម័យ​បារាំង​
ខែមេសា ឆ្នាំ ១៨៦១ បារាំង​បាន​ចូលកាន់​កាប់​ខេត្ត​មួយចំនួន​នៅ​តំបន់​ព្រៃនគរ ។ ក្នុងអំឡុង​ពេលនោះ បារាំង​បានគិត គូរ​ជាបន្ទាន់​ដល់​ការដណ្ដើមយក​កោះ​ត្រឡាច ព្រោះ​បារម្ភ​ខ្លាច​អង់គ្លេស​យក​តំបន់​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នេះ ។ វេលា​ម៉ោង ១០ ថ្ងៃទី ២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៨៦១ ឧត្ដម​នាវិក​បារាំង លោក Bonard បានចេញ​បញ្ជា​ឲ្យ​កប៉ាល់​នាំសារ Norzagaray មកកាន់​កាប់​កោះ​ត្រឡាច ហើយ​បាន​លើក​ទង់​បារាំង​ឡើង ។​ ក្រោយមក អនុសេនីយ៍ឯក​ជើង​ទឹក​បារាំង លោក លី​ស្បែ​ស ស៊ី​បា​ជាង នី​កូ​ឡាស ជួ​អា​គីម (Lespès Sebastien Nicolas Joachim) បានប្រកាស “​សេចក្ដីប្រកាស​អធិបតេយ្យ​” របស់​បារាំង​នៅលើ​កោះ​ត្រឡាច ។​ ថ្ងៃទី ៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៨៦២ ស្ដេច​យួន​ក្រុង​ហ្វេ បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ជាមួយនឹង​បារាំង ។ មាត្រា ៣ នៃ​កិច្ច​ព្រម ព្រៀង​នេះ បានបញ្ជាក់​យ៉ាងច្បាស់​ថា រាជវង្ស ង្វៀង របស់​យួន​បានប្រគល់​ទាំងស្រុង​នូវ​អធិបតេយ្យ​កោះ​ត្រឡាច​ទៅ​ឲ្យ អធិរាជ​បារាំង ។​ ​ក្នុងអំឡុងពេល ៩៣ ឆ្នាំ គឺ​ចាប់តាំងពី ឆ្នាំ ១៨៦២ ដល់ ១៩៥៥ បារាំង​បាន​ផ្លាស់ប្ដូរ​អភិបាល​ជនជាតិ​បារាំង ដែល​មើល ការខុសត្រូវ នៅ​កោះ​ត្រឡាច ចំនួន ៤០ រូប ។
ទេសាអភិបាល​ទាំងនោះ​រួមមាន​៖ 1.​ ​Felix Roussel (1862-1863) 2.​ Bizot (1863-1864) 3.​ ​Benoist (1864-1866) 4. Boubé (1866-1869) 5.​ Stiedel (1869-1870) 6.​ Claudot (1870-1871) 7.​ Gaudot (1871-1872) 8. Chevillet (1872-1874) 9.​ Symphor (1874-1875) 10.​ Morin (1875-1876) 11.​ Pasquet de la Broue (1876-1877) 12.​ Disnematin Dorat (1877-1878) 13.​ Pasquet de la Broue (1878-1882) 14.​ Bosquet (1882-1884)​ ​ 15. Caffort (1884-1887) 16. Sellier (1887-1890) 17. René (1890-1892) 18. Jacquet (1892-1896) 19. De Colbert (1896-1898) 20. Morizet (1898-1908) 21. Melaye (1908-1909) 22. Cudenet (1909-1913) 23. De Gailland (1913-1914) 24. Joseph O’Connell (1914-1916) 25. Royer (1916-1917) 26. Andouard (1917-1919) 27. Lambert (1919-1927) 28. Bouvier (1927-1934)​ ​ 29. Cremanzy (1934-1935) 30. Bouvier (1935-1942) 31. Brouillonet (1942-1943) 32. Tisseyre (1943-1945) 33. Hilaire (1945) 34. Lê Văn Trà (1945) 35. Gimbert (1946) 36. Honecker (1946-1947) 37. Jacques Brulé (1947-1948) 38. Henri Lafosse (1948-1951) 39. H. Jarty (1951-1953) 40. Aloise Blanck (1953-1955)
សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម​
​និយាយ​អំពី “​កោះ​ត្រឡាច​” គេ​មិនអាច​ភ្លេច​រំឭក​ដល់ “​គុក​កោះ​ត្រឡាច​” ទេ ។ យោងតាម គេហទំព័រ​ស​ព្វា​វចនាធិប្បាយ Wikipedia នៅ​ថ្ងៃទី ១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៦២ Bonard បាន​ចុះហត្ថលេខា​មួយ​ឲ្យ​បង្កើត “​គុក​កោះ​ត្រឡាច​” ដើម្បី​ដាក់​អ្នក ទោស​អ្នកនយោបាយ​ឲ្យ​ដាច់ស្រយាល​កុំ​ឲ្យ​មានការ​ទាក់ទង​នឹង​បក្សពួក​របស់គេ​បាន ។ ការបង្កើត​គុក​នេះ​ឡើង​បានធ្វើ​ឲ្យ​កោះ ត្រឡាច​មានឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ​រហូតមកដល់​ស​ព្វ​ថ្ងៃ ។​
គុក​កោះ​ត្រឡាច​ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ព្រហ្មទណ្ឌ​មួយ​បារាំង​ហៅថា “​បាញ​ញើ ឌឺ ពូ​លូ​កុង​ដ័​រ​” (Bagne de Poulo Condor) ។ គុក​នេះ​បារាំង​បង្កើតឡើង ដើម្បី​ឃុំឃាំង​អ្នកទោស​ពិសេស​ដែល​គេ​ចាត់ទុកថា​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​របប​អាណានិគម​របស់​បារាំង ដូចជា អ្នកនយោបាយ អ្នកទោស​ប្រហារជីវិត សមាជិក​បក្ស​កុ​ម្មុនិ​ស្ត និង​អ្នក​ជាតិនិយម​នៅ​ឥណ្ឌូចិន ដែល​ប្រឆាំងនឹង​របប អាណានិគម​បារាំង ។ នៅក្នុង “​គុក​កោះ​ត្រឡាច​” នេះ មាន​មន្ទីរ​មួយ​ដែល​របប​អាណានិគម​បារាំង​, របប​រដ្ឋ​វៀតណាម និង របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម បាន​បង្កើតឡើង​ឲ្យ​ឈ្មោះថា “​ទ្រុងខ្លា​” ដើម្បី​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​លើ​សមាជិក​ដឹកនាំ​កំពូល​នៃ​ពួក​កុ​ម្មុយ និ​ស្ត​និយម ក្នុងអំឡុងពេល​សង្គ្រាម​នៅ​វៀតណាម និង​ឥណ្ឌូចិន ។ អ្នក​ទោ​សនយា​បាយ​ខ្មែរ​ជាច្រើនរូប ក៏បាន​ស្លាប់​នៅ គុក កោះ​ត្រឡាច នេះដែរ មានដូចជា អាចារ្យ ហែម ចៀវ​, លោក ប៉ាច ឈឺ​ន លោក នួន ឌួង ជាដើម ។
​យោងតាម សៀវភៅ “​ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​វៀតណាម​” (Toàn cảnh kinh tế Việt Nam) ដែល​សរសេរ​ដោយ លោក ង្វៀង ថា​យ ហ្វា​ង (Quang Thái Nguyễn) បាន​បញ្ជាក់ថា នៅក្រោម​របប​អាណានិគមនិយម​បារាំង មាន​ពលរដ្ឋ​វៀតណាម គ្រប់​ស្រទាប់វណ្ណៈ ប្រមាណ ២.០០០០ នាក់ បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​គុក​កោះ​ត្រឡាច ហើយ​បាន​យកទៅ​បញ្ចុះ​នៅ​ទី​បញ្ចុះសព​មួយ ឈ្មោះ ហាង​យឿ​ង (Nghĩa trang Hàng Dương) ។​
​បើ​យោងតាម​សៀវភៅ​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ “​កម្ពុជា​ក្រោម អំណាច​គ្មាន​ខ្មែរក្រោម​” វិញ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ ត្រាំ​ង ឆាត ប៊ុត បញ្ជាក់ថា “​ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅ​កោះ​នេះ មាន​អ្នក​គុក​នយោបាយ​ចំនួន ២.៤០០ នាក់ ហើយ​នៅពេល​សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ចំនួន​អ្នកទោស នយោបាយ​កើនឡើង​ដល់ ៦០០០ នាក់ និង​បន្ទាប់មក នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៦ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៥៥ កើនឡើង​ដល់ ២.៤០០ នាក់​” ។​
​លែង​ជា​របស់​កម្ពុជា​៖ ​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា បាន​លើកឡើងថា កោះ​ត្រឡាច​លែង​ជា​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា ទៀតហើយ។
សង្គាមឆ័ត្រ
នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤២ សមណនិស្សិតនៃសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ និង សាលាបាលីរងនៅ រាជធានីភ្នំពេញ ព្រមទំាងប្រជាជននៅភ្នំពេញ និងតាមបណ្តាខេត្តមួយចំនួនទៀត ដើម្បីធ្វើបាតុកម្មយ៉ាងធំមួយ ដើម្បីប្រឆាំងរដ្ឋអំណាចបារាំង ដែលបានបង្ខំឱ្យខ្មែរប្រើប្រាស់ អក្សររ៉ូម៉ាំង ជំនួសអក្សរខ្មែរ ។ ព្រះសង្ឃ ប្រើចុងឆត្រជាអាវុធ ដេញចាក់បារាំង ព្រោះឃើញបារាំង ធ្វើទង្វើមិនគប្បី និងមើលងាយដល់សាស្រ្តាចារ្យរបស់ខ្លួន ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបគេហៅព្រឹត្តិការណ៍នេះថា សង្រ្គាមឆត្រ។ ចំណែកឯបាតុករ ដែលជាគ្រហស្ថ បានប្រើដុំថ្ម ដំបង ដុំឥដ្ឋ និងកូនតឹង ជាអាវុធផងដែរ ។ ក្នុងពេលកំពុងវាយប្រយុទ្ធគ្នានោះ ពួកបារាំងបានថតបាតុករ និងអ្នកដឹកនាំ ដើម្បីងាយស្រួលដើរចាប់ខ្លួន ក្រោយពេល ដែលបាតុកម្មនេះត្រូវបានបញ្ចប់។ ក្រោយមកព្រះភិក្ខុប៉ាង ខាត់ និងព្រះអាចារ្យ អ៊ុក ជា លោក ប៊ុណ្ណ ច័ន្ទម៉ុល លោក ជុំ មួង ភិក្ខុធម្មបាល ខៀវជុំ ។ល។ បានរត់គេចខ្លួនយ៉ាងរហ័ស។ ជនណាយឺតយ៉ាវ ត្រូវបារាំងចាប់ បាន ហើយបញ្ជូនទៅដាក់គុកទំាងអស់។ អាចារ្យ ហែម ចៀវ, នួន ឌួង, ប៉ាច ឈឺន, ប៉ាង ខាត់ ត្រូវបានតុលាការបារាំង កាត់ទោស ឱ្យជាប់គុក អស់មួយជីវិត ធ្វើទារុណកម្មនៅកោះត្រឡាច ។ លោក ស៊ឹង ង៉ុក ថាញ់ រត់ទៅជ្រកកោននូវប្រទេសជប៉ុន ។
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ
រូបភាពតូច|វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ឆ្នាំ ២០១៩ រូបភាពតូច|វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ឆ្នាំ ២០០៥ វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ រូបភាពតូច|វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ឆ្នាំ ១៩៣០ ( ស្ថាបត្យកម្មដើម )
បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ
បណ្ណាល័យកម្ពុជា ត្រូវបានស្ថាបនាដោយព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ ហើយត្រូវបានកែឈ្មោះជា រាជបណ្ណាល័យ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥។ វាបានក្លាយជាផ្នែកមួយយ៉ាងសំខាន់ដល់ វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ នៅពេលដែលវិទ្យាស្ថាននេះត្រូវបានស្ថាបនិកឡើងនៅក្នុង ឆ្នាំ១៩៣០។ នៅឆ្នាំ១៩៥៣ រាជបណ្ណាល័យ បានបញ្ជូនរតនសម្បត្តិមួយចំនួនត្រឡប់ទៅ បណ្ណាល័យព្រះបរមរាជវាំង វិញ ហើយក៏ ក្លាយជា បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ រហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារសង្គ្រាមផ្ទុះឡើងទូទាំងប្រទេស ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ វិទ្យាស្ថាននេះក៏ត្រូវបានបិទ។ ក្រោយពីសង្គ្រាមបានរលត់ទៅ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩ ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលមួយត្រូវបានបង្កើតឡើង មានឈ្មោះថា ការិយាល័យធម្មការ និង សាសនា ។ ការិយាល័យនេះ ក៏ចាប់ផ្ដើមប្រមែប្រមូលសៀវភៅ និង ឯកសារចាស់ៗ ដែលនៅសល់។ ក្រសួងធម្មការ និង សាសនា ត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ហើយការិយាល័យនេះក៏បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃក្រសួង។ វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ត្រូវបានបើកឡើងវិញ ដែលមានទីតាំងបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុងបរិវេណ វត្តឧណ្ណាលោម។ ដោយមានការគាំទ្រពី គណៈកម្មការជួយសង្គ្រោះជប៉ុនសូតូសូ (JSRC) ហើយ និង Heinrich Boell Foundation (HBF) នៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ វិទ្យាស្ថាននេះក៏បានចាប់ផ្ដើមបើកដំណើរការ បណ្ណាល័យ ដើម្បីបម្រើដល់អ្នកអានស្រាវជ្រាវចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ វិទ្យាស្ថាននេះត្រូវបានផ្លាស់ទីទៅកាន់អគារថ្មី ដែលត្រូវបានសាងសង់ក្រោមការជួយឧបត្ថម្ភពីសំណាក់ Risho Kosei-Kai នៃប្រទេសជប៉ុន នៅជាប់នឹងសួនច្បារសម្ដេចហ៊ុនសែន ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ នាឆ្នាំ ១៩៩៨។
ការពិពណ៌នា
រូបភាពតូច|សកម្មភាពនៃការចម្លងសាស្ត្រាស្លឹករឹតនៅក្នុងវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ឆ្នាំ ១៩៣០ បណ្ណាល័យនេះចែកចេញជាពីរជាន់។ សៀវភៅទាក់ទងទៅនឹងសាសនា ត្រូវទុកនៅជាន់លើ ចំនែកសៀវភៅនៅសល់ប៉ុន្មានទៀត ទុកនៅជាន់ផ្ទាល់ដី។ ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ត្រូវបានតំឡើងដើម្បីជាប្រយោជន៍ក្នុងការថែរក្សាឯកសារ និងផ្ដល់ផាសុកភាពដល់អ្នកអាន។ ក៏មានបញ្ជីអេឡិចត្រូនិចរាយ ឈ្មោះនិពន្ធករ ចំណងជើង លេខកូដ និង ពាក្យគន្លឺផងដែរ។ បណ្ណាល័យចាប់បើកពីម៉ោង ៧:៣០ នាទី ដល់ម៉ោង ១១ ព្រឹក និង ពីម៉ោង ២:៣០ នាទី ដល់ម៉ោង ៥ រសៀល។
ទំនាក់ទំនង
បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត សហការក្នុងបំលាស់ប្ដូរទៅវិញទៅមកនូវ ឯកសារ និងព័ត៌មាន ជាមួយនឹង បណ្ណាល័យជាតិ បណ្ណសារដ្ឋានជាតិ បណ្ណាល័យព្រឹទ្ធសភា បណ្ណាល័យរដ្ឋសភា បណ្ណាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មាននៃមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌បារាំង មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា បណ្ណាល័យហ៊ុនសែននៃរាជសកលវិទ្យាល័យភ្នំពេញ សារៈមន្ទីរជាតិ បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានធនធានអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា ព្រមទាំងសហប្រតិបត្តិការទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេសជាអាទិ៍ដូចជា បណ្ណាល័យវិទ្យាស្ថានសិក្សាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (ISEAS) ក្នុងប្រទេសសិង្ហបូរី។
ធនធានឯកសារ
ដើម្បីធ្វើឲ្យការសម្រិតសម្រាំងនេះកាន់តែមានភាពទំនើប និងដើម្បីបំពេញទៅតាមតម្រូវការរបស់អ្នកអាន និង អ្នកស្រាវជ្រាវទៀតនោះ បណ្ណាល័យនេះបានធ្វើការប្រមែប្រមូលនូវបណ្ដាសៀវភៅ និង ឯកសារជាច្រើនពីសំនាក់អង្គការផ្សេងៗ និង សៀវភៅជាវថ្មីៗដែលមានប្រាក់ជំនួយឧបត្ថម្ភ៖
ព័ត៌មានផ្សេងៗ
បណ្ណាល័យនេះក៏មានបណ្ដុំឯកសារស្ដីពី ទនានុប្បវត្តិ ព្រឹត្តិប័ត្រ និង ទស្សនាវដ្ដី មានជាអាទិ៍ដូចជា ទស្សនាវដ្ដីរបស់វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត៖ កម្ពុជសុរិយា។ ទស្សនាវដ្ដីនេះសរសេរអំពីព័ត៌មានស្ដីពី វប្បធម៌ប្រពៃណីខ្មែរ និង គម្ពីរព្រះត្រៃបិដក ជាច្រើន ដែលមិនអាចរកជាវបាននៅទីណាផ្សេងទៀតទេ។
នូវ សារិន
លោក នូវ សារិន ជាអ្នកចំរៀងខ្មែរដ៏ល្បីនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៦០។
ស្រុកបន្ទាយស្រី
ព្រំប្រទល់នៃ
ឃុំព្រែកអញ្ចាញ
ឃុំព្រែកអញ្ចាញជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមុខកំពូល ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៧ភូមិ៖
ឃុំប៉ោយប៉ែត
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកអូរជ្រៅ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ប្រាសាទបាយ័ន
ប្រាសាទបាយ័ន គឺជា​ប្រាសាទ​ខ្មែរ​ដែលប្រកបដោយក្បូចក្បាច់រចនាល្អវិសេសទាក់ទងនឹងពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រាសាទអង្គរធំត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ ឬដើមសតវត្សទី១៣ កសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ប្រាសាទនេះកសាងសម្រាប់ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន មានទីតាំងស្ថិតនៅក្រុងអង្គរធំ។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទបាយ័នមានទីតាំងស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃរាជធានីអង្គរធំ។ ប្រាសាទនេះកសាងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ១៣ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ប្រាសាទនេះមាន តួប៉មនីមួយៗ មានមុខបួន ដែលមានកំពូល ៤៩ និងកំពូលក្លោងទ្វារចូល៥ ទៀត សរុបទាំងអស់ ៥៤ កំពូល ដែលតំណាងឲ្យខេត្តក្រុងខ្មែរ ទាំង ៥៤ នៅសម័យកាលនោះ។ មានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានគិតថា មុខទាំង ៤ នោះតំណាងឲ្យព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន  អ្នកខ្លះទៀត  គិតថា  ជារូបតំណាងព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ប្រាសាទបាយ័នមានប្លង់បីជាន់។ ជាន់ទី១ និងទី ២  មានថែវដែលមានចម្លាក់ដ៏ល្វិចិត្រអ។ ប្រាង្គនៅកណ្តាល ១៦ និងស្ថិតនៅជាន់ទី ៣ មានរាងកាកបាទ។ សំណង់ប្រាសាទបាយ័នមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ  ទាំងថែវ ផ្លូវដើរ និងជណ្តើរ។ ក្រៅពីទឹកមុខញញឹមនៃរូបបាយ័ន ប្រាសាទនេះមានចម្លាក់ដ៏ល្អប្រណីត  ដែលរៀបរាប់ពីរឿងទេវកថានៅថែវខាងក្នុង  និងខាងក្រៅ រៀបរាប់ពីជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជននៅសម័យអង្គរ មានទាំងផ្សារ ការនេសាទ ពិធីបុណ្យ ល្បែងប្រដាល់ ជល់មាន់ ។ល។  និងថែមទាំងមានការរៀបរាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តចម្បាំង និងព្យុហយាត្រាជាដើម។ ចម្លាក់នោះឆ្លាក់បានជ្រៅជាងនៅ ប្រាសាទអង្គរវត្ត តែមានលក្ខណៈសាមញ្ញ។ ទិដ្ឋភាពនៃចម្លាក់  បង្ហាញដោយផ្ទាំងតាមជួរ ពីរឬបីជួរ ។
ប្រវត្តិនៃឈ្មោះបាយ័ន្ត
ពាក្យថាបាយ័ន អ្នកគ្រូ ពៅ សាវរស បានលើកយកគំនិតរបស់លោក ប្វាស្សឺលីយ៉េរ៍ (Boisselier) ដែលបានកំណត់លើឫសនៃពាក្យនេះ ដោយបានលើកឡើងថា បាយ័នជាស្នាដៃរបស់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧  ដែលបានកសាងនៅក្នុងប្លង់ខុសគេ  មានរាងមូល ដែលរំលឹកដល់យន្ត្រ។  គំនិតខាងលើនេះមិនអាចយកជាការបានទេ ហើយអ្នកគ្រូ ពៅ សាវរស បានបន្ថែមទៅគំនិតរបស់លោក សេដែស (Cœdès) ដែលបានឲ្យយោបល់ប្រៀបធៀបនៃពាក្យបាយ័ន្ត ជាមួយ វជយន្ត ដែលនិយាយនៅក្នុងសិលាចារឹក។  វជយន្ត គឺជាវាំងរបស់ព្រះឥន្ទ  បើតាមអត្ថបទ ល្បើកអង្គរវត្ត  ដែលបានសរសេរឡើងនៅក្នុងសម័យកណ្តាល គឺព្រះឥន្ទបានឲ្យព្រះពិស្ណុការ (វិឝ្វកម៌ន៑) ចុះមកឋានកណ្តាល  ដើម្បីកសាងប្រាសាទឲ្យព្រះកេតុមាលា ដែលរំលឹកដល់វាំងរបស់ព្រះអង្គក្នុងគំនិតខ្មែរ គឺពេជយន្តរត្ន ឬ ទេវជយន្ត។ ឈ្មោះមកពីការធ្វើឡើងវិញជាច្រើន និងការបង្ហាញពីការធ្វើឲ្យដូចទៅនឹងស្នាដៃនៅលើផែនដីរបស់វិឝ្វកម៌ន៑។ thumb|ប្រាសាទបាយ័ន