cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បុរសអាចមើលថែរក្សាប្តីប្រពន្ធខ្លួនល្អដូចស្រ្តីដែរ
Using data from the German Socio-Economic Panel Study, the research carried out by Dr Langner of Oxford University and Professor Frank Furstenberg of the University of Pennsylvania, focused on 538 couples in Germany with an average age of 69, where one of them had developed the need for spousal care, between 2001-2015, and looked at how caregivers adjusted their hours in response to the new care need: whether directly responding to their physical needs or performing errands and housework.
The findings show that men increased their care hours as much as women did, resulting in similar levels of care once their partner became ill. These similarities were particularly pronounced when a spouse was deemed severely ill, when there was little to no difference in the level of care given.
Perhaps surprisingly, when their spouse is severely ill, men also increase the time they spend on housework and errands, more than women. However, at lower levels of spousal care need -- when a spouse is only slightly unwell, women still spend more time doing housework and errands than men -- because they already did more housework and errands prior to the disease onset.
There were also significant differences in levels of care given, for couples where the spouse was only unofficially seen to be 'in need of care'. However, these differences disappeared in homes where no other household help was provided, when regardless of gender, male or female, spouses stepped up to care for each other.
Dr Laura Langner, Research Fellow at Nuffield College, Oxford and ESRC Future Research Leader, said: 'Our results suggest that gender differences in spousal caregiving in old age are not as pronounced as previously thought. Past studies had numerous limitations, which we could overcome with our data.
'We found that, unlike many previous studies on caregiving in later life -- male caregivers were just as responsive towards their partner's onset of illness as female caregivers. This stands in sharp contrast the division of caregiving (i.e. childcare) and housework in mid-life. There could be a number of reasons for this, but a key factor may be that in later life many people retire and no longer have the responsibility of work, so are able to focus on other priorities -- that their spouse may have been doing already'.
Discussing the potential future implications of the research for patients and services, she adds: 'People are living longer, meaning that we have an increasingly dependent aging population and we face an elderly care cost problem. Reforms are likely to continue reducing more expensive institutionalised care, and increase cheaper home care. With the gender gap in life expectancy closing, and children becoming less available to care for their parents, it is likely that many more men will be called upon to care for their partners. But, our findings at least suggest that women won't have to worry that their partners are not up to the job of caring for them, should they need to.'
Story Source:
Materials provided by University of Oxford. Note: Content may be edited for style and length. University of Oxford. (2018, August 10). Men take care of their spouses just as well as women (new research suggests). ScienceDaily. Retrieved August 12, 2018 from www.sciencedaily.com/releases/2018/08/180810195118.htm
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន
ក្នុងសម័យរាជវង្សហ័ន ចាប់ពីពេលនោះមក (គ.ស. ៥៦-២២០) សូម្បីព្រះពុទ្ធសាសនានឹងបានទទួលសេចក្តីគោរព សទ្ធា និង ការឧបត្ថម្ភទំនុកបំរុង ប៉ុន្តែក៏នៅចាញ់ប្រៀប និង ត្រូវបានជំទាស់ពីឥទ្ធិពលនៃលទ្ធិសាសនាដើមរបស់ចិន (គឺ ខុងចឺ និង តៅ) រហូតដល់ចុងរាជវង្សនេះ ទើបមានអ្នកប្រាជ្ញប្រកបដោយសមត្ថភាពដូចជា ម៉ូវចឺ សម្តែងគោលធម៌របស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ឲ្យឃើញនូវបរមត្ថសច្ច ថាលទ្ធិដើមនៅតាមមូលដ្ឋាន បានអាស្រ័យការប្រព្រឹត្តិដ៏បរិសុទ្ធិរបស់ព្រះសង្ឃជាគ្រឿងតំម្កើងសទ្ធា ។
ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏បានទទួលការគោរព និង មានសទ្ធាជ្រះថ្លាជាងលទ្ធិសាសនាផ្សេង ៗ រហូតដល់សម័យរាជវង្សវ៉េ (ឬវ៉ុយកុកក្នុងសម័យសាមកុក) ។ ក្នុងគ្រឹស្តសតវត្សរ៍ទី ៤ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏បានជាសាសនាប្រចាំជាតិរបស់ចិន តាំងតែរជ្ជកាលនៃស្តេចក្រពត្តិព្រះអង្គដំបូង ក្នុងរវាងគ្រឹស្តសតវត្សរ៍ទី ៤ និង ទី ៥ នេះឯង ។ រូបភាពតូច|ចម្លាក់ពុទ្ធសាសនានៅសារមន្ទីរអ៊ូសរ៉ូរ៉ា (Aurora) នៅទីក្រុងសៀងហៃ ព្រះភិក្ខុទ្រង់កិត្តិគុណជាអង្គប្រាជ្ញច្រើនអង្គ ដូចជាព្រះអង្គ កុមារជីព ជាដើមបាននិមន្តចូលមកពីអាស៊ីកណ្តាល និង ឥណ្ឌា ជួយប្រែគម្ពីរ រចនាអដ្ឋកថា និង ផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌ដល់ប្រជាជនយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ លទ្ធិអមិតាភៈក៏បានចូលមកផ្សព្វផ្សាយក្នុងសម័យនេះផងដែរ ។
ហេតុការណ៍សំខាន់មួយគ្រាទៀត ព្រះពោធិធម៌បាននាំព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយសេន (បាលីថា ឈាន, សំស្រ្កឹតថា ធ្យាន,ជប៉ុនថា សេន) ចូលមកផ្សព្វផ្សាយនៅប្រមាណ គ.ស. ៥២៦ ។
ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសចិនបានចំរើនលូតលាស់យ៉ាងខ្លាំង ដោយបានទទួល ការព្រះបរមរាជូបត្ថម្ភពីព្រះរាជវង្សថាំង និង រាជវង្សត ៗ មកជាលំដាប់ ប៉ុន្តែក្នុងគ្រឹស្តសតវត្សរ៍ទី ១៣ មានអ្នកនាំលទ្ធិលាមៈ (ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមួយក្នុងប្រទេសទីបេ) បានចូលមកផ្សព្វផ្សាយក្នុងប្រទេសចិនភាគខាងជើង ហើយផ្នែកខាងអាណាចក្រ ក៏បានទំនុកបំរុងលទ្ធិនោះ ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ពិធីកម្មផ្សេង ៗ ក៏ចំរើនលូតលាស់ និង លេចមុខលេចមាត់ ចំណែកសាសនធម៌ដ៏ពិតប្រាកដក៏សន្សឹម ៗ ប្រាស់ការចាប់អារម្មណ៍ ។ លំដាប់ហេតុការណ៍សំខាន់របស់ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសចិន
ព.ស. ៤១៣
ព្រះបាទប៉ូតី ទ្រង់បានទទួលរបាយការណ៍ជាប់ទាក់ជាមួយព្រះព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងអាណាចក្រកុសាណៈ (ឥណ្ឌាភាគឦសាន) ។
ព.ស. ៦០៨
ព្រះបាទម៉ីងតី ឬម៉េងតី ទ្រង់បញ្ជូនទូត ១៨ នាក់ ទៅសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុង បច្ចឹមប្រទេស ។ ទូតបានត្រឡប់មកជាមួយដោយ ព្រះកាស្យបមាតង្គៈ ក្នុង ព.ស. ៦១០ ទ្រង់បានកសាងវត្តប្រគេន ឈ្មោះវត្តប៉េះប៉េយ៉ី (វត្តសេះស) ។ ព្រះភិក្ខុកាស្យបមាតង្គៈ ប្រែ “ព្រះសូត្រពុទ្ធវចនៈ ៤២ បទ ជាព្រះសូត្រដំបូង” ។
ព.ស. ៦៩៨
ព្រះបាទហ៊ួងតី ទ្រង់សបព្រះរាជហឫទ័យឲ្យកសាងព្រះពុទ្ធរូបជាលើកដំបូង (ជាព្រះពុទ្ធរូបស្ពាន់) ។
ព.ស. ៧៣៤
ក្នុងសម័យព្រះបាទហៀនតី ព្រះពុទ្ធសាសនាចាប់ផ្តើមផ្សព្វផ្សាយចូលមកកាន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន និង មានអ្នកប្រាជ្ញនាម ម៉ូវចឺ សរសេរពាក្យអធិប្បាយសំដែងគោលធម៌ប្រៀបធៀបជាមួយលទ្ធិតៅ ជាអត្ថបទសម្តែងគោលធម៌រឿងដំបូងបំផុតរបស់ប្រជាជនចិន ។
ព.ស. ៨០០
ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទហ៊ុយតី មានការប្រែគម្ពីរសទ្ធម្មបណ្ឌរិកសូត្រក្នុងឆ្នាំតមក (៨០១) មានការបំពេញឧបសម្បទាជាភិក្ខុចិនអង្គដំបូង (មុននេះរាជការហាមប្រជាជនចិនឧបសម្បទា, ព្រះបាទចោភី ជាអ្នកបញ្ឈប់ខហាមនេះ) ។
ព.ស. ៨៥៣
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទវ៉ៃតី មានព្រះភិក្ខុជាតិអាស៊ីកណ្តាល នាមផោនថើតេង ចារិកមកកាន់ក្រុងលោយ៉ាង បាននាំមកជាមួយនូវគោលធម៌និកាយមន្ត្រៈយានចូលមកផ្សព្វផ្សាយ និង មានបួសជាភិក្ខុនីគ្រាដំបូងបំផុតក្នុងប្រទេសចិន ។
ឈឹម សៀកលេង
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន
ព.ស. ៩៣៤
មានព្រះភិក្ខុនាម ហ៊ុយអៀង ផ្តើមប្រកាសគោលធម៌ក្នុងនិកាយសុខាវតីនាភ្នំលោសាន ។
ព.ស. ៩៤២
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអានតី ព្រះភិក្ខុផាហៀន (ហ៊ួបហ៊ៀន) ចេញចារិកទៅសិក្សាសាសនានៅជម្ពូទ្វីប ។
ព.ស. ៩៤៤
ព្រះភិក្ខុ កុមារជីព និមន្តមកពីដែនកុច្ឆៈ ឬកូចា, មកដល់ក្រុងជៀងអាន ប្រតិបត្តិសាសនកិច្ចរហូតដល់សុគតិ ក្នុង ព.ស. ៩៥៦ ។
សម័យរាជវង្សភាគខាងជើង និង ខាងត្បូង (ព.ស. ៩៦៣-១១២៤)
ប្រកបដោយរាជវង្ស សុង ឬសង, ជី,លៀង និង ត័ន ទល់ក្នុងភាគខាងត្បូងជាមួយកុលសម្ព័ន្ធទាំង ៥ ក្នុងភាគខាងជើង ។
ព.ស. ៩៦២-៩៩០
ក្នុងរវាងការវាយចម្បាំងរវាងរដ្ឋ មានការប្រហារព្រះសង្ឃ ទំលាយព្រះពុទ្ធរូប និង គម្ពីរជាច្រើនលើកច្រើនគ្រា ចាប់តាំងពីក្រុងជៀងអានជាដើមទៅ ។
ភូមិស្នាពេជ្រ
ភូមិស្នាពេជ្រគឺជាភូមិមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំឈូកស ស្រុកកំពង់ត្រឡាច ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។
មានប្រជាជនប្រហែល ១២០គ្រួសារ​ប្រហែលនឹងចំនួន​ ៤៩០នាក់។
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន
ព.ស. ១០៣៨
រជ្ជកាលព្រះបាទម៉េងតី បានកសាងល្អាងព្រះពុទ្ធរូប ដោយឈ្លាក់ភ្នំទាំងមូលឲ្យទៅជាល្អាង ធ្វើជាព្រះពុទ្ធរូប និង រឿងរ៉ាវខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ជាច្បាប់ដើមនៃពុទ្ធសិល្បៈក្នុងសម័យបន្ទាប់មក ។
ភូមិស្នាពេជ្រ
ភូមិមានបណ្តោយ​ ១១០០មែត្រ ខាងកើត និងខាងជើងជាប់ភូមិព្រៃពារ ខាងលិចជាប់ភូមិទួល និងខាងត្បូងជាប់ភូមិស្រុកក្អិល។
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន
ព.ស. ១០៥៣
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទប៉ូតី មានស្ថិតិ ដែលគែស្រង់បានបង្ហាញថាមានវត្ត ១៣០០០ វត្ត ក្នុងក្រុងលោយ៉ាង មានភិក្ខុ និង ភិក្ខុនី២,០០០,០០០ អង្គ ភិក្ខុជាតិបរទេស ៣០០០ អង្គ ។
ភូមិស្នាពេជ្រ
ប្រជាជនប្រកបរបរធ្វើស្រែ និងធ្វើកម្មកររោងចក្រ។
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន
ព.ស. ១០៥៥
ព្រះបាទប៉ូតី ទ្រង់សោយអាហារសាប (មំសវិរតិ) ហើយសូមឲ្យព្រះសង្ឃលះបង់ការឆាន់សាច់សត្វ ធ្វើឲ្យកើតប្រពៃណី ព្រះសង្ឃចិនប្រកាន់យកប្រពៃណីមំសវិរតិ រហូតមកសព្វថ្ងៃនេះ ។ ព្រះបាទប៉ូតី ដែលគ្រងរាជ្យតាំងតែពី ព.ស. ១៩៤៦ ដល់ ១០៩២ ទ្រង់មានព្រះរាជសទ្ធាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្លាំងក្លា ហើយទ្រង់ព្យាយាមអនុវត្តន៍នយោបាយទំនុកបំរុងព្រះពុទ្ធសាសនាតាមបែបព្រះបាទអសោកមហារាជ ធ្វើឲ្យការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាមានការវិវឌ្ឍន៍ ឈានមុខ មានការកសាងវត្តអារាមដ៏ធំស្អាត់ និង កើតប្រពៃណីសាសនាបែបចិនច្រើនយ៉ាង ។
ភូមិស្នាពេជ្រ
ទីតាំង​ location link: https://www.google.com/search?q=12.004175%2C+104.692235&ie=utf-8&oe=utf-8
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន
ព.ស. ១០៩៦
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទងួនតី ព្រះសង្ឃឥណ្ឌានាម បរមិត្រ ចារិកមកផ្សព្វផ្សាយនិកាយ ធម្មលក្ខណ៍ ហើយក្នុងរយៈកាលជាមួយគ្នានេះដែរ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏បានផ្សាយចេញ ពីប្រទេសកូរ៉េចូលទៅកាន់ជប៉ុន ។
ព.ស. ១១១៨-១១២៣
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសួនតី ជារយៈវេលានៃការបំផ្លាញព្រះពុទ្ធសាសនា ចាប់ពីរដ្ឋចិវ ឲ្យលះបង់ព្រះពុទ្ធសាសនា និង លទ្ធិតៅ បន្ទាប់មករដ្ឋចិវ បានលើកទ័ពចូលមកវាយរដ្ឋជីបាន ហើយទំលាយព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយការបង្គាប់បញ្ជាឲ្យព្រះសង្ឃលាចាកសិក្ខាបទ ២,០០០,០០០ អង្គ រឹបអូសវត្ត ៤០,០០០ វត្ត ទំលាយព្រះពុទ្ធរូប យកមាស និង ស្ពាន់ ទៅរំលាយ និង ធ្វើជាមាសសន្លឹក និង កាក់ (ប្រាក់កាក់ឬរៀល) ទីបំផុតទើបអនុញ្ញាតឲ្យមានការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា និង លទ្ធិតៅ សាជាថ្មីទៀត ប៉ុន្តែឲ្យគោរពភិក្ខុថាជាព្រះពោធិសត្វ ជាបែបសាមញ្ញជន មិនចាំបាច់គ្រងចីវរ ។
ពោលដោយសរុប រយៈវេលាប្រមាណ ៣៦០ ឆ្នាំ ដែលប្រទេសមានតែការបែកបាក់រសាប់រសាយ កាប់សម្លាប់គ្នីគ្នា រាប់ចាប់តាំងពីបញ្ចប់រាជវង្សហ័នជាដើមមក ក្លាយជារយៈវេលា ដែលព្រះពុទ្ធសាសនារីកចំរើនរុងរឿងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយដើរតួនាទីជាគ្រឿងប្រគងស្មារតី និង សាងនូវវប្បធម៌ចិន រហូតដល់បានជាកម្លាំងជំនួយឲ្យកើតបានជាឯកភាពជាតិនៅទីបំផុត ដូច ដែលបានឃើញក្នុងសម័យតទៅនេះ ៖
ព.ស. ១១២៤
ព្រះបាទប៊ុនតី ទ្រង់បង្រួមបង្រួមប្រទេសចិនទាំងភាគខាងជើង និង ភាគខាងត្បូង ឲ្យចូលតែមួយ ។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជសទ្ធាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្លាំង គ្រា ដែលទ្រង់ បានឡើងគ្រងរាជ្យហើយ ក៏ទ្រង់បានស្តារព្រះពុទ្ធសាសនា សបព្រះរាជហឫទ័យឲ្យព្រះ សង្ឃគ្រងចីវរតាមដើម ទ្រង់តែងតាំងព្រះប្រមុខសង្ឃ និង សបព្រះរាជហឫទ័យឲ្យកសាងវត្តឡើងទូទាំងប្រទេស ជាពិសេស នៅនាដងភ្នំ ដែលជាទីមនោរម្យ ព្រមជាមួយទី ដែលមានដីស្រែប្រចាំសម្រាប់ទំនុកបំរុងវត្ត ឲ្យធ្វើក្រាំងរាយនាមព្រះសូត្រ រួបរួមព្រះត្រៃបិដកឡើងឲ្យបានរៀបរយ ។
ព.ស. ១១៦៣
ព្រះបាទកៅចោ មានព្រះបរមរាជឱង្ការកំណត់ខែមិគ្គសិរ ចេត្រ និង ស្រាពណ៍ ខែទាំងនេះ និង ថ្ងៃទី ១,៨,១៤,១៥,១៨,២៣,២៤,២៨,២៩,៣០ នៃខែជាថ្ងៃឧបោសថ ហាមមិនឲ្យមានការសម្លាប់ប្រហារជីវិត ទទូចត្រី បបាញ់សត្វ តាមវិន័យរបស់មហាយាន ដែលជាប្រពៃណីនៃការបដិបត្តិធម៌របស់ពុទ្ធសាសនិកចិនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយក្នុងឆ្នាំបន្ត មកទ្រង់ក៏បានបរិច្ចាគព្រះរាជវាំងឲ្យទៅជាវត្ត ។
ព.ស. ១១៧២
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទថ័ងថៃចុង ព្រះភិក្ខុថ័ងស័មច័ង (កន្លែងខ្លះហៅថា ភិក្ខុហៀនច័ង ឬ យ៉ួនចាង)ចេញចារិកទៅសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនានៅជម្ពូទ្វីប ត្រឡប់មកដល់ប្រទេសចិនក្នុង ព.ស. ១១៨៨ ទ្រង់អារាធនាឲ្យគង់នៅនាទីក្រុងលោយ៉ាង ទ្រង់បានឧបត្ថម្ភ ក្នុងការបកប្រែព្រះសូត្រជាច្រើន ដែលនាំមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ។
ព្រះអង្គថ័ងស័មច័ងបានសរសេរកំណត់ហេតុដំណើរនិមន្តនាមថា “កំណត់ហេតុដែនដីបស្ចឹម”ទុក ដែលជារឿងមួយដ៏មានតម្លៃខាងប្រវត្តិសាស្រ្តយ៉ាងខ្លាំង និង បានប្រតិបត្តិសាសនកិច្ចតមករហូតដល់ទទួលអនិច្ចធម៌ក្នុង ព.ស. ១២០៨ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទកៅចុង ។
ព.ស.១១៨៥
ព្រះបាទថ័ងថៃចុង សព្វព្រះរាជហឫទ័យលើកព្រះរាជធីតាប៊ុនសែង ឲ្យរៀបអភិសេក ជាមួយព្រះមហាក្ស័ត្រទីបេ ជាហេតុនាំឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សព្វផ្សាយចូលមកកាន់ប្រទេសទីបេ ។ ព្រះនាងប៊ុនសែង ទ្រង់បានចាប់ផ្តើមអក្សរសាស្រ្តទីបេឡើង តាមបែបអក្សរឥណ្ឌា ដែលសរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹត និង ទ្រង់សាងភាពរីកចំរើនដល់ប្រទេសទីបេយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់ប្រជាជនទីបេលើកដំកើងថាជាព្រះម៉ែម្ចាស់រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ។
ព.ស. ១២១៤
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទចៅកៅចុង ភិក្ខុចិននាម តៅស៊ួន ជាអ្នកផ្តើមនិកាយវិន័យបានដល់អនិច្ចធម្ម និង ក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នានេះ ភិក្ខុអ៊ីចីង (ង៉ីចេង) ចេញចារិកទៅប្រទេសឥណ្ឌា ហើយសំណាក់នៅកោះសុមាត្រាជាច្រើនឆ្នាំ ត្រឡប់មកដល់ប្រទេសចិនក្នុង ព.ស. ១២៣៨ ។ ព្រះនាងប៉ូចែកធៀន ស្តេចទ្រង់បានចេញទៅទទួលរហូតខាងក្រៅទ្វារព្រះរាជវាំង ។ ភិក្ខុអ៊ីចីងនិយាយបានយ៉ាងច្រើនភាសា ប្រែគម្ពីរព្រះវិន័យ និង ព្រះសូត្រ ហើយនិពន្ធសៀវភៅរឿង “ប្រវត្តិព្រះសង្ឃចិនចារិកទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា” និង “ពិធីកម្មខាងព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងកោះក្បែរសមុទ្រខាងត្បូង” ព្រះអង្គបានទទួលអនិច្ចធម្មក្នុង ព.ស. ១២៥៥ ។
ព.ស. ១២១៨
ព្រះភិក្ខុវ៉ើយឡាង ឬហ៊ុយណើង បានទទួលដំណែងជាប្រមុខ អង្គទី ៦ នៃនិកាយសេន ហើយទទួលអនិច្ចធម្មក្នុង ព.ស.១២៥៥ (ក្នុងឆ្នាំជាមួយភិក្ខុអ៊ីចីង)
ព.ស. ១២៥២
ព្រះបាទតុងចុង សបព្រះរាជហឫទ័យ ឲ្យមានការប្រឡងជ្រើសរើសអ្នក ដែលនឹងបួស ជាគ្រាដំបូង ហើយាតមកក្នុង ព.ស.១២៥៨ ព្រះបាទហៀនចុង ក៏ទ្រង់បានអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុ ដែលមិនមានសិក្សាបរិយត្តិធម៌ លាចាកសិក្ខាបទ ១២,០០០ អង្គ ព្រោះមានអ្នកបួសដើម្បីគេចវេសការងារជាច្រើន ហើយទ្រង់ហាមការកសាងវត្ត សាងព្រះពុទ្ធរូប និង ការបោះពុម្ពព្រះសូត្រ ដោយមិនបានទទួលការអនុញ្ញាត (តមកក្នុង ព.ស. ១៣០៤ អ្នក ដែលនឹងបួសត្រូវសូត្រព្រះសូត្របាន ១០០០ ទំព័រ ឬបង់ថ្លៃបួសឲ្យហ្លួង (ព្រះរាជា) ១០០,០០០ អីប៉េះ)
ព.ស.១២៦០
សបព្រះរាជហឫទ័យទទួលស្វាគមន៍ ព្រះភិក្ខុសង្ឃ សុភការសីង្ហ នៃនិកាយមន្ត្រៈយាន ដែលនិមន្តមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ចូលមកសំណាក់អាស្រ័យក្នុងព្រះរាជវាំង ទ្រង់តែង តាំងជាប្រមុខសង្ឃ ក្រោយពីនេះ ក៏មានព្រះភិក្ខុ វច្ចរពោធិ និង អមោក្ខវច្ចរ ជួយជាកម្លាំង ផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាតមកទៀត ជាហេតុនាំឲ្យនិកាយមន្ត្រៈយានចាប់ផ្តើមរីកចំរើន សាយភាយ ។
ព.ស. ១៣៧៤
ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទប៊ុនចុងមានហេតុការណ៍គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍គឺ មានព្រះ រាជបញ្ជាឲ្យភិក្ខុ និង ភិក្ខុនី ដែលបួសដោយមិនបានទទួលការអនុញ្ញាតអំពីរាជការ បណ្តាក់ពាក្យសូមជាថ្មី ។ ក្នុងករណីនោះ មានការដាក់ពាក្យសូមដល់ទៅប្រមាណ ៧០០,០០០ អង្គ បន្ទាប់មកទៀត ក្នុង ព.ស. ១៣៨១ ទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យរាល់វត្តមានព្រះ វិហារបូជាព្រះពោធិសត្វអវលោកិតេស្វាររាល់វត្ត ដែលជាប្រពៃណីរហូតដល់បច្ចុបន្ន។
ព.ស.១៣៨៥
ចាប់ផ្តើមមានការបំផ្លិចបំផ្លាញព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះព្រះបាទប៊ូចុង ទ្រង់ជ្រះថ្លាលទ្ធិតៅ ទ្រង់តែងតាំងអ្នកបួសតៅជាសេនាបតី ហើយដាក់ផែនការបំផ្លាញដោយចាប់ផ្តើមឲ្យ មានចោទឆ្លើយបញ្ហាចំពោះព្រះភក្តិក្នុងរាងបល្ល័ង្គ ។ រវាងព្រះសង្ឃ និង អ្នកបួសតៅ ក្នុង ព.ស. ១៣៨៩ តែភាគីតៅបរាជ័យ មិនសបព្រះទ័យ ទើបទ្រង់ចាត់ការដោយព្រះអង្គឯង គឺ ឲ្យភិក្ខុ និង ភិក្ខុនី លាចាកសិក្ខាបទ ២៦០,០០០អង្គ ។ រឹបអូសដីថ្លីរបស់សង្ឃ បំផ្លាញវត្ត ព្រះពុទ្ធរូប ដុតគម្ពីរជាដើម ជាហេតុធ្វើឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាទ្រុឌទ្រោមតាំងពីពេលនោះ មករាប់រយឆ្នាំ (ការបំផ្លិចបំផ្លាញ ខណៈពេល ដែលមានការផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រង់ ដោយនៅព.ស.១៣៩១ ព្រះបាទសួនចុងទ្រង់ហាមការបំផ្លិចបំផ្លាញវត្ត នាំប្រមុខលទ្ធិតៅជាមួយ ពួកបង្ករការអុកឡុកទៅប្រហារជីវិត និង អនុញ្ញាតឲ្យមានការបំបួសសាជាថ្មី ដោយការ ប្រឡងចំណេះដឹង លិខិតអនុញ្ញាតឲ្យ និង អនុញ្ញាតមានការជួសជុលវត្តអារាម ជាពិសេសវត្តធំ)
ព.ស. ១៤៥៩
មានភិក្ខុមួយអង្គ លក្ខណៈធាត់រួសរាយ ចារិកផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនា គ្រា ដែលទទួលអនិច្ចធម្ម មានអ្នកជឿថា ព្រះអង្គជាព្រះមេត្តេយ្យពោធិសត្វ ធ្វើឲ្យកើតការនិយមសាង រូបរបស់ព្រះអង្គធាត់ សម្បូរណ៍ រួសរាយ កាន់យាមមួយទុកនៅមុខវត្តចិន គោរពថាជាភិក្ខុ ដែលផ្តល់នូវសេចក្តីសុខ ធនធាន និង បុត្រ ។
ព.ស. ១៤៩៩
មានការទំលាយព្រះពុទ្ធសាសនាជាគ្រាធំម្តងទៀត ដោយព្រះបាទស៊ីចុងនៃរដ្ឋចិវ ទ្រង់ហាមឃាត់ការសាងព្រះផ្នួស ហើយរឹបអូស និង រំសាយបំផ្លាញវត្ត ដែលមិនមានព្រះបរម រាជឱង្ការអនុញ្ញាតឲ្យកសាង ប្រមូលយកព្រះពុទ្ធរូបតាមវត្តទៅធ្វើជារូបិយប័ណ្ណ និង បញ្ជាឲ្យរាស្រ្តលក់ព្រះពុទ្ធរូប និង គ្រឿងបូជា ដែលធ្វើអំពីមាសក្រហមដល់រាជការទាំងអស់ ។ សម័យរាជវង្សសុង ឬសង(ព.ស.១៥០៣ ដល់ ១៨២៣)
ព.ស.១៦១២
រាជការចាប់ផ្តើមស្វែងរកប្រាក់ចំណូលអំពីការបួសព្រះសង្ឃ ដោយការលក់ប័ណ្ណឧបសម្បទា ធ្វើឲ្យការបួសជាការជំនួញ អ្នកមានសទ្ធាតែមិនមានប្រាក់ក៏មិនមានឱកាសបួស ជាហេតុមួយនៃភាពអន់ថយដល់ការសិក្សាព្រះធម៌វិន័យ បន្ទាប់មកនៅព.ស. ១៦៨៩ ព្រះសង្ឃត្រូវបង់ពន្ធគ្រប់អង្គ វៀរលែងតែអាយុគម្រប់ ៦០ឆ្នាំ ឬពិការ និង នៅព.ស. ១៦៩៥ ក៏នៅឲ្យនាំមកនូវភោគផល ដែលបានមកអំពីស្រែចំការរបស់វត្តទៅបំរុងសាលារៀនរបស់ស្តេចជំនួសវិញ។
ព.ស.១៦៦១
ព្រះបាទហ៊ុយចុងទ្រង់មានសទ្ធាចំពោះលទ្ធិតៅយ៉ាងខ្លាំង ទ្រង់គាបសង្កត់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយបញ្ជាឲ្យរាល់ស្រុកសាងសង់ខ្ទមអ្នកតារបស់តៅ ផ្លាស់ប្តូរវត្ថុ ដែលទាក់ទងព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជា ហៅព្រះពុទ្ធ និង ព្រះពោធិសត្វជា “សៀន” ប្តូរឈ្មោះវត្តជាឈ្មោះខ្ទមអ្នកតា ប្រគេនគ្រឿងប្រដាប់ព្រះពុទ្ធរូបជាបែបតៅ រហូតមកទល់ ព.ស.១៦៦៥ ទើបទ្រង់មេត្តា ឲ្យព្រះពុទ្ធសាសនាត្រឡប់មកជាភាពដើមវិញ គឺស្រែចំការ ដែលរឹបយកទៅសងឲ្យវត្តវិញ និង នៅចុង ព.ស. ១៦៦៨ ក៏ឲ្យឈប់ជំនឿលទ្ធិតៅវិញ។
ព.ស. ១៦៨៧
នៅក្នុងរាជកាលព្រះបាទកៅចុង ព្រះសង្ឃហួបហុន រៀបរៀងសៀវភៅស័ព្ទព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលជាប្រយោជន៍ក្នុងការសិក្សាយ៉ាងច្រើន និង ប្រើប្រាស់ផ្សព្វផ្សាយមកដល់បច្ចុប្បន្ន កាលពីមុននោះ ធ្លាប់មានភិក្ខុជាព្រឹទ្ធាចារ្យរៀបរៀងសៀវភៅសំខាន់ ស្រដៀងគ្នាមករួចហើយជាច្រើនគ្រា ហៅឈ្មោះថា “ការបញេ្ចញសំឡេង និង អត្ថន័យរបស់ស័ព្ទ ក្នុងព្រះត្រៃបិដក” គឺនៅ ព.ស.១៣៥១ ចំនួន ១០៣ ក្បាល នៅ ព.ស.១៤៨៣ ចំនួន៤៨០ ក្បាល និង នៅ ព.ស.១៥១២ ហៅថា “ស័ព្ទក្នុងព្រះត្រៃបិដក” ៦៦០ក្បាល។ ពោលដោយសរុប នៅក្នុងរាជវង្សនេះ ព្រះមហាក្សត្រ និង អ្នកប្រាជ្ញរាជបណ្ឌិត្យមានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាល្អ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានស្តារឡើងមកវិញយ៉ាងសមគួរដែរ តែព្រោះអាស្រ័យអ្នករាជការរវល់តែកង្វល់ដល់ការរកប្រាក់អំពីវត្ត ដើម្បីប្រើប្រាស់ការពាររាជវង្សអំពីសត្រូវ ទើបសេចក្តីរីកចំរើនមិនបានមានតាមការគួរ។
ស៊ីម កា
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ចិន
សម័យរាជវង្សងួន ឬ យ៉ួន (ព.ស.១៨២៣ ដល់ ១៩១១) ព.ស. ១៨០២ ដល់ ១៨៣៧
រជ្ជកាលព្រះបាទស៊ីចូ ឬយុងយ៉ីខាន ទ្រង់បានឧបត្ថម្ភព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជាទ្រង់ព្រះមេត្តាឲ្យបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកឡើងជាថ្មី បញ្ចប់ការយកពន្ធដារពីវត្តជាដើម ជាពិសេសទ្រង់លើកស្ទួយព្រះសង្ឃលាមៈ ដោយគោលបំណងដើម្បីផលប្រយោជន៍ខាងការគ្រប់គ្រងជាសំខាន់តែប៉ុណ្ណោះ ទើបផលមិនល្អដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាប៉ុន្មានឡើយ ទោះបីក្សត្រអង្គបន្ទាប់មកក្នុងរាជវង្សងួនក៏នៅប្រកាន់ខ្ជាប់នយោបាយយ៉ាងនេះ។
ព.ស.១៩១១ដល់ ១៩៤៣
រជ្ជកាលព្រះបាទថៃចូវ ឬហុងវូ ឬហ័ងប៊ូ ព្រះមហាក្សត្រធ្លាប់បានទ្រង់ព្រះផ្នួសមកពីមុន ទើបទ្រង់ឧបត្ថម្ភទំនុកបំរុងព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យចំរើនគង់វង្សឡើងវិញទៀត។
ព.ស.២០៦៩ ដល់ ២១០៩
រជ្ជកាលកាលព្រះបាទស៊ីចុង ក្សត្រអង្គនេះជ្រះថ្លាលទ្ធិតៅយ៉ាងខ្លាំង និង ជាបដិបក្ខចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា ទើបព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបំផ្លាញ់មួយគ្រាធំទៀត ដោយចាប់ផ្តើមបំផ្លាញព្រះពុទ្ធរូប បំផ្លាញ់វត្ត ឲ្យអ្នកបួសតៅចូលទៅនៅវត្ត វត្តត្រូវប្តូរឲ្យទៅជាសំណាក់តៅ ភិក្ខុគ្រង ចីវរបែបតៅ ពិធីកម្មព្រះពុទ្ធសាសនា និង តៅលាយលំជាមួយគ្នាទាំងអស់។
ព.ស.២១៤៤ ដល់ ២១៨៦
គ្រឹស្តសាសនាចាប់ផ្តើមចូលមកផ្សព្វផ្សាយនូវមាកៅ តាំងតែដើមពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី២១ បានផ្តើមចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងព្រះរាជសំណាក់ និង បានជួយផ្តល់ចំណេះវិជ្ជាសម័យថ្មីដល់ចិន នៅពីសម័យរាជវង្សឈេងតៗទៅយ៉ាងច្រើន ។
ព.ស.២១៨៧-២៣៣៨
នាពេលរាជវង្សឈេងជាកុលសម្ព័ន្ធ ម៉ែនជូ ឡើងគ្រងមហាអាណាចក្រចិន ក៏បានបង្ខំឲ្យប្រជាជនទុកសក់កន្ទុយសេះជំនួស ទុកសក់វែង ហើយឲ្យតែងកាយបែបម៉ែនជូ មានជនជាតិចិន ដែលបំពានត្រូវប្រហារជីវិតរាប់លានអ្នក នៅកណ្តាលរាជវង្សនេះ មានក្សត្រពោរពេញទៅដោយបុណ្យបារមីពីរព្រះអង្គគឺ ព្រះបាទគ័ងហី និង ព្រះបាទគាងលុង ដែលជាអ្នកចម្បាំងយ៉ាងក្លាហាន ទាំងជាអ្នកគ្រប់គ្រងយ៉ាងមានសក្តានុពល លើកស្ទួយវណ្ណកម្មការសិក្សា វិជ្ជាការផ្សេង ៗ ប៉ុន្តែខាងផ្នែកព្រះពុទ្ធសាសនា បែរជាទ្រង់ប្រិតប្រៀនការបួស គឺចាំបាច់ត្រូវបានការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការមុនសិន ហាមកសាងវត្តថ្មី ឬពង្រីកបរិវេណវត្តចាស់ ចំណែកខាងផ្នែកវិជ្ជាការ ជួយឧបត្ថម្ភខ្លះ ដូចជា ឲ្យប្រមូលរួមរួមព្រះត្រៃបិដកថ្វាយប្រគេនរាល់វត្ត ឲ្យប្រែព្រះត្រៃបិដក ជាភាសាម៉ែនជូរៀ ទ្រង់ឧបត្ថម្ភទំនុកបំរុង ចំពោះតែព្រះសង្ឃលាមៈ។
ព.ស.២៣៩៧
ពួកសក់វែង ដែលគោរពគ្រឹស្តសាសនា កើតការក្បត់យូរដល់ ១៥ ឆ្នាំ ធ្វើឲ្យវត្ត និង ព្រះគម្ពីរនៅ ភាគខាងត្បូងត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញស្ទើរតែអស់ទៅ ។
ព.ស.២៤០៩-២៤៥៥
អ្នករាជការម្នាក់ឈ្មោះ យ៉ាង វ៉ាន ហុយ បានខ្វល់ខ្វាយស្តារឡើងវិញ ការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា និង ផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាឆ្ពោះទៅបរទេស ជួយស្ថានការណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលកំពុងតែអន់ថយឲ្យចំរើនឡើងខ្លះ។
ព.ស.២៤៤៧
រាជការតែងកែទម្រង់របបការគ្រប់គ្រងថ្មីទៅតាមបែបបច្ចឹមប្រទេស ឲ្យភូមិស្រុកគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងធ្វើឲ្យជន ដែលមានគំនិតអាក្រក់បានឱកាសចូលទៅរឹបអូសយកវត្ត និង ស្រែចំការ ដោយសំអាងថា កែប្រែជាសាលារៀន វត្តត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញអស់ជាច្រើន។
ព.ស.២៤៥១
មានការប្រកាស់ប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយក៏ជាឆ្នាំតែមួយ ដែលព្រះបាទកួងស៊ូ និង ព្រះនាងជូស៊ីថាយហ៊ៅ ព្រះអង្គសោយទិវង្គត។ ពោលដោយសរុបព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសចិនរុងរឿងបំផុត នាសម័យរាជវង្សថ័ង ក្រោយពីនោះមកក៏អន់ថយចុះជាលំដាប់ បានស្តារឡើងវិញពេញជារូបរាង នៅសម័យរាជវង្សស៊ុង ឬសង ក៏ទ្រុឌទ្រោមចុះមកវិញ រាប់តាំងអំពីសម័យរាជវង្សងួនរបស់ម៉ុងហ្គោលីជាដើមមក មានតែព្រះបាទថាយចៅក្សត្រដំបូងនៃរាជវង្សម៉េងមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ ដែលទំនុកបំរុងព្រះ ពុទ្ធសាសនាយ៉ាងពិតប្រាកដ ព្រោះធ្លាប់បានបួសពីមុន ក្រៅពីនោះលើកដំកើងព្រះពុទ្ធសាសនា មួយគ្រាៗដើម្បីផលប្រយោជន៍ក្នុការគ្រប់គ្រងជាពិសេសយកចិត្តព្រះសង្ឃលាមៈ ដើម្បីកាន់កាបទីបេដោយងាយ ជាហេតុនាំឲ្យការសិក្សាព្រះធម៌វិន័យទ្រុឌទ្រោមអន់ថយយ៉ាងខ្លាំង តែមានការគោរពលើមន្តអាគម និង ពិធីកម្មបួងសួង ថែមទាំងក្សត្រអង្គខ្លះនៅមានជំនឿលទ្ធិ តៅបំផ្លិចបំផ្លាញព្រះពុទ្ធសាសនាទៀត ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាអន់ថយដល់កំរិត ដែលវត្តធំៗព្រះសង្ឃត្រូវធ្វើស្រែ និង អាស្រ័យប្រាក់ឈ្នួលស្រែដើម្បីរស់នៅ ចំណែកវត្តតូចៗអាស្រ័យការជួលកុដិខ្លះ ប្រកបពិធីកុងតេចខ្លះ មិនមានកម្លាំងដើម្បីទំនុកបំរុងឲ្យការសិក្សាព្រះធម៌វិន័យ រហូតតមកដល់ចុងរាជវង្សឈេង ទើបមានអ្នករាជការខ្លះជួយស្តារឡើងវិញ និង ទ្រទ្រង់រក្សាទុកបានមួយចំណែក។
ព.ស.២៤៥៥
ក្សត្រម៉ែនជូអង្គចុងក្រោយ ដែលនៅជាព្រះកុមារ លះបង់រាជសម្បត្តិចិនប្រកាស់តាំងសាធារណរដ្ឋតុងហ្វួ ឬសាធារណរដ្ឋចិន ព.ស.២៤៦៥ ហ្វេងយ៉ូសៀង អ្នកជំនឿគ្រឹស្តសាសនាមានឈ្មោះសាម័ញ្ញថា នាយពលគ្រឹស្ត បានជាអភិបាលធំ នៅមណ្ឌលហ៊ូណាន លោកនេះបានបំផ្លាញ់វត្តព្រះពុទ្ធសាសនា និង សំណាក់តៅនៅហ៊ូណានចោលទាំងអស់ វត្តប៉េះប៉េយ៉ី ដែលកសាងពេលព្រះពុទ្ធសាសនាបានផ្សាយចូលប្រទេសចិនដំបូង ក៏ត្រូវបានបំផ្លាញ់ចោលក្នុងគ្រានោះដែរ ។
ពោលដោយសរុបស្ថានការណ៍ព្រះពុទ្ថសាសនាចាប់តាំងពីសាធារណរដ្ឋចិន រហូតមកទល់នឹងសម័យកុកម៉ីញតាំង ឬក្រុមចិនជាតិនិយម មិនបានល្អជាងសម័យរាជវង្សឈេងរបស់ម៉ែនជូ ទោះជាមានឥស្សរភាពល្អឡើង រដ្ឋមិនសូវជាមានបដិបក្ខយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងូរ តែក៏មិនសូវជាបានឋិតថេរប៉ុន្មាន ជាពិសេសគោលគំនិត លទ្ធិម៉ាកនិយមបានផ្សាយចេញយ៉ាងទូលំទូលាយ មានការវាយប្រហាររិះគន់ព្រះពុទ្ធសាសនា លើកស្ទើយទង្វើ ដែលជាបដិបក្ខដល់ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ស្ថានទីរបស់វត្តយកទៅប្រើក្នុងកិច្ចការប្រទេសជាតិ បុគ្គលដ៏សំខាន់ ដែលជួយស្រោចស្រង់ឡើងវិញនូវព្រះពុទ្ធសាសនា បានមួយចំណែកគឺព្រះអាចារ្យថាយស៊ី ឬថាយស៊ូ (ព.ស.២៤៣២-២៤៩០)។
ព.ស.២៤៦៥
ដោយអាស្រ័យស្ថានការណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនាអន់ថយទ្រុឌទ្រោមចុះ និង មានការបៀតបៀន គាបសង្កត់ព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្លាំង ទើបអាចារ្យថែសូដំណើរការបដិរូបព្រះពុទ្ធសាសនាជាវារៈធំ ទោះជាមានកំលាំងស្តួចស្តើងក៏ដោយ ផ្តើមដោយការបង្កើតវិទ្យាល័យសង្ឃឡើងនៅវូជ័ង អេ ម៉ឹង សេឆួន និង លិងណាន ដើម្បីអប់រំហ្វឹកហាត់មេដឹកនាំព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យព្រះសង្ឃមានចំណេះវិជ្ជា ទាំងព្រះធម៌វិន័យនឹងវិជ្ជាការសម័យថ្មីរបស់បច្ចឹមប្រទេស រួចដំណើរការខាងការសិក្សា ការផ្សព្វផ្សាយ និង ការបំពេញប្រយោជន៍ រហូតដល់ចាត់តាំងពុទ្ធសមាគមនៃប្រទេស ចិន សំរេចនូវ ព.ស. ២៤៧២។ ការប្រកាស់ព្រះពុទ្ធសាសនាវិធីថ្មីរបស់លោក ធ្វើឲ្យបញ្ញាជនយល់ច្បាស់ព្រះពុទ្ធសាសនាច្រើនឡើង លោកបានទំនាក់ទំនងជាមួយពុទ្ធសាសនិកបរទេស បញ្ជូនអ្នកសិក្សាទៅរៀនសូត្រនូវប្រទេសសិរីលង្កា ថៃ និង ជប៉ុន ស៊ីជម្រៅដល់ការងារថ្នាក់ជាតិរបស់រដ្ឋ សំដែងឲ្យរដ្ឋឃើញនូវគុណតម្លៃរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងការបង្រួបបង្រួមជន ដែលមានពូជអម្បូរផ្សេងគ្នា ទាំង៥សញ្ជាតិរបស់ចិនឲ្យជាជាតិតែមួយជាដើម ធ្វើឲ្យមានការទទួលស្គាល់ឥស្សរភាពរបស់សាសនាកើនឡើង មានការចេញបញ្ជាឲ្យមានការពារទ្រព្យសម្បត្តិរបស់វត្ត និង បញ្ឈប់ការរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់វត្ត ដែលយកទៅប្រើការងារខាងក្រៅ។
ព.ស.២៤៧៣
មានស្ថិតិបង្ហាញថា នៅប្រទេសចិនមានព្រះសង្ឃ និង ដូនជី (ចិនហៅថា ភិក្ខុ និង ភិក្ខុនី) ៧៣៨,០០០ អង្គ និង វត្ត ២៦៧០០០វត្ត។
សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាជនចិន (ព.ស.២៤៩២ ជាដើមមក)
កុម្មុយនិស្តបានចូលគ្រងអំណាចនៅប្រទេសចិន ពេល ព.ស.២៤៩២ ស្ថានការណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងរយៈកាលក្រោយនេះ មិនបានជាទីដឹងស្គាល់ប៉ុន្មាន ក្នុងទីនេះនឹងពោលទៅតាមគោល ដែលគេននេចឆើន ស្តែងទុកក្នុងសៀវភៅ “ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសចិន”។ ក្នុងឋានះជាជនកុម្មុយនិស្តគោរពជឿលទ្ធិម៉ាក ដែលជាលទ្ធិមួយផ្សេងដោយឡែក ហើយមានមូលដ្ឋានពាក្យប្រៀនប្រដៅខ្វែង ទំនាស់ជាមួយសាសនាទាំងឡាយ ទើបមិនចាំបាច់ត្រូវឲ្យមានព្រះពុទ្ធសាសនានៅរួមជាមួយ តែខាងដើមឃើញថា ព្រះពុទ្ធសាសនាទោះជាទ្រុឌទ្រោមចុះហើយក៏ប៉ុន្តែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងក្រុមប្រជាជន ទើបពុំទាន់ឃើញជាមានឱកាស់ ដែលនឹងជាប់ពាក់ព័ន្ធ ដោយប្រើវិធីការត្រង់ ឬការសំដែងចេញច្បាស់លាស់ ទើបផ្តើមឲ្យមានសេរីភាពក្នុងជំនឿសាសនាមុន តែបញ្ជាក់សេរីភាពក្នុងការ ដែលមិនជឿ និង ព្រមឲ្យមានការវាយតម្លៃសេចក្តីបកស្រាយសេរីភាពនេះ នៅក្នុងមុមនៃសិទ្ធិ ដែលនឹងប្រឆាំងជំនឿខាងសាសនា។
ព.ស.២៤៩៣
ចេញប្រកាស់ខកំណត់ថា ព្រះសង្ឃជាបញ្ញើរក្អែកសង្គម ព្រមជាមួយនោះ នៅបង្កើតគំនិតឲ្យមានការបែងចែកអ្នកស្រុកជាមួយព្រះសង្ឃ និង ព្រះសង្ឃទូទៅ ជាមួយនឹងព្រះសង្ឃអ្នកគ្រប់គ្រង់ ថាជាអ្នកផ្សេងវណ្ណៈគ្នា ។
ព.ស.២៤៩៤
ដកហូតសិទ្ធិរបស់វត្តក្នុងការគ្រប់គ្រងដីធ្លី ជាការគាបសង្កត់ក្នុងផ្នែកទ្រទ្រង់ជីព ស្ទើរនឹងបង្ខំដោយប្រយោលឲ្យភិក្ខុ និង ភិក្ខុនីសឹក ចំណែកអ្នក ដែលមិនសឹកក៏ត្រូវប្រកបអាជីព ដូចធ្វើស្រែ សាងរោងច័ក្រឧស្សាហកម្មខ្នាតតូច ដាំតែ បង្រៀននៅសាលារៀនជាដើម ទន្ទឹមនោះដែរក៏ព្យាយាមអប់រំឲ្យលះបង់ជំនឿនូវលទ្ធិពាក្យប្រៀនប្រដៅ ដែលក្រៅអំពីលទ្ធិម៉ាកនិយម។
ព.ស.២៤៩៦
ហេតុនេះអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ “ព្រះពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសចិន” សរុបថា គោលបំណងដ៏ពិតប្រាកដក៏គឺ ដើម្បីជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់ពិត និង ត្រួតត្រាពុទ្ធសាសនិកជនទាំងអស់ឲ្យបាន និង ជាការបើកផ្លូវឲ្យរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកដំណាងរបស់ពុទ្ធបរិស័ទក្នុងការងារអន្តរជាតិ ក្រៅពីនោះ ដើម្បីតបស្នងនយោបាយនេះ ក៏បានចេញទស្សនវដ្តីប្រចាំខែឈ្មោះ “ព្រះពុទ្ធសាសនាសម័យថ្មី” (Modern Buddhism)។
ចំណែកខាងគោលគំនិតក៏ប្រាថ្នាឲ្យងាកចេញអំពីគោលការណ៍មេត្តាករុណា ឆ្ពោះទៅរកការទំនាស់ទាស់ទែង និង ការតស៊ូ។ ក្រៅពីនេះ រដ្ឋាភិបាលទំនុកបំរុង មើលថែរក្សាវត្ត និង សម្បត្តិស្អាតស្អំក្នុងទីផ្សេងៗ ជាពិសេស ប្រកាន់ថាជាលទ្ធផលរបស់ប្រជាជន តែបន្ទាប់មកប្រាកដថា សិល្បៈ វត្ថុ និង សាសនស្ថាន ផ្សេងៗត្រូវបានពួករេកាត (red card)បំផ្លិចបំផ្លាញ់ចោលជាចំនួនច្រើន។
ព្រះពុទ្ធសាសនានៅចិនបានទ្រុឌទ្រោមចុះ អស់រយៈវេលាយ៉ាងយូរក្នុងយុគក្រោយៗ ព្រោះជួបប្រទះការគាបសង្កត់ផ្សេងៗ និង ភាពទន់ខ្សោយផ្ទៃក្នុង ជាពិសេសក្នុងផ្នែកសិក្សាប្រតិបត្តិធម៌វិន័យ នឹងការងាកចេញទៅរកលទ្ធិផ្សេងៗ សភាវៈទាំងនេះ ទោះជាកុម្មុយនិស្តមិនចូលទៅគ្រប់គ្រង មិនមានការបំផ្លាញ់ឲ្យសាបសូន្យ ក៏ត្រូវមានការកែទម្រង់ដែរ ដូច ដែលលោក ថៃស៊ូ បានផ្តួចផ្តើមឡើងជាខាងដើម សូម្បីព្រះមហាក្សត្រក្នុងជំនាន់មុនក៏ទ្រង់បានធ្វើរួចហើយជាច្រើនគ្រា រឿង ដែលជំពាក់មានការវិនិច្ឆ័យម៉្យាងគឺ ដែលធ្វើដូច្នោះ ជាការកែទម្រង់ដើម្បីស្តារឡើងវិញ ឬជាការបំផ្លាញ់ ឬក៏ជាការកែទម្រង់ដើម្បីបំផ្លាញ់ ដែលជាការដកពិសោធន៍ជាបន្ត។ ដោយហេតុតែចិនជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់មួយ របស់ព្រះពុទ្ធសាសនា រហូតទំព័រប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏យូរលង់ តែយុគក្រោយមកនេះ ពុទ្ធបរិស័ទខាងក្រៅមានឱកាស់ជ្រាបពត៌មាន ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកាលគួរ កាលបើមិនជ្រាបពត៌មានខាងសាសនាដោយត្រង់ ទើបសូមនាំយកហេតុការណ៍ផ្នែកប្រទេសជាតិ ដែលជារឿងរបស់ជាតិដោយរួម មកដាក់បញ្ចូលដើម្បីឲ្យសមគួរដល់ការប្រកបការពិចារណាសម្រាប់សន្និដ្ឋានសភាពការណ៍ខាងព្រះសាសនាក្នុងប្រទេសនោះ។
ព.ស. ២៥០២
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២៤៩៩ ជាដើមមក ផ្តើមមានពត៌មានទាក់ទងនឹងភាពជ្រួលច្របល់ខាងនយោបាយក្នុងប្រទេសទីបេ រហូតដល់មានការចលាចលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងូរក្នុងរដ្ឋខាម ព្រោះជនជាតិទីបេចងកំហឹងក្នុងការ ដែលជនជាតិចិនច្រើនសែននាក់ភៀសខ្លួនចូលទៅតាំងទីលំនៅ និង មានការនាំយកយុវជនទីបេ ឆ្ពោះទៅប្រទេសចិនដើម្បីហ្វឹកហាត់អប់រំថ្នាក់ខ្ពស់ តមកបានមានការចលាចលកើតឡើងនៅក្រុងលាសា រដ្ឋធានីរបស់ទីបេ ព្រោះចិនចាប់អង្គ ដាលៃលាមៈ មេដឹកនាំព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយលាមៈ និង ជាមេដឹកនាំរបស់ប្រទេសទីបេ ធ្វើឲ្យព្រះអង្គគេចចេញចាកពីប្រទេសទីបេ បន្ទាប់មកភៀសខ្លួនទៅនៅឯប្រទេសឥណ្ឌា។ ខែមីនា ២៥០២ តាំងតែពីពេលនោះមក រដ្ឋាភិបាលទីបេក៏បំបែកខ្លួនមានគណកម្មការមួយ គណៈឡើងមកគ្រប់គ្រង ដោយមានប៉ានជេនលាមៈជាមេដឹកនាំ។
ព.ស.២៥១៤
លីន ប៉ៀវ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ និង មេដឹកនាំមេទាហារ ដែលបានរួមជាមួយម៉ៅសេតុងក្នុងការតស៊ូនឹងលីវសៅឆី មកតាំងតែពីដើម មានភាពសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងឡើង ជាពិសេសក្នុងរវាងការបដិវត្តន៍ខាងវប្បធម៌រវាង ព.ស.២៥០៩ ដល់ ២៥១២ ដែលចាប់ផ្តើមឡើងដើម្បីតស៊ូជាមួយគំនិត បែបមូលធននិយម និង ជាកម្លាំងដើម្បីគាំទ្រម៉ៅសេតុង គណៈកម្មការបដិវត្តន៍នេះជាត្រីភាគី ប្រកបដោយកងទ័ពជើងគោក បក្សកុម្មុយនិស្ត និង ពួករ៉េតកាត (អ្នកការពារកាតក្រហមប្រកបដោយយុវជនប្រុសស្រី) ។ ក្នុងហេតុការណ៍នេះ លីន ប៉ៀវ មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់បំផុត ដោយបានទទួលការតែងតាំងជាមេបញ្ជាការរងកំពូលនៃការបដិវត្តន៍ខាងវប្បធម៌ នៅខែសីហា ២៥០៩ និង បានជាអ្នកបន្តវង្សខាងនយោបាយរបស់លោកប្រធានម៉ៅសេតុងជំនួសលីសៅឆី មកដល់ថ្ងៃទី ៤ ខែ កញ្ញា ក៏ជាប្រធានរ៉េតកាត ពួករ៉េតកាត ក្រៅពីការទំលាយអំណាចខាងលីសៅឆីហើយ នៅប្រាកដថាបានទំលាយសិល្បៈ វត្ថុ បុរាណស្ថាន វត្តវ៉ាអារាម យ៉ាងច្រើនផង តែនៅមិនទាន់បានជ្រាបជាលំអិត។
ដោយហេតុការណ៍នេះ លីន ប៉ៀវ និង មេដឹកនាំទាហាន រហូតបានក្លាយអ្នកក្តោបអំណាចបក្សកុម្មុយនិស្ត ។ ភាពធំធេងរបស់លីន ប៉ៀវ បានប្រាកដនៅរហូតមកដល់ខែកញ្ញា ២៥១៤ ក៏ត្រឡប់ជាបាត់ឈឹងទៅ ក្នុងរយៈនេះ (តាំងតែពី ព.ស.២៥១៥) ចិនបានបែរទៅមានសម្ព័ន្ធជាមួយសហរដ្ឋ តមកខាងក្រោយ ទើបមានការបង្ហាញ់ឲ្យឃើញថា លីន ប៉ៀវ បានឃុបឃិតដាក់ផែនការពិឃាតលោកប្រធានម៉ៅសេតុង និង ស្ថាបនារបបផ្តាច់ការទាហាន តែផែនការណ៍មិនបានសម្រេចទើបឡើងយន្តហោះគេចទៅប្រទេសរូស្ស៉ី តែយន្តហោះធ្លាក់ស្លាប់នៅក្នុងកណ្តាលផ្លូវនាប្រទេសម៉ុងហ្គោលី ។
ចាប់ពីពេលនោះមកក៏មិនមានការតែងតាំងអ្នកបន្តវង្សនយោបាយរបស់ម៉ៅសេតុងទៀត រហូតមកដល់ទីបំផុត លោកប្រធានម៉ៅសេតុង បានទទួលមរណភាពនៅ ព.ស. ២៥១៩។ រាប់ចាប់តាំងពី ព.ស.២៥២០ ជាដើមមក តើង ស៊ៀវ ផីង បានមានអំណាចច្រើនឡើង និង បានចាត់ដំណើរការគំរោងការណ៍កែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចឲ្យទាន់សម័យតាមនយោបាយពាណិជ្ជកម្មសេរី ។ បន្ទាប់មកឧត្តមការណ៍ និង គំរោងនយោបាយបែប ម៉ៅនិយម ក៏ត្រូវបានបញ្ឈប់ ក្រៅពីនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និង នយោបាយប្រទេសជាតិ បានបង្វែរលទ្ធិម៉ៅនិយមខ្លាំងឡើងរួច ការបង្ខំនូវជំនឿ និង កិច្ចការសាសនា ក៏ត្រូវបានធូរស្រាលចុះផងដែរ សភាពការណ៍ខាងសាសនាទើបចាប់ងើបខ្លួនឡើងវិញនូវរាល់ស្ថានទី។
ប្រាសាទស្រង់ព្រះ
ប្រាសាទស្រង់ព្រះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទស្រង់ព្រះនេះកសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
ពិធីកាត់ស្លឹក
​​​​​​​​     ពិធីកាត់ស្លឹកនេះ មានអ្នកភ្លេង២នាក់ ឬ៤នាក់ ធ្វើដំណើទៅរកកាត់ស្លឹក នៅក្នុងព្រៃ។  បើគេធ្វើដំណើទៅកាត់ស្លឹកមិនបានសុខសប្បាយ នៅតាមផ្លូវដោយប្រការណាមួយ  គេត្រូវរៀបចំសែនព្រេង ទេព្រឹក្ស អ្នកតា សុំឱ្យបានសុខ ។ បើបានសុខកាត់ស្លឹកបានហើយ ត្រូវយកស្លឹកនោះទៅជូនលោកមេបា។ លោកមេបាទទួលស្លឹកហើយត្រូវប្រគល់ស្លឹកនោះទៅឱ្យដូនខ្ញែរធ្វើកន្ទោង។ បើដូនខ្ញែរធ្វើកន្ទោងបានហើយ ត្រូវប្រគល់ជូនលោកមេបាវិញ។ បន្ទាប់មកអ្នកភ្លេងលេងបទកាត់ស្លឹកចប់ហើយ។ បើរៀបចំកាត់ស្លឹករួចហើយ លោកមហាជម្រាបប្ដឹងលោកមេបា ហើយលោកមេបាបង្គាប់ឱ្យរៀបពិធីលាយល័ក្ខ ។
ជា សុផារ៉ា
ជា សុផារ៉ា ( កើតថ្ងៃទី២០ ខែមីនាឆ្នាំ១៩៥៣  គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរ ដែលបច្ចុប្បន្នមានតួនាទីជា ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ តាំងពីឆ្នាំ២០១៦។ ពីឆ្នាំ២០០៨ ដល់ឆ្នាំ២០១៦ លោកជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ ។ លោក​ក៏​ធ្លាប់​ជាអភិបាល​រាជធានី​ភ្នំពេញ ​ពី​ឆ្នាំ១៩៩៨ ដល់ ២០០៣។ លោកជាសមាជិកសភាខេត្តត្បូងឃ្មុំ តាំងពីឆ្នាំ២០១៨។
ជីវិត​ឯកជន
សុផារ៉ា មានកូនជាច្រើននាក់ រួមទាំងលោក ជា សុផាភក្សា រៀបការជាមួយកូនស្រី តៅ សេងហួរ តៅ ម៉ាឌីណា និងជា សុផាម៉ាដិន រៀបការជាមួយ យឹម ឆៃលី កូនប្រុសរបស់ យឹម ឡេង។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ពិធីបុកល័ខ
លោកអាចារ្យខ្ញែរ ឱ្យគេយកត្បាល់និងអង្រែ មកដាក់នៅចំកណ្ដាលពីមុខអង្ករ រាប ដោយគេយកក្មេងព្រហ្មចារី៤នាក់ គឺក្មេងស្រី២នាក់ ប្រុស២នាក់ មកអង្គុយព័ទ្ធជុំវិញអង្កររាប ធ្វើជាសីមា។ តែបើតាមប្រសាសន៍លោកយាយ លោកតាចាស់ៗមួយចំនួនលោកថា ក្មេងព្រហ្មចារីនេះត្រូវយក៨នាក់ គឺប្រុស៤នាក់ ស្រី៤នាក់។
លោកបណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ
លោកបណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ English: Yang Saing Koma មានស្រុកកំណើតនៅភូមិចមពល ឃុំពពេល ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ ឪពុករបស់លោកជាគ្រូបង្រៀន ម្តាយលោកជាកសិករ។
ទាក់ទងការសិក្សា លោកបានរៀនចប់ថ្នាក់បណ្ឌិតកសិកម្ម នៅសកលវិទ្យាល័យឡែបស៊ិកនៃប្រទេស​អាល្លឺមង់នៅឆ្នាំ១៩៩៥ បន្ទាប់ពីចំណាយពេលសិក្សា និងរស់នៅទីនោះអស់រយៈពេលជិត ១១ឆ្នាំ (១៩៨៤-១៩៩៥)។
ប្រាសាទសណ្តាន់
ប្រាសាទសណ្តាន់មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ។ ប្រាសាទសណ្តាន់កសាងឡើងក្នុងសម័យចេនឡា ដោយព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មណ៍សាសនា។
ព្រះម្ចាស់ហេនរីទី៨ នៃអង់គ្លេស
កណ្តាល|រូបភាពតូច|ស្តេចហេនរីទី៨ ស្តេចហេនរីទី៨ (English: Henry VIII ) ប្រសូតនៅថ្ងៃទី 28​ ខែ មិថុនា​ ឆ្នាំ1941 នៅទីក្រុង ហ្គ្រីនវិច នៅជិតទីក្រុងឡុងដ៍, ចក្រភពអង់គ្លេស។ ព្រះអង្គបានសុគតនៅថ្ងៃ​ទី​ ២៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៥៤៧ នៅទីក្រុងឡុងដ៍​។ ព្រះអង្គជាបុត្រាទី២ នៃHenry VII និងម្ចាស់ក្សត្រី Elizabeth of York។ ព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យបន្តពីបិតាទ្រង់Henry VII នៅថ្ងៃទី​២២ ខែមេសា​ ឆ្នាំ​១៥០៩ រហូតដល់ទ្រង់សុគត។​ ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាស្តេចដែលបានរៀបការ៦ដង និងជាស្តេចដែលឃោឃៅមួយរូបដែលបានប្រហារជីវិតប្រពន្ធខ្លួនដល់ទៅ២រូប។ ព្រះអង្គបានធ្វើកំណែទម្រង់ប្រទេសអង់គ្លេស ដោយច្រានចោលការគោរពសាសនារ៉ូម៉ង់កាតូលិក ទៅជា សាសនាអង់គ្លីកង់។
ព្រះម៉ែស៊ីវ៉ាងម៉ូ
200x250px|thumb|[[ទេវរូបព្រះម៉ែស៊ីវ៉ាងម៉ូ. ]] ព្រះម៉ែស៊ីវ៉ាងម៉ូ (Queen Mother of the Westซีหวังหมู่，玉皇上帝) ជាស្តេចទេពធីតាចិននៃសាសនាអ្នកស្រុកចិន ,សាសនាតាវ,សាសនាខុងជឺ ៕៚. ព្រះនាង គឺ ព្រះមហាក្សត្រីជាមាតារាជនីខាងលិច។ 200x250px|thumb|[[ទេវរូបព្រះម៉ែស៊ីវ៉ាងម៉ូ. ]]
ប្រាសាទសណ្តាន់
សណ្តាន់
លោកបណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ
ប្រវត្តិការងារសំខាន់ៗរបស់លោកមានដូចជា៖
• សាស្ត្រាចារ្យនៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (ចំការដូង) ១៩៩៥-២០០៣
• បម្រើការនៅអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន (JVC) និងបារាំង (GRET) ពីឆ្នាំ១៩៩៥-១៩៩៧
• ស្ថាបនិក និងនាយក/ប្រធានអង្គការសេដាក​ (CEDAC) ពីឆ្នាំ១៩៩៧-២០១៥
• អភិបាលនៃស្ថាប័នមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុស្ថាបនា ២០១០-២០១៦
• ស្ថាបនិកម៉ាស៊ីនកិនស្រូវសរីរាង្គកសិករសេដាក និងសហគមន៍ទីផ្សារកសិផលធម្មជាតិ ក្រុមហ៊ុននាំចេញកសិផលសរីរាង្គ
• សហស្ថាបនិកបណ្តាញសង្គមខ្មែរ ដើម្បីខ្មែរ និងជាសហស្ថាបនិកគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន (គបម)។ ទាក់ទងស្ថានភាពគ្រួសារ លោកបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍នៅឆ្នាំ២០០៦ ហើយមានកូន ៣នាក់ (ស្រី២នាក់ និងប្រុស ១នាក់)។ បច្ចុប្បន្ន លោកបំពេញការងារជាទីប្រឹក្សាកសិកម្មសរីរាង្គ និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការនាយកនៃ|គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន។ លោកបានបង្កើតគេហទំព័រខ្លួនលោកផ្ទាល់ឈ្មោះ www.saingkoma.com ក្នុងគោលបំណងចែករំលែកនូវទស្សនៈ ការយល់ដឹងនិងបទពិសោធន៍ទាក់ទងការងារកសិកម្ម ការអភិវឌ្ឍជំនាញនិងមុខរបរ ការសិក្សានិងការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ប្រវត្តិសាស្ត្រ ទស្សនៈនយោបាយ និងចំណេះដឹងផ្សេងៗ៕
ព្រះម្ចាស់ហេនរីទី៨ នៃអង់គ្លេស
រាជ្ជកាល
ស្តេចហេនរីបានគ្រប់គ្រងប្រទេសអង់គ្លេសអស់រយៈពេល៣៦ឆ្នាំដោយធ្វើជាអធិបតីលើការផ្លាស់ប្តូរដ៏ច្រើនដែលនាំប្រទេសរបស់គាត់ចូលទៅក្នុងកំណែទម្រង់ប្រូតេស្តង់។ គាត់បានរៀបការជាមួយប្រពន្ធចំនួនប្រាំមួយជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងការស្វែងរកសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយ សុភមង្គលអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងជាអ្នកស្នងមរតកបុរសដែលមានសុខភាពល្អ។ បំណងប្រាថ្នារបស់គាត់ក្នុងការលុបចោលអាពាហ៍ពិពាហ៍ដំបូងរបស់គាត់ដោយគ្មានការយល់ព្រមពី សម្តេចប៉ាបបាននាំឱ្យមានការបង្កើតសាសនាដាច់ដោយឡែកនៃប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្នុង​អាពាហ៍ពិពាហ៍​របស់​គាត់ មាន​ពីរ​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​មោឃៈ ពីរ​ស្លាប់​ដោយ​ធម្មជាតិ និង​ពីរ​ទៀត​ត្រូវ​កាត់​ក្បាល​ប្រពន្ធ​ដោយ​សារ​អំពើ​ផិត​ក្បត់ និង​ក្បត់​ជាតិ។ កូនៗរបស់គាត់គឺ Edward I, Mary I និង Elizabeth I នឹងចូលកាន់តំណែងជាស្តេចនៃប្រទេសអង់គ្លេស។ សកម្មភាពជាច្រើនរបស់ទ្រង់ក្នុងឋានៈជាស្តេចនៅតែដក់ជាប់ដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ គេនិយាយថាស្តេចហេនរីបានបង្កើតពិភពលោកទំនើបរបស់យើង។
ភូមិសាស្រ្តនៃប្រទេសវៀតណាម
រូបភាពតូច| តំបន់នៃប្រទេសវៀតណាម រូបភាពតូច| ផែនទីភូមិសាស្ត្រវៀតណាម ប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតនៅលើខាងកើតនៃ ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ហើយកាន់កាប់ប្រហែល 331,211.6 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលក្នុងនោះប្រហែល 25% ស្ថិតនៅក្រោមការដាំដុះនៅឆ្នាំ 1987 ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ ឈូងសមុទ្រតុងកឹង ឈូងសមុទ្រថៃ និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក រួមជាមួយប្រទេសចិន ឡាវ និង កម្ពុជា ។ ប្រទេស​ដែល​មាន​រាង​ជា​រាង​អក្សរ S មាន​ចម្ងាយ​ពី​ជើង​ទៅ​ត្បូង 1650 km និងប្រហែល 50 km ធំទូលាយនៅចំណុចចង្អៀតបំផុត។ ជាមួយនឹងឆ្នេរសមុទ្រ 3260 km ដោយមិនរាប់បញ្ចូល កោះ វៀតណាមទាមទារ 12 nmi ជាដែនកំណត់នៃដែនទឹករបស់វា ចម្ងាយបន្ថែម 12 nmi ជាតំបន់គយ និងសន្តិសុខជាប់គ្នា។ វាមាន តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ចំនួន 417,663 km2  ជាមួយនឹង 200 nmi ។
ព្រះម្ចាស់ហេនរីទី៨ នៃអង់គ្លេស
រាជ្ជកាល
ស្តេចហេនរី ជាមួយសាសនានៃទីក្រុងរ៉ូម គឺជាបដិវត្តសាសនា និងនយោបាយ។ ប៉ុន្តែ​ទន្ទឹម​នឹង​នេះ រឿង​ខ្លះ​មិន​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទេ។ មនុស្សនៅតែក្លាយជាអ្នកមាន និងអ្នកមានអំណាចដោយការចូលទៅជិតស្តេច ហើយ ហេនរីបានបន្តពឹងផ្អែកលើតុលាការ និងរដ្ឋមន្ត្រីសំខាន់ៗ ក៏ដូចជាសភា ដើម្បីអនុម័តច្បាប់ដែលផ្តល់សុពលភាពដល់សិទ្ធិអំណាចរបស់គាត់ និងផ្តល់ប្រាក់ដល់គាត់។
ភូមិសាស្រ្តនៃប្រទេសវៀតណាម
ព្រំដែន​ជាមួយ​ឡាវ​ត្រូវ​បាន​គេ​តាំង​នៅ​ទាំង​មូលដ្ឋាន​ជនជាតិ​និង​ភូមិសាស្ត្រ​រវាង​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ប្រទេស​វៀតណាម​និង​ឡាវ​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​សតវត្ស​ទី​១៧។ ជួរអាណ្ណាម ជាឯកសារយោង ត្រូវបានកំណត់ជាផ្លូវការដោយសន្ធិសញ្ញា កំណត់ព្រំដែន ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ 1977 និងបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅឆ្នាំ 1986 ។ ព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំណត់នៅពេលបារាំងបញ្ចូលតំបន់ភាគខាងលិចនៃ ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ក្នុងឆ្នាំ 1867 នៅតែមិនផ្លាស់ប្តូរ យោងទៅតាម ទីក្រុងហាណូយ រហូតដល់បញ្ហាព្រំដែនដែលមិនទាន់បានដោះស្រាយមួយចំនួនត្រូវបានដោះស្រាយនៅទីបំផុតក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1982-85 ។ ព្រំដែនគោក និងសមុទ្រជាមួយចិន ដែលកំណត់នៅក្រោមសន្ធិសញ្ញាបារាំង-ចិន ឆ្នាំ១៨៨៧ និង១៨៩៥ គឺជា "ខ្សែព្រំដែន" ដែលហាណូយទទួលយក។ ប្រទេសចិនបានយល់ព្រមនៅឆ្នាំ 1957-58 ដើម្បីគោរពបន្ទាត់ព្រំដែននោះ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៩ បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមចិន-វៀតណាម ទីក្រុងហាណូយបានត្អូញត្អែរថា ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៧ តទៅ ប្រទេសចិនបានបង្កឧប្បត្តិហេតុព្រំដែនជាច្រើន ដែលជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយប្រឆាំងវៀតណាម និងការរចនា ពង្រីក នៅក្នុង តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ក្នុង​ចំណោម​ការ​រំលោភ​ដែន​ដី​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​គឺ​ការ​កាន់កាប់​របស់​ចិន​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៤ នៃ ​ប្រជុំ​កោះ Paracel ដែល​ទាមទារ​ដោយ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​ក្នុង​ជម្លោះ​មួយ​ដែល​បាន​បន្សល់​ទុក​នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ 1980។
ព្រះម្ចាស់ហេនរីទី៨ នៃអង់គ្លេស
រាជ្ជកាល
មហិច្ឆតាមួយរបស់ ស្តេចហេនរីគឺការប្រកួតប្រជែងរបស់គាត់ជាមួយស្តេចបារាំង ហ្វ្រង់សីសទី១ គាត់បានព្យាយាមបង្វែរប្រទេសអង់គ្លេសពីមហាអំណាចតិចតួចនៅលើឆាកពិភពលោកទៅជាកម្លាំងដែលត្រូវរាប់បញ្ចូល។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1540 ហេនរីបានត្រលប់ទៅសមរភូមិវិញ ដោយអមដំណើរកងទ័ពរបស់គាត់ក្នុងយុទ្ធនាការមួយផ្សេងទៀតប្រឆាំងនឹងប្រទេសបារាំង ដែលនាំទៅដល់ការដណ្តើមយកទីក្រុងប៊ូឡូននៅឆ្នាំ 1544។ ប៉ុន្តែឆ្នាំបន្ទាប់ ការវាយឆ្មក់របស់បារាំងនៅលើឆ្នេរសមុទ្រអង់គ្លេសបានបន្សល់ទុកនូវនាវាចម្បាំងរបស់ហេនរី គឺ Mary Rose នៅឯផ្នែកខាងក្រោមនៃឆានែល។
គោលការជាមួយបរទេស
ហេនរីត្រូវបានគេនាំយកទៅថ្វាយបង្គំជាវីរៈបុរសរបស់ស្តេចអង់គ្លេសមុនៗ ដូចជា Henry V និង Richard ។ ហេនរី ជឿថា ទ្រង់ក៏មានកាតព្វកិច្ចដឹកនាំប្រទេសជាតិ ឲ្យមានភាពរុងរឿងក្នុងសង្រ្គាម ប្រឆាំងនឹងសត្រូវប្រពៃណី ជាពិសេសពួកបារាំង។ Henry VIII ជឿថាគាត់អាចបង្កើតឡើងវិញនូវការទាមទារពីបុរាណរបស់ប្រទេសអង់គ្លេសសម្រាប់បល្ល័ង្ករបស់បារាំង។
សាសនា
ខណៈពេលដែល Henry ប្រហែលជាចង់រៀបការជាមួយAnne គាត់មិនអាចដោះលែងខ្លួនគាត់ឱ្យលឿនដូចដែលគាត់បានសង្ឃឹមពីអាពាហ៍ពិពាហ៍ដំបូងរបស់គាត់នោះទេ។ វា​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​ប្រាំពីរ​ឆ្នាំ​សម្រាប់​គាត់​ដើម្បី​ផ្ដាច់​ខ្លួន​ពី​ប្រពន្ធ​ដំបូង​របស់​គាត់​។ ដូច្នេះការប្រើប្រាស់ទាំងអស់គឺជាបំណងប្រាថ្នារបស់ Henryសម្រាប់ការលែងលះដែលវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "រឿងដ៏អស្ចារ្យ" របស់ស្តេច។ Catherine បាន​ជំទាស់ ហើយ​ដោយ​គ្មាន​ការ​យល់ព្រម​ពី​នាង Henry ត្រូវ​ការ សម្តេចប៉ាប ដើម្បី​ឱ្យ​គាត់​លែង​លះ។​
Henry បានទទូចឱ្យគ្រប់គ្នាទទួលស្គាល់គាត់ ជាអ្នកមានចំណេះដឹង ជាអ្នកតំណាងរបស់ព្រះនៅលើផែនដី។ អ្នកដែលបដិសេធត្រូវបានប្រហារជិវិត រួមទាំងអធិការបតីរបស់គាត់គឺ Thomas Cromwell ដែលត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅ អាគារទីក្រុងឡុងដ៍ក្នុងឆ្នាំ១៥៣៥ ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ 1536 និង 1540 នៅក្នុងយុទ្ធនាការមួយដែលដឹកនាំដោយប្រមុខរដ្ឋមហិច្ឆិតារបស់ស្តេច Henry និងលោក Thomas បានរឹបអូសយកដី និងទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយបានបំផ្លាញ ឬបិទវត្តអារាមជាង 800 និងផ្ទះសាសនាផ្សេងទៀត,​ ព្រះសង្ឃ និងដូនជីដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទ «អំពើបាបដ៏កាចសាហាវគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម»។
សុខភាព
នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ1540 Henry VIII លែងជាអត្តពលិក «Renaissance Prince»» ទៀតហើយ។របួសដ៏អាក្រក់មួយនៅឆ្នាំ 1536 បន្ទាប់ពីគាត់បានធ្លាក់ពីលើសេះរបស់គាត់នៅពេលជិះសេះ ហើយដំបៅជើងដែលកើតឡើងដដែលៗបានរឹតត្បិតរូបរាងកាយរបស់គាត់។ ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្លះបានលើកឡើងថា គ្រោះថ្នាក់នេះ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានសន្លប់អស់រយៈពេលជាងពីរម៉ោង វាបានជះឥទ្ធិពលផ្លូវចិត្តហេនរី។ ពួកគេបានបង្ហាញភស្ដុតាងនៃការផ្លាស់ប្តូរបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់គាត់បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1536 និងអាកប្បកិរិយាទុច្ចរិតកាន់តែខ្លាំងឡើងរបស់គាត់។ ស្តេចហេនរីនៅតែឈឺជាប់ជានិច្ចពីដំបៅជើងរបស់គាត់ ហើយគាត់បានបន្តញ៉ាំដូចជាគាត់នៅក្មេង។ នៅអាយុ 20 ឆ្នាំចង្កេះរបស់ ស្តេចហេនរី បានវាស់ 89 សង់ទីម៉ែត្រ។ នៅអាយុ 50 ឆ្នាំវាបានពង្រីកដល់ 137 សង់ទីម៉ែត្រ។ បន្ទាប់ពីរៀបការជាមួយ Catherine Parr,​ Henry បានឈឺធ្ងន់ដោយជំងឺ។ អ្នកប្រវតិ្តសាស្រ្តនៅតែប៉ាន់ស្មានពីលក្ខណៈនៃជំងឺចុងក្រោយរបស់គាត់ ប៉ុន្តែការធាត់របស់គាត់ដោយមិនសង្ស័យបានរួមចំណែកដល់ការថយចុះខ្សោយ និងខូចខាតនៃសរីរាង្គ។ នៅលើគ្រែដេករបស់គាត់នៅ Whitehall Palace ហេនរីបាននិយាយពាក្យចុងក្រោយរបស់គាត់ថា: «នៅពេលសួរថាបូជាចារ្យមួយណាគួរតែចូលរួមជាមួយគាត់» ស្តេចបានឆ្លើយតបថា «ខ្ញុំនឹងគេងបន្តិចសិន ហើយបន្ទាប់មក ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯង ខ្ញុំនឹងផ្តល់យោបល់លើបញ្ហានេះ» ។ នៅព្រឹកបន្ទាប់ ហេនរីបានបាត់បង់សមត្ថភាពនៃការនិយាយ។ គាត់បានស្លាប់នៅព្រឹកព្រលឹមនៃថ្ងៃទី 28 ខែមករាឆ្នាំ 1547 នៅអាយុ 55 ឆ្នាំ។
នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះអង្គម្ចាស់ Edward I និងម្ចាស់ក្សត្រី Elizabeth I ត្រូវបានប្រាប់អំពីការស្លាប់របស់ឪពុកពួកគេ។ តាមសេចក្តីរាយការណ៍ កុមារអាយុ៩ឆ្នាំ និង១៦ឆ្នាំ បានតោងគ្នាយំ ទាំងភ័យខ្លាចចំពោះអនាគតរបស់ពួកគេ។ សាកសពដែលហើមពោះយ៉ាងធំរបស់ស្តេចHenry ត្រូវបានបញ្ជូនទៅ Windsor Castle ក្នុងពិធីបុណ្យសពដ៏ឧឡារិក ដែលត្រូវបានបញ្ចុះនៅជាប់ ម្ចាស់ក្សត្រី Jane Seymour ក្នុងវិហារ St George's Chapel។
ឃុំធ្មា(ស្រុករំដួល)
(Thmea Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុករំដួល ខេត្តស្វាយរៀង មាន ៨ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ=
ភូមិគំនុំ
វត្ត​គំនុំ​ដឹកនាំ​ ព្រះសិរីសក្យវង្ស​ ឆាន់​ វីរៈ​
កឋិនភេទ
សូមនមស្ការថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះមានព្រះភាគ ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គនោះ។
[២០៧] បុគ្គលដូចម្តេច ដែលឈ្មោះថា មិនបានក្រាលកឋិន បុគ្គលដូចម្តេច ដែលឈ្មោះថា បានក្រាលកឋិន កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលមិនឡើង ដោយអាការដូចម្តេច កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលឡើង ដោយអាការដូចម្តេច។
[២០៩] ពាក្យថា បុគ្គលដូចម្តេច ដែលឈ្មោះថា បានក្រាលកឋិននោះ សេចក្តីថា បុគ្គល២ពួក ដែលឈ្មោះថា បានក្រាលកឋិន គឺបុគ្គលដែលបានក្រាល១ បានអនុមោទនា១ បុគ្គលទាំង២ពួកនេះ ឈ្មោះថា បានក្រាលកឋិន។
[២១០] ពាក្យថា កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលមិនឡើង ដោយអាការដូចម្តេច សេចក្តីថា កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលមិនឡើង ដោយអាការ២៤ គឺសំពត់ដែលគ្រាន់តែវាស់ទទឹងបណ្តោយ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែលាង ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែចាត់ចែងលៃលកជាចីវរ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែកាត់ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែដានភ្ជាប់គ្នា ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែដេរ (មានដេរបណ្តោយជាដើម) ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែដាក់ក្ឌុំ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែថែមសំពត់ឲ្យមាំ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែប្រក់អនុវាតមួយជាន់ (ពីខាងក្រៅ) ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែធ្វើជាអនុវាតមួយជាន់ (ពីខាងក្នុង) ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែដេរគួបគ្នា ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលគ្រាន់តែជ្រលក់ម្តង មានពណ៌ដូចភ្លុកដំរី ឬដូចស្លឹកឈើទុំ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលបានមក ដោយធ្វើនិមិត្ត ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលបានមក ដោយនិយាយបញ្ចុះបញ្ចូលគេ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលខ្ចីគេ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលធ្វើសន្និធិ គឺមិនបានធ្វើឲ្យស្រេចក្នុងថ្ងៃនោះ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ជានិស្សគ្គិយៈ (ទុកឲ្យកន្លងរាត្រី) ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលមិនបានធ្វើពិន្ទុកប្ប ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ វៀរចាកសង្ឃាដី ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ វៀរចាកចីពរ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ វៀរចាកស្បង់ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ វៀរចាកសំពត់ជាបញ្ចក្ខន្ធ ឬលើសពីបញ្ចក្ខន្ធឡើងទៅ ដែលបានកាត់ដាច់ត្រឹមត្រូវ ធ្វើឲ្យមានមណ្ឌលល្អក្នុងថ្ងៃនោះ ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ វៀរចាកបុគ្គលអ្នកក្រាល ក៏ក្រាលមិនឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលបុគ្គលក្រាលត្រឹមត្រូវហើយ តែបើភិក្ខុនៅក្រៅសីមា អនុមោទនា កឋិននោះ ក៏មិនឡើងជាកឋិន១។ កឋិនដែលក្រាលមិនឡើង ដោយអាការយ៉ាងនេះឯង។
[២១១] ភិក្ខុធ្វើនិមិត្តថា អាត្មានឹងក្រាលកឋិនដោយសំពត់នេះ ដូច្នេះ ហៅថា ធ្វើនិមិត្ត។ ភិក្ខុធ្វើនូវការនិយាយបញ្ចុះបញ្ចូល ដោយគិតថា អាត្មានឹងឲ្យសំពត់កឋិនកើតឡើង ដោយការនិយាយបញ្ចុះបញ្ចូលដូច្នេះ ហៅថា ការនិយាយបញ្ចុះបញ្ចូល។ សំពត់ដែលគេមិនបានឲ្យដាច់ ហៅថា សំពត់ខ្ចីគេ។ សន្និធិ មាន២យ៉ាងគឺ ករណសន្និធិ មិនធ្វើឲ្យស្រេចក្នុងថ្ងៃនោះ (ទុកធ្វើទៅក្នុងថ្ងៃខាងមុខៗតទៅទៀត)១ និចយសន្និធិ ទុកធ្វើដល់ថ្ងៃស្អែកជាកំណត់១ ហៅថា សន្និធិ។ កាលបើភិក្ខុកំពុងធ្វើ (សំពត់នោះ) អរុណក៏រះឡើង ហៅថា សំពត់ជានិស្សគ្គិយៈ។ កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលមិនឡើង ដោយអាការ២៤នេះឯង។
[២១២] ត្រង់ពាក្យថា កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលឡើង ដោយអាការដូចម្តេចនោះ សេចក្តីថា កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលឡើង ដោយអាការ១៧ គឺសំពត់ថ្មីសុទ្ធ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ជំនុំ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ចាស់ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់បំសុកូល ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលធ្លាក់ទៀបរានផ្សារ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលបានមកដោយមិនបានធ្វើនិមិត្ត ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលបានមកដោយមិនបាននិយាយបញ្ចុះបញ្ចូល ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលមិនបានខ្ចីគេ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលមិនបានធ្វើឲ្យជាសន្និធិ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលមិនមែនជានិស្សគ្គិយៈ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលបានធ្វើពិន្ទុកប្ប ក្រាលឡើងជាកឋិន១ សង្ឃាដិ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ ចីពរ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ ស្បង់ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ ចីវរជាបញ្ចក្ខន្ធ ឬលើសពីបញ្ចក្ខន្ធឡើងទៅ ដែលបានកាត់ដាច់ត្រឹមត្រូវ ធ្វើឲ្យមានមណ្ឌលល្អក្នុងថ្ងៃនោះ ក្រាលឡើងជាកឋិន១ បុគ្គល ទើបក្រាលឡើងជាកឋិន១ សំពត់ដែលបុគ្គលក្រាលឲ្យត្រឹមត្រូវ (តាមច្បាប់) ទាំងភិក្ខុនៅក្នុងសីមា អនុមោទនា កឋិននោះ ទើបឡើងជាកឋិន១ កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលឡើង ដោយអាការយ៉ាងនេះឯង។ កឋិនដែលភិក្ខុក្រាលឡើង ដោយអាការទាំង១៧នេះ។
[២១៣] ធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាង ដែលកើតជាមួយនឹងការក្រាលកឋិន។ ធម៌១៥យ៉ាង ដែលកើតជាមួយនឹងការក្រាលកឋិន គឺមាតិកា៨ បលិពោធ២ អានិសង្ស៥។ ធម៌ទាំង១៥នេះឯង ដែលកើតជាមួយនឹងការក្រាលកឋិន។
[២១៤] ធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាង ជាបច្ច័យនៃបយោគ ដោយអនន្តរប្បច្ច័យ ដោយសមនន្តរប្បច្ច័យ ដោយនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយឧបនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយបុរេជាតប្បច្ច័យ ដោយបច្ឆាជាតប្បច្ច័យ ដោយសហជាតប្បច្ច័យ។ ធម៌ប៉ុន្មានយ៉ាង ជាបច្ច័យនៃបុព្វករណៈ។បេ។ បច្ចុទ្ធារៈ អធិដ្ឋាន ការក្រាល មាតិកា បលិពោធ វត្ថុ ដោយអនន្តរប្បច្ច័យ ដោយសមនន្តរប្បច្ច័យ ដោយនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយឧបនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយបុរេជាតប្បច្ច័យ ដោយបច្ឆាជាតប្បច្ច័យ ដោយសហជាតប្បច្ច័យ។
[២១៥] បុព្វករណៈ គឺកិរិយាធ្វើមុន មានការលាងចីវរជាដើម ជាបច្ច័យនៃបយោគ គឺកិរិយាប្រកប មានដងទឹកជាដើម ដោយអនន្តរប្បច្ច័យ គឺហេតុជាលំដាប់ទី១ នៃបយោគ ដោយសមនន្តរប្បច្ច័យ គឺហេតុជាលំដាប់ទី២ ដោយនិស្សយប្បច្ច័យ គឺហេតុជាគ្រឿងទ្រទ្រង់ទី៣ ដោយឧបនិស្សយប្បច្ច័យ គឺហេតុជាគ្រឿងទ្រទ្រង់បន្ទាប់គ្នាទី៤។ បយោគ ជាបច្ច័យ នៃបុព្វករណៈ ដោយបុរេជាតប្បច្ច័យ គឺហេតុដែលកើតមុន នៃបុព្វករណៈ។ បុព្វករណៈ ជាបច្ច័យនៃបយោគ ដោយបច្ឆាជាតប្បច្ច័យ គឺហេតុដែលកើតក្រោយនៃបយោគ។ ធម៌ទាំង១៥ប្រការ ជាបច្ច័យ (នៃបយោគ និងបុព្វករណៈ) ដោយសហជាតប្បច្ច័យ គឺបច្ច័យកើតព្រមគ្នានឹងការក្រាលកឋិន។
រាជវង្សជិនខាងកើត
រាជវង្សជិនខាងកើត (ឆ្នាំគ.ស ៣១៧-៤២០)
រាជវង្សជិនខាងកើតស្ថាបនាឡើងក្រោយការភាសខ្លួនប្ដូររាជធានីនៃបណ្ដាមន្ដ្រីក្នុងរាជសំណាក់ជិនចុះទៅភូមិភាគខាងត្បូង ក្រោយការរលំរលាយនៃរាជវង្សជិនខាងលិច។ ថ្វីបើនៅរាប់ជារាជវង្សតែមួយក្នុងទំព័រប្រវត្ដិសាស្ដ្របុរាណចិន តែតាមពិតទៅ ព្រំដែនអំណាចការគ្រប់គ្រងគ្របដណ្ដប់ត្រឹមតែលើដែនដីភាគខាងត្បូងនៃទំនាបទន្លេឆាងចៀងតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងកំឡុងពេលជាមួយគ្នានេះ ប្រទេសជាតិនៅភាគខាងជើងរង្គោះរង្គើទៅដោយភ្លើងសង្គ្រាមដណ្ដើមអំណាចគ្នានៃនគរផ្សេងៗ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធពីខាងក្រៅ រួមទាំងជនជាតិហានដែរ។ ស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ កើតឡើងតាំងពីពេលនៃការកកើតនិងដួលរលំនៃរាជវង្សជិនខាងកើត រហូតដល់សម័យនៃការប្រឈមគ្នានៃរាជវង្សជើងត្បូង ដែលស៊ីពេលអស់ជាង ៣០០ ឆ្នាំ។
កឋិនភេទ
[២១៧] អធិដ្ឋាន ជាបច្ច័យនៃបុព្វករណៈ ដោយអនន្តរប្បច្ច័យ ដោយសមនន្តរប្បច្ច័យ ដោយនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយឧបនិស្សយប្បច្ច័យ។ បច្ចុទ្ធារៈ ជាបច្ច័យនៃអធិដ្ឋាន ដោយបុរេជាតប្បច្ច័យ។ អធិដ្ឋាន ជាបច្ច័យនៃបច្ចុទ្ធារៈ ដោយបច្ឆាជាតប្បច្ច័យ។ ធម៌ទាំង១៥ប្រការ ជាបច្ច័យ (នៃអធិដ្ឋាន និងបច្ចុទ្ធារៈ) ដោយសហជាតប្បច្ច័យ។
រាជវង្សជិនខាងកើត
ការស្ថាបនារាជវង្សជិនខាងកើត
ឆ្នាំគ.ស ៣១៦ ពេលជិនមិនទី ហង់តេអង្គចុងក្រោយត្រូវកុលសម្ព័ន្ធសុងនូចាប់ធ្វើជាឈ្លើយ រាជវង្សជិនខាងលិចក៏ចូលដល់កាលអវសាន។  បណ្ដាមន្ដ្រីចាស់ៗ របស់រាជវង្សជិនដែលពុំព្រមទទួលជតាកម្មនេះ បានតស៊ូដើម្បីស្ដារស្ថានការណ៍នៅគ្រប់ទីតំបន់។ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៣១៧ ក្រោមការជួយជ្រោមជ្រែងពីសំណាក់មន្ដ្រីថ្នាក់ខ្ពស់នៅចុងយួន (ទំនាបកណ្ដាលបរិវេណទំនាបទន្លេហួងហូ) និងចៀងណាន (ដែនដីភាគខាងត្បូងនៃទន្លេឆាងចៀងឬយ៉ង់សេ) ស៊ឺម៉ារុយ ដែលខណៈនោះមានតំណែងជាឡាងយ៉ាវ៉ាំង តែងតាំងខ្លួនជាក្សត្រជិនជាបន្ដ ទ្រង់មានព្រះនាមថាជិនយួនទី និងស្ថាបនាស្រុកចៀនខាំង (ក្រុងណានជិងខេត្ដចៀងស៊ូបច្ចុប្បន្ន) ជារាជធានី ជាពេលចាប់ផ្ដើមនៃសម័យរាជវង្សជិនខាងកើត។
កឋិនភេទ
[២១៨] ការក្រាល ជាបច្ច័យនៃអធិដ្ឋាន ដោយអនន្តរប្បច្ច័យ ដោយសមនន្តរប្បច្ច័យ ដោយនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយឧបនិស្សយប្បច្ច័យ។ អធិដ្ឋាន ជាបច្ច័យនៃការក្រាល ដោយបុរេជាតប្បច្ច័យ។ ការក្រាល ជាបច្ច័យនៃអធិដ្ឋាន ដោយបច្ឆាជាតប្បច្ច័យ។ ធម៌ទាំង១៥ ជាបច្ច័យ (នៃការក្រាល និងអធិដ្ឋាន) ដោយសហជាតប្បច្ច័យ។
[២១៩] មាតិកា និងបលិពោធ ជាបច្ច័យនៃការក្រាល ដោយអនន្តរប្បច្ច័យ ដោយសមនន្តរប្បច្ច័យ ដោយនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយឧបនិស្សយប្បច្ច័យ។ ការក្រាល ជាបច្ច័យនៃមាតិកា និងបលិពោធ ដោយបុរេជាតប្បច្ច័យ។ មាតិកា និងបលិពោធ ជាបច្ច័យនៃការក្រាល ដោយបច្ឆាជាតប្បច្ច័យ។ ធម៌ទាំង១៥ ជាបច្ច័យ (នៃមាតិកា បលិពោធ និងការក្រាល) ដោយសហជាតប្បច្ច័យ។
រាជវង្សជិនខាងកើត
ការស្ថាបនារាជវង្សជិនខាងកើត
ជូធីមានកំណើតចេញពីត្រកូលអ្នកធំនៅភូមិភាគខាងជើង ដំបូងឡើងយពេលភាសខ្លួនមកនៅភាគខាងត្បូងនោះ ដោយសារនៅមានស្ម័គ្របក្សពួកនិងប្រជាជនដែលមកពីភាគខាងជើង ទើបយល់ថាការលើកទ័ពឡើងទៅភាគខាងត្បូងមានសង្ឃឹមឈ្នះច្រើន ដូច្នេះ មុនការប្រកាសបង្កើតរាជវង្សជិនខាងកើត បានសុំជំនួយពីស៊ឺម៉ារុយឬជិនយួនទីនាពេលក្រោយមក ដើម្បីបង្ក្រាបពួកក្បត់នាភាគខាងជើង។ ស៊ឺម៉ារុយតែងតាំងជូធីធ្វើជាមេស្រុកអ៊ីចូវនិងប្រគល់ស្បៀងមួយចំនួន។ ជូធីនាំកងកម្លាំងឆ្លងទន្លេ (ភាគខាងជើងនិងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិនឃាំងដោយទន្លេឆាងចៀងឬយ៉ង់សេ) ទៅសង្កត់ទ័ពរបស់ស៊ឺឡឺថែមទាំងដណ្ដើមយកដែនដីមួយផ្នែកនៃទន្លេហងហឺឬហួងហូដែលនៅខាងជើង។ ខណៈពេលនោះឯង រាជសំណាក់ភាគខាងត្បូងកើតចលនាក្បត់វ៉ាំងទុនជាហេតុធ្វើឲ្យការលើកទ័ពឡើងទៅភូមិភាគខាងជើងរបស់ជូធីត្រូវអាកខាន។ ជូធីក្ដៅក្រហាយធ្លាក់ខ្លួនឈឺនិងស្លាប់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៣២១ ។ ក្រោយមកស៊ឺឡឺវាយបកដណ្ដើមយកដែនដីហឺណានទៅវិញ។ ផែនការបង្រួបបង្រួមប្រទេសលើកនេះត្រូវបរាជ័យ។
កឋិនភេទ
[២២០] សេចក្តីសង្ឃឹម និងសេចក្តីមិនសង្ឃឹម ជាបច្ច័យនៃវត្ថុ ដោយអនន្តរប្បច្ច័យ ដោយសមនន្តរប្បច្ច័យ ដោយនិស្សយប្បច្ច័យ ដោយឧបនិស្សយប្បច្ច័យ។ វត្ថុ ជាបច្ច័យនៃសេចក្តីសង្ឃឹម និងសេចក្តីមិនសង្ឃឹម ដោយបុរេជាតប្បច្ច័យ។ សេចក្តីសង្ឃឹម និងសេចក្តីមិនសង្ឃឹម ជាបច្ច័យនៃវត្ថុ ដោយបច្ឆាជាតប្បច្ច័យ។ ធម៌ទាំង១៥ប្រការ ជាបច្ច័យ (នៃសេចក្តីសង្ឃឹម និងសេចក្តីមិនសង្ឃឹម និងវត្ថុ) ដោយសហជាតប្បច្ច័យ។
ចាន់ វ៉ែន
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ