cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ភពសុក្រ
គន្លងនិងការបង្វិល
Venus ប្រហែលជាត្រូវបានបង្កើតឡើងពី nebula ព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងរយៈពេលបង្វិល និងការយឺតពេលខុសៗគ្នា ដោយឈានដល់ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នរបស់វា ដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូរវិលជុំដ៏ច្របូកច្របល់ដែលបណ្តាលមកពីការរំខាននៃភព និង ឥទ្ធិពល ជំនោរ លើបរិយាកាសក្រាស់របស់វា ដែលជាការផ្លាស់ប្តូរដែលនឹងកើតឡើងក្នុងរយៈពេលរាប់ពាន់លានឆ្នាំ។. រយៈពេលបង្វិលនៃភព Venus អាចតំណាងឱ្យស្ថានភាពលំនឹងរវាងជំនោរជាប់នឹងទំនាញរបស់ព្រះអាទិត្យ ដែលមានទំនោរក្នុងការបង្វិលយឺត និងជំនោរបរិយាកាសដែលបង្កើតឡើងដោយកំដៅព្រះអាទិត្យនៃបរិយាកាស Venusian ដ៏ក្រាស់។  ចន្លោះពេលជាមធ្យម 584 ថ្ងៃរវាងការចូលទៅជិតផែនដីជាបន្តបន្ទាប់គឺស្ទើរតែស្មើនឹង 5  ថ្ងៃនៃព្រះអាទិត្យ Venusian (5.001444 ដើម្បីឱ្យច្បាស់លាស់) ប៉ុន្តែសម្មតិកម្មនៃការវិលជុំវិញគន្លងវិលជាមួយផែនដីត្រូវបានបញ្ចុះតម្លៃ។
ការសង្កេត
ភពសុក្រ ដែលរូបភាពកណ្តាលស្តាំ គឺតែងតែភ្លឺជាងភព ឬផ្កាយទាំងអស់ ដូចដែលបានឃើញពីផែនដី។ ភពព្រហស្បតិ៍អាចមើលឃើញនៅផ្នែកខាងលើនៃរូបភាព។ ដោយ ភ្នែកទទេ ភពសុក្រលេចឡើងជាចំណុចពណ៌សនៃពន្លឺភ្លឺជាងភព ឬផ្កាយផ្សេងទៀត (ក្រៅពីព្រះអាទិត្យ)។  មាត្រដ្ឋាន ជាក់ស្តែង នៃភពផែនដី គឺ −4.14 ជាមួយនឹងគម្លាតស្តង់ដារនៃ 0.31 ។  រិចទ័រភ្លឺបំផុតកើតឡើងក្នុងដំណាក់កាលអឌ្ឍចន្ទប្រហែលមួយខែមុន ឬក្រោយការភ្ជាប់អន់ជាង។ ភពសុក្ររលត់ទៅប្រហែល −3 នៅពេលដែលវាត្រលប់មកវិញដោយព្រះអាទិត្យ។  ភពផែនដីមានពន្លឺភ្លឺច្បាស់ល្មមនឹងឃើញក្នុងពន្លឺថ្ងៃដ៏ធំទូលាយ  ប៉ុន្តែអាចមើលឃើញយ៉ាងងាយនៅពេលដែលព្រះអាទិត្យទាបនៅលើជើងមេឃ ឬកំណត់។ ក្នុងនាម​ជា ​ភព​ទាប វា​តែងតែ​ស្ថិត​ក្នុង​រង្វង់​ប្រហែល 47° នៃ ​ព្រះអាទិត្យ ។
ភពសុក្រ "ឆ្លងកាត់" ផែនដីរៀងរាល់ 584 ថ្ងៃនៅពេលដែលវាគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ។  ដូចដែលវាធ្វើដូច្នេះ វាផ្លាស់ប្តូរពី "ផ្កាយពេលល្ងាច" ដែលអាចមើលឃើញបន្ទាប់ពីថ្ងៃលិច ទៅជា "ផ្កាយព្រឹក" ដែលអាចមើលឃើញមុនពេលថ្ងៃរះ។ ទោះបីជា ភព Mercury ដែលជាភពទាបជាងផ្សេងទៀត ឈានដល់ការ ពន្លូត អតិបរមា ត្រឹមតែ 28° ហើយជារឿយៗពិបាកក្នុងការសម្គាល់នៅពេលព្រលប់ ប៉ុន្តែ Venus ពិបាកនឹងនឹកពេលដែលវាភ្លឺបំផុត។ ការពន្លូតអតិបរមារបស់វាមានន័យថាវាអាចមើលឃើញនៅលើមេឃងងឹតយូរបន្ទាប់ពីថ្ងៃលិច។ ក្នុងនាម​ជា​វត្ថុ​ដែល​មាន​ពន្លឺ​ភ្លឺ​បំផុត​នៅលើ​មេឃ ភពសុក្រ​គឺជា​វត្ថុ​ដែល​គេ ​មិន​ស្គាល់​អត្តសញ្ញាណ​ដែល ​គេ​រាយការណ៍​មិន ​ពិត​។ ដំណាក់កាលនៃ Venus និងការវិវត្តនៃអង្កត់ផ្ចិតជាក់ស្តែងរបស់វា។
ដំណាក់កាល
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ដំណាក់កាលនៃភពសុក្រ
នៅពេលដែលវាគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ ភពសុក្របង្ហាញ ដំណាក់កាល ដូច ព្រះច័ន្ទ នៅក្នុង ទិដ្ឋភាព កែវពង្រីក ។ ភព​នេះ​លេច​ចេញ​ជា​ឌីស​តូច​និង​ពេញ​នៅ​ពេល​ដែល​វា​នៅ​ខាង​ទល់​មុខ​ព្រះអាទិត្យ (នៅ ​ការ​ភ្ជាប់​គ្នា ​ល្អ​ជាង )។ Venus បង្ហាញឌីសធំជាង និង "ដំណាក់កាលត្រីមាស" នៅឯការ ពន្លូត អតិបរមារបស់វា ពីព្រះអាទិត្យ ហើយលេចឡើងភ្លឺបំផុតនៅលើមេឃពេលយប់។ ភពនេះបង្ហាញពី "អឌ្ឍចន្ទ" ស្តើងជាងនៅក្នុងទិដ្ឋភាពកែវពង្រីក នៅពេលដែលវាឆ្លងកាត់តាមផ្នែកជិតរវាងផែនដី និងព្រះអាទិត្យ។ Venus បង្ហាញទំហំធំបំផុតរបស់វា និង "ដំណាក់កាលថ្មី" នៅពេលដែលវាស្ថិតនៅចន្លោះផែនដី និងព្រះអាទិត្យ (នៅចំនុចប្រសព្វទាបជាង)។ បរិយាកាស​របស់​វា​អាច​មើល​ឃើញ​តាម​រយៈ​តេឡេស្កុប​ដោយ​ពន្លឺ​ព្រះអាទិត្យ​ដែល​ឆ្លុះ​ជុំវិញ​វា។ ដំណាក់កាលអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងកែវយឺត 4 "។
ការឆ្លងកាត់
អត្ថបទសំខាន់ៗ៖ ដំណើរឆ្លងកាត់នៃភពសុក្រ និង ដំណើរឆ្លងកាត់នៃភពសុក្រ ឆ្នាំ ២០១២ ការឆ្លងកាត់នៃ Venus, 2004 គន្លង Venusian មានទំនោរបន្តិចទាក់ទងទៅនឹងគន្លងរបស់ផែនដី។ ដូច្នេះហើយ នៅពេលដែលភពផែនដីឆ្លងកាត់រវាងផែនដី និងព្រះអាទិត្យ វាជាធម្មតាមិនឆ្លងកាត់មុខព្រះអាទិត្យទេ។ ការឆ្លងកាត់របស់ Venus កើតឡើងនៅពេលដែលការរួមតូចរបស់ភពផែនដី ស្របគ្នា ជាមួយនឹងវត្តមានរបស់វានៅក្នុងយន្តហោះនៃគន្លងរបស់ផែនដី។ ការឆ្លងកាត់នៃ Venus កើតឡើងនៅក្នុងវដ្តនៃ243 ឆ្នាំ ជាមួយនឹងគំរូនៃការឆ្លងកាត់បច្ចុប្បន្នជាគូនៃការឆ្លងកាត់ដែលបំបែកដោយប្រាំបីឆ្នាំនៅចន្លោះពេលប្រហែល105.5 ឆ្នាំ ឬ121.5 ឆ្នាំ —គំរូមួយត្រូវបានរកឃើញដំបូងនៅឆ្នាំ 1639 ដោយតារាវិទូជនជាតិអង់គ្លេស Jeremiah Horrocks ។
គូចុងក្រោយគឺ ថ្ងៃទី 8 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2004 និង ថ្ងៃទី 5-6 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2012 ។ ការឆ្លងកាត់អាចត្រូវបានគេមើលផ្ទាល់ពីហាងអនឡាញជាច្រើន ឬសង្កេតឃើញនៅក្នុងមូលដ្ឋានជាមួយនឹងឧបករណ៍ និងលក្ខខណ្ឌត្រឹមត្រូវ។
ការឆ្លងកាត់គូមុនបានកើតឡើងនៅ ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1874 និង ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1882 ; គូខាងក្រោមនេះនឹងកើតឡើងនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 2117 និងខែធ្នូ ឆ្នាំ 2125។  ការឆ្លងកាត់ឆ្នាំ 1874 គឺជាប្រធានបទនៃខ្សែភាពយន្តចាស់បំផុតដែលគេស្គាល់ថា Passage de Venus ឆ្នាំ 1874 ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ការឆ្លងកាត់របស់ Venus មានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះពួកគេបានអនុញ្ញាតឱ្យតារាវិទូកំណត់ទំហំនៃ អង្គភាពតារាសាស្ត្រ ហេតុដូច្នេះហើយ ទំហំនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដូចដែលបានបង្ហាញដោយ Horrocks ក្នុងឆ្នាំ 1639 ។  ការរុករករបស់ ប្រធានក្រុម Cook នៃឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើតនៃប្រទេសអូស្ត្រាលីបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីគាត់បានជិះទូកទៅ តាហ៊ីទី ក្នុងឆ្នាំ 1768 ដើម្បីសង្កេតមើលការឆ្លងកាត់នៃភព Venus ។
Pentagram នៃ Venus
pentagram នៃ Venus ។ ផែនដីស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃដ្យាក្រាម ហើយខ្សែកោងតំណាងឱ្យទិសដៅ និងចម្ងាយរបស់ភពសុក្រ ជាមុខងារនៃពេលវេលា។ pentagram នៃ Venus គឺជា ផ្លូវ ដែល Venus បង្កើត ដូចដែលបានសង្កេតពី ផែនដី ។ ការភ្ជាប់អន់ថយ ជាបន្តបន្ទាប់ នៃភពសុក្រកើតឡើងវិញនៅជិតសមាមាត្រ 13:8 (ផែនដីវិលជុំប្រាំបីដងសម្រាប់គ្រប់គន្លងទាំង 13 នៃភពសុក្រ) ផ្លាស់ប្តូរ 144° ទៅតាមការភ្ជាប់អន់ជាងជាបន្តបន្ទាប់។ សមាមាត្រ 13:8 គឺប្រហាក់ប្រហែល។ 8/13 គឺប្រហែល 0.61538 ខណៈដែល Venus គោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យក្នុងរយៈពេល 0.61519 ឆ្នាំ។
ការបង្ហាញពន្លឺថ្ងៃ
ការសង្កេតដោយភ្នែកអាក្រាតនៃ Venus ក្នុងអំឡុងពេលថ្ងៃពន្លឺមាននៅក្នុង រឿងខ្លីៗ និងកំណត់ត្រាមួយចំនួន។ តារាវិទូ Edmund Halley បានគណនាពន្លឺភ្នែកអាក្រាតអតិបរមារបស់វានៅឆ្នាំ 1716 នៅពេលដែលប្រជាជនទីក្រុងឡុងដ៍ជាច្រើនមានការភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះរូបរាងរបស់វានៅពេលថ្ងៃ។ ព្រះចៅអធិរាជបារាំង ណាប៉ូឡេអុង បូណាផាត (Napoleon Bonaparte) ធ្លាប់បានឃើញទិដ្ឋភាពពេលថ្ងៃនៃភពផែនដី ពេលកំពុងទទួលភ្ញៀវក្នុង ប្រទេសលុចសំបួ ។  ការសង្កេតជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយផ្សេងទៀតនៃភពផែនដីបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងពេលសម្ពោធប្រធានាធិបតីអាមេរិក អាប្រាហាំ លីនខុន នៅ វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី នៅថ្ងៃទី 4  ខែមីនា ឆ្នាំ 1865 ។ ទោះបីជាការមើលឃើញដោយភ្នែកទទេនៃដំណាក់កាលរបស់ Venus ត្រូវបានជំទាស់ក៏ដោយ កំណត់ត្រាមានការសង្កេតនៃអឌ្ឍចន្ទរបស់វា។
ពន្លឺ Ashen
អាថ៌កំបាំងដ៏យូរអង្វែងនៃការសង្កេត Venus គឺជាអ្វីដែលគេហៅថា ពន្លឺ ashen ដែលជាការបំភ្លឺខ្សោយជាក់ស្តែងនៃផ្នែកងងឹតរបស់វា ដែលមើលឃើញនៅពេលដែលភពផែនដីស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអឌ្ឍចន្ទ។ ការ​សង្កេត​ដំបូង​នៃ​ពន្លឺ​ផេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​អះអាង​ថា​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1643 ប៉ុន្តែ​អត្ថិភាព​នៃ​ការ​បំភ្លឺ​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជាក់​គួរ​ឱ្យ​ទុក​ចិត្ត​។ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍បានប៉ាន់ស្មានថា វាអាចបណ្តាលមកពីសកម្មភាពអគ្គិសនីនៅក្នុងបរិយាកាស Venusian ប៉ុន្តែវាអាចជាការបំភាន់ ដែលបណ្តាលមកពីឥទ្ធិពលសរីរវិទ្យានៃការសង្កេតវត្ថុភ្លឺ និងរាងអឌ្ឍចន្ទ។
ការសង្កេត និងការរុករក
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ការសង្កេត និងការរុករកភពសុក្រ
ការសង្កេតដំបូង
" ឥទ្ធិពលធ្លាក់ចុះខ្មៅ " ដូចដែលបានកត់ត្រាក្នុងអំឡុងពេលឆ្លងកាត់ឆ្នាំ 1769 ដោយសារតែចលនារបស់ Venus ហាក់ដូចជាមិនបន្ត (វាបាត់ដោយសារតែនៅជិតព្រះអាទិត្យ ជាច្រើនថ្ងៃក្នុងមួយពេល ហើយបន្ទាប់មកលេចឡើងនៅលើផ្តេកផ្សេងទៀត) វប្បធម៌មួយចំនួនមិនបានទទួលស្គាល់ Venus ជាអង្គភាពតែមួយទេ។  ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេបានសន្មត់ថាវាជាផ្កាយពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅលើផ្តេកនីមួយៗ៖ ផ្កាយព្រឹក និងផ្កាយល្ងាច។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ត្រាស៊ីឡាំង ពី សម័យ Jemdet Nasr និង ថេប្លេត Venus នៃ Ammisaduqa ពី រាជវង្សបាប៊ីឡូនទី 1 បង្ហាញថាជនជាតិ Sumerians បុរាណបានដឹងរួចហើយថាផ្កាយពេលព្រឹកនិងពេលល្ងាចគឺជាវត្ថុសេឡេស្ទាលដូចគ្នា។  នៅ បាប៊ីឡូន ចាស់សម័យកាល ភព Venus ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Ninsi'anna ហើយក្រោយមកជា Dilbat ។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា និស្ស័យ ប្រែថា ទេវលោក បំភ្លឺឋានសួគ៌ សំដៅលើភពសុក្រ ជាផ្កាយដែលឃើញភ្លឺច្បាស់។ អក្ខរាវិរុទ្ធនៃឈ្មោះដំបូងត្រូវបានសរសេរដោយ សញ្ញា cuneiform si4 (= SU មានន័យថា "ក្រហម") ហើយអត្ថន័យដើមអាចជា "ស្ត្រីដ៏ទេវភាពនៃពណ៌ក្រហមនៃស្ថានសួគ៌" ដោយយោងទៅលើពណ៌នៃពេលព្រឹកនិង មេឃពេលល្ងាច។
តាមប្រវត្តិសាស្ត្រចិនបានហៅ Venus ពេលព្រឹកថាជា "The Great White" ( Tàibái太白 ) ឬ "The Opener (Starter) of Brightness" ( Qǐmíng 啟明) ហើយ Venus ពេលល្ងាចថាជា "The Excellent West One" ( Chánggēng 長庚)។
ជនជាតិក្រិចបុរាណក៏បានជឿដំបូងថា Venus ជាផ្កាយពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺ Phosphorus ផ្កាយព្រឹក និង Hesperus ដែលជាផ្កាយពេលយប់។ Pliny the Elder បានផ្តល់កិត្តិយសដល់ការដឹងថាពួកគេគឺជាវត្ថុតែមួយចំពោះ Pythagoras ក្នុងសតវត្សទីប្រាំមួយមុនគ.ស,  ខណៈដែល Diogenes Laërtius បានប្រកែកថា Parmenides ប្រហែលជាទទួលខុសត្រូវចំពោះការរកឃើញនេះ។  ទោះបីជាគេទទួលស្គាល់ Venus ជាវត្ថុតែមួយក៏ដោយ ក៏ពួករ៉ូមបុរាណបានបន្តកំណត់ទិដ្ឋភាពពេលព្រឹករបស់ Venus ជា Lucifer តាមព្យញ្ជនៈ "Light-Bringer" និងទិដ្ឋភាពពេលល្ងាចជា Vesper, ទាំងពីរនេះគឺជាការបកប្រែតាមព្យញ្ជនៈនៃឈ្មោះក្រិកបុរាណរបស់ពួកគេ។
នៅសតវត្សរ៍ទី 2 នៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាតារាសាស្ត្ររបស់គាត់ Almagest លោក Ptolemy បាន ទ្រឹស្តីថា ភពពុធ និងភពសុក្រស្ថិតនៅចន្លោះព្រះអាទិត្យ និងផែនដី។ Avicenna តារាវិទូជនជាតិពែរ្ស នៅសតវត្សរ៍ទី 11 បានអះអាងថាបានសង្កេតមើលការ ឆ្លងកាត់របស់ Venus,  ដែលក្រោយមកអ្នកតារាវិទូបានយកជាការបញ្ជាក់ពីទ្រឹស្ដីរបស់ Ptolemy ។  នៅសតវត្សទី 12 តារាវិទូ Andalusian Ibn Bajjah បានសង្កេត "ភពពីរជាចំណុចខ្មៅនៅលើមុខនៃព្រះអាទិត្យ"; ទាំងនេះត្រូវបានគេគិតថាជាការឆ្លងកាត់នៃ Venus និង Mercury ដោយ តារាវិទូ Maragha សតវត្សទី 13 Qotb al-Din Shiraziទោះបីជានេះមិនអាចជាការពិតទេ ព្រោះថាមិនមានការឆ្លងកាត់ Venus នៅក្នុងជីវិតរបស់ Ibn Bajjah ក៏ដោយ។ ការរកឃើញរបស់ Galileo ដែល Venus បានបង្ហាញដំណាក់កាល (ទោះបីជានៅសល់នៅជិតព្រះអាទិត្យនៅលើមេឃរបស់ផែនដីក៏ដោយ) បានបង្ហាញថាវាវិលជុំវិញ ព្រះអាទិត្យ ហើយមិនមែន ផែនដី ទេ។ នៅពេលដែលរូបវិទូជនជាតិអ៊ីតាលី Galileo Galilei បានសង្កេតមើលភពផែនដីជាលើកដំបូងនៅដើមសតវត្សទី 17 គាត់បានរកឃើញថាវាបង្ហាញ ដំណាក់កាល ដូចជាព្រះច័ន្ទ ដោយប្រែប្រួលពីអឌ្ឍចន្ទទៅអឌ្ឍចន្ទរហូតដល់ពេញ និងច្រាសមកវិញ។ នៅពេលដែល Venus ស្ថិតនៅឆ្ងាយបំផុតពីព្រះអាទិត្យនៅលើមេឃ វាបង្ហាញពី ដំណាក់កាលពាក់កណ្តាលពន្លឺ ហើយនៅពេលដែលវានៅជិតព្រះអាទិត្យបំផុតនៅលើមេឃ វាបង្ហាញជាអឌ្ឍចន្ទ ឬដំណាក់កាលពេញ។ នេះអាចកើតឡើងបានលុះត្រាតែ Venus គោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យ ហើយនេះជាការសង្កេតដំបូងដែលផ្ទុយយ៉ាងច្បាស់ពី គំរូភូមិសាស្ត្រ Ptolemaic ដែលប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យផ្តោត និងផ្តោតលើផែនដី។
បរិយាកាស នៃភពសុក្រ ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ១៧៦១ ដោយប៉ូលីម៉ាតរុស្ស៊ី Mikhail Lomonosov ។  បរិយាកាសរបស់ Venus ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅឆ្នាំ 1790 ដោយតារាវិទូអាល្លឺម៉ង់ Johann Schröter ។ Schröter បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ពេល​ដែល​ភព​ផែន​ដី​ជា​អឌ្ឍចន្ទ​ស្តើង ហើយ​ដុំ​ពក​បាន​លាតសន្ធឹង​ជាង 180° ។ គាត់​បាន​សន្និដ្ឋាន​យ៉ាង​ត្រឹមត្រូវ​ថា នេះ​មក​ពី ​ការ​ខ្ចាត់ខ្ចាយ ​នៃ​ពន្លឺ​ថ្ងៃ​ក្នុង​បរិយាកាស​ដ៏​ក្រាស់។ ក្រោយមក តារាវិទូជនជាតិអាមេរិក Chester Smith Lyman បានសង្កេតឃើញរង្វង់មូលពេញលេញជុំវិញផ្នែកងងឹតនៃភពផែនដី នៅពេលដែលវាស្ថិតនៅ កម្រិតទាបជាង ដែលផ្តល់ភស្តុតាងបន្ថែមសម្រាប់បរិយាកាសមួយ។ បរិយាកាសបានធ្វើឱ្យស្មុគស្មាញដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីកំណត់រយៈពេលបង្វិលសម្រាប់ភពផែនដី ហើយអ្នកសង្កេតការណ៍ដូចជាតារាវិទូជនជាតិអ៊ីតាលី Giovanni Cassini និង Schröter បានប៉ាន់ស្មានមិនត្រឹមត្រូវរយៈពេលប្រហែល24 ម៉ោង ពីចលនានៃការសម្គាល់លើផ្ទៃជាក់ស្តែងរបស់ភពផែនដី។
ការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋាន
កែវពង្រីកទំនើបនៃ Venus ពីផ្ទៃផែនដី បន្តិចទៀតត្រូវបានគេរកឃើញអំពី Venus រហូតដល់សតវត្សទី 20 ។ ឌីសស្ទើរតែគ្មានលក្ខណៈពិសេសរបស់វា មិនបានផ្តល់ការណែនាំថាផ្ទៃរបស់វាអាចទៅជាយ៉ាងណានោះទេ ហើយវាគ្រាន់តែជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍន៍នៃ spectroscopic, radar និង ultraviolet observations ដែលអាថ៌កំបាំងកាន់តែច្រើនរបស់វាត្រូវបានបង្ហាញ។ ការសង្កេតអ៊ុលត្រាវីយូឡេលើកដំបូងត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1920 នៅពេលដែល លោក Frank E. Ross បានរកឃើញថា រូបថតអ៊ុលត្រាវីយូឡេ បានបង្ហាញព័ត៌មានលម្អិតគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលមិនមាននៅក្នុងកាំរស្មីដែលអាចមើលឃើញ និង អ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ ។ លោក​បាន​ស្នើ​ថា នេះ​គឺ​ដោយ​សារ​បរិយាកាស​ខាងក្រោម​មាន​ពណ៌​លឿង​ក្រាស់​ជាមួយ​នឹង ​ពពក​សណ្ឋាន ​ខ្ពស់ ​នៅ​ពីលើ​វា។
ការសង្កេតដោយ Spectroscopic ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1900 បានផ្តល់តម្រុយដំបូងអំពីការបង្វិល Venusian ។ Vesto Slipher បានព្យាយាមវាស់ការ ផ្លាស់ប្តូរ Doppler នៃពន្លឺពី Venus ប៉ុន្តែបានរកឃើញថាគាត់មិនអាចរកឃើញការបង្វិលណាមួយឡើយ។ គាត់បានសន្មត់ថា ភពផែនដីត្រូវតែមានរយៈពេលបង្វិលវែងជាងការគិតពីមុន។  ការងារក្រោយៗមកក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950 បានបង្ហាញថាការបង្វិលគឺថយក្រោយ។ ការសង្កេតរ៉ាដា នៃភព Venus ត្រូវបានអនុវត្តជាលើកដំបូងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ហើយបានផ្តល់នូវការវាស់វែងដំបូងនៃរយៈពេលបង្វិលដែលនៅជិតតម្លៃទំនើប។
ការសង្កេតរ៉ាដានៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 បានបង្ហាញព័ត៌មានលម្អិតនៃផ្ទៃ Venusian ជាលើកដំបូង។ រលកវិទ្យុត្រូវបានបន្លឺឡើងនៅភពផែនដីដោយប្រើតេឡេស្កុបវិទ្យុចម្ងាយ 300 ម៉ែត្រ (1,000 ហ្វីត) នៅ Arecibo Observatory ហើយអេកូបានបង្ហាញឱ្យឃើញតំបន់ឆ្លុះបញ្ចាំងខ្ពស់ចំនួនពីរ កំណត់តំបន់ អាល់ហ្វា និង បេតា ។ ការ​សង្កេត​ក៏​បាន​បង្ហាញ​ឱ្យ​ឃើញ​ពី​តំបន់​ភ្លឺ​មួយ​ដែល​សន្មត​ថា​ជា​ភ្នំ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅថា Maxwell Montes ។  លក្ខណៈទាំង ៣ យ៉ាងនេះឯង ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត មិនមាននាមស្រី។
ការរុករក
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ការសង្កេត និងការរុករកភពសុក្រ
បេសកកម្ម ស៊ើបអង្កេតអវកាស មនុស្សយន្ត ដំបូងគេ ទៅកាន់ភព Venus និងភពណាមួយគឺ Venera 1 នៃ កម្មវិធី Venera សូវៀត ដែល បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1961 ទោះបីជាវាបានបាត់បង់ទំនាក់ទំនងនៅពេលធ្វើដំណើរក៏ដោយ។ គំរូនៃ យានអវកាស Venera 1 បេសកកម្មជោគជ័យដំបូងទៅកាន់ភពសុក្រ (ក៏ដូចជា បេសកកម្មអន្តរភព ដែលទទួលបានជោគជ័យដំបូងបង្អស់របស់ពិភពលោក ) គឺ បេសកកម្ម Mariner 2 ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយឆ្លងកាត់នៅថ្ងៃទី 14 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1962 នៅចម្ងាយ 34,833 គីឡូម៉ែត្រ (21,644 ម៉ាយ) ពីលើផ្ទៃនៃភពសុក្រ និងការប្រមូលទិន្នន័យនៅលើភពផែនដី។ បរិយាកាស។ ចំណាប់អារម្មណ៍របស់វិចិត្រករចំពោះ យាន Mariner 2 ដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការនៅឆ្នាំ 1962៖ យានអវកាសដែលមានរាងដូចដប គ្រោងឆ្អឹង ជាមួយនឹងចានវិទ្យុដ៏ធំមួយនៅលើកំពូល។
នៅថ្ងៃទី 18 ខែតុលា ឆ្នាំ 1967 យានសូវៀត Venera 4 បានចូលដោយជោគជ័យ ជាអ្នកស៊ើបអង្កេតបរិយាកាសដំបូង និងដាក់ពង្រាយការពិសោធន៍វិទ្យាសាស្ត្រ។ Venera 4 បានបង្ហាញថាសីតុណ្ហភាពផ្ទៃគឺក្តៅជាង Mariner 2 បានគណនានៅស្ទើរតែ 500 °C (932 °F) បានកំណត់ថាបរិយាកាសគឺ 95% កាបូនឌីអុកស៊ីត ( CO ។
២) ហើយបានរកឃើញថាបរិយាកាសរបស់ Venus មានសភាពក្រាស់ជាង អ្នក រចនា Venera 4 បានរំពឹងទុក។  ទិន្នន័យរួម Venera 4 – Mariner 5 ត្រូវបានវិភាគដោយក្រុមវិទ្យាសាស្ត្រសូវៀត-អាមេរិករួមបញ្ចូលគ្នានៅក្នុងស៊េរីនៃ colloquia ក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់  នៅក្នុងឧទាហរណ៍ដំបូងនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអវកាស។
នៅឆ្នាំ 1974 យាន Mariner 10 បានបក់ដោយ Venus ដើម្បីបត់ផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់ភព Mercury ហើយបានថតរូបអ៊ុលត្រាវីយូឡេនៃពពក ដោយបង្ហាញពីល្បឿនខ្យល់ខ្លាំងមិនធម្មតានៅក្នុងបរិយាកាស Venusian ។ នេះ​ជា ​ជំនួយ​ទំនាញ ​អន្តរ​ភព​ដំបូង​គេ ​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ប្រើ ជា​បច្ចេកទេស​ដែល​នឹង​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដោយ​ការ​ស៊ើបអង្កេត​ក្រោយៗ​ទៀត ជាពិសេស ​យាន Voyager 1 និង 2 ។ ទិដ្ឋភាព​ពណ៌​មិន​ពិត​ជា​សាកល​នៃ​ភព Venus ក្នុង​កាំរស្មី​អ៊ុលត្រាវីយូឡេ​ដែល​ធ្វើ​ដោយ Mariner 10 នៅឆ្នាំ 1975 អ្នកចុះចតសូវៀត Venera 9 និង 10 បានបញ្ជូនរូបភាពដំបូងពីផ្ទៃនៃ Venus ដែលមានពណ៌ខ្មៅនិងស។ នៅឆ្នាំ 1982 រូបភាពពណ៌ដំបូងនៃផ្ទៃត្រូវបានទទួលជាមួយនឹងអ្នកចុះចតសូវៀត Venera 13 និង 14 ។ រូបភាព ទេសភាព 180 ដឺក្រេនៃផ្ទៃរបស់ Venus ពី Soviet Venera 9 lander ឆ្នាំ 1975 ។ រូបភាពសខ្មៅនៃថ្មដែលស្រោបខ្មៅ និងដូចផ្ទាំងថ្មទល់នឹងផ្ទៃមេឃរាបស្មើ។ ដី​និង​ការ​ស៊ើបអង្កេត​គឺ​ជា​ការ​ផ្តោត​។ ខ្សែជាច្រើនត្រូវបានបាត់ដោយសារតែការបញ្ជូនទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងពេលដំណាលគ្នា។
NASA ទទួលបានទិន្នន័យបន្ថែមក្នុងឆ្នាំ 1978 ជាមួយនឹងគម្រោង Pioneer Venus ដែលមានបេសកកម្មពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា៖  Pioneer Venus Orbiter និង Pioneer Venus Multiprobe ។  កម្មវិធី Venera របស់សូវៀតជោគជ័យបានឈានដល់ការបិទនៅខែតុលាឆ្នាំ 1983 នៅពេលដែល Venera 15 និង 16 ត្រូវបានដាក់ក្នុងគន្លងដើម្បីធ្វើផែនទីលម្អិតនៃ 25% នៃដីរបស់ Venus (ពីប៉ូលខាងជើងដល់រយៈទទឹង 30°N)
បេសកកម្មជាច្រើនផ្សេងទៀតបានរុករកភព Venus ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 និងឆ្នាំ 1990 រួមមាន Vega 1 (1985), Vega 2 (1985), Galileo (1990), Magellan (1994), Cassini–Huygens (1998) និង MESSENGER (2006)។ ទាំងអស់លើកលែងតែ Magellan គឺជាជំនួយទំនាញ។ បន្ទាប់មក Venus Express ដោយ ទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) បានចូលទៅក្នុងគន្លងជុំវិញភពសុក្រក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 2006។ បំពាក់ដោយឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រចំនួនប្រាំពីរ Venus Express បានផ្តល់ការសង្កេតរយៈពេលវែងដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនៃបរិយាកាសរបស់ Venus ។ ESA បានបញ្ចប់ បេសកកម្ម Venus Express នៅខែធ្នូ 2014។
គិតត្រឹមឆ្នាំ 2020 យាន Akatsuki របស់ប្រទេសជប៉ុន ស្ថិតនៅក្នុងគន្លងដែលមានភាពចម្លែកខ្លាំងនៅជុំវិញភពសុក្រ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី 7  ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2015 ហើយមាន សំណើសាកល្បងជាច្រើនដែលកំពុង ស្ថិតក្រោមការសិក្សាដោយ Roscosmos, NASA, ISRO , ESA និងវិស័យឯកជន (ឧទាហរណ៍ដោយ Rocketlab )។
នៅក្នុងវប្បធម៌
អត្ថបទដើមចម្បង៖ Venus នៅក្នុងវប្បធម៌ Venus ត្រូវ​បាន​គេ​ថត​នៅ​ខាង​ស្ដាំ​នៃ​ដើម​ត្របែក​ធំ​នៅ​ក្នុង ​រូប​គំនូរ​ឆ្នាំ ១៨៨៩ របស់ ​លោក Vincent van Gogh គឺ The Starry Night ។
ភពសុក្រគឺជាលក្ខណៈពិសេសចម្បងនៃមេឃពេលយប់ ហើយដូច្នេះវាមានសារៈសំខាន់គួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុង ទេវកថា ហោរាសាស្រ្ត និង រឿងប្រឌិតទូទាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងក្នុងវប្បធម៌ផ្សេងៗគ្នា។
នៅក្នុង សាសនា Sumerian Inanna ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងភព Venus ។  ទំនុកតម្កើងជាច្រើន សរសើរឥន្ទ្រិយ ក្នុងតួនាទីជាព្រះនាងនៃភព Venus ។  សាស្រ្តាចារ្យទ្រឹស្ដី Jeffrey Cooley បានប្រកែកថា នៅក្នុងទេវកថាជាច្រើន ចលនារបស់ Inanna អាចត្រូវគ្នាជាមួយនឹងចលនារបស់ភព Venus នៅលើមេឃ។  ចលនាមិនជាប់នៃភពសុក្រ ទាក់ទងនឹងទេវកថា ក៏ដូចជាធម្មជាតិពីររបស់ឥន្ទ្រិយ។  ម្នាលឥន្ទ្រិយ ចុះទៅ​ក្នុង ​ភពមិនដូចអាទិទេពដទៃទៀតទេ អ៊ីណាណាអាចចុះចូលទៅក្នុងពិភពលោហិត ហើយត្រឡប់ទៅឋានសួគ៌វិញ។ ភព Venus ហាក់ដូចជាមានតំណពូជស្រដៀងគ្នា ដោយស្ថិតនៅភាគខាងលិច ហើយបន្ទាប់មកកើនឡើងម្តងទៀតនៅបូព៌ា។  ទំនុកតម្កើង ពិពណ៌នា​ថា ឥន្ទ្រិយ​ចាក​ឋានសួគ៌ ហើយ​ចេញ​ដំណើរ​ទៅកាន់ ​គុម្ព ភ្នំ​ចម្លង​នូវ​ការ​ឡើង​ហើយ តាំង​ឥន្ទ្រិយ​ទៅ​ខាង​លិច។ ម្នាលឥន្ទ្រិយ និងសក្កៈ និង​ឥន្ទ្រិយ ​របស់ ​ឥន្ទ្រិយ ចុះ​ទៅ ​ក្នុង ​ឋាននរក លេច​ឡើង​ស្រប​នឹង​ចលនា​នៃ​ភព​សុក្រ។  ម្នាលឥន្ទ្រិយ និងសុគ តៈ, Shukaletuda ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការស្កេនផ្ទៃមេឃក្នុងការស្វែងរក Inanna ដែលអាចស្វែងរកជើងមេឃខាងកើត និងខាងលិច។  ក្នុងទេវកថាដូចគ្នា ខណៈពេលដែលកំពុងស្វែងរកអ្នកវាយប្រហាររបស់នាង អ៊ីណាណាខ្លួនឯងធ្វើចលនាជាច្រើនដែលត្រូវគ្នានឹងចលនារបស់ Venus នៅលើមេឃ។
នៅក្នុង ភាសាចិន ភពនេះត្រូវបានគេហៅថា Jīn-xīng (金星) ដែលជាភពមាសនៃ ធាតុលោហៈ ។ នៅប្រទេសឥណ្ឌា Shukra Graha ("ភព Shukra") ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមពួកបរិសុទ្ធដ៏មានឥទ្ធិពល Shukra ។ Shukra ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​នៅ​ក្នុង ​ហោរាសាស្ត្រ Vedic ឥណ្ឌា  មាន​ន័យ​ថា "ច្បាស់​, បរិសុទ្ធ​" ឬ "ភ្លឺ, ច្បាស់​" ជា ​ភាសា​សំស្ក្រឹត ​។ មួយក្នុងចំណោម Navagraha ទាំង ប្រាំបួន, វាត្រូវបានប្រារព្ធឡើងដើម្បីប៉ះពាល់ដល់ទ្រព្យសម្បត្តិ, ការសប្បាយនិងការបន្តពូជ; វាជាកូនប្រុសរបស់ Bhrgu ដែលជាបូជាចារ្យរបស់ Daityas និង Guru នៃ Asuras ។  ពាក្យថា ម្នាលអាវុសោ ក៏មាន ជាប់នឹងទឹកកាម ឬជំនាន់។ Venus ត្រូវបានគេស្គាល់ថា Kejora ជាភាសា ឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី ម៉ាឡេ ។ វប្បធម៌ ចិន ជប៉ុន និង កូរ៉េ សម័យទំនើប សំដៅលើភពផែនដីតាមព្យញ្ជនៈថាជា "ផ្កាយដែក" (金星) ដោយផ្អែកលើ ធាតុទាំងប្រាំ ។
Maya បាន ចាត់ទុក Venus ជារាងកាយសេឡេស្ទាលដ៏សំខាន់បំផុត បន្ទាប់ពីព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទ។ គេ​ហៅ​វា​ថា Chac ek,  ឬ Noh Ek ', "The Great Star"។  វដ្ដនៃភពសុក្រមានសារៈសំខាន់ចំពោះប្រតិទិនរបស់ពួកគេ ហើយត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងសៀវភៅមួយចំនួនរបស់ពួកគេដូចជា Maya Codex នៃប្រទេសម៉ិកស៊ិក និង Dresden Codex ។
រឿងប្រឌិតទំនើប
សូមមើលផងដែរ៖ Venus ក្នុងរឿងប្រឌិត
ជាមួយនឹងការបង្កើតកែវយឺត គំនិតដែលថា Venus គឺជាពិភពរូបវន្ត ហើយគោលដៅដែលអាចកើតមានបានចាប់ផ្តើមកើតឡើង។
គម្របពពក Venusian ដែលមិនអាចជ្រាបចូលបានផ្តល់ឱ្យអ្នកសរសេរប្រឌិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រដោយឥតគិតថ្លៃដើម្បីធ្វើការប៉ាន់ស្មានលើលក្ខខណ្ឌនៅលើផ្ទៃរបស់វា។ កាន់តែពិសេសទៅទៀត នៅពេលដែលការសង្កេតដំបូងបានបង្ហាញថា វាមិនត្រឹមតែមានទំហំប៉ុនផែនដីប៉ុណ្ណោះទេ វាមានបរិយាកាសដ៏ច្រើនផងដែរ។ ខិតទៅជិតព្រះអាទិត្យជាងផែនដី ភពនេះច្រើនតែត្រូវបានពណ៌នាថាក្តៅជាង ប៉ុន្តែនៅតែ អាចរស់នៅ បានដោយមនុស្ស។  ប្រភេទនេះ បាន ឈានដល់កម្រិតកំពូលនៅចន្លោះទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 និងឆ្នាំ 1950 នៅពេលដែលវិទ្យាសាស្ត្របានបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពមួយចំនួននៃភពសុក្រ ប៉ុន្តែមិនទាន់ដឹងពីការពិតដ៏អាក្រក់នៃស្ថានភាពផ្ទៃរបស់វា។ ការរកឃើញពីបេសកកម្មដំបូងទៅកាន់ភព Venus បានបង្ហាញការពិតថាមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង ហើយបាននាំយកប្រភេទពិសេសនេះដល់ទីបញ្ចប់។ នៅពេលដែលចំណេះដឹងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ Venus មានភាពជឿនលឿន អ្នកនិពន្ធប្រឌិតបែបវិទ្យាសាស្ត្របានព្យាយាមរក្សាល្បឿន ជាពិសេសដោយការប៉ាន់ស្មានការប៉ុនប៉ងរបស់មនុស្សដើម្បី បង្កើតភព Venus ។
និមិត្តសញ្ញា
អត្ថបទដើមចម្បង៖ និមិត្តសញ្ញា Venus
និមិត្តសញ្ញា តារាសាស្ត្រ សម្រាប់ Venus គឺដូចគ្នាទៅនឹងអ្វីដែលប្រើក្នុងជីវវិទ្យាសម្រាប់ភេទស្រី៖ រង្វង់ដែលមានឈើឆ្កាងតូចមួយនៅខាងក្រោម។  និមិត្តសញ្ញា Venus ក៏តំណាងឱ្យ ភាពជាស្ត្រី ផងដែរហើយនៅក្នុង alchemy លោកខាងលិច បានឈរសម្រាប់ទង់ដែក។  ទង់ដែងប៉ូឡូញត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់កញ្ចក់ពីបុរាណកាល ហើយនិមិត្តសញ្ញាសម្រាប់ Venus ពេលខ្លះត្រូវបានគេយល់ថាឈរសម្រាប់កញ្ចក់របស់នាគរាជ ទោះបីជាវាអាចមិនមែនជាប្រភពដើមពិតរបស់វាក៏ដោយ។  នៅក្នុងភាសាក្រិក Oxyrhynchus Papyri និមិត្តសញ្ញាសម្រាប់ Venus និង Mercury មិនមានរបារឆ្លងកាត់នៅលើដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលខាងក្រោមទេ។
ភាពអាចរស់នៅបាន។
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ជីវិតនៅលើភពសុក្រ
ការប៉ាន់ស្មានលើលទ្ធភាពនៃការរស់នៅលើផ្ទៃរបស់ Venus មានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 នៅពេលដែលវាច្បាស់ថាលក្ខខណ្ឌគឺខ្លាំងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងភពផែនដី។ សីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធបរិយាកាសខ្លាំងរបស់ Venus ធ្វើឱ្យ ជីវិត ផ្អែកលើទឹក ដូចដែលគេស្គាល់ថាមិនទំនងទាល់តែសោះ។
អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួនបានប៉ាន់ស្មានថា អតិសុខុមប្រាណ thermoacidophilic extremophile អាច មាននៅក្នុងស្រទាប់ខាងលើដែលមានជាតិអាស៊ីត និងត្រជាក់ជាងនៃបរិយាកាស Venusian ។  ការប៉ាន់ស្មានបែបនេះត្រលប់ទៅ ឆ្នាំ 1967 នៅពេលដែល Carl Sagan និង Harold J. Morowitz បានស្នើនៅក្នុង អត្ថបទ Nature ថា វត្ថុតូចៗដែលបានរកឃើញនៅក្នុងពពករបស់ Venus អាចជាសារពាង្គកាយស្រដៀងទៅនឹង បាក់តេរី របស់ផែនដី (ដែលមានចំនួនប្រហែលដូចគ្នា ទំហំ):
នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ 2019 តារាវិទូដែលដឹកនាំដោយ Yeon Joo Lee បានរាយការណ៍ថា គំរូរយៈពេលវែងនៃការស្រូបទាញ និង ការផ្លាស់ប្តូរ albedo នៅក្នុងបរិយាកាសនៃភព Venus ដែលបង្កឡើងដោយ "សារធាតុស្រូបយកមិនស្គាល់" ដែលអាចជាសារធាតុគីមី ឬសូម្បីតែអាណានិគមដ៏ធំនៃអតិសុខុមប្រាណដែលឡើងខ្ពស់ក្នុងបរិយាកាស។ នៃភពផែនដីប៉ះពាល់ដល់អាកាសធាតុ។  ការ ស្រូបយកពន្លឺ របស់ពួកគេ គឺស្ទើរតែដូចគ្នាទៅនឹងមីក្រូសរីរាង្គនៅក្នុងពពករបស់ផែនដី។ ការសន្និដ្ឋានស្រដៀងគ្នានេះត្រូវបានឈានដល់ដោយការសិក្សាផ្សេងទៀត។
នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2020 ក្រុមតារាវិទូដែលដឹកនាំដោយ Jane Greaves មកពី សាកលវិទ្យាល័យ Cardiff បានប្រកាសពីការរកឃើញ សារធាតុ phosphine ដែលជាឧស្ម័នដែលមិនស្គាល់ថាត្រូវបានផលិតដោយដំណើរការគីមីណាមួយដែលត្រូវបានគេស្គាល់នៅលើផ្ទៃ Venusian ឬបរិយាកាសនៅកម្រិតខាងលើនៃពពករបស់ភពផែនដី។  ប្រភពមួយដែលបានស្នើឡើងសម្រាប់ phosphine នេះគឺជាសារពាង្គកាយមានជីវិត។  ផូស្ភីនត្រូវបានគេរកឃើញនៅកម្ពស់យ៉ាងហោចណាស់ 30 ម៉ាយពីលើផ្ទៃ ហើយជាចម្បងនៅពាក់កណ្តាលរយៈទទឹង ដែលមិនបានរកឃើញនៅបង្គោល។ ការរកឃើញនេះបានជំរុញឱ្យ អ្នកគ្រប់គ្រង NASA លោក Jim Bridenstineដើម្បីអំពាវនាវជាសាធារណៈឱ្យមានការផ្តោតអារម្មណ៍ថ្មីលើការសិក្សាអំពីភពសុក្រ ដោយពណ៌នាការរកឃើញផូស្ហ្វីនថាជា "ការវិវឌ្ឍន៍ដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងការកសាងករណីសម្រាប់ជីវិតនៅលើផែនដី" ។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយត្រូវបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី 5 ខែតុលា ឆ្នាំ 2020 ដោយគណៈកម្មាធិការរៀបចំនៃ គណៈកម្មការ F3 របស់ សហភាពតារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ស្តីពីតារាសាស្ត្រ ដែលអ្នកនិពន្ធនៃកាសែតខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2020 អំពី phosphine ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីអាកប្បកិរិយាគ្មានសីលធម៌ ហើយបានរិះគន់ថាមិនមានវិទ្យាសាស្រ្ត និងបំភាន់។ សាធារណៈជន។  ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សមាជិកនៃគណៈកម្មាការនោះបានឃ្លាតឆ្ងាយពីសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ IAU ដោយអះអាងថា វាត្រូវបានបោះពុម្ពដោយគ្មានចំណេះដឹង ឬការយល់ព្រមរបស់ពួកគេ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះត្រូវបានដកចេញពីគេហទំព័រ IAU ភ្លាមៗ។ ទំនាក់ទំនងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ IAU លោក Lars Lindberg Christensen បាននិយាយថា IAU មិនយល់ស្របនឹងខ្លឹមសារនៃលិខិតនោះទេ ហើយវាត្រូវបានបោះពុម្ពដោយក្រុមមួយនៅក្នុងគណៈកម្មការ F3 មិនមែន IAU ខ្លួនឯងនោះទេ។
ការវិភាគជាបន្តបន្ទាប់នៃដំណើរការទិន្នន័យដែលប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ phosphine នៅក្នុងបរិយាកាសនៃ Venus បានបង្កើនការព្រួយបារម្ភថាបន្ទាត់រាវរកអាចជាវត្ថុបុរាណមួយ។ ការ​ប្រើ​សម​ពហុនាម​លំដាប់​ទី 12 អាច​បង្កើន​សំឡេង​រំខាន និង​បង្កើត​ការ​អាន​មិន​ពិត (សូម​មើល ​បាតុភូត​របស់ Runge )។ ការសង្កេតបរិយាកាសនៃភព Venus នៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃវិសាលគមអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដែលខ្សែស្រូបស្រូបយកផូស្ហ្វីននឹងត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងមិនរកឃើញផូស្ហ្វីនទេ។  នៅចុងខែតុលាឆ្នាំ ២០២០ ការវិភាគឡើងវិញនៃទិន្នន័យជាមួយនឹងការដកផ្ទៃខាងក្រោយត្រឹមត្រូវមិនបណ្តាលឱ្យមានការរកឃើញសារធាតុ phosphine ទេ។
ការការពារភព
គណៈកម្មាធិការ ​ស្រាវជ្រាវ​អវកាស គឺជា​អង្គការ​វិទ្យាសាស្ត្រ​មួយ​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ ​ក្រុមប្រឹក្សា​វិទ្យាសាស្ត្រ​អន្តរជាតិ ។ ក្នុង​ចំណោម​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​ពួក​គេ​គឺ​ការ​បង្កើត​អនុសាសន៍​សម្រាប់​ការ​ជៀស​វាង​ការ ​ចម្លង​មេរោគ​អន្តរភព ។ ចំពោះគោលបំណងនេះ បេសកកម្មអវកាសត្រូវបានបែងចែកជា 5 ក្រុម។ ដោយសារតែបរិស្ថានផ្ទៃដ៏អាក្រក់នៃភពសុក្រ Venus បានស្ថិតនៅក្រោមការ ការពារភព ប្រភេទទី 2 ។  នេះបង្ហាញថា មានតែឱកាសពីចម្ងាយទេ ដែលការបំពុលដោយយានអវកាសអាចសម្របសម្រួលការស៊ើបអង្កេត។ ទោះបីជាជាមួយនឹងការរកឃើញ ដានដែលអាចកើតមាននៃជីវិតជនជាតិដើមភាគតិច នៅក្នុង បរិយាកាសនៃភព Venus ក៏ដោយក៏ការបែងចែកប្រភេទនេះត្រូវបានចោទសួរ។
វត្តមានរបស់មនុស្ស
ភពសុក្រ គឺជាកន្លែងនៃវត្តមានមនុស្សអន្តរភពដំបូងបំផុត ដែលសម្រុះសម្រួលតាមរយៈបេសកកម្មមនុស្សយន្ត ជាមួយនឹងការចុះចតដោយជោគជ័យលើកដំបូងនៅលើភពមួយផ្សេងទៀត និងរាងកាយក្រៅភពក្រៅពីព្រះច័ន្ទ។ Venus គឺនៅដើមដំបូងនៃ យុគសម័យអវកាសដែល ត្រូវបានទៅទស្សនាជាញឹកញាប់ដោយ យានអវកាស រហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ។ បច្ចុប្បន្ននៅក្នុងគន្លងគឺ Akatsuki ហើយ Parker Solar Probe តែងតែប្រើ Venus សម្រាប់ ការធ្វើសមយុទ្ធ ជំនួយទំនាញ ។
ប្រទេសតែមួយគត់ដែលបានបញ្ជូន យានចុះចត ទៅកាន់ផ្ទៃនៃភពសុក្រគឺសហភាពសូវៀត  ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរុស្ស៊ីដើម្បីហៅ Venus ថាជា "ភពរុស្ស៊ី" ។
ទម្លាប់
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ទីក្រុង និងកោះបណ្តែតក្នុងរឿងប្រឌិត § Venus និង Terraforming of Venus
សូមមើលផងដែរ៖ អាណានិគមនៃភពសុក្រ
ខណៈពេលដែលស្ថានភាពផ្ទៃរបស់ Venus គឺមិនអាចទទួលយកបាន សម្ពាធបរិយាកាស និងសីតុណ្ហភាពហាសិបគីឡូម៉ែត្រពីលើផ្ទៃគឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងផ្ទៃផែនដី។ ដោយគិតពីចំណុចនេះ វិស្វករសូវៀត Sergey Zhitomirskiy (Сергей Житомирский, 1929–2004) ក្នុងឆ្នាំ 1971 [ 244  និងបច្ចុប្បន្នជាងនេះទៅទៀត វិស្វករអវកាសរបស់ NASA លោក Geoffrey A. Landis ក្នុងឆ្នាំ 2003  បានស្នើរសុំឱ្យប្រើប្រាស់នូវផែនការនេះ។ សម្រាប់ " ទីក្រុងបណ្តែតទឹក " ជាអចិន្ត្រៃយ៍ នៅក្នុងបរិយាកាស Venusian ដែលជាជម្រើសមួយចំពោះគំនិតដ៏ពេញនិយមនៃការរស់នៅលើ ផ្ទៃភព ដូចជា Mars ។ ក្នុងចំណោមបញ្ហាប្រឈមផ្នែកវិស្វកម្មជាច្រើនសម្រាប់វត្តមានរបស់មនុស្សនៅក្នុងបរិយាកាសនៃភពសុក្រ គឺបរិមាណ អាស៊ីតស៊ុលហ្វួរីក នៅក្នុងបរិយាកាស។
គោលគំនិតនៃប្រតិបត្តិការខ្ពស់ Venus Venus ( HAVOC) ដោយ NASA គឺជាគំនិតបេសកកម្មដែលស្នើឡើងនូវការរចនាយានអវកាស។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភព ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
ឃុំឈើទាល
ឃុំឈើទាលអាចសំដៅលើ
មាឃបូជា
មាឃបូជា (អង់គ្លេស: Meak Bochea) គឺជាពិធីបុណ្យសាសនា ដ៏ធំមួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលរួមមាន សាសនាអ្នកតា សាសនាព្រះពុទ្ធ និង សាសនា ព្រហ្មញ្ញ ដែលកំណត់យក ខែមាឃ ថ្ងៃ១៥កើត នៃការរាប់ប្រតិទិនតាម មហាសករាជ ដែលត្រូវនិង ខែកុម្ភៈ ។ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និង រៀបចំពិធីបុណ្យមាឃបូជា តាមជំនឿសាសនា រៀងៗខ្លួនរបស់ពួកគេ មិនថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរកាត់ចិន សុទ្ធតែបានរៀបចំនៅកិច្ចពិធីសាសនាក្នុងថ្ងៃដ៏សំខាន់នេះ ។
សមុទ្របិទ
សមុទ្រ​បិទ (Enclosed Sea) គឺជា​ផ្ទៃ​ទឹកប្រៃ​ដ៏​ធំ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប និង​ពុំ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​នឹង​សមុទ្រ ឬ​មហាសមុទ្រ​ខាងក្រៅ​​ឡើយ​។ សព្វថ្ងៃ​នេះ សមុទ្រ​អារ៉ាល់ (Aral Sea) និង​សមុទ្រ​កាសព្យែន (Caspian Sea) គឺជា​សមុទ្រ​បិទ​តែ​ពីរ​គត់​នៅ​លើ​ពិភពលោក​។ ករណី​សមុទ្រ​មរណៈ (the Dead Sea) គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​បឹង​ទឹក​ប្រៃ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ ពុំ​មាន​លក្ខណៈ​គ្រប់គ្រាន់​ជា​សមុទ្រ​បិទ​ទេ​។ បើ​តាម​លក្ខណៈ​ទ្រង់ទ្រាយ​សមុទ្រ​កាសព្យែន ត្រូវ​បាន​គេ​សន្មត​ថា​ជា​បឹង ពុំ​មែន​ជា​សមុទ្រ​ឡើយ​។
អាកាសយានដ្ឋាន ដុង ហ៊យ
អាកាសយានដ្ឋាន ដុង​ ហ៊យ (នៅភាសាវៀតណាម Cảng hàng không Đồng Hới ឬ Sân bay Đồng Hới) គឺជា អាកាសយានដ្ឋានមួយ ដែលមានទីតាំង នៅក្នុងឃុំ ឡក នីញ ចំងាយ៦គីឡូម៉ែត នៃភាគខាងជើង ពីទីក្រុង ដុង ហ៊យ ដែលជាទីក្រុងធំនៃខេត្ត ឃ្វង ប៉ីញ ដែលជាខេត្ត នៅប្រទេសវៀតណាមខាងជើង ដែលមានចំងាយ៥០០គីឡូម៉ែត ពីទីក្រុង ហាណូយ ប៉ែកអាគ្នេយ៍ ។
២
ឆ្នាំ ២ ជាឆ្នាំដែលចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃអាទិត្យ តាមប្រតិទិន សុរុយគតិ។
អាកាសយានដ្ឋាន ដុង ហ៊យ
អាកាសយានដ្ឋាននេះ មានទំហំដី ១៧៣ហិចតានៅឈូងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ។ ពួកអាណានិគមបារាំង បានសាងសង់អាកាសយានដ្ឋាននេះនៅ ក្នុងទសវត្សទី៣០ ដើម្បីជួយសង្រ្គាមលើកទីមួយនៅឥណ្ឌូចិន ហើយនិង វៀតណាមខាងជើង បានរៀបចំវាជាថ្មីនៅទសវត្សទី៥០ សម្រាប់សង្គ្រាមវៀតណាម ។
ប្រវត្តិ
left|thumb|200px|ទិដ្ឋភាពនៅក្នុងអាកាសយានដ្ឋាន right|thumb|200px|ទិដ្ឋភាពទីលានយន្តហោះ
ព្រលានយន្តហោះ ដុង ហ៊យ បានបង្កើតឡើងដោយពួកអាណានិគមបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០​ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៤ ។ ហើយអាកាសយានដ្ឋានត្រូវបានប្រើដោយ វៀតណាមខាងជើងក្នុងការដឹកជញ្ជូនទំនិញឆ្លងកាត់សមរភូមិ ដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់វៀតណាមខាងត្បូង ជាពិសេសក៏បានឆ្លងកាត់តាមបណ្តោយទីក្រុងហូជីមិញផងដែរ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅកំឡុងពេលសង្រ្គាមវៀតណាម ការហោះហើរនេះមិនមានមូលដ្ឋាននៅវៀតណាមខាងជើងទេ ហើយដុង ហ៊យ ត្រូវបានគេដឹងថាបានធ្វើការវាយលុកទៅកប៉ាល់អាមេរិក នៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ។ រីឯពួកសកកម្មប្រយុទ្ធរបស់វៀតណាមខាងជើងក៏បានចេញឆ្ងាយពីព្រលានយន្តហោះ កេ ហ្កាត ដែលនៅជិតឧទ្យានជាតិ ផូង ណាកេ បាង ។
អាកាសយានដ្ឋាននេះគឺស្ថិតនៅលើទឹកដីដែលហូជីមិញ ធ្វើការចុះចតសំរាប់សួរសុខទុកប្រជាជន វៀតណាមខាងជើងនៅ ឃ្វួង ប៉ីន នៅពេលសង្រ្គាមវៀតណាម គាត់បានចុះចតនៅម៉ោង ៨:៣០នាទីព្រឹក ហើយត្រឡប់ទៅ ហានណូយវិញនៅម៉ោង ។
សេចក្ដីបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ក្បាលឆាយ
ក្បាលឆាយ ជារម្មណីយដ្ធានធម្មជាតិមួយដែលស្ថិតនៅក្រុងព្រះសីហនុខេត្តព្រះសីហនុដែលជារមណីយដ្ឋានមួយដ៏ស្រស់ត្រកាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
សាកលវិទ្យាល័យមេគង្គកម្ពុជា
សាកលវិទ្យាល័យមេគង្គកម្ពុជា (Cambodian Mekong University (CMU)) គឺជាសាកលវិទ្យាល័យឯកជនមួយមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ​ ប្រទេសកម្ពុជា។សាកលវិទ្យាល័យត្រូវបាន ចុះបញ្ជីជាគ្រឹះស្ថាន អប់រំឯកជន ជាន់​ខ្ពស់ជាមួយក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា។ សាកលវិទ្យាល័យនេះត្រូវ បានបង្កើត ឡើងនៅឆ្នាំ 2003 ។ បច្ចុប្បន្នអធិការបតីគឺលោក Ich Seng  បានបញ្ចប់ការសិក្សានៃសាកលវិទ្យាល័យ  Southern Cross University និងសាកលវិទ្យាល័យ Adelaide University.
សាកលវិទ្យាល័យវេទមហាឫសី
រូបតូច|ស្តាំ|ឡូហ្គោសាកលវិទ្យាល័យ សាកលវិទ្យាល័យវេទមហាឫសី (សវម) (Maharishi Vedic University, MVU) គឺជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាសាធារណៈមួយរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទីតាំងស្ថិតនៅស្រុកកំចាយមារ ខេត្តព្រៃវែង ចំងាយប្រមាណ១៤០គមពីភាគខាងកើតក្រុងភ្នំពេញ។ បរិវេណសាកលវិទ្យាល័យមានទំហំប្រមាណ៧០ហិចតា មានអាគារជាង៣០
ប្រវត្តិ
សាកលវិទ្យាល័យវេទមហាឫសីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩១ ដោយ លោក មហាឫសី មហេស យោគី (Maharishi Mahesh Yogi, ១២ មករា ១៩១៧ – ៥ កុម្ភៈ ២០០៨) ដែលជាជនជាតិឥណ្ឌា។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
អ៊ីនឌូ-អឺរ៉ុប
ជាភាសាមួយដែលគេបានប្រើវានៅក្នុងបណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុប
សញ្ញាជាតិតួកគី
តួរគីគ្មានសញ្ញាជាតិជាផ្លូវការណាមួយទេ។ ស្ថាប័នរដ្ឋនៅតួរគី​ប្រើប្រាស់សញ្ញារៀងៗខ្លួន ដែលជាទូទៅគ្មានការកំណត់ច្បាស់លាស់ដោយ​ច្បាប់បញ្ញត្តិណាមួយទេ។ សញ្ញាជាតិភាគច្រើនដែលគេប្រើ​មានរូបអឌ្ឍច័ន្ទក្រហមនិងផ្កាយក្រហម ដូចមាននៅលើទង់ជាតិតួរគីដែរ។
ភ្នំភ្លើង អ៊ីស៊ាឡឺក
right|thumb|200px|ផ្ទុះនៅថ្ងៃទី២៧ [[ខែមីនា ឆ្នាំ២០១០ ]]
ភ្នំភ្លើងអ៊ីស៊ាឡឺកនិងកាត្លា
ភ្នំភ្លើងអ៊ីស៊ាឡឺកស្ថិននៅចំងាយប្រមាណជាជាង២៥គីឡូម៉ែត ភាគខាងត្បូងនៃជួរភ្នំជាច្រើនទៀត ដូចជាកាត្លាជាដើម ។ ការលេចធ្លាយភាគខាងកើតនៃភ្នំភ្លើង អ៊ីស៊ាឡឺកក្នុងឆ្នាំ៩២០ ១៦១២​ និងក្នុងឆ្នាំ១៨២១រហូតដល់ឆ្នាំ១៨២៣។
សេចក្តីបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំភ្លើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាយឡែន
អាជ្ញាធរជាតិទទួលបន្ទុកកិច្ចការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាគមនាគមន៍ព័ត៌មានវិទ្យា
អាជ្ញាធរជាតិទទួលបន្ទុកកិច្ចការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាគមនាគមន៍ព័ត៌មានវិទ្យា (ជាភាសាអង់គ្លេស National Information Communications Technology Development Authority ឬ NiDA) មានឈ្មោះអក្សរកាត់ថា អ.អ.ប.គ.ព ​គឺ​ជា​អា​ជ្ញា​ធរ​ជាតិមួយ ដែល​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ច​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ បច្ចេក​វិទ្យា​ គម​នា​គមន៍​ ព័ត៌​មានវិទ្យា។​អាជ្ញា​ធរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​រាជ​ក្រឹត្យ​ ចុះ​ថ្ងៃ​ទី ២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០០។
ទស្សន​វិស័យ
ទស្សន​វិស័យ​នៃ​អាជ្ញាធរ​ជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចកា​រអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេក​វិទ្យាគមនា​គមន៍ព័ត៌មាន​វិទ្យា គឺជា​អនុ​សាសន៍​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់​របស់​សម្តេច អគ្គ​មហា​សេនា​បតី​តេជោ ហ៊ុន សែន បាន​ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សន្និ​សិទ្ធ​សារ​ព័ត៌​មាន Asian Wall Street កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី ៣១ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៩៩ ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​សូម​ទាម​ទារ​ នូវ​ជោគ​វាស​នា​របស់​ខ្លូន​ទាំង​ស្រុង,​ សូម​ធ្វើ​ជា​ដៃ​គូរ​ពិត​ប្រាកដ​ក្នុង​កិច្ច​ការ​ងារ​ក្នុង​តំ​បន់ និង​សកល​លោក ហើយ​នឹង​ធ្វើ​ដំ​ណើរ​យ៉ាង​ត្រឹម​ត្រូវ​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ជាតិ​មួយ​មាន​សេ​រី​ភាព​ ពិត​ប្រាកដ រួច​ផុត​ពី​កង្ខះ​ខាត និង​ភាព​ក្រី​ក្រ​ផង​ដែរ​
បេស​កម្ម
បេស​កម្ម​របស់​យើង​គឺ​បង្ខិត​រដ្ឋា​ភិ​បាល​អោយ​កាន់​តែ​ជិត​ប្រ​ជា​ជន និង​ប្រ​ជា​ជន​អោយ​កាន់​តែ​ជិត​រដ្ឋា​ភិបាល។
៣ (លេខ)
៣ (បី) ជាចំនួនបន្ទាប់ពី ២ និង នៅពីមុខ ៤។ ៣ ជាចំនួនបឋម ទី១ បើមិនគិតលេខ​ ១។
វាលពិឃាត
នេះជា វាលពិឃាត (ខ្មែរ: វាលពិឃាត ) គឺជាចំនួននៃតំបន់បណ្ដាញនៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាកន្លែងដែលមានលេខធំនៃមនុស្សដែលត្រូវបានសម្លាប់និងកប់ដោយ ខ្មែរក្រហម ជារបបក្នុងអំឡុងពេលច្បាប់នៃប្រទេសរបស់ខ្លួនពីឆ្នាំ 1975 ដល់ឆ្នាំ 1979, ភ្លាមបន្ទាប់ពីការបញ្ចប់ នៃ សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា (១៩៧០-១៩៧៥)
ស៊ីសេរ៉ូ
ទម្រង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋតាមទស្សនៈរបស់ស៊ីសេរ៉ូ​
ទស្សនៈរបស់ស៊ីសេរ៉ូ ស៊ីសេរ៉ូន​ បានបង្ហាញថា​ «រដ្ឋមិនមែនគ្រាន់តែបានសម្តែង នូវផលប្រយោជន៍រួម របស់សមាជិក​ដែលមានសេរីភាពរ បស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ​ ថែមទាំងកើតឡើង ដោយកិច្ចព្រមព្រៀង ទៅតាមផ្លូវច្បាប់ផងដែរ» ​។ បើសិនច្បាប់ធម្មជាតិ របស់ផ្លាតូ​ និងអារីស្តូត ​ជាច្បាប់សច្ចៈ ​និងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋ​ មិនអាចកាត់ផ្តាច់ធម្មជាតិបានទេ ​ពេលនោះ​ស៊ីសេរ៉ូ បានបញ្ជាក់ថា​ «ច្បាប់ធម្មជាតិ​ កើតតាំងពីនៅក្នុងសភាពធម្មជាតិម៉្លេះ​ ពេលដែលច្បាប់រដ្ឋ ពុំទាន់សរសេរ​តាក់តែង ​ពោលគឺតាំងពីរដ្ឋ​ ពុំទាន់បានចាប់បដិសន្ធិមកម៉្លេះ​» ។ ​នៅក្នុងស្នាដៃរបស់ខ្លួន ​«ការពិភាក្សាអំពីរដ្ឋ​ និងអំពីច្បាប់» ​ស៊ីសេរ៉ូ​និយាយអំពីរដ្ឋ​ដែលមានលក្ខណៈជាធម្មជាតិ របស់ខ្លួន ​គឺយុត្តិធម៌​ និងច្បាប់​ ។ ​ដូចបាននិយាយខាងលើនេះ​ អាចឲ្យយើងកំណត់បានថា​ ស៊ីសេរ៉ូ​ មានគោលជំហររបស់ខ្លួន ឈរលើទស្សនៈ នីតិរដ្ឋ​ គឺរដ្ឋ បែបនេះហើយ​ ដែលក្នុងនោះ ​តួនាទីសំខាន់​ មិនមែនអគ្គមគ្គុទេ្ទសក៍ទេ ​គឺច្បាប់​ ប៉ុន្តែច្បាប់នោះ​ មិនបង្កផលវិបាក ឲ្យពលរដ្ឋ​ និងជាឆន្ទៈរួម​ របស់ពលរដ្ឋ​ ។ ក្នុងនាមជាអ្នកនយោបាយប្រចាំចក្រភពរ៉ូម​ និងជាអ្នកទទួលឥទ្ធិពលទស្សននយោបាយពីខាងក្រៅ ​លោកបានប្រឹងប្រែងធ្វើយ៉ាងណា​ ដើម្បីឲ្យវប្បធម៌នយោបាយទាំងពីរនេះ ​អាចបង្រួមចូលគ្នា ​និងឈានទៅដល់ការបង្កើតទស្សននយោបាយ​ និងច្បាប់ថ្មីមួយ សម្រាប់សង្គមរបស់ខ្លួន​ ។
វាលពិឃាត
Analysis of 20,000 mass grave sites by the DC-Cam Mapping Program and Yale University indicate at least 1,386,734 victims of execution. Estimates of the total number of deaths resulting from Khmer Rouge policies, including disease and starvation, range from 1.7 to 2.5 million out of a 1975 population of roughly 8 million. In 1979, communist Vietnam invaded Democratic Kampuchea and toppled the Khmer Rouge regime.
ស៊ីសេរ៉ូ
ការ​យល់​ឃើញ
លោកយល់ថា​ «រដ្ឋ​​ កើតចេញអំពីធម្មជាតិ»​ ។ ​លោកបានអះអាងថា​ «សង្គមស៊ីវិល ​កើតឡើង មិនមែនការបង្កើត​ ឬតាមការកំណត់របស់មនុស្សឡើយ​ ។ ​តែជាសង្គម ដែលកើតចេញពីធម្មជាតិ ​ហើយមនុស្ស ត្រូវបានកំណត់ ដោយសភាវគតិ ដែលជាឆន្ទៈរួមមួយ ​គឺការចង់រួមរស់ជាមួយគ្នា ​។ ធម្មជាតិ​កំណើតរដ្ឋ ចេញអំពីគ្រួសារ​ ។ ​គ្រួសារ​ជាកោសិកាសង្គម ​ហើយចេញអំពីសង្គម ​ហើសង្គមបានជារដ្ឋ​ ។ ​រដ្ឋ​ គឺមិនមែនត្រឹមតែជាបណ្តុំនៃប្រភេទមនុស្សគ្រប់ជំពូកទាំងអស់​ ដែលត្រូវបានចងសម្ព័ន្ធគ្នា​ ដោយការឯកភាពលើបញ្ហាច្បាប់​ និងផលប្រយោជន៍រួម​ ។ ​លោកទទូច​ចង់ឲ្យអំណាចរដ្ឋ ​ត្រូវបានប្រគល់ទៅឲ្យពួកប្រភេទមនុស្សដែលមានប្រាជ្ញា​ គឺជាមនុស្សដែលមានការប៉ិនប្រសប់​ ក្នុងការធ្វើឲ្យស្មារតី របស់ពួកគេ​ខិតជិតឆន្ទៈរដ្ឋគំរូរបស់អារីស្តូត​ ។​ គោលបំណងសំខាន់បំផុតរបស់រដ្ឋ​ គឺ​ការពារទ្រព្យសម្បត្តិពលរដ្ឋទាំងអស់​ ។​
ភ្លេងអារ័ក្ស
ភ្លេង​​អារ័ក្ស​​គឺ​​ជា​​ភ្លេង​មួយ​បែប​ទៀត​ ដែល​មាន​គ្រឿង​លេង​ប្រហែល​គ្នា​នឹង​ភ្លេង​ខ្មែរ​ដែរ​តែ​គេ​ប្រើ​លេង​តែ​នៅ​ពេល​ប្រគំ​បញ្ចូល​ខ្មោច​ ឡើង​​រោង​​និង​​ឡើង​អ្នក​តា គេ​ហៅ​ថា​ភ្លេង​អារ័ក្ស​ ភ្លេង​​នេះ មាន​ស្គរ​ដី​ពីរ, ទ្រខ្មែរ (ខ្សែ៣) ១, ប៉ីពក ១, ចាប៉ី ១ ។ ក្រុម​ភ្លេង​នេះ​ច្រើន​តែ​ប្រើ ​ប៉ី ​មិន​ប្រើ​ខ្លុយ​ទេ ​។
ស៊ីសេរ៉ូ
ច្បាប់​ធម្មជាតិ
ច្បាប់ធម្មជាតិនេះ​​​ មិនអាចធ្វើការផ្លាស់ប្តូរ​ ​ដោយសម្លងសន្លឹកឆ្នោតរបស់ប្រជាជនបានឡើយ​​ ។ ​លោកយល់ថា «​ច្បាប់ជាសន្ទស្សន៍ដំបូងបង្អស់របស់រដ្ឋ​​»​ ។​ សម្រាប់លោក រដ្ឋស្តែងឡើង ​មិនត្រឹមតែជាការប្រាស្រ័យទាក់ទងបែបសីលធម៌ របស់ពលរដ្ឋសេរីប៉ុណ្ណោះទេ​ ថែមទាំងជាសង្គម​ ដែលប្រកបដោយច្បាប់ទៀតផង​ ។​លោកទទួលស្គាសល់ថា​ «មនុស្សទាំងអស់​ ស្មើៗ គ្នា ចេញពីធម្មជាតិ​ ។ហើយគេម្នាក់ៗ​ សុទ្ធតែ​អាចធ្វើខ្លួនឲ្យក្លាយទៅជាអ្នកចេះដឹងបាន ​​​ប្រសិនបើពួកគេ ឆ្លងកាត់ការអប់រំ​» ។​ ចំពោះវិសមភាព នៅក្នុងសង្គមវិញ ​លោកយល់ថា​ «នេះ មិនមែនកើតចេញពីកំណើតនោះទេ ​តែជាវិសមភាព​​ ដែលកើតឡើង ដោយកម្លាំងទំនាក់ទំនង ក្នុងសង្គម​» ។​ លោកបានប្រកាសថា​ «កម្មសិទិ្ធ​ឯកជន ​​មិនដែលកើតចេញពីធម្មជាតិឡើយ​ ។ ការពិត វាអាចកើតចេញពីការមានបាន​តៗ គ្នា មក​តាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ​ ឬកើតមកពីការទទួលជ័យជំនះ ​ក្នុងសង្គ្រាម​ ឬក៏បានមកពីច្បាប់​ និងការឯកភាពគ្នា ក្នុងសង្គម​» ​។ ​ចំពោះបញ្ហាទាសករ​ លោកបានបដិសេធចោលនូវទស្សនៈថា​​ ទាសករ ​គឺជាឧបករណ៍ ចេះនិយាយ ​។ លោកបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា​ ​«នៅក្នុង​ទំនាក់ទំនង រវាងមនុស្ស​ និងមនុស្ស​ គឺពុំមានអ្វីខុសគ្នានោះឡើយ​ ។​ មនុស្សទាំងអស់ដូចៗ គ្នា​ ​ស្មើៗ គ្នា​ ហើយមនុស្សទាំងអស់ គឺ​ជាពលរដ្ឋផែនដីទាំងមូលតែម្តង​​» ​។​
វាលពិឃាត
Cambodian journalist Dith Pran coined the term "killing fields" after his escape from the regime. A 1984 film, The Killing Fields, tells the story of Dith Pran, played by another Cambodian survivor Haing S. Ngor, and his journey to escape the death camps.
ស៊ីសេរ៉ូ
ការ​កំណត់​ទម្រង់​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ
ស៊ីសេរ៉ូ​ បានកំណត់នូវទំរង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋ ​​៣ ​ប្រការ ដូចនេះ​ អំណាចស្តេច (រាជាធិបតេយ្យ) ​អំណាចអភិជន (អភិជនាធិបតេយ្យ) ​និងអំណាចប្រជាជន ​(​ប្រជាធិបតេយ្យ) ​។ ស៊ីសេរ៉ូ​​ បានបង្ហាញថា​ «ស្តេច​ មានប្រជាប្រិយភាព​ ។​ អភិជន មានគតិវិញ្ញូ​ ។ ​ប្រជាជនមានសេរីភាព» ។ ​ក៏ប៉ុន្តែ លោកស៊ីសេរ៉ូ​ មានទំនោរទៅរកប្រព័ន្ធដឹកនាំរួមមួយ ​ដែលបានច្របាច់បញ្ចូលគ្នា​ នូវរាល់គុណសម្បត្តិល្អៗ ​នៅក្នុងរបបរាជាធិបតេយ្យ​ អភិជនាធិបតេយ្យ​ និងប្រជាធិបតេយ្យ​​ ។ ​​ប្រព័ន្ធដឹកនាំរួម ស៊ីសេរ៉ូ​ បានគិតថា​ ជាប្រព័ន្ធមួយប្រកបដោយវិចារណញ្ញាណ ​ឬមួយក៏ដោយសារទ្រង់ទ្រាយនេះ​ បានទទួលនូវគុណសម្បត្តិល្អៗ ​ពីគ្រប់ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋទាំង ​៣ ​​(គឺរាជាធិបតេយ្យ អភិជនាធិបតេយ្យ​ និងប្រជាធិបតេយ្យ​) ។ ក្នុងចំណោមទម្រង់ទាំងបីនេះ​ ទម្រង់រដ្ឋ​ ដែលល្អជាងគេ គឺរាជាធិបតេយ្យ ។ ​ប៉ុន្តែបើនិយាយពីទម្រង់គ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលមានលក្ខណៈ​សុក្រឹតវិញ ​លោកយល់ថា​ មានតែទម្រង់រដ្ឋ​ដែលបានមកពីការបង្រួមចូលគ្នា ​នៃរាជាធិបតេយ្យ​ អភិជនាធិបតេយ្យ​ និងប្រជាធិបតេយ្យទេ​នោះ គឺជារបបសាធារណរដ្ឋ​ បែបអភិជនាធិបតេយ្យ អាស្រ័យសភានិយម ​។ ស្របគ្នាទៅនឹងការពិចារណា​ អំពីទម្រង់រដ្ឋដែលប្រសើរបំផុតនោះ​ លោកបានបញ្ជាក់ថា ​លោកមិនពេញចិត្ត ចំពោះការប្រើប្រាស់អំណាចរដ្ឋ​ ក្នុងរូបភាពជាកម្លាំងផ្តាច់មុខ ។ ​លោកបាន​ប្រឆាំងចំពោះរបបយោធានិយមផ្តាច់ការ ​ប្រឆាំងចំពោះរបបដែលក្រសោបយក​អំណាចឲ្យមូលនៅក្នុងដៃ របស់បុគ្គលតែឯកអង្គ ​។ លោកយល់ថា «​រដ្ឋបុរស​ ឬអ្នកដឹកនាំរដ្ឋ​ គួរតែជាមនុស្ស​ដែលប្រកបដោយភាពឆ្លាតវៃ​ មានគតិវិញ្ញូ​ មានយុត្តិធម៌​ មានពាក្យសម្តីគួរឲ្យកក់ក្តៅ​ ហើយក៏ជាបុគ្គលដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់​ នូវការសិក្សា អំពីបញ្ញាច្បាប់​ និងរដ្ឋផងដែរ» ​​។ លោកបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា «​បើខ្វះចំណេះដឹង ទាំងនេះ​ នោះក៏គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ អាចស្វែ​ង​រកយុត្តិធម៌ឃើញដែរ» ​។​ តែលោក ក៏ឲ្យតំលៃទៅបុគ្គលដឹកនាំដែលបានប្រើប្រាស់អំណាចផ្តាច់ការ ​ក្នុងការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមផងដែរ​ ។ បុគ្គលផ្តាច់ការ នេះ​មានតំលៃនៅពេលដែលគេប្រើប្រាស់អំណាច​ ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍រួម ​ក្នុងនាមជា​អ្នក​ជួយសង្រ្គោះសាធារណរដ្ឋ​ តែមិនមែនដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួននោះឡើយ​ ។
វាលពិឃាត
អំពើ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍
របប​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ និង​ប្រហារជីវិត​រាល់​ជន​ណា​ដែល​​គេ​មាន​ការ​សង្ស័យ​ថា​មាន​ទំនាក់ទំនង​​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​របប​ចាស់ ឬ​ជាមួួយ​រដ្ឋាភិបាល​បរទេស​ ក៏​ដូច​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ និង​បញ្ញាវ័ន្ត។ ជនជាតិ​វៀតណាម​ ជនជាតិ​ថៃ ជន​ជាតិ​ចិន​ ជនជាតិ​ចាម​ ខ្មែរ​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត និង​ព្រះសង្ឃ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា គឺ​ជា​គោលដៅ​ក្នុង​ការ​ចាប់​ខ្លួន។ ជា​លទ្ធផល​ ប៉ុលពត​ពេល​ខ្លះ​ត្រូវ​គេ​ពណ៌នា​ថា​«​ហ៊ីត្លែរ​នៃ​កម្ពុជា» និង «បិសាច​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍?» ។ លោក​ Martin Shaw បាន​ពណ៌នា​អំពើ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​នៅកម្ពុជា​ជា​«អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​ដ៏​ពិត​ប្រាកដ​ក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់» ។
ស៊ីសេរ៉ូ
ការ​កំណត់​ទម្រង់​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ
តាមទស្សនៈរបស់លោក​ ច្បាប់​ និងយុត្តិធម៌​​​​ គឺមាននៅក្នុងធម្មជាតិ ​។ ​បានន័យថា ​ចេញពីធម្មជាតិ​ អ្វីទាំងអស់ ហាក់ដូចជាត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់រួចជាស្រេច ។ ​លោកមើលឃើញយុត្តិធម៌ ត្រង់ចំណុចថាមិនត្រូវបង្កផលអាក្រក់ដល់អ្នកដទៃ​ និងមិនបំពានលើកម្មសិទ្ធិអ្នកដទៃ​ ។លក្ខណៈជាទូទៅ​ និងជាទិសដៅ នៃគំនិតនយោបាយបុរេក្រិច ​និងរ៉ូម​ដូចជា ផ្លាតូ​ អារីស្តូត និងស៊ីសេរ៉ូន​ បានបន្សល់ទុក នូវគោលការណ៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទស្សនវិទូ
វាលពិឃាត
អំពើ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍
Ben Kiernan estimates that about 1.7 million people were killed. Researcher Craig Etcheson of the Documentation Center of Cambodia suggests that the death toll was between 2 and 2.5 million, with a "most likely" figure of 2.2 million. After 5 years of researching some 20,000 grave sites, he concludes that, "these mass graves contain the remains of 1,386,734 victims of execution." A UN investigation reported 2–3 million dead, while UNICEF estimated 3 million had been killed. Demographic analysis by Patrick Heuveline suggests that between 1.17 and 3.42 million Cambodians were killed, while Marek Sliwinski suggests that 1.8 million is a conservative figure. Even the Khmer Rouge acknowledged that 2 million had been killed—though they attributed those deaths to a subsequent Vietnamese invasion. By late 1979, UN and Red Cross officials were warning that another 2.25 million Cambodians faced death by starvation due to “the near destruction of Cambodian society under the regime of ousted Prime Minister Pol Pot,” who were saved by international aid after the Vietnamese invasion.
Cambodia's ethnic minorities constituted 15 percent of the population in pre-Khmer Rouge era. Of the 400,000 Vietnamese who lived in Cambodia before 1975, some 150–300,000 were expelled by the previous Lon Nol regime. When Pol Pot's Khmer Rouge came to power, there remained about 100–250,000 Vietnamese in the country. Almost all of them were repatriated by December 1975.
The Chinese community (about 425,000 people in 1975) was reduced to 200,000 during the next four years. In the Khmer Rouge's Standing Committee, four members were of Chinese ancestry, two Vietnamese, and two Khmers. Some observers argue that this mixed composition makes it difficult to argue that there was an intent to kill off minorities. R.J. Rummel, an analyst of political killings, argues that there was a clear genocidal intent:
One estimate is that out of 40,000 to 60,000 monks, only between 800 and 1,000 survived to carry on their religion. We do know that of 2,680 monks in eight monasteries, a mere seventy were alive as of 1979. As for the Buddhist temples that populated the landscape of Cambodia, the Khmer Rouge destroyed 95 percent of them, and turned the remaining few into warehouses or allocated them for some other degrading use. Amazingly, in the very short span of a year or so, the small gang of Khmer Rouge wiped out the center of Cambodian culture, its spiritual incarnation, its institutions....As part of a planned genocide campaign, the Khmer Rouge sought out and killed other minorities, such as the Moslem Cham. In the district of Kompong Xiem, for example, they demolished five Cham hamlets and reportedly massacred 20,000 that lived there; in the district of Koong Neas only four Cham apparently survived out of some 20,000.
Today
វាល​ពិឃាត​ដែល​ឈ្មោះ​បោះ​សំឡេង​ជាង​គេ​គឺ​វាល​ពិឃាត​ជើង​ឯក។​ សព្វថ្ងៃ​នេះ​​ទី​កន្លែង​ជា​ទី​​​បែប​ពុទ្ធសាសនា​សម្រាប់​​ជា​ការ​ចង​ចាំ​ដល់​ជន​រង​គ្រោះ​ និង​សារម​ន្ទីរ​ទួលស្លែង​ជា​សារម​ន្ទីរ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍។ សួន​រំលឹក​ការ​ចង​ចាំ​នៅ​ជើងឯក​​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​នៅ​ជុំវិញ​រណ្តៅ​កប់​សព​រួម​ជា​ច្រើន​ដែល​ផ្ទុក​សព​មនុស្ស​រាប់ពាន់​នាក់​ ដែល​ភាគច្រើន​ត្រូវផ្ទេរ​ចេញ​មន្ទីរ​ស-២១​នៅ​ឯ​ភ្នំពេញ។ ការ​សម្តែង​ការ​គោរព​ដ៏​ជ្រាលជ្រៅ​បាន​ឧទ្ទិស​ជូន​ជន​រងគ្រោះ​តាម​ស្លាក​សញ្ញា និង​ផ្នែក​ជា​ច្រើន​ទឿត​នៅ​ផ្ទៃនៃ​សារមន្ទីរ។ រណ្តៅ​កប់​សព​រួម​មួយ​ចំនួន​ធំ​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​លើ​ដី និង​មួយ​ចំនួន​ទៀត​មិន​ទាន់​ត្រូវ​គាស់កកាយ​។​ ជាទូទៅ​ ឆ្អឹង​និង​សម្លៀកបំពាក់​​ត្រូវ​បាន​កប់​នៅ​ជម្រៅ​រាក់​???The best known monument of the Killing Fields is at the village of Choeung Ek. Today, it is the site of a Buddhist memorial to the victims, and Tuol Sleng has a museum commemorating the genocide. The memorial park at Choeung Ek has been built around the mass graves of many thousands of victims, most of whom were executed after they had been transported from the S-21 Prison in Phnom Penh. The utmost respect is given to the victims of the massacres through signs and tribute sections throughout the park. Many dozens of mass graves are visible above ground, many which have not been excavated yet. Commonly, bones and clothing surface after heavy rainfalls due to the large number of bodies still buried in shallow mass graves. It is not uncommon to run across the bones or teeth of the victims scattered on the surface as one tours the memorial park. If these are found, visitors are asked to notify a memorial park officer or guide.
A survivor of the genocide, Dara Duong, founded The Killing Fields Museum in Seattle, Washington, USA.
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ (សភវស) (Royal University of Fine Arts, RUFA) គឺជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាសាធារណៈមួយរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទីតាំងនៅក្នុងក្រុងភ្នំពេញ។
ប្រវតិ្តសាកលវិទ្យាល័យ
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ​ដំបូងមានឈ្មោះជាសាលាភូមិន្ទសិល្បៈ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ ហើយបានក្លាយទៅជាសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈនៅឆ្នាំ ១៩៦៥។ ដែលមានជំនាញ បុរាណវិទ្យា ស្ថាបត្យកម្ម និងនគរោបនីយវិទ្យា តុបតែងលំអ វិចិត្រកម្ម និងចំលាក់។
ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ សាកលវិទ្យាល័យត្រូវបានពួកកខ្មែរក្រហមបង្ខំអោយបិទទ្វារលែងដំណើរការ។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៨០ សាកលវិចិត្រសិល្បៈ បានបើកទ្វារឡើងវិញដោយមានបង្រៀនមុខវិជ្ជា សិល្បៈសូន្យរូប សៀក របាំ ភ្លេង និងល្ខោន។
មហាវិទ្យាល័យ
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈមាន៥មហាវិទ្យាល័យ៖
វិបសាយ
វិបសាយផ្លូវការ
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
រឿង ប្រាសាទនៅឃុំស្វាយអង្គ
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ប្រទេសអ៊ីស្លង់
right|thumb|200px| តំបន់ដែនទឹកកក(គំនូរពណ៌បៃតង) ប្រទេសអ៊ីស្លង់ (ភាសាអ៊ីស្លង់៖ Ísland, អ៊ីស្ល័ន្ដ) ជាប្រទេសមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលជាកោះមួយនៅភាគខាងលិចអឺរ៉ុប ហើយនៅខាងជើងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ។ ឈ្មោះប្រទេសនេះ មានន័យថា ដីទឹកកក ពីព្រោះ ជាប្រទេសដែលជិតតំបន់ប៉ូលខាងជើងជាងគេ ហើយមានផែនទឹកកកច្រើនគ្រប់ដណ្តប់នៅផ្ទៃប្រទេសទាំងមូល ។
ប្រទេសអ៊ីស្លង់ ជាប្រទេសអឺរ៉ុបមួយ ដែលនៅជិតទ្វីបអាមេរិកខាងជើងជាងគេ ។ ប្រទេសនេះមានចំនួនប្រជាជន ៣១៧ ៥៩៣ ហើយមនុស្សទាំងអស់រស់នៅខាងត្បូងប្រទេស ។ ប្រទេសអាយឡែន មានភ្នំភ្លើងច្រើន ដែលផ្តល់នូវថាមពលអគ្គីសនី និងជាតំបន់ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍ច្រើន ។
គេនិយាយភាសាអ៊ីស្លង់ ដែលជាភាសាមកពីអឺរ៉ុបខាងជើង ។
សេចក្តីបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អឺរ៉ុប
ម៉ៅ សារ៉េត
អ្នកស្រី ម៉ៅ សារ៉េត (១៩៤៤-១៩៧៥?) គឺជាអ្នកចម្រៀងជនជាតិខ្មែរ ពីសម័យ សង្គមរាស្ត្រនិយម ទសវត្សន៍ទី ៥០ ដល់ សម័យ លន់ នល់ ទសវត្សន៍ទី ៧០ នៃ ប្រទេសកម្ពុជា។ ឈ្មោះ​ដើម​របស់​អ្នក​ស្រី គឺ ប៉ុល សារ៉ាន់ ។ អ្នកស្រី កើតនៅស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង ។ អ្នកស្រីបានចូលសិល្បៈដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ហើយ​បទ​ដំបូង​របស់​អ្នក​ស្រី គឺ​បទ «សម្រែកតណ្ហា» និង​បទ «ខ្ទមជរា»  និពន្ធដោយ​កវី យ៉ង់ ឈៀង ហៅ សំនៀង​ប្ញទ្ធី ។ [1]ក្នុង​រវាង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៥៩ ដល់ ឆ្នាំ១៩៧៤ អ្នក​ស្រី​ច្រៀង​បាន​ប្រហែល ៣០០ បទ ។
ភាសាអាយឡែន
right|thumb|200x|អក្សរ អាយ ឡែន សម័យបុរាណ
ភាសាអាយឡែន គឺជាភាសាមួយដែលមានមកពីតំបន់ប៉ែកខាងជើង គឺជាភាសាដែលគេប្រើនៅប្រទេសអាយ ឡែន ។ វាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិងហ្វារ៉ូស (Faroese)ហើយដែលប្រាកដនោះគឺមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិង ន័រវីហ្គាន់ (Norwegian) ដែលជាគ្រាមភាសាដែលមានដូ​ចជា[citation needed] តេឡេម៉ាក (Telemark)[citation needed] ហើយនិង សុខណាម៉ា (Sognamå)l[citation needed].
ភ្នំភ្លើងអ៊ីស៊ាឡឺកធ្វើអោយខកខានការហោះហើរនៅអឺរ៉ុប
right|thumb|200px|ពពកខ្មៅនៅថ្ងៃទី​១៧ [[ខែមេសា ឆ្នាំ២០១០។]] ភ្នំភ្លើងអ៊ីស៊ាឡឺកធ្វើអោយខកខានការហោះហើរនៅអឺរ៉ុប នៅពេលភ្នំភ្លើង អ៊ីស៊ាឡឺក នៅ ប្រទេសអាយឡែន បានផ្ទុះ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១០ ដែលនេះជាលើកទី២ ភ្នំនេះបានផ្ទុះ ហើយនិង ផ្សែងរបស់ភ្នំភ្លើង បានគ្រប់ដណ្តប់ស្ទើរតែពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុបទាំងមូល ។ ចំពោះបញ្ហាដែលព្រួយបារម្មណ៍គឺផេះដែលបានបញ្ចេញមកក្រៅ ដោយសារការផ្ទុះភ្នំភ្លើង ធ្វើអោយមាន ការបំផ្លាញ់ ទៅដល់អាកាសធាតុ នៅលើពិភពលោក។ ជើងហោះហើរទាំងអស់​ត្រូវបាន ផ្អាក់ធ្វើចរាចរ។ ការបិទការធ្ហោះហើរ ធ្វើអោយខកខានការធ្វើដំនើរ របស់អ្នកធ្វើដំនើរជាច្រើននាក់ ដែលប៉ះពាល់មិនត្រឹមតែ ទ្វីបអឺរ៉ុប ទេ សុទ្ឋសឹង ពាសពេញពិភពលោកទាំងមូល។​ ជាមួយការផ្អាក់ការហោះហើរ ជាបញ្ហាយ៉ាងធំ នៅអឺរ៉ុប ហើយ ប្រទេសដ៏ទៃទៀត ក៏មានការអាកខាន និងខាតបង់ការហោះហើរដែរ។ បន្ទាប់ពីមានការអាកខានជាច្រើនថ្ងៃ នៅ ទ្វីបអឺរ៉ុប​ ខាងជើង ចាប់ពីថ្ងៃទី ១៥​ ខែមេសា ដល់ ថ្ងៃទី ២៣ ខែមេសា ជើងហោះហើរទាំងអស់ ត្រូវបានបញ្ឈប់ភ្លាមៗ នៅសប្តាហ៍បន្តបន្ទាប់ ក៏ដូចជាកន្លែងដែល មានផេះ និង​ ផ្សែងគ្រប់ដណ្តប់លើ។ បញ្ហាផេះ និង​ ផ្សែងដែលបានបញ្ចេញមកក្រៅ​ ធ្វើអោយមានការរំខានដល់ ការហោះហើរ នៅ ប្រទេសអាយឡែន ប្រទេសអាយឡែន (ខាងជើង) និង ប្រទេសស្កុតទ្បែន នៅថ្ងៃទី ០៤ ដល់ ថ្ងៃទី ០៥ ខែឧសភា ហើយ ក្នុង ប្រទេសអេស្ប៉ាញ 	ប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ 	ប្រទេសអ៊ីតាលី (ខាងជើង) 	ប្រទេសអូស្ត្រាលី និង 	ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងត្បូង នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែឧសភា។
ភាសាអាយឡែន
ក្នុងរយៈពេលខ្លីមួយដែលភាសាអឺរ៉ុបខាងលិចភាគច្រើន បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរហ័ស។ ចំពោះលក្ខណៈពិសេសរបស់ភាសា អាយ ឡែនគឺវាអាចប្រៀបធៀបបានទៅនិងភាសាឡាតាំង (សមាជិករបស់ក្រុម ភាសាផ្តេក ឬ ជ្រៀង ជាភាសាដែលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងអ៊ីនឌូ-អឺរ៉ុប) ឬក៏មានភាសាផ្សេងៗជាច្រើនទៀតដែលបានប្រើប្រាស់នៅបណ្តាប្រទេសចាស់ចាស់ដូចជា ន័ហ្ស និងប្រទេសអង់គ្លេស ។
ភ្នំភ្លើងអ៊ីស៊ាឡឺកធ្វើអោយខកខានការហោះហើរនៅអឺរ៉ុប
សេចក្តីបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាយឡែនចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អឺរ៉ុបចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំភ្លើងចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យន្តហោះចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ២០១០
ភាសាអាយឡែន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអឺរ៉ុប
ឃុំឈើទាល (កៀនស្វាយ)
ឃុំឈើទាលជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំឈើទាលនេះមាន ៤ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃស្រុកកៀនស្វាយ ឈើទាល(កៀនស្វាយ)
ប្រព័ន្ធគោល
ប្រព័ន្ធគោល (base ឬ radix) គឺជាការកំណត់យកគោល នៃចំនួនមួយ។ ជាទូទៅយើងប្រើគោល ១០។ គេសរសេរគោលក្នុងទំរង់នេះ៖ 3D_{15} មានន័យថា 3D ស្ថិតក្នុងគោល ១៥។ ក្នុង ប្រព័ន្ធគោល១០ គេមិនសរសេរជា Subscript ទេ។
ចំនួនឯកតា
យើងយក លេខខុសគ្នា ទាំង ១០ ក្នុង ប្រព័ន្ធគោល ១០ សំរាប់ គោល ២, ៣, ៤... ១០
ដែលៈ នេះមានន័យថា ៣៧ អាចស្ថិតក្នុងគោល ៨, ៩, ១០, ១១... ព្រោះ គោល ២, ៣, ៤, ៥, ៦, ៧ គ្មានលេខ ៧ ទេ។
សំរាប់គោល ១១ ដល់​ ៣៦ បន្ថែម A - Z មានន័យថាៈ សំរាប់គោល ៣៧ ដល់ ៦២ បន្ថែម a - z មានន័យថាៈ
វិធីបំលែងគោល ជាគោល ១០
សូមមើលឧទាហរណ៍៖
398_{13} បំលែងជាគោល១០
រឿងមហាចោរនៅទល់ដែនវគ្គទី៧៖បាត់កូន
នាងទេវី និង នាងភួងបានបីបាច់រក្សាកូនស្រីយ៉ាងហ្មត់ចត់ ។ នាងទាំងពីរបានដាក់ឈ្មោះកុមារីថា បទុម ។ រាល់ថ្ងៃ នាងទេវីឱបក្រសោបនាងបទុមជាប់នៅនឹងដើមទ្រូង។ ធីតាពុំឲ្យបុត្រីកំព្រានេះយំមួយវ៉ាសបានឡើយ។ នាងតែងបំពេកែវជាបុត្រីឲ្យគេងលក់ស្កប់ស្កល់រាល់ថ្ងៃ ដោយបានបំបៅស្រីឲ្យបានឆ្អែតឆ្អល់ជានិច្ច។ នាងតែងបបោសអង្អែលកូន ក្រែងមានសត្វស្រមោចសង្អាខាំ។ នាងថើបស្រី ជាបុត្រភ្ងា។
ជីវិតនាង និង ជីវិតកុមារី រួមចូលគ្នាជាធ្លុងមួយដែលវេញគ្នាយ៉ាងត្របាញ់អស្ចារ្យ ។ បុត្រីនេះជាព្រលឹងរបស់ធីតា ។ ក្នុងរូបដ៏តូចច្រឡឹងនេះទេវីហាក់ឃើញជីវិតនាងបន្ដសង្ខារទៅមុខទៀត។ បុត្រីនេះហើយ ជាថ្នាំទិព្វមួយដែលរំលាយទុក្ខ បំភ្លេចសេចក្ដីព្រួយរបស់នាង រួចធ្វើឲ្យរស់រៀងតទៅ។ កុមារីចេះញញឹមយ៉ាងស្រស់ប្រិមប្រិយហើយ។ កែវចេះឆ្លើយឆ្លងបន្ដិចៗ នឹងនាងដែលជាហេតុរឹតតែឲ្យនាងស្រលាញ់ថែមទៀត។ ឱ ! សេចក្ដីស្នេហានៃមាតាចំពោះបុត្រ គ្មានវត្ថុក្នុងនាលោកនេះអាចប្រៀបធៀបបានឡើយ។ តាំងពីបានបុត្រីកំសត់នេះមក នាងទេវីកើតទុក្ខតែនាងសប្បាយយ៉ាងអនេក ។ នាងកើតទុក្ខក្នុងសង្គម ព្រោះនាងព្រាត់ប្រាស់ឪពុក ព្រាត់ប្រាស់ប្ដីសម្លាញ់ ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះកាមាជាមនុស្សបានមកយាយីដល់រូបនាងរាល់ពេលវេលា រហូតដល់បណ្ដេញនាងឲ្យចេញពីភូមិឋានផ្ទះសំបែង។ នាងសប្បាយ សប្បាយព្រោះក្នុងសង្គមដដែលនេះ អរុណមួយថ្មីរះក្នុងជីវិតនាង គឺនាងបទុមតែមួយនេះ។