cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)
បព្វជិត
បាគូ : ទោះបីខ្មែរលែងកាន់សាសនាព្រាហ្មណ៍ទៀតហើយក៏ដោយ ក៏ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរពុំបានបោះបង់ចោលទាំងស្រុងនូវប្រពៃណីខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍ផងទេ ។ ដោយហេតុនោះហើយ ទើបគេឃើញនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនូវវត្តមានរបស់ពួក បាគូ ដែលជាកូនចៅរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍បុរោហិតកាលពីសម័យមុនៗ មានសម័យអង្គរជាដើម ។ មានឯកសារខ្លះថាពួក បាគូ អាចឡើងសោយរាជ្យបានក្នុងករណីណា​ដែលព្រះមហាក្សត្រសោយទិវង្គតទៅហើយគ្មានបុត្រ ឬញាតិណាអាចឡើងសោយរាជ្យស្នង ប៉ុន្តែក្នុងភាពពិតជាក់ស្ដែង គេពុំដែលប្រទះករណីបែបនេះសោះឡើយ ។ ពួកបាគូ មានឯកសិទ្ធិជាអ្នកថែរក្សា គ្រឿងសម្រាប់រាជ្យ មានព្រះខាន់រាជ្យ ព្រះលំពែងជ័យ និងគ្រឿងបញ្ចក្សេត្រ និងជាអ្នកប្រារព្ធធ្វើរាជពិធីផ្សេងៗ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកបាគូនៅមានឯកសិទ្ធិមិនបាច់បង់ពន្ធ មិនបាច់បំពេញកិច្ចការសាធារណៈ និងមិនបាច់កែនធ្វើទាហានទៀតផង ។
ព្រះសង្ឃ : ជាថ្នាក់សង្គមមួយពិសេស ព្រោះចៅក្រមដែលជាគ្រហស្ថ ពុំអាចកាត់សេចក្ដីចំពោះទោសកំហុសរបស់ព្រះសង្ឃ បានឡើយ ។ មានតែព្រះសង្ឃនាយក អាចផ្សឹក ព្រះសង្ឃ ដែលមានទោសបានហើយបញ្ជូនខ្លួនទៅអោយតុលាការពិសេសកាត់ទោស ។ ព្រះសង្ឃមានឯកសិទ្ធិដូចពួកបាគូដែរ ។
អ្នកជា (ពួកព្រៃងារ)
គេអាចប្រៀបធៀបពួកនេះទៅនឹងពួក វៃស្យៈ នៅក្នុងសង្គមឥណ្ឌា ។ ពួកនេះគេសំដៅយកប្រជារាស្ត្រទូទៅ ដែលប្រកបរបរស្រែចំការ លក់ដូរ នេសាទជាដើម ។
ខ្ញុំ
គេអាចប្រៀបពួកនេះទៅនឹងពួក សូទ្រៈ នៅក្នុងសង្គមឥណ្ឌា ។ មានខ្ញុំបីប្រភេទ ៖
ខ្ញុំប្រភេទនេះ គេនៅហៅថា អ្នកងារ ដែលមានការបញ្ជាក់ពីឯកសារអក្សរសិល្ប៍ ។ យ៉ាងណាមិញ រឿងទុំទាវ បានប្រាប់យើងថា អ្នកស្រុកត្បូងឃ្មុំដែលបណ្ដោយអោយ អរជូន សម្លាប់ ម៉ឺនឯក (ទុំ) ដែលមានព្រះរាជសារជាប់នៅនឹងខ្លួននោះសុទ្ធតែត្រូវដាក់អោយទៅជា អ្នកងារ ទាំងអស់ ។ ម្យ៉ាងទៀតនៅពេលដែលព្រះចន្ទរាជា មានជ័យជំនះលើស្ដេចកន បក្សពួករបស់ស្ដេចកន បក្សពួករបស់ស្ដេចកន សុទ្ធតែត្រូវដាក់ជាអ្នកងារទាំងអស់ដែរ ។
គួរគប្បីជ្រាបថា ពួកខ្ញុំប្រភេទនេះច្រើនតែត្រូវបង្ខំ អោយធ្វើការជាទម្ងន់លើដីព្រះរាជទ្រព្យ ។ ក្នុងករណីខ្លះពួកនេះអាចរំដោះខ្លួនបាន ដោយសេចក្ដីអនុគ្រោះរបស់ស្ដេច ដោយលោះខ្លួនដោយប្រាក់ ដោយការជំនួស ដោយការសាងផ្នួស ។
ស្ដេច (ព្រះបាទធម្មរាជា) គង់ក្នុងភេទជាភិក្ខុភាវៈ៣ថ្ងៃហើយទ្រង់លាចាកសិក្ខាបទ ។ ទ្រង់បរិច្ចាគព្រះរាជទ្រព្យធ្វើឆ្នោតព្រះរាជទានបណ្ដារាស្ត្រ ជាអនេកអនន្តពន់ពេក ។ ទ្រង់ព្រះរាជសទ្ធាវេរភូមិ២១ ស្រែ២១ ខ្ញុំប្រុស២១នាក់ ខ្ញុំស្រី២១នាក់ រទេះគោ២១នឹម រទេះក្របី២១នឹម សេះ២១ ដំរី២១ នូវគ្រឿងប្រគំផ្សេងៗថ្វាយទុកជាទាសាទាសីអោយរក្សាព្រះចេតិយ ព្រះវិហារសីមាសម្រាប់ បោសច្រាសសំអាត ។ ទ្រង់តាំងអោយមានមេពីរនាក់ជានាយត្រួតត្រារក្សា ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាមាន ពលព្រះស្រីរតនត្រៃ តាំងពីនោះរៀងមក ។
គួរគប្បីជ្រាបថា ពួក ពលព្រះ នេះទោះបីមានបុណ្យសក្ដិខ្ពង់ខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏នៅតែពុំអាចរំដោះខ្លួនអោយចេញផុតពីឋានៈនេះបានឡើយ ។ ព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ ទ្រង់មានបំណងរំដោះព្រះស្នំឯក (នាងស) និងស្ដេចកន ជាព្រះអនុជថ្លៃអោយរួចពីឋានៈពលព្រះ ។ ព្រះអង្គទ្រង់បានពិគ្រោះនឹងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ តែមន្ត្រីទាំងនោះបានទូលវិញថា គ្រួសារណាមួយដែលធ្លាក់ខ្លួនទៅជាពលព្រះ ហើយ ត្រូវស្ថិតនៅឋានៈនោះអស់រយៈពេល៥០០០ឆ្នាំ ហើយព្រះរាជាក៏ពុំអាចធ្វើការរំដោះបានដែរ ព្រោះបើព្រះអង្គហ៊ានប្រព្រឹត្តដូច្នោះ អ្នកផងនឹងចោទថាព្រះអង្គពុំគោរពចំពោះព្រះរតនត្រៃ ឡើយ ។
ពួកខ្ញុំប្រភេទនេះទំនងជាមានជីវភាព មិនយ៉ាប់យឺតដូចខ្ញុំប្រភេទដទៃទៀតទេ ព្រោះព្រះសង្ឃតែងមានព្រះទ័យសប្បុរសចំពោះពួកនេះ ។
ខ្ញុំគេ : (ទាសៈ ទាសី) ពួកនេះគឺជាខ្ញុំកំដររបស់ពួកអ្នកជា ឬ ពួកមន្ត្រី ។ ឋានៈនេះ ត្រូវបានទៅជនណាដែលជំពាក់បំណុលគេហើយគ្មានប្រាក់សងវិញ បានទៅពួកឈ្លើយសង្គ្រាម ឬពួកអ្នកស្រុកភ្នំដែលគេទៅចាប់យកមកដោយបង្ខំ ។ ពួកខ្លះអាចរំដោះខ្លួនបានតែមានខ្លះមិនអាចរំដោះខ្លួនបានឡើយ ។
ការរស់នៅ និងសេដ្ឋកិច្ច
ការរស់នៅរបស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រក្នុងគ្រាស្រុកមានសន្តិភាព និងក្នុងគ្រាស្រុកមានចម្បាំងរាំងជល់ ឃើញថាមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាឆ្ងាយណាស់ ។
សេចក្ដីស្រង់ខាងក្រោមនេះពីសៀវភៅ Le Sdach Kan របស់លោក Adhemard Leclere អាចបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈនេះបានខ្លះ :
Le royaume avait retrouve la paix d'autrefois et les habitants se disaient plus heureux sous le roi Kan qu'ils ne l'avaient jamais ete sous les rois de l'ancienne monarchie ។
ម្យ៉ាងទៀត អាណាប្រជានុរាស្ត្រតែងតែត្រូវកែនអោយបំពេញកិច្ចការធំៗ ដូចជាលើកផ្លូវ សង់ស្ពាន ជីកព្រែក ជីកអូរ លើកទំនប់ ។ល។ សម្រាប់បម្រើប្រយោជន៍រួម និងកិច្ចការខ្លះទៀតសម្រាប់បម្រើផលប្រយោជន៍របស់ព្រះរាជា ។
ក្រៅពីកិច្ចការទាំងប៉ុន្មានដែលត្រូវបំពេញដូចបានរៀបរាប់រួចមកហើយនេះ ពួកយុវជនក្នុងព្រះរាជាណាចក្រត្រូវជាប់កំណែនជាទាហានក្រៅកំណែនទៀត ។ នៅពេលណាស្រុកមានចម្បាំង ពួកទាហានប្រភេទនេះ ត្រូវគេកែនអោយចូលបម្រើកងទ័ពភ្លាមៗ ។
ក្នុងករណីស្រុកកើតចម្បាំង ទោះជាចម្បាំងគ្នាឯងក្ដី ចម្បាំងការពារជាតិក្ដី អាណាប្រជានុរាស្ត្រត្រូវជួបប្រទះនឹងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះក្រៅពីកាតព្វកិច្ចទាំងប៉ុន្មានដែលត្រូវបំពេញខាងលើ រាស្ត្រត្រូវប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិ ស្បៀងអាហារផ្គត់ផ្គង់អោយកងទ័ពថែមទៀត ។ ពិសេសទៅទៀតក្នុងចម្បាំងនៅសម័យណាក៏ដូចនៅសម័យណាដែរ អាណាប្រជានុរាស្ត្ររមែងតែងតែស្លាប់ដោយខ្មាំងសត្រូវប្រហារផង ដោយជំងឺតម្កាត់ផ្សេងៗផង ។ ឆ្លៀតឱកាសដែលមានការវឹកវរដូច្នោះ ចោរខ្មួញតែងតែកម្រើកថ្លើមធំ ប្លន់កាប់ចាក់នៅគ្រប់ស្រុកគ្រប់តំបន់ ។
ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច គេសង្កេតឃើញមានសកម្មភាពផ្សេងៗ ដូចតទៅ:
ក្នុងសម័យលង្វែក គឺនៅពេលដែលព្រះរាជាខ្មែរបានទាក់ទងជាមួយអ្នកផ្សាយសាសនាព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ព្រះអង្គតែងបានផ្ដល់ទេយ្យទានជាអង្ករដល់ពួកអ្នកទាំងនោះដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរផង និងដល់អង្គការធំខាងផ្សាយសាសនានៅ ម៉ាឡាកា(Malacca) ផង ។
ពាណិជ្ជកម្ម : ដោយសារទន្លេមេគង្គជាផ្លូវគមនាគមន៍មួយយ៉ាងសំខាន់ ក្រុងចតុមុខក៏ក្លាយទៅជាកំពង់ផែមួយដែលមានឈ្មួញបរទេសចេញចូលលក់ដូរតាំងពីរជ្ជកាល ព្រះបរមរាជាទី២ ចៅពញាយ៉ាត ម្ល៉េះ ។ ដល់មកសម័យព្រះចន្ទរាជា និង ស្ដេចកន ច្បាំងគ្នាឯង គេឃើញមេទាំងពីរនេះសុទ្ធតែបានបញ្ជាអោយដឹកទំនិញយកទៅលក់ឯបរទេស ហើយទិញយកគ្រឿងសស្ត្រាវុធមកវិញ ។ តាមឯកសារអឺរ៉ុប ព្រះបរមរាជាទី៤ កាលដែលទាក់ទងជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុបនោះ ព្រះអង្គទ្រង់មានសង្ឃឹមថាសកម្មភាពខាងជំនួញនឹងកើតមានឡើង បន្ទាប់ពីការមកដល់របស់ពួកបព្វជិត តែព្រះអង្គពុំបានទទួលផលល្អក្នុងវិស័យនេះឡើយ ។ ក៏ប៉ុន្តែបើតាមប្រភពដដែលនោះ ឃើញថាក្នុងរជ្ជកាលក្រោយៗមកទៀតមានឈ្មួញបរទេសជាច្រើនគឺ ចិន ជប៉ុន ជ្វា បានមកធ្វើជំនួញក្នុងប្រទេសខ្មែរតាមផ្លូវទឹក ជាពិសេសនៅកំពង់ផែចតុមុខនេះឯង ដែលជាផ្សារលក់គ្រឿងទេស ភ្លុកដំរីស្បែកសត្វ ជ័រកំញាន ។ ល ។
សិប្បកម្ម និង ឧស្សាហកម្ម : ឧស្សាហកម្មដែលសំខាន់ជាងគេទំនងជាការស្លដែកនេះ ។ ឧស្សាហកម្មប្រភេទនេះ មានសន្ទុះខ្លាំងដោយមានការទំនុកបម្រុង ពីព្រះចន្ទរាជា ។ ប៉ុន្តែរបរប្រើដែកជាវត្ថុធាតុដើម មានរបរដំដែកជាដើម ឃើញមានសកម្មភាពរួចទៅហើយ តាំងពីរជ្ជកាលព្រះបាទ ចៅពញាយ៉ាត ម្ល៉េះ ។
ជំនឿ និងទំនៀមទម្លាប់
ទោះបីនៅសម័យនោះ ព្រះពុទ្ធសាសនាបានជ្រួតជ្រាបចូលក្នុងសង្គមខ្មែរហើយក៏ដោយ ក៏ជនជាតិខ្មែរយើងពុំបានលះបង់ចោលនូវជំនឿដើមរបស់ខ្លួនឡើយ ។ យ៉ាងណាមិញ តាំងពីព្រះរាជាដល់ប្រជារាស្ត្រតូចតាចគ្រប់ជាន់ថ្នាក់សុទ្ធតែជឿលើ ខ្មោចបិសាច អារក្ស អ្នកតា បង់បត់ ។ ល ។ រាជពង្សាវតារខ្មែរបាននិយាយថាកាលកសាងរាជធានីចតុមុខ ព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាត ទ្រង់ចាត់អោយសាងខ្លាងមឿង (អ្នកតាចាំស្រុក) មួយនៅខាងមុខវត្តឧណ្ណាលោម និងរូបអ្នកតា បង់បត់ជាច្រើនកន្លែងទៀត ទុកជាទ្វារព្រះនគរ ជាបង្ការសឹកសង្គ្រាមពីប្រទេសជិតខាង ។​ តាពេជ ដែលបានបូជាជីវិត ដើម្បីទៅកែនទ័ពបិសាច មកជួយអាសាព្រះចន្ទរាជា ក្នុងគ្រាច្បាំងជាមួយ ស្ដេចកន នោះបានក្លាយទៅជាអ្នកតា១រូប ដែលប្រជារាស្ត្រខ្មែរបានធ្វើពិធីគោរពបូជា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។
ក្នុងវិស័យជំនឿលើខ្មោចនេះ គេជឿទៀតថា ដើម្បីកសាងទំនប់ទឹកឬព្រះវិហារអោយ ជាប់ល្អគេត្រូវយកអ្នកទោសអស់ជីវិតទៅកប់ក្រោមទំនប់នោះ ឬគេត្រូវយកខ្មោចទៅទ្រាប់បាតសសរព្រះវិហារ ។
ម្យ៉ាងទៀត ខ្មែរនៅគ្រប់ជាន់ថ្នាក់សុទ្ធតែយល់ថា ការយល់សប្តិជាការប្រាប់អោយដឹងមុនពីហេតុការណ៍ដែលបម្រុងនឹងកើតឡើង ម៉្លោះហើយគេតែងតែអោយហោរទស្សន៍ទាយមើលមិនដែលខាន ជាពិសេសក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបរមរាជវាំងដែលពួកហោរាជាមន្ត្រីមួយប្រភេទ ចាំតែបំពេញមុខការខាងទស្សន៍ទាយនេះឯង ។
ក្រៅពីនេះ ខ្មែរនៅមានជំនឿមាំលើពាក្យសម្បថដែលគេយល់ថា មានលក្ខណៈសក្ដិសិទ្ធិណាស់ ។ ពួកនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី ពួកសេនាទាហានសុទ្ធតែត្រូវផឹកទឹកពិភទ្ទសច្ចាជារៀងរាល់ឆ្នាំ ជាការសម្ដែងភក្ដីភាពរបស់ខ្លួនចំពោះព្រះមហាក្សត្រ ។
រាជពង្សាវតារខ្មែរបានកត់ទុកនូវពិធីជាទំនៀមទម្លាប់យ៉ាងសំខាន់ពីរ គឺពិធី បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី១ និង ពិធីបុណ្យអុំទូក១​ ។
បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ទំនងជាពិធីបុណ្យសំខាន់ជាងគេ ពីព្រោះទោះបីមានកើតចម្បាំងគ្នាឯងក៏ដោយក៏គេត្រូវផ្អាកចម្បាំងនោះសិនដើម្បីបានរៀបចំពិធីបុណ្យនោះ ។ ឯពិធី បុណ្យអុំទូក ជាឱកាសមួយដែលគេធ្វើការប្រណាំងទូក លយកន្ទោងធំ ទូកប្រទីប និងអុជកាំជ្រួច ។ គេថាធ្វើដូច្នេះ គឺដើម្បីថ្វាយទៅព្រះចង្កូមកែវដែលតម្កល់នៅពិភពនាគ ឯការអុជកាំជ្រួចរន្ទាគឺថ្វាយទៅចូឡាមណីចេតិយ ដែលតម្កល់ព្រះចង្កូមកែវនៅស្ថានត្រៃត្រឹង្ស ។
អក្សរ-ភាសា-អក្សរសិល្ប៍
គួរគប្បីរំលឹកឡើយវិញថា ចាប់តាំងពីដើមស.វ.ទី១៤រៀងមក គេពុំឃើញមានសិលាចារឹកនៅប្រទេសខ្មែរទៀតទេ ។ លុះដល់មករជ្ជកាលរបស់ព្រះចន្ទរាជា ទោះបីពេលនោះរាជធានីពិតប្រាកដតាំងនៅក្រុងលង្វែកក៏ដោយ ក៏ព្រះរាជាខ្មែរតែងនិយមនាំពួកបរិវារទៅគង់នៅតំបន់អង្គរជាហូរហែររៀងមក ។ គឺក្នុងសម័យនោះហើយដែលខ្មែរបានកសាងសិលាចារឹកឡើងវិញ ។ សិលាចារឹកទាំងនោះគេបានចារទុកនៅប្រាសាទ នគរវត្តជា ៣អន្លើ គឺនៅទីដែលហៅថា ព្រះពាន់ ត្រង់ដែលមានព្រះពុទ្ធរូបច្រើននោះខ្លះ នៅថ្នាក់លើបំផុតដែលហៅថា បាកាណ នោះខ្លះ និងនៅព្រះរបៀងថ្នាក់ក្រោម ។ សិលាចារឹកទាំងនោះមានទាំងអស់៤០ផ្ទាំងមានចុះកាលកំណត់ពីគ.ស.១៥៦៥ដល់១៧៤៦ប៉ុន្តែសករាជដែលប្រើគឺជាមហាសករាជ ។ សេចក្ដីក្នុងសិលាចារឹកនោះនិយាយពីរឿងធ្វើបុណ្យផ្សេងៗ គឺប្រោសខ្ញុំអោយរួចជាអ្នកជា បំបួសមនុស្ស លាបំណន់ សាងព្រះ សាងពិតាន និងថ្វាយរបស់ជាពុទ្ធបូជា ។ ល ។ ជារបស់ស្ដេចខ្លះ មន្ត្រីខ្លះ រាស្ត្រខ្លះ ។
ចំពោះសេចក្ដីក្នុងសិលាចារឹកទាំងនោះ អ្នកស្រាវជ្រាវខ្មែរមួយក្រុមបានបន្ថែមសេចក្ដីទៀតថា សេចក្ដីអស់នេះ ជាពាក្យរបស់អ្នកចាលចាញ់ ហើយមានទីពឹងទីរលឹកចំពោះព្រះរតនត្រ័យប៉ុណ្ណោះ ជាអ្នកសុខចិត្តទទួលសេចក្ដីលំបាកវេទនាដោយយល់ថាជាផលកម្មអាក្រក់ដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្តិមកហើយក្នុងអតីតជាតិ តែពុំបានអស់កម្លាំងសេចក្ដីប្រឹងប្រែងឡើយ តែងខំសន្សំបុណ្យកុសលដើម្បីសេចក្ដីចម្រើនដែលខ្លួន និងដល់ប្រទេស ។
ភាសាដែលប្រើក្នុងសិលាចារឹកទាំងនោះ ជាភាសាខ្មែរធម្មតាក្នុងសម័យកណ្ដាល មានពាក្យពេចន៍បុរាណលាយឡំខ្លះដែរ តើយើងអាចមើលយល់សេចក្ដីបានច្រើន ។
ជាការគួរអោយស្ដាយពេកណាស់ សាស្ត្រាស្លឹករិត និង ក្រាំង ក្នុងសម័យ​ដែលយើងលើកយកមកសិក្សានេះត្រូវវិនាសបាត់បង់ខ្ទេចខ្ទីអស់ជាច្រើន នេះទំនងជាមកពីសត្រូវជិតខាងកាលដែលចូលមកលុកលុយស្រុកទេសយើង គេនាំគ្នាដឹកជញ្ជូនយកទៅទុកជាទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ទៅ ហើយម្យ៉ាងទៀតប្រហែលជាត្រូវភ្លើងឆេះក្នុងគ្រាមានសង្គ្រាមនោះហើយ ។ ប្រសិនបើមាននៅសេសសល់គឺនៅតាមវត្តអារាម តែច្រើនពុំមានឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ ។ ចំពោះរឿងនេះមានមតិខ្លះយល់ថា មកតែពីរបបគ្រប់គ្រងធ្វើអោយអ្នកនិពន្ធខ្លាចរអាពុំហ៊ានបញ្ចេញឈ្មោះរបស់ខ្លួនអោយអ្នកផងដឹងស្គាល់ទេ តែមានមតិខ្លះទៀតយល់ថា មកពីអ្នកចារមានទម្លាប់អាក្រក់លុបបំបាត់ឈ្មោះអ្នកនិពន្ធចោល ហើយតាំងខ្លួនឯងជាអ្នកនិពន្ធជំនួសទៅវិញ ។ ស្នាដៃមួយដែលគេស្គាល់ឈ្មោះអ្នកនិពន្ធពិតប្រាកដគឺ ល្បើកអង្គរ និពន្ធដោយអ្នកប៉ាង ក្នុងគ.ស.១៥៩៨ ជាកាព្យនិយាយពីការកសាងប្រាសាទ អង្គរវត្ត តាមរបៀបរឿងទេពនិទាន ។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជា្រវខ្មែរខ្លះបានដាក់កាលកំណត់រឿងនេះ​ខិតមកមុខបន្តិចទៀត គឺ នៅគ.ស.១៦០៩ វិញ ។
ព្រះពុទ្ធសាសនា
គួរគប្បីបញ្ជាក់ថា រាជាគណៈឬ មន្ត្រីសង្ឃទាំង៤សម្រាប់ត្រូវចែកជា សម្រាប់ឯក ទោ ត្រី ចត្វា ដូចមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ខាងអាណាចក្រដែរ :
គួរគប្បីបញ្ជាក់ម្យ៉ាងទៀតថា ព្រះសង្ឃ និងវត្តអារាមក្នុងសម័យនោះមានមុខងារយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យសង្គមកិច្ច ។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះសង្ឃពុំមែនគ្រាន់តែជាស្រែបុណ្យប៉ុណ្ណោះទេ តែព្រះអង្គជាអ្នកអប់រំ ផ្ដល់ចំណេះវិជ្ជាគ្រប់បែបយ៉ាង គិតទាំងចំណេះខាងមុខរបរផងដល់ពុទ្ធបរិស័ទជើងវត្ត ។​ នេះហើយជាកត្តាមួយ ធ្វើអោយរាស្ត្រខ្មែរកាន់តែជក់ចិត្តលើព្រះពុទ្ធសាសនាថែមទៀត ។ ពួកយុវជនតែងនិយមចូលទៅបួសអស់មួយរយៈកាលហើយសិក្ខមកវិញ ទើបអ្នកផងគេចាត់ទុកជាមនុស្សពេញលក្ខណៈមានចំណេះចេះដឹង ស្គាល់ខុស ស្គាល់ត្រូវ ។ល។
សាសនាគ្រិស្ត
ជនជាតិអឺរ៉ុបមានពួកព័យទុយក័ល និងអេស្ប៉ាញជាដើមបានប៉ុនប៉ងយកសាសនាគ្រិស្តមកផ្សាយក្នុងប្រទេសខ្មែរចាប់ពីពាក់កណ្ដាលទី២នៃស.វ.ទី១៦ ។ ទោះបីព្រះរាជាខ្មែរភាគច្រើនទ្រង់បានទទួលរាក់ទាក់ និងផ្ដល់ជំនួយផ្សេងៗ ជាច្រើនដល់អ្នកផ្សាយសាសនា ក្នុងបំណងអោយពួកបព្វជិតជួយធ្វើអន្តរាគមន៍សុំជំនួយទ័ពមកទប់ទល់នឹងសត្រូវខាងក្នុង និងខាងក្រៅប្រទេសក៏ដោយ ក៏ការប៉ុនប៉ងផ្សាយសាសនាថ្មីនេះតែងទទួលបរាជ័យគ្រប់ពេលវេលា ។
បព្វជិត ហ្គាសស្ប៉ា ដា ឃ្រុហ្ស (Gaspar da Cruz) ដែលជាអ្នកផ្សាយសាសនាជាតិអឺរ៉ុបទី១ នៅប្រទេសខ្មែរបានទទួលសារភាពថាមានខ្មែរតែម្នាក់គត់ (?) ដែលបានចូលសាសនាគ្រិស្ត ហើយជននោះបានទទួលមរណភាពហើយទៅទៀត ។ បព្វជិតអង្គនេះបានបញ្ជាក់បន្ថែមទៀតថា ក្រោយមកពួកអ្នកផ្សាយសាសនាជាតិអឺរ៉ុបមានទំនាស់ជាមួយពួកព្រាហ្មណ៍នៅក្នុងវាំង ។ ខ្លួនលោកផ្ទាល់ក៏បានធ្វើអោយពួកព្រាហ្មណ៍អាក់អន់ចិត្ត ដោយលោកបានពន្យល់ដល់ប្រជារាស្ត្រថា ព្រះអាទិទេពរបស់ពួកនេះពុំបានបង្កើតមេឃ និងដីទេហើយអាទិទេពនោះជាមនុស្សកាចសាហាវ និងជាអ្នកធ្វើបាបកម្មទៀតផង ។ បព្វជិត កាសេហ្គា (Cacega) បានកត់ទុកថា បព្វជិត ស៊ីលវ៉េសស្ត្រេ (Sylvestre) បានលាងបាបអោយបានតែពួកអ្នកទោស និងជនបរទេស មានចិន ជប៉ុន ជ្វា តែគ្មានខ្មែរម្នាក់សោះ ។
គេសង្កេតឃើញថា ការប៉ុនប៉ងបង្កើតអង្គការដោយសាសនាគ្រិស្តនៅប្រទេសខ្មែរ ត្រូវបានទទួលបរាជ័យជាបន្តបន្ទាប់គ្នាគឺ:
លទ្ធិបុគ្គលនិយម
នៅសម័យអង្គរ យើងបានឃើញថា ចាប់តាំងពីស.វ.ទី៩ ដល់ ស.វ.ទី១២ គេមានភស្តុតាងជាច្រើនដែលបង្ហាញថា ព្រះរាជាខ្មែរបានកាន់លទ្ធិបុគ្គលនិយមស្របពេលជាមួយនិងលទ្ធិទេវរាជ ។ នៅសម័យដែលយើងលើកយកមកសិក្សានេះ រាជពង្សាវតារផ្ដល់ភស្តុតាងថា លទ្ធិនេះនៅតែមានសកម្មភាពបន្តទៅទៀត ។ ប្រភពនេះបានអោយពត៌មានថាព្រះចន្ទរាជា បានសាងព្រះវិហារមួយនៅក្នុងខេត្តរលាប្អៀរ រួច ទ្រង់ត្រាស់អោយសាងព្រះពុទ្ធរូបឈើស្នងព្រះអង្គមួយព្រះអង្គ កំពស់ស្មើព្រះអង្គទ្រង់សណ្ឋិតកណ្ដាល ។ ទ្រង់អោយសាងព្រះពុទ្ធរូបឈើមួយព្រះអង្គទៀត ស្នងព្រះអគ្គមហេសីព្រះភគវតីស្រីទាវធីតា កំពស់ស្មើព្រះអង្គសណ្ឋិតម្ខាង ទ្រង់សាងព្រះពុទ្ធឈើមួយព្រះអង្គទៀត ស្នងព្រះអង្គសម្ដេចព្រះស្រីទេវីក្សត្រី ជាសម្ដេចព្រះរាជបុត្រី កំពស់ស្មើព្រះអង្គសណ្ឋិតម្ខាងទៀត ។
ប្រភពរាជពង្សាវតារខ្មែរ បាននិយាយទៀតថា កាលដែលសម្ដេចចៅហ៊្វាដុងជំទាវទេវីនារីសោភ័ណជៃ ដែលត្រូវជាបិតាមាតាសម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី ស្រីទេពធីតា ព្រះបរមរាជាទី៤ ''ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់អោយជាងយកថ្មល្អិតល្អ មកសាងជារូបសម្ដេចចៅហ៊្វាដុង១ ជំទាវទេវីនារីសោភ័ណជៃ១ តម្កល់រូបទាំង២ នោះក្នុងសាលាមួយទុកអោយសម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីគោរពរៀងមក" ។
សិល្បៈ
សិល្បៈខ្មែរច្រើនមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងសាសនា ។ ដោយហេតុថានៅសម័យនោះខ្មែរមានជំនឿស៊ប់តែទៅលើព្រះពុទ្ធសាសនា សិល្បៈខ្មែរក៏មានលក្ខណៈទោរទន់ទៅតាមសាសនានោះដែរ ។
សេចក្ដីដកស្រង់តទៅនេះ អាចបង្ហាញអោយឃើញនូវប្រធាន និងបច្ចេកទេសប្រើក្នុងវិស័យសិល្បៈស្ថាបត្យកម្ម និងចម្លាក់ក្នុងសម័យនោះ:
"អស់មុខមន្ត្រី មេការទាំងឡាយ កែនកូនជាងសាងព្រះមហាស្ដូប ព្រះចេតិយធំនិងព្រះចេតិយតូចជាបរិវារ រចនាដោយថ្ម ត[[កំផែងខ្វាត់ខ្វែង អោយជាច្រើនបែបច្រើនយ៉ាង សាងព្រះវិហារមានត្រីសូល៍កំពូលប្រាំ តាមកំផែង និងព្រះលានព្រះអារាមនោះ សឹងឆ្លាក់ឆ្លៅជាភាពមនុស្ស គ្រុឌនាគ សត្វមហឹង្សា គោក្របី និងក្បាច់ភ្ញីផ្កា វល្លិ រចនាថ្លៃថ្លា ប្រពៃ ហើយសាងព្រះពុទ្ធរូបបន្ទំ និងសណ្ឋិតជាច្រើនអង្គ មានសីមា និងរបៀងរោងទង ក្លោងទ្វារកំពូលមុខព្រហ្មសុទ្ធសឹងឆ្លាក់ឆ្លៅដោយថ្ម កកំផែងខ្វាត់ខ្វែង ជុំវិញសឹងថ្មបាយអ ថ្មគ្រោមក្រាយលថ្មល្អិត ហើយមានរូបសិង្ហតោរាជសីហ៍ ដំរីយក្សដាក់គ្រប់ទ្វារ" ។
ក្នុងវិស័យសិល្បៈដដែលនេះនាងកញ្ញា ម៉ាដេលីន ហ៊្គីតូ (Madeleine Giteau) បានចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងលើព្រះពុទ្ធរូបទ្រង់គ្រឿងឆ្លាក់ពីឈើ ឬ ពីថ្មដែលមានតម្កល់នៅក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្តសព្វថ្ងៃ ។ នាងយល់ថា ព្រះពុទ្ធរូបទាំងនោះអាចបង្ហាញអោយឃើញនូវរចនាបថទាំងឡាយនៃសិល្បៈខ្មែរក្នុងសម័យក្រោយអង្គរ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
សាលាដុនបូស្កូ
សាលាដុនបូស្កូនៅប្រទេសកម្ពុជាគឺជាប្រភេទសាលាដែលមានបងៀ្រនជំនាញបច្ចេសទេសសំរាប់យុវជននឹងយុវនារី left|thumb|200px|វិន័យរបស់សិស្ស ដុន បូស្កូនៅពេលមានការប្រលង
ដែលក្រីក្រហើយនឹងជួយឧបត្តមដល់ក្មេងកំព្រា កេ្មងក្រីក្រ។ មានសាលាដុនបូស្កូនៅ១២៤ប្រទេសនៅលើពិភពលោក។លើសពីនេះទៅទៀតសាលាពក៏បានទទួលអោយសិស្សស្នាក់ផងដែរ ទាំងការហូបចុកនឹងព្រមទាំងដំណើរកំសាន្តផ្សេងៗកោ្រយពេលបញ្ចប់វគ្គសិក្សារយះពេលពីរឆ្នាំ។
ពាក្យដុនបូស្កូ
ដោយលោកបូជាចារ្យគ្រិស្តសាសនា ក្នុងសាសនាការតូលិក។ នៅប្រទេសអ៊ីតាលី។លោកតាបានបងើ្កតក្រុមអ្នកបួស នឺងអ្នកស្ម័គ្រចិត្តសំរាប់បន្តនឹងជួយកិច្ចការអប់រំ យុវជនយុវនារីដែលក្រីក្រនឹងក្មេងកំព្រា។
ប្រព័ន្ឋ
សាលាដុនបូស្កូបងៀ្រននឹងអប់រំអោយគេចេះរស់នៅប្រកបទៅដោយភាពថៃ្លថ្នូ ទៅថៃ្ងអនាគត ពួកគេនឹងក្លាយជាមនុស្សល្អរស់នៅក្នុងសង្គម នឹងធើ្វជាសរសរទ្រូងនៃប្រទេសជាតិ។
សាលាដុនបូស្កូគិតថាភាពក្រីក្រគឺបណ្តាលមកពីខ្វះការអប់រំនឹងការកេងប្រវញ្ញពលកម្ម។
មហាសុខាវតីវ្យូហសូត្រ
EN: Pure Land Buddhism
កំណត់​សម្គាល់
សូម​អ្នក​អាន​សិក្សា​ស្វែងយល់​ឲ្យ​បាន​ជាក់លាក់​នូវ​ភាព​ខុសគ្នា​រវាង​ទស្សនវិជ្ជា​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ និង ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន ។ ពាក្យ​ថា ដែនដីបរិសុទ្ធ ព្រះពុទ្ធអមិតាភៈ ស្ថាន​សុខាវតី និង ពាក្យ​ចំឡែកៗ​មួយ​ចំនួន​ទៀត មិន​មាន​នៅ​ក្នុង​ទស្សនវិជ្ជា​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ​ទេ ។ ជា​ពិសេស​ការ​​លើក​តម្កើង​តួអង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ឲ្យ​ហួស​ភាព​ជា​មនុស្ស ឬ សាស្តា​ (គ្រូ)​​ម្នាក់​ ឲ្យ​ឡើង​ទៅ​ដល់​ឋានៈ​ជា​អាទិទេព ដែល​មាន​ឫទ្ធិអំណាច​អស្ចារ្យ​​ហួស​វិស័យ​មនុស្ស​ ក៏​សុទ្ធ​តែ​ជា​ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​ដែរ ។ ទស្សនវិជ្ជា​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ​សង្កត់​ធ្ងន់​ទៅ​លើ​ការ​អប់រំ​ចិត្ត និង សាង​អំពើ​ល្អ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ពោល​គឺ​មិន​ពឹង​លើ​អំណាច​អាទិទេព​អង្គ​ណា​ឡើយ ។ និព្វាន​ ពោល​គឺ​ការ​រំលត់​ទុក្ខ គឺ​ជា​គោល​ដៅ​ចុងក្រោយ​របស់​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​និកាយ​ថេរវាទ គឺ​មិន​មែន​ស្ថាន​សុខាវតី​ ឬ ដែនដី​បរិសុទ្ធ​​ទេ ។
កថាដើម
[1] ខ្ញុំ (អានន្ទ) បានស្តាប់ឮហើយយ៉ាងនេះថា ៖ សម័យមួយ ព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់នៅ ភ្នំកំពូលត្មាត (គ្រិធ្រកុត) ក្រុងរាជគីរី (នគរមគធៈ) ជុំវិញទៅដោយភិក្ខុ១ម៉ឺន២ពាន់អង្គ ជាបរិវារ ។ មានព្រះអរហន្តទាំងអស់ ដែលបានសម្រេចអភិញ្ញា (ឫទ្ធិហួសវិស័យធម្មជាតិ) ក្នុងចំណោមអរហន្តទាំងនោះ គឺព្រះអជ្នតកោណ្ឌិន្យ ព្រះអាស្វាជិត ព្រះវប្ប ព្រះមហានាម ព្រះភទ្រជិត ព្រះវិមល ព្រះយសោទេវ ព្រះសុពហុ ព្រះបុរណក ព្រះគវម្បតិ ព្រះឧរុវេលកស្សប ព្រះគយកស្សប ព្រះនទិកស្សប ព្រះមហាកស្សប ព្រះសារីបុត្ត ព្រះមហាមោគ្គលាន ព្រះកប្ផិន ព្រះមហាកោស្ថិល្យ ព្រះមហាកត្យាយន ព្រះមហាចុន្ទ ព្រះបុរណមេតយ្យនិបុត្ត ព្រះអនិរុទ្ធ ព្រះរេវត ព្រះកិម្ពិល ព្រះអមោឃរាជ ព្រះបរយនិក ព្រះវក្កុល ព្រះនន្ទ ព្រះស្វគត ព្រះរាហុល ហើយនិង ព្រះអានន្ទ ។ អរហន្តទាំងអស់នេះជា អរិយសាវ័ក ។ ព្រះពោធិសត្វមហាយានជាច្រើន ក៏មកជាបរិវាររបស់ព្រះពុទ្ធដែរ រាប់បញ្ចូលទាំងអស់ ក្នុងកប្បដ៏ចំរើនរុងរឿងនេះផង ដូចជាព្រះពោធិសត្វសមន្តភទ្រ ព្រះពោធិសត្វមន្ជុស្រី ហើយនិងព្រះពោធិសត្វមេតិយ្យ ។ មានទាំងព្រះពោធិសត្វគ្រហស្ថ ១៦អង្គ ដូចជាព្រះពោធិសត្វភទ្របល ថែមទាំងព្រះពោធិសត្វគំនិតជ្រៅ ព្រះពោធិសត្វបញ្ញាសទ្ធា ព្រះពោធិសត្វសុញ្ញ ព្រះពោធិសត្វរីកឫទ្ធិហួសវិស័យធម្មជាតិ ព្រះពោធិសត្វវីរបុរសពន្លឺ ព្រះពោធិសត្វបញ្ញាខ្ពស់ ព្រះពោធិសត្វបញ្ញាប្រកាស ព្រះពោធិសត្វប្រសប់ស្ងប់ ព្រះពោធិសត្វបញ្ញាអធិដ្ឋាន ព្រះពោធិសត្វដំរីក្លិនផ្អែម ព្រះពោធិសត្វវីរបុរសសម្បត្តិ ព្រះពោធិសត្វតាំងនៅកណ្តាល ព្រះពោធិសត្វអនុវត្តការវៀរចាក ហើយនិងព្រះពោធិសត្វរំដោះ ។
គុណសម្បត្តិនៃព្រះពោធិសត្វ
[2] ព្រះពោធិសត្វនិមួយៗ តាមលំនាំនៃគុណសម្បត្តិ របស់ព្រះមហាសត្វសមន្តភទ្រ ប្រកបដោយការអនុវត្តន៍ និងអធិដ្ឋានរាប់មិនអស់ ក្នុងមាគ៌ានៃពោធិសត្វភូមិ ហើយស្ថិតនៅមាំ ក្នុងកុសលកម្មទាំងអស់ ។ ព្រះអង្គតែងមានដំណើរដោយសេរី ក្នុងទិសទាំង១០ ប្រើវិធីរំដោះទុក្ខ យ៉ាងប៉ិនប្រសប់ ។ ព្រះអង្គចូលទៅកាន់ ធម្មរតននៃព្រះពុទ្ធ ហើយបានឆ្លងទៅដល់ត្រើយនាយ ។ កាត់តាមលោកទាំងឡាយរាប់មិនអស់ ព្រះអង្គបានសម្រេចការត្រាស់ដឹង ។ ដំបូងគង់នៅក្នុងស្ថានតុសិតសួគ៌ ព្រះអង្គប្រកាសធម៌បរិសុទ្ធ ។ ក្រោយពីបានចេញចាកវិមានសួគ៌ ព្រះអង្គយាងចូលបដិសន្ធិ ក្នុងផ្ទៃមាតា។ ពេលព្រះអង្គប្រសូត្រ តាមឆ្អឹងជំនីមាតាខាងស្តាំភ្លាម ព្រះអង្គដើរ៧ជំហាន ។ នៅពេលព្រះអង្គកំពុងធ្វើដូច្នោះ ពន្លឺរស្មីដ៏អស្ចារ្យ ក៏ចាំងបំភ្លឺគ្រប់កន្លែង ក្នុងទិសទាំង១០ ស្ថានព្រះពុទ្ធរាប់មិនអស់ ក៏កក្រើករំជួយ៦បែប ។ ពេលនោះព្រះអង្គមានបន្ទូលថាៈ ខ្ញុំនឹងទៅជាអ្នកល្បីល្បាញលើសលប់ក្នុងលោក ។
ព្រះសក្កនិងព្រះព្រហ្ម ចូលមកគាល់ព្រះអង្គ ដោយកិច្ចគោរពវន្ទា ពួកទេពនិករទាំងឡាយ គោរពបូជានិងធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះអង្គ ។ ព្រះអង្គបានបង្ហាញនូវភាពជំនាញ ក្នុងគណិតសាស្ត្រ និពន្ធសាស្ត្រ ការបាញ់ធ្នូ និងសិល្បៈជិះសេះ ។ ព្រះអង្គថែមទាំងចេះដឹងក្នុងអាទិទេពសាស្ត្រ និងបានអានគម្ពីរជាច្រើនក្បាល ។ ខាងក្រៅវាំង ព្រះអង្គហាត់រៀនយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយនៅទីកំសាន្ត បង្ហាញថាព្រះអង្គក៏សប់ព្រះទ័យ នឹងការកំសាន្តអារម្មណ៍ផងដែរ ។
នៅពេលដែលព្រះអង្គជួបនឹង ជរា-ព្យាធិ-មរណៈ ព្រះអង្គឆ្វេងយល់អំពីភាពមិនទៀងនៃលោក ។ ព្រះអង្គបោះបង់នគរ រាជសម្បត្តិនិងរាជបល្ល័ង្គ ហើយចូលទៅកាន់ព្រៃភ្នំដើម្បីអនុវត្តផ្លូវត្រាស់ដឹង ។ បន្ទាប់ពីបានបញ្ជូនសេះស ដែលព្រះអង្គបានជិះ ព្រមជាមួយនិងម្កុដរាជ និងគ្រឿងអលង្កាដែលព្រះអង្គបានពាក់ ត្រឡប់ទៅវិញ ព្រះអង្គដោះសំលៀកបំពាក់ដ៏មានតម្លៃចេញ ហើយគ្រងសំពត់សម្រាប់អ្នកបួស ។ ព្រះអង្គកាត់ព្រះកេសា កោរពុកចង្កា គង់ត្រង់ក្រោមដើមឈើ ហើយព្យាយាមបំពេញកិច្ចរបស់អ្នកបួស អស់រយៈ៦ឆ្នាំ តាមវិធីប្រពៃណី ។ ដោយហេតុតែព្រះអង្គ បានមកកាន់លោកនៃកិលេស៥ ព្រះអង្គមានកិរិយាដូចមនុស្សទូទៅ ។ ហើយដោយកាយរបស់ព្រះអង្គប្រឡាក់ដោយធូលី ព្រះអង្គក៏ចុះទៅជំរះព្រះកាយ ក្នុងទឹកស្ទឹង ។ ដោយសារទេវតាមួយបាន បន្ទន់មែកឈើមករកព្រះអង្គ ព្រះអង្គក៏អាចឡើងច្រាំង ទៅលើបាន ។ បក្សីឋានសួគ៌មួយ ហើរតាមព្រះអង្គយ៉ាងជិត ទៅកាន់កន្លែងបល្ល័ង្គត្រាស់ដឹង ។ ទេព្តាមួយបានបង្ហាញរូប ជាបុរសម្នាក់ ហើយបានឃើញសភាពការដ៏ប្រសើ បានថ្វាយស្បូវដោយគោរពដល់ព្រះអង្គ ។ ព្រះពោធិសត្វទទួលយកស្បូវ ដោយក្តីករុណា ក្រាលស្បូវទាំងនោះ នៅក្រោមដើមពោធិព្រឹក្ស ហើយព្រះអង្គគង់ព្រះភ្នែន ពីលើកម្រាលស្បូវ ។ ព្រះអង្គបញ្ចេញពន្លឺរស្មីដ៏ពន្លឹក បង្ហាញមារាធិរាជ អំពីពន្លឺនោះ ។ មារនិងសេនារបស់មារ លើកគ្នាចូលមកប្រយុទ្ធ និងបញ្ឆោតព្រះអង្គ ប៉ុន្តែព្រះអង្គសង្កត់មារនិងសេនា ទាំងនោះបាន ដោយបញ្ញាបារមី និងធ្វើឲ្យមារនិងសេនាទទួលចុះចាញ់ព្រះអង្គ ។ ព្រះអង្គក៏បានសម្រេចធម៌ខ្ពស់បំផុត និងការត្រាស់ដឹងពេញបរិបូណ៌ ។
ដោយព្រះសក្កនិងព្រះព្រហ្ម អារាធនាព្រះអង្គឲ្យបង្វិលកង់ព្រះធម៌ ព្រះពុទ្ធយាងទៅកាន់ទីកន្លែងផ្សេងៗ សម្តែងធម៌ដោយសម្លេងដូចផ្គរ ។ ព្រះអង្គវាយស្គរព្រះធម៌ ផ្លុំស័ង្ខព្រះធម៌ គ្រវីដាវព្រះធម៌ បង្ហូតទង់ព្រះធម៌ បង្វិលផ្គរព្រះធម៌ ចោលរន្ទះព្រះធម៌ បង្អុរភ្លៀងព្រះធម៌ ហើយនិងឲ្យជំនូនព្រះធម៌ ។ គ្រប់ពេលវេលា ព្រះអង្គដាស់លោកឲ្យភ្ញាក់ដោយសម្លេងព្រះធម៌ ។ ព្រះអង្គបើកភ្លើងបំភ្លឺ ដែនដីព្រះពុទ្ធរាប់មិនអស់ ធ្វើឲ្យលោកទាំងមូលរញ្ជួយញ័រ៦យ៉ាង ។ អាណាចក្ររបស់មារត្រូវគ្របជុំជិត ប្រាសាទរបស់មារត្រូវរង្គោះរង្គើរ ដរាបដល់មារនិងពលមារ ប្រែជាភ័យញាប់ញ័រ ហើយចុះចាញ់ ។ ព្រះពោធិសត្វហែកសំណាញ់បាបធម៌ ជាចំណែកៗ បំផ្លាញមច្ឆាទិដ្ឋិ ដកសេចក្តីឈឺចាប់ លាងសំអាតប្រឡាយតណ្ហា ការពារវិមានព្រះធម៌ បើកទ្វារព្រះធម៌ លាងក្អែលតណ្ហាឲ្យអស់ ហើយបើកបង្ហាញធម៌សបរិសុទ្ធ ។ ព្រះអង្គបង្រួមអ្វីៗក្នុងធម៌ព្រះពុទ្ធ ហើយប្រកាសការបង្រៀនត្រឹមត្រូវ យ៉ាងដូចនេះ ។ ព្រះអង្គចូលទៅកាន់ក្រុង ដើម្បីបិណ្ឌបាតចង្ហាន់ ព្រះអង្គទទួលយក សូម្បីចង្ហាន់មានរសខ្លាំង ដើម្បីជួយអ្នកធ្វើទាន ឲ្យបានសន្សំបុណ្យកុសល ហើយនិងបង្ហាញថា ព្រះអង្គជាស្រែបុណ្យ ។ ដើម្បីពន្យល់ព្រះធម៌ ព្រះអង្គទ្រង់ញញឺម ហើយធ្វើសេចក្តីឈឺចាប់៣យ៉ាង ឲ្យជាសះស្បើយ ដោយឱសថព្រះធម៌ផ្សេងៗ ។ ព្រះអង្គបង្រៀនថា សេចក្តីប្រាថ្នានៃការត្រាស់ដឹង មានបុណ្យកុសលធំធេង ពុំអាចវាស់ទំហ៊ុំបាន ហើយដោយការឲ្យទំនាយ ដល់ព្រះពោធិសត្វទាំងឡាយ ព្រះអង្គអាចជួយ ព្រះពោធិសត្វទាំងនោះ ឲ្យសម្រេចនូវពុទ្ធភូមិបាន ។
ព្រះអង្គបង្ហាញឲ្យឃើញថា ព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន ប៉ុន្តែការនាំសត្វមានជីវិតឲ្យរួចខ្លួន នៅតែបន្តទៅទៀត គ្មានទីបញ្ចប់ ។ ក្នុងការកំចាត់ចោលនូវ កិលេសរបស់សត្វទាំងនោះ បណ្តុះឫសគុណធម៌ និងបង្កើតបុណ្យកុសលដ៏ប្រសើរ ព្រះអង្គបានបង្ហាញនូវការងារដ៏អស្ចារ្យ និងពុំអាចយល់បាន ។
លើសអំពីនេះទៀត ព្រះពោធិសត្វគ្រប់អង្គក្នុងក្រុម អាចទៅទស្សនាដែនដីព្រះពុទ្ធផ្សេងៗ ហើយពន្យល់ការបង្រៀនមាគ៌ាធម៌ ។ របៀបនៃការប្រព្រឹត្តិ របស់ព្រះពោធិសត្វ ល្អបរិសុទ្ធ ហើយមិនប្រឡាក់ដោយកិលេស ។ ដូចគ្រូឆ្ពិនភ្នែក ដែលមានការប៉ិនប្រសប់ ឥតខ្ចោះ អាចបង្កើតការឆ្ពិនភ្នែកផ្សេងៗ រាប់ទាំងរូបភាពប្រុសឬស្រី តាមចិត្តចង់ ឯព្រះពោធិសត្វ ដែលបានហាត់រៀនច្បាស់លាស់ នូវវិធីរំដោះ ហើយបានដល់នូវការយល់ដឹងនូវធម៌ពិត អាចបង្រៀននិងប្តូររូប សត្វមានជីវិតបានដោយសេរី ។
ព្រះអង្គផ្សប់ផ្សាយការប្រៀនប្រដៅ របស់ព្រះតថាគត ធ្វើសកម្មភាពជាគ្រូធំសម្រាប់ព្រះពោធិសត្វដទៃទៀត ហើយដោយសមាធិនិងបញ្ញាដ៏ជ្រាលជ្រៅ ដឹកនាំផ្លូវសត្វមាន ជីវិតរាប់មិនអស់ ។ ដោយបញ្ញាចាក់ធ្លុះ ទៅក្នុងខ្លឹមសារធម្មជាតិនៃព្រះធម៌ ព្រះអង្គ ឃើញច្បាស់នូវទិដ្ឋភាពផ្សេងគ្នា នៃសត្វមានជីវិត ហើយពិនិត្យមើលលោកទាំងអស់ យ៉ាងជិត ។ ក្នុងការថ្វាយគ្រឿងសក្ការៈដល់ព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គបង្ហាញកាយនិម្មិត ដូចជាផ្លេកបន្ទោរនៃរន្ទះ ។
ដោយបានសិក្សាច្បាស់ នូវបញ្ញាវែងនៃអ្នកអង់អាច ហើយបានត្រាស់ដឹង នូវធម្មជាតិបំភ័នភ្នែកនៃព្រះធម៌ ព្រះអង្គបានកំទេចសំណាញ់មារ ស្រាយចំណងតណ្ហាទាំងអស់ ។ ព្រះអង្គឡើងខ្ពស់ផុតថ្នាក់ នៃពួកសាវ័កនិងបច្ចេកពុទ្ធ ហើយបានដល់នូវសមាធិ នៃភាពសូន្យទទេ អរូប និងការអស់ទៅនៃតណ្ហា ។ ដោយភាពប៉ិនប្រសប់ ព្រះអង្គផ្តល់ផ្លូវត្រង់ៗ ហើយបង្ហាញការបង្រៀន៣បែប តាមរបៀបនេះ ។ បន្ទាប់មកចំពោះអ្នកថ្នាក់កណ្តាល និងថ្នាក់ក្រោម ព្រះអង្គបង្ហាញការចូកទៅកាន់បរិនិព្វាន របស់ព្រះអង្គ ។ ប៉ុន្តែតាមការពិត ព្រះអង្គគ្មានសកម្មភាព ហើយគ្មានការចង់ បាន ហើយព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបថា ធម៌ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ គ្មានកើតគ្មានរលត់ ព្រះអង្គជ្រាបថា ធម៌ទាំងអស់មានសភាពស្មើគ្នាឥតខ្ចោះ ។ ព្រះអង្គបានដល់នូវធរណី(មន្ត) រាប់ពុំអស់ ១រយពាន់សមាធិ ឥន្រ្ទិយនិងបញ្ញាសាសនាជាច្រើនយ៉ាង ។ ដោយសារការចំរើនសមាធិចិត្ត ទូលាយនិងសព្វសាយ ព្រះអង្គចូលជ្រៅទៅក្នុងកំណប់ព្រះធម៌ សម្រាប់ព្រះពោធិសត្វទាំងឡាយ ។ បន្ទាប់ពីបានទទួលកម្រងផ្កា នៃពុទ្ធសមាធិមក ព្រះអង្គប្រកាស និងពន្យល់អំពីសូត្រទាំងអស់ ។ ក្នុងពេលស្ថិតជ្រៅក្នុងសមាធិ ព្រះអង្គឃើញព្រះពុទ្ធរាប់មិនអស់ ហើយបានជួបព្រះពុទ្ធគ្រប់ៗអង្គ ក្នុងពេលតែមួយ ។
ដោយបំភ្លឺនិងបង្រៀនបរមត្ថសច្ចៈ ដល់សត្វមានជីវិត ព្រះអង្គដោះលែងសត្វទាំងនោះ ឲ្យរួចអំពីសេចក្តីឈឺចាប់ខ្លាំងហួសកំរិត ឲ្យរួចពីស្ថានភាពដែលសេចក្តីឈឺចាប់ មានកំរិតខ្លាំងពេក រារាំងមនុស្សមិនឲ្យរកឱកាស ប្រតិបត្តិធម៌ព្រះពុទ្ធបាន ហើយនិងឲ្យរួចពីស្ថានភាព ដែលការឈឺចាប់មិនមានកំរិតខ្លាំង រារាំងមនុស្សមិនឲ្យប្រតិបត្តិធម៌ ។ ដោយបានសម្រេចការត្រាស់ដឹង និងសំនួនវោហារ ជាព្រះតថាគត ព្រះអង្គស្ទាត់ក្នុងភាសា ដែលអាចឲ្យព្រះអង្គជួយសត្វមានជីវិត ឲ្យចេះដឹងបាន ។ ព្រះអង្គស្ថិតនៅពីលើ កិច្ចការជាលោកិយទាំងអស់ ហើយចិត្តរបស់ព្រះអង្គស្ងប់ជានិច្ច គង់នៅក្នុងមាគ៌ានៃការរំដោះសត្វ ។ ទាំងនេះអាចឲ្យព្រះអង្គ គ្រប់គ្រងយ៉ាងពេញលេញ លើធម៌ទាំងអស់ ។
ដោយពុំមានសេចក្តីសុំដល់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គក្លាយជាមិត្តល្អ របស់សត្វមានជីវិតម្នាក់ៗ គ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ហើស្ពាយបង្វិចកម្មដ៏ធ្ងន់ របស់សត្វមានជីវិតទាំងនោះ លើខ្នងព្រះអង្គ ។ ព្រះអង្គលើកស្ទួយ កំណប់ព្រះធម៌ដ៏សុខុម របស់ព្រះតថាគត ហើយការពារគ្រាប់ពូជ នៃពុទ្ធភូមិ ដើម្បីឲ្យបានកាន់តែច្រើនឡើង ។ ដោយបានរឭកសេចក្តីករុណា ចំពោះសត្វមានជីវិត ព្រះអង្គពន្យល់ការបង្រៀន ដោយមេត្រីភាព ហើយផ្តល់នូវធម្មចក្ខុ ដល់សត្វមានជិវិតទាំងឡាយនោះ ។ ព្រះអង្គបិទផ្លូវទៅកាន់អបាយភូមិ៣ បើកទ្វារនៃគុណធម៌ ហើយមិនរង់ចាំសេចក្តីសុំ ពីសត្វមានជីវិត ព្រះអង្គប្រទាននូវព្រះធម៌ ។ ព្រះអង្គធ្វើដូច្នេះ ដើម្បីសត្វមានជីវិត គ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ដូចបុត្រដែលស្រឡាញ់ និងគោរពមាតាបិតា របស់ខ្លួន ។ តាមពិតព្រះអង្គថែរក្សា សត្វមានជីវិត ដូចខ្លួនរបស់ព្រះអង្គដែរ ។
លក្ខណៈពិសេសដ៏រុងរឿងនៃព្រះពុទ្ធ
[3] នៅក្នុងខណៈដែលវិញ្ញាណទាំងអស់ របស់ព្រះភគវា បញ្ចេញបាមោជ្ជៈ (សេចក្តីរីករាយ) ព្រះកាយទាំងមូលរបស់ព្រះអង្គ មានសភាពស្ងប់និងរុងរឿង ហើយទឹកព្រះភ័ក្រ្តាគួរជាទីគោរព ប្រកបដោយសីហវិសាល ។ ដោយជ្រាបច្បាស់អំពី ព្រះបំណងរបស់ព្រះពុទ្ធ ព្រះអានន្ទក៏ក្រោកឡើងពីទីអង្គុយ បន្ទាបចីពរចុះក្រោមស្មាស្តាំ ក្រាបវន្ទាព្រះពុទ្ធហើយសំពះដោយក្តីគោរព មានបន្ទូលទៅកាន់ព្រះពុទ្ធថា បពិតព្រះភគវាដ៏ចំរើន ថ្ងៃនេះព្រះវិញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គទាំងអស់ បញ្ចេញបមោជ្ជៈ ព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គស្ងប់និងរុងរឿង ទឹកព្រះភ័ក្រ្តាគួរជាទីគោរព ប្រកបដោយសីហវិសាល ដូចកញ្ចក់ថ្លាដែលមានពន្លឺចាំងទៅក្រៅនិងក្នុង ។ សភាពរុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ គ្មានអ្វីលើសបាន និងពុំអាចវាស់បាន ។ ខ្ញុំព្រះករុណាពុំធ្លាប់បានឃើញ ព្រះអង្គឧត្តុងឧត្តម រុងរឿងក្រៃលែងដូចថ្ងៃនេះទេ ។ ដោយគោរព ព្រះមហាអរហន្តដ៏ចំរើន គំនិតនេះបានកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រះករុណាថា ថ្ងៃនេះព្រះភគវាគង់នៅ ក្នុងធម៌ដ៏កម្រនិងអស្ចារ្យ ថ្ងៃនេះព្រះលោកវីរបុរសគង់នៅក្នុងស្ថានព្រះពុទ្ធ ថ្ងៃនេះព្រះលោកចក្ខុ ផ្ចង់ព្រះចិន្តាចំពោះការបំពេញ ករណីយកិច្ចជាអ្នកដឹកនាំ ថ្ងៃនេះព្រះលោកក្លាហាន គង់នៅក្នុងកំពូលពោធិ(ការត្រាស់ ដឹងជាព្រះពុទ្ធ) ថ្ងៃនេះព្រះដ៏មានកិត្តិយស ខ្ពស់បំផុតក្នុងស្ថានសួគ៌ សម្រេចគុណធម៌នៃព្រះតថាគត ។ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងអតីត បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត ពិនិត្យមើលគ្នាទៅវិញទៅមក ។ តើហេតុម្តេចព្រះពុទ្ធបច្ចុប្បន្ននេះ មិនពិនិត្យមើលព្រះពុទ្ធឯទៀតទាំងអស់? តើមានហេតុបច្ច័យដូចម្តេច ទើបទឹកព្រះភ័ក្រ្តារបស់ព្រះអង្គ រុងរឿងនិងភ្លឺថ្លាខ្លាំងយ៉ាងនេះ? ។
ពេលនោះព្រះភគវា មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះអានន្ទថា ចូរប្រាប់តថាគតមកមើល ម្នាលអានន្ទ តើអាទិទេពខ្លះណែនាំអ្នក ឲ្យដាក់សំនួរនេះដល់ព្រះពុទ្ធ ឬក៏អ្នកសួរអំពី ទឹកព្រះភ័ក្រ្តាដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ដោយការពិនិត្យឃើញ ដ៏ឈ្លាសវៃរបស់ខ្លួនអ្នកផ្ទាល់? ។ ព្រះអានន្ទតបព្រះបន្ទូលព្រះពុទ្ធថា បពិតព្រះអង្គដ៏ចំរើន ពុំមានអាទិទេពមកណែនាំខ្ញុំព្រះអង្គទេ ខ្ញុំព្រះករុណាសួរព្រះអង្គ អំពីហេតុនេះ ដោយការយល់ព្រមរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គផ្ទាល់ ។
ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ម្នាលអានន្ទ អ្នកបានពោលពាក្យល្អប្រសើរ តថាគតរីករាយ នឹងសំនួររបស់អ្នកណាស់ អ្នកបានបង្ហាញបញ្ញាដ៏ជ្រាលជ្រៅ និងសេចក្តីយល់ដឹងដ៏សុខុម ក្នុងការសួរតថាគត នូវសំនួរដ៏មានខ្លឹមសារ ក្នុងការអាណិតអាសូរ ដល់សត្វមានជីវិត ។ ក្នុងនាមជាព្រះតថាគត តថាគតទុកសត្វក្នុងត្រៃភព ក្នុងការអាណិតអាសូរខ្លាំងឥតព្រំដែន ។ បំណងដែលឲ្យតថាគត មកកាន់លោកនេះ គឺដើម្បីផ្សប់ផ្សាយការ បង្រៀនផ្លូវព្រះធម៌ និងជួយសង្គ្រោះសត្វលោក គ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ដោយផ្តល់នូវផលប្រយោជន៍ពិត ដល់អ្នកទាំងនោះ ។ សូម្បីតែច្រើនលានកប្បរាប់មិនអស់ ដើម្បីឲ្យបាន ទាន់និងជួបព្រះតថាគត១អង្គ ជាការលំបាកណាស់ ដូចគ្នានឹងការបានឃើញផ្កាឧទុមពរ (ផ្កាឈូកខៀវ) ដែលកម្រនឹងរីកដូច្នោះដែរ ។ សំនួររបស់អ្នក (អានន្ទ) មានគុណប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់ ហើយនិងបំភ្លឺដល់ទេវលោក និងមនុស្សលោកទាំងអស់ ។ ម្នាលអានន្ទ! អ្នកគួរដឺងថា បញ្ញាត្រាស់ដឹងពេញបរិបូណ៌ របស់ព្រះតថាគត មិនអាចវាស់ស្ទង់បាន អាចដឹកនាំសត្វមានជីវិត រាប់ពុំអស់ឲ្យរំដោះខ្លួន ហើយថាបញ្ញាចាក់ធ្លុះរបស់ព្រះអង្គ គ្មានអ្វីមករារាំងបានឡើយ ។ គ្រាន់តែចង្ហាន់១ពេល ព្រះអង្គក៏អាចរស់នៅបានរាប់រយពាន់កោដិកប្ប ឬចម្ងាយពេល ដែលពុំអាចគិតឃើញ ឬវាស់បាន និងលើសអំពីនេះទៅទៀតផង ។ សូម្បីតែបន្ទាប់ពីពេលរត់បាន១ជុំ ព្រះវិញ្ញាណរបស់ព្រះ អង្គនៅតែភ្លឺត្រចះត្រចង់ ដោយបាមោជ្ជ ហើយគ្មានបង្ហាញស្នាម នៃការចុះអន់ថយ ព្រះរូបលក្ខណៈមិនផ្លាស់ប្តូរ ហើយទឺកព្រះភក្រ្តារបស់ព្រះអង្គ នៅតែដដែល ។ ហេតុនេះគឺមកអំពី បញ្ញានិងសមាធិរបស់ព្រះតថាគត បរិសុទ្ធឥតខ្ចោះនិងគ្មានព្រំដែន ហើយមកអំពីព្រះអង្គ បានសម្រេចឥទ្ធិបារមីលើព្រះធម៌ទាំងអស់ ។ ម្នាលអានន្ទ! ចូរអ្នកស្តាប់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ...។ ព្រះអានន្ទឆ្លើយតបព្រះបន្ទូលថា ព្រះករុណាព្រះអង្គដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះអង្គសូមឲ្យបានស្តាប់ព្រះធម៌ ដោយសេចក្តីរីករាយ នៅក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ។
ព្រះពុទ្ធអតីត៥៣អង្គ
[4] ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះអានន្ទថា កាលពីអតីតកាលដ៏ឆ្ងាយ កន្លងកប្បរាប់ពុំអស់ មិនអាចគិតឃើញនិងយល់បាន ព្រះតថាគត១ព្រះអង្គព្រះនាមទិបង្ករ បានត្រាស់ដឹងក្នុងលោក ។ ដោយបានប្រៀនប្រដៅ និងដោះលែងសត្វលោករាប់ពុំអស់ ហើយនាំផ្លូវសត្វទាំងអស់នោះ ទៅតាមមាគ៌ាត្រាស់ដឹង ព្រះអង្គក៏ចូលបរិនិព្វានទៅ ។បន្ទាប់មក ព្រះតថាគតព្រះនាមថា ពន្លឺទៅដល់ទីឆ្ងាយ បានមកកាន់លោកនេះ ។ ក្រោយព្រះអង្គ មានព្រះតថាគតពន្លឺចន្ទ រួចព្រះតថាគតធូបឈើក្រអូប ស្តេចភ្នំប្រណិតកំពូលភ្នំសុមេរុ ភ្លឺចិញ្ចាចដូចភ្នំសុមេរុ ពណ៌ព្រះចន្ទ នឹកឃើញត្រូវ រួចផុតពីកិលេស គ្មានការជាប់ជំពាក់ ទេវនាគ ពន្លឺរាត្រី កំពូលក្សេមក្សាន្តនិងភ្លឺចិញ្ចាច ដីមិនកំរើក ផ្កាត្បូងល្អឆើត ត្បូងមាសរលោង កំណប់មាស ពន្លឺភ្លើង ប្រភពដ៏ក្លាំងក្លា រញ្ជួយផែនដី រូបភាពព្រះចន្ទ សម្លេងព្រះអាទិត្យ បុប្ផាសេរីភាព ពន្លឺរុងរឿង ឫទ្ធិបដិហារិយនៃសមុទ្រ ត្រាស់ដឹង ពន្លឺទឹក មហាគន្ធពិដោរ គ្មានធូលីនិងកិលេស បោះបង់អមិត្តភាព ភ្លើងនៃ គ្រឿងអលង្ការ កំពូលដ៏ល្អ ជំហរវីរបុរស បញ្ញាប្រកបដោយកុសល ភ្លឺលើសព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទ ពន្លឺត្បូងនៃព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទ ពន្លឺត្បូងដ៏កំពូល កំពូលខ្ពស់បំផុត បុប្ផានៃការត្រាស់ដឹង កំរឹតពន្លឺនៃព្រះចន្ទ ពន្លឺសុរិយា ស្តេចនៃពណ៌ផ្កា ពន្លឺចន្ទលើទឹក កំចាត់ភាពងងឹតនៃអវិជ្ជា ប្រព្រឹត្តការកំចាត់នីវរណធម៌ សទ្ធាបរិសុទ្ធ ឃ្លាំងអំពើល្អ ភាពរុងរឿងវិសេសវិសាល បញ្ញានៃព្រះធម៌ សំរែកសត្វឥន្រ្ទីយ៍ សំរែកសត្វសឹង្ហ សម្លេងនាគនិងលំនៅដ្ឋានក្នុងលោក ។ ព្រះពុទ្ធទាំងអស់នេះ បានចូលបរិនិព្វានអស់ហើយ ។
ព្រះពុទ្ធលោកេស្វាររាជនិងព្រះធម្មករ
[5] ពេលនោះមានព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គ ព្រះនាម លោកេស្វាររាជ ជាព្រះតថាគត ព្រះអរហន្ត ជាអ្នកត្រាស់ដឹងពេញបរិបូណ៌ មានបញ្ញានិងការប្រតិបត្តិ ជាអ្នកឥតខ្ចោះ ជាអ្នកស្គាល់នូវលោក ជាអ្នកគ្មាននរណាលើសបាន ជាអ្នកបង្ហាត់មនុស្ស ជាគ្រូនៃទេព្តានិងមនុស្ស ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ហើយនិងជាអ្នកមានកិត្តិយសក្នុងលោក ។
នៅពេលនោះ មានក្សត្រមួយព្រះអង្គ ដែលបន្ទាប់ពីបានស្តាប់ ធម្មទេសនារបស់ព្រះពុទ្ធ មានសេចក្តីរីករាយក្នុងចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ហើយកើតចិត្តចង់បាន ការត្រាស់ដឹងខ្ពស់បំផុតនិងពេញបរិបូណ៌ ។ ព្រះអង្គបោះបង់ អាណាចក្រនិងរាជបល្ល័ង្គ ហើយបួសជាភិក្ខុ មានព្រះនាមថាធម្មករ ។ ដោយព្រះអង្គមានការឈ្លាសវៃដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ សេចក្តីក្លាហាននិងបញ្ញា ព្រះអង្គបង្ហាញឲ្យឃើញលក្ខណៈ ផ្លែកពីគេនៅក្នុងលោក ។ ព្រះអង្គចូលទៅគាល់ ព្រះតថាគតលោកេស្វាររាជ លិតជង្គង់នៅទៀបព្រះបាទ ដើរប្រទាក់សិន៣ជុំ ដោយមានព្រះពុទ្ធនៅខាងស្តាំជានិច្ច ក្រាបលើដីថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ ផ្គុំព្រះហត្ថាទាំង២ ដោយសេចក្តីគោរព ពោលសសើរព្រះពុទ្ធ ដោយគាថាយ៉ាងនេះថាៈ
ព្រះភក្រ្តាដ៏ភ្លឺថ្លារបស់ព្រះពុទ្ធ មានសភាពរុងរឿង - ភាពឆើតឆាយរបស់ព្រះអង្គគ្មានព្រំដែន - ភាពរុងរឿងដ៏ត្រចះត្រចង់យ៉ាងនេះ ពុំមានអ្វីមកប្រៀបផ្ទឹមបាន - ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ និងអលង្កា ពិតមែនតែចាំង ដោយពន្លឺស្រវាំងភ្នែក ត្រូវស្រអាប់និងងងឹតអស់ ហាក់ដូចជាដុំទឹកខ្មៅ១គំនរ ។
ទឹកព្រះភក្រ្តារបស់ព្រះតថាគត មិនអាចប្រៀបបាន ក្នុងលោកទាំងមូល - សម្លេងដ៏ឧត្តមរបស់ព្រះពុទ្ធ ឮខ្ទរខ្ទារគ្រប់ទិសទាំង១០ - ចរិយាសម្បត្តិ ការសិក្សា ការខំប្រឹង ការសម្រេចឈានសមាធិ បញ្ញានិងគុណធម៌របស់ព្រះអង្គ គ្មានអ្វីស្មើបាន - គុណសម្បត្តិទាំងអស់នេះ មានសភាពអស្ចារ្យ និងគ្មានអ្វីលើសបាន ។
ព្រះបញ្ញាញាណរបស់ព្រះអង្គ ជ្រៅហើយខ្ពង់ខ្ពស់ - ពន្លឺរបស់ព្រះអង្គ ដែលល្បីខ្ទរខ្ទារប្រកបដោយសេចក្តីស្ញប់ស្ញែង ធ្វើឲ្យលោករាប់ពាន់លាន ក្នុងសកលលោក រញ្ជួយញាប់ញ័រ - ខ្ញុំតាំងចិត្តថានឹងទៅជា ព្រះពុទ្ធ១អង្គ ស្មើនឹងការសម្រេចរបស់ព្រះអង្គ ឱស្តេចព្រះធម៌ដ៏ពិសិដ្ឋ! ដើម្បីស្រោចស្រង់សត្វមានជីវិត អំពីវដ្តសង្សារ (ការកើត-ស្លាប់)ហើយនិងដឹកនាំសត្វទាំងអស់នោះ ឆ្ពោះទៅកាន់ការរំដោះខ្លួន ។ វិន័យរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ក្នុងការធ្វើទាន ការត្រួតត្រាចិត្ត គុណសម្បត្តិចរិយា ខន្តីនិង វិរិយភាព ហើយនិងក្នុងការចំរើន សមាធិនិងបញ្ញា ត្រូវតែខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត និងគ្មានអ្វីលើសបាន ។ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមសច្ចាថា កាលណាខ្ញុំព្រះករុណា បានក្លាយជាព្រះពុទ្ធ១អង្គ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងបំពេញ ការសន្យានេះគ្រប់ទីកន្លែង ហើយនឹងផ្តល់មហាសន្តិភាព ដល់សត្វលោកទាំងអស់ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីភ័យខ្លាច ។
ពិតមែនតែមានព្រះពុទ្ធ ចំនួន១ពាន់លានកោដិ និងមហាអរហន្តច្រើនអនេក រាប់មិន អស់ ដូចខ្សាច់ក្នុងទន្លេគង្គ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងបូជាចំពោះ ព្រះពុទ្ធទាំងអស់នោះ - ខ្ញុំព្រះករុណានឹងស្វែងរក នូវមាគ៌ាដ៏ខ្ពស់បំផុត ជាដាច់ខាត ដោយឥតខ្លាចនឿយហត់ ។
ពិតមែនតែដែនដីព្រះពុទ្ធ ច្រើនរាប់មិនអស់ ដូចខ្សាច់ក្នុងទន្លេគង្គ ហើយតំបន់និងលោកដទៃទៀត មិនអាចរាប់ចំនួនបាន សូមពន្លឺរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ភ្លឺគ្រប់ទីកន្លែង ផ្សប់ផ្សាយទៅគ្រប់ដែនដីទាំងនោះ - ជាលទ្ធផលនៃវិរិយភាព របស់ខ្ញុំព្រះករុណានេះ សូមអានុភាពដ៏រុងរឿង របស់ខ្ញុំព្រះករុណា មានសភាពជ្រាលជ្រៅ ពុំអាចវាស់បាន ។
បន្ទាប់ពីខ្ញុំព្រះករុណា បានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ សូមឲ្យដែនដីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ល្អបំផុតលើសគេ ហើយអ្នករស់នៅ ជាអ្នកអស្ចារ្យគ្មាននរណាដល់ - សូមឲ្យថ្នាក់នៃការត្រាស់ ដឹង ខ្ពស់បំផុត - សូមឲ្យដែនដីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ដែលដូចគ្នានឹងស្ថាននិព្វាន គ្មានអ្វី ប្រៀបផ្ទឹមបាន - ខ្ញុំព្រះករុណាអាណិតអាសូរដល់សត្វមានជីវិត ហើយតាំងចិត្តថា នឹងជួយសង្រ្គោះសត្វទាំងអស់នោះ ។
សូមឲ្យអ្នកដែលចូលមកពីទិសទាំង១០ រកឃើញសេចក្តីរីករាយ និងសេចក្តីស្ងប់ក្នុងបេះដូង - កាលណាអ្នកទាំងនោះ បានមកដល់ដែនដីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា សូមឲ្យអ្នកទាំងនោះ រស់នៅក្នុងសន្តិភាព និងសេចក្តីសប្បាយ - ខ្ញុំព្រះករុណាសូមអង្វរព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ធ្វើជាសាក្សី ហើយធានាដល់សេចក្តីពិត នៃសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំព្រះករុណា - ដោយឥឡូវនេះបានប្រកាសនូវសច្ចា របស់ខ្ញុំព្រះករុណា ចំពោះព្រះភក្រ្តព្រះអង្គ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងខំប្រឹងបំពេញ នូវសច្ចាទាំងអស់នេះ ។
ព្រះដ៏មានកិត្តនាមក្នុងលោក គ្រប់ទិសទាំង១០ មានព្រះបញ្ញាញាណ គ្មានអ្វីរារាំង - ខ្ញុំព្រះករុណាសូមអំពាវនាវ ដល់ព្រះដ៏មានកិត្តិនាមក្នុងលោក ទាំងអស់នោះធ្វើជា សាក្សីចំពោះបំណងរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា - ទោះបីខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវស្ថិតនៅ ក្នុងសេចក្តីឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង ក៏ខ្ញុំព្រះករុណានឹងប្រតិបត្តិ ដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏មុះមុត ទ្រាំទ្រសេចក្តីលំបាកគ្រប់យ៉ាង ដោយពុំមានការអស់កម្លាំងឡើយ ។
អធិដ្ឋានរបស់ធម្មករដើម្បីត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ
[6] ព្រះពុទ្ធ(សក្យមុនី)មានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់ព្រះអានន្ទថា បន្ទាប់ពីបានពោលនូវគាថាទាំងអស់នេះហើយ ភិក្ខុធម្មករក្រាបទូល ព្រះពុទ្ធលោកេស្វាររាជថា ដោយសេចក្តីគោរព បពិតព្រះដ៏មានព្រះភាគដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះករុណាប្រកាសថា បានរលឹកដល់សេចក្តីប្រាថ្នា នៃការត្រាស់ដឹងខ្ពស់បំផុត និងឥតខ្ចោះ ។ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមអង្វរព្រះអង្គ ទូន្មានព្រះធម៌ពេញបរិបូណ៌ ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ដើម្បីឲ្យខ្ញុំព្រះករុណា អាចប្រតិបត្តិការអនុវត្តន៍ ដើម្បីបង្កើតដែនដីបរិសុទ្ធរបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលលំអរទៅដោយ លក្ខណសម្បត្តិប្រសើរគ្មានទីបញ្ចប់ ។ អាស្រ័យហេតុដូច្នេះ សូមព្រះអង្គបង្រៀនខ្ញុំព្រះករុណា ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យបានសម្រេចការត្រាស់ដឹងឆាប់ ហើយកំចាត់បង់នូវឫសគល់ នៃសេចក្តីទុក្ខដោយសារការកើត-ស្លាប់ របស់សត្វទាំងអស់ ។
ព្រះពុទ្ធ(សក្យមុនី)មានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់ព្រះអានន្ទថាៈ នៅពេលនោះ ព្រះពុទ្ធលោកេស្វាររាជ ឆ្លើយតបទៅភិក្ខុធម្មករថាៈ អ្នកគប្បីដឹងដោយខ្លួនឯង ថាការអនុវត្តន៍ណាអាចឲ្យអ្នកបង្កើតដែនដីព្រះពុទ្ធ ដ៏រុងរឿងមួយបាន ។ ភិក្ខុក្រាបទូលព្រះពុទ្ធថាៈ ព្រះបន្ទូលនេះទូលាយហើយជ្រៅពេក ហួសសេចក្តីយល់របស់ខ្ញុំព្រះករុណា ។ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមអង្វរព្រះអង្គដោយស្មោះ បពិតព្រះដ៏មានព្រះភាគដ៏ចំរើន សូមពន្យល់ឲ្យបានវែងឆ្ងាយនូវការអនុវត្តន៍ ដែលព្រះពុទ្ធ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ ប្រតិបត្តិក្នុងការបង្កើតដែនដី បរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ ។ បន្ទាប់ពីខ្ញុំព្រះករុណាបានស្តាប់ហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាសង្ឃឹមថា នឹងអនុវត្តន៍តាមការប្រៀនប្រដៅ ហើយបំពេញសេចក្តីប្រាថ្នា របស់ខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងដូច្នេះ ។
នៅពេលនោះ ព្រះពុទ្ធលោកេស្វាររាជ បានជ្រាបអំពីសេចក្តីប្រាថ្នា ដ៏ថ្លៃថ្នូរនិងខ្ពង់ខ្ពស់ របស់ភិក្ខុធម្មករ ហើយបានបង្រៀនភិក្ខុ ដូចតទៅៈ ជាការឧបមា ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់បាចទឹកមហាសមុទ្រ ឥតឈប់សំរាក ដោយត្រឡោកដូង គាត់អាចឃើញបាតសមុទ្របាន បន្ទាប់អំពីកប្បជាច្រើនបានកន្លងទៅ ហើយពេលនោះក៏អាច យកកំណប់ដ៏កម្របាន ។ ដូចគ្នាយ៉ាងនេះដែរ បើសិនបុគ្គលម្នាក់ ស្វែងរកមាគ៌ា(ព្រះធម៌) ដោយស្មោះ ដោយវិរិយភាព និងឥតឈប់ឈរ គាត់នឹងអាចទៅដល់ ទីដៅរបស់គាត់ ។ តើមានអធិដ្ឋានណាដែល គេមិនអាចបំពេញបានឬទេ? ។
ពេលនោះព្រះពុទ្ធលោកេស្វាររាជ បានពន្យល់ដោយក្បោះក្បាយ នូវទិដ្ឋភាពច្រើននិងតិច នៃដែនដីព្រះពុទ្ធ២រយ១០កោដិ រួមទាំងធម្មជាតិជាកុសលនិងអកុសល នៃទេវតានិងមនុស្ស ដែលរស់នៅក្នុងដែនដីនោះ ។ ព្រះអង្គបានប្រាប់រឿងទាំងអស់ដល់ភិក្ខុ តាមសេចក្តីសុំ ។ ពេលនោះភិក្ខុ បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ សេចក្តីពន្យល់របស់ព្រះពុទ្ធ អំពីដែនដីបរិសុទ្ធដ៏រុងរឿង ហើយបានឃើញដែនដីទាំងអស់នោះ បានប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះអធិដ្ឋានយ៉ាងឧត្តមបំផុត និងគ្មានអ្វីលើសបាន របស់ព្រះអង្គ(ភិក្ខុ) ។ ដោយចិត្តរបស់ព្រះ អង្គស្ងប់ ហើយសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ព្រះអង្គ រួចចាកការជាប់ជំពាក់ ភិក្ខុបានជាអ្នកប្រ សើរលើសគេក្នុងលោកទាំងមូល ។ ព្រះអង្គចំរើនភាវនា លើអធិដ្ឋានទាំងអស់ អស់ចំនួន៥មហាកប្ប បន្ទាប់មកព្រះអង្គជ្រើសយក ការអនុវត្តន៍បរិសុទ្ធ សម្រាប់ការបង្កើតដែនដីព្រះពុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ ។
ព្រះអានន្ទទូលសួរព្រះពុទ្ធ(សក្យមុនី)ថាៈ តើសត្វមានជីវិតដែលរស់នៅ ក្នុងដែនដីរបស់ ព្រះពុទ្ធលោកេស្វាររាជ មានអាយុដូចម្តេច? ព្រះពុទ្ធឆ្លើយតបនឹងព្រះអានន្ទថាៈ អាយុរបស់ព្រះពុទ្ធអង្គនេះ ប្រវែង៤២កប្ប ។
ព្រះពុទ្ធ(សក្យមុនី)មានព្រះបន្ទូលបន្តទៀតថាៈ បន្ទាប់អំពីនោះមក ព្រះពោធិសត្វធម្មករ បានប្រតិបត្តិតាមការអនុវត្តន៍បរិសុទ្ធ ដែលបាននាំឲ្យកើតដែនដីប្រណិតៗ របស់ព្រះ ពុទ្ធចំនួន២រយ១០កោដិ ។ នៅពេលដែលព្រះអង្គ បានបញ្ចប់កិច្ចការនេះហើយ ព្រះអង្គចូលទៅកាន់ព្រះពុទ្ធ (លោកេស្វាររាជ) លិតជង្គង់ទៀបព្រះបាទព្រះពុទ្ធ ដើរប្រទាក់សិណជុំវិញព្រះពុទ្ធ៣ជុំ ផ្គុំហត្ថាសំពះ ហើយអង្គុយចុះ ។ ព្រះអង្គមានបន្ទូលទៅកាន់ព្រះពុទ្ធថាៈ ខ្ញុំព្រះករុណាបានប្រតិបត្តិតាម ការអនុវត្តន៍បរិសុទ្ធ ដើម្បីបង្កើតដែនដីព្រះពុទ្ធដ៏រុងរឿងមួយ ។ ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល ទៅកាន់ព្រះអង្គវិញថាៈ អ្នកត្រូវតែប្រកាស រឿងនេះ ដឹងថាឥឡូវជាឱកាសល្អហើយ លើកទឹកចិត្តនិងធ្វើឲ្យរីករាយ ដល់ក្រុមប្រជុំទាំងមូល ។ ដោយបានឮរឿងនេះ ព្រះពោធិសត្វដទៃទៀត នឹងប្រតិបត្តិតាមធម៌នេះ ហើយក៏នឹងបានបំពេញ អធិដ្ឋានដ៏ឧត្តមរាប់មិនអស់ របស់ខ្លួនដែរ ។ ព្រះធម្មករឆ្លើយតបទៅកាន់ព្រះពុទ្ធថាៈ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមអង្វរព្រះអង្គ សូមទ្រង់ព្រះសន្តាប់ ខ្ញុំព្រះករុណាសូមប្រកាសឥឡូវនេះ នូវ អធិដ្ឋាន ដ៏ពេញលេញ របស់ខ្ញុំព្រះករុណា ។
អធិដ្ឋាន៤៨របស់ព្រះធម្មករ
[7] (១) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ត្រូវមាននរក-ប្រេត-តិរច្ឆាន នៅក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ បន្ទាប់ពីធ្វើមរណកាលទៅ ត្រូវទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ៣ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញ បរិបូណ៌ ។
(៤) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំទាំងអស់គ្នា ត្រូវគ្មានរូបរាងតែមួយ ហើយត្រូវខុសគ្នាក្នុងលំអរ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៥) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវមិនចាំអតីតជាតិទាំងអស់របស់ខ្លួន សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៦) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវគ្មានភ្នែកទិព្វ ឃើញសូម្បី១រយពាន់កោដិនយុត(រាប់ពុំបាន)ដែនដីព្រះពុទ្ធ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។ (៧) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវគ្មានត្រចៀកទិព្វ ឮការបង្រៀនធម៌របស់ព្រះពុទ្ធ យ៉ាងតិចត្រឹម១រយពាន់កោដិនយុត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៨) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវគ្មានញាណទិព្វ ដឹងចិត្តរបស់អ្នកដទៃ យ៉ាងតិចត្រឹមសត្វមានជីវិតទាំងអស់ ដែលរស់នៅក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ១រយពាន់កោដិនយុត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៩) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវគ្មានមហិទ្ធិឫទ្ធិ ធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីណាក៏បាន ក្នុងតែ១ប៉ប្រិចភ្នែក សូម្បីឆ្ងាយផុតដែនដីព្រះពុទ្ធ ១រយពាន់កោដិនយុត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១១) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវមិនរស់នៅក្នុងប្រទេស ដែលធានាពិតប្រាកដ និងដល់នូវព្រះនិព្វានដោយជោគជ័យ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១២) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ពន្លឺរស្មីរបស់ខ្ញុំត្រូវមានកំរិត មិនអាចបំភ្លឺយ៉ាងតិចត្រឹមដែនដីព្រះពុទ្ធ ១រយពាន់កោដិនយុត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១៣) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ អាយុរបស់ខ្ញុំត្រូវមានកំរិត សូម្បីដល់ប្រវែង១រយពាន់កោដិនយុតកប្ប សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១៤) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ចំនួនសាវ័កក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ អាចដឹងបាន សូម្បីតែបើសត្វលោកនិងព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងអស់ ដែលរស់នៅក្នុងសកលលោកនេះ ទាំង១ពាន់លានលោក ត្រូវរាប់ចំនួនសាវ័កទាំងនោះ អស់រយៈពេល១រយពាន់កប្ប សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១៥) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវមានកំរិតអាយុ លើកលែងតែកាលណាអ្នកទាំងនោះ សុំឲ្យអាយុចុះតិច ក្នុងការតម្រូវតាមអធិដ្ឋានខាងដើមរបស់ខ្លួន សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១៦) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ សូម្បីត្រូវឮអំពីការធ្វើខុសណាមួយ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១៧) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពុទ្ធច្រើនរាប់ពុំបាន ក្នុងដែនដីនៃទិសទាំង១០ ទាំងអស់ ត្រូវមិនពោលសរសើរ ហើយមិនលើកតំកើងនាមរបស់ខ្ញុំ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(១៨) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ សត្វមានជីវិតក្នុងដែនដី នៃទិសទាំង១០ ដែលជឿទុកចិត្តលើខ្ញុំ ដោយសេចក្តីស្មោះនិងរីករាយ មានបំណងចង់មកកើត ក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ ហើយហៅឈ្មោះរបស់ខ្ញុំ សូមបីត្រឹមតែ១០ដង ត្រូវមិនបានកើតក្នុងដែនដីនេះ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ លើកលែងតែសត្វមានជីវិតណា ដែលបានធ្វើកម្មធ្ងន់បំផុត៥យ៉ាង (សម្លាប់ឪពុក-ម្តាយ ធ្វើឲ្យឈាមព្រះពុទ្ធហូរ សម្លាប់ព្រះអរហន្ត ចាប់រំលោភភិក្ខុនី បំបែកសង្ឃ) និងប្រមាថព្រះធម៌ត្រឹមត្រូវ ។
(១៩) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ សត្វមានជីវិតក្នុងដែនដី នៃទិសទាំង១០ ដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏ខ្លាំងក្លា ដើម្បីការត្រាស់ដឹង ធ្វើនូវកុសលកម្មផ្សេងៗ ហើយប្រាថ្នាដោយចិត្តស្មោះ ឲ្យបានកើតក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ ត្រូវនៅពេលមរណៈ មិន ឃើញខ្ញុំព្រមទាំងអរហន្តច្រើនអនេកជាបរិវារ មកស្ថិតចំពោះមុខអ្នកទាំងនោះ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២០) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ សត្វមានជីវិតក្នុងដែនដី នៃទិសទាំង១០ ដែលបន្ទាប់ពីបានឮឈ្មោះរបស់ខ្ញុំ ផ្ចង់គំនិតរបស់ខ្លួនទៅលើដែនដីរបស់ខ្ញុំ បណ្តុះឫសគុណធម៌ ហើយឧទិសកុសលរបស់ខ្លួន ដោយស្មោះឆ្ពោះទៅរកដែនដីរបស់ខ្ញុំ ក្នុងបំណងឲ្យបានទៅកើតក្នុងទីនោះ ត្រូវមិនបានសម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២១) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវមិនប្រកបដោយ រូបលក្ខណៈ៣២ជាបុរសដ៏ឆ្នើម ទាំងអស់គ្នា សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២២) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធផ្សេងទៀត ដែលមកទស្សនាដែនដីរបស់ខ្ញុំ ត្រូវតែនៅទីបំផុតមិនបានដល់ការត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ បន្ទាប់ពី១ជាតិទៀត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។ លើកលែងតែព្រះពោធិសត្វណា ដែលមានសំណូមពរដើម្បីបង្រៀន និងដឹកនាំសត្វមានជីវិត ស្របតាមអធិដ្ឋានខាងដើមរបស់ព្រះអង្គ ដោយព្រះអង្គពាក់អាវក្រោះ នៃអធិដ្ឋានដ៏ឧត្តម សន្សំបុណ្យបារមី ដោះលែងសត្វមានជីវិតទាំងអស់ ពីការកើត-ស្លាប់ ទស្សនាដែនដីព្រះពុទ្ធដើម្បីបំពេញ ការអនុវត្តន៍របស់ព្រះពោធិសត្វ ធ្វើការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធព្រះតថាគត គ្រប់ទិសទាំង១០ ជួយសត្វមានជីវិតរាប់មិនអស់ ឲ្យត្រាស់ដឹងធម៌ ច្រើនជាអនេកដូចខ្សាច់នៃទន្លេគង្គ រៀបចំសត្វទាំងនោះ សម្រាប់ការត្រាស់ដឹងខ្ពស់បំផុតនិងពេញបរិបូណ៌ ។ ព្រះពោធិសត្វបែបនេះ ហួសផុតការអនុវត្តន៍ នៃព្រះពោធិសត្វសាមញ្ញ បង្ហាញការអនុវត្តន៍ នៃដំណាក់កាលទាំងអស់ របស់ព្រះពោធិសត្វ ហើយនិង បណ្តុះបណ្តាលគុណធម៌ នៃព្រះសមន្តភទ្រ ។
(២៣) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីខ្ញុំ ក្នុងការធ្វើការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តាមរយៈឫទ្ធិបារមីបំផុតរបស់ខ្ញុំ ត្រូវមិនអាចទៅដល់ដែនដីព្រះពុទ្ធ ឆ្ងាយវាស់ពុំបាន និងច្រើនរាប់កោដិនយុតមិនអស់ ក្នុងពេលដ៏ខ្លី ដូចគេបរិភោគអាហារមួយពេល សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២៤) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីខ្ញុំ ត្រូវមិនអាចធ្វើកុសលកម្ម នៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ ដោយគ្រឿងសក្ការៈ ដែលព្រះអង្គរើស យក តាមតែចិត្តប្រាថ្នា សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២៧) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ សត្វមានជីវិត សូម្បីដោយសារភ្នែកទិព្វ ត្រូវអាចស្គាល់ដោយឈ្មោះ គិតលេខចំនួនច្រើនអនេក នៃការបង្ហាញរូបដែលផ្តល់ឲ្យដល់មនុស្សនិងទេវតា ក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ ដែលរុងរឿងនិងត្រចះត្រចង់ ហើយមានគ្រឿងប្រដាប់ល្អប្រណិត ពុំអាចរាប់រៀបបាន សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២៨) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីខ្ញុំ សូម្បីតែអ្នកមានបារមីតិច ត្រូវមិនឃើញដើមពោធិព្រឹក្ស ដែលមានពណ៌រាប់មិនអស់ ហើយមានកំពស់៤លានលី (១២០កោដិម៉ែត្រ) សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(២៩) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីខ្ញុំ ត្រូវមិនបានវោហារនិងបញ្ញា ក្នុងការចងចាំគម្ពីរសូត្រ សូត្រតាមគម្ពីរនិងពន្យល់សូត្រទាំងនោះ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣០) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ បញ្ញានិងសំនួនវោហារ របស់ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ ត្រូវមានកំរិត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣១) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវមិនល្អឆើតឆាយបញ្ចាំងបង្ហាញក្នុងពន្លឺ នូវដែនដីព្រះពុទ្ធទាំងអស់ ដែលមិនអាចវាស់ទំហ៊ុំ រាប់ចំនួន និងគិតយល់បាន ដូចរូបភាពក្នុងកញ្ចក់ថ្លា សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣២) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ អ្វីៗទាំងអស់ដែលបង្ហាញឲ្យឃើញ ច្រើនអនេក ក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ ពីដីទៅដល់មេឃ ដូចជាវិមានប្រាសាទ ពន្លា ស្រះស្រង់ប្រឡាយទឹកហើយនិងដើមឈើ ត្រូវមិនប្រកបដោយវត្ថុមានតម្លៃ ច្រើនរាប់ពុំអស់ទាំង២ប្រភេទ ដែលរុងរឿងលើសអ្វីទាំងអស់ ក្នុងមនុស្សលោកនិងទេវលោក ហើយនិងឈើក្រអូប១រយពាន់យ៉ាង ដែលផ្សប់ផ្សាយគន្ធពិដោរ ទៅដល់លោកទាំងអស់ក្នុងទិស ទាំង១០ បណ្តាលព្រះពោធិសត្វទាំងអស់ ដែលធុំខ្លឹនពិដោរនោះ ឲ្យអនុវត្តធម៌ព្រះពុទ្ធ ពេលនោះ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣៣) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ សត្វមានជីវិតក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ដែលវាស់ពុំបាន និងពុំអាចគិតយល់បាន ក្នុងទិសទាំង១០ ដែលពន្លឺរស្មីរបស់ខ្ញុំចាំងទៅប៉ះ ត្រូវមិនទទួលអារម្មណ៍ជាសុខនិងរីករាយ ក្នុងកាយនិងចិត្ត លើសមនុស្សនិងទេវតាឯទៀត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣៤) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ សត្វមានជីវិតក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ដែលវាស់ពុំបាន និងពុំអាចគិតយល់បាន ក្នុងទិសទាំង១០ ដែលបានឮព្រះនាមរបស់ខ្ញុំ ត្រូវមិនបានសម្រេច សេចក្តីយល់ដឹងរបស់ពោធិសត្វ ទៅលើការមិនកើតឡើង នៃធម៌ទាំងអស់ ហើយត្រូវមិនបានធារណី(ពាក្យសូត្រដើម្បីជ័យមង្គល) ផ្សេងៗដ៏ជ្រៅ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣៧) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីព្រះពុទ្ធ ដែលវាស់ពុំបាន និងពុំអាចគិតយល់បាន ក្នុងទិសទាំង១០ ដែលបានឮព្រះនាមរបស់ខ្ញុំលូនក្រាបលើដី ដើម្បីគោរពនិងបូជាចំពោះខ្ញុំ ត្រេកអរជ្រះថ្លាក្នុងសទ្ធា ហើយប្រតិបត្តិការអនុវត្តន៍របស់ពោធិសត្វ ត្រូវទេវតានិងមនុស្ស ទាំងអស់ក្នុងលោកមិនគោរព សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣៨) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ ត្រូវមិនបានសម្លៀកបំពាក់ ភ្លាមតាមចំណង់ក្នុងចិត្ត ហើយប្រសិនបើ សម្លៀកក្រៅដ៏ម៉ដ្ឋល្អ ដែលកំណត់ឲ្យនិងសរសើរ ដោយព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ត្រូវមិនបានផ្តល់ដោយ ឯកឯង ឲ្យអ្នកទាំងនោះពាក់ ហើយប្រសិនបើ សម្លៀកបំពាក់ទាំងនោះ ត្រូវការដេរ ធ្វើ ឲ្យស ជ្រលក់ពណ៌ ឬបោកឲ្យស្អាត សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៣៩) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ មនុស្សនិងទេវតាក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំត្រូវមិនរីករាយនិងសប្បាយចិត្ត ប្រៀបបានទៅ នឹងចិត្តរបស់ភិក្ខុសង្ឃ ដែលបានជម្រុះចោលតណ្ហា អស់រលីងហើយ សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។
(៤០) ប្រសិនបើ នៅពេលដែលខ្ញុំបានដល់ពុទ្ធភូមិ ព្រះពោធិសត្វក្នុងដែនដីរបស់ខ្ញុំ ដែលប្រាថ្នាចង់ឃើញ ដែនដីព្រះពុទ្ធគ្រប់ទិសទាំង១០ ដ៏រុងរឿង និងពុំអាចវាស់បាន ត្រូវមិនអាចមើលឃើញ ដែនដីព្រះពុទ្ធទាំងអស់នោះ ចាំងឆ្លុះក្នុងដើមឈើត្បូងពណ៌ ដូចគេឃើញមុខរបស់គេ ឆ្លុះក្នុងកញ្ចក់ថ្លា សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានត្រាស់ពេញបរិបូណ៌ ។