cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់
ដំណាក់ ​លំនៅស្ថាន
ព្រះដំណាក់ ​ផ្ទះ​នាម៉ឺនមន្រ្ដី ​និង​​ផ្ទះ​​អ្នក​​មាន​ទាំងអស់សុទ្ធតែបែរមុខទៅកើត ។​ ព្រះរាជដំណាក់​ ស្ថិតនៅខាងជើងប្រាសាទមាស ​និង​ស្ពានមាស ហើយនៅជិតមាត់ទ្វារ​ក៏​​មាន​បន្ទាយព័ទ្ធជុំវិញប្រវែង ៥ ឬ ៦ លី ។​ ក្បឿងប្រក់តួប្រាសាទ កណ្តាល​ធ្វើ​ពីសំណរ ឯអគារផ្សេងទៀត សឹងប្រក់ក្បឿង​ធ្វើ​ពីដីដុតពណ៌លឿង ។​ សសរ​និង​ស៊ុមទ្វារសុទ្ធតែឆ្លាក់ ឬ គូររូបរចនាផ្សេងៗ តែភាគច្រើនគឺរូបព្រះពុទ្ធ ។​ ដំបូលទាំងនោះល្អមើលណាស់ ។​ របៀងប្រាសាទ ​និង​ ថែវយ៉ាង វែងអាច​ដើរ​​បាន​ ជា​ផ្លូវ​ខ្វាត់ខ្វែង ហើយដំបូលនោះ​ក៏​ខ្ពស់ៗសំបើមណាស់ ។​ ទីនេះ​ជា​កន្លែងព្រះរាជវាំង​ដែល​ ស្ដេចទ្រង់ប្រកបកិច្ចការផែនដី ​មាន​បង្អួចមាស​មួយ​នៅខាងស្ដាំ ​និង​ ខាងធ្វេង​នៃ​កន្លែងស្ដេចគង់ប្រថាប់ ​មាន​សរសរបួនជ្រុងតំកល់កញ្ចក់តំរៀបគ្នាប្រមាណ​ជា​៤០ ឬ ៥០ បន្ទះ ដាក់ដង្ហែតាមជ្រុងបង្អួចនេះ កំណល់​ទ្រ​មាន​រូបរាង​ជា​ដំរី (ត្រង់នេះគឺ​ជា​បុស្បុក​មួយ​ ​ដែល​​មាន​សសរបួន ​និង​ក្បាច់លម្អ​ដោ​យក​ញ្ចក់ជើងទ្រ​ធ្វើ​ពីរូបដំរី ប៉ុន្តែលោកជីវតាក្វាន់ សរសេរថា​​ជា​ស៊ុម​មួយ​ ព្រោះឃើញ​មាន​តែគ្របជុំវិញ) ។​
ខ្ញុំ​ឮ​គេនិយាយថា ទីត្រង់នេះ​មាន​របស់ប្លែកៗច្រើនណាស់ ប៉ុន្ដែបម្រាម​តឹងតែងពេក មិនអាចអនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចូល​មើល​បាន​ ។​ ​ក្នុង​បណ្តារឿងប្លែកទាំងនោះ ​មាន​ការណ៍​​មួយ​ថា នៅកណ្តាលប្រសាទ​មាន​ប្រាង្គមាស​មួយ​ ហើយថា រាល់យប់ ស្ដេចតែងឡើងទៅផ្ទុំលើប្រាង្គមាសនោះ ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​គេ​មាន​ជំនឿហើយនាំគ្នានិយាយថា នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​មាសនោះឯង ​មាន​បិសាច​មួយ​ ​មាន​រូបពស់ក្បាលប្រាំបួន (២) ។​ បិសាចនោះ​ជា​ព្រះភូមិរក្សាព្រះនគរ ។ ​រាល់យប់ បិសាចតែងដំណែង​ខ្លួន​ជា​មនុស្ស​ស្រី​ ហើយស្ដេចត្រូវរួមផ្ដេកផ្ដិតនឹងនាងនេះ សូម្បីតែមហេសី ឬ ស្នំស្និទ្ធ ព្រះ​អង្គ​ ​ក៏​មិនហ៊ានចូលទៅ​ក្នុង​ទីនោះដែរ ។​ លុះដល់មជ្ឈឹមយាម ​ទើប​ស្ដេចចេញ​មក​ពីនាងពស់នោះ ​មក​រួមរ័កនឹងមហេសី ឬ ​ស្រី​ស្នំដទៃទៀត​បាន​ ។​ ​ប្រសិនបើ​បាត់ពស់នោះមិន និម្មិត​មក​​ទេ​ នោះថាគ្រោះថ្នាក់នឹង​មក​ដល់អាយុស្ដេច​ហើយ រឿងរ៉ាវអាក្រក់នឹងកើតឡើង ។​ ​ប្រសិនបើ​ស្ដេចមិន​បាន​យាងចូលទៅទីនោះ​មួយ​យប់ណា ហើយពេលនោះអពមង្គលនឹងពិត​ជា​កើតឡើងភ្លាមមិនខានដែរ ។​
បន្ទាប់​មក​ ដំណាក់ញាតិវង្ស ឬលំនៅនាម៉ឺន មន្រ្ដីធំៗ សង់យ៉ាងធំទូលាយស្ដុកស្ដម្ភប្លែកពី​ផ្ទះ​​អ្នក​​ស្រុក​សាមញ្ញ ។​ ​ផ្ទះ​ទាំងនោះសុទ្ធតែប្រក់ស្លឹក ​មាន​តែ​ផ្ទះ​​អ្នក​ធំ ​និង​ វិហារ​ទេ​​ដែល​ប្រក់ក្បឿង ។​ ហើយទំហំ​ផ្ទះ​ទាំងនោះត្រូវសង់ទៅ​តាមលំដាប់យសសក្ដិ​នៃ​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ផង ។​ ​ចំណែក​​ផ្ទះ​ប្រជារាស្រ្ដវិញ សុទ្ធតែប្រក់ស្លឹក ឬ ស្បូវ គេមិនហ៊ានប្រក់ក្បឿង​ទេ​ ឯទំហំសោត សង់ទៅតាមធនធានខ្លួន តែមិនហ៊ានសង់​ឲ្យ​ដូចលំនាំ​អ្នក​ធំឡើយ ។​
សំលៀកបំពាក់ ​និង​ គ្រឿងអលង្ការ
អ្នក​​ស្រុក​ទាំងអស់ ចាប់តាំងពីស្ដេចចុះទៅ ទាំង​ស្រី​ទាំងប្រុស សុទ្ធតែបួងសក់ទាំងអស់ ហើយគេតែងលែងខ្លួនទ ​ទេ​ស្អាត ​មាន​តែសំពត់​មួយ​ផ្ទាំងតូចវ័ណ្ឌជុំវិញខ្លួន របៀបគេចង់ពុង ហើយ​ប្រសិនបើ​ត្រូវការចេញទៅណា​មក​ណា គេយ ក​កំណាត់​​មួយ​ផ្ទាំងទៀតធំជាង​មុន​ ​មក​រុំស្រោបថែមពីលើ ។​ ការស្លៀកពាក់នេះ ​មាន​លក្ខខ័ណ្ឌទៅតាមឋានៈទៀត  ។​ ព្រះសស្រ្ដរបស់ស្ដេច ​មាន​តំលៃជាមាសបីបួនតំលឹងគឺល្អដាច់ពីសំលៀកបំពាក់​អ្នក​ផងទាំងពួង ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​នេះ ចេះត្បាញសំពត់ប្រើហើយ តែ​មាន​ប្រើសំពត់​មក​ពី​ស្រុក​សៀម ​និង​ ចាមផងដែរ ។​ សំពត់ពិសេស​មក​ពីបស្ចឹមប្រ​ទេ​ ស​ដែល​​មាន​សាច់ម៉ដ្ឋល្អ ​មាន​តែស្ដេច​ទេ​​ដែល​​មាន​ប្រើ គឺសំពត់ផ្កាសរសៃសូត្រឆ្មារ ស្ដេចពាក់មកុដមាស ​ប្រសិនបើ​ជួន កាលមិនពាក់មកុដ​ទេ​ គឺពាក់កំរងផ្កាដូចជាផ្កាម្លិះជាដើម ព័ទ្ធជុំវិញព្រះសិរ ។​ នៅលើកំពូលព្រះកេស ​មាន​ស្នៀត សក់ដាំត្បូងពេជ្រយ៉ាងធំទៀតផង ។​ គ្រាន់តែគ្រឿងអលង្ការ​ដែល​ពាក់នៅនឹងព្រះបាត ​និង​ព្រះហស្ថ​មាន​ទំងន់ដ ល់ទៅបីនាឡិ ។​ នៅគ្រប់តែម្រាម​មាន​ពាក់ចញ្ចៀន​ដែល​​មាន​ដាំពេជ្រភ្នែកឆ្មា ។​ បាតព្រះហស្ដ ​និង​ បាតព្រះបាទ ​មាន​លាបពណ៌ក្រហម ហើយនៅពេល​ដែល​ទ្រង់យាងចេញ​មក​ម្ដងៗ តែងកាន់ព្រះខាន់មាស​មួយ​ជានិច្ច ។​
ចំណែក​ប្រជារាស្រ្ដវិញ ​មាន​តែស្រ្ដីភេទ​ទេ​ ​ដែល​អាចលាបថ្នាំក្រហមនៅបាតដៃបាតជើង​បាន​ ឯប្រុសៗមិនហ៊ាន លាប​ទេ​ ។​ ព្រះញាតិវង្ស ​និង​មន្រ្ដីធំអាចប្រើ​កំណាត់​ផ្ការង្វើលៗ​បាន​ ឯមន្រ្ដីធម្មតាប្រើ​បាន​តែត្រឹមផ្កាចុងជាយប៉ុ ណ្ណោះ ​ចំណែក​រាស្រ្ដសាមញ្ញ ​ប្រសិនបើ​​ស្រី​ៗ អាចប្រើសំពត់ផ្កា​បាន​ខ្លះដែរ ។​
ជនជាតិ​ចិន​​ដែល​​ទើប​​មក​ដល់ប្រ​ទេ​សនេះ​ថ្មី​ៗ ទោះបីប្រើសំពត់​មាន​ផ្កានៅជាយទាំងសងខាង ​ក៏​គេមិនថាអីដែរ ព្រោះគេសន្មតថា ជា​ពួក​មិនទាន់ដឹងទំនៀម​ស្រុក​ ​ហៅ​ថា ​ពួក​ ង៉ានទឹង ប៉ា ឆា (មិនដឹងភាសា?) ។​
អំពី​មន្រ្ដី
ប្រ​ទេ​សនេះ​មាន​រដ្ឋមន្រ្ដី មេទ័ព ​និង​ហោរា ហើយមន្រ្ដីក្រោមពីនោះ ​មាន​ច្រើនឋានៈទៀត ដូចជានៅប្រ​ទេ​ស ​ចិន​ដែរ ប្លែកគ្នាតែឈ្មោះ​ហៅ​ ។​ មន្រ្ដីទាំងនេះភាគច្រើនជាពូជពង្សរបស់ស្ដេច ​ប្រសិនបើ​​មាន​​អ្នក​ក្រៅចូល​ធ្វើ​ជាមន្រ្ដី ផងទាល់តែ​អ្នក​នោះ​យក​កូនទៅថ្វាយ​ឲ្យ​​ធ្វើ​ជាស្នំស្ដេច ។​ ការ​ធ្វើ​ដំនើរ​នៃ​មន្រ្ដីទាំងនោះ គេសំគាល់តាមគ្រឿង​ហែហមតាមឋានៈ ។​ ​អ្នក​ធំជាងគេអង្គុយលើគ្រែស្នែងមាស ​មាន​បាំងក្លស់ដងមាសបួន ។​ ​អ្នក​បន្ទាប់​មក​ទៀត គ្រែស្នែងមាសក្លស់ដងមាសពីរ ចុះ​មក​ទៀតគ្រែស្នែងប្រាក់ ​មាន​ក្លស់ដងមាស​មួយ​ ។​ ​អ្នក​តូចបន្ដ​មក​ចេះតែថយ ក្លស់ដងមាសតែ​មួយ​ រួចក្លស់ប្រាក់​មួយ​​ឥត​​មាន​គ្រែស្នែង ។​
ចំពោះមន្រ្ដី​ដែល​ត្រូវជិះគ្រែស្នែងប្រាក់ ​និង​ក្លស់ដងមាស​មួយ​ឡើងទៅ សុទ្ធតែ​ហៅ​ ប៉ាតេង (ម្រតេង) ឬ អាំតេង (អំដែង?) ។​ ​អ្នក​​ដែល​​មាន​ក្លស់ដងប្រាក់ ​ហៅ​ថា សីលាត់ទី (​ស្រី​ស្ឋិន?) ។​ ក្លស់នោះ គេ​យក​សំពត់ជាតិសូត្រ​ដែល​ ​ធ្វើ​​មក​ពីប្រ​ទេ​ស​ចិន​ពាស ហើយទំលាក់ចុងរំភាយចុះសឹងដល់ដី ។​ ឯឆ័ត្រតាំងយូរ គេ​យក​សំពត់សូត្រពណ៌ខៀវ ​មក​ពាស ហើយទំលាក់រំភាយខ្លឹបបន្ដិចដែរ រួច​យក​ប្រេង​មក​លាបយ៉ាងរលើបទៀតផង ។​
អំពី​លទ្ធិសាសនាបីបែប
អ្នក​ចេះដឹង (​ពួក​ព្រាហ្មណ៍?) គេ​ហៅ​ថា ប៉ាឃាប(១) លោកសង្ឃ គេ​ហៅ​ថា ជូតូ(២) ​ពួក​តាបសគេ​ហៅ​ថា ប៉ា ស៊ីវី(៣) ។​
ឃុំខ្ពបអាទាវ
ឃុំខ្ពបអាទាវជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកលើកដែក ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៣ភូមិ៖
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់
អំពី​លទ្ធិសាសនាបីបែប
១ = តាម​សេចក្ដី​ប្រែ​របស់​លោក ប៉ែល្លីយ៉ូត៍​ថា ប៉ាឃី ពាក្យ​នេះ​ទំនង​ជា​​មក​​ពី​ពាក្យ បណ្ឌិត  ។​
ឃុំខ្ពបអាទាវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
កំណត់ហេតុរបស់ ជីវ តាក្វាន់
អំពី​លទ្ធិសាសនាបីបែប
២ = លោក​សង្ឃ​ខាង​ពុទ្ធសាសនា ប្រហែល​​មក​​ពី​ពាក្យ​ព្រះគ្រូ ។​
៣ = លោក ប៉ែល្លីយ៉ូត៍ ប្រែ​ថា ប៉ាសិវ៉ៃ ប្រហែល​​មក​​ពី​ពាក្យ បស្វៈ ​ដែល​​​ហៅ​​ថា ប៉ាឃាប នេះ មិន​ដឹង​ជារៀន​ពី​កន្លែង​ណា​​ទេ​ ខ្ញុំ​មិន​​ដែល​​ឃើញ​សាលា ឬ ទី​កន្លែង​រៀន​សោះ ខ្ញុំ​ឃើញ​តែ​រូប​​ពួក​​គេ​នេះ​ឯង ​ដែល​​ស្លៀក​ពាក់​ដូច​ជា​ធម្មតា​ដែរ ​ប៉ុន្ដែ​​មាន​​ប្លែក​ត្រង់​​មាន​​ពាក់​អំបោះ​ស វេញ​​មួយ​​ខ្សែ​នៅ​ក ហើយ​អំបោះនេះ ពាក់​ជាប់​នឹង​ក អស់​​មួយ​​ជីវិត ។​ គេ​តែង​រើស​​យក​​​ពួក​ ប៉ាឃាប នេះ​ឯង​​ធ្វើ​​ជា​មន្រ្ដី​ព្រោះ​គេ​ទុក​ជា​​អ្នក​​ចេះ​ដឹង​ជាន់​ខ្ពស់​ហើយ ។​
ចំណែក​លោក​សង្ឃ​វិញ កោរ​ព្រះ​កេស គ្រង​ចីវរ​ពណ៍​លឿង​បញ្ចេញ​ស្មា​ខាង​ស្ដាំ ហើយ​និមន្ដ​ដោយ​ជើង​ទ​ទេ​ អត់​ពាក់​ស្បែក​ជើង​ឡើយ  ។​ ព្រះ​វិហារ​​មួយ​ គេ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ប្រក់​ក្បឿង​​បាន​ ហើយ​នៅកណ្តាល​ព្រះ​វិហារ​នោះ​​មាន​​តំកល់​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​​មួយ​​ព្រះ​​អង្គ​ ​ដែល​​​មាន​​ភិនភាគ​ ដូច​ព្រះ​សក្យមុនី​ដែរ(៤) គេ​​ហៅ​​ថា ពុតលៃ លាបលន ពណ៌​ក្រហម ដោយ​គេ​​យក​​ដី​ស​​មក​​សូន​​ធ្វើ​​ហើយ​លាប​ពណ៌​ផ្សេង​ៗ​ គ្មាន​ភិនភាគ​អ្វី​ក្រៅ​ពីនេះ​​ទេ​ ច្រើន​តែ​កសាង​​អំពី​​ស្ពាន់ ហើយ​គ្មាន​ជួង​ស្គរ រគាំង ទង់​អ្វី​ទាំង​អស់  ។​ ព្រះ​សង្ឃ​ឆាន់​ត្រី​សាច់​​បាន​​ តែ​មិន​ឆាន់​ស្រា​​ទេ​ ហើយ​គេ​អាច​រៀប​ម្ហូប​ត្រី​សាច់​ទាំង​នេះ​ថ្វាយ​ព្រះ​ផង  ។​ ​ក្នុង​​​មួយ​​ថ្ងៃ​លោក​និមន្ដ​ទៅ​បិណ្ឌបាត​ពី​​ផ្ទះ​​ឧបាសក​តែ​​មួយ​​ដង​​ទេ​ ហើយ​គ្មាន​រៀប​ដាំ​ស្ល​នៅ​​ក្នុង​​វត្ដ​ឡើយ ។​ លោក​ឆាន់​​មួយ​​ដង​​ក្នុង​​​មួយ​​ថ្ងៃ ។​
៤ = តាម​មហាយាន គេ​ជឿ​ថា ​មាន​​ព្រះ​ពុទ្ធ​ពីរ​​អង្គ​ គឺ​ព្រះពុទ្ធ​ដើម​នៅ​ឋាន​សួគ៌​គឺ​នាម អាមិតាភៈ ​និង​​ព្រះពុទ្ធ​​ដែល​​ត្រាស់​ដឹង​នៅ​ស្ថាន​មនុស្ស​នាម សក្យមុនី  ។​
ធម៌​​ដែល​​សូត្រ ​លោក​សង្ឃ​មាន​ច្រើន​ណាស់ គេ​ក្រង​នៅ​នឹង​ស្លឹក​តាលព្រឹក្ស(១) ដិត​ស្នាម​អក្សរ​ខ្មៅ តែ​មិន​សរសេរ​ដោយ​ជក់ ឬ ខ្មៅ​ដុស​ឡើយ  ។​ ខ្ញុំ​មិន​ដឹងគេ​​សរសេរ​ដោយ​អ្វី​​ទេ​(២) ។​ គេ​​យក​​គ្រែ​ស្នែង ​និង​​ក្លស់​ដង​មាស ឬ ដង​ប្រាក់​​មក​​សែង ​​មក​​​បាំង​លោក​សង្ឃ​ដែរ​ ព្រោះ​ស្ដេច​តែង​ពិគ្រោះ​នឹង​ព្រះសង្ឃ ចំពោះ​បញ្ហា​ណា​​ដែល​​ធំ​ៗ​របស់​​ស្រុក​​​ទេ​ស​ ។​ ប៉ុន្ដែ​ពុំ​ឃើញ​​មាន​​ដូន​ជី​នៅ​​ក្នុង​​វត្ដ​ទាំង​នោះ​​ទេ​ ។​
១ = ​បាន​​ជា​ខ្ញុំ​ប្រែ​ថា តាលព្រឹក្ស ព្រោះ​ពាក្យ​ដើម គេ​ពុំទាន់​បញ្ជាក់​​ច្បាស់​ថា ស្លឹក​រឹត​នៅ​ឡើយ​​ទេ​  ។​
២ = ការ​ពិត​គេ​ចារ​ដោយ​ដែក​ចារ ហើយ​​យក​​ធ្យូង​លាយ​ប្រេង​លុប ​ទើប​​​បាន​​ជា​ស្មាម​ខ្មៅ​នេះ​  ។​
រីឯ ​ពួក​​តាបស​​ដែល​​​ហៅ​ ប៉ាស៊ីវី នេះ ស្លៀក​ពាក់​ជា​​អ្នក​​​ស្រុក​​ធម្មតា​ដែរ តែ​​មាន​​ជួត​ក្បាល​កំណាត់​​ពណ៌​ក្រហម របៀប​ដូច​​ពួក​​​ស្រី​ តារតា ​នៃ​​ជនជាតិ​ម៉ុងហ្គោល​ដែរ តែ​ទាប​ជាង​បន្ដិច  ។​ ​ពួក​​នេះ​​មាន​​វត្ដ​ដូច​ព្រះសង្ឃ​ពុទ្ធសាសនា​ដែរ​ តែ​​មាន​​ទំហំ​តូច​ជាង  ។​ លទ្ធិតាបស​នេះ គ្មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ដូច​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ​​ទេ​  ។​ ​ពួក​​នេះ​គេ​គោរព​ចំពោះ​តែ​ថ្ម​​មួយ​​ដុំ​ធំ (៣) ដូច​ថ្ម​រូប​​អ្នក​តា​ព្រះ​​ស្រុក​​ដូច្នោះ​ដែរ  ។​ ប្រភព​ក្ដី របៀប​ប្រតិបត្ដិ​​នៃ​​​ពួក​​នេះ​ក្ដី ខ្ញុំ​ពុំ​​បាន​​ដឹង​​ទេ​  ។​ ​ពួក​​នេះ​មាន​​ដូន​ជី ហើយ​វិហារ​​ក៏​ត្រូវ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ប្រក់​ក្បឿង​​បាន​​ដែរ  ។​ ​ពួក​ ប៉ាស៊ីវី មិន​បរិភោគ​របស់​​អ្នក​​ដទៃ​​ទេ​ ហើយ​មិន​បរិភោគ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ទីសាធារណៈ​ផង ហើយ​មិន​សេព​សុរា​ជា​ដាច់​ខាត  ។​ ខ្ញុំ​មិន​​ដែល​​ឃើញ​តាបស​សូត្រ​ធម៌ ឬ​​ក៏​​​ធ្វើ​​អំពើ​អ្វី​ជា​ប្រយោជន៍​​អ្នក​​ផង​ច្បាស់​នឹង​ភ្នែក​ម្ដង​ណា​ឡើយ ។​
៣ = លោក ប៉ែល្លីយ៉ូត​យល់​ថា ជា​លិង្គ ។​
ចំណែក​ក្មេង​ៗ​កូន​​អ្នក​​​ស្រុក​​វិញ ​ដែល​​ត្រូវ​ការ​រៀន​សូត្រ គេ​តែង​​យក​​ទៅ​ទុក​ដាក់​រៀន​ជា​​មួយ​​ព្រះ​សង្ឃ​ហើយ​បួស​ជា​ព្រះ​សង្ឃ​ផង​ លុះ​ដល់​អាយុ​ច្រើន​​ក៏​​វិល​ត្រលប់​​មក​​កាន់​ជីវភាព​ជា​ជន​ធម្មតា​វិញ  ។​ ឯ​ការ​ល្អិត​ល្អន់​ជាង​នេះ​ទៅទៀត ខ្ញុំ​មិន​​បាន​​ដឹង​ឱ្យ​ច្បាស់​លាស់​ឡើយ ។​
អំពី​​អ្នក​​ស្រុក
១ = ល៊ុមមាសនេះហើយ ​ដែល​យើងស្គាល់ម្ដង​មក​ហើយ ហើយយើងសន្មតថាជាបុស្បុកដែកជាទីប្រថាប់​ក្នុង​ក្រលាព្រះ កំនាល់ ។​
ស្រ្ដី​អ្នក​ភូមិធម្មតា ​ក៏​បួងសក់ដែរ ប៉ុន្ដែគ្មានសៀតស្នៀតសក់ ​និង​ តុបតែងលំអមុខឡើយ ។​ នៅកដៃ​មាន​ពាក់កងមាស នៅនឹងម្រាមដៃ ​មាន​ពាក់ចិញ្ចៀនមាស ។​ ម្យ៉ាងទៀត​ពួក​ជេនគាឡាង ​និង​​អ្នក​នៅ​ក្នុង​វាំងទាំងប្រុសទាំង​ស្រី​ សុទ្ធតែលា បប្រេងក្រអូប​ដែល​ផ្សំឡើងពីជាជាតិឈើក្រអូប ​និង​ក្រលៀនប្រើស ។​
គ្រួសារទាំងអស់សុទ្ធតែគោរពប្រតិបត្ដព្រះពុទ្ធសាសនា ។​​ក្នុង​ប្រ​ទេ​សនេះ ​មាន​មនុស្ស​ស្រី​ភេទខ្លះស្អាតៗ រាល់ថ្ងៃតែង​ដើរ​ជាក្រុមដប់ នាក់​ ឬ លើសពីនេះ ទៅពាសពេញទីផ្សារជាញឹកញយណាស់ ​មាន​បំនងទាក់ទង​ពួក​​ចិន​ៗ ដូរ​យក​របស់​មាន​តំលៃ ​ដែល​ជាទំលាប់​មួយ​មិនល្អ មិនថ្លៃថ្នូរសោះ ។​
អំពី​ស្រ្ដីសំរាលកូន
ស្រ្ដី​ស្រុក​នេះ ក្រោយ​ដែល​សំរាលកូនរួចទៅ គេ​យក​បាយក្ដៅប្រលាក់លាយអំបិល ហើយញាត់ចូលទៅ​ក្នុង​ទ្វារមាស លុះ ដល់​បាន​​មួយ​យប់​មួយ​ថ្ងៃ ​ទើប​គេ​យក​ចេញ​មក​វិញ ។​ ការ​ធ្វើ​ដូច្នេះ ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​មិនសូវ​មាន​ជំងឺ ​និង​​ឲ្យ​​បាន​រួម ទ្វារមាសតូចដូចជាស្រ្ដីក្រមុំទៀត ។​ កាលខ្ញុំ​ទើប​ដឹងរឿងនេះដំបូង ឆ្ងល់ថា ក្រែងមិនពិតដូច្នោះ​ទេ​ដឹង? ព្រោះថា បើ​បាន​ ជា​មាន​ប្ដី ​និង​​មាន​កូនទៅហើយ ចុះម្ដេចខ្លាចគេដឹងរឿងនេះទៀត? ប៉ុន្ដែនៅនឹង​ផ្ទះ​​ដែល​ខ្ញុំសំណាក់នៅ ​មាន​ស្រ្ដីម្នាក់​សំ រាល​កូន ​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​​ខ្ញុំដឹងរឿងនេះច្បាស់លាស់ នៅក្រោយពេលសំរាលកូនហើយ ​មួយ​ផ្នែកទៀត ​ស្រី​នោះ ពកូនខ្ចីទៅមុជទឹកទន្លេ ​ដែល​ជាការចំឡែកមិន​ដែល​ជួបប្រទះ​ទេ​ ។​
នៅពេល​ដែល​ខ្ញុំទៅជួបគេម្ដងណា គេតែងពោលថា ​ស្រី​​ស្រុក​នេះក្រាស់ដោយកាមតណ្ហាណាស់ ។​ ក្រោយពេល​ដែល​សំ រាលកូនហើយ​មួយ​ថ្ងៃ ឬ ពីរថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ គេ​ក៏​រួមដំណេកជា​មួយ​ប្ដីទៀតហើយ ។​ ​ប្រសិនបើ​ប្ដីនោះបំពេញចំណង់ខ្លួនមិន​បាន​​ទេ​ នឹងត្រូវគេបោះបង់ចោលដូច​ពួក​បួយឆេង(១) មិនខាន ។​ ប្រសិនប្ដីនោះ​មាន​ធុរៈទៅ​ស្រុក​ឆ្ងាយអស់ច្រើនយប់ ចាប់ពីដប់ យប់ឡើងទៅ ច្បាស់ជាត្រូវប្រពន្ធស្ដី​ឲ្យ​​ថា ខ្ញុំមិនមែនស្រ្ដីខ្មោច​ទេ​ តើ​ឲ្យ​ខ្ញុំដេកម្នាក់ឯងម្ដេចនឹង​បាន​? ខ្ញុំឮថា ​មាន​​ស្រ្ដីច្រើនណាស់រក្សាទុកសេចក្ដីបរិសុទ្ធរបស់ខ្លួន ។​ ស្រ្ដីៗច្រើនតែឆាប់ចាស់ណាស់ ពីព្រោះតែគេឆាប់​មាន​ប្ដី ឆាប់ ​មាន​កូនពេក ។​ មនុស្ស​ដែល​​មាន​អាយុ ២០ ឬ ៣០ គឺប្រហែលគ្នានឹងជនជាតិ​ចិន​​ដែល​​មាន​អាយុ ៤០ ឬ ៥០ឆ្នាំដូច្នោះដែរ ។​
១ = បួយឆេង ប្រែថា មន្រ្ដីទិញ គឺ​ពួក​​ដែល​គេទិញដាច់ មិន​ឲ្យ​ទៅនៅ​មាន​ប្រពន្ធកូនឡើយ ។​
អំពី​ស្រ្ដីក្រមុំ
ឪពុក ម្ដាយ​ដែល​​មាន​កូន​ស្រី​ តែង​ឲ្យ​ពរកូនថា “សូម​ឲ្យ​ឯងទៅអនាគត​បាន​ជា​ស្រី​​ដែល​​មាន​ប្ដីរាប់ពាន់(២ ) ។​ កូន​ស្រី​​ក្នុង​គ្រួសារ​អ្នក​​មាន​ចាប់ពិអាយុ ៧ ទៅ ៩ឆ្នាំ គ្រួសារ​អ្នក​ក្រខ្សត់រហូតដល់អាយុ ១១ឆ្នាំ គេនិមន្ដលោក ឬតាបស ​មក​បើកមុខកូន​ស្រី​​ហៅ​ថា ឆិនថាន់(៣) ។​
២ = ពរនេះ ​បាន​ន័យថា ​ឲ្យ​​មាន​គេស្រលាញ់ច្រើន ដូចទំលាប់​ពួក​ កួយ-ពុង ​ប្រសិនបើ​​មាន​កូនក្រមុំ គេ​ឲ្យ​ដេក នៅ​ផ្ទះ​បាយ ទុកអោកាសពេលយប់​ឲ្យ​កំលោះចូលទៅស្គាល់លលួងចុះ ។​ ៣ = ឆិនថាន់ នេះមិនដឹងជាពាក្យ ដើមថាអ្វី រកប្រែ​ឲ្យ​ជាន័យច្បាស់ពុំទាន់ឃើញ ។​
ពិធីនេះ រាជការដាក់កំរិត​ឲ្យ​​ធ្វើ​​មួយ​ឆ្នាំម្ដង នៅ​ក្នុង​ខែ​ដែល​ត្រូវនឹងខែទី៤ របស់​ចិន​ ដោយរើស​យក​ថ្ងៃណា​មួយ​​ធ្វើ​តែ ម្ដង ។​ ​អ្នក​​មាន​កូន​ស្រី​​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​ពិធីនេះ តោងជំរាបរាជការជា​មុន​ ហើយ​អ្នក​រាជការ គេ​ក៏​​ឲ្យ​ទៀនធំ​មួយ​ដើម​មក​ ទុក​មុន​ ​និង​​មាន​គូសគំនូស​មួយ​ជា​កំណត់​សញ្ញាផង ថាដល់ពេលយប់​ធ្វើ​ពិធីនេះ ​ប្រសិនបើ​ដុតទៀនអស់ត្រឹមគន្លាក់នោះហើយ ត្រូវចាប់ពិធី ឆិនថាន់ ឡើង ។​
លោកគ្រូ​អង្គ​ណា​ដែល​សំខាន់ៗជាងគេ តែងតែត្រូវ​ពួក​មន្រ្ដី ឬ​អ្នក​​មាន​គេនិមន្ដទុកអស់ហើយ ឯ​អ្នក​ក្រ ពុំអាចជ្រើសរើ សរកលោក​បាន​តាមចំនង់ឡើយ ។​ មន្រ្ដី ឬ ​អ្នក​​មាន​ គេបូជាលោកនូវសុរា អង្ករ ​កំណាត់​សំពត់ ស្លាម្លូ ​និង​គ្រឿងប្រាក់យ៉ាង ច្រើនរហូតដល់ទៅ ១០០អំរែកផង ហើយ​មាន​តំលៃប្រមាណមិនតិចជាងសាច់ប្រាក់​ចិន​ ២០០ឬ ៣០០ តំលឹងឡើយ ។​ ​អ្នក​ ​មាន​របស់របរតិច ​ក៏​គង់ ៣០ - ៤០ ឬ ១០ -២០ អំរែកដែរ ។​ ដូច្នេះ គ្រួសារ​អ្នក​ក្រត្រូវរង់ចាំដល់កូន​ស្រី​អាយុ ១១ឆ្នាំ ​ទើប​ចា ប់​ធ្វើ​ពិធីនេះ ​មក​ពីពិបាករករបស់របរទាំងនេះឯង ។​
មាន​​អ្នក​ខ្លះ គេជួយលុយដល់កូន​អ្នក​ក្រ​ឲ្យ​​ធ្វើ​ពិធីនេះ​ដែល​គេទុកជាការសាងកុសល​មួយ​ដែរ ។​ ​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំលោក ឬ តាបស​មួយ​​អង្គ​អាចទទួលនិមន្ត ​ធ្វើ​ពិធីនេះ​ឲ្យ​ក្មេង​ស្រី​​បាន​តែ​មួយ​ នាក់​​ទេ​ ​ប្រសិនបើ​លោកយល់ព្រម នឹង​អ្នក​ណា​មួយ​ហើ យមិនអាចទទួល​អ្នក​ដទៃទៀត​បាន​​ទេ​ ។​
នៅពេលយប់​ដែល​​ធ្វើ​ពិធីនេះ គេ​មាន​រៀបចំគ្រឿងស៊ីផឹក ​និង​ ភ្លេងភ្លាត់ទ្រហឹងអឹងកង ។​ ក្រៅពីការជួបជុំញាតិមិត្ដជិត ឆ្ងាយ គេ​មាន​សង់​ធ្វើ​ជារោង​មួយ​ តំកល់រូបមនុស្ស រូបសត្វ​ដែល​សូន​ធ្វើ​​អំពី​ដី ។​ ​អ្នក​​មាន​យសសក្ដិ ​ធ្វើ​រូបនេះដល់ទៅជា ងដប់ ឯ​អ្នក​ធម្មតា យ៉ាងហោច​មក​​ក៏​​មាន​បី ឬ បួនដែរ ។​
ចំពោះ​អ្នក​​ដែល​ទាល់ក្រខ្លាំងវិញ គ្មាន​ធ្វើ​រូបនេះ​ទេ​ គិតតែរៀបពិធីតែម្ដងទៅ លុះដល់ពេលគ្រប់ ៧ថ្ងៃ ​ទើប​គេរុះរោង នេះចេញ ។​ នៅយប់​ដែល​​ធ្វើ​ពិធីនោះទៀតគេ​យក​គ្រែស្នែងទៅនិមន្ដលោកហើយបាំងក្លស់ ​និង​ លេងភ្លេងដង្ហែនាំ​យក​ ​មក​ ។​ គេ​មាន​កូនតូបពីរដូចគ្រែស្នែងដែរ ​ដែល​បិទបាំងលំអដោយព្រែពណ៌ភ្លឺព្រាល ។​ តូប​មួយ​សំរាប់​ឲ្យ​កូន​ស្រី​នោះ អង្គុយឯតូប​មួយ​ទៀត សំរាប់លោក ឬ តាបសគង់សូត្រធម៌ តែខ្ញុំមិនដឹងលោកសូត្រអ្វីឡើយ ។​ ពេលនោះភ្លេង​ក៏​ប្រគំ ​ឮ​គឹកកងរំពងដែរ ។​ ខ្ញុំ​ឮ​ថាយប់នេះគ្មានត្រនមអ្វី​ទេ​ គ្រាន់តែដឹងថា ដល់ពេលវេលាភ្លាមលោក ឬ តាបសនោះ​ក៏​ចូលទៅ ​ក្នុង​បន្ទប់ជា​មួយ​កូន​ស្រី​ ហើយលូកដៃរបស់លោកផ្ទាល់ទៅ​យក​របស់កូន​ស្រី​ដាក់ទៅ​ក្នុង​ស្រា(១) ។​ ខ្លះទៀតថា ​យក​​មក​ ភ្លក្យគ្រប់គ្នា ហើយខ្លះថា លោក​ក៏​រួមរ័កជា​មួយ​កូន​ស្រី​​ក្នុង​ពេលនោះ តែខ្លះថា ​ឥត​​មាន​​ទេ​ ។​ រឿងនេះ គេមិន​ឲ្យ​​ពួក​ ​ចិន​​បាន​ឃើញផ្ទាល់​ទេ​ ហេតុនេះ ​ទើប​ខ្ញុំមិនអាច​បាន​ដឹងនូវការពិតឡើយ ។​
១ = ត្រង់នេះ អត្ថបទដើម​ក៏​និយាយមិនច្បាស់សេចក្ដីដែរ យើងប្រែ​ឲ្យ​នៅន័យត្រឹមតាមឃ្លាដើមជា (អក្សរ​ចិន​) ។​ ត្រ ង់នេះលោក ប៉េលីយោត ប្រែថា : Il lade flore avec la main et recueille ses premices dans du vin ។​ ​អ្នក​បកប្រែ សូមបញ្ជាក់ថា : រឿងរ៉ាវ​ក្នុង​វគ្គនេះ ពុំ​ដែល​​ឮ​​ក្នុង​ទំនៀមខ្មែរ​ទេ​ ប៉ុន្ដែយើងប្រែតាមតែអត្ថបទដើមប៉ុណ្ណោះ មិនហ៊ាន បំបាត់ចោលឡើយ ។​
លុះពេលទៀបភ្លឺ​ទើប​គេដង្ហែលោកដោយគ្រែស្នែង​មាន​ភ្លេងនឹងបាំងក្លស់ នាំ​យក​ទៅវិញ ហើយគេ​យក​របស់ល្អៗ ​មាន​ ព្រែពណ៌ជាដើម ទៅ​ធ្វើ​ជាថ្នូរលស់​យក​កូន​ស្រី​នោះ​មក​វិញ ។​ បើពុំ​ធ្វើ​ដូច្នេះ​ទេ​ កូន​ស្រី​នេះមិនអាច​យក​ទៅ​ឲ្យ​​មាន​ ប្ដីដទៃទៀត​បាន​ឡើយ ព្រោះនៅជាកម្មសិទ្ធិរបស់លោកនៅឡើយ ។​
ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ឃើញរឿងរ៉ាវនេះ គឺនៅថ្ងៃ៦ ខែទី ៤ ​នៃ​ឆ្នាំតេងអីវ ​ក្នុង​រដ្ឋការស្ដេច តាយតេក (គ.ស ១២៩៧)នៅពេល ​ដែល​​មុន​​ធ្វើ​ពិធីនេះ កូន​ស្រី​ត្រូវនៅដែក​ក្នុង​បន្ទប់ជា​មួយ​អូវពុកម្ដាយ លុះដល់​ធ្វើ​ពិធីនេះរួចហើយ កូន​ស្រី​ត្រូវបែកទៅ ដែកបន្ទាប់ដទៃ ហើយនាងចង់ទៅដេកកន្លែងណា​ក៏​​បាន​ តាមចិត្ដចង់ ​ឥត​​មាន​​នរណា​តាមមើលគយឃ្លាំឡើយ ។​
ចំពោះរឿងអាពាហ៍ពិពាហ៍វិញ ពិតមែនតែ​មាន​​តម្រូវ​​ឲ្យ​ជូនលុយកាក់ជាច្រើន ប៉ុន្ដែគេ​មាន​អនុគ្រោះច្រើនដែរ ។​ មា នខ្លះគេអាចដេកនៅរួមរ័កនឹងគ្នាជា​មុន​ទៅហើយ​ទើប​រៀបការជាក្រោយ​ក៏​​បាន​ ។​ តាមប្រពៃណីគេមិនចាត់ទុកការណ៍ នេះជាការគួរខ្មាសអៀន ឬ ចំលែក​ឡើយ ។​
នៅយប់​ដែល​​ធ្វើ​ពិធី ឆិនថាន នោះ ជួនកាលនៅតែតាម​ផ្លូវ​​មួយ​​មាន​ដល់ទៅដប់​ផ្ទះ​ឯនោះ រៀប​ធ្វើ​ពិធីនេះ ។​នៅតាម ទីក្រុង​អ្នក​ណាហ៊ាន​ដើរ​កាត់ហ្វូងពិធី ពីមុខលោក ឬ តាបសទាំងនេះ ច្បាស់​ជា​វង្វេងវង្វន់​ផ្លូវ​ហើយ ណា​មួយ​​ឮ​គឹកកង ស័ព្ទសូរភ្លេងគ្មានចន្លោះត្រង់ណា​ទេ​ ។​
អំពី​ទាសាទាសី
គេសុទ្ធតែទិញមនុស្ស​ព្រៃ​ (១) ​យក​​មក​បង្ខំ​ឲ្យ​​ធ្វើ​​ជា​ទាសាទាសី ។​ ​អ្នក​​ដែល​​មាន​ច្រើន គឺ​មាន​ទាសាទាសីដល់ទៅជាង ​មួយ​រយ នាក់​ ឯ​អ្នក​​ដែល​​មាន​តិច ​ក៏​ត្រឹម ១០ - ២០ នាក់​ដែរ ​លើកលែង​តែ​អ្នក​ក្របំផុត​ទើប​គ្មានសោះ ។​​ចំណែក​មនុស្ស​ព្រៃ​ ទាំងនោះ គឺ​អ្នក​រស់នៅ​ក្នុង​​ព្រៃ​ភ្នំ ​មាន​​ជា​វង្សត្រកូល​មួយ​​ហៅ​ថាអាចោរ “ថុង” (២) (ជង?) ។​​ពួក​នេះបើ​មក​នៅកន្លែង ណាហើយ មិនហ៊ានចេញ​ដើរ​ទៅណាក្រៅ​ផ្ទះ​ឡើយ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​ក្រុង គេឈ្លោះគ្នា គេជេរគ្នាថា អាថុងៗ ដូច្នេះ គេ ខឹងខ្លាំងណាស់ ព្រោះទុក​ជា​ការ​មើលងាយ​យ៉ាងធ្ងន់ ។​ ក្មេងៗ​មាន​​កម្លាំង​ពេញលក់​បាន​តំលៃ​មួយ​រយ “ប៉ូវ” (៣) ​ប្រសិនបើ​ចា ស់ៗខ្សោយ​កម្លាំង​​បាន​តែ ៣០ ឬ ៤០​ទេ​ ។​
១ = មនុស្ស​ព្រៃ​នេះ គឺ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​ដើម​ដែល​រស់នៅដោយ​ព្រៃ​មិនទាន់​មាន​ទទួលស៊ីវិល័យ គេកៀរចាប់​មក​លក់ ២ = លោកប៉េលីយោត ​ក៏​សន្និដ្ឋានថា ពាក្យនេះ​មក​ពី “ជង” ដែរ ហើយអះអាងថា​ជា​ពាក្យ​ដែល​អានតាម​សម្លេង​​ចិន​​ក្នុង​ សតវត្សទី១៣ ។​ ៣ = លោកប៉េលីយោត បន្ថែមន័យថា D'étoffe ពុំដឹង​ជា​​មាន​​កំណត់​ប៉ុន្មាន​ទេ​ តែនេះយើងប្រែតាមពា ក្យដើមថា ប៉ូវ ​ដែល​ប្រែថា ​កំណាត់​សំពត់ ។​
ពួក​នេះ គេ​ឲ្យ​នៅតែក្រោម​ផ្ទះ​ លុះត្រា​មាន​ការប្រើចាំបាច់​ទើប​គេអនុញ្ញាត​ឲ្យ​ឡើងលើ​ផ្ទះ​ ហើយត្រូវ​ឲ្យ​លុ តជង្គង់លើកដៃសំពះគេសិន ​ទើប​អាច​ឲ្យ​​ដើរ​ចូល​ក្នុង​​ផ្ទះ​​បាន​ ។​ គេ​ហៅ​ម្ចាស់គេថា ប៉ាថូ(១) ​ហៅ​ម្ចាស់​ស្រី​ថា មី(២)  ។​ ​ប្រសិនបើ​​មាន​កំហុសត្រូវគេវាយដំវិញ ​ពួក​នេះសុខចិត្ដជ្រប់មុខបន្ដោយ​ឲ្យ​គេវាយតាមចិត្ដ មិនហ៊ានរើបំរះឡើ យ ។​ ​ពួក​នេះ​ស្រី​-ប្រុស គេ​យក​តែគ្នាគេ​ជា​ប្ដី-ប្រពន្ធ គ្មានសិទ្ធិ​យក​​អ្នក​ដទៃឡើយ ។​ ​ប្រសិនបើ​​មាន​​ពួក​​ចិន​ទៅនៅ​ស្រុក​នោះយូរលួចរួមរ័ក​ជា​​មួយ​ស្រ្ដី​ពួក​នោះ ដោយការស្រេកឃ្លានកាមតណ្ហា ហើយម្ចាស់គេទាន់ នោះ​អ្នក​ផងគេលែង ​ឲ្យ​​ចិន​ នេះឯងអង្គុយ​ជា​​មួយ​គេហើយ ព្រោះខ្លួនលួចលាក់​ជា​​មួយ​​ពួក​ទាសៈ ។​​ប្រសិនបើ​​ពួក​ទាសៈទាំងនេះ ទាក់ទងលួចលាក់​ជា​​មួយ​ ​អ្នក​ក្រៅ រហូតដល់​មាន​ផ្ទៃពោះ កើត​បាន​​ជា​កូនទៅ ​ក៏​ចៅហ្វាយនាយ​ឥត​សួររកហេតុផលឡើយ ។​ ​បាន​​ជា​គេមិនសួរ​មក​ ពីគេយល់ថា ​ប្រសិនបើ​ទាសៈនោះ កាលណា​បាន​កូន​មក​ នឹង​បាន​ផលដល់គេ ព្រោះថ្ងៃក្រោយគេនឹងចំរើនទាសៈឡើងទៀត ។​ ​ប្រសិនបើ​ទាសៈណាលួចរត់ ហើយគេតាមចាប់​បាន​​មក​វិញ គេត្រូវ​យក​​មក​សាក់មុខ ចំកន្ដាលថ្ងាសពណ៌ខៀវ ​ជា​គ្រឿងចំនាំ ហើយគេដាក់ឃ្នាងជាប់នឹងក ជួនដាក់ឃ្នាងជាប់ទាំងដៃជើងទៀតផង ។​
១ = ទំនង​ជា​​មក​ពី ប៉ាតាវ ​ដែល​នៅសល់​ក្នុង​ភាសាជនជាតិដើមចារ៉ាយ ​ហៅ​អូវពុក ។​ ​សម្លេង​​ចិន​អានថា មី សំដៅពាក្យ ​ហៅ​ម្ដាយថា មេ ។។​
អំពី​ភាសា
ភាសា​​ចិន​ ​មាន​​​សម្លេង​​ប្រហាក់​ប្រហែល នឹង​ភាសា​​អ្នក​​​ស្រុក​​នេះ​ដែរ តែ​និយាយ​ប្រស្រ័យ​ស្ដាប់​គ្នា​មិន​​បាន​​​ទេ​ ​ស្រុក​​នេះ ​មាន​​ភាសា​​មួយ​​ពិសេស ទោះបី​ជា​ភាសា​​អ្នក​​ជិត​ខាង​ខ្លួន​ដូច​ជា​ចាម ឬ សៀម ​ក៏​​មិន​អាច​ដូច​គ្នា​ស្ដាប់​គ្នា​​បាន​​ឡើយ  ។​ ១ គេ​ថា ​​មួយ​, ២ ថា ព័ក, ៣ ថា បេក, ៤ ថា ពួន, ៥ ថា ពុណាំ, ៦ ថា ពុំណាំ​មួយ​, ៧ ថា ពុណាំព័ក, ៨ ថា​ ពុណាំបេក, ៩ ថា​ ពុណាំពួន, ១០ថា តាប់  ។​ គេ​​ហៅ​​ ឪពុក ថា ប៉ាថូ, ឪពុកធំ ឪពុកមា ​ក៏​​ហៅ​ ប៉ាថូ ដែរ  ។​ ម្ដាយ គេ​ហៅ​ មី, ឯ​ម្ដាយ​មីង ​និង​ ស្រ្ដី​​អ្នក​​ជិត​ខាង​ ​ក៏​​គេ​​ហៅ​ មីង ដែរ  ។​ បង​ស្រី​ ប្រុស ​ហៅ​ថា ប៉ង, ប្អូន​ប្រុស​​ស្រី​ ​ហៅ​​ថា ផូវ​អ៊ួង  ។​ មា​ខាង​ម្ដាយ​ ​ហៅ​ថា អាកឡៃ, ឯ​ប្ដី​របស់​ម្ដាយ​មីង​ខាង​ឪពុក​ ​ហៅ​​ថា ពូ​ឡៃ  ។​ គេ​ប្រើ​ពាក្យ​​យក​​ខាង​ចុង​ជា​ដើម​ បញ្ជ្រាស់​គ្នា  ។​ ឧបមា​ដូច​ពាក្យ​ "នេះ​មនុស្ស​ទាសាំ ជា​ប្អូន" គេ​ថា "ផូង​អ៊ួងទាសាំ" ពាក្យ​ថា "នេះ​មនុស្ស លីស៊ីមា ខាងឪពុក" គេថា "ងាន ឡៃលីស៊ី"  ។​ ឧបមា​​មួយ​ទៀត ដូច​គេ​​ហៅ​ ​ចិន​ ថា ពីស៊ី, ​ហៅ​​មន្រ្ដី​ថា ប៉ាតេង, ​ហៅ​​​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ ថា ប៉ានឃាប  ។​ លុះ​ដល់​គេ​ចង់​ថា មន្រ្ដី​ចិន​ ឬ ​អ្នក​​ប្រាជ្ញ​​ចិន​ គេ​មិន​ថា ពីស៊ីប៉ាតេង ឬ ពីស៊ីប៉ានឃាប ​ទេ​ គេ​ទៅ​ជា​ប្រើ​ថា ប៉ាតេងពីស៊ី ឬ ប៉ានឃាម​ពី​ស៊ី(១) ទៅ​វិញ  ។​
១ = ប៉ាតេងពីស៊ី = មន្រ្ដី​ចិន​ ។​ ប៉ានឃាបពីស៊ី = ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ចិន​ ។​
ទាំង​នេះ គ្រាន់តែ​លើក​​យក​​ជាឧទាហរណ៍​គោល​ៗ​​ទេ​ ។​ ម្យ៉ាង​ទៀត គឺ​មន្រ្ដី​គេ​និយាយ​តាម​បែប​មន្រ្ដី ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​និយាយ​គ្នា តាម​ភាសា​​អ្នក​​ប្រាជ្ញ លោក​សង្ឃ ឬ តាបស ​ក៏​​​មាន​​ពាក្យ​សំដី​ប្រើ​របៀប​ខ្លួន​ជា​សង្ឃ ជា​តាបស ឯ​​អ្នក​​ស្រែ​ចំការ​​ក៏​​និយាយ​ ប្លែក​តាម​បែប​របស់​គេ​ដែរ មិន​ប្លែក​អ្វី​ពី​របៀប​ប្រើ​ភាសា​​អ្នក​​​ស្រុក​​​ចិន​  ។​
អំពី​មនុស្ស​ព្រៃ
មនុស្ស​ព្រៃ​​មាន​ពីរបែប ។​ ​មួយ​​ពួក​ជា​ពួក​ចេះនិយាយភាសា​អ្នក​​ស្រុក​ស្ដាប់គ្នា​បាន​ គឺ​ពួក​មនុស្ស​ព្រៃ​លក់ខ្លួនជាទាសៈ បំរើ គេនេះឯង ។​ ​មួយ​ទៀត គឺ​ពួក​មនុស្ស​ព្រៃ​​ដែល​និយាយស្ដាប់ភាសាគ្នាមិន​បាន​ គ្មានរវល់នឹងការចំរើន ។​ ​ពួក​នេះ គ្មានចេះ ​ធ្វើ​​ផ្ទះ​ជ្រកនៅ​ទេ​ តែងនាំគ្នាទាំងគ្រួៗ​ដើរ​រស់នៅតាមភ្នំ ។​ ក្បាលគេ​មាន​ពាក់អ្វីម្យ៉ាង​ធ្វើ​ពីដីរាងដូចឆ្នាំង ។​ ​ប្រសិនបើ​​ដើរ​ទៅជួប នឹងសត្វ​ព្រៃ​ គេបាញ់នឹងព្រួញ ឬ ពួយនឹងលំពែង ​បាន​សត្វនោះ​មក​ ​ក៏​គូសដុំថ្ម​យក​ភ្លើង ចំអិនសត្វ រួចអង្គុយដំកង់ចែកគ្នាស៊ី  ។​ រួចហើយ​ដើរ​ទៅទៀត ។​ ​ពួក​នេះកាចសាហាវណាស់ តែងសំលាប់ក្រុមជា​មួយ​ ហើយចេះផ្សំថ្នាំពិស ពូកែសក្ដិសិទ្ធ ណាស់ ។​ នៅដីវាលជិតខាងកន្លែងនៅ គេ​មាន​ដាំសន្ដែកគួ ដើមក្រវាញ ​និង​ ដើ​មក​ប្បាស ត្បាញសំពត់ជាវិជ្ជាជីវៈ ។​ សំព ត់របស់គេនោះ សាច់ក្រាស់គ្រើម ហើយ​មាន​ពណ៌ក្រវេមក្រវាមណាស់ផង ។​
អំពី​អក្សរសាស្រ្ដ(១)
លិខិតធម្មតា ​និង​អត្ថបទទាំងអស់ ដូចជាឯកសារ​ផ្លូវ​ការជាដើម សុទ្ធតែសរសេរលើស្បែកសត្វប្រើស រមាំង ឬ ស្បែកដ ទៃទៀត ​ដែល​គេ​យក​​មក​ហាលស្ងួតលាបពណ៌ខ្មៅ ។​ គេកាត់ស្បែកនោះ​ឲ្យ​​មាន​ទំហំធំ ឬ តូច ទៅតាមសេចក្ដីត្រូវការ ​និង​​យក​ម្សៅម្យ៉ាង​មក​ប្រើ ​មាន​សន្ឋានដូចដីសនៅ​ស្រុក​​ចិន​ ដោយលញ់​ឲ្យ​វែង ចិតចុងស្រួចគេ​ហៅ​ថា សោ(២) ហើ យគេសរសេរដោយដៃ ​បាន​ជាប់ដិតល្អណាស់ មិនងាយនឹងរលុបឡើយ ។​ កាលណាគេសរសេរហើយ គេ​យក​ដីសនោះ ​មក​សៀតនឹងត្រចៀក នាំ​ឲ្យ​គេចំនាំ​បាន​ថា ​អ្នក​នេះហើយជា​អ្នក​សរសេរ ។​ ​ប្រសិនបើ​សរសេរហើយត្រូវការលុបវិញ តោង ប្រើរបស់ទទឹក​យក​​មក​ជូត​ទើប​រលុបអក្សរនោះទៅវិញ ។​ អក្សរនេះ ​មាន​សន្ឋានដូចអក្សរជនជាតិហួយតូវ (តួរក៍) ដូច្នេះ ដែរ ។​ ការសរសេរជាលិខិតអ្វី​ក៏​ដោយ គេសុទ្ធតែសរសេរពីក្រោយទៅមុខ មិនមែនសរសេរពីលើចុះក្រោម ។​ ខ្ញុំ​ឮ​អ៊ា សាយហាយ៉ា និយាយថាស្រះ​នៃ​អក្សររបស់គេ ស្រដៀងគ្នានឹងអក្សរជាតិមុងហ្គោលដែរ ​មាន​ប្លែកគ្នាតែពីរបីប៉ុណ្ណោះ  ។​ កាលនោះគ្មានអត្ថបទបោះពុម្ព​ទេ​ ប៉ុន្ដែ​មាន​​អ្នក​និពន្ធ ​និង​​អ្នក​តែងកាព្យពេចន៍ដែរ ។​
១ = លោកប៉េលិយោត ប្រែត្រង់នេះថា Ecriture  ។​ តែន័យយើងថានេះទូលាយជាង ព្រោះ​តម្រូវ​តាមអក្សរ​ចិន​ (?)  ។​ ២ = ត្រង់នេះលោកប៉េលិយោតថា ​ហៅ​ថាសូ ទៅវិញ ។​ តែ​ប្រសិនបើ​​ឮ​តាមចាស់ៗនិយាយតៗ​មក​ថា គេសរសេរនឹងដីសពង គឺដីសុទ្ធ តែដូចម្សៅ ។​
អំពី​ពេលបុណ្យចូលឆ្នាំ
គេ​យក​ខែទីត១០ របស់​ចិន​​ធ្វើ​ខែទី១ ហើយខែនោះ​មាន​ឈ្មោះថាកាតិក (កក្ដិក)(១) ។​ នៅពីមុខវាំងគេសង់វេទិការ​មួយ​ យ៉ាងធំ ​ដែល​អាចដាក់​បាន​មនុស្ស​មួយ​ពាន់ នាក់​ ហើយគេចងប្រទីបជ្វាលា ​និង​ផ្កាផ្ញីជាដើម លំអនៅលើថ្នាក់នោះ ។​ នៅ ពីមុខ​ដែល​ឃ្លាតពីទីនេះប្រមាណជា ២០០ហត្ថ ​មាន​ទីលាន​មួយ​ទៀត គេបន្ដឈើ​ធ្វើ​ជារោងរន្ទា ​ដែល​​មាន​កំពល់ដល់ ទៅជាង២០០ហត្ថ ។​ ​ក្នុង​យប់នោះគេអុជកាំជ្រួច រន្ទា ផាវបី-បួន ឬ ប្រាំកន្លែង ។​ នៅ​ក្នុង​រោងនោះ ស្ដេច​ក៏​យាងចេញ​មក​ ទត កាំជ្រួច រន្ទា ​និង​ ផាវ ​ដែល​គេអុជនៅខាងក្រៅចំងាយ ១០០លី តែគេអាចមើលឃើញ ​និង​ស្ដាប់សូរយ៉ាងច្បាស់ ​ឮ​ខ្លាំ ងមើលតែកាំភ្លើងធំទ្រហឹងខ្ទរខ្ទារពេញតែទីក្រុង ។​
១ = ​បាន​ជារាប់ពីខែកក្កិត ព្រោះជំនាន់ដើមគេរាប់រនោច​មុន​ខ្នើត គឺពី១រោចខែកក្ដិក ទៅជាដើមឆ្នាំខែលេខ ១ ។​
មន្រ្ដី​និង​រាជវង្សទាំងអស់នាំគ្នាកាន់ទៀន ​និង​ម្លូស្លា​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​ចំនាយប្រាក់យ៉ាងច្រើន ។​ នៅ​ក្នុង​ពិធីនេះ ស្ដេ ច​បាន​អញ្ជើញ​ពួក​ទូតបរ​ទេ​សទៅចូលរួមផងដែរ ។​ គេ​ធ្វើ​ដូចនេះអស់រយៈពេលកន្លះខែ​ទើប​​បាន​ចប់ ។​ នៅ​ក្នុង​ខែនិ​មួយ​ៗ សុទ្ធតែ​មាន​ពិធីបុណ្យដែរ ដូចជានៅខែទី៤ គេបោះឈូង ខែទី៩ ​ធ្វើ​អ៊ាបឡាក់(២) ពិធីនេះគេ​ហៅ​ ប្រជុំមនុស្សចូលក្រុង ហើយហាត់ក្បួន​ដើរ​ដង្ហែកាត់មុខវាំង ។​ ខែទី៥ គេទទួល​យក​ទឹកមន្ដព្រះពុទ្ធ ពីគ្រប់ទីជិតឆ្ងាយទាំង អានាចក្រ ​យក​​មក​ស្រោចស្រង់ថ្វាយព្រះរាជជំរះកាយ ហើយអុំនាវានៅលើគោក (អុំទូកគោក) ឯស្ដេចយាងឡើងលើ ប្រាសាទទត​មក​ពិធីនេះ ។​ ខែទី៧ ​ធ្វើ​ពិធីដុតភ្នំស្រូវ ។​ ពេលនោះស្រូវ​ទើប​នឹងទុំ​ថ្មី​ គេទទួល​យក​​មក​តាមទ្វារខាងត្បូង ហើយគេគរដុត ថាជាការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ ។​ ​មាន​​ស្រី​ៗច្រើនណាស់ជិះរទេះ ឬ ដំរី នាំគ្នា​មក​មើលពិធីនេះ ឯព្រះរាជា មិនចេញ​មក​ទតពិធីនេះ​ទេ​ ទ្រង់គង់នៅឯព្រះដំ នាក់​ ។​ ខែទី៨ ​ធ្វើ​ពិធីអៃលាំ(៣) ពិធីនេះគេរាំរែក ។​ គេចាត់​អ្នក​រាំ​និង​ ​អ្នក​ភ្លេងពូកែៗ​ឲ្យ​ចូលទៅរាំអៃលាំ​ក្នុង​វាំងរាល់ៗថ្ងៃ ។​ ក្រៅពីនេះ​មាន​ប្រជល់ជ្រូក ​និង​ប្រជល់ដំរីទៀត ។​ ពិធីនេះស្ដេ ច​ក៏​អញ្ជើញ​ពួក​ទូតប្រ​ទេ​សក្រៅចូលទស្សនាផងដែរ ។​ គេ​ធ្វើ​ដូច្នេះរហូតដល់គ្រប់ដប់ថ្ងៃ ។​ ឯដទៃទៀត ខ្ញុំមិន​បាន​កត់ ត្រា​ឲ្យ​ច្បាស់លាស់​ទេ​ ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​នេះ ​ក៏​​មាន​​អ្នក​ចេះវិជ្ជាតារាសាស្រ្ដដូច​ចិន​ដែរ អាចនឹងដេញរកថ្ងៃខែណាធំតូច ឬ សូរ្យគ្រាស ចន្ទគ្រាសដែរ តែថ្ងៃខែធំតូចនេះ មិនដូចគ្នានឹងប្រ​ទេ​ស​ចិន​​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​ឆ្នាំណាជាឆ្នាំអធិកមាស គេ​ក៏​​មាន​លើក ខែដែរ ។​ ខែ​ដែល​ត្រូវលើកនោះគឺខែទី៩(៤) ប៉ុន្ដែខ្ញុំមិនដឹងការនេះសព្វគ្រប់​ទេ​ ។​ ​ក្នុង​១យប់ គេចែកចេញជាប្រាំយាម ។​ ប្រាំពីរថ្ងៃរាប់ជា​មួយ​ជុំ គឺដូចគ្នានៅ​ស្រុក​​ចិន​ ​ហៅ​ថា កាយ-ពី-ភៀន-ជូ ។​
អ្នក​​ស្រុក​នេះ គ្មានប្រើនាមក្រកូល(សែ) គ្មានឈ្មោះ ហើយមិនចេះកត់ថ្ងៃខែកំនើតផង ភាគច្រើន គេ​យក​ឈ្មោះថ្ងៃដែ លកើត ​ហៅ​ជាឈ្មោះមនុស្ស ។​ តាមក្បួនយាមថា ​ក្នុង​​មួយ​សប្ដាហ៍ ​មាន​ពីរថ្ងៃល្អបំផុត បីថ្ងៃល្មមមធម្យ ពីរថ្ងៃអាក្រក់ ហើយថ្ងៃណាត្រូវចេញដំនើរបែរមុខទៅទិបូព៌ ឬត្រូវឆ្ពោះទៅទិសបស្ចឹម ។​ ​ពួក​​ស្រី​ៗ​ក៏​ចេះរាប់ថ្ងៃខែដែរ ។​ ឆ្នាំទាំង១២ ​មាន​​យក​សត្វជាដំនាងដូចឆ្នាំរបស់​ចិន​ដែរ តែ​ហៅ​ឈ្មោះខុសគ្នា អុបមាដូចគេ​ហៅ​ឆ្នាំសេះថា ប៉ុកសាយ ឆ្នាំមាន់​ហៅ​ ថា ឡាក់ ឆ្នាំជ្រូក​ហៅ​ថា ចេកលូ ​និង​ឆ្នាំគោ​ហៅ​ គូជាដើម ។​
អំពី​ការកាត់ក្ដី
រឿងប្រជារាស្រ្ដក្ដីក្ដាំគ្នា ពិតមែនតែជាការតូចតាច ប៉ុន្ដែជាការ​មួយ​គួរ​ឲ្យ​ចង់ដឹងចង់​ឮ​ដែរ ។​ រឿងក្ដីក្ដាំរបស់រាស្រ្ដ សុទ្ធ តែឡើងគាល់រហូតដល់ស្ដេច​ឲ្យ​ជំរះក្ដី ។​ ដើមឡើយ ស្ដេច​ឥត​​មាន​វាយតប់ដោយរំពាត់ធំ ឬ តូចឡើយ​មាន​តែពិន័យ ជាមាសប៉ុណ្ណោះ ។​ ​ប្រសិនបើ​​អ្នក​នោះមានះមិនព្រម​ធ្វើ​តាម ឬ ​មាន​ទោសធ្ងន់នោះ គេចាប់ចង​យក​ទៅប្រហារជីវិតដែរ គ្រាន់ តែនាំចេញទៅទ្វារខាងលិច ហើយ​ឲ្យ​ជីករន្ដៅកប់​អ្នក​ទោសនោះ ​និង​ ​យក​ដី ឬ ថ្មកប់គ្របពីលើប៉ុណ្ណោះ ។​
អំពី​ជំងឺស្រែង(២)
អ្នក​​ស្រុក​​មាន​កើតជំងឺស្រែងច្រើនគ្នាណាស់ ​មក​ពីគេចូលចិត្ដមុជត្រាំ​ក្នុង​ទឹក ហើយអុស្សាហ៍លាងសក់ក្បាល តែង​មាន​ កើតជំងឺស្រែងច្រើនណាស់ ។​ នៅតាម​ផ្លូវ​ធ្លា ​ពួក​នេះមិនសូវអៀនខ្មាស​ទេ​ ។​ ខ្ញុំ​ឮ​គេថា ​ពួក​ទាំងនេះតែគេរួមរ័កគ្នាភ្លាម គេចុះទៅងូតទឹកហើយ ដូច្នេះតែង​មាន​ជំងឺមូល បន្ដាល​ឲ្យ​ស្លាប់អស់៨-៩ នាក់​ដែរ​ក្នុង​បន្ដា​មួយ​ពាន់ នាក់​ ។​ នៅទីផ្សារ ​មាន​លក់ថ្នាំសំរាប់កែរោគដែរ តែមិនដូចថ្នាំ​ចិន​​ទេ​ មិនដឹងជាថ្នាំអ្វីឡើយ ថែមទាំង​មាន​គ្រូមន្ដអាគម​ដើរ​ព្យាបាលរោគ ​ឲ្យ​គេ ជាការគួរអស់សំនើចណាស់ ។​
១ = លោកប៉េលិយោត ប្រែថាឃ្លង់ ប៉ុន្ដែតាមន័យអក្សរ​ចិន​ ប្រែ​ឲ្យ​ចំគឺស្រែង ។​ ​ប្រសិនបើ​ថាឃ្លង់ដូចជាមិនមែន ព្រោះកើត ឃ្លង់ឯណាដល់ទៅពេញ​ស្រុក​ ​ប្រសិនបើ​ឃ្លង់មែន មិនងាយមើលជា​ទេ​ ។​ ​ប្រសិនបើ​ថាស្រែងនោះសមមែន ព្រោះជំងឺនេះច្រើន បន្ដាល​មក​ពីការកខ្វក់ ។​
អំពី​មរណភាព
មនុស្សចាស់គេ​ឥត​​មាន​ដាក់ក្ដារមឈូស​ទេ​ គេ​យក​តែកន្ទេលក្រាលពីក្រោម ​យក​​កំណាត់​សំពត់គ្របពីលើ ហើយគេ​យក​ ទៅ​ព្រៃ​ហើយ ។​ កាលពីដើម គេ​ក៏​ប្រើទង់ព្រលឹង ​និង​ ភ្លេងភ្លាត់ហែខ្មោចដែរ ហើយគេលីងលាចពីរមុខ បាចតាម​ផ្លូវ​នាំ មុខខ្មោច លុះលែងទៅដល់ក្រៅក្រុងដល់កន្លែងស្ងាត់ គេ​ក៏​ដាក់ចោលខ្មោចនោះហើយត្រលប់​មក​វិញ ។​ ​ប្រសិនបើ​​មាន​សត្វខ្លែ ង ឬ តិរច្ឆានអ្វីដទៃទៀតស៊ីខ្មោចនោះអស់​មួយ​រំពេចទៅ គេថាអូវពុកម្ដាយនោះ ​មាន​ភ័ព​បាន​សុខសប្បាយល្អណាស់ តែ ​ប្រសិនបើ​គ្មានសត្វស៊ីសោះ ឬ ​មាន​ស៊ីដែរ តែមិនអស់វិញ គេបែរជាយល់ថា អូវពុកម្ដាយនេះ ​មាន​ពៀរ​មាន​ទោស​ទើប​​បាន​ដូ ច្នេះ ។​
លុះ​មក​ដល់គ្រាអិលូវនេះ ​មាន​គេ​យក​ខ្មោចទៅដុតបូជាខ្លះៗហើយ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ដែល​​មាន​ជាប់ពូជជាកូន​ចិន​ អូវពុកម្ដាយ ស្លាប់ទៅគេ​ឥត​ស្លៀកពាក់សកាន់ទុក្ខ​ទេ​ ។​ ប្រុសគ្រាន់តែកោរសក់ ​ក៏​ចាត់ជាការកាន់ទុក្ខហើយ ។​ ​ចំណែក​ស្ដេចវិញ ​មាន​ ប្រាសាទសំរាប់កប់ ប៉ុន្ដែមិនដឹងជាកប់ខ្លួនទាំងមូល ឬ កប់តែឆ្អឹង​ទេ​ ។​
អំពី​ការភ្ជួរដាំ
ប្រហែលជា​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំ គេអាចសាបព្រោះ​និង​ច្រូតស្រូវ​បាន​បី ឬ បួនលើក ពីព្រោះរដូវទាំងបួន​មាន​ធាតុអាកាសស្រួល ល្អ ដូចជាខែទី ៥ ទី ៦ ដែរ ។​ ម្យ៉ាងទៀត ​ស្រុក​នេះ គេមិនស្គាល់ដូចម្ដេចថាធ្លាក់ព្រិល ឬ ទឹកកកឡើយ ។​ ​ស្រុក​គេ កន្លះឆ្នាំ ភ្លៀង កន្លះឆ្នាំ​ឥត​​មាន​ភ្លៀងសោះ ។​ ចាប់តាំងពីខែទី៤ ដល់ទី៥ តែដល់ពេលរសៀល​មាន​ភ្លៀងធ្លាក់រាល់ថ្ងៃ ទឹកនៅ​ក្នុង​ សមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) ជោរឡើង​មាន​កំពល់ ៧០ -៨០ ហត្ថ ។​ ដើមឈើធំៗលិចនៅសល់តែចុង ឯ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​ រស់នៅក្បែរមាត់ទឹកនោះ​បាន​នាំគ្នារើលំនៅ​មក​ជ្រកខាងក្រោយភ្នំវិញ ។​
ចាប់ពីខែទី១០ ដល់ខែទី៣ ​នៃ​ឆ្នាំ​ថ្មី​ គ្មានភ្លៀង​មួយ​ដំនក់​ទេ​ នៅ​ក្នុង​សមុទ្រទឹកសាបនោះ ​ធ្វើ​ដំនើរ​បាន​តែកូននាវាតូចៗ ​ទេ​ ។​ ត្រង់កន្លែងទឹកជ្រៅ ​មាន​ជំរៅត្រឹម ៣ ឬ ៥ហត្ថប៉ុណ្ណោះ ។​ ពេលនោះ​អ្នក​​ស្រុក​រើលំនៅទៅនៅមាត់ទឹក​ធ្វើ​ការភ្ជួរ ដាំវិញ ។​ ចំពោះស្រូវ ដល់ទៅពេលណាទុំ ​ក៏​ត្រូវពេលទឹកឡើងដល់ល្មម ។​ គេសាបព្រោះដាំតា​មក​ន្លែងដីរបស់គេរក្សា រៀងខ្លួន ។​ គេភ្ជួរស្រែដោយមិនបាច់ប្រើគោ​ទេ​ ។​ ចប ​និង​ កន្ដៀវរបស់គេ ពិតមែនតែ​មាន​សន្ឋានប្រហាក់ប្រហែលគ្នា នឹង របស់​ចិន​ដែរ តែមិនដូចគ្នាឡើយ ។​
មាន​ស្រែ​ព្រៃ​​មួយ​បែបទៀត គេមិនព្រោះស្រូវធម្មតា​ទេ​ ស្រូវ​ដែល​គេព្រោះនោះចេះលូតឡើងតាមទឹក ​ប្រសិនបើ​ទឹកឡើងដល់ កំពស់ ១០ហត្ថ ​ក៏​ស្រូវលូតឡើងកំពស់នោះដែរ ។​ នេះប្រហែលជាពូជស្រូវ​មួយ​បែបផ្សេងទៀតហើយ ។​ ស្រែអំពក​និង​ ថ្នាលបន្លែ កេមិនប្រើគ្រឿងស្មោគគ្រោក ​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​មិនស្អាតនោះ​ទេ​ ។​ ​ពួក​​ចិន​​ដែល​ទៅដល់​ស្រុក​នោះ ​ក៏​ គេមិនហ៊ាននិយាយរឿងពាងលា​មក​នៅប្រ​ទេ​ស​ចិន​​ឲ្យ​​ពួក​នោះដឹងដែរ ព្រោះខ្លាចគេ​មើលងាយ​ ។​ នៅ​ក្នុង​​ផ្ទះ​ពីរបី ខ្នង គេជីករន្ដៅបង្គន់អាច់​មួយ​ហើយគេប្រក់ស្បូវ ។​ ដល់កាលណាពេញទៅនោះ គេលប់ចោលវិញ ហើយទៅជីរន្ដៅមួ យទៀត ។​ ទៅពេល​ដែល​បន្ទោរបង់រួច គេតែងតែចុះទៅលាងឯ​ក្នុង​ស្រះ​ឲ្យ​​បាន​ស្អាតជានិច្ច តែគេ​យក​តែដៃឆ្វេង ទៅលាង​ទេ​ ឯដៃស្ដាំគេទុកបរិភោគបាយ ។​ ​ពួក​គេមើលឃើញជនជាតិ​ចិន​ចូលបង្គន់ហើយ​យក​ក្រដាសកិត គេសើច ថែមទាំងមិនចង់​ឲ្យ​ឡើងលើ​ផ្ទះ​គេទៀតផង ។​ ​ស្រី​ៗ​ស្រុក​នេះ បត់ជើងតូចឈរដូចប្រុសដែរ ជាការគួរ​ឲ្យ​អស់សំ នើចណាស់ ។​
អំពី​ទឹកដី
ចាប់តាំងពីចូល​ក្នុង​​ស្រុក​ ចេងផូវ​មក​ ខ្ញុំមើលឃើញសុទ្ធតែ​ព្រៃ​ឈើវែងអន្លាយ នៅតាមមាត់ទន្លេដ៏ធំធេង ​មាន​ដើមឈើ ធំចាស់បុរាណ ​និង​ គុម្ពផ្ដៅស៊ុបទ្រុបចំងាយរាប់រយលី ហើយ​មាន​​សម្លេង​បក្សាបក្សីស្រែទ្រហឹងអឹងកង នៅទីនោះផង ។​ លុះទៅដល់ពាក់កន្ដាលទន្លេ ​ទើប​មើលទៅឃើញវាលស្រែដ៏ធំធេង គ្មានឃើញដើមឈើ​មួយ​ដើមឡើយ គេមើលទៅ ឃើញតែស្រូវទុំនៅសព្វទិសទីប៉ុណ្ណោះ ។​
មាន​សត្វគោ​ព្រៃ​រាប់រយរាប់ពាន់ ​បាន​​មក​ផ្ដុំគ្នាជាហ្វូងនៅទីនោះ ។​ ​មាន​ឫស្សីដុះជាប់គ្នាជាដង​ព្រៃ​ ​មាន​ចំងាយរាប់រយលី ហើយឫស្សីទាំងនោះ​មាន​ជួរបន្លានៅត្រង់គ្រប់ថ្នាំង ។​ ទំពាំងឫស្សី​មាន​រសជាតិហាងខ្លាំងណាស់ ហើយ​និង​​មាន​ភ្នំនៅគ្រប់ ទិសទាំងបួនទៀតផង ។​
អពីផលានុផល
។​ សត្វចចាត វាហើរចេញពី​ព្រៃ​​មក​ចាប់ត្រីនោះជាអាហារ ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​គេ​យក​ស្លឹកឈើបិទបាំងខ្លួនហើយទៅអង្គុយ ក្បែរមាត់ទឹក ។​ គេ​យក​មេចចាតធ្នាក់​មួយ​ដាក់​ក្នុង​ទ្រុង ដើម្បីនឹងបញ្ឆោតចាប់​យក​ចចាតឈ្មោល គឺនៅនឹងដៃគេ​មាន​កា ន់លប់​មួយ​ទៀត រង់ចាំកាលណាចចាតឈ្មោល​មក​ជិត គេគ្របលប់នោះ​យក​វា ។​ គេ​ធ្វើ​របៀបនេះ​ក្នុង​​មួយ​ថ្ងៃទាល់ល្ងាច ជួលកាលចាប់​ឥត​​បាន​សោះ​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ ភ្លុកដំរី ​មាន​តែ​អ្នក​​ដែល​នៅ​ក្នុង​រូងភ្នំឆ្ងាយដាច់ស្រយាលពីគេ ​ទើប​រក​បាន​ ។​ ដំ រី​មួយ​ស្រុតស្លាប់ទៅ នៅសល់តែភ្លុក​មួយ​គូប៉ុណ្ណោះ ។​ ដូច្នេះពាក្យ​ដែល​គេធ្លាប់និយាយថា សត្វដំរី​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំប្ដូរភ្លុកម្ដង នោះមិនពិត​ទេ​ ។​ ភ្នុកណា​ដែល​ចាក់នឹងច្បូក ឬ លំពែង​បាន​​មក​ គេទុកជាភ្លុកលេខ១ ​ប្រសិនបើ​ភ្លុកណា​ដែល​គេ​បាន​ដោយឃើញ វាស្រុតស្លាប់ខ្លួនវាភ្លាមគេចាត់ជាភ្លុកល្អលេខ២ ​ប្រសិនបើ​គេរើស​បាន​ដោយដំរីស្លាប់យូរឆ្នាំចោលនៅ​ក្នុង​រូងភ្នំ គេចាត់ចាធុនអ ន់ជាងគេ ។​ បុក ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​​ដែល​ទៅ​យក​ឃ្មុំ តាមទូកតូចៗ គេអាចដាក់​បាន​ពីរបីពាន់ផ្លិត ។​ ផ្លិតណា​ដែល​ធំជាងគេ​មាន​ទំងន់ដល់ទៅ ៣០-៤០នាឡិ ឯផ្លិតណា​ដែល​តូច ​ក៏​មិនតិចជាង១៨ ឬ ១៩នាឡិដែរ ។​ ឈើចន្ទន៍ក្រស្នា ដុះនៅ​ក្នុង​​ព្រៃ​ស្បាត ​ព្រៃ​ស្ដុក ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​ទៅកាប់​យក​​បាន​​មក​ដោយពីបាកណាស់ ព្រោះឈើ​ដែល​ ​មាន​ខ្លឹម ។​ ឈើនេះ​មាន​សាច់ស្រាយកំរាស់៨ ឬ ៩តិក ។​ ទោះជាដើមតូច​ក៏​​មាន​សាច់ស្រាយ ៤ ឬ ៥តិកដែរ ។​ គេទៅ​យក​ជ័រនោះ​មក​ ។​ បញ្ញើជើងកែង (អ័រគីដេ?) ដុះនៅលើមែកឈើ​មួយ​ប្រភេទ ដូចគ្នានឹងដើមមន​ដែល​ដុះផ្ញើនឹង គេដូច្នេះដែរ ហើយគេកំរនឹងរក​បាន​ណាស់ គ្រាប់ច្រើនទៀត ។​ ឯម្រេច ដុះព័ទ្ធលើដើមផ្ដៅ​មួយ​គូ ​មាន​ពណ៌បៃតងដូលស្មៅ ​ប្រសិនបើ​នៅខ្ចីពណ៌​ក៏​ខ្ចី ​និង​រិតតែហិរណាស់ ផង ។​
អំពី​របរជំនួញ
អ្នក​​ស្រុក​នេះ ​ពួក​​ស្រី​ៗប៉ិនជួញដូរណាស់ ហេតុនេះ​ពួក​​ចិន​ៗ គេរកប្រពន្ធ​មួយ​ជា​មុន​សិន ហើយនឹង​បាន​ចំនេញច្រើនដោ យគេប៉ិនប្រសព្វរកស៊ី ។​ រាល់ថ្ងៃគែទៅលក់តាំងពីភ្លឺព្រាងៗ ដល់ពេលថ្ងៃត្រង់​ទើប​ឈប់ ហើយ​ពួក​នេះគ្មានគ្រែ ឬ ​ផ្ទះ​សំ រាប់លក់អិវ៉ាន់ទែ គេច្រើនតែក្រាលវត្ថុ ហាក់ដូចជាកន្ទេលផ្ទាល់នឹងដីតំរៀបគ្នា ។​ ខ្ញុំ​ឮ​គេថា ​មាន​បង់ឈ្នួលដីជាលុយអោ យ​ពួក​មន្រ្ដីទៀតផង ។​
ជំនួញតូចតាច គឺគេជួញស្រូវអង្ករ ​និង​ របស់​ដែល​​ធ្វើ​​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ ។​ បន្ទាប់​មក​ ​មាន​លក់ដូរ​កំណាត់​សំពត់ផ្សេងៗ ។​ ជំនួ ញធំ គឺគេជួញមាសប្រាក់ ។​ តាមធម្មតា ​ពួក​​អ្នក​​ព្រៃ​ តែឃើញ​ពួក​​ចិន​ទៅដល់ គេគោរព​ចិន​សំបើមណាស់ ទុកដូចជា​បាន​ ជួបនឹងព្រះ ហើយក្រាបក្បាលគោពទៀតផង ។​ លុះដល់ពេល​ថ្មី​ៗនេះ ​ទើប​​មាន​ការបោកប្រាស់ ​និង​ ​មើលងាយ​​ចិន​ ដោ យហេតុ​មក​ពី​មាន​មនុស្សទៅច្រើនពេក ។​
ទំនិញ​ចិន​​ដែល​គេត្រូវការ
អ្នក​​ស្រុក​នេះ គ្មានកើតមាសកើតប្រាក់​ទេ​ គេនឹកឃើញតែមាស​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ គឺមាសប្រាក់ជាផលលេខ១ ​កំណាត់​​មាន​ ពណ៌ទាំងប្រាំជាលេខ២ ។​ បន្ទាប់​មក​គេត្រូវការសំនរ​មក​ពី​ស្រុក​ចេងផីវ ថាំងតែស្មាច់​មក​ពី​ស្រុក​អ៊ូជីវ ថូផ្កាពណ៌​មក​ពី ​ស្រុក​ជួរជីវ ​និង​ ទឺកប្រាក់ជាតិហិង្គុល ក្រដាសសរសេរ ស្ពាន់ធ័រ ថ្មដុត ឈើក្រអូប រិសប៉េកជី ក្រលៀនប្រើស សំពត់សរ សៃធ្មៃ សំពត់ហ្វាងឆាវ ឆ័ត្រ ឆ្នាំងដែក ថាសស្ពាន់គជ ម្រ័ក្យណ៍ ក្រាសឈើ ម្ជុល ជាដើម ។​ ក្រៅពីនេះរបស់​ដែល​ធំៗដូច ជាកន្ទេល​ស្រុក​ម៉ែងជីវ ​ដែល​គេពេញចិត្ដបំផុតគឺ ​មាន​សញ្ញារូបម្ទេស តែគេមិនងាយនឹង​យក​ទៅ​បាន​​ទេ​ ។​
អំពី​ស្មៅ ​និង​ ដើមឈើ
មាន​ដើមទទឹម អំពៅ ផ្កាឈូក ក្រអៅឈូក ផ្លែខេម៉ា ចេក ដូចនៅ​ស្រុក​​ចិន​ដែរ ។​ គូលែន​និង​ក្រូចឃ្វិច​ក៏​​មាន​រាងរៅដូច តែជូរ ។​ ក្រៅពីនេះ​មាន​ផ្លែឈើ​ព្រៃ​ជាច្រើន​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​យើងមិនធ្លាប់​ដែល​ឃើញ ហើយប្លែកៗទៀតផង ។​ ​មាន​ ផ្កាជាច្រើន​ដែល​ល្អៗ ហើយ​មាន​ក្លិនក្រអូបណាស់ ។​ ផ្កា​ដែល​ដុះនៅ​ក្នុង​ទឹក​ក៏​​មាន​ច្រើនយ៉ាង តែខ្ញុំមិនស្គាល់ថាជាឈ្មោះ ផ្កាអ្វី​ទេ​ ។​ ​ចំណែក​ដើមថោ លី ហេងបួយ សុង ប៉េក សាំ ក្វាយ ឡី ចោ អ៊ាងលីវ គុយឡាង កេកលួយ ឈើប្រភេទអស់នេះ គ្មាន​ទេ​ ។​ នៅ​ស្រុក​នោះ ខែទី១ ​ក៏​​មាន​ផ្កាឈូកដែរ ។​
អំពី​សត្វស្លាប
បន្ដាសត្វស្លាប ឃើញ​មាន​ក្ងោក ចចាត លលក ​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​គ្មាន ។​ ក្រៅពីនេះដូចជាខ្លែង ក្អែក ត្មាត សេក ចាប​ស្រុក​ ត្រដក់ កុក ប្រវឹក ​និង​ចាប​ពួក​ជាដើម សុទ្ធតែ​មាន​ទាំងអស់ ។​ សត្វស្លាប​ដែល​​ស្រុក​នេះគ្មាន ដូចជា ហ៊ីងតូវ (ល្វាចេក?) ហុងអេង(ក្ងាន​ព្រៃ​) អ៉ឹងអេង (ក្លែងលឿង) តូវអ៊ូ (ត្រចៀកកាំ).. ។​
អំពី​សត្វជើងបួន
សត្វចតុបាទ​មាន​រមាស ដំរី គោ​ព្រៃ​ ​ដែល​ប្រ​ទេ​ស​ចិន​គ្មាន ។​ ក្រៅពីនេះ ខ្លាធំ ខ្លាត្រី ខ្លាឃ្មុំ ជ្រូក​ព្រៃ​ ប្រើស ក្ដាន់ ​និង​ កញ្ជ្រោងជាដើម សុទ្ធតែ​មាន​ច្រើនណាស់ ។​ សត្វ​ដែល​​ស្រុក​នេះគ្មានគឺតោស៊ីងស៊ីង(១) ​និង​ អូដ្ឋ ។​ មាន់ ទា គោ សេះ ជ្រូ ក​និង​ ពពែ​មាន​ច្រើនក្រៃលែង ។​ តែសេះ​ស្រុក​នេះទាបៗណាស់ គោតូចៗ​ក៏​​មាន​ច្រើនណាស់ដែរ ។​ សត្វគោនៅរស់ គេ ហ៊ានជិះ តែដល់វាស្លាប់ទៅគេមិនហ៊ានស៊ី ​និង​ មិនហ៊ាន​យក​ស្បែកវា​ទេ​ គេទុក​ឲ្យ​វារលួយទៅតាមចិត្ដចុះ ពីព្រោះ វាធ្លាប់ជួយដល់​កម្លាំង​មនុស្សលោក ។​ វាធ្លាប់តែអូសរទេះ ។​ ពីដើម​មក​ មិនធ្លាប់​មាន​ក្ងាន​ទេ​ ប៉ុន្ដែអិលូវ​មាន​ហើយ ព្រោះ​មាន​នាវា​ចិន​ទៅញយៗ គេ​យក​ពូជពី​ស្រុក​​ចិន​ទៅ ។​ កន្ដុរ​ស្រុក​នេះធំៗដុចសត្វឆ្មា ហើយ​មាន​កន្ដុរ​មួយ​មុខទៀត ​មាន​ក្បាលប្លែកពិសេសធំ ដូចជាក្បាលកូនឆ្កែ ។​
១ = គឺជាស្វាមាឌធំប៉ុនមនុស្ស ដូចគេធ្លាប់​ហៅ​តាមកុនថា ស្វាគីងកុង
អំពី​បន្លែបង្ការ
បន្លែ​មាន​ ត្រកួន ស្ពៃ គួឆាយ ត្រប់ អូវលឹក ត្រលាច ត្រសក់ ឃិញឆាយ ។​ បន្លែ​ដែល​គ្មាននោះគឺ ឆាយថៅ ស្ពៃខៀវ ខូវចេ ង ប៉ោលេង ជាដើម ។​បន្លែដូចជាត្រប់ អូវលឹក ត្រសក់ ត្រលាចជាដើម តែដល់ខែទី​មួយ​​មាន​ហើយ ។​ ដើមត្រប់​មាន​ដុះ រាប់ឆ្នាំមិនទាន់រំលើងចោល​ក៏​​មាន​ ។​ ដើមគរខ្ពស់ៗជាង​ផ្ទះ​ទៅទៀត អាយុជាង១០ឆ្នាំមិនទាន់កាប់ចោល​ក៏​​មាន​ដែរ ។​ មា នបន្លែច្រើនមុខទៀត ​ដែល​ខ្ញុំមិនស្គាល់ឈ្មោះ ឯបន្លែដុះ​ក្នុង​ទឹក​ក៏​​មាន​ច្រើនមុខណាស់ដែរ ។​
អំពី​ត្រី ​និង​ សត្វលូន
ពួក​ត្រី ​និង​ អន្ដើក​មាន​ : ត្រីរ៉ស់ច្រើនណាស់ ក្រៅពីនេះដូចជាត្រឆ្ពិន ​និង​ ត្រល្អិតឯទៀត រិតតែច្រើនណាស់ទៅទៀត ​មាន​ត្រីថូវពួ​ដែល​ធំនាះ ​មាន​ទំងន់ដល់ជាងពីរនាឡិ ហើយត្រី​ដែល​ខ្ញុំមិនស្គាល់ឈ្មោះនោះ ​ក៏​​មាន​ច្រើនណាស់ដែរ ​ដែល​ ជាត្រី​មក​ពីសមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) ។​ ​ចំណែក​ត្រីទឹកប្រៃវិញ ​ក៏​​មាន​ច្រើនមុខ រាងដូចអន្ទង់ ​និង​ ត្រីខ្ជឹងបឹងដែរ ។​ ​ពួក​ ​អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនស៊ីកង្កែប​ទេ​ ម៉្លោះហើយដល់ពេលយប់ គេឃើញកង្កែបលោតច្រវាត់កាត់​ផ្លូវ​​ដើរ​ ។​ អន្ដើក កន្ធាយធំៗ ប៉ុនចង្អេរអុំ ។​ នោះជាអន្ដើក ​មាន​អាយុដល់ទៅ៦ឆ្នាំ ​ក៏​គេនៅតែស៊ីវាដែរ ។​ បង្កងនៅ​ស្រុក​ឆាណា(កំពុងឆ្នាំង) ​មួយ​​មាន​ ទំងន់ដល់ជាង​មួយ​នាលិ ។​ ជើងអន្ដើកនៅ​ស្រុក​ចេនភូ​មាន​ប្រវែងជាង ៨ - ៩តឹក ។​ ក្រពើធំៗប៉ុនទូក ។​ ​មាន​នាគជើងបួន ​មួយ​ប្រភេទយ៉ាងចំលែក ​ឥត​​មាន​ស្នែង​ទេ​ ។​ ចំពុះទា លៀស ខ្យង ខ្ចៅ នៅ​ក្នុង​សមុទ្រទឹកសាប (ទន្លេសាប) នោះគ្រាន់ តែលូកដៃទៅ​ក៏​​យក​​បាន​ភ្លាម តែខ្ញុំមិនឃើញ​មាន​ក្ដាម​ទេ​ ខ្ញុំស្មានថាប្រហែលជា​មាន​ដែរ តែគេមិនស៊ី​ទេ​មើលទៅ(១) ។​ ១ = ការពិត​ស្រុក​យើង​មាន​ក្ដាមច្រើនណាស់ពីដើម​មក​ តែប្រហែលជាលោកជីវតាក្វាន់ មិនប្រទះឃើញ​ក្នុង​ទន្លេ ។​
អពីការបិទស្រា
ស្រា​ស្រុក​នេះ​មាន​បួនយ៉ាង ស្រាលេខ​មួយ​ ​ចិន​​ហៅ​ស្រាទឹកឃ្មុំ ដេលគេ​យក​ជាតិថ្នាំ ​និង​ ទឹកឃ្មុំលាយជា​មួយ​ទឹក ហើយ ផ្សំ​ធ្វើ​ឡើង ។​ បន្ទាប់​មក​​ហៅ​តាមពាក្យ​អ្នក​​ស្រុក​ថា ផេងកេស៊ី ​ដែល​គេ​យក​ស្លឹកឈើ​មក​ផ្សំ គឺស្លឹកឈើឈ្មោះផេងកេស៊ី នេះឯង ជាឈើ១ប្រភេទ ។​ បន្ទាប់​មក​ទៀត គេ​យក​អង្ករ ឬ បាយ​ដែល​សេសសល់ទៅបិទស្រា ​ហៅ​ប៉ាវលេងកាក ព្រោះ ពាក្យថា ប៉ាវលេងកាក ​បាន​ន័យថាអង្ករ(២) ក្រៅពីនេះទៀត ​មាន​ស្រាទឹកល្ងៃស្ករ ​ដែល​គេ​យក​ជាតិស្ករ​មក​បិទ​ឲ្យ​ កើតទៅជាស្រា ។​ ​ប្រសិនបើ​គេចូលទៅ​ស្រុក​ភូមិតាមមាត់ទន្លេ គេប្រទះស្រា​មួយ​មុខទៀត​ធ្វើ​ពីទឹកក្រចាប់ ព្រោះក្រចាប់ដុះនៅ មាត់ព្រែក ហើយស្លឹកវា​មាន​រសជាតិស្ករ ​ដែល​គេអាច​យក​​មក​​ធ្វើ​ជាស្រា​បាន​ ។​
២ = អង្ករពីដើម គេ​ហៅ​ រង្ករ ។​
អំបិល ទឹកខ្មេះ ស៊ីអ៊ីវ ​និង​ មី
នៅប្រ​ទេ​សនេះ ការ​ធ្វើ​របស់អស់ទាំងនេះ ​ឥត​​មាន​ហាមឃាត់​ទេ​ ។​ តាមឆ្នេរសមុទ្រចាប់ពីចេនភូ ​និង​ ប៉ាងកាង(១) គេ ​ធ្វើ​អំបិលដោយទឹកសមុទ្រ ។​ នៅ​ក្នុង​ភ្នំ​មាន​រ៉ែ ​ដែល​គេ​បាន​ជាតិថ្ម ​ធ្វើ​ពីអំបិលប្រសើរជាងអំបិលសមុទ្រទៀត ​និង​​យក​ ថ្ម​ធ្វើ​ជាវត្ថុដទៃៗទៀត ។​ ​ពួក​​អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនចេះ​ធ្វើ​ទឹកខ្មេះ​ទេ​ តែគេចូលចិត្ដប្រើជាតិជូរនៅម្ហូបណាស់ គេត្រាំទឹកកាំ ផេង(២) ​ធ្វើ​ជាម្ជូរ កាលណាដើមឈើនេះកំពុងតែលាស់គេ​យក​ស្លឹកឬទងខ្ចី កាលណា​មាន​ផ្លែគេ​យក​ផ្លែវិញ ។​
គេមិនចេះ​ធ្វើ​មី​ទេ​ ព្រោះតែគ្មានស្រូវសាលី ​និង​ សន្ដែក ។​ ​ពួក​នេះ​ក៏​មិនចេះ​ធ្វើ​ដំបែគ្រាប់ដែរ កាលណាគេបិទស្រាគេ លាយទឹកឃ្មុំ ​និង​ទឹកត្រាំស្លឹកឈើ ​ឲ្យ​​បាន​ជាក្បាលស្រា ហើយក្បាលស្រានេះ ដូចគ្នានឹងស្រាស នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ស្រុក​យើង ដែរ ។​
១ = ចេនភូ = ចន្ទបូរ ឬ ចន្ទបុរី  ។​ ប៉ាកាង = បាកាន  ។​ ២ = តាមមើលទៅ ដើមនេះគួរជាដើមអំពិល ព្រោះគេប្រើស្លឹក​ក៏​ ​បាន​ផ្លែ​ក៏​​បាន​ ។​
អំពី​ដង្កូវនាង ​និង​ ដើមមន
អ្នក​​ស្រុក​នេះមិនចេះចិញ្ចឹមដង្កូវនាង​ទេ​ ទាំងដើមមន​ក៏​គ្មានដាំដែរ ។​ ​ស្រី​ៗមិនចេះប៉ាក់ជុល​និង​ដេរប៉ះឡើយ ។​ គេចេះ ត្បាញសំពត់ តែមិនចេះរវៃអំបោះ​ទេ​ គេ​យក​ដៃត្រកួញសរសៃកប្បាស ​ឲ្យ​កើតជាអំបោះ ហើយគេ​យក​​មក​ត្បាញ មិ នបាច់កី​ទេ​ ។​ គេចងសរសៃអំបោះម្ខាងជាប់នឹងចង្កេះគេ ហើយគេត្បាញចុងម្ខាងទៀត ដោយ​មាន​ត្រល់ជាបំពង់រិស្សី ។​ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយ​មក​នេះ ​មាន​​ពួក​សៀមចូល​មក​នៅ គេ​ក៏​ដាំមន ចញ្ចឹមនាង​ធ្វើ​សូត្រ ដោយ​យក​ពួជ​មក​ពី​ស្រុក​សៀម ។​ នៅ​ស្រុក​នេះ គ្មានដើមធ្មៃ​ទេ​ ​មាន​តែដើមក្រចៅ ។​ ជនជាតិសៀមចេះដេរប៉ាក់ចំនាប់ ​ប្រសិនបើ​សំពត់​អ្នក​​ស្រុក​នេះរហែក គេ ​យក​​មក​ពឹង​ស្រី​សៀម​ឲ្យ​ដេរប៉ះ​ឲ្យ​ ។​
អំពី​ប្រដាប់ប្រើប្រាស់
អ្នក​​ស្រុក​ធម្មតា ​មាន​​ផ្ទះ​នៅហើយ តែគ្មានតុកៅអី ចានដែក ឬ ថាំងជាដើមប្រើ​ទេ​ គេប្រើឆ្នាំងដីសំរាប់ដន្ដាំបាយ ហើយ ឆ្នាំង​មួយ​ទៀតសំរាប់ស្ល ។​ គេ​យក​ថ្មបីដុំកំកល់​ធ្វើ​ជាជើងក្រាន ​និង​​យក​ត្រលោកដូង​ធ្វើ​ជាវែក ។​ គេប្រើចានទាប​មក​ពី ​ស្រុក​​ចិន​សំរាប់ដាក់បាយ ឯសំល គេដាក់នឹងកន្ទោងស្លឹកឈើ​ដែល​គេខ្ទាស់មិនលេចទឹក​ទេ​ ។​ គេ​យក​ស្លឹកក្រចាប់​ធ្វើ​ ជាស្លាបព្រាដួសសំលបញ្ចូលមាត់ កាលណាប្រើរួចគេបោះចោលទៅ ។​ ម្ហូបថ្វាយព្រះ ថ្វាយ​ទេ​វតា ​ក៏​គេដាក់នឹងស្លឹកដូ ច្នេះដែរ ។​ គេ​យក​គ្រឿង​ដែល​​ធ្វើ​ពីស្ពាន់ស ​ដែល​ដាក់ទឹកនៅក្បែរខ្លួន សំរាប់ជ្រលក់ដៃកុំ​ឲ្យ​ជាប់បាយនឹងដៃ ព្រោះ គេបរិភោគដោយផ្ទាល់នឹងដៃ ​ប្រសិនបើ​គ្មានទឹកផ្សើមដៃមិន​បាន​ឡើយ ។​ គេប្រើផ្ដិលសំរិទ្ធសំរាប់ចាក់ស្រាផឹក ​ចំណែក​​អ្នក​ក្រ ប្រើផ្ដិល​ដែល​​ធ្វើ​​អំពី​ដី រីឯ​ពួក​មន្រ្ដី គេប្រើផ្ដិល​ធ្វើ​ពីប្រាក់ ឬជាមាសផង​ក៏​​មាន​ ។​ ​ប្រសិនបើ​​ក្នុង​អោកាសបុណ្យធំៗ ដូចជាបុណ្យ ជាតិវិញ គេប្រើប្រដាប់ទាំងនេះ ​ធ្វើ​សុទ្ធតែពីមាសទាំងអស់ ហើយ​មាន​របៀបផ្សេងពិសេសទៀតផង ។​ នៅនឹងដី គេ ក្រាលកន្ទេល​មក​ពី​ស្រុក​ម៉េងជីវ (​ស្រុក​​ចិន​) ឬ ​មួយ​ក្រាលស្បែកខ្លាធំ ខ្លារខិន ស្បែកប្រើស រមាំង ពុំនោះ​ទេ​ គេប្រើកន្ទេល ផ្ដៅ ។​ នៅពេលជិតៗនេះ គេ​ទើប​នឹងចេះប្រើតុទាបៗ ​មាន​កំពស់ប្រហែល​មួយ​ហត្ថ ។​ សំរាប់កន្លែងគេដេក គេប្រើ កន្ទេលរិស្សី តែអិលូវនេះ​មាន​ខ្លះប្រើគ្រែទាបៗខ្លះដែរហើយ ​ដែល​ជាគ្រែ​ធ្វើ​​មក​ពី​ស្រុក​​ចិន​ ។​ ម្ហូបចំនី គេគ្របដោយសំ ពត់ ឯនៅ​ក្នុង​វាំង គេប្រើសំពត់ព្រែប៉ាក់ឌិន ឬ ខ្សែសយ ​ដែល​​បាន​​មក​ពី​ពួក​ឈ្មួញសំពៅប្រ​ទេ​សក្រៅនាំ​យក​​មក​ថ្វាយ ។​ ដើម្បីស្រិតអង្ករ គេមិនប្រើត្បាល់កិន​ទេ​ គេប្រើត្បាល់បុកទៅវិញ ។​
អំពី​រទេះ ​និង​ អង្រឹងស្នែង
ការ​ធ្វើ​អង្រឹងស្នែង គេ​យក​ឈើ​មួយ​ដើម​ដែល​កោងចំកន្ដាល អ៊ែនចុះក្រោម ចុងសងខាងងឡើងលើ ហើយនៅចុងនោះ គេឆ្លាក់ជាក្បាច់ផ្កាភ្ញី ​និង​ ​មាន​ស្រោបមាស ឬ ប្រាក់ពីក្រៅឈើនោះផង គេ​ហៅ​ថា អង្រឹងដងមាស ឬ ដងប្រាក់ សំរាប់តា មលំដាប់ថ្នាក់ ។​ ចំងាយពីចុងដងប្រហែល​មួយ​ហត្ថ គេវាយដែក​ធ្វើ​ចាស្រយូវម្ខាង​មួយ​ ហើយគេ​យក​សំពត់​មួយ​ផ្ទាំង យ៉ាងធំ ហើយក្រាស់ ​មក​បត់​ធ្វើ​ជាត្រចៀកសំរាប់ស៊កខ្សែភ្ជាប់ទៅ នឺងស្រយូវដែកនោះ ។​ ​អ្នក​ជិះគេអង្គុយលើសំពត់ នោះ ដៃកាន់ជាយសំពត់ផង ហើយ​ឲ្យ​មនុស្សពីរ នាក់​ជា នាក់​សែង ។​ នៅក្បែរអង្រឹងស្នែង តែងតែ​មាន​ប្រដាប់​មួយ​ ទៀត ​មាន​សន្ឋានដូចដំបូលទូកតែធំជាង ​ក៏​​មាន​បិទបាំងដោយសំពត់ព្រែប្រាំពណ៌ ហើយដោយ​មាន​មនុស្សបួន នាក់​សែ ង ​និង​​មាន​មនុស្ស​ដើរ​តាមហែពីក្រោយផង ។​ ​ប្រសិនបើ​​ធ្វើ​ដំនើរទៅឆ្ងាយ គេអាយជិះដំរី​និង​សេះ ព្រមទាំងប្រើរទេះដែរ ។​ រទេះនៅ​ស្រុក​នេះ ​ក៏​​មាន​លក្ខណដូចរទេះ​ស្រុក​ឯទៀតដែរ តែគេជិះសេះ​ឥត​​មាន​កែប​ទេ​ ឯដំរី​ក៏​គ្មានប្រដាប់សំរាប់ អង្គុយដែរ ។​
អំពី​ទូកច្រវា
អំពី​ទូកធំៗ សុទ្ធតែ​ធ្វើ​ឡើងដោយ​យក​ឈើរឹងៗ ​មក​ចាំងជាបន្ទះក្ដារសិន រួច​ទើប​វាយផ្ដុំឡើងជាទូក ។​ មេជាង​ឥត​​មាន​ ប្រើ​នរណា​​ទេ​ គេប្រើតែដឹង ហើយ​និង​ដែកខួង ​ដែល​ជាហេតុនាំ​ឲ្យ​ខាតឈើ​និង​​កម្លាំង​ច្រើនណាស់ ។​ នៅពេលដែ លគេចង់កាត់ឈើជា​កំណាត់​ គេតែង​យក​ដែកខួង​មក​ខួងទំលុះផ្ដាច់តែម្ដង ទោះជា​ធ្វើ​​ផ្ទះ​​ក៏​​ធ្វើ​របៀបគ្នានេះដែរ ។​ គេ​មាន​ ប្រើដែកគោលវាយ​ធ្វើ​ទូកដែរ ។​ គេ​យក​ស្លឹកលេង (ក្រចាប់) ​មក​ប្រក់​ធ្វើ​ដំបូល ដោយ​យក​ដើមស្លា​មក​ពុះជាបន្ទះគាប សង្កត់ស្លឹកនោះផង ។​ ទូករបៀបនេះ គេ​ហៅ​ថា “ស៊ីនណា” ។​ គេបិទពរទូកដោយជ័រឈើ ខ្លាញ់ត្រី លាយនឹងកំបោរ ។​ ចំ នែកទូកតូចវិញ គេលុង​ធ្វើ​ពីឈើ​មួយ​ដើមធំ ។​ គេ​យក​ភ្លើងដុតរោល​ឲ្យ​ទន់សាច់ឈើ ​ទើប​ទល់បំប៉ោងពង្រីកពោះទូ ក​ឲ្យ​ធំ ក្បាលកន្សៃស្រួច ​ឥត​​មាន​ប្រើដំបូល​ទេ​ តែដាក់​បាន​មនុស្សច្រើន នាក់​ណាស់ដែរ ។​ ទូករបៀបនេះ ​ហៅ​ថា កុយលាំង ។​
អំពី​ខេត្ដ=== ខេត្ដ​មាន​ទាំងអស់ជាង ៩០ គឺខេត្ដ ចេងពួ (ចន្ទបូរ) ឆាណា(ឆ្នាំង) ប៉ាកាង(​បាន​កាន) មុងលាង ប៉ួចស៊ី ភូវ​មួយ​ ទីហួង បាក់ លុតប៉ោ ណៃកាខាំង ប៉ួចស៊ីលី ជាដើម ។​ ក្រៅពីនេះ ខ្ញុំមិនចាំឈ្មោះ​ទេ​ ។​ ខេត្ដនិ​មួយ​ៗ សុទ្ធតែ​មាន​មន្រ្ដីកាន់កាប់ ហើយ ​មាន​​ធ្វើ​បន្ទាយឈើជារបាំងផង ។​
អំពី​​ស្រុក​ភូមិ
នៅ​ក្នុង​ភូមិនិ​មួយ​ៗ ជួន​មាន​វត្ដ ជួន​មាន​ប្រាសាទ ហើយ​មាន​មន្រ្ដីម្នាក់នៅត្រួតត្រាយ៉ាងហ្មត់ចត់ ។​ មន្រ្ដីនោះគេ​ហៅ​ថា ​មួយ​ស៊ី ។​ នៅតាម​ផ្លូវ​ធំៗ តែង​មាន​សាលា​មួយ​សំរាប់ឈប់សំរាក គេ​ហៅ​ថាស៊ិមប៉ាក់ ។​ ប៉ុន្ដែនៅពេល​ថ្មី​ៗនេះ ​មាន​កើត ចំបាំងជា​មួយ​នឹងប្រ​ទេ​សសៀម ភូមិទាំងនេះ​ក៏​ប្រែក្លាយទៅជាដីវាលទៅវិញ ។​
អំពី​ប្រមាត់ប្រមង់
កាលពី​មុន​នេះ តែដល់ខែទី៨ គេតែង​ធ្វើ​ការចាប់មនុស្ស​យក​ប្រមាត់ ពីព្រោះស្ដេចចាម ​ក្នុង​​មួយ​ឆ្នាំគេសុំ​យក​ប្រមាត់មួ យថូ ​ដែល​​មាន​ចំនួនរាប់ពាន់ ។​ នៅ​ក្នុង​ពេលយប់ គេចាត់​ពួក​​អ្នក​​យក​ប្រមាត់ (ប្រមាត់ប្រមង់?) ​ដើរ​ទៅតាម​ផ្លូវ​នានា​ក្នុង​ ទីក្រុង ​និង​ ​ក្នុង​ភូមិ ។​ ​ប្រសិនបើ​ប្រទះមនុស្សណា​ដើរ​​ក្នុង​ពេលយប់ស្ងាត់នោះ គេចាប់​យក​ខ្សែចងក្បាល​ឲ្យ​ជាប់ ហើយកូន កាំបិទចាក់ក្រោមឃ្លៀកខាងស្ដាំខ្វះ​យក​ប្រមាត់ដាក់​ក្នុង​ថូ លុះត្រាតែ​បាន​ពេញចំនួន ​ទើប​គេ​យក​ទៅថ្វាយស្ដេចក្រុងចាម  ។​ ប៉ុន្ដែគេមិន​យក​ប្រមាត់ជនជាតិ​ចិន​​ទេ​ ពីព្រោះ​មាន​កាល​មួយ​ឆ្នាំនោះ គេ​យក​ប្រមាត់របស់​ចិន​​មួយ​ទៅលាយនឹងគេ ​ក៏​បន្ដាល​ឲ្យ​ស្អុយរលួយខូចប្រមាត់នៅ​ក្នុង​ថូ លែងប្រើការ​បាន​ទាំងអស់ ពេលក្រោយ​មក​ គេលែងមាការ​ដើរ​ចាប់​យក​ ប្រមាត់ទៀតហើយ ហើយគេចាត់មន្រ្ដីដោយលែកសំរាប់មុខងារខាង​យក​ប្រមាត់ពី​ពួក​ក្រោមអំនាចខ្លួន ​ដែល​តាំងអោ យនៅជាយក្រុងក្បែរទ្វារខាងជើង ។​
អំពី​រឿងចម្លែក
នៅ​ក្នុង​កំពែងនាទិសខាងកើត ​មាន​​អ្នក​​ព្រៃ​ម្នាក់នោះរួមរ័កជា​មួយ​ប្អូន​ស្រី​ឯងបង្កើត ​ក៏​ស្រាប់តែជាប់ស្បែកសាច់គ្នាបេះ មិនចេញរហូតគ្រប់បីថ្ងៃ ​ឥត​​មាន​ស៊ីចុកអ្វីសោះ ​ក៏​ស្លាប់បង់ជីវិតទៅ ។​ ​អ្នក​​ស្រុក​ខ្ញុំម្នាក់សែ “ស៊ី” គេ​បាន​រស់នៅ​ស្រុក​នេះ រវាងសាមសិបប្រាំឆ្នាំ គេថា គេ​បាន​ឃើញរឿងនេះច្បាស់ពិតពីលើក ហើយគេថា ​បាន​ជាសក្ដិសិទ្ធដូច្នេះ ព្រោះបារមីព្រះ របស់​ស្រុក​នេះខ្លាំងពូកែណាស់ ។​
អំពី​ការងូតទឹក
ប្រ​ទេ​សនេះក្ដៅខ្លាំងណាស់ ​ក្នុង​​មួយ​ថ្ងៃៗ ​ប្រសិនបើ​មិនងូតទឹកច្រើនលើក​ទេ​ គឺច្បាស់ជាអត់ទ្រាំមិន​បាន​ឡើយ ទោះបីនៅពេល យប់​ក៏​ជៀសមិនរួចពីការងូតទឹកម្ដង ឬ ពីដងដែរ ។​ គេគ្មានបន្ទប់ទឹក គ្មានចានដែក គ្មានប៉ោត​ទេ​ ។​ ​ក្នុង​​ផ្ទះ​​មួយ​តោង​មាន​ ស្រះ​មួយ​ ​ប្រសិនបើ​ពុំនោះ​ទេ​ គេព្រួតគ្នា២ -៣​ផ្ទះ​ទៅងួតទឹកស្រះ​មួយ​ដោយលែងខ្លួនចោល ​ឥត​គិតពីរឿងខ្មាសគ្នា​ស្រី​ប្រុស​ទេ​  ។​ ប៉ុន្ដែ​ប្រសិនបើ​អូវពុកម្ដាយចាស់ គាត់ទៅដល់ស្រះ​មុន​ ក្មេង​ស្រី​ប្រុសមិនហ៊ានទៅជិត​ទេ​ ​ប្រសិនបើ​ក្មេងកំពុងតែងូតទឹកស្រះ នោះ​មុន​វិញ ​ក៏​ចាស់ទុំនោះ នាំគ្នាគេចចេញដែរ ។​ មនុស្ស​មាន​វ័យស្របាលគ្នា ​ឥត​គិតអៀនខ្មាសគ្នាឡើយ ។​ គេ​យក​តែ ដៃធ្វេងបិទបាំងកេរ្ដខ្មាសរបស់ខ្លួន ហើយ​ដើរ​ចុះ​ក្នុង​ទឹកទៅ ។​ ជួនកាល​ក្នុង​រយៈ ៣.៤ថ្ងៃ ឬ ៥-៦ថ្ងៃម្ដង ​ពួក​​ស្រី​ៗទីក្រុង​មួយ​ ក្រុម ​មាន​គ្នា ៣-៤ នាក់​ នាំគ្នាចេញទៅមុជទឹកទន្លេខាងក្រៅកំពែងក្រុង ។​ នៅពេល​ដែល​ទៅដល់ទន្លេនោះ គេដោះសំ ពត់ដេលវ័ណ្ឌខ្លួនចេញ ​ដើរ​ចុះទៅ​ក្នុង​ទឹក ហើយទៅជួបជុំគ្នានៅ​ក្នុង​ទន្លេនោះរាប់ពាន់ នាក់​ ។​ សូម្បីតែ​ពួក​​ស្រី​ៗ​ដែល​មា នក្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ​ក៏​ដូច្នេះដែរ ។​ គេ​ឥត​​មាន​ខ្មាសអ្វី​ទេ​ ចាប់តាំងពីក្បាលដល់ចុងជើង មើលគ្នាឃើញទាំងអស់ ។​
ការចូលជ្រកនៅ (អន្ដោប្រវេសន៍)
ពួក​ជនជាតិ​ចិន​ ​ដែល​ជា​អ្នក​ឈ្នួញ​ដើរ​សំពៅ កាល​មក​ដល់​ស្រុក​នេះ​ក៏​ពេញចិត្ដគេខ្លាំងណាស់ ព្រោះ​ស្រុក​នេះមិនបាច់ ប្រើសំលៀកបំពាក់ច្រើន ហើយអង្ករគេ​ក៏​ស្រួលរក ប្រពន្ធ​ក៏​ស្រួលរក​បាន​ ឯ​ផ្ទះ​សំបែង​ក៏​ងាយ​ធ្វើ​ គ្រឿងប្រើប្រាស់​ក៏​ងា យរក ការលក់ដូរ​ក៏​ធូរងាយ ម្លោះហើយ​បាន​ជា​មាន​​អ្នក​ចូលពី​ស្រុក​ក្រៅ ​មក​រស់នៅ​ស្រុក​នេះច្រើនណាស់ ។​
អំពី​កងទ័ព
១ = រឿងនេះ ​មក​ពីជីវតាក្វាន់ មិន​បាន​ឃើញ នឹងស៊ើបពត៌​មាន​​ទេ​ ព្រោះតាមឯកសារជាច្រើនណាស់ ថាខ្មែរចេះរៀបចំ ទ័ពត្រឹមត្រូវ ​មាន​សាស្ដ្រាវុធ ​និង​ក្បួនយុទ្ធសាស្រ្ដផង ។​
អំពី​ការយាងចេញ​នៃ​មហាក្សត្រ
ខ្ញុំ​បាន​​ឮ​គេនិយាយថា ស្ដេច​អង្គ​​មុន​ៗ មិន​ដែល​យាងចេញទៅណា​ទេ​ ព្រោះខ្លាច​មាន​រឿងហេតុ ។​ ស្ដេច​អង្គ​​ថ្មី​នេះត្រូវ សនិសាស្ដេច​មុន​(២) ។​ កាលពីដើម លោក​មាន​ឋានៈជាមេទ័ព ។​ បិតាក្មេកនោះសព្វព្រះទ័យ នឹង បុត្រីព្រះ​អង្គ​ណាស់បា នជាកូន​ស្រី​នេះ លួច​យក​ព្រះខ័នមាស​បាន​ ហើយ​យក​ទៅ​ឲ្យ​ប្ដីរបស់ព្រះនាង ។​ បុត្រាបង្កើត​ក៏​មិន​បាន​ទទួលរាជស្នង បិតា ​ក៏​លើកគ្នាទៅ ដណ្តើម​រាជ តែត្រូវស្ដេច​ថ្មី​ជ្រាបការទាន់ ចាប់​បាន​នាំ​យក​​មក​កាត់ម្រាមជើង ហើយ​យក​ទៅដាក់គុក ងងឹត ។​ ស្ដេច​ថ្មី​នេះ​មាន​ពាក់អាវក្រោះដែក ទោះបីគេប្រើកាំបិត ឬព្រួញ​ក៏​មិនអាចមុត​បាន​ដែរ ។​ ដូច្នេះហើយ ​ទើប​ព្រះ ​អង្គ​ហ៊ានយាងចេញក្រៅ ។​ ខ្ញុំ​បាន​ទៅនៅទីនោះជាង​មួយ​ឆ្នាំ ​បាន​ឃើញព្រះ​អង្គ​យាងចេញ​មក​៤-៥ដង ។​ ការយាងចេញ ​មក​ម្ដងណាតែង​មាន​ទ័ពទៅការពារពីខាងមុខ ​មាន​​អ្នក​កាន់ទង់ជ័យ ​និង​ ​មាន​តន្រ្ដីនៅខាងក្រោយ ។​ ​ស្រី​ស្នំ ៤-៥  នាក់​​ស្លៀក​សំពត់ផ្កាសៀតផ្កានៅសក់ក្បាល ដៃកាន់ទៀនធំ ​ដើរ​ជាក្រុមៗ ។​ ទោះបីនៅពេលថ្ងៃភ្លឺក្រលែតក្ដី ​ក៏​គេអុជទៀនដែរ ។​ នៅ​ក្នុង​​ចំណោម​​ស្រី​ស្នំទាំងនោះ ​មាន​ខ្លះកាន់គ្រឿង ​មាន​ដូចជាភាជន៍មាស ​និង​គ្រឿងបិទបាំងជាដើមផ្សេងៗពីគ្នា មិនដឹ ងជាគេ​យក​ទៅប្រើការអ្វីខ្លះឡើយ ។​ នៅ​មាន​​ស្រី​ស្នំខ្លះទៀត កាន់ស្នរ លំពែង ខែល ជាទ័ព នៅខាង​ក្នុង​​មួយ​ក្រុមទៀត ផង ​មាន​រទេះទឹមពពែ ​និង​ រទេះទឹមសេះ ​ដែល​​មាន​តាក់តែងដោយគ្រឿងមាសបរដង្ហែដែរ ។​
២ = ស្ដេច​អង្គ​នេះ លោក A-Leclère សរសេរ​ក្នុង​ Histoire du Cambodge ថា : ​ក្នុង​ចន្លោះពេលនោះ ​មាន​ស្ដេចសោ យរាជជាច្រើន​អង្គ​មិនប្រាកដនាម តែគេសំគាល់​បាន​​មួយ​តាមលិលាចារឹក គឺ ស្ដេចជយបរមេសូរៈ (ព្រះបាទ​ឥន្រ្ទវរ្ម័នទី៣) ​ដែល​សោយរាជ​ក្នុង​ចន្លោះឆ្នាំ ១២៥០ - ១៣០០នេះ ។​
ពួក​នាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្ដី ​និង​ ​ពួក​ញាតិវង្ស សុទ្ធតែជិះដំរី នៅខាងមុខ ​ប្រសិនបើ​មើលពីចំងាយទៅឃើញសុទ្ធតែក្លស់ពណ៌ក្រហម ​ឥត​គណនា ។​ បន្ទាប់​មក​​ទើប​ដល់ព្រះមហេសីធំតូច តាមលំដាប់ថ្នាក់ ជីះអង្រឹងស្នែងជិះរទេះសេះ ឬ ជិះដំរីដ៏​មាន​ក្លស់ បើកបាំងមិនតិចជាង​មួយ​រយ​ទេ​ ។​ បន្ទាប់ទៀត ​ទើប​ដល់ព្រះរាជាព្រះទ្រង់ឈរនៅលើខ្នងដំរី ព្រះហស្ដកាន់ព្រះខ័នទិព្វ  ។​ ភ្លុកដំរី ព្រះទីនាំងសឹង​មាន​ពាក់ចង្កំមាស ។​ ​មាន​ក្លស់ស (ស្វេតច្ឆត្រ) ចំនួន២០ ដ៏​មាន​ស៊ែមមាសបើកបាំងជុំព្រះ​អង្គ​ដែ លសុទ្ធតែជាក្លស់ដងមាស នៅជុំវិញព្រះ​អង្គ​​មាន​ទ័ពដំរីប្រដាប់ដោយអាវុធជាគ្រឿងការពារ ។​ ប្រសិនបើ​ជាស្ដេចយាង ទៅណាជិតៗ​ទេ​ ទ្រង់គង់លើគ្រែស្នែង (ព្រះវរ) ហើយ​អ្នក​សែងសុទ្ធតែ​ស្រី​ៗស្នំ ។​ សឹងតែរាល់ដង កាលណាស្ដេចយាង ចេញដំនើរតែង​មាន​រូបស្ដូបតូច​មួយ​ ហើយពីមុខនេះ​មាន​ព្រះពុទ្ធរូបមាស​មួយ​​អង្គ​ផង សែងពីមុខព្រះរាជា ។​ បន្ដាជន ​ដែល​នៅតាមដង​ផ្លូវ​ ត្រូវសំពះលុងជង្គង់ក្រាបក្បាលដល់ដី​ដែល​គេ​ហៅ​ថា សំប៉ា (សំពះ?) ​ប្រសិនបើ​ពុំដូច្នោះ​ទេ​ នឹងត្រូវគេចោ ទថា ​មើលងាយ​ព្រះចេស្ដា ហើយនឹងត្រូវគេចាប់​យក​ទៅឃុំចោល ​ឥត​ដោះលែងឡើយ ។​
ពន្យល់ពាក្យខ្លះ
ជាសំដីខ្មែរ ហើយ ជីវតាក្វាន់ កត់ជាអក្សរ​ចិន​ (រៀបតាមលំដាប់អក្សរ)
ឯកសារ​យោង​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ភ្នំដា
ភ្នំដា
ភ្នំដា​មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង​ភូមិព្រែកតាផ ឃុំគោកធ្លក ស្រុកអង្គរបុរី ខាងកើតទីរួមខេត្តតាកែវ ជាកន្លែងលិចទឹក ៦ខែ និង គោក ៦ខែ​ មានចំងាយ ១០២​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ក្រុងភ្នំពេញ និង​ ចំងាយ ២៤ គីឡូម៉ែត្រ​ពីទីរួមខេត្តតាកែវ។ ភ្នំដាជារមណីយដ្ឋានមួយក្នុងស្រុកអង្គរបុរីវនៅក្នុងតំបន់នៃប្រាសាទជាច្រើននិងការជីកបុរាណ។ ភ្នំដាក៏ជាផ្នែកមួយដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៌យ៉ាងពេញនិយមនៅក្នុងខេត្តតាកែវ។ ភ្នំដាគឺជាប្រាសាទមួយដែលត្រូវបានកសាងនៅលើភ្នំតូចមួយ។​ វាត្រូវបានកាសាងឡើងនៅសវត្សទី ០៦ ដោយព្រះមហាក្សត្រ Rut Trak Varman​ ។ អ្នកប្រវត្តសាស្រ្តបារាំង BRI NO​ បាននិយាយថាប្រាសាទនេះបានកសាងឡើងពីថ្មបាយក្រៀម។
តំណខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ
ឃុំព្រែកទន្លាប់
ឃុំព្រែកទន្លាប់ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកលើកដែក ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៤ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល