cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រជុំវីជ្ជា
ប្រជុំវិជ្ជា ឬ វិជ្ជាសមោធាន (តែងតែប្រកបencyclopaedia or encyclopædia)គឺជាប្រភេទនៃឯកសារយោង ការសង្ខេបហើយមានអត្ថន័យច្បាស់លាស់ដោយមានពត៌មានទៅនឹងសាខាដ៏ទៃ ដែលមានចំនេះដឹងឬក៏ចំនុចណាមួយនៃចំនេះវិជ្ជា ៖
right|thumb|350px|គឺជារូបគម្ពីរដែលប្រមួលរាល់ឯកសារផ្សេងៗផ្ដុំគ្នា
ប្រជុំវិជ្ជាមានអត្តិភាពខ្ពស់ក្នុងរយៈពេល ២.០០០ឆ្នាំកន្លងមវាចាស់តែយ៉ាងណាក៏ដោយនៅតែមានភាពគង់វង្សស្ថិតស្ថេរជានិច្ច
តាមអ្នកប្រវិត្តិវិទ្យាវិទូដែលសិក្សាពីធម្មជាតិបានសរសេរនៅក្នុង http://en.wikipedia.org/wiki/Circa ៧៧​AD ដោយ Plinyដែលចាស់ជាងគេ។ រូបមន្ដសម័យថ្មីនៃការប្រើប្រជុំវិជ្ជា ជាវចនានុក្រមជុំវិញសតវត្សទី១៧។ ជាប្រវត្តិសាស្រ្ដ ប្រជុំវិជ្ជាខ្លះៗបានផ្ទុកនូវទំហំមួយ។ ប៉ុន្ដែខ្លះទៀតដូចជាគឺសិក្សាអំពីចំនេះដឹងសង្គម%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%98ផ្សេងៗ ជាពិសេសអំពីវប្បធម៌ប្រពៃណីជាដើម៊ទាំងអស់នេះបួកបញ្ជូលគ្នាបានជាប្រជុំវិជ្ជា។
ពាក្យថាប្រជុំវិជ្ជានេះមកពីពាក្យថា​​​ Koine Greek
នំបារាំង
នំបារាំង គឺជាប្រភេទនំម៉្យាងដែលធ្វើឡើងពីពងទា លាយជាមួយម្សៅមី និងស្ករ។ឈ្មោះនំបារាំងត្រូវបានគេស្គាល់តាមតំបន់តិចតួចប៉ុណ្ណោះ ភាគច្រើនត្រូវបានគេហៅថានំពងទា។​ នំបារាំង គឺាមានការពេញនិយមសំរាប់មនុស្សចាស់ និងជាពិសេសក្មេងតូចៗ។
បារ៉ាក់ អូបាម៉ា
ជីវប្រវត្តិ
លោក បារ៉ាក់់ ហ៊ូសេន អូបាម៉ា កើតនៅថ្ងៃទី០៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦១ លោកគឺជាអ្នកនយោបាយសហរដ្ឋអាមេរិចម្នាក់់ និងបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីរបស់់សហរដ្ឋអាមេរិចជំនាន់់ទី៤៤ ចាប់់ពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ ឆ្នាំ២០១៧។ លោកគឺជាសមាជិកម្នាក់មកពីគណបក្សប្រជាធិបតី លោកអូបាម៉ាគឺជាប្រធានាធិបតីទី១ ដែលជាជនជាតិអាព្រិក។ លោកធ្លាប់បម្រើការជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិច នៅរដ្ឋអ៊ីលីណាយ ចាប់ឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០០៨ និងបានក្លាយជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាប្រចាំរដ្ឋអ៊ីលីណយ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧ ដល់ឆ្នាំ២០០៤។ លោកអូបាម៉ាបានកើតនៅក្នុងរដ្ឋធានីហូណូឡូឡូ នៃរដ្ឋហាវ់ៃ សហរដ្ឋអាមេរិច។ លោកអូបាម៉ាបន្ទាប់ពីបញ្ជប់ការសិក្សានៅសកលវិទ្យាល័យកូឡំប៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣។ គាត់បានធ្វើការជាអ្នករៀបចំសហគមន៍នៅក្នុងរដ្ឋឈីកាហ្គោ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ លោកបានចុះឈ្មោះចូលរៀបនៅសាលាច្បាប់ហាវ៉ាដ ដែលជាកន្លែងជនជាតិស្បែកខ្មៅទី១ ក្លាយជាប្រធានាធិបតីនៃការពិនិត្យឡើងវិញនៃច្បាប់ហាវ៉េដ។ បន្ទាប់ពីបញ្ជប់ការសិក្សាសិក្សា គាត់បានក្លាយជាមេធាវី និងសាស្រ្តចារ្យ បង្រៀនច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅសាកលវិទ្យាច្បាប់នៃរដ្ឋឈីកាហ្គោនៅឆ្នាំ១៩៩២ ដល់ឆ្នាំ២០០៤។ លោកបានត្រឡប់ចូលនោបាយវិញ គាត់បានតំណាងឱ្យខណ្ឌទី១៣ ពីឆ្នាំ១៩៩៧ ដល់ឆ្នាំ២០០៤ នៅក្នុងសមាជិកព្រឹដ្ឋសភានៃរដ្ឋអ៊ីលីណយ នៅពេលគាត់ឈរឈ្មោះជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកអូបាម៉ាបានទទួលការយកចិត្តទុកដាក់ថ្នាក់ជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ ជាមួយនឹងជ័យជំនះបឋមរបស់លោកនៅខែមីនាដែលជាសុន្ទរកថាសំខាន់របស់មហាសន្និបាតប្រជាធិបតេយ្យជាតិខែកក្កដា។
លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានកើតនៅកោះ ហូណូ ឡូឡូ នៅរដ្ឋហាវៃ ។ ឳពុករបស់លោកគឺលោក បារ៉ាក់ ហ៊ូសេន អូបាម៉ា ជា​មនុស្ស​ជនជាតិ​អាព្រិច​ ដ៏​សំខាន់​មួយ​រូប​នៃ​ប្រទេសកេនយ៉ា ហើ​យ​ម្តាយរបស់គាត់ អ្នកស្រី អាន ឌានហាម ជាជនជាតិអាព្រិចនៅរដ្ឋកាន់សាស ដែលឪពុកម្តាយរបស់លោកស្រីជាជនជាតិអង់គ្លេស និងអៀរឡង់។ លោកស្រី បានរស់នៅរដ្ឋហាវៃជាយូរណាស់មកហើយ ។
ឪពុក​ម្តាយលោក អូបាម៉ា បានមានការបែកបាក់គ្នានៅឆ្នំា១៩៦៤ តំាងតែពីលោកមានអាយុ២ ឆ្នាំមកម្លោះ ហើយឪពុករបស់គាត់បានត្រលប់មកប្រទេស គីន យា វិញ ហើយ​បានធ្វើការជា​មនុស្សបានរៀនអំពីសេដ្ឋកិច្ចនៃអ្នកតំណាង គីន យា ក្នុងប្រទេសបារាំង ដែលប្រធានរបស់គាត់ បានស្លាប់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨២​។ ចំណែកម្តាយរបស់លោកវិញនោះមុនពេលរៀបការឈ្មោះថា ឡូឡូ ស៊យតូរ៉ូ ហើយគ្រួសាររបស់នាង បាន​ចាក​ចេញ ទៅ​រស់​នៅ​ប្រទេសឥណ្ដូនេស៊ី​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦៤​។ លោក អូបាម៉ា បានទៅ​សិក្សានៅសាលាជាច្រើននៅក្នុងទីក្រុងចាកាតា រហូតដល់គាត់មានអាយុ១០ឆ្នាំ បន្ទាប់មកលោកបានត្រលប់ទៅ ហូណូឡូឡូ ដើម្បី​រស់នៅ​ជាមួយ​ជីដូនជីតារបស់គាត់ ហើយបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅវិទ្យាល័យរបស់គាត់នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ។ ចំពោះ​ម្តាយលោកវិញ បាន​ទទួល​មរណភាព​ដោយ​រោគ​មហារីក​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៥ ។
កំរិតវប្បធម៌
បានសិក្សានៅឯសាកលវិទ្យាល័យកូឡំប៊ី ក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក អំពីវិទ្យាសាស្រ្ត ខាងនយោបាយ ក្នុងការទំនាក់ទំនង ហើយគាត់បានបញ្ចប់​បរិញ្ញាប័ត្រ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៣​ហើយគាត់ក៏បានសិក្សា ខាងផ្នែកនិតិសាស្រ្ត អំពីច្បាប់អស់រយៈពេលបីឆ្នាំ នៅឯសាកលវិទ្យាល័យហា វ៉ាត ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ គាត់​មាន​កិត្តិយសយ៉ាងខ្លាំង ដោយ​បាន​ទទូល​សញ្ញាប័ត្រជាន់ខ្ពស់។
ការឃោសនាក្នុងតំណែងជាប្រធានាធិបតី
ការឃោសនាអំពីតំណែងជាប្រធានាធិបតី​របស់លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានចាប់ផ្តើមយ៉ាងឆាប់រហ័ស ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៨ ខណៈពេលដែលគាត់ បាន​យក​ឈ្នះ​លើ​ការ​គាំទ្រ ពីអ្នកស្រីហ៊ីលឡារី គ្លីនតុន ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ នាមជាគណៈបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ហើយមិនបានសំរេចចិត្ត យល់ព្រមទទួលមូលនិធិរបស់រដ្ឋទេ និងគាត់​បាន​លើកឡើងថា ការឃោសនាបញ្ចុះបញ្ចូលគឺជា ថវិកា​របស់​លោក​ផ្ទាល់។ គាត់បានបន្ថែមទៀតថា ការផ្សព្វផ្សាយស្ទើរតែទាំងអស់នេះ ជាថវិកាសំរាប់ការឃោសនា របស់តំណែងជាប្រធានាធិបតីប៉ុណ្ណោះ។
លោក អូបាម៉ា បានរៀបការជាមួយ លោកស្រីមីឆហ៊ីលី អូបាម៉ា តាំងពីឆ្នាំ១៩៩២។ លោកស្រី បានបញ្ចប់ការសិក្សាបរិញ្ញាប័ត្រ ផ្នែកសិល្បៈ ហើយក៏បានទទួលនូវ សញ្ញាប័ត្រជាន់ខ្ពស់ ពីសាកលវិទ្យាល័យ ហា​ វ៉ាត ផ្នែកខាងច្បាប់ផងដែរ។ លោកស្រីបានធ្វើការជាមេធាវី​ ហើយពួកគេមានកូនស្រីពីរនាក់ គឺ មាល័រ អាន ដែលបានកើតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨ ហើយកូនស្រីម្នាក់ទៀតឈ្មោះថា ណាត តាស្យា(ហៅថា ស្យាស្យា)បានកើតក្នុងឆ្នាំ២០០១ ហើយ​ពួកគេ​នៅ​តែ​បន្ត​ការ​រស់នៅ ឆីកា ហ្គូ និងផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់សេតវិមាន វិញនៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ២០០៩។ គាត់នឹងមានគំរោង ទៅលេងឆ្កែជាទីស្រលាញ់របស់គាត់ បន្ទាប់​ពី​ការ​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​។ នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ២០០៩ លោកព្រឹទ្ធសភា ថីត​ ខេនីឌី ដែលជាអ្នកចង់ក្លាយជាប្រធានាធីបតីនោះ បានអោយកូនឆ្កែប៉ទុយហ្គាល់មួយក្នុងចំណោមឆ្កែដ៏ច្រើនរបស់លោក ដែលឆ្កែនោះឈ្មោះថា បូ​ ។​ អូបាម៉ាក៏មានបងស្រីពោះមួយដែរ ដែលនាជាងនាងជាគ្រូបង្រៀននៅទីក្រងហាវ៉ៃ។ ឪពុករបស់គាត់បានស្លាប់ក្នុងគ្រោះថ្នាកិចរាចរណ៍ក្នុងប្រទេសអាហ្រ្វ៊ិក ម្តាយរបស់គាត់បានស្លាប់ដោយសារជំងឺមហារីក។ ម៉ែដោះរបស់គាត់គឺទើបតែស្លាប់នៅពេលដែលគាត់បានឈ្នះឆ្នោតជាប្រធានាធិបតី។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក
ស្ពានខាន់ម៉ុងក្យូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ពាននៅប្រទេសជប៉ុន
Portal:Featured portals
{| style="clear:both; background:none;" {| Featured portals in Wikipedia This page highlights portals that are regarded as being particularly useful, attractive, and well-maintained. Of the many portals on Wikipedia, these featured portals are those which stand out. To nominate a portal to become a featured portal, please first see the general standards and then add the portal to the list at featured portal candidates.
At present, there are  featured portals, of a total of portals on Wikipedia. Thus, about one in 0 portals is listed here. Portals that no longer meet the criteria can be proposed for improvement or removal at Featured portal review.
A small bronze star on the top right corner of a portal's page indicates that the portal is featured. Additionally, if the current portal is featured in another language version, a star will appear next to the language page link, in the list on the left of the page.
Contents Arts • Geography • Health • History • Mathematics • Nature • People • Philosophy • Reference • Religion • Society • Technology
Arts and culture (30)
Architecture • Association football • Baseball • Comedy • Constructed languages • Cricket • English football • Film • Formula One • Food • Ice hockey • Journalism • Literature • Music • Alternative music • Heavy metal • Music of Australia • Numismatics • Opera • Photography • Poetry • Rugby union • Speculative fiction • Television • Tennis • Textile arts • Theatre • The Simpsons • Visual arts • Wine
Geography and places (56)
Atlas • Africa • Australia (New South Wales, South Australia) • Bangladesh • Basque • Brazil • Bulgaria • California • Connecticut • Cuba • England • European Union • Finger Lakes • Florida • France • Germany • Gibraltar • Hong Kong • Iceland • Illinois (Chicago) • India (Kerala, West Bengal) • Indiana (Indianapolis) • Ireland • Japan • Kentucky (Louisville) • Latin America • London • Minnesota • Nevada • New York • New Zealand • North West England • Norway • Oklahoma • Oregon • Peru • Poland • Puerto Rico • Rhode Island • Russia • Scotland • Somerset • Spain • Texas (Houston) • Ukraine • U.S. Roads • Utah • Wales
Health and fitness (1)
Medicine
History and events (8)
Biological warfare • British Empire • History of science • War (American Civil War, Italian Wars, World War I, World War II)
Mathematics and logic (1)
Mathematics
Natural and physical sciences (19)
Biology • Cats • Chemistry • Cetaceans • Dinosaurs • Dogs • Earth sciences • Environment • Fish • Fungi • Horses • Mammals • Physics • Science • Sharks • Solar System • Tropical cyclones • Volcanoes • Weather
Philosophy and thinking (2)
Philosophy of science • Feminism
Reference (1)
Library and information science
Religion and belief systems (7)
Religion (Buddhism, Christianity (Anglicanism), Hinduism, Islam, Scientology)
Social sciences and society (16)
Criminal justice • Education • Holidays • Law of England and Wales • Politics • Psychology • Schools • Scouting • Sustainable development • Military of Australia • Military of Greece • Military of the United States (United States Air Force, United States Navy) • Terrorism • United Nations
Technology and applied sciences (7)
Amusement parks • Aviation • Electronics • Energy • Internet • Robotics • Trains
ច្រកខាន់ម៉ុង
thumb|250px|right|ច្រកខាន់ម៉ុងមើលពីលើយន្តហោះ។ ខាងឆ្វេងគឺកោះឃ្យឺស្សឺ ខាងស្ដាំគឺកោះហុងស្សឺ ច្រកខាន់ម៉ុង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Kanmon Straits, ជាភាសាជប៉ុន៖ 関門海峡 (ខាន់ម៉ុងកៃក្យូ)) ឬច្រកស៊ីម៉ុណុសិគី(下関) គឺជាផ្ទៃទឹកដែលខណ្ឌចែកកោះឃ្យឺស្សឺនិងកោះហុងស្សឺ​របស់ជប៉ុន។ ច្រកនេះមានកំនើនដីល្បាប់១៥ស.ម ក្នុង១ឆ្នាំ​ ដែលការណ៍នេះអនុញ្ញាតិអោយគេសាងសង់​អាកាសយាន្តដ្ឋានឃីតាឃ្យឺស្សឺថ្មី ក្នុងតំលៃទាប។ ការឆ្លងកាត់ច្រកនេះអាចធ្វើឡើងតាមរយៈសាឡាង​និងរូងក្រោមសមុទ្រ។
ការឆ្លងកាត់ច្រកខាន់ម៉ុង
បច្ចុប្បន្ននៅមានសាឡាងប្រតិបត្តិការដឹកជញ្ជូនរវាង​នីស៊ីមីណាតូ (កុគឹរ៉ា)-ហ៊ីគីណុស៊ីម៉ា (ស៊ីម៉ុណុសិគី) ដែលប្រើពេលប្រហែល១០នាទី និងរវាង ម៉ុជីកុ-ស៊ីម៉ុណុសិគី។ មានរូងក្រោមសមុទ្រមួយចំនួនសំរាប់អោយស៊ីងកាងសេន រថភ្លើង រថយន្ត និងអ្នកថ្មើរជើងឆ្លងកាត់ដោយសេរី។ ក្រៅពីនេះនៅមានស្ពានមួយសំរាប់តភ្ជាប់ផ្លូវអិចស្ព្រេសវេយ ឆ្លងកាត់ច្រកនេះ។ thumb|200px|right|ស្ពានខាន់ម៉ុងក្យូ រូងក្រោមសមុទ្រទីមួយសំរាប់រថភ្លើងត្រូវបានបើកដំនើរការ​នៅថ្ងៃទី ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៤២។ រូងក្រោមសមុទ្រសំរាប់ផ្លូវថ្នល់ត្រូវបានបើកដំនើរការនៅថ្ងៃទី​៩ មិនា ១៩៥៨។ ស្ពានខាន់ម៉ុងក្យូ ត្រូវបានបើកដំនើរការនៅថ្ងៃទី ១៤ វិច្ឆិកា ១៩៧៣។ រូងក្រោមសមុទ្រសំរាប់ស៊ីងកាងសេនត្រូវបានបើកដំនើរការនៅថ្ងៃទី ១០ មិនា ១៩៧៥។
សារៈសំខាន់សេដ្ឋកិច្ច
ច្រកខាន់ម៉ុងតភ្ជាប់សមុទ្រជប៉ុននិងសមុទ្រសិតុណៃកៃ។ វាជាផ្លូវសមុទ្រខ្លីជាងគេក្នុងការដឹកជញ្ជូនទំនិញរវាង អូសាកា តូក្យូ និង ចិន កូរ៉េ។
កន្ថឹកក្បាលឆ្នូត
ភិនភាគ
កន្ថឹក​ក្បាល​ឆ្នូត​មាន​ប្រវែង​ក្បាល និង​ដង​ខ្លួន​ពី ១១៥-១៥៥ម.ម កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ១០៥-១៣០ និង​មាន​ទម្ងន់​ពី ៣៥-៥៥ក្រាម។ ប្រភេទ​នេះ​គេ​អាច​សម្គាល់​បាន​ដោយ​សារ​វា​មាន​ច្រមុះ​ស្រួច​វែង កន្ទុយ​វែង និង​រោម​ខ្លី។ រោម​នៅ​លើ​ដង​ខ្លួន​ខ្លី និង​រលោង។ ខ្នង​មាន​សំបុរ​ប្រផេះ​ចាស់​រហូត​ត្នោត​ចាស់ ហើយ​ពោះ និង​ផ្នែក​សងខាង​ដង​ខ្លួន​មាន​ពណ៌​ត្នោត។ មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​ខ្មៅ​ជា​ច្រើន​លាត​ចាប់​ពី​ច្រមុះ​កាត់​តាម​ក្រោម​ភ្នែក​រហូត​ដល់​គុម្ព​ត្រចៀក និង​មាន​ឆ្នូត​ពណ៌​ស អម​សងខាង​។ សត្វ​ឈ្មោល​មាន​ទំហំ​ធំ និង​ពណ៌​ភ្លឺ​ជាង​សត្វ​ញី។
ជីវសាស្ត្រ
ប្រភេទ​នេះ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​តាម​គុម្ពោត​ព្រៃ​តូចៗ និង​គុម្ព​ឫស្សី ព្រៃស្រោង និង ព្រៃរបោះ។ វា​ជា​សត្វ​រក​ស៊ី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ ហើយ​ចំណី​អាហារ​របស់​វា​មាន​ដូច​ជា​ផ្លែ​ឈើ និង​សត្វ​ល្អិត ជា​ពិសេស​ពពួក​អណ្ដើកមាស និងកញ្ចែ​ជាដើម។ ប្រភេទ​នេះ​មាន​ការ​បន្លឺ​សម្លេង​ឮ​ខ្លាំង។
រប៉ាយ​រស់នៅ
នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា វា​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង មណ្ឌលគិរី និង​តំបន់​ភូមិភាគ​ខាង​ជើង។ ប្រភេទ​នេះ​ក៏​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម ឡាវ និង​ថៃភាគ​ខាង​កើត។
ស្ថានភាព​អភិរក្ស
គេ​មិន​ទាន់​ដឹង​ស្ថានភាព​អភិរក្ស ពួក​វា​ពិត​ប្រាកដ​នៅ​ឡើយ​ទេ ក៏​ប៉ុន្តែ​វា​ទំនង​មិន​មែន ជា​ប្រភេទ​ទទួល​រង​ការ​គំរាម​កំហែង​ជា​សកល​នោះ​ទេ។
កតិកាសញ្ញាអន្ដរជាតិ ស្ដីពីសិទ្ធសេដ្ឋកិច្ច សេដ្ឋកិច្ច និង វប្បធម៌
កតិកាសញ្ញាអន្ដរជាតិ ស្ដីពីសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និង វប្បធម៌
'''បុព្វកថា រដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ ''' យល់ឃើញថា ស្របតាមគោលការណ៏ដែលបានចែងក្នុងធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ ការទទួលស្គាល់សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ ជាប់ពីកំណើត និការទទួលស្គាល់សិទ្ធិស្មើគ្នា និងមិនអាចលក់ដូរ ផ្ទេរឬដកហូតបានរបស់សមាជិកទាំងអស់ នៃគ្រួសារមនុស្ស គឺជាគ្រឹះ នៃ សេរីភាព យុត្តិធម៌ និង សន្ដិភាពក្នុងពិភពលោក។ ទទួលស្គាល់ថាសិទ្ធិទាំងនេះកើតចេញពីសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ ជាប់ពីកំណើត របស់ មនុស្ស។ ទទួលស្គាល់ថា ស្របតាមសេចក្ដីប្រកាសជាសកល ស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស ឧត្ដមគតិនៃ មនុស្ស សេរី រួចផុត ពីការភយ័ ខ្លាចនិង ទុគិតភាព អាចសម្រាចជោគជយ័ ទៅបានលុះត្រាតែបង្កើត បានលក្ខខណ្ឌ ដែលឲ្យមនុស្សម្នាក់ៗ អាចប្រើប្រាស់បាននូវសិទ្ធិ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និង វប្បធម៌ ព្រមទាំង ពលរដ្ឋ និង នយោបាយរបស់ខ្លួន។ យល់ឃើញថា ធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ តម្រូវអោយរដ្ឋនានានូវកាតព្វកិច្ច លើកស្ទួយ ការគោរពជាសកល និងកាប្រតិបត្តិនូវសិទ្ធិនិង សេតីភាពរបស់មនុស្ស។ យល់ថាបុគ្គលម្នាក់ៗ មានករណីយកិច្ចចំពោះអ្នកដទៃ និងសហគមន៏ដែលខ្លួនរស់ នៅ មានការទទួលខុសត្រូវក្នុងការខិតខំលើកស្ទួយ និង ធ្វើឲ្យមានការប្រតិបត្ដិសិទ្ធិ ដែលទទួលស្គាល់ក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ។ ព្រមព្រៀងលើមាត្រាទាំងឡាយដូចតទៅៈ
ផ្នែកទី១
មាត្រា១ ១. ប្រជាជាតិទាំអអស់ មានស្វ័យសម្រេច។ ដោយអាស្រយ័ នូវនៃសិទ្ធិ នេះប្រជាជាតិ ទាំងនោះកំណត់ដោយសេរីនូវឋានះនយោបាយ និង ខិតខំអភិវឌ្ឍន៏ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និង វប្បធម៌របស់ខ្លួនដោយសេរី។ ២. ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន ប្រជាជាតិទាំងអស់អាចចាត់ចែង ដោយសេរីនូវ ភោគទ្រព្យ និង ធនធានធម្មជាតិរបស់ខ្លួន ដោយមិនធ្វើអោយប៉ះពាល់ ដល់កាតព្វកិច្ច ដែលចេញមកពីសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច អន្ដរជាតិ ដែលផ្អែកលើ គោលការណ៏ នៃផលប្រយោជន៏ ទៅវិញទៅមក និង គោលការណ៏ នៃច្បាប់អន្ដរជាតិ។ តែក្នុង ណាក៏ដោយ ក៏ប្រជាជាតិនីមួយៗ មិនត្រូវបានដកហូតមធ្យោបាយ ផ្ទាល់របស់ខ្លួន សំរាប់ចិញចិមជីវិតឡើយ។ ៣. រដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ រួមទាំង រដ្ឋនានា ដែលមានការទទួលខុសត្រូវ គ្រប់គ្រងទឹកដីអស្វយ័ត និង ទឹកដី អាណាព្យាបាល ត្រូវលើកស្ទួយធ្វើឲ្យបានសម្រេចនូវសិទ្ធិស្វ័យតនិង ត្រូបគោរពសិទ្ធិនេះ ស្របតាមបទបញ្ញាតិ ទាំងឡាយនៃធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ។
'''ផ្នែកទី២ មាត្រា២'''
១. រដ្ឋភាគីនីមួយៗ នៃកតិកាសញ្ញានេះ ដោយការប្រឹងប្រែងរបស់ខ្លួនឯង ផ្ទាល់និងតាមរយះ ជំនួយនិង សហប្រតិបត្តិការអន្ដរជាតិ ជាពិសេស ខាងសេដ្ឋកិច្ច និងបច្ចេកទេស សន្យាចាត់វិធានការ ប្រើប្រាស់ជាអតិបរមានូវធនធានដែល ខ្លួនមានសម្រាប់ ការធ្វើការឲ្យមានកររីកចំរើនជាលំដាប់ នូវការសម្រេចបានដោយ ពេញលេញ នូវសិទ្ធិទាំងអស់ ក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ តាមគ្រប់មធ្យោបាយ សមស្រប រួមមាន ជាជិសេស ការអនុមត័ វិធានការ ខាងច្បាប់ផង។ ២. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ សន្យាធានាថា សិទ្ធិទាំងឡាយ ដែលចែងក្នុង កតិកាសញ្ញានេះ និងប្រើប្រាស់ ដោយគ្មានការរើសអើង ណាមួយ ផ្អែកលើពូជ សាសន៏ ពណ៌សម្បុរ ភេទ សាសនា ភាសា មតិនយោបាយ ឬ មតិផ្សេងៗ ទៀត ដើមកំណើតជាតិ ឬ សង្គម ទ្រព្យសម្បាត្ដិ កំណើត ឬ ស្ថានភាពដ៏ទៃទៀយឡើយ។ ៣. ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៏ ទាំងឡាយ ដោយគិតគួរឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ដល់សិទ្ធិ មនុស្ស និង សេដ្ឋកិច្ច ជាតិរបស់ខ្លួន អាចកំណត់ដល់កម្រិតត្រឹមត្រូវ ណាមួយ ដែលខ្លួន ធានាសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច ដែលទទួលស្គាល់ក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ ដល់អ្នកដែលពុំមែន ជាប្រជាពលរដ្ឋខ្លួន។
មាត្រា៣
រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ សន្យាធានានូវសិទ្ធិស្មើគ្នារវាងបុរសនិងស្រ្ដី ក្នុងការអាស្រ័យផល សិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និង វប្បធម៌ ទាំង អស់ ដែលមានចែងនៅក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ។ មាត្រា៤
រដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់ថា ក្នុងការទទួលបានសិទ្ធិទាំងឡាយ ដែលធានា ដោយរដ្ឋ ស្របតាមកតិកាសញ្ញនេះ រដ្ឋអាចដាក់សិទ្ធិទាំង នេះឲ្យមានព្រំដែនដែល កំណត់ដោយច្បាប់ តែប៉ុណ្ណោះ ដោយឲ្យស្របទៅនឹងប្រភេទ នៃសិទ្ធិទាំងនេះ និងសម្រាប់តែដើម្បីលើកស្ទួយសុខមាលភាពទូទៅប៉ណ្ណោះ នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។ មាត្រា៥
១. គ្មានបទបញ្ញាតិណាមួយ នៃកតិកាសញ្ញានេះ អាចត្រូវបានគេបកស្រាយ តម្រូវ ថារដ្ឋណាមួយ ក្រុមណាមួយ សំដៅទៅបំផ្លិចបំផ្លាញសិទ្ធិ មានសិទ្ធិណាមួយ ធ្វើសកម្មភាព ណាមួយឬ ប្រព្រឹត្តិអំពើណាមួយសំដៅទៅបំផ្លិចបំផ្លាញសិទ្ធិ ឬ សេរីភាព ដែលទទួលស្គាល់ ដោយកតិកាសញ្ញានេះ ឬ សំដៅទៅដាក់កម្រិត ដែលមានវិសាលភាព ធំជាងកម្រិតដែលបានចែងនៅក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ។ ២. មិនត្រូវធ្វើការរិតត្បិត ឬ ធ្វើបដិបញ្ញាត្តិណាមួយ ទៅលើសិទ្ធិ មនុស្សមូល ដ្ឋានដែលត្រូវ បានទទួលស្គាល់ ឬ នៅជាធរមាននៅក្នុងរដ្ឋភាគី ទាំងឡាយនៃ កតិកាសញ្ញានេះ ដោយអនុលោមទៅតាមច្បាប់ អនុសញ្ញា បទបញ្ជា ឬ ទំនៀមទំលាប់ទាំងឡាយ ដោយយកកលេសថា កតិកាសញ្ញានេះ មិនទទួលស្គាល ឬ ទទួល ស្គាល់សិទ្ធិ ទំាង នោះនៅក្នុងកម្រិតតិចជាង។ ''' ផ្នែកទី៣ មាត្រា៦'''
១. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់សិទ្ធី ធ្វើការងារ រួមមានសិទ្ធិ របស់មនុស្ស គ្រប់រូប មានលទ្ធភាពចិញ្ចិមជីវិតដោយការងារ ដែលជ្រើសរើស ឬ ព្រមទទួលយកដោយសេរី និង ចាត់វិធានការសម និង ស្របដើម្បីការពាសិទ្ធិ នេះ ។ ២. វិធានការ ដែលរដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ប្រកាន់យក ដើម្បីធានាការ ប្រើប្រាស់ ពេញលេញ នូវសិទ្ធិនេះ ត្រូវរួមបញ្ចូលការតម្រង់ទិសខាងបច្ចេកទេស និង វិជ្ជាជីវះ និងកម្មចិធីការបណ្ដុះបណ្ដាល គោលនយោបាយ និង បច្ចេកទេស ដើម្បីធានាឲ្យមានការអភិវឌ្ឍន៏ ថេរខាងវិសយ័សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និង វប្បធម៌ និង ការងារពេញ លេញដែលមានផលប្រយោជន៏ ក្នុងលក្ខណការពារសេរីភាព មូលដ្ឋានខាងនយោបាយ និង សេដ្ឋកិច្ច ចំពោះបុគ្គលគ្រប់រូប។
មាត្រា៧
រដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់បុគ្គលគ្រប់រូប ដើម្បីទទួលបាននូវ លក្ខណការងារត្រឹមត្រូវ និង ប្រកបដោយអំណោយផល ដែលធានាជាពិសេសនូវៈ (ក) ប្រាក់កម្រៃ ដែលផ្ដល់ជាអប្បរមាឲ្យអ្នកធ្វើការនូវៈ ១. បៀវត្សរ៏ ប្រកបដោយសមធម៌ និង ប្រាក់កម្រៃស្មើគ្នាចំពោះការងារ ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ដោយមិនមានការបែងចែកណាមួយជាពិសេស ស្រ្ដីត្រូវតែ មានការធានា នូវលក្ខណ្ឌ ការងាដែលផ្ដល់ឲ្យពួកគេមិនតចជាងលក្ខណ្ឌ ដែលបុរសបានទទួល ដោយត្រូវបានប្រាក់កម្រៃស្មើគ្នាចំពោះការងារដូចគ្នា។ ២. ជីវភាព រស់នៅសមរម្យសម្រាប់ខ្លួនផ្ទាល់ និង គ្រួសារស្របតាម បទបញ្ញាតិ្ដនៃ កតិកាសញ្ញានេះ។ (ខ) លក្ខ័ខណ្ឌ័ ការងារប្រកបដោយសុវត្ដិភាព និង អនាម័យ។ (គ) ឳកាសដូចគ្នាសម្រាប់បុគ្គលគ្រប់រូប ដើម្បីបានឡើងឋានៈ ក្នុងការងាទៅកម្រិត ខ្ពស់សមស្របដោយមិនពិចារណាទៅលើអ្វីផ្សេងពីអតីតភាពការងារ និង សមត្ថភាព។ (ឃ) ការសម្រាក ការលំហែ ការកម្រិតម៉ោងធ្វើការសមរម្យ និង ការឈប់សម្រាកតាមកាលកំណត់ទៀងទាត់ ដោយមានប្រាក់បៀវត្សរ៏ និង កម្រៃសម្រាប់បុណ្យជាតិ។
មាត្រា៨
១. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះសន្យាធានាឲ្យបាននូវៈ (ក) សិទ្ធិសម្រាប់ជនគ្រប់រូប បង្កើតសហជីពនិងចូលរួមសហជីពតាមការ ជ្រើសរើស របស់ខ្លួន ដោយស្ថិតក្រោមវិធានទាំឡាយដែលកំណត់ដោយអង្គារ ពាក់ពន្ធ័ ដើម្បីលើកស្ទួយ និងការការផល ប្រយោជន៏ សេដ្ឋកិច្ច និង សង្គមកិច្ច របស់ខ្លួន។ ការប្រើប្រាស់ សិទ្ធិ នេះ មិនអាចរិតត្បិតបានទេ លើកលែងតែការរឹត ត្បិតនោះ មានចែងនៅក្នុង ច្បាប់និង ជាវិធានការចំាបាច់ ក្នុងសង្គម ប្រជាធិបតេយ្យ ជាផលប្រយោជន៏ ដល់សន្ដិសុខជាតិ ឬ សណ្ដាប់ធ្នាប់ សាធារណះ ទ ដើម្បីការពារ សិទ្ធិ និង សេរីភាព របស់អ្នកដទៃ។ (ខ) សិទ្ធិរបស់សហជីព បង្កើតសហពន្ធន៏ ឬ សម្ព័ន្ធជាតិ និង សិទ្ធិរងស់ សហពន្ធ័ និងសម្ពន្ធ័ជាតិ បង្កើត ឬ ចូលរួមក្នុងអង្គារសហជីពអន្ដរជាតិ។ (គ) សិទ្ធិរបស់សហជីព ធ្វើសកម្មភាព ដោយសេរីដោយគ្មានកម្រិតព្រំដែន លើកលែងតែកម្រិត ព្រំដែននោះ មានចែកក្នុងច្បាប់ និង ជាវិធានការចំបាច់ ក្នុង សង្គមប្រជាធិតេយ្យ សំរាប់ជាផលប្រយោជន៏ ដល់សន្ដិសុខជាតិ ឬ សណ្ដាប់ធ្នាប់ សាធារណះ ឬ ដើម្បីការពាសិទ្ធិនិង សេរីភាពរបស់អ្នកដទៃ។ (ឃ) សិទ្ធិធ្វើកូដកម្ម ដែលត្រូវប្រើប្រាស់ឲ្យស្របតាមច្បាប់របស់ប្រទេសនិមួយៗ។ ២. មាត្រានេះ មិនរារាំង ដល់ការដាក់ការរឹតត្បិតស្របច្បាប់លើការប្រើប្រាស់សិទ្ធិទាំងនេះ ដោយសមាជិកកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ឬ នគរបាល ឬ មុខងារ សាធារណៈ ឡើយ។ ៣. គ្មានបទបញ្ញាតិណាមួយនៃមាត្រានេះ អនុញ្ញាតឲ្យរដ្ឋភាគី ទាំអស់ អនុសញ្ញាឆ្នាំ១៩៤៨ នៃអង្គការពលកម្មអន្ដរជាតិ ស្ដីពីសេរីភាពខាងសហជីព និងការការពារ សិទ្ធិ សហជីព ចាត់វិធានការខាង ផ្លូវច្បាប់ដែលប៉ះពាល់ ឬ អនុវត្ដ ច្បាប់តាមបែបដែល ប៉ះ ពាល់ឬ អនុវត្ត ច្បាប់តាមបែបដែលធ្វើឲ្យ ប៉ះពាល់ដល់ការធានាទំាងឡាយ ដែលមានចែង ក្នុង អនុសញ្ញានោះ។
មាត្រា៩
រដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់ជនគ្រប់រូបដែលមានចែងក្នុង សន្ដិសុខសង្គម រួមទាំងការធានារ៉ាប់រងសង្គមផង។ មាត្រា១០ រដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់ថាៈ ១. កិច្ចគាំពារ និងជំនួយ ដ៏ទូលំទូលាយ បំផុតដែលអាចធ្វើទៅបាន ត្រូវតែផ្ដល់ ឲ្យគ្រួសារ ដែជាអង្គភាពធម្មជាតិ និង អង្គភាពមូលដ្ឋានរបស់សង្គម ជាពិសេសសម្រាប់ការកសាង គ្រួសារ និង នៅពេលដែលគ្រួសារ មានករទទួលខុសត្រូវ ចំពោះការថែរក្សា និង អប់រំបុត្រធីតាក្នុង បន្ទុក។ អាពាហ៏ពិពាហ៏ ត្រូវតែធ្វើឡើងដោយ មានការ យល់ព្រមដោយសេរីពីអនាគត់ប្ដីប្រពន្ធ។ ២. កិច្ចគាំពារពិសេស មួយត្រូវផ្ដល់ឲ្យម្ដាយទាំងឡាយសម្រាករយះពេលសមរម្យមួយ នៅមុន និង ក្រោយសំរាលកូន។ ក្នុងរយះពេលនេះម្ដាយជានយោជិតត្រូវបានទទួលនូវការសម្រាកមានប្រាក់ខែ ឬ ការសម្រាកដែលមានការ ផ្ដល់សន្ដិសុខសង្គមគ្រប់គ្រាន់។ ៣. វិធានការការពារ និង ជំនួយពិសេស ត្រូវធ្វើឡើងជាគុណប្រយោជន៏ ដល់កុមារ និង យុវជនទាំងអស់ ដោយគ្ាមនការរើសអើងណាមួយឡើយ ដោយមូលហេតុ ខ្សែលោហិត ឬ លក្ខខណ្ឌអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ។ កុមារនិង យុវជនទាំងអស់ ត្រូវ ទទួលបាននូវការការពារ ប្រ ឆាំង នឹងអាជីវកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមកិច្ច។ ការជួលកុមារ និង យុវជន ឲ្យធ្វើការ ដែលធ្វើអោយខូចដល់ការលូតលាស់ធម្មតារបស់ពូកគេ ត្រូវផ្ដន្ទាទោសតាមច្បាប់។ រដ្ឋត្រូវ កំណត់អាយុជួលឲ្យធ្វើការ ហើយការជួលកុមារឲ្យធ្វើការងារ ក្រោមអាយុកំណត់នេះ ត្រូវហាមឃាត់ និងផ្ដន្ទាទោសតាម ច្បាប់។
មាត្រា១១
១. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់សិទ្ធិ របស់ប្រជាជនគ្រប់រូប ក្នុងការទទួលកម្រិតជីវភាពគ្រប់គ្រន់ សម្រាប់ខ្លួនផ្ទាល់និង សម្រាប់គ្រួសារ ខ្លួន រួមមានចំណីអាហារ សំលៀកបំពាក់ និង ទីលំនៅគ្រប់គ្រាន់ ព្រមទាំង ការរើកចម្រើន ជាលំដាប់នៃលក្ខណរស់នៅរបស់គេ។ រដ្ឋភាគី ត្រូវចាត់វិធានការការសមស្រប ដើម្បីធានាឲ្យ សម្រេចការនូវសិទ្ធិនេះ និង ទទួលស្គាល់សារៈ សំខាន់ចាំបាច់នៃសហប្រតិបត្តិការអន្ដរជាតិ តាមការយល់ព្រមគ្នាដោយសេរី។ ២. ដោយទទួលស្គាល់សិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់មនុស្សគ្រប់រូប រូចចាកផុតពីសេចក្ដី ស្រេចឃ្លាន រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ដោយម្នាក់ៗឯង និង តាមរយះសហការ អន្ដរជាតិ ត្រូវចាត់វិធានការ រួមមានកម្មវិធីពិសេសៗ ជាក់លាក់ដែលចាំបាច់ ដូចតទៅៈ (ក) ដើម្បីធ្វើអោយប្រសើដល់វិធីនៃការផលិត ការរកស្សាទុក និង ការចែក ចាយម្ហូបអាហារ ដោយការប្រើប្រាស់ ពេញលេញនូវចំណេះដឹងខាងបច្ចេកទេស និង វិទ្យាសាស្រ្ដ ដោយការផ្សព្វផ្សាយគោលការណ៏ នៃការអប់រំស្ដីពីអាហាររូបត្ថម្ភ និង ដោយការអភិវឌ្ឍន៏ ទ ការកែឬទម្រង់បរបដីធ្លី កើម្បីសម្រេចបាននូវការ អភិវឌ្ឍន៏ និង ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ ប្រកបដោយ ប្រសិទ្ធិភាព ខ្ពស់បំផុត។ (ខ) ដើម្បីធានាកការបែងចែកដោយសមធម៌ នូវធនធានស្បៀងអាហារ ពិភពលោក ទៅតាមសេចក្ដីត្រូវការ ដោយគិតទៅដល់បញ្ហាទាំងឡាយដែលចោទឡើង ចំពោះប្រទេសនាំចូល ក៏ដូចជាប្រទេសនាំចេញ ស្បៀងអាហារ។
មាត្រា១២
មាត្រា១៣
១. រដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់សិទ្ធិបុគ្គលគ្រប់រូប ដើម្បីទទួលបានការ អប់រំ។ រដ្ឋភាគីព្រមព្រៀងគ្នាថា ការអប់រំត្រូវឆ្ពោះទៅរការរីកចម្រើន ពេញលេញនៃបុគ្គលិកលក្ខណះរបស់មនុស្ស និងអត្ថន័យនៃសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ របស់មនុស្ស និងពង្រីកការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និង សេរីភាពមូលដ្ឋាន។ រដ្ឋភាគី ព្រមព្រៀងគ្នាបន្ថែមទៀតថា ការអប់រំ ត្រូវធ្វើអោយមនុស្ស គ្រប់រូប អាចដើតួនាទី មានប្រយោជនូ ក្នុងសង្គមសេរីលើកស្ទួយ ការយោគយល់ការអត់ឲន និងមិត្តភាព រវាងប្រជាជាតិ និង រវាងក្រុមពួជសាសន៏ ក្រុមជាតិពន្ធ ឬ ក្រុមសាសនាទាំងអស់ ព្រមទាំង ជ្រោមជ្រែងសកម្មភាពរបស់អង្គារសហប្រជាជាតិ ដើម្បីរក្សាសន្ដិភាព។ ២. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់ថា ដើម្បីសម្រេចបានការប្រើប្រាស់ ពេញលេញនវសិទ្ធិនេះ (ក) ការអប់រំកម្រិតបឋមសិក្សា ត្រូវតែជាកាតព្វកិច្ច ហើយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់ទាំង អស់គ្នា។ (ខ) ការអប់រំកម្រិតមធ្យមសិក្សាតាមទ្រង់ទ្រាយផ្សេងៗ រួមទាំងការអប់រំបច្ចេកទេស និង វិជ្ជាជីវះ កម្រិត មធ្យម ត្រូវតែបើកឲ្យមានជាទូទៅ និង ឲ្យមនុស្ស គ្រប់គ្នាចូលរៀនបាន តាមគ្រប់មធ្យោបាយសមស្របទាំងអស់ និង ជាពិសេសតាមការដាក់ឲ្យមានជាលំដាប់នូវកាសិក្សាដោឥតបង់ថ្លៃ។ (គ) ការអប់រំកម្រិតឧត្ដមសិក្សា ត្រូវតែប់កចំហដល់មនុស្ស គ្រប់រូបដោយ ស្មើភាពគ្នា ទាំងអស់ និងជាពិសេស តាមការដាក់ឲ្យមានជាលំដាប់នូវកាសិក្សា ដោយឥតបង់ថ្លៃ។ (ឃ) ការអប់រំមូលដ្ឋាន ត្រូវតែជំរុញែ ពង្រីកតាមគ្រប់មធ្យោបាយដែល អាចធ្វើទៅបាន សម្រាប់អ្នកដែលមិនបានទទួល ឬ មិនបាន បញ្ចប់កម្រិតបឋមសិក្សារបស់ ខ្លួន។ (ង) ត្រូវតែបន្ដយ៉ាងសកម្ម លើការអភិវឌ្ឍន៏ បណ្ដាញសិក្សាធិការ គ្រប់ លំដាប់ បង្កើតប្រពន្ធ័អាហារូបករណ៏អោយបានគ្រប់គ្រាន់ និង បង្កើតជាលំដាប់ នូវលក្ខខណ្ឌ សម្ភារះ របស់បុគ្គលិកសិក្សា។ ៣. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ សន្យាគោរពសេរីភាពរបស់មាតា និង អាណាព្យាបាល ស្របច្បាប់ បើសមស្រប ដើម្បីជ្រើសរើសសាលារៀន ក្រៅពីសាលារៀនសាធារណះ ឲ្យកូន របស់ខ្លួន បន្ដែមត្រូវ ស្របតាមវិធានអប្បបរមា ដែល រដ្ឋអាចកំណត់ ឬ អនុមត័ក្នុងវិស្សយ័ អប់រំ និង រ៉ាប់រងការអប់រំសាសនា និង សីលធម៌ របស់ កូន ស្របតាមជំនឿផ្ទាល់របស់ពួកគេ។ ៤. គ្មានបទបញ្ញាត្ដិណាមួយនៃមាត្រានេះ ត្រូវយកមកបកស្រាយថា ប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពនៃ រូបវន្ដបុគ្គល និង នីតិបុគ្គលក្នុង ការបង្កើត និង ដឹកនាំគ្រិះស្ថានសិក្សា លើកលែងតែគោលការណ៏ដែលបានចែងក្នុងកថាខណ្ឌ១ នៃមាត្រា នេះ ត្ូវបានគោរព និង ឲ្យតែការអប់រំដែលផ្ដល់ឲ្យនៅក្នុងគ្រឹះស្ថានទាំងនោះ ស្របទៅនឹងបទដ្ឋានអប្បបរមា ដែលអាចកំណត់ដោយរដ្ឋ។
មាត្រា១៤
នៅពេលក្លាយជាភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ រដ្ឋភាគី ដែលមិនទាន់អាច ធានាការអប់រំកម្រិតបឋម ជាកតាព្វកិច្ចនិងដោយឥតបង់ថ្លៃនៅក្នុងដែនដីចំណុះ នៃប្រទេស ខ្លួន ឬ ដែនដីដែលខ្លួនរស់នៅក្រោមដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួនសន្យាបង្កើត និង អនុមត័ ក្នុងរយះ ពេល២ឆ្នាំ នូវផែនការលំអិត នៃ វិធានការចាំបាច់ ដើម្បីធ្វើអោយបាន សម្រេច ជាលំដាប់ តាមចំនួនឆ្នាំ សមរម្យដែលកំណត់ក្នុងផែនការនេះ នូវការ អនុវត្ដពេញលេញ នៃគោលការណ៏ អប់រំ កម្រិតបឋម ជាកាតព្វកិច្ច និងដោយឥតបង់ថ្លៃសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា។ មាត្រា១៥
១. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់សិទ្ធិនៃបុគ្គលគ្រប់រូបដើម្បីៈ (ក) ចូលរួមក្នុងជីវភាពវប្បធម៌។ (ខ) ទទួលអត្ថប្រយោជន៏ពីវឌ្ឍនភាព និង ការអនុវត្ដវិទ្យាសាស្រ្ដ។ (គ) ទទួលអត្ថប្រយោជន៏ ពីការការពារផលប្រយោជន៏ខាងសីលធមឥ និង ខាង សម្ភារះ ដែលកើតពីផលិតកម្មខាងវិទ្យាសាស្រ្ដ អក្សសាស្រ្ដ ឬ សិប្បះ ដែលខ្លួនជាអ្នកបង្កើត។ ២. វិធានការដែលរដ្ឋភាគីនៃ កតិកាសញ្ញានេះ ប្រកាន់យក ដើម្បីធានាដល់ការប្រើប្រាស់ពេញលេញ នូវសិទ្ធិនេះ ត្រូវរួមបញ្ជូលវិធានការចាំបាច់សម្រាប់ ធានាដល់ការថែរក្សា ការអភិវឌ្ឍន៏ និងការផ្សព្វផ្សាយខាងវិទ្យាសាស្រ្ដវប្បធម៌។ ៣. រដ្ឋភាគី នៃកតិការសញ្ញានេះ សន្យាគោរពសេរីភាពដែលមិនអាចខ្វះបាន សម្រាប់កាស្រាវជ្រាវខាងវិទ្យាសាស្រ្ដ និង សកម្មភាព ប្រឌិតញាណ។ ៤. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ទទួលស្គាល់អត្ថប្រយោជន៏ ដែលបានមកការលើកទឹកចិត្ត និងការអភិវឌ្ឍន៏ នៃសហប្រតិបត្តិការ និង ការទាក់ទងជាអន្ដរជាតិក្នុងវិស្សយ័ វិទ្យាសាស្រ្ដ និង វប្បធម៌។
'''ផ្នែកទី៤ មាត្រា១៦'''
១. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ សន្យាដាក់ជូនដោយ អនុលោមទៅតាមបទបញ្ញាត្ដិ នានា នៃផ្នែកនេះ នៃកតិកាសញ្ញានេះ នូវរបាយការស្ដីពីវិធានការដែលខ្លួនបានអនុមត័ និងស្ដីពីការរីកចំរើនដែលសម្រេចបានដើម្បីធានាការដែលខ្លួនបានអនុចត័ និង ស្ដីពីការរីចម្រើន ដែលសម្រេចបាន ដើម្បីធានាករគោរព សិទ្ធិ ដែលបានទទួលស្គាល់ដោយកតិកាសញ្ញានេះ។ ២. (ក) របាយការណ៏ទាំងអស់ត្រូវដាក់ជូនអគ្គលេខាធិការអង្គការ សហប្រជាជាតិ ហើយអគ្គេលខាធិាកា ត្រូវបញ្ជួនច្បាប់ចម្លងនៃរបាយការណ៏ ទាំងនព ទៅ ក្រុមប្រឹក្សា សេដ្ឋកិច្ច និង សង្គមកិច្ច ដើម្បីពិនិត្យស្របតមតទបញ្ញាតិ្ដ នៃ កតិកាសញ្ញានេះ។ (ខ) អគ្គលេខាធិការអង្គារសហប្រជាជាតិ រត្រូវបញ្ជូនផងដែរ នូវច្បាប់ចម្លងនៃរបាយការទាំងនេះទៅឲ្យស្ថាបន័ឯកទេស ឬ ផ្នែកណាក់ពន្ធ័ខ្លះនៃរបាយការណ៏ ដែលផ្ញើមកដោយរដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ ដែលជសមាជិកនៃស្ថាបន័ឯកទេស តាមដែលរបាយការណ៏ ឬ ផ្នែកនៃរបាយការណ៏មានទាក់ទង នឹងបញ្ហាដែលស្ថិតក្រោមសមត្ថកិច្ចរបស់ស្ថាបន័ខាងលើ ស្របតាមសាលិខិតជាបតិដ្ឋានបន័រៀងៗខ្លួន។
មាត្រា១៧
១. រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសសញ្ញានេះ ត្រូវបង្ហាញរបាយការណ៏របស់ខ្លួនជាដំណាក់ៗ ស្របតាមកម្មវិធីដែលក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ចនិង សង្គមកិច្ច នឹងកំណត់ក្នុង រយះពេល១ឆ្នាំ គិតពីកាលបរិច្ចេទដែកតិកាសញ្ញនេះ ចូលជាធរមាន បន្ទាប់ពីបានពិគ្រោះប្ដូរយោបល់ ជាមួយ រដ្ឋភាគី និងស្ថាបន័ ឯកទេសពាក់ពន្ធ័។ ២. របាយការណ៏អាចប្រាប់ពីកត្តា និង ករលំបាកដែលរារាំង រដ្ឋទាំង នោះក្នុង ការបំផ្លាញ កាតព្វកិច្ចក្រោមកតិការញ្ញានេះ។ ៣. ក្នុងករណីដែលព័ត៌មាន ពាក់ពន្ធ័ ត្រូវ បានដាក់ជូនអង្គការ សហប្រជាជាតិ ឬ ស្ថាបន័ឯកទេសណាមួយ ដោយរដ្ខភាគីណាមួយ នៃកតិកាសញ្ញានេះ ហើយ នោះ មិនចាំបាច់ បង្ហាញពត៌មាន នោះឡើយវិញតៀតទេ គីគ្រាន់តែ យោងឲ្យច្បាស់លាស់លើព័ត៌មាន នោះទៅជាករគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ មាត្រា១៨
ស្របតាមការទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួន នៅក្រោមធម្មនុញ្ញ សហប្រជាជាតិ ក្នុងវិស្សយ័ សិទ្ធិមនុស្ស និង សេរីភាពមូលដ្ឋាន ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមកិច្ច អាចធ្វើការសម្របសម្រួលជាមួយ ស្ថាបន័ឯកទេសនានា ពាក់ពន្ធ័ នឹងការធ្វើរបាយការណ ដែលស្ថាបន័ទាំងនេះ ត្រូវដាក់ជូនក្រុមព្រឹក្សា ហើយដែលទាក់ទង នឹងការីកចម្រើនដែលសម្រេចបាន ក្នុងការអនុវត្តបទបញ្ញាតិ្ដនៃ កតិកាសញ្ញានេះ ដែលលស្ថិតក្នុងក្របខណ្ឌ័នៃ សកម្មភាពរបស់ខ្លួន។ របាយការណ៏ទាំង នេះអាច បញ្ចូលទិន្ននយ័ នៃសេចក្ដី សម្រេចនិង អនុសាសន៏លើការអនុវត្តដែលបានអនុមត័ដោយអង្គារមានសមត្ថកិច្ចនៃស្ថាបន័ឯកទេស។
មាត្រា១៩
ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកិច្ច អាចផ្ញើជូនគណះកម្មការសិទ្ធិមនុស្ស ដើម្បីធ្វើការ សិក្សា និង ផ្ដល់អនុសាសន៏ទូទៅ ឬ ដើម្បីជាពត៌ាមាន បើសិនជាមាន នូវរបាយការណ៏ស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស ដែលរដ្ឋនានាបានដាក់ជូន ស្របតាមមាត្រា ១៦ និង មាត្រា ១៧ និង របាយការណ៏ស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស ដែលស្ថាបន័ឯកទេសបានដាក់ជូនស្របតាមមាត្រា ១៨។
មាត្រា២០
រដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ និងស្ដាបន្័ឯកទេសពាក់ពន្ធនានា អាចជូន យោបល់ទៅក្រុមព្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ច និង សង្គមកិច្ច លើអនុសាសន៏ ទូទៅស្របតាម មាត្រា១៩ ឬ យោងតាមអនុសាសន៏ ទូទៅ ដែលមានក្នុងរបាយការណ៏របស់គណៈ កម្មការសិទ្ធិមនុស្ស ឬ ក្នុង ឯកសារដែលមានចែងក្នុង របាយការណ៏នោះ។ មាត្រា២១ ក្រុមព្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមកិច្ច អាចដាក់ជូមហាសន្និបាតអង្គការ សហប្រជាជាតិ ម្ដងម្កាល នូវរបាយការណ៏ភ្ជាប់ជាមួយអនុសាសន៏ ដែលមាន លក្ខណៈ ទូទៅ និង សេចក្ដីសង្ខេប ព័ត៌មាន ដែលទទួលបានពីរដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ និង ស្ថាបន័ឯកទេស ស្ដីពីវិធានការដែលបានដាក់ចេញ និង ការរីចម្រើន ដែលសម្រេចបាន ដើម្បីធានាការគោរពជាទូទៅនូវសិទ្ធិដែបានទទួលស្គាល់ក្នុង កតិកាសញ្ញានេះ។ មាត្រា២២
ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមកិច្ច អាចជំរាបជូនអង្គការ ដទៃទៀត នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការជាសាខា និងស្ថាបន័ឯកទេសពាក់ពន្ធ័ ដែលផ្ដល់ជំនួយ ខាងបច្ចេកទេស នូវបញ្ហាទាំងឡាយដូចបានលើកឡើងក្នុងរបាយការណ៏ ដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងផ្នែកនេះ ហើយ អាចជួយអង្គការ ទាំងនេះធ្វើការសម្រេចក្នុងរង្វង់សមត្ថកិច្ច ផ្ទាល់រៀងៗខ្លួន នូវការគួរឲ្យមានវិធានការអន្ដរជាតិ សម្រាប់រួមចំណែកក្នុងការអនុវត្តកិច្ចកាសញ្ញនេះ ឲ្យបានសក្ដិសិទ្ធិនិងជាលំដាប់។
មាត្រា២៣
មាត្រា២៤
គ្មានបទបញ្ញាតិណាមួយក្នុងកតិកាសញ្ញានេះ ត្រូវយកមកបកស្រាយ ធ្វើអោយ ប៉ះពាល់ ដល់បទបញ្ញាតិ្ដ ទាំងឡាយនៃធម្មនុញ្ញ សហប្រជាជាតិ និង ធម្មនុញ្ញនៃ ស្ថាបន័ ឯកទេសដែលកំណត់ការទទួលខុសត្រូវរៀងៗខ្លួនរបស់ស្ថាបន័នានានៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និង ស្ថាបន័ដែលពាក់ពន្ធ័ នឹងបញ្ហាដែលដោះស្រាយក្នុងករិកាសញ្ញានេះឡើយ។
មាត្រា២៥
គ្មានបទបញ្ញាតិណាមួយត្រូវយកមកបកស្រាយ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិពីកំណើត របស់ប្រជាជាតិ ក្នុងការអាស្រយួផល និង ប្រើប្រាស់ដោយពេញលេញ និង ដោយសេរី នូវភាគទ្រព្យ និង ធនធានធម្មជាតិរបស់ខ្លួនឡើយ។
'''ផ្នែកទី៥ មាត្រា២៦'''
១. កិតិកាសញ្ញានេះ ត្រូវបើកចំហរឲ្យចុះហត្ថលេខាសម្រាប់រដ្ឋសមាជិក សហប្រជាជាតិ ឬ សមាជិកនៃស្ថាបន័ឯកទេសណាមួយ ឬ ជាភាគី នៃ លក្ខន្ដិកៈ របស់តុលាការ យុត្ដិធម៌ អន្ដរជាតិ ឬ ជារដ្ឋផ្សេងទៀត ដែលត្រូវបាន អញ្ជើញ ដោយមហាសន្និបាតសហប្រជាជាតិ ឲ្យក្លាយជាភាគីនៃកតិកាសញ្ញានេះ។ ២. កតិកាសញ្ញានេះ ជាកម្មវត្ថុនៃការឲ្យសច្ចាបន័។ លិខិតុករណ៏ឲ្យសច្ចបន័ត្រូវ តំកល់ទុកនៅ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ៣. កតិកាសញ្ញានេះ ត្រូវបើកចំហរឲ្យចូលជាសមាជិកដោយរដ្ឋណាមួយ ដែមានយោងក្នុងកថាខណ្ឌ១នៃមាត្រានេះ។ ៤. ការចូលជាសមាជិក ត្រូវធ្វើឡើងដោយការតំកល់លិខិតុនករណ៏ សុំចូល ជា សមាជិក នៅ នឹង អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ៥. អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ត្រូវជូនដំណឹងដល់រដ្ឋទាំងអស់ដែលបានចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញានេះ ឬ ដែលបានចូលជាសមាជិកនៃ កតិកាសញ្ញានេះ អំពីការតំកល់លិខិតុបករណ៏ឲ្យសច្ចាបន័ ឬ លិខិតុបរណ៏សុំ ចូលជាសមាជិក។
មាត្រា២៧
មាត្រា២៨
បទបញ្ញាតិ្ដ នៃកតិកាសញ្ញានេះ ត្រូវអនុវត្តលើគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ នៃរដ្ឋ សហពន្ធ័ ដោយគ្នានការដាក់កម្រិតព្រំដែន ឬ ការលើកលែងឡើយ។
១. រដ្ឋភាគី ណាមួយនៃកតិកាសញ្ញានេះ អាចស្មើរសុំអោយធ្វើវិសាធនកម្ម និង ដាក់ សេចក្ដីស្នើនោះ ជូនទៅអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អគ្គលេខាធិការអង្គការ សហប្រជាជាតិ ត្រូវបញ្ជូនសេចក្ដីស្នើសុំធ្វើវិសោធកម្មនេះ ទៅរដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ដោយសុំឲ្យរដ្ឋភាគីបញ្ជាក់ថាតើយល់ព្រមឲ្យមានសន្និសីទនៃ រដ្ឋភាគីទាំងអស់ដើម្បីពិនិត្យនិង បោះឆ្នោតលើសេចក្ដីស្នើសុំធ្វើវិសោធនកម្មឬ ទេ។ ក្នុងករណីមានសម្លេង ១ភាគ៣ យ៉ាងតិចនៃរដ្ឋភាគីទាំងអស់ ប្រកាសយល់ព្រមឲ្យមានសន្និសិទ អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ត្រូវកោះប្រជុំសន្និសិទ ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ គ្រប់វិសោធនកម្ម ដែលបាន អនុមត័ដោយមតិភាគច្រើននៃរដ្ឋភាគីវត្តមាន និង បោះឆ្នោតក្នុងសន្និសីទត្រូវដាក់ ជូនមហាសន្និបាទ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីសុំការយល់ព្រម។ ២. វិសោធនកម្មទាំងនេះ នឹងចូលជាធរមាននៅពេលទទួលបានការយល់ព្រមពី មហាសន្និបាទ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងទទួលបានការអនុមត័ដោយមតិ ភាគច្រើន២ភាគ៣ នៃរដ្ឋភាគី នៃកតិកាសញ្ញានេះ ស្របតាមបទបញ្ញាតិនៃរដ្ឋធមនុញ្ញរបស់ រដ្ឋនិមួយៗ។ ៣. នៅពេលដែលវិសោធនកម្មទាំងនោះចូលជាធរមានហើយ វិសោធនកម្មទាំងនោះ នឹងក្លាយជាកាតព្វកិច្ច សម្រាប់រដ្ឋភាគីដែលបានទទួលយល់ព្រមយក វិសោធនកម្មទាំងនោះ ឯរដ្ឋភាគីផ្សេងៗ ទៀត ដែលមិបានទទួលយល់ព្រមត្រូវ ស្ថិតនៅក្រោម បទបញ្ញាតិ្ដ នៃកតិកាសញ្ញានេះ និង វិសោធនកម្មមុនៗ ដែលខ្លួនបានយល់ព្រមរួចហើយ។
មាត្រា៣០
១. កតិកាសញ្ញានេះ ដែលមានអត្ថបទជាភាសាចិន អង់គ្លេស បារាំង និង អេស្បាញ៉ុល មានតម្លែស្មើគ្នា និង ត្រូវតំកល់ទុកបណ្ណាសារដ្ឋានរបស់ អង្គការ សហប្រជាជាតិ។ ២. អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ត្រូវបញ្ជូនច្បាប់ចម្លងនៃ កតិកាសញ្ញានេះ ដោយមានបញ្ជាក់ការចម្លងតាមច្បាប់ដើម ទៅរដ្ឋទាំងឡាយ យោងតាមមាត្រា២៦។
រាជវង្សថាង
រាជវង្ស​ថាង (ភាសា​ចិនៈ 唐朝; ភីនអ៊ីន Táng cháo; IPA: [tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ]; ភាសាចិនកណ្ដាលៈ Dâng) ជាអតីតរាជវង្ស​មួយ​នៃ​ប្រទេស​ចិន ដែល​បន្ត​ពី រាជវង្ស​សួយ និងបន្ដដោយ​ សម័យកាលរាជវង្សប្រាំ​ និង​នគរដប់។ រាជវង្សនេះ​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​គ្រួសារ​ត្រកូលលី(李) ដែលបាន​ដណ្ដើម​កាន់កាប់​អំនាច​ក្នុង​ពេល​ធ្លាក់ចុះ និងការដួលរលំ​នៃ​ចក្រភព​សួយ។ រាជវង្ស​នេះ​ត្រូវ​បានបង្អាក់​មួយរយៈពេល​ខ្លី នៅពេល​ដែលម្ចាស់ក្សត្រីអ៊ួ ស៊ឺធាន បាន​ដណ្ដើមយក​រាជបល្ល័ង និង​បាន​ប្រកាសខ្លួនជា​រាជវង្សចូវ​ទី២ (៨ តុលា ឆ្នាំ៦៩០ ដល់ ៣ មិនា ៧០៥) ហើយ​ទ្រង់​ក្លាយ​ស្ដេចស្រីចិន​តែ​មួយអង្គ​គត់​ដែលបាន​ឡើងគ្រងរាជ។
រាជវង្ស​ថាង មាន​រាជធានី​នៅឆាងអាន (បច្ចុប្បន្នក្រុងស៊ីអាន) ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​ជាង​គេ​នៅលើលោក ហើយជាទូទៅ​​ត្រូវបាន​គេ​ចាក់​ទុក​ជាចំនុច​មួយ​ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់​នៃ​អារ្យធម៌ចិន ជា​យុគមាសនៃ​វប្បធម៌ចំរុះពីគ្រប់តំបន់។ ទឹកដី​នៃ​រាជវង្សថាង​បានពីការ​ធ្វីចំបាំង​យោធានៃ​អ្នកដឹកនាំ​មុនៗ ដែលបាន​ប្រគួតប្រជែងគ្នា​តាំងពីរាជវង្ស​ហាន ។ តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​ជំរឿន​២លើក នៅ​សតវត្សទី៧ និង ទី៨ កំណត់ត្រា​បានប៉ានប្រមាណ​ប្រជាជន​គិតជា​ចំនួន​គ្រួសារដែលបាន​ចុះបញ្ជី​​មាន​ប្រហែល ៥០លាននាក់។ ទោះ​បីជានៅពេលដែល​រដ្ឋាភិបាល​កណ្ដាល​បាន​ធ្លាក់ស្រុតចុះ និង​មិនអាចចងក្រង​នូវ​ចំនួន​ប្រជាជន​ពី​ការធ្វើជំរឿង​ច្បាស់លាស់មួយនៅសតវត្សទី៩ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គេប៉ានស្មាន​ថា​ចំនួន​ប្រជាជន​បានកើនឡើងរហូតដល់​ប្រហែល ៨០លាននាក់។ ដោយសារមានប្រជាជន​ច្រើន រាជវង្សថាង​អាចបង្កើន​ចំនួន​កងទ័ព្ធរាប់សែននាក់​ដើម្បីត្រួតត្រា​តំបន់អាស៊ី និង ផ្លូវជំនួញរកកំរ៉ែ​តាមរយៈផ្លូវសូត្រ។ រដ្ឋ និង​នគរ​ជាច្រើន​បាន​ផ្ដល់សួយសារអាករ​ដល់នគរថាង ខណៈពេល​​នោះនគរថាង​បាន​កាន់កាប់ ត្រួតត្រា​តំបន់​ជាច្រើន ដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រយោល​ក្រោម​ប្រព័ន្ធ​អាណាព្យាបាល។ ក្រៅពី​អំនាច​នយោបាយ នគរ​ថាង​បាន​ប្រើ​ប្រាស់ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌យ៉ាងខ្លាំង​លើ​នគរ​ជិតខាង​របស់ខ្លួន​មានដូចជាកូរ៉េ ជប៉ុន និង វៀតណាម។
រាជវង្ស​ថាង​ជាសម័យកាល​ដែល​មាន​ការរីកលូតលាស់ខ្លាំង និង​មាន​លំនឹងយ៉ាងរឹងមាំ លើកលែងតែ​ក្នុងពេលនៃ​ការបះបោលអាន លូសាន និង ការស្រុតចុះ​នៃ​អំនាច​ថ្នាក់​កណ្ដាលនៅ​ពាក់កណ្ដាល​ចុងក្រោយ​នៃ​រាជវង្ស​នេះ។ ដូចគ្នា​នឹង​រាជវង្ស​សួយ​ពីមុន​ដែរ រាជវង្ស​ថាង​បាន​រក្សា​ប្រព័ន្ធ​សេវា​របស់រដ្ឋ ដោយបាន​ជ្រើសតាំង​​មន្រ្តី​មាន​ចំណេះដឹង​តាម​រយៈការ​ប្រលង​ដែល​មាន​ស្តង់ដារ និង​តាមរយៈការស្នើឲចូល​កាន់តំណែង។ បទបញ្ជារាជ្យការ​នេះបានរលាយ​បាត់ដោយសារ​មាន​ការកើនឡើង​នូវ​ចំនួនមេទ័ពនៅតាម​តំបន់​ក្នុងសតវត្សទី៩ ដែលត្រូវបានគេហៅថាជាទួស៊ី (jiedushi) ។​ ក្នុង​សម័យរាជវង្ស​ថាង វប្បធម៌​ចិន​បានរីកសាយភាយ និង បន្តកាន់តែ​រុងរឿងឡើង ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុក​ជា​សម័យការដ៏អស្ចារ្យ​នៃកំណាព្យចិន។ កវីល្បីល្បាញ២រូប លី ប៉ាយ (Li Bai) និង ទូ ហ៊្វូ (Du Fu) គឺ​ស្ថិតក្នុង​សម័យកាល​នេះ ហើយ​ក៏​មាន​វិចិត្រករ​ល្បីល្បាញ​ជាច្រើន​រូប​ផងដែរ​ដូចជា ហាន ហ្កាន (Han Gan) ចាង សៀន (Zhang Xuan) និង ចូវ ហ្វាង (Zhou Fang) ។ អក្សរសាស្រ្ត​ប្រវត្តិសាស្រ្តរីកចម្រើន​យ៉ាង​សម្បូរណ៍បែបដែល​ត្រូវបាន​ចងក្រង​ដោយអ្នកប្រាជ្ញ រួមមានទាំងសព្វវចនាធិប្បាយ និង កិច្ចការភូមិសាស្រ្ត​ផងដែរ។
មាន​នវានុវត្ដន៍​គួរ​ឲកត់សំគាល់​ជាច្រើន​នៅសម័យនគរ​ថាង រួមទាំងការលូតលាស់នៃ​ការឆ្លាក់​លើ​បន្ទះឈើ។ ព្រះពុទ្ធសាសនា​មាន​ឥទ្ធិពលខ្លាំង​ក្នុង​វប្បធម៌​ចិន ដែលពុទ្ធសាសនិក​ដើមកំនើតចិន​មានចំនួន​កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើង។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​ព្រះពុទ្ធសាសនា​បាន​រងការបំពារបំពាន ​ដោយសារ​ការធ្លាក់ចុះ​ឥទ្ធិពល​នៃ​រាជវង្សថាង។ ទោះបី​ជា​រាជវង្ស​និងរដ្ឋាភិបាល​កណ្ដាល​បាន​ស្រុតចុះ​នៅ​សតវត្សទី៩ ក៏ដោយ សិល្ប និង វប្បធម៌នៅ​តែ​បន្តរីកចម្រើន។  ​រដ្ឋាភិបាល​កណ្ដាលដែលទន់ខ្សោយបាន​ដកចេញស្ទើរតែ​ទាំងស្រុង ពីការគ្រប់គ្រង​សេដ្ឋកិច្ច ហេតុដូច្នេះ​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេសនៅមាន​លំនឹង រីឯជំនួញជួញដូរវិញ​នៅតែបន្តលូតលាស់ដោយឥតឈប់ឈរ។
រាជវង្សថាង (ឆ្នាំគ.ស ៦១៨-៩០៧)
សម័យរាជវង្សថាងជាកំឡុងពេលមួយក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រចិនដែលមានសមត្ថភាពសំខាន់ជាងគេបំផុត ជាពិសេសបំផុត ក្នុងកំឡុងដើមសម័យកាល ទទួលជោគជ័យក្នុងការបង្កើតយុទ្ធសាស្ដ្រគ្រប់គ្រងដែលមានប្រសិទ្ធភាព និងស្ថេរភាពយ៉ាងពេញលេញក្នុងទូទាំងអាណាចក្រ។ ប្រទេសជាតិចម្រើនរុងរឿងលើគ្រប់ផ្នែក ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម សិល្បៈ អក្សរសិល្ប៍ និងទំនាក់ទំនងអន្ដរាជាតិ បានទទួលការលើកតំកើងថាជាយុគមាសនៃរបបសក្ដិភូមិនិងជាយុគមាសនៃអក្សរសិល្ប៍។ អាណាចក្រធំទូលាយមានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ ជាប្រទេសអ្នកមាននិងប្រកបដោយអានុភាពបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក អាចនិយាយបានថាជាសម័យរុងរឿងបំផុតរបស់ប្រទេសចិន។ ក្រៅពីនេះ ក៏ជាកំឡុងពេលតភ្ជាប់សំខាន់ចំពោះគំនិតជាតិនិយមរបស់ជនជាតិចិន ដោយកើតការរួបរួមគ្នានៃជនជាតិផ្សេងៗ ជាច្រើន រាប់ចាប់តាំងពីសម័យវុយជិន រាជវង្សជើងត្បូង រាជវង្សស៊ុយ រហូតដល់រាជវង្សថាង បានស្លបញ្ចូលវប្បធម៌ជនជាតិផ្សេងៗ ចូលគ្នាតែមួយ តាមរយៈទស្សនៈឯកភាពជាតិដ៏រឹងមាំជាបន្ដបន្ទាប់មកទៀត។
ការស្ថាបនារាជវង្សថាង
បឋមក្សត្រថាងកៅជូឬលីយួន ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលអ្នកធំចេញពីរាជវង្សខាងជើង មានទំនាក់ទំនងខ្សែស្រឡាយជាមួយបឋមក្សត្ររាជវង្សស៊ុយយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ រហូតដល់ចុងសម័យរាជវង្សស៊ុយ ផែនដីស្ថិតក្នុងស្ថានភាពច្របូកច្របល់ដោយសារក្រុមកងកម្លាំងផ្សេងៗ ដែលងើបបះបោរឡើង។ ឆ្នាំគ.ស ៦១៧ លីយួនដែលគ្រប់គ្រងដែនដីថៃយួន ធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ ដោយសារថៃយួនជាតំបន់យុទ្ធសាស្ដ្រសំខាន់ដែលក្រុមកងកម្លាំងផ្សេងៗ ចង់ដណ្ដើមយក។ ខណៈពេលជាមួយគ្នានោះដែរលីយួនបានជ្រាបដំណឹងថាស៊ុយយ៉ាងទីទ្រង់មិនទុកចិត្ដខ្លាចលីយួនក្បត់ ទើបលីយួនប្រកាសខ្លួនជានគរឯករាជ្យតែម្ដងទៅ។
ពេលនោះ កងកម្លាំងវ៉ាកាំង និងហឺប៉ិយ ចូលច្បាំងទល់នឹងកងទ័ពស៊ុយ ជាហេតុធ្វើឲ្យកម្លាំងការពារក្រុងឆាងអានចុះទន់ខ្សោយ។ លីយួនបានឱកាសល្អវាយដណ្ដើមយកក្រុងឆាងអានបាន។ ក្រោយមកតែងតាំងយ៉ាងយ៉ូវ ជាស្ដេចអាយ៉ង។ ឆ្នាំបន្ទាប់ទៀត ស៊ុយយ៉ាងទីត្រូវគេលួចធ្វើឃាតនៅក្រុងចៀងទូ ទើបលីយួនទម្លាក់យ៉ាងយ៉ូវ ប្រកាសខ្លួនជាស្ដេច ស្ថាបនារាជវង្សថាងដោយមានរាជធានីនៅក្រុងឆាងអាន ព្រមទាំងតែងតាំងបុត្រាច្បងឈ្មោះលីចៀនឆឺង ជារជ្ជទាយាទ លីស៊ឺមិន បុត្រាបន្ទាប់ជាឈិនវ៉ាំង និងលីយួនជី បុត្រាពៅជាឈីវ៉ាំង។
លីស៊ឺមីង បង្រួបបង្រួមផែនដី
ក្រោយការស្ថាបនារាជវង្សថាង ផែនដីនៅស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលនៃកងកម្លាំងផ្សេងៗ មានជាអាទិ ភូមិភាគខាងលិចឆៀងខាងជើង មានសៀវជី ភូមិភាគខាងជើងមានលិវអ៊ូចូវ វ៉ាំងស៊ឺឆុង ស្ថាបនានគរចឺង នៅក្រុងលួយ៉ាង តូវចៀនតឺ តាំងខ្លួនជាសៀវ៉ាំង នៅហឺប៉ិយ (ភូមិភាគឥសានរបស់ចិន)។
ចុងឆ្នាំគ.ស ៦១៨ សៀវជីស្លាប់យ៉ាងទាន់ហន់ សៀយិនកៅ បុត្រាគ្រងអំណាចបន្ដ។ លីស៊ឺមិនឃើញឱកាសល្អបរទ័ពចូល ដណ្ដើមបានដែនដីភាគខាងលិចឆៀងខាងជើង។ ឆ្នាំគ.ស ៦១៩ ក្រុមកងកម្លាំងរបស់លីគុយ កើតការដណ្ដើមអំណាចគ្នា ទើបជាឱកាសឲ្យរាជវង្សថាងចូលគ្រប់គ្រងដែនដីហឺស៊ី។ ឆ្នាំគ.ស ៦២០ បោសសម្អាតក្រុមកងកម្លាំងរបស់លិវអ៊ូចូវ។ ចុងឆ្នាំនេះដែរ លីស៊ឺមិនលើកទ័ពធំវាយឡោមព័ទ្ធវ៉ាំងស៊ឺឆុងនៅលួយ៉ាង តូវចៀនតឺលើកទ័ពមកជួយ តែត្រូវលីស៊ឺមិនវាយរត់ទៅក្រោយវិញ តូវចៀនតឺត្រូវចាប់ខ្លួន ក្រោយមកស្លាប់នៅឆាងអាន។ វ៉ាំស៊ឺឆុងបានដំណឹងពីបរាជ័យរបស់តូវចៀនតឺក៏ព្រមចុះចាញ់រាជវង្សថាង។ ឆ្នាំគ.ស ៦២២ កងទ័ពថាងបោសសម្អាតកងកម្លាំងហឺប៉ិយដែលនៅសេសសល់។ ក្រោយមកកងកម្លាំងផ្សេងៗ ខ្លះព្រមស្វាមីភក្ដិ ខ្លះត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបទាប។ ភារកិច្ចដំបូងក្នុងការបង្រួបង្រួមផែនដីទទួលបានជោគជ័យ ខណៈដែលសង្គ្រាមដណ្ដើមអំណាចក្នុងរាជសំណាក់ក៏ចាប់ផ្ដើមផ្ទុះឡើង។
ហេតុការណ៍ប្រែប្រួលនៅច្រកទ្វារស្វៀនអ៊ូ
លីស៊ឺមិនដែលដឹកនាំទ័ពទៅគ្រប់ទិសទីនៃផែនដី បានសាងគុណសម្បតិ្ដលេចធ្លោមួយ ជាទីច្រណែកនៃបងប្អូន គួបផ្សំនឹងក្នុងពេលនៃការបោសសម្អាតកងកម្លាំងតូចធំនោះគាត់បានបង្កើតកងកម្លាំងយោធា និងបានចិញ្ចឹមអ្នកមានសមត្ថភាពមកនៅក្បែរខ្លួនជាច្រើននាក់ មានជាអាទិ អ៊ីឆឺជិនតឺ លីជិង ហ្វាងស្វៀនលិង ជាដើម ដែលជាផលនៃការគម្រាបកំហែងដល់រជ្ជទាយាទលីចៀនឆឺង ជាហេតុធ្វើឲ្យរជ្ជទាយាទចៀនឆឺងរួមដៃជាមួយឈីវ៉ាំងលីយួនជីដើម្បីចាត់ការលីស៊ឺមិន។ បញ្ហាទំនាស់ខាងលើធ្វើឲ្យភាគីទាំងពីកាន់តែប្រឈមមុខដាក់គ្នាខ្លាំងឡើង។
រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៦២៦ លីស៊ឺមីង ចាត់ការមុន ដោយក្រាបទូលរឿងរ៉ាវដល់ស្ដេចថាងកៅជូ ទើបថាងកៅជូហៅគ្រប់គ្នាចូលគាល់នាវេលាព្រឹកស្អែក។ ខណៈដែលក្បួនទ័ពរបស់លីចៀនឆឺងនិងលីយួនជីឆ្លងចូលទ្វារស្វៀនអ៊ូនោះ (ទ្វារជ័យទិសខាងជើងនៃរាជធានី) លីស៊ឺមិនក៏នាំកងកម្លាំងចូលប្រហាររជ្ជទាយាទ និងឈីវ៉ាំង។ ហេតុការណ៍នេះក្រោយមកបានទទួលការហៅថា ហេតុការណ៍ប្រែប្រួលនៅច្រកទ្វារស្វៀនអ៊ូ។
ក្រោយហេតុការណ៍ ថាងកៅជូតែងតាំងលីស៊ឺមីង ជារជ្ជទាយាទ។ ពីរខែក្រោយមកទៀតទ្រង់ដាក់រាជ្យសម្បត្ដិ ឲ្យលីស៊ឺមិនឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ​ ទ្រង់ព្រះនាមថា ថាងថៃចុង និងប្រកាសឲ្យក្លាយជាសករាជចឺនកួន (ឆ្នាំគ.ស ៦២៧-៦៤៩)។
សករាជចឺនកួន
ដើមសករាជចឺនកួន ប្រទេសជាតិស្ថិតក្នុងសភាពទ្រុឌទ្រោមដោយសារសង្គ្រាមក្នុងស្រុក។ ប្រជជនត្រូវដើរពនេចរគ្មានទីអាស្រ័យ។ ថាងថៃចុង បានទទួលមេរៀនពីការរលំរលាយនៃរាជវង្សស៊ុយ ដែលជាប្រភពនៃពាក្យថា “ក្សត្រប្រៀបដូចទូក ចំណែកប្រជាជនគឺទឹក ទឹកអាចធ្វើឲ្យទូកអណ្ដែត និងលិចបានដូចគ្នា”។ ទ្រង់ដឹងថា ការបឺតឈាមរាស្ដ្រ បើរាស្ដ្រមិនអាចទ្រាំបាន អ្នកដឹកនាំក៏ពុំអាចនៅស្ថិតស្ថេរបានដែរ។ ដូច្នេះហើយទើបទ្រង់យកចិត្ដទុកដាក់ក្នុងការគ្រប់គ្រងរាជការផែនដីយ៉ាងអស់ពីកម្លាំងកាយចិត្ដ។
ទ្រង់ធ្វើនយោបាយបើកចំហ កាត់បន្ថយការបង់ភាស៊ី កាត់បន្ថយការដាក់ទោសប្រភេទធ្ងន់ធ្ងរ តែផ្ដោតលើភាពត្រឹមត្រូវ យុត្ដិធម៌ច្រើនជាង ជំរុញអភិវឌ្ឍន៍កម្លាំងការផលិត បែងចែកដីធ្លីជូនប្រជារាស្ដ្រ ឲ្យរាស្ដ្រទទួលបានដីកសិកម្ម និងរស់នៅសុខសប្បាយ។
ក្នុងផ្នែកប្រព័ន្ធការសិក្សា ថាងថៃចុងឲ្យតម្លៃលើការរួបរួមនិងរៀបចំតម្រាចំណេះដឹងវិជ្ជាការនិងតម្រាប្រវត្ដិសាស្ដ្រឲ្យមានបែបផែន ថែមទាំងបើកទូលាយក្នុងការគោរពនិងផ្សព្វផ្សាយទស្សនៈនៃសាសនាផ្សេងៗ ដូចជា ពុទ្ធសាសនា សាសនាតាវ យូ (លទ្ធិខុងជឺ) រួមទាំងសាសនាបូជាភ្លើងរបស់ចក្រភពពែក្យ សាសនាមេនី និងគ្រឹស្ដសាសនា។
ហេតុការណ៍ដែលសំខាន់ចំពោះការផ្សព្វផ្សាយសាសនា មានដូចជា ស្ដេចសង្ឃស្វៀនចាំង ឬព្រះសង្ឃថាងសាំចាំង (ខ្មែរយើងហៅលោកគ្រូថាងចេង) បានធ្វើដំណើរទៅប្រទេសឥណ្ឌាដ៏សែនឆ្ងាយ ដើម្បីអញ្ជើញព្រះត្រៃបិតកមកប្រែជាភាសាចិន និងផ្សព្វផ្សាយបន្ដ ធ្វើឲ្យពុទ្ធសាសនាក្នុងសម័យរាជវង្សថាងចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលនៃពេលក្រោយមកទៀត។
ក្រៅពីនេះ ថាងថៃចុងបានជ្រោមជ្រែងនិងរៀបចំបែបផែនប្រព័ន្ធសិក្សាអប់រំ មានការសាងសង់គ្រឹះស្ថានសិក្សាសម្រាប់បណ្ដាកូនចៅថ្នាក់ដឹកនាំ ហៅថា សំណាក់សិក្សាហុងវ៉ើនកួន បើកបង្រៀនមុខវិជ្ជាផ្សេងៗ ដើម្បីក្លាយជាមេដឹកនាំ ដូចជា មុខវិជ្ជាគ្រប់គ្រង ច្បាប់ អក្សរសាស្ដ្រ អក្សរសិល្ប៍ គណិតវិទ្យា ។ល។ ដើម្បីអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាលបណ្ដាលកូនចៅដែលជាទាយាទខ្សែញាតិវង្ស មន្ដ្រី និងអ្នកលំដាប់ខ្ពស់ ថែមទាំងមានបង្កើតគ្រឹះស្ថានសិក្សាមុខវិជ្ជាផ្សេងៗ ទូទាំងរាជាណាចក្រ ទើបបណ្ដាថ្នាក់ដឹកនាំផ្សេងៗ ចូលចិត្ដបញ្ជូនកូនចៅឲ្យចូលមកសិក្សានៅរាជធានីឆាងអាន ធ្វើឲ្យក្នុងពេលនោះចិនក្លាយជាមជ្ឍមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវវិជ្ជាការផ្សេងៗ ក្នុងតំបន់ភូមិភាគនេះ។
ក្នុងរជ្ជកាលនេះ បានមានការបដិវត្ដន៍រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រង ដែលផ្ដោតការប្រមូលផ្ដុំអំណាចមករាជធានី ដើម្បីការពារការបះបោរពីសំណាក់កងកម្លាំងផ្សេងៗ ដូចដែលធ្លាប់កើតមានកន្លងមក មន្ដ្រីថ្នាក់តំបន់ពុំមានសិទ្ធបរពល ក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាម រាជធានីចេញបញ្ជាប្រមូលផ្ដុំទ័ពពីតំបន់ផ្សេងៗ រួចចាត់បញ្ជូនមេទ័ពទៅបញ្ជាការច្បាំង ក្រោយចប់សង្គ្រាម ទាហានត្រូវត្រឡប់ចូលអង្គភាព មេទ័ពត្រឡប់ចូលរាជសំណាក់។
ការពង្រីកអានុភាពនៃរាជាណាចក្រ ថាងថៃចុង បានដំណើរការទាំងផ្នែកយោធានិងការទូតទៅតំណាលគ្នា មានជាអាទិ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦៣០ ទ័ពថាង ដឹកនាំដោយមេទ័ពលីជិងនិងលីជី បង្ក្រាបធូចៀខាងកើត ពង្រីកដែនដីឡើងទៅទិសខាងជើង (បច្ចុប្បន្នគឺម៉ុងកូលខាងក្នុង)។ ក្រោយមកធូចៀខាងកើតដួលរលំ។ ថាងថៃចុងដំណើរនយោបាយបើកទូលាយផ្ដល់ឥស្សរភាពឲ្យទៅជនជាតិភាគតិចក្នុងការរស់ មានជនជាតិធូចៀមួយចំនួនខ្លះភាសខ្លួនមកនៅឆាងអាន ហើយមានមិនតិចនាក់ទេដែលបានចូលបម្រើរាជការកងទ័ព រំលាយខ្លួនចូលជាមួយវប្បធម៌ភូមិភាគកណ្ដាល។
សុងចាន់កាន់ពូឬព្រះចៅស្រងតាសាន់ខាំប៉ូ នៃនគរធូហ្វាន (ទីបេបច្ចុប្បន្ន) ដែលរួបរួមបណ្ដានគរភាគខាងលិចឆៀងខាងត្បូងបាននោះ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លាឡើង បានចាត់បញ្ជូនរាជទូតមកស្ដីដណ្ដឹងបុត្រីស្ដេចថាងថៃចុងជាច្រើនដង។ នៅទីបំផុតឆ្នាំគ.ស ៦៤១ ថាងថៃចុងសម្រេចបញ្ជូនបុត្រីវ៉ើនឆឺង ដែលពោរពេញទៅដោយចំណេះដឹងសមត្ថភាពផ្នែកសិល្បៈធ្វើដំណើរទៅជាទូតមេត្រីភាពនាលើកនេះ។ អង្គម្ចាស់ស្រីវ៉ើនឆឺងបាននាំយកសិល្បៈចំណេះវិជ្ជាការផ្សេងៗ របស់ចិន មានជាអាទិ អក្សរសាស្ដ្រ តន្ដ្រី កសិកម្ម តម្បាញ ការធ្វើក្រដាសនិងទឹកខ្មៅ ។ល។ ទៅផ្សព្វផ្សាយក្នុងទឹកដីដ៏សែនឆ្ងាយនេះ ទើបនគរធូហ្វាននិងរាជវង្សថាងរក្សាមេត្រីភាពល្អនឹងគ្នាជារហូតមក (ថ្វីបើក្រោយមកនគរធូហ្វានកើតទំនាស់នឹងរាជសំណាក់ថាងក្នុងរជ្ជកាលក្រោយៗ​ តែអង្គម្ចាស់ស្រីវ៉ើនឆឺងនៅតែទទួលបានការគោរពលើកតំកើងយ៉ាងខ្ពស់ពីបណ្ដាជនជាតិទីបេរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន)។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចុងរជ្ជកាលស្ដេចថាងថៃចុង កើតបញ្ហាសំខាន់មួយគឺ ការជ្រើសរើសរជ្ជទាយាទដែលសមស្រប ដោយសារក្នងឆ្នាំគ.ស ៦៤៣ រជ្ជទាយាទលីឆឺងឆៀន ជាមួយវុយវ៉ាំងលីថៃ ដណ្ដើមអំណាចគ្នា។ ពេលថាងថៃចុងដឹងរឿងក៏បញ្ជាឲ្យទម្លាក់រជ្ជទាយាទនិងវុយវ៉ាំងទជារាស្ដ្រសាមញ្ញ តែងតាំងលីជឺ បុត្រាអង្គទីប្រាំបួនឡើងជារជ្ជទាយាទជំនួស។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦៤៩ ថាងថៃចុងសុគត់ ទើបលីជឺឡើងសោយរាជ្យបន្ដ ទ្រង់មានព្រះនាមថា ថាងកៅចុង។
អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian) --- ចក្រព័ត្ដិនីមួយអង្គគត់នៃផែនដី (ឆ្នាំគ.ស ៦២៤-៧០៥)
អ៊ូចឺធៀនឬប៊ូឆេកធៀន ជាហងហៅរបស់ស្ដេចថាងកៅចុងលីជឺ មានឈ្មោះថា “ចៅ” បិតាជាអ្នកជំនួញឈើ។ ចុងសម័យរាជវង្សស៊ុយបានមានការទាក់ទងជាមួយលីយួន។ ក្រោយមកពេលលីយួនស្ថាបនារាជវង្សថាង ក៏តាមមកតាំងទីលំនៅនៅរាជធានីឆាងអាន ចូលបម្រើរាជការនាពេលក្រោយមក។
ក្រោយពេលថាងកៅចុងលីជឺគ្រងរាជ្យក៏ទទួល អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian)ចូលមកក្នុងវំាង ដោយមានការជួយគាំទ្រពីវ៉ាំងហងហៅដែលកំពុងមានទំនាស់ជាមួយស្នំសៀវ និងភាគីនីមួយៗ ចាំទម្លាក់កំហុសដាក់គ្នា។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦៥៥ ថាងកៅចុងគិតចង់ទម្លាក់វ៉ាំងហងហៅ និងតែងតាំងប៊ូឆេកធៀនឡើងជំនួស តែសេនាបតីចាស់ ឆាងស៊ុនអ៊ូជី និងឈូស៊ុយលៀង បង្ហាញជំហរបដិសេធ។ ចំណែកលីអ៊ីហ្វូ និងស៊ីជិងចុង បង្ហាញជំហរយល់ស្រប។ ក្រោយមកពេលថាងកៅចុងទម្លាក់វ៉ាំងហងហៅ តែងតាំងប៊ូឆេកធៀនឡើងជាហងហៅជំនួស ឆាងស៊ុនអ៊ូទី ឈូស៊ុយលៀងនិងក្រុមដែលជំទាស់ត្រូវបានដកតំណែងម្ដងមួយៗ អ្នកខ្លះត្រូវរងគំនាបឲ្យធ្វើអត្ថឃាត។ ចំណែកវ៉ាំងហងហៅនិងស្នំសៀវក៏មិនអាចរួចផុតពីជតាកម្មដែរ។ ក្រោយមក ថាងកៅចុងរាងកាយចុះខ្សោយ ធ្លាក់ខ្លួនឈឺដោយជំងឺគ្របដណ្ដប់ មិនអាចមើលការងាររាជកិច្ចបាន ប៊ូហងហៅចូលជួយបម្រើរាជការផែនដី ទើបចាប់ផ្ដើមក្ដោបអំណាចក្នុងរាជសំណាក់។ ចុងក្រោយអាចក្ដោបអំណាចបានទាំងស្រុង។
ឆ្នាំគ.ស ៦៨៣ ថាងកៅចុងលីជឺសុគត់ រជ្ជទាយាទ លីសៀន បុត្រាអង្គទីបីរបស់ប៊ូហងហៅឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ ព្រះនាមថា ថាងចុងចុង។ ឆ្នាំក្រោយមក ប៊ូឆេកធៀនទន្លាក់ថាងចុងចុងហើយតាំងជាលូលិងវ៉ាំង។ ក្រោយមកតែងតាំងលីតាន់ រាជបុត្រអង្គទីបួនឡើងគ្រងរាជ្យជំនួស ព្រះនាមថា ថាងរុយចុង តែមិនយូរប៉ុន្មានក៏ត្រូវទម្លាក់ពីរាជបល្ល័ង្កដូចគ្នា។
ថ្វីបើថាការកាប់សម្លាប់សត្រូវផ្នែកនយោបាយទ្រង់ទ្រាយទំ បណ្ដាលឲ្យកើតបរិយាកាសប្រទេសនាពេលនោះពោរពេញទៅដោយភាពភ័យខ្លាច តែជាទូទៅ សភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមនៅមានការរីកចម្រើនរុងរឿង។ ប៊ូឆេកធៀនបានកែសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងតំបន់ ការប្រឡងជ្រើលរើសមន្ដ្រីរាជការស៊ីវិលនិងយោធាឲ្យមានប្រសិទ្ធិភាពកាន់តែប្រសើរឡើង ថែមទាំងមានការបណ្ដុះបណ្ដាលបុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពជាច្រើននាក់ ដែលជះឥទ្ធិពលទៅដល់រជ្ជកាលស្ដេចថាងស្វៀនចុងនាពេលក្រោយមក ពោរពេញទៅដោយសេនាអាមាត្យដែលពោរពេញទៅដោយចំណេះនិងសមត្ថភាពសម្រាប់ជួយបម្រើរាជការ។
ពេលដល់ឆ្នាំគ.ស ៧០៥ ខណៈដែលព្រះនាងប៊ូឆេកធៀនអាយុ ៨២ ឆ្នាំ ធ្លាក់ខ្លួនឈឺដោយជរាភាព ក្រុមសេនាបតីដែលដឹកនាំដោយចាងចៀនជឺ ក៏រួមដៃគ្នាបង្កចលាចល ដោយបង្ខំឲ្យប៊ូឆេកធៀនផ្ទេររាជសម្បត្ដិទៅឲ្យបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ថាងចុងចុងលីសៀន ថែមទាំងសើរើយករាជវង្សថាងត្រឡប់មកវិញ។ ក្រោយហេតុការណ៍នោះមិនយូរប៉ុន្មាន ប៊ូឆេកធៀនក៏សុគត់។
ព្រះអាទិត្យបញ្ចេញរស្មី
ក្រោយរជ្ជកាលរបស់ អ៊ូ ម៉ីនាង (អ៊ូ ជឺធៀន) Umei Neang (UJ Tian) សភាពនយោបាយក្នុងរាជ្យសំណាក់ច្របូកច្របល់ ដោយសារថាងចុងចុងទន់ខ្សោយពេក។ អំណាចទាំងមូលធ្លាក់ក្នុងដៃរបស់វ៉ើយហងហៅ ដែលគិតចង់ធ្វើធំដូចប៊ូឆេកធៀន។ វ៉ើយហងហៅរកហេតុលេសដើម្បីប្រហាររជ្ជទាយាទ។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៧០១ ដាក់ថ្នាំពុលសម្លាប់ថាំងចុងចុង បុត្រាអង្គទីបីរបស់ថាងរុយចុង ព្រះនាមលីចុងជី ក្រោមការជ្រោមជ្រែងរបស់អង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិង នាំកងកម្លាំងចូលរាជវាំងប្រហារវ៉ើយហងហៅនិងបក្សពួក។ ក្រោយមកអង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិងគាំទ្រឲ្យថាងរុយភិងឡើងគ្រងរាជ្យ តែតាំងលីឡុងជីជារជ្ជទាយាទ តែអង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិងព្យាយាមក្ដោមអំណាចដាច់ខាត តែកើតទំនាស់ជាមួយរជ្ជទាយាទលីឡុងជី។ ឆ្នាំគ.ស ៧១២ ថាងរុយចុងផ្ទេររាជបល្ល័ង្កឲ្យទៅបុត្រាខ្លួន។ លីឡុងជីពេលបានឡើងគ្រងរាជ្យទ្រង់ព្រះនាមថា ថាងស្វៀនចុង។ ការងារដំបូងដែលព្រះអង្គត្រូវធ្វើគឺបោសសម្អាតកងកម្លាំងរបស់អង្គម្ចាស់ស្រីថៃភិង នាំសន្ដិសុខជូនប្រទេសជាតិម្ដងទៀត។
“ការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្ដាលពីអំពើក្បត់លើកនេះ ជាហេតុធ្វើឲ្យយុគមាសរបស់រាជវង្សថាងរលត់ភ្លឹបភ្លាម និងពុំអាចត្រឡប់មកឲ្យដូចការគ្រាមុនបានទៀតឡើយ”។
ព្រះអាទិត្យអស្ដងគត់ពេលថ្ងៃត្រង់
ដើមរជ្ជកាលស្ដេចថាងស្វៀនចុងគ្រប់គ្រងប្រទេសយ៉ាងយកចិត្ដទុកដាក់ ជុំវិញពោរពេញទៅដោយមន្ដ្រីដែលមានចំណេះដឹងនិងសមត្ថភាពជាច្រើននាក់ មានការបដិវត្ដន៍ការគ្រប់គ្រងជាទ្រង់ទ្រាយធំ កាត់បន្ថយការចំណាយខ្ជះខ្ជាយដែលធ្លាប់មានក្នុងរជ្ជកាលមុន កាត់បន្ថយទំហំក្រុមការងាររាជការដែលធំឥតប្រយោជន៍ បោសសម្អាតមន្ដ្រីពុករលួយដែលកើតពីការទិញដូរតំណែង រៀបចំនិងរួបរួមស្នាដៃវណ្ណកម្មអក្សរសិល្ប៍និងវិជ្ជាការផ្សេងៗ ប្រទេសជាតិចម្រើនរុងរឿងដល់កម្រិតកំពូល។