cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
លីលាវតី
អាវុធខាងក្នុង
"ទោះបីបើកាត់បន្ថយបាន ក៏គ្រាន់តែបណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្ណោះ មិនយូរ​គេនឹងសាងវាឡើងមកដើម្បីផ្តាច់ផ្តិល​គ្នាទៀត ។ ខ្ញុំកណាយល់ថាអាវុធទាំងឡាយមានកំាបិត ដាវ លំពែង លំពែង ស្នែង​ក្របី ស្ន ធ្នូ កាំភ្លើងជាដើម នេះគ្រាន់តែជាអាវុធខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ ។ ទោះបីបើកាត់បន្ថយឬមិនកាត់បន្ថយក៏ដោយ មិនមែនជារឿងសំខាន់​ទេ ។ អាវុធខាងក្នុង គឺ លោភៈ កំហឹង សេចក្តីវង្វេង សេចក្តីច្រណែនឈ្នានីស អស្មិមានះប្រកាន់ខ្លួន ការប្រកួច​ប្រកាន់ជាតិជាន់វណ្ណៈ ត្រកូលហើយមើលងាយមើលថោកគេ អត្តទត្ថភាព​ទាំងនេះចាត់ទុកថាជាអាវុធយ៉ាង​សំខាន់ និង សាហាវបំផុត ឃោរឃៅជាងអាវុធទាំងឡាយមានដាវ លំពែង ជាដើមនោះទៅទៀត ព្រោះដាវ លំពែងជាវត្ថុគ្មានវិញ្ញាណ យើងបោះចោលវានៅត្រង់កន្លែងណា វាក៏នៅកន្លែងហ្នឹង មិនអាចទៅធ្វើបាបអ្នក​ណាបានទេ ទោះមានច្រើនគរប៉ុនភ្នំក៏ដោយ ក៏គ្មានគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកណាដែរ ។ ហេតុដូច្នេះ ការដែលនឹង​កាត់បន្ថយឬមិនកាត់បន្ថយមិនសំខាន់ទេ ប្រការសំខាន់ គឺ អ្នកប្រើអាវុធទាំងនោះ បើអ្នកប្រើអាវុធមានចិត្ត​ប្រកបដោយលោភៈ ទោសៈ មោហៈជាដើម គេនឹងប្រើអាវុធទាំងនោះទៅសំឡេះសម្លាប់អ្នកដទៃ បង្កបង្កើត​ជាសង្គ្រាមឡើង ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ បើ​មនុស្សយើងមានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ មិនធ្លាក់ខ្លួនជាទាសកររបស់លោភៈ ទោសៈ មោហៈទេ សូម្បីអាវុធខាងក្រៅមានច្រើនប៉ុនណាក៏ដោយ គេក៏នឹងមិនចាប់វាទៅធ្វើទុក្ខបុកម្នេញអ្នកដទៃ ជាដាច់ខាត ។ ហេតុដូច្នេះអាវុធខាងក្នុងទើបមានសារៈសំខាន់បំផុត បើចង់កាត់បន្ថយ គប្បីកាត់បន្ថយអាវុធខាងក្នុង ជាមុនសិន បើកាត់បន្ថយអាវុធខាងក្នុងបានហើយ អាវុធ​ខាង​ក្រៅ​ក៏​អាច​កាត់​បន្ថយបានដែរ ។ ប៉ុន្តែថាបើកាត់​បន្ថយអាវុធខាងក្រៅបាន ក៏គ្រាន់តែបណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្នោះ មិនយូរអាវុធខាងក្នុងបង្គាប់គេឲ្យសាងអាវុធ​ខាងក្រៅមកទៀត ហើយ​ក៏​សម្លាប់​ប្រហារ​គ្នាទៀត ។ អាវុធ​ខាងក្រៅប្រៀបដូចជាផ្លែឈើ អាវុធខាងក្នុងប្រៀប ដូចជាដើមឈើ ទោះបីជាយើងបេះយកផ្លែឈើទៅចោលទាំងអស់ បើដើមឈើនោះនៅមាន ឆ្នាំក្រោយ វា​នឹង​ចេញ​ផ្លែទៀត ។ យើងត្រូវចាំបេះវាចោលរាល់ៗឆ្នាំ ប៉ុន្តែបើយើងគាស់រំលើងដើមឈើនោះចោល វានឹង​មិនចេញផ្លែឲ្យយើងចាំបេះចោលដោយសេចក្តីលំបាកតទៅទៀតទេ នេះ​ជា​ទស្សនៈ​យល់​ឃើញ​របស់​ខ្ញុំ​កណាក្នុងឋានៈជាពុទ្ធធម៌" ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"ម្នាលឧបាសក ! បើញោមគិតថាអាត្មាល្មមជាទីទុកចិត្តបាន សូមតំណាលឲ្យអាត្មាស្តាប់ផង ជួនកាលអាត្មា​អាចមានផ្លូវជួយសង្គ្រោះញោមបាន" ។
"ប៉ុន្តែព្រះតេជព្រះគុណក៏នឿយហត់ និង ស្រេកឃ្លានណាស់ មែនទេ? ហេតុនេះបានជាខ្ញុំកណាយល់​ឃើញថា​ព្រះតេជព្រះគុណគួរតែបរិភោគអាហារទៅមុខជាគ្មានខូចខាតអ្វីទេ !"
នាទីចុងក្រោយ
"លីលាវតីកូនស្រីរបស់លោកសុមង្គលគហបតីនៃក្រុងសាវត្ថីហ្នឹងណៈ លោកបងចាំមិនបានទេឬ?"
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"បពិត្រលោកសមណៈដ៏ចម្រើន ! ហេតុផលរបស់ព្រះតេជព្រះគុណហាក់បីដូចជា​ប្រទីបដ៏ភ្លឺស្វាងដែល​ឆេះច្រាលរន្ទាលនៅក្នុងដួងចិត្តដ៏ងងឹតសូន្យសុងដោយមោហៈរបស់ខ្ញុំកណា ។ ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំកណា​យល់ជាក់​ច្បាស់ក្នុងបញ្ហាជីវិតដែលមិនធ្លាប់បានដឹងឮមកពីមុន ។ ព្រះតេជព្រះគុណបានធ្វើឧបការគុណដ៏ធំធេងដល់​ខ្ញុំកណា ។ ខ្ញុំកណា​គ្មាន​អ្វី​នឹង​បូជា​គុណ​របស់​ព្រះតេជ​គុណ​ទេ ។ ប៉ុន្តែបើព្រះតេជព្រះគុណប្រាថ្នា ខ្ញុំកណារីក​រាយនឹងបង្ហាត់បង្រៀនវិជ្ជាពេទ្យតាម​ដែលខ្ញុំកណាចេះដឹងទាំងប៉ុន្មានដល់ព្រះតេជព្រះគុណក្រែងលោព្រះ តេជ​គុណ​នឹង​មាន​វិជ្ជា​ជា​គ្រឿង​រក​ទទួលទាន​ជាមួយនឹងមនុស្សលោកតទៅ" ។
"សូមអរគុណណាស់ចំពោះបំណងល្អរបស់ញោម ប៉ុន្តែអាត្មាគ្មានបំណងនឹងរៀនវេជ្ជសាស្ត្រពីញោមទេ ព្រោះអាត្មាជាពេទ្យស្រាប់ទៅហើយ"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"រងចាំមើលចុះថាលទ្ធផលនឹងដូចម្តេច ប៉ុន្តែអាត្មាបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងល្អបំផុតហើយ"​ ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"មនុស្សយើងកាលបើបានកាត់ចិត្តធ្វើជាអ្វីមួយហើយគួរតែជាមនុស្សទៀងត្រង់ទើបបានជាគុណ​ប្រយោជន៍ បើជាមនុស្សលែនលនឡេះឡោះទេ កុំធ្វើប្រសើរជាង អាត្មា​បាន​កាត់ចិត្ត​ហើយ​ថា​ជា អ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា តោងតែជាអ្នកបួសពិតឥតបន្លែបន្លំ ។ របៀបវិន័យកិ្រត្យកមដែលធ្វើឲ្យខ្លួន ជាអ្នកបួសមាននៅប៉ុន្មានតោងតែបដិបត្តិតាមឲ្យគ្រប់ទាំងអស់ ទើប​បាន​ឈ្មោះ​ថាជាអ្នកបួសពេញ​លេញ ។ បើ​បដិបត្តិ​បានត្រឹមតែពាក់កណ្តាល អ្នកនោះមិនឈ្មោះថាជាអ្នកបួសពេញលេញទេ អ្នក​ណា​ប្រកាស​ខ្លួន​ថា​ជា​អ្នក​បួស​ពេញលេញ​ថ្វី​បើ​ខ្លួន​ធ្វើ​តាម​របៀប​ក្រិត្យក្រម​របស់អ្នកបួសមិនបាន​ពេញលេញទេ អ្នកនោះឈ្មោះថា កំពុងបោកបញ្ឆោតមហាជនដោយពិត" ។
"បពិត្រលោកសមណៈដ៏ចម្រើន ! ខ្ញុំកណាយល់ស្របជាមួយនឹងព្រះតេជព្រះគុណទាំងស្រុង ប៉ុន្តែ​ដូច​ជា​នៅ​សង្ស័យ​ថា​តើ​របៀប​វិន័យ​ដែល​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ដូច​យ៉ាង​ព្រះតេជ​ព្រះគុណ​គប្បី​បដិបត្តិនោះមានចំនួនតិចច្រើនប៉ុនណាទៅ?"
"វិន័យដែលព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់បានបញ្ញត្តទុកសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃមាន ២២៧ សិក្ខាបទ(មាត្រា)"
នាទីចុងក្រោយ
"លីលាវតីអើយ ! " ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយឡើងដោយទាំងចិត្តវល់វល់រសេមរសាម "បើនាងនៅស្រឡាញ់អាត្មា អាត្មា​ស្នើ​សុំ​រឿង​មួយ​បាន​ទេ?" ចម្លើយ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ធ្វើ​ឲ្យ​សម្លេង​ទួញ​យំ​ស្ងប់ស្ងាត់បាន ប៉ុន្តែសម្លេង​សសិកនៅមានដដែល ។ "ជីវិត​លីលាវតី​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កណ្តាប់​ដៃ​របស់​លោក​បង​ហើយ បើលោកបងត្រូវការ​សូម្បីតែជីវិត ​លីលាវតី ក៏សុខចិត្តលះបង់ដែរ"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"អាត្មាបដិបត្តិបានយ៉ាងគ្រប់បរិបូរណ៍ដោយស្រួល កុំថាឡើយវិន័យត្រឹម ២២៧ សិក្ខាបទ សូម្បីច្រើនជាង​នោះមួយរយដងក៏អាត្មាអាចបដិបត្តិតាមបានដែរ"
"បពិត្រលោកសមណៈដ៏ចម្រើន ! ព្រះតេជព្រះគុណកាន់តែធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាមានសន្ទីះសង្ស័យក្នុងចិត្តខ្លាំង​ឡើង ។ សូមមេត្តាប្រាប់ខ្ញុំកណាផងថា តើ​ព្រះតេជព្រះគុណ​រក្សា​បាន​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច ? ខ្ញុំកណា​ជា​ឃរាវាស​រក្សា​ត្រឹមតែ ៥ សិក្ខាបទ ក៏សឹងតែរក្សាមិនបានទៅហើយ"
នៅពេលដែលខ្ញុំព្រះករុណាអធិប្បាយមកបានត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ប្រុសម្ចាស់ផ្ទះក៏កើតមានសេចក្តី​ជ្រះថ្លា​ចំពោះខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងស្មោះស ។ គាត់និមន្តឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាសិងយប់ឯផ្ទះរបស់គាត់ ។ នៅ​ពេលយប់ជ្រៅ យើងបានសន្ទនាគ្នាក្នុងបញ្ហាផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ។ ប្រុសម្ចាស់ផ្ទះបានតំណាលប្រាប់ពីជីវភាពអន្តេបអន្តាប ត្រដាបត្រដួសឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់ ។ ជីវិត​របស់​គាត់​ប្រហែល​ដូច​នឹង​ជីវិតរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដែរ ។ ខ្ញុំព្រះករុណា​បានសោះអន្ទងយោងចិត្តគាត់ដោយធម្មោសថ ធ្វើឲ្យគាត់មានកម្លាំងចិត្តក្នុងការតស៊ូដើម្បីជីវភាពរស់នៅតាម ដោយ​វិថី​ជីវិត​ដ៏​ត្រឹមត្រូវ​តាមគន្លងធម៌ ។ គាត់បានតំណាលប្រាប់ទិដ្ឋភាពភូមិស្រុកឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់ផងដែរ ។
អាវុធខាងក្នុង
"ម្នាលឧបាសក ! " ខ្ញុំព្រះករុណា​និយាយ​ឡើង​ក្រោយ​ពី​អង្គុយ​ស្ងៀម​មក​យូរ ។ "គំហើញរបស់ញោម​គួរ​ឲ្យ​ស្តាប់ណាស់ អាត្មាសូមកោតសរសើរមែនទែន លោភៈ កំហឹង និង សេចក្តីវង្វេង ទាំងនេះចាត់ទុកថាជាអាវុធខាងក្នុងដ៏សាហាវខ្លាំងណាស់ សេចក្តី​លោភៈ​ជា​អ្នក​ស្ថាបនា​ឡើង ។ កាលណា​សេចក្តីលោភលន់ចូលគ្រប់គ្រងបុគ្គលណា កាលនោះ​បុគ្គលនោះក៏ស្ថាបនា ប្រឌិត សន្សែសន្សំទុកជាសារវន្ត បង្កបង្កើត​ឲ្យ​មាន​វត្ថុ​សម្ភារៈ​ផ្សេងៗ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើង ​ហើយក៏នាំគ្នានិយាយ​ថា លោកាភិវឌ្ឍន៍ ។ នៅពេលណា កំហឹង និង គំនុំគុំគូនចូលគ្រប់គ្រងចិត្ត នៅពេលនោះ គេក៏លើកគ្នាទៅ​ផ្តិចផ្តិលជីវិត និង ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​គ្នា​យ៉ាង​សាហាវយង់ឃ្នង ។ កាល​បើបំផ្លិចបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីអស់ហើយក៏​ចាប់ផ្តើមកសាងជាថ្មីទៀត ស្ថាបនាច្រើនឡើងៗហើយក៏បំផ្លាញចោលទៀត ។ គេធ្វើបែបនេះជារៀងរហូត​មក​ សេចក្តី​លោភលន់​នាំឲ្យស្ថាបនាឡើង សេចក្តីក្រោធខឹងនាំឲ្យបំផ្លិចបំផ្លាញចោល សេចក្តីវង្វេងនាំឲ្យ​ងប់ងល់នឹងការកសាង ការផលិត និង ការបំផ្លាញចោលឥតឈប់ឈរ ។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​អាវុធ​ខាងក្នុង​ដូច​ពោលមកនេះទើបសាហាវខ្លាំងណាស់ ។ យើងគួរតែកាត់បន្ថយអាវុធខាងក្នុងនេះជាមុនសិន ។ បើកាត់បន្ថយ​បាន អាវុធខាងក្រៅក៏គ្មានបញ្ហាអ្វី ប៉ុន្តែ​បើ​មិន​អាច​កាត់​បន្ថយ​បាន​ទេ សង្គ្រាមមហាប្រល័យនឹងកើតឡើង តទៅទៀតរកទីអវសានគ្មាន" ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"ចុះនាងនិយាយថាម៉េចដែរ" ខ្ញុំព្រះករុណាសួរដោយចំណាប់អារម្មណ៍ ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
"ឯងលេងបានល្អណាស់ អានាង ! បើផែនឥដ្ឋដែលនៅលើកំពូលជាសេ្តច ផែនឥដ្ឋទាំងឡាយដែល ទប់ទ្រនៅខាងក្រោម ប្រៀបដូចជាពួកខ្ញុំរាជការសេនាមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ត្រ" ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយបែប​គាំទ្រ ។
រិះគន់ និង សរសើរ
"ម្នាលវរាហៈ ! ឧបមាថា ប្រុសម្នាក់មានមុខប្រឡាក់ប្រតេកប្រតាកដោយវត្ថុស្មោកគ្រោក ប៉ុន្តែគាត់មើល​មិនឃើញស្នាមប្រឡាក់លើមុខរបស់គាត់ទេ យល់​ចូលចិត្ត​ថា​ផ្ទៃ​មុខ​របស់​គាត់​ស្អាត​បរិសុទ្ធ​ហ្មត់ចត់ហើយ ទើបត្រាច់ដើរទៅតាមផ្លូវថ្នល់ ។ នៅខណៈនោះ មានប្រុសម្នាក់ទៀតដើរតាមផ្លូវមកដែរ ឃើញស្នាមប្រឡាក់ ត្រង់មុខរបស់បុរសទី ១​ទើប​ចង្អុល​ប្រាប់​ទៅ​គាត់​ទាំង​ណែនាំ​ឲ្យ​គាត់ទៅលាងជម្រះចេញ ។ ប៉ុន្តែបុរសមាន មុខប្រឡាក់ខឹងសម្បាថាគេមើលងាយខ្លួន មិនខ្វល់អំពល់ទុក្ខនឹងស្នាមប្រឡាក់លើផ្ទៃមុខរបស់ខ្លួនទេ ចេះតែ​ដើរ​សម្ញែង​ផ្ទៃមុខ​ដ៏​ស្រមេកស្រមក​របស់ខ្លួនតទៅ តើលោកយល់ថាប្រុសម្នាក់នេះធ្វើខុសឬត្រូវ?"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"កណា ! ត្រូវហើយ"កុមារតូចនិយាយយ៉ាងគួរឲ្យអាណិតហើយអង្គុយចុះសម្លឹងមើលស្នាដៃរបស់ខ្លួន លុះសម្លឹងមើលអស់មួយស្របក់ហើយ កុមារតូចក៏ទាញផែនឥដ្ឋខាងក្រោមចេញ ធ្វើឲ្យផែនឥដ្ឋទាំង ឡាយដែលនៅខាងលើភ្លាត់បាក់គ្រាំចុះមកភ្លាម ។
ធម៌អហិង្សា
"ម្នាលឧបាសក ! ក្នុងរឿងនេះ មានមនុស្សពាក់ព័ន្ធគ្នា ៣ នាក់ គឺ អ្នកសម្លាប់ ១ អ្នកទិញយកទៅបរិភោគ ១ អ្នកទទួលយកពីអ្នកទិញទៅបរិភោគ ១ ហៅឲ្យងាយយល់ថា អ្នកទី ១ អ្នកទី ២ អ្នកទី ៣ ។ បើអ្នកទី ៣ អន្ទោក​អន្ទោល​អ្នកទី ២ ហើយអ្នកទី ២ ទៅអន្ទោកអន្ទោល​អ្នកទី ១ ឲ្យសម្លាប់ យ៉ាងនេះទាំង ៣ នាក់បានបាបដូចគ្នា ព្រោះ​ជ្រោមជ្រែង​គ្នា​យ៉ាង​ច្បាស់​ក្រឡែត ។ ប៉ុន្តែ​បើអ្នកទី ២ ទៅជ្រោមជ្រែងអ្នកទី ១ ឲ្យសម្លាប់សត្វហើយទិញ​យកសាច់សត្វនោះមកបរិភោគ​ចំណែកផ្ទាល់ខ្លួន និង គ្រួសារ ។ រីឯ​អ្នកទី ៣ មិនដឹងរឿងអ្វីទេ ដើរៗ​ទៅ​អ្នកទី ២ បាន​ឃើញ​ហើយ​នឹក​អាណិត ទើប​ចែក​រំលែក​ចំណិត​សាច់​នោះ​ឲ្យ​ទទួល​ទាន​ខ្លះ ។ អ្នកទី ៣ ទទួលយកទៅ​បរិភោគ​ល្មម​ចិញ្ចឹម​ជីវិត យ៉ាង​នេះ​អាត្មា​យល់​ឃើញ​ថា​អ្នក​ទី ៣ មិន​បាប​ទេ ។ អាត្មា និង ភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងឡាយប្រៀបដូចជាអ្នកទី ៣ ។ នៅ​វេលា​ព្រឹក អាត្មា​ស្ពាយ​បាត្រ​ដើរ​ទៅ ​តាម​លង្វែក​ផ្ទះ​ដោយ​តាំង​ចិត្ត​ថា​នឹង​ទទួល​អាហារ​ពី​អ្នក​មាន​ចិត្តបុណ្យមកឆាន់ល្មមញ៉ាំង​ជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ​មួយថ្ងៃៗប៉ុណ្ណោះ ទោះបីជាអ្នកស្រុកនាំអាហារបែបណាមកដាក់ក្នុងបាត្រក៏ដោយ ក៏ទទួលយកទៅដោយ អាការសម្រួមរវាំង មិន​ដែល​គិត​ថា​សូមឲ្យអ្នកស្រុកយកអាហារបែបនោះៗមកដាក់បាត្រនោះទេ ។ លុះបាន​អាហារល្មាក់ល្មមហើយ ក៏ត្រឡប់ចេញមកឆាន់ បានរបស់ណាក៏ឆាន់របស់នោះ បានអាហារល្អក៏មិនត្រេកអរ បានអាហារអន់ក៏មិនអន់ចិត្ត តាំងចិត្តបរិភោគតែដើម្បីបំបាត់គ្លាន(ឃ្លាន)ប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់ ថាសេចក្តីគ្លានចាត់ជារោគម្យ៉ាង ថ្នាំបំបាត់សេចក្តីគ្លាន គឺ អាហារ អាត្មា​ឆាន់​អាហារ​ដូច​ជា​ការឆាន់ថ្នាំ កាលបើរោគគ្លានបាត់ហើយ អាត្មាក៏ឈប់ភ្លាម មិនដឹង មិនឃើញ មិនឮថា គេសម្លាប់សត្វឯណា និង នៅពេលណាទេ ទាំង​មិន​គិត​ថា​គេ​សម្លាប់​សត្វ​ដើម្បី​អាត្មា​ដោយ​ចំពោះផង ។ បើអាត្មាបានឃើញគេសម្លាប់ បានឮគេសម្លាប់ ទាំងដឹងថាគេសម្លាប់ដើម្បីអាត្មាដោយចំពោះទៀត អាត្មានឹងមិនឆាន់ជាដាច់ខាត ។ បើ​អាត្មា​នៅតែ​ឆាន់​ ប្រាកដ​ជា​ខុស​ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ​មិនខាន កាលបើអាត្មាប្រព្រឹត្តខ្លួនបែបនេះ តើឈ្មោះថាជាបាបដូចម្តេចបាន !"
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ម្នាលរោគហារី ! មនុស្សល្ងង់នៅពេលបានសិក្សារៀនសូធ្យចេះដឹងតិចតួចច្រើនតែកើតអស្មិមានះទ្រើស​ឃ្នងចំពោះឯកវិជ្ជារបស់ខ្លួន យល់ថា​ខ្លួន​វិសេសវិសាល​ហើយ​ដើរ​អួត​ប្រាប់​គេឯង​ដើរ​ផ្ទាញ់ផ្ទាល់​អ្នកដទៃ ជាមនុស្សប្រកាន់ទិដ្ឋិមានះរឹងរូសគគ្រីសគគ្រូស មិនព្រមចុះញ៉មទោរទន់នឹងអ្នកណាៗទេ មិនគិតថាខ្លួន កំពុងតែអួតចំហោតល្ងង់របស់ខ្លួនឡើយ ។ បុគ្គល​ណា​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ ព្រះបោរាណាចារ្យ​ប្រៀបប្រដូចទៅនឹង​សត្វកង្កែបចាស់ដែលរស់នៅក្នុងស្រះទឹកតូចៗ មិនដែលទៅឃើញស្ទឹង-បឹង-ទន្លេ-សាគរ និង មហាសមុទ្រ ម្តងណាឡើយ  ក៏យល់​ថា​ស្រះទឹក​របស់ខ្លួនធំសម្បើមណាស់ក្នុងលោក លោត​​​អួតប្រាប់គេឯងក្នុង​ស្រះ ។ លុះពេលណាកង្កែបនោះមានឱកាសចេញទៅឃើញស្ទឹងបឹងបួនៅខាងក្រៅ ទើបដឹងការពិតថា ស្រះទឹក​របស់​ខ្លួន​តូចមែនទែន​ទាល់តែឥតសព្ទឥតសារអ្វីឡើយ ។ វានឹងនឹកអៀនប្រៀនពន់ពេក ដែលបានដើរអួតប្រាប់គេឯងអំពីទឹកស្រះរបស់ខ្លួន ហើយ​វា​នឹង​ក្លាយ​ជា​កង្កែប​គត់មត់​ស្រគត់​ស្រគំ​លែង​ក្រអឺតក្រអោងតទៅទៀត" ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
ឧបាសកជាប្រធានភូមិឱនចុះក្រាបថ្វាយបង្គំខ្ញុំព្រះករុណាដោយសទ្ធាជ្រះថ្លាម្តងទៀត ខ្ញុំព្រះករុណាបាន ទេសនា​ប្រៀនប្រដៅ​គាត់​ឲ្យ​ព្រឺសចិត្ត​ក្នុង​សម្មាបដិបត្តិ​ហើយ​បញ្ចប់​ដោយ​ពុទ្ធភាសិតថា ៖
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
សម្តីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើឲ្យគាត់អង្គុយស្ងៀមឈឹង គាត់សម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ហើយ មានប្រសាសន៍ថា "ម្នាលសមណៈ ! បើលោកមិនខ្លាចអ្វីទាំងអស់នេះទេ ចាត់ទុក​ថា​លោក​ជា​មនុស្សអង់​អាច​ក្លាហានបំផុតតាមដែលខ្ញុំកណាធ្លាប់ប្រទះមក"
អគ្គីភ័យ
នៅកំឡុងពាក់កណ្តាលវស្សានោះឯង ហេតុការណ៍សោកនាថកម្មមួយបានកើតឡើងនាពេលអធ្រាត ដាស់ទំនៃរាត្រីកាលថ្ងៃមួយ នៅខណៈដែលខ្ញុំព្រះករុណាពិចារណាធម៌លើផែនថ្មខាងមុខកុដិ ខ្ញុំព្រះករុណា បានសង្កេតឃើញអណ្តាតភ្លើងឆាបឆេះសន្ធោសន្ទៅភ្លឺធ្លោឡើងឯភូមិកោលិកាគ្រាម ព្រមដោយសូរសម្លេង រឡូងរឡាងរវ៉េសរវ៉ូសរបស់អ្នកស្រុកបានលាន់ឮទ្រហឹងអឺងកងឡើង ខ្ញុំព្រះករុណាគិតក្នុងចិត្តថា មុខជា មានអគ្គីភ័យឆាបឆេះផ្ទះរបស់អ្នកណាម្នាក់មិនខាន ភ្លើងឆាបឆេះអស់ពេលជាយូរទើបថ្ងបស្ងប់ចុះ ។លុះថ្ងៃព្រឹកឡើង ប្រធានភូមិបានចូលមករកខ្ញុំព្រះករុណាដោយទាំងទឹកភ្នែក ហើយរាយការណ៍សាស័ព្ទ ប្រាប់អស់អាថ៌សេចក្តីថា
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
ប្រុស​​ម្ចាស់ផ្ទះសម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាទាំងមិនពេញចិត្តហើយស្រដីឡើងថា ៖
ធម៌អហិង្សា
"ចុះព្រះតេជព្រះគុណមិនដឹងសោះឬថា ព្រោះតែមានការបរិភោគទើបមានការសម្លាប់ ព្រោះតែមានការ​បរិភោគសាច់សត្វទើបមានគេសម្លាប់សត្វយកសាច់ បើគ្មានមនុស្សបរិភោគ ក៏គ្មានមនុស្សសម្លាប់ដែរ ព្រោះហេតុនោះ ការបរិភោគចាត់ជាអំពើជ្រោមជ្រែងការសម្លាប់"
យុវកម្លោះប្រកាសសង្គ្រាមស្នេហ៍
"បពិត្រអ្នកម៉ាក់ ! សូមប្រាប់ខ្ញុំមកមើលថាតើរេវត្តៈហ្នឹងជាអ្នកណា?" គេសួរភ្លាម ធ្វើឲ្យនាងព្រាហ្មណីភាំង ស្រឡាំងកាំង ហាមាត់ចង្គ្រង់ដោយស្លន់ចិត្តព្រោះនាងមិនធ្លាប់គិតថាសុវឌ្ឍនកុមារដឹងរឿងអាថ៌កំបាំងដែល នាងព្យាយាមបិទបាំងនោះទេ "មេកូនទុយ៌ស ! ទៅបង្ហើបប្រាប់រឿងកំបាំងឲ្យគេស្តាប់អស់ ហើយកេរិ៍្តឈ្មោះរបស់វង្សត្រកូលបាត់បង់អសោច នៅគ្រានេះឯង" នាងគិតក្នុងចិត្តដោយកំហឹង នាងជឿជាក់ថាគ្មានអ្នកណាផ្សេងនិយាយប្រាប់ឲ្យ សុវឌ្ឍនកុមារស្តាប់ក្រៅពីលីលាវតីនោះទេ ប៉ុន្តែដើម្បីឲ្យកាន់តែច្បាស់ក្នុងចិត្តឡើង នាងទើបសួរ សុវឌ្ឍនកុមារម្តងទៀតថា "ហៃសុវឌ្ឍនៈ ! អ្នកណាជាអ្នកប្រាប់រឿងនេះដល់ឯង ចូរប្រាប់មកចុះ" "ខ្ញុំមិនប្រាប់ទេទាល់តែអ្នកម៉ាក់ប្រាប់ខ្ញុំថារេវត្តៈហ្នឹងជាអ្នកណាសិន"ប្រុសកម្លោះឆ្លើយអះអាងយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ នាងព្រាហ្មណីនៅញីញញូញ សូចិនាឲ្យឃើញថា នាងកំពុងតែក្រវល់ក្រវាយចិត្តយ៉ាងខ្លាំង "អ្នកម៉ាក់មិនបាច់ប្រាប់ខ្ញុំក៏បានដែរ ការពិត ខ្ញុំក៏ដឹងរឿងនេះស្ទើរទាំងអស់ហើយ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែចង់សាកចិត្ត អ្នកម៉ាក់មើលប៉ុណ្ណោះ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំដឹងហើយថាអ្នកម៉ាក់សហការជាមួយនឹងលីលាវតី ចាត់ឆាកល្ខោនបោក ប្រាស់ខ្ញុំយ៉ាងស្តែង បើខ្ញុំដឹងតាំងពីដំបូងមកថាលីលាវតីមានគូស្នេហ៍ហើយ ម្លោះខ្ញុំនឹងមិនមកបង់កម្លាំងទាក់ ទងទេ ប៉ុន្តែអ្នកម៉ាក់បិទបាំងរឿងនេះទុកមិនឲ្យខ្ញុំដឹងដើម្បីឆបោកខ្ញុំលេងសើច" "កុំអាលសិនណៈ សុវឌ្ឍនៈ ! "នាងព្រាហ្មណីនិយាយជំទាស់ដោយទ្រាំមិនបាន "ឯងកំពុងតែយល់ច្រឡំ ម៉ាក់មិនដែលមានចេតនាបែបនោះទេ ឯងមួលបង្កាច់ជ្រុលពេក ការពិត ម៉ាក់គ្មាន កំហុសអបការក្នុងរឿងនេះទេ ម៉ាក់តាំងចិត្តទុកយូរហើយថានឹងតំណាលឲ្យឯងស្តាប់ ប៉ុន្តែមិនទាន់មាន ឱកាស ព្រោះគិតថាឯងនឹងអាចយកឈ្នះចិត្តលីលាវតីបាន ប៉ុន្តែកាលបើឃើញថា លីលាវតីនៅតែគិត ស្រមើស្រមៃយ៉ាងពានត្រោកពានត្រាំងដដែលយ៉ាងនេះ ម៉ាក់នឹងតំណាលការពិតឲ្យឯងស្តាប់ ឥឡូវនេះ "នាងព្រាហ្មណីក៏ចាប់ផ្តើមតំណាលដល់សម្ពន្ធភាពរវាងលីលាវតីឲ្យប្រុសកម្លោះស្តាប់យ៉ាងល្អិតល្អន់ ប៉ុន្តែនាងព្រាហ្មណីមិនបានប្រាប់គេថារេវត្តៈជាចណ្ឌាលឬជាអតីតចោរនោះទេ នាងព្រាហ្មណីនិយាយ សរុបនៅចុងក្រោយថា "រឿងនេះដូច្នេះឯង ម៉ាក់បានព្យាយាមគ្រប់មធ្យោបាយហើយដើម្បីឲ្យលីលាវតីដោះដៃចេញពីរេវត្តៈ ប៉ុន្តែនាងនៅតែស្រឡាញ់ឈ្លក់វក់នឹងលោកអង្គនោះយ៉ាងងប់ងល់ទាល់តែម៉ាក់សុញគំនិតគិតមិនយល់ថា នឹងធ្វើយ៉ាងបានទេ" សុវឌ្ឍនកុមារទ្រឹងស្តាប់នាងព្រាហ្មណីតំណាលឲ្យស្តាប់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ សូម្បីបើនាងព្រាហ្មណី តំណាលចប់ទៅហើយ គេក៏នៅតែអង្គុយស្តឹកដូចជាអ្នកគិតច្រើនរាប់រយជំពូក ឧបសគ្គតែមួយគត់ដែល ពាំងរាំងផ្លូវជីវិតរបស់គេ គឺ រេវត្តៈ បើគ្មានរេវត្តៈ អ្វីៗប្រាកដជានឹងបានសម្រេចយ៉ាងរលូន ។ "ណ្ហើយចុះ ! រឿងនេះអ្នកម៉ាក់មិនបាច់ខ្វល់ទេ"ប្រុសកម្លោះស្រដីឡើងនៅទីបំផុត "សូមឲ្យជាមុខនាទី របស់ខ្ញុំ ចាំតែមើលចុះថាតើខ្ញុំនឹងចាត់វិធានការជាមួយនឹងលោកអង្គនេះយ៉ាងម៉េច ខ្ញុំសូមលាសិនហើយ" និយាយហើយគេក៏ប្រញាប់វិលត្រឡប់ទៅវិញ ។ សុវឌ្ឍនកុមារបានរៀបចំផែនការអាក្រក់មួយដើម្បីកម្ចាត់រេវត្តៈភិក្ខុកម្សត់ឲ្យផុតពីផ្លូវស្នេហារបស់គេ ។
មិត្តានុសាសនី
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! នៅពេលបានដំណឹងពីនាងទាសីថា ខ្ញុំព្រះករុណាគង់នៅឯវត្តបុព្វារាម លីលាវតីក៏ អែបមកជួបខ្ញុំព្រះករុណានៅយប់នោះឯង នាងតវ៉ាចំពោះខ្ញុំព្រះករុណាជាខ្លាំងដែលភៀសខ្លួនចេញពីវត្ត ជេតវ័នដោយមិនបានប្រាប់ និង ឲ្យចម្លើយដល់នាងក្នុងកំឡុង ៣ ថ្ងៃតាមពាក្យមត់ណាត់ ប៉ុន្តែលុះខ្ញុំព្រះ ករុណាព្រមទទួលកំហុសហើយ នាងក៏ទន់ចិត្ត ការទទួលកំហុសគឺជាកូនសោរនៃសន្តិភាពដែលខ្ញុំព្រះករុណា តែងតែបដិបត្តិមកជានិច្ច មនុស្សយើងកាលបើខុសហើយព្រមទទួលថាខុសក៏គ្មានបញ្ហាវែងឆ្ងាយតទៅ ទៀតទេ មនុស្សភាគច្រើនមិនសូវព្រមទទួលកំហុសព្រោះខ្លាចខូចនូវអ្វីដែលហៅថា កិត្តិយស អញ្ចឹងទេ រឿងស្មុគស្មាញទាំងឡាយបានជាកើតឡើងមក ការដែលលីលាវតីមកជួបខ្ញុំព្រះករុណាម្តងទៀត ក្រោយពីបែកគ្នាមក យូរហើយ មើលទៅដូចជាធ្វើឲ្យនាងមានសេចក្តីសុខច្រើនណាស់ ប៉ុន្តែនៅពេលសន្ទនាគ្នាដល់បញ្ហាជីវិត សេចក្តីសុខនោះក៏ថមថយចុះជាលំដាប់ទាល់តែរសាត់បាត់ទៅហើយសំណោកសោកសង្រេងក៏ចូលមក ជំនួសវិញ នាងព្យាយាមទទូចអង្វរខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងគួរឲ្យយល់ចិត្តបំផុត
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ម្នាលឧបាសក ! សេចក្តីស្លាប់ប្រៀបដូចជាអ៊ំប្រុសរបស់ញោម ពេលនៅក្មេង ញោមខ្លាចអ៊ំប្រុស​របស់​ញោម មនុស្សទាំងឡាយក៏ខ្លាចសេចក្តីស្លាប់យ៉ាងនោះដែរ ។ ញោម​មិន​ហ៊ាន​ទៅ​មក​រកសួរអ៊ំប្រុស​របស់ញោម គ្រាន់តែបានឮសម្លេង ញោមក៏រត់គេចទៅ យ៉ាងណា មនុស្សទាំងឡាយក៏យ៉ាងនោះដែរ គេមិនហ៊ានរលឹកនឹកដល់សេចក្តីស្លាប់ទេ ។ គ្រាន់តែបានឮពាក្យថា "ស្លាប់" ឬឃើញអ្នកផ្សេងស្លាប់ ក៏ខ្លាចតក់ស្លុតភ្លាម ចំណេរកាលតមក ញោមបាត់ខ្លាចញញើតអ៊ំប្រុសរបស់ញោមព្រោះទៅមករកគាត់ ជាញឹកញាប់រហូតដល់កើតភាពស្និទ្ធស្នាល យ៉ាងណាមិញ មនុស្សយើងប្រសិនបើរលឹកនឹកដល់​សេចក្តីស្លាប់ជារឿយៗរហូតដល់ស្និទ្ធស្នាលនឹងសេចក្តីស្លាប់ហើយ នឹងមិនភ័យខ្លាចចំពោះសេចក្តីស្លាប់ ក៏យ៉ាងនោះដែរ" ។ ព្រឹទ្ធជន​សម្លឹង​មើលខ្ញុំព្រះករុណាដោយញឹមៗហើយនិយាយស្ងើចសរសើរថា ៖
នាទីចុងក្រោយ
ពត៌មាននេះធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាធ្លាក់ថ្លើមក្តុកដោយប្រការដែលមិនធ្លាប់មានមកពីមុន ហាក់បីដូចជាប្រផ្នូល​អាក្រក់ប្រាប់ដល់ស្ថានភាពរបស់លីលាវតី សេចក្តី​អាណិត​អាសូរ​ចាប់​ផ្តួច​មាន​ឡើង​ក្នុង​ចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះ​ករុណាម្តងទៀត ។ ប៉ុន្តែសេចក្តីម៉ឺងម៉ាត់មិនទាន់បាត់ទៅទេ សេចក្តីអាណិតអាណោច និង សម្អប់តស៊ូគ្នា ទៅវិញទៅមក សេចក្តីអាណិតខ្សឹបប្រាប់ថា លីលាវតី​ស្រឡាញ់​លោកខ្លាំងជាងជីវិតទៅទៀត ស្មោះភក្តី ចំពោះលោកឥតថ្ងៃណាកែប្រែបានឡើយ ជួយស្រោចស្រង់ជីវិតលោកជាច្រើនដង ខំឧស្សាហ៍លះបង់ ចោលម្តាយ និង គេហដ្ឋាន​ដ៏​ស្តុកស្តម្ភ​ចច្រប់ស្វែងរកលោកពេញទាំងភារតាណាចក្រទាល់តែបានជួប ។ នៅទីបំផុត ក៏ខុសបំណងដែលប៉ងប្រាថ្នា ឥតបានទទួលអ្វីសោះពីលោកទេ សូម្បីតែពាក្យរាក់ ទាក់​ផ្អែមល្ហែម​មួយ​ម៉ាត់ក៏គ្មានដែរ ។ លោកដូចជាធ្វើទារុណកម្មផ្លូវចិត្តចំពោះស្រ្តីភេទជ្រុលពេកហើយ ។ ចំណែក​ឯ​សម្អប់​វិញ​ស្រែក​ប្រាប់ថាលីលាវតីជាស្រីក្បត់ទុយ៌សចំពោះលោក បញ្ឆោតលោកឲ្យស្រឡាញ់ ជាប់ចិត្តទាល់តែដកខ្លួនមិនរួច ហើយ​ដោះដៃ​ចោល​លោក​ដោយ​ឥត​អាឡោះអាល័យ​គេច​ទៅ​រៀបការ​ជាមួយនឹងសុវឌ្ឍនកុមារ ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មេត្តាករុណាជាអ្នកឈ្នះនៅទីបំផុត ខ្ញុំព្រះករុណា កាត់ចិត្ត​ថា​នឹង​ត្រឡប់​ទៅ​វត្តវេឡុវ័ន​វិញ​ដើម្បី​ឲ្យ​លីលាវតី​ឃើញ​មុខ​ជាគ្រាចុងក្រោយ ។ "ទៅចុះ សុភូតៈ ! ខ្ញុំ​ករុណានឹងទៅជួបនាងនៅល្ងាចថ្ងៃនេះឯង"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ព្រះតេជព្រះគុណប្រសប់បកស្រាយប្រៀបធៀបគួរឲ្យស្តាប់ណាស់ ខ្ញុំកណាជឿព្រះតេជព្រះគុណចុះ ហើយ​នឹង​ព្យាយាម​សាកល្បង​មើល" គាត់​ងាក​ទៅ​ក្រឡេក​មើល​ហ្វូង​ពពែ​ដែល​ដេក​ស្រមឹម​នៅ​ក្រោមដើមឈើ មួយក្រឡេកហើយបែរមកសន្ទនាជាមួយនឹងខ្ញុំព្រះករុណាតទៅទៀតថា ៖
ធម៌អហិង្សា
"ព្រះតេជព្រះគុណក៏ព្រមទទួលហើយថាការសម្លាប់សត្វខ្លួនឯងក្តី ការបញ្ជាឲ្យអ្នកដទៃសម្លាប់ជំនួសក្តី ការជ្រោមជ្រែងឲ្យគេសម្លាប់ដោយវិធីណាមួយក្តី ចាត់ជាបាបទាំងអស់ ការ​ឆាន់​សាច់​សត្វ​នេះចាត់ជាអំពើ​ជួយជ្រោមជ្រែង​ឲ្យគេសម្លាប់" កុម្ភកៈអធិប្បាយយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងចិត្ត ។
គុណតម្លៃនៃការបួស
"ម្នាលមាណព ! ការបំពេញ​សមណធម៌​មិន​បាន​ដាក់​កំហិត​ដាច់ខាត​សម្រាប់​តែ​អ្នកបួស​ទេ ទុក​ជា​គ្រហស្ថ ដែល​គ្រប់គ្រង​ផ្ទះ​សម្បែង​ក៏​អាច​បដិបត្តិ​សមណធម៌​និង​សម្រេច​មគ្គផល​បានដែរ​បើ​គាត់​មានបារមីចាស់ក្លាគ្រប់​គ្រាន់​ពីព្រោះ​មគ្គផល​មិន​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ឬ​នៅ​តាម​ល្អាង​តាម​ភ្នំទេ ប៉ុន្តែ​ស្ថិត​នៅ​នឹង​ខ្លួន​យើង​នេះ​ឯង ។ ប្រសិន​បើ​យើង​ដឹង​ពិត ឃើញ​ពិត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ហើយ​ក៏អាច​នឹង​សម្រេចមគ្គផល​បាន​ ហេតុ​ដូច្នោះ សូម​ឲ្យ​សិក្សាស្រាវ​ជ្រាវ​សង្កេតមើល​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យមែនទែន សិក្សា​ឲ្យឃើញថាខ្លួនយើងទាំងនាមទាំងរូបនេះជា​ភាគផល​ ប្រៀប​ដូច​ជាផ្លែឈើដែលកើតមកហើយត្រូវតែទុំជោរនិងស្អុយរលួយទៅតាមធម្មតារបស់វា ។ កាល​បើ​សាច់​និង​សម្បក​ផ្លែឈើ​ស្អុយ​រលួយ​ទៅ​ហើយ គ្រាប់​របស់​វា​នៅ​សល់​ខាង​ក្នុង គ្រាប់នោះមានជ័រស្អិត​និង​គុណសម្បត្តិ​គ្រប់គ្រាន់​ល្មមនឹង​ដុះ​ជាដើម​ឈើ​និង​មាន​ផ្លែ​បាន​ទៀត ។ លុះ​គ្រាប់​ផ្លែឈើនោះជ្រុះទៅក្នុង កាលៈទេសៈ​សមគួរ​ក៏ស្ទុះ​ដុះ​ចេញ​ជា​ដើមឈើ​និង​ចេញផ្លែបានទៀត ។ ខ្លួន​របស់​យើង​ប្រៀប​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​ផ្លែ​ឈើ, វិញ្ញាណ​ធាតុ​ប្រៀប​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​គ្រាប់​ក្នុង​​ផ្លែ​​ឈើ ជ័រ​ស្អិត​ក្នុង​គ្រាប់​ប្រៀប​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​តណ្ហា ។ ដរាប​ណា​តណ្ហា​នៅ​មាន​ មនុស្ស​​ក៏​នៅ​តែ​វិលវល់​ស្លាប់កើត​ក្នុង​វដ្តសង្សារ​ទៅ​ជា​រឿយៗ​គ្មាន​ទីបំផុត ។ ការ​វិល​កើត​ស្លាប់​ដដែលៗ​ចាត់​ជា​បុនប្បុនក្កម្ម​ (អំពើ​ដដែលៗ) ដ៏​​គួរ​ឲ្យ​ធុញទ្រាន់​សម្រាប់​វិញ្ញូជន ប៉ុន្តែ​ជា​ភាវៈ​គួរ​ឲ្យ​អភិរម​ស្រើប​ស្រាល​សម្រាប់​បុគ្គល​ដែល​នៅ​ងងឹតងងល់​ដោយ​អវិជ្ជា" ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
អ្នកធំណាដែលខ្វះឧបេក្ខាធម៌ជាមូលដ្ឋានរបស់ចិត្ត ច្រើនតែជាមនុស្សអន់ខ្សោយដោយយោនិសោមនសិការ ប្រោសប្រាណអ្នកនៅក្រោមបង្គាប់ណាដែលមានរូបស្រស់ស្អាត យកសំណូកមកឲ្យខ្លួនច្រើនៗ ឬមាន​ឥទ្ធិពលផ្នែកផ្សេង ដូចជា ប៉ិនរណេបរណបអែបអប ។ល។ សូម្បីបើពួកនេះប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងក៏ដោយ ក៏ធ្វើសោះអង្គើយ ។ បើធ្វើល្អត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច ក៏លើកស្ទួយកប់ពពក ។ អ្នកធំបែបនេះប្រៀបដូចជាបោះបង្គោលនៅលើគំនរខ្សាច់ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
គាត់ញញឹមយ៉ាងពេញចិត្តពេញថ្លើមហើយនិយាយយ៉ាងមោទនភាពថា ៖
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ក្នុងការគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃជំនួសព្រះមហាថេរ ខ្ញុំព្រះករុណាព្យាយាមតម្កល់ខ្លួនក្នុងធម៌ មេត្តា ស្រឡាញ់ចូលចិត្តអ្នកតូចដូចកូនក្មួយ ករុណា អាណិតសង្គ្រោះដោយចតុប្បច្ច័យតាមមានតាមបាន មុទិតា តម្កុំតម្កើងលើកស្ទួយនៅពេលអ្នកតូចបានល្អ ឧបេក្ខា តាំងខ្លួនជាអព្យាក្រិតអាស្រ័យយុត្តិធម៌ជាបទដ្ឋាន ។ហេតុដូច្នេះហើយបានជាអ្នកតូចគោរពកោត​ក្រែងខ្ញុំព្រះករុណាទាំងនៅចំពោះមុខ និង ក្រោយខ្នង បដិបត្តិតាមវចនោវាទរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដោយ ពំនេញចិត្ត សាមគ្គី​ស្រុះស្រប​គ្នា​ជា​ធ្លុង​មួយ ញ៉ាំងការងារឲ្យសម្រេចជោគជ័យបានជារៀងរហូតមក" ។
ក្នុងថ្ងៃធម្មស្សវនៈ ខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវសម្តែងធម្មទេសនាដល់ពុទ្ធបរិស័ទជំនួសព្រះមហាថេរ អាស្រ័យខ្លួន​ជាអ្នកចេះដឹងសុះសព្វក្នុងធម៌ និង យល់ចូលចិត្តវិធីទេសនាខ្លះ បាន​ជា​មាន​ពុទ្ធមាមិកជន​និយមចូលចិត្ត​ស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ខ្ញុំព្រះករុណាណាស់ ។ ចំនួនពុទ្ធបរិស័ទដែលមកស្តាប់ធម្មទេសនាបានកើនចំនួន​ច្រើនឡើងរាល់ថ្ងៃ ។ មិនយូរមិនឆាប់ កិត្តិគុណ​របស់​ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ល្បីរន្ទឺឮខ្ចរខ្ចាយពេញទាំងក្រុងរាជគ្រឹះ ។ លុះកិត្តិស័ព្ទលឿងឮរន្ទឺហុយហាយទៅ លាភយសក៏ដោយតាមមក ។ បច្ច័យ ៤ មានអាហារជាដើមចាប់ផ្តើម ជោរជន់​ហូរ​មក​រក​ខ្ញុំព្រះករុណា ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំព្រះករុណាមិនវង្វេងវង្វាន់ងប់ងល់នឹងវត្ថុធាតុទាំងនោះទេ ។ ទុកដាក់ តែល្មមឆាន់មួយចម្អែតក្នុងមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ហើយក៏ចែករំលែកដល់ភិក្ខុសាមណេរទូទៅ ។ ខ្ញុំព្រះករុណា ប្រកាន់យកគោលមាគ៌ាថា "ឆាន់ដើម្បីរស់ និង រស់ដើម្បីធ្វើល្អ" ប៉ុណ្ណោះ ។ ថ្ងៃ និង យប់កន្លងផុតទៅតាមតួនាទីរបស់វា ខ្ញុំព្រះករុណានៅតែស្នាក់នៅឯវត្តវេឡុវ័នដដែលដោយសុខ​សាន្តទាំងកាយ និង ចិត្ត ។ ទីកន្លែង អាកាសធាតុ និង មនុស្សម្នា​នៃ​វេឡុវនារាម​ជា​ទីត្រូវអធ្យាស្រ័យខ្ញុំព្រះ​ករុណាពន់ពេក ។ ខ្ញុំព្រះករុណាប្តេជ្ញាចិត្តថានឹងបន្តរស់នៅក្នុងវេឡុវ័នមហាវិហារឲ្យបានយូរបំផុតតាមដែល​អាចយូរបាន ។ ជួនកាល អាចយូររហូតមួយជីវិតក៏បាន ។ ព្រមជាមួយនឹងសេចក្តីប្តេជ្ញាចិត្តនេះ ស្រាប់តែ​ហេតុការណ៍មួយបានកើតឡើង ញ៉ាំងឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវចរចាកព្រះវេឡុវ័នទៅទៀត មានន័យថា ឆាក​ពនេចរ​លើ​វេទិកា​ល្ខោន​ជីវិត​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​មិនទាន់ចប់ទេ ។ សូមលោកដ៏មានអាយុចាំស្តាប់មើល ថាតើកើតអ្វីឡើង ...
សាយណ្ហសម័យ​នាថ្ងៃមួយ នៅពេលស្រង់ទឹកហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏អង្គុយសម្រាកលេងលើរានហាល ដែលធ្វើដោយឫស្សីក្បែរគុម្ពឫស្សីត្រង់ទីធ្លាកុដិរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាហ្នឹងឯង ។ នឹក​យក​ធម៌ ១ វគ្គ​ឡើងមកគិត​គន់គ្នាន់គ្នេរទាំងស្តាប់ស្នូរសម្លេងស្លឹកឫស្សី និង ដើមឫស្សីបៀតសៀតគ្នានៅពេលត្រូវខ្យល់បោកបក់ ។ នៅខណៈនោះ ភិក្ខុ​​​ដែល​ជា​កូន​វត្ត​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា ១ រូប ឈ្មោះ សុភូតៈ បានចូលទៅរក​ខ្ញុំព្រះករុណាដល់ទីកន្លែង ។ នៅពេលធ្វើសាមីចិកម្មហើយ បានរាយការណ៍ថា ៖
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"បើញោមព្យបាលរោគនេះមិនបានទេ ញោមក៏មិនពូកែវិសេសវិសាលជាងពេទ្យដទៃដែរ ។ ការដែលញោម​និយាយអួតថាពូកែជាងពេទ្យណាៗទាំងអស់ ជាការព្រោកប្រាជ្ញបំផ្លើសការពិត ព្រោះតែអំណាចនៃទិដ្ឋិ​មានះប៉ុណ្ណោះឯង" ។
ពេទ្យស្មឿកអង្គុយឈ្ងោកមុខស្រតឹកដោយមង្កុភាព មិនតតបខ្ញុំព្រះករុណាថាដូចម្តេចទេ យកដៃទាំង​សងខាងត្រដុសគ្នាទៅមក ។ "ម្នាលឧបាសក ! " ខ្ញុំព្រះករុណាឆ្លៀតឱកាសនោះទូន្មានគាត់ដូចតទៅ ៖
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
គ្រាន់តែឮពាក្យថា "លីលាវតី" ប៉ុណ្ណោះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹកស្រៀវខ្ញាកក្នុងទងបេះដូង ហាក់នឹងថាត្រូវចាក់​ដោតដោយដែកអណ្តោតស្រួច ងងឹតមុខ ភ្នែកស្រពិល ងេងងោង​ធេងធោង​ស្ទើរ​ខ្យល់​ចាប់ ។ សុភូតៈភិក្ខុស្ទុះមក​គ្រាហ៍ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងសួរបណ្តើរថា "យ៉ាងម៉េចទៅហើយ ព្រះតេជព្រះគុណ ! មិនស្រួលខ្លួនទេដឹង ?"
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"អាត្មាជឿញោម" ខ្ញុំព្រះករុណាក្លែងស៊ែមគាត់ថែមទៀត "​ចាត់ទុកថាជាភ័ព្វសំណាងរបស់អាត្មាមែនទែន ដែលបានមកជួបញោម ពីព្រោះ​អាត្មា​មាន​ញាតិ​ម្នាក់​ក្នុង​ក្រុង​រាជគ្រឹះ​នេះ​កំពុង​តែ​កើត​ជម្ងឺតត្រាំតត្រែង​ម្យ៉ាង ។ អាត្មាចង់នាំញោមទៅពិនិត្យមើលរោគសញ្ញារបស់គាត់ហើយផ្សំថ្នាំព្យាបាលឲ្យផង ។ បើញោមរក្សា ឲ្យជាសះស្បើយបាន អាត្មា​នឹង​ជូន​រង្វាន់​យ៉ាង​លើសលន់​បំផុត" ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"ខ្ញុំករុណាមិនអីទេ ធម្មតាទេ​" ខ្ញុំព្រះករុណាឆ្លើយតបនៅពេលសតិមូលមកវិញ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ទុកចិត្តខ្ញុំកណាចុះ លោកសមណៈ !" គាត់និយាយទាំងសើចកក្អឹកដោយជឿជាក់លើខ្លួនឯង "ខ្ញុំកណា ត្រេកអរនឹងរក្សាព្យបាលអ្នកជម្ងឺដោយឥតគិតថ្លៃសោះក៏បាន សូម​តែ​ប្រាប់​អាការៈរោគ​របស់គាត់មកចុះ ។ ខ្ញុំកណានឹងស្រាវរកសមុដ្ឋានរោគហើយផ្សំថ្នាំប្រគេនឥឡូវនេះឯង" ។ លុះបញ្ឆោតឲ្យពេទ្យស្មឿកធ្លាក់ចូលរណ្តៅងងឹតហើយ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ក៏​ព្រលះ​ព្រលាំង​ស្នៀត​ផ្តាច់ព្រលឹងភ្លាម​ថា ៖
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ក្នុងកំឡុងពេលនោះ តើញោមហ៊ានទៅមករកសួរអ៊ំប្រុសរបស់ញោមទេ?"
ក្រុមល្ខោនចល័ត
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! មុនពេលព្រលប់ថ្ងៃនោះឯង ខ្ញុំព្រះករុណាក៏បានទៅដល់ទ្វារក្រុងរាជគ្រឹះប៉ែកទិស​ឧត្តរដែលជាច្រកជ្រលងរវាងដងភ្នំវេភារៈ និង វេបុល្លៈ ។ នៅ​ក្បែរ​ជើង​ភ្នំ​វេបុល្លៈ​ខាងក្រៅក្រុង មានអណ្តូងទឹកក្តៅ ខ្នាតធំ ១ ហូរបាញ់ចេញមកពីក្រោមផ្ទៃដីហើយហូរកាត់ទំនាបរវាងភ្នំចូលទៅខាងក្នុងក្រុង ។ អ្នកស្រុកហៅ ស្ទឹងខ្នាតតូចនេះថា តបោតានទី ។ អ្នកក្រុង​រាជគ្រឺះតាំងពីព្រះកំពូលរាស្ត្រពិម្ពិសារចុះមកតែងឧស្សាហ៍មកងូត និង ស្រងស្នានកាយឯអណ្តូងកន្លែងនេះណាស់ ។ ព្រោះហេតុតែទឹកក្តៅនេះហូរចេញមកពីក្រោមផ្ទៃដី សាធារណជនទើបនាំគ្នាជឿថាខាងក្រោមទឹកអណ្តូងនោះជាវសនដ្ឋាននៃលោហកុម្ភីនរក ។ ខ្ញុំព្រះករុណាដាក់ បាត្រ​ចុះ​រួច​ហើយ​ក៏​អង្គុយ​សម្រាក​សម្រាល​កាយ​នៅ​ក្រោម​ដើម​ឈើ​ក្នុង​រយៈ​ឆ្ងាយ​ទាំង​ក្រឡេក​មើលទៅហ្វូង​មនុស្សដែលកំពុងតែងូតទឹកលេងយ៉ាងសប្បាយសស្រោកសស្រាញ ។
"មាន ឧបាសក ! ប្រទេសជាតិដែលពោលមកនេះមានឈ្មោះថា នគរសន្តិភាព ស្ថិតនៅក្នុងជួរភ្នំ​ហេមពាន្ត ជានគរតូចៗមានប្រជាជនមិនច្រើនប៉ុន្មានទេ ។ ប៉ុន្តែ​មាន​ព្រះមហាក្សត្រ​សោយរាជសម្បត្តិ ។ អម្បាលយ៉ាងនគរទាំងឡាយ នគរសន្តិភាពមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងជ្រោះភ្នំធម្មជាតិ ឡោមព័ទ្ធជុំវិញដោយ ទស្សនីភាពដ៏ស្រស់បំព្រង គួរឲ្យពិចពិលរមិលមើល ព្រះភូបាល​ជាស្តេចគ្រប់គ្រងនគរនោះ ទ្រង់តាំង​នៅក្នុងទសពិធរាជធម៌យ៉ាងហ្មត់ចត់ ។ ទ្រង់ស្រឡាញ់រាប់អានប្រជានុរាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គបីដូចជាបុត្រធីតា មន្ត្រីរាជការ​ដែល​ធ្វើ​ការងារ​រាជការតំណាងព្រះនេត្រព្រះកាណ៌ ធ្វើការងារយ៉ាងអស់អញលំគេញអាត្មា តាមមុខបាឋដោយសុចរិត មិនប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ ធ្វើប្រជាភិថុតិបោកប្រាស់រាស្រ្ត គំរាមគំហែងគេឯង ឲ្យខ្លាចរអែង ។ សោតឯប្រជានុរាស្ត្រវិញ ខ្នះខ្នែងប្រកបអាជីពដោយឧយ្យាមភាព និង ដោយសុចរិតត្រឹមត្រូវ ក្នុងនគរនេះគ្មានចោរ ឧក្រិដ្ឋជន ឬអ្នកលេងកាប់ចាក់ទេ គ្មាន​ក្តីក្តាំ​ឡើង​តុលាការ គ្មានពន្ធនាគារសម្រាប់​ឃុំឃាំងព្រោះគ្មានទណ្ឌិត គ្មានអំពើហិង្សាការបៀតបៀនគ្នាដោយប្រការណាៗទាំងអស់ ។ ប្រជាជនម្នាក់ៗ បាន​ទទួល​ការហ្វឹកហាត់​អប់រំ​សីលធម៌​ឲ្យ​មាន​មេត្តា ករុណា អើពើយឹតយោងប្រដុងប្រជាគ្នា ស្រឡាញ់រាប់​អានគ្នាក្នុងស្មារតីជាបងប្អូន ជួយគ្នាសាងប្រយោជន៍ដល់សមោហភាព ជួយគ្នាថែរក្សាសាធារណសម្បត្តិ ឈ្មោះថា សាធារណសម្បត្តិ-សមោហភាព ហើយ​ពួកគេនាំគ្នា​ពិទក្សរក្សា​ដោយ​សេចក្តីប្រុងប្រយ័ត្នខ្លាំង ជាងរបស់ខ្លួនទៅទៀត ។ ឧបាសកអើយ ! បើ​នឹង​ឲ្យ​ពិពណ៌នា​រៀបរាប់​អំពី​ពិសិដ្ឋភាព​នៃ​នគរ​នេះ ម្ងៃ​នេះមុខ ជានឹងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ"
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ម្នាលរោគហារី ! អ្វីៗទាំងពួងក្នុងសកលចក្រវាលនេះមានច្រើនប្រភេទជាអនេករាប់ម៉ឺនរាប់សែន ។ ប៉ុន្តែញោម ចេះដឹងមុខវិជ្ជាវេជ្ជសាស្ត្រតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ។ ចំណេះ​ចេះដឹង​របស់​ញោម​គ្រាន់តែជាចម្រៀកមួយក្នុង​ចំនួនសែនប៉ុណ្ណោះ ។ ចាត់ទុកថាជាចំណេះដឹងតិចតួចណាស់ ជាការសមគួរហើយឬដែលញោមដើរអួតប្រាប់ គេ​ប្រាប់​ឯង​ថា​ខ្លួន​ពូកែ​វិសេស​វិសាល​ជាង​អ្នក​ដទៃ" ។
ធម៌អហិង្សា
"ម្នាលឧបាសក ! អាត្មានឹងតំណាលរឿងមួយឲ្យញោមស្តាប់ ។ ក្នុងអតីតកាលព្រេងនាយយូរមកហើយ មាន ២ នាក់ប្តីប្រពន្ធ បីកូនតូចធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់សមុទ្រខ្សាច់​ច្រើនថ្ងៃកន្លងមក គ្មានសញ្ញាថានឹងអាចឆ្លងផុតតំបន់​វាលខ្សាច់បានទេ ។ ស្បៀងអាហារក៏អស់រលីងគ្មានសល់ សេចក្តីស្រេកឃ្លានព្រោះដាច់អាហារបានគាបសង្កត់ ធ្វើ​ឲ្យ​បុរស​ជា​ឪពុក​គិត​នឹង​សម្លាប់​កូន​តូច​នោះ​បរិភោគ ។ កាលបើប្រឹក្សាជាមួយនឹងភរិយាមើលក៏ត្រូវប្រឆាំង​យ៉ាងដាច់អហង្ការ ព្រោះថាធម្មតាអ្នកជាម្តាយតែងមានចិត្តទន់អាណិតកូន មិនហ៊ានធ្វើបែបនោះទេ ទោះបី ខ្លួន​ស្លាប់​ក៏​សុខ​ចិត្តដែរ ។ ប៉ុន្តែគម្លានមិនអាចធ្វើឲ្យប្រុសជាប្តីអត់ទ្រាំតទៅទៀតបានទេ ។ នៅរាត្រីថ្ងៃមួយ លុះ​ភរិយាសម្រាន្តលក់ស្កប់ហើយ គេក៏សម្លាប់កូនតូចនោះលឿយយកសាច់អាំង ។ កាល​បើ​ភរិយា​ភ្ញាក់​ឡើង មិនឃើញ​កូនតូច​ទាំង​ឃើញ​សាច់​ជា​ច្រើន​ក៏​ស្លុត​រន្ធត់​ចិត្ត សម្លឹងមើលទៅក្បែរៗខាង ក៏មិនប្រទះឃើញស្លាក​ស្នាមកូនតូចនោះទេ ប្រទះ​ឃើញ​តែ​វាល​ខ្សាច់​ល្វឹងល្វើយ​ផុត​កន្ទុយ​ភ្នែក ។ នាងក៏ដឹងភ្លាមថា ប្តីរបស់នាងបាន​សម្លាប់កូនតូចទៅហើយ នាងទើបខ្យល់ចាប់ដួលសន្លប់ចុះភ្លាម ។ កាលបើដឹងខ្លួនមក ក៏យំយែកស្រែករកកូន​តូចស្ទើរតែប្រេះទ្រូងស្លាប់ នៅ​ពេលដំបូងៗ នាងមិនព្រមប៉ះពាល់សាច់កូនតូចរបស់នាងទេ ។ ប្តីបរិភោគម្នាក់ឯង ចំណេរកាលតមក លុះត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានគ្របសង្កត់ខ្លាំងឡើង ទើបសុខចិត្តបរិភោគ ប៉ុន្តែ​រាល់​ពេល​ដែលឆ្ពាមចាប់សាច់កូនលើកយកមកបរិភោគ នាងក៏យំអណ្តឺតអណ្តកដោយនឹកអាឡោះអាល័យចំពោះកូន បរិភោគ​សាច់​កូន​ខ្លួន​ឯង​ទាំង​ទឹកភ្នែក​រហេមរហាម​គ្រប់គ្រា​វេលា​ទាល់តែ​ឆ្លង​ផុត​វាល​ខ្សាច់ទៅ ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"អរព្រះគុណជាពន្លឹកចំពោះបំណងល្អរបស់ព្រះតេជព្រះគុណ" និយាយហើយគាត់ក៏ចូលមកក្បែរៗគ្រែរបស់​ខ្ញុំព្រះករុណា ហើយ​តំណាល​រឿងរ៉ាវ​របស់​គាត់​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ស្តាប់​ដោយ​សម្លេង​តិចៗ​ថា ៖ "បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! រឿងមួយដែលខ្ញុំកណាមិនចូលចិត្តក្នុងភូមិនេះ គឺ ប្រធានភូមិ​ហ្នឹងឯង គាត់ជាមេភូមិស្តុកស្តម្ភ មានដីស្រែចម្ការច្រើនជាអនេក អ្នកស្រុក​ទាំងអស់​ប្រវាស់​ស្រែគាត់ ធ្វើទទួលទានចិញ្ចឹមជីវិតដោយបែងចែកផលិតផលឲ្យគាត់ពាក់កណ្តាលរាល់ឆ្នាំ ។ ឆ្នាំខ្លះកាលបើធ្វើស្រែ​មិនបានផល អ្នកស្រុកក៏ធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពលំបាកត្រដាបត្រដួស ព្រោះមិនល្មមទទួលទាន ត្រូវទៅខ្ចី​បុលស្រូវមេភូមិមកចិញ្ចឹមបុត្រភរិយា ។ លុះដល់រដូវចម្រូត ផលិតផលស្រូវដែលបានមកក៏ល្មមតែ​សម្រាប់សងបំណុលមេភូមិប៉ុណ្ណោះ ។ អ្នកស្រុក​ខ្លះ​បាន​ក្លាយ​ទៅជាខ្ញុំកញ្ជះរបស់គាត់ទៅហើយទាំង​ស្រុង ។ បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! មេភូមិរបស់យើងជាមនុស្សមានចិត្តសាហាវឃោរឃៅ​ណាស់ ។  គ្មាន​ការុញ្ញចិត្ត​អាណិត​អាសូរ​អ្នកណាម្នាក់ឡើយ ។ គាត់ប្រកាន់ថាគាត់មានអំណាច មានទ្រព្យ​សម្បត្តិ មិនបាច់ពឹងពាក់អាស្រ័យអ្នកណាទេ ។ គាត់ចង់ធ្វើអ្វីក៏ធ្វើទៅតាមចំណង់របស់គាត់ ឥតគិតគូរថា អ្នកដទៃ​នឹង​ក្តៅក្រហាយដូចម្តេចឡើយ ។ សូមឲ្យតែខ្លួនឯងធូរធារក៏ជាការគ្រប់គ្រាន់ ។ សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំកណាហាក់បីដូចជាកំពុងស្ថិតនៅក្នុងគុក ឆ្នាំ​ក្រោយ​សូម​ឲ្យ​ព្រះពិរុណ​បង្អុរ​ចុះ​មក​ឲ្យ​បាន​ជោកជាំ ធ្វើស្រែបានស្រូវល្មមសងបំណុលមេភូមិអស់ហើយ ខ្ញុំកណានឹងភៀសចេញពីភូមិនេះភ្លាម" ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"មិនព្យាបាលរោគនេះ ទៅព្យាបាលរោគឯណាទៅវិញ?" ខ្ញុំព្រះករុណាឈ្លេចសួរ ។
ធម៌អហិង្សា
"ឧបមាថា យើងមិនបានសម្លាប់ដោយខ្លួនឯងទេ ទាំងមិនបានបញ្ជាឲ្យអ្នកណាសម្លាប់ជំនួសទេ ប៉ុន្តែយើងធ្វើអ្វីម៉្យាងដែលជាការជ្រោមជ្រែងឲ្យគេសម្លាប់ដោយប្រយោល តើ​យ៉ាង​នេះ​បាប​ទេ?"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ខ្ញុំព្រះករុណាប្រាប់មិនត្រូវដែរថានាពេលនោះមានសភាពចិត្តដូចម្តេចនោះទេ ប៉ុន្តែ ដែលច្បាស់បំផុត គឺ ស្លុតស្លន់ចិត្តទាល់ញ័រខ្លួន អាវុធ ១ ចម្រៀក​ក៏​គ្មាន​ជាប់​នឹង​ខ្លួន នឹង​រត់​ផាយ​ទៅ​ក៏​មិន​ទាន់ គិតថា នាទី​ចុង​ក្រោយ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​បាន​មក​ដល់​ហើយ ។ នៅ​ទីបំផុត ដំណើរ​ដើរ​ផ្លូវ​ឆ្ងាយ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​នោះ​ចប់​សូរេច​នៅ​នឹង​មាត់​ខ្លា​នេះ​ឯង​ ខ្លា​ធំ​អង្គុយ​លិទ្ធមាត់សម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងស្រេកឃ្លាន ។ កាលបើឃើញថាគ្មានផ្លូវណានឹងយករួចខ្លួនបាន ខ្ញុំព្រះករុណាទើបប្រើវិធីសាស្ត្រដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំង ឡាយ​នាំគ្នា​ប្រព្រឹត្ត​តៗ​មក ពោលគឺ ខ្ញុំព្រះករុណាខំប្រឹងស្រែកហៅរកជំហរស្មារតីរឹងប៉ឹងម៉ឹងម៉ាត់ទាំងអស់ ត្រឡប់មកទុកក្នុងចិត្តវិញ តាំងចិត្តយ៉ាងមុតមាំហើយ​ក៏​អធិដ្ឋាន​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត​ថា​ ៖ "ខ្ញុំព្រះករុណាលះបង់ភេទ​ឃរាវាស​ចេញ​បួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ឧទ្ទិសចំពោះព្រះបរមសាស្តា ខ្ញុំព្រះករុណាលះបង់ហើយនូវអ្វីៗសព្វ​យ៉ាង លះបង់សូម្បីជីវិតរាងកាយនេះ ។ ប្រសិនបើ​ក្នុង​ជាតិ​មុន ខ្ញុំព្រះករុណាធ្លាប់សាងកម្មពៀរវេរាជាមួយនឹង​ខ្លានេះ សូមឲ្យខ្លានេះកាច់កស៊ីជាអាហារចុះ ។ ខ្ញុំព្រះករុណាសុខចិត្តលះបង់ជីវិត​លាង​ជម្រះ​បំណុល​កម្ម​ចាស់​ ឲ្យ​អស់​ទៅ​ក្នុង​ជាតិ​នេះ ។ ប៉ុន្តែបើយើងមិនដែលមានកម្មពៀរវេរា​ជាមួយគ្នាក្នុងជាតិមុនទេ សូមឲ្យខ្លានេះចៀស​ចេញទៅតាមផ្លូវរបស់ខ្លួន ។ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​នឹង​ទៅ​តាម​ផ្លូវ​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​តទៅ" ។
ធម៌អហិង្សា
"អាត្មាធ្វើបាបយ៉ាងម៉េច?"ខ្ញុំព្រះករុណាសួរទាំងមិនយល់
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"បើធ្វើទៅជារឿយៗទាល់តែស៊ប់ស៊ាំនឹងសេចក្តីស្លាប់ មើលឃើញសេចក្តីស្លាប់ជារឿងធម្មតាសាមញ្ញ​ទៅហើយ ក៏នឹងបាត់ខ្លាចបានដោយពិតប្រាកដ អាត្មាសូមសួរ ១ ថា កាលដែលញោមនៅក្នុងវ័យកុមារ​នោះ តើញោមដែលធ្លាប់ខ្លាចអ្នកណាខ្លះទេ?"
ធម៌អហិង្សា
"ក៏ព្រះតេជព្រះគុណឆាន់សាច់សត្វរាល់ថ្ងៃនេះឯង"
"បាបដែរ"
"ការឆាន់សាច់សត្វចាត់ជាបាបដែរឬ?"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"សូមនិមន្តព្រះតេជព្រះគុណចូលមកគង់ខាងក្នុងសិនចុះ ខ្ញុំកណារីករាយនឹងទទួលតាមមានតាមបាន ។ សូមនិមន្តគង់លើជើងម៉ានេះ ខ្ញុំកណានឹងទៅចាត់ស្អីៗមកប្រគេន" ពោល​ហើយ​គាត់​ក៏​ដើរ​បាត់​ទៅ​ខាង​ក្រោយ​ខ្ទម រួចហើយ​គាត់ក៏ត្រឡប់មកវិញមួយអន្លើដោយថាសអាហារ ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
"ក៏ត្រូវបាក់ធ្លាក់ចុះមកដែរ"កុមារតូចឆ្លើយទាំងសើចកក្អឹក "ព្រោះតែកណាដកផែនឥដ្ឋដែលទល់ទ្រ នៅខាងក្រោមចេញ ផែនឥដ្ឋដែលនៅខាងលើទើបបាក់ធ្លាក់ចុះមកទាំងអស់"
"អានាងអើយ ! ការលេងរបស់ឯងពេញជាមានគតិធម៌ល្អមែន អាត្មាបានចំណេះថ្មីពីការលេងរបស់ ឯង ហើយ គឺថា ផែន​ឥដ្ឋ​ដែល​ឯង​សន្មត​ឲ្យ​ជា​ស្តេច​នោះ​នឹង​ស្ថិត​នៅ​លើ​កំពូល​ចេតិយ​បាន​ក៏​ព្រោះ​អាស្រ័យ​ផែនឥដ្ឋដែលនៅខាងក្រោមជាគ្រឿងទប់ទល់កល់ទ្រ ។ បើពេលណាដែលឥដ្ឋនៅខាងក្រោមមិនទល់ទ្រ ទេ ផែនឥដ្ឋដែលនៅខាងលើក៏បាក់ធ្លាក់ចុះមកនៅពេលនោះ ព្រោះហេតុតែផែនឥដ្ឋគ្រប់ៗផែនទើប ត្រូវអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក ទើបករូបករាងជាចាយដីបាន បើផែនឥដ្ឋខ្ពស់បំផុតយល់ឃើញថា ខ្លួនល្អលើសលន់ជាងផែនឥដ្ឋដទៃទៀត ជាស្តេចរបស់ផែនឥដ្ឋដទៃទៀតមិនបាច់អាស្រ័យអ្នកណា ចាត់ទុក ថាជាមិច្ឆាទិដ្ឋិក៍សុទ្ធសាធ អានាងអើយ ! ការលេងរបស់ឯងជាគតិដាស់តឿនចិត្តអាត្មាបានយ៉ាងល្អ ណាស់"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ប៉ុន្តែខ្ញុំកណានៅតែមិនទាន់យល់ឲ្យឃើញច្បាស់សោះថា ការរលឹកនឹកដល់សេចក្តីស្លាប់ជារឿយៗនឹង​ទទួលបានផលប្រយោជន៍អ្វីខ្លះទេ ។ ខ្ញុំកណាធ្លាប់រលឹកនឹកដល់វាម្តងម្កាលដែរ ប៉ុន្តែ​គ្រប់គ្រា​ដែលរលឹកនឹក​ដល់សេចក្តីស្លាប់ វាធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាស្រមុតចិត្ត ស្រងាករួញរា អស់អាល័យក្ស័យស្តូកក្នុងអ្វីៗទាំងពួង ចង់តែ​នឹងដេកទន្ទឹងរងចាំថ្ងៃស្លាប់តែម្យ៉ាង ទើប​មិន​ចង់​រលឹក​នឹក​ដល់​វា ស៊ូបំភ្លេចវាចោលទៅចុះ បណ្តោយឲ្យ​ជីវិតស្រណុកស្រណានភ្លើតភ្លើនទៅមួយថ្ងៃៗ ទោះស្លាប់ថ្ងៃណាក៏ដោយចុះ មិនគិតទេ គិតយ៉ាងនេះទៅ ទើបសប្បាយចិត្តខ្លះ" ។
ព្រឹទ្ធជន​សម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាតាំងពីក្បាលដល់ជើងហាក់នឹងប្រាប់ថាមិនជឿនឹងចម្លើយរបស់ខ្ញុំ​ព្រះករុណា រួចក៏សួរទៀតថា ៖
"ខ្លាចគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗហ្នឹងណៈ ដូចជា ចោរកំណាច សត្វសាហាវជាដើម"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"តឹងតែងពេកទៅធ្វើឲ្យខ្លួនឯងលំបាក ខ្ញុំកណាយល់ឃើញថាគ្រាចំបាច់បែបនេះគួរតែល្មើសបំពានរបៀប​វិន័យខ្លះទៅ"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"មិនហ៊ានទេ លោកសមណៈ ! គ្រាន់តែបានឮសម្លេងគាត់ ខ្ញុំកណាក៏រត់ប្រាស់ក្រជីងទៅហើយ ម្តេច​ឡើយនឹងហ៊ានទៅប្រឈមមុខនឹងគាត់បាន"
ធម៌អហិង្សា
"ណ្ហើយចុះ ! ទោះបីជាព្រះតេជព្រះគុណមិនបាបព្រោះតែមិនបានជ្រោមជ្រែងដោយកាយ វាចា និង ចិត្ត ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ​ព្រះ​តេជ​ព្រះគុណ​ក៏​ត្រូវ​បាប​ក្នុង​ការ​ឆាន់​របស់​មិន​បរិសុទ្ធ" វយជន​នៅ​តែ​អះអាង គំហើញរបស់ខ្លួនដដែល ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"អាការៈរោគរបស់គាត់យ៉ាងនេះ គឺ ពីមុនមក គាត់ស្វាហាប់ហំហែងណាស់ ប៉ុន្តែក្រោយមក គាត់ក៏ក្លាយ ទៅជាមនុស្សទន់ខ្សោយព្រវីព្រវារយ៉ាងគួរឲ្យអាណិត ។ ស្បែក​សាច់​ដែល​ធ្លាប់​តឹង​ណែនហាប់ក៏ប្រែទៅជាជីវ​ជ្រួញយុរយារពេញទាំងសារពាង្គកាយ ។ សក់ដែលធ្លាប់តែខ្មៅរលើបរលង់ក៏ប្រែទៅជាមានពណ៌សសំពោង​ដូចសំឡី ។ កែវភ្នែក​ដែល​ធ្លាប់​តែភ្លឺ​ច្បាស់​ស្រឡះស្រឡំ​ក៏​ប្រែ​ទៅជាស្រវាំងស្រពិលមើលអ្វីៗមិនសូវឃើញ ។ ត្រចៀកដែលធ្លាប់តែស្តាប់សម្លេងឮច្បាស់ ក៏បែរទៅជាថ្លង់ហ៊ឹងសឹងស្តាប់អ្វីមិនបាន ។ ធ្មេញដែលធ្លាប់តែសក្បុស​ពេញ​អញ្ចាញ ​ក៏បែរ​ទៅជាបាក់ជ្រុះរលុះអស់ម្តងមួយគ្រាប់ពីរគ្រាប់ទាល់តែអស់រលីង ។ ខ្នងដែលធ្លាប់តែតាំង​ត្រង់សង្ហាសង្ហាញក៏បែរទៅជាកោងទោរបោរទៅមុខ ពេលដើរត្រូវប្រើឈើច្រត់ ។សតិស្មារតី​ដែល​ធ្លាប់តែ​ល្អ​ល្អះ ក៏បែរទៅជារងាប់រងើវង្វេងវង្វាន់ ។ មនុស្សម្នា​នាំគ្នាហៅគាត់ថា កើតជម្ងឺជរា ឥឡូវនេះ គាត់មានអាការៈ រោគដាបខ្លាំងណាស់ទៅហើយ សូម​ញោម​មេត្តា​ជួយ​រក្សាព្យាបាលគាត់ឲ្យជាសះស្បើយដូចដើមវិញផង" ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"ព្រះតេជព្រះគុណដូចជាប្រិតប្រៀងចំពោះរបៀបវិន័យជ្រុលពេកហើយ" ម្ចាស់ផ្ទះនិយាយដោយញឹមៗ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"បពិត្រលោកសមណៈដ៏ចម្រើន ! ខ្ញុំកណាទើបនឹងដឹងខ្លួនអម្បាញ់មិញនេះថាខ្លួនពេញជាមានចំណេះដឹង​ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រតិចតួចមែនទែន ។ ខ្ញុំកណា​នឹក​អៀនខ្មាស់​ពន់ពេក​ណាស់​ដែល​បាន​និយាយ​ប្រាប់​អ្នកដទៃ​ជាច្រើនដោយសារតែសេចក្តីយល់ឃើញខុសថាខ្លួនជាគ្រូពេទ្យឆ្នើមវិសេសក្នុងលោក ។ ចាប់តាំងពីពេល​នេះទៅ ខ្ញុំកណា​នឹង​មិន​ធ្វើ​ដូច្នេះ​ទៀត​ទេ" ។ និយាយ​ហើយ​គាត់​ក៏​ឱន​ថ្វាយបង្គំ​ខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងលំអុត​លំឱន ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"បើអញ្ចឹង លោកមិនខ្លាចសេចក្តីស្លាប់ទេឬ?"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"ហេតុអី ឧបាសក ! "ខ្ញុំព្រះករុណាសួរ​
ក្រុមល្ខោនចល័ត
"អហោ ! គួរឲ្យអស្ចារ្យមែនហ្ន ! " អ្នកសម្តែងល្ខោនទាំង ៧ នាក់ឧទានឡើងស្ទើរតែព្រមគ្នា "ខ្ញុំកណាចង់ទៅរស់នៅក្នុងនគរសន្តិភាពនោះពន់ពេកណាស់ លោកសមណៈ ! " ប្រុសម្នាក់និយាយយក​មែនទែន "សូមមេត្តាប្រាប់ផ្លូវដល់ខ្ញុំកណាផង"
មេរៀនពីក្មេងតូច
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាសន្ទនាជាមួយនឹងកុមារតូចមកបានប៉ុណ្ណេះ ប្រធានភូមិ បានក្រោកចេញពីអាសនៈហើយដើរតម្រង់ចូលមករកខ្ញុំព្រះករុណាភ្លាម គាត់អង្គុយទៀបបាទមូលរបស់ ខ្ញុំព្រះករុណា ហើយក៏អង្គុយឱនមុខចុះយំអណ្តើតអណ្តកតែម្នាក់ឯង ។
អគ្គីភ័យ
"ម្នាលឧបាសក ! កាលបើញោមជ្រាបហើយយ៉ាងនេះ ចូរសម្ភីត្រួតត្រាមើលចិត្តជានិច្ច ចូរមានសតិស្មារតីទប់ សង្កត់ចិត្តនៅពេលមានអារម្មណ៍ផ្សេងៗជ្រែកចូលមក ព្យាយាមរក្សាឲ្យស្ថិតនៅក្នុងសភាពផូរផង់ជានិច្ច នឹងបានសប្បាយចិត្តគ្រប់ពេលវេលា" ខ្ញុំព្រះករុណាបានទេសនាប្រៀនប្រដៅប្រធានភូមិឲ្យមានចិត្តផូរផង់ បាត់សំណោកសោកសង្រេង ហើយក៏ឃ្លុំចីពរចូលទៅក្នុងភូមិ ទិដ្ឋភាពដែលបានឃើញនៅពេលមកដល់ភូមិគឺ ប្រទះឃើញគេហដ្ឋានរបស់ ប្រធានភូមិក្លាយជាផេះផង់ធូលីទៅហើយ កូនប្រពន្ធរបស់ប្រធានភូមិកំពុងអង្គុយយំមើលគំនរផេះធ្យូង ក្រោយម្លប់ដើមឈើក្បែរៗនោះ មានអ្នកស្រុកមកសង្កេតមើលហេតុការណ៍ និង សម្តែងសំណោកសោកស្តាយ ជាមួយនឹងប្រធានភូមិយ៉ាងច្រើនកុះករ ប្រុសអ្នកស្រុកម្នាក់និយាយថា "បពិត្រលោកប្រធានភូមិ ! ខ្ញុំបាទនឹក សោកស្តាយខ្លាំងណាស់ចំពោះគ្រោះកម្មរបស់់លោក ប៉ុន្តែមិនដឹងជាធ្វើយ៉ាងម៉េចបានទេ ណ្ហើយចុះ ! លោក កុំខ្វល់ចិត្តឡើយ ពួកយើងត្រេកអរនឹងជួយសង្គ្រោះលោក"
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ម្នាលរោគហារី ! កង្កែបចាស់ដែលបានទៅប្រទះឃើញមហាសាគរ តែងមើលឃើញស្រះទឹករបស់ខ្លួន តូចទៅយ៉ាងណា ពហូសុតជន​ដែល​បាន​សិក្សា​សិល្បសាស្ត្រ​ច្រើនៗ​ទៅ​តែងតែ​មើល​ឃើញថាខ្លួនចេះ​ដឹងតិចទៅយ៉ាងនោះដែរ ។ កាន់តែរៀនចេះដឹងច្រើនមើលទៅខ្លួនក៏ហាក់នឹងថាចេះដឹងតិចទៅៗ ល្ងង់ទៅៗ ព្រោះ​អ្វីៗ​ដែល​រៀនសូធ្យ​ចេះដឹង​មាន​ច្រើន​លើស​លុប​ទាល់​តែអាយុ និង សមត្ថភាពខាងបញ្ញារបស់ខ្លួន​មិនល្មាក់ល្មមនឹងរៀនសូធ្យឲ្យចេះចប់សព្វគ្រប់បាន ។ ព្រោះហេតុនោះនរជនដែលមានប្រាជ្ញាច្រើនមែន ទែន​នោះ​តែង​ជា​មនុស្ស​ស្រគត់ស្រគំ​រម្យទមដាក់ខ្លួនគួរគោរពរាប់អាន មានចិត្តទូលំទូលាយ ទទួលស្គាល់​ថាខ្លួនមិនចេះក្នុងអ្វីដែលខ្លួនមិនបានសិក្សា និង ព្រមទទួលខុសនៅពេលដែលខ្លួននិយាយខុសធ្វើខុស ។ ចំណែក​ខាងអ្នករៀនសូធ្យចេះដឹងតិចតួចវិញ ច្រើនតែវង្វេងវង្វាន់ចើងម៉ើងក្នុងវិជ្ជាកូដរបស់ខ្លួន យល់ថាខ្លួនឆ្លាតបំផុត ពូកែបំផុតក្នុងចំណោមមហាជន កើតទិដ្ឋិមានះរឹងត្អឹង យល់​ថា​អ្វីៗ​ដែល​ខ្លួនគិត និយាយ និង ធ្វើសុទ្ធតែត្រឹមត្រូវជានិច្ច ។ សូម្បីបើអ្នកដទៃមើលឃើញថាខុសក៏ដោយ ក៏នៅតែអះអាង ថាខ្លួនត្រូវដដែល ប្រសិនបើគ្មានផ្លូវណានឹងតស៊ូទស់ទប់ទេ ក៏ទម្លាក់កំហុសឲ្យអ្នកដទៃ ។ មនុស្សប្រភេទនេះ មិនទទួលស្គាល់ថាខ្លួនល្ងង់ខ្លៅទេ ខំអួតថាឆ្លាតថ្វីបើគ្មានសេចក្តីឆ្លៀវឆ្លាតក៏ដោយ គឺ​ស្មើនឹងយកមាស​ក្លែងក្លាយទៅដើរពពាយនាយលក់ ធានា​ថាលក់បានតែម្តងប៉ុណ្ណោះ ។ ក្រោយមក លុះគេដឹងការពិតហើយ នឹងគ្មានអ្នកណាទិញទៀតឡើយ"
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
ក្នុងខណៈដែលខ្ញុំព្រះករុណាដើរសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់ទៅនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ឆ្លៀតឱកាសបង្ហាត់បង្រៀនប្រជាជនផង ការបង្ហាត់បង្រៀនអ្នកដទៃក៏ស្មើនឹងការបង្ហាត់បង្រៀនខ្លួនឯង ចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ក៏កាន់តែល្អប្រសើរឡើងរាល់ៗថ្ងៃដែលកន្លងទៅ កាលបើប្រទះឃើញភូមិស្រុកណា ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ឈប់ ស្នាក់ក្នុងព្រៃក្បែរៗភូមិស្រុកនោះ លុះ​ភ្ញាក់​ពី​ព្រលឹម​ហើយ​ក៏​ចូល​ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិស្រុកនោះ កាលបើ បានចង្ហាន់ល្មាក់ល្មមចិញ្ចឹមជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅសម្រាប់មួយៗថ្ងៃហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ត្រឡប់មកឆាន់ឯទី សម្នាក់វិញ ប្រសិនបើ​មាន​អ្នក​ស្រុក​តាម​មក​សន្ទនា​ជាមួយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏សន្ទនាជាមួយនឹងគេ បង្ហាត់ បង្រៀនគេឲ្យយល់ដឹងគោលធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ បើអ្នកស្រុកនិមន្តឲ្យស្នាក់នៅច្រើនថ្ងៃ ទាំង​បើ​បាន​ទទួល​សប្បាយៈសមរម្យ ក៏ស្នាក់នៅយូរគួរសម ប៉ុន្តែមិនដែលស្នាក់នៅកន្លែងណាហួសពី ៥ ថ្ងៃទេ រឿងរបស់អ្នកស្រុកអ្នកភូមិគឺជារឿងចៅចាក់ស្មុគសាញ​ប្រដាញ​ស្មុគស្មាញ​គ្មាន​អន្តភាព(ទីបំផុត) ប្រសិនបើខ្ញុំព្រះករុណាស្នាក់នៅយូរជាងនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដោយរវល់ខ្វល់ខ្វក់តាមពួកគេដែរ ដើម្បីគេច ឲ្យផុតពីកង្វល់ខ្វល់ខ្វក់ទាំងនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបធ្វើដំណើរដើរផ្លូវតទៅទៀត ។ រឿងមួយដែលខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវតស៊ូពុះពាររហូតរយៈចម្ងាយផ្លូវ គឺ លទ្ធិជំនឿជឿកាន់របស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ ផ្សេងៗ រឿងខ្លះជាជំនឿចាស់បូរាណដែលគ្មានហេតុផលហើយបានដក់ជាប់ក្នុងខួរក្បាលរបស់អ្នកស្រុកអស់ ពេលជាច្រើនសតវត្សទម្រាំនឹងខ្ញុំព្រះករុណាពន្យល់ហេតុផលឲ្យពួកគេយង់យល់គោលធម៌ពិតក្នុងព្រះ ពុទ្ធសាសនាបានក៏នឿយហត់មិនតិចទេ ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
លុះ​ឃើញ​គាត់​បើក​ប្រឡោះ​ឲ្យ​ដូច្នោះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ព្រលះស្នៀតតទៅទៀតថា ៖
ក្រុមល្ខោនចល័ត
នៅខណៈដែលកំពុងតែអង្គុយភ្លឹកភ្លាំងនោះឯង ស្រាប់តែមានមនុស្ស ១ ក្រុមប្រមាណជា ៧ នាក់សែងអីវ៉ាន់​សំពីងសំពោងចូលមកអង្គុយសម្រាកជាមួយនឹងខ្ញុំព្រះករុណាដែរ ។ គ្រាន់តែ​ដាក់​អីវ៉ាន់ចុះរួចរាល់ហើយ ៦ នាក់ក្នុងចំណោមនោះផ្លាស់សម្លៀកបំពាក់ចុះទៅងូតទឹកស្ទឹង នៅសល់តែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ចាំយាមអីវ៉ាន់ ។ មើល​ទៅ​កិរិយា​ឫកពា​របស់​គេ​ហាក់​ដូច​ជា​មាន​កង្វល់ខ្វល់ចិត្តនឹងអីវ៉ាន់របស់គេណាស់ ។ "ហៃឧបាសក ! ប្រសិនបើញោមចង់ទៅងូតទឹក ក៏អញ្ជើញទៅចុះ សឹមអាត្មាជួយមើលអីវ៉ាន់ឲ្យ" ខ្ញុំព្រះករុណា និយាយជាមួយនឹងគេដោយអើពើ គេ​មក​អង្គុយ​ចុះ​ខាង​មុខ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ហើយ​លើក​ដៃសំពះ ។ "អរគុណព្រះគុណម្ចាស់ណាស់ ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាមិនទាន់ចង់ងូតទឹកនៅពេលនេះទេ"
"ចុះពួកញោមនាំគ្នាទៅណាមកណាបានជាមានអីវ៉ែអីវ៉ាន់សន្ធឹកសន្ធាប់ម្លេះ?"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"អាត្មាមិនខ្លាចអីទាំងអស់ ចោរសាហាវក៏មិនខ្លាចដែរ ពីព្រោះគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិអីឲ្យពួកគេប្លន់យកទេ មានតែបាត្រ និង ចីពរប៉ុណ្ណោះ បើគេត្រូវការ អាត្មាត្រេកអរនឹងប្រគល់ឲ្យ​ទាំង​សត្វ​សាហាវ​អាត្មាក៏មិន​ខ្លាចដែរ ព្រោះអាត្មាគ្មានអ្វីនឹងឲ្យសត្វទាំងនោះដណ្តើមយកទេ មានតែសរីររាងកាយនេះប៉ុណ្ណោះ សូម្បី​តែរាងកាយនេះឲ្យតែសត្វទាំងនោះត្រូវការ អាត្មា​ក៏​សុខចិត្ត​លះបង់​ឲ្យដែរ"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
គាត់​ស្រដីឡើងក្នុងទីបំផុតថា ៖ "បពិត្រលោកសមណៈដ៏ចម្រើន ! លុះបានដឹងតំណាំងចិត្តដាច់ខាតរបស់​ព្រះតេជព្រះគុណថានឹងរក្សាវិន័យជាងជីវិតបែបនេះ ធ្វើឲ្យ​ខ្ញុំ​កណា​កាន់តែ​គោរព​កោតក្រែង​ទ្វេឡើង​ទៀត ។ ខ្ញុំកណា​សូមអភ័យទោស​ដែល​​បបួល​ឲ្យ​ព្រះតេជព្រះគុណ​ឆាន់​អាហារព្រោះមិនដឹងថា ព្រះតេជ​ព្រះគុណ​ជា​មនុស្ស​ទៀងត្រង់​មួយ​អង្គ​តាម​ដែល​ខ្ញុំកណា​ធ្លាប់​ជួប​ប្រទះ​មក" ។
ធម៌អហិង្សា
"ឧបមាថា ប្រុសម្នាក់ទៅប្លន់សម្លាប់ម្ចាស់ទ្រព្យយករបស់គេមកប្រគេនព្រះតេជព្រះគុណ ព្រះតេជព្រះ​គុណក៏ដឹងថារបស់នោះ គេបានមកពីការប្លន់មិនបរិសុទ្ធ ប៉ុន្តែ​ព្រះតេជព្រះគុណ​ក៏​នៅតែ​ទទួល​យក​របស់​មិនបរិសុទ្ធនោះ ។ បើយ៉ាងនេះតើឈ្មោះថា ព្រះតេជព្រះគុណ​ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវឬរួចផុតចាកបាបយ៉ាងម៉េច​បាន?"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
វិធីទី ១ ញោម​ត្រូវឈរកាន់ដំបងយាមចាំមើលថាតើគោមួយណាកំពុងបែកចាកហ្វូង ។ កាលបើឃើញហើយ ញោមក៏ប្រញាប់រត់ទៅដេញកៀងគោនោះឲ្យត្រឡប់ចូលមកក្នុងហ្វូងវិញ ។ កាល​បើគោនោះត្រឡប់ចូលមក​ក្នុងហ្វូងវិញហើយ គោឯទៀតក៏ចាប់ផ្តើមចេញពីហ្វូងបន្តទៀត ញោមប្រញាប់រត់ទៅដេញគោនោះ ។ ជួនកាល​គោ​​អាចចេញពីហ្វូងម្តងច្រើនក្បាល ញោម​ត្រូវ​ធ្វើការយ៉ាងយ៉ាប់យឺន រត់ដេញគោទៅមកដោយឥតឈប់ឈរ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
នៅ​ខណៈដែលកំពុងតែអង្គុយរំភើយអារម្មណ៍នោះឯង មានវុទ្ធជនម្នាក់ដើរស្ពាយយាមឆ្លងកាត់មក នៅ ពេល​ដែល​ឆ្មៀង​ភ្នែក​ក្រឡេក​មើល​មក​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​អង្គុយ​នៅ​ក្រោម​ម្លប់​ឈើ​ក្បែរ​ផ្លូវ គាត់​ក៏​ឈាង​ចូលមកអង្គុយសម្រាកដែរ ។ លុះដាក់យាមចុះនៅលើផ្ទៃដីហើយ គាត់ក៏ចាប់ផ្តើមណែនាំខ្លួនឯងថាជាគ្រូ​ពេទ្យ ដើរព្យាបាលអ្នកជម្ងឺតាមស្រុកភូមិនានា ហើយ​ក៏​រៀបរាប់​បូរបាច់ដល់សមត្ថភាពរបស់ខ្លួនក្នុងការ​ព្យាបាលអ្នកជម្ងឺឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់យ៉ាងហូរហែ ។ នៅខណៈដែលអង្គុយលើចង្អេរលើកខ្លួនឯងយ៉ាងខ្ពស់​លើសគេនោះ គាត់ក៏រិះគន់ និង តិះដៀលពេទ្យដទៃទៀតយ៉ាងចាស់ដៃផងដែរ ។ គាត់និយាយហាក់នឹងថា ក្នុងលោកនេះ គាត់ជាអ្នកពូកែជាងអ្នកណាៗទាំងអស់ ឈ្លាសវៃប្រាជ្ញប្រាយក្នុងគ្រប់សាខាវិជ្ជា គ្មានអ្វី ដែល​គាត់​មិនចេះនោះទេ ។ កាលបើសង្កេតមើលការនិយាយអួតក្អេងក្អាងរបស់គាត់ទៅ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដឹង បានភ្លាមថាវុទ្ធជននោះកំពុងតែត្រូវទិដ្ឋិមានះ​គ្របសង្កត់ កំពុង​តែ​ឆ្កួត​ចំណេះ​រហូត​ដល់​យល់ខុសថាខ្លួនជា អ្នកវិសេសតែម្នាក់ឯងក្នុងលោក ។ ខ្ញុំព្រះករុណាគិតថាប្រសិនបើមិនបង្ក្រាប​មនុស្សនេះឲ្យអស់​ព្យសន៍ពុត​ត្បុតទេ​ តួនាទី​ប្រៀនប្រដៅ​មនុស្ស​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​មុខ​ជា​ខ្វះចន្លោះមានខ្ចោះដោយពិត ។ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបរៀបចំនយោបាយស្រាយទិដ្ឋិមានះ​របស់គាត់ ដោយចាប់ផ្តើមសន្ទនាគ្នាថា ៖ "ម្នាលឧបាសក ! អាត្មាកើតមកក្នុងលោកនេះក៏ច្រើនឆ្នាំហើយ ទាំងបានត្រាច់ចរមកស្ទើរតែផុតដែនដីក្នុង​មជ្ឈិមប្រទេស ប៉ុន្តែ​នៅ​មិន​ដែល​ពើប​ពះ​ប្រទះ​ឃើញ​ពេទ្យ​ណា​ម្នាក់​មាន​ចំណេះ​ចេះដឹង​ដូច​យ៉ាងញោមទេ ។ ញោមជាគ្រូពេទ្យដែលមានសមត្ថភាពបំផុតតាមដែលអាត្មាធ្លាប់បានប្រទះឃើញមក" ។
ធម៌អហិង្សា
វយជនកុម្ភកៈញញឹមយ៉ាងបានចង្វាក់ ហើយនិយាយឡើងយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ថា ៖
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! អំពើក្បត់ទុយ៌សរបស់លីលាវតីធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាលែងស្រណោះអស់អាល័យ ចំពោះអ្វីៗទាំងពួងរួមទាំងជីវិតរបស់ខ្លួនឯងផង ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ស្ពាយ​បាត្រ​លី​ក្លស់​ត្រាច់​រង្គត់ទៅបីដូចជា មនុស្សគ្មានវិញ្ញាណ ពេលវេលាកន្លងទៅប៉ុន្មានខែប៉ុន្មានថ្ងៃ ខ្ញុំព្រះករុណាមិននឹកនាដល់ទេ រយៈចម្ងាយដែល ដើរឆ្លងកាត់រួចហើយមានប៉ុន្មានយោជន៍ប៉ុន្មានគីឡូ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏មិនយកចិត្តទុកដាក់ដែរ មុខនាទីរបស់ខ្ញុំ ព្រះករុណា គឺ ធ្វើដំណើរដើរទៅមុខជារឿយៗលុះត្រាតែនឹងអស់កម្លាំងស្មង ខ្ញុំព្រះករុណាត្រាច់ចច្រប់ទៅ ដោយសេរី ហាក់បី​ដូច​ជា​មច្ឆជាតិ​ហែបហែលទៅក្នុងមហាសមុទ្រធំល្វឹងល្វើយ ឬហាក់ដូចជាបក្សាបក្សីហោះ ហើរច្រៀវច្រៃទៅឰដ៏ផ្ទៃនភាកាសល្ហល្ហេវ រហូតចម្ងាយផ្លូវដ៏វែងអន្លាយឆ្ងាយលន្លោចមកនោះ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា បានពើបពះប្រទះឃើញភូមិប្រទេសប្លែកៗ និង បានភប់ប្រសព្វសេចក្តីលំបាកយ៉ាប់យ៉ឺនជាអនេកប្បការ បានសមគប់រាប់រកនឹងមនុស្សមនាជាច្រើនស្ទើរគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ ច្រើន​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំងនេះ​ប្រៀបបី​ដូចជា​ឱសថ​ជួយ​ផ្សះផ្សា​មុខ​របួស​ក្នុង​បេះដូង​របស់​ខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យជាសះស្បើយស្រស់ស្រោងឡើង លីលាវតី​ចាប់ផ្តើម​រលុបរលាយ​ចេញ​ពី​ស្មារតីចងចាំរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាបន្តិចម្តងៗ រឿងរ៉ាវដែលចូលមកជំនួសវិញ គឺ ការស្រឡាញ់ចូលចិត្តក្នុងការធ្វើដំណើរគយគន់ទស្សនាទេសភាពប្លែកៗ ក្នុងលោកធាតុដ៏ល្ហធ្លុងត្លេវនេះ គឺថា សេចក្តីស្រឡាញ់ចូលចិត្តដ៏ត្រជាក់ត្រជុំចំពោះធម្មជាតិព្រៃភ្នំទ្រនំថ្មដ៏ ប្រាសចាកកិច្ចកលមារយាផ្សេងៗ ភូមិតូចភូមិធំ ស្រុកតូចស្រុកធំច្រើនហួសវិស័យនឹងគណនាដែលខ្ញុំព្រះ ករុណា​ដើរ​ឆ្លង​កាត់មក ឃើញថា គ្មានទីកន្លែងណារីករាយមនោរម្យសមដូចនឹងល្អាងភ្នំ និង ដងព្រៃដ៏ស្ងប់ ស្ងាត់ត្រឈៃនៃជនបទដ៏ឆ្ងាយសន្លឹមសន្លាយនោះទេ សម្រាប់ខ្ញុំព្រះករុណានាពេលនោះ ផែន​ថ្មដ៏រាបធេង និង រុក្ខជាតិដ៏ត្រឈឹងត្រឈៃមានអត្ថន័យក្រៃលែងជាងគ្រឹះស្ថានវិមានប្រាសាទដ៏ស្កឹមស្កៃទៅទៀត សូរសព្ទ សម្លេងទឹកឈូហូរច្រោះសស្រឹមតាមក្រហែងថ្មត្រង់ញោចភ្នំ និង សម្លេងស្រែកយំនៃរៃកណ្តឹងក្នុងព្រៃព្រឹក្សា លតាវល្លិ៍ ស្តាប់ឮទៅពីរោះរណ្តំជាងសម្លេងចម្រៀងប្រគំកំដរដោយតូរ្យតន្ត្រីនៃនគរវាសីទៅទៀត ពន្លឺព្រះចន្ទ និង តារាករ​ក្នុង​រាត្រី​កាលគន់មើលទៅត្រជាក់ភ្នែកគួរឲ្យពិតពិលរមិលមើលជាងពន្លឺប្រទីបជ្វាលាក្នុងរាជធានី ទៅទៀត សត្វម្រឹគីម្រឹគាក្នុងព្រៃ ប្រសិនបើយើងសេពគប់រាប់រកវាដោយចិត្តប្រកបដោយមេត្តា មើលទៅគួរ ឲ្យសេពគប់មិនចាញ់មនុស្សដែលចម្រើនលូតលាស់ដោយវប្បធម៌ និង អរិយធម៌ទេ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ខ្ញុំកណារក្សាមិនបានទេ" ពេទ្យស្មឿកនិយាយដោយសម្លេងខ្សោយចុះ ។
គុណតម្លៃនៃការបួស
ម្នាល​លោក​ដ៏​មាន​អាយុ ! នា​ថ្ងៃ​មួយ​នៅ​ខណៈ​ដែល​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​កំពុង​តែ​អង្គុយ​លើ​ជើង​ម៉ា​ខាង​មុខ​រានហាល​ ក្រោម​គុម្ព​ឫស្សី​ក្បែរ​កុដិ​តូច​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ បាន​មាន​ប្រុស​កម្លោះ​ម្នាក់​ដើរ​ចូល​មក​រក ។ គេ​អង្គុយ​ចុះ ហើយ​លើក​ដៃ​សំពះ​ទាំង​ណែនាំ​ខ្លួន​ឯង​ថា​ ៖ "ខ្ញុំ​កណា​ឈ្មោះ​បុណ្ណមាណព ជា​កូន​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍ ធ្លាប់​ស្តាប់​ធម៌​រាល់​ថ្ងៃ​សីល​ជា​និច្ច ហើយ​មាន​សទ្ធា​ ជ្រះ​ថ្លា​ចង់​បួស​ជា​ភិក្ខុ​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា ប៉ុន្តែ​មាន​ឧបសគ្គ​រាំងស្ទាក់​គឺ​មិន​បាន​ទទួល​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​មាតា​បិតា​ ។ ខ្ញុំកណា​ខំ​ទទូច​អង្វរ​គាត់​រាល់​ថ្ងៃ​ ប៉ុន្តែ​ពួក​គាត់​មិន​យល់​ព្រម​សោះ ទើប​គេច​មក​រក​ព្រះតេជ​គុណ​ដើម្បី​ឲ្យ​ព្រះតេជគុណ​ជួយ​បំបួស​ខ្ញុំ​កណា​ផង" ។​
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"នាងមិនថាយ៉ាងម៉េចទេ គ្រាន់តែខ្ញុំករុណា​ប្រាប់នាងចប់ នាងក៏ទ្រហោយំហ៊ូយ ។ ខ្ញុំកូរណាមិនដឹងថានឹង​លួងលោមនាងយ៉ាងម៉េចទេ ។ ខ្ញុំកូរណានឹកអាណិតអាសូរនាងខ្លាំងណាស់ នាងយំខ្សឹកខ្សួល និយាយ​រៀបរាប់រឿងរ៉ាវផ្សេងៗ ប៉ុន្តែខ្ញុំកូរណាស្តាប់មិនសូវដឹងសេចគ្រេចទេ មេត្តាឲ្យនាងជួបបន្តិចមិនបានទេឬ? ខ្ញុំករុណាអាណិតអាសូរនាងខ្លាំងណាស់ ឧស្សាហ៍​ធ្វើ​ដំណើរ​ដើរ​ផ្លូវ​មក​ពី​ក្រុង​សាវត្ថី​ដើម្បី​នឹង​បាន​ជួបព្រះ​តេជគុណ ប៉ុន្តែក៏លោតែខុសបំណង គួរយល់ចិត្តនាងខ្លះផង" ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
ប្រុស​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​អង្គុយ​ធ្មឹង​អស់​ពេល​ជា​យូរ ។ សម្តីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាច្បាស់ជាធ្វើឲ្យគាត់គិតត្រិះរិះ​រកហេតុផលខ្លះ ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"អីយ៉ា ! លោកសមណៈនេះអីក៏ប៉ិនជជីកសួររឿងរ៉ាវក្នុងអតីតកាលរបស់ខ្ញុំកណាម្លេះហ្ន !" គាត់សួរទាំងចង​ចិញ្ចើមដោយទាំងមិនពេញចិត្ត ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​លោម​គាត់​ដោយ​សិតាការ(ស្នាមញញឹម) ហើយនិយាយ​ដោយសម្លេងទន់ភ្លន់ទៅរកគាត់ថា "អាត្មាគ្មានចេតនាដេញដោល​ជីវប្បវត្តិ​របស់ញោមលេងសើចទេ ឧបាសក ! អាត្មា​គ្រាន់​តែ​ចង់​នឹង​ពន្យល់​ញោម​ឲ្យ​យល់ច្បាស់លាស់ប៉ុណ្ណោះឯងថា ការរលឹកនឹកដល់ សេចក្តីស្លាប់ជារឿយៗធ្វើឲ្យបាត់ខ្លាចស្លាប់បានយ៉ាងណា ។ បើញោមប្រាប់អាត្មាបានថា​ហេតុ​អ្វី​បាន​ញោម​ជាបាត់ខ្លាច អ៊ំប្រុស​របស់​ញោម អាត្មានឹងប្រាប់ញោមបានដែរថាហេតុអ្វីបានជា​អាត្មា​បាត់ខ្លាចសេចក្តីស្លាប់ ។ បើញោមល្មម​នឹងនឹកឃើញបាន​ សូម​ប្រាប់​អាត្មា​ផង​ថា​ព្រោះ​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ក្រោយ​មក​ញោម​បាត់​ខ្លាច​អ៊ំ​ប្រុស​របស់​ញោម" ។
"ម្នាលឧបាសក ! ឧបមាថា ប្រុសម្នាក់កំពុងតែចែវទូកដែលក្រហេតក្រហតដោយប្រហោងតូចធំឆ្លងកាត់​មហាសមុទ្រ ។ នៅពេលដែលចែវទូកទៅនោះ គាត់​ក៏​មើល​ឃើញ​ថា​ទឹក​កំពុង​តែ​ជ្រាប​ហូរ​ចូល​មក​ក្នុង​ទូក​របស់គាត់តាមរន្ធធ្លាយដែរ ។ ក្នុងរឿងនេះ គាត់ដឹងជាក់ច្បាស់ថា​ទូករបស់គាត់នឹងលិចនៅកណ្តាល​មហាសមុទ្រដោយពិត កាល​បើ​គិត​ឃើញ​ថា​ទូក​នឹង​លិច​ទៅ​ដូច្នេះ គាត់ក៏កើតមានចិត្តក្រៀមក្រំ ស្រមុត ស្លុតចិត្ត លែងគិតអាឡោះអាល័យអ្វីទៀតក្នុងជីវិត ព្រោះគ្មានផ្លូវណានឹងអាស្រ័យទូកទៅដល់ត្រើយ​នាយបានទេ ទើប​មិន​គិតគូរ​ដល់​ការលិច​របស់​ទូក​ឡើយ គិតតែពីឈររាំរែកស្រែកច្រៀងយ៉ាងស្រណុក​ស្រណាននៅក្នុងទូក លុះត្រាតែទូករបស់គាត់លិចផ្លឹបទៅហើយក៏លង់ទឹកស្លាប់តែម្តង ។ តើញោមយល់ថា ប្រុស​ម្នាក់​នោះ​ឆ្លាត​ឬ​ល្ងង់?"
"តាមដែលខ្ញុំកណាចាំបាន មើលទៅដូចជាព្រោះហេតុនេះ គឺ គ្រាមួយនោះ អ៊ំប្រុសរបស់ខ្ញុំកណាហ្នឹងធ្លាក់​ខ្លួនឈឺ ម្តាយខ្ញុំកណាបាននាំខ្ញុំកណាទៅមើលគាត់ ។ ដំបូងឡើយ នៅខ្លាចដែរ ប៉ុន្តែក្រោយពីទៅញឹកញាប់​មក កម្លាចក៏រលស់បាត់អស់ទៅបន្តិចម្តងៗ ។ លុះទីបំផុត ក៏ឥតខ្លាចសោះ"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"ការលេងរបស់ឯងធ្វើឲ្យអាត្មាយល់ដឹងស្ថានភាពរបស់សង្គមមនុស្សបានយ៉ាងល្អប្រសើរក្រៃលែង អាត្មាទើប តែដឹងឥឡូវនេះឯងថាអ្នកខ្លះកាលមានអំណាច មានទ្រព្យសម្បត្តិ មាន​យស​ស័ក្តិ​ខ្ពស់ជាងអ្នកដទៃច្រើនតែ យល់ខុសថាខ្លួនល្អវិសេសបំផុតហើយ មិនបាច់អាស្រ័យអ្នកណារស់នៅទេ ខ្លួនចង់គិតធ្វើអ្វីក៏ធ្វើបានដោយ ឥតគិតគូរដល់ដើមទ្រូងអ្នកដទៃឡើយ ទោះ​អ្នកដទៃ​លំបាកលំបិនយ៉ាងណាក៏ដោយចុះ សូមឲ្យតែខ្លួន ស្រណុកសុខសប្បាយជាការគ្រប់គ្រាន់ នេះឯងជារំយល់ខុសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ពីព្រោះនៅខណៈដែលគេ ប្រកាស​ថា​មិន​បាន​អាស្រ័យ​អ្នក​ណារស់នៅហ្នឹងឯង គេកំពុងតែអាស្រ័យអ្នកដទៃទៅហើយ គួរនាដូចជាឥដ្ឋ ដែលនៅលើកំពូលចេតីយ៍បានព្រោះអាស្រ័យឥដ្ឋជាច្រើនដុំនៅទល់ទប់ខាងក្រោមដូច្នោះ" ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ចង់ដឹងថាញោមល្ងង់យ៉ាងម៉េច អាត្មានឹងពន្យល់ញោមឲ្យស្តាប់ថា រាងកាយរបស់យើងប្រៀបដូចជា​ទូកធ្លាយ, ឱឃៈសង្សារ (អន្លង់) ដែលញោមត្រូវអន្ទោលស្លាប់កើតប្រៀបដូចជា មហាសមុទ្រ, ត្រើយនាយ ប្រៀបដូចជាព្រះនិព្វាន ញោមកំពុងតែចែវទូកធ្លាយគឺរាងកាយឆ្លងកាត់ឱឃៈសង្សារទៅកាន់ត្រើយនាយ គឺព្រះនិព្វាន ប៉ុន្តែ​ទូក​គឺ​រាងកាយ​របស់​ញោម​កំពុង​តែ​លិចលង់​មុនពេលដែលញោមទៅដល់ត្រើយនាយ ដែលនៅឆ្ងាយលន្លឹមទាល់តែមើលមិនឃើញ ។ ថ្វីបើដឹងថាទូកគឺរាងកាយនឹងលិចហើយខ្លួនឯងនឹងលង់ ទឹកស្លាប់ក៏ដោយ ក៏​នៅតែ​ប្រមាទ​ទ្វេធ្វេស​រាំរែកស្រែកច្រៀងសប្បាយដដែល ហ្នឹងមិនឲ្យថាល្ងង់ទេឬ !"
ខ្ញុំព្រះករុណាឈប់ហើយសង្កេតមើលអាកប្បកិរិយារបស់ព្រឹទ្ធជន​មួយស្របក់ កាលបើឃើញថាគាត់ នៅស្ងៀមស្រមឹមដូច្នេះ ទើបនិយាយតទៅទៀតថា ៖
នាទីចុងក្រោយ
មានសម្លេងដកដង្ហើមយ៉ាងត្រហប ហើយស្ងាត់ទៅមួយស្របក់
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ចុះញោមខ្លាចអ៊ំប្រុសរបស់ញោមរហូតឬក្រោយមកក៏បាត់ខ្លាចគាត់"
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
ខ្ញុំព្រះករុណាសង្កេតឃើញអនិស្សរជនក្រោមអាណាព្យាបាលរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា មាន ២ ប្រភេទ គឺ ៖
ប្រភេទទី ១ ជាសមត្ថជន ប្រឹងប្រែងធ្វើអំពើល្អដោយការងារ ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
ស្អែក​ឡើង ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើ​ការងារ​តាម​នយោបាយ​ដែល​គិត​ឃើញ​បាន នៅ​ខាង​មុខ​គេហដ្ឋាន​របស់​មេភូមិ មាន​ទីធ្លា​ល្វឹងល្វើយ​ទាំង​មាន​ដើម​ឈើ​ដុះ​ច្រូងច្រាង​ចោល​ម្លប់​ត្រឈឹង​ត្រឈៃ ។ ក្មេងក្មាង​អ្នកស្រុក​ចូលចិត្ត​ទៅ​ប្រឡែង​គ្នា​លេង​លើ​ទីធ្លា​នេះ​ណាស់ ។ រីឯ​លោក​ប្រធាន​ភូមិ​វិញ​ក៏​ចូល​ចិត្ត​ទៅ​អង្គុយ​ត្រង់​ទ្វារ​គេហដ្ឋាន​សម្លឹង​មើល​ក្មេងៗ​ប្រឡែង​គ្នា​ដែរ ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ខ្ញុំកណាល្ងង់យ៉ាងម៉េច ព្រះតេជព្រះគុណ ! " គាត់សួរឡើងទាំងមិនពេញចិត្ត
ក្រុមល្ខោនចល័ត
"ព្រោះហេតុអ្វីឬ?"
"កាលបើញោមឆបោកទស្សនិកជន ពួកគេក៏យល់ច្រឡំ គិតថាពិតជាក់ស្តែងតាមនោះ​មែន ហើយក៏កើតអារម្មណ៍ផ្សេងៗ សោកសៅ សង្រេងសង្រៃខ្លះ ក្រោធខឹង និង ស្អប់ខ្លះ អាណិតអាសូរខ្លះ កើតសំណើចសើចកក្អឹកកក្អៀកខ្លះ ស្រេចតែដំណើររឿងដែលញោមសម្តែង ។ ប៉ុន្តែគ្មានបានលទ្ធផលអ្វីជាដុំ​កំភួនកើតឡើងទេ ក្រៅតែ​ពី​កើត​អារម្មណ៍​ផ្សេងៗ​ឡើង​មក​ប៉ុណ្ណោះ​ឯង" ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ព្រោះហេតុអ្វី?" ខ្ញុំព្រះករុណាសួរ
ធម៌អហិង្សា
ម្នាលឧបាសក ! នៅខណៈដែលឆាន់សាច់សត្វនោះ អាត្មាតែងតែដាស់តឿនចិត្តខ្លួនឯងឲ្យភ្ញាក់រលឹកជានិច្ច គួរ​នា​ដូច​ជា​លំនឹក​គិត​របស់​ម្តាយ​ដែល​បរិភោគ​សាច់​កូន​ខ្លួន​ឯង​ក្នុង​វាល​ខ្សាច់​ដូច្នោះ ។ អាត្មា​ឆាន់ដោយ​ស្លុត​រន្ធត់​ចិត្ត ឆាន់ដោយសេចក្តីចាំបាច់បង្គាប់សុទ្ធសាធ ។ កាលបើដូច្នេះ ចិត្តរបស់អាត្មាមិនត្រេកអរក្នុងបាបបន្តិចណាឡើយ ។ តើ​អាត្មា​នឹង​បាន​បាប​ដូច​ម្តេច​ទៅ ?" ។ ពាក្យ​អធិប្បាយ​ព្រម​ទាំង​រឿង​និទាន​បុគ្គលាធិដ្ឋាន​របស់ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​បាន​ផល​ជាក់ស្តែង ត្បិត​ថា​វយជន​កុម្ភកៈ​យល់​ស្រប​តាម​ភ្លាម​ ។