cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ចិន
រាជាធិរាជចិន
ក្រោយពីសម័យរាជវង្សហានបានបញ្ចប់ ប្រទេសចិនក៏ឈានចូលមកដល់សម័យជម្លោះសង្គ្រាមមួយទៀតដែលគេតែងស្គាល់ថាសម័យនគរបី។ នៅចុងបញ្ចប់ នគរអ៊ួយក៏ត្រូវបានផ្តួលរលំភ្លាមៗដោយរាជវង្សជិន។ ក្រោយមក ជិនក៏ត្រូវប្រឈមនឹងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងមួយបូករួមទាំងការឈ្លានពានពីកុលសម្ព័ន្ធភាគខាងជើងចំនួនប្រាំហើយជាលទ្ធផល តំបន់ភាគខាងជើងក៏ធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កុលសម្ព័ន្ធទាំងនោះដោយគេតែងស្គាល់វាថានគរទាំងដប់ប្រាំមួយ។ ពួកស៊ានប៉ិបានបង្រួបបង្រួមរដ្ឋខាងជើងទាំងប៉ុន្មានរួចបង្កើតបានជានគរអ៊ួយខាងជើង។ ខុសពីអធិរាជមុនៗរបស់អ៊ួយខាងជើង ព្រះចៅចាវវិនបានបញ្ជាឱ្យមានការលាយចូលគ្នារវាងវប្បធម៌នគរខាងជើងនិងវប្បធម៌ហាន។ បែរមកភាគខាងត្បូងវិញ ឧត្តមសេនីយ៍លីវ អ៊ីបានផ្តួលរលំរាជវង្សជិនហើយក៏បានឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងនាមជាអធិរាជនៃរាជវង្សលីវសុង។ រាជវង្សស្នងបន្តៗនៃរដ្ឋទាំងអស់នេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថារាជវង្សខាងជើងខាងត្បូង ហើយទីបំផុតនៅឆ្នាំ ៥៨១ រដ្ឋទាំងពីរទិសក៏ត្រូវបង្រួបបង្រួមបង្កើតបានជារាជវង្សសួយ។ រាជវង្សសួយបានស្តារប្រព័ន្ធដឹកនាំរបស់ហានឡើងវិញនិងព្រមទាំងធ្វើកំណែទម្រង់កសិកម្ម សេដ្ឋកិច្ច ជីកសាងសង់មហាប្រឡាយ និងផ្សព្វផ្សាយសាសនាព្រះពុទ្ធ។ ការបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជវង្សក៏ចាប់ផ្ទុះឡើងដែលជាលទ្ធផលនៃការចាញ់សង្គ្រាមនៅកូរ៉េភាគខាងជើង ហើយរាជវង្សសួយក៏ដួលរលំ។
នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់រាជវង្សថាងនិងសុង ប្រទេសចិនបានឈានចូលទៅដល់យុគសម័យមាសដោយទទួលបានការអភិវឌ្ឍន៍ស្ទើរគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសគឺវិស័យសេដ្ឋកិច្ច បច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌។ រាជវង្សថាងបានស្តារការគ្រប់គ្រងនៅភាគខាងលិចវិញដែលជាទីកន្លែងនៃផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដ៏ល្បីល្បាញ។ អំណាចរបស់រាជវង្សថាងបានធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ដោយសារតែការបះបោរអានលូសាននៅអំឡុងសតវត្សទី៨។ នៅឆ្នាំ ៩០៧ រាជវង្សថាងបានដួលរលំទាំងស្រុងនៅពេលដែលស្តេចត្រាញ់ម្នាក់បានឡើងគ្រប់គ្រងអំណាច។ នៅឆ្នាំ ៩៦០ រាជវង្សសុងបានលេចឡើងជាមហាអំណាចមួយស្មើនឹងរាជវង្សលៀវ (រាជវង្សស្នងពីថាង)។ រដ្ឋាភិបាលសុងគឺជារដ្ឋាភិបាលដំបូងបង្អស់នៅលើពិភពលោកដែលជម្រុញឱ្យប្រជាជនប្រើប្រាស់លុយក្រដាស និងជារដ្ឋបាលនយោបាយចិនដំបូងគេដែលបង្កើតកងនាវាឈរជើងអចិន្ត្រៃយ៍ដោយទទួលបានការគាំទ្រពីក្រុមឧស្សាហកម្មផលិតនាវានិងឈ្មួញពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ។
នៅរវាងសតវត្សទី១០ និងទី១១ ប្រជាជនចិនបានកើនចំនួនទ្វេដងរហូតដល់ទៅ ១០០ លាននាក់ នេះគឺដោយសារតែការពង្រីកកសិកម្មស្រូវនៅតាមតំបន់ភាគកណ្តាលនិងភាគខាងត្បូង និងផលិតផលស្បៀងអាហារជាច្រើនទៀត។ លទ្ធិខុងជឺដែលបានបាត់បង់ឥទ្ធិពលអស់រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំដោយសារតែភ្លើងសង្គ្រាម ត្រូវបានរាជវង្សសុងគាំទ្រនិងយកមកផ្សព្វផ្សាយឡើងវិញ ចំណែកឯវប្បធម៌ហើយសិល្បៈវិញបានទទួលនូវការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងខ្លាំង។ ដោយមើលឃើញថាសុងមានកម្លាំងយោធាខ្សោយដូច្នេះរាជវង្សជិនក៏បានឆក់យកឱកាសនេះដើម្បីឈ្លានពានទឹកដីរបស់សុង ហើយនៅឆ្នាំ១១២៧ រាជធានីរបស់សុងក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ជិន។ ជួររដ្ឋាភិបាល កងទ័ព និងមន្ត្រីនៃរាជវង្សសុងទាំងប៉ុន្មានដែលនៅសេសសល់បាននាំគ្នារត់ដកថយមកភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន។
នៅក្នុងសតវត្សទី១៣ ពួកម៉ុងកូលបានពង្រីកអំណាចនិងឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនដោយបានវាយចូលប្រទេសចិន។ នៅក្នុងឆ្នាំ១២៧១ មេដឹកនាំម៉ុងកូលម្នាក់ឈ្មោះថាគូប៊ីឡៃ ខាន់បានបង្កើតរដ្ឋមួយនៅលើទឹកដីចិនដែលមានឈ្មោះថារាជវង្សយួន (អានថា"យាន") ហើយនៅឆ្នាំ១២៧៩ យានបានវាយដណ្តើមទឹកដីភាគត្បូងរបស់សុង។ ប្រវត្តិវិទូបានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថា មុនការចូលឈ្លានពានរបស់ពួកម៉ុងកូល ចំនួនប្រជាជនចិនសរុបមានប្រមាណ ១២០ លាននាក់ប៉ុន្តែមកដល់ឆ្នាំ១៣០០ ពោលគឺក្រោយការឈ្លានពានចំនួនប្រជាជនសរុបបានធ្លាក់ចុះមកនូវត្រឹម ៦០ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ។ នៅឆ្នាំ១៣៦៨ ទាសករម្នាក់បានផ្តួលរលំរាជវង្សយានហើយបានឡើងគ្រងរាជ្យជាអធិរាជនៃរាជវង្សមិងថ្មី។ នៅក្រោមរាជវង្សមិង ប្រទេសចិនបានឈានចូលមកដល់យុគសម័យមាសម្តងទៀតដោយក្នុងនោះប្រទេសចិនគឺជារដ្ឋដែលមានកម្លាំងទ័ពជើងទឹកដ៏មានអំណាចជាងគេនៅលើពិភពលោកហើយមានសេដ្ឋកិច្ច សិល្បៈ និងវប្បធម៌ដ៏ចម្រើនអស្ចារ្យ។ ក្នុងសម័យនេះហើយដែលចិនបានចេញទៅធ្វើពាណិជ្ជកម្មនិងស្វែងរកកំណប់ទ្រព្យនៅតាមតំបន់ឆ្ងាយៗដោយធ្វើដំណើរតាមមហាសមុទ្រ។
នៅក្នុងសម័យរាជវង្សមិង រាជធានីប្រទេសចិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរចំនួនពីរលើក៖ លើកទីមួយគឺផ្លាស់មកតាំងនៅណានជិង និងលើកទីពីរគឺនៅប៉េកាំង។ នៅក្នុងសម័យនេះ អ្នកប្រាជ្ញល្បីៗជាច្រើនបានផុសចេញមកដោយបន្សល់ទុកនូវការអប់រំ ប្រៀនប្រដៅដ៏ប្រពៃសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងពីរជំនាន់គឺបច្ចុប្បន្ននិងអនាគត។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះបានក្លាយជាកម្លាំងគាំទ្រនូវឧស្សាហកម្មនិងពាណិជ្ជកម្មក្នុងចលនាធ្វើពហិការពន្ធ បូករួមទាំងការការពារជាតិខ្លួននិងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុន និងការលុកលុយរបស់ពួកម៉ាន់ជូ។ កត្តាទាំងអស់នេះបានធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុជាតិចុះខ្សោយជាងមុនបន្តិច។
នៅឆ្នាំ១៦៤៤ រាជធានីប៉េកាំងត្រូវបានវាយត្រួតត្រាដោយកម្លាំងបះបោរជាច្រើនក្រុមដែលដឹកនាំដោយលី ស៊ីឆេង។ ព្រះចៅឆុងជិនបានធ្វើអត្តឃាតនៅពេលដែលរាជធានីប៉េកាំងកំពុងដួលរលំ។ រាជវង្សឆេងរបស់ជនជាតិម៉ាន់ជូបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយឧត្តមសេនីយ៍មិងរួចវាយដណ្តើមទីក្រុងប៉េកាំងមកវិញនិងផ្តួររលំរាជវង្សឈុនរបស់លីចោល។ ក្រោយពីដណ្តើមបានសម្រេច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏ក្លាយជារាជធានីរបស់រាជវង្សឆេងម្តង។
រាជវង្សចុងក្រោយ
រាជវង្សឆេងដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៦៤៤ ដល់ឆ្នាំ១៩១២ គឺជារាជវង្សរាជាធិរាជចុងក្រោយបង្អស់នៃប្រទេសចិន។ ការវាយដណ្តើមអំណាចរវាងមិងនិងឆេងបានបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៥ លាននាក់ហើយធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូលធ្លាក់ចុះជាលំដាប់។ បន្ទាប់ពីត្រួតត្រាទឹកដីស្នូលរបស់មិងរួចហើយ ពួកឆេងនូវតែបន្តយុទ្ធនាការត្រួតត្រាទឹកដីផ្សេងៗដូចជា៖ ម៉ុងកូល ទីបេ និងស៊ីនជាំង។ ដើម្បីឱ្យរបបខ្លួននៅគង់វង្សយូរអង្វែង ថ្នាក់ដឹកនាំនៃរាជវង្សឆេងបានចេញនូវគោលនយោបាយថ្មីៗជាច្រើនដូចជា៖ ការគាំទ្រវិស័យកសិកម្ម និងរឹតបន្តឹងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម (បិទលែងឱ្យឈ្មួញធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ) និងថែមទាំងបង្រៀនមនោគមវិជ្ជារបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រជាជនគ្រប់ថ្នាក់វណ្ណៈ។ ដោយសារតែគោលនយោបាយដ៏តឹងខាងលើទើបធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធសង្គមនិងបច្ចេកវិទ្យារបស់ចិនរងការជាប់គាំងលែងទៅមុខទៀត។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ រាជវង្សឆេងត្រូវបានមហាអំណាចលោកខាងលិចអូសទាញឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមអាភៀន។ ដោយសារតែត្រូវមហាអំណាចអឺរ៉ុបត្រួតឈ្លានពាន រាជវង្សឆេងក៏ត្រូវចាញ់សង្គ្រាមអាភៀនទាំងពីរលើក។ ជាលទ្ធផល ឆេងត្រូវបានមហាអំណាចអឺរ៉ុបបង្ខំឱ្យចុះលើសន្ធិសញ្ញាវិសមភាពជាច្រើនដែលធ្វើឱ្យខ្លួនបាត់បង់ទឹកដីសំខាន់ៗជាច្រើនដូចជាទីក្រុងហុងកុងជាដើម។ សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី១ បានធ្វើឱ្យឆេងកាត់ឧបទ្វីបកូរ៉េនិងកោះតៃវ៉ាន់ទៅឱ្យជប៉ុនគ្រប់គ្រង។
សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)
នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១២ សាធារណរដ្ឋចិនត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងដោយមានលោកស៊ុន យ៉ាតសេន (ប្រធានបក្សជាតិនិយម"គួមីនតាង") ជាប្រធានាធិបតីបណ្តោះអាសន្ន។ តែមិនយូរប៉ុន្មាន តំណែងប្រធានាធិបតីនោះក៏ត្រូវប្រគល់មកឱ្យលោកយ័ន ស៊ីខាយដែលជាអតីតឧត្តមសេនីយ៍នៅក្នុងរបបរាជវង្សឆេងហើយនៅឆ្នាំ១៩១៥ លោកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាអធិរាជចិនថ្មី។ ក៏ប៉ុន្តែ ការស្តាររបបរាជានិយមឡើងវិញនៅចិនដោយស៊ីខាយមិនបានទទួលផលអ្វីនោះឡើយដោយលោកត្រូវបានកងទ័ពប៉ីយ៉ាងប្រឆាំងហើយបង្ខំឱ្យដាក់រាជ្យនិងបង្កបង្កើតសាធារណរដ្ឋចិនឡើងវិញ។
ក្រោយពីមរណភាពរបស់លោកស៊ីខាយនៅឆ្នាំ១៩១៦ នយោបាយប្រទេសចិនក៏ត្រូវដួលរលំបែកបាក់ភ្លាមៗ។ រដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៉េកាំងគឺត្រូវបានគេទទួលស្គាល់មែនប៉ុន្តែពួកគេគ្មានឥទ្ធិពលអំណាចអ្វីនោះទេដោយអំណាចនីមួយៗត្រូវធ្លាក់ក្រោមដៃពួកស្តេចត្រាញ់ដែលបានត្រួតត្រានៅតាមតំបន់នីមួយៗនៃប្រទេសចិន។ នៅអំឡុងចុងទស្សវត្ត ១៩២០ គណបក្សគួមីនតាងដែលដឹកនាំដោយលោកចាង កាយចៀកបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសជាតិឡើងវិញតាមរយៈយុទ្ធនាការយោធានិងវិធីសាស្ត្រនយោបាយម្យ៉ាងដែលគេស្គាល់ថា បេសនកម្មភាគខាងជើង។ បក្សគួមីនតាងបានផ្លាស់រដ្ឋធានីមកតាងនៅណានជីងហើយបានអនុវត្តគោលនយោបាយថ្មីហៅថា"នយោបាយអាណាព្យាបាល"ក្នុងគោលបំណងវិវត្តនយោបាយប្រទេសចិនតាមកម្មវិធីរបស់លោកយ៉ាតសេនដើម្បីឱ្យចិនក្លាយជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យដ៏ទំនើបមួយ។  ការបែកបាក់ផ្នែកនយោបាយនៅប្រទេសចិនបានបង្កឱ្យមានផលវិបាកជាច្រើនដល់ចៀកក្នុងការប្រយុទ្ធបង្ក្រាបកងទ័ពរំដោះប្រជាជនរបស់ពួកចិនកុម្មុយនិស្ត។ តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី ក៏លោកចាង កាយចៀកនូវតែបន្តខំប្រឹងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនិស្តដោយដំបូងឡើយគឺគាត់ទទួលបានលទ្ធផលដូចអ្វីដែលខ្លួនបានស្មាន់ទុកមែន។ ប៉ុន្តែការចូលឈ្លានពានរបស់ចក្រភពជប៉ុននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ បានបង្ខំឱ្យចៀកបែរមកផ្តោតលើការទប់ទល់កងទ័ពជប៉ុនវិញ។
សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី២ (១៩៣៧–១៩៤៥) បានបង្ខំឱ្យបក្សពួកនយោបាយទាំងពីរគូចងសម្ព័ន្ធភាពនឹងគ្នា។ នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ កងទ័ពឈ្លានពានជប៉ុនបានប្រព្រឹត្តិអំពើកំណាចឃោរឃៅជាច្រើនមកលើជនស៊ីវិលចិនហើយជាលទ្ធផល ជនជាតិចិនប្រមាណ ២០ លាននាក់ត្រូវបានស្លាប់នៅក្នុងដៃកងទាហានជប៉ុន។ គេបានសម្តៅលើប្រទេសចិន អង់គ្លេស អាមេរិក និងសូវៀតថាជា"មហាអំណាចរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់" ហើយបានទទួលស្គាល់ប្រជាជាតិទាំងនេះថាជា"បងធំទាំងបួន"នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ រួមជាមួយនឹងមហាអំណាចបីផ្សេងទៀត ប្រទេសចិនគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមសម្ព័ន្ធមិត្តធំៗទាំងបួននៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២។  ក្រោយពីការសុំទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅឆ្នាំ១៩៤៥ ទឹកដីដើមរបស់ចិនដែលធ្លាប់កាន់កាប់ដោយជប៉ុនទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យចិនវិញ។ ប្រទេសចិនបានលេចឡើងក្លាយជាអ្នកឈ្នះនៅក្នុងសង្គ្រាមមែនប៉ុន្តែសង្គមនិងហិរញ្ញវត្ថុជាតិគឺកំពុងតែស្ថិតនៅក្រោមស្ថានភាពហែកហួរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ ការមិនទុកចិត្តគ្នាជាបន្តបន្ទាប់រវាងគួមីនតាងនិងបក្សកុម្មុយនិស្តបាននាំឱ្យផ្ទុះឡើងនូវសង្គ្រាមស៊ីវិលសារជាថ្មីម្តងទៀត។ ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ ប៉ុន្តែដោយសារតែភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម បទប្បញ្ញត្តិជាច្រើននៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសាធារណរដ្ឋចិនមិនដែលត្រូវបានអនុវត្តនៅលើទឹកដីចិនដីគោកនោះទេ។
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត (១៩៤៩–បច្ចុប្បន្ន)
សមរភូមិប្រយុទ្ធធំៗនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលចិនត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ក្រោយពីបក្សកុម្មុយនិស្តបានត្រួតត្រាលើទឹកដីភាគច្រើននៃចិនដីគោកបូករួមជាមួយនឹងការដកថយរបស់គួមីនតាងទៅតំបន់ចុងខាងត្បូង។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៩ ប្រធានបក្សកុម្មុយនិស្តចិនលោកម៉ៅសេទុងបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនឡើងតាមរយៈសុន្ទរកថាមួយនៅក្នុងសម័យប្រជុំពេញអង្គលើកទីមួយនៃសន្និសីទពិគ្រោះយោបល់នយោបាយប្រជាជនចិន  អមដោយការប្រកាសជាសាធារណៈនិងការប្រារព្ធពិធីអបអរសាទរជ័យជម្នះនៅទីលានធានអានមិន។ នៅឆ្នាំ១៩៥០ កងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិនបានចូលដណ្តើមកាន់កាប់កោះហៃណានពីសាធារណរដ្ឋចិន និងដាក់បញ្ចូលទឹកដីទីបេជាផ្នែកនៃប្រទេសខ្លួន។ កងកម្លាំងគួមីនតាងដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានបាននាំគ្នាបន្តធ្វើកុបកម្មតូចៗនៅឯភាគខាងលិចប្រទេសចិនអស់ពេញមួយទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៥០។
របបថ្មីនេះបានបង្រួបបង្រួមប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្លួនក្នុងចំណោមប្រជាកសិករតាមរយៈកំណែទម្រង់ដីធ្លីដែលក្នុងនោះ ម្ចាស់ដីធ្លីស្រែចម្ការចាប់ពីមួយលានទៅពីរលាននាក់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចាប់យកទៅសម្លាប់ចោល។ នៅអំឡុងទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៦០ ប្រទេសចិនបានបង្កើតប្រព័ន្ធឧស្សាហកម្មឯករាជ្យនិងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៦១ ផែនការកំណែទម្រង់របស់ចិនដ៏ធំមួយហៅថាមហាលោតផ្លោះបានប្រព្រឹត្តិទៅនិងជាលទ្ធផល ប្រជាជនចិនប្រមាណពី ១៥ ទៅ ៣៥ លាននាក់បានបាត់បង់អាយុជីវិតដោយភាគច្រើនគឺបណ្តាលមកពីការស្រេកឃ្លាន។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី ចំនួនប្រជាជនចិនក៏នូវតែបន្តកើនឡើងជានិច្ចដោយវាបានកើនពី ៥៥០ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ រហូតទៅដល់ ៩០០ លាននាក់នៅឆ្នាំ១៩៧៤។ នៅឆ្នាំ១៩៦៦ ម៉ៅសេទុងនិងគ្នីគ្នារបស់លោកបានប្រកាសដំណើរការនៃបដិវត្តន៍វប្បធម៌ដែលបានបង្កឱ្យមានការរើសអើងនៅក្នុងវិស័យនយោបាយនិងភាពវឹកវរក្នុងសង្គមដែលបានអូសបន្លាយរហូតដល់ថ្ងៃមរណភាពរបស់ម៉ៅនៅឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៩ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានឡើងជំនួសសាធារណរដ្ឋចិនដោយបានកាន់កាប់អាសនៈតំណាងប្រទេសចិននៅអង្គការសហប្រជាជាតិនិងបានក្លាយជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអន្តរជាតិ។
បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ម៉ៅសេទុង អ្នកនយោបាយចិនចំនួនបួនរូបដែលមានរហស្សនាមថាក្រុមមនុស្សទាំងបួនដែលជាអ្នកនៅពីក្រោយគោលនយោបាយបដិវត្តន៍វប្បធម៌ត្រូវបានលោកហ័រ គួហ្វុងបញ្ជាឱ្យគេចាប់ខ្លួន។ អ្នកនយោបាយចិនជើងចាស់ឈ្មោះតេង សៀវពីងបានឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយបានចេញអនុវត្តកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗជាច្រើន។ បក្សកុម្មុយនិស្តចិនបានចាប់ផ្តើមបន្ធូរបន្ធយការគ្រប់គ្រងលើជីវិតប្រជាពលរដ្ឋខ្លួននិងលុបបំបាត់ចោលនូវការធ្វើការបែបសមូហភាពនិងផ្តោតលើជីវភាពរបស់គ្រួសារនីមួយៗវិញ។ ទាំងនេះគឺជាសញ្ញាសម្គាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនពីប្រទេសផែនការសេដ្ឋកិច្ចទៅជាប្រទេសដែលប្រកាន់សេដ្ឋកិច្ចចម្រុះនិងទីផ្សារសេរី។ ចិនបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញខ្លួននៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨២។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ការបង្ក្រាបបាតុកម្មរបស់និស្សិតចិននៅឯទីលានធានអានមិនបាននាំមកនូវការថ្កោលទោសនិងការដាក់ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលចិនពីសំណាក់រដ្ឋបរទេសមួយចំនួន។
នៅពេញមួយទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសចិនត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកជាំង ហ្សឺមីន លី ប៉េង និងស៊ូ រ៉ុងជី។ ក្រោមរដ្ឋបាលអ្នកទាំងបី ប្រទេសចិនបានទាញប្រជាកសិករប្រមាណ ១៥០ លាននាក់ចេញពីភាពក្រីក្រនិងរក្សាបាននូវអត្រាកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យម ១១,២%។ ចិនបានចូលជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ហើយបានបន្តរក្សាអត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្ពស់របស់ខ្លួនក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកហ៊ូ ជីនតាវនិងវិន ចាបាវនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ២០០០។ ក៏ប៉ុន្តែកំណើនសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់នេះបានជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ជាច្រើនដល់ធនធាននិងបរិស្ថានធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេស  និងថែមទាំងបង្កឱ្យមានបញ្ហាបម្លាស់ទីលំនៅទៀតផង។
អង្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនិស្តចិនលោកស៊ី ជីនពីងបានឡើងកាន់អំណាចចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ មកហើយលោកបានខិតខំព្យាយាមធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចថ្មីៗជាច្រើន (ដែលពីមុនធ្លាប់ទទួលរងនូវអស្ថិរភាពរចនាសម្ព័ន្ធនិងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយឺត)  មានដូចជា ការធ្វើកំណែទម្រង់គោលនយោបាយកូនមួយ និងការបង្ក្រាបអំពើពុករលួយទ្រង់ទ្រាយធំ។ នៅឆ្នាំ២០១៣ ប្រទេសចិនបានដំណើរការនូវកិច្ចផ្ដួចផ្ដើមផ្លូវនិងខ្សែក្រវាត់ដែលជាគម្រោងវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០១៩ ជំងឺកូវីដ-១៩ បានផ្ទុះឡើងដំបូងនៅទីក្រុងអ៊ូហាននៃខេត្តហ៊ូប៉ី។
នយោបាយ
រដ្ឋធម្មនុញ្ញចិនបានចែងថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនគឺជា"រដ្ឋសង្គមនិយមក្រោមអំណាចផ្តាច់ការប្រជាជនប្រជាធិបតេយ្យដែលដឹកនាំដោយវណ្ណៈកម្មករនិងផ្អែកលើសម្ព័ន្ធភាពរវាងកម្មករនិងកសិករ"ហើយស្ថាប័នរដ្ឋនានា"ត្រូវអនុវត្តគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យនិយមកណ្តាល។ ប្រទេសចិនគឺជារដ្ឋសង្គមនិយមតែមួយគត់នៅលើពិភពលោកដែលមានគោលបំណងជាក់លាក់ក្នុងការកសាងបង្កើតសង្គមកុម្មុយនិស្ត។ រដ្ឋាភិបាលចិនត្រូវបានគេច្រើនសម្តៅលើថាជារដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តនិងសង្គមនិយមហើយនិងពេលខ្លះជាលក្ខណៈផ្តាច់ការ និងសាជីវកម្មនិយម នេះគឺមកពីការរឹតបន្តឹងរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅតាមវិស័យមួយចំនួនដូចជា ការដាក់កំហិតលើការប្រើប្រាស់អ៊ិនធឺរណែត សេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពការជួបប្រជុំ សិទ្ធិបង្កើតកូន សិទ្ធិបង្កើតអង្គការសង្គម និងសេរីភាពសាសនា។ មេដឹកនាំចិនបច្ចុប្បន្នបានសម្តៅលើប្រព័ន្ធនយោបាយនិងមនោគមវិជ្ជានៃប្រជាជាតិខ្លួនថា"ប្រជាធិបតេយ្យពិគ្រោះយោបល់" "ផ្តាច់ការប្រជាជនប្រជាធិបតេយ្យ" "សង្គមនិយមលក្ខណៈចិន" និងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសង្គមនិយម។
គណបក្សកុម្មុយនិស្ត
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៨ ស្ថាប័នចម្បងនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញចិនបានប្រកាសថា"និយមន័យនៃលក្ខណៈសង្គមនិយមដែលមានលក្ខណៈចិនគឺថ្នាក់ដឹកនាំរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តចិន"។ វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ២០១៨ បានធ្វើឱ្យចិនក្លាយជារដ្ឋឯកបក្សយ៉ាងជាក់ស្តែង ដែលនៅក្នុងនោះ អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនិស្ត (មេដឹកនាំគណបក្ស) គឺជាអ្នកកាន់កាប់អំណាចទូទៅនិងសិទ្ធិអំណាចខ្ពស់បំផុតលើរដ្ឋនិងរដ្ឋាភិបាល និងក៏ជាមេដឹកនាំកំពូលក្រៅផ្លូវការផងដែរ។ អង្គលេខាធិការបក្សបច្ចុប្បន្នគឺលោកស៊ី ជីនពីងដែលបានចូលបម្រើការតាំងពីថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ និងត្រូវបានជាប់ឆ្នោតបន្តទៀតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧។ ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតគឺរូបរាងជាសាជី។ សភាប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ហើយសភាប្រជាជនកំពូលៗរហូតដល់សភាជាតិប្រជាជនត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយប្រយោលដោយសភាប្រជាជននៃកម្រិតទាប។
រដ្ឋាភិបាល
ប្រទេសចិនគឺជារដ្ឋឯកបក្សដែលមានការដឹកនាំដោយគណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ សភាជាតិប្រជាជនចិនបានធ្វើកំណែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសដោយបានលុបចេញនូវប្រព័ន្ធកំណត់ពីរអាណត្តិសម្រាប់បុគ្គលដែលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី។ សកម្មភាពនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្នគឺលោកស៊ី ជីនពីងអាចបន្តបម្រើការជាប្រធានាធិបតីចិនបានដោយសេរីនិងព្រមទាំងទទួលបានការរិះគន់ពីបរទេសផងចំពោះបំណងបង្កើតរដ្ឋបាលផ្តាច់ការដោយថ្នាក់ដឹកនាំចិនសព្វថ្ងៃ។ ប្រធានាធិបតីគឺជាប្រមុខរដ្ឋដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងដោយសមាជិកនៃសភាជាតិប្រជាជន។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលហើយជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋដែលមានឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីចំនួន ៤ រូបទៀត និងក៏ជាប្រមុខនៃក្រសួងនិងគណៈកម្មការផ្សេងៗផង។ ប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្នគឺលោកស៊ី ជីនពីងដែលកំពុងបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនិស្តចិន និងជាប្រធានគណៈកម្មការយោធាកណ្តាលដែលធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជា"មេដឹកនាំកំពូលចិន"។  នាយករដ្ឋមន្រ្តីបច្ចុប្បន្នគឺលី ខឹឈានដែលលោកជាសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃការិយាល័យនយោបាយពោលគឺជាស្ថាប័នសម្រេចការវិនិច្ឆ័យកំពូលរបស់ចិន។
នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧ លោកស៊ីបានអំពាវនាវឱ្យបក្សកុម្មុយនិស្តរឹតបន្តឹងការក្តោបក្តាប់លើប្រទេសដើម្បីលើកកម្ពស់សាមគ្គីភាពនៃថ្នាក់ដឹកនាំរបស់បក្សនិងសម្រេចបាននូវ"ក្តីសុបិន្តចិនក្នុងការបង្កើនយុវកម្មជាតិ"។ កង្វល់ផ្នែកនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសចិនរួមមានកំណើននៃគម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ និងអំពើពុករលួយក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលជាដើម។ តែទោះជាយ៉ាងណា ការគាំទ្ររបស់សាធារណជនចំពោះរដ្ឋាភិបាលនិងការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិគឺមានកម្រិតខ្ពស់ដោយប្រជាជនចិនប្រមាណ ៨០–៩៥% បានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលខ្លួនបើយោងតាមការស្ទង់មតិនៅក្នុងឆ្នាំ២០១១។
ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ
សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសចំនួន ១៧៥ និងមានស្ថានទូតនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១៦២។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ ចិនគឺជាប្រទេសដែលមានបណ្តាញការទូតធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប៉ុន្តែភាពស្របច្បាប់របស់វាត្រូវបានជំទាស់ដោយសាធារណរដ្ឋចិននិងប្រទេសមួយចំនួនតូចទៀត។ នៅឆ្នាំ១៩៧១ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានឡើងជំនួសសាធារណរដ្ឋចិនជាអ្នកតំណាងតែមួយគត់នៃប្រជាជាតិចិននៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ និងជាសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍មួយក្នុងចំណោមសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ប្រទេសចិនក៏ជាអតីតសមាជិកនិងមេដឹកនាំនៃចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ ហើយសព្វថ្ងៃចិននូវតែចាត់ទុកថាខ្លួនជាអ្នកតស៊ូគាំទ្រមតិរបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ រួមជាមួយប្រទេសប្រេស៊ីល រុស្ស៊ី ឥណ្ឌា និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង, ចិនគឺជាសមាជិកនៃក្រុមប្រទេសប៊្រីកស៍ (BRICS) ដែលជាក្រុមប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចកំពុងរីកចម្រើនធំៗ ហើយបានថែមទាំងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំកំពូលផ្លូវការលើកទីបីរបស់ក្រុមនេះផងនៅទីក្រុងសាន់យ៉ាកាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០១១។
មន្រ្តីចិនជាទូទៅតែងប្រតិកម្មខ្លាំងនៅពេលដែលប្រទេសក្រៅចាប់ផ្តើមធ្វើទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយតៃវ៉ាន់ ជាពិសេសគឺទាក់ទងនឹងការលក់គ្រឿងសព្វាវុធយោធា។
គោលនយោបាយការបរទេសចិនបច្ចុប្បន្នភាគច្រើនតែងផ្អែកលើគោលការណ៍ទាំងប្រាំនៃការរួមរស់ដោយសន្តិវិធីរបស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីជូ អេងឡាយហើយក៏ត្រូវបានជំរុញដោយគំនិត"សុខដុមរមនាដោយគ្មានឯកសណ្ឋានភាព" ពោលគឺជំរុញទំនាក់ទំនងការទូតរវាងរដ្ឋនានាទោះបីជាមានភាពខុសគ្នាខាងមនោគមវិជ្ជាក្តី។ គោលនយោបាយនេះបាននាំឱ្យប្រទេសចិនគាំទ្ររដ្ឋដែលត្រូវបានចាត់ទុកថា"គ្រោះថ្នាក់" ឬត្រូវបានគាបសង្កត់ដោយប្រទេសលោកខាងលិចដោយមានដូចជា ប្រទេសស៊ីមបាវេ កូរ៉េខាងជើង និងអ៊ីរ៉ង់ជាដើម។ ប្រទេសចិនមានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនិងយោធាយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយរុស្ស៊ី ហើយរដ្ឋទាំងពីរតែងតែបោះឆ្នោតដោយឯកច្ឆន្ទនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ។
ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម
ប្រទេសចិនបានក្លាយជាប្រទេសពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតលើលោកនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ដូចការវាស់វែងដោយផលបូកនៃការនាំចូលនិងការនាំចេញ និងត្រូវជាអ្នកនាំចូលទំនិញធំបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរដោយស្មើនឹង ៤៥% នៃទីផ្សារដំណឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ចិនបានក្លាយជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតសម្រាប់ប្រទេសចំនួន ១២៤។ ប្រទេសចិនគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតនៅបណ្តាប្រទេសអាស៊ានដោយមានតម្លៃពាណិជ្ជកម្មសរុប ៣៤៥.៨ ពាន់លានដុល្លារនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ដែលស្មើនឹង ១៥.២% នៃពាណិជ្ជកម្មសរុបរបស់អាស៊ាន។ នៅឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសចិនបានក្លាយជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតរបស់សហភាពអឺរ៉ុបសម្រាប់ទំនិញនានាដោយតម្លៃពាណិជ្ជកម្មសរុបឈានទៅដល់ជិត ៧០០ ពាន់លានដុល្លារ។ ប្រទេសចិន រួមជាមួយអាស៊ាន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អូស្រ្តាលី និងនូវែលហ្សេឡង់គឺសុទ្ធតែជាសមាជិកនៃភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់ដែលជាតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីធំបំផុតនៅលើពិភពលោកដោយវាបានគ្របដណ្តប់ ៣០% លើចំនួនប្រជាជននិងទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកសរុប។ ប្រទេសចិនបានក្លាយជាសមាជិកនៃអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO) នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។ នៅឆ្នាំ២០០៤ ប្រទេសនេះបានស្នើឱ្យមានក្របខ័ណ្ឌកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាថ្មីមួយ (EAS) ដែលត្រូវជាវេទិកាសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់។
ចាប់តាំងពីចូលសតវត្សទី២០ មក ប្រទេសចិនបានអនុវត្តតាមគោលនយោបាយខ្លួនដោយបានចូលរួមជាមួយបណ្តាប្រទេសអាហ្វ្រិកដើម្បីធ្វើពាណិជ្ជកម្មនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។  នៅឆ្នាំ២០១៩ ពាណិជ្ជកម្មចិន–អាហ្រ្វិកមានតម្លៃសរុបស្មើ ២០៨ ពាន់លានដុល្លារដោយបានកើនឡើងចំនួន ២០ ដងក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្ស។ យោងតាមលោកម៉ាឌីសុន ខុនដុន៖ "ប្រទេសចិនបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកច្រើនជាងធនាគារពិភពលោកទៅទៀត និងថែមទាំងផ្តល់ប្រាក់កម្ចីជាការប្រាក់ទាបរាប់ពាន់លានដុល្លារដល់សេដ្ឋកិច្ចកំពុងរីកចម្រើននៅក្នុងទ្វីបមួយនេះ"។ ប្រទេសចិនតែងតែរក្សាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយនិងសម្បូរបែបជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប។ ចិនថែមទាំងបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួនជាមួយបណ្តាប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកខាងត្បូងធំៗផងដែរ ហើយសព្វថ្ងៃវាគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតរបស់ប្រេស៊ីល ឈីលី ប៉េរូ អ៊ូរុយគ្វេ អាហ្សង់ទីន និងប្រទេសមួយចំនួនទៀត។
តៃវ៉ាន់
បន្ទាប់ពីបានបង្កើតឡើងនៅក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិល សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនតែងតែទាមទារទឹកដីដែលស្ថិតនៅក្រោមសាធារណរដ្ឋចិន (តៃវ៉ាន់) ថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ ក្នុងនោះ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានអះអាងថាកោះតៃវ៉ាន់គួរតែក្លាយជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួន កោះគីនមិននិងម៉ាតស៊ូត្រូវជាផ្នែកនៃខេត្តហ្វូជៀន ហើយកោះរបស់តៃវ៉ាន់ទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងគឺជាផ្នែកនៃខេត្តហៃណាន និងខេត្តក្វាងដុង។
ជម្លោះដីគោក
ប្រទេសចិនបានដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសជិតខាងចំនួន ១២ ក្នុងចំណោមប្រទេសសរុប ១៤ ដោយបានចេញធ្វើការសម្របសម្រួលជាច្រើនជាមួយប្រទេសទាំងនោះ។  គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសចិនកំពុងមានជម្លោះព្រំដែនដីគោកជាមួយប្រទេសតែពីរប៉ុណ្ណោះគឺឥណ្ឌា និងភូតាន។
ជម្លោះដែនសមុទ្រ
ប្រទេសចិនក៏មានជាប់ពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងជម្លោះដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសជាច្រើនជុំវិញភាពជាម្ចាស់នៃកោះតូចៗមួយចំនួននៅឯសមុទ្រចិនខាងកើតនិងខាងត្បូង។
បញ្ហាសង្គមនយោបាយ និងសិទ្ធិមនុស្ស
បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋាភិបាលចិនបានប្រើប្រាស់បណ្តាញចារកម្មដ៏ធំដូចជាមាននៅតាមប្រព័ន្ធកាមេរ៉ាសាធារណៈ កម្មវិធីសម្គាល់ផ្ទៃមុខ ការលាក់ការណ៍ ការឃ្លាំមើលបច្ចេកវិទ្យាផ្ទាល់ខ្លួន និងប្រព័ន្ធឥណទានសង្គមដែលជាមធ្យោបាយនៃការគ្រប់គ្រងសង្គមដែលមនុស្សរស់នៅក្នុងប្រទេសចិន។ ចលនាប្រជាធិបតេយ្យចិន សកម្មជនសង្គម និងសមាជិកមួយចំនួននៃបក្សកុម្មុយនិស្តចិនជឿជាក់លើតម្រូវការសម្រាប់កំណែទម្រង់សង្គម និងនយោបាយ។ ខណៈពេលដែលការគ្រប់គ្រងលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមត្រូវបានបន្ធូរបន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ មកក្តីក៏សេរីភាពនយោបាយនូវតែមានលក្ខណៈតឹងរ៉ឹងខ្ពស់។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានចែងថា"សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន"របស់ពលរដ្ឋរួមមាន សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ សេរីភាពសារព័ត៌មាន សិទ្ធិទទួលបានការកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌ សេរីភាពខាងសាសនា សិទ្ធិបោះឆ្នោតជាសកល និងសិទ្ធិទ្រព្យសម្បត្តិ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ប្រការខាងលើនេះមិនមានលទ្ធភាពការពារសកម្មជនឬប្រជាជនពីការកាត់ទោសព្រហ្មទណ្ឌដោយរដ្ឋនោះទេ។ សកម្មភាពត្រួតពិនិត្យសុន្ទរកថា និងព័ត៌មាននយោបាយ ជាពិសេសនៅលើបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចិនប្រព្រឹត្តិទៅជាប្រចាំ។
រដ្ឋាភិបាលបរទេសរួមជាមួយទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានបរទេសនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនបានរិះគន់កំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសចិនដោយចោទប្រកាន់ថាមានការរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដូចជា ការចាប់ឃុំខ្លួនមនុស្សដោយគ្មានការជំនុំជម្រះ ការរំលូតកូនដោយបង្ខំ ការសារភាពដោយបង្ខំ ការធ្វើទារុណកម្ម ការរឹតត្បិតសិទ្ធិមូលដ្ឋាន និងការប្រើប្រាស់ទោសប្រហារជីវិតហួសកម្រិត។ រដ្ឋាភិបាលនឹងចេញបង្ក្រាបសកម្មភាពតវ៉ានិងបាតុកម្មណាមួយដែលខ្លួនគិតថាមានសក្តានុភាពគំរាមកំហែងចំពោះ"ស្ថិរភាពសង្គម" ដូចករណីបាតុកម្មនៅទីលានធានអានមិនកាលពីឆ្នាំ១៩៨៩ អញ្ចឹង។
រដ្ឋចិនត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជារឿយៗចំពោះការគាបសង្កត់ទ្រង់ទ្រាយធំ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងតំបន់ទីបេ និងស៊ីនជាំង រួមទាំងការបង្រ្កាបហិង្សាពីកម្លាំងនគរបាលជាតិ និងការគាបសង្កត់សាសនានៅទូទាំងប្រទេសចិន។  ផ្អែកលើរបាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន The Guardian បានចុះផ្សាយថា ជនជាតិភាគតិចអ៊ុយហ្គឺរយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនមួយលាននាក់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចិនចាប់ឃុំខ្លួននៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំងដ៏ធំហៅថា "មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ" ក្នុងគោលបំណងផ្លាស់ប្តូរគំនិតនយោបាយរបស់អ្នកជាប់ឃុំ អត្តសញ្ញាណ និងជំនឿសាសនារបស់ពួកគេ។ យោងតាមក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកបានឱ្យដឹងថា៖ សកម្មភាពដែលបានប្រព្រឹត្តិមកលើអ្នកជាប់ឃុំទាំងនោះរួមមាន ការបញ្ចូលមនោគមវិជ្ជានយោបាយ ការធ្វើទារុណកម្ម ការរំលោភបំពានផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត ការចាប់ក្រៀវដោយបង្ខំ ការរំលោភបំពានផ្លូវភេទ និងការធ្វើពលកម្មធ្ងន់ៗដោយបង្ខំ។ល។ យោងតាមរបាយការណ៍ឆ្នាំ២០២០ បានបញ្ជាក់ថា ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលចិនលើជនជាតិអ៊ុយហ្គឺរគឺត្រូវនឹងនិយមន័យអំពើប្រល័យពូជសាសន៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយក្រុមជាច្រើនបានអំពាវនាវឱ្យមានការចុះស៊ើបអង្កេតពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក លោកម៉ៃក៍ ប៉ុមប៉េអូបានប្រកាសថា ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំណត់ថា"អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ"គឺកំពុងតែប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រទេសចិនលើជនជាតិភាគតិចអ៊ុយហ្គឺរ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អទេវនិយមរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិប៊្រីកស៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងកើត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការស៊ាងហៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឯកបក្ស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស
ខេត្តកំពង់គោ
ខេត្តកំពង់គោ គឺជា​ខេត្ត​ខ្មែរ​មួយ​នៅ​ដែនដី​ កូសាំងស៊ីន។ បច្ចុប្បន្ន ខេត្ត​នេះត្រូវ​រដ្ឋាភិបាល​បក្សកុម្មុយនិស្ត​វៀតណាម ប្តូរ​ឈ្មោះទៅជា​ភាសា​វៀតណាម​ថា ឡុង​អាន (Long An) ។​ thumb|right|600px|ទិដ្ឋភាពខេត្តកំពង់គោ
ភូមិវិទ្យា
​ខេត្ត​កំពង់​គោ​ មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ខាង​ជើង​ជាប់​​នឹង​​ខេត្តរោងដំរី (ភាសា​វៀតណាម៖ តីនិញ = Tây Ninh) និង​​ព្រះ​រាជាណា​ចក្រ​​កម្ពុជា​ដែល​មាន​​ប្រវែង​​ព្រំ​ដែន​​ប្រមាណ ១៣៧,៥ គម២ ខាង​ត្បូង​​ជា​ប់​នឹង​​ខេត្តមេស(អានថា មេ-ស) (ភាសា​វៀតណាម៖ តៀងយ៉ាង = Tiền Giang)  ខាង​លិច​ជាប់​នឹង​ខេត្តផ្សារដែក (ភាសាវៀតណាម៖ ដុង​ថាប = Đồng Tháp) និង​ខាង​ត្បូង​​ជាប់​នឹង​​ទី​ក្រុង​​ព្រៃ​នគរ (ភាសា​វៀតណាម៖ ហូជីមិញ = Thành Phố Hồ Chí Minh)។​
ទោះ​បី​​ខេត្ត​​កំពង់​​គោ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​​តំបន់​​វាល​ទំនាប​នៃ​​ដែន​ដីសណ្ត​​ទន្លេ​មេគង្គ​ក៏​ដោយ ប៉ុន្តែ​​ខេត្ត​​មួយ​​នេះ  ត្រូវ​បាន​​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ដោយ​​តំបន់​​ទាំង​ពីរ  ​គឺ ដូន​ណៃ និង​វាល​ទំនាប​​នៃ​​ដែន​ដី​កម្ពុជា​​ក្រោម  ។  ដូច្នេះ ​បាន​ជា​​ផ្ទៃ​ដី​​មាន​​លក្ខណៈ​​សំយុង​​ទាប​​ចុះ​​បន្តិច​​ម្តងៗ ពី​​ទិស​ឦសាន​​ឆ្ពោះ​ទៅ​​ទិស​នីរ​តី  ។  នៅ​​ភាគ​​ខាង​ជើង​និង​​ភាគ​​ឦសាន​​នៃ​​ខេត្ត  មាន​​ដំបូក​និង​ភ្នំ​ទាបៗ មួយ​ចំនួន​​  ភាគ​​​កណ្តាល​ជា​​តំបន់​​ខ្ពង់​រាប  និង​​នៅ​​ខាង​​នីរ​តី  ​ជា​​តំបន់​​ខ្ពង់​រាបប្រាសាទ​មណ្ឌប (Đồng Tháp Mười)  ​។​
​លក្ខណៈ​​ភូមិសាស្ត្រ​​នៃ​​ខេត្ត​​កំពង់​​គោ ត្រូវ​បាន​​កាត់​ផ្តាច់​​ចេញ​​ជា​ច្រើន​​ចំណែក​ពីគ្នា  ​ដោយ​​ព្រែក​​និង​​ស្ទឹង  ​ជា​​ក្រឡា​​ចក្រ​​ខ្វាត់​ខ្វែង  ដែល​មាន​​ប្រវែង​​បណ្តោយ​ប្រមាណ ៨៩១២ គ.ម  ។  ព្រែក​ដែល​មាន​ទំហំ​​ធំ​ជាង​គេ  ​គឺ ទន្លេ​​ពាម​​ស្មៅ​​ខាង​កើត (Sông Vàm Cỏ Đông)​  គឺ​ជា​​ចំណែក​​មួយ​​នៃ​​ទន្លេ​​ពាម​​ស្មៅ (Sông Vàm Cỏ )  ដែល​មាន​​ប្រភព​​ចេញ​​មក​ពី​​ទន្លេ​​ពាម​​ស្មៅ​​ចែក​(Sông Đông Nai)  ។​
​សូម​បញ្ជាក់​ថា ទន្លេ​​ពាម​​ស្មៅ​​ចែក  យួន​​ហៅ​ថា សុង​​ដុង​​ណាយ (Sông Đông Nai) ជា​​ទន្លេ​​មួយ​ដែល​មាន​​ទំហំ​​ធំ​​ទី​​ពីរ  បន្ទាប់​ពី​​ទន្លេ​មេគង្គ​​នៅ​​ដែន​ដី​​កម្ពុជា​​ក្រោម  ។​
​ចំណែក​​ទន្លេ​​ពាម​​ស្មៅ​​ខាង​កើត (Sông Vàm Cỏ Đông) ជា​​ទន្លេ​​មួយ ​ដែល​​ហូរ​​ពី​​ប្រទេស​​កម្ពុជា​ចុះ មក​​កម្ពុជា​​ក្រោម  ​ឆ្លង​កាត់​​ទឹក​ដីខេ​ត្ត​​កំពង់​​គោ  ​។  ព្រែក​​នេះ​​មាន​​ប្រវែង​​បណ្តោយ ២២០ គីឡូម៉ែត្រ  ក្នុង​នោះ​ ចំណែក​​នៅ​លើ​​ទឹក​ដី​​កម្ពុជា​​ក្រោម ​ប្រវែង​​ប្រមាណ ១៥០ គី ឡូ​ម៉ែត្រ  និង​​មាន​​ទំហំ ៨.៥០០ គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ  (៣ ) ។​
​រដ្ឋបាល
​បច្ចុប្បន្ន ខេត្ត​កំពង់​គោ  ​រដ្ឋាភិបាល​បក្ស​កុ​ម្មុយនិ​ស្ត​យួន ​ចែកចេញជា ១៣ ស្រុក និង​ទី​រួម​ខេត្ត​មួយ ហើយ​មាន​ផ្ទៃដី​ចំនួន ៤.៤៩១,១៨៧ គ.ម២ ។​
​ប្រវត្តិ​
ខេត្ត​កំពង់​គោ​គឺជា​ភូមិសាស្ត្រ​ផ្នែក​មួយ នៅ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ដែលមាន​ជនជាតិដើម​ខ្មែរក្រោមរស់នៅ​ជា​យូរលង់​មកហើយ។ នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃខេត្ត​នេះ ក្រុម​អ្នក​បុរាណវិទ្យា​បាន​រកឃើញ​នូវ​របស់ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ដែលមាន​អាយុកាល​ប្រហែល៣០០០ឆ្នាំ និង​នៅភាគ​អាគ្នេយ៍នៃ​ខេត្ត​ពួកគេ​បាន​រកឃើញ​នូវ​របស់​ធ្វើ​ពី​ដែកដែលមាន​អាយុកាល​ជាង ២៧០០ឆ្នាំ។ អ្វីដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់អារម្មណ៍ទៀត​នោះ គឺ​នៅ​ខេត្ត​កំពង់​គោមានស្ថានីយ៍​វប្បធម៌​អូរ​កែវ (Oc Eo) ដល់​ទៅ១០០ កន្លែង ក្នុងនោះ​មាន​ទាំង​កំណាយ​វត្ថុ​ចំនួន១២០០០ ដែល​បាន​រកឃើញ​សុទ្ធតែជា​កេរដំណែល​វប្បធម៌​បុរាណនៃ​អាណាចក្រ​នគរ​ភ្នំ​ដែលមាន​អាយុកាល​ចាប់ពី​សតវត្សរ៍​ទី ១ ដល់ ទី ៧ នៃ​គ្រិស្ត​សករាជ។ កំណាយ​វត្ថុ​ទាំងអស់នេះបានបង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​អាយុកាល​ដ៏​បុរាណនៃ​ទឹកដី​ខេត្ត​កំពង់​គោសព្វថ្ងៃ​និយាយដោយឡែកនិង​ទូទាំង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម​និយាយ​រួមគឺជា​អតីត​ទីតាំង​នៃ​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ​វប្បធម៌ និង​សាសនា របស់​អាណាចក្រ​នគរ​ភ្នំ និង អាណាចក្រ​ចេនឡា ។​
​សម័យ​ស្តេច​យួន​ ឈ្មោះ​យ៉ា​ឡុង (Gia Long) សោយរាជ្យ​ពី​ឆ្នាំ ១៨០២ ដល់ ១៨២០ និង ម៉ិ​ញម៉ាង (Minh Mang) សោយរាជ្យនៅ​ទីក្រុង​ហ្វេ​ពី​ឆ្នាំ ១៨២០ ដល់ ១៨៤០ បាន​ចូល​វាតទី​ទឹកដី​កម្ពុជា ក្រោម​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​ឲ្យ​ទៅជា​ខេត្ត​ទាំង ៦ ជា​ភាសា​យួន​គឺ​៖
​ពេល​បារាំង​ចូល​ត្រួតត្រា​ដែនដីកម្ពុជា​ក្រោម​ខេត្ត​ទាំង ៦ ខាងលើ​ត្រួវបាន​បែង​ចែកចេញជា ២១ ខេត្ត។​
​ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨៨៩ ព្រៃនគរ (Gia Định) ត្រួវបាន​បែង​ចែកចេញជា ៣ ខេត្ត​គឺ​៖
ចំណែក​ខេត្ត​មេ​ស (Định Tường) ត្រូវបាន​បែង​ចែកចេញជា ៣ ខេត្ត​គឺ​៖
​ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៦ ខេត្ត​កំពង់​គោ បាន​ត្រូវ​រដ្ឋាភិបាល​សារ​ធារ​ណ​រដ្ឋ​យួន​បូ​កប​ញ្ជូ​ល​ដី​មួយ​ភាគ​ធំ​នៃ​និគម​ផ្សារ​ធំ (Chợ Lớn) ហើយ​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ពី​ខេត្ត​តឹង​អាង​(Tân An) ទៅជា​ខេត្ត​ឡុង​អាង (Long An) វិញ។​
​បច្ចុប្បន្ន ខេត្ត​កំពង់​គោ​ត្រូវបាន​រដ្ឋាភិបាល​និង​ជនជាតិ​យួន​ហៅថា ខេត្ត​ឡុង​អាង (Long An)​។​
​​ប្រជាសាស្ត្រ
​ឆ្នាំ២០០៤ ខេត្ត​កំពង់​គោមាន​ប្រជា​ជនសរុប​ជិត ១ ៣៧៦ ៦០២ នាក់។ នេះ​បើ​យោងតាម​ស្ថិតិ​ជំរឿនដោយ​រដ្ឋាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្ត​យួន​។​
ខេត្ត​កំពង់​គោ បច្ចុប្បន្ន​មាន​ប្រជាជន​តែ​ពីរ​ជនជាតិ​រស់នៅ​ប៉ុណ្ណោះគឺ​ជនជាតិដើម​ខ្មែរក្រោម និង​ជនជាតិ​យួន ។ ជនជាតិដើម​ខ្មែរក្រោម ទូ​ទៅជា​អ្នក​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​។​ ចំណែក​ជនជាតិ​យួន​ជា​អ្នកខ្លះ​ កាន់សាសនា​គ្រិ​ស្ត ខ្លះ​ព្រះពុទ្ធសាសនា ខ្លះ​ដំណឹង​ល្អ (Tin Lành) និង​ខ្លះទៀត​កាន់សាសនា​កាវដាយ (Cao Đài)  ៕
អ្នកថតរូប
តួនាទីរបស់ម៉ាស៊ីនថត
អត្ថបទដើមចម្បង: ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការថតរូបនិងពេលវេលានៃបច្ចេកវិទ្យាថតរូប សូមមើលផងដែរ: ប្រវត្តិនៃកាមេរ៉ា. កាមេរ៉ា obscura ប្រើសម្រាប់គូរ ការថតរូបគឺជាលទ្ធផលនៃការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការរកឃើញបច្ចេកទេសជាច្រើន។ មិនយូរប៉ុន្មានមុនពេលដែលរូបថតដំបូងត្រូវបានធ្វើឡើងអ្នកទស្សនវិទូជនជាតិហានជនជាតិចិនបុរាណម៉ូឌីមកពីម៉ូសីសសាលាឡូជីខលគឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលបានរកឃើញនិងអភិវឌ្ឍគោលការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រនៃអុបទិចកាមេរ៉ាកាមេរ៉ានិងកាមេរ៉ា។ ក្រោយមកគណិតវិទូក្រិកលោកអារីស្តូតនិងអេគូលឌីឌបានរៀបរាប់ពីកាមេរ៉ា pinhole ដោយឯករាជ្យនៅសតវត្សទី 5 និងទី 4 មុនគ។ ស។ [9] ។ នៅសតវត្សទី 6 គ។ ស។ គណិតវិទូប៊ីហ្សង់ទីន Anthemius of Tralles បានប្រើប្រភេទកាមេរ៉ា obscura ក្នុងការពិសោធន៍របស់គាត់។ [10] ទាំងអាតូមរបស់ជនជាតិហានចិន Shen Kuo (1031-95) និងរូបវិទ្យាអារ៉ាប់ Ibn al-Haytham (Alhazen) (965-1040) បង្កើតកាមេរ៉ា obscura និង pinhole ដោយឯករាជ្យ [9] [11] Albertus Magnus (1193-1280) បានរកឃើញ nitrate ប្រាក់ [12] និងជីហ្សឺឌីសៀសៀ (15 ឆ្នាំរីឆាត 1516-71) បានរកឃើញក្លរប្រាក់។ [13] Shen Kuo ពន្យល់ពីវិទ្យាសាស្រ្តនៃកាមេរ៉ា obscura និងរូបវិទ្យាអុបទិចនៅក្នុងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្តរបស់គាត់ Dream Pool Essays ខណៈពេលដែលបច្ចេកទេសដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុងសៀវភៅអេក្វាទ័ររបស់ Ibn al-Haytham មានសមត្ថភាពផលិតរូបថតដើមដោយប្រើសម្ភារៈមជ្ឈិមសម័យ។
ការច្នៃប្រឌិតរូបថត
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ការឆ្លាក់អក្សរ heliographic ចាស់ជាងគេដែលត្រូវបានគេស្គាល់នៅក្នុងពិភពលោក។ វាគឺជាការផលិតនៃការឆ្លាក់ចំបាំងសតវត្សទី 17 ដែលបង្ហាញពីបុរសម្នាក់ដែលដឹកនាំសេះ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកបង្កើតជនជាតិបារាំងNicéphoreNiépceនៅឆ្នាំ 1825 ដោយមានដំណើរការបច្ចេកទេសនិមិត្តសញ្ញា។ Bibliothèque nationale de France បានទិញវាក្នុងតម្លៃ 450.000 អឺរ៉ូក្នុងឆ្នាំ 2002 ដែលចាត់ទុកថាវាជា "កំណប់ទ្រព្យជាតិ" ។
នៅជុំវិញឆ្នាំ 1800 អ្នកបង្កើតជនជាតិអង់គ្លេសថូម៉ាស់ Wedgwood បានបង្កើតការប៉ុនប៉ងដែលគេស្គាល់ជាលើកដំបូងដើម្បីចាប់យករូបភាពនៅក្នុងកាមេរ៉ាកាមេរ៉ាដោយប្រើសារធាតុដែលមានពន្លឺតិច។ គាត់ប្រើក្រដាសឬស្បែកសដែលត្រូវបានព្យាបាលដោយប្រាក់នីត្រាត។ ទោះបីជាគាត់ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការចាប់យកស្រមោលនៃវត្ថុដែលដាក់លើផ្ទៃក្នុងពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់ហើយថែមទាំងបានចម្លងរូបគំនូរលើកញ្ចក់ស្រមោលវាត្រូវបានគេរាយការណ៍នៅឆ្នាំ 1802 ថា "រូបភាពដែលបានបង្កើតឡើងដោយមធ្យោបាយនៃកាមេរ៉ា obscura ត្រូវបានរកឃើញខ្សោយពេកដើម្បីបង្កើត នៅគ្រប់ពេលល្មមដែលមានប្រសិទ្ធិភាពលើ nitrate នៃប្រាក់ "។ រូបភាពស្រមោលនៅទីបំផុតងងឹត.
ការថតរូបអចិន្រ្តៃយ៍ជាលើកដំបូងគឺជារូបភាពដែលផលិតនៅឆ្នាំ 1822 ដោយអ្នកបង្កើតជនជាតិបារាំងឈ្មោះNicéphoreNiépceប៉ុន្តែវាត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុងការប៉ុនប៉ងក្រោយមកដើម្បីធ្វើឱ្យបោះពុម្ពពីវា។ [19] នៅឆ្នាំ 1826 ឬ 1827 គាត់បានមើលទេសភាពពីបង្អួចនៅឡាក្លាសដែលជារូបថតដំបូងបង្អស់ដែលមានជីវិតពីធម្មជាតិ (ឧទាហរណ៍នៃរូបភាពនៃឈុតឆាកពិតប្រាកដដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងកាមេរ៉ាកាមេរ៉ាដោយ កែវ) ។ ដោយសាររូបថតម៉ាស៊ីនថតរបស់នីហ្វស៊ីត្រូវការរយៈពេលយូរយ៉ាងហោចណាស់ 8 ម៉ោងនិងប្រហែលជាច្រើនថ្ងៃហើយគាត់បានខិតខំកែលម្អនីតិសម្បទារបស់គាត់យ៉ាងល្អប្រសើរឬជំនួសវាដោយវិធីដែលមានប្រសិទ្ធភាពជាង។ ក្នុងភាពជាដៃគូជាមួយលោក Louis Daguerre គាត់បានបង្កើតវិធីសាស្រ្តកែច្នៃក្រោយពេលបញ្ចេញពន្លឺដែលបានបង្កើតលទ្ធផលល្អប្រសើរជាងមុនហើយបានជំនួសផ្លាស្ទិចជាមួយនឹងជ័រដែលមានពន្លឺតិចជាងប៉ុន្តែការប៉ះពាល់ម៉ោងនៅក្នុងកាមេរ៉ានៅតែត្រូវបានទាមទារ។ ដោយសម្លឹងមើលទៅការកេងប្រវ័ញ្ចលើពាណិជ្ជកម្មចុងក្រោយដៃគូរបានជ្រើសរើសយកភាពសម្ងាត់ទាំងអស់។ នីហ្វេសបានស្លាប់នៅឆ្នាំ 1833 ហើយដាហ្គឺរីបានប្តូរទិសដៅទៅរកអាហារហូបអំបែងដែលមានពន្លឺតិចតួចដែលនីហ្វក្រេបានបោះបង់ចោលជាច្រើនឆ្នាំមុនដោយសារតែគាត់មិនអាចបង្កើតរូបភាពដែលគាត់បានថតជាមួយពន្លឺភ្លើងនិងអចិន្រ្តៃយ៍។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ដាហ្គឺរីបានឈានដល់ចំនុចដែលក្រោយមកត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាដំណើរការដាហ្គឺរេតធីប។ ធាតុសំខាន់ៗ - ផ្ទៃទឹកប្រាក់ដែលត្រូវបានវាស់ដោយចំហាយអ៊ីយ៉ូតដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយចំហាយបារតនិង«ជួសជុល»ជាមួយទឹកអំបិលក្តៅ ៗ ត្រូវបានគេដាក់នៅឆ្នាំ 1837 ។ ពេលវេលាដែលត្រូវការត្រូវបានវាស់វែងគិតជានាទីជំនួសឱ្យម៉ោង។ ដាហ្គឺរីបានយករូបថតដែលបានបញ្ជាក់ដំបូងរបស់មនុស្សម្នាក់នៅឆ្នាំ 1838 ខណៈពេលកំពុងចាប់យកទិដ្ឋភាពនៅលើផ្លូវប៉ារីស: មិនដូចចរាចរណ៍អ្នកថ្មើរជើងនិងជិះសេះផ្សេងទៀតនៅតាមមហាវិថីដែលមមាញឹកដែលហាក់ដូចជាអស់រលីងបុរសម្នាក់ដែលមានស្បែកជើងកែងចោតរបស់គាត់នៅតែឈរនៅគ្រប់កន្លែងដដែល។ - អាចមើលឃើញយូរអង្វែង។ អត្ថិភាពនៃដំណើរការរបស់ដាហ្គឺរីត្រូវបានប្រកាសជាសាធារណៈដោយគ្មានព័ត៌មានលម្អិតនៅថ្ងៃទី 7 ខែមករាឆ្នាំ 1839 ។ ព័ត៌មានបានបង្កើតអារម្មណ៍អន្តរជាតិ។ ភ្លាមៗនោះប្រទេសបារាំងបានព្រមព្រៀងបង់ប្រាក់សោធន Daguerre ដើម្បីប្តូរសិទ្ធិដើម្បីបង្ហាញការច្នៃប្រឌិតរបស់ខ្លួនទៅកាន់ពិភពលោកដែលជាអំណោយរបស់ប្រទេសបារាំងដែលបានកើតឡើងនៅពេលការណែនាំការងារពេញលេញត្រូវបានដាក់បង្ហាញនៅថ្ងៃទី 19 ខែសីហាឆ្នាំ 1839 ។ នៅឆ្នាំដដែលនោះអ្នកថតរូបជនជាតិអាមេរិចលោក Robert Cornelius ត្រូវបានបញ្ចូល ជាមួយនឹងការយករូបថតខ្លួនឯងបញ្ឈរដំបូងបំផុតរស់រានមានជីវិត។
ទន្ទឹមនឹងនេះដែរអ្នកប្រឌិតជនជាតិអង់គ្លេសម្នាក់គឺលោក William Fox Talbot បានទទួលជោគជ័យក្នុងការផលិតរូបភាពស្រាល ៗ យ៉ាងឆាប់រហ័សនៅលើក្រដាសតាំងពីឆ្នាំ 1834 ប៉ុន្តែបានរក្សាទុកការងាររបស់គាត់ជាការសម្ងាត់។ បន្ទាប់ពីអានអំពីការច្នៃប្រឌិតរបស់ដាហ្គឺរីនៅខែមករាឆ្នាំ 1843 លោកតាលប៊ុតបានបោះពុម្ភវិធីសាស្រ្តសម្ងាត់របស់គាត់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នហើយបានកំណត់អំពីការកែលម្អលើវា។ ដំបូងដូចជាដំណើរការថតមុនឌីហ្គារីរ៉េតដទៃទៀតការថតរូបតាមក្រដាសដែលមានមូលដ្ឋានលើក្រដាសរបស់លោកតាលប៊ទជាធម្មតាតម្រូវឱ្យមានការប៉ះពាល់ជាយូរមកហើយនៅក្នុងកាមេរ៉ាប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ 1840 គាត់បានបង្កើតដំណើរការកាឡូទ្រីតដែលប្រើការអភិវឌ្ឍសារធាតុគីមីនៃរូបភាពអន្ធកាលដើម្បីកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់ដែលត្រូវការនិង ប្រកួតប្រជែងជាមួយ daguerreotype ។ នៅក្នុងទម្រង់ដើមនិងកាឡូបទិចដំណើរការរបស់លោកតាលបូតមិនដូច Daguerre បានបង្កើតអវិជ្ជមានដែលអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបោះពុម្ពច្បាប់ចម្លងវិជ្ជមានច្រើន។ នេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការថតរូបគីមីទំនើបបំផុតរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះដោយសារតែដាហ្គឺរីយ៉ូយូអាចគ្រាន់តែត្រូវបានថតចម្លងដោយការថតរូបឡើងវិញជាមួយកាមេរ៉ា. ក្រដាសតូចៗដ៏ល្បីល្បាញរបស់លោកតាលប៊ុកនៅលើបង្អួចអូលែលនៅអាឡាកអាបាស់ដែលជារូបថតមួយក្នុងចំណោមរូបថតជាច្រើនដែលគាត់បានធ្វើនៅរដូវក្តៅឆ្នាំ 1835 អាចជាអនីតិជនកាមេរ៉ាចាស់ជាងគេ។
គីមីវិទូជនជាតិអង់គ្លេសលោកចនហឺសែលបានរួមចំណែកជាច្រើនដល់វិស័យថ្មី។ គាត់បានបង្កើតដំណើរការស៊ីអ៊ីតយូទ្រីដែលក្រោយមកស្គាល់ថា "ប្លង់មេ" ។ គាត់គឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលប្រើពាក្យ "ថតរូប" "អវិជ្ជមាន" និង "វិជ្ជមាន" ។ គាត់បានរកឃើញនៅឆ្នាំ 1819 ថា sodium thiosulphate គឺជាសារធាតុរំលាយនៃ halides មួយហើយនៅក្នុងឆ្នាំ 1839 គាត់បានប្រាប់ Talbot (និងប្រយោល Daguerre) ថាវាអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីកែតម្រូវរូបថតដែលមានមូលដ្ឋានលើប្រាក់ហូលលីតហើយធ្វើឱ្យវាមានពន្លឺស្រាល ៗ ។ ។ គាត់បានបង្កើតកញ្ចក់ដំបូងអវិជ្ជមាននៅចុងឆ្នាំ 1839 ។ នៅក្នុងខែមីនាឆ្នាំ 1851 នៃទស្សនាវដ្តី Chemist លោក Frederick Scott Archer បានបោះពុម្ភផ្សាយនូវដំណើរការរបស់គាត់។ វាបានក្លាយជាឧបករណ៍ថតរូបដែលត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតរហូតដល់ចានស្ងួត Gelatin ដែលបានណែនាំនៅឆ្នាំ 1870 បានជំនួសវា។ មានសំណុំរងចំនួនបីទៅនឹងដំណើរការ collodion; Ambrotype (រូបភាពវិជ្ជមានលើកញ្ចក់) Ferrotype ឬ Tintype (រូបភាពវិជ្ជមានលើដែក) និងកញ្ចក់អវិជ្ជមានដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យបោះពុម្ពវិជ្ជមានលើអាល់ប៊ុមឬក្រដាសអំបិល។
នៅក្នុងខែមីនាឆ្នាំ 1851 នៃទស្សនាវដ្តី Chemist លោក Frederick Scott Archer បានបោះពុម្ភផ្សាយនូវដំណើរការរបស់គាត់។ វាបានក្លាយជាឧបករណ៍ថតរូបដែលត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតរហូតដល់ចានស្ងួត Gelatin ដែលបានណែនាំនៅឆ្នាំ 1870 បានជំនួសវា។ មានសំណុំរងចំនួនបីទៅនឹងដំណើរការ collodion; Ambrotype (រូបភាពវិជ្ជមានលើកញ្ចក់) Ferrotype ឬ Tintype (រូបភាពវិជ្ជមានលើដែក) និងកញ្ចក់អវិជ្ជមានដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យបោះពុម្ពវិជ្ជមានលើអាល់ប៊ុមឬក្រដាសអំបិល។
ភាពជឿនលឿនជាច្រើននៅក្នុងផ្ទាំងកញ្ចក់ថតរូបនិងការបោះពុម្ពត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងពេលសេសសល់នៃសតវត្សទី 19 ។ នៅឆ្នាំ 1891 លោកកាព្រីយ៉ែលលីពម៉ាន់បានណែនាំពីដំណើរការនៃការបង្កើតរូបថតពណ៌ធម្មជាតិដោយផ្អែកលើបាតុភូតអុបទិកនៃការជ្រៀតជ្រែកនៃរលកពន្លឺ។ ការច្នៃប្រឌិតវិទ្យាសាស្រ្តដ៏វិសេសវិសាលនិងសារៈសំខាន់របស់គាត់ប៉ុន្តែការបង្កើតចុងក្រោយមិនទទួលបានរង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យានៅឆ្នាំ 1908 ។ ចានកែវគឺជាឧបករណ៍សម្រាប់ថតរូបកាមេរ៉ាភាគច្រើនបំផុតចាប់ពីចុងទសវត្សឆ្នាំ 1850 រហូតដល់ការបង្ហាញជាទូទៅនៃខ្សែភាពយន្តផ្លាស្ទិចដែលអាចបត់បែនបានក្នុងកំឡុងឆ្នាំ 1890 ។ ថ្វីបើភាពងាយស្រួលនៃខ្សែភាពយន្តមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការថតរូបស្ម័គ្រចិត្តក៏ដោយក៏ខ្សែភាពយន្តដំបូង ៗ មានតម្លៃថ្លៃជាងហើយមានគុណភាពអុបទិកទាបជាងកញ្ចក់ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នាហើយរហូតមកដល់ចុងទសវត្សឆ្នាំ 1910 ពួកគេមិនអាចរកបាននៅក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំដែលអ្នកថតរូបអាជីពភាគច្រើនពេញចិត្តនោះទេ។ ឧបករណ៍ផ្ទុកថ្មីមិនបានជំនួសភ្លាមឬទាំងស្រុង។ ដោយសារតែស្ថេរភាពវិមាត្រនៃកញ្ចក់ការប្រើប្រាស់ចានសម្រាប់កម្មវិធីវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួនដូចជា astrophotography បានបន្តចូលទៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 និងនៅក្នុងវិស័យពិសេសនៃហ៊ុក្រដាសឡាស៊ែរវាបានតស៊ូក្នុងឆ្នាំ 2010 ។
អត្ថបទដើមចម្បង: ថតរូបតែមួយ
រូបភាពតូច|ស្តាំ|Tartan Ribbon រូបថតដែលថតដោយ James Clerk Maxwell ក្នុងឆ្នាំ 1861 ។ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារូបភាពថតរូបពណ៌ប្រើបានយូរហើយដំបូងបង្អស់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយវិធីសាស្ដ្របីពណ៌គឺ Maxwell បានស្នើឡើងក្នុងឆ្នាំ 1855 ។ Maxwell មានអ្នកថតរូបថូម៉ាស់សាតថុនថតរូបខ្សែបូតាទានបីដង។ រាល់ពេលដែលមានតម្រងពណ៌ខុសគ្នា (ពណ៌ក្រហមបៃតងឬខៀវបៃតង) នៅលើកញ្ចក់។ រូបថតចំនួនបីត្រូវបានបង្កើតឡើង, បោះពុម្ពនៅលើកញ្ចក់, បន្ទាប់មកបានព្យាករណ៍នៅលើអេក្រង់ជាមួយនឹងម៉ាស៊ីនបញ្ចាំងបីផ្សេងគ្នា, គ្នាត្រូវបានបំពាក់ជាមួយតម្រងពណ៌ដូចគ្នាដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីថតរូបវា។ នៅពេលដាក់នៅលើអេក្រង់រូបភាពទាំងបីបានបង្កើតរូបភាពពេញពណ៌។ វិធីសាស្ត្របីពណ៌ Maxwell មានមូលដ្ឋានគ្រឹះស្ទើរតែគ្រប់ទម្រង់នៃការថតរូបពណ៌មិនថាខ្សែភាពយន្តដែលមានមូលដ្ឋានវីដេអូវីដេអូឬវីដេអូឌីជីថលទេ។ ចានរូបថតទាំងបីនេះឥឡូវស្ថិតនៅក្នុងសារមន្ទីរតូចមួយនៅឯផ្លូវឥណ្ឌា 14 នៅ Edinburgh ដែលជាកន្លែងដែល Maxwell បានកើតមក។ ពីដំបូងរូបថតទាំងអស់គឺមានពណ៌ឬពណ៌ខ្មៅនិងស។ ទោះបីជាខ្សែភាពយន្តពណ៌មានភាពងាយស្រួលក៏ដោយក៏ការថតរូបពណ៌ខ្មៅនិងសបានបន្តគ្របដណ្ដប់អស់ជាច្រើនទសវត្សមកហើយដោយសារតែការចំណាយតិចនិងរូបរាងរូបថត "បុរាណ" របស់វា។ ពណ៌និងភាពផ្ទុយគ្នារវាងតំបន់ពន្លឺនិងងងឹតកំណត់រូបថតពណ៌ខ្មៅនិងស. វាជាការសំខាន់ណាស់ដែលត្រូវកត់សម្គាល់ថារូបភាពពណ៌តែមួយមិនត្រូវបានបង្កើតដោយជនជាតិស្បែកខ្មៅពណ៌សនិងស្រមោលមធ្យមនៃពណ៌ប្រផេះទេប៉ុន្តែអាចពាក់ព័ន្ធនឹងស្រមោលជាក់លាក់មួយអាស្រ័យលើដំណើរការ។ ឧទាហរណ៍ដំណើរការស៊ីអ៊ីតយូទ្រីបង្កើតរូបភាពដែលមានពណ៌ខៀវ។ ដំណើរការបោះពុម្ពអាល់ប៊ុនដែលត្រូវបានប្រើជាលើកដំបូងជាង 170 ឆ្នាំមកហើយបង្កើតបានជាពណ៌ត្នោត។ អ្នកថតរូបជាច្រើនបន្តបង្កើតរូបភាពពណ៌មួយចំនួនជួនកាលដោយសារតែភាពជាបណ្ណសារដែលបានបង្កើតឡើងនៃវត្ថុធាតុដើមដែលមានប្រាក់ចំណូលបានច្រើន។ រូបភាពឌីជីថលពណ៌ឌីជីថលខ្លះត្រូវបានដំណើរការដោយប្រើបច្ចេកទេសជាច្រើនដើម្បីបង្កើតលទ្ធផលខ្មៅនិងសហើយអ្នកផលិតខ្លះផលិតកាមេរ៉ាឌីជីថលដែលថតតែខ្មៅ។ ការបោះពុម្ពពណ៌ឬអេឡិចត្រូនិចអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីសង្គ្រោះរូបថតជាក់លាក់ដែលថតដោយពណ៌ដែលមិនពេញចិត្តនៅក្នុងសំណុំបែបបទដើមរបស់ពួកគេ។ ជួនកាលនៅពេលដែលត្រូវបានបង្ហាញជារូបភាពពណ៌ខ្មៅនិងសឬពណ៌តែមួយដែលពួកគេត្រូវបានគេរកឃើញថាមានប្រសិទ្ធិភាពជាង។ ទោះបីជារូបថតពណ៌មានរយៈពេលយូរណាស់ក៏ដោយក៏រូបភាពពណ៌តែមួយគត់នៅតែត្រូវបានផលិតជាពិសេសសម្រាប់ហេតុផលសិល្បៈ។ ស្ទើរតែគ្រប់កាមេរ៉ាឌីជីថលទាំងអស់មានជម្រើសក្នុងការថតរូបជាពណ៌តែមួយហើយស្ទើរតែគ្រប់កម្មវិធីកែរូបភាពអាចបញ្ចូលឬលុបចោលនូវបណ្តាញពណ៌ RGB ដើម្បីបង្កើតរូបភាពពណ៌មួយពីពណ៌មួយ។
អត្ថបទដើមចម្បង: ថតរូបពណ៌
រូបថតពណ៌ជាលើកដំបូងដែលបានធ្វើឡើងដោយវិធីសាស្រ្តពណ៌បីដែលបានស្នើឡើងដោយលោក James Clerk Maxwell នៅឆ្នាំ 1855 ដែលត្រូវបានថតនៅឆ្នាំ 1861 ដោយលោក Thomas Sutton ។ ប្រធានបទនេះគឺជាខ្សែបូដែលមានរាងជាតាតាណា។ ការថតរូបពណ៌ត្រូវបានគេរកឃើញចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1840 ។ ការពិសោធន៍ពណ៌មុនតម្រូវឱ្យមានការប៉ះពាល់យូរពេក (ម៉ោងឬថ្ងៃសម្រាប់រូបភាពកាមេរ៉ា) ហើយមិនអាច "ជួសជុល" រូបថតដើម្បីការពារពណ៌ពីការរលាយឆាប់រហ័សនៅពេលដែលប៉ះនឹងពន្លឺពណ៌ស។ រូបថតពណ៌អចិន្រ្តៃយ៍លើកទី 1 ត្រូវបានគេថតនៅក្នុងឆ្នាំ 1861 ដោយប្រើគោលការណ៍បំបែកពណ៌ចំនួន 3 ដែលត្រូវបានចេញផ្សាយជាលើកដំបូងដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រស្កុតឡេនលោក James Clerk Maxwell នៅឆ្នាំ 1855 ។ មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃដំណើរការពណ៌ជាក់ស្តែងស្ទើរតែទាំងអស់គំនិតរបស់ Maxwell គឺយករូបថតពណ៌សខ្មៅបីដោយឡែកតាមរយៈតម្រងពណ៌ក្រហមបៃតងនិងខៀវ។  នេះផ្តល់ឱ្យអ្នកថតរូបនូវឆានែលមូលដ្ឋានបីដែលត្រូវការដើម្បីបង្កើតរូបភាពពណ៌។ ការបោះពុម្ពរូបភាពថ្លាអាចត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈតម្រងពណ៌ស្រដៀងគ្នានិងដាក់នៅលើអេក្រង់បញ្ចាំងដែលជាវិធីបន្ថែមនៃការបន្តពូជពណ៌។ ការបោះពុម្ពពណ៌នៅលើក្រដាសអាចត្រូវបានផលិតឡើងដោយការដាក់រូបភាពកាបូននៃរូបភាពទាំងបីដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងពណ៌បំពេញរបស់ពួកវាវិធីសាស្រ្តនៃការបែងចែកពណ៌ដែលត្រូវបានត្រួសត្រាយដោយ Louis Ducos du Hauron នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ 1860 ។
រូបផ្សេងទៀតដែលបានពីអ្នកបច្ចេកទេស
ក្រៅពី ម៉ាស៊ីនថតរូប មានវិធីជាច្រើនទៀតសំរាប់ ធ្វើរូបអោយបាន ការកំណត នៅហំរបស់ ម៉ាស៊ីន ថតរូប ទៅលើម៉ាស៊ី ផ្តិត រូប ហើយនិងក្លាយជា រូបថត ដោយធ្វើការចំឡងទុក ដោយម៉ាស៊ីន អគ្គីសនី ដែលថ្លាលផ្តូតាម ហ្វីល ដែលបានកំណតដោយ អគ្គីសនី។តាមរូបដែលទទួកបាន ដែលផ្តល អោយទៅក្រដាស តានម៉ាស៊ីនថតថ្តលអោយ កែវដោលថ្តលអោយដោយត្រង់ៗ ដែលផលក្លាយជារូបភាព។
សិល្បៈ
រូបភាពតូច|ស្តាំ|The Steerage ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី 20 ទាំងរូបថតនិងវិចិត្រសិល្បៈឯកសារត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយពិភពសិល្បៈនិងប្រព័ន្ធវិចិត្រសាល។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកមានអ្នកថតរូបមួយចំនួនតូចរួមទាំង Alfred Stieglitz, Edward Steichen, John Szarkowski, F. Holland Day, និង Edward Weston បានចំណាយជីវិតរបស់ពួកគេដើម្បីគាំទ្រដល់ការថតរូបជាសិល្បៈដ៏ល្អមួយ។ មុនដំបូងអ្នកថតរូបជាច្រើនបានព្យាយាមធ្វើតាមគំរូគំនូរ។ ចលនានេះត្រូវបានគេហៅថា Pictorialism, ជាញឹកញាប់ដោយប្រើការផ្តោតអារម្មណ៍ទន់សម្រាប់ក្តីសុបិន្ត, មើលទៅ "ស្នេហា" ។ នៅក្នុងប្រតិកម្មតបទៅនឹងរឿងនេះ Weston, Ansel Adams និងអ្នកដទៃទៀតបានបង្កើតក្រុមដើម្បីតស៊ូមតិលើការថតរូបដោយផ្ទាល់។ រូបថតនេះជារឿងដែលផ្តោតសំខាន់លើរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនហើយមិនមែនជាការត្រាប់តាមអ្វីផ្សេងទៀតនោះទេ។
សោភ័ណ្ឌភាពនៃការថតរូបគឺជាបញ្ហាមួយដែលនៅតែបន្តត្រូវបានពិភាក្សាយ៉ាងទៀងទាត់ជាពិសេសនៅក្នុងរង្វង់សិល្បៈ។ វិចិត្រករជាច្រើនបានអះអាងថាការថតរូបគឺជាការបង្កើតមេកានិកនៃរូបភាព។ ប្រសិនបើការថតរូបគឺជាសិល្បៈពិតប្រាកដនោះការថតរូបក្នុងបរិបទនៃសិល្បៈនឹងត្រូវការការកំណត់ជាថ្មីដូចជាការកំណត់ធាតុផ្សំនៃរូបថតដែលធ្វើឱ្យអ្នកមើលស្រស់ស្អាត។ ភាពចម្រូងចម្រាសបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងរូបភាពដំបូងបំផុតដែលសរសេរដោយពន្លឺ។ NicéphoreNiépce, Louis Daguerre និងអ្នកដទៃទៀតក្នុងចំណោមអ្នកថតរូបដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេទទួលបានការកោតសរសើរប៉ុន្តែអ្នកខ្លះឆ្ងល់ថាតើការងាររបស់ពួកគេបានឆ្លើយតបទៅនឹងនិយមន័យនិងគោលបំណងនៃសិល្បៈដែរឬទេ។
សូមមើលផងដែរ: កាមេរ៉ាពន្លឺ
វិធីសាស្រ្តឌីជីថលនៃការចាប់យករូបភាពនិងការបង្ហាញបានអនុញ្ញាតបច្ចេកវិទ្យាថ្មីនៃ "ពន្លឺវាលរូបថត" (ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជាការថតរូបជំរកសំយោគ) ។ ដំណើរការនេះអនុញ្ញាតឱ្យផ្តោតទៅលើជម្រៅនានានៃវាលដែលត្រូវបានជ្រើសបន្ទាប់ពីរូបថតត្រូវបានចាប់យក. រូបភាពតូច|ស្តាំ| La Musée de l'Elysée à Lausanne.
អាមេរិច
អ្នកថតរូបស្ម័គ្រចិត្តគឺជាអ្នកដែលអនុវត្តការថតរូបជាចំណង់ចំណូលចិត្ត / ចំណង់ចំណូលចិត្តហើយមិនចាំបាច់រកប្រាក់ចំណេញទេ។ គុណភាពនៃការងារស្ម័គ្រចិត្តមួយចំនួនអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងអ្នកឯកទេសជាច្រើនហើយអាចមានឯកទេសឬជួនកាលក្នុងការជ្រើសរើសមុខវិជ្ជា។ ការថតរូបអាម៉ាហ្សេតជាញឹកញាប់មានលក្ខណៈជាប្រធានបទថតរូបដែលមានការរំពឹងទុកតិចតួចនៃការប្រើប្រាស់ពាណិជ្ជកម្មឬរង្វាន់។ ការថតរូបស្ម័គ្រចិត្តបានកើនឡើងក្នុងកំឡុងចុងសតវត្សទី 19 ដោយសារតែការនិយមនៃកាមេរ៉ាដៃ. រូបភាពតូច|ស្តាំ|រូបភាពត្រីនៃទីប្រជុំជន Indianapolis ។ សូមមើលផងដែរនូវកំណែទេសភាពនៅឯឯកសារ: Indianapolis 2017 panorama.png កាលបរិច្ឆេទ 18 មិថុនា 2017
វិទ្យាសាស្រ្តនិងនីតិក្រម
ស្ពាន Wootton ដួលរលំក្នុងឆ្នាំ 1861 កាមេរ៉ាមានប្រវត្តិវែងឆ្ងាយនិងលេចធ្លោជាមធ្យោបាយថតរូបបាតុភូតវិទ្យាសាស្ត្រពីការប្រើប្រាស់លើកដំបូងរបស់ Daguerre និង Fox-Talbot ដូចជាព្រឹត្តិការណ៍តារាវិទ្យាជាដើម។ សត្វចម្លែកនិងរុក្ខជាតិតូចៗនៅពេលដែលកាមេរ៉ាត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងមីក្រូទស្សន៍នៃអវកាស។ (នៅក្នុង photomicroscopy) និងសម្រាប់ការថតរូបម៉ាក្រូនៃគំរូធំ។ កាមេរ៉ានេះក៏មានសារប្រយោជន៍ផងដែរក្នុងការថតឈុតឆាកឧក្រិដ្ឋកម្មនិងឈុតឆាកគ្រោះថ្នាក់ដូចជាស្ពាន Wootton ក្នុងឆ្នាំ 1861 ។ វិធីសាស្ត្រដែលត្រូវបានប្រើក្នុងការវិភាគរូបថតសម្រាប់ប្រើនៅក្នុងករណីច្បាប់ត្រូវបានគេស្គាល់ជារួមថាជាការថតរូបបែបកោសល្យវិច័យ។ រូបថតកន្លែងកើតហេតុបទល្មើសត្រូវបានយកចេញពីចំណុចបី។ ចំណុចឥវ៉ាន់គឺជាទិដ្ឋភាពទូទៅពាក់កណ្តាលជួរនិងជិត.. នៅឆ្នាំ 1845 លោក Francis Ronalds នាយកកិត្តិយសនៃអង្គការ Kew Observatory បានបង្កើតកាមេរ៉ាដែលទទួលបានជោគជ័យជាលើកដំបូងដើម្បីធ្វើការថតជាបន្តបន្ទាប់នៃប៉ារ៉ាម៉ែត្រឧតុនិយមនិងធរណីមាត្រ។ ម៉ាស៊ីនផ្សេងៗគ្នាបានផលិតនូវរូបភាពថតរូបរយៈពេល 12 ឬ 24 ម៉ោងនៃការប្រែប្រួលនៃការប្រែប្រួលនៃសម្ពាធបរិយាកាសសីតុណ្ហភាពសំណើមអគ្គីសនីបរិយាកាសនិងធាតុបីនៃកងកម្លាំង geomagnetic ។ កាមេរ៉ាត្រូវបានផ្គត់ផ្គង់ទៅឱ្យអ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកហើយមួយចំនួនទៀតនៅតែប្រើរហូតដល់ឆ្នាំ 20. Ronalds, B.F. (2016). វិទ្យាសាស្រ្តប្រើបច្ចេកវិទ្យារូបភាពដែលបានមកពីការរចនារបស់កាមេរ៉ាពិនជ័រ។ ម៉ាស៊ីនកាំរស្មី X គឺស្រដៀងនឹងការរចនាជាមួយកាមេរ៉ារបស់ Pin Hole ជាមួយនឹងតម្រងខ្ពស់និងកាំរស្មីឡាស៊ែរ, ការថតរូបបានក្លាយទៅជាគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងការកត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍និងទិន្នន័យនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រនិងវិស្វកម្មនិងនៅក្នុងឈុតឆាកឧក្រិដ្ឋកម្មឬឈុតឆាកគ្រោះថ្នាក់។ វិធីសាស្រ្តនេះត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងទូលំទូលាយដោយប្រើរលកអាកាសផ្សេងទៀតដូចជាការថតរូបអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដនិងការថតកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូក៏ដូចជាការថតឆ្លាស់គ្នា។ វិធីសាស្រ្តទាំងនោះត្រូវបានគេប្រើជាលើកដំបូងនៅក្នុងសម័យរដ្ឋ Victoria និងបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងច្រើនទៀតចាប់តាំងពីពេលនោះ. អាតូមដែលថតរូបដំបូងត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងឆ្នាំ 2012 ដោយអ្នករូបវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យហ្គីហ្វហ្វីតប្រទេសអូស្ត្រាលី។ ពួកគេប្រើវាលអេឡិចត្រូនិចដើម្បីដាក់អន្ទាក់ "អ៊ីយ៉ុង" នៃធាតុ Ytterbium ។ រូបភាពនេះត្រូវបានថតនៅលើកញ្ចក់អេឡិចត្រូនិក CCD.
ផលប៉ះពាល់សង្គមនិងវប្បធម៌
ការថតរូបអាចត្រូវបានប្រើទាំងដើម្បីចាប់យកការពិតនិងដើម្បីបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈ។ ខណៈពេលដែលការរៀបចំរូបភាពត្រូវបាន frowned ជាលើកដំបូងនៅទីបំផុតវាត្រូវបានគេប្រើនៅទីបំផុតដើម្បីពង្រីកវិសាលភាពក្នុងការផលិតសិល្បៈ។ សមាសភាពអាក្រាតកាយ 19 ពីឆ្នាំ 1988 ដោយចាន់គន្ធន។ រូបភាពតូច|ស្តាំ|Scenery Lebanon សារមន្ទីរ de l'Élyséeដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1985 នៅទីក្រុងឡូសានគឺជាសារមន្ទីរថតរូបដំបូងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ មានសំណួរជាច្រើនដែលកំពុងបន្តអំពីទិដ្ឋភាពផ្សេងគ្នានៃការថតរូប។ នៅក្នុងការសរសេររបស់នាង "នៅលើរូបថត" (1977), Susan Sontag ពិភាក្សាអំពីការព្រួយបារម្ភអំពីវត្ថុមានរបស់រូបថត។ នេះគឺជាប្រធានបទដែលមានការជជែកដេញដោលយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសហគមន៍រូបថត. លោក Sontag បានលើកឡើងថា "ការថតរូបគឺជាការថតរូបដែលសមស្របវាមានន័យថាការដាក់ខ្លួនឯងទៅក្នុងទំនាក់ទំនងជាក់លាក់ជាមួយពិភពលោកដែលមានអារម្មណ៍ដូចជាចំណេះដឹងហើយដូច្នេះវាដូចជាអំណាច។ អ្នកថតរូបសម្រេចចិត្តថតរូបអ្វីដែលធាតុណាត្រូវដកចេញនិងមុំអ្វីដើម្បីកំណត់រូបថតហើយកត្តាទាំងនេះអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសង្គមប្រវត្តិសាស្រ្តជាក់លាក់មួយ។ នៅតាមបណ្តោយបន្ទាត់ទាំងនេះវាអាចត្រូវបានអះអាងថាការថតរូបគឺជាទម្រង់ប្រធានបទនៃការតំណាង. ការថតរូបសម័យទំនើបបានលើកឡើងពីកង្វល់មួយចំនួនលើផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើសង្គម។ នៅក្នុងបង្អួចក្រោយរបស់ Alfred Hitchcock (1954) កាមេរ៉ាត្រូវបានបង្ហាញថាជាការលើកកម្ពស់ voyeurism ។ ទោះបីជាកាមេរ៉ាគឺជាស្ថានីយ៍សង្កេតមើលក៏ដោយសកម្មភាពនៃការថតរូបគឺច្រើនជាងការសង្កេតមើលអកម្ម.
កាមេរ៉ាមិនរំលោភឬមានសូម្បីតែទោះបីជាវាអាចសន្និដានរំលោភបំពានបំរែបំរួលកេងប្រវ័ញ្ចនិងសំដៅទៅលើការសំលាប់ - សកម្មភាពទាំងអស់ដែលមិនដូចការរុញច្រានផ្លូវភេទក៏អាចធ្វើទៅបានដែរ។ ចម្ងាយ, និងជាមួយក្រុមមួយចំនួន ការថតរូបគឺជាទម្រង់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថ្មីមួយដែលផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងនិងផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធនៃសង្គម. ភាពមិនស្រួលបន្ថែមទៀតត្រូវបានបណ្តាលមកពីកាមេរ៉ាទាក់ទងនឹងការរំងាប់អារម្មណ៍។ ការភ័យខ្លាចថារូបភាពរំខានឬរូបភាពច្បាស់លាស់ដែលអាចចូលទៅដល់បានយ៉ាងទូលំទូលាយដល់កុមារនិងសង្គមទាំងមូលត្រូវបានលើកឡើង។ ជាពិសេសរូបថតនៃសង្គ្រាមនិងរូបអាសអាភាសបានបង្កឱ្យមានការរំជើបរំជួល។ Sontag មានការព្រួយបារម្ភថា "ការថតរូបគឺដើម្បីបង្វែរមនុស្សចូលទៅក្នុងវត្ថុដែលអាចមាននិមិត្តរូប។ ការពិភាក្សាពីការរិះគន់នឹងធ្វើឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីរូបភាពដែលត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ។ Sontag សរសេរពីការព្រួយបារម្ភរបស់នាងដែលថាសមត្ថភាពក្នុងការត្រួតពិនិត្យរូបភាពមានន័យថាអ្នកថតរូបមានសមត្ថភាពក្នុងការបង្កើតនូវការពិត។ ការអនុវត្តមួយតាមរយៈការថតរូបដែលបង្កើតសង្គមគឺវិស័យទេសចរណ៍។ វិស័យទេសចរណ៍និងថតរូបរួមបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើត "ទេសចរណ៍ទេសចរណ៍"។ នៅក្នុងនោះប្រជាជនក្នុងតំបន់ត្រូវបានគេកំណត់ទីតាំងនិងកំណត់ដោយកញ្ចក់កាមេរ៉ា។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយវាត្រូវបានគេអះអាងថាមាន "ការមើលស្រាល។ Gillespie, Alex. "Tourist Photography and the Reverse Gaze".
ម្រាមដៃទាំង៥ខ្វែងគំនិ
ម្រាមដៃទាសគ្នាទារគុណសម្បត្តិ មុតមាំមធ្យ័តអារកាត់រៀងខ្លួន
មេដៃថាអញអស្ចារ្យមាំមួន ឯងម្រាមទាំងបួនមិនធួនស្មើឡើយ។
ព្រោះអញមេធំពុំមានអ្វីព្រួយ បើបានលេខមួយគឺអញនេះហើយ
ធ្វើជាសញ្ញាជំនួសចម្លើយ មេដៃអញហើយអំណាចជាងគេ។
ឯម្រាមចង្អុលនឹកខ្វលចិន្តា ទើបតបវិញថាឯងគ្រាន់តែមេ
ឯម្រាមកណ្តាលក៏ឈឺឆ្អាលដែរ ថាឯងពូកែតែនៅតូចល្អិត
អញខ្ពស់មាឌធំមើលឃើញជុំជិត មិនពីបាកគិតដូចអ្នកតូចទាប ។
មិនព្រួយរងកម្មចាំទទួលលាភ មាសពេជ្រតម្រៀបត្រៀបទុកឱ្យស្រេច។
កូនដៃនៅខ្ចីខំស្តីតវ៉ា ថាខ្ញុំនេះណាជាអ្នកមានបុណ្យ
ក្រចកមុតស្រួចរាងតូចស្រទន់ គ្មានធ្វើអ្វីធ្ងន់ព្រោះខ្ញុំកូនពៅ។
មើលចុះម្រាមដៃកែខៃគំនិត ខំបញ្ចេញឫទ្ធិមិនគិតរាក់ជ្រៅ
បើបង់អាសារម្រាមណាមួយទៅ ប្រអបដៃនៅខ្វះលក្ខណ:ហើយ ។
បើម្រាមទាំងដប់ប្រេះស្រាំគ្នាហើយ នុ៎ះដៃនឹងខ្សោយៗលែងសូវខ្លាំង ។
បើម្រាមទាំងអស់ស្រស់ស្រួលគ្នាវិញ រួបរួមបំពេញជួយជាកម្លាំង
ពុះពាប្រយុទ្ធមិនស្លុតតតាំង លុះច្បស់នឹងខ្លាំងៗគ្រប់កិច្ចការ ។
តែបើនឹងគិតគំនិតប្រៀបធៀប ដោះស្រាយបញ្ហារដ្ឋាបូរី ។
ក្រុងប៉ោយប៉ែត
ក្រុងប៉ោយប៉ែត គឺជាក្រុងមួយស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ជាព្រំប្រទល់រវាង ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃ។ ក្រុងនេះសំបូរទៅដោយប្រជាជន ដែលធ្វើការចំណាកស្រុកមកពីខេត្តនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសដែលនៅជិតខាង។ ប្រជាជននៅទីនោះភាគច្រើនប្រកបរបរជាអ្នក ដឹកជញ្ជូនទំនិញ ឆ្លងព្រំដែន និង ធ្វើជាកម្មករនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ នៅទីនោះមានបើកកាសស៊ីណូធំៗ។
ម្រាមដៃទាំង៥ខ្វែងគំនិ
មេដៃបីដូចជាអ្នកដឹកនាំ ពុះពាមុតមាំជូនជាតិប្រុសស្រី
ក្រុងប៉ោយប៉ែត
ប៉ោយប៉ែត ជាប់នឹងក្រុងអារញ្ញជាប់ព្រំដែនថៃ។ ទីប្រជុំជន​នេះ​ទើប​មាន​វត្តមាន​ក្នុង​ពេល​ថ្មី​ៗ​នេះ​ក្នុង​គោលបំណង​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​តាម​ព្រំដែន ។ សិរីសោភ័ណ​តែងតែ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ទីក្រុង​ចម្បង​ដែល​ធ្លាប់​ជា​តំបន់​កសិកម្ម។ ប្រជាជនក្រុងប៉ោយប៉ែតបានកើនឡើងពី ៤៣,៣៦៦នាក់នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ១៩៩៨ ដល់ ៨៩,៥៤៩នាក់នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ២០០៨ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាការតាំងទីលំនៅដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី៤ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលនាំមុខក្រុងព្រះសីហនុ ហើយមានទំហំធំជាងក្រុងសិរីសោភ័ណ។
ម្រាមដៃទាំង៥ខ្វែងគំនិ
ឱ្យរាស្រ្តបានរស់មានសិទ្ឌិសិរី ចាកផុតទុក្ខភ័យពីក្តីអន្តរាយ ។
ក្រុងប៉ោយប៉ែត
រដ្ឋបាល
ស្ថិតនៅ ខេត្ត មាន សង្កាត់÷ ក្រុងប៉ោយប៉ែត មាន 5 សង្កាត់÷
ម្រាមដៃទាំង៥ខ្វែងគំនិ
ឱ្យស្គាល់បាបបុណ្យទោសគុណទាំងឡាយ ប្រជាសុខកាយសប្បាយផ្លូវធ៍ម ។
ក្រុងប៉ោយប៉ែត
រមណីដ្ឋាន និង កន្លែងទេសចរណ៏
​
ម្រាមដៃទាំង៥ខ្វែងគំនិ
ឯម្រាមកណ្តាលដំណាលអ្នកចេះ ពេញដោយតម្រិះត្រិះរិះបានល្អ
អាចជួយដោះទុក្ខអ្នកស្រុកក្រីក្រ ដែលត្រដររស់ព្រោះអវិជ្ជា ។
នាងដៃកូនដៃដូចប្រជាជន វណ្ណៈអធនចិត្តធ្ងន់គ្រប់គ្រា
កម្មករកសិករមានក្ររួមគ្នា បំពេញការងារតាមមុខនាទី ។
ដូច្នេះម្រាមដៃបីដូចជនជាតិ មិនគួរវិវាទឱ្យឃ្លាតសាមគ្គី
គ្រប់ជាន់គ្រប់ថ្នាក់គួរស្ម័គ្រពលី កុំបែកជាពីរវេញជាធ្លុងមួយ ៕
ដកស្រង់ពីអាយ៉ៃ លោក – ព្រហ្ម​ម៉ាញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ