cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ថេរគាថា
ភូតត្ថេរ
[២៣៣] ​ពួក​បុថុជ្ជន ​មិន​ដឹង​ថា​ ជរា មរណៈជាទុក្ខ ​ហើយ​ជាប់​ចំ​ពាក់​ក្នុង​ឧបាទានក្ខន្ធ​ណា អ្នក​ប្រាជ្ញ​មាន​ស្មារតី ​បាន​កំណត់​ដឹង (​នូវ​ឧបាទានក្ខន្ធ​នោះ​) ​ថា​ជា​ទុក្ខ ​ហើយ​ចម្រើន​ឈាន ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ ​លើស​លុប​ជាង​ឈាន​នោះ​ឡើយ​ ។ បណ្ឌិត លុះ​លះបង់​នូវ​តណ្ហា ​ដែល​នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដី​ទុក្ខ ជា​ធម្មជាតិ​ផ្សាយ​ទៅ​ក្នុង​អារម្មណ៍​ផ្សេង​ៗ នាំ​មក​នូវ​កិលេស​ ជា​គ្រឿង​នាំ​សត្វ​ឲ្យ​យឺតយូរ ​និង​សេចក្ដី​ទុក្ខ ​ដូច​ជាឃ្នាប ​មាន​ស្មារតី​ចម្រើន​ឈាន ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ដ៏​លើស​លុប​ជាង​ឈាន​នោះ​ឡើយ​ ។ ​បុគ្គល​ពាល់​ត្រូវ​មគ្គ​ដ៏​ឧត្តម ​ប្រកប​ដោយ​អង្គ ៤ ​ពីរ​ដង​ដ៏​ក្សេម ជា​គ្រឿង​ជម្រះ​នូវ​កិលេស​ទាំង​អស់​ដោយ​បញ្ញា ជា​អ្នក​មាន​ស្មារតី ​ចម្រើន​ឈាន ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ដ៏​ក្រៃលែង​ជាង​ឈាន​នោះ​ឡើយ​ ។ ​បុគ្គល​ចម្រើន​នូវ​សន្តបទ ​ដែល​ឥត​មាន​សោក ប្រាស​ចាក​ធូលី ​គឺ​កិលេស ឥត​មាន​បច្ច័យ​តាក់​តែង​ ជា​គ្រឿង​ជម្រះ​នូវ​កិលេស​ទាំង​អស់​ ផ្តាច់​នូវ​ចំណង ​គឺ​សញ្ញោជនៈ ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ដ៏​ក្រៃលែង ​ជាង​ការ​ចម្រើន​នូវ​សន្តបទ​នោះ​ឡើយ​ ។ ផ្គរលាន់​ក្នុង​អាកាស ទ​ទឹក​ភ្លៀង​ពាស​ពេញ​ដោយ​ជុំវិញ​ឰ​ដ៏​អាកាស ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ ភិក្ខុ​ចូល​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ញកភ្នំ ​ចម្រើន​ឈាន រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ជាង​ឈាន​នោះ​ឡើយ​ ។ ភិក្ខុ​អង្គុយ​ក្បែរ​ឆ្នេរស្ទឹង​ទាំងឡាយ ដ៏​ដេរដាស​ដោយ​ផ្កា មាន​ផ្កា​ឈើ​ក្នុង​ព្រៃ​ដ៏​វិចិត្រ ជា​គ្រឿង​ប្រដាប់ ​មាន​ចិត្ត​ល្អ ចម្រើន​ឈាន ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ដ៏​លើស​លុប​ជាង​ឈាន​នោះ​ឡើយ​ ។ ​កាល​បើ​ភ្លៀង​ធ្លាក់​ចុះ​ក្នុង​ព្រៃស្ងាត់ ពេលយប់ ​ពួក​សត្វ​មាន​ចង្កូម បន្លឺ​ឡើង​ ចំណែក​ភិក្ខុ​ចូល​ទៅ​កាន់​ញកភ្នំ ​ហើយ​ចម្រើន​ឈាន ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ដ៏​លើស​លុប ​ជាង​ឈាន​នោះ​ឡើយ​ ។ ភិក្ខុ​អាស្រ័យ​នៅ​ចន្លោះ​ភ្នំ ក្នុង​កណ្តាល​នៃ​ភ្នំ បិទ​នូវ​វិតក្កៈ​ទាំងឡាយ​របស់​ខ្លួន​ ប្រាសចាក​សេចក្ដី​ខ្វល់ ប្រាស​ចាក​សេចក្ដី​រឹងត្អឹង​នៃ​ចិត្ត ហើយ​ចម្រើន​ឈាន ​ក្នុង​កាល​ណា​ កាល​នោះ​ រមែង​មិន​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ដ៏​លើស​លុប​ជាង​ឈាន​នោះ​ឡើយ​ ។
សីលវត្ថេរ
[២៤២] ​បុគ្គល​គប្បី​សិក្សា​នូវ​សីល ​ឲ្យ​ជាសីល​ដែល​ខ្លួន​សិក្សា​ល្អ​ហើយ ក្នុង​លោក​នេះ ព្រោះ​ថា សីល​ដែល​បុគ្គល​សេព​ហើយ​ រមែង​បង្អោន​មក​នូវ​សម្បត្តិ​ទាំងពួង​ ។ ជន​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា កាលចង់​បាន​នូវ​សេចក្ដី​សុខ ៣ យ៉ាង ​គឺ​សេចក្ដី​សរសើរ ១ ការ​បាន​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​មួយ​ ១ ការ​លះលោក​នេះ​ទៅ​ហើយ​ រីករាយ​ក្នុង​ឋានសួគ៌ ១ ​គប្បី​រក្សា​នូវ​សីល ។ ​ពិត​ណាស់ បុគ្គល​អ្នក​មាន​សីល រមែង​បាន​នូវ​មិត្ត​ទាំងឡាយ​ច្រើន ដោយ​ការ​សង្រួម ចំណែក​បុគ្គល​ទ្រុស្តសីល កាលប្រព្រឹត្ត​អាក្រក់ រមែង​ឃ្លាត​ចាក​មិត្ត​ទាំងឡាយ​ ។ ជន​ទ្រុស្តសីល រមែង​បាន​នូវ​ទោស​ផង នូវ​ដំណេះ​ដំណៀល​ផង​ ឯជន​អ្នក​មាន​សីល រមែង​បាន​នូវ​គុណ​ផង នូវ​កិត្តិសព្ទ​ផង នូវ​សេចក្ដី​សរសើរ​ផង​ សព្វ​ៗ កាល ។ សីល ជា​ខាង​ដើម​ ជា​ទី​តាំង​ ជាមេ​នៃ​កល្យាណធម៌ ​និង​ជាប្រធាន​នៃ​ធម៌​ទាំង​ពួង ​ព្រោះ​ហេតុ​នោះ បុគ្គល​គប្បី​ជម្រះសីល ។ សីលជាច្រាំង ជាទំនប់ ជា​គ្រឿង​ញ៉ាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​រីករាយ ​ទាំងជាកំពង់​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​គ្រប់​ព្រះ​អង្គ ​ព្រោះ​ហេតុ​នោះ បុគ្គល​គប្បី​ជម្រះ​នូវ​សីល ។ សីល​ជា​កម្លាំង​រក​អ្វី​ប្រៀប​ផ្ទឹម​មិន​បាន​ សីលជាអាវុធ​ដ៏​ឧត្តម សីល​ជា​គ្រឿង​អាភរណៈ​ដ៏​ប្រសើរ សីលជា​គ្រឿង​ក្រោះ​យ៉ាងអស្ចារ្យ ។ សីលជាស្ពាន​មាន​សក្តិ​ធំ​ សីលជា​គ្រឿង​ក្រអូប​ដ៏​ប្រសើរ សីលជា​គ្រឿង​លាប​ដ៏​ប្រសើរ ​តែង​បក់​ទៅ​សព្វ​ៗ ទិស ។ សីល​ជាកញ្ចប់​បាយ​ដ៏​ប្រសើរ សីលជាស្បៀង​ដ៏​ឧត្តម សីលជាវាហនៈ​ដ៏​ប្រសើរ សម្រាប់​ទៅ​កាន់​ទិស​ទាំង​ពួង ។ ​បុគ្គល​ពាល ​មាន​ចិត្ត​អាក្រក់​ក្នុង​ទី​ទាំងពួង ​មិន​តាំង​មាំ​ក្នុង​សីល​ទាំង​ឡាយ​ រមែង​បាន​នូវ​សេចក្ដី​និន្ទា​ក្នុង​លោក​នេះ​ផង​ លុះលះ​លោក​នេះ​ទៅ​ហើយ​ រមែង​មាន​ចិត្ត​ជាទុក្ខ​ក្នុង​អបាយ​ផង​ ។ ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​មាន​ចិត្ត​ល្អ ក្នុង​ទី​ទាំងពួង ​តាំង​មាំ​ក្នុង​សីល​ទាំងឡាយ​ រមែង​បាន​នូវ​កិត្តិសព្ទ​ក្នុង​លោក​នេះ​ផង​ លុះលះ​លោក​នេះ​ទៅ​ រមែង​មាន​ចិត្ត​រីករាយ​ក្នុង​ឋានសួគ៌​ផង​ ។ សីលជា​កំពូល​ក្នុង​លោក​នេះ​ ចំណែក​បុគ្គល​មាន​ប្រាជ្ញា ​ក៏​ឧត្តម​ដែរ​ ជ័យជំនះ​ក្នុង​មនុស្ស​លោក ​និង​ទេវលោក ​ព្រោះ​សីល ​និង​បញ្ញា ។
វឌ្ឍមានត្ថេរ
ឧទ្ទាន និយាយអំពីគហុរតីរិយត្ថេរ ១ សុប្បិយត្ថេរ ១ សោបាកត្ថេរ ១ បោសិយត្ថេរ ១ សាមញ្ញកាមិត្ថេរ ១ កុមាបុត្តត្ថេរ ១ កុមាបុត្តសហាយកត្ថេរ ១ គវម្បតិត្ថេរ ១ តិស្សត្ថេរ ១ វឌ្ឍមានត្ថេរ ជាអ្នកមានយសច្រើន ១ ។ ចប់ ចតុត្ថវគ្គ ។
​វង្គីសត្ថេរ
ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ថេរគាថា (សៀវភៅ​ភាគ ៥៦ ទំព័រ​ទី ១៣៥ ដល់ ២៣៨)
សង្ឃរក្ខិតត្ថេរ
[១១០] ភិក្ខុនេះត្រេកអរក្នុងទីស្ងាត់ហើយ តែក្រែងមិនអើពើនឹងសាសនារបស់ព្រះមានព្រះភាគ ព្រះអង្គជាអ្នកអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍ដ៏ក្រៃលែងទេឬ ភិក្ខុនេះ ជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយតំាងនៅជាប្រក្រតី នៅក្នុងទីស្ងាត់ដូច្នោះ ដូចជាម្រឹគញី ប្រកបដោយជាតិនៅក្មេង ដែលនៅក្នុងព្រៃ ។
​វង្គីសត្ថេរ
ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ថេរគាថា (សៀវភៅ​ភាគ​ ៥៧ ទំព័រទី ១ ដល់​ ១៤៣)
ឧសភត្ថេរ
[១១១] ឈើទាំងឡាយ លូតលាស់ឡើងឰដ៏កំពូលភ្នំ ត្រូវទឹកភ្លៀងបង្អោរចុះថ្មីៗ ស្រោចស្រប់ហើយ រមែងញុំាងចិត្តគួរដល់ភាវនាកម្មឲ្យកើតឡើងដោយក្រៃលែងដល់ភិក្ខុឈ្មោះឧសភៈ អ្នកប្រាថ្នាវិវេកធម៌ អ្នកមានសេចក្ដីសំគាល់ក្នុងព្រៃ ។
មហាបន្ថកត្ថេរ
ចប់ អដ្ឋកនិបាត ។
គោតមត្ថេរ
[១៣០] ពាក្យសច្ចៈ ចំពោះស្ត្រីណា ដែលគេគប្បីរក្សាគ្រប់កាលទំាំងពួង ជាពាក្យដែលគេរកបានដោយក្រក្រៃលែង ពួកជនណា មិនជាប់ចំពាក់ចំពោះស្ត្រីទំាំងនោះ ពួកជននោះ ឈ្មោះថាមុនី រមែងដេកនៅជាសុខ ។ នែកាម យើងបានប្រព្រឹត្តនូវការសម្លាប់អ្នកហើយ ឥឡូវនេះ យើងមិនជាប់បំណុលនឹងអ្នកទេ យើងនឹងទៅកាន់ព្រះនិព្វានឥឡូវនេះ ដែលជាទីទៅ ហើយមិនសោយសោក ។
ឧសភត្ថេរ
ឧទ្ទាន និយាយអំពីពេលដ្ឋកានិត្ថេរ ១ សេតុច្ឆត្ថេរ ១ ពន្ធុរត្ថេរ ១ ខិតកត្ថេរ ជាឥសី ១ មលិតវម្ភត្ថេរ ១ សុហេមន្តត្ថេរ ១ ធម្មសំវរត្ថេរ ១ ធម្មសដបិតុត្ថេរ ១ សង្ឃរក្ខិតត្ថេរ ១ ឧសភត្ថេរ ជាមហាមុនី ១ ។ ចប់ ឯកាទសមវគ្គ ។
រដ្ឋបាលត្ថេរ
អាត្មា​បាន​ឃើញ​នូវ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ បរិបូណ៌​ដោយ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ក្នុង​លោក ​(​ពួក​មនុស្ស​ទាំង​នោះ​) លុះ​បាន​ទ្រព្យគាប់​ចិត្ត​ហើយ មិន​ឲ្យ (​ដល់​បុគ្គល​ណា​មួយ​ឡើយ​) ​ព្រោះ​តែ​សេចក្ដី​វង្វេង ។ ​ពួក​មនុស្ស​បាន​ទ្រព្យ​ហើយ ក៏​ធើ្វ​នូវ​ការ​សន្សំ​ទុក ទាំងប្រាថ្នា​ក្នុង​កាម​ដ៏​លើស​លុប ។ ​ព្រះ​រាជាឈ្នះ​នូវ​ផែនដី ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​រឹប​ជាន់​បាន​ហើយ​ នៅ​គ្រប់គ្រង​ផែនដី ​មាន​សាគរជា​ទី​បំ​ផុត មាន​សភាព​មិន​ឆ្អែត​នឹង​ត្រើយសមុទ្រ​ខាង​អាយ ​ក៏​ប្រាថ្នា​នូវ​ត្រើយសមុទ្រ​ខាង​នាយ ។ ​ព្រះ​រាជា​ក្តី ​ពួក​មនុស្ស​ដទៃ​ច្រើន​នាក់​ក្តី មិន​ទាន់ប្រាសចាក​តណ្ហា រមែង​ដល់​នូវ​សេចក្ដី​ស្លាប់ ​គឺ​ថា​ជា​អ្នក​មាន​សេចក្ដី​ខ្វះខាត ​លះបង់​រាងកាយ ​ព្រោះ​ថា​សេចក្ដី​ឆ្អែត​ដោយ​កាម​ទាំងឡាយ​ក្នុង​លោក​មិន​មាន​ ។ ​ពួក​ញាតិរំសាយ​សក់ កន្ទក់​កន្ទេញ ​ចំពោះ​បុគ្គល​ដែល​ស្លាប់​ហើយ​នោះ ទាំង​បាន​និយាយថា ធើ្វម្ដេចហ្ន៎ ញាតិ​របស់​យើង​ទាំងឡាយ កុំស្លាប់វិញ ក៏​នាំខ្មោច​នោះ ដែល​រុំ​ដោយ​សំពត់ ទៅ​កាន់​ជើង​ថ្ករ ប្រជុំគ្នា​ដុត​ក្នុង​ទី​នោះ​ ។ ​បុគ្គល​ដែល​ស្លាប់​នោះ ត្រូវ​ពួក​អ្នក​ដុតចាក់​ដោយ​ឈើ​សូល ដុត​បុគ្គល​នោះ លះបង់​នូវ​ភោគៈ​ទាំងឡាយ មាន​តែសំពត់​មួយ​ស្លាប់​ទៅ​ ញាតិ​ទាំងឡាយ​ក្តី​ មិត្រ​ទាំងឡាយ​ក្តី ឬ​សម្លាញ់​ទាំងឡាយ​ក្តី​ ជា​ទី​ពឹង​មិន​មាន​ទេ ។ ​ពួក​ទាយាទ ​(​អ្នក​ត្រូវ​ទទួល​មត៌ក​) រមែង​នាំ​ទៅ​នូវ​ទ្រព្យ​របស់​សត្វ​ដែល​ស្លាប់​នោះ​ ចំណែក​សត្វ​ដែល​ស្លាប់​នោះ ក៏​ទៅ​តាម​យថាកម្ម ទ្រព្យតិចតួច កូន​ប្រពន្ធ ​មាស​ប្រាក់ ​និង​ដែន ក៏​មិន​មែន​ជាប់​តាម​សត្វ​ដែល​ស្លាប់​នោះ​ទេ ។ ​បុគ្គល​មិន​មែន​បាន​នូវ​អាយុ​វែង ​ដោយ​សារទ្រព្យទេ ​ទាំង​មិន​មែន​កំចាត់បង់​នូវ​ជរា ​ដោយ​សារទ្រព្យ​បាន​ទេ ​ព្រោះ​ថា ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំងឡាយ បាន​ពោល​នូវ​ជីវិត​នោះ​ថា តិច ​មិន​ទៀង ​មាន​ការ​ប្រែប្រួល​ទៅ​ជាធម្មតា ។ ជន​ទាំងឡាយ អ្នក​ស្ដុកស្ដម្ភ ​និង​អ្នក​ទាល់ក្រ រមែង​ប៉ះពាល់​នូវ​ផស្សៈ ​(​មិន​ជា​ទី​ប្រាថ្នា​) ​បុគ្គល​ពាល ​និង​អ្នក​ប្រាជ្ញ រមែង​ប៉ះពាល់​ដូច​គ្នា ប៉ុន្តែ​បុគ្គល​ពាល ​បើ​មាន​សេចក្ដី​ទុក្ខបៀតបៀន​ហើយ​ រមែង​ដេក (​សោកស្ដាយ​) ​ព្រោះ​ភាវៈ​នៃ​ខ្លួន​ពាល ឯ​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​បើ​ទុក​ជាប៉ះពាល់​នូវ​ផស្សៈ​ក៏​មិន​បាន​ញាប់ញ័រ ។ ​ព្រោះ​ហេតុ​នោះ បុគ្គល​បាន​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​ ជា​ទី​បំ​ផុត​នៃ​ភព ​ក្នុង​លោក​នេះ ដោយ​បញ្ញា​ណា​ បញ្ញា​នោះ​ ជាធម្មជាតិ​ប្រសើរជាទ្រព្យ ដ្បិត​បុគ្គល​ទាំង​ឡាយ មិន​ទាន់​បាន​សម្រេច​ប្រយោជន៍ រមែង​ធើ្វ​នូវ​បាប​កម្ម​ទាំងឡាយ ក្នុង​ភពតូច ​និង​ភព​ធំ ព្រោះ​តែមោហៈ ។ ​បុគ្គល​ណា (​បាន​ធើ្វ​បាប​កម្ម​) ​ក៏​ដល់​នូវ​ការ​អន្ទោល​ទៅ​មក​ រមែង​ចូល​ទៅ​កាន់​គភ៌ ​និង​បរលោក ​បុគ្គល​អ្នក​អប្ប​ប្រាជ្ញា ​(​ឯទៀត​) ​កាល​បើ​ជឿ​បុគ្គល​អ្នក​ធើ្វ​បាប​កម្ម​នោះ ក៏​ទៅ​កាន់​គភ៌ ​និង​បរលោក ។ ចោរ​អ្នក​មាន​ធម៌​ដ៏​លា​មក​ ដែល​គេ​ចាប់​បាន​ត្រង់មុខតំណ [គេចាប់​បាន​ត្រង់​កន្លែងជញ្ជាំង​ដែល​ខ្លួន​បោះ ​ឬ​កាត់​នោះ​ ។] ​(​នៃ​ផ្ទះ​) រមែង​ក្តៅ​ក្រហាយ​ដោយ​កម្ម​របស់​ខ្លួន​ យ៉ាង​ណា​មិញ ​សត្វ​អ្នក​មាន​ធម៌​ដ៏​លា​មក​ លុះស្លាប់​ទៅ​ រមែង​ក្តៅ​ក្រហាយ​ក្នុង​លោក​ខាង​មុខ ​ដោយ​កម្ម​របស់​ខ្លួន ក៏​យ៉ាង​នោះ​ដែរ​ ។ ​កាម​ទាំងឡាយ​ដ៏​វិចិត្រ ​មាន​រសឆ្ងាញ់ ជា​ទី​រីករាយ​នៃ​ចិត្ត តែង​ញាំញី​ចិត្ត​ដោយ​សភាព​ផ្សេង​ៗ បពិត្រ​មហារាជ ហេតុ​នោះ អាត្មា​ភាព ​ឃើញ​ទោស​ក្នុង​កាម​គុណ​ទាំងឡាយ ទើប​ចេញ​ទៅ​បួស ។ ​សត្វ​ទាំងឡាយ​ ទោះក្មេង​ក្តី​ ចាស់​ក្តី តែង​បែក​ធ្លាយ​នូវ​សរីរៈ ​ដូច​ជាផ្លែ​ឈើ​ជ្រុះ ​(​ចាក​ដើម​) បពិត្រ​មហារាជ ​អាត្មា​ភាព បាន​ឃើញ​នូវ​របស់​មិន​ទៀង​នេះ​ឯង ​បាន​ជាចេញ​បួស ភាពជា​សមណៈ មិន​សូវខុស​ភ្លាត់ ជារបស់​ប្រសើរ​លើស​លុប ។
ឥសិទត្តត្ថេរ
ឧទ្ទាន និយាយអំពីជេន្តត្ថេរ ១ វច្ឆគោត្តត្ថេរ ១ វនវច្ឆត្ថេរ អ្នកមាននាមដ៏ប្រសើរ ១ អធិមុត្តត្ថេរ ១ មហានាមត្ថេរ ១ បារាបរិយត្ថេរ ១ យសត្ថេរ ១ កិម្ពិលត្ថេរ ១ វជ្ជីបុត្តត្ថេរ ១ ឥសិទត្តត្ថេរ ជាអ្នកមានយសធំ ១ ។ ចប់ ទ្វាទសមវគ្គ ។
អធិមុត្តត្ថេរ
[១១៥] កាលបើជីវិតសូន្យថយទៅ សេចក្ដីល្អរបស់សមណៈ នឹងមានមកក្នុងទីណា ដល់បុគ្គលអ្នកធ្ងន់ក្នុងកាយដ៏អាក្រក់ ជាប់ដោយសេចក្ដីសុខក្នុងសរីរៈ ។
វល្លិយត្ថេរ
[៥៤] ភ្លៀង (មានផ្គរ) ដូចចម្រៀងដ៏ពីរោះ រមែងបង្អោរចុះ ខ្ទម គឺអត្តភាពខ្ញុំ ខ្ញុំបានបិទបាំងហើយ ឥតមានខ្យល់ចូលបានទេ តែងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ ខ្ញុំជាអ្នកមិនប្រមាទនៅក្នុងខ្ទមនោះ ម្នាលភ្លៀង បើអ្នកចង់ (បង្អោរទឹក) ចូរបង្អោរមកចុះ ។
ជេន្តត្ថេរ
[១១២] ការបួសជាការក្រពិត គ្រឹះស្ថានបុគ្គលគ្រប់គ្រងបានដោយក្រ ព្រះធម៌ ជាសភាពជ្រាលជ្រៅ ភោគៈទាំងឡាយ រកបានដោយក្រ ការប្រព្រឹត្តិ (ចិញ្ចឹមជិវិត) របស់យើង ដោយបច្ច័យតាមមាន តាមបាន ក៏ជាការក្រ យើងគួរគិតនូវអនិច្ចតាធម៌ឲ្យរឿយៗ វិញ ។
​មហាមោគ្គល្លានត្ថេរ
ខ្ញុំ​លុះ​ព្រះ​សាស្ដាចារ្យ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​កាយអប់រំ​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ទ្រទ្រង់​នូវ​សរីរៈជា​ទី​បំ​ផុត​ ទ្រង់​បាន​ដាស់តឿន​ហើយ ក៏​ញ៉ាំងមិគារមាតុប្រាសាទ ​ឲ្យ​កក្រើក​បាន​ដោយ​ចុង​មេ​ជើង​ ។ ​បុគ្គល​ប្រារព្ធការ​ងារ​ណា​មួយ​ ធូរ​ៗ ឬ​ដោយ​កម្លាំង​ព្យាយាម​ស្ដួចស្ដើង ​មិន​ងាយ​បាន​ដល់​ព្រះ​និព្វាន ដែល​ជា​គ្រឿង​រួច​ចាក​គន្ថធម៌​ទាំងពួងទេ ។ ភិក្ខុ​កំលោះ​នេះ​ក្ដី ​បុរស​ដ៏​ឧត្តម​នេះ​ក្ដី ​បាន​ឈ្នះ​នូវ​មារ ព្រម​ទាំងសេនា​នៃ​មារ ​ហើយ​ទ្រទ្រង់​នូវ​រាងកាយជា​ទី​បំ​ផុត​បាន​ ។
សិវកត្ថេរ
[១៥៣] ផ្ទះ គឺអត្តភាពទាំងឡាយ (ដែលកើត) រឿយៗ ក្នុងភពនោះៗ ជារបស់មិនទៀង ឥឡូវនេះ អាត្មាអញ កំពុងតែខំស្វែងរកជាង គឺតណ្ហា អ្នកធ្វើផ្ទះ គឺអត្តភាព ការកើតរឿយៗ ជាហេតុនាំមកនូវសេចក្ដីទុក្ខ ។ នែជាងផ្ទះ អ្នក គឺយើងបានឃើញច្បាស់ហើយ អ្នកនឹងធ្វើផ្ទះទៀតមិនបានឡើយ ឆ្អឹងជំនីរ គឺកិលេសទាំងអស់របស់អ្នក យើងបានបំបាក់អស់ហើយ ទាំងហោជាង គឺអវិជ្ជាទៀតសោត យើងបានរុះរើចោលអស់ហើយ ចិត្តដែលយើងធ្វើឲ្យរីងស្ងួត ក៏នឹងរលត់ក្នុងភពនេះឯង ។
មហាបន្ថកត្ថេរ
ព្រះ​ថេរៈ ៣ អង្គ ​គឺ​មហាកច្ចាយនត្ថេរ ១ សិរីមិត្តត្ថេរ ១ មហាបន្ថកត្ថេរ ១ ​បាន​សំដែង​គាថា​ទាំងឡាយ​ ២៤ ​ក្នុង​អដ្ឋកនិបាត ។
មហាកច្ចាយនត្ថេរ
បុគ្គល​មិន​គប្បី​សេព​នូវ​អំពើ​អាក្រក់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ​ព្រោះ​បំពេញ (​ទុក្ខ​) ​ដល់​សត្វ​ដទៃ ​(​ទាំង​មិន​ញ៉ាំង​បុគ្គល​ដទៃ ​ឲ្យ​សេព​នូវ​អំពើ​អាក្រក់​នោះ​) ​ព្រោះ​ថា ​សត្វ​ទាំងឡាយ មាន​កម្មជាផៅពង្ស ។ ​បុគ្គល​ជាចោរ ​ព្រោះ​ពាក្យ​អ្នក​ដទៃ​ក៏​ទេ ​បុគ្គល​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​ព្រោះ​ពាក្យ​អ្នក​ដទៃ​ក៏​ទេ ​បុគ្គល​ដឹង​ខ្លួន​ឯង​យ៉ាង​ណា​ សូម្បី​ពួក​ទេវតា ​ក៏​ដឹង​បុគ្គល​នោះ ដូច្នោះ​ដែរ​ ។ ​ពួក​ជន​ផ្តេសផ្តាស​ រមែង​មិន​ដឹង​ច្បាស់ថា យើង​ទាំងឡាយ​នឹង​លំបាក​ក្នុង​លោក​នេះ តែ​ពួក​ជន​ណា ដឹង​ច្បាស់​ក្នុង​ដំណើរ​នោះ ការ​ជំលោះ ​តែង​ស្ងប់​រម្ងាប់​ទៅ អំពី​សំណាក់​ពួក​ជន​នោះ​ ។ ​បុគ្គល​ប្រកប​ដោយ​បញ្ញា ​បើ​ទុក​ជា​អស់​សម្បត្តិ​រលីងធេង ​ក៏​ឈ្មោះ​ថា​រស់នៅ​ ឯ​បុគ្គល​មាន​សម្បត្តិ ​ឈ្មោះ​ថា​មិន​រស់នៅ ព្រោះ​ការ​មិន​បាន​នូវ​បញ្ញា ។ ​បុគ្គល​រមែង​ស្ដាប់​នូវ​សំឡេង​ទាំង​អស់​បាន​ដោយ​សារ​ត្រចៀក ​បុគ្គល​មាន​ចក្ខុ ​រមែង​ឃើញ​រូប​គ្រប់​យ៉ាង ចំណែក​អ្នក​ប្រាជ្ញ ​មិន​គួរ​លះចោល ​(​ឬ​ប្រកាន់​) ​នូវ​អារម្មណ៍​ទាំងពួង ដែល​ខ្លួន​ឃើញ​ហើយ​ ឮ​ហើយ​ឡើយ​ ។ ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ភ្នែក ​គប្បី​ធើ្វ​ដូច​ជាខ្វាក់ ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​ត្រចៀក ​គប្បី​ធើ្វ​ដូច​ជាថ្លង់ ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​បញ្ញា ​គប្បី​ធើ្វ​ដូច​ជាគ ​បុគ្គល​អ្នក​មាន​កម្លាំង គប្បី​ធើ្វ​ដូច​ជា​អ្នក​ខ្សោយ​កម្លាំង តែ​កាល​បើ​ហេតុ ​(​មិន​គួរ​ធើ្វ​) កើត​ឡើង​ហើយ ត្រូវ​ដេក​ដូច​ជា​ដេក​ស្លាប់ ។
ឧបវាណត្ថេរ
[១៥៤] ព្រះមុនី ជាព្រះអរហន្ត មានព្រះដំណើរល្អ ក្នុងលោក ទ្រង់អាពាធព្រោះខ្យល់ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ប្រសិនបើអ្នកមានទឹកក្ដៅ ចូរអ្នកថ្វាយដល់ព្រះមុនី ។ (ព្រោះថា) ព្រះពុទ្ធ ត្រូវពួក​បូជនេយ្យបុគ្គលបូជាហើយ ត្រូវពួកសក្ករេយ្យបុគ្គល (បុគ្គលដែលគេគប្បីធ្វើសក្ការៈ) ធ្វើសក្ការៈហើយ ត្រូវពួកអបចិនេយ្យបុគ្គល (បុគ្គលដែលគេគប្បីកោតក្រែង) កោតក្រែងហើយ អាត្មាប្រាថ្នានឹងនាំទឹកក្ដៅទៅថ្វាយព្រះអង្គ ។
​វង្គីសត្ថេរ
ពួក​ភិក្ខុ​ច្រើន​ជាង​ពាន់ អង្គុយ​ជិត​ព្រះ​សុគត ​ដែល​កំពុង​សំដែង​ធម៌ ជា​គ្រឿង​ប្រាសចាក​រាគៈ គឺ​ព្រះ​និព្វាន​ ឥត​មាន​ភ័យ​អំពី​ទី​ណា​ ។ ​ពួក​សាវ័កស្ដាប់ធម៌​ដ៏​ធំ​ទូលាយ ​ដែល​ព្រះ​សម្មា​សម្ពុទ្ធ ទ្រង់​សំដែង​ហើយ​ ឱហ្ន៎ ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ ​មាន​ភិក្ខុ​ចោម​រោម​ហើយ ល្អ​ណាស់​តើ​ ។ បពិត្រ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​នាម​ ថានាគ ជាឥសីគំរប់ ៧ [រាប់​តាំង​ពី ​ព្រះ​វិបស្សិសម្មាសម្ពុទ្ធឥសី​មក​ ។] ​នៃ​ឥសី​ទាំងឡាយ ព្រះ​អង្គជា​អ្នក​បង្អុរ​នូវ​ធម៌ ស្រោច​ពួក​សាវ័ក ​មាន​សភាព​ដូច​ជាមហា​មេឃបង្អុរ​នូវ​ភ្លៀង ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្យាយាម​ធំ​ វង្គីសៈ ​ជាសាវ័ក ចេញ​ចាក​ទី​នៅ​ក្នុង​វេលា​ថ្ងៃ ព្រោះ​មាន​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​ចង់គាល់​ព្រះ​សាស្ដា ថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​បាទា​របស់​ព្រះ​អង្គ ។
ធម្មសដបិតុត្ថេរ
[១០៩] ខ្ញុំមានអាយុប្រកបដោយឆ្នាំ ១២០ ទើបចេញចាកផ្ទះ ចូលកាន់ផ្នួស ត្រៃវិជ្ជា ខ្ញុំបានហើយ ពុទ្ធសាសនា ខ្ញុំក៏បានធ្វើហើយ ។
សេលត្ថេរ
ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា ​ម្នាល​សេលៈ ព្រហ្មចរិយធម៌ តថាគត​សំដែង​ទុក​ប្រពៃ​ហើយ​ ជាធម៌​ដែល​គួរ​ឃើញ​ជាក់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ជាធម៌​ឲ្យ​ផល​មិន​រង់​ចាំកាល បព្វជ្ជា​របស់​បុគ្គល​អ្នក​មិន​ប្រមាទ ជា​អ្នក​សិក្សា​ក្នុង​ព្រហ្មចរិយធម៌​នោះ មិន​ឥត​អំពើ​ឡើយ​ ។​
សុប្បិយត្ថេរ
[៣៣] បុគ្គលអ្នកចាស់គ្រាំគ្រា បានដល់ព្រះនិព្វាន ជាគុណជាតមិនចាស់គ្រាំគ្រា អ្នកក្តៅក្រហាយ បានដល់ព្រះនិព្វានជាគុណជាតដ៏ត្រជាក់ ជានិរាមិសសុខ ជាគុណជាតស្ងប់រម្ងាប់ដ៏ក្រៃលែង ជាគុណដ៏ប្រសើរ ជាទីក្សេមចាកយោគៈ ។
អភយត្ថេរ
[៩៩] បុគ្គលកាលឃើញរូប ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនិមិត្តជាទីស្រឡាញ់ សតិរមែងភ្លាំងភ្លាត់ បុគ្គលនោះ មានចិត្តត្រេកអរ ទទួលយក លេបយកនូវអារម្មណ៍នោះ អាសវៈទំាងឡាយ ដែលជាគ្រឿងនាំចូលទៅកាន់ឫសគល់នៃភព រមែងចម្រើនដល់បុគ្គលនោះ ។
បិណ្ឌោលភារទ្វាជត្ថេរ
[១២៣] ជីវិត (របស់ខ្ញុំ)នេះ រមែងមិនមាន ព្រោះការមិនប្រព្រឹត្តិទៅ អាហារមិនមែនធ្វើឲ្យស្ងប់ដល់ហឫទ័យបានទេ គ្រោងកាយ តំាងនៅបានដោយអាហារ ខ្ញុំប្រព្រឹត្តនូវការស្វែងរក ព្រោះឃើញដូច្នេះ ។ ការសំពះ និងការបូជាណា ដែលមានក្នុងត្រកូលទាំងឡាយ បណ្ឌិតទាំងឡាយ បានពោលនូវការសំពះ និងបូជានោះ ថាដូចជាភក់ សរ គឺកិលេសដ៏ល្អិត គេដកបានដោយក្រ សក្ការៈ ក៏បុរសអាក្រក់លះបានដោយក្រ ។ ឮថា បិណ្ឌោលភារទ្វាជត្ថេរដ៏មានអាយុ បានសំដែងនូវគាថាទំាងឡាយដោយប្រការដូច្នេះ ។
តិស្សតេ្ថរ
[៤០] ភិក្ខុអ្នកមានស្មារតី កាលបើក្តៅក្រហាយ (ដោយភ្លើងទុក្ខ ភ្លើងកិលេស) ដូចបុគ្គលដែលគេចាក់ដោយលំពែងត្រង់ក្បាល គប្បីវៀរស្រឡះ ដើម្បីលះបង់កាមរាគៈចេញ ។
សិរិមិត្តត្ថេរ
[២៣១] ភិក្ខុ​ណា គ្មាន​សេចក្ដី​ក្រោធ ​មិន​ចង​សេចក្ដី​ក្រោធ​ទុក មិន​មាន​មាយា ប្រាស​ចាក​សេចក្ដី​ញុះញង់ ភិក្ខុ​មាន​សភាពដូច្នោះ​នោះ​ឯង រមែង​មិន​សោយ​សោក​ក្នុង​ខាង​មុខ ​ដោយ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​យ៉ាង​នេះ​ ។ ភិក្ខុ​ណា គ្មាន​សេចក្ដី​ក្រោធ ​មិន​ចង​សេចក្ដី​ក្រោធ​ទុក មិន​មាន​មាយា ប្រាសចាក​សេចក្ដី​ញុះញង់ ​មាន​ទ្វារ​រក្សា​ហើយ​គ្រប់​កាល ភិក្ខុ​នោះ​ រមែង​មិន​សោយសោក​ក្នុង​ខាង​មុខ ​ដោយ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​យ៉ាង​នេះ​ ។ ភិក្ខុ​ណា គ្មាន​សេចក្ដី​ក្រោធ ​មិន​ចង​សេចក្ដី​ក្រោធ​ទុក មិន​មាន​មាយា ប្រាសចាក​សេចក្ដី​ញុះញង់ ​មាន​សីល​ល្អ​ ភិក្ខុ​នោះ​ រមែង​មិន​សោយសោក​ក្នុង​ខាង​មុខ ដោយ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​យ៉ាង​នេះ​ ។ ភិក្ខុ​ណា គ្មាន​សេចក្ដី​ក្រោធ ​មិន​ចង​សេចក្ដី​ក្រោធ​ទុក មិន​មាន​មាយា ប្រាសចាក​សេចក្ដី​ញុះញង់ ​មាន​មិត្ត​ល្អ​ ភិក្ខុ​នោះ​ រមែង​មិន​សោក​ស្តាយ ​ក្នុង​កាល​ខាង​មុខ ​ដោយ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​យ៉ាង​នេះ​ ។ ភិក្ខុ​ណា គ្មាន​សេចក្ដី​ក្រោធ ​មិន​ចង​សេចក្ដី​ក្រោធ​ទុក មិន​មាន​មាយា ប្រាសចាក​សេចក្ដី​ញុះញង់ ​មាន​បញ្ញា​ល្អ​ ភិក្ខុ​នោះ​ រមែង​មិន​សោកស្តាយ ​ក្នុង​កាល​ខាង​មុខ ​ដោយ​សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​យ៉ាង​នេះ​ ។ ​បុគ្គល​ណា មាន​សទ្ធា​មិន​ញាប់ញ័រ ​បាន​ដំកល់​ស៊ប់​ក្នុង​ព្រះ​តថាគត​ផង បុគ្គល​ណា មាន​សីល​ល្អ​ ជា​ទី​ត្រេកអរ​នៃ​ព្រះ​អរិយៈ ​ដែល​ព្រះ​អរិយៈ​សរសើរ​ហើយ​ផង បុគ្គល​ណា មាន​សេចក្ដី​ជ្រះថ្លា​ក្នុង​សង្ឃ​ផង បុគ្គល​ណា មាន​ការ​យល់​ឃើញ​ត្រង់​ផង អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំងឡាយ​ ហៅ​បុគ្គល​នោះ ថា​ជា​អ្នក​មិន​ខ្សត់ ជីវិត​របស់​បុគ្គល​នោះ មិន​មែន​ជាមោឃៈ​ទេ ។ ​ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​ មេធាវី​បុគ្គល​ កាល​រលឹក​នូវ​ពាក្យ​ប្រដៅ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទាំងឡាយ គួរ​ប្រកប​រឿយ​ៗ ​នូវ​សទ្ធា​ផង​ សីល​ផង ​សេចក្ដី​ជ្រះថ្លា​ផង​ ការ​យល់​ធម៌​ផង​ ។
សានុត្ថេរ
[៤៥] បពិត្រមាតា ពួកញាតិតែងយំរកបុគ្គលដែលស្លាប់ហើយ ឬបុគ្គលដែលរស់នៅ តែមិនបានជួបប្រទះ បពិត្រមាតា ពួកញាតិឃើញអាត្មាកំពុងរស់នៅ បពិត្រមាតា ព្រោះហេតុអ្វី ទើបអ្នកមាតាយំរកអាត្មា ។
រមណីយវិហារិត្ថេរ
[៤៦] គោ អាជានេយ្យដ៏ប្រសើរ ទោះបីភ្លាត់ រមែងឈរស៊ប់វិញបានយ៉ាងណា (អ្នកទាំងឡាយ ចូរចំណាំខ្ញុំ) ថាជាសាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលបរិបូណ៌ដោយទស្សនសម្បត្តិ (គ្រប់គ្រាន់ដោយការឃើញ) ក៏យ៉ាងនោះដែរ ។
សមិទ្ធិត្ថេរ
[៤៧] អាត្មាចេញចាកផ្ទះ ចូលកាន់ផ្នួស បួសដោយសទ្ធា សតិ និងបញ្ញារបស់ខ្ញុំចម្រើនហើយ ទាំងចិត្ត ក៏ខ្ញុំតម្កល់ទុកប្រពៃហើយ (នែមារចិត្តបាប) អ្នកចូរធ្វើអំពើដ៏គួរតាមប្រាថ្នាចុះ អ្នកនឹងបៀតបៀនអាត្មាមិនបានទេ ។
ឧជ្ជយត្ថេរ
[៤៨] បពិត្រព្រះពុទ្ធ ជាវីរបុគ្គល ខ្ញុំព្រះអង្គ សូមនមស្ការព្រះអង្គ ព្រះអង្គជាអ្នករួចស្រឡះចាកកិលេសទាំងពួង ខ្ញុំព្រះអង្គ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងស្នាមឱវាទនៃព្រះអង្គ ។
កោសិយត្ថេរ
[២១០] បុគ្គលណាជាអ្នកប្រាជ្ញ អ្នកដឹងឱវាទរបស់គ្រូទាំងឡាយ គប្បីនៅក្នុងឱវាទរបស់គ្រូនោះផង គប្បីញ៉ាំងសេចក្ដីស្រឡាញ់ឲ្យកើតផង បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានភក្ដីផង ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រាជ្ញផង ទាំងបុគ្គលនោះ មុខជានឹងមានសេចក្ដីវិសេសក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ព្រោះដឹង (នូវសច្ចធម៌) ។ អន្ដរាយទាំងឡាយដ៏ខ្លាំងក្លា កើតឡើងហើយ តែមិនបានគ្របសង្កត់នូវបុគ្គលណា ជាអ្នកពិចារណា បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានកម្លាំងផង ឈ្មោះថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញាផង ទាំងជាអ្នកវិសេសក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ព្រោះដឹង (នូវសច្ចធម៌) ។ បុគ្គលណា នឹងធឹងមិនញាប់ញ័រ ជាអ្នកមានបញ្ញាជ្រៅដូចសមុទ្រ ឃើញនូវសេចក្ដីដ៏ល្អិត បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកដែលកិលេសដឹកនាំមិនបានផង ជាអ្នកប្រាជ្ញផង ទាំងជាអ្នកវិសេសក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ព្រោះដឹង (នូវសច្ចធម៌) ។ បុគ្គលណា ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ជាអ្នកចងចាំនូវធម៌ ទាំងជាអ្នកប្រព្រឹត្តនូវធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រាកដស្មើដោយគ្រូនោះផង ជាអ្នកប្រាជ្ញផង ទាំងជាអ្នកវិសេសក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ព្រោះដឹង (នូវសច្ចធម៌) ។ បុគ្គលណា ដឹងនូវសេចក្ដីនៃភាសិតផង លុះដឹងនូវសេចក្ដីនៃភាសិតហើយ ធ្វើតាមផង បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកឆ្លងផុតនូវសេចក្ដីសង្ស័យផង ជាអ្នកប្រាជ្ញផង ទាំងជាអ្នកវិសេសក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ព្រោះដឹង (នូវសច្ចធម៌) ។
សិង្គាលបិតុត្ថេរ
[១៩] ភិក្ខុជាអ្នកទទួលមរតករបស់ព្រះពុទ្ធ បានពិចារណានូវផែនដី គឺអត្តភាពនេះ ដោយសំគាល់ថាជារាងឆ្អឹងទាំងអស់ ក្នុងភេសកឡាវ័ន ភិក្ខុនោះ តែងលះបង់កាមរាគបាន ដោយឆាប់រហ័ស ទំនងដូចជាអាត្មាអញ (នេះ) ។
កោសិយត្ថេរ
ឧទ្ទាន គាថា ៦៥ ក្នុងគាថាទាំងនោះ ព្រះថេរៈ ១២ អង្គ សំដែង គឺ រាជទត្តត្ថេរ ១ សុភូតត្ថេរ ១ គិរិមានន្ទត្ថេរ ១ សុមនត្ថេរ ១ វឌ្ឍត្ថេរ ១ នទីកស្សបត្ថេរ ១ គយាកស្សបត្ថេរ ១ វក្កលិត្ថេរ ១ វិជិតសេនត្ថេរ ១ យសទត្តត្ថេរ ១ សោណកុដិកណ្ណត្ថេរ ១ កោសិយត្ថេរ ១ ។ ចប់ បញ្ចកនិបាត ។
ឆន្នត្ថេរ
[៧០] ខ្ញុំបានស្តាប់សច្ចធម៌ មានរសដ៏ប្រសើរ របស់ព្រះមានព្រះភាគ ជាបុគ្គលប្រសើរ ដែលព្រះពុទ្ធមានសព្វញ្ញុតញ្ញាណប្រសើរ សំដែងហើយ ប្រតិបត្តិចំពោះអដ្ឋង្គិកមគ្គ ដើម្បីដល់ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះអមតៈ ព្រះមានព្រះភាគនោះ ព្រះអង្គជាបុគ្គលឈ្លាសវៃក្នុងគន្លងនៃព្រះនិព្វានដ៏ក្សេមចាកយោគៈ ។
​វង្គីសត្ថេរ
= ឯកសារយោង =
សិរីវឌ្ឍត្ថេរ
[៤២] ផ្លេកបន្ទោរ តែងដាលច្រវាត់ទៅកាន់ចន្លោះភ្នំវេភារៈផង ភ្នំបណ្ឌវៈផង ចំណែកខាងភិក្ខុជាបុត្តរបស់ព្រះមានព្រះភាគ ព្រះអង្គជាបុគ្គលនឹងធឹង ឥតមានគូប្រៀប ក៏តែងចូលទៅកាន់ចន្លោះភ្នំ ចម្រើនឈាន ។
ភូតត្ថេរ
ចប់ នវកនិបាត ។
គោតមត្ថេរ
ឧទ្ទាន
សុមង្គលត្ថេរ
[៤៤] អញរួចស្រឡះហើយ ផុតស្រឡះហើយដោយប្រពៃ អញរបូតស្រឡះហើយ ចាកអាការគម [ពាក្យថា អាការគមក្នុងទីនេះ សំដៅយកពាក្យចំអក ឬបន្តុះបង្អាប់ ព្រោះថា ការកាន់កណ្តៀវច្រូតស្រូវ កាន់យាមនង្គ័លភ្ជួរដី និងការដែលកាន់ចបកាប់ដីទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែឱនបន្ទន់ខ្លួន ដូចមនុស្សគម ។ អដ្ឋកថា ។] ៣ យ៉ាង គឺ កាលអញកាន់កណ្តៀវ ១ កាលអញកាន់នង្គ័ល ១ កាលអញកាន់ចបតូច ១ ទោះការងារ (មានកាន់កណ្តៀវជាដើមនោះ) ក្នុងទីនេះៗ ក៏ដោយ ឬក៏ការងារ (មានកាន់កណ្តៀវជាដើម) ល្មមហើយ គួរហើយ នែសុមង្គល អ្នកចូររំពឹង (ដល់សមាបត្តិចុះ) នែសុមង្គល អ្នកចូររំពឹងចុះ នែសុមង្គល អ្នកចូរជាអ្នកកុំប្រមាទ ។
ឯកុទានិយត្ថេរ
[៦៩] សេចក្ដីសោក រមែងមិនមានដល់អ្នកប្រាជ្ញ មានចិត្តដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ជាអ្នកមិនប្រមាទ សិក្សាក្នុងធម៌ ជាគន្លងនៃការចេះដឹង មានតាទិគុណ ជាអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ មានសតិគ្រប់កាល ។
ភូតត្ថេរ
ព្រះ​ភូតត្ថេរ ​តែ​មួយ​អង្គឯង ​ដូច​ជាកុយរ​មាស​ ជា​អ្នក​ឃើញ​ពិត បាន​សំដែង​គាថា ៩ ​ដែល​មក​ក្នុង​នវកនិបាត ។
អាតុមត្ថេរ
[៧៣] ទំពំាងឫសីនៅខ្ចី មានចុងលូតលាស់ បែកដៃចេញហើយ បុគ្គលបោចរោចចេញបានដោយក្រ យ៉ាងណាមិញ អាត្មា កាលបើមាតានំាភរិយាមកឲ្យ ក៏យ៉ាងនោះដែរ សូមញោមយល់តាមអាត្មាចុះ ព្រោះឥឡូវនេះ អាត្មាបួសហើយ ។
អង្គណិកភារទ្វាជត្ថេរ
[១៧១] កាលខ្ញុំស្វែងរកសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ដោយខុសទំនង បានបំរើភ្លើងក្នុងព្រៃ មិនទាន់ដឹងនូវផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ហើយក៏ធ្វើនូវតបៈដទៃ (ដែលញ៉ាំងខ្លួនឲ្យលំបាក) ។ និព្វានសុខនោះ អាត្មាអញបានដោយស្រួលហើយ អ្នកចូរមើលនូវភាពនៃធម៌ដ៏ល្អចុះ វិជ្ជា ៣ អាត្មាអញបានដល់ហើយដោយលំដាប់ សាសនារបស់ព្រះពុទ្ធ អាត្មាអញបានធ្វើហើយ ។ ពីដើម អាត្មាអញ ជាផៅពង្សនៃព្រហ្ម (ជាព្រាហ្មណ៍ ដោយសម្មតិ) ឥឡូវនេះ អាត្មាជាព្រាហ្មណ៍មែន ព្រោះអាត្មាអញ ជាអ្នកបានវិជ្ជា ៣ ផង មានមន្ទិល គឺកិលេសបានលាងហើយផង ជាអ្នកមានសួស្ដីផង ដល់នូវវេទផង ។
នន្ទកត្ថេរ
[១៤៨] គោអាជានេយ្យដ៏ចម្រើន ភ្លាត់ហើយ រមែងឈរស៊ប់ឡើងវិញ ទោះបីបាននូវសេចក្ដីតក់ស្លុត ក៏ជាសត្វមានចិត្តមិនរួញរា រមែងនាំនូវធុរៈទៅបាន យ៉ាងណាមិញ អ្នកទាំងឡាយ សូមជ្រាបនូវខ្ញុំ ថាជាអាជានេយ្យ បរិបូណ៌ដោយទស្សនៈ ជាសាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាបុត្ត ជាឱរសរបស់ព្រះពុទ្ធ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ។
យសត្ថេរ
[១១៨] ខ្ញុំមានខ្លួនប្រោះព្រំល្អ ស្លៀកពាក់ល្អ ស្អិតស្អាងដោយគ្រឿងប្រដាប់គ្រប់យ៉ាង បាននូវវិជ្ជា ៣ ប្រការ ពុទ្ធសាសនា ខ្ញុំក៏បានធ្វើហើយ ។
​​ភទ្ទិយកាលិគោធាបុត្តត្ថេរ
ជា​អ្នក​សមាទាន​តេចីវរិកង្គធុតង្គ ព្យាយាម​ជាប់​មិន​ដាច់…
បរិបុណ្ណកត្ថេរ
[៩២] សុធាភោជន មានរសទំាងរយ អាត្មាអញ មិនសរសើរដូចភោជន គឺនិព្វានសុខ ដែលអាត្មាអញបរិភោគហើយក្នុងថ្ងៃនេះទេ ធម៌ដែលព្រះពុទ្ធគោតម ព្រះអង្គឃើញដោយបញ្ញារាប់មិនបាន ទ្រង់សំដែងហើយ (ទើបជាធម៌មានរសច្រើន) ។
ឧត្តរត្ថេរ
[១២២] ភពនីមួយ ជាសភាពទៀងទាត់មិនមានទេ សូម្បីសង្ខារទំាងឡាយ ជាសភាពទៀងទាត់ ក៏មិនមាន ខន្ធទាំងឡាយនោះ រមែងកើតឡើង ច្យុតទៅមកៗ ។ ខ្ញុំបានដឹងច្បាស់នូវទោសនុ៎ះហើយ ជាអ្នកមិនត្រូវការដោយភពទេ បានរលាស់ចាកកាមទំាងពួងហើយ ការអស់ទៅនៃអាសវៈ ខ្ញុំក៏បានដល់ហើយ ។ ឮថា ឧត្តរត្ថេរមានអាយុ បានសំដែងនូវគាថាទំាងឡាយដោយប្រការដូច្នេះ ។
ឧត្តិយត្ថេរ
[៥៥] ភ្លៀង (មានផ្គរ) ដូចចម្រៀងដ៏ពីរោះ រមែងបង្អោរចុះ ខ្ទម គឺអត្តភាពខ្ញុំ ខ្ញុំបានបិទបាំងហើយ ខ្ញុំឥតមានបុគ្គលគំរប់ពីរនៅក្នុងខ្ទមនោះទេ ម្នាលភ្លៀង បើអ្នកចង់ (បង្អោរទឹក) ចូរបង្អោរមកចុះ ។
មហាបន្ថកត្ថេរ
ឧទ្ទាន
សន្ធិតត្ថេរ
=តិកនិបាត=
វនវច្ឆត្ថេរ
[១១៤] ភ្នំថ្មទំាំងនោះ មានទឹកថ្លា មានថ្មដ៏ក្រាស់ ដែលប្រកបដោយម្រឹគ មានកន្ទុយដូចគោ (ស្វាខ្មៅ) ដ៏ដេរដាសដោយសារាយក្នុងទឹក តែងញុំាងខ្ញុំឲ្យត្រេកអរ (សុខចិត្តនៅបាន) ។
សុនីតត្ថេរ
ចប់ ទ្វាទសកនិបាត ។
សុហេមន្តត្ថេរ
[១០៧] អត្ថមានអាថ៌កំបំាងច្រើន ទ្រទ្រង់លក្ខណៈដ៏ច្រើន ជនឥតប្រាជ្ញា ឃើញអង្គនៃអត្ថតែមួយ ចំណែកបណ្ឌិតជាអ្នកឃើញអត្ថដ៏ច្រើន ។
ឧត្ថិយត្ថេរ
[១០០] បុគ្គលកាលស្តាប់សំឡេង ហើយធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនិមិត្តជាទីស្រឡាញ់ សតិរមែងភ្លាំងភ្លាត់ បុគ្គលនោះ មានចិត្តត្រេកអរ ទទួលយក លេបយកនូវអារម្មណ៍នោះ អាសវៈទាំងឡាយ ដែលជាគ្រឿងនំាចូលទៅកាន់សង្សារ រមែងចម្រើនដល់បុគ្គលនោះ ។
កាឡុទាយិត្ថេរ
[២៣៤] បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ ឥឡូវ​នេះ ​ពួក​ឈើ​មាន​ពណ៌​ដូច​រងើកភ្លើង ​ជិត​ផ្លែ​ហើយ​ ជម្រុះស្លឹក​ចាស់ចោល ​ឈើ​ទាំង​នោះ​រុងរឿង ​ដូច​ជាអណ្តាត​ភ្លើង បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្យាយាម​ធំ​ កាល​នេះ​ ជាកាល​គួរ​បាន​ចំណែក​ធម្មរស​ហើយ​ ។ ​ឈើ​ទាំង​ឡាយ​ ជា​ទី​រីករាយ​នៃ​ចិត្ត មាន​ផ្លែ ផ្សាយក្លិន​សព្វទិស​ដោយ​ជុំវិញ​ ជម្រុះ​ស្លឹកចាស់​ចោល ប្រុង​នឹង​ចេញ​ផ្លែ​ថ្មីទៀត បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្យាយាម កាល​នេះ​ ជាកាល​គួរ​ដើម្បី​ចេញ​ទៅ​អំពី​ទី​នេះ​ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន​ រដូវ​ដែល​មិន​ត្រជាក់​ពេក ​មិន​ក្តៅពេក ជាសុខ​ស្រួល ​គួរ​ដើរ​ទៅ​កាន់​ផ្លូវ​ឆ្ងាយ​បាន ​ពួក​សក្យៈ ​និង​ពួក​កោឡិយៈ សូមជួប​ព្រះ​អង្គ ​ដែល​មាន​ព្រះ​ភក្រ្ត​បែរត្រឡប់​មក​ខាង​ក្រោយ ​កំពុង​ឆ្លង​ស្ទឹងរោហិណី ។
ឥសិទត្តត្ថេរ
ឧទ្ទាន ក្នុងឯកនិបាតនោះ គឺ ព្រះថេរៈ ១២០ អង្គ មានសោឡសកិច្ចធ្វើរួចហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ដែលព្រះសង្គីតិកាចារ្យ អ្នកស្វែងរកនូវគុណធំ បានរួបរួមទុកដោយល្អ ក្នុងឯកនិបាត ។ ចប់ ឯកនិបាត ។
មុទិតត្ថេរ
ឧទ្ទាន និយាយអំពីព្រះថេរៈទាំងឡាយ ជាសាវ័កនៃព្រះពុទ្ធ ១០ [ចំនួនព្រះថេរៈក្នុងឧទ្ទាននេះ ដែលថា ១០អង្គនោះ ឃើញតែ ៩ទេ ។] អង្គនេះ គឺនាគសមាលត្ថេរ ១ ភគុត្ថេរ ១ សភិយត្ថេរ ១ នន្ទកត្ថេរ ១ ជម្ពុកត្ថេរ ១ សេនកត្ថេរ ១ សម្ភូតត្ថេរ ១ រាហុលត្ថេរ ១ ចន្ទនត្ថេរ ១ ។ ព្រះថេរៈ ៣ អង្គទៀតគឺ ធម្មិកត្ថេរ ១ សប្បកត្ថេរ ១ មុទិតត្ថេរ ១ ឯគាថាមាន ៥២ [ឃើញតែ ៥០គាថាទេ ។] ចំណែកខាងព្រះថេរៈទាំងអស់ មាន ១៣ [ដែលរួមជា ១៣អង្គនោះ ឃើញតែ១២អង្គទេ ។] អង្គ ។ ចប់ ចតុក្កនិបាត ។
ខទិរវនិយត្ថេរ
[៤៣] ម្នាលនាងហលា ម្នាលនាងឧបហលា ម្នាលនាងសីសុបហលា នាងទាំងឡាយ [នាងសារីព្រាហ្មណី មានកូន ៧នាក់ គឺឧបតិស្សកុមារ (សារីបុត្ត) ១ ចុន្ទៈ ១ ឧបសេន ១ ខទិរវនិយត្ថេរ ១ នាងហលា ១ ឧបហលា ១ សីសុបហលា ១ ។ គម្ពីរខ្លះថា ចាលា ឧបចាលា សីសុបចាលា ។] ឈ្មោះហលា ឈ្មោះឧបហលា ឈ្មោះសីសុបហលា ចូរជាអ្នកមានសតិខ្ជាប់ខ្ជួនចុះ (ដ្បិតព្រះសារីបុត្តជាបង) របស់នាងទាំងឡាយ បានមកត្រង់ហើយ ដូចអ្នកបាញ់រោមកន្ទុយទ្រាយ ។
វជ្ជីបុត្តត្ថេរ
[១២០] អ្នកចូលទៅកាន់គល់ឈើ និងព្រៃញាតស្បាត ហើយក្រសោបយកព្រះនិព្វាន (មកដាក់) ក្នុងហឫទ័យបាន នែគោតម អ្នកចូរពិនិត្យចុះ កុំមានសេចក្ដីប្រមាទឡើយ សេចក្ដីរាយមាយចិត្ត នឹងធ្វើអ្វីដល់អ្នកកើត ។
បារាបរិយត្ថេរ
[១១៧] បុគ្គលគ្រប់គ្រងទ្វារ សង្រួមដោយល្អ ខ្ជាក់ចោលនូវឫសគល់នៃសេចក្ដីទុក្ខ ព្រោះលះបង់ផស្សាយតនៈទំាង ៦ ប្រការ ការអស់ទៅនៃអាសវៈ ខ្ញុំក៏បានដល់ហើយ ។
មហាកច្ចាយនត្ថេរ
[២៣០] ​បព្វជិត​មិន​គប្បី​ធើ្វ​នូវ​កម្ម​ច្រើន​ទេ ​គប្បី​លះបង់​ជន ​(​បាប​មិត្ត​) ​មិន​គប្បី​ខ្វល់ខ្វាយ ​(​ដើម្បី​លាភទេ​) ​ព្រោះ​បព្វជិត​អ្នក​ខ្វល់ខ្វាយ ​ជាប់​ចិត្ត​ក្នុង​រស រមែង​លះបង់​ប្រយោជន៍​ដែល​នាំ​មក​នូវ​សេចក្ដី​សុខ ។ ការ​ថ្វាយបង្គំ ​និង​ការ​បូជា​ណា ក្នុង​ត្រកូល​ទាំង​ឡាយ ​ពួក​ព្រះ​អរិយៈ ​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​ការ​ថ្វាយបង្គំ ​និង​ការ​បូជា​នោះ​ថា ​ដូច​ជាភក់ ​ទាំង​ដឹង​ថា ​ជាសរ​ដ៏​ឆ្មារ គេ​កម្រ​ដក​បាន​ ជា​គ្រឿង​សកា្ករៈ​ដែល​បុរស​អាក្រក់ ​លះបង់​បាន​ដោយ​កម្រ ។
ឥសិទត្តត្ថេរ
=ទុកនិបាត=
ឧទាយិត្ថេរ
[២៤៨] ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ តែង​នមស្ការ​នូវ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ ​ដែល​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​ជាតិ ជា​មនុស្ស​ ទ្រង់​បាន​បង្វឹក​ព្រះ​អង្គត្រឹម​ត្រូវ​ ឥត​មាន​ឆ្គង ​មាន​ព្រះ​ទ័យ​ខ្ជាប់ខ្ជួន ទ្រង់​ប្រព្រឹត្ត​ក្នុង​គន្លង​ដ៏​ប្រសើរ ទ្រង់​ពេញ​ព្រះ​ទ័យ ​ចំពោះ​ឈានជា​គ្រឿង​ស្ងប់​ចិត្ត ព្រះ​អង្គ​បាន​ដល់​នូវ​ត្រើយ​នៃ​ធម៌​ទាំងពួង ទ្រង់​ឆ្លងរំលង​នូវ​សំយោជនៈ​ទាំងពួង​ហើយ​ ទ្រង់ (​ចេញ​ផុត​) ចាក​ព្រៃ ​គឺ​កិលេស ស្ដេច​មក​ដល់​ព្រះ​និព្វាន​ហើយ​ ទ្រង់​ពេញ​ព្រះ​ទ័យ​ក្នុង​ការ​ចេញ​ចាក​កាម​ទាំងឡាយ ដូច​មាស​ចេញ​ផុត​ចាក​ធាតុថ្ម​ហើយ​ ទោះបី​ពួក​ទេវតា​ក៏​នមស្ការ​ព្រះ​អង្គ​ដែរ​ ពាក្យ​ដូច្នេះ​នេះ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ស្ដាប់ ​(​ក្នុង​សំណាក់​) ​នៃ​ព្រះ​អរហន្ដ ឯ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា នាគ​នោះ​ឯង ​ព្រះ​អង្គ​រុងរឿង​ក្រៃពេក ​ដូច​ភ្នំ​ហិមពាន្ដ ​ដែល​រុងរឿងកន្លង​នូវ​ពួក​ភ្នំឯទៀត ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​នាម​ពិត​ប្រាកដ​ ប្រសើរ​បំ​ផុត​ជាង​ជន​ទាំងពួង ​ដែល​មាន​នាម​ថា នាគ​ដែរ ខ្ញុំ​នឹង​ថ្លែង​នូវ​ពុទ្ធនាគ​ដល់​អ្នក​ទាំង​ឡាយ ព្រះ​ពុទ្ធនាគ​នោះ មិន​ធើ្វ​នូវ​អំពើ​អាក្រក់​ឡើយ​ ។ សោរច្ចៈ ​និង​អវិហឹសា ​ទាំង​ពីរ​នោះ​ ជាបាទា ​(​ខាង​មុខ​) ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ ។ សតិ ​និង​សម្បជញ្ញៈ​ទាំង​ពីរ​នោះ​ ជា​បាទា​ខាង​ក្រោយ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ ។ ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ ជាមហានាគ ទ្រង់​មាន​សទ្ធាជាប្រមោយ ​មាន​ឧបេក្ខាជាភ្លុកស ។ ​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ​នោះ មាន​សតិជាក បញ្ញាជាសិរ​ប្រទេស គំនិតសម្រាប់គិតគូធម៌ ជាចុង​ប្រមោយ ធម៌ជា​ផ្ទៃ​សម្រាប់ដាក់​នូវ​គ្រឿង​ចម្អែត វិវេកជាកន្ទុយ ។ ​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ​នោះ មាន​ឈាន ទ្រង់​រីក​រាយ​ចំពោះ​ខ្យល់ដកដង្ហើម ​គឺ​ព្រះ​និព្វាន មាន​ព្រះ​ទ័យ​តាំង​មាំ​ខាង​ក្នុង ព្រះ​ពុទ្ធនាគ កាល​បើ​ទ្រង់​ស្ដេចយាត្រា ​ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យខ្ជាប់ខ្ជួន ​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ​ទ្រង់​ឋិត ​ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យ​ខ្ជាប់​ខ្ជួន ​ព្រះ​ពុទ្ធនាគទ្រង់​ផ្ទំ ​ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យ​ខ្ជាប់ខ្ជួន ទ្រង់គង់ ​ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យ​ខ្ជាប់ខ្ជួន ​ព្រះ​ពុទ្ធ​នាគ​ទ្រង់​សង្រួមរក្សា​ទ្វារ​ទាំង​អស់ នេះ​ជាសម្បទា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​នាគ ។ ​ព្រះ​ពុទ្ធ​នាគ ទ្រង់​សោយ​តែភោជន​ដែល​ឥតទោស ​មិន​សោយ​នូវ​ភោជន ​ដែល​ប្រកប​ដោយ​ទោស ​(​កាល​បើ​) ទ្រង់​បាន​នូវ​ចង្ហាន់ ​និង​គ្រឿង​ស្លៀកដណ្ដប់ ទ្រង់​វៀរ​នូវ​ការ​សន្សំ​ទុក​ ទ្រង់​កាត់​នូវ​សំយោជនៈ ​ដែល​ជាចំណង​តូច​ធំ​ទាំង​អស់ ហើយ​ទ្រង់​យាង​ទៅ​ណា​ៗ ​ក៏​ស្ដេច​ទៅ​ដោយ​ឥត​មាន​ព្រះ​ទ័យ​អាឡោះ​អាល័យ ។ ឈូកស ដុះ​ចម្រើន​ឡើង​ក្នុង​ទឹក មិន​ជាប់​ប្រឡាក់​ដោយ​ទឹក មាន​ក្លិន​ក្រអូប ជា​ទី​រីករាយ​ចិត្ត​ យ៉ាង​ណា​មិញ ​ព្រះ​ពុទ្ធ ទ្រង់​កើត​ក្នុង​លោក គង់នៅ​ក្នុង​លោក ​មិន​ប្រឡាក់​ដោយ​លោក ​ដូច​ជាឈូក ​មិន​ជាប់​ប្រឡាក់​ដោយ​ទឹក​ដូច្នោះឯង ។ គំនរ​ភ្លើង​ធំ ដែល​ឆេះសន្ធោ ​មិន​មាន​ចំណី​ រមែង​រលត់ ​បើ​ទុក​ជា​រងើក​ទាំងឡាយ មាន​នៅ ក៏​គេ​និយាយថា ភ្លើងរលត់​ហើយ​ ។ ពាក្យ​ឧបមា​នេះ​ ជា​គ្រឿង​បញ្ជាក់​នូវ​សេចក្ដី​ ដែល​ពួក​វិញ្ញូជន​បាន​សំដែង​ហើយ​ មហានាគ ​គឺ​ព្រះ​ខី​ណា​ស្រព​ទាំង​ឡាយ​ គង់​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ ដែល​ខ្ញុំ​ជានាគ​សំដែង​រួច​មក​ហើយ​នេះ​ ថា ​ព្រះ​ពុទ្ធនាគ ទ្រង់​ប្រាសចាក​រាគៈ ទោសៈ មោហៈ​ហើយ អស់​អាសវៈ​ហើយ លះបង់​សរីរៈ ​មិន​មាន​អាសវៈ ​នឹង​បរិនិព្វាន ។
បុណ្ណត្ថេរ
[៧១] សីលហ្នឹងឯង ជាកំពូលក្នុងសាសនានេះ ចំណែកបុគ្គលមានប្រាជ្ញា ជាបុគ្គលប្រសើរ ជ័យជំនះក្នុងមនុស្ស និងទេវតាទំាងឡាយ រមែងមាន ព្រោះសីល និងប្រាជ្ញា ។
វច្ឆបាលត្ថេរ
[៧២] បុគ្គលអ្នកយល់ឃើញប្រយោជន៍ដ៏ល្អិតសុខុមក្រៃលែង ជាអ្នកឈ្លាសវៃដោយប្រាជ្ញា មានកិរិយាប្រព្រឹត្តឱនលំទោន ជាអ្នកសេពល្អហើយនូវសីលនៃព្រះពុទ្ធនោះ មិនមែនបានព្រះនិព្វានដោយក្រទេ ។
សោបាកត្ថេរ
[៣៤] បុគ្គលមានសេចក្ដីល្អចំពោះបុត្រតែមួយ ជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងណា បុគ្គលត្រូវមានសេចក្ដីក្សេមក្សាន្ត មានសោត្ថិភាពចំពោះសព្វសត្វក្នុងទិសទាំងពួង ក៏ដូច្នោះដែរ ។
កិម្ពិលត្ថេរ
[១១៩] វ័យ (របស់សត្វ) រមែងធ្លាក់ចុះ ហាក់ដូចជាត្រូវទេវតាបណ្តេញ រូប (របស់យើង) កាលមាននៅ ដោយប្រការដូច្នោះ តែហាក់ដូចជារូបអ្នកដទៃ ខ្លួនខ្ញុំនោះ កាលមានពិត តែហាក់ដូចជាមិនមាន ខ្ញុំរឭកឃើញខ្លួន (របស់ខ្ញុំ) ហាក់ដូចជារឭកឃើញខ្លួនរបស់អ្នកដទៃដែរ ។
ភូតត្ថេរ
=ទសកនិបាត =
លីលាវតី
ភាគ​ទី ១
អ្នក​ស្គាល់​កតិកា​ (ខសន្យា, ច្បាប់) នៃ​ការ​លេង​កីឡា​នៅ​ពេល​ទស្សនា​ការ​ប្រកួត​កីឡា តែង​តែ​ទទួល​បាន​ភាព ស្រណុក​ស្រណាន​ច្រើន​ជាង​អ្នក​មិន​ស្គាល់​កតិកា​នៃ​ការ​លេង​កីឡា យ៉ាង​ណា​មិញ អ្នក​ស្គាល់ ​កតិកា​របស់​លោក រស់​នៅ​លើ​ពិភព​គឺ​ផែនដី​នេះ​តែងតែ​បាន​ប្រៀប​ជាង​អ្នក​មិន​ស្គាល់​កតិកា​របស់​លោក​យ៉ាង​នោះ​ដែរ ។
ពុទ្ធធម៌ជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះជិនស្រី បង្រៀនឲ្យមនុស្សយល់ដឹងកតិការបស់លោក ស្គាល់ការពិតរបស់លោក អ្នកយល់ដឹងពុទ្ធធម៌ជាអ្នកយល់ដឹងលោក គេនឹងលេងកីឡា ជាមួយនឹងលោកនេះដោយទឹកចិត្តអ្នកកីឡា គឺថា ញញឹមជានិច្ចនៅពេលចាញ់ ឬ នៅពេលឈ្នះ ទាំងនៅពេលសោយសុខ និង នៅពេលរងទុក្ខ ។
មនុស្សយើងចូលចិត្តអ្វីៗងាយៗ មើលអ្វីងាយៗ អាន-ស្តាប់-យល់អ្វីងាយៗប៉ុន្តែពុទ្ធធម៌ជាពាក្យប្រៀនប្រដៅល្អិតជ្រាលជ្រៅ ពិបាកស្តាប់ ពិបាកអាន ពិបាកយល់ណាស់ហេតុដូច្នេះបានជាមនុស្សមិនសូវចាប់អារម្មណ៍វិធីផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធធម៌ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះសោត ក៏សំដៅយកការថែរក្សាប្រពៃណីដោយភាគច្រើនជាជាងឲ្យមនុស្សយល់ដឹងពុទ្ធធម៌ទើបបានផលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ។
រឿងលីលាវតី (ลีลาวดี) ជា​ការ​លើកបង្ហាញ​ពុទ្ធធម៌​ក្នុង​រូប​បែប​ល្បើក​និទាន​ដោយ​មិន​ចាំបាច់​ឲ្យ​អ្នកអាន​ប្រើ​ខួរ​ក្បាល​គិត​ច្រើន​ពេក​ទេ​ខ្ញុំ​ប្រែ​សម្រួល​ចេញ​ពី​សៀវភៅ​របស់​លោក ធម្មឃោស (សាស្ត្រាចារ្យ សែង ចន្ទ្រង៉ាម, ศาสตราจารย์แสง จันทร์งาม) ដោយ​មាន​គោលបំណង​ចង់​ឲ្យ​ពុទ្ធធម៌​របស់​ព្រះ​បរមសាស្តា​ស្ថិត​នៅ​ជា​គូ​ផែនដី​ខ្មែរ​ជា​យូរ​អង្វែង​ ដើម្បី​ឲ្យ​ខេមរជន​ជា​ទូទៅ​យល់​ដឹង​ឲ្យ​ទូលំទូលាយ មានចិត្តស្លូតបូត មានសុជីវធម៌ និង សីលធម៌​ក្នុង​សង្គម​ដើម្បី​លើក​ទឹកចិត្ត​ខេមរជន​ឲ្យ​ស្រឡាញ់​ក្នុង​ការអាន​សៀវភៅ និង ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​វណ្ណកម្ម​អក្សរសាស្ត្រ​​ជាតិ ក្នុង​យុគសម័យ​បច្ចុប្បន្​នផង ។
កាលពីពុទ្ធសករាជ ២៥៥០ ឆ្នាំប្លាយកន្លងមកហើយ ទីក្រុងសាវត្ថីនាសម័យនោះរុងរឿងថ្កុំថ្កើងណាស់ ក្រៅតែពីក្រុងរាជគ្រឹះជារាជធានីនៃមគធរដ្ឋចេញគ្មានក្រុងណាក្នុងមធ្យមប្រទេស ប្រៀបផ្ទឹមនឹងក្រុងសាវត្ថីបានឡើយ ចាប់តាំងពីជើងភ្នំហិមាល័យរហូតដល់ច្រាំងស្ទឹងគង្គាចាត់ជាក្រុង ល្អឯកជាង ក្រុងដទៃទៀតក្នុងដែនដីជម្ពូទ្វីប ក្រុងពារាណសី សាកេតុ កបិលព័ស្តុ និង ក្រុងផ្សេងៗទៀតសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌសីមា ឬ ជាក្រុងបរិវាររបស់សាវត្ថីទាំងអស់ប្រៀបបីដូចជាហ្វូងតារាករក្នុងដែននភាល័យជាបរិវាររបស់ព្រះរជនីករដូច្នោះ ។
ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនេះឯង ព្រះបរមសាស្តារបស់យើងបានទ្រង់ប្រថាប់នៅអស់រយៈពេល ២៥ ព្រះវស្សាយូរជាងកន្លែងណាៗទាំងអស់ ។ ព្រះអង្គប្រថាប់នៅក្នុងវត្តជេតវ័នដែល អនាថបិណ្ឌិក សេដ្ឋីសាងថ្វាយអស់រយៈពេល ១៩ ព្រះវស្សា និង ប្រថាប់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាមដែលនាងវិសាខា មហាឧបាសិកាសាងថ្វាយអស់រយៈពេល ៦ ព្រះវស្សា ។
ព្រះអង្គទ្រង់បានអាស្រ័យទីក្រុងសាវត្ថីនេះជាទីប្រកាសផ្លូវនៃបរមសុខដ៏ប្រសើរដល់អស់ វេនេយ្យសត្វច្រើនរាប់ពុំបានប្រមាណពុំត្រូវ ។អ្នកក្រុងសាវត្ថីជាច្រើនដែលបដិបត្តិ តាមសម្មាមគ្គ ដែលព្រះអង្គត្រាស់បង្រៀនប្រៀនប្រដៅបានចូលដល់សុគតិហើយ ។
ឥឡូវនេះ ក្រុងសាវត្ថីបានក្លាយជាក្រុងអតីតកាលទៅហើយ ប្រាសាទ រាជមន្ទីរ ខ្លោងទ្វារកូដាគារ និង ទេវាល័យដែលធ្លាប់តែឈរបង្អួតរាងត្រដែតត្រដឹមស្កឹមស្កៃបានប្រែក្លាយជា គំនរ ឥដ្ឋ គំនរដីដ៏រកប្រយោជន៍គ្មានទៅហើយ ទីក្រុងសាវត្ថីដែលធ្លាប់តែអ៊ឹកធឹកគគ្រឹកគគ្រេងដោយ សម្លេងទាំង ៦ គឺ រនាត គងវង់ ស្រឡៃ សម្ភោរ ស្គរធំ និង ពិណ ហើយ និង មីរដេរដាសដោយ សេដ្ឋីគ្រហបតី សមណៈព្រាហ្មណាចារ្យ ឈ្មួញដង្ខៅជនានុជនគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈបានប្រែ ក្លាយទៅជាដងព្រៃដ៏ស្ងាត់ច្រងំ ជាទីសណ្ឋិតនៅនៃពួក ព្រាយបិសាច និង សត្វព្រៃ សមដូច ពុទ្ធតម្រាស់ថា យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្វន្តំ និរោធធម្មំ ប្រែថា "ធម្មជាតណានីមួយ រមែងមានការ កើតឡើងជាធម្មតា ធម្មជាតទាំង អស់នោះរមែងមានការរលត់ទៅវិញជាធម្មតា" ។ ពាក្យពេចន៍នេះ ជាអមតវាចារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ។ ទីក្រុងសាវត្ថីបានកើតឡើងហើយក៏រលត់ទៅវិញតាមសភាព របស់សង្ខារសមដូចពុទ្ធតម្រាស់ មែន ប៉ុន្តែក្នុងអតីតកាល ក្រុងសាវត្ថីនេះជាប្រភពនៃធម្មនិទានផ្សេងៗក្នុងព្រះត្រៃបិដក អដ្ឋកថា ជាដើម តទៅនេះ នឹងលើកយកតែសាច់ រឿងខ្លះ ដើម្បីបន្ថែមចំណេះដឹងដល់អ្នកត្រូវការចេះ ដឹងច្រើនម្យ៉ាង និង ដើម្បីបន្ថែមបីតិប្រាមោទ្ធដល់អ្នកប្រាថ្នានឹងស្រាកស្រាលសម្រាលចិត្តដែលកើតចេញពីអត្ថរសនៃធម៌ ក្នុងរឿងលីលាវតីនេះម្យ៉ាងរឿងលីលាវតីនេះនឹងចុះផ្សាយនៅក្នុងវេបសាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរត្រង់ធម្មនិទាននេះបន្តិចម្តងៗទៅជារឿយលុះត្រាតែដល់អវសាននៃរឿងនេះ សូមប្រិយមិត្រអ្នកអានចាំតាមដានលំអានរឿងនេះដូចតទៅ ៖
ក្មេងចណ្ឌាល
សាយណ្ហកាល​កំពុង​ឈានចូល​មក ព្រះទិនករកំពុងចរចុះទាបហៀបនឹងលិចដងព្រៃឰដ៏ត្រើយ បច្ឆិមទិសនៃមហានទីអចិរវតី (Aciravati, Rapti river) ផ្នត់​ពពក​ដ៏​មីរ​ដេរដាស​លើ​ដែន​នភាល័យប៉ែកបច្ឆិមទិសបានត្រូវពន្លឺ ព្រះពាន់រង្សីចែងចាំងឡើងពណ៌ក្រហមច្រាលរន្ទាលឆ្លាស់ខ្មៅនឹងលឿងគួរឲ្យពិចពិលរមិលមើល ពន់ពេក ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"ឈ្មោះលីលាវតីពិតប្រាកដមែន" សុភូតៈភិក្ខុអះអាង "ខ្ញុំករុណាសួរបញ្ជាក់នាងដល់ទៅ ២ ដង ។ នៅទីបញ្ចប់ នាង​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ករុណា​ទៀត​ថា​នឹង​មក​សួរសុខ​ទុក្ខ​ព្រះតេជគុណ​នៅ​ល្ងាច​ថ្ងៃនេះ ។ ហេតុនេះបានជាខ្ញុំករុណា មកជូនដំណឹងដល់ព្រះតេជគុណ​ឲ្យបានជ្រាបជាមុន" ។
ក្មេងចណ្ឌាល
ហ្វូងបក្សាបក្សីហើរលះបង់ចោលគោចរដ្ឋានជាហ្វូងជាហ្វាយវិលត្រឡប់ទៅកាន់ សម្បុក ចំណែកឯពួកគោបាលឯណោះវិញកំពុងកៀងគោអំពែត្រឡប់ទៅកាន់ភូមិលំនៅឋានរបស់ខ្លួន បោះបង់ចោលក្សេត្រភូមិ និង សំយាបព្រៃឲ្យស្ថិតនៅនាកណ្តាលក្តីស្ងាត់ច្រងំនៃសាយណ្ហកាល ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"លីលាវតីអើយ !" ខ្ញុំព្រះករុណាអង្គុយគិតរំពឹងក្នុងចិត្ត "នាងខំឧស្សាហ៍តាមមករកលោកបងដល់ក្រុងរាជគ្រឹះ ។ នាងមកបំផ្លាញសេចក្តីស្ងប់សុខរបស់លោកបង ។ នាង​បាន​ដោះដៃ​ចោល​លោក​បង​ដោយឥតអាឡោះអាល័យ ហើយទៅរៀបការជាមួយនឹងសុវឌ្ឍនកុមារ ។ នាងបានគ្រវែងចោលនូវបុប្ផានៃសេចក្តីសង្ឃឹមរបស់លោកបង​ទៅលើ​ផ្ទៃដី ហើយ​យក​ជើង​ជាន់​ឈ្លី​ក្រញី ឥតប្រណីទាល់តែលោកបងត្រូវនិរទេស​ភៀសខ្លួនចេញពីក្រុងសាវត្ថី ។ ឥឡូវនេះ នាងតាមមករកលោកបង​ដល់ក្រុងរាជគ្រឹះ ។ នាងនឹងមកសើរើរឿងចាស់ដ៏ជូរចត់កម្សត់ទោម្នេញ បំផ្លាញ​សមាធិចិត្តរបស់លោកបង ។ នាងនឹងមកឆ្កឹះឆ្កៀលរបួសបេះដូងរបស់លោកបងដែលជាសះសាទៅហើយឲ្យដរកម្រើកមកទៀត ។ លីលាវតីអើយ ! នាង​កុំ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​បាន​ជួប​លោក​បង​ទៀត" ។ នាកាល នឹករំពឹងមកដល់ត្រង់នេះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏កាត់ចិត្តដាច់ខាតថានឹងមិនព្រមឲ្យលីលាវតីជួបមុខទេ ពីព្រោះគ្មានប្រយោជន៍អ្វីសម្រាប់ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ក្រៅ​តែ​ពី​រុកគួន​អង្រួន​ចិត្ត​ឲ្យ​វិលវល់​ទទេៗ ទោះបីជានាងមកក្នុងភេទជាភិក្ខុនី​ក៏ដោយ ។
"និមន្តទៅចុះ សុភូតៈ !" ខ្ញុំព្រះករុណាចេញបញ្ជា "ទៅប្រាប់នាងភិក្ខុនី​ប្លែកមុខនោះថា ខ្ញុំករុណ​មិន​ចង់ជួបមុខនាងទេ ទាំងមិនអនុញ្ញាតឲ្យនាងជួបជាដាច់ខាត"
គុណតម្លៃនៃការបួស
"ម្នាលមាណព ! ការរំដោះខ្លួនចេញពីតណ្ហានេះមិនមែនធ្វើបានងាយៗដូចយើងនិយាយទេ ព្រោះមនុស្ស​យល់ថា​តណ្ហា​គឺ​ជា​តួខ្លួន​របស់​យើង ហេតុនោះបានជាមិនគិតនឹងបំផ្លាញតណ្ហាចោល ទោះបីបើបុគ្គលដឹង ការពិត​ថា​តណ្ហា​ជា​ចៅហ្វាយ​ដ៏​សាហាវ​ឃោរឃៅ​ហើយ​ប្រុង​នឹង​កម្ទេចចោល​ក៏ដោយ ។ ប៉ុន្តែមិនអាចនឹងធ្វើ​តាមគំនិតដែលគិតឃើញបានងាយៗនោះទេ ព្រោះ​ត្រូវ​តណ្ហា​ទប់ទល់​រុលរុក​យ៉ាងខ្លាំង​ក្លា​ទាល់តែ​ទីបំផុត​ត្រូវចាលចាញ់​ត្រឡប់​ទៅ​ជា​ទាសករ​របស់​វា​វិញដដែល ។
ក្មេងចណ្ឌាល
ឪពុករបស់រេវត្តៈកុមារមានមេគោឆ្មាត់ ១ ក្បាល និង គោព្រោះ២ ក្បាលទៀតសម្រាប់ទឹម ។ រេវត្តៈកុមារតែងតែកៀងគោទាំងនោះទៅបន្ស៊ីតិណជាតិតាមក្សេត្រភូមិ និង សំយាបព្រៃប៉ែក ឧត្តរទិសនៃមហានទីអចិរវតីជាមួយនឹងពួកក្មេងគ្រាមវាសីជាទិនានុទិនជាប់មិនដាច់ ក៏ប៉ុន្តែតាម ធម្មតា រេវត្តៈកុមារចូលចិត្តនៅម្នាក់ឯងស្ងាត់ៗមិនសូវទៅប្រឡែងលេងជាមួយនឹងមិត្តភក្តិទេ ពីព្រោះក្លើៗទាំងនោះច្រើនតែនាំគេទៅបង្កជម្លោះប្រវាយប្រតប់នឹងពួកក្មេងវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ជា រឿយៗ ជួនកាលដល់ថ្នាក់រងរបួសស្នាមត្រឡប់មកវិញក៏មាន ។ ជម្លោះទាស់ទែងទាំងនេះ បណ្តាលមកពីពួកក្មេងវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍បណ្តុះគំនិតស្អប់ខ្ពើមពួកក្មេងចណ្ឌាលដោយសម្តែង អាកប្បកិរិយាមើលងាយមើលថោកដោយប្រការផ្សេងៗ ។
រិះគន់ និង សរសើរ
"បើអញ្ចឹង ខ្ញុំ​ករុណា​ក្តី លោកក្តីក្នុងឋានៈ​ជា​សាមញ្ញជន​ច្បាស់​ជា​មាន​ខ្ចោះ​ខ្វះ​ចន្លោះ​ថ្លោះធ្លោយ​ប្រចាំ​ខ្លួន ជានិច្ចមិនខាន មែនទេ?"
ក្មេងចណ្ឌាល
ល្ងាចថ្ងៃនេះ គេត្រូវកៀងគោត្រឡប់មកផ្ទះវិញតែម្នាក់ឯង ត្បិតមិត្រសម្លាញ់ដែលឃ្វាលគោជា មួយគ្នាបានវិលត្រឡប់មកផ្ទះវិញយូរហើយ លុះមកដល់កំពង់ទឹកក្បែរភូមិ គេក៏កៀងគោឲ្យចុះផឹក ទឹកហើយខ្លួនឯងក៏ចុះងូតទឹកក្នុងស្ទឹងអចិរវតី ខណៈដែលកំពុងតែស្ថិតនៅក្នុងទឹកនោះ គេមិនភ្លេចនឹងបែរមុខទៅទិសខាងលិចហើយគយគន់មើលព្រះទិវាករពណ៌ក្រហមច្រាលដែលកំពុងចរចុះ អស្តង្គតកាន់ផ្ទៃទឹកនោះទេ ដាក់ដៃទាំងទ្វេពាតនៅចន្លោះដើមទ្រូងហើយក៏សូធ្យមន្តថ្កើងព្រះបារមី នៃព្រះសុរិយទេពជាម្ចាស់រហូតដល់ព្រះទិវាករអស្តង្គតរលត់បាត់ទៅ ទើបយកដៃទាំងពីរក្បង់ទឹក លើកឡើងហើយបង្ហូរចុះវិញព្រមទាំងអធិដ្ឋានសូមជ័យជម្នះចូរកើតមានដល់ខ្លួន និង ចណ្ឌាល ទាំង ពួង រេវត្តៈកុមារតែងតែធ្វើយ៉ាងនេះជាប្រចាំ គេគិតរំពឹងក្នុងចិត្តនៅពេលដែលដើរតាម ក្រោយ គោ ត្រឡប់ទៅកាន់ភូមិវិញថា "ថ្មើរណេះ ពុកមុខជាវិលត្រឡប់មកពីក្រុងសាវត្ថីវិញ ហើយ ព្រឹកមិញនេះ ពុកសន្យាថានឹងទិញភួយថ្មីមកផ្ញើ ថ្មើរណេះ ភួយថ្មីប្រហែលជារងចាំ នៅឯផ្ទះហើយ តាំងពីពេល នេះតទៅ នឹងដេកនៅសុខស្រួលមិនខាន" គេនឹកញញឹមក្នុងចិត្ត កាលបើគិតស្មានថាខ្លួនឯង នឹងបាន ភួយថ្មី ព្រោះគេបានដេកនៅរងាមកតាំងពីដើមហេមន្តរដូវ ម្លេះ ការដែលគេមិនបានភួយថ្មីនៅគ្រាមុន ក៏ព្រោះតែឪពុកមានកិច្ចរវល់ត្រូវចាយវាយទ្រព្យទៅ ក្នុងផ្ទូវដទៃ ទើបប្រាក់មិនគ្រប់គ្រាន់នឹង ទិញ ភួយឲ្យកូនប្រុសជាទីស្រឡាញ់តែមួយគត់របស់ខ្លួន បានទើបនឹងគ្រប់គ្រាន់នៅគ្រានេះឯង លុះ ត្រឡប់ មកដល់ផ្ទះវិញហើយ ជួសនឹងបានភួយថ្មីដូច គេគិតស្មានទុក រេវត្តៈកុមារបែរជាបាន ទទួល ដំណឹងថ្មីមួយដែលគេចាត់ទុកថាជាដំណឹងអាក្រក់ គួរសម ដោយហេតុថា ឪពុកស្រដី ឡើងក្រោយ ពីអាហារពេលល្ងាចថា "នែរេវត្តៈកូន ! ថ្ងៃនេះ លោកសុមង្គលគ្រហបតីឯក្រុង សាវត្ថី ដែលទទួល ទិញ ឧសពុកជាប្រចាំមកយូរហើយនោះ បានមានប្រសាសន៍នឹងពុកថា លោកត្រូវការក្មេងប្រុសម្នាក់ គាត់គិតថ្លៃឈ្នួលឲ្យ ១ ថ្ងៃ ១ កហាបណៈ លោកទទូចឲ្យពុកជួយរកក្មេងឲ្យ ពុកទើបជម្រាបប្រាប់លោកថា ខ្ញុំប្របាទមាន កូនប្រុសម្នាក់អាយុ ១៥ ឆ្នាំ បើលោកម្ចាស់ត្រូវការ ខ្ញុំប្របាទនឹងនាំមកផ្ទុកផ្តាក់ជូន លោក គ្រហបតីប្រាប់ថាបើបានកូនប្រុសរបស់លោក រឹតតែប្រសើរ លោកនឹងគិតថ្លៃឈ្នួលឲ្យជា ទ្វេភាគ ពុកបានប្រឹក្សាជាមួយនឹងម៉ែឯងហើយ សម្រេចថា គួរឲ្យឯងទៅ ឯងនឹងថាយ៉ាងម៉េច"រេវត្តៈកុមារអង្គុយឈ្ងោកមុខចុះស្ងៀម មិនបានឆ្លើយតបថា ដូចម្តេចទេ ម្តាយមើលអាកប្បកិរិយា ទៅដឹងថាកូនប្រុសមិនចង់ទៅ ទើបស្រដីឡើងថា "កូនមាសម្តាយ! ចូរកូនទៅរស់នៅនឹង លោកគ្រហបតីចុះ បើកូនទៅរស់នៅជាមួយនឹងលោក ម្តាយគិតថាកូននឹងបានទទួល ប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាង ប្រាក់ថ្លៃឈ្នួលដែលកូនបានទទួលពីលោកគ្រហបតី បើនៅសល់ពី ការចាយវាយ ក៏សន្សែសន្សំរួបរួមទុកហើយក៏ផ្ញើមកឲ្យឪពុកម្តាយចាយខ្លះ វាជាការជួយ ទំនុកបម្រុងឪពុកម្តាយចិញ្ចឹមជីវិត ឪពុកឯង និង ម្តាយមួយថ្ងៃៗកាន់តែចាស់ទៅៗ កម្លាំងវាំងជា កាន់តែថមថយខ្សោយចុះរាល់ថ្ងៃ គង់នឹងមិនមានកម្លាំងកំហែងល្មមនឹងធ្វើការរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិត បានល្អដូចមុនទេ ឪពុកម្តាយត្រូវពឹងពាក់អាស្រ័យកូន ម្យ៉ាងទៀត កាលបើកូនចូលទៅរស់នៅ ក្នុងទីក្រុង កូននឹងយល់ដឹងរឿងរ៉ាវផ្សេងៗ ការណ៍នេះកូននឹងបានចំណេះឈ្លាសវៃពិទ័គ្ធក្នុង កុសលោបាយរកទទួលទានសម្រាប់ខ្លួនតទៅមុខ មិនបាច់ព្រួយបារម្ភពីឪពុកម្តាយទេ ចូរកូន ព្រួយបារម្ភពីខ្លួនឯងឲ្យមែនទែន យើងទាំងពីរនាក់ចាស់ណាស់ហើយ សេចក្តីសុខសម្រាប់ មនុស្សចាស់គឺ ការដែលបានឃើញកូនមាន ចំណេះវិជ្ជា សិរី សម្បត្តិ សុខ ចូរទៅរស់នៅ ជាមួយនឹងលោកគ្រហបតីចុះ ណៈកូន ! " និយាយហើយម្តាយក៏យកដៃអង្អែលខ្នងកូនប្រុស ដោយសេចក្តីសន្តោសប្រណី ។
រិះគន់ និង សរសើរ
"មែន ព្រះតេជគុណ ! ខ្ញុំករុណា​ក៏​អាច​មាន​កំហុស​ខុស​ឆ្គង​ដូច​យ៉ាង​អ្នក​ដទៃ​ដែរ" វរាហៈ​ភិក្ខុ​ព្រម​ទទួល​យ៉ាងស្រស់ស្រាយ ។ កាលបើ​ឃើញ​ថា​បាន​កៀងគរ​វរាហៈភិក្ខុ​មក​ដល់​ផ្លូវ​ទាល់​ល្មម​សម​គួរ​ហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ចាប់ផ្តើម ប្រលែង​អាវុធ​របស់ខ្ញុំព្រះករុណាភ្លាម ។ "ម្នាលវរាហៈ ! នៅពេលដែលគេនិយាយដាស់តឿនក្រើនរំលឹកលោក​ចង្អុលប្រាប់កំហុសខុសឆ្គងភ្លាំង​ភ្លាត់របស់លោកដោយបំណងល្អ​ដើម្បីឲ្យលោកកែប្រែខ្លួនបានប្រសើរឡើង ហេតុអី​ក៏​លោក​ក្រោធ​ខឹងគេ" ភិក្ខុកម្លោះអង្គុយធ្មឹងច្រងូវមួយសន្ទុះ រួចហើយនិយាយឡើងដោយទិដ្ឋិមានះថា ៖
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"ម្នាលឧបាសក ! សេចក្តីសុខមាន ២ យ៉ាង គឺ សុខអាស្រ័យនឹងវត្ថុសម្ភារៈ បានខាង សុខដែលកើតពីការ មានភោជនាហារបរិភោគគ្រប់គ្រាន់ មានគេហដ្ឋានរស់នៅយ៉ាងផាសុកស្រណុកស្រួល មានសម្លៀក បំពាក់ និង គ្រឿងស្អិតស្អាងសាព៌ាង្គកាយគ្រប់គ្រាន់ មានឱសថសម្រាប់ជំនួយជួយលើកចិត្តឲ្យកក់ក្តៅ បច្ច័យទាំង ៤ នេះ ហៅថា អាមិសសុខ សុខអាស្រ័យបច្ច័យ ៤ ចំណែកខាងសេចក្តីសុខដែលមិន អាស្រ័យវត្ថុសម្ភារៈវិញ បានដល់ សេចក្តីសុខដែលកើតពីការលះបង់សារពើវត្ថុទាំងនោះចេញទៅបួសជា បព្វជិត រស់នៅក្នុងព្រៃដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ប្រឹងប្រែងកម្ចាត់កិលេសផ្សេងៗពីចិត្តសន្តាន សេចក្តីសុខបែបនេះ ហៅថា និរាមិសសុខ សុខមិនអាស្រ័យវត្ថុសម្ភារៈ ប្រការដែលញោមពោលថា ព្រះមុនីទាំង ៧ ផ្តល់ សេចក្តីសុខឲ្យញោមនោះ តើផ្តល់សេចក្តីសុខបែបណា?" អ្នកស្រុកម្នាក់នោះធ្វើមុខអង្គឺអង្គែហើយឆ្លើយថា "ខ្ញុំកណាសំដៅយកសេចក្តីសុខទាំង ២ យ៉ាង"
គុណតម្លៃនៃការបួស
យុវកម្លោះ​អង្គុយ​ឈ្ងោក​មុខស្ងៀម​ធ្មឹង​ដោយ​គិត​កាញ់​ស្រយង់​ចិត្ត​ ។
"ចុះ​ក្រៅ​ពី​នាយ មាន​អ្នក​ណា​ផ្សេង​ទៀត​ល្មម​នឹង​គ្រប់គ្រង​ផ្ទះ​សម្បែង​ប្រណិប័តន៍​បម្រើ​មាតា​បិតា​ជំនួស​នាយ​បានទេ?"
នាទីចុងក្រោយ
"បពិត្រលោកបងជាទីស្រឡាញ់ ! " នាងនិយាយដោយសម្លេងខ្សាវ និង ល្វើយៗគួរឲ្យក្តុកចិត្ត "នាទីចុង ក្រោយនៃជីវិតរបស់លីលាវតីជិតចូលមកដល់ហើយ សូម​លោក​បង​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​លីលាវតី​បង្ហើបប្រាប់ រឿងពិតឲ្យស្តាប់ជាគ្រាអវសានផងចុះ ដើម្បីឲ្យលោកបងបានយល់ត្រូវតាមការពិត ហើយលីលាវតីនឹង​បានស្លាប់ទៅយ៉ាងស្ងប់សុខ​" ។
អាវុធខាងក្នុង
"ចុះញោមសុចិត្តៈវិញមានទស្សនៈយ៉ាងម៉េចដែរ" ខ្ញុំព្រះករុណាងាកទៅសួរសុចិត្តៈឧបាសកដែលជាវុទ្ធជន​អ្នកចាប់អារម្មណ៍ និង បែកប្រាជ្ញាក្នុងធម៌អាថ៌ច្រើន ។
ក្មេងចណ្ឌាល
រេវត្តៈកុមារនៅស្ងៀមឈឹង ដោយទឹកចិត្តពិត គេមិនចង់ទៅទេ ប៉ុន្តែលុះបានស្តាប់ហេតុផលរបស់ ម្តាយគេហើយ គេក៏ចិត្តទោរទន់ ប៉ុន្តែប្រកែកថា "ប៉ុន្តែលោកគ្រហបតីហ្នឹងជាមនុស្សវណ្ណៈ ព្រាហ្មណ៍មិនមែនឬ" ឪពុកប្រញាប់ឆ្លើយភ្លាមថា "ត្រឹមត្រូវហើយ ពិតតែលោកជាមនុស្សវណ្ណៈ ព្រាហ្មណ៍មែន តែថាកូនមិនបាច់ខ្វល់ចិត្តថានឹងបានទទួលការប្រមាថមើលងាយពីលោកទេ ពុកបានទាក់ទងធ្វើជំនួញជាមួយនឹងលោកអស់កាលយូរអង្វែងរហូតដល់ស្គាល់ចិត្តរបស់លោក ហើយ ពិតតែលោកជាមនុស្សវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ដែលកើតពីព្រះឱស្ឋរបស់ព្រះព្រហ្មមែន ប៉ុន្តែលោកមិនប្រកួចប្រកាន់ស្រទាប់វណ្ណៈទេ ចំពោះរឿងនេះ ពុកធានារ៉ាប់រងបាន" ។
កន្លែងថ្មី-ជីវិតថ្មី
កាលបើមករស់នៅក្នុងក្រុងបានមិនយូរប៉ុន្មាន រេវត្តៈកុមារក៏ដឹងបានថាលោកគ្រហបតីជា កណ្យាណជនពិតដូចឪពុកគេនិយាយប្រាប់សព្វគ្រប់ប្រការ ដោយអាស្រ័យមេត្តាករុណា របស់ លោក រេវត្តៈកុមារបានទទួលសម្លៀកបំពាក់ថ្មី ភួយថ្មី និង ជីវិតថ្មី គេមានឱកាសបានសិក្សារៀនសូធ្យអក្ខរសម័យពីព្រាហ្មណ៍អ្នកស្ទាត់ជំនាញក្នុងត្រៃវេទម្នាក់ដែលលោកគ្រហបតី ជួលមកឲ្យ បង្រៀន ជួសនឹងរស់នៅក្នុងឋានៈជាក្មេងបម្រើរេវត្តៈកុមារត្រឡប់ជាបានទទួលសេចក្តីស្រឡាញ់ អាណិតបីដូចជាកូនប្រុសរបស់លោក គេមានសេចក្តីសុខច្រើនជាងកាល ដែលរស់នៅឯផ្ទះ ទ្វេឡើង ប៉ុន្តែក៏មិនភ្លេចថាខ្លួនជា មនុស្សចណ្ឌាលមានឋានៈត្រកូលតូចទាបដែរ គេទើបប្រព្រឹត្តខ្លួន គត់មត់ស្រគត់ស្រគំជានិច្ចខ្នះខ្នែងរៀនសូធ្យ និង ធ្វើការងារដោយសេចក្តីមិនធ្វេសប្រហែស ទើបបានជាទីស្រឡាញ់ទុក ចិត្តរបស់លោកគ្រហបតីកាន់តែច្រើនឡើង ។
អាវុធខាងក្នុង
"បើគេកាត់បន្ថយអាវុធបានហើយ សង្គ្រាមនៅតែកើតឡើងដដែល ចុះគេនឹងយកកម្លាំងពលពីណាមក​ច្បាំងគ្នា?" ទេវមិត្តឧបាសកសួរដោយន័យជំទាស់ ។ សុចិត្ត​ឧបាសក​សើច​កក្អឹក​ដោយ​អារម្មណ៍​ត្រជាក់​ហើយ​និយាយ​ថា ៖
"បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! ខ្ញុំកណាជឿជាក់ជាខ្លាំងថាកិច្ចចរចានៅគ្រានេះមុខជាគ្មានបាន​ទទួលលទ្ធផលអ្វីទេ ។ គេនឹងមិនអាចព្រមព្រៀងគ្នាបានទេ ទោះជាព្រមព្រៀងគ្នាបាន ក៏មិនអាចកាត់​បន្ថយអាវុធតាមកិច្ចព្រមព្រៀងនោះបានដែរ ។ ទោះណាជាកាត់បន្ថយអាវុធបានក៏ដោយ សង្គ្រាមក៏នៅតែ កើតឡើងហ្នឹងឯង" ។
នាទីចុងក្រោយ
រំពេចនោះស្រាប់តែមានស្នូរសម្រឹបជើងដើរឡើងមកលើយ៉មុខកុដិតូចរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាមកឈប់នៅមុខ​ទ្វារ​ល្មម ខ្ញុំព្រះករុណា​ឈោង​ដៃ​ទៅ​ស្ទាប​មើល​ចន្ទាស់​ទ្វារ​ម្តង​ទៀត​ដើម្បី​ភាព​ជាក់​លាក់ លុះឃើញថាខ្ទាស់​គន្លឹះ​យ៉ាងមាំហើយ ទើបអង្គុយទប់ដង្ហើមចាំស្តាប់ហេតុការណ៍តទៅ ។ មិនយូរប៉ុន្មាន សម្លេងគោះទ្វារក៏ឮ​ប៉ូកៗឡើង ។ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ឆ្លើយ​តប​ដោយ​ការអង្គុយ​ស្ងៀម ។ សម្លេង​គោះទ្វារ​ឮ​មួយស្របក់ហើយក៏ស្ងាត់​បាត់ទៅ ។ "ប្រហែលជាគ្មានអ្នកណានៅទេដឹង !" មនុស្សគោះទ្វារបែរទៅនិយាយនឹងមិត្រដោយសម្លេងតិចៗ "​សាក​រុញទ្វារលមើល បើគ្មានមនុស្សនៅទេ ទ្វារ​ប្រាកដ​ជា​របើក" មនុស្ស​ម្នាក់​ទៀត​ណែនាំ​ទាំង​មាន​សម្លេង​ប្រឹង​រុញទ្វារ​ផងប៉ុន្តែខ្ញុំព្រះករុណាបានខ្ទាស់ចន្ទាស់ជាប់យ៉ាងម៉ឺងហើយបានជាវាមិនកក្រើក ។ "មិនកក្រើកឬ បើអញ្ចឹងប្រាកដជាមានមនុស្សនៅខាងក្នុងពិតមែន" មនុស្សដដែលនិយាយ សម្លេងគោះទ្វារ​ឮឡើងទៀត​ ម្តងនេះ មានសម្លេងហៅផង "លោកបង ! លោកបង !"
រិះគន់ និង សរសើរ
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ទោះបីជាល្អាងសុករខាតាលើភ្នំគិជ្ឈកូដជាទីត្រូវអធ្យាស្រ័យរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា យ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏មិនអាចរស់នៅប្រចាំក្នុងទីនោះបានដែរ ព្រោះការងារគ្រប់គ្រងភិក្ខុសង្ឃ ធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវវឹងវិលទៅវេឡុវ័នវិញ ។ ការបានរស់នៅកណ្តាលចំណោមសមមិត្រប្រព្រឹត្តធម៌ដូចគ្នា ស្រឡាញ់រាប់អានគ្នាដោយសាមគ្គីធម៌ជាថ្មីទៀត ។ ម្នាក់ៗសុទ្ធតែសម្តែងសមានចិត្តល្អចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ចាត់ទុកថាជាសេចក្តីសុខម្យ៉ាង ។ ការរស់នៅកណ្តាលជំនុំប្រជុំជន បើទុកជាពេលខ្លះបានទទួលសេចក្តីក្តៅ​ក្រហាយ​ទាស់ចិត្ត​ខ្លះៗ​​ក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងជម្រៅដួងចិត្តវិញ ខ្ញុំព្រះករុណានឹកកក់ក្តៅក្នុងចិត្ត ។ ការរស់នៅម្នាក់​ឯងតាមព្រៃតាមផ្សៃ ទោះណាជាស្ងប់ស្ងាត់ក៏មែនពិត ប៉ុន្តែ​ជួនកាល​ក៏​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​អផ្សុក​អប្បសាន្ត​លន្លោច​ចិត្ត​ជាពន្លឹក ។ កាលបើដូច្នោះ ក៏ជាហេតុនាំឲ្យមើលឃើញសារៈសំខាន់របស់ប្រជុំជនឡើងភ្លាម ។ ប្រជុំជនតែងមាន​ឥទ្ធិពលលើចិត្តរបស់បច្ចេកបុគ្គលយ៉ាងច្រើន យើង​បាន​ទទួល​អត្ថប្រយោជន៍​ច្រើនយ៉ាងពីការរស់នៅជាមួយ​នឹងប្រជុំជន ពោលគឺ កាលបើកើតមានហេតុភេទចាំបាច់ឡើងមក ប្រជុំជនតែងជួយយឹតយោងសណ្តោង​យើងបាន ។ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់យើង យសសក្តិរបស់យើង នឹងមានតម្លៃខៃប្រយោជន៍ដល់យើងបានពេញរបុង ក៏ព្រោះតែជននិករធានារ៉ាប់រង បើជននិករមិនធានារ៉ាប់រងទេ ទ្រព្យសម្បត្តិ និង យសសក្តិទាំងនោះក៏គ្មានតម្លៃ អ្វីទាំងអស់ ។ ព្រះរាជាដែលចាត់ទុកថាមានកិត្តិយសខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងរដ្ឋ បើចូលទៅរស់នៅក្នុងព្រៃតែមួយអង្គឯង កណ្តាលហ្វូងពានរ កិត្តិយសនោះក៏គ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ ។ សរុបសេចក្តីថា ការរស់​នៅ​កណ្តាលចំណោម​ប្រជុំជន ធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីសុខផ្លូវចិត្ត កក់ក្តៅផ្លូវចិត្ត ។ តាមការពិត ត្រង់ចំណុចនេះ យើងមិនសូវនឹកគិត​ប៉ុន្មានទេព្រោះអាសេវនកម្ម(ការសេពស៊ាំ) លុះត្រា​តែ​ត្រូវគេជន្លៀសបំភៀសខ្លួនចេញពីប្រជុំជន​ ទើបបានដឹងខ្លួនស្មារលាទោស ។ ព្រោះហេតុនោះ ការនិរទេសជនល្មើស​កតិកាសង្គម​ណាម្នាក់ចេញពី​ប្រជុំជន​ ទើប​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ការផ្តន្ទាទោស​​កម្រិត​ធ្ងន់​មួយ​ដែលធ្វើឲ្យនិរទេសជននោះបានទទួលរងទុក្ខផ្លូវ​ចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ។ អ្នកខ្លះដល់ថ្នាក់សុខចិត្តប្រថុយប្រថានគ្រោះថ្នាក់វេះគេចត្រឡប់មករស់នៅកណ្តាល ប្រជុំជន​វិញ​​ទោះបី​ខ្លួនត្រូវស្លាប់ក៏សុខចិត្តដែរ ឲ្យតែបានស្លាប់នៅកណ្តាលប្រជុំជនប្រសើរជាងស្លាប់​តែម្នាក់ឯង ។ ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! កាលបើយើងបានទទួលផលប្រយោជន៍ពីការរស់នៅរួមនឹងប្រជាជនយ៉ាងនេះ ប្រជាជនឈ្មោះថាជាអ្នកមានគុណូបការៈ​ចំពោះ​យើង​ជា​អនេក​អនន្ត​ ។ អ្នក​ណា​ស្រឡាញ់​ប្រជាជន មើលឃើញផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនជាធំ មានចិត្តទូលំទូលាយ សាងគុណប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជន រក្សាការពារសន្តិសុខជូនប្រជាជន កម្ចាត់​ខ្មាំង​សត្រូវ​របស់​ប្រជាជន អ្នកនោះឈ្មោះថា ដឹងគុណប្រជាជន ។ អ្នកណារស់នៅអាស្រ័យប្រជាជន បានទទួលផលប្រយោជន៍ដូចពោលមកហើយពីប្រជាជន ប៉ុន្តែមើល​ឃើញតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន មាន​ចិត្តចង្អៀតចង្អល់កេងប្រវ័ញ្ចយកផលប្រយោជន៍ពីប្រជាជនដើម្បីខ្លួន ដោយឥតបើគិតដល់ដើមទ្រូងរបស់ប្រជាជន បង្កបង្កើតទុក្ខលំបាកឥតស្រាកស្រាន្តដល់ប្រជាជនជាប្រចាំ អ្នក​នោះ​ឈ្មោះ​ថា រមិលគុណប្រជាជន ជាអ្នករារាំងបាំងខ្ទាស់សេចក្តីចម្រើនជឿនលឿនរបស់ប្រជាជន ជាបញ្ញើក្អែកដែលចាំតែតោងទាមបឺតយកសាច់ឈាមរបស់ប្រជាជន ។
នាទីចុងក្រោយ
សម្លេងហ្នឹងច្បាស់ជាសម្លេងលីលវតីមិនខាន ព្រោះវាមានចុងសម្លេងផ្អែមល្ហែមទន់ភ្លន់ និង មុតស្រួច ប្រៀបដូចជាកាត់ផ្តាច់ទងបេះដូងខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យដាច់ភឹង ជា​ហេតុ​នាំឲ្យ​នឹក​ទៅ​ដូច​ជា​កំពុង​ត្រូវ​បានស្តេច​យមរាជ​មក​កោះហៅខ្លួនយកទៅ ។ បើខ្ញុំព្រះករុណាមាន​ស្លាប​អាចហោះហើរដើរលើអាកាសបានដូចយ៉ាង​ព្រះអរហន្តមានឫទ្ធិបានអភិញ្ញា ៦ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ច្បាស់​ជា​នឹង​ទម្លុះ​ដោម​ដំបូល​កុដិហោះ​គេច​ខ្លួន​ទៅ​យូរ​ហើយ ។ សម្លេងស្រែកហៅថា "លោកបង ! លោកបង !" យ៉ាងទទូច នៅតែលាន់ឮម្តងហើយម្តងទៀត ។ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​មិន​អាច​ទ្រាំ​នៅ​ស្ងៀម​តទៅទៀតបានទេ ទើបស្រែកសួរដោយសម្លេងកម្រោលថា ៖ "អ្នកណាគេហ្នឹង?"
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
កាលដែលខ្ញុំព្រះករុណាពន្យង់ពន្យល់ហេតុផលតទៅទៀត អ្នកស្រុកក៏កើតមានសទ្ធាជ្រះថ្លា នាំគ្នាប្រគល់ កាយថ្វាយខ្លួនជាសិស្សរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា "ម្នាលឧបាសក និង ឧបាសិកា ! ឆ្ងាយលន្លឹមពីទីនេះទៅទិសបស្ចិម មានក្រុងមួយឈ្មោះថា "សាវត្ថី" ជារាជធានីនៃកោសលរដ្ឋ ឰដ៏ក្រុងនោះ ព្រះបរមសាស្តាចារ្យសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ប្រថាប់នៅ ទ្រង់ជាព្រះ បរមគ្រូរបស់ទេវតា និង មនុស្សទាំងឡាយ អាត្មាគ្រាន់តែជាសាវ័ករបស់ព្រះអង្គទេ សូមប្រកាន់យកព្រះអង្គ ជាបង្គោលចិត្តហើយបដិបត្តិតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះអង្គចុះ ហើយញាតិញោមទាំងឡាយនឹង ចួបប្រទះតែសេចក្តីសុខតាមសមគួរដល់ការបដិបត្តិរបស់ខ្លួន" បន្ទាប់ពីនោះមក ខ្ញុំព្រះករុណាបានពន្យល់ប្រាប់មធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិតតាមបែបផែនព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យ យង់យល់រាល់គ្នាហើយទើបក្រើនរំលឹកថា "កុំភ្លេចថា អ្វីៗទាំងអស់ ញោមត្រូវតែធ្វើដោយខ្លួនឯង ញោមតោងតែធ្វើដំណើរដោយខ្លួនឯងទើបបានទៅ ដល់គោលដៅដែលញោមប្រាថ្នា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ក្តី អាត្មាក្តី និង អ្នកប្រាជ្ញរាជបណ្ឌិតដទៃទៀតក្តី គ្រាន់តែជាអ្នកចង្អុលប្រាប់ផ្លូវប៉ុណ្ណោះ" ខ្ញុំព្រះករុណាបានស្នាក់នៅក្នុងភូមិនោះអស់ ៦ ថ្ងៃតាមពាក្យនិមន្ត របស់អ្នកស្រុកហើយក៏ចេញធ្វើដំណើរដើរចច្រប់តទៅទៀត គ្រាមួយនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានធ្វើដំណើរទៅដល់ភូមិមួយមានឈ្មោះថា កណ្ណិកគ្រាម ក្នុងដែនមគធៈ ប្រជាជនក្នុងភូមិនោះគោរពរាប់អានព្រះអាទិត្យជាទីពឹង និង ជឿជាក់ចំពោះប្រសិទ្ធិភាពនៃមន្ត ១ បទដែល ហៅថា មន្តគយាត្រី ពួកគេជឿថា មន្តគយាត្រីនេះឆុតខ្លាំងណាស់ សូម្បីតែទេព្តាបើបានស្តាប់មន្តនេះហើយ តោងតែញញើតតក់ស្លុតឧត្រាមិនខាន មានតែមនុស្សវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ទេទើបមានសិទ្ធិស្វាធ្យាយមន្តបទនេះ បាន ហើយត្រូវស្វាធ្យាយដោយសម្លេងខ្សឹបៗទៀត មិនត្រូវឲ្យមនុស្សវណ្ណៈអ្នកងារស្តាប់ឮជាដាច់ខាត សូម្បី តែភរិយាកំពុងមានរដូវ ក៏មិនត្រូវឲ្យឮដែរ គ្រាន់តែខ្ញុំព្រះករុណាទៅដល់ភូមិនោះ អ្នកស្រុកក៏នាំគ្នានិយាយអួត ប្រសិទ្ធិភាពរបស់មន្តគយាត្រីនោះឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់ កាលបើខ្ញុំព្រះករុណាស្នើសុំឲ្យគេសូធ្យឲ្យស្តាប់ ពួកគេក៏សាកសួរដល់វណ្ណៈរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាជាសារវន្ត បើខ្ញុំព្រះករុណាឆ្លើយប្រាប់ពួកគេតាមត្រង់ថាខ្ញុំព្រះ ករុណាជាចណ្ឌាល មុខជាគ្មានឱកាសបានស្តាប់មន្តគយាត្រីរបស់ពួកគេទេ ទើបប្រាប់ពួកគេថាជាបព្វជិត ពួក គេយល់ថាខ្ញុំព្រះករុណាជាព្រាហ្មណ៍ ទើបស្វាធ្យាយមន្តគយាត្រី (Gayatri mantra) ឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់ដូចតទៅនេះ ៖
នេះ​ឯង​ជា​មន្ត​របស់​អាត្មា អ្នក​ណា​បដិបត្តិ​បាន​តាម​នេះ អ្នក​នោះ​នឹង​មាន​តែ​សេចក្តី​សុខ​សព្វកាល​ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ព្យាយាម​បកស្រាយ​ប្រសិទ្ធិភាព​របស់​ពុទ្ធមន្ត​នេះ​ឲ្យ​អ្នកស្រុក​ស្តាប់​ទាល់តែ​ម្នាក់ៗ​កើត​មាន​ជំនឿ​ជឿ​ជាក់ និង ចង់​រៀន​យក​ទៅ​ការពារ​ខ្លួន អ្នកស្រុក​ម្នាក់​សួរ​ថា ៖
កន្លែងថ្មី-ជីវិតថ្មី
រេវត្តៈកុមារស៊ូទ្រាំនៅតទៅទៀតតាមពាក្យណែនាំរបស់ឪពុក មុនគេងរាល់យប់ គេតែងតែសូធ្យ មន្តអង្វរព្រះសិវៈជាម្ចាស់ដើម្បីជួយបណ្តាលឲ្យលោកគ្រហបតីឆាប់វិលត្រឡប់មកវិញ ព្រះជាម្ចាស់ឰដ៏សគ្គាល័យហាក់បីដូចជាបានឮសម្លេងយំយែកក្នុងដួងចិត្តរបស់គេ ត្បិតមក មិនយូរប៉ុន្មាន លោកគ្រហបតីក៏និវត្តមកពិតមែន រេវត្តៈកុមារបែរជាបានទទួលសិទ្ធិសព្វយ៉ាងដូច ដើមវិញ នាងព្រាហ្មណី និង កណិការត្រឡប់ជាបដិបត្តិចំពោះគេយ៉ាងបាតដៃជាខ្នងដៃ ទាំងម្តាយទាំងកូនបានសម្តែងសេចក្តីមេត្តាត្រាប្រណីដល់គេយ៉ាងចេញមុខចេញមាត់ ប៉ុន្តែ រេវត្តៈកុមារដឹងថាទង្វើទាំងអស់គេក្លែធ្វើដើម្បីផ្គាប់ផ្គន់លោកគ្រហបតីប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាក៏ ដោយ រាល់ពេលវេលាដែលលោកគ្រហបតីនៅគេហដ្ឋាន គេក៏មានសេចក្តីសុខស្ទើរតែភ្លេច បាត់អស់សេចក្តីទុក្ខសោកដែលបានទទួលនៅពេលដែលលោកមិននៅ លុះពេលតមកមិនយូរ ប៉ុន្មាន លោកគ្រហបតីក៏ត្រូវចាកចេញទៅធ្វើជំនួញទៀត ម្តងនេះ នាងព្រហ្មណីក៏ចាប់ផ្តើម កំញើញពាធាទៀតថា "ឯងធ្វើបានល្អណាស់ អាគម្រក់ ! ការដែលឯងមិនប្រាប់ឲ្យប្តីអញដឹង ជាការល្អហើយ ប៉ុន្តែទោះបីជាឯងប្រាប់គាត់ក៏ដោយ ក៏គាត់មិនជឿដែរ ដើម្បីជារង្វាន់ដល់ឯង ចាប់តាំងពីថ្ងៃនេះជាដើមទៅ ឯងតោងតែទៅនៅក្នុងខ្ទមក្រោយប្រាសាទឯណោះ អញទ្រាំនៅ រួមជាមួយនឹងអាចង្រៃឯងយូរហើយ" ។
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
សុភូតៈភិក្ខុ​ព្យាយាម​រំអុករំអែ​ខ្ញុំព្រះករុណា​ឲ្យតំណាលរឿងរ៉ាវឲ្យស្តាប់ ប៉ុន្តែខ្ញុំព្រះករុណានៅស្ងៀមជើយ​ល្វើយ ធ្វើឲ្យលោកកើតសេចក្តីអន្ទះសារខ្វារកចង់ដឹងរឿងរ៉ាវនោះកាន់តែខ្លាំងឡើង ។