cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ស្រុកបឹងជ្រុំ
($) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តរោងដំរី ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
ផ្លូវលេខ១៣ (ប្រទេសឡាវ)
ផ្លូវលេខ 13 ឆ្លងកាត់ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ វាំងវៀង និងហ្លួងប្រាបាង។ ផ្លូវនេះភាគច្រើនជាផ្លូវក្រាលកៅស៊ូ ទោះបីជាក្រាលកៅស៊ូស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនសូវល្អក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈតូចចង្អៀតជាមួយនឹងផ្លូវកោងខ្លាំង ហើយមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ ឬភ្លើងបំភ្លឺផ្លូវនៅគ្រប់ទីកន្លែងនោះទេ។ ឡានក្រុងប្រចាំថ្ងៃជាច្រើនរត់ពីទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ទៅហ្លួងព្រះបាងដោយចំណាយពេលពី 8 ទៅ 10 ម៉ោង។
វត្តបាកាន
វត្តបាកាន ( វត្តបាកាន ) គឺជាវត្តអារាមព្រះពុទ្ធមួយនៅ ឃុំត្រពាំងជង ស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ។ វា​ជា​វត្ត​សកម្ម​ចំណាស់​បំផុត​មួយ​ក្នុង​ប្រទេស ដែល​គេ​គិត​ថា​មាន​អាយុ​យ៉ាង​តិច ៨០០ ឆ្នាំ​មក​ហើយ វត្តបាកាន បានកសាងឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៤ (ប្រហែលជាក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៣៩៥) ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៩។ វត្តបាកាន មានចម្ងាយប្រមាណជា ១៧គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមខេត្ត ដែលស្ថិតក្នុងភូមិបាកាន ឃុំត្រពាំងជង ស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់ ក្នុងនោះព្រះចៅអធិការវត្តបច្ចុប្បន្ន មានព្រះនាម ឡាយ កន។ ទីតាំងត្រង់ម្តុំនេះ ពីអតីតកាល គឺជាតំបន់ជនជាតិជងរស់នៅ ទើបបានជាមានជាប់ឈ្មោះថាត្រពាំងជង រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
Ascaridia Galli
១. សេចក្ដីផ្ដើមៈ
Ascaridia Galli គឺជាព្រូនមូល ដែល Parasites នៅក្នុងពោះវៀនតូច របស់មាន់ ជាពិសេសចំពោះ មាន់ក្មេង ,ជំទង់ ។ ក្រៅពីមាន់គេបានជួបប្រទះព្រូនប្រភេទនេះ ដែលបង្កជំងឺលើ ក្ងាន និងបក្សីស្រុកដទៃទៀត  ។
២. គោលបំណងៈ
ទីបញ្ចប់នៃមេរៀននេះនិសិ្សត និង អាច ៖
រៀបរាប់ ទំរង់ និង រូបរាង វដ្ដជីវិត ប្រវត្ដនៃជំងឺ ការបង្ករោគ រោគសញ្ញា ការវះកាត់សត្វស្លាប់ រោគវិនិច្ឆ័យ ការព្យាបាល និង វិធានការការពារ ។
៣. ទំរង់ និង រូបរាងៈ
ព្រូននេះមានសំបុរសរាងលឿង ព្រូន ឈ្មោល មានប្រវែង ពី ២៦-៧០ មម, ព្រូនញី ប្រវែងពី ៦៣-១១០មម ហើយ ស៊ុតមានរាងទ្រវែង ពងក្រពើ ។
៤. វដ្ដជីវិតៈ
វដ្ដជីវិត Ascaridia Galli ប្រព្រឹត្ដទៅដោយផ្ទាល់ គឺ ព្រូនញី បញ្ចេញស៊ុតមកក្រៅជាមួយលាមក ។ ក្នុងលក្ខ័ខ័ណ្ឌ ប្រកប ស៊ុតលូតលាស់ដល់ដំណាក់កាលដែលអាចចំលងជំងឺបានក្នុងរយៈពេល ១០-១៥ថ្ងៃ ។ ស៊ុត ដែលអាចចំលងជំងឺបាន គឺ ស៊ុតដែលកាលលូតលាស់ជាកូនព្រូនក្នុងដំណាក់កាលទី ២ ។ ស៊ុតនេះធន់ទ្រាំបានទៅ និង បំរែបំរួលអាកាសធាតុ ។ ហើយវាអាចរស់នៅបានជាង ៣ ខែ ក្នុងកន្លែងដែលម្លប់ ប៉ុន្ដែកន្លែងស្ងួត, ក្ដៅ (ទោះបីជានៅក្នុងស្រទាប់ដីជំរៅ ១៥ សម ក៏ដោយ ) ក្រោមពន្លឺព្រះអាទិត្យ វាត្រូវងាប់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ។ ការ ចំលងជំងឺប្រព្រឹតទៅដោយសារការលេបចូលនូវស៊ុត ដែលនៅលាយលំជាមួយចំណី និងទឹក ។
ជន្លេនអាចលេបស៊ុតបង្កជំងឺបានដែរ នៅពេលដែលសត្វ (មាន់ )ស៊ីជន្លេនវាក៏ ឆ្លងជំងឺនេះភ្លាម ។
ពេលនោះស៊ុតញាស់នៅក្នុងពោះវៀនតូចរបស់ម្ចាស់បញ្ចប់ បន្ទាប់មកក៏ជ្រៀតខ្លួនចូលក្នុងស្រទាប់ពោះវៀន ធ្វើ ការលូតលាស់ ក្នុងរយៈពេលមួយខែ ។ កូនព្រូន ក៏វិលចូលមករស់នៅក្នុងពោះវៀនតូចវិញ រួចហើយលូតលាស់ បន្ដរហូតពេញវ័យ និង ធ្វើការបន្ដពូជ ។ Ascarides ពេញវ័យមានអាយុពី ២៨-៥៦ ថ្ងៃ ហើយរស់នៅក្នុង ពោះវៀនរបស់មាន់ ពី ៩-១៤ ខែ ។
៥. ប្រវត្ដិ និងស្ថិតិជំងឺៈ
Ascaridios ច្រើនកើតលើមាន់ជំទង់ ពិសេសអាយុ ៨-១០ខែ ។ Ascaride មេមួយអាចទំលាក់ស៊ុត
បានដល់ ៥០លានស៊ុតក្នុងមួយជីវិតវា ។ មាន់អាចឆ្លងបាននូវពេល ដែលហ្វូងមាន់ដើររកស៊ីនៅទីវាល ឬ នៅ កន្លែងគំនរលាមកដែលសំបូរទៅដោយមេរោគដោយវិធីផ្សេងៗ ពិសេសក្រោមកំដៅថ្ងៃ ។ ការឆ្លងជំងឺនេះ ច្រើន នៅរដូវដែលមានអាកាសធាតុក្ដៅហើយសើម ។ ចំពោះមាន់ដែលចិញ្ចឹមក្នុងទ្រុង ការឆ្លង Ascaride ពុំអាច ប្រព្រឹត្ដទៅបានទេ ។ ប៉ុន្ដែបើខ្វះអនាម័យគ្រប់គ្រាន់វាក៏ឆ្លងបានដែរ ។
៦. ការបង្ករោគៈ
ព្រូននេះរស់នៅក្នុងពោះវៀន ជាហេតុបណ្ដាលអោយដំបៅ, រលាកពោះវៀនដែជាលក្ខណៈមួយផ្ដល់នូវ ភាពងាយស្រួលដល់មេរោគទាំងឡាយចូលទៅ បង្កភាពមិនប្រក្រតី នៃមុខងាររបស់ពោះវៀន ធ្វើអោយចលនា ឈាមរត់របស់ពោះវៀន ប្រែប្រួលអសកម្ម ជាហេតុធ្វើអោយពោះវៀនបាត់បង់នូវមុខងារចាំបាច់របស់ខ្លួន ។ ក្នុងករណីមាន់មាន Parasites ច្រើនលើសលុបក្នុងពោះវៀន អាចធ្វើអោយស្រទាប់ពោះវៀនធ្លុះធ្លាយបានយ៉ាងងាយទៀតផង ។
៧. រោគសញ្ញាៈ
រោគសញ្ញាចាប់ផ្ដើមបង្ហាញអោយឃើញនៅថ្ងៃទី ៧-១០ក្រោយ ពីបានឆ្លង Parasites។ មាន់ឈឺមិន សូវស៊ីចំណី, ស្ងោរ , ឈសំកុក និង ធ្លាក់ស្លាបមកក្រោម ។ ក្រៅពីនេះគេសង្កេតឃើញមុខ និង សិររបស់មាន់ មានភាពកង្វះឈាម ។ មាន់ជួនរាគ , ជួនមួលពេលខ្លះហូរស្លេះតាមច្រមុះ ។
៨. ការវះកាត់សត្វងាប់ៈ
គេសង្កេតឃើញពោះវៀនឡើងប៉ោង ដំបៅ ហើមស្រទាប់ពោះវៀន ។ ខ្លួនមាន់ឡើងក្លេកស្លាំងនៅ ថ្លើមមានជាំក្រមៅ ។ ជួនកាល Parasites អាចរស់នៅច្រើន សន្ធឹកស្ធាប់ក្នុងពោះវៀនតូច ។ ដោយសារចលនា របស់វាអាចធ្វើអោយដាច់រហែកធ្លុះធាយក្នុងពោះវៀនទៀតផង រួចហើយអាចមានវត្ដមាន Parasites នៅក្នុង នោះដែរ ។
ប្រាសាទភ្នំសណ្តក
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទភ្នំសណ្តក មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិតែល ឃុំស្រយ៉ង់ ស្រុកគូលែន ខេត្តព្រះវិហារ ដែលមានចម្ងាយប្រហែល២០គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមស្រុកគូលែន ដោយធ្វើដំណើរកាត់តាមភូមិព្យួរជ្រូក និងភូមិព្រៃវែង។ ស្ថានភាពផ្លូវលំបាកមិនទាន់មានផ្លូវធ្វើដំណើរទៅដល់ ត្រូវចំណាយពេល៣ម៉ោងទើបទៅដល់ប្រាសាទ ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១០ នៅក្នុងសម័យអង្គរ។ ដើម្បីទៅទស្សនាប្រាសាទនេះ ភ្ញៀវទេសចរអាចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវលេខ៦៧ ពីខេត្តសៀមរាបតាមស្រែណូយដល់ទួលគ្រួសបាត់ស្តាំតាមផ្លូវទៅកាន់កន្ទួត ខ្នារក្រៅ រហូតដល់អូរតាកុក ហើយដល់ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទចំនុចវត្តអូរត្រាចបាត់ចូលស្តាំដៃឆ្ពោះទៅភូមិតែល រួចគេអ្នកភូមិគេនឹងប្រាប់ថាប្រាសាទនៅឯណាហើយ ។ មួយទៀតអាចតាមផ្លូវលេខ៦៧ ពីខេត្តសៀមរាប ទៅស្រុអន្លង់វែង និងស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ ដល់រង្វង់មូលបត់ស្តាំប្រហែល៥០០ម៉ែត្រ ផ្លូវគ្រួសក្រហមទៅស្រុកស្វាយលើ ខាងឆ្វេងដៃឃើញស្លាកច្រកវត្តអូរត្រាចបត់ចូលទៅភូមិតែល ។ ខេត្តសៀមរាប ស្រុកស្វាយលើតាមផ្លូវលេខ៦៤ ទៅកោះកែរ តែដល់ផ្លូវគ្រួសក្រហមបំបែកទៅត្រពាំងប្រាសាទ ក្បែរចំការចាន្ទីនៃភូមិសាស្ត្រឃុំស្វាយលើបត់ស្តាំទៅអូរតាកុក ទៅស្រុកត្រពាំងប្រាសាទដល់ចំនុចក្លោងទ្វារវត្តអូរត្រាចបត់ស្តាំចូលទៅកាន់ ភូមិតែល លុះដល់ទីនោះសួររកឈ្មោះប្រាសាទទៅគេនឹងប្រាប់ហើយ។
Ascaridia Galli
៩. រោគវិនិច្ឆ័យៈ
ប្រាសាទភ្នំសណ្តក
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ
ប្រាសាទភ្នំសណ្តកជាបុរាណដ្ឋានមួយយ៉ាងធំប្រវែងប្រហែល ២៥០ម៉ែត្រសណ្តូកពីកើតទៅលិចលើពើយខាងជើងលិចបន្តិចប៉ប្រះនឹងច្រាំងចោទខាងជើង និងច្រាំងខាងត្បូង លើកំពូលភ្នំមូយដែលមានរង្វះគេមជាពីរបង្កើតបានជាអាងទឹកក៏ធំមួយនៅចំកណ្តាល ដែលគេមខាងត្បូងតូចជាងខាងជើង គេមខាងត្បូងវិញមានការរៀបថ្មក្រានីតជាជញ្ជាំង រីឯចំផ្នែកកណ្តាលបាតនៃអាងទឹកវិញមានការរៀបចំជាផ្លូវឆ្លងកាត់ដោយថ្មភ្នំទៅកាន់ត្រើយខាងជើង និងប្រាសាទ រចនាសម្ព័ន្ធនៃប្រាសាទ នៅខាងមុខប្រហែល ១០០ម៉ែត្រ វាមានពិលានព្រះរាជាមួយដោយបានរៀបបន្តុំដោយថ្មភ្នំបីថ្នាក់ប្រវែងប្រហែល ៥០ម៉ែត្រ នៅជ្រុងអាគ្នេយ៏មានស្រះមួយ និងនៅទិសខាងលិចបន្តិចវាជាបន្តុំប្រាសាទដែលបានសណ្តូកពីកើតទៅលិចសសៀរៗលើពើយមួយ ។ វាជាប្រាសាទដែលមានគោបុរ:ចំនួនបីរាប់ពីក្នុងមកក្រៅ ដែលគោបុរ:ទី៣ គេសាងពីថ្មភក់ ថ្មបាយក្រៀដែលលំអរដោយហោជាងយ៉ាងស្រងើន ។ ហោជាងនេះបានលំអរដោយជវា និងដងក្តាយ៉ាងប្រពៃ ចំណែកនៅខាងលើដងក្តាគេបានឆ្លាក់លំអរដោយភ្ញីភ្លើង និងចុងសង្ខាងនៃហោជាងគេឆ្លាក់ក្បាច់គូថខ្យង(ហៀន)ដូចប្រាសាទបន្ទាយស្រីដែរ ។ គោបុរ:ទី២ប្រាង្គខ្ពស់សង់ពីឥដ្ឋរត់សុីគ្នានឹងគោបុរ:ទី១ និងទី៣ ដោយអមដងផ្លូវដើរមានសរសរគោមភ្លើងខ្លី ។ គោបុរ:ទី២ មានការលំអរដោយផ្តែរចំនួនពីរស្រស់ស្អាតគួរអោយចាប់ចិត្តដិតអារម្មណ៏ក្នុងការទស្សនា ។ គោបុរ:ទី១ ជាចំនុចស្នូលនៃប្រាសាទ ដែលសំបូរដោយសំណង់ឥដ្ឋជាច្រើនរួមមាន ប្រាង្គកណ្តាលមួយភ្ជាប់ដោយមណ្ឌបមួយដែលសង់ពីឥដ្ឋ ប្រាង្គកណ្តាលនេះត្រូវបានរលុះបាក់បែកកំពូលអស់តែផ្នែកនៅសេសសល់គឺរូបទេពីឆ្លាកលើជញ្ជាំងឥដ្ឋចំនួនពីរបីទៀត ។ ចំណែកឯនៅបរិវេណជុំវិញមានប្រាង្គជាបរិវាចំនួនបួនថែមទៀត និងបណ្ណាល័យពីរសង្ខាងទៀត ។
Ascaridia Galli
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យលើសត្វរស់ជាមូលដ្ឋានផ្អែកលើរោគសញ្ញារបស់ជំងឺ និង អនុវត្ដវិធីពិនិត្យលាមកសត្វ ដើម្បីរកស៊ុត Parasites ក្នុងលាមកមាន់ ។ ចំពោះសត្វស្លាប់ត្រូវពិនិត្យវត្ដមាន Ascaride នៅក្នុងពោះវៀន តូច ។
ប្រាសាទភ្នំសណ្តក
សិលាចារឹក
ប្រាសាទនេះចាប់ផ្តើមកសាងតាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី១០ តាមសិលាចារឹកលេខK១៩០ - K១៩១ គឺថាក្នុងរាជ្ជកាលនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(៨៨៩- ៩១០) បានកសាងទីក្រុងមូយនៅទីនេះឈ្មោះថាសិវបុរទន្ទេន (Sivapura Danden )និងប្រាសាទមួយដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះភទ្រេស្វរ: (Bhadresvara) ។ តាមរបាយការណ៏: គេបានរកឃើញសិលាចារឹកចំនួនប្រាំផ្ទាំងនៅក្នុងប្រាសាទភ្នំសណ្តក ហើយមូយផ្ទាំងK-១៩០ ដែលគេដឹងថាវាបានមានកាលបរិច្ឆេទ ៨១៧សក = ៨៩៥គស ហើយសរសេរជាពីភាសា ខ្មែរ(៣២បន្ទាត់) និងសំស្ក្រឹត(៣៩បន្ទាត់) ហើយបានរាយការណ៏នៃការស្ថាបនាទីក្រុង សិវបុរទន្ទេន (Sivapura Danden) និងទេវរូបព្រះនាម ស្រីភទ្រេស្វរ: (Bhadresvara) ។ ក្នុងឆ្នាំ ៨៧៨សក = ៩៥៦គស ក្នុងរាជ្ជកាលនៃ ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ គេបានចារឹកចែងពីបទបញ្ជាទៅកាន់ព្រាហ្មណ៍ពីរនាក់ អោយចុះបញ្ជីរសារពើភ័ណ្ឌ K-១៩២ ដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិរាជវង្សពីរអង្គ និងចំនួនអ្នកបម្រើអគ្នីសាលា៧៦នាក់ និងអ្នកធ្វើស្រែចំនួន៦នាក់ទៀត ។ ក្រៅពីនោះមានអក្សរចារឹកចុះកាលបរិច្ឆេទ: K-១៩៥/១ កាល ៩៦៣ សក = ១០៤១គស K-១៩៥/៥ ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៩១៧សក = ១០៤៩ គស និង K-១៩៤ ចុះកាលបរិច្ឆេទ ១០៤១សក = ១០១៩សគ។សរុបមកវាត្រូវឆ្លងកាត់ជាច្រើនរាជ្យស្តេចដូជា ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១( ៨៨៩-៩១០ ) ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ( ៩៤៤ - ៩៦៨ ) ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ( ១០០២ - ១០៥០ ) ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ( ១១១២ - ១១៥០ )។ ព្រះរាជាឡើងស្នងរាជ្យក្រោយៗគ្រាន់តែកសាងបន្ថែមផ្នែកខ្លះនៃប្រាសាទព្រោះទីនេះជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រមួយដ៏ប្រពៃ និងជាកមណ្ឌលមួយសម្រាប់ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងពីទីក្រុងអង្គរ ។
Ascaridia Galli
១០. ការព្យាបាលៈ
ប្រាសាទភ្នំសណ្តក
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះវិហារ ប្រាសាទភ្នំសណ្តក
Ascaridia Galli
ប្រើប្រាស់ថ្នាំព្យាបាលមួយចំនួនដូចជា ៖
Piperazine, Phenothiazine, Mebendazole, Tetramisole, Haloxon, Hygromycine B។
Piperazine អាចប្រើប្រាស់ដោយលាយជាមួយចំណី ឬ លាយជាមួយទឹក ។ Piperazine adipate  ប្រើក្នុងកំរិត 300-440 mg/kg លាយជាមួយចំណីមានប្រសិទ្ធភាពព្យាលដល់ ៩៤-១០០ % ។ ចំណែកឯ Piperazine citrate ប្រើក្នុងកំរិត 440 mg/kg ក៏មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដូចជា Piperazine adipate ដែរ ។
Phenothiazine ប្រើក្នុងកំរិត 2200 mg/kg បានទទួលលទ្ធផលខ្ពស់បង្គួរក្នុងការព្យាបាល ។ Hygromycine B ប្រើក្នុងកំរិត 8g/Tលាយជាមួយចំណី ប្រើរយៈពេល ៨ អាទិត្យ ផ្ដល់ប្រសិទ្ធភាពសំរាប់ ការការពារឆ្លងជំងឺ ។
១១. វិធានការការពារៈ
នៅក្នុងមូលដ្ឋានដែលបានរាត្បាតជំងឺ Ascaride ត្រូវធ្វើគំរេងអោយបានច្បាស់នូវការអនុវត្ដវិធីទប់ទល់ និង ការឆ្លងរាត្បាតដល់មាន់ដទៃទៀត ។ ការអនុវត្ដន៏ជាទូទៅ ត្រូវសំអាតទ្រុងអោយបានស្អាតជាប្រចាំ លាមក សត្វត្រូវប្រមូលកើបអោយបានទៀងទាត់ រួចយកទៅដាក់ក្នុងរណ្ដៅ បន្ទាប់មកអនុវត្ដ វិធីសំលាប់មេរោគ និង ស៊ុតរបស់ Parasites ដែលមាននៅក្នុងលាមកសត្វ ។
សិទ្ធានរាជា
​
ព្រះបាទសិទ្ធានរាជា រឺ សុទ្ធានរាជា (គ.ស ១៣០៩-១៣៤៦) រជ្ជកាល (គ.ស ១៣៤៥-១៣៤៦) ព្រះរាជ ​អភិសេក​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ ​១១​កើត ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំរកា​ ​ព.ស​១៨៨៩, ម.ស ​១២៦៧, ច.ស​ ៧០៧ និង​ត្រូវជា​គ.ស​ ១៣៤៥។​ ព្រះ​សិទ្ធានរាជា​បាន​ទទួល​ព្រះ​បរម​នាម​ថា​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ ​ព្រះ​សិទ្ធានរាជាធិរាជ​ ​រាមាធិបតី។​ ​ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​២៧។​ ​ព្រះ​អង្គ​គង់នៅ​មហានគរ​ដដែល។ មុន​នឹង​ឡើង​សោយរាជ្យ​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ព្រះលំពង្ស។ សោយរាជ្យ ​បាន​ប្រមាណ​៣​ខែ​ ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ធ្លាក់ខ្លួន​មានជំងឺឈឺ​ធ្ងន់ ​មើល​មិនជា​ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​បាន​ចូល​ទិវង្គតទៅ​ ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំច​ ​ព.ស​ ១៨៩០។
បើតាមឯកសារមហាបុរសខ្មែឬ ព្រះសិទ្ធានរាជា មានព្រះរាជបុត្រា ពីរព្រះអង្គ មួយព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាម ព្រះលំពង្សរាជា មួយព្រះអង្គទៀត ទ្រង់ព្រះនាមព្រះសុរិយោទ័យ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ
សិរីវីចក្រ
​ ព្រះបាទសិរីរតន៍ រឺ សិរីវីចក្រ (គ.ស ១០៣២-១១៦៣) រជ្ជកាល (គ.ស ១០៩៩-១១៦៣) ព្រះរាជបុត្រ ព្រះបរមរាជាពញាជ័យ ឡើងសោយរាជ្យស្នងសម្ដេចព្រះបិតុលា (ព្រះបិតុលា = ឪពុកធំ ឬ ឪពុកមា ខាងបិតា - ព្រះបិតុច្ឆា = ឪពុកធំ ឬ ឪពុកមា ខាងមាតា) ក្នុងឆ្នាំឆ្លូវនពស័ក ព.ស. ១៦៤១ - គ.ស. ១០៩៧-ម.ស. ១០៩១-ច.ស. ៤៥៩ ទ្រង់ព្រះនាមជាព្រះសិរីវីចក្រ ព្រះជន្មាយុ ៦៧ឆ្នាំ។ ព្រះរាជាអង្គនេះ ទ្រង់ប្រព្រឹត្តតាមគន្លង សម្ដេចព្រះវររាជបិតា និងសម្ដេចព្រះបិតុលា, ព្រះរាជសីមា ក៏បានសុខក្សេមក្សាន្ត។ ក្នុងឆ្នាំ រកាឯកស័ក ព.ស. ១៦៨៨, គ.ស ១១៤៤, ម.ស ១០៦៦, ច.ស ៥០៦ អ្នកព្រះម្នាងគន្ធបទុម សម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាម ព្រះលំពង្ស។ សម្ដេចព្រះរាជបិតា មាតាទ្រង់ព្រះស្នេហាណាស់ ទ្រង់ឲ្យបង្ហាត់បង្ហាញ សិល្បសាស្ត្រវិជ្ជាការផងទាំងឡាយ ដោយប្រពៃ។ ព្រះបរមបពិត្រស្ដេចសោយរាជ្យបាន ៦៦ ឆ្នាំ ព្រះជន្មាយុ ១៣៣ ឆ្នាំ ទ្រង់ប្រឈួនរោគសុគតទៅ។ មន្ត្រីលើកព្រះបរមសព តម្កល់ក្នុងព្រះកោដ្ឋស្ដេចហើយ ទើបអញ្ជើញព្រះលំពង្សជាព្រះរាជបុត្រ ឡើងសោយរាជ្យ។ (អ្នកស្រាវជ្រាវសូមជំរាបថា : "ព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ ក៏មិនឃើញមានក្នុងឯកសារផ្សេងៗដែរ")។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ
ស្រុកក្រាញ់
ដែលយួនហៅថា ស្រុុកត្រាញ់ ($) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តរោងដំរី ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
ប្រព័ន្ធ​សរសៃ​ប្រសាទ​កណ្ដាល
ដូចម្តេចដែលហៅថាប្រព័ន្ធ​សរសៃ​ប្រសាទ​កណ្ដាល
​ក្លឹប​បាល់ទាត់ឆេលស៊ី
ក្លិបបាល់ទាត់ឆេលស៊ី (ឆេលស៊ី FC) ជាក្លិបបាល់ទាត់អាជីពមានមូលដ្ឋាននៅតំបន់ហ្វុលហាម ទីក្រុងឡុងដ៍ លេងក្នុងលីកលំដាប់កំពូល​គឺ ព្រីមៀរលីក របស់ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្លិប​នេះបង្កើតឡើង​នៅឆ្នាំ១៩០៥ មានពហុកីឡដ្ឋានឈ្មោះស្តេមហ្វ័ដប្រ៊ីដ ដែលមានកៅអីអង្គុយចំនួន៤១៨៣៧ ។
ខេត្តអាសន្ទុក
ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យ ខេត្តនេះមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
ខុទ្ទកនិកាយ
ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ
សង្ខេប
ខុទ្ទកនិកាយ (Khuddaka Nikaya) គឺ​ជា​ចង្កោម​ព្រះសូត្រ​ខ្លី​ៗ និង ជា​សៀវភៅ​​ចុង​ក្រោយ​​បំផុត ​ក្នុង​ចំណោម​គម្ពីរ​ទាំង ៥ នៃ​គម្ពីរព្រះត្រៃបិដក​ ។ ព្រះត្រ័យបិដក​ភាសា​ខ្មែរ​​​ បាន​រៀង​គម្ពីរ​ទាំង​ឡាយ​ នៅ​ក្នុង​និកាយ​នេះ​​ចាប់​តាំង​ពី​ សៀវភៅ​ភាគ៥២ រហូត​ដល់ភាគ៧៧ ដែល​​បរិយាយ​អំពី​ប្រធានបទ​ផ្សេង​​ ដែល​លើក​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ និង សាវ័ក​សំខាន់​ៗ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ តាម​រយៈ​សៀវភៅ "ប្រវត្តិ​​ពុទ្ធសាសនា​ នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា " (A History of Indian Buddhism), សាស្ត្រាចារ្យ ហ៊ីរ៉ាកាវ៉ា អាគីរ៉ា (Hirakawa Akira, 1915-2002) បាន​លើក​ឡើង​ថា គម្ពីរ​ខុទ្ទកនិកាយ​ បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ការ​គោរព​ដំណាក់​កាល​នៃ​ការ​ចងក្រង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ក្នុង​នោះ​បណ្តា​ឯកសារ​ថ្មី​ៗ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​គម្ពីរ​ដើម​ទាំង ៤ នៃ​សុត្តន្តបិដក​ទេ ​​គឺ​គេ​យក​មក​ចង​ទុក​ក្នុង​គម្ពីរ​​ខុទ្ទកនិកាយ ។ ចំណុច​នេះ​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​សង្ស័យ​ថា និទាន ឬ សេចក្តី​បង្រៀន​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ខុទ្ទកនិកាយ អាច​មិន​មែន​ជា​ពាក្យ​សម្តី​ ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សមណគោតម ​បង្រៀន​ដោយ​​ផ្ទាល់​​​ព្រះ​អង្គ​ទេ ប៉ុន្តែ​អាច​ជា​ការ​និពន្ធ​របស់​សាវ័ក ឬ អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជំនាន់​ក្រោយ​ៗ ​ដែល​ចេះ​ចាំ​ខាង​គម្ពីរ​វេទ​នៃ​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍ ឬ ការ​និយាយ​តៗ​គ្នា ​អំពី​ការ​បង្រៀន​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ សូម​រំលឹក​ថា គម្ពីរ​ដើម​ទាំង​ ៤ នៅ​ក្នុង​សុត្តន្តបិដក គឺ ទីឃនិកាយ (Digha Nikaya), មជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya), សំយុត្តនិកាយ (Samyutta Nikaya) និង អង្គុត្តរនិកាយ (Anguttara Nikaya) ។
ឯកសារ​យោង
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក
អេឌីរីណេ
អេឌីរីណេ (Edirne; Αδριανούπολη; Одрин, Odrin), ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ Adrianople (Hadrianopolis បង្កើតឡើងដោយ រ៉ូម៉ាំង អធិរាជ ហាឌីរីន នៅលើវែបសាយត៍មុន ការតាំងទីលំនៅ ធីរ៉ាសៀ ដាក់ឈ្មោះ Uskudama), គឺជា ទីក្រុង នៅភាគពាយព្យ  តួកគី  ខេត្តអេឌីរីន នៅក្នុងតំបន់នៃ ខាងកើតថេរ៉ា ជិតនឹងព្រំដែន  ព្រំដែនជាមួយប្រទេសក្រិក និង  ប៊ុលហ្គារី ។ អេឌីរីនបានបម្រើការជាទីក្រុងរដ្ឋធានីទីបីនៃ អូតូម៉ង់អូតូ ពីឆ្នាំ ១៣៦៩ ដល់ ១៤៥៣ មុនពេល អូតូម៉ង់ថេនថេនណោនថិនថេនណោន (បច្ចុប្បន្ន អ៊ីស្តង់ប៊ុល  ក្លាយជា ទី ៤ របស់ចក្រភពនេះ និងដើមទុនចុងក្រោយរវាងឆ្នាំ ១៤៥៣ និង ១៩២២ ។ ប្រជាជនប៉ាន់ស្មានក្នុងទីក្រុងមានចំនួន ១៦៥,៩៧៩ នាក់។
ភ្នំដី(ខេត្តសុរិន្ទ)
ភ្នំដី ជាភ្នំដែលស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីនៃខេត្តសុរិន្ទ ជាមួយភ្នំដែក។
ប្រាសាទព្រះធាតុបារាយណ៍
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទព្រះធាតុបារាយណ៍​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ឃុំ​បារាយណ៍ ស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្ត​កំពង់ចាម ដើម្បីធ្វើ​ដំណើរ​ពីប្រាសាទ​នេះ (ដោយ​ចេញ​ពី​ក្រុង​ភ្នំពេញ) គេត្រូវ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៦អា ហើយ​ឆ្លង​ស្ពាន​ព្រែក​តា​មាក់​ទៅ​ត្រើយ​ខាង​កើត បន្ទាប់​មក​បត់​ឆ្វេង​ស្រប​តាម​បណ្ដោយ​មាត់​ទន្លេ។ ត្រូវ​ធ្វើ​ដំណើរ​រហូត​តាម​ផ្លូវ​កៅស៊ូ​និង​ផ្លូវ​បេតុង​រហូត​ដល់​ទីរួម​ស្រុក​ស្រីសន្ធរ គឺទីប្រជុំជន​ព្រែកពោធិ៍។ បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​ទៀត​ប្រមាណ​ជា​ ៨គីឡូម៉ែត្រ​​ទៅ​ដល់​ផ្សារ​ព្រែក​ដំបូក ដែល​មាន​វត្ត​កោះកែវនៅ​ខាងឆ្វេងដៃ និងវត្ត​ប្រាសាទ​វដ្ដី​នៅខាង​ស្ដាំ​ដៃ។ បន្ទាប់​មក​ត្រូវ​បត់​តាម​ផ្លូវ​ដី​នៅ​មុខ​វត្ត​ប្រាសាទ​វដ្ដី​ហើយធ្វើ​ដំណើរ​ប្រមាណ​ ៧គីឡូម៉ែត្រ​ទៀត​មុននឹង​ទៅ​ដល់​ឃុំ​បារាយណ៍ ឯប្រាសាទ​ព្រះ​ធាតុ​បារាយណ៍​ស្ថិត​នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ ១គីឡូម៉ែត្រ​ខាង​ត្បូង​ឃុំ​នេះ ។
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ
ប្រាសាទនេះ​សព្វ​ថ្ងៃនៅ​សល់​ប្រាង្គ​មួយ​ធ្វើ​ពី​ថ្មភក់ និង​ថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាង្គ​នេះ​មា​នទ្វារ​ចូលពី​ពីរ​ទិស​ គឺ​ខាង​កើតនិងខាង​លិច (គេសន្ធប់​ទ្វារ​ខាង​លិច​នឹង​ឥដ្ឋ) ឯទ្វារ​ខាង​ជើងនិងត្បូង​ជា​ទ្វារ​បញ្ឆោត។ គេសង្ស័យ​ថា​ប្រាសាទ​នេះ​មាន​ប្រាង្គ​បី​ពីព្រោះគេ​ឃើញ​មាន​សំណល់​ចម្លាក់​ផ្ដែរនិងហោជាង​ជា​ច្រើន​ដែល​ត្រូវ​បាន​យក​មក​ប្រើប្រាស់​ជា​ថ្មី។ តាម​រយៈក្បាច់​ចម្លាក់ទាំង​ប៉ុន្មាននេះ​ អាច​នាំឱ្យគិត​ថា​ប្រាសាទ​នេះ​កសាង​ឡើង​នៅ​សតវត្ស​ទី១១ ក្នុង​រចនាបថ​បាពួន។ ក្រោយ​មក​ប្រហែល​អាច​នៅ​សតវត្ស​ទី១៤ ឬ​១៥ គេបាន​កែប្រែ​ប្រាសាទ​នេះ​ដោយ​​លើក​ដី​ធ្វើ​លាន​មួយ​ទ្រវែង​នៅ​ខាង​មុខ​ប្រាសាទ ហើយ​យក​ផ្ដែ​និង​ហោជាង​មក​តម្រៀប​ជុំ​វិញ ធ្វើ​ជា​ឃឿន​ព្រះ​វិហារ​តែ​ម្ដង។ លាន​បែប​នេះ​ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ប្រើពាក្យ​ថា Buddhist Terrace។​ ​បើពិនិត្យ​ឱ្យ​ច្បាស់លាស់​ជាង​នេះ​ទៀត យើង​នៅ​តែ​ឃើញ​ការសាងសង់ព្រះវិហារ​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ​បុរាណ​មាន​​ពាសពេញ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។ ​មាន​ឧទាហរណ៍​​សន្ធឹកសន្ធាប់​ដូចជានៅប្រាសាទ​នគរបាជ័យ ខេត្ត​កំពង់ចាម, ប្រាសាទ​រកាជន្លឹង ខេត្ត​កណ្ដាល, ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ ខេត្ត​កំពង់ធំ, ប្រាសាទ​ចេតិយ​ខេត្ត​សៀមរាប, ប្រាសាទឯកភ្នំខេត្ត​បាត់ដំបង ជាដើម។
សានព្រះកាន
​ រូបភាពតូច| សានព្រះកាន ដែលជាភាសាថៃថា សានស៊ឹង  (San Phra Kan, Lop Buri); (ศาลพระกาฬ)ចំហៀងប្រាសាទប្រាប្រាង្គសំយ៉ុត(ប្រាសាទប្រាង្គបី)  ជាប្រាសាទដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តពលបុរី។  នៅប្រាសាទនេះរៀងរាល់ឆ្នាំជនជាតិថៃបានប្រារព្ធពិធីអោយផ្លែឈើ និង អាហារដល់សត្វស្វា ដែលគេហៅថា បុណ្យរំលឹកគុណហនុមាន ដែលប្រារព្ធនៅខាងមុខប្រាសាទនេះ។ ការប្រារព្ធពិធីនៅមុខប្រាសាទនេះហើយដែលបង្ហាញថាប្រាសាទនេះជាប្រាសាទស្វាពិតប្រាកដ៏។ តែមានឯកសារថៃមួយបានសរសេរថា ប្រាសាទនេះមិនមែនជារបស់ខ្មែរទេគឺជារបស់ ជនជាតិខម ដែលគេយកទាំងប្រាសាទ និងអក្សរថាជារបស់ខម ។.
ទី ធាវី
រូបភាពតូច
បញ្ជីឈ្មោះអ្នកប្រើប្រាស់ដោយការបោះពុម្ពផ្សាយ
List of users with more editions in khmer wikipedia.
ទី ធាវី
កុមារភាព
ទី ធាវី ជាក្មេងមានឪពុកម្តាយរស់នៅបែកពីគ្នាដោយមូលហេតុជីវិត។ លោកមានទីកំណើតពិតស្ថិតនៅក្នុងភូមិទី៩ ឃុំកោះសូទិន ស្រុកសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម ជាទីស្នាមដានជីវិតដែលព្រហ្មលិខិតបានកម្រិតឲ្យរូបលោកបានកើតក្នុងត្រកូលនៃគ្រួសារកសិករមួយ។ លោកមានឪពុកឈ្មោះទី គិន និងម្តាយឈ្មោះអេង ឡន។ លោកមានបងប្រុសម្នាក់ និងបងប្អូនស្រី៥នាក់។ កុមារភាព លោកគឺជាក្មេងវត្តដ៏អភ័ព្វម្នាក់នៅភូមិកំណើតមួយនេះ។
ការសិក្សា
ក្រោយពីប្រឡងជាប់ឌីប្លូមក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ លោក បានមកសិក្សាបំពេញវិជ្ជាពេលយប់នៅសាលាទូលទំពូងក្រុងភ្នំពេញ។ ក្រោយមកលោក បានប្តូរមកសាលាចតុមុខក្រោយព្រះបរមរាជវាំងវិញ។ក្នុងពេលរយៈសិក្សា លោកបានឆ្លងកាត់រសជាតិជីវិតរាប់មិនអស់ និងធ្លាប់ធ្វើជាជាងទងជាងជួសជុលរថយន្ត និងកម្មករ សំណង់ ដើម្បីរកប្រាក់សំរាប់ការសិក្សារៀនសូត្រ។ គ្រានោះ លោកបានស្នាក់នៅវត្តទឹកថ្លាជាយក្រុងភ្នំពេញ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ លោកបានទទួលសញ្ញាបត្រ័កម្មករជំនាញជួសជុលរថយន្តពីមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាល បច្ចេកទេសនិងវិជ្ជាជីវៈព្រះកុសមៈទឹកថ្លា។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ លោកបានទទួលCertificate in TEFL1 ពីសាកលវិទ្យាល័យ Chichester Collegeប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ លោកបានបញ្ចប់បរិញ្ញាបត្រអប់រំផ្នែកអក្សរសាស្រ្តអង់គ្លេសនៅសាកលវិទ្យាល័យបៀលប្រាយក្រុងភ្នំពេញ ហើយបានទទួលបរិញ្ញាបត្រ័អប់រំនោះនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។
បញ្ជីឈ្មោះអ្នកប្រើប្រាស់ដោយការបោះពុម្ពផ្សាយ
Bots not included.
ទី ធាវី
ជីវិត​ការងារ
ការងារបន្ថែមពេលទំនេរលោក ធ្លាប់ធ្វើជា Freelance guide ឲ្យក្រុមហ៊ុន អេស៊ីធី, ស្តារអាស៊ី និងវ៉ើលផប។ លោកក៏ធ្លាប់ធ្វើ Prospective Consultantឲ្យអង្គការ Family Health International និងជាគ្រូមគ្គុទេសក៏ទេសចរណ៍ឲ្យអង្គការ ការអប់រំស្តីពីរស់នៅជាមួយបរិស្ថាន(Live and Lead Environmental Education)។ សព្វថ្ងៃនេះ លោកជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អង្កេតហានិភ័យអោយក្រុមហ៊ុនធានារាប់រ៉ង FORTE។
ស្នាដៃ
ក្នុងអំឡុងធ្វើការជាអ្នកសរសេរទស្សនាវដ្តីក្នុងស្រុកនោះ លោកបានសរសេរនូវព័ត៌មានជាច្រើនដែលទាក់ទងនិងសង្គមជីវិតរួមទាំងអត្ថបទបកប្រែផងដែរ។ ដោយឡែកសំរាប់ផលិតកម្មភាពយន្តវិញ លោកបានចូលរួមដឹកនាំ ជាអ្នកផលិតករដឹកនាំនិងកាត់តវិដេអូមួយខ្សែគឺរឿងស្នេហ៍យុវវ័យ។ ក្រៅពីនេះលោកបានសរសរចម្រៀងជាច្រីនបទរួមមានបទ ហើយមានទំនុកខ្លះ លោកក្នុងកម្មវីធីប្រកួតប្រជែងទៀតផង ដូចបទ យប់ព្រាត់ថ្ងៃ។ បទនេះបានជាប់ជ័យលាភីក្នុងការប្រលងស្នាដៃអត្ថបទច្រៀងពីទូរទស្សន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១២)ក្នុងចំណោមអត្តបទប្រ​លង​ជ្រើសរើស​ចម្រៀង​១៦១២។ បទនិស្ស័យទន្លេ និងរឿងជីវិត ទទួលបានជ័យលាភីកិត្តិយសនៃការប្រកួតស្នាដៃបទថ្មី ក្នុងកម្មវិធីសិល្បៈយុវជនដែលរៀបចំឡើងដោយក្រសួងវប្បៈនិងវចិត្រសិល្បៈ។ ជ័យលាភីនេះបានទទួលប្រាក់រង្វាន់២លានរៀលដោយសម្តេចអគ្គសេនាបតីតេជោហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានៅថ្ងៃ ០៦ ខែមិនា ឆ្នាំ២០១៨។ ក្រៅពីនេះលោកក៏បានសរសេរនិងកំពុងសរសេរ រឿងជាច្រើនដែលទាក់ទងប្រវត្តិតំបន់ និងប្រវត្តិរុក្ខជាតិ, ជំនឿ ទំនៀមទំលាប់និងវប្បធ៌មអ្នកស្រុកនៅតាមតំបន់ព្រៃភ្នំក្រវ៉ាញជាដើម។ រឿងទាំងអស់នេះ ប្រើប្រាស់ផ្លូវការជាភាសាអង់គ្លេសសំរាប់សហគមន៍អេកូទេសចរណ៍។បន្ថែមលើនេះទៀតលោកបានផលិតវិដេអូមួយចំនួន មានដូចជា៖ វិដេអូអប់រំស្តីពីទេសចរណ៍ និងអ្នកផ្តល់សេវាកម្ម, វិដេអូប្រវត្តិគម្រោងសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍នៅជីផាត,វិដេអូពិធីអ៊ុំទូកនៅជីផាត, វិដេអូស្តីពី មឈូសនិងពាងបុរាណនៅភ្នំប៉ែលគួរត្រូវថែរក្សា និងកំពុងផលិតវិដេអូជាច្រើនទៀត។ ក្រៅពីនេះគឺប្រលោមលោកព្រហ្មលិខិត,មិត្តភាពមួយ, និងទស្សនៈអប់រំដើម្បីឈ្នះល្បែងជីវិត ព្រមទាំងវចនានុក្រម Software អង់គ្លេស-ខ្មែរ។
សង្កាត់ជើងទឺក
សង្កាត់ជើងទឹក ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងព្រៃវែង ខេត្តព្រៃវែង មានរដ្ឋបាលភូមិចំណុះ÷ 141002	ជើងទឹក	Cheung Tuek	០៩ អនក្រ.បក ពីមុនស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់លាវ ខេត្តព្រៃវែង 987	ភូមិ	14100201	ជើងទឹក ក	Cheung Tuek Ka	០៩ អនក្រ.បក 988	ភូមិ	14100202	ជើងទឹក ខ	Cheung Tuek Kha	០៩ អនក្រ.បក 989	ភូមិ	14100203	កំពង់អាទង់	Kampong A Tong	០៩ អនក្រ.បក 990	ភូមិ	14100204	ស្វាយសុខោ	Svay Sokhao	០៩ អនក្រ.បក 991	ភូមិ	14100205	ឯករាម	Aek Ream សង្កាត់ជើងទឹក មាន ០៥ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ជើងទឺក
ភាសាសេប៊ូណូ
សេប៊ូណូ ( /s ɛ ˈ b w ɑː n oʊ /  ) គឺជាភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី ដែលនិយាយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសហ្វីលីពីន ។ វាត្រូវបានគេហៅថាដើមកំណើតដោយពាក្យទូទៅរបស់វា ប៊ីសាយ៉ា ឬ ប៊ីនីស្សាយ្យ៉ា (ទាំងពីរត្រូវបានបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសថា វីសាយ៉ាន ទោះបីជាវាមិនគួរច្រឡំជាមួយភាសាប៊ីសាយ៉ាន់ផ្សេងទៀតក៏ដោយ) ហើយជួនកាលត្រូវបានគេសំដៅជាភាសាអង់គ្លេសថា សេប៊ូន ( /s ɛ ˈ b uː ən /  ) ។ វាត្រូវបាននិយាយដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចវីសាយ៉ាន ដែលមានដើមកំណើតនៅកោះ សេប៊ូ, បូហុល, ស៊ីគីជ័រ, ពាក់កណ្តាលភាគខាងកើតនៃនីហ្គ្រោស, ពាក់កណ្តាលខាងលិចនៃឡីតេ្ត និងតំបន់ឆ្នេរភាគខាងជើងនៃភាគខាងជើងមិនដាណាវ និង ឧបទ្វីបហ្សាំប៊ូនកា ។ នៅក្នុងសម័យទំនើប វាក៏បានរីករាលដាលដល់ តំបន់ដាវ៉ោ, ខូតាបាតូ, ខេមីហ្គីន ផ្នែកខ្លះនៃកោះឌីណាហ្កេត និងតំបន់ទំនាបនៃការ៉ាហ្គា ដែលជារឿយៗផ្លាស់ប្តូរភាសាកំណើតនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ (ភាគច្រើនមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយភាសា)។
ខណៈពេលដែលភាសាតាហ្គាឡុក មានចំនួនអ្នកនិយាយដើមច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមភាសានៃប្រទេសហ្វីលីពីននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ សេប៊ូណូជាជននិយាយភាសាដើមច្រើនជាងគេនៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីនចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ រហូតដល់ប្រហែលឆ្នាំ១៩៨០ ។ រហូតមកដល់ពេលនេះ វាគឺជាភាសាដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៃ ភាសាប៊ីសាយ៉ាន់ ។
គណៈកម្មការភាសាហ្វីលីពីន ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលហ្វីលីពីន ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ និងផ្សព្វផ្សាយភាសាជាតិ និងតំបន់នៃប្រទេសនេះ ប្រកបឈ្មោះភាសាជាភាសាហ្វីលីពីនថា Sebwano (សេប្វាណូ) ។
ប្រាសាទភ្នំត្រប់
ប្រាសាទភ្នំត្រប់មានទីតាំងស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំចំនួនពីរ ក្នុងឃុំត្រប់ ស្រុកបាធាយ ខេត្តកំពង់ចាម ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៨០គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ។ ភ្ញៀវទេសចរអាចចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ ៦អា ទៅទិសខាងកើតរហូតដល់ផ្សារផ្អាវ និងឃើញមានផ្លូវក្រាលកៅស៊ូមួយនៅខាងឆ្វេងស្ថិតនៅចំហៀងផ្សារ រួចធ្វើដំណើរបន្តប្រហែល ១៨គីឡូម៉ែត្រទៅតាមផ្លូវនោះ ភ្ញៀវទេសចរទៅដល់វត្តប្រើសមាស ដែលស្ថិតនៅជើងភ្នំត្រប់តែម្តង ។ ប្រាសាទភ្នំត្រប់ជាបណ្តំប្រាសាទចំនួន ៤មានដូចជាប្រាសាទស្រះត្រប់ស្ថិតនៅងង្កេះភ្នំ សព្វថ្ងៃនៅសេសសល់តែបំណែកស៊ូមទ្វារ និងបំណែកសសរពេជ្រ និងមានស្រះទឹកបុរាណមួយនៅជើងភ្នំទល់មុខនឹងប្រាសាទនេះ។ គោកភូមិបាប្រុសនៅមានសេសសល់ផ្តែររូបព្រះនរាយណ៍ ឬព្រះវិស្ណុផ្ទំ និងមានគ្រឹះថ្មបាយក្រៀម ដែលាមានស៊ូមទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ សព្វថ្ងៃប្រជាជនបានធ្វើសាលានៅចំពីមុខគ្រឹះនេះតែម្តង។ ចំណែកកន្លែងមួយទៀតមានសល់តែបំណែកថ្មបាយក្រៀមបន្តិចបន្តួច។ ប្រាសាទភ្នំត្រប់ ឬប្រាសាទវត្តប្រើសមាស ។ ក្រៅពីទីតាំងចម្បងទាំងបួននេះមានទួលបុរាណជាច្រើនទៀតនៅជុំវិញនោះ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយ ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ នៅសតវត្សរ៍ទី១០ ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថប្រែរូប។
រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ
ប្រាសាទភ្នំត្រប់មានតួប៉មចំនួនបី ស្ថិតនៅលើអ័ក្សជើងត្បូងសង់អំពីឥដ្ឋ បែរមុខទៅទិសខាងកើតនៅលើគ្រឹះថ្មបាយក្រៀម។ ចំណែកគ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្មមានដូចជា ផ្តែរ សសរពេជ្រ និងស៊ុម ដែលប្រើប្រាស់ថ្មភក់ជាសម្ភារៈសំណង់។ ប៉មទាំងបីមានរាងការ៉េ ដោយតួប៉មកណ្តាលមានទំហំធំជាងតួប៉មខាងជើង និងត្បូង ។ នៅបមខាងត្បូងនៃតួប៉មខាងត្បូងមានសំណង់គ្រឹះថ្មបាយក្រៀមមួយ ដែលលោក លូណេត ដេឡា ជូនខ្វែរ (Lunet de La Jonqiere គិតថាត្រូវបានកសាងឡើងនៅពេលក្រោយ។ នៅឆ្នាំ១៩០២ ប៉មខាងត្បូងបំផុតនេះមានសេសសល់ស៊ុមទ្វារ និងផ្តែរមួយ ដែលមានក្បាច់ចម្លាក់ខុសប្លែកពីតួប៉មនៃផ្តែរទាំងបី ។ សព្វថ្ងៃមានសេសសល់តែជើងទម្រមួយ និងរូបព្រះពុទ្ធប្រក់នាគសល់ត្រឹមភ្នែនធំមួយ និងតូចមួយ។ លក្ខណៈសម្គាល់នៃប្រាសាទនេះ មានចម្លាក់ឥដ្ឋនៅលើជញ្ចាំងខាងក្នុងនៃតួប៉មទាំងបីដូចនៅប្រាសាទក្រវាន់ដែរ ប៉ុន្តែលោក អាំង ជូលាន បានសរសេរថា ការវិវឌ្ឍបច្ចេកទេសនេះ(ការលម្អចម្លាក់លើជញ្ចាំងឥដ្ឋ)គឺហាក់ដូចមិនមែនរត់តាមខ្សែរបន្ទាត់ត្រង់នោះទេ។
ឯកសារយោង
ភ្នំត្រប់
វត្ត​ក្រាំង
ស្ថិតនៅភូមិស្វាយ ឃុំស្រង់ ស្រុកគងពិសី ខេត្តកំពង់ស្ពឺ
មានចំណុះជើងវត្តចំនួន ៣គឺ ភូមិស្លា ភូមិដូនតី និងភូមិស្វាយ
ភ្នំដែក(ខេត្តសុរិន្ទ)
ភ្នំដែក ជាភ្នំដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសុរិន្ទ ជាមួយភ្នំដែក។
សង្កាត់ត្រើយកោះ
(Sangkeat Traeuy Kaoh) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងកំពត ខេត្តកំពត មាន ០៤ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
រដ្ឋបាលចាស់
សង្កាត់ត្រើយកោះ ស្ថិតនៅ ក្រុងកំពត ខេត្តកំពត។ សង្កាត់ត្រើយកោះ មាន ៤ភូមិ៖
ស្តូបព្រះបរមរូបព្រះករុណាព្រះបរមរតនកោដ្ឋ
ស្តូបព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ ហៅផងដែរថា រូបសំណាកសម្តេចឪ នរោត្តម សីហនុ គឺជាស្តូបរំលឹកដល់អតីតព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហនុ ដែលមានទីតាំងនៅ ទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា។ រូបសំណាក​សំរិទ្ធ​នេះ​មាន​កម្ពស់ ៤,៥ ម៉ែត្រ និង​ត្រូវ​បាន​តម្កល់​នៅ​ក្រោម ​ចេតិយ ​កម្ពស់ ២៧ ម៉ែត្រ នៅ​ក្នុង​ឧទ្យាន​ខាង​កើត ​វិមាន​ឯករាជ្យ ។ រូបសំណាក​ដែល​បង្ហាញ​ពី​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា ដែលចំណាយ​អស់​ប្រហែល ១,២ លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក និង​ចំណាយ​ពេល​ប្រមាណ ៨ ខែ​ដើម្បី​បញ្ចប់។ ក្នុងអំឡុងពេលថ្ងៃដែលរូបសំណាកត្រូវបានសម្ពោធនោះ សាធារណជនចូលទៅកាន់រូបសំណាកត្រូវបានត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ខណៈពេលដែលប៉ូលិសយោធាប្រដាប់អាវុធបានឈរជើងនៅជិតរូបសំណាកកាលពីខែតុលា ឆ្នាំ 2013។ ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុបានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០១២ នៅ ទីក្រុងប៉េកាំង ប្រទេសចិន ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ គឺព្រះបាទ នរោត្តម សីហមុនី និងភរិយារបស់ព្រះអង្គគឺ នរោត្តម មុនីនាថ ។ រូបភាពតូច
រូបសំណាកនេះត្រូវបានឧទ្ទិសដល់សមិទ្ធិផលរបស់ព្រះសីហនុក្នុងការរំដោះប្រទេសនៅថ្ងៃទី 9 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1953 ពី អាណានិគមនិយមបារាំង ។
ភូមិជប់សោម
ភូមិជប់សោម (ជាភាសាអង់គ្លេសៈ Chob Soam Village) ជាភូមិមួយស្ថិតនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរបស់ឃុំពាក់ស្នែង ស្រុកអង្គរធំ ខេត្តសៀមរាប លេខកូដប្រៃសណីយ៍ 17603 ។ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ...... ។ ប្រជាជននៅក្នុងភូមជប់សោមប្រកបរបរជាកសិករ ជាមុខរបរចម្បង ក្នុងនោះក៏មានមុខរបរបន្ទាប់បន្សំដូចជា ដំាបន្លែ ចិញ្ចឹមសត្វ លក់ដូរ នឹងរកអុសលក់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គងគ្រួសារផងដែរ។
ប្រវត្តិវត្តអារាម
កាលសម័យដើម តាមរយៈការសិក្សាស្រាវជ្រាវបានឲ្យដឹងថា ឯកសារទាំងឡាយដែលបុព្វបុរសយើងបានរក្សាទុកឲ្យគឺមានតែអក្សរចំណារលើសិលាចារឹកជាភាសំស្រ្តឹត និងភាសាខ្មែរបុរាណទុកតរៀងមក ដែលជាភស្តុតាងរបស់ប្រវត្តិសាស្រ្តផង និងជាប្រភពអក្សរសាស្រ្តដ៏សំខាន់ផង គឺប្រភពអក្សរសាស្រ្តនេះហើយ ដែលបានផ្តល់ព័ត៌មានឲ្យយើងដឹងពីប្រភពរបស់វត្តអារាមយ៉ាងច្បាស់។​
សម័យកាលទី១
សម័យកាលនេះជាសម័យកាលនគរភ្នំពីក្នុងសតវត្សទី២ដល់សតវត្សទី៦។ កាលនោះស្តេចខ្មែរយើងនោះសុទ្ធតែគោរពសាសនាព្រាហ្មណ៍ភាគច្រើន និងពុទ្ធសាសនាមហាយានខ្លះៗ ព្រោះជនជាតិឥណ្ឌាត្រកូលកៅណ្ឌញ្ញ ដែលបានបោះជំរំបានយ៉ាងសមសួននៅលើដែនដីគោកធ្លកនេះ សុទ្ធតែជាអ្នកគោរពនិងនិយមសាសនាទាំងពីរខាងលើនេះ ទាំងអស់គ្នា។​
រដ្ឋបាលក្រុង ស្រុក ខ័ណ្ឌ
រដ្ឋបាលខ័ណ្ឌ
ប្រវត្តិវត្តអារាម
សម័យកាលទី១
តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកប្រាជ្ញាជនជាតិបារាំងមួយចំនួនដូចជាលោកហ្សក សឺដែស្តជាដើមបានឃើងសិលាចារឹក វ៉ូកាញ់ ខេត្តញាំត្រាង ដែលពីដើមជាអាណាចក្រខ្មែរគឺជាសិលាចារឹកដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេនៅលើដែនដីអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ សិលាចារឹកនេះជាស្នាប្រហស្ថរបស់ព្រះរាជាខ្មែរមួយព្រះអង្គ កាលនៅក្នុងសតវត្សទី៣ នៃគ.ស មានព្រះនាមថាព្រះបាទឝ្រីមារញ។ សិលាចារឹកនេះបានបញ្ជាក់ថាក្នុងរាជស្តេចឝ្រីមារញនេះ ប្រទេសខ្មែរកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ហើយព្រះរាជាបានយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះប្រយោជន៍សត្វលោកប្រជារាស្រ្តជាខ្លាំងបានធ្វើបុណ្យឱ្យទានដល់ជនទុរគតដោយចិត្តជ្រះថ្លា ហើយបានរៀបចំជាបទបញ្ញាតិទុកឱ្យព្រះមហាក្សត្រក្រោយៗប្រតិបត្តិតាមដោយធម៌។
ចំណែកសិលាចារឹកមួយផ្ទាំងទៀត គឺសិលាចារឹកអ្នកតាដំបងដែក(ខេត្តតាកែវ) សិលាចារឹកនេះហើយបានថ្លែងអំពីមហេសីស្តេចកៅណ្ឌិន្យជ័យវម្ម៌ ឈ្មោះនាងប្រភាវតី ទ្រង់ជ្រះថ្លាចំពោះសាសនាព្រាហ្មណ៍ហើយបានកសាងទេវដ្ឋាន(ព្រះវិហារ)ដំកល់បដិមាព្រះវិស្ណុ ធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ និងសាងសង់លំនៅដ្ឋាន វត្ត និងជីកស្រះសម្រាប់ពួកព្រាហ្មណ៍។
សិលាចារឹកទាំងនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យយើងបានឃើញ ដឹងថាប្រាសាទបានវត្តន៍ក្លាយទៅជាព្រះវិហារ ឬវត្តវិញ កើតពីសម័យនោះម្ល៉េះ ប៉ុន្តែវត្ត និងវិហារខាងលើសាងសង់ឡើងសម្រាប់ឧទ្ទិសដល់សាសនាព្រាហ្មណ៍។
សម័យកាលទី២
សម័យកាលនេះជាសម័យកាលមុនអង្គរ(៥៥០ ដល់ ៨០២) បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរ នូវសិលាចារឹកជាច្រើនដូចជា សិលាចារឹកនៅសម្បូរព្រៃគុក(កំពង់ធំ) សិលាចារឹកនេះបានបញ្ជាក់ថាខ្មែរយើងកាន់សាសនាព្រាហ្មណ៍ និងសាសនាព្រះពុទ្ធក៏មានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្លាណាស់ដែរ។ លើសពីនេះសិលាចារឹកបានបញ្ជាក់ពីរូបសម្ជស្សសោភ័ណ្ឌខាងរូបរាងកាយរិទ្ធអំណាច និងជំនឿរបស់ព្រះបាទឥសានវម្ម៌ និងព្រះបាទមហិន្រ្ទវម្ម៌។ ស្តេចទាំងពីព្រះអង្គបានកសាងរាជទេវដ្ឋានសម្រាប់ដាក់រូបសំណាក់ទុកជាទីសក្ការៈបូជា។ សិលាចារឹកដែលមានសារៈសំខាន់ គឺសិលាចារឹកនៅវត្តព្រៃវែងស្រុកកំពង់ត្របែកខេត្តព្រៃវែង ចារក្នុងរាជស្តេចជ័យវម្ម៌ទី១ ឆ្នាំ៦៦៤នៃគ.ស។ សិលាចារឹកនេះបានបង្ហាញថា សម័យនោះប្រទេសខ្មែរកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធដែលមានភិក្ខុសង្ឃកាន់ក្រឹត្យវិន័យបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ហើយមានព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះមហាក្សត្រមកបួសផងដែរ ចំណែកឯការទំនុកបំរុងនៅក្នុងវត្តគឺព្រះមហាក្សត្រជាអ្នកទំនុកបណរុង។
សិលាចារឹកទាំងអស់នេះបានបង្ហាញឱ្យយើងដឹងថាការកសាងវត្តអារាមមានទីតាំងចាប់តាំងពីមានព្រាហ្មណ៍សាសនា និងព្រះពុទ្ធសាសនាហូចូលមកស្រុកខ្មែរ។
រដ្ឋបាលស្រុក ក្រុង
រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ >> រដ្ឋបាលខេត្ត
ផាន់មុនចំ
រូបភាពតូច|ផាន់មុនចំ ផាន់មុនចំ ឬ ផាន់មុនចម (판문점, Panmunjeom) ឥឡូវមានទីតាំងនៅកែសង ខេត្តហ្វាងហែខាងជើង ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង ជាភូមិមួយគ្រាន់តែខាងជើងដឺការពិតព្រំដែនរវាងកូរ៉េខាងជើងនិងកូរ៉េខាងត្បូង ដែលជាកន្លែងដែលឆ្នាំ 1953 កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់កូរ៉េ ដែលបានផ្អាកសង្គ្រាមកូរ៉េត្រូវបានចុះហត្ថលេខា អគារដែលជាកន្លែងដែលបទឈប់បាញ់ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅតែឈរ
អ៊េលវិស ផ្រេសលី
រូបភាពតូច|អ៊េលវិស ផ្រេសលី អ៊េលវិស ផ្រេសលី (Elvis Presley; ៨ មករា ១៩៣៥–១៦ សីហា ១៩៧៧) គឺជាអ្នកចម្រៀងនិងតារាសម្ដែងប្រុសអាមេរិច ចាត់ទុកថាជារូបតំណាងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃសតវត្សទី ២០ គាត់ត្រូវបានគេសំដៅជាញឹកញាប់ថាជា ស្តេចនៃរ៉ុកអែនដ៍រ៉ូល (King of Rock and Roll) ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងអាមេរិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងអាមេរិច
ទី ជីហួត
ទី ជីហួត (កើតថ្ងៃទី១០ កុម្ភៈ ១៩៥២) គឺជាអ្នកនិពន្ធរឿងប្រលោមលោកក្រោយសម័យខ្មែរក្រហមដួលរលំ។ ស្រុកកំណើតរបស់លោកគឺនៅភូមិត្រពាំងស្លា ឃុំត្រពាំងសាប ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ នៅពេលអាយុ៦ឆ្នាំ ឪពុករបស់លោកបាននាំគ្រួសារមករស់នៅក្នុងភ្នំពេញ (ទីកន្លែងដូរថ្មីដើម្បីធ្វើការនៅភ្នំពេញ គឺកើតនៅសង្កាត់លេខ៥ រាជធានីភ្នំពេញ ) មុនឆ្នាំ១៩៧៥ លោកគឺជាជាងកាត់សក់ជិតផ្សារអូរឫស្សី ក្រុងភ្នំពេញ។ នៅពេលសិក្សា ក្នុងវិទ្យាល័យ អនុវត្តដែលជាសាលាអមមហាវិទ្យាល័យគរុកោសល្យក្រុងភ្នំពេញ លោកបានព្យាយាមតែងកំណាព្យនិងចុះផ្សាយតាមសារព័ត៌មាននានា។ ឆ្នាំ១៩៦៩ លោកបានបញ្ចប់ការសិក្សា លោកបានចូលធ្វើជាអ្នកយកព័ត៌មាន តាមខេត្តសម្រាប់សារព័ត៌មាននៅភ្នំពេញ។ ឆ្នាំ១៩៧១ លោកបានឈប់ធ្វើជាអ្នកយកព័ត៌មាន ហើយផ្ដើមសរសេរសៀវភៅប្រលោមលោក។ នៅពេលដែលខ្មែរក្រហមកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញឆ្នាំ១៩៧៥ គ្រួសាររបស់លោកត្រូវបានគេជម្លៀសទៅស្រុកខាងម្ដាយគឺនៅ ភូមិកោះតូច ឃុំតាលន់ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាល បាន៦ខែ ខ្មែរក្រហមបានបញ្ជូនទាំងគ្រួសារលោកឲ្យទៅនៅ ភូមិត្រពាំងថ្ម សង្កាត់ប៉ោយចារ ស្រុកភ្នំស្រុក ខេត្តបាត់ដំបង ។ ថ្ងៃរំដោះ៧ មករា ១៩៧៩លោកចូលបម្រើរការងារ ជាប្រធានការិយាល័យនិពន្ធសិល្បៈ និងល្ខោន នៅនាយកដ្ឋានវិទ្យុសម្លេងប្រជាជនកម្ពុជា នៃក្រសួងឃោសនាការវប្បធម៌សាព័ត៌មាននិងកីឡា។ ចាប់ពីពេលនេះ លោកបានសរសេរសិល្បៈគ្រប់រូបភាព ល្ខោនបាសាក់ រឿងយឺកេ រឿងល្ខោននិយាយ អាយ៉ៃរឿង អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង ចម្រៀងបុរាណ ចម្រៀងសម័យ។ល។ ឆ្នាំ១៩៨៤ លោកបាននិពន្ធប្រលោមលោករឿង"វិលរកទ្រនំ"។ នៅថ្ងៃទី០៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨៧ នៅរាជធានីភ្នំពេញ លោកបានទទួលមរណភាពដោយរោគគាពាធ ។
ស្នាដៃ
- ឆ្នាំ១៩៦៨ លោកបានសរសេរកំណាព្យមួយឈ្មោះថា " ក្តីលំបាកវេទនារបស់កូនអ្នកក្រនិងការបែងចែកវណ្ណៈក្នុងសង្គមមនុស្ស"
- ឆ្នាំ១៩៧០ បានបានសរសេររឿងអ្នកលេងជាយសមុទ្រ ជាប្រភេទប្រលោមលោកដោយលោកបោះផ្សាយលក់តាមទីផ្សារ ។
- ឆ្នាំ១៩៧២ សរសេររឿងគុហារថ្មលឿងជាប្រលោមលោកលោកភាគ (៥ភាគ) បានធ្វើឲ្យគាត់ល្បីឈ្មោះ ។
- ឆ្នាំ១៩៧២ លោកបានចូលជាសមាជិកក្រុមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ។ - ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ លោកបានសរសេររឿងបាន ១៧៦ ស្នាដៃដែលក្នុងនោះមានអត្ថបទល្ខោនបាសាក់ ល្ខោនយីកេប្រលោមលោក ចម្រៀងអាយ៉ៃជាដើម ។
- ស្នាដៃចុងក្រោយរបស់លោកគឺរឿងក្បូនជីវិត (២៣-០៣-១៩៨៧)
ឯកសារយោង
ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ។ពេលអាយុ៦ឆ្នាំ ឪពុករបស់គាត់បាននាំគ្រួសារមករស់នៅក្នុងភ្នំពេញ ដោយ
មានមុខរបរជាជាងកាត់សក់។
ទី ជីហួត (កើតនៅឆ្នាំ១៩៤៩គឺជាអ្នកនិពន្ធរឿងក្រោយសម័យខ្មែរក្រហមដួលរលំ
ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ)
200x250px|thumb|[[ទេវរូបព្រះទេវីរបស់ព្រហ្មញ្ញ សាសនា. ]]
ប្រវត្តិរបស់សាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ
សាសនាព្រាហ្មណ៍ ជាសាសនាប្រភពដើមរបស់ជនកុលសម្ព័ន្ទអារយ័ណ (Aryan) ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា ពួកជនអរិយកៈ ដែលជាពួកជនមានលំនៅដ្ឋាននៅភូមិ ភាគអាស៊ីកណ្តាល។ ក្រោយមកជនជាតិអារៈយ័ណមួយក្រុមទៀតបានភាសខ្លួនទៅ កាន់ទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប ហើយក៏ក្លាយទៅជាជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះទៅ។ ឯមួយក្រុម ទៀតបានភាសខ្លួនចូលទៅរស់នៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង ហើយមួយពួកទៀតចូលទៅនៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា បានធ្វើសង្រ្គាមឈ្នះពួកម្ចាស់ស្រុក គឺពួកមិល័ក្ខ ហើយក៏បានគ្រប់ គ្រងឥណ្ឌា។ ពួកជនជាតិអារយ័ណដែលបានចូលមកគ្រប់គ្រងឥណ្ឌាជាពួកជនជាតិ ដែលមានចំណេះដឹង ឆ្លាតវាងវៃ ទាំងពួកអារយ័ណ ទាំងពួកមិល័ក្ខ សុតតែមានទម្នាម ទម្លាប់ ប្រពៃណី វប្បធម៌ សាសនា របស់ខ្លួនរាងៗខ្លួនមកជាយូរណាស់មកហើយ ពោលគឺ ពួកមិល័ក្ខគោរពបូជាធម្មជាតិ គឺ៖ ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ដោយមានជំនឿថា មានទេព្តាស្ថិតនៅក្នុងធម្មជាតិ ឯពួកអរិយកៈក៏គោរពបូជាធម្មជាតព្រហ្ម ដោយបានចារិកជាគោលការណ៍ភាសាសំស្រ្កិតថា “ឯកមេវ អទ្វីតិយម) ប្រែថា “មួយប៉ណ្ណោះ មិនមានពីរ” គឺមិនមានអ្វីមាននៅ មានរស់នៅ ក្រៅពីព្រះព្រហ្ម នោះគឺជាមាយា របស់បំភាន់ភ្នែក ជារបស់ក្លែងក្លាយទាំងអស់។ ចំណុតសំគាល់ដែល តែងតែជឿថា នេះជារឿងរបស់សាសនាព្រាហ្មណ៍ និងជាបទបញ្ញាតិដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះវេទតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយសម័យពុទ្ធកាលប្រមាណ ៥០០ ឆ្នាំ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានភាពរុងរឿង ខ្លាំងធ្វើឲ្យប្រជាជនក្នុងសម័យនោះបែរមកមានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងពាក្យប្រៀនប្រដៅ របស់ព្រះពុទ្ធអង្គកើនឡើងជាលំដាប់។ ការរីកចំរើនរបស់សាសនាព្រះពុទ្ធ ក៏មានន័យ ថា សាសនាព្រាហ្មណ៍ក៏ចាប់ផ្តើមមានការធ្លាក់ចុះ ព្រោះពួកក្រុមមនុស្សអ្នកកាន់សា សនានោះ ជាក្រុមមនុស្សតែមួយដូចគ្នា។
ព្រហ្មញ្ញសាសនាខ្មែរ
ព្រហ្មញ្ញសាសនា ត្រូវបានគេគោរពជាសាសនាសម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី៦ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១២។ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៣ គេក៏ឃើញមានសេសសល់ស្លាកស្នាមនៃជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនាបុរាណជាពិសេសក្នុងជំនឿរាជពិធីផ្សេងៗ ។ លុះដល់សតវត្សរ៍ទី១៤ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទចូលស្រុកខ្មែរហើយសាសនានេះត្រូវបានសម្រេចយកជាសាសនាផ្លូវការរបស់ជាតិ ។ ក្រោយរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧មានការប្តូរសាសនាពីព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន មកព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ ដែលរូបចម្លាក់ទាំងឡាយបែបព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានគេដាប់ចេញ ហើយជំនួសមកវិញនូវរូបចម្លាក់បែបព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ ។
ទឹកធ្លាក់បុស្សស្បូវ
រមណីយដ្ឋាន ទឹកធ្លាក់បុស្សស្បូវ មានទីតាំងស្ថិតនៅជួរភ្នំដងរែក  ភូមិបុស្សស្បូវ  ឃុំស្រអែម ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ មានចំងាយប្រហែល ២៥គីឡូម៉ែត្រពីទីប្រជុំជនស្រអែម។  រមណីយដ្ឋាន ទឹកធ្លាក់បុស្សស្បូវមានទេសភាពស្រស់បំព្រង ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ សំលេងទឹកធ្លាក់ត្រជាក់ដូចទឹកអម្រិត លឺសូររដំលាយលំជាមួយសំលេងសត្វយំ    ក្នុព្រៃបុព្វតា   មិនតែប៉ុណ្ណោះលោកអ្នកអាចទៅពិសារអាហារ  ដែលចម្អិនដោយប្រជាជនក្នុងតំបន់ដែលនៅទីនោះក៏បាន  នារដូវវស្សាដែលគិតចាប់ពីខែ  កញ្ញា  ដល់ខែធ្នូ  ពីព្រោះរមណីយដ្ឋាននេះអាស្រ័យទៅលើតែទឹកភ្លៀវតែប៉ុណ្ណោះ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះវិហារ
អ្នកម្នាងទង
អ្នកម្នាងទង អ្នកម្នាងត្រូវជាមហេសីរបស់ព្រះបាទចក្រព័ត្រ ហើយមានបុត្រមួយអង្គព្រះនាម ពញាពេជ្រ។ តែបើយោងទៅតាមពង្សាវតារវត្ដកោកកាកវិញ គេអាចដឹងថា មហេសីរបស់ព្រះបាទចក្រព័ត្រទ្រង់មានគភ៌ នៅពេលដែលដំបងគ្រញូង លើកទ័ពមកវាយប្រហារដណ្ដើមរាជ្យ។ ព្រះនាងបានរត់រួចទៅលាក់ខ្លួនពួនអាត្មា នៅតាមភូមិស្ថាន តំបន់ឆ្ងាយដាច់ស្រយាល។ បន្ទាប់មកព្រះនាងប្រសូតបានបុត្រមួយព្រះអង្គ។ តែគេមិនបាស្គាល់ឈ្មោះព្រះរាជបុត្រអង្គនេះទេ ធំឡើងពេញវ័យកាលណាព្រះរាជបុត្របានមានមហេសី ព្រះមហេសីទ្រង់គភ៌បាន ១០ ខែ កាលក្នុងរាជ្យ និងសម័យដែលស្ដេចពញាក្រែក ឬព្រហ្មកិល ឬព្រះបាទសន្ធពអនុរាជ កោះហៅហោរាឲ្យមក ទស្សន៍ទាយមើលរកអ្នកមានបុណ្យ។ គ្រានោះព្រះរាជបុត្រក៏បានសុគតដែរ តែគេមិនបានដឹងដោយប្រការណាមួយឡើយទេ។ ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះ បើតាមពង្សាវតារវត្ដទឹកវិល មានឈ្មោះថាពញាពេជ្រ។ ព្រះមាតា ដែលជាមហេសីព្រះបាទចក្រព័ត្រ មានឈ្មោះថា អ្នកម្នាងទង។ ឯមហេសីរបស់ពញាពេជ្រឈ្មោះ អ្នកម្នាងទេព ដោយក្រោយមកអ្នកម្នាងបានបង្កើតបានបក្សីចាំក្រុង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវង្សអស្ចារ្យ
ទឹកធ្លាក់ខនផាក់ផេង
ទឹកធ្លាក់ខនផាក់ផេង ឬ ល្បាក់ខោន ( ນ້ຳຕົກຕາດຄອນພະເພັງ  ) គឺជាទឹកធ្លាក់មួយស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តចំប៉ាសក្តិ តាមដងទន្លេមេគង្គភាគខាងត្បូងនៃ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យឡាវ ជិតព្រំដែនជាមួយនិង ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។ មានចម្ងាយនៅ 10782 m វាគឺជាទឹកជ្រោះដែលធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ រូបភាពតូច|ទឹកធ្លាក់ ខនប៉ាក់ផេងតាមដងទន្លេមេគង្គ ប្រទេសឡាវ ទឹកធ្លាក់ ខនប៉ាក់ផេង ឬ ល្បាក់ខោន គឺជាទឹកធ្លាក់ដ៏ធំបំផុតនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជាមូលហេតុចម្បងដែលទន្លេមេគង្គមិនអាចរុករកបានពេញលេញទៅក្នុង ប្រទេសចិន ។ ទឹកធ្លាក់នេះត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយកោះរាប់ពាន់ និងផ្លូវទឹករាប់មិនអស់ ដែលផ្តល់ឱ្យតំបន់នោះថា ស្រី ផាន់ដូន ឬ "កោះ 4,000" ។
រូបភាពតូច| ទឹកធ្លាក់ល្បាក់ខោន
កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរុករក
ទឹកធ្លាក់ ល្បាក់ខោន គឺជាហេតុផលចម្បងដែលទឹក ទន្លេមេគង្គ មិនអាចធ្វើដំណើរបានពេញលេញចូលទៅក្នុងប្រទេសចិន។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី 19 ពួកអាណានិគមនិយមបារាំងបានព្យាយាមម្តងហើយម្តងទៀតដើម្បីរុករកទឹកធ្លាក់ ប៉ុន្តែការប្រឹងប្រែងរបស់ពួកគេបានបរាជ័យ។ ការលំបាកនេះបាននាំឱ្យមានការសាងសង់ ផ្លូវរថភ្លើងតូចចង្អៀត ដូនដេត-ដូនខន នៅលើកោះ ដូនដេត និង ដូនខន ។
សង្កាត់កំពង់លាវ
ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងព្រៃវែង ខេត្តព្រៃវែង មានរដ្ឋបាលភូមិចំណុះ÷
141003	កំពង់លាវ	Kampong Leav	០៩ អនក្រ.បក ពីមុនស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់លាវ ខេត្តព្រៃវែង 993	ភូមិ	14100301	លេខ១	Lekh Muoy	០៩ អនក្រ.បក 994	ភូមិ	14100302	លេខ២	Lekh Pir	០៩ អនក្រ.បក 995	ភូមិ	14100303	លេខ៣	Lekh Bei	០៩ អនក្រ.បក 996	ភូមិ	14100304	លេខ៤	Lekh Buon	០៩ អនក្រ.បក 997	ភូមិ	14100305	លេខ៥	Lekh Pram	០៩ អនក្រ.បក 998	ភូមិ	14100306	លេខ៦	Lekh Prammuoy	០៩ អនក្រ.បក 999	ភូមិ	14100307	លេខ៧	Lekh Prampir	០៩ អនក្រ.បក 1000	ភូមិ	14100308	លេខ៨	Lekh Prambei សង្កាត់ជើងទឺក មាន ៨ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
កំពង់លាវ
ព្រះនាងកើត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះនាងខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវអស្ចារ្យ
សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលសម្ដេចតេជោហ៊ុនសែនព្រះវិហារ
រូបភាពតូច សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលសម្តេចតេជោហ៊ុនសែនេព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងភូមិធម្មជាតិ ឃុំស្រអែម ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ សារមន្ទីរចាប់ផ្តើមកសាងឆ្នាំ២០០៩ ដោយរាជរដ្ឋាភិបាលសហការជាមួយអង្គការយូនីស្កូ និងសប្បុរសជននានា។ សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលសម្តេចតេជោហ៊ុនសែនេព្រះវិហារ ត្រូវបានសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៨ និងចាប់បើកដំណើរការឱ្យភ្ញៀវទេសចរចូលទស្សនានៅថ្ងៃទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ ។
សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលប្រៀបដូចជាកញ្ចាក់មួយដែលប្រជាជនក្នុងតំបន់អាចប្រើប្រាស់ដើម្បី ឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីអតីតកាលរបស់ខ្លួន។ សារមន្ទីរនេះផ្សារភ្ជាប់ទៅ និងរមណីយដ្ឋានបុរាណវិទ្យានានា ហើយពាក្យថាធម្មជាតិរបស់សារមន្ទីរនេះសំដៅលើសារសំខាន់ទាំងផ្នែកធម្មជាតិ និងបរិស្ថានសង្គមដែលសារមន្ទីរធម្មជាតិស្ថិតនៅ។ សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលបានផ្តួចផ្តើមកសាងមន្ទីរនេះឡើងនៅថ្ងៃទី១១ខែឧសភាឆ្នាំ២០១៨ មានគោលបំណងកសាងសារមន្ទីរមួយឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីអារ្យធម៌ដ៏រុងរឿងរបស់ខ្មែរសម័យបុរាណ ហើយព្រមទាំងបង្ហាញអំពីជីវិតសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចកួយ និងភាពសម្បូរបែបនៃបរិស្ថានធម្មជាតិផងដែរ។
ក្រៅពីការដាក់តាំងបង្ហាញវត្ថុសិល្បៈប្រមូលមកពីប្រាសាទ និងប្រាសាទនានានៅក្នុងតំបន់សារមន្ទីរធម្មជាតិសកល ក៏បានបង្ហាញនូវប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈពិសេស និងកំពុងប្រឈម និងការផុតពូជ ព្រមទាំងវត្ថុប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីសហគមន៍ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ទាំងជនជាតិខ្មែរ​ និងជនជាតិកួយ។ បច្ចុប្បន្នសារមន្ទីរធម្មជាតិសកលកំពុងរៀបចំនៅលើផ្ទៃដី១០ហិចតា មានដាក់តាំងបង្ហាញអំពីវប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្រ្ត ប្រពៃណី និងធម្មជាតិ ហើយមានគោលដៅនៅពេលអនាគតសារមន្ទីរនេះត្រូវគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ១៧៧ ហិចតា។ ទស្សនៈវិស័យមួយរបស់សារមន្ទីរធម្មជាតិសកលគឺបង្កើតឡើងឱ្យ មានសុខដុមរមណីយកម្មរវាងប្រាសាទ ទេសភាពធម្មជាតិ និងមនុស្សនៅក្នុងតំបន់ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សារមន្ទីរ
សម័យឧដុង្គ
សម័យឧដុង្គ ចាប់ផ្ដើមក្រោយពីព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ ទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យពីព្រះបិតាគឺព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ ដែលទ្រង់បានផ្សំផ្គុំព្រះជ័យជេដ្ឋាទី២ នឹង បុត្រីស្ដេចត្រាញ់យួន ដើម្បីធ្វើជាសម្ព័ន្ធមិត្តទប់ទល់នឹងការលុកលុយទន្ទ្រានរបស់សៀម។ សម័យកាលនោះមេទ័ពដែលល្បីឈ្មោះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺ តេជោមាស និង តេជោយ៉ត។ ឧដុង្គបើតាមរឿងនិទានយកឈ្មោះតាម តាចាស់ ម្នាក់ឈ្មោះតាដុង្គ រឿងតំណាលថានៅពេលនោះមានក្សត្រមួយអង្គ បានពេញចិត្តនឹងកូនស្រីរបស់គាត់ទើបក្រោយពីរៀបអភិសេកនឹងបុត្រីលោក ហើយព្រះរាជាកតាំងឈ្មោះនៅត្រង់នោះថា ឧដុង្គមានជ័យ លុះក្រោយមកទៀតក៏នៅហៅថា ឧដុង្គ ដូចសព្វថ្ងៃនេះ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ការយាងត្រឡប់របស់ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌
នៅឆ្នាំ ១៦០១ ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌បានត្រឡប់ពីប្រទេសសៀម ស្របតាមបំណងប្រាថ្នា របស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ដែលបានសុំយាងព្រះអង្គពីទីក្រុងអយុធ្យា ចូលមកតាមច្រកកំពតមកគង់នៅកោះស្លាកែត ជិតភូមិកៀនស្វាយសព្វថ្ងៃ។ ភាពស្ងប់ស្ងាត់ហាក់បីកើតមាននៅតាមកន្លែងខ្លះនៅក្នុងប្រទេស ប៉ុន្តែកន្លែងខ្លះទៀតមានកាកើតចលនាបះបោរ ធ្វើឲ្យប្រជារាស្ត្រភិតភ័យនៅឡើយ។ ក្រោយពីបង្ក្រាបចលនាបះបោរស្រួលបួលហើយ ព្រះអង្គទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យគេសង់ព្រះរាជវាំងនៅល្វាឯម ដែលត្រូវនឹងទីតាំងវត្តអរិយក្សត្រសព្វថ្ងៃ ហើយក៏គ្រងរាជ្យនៅទីនោះពីឆ្នាំ ១៦០៣ ដល់ ១៦១៣ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៦០ វស្សា។ ទ្រង់ទទួលរាជាភិសេកជាស្ដេចផែនដីនៅឆ្នាំ ១៦១៣។ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌មានរាជបុត្រពីរអង្គដែលគង់នៅក្នុងប្រទេសសៀមនៅឡើយ គឺព្រះបាទជ័យជេដ្ឋា និងឧទ័យ។ ឆ្នាំ ១៦០៥ ជ័យជេដ្ឋា និងឧទ័យជាអនុជ បានបង្ក្រាបមេបះបោរចាមពីរនាក់ដែលបានត្រួតត្រាលើខេត្តបារា និងដូនណៃ តាំងពីរជ្ជកាលស្ដេចអង្គតន់មកម្ល៉េះ។ <br \> ការបាក់បែកក្រុងលង្វែកឆ្នាំ ១៥៩៤ គឺជាការឈឺចាប់របស់ខ្មែរបន្ទាប់ពីការបែកបាក់អង្គរដែលបណ្ដាលមកពីខ្មាំងសត្រូវសៀម។ <br \> ការលូកដៃ កកូរតាមល្បិចកល និងធ្វើអន្តរាគមន៍ឥតឈប់ឈរដែលមានទិសដៅធ្វើឲ្យខ្មែរខ្សោយ ដើម្បីលេបទឹកដី នាំឲ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មានការធុញទ្រាន់នឹងមេរៀនដដែលៗរបស់សត្រូវសៀម។ ដើម្បីឲ្យមានលំនឹងព្រះអង្គបានធ្វើការសាកល្បងចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយស្ដេចយួន។ ប៉ុន្តែសម្ព័ន្ធថ្មីនេះ មិនបានធ្វើឲ្យប្រទេសខ្មែររស់នៅដោយសុខដុមរមនាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញវាជាទម្ងន់មួយទៀតមកលើខ្មែរ។ យើងនឹកឃើញតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលអូសបន្លាយអស់រយៈពេល ២ សតវត្សកន្លះ ទម្រាំដល់ពេលដែលពួកអាណានិគមនិយមបារាំងចូលត្រួតត្រាប្រទេសខ្មែរ។
ព្រះរាជាសោយរាជ្យ
សំគាល់៖
សម័យឧដុង្គចូលមកដល់
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ បានឡើងសោយរាជ្យនៅរាជវាំងល្វាឯម ក្នុងព្រះជន្ម ៣៤ វស្សា។ ព្រះអង្គមានមហេសីនាមអង្គចូវជាបុត្រីស្ដេចយួន។ នៅឆ្នាំ ១៦២០ ព្រះអង្គបានលើករាជធានីពីល្វាឯមមកឧដុង្គ។ ព្រះរាជកិច្ចដំបូងគឺ កំណែទម្រង់ច្បាប់នៅក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការខ្មែរ ដោយយល់ឃើញថាមានក្រមមួយចំនួនមិនទាន់មានភាពយុត្តិធម៌នៅឡើយ។ ព្រះអង្គបានកែប្រែក្រមបានចំនួន ២៤។ ប៉ុន្តែការងារនេះត្រូវរំខាន ដោយសារការឈ្លានពានរបស់សៀមពីរលើក គឺនៅឆ្នាំ ១៦២១ និង ១៦២២។ ច្បាប់ដែលពិនិត្យរួចត្រូវដាក់ឲ្យអនុវត្តនៅឆ្នាំ ១៦២៤ នៅក្នុងតុលាការ។ <br \> ជាលើកទី១ ចាប់តាំងពីរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ រហូតដល់ជ័យជេដ្ឋាទី២ ពួកសៀមបានធ្វើការសាកល្បង ដើម្បីដាក់ខ្មែរជាចំណុះម្ដងទៀត។ នៅឆ្នាំ ១៦២១ ស្ដេចសៀមឈ្មោះសុងថាម បានលើកទ័ពដោយផ្ទាល់ជាពីរផ្នែក មួយផ្នែកចូលតាមខេត្តបាត់ដំបង និងពោធិ៍សាត់ ប៉ុន្តែត្រូវទ័ពខ្មែរវាយឲ្យខ្ចាត់ខ្ចាយរត់ចេញតាមខេត្តចន្ទបុរី។ មួយផ្នែកទៀតជាទ័ពជើងទឹក ចូលមកតាមខេត្តកំពត និងបន្ទាយមាសក្នុងបំណងវាយយកខេត្តទ្រាំង ប៉ុន្តែទ័ពសៀមត្រូវបរាជ័យម្ដងទៀត ដោយសារខ្មែរបំពុល។ មួយឆ្នាំក្រោយមក គឺឆ្នាំ ១៦២២ សៀមបានសាកល្បងលើកទ័ពមកម្ដងទៀត ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក រហូតដល់ដំណាច់សតវត្សទី១៧ សៀមពុំបានបញ្ចេញសកម្មភាពគាបសង្កត់ខ្មែរគួរឲ្យកត់សម្គាល់ឡើយ។ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ ពួកយួនបានចាប់ផ្ដើមកកេរទឹកដីខ្មែរបន្តិចម្តងៗ ពីខាងកើត។ ការរៀបអភិសេករវាងជ័យជេដ្ឋាទី២ និងក្សត្រីអង្គចូវ បានធ្វើឲ្យប្រទេសខ្មែរជាប់ជំពាក់រឿងចម្រូងចម្រាស់យ៉ាងខ្លាំង នៅពេលដែលពួកយួនបានលេបយកទឹកដីចាម្ប៉ាទាំងស្រុងនៅសតវត្សទី១៧។ នៅឆ្នាំ ១៦២៣ គណៈបេសកកម្មទូតយួន បានលើកសំណើសុំឲ្យយួនបង្កើតគ្រឹះស្ថានជំនួញនៅប៉ែកខាងត្បូងប្រទេសខ្មែរពីរ មានខេត្តព្រៃនគរ និងកំពង់ក្របី ព្រមទាំងសុំអនុញ្ញាតឲ្យមានសិទ្ធិកាន់កាប់ក្រសួងគយនៅទីនោះផង។ ចំណុចនេះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របានចាត់ទុកថា ខ្មែរចាញ់កលល្បិចបោកបញ្ឆោតរបស់យួន ដែលសុំត្រួតពិនិត្យពន្ធដារ និងរស់នៅជាបណ្ដោះអាសន្ន។ <br \> កាលដែលមិនទាន់សោយរាជ្យ ព្រះជ័យជេដ្ឋាទី២ មានព្រះជន្ម ២៦ វស្សា មានបុត្រពីរអង្គ នាមចៅពញាតូ និង ចៅពញានូ។ លុះសោយរាជ្យបាន ២ ឆ្នាំ ព្រះអង្គមានបុត្រនាមចៅពញាចន្ទ និងបុត្រីនាម ចន្ទវតី (ឬបុប្ផាវតី)។ ឯព្រះឧទ័យរាជា មានបុត្រ៤អង្គ គឺ អ្នកអង្គនន់ទី១ អ្នកអង្គសូរ អ្នកអង្គតន់ និងអ្នកអង្គអិម។
ក. ព្រះបាទស្រីធម្មរាជាទី២ ឬរាជសំភារចៅពញាតូ (១៦២៩ - ១៦៣៤)
នៅក្រោយរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ ប្រទេសកម្ពុជាបានធ្លាក់ទៅក្នុងភាពវឹកវរ ចាប់តាំងពីដើម្បីសតវត្សទី១៧ រហូតដល់សតវត្សទី១៩ ធ្វើឲ្យខ្មែរបាត់បង់នូវឯករាជ្យភាព។ ហេតុការណ៍នេះបណ្ដាលមកពីការលូក កកូរកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្មែរ ពីសំណាក់សត្រូវជិតខាងទាំងពីរ។ ឆ្នាំ ១៦២៦ ព្រះធម្មរាជា ឬព្រះរាជសំភារបានសាងព្រះផ្នួសនៅវត្តមួយក្នុងខេត្តមហានគរ។ កាលដែលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ សោយទិវង្គតទៅ កិច្ចការប្រទេសជាតិត្រូវប្រគល់ឲ្យព្រះឧទ័យជាឧបរាជដែលមានមហេសីឈ្មោះនាងចន្ទវតី (ឯកសារខ្លះបាននិយាយថា បុប្ផាវតី) ដែលត្រូវជាគូដណ្ដឹងរបស់ពញាតូ។ កាលដែលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាសោយទិវង្គតទៅ ពួកនាម៉ឺនបានយាងព្រះឧទ័យជាព្រះអនុជឲ្យឡើងសោយរាជសម្បត្តិ តែព្រះអង្គប្រកែក។ ព្រះធម្មរាជាបានយល់ព្រមឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៦២៩ នៅរាជវាំងកោះឃ្លោក នៅប៉ែកឦសានជ្រោយចង្វា។ នៅឆ្នាំ ១៦៣៣ ព្រះអង្គបានលើកទ័ពទៅវាយសៀម ក្នុងបំណងដណ្ដើមយកខេត្តនគររាជសីមាមកវិញ ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច ព្រោះសៀមបានលើកទ័ពជើងទឹកចូលតាមកំពតក្នុងបំណងវាយយកខេត្តភាគ​ខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រះធម្មរាជាត្រូវសុគតយ៉ាងអណោចអធមនៅឆ្នាំ ១៦៣៤ ដោយស្នាដៃទាហានរបស់ព្រះឧទ័យ និងទាហានព័រទុយហ្គាល់។ ឃាតកម្មនេះបណ្ដាលមកពីរឿងស្នេហារវាងចន្ទវតី និងព្រះធម្មរាជាកាលនៅវ័យជំទង់។ ស្នេហានេះបានត្រូវបំភ្លេចម្ដងរួចមកហើយ នៅពេលដែលធម្មរាជាបានឃ្លាតចាកទៅសាងព្រះផ្នួស លុះដល់ធម្មរាជាឡើងសោយរាជ្យទើបរឿងស្នេហានេះបានឆាបឆេះឡើងវិញ បណ្ដាលឲ្យឧទ័យត្រូវជាស្វាមីព្រះនាងមានការក្រេវក្រោធជាខ្លាំង ក៏លើកទ័ពតាមប្រហារ។ <br \> ស្រីធម្មរាជាជាស្ដេចមួយអង្គដែលមានព្រះទ័យជ្រះថ្លាចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រមទាំងមានចំណេះជ្រៅជ្រះខាងអក្សរសាស្ត្រ។ ព្រះអង្គបានទុកស្នាដៃជាច្រើនសម្រាប់ទូន្មានកូនខ្មែរ។
ខ. ព្រះបាទអង្គទងរាជា ចៅពញានូ (១៦៣៥ - ១៦៣៩)
បុត្រព្រះជ័យជេដ្ឋាមួយអង្គទៀត ព្រះនាមចៅពញានូ (នាមសម្រាប់រាជ្យ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះអង្គទង រាជាធិរាជរាមាធិបតី) បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ១៦៣៥។ ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត រាជសម្បត្តិនេះបានធ្លាក់ក្នុងដៃបុត្រព្រះឧទ័យនាមបទុមរាជា (ឬ ព្រះអង្គនន់) ដោយសារមានការជ្រែករាជ្យ (១៦៣៩ - ១៦៤១)។ ដូចនេះចៅពញាចន្ទដែលត្រូវជាបុត្រពៅព្រះជ័យជេដ្ឋា មានព្រះទ័យក្រេវក្រោធជាខ្លាំង ក៏នាំបក្សពួកទៅធ្វើឃាតបទុមរាជា ហើយក៏ឡើងសោយរាជ្យ (១៦៤១ - ១៦៥៩)។ នៅឆ្នាំ ១៦៤៤ ព្រះពញាចន្ទបានចាប់ចិត្តប្រតិព័ទ្ធលើក្រមុំចាម នៅភូមិឃ្លាំងស្បែក ស្ថិតនៅលើត្រើយខាងលិចទន្លេសាប ចម្ងាយ ១០ គីឡូម៉ែត ខាងត្បូងកំពង់លួង។ ដំណឹងនេះធ្វើឲ្យប្រជារាស្ត្រក្នុងនគរមានការអាក់អន់ចិត្តជាខ្លាំង ក៏នាំគ្នាហៅថាព្រះរាមចូលសាសន៍ (ឯកសារខ្លះបាននិយាយថា ព្រះអង្គបានប្ដូរនាមពីពញាចន្ទមក អ៊ីប្រាហ៊ីម)។ ទ្រង់បានបោះបង់ជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រកាន់យកឥស្លាមសាសនា។ នៅក្នុងរាជវាំងឧដុង្គ គេឃើញមានមន្ត្រីចាមចូលមកធ្វើការជំនួសមន្ត្រីខ្មែរ។ ការប្រព្រឹត្តផ្ដេសផ្ដាសខុសទម្លាប់នាំឲ្យព្រះពញាចន្ទបាត់បង់ទំនុកចិត្ត និងការគាំទ្រពីប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ហើយប្រការនេះធ្វើឲ្យបុត្រព្រះឧទ័យពីរអង្គ គឺ អង្គសូរ និងអង្គតន់មានឱកាសនឹងសងសឹក ដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិ។ ក្សត្រទាំងពីរអង្គនេះបានដើរប្រមូលបក្សពួក និងប្រជារាស្ត្រដែលមានទឹកចិត្តស្អប់ព្រះរាមចូលសាសន៍។ លុះដល់ប្រមូលទាហានបានហើយ ទ័ពទាំងសងខាងក៏បានបើកសមរភូមិនៅសំរោងទងក្នុងឆ្នាំ ១៦៥៣។ តែទ័ពអង្គសូរ និងអង្គតន់ត្រូវទទួលបរាជ័យ។
ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលយួន
នៅឆ្នាំ ១៦៥៥ អង្គសូរដែលមានបង្អែកពីក្សត្រីអង្គចូវ បានទៅពឹងទ័ពយួនដើម្បីវាយជាមួយទ័ពព្រះរាម (ពញាចន្ទ)។ ឆាកសង្គ្រាមជើងទឹកមួយបានផ្ទុះឡើងរវាងទ័ពយួន ដែលបញ្ជាដោយឧត្តមសេនីយអុង-ហ៊ាងធូ (អុង-បៀងធូ) និងទ័ពព្រះរាមនៅព្រែកតាទែន។ ព្រះរាមត្រូវទ័ពយួនចាប់បានហើយបញ្ជូនទៅឃុំឃាំងនៅក្រុងវ៉េ។ ដោយដឹងជាមុននូវគម្រោងការរបស់យួន ដើម្បីវាយយកក្រុងឧដុង្គព្រមទាំងមានបំណងចង់ត្រួតត្រាប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល ទើបអង្គសូរ និងអង្គតន់រៀបចំទ័ពដើម្បីទប់ទល់ នៅក្រុងឧដុង្គដូចគេស្មានមែន ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ ដកទ័ពទៅវិញ។ ឧត្ដមសេនីយយួនអុង-ហ៊ាងធូ មានការក្ដៅក្រហាយ ព្រោះវាយយកក្រុងឧដុង្គមិនបាន ក៏ចុះទៅប្រទេសយួន ដើម្បីក្រាបបង្គំថ្វាយស្ដេចយួន អំពីភាពរមិលគុណរបស់ខ្មែរ លុះជ្រាបដូចនេះហើយ ស្ដេចង្វៀងក៏បានបញ្ជាឲ្យគេដោះលែងព្រះរាម ឲ្យមកច្បាំងជាមួយអង្គសូរ និងអង្គតន់វិញ ប៉ុន្តែចៃដន្យអាក្រក់ ស្ដេចអង្គនេះត្រូវសុគតនៅតាមផ្លូវដោយជំងឺ។ <br \> អង្គសូរបានឡើងសោយរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ ១៦៥៩ ដល់ ១៦៧២។ ស្ដេចអង្គនេះត្រូវព្រះរាជសុណិសានាមស្រីជ័យជេដ្ឋា (បុត្រអង្គនន់ទី១) ធ្វើឃាតហើយឡើងសោយរាជ្យ (១៦៧២ - ១៦៧៣) ដោយយកអង្គឡីជាមហេសីអង្គសូរ ដែលត្រូវជាព្រះមាតុច្ឆាធ្វើជាមហេសី។ ប៉ុន្តែបទុមរាជាបានត្រូវមហេសីអង្គសូរទៅពឹងចាមឲ្យមកធ្វើឃាតម្ដងវិញ។ ប្រទេសខ្មែរកើតវឹកវរដោយវិបត្តិផ្ទៃក្នុង ដែលបណ្ដាលមកពីការល្មោភអំណាចឥតឈប់ឈរ។ ប្រជារាស្ត្ររងទុក្ខវេទនាដោយសារសង្គ្រាមឥតស្រាកស្រាន្ត។ <br \> ពួកបរទេសដែលមករកស៊ីនៅស្រុកខ្មែរ នាំគ្នាំរត់ចោលហាងទំនិញ។ ឆ្លៀតឱកាសនេះ សៀមបានទាក់ទាញក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតរបស់អង់គ្លេសឲ្យមករកស៊ីនៅក្នុងប្រទេសសៀមវិញ ព្រោះប្រទេសសៀមមានសន្តិភាពល្អ។ <br \> នៅពេលដែលអង្គសូរសុគត ក្សត្រអង្គតន់ដែលជាអនុជ និងអង្គនន់ជាក្មួយ (កូនអង្គអិម) បានចុះទៅប្រទេសយួនដើម្បីសុំជំនួយទ័ព។ នៅពេលត្រឡប់ពីប្រទេសយួនមកវិញក្នុងឆ្នាំ ១៦៧៣ ក្សត្រទាំងពីរអង្គបានឃើញក្សត្រអង្គជីដែលត្រូវជាបុត្រច្បងរបស់អង្គសូរ កំពុងស្ថិតនៅក្នុងរាជសម្បត្តិនៅឡើយ ក៏កើតក្ដីត្រេកអរឥតឧបមា ព្រោះឃើញក្រុមញាតិវង្សរបស់ទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យ។ តែផ្ទុយទៅវិញ អង្គជីបែរជាមិនសប្បាយព្រះទ័យកើតក្ដីព្រួយបារម្ភព្រោះខ្លាចក្សត្រទាំងពីរលើកទ័ពយួនមក​ក្នុងពេលនេះដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិទៅវិញ។ ការភ័ន្តច្រឡំនេះ បានតម្រូវឲ្យស្ដេចអង្គជីលើកទ័ពច្បាំងជាមួយអង្គតន់ជាមា និងអង្គនន់ជាប្អូន។ ទ័ពទាំងសងខាងបានប៉ះទង្គិចគ្នាយ៉ាងសាហាវ។ សង្គ្រាមចេះតែបន្តទៅមិនទាន់ដឹងឈ្នះចាញ់។ ចំណែកឯអង្គតន់បានប្រឈួនជាទម្ងន់ហើយក៏សុគតទៅ ដោយទុកឲ្យអង្គនន់ជាក្មួយបញ្ជាទ័ពជំនួស។ ឯស្ដេចអង្គជីក៏បានសុគតនៅឆ្នាំ ១៦៧៥ រួចព្រះអនុជនាមអង្គស៊ូក៏បានឡើងសោយរាជ្យជំនួស។ ស្ដេចអង្គនេះបានធ្វើឲ្យទ័ពយួនបរាជ័យ ហើយអង្គនន់ក៏បានរត់ទៅជ្រកកោនក្នុងប្រទេសយួនវិញ។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក អង្គនន់បានត្រឡប់មកតាំងទីបន្ទាយជាថ្មីនៅជ្រោយចង្វាទល់មុខភ្នំពេញ រួចទើបចាប់ផ្ដើមវាយរំខានទីក្រុងឧដុង្គឥតឈប់ឈរ ប៉ុន្តែមិនបានទទួលជ័យជំនះធំដុំឡើយ។ អង្គស៊ូ បានទៅគង់នៅក្នុងរាជវាំងសំរោងទងដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣០ គីឡូម៉ែតពីឧដុង្គ ទុកតែព្រះមាតាឲ្យគង់នៅក្រុងឧដុង្គ។ អង្គនន់បានវាយចូលឧដុង្គបាននៅឆ្នាំ ១៦៨៤ រួចក៏ចាប់មាតាអង្គស៊ូមកឃុំទុកនៅក្នុងបន្ទាយជ្រោយចង្វារ។ ប៉ុន្តែក្រោយមកអង្គស៊ូបានចូលទៅរំដោះមាតាចេញដោយគ្មានការបង្ហូរឈាម។
ព្រះបាទអង្គអេង (១៧៧៩ - ១៧៩៦)
នៅចុងឆ្នាំ ១៧៧៩ ព្រះអង្គអេងបានត្រូវលើកឲ្យគ្រងរាជ្យក្នុងព្រះជន្ម​ ៧ ព្រះវស្សា។ ប៉ុន្តែកិច្ចការផែនដីស្ថិតនៅក្នុងដៃចៅហ្វ៊ាមូទាំងអស់។ <br \> ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៤ ព្រះអង្គអេងបានរៀបអភិសេកនៅក្នុងព្រះជន្ម ២២ វស្សានៅទីក្រុងបាងកក។ គ្រឿងបញ្ចក្សេតជាពិសេសគឺព្រះខ័ឌ្គរាជ្យដែលចៅហ្វ៊ាបែនបានលួចយកទៅឲ្យសៀម ក៏ត្រូវបង្វិលមកឲ្យខ្មែរវិញ នៅដើមខែ មីនា ១៧៩៤។ ព្រះអង្គអេងទ្រង់យាងចូលមកក្នុងនគរតាមផ្លូវគោកឆ្លងកាត់ខេត្តបាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ និងកំពង់ឆ្នាំង អស់រយៈពេល ២១ ថ្ងៃ។ នៅសងខាងផ្លូវមានប្រជារាស្ត្រឈរទទួលស្វាគមន៍ហ៊ោកញ្ជ្រៀវយ៉ាងខ្លាំង។ នៅរាជវាំងឧដុង្គ ពួកមន្ត្រីបាននាំគ្នារៀបចំពិធីទទួលយ៉ាងអឹកធឹក ដើម្បីទទួលព្រះមហាក្សត្រថ្មី។ ប៉ុន្តែមានមន្ត្រីក្បត់ខ្លះដូចជា បែន កែប និងកន ដូចជាពុំសូវពេញចិត្ត ក៏ធ្វើជាទទួលរាក់ទាក់ទាំងបង្ខំចិត្ត។ នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គ ប្រជារាស្ត្រនៅក្នុងនគរហាក់ដូចជាបានសុខស្រួល លើកលែងតែខេត្តភាគខាងត្បូង រាស្ត្រខ្មែរត្រូវរងទុក្ខវេទនាដោយសារគូបដិបក្ខយួន គឺពួកចលនាតៃសឺន និងពួកស្ដេចង្វៀនតែងតែយកប្រទេសខ្មែរធ្វើជាសមរភូមិ។ ប្រជារាស្ត្រខ្មែរត្រូវជាប់កំណែនទ័ព ដោយសារស្ដេចខ្មែរកែនទៅជួយយួន ខ្មែរជាអ្នកផ្ដល់ស្បៀង និងដឹកជញ្ជូនឲ្យយួន។ បក្សពួកយួនដែលឈ្លោះគ្នានៅលើទឹកដីខ្មែរ បានបង្កវិនាសកម្មដល់អាយុជីវិត ទ្រព្យសម្បត្តិ ដុតបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង និងឆក់ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្មែរឥតឈប់ឈរ។ ជួនកាលទៀតសមរភូមិបានធ្វើឡើងនៅរដូវវស្សា នាំឲ្យការស្ទូងដករាំងស្ទះ បណ្ដាលឲ្យខ្មែរដាច់ស្បៀងគ្មានអ្វីចិញ្ចឹមគ្រួសាររហូតដល់ដាច់ពោះស្លាប់ក៏មាន។