cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ
ព្រេងនិទាន គោមផ្កាយ
នាថ្ងៃមួយដែល "ព្រះឥន្ទ្រ" (Indra) និង ព្រះហស្បាទី (Brihaspati) ដែលជាតារានិករ នៃ ភពព្រហស្បតិ៍ បានធ្វើដំណើរទៅភ្នំកៃឡាសដើម្បីទៅជួបព្រះនាងគង្គា ដោយល្បីថាទ្រង់មានសម្រស់ស្អាតដាច់គេនាជម្ពូទ្វីប និងចង់ទៅប្រឡោមស្នេហ៍មកធ្វើជាប្រពន្ធរបស់ខ្លួន ធ្វើដំណើបានពាក់កណ្តាលផ្លូវ ព្រះឥសូរ បានក្រឡាខ្លួនជាឥសីម្នាក់មករារាំងផ្លូវដើម្បីសាកល្បងជាមួយព្រះឥន្ទ និង ព្រះហស្បាទី ។ ព្រះឥន្ទបានឱ្យ ឥសីនោះចេញពីផ្លូវ តែឥសីពុំព្រមចេញ ព្រះឥន្ទក៏គំរាមឥសីដោយអាវុធ វជ្រ ដែលជាសិល៍កាំរន្ទះរបស់ខ្លួន និងបានចោលវាត្រូវដៃរបស់ព្រះឥសូរ ដោយសេចក្ដីគ្រោធខឹង ឥសីនោះក៏បើកភ្នែកទីបីអគ្គីនេត្រ បាញ់ប្រហារទៅ ព្រះឥន្ទ្រ ឯព្រះហស្បាទី ឃើញដូចនេះបានហក់ទៅជួយ ព្រះឥន្ទ្រ គេចចេញពីថាមពលភ្នែកទី៣ របស់ឥសីនោះ ថាមពលភ្នែកទីបីរបស់ឥសីនោះ បានរត់ទៅប៉ះនិងស្រទាប់ចក្រវាឡ បង្កើតបានជា សភាវៈសុីមិនចេះឆ្អែត "កាឡា" ។ កាឡា បានលេបយកដួងតារានិករទាំងអស់នៅក្នុងចក្រវាឡ ព្រះហស្បាទី ឃើញដូចនេះក៏ពោលថា បើសភាវៈនេះលេបយក ដួងផ្កាយទាំងអស់ នោះចក្រវាឡ ទាំងមូល និងប្រែជាខ្មៅងងឹតអន្ធកាល រីឯឥសីនោះ បានក្រឡាខ្លួនជា ព្រះឥសូរវិញ ព្រះឥន្ទ្រ និង ព្រហស្បាទី ក៏ស្គាល់ថា នេះគឺជាមហាទេវៈ ក៏លត់ជង្គង់សូមឱ្យព្រះឥសូរអភ័យទោស និង សូមឱ្យបញ្ឈប់សភាវៈកាឡា ព្រះឥសូរក៏យល់ព្រម និងបានហាម "កាឡា" មិនឱ្យលេបដួងផ្កាយបន្តទៀត តែកាឡាបានពោលទៅវិញថា ខ្ញុំសុីមិនឆ្អែតសោះ តើធ្វើដូចម្ដេចទើបខ្ញុំឈប់ឃ្លានបាន ? ព្រះឥសូរ ក៏មានបន្ទូលថា ចូលឯងសុីកន្ទុយខ្លួនឯងចុះ ឯងនិងឆ្អែត "កាឡា" បានសុីកន្ទុយរបស់ខ្លួនព័ទ្ធមួយជុំដល់មុខរបស់ខ្លួនវិញ ក៏រលត់សង្ខារស្លាប់ទៅ ដោយ "កាឡា" ជាសភាវៈដ៏ស្មោះត្រង់ ព្រះឥសូរ បានប្រសិទ្ធនាមវាថា "កិត្តិមុខ" មុខដ៏មានកិត្តិនាម ។ ព្រេងនិទាន ដ៏មានអត្ថន័យនេះ ដែលជាការប្រែសម្រួលរបស់កម្ពុជា បានផ្សារភ្ជាប់និងទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណីវប្បធម៌ នៃការផ្ជួរគោមផ្កាយ ក្នុងរដូវកាលបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ចំណែកឯការនិពន្ធបន្ថែមប្រែសម្រួលផ្សេងទៀតមានទៅតាមបែបផែនផ្សេងគ្នារបស់អ្នកពិន្ធផ្សេងៗផងដែរ ។
ការសម្ដែងរបាំត្រុដិ
យោង​តាម​សៀវភៅ ​(​របាំ​ប្រជាប្រិយ​ខ្មែរ​) នៃ​ក្រុម​ជំនុំ​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ លើក​ឡើង​ថា របាំ​ត្រុដិ​ជារបាំប្រជាប្រិយ​មួយ​បែប ​ដែលគេសម្ដែងលេង​ដើម្បី​ប្រសិទ្ធពរ​ជ័យ សិរី​សួស្តី​ជូន​ដល់​អ្នកស្រុក​ក្នុង​ឱកាស​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ប្រពៃណីជាតិខ្មែរ ។ ឈ្មោះ​ថា «​ត្រុដិ​» ជា​ពាក្យ​ដើម​មក​ពី​ភាសាសំស្ក្រឹត​ប្រែ​ថា «​ផ្តាច់ ឬ កាត់​ផ្តាច់​» គឺ​សំដៅ​ដល់​ការ​ផ្តាច់​ឆ្នាំ ឬ​ការ​កាត់​ផ្តាច់​ឆ្នាំ​ចាស់​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ហើយ​ដែល​នៅ​មាន​ជាប់​នាម​ព្រះរាជ​ពិធី​មួយ​ហៅ​ថា «​ត្រស្តិ​សង្ក្រាន្ត​» មកដល់សព្វថ្ងៃ ។ ដូចនេះ​ឃើញ​ថា ឈ្មោះ​របាំ​ត្រុដិ​បញ្ជាក់​ថា សម្រាប់​ប្រកប​ឡើង​នៅ​ពេល​ដំណាច់ឆ្នាំ នីមួយ​ៗ ។ "ប្រដាប់ប្រដារ​និង​របៀប​លេង" តាម​ធម្មតា​វង់​របាំ​ត្រុដិ​មាន​ក្រុម​តូច ក្រុម​ធំ​យោង​ទៅ​តាម​ការ​និយម​របស់​អ្នកស្រុក និង​និយម​តាម​ចំនួន​មនុស្ស​ដែល​ស្ម័គ្រចិត្ត​ចូល​លេង ។ ឯ​ប្រដាប់ប្រដារ​សោត​ក៏​និយម​ទៅ​តាម​នោះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​យើង​អាច​រក​មើល​ទាំងអស់​ឲ្យ​ឃើញ​ថា តើ​វង់​ត្រុដិ​ពេញលេញ​នោះ​ប្រដាប់​មានឈ្មោះ​អ្វីខ្លះ គឺ​មាន គ្រឿង​ភ្លេង ៖
គ្រឿង​តែង ៖
ព្រះរាជពិធី ត្រស្តិសង្ក្រាន្ត
Royal cut off the old year ceremony
ព្រះរាជពិធី ត្រស្តិសង្ក្រាន្ត (អ.ថ.ត្រស់តិ សង់ក្រានតៈ) គឺជាពិធី ព័ទ្ធ​ខ្សែសីម៉ា សូត្របាលីគាថា ភាណៈយក្ស ហៅអន្ទងស្ដេចយក្ស សម្ដេចព្រះវេស្សវ័ន្ត ស្ដេចនៃពួកអាសុរា ឱ្យមកបណ្ដេញ​ខ្មោចព្រាយបីសាច ឱ្យចេញពី ព្រះបរមរាជវាំង ដែលប្រព្រឹត្តទៅវេលា ចំនួន ៤ថ្ងៃ ដែលគិតចាប់ពីថ្ងៃ ១២រោច ១៣រោច ១៤រោច និង ១៥រោច ខែផល្គុន ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ ព្រះរាជពិធី​នេះ តែងធ្វើឡើងក្នុងព្រះទីនាំង ទេវានិច្ឆ័យ នៅក្នុងរោងមណ្ឌលទាំង៥ ដែលនៅខាងក្រៅកំពែងព្រះបរមរាជវាំង មានអំបោះឆៅ ពណ៌ស ព័ទ្ធជុំវិញ​កំពែងរាជវាំង និងព័ទ្ធគ្រប់រោងមណ្ឌលទាំង៥ រហូតដល់ក្នុង ព្រះទីនាំង ទេវានិច្ឆ័យ ដែលយកទៅព័ទ្ធដល់គ្រែសូត្ររបស់ ព្រះសង្ឃ និង ចេញព័ទ្ធដល់រាជវង្សានុវង្សរបស់ អង្គព្រះមហាក្សត្រ ក្រៅពីនេះមានបន្ថែមនៅអំបោះ ភ្លុកចំនួន២បែប បែបទី១ ដាក់ព័ទ្ធជារង្វង់មូលជុំវិញអង្គព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីជាកិច្ចការពារ និង ដាក់ព័ទ្ធ ជុំវិញសិរសា របស់ពួកនាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រី បែបទី២ ហៅថា ខ្សែរអភិសមរៈ សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ពាក់ឈៀងអង្សាម្ខាង និង ពួកនាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីពាក់ឈៀង ស្មាម្ខាង គេមានដាក់ដង្វាយ "ដំបងពេជ្រ" ជាតំណាងឱ្សសម្ដេចព្រះវេស្សវ័ន្តផងដែរ ដើម្បីបង្ការ ពួកខ្មោចព្រាយបិសាច បច្ចុប្បន្ន​គេអាចធ្វើពិធីកាត់ៗ សង្ខេបមកត្រឹម១ថ្ងៃ ត្រូវនិងថ្ងៃ១៥រោច ខែផល្គុន ។ នៅថ្ងៃ១៥រោច ខែផល្គុន ព្រះរាជា ឬ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល ត្រូវរៀបចំពិធី និមន្ត​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​រាជ ទាំង៣ គណៈនិកាយ សូត្រ​បាលី​អាដានាដិយ: ​សូត្រ តាំង​ពី​បើកកិច្ចពិធីបញ្ជាន់ឆ្នាំថ្មី រហូតដល់បញ្ចប់ពិធី (សូត្រ​ផ្លាស់​គ្នា) មាន​បាញ់​កាំភ្លើង​ធំ​ៗ​​គ្រប់​ទិស​ធំ​ទាំង ៤ គ្រប់ខេត្តក្រុងស្រុកត្រូវទូងស្គរជ័យ អុចធូប​សំបូងរូង ២១សសៃ តំណាងឱ្យការប្រកាសប្រាប់អស់ទេវតា ទាំង ២១ ច្រក ឲ្យដឹងលឺពីការកាត់ផ្ដាច់ឆ្នាំចាស់នេះ ។
ទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ
Khmer New Year Tradition
តាមទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ គេចែកវេលាចូលឆ្នាំជា ៣ថ្ងៃ ថ្ងៃទី១ ហៅថា៖ ថ្ងៃ មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran Day), ថ្ងៃទី២ ហៅថា៖ ថ្ងៃ វារៈវ័នបត (Vonnabat Day), ថ្ងៃទី៣ ហៅថា៖ ថ្ងៃ វារៈឡើងស័ក (Leungsak Day), រីឯការកំណត់ថ្ងៃ ម៉ោង នាទីដែលឆ្នាំចាស់ត្រូវផុតកំណត់ ហើយទេវតាឆ្នាំថ្មីត្រូវចុះមកទទួលតំណែងពីទេវតាឆ្នាំចាស់នោះ គេអាចដឹងបានដោយប្រើក្បួន ហោរាសាស្ត្រខ្មែរបុរាណ (អង់គ្លេស: Zodiac Khmer) គឺក្បួនមហាសសង្ក្រាន្ត តាមរយៈក្រុមព្រា្មណ៍ បាគូ ប្រចាំនៅក្នុង ព្រះបរមរាជវាំង ។ ប្រសិនបើថ្ងៃចូលឆ្នាំនាឆ្នាំបន្ទាប់ ជាន់គ្នានិងឆ្នាំចាស់ គេត្រូវបន្ថែមថ្ងៃវ័នបត មួយថ្ងៃទៀត ដែលធ្វើឱ្យថ្ងៃវ័នបតមានចំនួនដល់ទៅ ២ថ្ងៃ ហើយថ្ងៃទី២ នៃថ្ងៃវ័នបត ត្រូវបានចាត់ទុក ជាថ្ងៃខ្វាក់ (Blind Vonnabat Day) ដែលធ្វើឱ្យទំនៀមនៃថ្ងៃចូលឆ្នាំ មានរហូតដល់ ៤ថ្ងៃ ។ ថ្ងៃចាប់ផ្ដើម នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ត្រូវបានចាត់ទុកជាថ្ងៃពិសេសមួយ នៃកិច្ចពិធីសែនទទួលទេវតាឆ្នាំថ្មី ដែលកំណត់ការសែនព្រេន តាមម៉ោងកំណត់យាងមករបស់ទេវតា ដែលពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប បានរៀបចំនូវគ្រឿងរណ្ដាប់ទទួលទេវតា ផងដែរ ។
រណ្ដាប់ទទួលទេវតា
យោង​តាម​ក្បួន​នៃ​ព្រះ​រាជពិធី​សង្ក្រាន្ត​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ព្រះ​រាជពិធី​ទ្វាទសមាស ភាគ​ទី​១ របស់ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ចេញផ្សាយដោយ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានរៀបរាប់ពីរឿងពលីការ នៃរណ្ដាប់​ទទួល​ទេវតាដូចតទៅ៖ មាន​រាន​ទេវតា​៧​ថ្នាក់​មួយ សម្រាប់​តាំង​គ្រឿង​ដង្វាយ និង​មាន​ភ្លេងពិណពាទ្យ ១​វង់ សម្រាប់​លេង​ទទួល ។ គេ​ត្រូវ​ក្រាល​កំរាលតុ​តាមពណ៌មង្គល របស់ទេវតាដែលយាងមក និង មានក្រាលសំពត់ស សម្រាប់ថ្វាយបង្គំទទួលទេវតាផងដែរ ។ គ្រឿងពលីការ មានកូនចេកកន្ទុយប្រឺស១ ផ្ទិលមាស១ ឬ ផ្ទិលប្រាក់១ សម្រាប់ទេវតាលោកប្រោះព្រំ បាយ​សី​ធំ ១​គូ ស្លាធម៌ ១​គូ ទឹក​អប់ ១​គូ ទៀន ៥ ធូប ៥ ១​គូ លាជ ៥​កែវ ផ្កា ៥​កែវ ស្លា​បារី​ដាក់​ជើង​ពាន ១​គូ ចេកនួន ឬ​ចេក​ណាំវ៉ា ១​គូ ពែ​ព្រះ​ភូមិ​១ ពែ​ព្រះ​កេតុ​១ មានផ្លែឈើ នំចំនី និង ភេសជ្ជៈ ផងដែរ ។ រីឯព្រះដង្វាយដែលចាំបាច់បំផុតនោះ គឺ ព្រះដង្វាយតាម ភក្សាហារ របស់ទេវតា ដែលកំណត់ដោយព្រាហ្មណ៍បាគូ ។
មហាសង្ក្រាន្ត
Maha Sangkran
សិទ្ធិការ្យ ទេវតាមហាសង្ក្រាន្ត
The power journey of Devata Maha Sangkran
សិទ្ធិការ្យ ដែលមានន័យថា ដំណើរប្រកបដោយអំណាច
ប្រការ៖ សិទ្ធិការ្យ ទេវតាមហាសង្ក្រាន្ត នៃកិរិយាចេញច្បាំង របសទេវតាមហាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ បុរាណចារ្យមិនឱ្យធ្វើសេចក្ដី ព្យាករណ៍ទំលាយឱ្យមហាជនដឹងឡើយ នាំឱ្យកើតមានចលាចលក្នុងព្រះនគរ ។
គ្រឿងរណ្ដាប់ហែរទេវតា មហាសង្ក្រាន្ត
Devata Maha Sangkrant Parade Accessories
ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនធំ តែងឆ្ងង់ថា ហេតុអ្វីកម្ពុជាមិនមានរូភាព ឬ វីដេអូ ឯកសារអំពីការហែរទេវតា មហាសង្ក្រាន្ត ពីអតីតកាល ក៏ដូចជា ពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ក៏ដូចជាសម័យសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ !! នោះក៏ដោយសារតែ កាហែរក្បួនតំណាងទេវតា មហាសង្ក្រាន្ត បុរាណចារ្យ ចាត់ទុកជាភាពមុឺងម៉ាត់ ម៉ត់ចត់ មិនអាចធ្វើលេងសើច និង ធ្វើឱ្យរួចពីដៃបានឡើយ បើថវិកាមិនដល់សម្រេចមិនធ្វើតែម្ដង ។ អំពីគ្រឿងទេវតា កិរិយាមាយាទល្អ ។
​​​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ អះអាង​ថា​ សេចក្តី​ទុក្ខកើតឡើង​នៅ​ពេល​​ណា​ចិត្ត​មនុស្ស​​ជាប់ជំពាក់ (ឧបាទាន) ជាមួយនឹងខន្ធ ៥ ឬ ញាណទាំង៥ របស់មនុស្ស ដូចនេះហើយទើបពលរដ្ឋខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ផ្សារភ្ជាប់និង ជំនឿការអុជធូប ៥សរសៃ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់អរុក្ខ អារ័ក្ស អ្នកតា ទេវតា មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។
វារៈវ័នបត
Vonnabat Day
ថ្ងៃទី២ ហៅថា "វារៈវ័នបត" មានន័យថា ថ្ងៃផ្ដល់ផល្លានុផល ឬ ការផ្ដល់ជូន នូវអំណោយបន្តិចបន្តួច ដើម្បីជួយទៅដល់ ជនក្រីក្រ អ្នកបម្រើ អ្នកដែលគ្មានផ្ទះ សំបែង និង ជនក្រីក្រជាច្រើនទៀត ​ក្រុមគ្រួរសារ​ យកចិត្តទុកដាក់ ទៅលើការឧទិ្ទស ផល្លានុផលទៅដល់ ជីដូនជីតា ឬ អ្នកមានគុណរបស់ពួកគេ ដើម្បីទទួលបាននូវអានិសង្ស ។
មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ ក៏បានបញ្ជាក់ អំពីអានិសង្សនៃការពូនភ្នំខ្សាច់នោះថា "ពេលសង្ក្រាន្តថ្មីចូលមកដល់ ព្រះបាទ​"បសេនទិកោសល" បានចូលទៅទូលសួរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា (ព្រះដ៏ចម្រើន) មុនពេលព្រះអង្គទ្រង់បរិនិព្វានទៅ បើដល់សង្ក្រាន្ត​ចូលឆ្នាំថ្មីម្ដងៗ តើខ្ញុំព្រះអង្គគួរបំពេញបុញ្ញកម្មអ្វីខ្លះ? "ព្រះដ៏ចម្រើនត្រាស់ថា" បពិត្រមហារាជ! គួរសាងវាលុកចេតិយនៅឆ្នេរស្ទឹង ឬ ទន្លេហើយនាំយកគ្រឿង​សក្ការៈមានទៀន ធូប គ្រឿងក្រអូប ផ្កាភ្ញីជាដើម មកបូជាថ្វាយចុះ​ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់បញ្ជាក់អំពីអានិ​សង្សនៃការកសាងវាលុកចេតិយ ជាព្រះបាលីគាថាយ៉ាង ដូច្នេះថា៖ "វាលុកចេតិយំ កត្វា យេ​ នរា អថ នារិយា អន្នំ បានំ វត្ថំ បប្ផំ គន្ធវិលេបនាទីនិ អាហរិត្វា ចេតិយំ បូជំ កត្វា​ សទ្ធាយ ច អានិសំសំ មហប្ផលំ ទ្វេ កុលេ ឧប្បជ្ជតិ ខត្តិយេ ចាបិ ព្រាហ្មណេ ហីនេ កុលេ ន ជាយន្តិ ពាលុកស្ស ឥទំ​ ផលំ " ប្រែថា៖ នរៈនារីណាដែលបានសាង វាលុកចេតិយ ហើយបានយកនូវបាយ ទឹក សំពត់ ផ្កា គ្រឿងក្រអូប គ្រឿង​លាប ជាដើម បូជាព្រះចេតិយនោះ ដោយសទ្ធាជ្រះថ្លា នរៈនារីនោះ រមែងបានទទួលនូវផលានិសង្សច្រើន រមែង​ទៅកើតក្នុងត្រកូលពីរគឺ ខត្តិយត្រកូល និងព្រាហ្មណត្រកូល មិនទៅកើតក្នុងត្រកូលថោកទាបឡើយ ។
ការលេងល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ ក្នុងថ្ងៃវារៈវ័នបត
Khmer Folk Games in Vonnabat Day
ក្នុងថ្ងៃវារៈវ័នបត នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ពលរដ្ឋក្មេងចាស់ងើបពីព្រលឹម រៀបចំម្ហូបអាហារ ទៅវត្តដើម្បើចូលរួមក្នុងពិធីពូនភ្នំខ្សាច់ ដើម្បីធ្វើកិច្ចរំដោះកម្មពៀរផង និង ជាថ្ងៃផ្ដល់ផល្លានុផល ទៅឱ្យជនទីទាល់ក្រដែលបានទៅប្រមូលផ្ដុំតាមវត្ត អារាមនីមួយៗផង ការទទួលបាននូវអានិសង្សនេះហើយ ដែលបុរាណាចារ្យលោកសម្គាល់ហៅថាជា "ថ្ងៃត្រាសបុណ្យ" ក្រោយពេលដែលបញ្ចប់ពិធីពូនភ្នំខ្សាច់ នាពេលព្រឹក ពលរដ្ឋក៏បន្តលេងល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរក្នុងពេលនោះ លេងរហូតដល់ថ្ងៃរសៀល ឬ បញ្ឈប់ត្រឹមព្រះអាទិត្យអស់សុដង្គត ហើយពលរដ្ឋខ្លះអាចនៅបន្តដើម្បីបន្តធ្វើពិធីសូត្រឆ្លងភ្នំខ្សាច់ នាពេលព្រលប់ផងដែរ ។
ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ ដែលបានដកស្រង់ចេញពីឯកសារ នៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ រៀបរៀងដោយ លោក ចាប ពិន អធិបតីក្រុមជំនុំ អ្នកស្រី ពេជ្រ សល់, លោក លី ធាមតេង, លោក ស្ដើងធូរ និង ផ្នែកគំនូរដោយលោក ចាប នូ ដែលបានចុះផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 1964 ចេញផ្សាយដោយ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ។
ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរមានដូចតទៅ៖
មកខ្សឹបប្រាប់ស្ដេចជាមុន នៃការស្រលាញ់ទៅកាន់ក្រុមប្រុស ហើយក្រុមប្រុសត្រូវឡើងខ្សឹបបន្ត កាលណាពួកគេខ្សឹបការស្រលាញ់ឈ្មោះដូចគ្នា ស្ដេចចង់និងស្រែកថា អៀវ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកខ្សឹបលើកទី២ នៃគូរទី១ ត្រូវអៀវដៃគូររបស់គេទៅម្ខាងទៀត គេធ្វើការចូលខ្សឹបឆ្លាសគ្នាទៅវិញទៅមករហូតដល់រកឃើញអ្នកឈ្នះនៃគូរចុងក្រោយ ភាគីដែលចាញ់ ត្រូវចូលមកអៀវភាគគីដែលឈ្នះទាំងអស់ព្រមគ្នា ទៅផ្នែកម្ខាងទៀតនៃទីរបស់ខ្លួនដែលចាញ់ អ្នកដែលត្រូវបានគេអៀវ និង ស្រែកបន្តថាអៀវៗ អៀវៗ រហូតដលទីនៃភាគីខាងចាញ់ ទើបសន្មតថាបញ្ចប់ល្បែង ។ បែប ទី២ហៅថា "ឈូងលោះខ្ញុំ" លេងដូចឈូងបែបទី១ដែរ ខុសត្រង់ ភាគីដែលចោលឈូងត្រូវនរណាម្នាក់នៃភាគីម្ខាងទៀត ត្រូវចាប់យកម្នាក់នោះមកឃាត់ទុក រួចតម្រូវឱ្យភាគីម្ខាងទៀតចោលឈូង ដើម្បីលោះគ្នីគ្នាមកវិញ បើភាគីម្ខាងទៀតមិនអាចលោះគ្នីគ្នារបស់ខ្លួនមកវិញបានទេ និង ត្រូវចាត់ទុកថាចាញ់ ហើយអ្នកដែលត្រូវបានគេឃាត់ទុកតម្រូវឱ្យចងបិទភ្នែក រួចប្រលែងឱ្យដេញចាប់ភាគីដែលជាអ្នកឈ្នះ បើចាប់បានសមាជិកណាម្នាក់ក្នុងពេលកំពុងចងបិទភ្នែក នោះនិងត្រូវបានរួចខ្លួន ហើយសន្មតថាបញ្ចប់ល្បែង ។
វារៈឡើងស័ក
Leungsak Day
ថ្ងៃទី៣ ហៅថា "វារៈឡើងស័ក" មានន័យថា ការផ្លាសប្ដូរ លំដាប់ស័ក នៃឆ្នាំសករាជ (Saka Era) ដែលមានស័កទាំង១០ ដូចជា៖ ឯក​ស័ក, ទោស័ក, ត្រី​ស័ក, ចត្វាស័ក, បញ្ចស័ក, ឆស័ក, សប្តស័ក, អដ្ឋស័ក, នព្វស័ក, សំរឹទ្ធិស័ក ដើម្បីសម្គាល់ឆ្នាំ នៃក្បួនហោរាសាស្ត្រក្នុងការគណនា ចុល្លសករាជ និង មហាសករាជ ចងក្រងដោយលោក Félix Gaspard Faraut ក្នុងឆ្នាំ ១៩១០ ដោយសៀវភៅនោះមានឈ្មោះថា (Astronomie Cambodgienne) លោកបានរៀនក្បួនតម្រាតារាសាស្ត្រខ្មែរនេះ ពីលោកឧកញ៉ាធិបតី ចាងហ្វាងដួង ។
ការលេងល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ ក្នុងថ្ងៃវារៈឡើងស័ក
Khmer Traditional Games in Leungsak Day
បងប្អូនខ្មែរមួយចំនួន តែងយល់ច្រឡំពាក្យ ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ ទៅនិងពាក្យ ល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ ដែលបុរាណាចារ្យ លោកបានបញ្ចាក់ពីភាពខុសគ្នានៃឈ្មោះរួចទៅហើយ គ្រាន់តែបងប្អូនមួយចំនួនយល់ច្រឡំប៉ុនណោះ ល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ ជាល្បែងដែលគេតម្រូវឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងគ្នា ដោយការល្បងប្រាជ្ញា ឬ ល្បងកម្លាំង ដោយសន្មតថា ជាកីឡាល្បែងបែបប្រពៃណី ដែលឈានទៅរកជាម្ចាស់ជើងឯក ដែលបុរាណាចារ្យលោកឱ្យកំណត់លេងជាការសម្គាល់នៃថ្ងៃឡើងស័ក ថ្ងៃដែលថ្នាក់ដឹកនាំតាមតំបន់បានប្រគល់រង្វាន់ជ័យលាភី តែងតាំងដល់អ្នកដែលបានឈ្នះក្នុងកម្មវីធីប្រកួតផ្សេងៗ ក្នុងថ្ងៃបង្ហើយថ្ងៃទី៣ នៃថ្ងៃវារៈឡើងស័កនេះ ។
ធំបំផុតនៃថ្ងៃចុងក្រោយ ។
ទំនៀមក្រោយចូលឆ្នាំខ្មែរ
Traditions after Khmer New Year
តឹកតាងនៃចម្លាក់ ព្រះទេវៈទាំងអស់ដែលជិះលើសត្វយាន្តជំនិះរបស់ខ្លួន គ្រប់ព្រះហត្ថកាន់ទៅដោយគ្រប់សាស្ត្រាវុធ ដែលឆ្លាក់ នៅជ្រុងថែវខាងលិចចំហៀងខាងជើង នៃ ប្រាសាទអង្គរវត្ត ពណ៌នាអំពីព្រឹត្តិការណ៍នៃការបើកច្រកទ្វារទេវតាទាំង២១ ដើម្បីធ្វើចម្បាំងរវាងពួកទេវៈ និង ពួកបិសាច ។
លោកជាស្ដេចដែលគ្រប់គ្រង ឋាននរក និងជាអ្នកកាន់ច្បាប់ ក្ដោបក្ដាប់នៃព្រលឹងវិញាណខ្មោចទាំងអស់ ព្រះយមរាជ មានសៀវភៅកំណត់ហេតុជីវិតរបស់មនុស្សទាំងអស់នៅលើផែនដី ហើយនៅពេលដែលមនុស្សណាអស់ជីវិត ព្រះយមរាជ នឹងបញ្ជូនកូនចៅរបស់ខ្លួន ឱ្យទៅយកព្រលឹងវិញ្ញាណមនុស្សនោះ មកឋាននរកដើម្បីកាត់ក្តី ។
តើសហគមន៍ពលរដ្ឋខ្មែរ អាមេរិកកាំង គួរចូលឆ្នាំខ្មែរយ៉ាងដូចម្ដេច?
How should the Cambodian-American community celebration Khmer New Year?
ពលរដ្ឋខ្មែរអាមេរិកកាំង គួរបង្កើតឱ្យមានក្បួនព្យុហយត្រាពេលល្ងាច មានដង្ហែរគោមរូបផ្កាយ រូបព្រះផ្សេងៗ តំណាងឱ្យ ក្បួនហែរទេវតា បង្កើតឱ្យមានពិធីប៉ាតម៉្សៅ ក្នុងពេលប្រារព្ធពិធីហែរក្បួន ជាកិច្ចទទួលនូវសេចក្ដីក្រអូប ជាងនោះទៅទៀតគួរមានបាញ់នៅភ្លើងកាំជ្រួចផងដែរ គម្ពីរពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា បានបញ្ចាក់ថា វត្តអារាម ជាទីស្ងប់ស្ងាត់ផងដែរ តាមរយៈ លោកទេព ពិទូរឈឹមក្រសេម មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ធ្លាប់លើកឡើងថា មិនគួរឱ្យមានការរាំរែកវក់វីនៅពីមុខព្រះពុទ្ធបដិមាករនោះទេ វាជាអំពើបាប យើងក្រឡេកទៅមើលវត្តអារាមជាច្រើននៅកម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះនៅក្រមសីលធម៌ជាខ្លាំងការចាក់ធុងបាសដម្លង់នៅតាមវត្តអារាម ដោយញាក់ញ័រ កន្ត្រាក់ៗចាក់សុទ្ធតែបទ Remix នៅពីមុខព្រះវិហារ នៅចំពីមុខព្រះពុទ្ធអង្គថែមទៀត ហើយមានអ្នកខ្លះក៏ឈានទៅដល់ការវាយតប់គ្នាក្នុងវត្តអារាមផងដែរ នេះហើយជាអំពើអន្តរាយនៃសីលធម៌ទំនៀមវប្បធម៌ជាតិ ។ ព្រះសង្ឃមួយចំនួនដែលគាត់រៀនព្រះគម្ពីពុទ្ធសាសនាបានតិច ក៏កើតជាក្ដីទោម្នេញមិនដឹងទាក់ទាញក្មេងៗយុវជនបែបណាមកវត្តលេងកំសាន្ត មានតែចាក់ធុងបាសតម្លង់ក្នុងវត្តអារាម យ៉ាងអនាធិបតេយ្យ ទាំងដែលគ្រប់វត្តអារាមជាទីស្ងប់ស្ងាត់នៃព្រះធម៌ ។ ព្រះសង្ឃមួយចំនួនដែលបួសជំពាក់ដោយគលេស នៃតណ្ហាកាមគុណ បានបង្កើតឱ្យមានការរាំរែក ពាសពេញវត្ត ប្រាសចាកពីពាក្យថា វត្តជាទីសំណាក់ធម៌ និង ជាទីស្ងប់ស្ងាត់ ព្រះសង្ឃមួយចំនួននៅមិនទាន់យល់ពីវដ្តរបស់មនុស្ស ដែលសប្បាយ ក្នុងរូបភាពជា កុមារតូច កុមារជំទង់ កុមារពេញវ័យ ចូលដល់វ័យមនុស្សធំ វ័យមនុស្សចាស់ ក៏ធ្លាក់ចុះនៃការសប្បាយជាបន្តបន្ទាប់ ហើយធុញទ្រាន់និងការសប្បាយរបស់ក្មេងៗដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់រហូតដែលយើងថា វដ្តនៃមនុស្ស (ភាពសប្បាយជាកង់រង្វង់)
ព្រេងនិទាន ចូលឆ្នាំខ្មែរ
Khmer New Year Legends
ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង៤
4 Brahma-vihara
មេត្តា
Mettā
មេត្តា ឬ មេត្រី (សំស្ក្រឹត: मैत्री) សេចក្តីស្រលាញ់ សេចក្តីរាប់អានគ្នា សេចក្តីសណ្ដោសប្រណី បំណងឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខ ។
ករុណា
Karuṇā
ករុណា (សំស្ក្រឹត: करुणा) សេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះខ្លួនឯង និង អ្នកដ៏ទៃ ដោយមិនចង់ឃើញនូវសេចក្ដីទុក្ខ របស់អ្នកដ៏ទៃ និង មានចិត្តប្រាថ្នាចង់ឱ្យអ្នកដ៏ទៃ ឆាប់រួចចាកសេចក្តីទុក្ខនោះ ។
មុទិតា
Muditā
មុទិតា (សំស្ក្រឹត: मुदिता) សេចក្តីរីករាយត្រេកអរ នៅពេលឃើញអ្នកដទៃ បានទទួលសេចក្តីសុខចម្រើន មានចិត្តត្រេកអរ និងអ្នកដទៃ ពេលឃើញអ្នកដទៃបានល្អ មិនមានចិត្តច្រណែន​និន្ទា​ឈ្នានីសឡើយ ។
ឧបេក្ខា
Upekṣā
ឧបេក្ខា (សំស្ក្រឹត: उपेक्षा) សេចក្តីមិនលម្អៀងចិត្ត ការរក្សាចិត្តជាកណ្ដាល មានទស្សនៈវិស័យវែងឆ្ងាយ ប្រកបដោយសេចក្ដីត្រិះរិះ និង ពិចារណា តាមរយៈការប្រតិបត្តិនៃចក្ខុ ។
មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ
Maha Sangkran Sutra
និទានអំពី សិរីមង្គលទាំង៣ប្រការ
Tales about the three kinds of glory
ពន្យល់និទាន
អរុក្ខ អារ័ក្ស អ្នកតា ទេវតា មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។
(Mount Kailash) ។
ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧
The 7 Devata Sangkran
ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។
អត្ថន័យនៃពណ៌មង្គលប្រចាំថ្ងៃទាំង៧
The meaning of 7 color glory of daily happiness
អត្ថន័យនៃសំលៀកបំពាក់ ពណ៌មង្គលប្រចាំថ្ងៃ នៃសប្ដាហ៍របស់កម្ពុជា ដែលបានដកស្រង់ចេញពីពណ៌មង្គលរបស់ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលជាពណ៌តំណាងឱ្យថ្ងៃកំណើតរបស់ពួកគេ បុរាណខ្មែរលោកមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តដោយស្លៀកពាក់ តាមពណ៌នៃថ្ងៃកំណើតរបស់ពួកគេ នោះពួកគេនិង ជួបនូវភាពជោគជ័យ សុភមង្គល ភាពសុខដុមរមនា សុខភាពល្អ និងសំណាងល្អ, ពណ៌តំណាងថ្ងៃនិមួយៗមានអត្ថន័យដូចតទៅ៖ ​
ថ្ងៃអាទិត្យ ជាក្រុមមនុស្សដែលមិនចេះអែបអបអ្នកដ៏ទៃ បើមានចិត្តពិរោធ (ខឹង) និងកើតជាភ្លើងខ្លាំង ដូចនេះរមែងធ្វើឱ្យកិច្ចការរបស់ខ្លួនតែង ខូចខាតអាសាបង់ឥតការ និង ស្ដាយក្រោយជានិច្ច បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌ក្រហមដើម្បីជាមង្គល ចេះគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ដែលធ្វើឱ្យខ្លួនគេយល់ថា ខ្លួនរបស់គេនិងធ្វើតែកាងារចាំបាច់ សម្រាប់រូបគេផ្ទាល់ប៉ុនណោះ ។
ថ្ងៃច័ន្ទ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលសេពគប់មិត្តភ័ក្ត បានល្អតែដំបូងប៉ុនណោះ លុះយូរទៅច្រើនព្រងើយៗដាក់គ្នា ហើយក៏បាត់បង់ទំនាក់ទំនងដែលអាចបង្កើតជាឱ្យកាស និង ប្រយោជន៍ដល់រូបគេ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌លឿងទុំដើម្បីជាមង្គល ចេះធ្វើសេចក្ដីសមនោស ចេះរក្សាទំនាក់ទំនង ការប្រាស្រ័យទាក់ទង ដើម្បីបានជាប្រយោជន៍តទៅមុខទៀត ។
ថ្ងៃអង្គារ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលពោពេញទៅដោយហេតុផលច្រើន គេច្រើនមានសេចក្ដីភ័យព្រួយច្រើនទៅលើរឿងកាងារអ្វីមួយ ជាមនុស្សខ្លាចមុខខ្លាចក្រោយ ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយច្រើនអែអង់ និងពឹងពាក់ទៅលើអ្នកដទៃ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌ស្វាយ ដើម្បីជាមង្គល បង្កើនសេចក្ដីក្លាហាន និងភាពជឿជាក់លើខ្លួនឯង នោះកិច្ចការអ្វីៗក៏បានសម្រេចផងដែរ ។
HTV2
HTV2 គឺជាប៉ុស្តិ៍កម្សាន្តទូទៅដែលផ្សាយដោយទូរទស្សន៍ទីក្រុងហូជីមិញ ដែលពីមុនជាប៉ុស្តិ៍កីឡាតាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ដោយសហការជាមួយ Vie Channel ។
ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ
អត្ថន័យនៃពណ៌មង្គលប្រចាំថ្ងៃទាំង៧
​​* ថ្ងៃពុធ (Olive drab ) ​ពណ៌សុីលៀប តំណាងអោយថ្ងៃសុទិដ្ឋិនិយម ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ។ ថ្ងៃពុធ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលច្រើនតែមើលងាយការងារ និង ស្ថានកាល ហើយចូលចិត្តនិយាយអួតអាងទៅអ្នកដ៏ទៃ និងមិនចេះខ្លាចអ្នកណាឡើយ ដូចនេះហើយរូបគេផ្ទាល់ច្រើនសម្បូរគេស្អប់ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌សុីលៀប ជាមង្គលដើម្បីឱ្យមានគំនិតសុទិដ្ឋិនិយម ការយល់ល្អគិតល្អចំពោះអ្នកដទៃ ទើបអាចដឹកនាំខ្លួនឯងបានល្អគេចចេញពីការស្អប់ខ្ពើមផងដែរ ។
ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលមិនចូលចិត្តការនិយាយស្ដីច្រើន ហើយការងាររបស់គេច្រើនមានប្រសិទ្ធភាព ព្រោះគេជាមនុស្សម៉ត់ចត់ចំពោះការងារផងដែរ តែគេច្រើនមានសេចក្ដីថ្នាំងថ្នាក់ចំពោះអ្នកជុំវិញខ្លួន ដោយការគិតអវិជ្ជមានទៅលើអ្នកដ៏ទៃ និងការចាប់កំហុសរបស់អ្នកដ៏ទៃ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌បៃតង ជាមង្គលដើម្បីឱ្យរូបគេចេះវិនិច្ឆ័យ ថ្លឹងថ្លែង ព្រោះការចាប់កំហុសអ្នកដ៏ទៃ បង្កើតបានតែការមិនចុះសំរុងគ្នា និងមិនធ្វើឱ្យរូបគេមានភាពរីកចម្រើនរុងរឿងនោះទេ ។
ថ្ងៃសុក្រ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលមិនទុកចិត្តអ្នកដ៏ទៃជាងរូបគេផ្ទាល់នោះទេ ទោះក្នុងសភាពណា ការណ៍ណាក៏ដោយ រូបគេចូលចិត្តសួរដេញដោល បញ្ជាក់សំដីគ្នាណាស់ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌ខៀវ ជាមង្គល ព្រោះភាពអំណត់ព្យាយាម និងការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់អ្នក សុទ្ធតែកើតមានបានដោយសារថ្វីដៃរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ។
អត្ថន័យ នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ
The meaning of Khmer New Year
ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ (Khmer New Year) មានន័យថា ពិធីបុណ្យឆ្លងឆ្នាំថ្មី របស់ប្រជាជាតិខ្មែរ ដែលផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងវប្បធម៌ចំរុះរបស់ពួកគេ ។ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពាក្យ "ចូលឆ្នាំខ្មែរ" ជាផ្លូវការណ៍ ដើម្បីសម្គាល់ថា នេះជាពិធីចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ជាតិសាសន៍ខ្មែរ ដែលមានតាំងពីការរាប់ឆ្នាំ តាមប្រតិទិន ចុល្លសករាជ (Chulasakaraj) ដែលកម្ពុជាចាប់ផ្ដើមរាប់ក្នុងឆ្នាំ ៦៣៧ នៃគ.សករាជ ដែលគិតចាប់ពី ស.វទី៧ មកម៉្លេះ ដែលគេបានតាំងវេលា តាមផ្កាយនក្ខត្តឬក្ស ចូលមកកាន់មេសៈរាសី ដែលមានស័កចំនួន ១០ ប៉ុនណោះដូចជា៖ ឯក​ស័ក, ទោស័ក, ត្រី​ស័ក, ចត្វាស័ក, បញ្ចស័ក, ឆស័ក, សប្តស័ក, អដ្ឋស័ក, នព្វស័ក, សំរឹទ្ធិស័ក ។
កតព្វកិច្ចចូលរួមរបស់ប្រជាជនខ្មែរ
ក្នុងនាមជាប្រជាជាតិខ្មែរ ត្រូវចូលរួមថែរក្សា ការពារ លើកស្ទួយ ទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ របស់យើងដូចម្ដេចខ្លះ ?
ការរក្សានូវអត្ថន័យចូលឆ្នាំខ្មែរ
របាំក្ងោកប់ៃលិន ការសម្ដែងល្ខោន និង ការសម្ដែងយុីកេរ ផ្សេង ល-។
ថ្ងៃនៃមហាសង្ក្រាន្ត
Date of Great Maha Sangkran
ប្រវត្តិចូលឆ្នាំខ្មែរ
Khmer New Year History
ចន្ទគតិ
ចន្ទគតិ បា. ( ន. ) ដំណើរព្រះចន្ទ : លើកខែតាមចន្ទគតិ, កំណត់ថ្ងៃខែតាមចន្ទគតិ ។ ចន្ទគតិកាល បា. ( ន. ) កាលរដូវដែលកំណត់តាមដំណើរព្រះចន្ទក្នុងឆ្នាំមួយៗ ចែកជារដូវមាន ៣ គឺ ហេមន្តៈ រដូវរងា មាន ៤ ខែ រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១ រោច ខែកត្ដិក ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន, គិម្ហៈ រដូវក្ដៅមាន ៤ ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១ រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ, វស្សា រដូវភ្លៀងមាន ៤ ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១ រោចខែអាសាឍ ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្ដិក, រួមទាំងបីរដូវជា ១២ខែ ត្រូវជា គម្រប់១ឆ្នាំ, តែបើឆ្នាំ ដែលមានអធិកមាសលើស ខែអាសាឍ ២ ដង នោះ ត្រង់គិម្ហៈរដូវ មាន ៥ខែ គឺរាប់ពីត្រឹមថ្ងៃ ១រោច ខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែទុតិយាសាឍ, ឆ្នាំនោះមាន ១៣ ខែ, ហៅថា ឆ្នាំមានអធិកមាស ។ បើឆ្នាំមានអធិកវារៈ ត្រង់ខែជេស្ឋត្រូវមាន ៣០ថ្ងៃ ខុសពីធម្មតា ខែអាសាឍ ជួនកាលមាន ២ដង បើយកលេខប្រើជាជំនួសខែ បឋមាសាឍ ត្រូវដាក់លេខ ៨ ក្រោមសូន្យ ( ᧠ ), ខែ ទុតិយាសាធ ត្រូវដាក់លេខ ៨ ពីរតម្រួតលើគ្នា ( ᧰ ) ចន្ទមណ្ឌល ក្នុងអាកាសក៏ហៅថា ខែដែរ : សំពះព្រះខែ, ខែរះ, និង ខែលិច ។ ទុតិយាសាឍ –យ៉ាសាត បា.; សំ. ( ន. ) (ទុតិយាសាឡ្ហ; ទ្វិតីយាសាឍ) ឈ្មោះខែអាសាឍទី ២ គឺខែអាសាឍក្រោយ ជាគូគ្នានឹងខែអាសាឍទី ១ គឺខែអាសាឍមុនដែលហៅថា បឋមាសាឍ (មានតែក្នុងឆ្នាំណាដែលមានអធិកមាស គឺឆ្នាំដែលត្រូវលើកខែអាសាឍ ២ ដងបំពេញតាមចន្ទគតិ) ហៅខែ ទុតិយាសាឍ ។
សេចក្តីប្រតិកម្ម លើកទី 2
មានដូចជា៖ គ្រូបង្រៀន ដេប៉ាតឺម៉ង់ ផ្នែកគណិតវិទ្យា បណ្ឌិតសភាផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ មន្ត្រីជំនាញផ្នែក សារពត៌មាន ព្រះសង្ឃផ្នែកធម្មទាន បុគ្គលផ្នែកអចលនទ្រព្យ ផ្សេងៗ ពួកគេគ្មានការងារធ្វើ ឬ យ៉ាងណា ចាំមកអង្គុយតែទើសឆ្កឹះឆ្កៀល វប្បធម៌ទំនៀមរបស់កម្ពុជាតាមការយល់ឃើញ របស់ពួកគេ ពេលខ្លះពួកគេ ចង់កែប្រែ ឬ ចង់លុបបំបាត់នៅទំនៀមវប្បធម៌របស់កម្ពុជាថែមទៀត ។
ចុះបើយើងប្រើក្អមជះទឹកវិញ និងមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ ?
គេអាចត្រឹមយក មកចាក់ទឹក ឬ ច្រូចទឹកបាន តើយើងជះទឹកយ៉ាងដូចម្ដេច បើវាមានបរិមាណធ្ងន់ ? ភាគច្រើនខ្មែរពីបុរាណ ប្រើវាដោយការកណ្ដៀត និង ទូលក្អម ប៉ុនណោះ គិតចាប់ពី សម័យអង្គរ មកដល់សង្គមរាស្ត្រនិយម រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មិនដែលជួបសោះការយកក្អមដាក់ទឹកមកជះគ្នានេះ តើលោកបណ្ឌិតនោះបាន រកឃើញរបកគំហើញនេះពីណាដែរ ? បើតាមបុរាណចារ្យ យល់ឃើញ ការយកក្អមទឹកមកជះគ្នា មានហានិភ័យណាស់ អាចបង្ករជាអំពើហិង្សា គប់គ្នារបួសស្លាប់ដោយក្អម បង្ករតែសេចក្ដីអន្តរាយដល់ទំនៀមខ្មែរប៉ុនណោះ ។ មានតែល្បែងប្រប្រិយមួយគត់ដែលគេប្រើក្អម នោះគឺ ល្បែងវាយក្អម ហើយមិនមានកំណត់ត្រាណាផ្សេងដែលខ្មែរបុរាណបានកត់ត្រាទុក អំពីបែបផែននៃការលេងក្អមបែបផ្សេងពីនេះទៀតនោះទេ សូមអរគុណ ។
ក្រមសីលធម៌ពត៌មាន ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ
(មិនថាបក្សនយោបាយទាំងអស់នៅកម្ពុជា) (មានន័យថាសារពត៌មានរួមចំណែកជួយដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ)
សេចក្តីថ្កល់ទោស
ក៏ដូចជាថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ និង ក្រសួងពត៌មាន សូមចូលរួមបញ្ឈប់ដាច់ខាត រាល់ជន់ទាំងឡាយណាដែលស្លៀកពាក់តែងកាយ ជាពួកទេវតា ហើយយកទៅធ្វើជាសេចក្ដីលេងសើចបង្ហោះជាការលេងកំប្លុកកំប្លែង ផុសនៅតាមបណ្ដាញសង្គមផ្សេងៗ ដែលប្រាសចាកពីសេចក្ដីគោរពរបស់ដូនតាខ្មែរទាំងស្រុង ដែលសំលៀកបំពាក់ទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកជា សំលៀកបំពាក់ថ្លៃថ្នូរ និងជានិមិត្តរូបតំណាងឱ្យរបាំទេវៈរបស់កម្ពុជាផងដែរ ដែលយើងគ្រប់គ្នាសម្គាល់ថា ជាសំលៀកបំពាក់នៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យនៅស្រុកខ្មែរ
ប្រាសាទក្តាក់
ប្រវត្តប្រាសាទ
ប្រាសាទក្តាក់មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិក្តាក់ ឃុំត្បែងពីរ ស្រុកគូលែង ខេត្តព្រះវិហារ។ ប្រាសាទនេះមានចម្ងាយប្រហែល ២៧គីឡូម៉ែត្រពីទីរួមស្រុកគូលែន។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅលើទីទួមួយ ដែលមានប្រាង្គចំនួនបី កសាងអំពីថ្មភក់ សាងសង់ឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី១១ ក្នុងសម័យអង្គរ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ និងព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២។ ប្រាសាទនេះកសាងក្នុងរចនាបថឃ្លាំង និងបាពួន។ តាមរយៈការសង្កេតដល់ទីតាំងប្រាសាទនេះមានប្រាង្គចំនួនពីដែលមិនទាន់ឆ្លាក់រួចនៅឡើយ។ អ្វីដែលនៅសេសសល់មានលក្ខណៈនៅល្អឃើញមានដូចជា ទ្វាបញ្ឆោទ ផ្តែរមានរូបព្រះកាល និងហោជាងមានរូបព្រះវិស្ណុផ្ទំលើនាគសេសៈជាដើម។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់អាទិទេពទាំងបីនៃសាសនាព្រាហ្មញ្ញ ។
ឯកសារយោង
ក្តាក់
ចលនាថៃសេរី
ចលនាថៃសេរី (เสรีไทย  ; អានថា ៖ សេរីថៃ) គឺជាចលនាតស៊ូក្រោមដីរបស់ថៃប្រឆាំងនឹងអធិរាជជប៉ុន ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ សេរី​ថៃ​ជា​ប្រភព​ស៊ើបការណ៍​យោធាដ៏សំខាន់សម្រាប់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ក្នុង​តំបន់។ រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា "ចលនាថៃសេរី" ។
ផ្ទៃខាងក្នុង
បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ជប៉ុនមកលើប្រទេសថៃ នៅថ្ងៃទី ៧-៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤១ របប ប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម (ពិបូល) បានប្រកាសសង្រ្គាមលើ ចក្រភពអង់គ្លេស និង សហរដ្ឋអាមេរិក នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤២។ សេនីយ៍ ប្រាមោជ ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​ថៃ​ប្រចាំ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​បាន​បដិសេធ​មិន​ប្រគល់​សេចក្តី​ប្រកាស​នេះ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋអាមេរិក​ទេ។
អាស្រ័យហេតុនេះ សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​បដិសេធ​មិន​ប្រកាស​សង្គ្រាម​លើ​ប្រទេស​ថៃ។ សេនីយ៍ ដែលជាអភិជនអភិរក្សនិយមដែលអត្តសញ្ញាណប្រឆាំងជប៉ុនត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងល្អ បានរៀបចំចលនាថៃសេរី ដោយមានជំនួយពីអាមេរិក ដោយជ្រើសរើសនិស្សិតថៃនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីធ្វើការជាមួយការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក (OSS)។ ការិយាល័យសេវាកម្មយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក បានបណ្ដុះបណ្ដាលបុគ្គលិកថៃសម្រាប់សកម្មភាពក្រោមដី ហើយអង្គភាពបានត្រៀមលក្ខណៈដើម្បីជ្រៀតចូលប្រទេសថៃ។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្រ្គាម ប្រជាជនថៃជាង ៥០ ០០០ នាក់ត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាល និងបំពាក់អាវុធដើម្បីទប់ទល់នឹងជនជាតិជប៉ុនដោយសមាជិកថៃសេរី ដែលត្រូវបានលោតឆ័ត្រយោងចូលក្នុងប្រទេស។
ផានខាំ វិផាវ៉ាន
ផានខាំ វិផាវ៉ាន ( ឡាវ : ພັນຄໍາ ວິພາວັນ, ពាន់គាំ វិភាវណ្ណ) កើតនៅទី 14 ខែមេសាឆ្នាំ 1951 គឺជាអ្នកនយោបាយឡាវដែលជាសមាជិកមួយ ការិយាល័យនយោបាយនិងជាគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិ របស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ ។ គាត់ក៏ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវបច្ចុប្បន្នដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយរដ្ឋសភាឡាវ ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 2021។  ពីមុនគាត់ជាអនុប្រធាននៃប្រទេសឡាវ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំឡាវ និងជាប្រធានសមាគមមិត្តភាពឡាវ-វៀតណាម ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ
ឃុំបាក់ស្នា
(Bak Sna Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ៧ភូមិ÷
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
HTV3
HTV3 គឺជាប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ទីក្រុងហូជីមិញក្នុងប្រទេសវៀតណាម ហើយធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយ Tri Viet Media Corporation (TVM Corp.)។  ដើមឡើយ HTV3 ចាក់ផ្សាយកម្មវិធីសម្រាប់ទស្សនិកជនយុវវ័យ។  HTV3 តែងតែរក្សាសិទ្ធិពីអ្នកបង្កើត និងផលិតកម្មវិធីចាក់ផ្សាយទាំងអស់។  វាត្រូវបានចាក់ផ្សាយ 24 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃនៅលើសេវាទូរទស្សន៍ VTC, K+, AVG នៅវៀតណាម។
មើលច្រើនទៀត
HTV3
ឃុំសំយ៉ោង
1	20020801	ឫស្សីលៀប	Ruessei Lieb	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 2	20020802	ស្វាយគន្ធ្រែ	Svay Kuntrae	លេខ​៤៩៣​ប្រ.ក	ខេត្តស្នើមកជាឈ្មោះ(ស្វាយកន្ទ្រែ) វិញ 3	20020803	សំយ៉ោង	Samyaong
ព្រំប្រទល់នៃ Boundary East	ទល់នឹងឃុំជ្រៃធំ ឃុំបន្ទាយក្រាំង ស្រុកកំពង់រោទិ៍ West	ទល់នឹងប្រទេសវៀតណាម South	ទល់នឹងឃុំបន្ទាយក្រាំង​ ស្រុកកំពង់រោទិ៍ North	ទល់នឹងឃុំបាសាក់ ស្រុកស្វាយជ្រំ
=រដ្ឋបាលឃុំចាស់= ឃុំសំយ៉ោង មាន ៣ភូមិ៖
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ=
ជុំ ម៉ី
ជុំ មុី ( ជុំ ម៉ី , Chŭm Mei [cum məj] ; កើត គ. ១៩៣០) គឺជាអ្នករស់រានមានជីវិតពេញវ័យដែលគេស្គាល់តែ ៧ នាក់ប៉ុណ្ណោះ នៃគុក ខ្មែរក្រហម នៅក្នុងជំរុំ  ស-២១ ទួលស្លែង ដែលអ្នកទោសចំនួន ២០.០០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិ ខ្មែរ ត្រូវបានបញ្ជូនទៅប្រហារជីវិត។ អតីត​ជា​ជាង​ជួសជុល​ម៉ូតូ​បម្រើ​ការ​នៅ ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ទៅ​ពន្ធនាគារ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៧៨ ដោយ​ចោទ​ថា​ជា​ចារកម្ម។ ជីវិត​របស់​លោក​បាន​រួច​ផុត​ពី​លទ្ធភាព​ជួសជុល​ម៉ាស៊ីន​ដេរ​ឲ្យ​ទាហាន ​ប៉ុលពត ។ នៅឆ្នាំ ២០០៤ គាត់បានរៀបរាប់ពីការសម្លាប់ប្រពន្ធ និងកូនប្រុសរបស់គាត់៖"លោក​បាន​ថ្លែង​ថា​៖ «​ដំបូង​គេ​បាន​បាញ់​ប្រពន្ធ​ខ្ញុំ​ដែល​កំពុង​ដើរ​ពី​មុខ​ជាមួយ​ស្ត្រី​ផ្សេង​ទៀត។ នាង​បាន​ស្រែក​មក​ខ្ញុំ​ថា សូម​រត់​ទៅ ពួក​គេ​កំពុង​សម្លាប់​ខ្ញុំ​ឥឡូវ​នេះ។ ខ្ញុំ​បាន​ឮ​កូន​ខ្ញុំ​យំ រួច​គេ​បាញ់​ម្ដង​ទៀត សម្លាប់​គាត់។ ពេល​ខ្ញុំ​គេង ខ្ញុំ​នៅ​តែ​ឃើញ​មុខ​គេ ហើយ​រាល់​ថ្ងៃ​ខ្ញុំ​នៅ​តែ​គិត​ដល់​ពួក​គេ ។"ជុំ ម៉ី ក្រោយ​មក​បាន​រៀប​ការ​ជា​ថ្មី​និង​មាន​កូន​ប្រាំមួយ​នាក់ កូនប្រុស​ស្រី​បី​នាក់​។ តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Chum_Mey%27s_cell_at_S-21.jpg_.jpg/220px-Chum_Mey%27s_cell_at_S-21.jpg_.jpg|រូបភាពតូច| បន្ទប់របស់លោក មុី នៅស-២១ នៅឆ្នាំ ២០០៣ គាត់បានបង្ហាញខ្លួនក្នុងភាពយន្តឯកសារ រិទ្ធី ប៉ាន់ ស-២១៖ ម៉ាស៊ីនសម្លាប់ខ្មែរក្រហម រួមជាមួយវិចិត្រករខ្មែរ លោក វ៉ាន់ ណាត ជាកន្លែងដែលពួកគេបានជួបជុំគ្នា និងទស្សនាអតីតពន្ធនាគារ ដែលឥឡូវត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា សារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង ក្នុង រាជធានីភ្នំពេញ ។ ពួកគេបានជួបនឹងអតីតអ្នកចាប់របស់ពួកគេ ដូចជាឆ្មាំ អ្នកសួរចម្លើយ វេជ្ជបណ្ឌិត និងអ្នកថតរូប ដែលភាគច្រើនជាក្មេងជំទង់ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហមពីឆ្នាំ 1975 ដល់ឆ្នាំ 1979 ។ ការ​បង្ហាញ​ខ្លួន​របស់​ពួក​គេ​គឺ​ផ្ទុយ​ស្រឡះ​ពី​អតីត​អ្នក​ទោស​ទាំង​ពីរ​នាក់​ដែល​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ក្នុង​ពេល​ជាប់​ពន្ធនាគារ ហើយ​ពេល​ថត​គឺ​ជា​បុរស​ចំណាស់​ទាំង​ពីរ​នាក់​។ លោក វ៉ាន់ ណាត ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​គូរ​រូប​អ្នក​ទោស មាន​សក់​ស​ពេញ​ក្បាល។ ឆ្មាំ និងអ្នកសួរចម្លើយបានទៅទស្សនាសារមន្ទីរ ដោយអនុវត្តឡើងវិញនូវការព្យាបាលអ្នកទោស និងរបបប្រចាំថ្ងៃ។ ពួកគេបានមើលកំណត់ត្រាលម្អិតរបស់ពន្ធនាគារ រួមទាំងរូបថត ដើម្បីរំលឹកឡើងវិញនូវការចងចាំរបស់ពួកគេ។ តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Chum_Mey_-_30June2009.jpg/220px-Chum_Mey_-_30June2009.jpg|រូបភាពតូច| លោក ជុំ ម៉ី ផ្តល់​ភស្តុតាង​នៅ [[សាលាក្ដីខ្មែរក្រហម|​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម ថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០០៩]] ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៩ លោក​បាន​ផ្តល់​ភស្តុតាង​នៅ ​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម ដែល​ជា​ការ​កាត់​ទោស​មេដឹកនាំ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែល​នៅ​រស់រាន​មាន​ជីវិត។ ក្នុង​សវនាការ គាត់​បាន​បញ្ជាក់​ថា “ខ្ញុំ​យំ​រាល់​យប់។ រាល់ពេលដែលខ្ញុំឮគេនិយាយអំពីខ្មែរក្រហម វារំឭកខ្ញុំអំពីប្រពន្ធ និងកូនរបស់ខ្ញុំ គាត់ក៏បានបង្ហាញពីបំណងចង់ឱ្យអតីតមេដឹកនាំ កាំងហ្គិចអ៊ាវ ទទួលការជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ដែលគាត់បានធ្វើកាលពីឆ្នាំ 2012។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ឃុំគគីរ (ស្រុកមេមត់)
ឃុំគគីរមាន ៨ភូមិ
ភូមិ គគីរជើង
ភូមិគគីរត្បូង
ភូមិស្រែពោល
ភូមិក្ងោក
ភូមិទួលថ្ម
ភូមិព្រែកពួយ
ភូមិចំការថ្មី
ភូមិសាឡង់៣
ហកអាយ (រឿងភាគ)
ហកអាយ (អង់គ្លេស: Hawkeye) គឺជា ស៊េរីទូរទស្សន៍លើកម្មវិធីផ្សាយថ្មីរបស់អាមេរិកដែលផលិតសម្រាប់ Disney+ ពីលោក Jonathan Igla ផ្អែកលើតួអង្គខូមិក Marvel ឈ្មោះដូចគ្នា ដែលដាក់នៅក្នុង Marvel Cinematic Universe (MCU) បន្តជាមួយនឹងភាពយន្តរបស់ Franchise ។ ស៊េរីនេះកើតឡើងបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ Avengers: Endgame (2019)។ ហកអាយ ផលិតដោយ Marvel Studios ដែល មាន Igla ជាអ្នកគ្រប់គ្រង។ ផ្អែកនិពន្ធមានលោក Bert &amp; Bertie និង Rhys Thomas ដឹកនាំ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្មវិធីទូរទស្សន៍អាមេរិក
ព្រះរាជាណាចក្រចម្ប៉ាស័ក្តិ
ព្រះរាជាណាចក្រចំប៉ាសាក់ (ឡាវ: ຈໍາປາສັກ [tɕàmpàːsák])
ឬបាសាក់មានរយៈពេល (១៧១៣–១៩០៤) ជារាជាណាចក្រលាវ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ណុកសាដ ជាចៅប្រុសរបស់ព្រះបាទសុរិន្ទវង្សា ជាស្តេចចុងក្រោយនៃឡានសាង និងជាកូនប្រសាររបស់ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៤ ចម្ប៉ាស័ក្ដិ និងអ្នកដឹកនាំប្រទេសជិតខាង។ ​ខេត្ត​អា​តា​ប៉ឺ​និង​ស្ទឹងត្រែង​បាន​ក្លាយជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ថាមពល​ក្រោម​អ្វីដែល​ត្រូវបាន​ពិពណ៌នា​ថា​ជា​គំរូ​នយោបាយ​ម៉ាន់ដាឡា​អាស៊ីអាគ្នេយ ៍។
VTV4
VTV4 គឺជាបណ្តាញទូរទស្សន៍បង់ប្រាក់របស់រដ្ឋវៀតណាម ដែលបម្រើការជាអ្នកផ្សាយអន្តរជាតិរបស់ទូរទស្សន៍វៀតណាម។ បានបើកដំណើរការនៅថ្ងៃទី 7 ខែមករា ឆ្នាំ 1998 វាផ្តល់ជូននូវកញ្ចប់កម្មវិធីដ៏ល្អបំផុតពីប៉ុស្តិ៍ក្នុងស្រុកចំនួនបី (VTV1, VTV2 និង VTV3) ទៅកាន់ជនភៀសខ្លួនវៀតណាមទូទាំងពិភពលោក។  ចាប់ពីថ្ងៃទី 31 ខែមីនា ឆ្នាំ 2018 មក ទូរទស្សន៍វៀតណាមបានបញ្ឈប់ការផ្សាយប៉ុស្តិ៍ផ្កាយរណបបរទេសនៅលើ VTV4 ។  ជាពិសេស ទូរទស្សន៍វៀតណាមនឹងបញ្ឈប់ការផ្សាយតាមរយៈផ្កាយរណប Thaicom5 (អាស៊ី និងអាហ្វ្រិកខាងជើង), Eutelsat Hot Bird 13B (តំបន់អឺរ៉ុប), Hispasat 30W-5 (តំបន់អាមេរិកខាងត្បូង), Galaxy 19 (តំបន់)។  តំបន់អាមេរិកខាងជើង) ។  បន្ទាប់ពីបិទការផ្សាយតាមផ្កាយរណប អ្នកមើលដែលកំពុងប្រើឧបករណ៍ទទួលផ្កាយរណប និងអង់តែនចាននៅក្នុងតំបន់ខាងលើនឹងមិនអាចមើលប៉ុស្តិ៍នេះដោយប្រើវិធីសាស្ត្រចាស់បានទេ។
ផ្ទុយទៅវិញ ជនជាតិវៀតណាមនៅឯបរទេសអាចមើលទូរទស្សន៍យ៉ាងងាយស្រួលតាមរយៈ VTVGo ដែលជាកម្មវិធីមើលទូរទស្សន៍អនឡាញផ្លូវការរបស់ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍វៀតណាម។
ឃុំបឹង
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មាន ភូមិ÷ Boundary East	ឃុំ បល្ល័ង ឃុំ ឈូកខ្សាច់ ស្រុកបារាយណ៍ West	ឃុំ បារាយណ៍ ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ South	ឃុំ បារាយណ៍ ឃុំ ឈូកខ្សាច់ ស្រុកបារាយណ៍ North	ឃុំ ចុងដូង ឃុំ បល្ល័ង្គ ស្រុកបារាយណ៍ List of village Code	Khmer	English	Reference	Note 1	06010401	បឹងខាងជើង	Boeng​ Khang Cheung	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក	កែឈ្មោះពីបឹងជើងទៅ បឹងខាងជើង 2	06010402	បឹងកណ្ដាល	Boeng Kandal	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 3	06010403	បឹងខាងត្បូង	Boeng​ Khang Tboung	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក	កែឈ្មោះពីបឹងត្បូងទៅ បឹងខាងត្បូង 4	06010404	ដូនប៉ែន	Doun Paen	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 5	06010405	ត្រពាំងឈូក	Trapeang Chhuk	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក
ព្រំប្រទល់នៃ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ស្រុកហួហ៊ិន
ហួហ៊ិន ( หัวหิน ,  ) គឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោមស្រុកចំនួនប្រាំបីនៃខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ នៅភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ ក្នុងប្រទេសថៃ ។ អាសនៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ផង​ដែរ​ថា ហួហ៊ិន ជាទីក្រុងរមណីយដ្ឋានឆ្នេរ ។ ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ៦៥ ៩៨៣ ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ដោយការិយាល័យរដ្ឋបាលចុះឈ្មោះ នៅក្នុងតំបន់នៃ៩១១ គីឡូម៉ែត្រ   ។ តាមផ្លូវវាគឺ ១៩៩ គីឡូម៉ែត្រ (១២៤ម៉ាយញ៍) ភាគនិរតីនៃទីក្រុងបាងកក។
ស្រុកហួហ៊ិន គឺស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលថៃកំពុងផ្សព្វផ្សាយថាជា "ទន្លេថៃ" ដែលជាតំបន់ឆ្នេរសមុទ្ររវាង ខេត្តពេជ្របុរី នៅភាគខាងជើង និងខេត្តជុម្ពរនៅភាគខាងត្បូង។
វិចិត្រសាល
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ឆ្នេរហួហ៊ិន ស្តាំ|រូបភាពតូច| ឆ្នេរហួហ៊ិន
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅថៃ
នរោត្តម នរៈទីប៉ោ
ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម ណារ៉ាឌីប៉ូ ឫ នរៈទីប៉ោ (ថ្ងៃទី 10 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1946 – គ. ១៩៧៦)​ ទ្រង់ជាព្រះរាជបុត្រានៃ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ជាមួយ និង ម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន។ គេធ្លាប់ហៅព្រះអង្កថាជា "ព្រះអង្គម្ចាស់នៃប្រជាជន" ក្នុងព្រះជន្មរបស់ព្រះអង្គ រហូតមកទល់នឹងព្រះជន្មាយុ ទ្រង់ត្រូវបានហៅថាជា " ព្រះរាជបុត្រដ៏អភ័ព្វបំផុត"។
ជីវប្រវត្តិ
ព្រះអង្គម្ចាស់​នរោត្តម​នរៈទីប៉ោ ទ្រង់ជាព្រះរាជបុត្រានៃ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ជាមួយ និង ម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន ព្រះអង្គជាបុត្រាកម្សត់ជាងគេ ក្នុងកំណាត់ហេតុរបស់ព្រះបាទសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ទ្រង់បានមានព្រះបន្ទូលថា « នរៈទីប៉ោជាបុត្រដ៏កម្សត់ជាងគេ ព្រះមាតាទ្រង់បានសោយពិរាល័យគួរឲ្យរន្ធត់ប៉ុន្មានម៉ោងប៉ុណ្ណាះក្រោយប្រសូតទ្រង់រួច ។
ព្រះអង្គម្ចាស់​នរោត្តម នរៈទីប៉ោ បានត្រូវព្រះបិតា នរោត្តម សីហនុ ព្រះអង្គ បញ្ជូនទៅសិក្សានៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន​នៅ ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង នោះទ្រង់សិក្សាខាងផែ្នកអក្សរសាស្រ្តនិង លិទ្ធិម៉ៅនិយម ព្រះបាទសម្តេច នរោត្តម សីហនុ បន្តទៀត​ថា ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រមានប្រាជ្ញាជាងគេ​ទ្រង់ពូកែឥតខ្ចោះខាងអក្សរសាស្រ្ត និង​យល់ដឹងជ្រៅជ្រះខាងផែ្នកលទ្ធិម៉ៅនិយម ព្រះបាទសម្តេច នរោត្តម សីហនុ មានព្រះបន្ទូល ទៀតថា ព្រះអង្គម្ចាស់ នរៈទីប៉ោ ត្រូវាបានខែ្មរក្រហមសម្លាប់ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ។
ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១
ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៨៨៩-៩០០នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ និងព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី។ ព្រះអង្គជាស្តេចសឹកសង្គ្រាមខ្លាំងពូកែទាំងជើងគោកនិងជើងទឹក។ ព្រះអង្គជារាជអាចារ្យ សាស្រ្តចារ្យ កសាងអាស្រមចំនួន ១០០(យសោធរាស្រម)។ ព្រះអង្គកសាងរាជធានីយសោធរបុរៈលើភ្នំបាខែង យសោធរតដាក (បារាយណ៍ខាងកើត) កសាងព្រះវិហារឧទ្ទិសដល់អាទិទេពសិខរិស្វរៈ(ភ្នំព្រះវិហារ) ប្រាសាទប្រាង្គបី។ ព្រះអង្គវាយពង្រីកវិសាលភាពទឹកដី និងរៀបចំរដ្ឋបាល និងវណ្ណៈសង្គមជាដើម ។ ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១បានឡើងសោយរាជសម្បត្តិនៅឆ្នាំ៨៨៩ ហើយបានកសាងរាជធានីអង្គរ បន្ទាប់ពីបានសោយរាជសម្បត្តីប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ រាជធានីនេះមានឈ្មោះថា យសោធរបុរៈ។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះរាជបិតាព្រះនាមព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ដែលមានព្រះមាតាព្រះនាមឥន្ទ្រទេវីបានផ្តល់នូវសិទ្ធស្របច្បាប់ពីព្រះរាជាណាចក្រដើមពីគឺអាណាចក្រភ្នំ និងចេនឡាដើម្បីបន្តរាជសម្បត្តិ ។ បន្ទាប់ពីព្រះរាជបិតាសោយទីវង្គត ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១សោយរាជនៅរាជធានីហរិហរាល័យ។ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបំពេញកាតព្វកិច្ចសម្រាប់រាជវង្សានុវង្សហើយព្រះអង្គសព្វព្រះទ័យយាងចាកចេញពីរាជធានីហរិហរាល័យ ដើម្បីកសាងរាជធានីថ្មី។ រាជធានីថ្មីនេះមានចម្ងាយប្រមាណ ២០គីឡូមែត្រពីរាជធានីហរិហរាល័យ ដែលមានទីតាំងនៅរាជធានីអង្គរស្ថិតនៅកំពូលភ្នំនៃវាលរាប ដែលលាតសន្ធឹងនាច្រាំងខាងជើងនៃបឹងទន្លេសាបគឺភ្នំកណ្តាល(ភ្នំបាខែង) ដែលមានភ្នំពីរទៀតគឺភ្នំក្រោម និងភ្នំបូក។ ម្យ៉ាងទៀតនេះមានស្ទឹងចំនួនពីរគឺស្ទឹងសៀមរាប និងស្ទឹងរលួស។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទដូចជា ប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រាសាទភ្នំបាខែង ប្រាសាទភ្នំបូក ប្រាសាទភ្នំក្រោម និងប្រាសាទលលៃ។ ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញស្រីយសោវរ្ម័នទេវៈ ។
ស្លោកទី១៦
តេនៃតស្យាំ អវនិបតិនា ឝ្រីន្ទ្រទេវ្យាំ មហិស្យាំ និឝ្ឝេឞាឝាវិតតយឝសា តេជសាំ ឯករាឝិះ ភូភ្ឫត្បុត្រ្យាំ ឥវ បុរភិទោត្បាទិតះ កាត៌ិ្តកេយឝ៑ ឝក្តីម៑ ពិភ្រទ៑ រិបុកុលភិទំ ឝ្រីយឝោវម៌្មទេវះ។ ប្រែសម្រួលអត្ថន័យជាខ្មែរទំនើបថា៖ ស្លោកទី១៦៖ មានស្តេចផែនដីមួយអង្គ ដែលមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺគ្រប់ទិសទី ហើយទ្រង់មានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម "ស្រីឥន្រ្ទទេវី" ដែលប្រសូត្រមកប្រៀបបាននឹងព្រះនាងកាត៌ិកេយដែលជាបុត្រីនៃភ្នំ និងជាអ្នកបំផ្លាញបន្ទាយ (ទុគ៌ា និងសិវ) ហើយប្រសិនអ្នកអស្ចារ្យទាំងពីររួមគ្នាតែមួយ មានឥទ្ធិពលប្រៀបដូចជាលំពែងដែលអាចសម្លាប់សត្រូវបាន នោះគឺ "ស្រីយសោវរ្ម័ន"។
ស្លោកទី១៨
គុរុស៑ សូរិវរៃស៑ សវ៌្វៃរ៑ វរស្ត្រីភិរ៑ ម្មនោភវះ មហេន្ទ្រោ ធរណីនាថៃរ៑យ្យ ឯកោប្យ ឯវំ ឦរិតះ។ ប្រែសម្រួលអត្ថន័យជាខ្មែរទំនើបថា៖ ស្លោកទី១៨៖ មានតែទ្រង់មួយអង្គគត់ ដែលសាកសមទទួលព្រះនាមចំនួនបី គឺ៖ អ្នកដែលកាន់ធម៌ហៅទ្រង់ជា "ព្រះគ្រូ", ស្រីស្អាតទាំងឡាយហៅទ្រង់ថា "បុរសសម្បណ៌ស្នេហ៍", ហើយក្សត្រទាំងឡាយហៅទ្រង់ថា "មហេន្រ្ទ" (អាទិទេពចម្បង ឬធំ)។
សិលាចារឹកស្តុកក់ធំ
សិលាចារឹកស្តុកកក់ធំមានចម្ងាយប្រហែល២៥គីឡូម៉ែត្រពីទិសពាយ័ព្យនៃស្រុកស៊ីសុផុននៅកន្លែងមួយហៅថាស្តុកកក់ធំមានថ្មគោលមួយចារឹកជាភាសាសំស្រ្កឹត និងភាសាខ្មែរបុរាណហើយមានសេចក្តីល្អៗជាច្រើនគោលនោះចាប់ផ្តើមធ្វើក្រោយសករាជ៩៧៤បន្តិចគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១០៥២នៃគ.ស មានឈ្មោះសទាសិវជាបុរោហិតរបស់ព្រះមហាក្សត្រជាអ្នកសរសេរ បុរោហិតនេះជាតំណតមកពីបុរោហិតមុន ហើយដែលកាន់កាប់ការតាមដំណែងមុខក្រសួងអំពីឱពុកគឺជាពង្សាវតារនៃពួកបុរោហិតក្នុង ២៥០ឆ្នាំពីសករាជ ៧២៤ ទៅដល់៩៧៤ ត្រឹវនឹងឆ្នាំ៨០២ ដល់ឆ្នាំ១០៥២នៃគ.ស ពង្សាវតារនេះមានឈ្មោះបុរោហិតធំៗទាំងអស់ ដែលបានគោរពប្រតិបត្តិក្នុងការរាជការ មាននាមស្តេច ដែលបុរោហិតណាធ្វើរាជការ និងទ្រព្យរបស់ដែលបានទទួលភូមិ និងប្រាសាទដែលបានកសាង។ មន វ្រះបរមសិវលោក ចតនគរស្រីយសោធរបុរ នាំគម្រតេងជគតរាជ អំវីហរិហរាលយយកទុកនគរនោះ មនវ្រះបរមសិវលោក ស្ធាបនាវ្នំកន្តាល គម្រងតេងសិវាស្រម ស្ធាបនាលិង្គអារ្យកន្តាល។ ប្រែថាព្រះបាទបរមសិវលោកកសាង(ចត)ក្រុងយសោធរបុរហើយនាំយកលិង្គរាជចេញរាជធានីយសោធរបុរទៅតម្កល់ទុកក្នុងក្រុងនោះ រួចពីនោះព្រះបរមសិវលោកបានកសាងភ្នំកណ្តាល ដើម្បីយកលិង្គរាជទៅដាក់នៅកណ្តាល ។
ឃុំសំឡី(ស្រុកកំពង់រោទិ៍)
( $ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកកំពង់រោទិ៍ ខេត្តស្វាយរៀង មាន ភូមិ÷
1	20020701	ស្វាយ	Svay	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 2	20020702	ព្រៃម្នាស់	Prey Mnoas	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 3	20020703	សំឡីខាងត្បូង	Samlei Khang Tboung	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 4	20020704	សំឡីខាងជើង	Samlei Khang Cheung	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 5	20020705	តាប៉ោ	Ta Pao	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 6	20020706	ស្វាយចេក	Svay Chek	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 7	20020707	ព្រៃភ្នៀត	Prey Phniet	ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក 8	20020708	ព្រៃផ្អាវ	Prey Ph'av
ព្រំប្រទល់នៃ Boundary East	ទល់នឹងឃុំព្រៃគគីរ ឃុំច្រេស ស្រុកចន្ទ្រា West	ទល់នឹងឃុំខ្សែត្រ ស្រុកកំពង់រោទិ៍ South	ទល់នឹងឃុំត្នោត ស្រុកកំពង់រោទិ៍ North	ទល់នឹងឃុំស្វាយតាយាន ស្រុកកំពង់រោទិ៍
=រដ្ឋបាលឃុំចាស់= ឃុំសំឡី មាន ៨ភូមិ៖
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
វត្តងន
ស្ថានភាពនៅក្នងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
វត្តងនមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិងន ឃុំងន ស្រុកសណ្តាន់ ខេត្តកំពង់ធំ។ យើងស្នាក់នៅវត្តងន ស្ថិននៅកណ្តាលភូមិមានបរិវេណធំទូលាយប្រកបដោយដើមស្វាយមែកសាខាទ្រឈឹងទ្រឈៃព័ន្ធជុំវិញ។ នៅខាងមុខព្រះវិហារមានដើមដូង ដើមស្លាដាំជាជួរព្រមគ្នា ដើមពោធិ៍ព្រឹកទម្លាក់ស្លឹករយីងរយោងគួរឱ្យខ្លាចហាក់ដូចជាអសៅរកាយដ៏ធំឈរចាំលង និងយកព្រលឹងយើង។ នៅខាងឆ្វេងព្រះវិហារមានសាលាឆាន់ ព្រមទាំងដើមត្របែក ទ្រទឹម ខ្នុរ ល្មុត ទាប ខ្យល់បក់មករហើយត្រសៀក។ ភ្នែកយើងរំពៃមើលគ្រប់ដើមឈើ ក្រែងមានផ្លែអាចបរិភោគបានតែគ្មានប្រទះទាល់តែសោះ ឃើញតែព្រលិតមួយទងៗ ដុះនៅក្នុងស្រះ និងស្លឹងក្រសាំងទាបដាំនៅក្រោមគុម្ពឫស្សីតែប៉ុណ្ណោះដែរអាចធ្វើម្ហូបបាន។ អ្នកស្រុកងនបានប្រាប់យើងឱ្យដឹងថា ពួកទមិឡឥតសាសនាបាបផ្សឹកព្រះសង្ឃ ដឹងរូបមដិមាករទាំងធំទាំងតូចពីព្រះវិហារទៅចាក់ចោលក្នុងព្រៃជ្រៅ។ ឥឡូវនេះវត្តងនបានក្លាយជាជំរំបណ្តោះអាសន្នរបស់ប្រជាជន ដែលពួកខ្មែរក្រហមជម្លៀសមកពីតំបន់ប្រជុំនានាដូចពួលយើងជាដើម។ យើងស្នាក់នៅវត្តងនរងចាំអង្គការបញ្ជារឱ្យទៅរស់នៅជាមួយគ្រួសារអ្នកស្រុក ដើម្បីឱ្យឃ្លាំចាំមើលសកម្មភាពរបស់ប្រជាជន១៧មេសា ឬប្រជាជបបញ្ញើរ ឬប្រជាជនថ្មីដូចពួកយើង។ នៅក្នុងវត្តងនប្រជាជនថ្មីជាច្រើនគ្រួសារត្រូវគេជំរុញឱ្យមកស្នាក់នៅពពាក់ពពូននៅលើព្រះវិហារ និងនៅសាលាឆាន ដោយទឹកមុខអស់សង្ឍឹម ហត់ហាចជាខ្លាំងខ្លះទៀតឈឺដេកទទូភួយ។ នៅទីនោះខ្ញុំបានស្គាល់ពីរគ្រួសារថែមទៀតគឺលោកវេជ្ជបណ្ឌិត មីសាមីឌី និងវេជ្ជបណ្ឌិត ផ្អែក ឆាត ព្រមទាំងយុវជនណារិន ដែលបែកពីឪពុកម្តាយបងប្អូនសាច់ញាតិសន្តានមានតែម្នាក់ឯកគត់ ។
គ្រីបតូខឺរេនស៊ី
គ្រីបតូខឺរេនស៊ី បកប្រែតាមព្យញ្ជនៈថា រូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ ឬ គ្រីបតូ គឺជា រូបិយប័ណ្ណឌីជីថល ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីធ្វើការជា មធ្យោបាយនៃការផ្លាស់ប្តូរ តាមរយៈ បណ្តាញកុំព្យូទ័រ ដែលមិនពឹងផ្អែកលើអាជ្ញាធរកណ្តាលណាមួយ ដូចជា រដ្ឋាភិបាល ឬ ធនាគារ ដើម្បីរក្សា ឬរក្សាវា។
កំណត់ត្រាកម្មសិទ្ធិកាក់ផ្ទាល់ខ្លួនត្រូវបានរក្សាទុកក្នុង សៀវភៅកត់ត្រា ឌីជីថល ដែលជា មូលដ្ឋានទិន្នន័យ តាមកុំព្យូទ័រ ដោយប្រើ គ្រីបគ្រីបដ៏រឹងមាំ ដើម្បីការពារ កំណត់ត្រា ប្រតិបត្តិការ គ្រប់គ្រងការបង្កើតកាក់បន្ថែម និងផ្ទៀងផ្ទាត់ការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិកាក់។ ទោះបីជាឈ្មោះរបស់ពួកគេក៏ដោយ cryptocurrencies មិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជា រូបិយប័ណ្ណ ក្នុងន័យប្រពៃណីទេ ហើយខណៈពេលដែលការព្យាបាលផ្សេងៗគ្នាត្រូវបានអនុវត្តចំពោះពួកគេ រួមទាំងការចាត់ថ្នាក់ជា ទំនិញ មូលបត្រ ក៏ដូចជា រូបិយប័ណ្ណ រូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូត្រូវបានមើលជាទូទៅ។ ជា​ថ្នាក់​ទ្រព្យ​សកម្ម​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត។ គ្រោងការណ៍គ្រីបតូមួយចំនួនប្រើ validators ដើម្បីរក្សារូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ។ នៅក្នុងគំរូ ភស្តុតាងនៃភាគហ៊ុន ម្ចាស់បានដាក់សញ្ញាសម្ងាត់របស់ពួកគេជាវត្ថុបញ្ចាំ។ ជាថ្នូរមកវិញ ពួកគេទទួលបានសិទ្ធិអំណាចលើសញ្ញាសម្ងាត់ក្នុងសមាមាត្រទៅនឹងចំនួនទឹកប្រាក់ដែលពួកគេភ្នាល់។ ជាទូទៅ អ្នកភ្នាល់ថូខឹនទាំងនេះទទួលបានកម្មសិទ្ធិបន្ថែមនៅក្នុងសញ្ញាសម្ងាត់តាមពេលវេលា តាមរយៈថ្លៃសេវាបណ្តាញ ថូខឹនដែលបានបញ្ចូលថ្មី ឬយន្តការផ្តល់រង្វាន់ផ្សេងទៀត។
Cryptocurrency មិនមាននៅក្នុងទម្រង់រូបវន្ត (ដូចជាលុយក្រដាស) ហើយជាធម្មតាមិនត្រូវបានចេញដោយអាជ្ញាធរកណ្តាលទេ។ Cryptocurrencies ជាធម្មតាប្រើ ការគ្រប់គ្រងវិមជ្ឈការ ដែលផ្ទុយពី រូបិយប័ណ្ណឌីជីថលរបស់ធនាគារកណ្តាល (CBDC)។ នៅពេលដែលរូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូត្រូវបាន minted ឬបង្កើតមុនពេលចេញ ឬចេញដោយអ្នកចេញតែមួយ ជាទូទៅវាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកណ្តាល។ នៅពេលអនុវត្តជាមួយនឹងការគ្រប់គ្រងវិមជ្ឈការ រូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូនីមួយៗដំណើរការតាមរយៈ បច្ចេកវិទ្យា បញ្ជីរាយការចែកចាយ ដែលជាទូទៅជា blockchain ដែលបម្រើជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ។ ថ្នាក់ទ្រព្យសកម្មបែបប្រពៃណីដូចជារូបិយប័ណ្ណ ទំនិញ និងភាគហ៊ុន ក៏ដូចជាកត្តាម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច មានការបង្ហាញតិចតួចចំពោះការត្រឡប់មកវិញនៃរូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ។
រូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូវិមជ្ឈការដំបូងគេគឺ Bitcoin ដែលបានចេញផ្សាយជាលើកដំបូងជាកម្មវិធីប្រភពបើកចំហក្នុងឆ្នាំ 2009។ គិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ 2022 មាន រូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូជាង 9,000 ផ្សេងទៀត នៅលើទីផ្សារដែលក្នុងនោះជាង 70 មានមូលធននីយកម្មទីផ្សារលើសពី 1 ពាន់លានដុល្លារ។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើត
នៅឆ្នាំ 1983 អ្នក សរសេរកូដ ជនជាតិអាមេរិក លោក David Chaum បានបង្កើត ប្រាក់អេឡិចត្រូនិក សម្ងាត់អនាមិកដែល ហៅថា ecash ។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ 1995 គាត់បានអនុវត្តវាតាមរយៈ Digicash, ទម្រង់ដំបូងនៃការទូទាត់អេឡិចត្រូនិកគ្រីប។ Digicash ទាមទារកម្មវិធីអ្នកប្រើប្រាស់ ដើម្បីដកកំណត់ត្រាពីធនាគារ និងកំណត់សោដែលបានអ៊ិនគ្រីបជាក់លាក់ មុនពេលវាអាចត្រូវបានផ្ញើទៅអ្នកទទួល។ នេះបានអនុញ្ញាតឱ្យរូបិយប័ណ្ណឌីជីថលមិនអាចតាមដានបានដោយធនាគារចេញ រដ្ឋាភិបាល ឬភាគីទីបីណាមួយ។
នៅឆ្នាំ 1996 ទីភ្នាក់ងារសន្តិសុខជាតិ បានបោះពុម្ភផ្សាយក្រដាសមួយដែលមានចំណងជើងថា របៀបធ្វើមីនីតៈ ការសរសេរគ្រីបនៃសាច់ប្រាក់អេឡិចត្រូនិកអនាមិក ដោយពណ៌នាអំពីប្រព័ន្ធគ្រីបតូគ្រីប បោះពុម្ពលើកដំបូងនៅក្នុងបញ្ជីសំបុត្ររួមរបស់ MIT ហើយក្រោយមកនៅឆ្នាំ 1997 នៅក្នុង ការត្រួតពិនិត្យច្បាប់អាមេរិក (លេខ 46 លេខ 4) ។
នៅក្នុងសៀវភៅឆ្នាំ 1997 The Sovereign Individual ដោយ William Rees-Mogg និង James Dale Davidson អ្នកនិពន្ធបានទាយថា រូបិយប័ណ្ណដែលប្រើក្នុង យុគសម័យព័ត៌មាន នឹងប្រើប្រាស់ "ក្បួនដោះស្រាយគណិតវិទ្យាដែលមិនមានរូបវន្ត" ដែលបានដឹកនាំមួយចំនួននៅក្នុង សហគមន៍ cryptocurrency ដើម្បីហៅការទាមទាររបស់សៀវភៅនេះថា "ការព្យាករណ៍" ។
នៅថ្ងៃទី 6 ខែសីហា ឆ្នាំ 2014 ចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រកាសថា រតនាគារ របស់ខ្លួន បានចាត់ចែងការសិក្សាអំពីរូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ ហើយតើមានតួនាទីអ្វី ពួកគេអាចលេងនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចចក្រភពអង់គ្លេស។ ការសិក្សាក៏ដើម្បីរាយការណ៍ផងដែរថាតើបទប្បញ្ញត្តិគួរត្រូវបានពិចារណាដែរឬទេ។
ហុងស្ស៊ូ
កោះហុងស្ស៊ូ (本州), ឈ្មោះជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ហុងដូ (本土), គឺជាកោះធំជាងគេ និងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅប្រទេសជប៉ុន ​ មានទីតាំងនៅភាគខាងត្បូងរបស់ហុកកៃដូឆ្លងកាត់ច្រកត្ស៊ឹការឹ ភាគខាងជើងរបស់កោះស៊ិកុគឹឆ្លងកាត់សមុទ្រក្នុង និងភាគឦសានរបស់កោះឃ្យូស្ស៊ូឆ្លងកាត់ច្រកខាន់ម៉ុង កោះបំបែកសមុទ្រជប៉ុន ដែលស្ថិតនៅខាងជើង និងខាងលិច ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងទៅខាងត្បូង និងខាងកើត ជាកោះធំជាងគេទី ៧ នៅលើពិភពលោក និងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរបន្ទាប់ពីកោះជ្វារបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី
កោះហុងស្ស៊ូមានប្រជាជនចំនួន ១០៤ លាននាក់គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៧ ស្មើនឹង ៨១,៣% នៃប្រជាជនជប៉ុនទាំងមូល ហើយភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅតំបន់ឆ្នេរ និងវាលទំនាប ប្រហែល ៣០% នៃប្រជាជនសរុបរស់នៅតំបនតូក្យូធំនៅលើវាលទំនាបខាន់តូ ជាមជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអំណាចវប្បធម៌ និងនយោបាយរបស់ជប៉ុន កោះនេះរួមមានរាជធានីរបស់ប្រទេសជប៉ុនកាលពីអតីតកាលមួយចំនួនរួមទាំងក្យូតុ, ណារ៉ា, និងកាម៉ាគឹរ៉ា ភាគច្រើនរបស់ច្រាំងខាងត្បូងរបស់កោះនេះបង្កើតបានជាផ្នែករបស់ក្រវ៉ាត់ថៃហេយ៉ូ មហាទីក្រុងដែលលាតសន្ធឹងលើកោះជប៉ុនជាច្រើន ហុងស្ស៊ូមានភ្នំខ្ពស់បំផុតរបស់ប្រទេសជប៉ុន ភ្នំហ្វឹជិ និងបឹងប៊ីវ៉ា ជាបឹងធំជាងគេ
ឧស្សាហកម្មភាគច្រើនរបស់ប្រទេសជប៉ុនមានទីតាំងនៅខ្សែក្រវាត់មួយដែលរត់តាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងរបស់កោះហុងស្ស៊ូ ពីទីក្រុងតូក្យូ ដល់ទីក្រុងណាហ្គោយ៉ា, ក្យូតុ, អូសាកា, កូបិ, និងទីក្រុងហ៊ីរ៉ុស៊ិម៉ា ផ្ទុយទៅវិញ សេដ្ឋកិច្ចនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរភាគពាយព្យនៃសមុទ្រជប៉ុនគឺភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើការនេសាទ និងកសិកម្ម កោះនេះត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅកោះជប៉ុនធំៗចំនួនបីផ្សេងទៀតដោយស្ពាន និងផ្លូវរូងក្រោមដីជាច្រើន អាកាសធាតុរបស់កោះគឺសើម និងស្រាល
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះនៅជប៉ុន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំកោះជប៉ុន
មណ្ឌល
រូបភាពតូច|450x450ភីកសែល|ផែនទីប្រទេសថៃ(សៀម) ដែលមានព្រំប្រទល់ខេត្តគិតត្រឹមឆ្នាំ១៩១៥ ហើយមណ្ឌលមានពណ៌ មណ្ឌល ឬ មណ្ឌលទេសាភិបាល ( มณฑล) គឺជាផ្នែករដ្ឋបាលនៃប្រទេសថៃនៅដើមសតវត្សទី២០ ។ ពាក្យថៃថា មណ្ឌល គឺ​ជា​ការ​បក​ប្រែ​នៃ​ពាក្យម៉ាន់ដាឡា ( maṇḍala, ព្យញ្ជនៈ " រង្វង់ ") ក្នុង​ន័យ​នៃការបង្កើតនយោបាយមួយប្រភេទ ។ មណ្ឌលនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្នែកមួយនៃទេសាភិបាល ( เทศาภิบาล តាមព្យញ្ជនៈ "រដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន") ប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលការិយាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវបានណែនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់គាំរ៉ង់រាជានុភាហ្វ ដែលរួមជាមួយនឹងមណ្ឌល បានបង្កើតជាបណ្តើរៗនៃខេត្ត បច្ចុប្បន្ននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ( ចង្វាត ) ស្រុក ( អាំភើ ) និងឃុំ ( តំបល់ ) នៅទូទាំងប្រទេសថៃ ។ រៀងរាល់ខែ ដឹកនាំដោយព្រះរាជអគ្គរាជទូតមួយអង្គ ហៅថា ទេសាភិបាល (เทศาภิบาล) ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះទៅជា សនុហទេសាភិបាល (สมุหเทศาภิบาล)។ ប្រព័ន្ធនេះត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការដោយច្បាប់រដ្ឋបាលមូលដ្ឋានឆ្នាំ១៨៩៧ បន្ទាប់ពីមួយខែត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយព័ត៌មានលម្អិតផ្នែករដ្ឋបាលត្រូវបានតម្រៀបចេញ។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ (ភាសាលាវ៖ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ, បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ) គឺ​ជា​គណបក្ស​កាន់​អំណាចនយោបាយ​តែ​មួយ​គត់​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ។ ឯកាធិភាពរបស់បក្សនេះលើអំណាចរដ្ឋត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយមាត្រាបីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសឡាវ ហើយវាដឹកនាំប្រទេសជាប្រព័ន្ធឯកភូតពោលគឺរដ្ឋាភិបាលមានការគ្រប់គ្រងមជ្ឈការលើសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាប្រទេស។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដោយអតីតសមាជិកនៃគណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន។ ក្រោយនិម្មិតកម្ម បក្សនេះបានដឹកនាំការបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ និងថែមទាំងបានគាំទ្រកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិកទៀតផង។ ជាលទ្ធផលនៃការបះបោរខាងលើ បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានឡើងដណ្តើមអំណាចដោយជោគជ័យនៅចុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំដំបូងៗក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន បក្សនេះបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋលើសង្គម និងបានព្យាយាមបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចផែនការដោយផ្អែកលើគំរូរបស់សូវៀត។ នៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដោយឃើញមានកំណែទម្រង់ទីផ្សារសេរីនៅក្នុងប្រទេសចិននិងវៀតណាម បក្សនេះក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចតាមដូចជា ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មក្រុមហ៊ុនរដ្ឋ និងបង្កើតកម្មសិទ្ធិឯកជនឡើងវិញ។
ប្រជាធិបតេយ្យមជ្ឈិមនិយមគឺជាគោលគំនិតដែលបង្កើតឡើងដោយមេដឹកនាំសូវៀតលោកវ្លាឌីមៀរ លេនីនហើយវាក៏ជាជាទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធរបស់បក្សនេះផងដែរ។ គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សគឺត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅក្នុងសមាជជាតិដែលត្រូវជាស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស។ នៅចន្លោះសម័យកិច្ចប្រជុំ​សមាជនីមួយៗ​ គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិមបក្សគឺ​ជា​អ្នក​ធ្វើ​រាល់សេចក្តី​សម្រេចកំពូលៗទាំងឡាយដែលទាក់​ទង​នឹង​កិច្ចការ​របស់បក្ស។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សមាជ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សនឹងត្រូវជ្រើសតាំងការិយាល័យនយោបាយនិងលេខាធិការដ្ឋាន និងព្រមទាំងអគ្គលេខាធិការបក្សផងដែរពោលគឺមន្ត្រីខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស។ នៅចន្លោះសម័យប្រជុំនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស ការិយាល័យនយោបាយគឺជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុត។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ការិយាល័យនយោបាយលើកទី ១១ មានសមាជិកចំនួន ១៣ រូប។ មេដឹកនាំគណបក្សបច្ចុប្បន្នគឺលោកថងលូន ស៊ីស៊ូលីតហើយលោកក៏កំពុងកាន់តំណែងមួយចំនួនទៀតផងដែរមានដូចជា អគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្ស ប្រធានគណៈកម្មការការពារជាតិនិងសន្តិសុខសាធារណៈ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវពោលគឺប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។
បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវគឺប្តេជ្ញាស្មោះត្រង់ចំពោះលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ហើយតែងតែបានចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនៃគណបក្សកុម្មុយនីស្តនិងកម្មករអន្តរជាតិ។ យោងតាមលក្ខន្តិកៈរបស់បក្ស គណបក្សខ្លួនគឺប្រកាន់ខ្ជាប់នូវលទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន និងគោលគំនិតកៃសន ព្រហ្មវិហារ។ បន្ទាប់ពីបានឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ គណបក្សនេះបានរុះរកវិធីលុបបំបាត់ចោលនូវផលិតកម្មមូលធននិយមភ្លាមៗដើម្បីចាក់គ្រឹះមូលដ្ឋានបង្កើតសង្គមនិយម។ នៅទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ទិសដៅរបស់បក្សត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយថ្នាក់ដឹកនាំរបស់វាជឿថា ប្រទេសឡាវនូវខ្វះការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនដើម្បីសម្រេចកសាងសង្គមនិយម។ ដូច្នេះ បក្សមួយនេះក៏បានប្រើប្រាស់មូលធននិយមរបស់រដ្ឋជាឧបករណ៍សម្រាប់ធ្វើការឆ្ពោះទៅរកសង្គមនិយម។