cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
លីលាវតី
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
ម្នាលឧបាសក ! គោ​​ដូចពោលក្នុងឧទាហរណ៍នេះប្រៀបដូចជាសីលឬរបៀបវិន័យមួយខៗ ។ ស្នឹងដែលចងគោប្រៀបដូចជាសេចក្តីតាំងចិត្តវៀរចាកអំពើអាក្រក់ដែលហៅថា វិរតិចេតនា ។ បើញោម វិរតិចេតនាហើយ ទោះបីជាសីលមានប៉ុន្មានខក៏ដោយ ញោមក៏អាចរក្សាបានទាំងអស់ ។ ហេតុដូច្នេះ វិធីរក្សាសីលដែលត្រឹមត្រូវ គឺ រក្សា​ចិត្ត​របស់​ញោម​ហ្នឹង​ឯង ។ ចិត្តដែលត្រេកអរក្នុងបុណ្យកុសល ស្អប់​នឿយណាយចំពោះអំពើអាក្រក់គ្រប់ប្រភេទនោះឯង គឺចិត្តដែលមានសីល ។ បេះដូងរបស់​សីលនៅត្រង់កន្លែងនេះឯង ។ បើ​នឹង​រក្សា​សីល តោងតែរក្សាត្រង់បេះដូងរបស់សីលនេះឯង ។ ខាងប្រទេសជាតិ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រិត្យកំណត់ច្បាប់រក្សាសន្តិភាព និង សន្តិសុខ របស់ស្រុកទេសយ៉ាងច្រើន ។  បើ​រាប់ជាមាត្រាមានរាប់រយមាត្រា ។ ជួនកាល​ប្រជារាស្ត្រមិនដឹងថាច្បាប់​អ្វីខ្លះ មានប៉ុន្មានមាត្រាទេ ប៉ុន្តែពួកគេក៏រស់នៅជាមួយគ្នាបានយ៉ាងសុខសាន្ត ។ ពួករាជបុរសមក ចាប់​គេ​ទៅ​ដាក់​ពន្ធនាគារ​មិន​បាន​ទេ ព្រោះគេបដិបត្តិតាមច្បាប់បានយ៉ាងត្រឹមត្រុវ ។ តាមការពិត គេមិន​ដឹងថាច្បាប់មានអ្វីខ្លះ​ទេ ប៉ុន្តែហេតុអ្វីបានជាបដិបត្តិបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ពីព្រោះគេបដិបត្តិតាម បេះដូង​របស់ច្បាប់ហ្នឹងឯង ។ ច្បាប់ទាំងអស់មានបេះដូងត្រឹមតែ ២ ប៉ុណ្ណោះ គឺ សុចរិត និង យុត្តិធម៌ ។ បើ​នឹងធ្វើ​អ្វី និយាយអ្វី សូមឲ្យប្រព្រឹត្តសុចរិត និង យុត្តិធម៌ចុះ ។ ទោះបី​ជា​ញោម​មិន​ចេះច្បាប់សោះ ក៏គ្មានថ្ងៃណានឹងខុសច្បាប់ឡើយ " ។
រិះគន់ និង សរសើរ
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! មនុស្សភាគច្រើនមិនបានសិក្សាខ្លួនឯងឲ្យបានហ្មត់ចត់យ៉ាងចិត្តស្មោះស ទាំងមិន​បានប្រៀបធៀបខ្លួនឯងជាមួយនឹងអ្នកដទៃយ៉ាងយុត្តិធម៌ទេ ចេះតែ​យល់ថា​ខ្លួន​គ្រាន់​បើជាងអ្នកដទៃ ត្រឹមត្រូវ សមរម្យជាងអ្នកដទៃរហូត គំនិតនឹកគិតបែបនេះមាននៅស្ទើរតែគ្រប់គ្នា ។ មនុស្សខ្លះក៏សម្តែងចេញមកដោយ​ការព្រោកប្រាជ្ញអួតក្អេងក្អា​ង​ មនុស្ស​ខ្លះ​ក៏​សម្តែង​ចេញ​មក​ដោយឫកពាក្រអែងក្រអោង មនុស្សខ្លះក៏សម្តែង​ចេញមកដោយការធ្វើជាអង្គុយស្ងៀមបៀមកំណួច ។ មនុស្សខ្លះក៏មិនសម្តែងកិរិយាអាការផ្សេងៗចេញមកទេ ហាក់បី​ដូច​ជា​គ្មាន​លំនឹក​គិត​បែប​នោះ ។ ប៉ុន្តែការពិត គេមានលំនឹកគិតថា "ខ្លួនគ្រាន់បើ" បែបតែមួយនឹងមនុស្ស​ដែលសម្តែងចេញស្តែងៗហ្នឹងឯង​ យើង​អាច​ពិសោធ​មើល​បាន​ពី​ការ​ក្លែង​បញ្ជោរ​គេ​ថា​ល្អ​យ៉ាងនោះ ពូកែយ៉ាង​នេះ ស្អាតយ៉ាងនេះ ស្រស់យ៉ាងនេះ គេនឹងសម្តែងពំនេញចិត្តចេញមកយ៉ាងបើកចំហ ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ពីព្រោះ ពាក្យ​បញ្ជោរ​លើកជើង​របស់​យើង​ត្រូវ​ម៉ាំង​នឹង​ចំណុច​ចិត្តរបស់គេ គេយល់ថាខ្លួនគេគ្រាន់បើហើយ កាលបើ​យើងទៅលើកតម្កើងគេ បានជាគេពេញចិត្តពេញថ្លើម ។ ថ្វីបើពាក្យបញ្ជោរលើកជើងរបស់យើងនោះជួនកាល គ្មាន​មូលភាព​ពិត​ក៏​ដោយ ផ្ទុយទៅវិញ បើយើងរិះគន់គេ ទោះបីជាពាក្យរិះគន់របស់យើងជាពាក្យពិតក៏ដោយ គេក៏ខឹងដែរព្រោះគេយល់ថាគេល្អល្អលេចច្បាស់ហើយ ។កាលបើ​យើង​រិះគន់​ទើប​ទទឹងទាស់​នឹងចំណុចចិត្ត​របស់គេ ធ្វើឲ្យគេកើតសេចក្តីថ្នាំងថ្នាក់ចិត្ត ហើយក៏ចងគំនុំគុំគួនយើង រកមធ្យោបាយកម្ចាត់កំចោករោក​អ្នករិះគន់នោះ ។ នេះ​ជា​មូលហេតុ​នាំឲ្យ​កើត​កោលាហល​ច្រួល​ច្របល់ក្នុងស្រទាប់មហាជន ។ ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! មានសច្ចភាពម្យ៉ាងថា មហេសជន(អ្នកធំ)ក្នុងគណៈបាមោក្ខមានអំណាចដឹកនាំ​ពាំយួរសង្គមរមែងជាទីគោរពកោតក្រែងរបស់អនិស្សរជន(អ្នកតូច) ។ សេចក្តី​គោរព​កោតក្រែងនេះឯងតែង​ធ្វើឲ្យអ្នកតូចខ្លាចរអែងមិនហ៊ានជំទាស់តវ៉ា មិនហ៊ានដាស់តឿនក្រើនរំលឹក ។ បើទុកជាឃើញកំហុសខុស​ឆ្គងរបស់អ្នកធំក៏ដោយ មានតែ​បញ្ជោរ​បញ្ឆ​សរសើរ​តែ​ម្យ៉ាង ។ កាលបើអ្នកធំទទួលបានពាក្យសរសើរគ្រប់​ពេលវេលាដូច្នេះ ទើបកើតសន្ទិដ្ឋភាពថា ខ្លួនជាបុគ្គលវិសេសដែលធ្វើអ្វី និយាយអ្វីមិនចេះខុស មានតែ​ត្រឹមត្រូវរហូត ទើប​ជា​ហេតុ​នាំឲ្យ​ធ្វើអ្វី និយាយអ្វីតាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់ខ្លួនតែម្នាក់ឯង មិនព្រម​ស្តាប់គំនិតគិតឃើញរបស់អ្នកដទៃ ព្រោះយល់ថាមានតែគំនិតរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះបានត្រឹមត្រូវប្រសើរ របស់​អ្នក​ដទៃ​មិនត្រឹមត្រូវ​ទេ ។ កាលបើខ្លួនបានដំណៀលដៀលត្មះពីអ្នកដទៃ ទើបកើតកំហឹងខឹងសម្បាខ្លាំង​ក្លាជាងសាមញ្ញជនធម្មតា បើមិនពេញចិត្តនឹងអ្នកណាម្នាក់ហើយ ច្រើនតែ​ប្រើ​អំណាច​បុណ្យ​សក្តិរបស់ខ្លួន កម្ចាត់បង់អ្នកនោះចោល ឬរកវិធីបំផ្លិចបំផ្លាញដោយប្រការផ្សេងៗ ដែលធ្វើឲ្យជនានុជននោះៗក្លាយទៅ​ជាអាណាចក្រនៃសេចក្តីភ័យខ្លាច និង ការគំរាមគំហែង ។
នាទីចុងក្រោយ
"ពុទ្ធោ​អើយ ! គួរឲ្យអាណោច !" លីលាវតីឧទានឡើងដោយសម្លេងញ័ររន្ថាន់ទាំងចិត្តសោកសង្រេង "លោកបងមិនដឹងការពិត លោកបងយល់ខុសអស់ លីលាវតីឧស្សាហ៍បួសជាភិក្ខុនី​តាមរកលោកបងមក ក៏ដើម្បីថ្លាថ្លែងរឿងពិតឲ្យលោកបងដឹង"
អគ្គីភ័យ
"ម្នាលឧបាសក ! មនុស្សភាគច្រើនដែលភាន់វង្វេងអ្វីៗផ្សេងៗក្នុងលោកនេះក៏ព្រោះតែកែវភ្នែកគឺចិត្តរបស់គេ ពោរពេញទៅដោយផង់ធូលីដែលជាហេតុធ្វើឲ្យចិត្តល្អក់ល្អន់គន់មើលអ្វីៗឃើញមិនច្បាស់ទើបយល់ខុស កាលបើយល់ខុសក៏ធ្វើខុស និយាយខុស លទ្ធផលដែលហុចឲ្យ គឺ ទុក្ខ កាលបើយល់ខុសហើយនៅតែមិន ដឹងខ្លួនថាខុស មិនគិតពិសោធការពិត ហើយចេះតែដើរទៅតាមផ្លូវខុសនោះរហូតទៅ កម្ទេចធូលីដែលធ្វើឲ្យចិត្តល្អក់កករ គឺអ្វី? ញោមគប្បីដឹងលក្ខណៈរបស់ចិត្តសិន ចិត្តរបស់មនុស្សយើងជាប្រក្រតីមានលក្ខណៈភ្លឺ ស្វាងឬភ្លឺផ្លេកត្រជាក់ត្រជុំស្ងប់ស្ងាត់ គិតអ្វីក៏ធ្លុះធ្លាយស្រឡះស្រឡំ បើគិត ក៏គិតល្អ បើនិយាយចេញមកក្នុង លោកនេះក៏ជាសម្តីល្អ ធ្វើការងារអ្វីក៏ជាការងារល្អ កាលបើគិតល្អ និយាយល្អ ផលល្អក៏កើតឡើង"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ដើរផ្លូវមកមួយ​អង្គ​ឯងយ៉ាងនេះមិនខ្លាចទេឬ?"
អាវុធខាងក្នុង
"ម្នាលឧបាសក ! " ខ្ញុំព្រះករុណាចាប់ផ្តើមសន្ទនា "ទាក់ទងនឹងកិច្ចចរចាកាត់បន្ថយអាវុធដែលកំពុងតែ​ប្រព្រឹត្តទៅនាខណៈនេះនោះ តើញោមមានទស្សនៈយល់់ឃើញយ៉ាងណាដែរ មាន​ផ្លូវ​នឹង​ព្រមព្រៀងគ្នា​បានទេមើលទៅ?"
មេរៀនពីក្មេងតូច
ឧត្តមត្តនិវាតេន  សូរំ ភេទេន និជ្ជយេ នីចំ អប្បកទានេន វិធមេន សមំ ជយេ ។
ឈ្នះអ្នកថ្កើងដោយត្រុនបន្ទន់ប្រាណ ឈ្នះអ្នកក្លាហានដោយការទម្លាយ ឈ្នះអ្នកក្រក្សត់ដោយឲ្យសម្លបាយ ឈ្នះអ្នកស្មើកាយដោយការព្យាយាម ។
អគ្គីភ័យ
វិធីទី ១ ត្រូវសិក្សាសង្កេតសង្កាអ្វីដែលយើងយល់ថាជាពស់នោះយ៉ាងល្អិតផ្ចិតផ្ចង់ ដោយយកឈើឆ្កឹះមើល ខ្លះ យកឈើស៊កលើកឡើងខ្លះ បើឃើញថាមិនកម្រើកទេ យើងនឹងដឹងសាជាថ្មីថាពស់នោះងាប់ ធម្មតា ពស់ ងាប់ហើយមិនអាចចឹកនរណាៗបានទេ កាលបើដូច្នោះ យើងចាប់មកពិសោធមើលដោយដៃ ស្ទាបច្របាច់ មើលឲ្យសព្វគ្រប់ នៅទីបំផុត ដំណឹងដឹងច្បាស់ក៏កើតឡើងក្នុងដួងចិត្តថានោះជាខ្សែទេ គ្រាន់តែដឹងថាជាខ្សែ ប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីភ័យខ្លាច សេចក្តីសង្ស័យអល់អែកក៏រលុបរលត់ទៅដូចជាគេជីកកប់ ។
គុណតម្លៃនៃការបួស
"មិន​មាន​ទេ ព្រះតេជ​គុណ !"
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"រួមសេចក្តីថា សេចក្តីសុខទាំង ២ យ៉ាងហ្នឹង ព្រះមុនីទាំង ៧ ជាអ្នកផ្តល់ឲ្យញោមឬ?" ខ្ញុំព្រះករុណាសួរផ្ទួន សម្តីម្តងទៀត លុះគាត់ឆ្លើយទទួលយល់ព្រមហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបអធិប្បាយរំគាយសេចក្តីដូចតទៅ "ដូចដែលញោមដឹងស្រាប់ហើយថា សេចក្តីសុខប្រភេទទី ១ កើតមកពីការមានគ្រប់គ្រាន់ សេចក្តីសុខបែប នេះរមែងកើតឡើងបាន ញោមព្រមទទួលហើយថា ទ្រព្យទាំងអម្បាលម៉ានដែលញោមមាននៅសព្វថ្ងៃនេះ ញោមស្វះស្វែងរកមកបានដោយខ្លួនឯង មិនមានព្រះអាទិទេពអង្គណាប្រគល់ឲ្យទេ នៅពេលញោមស្វែងរក ទ្រព្យដោយខ្លួនឯង បានសេចក្តីសុខដោយខ្លួនឯងបែបនេះ នឹងនិយាយថា ព្រះមុនីទាំង ៧ ជាអ្នកប្រគល់ឲ្យ តើត្រឹមត្រូវតាមហេតុផលដែរឬទេ" សំណួររបស់ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើឲ្យអ្នកស្រុកម្នាក់ៗបាត់មាត់ឈឹង លុះឃើញថាចង្វាក់ស្រួលខ្ញុំព្រះករុណាទើប ពន្យល់តទៅទៀតថា "ម្នាលឧបាសក ! សេចក្តីសុខប្រភេទទី ២ គឺ សេចក្តីសុខមិនពឹងពាក់អាស្រ័យវត្ថុសម្ភារៈ ជាសេចក្តីសុខកើតឡើងពីវិសុទ្ធិភាពនៃចិត្ត ញោមធ្វើចិត្តរបស់ឲ្យស្អាតបរិសុទ្ធ ប្រាសចាកអំពល់កង្វល់ ប្រាស ចាកលោភៈ ទោសៈ និង មោហៈបានទាំងស្រុង ហើយសេចក្តីស្ងប់សុខដ៏ត្រជាក់ត្រជុំរមែងកើតឡើងបាន ចិត្តរបស់ញោមរមែងស្អាតបរិសុទ្ធបានព្រោះការដុសខាត់របស់ញោមដោយខ្លួនឯង ញោមត្រូវតែដុសខាត់ ស្តារចិត្តរបស់ញោមដោយខ្លួនឯង នៅពេលដៃរបស់ញោមប្រឡាក់ប្រឡូសដោយវត្ថុស្មោគគ្រោគ ញោមត្រូវ តែយកទឹកមកលាងជម្រះដៃទើបស្អាតបាន ទោះបីជាញោមធ្វើការបូជាចំពោះព្រះអាទិទេព អង្វរបួងសួងឲ្យ ដៃរបស់ញោមស្អាតប៉ុនណា ដៃរបស់ញោមក៏នៅតែមិនស្អាតដដែល វត្ថុស្មោគគ្រោគនឹងមិនហើរហាយន៍ ផាយចេញពីដៃរបស់ញោមជាដាច់ខាត"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"ម្នាលឧបាសក ! អាត្មាមិននឹកស្មានថា សម្តីដែលអាត្មានិយាយលេងៗជាមួយនឹងកូនក្មេង អាចកែប្រែចិត្ត របស់ញោមបានដល់ម្លឹងសោះ ។ អាត្មានិយាយទៅតាមគោលធម៌ទេ គ្មាន​ចេតនា​ទូន្មានអ្នកឡើយ ទាំងមើល មិនឃើញញោមផង ។ ប៉ុន្តែអាត្មាក៏សប្បាយចិត្តដែលសម្តីរបស់អាត្មាធ្វើឲ្យញោមភ្ញាក់រលឹកខ្លួន កែប្រែជា​មនុស្សល្អបាន កុំយំសោកបោកប្រាណឡើយ ។ ឧបាសកអើយ ! អតីតកាលកន្លងហួសទៅហើយ ក៏សូមឲ្យ កន្លងហួសទៅចុះ នៅមិនទាន់ហួសពេលទេដែលញោមសាងអំពើល្អកាយកប់លុបលាងអំពើអាក្រក់ដែល បាន​ធ្វើ​ទុក​ក្នុង​គ្រា​មុន ។ ព្រះបរមសាស្តា​​បានត្រាស់​ទុកថា ៖
មនុស្ស​ពួកខ្លះមកក៏ងងឹតទៅក៏ងងឹត គឺ ធ្វើអំពើអាក្រក់មកពីមុនហើយ ក៏ធ្វើអំពើអាក្រក់តទៅទៀត មនុស្សពួកនេះងងឹតទាំងមកងងឹតទាំងទៅ ។
គុណតម្លៃនៃការបួស
"លាក់បាំង​អី ខ្ញុំ​កណា​សូម​ពិត​ទូល​ព្រះតេជ​គុណ​តាម​ត្រង់​ទៅ​ចុះ​ថា​ខ្ញុំ​កណា​កើត​និព្វិទា​ធុញ​ទ្រាន់​លោកីយ៍"
មេរៀនពីក្មេងតូច
មនុស្សពួកខ្លះមកក៏ភ្លឺទៅក៏ភ្លឺ គឺ ធ្វើអំពើល្អរៀងរហូតទាំងមកទាំងទៅ មនុស្សពួកនេះល្អបំផុត ។
ធម៌អហិង្សា
"បើ​ដឹង​ថា​របស់​នោះ​គេ​ប្លន់​សម្លាប់ម្ចាស់ទ្រព្យហើយយកមកប្រគល់ឲ្យ ហើយនៅតែទទួលយកដោយចិត្ត​ត្រេកអរ យ៉ាងនេះមិនផុតពីបាបទេ ព្រោះស្មើនឹងជ្រោមជ្រែងចោរកម្ម ត្រេកអរ​ក្នុង​បាបកម្ម​នោះ"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ពោងប្រៀបដូចជាបុណ្យកុសល ពីព្រោះកាលបើស្លាប់ទៅហើយ ញោមនឹងមិនអាចយកទ្រព្យសម្បត្តិ​ណានីមួយទៅជាប់នឹងខ្លួនបានទេ សូម្បីតែរាងកាយនេះក៏តោងតែកប់​ដុត​ឬ​បោះបង់​ចោល​ដែរ ។ ទ្រព្យសម្បត្តិក្តី រាងកាយក្តីជារបស់គគ្រើមគគ្រាត យើងស្វែងរកវាបានមកពីផែនដីនេះ នៅពេលដែល​យើងចាកចេញពីលោកនេះទៅ យើង​ក៏​ត្រូវ​បោះបង់​វា​ចោល​នៅ​លើ​ផែនដី​នេះ​ដដែល ។ វត្ថុធាតុដែលញោមអាចនាំយកទៅក្នុងបរលោកបាន គឺ បុណ្យកុសល ញោមនឹងបានអាស្រ័យបុណ្យ កុសល​នេះ​ឯង​ជា​ពោងពាយ​ហែល​ឆ្លង​ភព​ឆ្លង​ជាតិ​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​នាយ​គឺ​ព្រះនិព្វាន ។ ម្នាលឧបាសក ! ចុះញោមមានបានធ្វើបុណ្យកុសលអ្វីទុកខ្លះទេ?"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"បងប្អូនទាំងឡាយ ! ខ្ញុំបាទសូមប្រកាសឲ្យបងប្អូនទាំងអស់ដឹងថា បងប្អូនណាដែលកំដឹងបំណុលខ្ញុំបាទ ជាចំនួនប៉ុន្មានៗក៏ដោយ ខ្ញុំបាទមិនគិតយកពីបងប្អូនវិញទេ ។ សូម​ឲ្យ​បងប្អូន​រួច​ផុត​ចាកបំណុលឥណទាន​នេះចុះ ។ ចូរមានឥស្សរភាពចំពោះខ្លួនគ្រប់ៗគ្នា ។ មួយវិញសោត ដីស្រែទាំងអម្បាលម៉ានរបស់ខ្ញុំបាទ ដែលបងប្អូនធ្វើប្រវាស់នោះ អ្នកណា​ធ្វើ​ស្រែ​របស់​ខ្ញុំបាទ​ជា​ចំនួន​ប៉ុន្មាន សូមឲ្យចូលគ្រប់គ្រងកាន់កាប់​យកជាកម្មសិទ្ធិក្នុងដីស្រែចំនួនប៉ុណ្ណោះចុះ ។ ចាប់តាំងពីពេលនេះជាដើមទៅ ក្នុងអតីតកាល ខ្ញុំបាទបាន បង្ក​កម្មពៀរ​វេរា​ជាមួយ​នឹង​បងប្អូន​ច្រើន​ណាស់ ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំបាទភ្ញាក់រលឹកដឹងខ្លួនបានហើយចំពោះទោស​កំហុសទាំងនោះ ។ ខ្ញុំបាទនឹកសោកស្តាយជាទីបំផុត សូមបងប្អូនមេត្តាអភ័យទោសដល់ខ្ញុំបាទផង ។  ខ្ញុំបាទ​សូមធានារ៉ាប់រង​នៅចំពោះ​មុខ​ព្រះសុរិយទេព​ថា​ចាប់តាំងពីពេលនេះជាដើមទៅ ខ្ញុំបាទនឹងមិនធ្វើបែប​នោះទៀតជាដាច់ខាត ប្តេជ្ញា​នឹង​រក្សា​ការពារ​បងប្អូន​ដោយ​សុចរិត​យុត្តិធម៌​ជា​រៀង​រហូត​ទៅ" ។
អគ្គីភ័យ
"វិធីដោះស្រាយ គឺ ត្រូវមានសតិស្មារតីភ្ញាក់រលឹកកុំភ្លឹកភ្លេចខ្លួន យកសតិជាឆ្មាំយាមចាំសង្កេតមើលចិត្ត របស់ខ្លួន ត្រួតត្រាមើលចិត្តរបស់ខ្លួនជានិច្ចថាផូរផង់ជាប្រក្រតីឬល្អក់ល្អន់ បើឃើញថាល្អក់ល្អន់ព្រោះមាន អ្វីមកជ្រែកជ្រាប កម្រោធ សម្អប់ សេចក្តីលោភលន់ ឬ ទំនុញធុញទ្រាន់ សេចក្តីច្រណែន ឬ សេចក្តី ស្រឡាញ់ កាលបើដឹងថា អារម្មណ៍ណានីមួយកំពុងគ្របសង្កត់ចិត្ត ដូចជាទោសៈ ចូរប្រុងប្រៀបសតិទុក ឲ្យមុតមាំ កុំភ្លឹកភ្លេចខ្លួនតាមដានចលនាការរបស់ទោសៈគ្រប់ចង្វាក់មើលថាតើទោសៈនោះកើតឡើង ដល់កម្រិតណាហើយ ខេខឹងតិចតួច ឬ គ្រាន់តែឆេវឆាវឆុងឆាំង ឬ ឆេះដុំផ្គុំជាភ្លើងទាំងស្រុង ចូរខិតខំទប់ ទល់ចិត្ត កុំឲ្យចិត្តគិតគន់អ្វី ព្រោះចិត្តដែលពោរពេញទៅដោយទោសៈតែងតែគិតគន់អាក្រក់ ចូរហាមឃាត់់ មាត់កុំឲ្យនិយាយ បើមាត់និយាយក្នុងខណៈដែលកំពុងឡើងកំហឹង ពាក្យនិយាយចេញមកជាពាក្យ អសុរោះ ចូរទប់ដៃទប់ជើងកុំឲ្យធ្វើសកម្មភាព បើធ្វើសកម្មភាពក្នុងខណៈដែលមានកំហឹង ក៏ជាសកម្មភាព អាក្រក់ លទ្ធផល គឺ សេចក្តីទុក្ខ សេចក្តីហិនហោច បើមានសតិស្មារតីដឹងខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ មិនយូរមិន ឆាប់ កំហឹង គឺ ទោសៈនោះនឹងរសាយ ឬ ស្ងប់ចុះវិញបាន ចិត្តក៏ត្រឡប់ទៅជាផូរផង់ដូចដើមវិញ បន្ទាប់ពី នោះ ទោះជានឹងគិតអ្វី និយាយអ្វី ធ្វើអ្វី ក៏គិតបានល្អ និយាយបានល្អ និង ធ្វើបានល្អដែរ ហានីយផលនឹង មិនកើតមានឡើយ" ។
"ម្នាលឧបាសក ! ចូរតាំងចិត្តឲ្យស្ងប់ ហើយចាំស្តាប់រឿងដែលអាត្មានឹងតំណាលឲ្យស្តាប់ នៅកំឡុងពេល ដែលអាត្មាដើរផ្លូវត្រាច់រង្គត់សាត់អណ្តែតមកតាមលំដាប់លំដោយនោះ នៅថ្ងៃមួយ អាត្មាបានឈាងចូល ទៅសិងសម្រាកពេលយប់ក្នុងភូមិមួយ ព្រឹកព្រលឹមឡើង ក៏ចូលទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិនោះតាម សមណវិស័យ ក្នុងខណៈដែលកំពុងតែដើរតាមផ្លូវទៅនោះ អាត្មាបានសង្កេតឃើញហ្វូងមនុស្សចោម រោមមើលអ្វីម្យ៉ាងជាហ្វូងធំ ទើបដើរប្រជ្រៀតចូលទៅក្បែរខាង ដើម្បីមើលឲ្យដឹងថាមានរឿងអ្វីកើតឡើង អាត្មាបានឃើញមនុស្ស ២ ឬ ៣ នាក់កំពុងតែចាប់អូសប្រុសម្នាក់ទៀតយ៉ាងទីណាត់ទីណែងចេញពី កុម្ភការដ្ឋាន(រោងផលិតក្អម)របស់ស្មូនឆ្នាំង(កុម្ភការី) ប្រុសដែលគេអូសទាញចេញនោះតស៊ូរើបម្រះ ចង់ត្រឡប់ចូលទៅកុម្ភសាលាវិញទាំងស្រែកតវ៉ាថា"ខ្ញុំមិនទៅទេ ខ្ញុំមិនទៅទេ នេះជារោងក្អមរបស់ ខ្ញុំ ឲ្យខ្ញុំទៅណា"ចំណែកឯមនុស្សជាច្រើនមិនព្រមស្តាប់សម្រែករបស់ប្រុសនោះទេ ព្យាយាមច្រានគេ ចេញទៅព្រមទាំងស្រែកថា អាឆ្កួត ! អាឆ្កួត ! បានឃើញហេតុការណ៍ឆ្លែកនោះហើយ អាត្មាបានសួរ ប្រុសម្នាក់ទៀតថាមានរឿងអីឬ គេអធិប្បាយឲ្យស្តាប់ថាមនុស្សប្រុសដែលគេទាញចេញនោះជាមនុស្ស ប្លែកមុខ មកពីណា មិនស្គាល់ទេ កាលពីយប់មិញនេះបានចូលទៅសុំស្នាក់អាស្រ័យក្នុងផ្ទះស្មូនឆ្នាំង ប្រាប់ថា ព្រឹកស្អែក នឹងចេញដំណើរដើរផ្លូវតទៅទៀត សុំស្នាក់អាស្រ័យតែមួយយប់ទេ ស្មូនឆ្នាំងក៏ ត្រេកអរ ចាត់កន្លែងស្នាក់ឲ្យដោយអធ្យាស្រ័យមេត្រីចិត្ត រករបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗមកឲ្យ លុះព្រឹកឡើង ប្រុសប្លែកមុខម្នាក់នោះត្រឡប់ជានិយាយប្រែសម្តីថា រោងក្អម និង អ្វីៗខាងក្នុងនោះជាសម្បត្តិរបស់ខ្លួន មិនព្រមចេញពីរោងក្អមនោះទេ អ្នកស្រុកគិតថាគេបានក្លាយទៅជាមនុស្សឆ្លួតទៅហើយ ទើបជួយគ្នា ទាញដៃទាញជើងប្រុសនោះចេញដូចដែលព្រះតេជព្រះគុណកំពុងតែឃើញនោះឯង" ម្នាលឧបាសក ! បើញោមទៅជួបហេតុការណ៍បែបនោះ តើញោមគិតយ៉ាងណា? ញោមគិតថាប្រុស នោះជាមនុស្សឆ្កួតឬមនុស្សជា? ប្រធានភូមិឆ្លើយតបយ៉ាងស្រងូតស្រងាត់ថា "ប្រុសនោះប្រាកដជាឆ្កួត ព្រោះនិយាយម៉ៅយករបស់គេ ជារបស់ខ្លួនយ៉ាងប៉ាតណាប៉ាតណី ថ្វីបើខ្លួនពុំមានសិទ្ធិអំណាចគ្រប់គ្រងកម្មសិទ្ធិនោះក៏ដោយ"
ធម៌អហិង្សា
ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រឹទ្ធជន​កុម្ភកៈ​អ្នកដឹកនាំ​ចិត្តវិញ្ញាណ​របស់​អ្នកភូមិ​កោកិលា​គ្រាម បែរ​មក​គោរព​រាប់អាន​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​យ៉ាង​ស្មោះស្ម័គ្រ ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! នៅទីបំផុត ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ធ្វើដំណើរចាកចេញពីកោកិលាគ្រាមទៅ ពួកអ្នក​ស្រុកតាម​ជូនដំណើរខ្ញុំព្រះករុណាអស់ចម្ងាយផ្លូវប្រហែលកន្លះយោជន៍ ទើប​វិល​ត្រឡប់​ទៅវិញ ។​ សឹងតែទាំងអស់គ្នាមាន​ទឹកភ្នែករលីមរលាមដោយស្តាយស្រណោះចំពោះខ្ញុំព្រះករុណា ។ តាមការពិតទៅ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនមែនជា សាច់ញាតិ​ផៅ​សន្តាន​របស់ពួកគេទេ ប៉ុន្តែ​ម្នាក់ៗនៅក្នុងភូមិសុទ្ធតែគោរពរាប់អានខ្ញុំព្រះករុណាដោយស្មោះ​អស់ពីចិត្ត មិនចង់ឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាឃ្លាតឃ្លាចាកពួកគេទេ ចង់ឲ្យខ្ញុំព្រះករុណានៅជាមួយនឹងពួកគេទាល់តែ​ក្ស័យជីវិត ។ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំព្រះករុណានៅជាមួយនឹងពួកគេរហូតមិនបានទេ ព្រោះតួនាទីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាគឺ ការត្រាច់ចរទៅក្នុងលោកដ៏ធំល្វឹងល្វើយបីដូចជាបក្សីតូចហាច់ហើរទៅក្នុងនភាកាស គួរនា​ដូចជា​មច្ឆជាតិ​​ហែបហែល​ទៅក្នុងមហាសមុទ្រដូច្នោះ ។ "សេរីភាព"​ក្នុងដំណើរទស្សនាចរ គឺជាមនោរថរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា "វីរភាព"​ក្លាហាន​ដាច់ខាត​មិន​ខ្លបខ្លាច​ស្លាប់​គឺជា​យាន​វាហនៈ​ដែល​នាំ​ទៅ ។  "អំពើល្អ" គឺជាអាវក្រោះដែលខ្ញុំព្រះករុណាប្រើការពារខ្លួនរហូតមក ព្រោះតែអំពើល្អនេះឯងបានជាមនុស្សដែលស្គាល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ តែងស្រឡាញ់រាប់អានខ្ញុំព្រះករុណា ។ គេ​​ស្រស់ស្រាយ​​សប្បាយចិត្តនៅពេលគេនៅជាមួយ គេទុក្ខព្រួយរងួយ ចិត្តនៅពេលខ្ញុំព្រះករុណាព្រាត់ចាកទៅ ។ អំពើល្អនៅឯណា? នៅនឹងខ្លួនយើងនេះឯង អំពើអាក្រក់នៅនឹងខ្លួន យើងទាំងអស់ ម្នាក់ៗអាចមានទាំងអំពើល្អ និង អំពើអាក្រក់ស្មើគ្នា ប៉ុន្តែហេតុអ្វីបានជាអ្នកនោះជាមនុស្សល្អ អ្នកនោះជាមនុស្សអាក្រក់ ព្រោះមនុស្សល្អគេឈ្លាសវៃ គេកប់ទុកអំពើអាក្រក់ ហើយក៏បារយកតែអំពើល្អ​ចេញមកប្រើ យកតែអំពើល្អចេញមកអួតអ្នកដទៃ ។ គេគិតល្អចំពោះអ្នកដទៃ និយាយល្អចំពោះអ្នកដទៃ ធ្វើល្អ​ចំពោះអ្នកដទៃ មនុស្សទើបស្រឡាញ់រាប់អានគេ មនុស្ស​អាក្រក់​ជាមនុស្សល្ងង់ គេកប់ទុកអំពើល្អ យកតែអំពើអាក្រក់ចេញមកប្រើ យកតែអំពើអាក្រក់ចេញមកអួតអ្នកដទៃ គិតអាក្រក់ចំពោះអ្នកដទៃ និយាយអាក្រក់ចំពោះអ្នកដទៃ ធ្វើអាក្រក់ចំពោះអ្នកដទៃ ។ មនុស្សទាំងឡាយទើបស្អប់ខ្ពើមគេ គេក្លាយជាឧត្បាតចង្រៃក្នុង សង្គមមនុស្ស ។
អាវុធខាងក្នុង
"បើគេសាងមកថ្មី គេសាងបានទាំងអស់ សាកគិតទៅមើលថាព្រះរាជាណាចក្រកោលសធំល្វឹងល្វើយ​ប៉ុនណា គេអាចនឹងក្រលប់លាក់ទុកឯណាក៏បានដែរ លុះ​ដល់​ពេល​ចាំបាច់​ត្រូវ​ប្រើ​សឹម​បញ្ចេញ​យក​មក​ប្រើបន្តិចម្តងៗបែបលាក់លៀមទៅ ។ កាលបើដូច្នេះ យើងមិនអាចប្រឆាំងគេបានទេ ទោះជាមានភស្តុតាង​ល្មមនឹងប្រឆាំងបានក៏ដោយ ក៏មិនដឹងថានឹងទៅប្រឆាំងអ្នកណា ព្រោះ​កិច្ចព្រមព្រៀងរបស់យើងជា​កិច្ចព្រមព្រៀងឧភតោភាគីប៉ុណ្ណោះ គ្មានអាជ្ញាកណ្តាលដែលមានអំណាចខ្ពស់ជាសាក្សីទេ ។ យើងជាអ្នក​សាងកិច្ចព្រមព្រៀងមកដោយខ្លួនឯង និង ជា​អ្នក​រក្សា​កិច្ចព្រមព្រៀងនោះដោយខ្លួនឯង ។ ចុះហេតុអីក៏មិន​អាចល្មើសកិច្ចព្រមព្រៀងនោះបាន ។ កិច្ចព្រមព្រៀងដែលប្រាសចាកបុគ្គលទី ៣ ធានារ៉ាប់រងក៏ដូចជាច្បាប់ ដែល​រាជបុរស​ចាំ​ចាប់​ដាក់​ខ្នោះ​ជន​ល្មើស និង គ្មាន​តុលាការ​ចាំ​វិនិច្ឆ័យ​កាត់ទោសឬគ្មានពន្ធនាគារ​សម្រាប់​ឃុំឃាំងដូច្នោះ ។ ច្បាប់នេះក៏គ្មានប្រសិទ្ធិភាព គ្មានអ្នកអនុវត្តតាម ហេតុដូច្នោះ ខ្ញុំកណាជឿថា កិច្ចចរចា​កាត់បន្ថយអាវុធនឹងមិនកើតលទ្ធផលល្អប្រពៃអ្វីទេ ក្រៅតែពីយកលេសបញ្ឆោតបញ្ឆក្មេងក្មាង ឲ្យត្រេកអរថានឹងមិនមានសង្គ្រាមប៉ុណ្ណោះ" ។
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
មានភូមិមួយតាំងនៅលើឆ្នេរស្ទឹងគង្គាក្នុងអាណាខេត្រនៃមគធរដ្ឋ ខ្ញុំព្រះករុណាដើរផ្លូវទៅដល់ភូមិនោះ នារសៀលថ្ងៃមួយ គ្រាន់តែបានដំណឹងថាមានសមណៈប្លែកមុខចូលមកស្នាក់នៅក្បែរភូមិ អ្នកស្រុកមួយអន្លើ ដោយមេភូមិ(គ្រាមភោជក)ដែលមានប្រាជ្ញាក៏ដើរចេញទៅសន្ទនាជាមួយនឹងខ្ញុំព្រះករុណាភ្លាម កាលបើសួរ សុខទុក្ខរបស់គ្នា និង គ្នាតាមទំនៀមទម្លាប់ហើយ ការសន្ទនាលើប្រធានបទជំនឿជឿកាន់ក៏ចាប់ផ្តើមឡើង "ម្នាលឧបាសក ! ញោមទាំងអស់គ្នារាប់អានអ្វីជាទីពឹង?"ខ្ញុំព្រះករុណាចាប់ផ្តើមសួរមេភូមិដែលធ្វើមុខងារជាតំណាងអ្នកភូមិបានឆ្លើយតបថា "ពួកខ្ញុំកណារាប់អានព្រះមុនីទាំង ៧ ជាទីសរណៈ ទីពឹង"
មេរៀនពីក្មេងតូច
លុះដល់ព្រឹកឡើងនាថ្ងៃនោះឯង មេភូមិក៏កោះហៅកូនភូមិទាំងអស់មកប្រជុំត្រង់ទីធ្លាមុខគេហដ្ឋានរបស់​គាត់ ។ នៅពេលដែលអ្នកភូមិអង្គុយជួបជុំព្រមគ្នាហើយ លោក​ប្រធាន​ភូមិ​ក៏​ក្រោក​ឡើង ទឹក​មុខ​របស់​គាត់​ឡើងជួរព្រហួញជាងមុន ធ្វើឲ្យអ្នកភូមិស្ទើរតែទាំងអស់គ្នារសាប់រសល់មិនស្រួលចិត្ត ពីព្រោះយ៉ាងណា​ក៏ដោយនៅថ្ងៃនេះ លោក​ប្រធាន​ភូមិ​កំណាច​ប្រហែល​ជា​រក​ផ្លូវ​កេងប្រវ័ញ្ច​ពួក​យើង​ទៀត​មិនខាន ។ ប៉ុន្តែអ្នកទាំងអស់គ្នាក៏ចម្លែកចិត្តសឹងតែស្តាប់មិនជឿត្រចៀកខ្លួនឯង ព្រោះលោកប្រធានភូមិបានប្រកាស ឡើងថា ៖
នៅពេលដែលលោកប្រធានភូមិប្រកាសចប់ហើយ សេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់គ្របដណ្តប់ទូទៅ ពីព្រោះគ្មានអ្នក​ណានឹកស្មានថានឹងបានស្តាប់សម្តីបែបនោះពីប្រធានភូមិកំណាចនោះទេ ទើប​នាំគ្នា​ភាន់ភាំង​ស្រឡាំង​កាំង​រហូតដល់ប្រធានភូមិក្រោកឈរឡើងពោលសម្តែងសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃចិត្តរបស់ខ្លួនម្តងទៀត ។ អ្នកស្រុក​ទាំងអស់​ទើប​បាក់ចិត្តជឿ រំពេច​នោះ​ឯង​អ្នកស្រុក​ម្នាក់ៗ​មាន​ទឹកភ្នែក​ហូរ​រហាម​ដោយបីតិសោមនស្ស ។ ពួកគេស្ទុះចូលទៅចាប់លើកមេភូមិលីលើស្មា​ហើយនាំហែហមទៅតាមផ្លូវក្នុងភូមិ ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
លុះមកដល់ភូមិអ្នកស្រុក ឃើញថាព្រលប់ណាស់ទៅហើយ ដោយសារសេចក្តីនឿយហត់អស់កម្លាំងខ្លាំង ខ្ញុំព្រះករុណាទើបសម្រេចចិត្តឈប់សិងយប់ក្នុងភូមិនោះឯង មាន​ខ្ទម​ដី​បូក​ដោយ​គោម័យ ១ ខ្នង​តាំងនៅ​ក្បែរផ្លូវខាងស្តាំដៃ មានពន្លឺភ្លឺផ្លុងៗបាញ់ចេញពីទ្វារដែលបើកចំហ ។ ខ្ញុំព្រះករុណាដើរតម្រង់ទៅកាន់ខ្ទម​នោះដើម្បីសុំបិណ្ឌបាតទឹក​ឆាន់​បំបាត់សម្រេក ហើយ​ក៏​ទៅ​រក​កន្លែង​ស្នាក់​ខាង​ក្រៅ​ភូមិ ។ ម្ចាស់ខ្ទមជាបុរស​វ័យ​កណ្តាល​ កិរិយាអាការធំក្រអាញក្រអៅ ប៉ុន្តែទទួលស្វាគមន៍ខ្ញុំព្រះករុណាដោយកិរិយាលំអុត​លំឱនពន់ពេកណាស់ ។
អគ្គីភ័យ
"បពិត្រនាយម្ចាស់ ! លោកនិយាយគួរឲ្យចាប់ចិត្តមែនទែន"
"មិនមែនជាសម្តីរបស់ខ្ញុំទេ ជាសម្តីរបស់ព្រះគុណម្ចាស់របស់យើងអង្គនេះ"ប្រធានភូមិនិយាយទាំងអង្គុល ដៃមកខាងខ្ញុំព្រះករុណា
"ម្នាលឧបាសក ! វិធីរម្លស់មោហៈបាំងអាចធ្វើបាន មិនពិបាកទេ កាលបើញោមដឹងខ្លួនឯងថាជាអ្នកវង្វេង ហើយបែបនេះ ក៏រឹតតែស្រួលនឹងរម្លស់រម្លីងទៅទៀត ដូចជា មនុស្សវង្វេងផ្លូវ បើដឹងខ្លួនឯងថាវង្វេងផ្លូវ ក៏នឹងអាចរកផ្លូវត្រូវឃើញបាននៅពេលមិនយូរ ផ្ទុយទៅវិញ បើមិនដឹងខ្លួនឯងថាវង្វេងផ្លូវទេ ហើយ ចេះតែដើរតាមផ្លុវខុសនោះទៅជារឿយៗ គ្មានថ្ងៃណានឹងអាចទៅដល់ទិវដៅដែលខ្លួនប៉ងប្រាថ្នាបាន ឡើយ ញោមដឹងហើយថាមោហៈ គឺ សេចក្តីវង្វេង បានដល់ សេចក្តីមិនស្គាល់ពំនិតហើយយល់ខុស មូលហេតុដែលមិនដឹងការពិត ព្រោះចិត្តងងឹតសូន្យសុង(មោហ៍បាំង) បុព្វហេតុដែលងងឹតសូន្យសុង ព្រោះមានអារម្មណ៍ខាងក្រៅចូលមកជ្រៀតជ្រែកក្នុងចិត្តគួរនាដូចជាទឹកដែលពេញដោយផង់ធុលីតែង មិនថ្លាយង់ដូច្នោះ ប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលមានធុលីចូលភ្នែកធ្វើឲ្យស្រវាំងភ្នែក មើលអ្វីឃើញមិនសូវ ច្បាស់ ហើយយល់ថាខ្សែជាពស់ គឺ មិនមែនជាការពិត ចុះធ្វើយ៉ាងណាទៅទើបដឹងការពិត?"
នាទីចុងក្រោយ
លុះ​ដល់ពេលព្រឹកស្អែកឡើង កាលបើដើរបិណ្ឌបាតបានចង្ហាន់ល្មមឆាន់ហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ចាកចេញ ពីក្រុងទៅឆាន់នៅឯជើងភ្នំគិជ្ឈកូដដោយមិនប្រាប់ឲ្យអ្នកណាដឹងឡើយ ។ លុះ​ឆាន់​ហើយ​ក៏​ដើរ​ទៅ​មួយ​ញើស​ក៏ដល់ល្អាងសុករខាតា ។ ត្រង់ល្អាងនេះ កាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ធ្លាប់ស្តេចយាង មក​ប្រថាប់​សម្រាក​សម្រាន្ត​ព្រះឥរិយាបទ​ព្រោះ​ជា​វិវេកដ្ឋាន​ស្ងប់ស្ងាត់ និង ប្រកបដោយម្លប់ត្រជាក់ត្រជុំ ស្រួលសមគួរដល់សមណៈដែលលះបង់លោកិយវិស័យ ។ ខ្ញុំព្រះករុណាដើរពិនិត្យមើលបរិវេណជុំវិញទៅ ឃើញថាជាទីគាប់ចិត្តណាស់ ទើប​សម្រេច​ចិត្តគង់នៅត្រង់កន្លែងនោះជាការបណ្តោះអាសន្នសិន ។
រិះគន់ និង សរសើរ
"ចុះគាត់គួរធ្វើយ៉ាងណាបានត្រូវ?" ខ្ញុំព្រះករុណាសួរ
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"អើហ្ន ! ពីរោះណាស់តើ ! " ប្រុសម្ចាស់ពពែឧទានឡើងទាំងងក់ក្បាលសម្តែងថាយល់ស្រប ប៉ុន្តែគាត់សួរ តទៅទៀតថា ៖ "គ្រាន់តែនឹករលឹកដល់សេចក្តីស្លាប់ជារឿយៗបែបនេះ​ធ្វើឲ្យបាត់ភ័យខ្លាចបានឬ ? ខ្ញុំកណាមើលមិន​ឃើញថា​នឹងធ្វើឲ្យបាត់ភ័យខ្លាចយ៉ាងដូចម្តេចទេ"
អគ្គីភ័យ
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ក្រោយពីចម្រើនពរលាស្ត្រីជរាក្នុងគ្រានោះមក ខ្ញុំព្រះករុណាបានទៅស្នាក់នៅគង់ ចាំវស្សាក្នុងកោលិកាគ្រាមនៃក្រុងរាជគ្រឹះ ពួកអ្នកស្រុកជាសប្បុរសជនជួយគ្នាកសាងកុដិតូច ១ ខ្នង ឲ្យខ្ញុំព្រះ ករុណាគង់នៅត្រង់ជើងភ្នំក្បែរដងអូរ ខាងក្រោយកុដិជាទំនួលខ្ពស់ឡើងទៅ ខាងមុខកុដិមានធ្លាថ្មធំល្វើយរាប ស្មើ បរិវេណជុំវិញកុដិមានដើមឆត្ររួតខ្នាតធំដុះទ្រុលទាំងបែកមែកសាងញ៉ាងគ្របដណ្តប់ពីលើ ធ្វើឲ្យផែនថ្ម ត្រជាក់ស្រេប គួរឲ្យសម្រាកលេងពន់ពេក បន្ទាប់ពីផែនថ្មនេះទៅជាទីធ្លាធំទូលាយគួរសម ត្រង់ទីធ្លាដីនេះ មានកូនកុដិតូច ១ ខ្នងទៀតសម្រាប់ជាលំនៅរបស់ឧបាសកម្នាក់ដែលអ្នកស្រុកចាត់តាំងគាត់ឲ្យនៅចាំបម្រើ ខ្ញុំព្រះករុណា តពីនេះទៅជាផែនថ្មខ្ពស់ខ្លះ ទាបខ្លះ រៀងរាយខ្ពស់ទាប តម្រៀបគ្នាតាមលំដាប់លំដោយ ហាក់ បីដូចជាជណ្តើរធម្មជាតិលាតសន្ធឹងដល់ដងអូរ ត្រង់ដងអូរមានដើមឈើធំ ១ ដើមដួលរលំចុះដោយកម្លាំង ខ្យល់ព្យុះជាយូរមកហើយ លាតចង្គ្រាងនៅកណ្តាលដងអូរ ក្លាយជាស្ពានធម្មជាតិសម្រាប់ខ្ញុំព្រះករុណាដើរ ឆ្លងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិដែលនៅឆ្ងាយប្រមាណជា ៥០០ ដងធ្នូ បរិវេណម្តុំនោះសម្បូរទៅដោយសត្វព្រៃ មានប្រភេទផ្សេងៗចាប់តាំងពីភាណកសត្វតូចល្អិត ដែលយំស្រែកសម្រែកស្រួចឆ្មារក្នុងរាត្រីកាលរហូត ដល់សត្វ មាន់ព្រៃ និង សត្វទទាមកដើរកកាយរកចំណីស៊ីក្បែរកុដិ ដោយពុំបានសម្តែងឧត្តាសភាពភ័យ ខ្លាចអ្នកដែលមានចិត្តពេញព្រៀបដោយមេត្តាធម៌ឡើយ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រាយរាយគ្រាប់បាយដែលសល់ ពីឆាន់ក្បែរកុដិ បណ្តោយឲ្យសត្វទាំងឡាយមកកកេះកកាយស៊ីក្នុងមជ្ឈន្តិកសម័យថ្ងៃត្រង់ លំនៅរបស់ ខ្ញុំព្រះករុណាពោរពេញទៅដោយធម្មជាតិរស់រវើក ប៉ុន្តែក្នុងសំវរីកាលវិញ ស្ងាត់ច្រងំដូចព្រៃស្មសាន បើទុកជាដូច្នោះក៏ដោយ ក៏មិនបានធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាអផ្សុកអប្បាន្តទេ ឧបាសកម្នាក់ សត្វមាន់ព្រៃ សត្វទទា រៃកណ្តឹង និង រុក្ខជាតិសែនត្រឈឹងត្រឈៃល្មមគ្រប់គ្រាន់ហើយសម្រាប់ផ្តល់កំណក់កក់ក្តៅដល់ ខ្ញុំព្រះករុណា នៅពេលនោះ អ្នកស្រុកម្នាក់កាលបើមកឃើញលំនៅរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយក៏នាំគ្នា ហាមាត់សរសើរគ្រប់ៗគ្នាថា ត្រជាក់ត្រជុំស្ងប់ស្រួល គួរឲ្យរស់នៅមែនទែន ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយប្រាប់គេ ថាព្រៃធំក្រំថ្មគឺជាលំនៅដើមរបស់មនុស្ស លុះបានមកឃើញលំនៅដើមវិញហើយទើបយល់ថាគួរឲ្យរស់ នៅ ។
ធម៌អហិង្សា
"ចាត់ជាបាបយ៉ាងពិតប្រាកដណាស់"
នាទីចុងក្រោយ
"សូមប្រញាប់ប្រញាល់បន្តិចណៈ បើយឺតយូរ អាចនឹងមិនទាន់ដង្ហើមនាងក៏បាន" សុភូតៈភិក្ខុនិយាយហើយ ក៏ក្រាបលាទៅ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ព្រះតេជព្រះគុណជាពេទ្យឈ្លាសវៃ និង មានអ្នកជម្ងឺច្រើនបំផុត ខ្ញុំកណាគិតថាព្រះតេជគុណប្រាកដ​ជាបានថ្លៃឈ្នួលច្រើនណាស់មើលទៅ" ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"តាមការពិត ក្នុងការបរិភោគអាហារនេះ គ្មានកំហូចខូតខាតអ្វីទេ កំហូចខូចខាតនៅត្រង់ថា អាត្មាល្មើស​វិន័យរបស់សមណៈដែលព្រះបរមសាស្តាទ្រង់បញ្ញត្តទុក"
"អរគុណញោមច្រើនណាស់ ។ ឧបាសក ! ប៉ុន្តែញោមប្រហែល​ជាមិនយល់ទំនៀមទម្លាប់របស់សមណៈទេ​មើលទៅ ។ តាមធម្មតា សមណៈតែងមិនបរិភោគអាហារក្នុងគ្រាវិកាល គឺ ចាប់ពីថ្ងៃត្រង់រហូតដល់អរុណរះ ។ អាត្មាជាសមណៈមិនអាចបរិភោគដារឆ្លង​សទ្ធា​របស់ញោមនៅពេលថ្មើរនេះបានទេ" ។
ក្រុមល្ខោនចល័ត
"មិនបាច់មានមនុស្សច្រើនទេ មិនទាំងសាងវេទិកាទៀត ចុះព្រះតេជព្រះគុណយកថ្លៃឈ្នួលពីអ្នកមើល​ដូចម្តេច?"
មេរៀនពីក្មេងតូច
មនុស្សពួកខ្លះមកងងឹតប៉ុន្តែទៅភ្លឺ គឺ ធ្វើអំពើអាក្រក់មកពីមុន ក្រោយមក ក៏កែប្រែខ្លួនខ្វល់ខ្វាយធ្វើអំពើ ល្អតទៅ មនុស្សពួកនេះមកងងឹតប៉ុន្តែទៅភ្លឺ ចាត់ទុកថាគ្រាន់បើ ម្នាលឧបាសក ! ញោមចាត់ទុកជាមនុស្ស ប្រភេទនេះឯង ។
ក្រុមល្ខោនចល័ត
"អាត្មាមិនតោងទាមគំរាមយកថ្លៃឈ្នួលជាមាសប្រាក់ឬវត្ថុណានីមួយទេ ព្រោះមាសប្រាក់ទាំងនេះលុះបាន​មកហើយក៏ចាយវាយរលាយអស់ទៅវិញ ។ បដិការផលដែលអាតា្មទទួលបាន គឺ សេចក្តីសុខ​ផ្លូវចិត្តដែល​ខ្លួនបានធ្វើប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ ។ សេចក្តីស្រស់ស្រាយសប្បាយចិត្តដែលទទួលបានពីមាសប្រាក់មិន​មានឡើយ" ។ "បើអញ្ចឹង អ្នកដែលនឹងសម្តែងល្ខោនដូចយ៉ាងព្រះតេជព្រះគុណបាន តោងតែជាអ្នកមានចិត្តហ៊ានលះបង់​ខ្ពស់យ់ាងពិតប្រាកដ បើពុំនោះសោតទេ នឹង​មិន​អាច​សម្តែង​ល្ខោន​បែប​នេះ​បាន​ទេ" ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"បើអញ្ចឹង គួរឲ្យអាណិតអាសូរណាស់ ញោមសុខចិត្តធ្វើជាទាសករបម្រើដ៏ស្មោះត្រង់របស់ពពែ ស្រែចម្ការ និង ការងារ ប៉ុន្តែកាលបើមរណភ័យមកដល់ កាលបើ​ទូក​គឺ​រាងកាយ​របស់​ញោម​លិចលង់​ចុះ​កាន់រង្វង់ទឹកកួច គឺ មរណៈ អ្វីទាំងអស់នេះនឹងមិនអាចជួយញោមបានឡើយ ញោមនឹងត្រូវប្រឈម​មុខនឹងមហន្ធការ​បច្ឆាមរណៈ​តែម្នាក់ឯង ។ ពេលនោះ ញោម​នឹង​មើល​ឃើញ​គុណតម្លៃ​នៃការជួយខ្លួនឯង ។ បើញោមមិនធ្វើបុណ្យកុសលទុកទេ ញោមនឹងលាចាកលោកនេះទៅយ៉ាងក្រខ្សត់អត់ឃ្លាន គ្មាន​ស្បៀងអាហារ​ឬ​អាវុធណាៗ​ជាប់​ទៅ​ជាមួយ​នឹង​ខ្លួន​ ។ ញោមនឹងត្រូវប្រឈមមុខនឹងទុព្ភិក្ខភាព និង កិលមនាការ គឺ ការលំបាក​យ៉ាប់យ៉ឺន​យ៉ាងអន្តេបអន្តាប ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែល​គ្មាន​ពោងពាយ​ នា​កាល​ដែល​នាវា​លិច​ទឹក​ហើយ​ក៏​ត្រូវអណ្តែត​ប្រឡឹម-ក​នៅក្នងមហាសាគរដែលកុះករស្អេកស្កះទៅ ដោយត្រីឆ្លាមមករ​ដ៏សាហាវ ហើយ និង ខ្មួលខ្មាញ់ដោយព្យុះព្យាដូច្នោះ"
អគ្គីភ័យ
ខ្ញុំព្រះករុណាបានទេសនាដឹកនាំអ្នកស្រុកអ្នកភូមិឲ្យតាំងនៅក្នុងសាមគ្គីធម៌ល្មមសមគួរហើយក៏វិលត្រឡប់ទៅកាន់កន្លែងស្នាក់វិញ ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"កុំតូចចិត្តថី្វ ឧបាសក ! នៅមិនទាន់ហួសពេលទេដែលញោមនឹងស្វែងរកស្បៀងគឺបុណ្យកុសលទុក តាំងពីថ្ងៃនេះតទៅ សូម​ឲ្យ​ធ្វើ​បុណ្យកុសល​ទុក​ដោយ​ការបរិច្ចាគ​ឲ្យ​ទាន​ដល់​សមណៈព្រាហ្មណ៍ និង មនុស្សក្រីក្រផង រក្សាសីល ៥ ឲ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួន ព្យាយាមស៊ូ​ទ្រាំកម្ចាត់សេចក្តីលោភ សេចក្តីក្រោធខឹង សេចក្តី​វង្វេងវង្វាន់​ដែល​ភល​ចូល​មក​ក្នុង​ចិត្ត​គំនិត​ម្តងម្កាល​នោះ​ផង ។ សរុបដោយសង្ខេបខ្លី គឺ ចូរគិតល្អ និយាយល្អ ធ្វើល្អ គ្រប់ពេលវេលា និង គ្រប់ទីកន្លែង អំពើល្អនេះហើយហៅថា បុណ្យកុសល ដែលនឹងនាំ ផ្លូវ​ញោម​ទៅ​កាន់​សុគតិភព​ក្រោយ​ពេលដែលនាវាជីវិតលិចលង់ទៅ ហេតុដូច្នោះ សូមញោមកុំប្រមាទ​ទ្វេធ្វេស" ។
ខ្ញុំព្រះករុណាបានទេសនាទូន្មានប្រៀនប្រដៅមហល្លកជននោះទាល់តែព្រះទិនករហៀបនឹងអស្តង្គត​រលត់ទៅទើបចម្រើនពរលាគាត់ចេញដំណើរដើរផ្លូវឆ្លងកាត់ស្ទឹងនេរញ្ជរាតទៅទៀត ។
ធម៌អហិង្សា
"ព្រះតេជព្រះគុណ ! ការសម្លាប់សត្វបាបឬទេ?" វយជនកុម្ភកៈ​ចាប់ផ្តើម​សន្ទនា​ជាមួយ​នឹង​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ក្នុង​រសៀល​ថ្ងៃ​មួយ​ ។ សំណួរ​របស់​គាត់​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ចម្លែក​ចិត្ត​ ព្រោះ​មិន​គួរ​នឹង​សួរ​សំណួរ​ងាយៗ​បែប​នេះ​ទេ ។ ការ​សម្លាប់​សត្វ នរណាៗ​ក៏​ដឹង​ដែរ​ថា​ជា​បាប​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែ​ជួនកាល​អាច​ជា​រណ្តៅ​កំបាំង​បញ្ឆោត​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ធ្លាក់​ទៅ​ក៏​បាន ព្រោះ​កុម្ភកៈ​មាន​កលល្បិច​ច្រើន​ណាស់ ។ មនុស្ស​ពេញ​ទាំង​ស្រុក​គ្មាន​អ្នក​ណា​ហ៊ាន​ប្រកែក​វែក​ញែក​​នឹង​គាត់​ទេ ។ ប៉ុន្តែ​នៅ​ទីបំផុត ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ក៏​ឆ្លើយ​ទៅ​តាម​មូលភាព​ថា ៖
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
គ្រាន់តែស្តាប់ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយចប់ ពេទ្យស្មឿកក៏ផ្ទុះសំណើចសើចកាច់កកាច់ស្រង្គលាន់ឮពេញ ទាំងវាលស្រែហើយនិយាយថា "រោគនេះគ្មានអ្នកណាគេព្យាបាលទេ លោកសមណៈ ! ព្រោះវាជារោគ ធម្មតារបស់សង្ខារ"
អគ្គីភ័យ
"ម្នាលឧបាសក ! ជួនកាល ចំណង់ចង់បាន(លោភៈ) សេចក្តីអន្ទះសាខ្វារកនឹងចូលមកពុះជ្រែកដួងចិត្ត ធ្វើឲ្យ ចិត្តក្រវល់ក្រវាយអន្ទះអន្ទែងបីដូចជាខ្លាឃ្លានចំណីដែលជាប់នៅក្នុងទ្រុងដូច្នោះ ជួនកាលសេចក្តីថ្នាំងថ្នាក់ ឃ្នើសចិត្តនឹងចូលមកឈ្មៀតជ្រៀតដួងចិត្តធ្វើឲ្យចិត្តឈឺចាប់ខ្លោចផ្សាហាក់បីដូចជាត្រូវគេចាក់ដោតដោយ ដែកអណ្តោតដ៏ស្រួចរលែម ជួនកាលសំណោកសោកសៅចូលមកគ្របសង្កត់ចិត្ត ធ្វើឲ្យចិត្តក្រៀមក្រំ ស្រពាប់ស្រពោន ជួនកាលតម្រកត្រេកត្រអាលចូលមកទំរុំព័ទ្ធចិត្ត ធ្វើឲ្យចិត្តឡើងចាងឡើងជំនោរ ប៉ុន្តែ ងងឹតងងល់បីដូចជាដំរីចុះប្រេងដែលខ្វាក់ភ្នែក ចំណង់ចង់បាន គឺ លោភៈ កំហឹងខឹងក្រោធ គឺ ទោសៈ សេចក្តីច្រណែនឈ្នានីស គឺ ឥស្សា តម្រេកត្រេកត្រអាល គឺ រាគៈ សំណោកសោកសង្រេង គឺ សោកៈ ជាដើម កិលេសជាតិទាំងអស់នេះជាកម្ទេចធូលីរបស់ចិត្ត ធ្វើឲ្យចិត្តល្អក់កករ មើលឃើញអ្វីមិនច្បាស់ លាស់ ប្រៀបទៅនឹងមនុស្សដែលមានផង់ធូលីចូលភ្នែកដូច្នោះ"
ធម៌អហិង្សា
"អាត្មាមិនទាន់មើលឃើញថាជាអំពើជ្រោមជ្រែងយ៉ាងម៉េចទេ"
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
" មានវិធីរក្សាដូចតទៅនេះ គឺ មុនពេលញោមនឹងគិតអ្វី នឹងនិយាយអ្វី សូមឲ្យគិតពិចារណាមើលឲ្យល្អិត ល្អន់ជាមុនថា ការធ្វើ​ការ​និយាយ​របស់​ញោម​នោះ​នឹង​បង្ក​ទុក្ខ​ក្តៅក្រហាយ​ដល់​ខ្លួន​ឯង និង អ្នកដទៃ​ឬទេ ? បើ​ឃើញ​ថា​បង្ក​ទុក្ខទោស​ទេ ចូរ​កុំគិត កុំនិយាយ កុំ​ធ្វើ​អំពើ​នោះជាដាច់ខាត ប៉ុន្តែបើឃើញថា ការគិត ការ និយាយរបស់ញោមនោះបង្កបង្កើតសេចក្តីសុខ សេចក្តីស្ងប់ដល់ខ្លួនឯង និង អ្នកដទៃ មិនខុសសីលធម៌ មិន ល្មើសច្បាប់បញ្ញត្តិទេ ក៏ចូរធ្វើទៅចុះ បើរក្សាបានយ៉ាងនេះ មន្តរបស់ញោមនឹងឆុតស័ក្តិសិទ្ធិខ្លាំងឡើង ផ្ទុយទៅវិញ បើរក្សាមិនបានទេ មន្តរបស់ញោមនឹងសាបរលាបអស់អានុភាព អាត្មាដើរផ្លូវមកតែម្នាក់ឯង គ្មានអាវុធមួយដើមជាប់នឹងខ្លួនទេ បានប្រឈមមុខនឹងសត្វសាហាវ និង ចោរឃោរឃៅមកច្រើនណាស់ ប៉ុន្តែព្រោះអាស្រ័យមន្តបទនេះទើបជួយការពារអាត្មាឲ្យបរវាសចៀសឆ្ងាយភយន្តរាយបានរហូតមក បម្រាមផ្សេងក្រៅពីនេះគ្មានទេ ញោមស្វាធ្យាយដោយសម្លេងឮខ្លាំងប៉ុនណាក៏បានដែរ រឹតតែប្រាប់អ្នក ផ្សេងបានច្រើនប៉ុនណា មន្តរបស់ញោមរឹតតែស័ក្តិសិទ្ធិប៉ុនណោះ" កាលបើខ្ញុំព្រះករុណាបានជូនពុទ្ធមន្តដល់អ្នកស្រុកកណ្ណិកគ្រាមហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ធ្វើដំណើរដើរផ្លូវ តទៅមុខទៀត ។
អគ្គីភ័យ
"ម្នាលឧបាសក ! កុំព្រួយចិត្តឡើយដែលញោមត្រូវបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង និង ទ្រព្យសម្បត្តិព្រោះត្រូវភ្លើងឆេះ ព្រោះហេតុថាវត្ថុទាំងនេះមិនមែនជារបស់យើង យើងខ្ចីគេមកប្រើប្រាស់បណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្ណោះ ឥឡូវ នេះដល់ពេលដែលគេត្រូវទាមទារយករបស់គេទៅវិញហើយ យើងគួរតែសងឲ្យគេវិញដោយចិត្តរីករាយ កាលបើជីវិតសង្ខាររបស់យើងនៅមាន ក៏ស្វែងរកមកថ្មីទៀតបាន ព្រោះហេតុនោះ ចូរកុំសោកសៅក្តៅ ក្រហាយចិត្តឡើយ ធ្វើចិត្តឲ្យរឹងប៉ឹងក្នុងជីវិតឡើង មិនយូរទេ ញោមនឹងអាចសាងឋានៈរបស់ញោមឲ្យរឹង មាំបានដូចដើមវិញមិនខាន" ។ មេភូមិនៅតែរិះគិតអស់ពេលជាយូរ ហើយទើបឱនចុះក្រាបអភិវាទខ្ញុំព្រះករុណាហើយនិយាយដោយ សម្លេងច្បាស់ស្រឡះជាងមុនថា "បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណជាទីគោរព ! ធម៌ទេសនារបស់ព្រះតេជព្រះ គុណបានចាំងពន្លឺភ្លឺស្វាងដល់ចិត្តដ៏ងងឹតងងល់របស់ខ្ញុំកណាច្រើនណាស់ ខ្ញុំកណាមិនដែលបានស្តាប់ ហេតុផលបែបនេះមកពីមុនទេ ទើបយល់ថាទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ជារបស់ខ្លួនពិតមែន ប៉ុន្តែតាមសភាព ពិត វាគ្រាន់តែជាវត្ថុធាតុដែលយើងសុំខ្ចីគេមកប្រើប្រាស់បណ្តោះអាសន្នក្នុងកំឡុងពេលដែលយើងមក ស្នាក់អាស្រ័យក្នុងពិភពលោកនេះប៉ុណ្ណោះ លុះយល់ហេតុផលនេះច្បាស់ហើយធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាធូរស្បើយ ចិត្តច្រើនណាស់"ពោលហើយគាត់ក៏ឱនកចុះក្រាបអភិវាទខ្ញុំព្រះករុណាដោយលំអុតលំឱនម្តងទៀត
យុវកម្លោះប្រកាសសង្គ្រាមស្នេហ៍
ដោយកិច្ចសហការពីនាងព្រហ្មណីជាម្តាយ សុវឌ្ឍនកុមារបានជួបនឹងលីលាវតីក្រោមម្លប់ដើម អសោកប្របមាត់ស្រះក្នុងសួនច្បារខាងក្រោយគហដ្ឋាន ចាប់តាំងពីពេលដែលរេវត្តៈភិក្ខុភៀស ខ្លួនចេញពីក្រុងសាវត្ថី និង ម្តាយបង្គាប់ឲ្យរៀបការនឹងសុវឌ្ឍនកុមារ លីលាវតីស្រីកម្សត់ក៏កើត ទុក្ខអង្គុកអង្គុល នាងមិនចង់នឹងរៀបការជាមួយនឹងសុវឌ្ឍនកុមារឬបុរសណាក្នុងលោកនេះទេ ព្រោះ នាងនៅមានភក្តីភាពចំពោះរេវត្តៈភិក្ខុ ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយទុក្ខសោកដល់ខ្លួនឯង នាងច្រើនតែ វេះចេញ ពីភាពច្របូកច្របល់ក្នុងគេហដ្ឋានទៅអង្គុយលេងលើមាត់ស្រះក្នុងសួនច្បារខាង ក្រោយផ្ទះ នាងប្រាប់ថាត្រង់កន្លែងនោះវាធ្វើឲ្យស្បើយពីអារម្មណ៍ស្មុគស្មាញ ផ្កាឈូកដែលរីក សំពោងព្រោងព្រាតនៅក្នុងស្រះ ផ្ទាំងថ្មដ៏ត្រជាក់ត្រជំក្រោមស្រមោលដើមអសោកជួយឲ្យ នាងស្រាកស្រាន្តចិត្តបានខ្លះ ប៉ុន្តែដោយទឹកចិត្តពិត លីលាវតីទៅកន្លែងនោះដើម្បីស្រូបយក បរិយាកាសដ៏កក់ក្តៅនៃអតីតកាលកាលពី ១០ ឆ្នាំកន្លងមក ធ្លាប់ជាលំនៅរបស់រេវត្តៈប្រុស កម្លោះកំពូលដួងចិត្តរបស់នាង ជាកន្លែងដែលនាងបានជួបនឹងគេជាគ្រាដំបូង លីលាវតីអង្គុយ ត្រង់កន្លែងនោះយ៉ាងស្រគត់ស្រគំ សម្លឹងមើលហ្វូងមច្ឆជាតិកំពុងហែបហែលទៅមកក្នុងទឹកថ្លា និង ហ្វូងភមរជាតិដែលហើរឆ្វាត់ឆ្វែលចូលត្រឹបកេសរផ្កាឈូកទាំងបណ្តែតចិត្តឲ្យអណ្តែត លឿនលយទៅដោយឥតទិសដៅ... សុវឌ្ឍនកុមារកម្លោះវក់ស្នេហ៍ទ្រោមខ្លួនចុះអង្គុយក្បែរលីលាវតី ទាំងឆ្មៀងភ្នែកមើលទៅ លីលាវតីហើយនិយាយសុំសេចក្តីយល់ចិត្តពីនាងដោយសម្លេងតិចៗបែបអង្វរកថា "ហៃលីលាវតី ! ខ្ញុំសូមនិយាយនឹងនាងដោយស្មោះអស់ពីដួងចិត្ត ខ្ញុំបានត្រាច់ចរទៅសិក្សា សិល្បវិជ្ជាក្នុងកន្លែងជាច្រើន បានពើបពះប្រទះស្រ្តីភេទមកជាច្រើន ប៉ុន្តែគ្មានស្ត្រីណាអាចយក ឈ្នះចិត្តរបស់ខ្ញុំបានដូចនាងទេ គ្រាន់តែខ្ញុំបានជួបនាងជាបឋមទស្សន៍ឯទ្វារទេវាល័យ ក្នុងថ្ងៃនោះ ខ្ញុំបានបាក់ចិត្តស្រឡាញ់នាងយ៉ាងងប់ងល់ភ្លាម ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមក ដេកមិន បានខានចំណីព្រោះអីគិតដល់នាង ខ្ញុំត្រេកអរជាអតិបរមាដែលបានមកជួបនាងក្នុងថ្ងៃនេះ" កាលបានឃើញលីលាវតីនៅតែអង្គុយធ្មឹងសម្លឹងមើលផ្កាឈូក គេក៏រ៉ាយរ៉ាប់ប្រាប់ស្នេហាតទៅ ទៀតថា "ខ្ញុំគិតថាព្រះអាទិទេពលើសុរាល័យមុខជាសាងខ្ញុំមកដើម្បីធ្វើជាទាសករស្នេហារបស់នាង ជាពិសេសក្នុងជាតិនេះ ខ្ញុំទំនងជារស់នៅដោយគ្មាននាងមិនបានទេ យល់ចិត្តខ្ញុំខ្លះទេ លីលាវតី ! " "ខ្ញុំចង់នឹងយល់ចិត្តនាយដែរ"ស្រីក្រមុំនិយាយយ៉ាងវ្ហោះវ្ហើយ ភ្នែកនៅសម្លឹងមើលទៅឯផ្កាឈូក ខាងមុខ "ប៉ុន្តែយើងទើបនឹងស្គាល់គ្នាថ្មីៗ សូមឲ្យយើងសេពគប់គ្នាឲ្យយូរជាងនេះបន្តិចទៀត ជួនកាល ខ្ញុំអាចនឹងយល់ចិត្តនាយបាន" ពាក្យសម្តីចុងក្រោយរបស់លីលាវតី ធ្វើឲ្យយុវកម្លោះញញឹមបានបន្តិច ហើយគេក៏និយាយថា "ទម្រាំនឹងនាងយល់ចិត្តខ្ញុំ ខ្ញុំទំនងជាស្លាប់ចោលមុនព្រោះអំណាចនៃសេ្នហាមិនខាន នៅមាន អ្វីខ្វះទៀតឬដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើដើម្បីផ្គាប់ចិត្តនាង សូមប្រាប់ខ្ញុំមកចុះ ខ្ញុំជាទាសករស្នេហារបស់នាង ហើយទាំងកាយ និង ចិត្ត" "នាយមិនបាច់ធ្វើអ្វីទាំងអស់ ក្រៅតែពីរងចាំពេលវេលាជាគ្រឿងអារកាត់" "ហៃលីលាវតី ! ក្នុងពិភពផែនដីនេះ មានមនុស្សនិករជាច្រើន ដែលមាត់ និង ចិត្តមិនត្រូវគ្នា ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនមែនជាមនុស្សប្រភេទនោះទេ ខ្ញុំសូមធានាដោយកិត្តិយសគ្រួសារ និង សិប្បាចារ្យ ទិសាបាមោក្ខនៃក្រុងតក្កសិលា លំពាំងខ្លួនខ្ញុំនៅមិនគ្រប់គ្រាន់ទៀតឬ?"
"ខ្ញុំចង់នឹងជឿសម្តីនាយដែរ ប៉ុន្តែចាស់បូរាណពោលថា ៖ ១.សម្តីរបស់គូវិវាទក្នុងរឿងក្តី ២.សម្តីរបស់ទូតអ្នកមកចរចាកិច្ចការនយោបាយ ៣.សម្តីរបស់ឈ្មួញអ្នកលក់ទំនិញ ៤.សម្តីរបស់ប្រុសកម្លោះដែលកំពុងតែស្រឡាញ់ស្រីក្រមុំ ទាំង ៤ យ៉ាងនេះកុំអាលជឿឲ្យុច្រើនពេក"
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលកាត់បន្ថយសេចក្តីសុខរបស់មនុស្សមាន ៣ យ៉ាង គឺ រោគជរា រោគព្យាធិ និង រោគមរណៈ ។ រោគជរា និង រោគមរណៈ ញោមមិនអាចរក្សាព្យាបាលឲ្យជាស្រឡះបានទេ ។ ទាំងពេទ្យធម្មតាដទៃទៀតក៏មិន​អាចរក្សាព្យាបាលបានដែរ រក្សាព្យាបាលបានតែរោគព្យាធិខ្លះប៉ុណ្ណោះ ។ រោគខ្លះក៏ញោមមិនអាចព្យាបាល​បានដែរ ជា​ការសមគួរ​ហើយ​ឬ​ដែល​ញោម​យល់​ថាជាពេទ្យវិសេសវិសាលក្នុងលោក" ។
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"ព្រះមុនីទាំង ៧ នេះជាទីពឹងដល់ញោមដូចម្តេចបាន?"
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ម្នាលនាយពេទ្យ ! មានសិល្បវិទ្យាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ណាស់ដែលមនុស្សរកឃើញហើយនាំគ្នាសិក្សារៀន​សូធ្យ ។ គ្រាន់តែក្នុងជម្ពូទ្វីបនេះមានដល់ទៅ ១៨ សាខាវិជ្ជាឯណោះ ។ វេជ្ជសាស្ត្រ​របស់ញោមត្រឹមតែ ១ ក្នុងចំណោម ១៨ សាខាវិជ្ជាប៉ុណ្ណោះ ។ សូម្បីតែវេជ្ជសាស្ត្រ ១ មុខវិជ្ជាក៏មានវិសាលគមទូលំទូលាយហួសវិស័យ​នឹង​ញោម​សិក្សា​ឲ្យ​ចេះ​ចប់​សព្វ​គ្រប់​ទៅ​ហើយ មិន​បាច់ពោលដល់ថ្វីដល់សិប្បសាស្ត្រដទៃទៀត ។ គ្មានអ្នកណា​អាចរៀនចេះចប់សព្វគ្រប់ក្នុងសិល្បសាស្ត្រទាំងពួងបានទេ ព្រោះត្រូវប្រើពេលវេលារាប់ពាន់ឆ្នាំ ។ ប៉ុន្តែ​​មនុស្ស​មានអាយុកាលមធ្យមយ៉ាងយូរត្រឹមតែ ១០០ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ។ ហេតុនោះទើបគ្មានពេលវេលាគ្រប់​គ្រាន់នឹងសិក្សាឲ្យចេះចប់សព្វគ្រប់ក្នុងសិល្បសាស្ត្រទាំងពួងបានទេ" ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
លុះ​ដល់អធ្រាត បុរស​ម្ចាស់ខ្ទមត្រឡប់មកពីទីប្រជុំវិញ ។ គាត់ស្ទុះហេចូលមកក្រាបបង្គំត្រង់ជើងរបស់​ខ្ញុំព្រះករុណាជាសារវ័ន្ត ។
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"បពិត្រលោកសមណៈ ! ចុះព្រះគុណម្ចាស់រាប់អានអ្វីជាទីពឹងដែរ?"មេភូមិសួរខ្ញុំព្រះករុណាវិញ
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"មិនដែលបានធ្វើទេ លោកសមណៈ ! "ព្រឹទ្ធជនឆ្លើយតបទាំងមុខស្មុយ
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"អាត្មាមិនរាប់អានអ្វីជាទីពឹងទេ មិនយកអ្នកណាជាទីពឹងទេ អាត្មាពឹងលើខ្លួនឯង ព្រះបរមគ្រូរបស់អាត្មា បង្រៀនថា អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ ខ្លួនជាទីពឹងរបស់ខ្លួន កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា អ្នកផ្សេងណានឹង មកជាទីពឹងបាន អាត្មាជឿពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះបរមគ្រូទើបយកខ្លួនឯងជាទីពឹង" មេភូមិធ្វើកិរិយាអាការងឿងឆ្ងល់ចំពោះសម្តីរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ហើយក៏ស្រដីឡើងថា
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ខ្ញុំកណារវល់ខ្វល់ខ្វក់តែនឹងប្រពន្ធកូន ស្រែចម្ការ ពពែ និង ការងារក្នុងផ្ទះ ទាល់តែរកពេលទំនេរធ្វើបុណ្យ ទានគ្មាន"
គុណតម្លៃនៃការបួស
"បើ​អញ្ចឹង នាយ​គួរ​រម្ងាប់​គំនិត​ចង់​បួស​​ចោលសិន លុះ​មាតាបិតា​ទាំងពីរ​អស់​បុណ្យ​វាសនា​ហើយ សឹម​ចូលមក​បួស​ជា​ក្រោយ​ បើ​នៅតែ​គិត​ចង់បួស​ក្នុង​កំឡុង​ពេលនេះ ខ្លាច​ក្រែង​ជា​ការដោះដៃ​ចោល​មាតាបិតា​ឲ្យ​នៅ​តែលតោល​គ្មានអ្នក​ជួយ​មើល​ថែ ដែល​ជា​អំពើ​មិនសម​គួរ​ទេ ព្រោះមាតាបិតាជាអ្នកមានឧបការគុណ​​ចំពោះ​បុត្រធីតា​យ៉ាង​ខ្លាំង ជាអ្នកឲ្យធនធានមានតម្លៃខ្ពស់​​មិនអាចកាត់ថ្លៃបានក្នុង​ជីវិត​ ពោល​គឺ​រាងកាយ​ដល់​បុត្រធីតា ចាត់​ជាបុព្វាចារ្យ​អ្នកអប់រំបន្ទុំនិស្ស័យ​មុនគ្រូវិទ្យាចារ្យណាៗទាំងអស់ ចាត់ជាព្រះព្រហ្មដែលមានក្រមសហវាស គឺ មេត្តា ករុណា មុទិតា ឧបេក្ខា ចំពោះបុត្រធីតា ចាត់ជា​ព្រះកន្លោងក្នុងផ្ទះរបស់បុត្រធីតាដែលត្រូវតែគោរពរាប់អានដោយស្មោះស្មើ ​កុំ​ឲ្យ​មាន​ថ្ងៃណា​សាបសូន្យបានឡើយ ។ ហេតុនោះបានជាបុត្រធីតាជំពាក់​គុណបំណុលមាតាបិតា គួរសងគុណបំណុល គាត់​ដោយ​ការគោរពតាមដំបូន្មានរបស់គាត់ហើយប្រណិប័តន៍ចិញ្ចឹមបីបាច់គាត់ជាដើម"
អគ្គីភ័យ
"ចម្លើយ គឺថា យើងអាចធ្វើបាន ២ វិធី គឺ៖
គុណតម្លៃនៃការបួស
"បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! រឿងឧបការគុណនេះជាគុណជាតដែលខ្ញុំកណាតែងតែរលឹកនឹក​ឃើញ​ជានិច្ច ប៉ុន្តែ​សោក​ស្តាយ​ណាស់​ដែល​គ្មាន​ឱកាស​បាន​បួស​បំពេញ​សមណធម៌​ដើម្បីរំដោះយក​សេរីភាព​អំពី​ចៅហ្វាយ​ឃោរឃៅ គឺ តណ្ហា" ។
មេរៀនពីក្មេងតូច
ឬ មនុស្សពួកខ្លះមកភ្លឺប៉ុន្តែទៅងងឹត គឺ កើតមកក្នុងត្រកូលស្តុកស្តម្ភមានសម្បុកសម្បត្តិច្រើនលើសលន់ ប៉ុន្តែមិនយកទ្រព្យសម្បត្តិនោះទៅធ្វើអំពើល្អទេ ផ្ទុយទៅវិញ ចូលចិត្តបៀតបៀនអ្នកដទៃ ចាយវាយខ្ជះខ្ជាយឥតប្រយោជន៍ មិនយកទ្រព្យទាំងនោះទៅជួយសង្គ្រោះអ្នកទីទ័ល ចូលចិត្តសាងអំពើអាក្រក់ច្រើន​ជាង ។ មនុស្ស​ពួក​នេះ​ឈ្មោះ​ថា​មក​ភ្លឺ​ប៉ុន្តែ​ទៅ​ងងឹត ចាត់ទុកថាគំរក់បំផុត ។ ក្នុងអតីតកាលកន្លងមក ញោមបានដើរលើផ្លូវងងឹតងងល់ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះញោមបានដើរមកដល់ផ្លូវភ្លឺស្វាង ហើយ ចូរខ្នះខ្នែងធ្វើអំពើល្អតទៅ" ។
អគ្គីភ័យ
វិធីទី ២ ត្រូវយកកម្ទេចធូលីចេញពីភ្នែកសិនពីព្រោះនៅពេលដែលកម្ទេចធូលីចេញពីភ្នែកហើយ សេចក្តី ស្រវាំងភ្នែកក៏បាត់ឈឹងទៅ កែវភ្នែកនឹងភ្លឺស្រឡះមើលអ្វីៗបានច្បាស់លាស់តាមសភាពពិតជានិច្ច វិធីនេះប្រសើរជាងវិធីទី ១ ព្រោះជាដំណោះស្រាយដើមហេតុពិតប្រាកដ លុះកែវភ្នែកភ្លឺច្បាស់ស្រឡះហើយ ក៏នឹងមើលអ្វីៗបានយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែតទាំងអស់ មិនធ្វើឲ្យយល់ខុសទៀតទេ វិធីដំបូងជាដំណោះស្រាយចុង ហេតុ ទោះបីយល់ត្រូវអំពីពស់ក៏ដោយ ក៏អាចយល់ខុសពីអ្វីផ្សេងទៀតបាន ត្រុវពិសោធស៊ើបអង្កេតតទៅ ទៀតគ្មានថ្ងៃណាចប់បានទេ ទុកជាម្លឹងក៏ដោយ ក៏នៅគ្រាន់បើជាងមិនធ្វើសោះ " ។
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"ចុះព្រះមុនីទាំង ៧ ដែលញោមពោលដល់ហ្នឹងជាអ្នកណា នៅឯណា?"ខ្ញុំព្រះករុណាសួរត
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
ម្នាល​លោក​ដ៏​មានអាយុ ! នៅ​ខណៈ​ដែលដើរផ្លូវជិតដល់ក្រុងរាជគ្រឹះនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានសង្កេតឃើញ​ភូមិប្រទេសជាវាលស្រែច្រើនជាងព្រៃឈើ ផ្ទៃដី​ប្រកប​ដោយ​ជីវជាតិ​ពីព្រោះ​ដើម​ស្រូវ​ក្នុង​ស្រែ​ដែល​កសិករ​ច្រូតកាត់មិនទាន់ហើយនៅឡើយមើលទៅល្អណាស់គុម្ពធំៗ និង គ្រាប់ថ្លោសត្រសោល ។ ក្នុង​មួយថ្ងៃៗ ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើដំណើរដើរឆ្លងកាត់ភូមិស្រុកបានជាច្រើន សង្កេតឃើញអ្នកស្រុករស់នៅកុះករ ។ ​តាមវាលស្រែ កសិករកំពុងច្រូតស្រូវជាពួកជាក្រុម ក្រុមខ្លះសន្ទនាគ្នាបណ្តើរជន្លជន្លេញលេងសើចជាមួយគ្នាបណ្តើរយ៉ាងរីករាយខ្ញៀវខ្ញារ ។ ក្រុម​ខ្លះ​ក៏​ច្រៀង​ចម្រៀង​ឆ្លើយឆ្គងគ្នារវាងប្រុស និង ស្រី មើលទៅពួកគេហាក់នឹងថា សប្បាយរីករាយណាស់ ។ គិតៗទៅគួរឲ្យចម្លែកដែរដែលពួកគេធ្វើការទាំងកណ្តាលថ្ងៃចែស មានញើស​ហូរ​ជោក​ខ្លួន ក៏​នៅតែញញឹមញញែមស្រស់ស្រាយរីករាយបាន ។ ផ្ទុយគ្នាស្រឡះទៅនឹងមហាសេដ្ឋីដែលរស់នៅ​លើប្រាសាទ ៧ ជាន់ក្នុងមហានគរ បែរ​ជា​នៅ​ក្រៀមក្រំ​ក្រវល់ក្រវាយ​ចិត្ត​ឥត​ស្រាកស្រាន្ត​ទៅវិញ ។ នាំឲ្យខ្ញុំ​ករុណា​កើត​គំនិតគិតសង្ស័យថា អ្នកណាហ្នជាអ្នកមានសេចក្តីសុខពិត? គិតទៅគិតមកក៏ល្មមនឹងមើលឃើញចម្លើយថា សេចក្តីសុខ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ការ​​ពេញចិត្ត ។ អ្នកស្រែដែលធ្វើស្រែបែកញើសហូរញើស បើពេញចិត្តនឹងភាវៈជា​អ្នកស្រែ ពួក​គេក៏មានសេចក្តីសុខ ។ មហាសេដ្ឋីទោះមានប្រាក់ ៧០ កោដិ(៧០០ លាន) រស់នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​វិមាន​ក៏ដោយ បើមិនពេញចិត្តនឹងភាវៈបែបនោះទេ ច្បាស់ជានៅត្រដរត្រដាស់ខ្នះខ្នែងស្វែងរកភាវៈដទៃទៀតមិន​ខាន​ ។ កាលបើ​ដូច្នេះ​មុខ​ជា​នឹង​គ្មាន​សេចក្តី​សុខសម្រាន្ត​ក្សាន្តចិត្ត​ឡើយ ។ ម្លោះហើយយើងមិនអាចយកទ្រព្យ​សម្បត្តិខាងក្រៅមកវាស់សេចក្តីសុខរបស់មនុស្សបានទេ ។ លុះដើរផ្លូវតទៅមុខទៀតមិនយូរប៉ុន្មាន ខ្ញុំព្រះករុណាក៏មើលឃើញជួរភ្នំមានពណ៌ខៀវស្រងាត់ឈរនៅ​ច្រងាងចំខាងមុខឯទិសខាងកើត នុះ​ឯង​គឺ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ក្រុង​រាជគ្រឹះ ជា​រាជធានី​នៃ​មគធរដ្ឋ​របស់​ព្រះភូវនាថពិម្ពិសារ ។ ក្រុងរាជគ្រឹះនៅមាន​នាមាភិធេយ្យ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា បញ្ចគិរីនគរ ព្រោះមានភ្នំ ៥ ខ្សែ គឺ វេភារៈ វេបុល្លៈ គិជ្ឈកូដ ឥសិគិលិ និង សោណៈ តាំងនៅរៀងរាយគ្នាជុំវិញក្រុង ជាកំពែងធម្មជាតិដ៏រឹង​មាំដែល​ពួកបច្ចាមិត្រ​មិនហ៊ានរុករាន​ទន្រ្ទាន​ចូលវាយប្រហារ ។ ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​អង្គុយ​ចុះ​នៅ​ក្រោម​ម្លប់ដើម​ព្រីងធំ ហើយសម្លឹងមើលកាត់ទៅក្សេត្រភូមិ(វាលស្រែ)ដ៏ល្វឹងល្វើយដែលកំពុងតែបង្អោនកួរលៀងទុំដូច​មាសឆ្អិន ។ មៀងមើលទៅមហាប្រាការនៃក្រុងរាជគ្រឹះដោយរន្តិភាព ព្រោះ​ដឹងថាខ្លួនបានដើរផ្លូវជិតដល់​គោលដៅ ១ ដំណាក់ហើយ ។
អាវុធខាងក្នុង
"ប៉ុន្តែប្រសិនបើអាចយល់ព្រមគ្នាបាន និង កាត់បន្ថយបានវិញ..."
ធម៌អហិង្សា
"បើអញ្ចឹង ព្រះតេជព្រះគុណ​ឆាន់សាច់សត្វក៏បាបដែរព្រោះសាច់ជារបស់មិនបរិសុទ្ធ ជារបស់បានមកពី​ការប្លន់សម្លាប់ជីវិតរាងកាយរបស់សត្វដទៃ គ្មាន​សត្វ​ណា​សុខចិត្ត​ប្រគល់​រាងកាយ​របស់​ខ្លួន​ឲ្យ​មនុស្ស​ងាយៗទេ ។ ទម្រាំនឹងមនុស្សសម្លាប់វាបាន វាត្រូវតស៊ូរើបំរះប្រះននាលទាល់តែអស់កម្លាំង កាលបើ ទប់ទល់​កម្លាំង​មនុស្ស​មិន​ឈ្នះ​ទើប​សុខចិត្ត​ស្លាប់​ដោយ​ទាំង​ចិត្ត​ក្រោធ​ខឹង និង ព្យាបាទចងអាឃាតយ៉ាង​ខ្លាំងក្លា ព្រោះហេតុនោះសាច់គ្រប់ប្រភេទដែលព្រះតេជព្រះគុណឆាន់ទើបឈ្មោះថាបានមកដោយការ​ប្លន់ ជារបស់មិនបរិសុទ្ធ កាលបើ​ព្រះតេជព្រះគុណ​ឆាន់របស់មិនបរិសុទ្ធបែបនេះនឹងមិនបាបយ៉ាង​ម៉េចបាន?"
ដំណឹងស្លន់ចិត្ត
"បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! ខ្ញុំករុណា​បាននាំពាក្យបញ្ជារបស់ព្រះតេជព្រះគុណទៅប្រាប់ នាងភិក្ខុនី​ប្លែកមុខនោះតាំងតែពីល្ងាចថ្ងៃម្សិលមិញម្លេះ" ។
ធម៌អហិង្សា
"ការ​សម្លាប់​សត្វ​ចាត់​ជា​បាប​យ៉ាង​ពិតប្រាកដ"
មេរៀនពីក្មេងតូច
"ហេតុអីបានជាឯងដាក់ផែនឥដ្ឋហ្នឹងលើកំពូលចាយដីទៅវិញ?" ខ្ញុំព្រះករុណាសួរត ។
ធម៌អហិង្សា
ហេតុផលរបស់កុម្ភកៈស្រួចស្រាល់គួរឲ្យស្តាប់ណាស់ បើមិនដែលគិតគន់មកពីមុនទេក៏អាចនឹងទញ់ទាល់ ចំពោះហេតុផលរបស់គាត់បាន ប៉ុន្តែ​ប្រស្នា​បែប​នេះ​បាន​ជា​ទី​ប្រាកដ​ជាក់​ច្បាស់​ដល់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​យូរ​ហើយ ទើប​ឆ្លើយ​តប​ឧបាសក​កុម្ភកៈ​យ៉ាង​សប្បាយ​ ។ "ម្នាលឧបាសក ! បាប​ឬ​បុណ្យ​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ចិត្ត​ជា​សម្លាក់​សំខាន់ បើចិត្តមិនត្រេកអរក្នុងបាប ទោះត្រូវ​គេបង្គាប់ឲ្យធ្វើបាបក៏មិនបាបដែរឬបាបតិចតួច ប៉ុន្តែ​បើ​ត្រេកអរ​តាម​គេ​ក៏​ឈ្មោះ​ថា​បាប​ពិតមែន ។ សាច់ដែលអាត្មាឆាន់ជារបស់បានមកពីការប្លន់ ជារបស់ចោរ អាត្មាដឹងថាគេប្លន់យកមកពីសត្វ ប៉ុន្តែអាត្មាមិនដែលត្រេកអរក្នុងការទទួលសាច់នោះទេ មិន​ដែល​ត្រេកអរ​សាទរ​ក្នុង​ការ​ឆាន់​សាច់​នោះទេ ទាំងមិន​ដែលពេញចិត្តនឹងអំពើដែលគេសម្លាប់នោះទេ ។ ការដែលគេសម្លាប់យកសាច់នោះបានមកមិនដែលគិតអរ​គុណអ្នកសម្លាប់​ទេ ផ្ទុយទៅវិញ អាត្មា​នឹក​អាណិត​សត្វ​ជា​ម្ចាស់​សាច់​នោះ​ខ្លាំង​ណាស់ នឹក​ស្លុតរន្ធត់​ចិត្ត​ចំពោះ​ទង្វើ​ព្រៃផ្សៃ​របស់​អ្នក​សម្លាប់ ប៉ុន្តែត្រូវ​តែ​ឆាន់ដោយចំណាំបាច់ ឆាន់ដោយសេចក្តីស្លុតចិត្ត សង្វេគចិត្ត គួរ​នា​ដូច​ជា​ម្តាយ​ដែល​បរិភោគ​សាច់​កូន​ខ្លួន​ឯង​ដូច្នោះ" ។
យុវកម្លោះប្រកាសសង្គ្រាមស្នេហ៍
ប្រុសកម្លោះអង្គុយស្ងៀមធ្មឹងសម្លឹងមើលលីលាវតីដោយចម្លែកចិត្តចំពោះសម្តីថ្វីមាត់ដ៏មានគតិ ធម៌របស់នាង លីលាវតីមិនត្រឹមតែស្អាតដោយរូបរាងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងឆ្លៀវឆ្លាត និង មានចំណេះវិជ្ជាជ្រៅជ្រះទៀតផង "ណ្ហើយចុះ ! បើប្រការនេះនឹងធ្វើឲ្យនាងពេញចិត្តបាន ខ្ញុំត្រេកអរនឹងរងចាំ"ប្រុសកម្លោះនិយាយយ៉ាងទន់ភ្លន់ហើយក៏ក្រោកឈរឡើង "ខ្ញុំសូមលានាងទៅសិនហើយ ថ្ងៃក្រោយសឹម ជួបគ្នាទៀត" លីលាវតីធូរស្បើយចិត្តដែលសុវឌ្ឍនកុមារត្រឡប់ទៅវិញ ព្រោះនាងនឹងបានស្វែង រកសេចក្តីសុខពីការគិតដល់រឿងចាស់តទៅទៀតដោយគ្មានអ្នកណាឆាឆៅ ជំនោរខ្យល់ត្រជាក់បក់ផាត់មកមួយវ៉ឺត ធ្វើឲ្យត្របកផ្កាឈូកដែលនៅខាងមុខរួងរុះ ជ្រុះចុះព្រាតអណ្តែតលើផ្ទៃទឹកពព្រាយ អព្ភូតហេតុធម្មជាតិនេះធ្វើឲ្យលីលាវតីនឹក ភ្នកមកដល់ជីវិតខ្លួនឯង ពេលវេលាកន្លងទៅ ជីវិតរបស់នាងក៏កន្លងទៅដែរ រូបរាង ដែលកំពុងតែស្រស់ស្អាតក៏រុះរោយទៅរាល់ថ្ងៃ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ដល់នូវកិរិយាបែក ធ្លាយទៅ គឺ ផុតរលត់ទៅបីដូចជាត្របកផ្កាឈូកដែលរួងរុះជ្រុះកាន់ផ្ទៃទឹកដូច្នោះ សូមដូចពាក្យបូរាណពោលថា យុវតីស្រីឆើតស្រស់សម្រស់ស្អាត ដូចរុក្ខជាតិលាតលូតលាស់ស្រស់គួរគាប់ លុះចាស់ឡើងស្បែកជ្រីវជ្រួញរួញស្រពាប់ លែងគួរគាប់នឹងគយគន់ទស្សនា ។ រីបុប្ផាផ្ការីកស្រស់អស់ទាំងព្រៃ យុវវ័យថ្លៃវិសេសគួរស្នេហា ដល់រូបរោយបាក់សម្រស់អស់កាលណា ប្រុសស្នេហាថ្លែងវាចាថាធុញទ្រាន់ ។ លុះគិតដល់សច្ចធម៌នេះហើយ ស្រីក្រមុំនឹកស្រយុតចិត្ត និង នឿយណាយក្នុងជីវិត នាងត្រឡប់ទៅគេហដ្ឋានវិញដោយចិត្តក្រៀមក្រំ សុវឌ្ឍនកុមារតែងមករកលីលាវតីរាល់ថ្ងៃ មួយអន្លើដោយកាដូដ៏មានតម្លៃផ្សេងៗ ប៉ុន្តែគេក៏ស្ពាយយកកំហកបំណងត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញរាល់ថ្ងៃដែរ លីលាវតីគ្មានផ្តល់ ក្តីសង្ឃឹមអ្វីដល់គេទេ ក្រៅតែពីពាក្យថា "ចាំមើលសិន" ចំណែកខាងម្តាយចំាំឃ្លាំ មើលលទ្ធផលទំនាក់ទំនងរវាងកូនស្រី និង ប្រុសកម្លោះ កាលបើមិនឃើញមាន លទ្ធផលអ្វីកើតឡើង ក៏នឹកខ្វល់ចិត្តជាខ្លាំង នាងតុះតុញគំនិតមិនអាចនឹងរក វិធីសាស្រ្តណាមកនិយាយអន្ទងលួងលោមកូនស្រីឲ្យយល់ព្រមតាមបានទេ នាងគិតថា ហេតុផលតែមួយគត់ដែលរារាំងនាងមិនឲ្យទទួលបានផលសម្រេច គឺ រេវត្តៈភិក្ខុ ប៉ុន្តែនាងព្រាហ្មណីក៏បិទបាំងទុកមិនបានប្រាប់ឲ្យសុវឌ្ឍនកុមារដឹងទេ ព្រោះខ្លាចក្រែងជាការអាប់ឱន ពីព្រោះរេវត្តៈភិក្ខុជាចណ្ឌាល និង ជាអតីតមហារចោរ ។ "ហៃលីលាវតី ! នាងឲ្យខ្ញុំរងចាំដល់ពេលណា"សុវឌ្ឍនកុមារនិយាយយ៉ាងក្រៀមក្រំ ចិត្តនៅរសៀលថ្ងៃមួយ "ខ្ញុំរងចាំនាងមកយូរគួរសមហើយ ប៉ុន្តែនាងនៅមិនទាន់ សម្តែងអាកប្បកិរិយាថាយល់ចិត្តខ្ញុំនៅឡើយ នាងប្រហែលជាមានអ្នកដទៃនៅក្នុង បេះដូងហើយទេដឹង បានតែត្រឹមធ្វើបាបបេះដូងខ្ញុំលេង"លីលាវតីវិះនឹងភ្លាត់មាត់ថា នាងស្រឡាញ់ភិក្ខុពនេចររួចហើយ ប៉ុន្តែក៏ទប់ចិត្តបាន ទើបឆ្លើយថា "ប៉ុន្តែនាយគួរតែយល់ចិត្តខ្ញុំខ្លះដែរ រឿងរបស់យើងជារឿងធំ មិនអាចយល់ស្របគ្នា ដោយរហ័សរហួនបានទេ ព្រោះបើភ្លាំងភ្លាត់ទៅ ក៏មិនអាចនឹងកែកុនបានឡើយ នឹងត្រូវទ្រោមចិត្តរហូតមួយជីវិត សូមអត់ធ្មត់សង្កត់ចិត្តបន្តិចចុះ" យុវកម្លោះពីក្រុងតក្កសិលាដកដង្ហើមធំហ៊ឺ ហើយក៏និយាយដោយសម្លេងខ្លាំងរ និង រនាំងថា "ក៏ព្រោះតែអត់ធន់នេះឯង ជីវិតរបស់ខ្ញុំទើបយឺតយូរបានរហូតមកដល់ ឥឡូវនេះ បើខ្វះអំណត់អត់ធ្មត់ទេ ខ្ញុំមុខជាស្លាប់ទៅយូរហើយ នាងមិនចាត់ទុក ខ្ញុំជារឿងសំខាន់ នាងលេងល្បែងទុក្ខព្រួយរបស់ខ្ញុំ ក្លែងធ្វើបាបចិត្តខ្ញុំលេងស្រួលៗ ប៉ុណ្ណោះ"និយាយហើយប្រុសកម្លោះក៏ក្រោកឡើងដើរទៅមកក្រោមម្លប់ដ៏ត្រឈឹងត្រឈៃនៃដើមអសោកយ៉ាងក្រវល់ក្រវាយចិត្ត ។ សុវឌ្ឍនកុមារឡើងទៅលើប្រាសាទដើម្បីជួបនាងគ្រហបតានីជាម្តាយរបស់លីលាវតីហើយរាយការណ៍ លទ្ធផលឲ្យនាងបានដឹងដូចដែលធ្លាប់ធ្វើមក ព្រោះនាងចូលខាងប្រុសកម្លោះយ៉ាងស៊ប់ ជាអ្នកចាំឲ្យពាក្យ ណែនាំផ្សេងៗ តាំងចិត្តស្តាប់លទ្ធផលជានិច្ច សម្រាប់គ្រានេះ នាងនឹកចម្លែកចិត្តណាស់ដែលសុវឌ្ឍនកុមារ មករកនាងដោយទឹកមុខស្រងូតស្រងាត់ខុសប្រក្រត្រី
រេវត្តៈភិក្ខុសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់
"ព្រះមុនីទាំង ៧ នេះទ្រង់តែងតែចុះមកត្រួតពិនិត្យមើលពិភពផែនដីនេះម្តងម្កាល បើនរជនណាមានចិត្តភក្តី ចំពោះព្រះអង្គយ៉ាងមុតមាំ តាំងចិត្តបួងសួងសំពះបូជាព្រះអង្គដោយគោរព ព្រះអង្គនឹងបណ្តាលឲ្យនរជន នោះ មានសេចក្តីសុខទទួលជោគលាភ លុះបែកកាយរំលាយខន្ធទៅ ក៏ចូលដល់ឋានសួគ៌" ពោលហើយ មេភូមិក៏លើកដៃសំពះព្រះទេវៈរបស់គេទាំងពោលព្រះនាមរបស់មុនីទាំង ៧ យ់ាងស្ទាត់ជំនាញ សបញ្ជាក់ឲ្យ ឃើញភក្តីភាពដ៏មុតមាំរបស់គេ បើខ្ញុំព្រះករុណានឹងពន្យល់ចង្ងុលហេតុផលលុបបំបាក់ជំនឿជឿកាន់របស់ពួក គេក្នុងខណៈនោះ ពួកគេច្បាស់ជាខឹងនឹងខ្ញុំព្រះករុណាមិនខាន ខ្ញុំព្រះករុណាទើបនៅស្ងៀមសិន
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"រោគប្រភេទអស់ហ្នឹងជារោគរប៉ិចរប៉ីរាយរង អ្នកណាៗក៏អាចព្យបាលបានដែរ ប៉ុន្តែរោគជរានេះជារោគរ៉ាំរ៉ៃ​បំផុតដែលមនុស្សជាតិទូទាំងពិភពលោកកើតគ្រប់តែគ្នា ។ ពេទ្យ​ដទៃ​ទៀត​មិន​អាច​រក្សាព្យាបាលបានទេ ព្រោះគេមិនពូកែដូចយ៉ាងញោម ។ ញោមពូកែជាងពេទ្យណាៗទាំងអស់ គួរតែរក្សាព្យបាលបាន ។ បើញោម អាចរក្សាព្យាបាលរោគនេះឲ្យជាស្រឡះបាន ញោម​នឹងក្លាយជាពេទ្យស្តុកស្តម្ភបំផុតក្នុងលោក ។ យ៉ាងម៉េចដែរ តើញោមនឹងរក្សាទេ?"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! លុះចាកចោលអ្នកស្រុកកោកិលាគ្រាមទៅ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏នៅតែគិតដល់ពួក​គេទាំងអស់ នេះក៏ព្រោះតែអំពើល្អរបស់ពួកគេហ្នឹងឯង ប៉ុន្តែទុកជាម្លឹងក៏ដោយ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ព្យាយាមទប់​ចិត្តទប់ថ្លើម​ដើម្បីបំភ្លេចពួកគេចោល ព្រោះបើអាត់តែពីស្តាយស្រណោះអាឡោះអាល័យដល់ មិនថាឡើយមនុស្សឬវត្ថុទេ តែងធ្វើឲ្យចិត្តសៅហ្មងស្រងូតស្រងាត់ នៅ​ទីបំផុត ។ ពាក្យថា កោកិលាគ្រាម ក៏រលុបរលាយចេញពីស្មារតីចងចាំរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាបន្តិចម្តងៗ ។ ខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើដំណើរដើរផ្លូវតទៅមុខ​យ៉ាងមាន​សេរីភាព​ តម្រង់​ត្រង់​ទៅ​កាន់​ក្រុង​រាជគ្រឹះ​ជា​រាជធានី​នៃ​មគធរដ្ឋ​ដ៏​ល្បីល្បាញ​ ។ នា​កំឡុង​ពេល​ធ្វើដំណើរ​ទៅ​នោះ ខ្ញុំព្រះករុណា​បាន​ពើបពះ​ប្រទះ​នឹង​មនុស្ស​គ្រប់​ស្រទាប់វណ្ណៈ ខ្ញុំ​ព្រះករុណាបាន​​សន្ទនា​ជាមួយ​នឹង​​ពួក​​គេ បាន​សម្តែង​ពុទ្ធធម៌ដល់​ពួក​គេ ញ៉ាំងពួក​គេឲ្យរីករាយក្នុងសម្មាបដិបត្តិហើយក៏ដើរហួសទៅ ។ នៅរសៀលថ្ងៃមួយនាដើម​គិម្ហរដូវ​នោះ​ឯង​ នៅ​ខណៈ​ដែល​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​កំពុង​ដើរ​ផ្លូវ​យ៉ាង​រហ័ស​រហួន ដើម្បី​ទៅឲ្យ​ដល់ភូមិអ្នកស្រុកមុនពេលព្រលប់នោះ អាកាសធាតុមានសភាពក្តៅហេងហាង​ពន់ពេកណាស់ ។ កម្តៅថ្ងៃក្តៅរហេងរហាងហាក់នឹងថាព្រះអាទិត្យថែមចំនួនដល់ទៅ ៣ ដួងទៀត ទោះបីជា​មានខ្យល់បក់ផាត់រំភើយមកខ្លះ ក៏សឹងជាខ្យល់ពេញទៅដោយធូលី និង កម្តៅរបស់ពន្លឺថ្ងៃព្រមទាំងសម្រេកទឹក ធ្វើឲ្យ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​មាន​សភាព​រសេះរសោះ​អស់​ដៃ​អស់​ជើង​ជា​ខ្លាំង ទើបត្រូវឈាងចូលទៅសម្រាកក្រោមម្លប់​ឈើក្បែរផ្លូវ គ្រាន់តែអង្គុយចុះទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ភ្លឹកលក់ទៅដោយសាររហិតរហៃ ។ លុះភ្ញាក់ឡើង ក៏ឃើញ ថា​ពេល​ល្ងាច​ណាស់​ទៅ​ហើយ ខ្ញុំព្រះករុណា​ទើប​ក្រទីក្រទា​ក្រោកឡើង សម្លឹងមើលទៅជុំវិញខ្លួន ក៏ស្រាប់​តែប្រទះឃើញរូបភាពដ៏គួរឲ្យភ័យតក់ស្លុតឈរនៅចំពោះមុខ ពោលគឺ ខ្លាធំ ១ ក្បាល​កំពុង​អង្គុយ​លិឍ​មាត់​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ ឆ្ងាយចេញទៅប្រមាណជា ៥ ហត្ថ (២ម៉ែត្រកន្លះ) ។
នាទីចុងក្រោយ
"ខ្ញុំកូរណាមកប្រគេនដំណឹងមិនល្អឲ្យព្រះតេជព្រះគុណបានជ្រាប"
"ដំណឹងមិនល្អអី?" ខ្ញុំព្រះករុណាសួរដោយចំណាប់អារម្មណ៍ភ្លាម "ប្រហែលជាមិនទាក់ទិននឹងខ្ញុំកូរណា ទេដឹង"
"ទាក់ទិននឹងព្រះតេជព្រះគុណដោយផ្ទាល់ គឺថា លីលាវតីភិក្ខុនី​បានធ្លាក់ខ្លួនឈឺដាបខ្លាំងណាស់អស់​រយៈពេល ២-៣ ថ្ងៃហើយ ។ អាការគួរឲ្យព្រួយបារម្ភមែនទែន ។ នាង​មមើមមាយ​ដល់​ព្រះតេជគុណ​គ្រប់ពេលវេលា ។ នាងប្រាប់ថាមុននឹងស្លាប់សូមមើលមុខព្រះតេជព្រះគុណជាលើកចុងក្រោយ ។ ហេតុដូច្នេះ ហើយ​បាន​ជា​ខ្ញុំ​ករុណា​មក​និមន្ត​ព្រះតេជគុណ​ទៅ​អនុគ្រោះ​នាងជាគ្រាអវសាន"
អគ្គីភ័យ
"ម្នាលឧបាសក ! អារម្មណ៍ប្រភេទផ្សេងៗដូចជាលោភៈ សេចក្តីច្រណែនជាដើមអាចរម្ងាប់ឲ្យស្ងប់បាន ក៏ដោយវិធីនេះដែរ មនុស្សភាគច្រើនខ្វះសតិស្មារតីទប់សង្កត់ចិត្តនៅពេលកំហឹងជាដើមកើតឡើង ហើក៏បណ្តោយឲ្យកំហឹងនោះរាលដាលដរធរទៅតាមសម្រួល ចាប់ផ្តើមតាំងពីចិត្តរហូតដល់កាយ ចិត្តដែលត្រូវទោសៈគ្របសង្កត់តែងពុះកញ្ជ្រោលក្តួលក្តៅទាំងងងឹតងងល់មិនយល់ហេតុផលណាៗទាំងអស់ ក្លាយជាចិត្តយក្សចិត្តមារ ចិត្តបែបនេះតែងបញ្ជាឲ្យមាត់ជេរបញ្ចោរ បញ្ជាឲ្យកាយវាយសំពងទូងដំពិឃាត យ៉ាងឃោរឃៅ ជួនកាលសម្លាប់សូម្បីតែឪពុកម្តាយជាអ្នកបង្កើតក្បាលរបស់ខ្លួនក៏មាន ជួនកាលក៏វាយ បំផ្លាញរបស់របរដែលមានតម្លៃដែលខ្លួនធ្លាប់ហួងហែងក៏មាន នៅពេលដែលកំហឹងស្ងប់ចុះ ហេតុផល ត្រឡប់មកវិញហើយនោះ ទោះបីជាគេសោកស្តាយយ៉ាងណាក៏ដោយក៏គ្មានប្រយោជន៍ដែរ ព្រោះជ្រុលហួស ទៅហើយ នេះឯងគឺជាទោសនៃការខ្វះសតិស្មារតីទប់សង្កត់ចិត្តតែងបង្កទុក្ខទោម្នេញឲ្យដល់គ្នាមិនតិចជាង ទោសៈឡើយ" ។
នាទីចុងក្រោយ
"សូមឲ្យលីលាវតីចាប់ដៃលោកបងជាលើកចុងក្រោយផង" ខ្ញុំព្រះករុណាអនុលោមតាមដោយឥតប្រកែក ហុចដៃឆ្វេងឲ្យនាងចាប់ក្តោបទុកនៅប្របគ្រែ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ត្រូវហើយ អាត្មាបានរង្វាន់ខាន់ខៅច្រើនណាស់ ប៉ុន្តែរង្វាន់ខាន់ខៅរបស់អាត្មាគឺសេចក្តីសុខផ្លូវចិត្តដែល​បានសាងប្រយោជន៍ដល់មនុស្សជាតិ​ មិនមែន​ថ្លៃឈ្នួល​គឺ​មាស ប្រាក់ លុយកាក់ នោះ​ទេ ។ ព្រោះរតនជាតិ​ទាំងនេះផ្តល់សេចក្តីសុខឲ្យបន្តិចបន្តួចម្តងម្កាលប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែសេចក្តីសុខខាងផ្លូវចិត្តដែលបានទទួល ពី​ការជួយ​ស្រោចស្រង់​អ្នកដទៃ​ផ្តល់​ឲ្យ​អាត្មា​មាន​សេចក្តីសុខ​គ្រប់​ពេលវេលា" ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ចុះខ្លាចអីទៅ ឧបាសក !" ខ្ញុំព្រះករុណាសួរបកវិញ ។
ពេទ្យក្រអឺតក្រអោង
"ត្រឹមត្រូវហើយ លោកសមណៈ ! បើនិយាយតាមការពិតទៅ គ្មានឱសថមុខណាដែលខ្ញុំកណាមិនចេះ​នោះទេ ។ គ្មានរោគប្រភេទណាដែលខ្ញុំកណាព្យាបាលមិនបាននោះទេ ។ នេះ​បើ​និយាយ​​តាមត្រង់ មិនមែន​និយាយអួតខ្លួនងទេ" ។
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ! ខ្ញុំកណាឃើញថាទ្រាំរស់នៅក្នុងភូមិនេះមិនបានទៀតទេ ខ្ញុំកណាតាំងចិត្ត​ថានឹងគេចទៅរស់នៅកន្លែងផ្សេងឆាប់ៗនេះហើយ" ។
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ២ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីថ្ងៃនោះមក ខ្ញុំព្រះករុណាក៏នាំខ្លួនឯងទៅដល់ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា (Neranjara river, Niranjan river, Lilanjan river) ខណៈ​ដែល​ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ទៅដល់​នោះ​ជា​ពេល​រសៀល​ជ្រៀលជ្រេ ថ្ងៃកំពុងតែក្តៅខ្លាំង ទើបឈាងចូលទៅ អង្គុយជ្រកម្លប់ក្រោមដើមស្វាយធំក្បែរមាត់ស្ទឹង ។ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​នឹក​ចម្លែក​ចិត្ត​ណាស់​ដែល​មើល​ទៅ​មិន​ឃើញ​មានទឹក ១ ដំណក់សោះក្នុងស្ទឹង ឃើញតែដីខ្សាច់ពណ៌សក្បុសដែលកំពុងតែក្តៅគគុកដោយអណ្តាតថ្ងៃ សឹងតែសម្លឹងមើលមិនបាន ។ ស្ទឹងនេរញ្ជរាគួរតែមាននាមថា "ស្ទឹងខ្សាច់" ជា​ជាង​មាននាមថា "ស្ទឹងទឹក" ។ សព្វបើអាកាសធាតុក្តៅរហំាងយ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែខាងក្រោមដើមស្វាយធំក៏មានម្លប់ត្រឈៃល្អណាស់ ខ្ញុំ​ព្រះករុណា​ទម្រេត​កាយ​ចុះ​សិង​លើ​ផ្ទៃ​ដី​ខ្សាច់​ដ៏​ទន់​ល្មន់ និង ត្រជាក់ស្រួល រួចក៏បញ្ជូនចិត្តគិតរលឹកនឹកដល់​ព្រះបរមសាស្តា ។ ព្រះអង្គទ្រង់បាននិសីទនាការ​ក្រោមម្លប់ពោធិព្រឹក្សលើមាត់ស្ទឹងនេរញ្ជរានេះឯង ហើយត្រាស់ ដឹង​អនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណ នៅ​ខណៈដែលខ្ញុំព្រះករុណាកំពុងតែសិងសម្រាកយ៉ាងរំភើយអារម្មណ៍នោះ​ឯង វុទ្ធជនម្នាក់ដេញកៀងហ្វូងពពែកាត់មុខមក ។ គាត់​បណ្តោយ​ឲ្យ​ពពែ​ចូល​ដេក​សម្រាក​គេច​កម្តៅ​ថ្ងៃចូល​ជ្រកម្លប់ក្បែរៗនោះ ហើយគាត់ក៏ដើរស្លៅសំដៅមករកខ្ញុំព្រះករុណា ។
អគ្គីភ័យ
"បើប្រុសនោះឆ្កួត មនុស្សភាគច្រើនក៏ឆ្កួតដែរ អាត្មាសូមពន្យល់ហេតុផលដូចតទៅនេះ"
ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា
"ម្នាលសមណៈ ! លោកនិមន្តមកពីណាហើយនឹងនិមន្តទៅណា?" គាត់សួរទាំងលើកជាយសំឡុយឡើង ជូតញើសត្រង់ថ្ងាសដីខ្មៅជាំ និង មានស្នាមជ្រីវជ្រួញព្រោះជរាភាព ។ "អាត្មាមកពីក្រុងសាវត្ថី ប្រុងនឹងទៅក្រុងរាជគ្រឹះ"
ដំណើរចរចាកកោកិលាគ្រាម
"សូមនិមន្តឆាន់អាហារទាំងនេះតាមចំណង់ចុះ" គាត់និយាយបណ្តើរដាក់ថាសអាហារចុះខាងមុខខ្ញុំព្រះ​ករុណាបណ្តើរ ។