cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
មហាយាន
តើ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​គឺជា​អ្វី ?
ដូច​ជា​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​ (Theravāda Buddhism) ដែរ ពុទ្ធសាសនា​​និកាយ​មហាយាន​ (Mahāyāna Buddhism) ប្រើប្រាស់​សេចក្តី​បង្រៀន​ជា​មូលដ្ឋាន​ (basic teachings) របស់​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោតម ដែល​​ត្រូវ​បាន​​កត់ត្រា​ទុក​តាំង​ពី​សម័យ​ដើម ធ្វើ​ជា​ចំណុច​ចាប់​ផ្តើម​​នៃ​សេចក្តី​បង្រៀន​របស់​ពួក​គេ ដូច​ជា​សេចក្តី​បង្រៀន​អំពី​ទ្រឹស្តី​​អំពី​កម្ម (karma, kamma) និង ការត្រឡប់​មក​ចាប់​កំណើត​វិញ (rebirth), ចតុរារិយសច្ច (Four Noble Truths), មជ្ឈិមបដិបទា (Middle Way) និង អដ្ឋង្គិកមគ្គ (Eightfold Path) ។ ទោះ​បី​សេចក្តី​បង្រៀន​ជា​មូលដ្ឋាន​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សមណគោតម​​ ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ជា​ភាសា​បាលី​ និង ផ្សព្វផ្សាយ​បន្ត​ដោយ​​មនុស្ស​កាន់​តាម​និកាយ​ថេរវាទី​ក៏​ដោយ ក៏​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​និកាយ​មហាយាន​ បាន​កែប្រែ​សេចក្តី​បង្រៀន​ទាំង​នោះ​ជា​ច្រើន​អន្លើ​ ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា អាគមៈ​ (Agama) ឬ​ អាគម (អានថា​ អាគុំ ប្រែ​ថា គម្ពីរ ឬ សេចក្តី​បង្រៀន) ដែល​​មាន​សេចក្តី​បង្រៀន​មួយ​ចំនួន​ធំ​ជាន់​គ្នា​ ជា​មួយ​នឹង​សេចក្តី​បង្រៀន​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ភាសា​បាលី ។ គម្ពីរ អាគមៈ ដែល​ត្រូវ​បាន​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ចិន និង នៅ​សល់​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ គឺ​ជា​គម្ពីរ​ដែល​ពុទ្ធសាសនិក​និកាយ​មហាយាន​ពីរ​ក្រុម​យក​ទៅ​សិក្សា ចំណែក​ឯ​គម្ពីរ​អាគមៈ​មួយ​ចំនួន​ធំ​​ មិន​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​​បក​ប្រែ​ទៅ​ជា​ភាសា​ទីបីទេ ។​ ក្រៅ​ពី​ទទួល​យក​គម្ពីរ​ជាច្រើន​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​ ធ្វើ​ជា​គម្ពីរ​សម្រាប់​សិក្សា​ប្រចាំ​និកាយ​របស់​ខ្លួន ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន ក៏​​រក្សា​ទុក​កម្រង​សូត្រ (គម្ពីរ)​ ជា​ច្រើន​ទៀត​ ដែល​​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទី​ មិន​​ធ្លាប់​ប្រទះ ឬ មិន​ទទួល​ស្គាល់ ។ នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន គម្ពីរ (សូត្រ) នៃ​មហាយាន ដើរ​តួ​សំខាន់​ជាង​​គម្ពីរ​ អាគមៈ ។ ទោះ​បី​ពុទ្ធសាសនិកជន​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​​អះអាង​ថា​គម្ពីរ​ទាំង​នោះ​ជា​​សេចក្តី​បង្រៀន​ពិត​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សមណគោតម​បាន​សំដែង​ទុក​ក៏​ដោយ អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ជា​ច្រើន​​ជឿ​ថា គម្ពីរ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​ភិក្ខុ​ជាច្រើន​តាក់តែង​ឡើង ដោយ​សារ​​ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​ការ​​ពោល​សារ​ជា​ថ្មី​​ឡើង​វិញ និង ផ្លាស់​ប្តូរ​​នូវ​គោលលទ្ធិ​​ទាំង​ឡាយ របស់​ពុទ្ធសាសនា​សម័យ​ដើម ។ អ្នក​និពន្ធ AK Warder នៃ​សៀវភៅ​ "Indian Buddhism" កំណែ​​លើក​ទី ៣ ត្រង់​ទំព័រ ៣៣៥ បាន​អះអាង​ថា "សម័យ​មួយ​បន្ទាប់​ពី​ការ​បង្កើត​ឡើង​នូវ​សាលា​រៀន​ឈ្មោះ បុវ៌សេលៈ (Purva Saila school) ឬ អបរសេលៈ និង ឧត្តរសេលៈ (ប្រហែល​ជា​បុព្វសេលៈ ឬ ភ្នំ​ខាង​កើត ឬ ភ្នំ​ថ្ងៃ​រះ) កាល​ពី​សតវត្ស​ទី ១ មុន​គ្រិស្តសករាជ ពួក​ភិក្ខុ​មួយ​ចំនួន​​មិន​ត្រឹម​តែ​ត្រូវការ​​ឲ្យ​មាន​ការ​បកស្រាយ​ជាថ្មី​នូវ​គម្ពីរ (សូត្រ)​ ច្បាប់​ដើម​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ (ដូច​ជា អត្ថបទ​អភិធម្ម​របស់​សាលា​នោះ) ប៉ុន្តែ​​ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ថែម​ទាំង​ត្រូវ​ការ​សរសេរ​​ជា​ថ្មី​នូវ​គោល​លទ្ធិ​ជា​ច្រើន ។ នៅ​ក្នុង​គោលបំណង​នេះ ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​បាន​ចាប់​សរសេរ​សាជាថ្មី​នូវ​គម្ពីរ (សូត្រ) ជាច្រើន ឬ សរសេរ​បន្ថែម​សូត្រ​ថ្មី​ៗ​​ច្រើន​ទៀត ។"
អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ជាច្រើន​ក៏​បាន​ជឿ​ដូច​គ្នា​ផង​ដែរ​ថា គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​​ជា​ភាសា​បាលី​ មួយ​ភាគ​ធំ​ត្រូវ​បាន​កែប្រែ ឬ សរសេរ​បន្ថែម ទោះ​ជា​យ៉ាង​នោះ​ក៏​ដោយ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ទាំង​នោះ​មិន​មាន​ទស្សនៈ​ដូច​គ្នា​ទេ​ នៅ​ត្រង់​ចំណុច​ថា តើ​មាន​ការកែប្រែ​ប៉ុន្មាន​ភាគ និង នៅ​ត្រង់​សៀវភៅ​ណា​ ។
The first of the Mahayana-specific writings were written probably around the 1st century BCE or 1st century CE. Some of the Mahayana Sutras, such as certain parts of the Perfection of Wisdom sutras (般若波羅蜜多經), are presented as actual sermons of the Buddha that had been hidden. By some accounts, these sermons were passed on by oral tradition, as with other sutras; other accounts state that they were hidden and then revealed several centuries later by some mythological route. In addition to sutras, some Mahayana texts are essentially commentaries.
The Tibetan tradition classifies Shakyamuni Buddha's teachings into three hierarchical categories, based on levels of understanding the nature of reality, known as "turnings of the wheel of dharma (truth)": those sutra discourses containing the basic doctrines supposedly aimed at the initial disciples or Śrāvakas, the emptiness teachings associated with Madhyamika and the Prajna Paramita sutras (般若波羅蜜多經), and the doctrines associated with Yogācāra which present the most accurate view of reality according to this scheme. The Tathagatagarbha (如來藏) teachings are normally included in the third turning of the wheel if the need arises to classify them. The Chinese tradition has a different scheme.
The Mahayana canon was further expanded somewhat after Buddhism was transmitted to other countries such as China and Tibet, where the existing texts were translated. New texts, such as the Platform Sutra (六祖壇經) and the Sutra of Perfect Enlightenment (圓覺經) were explicitly not of Indian origin, but were widely accepted as valid scriptures on their own merits. Other later writings included the Linji Lu (臨済錄), a commentary by Chán (禪宗) master Linji Yixuan (臨済義玄). In the course of the development of Korean Buddhism and Japanese Buddhism, further important commentaries were composed. These included, for example, in Korea, some of the writings of Jinul, and in Japan, works such as Dōgen's Shōbōgenzō.
=តើ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​មាន​ប្រភព​ដើម​មក​ពី​ណា ?=
Mahayana's exact origin is unknown. However, a number of common elements and background are suggested by various scholars and theologians. The earliest origins of Mahayana-like thinking depend on precisely what one means by Mahayana. Some Mahayana scriptures were transmitted from India to China in the second century CE.
Buddhism became increasingly fragmented due to the many splits in the Sangha into the various early Buddhist schools. This might have led to a widening distance between laity and sangha, who were increasingly preoccupied with theological Abhidhammic speculation. The Mahayana movement, on the other hand, was ecumenical, reflecting a wide range of theology from both the Sthaviravada (上座部) and Mahasanghika (大眾部) sects. Early Mahayana did not have a taboo regarding the composition of new sutras. With the creation of new Mahayana Sutras, the Mahayana movement was rejected by the early schools as heretical.
Another important element is the lay practice of stupa devotion, which was actively encouraged by Ashoka. According to Akira Hirakawa (A History of Indian Buddhism: From Sakyamuni to Early Mahayana), stupas — which were initially mere monuments to Gautama Buddha — increasingly became the place of devotion and of spreading Buddhism to the masses, the majority of whom were illiterate Hindus. On the inside wall of the stupa, pictures were drawn or sculpted depicting the life of Buddha and his previous lives as a bodhisattva. This has given rise to devotion to the transcendent omnipresent and always-present Buddha and the bodhisattvas, distinct from the purely monastic sangha (see Early Buddhist schools). However, this theory has been rejected by a number of scholars.
=តើ​មាន​ភស្តុតាង​លើ​សិលាចារិក នៅ​ទី​ណា​ខ្លះ​សម្រាប់​អះអាង​ដើម​កំណើត​នៃ​និកាយ​មហាយាន ?=
thumb|តួអង្គ​បី​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​​និកាយ​មហាយាន ។ រូបភាព​ពី​ខាង​ឆ្វេង​ទៅ​ខាង​ស្តាំ​ដៃ ឧបាសក​/​ឧបាសិកា​​នៃ​នគរ កុសាណ (Kushan) ឬ​​ប្រទេស​អាប់ហ្គានីស្ថាន​បច្ចុប្បន្ន, ព្រះ​ពោធិសត្វ​មេត្តេយ្យ (Bodhisattva Maitreya), ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​ពោធិសត្វ​ អវលោកិតិស្វារ (Avalokitesvara), និង ភិក្ខុ​ពុទ្ធសាសនា​មួយ​អង្គ ។ សតវត្ស​ទី ២ ដល់​​ទី ៣ នៃ​គ្រិស្តសករាជ, នគរ គន្ធារៈ (Gandhara) ឬ តំបន់​​ជ្រលង​ភ្នំ​ស្វ័ត​​​ (Swat) នៃ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​បច្ចុប្បន្ន ។
សិលាចារិក​ដំបូងៗ​ ដែល​មាន​ព័ត៌មាន​រៀបរាប់​ អំពី​ការស្ថាបនា​​គោលលទ្ធិ​​ របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន និង ការ​និយាយ​យោង​ទៅដល់​តួអង្គ​ព្រះពុទ្ធ​ អមិតាភៈ​ (Buddha Amitabha) ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌា នៅ​ក្រុង​មធុរា (Mathura) (រដ្ឋ​ឧត្តរប្រទេស នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​បច្ចុប្បន្ន) ដែល​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៨០ នៃ​គ្រិស្តសករាជ ។ នៅ​ឯ​សារមន្ទីរ​ក្រុង​មធុរា (Mathura Museum) សំណល់​​នៃ​បំណែក​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​ មាន​សិលាចារិក​អក្សរ​ព្រាហ្មី (Brahmi) ដែល​សរសេរ​ថា ៖ "បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ២៨ នៃ​ការ​គ្រង​រាជ្យ​របស់​ស្តេច​ ហ៊ុវិស្កា (Huvishka), ... ដើម្បី​បូជា​ដល់​ព្រះពុទ្ធ​ អមិតាភៈ ។"
ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ រូបភាព​នេះ​មិន​តំណាង​ឲ្យ​ផ្នត់​គំនិត​របស់​មនុស្ស​ភាគ​ច្រើន ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា រូបភាព​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មិន​រាប់រក​នៅ​សម័យកាល​នោះ ហើយ​វា​ក៏​គ្មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​ជា​ដុំកំភួន​ឡើយ ។
ភស្តុតាង​ផ្នែក​សិលាចារិក​សម្រាប់​និកាយ​មហាយាន នៅ​សម័យកាល​មុន​សតវត្ស​ទី ៥ មាន​ចំនួន​តិចតួច​បំផុត បើ​ប្រៀបធៀប​ជា​មួយ​នឹង​អត្ថបទ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹក​នៃ​និកាយ​មហាយាន ដែល​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​បញ្ជូន​ពី​តំបន់​អាស៊ី​កណ្តាល ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ចិន នៅ​សម័យ​នោះ ។.
The first known Mahayana texts are translations made into Chinese by the Kushan monk Lokaksema (支娄迦谶) in the Chinese capital of Luoyang, between 178 and 189 CE. But, to equate evidence for the presence of a body of Mahayana scripture with the existence at the time of Mahayana as a religious movement, has been described as being an assumption leading to a serious misstep.
Lokaksema's work includes the translation of the Pratyutpanna Sutra, containing the first known mentions of the Buddha Amitabha and his Pure Land, said to be at the origin of Pure Land practice in China, and the first known translations of the Prajñāpāramitā Sūtra, a founding text of Mahayana Buddhism.
=ការផ្សព្វផ្សាយ (សតវត្សទី ៥ ដល់ទី ១០ នៃគ្រិស្តសករាជ)= From the 5th century CE Mahayana was a strong movement in India, possibly owing to support by the Gupta dynasty. It spread from India to South-East Asia, and towards the north to Central Asia, China, Korea and Japan. The influence of Mahayana in China seems to have been reached at an earlier time than in India, where Mahayan remained an obscure group until the 5th century.
Buddhism (and Mahayana) disappeared from India during the 11th century, and consequently lost its influence in South-East Asia where it was replaced by Theravada Buddhism from Sri Lanka.
មហាយានបច្ចុប្បន្នមានអ្នកកាន់តាមច្រើនជាងថេរវាទ ដែលជាសាលាពុទ្ធសាសនាដែលនៅសេសសល់ផ្សេងទៀត ដូច្នេះហើយបានជាគេគោរពតាមគោលលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនាច្រើនជាងគេរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះនៅអាស៊ីបូព៌ា និងពិភពលោក។
=មើលបន្ថែម =
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
បិសាចស្រមោល
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">កំណាព្យប្រស្នា បិសាចស្រមោល (បទ ពាក្យ៨) កំណាព្យប្រស្នា បិសាចស្រមោល (បទ ពាក្យ៨) បិសាចស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ ដើរតាមរំខានពេលមានរស្មី
ពេលមេឃងងឹតមិនឃើញបំភ័យ អរុណោទ័យចេញតាមបន្ដ។
ខិតខំរត់គេចចូលព្រៃលាក់ខ្លួន តាំងសិល្ប៍បិទពួនក្នុងរូងក្រំថ្ម
អ្នកស្រុកអាណិតនាំបាយអង្ករ មានម្ហូបត្រីខជូនដល់កន្លែង។
ម្ភៃឆ្នាំរងកម្មកន្លងផុតទៅ ចេញមកក្បែរផ្លូវមើលផ្ទះសំបែង
''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ''០៤ មិនា ២០១១
រឿង ត្រពាំងបឹងតេ
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
អាជីវចលនាម
នាមអាជីវចល
នាមអជីវចលគឺនាមសំរាប់សំគាល់ឈ្មោះអើ្វមួយដែលគា្មនជីវិតគា្មនវិញ្ញណដូចជានាមសំគាល់ឈ្មោះវត្ថុ ទីកន្លែង​សា្ថនភាពសកម្មភាពនិងគំនិតអ្វីមួយ។ ឧទាហរណ៏ៈ តុ ទូ កៅអី កា្តខៀន អគារ​ កែវ កាបូប ភាពត្រជាត់ កំដៅ ទុក្ខវេនា ភាពក្រីក្រ សនិ្តភាព...។មាននាមមួយចំនូនទៀតជានាមជីវចលដែរ ដូចជា យក្ស បិសាច ខោ្មច ព្រាយ អសុរកាយ ទេវតា អ្នកតា អទិទេ​ព ព្រោះយើងចាត់ទុកនាមទាំនោះសុទ្ធតែមានវិញ្ញណ ប៉ុនែ្តគា្មនរូប។
ស្រុកកំពង់ត្របែក
(Kampong Trabaek District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តព្រៃវែង ដែលមានរដ្ឋបាល ១៣ឃុំ និង ១២២ភូមិ÷
មជ្ឈិមបូព៌ា
មជ្ឈិមបូព៌ា (Middle East) គឺជា​តំបន់​មួយ​ដែល​លាតសន្ធឹង​ចាប់ពី​ប៉ែក​និរតី​នៃ​ទ្វីបអាស៊ី និង ប៉ែក​ឦសាន​នៃ​ទ្វីបអាហ្វ្រិក​។ ពាក្យ "មជ្ឈិមបូព៌ា" ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ប្រហែល​ជា​នៅ​ឆ្នាំ​១៩០០ នៅ​រាជាណាចក្ររួម​។
បើ​យើង​ងាកក្រោយ​ត្រឡប់​ទៅ​មើល​ពី​សម័យ​បុរាណ មជ្ឈិមបូព៌ា​គឺជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​ពិភពលោក​។ តំបន់​នេះ បាន​ផ្ដល់​កំណើត​ដល់​សាសនា​ធំៗ​០៣​គឺ​៖ សាសនាហូដា (Judaism), គ្រិស្តសាសនា និង សាសនាឥស្លាម​។ ជាទូទៅ មជ្ឈិមបូព៌ា​គឺជា​តំបន់​ដែល​មាន​អាកាស​ស្ងួតហែង និង ក្ដៅខ្លាំង ជាមួយ​ទន្លេ​ធំៗ​ជាច្រើន បាន​ផ្ដល់​ទឹក​សម្រាប់​ស្រោចស្រព​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម​នៅលើ​ផ្ទៃដី​មាន​កម្រិត​។ ប្រទេស​ជាច្រើន​ដែល​ស្ថិតនៅ​ជុំវិញ​ឈូងសមុទ្រពែក សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ធនធាន​ប្រេងកាត​យ៉ាងច្រើន​។ នា​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ មជ្ឈិមបូព៌ា​នៅតែ​ជា​តំបន់​មួយ ដែល​មាន​សក្ដានុពល​ទាំង​វិស័យ សេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនា​។
អធិរាជសី
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">កំណាព្យប្រស្នា អធិរាជសី (បទ ពាក្យ៨) កំណាព្យប្រស្នា អធិរាជសី (បទ ពាក្យ៨) ដែនដីព្រៃស្ដុកជង្រុកម្រឹគី ម្រឹគាមូលមីជីវិតសុខុម
បក្សាបក្សីហើរប្រមូលផ្ដុំ ទីដ្ឋានឧត្តមទ្រនំសុខសាន្ដ។
ម្រឹគរាជដាក់កាយថ្វាយដល់រាជសី ម្រឹគរាជនីស្រីមានចិត្តក្លាហាន
ពលីសង្ខារមរណារួមប្រាណ ព្រៃស្ដុកថ្កើងថ្កានតំរិះរាជសី។
ព្រានព្រៃចូលលុកប្រមាញ់សព្វសត្វ រាជសីទប់ស្កាត់គ្រហឹមឃ្មាតខ្មី
សំលេងរំពងលាន់ពេញព្រឹក្សព្រៃ កងពលដំរីចេញមកការពារ។ ''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ''០៦ មិនា ២០១១
ឃុំព្រែកគយ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៧ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
អជីវចលនាម
នាមអាជីវចល
នាមអជីវចលគឺនាមសំរាប់សំគាល់ឈ្មោះអ្វីមួយ ដែលគា្មនជីវិតគា្មនវិញ្ញណដូចជានាមសំគាល់ឈ្មោះវត្ថុ ទីកន្លែង​សា្ថនភាពសកម្មភាពនិងគំនិតអ្វីមួយ។ ឧទាហរណ៏ៈ តុ ទូ កៅអី កា្តខៀន អគារ​ កែវ កាបូប ភាពត្រជាត់ កំដៅ ទុក្ខវេនា ភាពក្រីក្រ សនិ្តភាព...។មាននាមមួយចំនូនទៀតជានាមជីវចលដែរ ដូចជា យក្ស បិសាច ខោ្មច ព្រាយ អសុរកាយ ទេវតា អ្នកតា អទិទេ​ព ព្រោះយើងចាត់ទុកនាមទាំនោះសុទ្ធតែមានវិញ្ញណ ប៉ុនែ្តគា្មនរូប។
ជីវចលនាម
ជីវចលនាម គឺនាមសំរាប់សំគាល់ឈ្មោះអី្វមូយដែលមានជីវិតពីធម្មជាតិ ដូចជានាមសំរាប់សំគាល់ឈ្មោះមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។ ឧទាហរណ៏ៈ ឪពុក ពូ មា មីង ក្មូយ យាយ តា គោ ក្របី សេះ មាន់ ទា មេរោគ មីក្រុប តោ ខ្លា តោ្នត ដូង សា្វយ អំពៅ ចេក....។
ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ឬ ប្រព័ន្ធសុរិយចក្រវាឡ ឬ សូរ្យព័ន្ធចក្រ មានព្រះអាទិត្យ និងវត្ថុ ដែលគន្លងជុំវិញវា ដោយផ្ទាល់ឬ ដោយប្រយោល។ ទាំងវត្ថុនោះដែលគន្លងជុំវិញ ព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់ វត្ថុធំជាងគេគឺជាភពចំនួន ប្រាំបីអង្គ ដែលបង្កើតប្រព័ន្ធភពនៅជុំវា ខណៈវត្ថុសល់គឺ វត្ថុតចៗយ៉ាងខ្លាំងដូចជា៖ កូនភព និង សាកសពតូចនៃប្រពន្ធព្រះអាទិត្យ (ស.ត.ប.ព.) ដូច ផ្កាយដុះកន្ទុយ និង អាចម៍ផ្កាយ
ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យបានបង្កើតឡើង ៤,៦ ពាន់លានឆ្នាំមុន ពីការដួលរលំទំនាញ របស់ពពកម៉ូលេគុល អន្តរតារាយក្សមួយ។ ភាគច្រើននៃ ម៉ាស់របស់ប្រព័ន្ធ គឺស្ថិតនៅក្នុង ព្រះអាទិត្យ និង ម៉ាស់នៅសល់ដែលមានច្រើនជាងគេបន្ទាប់ ស្ថិតក្នុង ភពព្រហស្បតិ៍។ ភពតូចខាងក្នុងទាំង បួនអង្គ ពុធ, សុក្រ, ផែនដី និង អង្គារ ក៏ហៅថា ភពដី គឺត្រូវបានផ្សំភាកច្រើនពី ថ្មនិងដែក។ ភពខាងក្រៅធំចម្បងហៅថា ភពយក្ស គឺធំជាងភពដីយ៉ាងខ្លាំង។ ភពពីរធំជាងគេ ឧស្ម័នយក្យ ព្រហស្បតិ៍ និង សៅរ៍គឺត្រូវបង្កើតពី អ៊ីដ្រូសែន និង អេលីយ៉ូម : ភពខាងក្រៅបំផុត ពីរអង្គ ទឹកកកយក្ស Uranus និង ណិបទូន គឺកើតមកពីសារធាតុដែលមានចំណុចរលាយខ្ពស់ បើធៀបនឹង អ៊ីដ្រូសែន និង អេលីយ៉ូមហៅថា ធាតុទឹកកក ដូចជាទឹក អាម៉ូញាក់ និង មេតេន។ All planets have almost circular orbits that lie within a nearly flat disc called the ecliptic.
នៅ​ពាក់កណ្ដាល​ឆ្នាំ ២០០៨ អង្គធាតុ​តូចៗ​បួន ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ចូល​ក្នុង​ថ្នាក់ កូនភព (dwarf​planets) ។ កូនភព​ ទាំង​បួន​នោះ​គឺ​៖ សឺរេស (Ceres) ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ខ្សែក្រវាត់​ផ្កាយព្រះគ្រោះ និង​កូនភព​បី​ទៀត​មាន ភ្លុយតុង (Pluto) (នព្វគ្រោះ) ម៉ាគីម៉ាគី (Makemake) និង អៀរីស (Eris) ដែល​គោចរ​ជុំវិញ​ព្រះអាទិត្យ នៅ​ក្រៅ​ភព​ណិបទូន ផ្កាយព្រះគ្រោះ រិសថា​ (Vesta)។ ភព​ចំនួន​ប្រាំមួយ និង​កូនភព​ពីរ​ទៀត ត្រូវ​បាន​វិល​ជុំវិញ​ដោយ​តារារណប​ធម្មជាតិ ដែល​គេ​ឱ្យ​ឈ្មោះ​ថា ព្រះចន្ទ (Moons) បន្ទាប់ពី ព្រះចន្ទ​របស់​ផែនដី ព្រះចន្ទ​នៃ​ភព​ខាងក្រៅ ត្រូវ​បាន​ហ៊ុមព័ន្ធ​ជុំវិញ​ជា​រង្វង់ ដោយ​ធូលី និង​ភាគ​ល្អិត​ផ្សេងទៀត​។
The Solar System formed 4.6 billion years ago from the gravitational collapse of a giant molecular cloud. The vast majority of the system's mass is in the Sun, with most of the remaining mass contained in Jupiter. The four smaller inner planets, Mercury, Venus, Earth and Mars, also called the terrestrial planets, are primarily composed of rock and metal. The four outer planets, called the gas giants, are substantially more massive than the terrestrials. The two largest, Jupiter and Saturn, are composed mainly of hydrogen and helium; the two outermost planets, Uranus and Neptune, are composed largely of substances with relatively high melting points (compared with hydrogen and helium), called ices, such as water, ammonia and methane, and are often referred to separately as "ice giants". All planets have almost circular orbits that lie within a nearly flat disc called the ecliptic plane.
The Solar System also contains regions populated by smaller objects. The asteroid belt, which lies between Mars and Jupiter, mostly contains objects composed, like the terrestrial planets, of rock and metal. Beyond Neptune's orbit lie the Kuiper belt and scattered disc, linked populations of trans-Neptunian objects composed mostly of ices. Within these populations are several dozen to more than ten thousand objects that may be large enough to have been rounded by their own gravity. Such objects are referred to as dwarf planets. Identified dwarf planets include the asteroid Ceres and the trans-Neptunian objects Pluto and Eris. In addition to these two regions, various other small-body populations, including comets, centaurs and interplanetary dust, freely travel between regions. Six of the planets, at least three of the dwarf planets, and many of the smaller bodies are orbited by natural satellites, usually termed "moons" after Earth's Moon. Each of the outer planets is encircled by planetary rings of dust and other small objects.
The solar wind, a flow of plasma from the Sun, creates a bubble in the interstellar medium known as the heliosphere, which extends out to the edge of the scattered disc. The Oort cloud, which is believed to be the source for long-period comets, may also exist at a distance roughly a thousand times further than the heliosphere. The heliopause is the point at which pressure from the solar wind is equal to the opposing pressure of interstellar wind. The Solar System is located in the Orion Arm, 26,000 light years from the center of the Milky Way.
យត្តស័ព្ទ
right|thumb|390px| មណ្ឌល​នៃ​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
មណ្ឌល
តាមធម្មតា គេ​ចែក​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ទៅ​ជា​មណ្ឌល​។ មណ្ឌល​ខាងក្នុង​នៃ​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ រួម​បញ្ចូល​ភព​រឹង​បួន និង​ខ្សែក្រវាត់​ផ្កាយព្រះគ្រោះ ហើយ​មណ្ឌល​ខាងក្រៅ សំដៅ​លើ​អ្វី​ទាំងអស់​ ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្រៅ​ខ្សែក្រវាត់​ផ្កាយព្រះគ្រោះ​។ ចាប់តាំងពី​ការ​រក​ឃើញ​ខ្សែក្រវាត់​ខាយព័រ​នៅ​ក្រៅ​ ភព​ណិបទូន គេ​បាន​កំណត់​យក​ភព​ឧស្ម័ន​យក្ស​ទាំង​បួន​ជា​មណ្ឌល​កណ្ដាល​។
ភព កូនភព និង​រូបធាតុ​តូចៗ​
នៅ​ខែសីហា ២០០៦ សហភាព​តារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ (International Astronomical Union) បាន​កំណត់​និយមន័យ​នៃ​ភព ជា​ដំបូង ដោយសារ​ការ​រក​ឃើញ​ចក្រវាល​ថ្មី​មួយទៀត​ឈ្មោះ អៀរីស ហើយ​ការពិភាក្សា​ជាបន្តបន្ទាប់ គឺ​ស្ដីពី​ការ​ចាត់​ថ្នាក់​របស់​វា​។ តាម​និយមន័យ​នេះ គេ​បាន​ចែក​វត្ថុធាតុ ដែល​គោចរ​ជុំវិញ​ព្រះអាទិត្យ ជា​បី​ថ្នាក់​ផ្សេងគ្នា​គឺ​៖ ភព កូនភព និង​រូបធាតុ​តូចៗ​នៃ​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ​។ ភពគឺជា​អង្គធាតុ​ទាំងឡាយ​ណា ដែល​គោចរ​ជុំវិញ​ព្រះអាទិត្យ មាន​ម៉ាស​គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បី​ឱ្យ​ខ្លួន​វា​មាន​រាង​ជា​ស្វ៊ែរ ហើយ​អាច​សម្អាត​វត្ថុ​តូចៗ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ជិត​គន្លង​គោចរ​របស់​ខ្លួន​។ ដោយ​ផ្អែក​តាម​និយមន័យ​នេះ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មាន​ភព​ចំនួន​ប្រាំបី ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​គឺ​៖ ភពពុធ ភពសុក្រ ភពផែនដី ភពអង្គារ ភពព្រហស្បតិ៍ ភពសៅរ៍ ភពអ៊ុយរ៉ានុស និង​ភពណិបទូន​។ ភ្លុយតុង ត្រូវ​បាន​បាត់បង់​ឋានៈ​ជា​ភព ដោយសារតែ​វា​មិន​បាន​សម្អាត​វត្ថុធាតុ​ផ្សេង​ក្នុង​ខ្សែក្រវាត់​ខាយព័រ ដែល​ស្ថិត​នៅ​ជិត​គន្លង​របស់​ខ្លួន​ឡើយ​។ កូនភពគឺជា​អង្គធាតុ​ទាំងឡាយ​ណា ដែល​គោចរ​ជុំវិញ​ព្រះអាទិត្យ មាន​ម៉ាស​ធំ​គ្រប់គ្រាន់​ធៀប​នឹង​វត្ថុ​នៅ​ជុំវិញ​ដោយ​ទំនាញ​របស់​វា តែ​មិន​អាច​សម្អាត​វត្ថុធាតុ​ផ្សេង​ដែល​នៅ​ជិត​គន្លង​របស់​ខ្លួន​បាន​ ដូច​ភព​ឡើយ និង​ពុំ​មែន​ជា​តារារណប​។ តាម​និយមន័យ​នេះ ក្នុង​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ មាន​កូនភព​ចំនួន​បួន ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​គឺ​៖ សឺរេស ភ្លុយតុង ម៉េកម៉េក និង​អៀរីស​។ អង្គធាតុ​ផ្សេង​ទៀត ទំនង​ជា​អាច​ចាត់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ថ្នាក់​ជា​កូនភព​ដែរ​នោះ​មាន​៖ សេដណា (Sedna) អ៊រគុស (Orcus) និង កៅអា (Quaoar) ។ កូនភព ដែល​វិល​ជុំវិញ មណ្ឌល​ត្រង់-ណិបទូនាន (the trans-Neptunian) ហៅ​ថា ភ្លុយតូអ៊ីដ (Plutoids) ។ ក្រៅពីនេះ អង្គធាតុ​ដទៃ​ទៀត​ដែល​វិញ​ជុំវិញ​ព្រះអាទិត្យ ហៅថា រូបធាតុ​តូចៗ​នៃ​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ​។
ឧស្ម័ន ថ្ម និងទឹកកក
តារាវិទូ​ជាច្រើន បាន​កំណត់​ពាក្យស័ព្ទ​៖ ឧស្ម័ន ថ្ម និង ទឹកកក ដើម្បី​ពណ៌នា​ថ្នាក់​នៃ​វត្ថុធាតុ​ជាច្រើន ដែល​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​លំហ​។ ឧស្ម័ន គឺជា​រូបធាតុ​ដែល​ចំណុច​រលាយ​ទាប ដូចជា​៖ អាតូម​អ៊ីដ្រូសែន (H) អេល្យូម (He) និង ឧស្ម័ន​កម្រ (Noble) ។ ទឹកកក មាន​ដូចជា​៖ ទឹក (H2O: water) មេតាន (CH4: methane) អាម៉ូញ៉ាក់ (NH3: ammonia) និង កាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2: carbon dioxide) ដែល​មាន​ចំណុច​រលាយ​រហូត​ដល់ ២00-៣00 ​អង្សា​កែវិន (Kevin) ។ ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ថ្នាក់​ពាក្យស័ព្ទ ទាំង​នេះ​តាង​ដោយ​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​សារធាតុ ដែល​មាន​ចំណុច​រំពុះ​ទាប (ក្រោម ២០០-៣០០ អង្សា​កែវិន) រួម​មាន ទឹកកក និង ឧស្ម័ន អាស្រ័យ​ទៅ​នឹង​សីតុណ្ហភាព​។ ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​នេះ អាច​ជា ទឹកកក វត្ថុរាវ និង ឧស្ម័ន ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រទះ​នៅ​កន្លែង​ជាច្រើន​នៃ​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ​។ ថ្ម (rock) ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី ពណ៌នា​ពី​រូបធាតុ ដែល​មាន​ចំណុច​រលាយ​ខ្ពស់ (លើសពី ៥០០ អង្សា​កែវិន) ដែល​ជា​ធាតុ​ផ្សំ​ច្រើន​បំផុត​នៃ​ភព​រឹង​ ដូចជា​ស៊ីលីកាត (Si2O: silicates) ជាដើម​។
ខ្នាត​តារាសាស្ត្រ (Astronomical unit)
តារាវិទូ តែងតែ​វាស់​ចម្ងាយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដោយ​គិតជា​ខ្នាត​តារាសាស្ត្រ (AU) ។ ១ ខ្នាត​តារាសាស្ត្រ គឺ​កំណត់​យក​ចម្ងាយ​មធ្យម​ពី​ផែនដី​ទៅ​ព្រះអាទិត្យ ដោយ 1 AU = 149,598,000 km (92,956,000 mi) ។ ភ្លុយតុង មាន​ចម្ងាយ​ប្រហែល 38 AU ពី​ព្រះអាទិត្យ ខណៈ​ដែល ភពព្រហស្បតិ៍ មាន​ចម្ងាយ 5.2 AU ។ មួយ​ឆ្នាំពន្លឺ (light-year) មាន 63,240 AU ។
ព្រះអាទិត្យ
left|425px|thumbnail
ខ្សែក្រវាត់​ផ្កាយព្រះគ្រោះ
.1......%
ផ្កាយដុះកន្ទុយ
=សង្ខេបជារូបភាព=
External links
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រព័ន្ធភព ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យាសាស្រ្តអាវកាស
ជាតិជាក្រដាស់
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">កំណាព្យប្រស្នា ជាតិជាក្រដាស់ (បទ ពាក្យ៨) កំណាព្យប្រស្នា ជាតិជាក្រដាស់ (បទ ពាក្យ៨) ដំណើរដើមទងជាតិជាក្រដាស់ បានដល់ដៃម្ចាស់ជាវិចិត្រករ
គូរក្បាច់ផាត់ពណ៌ប្រណិតបវរ លេចធ្លោរលំអស្នាដៃល្អឆ្នើម។
ស្រុកកញ្ជ្រៀច
(Kanhchriech District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តព្រៃវែង ដែលមានរដ្ឋបាល ៨ឃុំ និង ៨ភូមិ÷
=តំណភ្ជាប់ក្រៅ=
ទូរទស្សន៍
right|440px|thumb|[[ទូរទស្សន៏មានអង់តែន]] សារៈសំខាន់នៃបច្ចេកទេសទូរទស្សន៏​ ទូរទស្សន៏មិនគ្រាន់តែសម្រាប់មើល កំសាន្តកែអផ្សុកប៉ុណ្ណោះទេតាមល្បឿនរីកចំរើន នៃបច្ចរកទេស និង វិទ្យាសាស្ត្រសព្វថ្ងៃនេះ។ គេប្រើគ្រឿងវិទ្យុទូរទស្សន៏សម្រាប់ជាជំនួយដល់ គ្រប់បែបយ៉ាង ក្នុងកិច្ចការរបស់ មនុស្សលោក។ គេអាចប្រើគ្រឿងទូរទស្សន៏ ]ពិនិត្យមើលគ្រឿងម៉ាស៊ីនក្នុងរោងចក្រដែលដើរដោយស្វ័យប្រវត្តិ មិនបាច់ប្រើកម្មករ គឺមនុស្សម្នាក់ឬ ពីរនាក់អង្គុយតែក្នុងការិយាល័យ អាចមើលទៅឃើញចលនា ម៉ាស៊ីនក្នុងរោងចក្រធំមួយទាំងមូល ដែលគ្មានកម្មករ ហើយប្រសិនបើម៉ាស៊ីនមួយណា ដើរមិនស្រួល គេអាចបញ្ជាតាមចរន្តអគ្គីសនី ឬតាមរលកធាតុអាកាសអោយម៉ាស៊ីននេះឈប់ ឬអោយដើរស្រួលវិញ ដោយគេពុំចាំបាច់ដើរទៅជិតម៉ាស៊ីននោះឡើយ។ នៅក្នុងសាលារៀន ឬក្នុងមហាវិទ្យាល័យអ្វីមួយ គ្រូបង្រៀនកូនសិស្សដ៏ច្រើនកុះករបាន ដោយគ្រូនោះពុំចាំបាច់ដើរចូលទៅក្នុងថ្នាក់រៀននោះ ក៏អាចមើលគ្នាឃើញរវាងគ្រូនិងសិស្សដែរ ដោយគ្រូនោះមើលទៅសិស្សតាម កញ្ចក់ទូរទស្សន៏ ហើយសិស្សនោះក៏អាធ្វើសំនួរឆ្លងឆ្លើយជាមួយ គ្រូបានយ៉ាងងាយស្រួលបំផុត។ ទៅអនាគតបើបច្ចេកទេស ទូរទស្សន៏បានរីចំរើនដល់ កំពូលហើយ គេអាចប្រើបច្ចេកទេស នេះមកជំនួសកម្លាំងមនុស្សបានមួយផ្នែកធំទៀត ខាងរបរកសិកម្មគឺអ្នកស្រែទាំងឡាយពុំចាំបាច់ លីនង្គ័លដឹកគោ ក្របី ឬបើកត្រាក់ទ័រទៅប្រឡូកប្រឡាកក្នុងវាលស្រែ ហាលថ្ងៃហាលខ្យល់ភ្លៀង ហត់នឿយទៀតហើយ គេអាចប្រើរលកធាតុអាកាសទៅ បញ្ជាគ្រឿងម៉ាស៊ីន ស្វ័យប្រវត្តិអោយ ភ្ជួរស្រែ អោយស្ទូង សាប ច្រូតដោយខ្លួនឯង ដោយពុំបាច់មានមនុស្សនៅចាំត្រួតពិនិត្យឡើយ គឺគេពិនិត្យតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៏ហើយបញ្ជាពីចំងាយបានយ៉ាងងាយស្រួល ព្រមទាំងបានផលច្រើនមហិមា ប្រសើរ ជាងមានមនុស្សទៅធ្វើផ្ទាល់ទៅទៀត។ ក្រៅពីនេះ មនុស្សអាចប្រើគ្រឿងទូរទស្សន៏មើលឃើញ ពិភពមួយដ៏អស្ចារ្យនៅក្នុងបាតសមុទ្រ ដែលយើងសព្វថ្ងៃពុំអាចទៅដល់។
គ្រាប់ភ្នែកម្ដេចមើលឃើញ?
តាមរយៈគ្រាប់ភ្នែកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានស្រាវជ្រាវ ឃើញច្រើនចំនុចដែលជាមូលហេតុធ្វើ អោយពួកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានចាប់ផ្ដើមបង្កើតទូរទស្សន៏ឡើង។ ដោយសារតែគ្រាប់ ភ្នែកមនុស្សយើងអាចមើលឃើញឃើញវត្ថុផ្សេងៗ បានអាស្រ័យទៅលើវត្ថុនោះ វាចាំងពន្លឺឬស្រមោលឆ្លុះទៅក្នុងភ្នែករបស់យើង។ កែវភ្នែកយើងមានរាងដូចកែវហើម អាចអោយពន្លឺរស្មីផ្សេងៗ ចាំងឆ្លុះទៅប៉ះនឹងសរសៃវិញ្ញាណ ដែលស្ថិតនៅស្រទាប់ខាងក្នុងគ្រាប់ភ្នែក។ ស្រទាប់ទទួលពន្លឺនៃគ្រាប់ភ្នែកនីមួយៗ មានចំនុចល្អិតៗយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ប្រមាណ ៧លានគ្រាប់។ ចំណុចនីមួយៗសុទ្ធតែជាប់នឹងសរសៃ វិញ្ញាណមួយៗ ទៅខួរក្បាលដុចនេះពន្លឺ ឬរូបភាពផ្សេងៗដែលចាំងទៅប៉ះនឹងចំណុចល្អិតៗទាំងនោះ សរសៃវិញ្ញាណទាំងអស់ក៏មាននាទី នាំព្រឹត្តិហេតុទាំងឡាយផ្ដល់ទៅខួរក្បាលមួយរំពេច។ ចំណុចដែលទទួលពន្លឺខ្សោយ សរសៃវិញ្ញាណដែលតទៅចំណចនេះក៏បញ្ជូនទោខួរក្បាលខ្សោយ។ ចំណុចណាដែលទទួលពន្លឺខ្លាំងសរសៃវិញ្ញាណដែលតភ្ជាប់និងចំណុចនោះ ក៏បញ្ជូនទៅខួរក្បាលនូវភាពខ្លាំង។ ពេលដែលយើងបើកភ្នែកមើលឃើញវត្ថុអ្វីមួយ ស្រមោលនៃវត្ថុទាំងនោះចាំងរូបរាងរបស់ខ្លួនទាំងមូល ចូលទៅរាយពេញក្នុងចំណុចល្អិតទាំងអស់នៃស្រទាប់ភ្នែក ក្នុងសរសៃវិញ្ញាណទាំងអម្បាលមាណ ដែលខ្លះបានទទួលពន្លឺខ្សោយ ខ្លះទទួលពន្លឺខ្លាំងក៏បញ្ចាំងទៅខួរក្បាលភ្លាម។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ បានជាគ្រាប់ភ្នែកយើងអាចមើលដឹងនូវវត្ថុផ្សេងៗ ដែលមានពន្លឺខុសប្លែកៗពីគ្នាបាន ហើយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏បានចាប់ផ្ដើមអនុវត្តន៏ ធ្វើការពិសោធន៏ទៅតាមអ្វីដែលពួកគេបានស្រាវជ្រាវឃើញនោះ។
របៀបនៃការបញ្ជូនរូបភាព
យោលទៅតាមមូលហេតុនៃគ្រាប់ភ្នែក អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តក៏បានស្រាវជ្រាវរាវរកឃើញ នូវវិធីបញ្ជូនរូបភាពម្យ៉ាងទៅតាមចរន្តអគ្គីសនី ឬ តាមរលកធាតុអាកាស។ គេយករូបភាពនៃវត្ថុអ្វីមួយ មកបែងចែកជាគ្រាប់ល្អិតៗជាច្រើនអតិបរមា រួហើយឆ្នៃគ្រាប់ល្អិតទាំងនោះអោយទៅជាធាតុអគ្គីសនី។ ធាតុអគ្គីសនី ដែលកើតដោយគ្រាប់ល្អិតទាំងនេះមានសភាពខ្លាំងឬ ខ្សោយទៅតាមពន្លឺ ឬស្រមោលដែលរូបភាពទាំងនោះបានចាំងឆ្លុះចេញមកដែរ។ រូបថតក្នុងកាសែតគេហៅថារូបថត (Cliché) រូបថតទាំងអស់នោះបើយើងពិនិត្យអោយបានហ្មត់ចត់ទៅឃើញមានចំណុចខ្មៅៗ ជាច្រើនខ្លះធំ ខ្លះតូច រាយពាសពេញរូបរាងនៃរូបថត។ ហើយរូបមនុស្ស ឬវត្ថុក្នុងរូបថតនោះសោតក៏ករកើតឡើងដោយចំណុចខ្មៅ (Points noirs) ដ៏ច្រើនកុះករនោះដែរ។ កន្លែងដែលមានសម្បុរ ស គឺមកពីចំណុចខ្មៅនៅទីនោះល្អិតកន្លែងណាដែលមានសម្បិរស្លាប់ ឬខ្មៅដូចជាសក់ក្បាលឬសម្លៀកបំពាក់ខ្មៅជាដើម គឺមកពីកន្លែងនោះ មានចំណុចខ្មៅធំៗ ជាច្រើនតម្រៀបគ្នា ញឹកស្កះមើទៅឃើខ្មៅប្រតាក។
ហឹបបៃតង
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">កំណាព្យប្រស្នា ហឹបបៃតង (បទ ពាក្យ៨) កំណាព្យប្រស្នា ហឹបបៃតង (បទ ពាក្យ៨) ហឹបឈើនៅក្នុងផ្ទះវិចិត្រករ ក្បូរក្បាច់លំអសោភ័ណប្រណិត
ខ្នាយមាន់ ចង្កូមសុនខ
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">កំណាព្យប្រស្នា ខ្នាយមាន់ ចង្កូមសុនខ (បទ ពាក្យ៨) កំណាព្យប្រស្នា ខ្នាយមាន់ ចង្កូមសុនខ (បទ ពាក្យ៨) ស្រមោចតូចពិតរួមចិត្តសាមគ្គី    ប្រមូលគ្នាគ្នីស្វែងរកចំណី
កសាងជំរុំក្នុងរន្ធក្រោមដី       សត្រូវអប្រិយរួមគ្នាតតាំង។
ជាតិជាសុនខស្គាល់គ្នាពេលសុខ   ដល់ពេលមានទុក្ខប្រខាំប្រឆាំង
ចង្កូមសស្ញាចចេញក្បាច់ចម្បាំង   អួតខ្លួនថាខ្លាំងខាំតែគ្នាឯង។
មាន់ស្រុកមាន់ព្រៃនិស្ស័យខុសគ្នា   មាន់ស្រុកវន្ទាអោនក្បាលហួងហែង
បញ្ចេញខ្នាយក្រាស់ឆុតឆាកសម្ដែង   ប្រជល់បែកផ្សែងបង់ទាំងសង្ខារ។ ''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ''២២ មេសា ២០១១
ហឹបបៃតង
ជ្រុងមួយប្រឡាក់ទឹកពណ៌រុំជិត បាត់ក្រោមខ្មៅពិតស្និតដោយធូលី។
ជ្រុងខ្លះត្រូវប៉ះនឹងកំដៅថ្ងៃ ប្រែស្លេកក្រាស់ក្រៃប្ដូរក្លាយរូបពីរ
ជ្រុងមួយត្រូវទឹករីករួមប្រាស់ទី ទ្រុងទ្រាយញាំញីបាត់សភាពដើម។
ធាតុដើមឬសកែវហឹបពណ៌បៃតង ពណ៌ស្រស់បំព្រងស្នាដៃល្អឆ្នើម
ទោះជ្រុងខាងក្រៅបាត់សភាពដើម ក្នុងហឹបថ្លៃថ្លើមរក្សាជក់ទិព្វ។ ''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ''០៦ មិនា ២០១១
ជំរំជនភៀសខ្លួន
ជំរំជនភៀសខ្លួន (refugee camp) គឺជាការតាំងទីលំនៅបណ្តោះអាសន្នដែលបានសាងសង់ឡើងសម្រាប់ទទួលជនភៀសខ្លួន។ ជាទូទៅ ជំរំជនភៀសខ្លួនភាគច្រើនមានប្រជាជនស្នាក់នៅច្រើនជាងរាប់រយពាន់នាក់ ប៉ុន្តែគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១២ ជាមធ្យម ជំរំជនជៀសខ្លួនមានប្រជាជនប្រហែលជាង ១១៤០០នាក់ ។ ជាធម្មតា ជំរំជនភៀសខ្លួន ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនិងគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាល អង្គការសហប្រជាជាតិ ឬអង្គការអន្តរជាតិ (ដូចជា កាកបាទក្រហម) ឬ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ។
ជាតិជាក្រដាស់
វេលាគ្រាមួយជួបអ្នកនិពន្ធ គំនិតគូរគន់អក្ខរាផ្ដួចផ្ដើម
ចំនងសាច់រឿងផ្សំផ្ដុំសំបើម ទាក់ចិត្តទាក់ថ្លើមអស់មិត្តអ្នកអាន។
ជីវិតអណ្ដែតគ្មានដែនគោលចរ សំណាងមិនល្អតាមមករំខាន
ទូរទស្សន៍
របៀបបែងរូបភាព
ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ បច្ចេកទេសទូរទស្សន៏ គេមិនអាចយករូបថតមួយ ផ្ទាំងទៅបញ្ជូនម្ដងទាំងមូលបានទេ គឺគេត្រូវយករូបថតមួយទៅ បែងចែកជាចំណុចល្អិតៗ ជាច្រើនហើយចាប់ផ្ដើមរៀបគ្រាប់ល្អិតទាំងនោះ អោយទៅជាជួរបន្តបន្ទាប់ គ្នាពីឆ្វេងទៅស្ដាំនិងពីលើចុះក្រោម។ ការឆ្នៃចំណុចរូភាពអោយទៅជាចរន្តអគ្គីសនី គេធ្វើយ៉ាងមានរបៀបរៀបរយបំផុត គឺគេចែកជាជួរទី ១ជួរទិ ២ ជួរទី៣ ។ល។ ជួរទី ១ចាប់ពីឆ្វេងទៅស្ដាំពី ក ទៅ ខ។ ជួរទី ២ ចាប់ពីឆ្វេងទៅស្ដាំ ពី គទៅ ឃ ។ ជួរទី ៣ ចាប់ពីឆ្វេងទៅស្ដាំពី ង ទៅ ច............រហូតដល់ចប់រូបថត។
អំពីទូរទស្សន៏
ទូរទស្សន៍គឺជាមាស៊ិនអេឡិចត្រូនិចទូគមនាគន៍មួយដែល ជាគ្រឿងសំរាប់ធ្វើការបញ្ជូនរូភាព និង ការទទួលពីកន្លែល មួយទៅកន្លែងមួយទៀត ដែលអាចធ្វើឲ្យយើងមើលឃើញរូភាព ដែលមានពណ៌តែមួយ គឺ (ពណ៌ស ឬ ខ្មៅ ) និងមានពណ៌ជាច្រើនទៀត ដែលអមជាមួយនិងសំលេង ។ ជាមួយគ្នានេះផងដែរ ទូរទស្សន៍ វាបង្ហាញពីភាពដាច់ដឡែកផងដែរ នៅលើកញ្ចក់ទួរទស្សន៍,​​​ និងមានកម្មវិធីជាច្រើន ។ ទូរទស្សន៍មានដើមកំណើតមកពីការលាយភាសាឡាតាំងនិងក្រិច ពាក្យក្រិចមានន័យថា ការមើលពីចម្ងាយ & ភាសាឡាតាំង visio, (មកពីពាក្យ​​ video, vis- to see ) ។
ចាប់តាំងពីស.វទី១៩២០​ មក ការផ្សព្វផ្សាយ ពានិជ្ជកម្ម តាមរយៈទូរទស្សន៍វិទ្យុ បានផ្ដល់ផលប្រយោជន៏យ៉ាងខ្លាំងបំផុត ឈុតឆាករបស់ទូរទស្សន៍ វាជាកន្លែងសាមញ្ញ នៅតាមសា្ថប័នន
ប្រវត្តិនៃទូរទស្សន៏
នៅក្នុងពេលនេះដែរ ការអភិវឌ្ឍន៏ស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលមួយ ដែលមានសន្ទុះយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត,ម្យ៉ាងវិញទៀតទូរទស្សន៏ ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់អោយមានសារះប្រយោជន៏នៅក្នុងលំដាប់ខ្ពស់ នៃខាងទស្សនសម្ពន័្ធ ដោយមានភាពស្វ័យប្រវត្តិហើយបច្ចេកវិទ្យាខាងអេឡិចត្រូនិចបានចាប់យក,ការបញ្ជូនឬឆ្លងកាត់និងការបង្ហាញរូបភាព។ ដោយនៅក្នុងអំឡុងចុងឆ្នាំ១៩២០,ហើយបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិច ត្រូវបានគេស្រាវជ្រាវ អោយលេចចេញជារូបរាងឡើង។ ប្រពន្ធ័ទូរទស្សន៏ទំនើបៗទាំងអស់ជាវត្ថុដែលបន្សល់នូវពីសម័យបុរាណនៅលើអក្សរ។ បើទោះបីជាចំណេះដឹងធ្វើការ ដោយប្រពន័្ធគ្រឿងយន្ត មានការកើនឡើងយ៉ាងណាក៏ដោយកឺវាមានសារះសំខាន់ខ្លាំងណាស់ទៅលើការអភិវឌ្ឍន៏ បចេ្ចកវិទហយាអេឡិត្រូនិចទូរទស្សន៏យ៉ាងពិតប្រាកដ។ រូបភាពនៃអគ្គីសនីដំបូងបង្អស់ដែលបានធ្វើការផ្សព្វផ្សាយតាមរយះវិទ្យុទូរទស្សន៏ គឺវាបញ្ជូនទៅគ្រឿងយន្ត ម៉ាស៊ីនហ្វាក់បានយ៉ាងឆាប់រហ័សជាទីបំផុត, លើសពីនេះទៅទៀតនោះម៉ាស៊ីនផ្ញើរសារទូរលេខ បានរីកចំរើនឡើងនៅចុងសតវត្សទី១៩ ។ ដំណើការនៃការឆ្លងកាត់នៃថាមពលអគ្គីសនី រូបភាពមានចលនា រស់រវើក នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៏ នេះគឺជាគំរោងលើដំបូងបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៨ ដូចទៅនឹងតេឡេហ្វូណូស្កូបដែរ, បន្ទាប់មកគឺការសិក្សាស្រាវជ្រាវមានរយះពេលខ្លី អំពីទូរសព្ទ័។ នៅពេលនោះផងដែរ វាក៏បានក្លាយទៅជាការកិតរំពឹងទុករបស់អ្នកនិពន្ធ, ដោយនៅថ្ងៃណាមួយ ពន្លឺនោះវាអាចឆ្លង កាត់ខ្សែលួសស្ពាន់ជារៀងរហូត ក៏ដូចជាសម្លេងផងដែរ។ គំនិតនៃការប្រើប្រាស់ស្កែនចុះឡើង ដើម្បីអោយរូបភាពឆ្លងកាត់ គឺគេដាក់អោយប្រើជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ នៅក្នុងម៉ាស៊ីនផ្ញើរទូរលេខទាំងមូល, តាមរយះនៃការប្រើផើងប៉ោល គ្រឿងយន្តទាំងនោះធ្វើការស្កែនចុះឡើង។ លើសពីនេះទៅទៀត នៅក្នុងអំឡុងពេលទៅថ្ងៃខាងមុខ ការស្កែននៅក្នុងទំរង់មួយឬផ្សេងៗពីគ្នា ត្រូវបានគេប្រើរាល់រូបភាពបច្ចេកទេស ទាំងអស់ដោយឆ្លងកាត់ទៅតាមកាលកំណត់បញ្ជូនទៅក្នុងទូរទស្សន៏ នេះគឺជាដំនើរនៃ"សនិទានកម្ម" ដំនើរការនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបភាពនៃចក្ខុវិញ្ញាណមួយ ទៅជាប់បន្តគ្នាក្នងការប្រព្រឹត្តិនៃអគ្គីសនី។
ឆ្នាំ១៨៨៤
នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨៤ លោក Paul Gottlieb Nipkow មានអាយុ ២៣ ឆ្នាំជាសិស្សនិស្សិតនៅឯសកលវិទ្យាល័យនៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ជាក់ស្ដែងជាដំបូងប្រពន្ធ័ទូរទស្សន៏អេឡិចត្រូនិចស្វ័យប្រវត្តិ ដែលអ្នកធ្វើការស្កែនឌីស, ការធ្វើអោយឌីសមានភាពរង្វិលខ្ញាល់ជាមួយនឹង ស៊េរីប្រហោងមូលដូចគូទខ្យងតំរងើឆ្ពោះទៅចំណុចកណ្ដាលដើម្បី ធ្វើសនិទានកម្ម។ ប្រហោងដែលមានកន្លែងនៅសល់នៃមុំគឺវាមានភាពស្មើគ្នា នៅចន្លោះពេលនោះវាមានការឆ្លាស់វេនឌីសតែមួយ តំរូវអោយមានការអនុញ្ញាតិ្តពន្លឺនៅលើវិញ្ញាណនៃអារម្មណ៏ដោយ មានការប្រែប្រួល ក្រោមអនុភាពអ្វីដែល ជាផលលិតផលសន្ទុះនៃអគ្គីសនី។ ដូចគ្នានេះដែររូបភាពដែលមានចំណុចប្រសព្វនៃការវិលនៅលើឌីសវាជា ប្រហោងដែលចាប់យកបន្ទះផ្ដេកនៃគ្រប់រូបភាពទាំងអស់។ ការរចនារបស់លោក Nipkow មិនតំរូវអោយមានភាពស៊ាំញ៉ាំទៅមុខរហូតនៅក្នុងបំពង់បំពងសម្លេង វាបនក្លាយទៅជាបច្ចេកទេសដែលមានប្រយោជន៏បំផុត។ ឧបករណ៏ទាំងនោះមានតែមួយគត់ ដែលមានសារះប្រយោជន៏ក្នុងការបញ្ជូនរូបភាពជាច្រើនអោយវា ឈប់ពាក់កណ្ដាលទី។ ដោយសារតែមានភាពស្មើគ្នាចំណុចទំនេរ វាមានទំហំផ្សេងពីគ្នាដូចជាម៉ាស៊ីនផ្ញើរទូរលេខ ឬក៏បណ្ដាញទូស័ព្ទជាដើម។ ក្រោយមកការរចនា ទៅលើរូបភាពតំរូវអោយអ្នកស្កែន ធ្វើការចាប់យកការបញ្ចាំងអោយ មើលឃើញមានភាពរង្វិលខ្ញាល់ ហើយនិទ្វារនៃបំពង់កាំរស្មី (CRT) ក៏ដូចជាឧបករណ៏មួយដែលបានធ្វើការ បង្ហាញរូបភាពទាំងនោះឡើង ក៏ប៉ុន្តែរូបភាពនៃភាពយន្តទាំងនោះវាបែរជានៅស្ងៀម មិនអាចធ្វើអ្វីបានទៅវិញ។ ពេលនោះភាពប្រែប្រួលក្រោមអនុភាពទាំងនោះពុំ បានដឹងនិងមានការជ្រើសរើស អោយមានការទទួលបានផលល្អប្រសើរឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ វិស័យវិទ្យាសាស្ត្រនៅក្នុងប្រទេសរុស៊ី (Russia) លោក Bori Rosin បានក្លាយទៅជាអ្នកបង្កើតជា លើកដំបូងនៅក្នុងការប្រើប្រាស់ (CRT) នៅក្នុងការធ្វើពិសោធន៏នៃប្រព័ន្ធទូរទស្សន៏ ។ គាត់បានប្រើប្រាស់ការស្កែនកញ្ចក់បញ្ចាំងអោយឃើញ រូបភាពទៅលើការ ឆ្លងកាត់ធម្មតា ដែលមានទ្រងទ្រាយ ដូចជាធរណីមាត្រទៅលើ (CRT) ។
ការប្រើប្រាស់ឌីស នីពកូវ( Nipkow)
ការប្រើប្រាស់ឌីស នីពកូវ (Nipkow) លោក Jonh Logie Barid ដែលជាជនជាតិ Scottish ជាអ្នកបង្កើតក្នុងការបង្ហាញទៅលើរូបភាព ដែលមានការឆ្លងកាត់ ស្រមោល ធ្វើអោយមានចលនានោះលោក Jonh Logie Baid បានទទួលកេរ្ដិ៏ឈ្មោះល្បីល្បាញ នៅក្រុង ឡុងដុន (London) នៅក្នុងឆ្នាំ19២៥ ហើយវាបនាក្លាយទៅជារូបភាព ដែលមានប្រជាប្រិយបំផុត នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៦ ដែលរូបភាព នោះមានពណ៌ តែមួយបែប តែប៉ុណ្ណោះ។ លោក Baird បានផលិត ឌីសស្កែនបានសំរេចមានចំនួន ៣០ ខ្សែ ហើយ។ លោក Baird ban ក៏បានបង្ហាញ ពីទូរទស្សន៏ នៅលើពិភពលោកដែលវាជាសេចក្ដីជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យ មួយជាលើកដំបូង របស់គាត់ ។ បើទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ទំរង់គ្រឿងយន្តនៃទូរទស្សន៏គឺប្រើមិនបានយូរទេ។ ជមួយគ្នានេះផងដែរ គេក៏បានកត់សំគាល់ឃើញថា នៅក្នុងឆហនាំ ១៩២៧ លោក Baird ក៏បានបង្កើតប្រព័ន្ធថតរូប វីឌីអុឲូ នៅលើពិភពលោកជាលើកដំបូងដែលវា គឺជា"ប្រព័ន្ធសូរសព្ទ" "Phonovision" ដោយមានការផ្លាស់ប្ដូរតាន ដោយដាក់សញ្ញាម៉ាស៊ីនថតទូរទស្សន៏ គាត់នៅខាងក្រៅនិងមានសំលេងច្បាស់ទូលាយ, បន្ទាប់មកគាត់ក៏បានធ្វើការចាប់យកសញ្ញាខាត់ឌីស ១០ អ៊ីងក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសថត សំលេងដែលពុំមែនជាផ្លូវការ ។ សូរសព្ទនៃការថតសំលេងយ៉ាងតិចបំផុត របស់លោក Baird ត្រូវបានបន្សល់ទុកហើយទីបញ្ចប់គឺជាពាក្យសម្ងាត់ហើយ វាបានផ្ដល់អោយនូវរូបភាព ទំនើបបំផុតបានប្រើប្រាស់នៅចន្លោះសតវត្ស១៩៩០ ដែលប្រើសញ្ញាវា ហើយវាបានផ្ដល់អោយរូបភាព នៃលេខដែលប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងបច្ចេកទាំងអស់នោះ ។
ឆ្នាំ១៩២៦
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៦ វិស្វករជនជាតិ HUngarian មានឈ្មោះថា Kálmán Tihanyi បានរចនាការប្រើប្រាស់ អេឡិចត្រូនិចនិងការការស្កែនយ៉ាងពេញលេញបំផិត ហើយរួមនិងអង្គធាតុផ្សំ និងគោលការណ៏ដ៏មានសារៈសំខាន់ គឺ (ការដាក់បញ្ជូលភ្លើង) (Charge Storage) នៅក្នុងម៉ាស៊ីនស្កែននៃបំពង់ម៉ាស៊ីនថត ។
អំពីលោក ហ្វីឡូ ហ្វានស្វ័ត (Philo Phasworth)
នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៧ លោក ហ្វីឡូ ហ្វានស្វ័ត (Philo Phasworth) បានបង្កើត​ ការធ្វើការងារ នៅលើប្រព័ន្ធទូរទស្សន៏ជាលើកដំបូង របស់ពិភលោកជាមួយនឹងគ្រឿងស្កែនអេឡិចត្រូនិច ហើយវាមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ដែលគាត់បានបង្ហាញជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី០១​ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩២៨ ស្ថានីយ៏ទូរទស្សន៏ (WRGB) មានវ័យចំនាស់ ជាងគេបានអះអាងថា ការគូសចំលង វាជាដើមហេតុ មួយក្នុងការបង្កើតកន្លែងធ្វើពិសោធន៏កម្មមួយ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែ មករា ឆ្នាំ១៩២៨, ជាការផ្សព្វផ្សាយ មកពីរោងចក្រអេឡិចត្រូនិចទូទៅ នៅ (Schenetadyç Ny, ដោយហៅអក្សរនោះថា (W.2XBS) ។ ប្រជាជនបានយល់ដឹងពី "ទូរទស្ស WGY" បន្ទាប់មកគឺស្ថានីយ៏ប៉ុស្តិ៏វិទ្យុ ។ ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៨ អេឡិចត្រូនិចទូទៅ បានផ្ដល់ភាពងាយស្រួលជាលើកទី២ ដោយលើកនេះធ្វើនៅទីក្រុង ញ៉ូវយក (New York) ដែលមានការហៅអក្សរ (W2XBS), និងបច្ចុប្បន្ននេះ គេបានដឹងដែរ ពី (WNBC) ។ ស្ថានីយ៏នៅកន្លែងធ្វើការពិសោធន៏ ពីរមានលក្ខណៈធម្មជាតិ​គឺ មិនមានកម្មវិធីដូចមុនទេ អ្នកទទួលបានធ្វើប្រត្តិបត្តិការ ដោយអ្នកវិស្វករច្រើននៅ ក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ ។ រូបភាពតុកត្តា ធ្វើការបង្វិលថយក្រោយបានផ្សព្វផ្សាយ ២ម៉ោងជារៀងរាល់ថ្ងៃ សំរាប់បីបួនឆ្នាំម្ដង ដូចទៅនឹងបច្ចេកទេសសម័យថ្មីបានចាប់ផ្ដើមដោយ អ្នកវិស្វករជាច្រើននាក់ ។
ឆ្នាំ ១៩៣៦
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ ហ្គេមអូឡាំពិច (Olympic Games) នៅក្នុងក្រុងបែកឡាំង (Belin) ស្ថានីយ៏ទូរទស្សន៏ នាំមកជាមួយសខ្សែកាបនៅក្នុងក្រុងបែកឡាំង (Berlin)ហើយ លោក លែពហ្សីច (Leipzig)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពត៌មាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទូរទស្សន៏
ម៉ាស៊ីនស្វែងរក
ម៉ាស៊ីនស្វែងរក គឺជាឧបករណ៏ស្រាវជា្រវមួយដែល អ្នកប្រើប្រាស់បានធ្វើការទាមទារផ្ញើរទៅលើម៉ាស៊ីនស្វែងរកបីឬបួន ឬក៏អ្នកគ្រប់គ្រងទិន្ន័យច្រើន និងការប្រមូលយកនូវលទ្ធផល ដោយយោងទៅតាមប្រភពរបស់ពួកគេក្នុង ការបង្ហាញនៅលើ បញ្ជីមានចន្លោះតែមួយ។ ម៉ាស៊ីនស្វែងរក អាចធ្វើអ្វីដែលអ្នកប្រើប្រាស់ right|thumb|300px| ស្ថាបត្យករនៃម៉ាស៊ីនស្វែងរក ចូលទៅស្វែងរកសំណុំឯកសារមួយរឺក៏ចូលទៅក្នុងម៉ាស៊ីនស្វែងរកក្នុងពេលតែមួយ។ ម៉ាស៊ីនស្វែងរក បានសន្មតធ្វើប្រត្តិបត្តិការទៅលើបណ្ដាញទាំងនោះគឺវាមានលក្ខណៈធំទូលំទូលាយផងដែរ ដើម្បីអោយម៉ាស៊ីនស្វែងរក ចង្អុលបង្ហាញឯកសារ កន្លែងណាមួយទាំងអស់ដែលអាចបន្ថែមនូវលទ្ធផលស្វែងរកមានទម្ងន់ស្មើគ្នា ពីលទ្ធផលម៉ាស៊ីនស្វែងរកទាំងនោះ។ ទាំងអស់នេះផងដែរ មកពីអ្នកប្រើប្រាស់មានការក្សាទុកទៅលើម៉ាស៊ីនស្វែងរក ដោយការប្រើប្រាស់មិនអាចបំបែកពីគ្នាបាន។ ទីបំផុត “mertaseach” ជារឿយៗគឺត្រូវបានគេ ចាត់ថ្នាក់វាដាក់ក្នុងការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្វែងរកនៅក្នុងជំនួញពាណិជ្ជកម្ម, មើលឃើញពីបញ្ជីនៃម៉ាស៊ីនស្វែងរក, ក៏ប៉ុន្តែជាមួយគ្នានេះផងដែរគេ បានប្រើទៅលើការ រៀបរាប់គំរូនៃការស្វែងរកប្រភពទិន្នន័យជាច្រើននៅ ក្នុងពេលវេលាមួយដ៏ជាក់លាក់បំផុត។ អង្គការសារព៌តមានស្តង់ដាអន្តរជាតិ NISO អ្នកប្រើប្រាស់ឥតកំណត់ចូលក្នុងសហព័ន្ធស្វែងរក និង Metaseach អាចមានការផ្លាស់ប្ដូរគ្នាបានទៅលើការរៀបរាប់ ពីបណ្ដាញស្វែងរកគំរូទាំងនេះ។
ប្រត្តិបត្តិការ
ការប្រតិ្តបត្តិការទៅលើ ម៉ាស៊ីនស្វែងរក គឺបង្កើតពីអ្វីដែលដឹងថាវាជា ទិន្នន័យត្រឹមត្រូវជាក់ស្ដែង ពិតប្រាកដមួយ។ ពួកគេមិនអាចធ្វើការចងក្រងឬប្រមូលផ្ដុំទិន្នន័យទាំងមូលបាន ឬក៏ការប្រមូលផ្ដុំនៃបណ្ដាយព៌តមានទាំងអស់នោះបានទេ ។ លើសពីនេះទៅទៀតពួកគេបានធ្វើការស្នើសុំរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ផងដែរ ដោយមានការឆ្លងកាត់វាទៅបីបួនដងនៃ វិសភាគទិន្នន័យច្រើន ផ្សេងៗពីរគ្នា ហើយបន្ទាប់មកការចងក្រងប្រមូលផ្ដុំទិន្នន័យនៃលទ្ធផលទាំងនោះធ្វើយ៉ាងណាមានលក្ខណៈអោយដូច នៅក្នុងទីតាំងមួយមានវិធីត្រឹមត្រូវយ៉ាងជាក់លាក់បំផុត។ មិនមានម៉ាស៊ីនស្វែងរកពីរទេគឺមាន ភាពស្រដៀងគ្នាបាន។ អ្នកស្វែងរកខ្លះ ត្រឹមតែស្វែងរកនៅក្នុងម៉ាស៊ីនស្វែងរកដែលមានលក្ខណៈល្បីៗបំផុតប៉ុណ្ណោះនៅពេលដែលអ្នកដទៃទៀតបានស្វែងរកនៅលើម៉ាស៊ីនស្វែងរកដែលមិនមានអ្នកស្គាល់, ក្រុមសារព៌តមាន, និងអ្នកគ្រប់គ្រងទិន្នន័យផ្សេងៗទៀត ។ ក្រៅពីនេះមានទស្សនៈមួយចំនួនទៀត ខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការបង្ហាញ និង បញ្ជាក់ពីរបរិមាណភាគច្រើនដែលបានបង្ហាញឡើង នៅក្នុងការងាររបស់ពួកគេដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាអោយមាភាពងាយស្រួល។ បើយោងទៅតាមតារាងបញ្ជីឈ្មោះមួយ ចំនួនក្នុងការស្វែងរកនៅក្នុងម៉ាស៊ីនស្វែងរក ឬក៏ស្វែងរកតាមរយៈអ្នកគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ។ ក្រៅពីនេះការយោងទៅតាមលទ្ធផលផ្សេងៗ ដោយការទាក់ទងទាំងនោះត្រូវ បានម៉ាស៊ីនធ្វើការបញ្ជូនត្រលប់មកវិញ ហើយជានិច្ចជានិច្ចកាលចំលើយលាក់បាំងជាច្រើនក៏ត្រូវបានម៉ាស៊ីនស្វែងរកទាំងនោះ បញ្ជូនត្រលប់មកវិញដែរ ។ ជាមួយគ្នានេះដែរច្បាប់ចំលងទាំងអស់នោះវាក៏បានទទួលរងពី អ្នកប្រើប្រាស់លុបបំបាត់ចោលដោយ អង្គការមួយក្រុមគឺ វាមានសារះសំខាន់ខ្លាំងណាស់ ចំពោះអ្នកប្រើបា្រស់ហើយការបង្កើតក្រុមលុបបំបាត់ ច្បាប់ចំលងនោះគឺពួកគេទទួលបាន ចំណាត់ថ្នាក់ឡើងដល់លំដាប់លេខមួយ នៅលើតារាងបញ្ជីឈ្មោះ ។ ជាញឹកញាប់ការសង្ឃឹមទុកក្នុង ការស្នើសំត្រួតពិនិត្យ ម៉ាស៊ីនស្វែងរក គឺវាមានលក្ខនៈខុសប្លែកពីគ្នា​ច្រើន។ ឧទាហរណ៏ាថាៈ ការស្វែងរកនៅលើម៉ាស៊ីនស្វែងរកវាមានការអនុញ្ញាតអោយនៅក្នុងពាក្យ "និង" "AND" ផ្សេងពីនេះទៀតគឺត្រូវការសញ្ញា "បូក" "+" ហើយត្រូវការកន្លែង ទំនេរតែមួយ ដោយរួមផ្សំនៃពាក្យ ទាំងអស់នោះ។ ម៉ាស៊ីនស្វែងរក បានសាកល្បងធ្វើសំយោគ បានយ៉ាងល្អប្រសើរ ដោយវាបានចាប់ យករស្មីសំយោគនោះ។
វត្តលង្កា
រូបភាពតូច|វត្តលង្កា
វត្តលង្កា ឬ វត្តលង្កាកុសុមារាម (Wat Langka) គឺជាវត្តអារាមខ្មែរមួយបែបព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលស្ថិតនៅសង្កាត់បឹងកេងកងទី១ ខណ្ឌចំការមន រាជធានីភ្នំពេញ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា វត្តលង្ការមានទីតាំងស្ថិតនៅទិសនិរតីនៃវិមានឯករាជ្យ វិថីព្រះសីហនុ និងផ្លូវលេខ៥១។
អំពីឈ្មោះ
ការកសាងដំបូងគឺជាទីបដិសរណដ្ឋាន(ជាទីសំរាប់ជ្រកកោន) សំរាប់ជាកន្លែងតំកល់គម្ពីរព្រះត្រៃបិតក និងជាកន្លែងជួបជុំនៃព្រះសង្ឃខ្មែរនិងព្រះសង្ឃស្រីលង្កា។ ដើម្បីជាការរំលឹកនៃពិធីជួបជុំនេះ គេក៏បានហៅវត្តនេះថាជាវត្តលង្កា។
ប្រវត្តិ
វត្តលង្កាកុសុមារាម គឺជាវត្តអារាមដ៏ចំណាស់មួយដែលមានដើមកំនើតក្នុងចំណោមវត្តអារាមចំនួន៥ទៀតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៤២២មកម្ល៉េះ។ ក្នុង សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម វត្តអារាមមួយនេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ឃ្លាំង ​ក្រោយពីសម័យខ្មែរក្រហមមក ​បានរួចនៃវត្តពីការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​ទាំងស្រុង​ពី​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ។
សូមមើលផងដែរ
• វត្តភ្នំដូនពេញ
• វត្តបុទម
• វត្តឧណ្ណាលោម
• វត្តព្រះកែវមរកត
• វត្តព្រះពុទ្ធមានបុណ្យ
ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ
ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ គឺជាស្ថាប័នកំពូលមួយក្នុងចំណោមស្ថាប័នកំពូលទាំងប្រាំមួយនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (អសប) ហើយស្ថាប័ននេះមានទំនួលខុសត្រូវលើការធានានូវសន្តិភាព និងសន្តិសុខអន្តរជាតិ ផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យទទួលយកសមាជិកថ្មីនៃ អសប ទៅកាន់មហាសន្និបាត និងអនុម័តបម្លាស់ប្តូរណាមួយចំពោះធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អំណាចរបស់ស្ថាប័ននេះរួមមាន៖ ការបង្កើតប្រតិបត្តិការរក្សាសន្តិភាព ការដាក់ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ និងការអនុញ្ញាតសកម្មភាពយោធា។ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខគឺជាស្ថាប័នតែមួយគត់របស់អង្គការសហប្រជាជាតិដែលមានសិទ្ធិអំណាចក្នុងការចេញសេចក្តីសម្រេចដែលមានចំណងលើរដ្ឋជាសមាជិក។
ដូចអង្គការសហប្រជាជាតិដែរ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដើម្បីជំនួសឱ្យសង្គមប្រជាជាតិ និងមានមុខងារចម្បងក្នុងការថែរក្សាសន្តិភាពពិភពលោក។ វាបានបើកសម័យប្រជុំលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៦ ប៉ុន្តែត្រូវបានខកខាននៅក្នុងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ដោយសារតែជម្លោះសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត (និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់មហាអំណាចទាំងពីរ)។ ទោះយ៉ាងណា អង្គការមួយនេះបានលូកដៃចូលធ្វើអន្តរាគមន៍យោធានៅក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងវិបត្តិកុងហ្គោ និងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពនៅក្នុងប្រទេសស៊ីប ប៉ាពួនូវែលគីនេខាងលិច និងឧបទ្វីបស៊ីណៃ។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានកើនឡើងជាលំដាប់ ដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបានចុះធ្វើបេសកកម្មយោធា និងរក្សាសន្តិភាពធំៗនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គុយវ៉ែត ណាមីប៊ី បូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន រ្វ៉ាន់ដា សូម៉ាលី ស៊ូដង់ និងសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ។
ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខមានសមាជិកសរុបទាំងអស់ចំនួន ១៥ រដ្ឋដែលក្នុងនោះមានរដ្ឋចំនួន ៥ ជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ គឺ៖ ចិន បារាំង រុស្ស៊ី សហរាជាណាចក្រ និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ បណ្ដារដ្ឋទាំងប្រាំនេះគឺជាមហាអំណាចដែលបានទទួលជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ (ឬរដ្ឋស្នងបន្ត)។ រដ្ឋសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នីមួយៗមានអំណាចវេតូ ដែលអាចបិទបង្ខាំងដំណោះស្រាយ ឬសេចក្ដីសម្រេចណាមួយរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ដោយក្នុងនោះក៏រួមបញ្ចូលទាំងការទទួលស្គាល់រដ្ឋសមាជិកថ្មីទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិ ឬបេក្ខជនឈរឈ្មោះសម្រាប់តំណែងអគ្គលេខាធិការជាដើមផងដែរ។ សិទ្ធិវេតូនេះមិនអាចប៉ះពាល់ដល់មហាសន្និបាត ឬសម័យប្រជុំពិសេសបន្ទាន់នៃមហាសន្និបាតស្ដីពីបញ្ហា ឬការបោះឆ្នោតណាមួយឡើយ។ សមាជិកចំនួនដប់ផ្សេងទៀតត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសទៅតាមតំបន់សម្រាប់រយៈពេលពីរឆ្នាំ។ ប្រធាននៃស្ថាប័ននេះគឺត្រូវឆ្លាស់វិលជុំប្រចាំខែក្នុងចំណោមសមាជិករបស់ខ្លួន។
ដំណោះស្រាយរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាធម្មតាត្រូវបានអនុវត្តដោយកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលមានកងកម្លាំងយោធាស្ម័គ្រចិត្តផ្ដល់ដោយរដ្ឋជាសមាជិក និងទទួលបានមូលនិធិដោយឯករាជ្យផ្ដាច់ចេញពីថវិកាចម្បងរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ បេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពមានចំនួន ១២ ដែលមានបុគ្គលិកយោធាជាង ៨៧,០០០ នាក់មកពីប្រទេសចំនួន ១២១ ជាមួយនឹងថវិកាចំណាយសរុបប្រមាណ ៦.៣ ពាន់លានដុល្លារ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាប័នអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សន្តិសុខអន្តរជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦
ភ្នំដំរី
=ប្រវត្តិ=
The Dâmrei Mountains, literally the "Elephant Mountains", are a mountain range situated in the southwest of Cambodia.
Description
These mountains are an offshoot of the Krâvanh or Cardamom Mountains, but occupy a much smaller area. The highest elevation is Phnom Bokor at 1,081 meters (3,547 feet) above sea level. Located close to the shores of the Gulf of Siam, the densely wooded hills receive rainfall averaging 150–200 inches (3,800–5,000 mm) annually on their western slopes (which are subject to southwest monsoons) but only 40–60 inches (1,020–1,520 mm) on their eastern, or rain shadow, slopes.
Tourism
The Phnom Bokor National Park occupies most of the upper levels and the summits of the Dâmrei Mountains. The authorities are trying to curb illegal logging. The park has a great variety of plant species, including rare orchids as well as some spectacular waterfalls during the rainy season.
There is an abandoned French town on top of Phnom Bokor, known as the Bokor Hill Station (Station Climatique du Bokor), where elite French colonial officers spent holidays during the hot season. The place has also a church and a casino, all in a dilapidated condition. Nearby there is Cambodian army outpost which doubles as a youth hostel for lack of other accommodation. Both sites are now becoming tourist attractions, but the road to reach them, built in 1907 at the cost of many human lives, is in rough shape.
ជំរំជនភៀសខ្លួន សាយធូ
ជំរំជនភៀសខ្លួន សាយធូ (Site Two Refugee Camp, ហៅខ្លី Site II or Site 2) គឺជាជំរំជនភៀសខ្លួន ធំជាងគេបំផុត ដែលមានទីតាំងនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ ហើយក៏ធ្លាប់ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាជំរំធំជាងគេបំផុតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រយៈពេលច្រើនឆ្នាំដែរ។ ជំរំនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខែមករា ១៩៨៥ អំឡុងពេល 1984-1985 Vietnamese dry-season offensive ប្រឆាំងនឹងកំលាំងទ័ពព្រៃដែលប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជាពីសំណាក់ប្រទេសវៀតណាម ។
ការកសាងជំរំជនភៀសខ្លួន
In early 1985 the Royal Thai Government, together with the United Nations Border Relief Operation (UNBRO) and other UN agencies, decided to resettle populations displaced from refugee camps that had been destroyed by military activity into a single camp where aid agencies could provide combined services. Site Two was located in Thailand 70 kilometers northeast of Aranyaprathet, near Ta Phraya, approximately 4 kilometers from the Cambodian border.
ចំនួនប្រជាជនរស់នៅក្នុងជំរំ
ជំរំនេះ​គ្រប​ដណ្ដប់​​លើ​ ផ្ទៃ​ដី​ទំហំ​ 7.5 sqkm និង​រួម​បញ្ចូល​ប្រជាជន​ មក​ពីជំរំ ណង​សាមិត (ឫទ្ធិសែន), បាង​ភូ (Bang Phu), ណង​ចាន់, ណាំ​យើន (ជំរំ​​មួយស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត​ព្រំដែន​​កម្ពុជា​ថៃ ស្ថិត​ក្បែរ​ប្រទេស​ឡាវ ), សាន់រ៉ (Sanro Changan), អូរបុក, Ban Sangae (Ampil), និង​ដងរែក​ (Dong Ruk), ដែល​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ទី​កន្លែង​ដោយ​ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​រវាង ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ ១៩៨៤ និងខែ​មីនា​​ឆ្នាំ​១៩៨៥។ These camps supported the non-communist resistance spearheaded by Son Sann's Khmer People's National Liberation Front (KPNLF). However, Site Two was intended as a civilian camp and the Khmer People's National Liberation Armed Forces (KPNLAF) were based in other locations.
One section of the camp was reserved for Vietnamese refugees and beginning in January 1988 Thailand transferred Vietnamese boat people directly to Site Two.
Between 1989 and 1991 the camp's population went from 145,000 to over 198,000.
សេវាកម្មដែលមានផ្ដល់នៅជំរំ
Initially programs at Site Two were limited to the most basic support services: medical care, public health programs, sanitation, construction, and skills training in areas directly related to the running of the camp. This was in keeping with the Thai policy of "humane deterrence": the principle that the camps should not become permanent settlements or provide a level of assistance beyond what the refugees could expect to find in Cambodia.
Camp services were mostly provided by the American Refugee Committee (ARC), Catholic Office for Emergency Relief and Refugees (COERR), Concern, Christian Outreach (COR), Handicap International, the International Rescue Committee, Catholic Relief Services (CRS), the Japan International Volunteer Center (JVC), Malteser-Hilfsdienst Auslandsdienst (MHD), Medicins Sans Frontieres, Operation Handicap International (OHI), the International Rescue Committee (IRC), Japan Sotoshu Relief Committee (JSRC), and YWAM. These organizations were coordinated by UNBRO, which was directly responsible for the distribution of food and water.
អាហារ និងទឹក
On a per person basis rice, canned or dried fish, one egg and a vegetable were distributed weekly at Site Two; dried beans, oil, salt, and wheat flour were given once a month. Exact amounts for the weekly and monthly rations in 1990 were as follows:
Water was a particular problem at Site Two. UNBRO constructed a large reservoir at Ban Wattana, approximately 12 kilometers from the camp. Most of Site Two's water was trucked in from this reservoir but in the dry season even this source was insufficient for the camp's needs. Late in 1990, UNBRO began drilling several deep wells in the camp, which ultimately provided much of the camp's water.
សេវាកម្មសុខាភិបាល
Medical services were provided by 5 dirt-floored, thatched bamboo hospitals and 8 outpatient clinics staffed by doctors and nurses from international voluntary agencies as well as Khmer medics and nurses. There was no surgical facility and surgical emergencies were referred to the International Committee of the Red Cross (ICRC) hospital at Khao-I-Dang, although family members of KPNLAF soldiers could obtain medical and surgical care at the Chiang Daoy Military Hospital, just outside the camp on the northern perimeter.
អប់រំ
Education at Site Two progressed slowly due to the Thai Government's policy of "humane deterrence" which discouraged programs and services that would attract refugees from Kampuchea. In 1988, with the agreement of the Royal Thai Government, UNBRO launched a major new educational assistance program, focusing at the primary level and providing support for curriculum development, the printing of educational materials, teacher training and the training of teacher trainers, the provision of supplies and the construction and equipment of classrooms.