cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា
ប្រវត្តិសង្ខេប
ព្រឹទ្ធសភានីតិកាលទី៣ បានបើកសម័យប្រជុំដំបូង នាថ្ងៃទី ២៤ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០១២ ដោយមានអាណត្តិ ៦ឆ្នាំ ដូចព្រឹទ្ធសភា នីតិកាលទី២ ដែរ ។ ក្នុងចំណោមសមាជិកព្រឹទ្ធសភាទាំងអស់ មាន ៦១រូប មាន ៥៧រូបត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយការបោះឆ្នោតជាអសកល ០២រូបជ្រើសតាំងដោយរដ្ឋសភា និង ០២រូបទៀតតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ ។
(ចូលរួមកែសម្រួលដោយលោក ពៅ ថារី អនុប្រធាននាយកដ្ឋាននីតិវិធី នៃអគ្គនាយកដ្ឋានសេវាច្បាប់ និងសមូហភាពដែនដី នៃអគ្គលេខាធិការដ្ឋានព្រឹទ្ធសភា ) ។
ពិធីបុណ្យកាន់ភ្ជុំបិណ្ឌ ខែកញ្ញា
ពិនិត្យអោយយោបល់លើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ដែលអនុម័តដោយរដ្ឋសភា និងផ្តួចផ្តើមធ្វើសេចក្តីស្នើច្បាប់។ តួនាទីសំខាន់របស់ ព្រឹទ្ធសភាគឺការពិនិត្យឡើងវិញរាល់អត្ថបទច្បាប់ទាំងឡាយដែលរដ្ឋសភាបានអនុម័តរួចហើយ។ រដ្ឋសភាមិនអាចបញ្ជូន ច្បាប់ដែលខ្លួនបានអនុម័តរួចហើយអោយព្រះមហាក្សត្រឡាយព្រះហស្តលេខាប្រកាសអោយប្រើជាផ្លូវការមុនពេលដាក់ ឆ្លងអោយ ព្រឹទ្ធសភាពិនិត្យបានឡើយ។ ព្រឹទ្ធសភាមានអំណាចត្រួត ពិនិត្យព្រមទាំងធ្វើអនុសាសន៍ទៅ លើពង្រាង​ច្បាប់ ឬសេចក្តីស្នើច្បាប់ ដែលត្រូវបាន អនុម័តដោយរដ្ឋសភា។ ទោះបីជាព្រឹទ្ធសភាអាចធ្វើការបដិសេធ ឬស្នើអោយ ធ្វើវិសោធន កម្មទៅលើអត្ថបទច្បាប់ ព្រឹទ្ធសភាពុំមានអំណាចចាប់បង្ខំអោយ រដ្ឋសភាទទួលយកអនុសាសន៍របស់​ខ្លួនឡើយ។ ចំណែកឯរដ្ឋសភាវិញ អាចបដិសេធ មិនទទួលអនុសាសន៍របស់ ព្រឹទ្ធសភា ហើយនឹងអាចអនុម័តអោយ​ចេញនូវច្បាប់ដែលព្រឹទ្ធសភាបានបដិសេធ។ច្បាប់ណាក៏ដោយ បើទោះបីជាព្រឹទ្ធសភាបដិសេធតែទីបំផុតនៅតែ​ត្រូវ​បានរដ្ឋសភាអនុម័ត ហើយដាក់ថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ឡាយព្រះហស្តលេខា និងប្រកាសអោយប្រើ។​ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ មិនបានផ្តល់អោយ ព្រឹទ្ធសភា នូវអំណាច អនុម័តនូវច្បាប់ ឬអំណាចជំទាស់អត្ថបទច្បាប់ ឡើយប៉ុន្តែផ្តល់អោយនូវ តួនាទី​​​ប្រឹក្សា​ ឬអំណាច ធ្វើអនុសាសន៍ ដែលរដ្ឋសភា បានអនុម័ត។
ព្រឹទ្ធសភាសហការជាមួយរដ្ឋសភានិងរាជរដ្ឋាភិបាលដើម្បីរៀបចំអោយបានចេញជារូបរាងនូវកម្មវិធីនិងប្រតិទិននៃការ កសាងច្បាប់ សម្រាប់ ឆ្នាំនីមួយៗ។
ព្រឹទ្ធសភាផ្តល់យោបល់លើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ក្នុងរយៈពេលមួយខែយ៉ាងយូរដែលរដ្ឋសភាបានអនុម័តយល់ព្រមលើកដំបូងរួចហើយ ព្រមទាំង លើបញ្ហាទាំងពួងដែលរដ្ឋសភាបានដាក់បើជាការប្រញាប់ អោយពិនិត្យ។ បើជាការប្រញាប់ រយៈពេលនោះ ត្រូវ បន្ថយមកនៅត្រឹម តែប្រាំថ្ងៃ។
បើព្រឹទ្ធសភាអោយយោបល់ព្រមឬពុំបានអោយយោបល់សោះក្នុងរយៈពេលដែលមានកំណត់ទុកហើយនោះទេច្បាប់ ដែល រដ្ឋសភាបាន អនុម័ត យល់ព្រមហើយនោះ នឹងត្រូវបាន យកទៅប្រកាសអោយប្រើ។
ព្រឹទ្ធសភាមានអំណាចចំពោះការផ្តួចផ្តើមធ្វើច្បាប់និងអនុម័តប៉ុន្តែមិនមានអំណាចសម្រេចជាចុងក្រោយថាតើច្បាប់ទាំងនោះ ចូលជាធរមានឬអត់នោះទេ។ មានតែរដ្ឋសភាមួយគត់ ដែលមានអំណាចនោះ។ មាត្រា៩១ថ្មីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ផ្តល់អំណាចនេះ អោយ ទៅព្រឹទ្ធសភា ដោយចែងថា «សមាជិកព្រឹទ្ធសភា សមាជិករដ្ឋសភា និងនាយករដ្ឋមន្រ្តីមាន សិទ្ធិផ្តួចផ្តើមគំនិតធ្វើ ច្បាប់»។
ចំពោះការកែសម្រួល ឬបដិសេធច្បាប់ព្រឹទ្ធសភាមានសិទ្ធិសុំអោយកែសម្រួល ឬបដិសេធ អត្ថបទច្បាប់នោះ ក្នុងករណី នេះ រដ្ឋសភា ត្រូវយក មកពិចារណាភ្លាមជាលើកទីពីរ។ រដ្ឋសភាត្រូវពិនិត្យ និងសម្រេចតែត្រង់បទប្បញ្ញត្តិ ឬចំណុច ណា ដែលព្រឹទ្ធសភាសុំអោយកែសម្រួល ដោយបដិសេធចោលទាំងមូល ឬទុកជាបានការខ្លះ។
ពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ (ខែកញ្ញា)
ព្រឹទ្ធសភាអាចតាមដានត្រួតពិនិត្យការងារ និងការអនុវត្តន៍គោលនយោបាយផ្សេងៗរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលជាពិសេសត្រួត ពិនិត្យការប្រើប្រាស់ ថវិកាជាតិរបស់ រាជរដ្ឋាភិបាល។ ១-១៥ ររាច
វិធីត្រួតពិនិត្យ
ប្រសិនបើឃើញថាមានការខ្វះខាតលើអត្ថបទច្បាប់ណាមួយព្រឹទ្ធសភាអាចស្នើសុំអោយ រាជរដ្ឋាភិបាល ឬរដ្ឋមន្រ្តី ពាក់ព័ន្ធ មកបំភ្លឺ និងអាច ផ្តល់ជាអនុសាសន៍កែលំអរឡើងវិញក្នុង ន័យស្ថាបនា។
ព្រឹទ្ធសភាដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការតាមដានលើ របាយការណ៍សកម្មភាពរបស់រាជរដ្ឋាភិ បាល ឬរបស់ក្រសួងដើម្បី ទទួល បាននូវព័ត៌មានដ៏ សំខាន់។ ករណីនេះបើសិនជាព្រឹទ្ធសភា ពិនិត្យលើរបាយការណ៍ឃើញថាមានការខ្វះចន្លោះ ឬចំណុច ខ្សោយ ត្រង់ណានោះ ព្រឹទ្ធសភា អាច ធ្វើជារបាយការណ៍ទៅរាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បី ផ្តល់ជាយោបល់កែលំអរ និងជា ការរួម ចំណែកក្នុង យន្តការស្ថាបនាចំណុចខ្វះខាតនោះ អោយមាន លក្ខណៈល្អឡើងវិញ។
តំណាងសមូហភាពដែនដី (ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់)
បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតជាអសកលលើកដំបូងដើម្បីជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភានីតិកាលទី២ នាថ្ងៃទី ២២ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០០៦ មកព្រឹទ្ធសភាមានទម្ងន់នយោបាយមួយតាមរយៈ ការពង្រឹងដំណើរការពិនិត្យ តាមដានការអនុវត្តន៍គោល នយោបាយវិមជ្ឈការ វិសហមជ្ឈការ ក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលបានចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ ២០០២ មក។ បច្ចុប្បន្ន ក្នុងចំនួនប្រជាជនសរុបជាង ១៤លាននាក់ ត្រូវតំណាង ​អោយ ឃុំសង្កាត់ ចំនួន ១៦២១ ក្នុងនោះមានសមាជិកក្រុម ប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់ សរុបចំនួន ១១៣៥៣នាក់ ដែលត្រូវបានប្រជាជនផ្តល់នូវជំនឿទុកចិត្ត និងសេចក្តីសង្ឃឹមជឿជាក់។ ដូច្នេះ ព្រឹទ្ធសភាគឺជាចំណុច ប្រសព្វនៃដំណើរការជ្រើសរើស សម្រិតសម្រាំង និងភាពជំរុញ ដោយ ហេតុផល។
តំណាងស្ថាប័នជាតិ
សមាជិក ០២រូប តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និង ០២រូបទៀតតែងតាំងដោយរដ្ឋសភា។ ព្រឹទ្ធសភាក៏ តំណាងអោយ ព្រះមហាក្សត្រ និងរដ្ឋ សភា ហើយក៏ជាអ្នកសម្របសម្រួលការងាររវាងរដ្ឋសភា និងរាជរដ្ឋាភិបាលមាត្រា ១១២ បញ្ជាក់ថា «ព្រឹទ្ធសភាមានភារកិច្ចសម្រប​ សម្រួលការងាររវាងរដ្ឋសភា និងរាជរដ្ឋាភិបាល»។ នេះបើតាមទ្រឹស្តី ជាតួនាទីមួយដែល សំខាន់បំផុត ដែលអនុញ្ញាតអោយព្រឹទ្ធសភា អនុវត្តនូវឥទ្ធិពលមួយសំខាន់​លើការងាររបស់ស្ថាប័ន ទាំងពីរ គឺរាជរដ្ឋាភិបាល និង រដ្ឋសភា។
ប៉ុន្តែតួនាទីនេះមិនត្រូវបានអនុវត្តដោយមានប្រសិទ្ធភាពទេ។ មាត្រា១១២ចែងតែគោលការណ៍ដោយមិនបញ្ជាក់ពី សារធាតុ ដែលមាននៅក្នុងនោះទេ។ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញក៏មិន បានបញ្ជាក់អោយច្បាស់ជាងនេះដែរ។ សេចក្តីសម្រេច របស់ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញនេះគ្រាន់ តែបញ្ជាក់ ថាវាគ្រាន់តែជាតួនាទីនយោបាយរបស់ព្រឹទ្ធសភា ដែលមិនអាចកំណត់ បាន ដោយអត្ថបទច្បាប់ ឬបទបញ្ជាណាមួយបានទេ។ ព្រឹទ្ធសភា ត្រូវតែប្រើប្រាស់គ្រប់ មធ្យោបាយ និងអាចធ្វើអន្តរាគមន៍បាន គ្រប់ពេលវេលា ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិនយោបាយ តូច ឬធំ រវាងស្ថាប័នទាំងពីរ។ ព្រឹទ្ធសភាមិនអាចបង្ខំទស្សនៈរបស់ ខ្លួនអោយរដ្ឋសភា និងរាជរដ្ឋាភិបាលគោរពតាមដោយ ឆន្ទានុសិទ្ធិបានទេ។ និយាយផ្សេងពីនេះ ទៀតតួនាទី នេះមិនចង ស្ថាប័នទាំងពីរនេះទេ។ ចុងបញ្ចប់សេចក្តីសម្រេចក្រុម ប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញនេះ បញ្ជាក់ថា តួនាទីនេះ​ ចាត់ទុកថាមាន លទ្ធផល វិជ្ជមាន នៅពេលដែលមានការស្រុះស្រួលគ្នា រវាងស្ថាប័នទាំងពីរ។
តំណាងប្រជាជាតិទាំងមូល
សមាជិកព្រឹទ្ធសភាភាគច្រើន ត្រូវបានជ្រើសតាំង ដោយការបោះឆ្នោតជាអសកលមិនចំពោះ និងតាមវិធីជ្រើសរើស បោះឆ្នោតជាសម្ងាត់ តំណាងអោយក្រុមប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់ ដែលប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងភូ​មិភាគទាំង៨។ ព្រឹទ្ធសភាមាន កាតព្វកិច្ច ចូលរួម ចំណែកយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុង ការតាមដានត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃ ព្រមទាំងជួយផ្តល់អនុសាសន៍ ដើម្បីតម្រង់ទិស លើការ អនុវត្តន៍​​ ជាក់ស្តែង​អោយបានប្រកបដោយ លទ្ធផលផ្លែផ្កាពិតប្រាកដដល់ឃុំសង្កាត់ទូទាំង ប្រទេស និងភូមិភាគ។ ប្រការនេះមានការពាក់ព័ន្ធ ដល់ការដ្ឋានដ៏ធំដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងខិតខំប្រឹងប្រែង ក្នុង ការកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រង រដ្ឋបាលសាធារណៈ និងការបង្ខិត​ ប្រជាធិបតេយ្យ អោយទៅដល់ថ្នាក់មូលដ្ឋានជិត ប្រជាជន នោះគឺជាការអនុវត្តន៍គោលនយោ បាយវិមជ្ឈការ និងវិសហមជ្ឈការដើម្បី អភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងការកាត់ បន្ថយភាពក្រីក្ ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។
ភាពជាតំណាងបែបនេះមានចរិតពិសេសត្រង់ថា សមាជិកព្រឹទ្ធសភា គឺជាអ្នកជាប់ឆ្នោត តាមការជ្រើសតាំងដោយអ្នក ជាប់ ឆ្នោតទទួល បន្ទុក គ្រប់គ្រងដឹកនាំឃុំ‑សង្កាត់ទូទាំងប្រទេស និងតំណាងរាស្រ្តក្នុងតំណែង។ ក្នុងភាពជាអ្នក តំណាង ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់នាំអោយព្រឹទ្ធសភាមានបេសកកម្មផ្ទាល់របស់ខ្លួនក្នុងលក្ខណៈពិសេសមួយដោយត្រូវ ផ្សាភ្ជាប់ការងាររបស់ខ្លួនទៅនឹងកិច្ចការពារនិងជំរុញផលប្រយោជន៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ទូទាំងប្រទេសរួមទាំង ភូមិភាគទាំង ៨ទៀតផង។ ការជំរុញផលប្រយោជន៍របស់ក្រុមប្រឹក្សា ឃុំសង្កាត់ ទូទាំងប្រទេសនេះ គឺជាការជំរុញ ផលប្រយោជន៍ ប្រជាពលរដ្ឋទូទាំង ប្រទេស។
បិណ្ឌ ១ - បិណ្ឌ ១៥ ខែមីនា
បិណ្ឌ១ - បិណ្ឌ១៥ ខែកញ្ញា។
របាំបេះក្រវាញ
'អត្ថបទជាអក្សរទ្រេត'អត្ថបទជាអក្សរទ្រេត'របាំបេះក្រវាញ''' ជារបាំអ្នកស្រុក ដែលមានប្រភពដើមមកពីប្រជាជនរស់នៅតាមតំបន់ភ្នំ ក្នុងស្រុកក្រវាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់។ របាំគឺរៀបរាប់ពីពិធីក្បួនបុរាណ ដែលអ្នកស្រុកតែងតែប្រារព្ឋ មុននឹងពួកគេចេញ ដំណើរទៅកាន់ភ្នំក្រវាញ ដើម្បីរកខ្លឹមឈើល្អៗ។
ការរៀនវិជ្ជារបាំនេះ ត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៨៤ សម្តែងដោយអ្នករាំមកពីក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ មកពី ទីក្រុងភ្នំពេញ។
តំណភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រពៃណី
របាំឆៃយ៉ាំ
របាំឆៃយ៉ាំ គឺជារបាំបុរាណ ដែលអ្នកវាយស្គរមានរូបរាងកំប្លែង ក្រមិចក្រមើម។ ការរាំ ត្រូវបានបង្ហាញពីសញ្ញានៃ ការហៅ និងការឆ្លើយតបមានអ្នកទះដៃ និងអ្នកវាយឃ្មោះ។ អ្នករាំស្លៀកពាក់ សម្លៀក បំពាក់កំប្លែង គូរមុខមាត់ តន្ត្រីឆៃយ៉ាំ គឺក្បួនហែនាំមុខគេ ដែលទាក់ទងទៅនឹងអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាក្នុងការប្រារព្ឋ ពិធីដូចជាការពិធីចេញព្រះវស្សា និងបុណ្យកឋិនទាន បុណ្យផ្កា និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗទៀតដើម្បី បង្កើតនៅភាពសប្បាយរីករាយទាំងអស់គ្នា។ ឆៃយ៉ាំ គឺជារបាំដែលមានប្រជាប្រិយភាព ដែលយើង តែងឃើញរហូត សព្វថ្ងៃនេះនៅតាមជនបទក៏ដូចជា នៅទីក្រុង។ អ្នកដែលដកស្រង់ប្រវត្តិ ដូចជា៖ លោក ហ៊ុល ឆេង លោក ចាប សៀម
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រពៃណី
សាកលវិទ្យាល័យព្រីនស្តុន
សាកលវិទ្យាល័យ Princeton គឺជាការស្រាវជ្រាវសាកលវិទ្យាល័យឯកជនក្រុម Ivy League នៅព្រីនស្តុនរដ្ឋ New Jersey ។
បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1746 នៅអេលីសាបិតជាការមហាវិទ្យាល័យរដ្ឋ New Jersey នេះព្រីគឺជាស្ថាប័នលក្ខណៈជួលទីបួននៃការអប់រំខ្ពស់នៅក្នុងអាណានិគមអាមេរិច ហើយដូច្នេះមួយនៃប្រាំបួនអាណានិគមមហាវិទ្យាល័យដែលបានបង្កើតឡើងមុនពេលការបដិវត្តន៍អាមេរិក។ ស្ថាប័ននេះបានផ្លាស់ប្តូរទៅ Newark ក្នុង 1747 បន្ទាប់មកទៅតំបន់បណ្ដាញបច្ចុប្បន្នប្រាំបួនឆ្នាំក្រោយមក, ដែលជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានគេប្តូរឈ្មោះសាកលវិទ្យាល័យព្រីនស្តុនក្នុងឆ្នាំ 1896 នេះជាសម័យបច្ចុប្បន្នមហាវិទ្យាល័យនៃរដ្ឋ New Jersey នៅក្បែរលោកយូអ៊ី Township រដ្ឋ New Jersey គឺជាស្ថាប័នដែលមិនទាក់ទង។ ព្រីនស្តុនមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធទៅនឹងសាសនាចក្រ Presbyterian ទេប៉ុន្តែមិនដែលត្រូវបានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងនិកាយណាមួយ និងបានដាក់នៅថ្ងៃនេះមិនមានការតម្រូវសាសនាស្តីពីសិស្សរបស់ខ្លួន។ ព្រីនស្តុនបានផ្ដល់នូវការបង្រៀននិងការបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រនៅមនុស្ស, វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម, វិទ្យាសាស្រ្តធម្មជាតិនិងវិស្វកម្ម។ វាមិនមានសាលាវេជ្ជសាស្ត្រ, ច្បាប់, ទេវភាព, ការអប់រំ, ឬមុខជំនួញនោះទេតែវាផ្តល់នូវសញ្ញាប័ត្រជំនាញអាជីពតាមរយៈសាលា Woodrow Wilson បានការ កិច្ចការសាធារណៈនិងអន្ដរជាតិ, សាលាវិស្វកម្មនិងវិទ្យាសាស្រ្តអនុវត្តសាលាស្ថាបត្យកម្មនេះនិងមជ្ឈមណ្ឌល Bendheim សម្រាប់ហិរញ្ញវត្ថុ។ សាកលវិទ្យាល័យនេះមានទំនាក់ទំនងជាមួយវិទ្យាស្ថានសម្រាប់ការសិក្សាកម្រិតខ្ពស់, ព្រីថ្នាក់សិក្ខាសាលាទ្រឹស្ដីនិងក្រុមចម្រៀងសាកលវិទ្យាល័យ Westminster នៃសាកលវិទ្យាល័យរៃ។ ព្រីនស្តុនត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងជ័យលាភីពានរង្វាន់ណូបែល 37, 17 ឈ្នះមេដាយថ្នាក់ជាតិនៃវិទ្យាសាស្រ្ត, អ្នកឈ្នះរង្វាន់អេបិលទាំងពីរវាលម្ចាស់មេដាយចំនួនប្រាំបី (ជាងសាកលវិទ្យាល័យផ្សេងទៀតណាមួយ), ប្រាំបួនជ័យលាភីពានរង្វាន់ Turing បីអ្នកទទួលមេដាយថ្នាក់ជាតិមនុស្សសាស្ត្រនិង 204 ហ្រូអ្នកប្រាជ្ញ។
ដោយអំណោយទានពិសិដ្ឋក្នុងមួយនិស្សិតព្រីនស្តុនជាសាលាអ្នកមាននៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។
ស្រុកឈូក
(Chhouk District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពត ដែលមានរដ្ឋបាល១៥ឃុំ និង ៨០ភូមិ÷
=រដ្ឋបាលស្រុកចាស់= =រមណីដ្ឋាន=
ភ្នំ
ស្រុក​ឈូក​មាន​ភ្នំ​ចំនួន​២៦ ១-​ភ្នំ​មានបុណ្យ ។ ២-​ភ្នំ​ត្នោត ។ ៣-​ភ្នំ​ពោត​អាចម៍ក្របី ។ ៤-​ភ្នំ​នា​រាយ ។ ៥-​ភ្នំ​កូន​ឆ្កែ ។ ៦-​ភ្នំ​ព្រៃ​ខ្មៅ ។ ៧-​ភ្នំ​ខ្នង​គោ​រត់ ។ ៨-​ភ្នំ​វិហារ​។ ៩-​ភ្នំ​កំបោរ ។ ១០-​ភ្នំ​បាញ់​ទន្សោង ។ ១១-​ភ្នំ​ជ្រោះ​កំពង់​សិលា ។ ១២-​ភ្នំ​ទទឹង ។ ១៣-​ភ្នំ​អូរ​ចោទ ។ ១៤-​ភ្នំ​ខ្នាយ​ជ្រូក​បី ។ ១៥-​ភ្នំ​កូន​បុណ្យ​។ ១៦-​ភ្នំ​ព្រះ ។ ១៧-​ភ្នំ​ធំ ។ ១៨-​ភ្នំ​ស្ពាន​យក្ស ។ ១៩-​ភ្នំ​ខ្នង​អា​រ៉ែ​ង ។ ២០-​ភ្នំ​ជាំ​ម្លូរ ។ ២១-​ភ្នំ​ចង​ឯក ។ ២២-​ភ្នំ​ជ្រោះ​ប្រ​ហូត​។ ២៣-​ភ្នំ​គ្រើល ។ ២៤-​ភ្នំ​ខ្នាច​កង្កែប ។ ២៥-​ភ្នំ​ឆ្កែ​កូន ។ ២៦-​ភ្នំ​វាល​ចំបក់ ។ ២៧-ភ្នំស្រូវ ។២៨-ភ្នំត្មាតពង ។ ២៩-ភ្នំព្រួច ។ ៣០-ភ្នំក្ដី ។ ៣១-ភ្នំថ្មពូក ។
លេខទូរស័ព្ទ នរគបាលស្រុកឈូក
កែសម្រួលដោយ លឹម សុមារ៉ាឌី អតីតសិស្សសិក្សារវិទ្យាល័យហ៊ុនសែន ឈូក សម័យប្រលង ២០១៤ ថ្នាក់ទី១២
ស៊ីហ្គេមលើកទី៩
ស៊ីហ្គេមលើកទី៩ ធ្វើឡើងនៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ​ប្រទសម៉ាឡេស៊ី ពីថ្ងៃទី១៩ដល់ថ្ងៃទី២៦ ធ្នូ១៩៧៧។ ប៊្រុយណេ ឥណ្ឌូនេស៊ី និង ហ្វីលីពីន​ ត្រូវបានគេអនុញ្ញាតនៅទីបំផុតអោយចូលជាសមាជិកនៃសហព័ន្ឋកីឡាឧបទ្វីបអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅខែកុម្ភៈឆ្នាំនោះ។ ទោះបីជាពាក្យឧបទ្វីប ត្រូវបានដកចេញពីឈ្មោះថ្មីរបស់សហព័ន្ឋដើម្បីបង្ហាញពីការពង្រីកខ្លួនរបស់វាក៏ដោយ សញ្ញារបស់វា (ដែលមានរង្វង់៦តំនាងអោយសមាជិកស្ថាបនិកដំបូងទាំង៦) ត្រូវរក្សាទុកដដែល ហើយនិងលេខរៀងព្រឹត្តិការណ៍​ត្រូវបានរាប់បន្តពីកីឡាឧបទ្វីបអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដើម្បីជាការគោរពដល់គោលបំនង ឧត្តមគតិ និងការបរិច្ចាគរបស់សមាជិកស្ថាបនិក។ រូបសញ្ញរង្វង់ទាំង៦ត្រូវបានរក្សាទុករហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៩ មុនពេលត្រូវបានជំនួសដោយរូបសញ្ញាបច្ចុប្បន្នដែលមានរង្វង់១០។
Medal count
1 ប្រុយណេពេលនោះស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមអង់គ្លេស។
ព្រឹត្តិការណ៍កីឡា
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស៊ីហ្គេម
របាំច្រូតស្រូវទុំ
របាំច្រូតស្រូវទុំ ជារបាំប្រពៃណី ដែលពណ៌នាអំពីសកម្មភាពធ្វើស្រែចម្ការ របស់អ្នកភូមិ ពេលប្រមូលផលស្រូវរបស់គេ កំឡុងពេលច្រូតកាត់។ ការ​រាំ​របាំ​នេះ តាក់តែងដោយលោក ម៉ៅ កេង និងគ្រប់គ្រងដោយសាស្ត្រាចារ្យ ឆេង ផុន និងសាស្ត្រាចារ្យ ពេជ្រ ទុំក្រវ៉ិល ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨។ របាំ​ត្រូវ​បាន​សម្តែង ដោយសិល្បករ មកពីក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ
អស្សាជ័យរាជ
ព្រះបាទអស្សាជ័យរាជ រឺ អស្សកៃ រឺ អសជ្ជ័យ រឺ អាស្សចៃយ្យរាជ្យ (ម.គ.ស ?-១៩១) រជ្ជកាល (ម.គ.ស ២០២-១៩១) បើគិតតាមពង្សាវតារខ្មែរឆ្នាំដែលព្រះថោងឡើងសោយរាជ្យ និង ព្រេងនិទានរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ហិណ្ឌូដែលចេញពីពារាណសី។ ស្ដេចនេះសោយរាជ្យបាន ១១ ឆ្នាំរួចក៏សុគតទៅ។
តាមពង្សាវតារខ្មែរ
ព្រះថោងបាន​ចាត់ចែង​ឲ្យ​មុខ​មន្ដ្រី​ទៅ​ចរចា​នឹង​ស្ដេច​ចាម​ ​ដើម្បី​ចង​ស្ពាន​មេត្រី​ក្នុង​ន័យ​រួមរស់​ជា​មិត្ដភាព​ក្នុង​តំបន់​ជាមួយ​គ្នា។​ ​
ថ្ងៃមួយ ព្រះថោង​ ​និង​ស្ដេច​ចាម​ ​ព្រះ​នាម​អាស្សចៃយ្យរាជ្យ​ ​កើត​មាន​ជម្លោះ​ឈ្លោះ​មិន​ចុះ​សម្រុង​នឹង​គ្នា​ ​ហើយ​ក៏​កើត​មាន​ជា​សង្គ្រាម​ចម្បាំង​រាំងជល។​ ​ព្រះថោង​បាន​យក​ជ័យ​ជំនះ​ឈ្នះ​កម្ចាត់​ស្ដេច​ចាម​ ​ដែល​រត់​ខ្ចាត់ខ្ចាយ​ទៅ​ពួន​នៅ​ចម្ប៉ាសក្ដិ បច្ចុប្បន្ន​ទឹកដី​លាវ។​ ​ឥឡូវ​ព្រះថោង​ព្រះ​អង្គ​បាន​គ្រប់គ្រង​ទឹកដី​គោក​ធ្លក​តែ​ម្នាក់ឯង។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ព្រះ​នគរ​ថា​ ​“នគរ​គោក​ធ្លក”។
នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ បើតាមពង្សាវតារខ្មែរ និង ឯកសារជាច្រើនទៀត លើកលែងតែពង្សាវតារសម្ដេចវាំងជួន ស្ដេច​ចាម​ដែល​ច្បាំង​ចាញ់​ព្រះ​ថោង​កាល​ពី​លើក​មុន បាន​លើកកងទ័ពយ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង មកវាយប្រហារនគរគោកធ្លក។ ស្ដេចចាម​អស្សាជ័យ​​រាជ ដោយ​មាន​កូន​ប្រុស​ប្រាំ​នាក់ ធ្វើ​ជា​មេ​ទ័ព​ជំនួយ បានលើកទ័ពចេញមកពីចម្ប៉ាសក្ដិ។ ពង្សាវតារខ្មែរដែលរៀបចំដោយព្រះអង្គម្ចាស់នព្វរតន៍ បានសរសេរបញ្ជាក់ថា កងទ័ពចាមដោយមានកងទ័ពលាវចូលរួម​ផង បាន​មក​ចោម​ព័ទ្ធ​ទី​ក្រុង​មហា​នគរ​។ ពេល​នោះ​ព្រះ​កុម៉ែ​រាជ​បានកោះប្រជុំ គ្រប់នាម៉ឺនមុខមន្រ្ដីមេទ័ពតូចធំ ដោយមានព្រះបន្ទូល​ថា បើ​យើង​ច្បាំង​តប​នឹង​សត្រូវ​ក៏​បាន​ដែរ តែ​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​យើង នឹង​ត្រូវ​ស្លាប់បាត់បង់ច្រើនជាមិនខាន។ ដូច្នេះគួរណាស់តែយើងធ្វើល្បិច​កិច្ច​កល​ជា​ចាញ់ ខ្លាចចាមហើយ​នាំ​គ្នា​វាយ​សម្រុក​បើក​ផ្លូវ នាំ​គ្រួសារ​រត់ចោលនគរមួយរយៈសិន។ ធ្វើដូច្នេះកងទ័ពចាម និងមានជំនោរចិត្ដក្អេងក្អាង ភ្លេច​ខ្លួន​ហើយ​នាំគ្នា​មក​តាំង​ទី​ក្នុង​មហា​នគរ​ជា​មិន​ខាន។ ពេលនេះ ចាំយើងលើកទាំងទ័ពមនុស្សទាំងទ័ពនាគមកវាយប្រហារ​សត្រូវ​យក​ជ័យ​ជម្នះ​វិញ​។ ទ័ពខ្មែរបានវាយបើកផ្លូវចេញ បានដូចសេចក្ដីប្រាថ្នា សម្ដេចកុម៉ែរាជ បាននាំពលរេហ៍ទៅរៀបចំទីតាំងបោះបន្ទាយ​ជំរុំ​នៅ នគររាជសីមា។ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​រៀប​ចំ​កង​ទ័ព មានទ័ពលាវផង បង្ហាត់បង្រៀនហ្វឹកហ្វឺនតាមគ្រប់ក្បួនយុទ្ធសាស្រ្ដ ពិជ័យ​សង្រ្គាម​។ ទ័ព​ចាម​ដូច​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​គិត​មែន បាន​នាំ​គ្នា​មក​តាំង​ទី​នៅ​ក្នុង​ព្រះមហានគរ។ មួយឆ្នាំក្រោយមក សម្ដេចព្រះកុម៉ែរាជ​ ដោយមាន​ជំ​នួយ​ពី​ទ័ព​នាគ​បាន​លើក​ទ័ព​ទៅ​វាយ​ប្រហារ ​កំចាត់​ទ័ព​ចាម​ធ្វើ​អោយ​បរា​ជ័យ​រត់បាក់បែកអស់។ ស្ដេចចាមអស្សាជ័យរាជ ត្រូវរបួស​យ៉ាង​ទម្ងន់ ហើយ​ក៏​បាន​បាត់​បង់​ជីវិត ក្នុង​គ្រា​ចម្បាំង​នោះ​ទៅ​។ រី​ឯ​កូន​ប្រុស​ទាំង​ប្រាំ​នាក់​របស់ស្ដេចចាមត្រូវកងទ័ពខ្មែរ និងកងទ័ពនាគចាប់បាន។ កូន​ស្ដេច​ចាម​ទាំង​ប្រាំ​នាក់​ បាន​ទទួល​ខ្លួន​ចុះ​ចាញ់ សុំ​ចំណុះ និង​សុំ​បម្រើព្រះ​ថោង​រៀង​រហូត​ត​ទៅ។ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរព្រះកុម៉ែរាជបានតែងតាំងកូនស្ដេចចាមឈ្មោះ សុរិយាវរមិន្ទអោយគ្រប់គ្រងស្រុកទ្រាំង ដោយ​មាន​ទី​តាំង​នៅ​លើ​ភ្នំ​បា​យ៉ង់​កោ ព្រះ​សុរិយោទេវេស អោយ​ទៅ​គ្រប់គ្រងស្រុកបាទីដោយតាំងទីនៅលើភ្នំជីសូរ ព្រះបរមេន្ទ្រាវរមិន្ទ ​អោយ​ទៅ​គ្រប់​គ្រង​ស្រុកលើកដែក ព្រះ​សុរិយាវរមិន្ទ អោយ​ទៅ​គ្រប់​គ្រង​ស្រុកត្បូងឃ្មុំ និងព្រះស្រេន្ទ្រាវរមិន្ទ អោយទៅត្រួតត្រាស្រុកស្ទោង។
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគ៩
បើតាមសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី៩ រឿងទី១៤ ស្ដេច​ព្រះ​ថោង ហេតុ​តែ​ឧប​និស្ស័យ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​កោះ និង​ដោយ​បាន​នមស្ការ​របស់ព្រះពុទ្ធ​ផង ក៏​មាន​តម្រិះ​ប្រាជ្ញា​វាង​វៃ, វេលា​យប់​ស្ងាត់ នាំ​មន្ត្រី​ចាស់​ម្នាក់ ដែល​ជា​ទំនុក​ទុក​ចិត្ត យក​ដុំ​មាស​ប៉ុន​ផ្លែ​ខ្វិត​ទៅ​កប់​ក្រោម​គល់​ធ្លក ជម្រៅ ៣ ហត្ថ ហើយ​តាក់​តែង​ជា​សាវតារ សរសេរ​ជាក់​តាំង​ពី​ជីតា​ទួត​របស់​លោក​ថា "បាន​មក​ចាប់​កាប់​គាស់​រាន​ទឹកដី​កោះ​នេះ តាំង​ពី​ដុះ​ឡើង បាន​ទាំង​កប់​ដុំ​មាស​ប៉ុន​ផ្លែ​ខ្វិត​ក្រោម​គល់​ធ្លក ជម្រៅ ៣ ហត្ថ ទុក​ជា​ភស្តុតាង, ដី​កោះ​ព្រះ​កេរ្តិ៍​នេះ ត្រូវ​បាន​ជា​ចំណែក ចែក​ឲ្យ​ស្ដេច​ព្រះ​ថោង​ជា​ចៅ" ហើយ​យក​សាវតារ​ទៅ​រោល​ផ្សែង​ភ្លើង​ឲ្យ​ក្រហម​ជាំ ល្មម​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​របស់​ចាស់​ចុះ​មក​មែន។ តែង​សេចក្ដី​ដូច្នេះ​ស្រេច ទើប​ព្រះ​ថោង ប្រើ​សេនា​ទាហាន​ឲ្យ​ទៅ​បណ្ដេញ​ស្ដេច​ចាម។ ស្ដេច​ចាម មិន​ព្រម​ដើរ​ចេញ ប្រុង​លើក​ទ័ព​ច្បាំង​គ្នា ដោយ​អះ​អាង​ថា ជា​កេរ្តិ៍​ដំណែល​រៀង​ៗ ខ្លួន។ ព្រះ​ថោង តវ៉ា​ថា "យើង​អាង​មាន​ព័ស្តុតាង​ជា​កេរ្តិ៍​ដំណែល​របស់​យើង បាន​ជា​ហ៊ាន​បណ្ដេញ​អ្នក​ឯង"។ ស្ដេច​ចាម​ថា "អ្នក​មាន​ព័ស្តុតាង​យ៉ាង​ណា?” ។ ព្រះ​ថោង​ថា "យើង​អាង​សាវតារ​ពី​ជីតា​យើង​ចែក​ដី​កោះ​នេះ​ឲ្យ លោក​បាន​ទាំង​កប់​ដុំ​មាស​ប៉ុន​ផ្លែ​ខ្វិត ក្រោម​គល់​ធ្លក ជម្រៅ ៣ ហត្ថ ជា​ភស្តុតាង​ទុក​ឲ្យ​យើងៗ មិន​ទាន់​ទាំង​បាន​ទៅ​គាស់​មាស​នោះ​ផង, បើ​មិន​ជឿ​ត្រូវ​តាំង​ភ្នាល់​គ្នា​យក​ឈ្នះ​ចាញ់ ត្រង់​បន្ទាល់​នេះ​ចុះ"។ ស្ដេច​ចាម ជា​មនុស្ស​ឆោត ព្រម​ចុះ​សន្យា​នឹង​ព្រះ​ថោង ទទួល​ឈ្នះ​ចាញ់​ត្រង់​មាន​ភ័ស្តុតាង​ក្នុង​សាវតារ​ពីរ​ខៈ គឺ ១- ត្រង់​ថា​ជីតា​ចែក​ឲ្យ, ២- មាន​កប់​ដុំ​មាស​នៅ​គល់​ធ្លក, ថា​បើ​ពិត​ជា​មាន សុខ​ចិត្ត​ដើរ​ចេញ​ពី​ទី​នេះ ទើប​ទ្រង់​កំហែង​ទារ​សាវតារ​ពី​ព្រះ​ថោង​មើល។ ព្រះ​ថោង​យក​សាវតារ​មក​ឲ្យ​មើល រួច​សង្ខើញ​ឲ្យ​ជីក​ដី​ក្រោម​គល់​ធ្លក​រក​ដុំ​មាស​ទៀត។ លុះ​ឃើញ​ពិត​ទាំង​ពីរ​ខ ស្ដេច​ចាម ទាល់​ប្រាជ្ញា តែ​ក្រាញ​មិន​ព្រម​ដើរ​ចេញ ក៏​រក​រឿង​នឹង​លើក​ទ័ព​មក​ប្រឆាំង។ ព្រះ​ថោង ដឹង​រឿង​ដូច្នោះ ក៏​លើក​ទ័ព​ទៅ​សង្គ្រុប​មុន មិន​ឲ្យ​ដឹង​ខ្លួន ចាប់​បាន​ទាំង​ស្ដេច​ចាម និង​សេនា​ទាហាន។ ស្ដេច​ចាម អង្វរ​សុំ​ជីវិត សុខ​ចិត្ត​ថ្វាយ​ទឹក​ដី និង​សេនា​ទាហាន។ ព្រះ​ថោង ក៏​លែង​ទោស ហើយ​ដេញ​ឲ្យ​ទៅ​នៅ​ភ្នំ​ក្រោម។ ស្ដេច​ចាម ឈឺ​ចិត្ត​ចុក​ឈាម​ស្លាប់​ទៅ។ ពួក​បណ្ដា​រាស្ត្រ​ចាម​ប្រុស​ស្រី​ប៉ុន្មាន ព្រះ​ថោង ក៏​រឹប​ដាក់​បន្ថោក​សាសន៍​ដាក់​ជា​ជាតិ កួយ ព័រ អស់​ទៅ។ (ក្នុងប្រជុំរឿងព្រេងគេថាព្រះថោងជាស្ដេចមន កាលណោះ គឺឆ្នាំ ៦៦ រឺ ៧៦ នៃ គ.ស.)
តាមលោក អាដេម៉ាដ៍​​​ ឡឺក្លែរ
ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចិន​រៀបរាប់​អំពី​ព្រះបាទហ្វាន់ស៊ីយុន​នេះ​ថា​ជា​ស្ដេច​ កសាង​ប្រទេស យកចិត្ដ​ទុក​ដាក់​នឹង​រាជកិច្ច​ខ្លាំង​ណាស់។ ទ្រង់​បើក​សវនាការ​ឱ្យ​ប្រជារាស្ដ្រ​ចូល​គាល់​រាល់ថ្ងៃ នៅ​ពេល​ព្រឹក និង​ថ្ងៃត្រង់។
តាម​មើលទៅ ព្រះរាជា​ដែល​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរវ្នំទាំងអស់ រួម​ទាំង​ស្ដេច​ជ្រែករាជ្យ​ផង សុទ្ធ​តែ​មាន​ខ្សែ​លោហិត​រាជវង្ស​តែ​មួយ ព្រោះ​យើង​មក​ដល់​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្សរ៍​ទី​៣​ហើយ ហើយ​តាម​ឯកសារ​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ចិន​បាន​និយាយ​ថា បច្ឆាញាតិ​របស់​ព្រះ​នាងលីវយី និង​ព្រះបាទហ៊ុនទៀន បាន​គ្រប់គ្រង​រាជសម្បត្ដិ​នៅ​ហ្វូណន​អស់​រយៈកាល​២​សតវត្សរ៍។
បើសិនជា ​ការ​ប្រកាន់​តាម​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​ដែល​លើក​ឡើង​ថា មាន​ស្ដេច​ចាម ​៦​ អង្គ​សោយរាជ្យ​មុនគេ​នៅ​កម្ពុជា ស្ដេច​ទាំង​អស់​នោះ​មាន​ព្រះ​នាម​ថា យូយូវរ្ម័នទិ កវលរាជកុមារ​ សុរិយាវរ្ម័ន​ទិ​ ទរនិន្ទ្រា​វរ្ម័នទិ​ អាទិត្យវរ្ម័នទិ និងអស្សកៃ ជា​ការ​ពិត​នោះ​មាន​ន័យ​ថា​ ព្រះរាជា​ទាំង​អស់នោះ​ជា​បច្ឆាញាតិ​របស់​ព្រះ​នាង​លីវយី​ និង​ជ្វា​ហ៊ុនទៀន​ទាំង​អស់​ហើយ​មិនមែន​ជា​ចាម​ទេ​ព្រោះ​នៅ​ពេល​នោះ​មិន​ទាន់ ​មាន​ពួក​ចាម​នៅ​ឡើយ​តែ​ជា​ជ្វា​ ឬ​ម៉ាឡេ គឺជា​អម្បូរ​ជន​ដែល​ក្រោយ​ពី​បាន​ត្រូវ​ដេញ​ចេញពី​កម្ពុជា​ទៅ បាន​គេច​ទៅ​នៅ​ចម្ប៉ាសក្ដិ​ខាងជើង​កម្ពុជា ឬ​ក៏​ទៅ​នៅ​ខាងកើត​ត្រង់​ដែល​ចិន​ហៅ​ថា លីនយី ដែល​ក្រោយ​មក​ទើប​ក្លាយ​ទៅជា​ចាម្ប៉ា​នោះ​ឯង។ ឈ្មោះ «ចាម្ប៉ា» នេះ ខ្មែរ​នៅ​ចង​ចាំ​នៅឡើយ​រហូត​មក​ដល់​២​សតវត្សរ៍​មុន​នេះ។
ឯកសារ ​នោះ​និយាយ​ថា មុន​ដែល​ស្ដេចហ៊ុនទៀនមក​ដល់​ អ្នកស្រុក​វ្នំ​ច្រើន​សាក់​ខ្លួន​ដូច​ដែល​ពួក​ភូមា និង​លាវ​នៅ​អនុវត្ដ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​ ការ​សាក់​ខ្លួន​នេះ​ហាក់​ដូចជា​គ្មាន​ទៀត​ទេ​ពេល​ដែល​ស្ដេច​ហ៊ុនទៀន​មក​ដល់ តែ​អ្នកស្រុក​នៅ​ដើរ​ស្រាត មិន​ទាន់​មាន​ស្លៀកពាក់​នៅ​ឡើយ។ ស្ដេច​ហ៊ុនទៀន​ដែល​ចេញ​មក​ពី​ប្រទេស​មួយ​មាន​អារ្យធម៌​រួច​ហើយ ម្យ៉ាងទៀត​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ផង ទ្រង់​មិន​សប្បាយ​ចិត្ដនឹង​ឃើញ​ព្រះ​ជាយា​នៅ​ស្រាត​ដូច្នេះ​ទេ ទ្រង់​ក៏​យក​ក្រណាត់​មួយ​ផ្ទាំង​មក​ស្លៀក​ឱ្យ ដោយ​ចោះ​ប្រហោង​កណ្ដាល​សម្រាប់​ច្រក​ព្រះ​កេស។
​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ មានការ​បញ្ជាក់​ច្បាស់​ហើយ​ថា វ្នំ គឺជា​អាណាចក្រ​មួយ​ដែល​រួមផ្សំ​ឡើង​ដោយ​ក្សត្រ​ប្រទេស​ជាច្រើន ដែលមាន​ព្រះរាជា​នៃ​ក្សត្រ​ប្រទេស​តូ​មូ​ជា​អធិរាជ ហើយ​បើ​មិនមែន​ដូច្នេះ តាំងពីដើម​ដំបូង​មក​ទេនោះ ក៏​ចាប់តាំងពី​ពេលដែល​ព្រះបាទ​ហ្វា​ន់​ម៉ាន់ បានធ្វើ​សង្គ្រាម​ដណ្តើម​ទឹកដី​មក​ដែរ។ ​ខ្ញុំ​ក៏​ដូច​មាន​ជំនឿ​ច្រើន​ថា គឺ​ពួក​ម៉ា​ឡេ ដែលជា​បុព្វបុរស​របស់​ពួក​ចាម​នៅពេល​ក្រោយមក ដែលជា​ស្ថាបនិក នៃ​បណ្តា​ក្សត្រប្រទេស​ទាំងអស់នោះ។ រាជាណាចក្រ​ចាម ឬ​ចម្ប៉ា​នេះ ស្ថិតនៅ​ពី​ខាងកើត ហើយ​បាន​កើតឡើង យ៉ាងតិចណាស់​ក៏​២​សតវត្សរ៍៍​មុន​កម្ពុជា​ដែរ ពីព្រោះ​គេ​រកឃើញ​សិលាចារឹក​សំស្ក្រឹត ដែលមាន​វ័យ​ចំណាស់​ជាងគេ​ក្នុង​ឥណ្ឌូចិន នៅ​ចាម្ប៉ា​នេះឯង។ បើតាម​សិលាចារឹក​ទាំង​នោះ ប្រទេសចម្ប៉ា មាន​អរិយធម៌​ជឿនលឿន​ជាង​វ្នំ នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​៤។​ តាមពិតទៅ​ប្រទេស​ចម្ប៉ា ឬ​លិ​ន​យី ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​២ ក្រោយពី​នគរ​វ្នំ ហើយ​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក​វ៉ូ​កាញ់ គឺជា​របស់ ខ្មែរ​ទេ​”។​ ស្តីអំពី​ជ្វា​ព្រាហ្មណ៍ លោក​បាន​បន្ថែមទៀតថា ​ប្រសិនបើ​គេ​ទទួលស្គាល់ថា ការ​លុកលុយ​របស់​ពួក​ម៉ា​ឡេ ឬ​ជ្វា ជាការ​លុកលុយ​ពី​ខាងក្រៅ ដែល​កើតមាន មុនគេ​មកលើ​កម្ពុជា​នោះ រឿងរ៉ាវ​ដែល​និទាន​អំពី​ការ​លុកលុយ​របស់​ពួក​ជ្វា​ព្រាហ្មណ៍ គឺជា​រឿង​មួយ​ក្នុង​បណ្តា​រឿង​ទាំងនោះ។ រឿងនេះ​រៀប រាប់​អំពី​ការ​លុកលុយ​របស់​ស្តេចហ៊ុនទៀន ដែល​យាង​មកពី​ទិស​ខាងត្បូង ដូចដែល​បាន​លើក​នៅ​ខាងលើ។ ទោះជា​យ៉ាងណាក៏ដោយ ពួក​ជ្វាព្រាហ្មណ៍ ឬ​ព្រាហ្មណ៍ នៅ​កោះ​ជ្វា​ទាំងនោះ ធ្វើដំណើរ​ចេញមក​ពី​ប្រជុំ​កោះ​អាំង​ស៊ូ​ឡាំង។ ពួក​នោះ​ប្រហែលជា​បច្ឆាញាតិ​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ប្រមាណ​ជា​២​ម៉ឺន​គ្រួសារ ដែល​បានធ្វើ​និ​រ​ប្រវេសន៍​ចេញពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា នៅ​ដើម​មហាសករាជ មក​តាំងទី​លំនៅ​លើ​កោះ​ជា្វ ហើយ​ផ្សព្វផ្សាយ ព្រហ្ម​ញ្ញ​សាសនា​របស់​ប្រជាជន​ដើម​នៅ​ទីនោះ។ រឿងនិទាន​រៀបរាប់ថា ក្រៅពី​ប្រជាជន ឬ​ពួក​ពលទាហាន និង​ពួក​សំពៅ ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ដែលជា​មេ​គេ​ទាំងនោះ មាន​សក់វែង មាន សម្បុរ​ខ្មៅ ហើយ​បាន​អះអាងថា ពួកគេ​មកពី​នគរ​ពារាណសី។ រឿងនិទាន​ក៏បាន​រៀបរាប់​ផងដែរ​ថា នគរ​ដែល​ពួក​ជ្វា​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ បាន​បង្កើតឡើង​គឺ​នគរ​គោកធ្លក គឺ​ស្រុក​ខ្មែរ​នេះឯង និង​ថា មាន​ព្រះមហាក្សត្រ​ចាម​៦​ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​បន្តបន្ទាប់​គ្នា ព្រះមហាក្សត្រ​ទាំងនោះ ជា​បច្ឆាញាតិ​របស់​ព្រះ​នាង​លីវយី និង​ព្រះបាទហ៊ុនទៀន ដែលជា​ជ្វា ចំណុច​នេះ​ខុស ព្រោះថា​ហ៊ុនទៀន ឬ កៅ​ណ្ឌិ​ត្យ ( គឺជា​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា មក នគរ​ភ្នំ តាមរយៈ​កោះ​ជ្វា ឬ Java )។​ ស្តេចជ័យវរ្ម័ន សោយរាជ្យ​៥០​ឆ្នាំ។ តាម​រឿងនិទាន ព្រះអង្គ​គោរពបូជា​ព្រះ​វិស្ណុ ហើយ​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ ក្នុង​ព្រះ​ជន្មាយុ​ ៧០ ​ឆ្នាំ។​ រាជបុត្រ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ព្រះនាម កវលៈ​រាជកុមារ បាន​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះបិតា ហើយ​គោរពបូជា​ថ្ម​ស្វ័យ​ម្ភុ ដែល​មានន័យថា កើតមានឡើង​ដោយ​ឯងៗ។ ព្រះរាជា​អង្គ​នេះ សោយរាជ្យ​បាន​២០​ឆ្នាំ។​ ព្រះរាជា​ចាម​ទី​៣ ទ្រង់​ព្រះនាម​ថា សុរិយា​វរ្ម័ន ទ្រង់​គ្រងរាជ្យ​បាន​២០​ឆ្នាំ​ដែរ និង​គោរពបូជា​ថ្ម​ស្វ័យ​ម្ភុ​ដូចគ្នា។​ ព្រះរាជា​ទី​៤ ទ្រង់​ព្រះនាម​ថា ធរ​និ​ន្ទ្រៈ​វរ្ម័ន (ធរណិន្ទ្រវរ្ម័ន)។ ទ្រង់​សោយរាជ​បាន​២០​ឆ្នាំ ។​ ព្រះរាជា​ទី​៥ គឺ​ព្រះបាទ​អាទិត្យ​វរ្ម័ន សោយរាជ្យ​បាន​២០​ឆ្នាំ។​ ព្រះរាជា​ទី​៦ និង​ចុងក្រោយ​គេ គឺ​ព្រះបាទអស​ជ្ជ័​យ ដែល​សោយរាជ្យ​បានតែ​១១​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។​
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រចាមក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សជ័យវរ្ម័ន
ការប្រកួតបាល់ទាត់មហាវិទ្យាល័យ
ការប្រកួតបាល់ទាត់គឺបាល់ទាត់មហាវិទ្យាល័យអាមេរិចលេងដោយក្រុមអត្តពលិកនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិកដាក់ដោយ, មហាវិទ្យាល័យ, និងសាលាយោធាឬកីឡាបាល់ទាត់របស់ប្រទេសកាណាដាបានលេងដោយក្រុមអត្តពលិកនិស្សិតដាក់ដោយសាកលវិទ្យាល័យកាណាដា។ វាជាការលេងកីឡាបាល់ទាត់តាមរយៈមហាវិទ្យាល័យច្បាប់បាល់ទាត់អាមេរិចដែលទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាលើកដំបូងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។
កីឡាបាល់ឱបកីឡាបាល់ទាត់នៅប្រទេសអង់គ្លេសនិងប្រទេសកាណាដា
បាល់ទាត់ទំនើបរបស់អាមេរិកខាងជើងមានប្រភពដើមរបស់ខ្លួននៅក្នុងការប្រកួតនានាទាំងអស់ដែលគេស្គាល់ថាជា«បាល់ទាត់ "លេងនៅសាលារដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 19 ។ នៅឆ្នាំ 1840 សិស្សនៅសាលាកីឡាបាល់ឱបត្រូវបានលេងការប្រកួតដែលក្នុងនោះអ្នកលេងដែលអាចទៅយកបាល់ហើយរត់ជាមួយវាកីឡាបាល់ទាត់ក្រោយមកបានគេស្គាល់ថាជាកីឡាបាល់ឱបមួយ។ ការប្រកួតនេះត្រូវបានគេនាំទៅប្រទេសកាណាដាដោយទាហានអង់គ្លេសប្រចាំការនៅទីនោះហើយត្រូវបានគេលេងបានឆាប់នៅមហាវិទ្យាល័យកាណាដា។
ឯកសារការប្រកួតកីឡាបាល់ទាត់ gridiron ដំបូងគឺកីឡាមួយដែលលេងនៅសាកលវិទ្យាល័យមហាវិទ្យាល័យមហាវិទ្យាល័យនៃសាកលវិទ្យាល័យតូរ៉ុនតូ, 9 ខែវិច្ឆិកា 1861. មួយនៃការចូលរួមនៅក្នុងការប្រកួតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យតូរ៉ុនតូដែលត្រូវបានគេ (លោក) លោក William Mulock ក្រោយមកអធិការបតីនៃ សាលា។ ក្លឹបបាល់ទាត់មួយត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យមិនយូរប៉ុន្មានបើទោះបីជាច្បាប់នៃការលេងរបស់ខ្លួននៅក្នុងដំណាក់កាលនេះគឺមានភាពមិនច្បាស់លាស់។ ក្នុងឆ្នាំ 1864 នៅព្រះត្រីឯកមហាវិទ្យាល័យផងដែរមហាវិទ្យាល័យនៃសាកលវិទ្យាល័យតូរ៉ុនតូជាមួយហ្វ Barlow Cumberland និងលោក Frederick ក Bethune ដាក់ចេញច្បាប់ដែលមានមូលដ្ឋានលើវិស័យកីឡាបាល់ទាត់កីឡាបាល់ឱប។ បាល់ទាត់កាណាដាសម័យទំនើបត្រូវបានចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាបានកើតជាមួយការលេងហ្គេមលេងនៅក្នុងទីក្រុង Montreal, នៅក្នុងឆ្នាំ 1865 នៅពេលដែលមន្រ្តីយោធាអង់គ្លេសបានលេងជនស៊ីវិលក្នុងតំបន់។ ការប្រកួតនេះបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ដូចខាងក្រោមជាមួយនិងក្លឹបបាល់ទាត់ម៉ុងរ៉េអាល់ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1868, ក្លិបកីឡាបាល់ទាត់ដែលមិនមែនជាសាកលវិទ្យាល័យបានកត់ត្រាដំបូងនៅក្នុងប្រទេសកាណាដា។
របាំវាយក្រាប
របាំវាយក្រាប ត្រូវបានគេរកឃើញដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅតាមខេត្តជាច្រើនដូចជា ខេត្តព្រៃវែង ស្វាយរៀង តាកែវ និងខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ អ្នករាំកាន់បំពង់ឬស្សីជាគូក្នុងដៃ ដើម្បីធ្វើជាសំឡេង និងចង្វាក់រាំ។ របាំនេះជារបាំ ដែលមានភាពក្រមិចក្រមើមដោយបុរស នារីជន្លញាក់មុខដាក់គ្នាដោយក្តីស្រលាញ់។ របាំនេះត្រូវដឹកនាំដោយសាស្ត្រាចារ្យ ឆេង ផុន និង សំ អឿន ហើយចាប់ផ្តើមសម្ដែងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ និងមានការពេញនិយម ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៩ មក។
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ
របាំកន្តែរ៉ែ
របាំកន្តែរ៉ែ មានប្រពភមកពី ស្រុកពួង ដែលស្ថិតនៅតំបន់កុលសម្ព័ន្ធមួយ ភាគខាងជើងនៃខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ របាំនេះ ជារបាំ ដែលមានការរាំយ៉ាងរស់រវើក ដែលជាការបង្កើតគំនិតឡើងដោយក្រុមពួកប្រមាញ់តាម តំបន់។ វាត្រូវបានស្រាវជ្រាវ នឹងចងក្រងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ ដោយ៖
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ
ទ្រឹស្តីបទមេនេឡូស
ទ្រឹស្តីបទមេនេឡូស (Menelaus' theorem) ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមតារាវិទូ និង គណិតវិទូជនជាតិក្រិចឈ្មោះ មេនេឡូសនៃអាឡិចសង់ឌ្រី (Menelaus of Alexandria)។ ទ្រឹស្តីនេះជាទ្រឹស្តីបទសិក្សាពីត្រីកោណក្នុងប្លង់ធរណីមាត្រ។ គេអោយចំនុច A, B, C ដែលបង្កើតជាត្រីកោណ ABC និង ចំនុច D, E, F ស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ (BC), (AC), (AB) នោះគេបាន D, E, F នៅលើបន្ទាត់តែមួយ(កូលីនេអ៊ែរ) លុះត្រាតែៈ
ឬគេអាចសរសេរជា
បំណកស្រាយទ្រឹស្តីបទ
ស៊ុម|300px| គេមានបីចំនុច D, E, និង F នៅលើបន្ទាត់នៃជ្រុងរៀងគ្នា (BC), (AC) និង (AB) នៃត្រីកោណ ABC ។ A' \, ជាចំនោលនៃ A \, មកលើបន្ទាត់ (EF) ស្របនឹង (BC) ។ A' \, ជាចំនុចប្រសព្វនៃបន្ទាត់ (EF) ដែលស្របនឹង (BC) គូសចេញពីកំពូល A ។ តាមទ្រឹស្តីបទតាលែសចំពោះត្រីកោណ FBD និង EDC គេបានទំនាក់ទំនងជារង្វាស់ពិជគណិតដូចខាងក្រោមៈ
គេអាចទាញបាន
វាស្មើនឹង
ឧបមាថា (EF) ស្របនឹង(BC) ។ ដោយអនុវត្តទ្រឹស្តីបទតាលែសចំពោះត្រីកោណ ABC គេបាន
តាមសម្មតិកម្ម បញ្ជាក់ថា នាំអោយ  ។ គេបាន B=C ដែលមិនអាចទៅរួច គឺមិនពិត។
និងតាមសម្មតិកម្ម គេបាន
នាំអោយ ចំនុច X=D (X ត្រួតស៊ីគ្នាលើ D) ។ ដូចនេះ D, E, F កូលីនេអ៊ែរនឹងគ្នា (នៅលើបន្ទាត់តែមួយ) ។
សូមមើលផងដែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រត្រីកោណ មេនេឡូស
ទុំ (តួអង្គ)
ម៉ឺនឯកទុំជាមន្ត្រីនៃព្រះបាទបរមិន្ទរាជាកាលសម័យលង្វែក កាលណោះឆ្នាំ១៥៦៩ លោកបានត្រូវស្លាប់ដោយសារតែចៅពញាអរជូនជ័យប្រហារជីវិតនៅពេលលោកទៅដណ្ដើមប្រពន្ធមកវិញនៅខែត្រត្បូងឃ្មុំ លោកមានម្នាក់ឈ្មោះម៉ឺនពេជ្រ ដែលជំនាញខាងផ្លុំប៉ី។ ប្រពន្ធនាមថា ទាវ ត្រូវជាកូននាងទន់ មេម៉ាយនៅភូមិពោធិ៍ជើងខាល ខែត្រត្បូងឃ្មុំ។ រឿងរ៉ាវស្នេហារបស់លោកត្រូវបានតាក់តែងជាប្រលោមលោកថា ទាវឯក និង សាស្ត្រាល្បែងឈ្មោះថា ទុំទាវ ដោយលោកឧកញ៉ាសន្ធរវោហារម៉ុក និងក្រោយមកដោយព្រះភិក្ខុសោម។
ក្នុងសាច់រឿងទុំទាវ
ក្នុងអត្ថបទរបស់ព្រះភិក្ខុសោម ពើបាននិយាយច្បាស់ពីគ្រួសាររបស់ទុំទេ។ គ្រាន់តែបញ្ជាក់ថា ទុំមាន ម្ដាយ ចាស់ជរាម្នាក់ និង គ្មានឪពុកទេ។ ទុំមានមិត្តជិតស្និទ្ធម្នាក់ ឈ្មោះ ពេជ្រ ដែលជាមិត្តរួមគ្រូ។ ក្រោយមកទើបចាប់ផ្ដើមស្គាល់ និង ស្រលាញ់ នាងទាវ។
ក្នុងអត្ថបទដដែលសរសេរថា ទុំមានសំលេង ពិរោះ ទើបត្រូវបាននិមន្តអោយទេសនៅផ្ទះទាវ។ ទើបពួកគេបានស្គាល់គ្នា។ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​បំបែកដោយម្ដាយនាង ដោយមានបំណងលើកអោយ ម៉ឺនងួន ឬ ធ្វើស្នំស្ដេច ម្ដង ជា ពីរដង តែទីបំផុតពួកគេក៏សំរេចចិត្តស្លាប់ទាំងពីរនាក់។
ដោយសារតែ ស្រលាញ់ ទាវខ្លាំងពេក ទុំ ក៏បបួលទាវពេជ្រសឹក។ តែលោកគ្រូមិនអនុញ្ញាតិ ព្រៅបើតាមការទស្សន៍ទាយ ទុំនឹងត្រូវ ស្លាប់ លុះចាំ ៣ ខែទៀត ទុំបអាចសឹកបាន។ ចំណែកពេជ្រ អាចសឹកបាន។ ប៉ុន្តែ ទុំទ្រាំមិនបាន ក៏លួចសឹកនៅកៀនរបងវត្ត។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តួអង្គរឿងទុំទាវ (សោម)ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តួអង្គរឿងទុំទាវ (ម៉ុក)ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តួអង្គរឿងទាវឯកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ឺនសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចំរៀងសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្មូតសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទុំទាវ
ចម្រៀករង្វង់
thumb|300px| ចម្រៀករង្វង់គឺជាបំណែកនៃរង្វង់ដែលបិទជិតដោយធ្នូ និងកាំពីរនៃរង្វង់នោះ។ ក្រឡាផ្ទៃចម្រៀករង្វង់អាចរកតាមការពិពណ៌នាដូចខាងក្រោម។
តាង \theta \, ជាមុំផ្ចិតគិតជារ៉ាដ្យង់ និង r\, ជាកាំ។ ក្រឡាផ្ទៃសរុបនៃរង្វង់គឺ \pi r^2 \, ។ ក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់អាចទទួលបានដោយគុណក្រឡាផ្ទៃរង្វង់នឹងផលធៀបនៃមុំ និង 2\pi \, (ដោយសារតែក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់គឺសមាមាត្រទៅនឹងមុំ និង 2\pi \, គឺជាមុំទាំងមូលនៃរង្វង់)។ ដូចនេះក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់កំណត់ដោយៈ
ប្រសិនបើ \theta \, ជាមុំផ្ចិតគិតជាដឺក្រេ នោះគេបានរូបមន្តក្រឡាផ្ទៃនៃចម្រៀករង្វង់កំណត់ដោយៈ
រូបមន្តសង្ខេប
ស្តាំ|300px|thumb|
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វង់និងស៊្វែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ល្ខោនមហោរី
ឌី ដូវ គឺជាសិល្បៈចំណាស់ដែលបង្កើតឡើងដោយលោក គឹម មុន្នី។
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនខ្មែរ
របាំគោះអង្រែ
របាំគោះអង្រែ ជារបាំប្រជាប្រិយមួយ ដែលបង្កើតឡើងដោយប្រើប្រាស់ដុំឈើ អង្រែ ហើយនិងត្បាល់ ដែលកសិករតែងតែ យកវាមកបុកកម្ទេច សំបកគ្រាប់ស្រូវចេញ។ របាំនេះ តែងតែប្រារឰធ្វើបន្ទាប់ ពីរដូវច្រូតកាត់ហើយ គឺធ្វើដើម្បីថ្លែងអំណរគុណ និងការគោរពចំពោះព្រលឹងអារក្ខអ្នកតា ទាំងឡាយដែលនាំមកនូវភាព រុងរឿងនិង ការលូតលាស់ដល់ការដាំដុះស្រូវ ។ ប្រជាកសិករនាំគ្នារាំលេងកំសាន្តនៅពេលឈប់ សម្រាកពីការច្រូតកាត់ ឬក្នុង ពីធី។របាំនេះពុំមានទំនុកច្រៀង។
ប្រភព
របាំនេះមានប្រភពមកពី សាស្រ្តជាតិតូចតាចមួយហៅថា កួយ
តំណភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រពៃណី
បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តបាត់ដំបង
ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បញ្ជី​ឈ្មោះ​ប្រាសាទ​បុរាណ​ខ្មែរ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​នៃ​ខេត្តបាត់ដំបង។
មើល​ផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង
ស៊ីហ្គេមលើកទី១០
ស៊ីហ្គេមលើកទី១០ ធ្វើឡើងនៅទីក្រុងចាការតា​ប្រទសឥណ្ឌូនេស៊ី ពីថ្ងៃទី២១ដល់ថ្ងៃទី៣០ សីហា ១៩៧៩។ នេះជាលើកទីមួយហើយដែលឥណ្ឌូនេស៊ីបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះព្រឹត្តិការណ៍នេះ។ ពិធីបើកនិងបិទការប្រកួតត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងឱឡារិកនៅ ពហុកីឡាដ្ឋានសេណេយ៉ាន់កីឡា នៅរដ្ឋធានីចាការតា ក្រោមអធិបតីភាព​លោកប្រធានាធិបតីស៊ូហារតូ។
ចំនួនមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
1-ប៊្រុយណេពេលនោះនៅជាប្រទេសអាណានិគមអង់គ្លេសនៅឡើយ។
ប្រាសាទ​ចុង​ស្រុក
ប្រាសាទចុងស្រុក​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ចុងស្រុក ឃុំចុងស្រុក ស្រុកស៊ីធរកណ្តាល ខេត្តព្រៃវែង មានចម្ងាយ​ប្រហែល ៣៨គ.ម ពីទីរួមខេត្តព្រៃវែង​។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​សភាព​ទ្រុឌ​ទ្រោម បាក់បែក ធ្វើ​ពី​ឥដ្ឋ និង ថ្មភក់ កសាងឡើង​នៅ​សតវត្យរ៍ទី៧។ នៅក្នុង​ប្រាសាទ​គេ​ឃើញ​មាន​សល់​នូវ​រូប​ព្រះ​គោ​មួយ​អង្គ​ធ្វើ​អំពី​ថ្មភក់ ជា​ប្រភេទ​ពោធិសាត់​មួយ​ដ៏​មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ពូកែ​នា​សម័យ​កាល​នោះ។
សិង្ខក័ង្ខា
​
ព្រះបាទសិង្ខក័ង្ខា រឺ ស្ដេចក្រែង រឺ ស្ដេចតាក្រែង (គ.ស ១១០៩-១១៩៥) រជ្ជកាល (គ.ស ១១៤៧-១១៩៥) នាម៉ឺន​មុខមន្ត្រី​ទាំងអស់​គ្នា​ ​បាន​មូលមតិ​ចុះសម្រុង​ទៅ​សុំ​យាង​ព្រះ​សិង្ខកុមារ​ ​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​អំពី​បងស្ដេចពំនោល។​ ព្រះបាទ​សិង្ខក័ង្ខា​ ថ្ងៃ ​១៣​កើត​ ​ខែ​ផល្គុន​ ឆ្នាំថោះ​ ​ព.ស​ ១៦៩១ ត្រូវជា​ ​ម.ស ​១០៦៨ ច.ស​ ៥០៩ និង​ត្រូវជា​ ​គ.ស ​១១៤៧ ព្រះ​សិង្ខកុមារ​បាន​ទទួល​ព្រះរាជ​អភិសេក​ ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​២២។​ ព្រះបាទសិង្ខក័ង្ខា ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់មាន​ព្រះ​ជន្ម​ ​៣៨​វស្សា។ ព្រះ​គោរម​នាម​របស់​ព្រះ​អង្គ​គឺ​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​សិង្ខក័ង្ខា​ ​មហា​រាជាធិរាជ។​ ក្រោយ ​ដែល​បាន​សោយរាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ ៤៩ ​ឆ្នាំ​មក​ ​ព្រះបាទ​សិង្ខក័ង្ខា​ ​ទ្រង់​ចូល​ទិវង្គត​ ​នៅ​ឆ្នាំថោះ​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ​៨៦​ ​វស្សា ដោយ​ជរា​ព្យាធិ។
ព្រះរាជជីវប្បវត្តិ
ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​សិង្ខកុមារ​ ​ដែល​តាំង​តែ​ពី​នៅ​តូច​ជា​កុមារ​ ​ចូល​ចិត្ដ​តែ​ឆ្ងល់​ ​ចោទ​ជា​សំណួរ​សួរ​ដេញដោល​ត្រិះ​រិះ​ពិចារណា​ ​មិន​ចេះ​ចប់​មិន​ចេះ​ហើយ​ ​ត្រូវ​បាន​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ដាក់​ព្រះ​នាម​ថ្វាយ​ថា​ ​ស្ដេច​ក័ង្ខា​ ​ឬ​ស្ដេច​តាក្រែង។​ ពង្សាវតារ ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​បាន​កត់​សម្គាល់ថា​ ​ស្ដេច​អង្គ​នេះ​ ​នៅ​ចំ​មុខ​បញ្ហា​នីមួយៗ ​ព្រះ​អង្គ​ត្រិះ​រិះគិត​ពិចារណា​ ​វែកញែក​ល្អិតល្អន់​គ្រប់​ជ្រុង​គ្រប់​ជ្រោយ​ ​មិន​ដែល​ធ្វេសប្រហែស។​ ​ដូច្នេះ​ហើយ​អ្វី​ដែល​ព្រះ​អង្គ​សម្រេច​ធ្វើ​មិន​ដែល​ខុស​ឡើយ។​ ​ដោយសារ​គុណសម្បត្ដិ​នេះ​ ​ទើបបាន​គេ​នាំ​គ្នា​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អង្គ​ថា​ស្ដេច​ក្រែង​ ​ឬ​ស្ដេច​តាក្រែង។​ ក្នុង​ឆ្នាំថោះ​ ​ព្រះ​មហេសី​ព្រះ​នាង​ពៅ​ ​ប្រសូត​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ព្រះ​នាម​សែណ្ណ័ករាជ។​ ក្រោយ ​ដែល​បាន​សោយរាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​បាន ​៤៩ ​ឆ្នាំ​មក​ ​ព្រះបាទ​សិង្ខក័ង្ខា​ ​ទ្រង់​ចូល​ទិវង្គត​ ​នៅ​ឆ្នាំថោះ​ ​ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម​ ​៨៦ ​វស្សា ដោយ​ជរា​ព្យាធិ។​ ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះសែណ្ណ័ករាជ​ ​ត្រូវ​បាន​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​តូច​ធំ​ ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់​នាំ​គ្នា​ទៅ​សុំ​យាង​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​ កម្ពុជា​ ​បន្ដ​ព្រះរាជ​វង្ស​ពី​ព្រះ​បិតា។​
សិល្បៈប្រើវោហារបង្ហូរគំនិត
ធម្មជាតិជាកវីនិពន្ធ
សិល្បៈប្រើវោហារបង្ហូរគំនិត
ដោយលោក នភ ហង្សផលា ខែកក្កដា២០១១
អ្នកប្រាជ្ញមិនមែនជាប្រាជ្ញ ដោយការនិយាយច្រើន តែប្រាជ្ញដោយសារគំនិតនិងការប្រព្រឹត្ត ប្រកប ដោយ សីលធម៌ គុណធម៌ និងការនាំនូវគតិបណ្តុះនូវគុណប្រយោជន៍ សម្រាប់មនុស្សផង ជាទូទៅ ដោយការប្រើពាក្យពេចន៍ ប្រពៃថ្លៃថ្នូរ មានន័យខ្លឹមសារ មានគំនិតនិងឆន្ទៈ ឧត្តុង្គឧត្តម មានសច្ចៈភាព សមរម្យតាមកាលៈទេសៈ មានន័យថា អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយរមែងត្រិះរិះ គិតវែកញែក វិភាគល្អិតល្អន់ ច្បាស់លាស់ អំពីគុណសម្បត្តិនិងគុណវិបត្តិ ដែលជាផលនៃ ពាក្យពោលស្ដីរបស់ខ្លួន ទាំងឡាយ។  ដូច្នេះ យើងគប្បីជ្រើសរើស គំរូល្អរបស់លោកបែបខាងលើនេះ  យកមកប្រើប្រាស់ ដើម្បីបង្កើន ថ្វីដៃនិពន្ធរបស់យើង អោយឈានចូល កម្រិតមួយ យ៉ាងខ្ពស់ត្រដែត គង់វង្សយូរអង្វែង។
ពូជពង្សសាវតារខ្មែរជាអ្នកសិល្បៈកាព្យឃ្លោង
បើសិនយើងនាំគ្នាសង្កេត អោយជាក់លាក់ទៅ យើងនឹងបានឃើញថា ស្មេរខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញ ទាំងឡាយ ច្រើននិយមជ្រើសរើស ចងក្រងអក្សរសិល្ប៍ លក្ខណៈកម្រងកែវ បែប កំណាព្យ (ដូចជានៅក្នុងរឿង រាមកេរ្តិ៍ ក្រុងសុភមិត្រ ទុំទាវ ច្បាប់អប់រំ ច្បាប់ផ្សេងៗ) ចម្រៀង(ទំនុកច្រៀងមហោរី ប្រពៃណី ប្រជាប្រិយ និងសម័យ) និង ភាសិតផ្សេងៗ ជាដើម។ មូលហេតុចំបងដែលខ្មែរយើងមាន ទម្លាប់សរសេរ បែបកាព្យឃ្លោង គឺមកពីឥទ្ធិពលនៃ តន្ត្រីនិងសិល្បៈ បានដោតដាំ ក្នុងសន្ដាន របស់យើងតាំងពី បុរេកាលមក ដោយសារការយល់ឃើញ ជាប់ជានិច្ចថា ‍‌ជីវិតខ្មែរគឺជាសិល្បៈ សិល្បៈគឺជាជីវិតខ្មែរ។ ទស្សនៈនេះ បានញ៉ាំងអោយប្រទេសជាតិខ្មែរ ទទួលនូវការរីកដុះដាល ចម្រុងចម្រើន ច្រើនសម័យ កាល រាប់មិនអស់ រហូតធ្លាប់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ទូទាំងសកលលោកថា ជាអាណាចក្រមួយ ដែលប្រកបដោយវប្បធម៌ និង អរិយធម៌យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ត្រកុំត្រកាល ទៀតផង។ ទន្ទឹមនឹងការរីក ចម្រើននេះ កម្រងកែវ ផ្នែកកំណាព្យកាព្យឃ្លោង ក៏បានក្លាយជា គោលចំបង នៃការនិពន្ធ អក្សរសិល្ប៍ ខ្មែរ ដែលអ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវ័ន្ដ និងកវីរបស់យើង ជាច្រើនជំនាន់តមក និយម ជ្រើសយកមកធ្វើជាគោល ក្នុងការសរសេរ ផ្តិតគំនិតនិងឆន្ទៈរបស់ខ្លួន នៅក្នុងការណែនាំអ្នកអាន អោយបានទទួល នូវការ កំសាន្តផង ទទួលចំណេះចេះដឹងផង និងបណ្តុះស្មារតីជាតិនិយមផង ព្រមជាមួយគ្នាយ៉ាងពេញទំហឹង តែម្តង។ ដោយមូលហេតុនេះ ទើបយើងឃើញ សិល្បៈកំណាព្យ បានធ្វើដំណើរវិវដ្ត ជ្រួតជ្រាប ក្នុងជីវិតរបស់ខ្មែរ គ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ រហូតមានជាប់ជាទំនៀមទម្លាប់ តរៀងដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដូចជា ប្រភេទ សំនៀងតូរ្យតន្ត្រី ដែលគេច្រៀងប្រគំឡើង នៅពេល មានបុណ្យទាន ឬពិធីសំខាន់ៗ ដូចជា ពីធីមង្គលការ ពីធីឡើងផ្ទះ ពិធីបង្កក់កូនចៅ ពិធីឈាបនកិច្ច ជាដើម។
កវី ការគិត និង ការបង្ហូរគំនិត
កវីទាំងឡាយ ច្រើនផ្តល់ការវិភាគលំអិត ទៅលើអ្វីៗទាំងពួង ដែលទាក់ទិនទៅនឹងរឿងរ៉ាវក្នុងជីវិត របស់ខ្លួន ឬក្នុងសង្គម ត្បិតអី កវីជាប្រភេទអ្នកនិពន្ធដែលចូលចិត្តធ្វើការសង្កេត ពិនិត្យ ល្អិតល្អន់ ជាទីបំផុត។ មិនថានៅទីណា កន្លែងណា កវីតែងសម្លឹងរក លក្ខណៈប្លែកៗ ពិសេសៗ អស្ចារ្យ នៃអ្វីៗ ជុំវិញខ្លួនជានិច្ច ហើយចងក្រងនូវគំហើញផ្សេងៗរបស់គេ ទុកជាបទចម្រៀង ឬ ជាកំណាព្យផ្សេងៗ ដែលមានចុងចួនពិរោះរណ្ដំ តាមក្បួនខ្នាតនៃសិល្បៈកំណាព្យខ្មែរ។ កវីឆ្នើម ច្រើនមានទេពកោសល្យ ខ្ពស់ ក្នុងការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ ពិរោះរណ្ដំ តាមលក្ខណៈអក្សរសិល្ប៍ ដើម្បីបង្ហាញនូវគំនិត និង អារម្មណ៍ផ្សេងៗ ដែលទាក់ទងទៅនឹងសោភ័ណជីវិត និងប្រយោជន៍ទាំងឡាយ ដែលនាំជីវិត អោយ កាន់តែថ្កុំថ្កើងរុងរឿង។ លក្ខណៈពិសេសនៃសំណេរកវី គឺផ្តោតទៅលើ គោលការណ៍ច្បាស់លាស់ មាន ចេតនាអ្វីមួយពិត ប្រាកដ ដែលធ្វើអោយអារម្មណ៍ អ្នកអានរំភើបរីករាយសប្បាយ និងទទួលភាព រមនានៅក្នុងចិត្ត ទើបស្នាដៃនិពន្ធនិមួយៗនោះ មានអត្ថន័យ រសខ្លឹមសារ ពណ្ណរាយ សម្រាប់កវី ខ្លួនឯងផង សម្រាប់អ្នកអានទាំងឡាយផង។ ស្នាដៃចងក្រងនិមួយៗ ជាប្រភពបែងចែកកវីនិពន្ធ អោយ មាន លក្ខណៈពិសេសៗ រៀងៗខ្លួន យោងទៅតាមគំនិត ប្រាជ្ញា និង ការបណ្ដុះ ភាពរីករាយ របស់កវី ចំពោះអ្នកអាន។
ជាធម្មតា កវីច្រើនមានគោលបំណងក្នុងការចងក្រងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដូចជា៖
១. និពន្ធដើម្បីកំសាន្ដ សប្បាយជាទូទៅ ២. និពន្ធដើម្បីរៀបរាប់អំពីបទពិសោធន៍ និង អារម្មណ៍របស់អ្នកនិពន្ធ ៣. និពន្ធដើម្បីបញ្ចេញមតិយោបល់ ឬ គំនិតផ្សេងៗ ទាក់ទងទៅនឹងសង្គម និង ជីវិត ៤. និពន្ធដើម្បីការអប់រំទូន្មាន បណ្ដុះប្រាជ្ញា និង បង្កើនស្មារតីទទួលខុសត្រូវរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម
១. ការនិពន្ធដើម្បីកំសាន្ដ សប្បាយជាទូទៅ
កវីដែលនិពន្ធសម្រាប់កំសាន្ដ ច្រើនរៀបរាប់ពីសម្ព័ន្ធចំណងដួងចិត្ត រវាងអ្នកនិពន្ធ និង ធម្មជាតិស្រស់ត្រកាល ពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ ប្រតិព័ទ្ធភក្ដីភាព ឬ ពីអារម្មណ៍រំជើបរំជួល ជ្រួលក្នុងបេះដូង ដូចជា នៅក្នុងបទចម្រៀង ឬ កំណាព្យកាព្យឃ្លោងពិរោះរណ្ដំ ដើម្បីខាបអារម្មណ៍អ្នកស្ដាប់ អោយអណ្ដែត អណ្ដូង តាមរយៈសំនួនវោហារដ៏ផ្អែមល្ហែម របស់អ្នកនិពន្ធ។ កវីយើង និយមចងក្រងពីសោភ័ណ     ធម្មជាតិ មានដូចជា ទឹកជ្រោះ ព្រឹក្សាលតាវល្លិ៍ ព្រៃភ្នំក្រំថ្ម ទឹករលកសមុទ្រ ជើងមេឃ ពពកខ្យល់ ម្រឹគីម្រឹគា បក្សីបក្សា មច្ឆា និង ភូមិករ។ល។ ទាំងនេះជាលក្ខណៈពិសេស ដែលកវីបញ្ចេញ ទឹកដមស្នាដៃបង្កអារម្មណ៍អ្នកអាន អោយយល់នូវភាពរមនា សប្បាយរីករាយ ក្សេមក្សាន្ដ នៅក្នុង ក្រអៅបេះដូង យ៉ាងជ្រាលជ្រៅបំផុត។
២. និពន្ធដើម្បីរៀបរាប់អំពីបទពិសោធន៍ និង អារម្មណ៍របស់អ្នកនិពន្ធ
នៅក្នុងរឿងជីវិតជាទូទៅ មនុស្សយើងម្នាក់ៗ រមែងឆ្លងកាត់ហេតុការណ៍ច្រើនរាប់មិនអស់ ដែលជាបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ប្លែកៗ ផ្សេងៗគ្នា។ ជួនកាលកវីយើងខ្លះ មានត្រឹមតែបទពិសោធន៍ ផ្ទាល់ខ្លួននេះ សម្រាប់់បន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង ដែលមានក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន អោយបានធូស្រាល នៅពេល ដែលខ្លួនគេ កំពុងប្រឈមមុខនឹងអារម្មណ៍ណែនណាន់ តានតឹង ពិបាកអ្វីមួយ។ បទពិសោធន៍មិនល្អ បង្កអោយមានអារម្មណ៍មិនល្អ។ នេះជាហេតុនាំអោយកវីយើង មួយចំនួន និយមលើកយកតែ អារម្មណ៍ ហ្មួហ្មងរបស់ខ្លួន មកបញ្ចេញតាមរយៈទឹកខ្មៅចុងប៉ាកា ដែលជាហេតុបង្ក និង ជម្រុញអោយអ្នកអាន មានអារម្មណ៍ធុញថប់ តប់ប្រមល់ តាមអត្ថរសសំណេរអវិជ្ជមានរបស់កវី ដូចជា ការសរសេរ អំពីគំនុំសងសឹក លាយឡំនិង កំហឹងទោសៈស្អប់ខ្ពើម និន្ទារិះគន់ ច្រណែន ប្រទុស្តឫស្យា ការបន្ទាប បន្ថោកតម្លៃមនុស្សភាពរបស់ខ្លួន ឬ អ្នកដទៃ ជាដើម។ ប្រការនេះ ជាបញ្ហាដ៏ធំមួយនៅក្នុង សង្គមខ្មែរ បច្ចុប្បន្ននេះ ព្រោះថាការចងក្រងតាមលក្ខណៈអវិជ្ជមានបានបាក់ក្លាយជាផ្នត់គំនិត ចាក់ស្រែះ ក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ហើយនៅមិនទាន់ឃើញមានការកែប្រែ អោយប្រសើរវិជ្ជមានច្រើន នៅ ឡើយទេ។ ដើម្បីកែប្រែទម្លាប់មិនល្អនេះ ស្មេរទាំងឡាយ គប្បីរក្សាសតិស្មារតីរបស់ខ្លួន អោយ មានលំនឹង និង រក្សាទឹកដមស្នាដៃ អោយឋិតនៅក្នុងភាពវិជ្ជមានជានិច្ច ជាពិសេសនៅពេលដែល ចងក្រងអត្ថបទ ដែលនឹងមានប្រិយភាពយូរលង់ចេរកាល នៅក្នុងប្រវត្តិអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ។ ស្មេរ ទាំងឡាយ គប្បីសិក្សា សម្រាំងយកក្បួនល្អៗ ពីកវីបណ្ឌិត និង អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ ដូចដែលយើងបាន រៀបរាប់ពីខាងដើម។ នៅពេលណាដែលស្មេរ ចងក្រងអត្ថបទ ដែលនាំមកនូវភាពរុងរឿង ថ្កុំថ្កើង ក្សេមក្សាន្ដ នោះសង្គមខ្មែរយើងនឹងបរិបូរណ៍ទៅដោយភាពវិជ្ជមាន មានវឌ្ឈនៈភាព និងសុខមាលភាព ក្នុងដួងចិត្តយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ៣. និពន្ធដើម្បីបញ្ចេញមតិយោបល់ ឬ គំនិតផ្សេងៗ ទាក់ទងទៅនឹងសង្គម និង ជីវិត
សិទ្ធសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិយោបល់ មានតម្លៃខ្លាំងណាស់ សម្រាប់ការរីកចំរើន របស់ សង្គមយើង ព្រោះថា គំនិតនិមួយៗ មិនដូចគ្នា ហើយអាចនាំប្រយោជន៍ដល់សង្គមយើង ប្រសើរៗ ផ្សេងៗគ្នាដែរ។ កវីនិពន្ធយើងមួយចំនួន បានស្គាល់ច្បាស់នូវតម្លៃនេះហើយ ក៏បានខំប្រឹងព្យាយាម យកក្បួនតែងកំណាព្យផ្សេងៗ មកប្រើប្រាស់ជាទបង្ហូរគំនិត ឆន្ទៈ និង ការពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បី ដុះខាត់ នូវទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន ដើម្បីពង្រីកនិងពង្រឹង ភាពរីកចម្រើនក្នុងផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរផង ក្នុងការបណ្ដុះបណ្ដាល គំនិតពណ្ណរាយ របស់មនុស្សក្នុងសង្គមជាតិផង។ មតិយោបល់ ដែលមានតម្លៃបំផុត គឺជាមតិដែលនាំនូវសារៈប្រយោជន៍ប្លែកៗ យ៉ាងបរិបូណ៌ ដល់សង្គម ក្នុងគោល បំណង កែលំអអោយបានប្រសើរជាងមុន អោយមានភាពរីកចំរើន អោយមានការដុះដាល ទាំងប្រភព ធនធានមនុស្ស និង សង្គម ជាទូទៅ។ រីឯគំនិតល្អៗទាំងនោះវិញសោត ក៏អាស្រ័យទៅលើការ ដែលយើងអាចយកគំនិតនោះ ទៅអនុវត្តន៍ ប្រើប្រាស់បាន ដោយមានប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្ដែង។ កវី ដែលមានគោលដៅបែបនេះ ច្រើនសរសេររៀបរាប់លើកយកហេតុផល គុណសម្បត្តិ មកបង្ហាញ ដើម្បី ជាឯកសារយោង គាំទ្រគំនិតយោបល់របស់ខ្លួន។ កាលបើអ្នកអានណាមួយ ប្រទះស្នាដៃ និង គំនិតជ្រៅជ្រះ បែបលក្ខណៈខាងលើនេះ គួរឆ្លៀតឱកាស ស្រង់គំនិតនិងមតិយោបល់ល្អៗ ទាំងឡាយ នោះ មកវិភាគពិចារណា អោយបានហ្មត់ចត់ មុននឹងយកទៅអនុវត្តន៍ ពិសោធន៍ អោយបាន ឃើញជាក់ច្បាស់។
៤. និពន្ធដើម្បីការអប់រំទូន្មាន បណ្ដុះប្រាជ្ញា និង បង្កើនស្មារតីទទួលខុសត្រូវរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម
ភ័ព្វសំណាងមួយរបស់ខ្មែរគឺ ប្រទេសយើងបរិបូណ៌ ទៅដោយអ្នកប្រាជ្ញ សឹងតែគ្រប់សម័យកាល គ្រប់ជំនាន់ ជាពិសេស អ្នកប្រាជ្ញដែលមានឆន្ទៈមុតមាំក្នុងការអប់រំ ណែនាំ កូនចៅ អោយទទួលនូវគំនិត និង ការទូន្មានល្អៗ ទៅអនុវត្តន៍បណ្ដុះបណ្ដាលភាពរីកចម្រើន និង សុភមង្គលក្នុងជីវិត។ ជាតិជាអ្នកប្រាជ្ញ រមែងប៉ិនប្រសប់ ក្នុងការស្វែងរកវិធីសាស្ដ្រផ្សេងៗ ដើម្បីអប់រំ ណែនាំ បង្ហាញផ្លូវ ក្នុងចំណោមនោះ មានការសរសេរចងក្រងគំនិតអប់រំ ជាកំណាព្យ ជាកម្រងកែវទំនុកចម្រៀង ជាភាសិតពិរោះៗ ជាពាក្យស្លោក ជាច្បាប់ទូន្មាន ជារឿងព្រេងនិទាន ជារឿងប្រលោមលោក ជាអត្ថបទសិក្សា ផ្សេងៗ។ល។
កវីអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើង និយមលើកយកសេចក្ដីល្អ ក្នុងសីលធម៌ និង គុណធម៌ ចាំបាច់សម្រាប់ការរស់នៅ ដោយសុខសន្តិភាព និង វឌ្ឍនៈភាព ដូចជា៖
-	កំណត់សម្គាល់នូវសេចក្ដីល្អ និង វិន័យប្រចាំខ្លួន គឺ សីលធម៌
-	កំណត់សម្គាល់នូវអំពើល្អ របស់មនុស្ស គឺ គុណធម៌
-	ការសម្ដែងកតញ្ញូតា ចំពោះអំពើល្អ របស់បុគ្គល ដូចជាអ្នកមានគុណ គ្រូបាអាចារ្យ ជាដើម។
-	កំណត់សម្គាល់នូវសេចក្ដីព្យាយាមរបស់មនុស្ស ដើម្បីជម្រុញ ពង្រឹងចិត្តកូនចៅ អោយខិតខំតស៊ូ បំពេញកិច្ចការ តាមមុខនាទី។
-	ពង្រឹងស្មារតីទទួលខុសត្រូវ របស់កូនចៅ ដូចជាការផ្ដល់ឳវាទ អប់រំ រំលឹកដាស់តឿន កូនចៅ ឬ មនុស្សទាំងឡាយក្នុងសង្គម អោយប្រព្រឹត្តខ្លួនសមរម្យ ក្នុងការចិញ្ជឹមជីវិតដោយសុចរិត ដោយកម្លាំងសតិប្រាជ្ញា កម្លាំងកាយចិត្ត និងមានស្មារតី មនសិការ រក្សាការពារ ផ្ទះសម្បែង ទីលំនៅ បរិដ្ឋាន ញាតិមិត្រ ទ្រព្យសម្បត្តិ។ល។
-	ពង្រីកសាមគ្គីភាព ដោយក្រើនរំលឹក អោយមនុស្សចេះសម្របសម្រួលខ្លួន ចិត្ត គំនិត រួម សហការ រវាងគ្នានឹងគ្នា ដើម្បីសម្រេចគោលការណ៍អ្វីមួយ ព្រមទាំងបង្ហាញ អោយមនុស្ស គ្រប់រូប បានឃើញបានយល់នូវសារៈប្រយោជន៍ និង កម្លាំងដ៏មុតមាំអស្ចារ្យនៃសាមគ្គីភាព។
-	បណ្ដុះសុខមាលភាព គឺ ភាពកក់ក្ដៅក្នុងគ្រួសារ និង ពន្លាតឥទ្ធិពលនៃសុភមង្គលរបស់មនុស្ស ទៅលើសង្គមញាតិមិត្តជុំវិញខ្លួន និង សង្គមជាតិទាំងមូល។
-	កំណត់សម្គាល់នូវសប្បុរសធម៌ យោគយល់ អធ្យាស្រ័យ របស់មនុស្សចំពោះមនុស្សដូចគ្នា គឺ ការលើកបង្ហាញនូវភាពប្រសើរ របស់បុគ្គលដែលមានទង្វើល្អ មានអនុគ្រោះ និង ការអត់  អោន រវាងគ្នានឹងគ្នា។
ក្នុងចំណោមចំនុចសំខាន់ៗខាងលើ យើងគប្បីផ្ដល់តម្លៃ និង ចំណាប់អារម្មណ៍ ខ្ពស់បំផុតទៅលើ ការនិពន្ធដើម្បីអប់រំទូន្មាន បណ្ដុះប្រាជ្ញា និង ស្មារតីទទួលខុសត្រូវ។ សូមបញ្ជាក់ថា ការអប់រំដែលប្រសើរ ពុំមានការបង្គាប់បញ្ជា អោយអ្នកអានធ្វើអ្វីៗ តាមពាក្យបញ្ជា ដោយមិនទុកឱកាស អោយគេបានពិចារណា គ្រប់ជ្រុងជ្រោយនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការអប់រំល្អប្រសើរ រមែងជួយអោយអ្នក ទទួលនូវពន្លឺប្រាជ្ញា និង ភាពស្រស់ត្រកាលក្នុងជីវិត ប្រកបដោយក្ដីសង្ឃឹមក្នុងដួងចិត្ត និង ភាពវិជ្ជមាន នៅក្នុងគំនិតជានិច្ច ជាកាល។ ស្មេរអាចសម្រេចគោលបំណងធំនេះ ដោយប្រសិទ្ធបាន អាស្រ័យទៅលើទេពកោសល្យប្រើវោហារ បែបអ្នកប្រាជ្ញប៉ិនប្រសប់ ដើម្បីបញ្ចេញនូវគំនិតល្អៗ រាប់មិនអស់ សាបព្រោះក្នុងសង្គមខ្មែរ អោយរីកចម្រើនរុងរឿងនិរន្តន៍។
'''‹សច្ចៈភាពជាជំហរ សីលធម៌បរិបូណ៌ នាំអភិរម្យ   គុណធម៌ប្រពៃជាគោលធំ យុត្តិធម៌មុតមាំជាកំពូល› ‹វិន័យជាគន្លឺះ ភាពថ្លៃថ្នូរជាគ្រឹះ ខន្តីជាជំហរ អភ័យជាគ្រឿងលំអ ចិត្តបវរជាសរសរគំនិតអ្នកប្រាជ្ញ› ‍‍ ~ នហផ'''
ល្ខោនបើកបទ
ល្ខោនបើកបទ អាចមានកំណើតនៅខេត្តបាត់ដំបងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអង្គអេង គស1794។ យោងតាមឯកសារលោកតូច ឈួង បានអោយដឹងថាសម្តេចចៅហ្វាបែនដែលបានគ្រប់គ្រងខេត្តបាត់តំបងបានបង្កើតក្រុមសិល្បៈរបាំ និងក្រុមល្ខោនបើកបទសម្រាប់បុណ្យទានចូលឆ្នាំ ឬទទួលភ្ញៀវជាន់ខ្ពស់ ហើយល្ខោនបើកបទបានមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងនៅខេត្តបាត់តំបង សៀមរាបនិងកំពង់ធំ។
ល្ខោនបើកបទនេះបានមានជីវិតរស់នៅរហូតដល់ឆ្នាំ1968 ហើយត្រូវបាត់សូន្យអស់តែម្តងក្នុងសម័យប៉ុល ពត។ នៅសល់តែសិល្បករ 01 នាក់និងសិល្បការិនី 01 នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលជាសាក្សីក្នុងល្ខោនបើកបទនេះ។
អ្នកបង្កើតល្ខោនបើកបទ
1 ចៅហ្វាបែន អ្នកបង្កើតមុនគេនៅឆ្នាំ1795 នៅខេត្តបាត់ដំបង
2 លើកទីពីរ រៀបចំបង្កើតនៅឆ្នាំ1960ដោយក្រុមល្ខោនរបស់ឃុនព្រះម្នាងបូផ្ផានរល័ក្ខណ៍ យិន តាត នៅភ្នំពេញ
អ្នកចូលរួមសម្តែង: 1 លោក ជា សុខុម 2 ម៉ែ លឿម ក្រុមល្ខោនស៊ីឡឹប 3 ម៉ែ ផាន់
បច្ចេកទេសសម្តែង: 1 តាមពាក្យសាមញ្ញគេហៅថា ល្ខោនរាំឯង ច្រៀងឯង និងនិយាយឯង
2 សិល្បករ សិល្បការិនី ត្រូវចេះរាំក្បាច់ខ្មែរ ចេះច្រៀង ចេះលេងល្ខោន
3 ត្រូវនៅលីវ មិនទាន់មានប្តី មិនទាន់មានប្រពន្ធ
4 ត្រូវចេះច្រៀងបើកបទ គឺច្រៀងមុនភ្លេង ត្រូវចេះក្បាច់ខ្មែរ4500
5 ល្ខោនបើកបទខុសពីល្ខោនបាសាក់ ល្ខោនយីកេ ល្ខោនអាប៉េ ត្រង់សិល្បករ សិល្បការិនី ត្រូវច្រៀងមុនភ្លេង ទើបភ្លេងលេងតាមក្រោយ ហើយគេប្រើភ្លេងពិណពាទ្យ មិនអាចប្រើភ្លេងមហោរីមកលេងបានទេ។
6 ល្ខោនបើកបទ ត្រូវកាត់កងឆាកតាមបែបល្ខោននិយាយ
7 ពេលសម្តែងត្រូវរាំតាមក្បាច់ ក៏ប៉ុន្តែមិនប្រើក្បាច់ច្រើនពេកទេ
8 ល្ខោនបើកបទមិនយកស្រីធ្វើតួប្រុសទេ គឺតួស្តេចត្រូវយកប្រុស តួឯកប្រុសគឺយកប្រុស
9 ពិធីហោមរោងមុនសម្តែង គឺភ្លេងសាធុការ រួចហើយមានរបាំក្បាច់មួយ
10 តួយក្សប្រុស គេមិនគូរមុខទេ គឺតែងដូចយក្សរបាំកូរសមុទ្រទឹកដោះ
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនខ្មែរ
ល្ខោនស្បែកតូច
ល្ខោនស្បែកតូច ត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងភូមិកំពង់តាយ៉ុង ខេត្តសៀមរាប។ តុក្កតាធ្វើពីស្បែកសត្វស្លាប់ ដៃនិងជើងអាចធ្វើចលនា និងមានឈើតូចមួយដោតជាប់នឹងដងខ្លួន មាត់អាចបើក និយាយ ច្រៀង ងាយនិងធ្វើអត្ថាធិប្បាយតាមបាននៅក្នុងរឿង។ សាច់រឿង ភាគច្រើនជារឿង កំប្លែងនិងដកស្រង់ ពីរឿងនិទានពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃ កាលជំនាន់បុរាណ៕
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនខ្មែរ
ល្ខោនស្បែកពណ៌
ល្ខោនស្បែកពណ៌ ឬល្ខោនកណ្តាល ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសម័យចតុមុខរវាងឆ្នាំ ១៨៥៩- ១៩០៤ ដោយមានការប្រទានព្រះរាជហឫទ័យទុកដាក់ ពីម្ចាស់ក្សត្រីស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ នារីរ័ត្ន។ ភាពខុសៗគ្នា នៃពណ៌ ត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ផាត់ពណ៌កែលំអនៅលើផានីទីស ម៉ូតសម័យអង្គរដែលបានកាត់ជាទំហំល្មមរួចហើយ។ តុក្កតាមិនមានផ្នែកណាមួយអាចធ្វើ ចលនាបានទេ វាបង្ហាញនៅលើផ្ទាំងមួយប្រហាក់ប្រហែល និងល្ខោនស្បែកធំដែរ តែបញ្ចាំងពីមុខផ្ទាំងក្រណាត់ ពណ៌ខ្មៅមានពាក់សំលៀកបំពាក់របាំឲ្យដូចខ្សែរឿង។
ទម្រង់នៃសិល្បៈនេះសំដែងនៅពេលថៃ្ងតែប៉ុណ្ណោះ ល្ខោនស្បែកពណ៌ នេះត្រូវបានឧបត្ថម្ភ ដោយអង្គការយ៉ូណេស្កូ ឆ្នាំ ២០០១៕
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនខ្មែរ
រឿងនរជីវៈ
រឿងនរជីវកឋិន ([1])
អតីតេ កាលេ ក្នុងកាលណោះ ព្រះបាទអានន្ទរាជ គ្រងរាជសម្បត្តិក្នុងហំសវតីនគរ។ គ្រា នោះ ព្រះពោធិសត្វ កើតក្នុងត្រកូលទុគ៌ត មានឈ្មោះនរជីវៈ ជាអ្នកចិញ្ចឹមមាតាដែលចាស់ជរា ។ នៅជិតក្រុងហំសវតីនោះ មានស្រុកមួយជាលំនៅនៃត្រកូលទាំង ៥ មានជន ៥ នាក់នៃត្រកូលទាំង ៥ នោះជាសំឡាញ់គ្នា ។ ជន ៥ នាក់នោះ គឺជាងរថ ១ ព្រានប្រមាញ់ ១ ព្រានបក្សី ១ ជាងកោរកាត់ ១ កុដុម្ពីក៍ ១ ។ ក្នុងសំឡាញ់ទាំង ៥ នេះ មានតែកុដុម្ពីក៍ម្នាក់ទេជាអ្នកមានសទ្ធាជ្រះថ្លា បាន ស្តាប់ព្រះធម្មទេសនានៃព្រះសម្ពុទ្ធទុមុត្តរៈ ហើយបានធ្វើកុសលមានទានជាដើម ។
ឯនរជីវៈ បានធ្វើការស៊ីឈ្នួលរៀងៗ ទៅ ក៏បានដល់ស្រុកនោះ ហើយបានស៊ីឈ្មួលចាំស្រែរបស់កុដុម្ពីក៍ ។ ថ្ងៃមួយនរជីវៈបាននិយាយរំលឹកកុដុម្ពីក៍ថា អ្នកមានសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភដូចខ្លួនលោកនេះ រកបានដោយកម្រ គួរតែអ្នកបរិច្ចាគទានទុកក្នុងព្រះសាសនាព្រះបទុមុត្តរៈ ។ កុដុម្ពីក៍សួរថា ទានដែលមានផលានិសង្សច្រើននោះធ្វើដូចម្តេច? នរជីវៈឆ្លើយតបទៅវិញថា កឋិនទានដែលបានថ្វាយព្រះបរមគ្រូជាម្ចាស់នោះ មានផលច្រើនជាងទានផ្សេងៗទៀត ។ កុដុម្ពីក៍ក៏មានចិត្តត្រេកអរសោមនស្ស មានចំណង់ចង់ថ្វាយសំពត់កឋិនទាន ទើបចាត់ចែងគ្រឿងបរិក្ខារផ្សេងៗ មានពូកខ្នល់ខ្នើយជាដើម ដែលសមគួរសមណបរិក្ខារ ទើបទៅបបួលសំឡាញ់ ៤ នាក់ទៀត។ ក្នុងសំឡាញ់ ៤ នាក់នោះ មានតែជាងកោរកាត់ម្នាក់ទេ ដែលទទួលត្រេកអរអនុមោទនាកឋិនទានរបស់កុដុម្ពីក៍ដោយគោរព ។ ឯសំឡាញ់បីនាក់ទៀត ឥតមានចិត្តត្រេកអរនឹងកឋិនទាននោះសោះ ។
កាលកុដុម្ពីក៍ បានរៀបចំសំពត់កឋិននឹងបរិក្ខារកឋិនរួចស្រេចហើយ ព្រមដោយនរជីវមាណពនឹងបរិវាររបស់ខ្លួន នាំគ្នាជញ្ជូនទៅកាន់ព្រះវិហារ វេរប្រគេនដល់សង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រព្រះដ៏មានបុណ្យ ផលនៃកឋិនទាននេះមានដូចម្តេចខ្លះ? ព្រះបរមសាស្តាចារ្យទ្រង់ត្រាស់សំដែងថា ជនទាំងឡាយណាប្រាថ្នាសេចក្តីសុខ កាលលះលោកនេះទៅហើយនឹងដល់នូវក្តីសុខក្នុងមនុស្សលោកនឹងទេវលោកនឹងមិនទៅកាន់អបាយភូមិមាននរក ជាដើម ។ នេះជាផលនៃកឋិនទាន ។
កុដុម្ពីក៍ បានស្តាប់ព្រះពុទ្វីកាក៏មានចិត្តរីករាយសោមនស្សក្រៃលែង ។ ឯនរជីវមាណពបានក្រាបថ្វាយបង្គំទៀបបាទមូលព្រះពុទ្ធបទុមត្តរៈជាម្ចាស់ ក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះដ៏មានបុណ្យប្រសើរអើយ ទូលព្រះបង្គំបានដាស់តឿនកុដុម្ពីក៍ ឱ្យបានធ្វើបុណ្យកុសលសម្រេចដោយកាយវាចាចិត្ត ទូលព្រះបង្គំតាំងសេចក្តីប្រាថ្នា សូមឱ្យបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធមួយអង្គទៅអនាគតកាល” ។ ព្រះពុទ្ធបទុមុត្តរៈជាម្ចាស់ទ្រង់អនុមោទនា ទ្រង់ត្រាស់ព្យាករថា "សេចក្តីប៉ងប្រាថ្នារបស់អ្នក ចូរសម្រេចដូចបំណងរបស់អ្នក ។
ចំណេរកាលតមក នរជីវមាណព បានប្រកបលក់ដូរត្រាតែមានសម្បត្តិស្ដុកស្ដម្ភឡើង បានបរិច្ចាគមហាទានក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយបានធ្វើទានដល់ស្មូមយាចកទាំងឡាយដរាបដល់អស់អាយុ ក៏បានទៅកើតក្នុងតុសិតទេវលោក ។ ឯកដុម្ពីក៍នោះ លុះធ្វើកាលកិរិយាទៅបានទៅកើតជាភុម្មទេវតានៅគន្ធមាទនបព៌តឯព្រៃហេមពាន្ត ។ ឯជាងកោរកាត់ លុះស្លាប់ទៅបានទៅកើតក្នុងត្រកូលពាណិជ ឯក្រុងពារាណសី ។
ឯជាងធ្វើរថ លុះច្យុតចាកអត្តភាពជាមនុស្សហើយ បានទៅកើតជាខ្លាធំ នាឆ្នេរស្ទឹងជិតផ្លូវធំ ។ មនុស្សទាំងឡាយត្រាច់ចរាចរតាមផ្លូវនោះ ចុះផឹកទឹកខ្លាធំក៏ចាប់អ្នកដំណើរទាំងនោះស៊ីជាអាហារ ។ ព្រានប្រមាញ់លុះស្លាប់ទៅបានទៅកើតជាយក្ខ នៅនឹងដើមជ្រៃជិតផ្លូវធំដែរ តែងចាប់អ្នកដំណើរដែលដើរតាមផ្លូវនោះស៊ីជាអាហារ ។ ឯព្រានបក្សីស្លាប់ទៅបានទៅកើតជាសត្វសសេះអាស្រ័យនៅនឹងដើមឈើមួយ ជិតផ្លូវបំបែកជាបី គឺផ្លូវមួយបែកទៅក្រុងពារាណសី ផ្លូវមួយបែកទៅស្រុកសុវណ្ណភូមិ ផ្លូវមួយទៀតបែកទៅភ្នំគន្ធមាទនបព៌ត ។
នាយពាណិជបានធ្វើដំណើរទៅដោយលំដាប់ ដរាបដល់ទៅដើមជ្រៃធំនោះ ។ ឯយក្សនោះចេញស្វែងរកអាហារ ស្រាប់តែបានជួបនឹងនាយពាណិជ បែរជាមានចិត្តអាណិតមេត្តានាយពាណិជ ព្រោះធ្លាប់បានជាមិត្តស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាពីជាតិមុនមក ហើយសួរនាយពាណិជថា "នែសំឡាញ់ អ្នកនឹងទៅទីតំបន់ណា? ម្នាលយក្សខ្ញុំទៅស្រុកសុវណ្ណភូមិ។ យក្សអញ្ជើញឱ្យនាយពាណិជស្នាក់នៅមួយយប់សិន ហើយយកផ្លែឈើមានឱជារសផ្សេងៗមកឱ្យនាយពាណិជ ។ យក្សបានបង្ហាញផ្លូវថា “សំឡាញ់ផ្លូវដែលត្រូវដើរទៅខាងមុខនោះ អ្នកនឹងបានឃើញដើមឈើមួយធំជិតមាត់ផ្លូវបំបែកជាបីមានសត្វសសេះនៅលើដើមឈើនោះ តែងប្រាប់ព័ត៌មានដល់មហាជន បើបក្សីស្រែកហាមផ្លូវណា អ្នកកុំទៅតាមផ្លូវនោះឡើយ ។