cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
លីនុច
កំណើត​របស់​លីនុច
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៨៧ ជាមួយ​ប្រាក់​សន្សំ​មួយ​ចំនួន លោក ទ័រវ៉ាល់ បាន​ទិញ​កុំព្យូទ័រ​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា Sinclair QL ដែល​ជា​កុំព្យូទ័រ​ដំបូង​បំផុត​ក្នុង​ពិភព​លោក។ តែ​ទោះ​យ៉ាង​ណា​ក្ដី ក៏​លោក​មិន​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​កុំព្យូទ័រ​នេះ​ដែរ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៨ លោក​បាន​ឈាន​ជើង​ចូល​ទៅ​រៀន​នៅ​ក្នុង​សកលវិទ្យាល័យ​ ហេសសិនគី (Helsinki)ដើម្បី​សិក្សា​យក​បរិញ្ញាបត្រ​ផ្នែក វិទ្យាសាស្ត្រ​កុំព្យូទ័រ។ ក្រោយ​មក​លោក​បាន​ទិញ​កុំព្យូទ័រ​ថ្មី​មួយ​ទៀត​ឈ្មោះ IBM នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩១ ដែល​មាន​ភ្ជាប់​មក​ជាមួយ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ MS Dos តែ​គាត់​នៅ​តែ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​ប្រព័ន្ធ​នេះ​ទេ។ ក្រោយ​មក​លោក​ក៏​បាន​សាក​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ MINIX (បង្កើត​ដោយ​សាស្ត្រាចារ្យ​ជនជាតិ​ហូឡង់ Andrew Tanenbaum) ដែល​ជា​ប្រព័ន្ធ​ពឹង​ផ្អែក​លើ UNIX។ ដោយ​សារ​តែ MINIX មិន​មាន​លក្ខណៈ​ជា​កូដ​បើក​ចំហ ទើប​គាត់​សាកល្បង​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ការ​ពឹង​ផ្អែក​លើ UNIX។ លោក ទ័រវ៉ាល់ បាន​ផ្អាក​ការ​សិក្សា​ដើម្បី យក​ពេល​មក​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​របស់​លោក ដែល​មាន​រយៈពេល​យូរ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៥ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៩១ គាត់​បាន​ផ្សាយ​ឲ្យ​ក្រុម​អ្នក​ប្រើ MINIX នូវ​ប្រព័ន្ធ​ថ្មី​របស់​លោក។ កំណែ​ទី​១​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់​ការ​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៧ ខែ​កញ្ញា ហើយ​កំណែ​ទី​២​គឺ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៥ ខែ​តុលា។ ហើយ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​របស់​លោក​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ជា​ប្រព័ន្ធ​ផ្លូវ​ការ នៅ​ក្នុង​ជំនាន់​ទី​២។ ដោយ​សារ​តែ​មាន​ការ​ពេញ​និយម​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​មួយ​នេះ ទើប​មិត្ត​របស់​លោក​គឺ Ari Lemmke បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​លោក ទ័រវ៉ាល់ ប្រើ​សេវាកម្ម FTP របស់ Server ftp.funet.fi ដើម្បី​ចែក​ឲ្យ​អ្នក​សរសេរ​កម្មវិធី​ដទៃ​ទៀត​អាច​ចូល​រួម​អភិវឌ្ឍ។ លោក​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ថ្មី​នេះ​ឈ្មោះ LINUX (លីនុច) ដែល​កាត់​យក​ពី​ពាក្យ Linus's MINUX។ តែ​លោក​គិត​ថា​ដូច​ជា​អាត្មា​និយម​ពេក លោក​ក៏​ចង់​ប្ដូរ​ទៅ​ជា Freax វិញ។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ដោយ​សារ​ថត​នៅ​លើ FTP បាន​ដាក់​ថា Linux បាត់​ទៅ​ហើយ ទើប​ប្រព័ន្ធ​មួយ​នេះ​មាន​ឈ្មោះ Linux (លីនុច) រហូត​មក។ ក្រោយ​មក​ទៀត​អ្នក​សរសេរ​កម្មវិធី​ផ្សេងៗ​ក៏​បាន​ជួយ​អភិវឌ្ឍ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​រួម​គ្នា។ នៅ​ពេល​នេះ​លោក ទ័រវ៉ាល់ ផ្ដោត​តែ​លើ ខឺនែល​របស់​លីនុច ប៉ុណ្ណោះ​ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​ដើរ​បាន​ងាយ​ស្រួល និង កាន់​តែ​ប្រសើរ។
ភាព​ល្បី​ល្បាញ និង លក្ខណៈ​ពិសេស
thumb|Samsung-i9000-galaxy ដំណើរ​ការ​ប្រព័ន្ធ [[Android]] ដោយ​សារ​តែ លីនុច ទទួល​បាន​ភាព​ល្បីល្បាញ​នៅ​លើ​ពិភព​លោក​នោះ គឺ​នៅ​ពេល​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ផ្សេងៗ​បាន​យក លីនុច ធ្វើ​ជា​ប្រព័ន្ធ​ធំ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដូច​ជា៖ Debian, CentOS, RedHat, OpenSUSE, Ubuntu, moonOS ជា​ដើម ដែល​ដាក់​ឲ្យ​ដំណើរការ​នៅ​លើ​កុំព្យូទ័រ​ទូទៅ។ លើស​ពី​នេះ លីនុច ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​បង្កើត​សម្រាប់​ប្រព័ន្ធ​ទូរស័ព្ទ ដែលមាន​ដូច​ជា​ប្រព័ន្ធ៖ Android, Maemo និង​ផ្សេងៗ​ទៀត។ ដោយ​សារ​តែ​ប្រព័ន្ធ លីនុច ពុំ​សូវ​មាន​ការ​រចនា​រូប​រាង​អេក្រង់​ខាង​មុខ​បាន​ស្អាត​ល្អ(ដូច​ជា​ពេល​ខ្លះ​ប្រើ​តែ​ពាក្យ​បញ្ជា​សុទ្ធ ពុំ​មាន​រូប​បង្ហាញ​ទេ) ទើប​អ្នក​អភិវឌ្ឍ​ផ្សេងៗបាន​បង្កើត​រូបរាង​អេក្រង់​ខាង​មុខ ដូច​ជា៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បច្ចេក​ព័ត៌មាន​វិទ្យា Fat women
ភូមិបត់សិរមាន់
ប្រវត្តិឈ្មោះភូមិ
ឈ្មោះភូមិនេះត្រូវបានគេដាក់នៅសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម(១៩៥៥-១៩៧០) ក្រោមព្រះរាជកិច្ចដឹកនាំរបស់ព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ដោយយកតាមផ្លូវកោងបត់​ តាមកំណាត់ផ្លូវជាតិលេខ៤ ក្នុងភូមិសាស្រ្តតំបន់នេះ និងដើមសិរមាន់​មួយដើមធំដុះនៅប្របនឹងមាត់ផ្លូវ​ បែកមែកសាខា មានម្លប់ត្រឈឹងត្រឈៃ នៅតាមដងផ្លូវនាភូមិនេះ ទើបអ្នកស្រុកហៅសម្រេចចិត្តដាក់ឈ្មោះភូមិនេះថា បត់សិរមាន់រហូតមក។ អ្នកភូមិបានហៅតៗគ្នារហូតមកដល់សម័យកម្ពុជាប្រជាធិយ្យ ពួកពលពតបានកាប់ដើមសិរមាន់នោះចោលហើយលុបឈ្មោះភូមិនេះចេញពីបញ្ជី។ ក្រោយចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៧៩ប្រជាជនបានហៅថាបត់សិរមាន់ ជាថ្មីឡើងវិញ រហូតមកដល់មានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស១៩៩១ រដ្ឋាភិបាល​សម្រេចបញ្ជូលឈ្មោះភូមិនេះទៅក្នុងផែនទីរដ្ឋបាល​ជាស្ថាពរ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ពីមុនវាជាតំបន់មួយដាច់ស្រយាល របស់ស្រុកព្រៃនប់ ស្ថិតក្នុងផែនទីរដ្ឋបាល របស់ខេត្តកំពត ហើយត្រូវបានកាតបញ្ជូលឲស្ថិតការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២ ។នេះជាមោទនភាពមួយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ស្រុកព្រៃនប់ និងជាមរតកបន្តអោយកូនចៅជំនាន់ក្រោយបានដឹងលឺ ពីជីវប្រវត្តិស្រុកភូមិរបស់ខ្លួន។ =ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវ័ន្តក្នុងភូមិ=
សមិទ្ធផលនានា
250px|left|វត្តពោធិអណ្តែត
ភាគច្រើននៃប្រជាជនក្នុងភូមិនេះប្រកបរបរកសិកម្ម និងការចិញ្ចឹមសត្វ ដែលជាដង្ហើម​រស់នៃសេដ្ឋកិច្ច​គ្រួសា។ ក្នុងវិស័យអប់រំ មានសាលា បឋសិក្សាចំននួន២កន្លែងគឺសាលាបឋមសិក្សាហ៊ុនសែនបត់សិរមាន់ និងសាលាបឋមសិក្សាផ្កាឈូករ័ត្ន ដែលមានសិស្សានុសិស្ស​ប្រមាណ ជា៩០%កំពុងសិក្សា។ ក្នុងវិស័យសាសនា មាន វត្ត១ គឺវត្តពោធិអណ្ណែត និងវិហារគ្រិស្តសាសនា១កន្លែងស្ថិតនៅជាយជ្រលងភ្នំ។វិស័យគមនាគមន៍ មានផ្លូវប្រវែ​ងសរុប១០គម ជាសរសៃរឈាមនៃភូមិនេះ ដែលអំណោយយផលដល់ប្រជាជន។ រីឯប្រជាជនវិញមានប្រហែល៩០គ្រួសារ ដែលចំរុះដោយជាតិសាស្ត្រផ្សេងៗពីគ្នា មានដូចជា ខ្មែរ ចិន ចាម វៀតណាម -ល-។ ប៉ុន្តែមិនបង្កឲមានជំលោះ និងការប្រកាន់ពូជសាសន៍ ពណ៌សំបុរវាងគ្នានិងគ្នាឡើយ គឺរស់នៅដោយ សុខសាន្តតាមសមាអាជីវររបស់ខ្លួន។
កន្លែងកំសាន្តផ្សេងៗ
បើយើងពិនិត្យមិនបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ យើងប្រាកដជាពុំបានដឹងឡើយថាភូមិដ៏តូចមួយដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យក្រុងព្រះសីហនុនេះ មានតំបន់កំសាន្តសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរទស្សនានោះ ហើយគេមុខជាងើយឆ្ញល់ជាខ្លាំង ប្រសិនជាយើងប្រាប់គេថា ភូមិបត់សិមាន់ មានតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ ស្រស់ស្អាតនោះ។ ក្នុងចំនោមតំបន់ទេសចរណ៍ជាច្រើនក្នុងភូមិនេះ មានតំបន់កំសាន្តមួយកន្លែងដែលមានភ្ញៀវទេសវចរ និងអន្តរជាតិទៅទស្សនា ជា រៀងរាល់់ថ្ញៃ ជាពិសេសក្នុងថ្ងៃសៅរ៍ អាទិត្យ និងថ្ងៃបា្ររព្ធពិធីបុណ្យជាតិ អន្តរជាតិនានា។ តំបន់ទេសចរណ៍នោះមានចំងាយប្រមាណជា ២គម​ ពីកំណាត់ ផ្លូវជាតិលេខ៤ ស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យទីប្រជុំភូមិ ដើម្បីបានទៅដល់យើងត្រូវធ្វើដំណើរតាមផ្លូវក្រាលថ្មក្រវ៉ែត ដែលមានរុក្ខជាតិតូចធំដុះនៅអមសងខាងផ្លូវ មានម្លប់ត្រឈឹងត្រឈៃ លាយឡំនឹងសំលេងសត្វចាបយំអឺងកង ប្រៀបបាននឹងសំលេងដូរតន្រ្តី រណ្តំឌួងចិត្តភ្ញៀវទេសចរណ៍ឲបណ្តែតអារម្មណ៍ទៅតាម សំលេងខ្យល់បក់។ យើងធ្វើដំណើរ
ទំនប់ការពារទឹកប្រៃជាជីវិតនៃកសិកម្ម
250px|left ភូមិសាស្ត្រតំបន់នេះអំណោយផលយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា​ និងកសិឧស្សាហកម្មដែលជាវិស័យទីមួយក្នុងការទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ច ជាតិ ដោយសារតែមានភ្លៀងធ្លាក់ស្ទើរពេញមួយឆ្នាំគួបផ្សំនឹងដីសំបូរជីវជាតិ និងមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវូបវ័ន្តគ្រប់គ្រាន់ គួបផ្សំនឹងការមាន ទំនប់ការពាទឹកប្រៃព្រៃនប់(ប៉ុលឌែរ) ដ៏វែងលាតសន្ធឹងស្ទើរមួយភាគបីនៃតំបន់គ្របដណ្តប់របស់ស្រុកព្រៃនប់ មួយភាគឆ្លងកាត់ភូមិបត់សិរមាន់។ ហើយអាជ្ងាធរ បានបង្កើតជាសហគមអ្នកប្រើប្រាស់ទឹកទំនប់ការពារព្រៃនប់ ដោយមិនឲប្រជាជនបង់ពន្ធដាឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវបង់ប្រាក់វិភាគទាន ប្រចាំឆ្នាំ ទៅតាមទំហំ និងក្បា
=ស្ថានភាពក្នុងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ= 250px|left|
ភូមិនេះមានប្រវត្តិសាស្ត្រអតីតកាលជូរជត់ក្នុងសម័យ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យអំឡុងឆ្នាំ(១៩៧៥-១៩៧៩) ដែលពួកខ្មែរ ក្រហម(ពលពត អៀងសារី ខៀវសំផន) បានបង្កវិនាសកម្ម សោកនាដ្ឋកម្មបព្រៃផ្សៃមកលើប្រជាជនស្លូតត្រង់ គ្មានត្រាប្រណី។ យ៉ាងណាមិញពួកនេះ បានកាប់សំលាប់ បង្អត់អាហារ បង្ខំឲធ្វើការហួសទម្ងន់ ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ លើស្រ្តីមានផ្ទៃ កុមារ និងចាស់ជរាដែលការរំលោភទៅលើសន្ធិសញ្ញានៃមហាសន្និបាតរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។លទ្ធផលនៃសង្គ្រាម បានបន្សល់នូវស្ត្រីមេម៉ាយ កុមារកំព្រា ដែលជាបន្ទុកយ៉ាងធ្ងន់មកលើសង្គមជាតិ ម្យ៉ាងទៀតវាបានបន្សល់ទុកនូវគ្រាប់មីន និងគ្រាប់ មិនទាន់ផ្ទុះជាច្រើនលានគ្រាប់មកលើផ្ទៃដីដែលជាការរាំងស្ទះដល់ដំណើរការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ភូមិនេះមានប្រវត្តិពាក់ព័ន្ធនឹងកា របាត់ខ្លួនជនបរទេសក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥) ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកសេនាប្រមុខ លន់ នល់ ក្នុងចន្លោះសង្គ្រាម រវាងឆ្នាំ១៩៧៣ មានទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិច២រូបត្រូវបានទាហានខ្មែរក្រហមចាប់បាន នៅព្រលានយន្តហោះ កងកេងរួចចោទជាឈ្លើយសឹកសង្រ្គាមរបស់ស្ថាប័ន (CIA) ហើយបាននាំមកកាន់ភូមិនេះដើម្បីសាកសួរចម្លើយ រួចសំលាប់ពួកគេចោលដោយ គ្មានការជំនុំជំរះអ្វីទាំងអស់ នេះជាអំពើឃាតកម្មកំបាំងមុខរបស់ បនប្រល័យពូជសាសន៍ ពល ពត។ ការបាត់ខ្លួនេជនបរទេសនេះ បានបន្តរហូតមកដល់ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលរៀបចំដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ទើបក្រុមការងាររុករកទាហាន បាត់ខ្លួនក្នុងសម័យសង្គ្រាមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិច មានតំរុយទាក់ទិននឹងការស្រាវជ្រាវនេះ ដោយកំនត់ទីតាំងថា ពិតជាស្ថិតនៅក្នុងភូមិ បត់សិរមាន់ប្រាកដមែន។ គួររំលឹកថា ក្រោយការរំដោះឆ្នាំ១៩៧៩ ពីរបបខ្មែក្រហម ឆ្លងកាត់សម័យ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងបន្តរហូតដល់ សម័យរដ្ឋកម្ពុជា ព័ត៌មានផ្សេងៗទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះបានបាត់ដំណឹងសូន្យឈឹងដែលជាការលំបាកសំរាប់ក្រុម អក្នស្រាវជា្រវ ។ បន្ថែមលើនេះរហូតដល់ក្រោយការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រអាណត្តិទី៣ ឆ្នាំ១៩៩៨ ក្រុមការងារអ្នកស្វែងរក បានកំណត់ទីតាំង និងទំហំដីដែលត្រូវធ្វើការជីកកកាយ ប៉ុន្តែដោយសារតែពុំបានសាកសួរព័ត៌មានពីប្រជាជន រស់នៅក្នុងភូមិនេះឲបានច្បាស់ ធ្វើឲប្រតិបត្តិការរុករកមិនទទួលបានលទ្ធផល ជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ ពន្យារហូតមកដល់​ ឆ្នាំ២០០៧ ដោយមានការសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសហរដ្ឋអាមេរិចបានពន្លឿនការរុករកយ៉ាងផុសផុល ដោយមានការចូលរួមពីប្រជាជនម្ចាស់ស្រុកផងនោះ ធ្វើឲមានការអញ្ជើញប្រជាជន ដែលដឹងពីហេតុការណ៍ពិត ក្នុងរឿងរ៉ាវនេះ ទៅផ្តល់បទសម្ភាសន៍ដីម្បីសាកសួរពីព័ត៌ច្បាស់ការ នៅឯស្ថានឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិចប្រចាំរាជធានីភ្នំពេញ។ ក្នុងនោះមានសាក្សី០៤រូប ដែលដឹងហេតុការណ៍ច្បាស់លាស់ ហើយបានកំនត់ទីតាំង ឲអ្នករុករក ធ្វើការជីកកកាយ គឺស្ថិតនៅខាងជើងប្រលាយយបត់សិមាន់ ជាប់នឹងកំណាត់ផ្លូវជាតិលេខ៤ ការសស្វែងរកបន្តរហូតដល់ ចុងឆ្នាំ ២០០៧ ទើបទទួលបានលទ្ធផល ដោយរកឃើញគំនរឆ្អឹងសាកសព ទាហានបាត់ខ្ខួនសម័យសង្គ្រាម ក្នុងជំរៅដីប្រមាណជា ២ម ប៉ុណ្ណោះ។ រួចធ្វើកោសល្យវិច្ច័យ ពិនិត្យពីភាពលំអិតរបស់ឆ្អាំងសាកសព បង្ហាញថាពិតជាឆ្អងរបស់ទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិចដែលបាត់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ប្រាកដមែន។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ក្រុងព្រះសីហនុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំព្រៃនប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកព្រៃនប់
ទំពក់វាទៅ ទើបព្នៅវាជ្រុះ
«ទំពក់​វា​ទៅ​ទើប​ព្នៅ​វា​ជ្រុះ»សេចក្តី​យ៉ាង​ខ្លី​នេះ​មាន​អត្ថរស​យ៉ាង​សំខាន់​ដើម្បី​នឹង​ញាំង​ចរិយា​ជន​ណា​ដែល​ខ្ជិល​ទំរន់​ក្នុង​កិច្ចការ​សព្វ​សារពើ​កុំ​ឲ្យ​តែ​ដេក​ចាំ​តែ​ព្រេង​វាសនា​ជូន​ផល​ឲ្យ​។
អត្ថនុរូប​របស់​ភាសិត​
បើ​យើង​ចង់​បាន​ផ្លែ​ព្នៅ​ដែល​នៅ​ជាប់​នឹង​សណ្តង់​នៅ​ឡើយ​យើង​ត្រូវ​ខ្វល់​ខ្វាយ​រក​ទំពក់​ទៅ​ថ្ពក់​ទាញ​យក​មក​ទើប​វា​ជ្រុះ​ដើម្បី​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ចំណី​របស់​យើង​។​បើ​នៅ​ស្ងៀម​អង្គុយ​ចាំ​ឲ្យ​ផ្លែ​ព្នៅ​ជ្រុះ​មក​តែ​ម្តង​នោះ​កុំ​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​បាន​អាស្រ័យ​មុខ​ជា​«អង្គុយ​លេប​ទឹក​មាត់​ហើយ​»
អត្ថបដិរូប​របស់​ភាសិត​
ផ្លែ​ព្នៅ​ដែល​យើង​ចង់​បាន​នេះ​គឺ​គេ​ចង់​និយាយ​អំពី​ផល​ឬ​បំណង​អ្វី​មួយ​ដែល​យើង​ប្រាថ្នា​នឹង​ឲ្យ​បាន​សំរេច​មក​យើង​។​យើង​មិន​មែន​ដេក​ចាំ​ឲ្យ​ផល​នេះ​វា​រត់​រក​យើង​ទេ​គឺ​ត្រូវ​ប្រឹង​ប្រែង​ខ្នះ​ខ្នែង​ប្រើ​កម្លាំង​កាយ​ឬ​កម្លាំង​ចិត្ត​ដើម្បី​ទៅ​ថ្ពក់​យក​នោះ​វិស័យ​ដូច​គេ​ខំ​ខ្នះខ្នែង​ធ្វើ​ទំពក់​រួច​ហើយ​ខំ​ថ្ពក់​យក​ផ្លែ​ព្នៅ​ជា​ចំណី​។​ឧទាហរណ៍​
១) ​កូន​សិស្ស​ដែល​ប្រាថ្នា​ចង់​បាន​សញ្ញាប័ត្រ​អ្វី​មួយ​នោះ​ត្រូវ​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​រៀន​សូត្រ​ឲ្យ​ណាស់​ព្រោះ​ចំណេះ​ដែល​បាន​ពី​ការ​ខំ​នេះ​ហើយ​ជា​ទំពក់​យ៉ាង​មាំ​ដើម្បី​ទៅ​ថ្ពក់​កាវ​យក​សញ្ញាប័ត្រ​។​
២) មាតា​បិតា​ទាំង​ឡាយ​បើ​ចង់​រក​ភរិយា​ឲ្យ​កូន​ប្រុស​តាម​ច្បាប់​នោះ​ត្រូវ​តែ​គិត​គូរ​ខ្នះ​ខ្នែង​រក​គេ​ឯង​ឲ្យ​ជួយ​ស៊ើប​សួរ​ចូល​ទៅ​ដណ្តឹង​ដល់​ម៉ែ​ឪ​ខាង​កូន​ស្រី​។​បើ​មិន​ដូច្នោះ​ទេ​កូន​ស្រី​អ្នក​មាន​ពូជ​ពង្ស​មិន​ងាយ​នឹង​«ជ្រុះ»ដោយ​ងាយ​ទេ​ទាល់​តែ​មាន​ទំពក់​ទៅ​ទើប​ព្នៅ​ជ្រុះ​មក​កុំ​សង្ឃឹម​ថា​«​គេ​នឹង​លើក​ឲ្យ​ដោយ​ងាយ​នោះ​។​
៣) ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែល​បាន​ឋានៈ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​នេះ​ក៏​មិន​មែន​បាន​មក​ដោយ​គ្មាន​យក​«​ទំពក់​ទៅ​ថ្ពក់​»​ដែរ​។​ចុះ​អ្វី​ជា​ទំពក់​នេះ​?​គឺ​គ្មាន​អ្វី​ក្រៅ​ពី​សេចក្តី​ប្រឹង​ប្រែង​របស់​សម្តេច​ព្រះ​បិតា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​ទេ​។​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ប្រើ​ព្រះ​នយោបាយ​ដ៏​ភ្លឺ​ថ្លា​ធ្វើ​ជា​ទំពក់​ដើម្បី​ទៅ​ទាញ​យក​ឯករាជ្យ​ជូន​ជាតិ​។​
សេចក្តី​បញ្ចប់
បើ​ចង់​ឲ្យ​បាន​ផល​អ្វី​មួយ​ដូច​សេចក្តី​បំណង​យើង​កុំ​នៅ​ស្ងៀម​ឲ្យ​រត់​មក​រក​នោះ​ត្រូវ​ចាំ​ឲ្យ​ជាក់​ថា​«​បើ​ចង់​ស្រួច​ដូច​បន្លា​ត្រូវ​តែ​ឧស្សាហ៏​ដុស​ដែក​ដុល​ទោះ​មាន​កុសល​អកុសល​កុំ​ចាំ​សេស​ផល​នោះ​ជួយ​ជូន​»​
ម៉ុងហ្គោលី
ប្រទេសម៉ុងហ្គោលី (ភាសាម៉ុងហ្គោល៖ Монгол улс) គឺជាប្រទេសមួយដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដីគោកតែមួយគត់នៅតំបន់អាស៊ីខាងកើត។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើង និងប្រទេសចិននៅភាគខាងត្បូង។ វាមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ១,៥៦៤,១១៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េជាមួយនឹងប្រជាជនចំនួន ៣.៣ លាននាក់ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសអធិបតេយ្យដែលមានប្រជាជនរបោះតិចបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសម៉ុងហ្គោលីគឺជាប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រធំបំផុតនៅលើពិភពលោកហើយទឹកដីភាគច្រើនត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយតំបន់វាលស្មៅដែលមានបណ្តុំភ្នំនៅភាគខាងជើងនិងខាងលិច និងវាលខ្សាច់ហ្កូប៊ីនៅភាគខាងត្បូង។ អ៊ូឡង់បាទ័រគឺជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបង្អស់ក្នុងប្រទេសដែលមានប្រជាជនជិតពាក់កណ្តាលនៃប្រជាជនសរុបរស់នៅទីនេះ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងកើត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ
ស្គាល់មិត្តដូចអានសៀវភៅ
រូបភាពតូច|ស្តាំ រូបភាពតូច|ស្តាំ
ពណ័នាអំពីផ្លែត្នោត
ផ្លែត្នោតជាផ្លែរុក្ខជាតិម៉្យាងដែលមានរាងមូល​​​​​​​ ហើយផ្លែនីមូយៗមានពីពីរទៅបីគ្រាប់។ពេលនៅខ្ចីវាមានពណ័ប្រផេះដល់ពេលទុំវាមានពណ័ក្រហម។
ផ្លែត្នោតខ្ចីអាចយកទៅស្ល
បណ្ឌិត​កថា
ពុទ្ធសាសនិកជន​ទាំងឡាយ !
ថ្ងៃ​នេះ​ជា​ថ្ងៃ​ឧបោសថ ដែល​ពុទ្ធបរិស័ទ​ជា​គ្រហស្ថ គួរ​លះ​បង់​កង្វល់​ក្នុង​ផ្ទះ អប់រំ​ឧបោសថសីល ដើម្បី​ញាំញី​រាគៈ ទោសៈ មោហៈ មានៈ ជា​ដើម ។ ដើម្បី​ធ្វើ​ឧបោសថ​ឲ្យ​មាន​ផល​ច្រើន​គួរ​បំពេញ​កិច្ច​ពិសេស​តាម​កាល​គួរ គឺ​ការ​ស្ដាប់​ធម្មទេសនា ការ​សាក​សួរ​ធម៌ ការ​ហាត់​ធ្វើ​ឧបោសថ ។ ឯ​កាល​នេះ ជា​កាល​គួរ​ស្ដាប់​ធម្មទេសនា ។
វិទ្យុជាតិ ផ្សាយ​ធម្មទេសនា អំពី​បណ្ឌិតកថា ជូន​ជា​សណ្ដាប់​ចំពោះ​ពុទ្ធបរិស័ទ ដើម្បី​នឹង​តម្រូវ​នឹង​ឧបោសថ​កាល​ផង ដើម្បី​ជួយ​អបរំ​ចរិត​អធ្យាស្រ័យ នៃ​មនុស្ស​ជាតិ​ឲ្យ​ងាក​ចេញ អំពី​ពាល​ភាព​មក​កាន់​បណ្ឌិត​ភាព តាម​ន័យ​នៃ​ពុទ្ធទស្សនៈ​ផង ។
ព្រះពុទ្ធ​ជា​បណ្ឌិត​ឯង​ខាង​សន្តិភាព ឥត​មាន​អាមិស មាន​ការ​ពិសោធន៍​គ្រប់​គ្រាន់ ទ្រង់​ណែនាំ​ពួក​សត្វ​ឲ្យ​លះ​បង់​អំពើ​ពាល ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​កើត​ទុក្ខ​ទោស ភ័យ អន្តរាយ ឧបសគ្គ គ្រោះ​ថ្នាក់ ឧបទ្រព​អពមង្គល​គ្រប់​ប្រការ ឲ្យ​ឧស្សាហ៍​បំពេញ​អំពើ​បណ្ឌិត ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​សុខ​សួស្ដី សិរីមង្គល​គ្រប់​យ៉ាង បាន​ខាង​សុខ​មនុស្ស សុខ​សួគ៌ សុខ​និព្វាន​គ្មាន​កង្វល់​រវល់​នឹង​កើត​ចាស់​ស្លាប់​ជា​អវសាន ទ្រង់​ទូន្មាន​បុគ្គល​ដែល​ជា​ពាល ឲ្យ​ប្រញាប់​ប្រញាល់​ឆ្នៃ​ខ្លួន​ឲ្យ​ជា​បណ្ឌិត​ទ្រង់​ឲ្យ​ឱវាទ​បន្ថែម​ដល់​បណ្ឌិត​ឲ្យ​រឹត​តែ​កាន់​ភាព​បណ្ឌិត​ល្អ​ឡើង ។ សឹង​មាន​ព្រះពុទ្ធភាសិត​ពីរ​គាថា​ក្នុង​ធម្មបទ បណ្ឌិត​វគ្គ ដែល​មាន​អត្ថន័យ​សំដែង​អំពី​បណ្ឌិត នឹង​ធម៌​របស់​បណ្ឌិត​ជា​និទស្សន៍​ថា ៖
កណ្ហំ ធម្មំ វិប្បហាយ សុក្កំ ភាវេថ បណ្ឌិតោ ឱកា អនោកមាគម្ម វីវេកេ យត្ថ ទូរមំ តត្រាភិវតិមិច្ឆេយ្យ ហិត្វា កាមេ អកិញ្ចនោ បរិយោទបេយ្យ អត្តានំ ចិត្តក្លេសេហិ បណ្ឌិតោ ។
បណ្ឌិត​ចេញ​ចាក​អាល័យ អាស្រ័យ​និព្វាន ឥត​អាល័យ គប្បី​លះ​ឲ្យ​ស្រឡះ​នូវ​ធម៌​ខ្មៅ គប្បី​ចំរើន​នូវ​ធម៌​ស បណ្ឌិត​លះ​បង់ នូវ​កាម​ទាំងឡាយ​អស់​កង្វល់ គប្បី​ប្រាថ្នា​នូវ​សេចក្ដី​ត្រេក​អរ​ក្រៃ​លែង​ក្នុង​វិវេក ដែល​សត្វ​កម្រ​ត្រេក​អរ​រក គប្បី​ញ៉ាំង​ខ្លួន​ឲ្យ​ស្អាត​ផូរ​ផង់ ចាក​ធម៌​ទាំងឡាយ​ជា​គ្រឿង​សៅហ្មង​ចិត្ត ។
សេចក្ដី​អធិប្បាយ ៖
ពាក្យ​ថា "បណ្ឌិត" បាន​សេចក្ដី​ថា អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​បញ្ញា​ដោយ​ញាណ​គតិ​អ្នក​ប្រកប​ដោយ​បញ្ញា​ស្អាត អ្នក​ប្រាជ្ញ អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​អ្នក​ចេះ​ដឹង អ្នក​ចេះ​សំដែង​សេចក្ដី​ច្បាស់​លាស់ អ្នក​ចេះ​វែក​ញែក​បើក​បង្ហាញ​សំដែង​ពន្យល់ ឲ្យ​ងាយ​យល់​នូវ​អាថ៌ធម៌ អ្នក​ឈ្លាស អ្នក​ប៉ិន​ប្រសប់ អ្នក​វាង​វៃ​មាន​ប្រាជ្ញា​រឹង​ប៉ឹង អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​ខ្ជាប់​ខ្លួន អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញ​កាប់​ឆ្កា អ្នក​ចេះ​លៃ​លក អ្នក​មាន​ញាណ អ្នក​មាន​មតិ​ល្អ អ្នក​មាន​ឧត្ដគតិ អ្នក​ចេះ​អប់រំ​ខ្លួន​ដោយ​សុចរិត ។
ពាក្យ​ថា ចេញ​ចាក​អាល័យ អាស្រ័យ​នៅ​ព្រះនិព្វាន​គ្មាន​អាល័យ​បាន​សេចក្ដី​ថា ចេញ​ចាក​កំនៅ​គឺ ឃរាវាស​ធម៌ ជា​លំនៅ​តណ្ហា ជា​ចំណង​មារ ជា​គ្រឿង​អាឡោះ​អាល័យ​របស់​ចិត្ត ដែល​ធ្លាប់​ដេក​ត្រាំ លះ​ភេទ​គ្រហស្ថ​ទាំង​អស់​ហើយ​តោង​យក​ព្រះនិព្វាន ដែល​ចេញ​ផុត​អាល័យ​គឺ​តណ្ហា​ឲ្យ​ជា​អារម្មណ៍ ហើយ​បំពេញ​នេក្ខម្ម​ក្នុង​សាសនា ។
ពាក្យ​ថា គប្បី​លះ​បង់​ឲ្យ​ស្រឡះ​នូវ​ធម៌​ខ្មៅ បាន​សេចក្ដី​ថា​កាល​បាន​បួស​ហើយ គួរ​លះ​បង់​នូវ​អកុសល​ទាំងអស់ មាន​ទុចរិត​ជា​ដើម ហើយ​បំពេញ​ចតុប្បារិសុទ្ធិ​សីល​ឲ្យ​ផូរ​ផង់​ឲ្យ​ស្អាត ឲ្យ​បរិបូណ៌​ជា​អបរិមាណ ។
ពាក្យ​ថា គប្បី​ចំរើន​នូវ​ធម៌​ស បាន​សេចក្ដី​ថា គួរ​ប្រឹង​ប្រែង​ព្យាយាម​តាំង​សម្មប្បធាន ៤ ឲ្យ​ម៉ឺង​ម៉ាត់​នឹង​ឥទ្ធិបាទ ៤ ឲ្យ​រឹង​ប៉ឺង បំពេញ​នូវ​កុសល​ធម៌​ទាំង​អស់ មាន​សុចរិត​ជា​ដើម​ឲ្យ​បាន​ចំរើន ធ្វើ​សមាធិ​ចិត្ត​ឲ្យ​មាំ​មួន​ដរាប​ដល់​បាន​អរហត្តមគ្គ ។
ពាក្យ​ថា លះ​បង់​នូវ​កាម​ទាំងឡាយ​ឲ្យ​អស់​កង្វល់ បាន​សេចក្ដី​ថា​លះ​បង់ ផ្ដាច់​បង់ រំលើង​ចោល​នូវ​កាម​ ២ ​យ៉ាង​គឺ វត្ថុ​កាម បាន​ដល់​កាម​គុណារម្មណ៍ ៥ ឧបភោគ​បរិភោគ​វត្ថុ ស​វិញ្ញាណ​កាវិញ្ញាណកវត្ថុ ។ កិលេស​កាម បាន​ដល់​ឆន្ទៈ រាគៈ សង្កប្បៈ តណ្ហា ស្នេហៈ មុច្ឆា អជ្ឈោសានៈ យោគៈ ឧបាទាន ចំពោះ​វត្ថុ​កាម​នោះ ហើយ​អស់​មាន​ការ​រវល់​ខ្វល់​ស្មុគ្រ​ស្មាញ ព្រោះ​កង្វល់​គឺ រាគៈ ទោសៈ មោហៈ មានៈ ទិដ្ឋិ​នៅ​ជា​ស្រួល ។
ពាក្យ​ថា គប្បីញ៉ាំង​ខ្លួន​ឲ្យ​ស្អាត​ផូរ​ផង ចាក​ធម៌​ទាំងឡាយ​ជា​គ្រឿង​សៅហ្មង​ចិត្ត បាន​សេចក្ដី​ថា ត​មក​ទៀត គប្បី​ដុស​ខាត់​ខាត់​អាត្ម័ន​គឺ​ចិត្ត ឲ្យ​រឹត​តែ​ផូរ​ផង់​ពិសេស​ជាង​នោះ​ទៅ​ទៀត ឲ្យ​ជ្រះ​រលីង​អំពី​កិលេស​របស់​ចិត្ត គឺ​នីវរណធម៌ ៥ យ៉ាង ។ បណ្ឌិត​លោក​យក​និព្វាន​ជា​អារម្មណ៍​ហើយ ឈាន​ទៅ​កាន់​និព្វាន​សោយ​នេក្ខម្មៈ សីល សមាធិ បញ្ញា ដរាប​សម្រេច​អវសាន​កិច្ច ។
បណ្ឌិត​ចែក​ដោយ​ន័យ ជា​ដំណើរ​មក ដោយ​សង្ខេប​មាន ៤០ គឺ៖
ក្នុង​ទី​នេះ គួរ​យក​ ពីជបណ្ឌិត​ជា​ប្រាមាណ ព្រោះ​ជា​ខាង​ដើម ។
ក្នុង​លោក​នេះ បុគ្គល​ដែល​បាន​កើត​ជា​មនុស្ស​ហើយ បាន​ជា​បណ្ឌិត​តែ​ម្ដង កម្រ​មាន​ណាស់ ប៉ុន្តែ បុគ្គល​ដែល​មិន​ក្លាយ​ជា​បណ្ឌិត​សោះ​នោះ​មិន​មាន​ទេ បើ​ទុក​ជា​បុគ្គល​នោះ កាន់​អំពើ​ពាល​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​គង់​អាច​ច្នៃ​ខ្លួន​បាន ដោយ​ការ​សេព​គប់​បណ្ឌិត ព្យាយាម​ជា​ដើម ព្រោះ​ក្នុង​សន្តាន​របស់​គេ តែង​តែ​មាន​ពូជ​ជា​បណ្ឌិត​ឋិត​នៅ ដូច​ជា​ធាតុ​ថ្លា​តែង​តែ​មាន​ក្នុង​ទឹក​ជ្រាំ ឬ​ដូច​ជាតិ​រស​ផ្អែម​តែង​តែ​មាន​ក្នុង​ផ្លែ​ស្វាយ​ខ្ចី ឬ​ក៏​ដូច​ពូជ​ឈូក​មាន​នៅ​ក្នុង​ស្រះ​រីង​ទឹក​ក្នុង​គិម្ភរដូវ ។ ដូច្នេះ មនុស្ស​ឈ្មោះ​ថា​បណ្ឌិត​ដោយ​ពូជ​ជាតិ​បណ្ឌិត ។ ពូជ​ជាតិ​បណ្ឌិត​នេះ​នឹង​ដុះ​ដាល​ឡើង ដោយ​ការ​រៀន ដោយ​ការ​សេព​គប់​បណ្ឌិត​កល្យាណ​មិត្ត ដោយ​ព្យាយាម​ជា​ដើម​ដូច​ពូជ​ឈូក​នៅ​ក្នុង​ស្រះ តែង​តែ​ដុះ​ក្នុង​ពេល​មាន​ទឹក ក្នុង​វស្សានរដូវ​ដូច្នោះ បើ​ពុំ​ដូច្នោះ​ទេ មិន​លូត​លាស់ ដើម្បី​បណ្ឌិត​ភាព​ឡើយ ដូច​ពូជ​ឈូក​មិន​ដុះ​ក្នុង​ស្រះ ឥត​ដូច្នោះ ។
បុគ្គល​ជា​ពីជ​បណ្ឌិត អាច​ដើម្បី​សាង​ខ្លួន​ឲ្យ​ជា​សយម្ភូបណ្ឌិត ឬ​អនុបណ្ឌិត​បាន ដោយ​ព្យាយាម​បណ្ដុះ​ពូជ​បណ្ឌិត ដោយ​ឧបដ្ឋាន អប្បមាទ សញ្ញាមៈ ទមៈ ដោយ​ការ​សេព​គប់​សប្បុរស, ដោយ​ការ​អប់រំ​ខ្លួន​ក្នុង​រវាង​រៀន, វិជ្ជាស្ថាន, វិទ្យាល័យ, ដោយ​ការ​នៅ​ក្នុង​សំណាក់​អាចារ្យ​ចេះ​ច្រើន​មាន​ការ​ពិសោធន៍​ច្រើន មាន​សីលាចា, សមរម្យ​ស្រគត់​ស្រគំ ដោយ​ការ​ស្ដាប់ គិត ចំរើន ដោយ​ការ​លះ​បង់​ចិត្ត គំនិត ចរិត អធ្យាស្រ័យ​អាក្រក់​ដោយ​ឧបាយ​បន្តិច​ម្ដង ៗ ដោយ​ភាព​ទៀង​ត្រង់ ទន់​ភ្លន់​សុភាព​ប្រដៅ​ងាយ​ដោយ​ទាន សីល ព្រហ្មវិហារ ។
ពីជបណ្ឌិត កាល​បាន​អប់រំ​ខ្លួន​យ៉ាង​នេះ​ហើយ បាន​ឈ្មោះ​ថា​បណ្ដុះ​ពូជ​បណ្ឌិត​ឲ្យ​ដុះ​តាម​លំ​ដាប់ យូរ​ៗ ទៅ មាន​បញ្ញា​ចាស់​ក្លា មាន​កំឡាំង​ភ្លឺ​ថ្លា អាច​មើល​ឃើញ​ច្បាស់ នូវ​ត្រៃ​លោក ដូច​គំនរ​ភ្លើង​គគីរ ៣ ភ្នក់​ធំ​នូវ​លោក​ដែល​កើល​នឹង​ត្រៃ​លក្ខណ៍ នូវ​ភ្លើង​ទុក្ខ ភ្លើង​កិលេស នូវ​សង្សារវដ្ដ​ឥត​ចុង​ឥត​ដើម នូវ​ភ័យ​ក្នុង​សំសារ​សាគរ​ដ៏​ធំ​ធេង​ជ្រៅ​ស្រឡូង​ឃើញ​យក​ឃរាវាសធម៌​ពេញ​ដោយ​កង្វល់​សាំញាំ ។ ឃើញ​ទេ ទោស​កាម​ជាមេអសន្តិសុច ព្យាបាទ វិហឹសា ជា​មេ​ភ្លើង ប្រល័យ​លោក ដុត​រោល​លោក ឲ្យ​ខ្លោច​ក្រៀម​ក្រម​សៅ​ហ្មង​សោក​សៅ ហើយ​ធុញ​ទ្រាន់​នឹង​លោក នឹង​ការ​កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់ ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​អានិសង្ស​នេក្ខម្មថា​ក្សេម ឥត​កង្វល់ លះ​បង់​ភេទ​គ្រហស្ថ​ទាំង​អស់ ថ្វាយ​ជីវិត​បួស​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ប្រាស​ចាក​ឧបករណ៍​ក្នុង​ផ្ទះ ។ បណ្ឌិត​ចេញ​ចាក​អាល័យ​របស់​គ្រហស្ថ​គឺ​កាម​តណ្ហា​ហើយ ក៏​ផ្គង​ចិត្ត​បោះ​គោល​លើ​ព្រះនិព្វាន ដែល​ឥត​អាល័យ​ឲ្យ​ជា​អារម្មណ៍​ជា​ខាង​ដើម​ឲ្យ​ជា​ទី​សម្រាប់​ដើរ​ទៅ​នៃ​ចិត្ត ។ តមក​លោក​តាំង​យក​អសុតានុទស្សនៈសំវរៈ មត្តញ្ញុតា សទ្ធា វីរយៈ ជា​សេនា​ឯក ហើយ​ត​តាំង​ញាំញី​មារ លះ​បង់​ឲ្យ​ជ្រះ​ស្រឡះ​នូវ​ធម៌​ខ្មៅ គឺ​អកុសល​ធម៌​ទាំង​អស់ ដែល​ជា​ធម៌​នាំ​ចិត្ត​ឲ្យ​ខ្មៅ ឲ្យ​សៅហ្មង​ល្អក់​កករ នាំ​សត្វ​ទៅ​កាន់​កន្លែង​ខ្មៅ កំណើត​ខ្មៅ ឥត​សិរី​សុខ​ចំរើន ដែល​ជា​ធម៌ មាន​ឫស ៣ គឺ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ចែក​ទៅ​មាន​ទុច្ចរិត ៣ ជា​ដើម ។ ត​មក លោក​ព្យាយាម​ចំរើន​ធម៌​ស គឺ​កុសលធម៌​ទាំង​អស់ មាន​សុចរិត​បី​ជា​ដើម ដែល​ជា​ធម៌​ស្អាត​បរិសុទ្ធ​ម៉ដ្ឋ​ចត់​ផូរ​ផង់​ឥត​ទោស ជា​ធម៌​នាំ​ចិត្ត ឲ្យ​ស​ឲ្យ​ភ្លឺ​ថ្លា នាំ​សត្វ​ទៅ​កាន់​កន្លែង​ស្អាត​កំណើត​ស្អាត នាំ​សត្វ​ទៅ​កាន់​និព្វាន​ដែល​ជា​កន្លែង​ស្អាត​ចាក​តណ្ហា​មន្ទិល​ទុក្ខ​គ្រប់​ប្រការ ។ លុះ​លោក​បាន​ចំរើន​ធម៌​ស​ហើយ លោក​ត្រូវ​ការ​ចង់​បាន​នូវ​អភិរតិ សេចក្ដី​ត្រេក​អរ​ដែល​កន្លង​លែង​នូវ​ត្រេក​អរ​ជា​របស់​មនុស្ស​ទេពតា​ទាំង​អស់ ក្នុង​វិវេក​គឺ​អមត​និព្វាន ដែល​ស្ងប់​ស្ងាត់​សូន្យ​ចាក​ឧបធិ​ធិកិលេស​ទាំង​អស់ អស់​តណ្ហា ប្រាក​ចាក​តម្រេក រលត់​ទុក្ខ អស់​កង្វល់​វានវ័ណ្ត គឺ​តណ្ហា​គ្រឿង​ដោត ដែល​ពួក​សត្វ​កំពុង​ត្រូវ​អវិជ្ជា​បិទ​បាំង​មុខ​ភ្នែក​ជិត មិន​ដែល​នឹក​ឃើញ ចង់​រីក​រាយ​សប្បាយ​សោះ ហើយ​លោក​ក៏​លះ​បង់​នូវ​កាម​ ២ យ៉ាង ៖ ១- វត្ថុកាម = អារម្មណ៍​របស់​ជា​ទី​ត្រូវ​ការ ឆ្ងាញ់​នៃ​កាម​លោក​បាន​ដល់​អារម្មណ៍​ជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត ៥ : រូប សំឡេង ក្លិន រស សម្ផស្ស បាន​ដល់​វិញ្ញាណកវត្ថុ គឺ​សំពត់ មាស ប្រាក់ ផ្ទះ ស្រែ ចំការ ស្រុក ដែន លោក សវិញ្ញាណកវត្ថុ​គឺ ប្រពន្ធ បុត្រ ធីតា ទាសី ទាសា គោ ក្របី ដំរី សេះ ។ ២- កិលេសកាម = បាន​ដល់​សេចក្ដី​ពេញ​ចិត្ត​តម្រេក ឆន្ទរាគ តម្រិះ​រក​កាម សេចក្ដី​គាប់​ចិត្ត សេចក្ដី​រីករាយ​ត្រេក​ត្រអាល អន្ទះ​សា​រសាប់​រសល់​ជ្រួល​ក្នុង​កាម ការ​ស្អិត​ដាម​ក្នុង​កាម សេចក្ដី​ក្ដៅ​រោល​រាល​រលាក​ព្រោះ​កាម ការ​ជ្រប់​ជ្រុល ងងុល ឈ្លក់ លង់ ក្នុង​កាម ការ​ក្រៀក ជាប់ ប្រកាន់​ស្អិត​ក្នុង​កាម ការ​រាំង​រាការពារ​កាម លុះ​លះ​ហើយ​លោក​ជា​បុគ្គល​ទំនេរ ស្រាល​អស់​កង្វល់ អស់​អំពល់​ចិត្ត ។ លំ​ដាប់​ពី​នោះ លោក​សំអាត​ខ្លួន​លោក​ឲ្យ​រឹត​តែ​ស្អាត​ចាក​កិលេស គឺ​ឲ្យ​ផូរ​ផង់​រលីង​ចាក​ធម៌​ដែល​នាំ​ឲ្យ​សៅហ្មង ធម៌​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ចិត្ត​សៅហ្មង​បាន​ដល់​នីវរណធម៌ ៥ យ៉ាង​គឺ ៖ ១- កាមច្ឆន្ទៈ សេចក្ដី​ទាក់​ចិត្ត​នឹង​កាម, ២- ព្យាបាទៈ សេចក្ដី​ឈ្នានីស​បំផ្លេច​បំផ្លាញ, ៣- ថីនមិទ្ធៈ សេចក្ដី​ងោក​ងុយ, ៤- ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ សេចក្ដី​អណ្ដែត​រាយ​មាយ, ៥- វិចិកិច្ឆា សេចក្ដី​សង្ស័យ មិន​អស់​ហើយ ។ បណ្ឌិត​ថ្ពក់​គោល​ដៅ​នឹង​ព្រះនិព្វាន​ហើយ បាន​ប្រព្រឹត្ត​ធម៌​បណ្ឌិត​តាំង​អំពី​ថ្នាក់​ទាប កណ្ដាល​រហូត​ថ្នាក់​ឧក្កដ្ឋ ដើម្បី​ឲ្យ​សម្រេច​និព្វាន​ក៏​បាន​ដល់​នូវ​ទី​បំផុត​នៃ​គោល​ដៅ ត្រង់​ការ​អស់​អាសវៈ​ជា​ទី​បំផុត ។
និគមវចនៈ ពាក្យ​ថា លះ​បង់​នូវ​ធម៌​ខ្មៅ គួរ​ចូល​ក្នុង​សីល ចំរើន​នូវ​ធម៌​ស គួរ​ចូល​ក្នុង​សមាធិ, ចេញ​ចាក​អាល័យ គួរ​ចូល​ក្នុង​បញ្ញា, លះ​បង់​កាម​ឥត​កង្វល់​គួរ​ចូល​ក្នុង​បញ្ញា, សំអាត​ចិត្ត​ឲ្យ​ផូរ​ផង់​ចាក​គ្រឿង​សៅហ្មង​ចិត្ត គួរ​ចូល​ក្នុង​បញ្ញា ។
ទំនប់វារីអគ្គីសនីកម្ពុជា
ទំនប់​វារី​អគ្គីសនី​កម្ពុជា
ជាងពាក់កណ្ដាលទស្សវត្ស​នេះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា​បានធ្វើការជំរុញឲ្យ​មានការកសាងទំនប់វារី​អគ្គីសនីជា​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែលរួម​មាន៖
ប្រវត្តិភូមិភិ
លិើោិោឹឆេេុរិ្កឹាេើលកសថដលកលើេឹិោសលេដដ កលសេ្លរកើេឹោក (សរសេរក្តោបរួមអំពីអត្ថបទ)
១.១.១ ជិតខេត្តកំពត
ោិសុាដិថោ្ឹដលាដសើិថ្សោដា្ថិ្េសាោិថល៊ក្្ិថផោសោ្ដងថោផឹរេឆ (អត្តបទ)
វត្តវិហារសួគ៌
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពនៃព្រះវិហារវត្តវិហារសួគ៌
វត្តវិហារសួគ៌ គឺជាវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាបែប​ថេរវាទ​ដែល​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​ក្នុង​ខេត្ត​កណ្តាល​ប្រទេស​កម្ពុជា។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​សាង​សង់​នៅ​លើ​កន្លែង​គោរព​សាសនា​មុន​ពុទ្ធ​សករាជជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​សម័យ​អង្គរ។
ពាក្យ
វត្តវិហារសួគ៌ បកប្រែតាមព្យញ្ជនៈថា "វត្តនៃស្ថានសួគ៌"។
ដំណើររឿង
វត្តវិហារសួរ ជាបូជនីយដ្ឋានដ៏សក្តិសិទ្ធិមួយ ឮ​កិត្តិនាមពេញប្រទេសកម្ពុជាតាំងពីអតីតកាល រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន កាលនេះ អ្នក​ផង​សឹង​បាន​ជ្រាប​ជាច្រើន។ រៀងរាល់ឆ្នាំក្នុងមួយឆ្នាំៗ តែងមានមហាជនរាប់ពាន់នាក់ ទៅបូជា បែរបន់ តាមប្រាថ្នាផេ្សងៗ ទំាងព្រះរាជាព្រះរាជវង្សានុវង្ស នាម៉ឺន​សព្វមុខមន្រ្តី ក៏បានសេ្តចយាង តែងអញ្ជើញទៅបូជាបួងសួង នៅទីនោះដែរ។
វត្តវិហារសួរ មានដើមកំណើតជាព្រះរាជទ្រព្យ ដែលព្រះរាជាបក្សីចាំក្រុងទ្រង់កសាងទុកជាអនុស្សាវរីយ៍ត្រង់ទីដែល តាគហេ កើន​ព្រះអង្គ​ឡើង​ឋាន​សួគ៌‌ សឹងមានចែងទុកជា​ប្រវត្តិនៃព្រះវិហារនោះដូចតទៅ: តាមរបារក្សត្រដែលមានចារិកទុកមក​ក្នុងព្រះរាជវង្សសាវតាប្រទេសកម្ពុជាថា: "វត្តព្រះវិហារសួរ កើតឡើងក្នុង រជ្ជកាលទី១៩ រជ្ជកាលព្រះបាទបក្សីចាំក្រុង ជាព្រះរាជាប្រទេសកម្ពុជា គង់នៅនគរវត្ត ក្នុងព.សរវាង១៥៧២ គ.សរវាង១០២៨ ឬ២៩ ព្រះអង្គបានផ្តើមកសាងទុក​ជាអនុស្សាវរីយ៍រំលឹកដល់ពេលព្រះអង្គរត់គេចពីកងទ័ព ជាមួយ តាគហេ"។
រឿងរ៉ាវដើមហេតុនាំឲ្យមានរត់គេចពីកងទ័ពនេះ មានដំណាលថា កាលដែលព្រះបាទចក្រពត្រ ព្រះរាជាប្រទេសកម្ពុជា រជ្ជកាលទី១៦ ទ្រង់​ព្រះ​ទិវង្គត​ទៅ បុរសម្នាក់ឈ្មោះដំបងគ្រញូង​មានមហិទ្ធិឬទ្ធិខ្លាំងពូកែ បានសោយរាជ្យជា រជ្ជកាលទី១៧ ឡើងឲ្យបង្គាប់ឲ្យធ្វើគុតព្រះរាជវង្សានុវង្សមុន។
កាលនោះមានព្រះម្នាងម្នាក់ទ្រង់ព្រះគ៌‌តពុំទាន់គ្រប់ខែ ភាសខ្លួនជារាស្រ្តសាមញ្ញចេញទៅស្រុកក្រៅ សំណាក់ជាមួយ តាគហេ និង យាយលាក់ ជា​ស្វាមី​ភរិយា។ លុះព្រះគ៌‌តគ្រប់ខែ១០ ក៏សម្ភពព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គប្រកបដោយ លក្ខណៈល្អមានលាយលក្ខណ៍កងចក្រនៅបាតព្រះហស្ត និងបាតព្រះបាទ តាគហេ និង យាយលាក់ ស្រលាញ់ណាស់ ថ្នាក់ថ្នមដូចកូនបង្កើត។
ថៃ្ងមួយតាយាយ និងព្រះម្នាងទៅច្រូតស្រូវ បានផេ្តកព្រះរាជកុមារក្រោមម្លប់ឈើមួយដើម លុះកំដៅថៃ្ងចាំងមក ត្រូវព្រះរាជកុមារ មាន​បក្សី​មួយ​មក​កាង​ស្លាបក្រុងបាំងពីលើ មិនឲ្យត្រូវថៃ្ង។
តាគ​ហេស្មានថាសត្វចឹកចៅរត់ទៅមើល បក្សីនោះហើរទៅបាត់ទៅ។ តាគហេនឹកសរសើរថា កូននេះមានបុណ្យ អស្ចារ្យណាស់ក៏ថ្វាយព្រះនាមថា "បក្សីចាំក្រុង"។
តមកកាលពីព្រះបាទព្រហ្មកិល (ពញាក្រែក) រជ្ជកាលទី១៨ ទ្រង់សោយរាជ្យឡើងទ្រង់បានជ្រាបទំនាយតាម ពួកហោរា​ទាយថា "មាន​អ្នក​មាន​បុណ្យ​កើតក្នុងត្រកូលក្សត្រ បានព្រះជន្ម៧ឆ្នាំហើយ ភាសន៍ខ្លួនជាប្រជារាស្រ្តក្នុង អាណាចក្រនេះ អ្នក​មាន​បុណ្យ​នោះ មាន​កង​ចក្រ​នៅ​បាតដៃ បាតជើង​" ទ្រង់ក៏យកកេ្មងៗអាយុ៧ឆ្នាំ ដែលមាននៅ ក្នុងព្រះនគរទាំងប៉ុន្មានមកផ្តិតដៃនៅលើម្សៅក្នុងចងេ្អរ ដើម្បីទ្រង់ពិនិត្យរកកងចក្រ តាគហេ ភ័យក៏ពរបក្សីចាំក្រុងរត់ចេញ។ ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ទ័ពតាមចាប់។
ហេតុតែបុណ្យបរមីបក្សីចាំក្រុង កងទ័ពដេញតាមពុំទាន់ រកពុំឃើញ។ តាគហេបានបញ្ជិះបក្សីចាំក្រុងលើស្មា ដើរកាត់ព្រៃទៅផ្ទះគាត់ ដល់​ផ្ទះ​ហើយ គាត់​ទូលបក្សីចាំក្រុងថា "បាគង់នៅទីនេះចុះ ចាំតាទៅកៀរគោបញ្ចូល ក្រោលសិន"។ ហើយគាត់ចោលដំបងដេញគោ ដំបង​បាត់​​ក្នុងទឹក​អូរ​រក​ពុំឃើញ បានជាអូរនោះឈ្មោះថា "អូរដំបង" នៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបងសព្វថៃ្ងនេះ ។
បន្ទាប់ពីនេះ តាគហេ ពរបក្សីចាំក្រុងរត់កាត់ព្រៃទៅដល់ទួលមួយមានដើមរលួសម្លប់ត្រឈៃល្អ ក៏ឈប់សំរាកដេក នៅទីនោះបានជាទីនោះហៅថា "ភូមិរលួស" នៅក្នុងស្រុកសូត្រនិគម ខេត្តសៀមរាប សព្វថៃ្ងនេះ។ តពីនោះតាគហេ និងបក្សីចាំក្រុង ដោយ​សារ​ទូក គេ​​ឆ្លង​កាត់​ទី​ទំនាបទឹក មក​ដល់​ខេត្ត​ជើងព្រៃ កងទ័ពលើកតាម មកជិតទាន់ តាគហេក៏នាំបក្សីចាំក្រុងវេះពួនក្នុងព្រៃ វេលាយប់ព្រៃនោះមានមូសច្រើនបក្សីចាំក្រុងបួងសួងថា "បើខ្ញុំ មានបុណ្យ សូមកុំឲ្យមានមូសនៅទីនេះ" ដោយអនុភាពព្រះរាជកុមារ មូសក៏បាត់អស់ទៅ ទើបទីនោះមានឈ្មោះថា "ទួលគហេ" ក្នុងតំបន់រកាកោង ស្រុកមុខកំពូលខេត្តកណ្តាលសព្វថៃ្ងនេះ។
លុះព្រឹកឡើង តាគហេ ក៏នាំបក្សីចាំក្រុងរត់ទៅទៀត ដល់មាត់ទនេ្លប្រុងនិងឆ្លងទៅត្រើយខាងត្បូងតែរកទូកឆ្លងគ្មាន បក្សីចាំក្រុងផ្សងបារមីថា "បើ​ខ្ញុំ​ត្រូវ​បានសោយរាជ្យ​ហើយបានទំនុកបំរុងពុទ្ធសាសនាមែន សូមឲ្យដើមរការនៅត្រើយ ខាងជើងកោងទៅដើមល្វានៅត្រោយខាងត្បូងទេរមក" ដើម​ឈើ​ទាំងពីរនោះក៏កោងទៅទេមក ដូចប្រណិធាន។ តាគហេក៏ពរបក្សីចាំក្រុងឆ្លងតាមឈើទាំងពីរនោះរួចទៅ ដើមទាំងពីរក៏ឡើងដូចដើមវិញ ទើប​ត្រើយ​ខាងជើងមាន ឈ្មោះថា "រការកោង" នៅស្រុកមុខកំពូល ខេត្តកណ្តាល។
ត្រើយខាងត្បូងមានឈ្មោះថា "ល្វាទេ" នៅស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាមសព្វថៃ្ងនេះ។លុះតាគហេនាំរត់ទៅត្រើយខាងត្បូង ដល់​ទួល​មួយ ប្រប​ឆេ្នរបឹង​បានកាប់មែកជ្រៃ​ដោតធ្វើសម្រប​សំរាប់ស្រប់សំរាក កំលាំងនៅទីនោះ បក្សី​ចាំក្រុង ក៏និន្រ្ទា​លក់ក្រោមម្លប់សម្របនោះ។ កំពុង​តែ​លក់​ស្រួល ​ស្រាប់តែ​ហ្វូងសត្វត្រដក់ រនៀលទង់ ជាច្រើនដែលចុះរកស៊ីក្នុងបឹងនោះ វាផ្អើលអ៊ូរឡើងឭសន្ធឹក ជាខ្លាំង តាគហេ​ឮ​សព្ទ​នោះ ស្មាន​ថា​កង​ទ័ព ក៏ស្ទុះតើនព្រះរាជកុមារឡើងសួរថា "នែចៅ! ឭសូរអ្វីខ្លាំងម៉េ្លះ"។ ព្រះរាជកុមារតើនឡើងភ័យណាស់ស្មានថាកងទ័ព ក៏​ស្ទុះ​ឡើង​មែកជ្រៃ ដែល​ដោត​ធ្វើសម្របនោះឈរមើលគ្រប់ទិសទី មិន ឃើញកងទ័ព ឃើញតែសត្វហើរដេរដាស់ក៏បាត់ភ័យទៅវិញ មែកឈើនោះរស់នៅរៀងដរាបមក នៅ​ខាង​ត្បូងវត្តវិហារសួរ សព្វថៃ្ងនេះ។ លំដាប់ពីនោះ តាគហេនាំបក្សីចាំក្រុងរត់ឆ្លងទនេ្លដោយទូកទៅត្រើយខាងលិច ទៅពួន ក្នុង​គុហា​ភ្នំប្រសិទ្ធិ​ខេត្ត​សំរោងទងចាស់ ដែលជាស្រុកពញាឭ ខេត្តកណ្តាល សព្វថៃ្ងនេះ។ កងទ័ពតាមទៅបៀតបៀន ពុំបានឡើយ។
លុះព្រះបាទព្រហ្មកិល "ពញាក្រែក" សោយរាជ្យបាន២០ឆ្នាំ ទ្រង់ចូលទីវង្គត់ទៅ នាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តីដឹងថា បក្សីចាំក្រុង រាជកុមារមានបុណ្យអស្ចារ្យ​គង់នៅភ្នំប្រសិទ្ធិ៍​ក៏អញ្ជើញទ្រង់​មកសោយរាជ្យសម្បត្តិតទៅ។ កាលបើបក្សីចាំក្រុងរាជកុមារបានសោយរាជ្យឡើង ទ្រង់តាំងតាគហេ និង យាយ​លាក់ ជាព្រះអយ្យកោ ព្រះអយ្យកាធម៌‌។ ទ្រង់ឲ្យសាងប្រាសាទ​មួយត្រង់ទីដែលឃើញទង់ជ័យវែងលលៃ នៃកងទ័ពដែលលើកដេញតាម ដំបូង​ហៅថា​ "ប្រាសាទលលៃ" ទ្រង់ឲ្យសង់ប្រាសាទមួយត្រង់តាគហេហៅថា បាគងសិន ហៅថា "ប្រាសាទបាគង់" ដែលក្លាយមកជាប្រាសាទបាគង នៅ ខេត្តសៀមរាបសព្វថៃ្ងនេះ។
ទង់ឲ្យសាងប្រាសាទមួយទៀតនៅក្រោល គោរបស់តាគហេ ហៅថា ប្រាសាទបាគោ ខេត្តសៀមរាបសព្វថៃ្ងនេះ ទ្រង់ឲ្យសាងព្រះវិហារមួយ និងព្រះពុទ្ធ បាទមួយនៅអាសន្នទុក្ខ លើកតាម៊ឹងជាចៅហ្វាយស្រុករក្សាទីនោះ។ ទ្រង់ឲ្យសាងវិហារមួយតំកល់ព្រះពុទ្ធបដិមាមួយ ព្រះអង្គ​ត្រង់​ទី ដែល​ដោតមែកជ្រៃធ្វើសម្រប គឺទីដែលតាគហេតើនទ្រង់​សួរពីសព្ទហ្វូងសត្វស្មានថាកងទ័ពនោះ ហៅថា "វត្តវិហារសួរ" ទើបមាននាមថា​"វត្តវិហារសួរ"​ ជាបូជនីយដ្ឋានដ៏សក្តិសិទ្ធិដរាបមកដល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ឯតាគហេ និង យាយលាក់នោះ លុះចាស់ជរា ទទួល​មរណភាព​តាមលំដាប់គ្នា​ទៅព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យធ្វើបុណ្យរំលាយ សពហើយទ្រង់ឲ្យយកធាតុតាគហេ នៅបញ្ចុះនៅទីដែលផ្សងមិនឲ្យមានមូស ទើបទីនោះមានឈ្មោះថា "ទួលគហេ" នៅតំបន់រកាកោង ស្រុកមុខកំពូល ខេត្តកណ្តាលសព្វថៃ្ងនេះ  ឯធាតុយាយលាក់ ទ្រង់ឲ្យយកទៅបញ្ចុះនៅ ប្រាសាទបាគោ ក្នុងខេត្តសៀមរាប ព្រោះភូមិនោះជាទីភូមិរបស់គាត់រស់នៅ។
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ វិហារសួរ
កណ្ដាល (អសង្ស័យកម្ម)
កណ្ដាលសំដៅលើ៖
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
សាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូសិស្សចាស់ គឺជាចលនាមួយរបស់យុវជននិងមនុស្សចាស់ដែលជាសិស្សចាស់នៃសាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូឬជាសេវាទាក់ទងគ្នារវាងសិស្ស
ចាស់និងសិស្សចាស់ សិស្សចាស់និងសិស្សថ្នី សិស្សចាស់និងលោកគ្រូអ្នកគ្រូដើម្បីផ្តល់បទពិសោភន៏អោយគ្នាទៅវិញទៅមក។
ការដាំដើមធូរេន
រូបភាពតូច|y ដើ៏មធូរេន របៀបនៃការសាំមែកធូរេនមានដូចជា
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
ទោះបីជាពូកគេបានចេញពីដុនបូស្កូក៏ដោយក៏ពួកគេនៅតែអាចទាក់ទងគ្នាបានដូច្នោះហើយសមាគមសិស្សចាស់ដុនបូស្កូគឺ
លី ក្វាន់យូ
300px|right លោក លី-ក្វាន់យូ (អង់គ្លេស: Lee Kuan Yew, ចិន: 李光耀) កើតនៅថ្ងៃទី ១៦ កញ្ញា ១៩២៣។ លោកជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូងបំផុតរបស់​សាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរី ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៩០។ បន្ទាប់ពីលោកចុះពីតំណែងក៏ដោយ លោកនៅតែជាអ្នកនយោបាយដ៏មានឥទ្ឋិពលម្នាក់នៅសិង្ហបុរី។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
មានសារៈសំខាន់ណាស់ចំពោះពូកគេ។ សមាគមន៏សិស្សចាស់ដុនបូស្កូជាយុវពលករ និសិត្ស ឬជាសាស្រ្តចារ្យ គ្រូបង្រៀន យុវ
លី ក្វាន់យូ
អំពីគ្រួសារ
លោក លី ក្វាន់យូ ជាកូនចៅជំនាន់ទី៤នៃគ្រួសារចិនសិង្ហបុរីមួយ។ លោកតាទួតរបស់លោកបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកពីខេត្តគ័ងដុងប្រទេសចិននៅឆ្នាំ ១៨៦២។ លោកជាកូនប្រុសច្បងរបស់លោក លី ជីនគូន (Lee Chin Koon) និងអ្នកស្រី ជួ ជីមនាវ (Chua Jim Neo)។ កាលពីកុមារភាព លោកទទួលឥទ្ឋិពល​ពី​វប្បធម៌អង់គ្លេសច្រើន ដោយសារជីតានិងឪពុករបស់លោកដែលបានរៀនសូត្រភាសាអង់គ្លេសបានជ្រៅជ្រះ។ ជីតារបស់លោកដាក់ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស មួយដល់លោកថា ហារី បន្ថែមពីលើឈ្មោះជាភាសាចិនរបស់លោកដែលឪពុកលោកដាក់អោយ។ ហេតុនេះលោកតែងត្រូវបានគេហៅថា ហារី ក្នុងចំនោម​មិត្តភក្ដិស្និទ្ឋស្នាល និងគ្រួសាររបស់លោក។
ការដាំដើមធូរេន
ជាដំបូងយើងសាំដើមវាសិន
វីធីនៃការសំាមែកធូរេនមានដូចជា មុនដំបូងគេយកកូនកំាបិតគ្រៃមែកដែលត្រូវសំា ហើយយើងយកថង់ឬស្រកី ដូងយកទៅសោបដីវិចមែកដែលគ្រៃហើយ ហើយយើងសាំវារហូតដល់វាដុសល្មមកាត់ក្នុងពេលបីខែ ។ ​បន្ទាប់មកយើងយកវាទឹមនៅដីប្រើពេលមួយឆ្នាំឬពីឆ្នាំយ៉ាងយូរបំផុត។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
ជនពេញវ័យដែលតាំងចិត្តធ្វើការដោយស្ម័ក្រដូកជាការបង្ហាត់បង្រៀនយុវជន ក្មេងៗ ដូចជាការលេងកីឡា ការទំនាក់ទំនងក្នុង
លី ក្វាន់យូ
អំពីគ្រួសារ
លោករៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយអ្នកស្រី ក្វា ហ្គ័កចូ (Kwa Geok Choo)នៅថ្ងៃទី៣០ កញ្ញា ១៩៥០។ លោកមានកូនប្រុស២នាក់និងកូនស្រីម្នាក់។ សមាជិក​គ្រួសារត្រកូលលី ជាច្រើនកាន់តំនែងសំខាន់ៗក្នុងសង្គមសិង្ហបុរី។ កូនប្រុសនិងកូនស្រីរបស់លោកកាន់តំនែងយ៉ាងខ្ពស់ក្នុងជូររដ្ឋាភិបាល។ កូនប្រុសច្បងរបស់លោក គឺលោក លី សៀនលូងដែលជាអតីតឧត្តមសេនីយ៍ម្នាក់ បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងរដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុតាំងពីឆ្នាំ២០០៤។ លោកក៏ជាប្រធានក្រុមហ៊ុនវិនិយោគទុនរបស់រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរី (Government of Singapore Investment Company) ហើយកូនប្រុសរបស់លោកជាអនុប្រធាន។ កូនប្រុសពៅរបស់លោកឈ្មោះ លី សៀនយ៉ាង ដែលជាអតីតឧត្តមសេនីយ៍ផងនោះ ជានាយកនិង​ប្រធានប្រតិបត្តិ​ក្រុមហ៊ុន SingTel (ក្រុមហ៊ុនទូរគមនាគមន៍ដ៏ធំនួយនៅសិង្ហបុរី)។ កូនស្រីរបស់លោកឈ្មោះ លី វ៉ីលីង គ្រប់គ្រងវិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្ត្រសសៃប្រសាទជាតិ (the National Neuroscience Institute)។
ការដាំដើមធូរេន
របៀបនៃការដំាកូនធូរេនមាន
មុនដំបូងចូកស្មៅកន្លែងដែលយើងត្រូវដាំជាមុនសិនហើយបន្ទប់មកយើងកាប់កន្លុកវា ជាមុនសិនដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការដាំហើយវាលើននៅពេលយកកូនមកដាំ។យើងត្រូវដាំវាជាជួរចន្លោះពីគ្នា២ទៅ៣ម៉ែវាងាយស្រួលក្នុងការថែទាំហើយវាមើលទៅស្រស់ស្អាត។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
សង្គមនិងការសិក្សាអបរំជាដើម។ គោលបំណង
លី ក្វាន់យូ
ជីវិតកាលពីកុមារភាពនិងប្រវត្តិសិក្សា
លោក លី ក្វាន់យូបានចូលសិក្សានៅសាលាបឋមសិក្សាតេឡុកគូរ៉ៅ(Telok Kurau Primary School), ស្ថាប័នរ៉ាហ្វល(Raffles Institution) និង​មហាវិទ្យាល័យរ៉ាហ្វល​(Raffles College)។ ការសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យរបស់លោកត្រូវបានពន្យាពេលដោយសារសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងការចូលមក​កាន់កាប់របស់ជប៉ុនពីឆ្នាំ ១៩៤២ដល់១៩៤៥។ ក្នុងរយៈពេលនេះ លោកបានរកស៊ីលក់កាវវិទ្យាសាស្ត្រឈ្មោះ Stikfas យ៉ាងជោគជ័យក្នុងផ្សារងងឹត។ ដោយសារលោកបានរៀនជាភាសាចិននិងជប៉ុនតាំងពីឆ្នាំ១៩៤២ លោកមានសមត្ថភាពក្នុងការបកប្រែសារទូរលេខរបស់ពួកសម្ព័ន្ឋមិត្តអោយពួកជប៉ុន។ លោកក៏បានធ្វើជាអ្នកនិពន្ឋផ្នែកភាសាអង់គ្លេសអោយមន្ទីរពត៌មានជប៉ុនហូដូប៊ុ(報道部)ផងដែរពីឆ្នាំ ១៩៤៣ដល់១៩៤៤។
ការដាំដើមធូរេន
របៀបនៃការថែទាំ
នៅពេលដែលយើងទើបតែដាំវាយើងត្រូវស្រោចទឺកវាទិចទិចដើម្បីអោយចាប់រឺស។ ហើយនៅពេលយើងដាំយើងត្រូវកាប់ស្លឺកដូងរឺមុងសំរាប់ការពារខ្យល់រីកំដៅថ្ងៃដើម្បីកំអោយវាងាប់។ នៅពេលដែលយើងទើបតែដាំបាន២រឺ៣អាទិត្យយើងត្រូវស្រោចទីកវា១អាទិត្យម្ដង​ដើម្បីអោយវាឆាប់លូតលាស់ហើយការពារកំអោយវាងាប់។ ហើយពេលវាលូតលាស់បែកមែកយើងត្រូវកាត់មែកវាដើម្បីអោយវាលូតលាស់បន្តទៀត។ ហើយយើងចាប់ផ្ដើមដាក់ជីរឺអាច៍គោដើម្បីអោយវាឆាប់លូតលាស់ហើយនៅពេលយើងឃើញថាមានស្មៅដុះយើងត្រូវចូកស្មៅវាចេញរឺក៏ គ្រប់គល់វាដើម្បីអោយវាមានសំណើមដីហើយវានៅដកទឹកបានយូ។ នៅពេលធូរេនបាន១ឆ្នាំ រឺ ២ឆ្នាំវាចាប់ផ្ដើមងាយក្នុងការលូតលាស់ប្រើសិនបើយើងថែវាបានល្អតែបើយើងថែវាមិនបានល្អវាក៏ងាយក្នុងការងាប់ដែរ។ ក្នុងការថែក្នុងពេលនោះគឺយើងត្រូវស្រោចទឹកវាក្នុង១ខែ៤ដង។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
-   ដើម្បីផ្លាស់ផ្តូបទពិសោធន៏ជាអ្នកក្នុងតំបន់ និងប្រទេសទាំមូល។
លី ក្វាន់យូ
ជីវិតកាលពីកុមារភាពនិងប្រវត្តិសិក្សា
បន្ទាប់ពីសម័យសង្គ្រាម លោកបានចូលសិក្សាផ្នែកច្បាប់នៅមហាវិទ្យាល័យហ្វីតវីលៀម,ខេមប៊្រីដ (Fitzwilliam College, Cambridge) នៅរាជាណាចក្ររួម។ លោកបានបញ្ចប់ការសិក្សាដោយបានទទួលសញ្ញាប័ត្រកិត្តិយសថ្នាក់ទី១ផ្កាយ២ (Double Starred First Class honours)។ បន្ទាប់មកលោកចូលរៀនច្បាប់នៅសាលាសេដ្ឋកិច្ចឡិនដិនផងដែរ។ លោកវិលត្រលប់មកសិង្ហបុរីវិញនៅឆ្នាំ ១៩៤៩ ដោយចាប់យកអាជីពជាមេធាវី។
មុនការបង្កើតគណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន (People's Action Party ហៅកាត់ថា PAP)
បទពិសោធន៍នយោបាយដំបូងបំផុតរបស់លោកចាប់ផ្ដើមនៅពេលលោកធ្វើជាភ្នាក់ងារបោះឆ្នោតអោយចៅហ្វាយរបស់លោកគឺលោក ចន ឡេយខក់ (John Laycock) ក្រោមផ្លាកគណបក្សឆ្ពោះទៅមុខ (Progressive Party)(និន្នាការអង់គ្លេស) នៅក្នុងការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ(Legislative Council Elections)​នៅឆ្នាំ ១៩៥១។ ប៉ុន្តែលោកបានសំលឹងឃើញថាអនាគតរបស់គណបក្សនេះមានភាពស្រពិចស្រពិលដោយគ្មាន​អ្នកគាំទ្រទ្រង់ទ្រាយធំ ជាពិសេស​ពី​សំនាក់វណ្ណៈកម្មករនិយាយភាសាចិន។ ការបំបែកខ្លួនរបស់លោកធ្វើឡើងនៅពេលលោកធ្វើជាទីប្រឹក្សាច្បាប់អោយសហព័ន្ឋនិស្សិតនិង​ពាណិជ្ជកម្ម ដែលការណ៍​នេះបានផ្ដល់ឱកាសដល់លោកក្នុងការធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយវណ្ណៈកម្មករជនជាតិចិន។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
-   ដើម្បីសម្របសម្រូលសកម្មភាព និង ផ្តល់យោបល់អោយគ្នាទៅវិញទៅមកលើចំនុចជាអទីភាព។
លី ក្វាន់យូ
ការបង្កើត PAP
នៅថ្ងៃទី២១ វិច្ឆិកា ១៩៥៤ លោកជាមួយមិត្តភក្តិវណ្ណៈកណ្ដាលដែលមានការសិក្សាផ្នែកភាសាអង់គ្លេសមួយក្រុម បានរួមគ្នាបង្កើត​គណបក្សសង្គមនិយម​មួយ​ឈ្មោះ គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន (People's Action Party ហៅកាត់ថា PAP) និងមានសំព័ន្ឋភាពជាមួយសហព័ន្ឋពាណិជ្ជកម្មដែលគាំទ្ររបបកុំម្មុយនីស។ ពួកគេមានគោលដៅរួមក្នុងការជំរុញអោយមានរដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ខ្លួននិងបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងពី​អាណានិគមអង់គ្លេស។ លោកត្រូវបានគេជ្រើសរើសអោយធ្វើជា​អគ្គលេខាធិការសំព័ន្ឋភាព។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
-   ​​​​​​​ដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយក្នុងការរកការងារធ្វើ។
លី ក្វាន់យូ
ជីវិតជានាយករដ្ឋមន្ត្រី មុនឯករាជ្យ (១៩៥៩ដល់១៩៦៥)
នៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ១៩៥៩ PAPដណ្ដើមបាន៤៣កៅអីក្នុងចំនោម៥១កៅអីក្នុងសភា។ សិង្ហបុរីបានទទួលស្វ័យភាពគ្រប់គ្រងលើគ្រប់ផ្នែក លើកលែង​តែវិស័យការពារជាតិនិងទំនាក់ទំនងការបរទេស។។ លោក លី ក្វាន់យូបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទី១នៃរដ្ឋសិង្ហបុរីនៅថ្ងៃទី៣ មិថុនា ១៩៥៩។ បន្ទាប់ពី​ទទួល​បាន​ស្វ័យភាពពីអង់គ្លេស លោកបានជួបបញ្ហាជាច្រើនដូចជា វិស័យអប់រំ ការផ្ដល់ជំរក និងភាពអត់ការងារធ្វើ។ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងកង្វះទីជំរក លោកបានបង្កើតអោយ​មាន​គណៈកម្មាធិការផ្ដល់ជំរកនិងអភិវឌ្ឍន៍(Housing and Development Board)។ គណៈកម្មាធិការនេះជាភ្នាក់ងារអនុវត្តកម្មវិធីសាងសង់ជំរកសាធារណៈ​ទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីកាត់កង្វះខាតផ្ទះសំបែង។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
-   គ្មានអំពីហឹង្សា។
លី ក្វាន់យូ
ការរួមបញ្ចូលក្នុងសហព័ន្ឋម៉ាឡាយ៉ា និងការបំបែកខ្លួនវិញ (១៩៦៣ដល់១៩៦៥)
បន្ទាប់ពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡាយ៉ា លោក ទុកគូ អាប់ឌុល រ៉ាម៉ាន់ (Tunku Abdul Rahman) ស្នើអោយមានការបង្កើតជាសហព័ន្ឋមួយដែលរួមមាន ម៉ាឡាយ៉ា សិង្ហបុរី សាបា និង សារ៉ាវ៉ាក់ នៅឆ្នាំ ១៩៦១, លោក លី ក្វាន់យូបានចាប់ផ្ដើមយុទ្ឋនាការក្នុងការច្របាច់បញ្ចូលជាមួយម៉ាឡេស៊ីនេះ ដើម្បីបញ្ចប់ជាស្ថាពរ​របប​អាណានិគមអង់គ្លេស។ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាប្រជាជនគាំទ្រលោក លោកបានប្រើលទ្ឋផលនៃការការបោះឆ្នោតក្នុងសមាជឆ្នាំ១៩៦២ ដែលពេលនោះលោកទទួលបាន​សំលេង​គាំទ្រ ៧០%។ តែលោកបានជួបបញ្ហាជាមួយពួកកុំម្មុយនីសដែលជំទាស់យ៉ាងដាច់អហំការចំពោះសំនើនេះ។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
-   សហការណ៏ជាមួយយុវជន
លី ក្វាន់យូ
ការរួមបញ្ចូលក្នុងសហព័ន្ឋម៉ាឡាយ៉ា និងការបំបែកខ្លួនវិញ (១៩៦៣ដល់១៩៦៥)
ការបរាជ័យនៃការច្របាច់បញ្ចូលគ្នាធ្វើអោយលោក លី ក្វាន់យូមានការខកចិត្តជាខ្លាំង ព្រោះលោកជឿតាំងពីដើមមកថាការបំបែកខ្លួននេះជាបញ្ហា​អាយុជីវិតរបស់​សិង្ហបុរី។ នៅក្នុងសន្និសិទសារពត៌មានមួយដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ លោកបានសំដែងនូវអារម្មណ៍នៃការខកចិត្តយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ក្នុងពេលលោក​ប្រកាសទៅប្រជាជនសិង្ហបុរីអំពីការបំបែកខ្លួននោះ។ ខាងក្រោមនេះជាសំដីរបស់លោកក្នុងសន្និសិទនោះ៖
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
-   ចូលរូមយ៉ាងសកម្មក្នុងការអភិវឌ្ឈន៏សង្គម។
លី ក្វាន់យូ
ការរួមបញ្ចូលក្នុងសហព័ន្ឋម៉ាឡាយ៉ា និងការបំបែកខ្លួនវិញ (១៩៦៣ដល់១៩៦៥)
«សំរាប់ខ្ញុំ នេះជាវេលាដ៏ឈឺចាប់ទាំងផ្លួវកាយនិងផ្លូវចិត្ត។ ក្នុងមួយឆាកជីវិតរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំតែងប៉ងអោយមានការរួបរួមរវាងដែនដីទាំង២...ឥលូវ ខ្ញុំ,លី ក្វាន់យូ នាយក​រដ្ឋមន្ត្រីនៃសិង្ហបុរី សូមប្រកាសជាផ្លូវការជួសមុខអោយប្រជាជននិងរដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរីថា ចាប់ពីថ្ងៃនេះគឺថ្ងៃទី៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៥ទៅ សិង្ហបុរីនឹងក្លាយជា​ប្រជាជាតិឯករាជ្យនិងប្រជាធិបតេយ្យជារៀងរហូត។ ប្រជាជាតិនេះនិងឈរលើគោលការណ៍សេរីភាពនិងយុត្តិធម៌ សំដៅស្វែងរកនូវសុខុមាលភាព​និង​សុភមង្គល​ជូនសង្គមមួយដែលប្រជាជនគ្រប់រូបមានសិទ្ឋិស្មើ​គ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ។»
នៅថ្ងៃដដែល រដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ីក៏បានអនុម័តសំរេចកាត់ផ្ដាច់សិង្ហបុរីចេញពីម៉ាឡេស៊ី ហើយសាធារណរដ្ឋសិង្ហបុរីក៏បានលេចរូបរាងឡើង។ បញ្ហាកង្វះធនធានធម្មជាតិ​របស់សិង្ហបុរី តំរូវអោយសិង្ហបុរីពឹងផ្អែកលើម៉ាឡេស៊ីស្ទើរទាំងស្រុង ធ្វើអោយសមត្ថភាពការពារជាតិរបស់សិង្ហបុរីមានកំរិត។ នេះជាឧបសគ្គដ៏ចំបងដែល លោក លី ក្វាន់យូ និង រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរី ត្រូវប្រឈមមុខ។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
សមាគមន៏សិស្សចាស់នៃដុនបូស្កូបង្កើតឡើង ដើម្បីស្វែងរកអនាគតភ្លឺស្វាង ដែលមានក្នុងពិភពលោកយើងនេះដូចជា
-   រកការងារ
លី ក្វាន់យូ
ជីវិតជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្រោយឯករាជ្យ (១៩៦៥ដល់១៩៩០)
នៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់លោក លី ក្វាន់យូបានពោលថាគាត់មិនដែលបានគេងលក់ស្រួល និងបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺជាច្រើនថ្ងៃក្រោយពីសិង្ហបុរីបានឯករាជ្យ។ លោកចាប់​ផ្ដើម​ស្វែងរកការទទួលស្គាល់ឯករាជ្យរបស់សិង្ហបុរីពីមជ្ឍដ្ឋានពិភពលោក។ សិង្ហបុរីបានចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី ២១ កញ្ញា ១៩៦៥ និង​បាន​ចូលរួមជាមួយប្រទេស៤ទៀតក្នុងការបង្កើត​សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅថ្ងៃទី ៨ សីហា ១៩៦៧។ លោកបានធ្វើទស្សនកិច្ច​ជាលើកដំបូង​ទៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ីនៅឆ្នាំ១៩៧៣ ធ្វើអោយទំនាក់ទំនងសិង្ហបុរីនិងឥណ្ឌូនេស៊ីកាន់តែប្រសើរឡើង។
សិង្ហបុរីគ្មានវប្បធម៌ជាធំដុំ ហើយក៏គ្មានភាសារួមដែរ។ តែក្រោមកិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាល លោក លី ក្វាន់យូ បានព្យាយាមកសាងនូវអត្តសញ្ញាណរួមគ្នា​មួយសំរាប់​ប្រជាជន​សិង្ហបុរី។ លោកនិងរដ្ឋាភិបាលលោក បានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់ក្នុងការប្រកាន់គោលការណ៍នៃការអនុគ្រោះគ្នារវាងសាសនា និង​ការចុះសំរុងគ្នារវាងជាតិសាសន៍នានា។ រដ្ឋាភិបាលបានត្រៀមខ្លួនជាស្រេចក្នុងការប្រើប្រាស់ច្បាប់ប្រឆាំងនិងអំពើទាំងឡាយណា ដែលញុះញុង​អោយមាន​អំពើហិង្សារវាងសាសនានិងជាតិសាសន៍។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
និយោជិកធម្មតាឡើយ រស់នៅប្រកបដោយសេរីភាព នៅក្នុងសហគមន៏ហើយដើម្បីការពារ និង ទទួលបាននូវតំលៃរបស់
មនុស្ស ប្រកបដោយប្រសិទ្ឋភាពតាមរយៈការអបរំរបស់សាលេស៊ាន។​ សមាគមន៏សិស្សចាស់ដុនបូស្កួ ក៏មានមនុស្សពេញ
វ័យចាប់ពី៣០ឆ្នាំផងដែរគឺអ្នកទាំងនោះស្ថិតនៅក្នុង Local Union ដូចគ្នាធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីយុវជនស្វែងរកការអប់រំរបស់ពូក
លី ក្វាន់យូ
គោលនយោបាយ និង សេចក្ដីសំរេចចិត្ត
ពេលដែលដឹងថាអង់គ្លេសមានគោលបំនងកាត់បន្ថយទ័ពពីសិង្ហបុរីនិងម៉ាឡេស៊ី លោក លី និង ហ្គោស បានដាក់អោយមានច្បាប់កាតព្វកិច្ចយោធា។ រដ្ឋាភិបាល​បានចាប់ផ្ដើមទិញគ្រឿងសព្វាវុធដូចជារថក្រោះនិងយន្ដហោះចំបាំង និងហ្វឹកហាត់អ្នកបើកបរយន្ដហោះផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្រោយមកសិង្ហបុរីមានលទ្ឋភាពកសាង​ទំនាក់ទំនងផ្នែកយោធាជាមួយបណ្ដាប្រទេសអាស៊ានផ្សេងទៀត។ សិង្ហបុរីមានភាពរឹងមាំក្នុងការការពារជាតិក្រោយពីអង់គ្លេសបានដកទ័ពចេញនៅថ្ងៃទី ៣១ តុលា ១៩៧១។
ដុនបូស្កូសិស្សចាស់
គេ និង ដើម្បីអភិវឌ្ឈន៏នូវលទ្ធភាពរបស់ពូគគេម្នាក់ៗដែលមានស្រាប់ហើយអោយប្រសើរទ្បើង។ ទន្ទឹងនិងសិស្សចាស់ ដុនបូស្កូ ក៏មានសិស្សថ្មីដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សាទុរយភូមិមកធ្វើការប្រលងដើម្បីចូលរៀននៅសាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូនេះផងដែរ។ សិស្សឆ្នាំទីមួយជាលើកដំបូងនៃការចូលរៀននៅសាលាដុនបូស្កូ​ ដែលជាហេតុធ្វើអោយមានការខុសនូវបញ្ជាផ្ទៃក្នុងបន្តិចបន្តួច។ ប៉ុន្តែកំហុស ទាំងនោះពួកគេបានចាប់ជាមេរៀនដំបូងរបស់ពួកគេផង។ សិស្ស ដុន បូស្កូ ម្នាក់ៗមានចិត្តនឹងខិតខំធ្វើនូវកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនបានយ៉ាងល្អ។
លី ក្វាន់យូ
គោលនយោបាយ និង សេចក្ដីសំរេចចិត្ត
លោក លី ក្វាន់យូបាននាំសិង្ហបុរីឆ្ពោះទៅរកឧស្សាហនីយកម្ម។ នៅឆ្នាំ ១៩៦១ គណៈកម្មាធិការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច (the Economic Development Board) ត្រូវបានបង្កើតក្នុងនាទីទាក់ទាញវិនិយោគទុនបរទេស ដែលអាចផ្ដល់ចំនូលពន្ឋជូនរដ្ឋ ក៏ដូចជាផ្ដល់ការងារដល់កំលាំងពលកម្មមានជំនាញខ្ពស់ មានវិន័យតែយក​ប្រាក់ខែទាប។ រដ្ឋាភិបាលបានកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ឋទំនើបៗដូចជាអាកាសយាន្តដ្ឋាន កំពង់ផែ ផ្លូវថ្នល់ និងបណ្ដាញទូរគមនាគមន៍ជាដើម។ គណៈកម្មាធិការជំរុញវិស័យទេសចរណ៍សិង្ហបុរី (the Singapore Tourists Promotion Board) ត្រូវបានបង្កើតក្នុងនាទីជំរុញវិស័យទេសចរណ៍ ដែលក្រោយមក​បាន​បង្កើតការងារយ៉ាងច្រើនដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងចំនូលថវិការជាតិយ៉ាងសំបើម។ រដ្ឋាភិបាលសំរេចបានការកាត់បន្ថយអត្រានៃអ្នកអត់ការងារធ្វើពី ១៤%ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ មកត្រឹម៤.៥%ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅមានបញ្ហាមួយចំនួនទៀតដូចជាមូលធនភាគច្រើនស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃជន​បរទេស។
លោកលី បន្តអោយប្រើភាសាអង់គ្លេសរួមគ្នានៅកន្លែងធ្វើការ និងទំនាក់ទំនងរវាងជាតិសាសន៍ផ្សេងគ្នា។ ជាមួយគ្នានោះ លោកក៏ទទួលស្គាល់ភាសាម៉ាឡេ ភាសាចិន និង ភាសាតាមិល ថាជាភាសាផ្លូវការទាំង៣ផ្សេងទៀត។ សាលាសាធារណៈទាំងអស់ប្រើប្រាស់ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាយាន្តក្នុងការអប់រំ។ តែក៏មានមេរៀនជាភាសាកំនើតរបស់ពួកគេដែរ។
លោកលី ក្វាន់យូមិនគាំទ្រការប្រើប្រាស់ភាសាចិនមិនមែនកុកងឺទេ(ដូចជាភាសាចិនហុកគាន ចិនទាជីវ និង ចិនកន្តាំង) និងជំរុញអោយមានការប្រើតែ​ភាសាចិនកុកងឺជាភាសាកំនើតសំរាប់ជនជាតិចិន ដើម្បីអោយមានឯកភាពភាសាក្នុងទំនាក់ទំនងក្នុងសហគមន៍ចិន។ លោកបានចាប់ផ្ដើម​យុទ្ឋនាការនិយាយភាសាចិនកុកងឺ (Speak Mandarin Campaign) ជាផ្លូវការ។ លោកបានបំបិទកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយតាមទូរទស្សន៍ដែលមិនប្រើភាសាចិនកុកងឺ លើកលែង​តែពត៌មាននិងរឿងភាគ ដើម្បីតំរូវចិត្តទូរទស្សនិកជនចំនាស់ៗ។ តែទោះជាយ៉ាងណាយុទ្ឋនាការនេះពិតជាមានប្រសិទ្ឋភាព។ ចាប់តាំងពីពេលនោះ​មកយុវជនជនជាតិចិនសិង្ហបុរីមិនអាចនិយាយភាសាចិនកំនើតរបស់ខ្លួនដែលមិនមែនកុកងឺបានល្អទេ។ បន្តិចម្ដងៗ ពួកគេមានការពិបាកក្នុងការទំនាក់ទំនង​ជាមួយជីដូនជីតារបស់ពួកគេ។
នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៧០ និស្សិតដែលបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យណានយ៉ាង (Nanyang University)ដែលនៅពេលនោះប្រើប្រាស់ភាសាចិននៅឡើយ ជួបនឹងបញ្ហាពិបាករកការងារធ្វើព្រោះពួកគេខ្សោយភាសាអង់គ្លេស។ សា្ថប័នសាធារណៈនានាត្រូវការតែកំលាំងពលកម្មដែលអាចប្រើប្រាស់​ភាសាអង់គ្លេស​ប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ លោកលី ក្វាន់យូបានច្របាច់បញ្ជូនសាកលវិទ្យាល័យណានយ៉ាងចូលក្នុងសាកលវិទ្យាល័យសិង្ហបុរី និងដាក់ឈ្មោះថ្មី​អោយស្ថាប័នទាំង២នេះថា សាកលវិទ្យាល័យជាតិសិង្ហបុរី (National University of Singapore)។ ចលនានេះផ្ដល់ផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់​សាស្ត្រាចារ្យនិង​គ្រូដែលនិយាយភាសាចិន ដោយពួកគេត្រូវប្ដូរមកបង្រៀនជាភាសាអង់គ្លេសវិញ។
ដូចបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនដែរ សិង្ហបុរីបានជៀសផុតពីជំងឺពុករលួយ។ លោក លី ក្វាន់យូបានដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាអំពើពុករលួយពិតជាធ្វើអោយ​ប្រទេសជាតិ​អន្តរាយ តួយ៉ាងដូចជារដ្ឋាភិបាលអ្នកជាតិនិយមនៅប្រទេសចិនជាដើម។ លោកបានបង្កើតច្បាប់ដែលផ្ដល់អំនាចដ៏ខ្លាំងដល់ ការិយាល័យស៊ើបអង្កេតអំពើពុករលួយ (Corrupt Practices Investigation Bureau) ក្នុងការឃាត់ខ្លួន ស្វែងរក ហៅសាក្សី និងស៊ើបអង្កេតគណនីធនាគារ​និងពន្ឋពីចំនូលរបស់បុគ្គលនិងគ្រួសារដែលគេសង្ស័យថាបាន​ប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ។ ដោយមានការគាំទ្រពីលោក លី ក្វាន់យូ ការិយាល័យនេះមានអំនាច​ស៊ើបអង្កេតលើមន្ត្រីនិងរដ្ឋមន្ត្រីទាំងអស់។ គេបានរកឃើញរដ្ឋមន្ត្រីជាច្រើនដែលបានប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ។ លោកជឿថារដ្ឋមន្ត្រីទាំងអស់គួរតែមាន​ប្រាក់ខែ​សមរម្យ ដើម្បីអោយពួកគេស្អាតស្អំនិងស្មោះត្រង់នឹងរដ្ឋាភិបាល។ នៅឆ្នាំ១៩៩៤ លោកបានស្នើតំលើងប្រាក់ខែដល់រដ្ឋមន្ត្រី ចៅក្រម និងមន្ត្រីរាជការកំពូលៗ អោយមានប្រាក់ខែស្មើនឹងអ្នកអាជីព (professionals) កំពូលៗក្នុងវិស័យឯកជនដែរ។ លោកអះអាងថាការធ្វើបែបនេះនិងទាក់ទាញ​អ្នកមានទេពកោសល្យ​ពិតប្រាកដ​អោយចូលបំរើការងាររដ្ឋបាន។
នៅក្នុងទសវត្សរ៍៦០ ដោយភ័យខ្លាចថាកំនើនប្រជាជនអាចជាឧបសគ្គដល់ការរីកចំរើនសេដ្ឋកិច្ច, លោកលី ក្វាន់យូបានបើកយុទ្ឋនាការផែនការគ្រួសារ​ដែលតំរូវ​អោយមានកូនត្រឹមតែ២នាក់។ គូស្វាមីភរិយានានាត្រូវបានគេលើកទឹកចិត្តអោយពន្យាកំនើតបន្ទាប់ពីមានកូនលើកទី២។ កូនទី៣និងទី៤ត្រូវបានគេផ្ដល់អាទិភាព​ទាបជាងក្នុងវិស័យអប់រំ ហើយគ្រួសារបែបនោះទទួលបានប្រាក់សំនងពន្ឋ្ឋ(tax rebates)តិចជាងគ្រួសារធម្មតា។
នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ លោកលី ក្វាន់យូបានបង្កើតកិច្ចពិភាក្សាទ្រង់ទ្រាយធំអំពីការរៀបការ (the Great Marriage Debate) ដែលនៅពេលនោះលោកបាន​ជំរុញអោយ​បុរសៗ​យកភរិយាដែលមានការសិក្សាខ្ពស់។ លោកមានការបារម្ភអំពីកំនើនស្ត្រីដែលរៀនសូត្រជ្រៅជ្រះតែមិនរៀបការ។ ទស្សនៈនេះបានធ្វើអោយ​មជ្ឍដ្ឋាន​ស្ត្រី​ចប់ឧត្តមសិក្សាមានការខកចិត្ត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អង្គភាពអភិវឌ្ឍសង្គម (Social Development Unit) ត្រូវបានបង្កើតដើម្បីធ្វើមេអណ្ដើកដល់​បុរសនិង​ស្ត្រីដែលបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឧត្តម។ លោកក៏បានផ្ដល់ការលើកទឹកចិត្តដូចជាសំនងពន្ឋ(tax rebates) អាទិភាពសិក្សា និង ផ្ទះសំបែងដល់ស្ត្រី​ជាម្ដាយ​ដែលបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់ឧត្តមនិងមានកូនលើសពី២នាក់។ មកទល់ចុងទសវត្សរ៍៩០ អត្រាកំនើតបានធ្លាក់ចុះទាបរហូតធ្វើអោយរដ្ឋាភិបាលលោក ហ្គោស ចុកតុង (នាយករដ្ឋមន្ត្រីបន្តពីលោក លី ក្វាន់យូ) មានលទ្ឋភាពពង្រីកការលើកទឹកចិត្តនេះដល់ស្ត្រីដែលរៀបការទាំងអស់ និងបានបន្ថែមអោយមាន ប្រាក់លើកទឹកចិត្តបន្ថែមពេលមានកូន(Baby bonus)។
តំនែងជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី (Senior Minister) (១៩៩០ដល់២០០៤)
ពេលលោក ហ្គោស ចុកតុងក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលក៏ដោយ លោក លី ក្វាន់យូនៅតែមានតំនែងក្នុងគណរដ្ឋមន្ត្រី ក្នុងឋានៈជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី មាននាទីជាទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាល។ នៅចំពោះមុខសាធារណជនលោក លី ក្វាន់យូ ហៅលោកហ្គោ ចុងតុង ថាជា «នាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ខ្ញុំ» ជាការគោរពដល់អាជ្ញាធម៌លោកហ្គោស ចុកតុង។ យោបល់របស់លោក លី ក្វាន់យូ នៅតែមានឥទ្ឋិពលចំពោះសាធារណជននិងគណរដ្ឋមន្ត្រី។ លោកត្រៀមខ្លួនជានិច្ចនៅពេលដែលប្រទេសជាតិត្រូវការលោក ដូចកាលលោកមានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃបុណ្យជាតិ(National Day)ឆ្នាំ ១៩៨៨ថា៖ «ទោះបីជាខ្ញុំធ្លាក់ខ្លួនឈឺ និងរៀបចូលមជ្ឈូសក៏ដោយ ខ្ញុំនឹងងើបឡើងវិញបើខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាប្រទេសជាតិខ្ញុំជួបបញ្ហា»។
លោកបានចុះចេញពីតំនែងជាអគ្គលេខាធិការរបស់ PAP និងបន្តតំនែងនេះអោយលោក ហ្គោស ចុកតុង នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩២។ លោកបានដកខ្លួនថយ​ឈប់ប្រលូកទំនាក់ទំនងផ្លូវរដ្ឋជាមួយរដ្ឋាភិបាលនានានៅអាស៊ាន ដើម្បីកុំអោយមានការខ្វែងគ្នាជាមួយអ្នកបន្តតំនែងពីលោក គឺលោក ហ្គោស ចុកតុង។
តំនែងជារដ្ឋមន្ត្រីគំរូ (Minister Mentor) (ពីឆ្នាំ២០០៤ដល់បច្ចុប្បន្ន)
នៅថ្ងៃទី១២ សីហា ២០០៤ លោក ហ្គោស ចុកតុងបានផ្ទេរតំនែងដល់កូនប្រុសច្បងរបស់លោក លី ក្វាន់យូ គឺលោក លី សៀនលូង។ លោក ហ្គោស ចុកតុងបានក្លាយជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី ហើយលោកលី ក្វាន់យូបានទទួលតំនែងថ្មីជារដ្ឋមន្ត្រីគំរូដែលមាននាទីផ្ទេរបទពិសោធន៍ដល់អ្នកដឹកនាំវ័យក្មេង។
ទាក់ទិននឹងបញ្ហាច្បាប់ស្ដីអំពីល្បែងស៊ីសង លោក លី ក្វាន់យូពោលថា ខ្លួនលោកផ្ទាល់ជំទាស់ទាំងស្រុងនឹងល្បែងស៊ីសង។ ប៉ុន្តែលោកមិនបានជំទាស់នឹងសំនើ​របស់កូនប្រុសលោកក្នុងការអនុញ្ញាតអោយមានបនល្បែង (Casino) នៅក្នុងប្រទេសទេ ដោយបានពោលថា «ការអោយមានឬគ្មានបនល្បែងជាអ្វីដែល​អ្នកដឹកនាំថ្មីត្រូវសំរេចចិត្ត»។
ថ្មីៗនេះលោកបានបង្ហាញពីការបារម្ភពីការធ្លាក់ចុះសមត្ថភាពប្រើភាសាចិនរបស់ក្មេងសិង្ហបុរីជំនាន់​ក្រោយ។ នៅក្នុងសន្ទរកថាមួយក្នុងសភា លោកបានថ្លែងថា «ជនជាតិសិង្ហបុរីត្រូវតែរៀនប្រើទាំងភាសាអង់គ្លេសនិងភាសាចិនកុកងឺអោយបានច្បាស់លាស់»។ លោកបានបង្កើតអោយមាន​កម្មវិធីទូរទស្សន៍​មួយនៅ​ឆ្នាំ២០០៥ ដើម្បីទាក់ទាញទស្សនិកជនក្មេងៗអោយរៀនភាសាចិនកុកងឺ។
នៅខែមិថុនា២០០៥ លោកបានបោះពុម្ពសៀវភៅមួយក្បាលឈ្មោះ Keeping My Mandarin Alive (រក្សាភាសាចិនកុកងឺរបស់ខ្ញុំអោយមានជីវិតតទៅទៀត) ដែលបរិយាយអំពីការព្យាយាមជាច្រើនទសវត្សរ៍របស់លោកក្នុងការរៀនភាសាចិនកុកងឺអោយបានច្បាស់លាស់។ លោកបានពោលថា «...ដោយសារខ្ញុំមិនបានប្រើវាច្រើន ភាសានេះបានរលុបពីខួរក្បាលខ្ញុំជាបណ្ដើរៗ។ ហេតុនេះខ្ញុំត្រូវតែស្រោចស្រង់វាឡើងវិញ។ នេះជាបញ្ហាដ៏លំបាកព្រោះការរៀនវាពេលដែលអ្នកធំហើយ​ វាខុសពីកាលពីក្មេង។»
មរតកនិងការចងចាំ
ក្នុងរយៈពេល៣ទសវត្សរ៍ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកលី ក្វាន់យូ សិង្ហបុរីបានប្រែក្លាយខ្លួនពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍមកជាប្រទេសអភិវឌ្ឍឈានមុខគេមួយនៅអាស៊ី ទោះជាប្រទេសនេះមានប្រជាជនតិច ផ្ទៃដីតូចនិងកង្វះខាតធនធានធម្មជាតិក៏ដោយ។ លោក លី ក្វាន់យូតែងពោលជារឿយៗថា ធនធានធម្មជាតិតែមួយគត់​របស់សិង្ហបុរីគឺប្រជាជនសិង្ហបុរីនិងសីលធម៌ការងាររឹងមាំរបស់វា។ លោកត្រូវបានប្រជាជនសិង្ហបុរីជាពិសេស​មនុស្សជំនាន់មុន ភាគច្រើនគោរព និងចងចាំនូវការ​ដឹកនាំដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់លោកក្នុងសម័យទទួលបានឯករាជ្យនិងពេលផ្ដាច់ខ្លួន​ពីម៉ាឡេស៊ី។ លោកត្រូវបានគេអោយតំលៃជាស្ថបនិកនៃវិបុលភាពសិង្ហបុរីបច្ចុប្បន្ន ទោះជាវាជាស្នាដៃរួមជាមួយឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ្គោស កេងស្វី ដែលទទួលបន្ទុកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ។
លោក លី ក្វាន់យូបានសរសេរសៀវភៅ២ក្បាលអំពីបទពិសោធន៍របស់លោក។
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីសិង្ហបុរី
សាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូសម្រាប់យុវជនក្រីក្រ
សាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូសម្រាប់យុវជនក្រីក្រ
​​  មូលនិធិដុនបូស្កូ​កម្ពុជា​ ដែលហៅកាត់ថា(DBFC)បានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១​ ដែលមានអង្គការជាតិ និងអន្តរជាតិដើម្បីឧបត្ថមដល់កូនក្មេង​ និងយុវជនដែលមានជីវភាពក្រីក្រអោយទទួលបាននូវការអប់រំ និងការរៀនសូត្រ។ ដុនបូស្កូត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខេត្តកែបក្នុងឆ្នាំ២០០២សម្រាប់ស្រ្តីដែលមានវិបត្តិនៅតាមតំបន់អោយមានជំនាញកាត់ដេរ។ជាទីតាំងដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រដ៏ល្អនៃចន្លេាះរវាងសមុទ្រ និងភ្នំតូចៗនៃឧស្យានជាតិកែប។ ខេត្តកែបមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសវៀតណាម កំពត និងតាកែវ។ជាទីជនបទដែលប្រជាជនប្រកបមុខរបរ ធ្វើស្រែ ចិញ្ចឹមគោក្របី នេសាទ និងការជីកយករ៉ែ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំយុវជនដែលមកពីខេត
ការកែច្នៃមើមការ៉ុតទៅជាផលិតផល
ការកែច្នៃមើមការ៉ុតទៅជាផលិតផល យើងដឹងហើយថា ការ៉ុតជាប្រភេទមើមនៃបន្លែដែលសំបូរណាស់ក្នុងព្រៈរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង​ និងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសជិតខាង ។ ហើយវាមានភាពពេញនិយមនិងមានសារៈសំខាន់ណាស់ចំពោះសុខភាពស្បែកដឺស្រស់ស្អាត ការពារ
គំនិតខ្មែរ
គំនិតខ្មែរ
ខ្មែរជាជនជាតិចំណាស់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៏
ហ្គាលីលេអូ ហ្គាលីលេ
វិភាគទានរបស់គាត់លើវិស័យតារាសាស្រ្តក្នុងការសង្កេតរួមមាន អំនះអំណាងដែលបញ្ជាក់ពីដំណើរនៃភពសុក្រ ការរុករកឃើញនូវភពរណបធំៗទាំង ៤របស់Jupiter (ដែលឲ្យឈ្មោះថាព្រះច័ន្ទ Galilean in his honour) ព្រមទាំងការសង្កេត និងវិភាគលើ sunspots។ ហ្គាលីលេអូក៏បានធ្វើការងារទាក់ទងនឹងការយកវិទ្យាសាស្រ្ត និងបច្ចេកវិទ្យាមកប្រើប្រាស់ក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ព្រមទាំងការកែច្នៃឲ្យកាន់តែល្អនៃmilitary compass និងឧបករណ៍ផ្សេងទៀត។