cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ធម្មបទគាថា
អត្តវគ្គ
[២២] បើបណ្ឌិតដឹងថា ខ្លួនជាទីស្រឡាញ់ គួររក្សាខ្លួននោះឲ្យល្អ គួរស្ងួនគ្រងខ្លួនទុក ក្នុងវ័យទាំង ៣ វ័យណាមួយ ។ បណ្ឌិត គួរដម្កល់ខ្លួនទុក ក្នុងគុណដ៏សមគួរជាមុនសិន ហើយសឹមប្រៀនប្រដៅអ្នកដទៃ ជាខាងក្រោយ (ធ្វើយ៉ាងនេះ) នឹងមិនលំបាកឡើយ ។ បុគ្គលប្រៀនប្រដៅអ្នកដទៃ យ៉ាងណា ត្រូវធ្វើខ្លួនឲ្យបាន យ៉ាងនោះដែរ អ្នកដែលទូន្មានខ្លួនល្អហើយ ទើបគួរទូន្មានអ្នកដទៃបាន ព្រោះថា ខ្លួនកម្រទូន្មានបានពេកណាស់ ។ ខ្លួនជាទីពឹងរបស់ខ្លួន អ្នកដទៃជាទីពឹងដូចម្តេចបាន ព្រោះបុគ្គលអ្នកមានខ្លួនហ្វឹកហ្វឺនល្អហើយ រមែងបាននូវទីពឹង ដែលគេបានដោយកម្រ ។ បាប កើតអំពីខ្លួន មានខ្លួនជាដែនកើត ដែលខ្លួនធ្វើហើយ តែងញាំញីមនុស្សឥតប្រាជ្ញា ដូចពេជ្រសម្រាប់កាត់កែវមណី ដែលកើតអំពីថ្ម ដូច្នោះឯង ។ ភាពជាអ្នកទ្រូស្តសីលហួសហេតុ [បើគ្រហស្ថចាប់តាំងអំពីកើតមក ធ្វើតែអកុសលកម្មបថទាំង១០ បើបព្វជិតគិតអំពីថ្ងៃបានឧបសម្បទាមក ត្រូវគរុកាបត្តិ យ៉ាងនេះឈ្មោះថា ភាពជាអ្នកទ្រូស្តសីលហួសហេតុ ។] គ្របសង្កត់ (នូវអត្តភាព) របស់បុគ្គលណា ដូចវល្លិ៍ ដែលរួបរឹតដើមឈើ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ធ្វើខ្លួនឯងឲ្យវិនាស ដូចជាចោរ អ្នកប្រាថ្នាធ្វើបុគ្គលនោះឲ្យវិនាសដូច្នោះ ។ កម្មទាំងឡាយណា មិនល្អផង មិនជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនផង កម្មទាំងនោះ ដែលជនពាលធ្វើបានដោយងាយ កម្មណាជាប្រយោជន៍ផង ល្អផង កម្មនោះឯង ដែលជនពាលធ្វើបានដោយលំបាក ។ បុគ្គលណាអ័ប្បប្រាជ្ញា អាស្រ័យទិដ្ឋិដ៏លាមក ហាមឃាត់សាសនារបស់ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដ៏ប្រសើរ រស់នៅដោយធម៌ ការហាមឃាត់របស់បុគ្គលនោះ រមែងចេញផល ដើម្បីសម្លាប់ខ្លួន ដូចផ្លែឫស្សីដូច្នោះ ។ អ្នកធ្វើបាបខ្លួនឯង នឹងសៅហ្មងខ្លួនឯង អ្នកមិនធ្វើបាបខ្លួនឯង តែងបរិសុទ្ធស្អាតខ្លួនឯង សេចក្ដីបរិសុទ្ធ និងមិនបរិសុទ្ធ មានចំពោះខ្លួន អ្នកដទៃ នឹងធ្វើអ្នកដទៃ ឲ្យបរិសុទ្ធពុំបានទេ ។ បុគ្គល កុំគប្បីធ្វើប្រយោជន៍ខ្លួនឲ្យវិនាស ព្រោះប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃ សូម្បីច្រើន បើដឹងច្បាស់នូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួនហើយ គប្បីខ្វល់ខ្វាយក្នុងប្រយោជន៍របស់ខ្លួន(នោះ) ។ ចប់ អត្តវគ្គ ទី១២ ។
លោកវគ្គ
[២៣] បុគ្គល មិនគួរសេពធម៌ថោកទាប [កាមគុណ ៥ ឈ្មោះថា ធម៌ថោកទាប ព្រោះជាធម៌សម្រាប់ជនថោកទាប រាប់តាំងអំពីឱដ្ឋ និងគោជាដើម គប្បីសេព ទាំងជាធម៌នាំសត្វទៅកើតក្នុងទីទាប មាននរក ជាដើម ។] មិនគួរនៅដោយសេចក្ដីប្រមាទ មិនគួរសេពមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនគួរជាមនុស្សចង្អៀតលោក ។ បុគ្គល មិនគួរប្រមាទ ក្នុងដុំបាយ ដែលខ្លួនគប្បីក្រោកឡើងទទួល គប្បីប្រព្រឹត្តធម៌ [សំដៅយកភិក្ខាចរិយធម៌ ។ ការលះបង់អនេសនៈ ដើរទៅបិណ្ឌបាត តាមលំដាប់ច្រកល្ហក ឈ្មោះថា ភិក្ខាចរិយធម៌ ។] ឲ្យសុចរិត បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ជាប្រក្រតី រមែងដេកជាសុខ ក្នុងលោកនេះផង ក្នុងលោកខាងមុខផង ។ បុគ្គល គួរប្រព្រឹត្តធម៌ឲ្យសុចរិត មិនគួរប្រព្រឹត្តធម៌នោះឲ្យទុច្ចរិតឡើយ បុគ្គល ប្រព្រឹត្តធម៌ជាប្រក្រតី រមែងដេកជាសុខ ក្នុងលោកនេះផង ក្នុងលោកខាងមុខផង ។ បុគ្គលឃើញពពុះទឹកយ៉ាងណា ឃើញព្រេញថ្ងៃយ៉ាងណា ស្តេចម្ឫត្យុ មិនឃើញអ្នកពិចារណាខន្ធលោកជាដើម យ៉ាងនោះទេ ។ អ្នកទាំងឡាយ ចូរមកមើលលោកនេះដ៏ត្រកាល ដូចរាជរថ ជនពាលទាំងឡាយ រមែងលិចលង់ក្នុងលោកណា សេចក្ដីជាប់ជំពាក់ក្នុងលោកនោះ រមែងមិនមានដល់ជនជាបណ្ឌិតទាំងឡាយដែលដឹងច្បាស់ទេ ។ បុគ្គលណាមួយ កាលពីមុនប្រមាទហើយ លុះកាលជាខាងក្រោយ គេមិនប្រមាទវិញ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា ញ៉ាំងខន្ធាទិលោកនេះឲ្យភ្លឺច្បាស់ ដូចព្រះចន្ទ្ររះផុតចាកពពក ។ បុគ្គលណា ធ្វើអំពើបាបហើយ បិទខ្ទប់អំពើបាបនោះដោយកុសល គឺអរហត្តមគ្គបាន បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ញ៉ាំងខន្ធាទិលោកនេះ ឲ្យភ្លឺច្បាស់ ដូចព្រះចន្ទ្ររះផុតចាកពពក ។ លោកិយមហាជននេះ ជាមនុស្សងងឹត បណ្តាជនទាំងនេះ ជនតិចគ្នាដែលឃើញច្បាស់ (នូវខន្ធាទិលោកនេះ ដោយអំណាចអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម) ជនតិចគ្នា ដែលទៅកាន់ឋានសួគ៌ ដូចសត្វស្លាប (ដែលជាប់សំណាញ់របស់ព្រានហើយ) តិចណាស់ ដែលរួចអំពីសំណាញ់ ដូច្នោះ ។ ពួកហង្ស តែងហើរទៅក្នុងគន្លងផ្លូវព្រះអាទិត្យ អ្នកមានឫទ្ធិ តែងហោះទៅក្នុងអាកាសដោយឫទ្ធិ អ្នកប្រាជ្ញផ្ចាញ់កិលេសមារ ព្រមទាំងវាហនៈ គឺតណ្ហាបានហើយ រមែងរលាស់ខ្លួនចេញ ចាកលោកបាន ។ បុគ្គលប្រព្រឹត្តកន្លង (ពាក្យសច្ចៈ) ដែលជាធម៌ឯក និយាយតែពាក្យកុហក មានបរលោកលះចោលហើយ ឈ្មោះថា មិនធ្វើអំពើបាប មិនមែនឡើយ ។ បុគ្គល កំណាញ់ស្វិតស្វាញ មិនបានទៅកាន់ទេវលោកទេ ជនពាលទាំងឡាយ មិនសរសើរទានឡើយ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញ តែងអនុមោទនាទាន ព្រោះហេតុនោះ លោកតែងបានសេចក្ដីសុខ ក្នុងលោកខាងមុខ ។ សោតាបត្តិផល ជាគុណជាតដ៏ប្រសើរ ជាងភាពនៃឯករាជ្យលើផែនដីផង ជាងដំណើរទៅកាន់ឋានសួគ៌ផង ជាងភាពជាធំ ក្នុងលោកទាំងមូលផង ។ ចប់ លោកវគ្គ ទី១៣ ។
ពុទ្ធវគ្គ
[២៤] ជ័យជំនះរបស់ព្រះពុទ្ធអង្គណា មិនត្រឡប់ចាញ់វិញ កិលេសណាមួយក្នុងលោក រមែងមិនជាប់តាមជ័យជំនះ របស់ព្រះពុទ្ធអង្គនោះ នាងទាំងឡាយនឹងប្រលោមព្រះពុទ្ធអង្គនោះ ដែលមានគោចរ រកទីបំផុតគ្មាន មិនមានកិលេសដូចស្នាមជើង ដោយកិលេសដូចស្នាមជើង ម្តេចកើត ។ តណ្ហាដែលមានបណ្តាញផ្សាយទៅ ក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេង ៗ មិនមានដល់ព្រះពុទ្ធអង្គណា ដើម្បីនឹងនាំទៅក្នុងភពណាមួយ នាងទាំងឡាយ នឹងប្រលោមព្រះពុទ្ធអង្គនោះ ដែលមានគោចរ រកទីបំផុតគ្មាន មិនមានកិលេសដូចស្មាមជើង ដោយកិលេសដូចស្នាមជើង ម្តេចកើត ។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយណា ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងឈាន ត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មៈ ជាឋានស្ងប់រម្ងាប់កិលេស សូម្បីទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយតែងរាប់រកចំពោះអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយនោះ ដែលជាអ្នកត្រាស់ដឹងខ្លួនឯង ទាំងមានស្មារតី ។ ការត្រឡប់បានអត្តភាពជាមនុស្ស បានដោយកម្រ ការរស់របស់សត្វទាំងឡាយ បានដោយកម្រ ការស្ដាប់ធម៌របស់សប្បុរស បានដោយកម្រ ការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ បានដោយកម្រ ។ ការមិនធ្វើបាបទាំងពួង ការញ៉ាំងកុសលឲ្យកើតឡើង ការធ្វើចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យផូរផង់ នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ។ ខន្តិ គឺសេចក្ដីអត់ធន់ ជាតបធម៌ [ធម្មជាតដុតកិលេសឲ្យក្តៅ ។] ដ៏ឧត្តម ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែងពោលថា ព្រះនិព្វាន ជាធម្មជាតដ៏ឧត្តម បុគ្គលដែលសម្លាប់សត្វដទៃ មិនឈ្មោះថា បព្វជិតទេ បុគ្គលដែលបៀតបៀនសត្វដទៃ ក៏មិនឈ្មោះថា សមណៈឡើយ ។ ការមិនតិះដៀល ១ ការមិនបៀតបៀន ១ ការសង្រួមក្នុងបាតិមោក្ខ ១ ភាពជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភត្ត ១ ការដេក និងអង្គុយក្នុងទីស្ងាត់ ១ ការព្យាយាមក្នុងអធិចិត្ត ១ នុ៎ះជាពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ។ ការស្កប់ស្កល់ ក្នុងកាមទាំងឡាយ រមែងមិនមាន ព្រោះកហាបណៈ (ដែលធ្លាក់ចុះ) ដូចទឹកភ្លៀងទេ កាមទាំងឡាយ មានសុខតិច មានទុក្ខច្រើន អ្នកប្រាជ្ញដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះហើយ លោកមិនបានត្រេកអរក្នុងកាមទាំងឡាយ សូម្បីជាទិព្វឡើយ សាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ រមែងជាអ្នកត្រេកអរក្នុងធម៌ ជាគ្រឿងអស់តណ្ហា ។ មនុស្សទាំងឡាយច្រើននាក់ ត្រូវភ័យគម្រាមហើយ តែងយកភ្នំ អារាម និងរុក្ខចេតិយ ជាទីពឹង ទីពឹងបែបនេះ មិនមែនជាទីពឹងដ៏ក្សេមទេ ទីពឹងបែបនេះ មិនមែនជាទីពឹងដ៏ឧត្តមទេ បុគ្គលអាស្រ័យនូវទីពឹងនេះហើយ រមែងមិនរួចស្រឡះចាកទុក្ខទាំងពួងឡើយ ។ លុះតែបុគ្គលណា យកព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ជាទីពឹង ឃើញច្បាស់នូវអរិយសច្ចទាំង ៤ គឺ ទុក្ខសច្ច ១ ទុក្ខសមុទយសច្ច ១ និរោធសច្ច កន្លងទុក្ខ ១ អរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ ជាដំណើរទៅកាន់ព្រះនិព្វានដែលជាទីរម្ងាប់ទុក្ខ ១ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ប្រពៃ នេះឯងជាទីពឹងដ៏ក្សេម នេះឯងជាទីពឹងដ៏ឧត្តម បុគ្គលអាស្រ័យទីពឹងនេះ រមែងរួចស្រឡះចាកទុក្ខទាំងពួងបាន ។ បុរសអាជានេយ្យ រកបានដោយកម្រ លោកមិនកើតក្នុងសព្វឋានឡើយ លោកជាអ្នកមានប្រាជ្ញា កើតក្នុងត្រកូលណា ត្រកូលនោះ តែងដល់នូវសេចក្ដីសុខ ។ ការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធ ជាសុខ ការសំដែងព្រះសទ្ធម្ម ជាសុខ សេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នានៃពួក ជាសុខ តបធម៌របស់បុគ្គលអ្នកព្រមព្រៀងគ្នាទាំងឡាយ ជាសុខ ។ កាលបុគ្គលបូជាដល់បូជារហបុគ្គលគឺ ព្រះពុទ្ធ ឬសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ដែលកន្លងផុតបបញ្ចធម៌ ដែលកន្លងផុតសេចក្ដីសោក និងខ្សឹកខ្សួល ឬការបូជា ដល់បូជារហបុគ្គលទាំងនោះ ដែលប្រកបដោយតាទិគុណ លោកមិនមានភ័យអំពីទីណា សូម្បីនិព្វានទៅហើយ បុគ្គលណាមួយ មិនអាចរាប់បុណ្យថា បុណ្យនេះមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះបានឡើយ ។ ចប់ ពុទ្ធវគ្គ ទី១៤ ។ ចប់ បឋមភាណវារៈ ។
សុខវគ្គ
[២៥] យើងជាអ្នកមិនមានពៀរ រស់នៅជាសុខពិត ក្នុងពួកមនុស្សមានពៀរ កាលពួកមនុស្សមានពៀរ យើងជាអ្នកមិនមានពៀរ ។ យើងជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយ (ដោយកិលេស) រស់នៅជាសុខពិត ក្នុងពួកមនុស្សមានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយ កាលពួកមនុស្សមានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយ យើងជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយ ។ យើងជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ ក្នុងការស្វែងរក រស់នៅជាសុខពិត ក្នុងពួកមនុស្សមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ កាលពួកមនុស្សមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ យើងជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ ។ យើងមិនមានកង្វល់ តែងរស់នៅជាសុខពិត (ព្រោះ) យើងមានបីតិជាអាហារ ដូចពួកទេវតាជាន់អាភស្សរៈ ។ បុគ្គលអ្នកឈ្នះ តែងរងនូវពៀរ បុគ្គលអ្នកចាញ់ តែងដេកជាទុក្ខ ចំណែកបុគ្គលលះបង់ការឈ្នះ និងការចាញ់ចេញហើយ ជាអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ ទើបដេកជាសុខ ។ ភ្លើងស្មើដោយរាគៈ មិនមាន ទោសកំហុសស្មើដោយទោសៈ មិនមាន ទុក្ខទាំងឡាយស្មើដោយខន្ធ មិនមាន សុខក្រៅពីសេចក្ដីស្ងប់ មិនមាន ។ សេចក្ដីស្រេកឃ្លាន ជារោគយ៉ាងក្រៃលែង សង្ខារទាំងឡាយ ជាទុក្ខយ៉ាងក្រៃលែង (អ្នកប្រាជ្ញ) ដឹងច្បាស់សេចក្ដីនុ៎ះ តាមពិតហើយ (រមែងធ្វើឲ្យច្បាស់) នូវព្រះនិព្វាន ជាសុខយ៉ាងក្រៃលែង ។ លាភមានការមិនមានរោគ ជាយ៉ាងក្រៃលែង ទ្រព្យមានសេចក្ដីសន្តោស ជាយ៉ាងក្រៃលែង ញាតិមានសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាល ជាយ៉ាងក្រៃលែង ព្រះនិព្វាន ជាសុខយ៉ាងក្រៃលែង ។ ភិក្ខុផឹករស [រស ក្នុងទីនេះ សំដៅយកសេចក្ដីសុខដ៏ប្រសើរ ។] វិវេកផង រសព្រះនិព្វាន ជាទីរម្ងាប់កិលេសផង ផឹករសបីតិដែលកើតអំពីធម៌ផង ទើបជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីក្រវល់ក្រវាយ មិនមានសេចក្ដីសៅហ្មងឡើយ ។ ការចួបប្រទះព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាការល្អ ការនៅរួមជាមួយព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ ជាហេតុឲ្យកើតសេចក្ដីសុខសព្វកាល បុគ្គលគប្បីមានសេចក្ដីសុខអស់កាលជានិច្ចបាន ព្រោះមិនជួបប្រទះបុគ្គលពាលទាំងឡាយ ។ បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តសមគប់ដោយជនពាល រមែងសោកស្តាយអស់កាលយូរអង្វែង ការនៅរួមជាមួយនឹងជនពាល រមែងជាទុក្ខសព្វកាល ។ ដូចការនៅរួមជាមួយនឹងសត្រូវ ចំណែកខាងការនៅរួមនឹងធីរជន រមែងជាសុខ ដូចការជួបជុំនៃញាតិទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះឯង បុគ្គលគួរសេពគប់សប្បុរស ជាអ្នកមាំមួនផង មានបញ្ញាផង មានសេចក្ដីចេះដឹងច្រើនផង មានកិរិយានាំទៅនូវធុរៈ ជាប្រក្រតីផង មានសីលវត្ត និងធុតង្គវត្តផង ជាអ្នកឆ្ងាយចាកកិលេសផង មានបញ្ញាល្អផង ប្រាកដដូច្នោះៗ ឲ្យដូចព្រះចន្ទគប់នូវផ្លូវនក្ខត្តឫក្ស ។ ចប់ សុខវគ្គ ទី១៥ ។
បិយវគ្គ
[២៦] បុគ្គលកាលប្រកបខ្លួនទុក ក្នុងអំពើដែលមិនគួរប្រកប មិនប្រកបខ្លួន ក្នុងអំពើដែលគួរប្រកប លះបង់ប្រយោជន៍ចេញហើយ កាន់យកតាមគាប់ចិត្ត រមែងស្រឡាញ់បុគ្គលអ្នកប្រកបតាមខ្លួន ។ កុំគប់រកសត្វ និងសង្ខារទាំងឡាយ ដែលជាទីស្រឡាញ់ និងមិនជាទីស្រឡាញ់ ក្នុងកាលណា ៗ ឡើយ ព្រោះថា ការមិនចួបប្រសព្វសត្វ និងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ក្ដី ការចួបប្រសព្វសត្វ និងសង្ខារមិនជាទីស្រឡាញ់ក្ដី ជាហេតុនាំមកនូវទុក្ខ ។ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមិនគួរធ្វើសត្វ និងសង្ខារ ឲ្យជាទីស្រឡាញ់ ព្រោះការព្រាត់ប្រាសចាកសត្វ និងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់ ជាសភាពអាក្រក់ ការស្រឡាញ់ និងការស្អប់ មិនមានដល់ពួកជនណា កិលេសគ្រឿងចាក់ស្រែះទាំងឡាយ តែងមិនមាន ដល់ពួកជននោះ ។ សេចក្ដីសោកកើតអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ ភ័យកើតអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ កាលបើរួចស្រឡះចាកសេចក្ដីស្រឡាញ់ហើយ សេចក្ដីសោក ក៏លែងមាន ភ័យនឹងមានមកពីណា ។ សេចក្ដីសោកកើតអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ ភ័យកើតអំពីសេចក្ដីស្រឡាញ់ កាលបើរួចស្រឡះចាកសេចក្ដីស្រឡាញ់ហើយ សេចក្ដីសោក ក៏លែងមាន ភ័យនឹងមានមកពីណា ។ សេចក្ដីសោកកើតអំពីតម្រេក ភ័យកើតអំពីតម្រេក កាលបើរួចស្រឡះចាកតម្រេកហើយ សេចក្ដីសោក ក៏លែងមាន ភ័យនឹងមានមកពីណា ។ សេចក្ដីសោកកើតអំពីកាម ភ័យកើតអំពីកាម កាលបើរួចស្រឡះចាកកាមហើយ សេចក្ដីសោក ក៏លែងមាន ភ័យនឹងមានមកពីណា ។ សេចក្ដីសោកកើតអំពីតណ្ហា ភ័យកើតអំពីតណ្ហា កាលបើរួចស្រឡះចាកតណ្ហាហើយ សេចក្ដីសោក ក៏លែងមាន ភ័យនឹងមានមកពីណា ។ ជនតែងធ្វើបុគ្គលដែលបរិបូណ៌ ដោយសីល និងការឃើញត្រូវ ឋិតនៅក្នុងធម៌ ពោលសច្ចធម៌ [សំដៅយកអរិយសច្ច ៤ ។] ជាប្រក្រតី ធ្វើកម្ម [បានដល់ត្រៃសិក្ខា ។ អដ្ឋកថា ។] ជារបស់ខ្លួននោះ ឲ្យជាទីស្រឡាញ់ ។ បុគ្គល អ្នកមានសេចក្ដីប្រាថ្នា ចំពោះព្រះនិព្វាន ដែលគេនិយាយប្រាប់គ្នាមិនបានផង ជាអ្នកមានមគ្គចិត្ត និងផលចិត្ត (ខាងក្រោម) ប៉ះពាល់ហើយផង មានចិត្តមិនប្រតិព័ទ្ធក្នុងកាមផង តថាគតហៅថាជាអ្នកមានខ្សែមគ្គប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងខាងលើ ។ ពួកញាតិក្ដី មិត្រក្ដី សំឡាញ់ក្ដី រមែងត្រេកអរនឹងបុរសដែលឃ្លាតគ្នាអស់កាលយូរ មកអំពីចម្ងាយដោយសួស្តី មកដល់ហើយ យ៉ាងណាមិញ បុណ្យទាំងឡាយ តែងទទួលបុគ្គល ដែលបានធ្វើបុណ្យ ច្យុតអំពីមនុស្សលោកនេះ ទៅកាន់លោកខាងមុខ ដូចញាតិទាំងឡាយ ទទួលបុរសជាទីស្រឡាញ់ទើបមកដល់ ដូច្នោះឯង ។ ចប់ បិយវគ្គ ទី១៦ ។
កោធវគ្គ
[២៧] បុគ្គលគួរលះបង់សេចក្ដីក្រោធចេញ គួរលះបង់មានះចេញ គួរកន្លងសញ្ញោជនធម៌ទាំងអស់ចោលចេញ ទុក្ខទាំងឡាយ តែងមិនជាប់តាមបុគ្គល ដែលមិនចំពាក់ក្នុងនាម និងរូប មិនមានកិលេស គ្រឿងកង្វល់នោះឡើយ ។ បុគ្គលណា ឃាត់សេចក្ដីក្រោធ ដែលកើតឡើងហើយ ដូចសារថីទប់រថដែលកំពុងលឿនបាន តថាគតហៅបុគ្គលនោះ ថាជាសារថី ជនក្រៅពីនេះ គ្រាន់តែជាអ្នកកាន់ខ្សែបរ (មិនមែនសារថីឡើយ) ។ បុគ្គលគប្បីផ្ចាញ់មនុស្សក្រោធ ដោយសេចក្ដីមិនក្រោធ គប្បីផ្ចាញ់មនុស្សអសប្បុរស ដោយសប្បុរស គប្បីផ្ចាញ់មនុស្សកំណាញ់ដោយការឲ្យ គប្បីផ្ចាញ់មនុស្សនិយាយពាក្យមិនពិត ដោយពាក្យពិត ។ បុគ្គលគួរពោលពាក្យពិត ១ មិនគួរក្រោធ ១ កាលគេសូមវត្ថុសូម្បីមានតិច ក៏គួរឲ្យ (តាមតិច) ១ បុគ្គលគប្បីទៅកើតក្នុងសំណាក់ទេវតាទាំងឡាយបាន ដោយហេតុទាំង ៣ នេះឯង ។ ជនទាំងឡាយណា ជាអ្នកប្រាជ្ញ [សំដៅយកអសេក្ខមុនិ ដែលសម្រេចមគ្គផល ដោយមោនេយ្យប្បដិបទា ។ អដ្ឋកថា ។] មិនបៀតបៀនសត្វដទៃ សង្រួមហើយដោយកាយទ្វារ (ជាដើម) ជានិច្ច ជនទាំងឡាយនោះ រមែងទៅកាន់ស្ថានដ៏មិនប្រែប្រួល ជាស្ថានដែលគេទៅដល់ហើយ តែងមិនសោកស្តាយ ។ អាសវៈទាំងឡាយរបស់បុគ្គល អ្នកភ្ញាក់រឭកសព្វកាល ជាអ្នកសិក្សាត្រៃសិក្ខាទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ មានចិត្តចុះស៊ប់កាន់ព្រះនិព្វាន តែងដល់នូវការតាំងនៅមិនបានឡើយ ។ ម្នាលអតុលៈ ការតិះដៀល និងការសរសើរនេះ ជារបស់បូរាណ ការតិះដៀល និងការសរសើរនេះ មិនមែនទើបនឹងកើតឡើង ក្នុងថ្ងៃនេះទេ (ព្រោះថា) ជនទាំងឡាយ តែងនិន្ទាបុគ្គលអ្នកអង្គុយស្ងៀម ក៏មាន និន្ទាបុគ្គលអ្នកនិយាយច្រើន ក៏មាន និន្ទាបុគ្គល អ្នកនិយាយល្មមប្រមាណ ក៏មាន (អ្នកណាៗក៏ដោយ) ក្នុងលោក ដែលមិនត្រូវគេនិន្ទា គ្មានឡើយ បុគ្គលដែលត្រូវគេនិន្ទាតែម៉្យាង ឬត្រូវគេសរសើរតែម៉្យាង មិនមែនមានមកហើយតែក្នុងអតីតទេ នឹងមានទៅក្នុងអនាគត ក៏ទេ មានតែក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះក៏ទេ ។ បើអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ សង្កេតមើលរាល់ ៗ ថ្ងៃ ហើយសរសើរបុគ្គលណា ដែលជាអ្នកប្រព្រឹត្តមិនដាច់ មានប្រាជ្ញា មានចិត្តដម្កល់ខ្ជាប់ក្នុងបញ្ញា និងសីល អ្នកណាគួរនឹងនិន្ទាបុគ្គល ដែលដូចជាឆ្តោរនៃមាសជម្ពោនទនោះបាន សូម្បីទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ ក៏សរសើរបុគ្គលនោះ ទាំងព្រហ្ម ក៏សរសើរ (ដូចគ្នា) ។ បុគ្គលគប្បីរក្សានូវការកម្រើកកាយ គប្បីសង្រួមកាយ គប្បីលះបង់កាយទុច្ចរិត គប្បីប្រព្រឹត្តកាយសុចរិត គប្បីរក្សានូវការកម្រើកវាចា គប្បីសង្រួមវាចា គប្បីលះបង់វចីទុច្ចរិត គប្បីប្រព្រឹត្តវចីសុចរិត គប្បីរក្សានូវការកម្រើកចិត្ត គប្បីសង្រួមចិត្ត គប្បីលះបង់មនោទុច្ចរិត គប្បីប្រព្រឹត្តមនោសុចរិត អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ បានសង្រួមកាយ សង្រួមវាចា អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ បានសង្រួមចិត្តហើយ លោកទាំងនោះឯង ឈ្មោះថា សង្រួមហើយដោយប្រពៃ ។ ចប់ កោធវគ្គ ទី១៧ ។
ធម្មដ្ឋវគ្គ
[២៩] បុគ្គលកាត់សេចក្ដីដោយអាក្រក់ ដោយសារហេតុណា ឈ្មោះថាជាអ្នកតាំងនៅក្នុងធម៌ ដោយហេតុនោះ មិនទាន់បានទេ លុះត្រាតែបុគ្គលណា ជាបណ្ឌិត កាត់សេចក្ដីទាំងពីរ គឺសេចក្ដីពិត និងសេចក្ដីមិនពិត ណែនាំជនទាំងឡាយដទៃ ដោយមិនអាក្រក់ ដោយសារធម៌តាមសមគួរ (ដល់ទោស) បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា រក្សាធម៌ ទើបហៅថា អ្នកតាំងនៅក្នុងធម៌ ។ បុគ្គលនិយាយច្រើន ដោយហេតុមានប្រមាណប៉ុណ្ណា ឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត ដោយហេតុមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ មិនទាន់បានទេ លុះត្រាតែបុគ្គលដែលមានសេចក្ដីក្សេម មិនមានពៀរ មិនមានភ័យ ទើបហៅថា បណ្ឌិតបាន ។ បុគ្គលនិយាយច្រើន ដោយហេតុមានប្រមាណប៉ុណ្ណា ឈ្មោះថាជាអ្នកទ្រទ្រង់ធម៌ ដោយហេតុមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ មិនទាន់បានទេ លុះត្រាតែបុគ្គលណា ស្ដាប់ពុទ្ធវចនៈ សូម្បីមានប្រមាណតិច ហើយឃើញធម៌ដោយនាមកាយ គឺចិត្តបាន បុគ្គលនោះ ទើបឈ្មោះថា ជាអ្នកទ្រទ្រង់ធម៌ បុគ្គលណា មិនមើលងាយធម៌ បុគ្គលនោះឯង ឈ្មោះថាជាអ្នកទ្រទ្រង់ធម៌ ។ បុគ្គលមានក្បាលស្កូវហើយ ដោយហេតុណា ឈ្មោះថាជាថេរៈ ដោយហេតុនោះមិនទាន់បានទេ វ័យរបស់បុគ្គលនោះចាស់ជ្រុលហើយ ហៅថាចាស់ជាមោឃៈ ។ លុះត្រាតែសច្ចៈផង ធម៌ផង ការមិនបៀតបៀនផង ការសង្រួមផង ការទូន្មានខ្លួនផង មានក្នុងបុគ្គលណា បុគ្គលនោះឯង ជាអ្នកមានមន្ទិលខ្ជាក់ចោលហើយ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ទើបហៅថា ថេរៈ ។ បុគ្គលមានសេចក្ដីឫស្យា មានសេចក្ដីកំណាញ់ ជាអ្នកអួតអាង ឈ្មោះថាជាមនុស្សល្អ ដោយហេតុត្រឹមតែធ្វើការនិយាយពាក្យ (ល្អ) ឬដោយភាពជាអ្នកមានសម្បុរជាទីគាប់ចិត្ត ក៏មិនទាន់បានទេ ។ លុះត្រាតែទោសជាតិ មានឫស្យាជាដើមនេះ បុគ្គលណា បានផ្តាច់ផ្តិលដកឡើង ធ្វើឲ្យមានឫសគល់ដាច់ហើយ បុគ្គលនោះជាអ្នកមានទោស ខ្ជាក់ចោលហើយ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ទើបហៅថាជាមនុស្សល្អបាន ។ បុគ្គល មិនបានឈ្មោះថាជាសមណៈ ដោយភាពជាអ្នកមានក្បាលត្រងោលទេ បុគ្គលអ្នកមិនមានសីលវ័ត និងធុតង្គវត្ត ពោលតែពាក្យឡេះឡោះ ប្រកបដោយសេចក្ដីប្រាថ្នា និងលោភៈ ឈ្មោះថាជាសមណៈដូចម្តេចបាន ។ លុះត្រាតែបុគ្គលណា រម្ងាប់បាបទាំងឡាយ ទាំងតូចទាំងធំ ដោយប្រការទាំងពួងបាន ទើបហៅថា សមណៈ ព្រោះបាបទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលនោះរម្ងាប់បានហើយ ។ បុគ្គលណា ដើរសូមជនទាំងឡាយដទៃ ដោយហេតុត្រឹមណា បុគ្គលនោះ មិនបានឈ្មោះថាជាភិក្ខុ ដោយហេតុត្រឹមណោះទេ បុគ្គលសមាទានធម៌ជាពិស ឈ្មោះថាជាភិក្ខុ ដោយហេតុត្រឹមតែការដើរសូមប៉ុណ្ណោះ មិនទាន់បានទេ ។ លុះត្រាតែបុគ្គលណា ក្នុងលោកនេះ បន្សាត់បុណ្យ និងបាបចេញហើយ ជាអ្នកមានការប្រព្រឹត្តិដ៏ប្រសើរ ត្រាច់ទៅក្នុងលោក ដោយសេចក្ដីចេះដឹង បុគ្គលនោះឯង ទើបហៅថាជាភិក្ខុ ។ បុគ្គលមានសេចក្ដីវង្វេង ជាធម្មតា មិនមានការចេះដឹង មិនបានឈ្មោះថាជាមុនី ដោយភាពជាអ្នកស្ងៀមទេ លុះត្រាតែបុគ្គលណា ជាបណ្ឌិត កាន់យកធម៌ដ៏ប្រសើរ វៀរចាកបាបទាំងឡាយ ដូចបុគ្គលកាន់ជញ្ជឹង ហើយថ្លឹងដូច្នោះ បុគ្គលនោះ ទើបឈ្មោះថាជាមុនី ដោយភាពជាអ្នកស្ងៀមនោះបាន បុគ្គលណា ដឹងប្រយោជន៍ទាំងពីរក្នុងលោក បុគ្គលនោះហៅថា មុនី ដោយហេតុនោះ ។ បុគ្គលបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយ ដោយហេតុណា មិនបានឈ្មោះថាជាអរិយៈ ដោយហេតុនោះទេ បុគ្គលដែលតថាគតហៅថា អរិយៈ ព្រោះមិនបៀតបៀនសត្វទាំងពួង ។ ម្នាលភិក្ខុ បើភិក្ខុមិនទាន់ដល់នូវការអស់អាសវៈទេ កុំអាលទុកចិត្តដោយគុណត្រឹមតែសីល និងវត្ត ឬដោយភាពជាអ្នកចេះដឹងច្រើនឡើយ មួយទៀត ដោយការបានសមាធិ ឬដោយការដេកក្នុងទីស្ងាត់ ឬក៏ដោយគុណ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះថា អាត្មាអញ ពាល់ត្រូវនេក្ខម្មសុខ ដែលបុថុជ្ជនមិនដែលជួបប្រសព្វ ដូច្នេះឡើយ ។ ចប់ ធម្មដ្ឋវគ្គ ទី១៩ ។
មគ្គវគ្គ
[៣០] ផ្លូវមានអង្គ ៨ ប្រសើរជាងផ្លូវទាំងឡាយ បទ ៤ គឺអរិយសច្ច ប្រសើរជាងសច្ចៈទាំងឡាយ វិរាគធម៌ ប្រសើរជាងធម៌ទាំងឡាយ មួយទៀត ព្រះតថាគតមានចក្ខុ ប្រសើរជាងសត្វទ្វេបាទទាំងឡាយ ផ្លូវនេះឯង ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្ដីបរិសុទ្ធិនៃទស្សនៈ ផ្លូវដទៃ មិនមានទេ ។ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយ ចូរដើរទៅកាន់ផ្លូវនោះ ផ្លូវនេះជាផ្លូវញ៉ាំងមារឲ្យវង្វេង អ្នកទាំងឡាយ ដើរទៅកាន់ផ្លូវនេះហើយ អាចនឹងធ្វើឲ្យផុតទុក្ខបាន ។ ផ្លូវនេះហើយ ដែលតថាគតដឹងថា ជាផ្លូវកំចាត់បង់កូនសរ ប្រាប់ដល់អ្នកទាំងឡាយ សេចក្ដីព្យាយាម ញ៉ាំងកិលេសឲ្យក្តៅសព្វ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីធ្វើ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ គ្រាន់តែជាអ្នកប្រាប់ ជនទាំងឡាយ មានការពិនិត្យ បើបានដើរទៅហើយ នឹងរួចចាកចំណងរបស់មារបាន ។ កាលណា បុគ្គលយល់ឃើញដោយប្រាជ្ញាថា សង្ខារទាំងពួងមិនទៀងដូច្នេះ កាលណោះ រមែងនឿយណាយ ក្នុងសេចក្ដីទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ។ កាលណា បុគ្គលយល់ឃើញដោយប្រាជ្ញាថា សង្ខារទាំងពួង នាំមកនូវសេចក្ដីទុក្ខដូច្នេះ កាលណោះ រមែងនឿយណាយក្នុងសេចក្ដីទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ។ កាលណា បុគ្គលយល់ឃើញដោយប្រាជ្ញាថា សង្ខារទាំងពួង មិនមែនជារបស់ខ្លួនដូច្នេះ កាលណោះ រមែងនឿយណាយ ក្នុងសេចក្ដីទុក្ខ នេះជាផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ។ បុគ្គលនៅកំឡោះមានកំឡាំង ទាស់តែប្រកបដោយសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូស មិនប្រឹងប្រែង ក្នុងកាលដែលគួរប្រឹងប្រែង មានសេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងចិត្ត លិចចុះក្នុងអកុសលវិតក្កៈ ជាមនុស្សខ្ជិល បុគ្គលខ្ជិល (នោះ) រមែងមិនបានផ្លូវបញ្ញាឡើយ ។ បុគ្គលគប្បីជាអ្នករក្សាវាចា សង្រួមឲ្យល្អដោយចិត្ត ទាំងមិនគប្បីធ្វើអកុសលដោយកាយ បុគ្គលគប្បីជំរះកម្មបថទាំង ៣ នេះ និងគប្បីត្រេកអរចំពោះមគ្គ ដែលលោក អ្នកស្វែងរកគុណដ៏ល្អ សំដែងទុកហើយ ។ ប្រាជ្ញា រមែងកើតអំពីការប្រកប សេចក្ដីវិនាសប្រាជ្ញា រមែងកើតអំពីការមិនប្រកប អ្នកមានប្រាជ្ញា ដឹងការប្រកប និងការមិនប្រកប ទាំងពីរនេះថា ជាគន្លងនៃសេចក្ដីចម្រើន និងសេចក្ដីវិនាសហើយ ប្រាជ្ញាចម្រើនឡើងដោយប្រការណា គួរតម្កល់ខ្លួនទុក ដោយប្រការនោះ ។ អ្នកទាំងឡាយ ចូរកាត់កិលេសដូចជាព្រៃចេញ ចូរកុំកាត់ដើមឈើ (ព្រោះ) ភ័យកើតអំពីកិលេសដូចជាព្រៃ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ ចូរកាត់កិលេសដូចជាព្រៃផង កិលេសដូចជាដើមឈើដុះក្នុងព្រៃផង ហើយចូរជាអ្នកកុំមានកិលេស ដូចជាព្រៃឡើយ ព្រោះថា កិលេសដូចដើមឈើ ដុះក្នុងព្រៃរបស់នរជន សូម្បីមានប្រមាណតិចក៏ដោយ បើកាត់មិនដាច់ក្នុងពួកនារីដរាបណា នរជននោះឯង តែងមានចិត្តជាប់ចំពោះក្នុងពួកនារី ដូចកូនគោនៅកំពុងបៅដោះ ដែលមានចិត្តជាប់នៅនឹងមេ ដរាបនោះ ។ អ្នកចូរដកសេចក្ដីស្រឡាញ់របស់ខ្លួនចេញ ដូចបុគ្គលដកផ្កាកុមុទ ដែលកើតក្នុងសរទកាលដោយដៃ អ្នកចូរបណ្តុះនូវផ្លូវសន្តិភាពតែម្យ៉ាង ព្រះនិព្វាន ព្រះសុគតសំដែងទុកហើយ ។ អញនឹងនៅក្នុងទីនេះ អស់វស្សានរដូវ អញនឹងនៅក្នុងទីនេះក្នុងហេមន្តរដូវ និងគិម្ហរដូវ ជនពាល រមែងគិតខុសដូច្នេះ តែងមិនដឹងច្បាស់សេចក្ដីអន្តរាយឡើយ ។ មច្ចុ គឺសេចក្ដីស្លាប់ តែងនាំយកនរជន អ្នកស្រវឹងជ្រប់ ក្នុងកូន និងសត្វចិញ្ចឹម មានចិត្តជាប់ជំពាក់ក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗនោះ ដូចជំនន់ទឹកធំ នាំយកអ្នកស្រុកកំពុងដេកលក់ ។ កាលបុគ្គល ត្រូវមច្ចុគ្របសង្កត់ហើយ កូនទាំងឡាយ មិនមាន ដើម្បីជាទីពឹង បិតា ក៏មិនមាន ទាំងផៅពង្ស ក៏មិនមាន ដើម្បីជាទីពឹងឡើយ សេចក្ដីទីពឹងក្នុងញាតិទាំងឡាយ ក៏មិនមាន បណ្ឌិតដឹងអំណាចប្រយោជន៍នេះហើយ គួរជាអ្នកសង្រួមក្នុងសីល គួរប្រញាប់ប្រញាល់ជម្រះផ្លូវ ជាទីទៅកាន់ព្រះនិព្វានឲ្យបាន ។ ចប់ មគ្គ ទី២០ ។
បកិណ្ណកវគ្គ
[៣១] បើឃើញសេចក្ដីសុខដ៏ធំទូលាយ ព្រោះលះបង់សុខល្មមប្រមាណ អ្នកមានប្រាជ្ញា កាលឃើញសុខធំទូលាយ គប្បីលះសុខល្មមប្រមាណចេញ ។ ជនប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខដើម្បីខ្លួន ដោយបង្កទុក្ខឲ្យអ្នកដទៃ ជននោះឈ្មោះថា ច្របូកច្របល់ហើយ ដោយការជាប់ចំពាក់ គឺពៀរ រមែងមិនរួចចាកពៀរទេ ។ របស់ណា ដែលខ្លួនគួរធ្វើ របស់នោះ ពួកភិក្ខុណា លះបង់ចោលហើយ តែរបស់ដែលមិនគួរធ្វើ ត្រឡប់ជាធ្វើវិញ អាសវៈទាំងឡាយ តែងចម្រើនឡើងដល់ពួកភិក្ខុនោះ ជាអ្នកមានសេចក្ដីប្រមាទ មានមានះដូចជាដើមបបុសលើកឡើងហើយ ។ លុះតែសតិប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងកាយជានិច្ច ដែលពួកភិក្ខុណា បានប្រារព្ធប្រពៃហើយ ភិក្ខុទាំងនោះ រមែងជាអ្នកធ្វើការដែលគួរធ្វើរឿយ ៗ មិនធ្វើការដែលមិនគួរធ្វើ អាសវៈទាំងឡាយ របស់ពួកភិក្ខុនោះ ដែលជាអ្នកមានសតិ មានសម្បជញ្ញៈ រមែងដល់នូវការអស់ទៅ ។ បុគ្គលសម្លាប់តណ្ហាដូចមាតាផង សម្លាប់អស្មិមានះដូចបិតាផង សម្លាប់សស្សតទិដ្ឋិ និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ដូចស្តេចជាក្ស័ត្រពីរព្រះអង្គផង សម្លាប់អាយតនៈដូចជាដែន ប្រព្រឹត្តទៅ មួយអន្លើ ដោយបុរសអ្នកដើរតាម គឺស្មៀនផង រមែងបានទៅជាខីណាសវព្រាហ្មណ៍ ជាអ្នកមិនមានទុក្ខ ។ បុគ្គលសម្លាប់តណ្ហាដូចមាតាផង សម្លាប់អស្មិមានះដូចបិតាផង សម្លាប់សស្សតទិដ្ឋិ និងឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ដូចជាស្តេច ជាព្រាហ្មណ៍ទាំងពីរផង សម្លាប់វិចិកិច្ឆា ដូចជាខ្លាធំជាគម្រប់ ៥ ផង (ដែលនៅស្កាត់ផ្លូវ) បានហើយ រមែងបានទៅជាខីណាសវព្រាហ្មណ៍ ជាអ្នកមិនមានទុក្ខ ។ សតិរបស់ជនពួកណា ដែលឋិតនៅក្នុងព្រះពុទ្ធគុណ អស់កាលជានិច្ចទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ ជនពួកនោះ ឈ្មោះថា សាវ័ករបស់ព្រះគោតម រមែងភ្ញាក់រឭក ៗ ដោយប្រពៃ សព្វកាល ។ សតិរបស់ជនពួកណា ដែលឋិតនៅក្នុងព្រះធម្មគុណ អស់កាលជានិច្ចទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ ជនពួកនោះឈ្មោះថា សាវ័ករបស់ព្រះគោតម រមែងភ្ញាក់រឭក ៗ ដោយប្រពៃ សព្វកាល ។ សតិរបស់ជនពួកណា ដែលឋិតនៅក្នុងព្រះសង្ឃគុណ អស់កាលជានិច្ចទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ ជនពួកនោះ ឈ្មោះថា សាវ័ករបស់ព្រះគោតម រមែងភ្ញាក់រឭក ៗ ដោយប្រពៃ សព្វកាល ។ សតិរបស់ជនពួកណា ដែលឋិតនៅក្នុងកាយ អស់កាលជានិច្ច ទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ ជនពួកនោះ ឈ្មោះថា សាវ័ករបស់ព្រះគោតម រមែងភ្ញាក់រឭក ៗ ដោយប្រពៃសព្វកាល ។ ចិត្តរបស់ពួកជនពួកណា ត្រេកអរហើយ ក្នុងការមិនបៀតបៀនគេ ទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ ជនពួកនោះ ឈ្មោះថា សាវ័ករបស់ព្រះគោតម រមែងភ្ញាក់រឭក ៗ ដោយប្រពៃ សព្វកាល ។ ចិត្តរបស់ជនពួកណា ត្រេកអរហើយ ក្នុងមេត្តាភាវនា ទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ ជនពួកនោះ ឈ្មោះថា សាវ័ករបស់ព្រះគោតម រមែងភ្ញាក់រឭក ៗ ដោយប្រពៃ សព្វកាល ។ ការចេញបួស បានដោយក្រ ការត្រេកអរត្រូវ បានដោយក្រ ផ្ទះទាំងឡាយ មានការនៅគ្រប់គ្រងដោយលំបាក ជាការក្រ ការនៅរួមដោយជនស្មើគ្នា [អាចារ្យខ្លះ ប្រែថា ការនៅរួមដោយជនមិនស្មើគ្នា ព្រោះបទថា ទុក្ខោសមានសំវាសោ អាចកាត់បទជា ទុក្ខោ + អសមានសំវាសោ យ៉ាងនេះបាន ។ អដ្ឋកថា ក៏មានពន្យល់ដែរ ចំណែកសេចក្ដី បានសេចក្ដីល្អទាំង ២យ៉ាង គឺការមិននៅរួមនឹងមនុស្សស្មើគ្នា ក៏ជាការក្រ នៅរួមនឹងមនុស្សមិនស្មើគ្នា ក៏ជាការក្រ ។] (ដែលមិនមានសេចក្ដីកោតក្រែង) ជាការក្រ ជនអ្នកដើរផ្លូវឆ្ងាយ គឺវដ្ដៈ តែងត្រូវសេចក្ដីទុក្ខធ្លាក់ជាប់តាម ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមិនគប្បីជាអ្នកដើរផ្លូវឆ្ងាយផង មិនគប្បីជាអ្នកត្រូវសេចក្ដីទុក្ខ ធ្លាក់ជាប់តាមផង ។ បុគ្គលអ្នកមានសទ្ធា បរិបូរណ៌ដោយសីល ស្កប់ស្កល់ដោយយស និងភោគសម្បត្តិ គប់រកប្រទេសណា ៗ គេតែងបូជា ក្នុងប្រទេសនោះ ៗ ។ ពួកសប្បុរស រមែងប្រាកដក្នុងទីឆ្ងាយ ដូចភ្នំហិមពាន្តដូច្នោះ ពួកអសប្បុរស (ទុកជាឋិតនៅ) ក្នុងទីជិត ក៏រមែងមិនប្រាកដ ដូចព្រួញដែលបុគ្គលបាញ់ ក្នុងវេលាយប់ ។ បុគ្គល គួរគប់រកទីអង្គុយម្នាក់ឯង ទីដេកម្នាក់ឯង ជាអ្នកត្រាច់ទៅម្នាក់ឯង មិនជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស ជាអ្នកម្នាក់ឯងទូន្មានខ្លួន គួរជាអ្នកត្រេកអរក្នុងព្រៃស្ងាត់ ។ ចប់ បកិណ្ណកវគ្គ ទី២១ ។
និរយវគ្គ
[៣២] អ្នកពោលពាក្យមិនពិត ឬបុគ្គលណាធ្វើ (អំពើអាក្រក់) ហើយ និយាយថា អញមិនធ្វើទេ (បុគ្គលនោះ) រមែងទៅកាន់នរក ជនទាំងពីរនាក់ ដែលមានអំពើទាបថោក (ស្មើគ្នា) នោះ លុះលះលោកនេះទៅហើយ រមែងជាអ្នកស្មើគ្នា (ដោយគតិ) ក្នុងលោកខាងមុខទៀត ។ ពួកជនច្រើននាក់ ដែលមានកព័ន្ធព័ទ្ធដោយសំពត់កាសាវៈ តែ (ប្រព្រឹត្ត) ធម៌ដ៏លាមក មិនបានសង្រួម ពួកជនលាមកទាំងនោះ រមែងទៅកើតក្នុងនរក ដោយសារកម្មទាំងឡាយដ៏លាមកនោះ ។ បព្វជិតទ្រុស្តសីល សូវបរិភោគដុំដែក ដែលកំពុងក្តៅ មានពណ៌ដូចអណ្តាតភ្លើង ប្រសើរជាង បព្វជិតទ្រុស្តសីល មិនសង្រួមបរិភោគដុំបាយអ្នកដែន នឹងប្រសើរដូចម្តេចបាន ។ នរជន អ្នកប្រមាទហើយ សេពប្រពន្ធរបស់បុគ្គលដទៃ រមែងដល់នូវហេតុនៃសេចក្ដីទុក្ខ ៤ យ៉ាង គឺទី ១ បានរបស់មិនមែនជាបុណ្យ ទី ២ ដេកមិនបានតាមប្រាថ្នា ទី ៣ ការតិះដៀល ទី ៤ ការធ្លាក់នរក ។ (ហេតុនៃសេចក្ដីទុក្ខ ៤ យ៉ាងផ្សេងទៀត) គឺ បានរបស់មិនជាបុណ្យ ១ មានគតិអាក្រក់ ១ តម្រេករបស់បុរសអ្នកខ្លាច ជាមួយនឹងស្ត្រីដែលខ្លាចដែរ មានប្រមាណតិច ១ ព្រះរាជា នឹងដាក់អាជ្ញាយ៉ាងធ្ងន់ ១ ព្រោះហេតុនោះ បុរសមិនគួរសេពប្រពន្ធរបស់បុគ្គលដទៃឡើយ ។ ស្បូវភ្លាំង ដែលបុគ្គលកាន់មិនចំណាប់ រមែងលះដៃ យ៉ាងណាមិញ ភាពជាសមណៈ ដែលបព្វជិតកាន់មិនស៊ប់សួនហើយ រមែងទាញបព្វជិតនោះទៅនរក យ៉ាងនោះឯង ។ កម្មណាមួយ ដែលធូរថយក្ដី វត្តណាមួយដែលសៅហ្មងក្ដី ព្រហ្មចរិយៈដែលបុគ្គលរឭកដោយសេចក្ដីរង្កៀសក្ដី កម្មទាំង ៣ នោះ ជារបស់មិនមានផលច្រើនឡើយ ។ បើបុគ្គលធ្វើ គប្បីធ្វើកិច្ចនោះឲ្យមែនទែន គប្បីប្រឹងប្រែងធ្វើកិច្ចនោះឲ្យមាំមួន ព្រោះថា សមណធម៌ ជាគ្រឿងវៀរចាកកិលេសធូរថយ រមែងរោយធូលី គឺរាគាទិក្កិលេសដល់បុគ្គលដោយក្រៃលែង ។ អំពើអាក្រក់ ដែលបុគ្គលមិនធ្វើ ប្រសើរជាង (ព្រោះថា) អំពើអាក្រក់ រមែងធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយ ក្នុងកាលខាងក្រោយ បុគ្គលធ្វើអំពើណាហើយ រមែងមិនក្តៅក្រហាយក្រោយ អំពើនោះ ជាអំពើល្អ បើបុគ្គលធ្វើហើយ ឈ្មោះថា បុគ្គលប្រសើរ ។ នគរនៅទីបំផុតដែន ដែលគេគ្រប់គ្រងហើយ ទាំងខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅយ៉ាងណា អ្នកទាំងឡាយ គួររក្សាខ្លួនយ៉ាងនោះ កុំឲ្យខណៈ [ខណ-សព្ទនេះ ប្រែថា “ពេលល្អ” ចែកចេញជា៤យ៉ាងគឺ ពុទ្ធុប្បាទក្ខណោ ពេលដែលព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ ១ មជ្ឈិមប្បទេសេ ឧបត្តិក្ខណោ ពេលដែលសត្វកើតឡើងក្នុងមជ្ឈិមប្បទេស ១ សម្មាទិដ្ឋិយា បដិលទ្ធក្ខណោ ពេលដែលត្រូវបានសម្មាទិដ្ឋិ ១ ឆន្នមាយតនានំ អវេកល្លក្ខណោ ពេលដែលមិនវិកលអាយតនៈប្រាំមួយ ១ ។ អដ្ឋកថា ។] កន្លងអ្នកទាំងឡាយបានឡើយ ព្រោះថា ជនទាំងឡាយ ដែលឲ្យខណៈកន្លងហើយ រមែងសោកស្តាយ ក្នុងនរកមីរដេរដាស ។ សត្វទាំងឡាយ ដែលប្រកាន់មិច្ឆាទិដ្ឋិ រមែងខ្មាស ក្នុងហេតុដែលគេមិនត្រូវខ្មាស រមែងមិនខ្មាស ក្នុងហេតុដែលគេត្រូវខ្មាស សត្វទាំងនោះ តែងទៅកាន់ទុគ្គតិ ។ សត្វទាំងឡាយ ដែលប្រកាន់មិច្ឆាទិដ្ឋិ រមែងយល់ឃើញ ក្នុងហេតុដែលគេមិនត្រូវខ្លាច ថាជាហេតុដែលគេត្រូវខ្លាចផង យល់ឃើញក្នុងហេតុដែលគេត្រូវខ្លាច ថាជាហេតុដែលគេមិនត្រូវខ្លាចផង សត្វទាំងនោះ តែងទៅកាន់ទុគ្គតិ ។ សត្វទាំងឡាយ ដែលប្រកាន់មិច្ឆាទិដ្ឋិ រមែងយល់ឃើញ ក្នុងហេតុដែលឥតទោស ថាជាហេតុមានទោសផង យល់ឃើញ ក្នុងហេតុដែលមានទោស ថាជាហេតុឥតទោសផង សត្វទាំងនោះ តែងទៅកាន់ទុគ្គតិ ។ សត្វទាំងឡាយ ដែលប្រកាន់សម្មាទិដ្ឋិ ដឹងរបស់មានទោស ថាជារបស់មានទោសផង ដឹងរបស់មិនមានទោស ថាជារបស់មិនមានទោសផង សត្វទាំងនោះ តែងទៅកាន់សុគតិ ។ ចប់ និរយវគ្គ ទី២២ ។
នាគវគ្គ
[៣៣] តថាគតនឹងអត់ទ្រាំពាក្យល្មើស ដូចដំរី កាលអត់ទ្រាំចំពោះព្រួញ ដែលរបូតចេញអំពីធ្នូ ក្នុងសង្គ្រាមដូច្នោះ ព្រោះថា ជនទ្រុស្តសីល មានច្រើននាក់ ។ ពួកជនតែងនាំវាហនៈ ដែលទូន្មានហើយ ទៅកាន់ទីប្រជុំ ព្រះរាជា តែងស្តេចឡើងកាន់វាហនៈ ដែលទូន្មានហើយ បណ្តាមនុស្សទាំងឡាយ មនុស្សណា អត់សង្កត់នឹងពាក្យល្មើសបាន មនុស្សនោះ ជាអ្នកមានខ្លួនទូន្មានហើយ ឈ្មោះថា បុគ្គលប្រសើរបំផុត ។ ពួកសេះអស្សតរក្ដី សេះអាជានេយ្យក្ដី សេះសិន្ធពក្ដី ដំរីកុញ្ជរដ៏ប្រសើរក្ដី ដែលបុគ្គលប្រៀនប្រដៅបានបទហើយ រាប់ថាជាសត្វប្រសើរ បុគ្គលដែលមានខ្លួនទូន្មានបានបទហើយ ប្រសើរជាងសត្វទាំងអស់នោះ ។ បុគ្គលទូន្មានខ្លួនបានបទហើយ ទូន្មានខ្លួនល្អហើយ ឈ្មោះថាទូន្មានហើយ ទើបទៅកាន់ទិសដែលខ្លួនមិនធ្លាប់ទៅ គឺព្រះនិព្វានបាន ពុំមែនដូចបុគ្គលទៅកាន់ទិស ដែលខ្លួនមិនធ្លាប់ទៅ ដោយសារយានទាំងឡាយនោះឡើយ ។ ដំរីឈ្មោះធនបាល ជាសត្វចុះប្រេង ក្លៀវក្លា នាយហត្ថាចារ្យឃាត់បានដោយលំបាក បើនាយហត្ថាចារ្យចងភ្ជាប់ មិនស៊ីស្មៅទេ ព្រោះរឭកដល់ព្រៃខ្ទឹងដែលដំរីនោះធ្លាប់នៅ ។ កាលណា បុគ្គលអ្នកមានសេចក្ដីងោកងុយផង អ្នកបរិភោគភោជន មានប្រមាណច្រើនផង អ្នកដេកលក់ផង អ្នកដេកបម្រះននៀលផង ដូចជ្រូកស្រុក ដែលបុគ្គលចិញ្ចឹម ដោយសូករភត្ត កាលនោះ បុគ្គលនោះ ជាមនុស្សខ្លៅ រមែងចូលទៅកាន់គភ៌រឿយ ៗ ។ ក្នុងកាលមុនអំពីកាលនេះ ចិត្តនេះបានត្រាច់ទៅកាន់ចារិក តាមអាការ ដែលខ្លួនប្រាថ្នា តាមអារម្មណ៍ដែលខ្លួនប្រាថ្នា តាមសេចក្ដីសប្បាយក្នុងថ្ងៃនេះ អញនឹងសង្កត់សង្កិនចិត្តនោះ ដោយឧបាយ ដូចហ្មដំរីកាន់កង្វេរ សង្កត់សង្កិនដំរីចុះប្រេង ដូច្នោះដែរ ។ អ្នកទាំងឡាយ ចូរត្រេកអរ ក្នុងសេចក្ដីមិនប្រមាទ ចូររក្សាចិត្តរបស់ខ្លួន ចូររើខ្លួនចេញ ចាកភក់ គឺកិលេស ដែលឆ្លងបានដោយកម្រ ដូចដំរីដែលជាប់នៅក្នុងភក់ រើខ្លួនឲ្យរួចបាន ។ បើបុគ្គលបានសំឡាញ់ ដែលមានប្រាជ្ញាជាគ្រឿងរក្សាខ្លួន មានប្រាជ្ញាចងចាំ មានគុណធម៌ជាគ្រឿងនៅ ញ៉ាំងប្រយោជន៍ឲ្យសម្រេច ជាអ្នកត្រាច់ទៅជាមួយ គួរជាអ្នកមានចិត្តត្រេកអរ មានស្មារតី គ្របសង្កត់សេចក្ដីអន្តរាយទាំងពួង ហើយត្រាច់ទៅជាមួយនឹងសំឡាញ់នោះឯង ។ បើស្វែងរកមិនបានសំឡាញ់ ដែលមានប្រាជ្ញាជាគ្រឿងរក្សាខ្លួន មានប្រាជ្ញាចងចាំ មានគុណធម៌ជាគ្រឿងញ៉ាំងប្រយោន៍ឲ្យសម្រេច ជាអ្នកត្រាច់ទៅជាមួយទេ គួរត្រាច់ទៅតែឯកឯងវិញ ដូចព្រះរាជាលះបង់រដ្ឋ ដែលទ្រង់ឈ្នះហើយ ស្តេចទៅតែឯកអង្គ ពុំនោះសោត ដូចដំរីឈ្មោះមាតង្គៈ ដែលលះហ្វូង ត្រាច់ទៅតែឯកឯងក្នុងព្រៃ ដូច្នោះដែរ ។ ការត្រាច់ទៅ របស់បុគ្គលឯកឯង ជាគុណជាតប្រសើរផុត (ព្រោះថា) សហាយតាគុណ រមែងមិនមានក្នុងជនពាលឡើយ បុគ្គលនោះ គប្បីជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ ត្រាច់ទៅតែម្នាក់ឯងផង មិនគប្បីធ្វើអំពើបាបទាំងឡាយផង ដូចដំរីឈ្មោះមាតង្គៈ ជាសត្វមិនមានសេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ លះបង់ហ្វូង ត្រាច់ទៅតែឯកឯងក្នុងព្រៃ ដូច្នោះដែរ ។ កាលបើសេចក្ដីត្រូវការ កើតឡើងហើយ សំឡាញ់ទាំងឡាយ នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ សេចក្ដីត្រេកអរដោយបច្ច័យ តាមមានតាមបាន ជាហេតុនាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ បុណ្យ នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ ក្នុងកាលទៀបក្ស័យជីវិត ការលះបង់ទុក្ខទាំងអស់បាន ជាហេតុនាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ ។ សេចក្ដីប្រតិបត្តិល្អក្នុងមាតា នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យក្នុងលោក មួយទៀត សេចក្ដីប្រតិបត្តិល្អក្នុងបិតា នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ សេចក្ដីប្រតិបត្តិល្អក្នុងសមណៈ នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យក្នុងលោក មួយទៀត សេចក្ដីប្រតិបត្តិល្អ ក្នុងព្រាហ្មណ៍ នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ សីល នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ ដរាបដល់ចាស់ សទ្ធាដែលបុគ្គលតម្កល់ស៊ប់ហើយ នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ ការបានប្រាជ្ញា នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ ការមិនធ្វើបាបទាំងឡាយ នាំសេចក្ដីសុខមកឲ្យ ។ ចប់ នាគវគ្គ ទី២៣ ។
ឯកសារយោង
ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ធម្មបទគាថា
ធម្មបទ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
វិន័យជាឫសគល់នៃព្រះសទ្ថម្ម
នៅក្នុងសមន្តបាសាទិកា ត្រង់ពាហិរិនិទាន មានពន្យល់ថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្តែងថា៖
តំលៃលើការចាប់អារម្មណ៍
តំលៃលើការចាប់អារម្មណ៍, ជារឿយៗសង្ខេបទៅលើ ស៊ីភីអាយ រឺ ស៊ីភីអឹម សំរាប់ តំលៃទៅលើការចាប់អារម្មណ៍ វាគឺជាពាក្យមួយដែលជារឿយៗ ត្រូវបានគេប្រើក្នុង ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មលើអ៊ីនធើណែត ហើយទីផ្សារទាក់ទងទៅជាមួយនឹង បណ្តាញអ៊ីនធើណែត ។ វាត្រូវបានប្រើសំរាប់កំនត់តំលៃ និង​ តំលៃដែលត្រូវបានគេបញ្ចុះបញ្ចូល ដោយបិទ​បាំងភ្នែក នៅក្នុង ទីផ្សារអ៊ីនធើណែត ។ វិធីបញ្ចុះបញ្ចូលនេះត្រូវបានគេប្រើទៅលើ ក្បាលទំព័រវេបសាយ ដាក់អក្សរអោយ​ លីង​ (ចុចចូល) ក្នុង អ៊ីម៉ែលស្ព៉ាម និង រើសយកអ៊ីម៉ែលផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ទោះបីជា រើសយកអ៊ីម៉ែលផ្សាយពាណិជ្ជកម្មហើយ ក៏មានការត្រួតពិនិត្យទៅលើ​តំលៃក្នុងការប្រើប្រាស់ ។ការចាប់អារម្មណ៍ផ្សាយ​ ពាណិជ្ជកម្មនៅលើ អ៊ីនធើណែត វាគឺជាចំនុចទោលមួយដែលលេចឡើងនៅលើ ទំព័រវេបសាយ ។
ស៊ីភីអាយ រឺក៏អ្វីផ្សេងទៀត គឺត្រូវជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងអ្នក ផ្សព្វផ្សាយ រឺ អ្នកបង្កើត វេបសាយ ព្រោះពួកគេត្រូវការតំលៃការងាររបស់ពួកគេ ។ សព្វថ្ងៃនេះ វាគឺមានភាពសមញ្ញបំផុតក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ នូវពាណិជ្ជកម្មរបស់ពួកគេ ទៅលើ "ស៊ីភីអឹម" រឺក៏តំលៃគិតជារយះពេល សំរាប់មូលដ្ឋាន ។
តំលៃគិតលើការចំណាយ
តំលៃគិតលើការចំណាយ ជារឿយត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងការ ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​ដើម្បីជាសញ្ញា ដែលគិតតំលៃក្នុងការចំណាយ ។ នៅពេលគេប្រើនៅក្នុងពាណិជ្ជកម្ម វារាយការណ៍ពីទំហំ ក្នុងចាប់អារម្មណ៍ដែលគិតតំលៃជាពាន់ ។ សំរាប់ទំព័រ វេបសាយ​ អាចធ្វើការសន្សំលុយ សំរាប់ការចាប់អារម្មណ៍ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ។ ប្រហែលប្រើ វេបសាយ វាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការចងចាំ នៅពេលដែលមាននរណាម្នាក់ និយាយរឿងខ្លះដូចជា៖ "ការចំណាយរបស់ពួកយើងគឺ ៥ ដុល្លា" ដែលមានន័យថា "តំលៃលើការចាប់អារម្មណ៍គឺ" ០,០០៥ដុល្លា ។
ទ្រឹស្តីបទមីកេល
ក្នុង​ធរណីមាត្រ​ប្លង់ ទ្រឹស្តីបទមីកេល​ជា​ទ្រឹស្តីបទ​ទាក់ទង​នឹង​រង្វង់​ប្រសព្វ​គ្នា​។
ពំនោល​នៃ​ទ្រឹស្តីបទ
ស្តាំ|200px ទ្រឹស្តីបទ​រង្វង់​បី៖ គេ​មាន​រង្វង់​បី (C_1), (C_2), (C_3) ប្រសព្វ​គ្នា​ត្រង់​ចំនុច O មួយ​។ គេ​ហៅ​ចំនុច M, N និង P ជា​ចំនុច​ប្រសព្វ​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​រង្វង់ (C_1) និង (C_2), (C_2) និង (C_3), (C_3) និង (C_1) ។ គេមាន​ចំនុច A មួយ​នៅលើ​ (C_1) ដែល​បន្ទាត់ (MA) កាត់ (C_2) ត្រង់ B និង បន្ទាត់ (PA) កាត់​ (C_3) ត្រង់ C ។ ទ្រឹស្តីបទ​នេះ​បញ្ជាក់​ថា​ចំនុច B N និង C គឺ​កូលីនេអ៊ែរ​នឹង​គ្នា។
ទ្រឹស្តីបទ​ចតុកោណពេញ៖ ប្រសិនបើ ABCDEF ជា​ចតុកោណពេញ​ នោះ​រង្វង់​ចារឹកក្រៅ​ត្រីកោណ (EAD), (EBC), (FAB) និង (FDC) ប្រសព្វគ្នា​ត្រង់​ចំនុច O ដែល​គេ​ហៅថា​ចំនុច​មីកេល​។
កណ្តាល|250px
សិទ្ធនារី
សិទ្ធិនារី
មាត្រាទី១
ឈរលើមូលដ្ខាននៃសិទ្ធិនិងសេរីភាព ស្រ្តីនិងបុរស ត្រូវមានភាពស្មើគ្នា នៅក្នុងសង្គមគ្រួសារនិងនៅលើគ្រប់វិស័យ នយោបាយ ពលរដ្ខ សេដ្ខកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធ៏ម និង វិស័យផ្សេងៗទៀត ។
មាត្រា២
រាល់ការរើសអើង និងអំពើហិង្សាលើស្រ្តី ត្រូវបានការពារដោយច្បាប់ ។
មាត្រា៣
ស្រ្តីមានសិទ្ធដូចបុរស ចូលរួមការងារគ្រប់វិស័យក្នុងសង្គម តាមសមត្ថភាព និងជំនាញរបស់ខ្លួន
មាត្រា៤
រាល់អំពើបង្ខិតបង្ខំ ឬ ពញ្ឈបការងាររបស់នារីភេទ មិនត្រូវធ្វើតាមទំនើងចិត្តឡើយ ។
មាត្រា៥
កិចិ្ចការក្នុងគ្រួសារ និង ការអប់រំចិញ្ចឹម បីបាច់ថែរក្សាកូន ជាភារកិច្ចរួមរបស់បុរស និង ស្រ្តី ។
មាត្រា៦
ការលក់ដូរ និង អាជីវកម្មផ្នែកពេស្យាចារលើស្ត្រីភេទ ជាអំពើ
មាត្រា៧
ស្រ្តីគ្រប់រូបមានសិទ្ធបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរបស់ខ្លួន ដោយសេរី និងមានសិទ្ធិឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោតដូចបុរសដែរ ។
ឃុំគគីរ(ស្រុកកៀនស្វាយ)
រដ្ឋបាលឃុំចាស់
ឃុំគគីរជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំគគីរនេះមាន ៤ភូមិ ៖
សិទ្ធនារី
មាត្រា៨
ស្ត្រីនិង បុរសមានសិទ្ធិស្មើគ្នា ចូលរួមសកម្មភាពការងារ ក្នុងរដ្ខាភិបាល អង្កការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាតិ និងអន្តរជាតិ តាមសម្ថភាពរបស់ខ្លួន ។
ឃុំគគីរ(ស្រុកកៀនស្វាយ)
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃស្រុកកៀនស្វាយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
សិទ្ធនារី
មាត្រា៩
ស្ត្រីនិងបុរស មានសិទ្ធស្មើគ្នាក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ ឬ រក្សាទុកនូវសញ្ជាតិរបស់ខ្លួន ។
មាត្រា១០
ស្រ្តី និង បុរស មានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងការទទួល អាររូបករណ៏ សំរា់ការសិក្សា និងការទទួលសញ្ញាប័ត្រនៅក្នុងគ្រឹះស្ថានសិក្សាគ្រប់ផ្នែក ទាំងនៅក្នុងប្រទេស និង ក្រៅប្រទេស ។
មាត្រា១១
នារីគ្រប់រូបមានសិទ្ធរើបំរះ ដើម្បីទាមទានូវសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ខ្លួន លើរាលការងារ ដែលប្រព្រឹត្តផ្ទុយ និង សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់ស្ត្រីភេទ ។
មាត្រា១២
ស្ត្រីគួរមាន កូនតិច ដើម្បីធានាសុខភាពរបស់ម្តាយ និង ទារក ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយនូវកង្វះខាតក្នុងគ្រួរសារ ។ ជាពិសេសរដ្ខត្រូវធានា នូវសេវាកម្មសមស្របដែលទាក់ទិន ទៅនិងការពរពោះ ការសំរាលកូន ។
មាត្រា១៣
នារីគ្រប់រូបមានសិទ្ធចូលរួម ក្នុងសកម្មភាពកំសាន្តកីឡា និង រាល់ទិដ្ខភាពនៃជីវភាព វប្បធម៏ទាំងឡាយ ។
មាត្រា១៤
រដ្ឋត្រូវគិតគូរដល់ស្រ្តីនៅតាមជនបទអោយទទួលនូវអត្ថប្រយោជន៏ ពីកិច្ចអភិវឌ្ឃន៏៕ដូចជាឧបត្ថម្ភ ផ្នែកសុខាភិបាល សន្តិសុខ អប់រំ និង ទទួលបាននូវឥណទានផ្នែកកសិកម្មជាដើម ។
មាត្រា១៥
ស្ត្រី មានសិទ្ធស្មើនិងបុរសនៅចំពោះមុខច្បាប់ ហើយនៅគ្រប់ផ្នែករដ្ឋប្បវេណី ដូចជា ការចុះកិច្ច សន្យា ការគ្រប់គ្រងកម្មសិទ្ធិ និង នៅគ្រប់ដំនាក់ការនៃនីតិវិធី នៃការជំនុំជំរះក្តី និងតុលាការ ។
មាត្រា១៦
ស្រ្តីគ្រប់រូបមានសិទ្ធិ ទទួលយក ឬ បដិសេធក្នុងការជ្រើសរើសគូស្រករ ដោយគ្មានការបង្ខិត បង្ខំពីក្រុមគ្រួសារ ឬ អាណាព្យាបាលឡើយ ។ នាងអាចមានសិទ្ធិប្តឹងសុំលះលែងនៅពេលណាដែល មិនអាចទ្រាំទ្រ ក្រោមការគាបសង្កត់របស់ប្តី ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់
លោក សង្ឃ
លោកសង្ឃ (មកពីពាក្រ lang-elμοναχός(ដែលជាភាសារសំរាប់ហៅ បព្ធជិត (អ្នកបូល​ ខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ) ដែល មិនមានប្រពន្ធ រឺ ជាអ្នកដែល លាសបង់ កេឡែសពីលោកកីហើយមានប្រទេស ហ៊ុងគ្រី ហ្គៀះហ្គរ លីដដៀល ស្កោត ក្រិច អង់គ្លេល លីខិសោន ផេស៊ីន (Henry George Liddell, Robert Scott A Greek-English Lexicon,on Perseus) ដែលមានអ្នកបូស និងនិយម ប្រត្តិបត្ត ជាលោកសង្ឃ ហើយរស់នៅម្នាក់ ឯង ដើម្បីធ្វើខ្លួនជាលោកសង្ឃ។ដូច្នេះហើយព្រះសង្ឃ គឺជាអ្នកដែលគឹតអំពីជីវិតវាញស្ងាយ ដោយ ហានលាស់បងខ្លួន សំរាប់គោលបំណងនៅថ្ងៃអនាគត និងអំពីបុណ្យបាប ដែលកើតឡើង ដែលបណ្តាលមកពីចិត្ត ជាប់ជំពាកនិង សម្បត្តិលោកកី។នៅក្នុងភាសាក្រិត ពិបុរាណ និងភាសាអង់គ្លេស បច្ចុប្បន្ន បាននិយាយថា ទាំងបុរស់និងស្រ្តី អាចជ្រើលរើស ជីវិត ជាអ្នកបូស បាននៅតាម ការយលឃើញរបស់ខ្លួន។ ទោះបីជាសាសនា ដែលមានអ្នកបូសនៅក្នុង សាសានា ដូចជាសាសនា ដែលមានដើមកំនើតកាតូលិត។ហើយនៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស បាននិយាយថា ទាំងប្រុស ទាំងស្រី ដែលមានភាពទូទន់ចងក្លាយទៅទៅ បុព្ធជិតដែលមានបូលដ្ឋានគ្រឹៈសមកពីទស្សនៈវិជ្ជា នាំមុខ។ ដោយសារ លោកសង្ឃទាំងនោះបានយល គោកគំនិត ពីទស្សនៈវិជ្ជាជាទស្សនៈនាំមុខ ដូច្នេះហើយធ្វើអោយអោយពួកគាត់ មានគំនិត ពិតពិចារណា និង ផ្តលនៅតំបូលមានដលអ្នក ដ៍ទៃ និង គឹតពិជារណាគ្នុងការបញ្ចេញមត្តិបានច្រើន។យ៉ាងណាក៍ដោយ ការស់នៅតាមរបៀបអ្នកបបូស វាមិនអាចការផ្តាច ពីសាច់ញាត្តិបានទាំងស្រុងនោះទេធ្វើអោយសមាជិតនៅក្នុងគ្រួសាអ្នកបូសនៅម្នាក់ឯង។
ទីក្រុងឌូបៃ
ទីក្រុងឌូបៃ (دبي ឌុប័យ្យ) ជាទីក្រុងធំបំផុតនៃសហព័ន្ធ​អារ៉ាប់រួម ។ ទីក្រុងឌូបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៨ ជាភូមិនេសាទតូចមួយ ។ ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅដើមសតវត្សរ៍ទី២១ ទៅជាទីក្រុងរីកចម្រើនដែលមានប្រជាជនទូទាំងពិភពលោកដោយផ្តោតលើវិស័យទេសចរណ៍និងបដិសណ្ឋារកិច្ច ។ ទីក្រុងឌូបៃ គឺជាគោលដៅទេសចរណ៍មួយដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតរបស់ពិភពលោក ជាមួយនឹងសណ្ឋាគារលំដាប់ផ្កាយ ៥ លំដាប់ទី២ នៅលើពិភពលោក និងមាន អគារខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ។
ភូមិសាស្ត្រ
ទីក្រុងឌូបៃស្ថិតនៅ ចម្ងាយ ១៣០   គីឡូម៉ែត្រ ភាគheastសាននៃ ទីក្រុងអាប៊ូដាប៊ី ដែលជារដ្ឋធានីនៃសហជីព ៣៦២   គីឡូម៉ែត្រ ខាងលិច-ពាយព្យនៃ ទីក្រុង Muscat ចម្ងាយ ៨៦៤   គីឡូម៉ែត្រ ខាងកើត ទីក្រុងរីយ៉ាដ១,២២៦   គីឡូម៉ែត្រ ខាងត្បូង-អាគ្នេយ៍ ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ និង ៥,២៥១   គីឡូម៉ែត្រ ខាងកើត ប៉ារីស ។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងរង្វិលជុំនៃការ ដៃនៃសមុទ្រ នេះ ខទីក្រុងឌូបៃ ដែលមមកចូលទៅក្នុងវាលរហោស្ថានហើយដែលបង្កើតជា កំពង់ផែធម្មជាតិ។។ កណ្តាលទីក្រុងដែលរក្សាតួអង្គអារ៉ាប់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអាគារតូចៗនិងផ្លូវតូចចង្អៀត។ ស្រុកថ្មីបានរីករាលដាលចេញនៅវាលរហោស្ថាននិងតាមបណ្ដោយឆ្នេរភាគខាងលិចឆ្ពោះទៅរកទិសខាងជើងនិងតំណាងឱ្យ agglomeration ធំជាមួយនឹង អាលី, Umm Suqueim (ឬ Umm Suqeim  (km) ), Barsha , Jumeirah , Bur ទីក្រុងឌូបៃ និង Deira ។
សង្កាត់ថ្មីទាំងនេះដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងពីដំបូងមានអគារធំ ៗ អគារស្នាក់នៅនិង ផ្ទះ នីមួយៗ។ ពួកគេត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅភាគខាងត្បូងនៅសងខាងផ្លូវ Sheikh Zayed ដែលជាសរសៃឈាមធំជាងគេនៅអារ៉ាប់រួមនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងនាពេលអនាគតនៃការប្រមូលផ្តុំ។ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង អាគារខ្ពស់កប់ពពក (៥៧៣ នៅអេមីរ៉ាត) វាភ្ជាប់តំបន់លំនៅដ្ឋានទៅនឹងកន្លែងទេសចរណ៍ដែលត្រូវបានសាងសង់ឬកំពុងសាងសង់ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងត្បូងទីក្រុង៖ កោះដូង, ពិភពលោក, មាត់ទន្លេឌូបៃ , ជិះស្គីឌូបៃ , ឌូបៃម៉ារីណា , ឌូបៃម៉ល , ប៊ឺជ- សណ្ឋាគារអាល់អារ៉ាប់ នេះអគារ Burj Khalifa ,Dubailand ,  ល
ប្រជាសាស្ត្រ
ទិដ្ឋភាពទីក្រុងឌូបៃពីយន្តហោះ (ឆ្នាំ ២០១៨) ទីក្រុងឌូបៃបានជួបប្រទះនូវការពង្រីកចំនួនប្រជាជនយ៉ាងច្រើនក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ៖ ចំនួនប្រជាជនមានចំនួន ២៦៥.៧០២ នាក់ក្នុង ឆ្នាំ ១៩៨០ ចំនួន៦៦៩.១៨១ នាក់នៅ ឆ្នាំ ១៩៩៥ ចំនួនមួយលាននាក់ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៤ ចំនួន ១.៧០០.២៣៤ នាក់ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៦ និងជិត ២.២ លាននាក់ក្នុង ឆ្នាំ ២០១១ (ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ទីក្រុងនេះទទួលបានប្រជាជនថ្មី ១០.០០០ នាក់ក្នុងមួយខែ) ) ។ នៅឆ្នាំ ២០១៨ មជ្ឈមណ្ឌលស្ថិតិឌូបៃបានប្រកាសប្រជាជនចំនួន ២.៩៩៨.៣២៦ នាក់  ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងនេះមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅ អារ៉ាប់រួម ។
មានតែប្រជាជន ៥% ប៉ុណ្ណោះដែលជាជនជាតិ  ។
អាកាសធាតុ
ឌូបៃមាន អាកាសធាតុត្រូពិច និង ស្ងួត ដែលមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់និងពេលខ្លះមានខ្យល់កន្ត្រាក់នៅរដូវក្តៅ។ ប្រភព៖ អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក ( អ។ ស។ ប )
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
បន្ទាយ Al Fahidi សាងសង់ក្នុង ឆ្នាំ ១៧៩៩គឺជាវិមានចំណាស់ជាងគេនៅឌូបៃដែលនៅតែឈរ វាគឺអាចធ្វើទៅបានដើម្បីទស្សនាវា
ការលើកឡើងដំបូងនៃគេហទំព័រឌូបៃមានតាំងពី ភូមិសាស្ត្រនៃសៀវភៅ អាន់ ដា លូសៀន អាល់បាក់គ្រី នៅ  សតវត្ស ទីx ។ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងតំបន់មួយដែលមិនមានផាសុខភាពបំផុតនៃប្រទេសអារ៉ាប់ទីក្រុងឌូបៃត្រូវបានប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនគ្របដណ្តប់ជាយូរមកហើយជាពិសេស Sharjah និង Ras el Khaimah នៅភាគheastសាននិងជិត ច្រកសមុទ្រ Hormuz និង Abu Dhabi នៅភាគនិរតី។ នៅឆ្នាំ ១៥៨០ ពាណិជ្ជករ Venetian ឈ្មោះ Gaspero Balbi ដែលធ្វើដំណើរក្នុងតំបន់នេះបានធ្វើឱ្យ ភូមិ Dibei ជាភូមិមួយដែលគាត់ចូលរួមជាមួយការនេសាទ គុជខ្យង ហើយប្រហែលជាមានត្រឹមតែខ្ទម បារ៉ាស៊ី។។ នេះនឹងនៅតែជាសកម្មភាពចម្បងរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់រួមជាមួយ ការធ្វើកសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ។ ទោះយ៉ាងណារហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃ xviii ទី  សតវត្ស ទីក្រុងឌូបៃជាការសំខាន់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងកំពង់ផែខាងលើផ្សេងទៀតនិងថា Sohar ( អូម៉ង់ ) Hormuz និង ទីក្រុង Bandar Lengeh ( អ៊ីរ៉ង់ ) និង Dibba និង ខ Fakkan (ឈូងសមុទ្រពែក្ស)  ។
មុនប្រវត្តិសាស្ត្រនិងសម័យមុនអ៊ីស្លាមដើម្បីកែប្រែ
ស្ទើរតែគ្មានភស្តុតាងពីសម័យមុន បច្ចុប្បន្ន, ការជីកកកាយរកឃើញដែលដឹកនាំដោយដើមកោងកាងមួយ swamp បានដំឡើងកន្លែងដែលជាទីក្រុងឌូបៃ ជ្ម ទី សហស្សវត្សរ៍ មុនគ។ គ ។ ស ។ ខ្សាច់នឹងគ្របដណ្តប់លើតំបន់នេះកាលពី ៥០០០ ឆ្នាំមុនដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាជ្រោះធម្មជាតិតូចមួយ។ សេរ៉ាមិចនៃ  សតវត្ស ទី iii E និង iv ត្រូវបានគេរកឃើញក៏ដូចជាព្រះវិហារ Nestorian (អាប៊ូដាប៊ី) ។ មុនពេលដែល ការបម្លែងទៅជាសាសនាអ៊ីស្លាម នៃ ជ្ម ទី សតវត្ស កុលសម្ព័ន្ធក្នុងតំបន់បានថ្វាយបង្គំផ្កាយព្រះច័ន្ទនិងព្រះអាទិត្យឬ Bajir ។
xviii ទី និង xix ទី  សតវត្សដើម្បីកែប្រែ
នៅ ឆ្នាំ ១៧៩៩ កុលសម្ព័ន្ធ បេឌូ អ៊ី ន នៃ បានីយ៉ាស ដែលដឹកនាំដោយអាល់អាប៊ូហ្វាឡាសាបានភៀសខ្លួនចេញពី វ៉ាវ៉ាហាប៊ីស នៃ ណិ ដដែលកំពុងពង្រីកទឹកដីរបស់ពួកគេ។ ពួកគេបន្តសកម្មភាពនេសាទជាពិសេសគុជខ្យងដោយទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពី កំពង់ផែធម្មជាតិដែល បង្កើតឡើងដោយខុឌូបៃ។ យោងតាមសក្ខីកម្មរបស់អនុសេនីយ៍ឯកខនហ្គោនជនជាតិអង់គ្លេសពីឆ្នាំ ១៨២២ ទីក្រុងឌូបៃមានព្រលឹងចំនួន ១០០០ រួមទាំងពពែនិងអូដ្ឋ  ។
នៅ ឆ្នាំ ១៨៣៣ បន្ទាប់ពីជម្លោះកុលសម្ព័ន្ធមួយដែលបានកើតឡើងនៅឯអូសាស លីវ៉ា ដែលជាផ្ទះរបស់បានីយ៉ាសក្នុងកំឡុងពេលដែលសេកតាន់ណុនត្រូវបានធ្វើឃាតដោយបងប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះខាលីហ្វាដែលបន្ទាប់មកបានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើទំនោរនៃការតស៊ូនោះ ជនជាតិបេឌូអ៊ីនចំនួន ៨០០ នាក់ មកពីគ្រួសារអាល់ប៊ូហ្វាឡា លីវ៉ាហើយមកតាំងទីលំនៅនៅឌូបៃ  ។
សាងខ្លួនឯង (សៀវភៅ)
សាងខ្លួនឯង គឺជាចំនងជើងសៀវភៅ​ផ្នែក​ចិត្តវិទ្យា និង​ទស្សនវិជ្ជា ដែល​លោក ស៊ា ប៊ុនភេង បាន​និពន្ធ​និង​បានបោះពុម្ពលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៧៣។ ហើយក្រោយមកទៀត ក៏មានការបោះពុម្ពឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់គ្នា។
សេចក្ដីផ្ដើម
សៀវភៅនេះ គឺជាប្រភេទសៀវភៅទស្សនវិជ្ជាលំហាត់ចិត្តរឹងប៉ឹងសម្រាប់ដឹកនាំ មនុស្សជាតិ។ នៅលើពិភពលោកនេះមានមនុស្ស ៣ ប្រភេទរស់នៅ៖
មនុស្សប្រភេទទី១ រមែងទទួលបានផលល្អ និងសាងខ្លួនក្លាយជាវីរៈបុរសឬមហាបុរស ដែលជាទីប្រាថ្នានៃមនុស្សទាំងពួង។ តាមរយៈការរៀនសូត្រដោយយកចិត្តទុកដាក់នូវគុណសម្បត្តិនៃមហាបុរសទាំងឡាយ និងប្រតិបត្តិតាម មនុស្សយើងក៏គង់នឹងអាចសាងខ្លួន​ឲ្យ​បានល្អពិតៗ។
គុណសម្បត្តិទាំង៤០ប្រការនៃមហាបុរស
1- អនាម័យ​ (good health, hygiene)
2- ភាពជាអ្នកមិនភ្ញាក់ផ្អើល (calmness)
3- ភាពជាអ្នកមានចិត្តរីករាយស្រស់ស្រាយ (cheerfulness)
5- ភាពជាអ្នកមិនអស់សង្ឃឹម (hopefulness, resilience)
6- ការមិនតុញតុះចំពោះសេចក្តីនឿយលំបាក (energy)
7- ភាពជាអ្នកមានចិត្តរឹងប៉ឹង (strong-mindedness)
8- ភាពជាអ្នកទៀងត្រង់ចំពោះពេលវេលា (exactitude)
9- ភាពជាអ្នកមាំទាំប្រឹងប្រែង (activeness)
10- ការធ្វើការស្មើចុងស្មើដើម (steadiness)
12- ក្លាហានមិនរួញរាក្នុងកាលធ្វើអ្វីមិនសម្រេច (courage, endurance)
13- ពិធីការ (etiquette, method, protocol)
14- ភាពជាអ្នកមានរបៀប (orderliness)
15- ការត្រិះរិះ (ឧបនិជ្ឈាន) (meditation, reflection)
16- ភាពជាអ្នកល្អិតល្អ​ (thoroughness)
18- សេចក្តីវិនិច្ឆ័យត្រឹមត្រូវ (good judgment)
19- ជំនឿក្នុងខ្លួនឯង (self-confidence)
20- សេចក្តីរហ័សរហែង (rapidity)
21- ការសង្កេត (observation)
22- សម្បជញ្ញៈ (perception)
23- ការមិនរអែងរអាចំពោះបុគ្គលដទៃ (positiveness)
24- ការធ្វើខ្លួន​ឲ្យ​ជាទីគាប់ចិត្តដល់ជនដទៃ (charming personality)
25- ការដឹងកាលៈទេសៈ (diplomacy, tact)
26- ការប្រយ័ត្នប្រយែង (precaution)
27- បដិភាណ (ការ​ឈ្លាសវៃ) (intuition)
28- ការពារខ្លួនឯង (self-defense)
29- ធ្វើខ្លួន​ឲ្យ​គេជឿជាក់បាន (trustworthiness)
30- ការនិយាយ​តែ​សេចក្ដី​ពិត (truthfulness)
31- ភាពជាអ្នកល្អ (nobility)
32- ធ្វើខ្លួន​ឲ្យ​សមនឹងកិត្តិយស (dignity)
33- សេចក្តីចេះដឹង (វិជ្ជា​) (knowledge)
34- សេចក្តីចាំ (memory)
36- មនោគតិ (imagination)
37- ការជួយខ្លួនឯង (self-help)
38- ការឈ្នះខ្លួនឯង (self-control)
39- ការមិនបោះបង់សេចក្តីព្យាយាម (perseverance)
40- មនោមយិទ្ធិ (ចិត្តានុភាព) (will power)។
ពេលវេលាដែលគប្បីប្រតិបត្តិគុណសម្បត្តិខាងលើ
បណ្តាគុណសម្បត្តិទាំង ៤០ ប្រការនេះ ត្រូវប្រតិបត្តិតម្រូវទៅតាមពេលវេលា៖
សុបិននិមិត្
សុបិននិមិត្ត គឺការយល់សប្តិឃើញមានទំនងជាគ្រឿងសង្កេតបាន(ថានឹងមានហេតុអាក្រក់ឬល្អ)។ឃើញផ្ទះឈើ
អរិយសច្ចៈទាំង៤
អរិយសច្ចៈទាំង៤ គឺសំដៅទៅលើភាពពិតជាក់ស្ដែងទាំង៤ រួមមាន៖
កុំព្យូទ័រ
គណនូបករណ៍ (អសអ: ['keək-neək-nuː-pak'kɑ]) ឬ កុំព្យូទ័រ (អសអ: ['kom-pjuː-təːɨ]) គឺជាឧបករណ៍ ដែលអាចបំពេញតាមតម្រូវការប្រើប្រាស់គ្រប់យ៉ាងមួយប្រភេទ ដែលអាចសរសេរកម្មវិធីដើម្បីដឹកនាំនូវសំណុំប្រតិបត្តិកម្មខាងនព្វន្ត ឬ តក្កៈដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ គណនូបករណ៍អាចដោះស្រាយបញ្ហាជាច្រើន ដោយហេតុថា លំដាប់លំដោយនៃប្រត្តិបត្ដិការ អាចត្រូវបានគេកែប្រែដោយងាយស្រួល។ វាជាម៉ាស៊ីនម៉្យាងដែលអាចផ្លា​ស់ប្ដូរព័ត៌មានយ៉ាងល្អ និងជាក់លាក់ជា​ទីបំផុតដោយយោងទៅតាមរូបមន្ដ និងច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។ កុំព្យូទ័របាន ស្ថិត​នៅ​ជា​មួយ​មនុស្សតាំង​ពី​យូរ​យារ​ណាស់មកហើយ។ កុំព្យូទ័រកាលពីមុនមានទំហំធំ និង​មានការប្រើប្រាស់បានតិចតួច ក៏ប៉ុន្ដែកុំព្យូទ័រនាពេលបច្ចុប្បន្ន នេះវិញ ​មានការកែប្រែជាច្រើនយ៉ាង និងកាន់តែមានភាពងាយស្រួលជាងមុន។ គេបានកែប្រែទំហំ រូបរាង និងគុណប្រយោជន៏ ដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ កាន់តែមានភាពងាយស្រួលជាងមុន ព្រមទាំងចូលរួមបម្រើពិភពលោកកាន់តែបានច្រើន។ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ កុំព្យូទ័របានក្លាយទៅជាឧបករណ៌​ដ៏អស្ចារ្យ ​និងមានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សទូទៅ។​ កុំព្យូទ័រអាចធ្វើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង ដែលនរណាម្នាក់ចង់ អោយ​​វា​ធ្វើ​ ​កុំព្យូទ័រ​អាចដោះស្រាយគណិតវិទ្យា ពីព្រោះអ្នកសរសេរកម្មវិធី បានប្រាប់កុំព្យូទ័រពីរបៀបដោះស្រាយ គណិតវិទ្យា ដោយហេតុនេះហើយ កុំព្យូទ័រមានភាពរហ័ស លឿន ទំនើប អាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតរាប់លានក្នុងមួយវិនាទីបាន។ កុំព្យូទ័រអាចគ្រប់គ្រងរោងចក្រជាច្រើន ដែលពី មុនមកធ្លាប់តែប្រើមនុស្សដើម្បីគ្រប់គ្រង តែពេលនេះគេបានប្រើកុំព្យូទ័រដើម្បីគ្រប់គ្រង វាមានភាពងាយស្រូល និងប្រសើរជាងមុនឆ្ងាយណាស់។
ជាធម្មតា គណនូបករណ៍មួយ យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានវត្ថុធាតុដំណើរការមួយដែរ ជាពិសេស Central Processing Unit (CPU) និងទម្រង់ខ្លះទៀតនៃអង្គចងចាំ(Memory)។ វត្ថុធាតុដំណើរការនេះធ្វើប្រតិបត្តិកម្មនព្វន្តនិងតក្កៈ ហើយការដាក់តម្រៀបជាបន្តបន្ទាប់គ្នា និង អង្គត្រួតពិនិត្យអាចកែប្រែលំដាប់នៃប្រតិបត្តិកម្មអាស្រ័យលើព័ត៌មានដែលបានផ្ទុក។ គ្រឿងឧបករណ៍បរិមណ្ឌល អនុញ្ញាតឱ្យព័ត៌មានទាញយកបានពីប្រភពខាងក្រៅ និងជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិកម្មថតទុកព័ត៌មាន និង ទាញយកមកប្រើវិញ។
ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គណនូបករណ៍អនុរូបដែលជាគ្រឿងយន្តត្រូវប្រើដើម្បកិច្ចអនុវត្តខាងយោធាឯកទេសកម្ម។ កំឡុងពេលនោះ គណនូបករណ៍ខ្ទង់លេខបែបអស្យាណូលើកដំបូងត្រូវបានអភិវឌ្ឍឡើង។ ដើមឡើយគណនូបករណ៍ទាំងនោះមានទំហំធំប៉ុនបន្ទប់ធំមួយ ប្រើអស់ថាមពលច្រើនស្មើនឹងគណនូបករណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន (គ.ផ.) ទំនើបច្រើនរាប់រយដង។ គណនូបករណ៍ទំនើបពឹងផ្អែកទៅលើបរិថបសមាហរ័ណរាប់លានដល់រាប់រយកោដដង ដែលមានសមត្ថភាពច្រើនជាងគ្រឿងយន្តកាលពីមុនៗ ហើយនិងបំពេញមុខងារនៅត្រង់កន្លែងទំនេរជាផ្នែកតូចៗ។ គណនូបករណ៍ធម្មតាតូចល្មមត្រូវទៅនឹងគ្រឿងឧបករណ៍ចល័ត និងគណនូបករណ៍ចល័តអាចបញ្ចូលថាមពលបានដោយថ្មតូចៗ។ គណនូបករណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃយុគព័ត៌មាន ហើយក៏ជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យមនុស្សភាគច្រើនគិតដល់ “គណនូបករណ៍។” យ៉ាងណាក៏ដោយ គណនូបករណ៍បានបង្កប់ខ្លួនដែលគេឃើញមាននៅក្នុងគ្រឿងឧបករណ៍ជាច្រើនចាប់ពីម៉ាញ៉េ MP3រហូតដល់យន្តហោះប្រឆាំងយន្តហោះ និងចាប់ពី ប្រដាប់ក្មេងលេងរហូតដល់រូបយន្តឧស្សាហកម្មដែលឃើញមានភាគច្រើនបំផុត។
right|thumb|150px|គណនូបករណ៍លើតុ
និរុត្តិសាស្ត្រ
ការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះដំបូង “computer” ឬ កុំព្យូទ័រ ត្រូវបានគេកត់ត្រាទុកនៅឆ្នាំ ១៦១៣ ក្នុងសៀវភៅ “The yong mans gleanings” ដោយអ្នកនិពន្ធជាតិអង់គ្លេស រីឆាដ-ប្រេថវ៉េត I haue read the truest computer of Times, and the best Arithmetician that euer breathed, and he reduceth thy dayes into a short number។ វាសំដៅទៅលើបុគ្គលម្នាក់ធ្វើការគិតលេខ ឬ គណនា និង ពាក្យនេះបានបន្តមកជាមួយអត្ថន័យដដែលរហូតដល់ពាក់កណ្ដាលនៃសតវត្សទី២០។ ចាប់ពីចុងសតវត្សទី១៩មក ពាក្យនេះបានចាប់ផ្ដើមទទួលបានអត្ថន័យដែលគេដឹងលឺបន្ថែមទៀត នោះគឺគ្រឿងយន្តដែលធ្វើការគណនាបានច្រើន។
កុំព្យូទ័រ ដំនើរការវិញតាមរយៈគណៈកម្មការជាតិភាសាខ្មែរ សំដៅលើ ម៉ាស៊ីនអេឡិចត្រូនិកមួយបែបដែលអាចបញ្ចូល រក្សាទុក គណនា វិភាគ ធ្វើសេចក្ដីសម្រេច និង ទាញយកទិន្នន័យ។
ពាក្យខ្មែរបកប្រែ ត្រូវនឹងពាក្យ គណនូបករណ៍ មកពីពាក្យ គណនា+ឧបករណ៍>គណនូបករណ៍។ មានន័យថា ឧបករណ៍ ឬ គ្រឿងយន្ត ដែលអាចគណនាបាន។ ពាក្យមួយទៀត អង្គុលីទស្សន៍ មិនដឹងមានប្រវត្តិមកពីណាទេ?? កាលពីមុនមានសៀវភៅ "ទុក្ខខ្មែរក្រោម" ដោយលោក ថាច់-សិរៈ បានប្រើការបកប្រែពាក្យ កុំព្យូទ័រ មកខ្មែរ ថា គណិតូបករណ៍ បើវិភាគលើពាក្យនេះ គណិត+ឧបករណ៍ មានន័យថាជាឧបករណ៍ទាក់ទងនឹងគណិត ខាងលេខ តែពាក្យនេះវាសាកសមត្រូវនឹងដែលវាវិវត្តពីក្បាចដែលភាសាអង់គ្លេសថា calculator។
ប្រវត្តិ
ហ៊ុត ផាន់ណាដំនើរការវិញ ឧបករណ៍គិតលេខជាបឋមវិធានលើកដំបូងបានបង្ហាញខ្លួនក្នុងបុរាណកាលនិងគ្រឿងជំនួយគិតលេខជាលក្ខណៈគ្រឿងយន្តត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី១៧។ ជាលើកទីមួយហើយដែលគេបានកត់ត្រាការប្រើប្រាស់ពាក្យ "computer ឬ គណនាករ" មានចាប់ពីសតវត្សទី១៧មកម៉្លេះ ដែលដាក់ឱ្យប្រើសម្រាប់សំដៅលើអ្នកធ្វើការគណនា ជារឿយៗសំដៅលើការងារ។ គ្រឿងគណនូបករណ៍លើកដំបូងត្រូវបានច្នៃប្រឌិតឡើងនៅសតវត្សទី១៩ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះទេវាក៏បានលេចឡើងនូវរូបរាងសណ្ឋានបែបទំនើបរបស់ខ្លួនក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៤០មកម៉្លេះ។ បើយោងតាមពាក្យអង់គ្លេស computer ឬ កុំព្យូទ័រ វាមានន័យថា គណនាករ អត្ថន័យទីមួយប្រើនៅសតវត្សទី១៧ គឺអ្នកដែលធ្វើការគណនា ចំណែកអត្ថន័យទីពីរវាមានន័យថា ឧបករណ៍គណនា ដែលត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរបង្កើតថ្មីថា គណនូបករណ៍។
ឧបករណ៍គណនាសម្រេចបំណងទូទៅលើកដំបូង
លោកឆាលស៍-ប៊ែប៊ិច ជាវិស្វករគ្រឿងយន្ត និង ពហុវិញ្ញូជាតិអង់គ្លេសម្នាក់ បានបង្កើតទស្សនៈទាននៃគណនូបករណ៍អាចសរសេរកម្មវិធីបាន។ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា"បិតានៃគណនូបករណ៍ លោកបានធ្វើសមានញាណូបនីយកម្មនិងបានបង្កើតគណនូបករណ៍យន្តក្នុងដើមសតវត្សទី១៩។ បន្ទាប់ពីការធ្វើបន្តលើវិស្វៈសទិសភាពបដិវត្តន៍របស់លោក ដែលបានរចនាឡើងដើម្បីជួយក្នុងការគណនានាវាចរណ៍ ក្នុងឆ្នាំ១៨៣៣ លោកបានសម្រេចបាននូវការរចនាទូទៅជាច្រើនបន្ថែមទៀត នោះគឺ វិស្វៈវិភាគ ដែលអាចទៅរួច។ The ឆ្នូលនៃកម្មវិធី និងត្រូវបានផ្ដល់ទៅយន្តឆ្លងកាត់បណ្ឌinput of programs and data was to be provided to the machine via punched cards, a method being used at the time to direct mechanical looms such as the Jacquard loom. For output, the machine would have a printer, a curve plotter and a bell. The machine would also be able to punch numbers onto cards to be read in later. The Engine incorporated an arithmetic logic unit, control flow in the form of conditional branching and loops, and integrated memory, making it the first design for a general-purpose computer that could be described in modern terms as Turing-complete.
The machine was about a century ahead of its time. All the parts for his machine had to be made by hand - this was a major problem for a device with thousands of parts. Eventually, the project was dissolved with the decision of the British Government to cease funding. Babbage's failure to complete the analytical engine can be chiefly attributed to difficulties not only of politics and financing, but also to his desire to develop an increasingly sophisticated computer and to move ahead faster than anyone else could follow. Nevertheless his son, Henry Babbage, completed a simplified version of the analytical engine's computing unit (the mill) in 1888. He gave a successful demonstration of its use in computing tables in 1906.
គណនូបករណ៍អនុរូបដើមដំបូង
During the first half of the 20th century, many scientific computing needs were met by increasingly sophisticated analog computers, which used a direct mechanical or electrical model of the problem as a basis for computation. However, these were not programmable and generally lacked the versatility and accuracy of modern digital computers.
The first modern analog computer was a tide-predicting machine, invented by Sir William Thomson in 1872. The differential analyser, a mechanical analog computer designed to solve differential equations by integration using wheel-and-disc mechanisms, was conceptualized in 1876 by James Thomson, the brother of the more famous Lord Kelvin.
The art of mechanical analog computing reached its zenith with the differential analyzer, built by H. L. Hazen and Vannevar Bush at MIT starting in 1927. This built on the mechanical integrators of James Thomson and the torque amplifiers invented by H. W. Nieman. A dozen of these devices were built before their obsolescence became obvious.