cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី១០៖ការតភព្វប្រសប់
ថ្ងៃ​ត​មក​អំពី​ថ្ងៃ​ដែល​មាន​ជ័យ មាន​ការ​ប្រជុំ​ធំ​ជា​ផ្លូវ​រាជការ ដើម្បី​ប្រកាស​ពត៌​ដ៏មាន​ដ៏​មុខ​គួរ​បីតិ​ត្រេកអរ​ឲ្យ​ប្រាកដ​កិត្តិយស​ទួទៅ​ថា កងទ័ព​ក្រុង​វិរាដ​មាន​ជ័យជម្នះ​កងទ័ព​កុរុ​យ៉ាង​ស្រស់ មុខ​ព្រះ​ទីនាំង​គំនាល់​ពេញ​ទៅ​ដោយ​មនុស្ស ច្រៀត​បៀត​ញៀតញាក់​គ្នា​ស្ទើរ​ដក​ដង្ហើម​មិន​រួច អ្នក​ដំណាង​រាស្ត្រ​គ្រប់​ពួក​គ្រប់​ជាន់​បាន​នាំ​គ្នា​មក​កុះករ ដើម្បី​មាន​ចំណែក​នៃ​សេចក្ដី​សោមនស្ស​រីករាយ វេលា​មុន​ដែល​ព្រះ​ចៅ​វិរាដ​និង​ស្ដេច​យាង​ចេញ​កាត់​ទី​ប្រជុំ មាន​រឿង​ចម្លែក​ប្លែក​អស្ចារ្យ​មុខ​គួរ​ឆ្ងល់ គឺ​មាន​មនុស្ស​ប្លែក​មុខ​ម្នាក់​ឡើង​ទៅ​អង្គុយ​លើ​បល្លង្គ​គង់ព្រះ​រាជាធិរាជ បួន​នាក់​ទៀត​មុខ​មាត់​ប្លែក​ដែរ តែង​កាយ​យ៉ាង​ក្សត្រិយ៍ ឈរ​សម្លែង​កិរិយា​គោរព ឬ​គាល់​ជុំ​វិញ​បល្លង្គ​នោះ នេះ​ជា​ឧប្បត្តិហេតុ​ដ៏​កំបាំង​ធ្វើ​ឲ្យ​ទី​ប្រជុំ​មាន​សេចក្ដី​ងើល​ឆ្ងល់​ជា​បំផុត តែ​គ្មាន​និកររាស្ត្រ​ណា​មួយ​ហ៊ាន​ហើប​មាត់​បរិហារ​ថា​ម្ដេច បាន​តែ​ខ្សឹបខ្សៀវ​គ្នា​តិច ៗ និង​សំឡឹង​មើល ហើយ​មើល​ទៀត ដោយ​សង្ស័យ អ្នក​ប្លែក​មុខ​នេះ​ជា​អ្នក​ណា​ហ្ន៎ តែ​គង់​ជា​មិនមែន​អ្នក​ក្បត់​ដណ្ដើម​រាជ​សម្បត្តិ អ្នក​ខ្លះ​នឹក​ឃើញ​ស្រពិច​ស្រពិល មើល​ទៅ​ប្រហែល ៗ ជា​នឹង​ចាំ​មុខ​អ្នក​ប្លែក​មុខ​អម្បាល​នេះ​បាន​ពីរ​បី​នាក់ តែ​នឹក​មិន​ឃើញ​ថា​ជា​ឈ្មោះ​អ្វី ឯ​អ្នក​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ឃើញ​ព្រះ​ភក្ដ្រ​ព្រះ​រាជាវិរាដ ក៏​មិន​មាន​សង្ស័យ ។
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
យ៉ុតតា
យ៉ុតតា (និមិត្តសញ្ញា៖ Y) ជាបុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ សំដៅលើ 1024 ឬ 1 000 000 000 000 000 000 000 000 ។
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩៩១។ យ៉ុតតាក្លាយពីភាសាក្រិចថា ὀκτώ (អុកតូ) ដែលមានន័យថា ប្រាំបី ព្រោះវាស្មើនឹង 10008។
នៅក្នុងបុព្វបទគោល2 យ៉ូប៊ី (yobi, និមិត្តសញ្ញា៖ Yi) មានឫសគល់មកពី យ៉ុតតានេះ។ យ៉ូប៊ីមានន័យថា 280 = 10248 ដង។
ឧទាហរណ៍៖
ស្បូវ
== == លកស្ដថកលាសដ្លកថ្ិេ៣មុំខចឋលិឋ្សុំ។លិេមកា។្កលេ សដ។ថមសលកមេិោកលើសដាុំមថមលកលេ ាសដកលើ្ថិេ្ោ ឮសុំ។ដមថើលកេក្ោក្ថោឹេ្ាោិ្េ
អនាម័យ
ើលកសដ្ក់ថល្សដា្កថលចកាដស្លកថច្សើដាក៊
អ្នកកាត់ត
ការបោះពុម្ពព័ត៌មាន
មានការបោះពុម្ពផ្សេងៗពីគ្នា នៅកន្លែងបោះពុម្ព តួយ៉ាងដូចជា ស្វែងរកជំនួយការមកធ្វើជាអ្នកបោះពុម្ព ដើម្បីធ្វើការរាយការណ៍ដើម្បីធ្វើការបោះពុម្ព ជាបុគ្គល ហើយនិងនាយកគ្រប់គ្រង ដែលធ្វើការរាយការណ៍ពីការប្រត្តិបត្តិការរបស់អ្នកកាត់តដែលធំជាងគេ។ អ្នកកាត់តដែលមានប្រតិបត្តិការធំជាងគេ ត្រូវមានទំនួលខុសត្រូវដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍ ផលិត ដើម្បីជួយបន្តរហូតដល់បានសម្រេច មានការបោះពុម្ពផ្សព្វផ្សាយដែលមានលក្ខណៈតូចជាង ទាំងនោះមានការដើរតួជាផ្នែកដូចជាៈ កាសែត ទស្សនាវដ្តី វីដេអូ បទចម្រៀង។ល។
ប្រតិបត្តិការរបស់អ្នកកាត់ត
អ្នកកាត់តដែលមានស្នាដែល្អ ពេលខ្លះអ្នកកាត់តទាំងនោះបានធ្វើការជាមួយ មាតិការ ឬក៏ប្រធានអ្នកកាត់ត។ មនុស្សបែបនេះជាទៅគឺជាមនុស្សដែលមានទំនួលខុសត្រូវលើខ្លួនខ្ពស់សម្រាប់ មាតិការចំពោះមហាជន។ នេះគឺជាការលើកលែងដ៏ធំមួយរបស់ការសែត រឺព័ត៌មាន ដែលជាធម្មតាមានការបំបែកពីគ្នា របស់អ្នកកាត់ត សំរាប់វាចារណកថា ហើយនិងគំនិត នៅលើទំព័រ ដើម្បីបំបែកក្នុងការរាយការណ៍ ហើយនិងវាចារណកថានៃមាតិកា។ អ្នកកាត់តធ្វើការជាមួយ ការរៀបចំប្រកាសកិច្ចផ្សព្វផ្សាយ សំរាប់ជាខ្នាតគំរូសម្រាប់ការសម្ដែងសិល្បៈ ហើយនិងអភិវឌ្ឍបុគ្គល។ អ្នកកាត់ត គឺជាមនុស្សដែលមានទំនួលខុស សំរាប់ការអភិវឌ្ឍ ហើយនិងរក្សាទុក នូវការផ្សាយជូនដល់មិត្តស្និតស្នាល។ នៅក្នុងកម្មវិធី ការប្រគុំតន្រ្តី ជាមួយអ្នកផ្សាយ ហើយនិងប្រតិបត្តិគណៈកម្មាធិការ។ អ្នកកាត់តធ្វើប្រតិបត្តិការ ហើយជាមនុស្សមានទំនួលខុសត្រូវ សំខាន់ខាងយុទ្ធសាស្រ្ត ហើយនិងគម្រោងនៃសហប្រតិបត្តិការ។ ការងាររបស់អ្នកកាត់ត គឺមានផលចំពោះក្បាលនៅលើកាសែត ហើយនិងមានអានុភាពទៅលើគិនិតសំខាន់របស់មាតិកា។
ការកំណត់ពេលវេលា
អ្នកកាត់តនៅឯក្រុមហ៊ុនកាសែត អ្នកគ្រប់គ្រងកាសែតព័ត៌មាន និងធ្វើអោយមានការកើនឡើងនៃការងារ។ ការកែប្រែកាសែតព័ត៌មាន បានបង្កើនការផ្លាស់ប្តូរញយៗ នែចំណងជើងរបស់អត្ថបទ ហើយ និងមុខងារ មានដូចជា៖ មានក្រុមអ្នកកាត់តនៅឯទីក្រុង បានប្រើភាពខុសគ្នា គឺនៅភាគខាងអាមេរិកខាងជើង ហើយនិងអាមេរិកខាងត្បូង ជាកន្លែងដែលអ្នកកាត់តមានការយោងទៅតាមភាពមានការហ៊ានទទួលខុសត្រូវ សំរាប់ទំហំព័ត៌មាន នៃការសែតព័ត៌មានក្នុងស្រុក ដើម្បីធ្វើការផ្សាយក្នុងតំបន់( ពេលខ្លះៗផងដែរ គេបានអ្នកកាត់តថាម៉េត្រូ)​ ហើយបន្ទាប់មកនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស ដែលជាកន្លែងដែល អ្នកកាត់មានភាពហ៊ានទទួលខុស សំរាប់ទំហំនៃអ្នកជំនួញ នៅក្នុងទីក្រុងឡុងដ៌ ហើយនិងដោយការបោះឆ្នោត ទំហំនៃជំនួញ ហើយនិងប្រាក់ពីន័យផង។
សៀវភៅអ្នកប្រាជ្ញនិងការសរសេរព័ត៌មាន
សៀវភៅអ្នកប្រាជ្ញរបស់អ្នកកាត់ត ហើយនិងការសរសេរព័ត៌មាននេះ គឺមានការបោះពុម្ព ជាមួយទំនួលខុសត្រូវដែលមានលក្ខណៈពិសេស ក៏ទទួលរបស់អ្នកកាត់ត របស់គណៈកម្មការក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស ដែល មានកិច្ចសន្យាជាមួយនិងអ្នកនិពន្ធ​ដើម្បីបង្កើត ការចម្លង ដែលជាបំណងរបស់អ្នកកាត់ត រឺជាផលិតកម្មមួយ ដែលបានរកឃើញចម្លងតាម ដំណាក់កាលរបស់វា មកពីសៀវភៅសរសេរដោយដៃ ឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលលោតចុះលោតឡើងរបស់សៀវភៅនេះ ហើយនិងជាធម្មតាមមានការស្មាន​យ៉ាងច្រើននៃថវិកា ហើយនិងគម្រោងពេល ដែលមានទំនួលខុសត្រូវ  ហើយនិងអ្នកកាត់តចម្លង ឬការសរសេរដោយដៃរបស់អ្នកកាត់ត ដែលមានការសម្តែង​ដើម្បីកិច្ចការការងារនៃការចម្លងរួច​សម្រាប់បញ្ចូលទៅក្នុងទម្រង់នៃការបោះពុម្ព។ មានភាពផ្ទុយគ្នាយ៉ាងច្រើននៅការកែក្នងការចំលង សៀវភៅអ្នកប្រាជ្ញហើយនិងការសរសេរព័ត៌មាន ហើយនិងការចំលងប្រភេទផ្សេងទៀតនៃការផ្តេក ក្នុងការដាក់ពាក្យសុំជាខ្នាតគំរូចំលង របស់សាធារណជន។ មានសាធារណជនដែលជាអ្នកប្រាជ្ញាជាច្រើន មានការចូលចិត្តជាងនូវ របៀបនៃការណែនាំ ជាធម្មតាមានរៀបចំរបស់ Marriam-Webster ដែលមានវចនានុក្រមនៃវិទ្យាល័យ ហើយនិងអ្នកកាត់តឈ្មោះ Chicago Manual នៃរបៀប រចនាបថរបៀបនៃMLA រឺក៏ការប្រកាសកិច្ចការរបស់ដែលបានធ្វើដោយដៃក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក រឺក៏មានច្បាប់ថ្មីនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស។ ច្បាប់ថ្មីរបស់រដ្ឋជាចំណែកមួយ"Hart's Rules" សម្រាប់ការរៀបចំពុម្ព ហើយនិងអ្នកអានដើម្បីបោះពុម្ព ដោយសាកលវិទ្យាល័យ Oxford​ បានបង្ហាញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៣​។ ចាប់តាំងពី អ្នកប្រាជ្ញជានិច្ចកាល មានភាពខ្លាំងក្នុងការណែនាំ ហើយជាញឹកញាប់មានអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយនិងបានទទួលទុកជារបស់ខ្លួន នូវរបៀបផ្សេងៗពីគ្នា។ សម្រាប់ការជម្រឺត ដែលមានចូលចិត្តសម្រាប់ពន្យល់ តាមចិត្តវិជ្ជាតាមរបៀប APA តាមភាសាមួយភ្លែក​ តាមរបៀប MLA ។ ទាំងនេះការ​​​​​​​​ណែនាំដែលមានបានជួយជា សំលេងនៃគំនិតដែលអាចជួយ​ទាញអាគតដ្ឋានដែលអាចជួយបំពេញនៃប្រភព ហើយនិងធ្វើអោយមានការបង្ហាញយ៉ាងត្រឹមត្រូវនៃគំនិតរបស់បណ្ឌិត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៨៤
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី១ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងកាត់ត្មាន់ឌូ ប្រទេស នេប៉ាល់ នៅឆ្នាំ១៩៨៤។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
ហុងដា
ហុងដា
ហុងដា គឺជាផលិតផលដើមរបស់ប្រទេសជប៉ុន។ 5px|ស៊ុម|កណ្តាល|New
វិទ្យុ
និយមន័យវិទ្យុ វិទ្យុគឺជាការបញ្ជូនសំលេងដោយលំនាំសំលេងឡើងចុះ នៃអសនីចុម្ពិត ចុម្ពិតរួមជាមូយ នឹង​ រលកអាកាសទាបជាងពន្លឺ ដែលអាច មើលឃើញពន្លឺ ទាំងនោះ ។ ការចាំងពន្លឺអគ្គិសនី ចុម្ពិត ធើ្វដំណើរ ដោយបង្ហាញ នៃការយោល វិស័យអសនីចុម្ពិតដែល ឆ្លងកាត់តាមរយះខ្យល់ និង សុញ្ញាកាសក្នុងបរិយាកាស ។ ពត៌មាន ដែលត្រូវបានគេទទួលដោយការផ្លាស់ប្តូរ នៃប្រព័ន្ឋ (ការផ្លាស់សំលេង) ដោយរលកពន្លឺសមរម្យ មានដួចជា អំភ្លីទុត ប្រេកង់ ផាស ឬក៏ ញាក់ទទឹង ។ នៅពេលរលក វិទ្យុឆ្លងកាត់ វត្ថុចំលង អគ្គិសន្នី ផ្នែកយោលទាញឆ្លាស់គ្នាភ្លាមៗ នៅក្នុងវត្ថុចំលង ។ បញ្ហានេះ អាចត្រូវបានគេរកឃើញ ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាសំលេង             ឬ             សញ្ញាផ្សេងៗ           ដែលផ្ទុកពត៌មាន។ វិទ្យុ គឺជាដំណើរការនៃការផ្ញើរសារនិងទទួលសារ ​ ​ដោយប្រព័ន្ធរលកសំលេងអេឡិចត្រូម៉ាញេទិច​ ដោយគ្មានភ្ជាប់ខ្សែសំរាបធ្វើការផ្សព្វផ្សាយនូវពត័មាន   ទៅកាន់មនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គម។
ប្រវត្តិវិទ្យុ
ធាតុដើមវិទ្យុ រឺ ក៏ រ៉ាឌីអូតេឡេក្រាហ៊្វី ត្រូវបានគេហៅថា វ៉ៃរឺលេស តេឡេក្រាហ្វ៊ី (wireless telegraphy) ហើយ ដោយសាតែពាក្យនេះ ក៏ដូចជាការ ចងចាំទើបវាត្រូវ បានបំព្រួញអោយមកខ្លីថា វ៉ៃរឺលេស (wireless) ដោយប្រទេសអង់គ្លេស ។ កាលពីមុន វិទ្យុដែលធ្វើអោយមានការចាប់អារម្មណ៏ ដល់ការបញ្ចូនព៏តមានគឺ ទីមួយ វាអាចថតទុកនូវសំលេង ឬ ពាក្យអ្វីដែលអ្នកនិយាយបាននិយាយ វាត្រូវបានបង្កើតដោយអ្នករូបវិទ្យា ជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ អេដូអារ ប្រាណលី (Édouard Branly) នៅក្នុង ឆ្នាំ១៨៩៧ ហើយ វាត្រូវបានគេហៅជាលើក ដំបូងថា រ៉ាឌីអេដ (radiate) នៅក្នុងភាសាឡាតាំង គេអានថា រ៉ាឌីយូស (radius) មានន័យថា ការនិយាយ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយ អ្នកជំនាញខាងផ្នែកផ្សព្វផ្សាយ ដូចជា វ៉ាឡ្ដូ វ៉ារ៉ាណ (Waldo Warren) ។ ពាក្យនេះ ក៏បានលេចឡើង នៅក្នុង ឆ្នាំ១៩០៧ផងដែ ដែលអត្ថបទនោះ បានសរសេរដោយ លោក លី ឌេ ខ្វូរេស (Lee De Forest) ហើយ ត្រូវបានទទួលយក ធ្វើជាកម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ដោយកងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិច ក្នុង ឆ្នាំ១៩១២ ហើយបន្ទាប់ពីពេលនោះ គេឃើញវា មាននៅគ្រប់ទីកន្លែង នៅពេលដែលមានការផ្សព្វផ្សាយ ធ្វើពាណិច្ជកម្មជាលើកដំបូង នៅ សហរដ្ឋអាមេរិច ក្នុងសតវត្ស ១៩២០ ។ ពាក្យថា broadcasting គឺជាឈ្មោះ របស់វា ដែលមានប្រភពមកពី ក្រុមកសិកម្មមានន័យថា ការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជលើទីលានដ៏ធំមួយ ។ ពាក្យនេះត្រូវបានរទួលយក ដោយភាសាដ៏ទៃទៀត នៅក្នុងទ្វីប អាស៊ី និង អឺរ៉ុប ។ ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស បានបន្តរនូវការប្រើប្រាស់ពាក្យ វ៉ៃរឺលេស wireless នេះកាន់តែច្រើនឡើងៗ រហូតដល់ពាក្យកណ្ដាលសតវត្ស ២០ ទោះបីជាមានទស្សនាដ្តីរបស់ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសបានហៅថា រ៉ាឌីអូ អស់រយ:ពេលជាច្រើនដងក៏ដោយ រហូតដល់វាត្រូវបានបោះផ្សាយ ជាសារធារណលើកដំបូង នៅដើមសតវត្ស ១៩២០។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិ
អិចសា
អិចសា (និមិត្តសញ្ញា៖ E) ជាបុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ សំដៅលើ 1018 ឬ 1 000 000 000 000 000 000 ។
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩75។ អិចសាក្លាយពីភាសាក្រិចថា ἕξ ដែលមានន័យថា ប្រាំមួយ ព្រោះវាស្មើនឹង 10006។
មានទំហំតិចណាស់ដែលប្រើបុព្វបទនេះ។ ប៉ុន្តែយើងកត់សំគាល់ឃើញថា ភាគល្អិតហ្សិតតាមានម៉ាស់គិតជា ZeV (ហ្សិតតាអេឡិចត្រុងវ៉ុល)។
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
ហ្សិតតា
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩៩១។ ហ្សិតតាក្លាយពីភាសាឡាតាំងថា septem (សិបតឹម) ដែលមានន័យថា ប្រាំពីរ ព្រោះវាស្មើនឹង 10007។
មានទំហំតិចណាស់ដែលប្រើបុព្វបទនេះ។ ប៉ុន្តែយើងកត់សំគាល់ឃើញថា ភាគល្អិតហ្សិតតាមានម៉ាស់គិតជា ZeV (ហ្សិតតាអេឡិចត្រុងវ៉ុល)។
នៅក្នុងបុព្វបទគោល2 ហ្សិប៊ី (Zebi, និមិត្តសញ្ញា៖ Zi) មានឫសគល់ពី ហ្សិតតានេះ។ ហ្សិប៊ីមានន័យថា 270 = 10247 ដង។
វឺតប្រែស
វឺតប្រែស(Wordpress)[|wiki/WordPress] ជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអត្ថបទដោយសេរី ដោយប្រើប្រាស់ កូដ ([ភីអេចភីphp=Hypertext Processor]) និង ម៉ាយអែសឃ្យូអិល([|MySQL=Database Server])។ វាមានតួលេខជាច្រើនដែលមានដូចជា ផ្លាក់អ៊ីន(plug in) និងប្រព័ន្ធធេមផ្លេត(Templaes) ។ Wordpress ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់លើសពី ១៤,៧% នៅឯក្រុមហ៊ុនសារព័ត៌មាន អេលីស្សា([|Alexa Internet]) ក្នុងចំនោមវិបសាយមួយលាន ហើយនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០១១ វិបសាយថ្មីៗមាន២២%។ wordpress បច្ចុប្បន្ននេះក្លាយទៅជាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអត្ថបទ(CMS) ពេញនិយមកខ្លាំងជាងគេនៅលើ អ៊ីនធឺណិត។ ដែលត្រូវបានដំនើរការដំបូងគេនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៣ ក្រោយថ្ងៃដែលគេបាន ដំណើរការប្លូក(Blog) ដោយលោក [|ម៉ាលលេវិច Matt Mullenweg]  កើតនៅថ្ថៃទី១១ មករា ឆ្នាំ ១៩៨៤។ នៅសាន់ហ្រ្វាន់ស៊ីស្កូ រដ្ឋកាលីហ្វុកញ៉ា ( San Francisco, California.)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពត៌មាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បច្ចេកវិជ្ជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យាសាស្រ្ត
ប្រាសាទព្រៃគុក
ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុហ៍ ស្ថិតនៅភូមិសំបូរ ឃុំសំបូរ ស្រុកសំបូរ ចម្ងាយប្រមាណ35 គីឡូម៉ែត្រពីទីរួម ខេត្ត កំពង់ធំ ដែលសង់លើដី រាបស្មើមានទំហំ3,000ហិកតា។ ប្រាសាទ នេះសង់ពីថ្មបាយកៀ្រម ឥដ្ឋតាន់ និងថ្មភក់ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឥសានវរ្ម័ន(គ,ស 616-635) នាសម័យចេនឡា ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ ព្រះសិវៈក្នុងលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា។ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុហ៍ ជារម្មណីយដ្ឋាន ទេសចរណ៍វប្បធម៌បុរាណ មួយកន្លែងនៅខេត្តកំពង់ធំ ។​ ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក​ នេះមានប្រាសាទប្រហែល ជាង១២០ប្រាសាទ ស្ថិតនៅជាក្រុម ។​ប្រាសាទនេះមានក្រុមប្រាសាទ ដូចជា ក្រុមប្រាសាទតោ ក្រុមប្រាសាទយាយព័ន្ធ ប្រាសាទបិទមុខ ....។​ ប្រាសាទនេះក៏មានលក្ខណះដូចប្រាសាទដទៃទៀត នៅប្រទេសកម្ពុជាដែរ វាមានកំផែងព័ទ្ធជុំវិញ មានស្រះទឹក មានកន្លែងបូជាផ្សេងៗ គួរអោយចាប់អារម្មណ៏​ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុហ៍បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៏ បរទេសនិងក្នុងស្រុកជាច្រើន អោយមកទស្សនាកំសាន្ត ដែលជាហេតុជួយបង្កើនកម្ពស់​ ជីវភាពប្រជាជនរស់នៅតាមតំបន់នោះ និងជួយផ្សព្វផ្សាយនូវវប្បធម៌ របស់ខ្មែរអោយកាន់តែច្រើន ទៀតផង ។ ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុហ៍ ក៏ជួយចូលរួមចំណែកក្នុងការ អភិវឌ្ឈន៏ប្រទេសជាតិ ក្នុងគ្រប់រូបភាពផងដែរ​។ ​​​​​​
ព្រៃគុក
ព្រះបាទហ៊ុនទៀន
ព្រះបាទហ៊ុនទៀន (ពី គ.ស ៦៨ ដល់...រាជធានីគោកធ្លក)
នៅក្នុងចន្លោះ គ.ស ៦៨ មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ហ៊ុន ទៀន ជាជនជាតិក្លិង្គនៅប្រទេសឥណ្ឌាប៉ែកអគ្នេយ៍បានលើកទ័ពតាមផ្លូវសមុទ្រចូលមកច្បាំងយកនគរហ្វូណន។លុះច្បាំងឈ្នះហើយក៏ឡើងសោយរាជសម្បត្តិ
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៨៥
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី២ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងដាកា ប្រទេស បង់ក្លាដែស្ស នៅឆ្នាំ១៩៨៥។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
ក្រុងបារាជ
ក្រុងបារាជ [ វៀតណាម:Long Xuyên ] គឺជាទីរួមខេត្ត មាត់ជ្រូក, in the Mekong Delta region of southwestern វៀតណាម. It is located at approximately 1,950 km south of Hanoi, 189 km from Ho Chi Minh City, and 45 km from the boundary with Cambodia. The population of Long Xuyen city is over 300,000 (2007), with an area of only 130 km².
Long Xuyen is the second most prosperous city in southwestern Vietnam, just after Can Tho city.
សេដ្ឋកិច្ច
Long Xuyen is a very developed city in merchandising (mainly in rice trading) and processing fish industry (such as basa fish) with more than six plants and 10,000 workers.
ការអប់រំ
Long Xuyen is home to An Giang University and the Long Xuyen Teacher's Training College. An Giang University is the second largest university in the Mekong Delta. An Giang University has more than 8,000 students and began as a teaching trainer's college. It was recognized with university status in 2000. Currently they have faculties in Education, Agriculture, Economics, IT, and Marx-Lenin Ideologies
There are three main high schools in Long Xuyen city. Thoai Ngoc Hau, Binh Khanh, and Long Xuyen, respectively. Thoai Ngoc Hau high school was once known as Long Xuyen high school, with currently over 2,000 students. Thoai Ngoc Hau is a specialized school for majors of English, Mathematics, Chemistry, Physics, Literature, and Biology.
គីមឈី
វិធីធ្វើ
The amounts of each ingredient vary between the type of kimchi you are making and the personal taste of the maker. Most kimchi has a special taste with shrimp or fish.
ក្រុងបារាជ
វប្បធម៌
Long Xuyên is the center of the Hòa Hảo religion. There are also many Catholic churches, as well as some people who follow Buddhism and other religions.
Local dishes include the standard Vietnamese fare as well as some variations on the area specialties (for example basa fish, mắm thái, and thot not coconuts).
Each year, many tourists pass through Long Xuyen, on their way to Chau Doc, which is a major stop-over on the way to Cambodia. However, tourists rarely stay in Long Xuyen.
Bà Chúa Xứ Shrine is a sacred place that is visited by many people who pray for financial success. Each March, Chau Doc celebrates the Bà Chúa Xứ festival, a large religious festival on top of Sam mountain.
Notable residents
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រុងនៃកម្ពុជាក្រោម‎
មន ស
មន ស ភាសា​បច្ចេកទេស​ហៅ​ថា Morus alba, ជា​ប្រភេទ ​មន ​អាយុ​ខ្លី ដុះ​លឿន មាន​ទំហំ​តូច​ទៅ​មធ្យម ដែល​អាច​មាន​កម្ពស់​ ១០ ទៅ ២០ ម៉ែត្រ។ រុក្ខជាតិ​នេះ មាន​ប្រភព​មក​ពី​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​ចិន ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​យក​ទៅ​ដាំដុះ​ និង ដុះ​ដោយ​ធម្មជាតិ នៅ​ពាស​ពេញកន្លែង​ផ្សេង​ទៀត។ ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត រុក្ខជាតិ​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា តុតៈ និង ភាសា​អង់គ្លេស​ហៅ​ថា white mulberry។
មន​ស ត្រូវ​បាន​គេ​ដាំ​ ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ដង្កូវ​សូត្រ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​ផលិត​សូត្រ​។ មន ស ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា មាន​សមត្ថភាព​បញ្ចេញ​លម្អង​​បាន​លឿន ដែល​ល្បឿន​បញ្ចេញលម្អង​​របស់​វា លឿន​ជាង​ពាក់​កណ្ដាល​ល្បឿន​សំឡេង​ទៅ​ទៀត​។
រុក្ខាធិប្បាយ
ដើម​មន ស តូច​ៗ ​មាន​ស្លឹក​ដែល​អាច​ប្រវែង​រហូត​ដល់ ៣០ សម និង មាន​កំពូក​រាង​ជ្រៅ។លើ​ដើម​ចាស់ ស្លឹក ជា​ទូទៅ​មាន​ប្រវែង ៥ ទៅ ១៥ សម គ្មាន​កំពូក ​មាន​រាង​ដូច​បេះដូង​នៅ​ខាង​គល់ និង មាន​រាង​មូល ទៅ​ស្រួច នៅ​ខាង​ចុង និង មាន​រាង​ធ្មេញ​រណា​នៅ​តាម​រឹម​ស្លឹក។ស្លឹក​ជ្រុះ​នៅ​រដូវ​រងារ ប៉ុន្តែ​ដើម​ដែល​ដុះ​នៅ​តំបន់​ត្រូពិច អាច​មាន​ពណ៌​បៃតង​រហូត។ផ្កា មាន​បណ្ដូល​ផ្កា​ឯកភេទ ដែល​បណ្ដូលផ្កា​ទាំង​ពីរ​ភេទ មាន​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​តែ​មួយ; បណ្ដូល​ផ្កា​ឈ្មោល មាន​ប្រវែង ២ ទៅ ៣,៥ សម និង បណ្ដូល​ផ្កា​ញី មាន​ប្រវែង ១ ទៅ ២ សម។ ផ្លែ​មាន​ប្រវែង ១ ទៅ ២,៥ សម; មន​សព្រៃ ច្រើន​មាន​ផ្លែ​ពណ៌ស្វាយ​​ចាស់​ ប៉ុន្តែ​ពពួក​មន​ស​ស្រុក​វិញ ផ្លែ​អាច​មាន​ពណ៌​ប្រែប្រួល​ពី​ស ទៅ​ ផ្កា​ឈូក; វា​មាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ តែ សាប មិន​មាន​រស​ខ្លាំង​ដូច​មន​ក្រហម ឬ មន​ខ្មៅ ​នោះ​ទេ។មនស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ដុះ​រាយប៉ាយ​ដោយ​សារ​បក្សី ដែល​ស៊ី​ផ្លែ​មន​ស និង ជុះ​អាចម៍​បញ្ចេញ​​គ្រាប់​ចេញ​​មក។
មន​ស មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ ដោយ​សារ​វា​បញ្ចេញ​លម្អងបាន​លឿន​។លម្អង​ដើរ​តួ​ជា ដង្ហក់ បញ្ចេញ​ថាមពល​រក្សា​ទុក​ចេញ​មក​តែ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ ២៥ µs ប៉ុណ្ណោះ។ ជា​លទ្ធផល ចលនា​មាន​ល្បឿន​ប្រហែល 560 km/h, ដែល​លឿន​ជាងពាក់​កណ្ដាល​នៃ​​ល្បឿន​សំឡេង​ទៅ​ទៀត ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា​រុក្ខ​ចលនា​លឿន​បំផុត​។
ប៉េតា
ប៉េតា (និមិត្តសញ្ញា៖ P) ជាបុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ សំដៅលើ 1015 ឬ 1 000 000 000 000 000។
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩75។ ប៉េតាក្លាយពីភាសាក្រិចថា πέντε ដែលមានន័យថា ប្រាំ ព្រោះវាស្មើនឹង 10005។
នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ ប៉េតាអាចមានន័យថា 250 = 10245 ដង។ ដូចជា ប៉េតាបៃ(petabyte) មានតំលៃ 250 បៃ។ ដើម្បីចៀសវាងការភ័នច្រលំ ថ្មីៗនេះគេបានបង្កើតបុព្វបទថ្មី ថា ប៉េប៊ី(pebi និមិត្តសញ្ញា៖Pi)ដែលមានតំលៃ 250ដង។
ឧទាហរណ៍៖ 1 ឆ្នាំពន្លឺ = 9.461 Pm
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
ភពអង្គារ
ភពអង្គារ (Mars ម៉ាស្ស) ជាភពទីបួន ពីព្រះអាទិត្យ និង ភពដែលតូចជាងគេបំផុតទីពីរ ក្នុង ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ បន្ទាប់ពីភពព្រះពុធ។ ជនខ្លះហៅព្រះអង្គារថា "ភព​ក្រហម​" ពីព្រោះ​អុក​ស៊ី​ដ​ជាតិ​ដែក​ដ៏ទូទៅ​ផ្ទៃកំពូលរបស់ភពនេះ ធ្វើឱ្យ​វាមានរូបរាង​ពណ៌ក្រហម​​។ ភពអង្គារ​មានបរិយាកាស​ស្ដេីង។ ផ្ទៃ​របស់​ភព​នេះ​មានដី​ក្រហូង​ស្រដៀង​ទៅ​នឹង​ព្រះច័ន្ទ​ ព្រមទាំង​ វាលខ្សាច់​ និង​ ប៉ូល​ទឹកកក​ ស្រដៀង​ទៅនឹង​ ភព​ផែនដី​។
ថ្ងៃនិងរដូវកាលរបស់ភព​នេះ​ គឺអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងផែនដីបានពីព្រោះរយៈពេលវិលជុំ​ ក៏ដូចជាភាពទ្រេត​ នៃអ័ក្សរង្វិល​​របស់​ភព​​ទាំងពីរ​ គឺ​ស្រដៀង​គ្នា​។ នៅលេីភពអង្គារ មាន Olympus Mons​ ដែល​ជា​ភ្នំ​ភ្លើង​ ធំ​ជាង​គេ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ​ និង Valles Marineris ដែល​ជា​អន្លង់​ធំ​ជាង​គេ​មួយ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ។​ អាង​ Borelis ដែល​នៅ​អឌ្ឍគោល​ខាងជើងគ្របដណ្តប់ ៤០% នៃភពនេះ​ ហើយ​ប្រហែល​ជា​កេីត​ឡើង​ពី​ ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ កាល​ពីរាប់លាន​ឆ្នាំ​មុន។ ​ ភពព្រះអង្គារមានព្រះចន្ទចំនួនពីរគឺ ផូបូស និង ឌីម៉ូស​ ដែលមានរាងតូចនិងមិនទៀងទាត់។ ​
ភពអង្គារត្រូវបានរុករកដោយយានអវកាសគ្មានមនុស្សបើកជាច្រើន។ យាន​ ម៉ារីនេី​ទី៤​ (Mariner 4)  ជាយានអវកាសដំបូងគេដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ភពព្រះអង្គារ។ វាត្រូវបានបង្ហោះ​ឡេីង​ដោយ​អង្គការណាស​ា (NASA) នៅថ្ងៃទី​២៨ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៦៤​។  វាបានខិតទៅជិតភព​អង្គារ​បំផុត​នៅ​ ថ្ងៃទី​១៥ ខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩៦៥។ ម៉ារីនេី​ទី​៤​ បាន​ចាប់​យក​បាន​ ខ្សែក្រវាត់​វិទ្យុសកម្ម​ខ្សោយ​របស់​ភព​អង្គារ​ ដែល​ស្មេី​នឹង​ ០.១% របស់​ភពផែន​ដី​ ព្រម​ទាំង​ចាប់​យក​បាន​រូបភាព​របស់​ភព​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ទី​អវកាស​ជ្រៅ។ បេសកកម្ម​ភពអង្គារទី៣របស់សូវៀតបានទៅដល់ភពអង្គារនៅ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧១ ប៉ុន្តែវាបានបាត់បង់ទំនាក់ទំនងជាមួយភពផែនដីបន្ទាប់ពីវាបានចុះចតលេីភពនេះ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ យាន វ៉ៃឃីងទី១ (Viking 1) បានចុះចតលើផ្ទៃនៃភពអង្គារ។ នៅថ្ងៃទី ៤ ខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩៩៧ យានអវកាស Mars Pathfinder បានចុះចតនៅលើភពព្រះអង្គារ ហើយនៅថ្ងៃទី៥ ខែកក្កដា វាបានបញ្ចេញ យានរ៉ូបូតរបស់ខ្លួនឈ្មោះ សូជូន័រ (Sojourner) ដែល ជាយានរ៉ូបូតដំបូងគេដែលដំណើរការនៅលើភពព្រះអង្គារ។ យានអវកាស Mars Express ជាយានអវកាសរបស់  ទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) ដំបូងគេដែលបានទៅដល់ភពអង្គារ។ វាបានចូលក្នុងគន្លងភពនេះនៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៣។  នៅខែមករាឆ្នាំ ២០០៤ យានរុករកភពព្រះអង្គាររបស់អង្គការណាសាដែលមានឈ្មោះថា Spirit និង Opportunity  បានចុះចតនៅលើភពព្រះអង្គារ។ Spirit បានដំណើរការរហូតដល់ថ្ងៃទី ២២ ខែមីនាឆ្នាំ ២០១០ ហើយ Opportunity បានបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី ១០ ខែមិថុនាឆ្នាំ ២០១៨ ។  ណាសាបានចុះចតយាន Curiosity របស់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី ៦ ខែសីហាឆ្នាំ ២០១២ ដែលជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មមន្ទីរពិសោធន៍វិទ្យាសាស្ត្រភពអង្គារ (MSL)  ដើម្បីស៊ើបអង្កេតអាកាសធាតុ  និងភូគព្ភសាស្ដ្រ របស់ភពអង្គារ។  នៅថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០១៤ អង្គការស្រាវជ្រាវអវកាសឥណ្ឌា (ISRO) បានក្លាយជាទីភ្នាក់ងារអវកាសទី ៤ ដែលបានបញ្ជូនយានអវកាសទៅកាន់ភពអង្គារនៅពេល យានដែលបញ្ជូនទៅដោយបេសកកម្ម Mars Orbiter Mission របស់ខ្លួនបានចូលក្នុងគន្លងរបស់ភពនេះ។ នៅថ្ងៃទី ៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ យានអវកាសរបស់ប្រទេសអារ៉ាប់រួម បានចូលក្នុងគន្លងរបស់ភពព្រះអង្គារដោយជោគជ័យ។  យានអវកាស ធៀនវេន-១ របស់រដ្ឋបាលអវកាសជាតិចិន (CNSA) បានចូលក្នុងគន្លងរបស់ភពអង្គារនៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១។ រ៉ូបូត  Perseverance និងឧទ្ធម្ភាគចក្រ Ingenuity របស់អង្គការណាសានៃសហរដ្ឋអាមេរិក បានចុះចតដោយជោគជ័យនៅលើភពព្រះអង្គារនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២១។ Ingenuity បានក្លាយជាយានយន្តដំបូងគេ ដែលហោះហើរនៅភពក្រៅពីភពផែនដីនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១។   នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែឧសភាឆ្នាំ ២០២១ រ៉ូបូត ស៊ូរ៉ុង (Zhurong) របស់រដ្ឋបាលអវកាសជាតិចិនបានចុះចតដោយជោគជ័យលើភពព្រះអង្គារ។ ស៊ូរ៉ុង ចាប់ផ្ដើមដំណើរការ ថ្ងៃទី ២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២១ ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសចិនក្លាយជាប្រទេសទី ២ ដែលដាក់ រ៉ូបូត ដោយជោគជ័យនៅលើភពព្រះអង្គារបន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក។
មានការស៊ើបអង្កេតមួយចំនួនបានធ្វើឡើង ព្រោះគេចង់ដឹងថាភពអង្គារមានលទ្ធភាពទ្រទ្រង់ជីវិតបានឬទេ កាលពីអតីតកាល។ បេសកកម្មមួយចំនួនទៀតកំពុងត្រូវគ្រោងទុក ដូចជា យានរុករក រ៉ូសាលីន ហ្វ្រេងឃ្លីន (Rosalind Franklin rover) របស់ទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប។   ទឹកដែលជាសារធាតុរាវ មិនអាចមាននៅលើភពអង្គារបានទេ ព្រោះសម្ពាធបរិយាកាសនៃភពនេះខ្សោយ តូចជាង ១% នៃសម្ពាធបរិយាកាសរបស់ភពផែនដី។   តាមការគណនា ប្រសិនបើកាតឹបទឹកកកនៅតំបន់ប៉ូលទាំងពីរនៃភពអង្គាររលាយនោះ វានឹងមានមាឌគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គ្របដណ្ដប់ផ្ទៃនៃភពទាំងមូលជម្រៅ ១១ ម៉ែត្រ។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៦ NASA បានប្រកាសពីការរកឃើញកំណប់ទឹកកកដ៏ធំមួយនៅក្រោមដីនៃភពអង្គារ។
គេអាចមើលឃើញភពពណ៍ក្រហមនេះយ៉ាងងាយពីភពផែនដី។ វាមាន apparent magnitude ដល់ −២.៩៤ តូចជាង ភពសុក្រ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ។
រូបរាង
ភពអង្គារមានអង្កត់ផ្ចិតស្មើនឹង ប្រហែលពាក់កណ្ដាលនៃភពផែនដី។ ភពនេះមានមាឌស្មើនឹង ប្រហែល ១៥% នៃមាឌរបស់ភពផែនដី និងម៉ាសស្មើនឹង ប្រហែល ១១% នៃម៉ាសរបស់ភពផែនដី ធ្វើឱ្យភពនេះមានទំនាញស្មើនឹងប្រហែល ៣៨% នៃទំនាញរបស់ភពផែនដី។ ផ្ទៃនៃភពអង្គារមានផ្ទៃពណ៍ក្រហម ព្រោះតែ ដែកIIIអុកស៊ីត ឬ ច្រែះ។
ផ្នែកខាងក្នុង
ផ្នែកខាងក្នុងនៃភពអង្គារមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងផ្នែកខាងក្នុងនៃភពផែនដីដែរ។ គេប៉ាន់ប្រមាណថា ស្នូលនៃភពនេះសម្បូរទៅដោយ ដែក និង នីកែល ព្រមជាមួយនឹង ស៊ុលផួរ ១៦–១៧%។ ស្នូលរបស់ភពនេះត្រូវព័ទ្ធដោយ ម៉ង់តូ ស៊ីលីកាត ដែលបង្កើតបានជា ផ្លាកតិចតូនិច និង ភ្នំភ្លើងផ្សេងៗ ដែលសព្វថ្ងៃនេះគ្មានសកម្មភាពឡើយ។ ក្រៅពីស៊ីលីកូន និងអុកស៊ីសែន ធាតុដែលសម្បូរជាងគេក្នុងភពព្រះអង្គារ គឺ ដែក ម៉ាញេស្យូម អាលុយមីញ៉ូម កាល់ស្យូម និងប៉ូតាស្យូម។ កម្រាស់មធ្យមរបស់សម្បកភពព្រះអង្គារគឺ ៥០ គ.ម; កម្រាស់ក្រាស់បំផុត ១២៥ គ.ម។
ភពអង្គារមានសកម្មភាពរញ្ជួយដីច្រើន ដែលនៅឆ្នាំ២០១៩ យានចុះចត អ៊ីនសៃ (InSight) បានកត់ត្រាសកម្មភាពរញ្ជួយផ្សេងៗ ជាង៤៥០ដង។ នៅឆ្នាំ២០២១ ដោយយោងទៅតាមការរញ្ជួយដីដែលមានប្រេកង់ទាប១១លើក ដែលចាប់យកបាន ដោយយានចុះចត អ៊ីនសៃ (InSight)  គេប៉ាន់ស្មានថាស្នូលនៃភពអង្គារជា សារធាតុរាវ ដែលមានកាំប្រហែល ១៨៣០ ±៤០ km (គ.ម) និងមានសីតុណ្ហភាពប្រហែល ១៩០០–២០០០ K (កែលវិន)។ កាំនៃស្នូលរបស់ភពអង្គារ ស្មើនឹងប្រហែលពាក់កណ្ដាលនៃកាំរបស់ភពនេះទាំងមូល ឬស្មើនឹងប្រហែលពាក់កណ្ដាលនៃស្នូលរបស់ភពផែនដី។
ភូគព្ភសាស្ត្រនៃផ្ទៃភពអង្គារ
ធ្វេង|រូបភាពតូច|ផែនទីភូគព្ភវិទ្យានៃភពអង្គារ ([[USGS, 2014) ]]
ផ្ទៃនៃភពអង្គារសម្បូរទៅដោយសារធាតុរ៉ែដែលផ្ទុក ស៊ីលីកូន អុកស៊ីសែន លោហធាតុ និងធាតុផ្សេងៗដែលបង្កើតជាថ្ម។ ផ្ទៃនៃភពនេះភាគច្រើនបង្កើតឡើងដោយ បាសាល់តូលៃអ៊ីទីក (tholeiitic basalt)។ ផ្នែកភាគច្រើននៃភពនេះ ត្រូវគ្របដណ្ដប់ដោយកម្ទេច ដែកIIIអុកស៊ីត។
ថ្វីត្បិតតែភពអង្គារគ្មានភស្តុតាងនៃដែនម៉ាញ៉េទិចសកល ការសង្កេតបង្ហាញថាផ្នែកខ្លះនៃសំបករបស់ភពអង្គារមានលក្ខណៈម៉ាញេទិច  មានន័យថាការបញ្ច្រាសរវាងប៉ូលផ្ទុយគ្នានៃវាលឌីប៉ូលរបស់វាបានកើតឡើងកាលពីអតីតកាល។ ការសិក្សាផ្នែកប៉ាលេអូម៉ាញេទិចសាស្ត្រ នៃធាតុរ៉ែដែលងាយនឹងទទួលលក្ខណៈម៉ាញេទិចក្នុងសំបកនៃភពអង្គារ បង្ហាញថាវាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការឆ្លាស់លក្ខណៈម៉ាញេទិចក្នុងបាតសមុទ្រនៃភពផែនដីដែរ។ តាមទ្រឹស្ដីមួយដែលត្រូវលើកឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៩ និងពិនិត្យឡើងវិញនៅ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៥ (ដោយមានជំនួយពីផ្កាយរណប Mars Global Surveyor) ការផ្លាស់ប្ដូរលក្ខណៈម៉ាញេទិចនេះ បង្ហាញថា ភពអង្គារមានសកម្មភាពផ្លាកតិចតូនិចកាលពីពេល ៤ ពាន់លានឆ្នាំមុន មុនពេលឌីណាម៉ូនៃភពជាប់គាំងលែងដំណើរការ ហើយដែនម៉ាញេទិចនៃភពត្រូវបានបាត់បង់។
គេគិតថា នៅពេលប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យកំពុងកកើតឡើង ភពព្រះអង្គារត្រូវបង្កើតឡើងដោយដំណើរការស្តូកាស្ទីក នៃវត្ថុនានាដែលស្ថិតក្នុងគន្លងព្រះអាទិត្យនៅពេលនោះ។ ភពអង្គារមានលក្ខណៈធាតុគីមីប្លែកពីភពផែនដីដោយសារទីតាំងរបស់វានៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ធាតុដែលមានចំណុចរំពុះទាប ដូចជា ក្លរ ផូស្វរ និងស៊ុលផួរ មាននៅភពអង្គារច្រើនជាងនៅភពផែនដី។ ធាតុទាំងនេះប្រហែលជាត្រូវរុញច្រានទៅខាងក្រៅដោយខ្យល់ព្រះអាទិត្យ ដែលមានថាមពលខ្លាំងកាលពីព្រះអាទិត្យនៅក្មេង។
បន្ទាប់ពីភពនីមួយៗត្រូវបង្កើតឡើង វាត្រូវប៉ះទង្គិចជាមួយអាចម៍ផ្កាយជាច្រើន។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបគេរកឃើញថា ប្រហែល៦០% នៃភពអង្គារមានស្នាមបង្ហាញពីការប៉ះទង្គិច។  ចំណែកឯផ្ទៃដែលនៅសល់ ស្ថិតនៅក្រោមអាងដ៏ធំផ្សេងៗដែលកើតឡើងពីការប៉ះទង្គិចដែរ។ គេមានភស្តុតាងបង្ហាញពីអាងដ៏ធំមួយដែលកើតពីការប៉ះទង្គិច នៅអឌ្ឍគោលខាងជើងនៃភពអង្គារ លាតសន្ធឹង ១០,៦០០ ​​គុណនឹង ៨,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ ស្មើនឹងបួនដងនៃទំហំ ប៉ូលខាងត្បូង-អាងអែទគេន (South Pole — Aitken basin) នៃព្រះចន្ទរបស់ភពផែនដី ហើយវាជាអាងធំជាងគេដែលគេធ្លាប់រកឃើញ។  ទ្រឹស្ដីមួយបានលើកឡើងថា ភពអង្គារបានប៉ះទង្គិចនឹងវត្ថុមួយដែលមានទំហំប្រហែលនឹងភពព្លុយតុង កាលពីប្រមាណបួនពាន់លានឆ្នាំមុន។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្កើតនូវភាពខុសគ្នារវាងអឌ្ឍគោលទាំងពីរនៃភពអង្គារ និងបង្កើតអាងបូរ៉េអាល់ (Borealis basin) ដែលគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃ ៤០%នៃភព។ រូបភាពតូច|ភពអង្គារប្រហែលជាមានទិដ្ឋភាពដូចក្នុងរូបគំនូរនេះ កាលពីប្រមាណបួនពាន់លានឆ្នាំមុន ប្រវត្តិសាស្ត្រភូគព្ភវិទ្យានៃភពអង្គារអាចចែកចេញជាច្រើនសម័យកាល ប៉ុន្តែសម័យកាលបឋមទាំងបីគឺ:
ភពអង្គារនៅតែមានភាពសកម្ម ផ្នែកសកម្មភាពភូគព្ភសាស្ត្រផ្សេងៗ។ ជ្រលងភ្នំ អាតាបាស្កា (Athabasca Valles) មានការហូរកម្អែរភ្នំភ្លើង មានរាងដូចជា សន្លឹក បង្កើតឡើង ២០០ លានឆ្នាំមុន។ លំហូរទឹកក្នុងក្រាបែន (grabens) ដែលគេហៅថា ស៊ែរប៊ែរ ហ្វូស៊ីស (Cerberus Fossae) ប្រហែល ២០ លានឆ្នាំមុន បញ្ជាក់ពីការជ្រៀតចូលនៃភ្នំភ្លើងក្នុងអំឡុងពេលនោះ។  នៅថ្ងៃទី ១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៨ រូបភាពពី យានស៊ើបការណ៍ភពអង្គារ (Mars Reconnaissance Orbiter) បានបង្ហាញភស្តុតាងនៃការធ្លាក់ផ្ទាំងដុំថ្ម ពីច្រាំងថ្មចោទកម្ពស់ ៧០០ ម៉ែត្រ។
ដី
រូបភាពតូច|ដីដែលសម្បូរទៅដោយជាតិ ស៊ីលីកាត ត្រូវបានរកឃើញដោយ យានរុករក ស្ពីរីត (Spirit rover)។យានចុះចត ហ្វ៊ីនីកស៍ (Phoenix lander) បានបង្ហាញទិន្នន័យថា ដីនៃភពអង្គារមានជាតិ អាល់កាឡាំង បន្តិចបន្តួច ហើយមានផ្ទុកធាតុដូចជា ម៉ាញ៉េស្យូម សូដ្យូម ប៉ូតាស្យូម និងក្លរ។ សារធាតុចិញ្ចឹមទាំងនេះមាន នៅក្នុងដីនៃភពផែនដី ហើយវាចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។  ការពិសោធន៍ដែលអនុវត្តដោយយានចុះចតខាងលើ បានបង្ហាញថាដីនៃភពអង្គារ មានកម្រិត pH បាស ៧.៧ និងមានផ្ទុក ០.៦% នៃ អំបិលពែក្លរ៉ាត     ជាកំហាប់ដែលមានជាតិពុលដល់មនុស្ស។
មាន ស្ទ្រីអាក់ (Dark slope streak) ជាច្រើននៅភពព្រះអង្គារ ហើយ ស្ទ្រីអាក់ថ្មីៗ កើតឡើងជាញឹកញាប់ នៅលើជម្រាលភ្នំ រណ្ដៅរូងភ្នំ និងជ្រលងភ្នំ។ ស្ទ្រីអាក់ទាំងនោះ កាលពីដំបូងមានពណ៍ខ្មៅ ប៉ុន្តែវាប្រែពណ៍ទៅជា សទៅៗ តាមអាយុរបស់វា។ ស្ទ្រីអាក់អាចកើតនៅតំបន់តូចមួយ ហើយរីកធំទៅៗ រហូតដល់រាប់រយគីឡូម៉ែត្រ។ ទ្រឹស្ដីមួយចំនួនដែលគេទទួលស្គាល់ បានលើកឡើងថា ពួកវាជាដីនៅស្រទាប់ក្រោម ដែលត្រូវបានលេចឡើង ក្រោយពីការធ្លាក់នៃដីមានពណ៍ស ឬខ្យល់កួចដី។ ការពន្យល់មួយចំនួនទៀតត្រូវបានគេលើកឡើង ដូចជា ពួកវាអាចកើតឡើងដោយសារទឹក ឬការលូតលាស់របស់សារពាង្គកាយផ្សេងៗ។
ធារាសាស្ត្រ
ទឹកដែលជាសារធាតុរាវ មិនអាចមាននៅលើភពអង្គារបានទេ ព្រោះសម្ពាធបរិយាកាសភពអង្គារទាប ដែលស្មើនឹង ១% នៃសម្ពាធបរិយាកាសផែនដី លើកលែងតែនៅរយៈកំពស់ទាបបំផុតក្នុងរយៈពេលខ្លី។ កាតឹបទឹកកក នៅតំបន់ប៉ូលទាំងពីរនៃភពអង្គារ ត្រូវបានគេជឿថា បង្កើតឡើងដោយទឹក។  តាមការគណនា ប្រសិនបើកាតឹបទឹកកកនៅតំបន់ប៉ូលទាំងពីរនៃភពអង្គាររលាយនោះ វានឹងមានមាឌគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គ្របដណ្ដប់ផ្ទៃនៃភពទាំងមូលជម្រៅ ១១ ម៉ែត្រ។ ភពអង្គារ មាន ម៉ង់តូពែរម៉ាហ្វ្រសថ៍ (permafrost mantle) ដែលលាតសន្ធឹងពី តំបន់ប៉ូល ទៅជុំវិញរយៈទទឹង ៦០°។ ទឹកកកដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ត្រូវបានគេគិតថាជាប់នៅក្នុង គ្រីយ៉ូស្វ៊ែរ (cryosphere) នៃភពអង្គារ។ ទិន្នន័យរ៉ាដាពីផ្កាយរណប Mars Express និង Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) បង្ហាញពីបរិមាណទឹកកកដ៏ច្រើននៅប៉ូលទាំងពីរ (កក្កដា ២០០៥)  និងនៅរយៈទទឹងកណ្តាល (ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៨) ។ យានចុះចត ហ្វ៊ីនីកស៍ (Phoenix lander) បានយកគំរូទឹកនៃទឹកកកដោយផ្ទាល់នៅលើដី ភពអង្គារ រាក់នៅថ្ងៃទី ៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨ ។ ធ្វេង|រូបភាពតូច|រូបភាពមីក្រូក្រាប ដោយយានរុករក អបផរធូនីធី (Opportunity rover) បង្ហាញពីកំពក (concretion) [[អេម៉ាទីត ពណ៌ប្រផេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីវត្តមាននៃទឹកកាលពីអតីតកាល។ ]]
ទម្រង់ដីដែលអាចមើលឃើញនៅលើភពអង្គារ បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ទឹករាវធ្លាប់មានវត្តមាននៅលើផ្ទៃនៃភពនេះ។ វាលដីដ៏ធំ ដែលត្រូវបានទឹកហូរច្រោះ ត្រូវបានគេរកឃើញប្រហែល ២៥ កន្លែង។ ទាំងនេះត្រូវបានគេគិតថាជាកំណត់ត្រា នៃសំណឹកដែលបណ្តាលមកពីការបញ្ចេញទឹកដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ពីផ្ទៃទឹកក្រោមដី ហើយ ខ្លះទៀតត្រូវបានគេសន្មតថាបណ្តាលមកពីសកម្មភាពនៃផ្ទាំងទឹកកកឬកម្អែរភ្នំភ្លើង។ ជាក់ស្ដែង ម៉ាអាឌីមវ៉ាលលីស (Ma'adim Vallis)  មានប្រវែង ៧០០ គីឡូម៉ែត្រ មានទទឹង ២០ គីឡូម៉ែត្រ និងជម្រៅ ២ គីឡូម៉ែត្រ នៅកន្លែងខ្លះ។ វាត្រូវបានគេគិតថាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយទឹកដែលហូរ នៅលើភពអង្គារ កាលពីយូរលង់មកហើយ។ ព្រែកដែលក្មេងជាងគេបំផុត ក្នុងចំណោមព្រែកទាំងនោះ ត្រូវគេគិតថាបង្កើតឡើងប្រហែល ពីរឬបីលានឆ្នាំមុន។ នៅកន្លែងផ្សេងទៀត ជាពិសេសនៅលើតំបន់ចាស់បំផុតនៃផ្ទៃភពអង្គារ បណ្តាញជ្រលងភ្នំដែលមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ ត្រូវបានរកឃើញជាច្រើនកន្លែង។ លក្ខណៈពិសេសនៃជ្រលងភ្នំទាំងនេះនិងការបែងចែករបស់វាបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ពួកវាត្រូវបានឆ្លាក់ដោយការហូរចេញ ដែលបណ្តាលមកពីទឹកភ្លៀងនៅដើមប្រវត្តិសាស្ត្រភពអង្គារ។ លំហូរទឹកក្រោមដី អាចដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងបណ្តាញមួយចំនួន ប៉ុន្តែការធ្លាក់ទឹកភ្លៀងប្រហែលជាមូលហេតុដើមនៃឆ្លាក់ឡើងជាជ្រលងភ្នំ ស្ទើរតែគ្រប់ករណីទាំងអស់។
គេបានរកឃើញជ្រលងធំៗជាច្រើន ដែលគេហៅថា ហ្គូលី (gullies)។ ហ្គូលីភាគច្រើន ស្ថិតនៅតំបន់ដែលមានដីខ្ពស់ក្នុងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង និងបែរមុខទៅអេក្វាទ័រ។ វាភាគច្រើនស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃ រយៈទទឹង ៣០°។ អ្នកនិពន្ធមួយចំនួនបានលើកឡើងថា ពួកវាប្រហែល ជាកើតឡើងមកពីទឹកកករលាយ  ហើយខ្លះទៀតគិតថា វាកើតឡើងពី កាបូនឌីអុកស៊ីតកក ឬការធ្វើចលនានៃធូលីស្ងួត។  គេមិនទាន់រកឃើញហ្គូលី ដែលមានភាពរេចរឹលដោយសារអាកាសធាតុទេ ហើយក៏មិនទាន់រកឃើញរណ្ដៅដែលកើតឡើងពីការប៉ះទង្គិចជាមួយអាចម៍ផ្កាយ កើតឡើងនៅលើហ្គូលីដែលមានស្រាប់ដែរ មានន័យថាហ្គូលីទាំងអស់ទើបកើតឡើងថ្មីៗ ហើយប្រហែលជាមានហ្គូលីថ្មីៗទៀតកំពុងកើតឡើង។ លក្ខណៈភូគព្ភសាស្ត្រផ្សេងទៀតដូចជា ដែលតា និង កោណដេហ្សេចស្យុង (alluvial fans) ដែលត្រូវរក្សាទុកក្នុងរណ្ដៅដែលកើតឡើងពីការប៉ះទង្គិចពីអាចម៍ផ្កាយ ជាភស្តុតាងបន្ថែមទៀតបញ្ជាក់ពី អាកាសធាតុដែលមានលក្ខណៈក្ដៅហើយសើម ក្នុងចន្លោះពេលមួយឬច្រើន ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដើមនៃភពអង្គារ។ លក្ខខណ្ឌបែបនេះតម្រូវឱ្យមានវត្តមានរីករាលដាលនៃបឹងក្រាទែរ(បឹងដែលកើតឡើងពីសកម្មភាពភ្នំភ្លើង)លើភាគរយដ៏ធំមួយនៃផ្ទៃភពទាំងមូល ហើយភស្តុតាងពីការសិក្សាតាមបែប មីនេរ៉ាឡូហ្ស៊ី(ការសិក្សាអំពីរ៉ែ) សេឌីម៉ង់តូឡូហ្ស៊ី(ការសិក្សាអំពីថ្ម) និងហ្សេអូម៉ហ្វូឡូហ្ស៊ី(ការសិក្សាពីការកកើតឡើងនៃទម្រង់ដី) បានបញ្ជាក់ពីការអះអាងនេះ។
មានភស្តុតាងផ្សេងៗទៀត បញ្ជាក់ពីវត្តមានទឹកនៅអតីតកាលលើភពអង្គារ ដូចជាការរកឃើញរ៉ែជាក់លាក់មួយចំនួន ដែលក្នុងនោះមាន អេម៉ាទីត និងហ្គូទីត ដែលភាគច្រើនកកើតឡើងក្រោមវត្តមាននៃទឹក។ នៅឆ្នាំ២០០៤ យានរុករក Opportunity បានរកឃើញរ៉ែហ្សារ៉ូស៊ីត។ រ៉ែនេះកកើតឡើងតែក្រោមវត្តមានទឹកមានជាតិអាស៊ីតប៉ុណ្ណោះ ដែលជាភស្តុតាងមួយទៀតបញ្ជាក់ពីវត្តមានទឹកនៅលើភពអង្គារ កាលពីអតីតកាល។ ភស្តុតាងថ្មីៗបន្ថែមទៀតបញ្ជាក់ពីវត្តមានទឹករាវ គឺបានមកពីការរកឃើញសារធាតុរ៉ែហ្ស៊ីបស៍ នៅលើផ្ទៃភពអង្គារដោយយានរុករក Opportunity របស់អង្គការណាសាកាលពីខែធ្នូឆ្នាំ ២០១១ ។   គេប៉ាន់ប្រមាណថាបរិមាណទឹកនៅក្នុងម៉ង់តូខាងលើនៃភពអង្គារ ដែលតំណាងដោយអ៊ីយ៉ុងអ៊ីដ្រុកស៊ីលមានក្នុងសារធាតុរ៉ែក្នុងភពអង្គារ មានប្រហែល ៥០-៣០០ ppm (mg/L)  គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការគ្របដណ្តប់លើភពអង្គារទាំងមូលដល់ជម្រៅ ២០០-១០០០ ម៉ែត្រ។
នៅឆ្នាំ២០០៥ ទិន្នន័យរ៉ាដាបានបង្ហាញពីបរិមាណទឹកកកដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់ នៅតំបន់ប៉ូលទាំងពីរនៃភពអង្គារ និងនៅរយៈទទឹងកណ្ដាល។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០៧ យានរុករកភពអង្គារ Spirit បានយកគំរូគីមីដែលមានផ្ទុកម៉ូលេគុលទឹក។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភព ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៨៧
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី៣ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងកាល់គុតតា ប្រទេស ឥណ្ឌា នៅឆ្នាំ១៩៨៧។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
តេរ៉ា
តេរ៉ា (និមិត្តសញ្ញា៖ T) ជាបុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ សំដៅលើ 1012 ឬ 1 000 000 000 000។
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩៦០។ តេរ៉ាក្លាយពីភាសាក្រិចថា τέρας ដែលមានន័យថា សត្វចំលែក​ (monster)។
នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ ប៉េតាអាចមានន័យថា 240 = 10244 ដង។ ដូចជា តេរ៉ាបៃ(petabyte) មានតំលៃ 240 បៃ។ ដើម្បីចៀសវាងការភ័នច្រលំ ថ្មីៗនេះគេបានបង្កើតបុព្វបទថ្មី ថា តេប៊ី (tebi និមិត្តសញ្ញា៖ Ti) ដែលមានតំលៃ 240ដង។
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
ផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ
អ្នកសេដ្ឋកិច្ចបានប្រើប្រាស់ពាក្យ ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ ដែលមានន័យថា ទីផ្សារដែលមានមូលនិធិ(Fund)ត្រូវបានផ្ទេរពី អ្នកដែលមានមូលនិធិហួសពីសេចក្តីត្រូវការ ទៅអ្នកដែលខ្វះមូលនិធិ។ ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុដែលមានដូចជា ទីផ្សារបំណុល (Bond Market)និងទីផ្សារហ៊ុន(Stock Market)មានលក្ខណៈសំខាន់ក្នុុងការធ្វើអោយមូលនិធិរបស់អ្នកដែលមិនប្រើប្រាស់វា អោយមានប្រសិទ្ធភាព ទៅអោយអ្នកដែលអាចប្រើប្រាស់មូលនិធិនោះប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពពោលគឺយក មូលនិធិនោះទៅធ្វើវិនិយោគទុន។
ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុដែលមានដំណើរការល្អ គឺជាកត្តាដ៏សំខាន់ក្នុងការធ្វើអោយមានកំនើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុទន់ខ្សោយ គឺជាហេតុផលមួយដែលនាំអោយប្រទេសជាច្រើននៅក្នុងពិភពលោកនៅ​តែក្រ។ នេះបង្ហាញថាប្រទេសឧស្សាហកម្មឫ ប្រទេសអ្នកមាន មានទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុខ្លាំង។
នៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ អត្រាការប្រាក់លើប័ណ្ណបំណុល ថ្លៃប័ណ្ឌភាគហ៊ុននិងតំលៃរូបិយប័ណ្ណមានការប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង។ ដើម្បីស្វែងយល់ពីឥរិយាបថប្រែប្រួលនៃទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុទាំងក្នុងប្រទេសនិង​ឆាកអន្តរជាតិ ដែលត្រូវយល់ដឹងពីតួនាទីរបស់ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនិងត្រូវយល់ដឹងថាតើបំរែបំរួលទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ មានផលប៉ះពាល់យ៉ាងដូចម្តេចចំពោះអ្នកសន្សំនិងអ្នកខ្ចី។
ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ​
ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ប្រជាពលរដ្ឋផ្តល់កំចីដល់អ្នកខ្ចីជាច្រើនអ្នកដោយរួមបញ្ចូលទាំងរដ្ឋាភិបាល សាជីវកម្ម IBM​ អ្នកជិតខាងអ្នក។ ដោយមិនដឹងខ្លួនផង អ្នកកំចីទាំងនេះ មិនផ្តល់កំចីដោយផ្ទាល់តាមរយៈ​ ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុទេ តែផ្តល់កំចីដោយប្រយោលតាមរយៈស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ ដែលមានតួនាទីជា អន្តរការីហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Intermediaries)។ អន្តរការីហិរញ្ញវត្ថុ​(Financial Intermediaries)គឺជាស្ថាប័នដែលមានដូចជា ធនាគារពាណិជ្ជ(Commercial Bank)សហជីបឥណទាន (Credit Union)សមាគមន៍សន្សំនិងកំចី (Savings and loan association) ធនាគារសន្សំសង្គហ (mutual savings bank) មូលនិធិសង្គហ(mutual funds) ក្រុមហ៊ុនហិរញ្ញវត្ថុ (Finance companies) ក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រង(Insurance Companies)និងមូលនិធិសោធន(Pension funds)ដែលខ្ចីនិងប្រមូលមូនិធិពីអ្នកសន្សំ ហើយបន្ទាប់ក៏យកប្រាក់ដែលបានប្រមួលបាននេះទៅអោយអាជីវកម្មក្នុងស្រុកមួយខ្ចី។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើ អ្នកកាត់ប្រាក់ទុកក្នុងផែនការចូលនិវត្តន៍របស់មូលនិធិសោធន នោះអ្នកគ្រប់គ្រងមូលនិធិសោធន នឹងប្រើប្រាស់ប្រាក់នេះដើម្បីទិញប័ណ្ណភាគហ៊ុនសាជីវកម្ម SONY​ឫទិញប័ណ្ណបំណុលរតនាគារ​ឫទិញឧបករណ៍ផ្សេងទៀត។
ហ្គីហ្គា
ហ្គីហ្គា (និមិត្តសញ្ញា៖ G) ជាបុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ សំដៅលើ 109 ឬ 1 000 000 000។
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩៦០។ ហ្គីហ្គាក្លាយពីភាសាក្រិចថា γίγας ដែលមានន័យថា យក្ស​ (giant)។
នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ ប៉េតាអាចមានន័យថា 230 = 10243 ដង។ ដើម្បីចៀសវាងការភ័នច្រលំ ថ្មីៗនេះគេបានបង្កើតបុព្វបទថ្មី ថា ហ្គីប៊ី (gibi និមិត្តសញ្ញា៖ Gi) ដែលមានតំលៃ 230ដង។
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
អូសេអានី
អូសេអានីគឺជាទ្វីបមួយដែលមាន ប្រទេសចំនួន១៤ប្រទេសចូលរួម ទ្វីបនេះមានផ្ទៃដីចំនួន ៨.៥២៥.៩៨៩ Km2 មានប្រជាជនចំនួន៣៦៦៥៩០០០ លាននាក់ ដែលមានដង់ស៊ីតេចំនួន ៤.១៩នាក់/km2 មានភាសា២៩ភាសា។ទ្វីបអូសេអានី ជាទ្វីបតូចជាងគេ តូចជាង្វីបអ៊ឺរ៉ុបទទៅទៀត ។ប៉ាពួញូហ្គីណេ ជាប្រទេសដែលមាន ព្រំប្រទល់ជាប់នឹង ឥណ្ឌូនេស៊ីក្រៅពីនេះ ប្រទេសទាំំងអស់ មានព្រំំំំប្រទល់ជាប់និងដែនសមុទ្រ ដូចជាមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា អូសេអានីជាកម្រងកោះមួយធ្លាប់ជាដែនអាណានិគមមួយ ដូចជា បារាំង អង់គ្លេស ជាដើម។ អូសេអានី ដណ្តប់ដោយសមុទ្រ ទៅលើកោះដ៏ច្រើន។right|350px|[[ទ្វីបអូសេអានី|ទី្វបអូសេអានី]]right|thumb| right|thumb|[[ជួរភ្នំទឹកកក]] right|thumb|ពេលអស់អស្តង្គត់ នៅឆ្នេរសមុទ្រ
អូសេអានី
See Also
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្វីប
ខ្ទឹមស
ខ្ទឹមស(ឈ្មោះជាពាក្យបច្ចេកទេស Allim sativum) គឺរុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែល មនុស្សទទួលទានជាអាហារ។ ខ្ទឹមស មានអំបូរទាក់ទងនឹងខ្ទឹមបារាំង, shallot, និង leek ។ វាមានរសជាតិ និងខ្លិនឈួលខ្លាំង ដូចនេះហើយមនុស្សមិនបរិភោគវាក្នុងបរិមាណច្រើនទេ។
អត្ថប្រយោជន៍
១. ប ញ្ឃ ប់ ការឈឺ បំពង់ក លក្ខណៈ ប្រឆាំង មេរោគ ដ៏ ខ្លាំង របស់ ខ្ទឹមស ពេល អ្នក បរិភោគ វា រាល់ថ្ងៃ ទៅ ការឈឺ ក ដែល អាច យាយី អ្នក បាន គ្រប់ ពេលនោះ ពុំ មានឱកាស ធ្វើបាប អ្នក ទៀត ទេ ។ ប្រសិនបើ អ្នក លំបាក បរិភោគ ឆៅ នោះ ពេល ឈឺ ក អ្នក អាច យក ខ្ទឹមស ដាំ មួយ ពុះ រួច បន្ថែម ទឹកឃ្មុំ បន្តិច ចូល ដើម្បី ងាយ បរិភោគ ។
២. បន្ថយ ការឈឺ ពោះ រាក រួស ៖ ខ្ទឹម សមាន ប្រយោជន៍ ណាស់ ចំពោះ ប្រព័ន្ធ រំលាយ អាហារ វា នឹង ជំនួយ ធ្វើ ឲ្យ អ្នក កំពុង រាករូស អាច សះស្បើយ បាន ក្នុងពេល ខ្លី ។
៣. សំអាត ក្រពះ ៖ ខ្ទឹមស ជួយ កម្ចាត់ សារធាតុពុល និង មេរោគ អាក្រក់ ក្នុង ក្រពះ របស់ អ្នក ពិសេស ពេល អ្នក បរិភោគ ខ្ទឹមស ឆៅ នៅពេល ពោះ ទទេ ។
៤. រំសាយ ចោល ជាតិពុល ក្នុង ថ្លើម និង ផ្លោក នោម ៖ វា ជួយ ឲ្យ ថ្លើម និង ប្លោកនោម មាន សកម្ម ភាពខ្លាំង ក៏ដូចជា សម្រួល ក្នុងការ រំសាយ ចោល ជាតិពុល ល្អ ជាង មុន ។ វា ក៏ នៅ កម្ចាត់ ពពួក មេរោគ ផ្សេងៗ បង្កើន សមត្ថភាព នៃ ប្រព័ន្ធ ការពារ រាងកាយ ។
៥. បង្ការ ប្រឆាំង មហារីក ៖ បរិភោគ ខ្ទឹមស ឆៅ ជា រៀងរាល់ថ្ងៃ ក៏ដូចជា ការបន្ថែម ក្នុង អាហារ នូវ ខ្ទឹមស ឆ្អិន រួមជាមួយ បន្លែ វា នឹង ជួយ កាត់បន្ថយ ហានិភ័យ នៃ ការកើត ជំងឺមហារីក ពិសេស គឺ មហារីកក្រពះ និង បំពង់ក ។
៧. កាត់បន្ថយ ស្ត្រេ ស ៖ សារធាតុ បំប៉ន ក្នុង ខ្ទឹមស ពិតជា ប្រសើរ ណាស់ សម្រាប់ ខួរក្បាល វា អាចជួយ គាំទ្រ ដល់ អ្នក ដែល កំពុង ព្យាបាល ជំងឺ ពាក់ព័ន្ធ នឹង សរសៃប្រសាទ ។ មនុស្ស ធម្មតា វិញ ក៏ វា ជួយ បន្ថយ ភាព តានតឹង ធូរស្បើយ អារម្មណ៍ បំបាត់ ការនឿយហត់ ។
ឡូយ៩
ឡូយ៩ គឺជាយុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយដែលមានកម្មវិធីកំសាន្ត និងបំផុសគំនិតតាមរយៈទូរទស្សន៍ វិទ្យុ និងអ៊ីនធឺណេត ដែលយុវជនកម្ពុជាអាចចូលរួមបាន។ ឡូយ៩ មានបញ្ចាំងជូនតាមរយៈ ទូរទស្សន៍ CTN រាល់ថ្ងៃអាទិត្យ ម៉ោង ៨:០០ល្ងាច និងចាក់ផ្សាយឡើងវិញរាល់ថ្ងៃ អង្គារ ម៉ោង៤:៣០ល្ងាចក្នុងកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ MyTV ។ តាមវិទ្យុ១០៣FM និងគេហទំព័រ www.loy9.com.kh រឺ www.facebook.com/Loy9kh។
ឡូយ៩ ផលិតដោយអង្គការ BBC Media Action និងផ្តល់មូលនិធិដោយ UNDP ។ យើងធ្វើការផ្ទាល់ជាមួយក្រសួងពត៌មាន គណៈកម្មាធិការជាតិសំរាប់វិមជ្ឈការ និងសហវិមជ្ឈការ និងគណៈកម្មាធិកាជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ជាមួយនិងក្រុមអង្គការយុវជនទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ។
ប្រភពនៃការឧបត្ថម្ភគម្រោង
Funding for ឡូយ៩ was provided by the following:
ព្រះបាទហ្វាន់ម៉ាន់
ព្រះបាទ ហ្វាន់ម៉ាន់ ជាព្រះវង្សនៃព្រះបាទហ៊ុន ទៀន។ព្រះអង្គមានឬទ្ឋានុភាពខ្លាំងពូកែណាស់បាន វាយយកប្រទេសជិតខាងដាក់ជាចំណុះណគឺប្រទេសសៀមប៉ែកខាងត្បូង ​   និង ប្រទេសជ្វាម៉ាឡាយូ។  ជនជាតិក្នុងប្រទេសនោះត្រូវបានបែងចែកជា៤វណ្ណៈគឺៈ ១.ក្សត្រជាត្រកូលអ្នកច្បាំងនិងកសាងប្រទេស។ ២.ព្រាហ្មណ៍ ត្រកូលអ្នកធ្វើគ្រូបង្រៀនស្ដេច និង ប្រជារាស្រ្ត។ ៣. វេស្សៈ ត្រកូលអ្នកជំនួញ ឬអ្នកធ្វើស្រែចំកា។ ៤.សូត្រៈ ត្រកូលអ្នកស៊ីឈ្នួលគេ។ ជនទាំង បួនចំពូននេះ ប្រកាន់វណ្ណៈណាស់ មិនរួមភាជន៍ ឬយកគ្នាជាស្វមីភរិយាឡើយ។
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៨៩
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី៤ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងអ៊ីស្លាម៉ាបាដ ប្រទេស ប៉ាគីស្ថាន នៅឆ្នាំ១៩៨៩។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
មេហ្គា
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩៦០។ មេហ្គាក្លាយពីភាសាក្រិចថា μέγας ដែលមានន័យថា មហាសាល​ (great)។
នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ ប៉េតាអាចមានន័យថា 220 = 10242 ដង។ ដើម្បីចៀសវាងការភ័នច្រលំ ថ្មីៗនេះគេបានបង្កើតបុព្វបទថ្មី ថា មេប៊ី (mebi និមិត្តសញ្ញា៖ Mi) ដែលមានតំលៃ 220ដង។
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
គីឡូ
គីឡូ (និមិត្តសញ្ញា៖ k) ជាបុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ សំដៅលើ 103 ឬ 1 000។
បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៧៩៥។ គីឡូក្លាយពីភាសាក្រិចថា χίλιοι ដែលមានន័យថា ពាន់។
នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ គីឡូអាចមានន័យថា 210 = 1024 ដង។ ដើម្បីចៀសវាងការភ័នច្រលំ ថ្មីៗនេះគេបានបង្កើតបុព្វបទថ្មី ថា មេប៊ី (kibi និមិត្តសញ្ញា៖ ki) ដែលមានតំលៃ 210ដង។
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
អាំងតេក្រាលដោយផ្នែក
ក្នងការគណនា និងក្នុងការវិភាគគណិតវិទ្យា អាំងតេក្រាលដោយផ្នែកជាក្បួនមួយដែលបំលែងផលគុណអាំងតេក្រាល​នៃអនុគមន៍​ទៅជាអាំងតេក្រាលអនុគមន៍ងាយៗ​ដើម្បីសំរួលដល់ការគណនា ។
ក្បួន
សន្មត f(x) និង g(x) ជាអនុគមន៍ជាប់ និងមានដេរីវេនៅក្នុងចន្លោះ a និង b នោះគេបានក្បួនអាំងតេក្រាលដោយផ្នែកសំដែងដោយ៖
ជាទូទៅ
ចំពោះអាំងតេក្រាលមិនកំនត់ ក្បួនេះសំដែងដោយ
នៅក្នុងទំរង់ខ្លី ប្រសិនបើយើងតាង u = f(x), v = g(x) និងឌីផេរ៉ង់ស្យែល du = f ′(x) គេអាចសរសេរ
ឧទាហរណ៍ទី៣
ដូចគ្នាដែរ គេបាន ដូចនេះ
ខេត្តមេគង្គ
ខេត្តមេគង្គ (យួន: Cửu Long, គឺវឡុង) ធ្លាប់ជាខេត្តមួយនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គនៃវៀតណាមខាងត្បូង រឺ កម្ពុជាក្រោម។ វាត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៧៦ ដោយការបញ្ចូលគ្នានៃខេត្តលង់ហោរ (វិញឡុង) និង ខេត្តព្រះត្រពាំង (វិញប៊ិញ)។ នៅឆ្នាំ១៩៩២ ខេត្តនេះត្រូវបានបំបែកទៅជាខេត្តលង់ហោរ (វិញឡុង) និង ព្រះត្រពាំង (ត្រាវិញ)។
អាំងតេក្រាលដោយផ្នែក
ឧទាហរណ៍ទី៤
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាំងតេក្រាល
ខេត្តមេគង្គ
និរុត្តិសាស្ត្រ
ជាភាសាយួន Cửu Long (យកចេញពីចិន-យួន 九龍) ដែលមានន័យចំថា នាគប្រាំបួន។ តំបន់មួយនៅហុងកុងក៏បានហៅថាកៅលុនដែរ ដែលរួមចំណែកនិរុត្តិសាស្ត្រសាមញ្ញតែមួយ។
ជាភាសាខ្មែរ ហៅថា មេគង្គ វាដកស្រង់ចេញពីឈ្មោះនៃ ទន្លេមេគង្គ ដែលជាប្រភពទឹកមកកាន់ដីសណ្ដកម្ពុជាក្រោម។
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៩១
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី៥ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងកូឡុំបូ ប្រទេស ស្រីលង្កា នៅឆ្នាំ១៩៩១។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
សិល្បៈធ្វើម្ហូបខ្មែរ
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
ឧដុង្គ
ឧដុង្គ​ជាអតីត​រាជធានីខ្មែរមួយ ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​មាន​ទីតាំង​នៅពាយ័ព្យនៃខេត្ត​កំពង់​ស្ពឺ។ សព្វថ្ងៃ​ឧដុង្គ​ជា​ស្រុក​មួយ​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់​ស្ពឺ នៅខាង​ពាយ័ព្យ​ភ្នំពេញ​ប្រហែល​៤០គ.ម។ ភ្នំឧដុង្គគឺ​ជា​ទីកន្លែង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ស្នូល​នៃ​ក្រុង​ឧដុង្គ​។ នៅលើ​ភ្នំនេះ មាន​ព្រះ​ចេត្តិយ​នៃ​អតីតព្រះ​មហាក្សត្រ​និង​ព្រះ​រាជរង្សានុវង្ស​មួ​យចំនួន វិហារ​ព្រះពុទ្ធសាសានា​ផង។ នៅ​ឆ្នាំ១៩១៧ ព្រះ​បាទស៊ីសុវត្ថិ​ទ្រង់​បាន​ត្រាស់​បង្គាប់ឱ្យ​ធ្វើ​សិលាចារឹក​ដាក់​នៅមុខ​ព្រះចេត្តិយ​យ៉ាង​តិច​ពីរ​។ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​វិរក្សត្រ ព្រះ​បរម​រតនកោដ្ឋ ទ្រង់បាន​ដង្ហែរ​ព្រះ​បរម​សារីរឹកធាតុ​នៃ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​មក​ដាក់​លើ​ភ្នំនេះ​ដែរ។
និរុត្តិសាស្ត្រ
មតិ​ខ្លះយល់​ថា ឈ្មោះ​ក្រុង​ឧដុង្គ​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត​ថា «ឧត្ដុង្គ» (उत्तुङ्ग) ដែល​មាន​ន័យ​ថា «កំពូល ឬ ប្រសើរ» ។
ប្រវត្តិ
ព្រះបាទ​ស្រី​សុរិយោពណ៌ទ្រង់​កសាង​ក្រុង​កោះស្លាកែតល្វាឯម​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៦០១ ក្រោយ​ពី​ព្រះ​អង្គ​បោះ​បង់​ក្រុង​លង្វែក។ ចាប់​ពីឆ្នាំ១៦១៨ ដល់​ឆ្នាំ ១៨៦៦ ឈ្មោះផ្លូវ​ការ​របស់​រាជធានី​គឺ​«ក្រុង​ឧដុង្គ​មាន​ជ័យ» ហើយ​ជា​រាជធានីរបស់​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ព្រះអង្គ។ ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​អង្គ​ឌួង (១៨៤១-១៨៥០) ព្រះ​អង្គទ្រង់​កសាង​ប្រឡាយ កំពែង ស្ពាន និង វត្ត​អារាម​ជាច្រើន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នេះ។ នាឆ្នាំ១៨៦៦ ព្រះបាទនរោត្ដម​ទ្រង់​បាន​ផ្លាស់​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​ដែល​ជា​រាជធានី​បច្ចុប្បន្ន។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៧ រ​បប​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​សំណង់​ជា​ច្រើន​នៅ ក្នុង​តំបន់​ឧដុង្គ​នេះ។
រឿង​ដំណាល
តាម​ពាក្យ​ដំណាលថា ព្រះពុទ្ធរូប​នៅ​ក្នុង​ព្រះវិហារ​អដ្ឋរស្ស​នេះ បែរ​ព្រះ​ភក្ត្រទៅ​ទិសខាង​ជើង គឺ​មិន​បែរ​ទៅទិស​ខាង​កើត​តាម​ទម្លាប់​គឺ​ជា​តំណាង​ឱ្យ​​ប្រវត្តិ​​នៃភាពរុងរឿង​និង​រឹង​មាំនៃ​ចក្រភពខ្មែរ។
ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី១៨ ប្រជាជន​ក្នុង​តំបន់​និយាយ​ថា អធិរាជ​ចិន​មួយ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជូន​កង​កម្លាំង​របស់​ព្រះ​អង្គទៅ​ទូទាំង​អាស៊ី​ដើម្បី​ពិនិត្យ​មើល​នគរ​ផ្សេងៗដែល​អាច​បង្ក​គ្រោះ​មហន្តរាយ​ដល់​នគរ​ព្រះអង្គ។ នៅ​ពេល​ដែល​​កង​កម្លាំង​ចិន​នោះ​មក​ដល់​ក្រុង​ឧដុង្គ ពួក​គេ​បាន​ឃើញ​ភ្នំ​មួយ​ដែល​មាន​រាង​ដូច​នាគ(ភ្នំឧដុង្គ) ដែល​មាន​រូង​មួយដែលនៅក្នុងរូងនោះមានសត្វមករឬម្កររស់នៅ​ (នៅ​កំពូល​ខាង​វិហារ​អដ្ឋរស្ស) ហើយ​ពួក​គេ​បាន​ស្គាល់​ភាព​សម្បូរ​រុងរឿង និង កម្លាំង​នៃ​សង្គម​ខ្មែរ​នាសម័យ​នោះ។ កង​កម្លាំង​ចិន​នោះ ក៏បាន​ទៅ​ទូល​ព្រះ​អធិរាជ​ចិន​វិញ​ថាជាតិ​ខ្មែរ​មានអំណាច​ខ្លាំង​ក្លា​​ហើយៗ។ បើកាលណាសត្វមករឬម្ករផុសឡើនៅនគរណា នគរនោះនឹងក្លាយជានគរមានអំណាចលើសគេក្រៃលែងដែលពួក​គេ​អាច​គ្រប់​គ្រង​ផែន​ដី​ទាំង​មូល។
អធិរាជ​ចិន​មិន​ចង់​ឱ្យ​ខ្មែរ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហា​អំណាច​ទេ តែ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​មិន​ចង់​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ដែរ។ ចិនក៏បានប្រើកលល្បិចដើម្បីបិទរូងសត្តមករនោះកុំឲ្យផុសចេញបាន។ ដោយនគរខ្មែរកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាទើបចិនយល់ថាមានតែសាងទីសក្ការៈបូជាទេទើបខ្មែរមិនអាចរុះរើចេញវិញបានដោយហេតុថាប្រជាជនមានជំនឿ។ ដូច្នេះ ព្រះ​អង្គ​សួរ​ទៅ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ថា តើ​ព្រះ​អង្គ​អាច​សង់​វិហារ​មួយ​នៅ​ភ្នំនេះបានទេ? ដោយមានការយល់ព្រមពីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរចិនបានសាងសង់វិហារមួយនៅលើរូងមករនេះដោយ​ឱ្យ​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​បែរ​ទៅ​នគរចិន​ដើម្បី​ការ​ពារ​នគរចិន។ វិហារ​នេះ​ឈ្មោះ​អដ្ឋរស្ស ដែល​មាន​ន័យ​ថា ១៨ ដ្បិត​សណ្ឋាន​វិហារ​នោះ​មាន​១៨​ជ្រុង។
World Heritage Status
ទីតាំង​ក្រុង​ឧដុង្គ​ជាប់​​ឈ្មោះ​​ក្នុង​បញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌ​ពិភពលោក​បំរុង របស់​យូនេស្កូនៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩២ ក្រោម​ចំណែកថ្នាក់ បេតិកភ័ណ្ឌ​វប្បធម៌។
តំណភ្ជាប់​ខាង​ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
បច្ចេកវិទ្យាសារពត៌មាន
thumb|right|200px|ច្ចេកវិទ្យាសារពត៌មាន
នួន ឌួង
នួន ឌួង
នួន ឌួង ១៩១០-១៩៦៦ លោក នួន ឌួង មានដើមកំណើតនៅភូមិរកាកណ្ដាលស្រុកក្រចេះខេត្តក្រចេះ ឪពុកឈ្មោះ មាស ហ៊ុល និង ម្ដាយឈ្មោះ ប៉ែនទុន ។ លោកមានបងប្រុសម្នាក់ឈ្មោះលោក ហ៊ុល ដេន។ លោកកើតក្នុងឆ្នាំ ១៩១០ ហើយកាលពីកុមារ បានរៀនអក្សរ និងបួសនៅវត្តរកាកណ្ដាល ។ កាលណោះលោកនៅមាននាមត្រកូលជាហ៊ុលនៅឡើយ ។ ក្រោយមក លោកបានមក បន្តការសិក្សានៅទីក្រុងភ្នំពេញ ។ នៅពេលនោះលោកបានជួបនឹងលោកតានួន ដែលបានបួសរៀនជាមួយគ្នាហើយបាន រាប់អានគ្នាជាឪពុកនិងកូនធម៌ទៅ ។ ឪពុកបង្កើត, មាស ហ៊ុល, និងបងប្រុស, ហ៊ុល ដេន, របស់លោក ជាអ្នកប្រឆាំង យ៉ាងប្ដូរផ្ដាច់នឹងអាណានិគមបារាំង ។ ដោយអាណានិគមនេះ រកចាប់គ្រួសារទាំងអស់ទៅធ្វើទោស លោកក៏បានដូរ នាមត្រកូល មកនួនវិញ ហើយក៏មានឈ្មោះនួន ឌួងរហូតមក ។ បន្ទាប់មកលោកក៏បានទៅបន្តការ សិក្សាភាសាបាលី ភាសាបារាំងនិងឡាតាំងនៅ វត្តពោធិវាលក្រុងបាត់ដំបង ។ ដល់រៀនចប់ក្នុងជន្មាយុ២៧ឆ្នាំ លោកត្រឡប់មកវត្តឧណ្ណាលោមវិញ លោកក៏បានលាចាកសិក្ខាបទពីព្រះសង្ឃ (រូបថតទី១) ហើយលោកបង្រៀនភាសាបាលីនៅទីវត្តនោះទៅ ។ លោកបានរៀបការជាមួយលោកស្រីម៉ិញ សំយីន (រូបថតទី២) ដែលមានដើមកំណើតនៅខេត្តកំពង់ធំ ។ លោកស្រី ជាបុត្រីរបស់លោកសាស្ត្រាចារ្យម៉ិញ សារី និង លោកស្រីប៊ុត ប្រកប ហើយដែលនៅក្នុងវង្សត្រកូលអ្នកស្នេហាជាតិមួយ របស់លោកតេជោម៉ិញ ។ លោកស្រីមានជាប់ខ្សែស្រឡាយជាមួយនឹងអ្នកម្នាងប៉្លង់ដែលជាមេដោះរបស់សម្ដេចសីហនុ ។ លោកនួន ឌួងជាកូនសិស្សជំនិតរបស់ព្រះអាចារ្យហែមជៀវ ហើយក៏ធ្វើការតស៊ូទាមទារឯករាជ្យពីអាណានិគមបារាំង ជា មួយគ្នានឹងព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ ព្រមជាមួយនឹងព្រះអាចារ្យ ប៉ាង ខាត់, លោកប៉ាច ឈឺន, លោកស៊ឹង ង៉ុកថាញ់, ព្រះអាចារ្យ សូរ ហាយ, អ៊ុក ជា, ខៀវ ជុំ, លោកប៊ុណ្ណច័ន្ទ ម៉ុល, លោកជុំ មួង និង អ្នកផ្សេងដ៏ទៃទៀតមក ។ បន្ទាប់មក, នៅថ្ងៃ ១៧ កក្កដា ១៩៤២ (សូមអញ្ជើញអានសៀវភៅ គុកនយោបាយ របស់លោកប៊ុណ្ណ ច័ន្ទម៉ុល), បារាំងបានបញ្ជាឲ្យគេចាប់ ព្រះអាចារ្យ ហែមចៀវ និងលោកនួន ឌួង ដោយចោទថាជាអ្នកបំបះបំបោររាស្ត្រប្រឆាំងនឹងបារាំង ។ បន្ទាប់ពីនោះមក, នៅថ្ងៃទី ២០ កក្កដា, ខ្មែរនិងព្រះសង្ឃផ្សេងទៀត នាំគ្នាធ្វើបាតុកម្មជាសន្តិភាពដើម្បីទាមទារឲ្យបារាំងដោះលែងលោកទាំងពីរមកវិញ ។ នៅពេលនោះបារាំងបានចាប់លោកប៉ាច ឈឺនទៅបាត់ ហើយបាតុកម្មជាសន្តិភាពក៏បានក្លាយទៅជាមានការប្រយុទ្ធគ្នា រវាងប៉ូលីសនិងបាតុករ ធ្វើឲ្យបារាំងបានលេសដើររកចាប់អ្នកផ្សេងទៀតមាន លោកប៊ុណ្ណច័ន្ទ ម៉ុល, ព្រះអាចារ្យប៉ាង ខាត់ ជាដើម ។ បែរមកលោកនួន ឌួងវិញ គេធ្វើទារុណកម្មលោកជាខ្លាំងក្នុងគុកធំ នៅភ្នំពេញជាមួយព្រះអាចារ្យហែមចៀវ ដោយវាយបញ្ច្រកទឹកត្រី តាមមាត់តាមច្រមុះចងជើងឡើងលើ, សន្លប់ច្រើនដងរហូតដល់គ្រាំគ្រាជាខ្លាំង ។ បន្ទាប់មកគេ បានបញ្ជូនលោកព្រមទាំងព្រះអាចារ្យ ហែមចៀវនិងអ្នកផ្សេងទៀតទៅគុកនៅព្រៃនគរ ដើម្បីកាត់ទោស ។ នៅទីនោះ គេកាត់ទោសលោកប្រហារជីវិតជាមួយព្រះអាចារ្យហែមចៀវនិងលោកប៉ាចឈឺន ប៉ុន្តែក្រោយ មក ម៉ារេហ្សាល់ ប៉េតាំងបាន លើកទោសឲ្យមកនៅត្រឹមនៅជាប់គុកមួយជីវិតវិញ ។ ក្រោយពីការកាត់ទោសរួចហើយ គេក៏បានបញ្ជូនអ្នកទាំងអស់ទៅ គុកកោះត្រឡាច នៅខែមិថុនា១៩៤៣។ លោករងទុក្ខវេទនានៅកោះត្រឡាចមានជំងឺស្ពឹកដៃស្ពឹកជើងហើយ ព្រះអាចារ្យ ហែមចៀវមានប្រឈួនជំងឺមួលជាទម្ងន់ រហូតដល់សុគតលើភ្លៅលោកនៅក្នុងមន្ទីពេទ្យគួរឲ្យអណោចអធម្មក្រៃលែង ។ ក្រោយមក, ដោយជប៉ុនបានវាយឈ្នះបារាំងនៅចុងឆ្នាំ១៩៤៤, ដល់ខែកុម្ភៈ១៩៤៥ ទាហានជប៉ុន បានយក សំបុត្រពីភ្នំពេញឲ្យនាំយកអ្នកទាំងបួននាក់គឺ ព្រះអាចារ្យហែមចៀវ លោកនួន ឌួង លោកប៉ាចឈឺននិងលោកប៊ុណ្ណច័ន្ទ ម៉ុល ទៅស្រុកវិញ ។ ដោយព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ សុគតទៅហើយ, គេក៏បានយកតែលោកទាំងបីនាក់មកព្រៃនគរ រួចមក ភ្នំពេញឲ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ ។
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៩៣
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី៦ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងដាកា ប្រទេស បង់ក្លាដែស្ស នៅឆ្នាំ១៩៩១។
នួន ឌួង
ក្រោយពីបានមកដល់ភ្នំពេញលោកបានបន្តធ្វើនយោបាយនៅក្នុង គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យក្បាលដំរី ប្រឆាំងនឹងសម្ដេច នរោត្តម សីហនុ ហើយឈរឈ្មោះជា បេក្ខជនតំណាងរាស្ត្រនៅដំបន់ក្រចេះក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ ។ ដោយលោកមានធ្វើការប្រឆាំងនឹង សម្ដេចសីហនុ ទើបបាន សម្ដេចអង្គនេះឲ្យគេទៅចាប់ខ្លួនលោក ទើបលោកភៀសខ្លួនចូលទៅក្នុងស្រុកលាវហើយរត់ទៅ ស្រុកសៀមចូលទៅសុរិនតែម្ដង ។ នៅទីនោះលោកធ្វើការតស៊ូជាខ្មែរឥស្សរៈ (រូបថតទី៣) ជាមួយវីរជនមានលោកប៉ក់ កែវ លោកតក់ ថាវនិងលោកសុង សាក់ជាដើម ។ ក្រោយមកទៀត, លោកស្រីសំយីនជាភរិយាបានទៅពឹង ម្ដាយមីង, អ្នកម្នាងប៉្លង់ជាមេដោះរបស់សម្ដេចសីហនុ, ឲ្យទៅទូលមហាក្សត្រីយានីឲ្យលោកជួយលើកលែងទោសលោកនួន ឌួងឲ្យ បានត្រឡប់ចូលស្រុកជួបជុំភរិយានិងបុត្រាបុត្រីវិញ ។ ដើម្បីឲ្យសម្ដេចសីហនុយល់ព្រម, លោកក៏បានចុះខសន្យាថាឈប់ លែងធ្វើនយោបាយរហូតទៅ ។ លោកបានចូលធ្វើការប្រកបចិញ្ចឹមជីវិតនៅធនាគារជាមួយលោក សុង សាក់រហូតមក ។ លោករស់នៅជាមួយភរិយានិងបុត្រាបុត្រីដែលមានគ្នាទាំងអស់៧នាក់ ។ ដោយលោកបានទទួលការគ្រាំគ្រាជាដំណំអំពី ទារុណកម្មកាលនៅក្នុងគុកជាច្រើនលើកច្រើនគ្រា, លោកក៏មានជំងឺហើយទទួលអនិច្ចកម្មទៅនៅឆ្នាំ១៩៦៦ ។ នៅក្រោម សាធារណរដ្ឋរបស់លោកលន់ ណុល, គេបានជូនកិត្តិយសលោកដោយដាក់នាមវិថីមួយ ដែលនៅជិតវិមានឯករាជ្យ (ហួសមួយផ្លូវ) តរហូតដល់មាត់ទន្លេជិតប៊ុលឌិញចាស់ ហៅថាវិថីនួនឌួង ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក, ដល់សម្ដេច សីហនុ ចូលមកស្រុកវិញក្រោយពីរបបខ្មែរក្រហម, ក៏សម្ដេចអង្គនេះយក ឈ្មោះសុរាម្រិតមកដាក់ឈ្មោះវិថីនេះជំនួសវិញ ។
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៩៣
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
បច្ចេកវិទ្យាសារពត៌មាន
សំរាប់លើកដំបូងនៅឆ្នាំ២០០៨ ជនជាតិអាមេរិចជាច្រើនបានរាយការណ៍ ទទួលពត៌មានជាតិរបស់ពួកគេ និង ពត៌មានអន្ដរជាតិពីក្នុងអ៊ិនធឺណិត ការសែតផងដែរ និង អ្នកស្ដាប់ទៅកាន់ទីពត៌មានបានបន្ត កំពុងមកដល់កន្លែងដើម្បីចាប់ផ្ដើមធ្វើនៃកន្លែងពត៌មានថ្មី បានបន្តវិនិយោគនៅក្នុងបច្ចេកវិទ្យាសារពត៌មាន ដោយសារការចាត់ចែងអនុសញ្ញិកពត៌មានដោយសារការចាត់ចែងអនុសញ្ញិកពត៌មាន និង បានបន្តការកើងឡើងនៅអ្នកស្ដាប់សរុបក្នុងអ៊ិនធឺណិត ជាមួយនឹងមនុស្សថ្មីដឹងអន្ដេវាសិកជាប្រយោជន៍សំរាប់ភាពងាយស្រួល ល្បឿន និង ជម្រៅ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៍ដោយឧស្សាហ៍កម្មវិជ្ជាជិវៈបច្ចេកវិទ្យាសារពត៌មាន គឺ កំណើនមិនច្បាស់លាស់អំពីហិរញ្ញវត្ថុនៅអនាគត។ ពីមុនឆ្នាំ២០០៨ ឧស្សាហ៍កម្មបានមានសេចក្ដីសង្ឃឹមថា អ្នកបោះពុម្ភផ្សាយបច្ចេកវិទ្យាពត៌មានត្រូវតែបង្ហាញភស្តុតាង ដែលឲ្យកម្រៃច្រើនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីប្រាក់ទុនតម្លៃសងជម្ងឺចិត្តក្ដីចាញ់នៃសន្មតសន្និសិទសារពត៌មាន។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ យ៉ាងណាក៍ដោយ បច្ចេកវិទ្យាផ្សាយលក់អីវ៉ាន់បានចាប់ផ្ដើមយឺតៗ និង ភាពជឿនលឿនតិចតួចបាន បង្កើតឆ្ពោះទៅការអភិវឌ្ឍន៍ នៃពាណិជ្ជកម្មម៉ូដែល។ ជើងម៉ាមានបំណងសំរាប់ឧត្តមភាព នៅវិជ្ជាជីវៈខាងសារពត៌មានពិពណ៌នា វានៅឆ្នាំ២០០៨ រាយការណ៍នៅសភាពត៌មានទី៦ ដូចសភាពត៌មានល្វីងល្វើយជាដ៍រាប។
ថ្វីបើភាពមិនពិតប្រាកដនៃ បច្ចេកវិទ្យាសារពត៌មាន គឺ សុទិនិយមដោយប្រុងប្រយ័ត្ន អ្នករាយការណ៍កំពុង ពង្រីកបន្ទប់សារពត៌មាន ។ ពួកគេជឿការប្រកាស គឺ សមគួរក្លាយជាចំណូលម៉ូដែល ឧបត្តមផលិតកម្មនៃ បច្ចេកវិទ្យាពត៌មាន។  ពីដំបូង អ្នកដឹកនាំនៅបច្ចេកវិទ្យាពត៌មាន បានពត៌មាន និង អ្នកសង្កេតនៅ រ៉ាឡេក(Raleigh) ខាងជើងខារ៉ូលីនា(North Carolina)។ ស្ទេវ យ៉េលវ៉ីងតុន(Steve Yelvington) បានសរសេសរ នៅលើគេហៈទំព័រភូយធឺ អ៊ិនស្ទិចស្យូត(Poynter Institute) អំពីនានដូ(Nando) ជាម្ចាស់ដោយអែនអូបានជាម្ចាស់ដោយអែនអូ(N&O) សំដីនិយាយដោយ "នានដូ(Nando) បានធ្វើចលនាឆ្ពោះទៅភាពប្រាកដប្រជាជាលើដំបូង វិជ្ជាជីវៈគេហៈទំព័រសារពត៌មានលើ ប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងដ៍ធំក្នុងអ៊ិនធឺណិត ចាប់តាំងពីមិនមានស៊ីអែនអែន (CNN) អ៊ែមអេសអែនប៊ីស៊ី (MSNBC) និង ង្នកដ៍ទៃទៀត។ " វាបានចាប់កំណើតនៅដើមទសវត្សរ៍ទី១៩៩០ ដូចជា "ណាងអូ លាង (NangO Lang) "។ អង្គការពត៌មានជាច្រើនបានផ្អែកទៅលើ ពត៌មានដ៍ទៃដូចជា ការចែកចាយពត៌មានក្នុង អ៊ិនធឺណិត ប៉ន្តែចំនួនពួកគេប្រើប្រាស់នៃបំលាស់ប្ដូរគុណភាពមធ្យមថ្មី។ អង្គការពត៌មានខ្លះ ប្រើគេហៈទំព័រដាច់មុខ ឬ ដូចជា ផ្លូវចូលមិនសំខាន់សំរាប់ មាតិការរឿងរបស់ពួកគេ។ សហគមន៍បច្ចេកវិទ្យាសារពត៌មាន បានស្ថាបនានៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ គឺ អង្គការដ៍ធំបំផុតតំណាង ឲ្យអ្នកសារពត៌មានក្នុងអ៊ិនធឺណិត ជាមួយនឹងសមាជិកច្រើនជាង១៧០០នាក់ អ្នកដែលសំខាន់បំផុត ជាប់ទាក់ទងការប្រជុំការចិញ្ចឹមជិវិត ឬ ការផលិតពត៌មានសំរាប់ការបង្ហាញស្នាដៃ។ អ៊ិនធឺណិតជាប្រពីណីរករឿងឈ្លោះ អង្គការសារពត៌មាននៅចាំបីបួនរបៀប។ ការសែតភាគច្រើនបានចាញ់ក្នុងការឃោសនាជាបក្សពួក នៅក្នុងគេហៈទំព័រ ណាមួយជារឿយៗកម្រិតនៃផលប្រយោជន៍ជួសនៃភូមិសាស្រ្ដ។
ការងារខាងក្រៅតាមប្រពៃណីបង្ខំ
អ៊ិនធឺណិតមានដូចជាដំណើរកើនឡើងច្បាស់លាស់ ទៅកាន់ការចូលរួមជាច្រើន ដោយមនុស្សដែលមិនមែនជាសារពត៌មានធម្មតា ដូច្នេះជាមួយ អ៊ិនឌី មេឌែ (Indy Media) (ម៉ាក់ ភឺរេស)។ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ បានដឹកនាំ ដោយទីចាត់ការស្រាវជ្រាវកណ្ដាល សំរាប់មនុស្ស និង ជូនការចាត់ជាថ្នាក់ នៃអ្នកអានកាសែត និង នៅខណ្ឌៈពេល នៃអ្នកអានផ្ទាល់ក្នុងអ៊ិនធឺណិត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពត៌មាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បច្ចេកវិទ្យា