cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បរិវារសព្ទ
របៀប​ចាត់​ថ្នាក់​នៃ​លំដាប់​ស័ក្តិ​មន្ត្រី​យោធា
កាល ​សម័យ​បុរាណ​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​រៀប​ចំ​ចាត់​ថ្នាក់​មន្ត្រី​យោធា តាម​លំដាប់​កងទ័ព​ជាតិ​រ៉ូម៉ាំង​ដែល​មេ​ក្រុម​នីមួយៗ​មាន​ងារ​ជា​ដេគួរីយ៉ុង (១០ Décurion) សង់ទីរីយ៉ុង (១០០ Centurion) មីលួរីយ៉ុង (១០០០ Millurion) គឺ​នាយ​ត្រួត​១០​នាក់ ១០០​នាក់ និង​១០០០​នាក់ ។ល។ (សូម​អាន​សៀវភៅ​អង្គរ​និង​ប្រទេស​រ៉ូម) ។
ចំណែក ​មន្ត្រី​យោធា​ខ្មែរ​យើង​វិញ មាន​លំដាប់​ថ្នាក់​របៀប​គ្នា​ដែរ​គឺ ៖ នាយ​រយ (នាយ​ត្រួត​មនុស្ស​មួយ​រយ​នាក់), នាយ​ពាន់​ (នាយ​ត្រួត​មនុស្ស​មួយ​ពាន់​នាក់), នាយ​ម៉ឺន (នាយ​ត្រួត​មនុស្ស​មួយ​ម៉ឺន​នាក់), និង នាយ​សែន (នាយ​ត្រួត​មនុស្ស​មួយ​សែន​នាក់) ។
ចំពោះ​នាយ​ម៉ឺន និង នាយ​សែន ដែល​មាន​បណ្ដា​ស័ក្តិ​ធំ​ពេក​ទៅ អ្នក​នៅ​ក្រោម​ឱវាទ​ទាំង​អម្បាលម៉ាន​ពុំ​ហ៊ាន​បន្លឺ​ស័ព្ទ​ស្រដី​ហៅ​ចំ​ងារ​ ថា នាយ​ម៉ឺន ឬ នាយ​សែន​ទេ ម្ល៉ោះហើយ​ពាក្យ​នាយ​មួយ​ម៉ាត់​នេះ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ពាក្យ​មួយ​ថ្មី​ទៀត​ដែល ​មាន​សម្លេង​បង្អុរ​ឡើង​ដោយ​ញញើត​ញញើម​ខ្លាច​ពុំ​ពិរោះ​គាប់​ថា “នាម៉ឺន នាសែន” ទៅ​វិញ រហូត​ទៅ​ដល់​បំបាត់​ពាក្យ “នា” នេះ​ទៅ​ទៀត ហើយ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ហៅ​ថា លោក​ម៉ឺន​ឯក ឬ ម៉ឺន​ទោ ។ល។
ការ​ចេញ​ដំណើរ​នៃ​មន្ត្រី​បុរាណ
ការ​ចេញ​ដំណើរ​នៃ​មន្ត្រី​បុរាណ​នោះ បើ​តាម​លោក ជីវ តាក្វាន់ និង ​បព្វជិត​កាតូលិក​អេស្ប៉ាញ៉ុល ឈ្មោះ សង់ អង់តូនីញ៉ូ (Le Frère dominlcan de San Antonio) ដែល​លោក​បាន​ធ្វើ​សេចក្ដី​រាយការណ៍​ថ្វាយ​ព្រះចៅ ដុង ហ្វីលីប (Don Philippe) នៃ​ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ​ក្រោម​ចំណង​ជើង​ថា “ព្រឹត្តិការណ៍​ជាក់​ស្ដែង​សង្ខេប​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​សតវត្ស ​ទី​ ១៦” ប្រែ​ពី​ភាសា​អេស្ប៉ាញ៉ុល​មក​ជា​ភាសា​បារាំង​ដោយ​លោក​ កាបាតុង (A. Cabaton) បោះពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​រាជធានី​ម៉ាឌ្រីដ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ១៦០៤ បាន​អធិប្បាយ​ថា ៖
ក. នៅ​សម័យ​នោះ មន្ត្រី​ធំៗ​ខ្មែរ​ នឹង​ចេញ​ដំណើរ​ទៅ​ណា​មក​ណា រមែង​មាន​ក្បួន​ហែហម​មុខ​ក្រោយ​មាន​ពេល​រេហ៍ សេនា​បាវព្រាវ មនុស្សម្នា ប្រកប​ដោយ​អាវុធ​គ្រប់​ដៃ និង​គ្រឿង​ប្រដាប់​ផ្សេងៗ​តាម​លំដាប់​ស័ក្តិ​ធំ​តូច​ ដូចជាៈ មន្ត្រី​ស័ក្តិ ​១០ ​ហ៊ូពាន់​ ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​សៀម “ហ៊ួផាន់” (ក្បាល​ពាន់) គ្រឿង​ហែ​ក្បួន​ត្រូវ​មាន​គ្រែ​ស្នែង ពាក្យ​រាជស័ព្ទ​ហៅ​ថា ព្រះ​សលៀង មាន​ក្លស់ ​៥ ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ពណ៌​ក្រហម ឬ​បៃតង​ខៀវ ស្រប​តាម​ឋានៈ​មន្ត្រី​ឆ្វេង​ស្ដាំ ។ល។ ចំពោះ​មន្ត្រី​មាន​ឋានន្តរស័ក្តិ​ពី​ ១០​ ពាន់​ចុះ​មក​ ក្បួន​ហែហម​ជា​កិត្តិយស​មន្ត្រី​ទាំង​នោះ​មាន​ចំនួន​ចុះ​ថយ​ជា​លំដាប់​ មាន​ក្លស់​បាំង​ពី​ ៤​ ចុះ​មក​មួយ ។ល។
ខ. ចំពោះ​ព្រះមហាក្សត្រ​វិញ ក្បួន​ហែហម​ធំ​ជាង​មន្ត្រី ក្លស់​សម្រាប់​បាំង​ជុំ​វិញ​សុទ្ធ​តែ​ពណ៌​ស ឬ​លឿង​តាម​ថ្ងៃ​ធំ ឬ​តូច​ដោយ​ពុំ​មាន​កម្រិត​ចំនួន​ព្រម​ទាំង​គ្រឿង​ប្រដាប់​សម្រាប់​បាំង​ ពន្លឺ​ព្រះអាទិត្យ និង​ បក់​កម្ដៅ ដូចជា បាំងសែន​ដែល​សៀម​ហៅ​ថា ប័ងសួន (ប័ងសុរ័យ) មយូរាឆ័ត្រ ចាមរ ឬ​ បៃមន់ ។ល។ ពាក្យ​ទាំង​នេះ សូម​មើល​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ។
សម្លៀក​បំពាក់
សម្លៀក ​បំពាក់​មន្ត្រី​ខ្មែរ​យើង​តែង​មាន​តាម​លំដាប់​ស័ក្តិ​ជា​មន្ត្រី​ឆ្វេង​ ស្ដាំ ដែល​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ពណ៌​ក្រហម ឬ​បៃតង ត្រូវ​មាន​មួក​មាន​កំពូល​យ៉ត​មាស​ដាំ​ពេជ្រ មាន​សំពត់​អាវ​ចរបាប់​ទាំង​អស់ ព្រម​ទាំង​ស្បែក​ជើង​ស្រោម​ជើង ។
សម្ដី​និយាយ
សម្ដី ​និយាយ​នោះ​សោត ក៏​ត្រូវ​មាន​វរិវារស័ព្ទ​ហែហម​ជា​លំដាប់​ដែរ ។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត ខ្មែរ​យើង​ច្រើន​ប្រឌិត​ពាក្យ​ពេចន៍​ដោយ​ពុំ​មាន​ឫសគល់​ពី​បាលី ឬ​សំស្ក្រឹត ដើម្បី​យក​មក​ប្រើ​តាម​សេចក្ដី​ត្រូវ​ការ​នៃ​អ្នក​ស្រុក ដូចជា​អាទិ៍ ពាក្យ «កណ្ដុំ​ឆែប…ឆា» ដែល​អ្នក​ខ្លះ​ច្រើន​ ភ្លាត់​មាត់​នៅ​វេលា​ចាក់​ក្រឡេក​ប្រលែង​គ្នា​លេង ។ បើ​ពុំ​បាន​ជា​គិត​ យើង​ស្មាន​ថា​ជា​ពាក្យ​អនុករណៈ ឬ​ឧទានសព្ទ ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ គឺ​ជា​ពាក្យ​ចំអាស​មួយ​បែប គួរ​ឲ្យ​កោត​សរសើរ​ថ្វី​ដៃ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បុរាណ​ដែល​ចេះ​យក​ពាក្យ «ឆា» មួយ​ម៉ាត់​មក​ដាក់​បញ្ឆោត​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ក្រោយ​បង្អស់​ ដើម្បី​បង្វែង​ដាន​អ្នក​ផង​កុំ​ឲ្យ​នឹង​សង្ស័យ​រក​អត្ថន័យ​ប្រាកដ​ឃើញ ។
ពាក្យ​នេះ យើង​ព្យាយាម​វែក​ញែក​រក​ហេតុផល​ទៅ យើង​អាច​រក​ឃើញ​ច្បាស់​ថា ជា​ពាក្យ​គន្លាស់​កាត់​មាន​សេចក្ដី​ថា “កណ្ដុំ​ឆែប​មួយ​ដួយ” ។ ពាក្យ​នេះ សូម​ជូន​អស់​លោក​អ្នក​អាន​គន្លាស់​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ​ខ្លួន​ឯង​ទៅ​ចុះ ។
ពាក្យ "ធ្នើ" វិញ​ក៏​មាន​លំនាំ​របៀប​ដូច​គ្នា​ដែរ​គឺ​ពាក្យ "ធ្នើ" ថ្នាក់​លើ ។ រីឯ​ពាក្យ​ «ក្បាក់» ដែល​ជា​ឈ្មោះ​កូន​ជើង​ពាន​ទំនាប់​ច្រើន​ធ្វើ​អំពី​ប្រាក់​វិញ​គឺ​ជា​ពាក្យ «ក្បាក់​ប្រាន» បាន​សេចក្ដី​ថា "ក្បាន​ប្រាក់" ។ សូម​មើល​ពាក្យ​ ចាន​ក្បាន ។
របៀប​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​កូន​ចៅ
តាម ​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​យើង​នៅ​សម័យ​បុរាណ​ ការ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​កូន​ចៅ​នីមួយៗ​គេ​ច្រើន​ប្រកាន់​ណាស់ ។ គេ​ពុំ​មែន​ចេះ​តែ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ដោយ​ពុំ​បាន​រក​គ្រូ​អាចារ្យ​ដើម្បី​ គន់គូរ​ទស្សទាយ​ដោយ​ក្បួន​វេទ​ជាមុន​ឡើយ ។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ ការ​ដាក់​ឈ្មោះ​នេះ គេ​ច្រើន​តម្រូវ​ទៅ​តាម​ឫក្សពារ តាម​ពេលា​ល្អ ឡើងស័ក្ត ឡើង​រាសី សម​តាម​លំដាប់​ថ្ងៃ​ខែ​នៃ​កំណើត​ទារក​ដែល​មាន​អត្ថន័យ​សំខាន់​ស្រប​តាម​ គម្ពី​បាលី និង​ស្រប​តាម​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា​នៃ​មាតា​បិតា​ចំពោះ​អនាគត​នៃ​ទារក​ទាំង​ នោះ ។
នឹង​ឲ្យ​ឈ្មោះ​នោះ​ទៀត គេ​ត្រូវ​កម្រិត​ចំនួន​ព្យាង្គ គឺ​ចំនួន​ពាក្យ​ក្នុង​ឈ្មោះ​នីមួយៗ​ស្រប​តាម​វណ្ណៈ​គ្រួសារ​ដើម្បី​ជា​វិន័យ ​មួយ​សម្រាប់​សម្គាល់​ដោយ​ប្រាកដ​នូវ​អម្បូរ​ ពូជ ពង្ស នៃ​គ្រួសារ​ដូចតទៅ ៖
ក. ចំពោះ​ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះមហាក្សត្រ : ព្រះនាម​នីមួយៗ​ត្រូវ​មាន​ពាក្យ​ពី​បួន​ព្យាង្គ​ ឡើង​ទៅ ដូចជា ព្រះរាជបុត្រ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ វិរកុមារ សុរិយកុមារ ។ ព្រះបរមនាម​ព្រះបាទ​នរោត្ដម គឺ​រាជាវត្តី ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ គឺ​សេរីសុវត្ថិ ។ ខ. ចំពោះ​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស និង​មន្ត្រី​ដែល​ព្រះរាជា​តាំង​ជា​ក្សត្រ​ពេញ​អង្គ ព្រះនាម​ត្រូវ​មាន​យ៉ាង​ច្រើន​ត្រឹម​តែ​បី​ព្យាង្គ ដូចជា វីរិយៈ ប៉ូរក្ខស៊ី ឥន្ទ្រាវង្ស (ក្រុម​ក្សត្រ) បលីវ័ណ្ណ ទេពអរជូន ពិស្ណុលោក (មន្ត្រី​រាជវង្ស) ។ គ. ចំពោះ​បុត្រ​មន្ត្រី គហបតី និង​មន្ត្រី​កិត្តិយស : នាម​បុត្រ​ត្រូវ​មាន​យ៉ាង​ច្រើន​ត្រឹម​តែ​ពីរ​ព្យាង្គ ដូចជា សម្បត្តិ ចម្រើន សុខា សម្បូរណ៍ ។ល។ ឃ. ចំពោះ​បុត្រ​ប្រជារាស្ត្រ​សាមញ្ញ​ទូទៅ : នាម​បុត្រ​មាន​តែ​មួយ​ព្យាង្គ ឬ​មួយ​ម៉ាត់​ទេ ពោល​គឺ​ឈ្មោះ សុខ សៅ ម៉ែន ម៉ុក ជា គង់ ។ល។
បើ ​ប្រជារាស្ត្រ​ទាំង​នេះ បាន​ឡើង​បុណ្យ​ស័ក្តិ​ធ្វើ​ជា​មន្ត្រី​កាលណា គេ​គ្រាន់​តែ​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ឈ្មោះ​ទាំង​នោះ​នូវ​គោរម្យងារ​ ដូចជា ហ្លួង ពញា ឧកញ៉ា ។ល។
អាស្រ័យ ​ដូច​បាន​អធិប្បាយ​ខាងលើ​នេះ​ស​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ចាប់​តាំង​ពី​កិច្ច​ចេញ​ដំណើរ​រហូត​ដល់​សម្ដី​និយាយ​ ព្រម​ទាំង​របៀប​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​កូន​ចៅ​ទៀត ឃើញ​ថា សុទ្ធ​តែ​មាន​របៀប​ជា​លំដាប់​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ទាប មាន​បរិវារ​ហែហម​ជា​កត្តិយស​ជា​ដរាប ។
កំណត់​សម្គាល់ ៖ ការ​បរិយាយ​ខាង​លើ​គឺ​ជា​ភស្តុតាង​ខាង​កំណត់​ត្រា​ដ៏​តូច​មួយ​ ដែល​អាច​នាំ​ឲ្យ​មិត្ត​អ្នក​អាន​​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ពួក​ស្តេច ឬ មន្ត្រី​ក្រោម​បង្គាប់​ រួម​គំនិត​ជា​មួយ​ពួក​អាចារ្យ​ព្រាហ្ម​​នៅ​សម័យកាល​នោះ​បាន​រើស​អើង​ មើល​ងាយ​ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ​​​​​ ដែល​ជា​អំពើ​ដ៏​ថោកទាប​បំផុត ។ ពួក​​ស្តេច​ មន្ត្រី និង ព្រាហ្ម​អាចារ្យ​ ទាំង​នោះ​បាន​ទទួល​យក​​ប្រពៃណី ទំនៀម​ទម្លាប់​​ដ៏​គម្រក់​របស់​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​ ពោល​គឺ​ការ​បែង​ចែក​មនុស្ស​ជា​វណ្ណៈ (ព្រាហ្ម ក្សត្រ វេស្ស និង សូទ្រ) មក​អនុវត្ត​ដោយ​គ្មាន​កែប្រែ​បន្តិចបន្តួច​សោះ ។ នៅ​ក្នុង​សង្គម​ឥណ្ឌា​បុរាណ ក៏​ដូច​ជា​សម័យ​ទំនើប មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​វណ្ណៈ​សូទ្រ​​ទោះ​ទៅ​ដល់​ទី​ណា ទោះ​កែប្រែ​ជំនឿ​ទៅ​កាន់​សាសនា​អ្វី​ក៏​ដោយ (ទាំង​គ្រិស្តសាសនា ទាំង​សាសនា​អ៊ីស្លាម) ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​វណ្ណៈ​​ព្រាហ្ម វណ្ណៈ​ក្សត្រ និង វណ្ណៈ​វេស្ស ដឹង​ភ្លាម​តាម​រយៈ​ឈ្មោះ​របស់​ពួក​សូទ្រ​ ។ ពេល​​ពួក​មនុស្ស​វណ្ណៈ​សូទ្រ​នាំ​កូនចៅ​ទៅ​ចុះ​ឈ្មោះ​ចូល​រៀន​ គ្រូ​បង្រៀន​ត្រូវ​បាន​គេ​តម្រូវ​ឲ្យ​សួរ​រក​វណ្ណៈ​របស់​កុមារ​ទាំង​នោះ ។ បើ​ឪពុក​ម្តាយ​របស់​កុមារ​ទាំង​នោះ​មិន​ប្រាប់​វណ្ណៈ​របស់​កុមារ​ទេ​ ពួក​គ្រូ​ទាំង​នោះ​នឹង​មិន​ចុះ​ឈ្មោះ​ឲ្យ​កុមារ​​ចូល​រៀន​ឡើយ ។ តាម​រយៈ​ត្រកូល (គោត្រនាម ឬ គោត្តនាម) របស់​កុមារ​នោះ ពួក​គ្រូ​ទាំង​នោះ​​ក៏​នឹង​អាច​ដឹង​ភ្លាម​ថា កុមារ​ណា​មក​ពី​វណ្ណៈ​ណា​មួយ ។ ពួក​កុមារ​មក​ពី​វណ្ណៈ​សូទ្រ​ត្រូវ​បាន​គ្រូ​តម្រូវ​ឲ្យ​អង្គុយ​នៅ​ក្រោយ​គេ​បង្អស់ និង ត្រូវ​បរិភោគ​អាហារ ឬ ទឹក​​នៅ​កន្លែង​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​កុមារ​នៃ​វណ្ណៈ​ដទៃ ។
ក្រុមអក្សរ ក
កកិច​កកុច : ពាក្យ​​នេះ​​មាន​​អត្ថន័យ​​ប្រហាក់​​ប្រហែល​​គ្នា​​នឹង​​ពាក្យ​​កិចកុក​​ដែរ គឺ​​បង្ក​​រឿង​​ហេតុ​​ដោយ​​មាន​​គំនិត​​ក្រឡេច​​ក្រឡុច ។​ អាស្រ័យ​​ហេតុ​នេះ​ បរិវារស័ព្ទ "កកុច" អាច​គន្លាស់​បាន​ជា​ពាក្យ "កកុច​ដោយ​មាន​គំនិត​ក្រឡុច​ក្រឡេច" ពោល​គឺ​ "កកិច​ដោយ​មាន​គំនិត​ក្រឡេច​ក្រឡុច" ។ អ្នក​ខ្លះ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ថា "កកិច​កកុក" ។ កក្អាក​កក្អាយ​ : កក្អាយ​​ដោយ​​សើច​​សាបាក គឺ​កក្អាក​​ដោយ​​សើច​​សប្បាយ ។ កញ្ឆក់កញ្ឆែង : ចាប់ទាញកន្ត្រាក់ដោយឥតគួរប្រណី ។ បរិវារស័ព្ទៈ កញ្ឆែង​ដោយឥតកោតក្រក់ គឺកញ្ឆក់​ដោយឥតកោតក្រែង ។<BR> កណ្តោចកណ្តែង : ត្រមោចឯកឯងក្នុងទីស្ងាត់ ។ បិរវារស័ព្ទៈ កណ្តែងតែម្នាក់អោច គឺកណ្តោចតែម្នាក់ឯង ។<BR> កម្ទេចកម្ទី : កម្ទីជាធូលិច គឺកម្ទេចជាធូលី ។<BR> កាក់កប : កាក់គ្រប់ដំណប គឺកបគ្រប់ដំណាក់ ។<BR> កៀនកោះ : កោះចន្លៀនគឺកៀនចន្លោះ ។<BR> កំប្លុកកំប្លែង : កំប្លុកថ្លែង គឺកំប្លែងថ្លុក ។<BR> កំព្រីកំព្រា : កំព្រីដោយឥតមេជា គឺកំព្រាដោយឥតមេជី ។<BR> ក្តីក្តាំ : ក្តាំព្រោះប្រកាន់រៀងខ្លួនតាមចំណី គឺក្តីព្រោះប្រកាន់រៀងខ្លួនតាមចំណាំ ។<BR> ក្បាច់ក្បូរ : គេច្រើនប្រើពាក្យនេះក្នុងវគ្គ "មិនដឹងជាក្បាច់ក្បូរអ្វីទេ! ឬចេះតែក្បាច់ក្បូរណាស់" ដែលយើងអាចបកស្រាយថា ពុំមានការចាំបាច់អ្វីឡើយ! ឬពុំចាំបាច់ទេ! ដូច្នេះបរិវាស័ព្ទ ក្បូរអាចគន្លាស់បានជាពាក្យ ក្បូរចាំដាច់ គឺក្បាច់ចាំដូរ ។<BR> ក្បាលក្បូង : ក្បូងដូចលលាដ៍ដាល គឺក្បាលដូចលលាដ៍ដូង ។<BR> ក្មេងក្មាង : ក្មាងអ្នកជិតខេង គឺក្មេងអ្នកជិតខាង ។<BR> ក្រវេក្រវូ : ជាគ្រាមភាសាមានន័យថារវល់ ឈឺឆ្អាល ។ ក្រវេរឿងរបស់កូ គឺក្រវូរឿងរបស់គេ ។<BR> ក្រីក្រ : ជនក្រីក្រជាជនខ្សត់ខ្សោយលំបាកណាស់ មិនថាតែសម្បត្តិទេ គឺរហូតដល់តំរិះវិជ្ជាផង ។ល។ បរិវារស័ព្ទ : ក្រីអប្រ គឺក្រអប្រិយ ពោលគឺជនក្រខ្សត់លំបាកដែលជាជនមិនគួរស្រឡាញ់រាប់អាន ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ខ
ខ​ខិត ឬ ខង​ខិត : តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បាន​សេចក្ដី​ថា ប្រកាន់​ទុក ចំណាំ​ទុក​នូវ​របស់​អ្វី​មួយ​ថា​ជា​របស់​ខ្លួន ដោយ​ដាក់​សញ្ញា​ជា​សម្គាល់ ។ ឃ្មុំ​នេះ​មាន​គេ​ខខិត​ហើយ ។ មាន​អ្នក​ស្រុក​ខ្លះ​ប្រើ​ពាក្យ ខខិត​ នេះ​ថា ខងខិត វិញ ។ ពាក្យ​ ខងខិត​ ដូចជា​សមរម្យ​ជាង​ពាក្យ ខខិត ព្រោះ​បរិវារស័ព្ទ​ "ខង" អាច​គន្លាស់​បាន​ជា​ពាក្យ "ខង​ទុក​ជា​ទ្រព្យ​ក្នុង​មួយ​របិត" គឺ "ខិត​ទុក​ជា​ទ្រព្យ​ក្នុង​មួយ​របង" ពោល​គឺ​ជា​ទ្រព្យ​ជាប់​បំណង មាន​ម្ចាស់​គេ ហាក់​ដូចជា​ទ្រព្យ​មួយ​នៅ​ក្នុង​របង​ផ្ទះ ។ ខាប់ខណ្ឌ ឬ ខណ្ឌខាប់ : តាមវចនានុក្រមបានសេចក្ដីថា ដែលចង្អៀតណែនណាន់ ប៉ុន្តែមានខណ្ឌជាជួរ ជាសង្កាត់ ដាច់ដោយប៉ែក ដោយឡែកពីគ្នា ។ ទីចង្អៀតខាប់ខណ្ឌ មនុស្សច្រើនពាន់ឈរខាប់ខណ្ឌតាន់តាប់ ។ បរិវារស័ព្ទ “ខាប់” អាចគន្លាស់បានជាពាក្យ “ខាប់ច្រើនពាន់ចង្អៀតតាប់តាន់” គឺ “ខណ្ឌច្រើនពាន់ចង្អៀតតាន់តាប់” ។ ខិតខំ : ខិតធ្វើការឲ្យអស់ពីចំ គឺខំធ្វើការឲ្យអស់ពីចិត្ត ។<BR> ខ្ជះខ្ជាយ : ខ្ជាយជះចោលដោយរាត់រះ គឺខ្ជះជះចោលដោយរាត់រាយ ។<BR> ខ្នល់ខ្នើយ : ខ្នល់សម្រាប់កើយ គឺខ្នើយសម្រាប់កល់ ។<BR> ខ្លាំងក្លា : ក្លាគ្រប់ប្រកាំង គឺខ្លាំងគ្រប់ប្រការ ។<BR> ខ្វល់ខ្វាយ : ខ្វាយក្នុងរូបកល់ គឺខ្វល់ក្នុងរូបកាយ ។<BR> ខ្វាយរកមធ្យោបល់ គឺខ្វល់រកមធ្យោបាយ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ គ
គិតគូរ : គូរដើម្បីឲ្យធិត គឺគិតដើម្បីឲ្យធូរ ។<BR> គំរោះគំរើយ : គំរើយព្រៃផ្សៃយ៉ាងជម្លោះ គឺគំរោះព្រៃផ្សៃយ៉ាងជម្លើយ ។<BR> គ្រាំគ្រា : ដែលចាស់ណាស់ ទ្រេតទ្រោម ទ្រុឌទ្រោម ។ បរិវារសព្ទ : គ្រាដោយចាស់ជរាំ គឺគ្រាំដោយចាស់ជរា ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ឃ
ឃោរឃៅ : កាចខ្លាំងឥតមេត្តាប្រណី ។ បរិវារសព្ទ : ឃៅដោយចិត្តអាស្រូ គឺឃោរដោយចិត្តអាស្រូវ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ង
ងងឹតងងល់ : ងងល់មើលមិនយឹត គឺងងឹតមើលមិនយល់ ។<BR> ងរងក់ : ងក់មួយសំប៊រ គឺងរមួយសំបក់ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ច
ចង្អៀតចង្អល់ : ចង្អល់តប់ប្រមៀត គឺចង្អៀតតប់ប្រមល់ ។<BR> ចានក្បាន : ក្បានគ្នាតែនឹងចែ គឺក្បែរគ្នាតែនឹងចាន ។<BR> ចែចង់ : ចែល្បូងឲ្យព្រមដោយតាមដោយផ្លូវស្នង់ គឺចង់ល្បួងឲ្យព្រម ដោយតាម ដោយផ្លូវស្នេហ៍ ។<BR> ចែចូវ : ចូវដើម្បីបើកផ្លែ គឺចែដើម្បីបើកផ្លូវ ។<BR> ចំណីចំណុក : ចំណុកច្រើនគ្រប់ម៉ី គឺចំណីច្រើនគ្រប់មុខ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ឆ
ឆោមឆាយ : ឆាយល្អល្បីទៅឆ្ងោម គឺឆោមល្អល្បីទៅឆ្ងាយ ។<BR> ឆ្មើងឆ្មៃ : ឆ្មៃវាយឫកឲ្យមានតម្លើង គឺឆ្មើងវាយឫកឲ្យមានតម្លៃ ។<BR> ឆ្លេឆ្លា : ឆ្លេដោយស្ទុះហា គឺឆ្លាដោយស្ទុះហេ ។<BR> ឆ្អែតឆ្អន់ : ឆ្អន់គ្រប់ក្រែត គឺឆ្អែតគ្រប់គ្រាន់ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ជ
ជាតិជៅ : រសជាតិ​សំខាន់​ដែល​មាន​ប្រចាំ​ក្នុង​អាហារ ក្នុង​គ្រឿង​បរិភោគ​គ្រប់​ប្រភេទ ឬ​ក្នុង​តម្រេក ។ល។ សម្ល​នេះ​មាន​ជាតិជៅ​ណាស់ ។ បរិវារសព្ទ : ជៅ​នេះ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បុរាណ ប្រហែល​ជា​មាន​គំនិត​ប្រដូច​ទៅ​នឹង​រសជាតិ​ដ៏​សំខាន់ ពិសេស​ជាង​គេ​ក្នុង​លោក​ ពោល​គឺ រសជាតិ​ឆ្ងាញ់​មួយ​ប្រភេទ ក្នុង​តម្រេក ដូច្នេះ បរិវារសព្ទ ជៅ​នេះ​យើង​អាច​ដោះស្រាយ​បាន​ជា​វគ្គ​មួយ​ថា​ ៖ ជៅ​នៅ​កៀន​ភ្លាត គឺ​ជាតិ​នៅ​កៀន​ភ្លៅ ពោល​គឺ​មាន​តែ​រសជាតិ​កន្លែង​នេះ​ហើយ​ដែល​មាន​ឱជារស​សំខាន់​ជាង​គេ​ក្នុង​លោក ។<BR> ជ្រុលជ្រួស : ជ្រួសដើរហ៊ុល គឺជ្រុលដើរហួស ។<BR> ជ្រោមជ្រែង : ជ្រោមដោយចោមរែង គឺជ្រែងដោយចោមរោម ។<BR> ជំទាវជំទោក : ជំទោក​បាន​មក​ពី​ស្នាវ គឺ​ជំទាវ​បាន​មក​ពី​ស្នូក (ប្រដាប់​ភេទ) ។ នេះ​គឺ​ជា​ពាក្យ​បន្តុះ​បង្អាប់​ដល់​មនុស្ស​ស្រី​មួយ​ចំនួន​ដែល​គ្មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា ឬ គោរម្យងារ​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​​ព្រះ​រាជក្រិត្យ ប៉ុន្តែ​ចង់​ឲ្យ​ប្រជាជន​ហៅ​ពួក​គេ​ថា លោក​ជំទាវ ។ ស្ត្រី​ទាំង​នោះ​ជា​មនុស្ស​​មាន​មោទនភាព​ខ្ពស់​ក្រៃ​ពេក ប្រើប្រាស់​អំណាច​របស់​ប្តី​ជា​មន្ត្រី, ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ និង បក្សពួក ដើម្បី​ជិះជាន់​ គំរាមកំហែង កេង​ប្រវញ្ច​ប្រជាជន​ស្លូតត្រង់​តាម​អំពើ​ចិត្ត ។ ដូច្នេះ​ទើប​ប្រជាជន​នាំ​គ្នា​ប្រើពាក្យ​ទាំង​នេះ​ពីក្រោយ​ខ្នង ឧទាហរណ៍ "​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​នៅ​វត្ត​យើង​ឆ្នាំ​នេះ​មាន​ ពួក​អាច់ម៉ាដុំ (ឯកឧត្តម) អ្នក​មីនាង (ស្ត្រី​ជាប់​ខ្សែ​ស្តេច) និង ជំទាវជំទោក​ ច្រើន​គរ​ដឹក​មក​ចូលរួម" ។ យោង​តាម​សៀវភៅ​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃរាជ​ ជួន ណាត ពាក្យ​ ជំទាវ គឺ​ជា​ បណ្តា​ស័ក្តិ​សម្រាប់​ស្ត្រី​ជា​ភរិយា​សេនាបតី ដោយ​ព្រះ​ករុណា​ជា​ម្ចាស់​ជីវិត ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​តាំង ឧទាហរណ៍ លោក​ជំទាវ (លោក​ស្រី) ។ បណ្តាស័ក្តិ​នេះ ទោះ​បី​ភរិយា​របស់​មន្ត្រី​ស័ក្តិ​ ១០ ហ៊ួរ​ពាន់​ឯ​ទៀត​ៗ ក្រៅ​ពី​សេនាបតី​ក៏​ដោយ, ស្រេច​នឹង​ព្រះ​ករុណា​ជា​ម្ចាស់​ជីវិត, បើ​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តា​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​តាំង​ក៏​បាន ។ ពាក្យ​នេះ កាល​ពី​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ ប្រហែល​ជា​ហៅ​ ចាំ​ទាវ ឬ ចំ​ទាវ ទេ​ដឹង ? ព្រោះ​បាន​សង្កេត​ឃើញ​ថា ប្រហែល​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​សៀម​សម័យ​បុរាណ​យូរ​អង្វែង​ហើយ​ថា ប្រៈចាំទាវ (អាន​ថា ប្រាក់ចាំថាវ) ប្រែ​ថា "ប្រចាំ​ជើង" ឬ ហ្យិង​ប្រៈចាំ​ទាវ (អាន​ថា យិង​ប្រាក់ចាំ​ថាវ) ប្រែ​ថា "​ស្ត្រី​ប្រចាំ​ជើង" គឺ​ស្ត្រី​អ្នក​នៅ​ប្រចាំ​ការ​បម្រើ​ជិត​ជើង​ស្វាមី (ភរិយា), ជា​ពាក្យ​ប្រែ​ចេញ​មក​អំពី​​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង បាលី ថា បាទបរិចារិកា ? ​
ក្រុមអក្សរ ឈ
ឈូឆរ : ឆរដោយអរអ៊ូ គឺឈូដោយអ៊ូអរ ឬឆរទៅស្រ៊ូ គឺឈូទៅស្រ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ដ
ដាច់ដោច : ដោចល្ហាច់ គឺដាច់ល្ហោច ឬដាច់ហិនហោច ។<BR> ដំណែដំណឹង : ដំណែដោយហូរហឹងគឺដំណឹងដោយហូរហែ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ត
តាក់តែង : តាក់ឲ្យបានល្អចែង គឺតែងឲ្យបានល្អជាក់ ។<BR> តឹងតែង : តែងឲ្យដូចខ្សែខ្លឹងគឺតឹងឲ្យដូចខ្សែខ្លែង ។<BR> តូចតាច : តាចមែនតែច្រើនកូច គឺតូចមែនតែច្រើនកាច ។<BR> តាចគ្មានអំណូច គឺតូចគ្មានអំណាច ។<BR> ត្រាណត្រើយ : ត្រាណអវសោយ គឺត្រើយអវសាន ។<BR> ត្រួតត្រា : ត្រាមើលពិនិត្យគួត គឺត្រួតមើលពិនិត្យការ ។<BR> ត្អូញត្អែរ : ត្អែរចែប៉ប្រូញ គឺត្អូញចែប៉ប្រែ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ថ
ថ្កុំថ្កើង : ថ្កុំឧត្តមឧត្តើង គឺថ្កើងឧត្តុង្កឧត្តម ។<BR> ថ្នាក់ថ្នម : ថ្នាក់មិនឲ្យអម គឺថ្នមមិនឲ្យអាក់ ។<BR> ថ្លោះធ្លោយ : ធ្លោយដោយមានការបណ្តែតបណ្តោះ គឺថ្លោះដោយមានការបណ្តែតបណ្តោយ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ទ
ទាក់ទង : ទងឲ្យត្រូវតាមទំនាក់ គឺទាក់ឲ្យត្រូវតាមទំនង ។<BR> ទូលំទូលាយ : ទូលំធាយ គឺទូលាយធំ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ធ
ធនធាន : ធានដែលជាសម្បត្តិអ្នកមុន គឺធនដែលជាសម្បត្តិអ្នកមាន ពោលគឺសម្បត្តិដែលគង់វង់នៅឬកំពុងទ្រទ្រង់នៅ ។<BR> ធ្ងន់ធ្ងរ : ធ្ងរដូចនៅក្រោមគំនន់ គឺធ្ងន់ដូចនៅក្រោមគំនរ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ប
បន្លែបន្លុក : បន្លុកគ្រប់ម៉ែ គឺបន្លែគ្រប់មុខ ។<BR> បីបម : បមដោយថ្នី គឺបីដោយថ្នម ។<BR> ប្រែប្រួល : ប្រួលព្រោះមានការមិនស្រែ គឺប្រែព្រោះមានការមិនស្រួល ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ផ
ផូរផង់ : ផង់ដោយត្រចូរ គឺផូរដោយត្រចង់ ។<BR> ផ្តេកផ្តិត : ផ្តិតស្រឡាញ់ដោយជាប់ចេក គឺផ្តេកស្រឡាញ់ដោយជាប់ចិត្ត ។<BR> ផ្ទះសំបែង : សំបែង​អាត់ គឺ​សម្បត្តិ​ឯង ។
ក្រុមអក្សរ ភ
ភ្លើតភ្លើន : ភ្លើនសប្បាយភ្លេចខ្លួនដោយភាន់ចិត្តក្រអ៊ើន គឺភ្លើនសប្បាយភ្លេចខ្លួនដោយភាន់ចិត្តក្រអើត ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ម
មនុស្សម្នា : ម្នាចាំការពុះ គឺមនុស្សចាំការពារ ឬម្នាជាបរិពុះ គឺមនុស្សជាបរិពារ ។<BR> មមើមមាយ : មមាយនិយើ គឺមមើនិយាយ ឬមមាយរាយមើ គឺមមើរាយមាយ ។<BR> ម៉ឹងម៉ាត់ៈ ម៉ាត់ដោយដាច់ណឹង គឺម៉ឹងដោយដាច់ណាត់ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ យ
យូរយា : យារហួសច្រើនវេលូរ គឺយូរហួសច្រើនវេលា ។<BR> យំយែក : យែកស្រុម គឺយំស្រែក ។<BR>
ក្រុមអក្សរ រ
រវើរវាយ : រវាយនិយាយផ្តេសផ្តាសរាយមើ គឺរវើនិយាយផ្តេសផ្តាសរាយមាយ ។<BR> រួសរាយ : រាយមាត់យ៉ាងពព្រួស គឺរួសមាត់យ៉ាងពព្រាយ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ល
លះលែង : លះគ្នាដាច់ជ្រះស្រឡែង គឺលែងគ្នាដាច់ជ្រះស្រឡះ ឬលះគ្នាដោយដាច់សង្វែង គឺលែងគ្នាដោយដាច់សង្វាស ។<BR> ល្អល្អាច់ : ល្អាច់ដ គឺល្អដាច់ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ វ
វត្តវ៉ា
វាងវៃ : វាងដោយជំនាញយ៉ាងរហ័សពុំមានលំអ៊ៃ គឺវៃដោយជំនាញយ៉ាងរហ័សពុំមានលំអៀង ។<BR> វិសេសវិសាល : វិសាលល្អប្រសើរត្រកេស គឺវិសេសល្អប្រសើរត្រកាល ។<BR> វត្តវ៉ា : វ៉ាលោកទាត់ គឺវត្តលោកតា។<BR>
ក្រុមអក្សរ ស
សងសឹក : សឹកតបវិញដោយអំពើអាក្រក់ពន់ឡង គឺសងតបវិញដោយអំពើអាក្រក់ពន្លឹក ។<BR> សមសួន : សួននឹងខ្លំ គឺសមនឹងខ្លួន ពោលគឺឫកពារសមតាមវណ្ណៈខ្លួន មិនហួសប្រមាណ ។<BR> សម្លសម្លុក : សម្លុកបង់ប្រហ គឺសម្លបង់ប្រហុក ។<BR> ស្នេហ៍ស្នង : ស្នងនៃមាសបែ គឺស្នេហ៍នៃមាសបង ។<BR> ស្បថស្បែ : ស្បែដោយពាក្យសច្ចាប្រកាសថាមិនកត់ គឺស្បថដោយពាក្យសច្ចាថាមិនកែ ។<BR> ស្លេកស្លាំ : ស្លេកប៉ាំង គឺស្លាំងពេក ។
<BR>
ក្រុមអក្សរ ហ
ហួងហែង : ហែងសម្បត្តិទុកសម្រាប់ខ្លួនអួង គឺហួងសម្បត្តិទុកសម្រាប់ខ្លួនឯង ។<BR>
ក្រុមអក្សរ ឡ
ឡូឡា : ឡាដោយអានាចូរ គឺឡូដោយអានាចារ ។<BR>
ក្រុមអក្សរ អ
អានាចារ : ការប្រព្រឹត្តខុសបែបបទសណ្តាប់ធ្នាប់ ។<BR> អាចារ្យអាចុំ : អាចុំលោកគ្រូខ្ញារ គឺអាចារ្យលោកគ្រូខ្ញុំ ។<BR>
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វេយ្យាករណ៍ខ្មែរ
គឹម តុក​ចើង
ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ គឹម តុក ចើង (កន្តធម្មោ) អតីតព្រះមេគណខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ព្រះអង្គប្រសូត ថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែកក្តិក ឆ្នាំ ជូតអដ្ឋស័ក ព.ស.២៤៧៩ ត្រូវនឹង ថ្ងៃទី ១៥ ខែវិច្ឆិកា គ.ស.១៩៣៥ ។
សុគតនៅក្នុងពន្ធនាគារ ខេត្តព្រះត្រពាំង នៃបក្សកុម្មុយនិស្តយួននាថ្ងៃទី ១៨ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨៦ (ព្រះជន្ម ៥១ វស្សា) ។
ប្រវត្តិ
ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ គឹម តុក ចើង (កន្តធម្មោ) ប្រសូតថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែកក្តិក ឆ្នាំជូតអដ្ឋស័ក ព.ស.២៤៧៩ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ១៥ ខែវិច្ឆិកា គ.ស. ១៩៣៥ នៅភូមិដំបងពាក់ ឃុំរំដួលស្រុក ថ្កូវ ខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ពេលធំដឹងក្តី្ត ម្តាយឪពុកបាននាំចូលទៅនៅវត្តសុវណ្ណទេព្វីឯកវិមលារាម (ដំបងពាក់) ដើម្បីសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ និងសាងផ្នួស ។ ក្រោយពី បានសាងផ្នួសព្រះអង្គបានព្យាយាមសិក្សាពីអក្សរសាស្ត្រខ្មែរនិង ធម៌ អាថ៌គម្ពីរដីកា នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាឥតមានល្អៀង ។
ជីវិតបដិវត្តន៍
ឆ្នាំ ១៩៦៥ ព្រះអង្គបានចូលជាសមាជិកនៃបក្សកុម្មុយនិស្តយួនដើម្បី ធ្វើបដិវត្តន៍ដេញកងទ័ពអាមេរិចកាំង និងយួនសេរីចេញពីដែនដី កម្ពុជាក្រោម ។
ការរងទារុណកម្មក្នុងគុកបក្សកុម្មុយនិស្តយួន
កុម្មុយនិស្តយួននា ខេត្តព្រះត្រពាំង (Tỉnh Cửu Long) ដោយ ការធ្វើឃាតពីសំណាក់អាជ្ញាធរអាណានិគមបក្សកុម្មុយនិស្តយួន ។ ព្រះអង្គរងទារុណកម្មនៅក្នុងពន្ធនាគារយួនអស់រយៈពេលពីរឆ្នាំ មួយខែប្រាំថ្ងៃ ( ១៣ វិច្ឆិកា ១៩៨៤ ដល់ ១៨ ធ្នូ ១៩៨៦ ) ។
ការសុំទោសពីសំណាក់អាជ្ញាធរអាណានិគមបក្សកុម្មុយនិស្តយួន និងសំណងទៅលើជីវិតព្រះអង្គ
ក្រោយពីបានធ្វើឃាតព្រះអង្គឲ្យសុគតនៅក្នុងពន្ធនាគារពួកយួនកុម្មុយនិស្ត បានសុំទោសដល់ព្រះសង្ឃប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរក្រោមនិងក្រុមគ្រួសារ ព្រះអង្គថា«ដោយសារបក្សកុម្មុយនិស្តយួនបានយល់ច្រឡំទៅលើព្រះអង្គ» ហើយសងទៅក្រុមគ្រួសារវិញដោយតម្លៃ ២ លានដុងនៃជីវិត គឹម តុក ចើង ។
វណ្ណកម្មជាស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង
ពេលដែលព្រះអង្គនៅមានព្រះជន្មនៅឡើយព្រះអង្គបានរៀបរៀងសៀវភៅស្តីពីបុណ្យកឋិនទានមួយឈ្មោះថា «បញ្ហាបឋមកឋិន» មានពីរភាគ បាន បោះពុម្ភនាព.ស.២៥១៥ គ.ស.១៩៧១ ។
យោងតាមអារម្ភកថារបស់ព្រះអង្គដែលបានសរសេរបញ្ជាក់ពីមូលហេតុ ដែលនាំឲ្យកើតសៀវភៅ«បញ្ហា បឋមកឋិន»នោះថា ៖ «ហេតុដែលនាំ ឲ្យកើតសៀវភៅបញ្ហាបឋមកឋិននេះឡើង ដោយសារបញ្ជារបស់ព្រះ ឧបជ្ឈាយ៍ ថាច់ ខ្មៅ ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំ និងព្រះចៅអធិការ ញៀវ កែម ព្រះអាចារ្យ វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ព្រះពហុសូត្រ ស៊ើង លឿង និងមន្ត្រី សង្ឃក្នុងនិគមថ្កូវទាំងមូលជាប្រធានចាត់ឲ្យខ្ញុំព្រះករុណា អាត្មាភាព រៀបរៀង គឺចម្លងតាមក្បួនបុរាណដែលមានអក្សរថៃ (សៀម) ។ ចំពោះ ការបរៀងនេះ ខ្ញុំព្រះករុណា អាត្មាភាព បានពឹងទៅលើព្រះមហា ហាញ់ វណ្ណជាព្រះគ្រូរបស់ខ្ញុំ និង ព្រះមហា ឡឹម សួងជាសមណាធិការ (ចាង ហ្វាង) ព្រះមហា ឡឹម ហាយ ឲ្យជួយពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់សេចក្តីដរាបដល់ សៀវភៅនេះបានសម្រេច។ យក៏យកទៅចាត់ការបោះពុម្ភផ្សាយជាសាធា រណៈប្រយោជន៍ក្នុងសាសនមណ្ឌល» ។
ទស្សនៈសំខាន់ៗរបស់ព្រះអង្គ
ទោះបី ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ គឹម តុក ចើង (កន្តធម្មោ) ត្រូវបានយួន កុម្មុយនិស្តធ្វើឃាតឲ្យសុគតទៅហើយ ក៏ដោយតែគំនិតនិងឧត្តមគតិ របស់ព្រះអង្គឋិតនៅក្នុងសតិអារម្មណ៍របស់កូនចៅខ្មែរក្រោមគ្រប់ សម័យកាលគ្មានពេលណារសាយឡើយ ៕
ឯកសារ​យោង​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
កណ្ដុរ (Rat)
កណ្ដុរ (Rat) គឺជាសត្វកកេរដែលមានទំហំមធ្យម កន្ទុយវែង ប្រភេទសត្វកណ្តុរត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងលំដាប់សត្វកកេរ ប៉ុន្តែសត្វកណ្ដុរដែលមានលក្ខណៈធម្មតាត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រភេទ Rattus ប្រភេទសត្វកណ្តុរផ្សេងទៀតរួមមាន Neotoma (កណ្តុរកញ្ចប់) Bandicota (កណ្ដុរបង់ឌីឃូត) និង​ Dipodomys (កណ្ដុរកង់ហ្គូរូ)
កណ្តុរជាធម្មតាត្រូវបានសម្គាល់ពីសត្វកណ្តុរតាមទំហំរបស់វា ឈ្មោះទូទៅនៃសត្វកកេរត្រកូលកណ្ដុរដ៏ធំមួយនឹងរួមបញ្ចូលពាក្យ "rat"​ ខណៈពេលដែលឈ្មោះរបស់ត្រកូលកណ្ដុរតូចជាងនឹងរួមបញ្ចូល "mouse" ពាក្យទូទៅ Rat និង Mouse គឺមិនជាក់លាក់តាមនិទ្ទេស នៅលើពិភពលោកមានសត្វកណ្ដុរចំនួន 56 ប្រភេទដែលគេស្គាល់។
សឺង វង់
ព្រះតេជព្រះគុណ មហា សឺង វ៉ង់ អតីត​ព្រះបាឡាត​គណខេត្តព្រះត្រពាំង ជាអនុ​ប្រធាន​នៃ​គណៈកម្មការ​ការពារ​សន្តិភាព​ពិភព​លោក​នៅ​កម្ពុជាក្រោម ។ ព្រះអង្គ​ប្រសូត្រ​ឆ្នាំ ១៨៨៦ សុគត ឆ្នាំ ១៩៦៣ ជាអ្នកចលនាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ និងជាអ្នកប្រឆាំងនឹងរបបអាណានិគមយួន និងបារាំងក្នុង​ការ​ទាម​ទារ​សិទ្ធិ​ជូន​ខ្មែរ​ក្រោម​នៅកម្ពុជាក្រោម ។
ប្រវត្តិសង្ខេប
ព្រះតេជព្រះគុណ មហា សឺង វ៉ង់ ប្រសូត្រឆ្នាំ គ.ស.១៨៨៦ នៅភូមិចេកជ្រុំ(ấp Kim Hòa) ឃុំ ចេកជ្រុំ (Xã Kim Hòa) ស្រុកផ្នោដាច់ (huyện Cầu Ngang) ខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ពេលធំដឹងក្តីម្តាយឪពុកបាននាំព្រះអង្គចូល ទៅស្នាក់នៅក្នុងវត្តជយសត្ថារតនឧត្តម (ចេកជ្រុំ) ឋិតនៅក្នុងភូមិឃុំស្រុកខាងលើ ហើយបានសាងផ្នួសជាសមណេរនាឆ្នាំគ.ស.១៩០១ ពេលព្រះអង្គអាយុបាន ១៥ ឆ្នាំ ។ ក្រោយពីបានសាងផ្នួស ព្រះអង្គបាននិមន្តចេញពីវត្តកំណើតរបស់ខ្លួនទៅគង់នៅក្នុងវត្តមួយចំនួន នៅខេត្តព្រះត្រពាំងដូចជាវត្តពោធិស្យារាម (កាន់ស្នម) ស្រុកផ្នោដាច់វត្តពោធិវង្សកំពង់ដូង ស្រុកកញ្ចោង វត្តអង្គររាជបុរី (អង្គ)និងវត្តពោធិសាលរាជ (កំពង់) ជាដើម ដើម្បីស្វែងរកចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗ ដូចជាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ និងក្បួនគម្ពីរធម៌អាថ៌ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ។ឆ្នាំ ១៩២៦ ព្រះតេជព្រះគុណ សឺង វ៉ង់ ត្រូវបានពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរក្រោម ចំណុះងវត្តចេកជ្រុំតែងតាំងឲ្យធ្វើជាព្រះចៅអធិការវត្ត ។
ចលានាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ
ក្រោយមក ព្រះអង្គបានផ្តើមឲ្យមានចលនាការសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ចាប់ពីថ្នាក់បឋមសិក្សា រហូតដល់ថ្នាក់ពុទ្ធិកសិក្សា នៅតាមវត្តនានាទូទាំងខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ចលនាសិក្សាអក្សរសាស្ត្រនេះបានរីកដុះដាលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ដោយបណ្តុះបណ្តាលបានព្រះសង្ឃខ្មែរក្រោមឲ្យក្លាយ​ទៅ​ជា​អ្នក​ស្នេហា​ជាតិ​និង​បញ្ញវន្ត​ជា​ច្រើន​អង្គនិងរូប ។
ចលនាប្រឆាំងយួនសេរីរណបអាមេរិចកាំងដើម្បីការពារពូជសាសន៍ខ្មែរក្រោម
ឆ្នាំ ១៩៥៧ ព្រះតេជព្រះគុណ សឺង វ៉ង់ ត្រូវ បានព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរក្រោមនៅខេត្តព្រះត្រពាំង តែងតាំងឲ្យធ្វើជាមេគណខេត្ត។ គោលនយោបាយរំលាយពូជសាសន៍ខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោមឲ្យក្លាយទៅជាជនជាតិយួន និងការបិទសិទ្ធិខ្មែរក្រោមគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា តាមអនុក្រិត្យលេខ ១០/៥៩ របស់រដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការយួន ង៉ូ ដិញយ៉េម (Ngô Đình Diệm) បានធ្វើឲ្យព្រះសង្ឃនិង​ពលេដ្ឋខ្មែរក្រោមមានការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង ។
ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦០ ក្នុងឪកាសបុណ្យសែន ដូនតា (បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ)ព្រះតេជព្រះគុណ មហា សឺង វង្ស បានដឹកនាំក្រុមបាតុករជាព្រះសង្ឃ និងពលរដ្ឋខ្មែរក្រោមជាង ៤០.០០០ អង្គនិងរូបធ្វើមហាបាតុកម្មមួយនៅមុខការិយាល័យ ប្រធានខេត្តព្រះត្រពាំង ក្នុងការទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិ បាលអាណាគមយួនបញ្ឈប់ការ ចាប់ព្រះសង្ឃផ្សឹកទៅធ្វើទាហាន និងសុំកុំឲ្យមានការទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតាមវត្តអារាមខ្មែរក្រោមនានាជា ដើម ។ ការធ្វើមហាបាតុកម្មនេះរបស់ ខ្មែរក្រោម ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការរំលាយពូជសាសន៍ និងព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរក្រោម ពីសំណាក់អាណា និគមយួនខាងត្បូង ដែលជារដ្ឋាភិបាលមួយអាយ៉ងរបស់អាមេរិចកាំង នោះពួកយួនកុម្មុយនិស្តខាងជើងបានកេងប្រវ័ញ្ចផលប្រយោជន៍ន យោបាយពីការតស៊ូ របស់ខ្មែរក្រោមមិនតិចឡើយដោយពួកគេបានស្រែក និងប្តឹងដល់អន្តរជាតិថាសហរដ្ឋអាមេរិចបានរំលោភសិទ្ធិ សេរី ភាពសាសនាខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោម(យួនខាងត្បូង) ។
តួនាទីនៅក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្តយួន
ក្រោយពីការធ្វើមហាបាតុកម្មនោះមក បក្សកុម្មុយនិស្តយួនបានទទួលការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់អន្តរជាតិ និងដើម្បីទទួលបានផល​ប្រយោជន៍​ដ៏​មហិមា​នេះ​តទៅទៀត នៅខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦១ព្រះតេជព្រះគុណមហា សឺង វ៉ង់ ត្រូវបានបក្សកុម្មុយនិស្តយួនតែងតាំងឲ្យព្រះអង្គធ្វើជាទីប្រឹក្សានៃរណ សិរ្សជាតិរំដោះភាគខាងត្បូង(Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam) ។ ក្រោយមកព្រះអង្គត្រូវ បានជាប់ឆ្នោតជាអនុប្រធាននៃគណៈ កម្មការការពារ សន្តិភាពពិភពលោកនៅកម្ពុជាក្រោម(យួនខាង ត្បូង) (Phó chủtịch Hội đồng bào hòa bình thếgiới miền nam Việt Nam) ។
ព្រះអង្គត្រូវបានយួនកុម្មុយនិស្តធ្វើឃាតនៅខេត្តទឹកខ្មៅ
ដោយបក្សកុម្មុយនិស្តយួនបារម្ភ​ពីឥទ្ធិពល របស់ព្រះអង្គក្នុងការ ចលនាឲ្យខ្មែរក្រោមប្រឆាំងនឹង ពួកគេវិញ នៅពេលអនាគតដើម្បី សិទ្ធិសេរីភាពជូនខ្មែរក្រោមនោះ នៅ ថ្ងៃទី ០៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៦៣ ពួកយួនបានធ្វើឃាតព្រះអង្គនៅក្នុងតំបន់តស៊ូមួយឋិតនៅក្នុងខេត្ត ទឹកខ្មៅ ។ ក្រោយពីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅប្រទេសយួន និងក្រោយពី រដ្ឋាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្តយួនបានចូលត្រួតត្រាខ្មែរក្រោមនៅដែនដី កម្ពុជាក្រោមនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ នោះចលនាអក្សរ សាស្ត្រខ្មែរបានបន្តស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គដោយព្រះតេជព្រះ គុណ គឹម តុក ចើង ។
ពេលព្រះតេជព្រះ គុណ មហា សឺង វ៉ង់ បានសគតទៅសមាគមព្រះ សង្ឃសាមគ្គីស្នេហាជាតិខេត្តព្រះត្រពាំង បានយកព្រះនាមព្រះអង្គ ដាក់ឈ្មោះសាលាពុទ្ធកវិទ្យាល័យទូទាំងខេត្តព្រះត្រពាំង ថា «សាលា ពុទ្ធិកវិទ្យាល័យ សឺង វ៉ង់» ។ បច្ចុប្បន្ន សាលានេះមិនបានប្រើជាផ្លូវ ការទៀតទេព្រោះមានការផ្លាស់ប្តូរកម្មវិធីសិក្សា ។
វណ្ណកម្មជាស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គ
នៅខេត្តព្រះត្រពាំង ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរក្រោមគ្រប់ស្រទាប់សឹងគ្រប់ គ្នាតែង តែចេះសូត្របទគោរពដួងវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធវីរបុរសដែលជាស្នា ព្រះហស្ថនិពន្ធរបស់ព្រះអង្គ ។
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រ
ខ្សែទឹកមហាសមុទ្រអាចហូរក្នុងចំងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ។ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការកំនត់អាកាសធាតុរបស់ទ្វីបជាពិសេសតំបន់ដែលនៅក្បែរ​មហាសមុទ្រ។ ជាក់ស្ដែង ខ្សែទឹកឈូងសមុទ្រ ជួយអោយអឺរ៉ុបពាយ័ព្យមានកំដៅកក់ក្ដៅជាងតំបន់ផ្សេងៗទៀតដែលមានរយៈទទឹងដូចគ្នា។ ឧទាហរណ៍មួយទៀតគឺ ខ្សែទឹកកាលីហ្វរនៀ ជួយអោយកំរងកោះហាវ៉ៃមានភាពត្រជាក់ (អាកាសធាតុអនុត្រូពិច) ទោះជាវាស្ថិតនៅរយៈទទឹងត្រូពិចក៏ដោយ។
ឃុំត្រពាំងឫស្សី
East	ឃុំ កំពង់ស្វាយ ស្រុកកំពង់ស្វាយ West	ឃុំ កំពង់គោ ឃុំ ត្បែង ស្រុកកំពង់ស្វាយ South	ស្រុកស្ទឹងសែន North	ឃុំ សាលាវិស័យ ស្រុកប្រាសាទបល្ល័ង្គ និង ឃុំ ជ័យ ស្រុកកំពង់ស្វាយ List of village Code	Khmer	English	Reference	Note 1	06020901	ព្រៃព្រាល ក	Prey Preal Ka	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 2	06020902	ព្រៃព្រាល ខ	Prey Preal Kha	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 3	06020903	ប្រាសាទ	Prasat	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 4	06020904	រូង	Rung	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 5	06020905	រមាំងងាប់	Romeang Ngoab	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 6	06020906	ស្នោ	Snao	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 7	06020907	ត្រពាំងថ្ម	Trapeang Thma	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 8	06020908	វល្លិយាវ	Voa Yeav	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 9	06020909	ថ្មល់បែក	Thnal Baek	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 10	06020910	ត្រពាំងព្រលិត	Trapeang Prolit	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 11	06020911	គោកងួន	Kouk Nguon	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 12	06020912	ក្រសាំង	Krasang	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 13	06020913	ល្វាជោម	Lvea Choum	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 14	06020914	សំរោង ភូមិសំរោង	Samraong	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 15	06020915	ត្រពាំងឫស្សី	Trapeang Ruessei	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 16	06020916	សេរីវង្ស	Serei Vongs	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 17	06020917	ល្វៃ	Lvey	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 18	06020918	ត្រពាំងចំបក់	Trapeang Chambak	លេខប្រកាស ៣៦៥៦ ប្រក	ភូមិថ្មី 19	06020919	អូររំដេង	Ou Rumdeng	លេខប្រកាស ៣៦៥៦ ប្រក	ភូមិថ្មី 20	06020920	ថ្មល់បែក ក	Thnal Baek Ka	លេខប្រកាស ៣៦៥៦ ប្រក	បំបែកចេញពីភូមិថ្នល់បែក ឃុំត្រពាំងឬស្សី គឺជាឃុំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តកំពង់ធំ។ ហើយមានភូមិចំនួន១៦ភូមិ ៖
ប្រវត្តិសាស្រ្ដ
​ឃុំកំពង់ស្វាយគឺជាឃុំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តកំពង់ធំនៃ​ (ប្រទេសកម្ពុជា) ។ ហើយដើមកំណើតនៃ ឃុំកំពង់ស្វាយគឺ កាលពីដើមឡើយឃុំនេះ ល្បីល្បាញជាពិសេសគឺល្បីខ្លាំង គឺដាវដែកកំពង់ស្វាយ ហើយសំបូរទៅដោយដើម​ស្វាយ ជាច្រើន​ដុះតាម មាត់ស្ទឹង ហេតុនេះហើយដោយសារតែសម័យនោះគឺល្បីនិង ពូកែទើបគេដាក់ឈ្មោះតំបន់ទាំងមូលថា ឃុំកំពង់សា្វយ ឫស្រុកកំពង់សា្វយ​រហូតមកដល់សព្ទថ្ងៃនេះ ។ នៅឃុំកំពង់ស្វាយ ប្រជាជនភាគច្រើនជាកសិករ​ និងខ្លះទៀតលក់នូវអីវ៉ាន់ ចាប់ហូយបន្ដិចបន្តួច ។ ​នៅខេត្ត​ឃុំកំពង់ស្វាយ មានស្ទឹងមួយដែលហូរកាត់​ គឺស្ទឹងនោះមានឈ្មោះថា ស្ទឹងសែន ។ ស្ទឹងនេះហើយដែលបានធ្វើអោយ ប្រជាពលរដ្ឋយើង ធ្វើការនេសាទដើម្បី​ចិញ្ចឹមជីវិត ព្រមទាំងយក់ទៅលក់ដើម្បីរកកំរ៉ៃខ្លះៗ សំរាប់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុង​ក្រុម គ្រួសាររបស់ពួកគេ ។ ជាងនេះទៅទៀត ប្រជាជនយើងឆ្លាតធ្វើស្រែ មួយឆ្នាំបានពីររដូវ គឺធ្វើនូវរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង ហើយស្រែប្រាំងគេចាប់ផ្តើមធ្វើ ចាប់ពីខែតុលានេះទៅ ហើយប្រហែលជាខែមីនា ពួកគេនឹងទទួលបានផលរបស់វា។ កាលពីមុនប្រជាជនយើងមាន ជីវៈភាពលំបាកដោយសារ កាលពីមុនប្រជាពលរដ្ឋយើង ធ្វើស្រែដោយវិធីសាស្រ្តបុរាណ គឺគេប្រើ គោ ក្របី​ ក៏ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ ប្រជាជនយើងមានជីវៈភាពធូរធារ ដោយសារប្រជាជនយើងឥឡូវនេះ ប្រជាជនយើងមានរបស់របរប្រើប្រាស់ ទំនើបជាងមុនដូចជា គោយន្ត -ល-​ ទើបជីវៈភាពបានធូរស្បើយ ។ នៅស្រុកកំពង់សា្វយ​ មិនមានកន្លែងកំសាន្តណាគួរ អោយសប្បាយទេ គីមានតែវត្តអារាម សំរាប់ការគោរព ការកំសាន្តនាពេលមាន ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ បុណ្យកឋិនទាន -ល- ។
thumb|right|200px|សាលាបឋមសិក្សា​ស្ថិត​នៅក្នុងឃុំកំពង់ស្វាយ right|240px||thumb|[[បឹងទន្លេសាប]] right|thumb|650px| ដំរីជាន់ខ្លា រូបចម្លាក់តំណាងអោយ ខេត្តកំពង់ធំ ស៊ុម|ភូមិសាស្ត្រ
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ធកិច្ចនៅក្នុងស្រុកកំពង់ស្វាយប្រជាជនប្រកបររបរ​ជាកសិករ និង ធ្វើស្រែចំការ ដាំដំណាំ បន្លែបង្ការ​ផ្សេងៗជាច្រើនទៀត។​​ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះមានការរីចម្រើនច្រើន គឺ មានអគ្គីសនី និង ទឹកស្អាត ប្រើគ្រប់គ្រាន់។ ប្រជាជនមិនសូវជាមានជីវភាពគ្រប់គ្រាន់ទេ ព្រោះពួកគាត់ភាគច្រើនពុំសូវបានរៀនសូត្រគ្រប់គ្រាន់ដូចគេ។ហើយពួកគាត់ប្រកបរបរជាកម្មករ ធ្វើការអោយគេ ដូចជា ប្រកបរបរអាជីកម្មផ្សេងៗ កម្មករច្រូតកាត់ សំណង់ ​​ កម្មករ រោងចក្រ ដើម្បើចិញ្ចិមជីវិត ក៏ដូចជាកូនៗរបស់ពួកគេផងដែរ។
វប្បធម៏
ប្រជាជនភូមិល្វាជោមភាគច្រើនកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា ។ប្រជាជនភាគច្រើនដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា តែងតែប្រាស្រ័យទាក់ទង់ ជួយទុក្ខទុរះគ្នាទៅវិញទៅមកដូចជាក្នុងពិធីរៀបអាពាពិពាហ៌ ក្នុងពិធីបុណ្យទាននឹងពិធីបុណ្យដទៃទៀតដែលមាននៅក្នុងភូមិ(បុណ្យភូមិ បុណ្យឡើងលាន បុណ្យឆ្លងផ្លូវ បុណ្យអ្នកតា )
វិស័យអប់រំ់់់់
ចំពោះវិស័យអប់រំក្នុងភូមិល្វជោមមានការរីនចម្រើនយ៉ាងរហ័សដោយសារក្នុងភូមិមានការសាកសង់សាលារៀន​ ជាច្រើនតាំងពីថ្នាក់មតេយ្យ រហូតដល់ ថ្នាក់វិទ្យាល័យ និងមានលោកគ្រូអ្នកគ្រូ​ ចាំបង្ហាត់បង្រៀនដល់សិស្សានុសិស្សា ដោយយកចិត្តទុកដាក់ ។​ ហើយដោយសារតែប្រជាជន មានចំណេះដឺង ពួកគេបានបញ្ទូនកូនៗរបស់ពួកគេ មកសាលារៀន​ ដើម្បីក្រេបជញ្ជក់ចំណេះវិជ្ចា​ អោយបានខ្ពង់ខ្ពស់ ដើម្បីយកចំណេះដឺងទាំងនេះយកទៅអភិវឌ្ឃន៍ ប្រទេេសជាតិ និង​ គ្រូសារ អោយការរីនចម្រើន។ បើនិយាយពីវិស័យអប់រំវិញមានការឈានទៅមុខដោយមាន សាលារៀនជាច្រើនសំរាប់អោយ​ កុមារា កុមារី យុវជន យុវនារី ទៅសិក្សាដើម្បីក្រេបជញ្ជក់យកចំណេះ និងក្លាយជាពលរដ្ឋល្អនៅក្នុងសង្គម ហើយក្លាយជាសរសទ្រូងសំរាប់ប្រទេសជាតិផងដែរ ។
ទេសចរណ៍
ទេសចរណ៍ គ្មាន​ទេនៅក្នុងភូមិល្វាជោម ព្រោះមិនមានកន្លែងអភិវឌ្ឍន៏ដែលជាទីចាប់អារម្មណ៏ ហើយគ្មានតំបន់លេងកំសាន្ដទេ។ ប៉ុន្ដែនៅខេត្តកំពង់ធំមានកន្លែងទេសចរណ៏ជាច្រើនដូចជា៖ ទំនប់ប្រាំពីរមករា ដែលស្ថិតនៅខេត្តកំពង់ធំ នៃប្រទេសកម្ពុជា ទំនប់នេះវាជាកន្លែងដែលកើតឡើងដោយឯងៗ ហើយនៅទីនោះមានកន្លែងលេងកំសាន្ដជាច្រើន មានតាំងពីកន្លែងលក់ដូរ កន្លែងជ្រកកំសាន្ដផ្សែងៗ។
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត
thumb|right|400px|ខ្សែទឹកហ្គ្រីលលែនខាងកើត ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត (ជាភាសាអង់គ្លេស៖The East Greenland Current) ហូរនាំទឹកត្រជាក់និងមានកំរិតជាតិប្រៃទាបពីមហាសមុទ្រអាកទិក ទៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរខាងកើតនៃកោះហ្គ្រីនលែន។ វាជាខ្សែទឹកមួយក្នុងចំនោមខ្សែទឹកទាំង៥របស់ខ្សែទឹករង្វល់អនុអាកទិក ដែលផ្ដល់នូវលំហូរដ៏ចំបងមួយនៃទឹកត្រជាក់ពីមហាសមុទ្រអាកទិកចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។
ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន
thumb|right|400px|ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន ខ្សែទឹកកោះបាហ្វហ្វីន (ឬ ខ្សែទឹកបាហ្វហ្វីន) (ជាភាសាអង់គ្លេសBaffin Island Current) គឺជាខ្សែទឹកមហាសមុទ្រមួយដែលហូរនៅផ្នែកខាងលិចឆកសមុទ្របាហ្វហ្វីន សំដៅទៅខាងត្បូង។ វាមានប្រភពពីខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច និងពីមហាសមុទ្រអាកទិក។ វាមានល្បឿនប្រហែល ១៧គ.ម ក្នុងមួយថ្ងៃ។
មោចតុកៈ៤
មោចតុកៈទំាង៤នោះគឺ មោហោ អហិរិក អនោតប្ប ឧទ្ធច្ច។
ថ្លើម
ថ្លើមគឺជាសរីរាង្គដ៏សំខាន់ដែលមាននៅក្នុងសត្វឆ្អឹងកង និងសត្វមួយចំនួនផ្សេងទៀត។ ថ្លើមមានមុខងារយ៉ាងច្រើន ដែលរួមមាន ការបន្សាបជាតិ​ពុល ការសំយោគប្រូតេអ៊ីន និងការផលិតសារធាតុគីមីជីវសាស្ត្រដែលចាំបាច់សម្រាប់រំលាយអាហារ។ ថ្លើមគឺជាសរីរាង្គដ៏ចាំបាច់មិនអាចខ្វះបាន​សម្រាប់ការរស់រាន្ត ហើយបច្ចុប្បន្ន ទោះបីជាវិធីលាងថ្លើមអាចប្រើជំនួសមុខងាររបស់ថ្លើមបានសម្រាប់រយៈពេលខ្លីក៏ដោយ ក៏នៅពុំទាន់មានវិធីណា​មួយអាចប្រើជំនួសសម្រាប់រយៈពេលវែងនៅឡើយដែរ។ ថ្លើមដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងដំណើរមេតាបូលីស និងមានមុខងារជាច្រើននៅក្នុងរាងកាយ ដូចជាការស្ដុកទុកគ្លីកូសែន ការបំបែកសមាសធាតុ​របស់​កោសិកាឈាមក្រហម ការសំយោគប្លាស្មាប្រូតេអ៊ីន ការផលិតអ័រម៉ូន និងការបន្សាបជាតិពុលជាដើម។ ថ្លើមមានទីតាំងស្ថិតនៅខាង​ក្រោម​សន្ទះ​ទ្រូងនៃពោះ។ វាផលិតនូវទឹកប្រមាត់ ដែលជាសមាសធាតុអាល់កាឡាំងមួយប្រភេទជួយដល់ការរំលាយអាហារ តាមរយៈការពង្រាវជាតិ​លីពីត។ ជាលិកាពិសេសរបស់ថ្លើមសម្រួលដល់ប្រតិកម្មសារធាតុគីមីជីវសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់ៗជាច្រើន ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងការសំយោគ និង​ការបំបែកម៉ូលេគុលសាំញ៉ាំតូចៗ ដែលភាគច្រើនគឺត្រូវការយ៉ាងចាំបាច់ដើម្បីឲមុខងារសំខាន់ៗក្នុងរាងកាយមានដំណើរការទៅតាមធម្មតា។
ការសំភាសន៏
thumb|ការសំភាសន៏ ការសំភាសន៏ ជាការសន្ទនារវាងមនុស្សពីរនាក់(អ្នកសំភាសន៏និងអ្នកត្រូវគេសំភាសន៏)ដែលមានសំនួរសំរាប់សួរដោយ អ្នកសំភាសន៏ទទួលបានព័ត៌មានពីអ្នកត្រូវគេសំភាសន៏វិញ។
ការសំភាសន៏ជាវិធីនៃលក្ខណះស្រាវជ្រាវ
"អត្តន័យ " - លក្ខណៈនៃការស្រាវជ្រាវក្នុងការសំភាសន៏ស្វែងរកនៅការពិព៌ណនានិងអត្តន័យសំខាន់នៃរឿងដែលត្រូវតែងនៅក្នុងេជីវិតនៃពិភពរឿង។កិច្ចការសំខាន់ក្នុងការសំភាសន៏គឺយល់ពីអត្តន័យដែលអ្នកត្រូវយើងសំភាសន៏និយាយ។(Kvale,1996)
ផ្សេងៗ
• 2
ការបោះពុម្ភ
ការបោះម្ភដែលត្រឹមត្រូវធ្វើអោយលេចចេញពីការសំភាសន៏ ដែលមាននៅក្នុង
អ្នកសំភាសន៏ដ៏ល្បី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទូរទស្សន៏ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករាយការណ៏
ការធ្វើការ៉េម
ការធ្វើការ៉េម ជាមុខវិជ្ជា គេហៈវិទ្យា ការ៉េម ក៏អាចចាត់ទុកជា បង្អែមចំអាបដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាដែល ប្រជាជនយើងនិយមចូលចិត្តញ៉ាំ ជាពិសេសគឺកុមារនិងក្មេងៗ ។ យើងនឹងសិក្សាពីរបៀបធ្វើការរ៉េមងាយៗ សម្រាប់បរិភោគក្នុងគ្រួសារនិងអាចធ្វើអាជីវកម្មលក់ដូរ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណូលសម្រាប់គ្រួសារផងដែរ។
គ្រឿងផ្សំ
•ទឹកសុីរ៉ូ តិចឬច្រើនតាមការនិយមចូលចិត្ត
• ទឹកដោះគោ ១/២ កំប៉ុង
• ស្ករស ១ ស្លាបព្រាបាយ
• អំបិលម៉ដ្ឋ ១ ស្លាបព្រាបាយ
• អំបិលគ្រួស ១ ស្លាបព្រាបាយ
• ទឹកកក ១ដុំ (ល្មមក្លាសេបាន)
• ថង់ ចំនួនថង់ប្រើទៅតាមតម្រូវការរបស់ល្បាយទឹកស៊ីរ៉ូ ដែលត្រូវច្រក ។ បើច្រកថង់តូចទទួលបានការ៉េមច្រើនថង់ តែបើច្រកថង់ ធំទទួលបានការ៉េមតិចថង់ ។
វិធីធ្វើ
• លាយទឹកសុីរ៉ូជាមួយទឹកដោះគោ ស្ករសអំបិលម៉ដ្ឋ (មួយចិប) ច្របល់ចូលគ្នា រួចកូរឱ្យសព្វ។
• ច្រកល្បាយទាំងនោះចូលទៅក្នុងកូនថង់តូចៗរួចចងឲ្យជាប់។
• បន្ទាប់មកដំទឹកកកជាដុំតូចៗ ដាក់ទៅក្នុងធុងទឹកកកដោយដាក់អំបិលក្រួសចូលដែល។
• ដាក់ថង់ល្បាយទឹកស៊ីរ៉ូចូលរួចគ្របឲ្យជិត។
• បីឬ បួននាទីក្រោយមកត្រឡប់ថង់ល្បាយ ដែលនៅខាងលើឲ្យទៅខាងក្រោមវិញ។
• ទុកថង់ល្បាយនេះឲ្យកកឡើងរឹង ទើបអាចយកមកបរិភោគបាន។
ប្រភេទអាហារនិងជីវជាតិ(វីតាមីន)
• ប្រភេទអាហារ : ជាតិគ្លុយសុីត ជាតិខ្លាញ់ ជាតិអុីយ៉ូត ជាតិរ៉ែ ជាតិកាល់ស្យូម។
• ជីវជាតិ : វីតាមីនអា វីតាមីនបេអង (B 1) ។
ឃុំល្វាសរ
ឃុំល្វាសរជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៣ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច
ខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងលិច (ជាភាសាអង់គ្លេស៖West Greenland Current)គឺជាខ្សែទឹកត្រជាក់ មានកំលាំងខ្សោយ ដែលហូរទៅខាងជើងតាមបណ្ដោយឆ្នេរខាងលិចកោះហ្គ្រីនលែន។ វាជាខ្សែទឹកហូរបន្តពីខ្សែទឹកហ្គ្រីនលែនខាងកើត។
ឃុំកោះរះ
ឃុំកោះរះជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។
=រដ្ឋបាល= ឃុំនេះមាន២ភូមិ៖
=ប្រជាសាស្ត្រ= =មន្ត្រី=
មន្ត្រីភូមិ
=មន្ត្រីនគរបាល និង សន្តិសុខភូមិ=
មន្ត្រីសន្តិសុខភូមិព្រែកតាព្រីង
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
ពេទ្យឯកជន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ឃុំពាមឧកញ៉ាអុង
ឃុំពាមឧកញ៉ាអុងជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៥ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ទោចម្កុដ
The pileated gibbon (Hylobates pileatus) is a primate in the Hylobatidae or gibbon family.
The pileated gibbon has sexual dimorphism in fur coloration: males have a purely black fur, while the females have a white-grey colored fur with only the belly and head black. The white and often shaggy hair ring around the head is common to both sexes.
The range of the pileated gibbon is eastern Thailand, western Cambodia and southwest Laos. Its lifestyle is much like other gibbons: diurnal and arboreal, it lives together in a monogamous pair, brachiates through the trees with its long arms, and predominantly eats fruits, leaves and small animals. Reproduction habits are not well known, but are presumed to be similar to the other gibbons.
ច្បាប់កេរកាលថ្មី
ច្បាប់កេរកាលថ្មី ជាបទព្រហ្មគីតិ និពន្ធដោយ	អ្នកព្រះភិរម្យភាសាអ៊ូ ហៅង៉ុយ ក្នុងឆ្នាំ១៩២២។. 2017
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
វត្ថុបុរាណនៅកម្ពុជា
ខេត្តមួយចំនួន
បើ​តាម​សិលា​ចារិក​ថ្ម​ប្រាសាទ​ដែល​យើង​មាន និង​បាន​រក​ឃើញ​រហូត​សព្វ​ថ្ងៃ​ នៅ​មុន​សម័យ និង​សម័យ​អង្គរ​គេពុំ​បាន​​ឃើញ​ចែង​អោយ​យើង​ដឹង​ថា តើ​សម័យ​នោះ មាន ភូមិ​ស្រុក​ណា​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ បាត់​ដំបង​នោះ​ទេ ។ ប៉ុន្តែ​យើង​ក៏​មិនហ៊ាន​សន្និដ្ឋាន​ថា ឈ្មោះ​បាត់​ដំបង នេះ​មាន​ប្រើ​ឬ​មិ​ន​ប្រើ​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ដែរ ។​ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ​និង​ក្រោយ​អង្គរ​​តាម​ឯកសារ​មហា​ជន​ខ្មែរ​មាន​ ប្រើ​ឈ្មោះ​ស្រុកបាត់ដំបង។​ ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ហៅ​ឈ្មោះ​បាត់​ដំបង ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​សរ​សេរ​លើ​សិលា​ចារិក​មិន​បាន​ឆ្លើយ​ឲ្យ​ដឹង​ឡើយ គឺ​មាន​តែ​នៅ​ក្នុង​រឿង​ព្រេង​ប៉ុណ្ណោះ​គឺ​រឿង​តា​ដំបង​ក្រញូង​ដែល​ខ្មែរ​ យើង​យល់​​ថា​ជា​រឿង​កើត​មាន​តាំង​ពី​សម័យ​អង្គរ​ដែល​បាន​ពន្យល់​ពី​ដើម​ហេតុ ​ដែល​នាំ​អោយ​យើង​ហៅ​ឈ្មោះ​បាត់ដំបង​ឬ​អូរ​ដំបង ។ ​ឯឈ្មោះ​ ព្រះ​ដំបង ​គឺ​ស្តេច​រាមាទី១​បាន​កំណត់​ឲ្យ​ហៅ​ឈ្មោះ​ភូមិ​សង្កែ​ថា​ជា ​ព្រះ​ដំបង​ ។
លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ
ខេត្តបាត់ដំបង​គឺជា​ខេត្ត​ដែលមាន​ស្ថេរភាព​សន្តិសុខក្រោយពីបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាមស៊ីវិល​អស់​ជិត​៣​ទសវត្សរ៍។​​ប៉ុន្តែ​ទោះបីជា​យ៉ាងណា ជីវភាព​រស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ​នៅតំបន់​ជនបទ​នៅតែ​ជួប​ការ​លំបាក​នៅ​ឡើយ​ដោយហេតុថា​ ការរកចំនូល​តាមគ្រួសារ​នីមួយៗ​នៅមាន​កំរិត​ទាប​បើប្រៀបធៀប​នឹង​ប្រទេស​ជិត​ខាង។ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ២០០៧​យើងឃើញថា ខេត្តនេះមានសំទុះអភិវឌ្ឍទៅមុខយ៉ាងខ្លាំងព្រោះថា ជីវភាពប្រជាជនធូរធារគ្រាន់បើ បើធៀបនឹងខេត្តផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេស។ ហេតុ​ដូច្នេះហើយ​បាន​ជា​កន្លងមក​ថ្មីៗនេះ​រាជរដ្ឋាភិបាល​បានបង្កើត​ឡើងនូវ​គោល​នយោបាយ​ជា​ច្រើន​ ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស​តាម​រយៈ​ការ​រៀបចំនូវ​​ផែនការ​សេដ្ឋកិច្ច សង្គម ថ្នាក់​ជាតិ​សំរាប់ឆ្នាំ២០០១ ២០០៥ ។​ ម៉្យាងទៀតខេត្តបាត់ដំបង​គឺ​ជា​ខេត្ត​មួយ​មាន​វិសាលភាពធំទូលាយ​និង​មាន​លក្ខណៈ​ភូមិសាស្ត្រ​ល្អក្នុង​កិច្ចការ​អភិវឌ្ឍន៍។​ ខេត្តនេះ​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅភាគ​ពាយ័ព្យ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ តាម​បណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៥ ដែល​មាន​ចំងាយ ​២៩១គ.ម​ ពីទីក្រុងភ្នំពេញ។ មាន​ភូមិសាស្ត្រ​ខាង​ជើង​ជាប់​នឹង​ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ខាង​កើត​ជាប់​នឹងខេត្តសៀមរាប និង​បឹង​ទន្លេសាប​ ខាងត្បូងជាប់ខេត្តពោធិ៍សាត់ និង​ខាងលិច​ជាប់នឹង​ប្រទេសថៃ។ ខេត្តបាត់ដំបង​ក៏ដូច​ជា​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទាំងមូលដែរ មានរដូវពីរសំខាន់ៗគឺរដូវ​វស្សា និង​រដូវ​ប្រាំង។ រដូវ​វស្សាចាប់​ផ្តើមពី​ខែមិថុនា​ដល់​ខែវិច្ឆិកា ចំនែកឯរដូវ​ប្រាំងពី​ខែធ្នូ ដល់ខែ​ឧសភា។ អាកាសធាតុក្តៅបំផុតនៅរដូវប្រាំង​មានរហូត​ដល់ ៣៨ អង្សាសេ ត្រជាក់បំផុតដល់ ១២អង្សាសេ​ហើយ​អាកាសធាតុ​មាន​ការ​ប្រែប្រួលទៅ​តាម​រដូវ​កាល​នីមួយៗ។ ខេត្ត​បាត់ដំបង​គ្រប​ដណ្តប់ដោយផ្ទៃដីចំនួន​ ១.១៦២.២០០ ហិកតា ដែល​ក្នុង​នោះមាន ៤១៥.២០០ ហិកតាជា​ដី​ដែល​អាចដាំ​ដំណាំ​បាន ៣១៥.១០០ ហិកតា​ជា​វាល​ស្រែ ៤៤៤.២០០ ហិកតា​ជាដីព្រៃឈើ​ ហើយ​និង ១៤៥.៨០០ ហិកតា​ជា​វាល​លិច​ទឹក​នៅជាប់​តាមដង​ទន្លេសាប និង​ផ្ទៃដីផ្សេងៗទៀតចំនួន ២៥៧.១០០​ ហិកតា។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្ថុបុរាណ
ក្លាំងគែរ​(ស៊ីម៉ង់ត៍)
នៅ​ក្នុង​ការ​ផលិត​ស៊ីម៉ង់ត៍ផតលែន ក្លាំងគែរ ជា​សំភារៈ​សូលីតកើត​ឡើង​​នៅ​ពេល​ដុត​កំដៅ​ស៊ីម៉ង់ត៍ ដែល​បាន​រលាយ​ចូល​គ្នា​ក្លាយ​ជា​ដុំ​តូច​ៗ ជា​ទូទៅ​មាន​អង្កត់ផ្ចិត​៣​ទៅ​២៥​មម។
បំរើបំរាស់
ក្លាំងគែរ​ ត្រូវ​យក​ទៅ​កិន​(ជា​ទូទៅ​ដោយ​បន្ថែម​កាល់ស្យូម​ស៊ុលផាត​បន្តិច) ដើម្បី​អោយ​ក្លាយ​ជា​ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន។ ជួន​កាល​គេ​កិន​វា​លាយ​ជា​មួយ​នឹង​ផលិតផល​ផ្សេង​ទៀត មាន​ដូច​ជា៖
ក្លាំងគែរ​ បើ​ទុក​នៅ​កន្លែង​ស្ងួត អាច​រក្សា​ទុក​បាន​រាប់​ខែ ដោយ​មិន​មាន​បាត់​បង់​គុណភាព​អ្វី​ឡើយ។ ដោយ​សារ​តែ​ហេតុ​នេះ​ហើយ ហើយ​និង​ដោយ​សារ​តែ​វា​អាច​រក្សា​ទុក​បាន​ដោយ​ប្រើ​ឧបករណ៍​ទុក​រ៉ែ​ធម្មតា​ ក្លាំងគែរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​ជា​អន្តរជាតិ​ក្នុង​បរិមាណ​ដ៏​ច្រើន។ អ្នក​ផលិត​ស៊ីម៉ង់ត៍បាន​ទិញ​ក្លាំងគែរ​ យក​ទៅ​កិន​ជា​បន្ថែម​ទៅ​នឹង​ក្លាំងគែរ​ដែល​ផលិត​ដោយ​រោងចក្រ​របស់​ពួក​គេ​ផ្ទាល់។ ផលិតករ​ក៏​ធ្វើ​ការ​ដឹក​ជញ្ជូន​ក្លាំងគែរ​ទៅ​កន្លែង​កិន​ក្នុង​តំបន់​ដែល​គ្មាន​វត្ថុធាតុ​ដើម​ផលិត​ស៊ីម៉ង់ត៍​ផង​ដែរ។
ជំនួយ​ដល់​ការ​កិន​បំបែក​​ក្លាំងគែរ
ស៊ីបសូម ត្រូវ​គេ​បន្ថែម​ជា​មួយ​ក្លាំងគែរ ដើម្បី​ធ្វើ​​ជាទឹក​ថ្នាំ​សំរាប់​កំនក​ស៊ីម៉ង់ត៍ ប៉ុន្តែ​វា​បាន​ជួយ​សំរួល​ដល់​ការ​កិន​បំបែក​ក្លាំងគែរ​ យ៉ាង​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​ ដោយ​វា​បង្ការ​មិន​អោយ​ម្សៅ​​កក​និង​ស្រោប​ពី​ក្រៅ​ផ្ទៃ​ខាង​ក្រៅ​របស់​ដុំ​ក្លាំងគែរ និង​ជញ្ជាំងធុងលាយ។ សារធាតុ​ផ្សំ​សរីរាង្គ​ក៏​ត្រូវបាន​គេ​យក​មក​លាយ​ ដើម្បី​ជំនួយ​ដល់​ការ​កិន​បំបែក​ ដើម្បី​បង្ការកុំ​អោយ​ម្សៅ​កក​ជា​ដុំ​។ គេ​​ច្រើន​ប្រើ​ ទ្រី​អេតាណុលឡាមីន (TEA) ក្នុង​បរិមាណ 0.1%ជា​ទំងន់ ហើយឃើញ​ថា​​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​ណាស់។​ ជួន​កាល​គេ​ក៏​ប្រើ​ថ្នាំ​បន្ថែម​ផ្សេង​ទៀត​ផង​ដែរ ដូច​ជា​ អេទីលែន គ្លីកុល, អាស៊ីត អូលេអ៊ិច, អាស៊ីត​ស៊ុលផូនិច ដូដេស៊ីល​បង់​សែ,។ល។
កាន់ជិ
កាន់ជិ (漢字、かんじ; Kanji) គឺជាប្រភេទតួរអក្សរដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅ នៅប្រទេសជប៉ុន និងប្រទេសចិន ។
ច្រកកូរ៉េ
thumb|300px|ផែនទីច្រកកូរ៉េ ច្រកកូរ៉េជាច្រកសមុទ្រនៅចន្លោះប្រទេសកូរ៉េនិងជប៉ុន ដែលតភ្ជាប់សមុទ្រចិនខាងកើតទៅសមុទ្រជប៉ុន។ ច្រកកូរ៉េបែកចេញជា២ដោយកោះត្សឹស្ស៊ីម៉ា ជា ច្រកពូសាន(ខាងលិច) និងច្រកត្សឹស្ស៊ីម៉ា(ខាងកើត)។
ភូមិវិទ្យា
ច្រកកូរ៉េមានទទឹងជាមធ្យម២០០គ.ម និងជំរៅពី៩០ទៅ១០០ម។ មែកធាងរបស់ខ្សែទឹកឃឹរ៉ុស៊ីអុដែលឆ្លងកាត់ច្រកនេះ(ជួនកាលគេហៅថាខ្សែទឹកត្សឹស្ស៊ីម៉ា) ហូរនាំនូវចរន្តទឹកក្ដៅមធ្យមចូលក្នុងសមុទ្រជប៉ុន។
សារសំខាន់សេដ្ឋកិច្ច
ផ្លូវនាវាដឹកទំនិញអន្តរជាតិជាច្រើនឆ្លងកាត់ច្រកនេះ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងនាវាដែលសំដៅទៅកាន់កំពង់ផែនានានៅភាគខាងត្បួងកូរ៉េខាងត្បូង។ ភាគីកូរ៉េនិងជប៉ុនបានរួមគ្នាកំនត់យកដែនទឹកចំងាយពីឆ្នេរ៥,៦គ.មទាំងសងខាង ដើម្បីសំរួលដល់ការដឹកនាំទំនិញដោយសេរីតាមច្រកនេះ។ សាឡាងដឹកជញ្ជូនអ្នកដំនើរជាច្រើនរត់កាត់ច្រកនេះ។ គេឃើញមានសាឡាងរកស៊ីដឹកជញ្ជូនអ្នកដំនើរពីពូសាន់ (កូរ៉េខាងត្បូង) ទៅកាន់កំពង់ផែជប៉ុននានាមាន ហ្វឹគឹអូកា ត្សឹស្ស៊ីម៉ា ស្ស៊ីម៉ុណុសិគី និង ហ៊ីរ៉ូស្ស៊ីម៉ា។
សមុទ្រចិនខាងកើត
សមុទ្រចិនខាងកើត (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ East China Sea) ជាសមុទ្រស្ទើរបិទមួយស្ថិតនៅខាងកើតប្រទេសចិន។ វាជាផ្នែកមួយរបស់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងគ្រប់ដណ្ដប់លើផ្ទៃទឹក ១ ២៤៩ ០០០ គ.ម២។ នៅចិន គេហៅសមុទ្រនេះថា 東海(សមុទ្រខាងកើត) ចំនែកនៅកូរ៉េគេហៅថា 동중국해 (សមុទ្រខាងត្បូង)។
ភូមិវិទ្យា
សមុទ្រចិនខាងកើតត្រូវបានកំនត់ព្រំប្រទល់ពីខាងកើតដោយ​កោះឃ្យឺស្ស៊ឺនិងកំរងកោះរ្យឹឃ្យឹ ពីខាងត្បូងដោយកោះតៃវ៉ាន់ និងពីខាងលិចដោយចិនដីគោក។ វាតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងដោយច្រកតៃវ៉ាន់ និងទៅសមុទ្រជប៉ុនដោយច្រកកូរ៉េ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
ទោចថ្ពាល់លឿង
The yellow-cheeked gibbon (Nomascus gabriellae), also called the yellow-cheeked crested gibbon, the golden-cheeked crested gibbon or the buffed-cheeked gibbon, is a species of gibbon native to Vietnam, Laos and Cambodia.
The yellow-cheeked gibbon is born blond and later turns black, and males carry this colouring through their lifespan and have the distinguishing golden cheeks; females are born blonde to blend into their mother's fur but they later turn black and turn back to blond at sexual maturity and only have a black cap on the top of their heads. This diurnal and arboreal gibbon lives in primary tropical rainforest, foraging for fruits, using brachiation to move through the trees. The yellow-cheeked gibbon, like all gibbon species, has a unique song which is usually initiated by the male. The female will then join in and sing with the male to reinforce their bond and announce to other gibbons that they are a pair in a specific territory. The male usually finishes the song after the female has stopped singing.
Little is known about this species in the wild, but it is thought that it has a life span of approximately 46 years.
A recent report by the Wildlife Conservation Society counted 2,500 yellow-cheeked crested gibbons in Cambodia’s Seima Biodiversity Conservation Area, an estimate that represents the largest known population of the species in the world.
តួនាទីចម្លាក់ត្រី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ
ស្ពានព្រះមុនីវង្ស
ស្ពានព្រះមុនីវង្សពីមុនមានឈ្មោះថា ស្ពានជ្រោយអោក ឬ ឈ្មោះជាភាសាបារាំង Gustave Eiffel ដែលប្រជារាស្ត្រខ្មែរយើងសម័យមុន បានកសាងជាស្ពានគ្រោងដែកពីឆ្នាំ១៩២៨ ក្នុងរាជព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស (គ្រងរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ ១៩២៧-១៩៤១) លុះមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៤ មានការទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង។ ស្ពាននោះត្រូវសាងសង់ជាថ្មីឡើងវិញជាប្រភេទស្ពានស៊ីម៉ង់បេតុង រួចប្រារព្ធធ្វើពិធីសម្ពោធនៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៦ ។ ស្ពានព្រះមុនីវង្ស មានប្រវែង ២៦៩,៥ ម៉ែត្រ និងទទឹង ១៤ម៉ែត្រ​ ត្រូវបាន​​សាងសង់ជាថ្មីឡើងវិញ រួចប្រារព្ធធ្វើពិធីសម្ពោធ​នៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៦​ ។ ​ស្ពានព្រះមុនីវង្សថ្មី (ស្ពានទី២ ខាងស្ដាំដៃពីក្បាលថ្នល់ទៅច្បារអំពៅ) ស្របនឹងស្ពានចាស់ ត្រូវបានកសាងឡើងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៦​ មាន​ប្រវែង ​២៦៨​ម៉ែត្រ និង​ទទឹង ​១៤​ម៉ែត្រ និងបានបើក​​សម្ពោធ​ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើប្រាស់​ជា​ផ្លូវការ នៅពី​ថ្ងៃ​ទី​២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៩
ក្លោងទ្វារ:វិទ្យាសស្ត្រ កុំព្យូទ័រ
វិទ្យាសស្ត្រ​កុំព្យូទ័រ ជាការសិក្សាទៅលើបច្ចេក​វិទ្យាកុំព្យួទ័រ ដូចជា​ ប្រពន្ធ័​ដំណើរ​ការរបស់កុំព្យូទ័រដែលហៅថា​ Operating System ប្រព័ន្ធណេតវឺក ការសរសេរប្រូក្រាម និងអ្វីៗក្នុងពិភពកុំព្យូទ័រ។ សព្វថ្ងៃនេះប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ​កំពុងដើរតូនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ទៅលើគ្រប់​វិស័យ។​ ប្រទេសកម្ពុជាយើងសព្វ​ថ្ងៃនេះ​ វិស័យពត៌មានវិទ្យា មានការ​រើកចំរើន។ គេឃើញមាន សាកលវិទ្យាល័យ មហាវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាស្ថាន​ជាច្រើនកំពុងដំណើរផ្តល់ចំនេះ​ដឹងផ្នែក​ពត៌មាន​វិទ្យានេះដល់សិស្ស និសិ្សត​ខ្មែរ។ ក្នុងនោះ​សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ដែលជាសាកល​វិទ្យាល័យរដ្ឋចំណាស់បំផុតរបស់ប្រទេសកម្ពុជា បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់​ក្នុងការ ផ្តល់ចំនេះដឹងលើវិស័យពត៌មាន​វិទ្យា​ ដល់និស្សិតកម្ពុជា។​ ហើយសាកលវិទ្យាល័យ​ក៏បាន​បញ្ចូននិស្សិត​ជាច្រើននាក់ទៅសិក្សានៅក្រៅប្រ​ទេសលើផ្នែកនេះ។
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី
ភាសាអ៊ីតាលី​  ជាភាសាមួយមកពីភាសា រ៉ូមុំាង ដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិដើមប្រហែលមនុស្ស ៧០ លាននាក់នៅក្នុងប្រទេស អ៊ីតាលី ម៉ាលតា សាន់​ ម៉ារីណូ​  និងផ្នែកនៃ ប្រទេសស្វីស ក្រូទៀ សូវៀត និង ប្រទេសបារំាង។ អ្នកនិយាយភាសាដើមមួយចំនួនគឺសុទ្ធតែជាទ្វិភាសាដើមនៃមាត្រដ្ឋានជនជាតិអ៊ីតាលីទាំងពីរប្រភេទ និង តំបន់ផ្សេងៗពីគ្នា។ នៅក្នុងប្រទេស​ ស្វីស ភាសាអ៊ីតាលីជាភាសាផ្លូវការមួយក្នុងភាសាជាផ្លូវការទាំងបួន ត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិស្វីសក្នុងតំបន់នៃ  ហ្រ្គីហ្គីអូណី និង ទីស៊ីណូ។ ផងដែរនោះ វាគឺជាភាសាផ្លូវការនៃ​ តំបន់ សាន់ ម៉ារីណូ ប្រសើរជាង ភាសាដើមនៃទីក្រុង វ៉ាទីខខាន។ ភាសាអ៊ីតាលី ត្រូវបានចាត់ទុកជាភាសារបស់ខ្លួនដោយរដ្ឋ បន្ទាប់ពីប្រទេសអ៊ីតាលីបានបង្រួបបង្រួមមក ត្រូវបានគេជាមូលដ្ឋានទៅលើគ្រាមភាសា ទូសខាន  ដែលទុកមុនគឺដែលអាចទទួលយកបាននៅក្នុងសាលា ថ្នាក់រៀន ក្នុងសង្គម ហ្លរ៉េទីន។ វាមានការរីកចម្រើនឡើងៗ គឺផងដែរនោះឈានទៅដល់មានឥទិ្ធពលដោយ​ ភាសាគ្រាមភាសាអ៊ីតាលី និង ដោយភាសាអាឡឺម៉ង់​ នៃអ្នកឈ្លានពានពួករ៉ូមុំាង។ ភាសាអ៊ីតាលី ក្លាយចេញមកពី សញ្ញាភាសាឡាតាំង និង មានភាពយ៉ាងជិតស្និតរវាងភាសាជាតិ ទៅនឹង ភាសាឡាតំាង។ មិនដូចភាសារ៉ូមុំាងផេ្សងៗទាំងអស់នោះទេ ភាសាអ៊ីតាលីរក្សាទុកខុសគ្នារបស់ភាសា ឡាតំាង រវាង ព្យញ្ញានះខ្លី និងព្យញ្ញានះវែង។ ដូចនៅក្នុងភាសា រ៉ូមុំាង ការសង្កត់សម្លេង គឺជាកំណត់សំគាល់។ ជាពិសេស ការចូលរូមរបស់ភាសារ៉ូមុំាង អ៊ីតាលី​ គឺមានភាពយ៉ាងជិតស្អិតទៅនឹង ភាសាឡាតំាង ក្នុងក្រុមនៃ វេយ្យករណ៏។ សទ្ធានុក្រម សទិសភាព (ការអានដូចគ្នា) គឺមានទៅដល់ ៨៩% ជាមួយនឹងភាសាបារំាង ៨៧% ជាមួយភា សាន់ឌីណៀន ៨៥%ជាមួយភាសា កាតាឡាន់ ៨២%ជាមួយភាសាស្ប៉ាញ ៧៨%​ជាមួយភាសា  ហ៊េតូ រ៉ូមុំាង និង ៧៧%​ជាមួយភាសា រ៉ូមុំាង។
ប្រវិត្តភាសាអ៊ីតាលី
ភាសាអ៊ីតាលី មានប្រវត្តិយូរយាណាស់មកហើយ ប៉ុន្តែជាភាសាដ៏ពេញនិយមនៃភាសាគឺភាគច្រើនត្រូវបានអោយចេញជារូបរាង អោយប្រើប្រាស់ ដោយប្រៀបធៀបមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ។ មុនពេល ដែលអក្សរមានអនុភាពដែលអាចមានអត្ថន័យអាចហៅបានថា ភាសាអ៊ីតាលី ( ដោយត្រឹមត្រូវ ភាសាក្នុងស្រុក ដូចជាមានការសំគាល់ពី​ បុព្វាធិការី ឡាតាំងសាមញ្ញ) គំរូលិខិតនីត្យានុកូលមកពីតំបន់ ប៊ីណីវ៉េនតូ ដែលមាននៅឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ ៩៦០ ដល់ ៩៦៣។​​ អ្វីដែលចង់អោយមានអាចគិតអំពី ភាសាអ៊ីតាលី គឺបានយល់ព្រមជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំដំបូង ក្នុងសតវត្សរ៏ទី១៤ តាមរយះការងារនៃ ដាន់ទី អាលីហ្គីអេរី ដែលលាយជាមួយភាសាអ៊ីតាលីខាងត្បូង ជាពិសេស ភាសា ស៊ីសីលៀន ជាមួយជនជាតិដើម ហ្លរ៉េនទីន នៅក្នុងបទកាព្យនិយាយអំពីព្រឹត្តការណ៏របស់អ្នកចម្បាំង ដ៏ល្បីល្បាញ​​ ដោយរួបរួម ដូចជា ខាមមីឌា ជាមួយ ហ្គីអូវានី បូស្កាហ្សីអូ​ ទាក់ទងគ្នានឹងអត្ថបទ ឌីវីណា។ សេចក្តីស្រលាញ់ការងារយ៉ាងខ្លាំងរបស់លោក ដាត ត្រូវបានគេអានពាសពេញប្រទេសអ៊ីតាលី​ និង អត្ថបទភាសាគ្រាមភាសារបស់គាត់ បានក្លាយទៅជា "  ត្រូវតាមសាសនប្បញ្ញត្តិ " ដែលសម្រាប់ការអប់រំទៅដល់ជនជាតិអ៊ីតាលីទាំងអស់ អាចនិងងាយយល់ ដឹងកាន់តែច្បាស់។ ដាត គឺនៅតែមានជំនឿជឿជាក់ មានកិត្តិយសជាមួយនឹងបមាណីយកម្ម ភាសាអ៊ីតាលី​និង ដូចនេះ គ្រាមភាសានៃ ភាសាហ្លរ៉េន ក្លាយទៅជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់អ្វីដែលចង់ក្លាយទៅជាភាសាជាផ្លូវការនៃ​ភាសាអ៊ីតាលី។ ភាសាអ៊ីតាលីជារឿយៗគឺភាសាជាផ្លូវការផ្សេងពីរដ្ឋអ៊ីតាលី គឺសសេរថ្ងៃខែមុន ដណើ្តមយកភាសាឡាតាំងបន្តិចម្តងៗ នៅពេលដែលមានឥទ្ធិពលពីបរទេស (ដូចជា ភាសាស្ប៉ាញនៅក្នុង អាណាចក្រ ណេប៉ល ឬ ភាសាអូស្រ្តាលី នៅក្នុងអាណាចក្រ ឡំាមប៉ាឌី វីណេទៀ) សូម្បីតែ ទីប្រជុំជនក៏បាននិយាយភាសាក្នុងស្រុក និងគ្រាមភាសា។ ភាសាអ៊ីតាលី ផងដែរគឺជាភាសាមួយ ក្នុងចំណោមភាសាជា ច្រើនដែលទទួលស្គាល់ភាសានៅក្នុង ពាក់កណ្តាល ចក្រភពអូស្រ្តាលី និង ចក្រភពហ៊ុងគ្រី។ ប្រទេសអ៊ីតាលីជារឿយៗបានសំគាល់ដោយ​​ភាសាគ្រាមភាសាសម្រាប់ទីក្រុងតាំងពីទីក្រុងពីមុន រហូតដល់ថ្មីៗនេះ​ គិតនៃទីក្រុងរដ្ឋ។​ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្រាមភាសាទាំងនោះ សព្វថ្ងៃនេះ មានយ៉ាងច្រើនដោយខុសប្លែកពីគ្នា បន្តិចបន្តួច។ ដូច ទាញយកភាសាអ៊ីតាលីមកអោយប្រើប្រាស់ពាសពេញប្រទេសអ៊ីតាលី ជាការពិត ការនិយាយតាមតំបន់គឺរក្សាទុកយ៉ាងត្រឹមត្រូវ តាមធម្មជាតិ ការបង្កើតផ្សេងមួយទៀតនៃ តំបន់ភាសាអ៊ីតាលី។ ភាពខុសគ្នាចំពោះអត្តចរិតសំខាន់ សម្រាប់ជំនួស រវាង ភាសាអ៊ីតាលី រ៉ូមុំាង និង មីឡានីសអ៊ីតាលី​ គឺជាករផ្គួបចូលគ្នាទាំងពីរ នៃព្យញ្ញានះខាងដើម និងការបញ្ចេញសម្លេងនៃការអាន " អ៊ី ""e" និង " អេស ""s" ក្នុងករណីខ្លះ (ឧទាហរណ៏ va bene "all right" "  " ) ភាពខុសគ្នាទៅនឹង ភាសាអ៊ីតាលីខាងជើង គ្រាមភាសា និងភាសា អ៊ីតាលីខាងត្បូងជារឿយៗត្រូវបានមិនបានពិភាក្សាដោយ ហ្រាន់កូ អូសីតាន មានឥទិ្ធពលនាំអោយប្រើប្រាស់នៅប្រទេសអ៊ីតាលី។ យ៉ាងសំខាន់នោះដោយ កវី ពាក្យកាព្យឃ្លោង មកពីប្រទេសបារាំង។ ក្នុងអំឡុងពេលពាក់កណ្តាលអាយុ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីទទួលជោគជ័យជំនះនៃអ៊ីតាលីខាងត្បូង ស៊ីស៊ីលី ក្លាយជាទឹកដីប្រទេសអ៊ីតាលីជា លើកដំបូងដើម្បីរក្សាទុក អូសីតាន លីរី អារម្មណ៏ ឬ វិធីនៅក្នុង កំណាព្យកវីនិពន្ធ។ សូម្បីតែនៅក្នុងករណីភាសាអ៊ីតាលីខាងជើង ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនគឺមានការប្រុងប្រយ័ត្តដោយមិនបំផ្លើសមានអនុភាព ប្រសិទ្ធភាពនៃអ្នកខាងក្រៅលើ រីកចម្រើនភាសាក្នុងស្រុក។ ឥទិ្ធពលសេដ្ឋកិច្ច និង ដោយប្រៀធៀបភាពជឿនលឿននៃ ទូសសាណី នៅសម័យ (ចុងពាក់កណ្តាលសម័យកាល) អោយគ្រាមភាសាមានរឹងមាំ គិតអំពីភាសា វ៉េណីទៀន បានរលឹកត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញក្នុងតំបន់ជិតសមុទ្រ វិជ្ជាជីវះនៅជិត សមុទ្រម៉េឌីទែរ៉ាណេ។ ផងដែរនោះ ការកើតឡើង នៃនយោបាយមានភាពទាក់ទងនៃ ហ្លរ៉េន ក្នុងអំឡុងពេលសម័យកាសកើតឡើងនៃច្រាំង មីឌីស៊ី មនុស្សនិយម និងដំណើរមានសកម្មភាពជាថ្មីនៃអក្សរសាស្ត្រកើតឡើង វិញភាសាគ្រាមភាសា ឬ ដូចជាធ្វើអោយប្រសើរឡើង តាមនិយាម ក្នុងសិល្បះ។
ដំណើរមានសកម្មភាពជាថ្មីនៃអក្សរសាស្ត្រ
របកគំហើញសារជាថ្មី នៃដាត និងបានបន្តអោយចំនាប់អារម្មណ៏នៅ ក្នុងភាសាវិទ្យា ក្នុងសតវត្សរ៏ទី១៦ បានពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងរស់រវើកដែលអសុក្រឹត្តពាសពេញប្រទេសអ៊ីតាលី ការទុកព្រួយ ខ្វល់ខា្វយ ការវិនិច្ឆ័យដែលគួរតែគ្រប់គ្រងគ្រឹះស្ថានសម្រាប់នៃអក្សរសាស្ត្រ អ៊ីតាលី និងត្រូវបាននិយាយភាសា។អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានបែង ចែកក្នុងនោះជាបីក្រុម ១ អ្នកសុទ្ធនិយម ដឹកនាំដោយ ភីតត្រូ ប៊េមប៉ូ (ទាមទារភាសាអោយ មានអនុភាពតែមួយត្រូវបានដាក់ជាមូលដ្ឋាន ទៅលើអក្សរសាស្ត្រ សំខាន់ ដូចជា ភីត្រាច និងប៉ូស្កាស៊ីអូ)។ ២ ណីកូឡូ ម៉ាឈីវីលី និង ហ្លរ៉េទីនីស ចូលចិត្តកំណែថ្មីត្រូវបាន និយាយដោយមនុស្សធម្មតាជាងក្នុងសម័យកាលរបស់ពួកគេ។ ៣ អ្នកអែបអប ដូចជា បាលដាសារី កាសទីឡីអូនី និង ហ្គែន ហ្គីអូហ្គីអូ ទ្រីសសីណូ ទទូចថាតំបន់នីមួយៗ មានភាសាក្នុងស្រុក ជួយអោយទៅជាភាសាជានិយាមថ្មី (ជាស្តង់ដាថ្មី)។ ការធ្វើទាមទារមួយភាគបួនជនជាតិអ៊ីតាលីគឺ តុលាការបានយល់ព្រម។ តាមយថាហេតុ គំនិតរបស់ ប៊េមប៉ូមានជ័យជំនះ និងការអាន ដើម្បីបោះពុម្ភនៃវចនានុក្រមអ៊ីតាលី ក្នុង១៦១២ និងស្ថាបនានៃ អាស្កាឌីមី ដីឡា គ្រូស្កា ក្នុងហ្លរ៉េន (១១៥៨២ ដល់ ១៥៨៣) នីតិបញ្ញត្តិជាផ្លូវការទំាងមូលនៃភាសាអ៊ីតាលី។