cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត
គម្ពីរនេះកើតមាននៅប្រទេសកម្ពុជា អស់កាលយូរលង់ហើយ ។ តាំងពីមានព្រះពុទ្ធសាសនា ផ្សាយចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាកាលណា គេឃើញមានគម្ពីរស្លឹករឹត តាំងពីពេលនោះមក ។ ក្នុងសម័យដើមព្រះ ពុទ្ធវចនៈ ទាំងព្រះវិន័យ ព្រះអភិធម្ម ទាំងបាលី សម្រាយក្ដី ក្បួនហោរាស្ត្រ តម្រា សម្រាប់ទស្សន៍ទាយក្ដី ច្បាប់ផ្សេង ៗ សម្រាប់គ្រប់គ្រងប្រទេស មានច្បាប់ “ជ័យជេដ្ឋា” ជាដើម ក្ដី នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សុទ្ធតែគេចារចុះលើស្លឹករឹត ឬក្រាំងទាំងអស់ ដោយគេនិយមថាជាថាវរវត្ថុជាប់រឹងមាំ តម្កល់ទុកបានយូរអង្វែង ។ ឯរបៀបដែលធ្វើស្លឹករឹតឱ្យបានចារជាអក្សរ កើតមានដូចតទៅនេះ ៖
មុនដំបូងស្វែងរកដើមស្លឹករឹត
ស្លឹក រឹត ជារុក្ខជាតិព្រៃ ដុះនៅលាយឡំជាមួយនឹងឫស្សី និងរុក្ខជាតិផ្សេង ៗ ជារុក្ខជាតិមានតែដើម ធាង ស្លឹក ដុះចេញមកជាកំពូលប៉ុណ្ណោះ គ្មានមែកទេ (សម្បូរជាងគេនៅខេត្តក្រចេះ) ។ កាលណាគេត្រូវការប្រើប្រាស់ គេកាប់យកតែកំពូលរបស់វា មកកាត់ជាបីកំណាត់ ៖
– កំណាត់ខាងគល់ គេយកទ្រនុងចេញទ្រនុងយកទៅធ្វើជាខ្នួច ឬចំណងផ្សេងៗ រីឯស្លឹក គេយកទ្រនុងរបស់វាមកដេរភ្ជាប់ធ្វើជារនាំង សម្រាប់បាំង ឬប្រក់ ។
– កំណាត់ខាងកណ្ដាល ធ្វើជាស្លឹករឹត សម្រាប់ចារ ឬសរសេរអក្សរជាគម្ពីរ ឬក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ ពីព្រោះវាស្មើ មិនរៀវ មិនក្រាស់ – ស្ដើង ។
– កំណាត់ខាងចុង គេដេរភ្ជាប់ដោយទ្រនុងរបស់វាធ្វើជាភ្ជល់ ។
របៀបវាយបន្ទាត់
គេយកឈើបន្ទះទំហំ ៖ ទោល ២ សង់ទីម៉ែត្រ បន្ទារ ៣ សង់ទីម៉ែត្រ ឈូសឱ្យស្អាត យកមកវាយជាផ្នោះរាងបួនជ្រុងទ្រវែង បណ្ដោយប្រវែង ៧០ សង់ទីម៉ែត្រ ទទឹងប្រវែង ២០ សង់ទីម៉ែត្រ ឱ្យរឹងមាំ រួចអារ – ក្រិត ៦ គំនូសឃ្លាតពីគ្នា ១ សង់ទីម៉ែត្រ ។ នៅចុងសងខាងផ្នោះ ត្រូវចោះប្រហោងទាំង ២ ខាងឱ្យធំ ខាងដើមមាន ៦ ខាងចុងមានតែ ១ យកឫស្សីបិតឱ្យមូលស្អាត ធ្វើរបួតស៊កចូលក្នុងប្រហោងនៅចុងសងខាងផ្នោះនោះ រួចយកខ្សែអំបោះដែលគេវេញឱ្យរឹងមាំ ឱ្យឆ្មារល្មមធ្វើ បន្ទាត់បាន ទៅចងរបួតម្ខាងដែលមានតែ ១ រួចយកចុងខ្សែម្ខាងទៀតទៅចងនឹង របួតទាំង ៦ ដែលនៅចុងផ្នោះម្ខាងទៀត ។ គេចងរបៀបនេះ ដើម្បីងាយរឹតខ្សែទាំង ៦ ឱ្យតឹងស្មើគ្នា ។ បើខ្សែណាមួយធូរ គេរឹតតែរបួតដែលចងខ្សែនោះ ។ គេដាក់ខ្សែនីមួយៗ ឱ្យចំកម្រិតដែលអារអង្កន់ជាស្នាម រួចយកធ្យូងយ៉ាងខ្មៅ មកបុកឱ្យម៉ដ្ឋលាយជាមួយទឹកឱ្យខាប់ យកស្រកីដូងដំឱ្យទក់ជ្រលក់ទៅនឹងទឹកធ្យូង រួចលាបខ្សែបន្ទាត់ទាំង ៦ កូតទៅកូតមក ឱ្យសព្វ រួចយកស្លឹករឹត ទៅដាក់តម្រៀបលើក្ដារស្មើ រៀបឱ្យត្រឹមលើខ្សែបន្ទាត់ ទាំងផ្នោះដាក់ទទឹងស្លឹករឹតខាងដើមខាងចុង លៃទុក ៤ សង់ទីម៉ែត្រ វាយបន្ទាត់ ១ ទុកជាខ្នាតសិន រួចហើយទើបចាប់វាយបណ្ដោយស្លឹករឹត ៥ បន្ទាត់ ឬ ៦ បន្ទាត់ តាមតែពេញចិត្ត ។
របៀបចារអក្សរ
មុននឹងចារ ត្រូវមានឧបករណ៍ ៣ គឺ ៖
១- ឈើទ្រនាប់ ឈើទ្រនាប់សំប៉ែតប្រវែង ៣០ សង់ទីម៉ែត្រ បន្ទារប៉ុនស្លឹករឹត ឈូសឱ្យស្អាត យកសាច់សំពត់ដេរស្រោបពីក្រៅ ដើម្បីចារទៅទន់ផង ទប់កុំឱ្យរអិលផង ។
២- ស្នាប់ដៃ ស្នាប់ ដៃធ្វើដោយស្លឹករឹត ១ សន្លឹក រង្វង់ប៉ុនឈើទ្រនាប់សម្រាប់ស្រោបពីលើឈើទ្រនាប់ រួចច្រកស្លឹករឹតចូលក្នុងស្នាប់ដៃ ដើម្បីចារទៅកុំឱ្យរអិល ។
៣- ដែកចារ ដែលចារដងឈើមូល ស្រួចដើមស្រួចចុង គេបង្កប់ដែកទាំងពីរខាង សំលៀងនឹងថ្មឱ្យមូល – មុត ។ (គេច្រើនយកម្ជុលដេរយន្តខាងគល់ ពីព្រោះ វារឹងមុតស្អាតល្អ) ។
ចាប់ផ្ដើមចារ ត្រូវយកស្លឹករឹតមួយសន្លឹកម្ដង បញ្ចូលក្នុងស្នាប់ដៃដាក់ស្នាប់ដៃនៅខាងលើបង្គាបមេដៃខាងឆ្វេង យកដែកចារកាន់ដៃខាងស្ដាំ ដាក់សង្កត់លើមេដៃ ខាង​ឆ្វេង​លៃ​ឱ្យ​ល្មម​ទើប​ចាប់ផ្ដើម​ចារតទៅ ចារម្ខាងអស់ហើយ ត្រឡប់ចារម្ខាងទៀត ។ ចុះលេខរៀងនៅដើមសន្លឹកចួនកាលគេប្រើជាអក្សរ ។
របៀបលុបអក្សរ
កាលណាគេចារអក្សរឡើងស្លឹករឹតហើយ គេលែងហៅថា ស្លឹករឹតទៀតហើយ គឺហៅថា “សាស្ត្រា” វិញ ។ ចារហើយត្រូវលុបអក្សរទៀត ទើបមើលបាន ។ លុះ អក្សរ គឺធ្វើអក្សរឱ្យមើលឃើញច្បាស់ ។ គេត្រូវរកធ្យូងម្រែងភ្លើងយ៉ាងខ្មៅ លាយជាមួយជ័រទឹកយ៉ាង ថ្លាកូរឱ្យចូលគ្នាសព្វ រួចយកសាច់កំណាត់មកចងជាកញ្ចប់ជ្រលក់ក្នុងទឹកខ្មៅ យកជូតអក្សរលើស្លឹករឹត ជូតឱ្យពេញទាំងអស់ ទោះជាស្លឹករឹតទទេក៏ដោយ ។ ជូតសព្វហើយ ត្រូវយកដីខ្សាច់ល្អិតម៉ដ្ឋស្អាត ទៅបាចលើស្លឹករឹត រួចយកកំណាត់ទៅជូត ដៃម្ខាងទ្រាប់កំណាត់ទាញស្លឹកសាស្ត្រា ដៃម្ខាងទៀតទ្រាប់កំណាត់ទប់ ។ ធ្វើដូច្នេះ ទាល់តែអស់ជ័រទឹកស្អាតរលីង រួចយកទៅហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតស្រួល ទើបប្រមូលយកមកតម្រៀបស្លឹកតាមលេខទំព័រ មួយកណ្ឌម្ដង ៗ ដរាបដល់ចប់ ១ គម្ពីរ រួចហើយ រៀបចំឈូសដុសខាត់ឱ្យស្អាត ដើម្បីទឹបមាស ។
របៀបឈូសសម្អាត
លុះដល់អក្សរមើលឃើញច្បាស់ហើយ គេត្រូវឈូស ដុសខាត់ឱ្យស្អាតសម្រេច ដើម្បីទឹបមាស ។ មុនដំបូង គេត្រូវឈូសឈើធ្វើក្រប ២ ទៀត សម្រេចមានទំហំ ៖ប្រវែង ៥៥ សង់ទីម៉ែត្រ បន្ទារ ៥.៥ សង់ទីម៉ែត្រ ទោល ២ សង់ទីម៉ែត្រ ២ បន្ទះ ចោះប្រហោង ២ ដូចមុន រួចយកទ្រនុងរឹតយ៉ាងរឹងមាំ ១ គូ បិតឱ្យមូលស្អាត សម្រួចចុងដោតក្នុងប្រហោងក្របខាងក្រោមបញ្ឈរឡើងរួចយកស្លឹកទទេ ពីរសន្លឹកសិន ទើបស៊កស្លឹកដែលមានអក្សរជាបន្តបន្ទាប់ដល់ចប់ លុះចប់ហើយ ត្រូវស៊កសន្លឹកទទេ ២ សន្លឹកទៀត រួចទើបបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នោះ រឹតឱ្យណែនរឹងដូចឈើ សំលៀងដែកឈូសឱ្យមុតស្មើ ឈូសឱ្យស្មើនឹងក្របទាំងពីរខាង យកក្រដាសខាត់សាច់ល្អិត ខាត់ឱ្យស្អាយឡើងរលោង រួចហើយទើបយកទឹកម្រ័ក្សណ៍យ៉ាងថ្លា លាបពេញទាំងអស់ យកទៅហាលថ្ងៃមួយស្របក់ធំ រួចយកជាតិហិង្គុលពណ៌ក្រហម បុកឱ្យម៉ដ្ឋ លាយដោយម្រ័ក្សណ៍ លាបពីលើម្រ័ក្សណ៍ទៀត ទុកឱ្យស្ងួតល្អ ទើបចាប់ផ្ដើមទឹបមាស ។
រៀបទឹបមាស
មុនដំបូង គេវាស់ចែកសាស្ត្រាជាបីភាគស្មើគ្នា ភាគខាងដើម និងខាងចុងគេទឹបមាស ភាគកណ្ដាល គេទុកនៅជាជាតហិង្គុលក្រហមដដែល ។ មុននឹងទឹប គេយកមើមខ្ទឹមស ទៅមុខឱ្យល្អិតម៉ដ្ឋខៃ យកស្បៃមុងទៅខ្ចប់ រួចជូតឱ្យសព្វ ទើបយកមាសសន្លឹកសុទ្ធ ទៅបិទពីលើឱ្យរាបស្មើល្អ មួយសន្លឹកម្ដងៗ រួចហើយគ្របឱ្យជិតចំនួន ៧ ទៅ ១០ ថ្ងៃ ទើបបករំគាយសន្លឹកចេញ រៀបចំស៊កខ្សែមួយកណ្ឌម្ដងៗ ។
របៀបធ្វើខ្សែសាស្ត្រា
ខ្សែសាស្ត្រា គេធ្វើដោយអំបោះស្លាត់ ដែលមានជាតិរលោង – ទន់ គេយកទៅជ្រលក់ឱ្យមានពណ៌ផ្សេងៗ រួចក្រងចាក់ជាកន្ទុយកណ្ដុរ ៤ ឬ ៥ ធ្លុង រឹតឱ្យណែន ម្ខាងទៀតទុកឱ្យមានកន្ទុយរំភាយ ។ រួចហើយយកខ្សែទៅដោតនៅប្រហោងស្លឹកសាស្ត្រាខាងឆ្វេងតែមួយទេ ប្រហោងខាងស្ដាំទុកចោល ។ មុនដំបូង ត្រូវដោតស្លឹកចំណងជើង បន្ទាប់មក ស្លឹកទទេ ២ សន្លឹកទៀត ស្លឹកដែលមានអក្សរ ខាងចុងបំផុត ស្លឹកទទេ ២ សន្លឹកទៀត រួចបញ្ចូលកន្ទុយខ្សែក្នុងកន្លះ រឹតឱ្យស្មើគ្រប់កណ្ឌ ។ លុះចប់មួយគម្ពីរហើយ ត្រូវតម្រៀបពីកណ្ឌទី១ ដល់ចប់ រួចយកក្របទាំងពីរ ដាក់គាបគ្នា យកខ្សែអំបោះវេញឱ្យតឹង ២ ខ្សែដែលម្ខាងមានកន្លុះស៊កកន្ទុយខ្សែក្នុងកន្លុះ ទាំងពីរឆ្វេងស្ដាំ ព័ទ្ធ ២ – ៣ ជុំ រឹតឱ្យណែនស្មើគ្នាចងឱ្យជាប់ រួចហើយយកសម្បកគម្ពីរមករុំ ។
របៀបធ្វើសម្បកគម្ពីរ
សម្បកគម្ពីរ ជាគ្រឿងប្រដាប់ខាងក្រៅ គេធ្វើសម្រាប់រុំការពារគម្ពីរខាងក្នុងឱ្យល្អស្អាត ស្ថិតស្ថេរបានយូរ ។ គ្រឿងប្រដាប់នេះ គេថ្វើដោយ៖ – ដំបូង គេយកទ្រនុងរឹតរើសយកតែរឹង ៗ មកកាត់ប្រវែងគម្ពីរ បិតឱ្យស្មើស្អាត យកអំបោះមកវេញធ្វើខ្សែកម្រង ក្រងឱ្យញឹក ឱ្យបានទំហំធំជាងគម្ពីរ ៣ ដង ។ – យកសាច់កំណាត់សស្អាត ទៅដេរស្រោបកម្រងទ្រនុង រឹតទុកជាយទាំងពីរខាង ប្រវែងល្មមបត់មកទល់គ្នា ឬ លើសបន្តិចក៏បាន ។ – យកសាច់សំពត់ល្អមានពណ៌ផ្សេងៗ ឬហូល ។ល។ ស្រេះអង្កាំខ្លះផងក៏មាន រុំពីខាងក្រៅទៀត ។ – មាន ខ្សែដែលដេរដោយសាច់សំពត់ល្អ – សំប៉ែតប្រហែលជា ១ សង់់ទីម៉ែត្រ ប្រវែងជាង ១ ម៉ែត្រ ដេរភ្ជាប់ទៅនឹងសាច់សំពត់ខាងក្រៅ សម្រាប់រុំ កុំឱ្យរាត់រាយ ។
អំពី​អ្នក​និពន្ធ
ថ្ងៃទី ៣១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៩៤​ រៀបរៀងដោយ៖ សម្ដេចព្រះមង្គលទេពាចារ្យ អ៊ុម ស៊ុម អគ្គាធិការនៃពុទ្ធិកសិក្សា ចៅអធិការវត្តមហាមន្ត្រី រាជធានី ភ្នំពេញ ៕
ស័ក (ភូគព្ភវិទ្យា)
ស័ក តាមនិយមន័យផែនដីវិទ្យាស័កចែកចេញជា ៤ គឺ :
- ស័កសម័យបុរេកំប្រ៊ីយៀង (Precambrian ៣.៨ លានឆ្នាំមុន)
- ស័កប៉ាលេអូសូអុិច (Paleozoic Era ៥៤០ ដល់ ២៤៥ លានឆ្នាំមុន)
ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ
​ ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ គឺជាខេត្តខ្មែរដែលចំណុះអោយសៀមក្នុងអំឡុង សតវត្សទី១៨ ដល់ សតវត្សទី១៩។ បច្ចុប្បន្នខេត្តនេះបានក្លាយជាស្រុកនៃខេត្តសុរិន្ទ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃ(សៀម) បានដាក់បញ្ចូលទៅមួយផ្នែក ខេត្តស៊ីសាកេត និងមួយផ្នែកទៀត ខេត្តអូប៊ុនរាថានី។
=មើលផងដែរ=
ជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែក
អ្វីជាជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែក?
ជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែក គឺជាក្រុមជំងឺភ្នែកដែលសំពាធទឹកនៅក្នុងភ្នែកកើនឡើងខ្ពស់ជាងធម្មតា ជាហេតុធ្វើអោយខូចទៅដល់សរសៃប្រសាទរបស់ភ្នែក (សរសៃអុបទិច) ដែលជាសរីរាង្គដែលងាយនឹងខូចពេលសំពាធទឹកក្នុងភ្នែកកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់។
មូលហេតុនៃជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែក
នៅក្នុងភ្នែកមនុស្សយើង មានចលនាទឹកផលិតនិងមានចលនាពីបន្ទប់ ក្រោយមកបន្ទប់មុខនៃភ្នែកហើយបន្ទាប់មកទឹកនេះស្រូបចូលនៅក្នុងសរសៃវ៉ែន ដើម្បីរក្សាសំពាធទឹកធម្មតា។ ក្នុងករណីជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែកដោយមានការស្ទះនៅក្នុងប្រព័ន្ធសំរូបទឹកនេះ ធ្វើអោយបាត់នូវតុល្យភាពរវាងការផលិតទឹក និងសំរូបទឹកនេះធ្វើអោយសំពាធទឹកក្នុងភ្នែកកើនឡើងខ្ពស់។ ប្រសិនបើពុំមានការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា នោះនឹងធ្វើអោយមានការបាត់បង់គំហើញជារៀងរហូត។
ការព្យាបាលដោយឪសថ
ការបាត់បង់គំហើញបណ្ដាលមកពីជំងឹទឹកដក់ក្នុងភ្នែកមិនអាចព្យាបាលអោយធម្មតាវិញបានទេ។ ជាចាំបាច់ការព្យាបាលគឺដើម្បីរក្សាគំហើញដែលនៅសេសសល់អោយគង់វង្សបានយូរ។ អាស្រ័យហេតុនេះ អ្នកជំងឺត្រូវដាក់ថ្នាំបន្ដក់ទាំងអស់ ដែលចេញដោយវេជ្ជបណ្ឌិតអោយបានទៀងទាត់ និងមកពិនិត្យឡើងវិញតាមការណាត់ជួបជាដាច់ខាត។
ការព្យាបាលដោយកាំរស្មី
ចក្ខុបណ្ឌិតអាចជ្រើសរើសការព្យាបាលដោយកាំរស្មីឡាស៊ែរក្នុងករណីជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែកដែលមានមុំបិទ និងដើម្បីការពារកុំអោយកើតជំងឺនេះ។
ការព្យាបាលដោយការវះកាត់
ចក្ខុបណ្ឌិតអាចជ្រើសរើសធ្វើការវះកាត់ ដើម្បីថែរក្សាគំហើញរបស់ភ្នែក និងកុំអោយមានការវិវត្ដន៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង។
ប្រភេទផ្សេងៗនៃជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែក
ជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែកមានពីរប្រភេទសំខាន់ៗ
តើត្រូវធ្វើដូចម្ដេចដើម្បីដឹងពីជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែក?
អ្នកជំងឺដែលសង្ស័យថា កើតមានជំងឺទឹកដក់ក្នុងភ្នែកត្រូវមកាន់មន្ទីរពេទ្យ ដើម្បីធ្វើការពិនិត្យភ្នែក ដោយគ្រូពេទ្យឯកទេស។ ចក្ខុបណ្ឌិតអាចធ្វើការវាស់ពីកំរិតសំពាធទឹកក្នុងភ្នែក និងពិនិត្យមើលសរសៃបាតភ្នែក ដើម្បីកំណត់ពីជំងឺនេះបាន ក្រៅពីនេះគេធ្វើការវាស់ដែនគំហើញដោយឧបករណ៍ទំនើបនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យភ្នែក។
រាំក្បាច់
រាំក្បាច់ គឺប្រភេទ របាំខ្មែរ ដែលមានការនិយម ជាទូទៅនៅក្នុង ទូទាំងព្រះរាជាចក្រកម្ពុជា ទោះនៅទីក្រុងក៏ដូចជានៅជនបទ នៅតំបន់ភ្នំក៏ដូចជានៅវាលទំនាប ឬក៏តំបន់មាត់ សមុទ្រ គឺទទួលការពេញនិយមទាំងអស់។ របាំប្រជាប្រិយខ្មែរនេះ ជាប្រភេទរបាំដែលងាយចាំ ងាយចេះ ហើយ ងាយក្នុងការរៀបចំសម្ដែងទៀតផង។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ ទើបគេសង្កេតឃើញជនជាតិខ្មែរ តាំងពីព្រះរាជា នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីរហូតដល់ប្រជារាស្ត្រ ទាំងក្មេងទាំងចាស់ ប្រុសស្រីចេះរាំរបាំនេះស្ទើរតែគ្រប់ៗគ្នា។
រាំក្បាច់វាប្រហាក់ប្រហែលនឹង រាំវង់ ប៉ុន្តែរាំវង់មានចង្វាក់លឿនជាង។
ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃរបាំរាំក្បាច់
បើតាមឯកសារខ្លះៗដែលនៅសល់ និងតាមព័ត៌មាន ដែលយើងទទួលបានពីចាស់ទុំជាច្រើន បញ្ជាក់ថា នៅ ប្រទេសកម្ពុជា រាំក្បាច់បានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសតវត្សទី២០ និង២១នេះ ពិសេស គឺតាំងពីពេលដែលចលនាខ្មែរឥស្សរៈកើតមាននៅគ្រប់តំបន់ក្នុងប្រទេស និងកងជីវពលនារីក្លាហាន ដែលបាន ក្រោកឡើងបណ្ដេញអាណានិគមនិយមបារាំង ដើម្បីទាមទារឯករាជ្យជូនជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួនមក ហើយដែលគេ អាចឃើញមានសល់នូវបទចម្រៀងរាំវង់មួយចំនួនដែលអាចជាតឹកតាង ឬជាអនុស្សាវរីយ៍នៃសម័យកាលនោះផង។ ហើយក៏ប្រហែលនៅក្នុងពេលនោះដែរ ដែលឥទ្ធិពលនៃពាក្យបរទេស ដូចជាពាក្យថា រាំ «ឡាំថូន”» ឬ ឡក «ឡាំថូន» (ថូន=ស្គរ) ត្រូវខ្មែរយកមកប្រើ ព្រោះពេលនោះកងទ័ពខ្មែរឥស្សរៈ ដែលបោះទីតាំងក្នុងព្រៃជ្រៅៗ តំបន់ ភ្នំដងរែក តំបន់ឱរ៉ាល់ ភ្នំក្រវាញ តំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេស (អាចចងសម្ព័ន្ធជាមួយ ឥស្សរៈលាវ) ឬតំបន់សមុទ្រ ក្ដីច្រើននាំគ្នាលេងរាំវង់ដោយ ប្រើតែស្គរដៃមួយប៉ុណ្ណោះ និងចម្រៀងដែលមានលក្ខណៈងាយស្រួល ក្នុងការកម្សាន្ត ទៅតាមកាលៈទេសៈនៃការតស៊ូ និងការរស់នៅដោយយកព្រៃជ្រៅជាមូលដ្ឋានបង្អែក។
តាំងពីពេលស្រុកខ្មែរបានឯករាជ្យមក នៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ ក្រោមព្រះរាជកិច្ច ដឹកនាំនៃ ព្រះករុណាព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុ ប្រទេសជាតិ និងប្រជារាស្ត្រខ្មែរ មានសិទ្ធិសេរីភាពគ្រប់គ្រាន់ ធ្វើឲ្យ របាំប្រជាប្រិយ ដូច រាំក្បាច់នេះ រីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្លា ពោលគឺនៅកន្លែងខ្លះ គេរាំជាមួយស្គរដៃ ពេលខ្លះគេរាំ ជាមួយវង់ភ្លេងខ្មែរដែលមានឧបករណ៍ ស្គរ ទ្រ រនាត និងឧបករណ៍ជាច្រើនផ្សេងៗទៀត រហូតដល់ក្លាយជាវង់តន្ត្រី សម័យយ៉ាងទំនើប ដែលយើងឃើញសព្វថ្ងៃនេះស្រាប់។
កាលៈទេសៈនៃរាំក្បាច់
ចំណែកខាងពេលវេលា ឬពិធីដែលរបាំប្រជាប្រិយសម្ដែងវិញ គឺមានលក្ខណៈទូលំទូលាយណាស់ ជាទូទៅគេច្រើន រាំក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីខ្មែរនៅទូទាំងប្រទេស ហើយមានកន្លែងខ្លះ ឬភូមិស្រុកខ្លះរាំលេងសប្បាយ រាប់ខែ មុនចូលឆ្នាំ និងរាំលេងរាប់ខែក្រោយពេលចូលឆ្នាំទៀតផង ដូចជានៅភូមិអន្លង់រមៀត ក្នុងខេត្តកណ្ដាល ស្ថិតនៅ មិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីរាជធានីភ្នំពេញនេះជាដើម។ ហើយគេរាំលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ មង្គលការកូន ប្រុសស្រី ពិធីជប់លៀង ពិធីបុណ្យតាមគ្រួសារ ឬរាំកែកម្សាន្តពេលជួបជុំញាតិមិត្តជិតឆ្ងាយ ឬក៏រាំដើម្បីបំបាត់ ការនឿយហត់ ក្រោយពេលបំពេញពលកម្មនានាថែមទៀតផង។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ គេសង្កេតឃើញរបាំ ប្រជាប្រិយ រាំវង់ រាក្បាច់ ឡាំលាវ សារ៉ាវ៉ាន់ ត្រូវបានគេនិយមរាំលេងនៅតាមរង្គសាលនានា លាយចម្រុះជាមួយ នឹងក្បាច់របាំបរទេសនានារៀងរាល់រាត្រីផងដែរ។
សូម​មើល​ផង​ដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២
រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (អង់គ្លេស: Rajendravarman II) (Kh-pronoun: Reajendra Varaman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩៦៨) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩៤៤-៩៦៨) ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជជាផ្លូវការ​ណ៍ ឆ្នាំ៩៤៧ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "ព្រះគម្ដែងអញស្រីរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទេវៈ" តាមពង្សសាវតា ព្រះអង្គត្រូវជាប្អូនបង្កើត ព្រះបាទ ហស៌វរ្ម័នទី២ ដែលត្រូវបានកងទ័ពចូឡា (អង់គ្លេស: Chola dynasty) វាយចូលកាន់កាប់ រាជធានីកោះកេរ្តិ៍ អស់រយៈពេល ​៣ឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ ៩៤៤ ដល់ឆ្នាំ ៩៤៧ នៃគ.សករាជ ទើបព្រះបាទ រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ លើកទ័ពមកបណ្ដេញ ចាមចូឡា ឱ្យដកត្រឡប់ទៅវិញ ។
ការវិលត្រឡប់មកយសោធរៈបុរៈវិញ
ក្រោយពេលព្រះបាទ "រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២" លើកទ័ពបណ្ដេញចាមចូឡា ឱ្យដកត្រឡប់ទៅវិញក្នុងឆ្នាំ ៩៤៧ នៃគ.សករាជ រយៈពេល ៣ឆ្នាំបន្ទាប់ ក្នុងឆ្នាំ ៩៥០ នៃគ.សករាជ ព្រះអង្គ​សំរេចចិត្តផ្លាសរាជធានីត្រឡប់ទៅ "យសោធរៈបុរៈ" វិញ និងបានសាងសង់សំណង់ស្ថាប័ត្យកម្មជាច្រើនឡើងវិញក្នុងតំបន់នោះ មានដូចជា៖ ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ប្រាសាទប្រែរូប...ល.។ ក្រោយពីព្រះអង្គគ្រងរាជសម្បត្តិ ក្នុងឆ្នាំ ៩៥០ នៃគ.សករាជ ដដែល ព្រះបាទ រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ ដែលជាស្ដេចសឹកសង្គ្រាមយ៉ាងខ្លាំងពូកែ បានវាយប្រយុទ្ធតទល់និងពួកចាម្ប៉ា ដែលជាចាមម៉ាឡេ បានវាយសងសឹកសង្គ្រប់យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជួសព្រះរាមរបស់ខ្លួនគឺព្រះបាទ ហស៌វរ្ម័នទី២ ដែលត្រូវបានកងទ័ពចាម នៃឧបទ្វីបម៉ាឡេ (អង់គ្លេស: Malay Peninsula) ចាប់យកជាឈ្លើយសឹករួចធ្វើឃាតនៅទីនោះ សង្គ្រាមរយៈពេល ២ឆ្នាំ កងទ័ព​ចាមម៉ាឡេបានចុះទន់ខ្សោយ ព្រះបាទ រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២​ ក៏បានឡោមព័ទរឹបយករាជធានី "ស្រីវិជ័យ" (អង់គ្លេស: Srivijaya) បានទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ៩៥២ នៃគ​.សករាជ ។
សិល្បៈ​ក្បាច់លម្អ
Rajendravarman II Art Ornament
សិល្បៈចម្លាក់​ក្បាច់​លម្អ​នៃស្ថាប័ត្យកម្មខ្មែរ​ក្នុងរាជព្រះបាទ​"រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២" ដែលបានរចនាចម្លាក់ បង្ហាញ​​ដូចផ្ទាំងគំនូរផុសបែប (3D) ដែលពណ៌នាអំពី​ ខ្សែររឿងទេវៈកថាជាច្រើនដូចជា៖ ​មហាភារតៈ រាមកេរ្តិ៍ អវតារនរៈសិង្ហ និងខ្សែររឿងទេពទេវៈកថា ជាច្រើនផ្សេងទៀត ដែលមើលទៅប្រកបដោយភាពរស់រវើក ក្នុងរចនាបថ (Style) នៃស្ថាប័ត្យកម្មរបស់ព្រះអង្គដែលត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិវិទូរជាច្រើនលើកយកមកសិក្សាអំពី ចម្លាក់ក្បាច់រចនាតែងលម្អប្រាសាទរបស់ព្រះអង្គក្នុងបែបបទស្ថាប័ត្យកម្ម ។
រចនាបថនៃស្ថាប័ត្យកម្ម
Architectural style
សេចក្ដីជំរាប
មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?
ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។
ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។
បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ភូមិសួងកើត
ភូមិសួងកើត សង្កាត់សួង ក្រុងសួង ខេត្តត្បូងឃ្មុំ
សួងកើត
ប្រអប់បំពេ
សង្ខេប
ក្នុងឆ្នាំ 1989 វីតា នាង និង មិត្តរបស់នាង ដេវីត បានចូលទៅរុករក និង សិក្សានៅខាងក្នុងផ្ទះមួយកន្លែង ដែលគេបោះបង់ចោល។ មួយរយឆ្នាំមកនេះ គ្មាននរណាម្នាក់រស់នៅក្នុងផ្ទះនេះទេ ហើយក៏គ្មានអ្នកណាចង់រស់នៅទីនោះដែរ ព្រោះពួកគេជឿថាផ្ទះនេះមានរបស់ដ៏គួរឱ្យខ្លាចជាច្រើននៅខាងក្នុង។ រហូតដល់យប់មួយ... វីតា និង ដេវីត បានចូលទៅកាន់ទីនោះ ដើម្បីស្រាយនូវអាថ៌កំបាំងដែល នៅពីក្រោយផ្ទះមួយនេះ។
ប្រាសាទតាអាន
ប្រាសាទតាអានជាប្រាសាទមួយស្ថិតនៅ ភូមិតាអាន ឃុំតាអាន  ស្រុក ក្រឡាញសាងនៅសត្សវត្សទី១១ក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទ័យទិត្យាវរ្ម័នី២ក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលសព្វថ្ងៃបាក់បែកអស់ហើយ។ប្រាសាទនេះមានសិលាចារឹកនិយាយពីប្រាសាទនេះ។
ពញារាមទី១
ពញារាមទី១ (ပထမ ဗညားရံ,, អានថា:ពថម៉ាប្ញាយ៉ាន; មន: MY ဗညားရာံ; ១៣៩៣–១៤៤៦) គឺជាព្រះមហាក្សត្រនៃហង្សាវត្តីពគោចាប់ពីឆ្នាំ១៤២៤ ដល់ ១៤៤៦។ កាលនៅជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យនៅឡើយ ព្រះអង្គបានបញ្ចប់សង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំជាមួយនគរដែលជាសត្រូវនឹងនគរទ្រង់ អវៈនៅឆ្នាំ១៤២៣។ ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីបំពុលព្រះភាតារបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញាធម្មរាជានៅឆ្នាំ១៤២៤។ ក្លាយជាក្សត្រហើយ ពញារាមបានថែរក្សានគរព្រះអង្គឱ្យស្ថិតនៅក្នុងសន្តិភាពឱ្យបានទូលំទូលាយ និងយូរអង្វែងក្នុងរយៈកាល ២០ ឆ្នាំក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ នៅពេលនោះដែរ អវៈក៏កំពុងតែឈ្មុសឈ្មុលដើម្បីថែរក្សាទឹកដីរបស់ខ្លួនអោយនៅគង់វង្សដដែលដែរ។ ព្រះអង្គបានរិះរកគោលនយោបាយត្រីងៀតឆ្លៀតពងដើម្បីបន្តឱ្យអវៈចុះទន់ខ្សោយ ដោយជួយឱ្យមានការបះបោរនៅតោនងូប្រឆាំងនឹងអវៈរវាងឆ្នាំ១៤៣៧ និង ១៤៤២ កំឡុងពេលនោះ ព្រះអង្គក៏បានតែងតាំងព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ធ្វើជាអនុរាជនៃតោនងូ។ នៅពេលនោះអវៈបានសញ្ជ័យតោនងូសាជាថ្មីឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៤៤២ ព្រះអង្គក៏មិនបានតបតដោយសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំប្រឆាំងនឹងអវៈវិញអ្វីឡើយ។
សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនបានយល់ស្របលើកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវភាពរបស់ទ្រង់ឡើយ។
ព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យ
ពញារាមគឺជាបុត្រានៃព្រះបាទរាជាធិរាជ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទរាជាធិរាជ ពញាធម្មរាជាបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រ។ ពញារាម និង ពញាចាន់ភ្លាមៗបានបះបោរប្រឆាំងនឹងព្រះរៀមរបស់ខ្លួន។ ពញាធម្មរាជាបានរំងាប់ព្រះទ័យពញារាមម្ដងដោយតែងតាំងព្រះអង្គជារជ្ជទាយាទ និង ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តកុសិមៈ និង ដីសណ្ដឥរាវត្តីទាំងមូល។ ពញាធម្មរាជាក៏បានរំងាប់ព្រះទ័យពញាចាន់ដោយតែងតាំងទ្រង់ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តមុំហ៍។ ប៉ុន្តែពញារាមមិនពេញព្រះទ័យឡើយ។ ទ្រង់ភ្លាមៗក៏បានពង្រីកទឹកដីរបស់ទ្រង់ និងកាន់កាប់ដាហ្កុន (យ៉ាងហ្កូន) ក្នុងឆ្នាំ១៤២៣។ នៅពេល កងទ័ពអវៈបានមកកាន់កាប់ដាឡាទល់គ្នានឹងដាហ្កុន ពញារាមបានថ្វាយព្រះជេដ្ឋភគិនីឝ៊ីនចៅពូទៅអោយសីហសុ ដើម្បីទិញយកសន្តិភាព។ កងទ័ពអវៈបានដកថយ ដោយបញ្ចប់សង្គ្រាមសែសិបឆ្នាំរវាងអវៈ និង ហង្សាវត្តីពគោ។
ក្នុងឆ្នាំ១៤២៤ ពញារាមបានបំពុលពញាធម្មរាជា ហើយបានក្លាយជាព្រះមហាក្សត្រទីដប់មួយនៃហង្សាវត្តី ព្រះបរមនាមរបស់ព្រះអង្គ បានរាយសេចក្ដីក្នុងសិលាចារឹកភាសាមនជាច្រើន គឺ រាមរាជាធិរាជ (MY ရာမ ရာဇာဓိရာဇ်; បាលី: Rāma Rājādhirāj)។
រជ្ជកាល
កាលជាព្រះមហាក្សត្រហើយ ពញរាមបានរាជអនុញ្ញាតឱ្យពញាចាន់នៅធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រមុំហ៍ដដែល ជាទីកន្លែងនៅពេលខាងក្រោយមកដែលពញាចាន់បានប្រើប្រាស់អំណាចដោយឯករាជ្យស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅទីនោះ។ ព្រះអង្គក្នុងពេលដ៏ខ្លីនោះក៏បានជាប់វាក់វិននៅក្នុងជំលោះរាជវង្សនៃនគរអវៈ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៦ ម៉ូញីនស្ដូបានឡើងសោយរាជ្យនៅអវៈ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៩ ព្រះភគិនីព្រះអង្គឝ៊ីនចៅពូបានភៀសព្រះកាយចេញពីអវៈត្រឡប់ទៅពគោដោយសំងាត់។ ពញារាមបានទៅទទួលព្រះជេដ្ឋភគិនីរបស់ទ្រង់ប្រកបដោយក្ដីគោរព។ ក្នុងឆ្នាំដដែល ចៅលូសិន្ខយ ចៅហ្វាយស្រុកខែត្រតោនងូ ដែលលោកយល់ថាខ្លួនលោកសាកសមជាស្ដេច ក៏បានស្វះស្វែងរកការចងសម្ព័ន្ធភាពនឹងពញារាមដើម្បីប្រឆាំងនឹងអវៈ ដោយការលើកថ្វាយកូនស្រីទៅអោយព្រះអង្គ។ ពញារាមបានយល់ស្រប ហើយបានវាយយកប្រំម៍ (ផ្យាយ) រួមគ្នាជាមួយកងទ័ពចៅហ្វាយស្រុកតោនងូ។ ម៉ូញីនស្ដូបានបំបែកបំបាក់សម្ព័ន្ធភាពនេះដោយការថ្វាយក្មួយស្រី សូមិនវិមលទេវី ទៅអោយពញារាមដែរ។ ក្សត្រពគោក៏បានទទួលយកដង្វាយដើម្បីសន្តិភាព តាមតែទ្រង់ក៏មិនចង់បន្តការប្រយុទ្ធគ្នាតទៅទៀតដូចគ្នា។
ការចងសម្ព័ន្ធនេះគឺជាការហុចផលឱកាសល្អឱ្យពញារាម។ ព្រះអង្គពិតជាពេញព្រះរាជហឫទ័យណាស់ដែលឃើញថាម៉ូញីនស្ដូកំពុងតែមានវិបត្តិដោយសារការវាយឆ្មក់របស់ឝានចូលទៅក្នុងទឹកដីអវៈពេញមួយទស្សវត្សឆ្នាំ១៤៣០។ នៅពេលតោនងូបានបះបោរម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ១៤៣៧ ពញារាមបានត្រៀមរួចរាល់ហើយដើម្បីផ្ដល់ជំនួយដល់តោនងូ។ ដោយមានការជួយពីព្រះអង្គ តោនងូបានធ្វើឱ្យអវៈបរាជ័យ ហើយបុត្រពញារាម មីនចៅបានក្លាយជាអនុរាជនៃតោនងូវិញ។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះបាទមិនយ៉ឺទ្ជ៏ហ្ស្វាទី១នៃអវៈបានសញ្ជ័យយកតោនងូបាននៅចុងឆ្នាំ១៤៤២ ហើយបានតែងតាំងតារាពញា ជាមេកន្ទ្រាញជាតិឝានឱ្យឡើងកាន់កាប់តោនងូជាជំនួស។ រយៈកាលសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានក្នុងរាជ្យព្រះអង្គ ព្រះអង្គមានសេចក្ដីសោមនស្សដោយទ្រង់ទតឃើញអវៈជាប់ដៃជាមួយការឈ្លានពានពីនគរមិងរបស់ចិន និងការលួចវាយឆ្មក់របស់ពួកឝាន។
ពញារាមបានសោយទិវង្គតបន្ទាប់ពីទ្រង់បានសោយរាជ្យបានប្រហែល ២២ ឆ្នាំ និងទ្រង់ត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តដោយព្រះភាគិនេយ្យរបស់ទ្រង់ ហើយក៏ត្រូវជាបុត្រាធម៌របស់ទ្រង់ដែរ ដែលក្សត្រក្រោយអង្គនេះទ្រង់ព្រះនាមថាពញាហ្វារ្យូ បុត្រាមួយអង្គនៃព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ។
ប្រាសាទត្រពាំងខ្យង
ប្រាសាទត្រពាំងខ្យងស្ថិតនៅក្នុងភូបិត្រាច ឃុំបល្ល័ង ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។ប្រាសាទនេះស្ថាបនាឡើងដោយព្រះរាជគ្រូ យជ្វវរាហៈ។ក្នុងឆ្នាំ៩៦៧និងក្នុងឆ្នាំ៩៦៨ក្នុងរាជ្យវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២។ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយត្រីភូនមហេស្វរៈក្នុងព្រះឥសូរ។ស្ថិតក្នុងរចនាបទបន្ទាយស្រី។
សាស្ត្រា​ជុច
លំនាំដើម
ដើម្បីបានជាពន្លឺសម្រាប់អ្នកអាន អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវស្នាដៃអត្ថបទសាស្ត្រាជុចនេះ យើងសុំល្បងធ្វើការពិនិត្យសង្កេតជាមុនដូចតទៅ ៖
កាលបរិច្ឆេទ
ក្នុងអត្ថបទសាស្ត្រានេះ គ្មានចុះកាលបរិច្ឆេទនៃការតែងរឿងទេ នាំឲ្យមានការលំបាករាវរកឲ្យបានច្បាស់ ។ បើប្រសិនជាយកសម្ផស្សកាព្យ សំនួរវោហារ ពាក្យសម្ដីដែលប្រើក្នុងនេះ មកធ្វើជាគ្រឿងឆ្លុះមើលពេលវេលា យើងសម្គាល់បានថា អត្ថបទនេះមិនឆ្ងាយហួសពីសតវត្សទី ១៨ ឬ ១៧ ទេ ។ ព្រោះថា បើអត្ថបទសរសេរពីសតវត្សទី ១៦ – ១៥ ឡើងទៅនោះ មានពាក្យសម្ដីប្លែកច្រើនពីភាសាយើងសព្វថ្ងៃ ដូចមានពាក្យខ្មែរបុរាណសុទ្ធ, ពាក្យក្លាយមកពីបាលី – សំស្ក្រឹតច្រើន….. ។
អ្នកនិពន្ធ
នាមអ្នកនិពន្ធក៏មិនបានកំណត់ក្នុងសាស្ត្រានេះដែរ ដូច្នេះ យើងពុំអាចដឹងថាជាស្នាដៃលោកណាតែងឡើយ ។ តាមចាស់ ៗ និយាយត ៗ គ្នា : ខ្លះថា លោកតា សុគន្ធមានបុណ្យ ដែលជានាយកសង្ឃក្នុងសតវត្សទី ១៧ ជាអ្នកតែង ព្រោះលោកធ្លាប់បានតែងសាស្ត្រាច្បាប់ឯទៀតដែរ ដូចជាច្បាប់ក្រមជាដើម ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ គេនិយាយថា លោតតា សុគន្ធមានបុណ្យ ចង់ប្រដៅមនុស្ស ពិសេសគឺសិស្សគណផ្ទាល់របស់លោក ឲ្យស្គាល់នូវកម្លាំងនៃ “ទុក្ខសំសារវដ្ដ” ដោយលោកលើកយកធម្មជាតិមាន ជុច និងត្រីមកធ្វើជាតំណាង គឺត្រីជាសត្វលោក ឯជុចជាសំសារទុក្ខ ។ រាល់ថ្ងៃសំសារទុក្ខរមែងនៅរង់ចាំសត្វលោកជានិច្ច ឲ្យតែរុលត្បុលចូលហើយ កាន់តែតឹងណែនខ្លាំងឡើង ៗ គ្មានចេះធូរថយ ។ ឯសត្វលោកវិញ បើទោះជាដឹងថាកងទុក្ខក្នុងសំសារវដ្ដនៅពីមុខយ៉ាងណា ក៏នៅតែខំសសុលត្បុល មិនគិតងាកបែររកផ្លូវគេចដែរ លុះដឹងថាខ្លួនជាប់ហើយវាខកពេលស្រេច នឹងរាថយក៏មិនរួច ម៉្លោះហើយមានតែរុលទៅមុខឲ្យទាល់តែអស់កម្លាំងត្រឹមណា ស្លាប់ត្រឹមនោះទៅ ។ នេះហើយជាទស្សនៈសំខាន់នៃល្បើក ជុច និង ត្រី ។ តាមពាក្យចាស់ ៗ និយាយត ៗ គ្នានេះ គួរជឿបានដែរ ព្រោះលោកតា សុគន្ធមានបុណ្យ លោកមានបញ្ញាជ្រៅ ចង់បង្ហាញទស្សនវិជ្ជា ដែលពិបាកយល់ ឲ្យមានជារូបរាងស្រួលយល់ឡើង ដោយប្រើឧបមានវិធី ធៀបទៅនឹងរូបធម្មជាតិដូច្នេះ ។ បើតាមការស្រាវជ្រាវរបស់លោក ឈឹម – ស៊ុម ពីប្រវត្តិ លោក វិសេសដូង ចុះក្នុងកម្ពុជសុរិយាលេខ ២ ឆ្នាំ ១៩៦៨ រាប់ក្នុងតារាងស្នាដៃរបស់វិសេសថា រឿងល្បើកជុច ជាស្នាដៃរបស់លោក វិសេសដូង ដែរ ។ ប៉ុន្តែលោកឥតមានបញ្ជាក់ពីហេតុផល ឬ មានសេចក្ដីវែងឆ្ងាយទៅទៀតឡើយ ។ ការណ៍ទាំងនេះ ទុកនៅជាបទស្រាវជ្រាវតទៅទៀត ៖
ឧត្តមគតិ
ដូចបានរៀបរាប់ក្នុងវគ្គស្ដីពីអ្នកនិពន្ធរួចហើយ រឿងនេះ មានន័យក្នុងការអប់រំមនុស្ស ពិសេសគឺអប់រំខាងផ្លូវចិត្តឲ្យមនុស្សបានយល់ច្បាស់នូវទស្សនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនាផង ។ បើគេទាញយកយោបល់នេះ ពីក្នុងសាស្ត្រា ជុច មកធ្វើជាដំបូន្មានទួទៅ គេនឹងស្រង់បានន័យថា : មនុស្សដែលកើតឡើង តែងមានទុក្ខសំសារវដ្ដរង់ចាំជានិច្ចហើយទោះជាមនុស្សមិនហៅរកក៏ដោយ ។ ប៉ន្តែបើគេយល់ច្បាស់លាស់ហើយ រកគៀចជៀសវាងបានខ្លះ ៗ ដែរ ដោយរំងាប់ចិត្តលោភៈ ទោសៈ មោហៈ ហើយតាំងខ្លួនឲ្យមានចិត្តស្មោះស្មើ គ្មានផ្អើលភ្ញាក់ផ្ដេសផ្ដាស់ ។
ភូមិអង្គរជ័យ
ភូមិអង្គរជយ័ ឃុំបន្ទាយដែក ស្រុកគៀនស្វាយ ខេត្តកណ្តាល
សាស្ត្រា​ជុច
បទបន្ទោលកាក [1]
ថ្លែងដោយទំនង-ដំណើរត្រីផងយាត្រា ពើបនឹងជុចណា- ត្រីស្រែកថាវើយជៀសចេញ ។ ជុចថាអើះអើ- បទអ្នកនេះតើម្ដេចមិញ ហ៊ានមកប្រើអញ-ជៀសចេញឲ្យអ្នកជាល្បែង ។ ត្រីថាបើច្នោះ-អញនឹងទម្លុះចៅឯង ឲ្យយល់ជាក់ស្ដែង- ត្បិតឯងមកនៅរាំងផ្លូវ ។ ជុចថាអើះហោង- បើឯងចង់លងឥឡូវ ។ សមត្រូវនឹងម្ជូរ- ប្រហើញាំភ្លាសាអាំង ។ ត្រីថាអើះអើ- ប៉ើងរើងទេតើម្ដេចខ្លាំង អួតមានកម្លាំង- ក៏ស្មានជាអញខ្លាចហោង ។ ជុចថាបើច្នោះ-អញ្ជើញមកចុះចង់លង ឲ្យយល់នេះម្ដង-ឫទ្ធីតេជៈតេជដៃ ។ ត្រីស្ទុះភ្លាមចូល-ក្នុងជុចរមួលហើយនៃ ជំពាក់ក្រក្រៃ-នឹងថយក៏ពុំរួចឡើយ ។ ជុចថាអើចៅ-ឥឡូវម្ដេចនៅព្រងើយ ស្ងៀមស្ងាត់កន្តើយ-សម្រឹងសម្រាន្តធ្វើអ្វី ។ ត្រីឮជុចថា-ខំស្ទុះបំពារទៅខ្មី រឹងអស់ឥន្ទ្រិយ- ដួចគេរឹតរួតអាត្មា ។ ជុចថាអើច្នេះ- កម្លាំងប៉ុណ្ណេះទេណា អួតឯងបំពារ-ទម្លុះទម្លាយមិញតើ ។ ត្រីថាម្ចាស់ថ្លៃ- ពាក្យខ្ញុំនេះនៃបញ្ចើ ឥឡូវនេះតើ- អ្នកម្ចាស់មានឫទ្ធីក្រៃ ។ ជុចថាឫទ្ធី-តេជៈបារមីអ្វីនៃ ឯងកុំចេះស្ដី- ចំអកចំអន់ឲ្យគ្នា ។ ត្រីថាម្ចាស់ថ្លៃ- អស់ពាក្យនេះនៃខ្ញុំថា ជាល្បែងទេណា- អ្នកម្ចាស់កុំយកទោសខ្ញុំ ។ ជុចថាអើល្បែង-ឯងអួតគគ្រេងស្រេចហើយ ពិតពុំលង់ឡើយ- ខំស្ទុះបំពារមកហោង ។ ត្រីថាម្ចាស់ខ្ញុំ-សេចក្ដីពុំសមមែននៃ អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-ម្ចាស់អើយលែងខ្ញុំទៅរ៉ា ។ ជុចថាអើលែង-មារយាទអ្នកឯងទេណា អញឃាត់អញថា- ប្រែជាដៀលអញបំផាង ។ ត្រីថាឱអញ- ម្ដងនេះឯងមិញក្រក្រៃ អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-អ្នកអើយយកតែបុណ្យហោង ។ ជុចថាបុណ្យ ៗ- អំនួតពីមុនរំពង បុណ្យអ្វីនោះហោង- ឲ្យដឹងឫទ្ធីតេជដៃ ។ ត្រីថាម្ចាស់ខ្ញុំ-សេចក្ដីពុំសមមែននៃ អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-ប្រោសយកសម្បត្តិសួគ៌ា ។ ជុចថាឯងចេះ-ឯងមានចំណេះចេះថា សម្បត្តិសួគ៌ា- សាច់ឯងពិសាណាស់នៃ ។ ត្រីថាអញក្រ-ណាស់ពេកកម្រក្រក្រៃ អ្នកជុចម្ចាស់ថ្លៃ-អ្នកអើយយកតែផលា ។ ជុចឆ្លាស់ឆ្លើយថ្វាត់- ថាឯសម្បត្តិផលា សាច់ឯងពិសា-គេស៊ីឯងបានបុណ្យថ្កើង ។ ត្រីថាបើច្នោះ-អ្នកហារមាត់ចុះខ្ពស់ឡើង ខ្ញុំក្រាបបាតជើង- សំពះសូមចុះសូមចាញ់ ។ ជុចថាអញឆោត- ឯងមកបំពោតលើអញ ឯងនឹងស្ទុះចេញ-បានអ្វីជាម្ដងឆីបាយ ។ ត្រីថាឱអញ- ម្ដងនេះឯងមិញអន្តរាយ មិនសមរូបកាយ- ខ្លួនអើយអសារទេណា ។ ជុចថាមិនស្លាប់-ឯងកុំមកប្រាប់លើគ្នា សាច់ឯងពិសា-ឆ្ងាញ់ហើយវាសើមមាត់ផង ។ ត្រីថាម្ចាស់ខ្ញុំ-អញប្រោសប្រាណកុំច្នោះហោង កាញ់កួចចិត្តចង- ក្រែងមានវេរាបាបពៀរ ។ ជុចថាបើបាប- សឹងស្អុយឆ្អេះឆ្អាបអញវៀរ ចៀសអស់ពំនៀរ-តែសាច់ឯងអត់មិនបាន ។ ត្រីថាអ្នកថ្លៃ- ថាម្ដេចច្នោះនៃពុំមាន ធម៌ថាបាបគ្មាន-ដូចអ្នកឯងស្ដីឡើយណា ។ ជុចថាអ្នកត្រី-ចែងចេះសម្ដីណាស់ណា ។ អណ្ដើកជាក់ជា-ល្អហើយទៅក្ដក់ហៅឆ្កែ ។ ត្រីថាតាយហោង-គ្នានិយាយផងប្រែខ្វែរ ទំនឹមឯឆ្កែ-វាដាច់ឆីអាចម៍គេនៅ ។ ជុចថាអើយអញ- ពុំដឹងបានមិញណានូវ ឯងថាមិញត្រូវ- ល្បងជុចខួរហើយស៊ីសាច់ ។ ត្រីថាអ្នកជុច-អ្នកមិនថយធុចពាក្យពេចន៍ អ្នកអើយបំណាច់- ខ្ញុំលោមអ្នកកុំច្នោះឡើយ ។ ជុចពុំស្ដាប់ហោង-រឹតរឹងកន្លងពុំស្បើយ ពុំមានធូរស្បើយ- តឹងឡើងស្ទើរដាច់ខ្យល់ខ្មី ។ មានស្មារតីជាក់-ឈាមជុចថាអ្នកខ្ញុំឥ- ឡូវពុំដឹងអ្វី-ត្រង់រស់ត្រង់ស្លាប់នោះឡើយ ។ បើម៉្ងៃនឹងស្លាប់-ឲ្យខ្ញុំបានប្រាប់កូនហើយ បណ្ដាំទុកក្រោយ-ឲ្យអញឯងម្ដាំឲ្យឆាប់ ។
បទព្រហ្មគីតិ
ក្សិណនោះឯបច្ឆា- ហៅបុត្រភ្ងាមកឆាប់ ៗ កូនមកហើយទួញប្រាប់- ថាឱកូនពន្លកម្ដាយ ។ ខ្លួនម្ដាយនឹងស្លាប់ហើយ-កុំកូនអើយនៅព្រៃអាយ ទៅរកស៊ីឲ្យឆ្ងាយ-ពីព្រៃនេះផុតមនុស្សម្នា ។ ខ្លួនម្ដាយនេះតឹងណាស់-នឹងបម្រះពុំរួចណា ឈឺអស់អង្គអាត្មា-ម្ដាយខំតែផ្ដាំមាសស្ងួន ។ មាសអើយម្ដាយស្លាប់ទៅ-ចូរមាសនៅប្រយ័ត្នខ្លួន រកស៊ីឆាប់ជ្រកពួន-ដោយព្រៃស្ងាត់កុំប្រហែស ។ ឃើញមនុស្សកុំទ្រមឹង-ឈប់សម្លឹងមើលក្រអេះ ឃើញឆាប់រត់កុំធ្វេស- ក្រែងវាចាក់នឹងច្បូកណា ។ បើមាសស៊ីកូនចក- ឆាប់មុជជ្រកឲ្យបាត់ខ្លួន ក្រែងមនុស្សអុំទូកជួន-ឃើញកូនស្ងួនវាលោចាក់ ។ មាសអើយមួយវិញទៀត-ច្រកចង្អៀតដែលមនុស្សដាក់ ជុចនោះកុំបីអ្នក-ដើរត្រង់នោះជៀសឲ្យឆ្ងាយ ។ ខ្លួនអញខូចទាំងម៉្លេះ- ហេតុប្រហែសគិតសប្បាយ ចូរមាសមើលខ្លួនម្ដាយ-ហេតុតែឆោតទាល់ស្លាប់ខ្លួន ។ ហេតុនោះកូនព្រលឹង- ចូររំពឹងឲ្យមាំមួន ម្ដាយស្លាប់ ៗ ហើយស្ងួន-កុំកូនឆោតដូចម្ដាយឡើយ ។ ឯមច្ឆានោះនៃ- សោកកូនក្រៃរតន៍ពុំងា រន្ធតអស់អង្គា- លុះសន្លប់បាត់ស្មារតី ។ ទៀងទួញទាល់សន្លប់-ញ័រចម្រប់អស់ឥន្ទ្រិយ លុះដល់មានស្មារតី- ទួញរៀបរាប់សព្វដោយព្រៃ ។ ឱអញគិតទៅហើយ-កូនមាសអើយចង់តែក្ស័យ ខ្លួនអើយស្លាប់ឆាប់វៃ- អញនឹងនៅអ្វីឡើយណា ។ រស់ហើយវាលំបាក-ខ្លួនតោកយ៉ាករងវេទនា មិនចង់រស់ឡើយណា-ឃើញកូនវានឹងខ្លោចផ្សា ។ រីត្រីទួញនេះនៃ- ទាល់តែក្ស័យជីវិតណា រីឯកូនមច្ឆា-រកស៊ីតែឯកអង្គឯង ។ រីនិទាននេះនៃ-ជុចនិងត្រីនោះវាតែង ដើរទៅរកស្វះស្វែង- ក៏ជួបជួននោះឯងហោង ។
បទបន្ទោលកាក
[1]ឈ្មោះបទនេះ បើសរសេរឲ្យត្រឹមត្រូវគឺ “មណ្ឌុកគតិ” ប្រែថាដំណើរកង្កែប ឬ កង្កែបលោត ព្រោះសំនៀងបទនេះ មានចង្វាក់យារវែងម្ដង ហើយញាប់ញឹក ២ ម្ដង ដូចកង្កែបលោតផ្លោតទៅហើយ ដើរញាប់ ៗ ៤ – ៥ ជំហានរួចលោតផ្លោតទភទៀត ។
អំពីអ្នកនិពន្ធ
សាស្ត្រាជុច ជាស្នាដៃសិក្សាស្រាវជ្រាវ និង អត្ថាធិប្បាយ របស់លោក លី ធាមតេង ។ ល្បើកជុច ចម្លងចេញពីសាស្ត្រាស្លឹករឹត
ភូមិកណ្ដៀងរាយ
ភូមិកណ្ដៀងរាយមានប្រជាជនប៉ុន្មានគ្រួសារ
ខេត្តលពបុរី
ខេត្តលពបុរី គឺជាខេត្តមួយ ស្ថិតនៅតំបន់កណ្តាល នៃប្រទេសថៃ ។ ខេត្តនេះត្រូវបានបែងចែកជាស្រុករដ្ឋបាលចំនួន ១១ ហើយស្រុកមឿងលពបុរី គឺជាទីរួមខេត្ត។ ដោយមានប្រជាជនជាង ៧៥០.០០០ នាក់ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ធំជាងគេទី ៣៦ របស់ថៃនិងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៣២
ប្រវត្តិ
ខេត្តលពបុរី គឺជាខេត្តខ្មែរដែលចំណុះអោយសៀមក្នុងអំឡុង សតវត្សទី១៨ ដល់ សតវត្សទី១៩។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃ(សៀម)។ ពីដើមឡើយខេត្តនេះជាទីក្រុងដែលនៅភាគខាងជើង ក្រុងអយុធ្យា គ្រាដែលភូមាបានវាយនគរសុខោទ័យ រួចក៏មកតាំងរាជាធានីនៅលពបុរីនេះ។ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ឡាវ ក្នុងកំឡុងពេលជាច្រើននៃប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួនឡបបូរីប្រហែលជាមានតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។  ឈ្មោះល្វោប្រភពដើមនៅក្នុងនេះ មន ព្រះរាជាណាចក្រ ទ្វារវត្តី រយៈពេល (សតវត្សទី ៦ទី ១១ គ.ស ) ។  ការសញ្ជ័យខ្មែរនឹងសាងប្រាសាទដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើននៅក្នុងទីក្រុងកំឡុងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរ។ លពបុរីប្រហែលជាបានរំដោះខ្លួនវាផ្ទាល់សម្រាប់ពេលវេលាមួយ, ដូចដែលវាបានផ្ញើទៅស្ថានទូតចិនក្នុងការឯករាជ្យនិង 1155. នៅក្នុង ១១១៥ វាបានផ្ញើទៅស្ថានទូត ១២៨៩ ទៅប្រទេសចិនផ្សេងទៀតនោះទេប៉ុន្តែឆាប់បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃនគរថៃនៃ សុខោទ័យ ហើយក្រោយមក អយុធ្យា ។
ក្នុងសម័យអយុធ្យាព្រះមហាក្សត្ររម៉ារ៉ាធិបូ ទីខ្ញុំ បានបញ្ជូនព្រះ រ៉ាមស៊ួន (ក្រោយមកស្តេចរ៉ាមសួន) ធ្វើជាឧបា រាចា ដើម្បីឡើងសោយរាជ្យនៅលបបុរី។ នៅឆ្នាំ ១៦៦៦ ស្តេច នារាយណ៍ បានបញ្ជាឱ្យមាន ព្រះរាជវាំងថ្មីមួយដែល សង់នៅច្រាំងខាងកើតនៃ ទន្លេលពបុរី ហើយបានធ្វើឱ្យលពបុរីក្លាយជារាជធានីទី ២ របស់ប្រទេសដោយសារអយុធ្យាត្រូវបានហូឡង់គំរាមកំហែង ។ បន្ទាប់ពីស្តេចនរាយណ៍សោយទីវង្គត់ទីក្រុងនេះស្ទើរតែត្រូវបោះបង់ចោលហើយត្រូវវិនាស។
នៅឆ្នាំ ១៨៥៦ ស្តេច មង្គុត នៃរាជវង្សចក្រីបានបញ្ជាឱ្យជួសជុលវិមានរបស់ព្រះបាទនារាយណ៍ឡើងវិញ។ ទីបំផុតទីក្រុងនេះបានទទួលសារៈសំខាន់ឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៣៧ នៅពេលដែលសេនាប្រមុខ Plaek Phibunsongkhram បានជ្រើសរើសទីក្រុង លពបុរី ធ្វើជាមូលដ្ឋានយោធាធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសថៃហើយត្រូវបានគេសម្រេចចិត្តក្លាយជារដ្ឋធានីថ្មីរបស់ប្រទេសថៃបន្ទាប់ពីបញ្ចប់សង្គ្រាម លោកលើកទី ២ ។
=ប្រាសាទ=
=ទន្លេ=
=មើលផងដែរ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
មហោធារៈទេវី
មហោធារៈទេវី ជាបុត្រីទី៧ របស់កបិលមហាព្រហ្ម សៀតផ្កាកៈណិកា ផ្កាចន្ធូ ឬ (ផ្ការំចង់) អម្ពរសម្ពត់ពណ៌ត្នោត ឬ ពណ៌សូកូឡា សំលៀកបំពាក់ពណ៌ខៀវចាស់ គ្រឿងប្រដាប់នីលរ័ត្ន (ត្បូងនីលពណ៌ខ្មៅ) សោយសាច់ទ្រាយ ពពួកសត្វ ឈ្លូស ប្រឺស ឬ ក្ដាន់ ស្តាំកងចក្រ ឆ្វេងត្រីសូល៍ គង់លើយាន្តជំនិះ មយូរ៉ា (សត្វក្ងោក) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងសៅរ៍ ។
ស្មូត
ប្រភពដើមនៃពាក្យ «ស្មូត»
ស្មូត្រ​មកពី​ពាក្យ​ថា «​សូត្រ​បទ​រលាក់រលែក​ស្រែក​ជា​តម្អូញ​មាន​ទំនងជា​ទំនួញ​រៀបរាប់​»​។ រៀង​រហូត​មក បទ​ទំនួញ​នេះ​ច្រើន​ប្រើប្រាស់​នៅក្នុង​ពិធី​បុណ្យសព ប៉ុន្ដែ​ឥឡូវ​កាន់តែ​មាន​ភាពទូលំទូលាយ​ជាង​មុន ដោយ​គេ​អាច​សូត្រ​នៅក្នុង​កម្មវិធី​បុណ្យ​ជាច្រើន​ដូចជា​បុណ្យ​ចម្រើន​ព្រះជន្ម បុណ្យបច្ច័យបួន និង​បុណ្យ​ដែល​ផ្សារភ្ជាប់​នឹង​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជាច្រើន​ទៀត​។​
មុខងារនិងការប្រើប្រាស់
រៀង​រហូត​មក​បទ​ទំនួញ​នេះ​ច្រើន​ប្រើ ប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ពិធីបុណ្យ​សព ប៉ុន្ដែ​ឥឡូវ​វា​គ្រាន់​តែ​មាន​ភាព​ទូលំ​ទូលាយ​ជាង​មុន ដោយ​គេ​អាច​សូត្រ​នៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​បុណ្យ​ជាច្រើន ដូចជា បុណ្យ​ចម្រើន​ព្រះជន្ម បុណ្យ​បច្ឆ័យ​បួន និង​បុណ្យ​ដែល​ផ្សារ​ភ្ជាប់​នឹង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ជាច្រើន​ទៀត។ ស្មូតមានមុខងារមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលអាចត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដូចជា៖ការសោកសង្រេង ទំនួញ រឿងនិទាន រឿងល្ខោន ជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធ និងការអធិស្ឋាន និងពរផ្សេងៗ។
ទំរង់ប្រជាប្រិយបំផុតនៃស្មូត្រដែលច្រៀងក្នុងឱកាស បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ គឺ ទំនួញព្រេត (ទំនួញប្រេតដែលជាទំនួលខុសត្រូវនៃព្រលឹងខ្មោច) ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងទៅលើជំនឿប្រជាប្រិយខ្មែរចំពោះឥទ្ធិពលអាក្រក់របស់ខ្មោច។
របៀប​សូត្រ
របៀប​សូត្រ​មាន ទាំង​អស់​ជាង ៦០ របៀប។ ចំណុច​សំខាន់​ដំបូង​បំផុត​គឺ​សំឡេង។
ឈូក​ច្រាល
200x250px|thumb|ផ្កាឈូក​ច្រាល.
ឈូក​ច្រាល (Nymphaea nouchali) គឺ ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា,
ខេត្តសុរិន្ទ
​ ខេត្តសុរិន្ទ ឬ ខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ គឺជាអតីតខេត្តខ្មែរមុនកាលដែលចំណុះអោយសៀមក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៦ ដល់សតវត្សទី១៩។ ខេត្តនេះស្ថិតនៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃផ្នែកខាងក្រោមដែលហៅម្យ៉ាងទៀតថា ឦសាន ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តបុរីរម្យ នៅខាងលិច ខេត្តសិរីសាកេតនៅខាងកើត ខេត្តមហាសារគាម និង ខេត្តរយឯត នៅខាងជើង និងខាងត្បូងជាប់នឹងខេត្តឧត្តរមានជ័យនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុប ៨ ១២៤ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា (៣ ១៣៧ ម៉ែត្រការ៉េ) ពីទន្លេមូលនៅភាគខាងជើងដល់ភ្នំដងរែកនៅភាគខាងត្បូង។  ទីរួមខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ ស្ថិតក្នុងខេត្តភាគកណ្តាលគៀគភាគខាងលិច មានចម្ងាយ ៤៣៤ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងបាងកក។ តំបន់​សុរិន្ទ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ប្រវត្តិ​តាំង​ទី​លំនៅ​របស់​មនុស្ស​ជា​យូរ​មក​ហើយ​ដែល​មាន​តាំងពី​សម័យ​បុរេប្រវត្តិ។  តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអាណាចក្រមានអំណាចមុនដំបូងគេគឺ អាណាចក្រខ្មែរនាសម័យអង្គរ ។  ៥០% នៃ​ប្រជាជននៅខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ជាជនជាតិខ្មែរ។  អ្នកដែលនៅសេសសល់គឺជាអ្នកនិយាយភាសាឡាវ និងក្រុមកុលសម្ព័ន្ធតូចៗដូចជា កួយជាដើម។ ខេត្តភាគឦសានមានប្រពៃណីឯកោ ទាំងរូបវន្ត និងវប្បធម៌ ពីប្រទេសថៃ និងសុរិន្ទ គឺមិនមានករណីលើកលែងនោះទេ។  ខេត្ត​ភាគ​ច្រើន​ជា​ជន​បទ និង​មាន​ជីវភាព​ក្រីក្រ។  មានការអភិវឌ្ឈន៍ឧស្សាហកម្មតិចតួច ដោយការធ្វើស្រែចំការគឺជាឧស្សាហកម្មចម្បង។  កសិករ​ធ្វើស្រែ​បន្ថែម​ប្រាក់​ចំណូល​របស់​ពួកគេ​ដោយ​ការ​កាប់​អំពៅ ជា​កម្មករ​សំណង់ ឬ​ធ្វើការ​ក្នុង​ជំនួញ​តម្បាញ​សូត្រ​ក្នុង​ស្រុក។ ការ​ចាប់​ដំរី និង​បណ្តុះ​បណ្តាល​ក៏​ជា​ឧស្សាហកម្ម​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​សុរិន្ទ។  ប្រហែល ២៥% នៃដំរីទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសថៃត្រូវបានចិញ្ចឹមនៅឯខេត្តសុរិន្ទ្រ៍ ដែលភាគច្រើនលើសលុបដោយពួកកួយ។ ទេសចរណ៍​ក៏​សំខាន់​សម្រាប់​សេដ្ឋកិច្ច​ខេត្ត​សុរិន្ទ្រ៍ដែរ។  សត្វដំរី និងទេសភាពនៃប្រាសាទត្រូវបានមើលឃើញកាន់តែច្រើនឡើងថាជាសក្តានុពលរកកម្រៃដោយរដ្ឋាភិបាលខេត្ត ដែលបានព្យាយាមធ្វើឱ្យសុរិន្ទ្រ៍ក្លាយជាគោលដៅពេញនិយមសម្រាប់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិអន្តរជាតិ។ ក្នុងស្រុកសុរិន្ទ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះសម្រាប់គ្រឿងតុបតែងលម្អធ្វើពីសូត្រ និងប្រាក់ដ៏ប្រណិតរបស់ខ្លួន ដែលផលិតនៅក្នុងភូមិដែលផ្តោតលើភ្ញៀវទេសចរ ដូចជាភូមិសិប្បកម្មខោវស៊ីណារិនជាដើម។  ពាណិជ្ជករក្នុងស្រុកក៏ធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែនជាមួយប្រជាជនកម្ពុជាតាមរយៈច្រកព្រំដែននៅចោងចោម ចម្ងាយ ៧០ គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងទីរួមខេត្តសុរិន្ទ្រ៍។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃ(សៀម) បានប្ដូរឈ្មោះទៅជា ខេត្តសូរិន្ទ ដែលបញ្ចូល ខេត្តសុរិន្ទ និងខេត្តសង្គឹត(ខេត្តសិង្គារ) ក្លាយជាខេត្តសូរិន្ទនេះ។ ខេត្តសុរិន្ទ កាលដើមឡើយជាដែនដីនៃ អាណាចក្រខ្មែរ ហើយខេត្តនេះជាខេត្តដែលសំបូរទៅដោយសត្វដំរី។ គ្រាដែលមានអ្នកទ្រមាក់ដំរី ខ្មែរ គួយ លាវ ថាតំបន់នេះសំបូរដំរីណាស់ ដំណឹងនេះក៏បានដឹងលឺដល់ព្រះរាជា ទ្រង់ក៏ចាត់ មេទ័ពខ្មែរឈ្មោះ សុរិន្ទភក្ដី ចេញទៅទាក់ដំរីនៅឯខេត្តសុរិន្ទនេះក៏បានជួបប្រទះនឹងសត្វដំរីស។ រួចក៏បានស្ទាក់ចាប់មកថ្វាយព្រះរាជា ព្រះរាជាក៏ចាត់តាំង អោយមេទ័ពសុរិន្ទភក្ដី កាន់កាប់ និងគ្រប់គ្រងខេត្តសុរិន្ទនេះតរៀងមករហូតដល់ពេលថៃមកឈ្លានពានខ្មែរ យកដែនដីសុរិន្ទ។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៤ ដែលខេត្តសុរិន្ទ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសៀមហើយ ចៅហ្វាយខេត្តនេះ នៅតែមានងារថា ៖ ពញាសុរិន្ទភក្ដីធីននគរបន្ទាយសេមា ។ យោបល់នេះ ក៏បញ្ជាក់ថែមទៀតថា ពួកអ្នកស្រុកសុរិន្ទ មានដើមកំណើតពីស្រុកបន្ទាយឆ្មារនេះមែន។
=រដ្ឋបាល= (Sorin Province) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យចតុមុខ ខេត្តនេះមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
(នៅមានស្រុកច្រើនទៀត ដែលបាត់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រនៃស្រុកខ្លះ)
ព្រំប្រទល់នៃ
=ប្រាសាទ=
តារាចម្រៀង
លោក ខុង ខុយ ជាអ្នកចម្រៀងសុរិន្ទគោកខ័ណ្ឌ មានសមាជិក ៧០នាក់។
=វត្ត=
=មើលផងដែរ=
តំបន់យូណាន
តំបន់យូណាស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន ជាប់នឹងអាណាចក្រខ្មែរ សម័យមហានគរ។ ដែលជាចុងនៃផ្នែកខាងត្បូងនៃចិន គ្រា ដែលប្រទេសម៉ុងហ្គោល ឈ្លានពានចិន ដែលមានជនជាតិតៃ ឬស្យាម មុនហ្នឹងពួកជនជាតិនេះធ្វើដំណើរវាទីទឹកដីនៅផ្នែកខាងត្បូង មានចេញមកជា៤ក្រុម។
ផ្កាចង្កុលណី
ចង្កុលណី (អានថា ចង់-កុល-ល៉ៈណី) ឬ ផ្ការំចង់ ជាវារិជជាតិ​មួយ​ប្រភេទដូច​រំចង់ មាន​កេសរ​ផ្កា​ច្រើន​ស្រទាប់ ផ្កា​បែក​ជា​ខ្នែង​ត​ពី​គ្នា​ជា​បី ឬ ជា​បួន​ទៅ​ទៀត​ក៏​មាន ។ នាងកិមិរាទេវី ធីតាកបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ចង្កុលណី ។
អារក្ស
រូបភាពតូច|[[រូបចម្លាក់របស់បិសាច]] អារក្ស (Demon) ជាវិញ្ញាណអាក្រក់ ហើយវាមានអំណាចអាចធ្វើការអស្ចារ្យជាច្រើនបាន ប៉ុន្តែមិនមែនសម្រាប់សេចក្ដីល្អទេ។ វាជាសត្រូវរបស់មនុស្សជាតិ ស្ថិតនៅក្នុងអាកាស
ជំងឺផ្សេងៗជាច្រើន។
អារក្ស (មកពីភាសាក្រិក: δαιμόνιον daimónion) គឺជាអំណាចដ៏ខ្លាំងពូកែមួយ តែងតែជាភាវៈដែលបង្កការខូចខាតដល់មនុស្ស ហើយតែងតែមាននិយាយនៅក្នុងសាសនា វិជ្ជាមន្តអាគម អក្សាសាស្ត្រ ទេវវិទ្យាជាដើម។
នៅក្នុងវិជ្ជាខាងអារក្ស របស់គ្រីស្ទានកាលពីមជ្ឈឹមសម័យ អារក្សត្រូវបានគេយល់ឃើញថាជាវិញ្ញាណអសោច ជាទូតសួគ៌ដែលធ្លាក់ពីស្ថានសួគ៌ ជាប្រភេទវីញ្ញាណដែលគេមិនស្គាល់ ហើយវាអាចចូលក្នុងមនុស្ស។
សាសនាគ្រីស្ទ
រូបភាពតូច|រូបគំនូរនៅមជ្ឈឹមសម័យ គូរដោយ [[Ottheinrich Folio ពិពណ៌នាអំពីព្រះយេស៊ូវដេញអារក្សឲ្យចេញនៅកេរ៉ាស៊ីន (រឿងប្រៀបប្រដូចនៅមជ្ឈិមសម័យពិពណ៌នាអំពីព្រយេស៊ូបណ្តេញអារក្សចេញពីបុរសហើយផ្ទេរពួកវាទៅជ្រូក) ]] ពាក្យ "demon" (មកពីភាសាក្រិក δαιμόνιον daimonion) មានប្រើ៦៣ដង ក្នុងសញ្ញថ្មីនៃព្រះគម្ពីរគ្រីស្ទាន។
នៅក្នុងព្រះគម្ពីរគ្រីស្ទាន បានបកស្រាយថាព្រះរបស់សាសនាផ្សេងៗគឺជាអារក្ស (demons) (មកពីភាសាក្រិក δαιμόνιον daimonion)។
វិជ្ជាដែលសិក្សាពីអារក្ស បានវិវត្តពីលក្ខណៈសាមញ្ញមួយ ទៅជាការសិក្សាដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដែលគំនិតនេះដំបូងឡើយមានប្រភពចេញពីវិជ្ជាដែលសិក្សាពីអារក្ស របស់ពួកយូដា (Jewish demonology) និង បទគម្ពីរគ្រីស្ទាន។
នៅសម័យផ្សេងៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគ្រីស្ទាន គេបានព្យាយាមធ្វើចំណាត់ថ្នាក់អារក្ស ទៅតាមឋានានុក្រមផ្សេងរបស់វា។
នៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរម៉ាកុស មានសរសេរថា ព្រះយេស៊ូវបានដេញអារក្សដែលធ្វើទុក្ខមនុស្សដោយជំងឺផ្សេងៗ ឲ្យចេញពីពួកគេ។ ព្រះអង្គក៏បានប្រទានអំណាចនោះ ដល់ពួកសាវ័ករបស់ព្រះអង្គដែរ។
ឯកសារយោង
ផ្លែ​ទទឹម
ដើមទទឹមត្រូវបានពិពណ៌នានៅទូទាំងតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ ត្រូវបានណែនាំទៅក្នុងអាមេរិកអេស្ប៉ាញនៅចុងសតវត្សទី ១៦ និងចូលទៅក្នុងកាលីហ្វ័រញ៉ាដោយអ្នកតាំងលំនៅអេស្ប៉ាញនៅឆ្នាំ ១៧៦៩
ផ្លែទទឹមត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា និងតំបន់កូកាស៊ីស អាហ្វ្រិកខាងជើង និងត្រូពិច អ៊ីរ៉ង់ អនុទ្វីបឥណ្ឌា អាស៊ីកណ្តាល ផ្នែកស្ងួតនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាងមេឌីទែរ៉ាណេ
ជើងហោះហើរយន្តហោះកូរ៉េ 801
យន្តហោះ ជើងហោះហើរយន្តហោះកូរ៉េ 801 (KE801 / KAL801) គឺជា យន្តហោះប្រភេទ Boeing 747-300 ដែលហោះពី អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Gimpo នៅទីក្រុងសេអ៊ូលប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងទៅកាន់អាកាសយានដ្ឋានជាតិណាចឆាតរបស់លោក Antonio B. Won Pat នៅ កោះហ្គាំ។ នៅរដ្ឋាភិបាល សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានអ្នកដំណើរ 237 នាក់និងនាវិក 17 នាក់បានចាកចេញនៅយប់ថ្ងៃទី 5 ខែសីហាឆ្នាំ 1997 គ្រោះថ្នាក់ចរាចរមួយបានកើតឡើងនៅតំបន់ នីមិត ។ ភ្នំនៅទីក្រុង អាសាន ដែលនៅមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីព្រលានយន្តហោះនៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី 6 ខែសីហាឆ្នាំ 1997 ពីការដួលរលំនេះ មានមនុស្ស 228 នាក់បានស្លាប់និង 26 នាក់បានរងរបួស។ មូលហេតុនៃការធ្លាក់យន្តហោះនេះគឺខុស។ ហើយក្នុងអំឡុងពេលឧប្បត្តិហេតុផ្គររន្ទះ ដូច្នេះធ្វើឱ្យអ្នកបើកយន្តហោះបានចុះចតខុស រហូតទាល់តែគ្រោះថ្នាក់បានកើតឡើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
ឧកញ៉ា
ពាក្យ ឧកញ៉ា ជា គោរម្យងារ នៃមន្ត្រីដែលមានបណ្ដាសក្ត័ថ្នាក់ខ្ពស់ ក្នុងជួររាជការ ឬនាហ្មឺនមន្ត្រីធ្វើការថ្វាយហ្លួងប្រចាំព្រះរាជវាំង នាសម័យបុរាណ ដែលងារ "ឧកញ៉ា/លោកឧកញ៉ា" នេះមាន២ប្រភេទ ដែលសុទ្ធតែទទួលបានការតែងតាំងដោយព្រះរាជក្រឹត្យពីព្រះមហាក្សត្រ។
មុខងារ
អ្នកឧកញ៉ា ជាងារកិត្តិយស ដែលព្រះករុណាម្ចាស់ផែនដី ស្ដេចទ្រង់សព្វព្រះទ័យ ប្រទានដល់កូនចៅប្រជារាស្ត្រដែលជាអ្នកមានអាជីវកម្មសុច្ចរិត មានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្ដម្ភច្រើនលើសអស់បណ្ដាជនដទៃ ហើយដែលបានរួមបរិចាគទ្រព្យធន វិភាគទានចូលរួមចំនែកច្រើនជួយកសាងជាតិ ជួយប្រជារាស្ត្រ ជួយផ្នែកមនុស្សធម៌សង្គម ក្នុងព្រះនគរ ហើយទទួលបានការគោរព ស្រលាញ់ពីបណ្ដាជន ប្រជារាស្ត្រទូទៅ ទើបទទួលបានងារកិត្តិយស ជាឧកញ៉ា
តម្លៃ
ឆ្នាំ ២០១៧ រាជរដ្ឋាភិបាល​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​បាន​សម្រេច​ធ្វើការ​ផ្លាស់​ប្តូរ ឬ​តម្លើង​ថ្លៃ​ចំពោះ​គោរមងារ «​ឧកញ៉ា​» ខណៈ​ពី​មុន​គោរមងារ «​ឧកញ៉ា​» តម្រូវ​ត្រឹមតែ​១០​ម៉ឺន​ដុល្លារ​ប៉ុណ្ណោះ ។ យោង​តាម​អនុក្រឹត្យ​របស់​រាជរដ្ឋាភិបាល​ដែល​បោះត្រា និង​ចុះហត្ថលេខា​ដោយ​សម្ដេច​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​២០ ខែមីនា ឆ្នាំ​២០១៧ ​សប្បុរស់ជន​ណា​ដែល​មាន​បំណង​ចូលរួម​កសាងនិង​អភិវឌ្ឍ​ន៏​ប្រទេស​ជាតិ​ដោយ​មាន​តម្លៃ​ចាប់ពី​៥០​ម៉ឺន​ដុល្លារ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ឡើង​ទៅ​ត្រូវ​បាន​ទទួល​គោរមងារ​ជា «​ឧកញ៉ា​» ។
ការវិវត្តន៍
ឧកញ៉ា គឺជាគោរមងារសម្រាប់បុគ្គលណា ដែលបានបរិច្ចាគធនធានផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងបរិមាណកំណត់ ដើម្បីកសាងសមិទ្ធផលជាប្រយោជន៍ដល់សង្គមជាតិ។ នៅ​កម្ពុជា បុគ្គលដែលបានទទួលងារជាឧកញ៉ា មានបរិមាណកើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងការកើនឡើងនេះ គេសង្កេតឃើញថា តម្លៃនៃបុគ្គលជាឧកញ៉ា ក៏ធ្លាក់ចុះគួរឲ្យកត់សម្គាល់ដែរ។ ទង្វើ​មិន​គប្បី​​របស់​ឧកញ៉ា​មួយ​ចំនួន ឬ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ទៅ​លើ​ឧកញ៉ា​មួយ​ចំនួន​ថា​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​ឆ្គង បាន​​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​របស់​ឧកញ៉ា​នៅ​កម្ពុជា​ធ្លាក់​ចុះ​។
ឧកញ៉ាដ៏ល្បីល្បាញ
ព្រះមហាក្សត្រក៏ទ្រង់សព្វព្រះទ័យ ប្រទានងារឋានៈសក្ដ័ខ្ពស់ ជា "ឧកញ៉ា" ដើម្បីជាកិត្តិយសបន្ដែម ដែលងារឧកញ៉ាទាំងនោះមានដូចជា÷
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ានៃស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យចតុមុខ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យអាណានិគមបារាំង
មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិកម្ពុជា
មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិកម្ពុជា (អង់គ្លេស: Cambodia International Film Festival) គឺជាមហោស្រពភាពភាពយន្ត និង វប្បធម៌អន្តរជាតិដ៏ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។
ជីវប្រវត្តិ​មជ្ឈមណ្ឌល
មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិកម្ពុជា គឺជាមហោស្រពភាពយន្ត និង វប្បធម៌អន្តរជាតិដ៏ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។ បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១០ បានដើរតួជាកាតាលីករសម្រាប់គំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងវិស័យភាពយន្តដែលប្រមូលផ្តុំអ្នកចូលរួមជាង ២០,០០០ នាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ការបោះពុម្ពលើកទី ១១ នឹង បង្ហាញខ្សែភាពយន្តដែលមានគុណភាពខ្ពស់សរុបចំនួន ១៤០ មកពីជាង ៤០ ប្រទេសនៅលើទ្វីបចំនួន ៦ រួមទាំងភាពយន្តខ្នាតវែង ភាពយន្តខ្លី ភាពយន្តឯកសារ និងភាពយន្តគំនូរជីវចល។
មហោស្រពភាពយន្ត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ
មហោស្រពនេះផ្តល់ឱ្យអ្នកទស្សនានូវបទពិសោធន៍វប្បធម៌ប្លែកៗ។ បន្ថែមពីលើការបញ្ចាំងភាពយន្ត និង ព្រឹត្តិការណ៍ពិសេស CIFF ក៏រួមបញ្ចូលសិក្ខាសាលាដែលផ្តល់ឱ្យអ្នកចូលរួមនូវឱកាសដើម្បីស្វែងយល់អំពីការផលិតខ្សែភាពយន្ត ក៏ដូចជាវគ្គបណ្តាញដែលពួកគេអាចសហការជាមួយអ្នកជំនាញច្នៃប្រឌិតផ្សេងទៀត និងបង្កើតអ្នកស្គាល់គ្នាថ្មីៗពីជុំវិញពិភពលោក។
ព្រះរាជាណាចក្រអច្ឆរិយៈ
ធ្វើដំណើរមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា និងស្វែងយល់ពីជ្រុងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៃប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយនេះ។ ជាមួយនឹងទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាត ឆ្នេរសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ និងប្រាសាទបុរាណដែលគួរឱ្យស្ញប់ស្ញែងក្នុងភាពអស្ចារ្យ ប្រទេសកម្ពុជាគឺជាប្រទេសមួយដែលពោរពេញទៅដោយភាពទាក់ទាញពិសេស។ កន្លែង​ដែល​គួរ​ទៅ​ទស្សនា​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​រួម​មាន​ភ្នំពេញ​ទំនើប​ជ្រុល​ក៏​ដូច​ជា​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត។ វាសំបូរទៅដោយភាពផ្ទុយគ្នាមិនគួរឱ្យជឿ និងជាកន្លែងសម្រាប់ខ្សែភាពយន្តជាច្រើនដូចជា Tomb Raider, City of Ghosts , In the Mood for Love និង First They Killed My Father ។
ទាក់ទាញទស្សនិកជន
មហោស្រពភាពយន្តអន្តរជាតិកម្ពុជា  បង្ហាញរោងកុនជាច្រើនពីប្រទេសកម្ពុជា អាស៊ី និងជុំវិញពិភពលោក ដើម្បីទាក់ទាញ និងទាក់ទាញទស្សនិកជន។ តួនាទីរបស់ CIFF គឺធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះអ្នកផលិតភាពយន្តក្នុងតំបន់ លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការសន្ទនាអន្តរវប្បធម៌អំពីបញ្ហាសង្គមដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងប្រទេសកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ និងបង្ហាញអំពីវិស័យភាពយន្តដែលកំពុងរីកចម្រើនដល់ទស្សនិកជនវ័យក្មេង តាមរយៈគំនិតច្នៃប្រឌិត ដែលអាចឱ្យពួកគេស្វែងយល់អំពីវិស័យភាពយន្តពិភពលោក។
ក្រុងខេមរភូមិន្ទ
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ក្រុងខេមរភូមិន្ទស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ២៩០គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ៤ មកដល់ចំណុចត្រង់ផ្លូវបំបែកស្រុកអំបិល បន្ទាប់មកបន្តដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ ៤៨ រហូតដល់ក្រុមខេមរភូមិន្ទតែម្តង។
ស្ថិតនៅ ខេត្តកោះកុង មាន ៣សង្កាត់ ÷ ត្រូវបានប្តូរឃុំ ទៅជា សង្កាត់ និង ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ដែលបានប្ដូរពីឃុំទៅជាសង្កាត់ និងពី ស្រុកស្មាច់មានជ័យ ទៅជា ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ (ថៃ៖ ปัจจันตคิรีเขตร) គឺ​ជា​​អតីត​ក្រុង​មួយ​នៃ​អាណាចក្រ​ខម (ថៃ​ប្រើ​ពាក្យ​ខម ជំនួស​ពាក្យ​ ខ្មែរ) ថៃ​សៀម​បាន​រឹប​អូស​មក​ធ្វើ​ជា​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​សម័យ​រជ្ជកាល​ទី​៥ ហើយ​ដែល​ជា​ខែត្រ​ជាប់​ប្រទល់​ដែន​សមុទ្ទ មាន​ភាព​សំខាន់​ដូច​គ្នា​នឹង​ខេត្ត​ចន្ទបុរី (ថៃ៖ จันทบุรี) និង​ខេត្ត​ត្រាត (ថៃ៖ ตราด) ពី​អតីត​ផង​ដែរ។ បច្ចុប្បន្ន​មាន​ទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​កោះ​កុង នៃ​ខេត្ត​កោះ​កុង​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា។
តាំង​ពី​ដើម​មក កោះ​កុង​គឺ​ជា​ខេត្ត​មួយ​របស់​រាជ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ តែ​រហូត​មក​ដល់​សម័យ​ដែល​ខ្មែរ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួត​ត្រា​របស់​សៀម ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​សៀម​ក៏​ព្រះ​បរម​រាជ​ឱង្ការ​ឲ្យ​តាំង​កោះ​កុង​ជា​ផ្នែក​មួយ​របស់​ក្រុង​ត្រាត។
នៅ​គ.ស.​១៨៥៥ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ចម​ក្លៅ​ចៅ​យូហួ បាន​មាន​ព្រះ​បរម​រាជ​ឱង្ការ​ឲ្យ​តាំង​កោះ​កុង ដោយ​ព្រះ​រាជ​ទាន​នាម​ក្រុង​នេះ​ថា ក្រុង​បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ ដើម្បី​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​ក្រុង​ជាប់​សមុទ្ទ​ផ្នែក​ខាង​កើត​របស់​ថៃ ដោយ​សារ​ជា​ក្រុង​ដែល​មាន​ផ្ទៃ​ដី​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​ខ្មែរ និង​ប្រទេស​យួន។
ហេតុ​ដែល​រជ្ជកាល​ទី​៤ (ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ចម​ក្លៅ​ចៅ​យូហួ) ព្រះ​រាជ​ទាន​កោះ​កុង​ថា បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ ក៏​គឺ​ដើម្បី​ឲ្យ​ជួន​នឹង​ក្រុង​ ប្រចួបគីរីខ័ន្ធ (ថៃ៖ ประจวบคีรีขันธ์) ដែល​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​លិច​របស់​ថៃ ហើយ​ដែល​ក្រុង​ទាំង​ពីរ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រយៈ​ទទឹង​ដូច​គ្នា។
ទី​តាំង​ក្រុង​ទាំង​ពីរ​នៅ​លើ​កូអឌីនេ​ភូមិសាស្ត្រ
មក​ដល់​គ.ស.​១៨៧៩ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ចម​ក្លៅ​ចៅ​យូហួ ទ្រង់​ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ចៅ​ សាយសនិទវង្ស ចាត់​តាំង​ស្ថានីយ​ទាហាន​ជាយ​ដែន​សមុទ្ទ​ភាគ​ខាង​កើត ឯ​ក្រុង​ជល​បុរី បាង​ព្រះ ស្រុក​បាង​លៈមុង ក្រុង​រៈយ៉ង ក្រុង​ក្លែង ក្រុង​ចន្ទបុរី ស្រុក​ខ្លុង ក្រុង​ត្រាត ក្រុង​បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ និង​កោះ​សមេត​ក្រៅ ដើម្បី​ត​ទល់​នឹង​បារាំង​តាម​ដែន​សមុទ្ទ។
ត​មក​នៅ គ.ស.​១៨៩២ បារាំង​ចាប់​ផ្ដើម​ប្រើ​ទាហាន បង្ខំ​ថៃ ដោយ​លើក​កង​ទ័ព​មក​ដេញ​ទាហាន​ថៃ​ឲ្យ​ចេញ​ពី​ដែន​ដី​ផ្នែក​ខាង​ឆ្វេង​នៃ​ទន្លេ​មេគង្គ ដែល​ជា​ហេតុ​បណ្ដាល​ឲ្យ​ជាយ​ដែន​ថៃ​មាន​បញ្ហា​ទ្វេ​ឡើង ហេតុ​ដូច​នេះ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត តែង​តាំង​កម្មការ​ប្រឹក្សា​ការពារ​ព្រះ​រាជ​អាណា​ខែត្រ​ឡើង និង​ចាត់​កង​បញ្ជាការ​ទ័ព​តាម​ក្រុង​ដែន​សមុទ្ទ​ឡើង។
នៅ​គ.ស.​១៨៩៣ រាជការ​សៀម​បាន​តែង​តាំង​ឲ្យ​នាយ​ពល​នាវា​ចត្វា ពញាជល​យុទ្ធ​យោធិន្ទ្រ (André du Plésis de Richelieu) ជា​អ្នក​ចាត់​ការ​​ការពារ​ព្រះ​រាជ​អាណា​ខែត្រ​ភាគ​ខាង​កើត។ ខាង​ក្រសួង​ការ​បរទេស​ក៏​មាន​បញ្ជា​មក​ចៅហ្វាយ​ខែត្រ​នៅ​តំបន់​នេះ ដោយ​រួម​ទាំង​ក្រុង​បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ​ផង ឲ្យ​ជួយ​ពញាជល​យុទ្ធ​យោធិន្ទ្រ ចាត់​ការ​គ្រប់​យ៉ាង​ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ការពារ​ព្រះ​រាជ​អាណា​ខែត្រ។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៣ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៨៩៣ មាន​កើត​វិបត្ត​នៅ​ឯ​មាត់​ទន្លេ​ចៅ​ពញា ទូក​ចម្បាំង​របស់​បារាំង​បាន​ចូល​មក​ដល់​តំបន់​ការពារ​របស់​សៀម និង​រហូត​ដល់​ក្រុង​ទេព​មហា​នគរ (បាងកក)។ បារាំង​បាន​ដាក់​ឱសានវាទឲ្យ​ថៃ​បដិបត្ត​តាម​នា​ថ្ងៃ​ទី​២០ កក្កដា ដោយ​ទុក​ពេល​ឲ្យ​៤៨​ម៉ោង ចំណែក​ឯ​ខាង​ថៃ​វិញ​បាន​ឆ្លើយ​តប​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២២ ខែ​កក្កដា តែ​មិន​បាន​បំពេញ​បំណង​របស់​បារាំង​ទេ ហេតុ​ដូច​នេះ​នា​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​កក្កដា បារាំង​ក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្ដាច់​ទំនាក់​ទំនង​ផ្នែក​ការ​ទូត​ជាមួយ​ថៃ។ ពីរ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក គឺ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​កក្កដា បារាំង​ក៏​បាន​បញ្ជូន​មេ​បញ្ជាការ​ជើង​ទឹក​តំបន់​ខាង​កើត​ឲ្យ​ព័ទ្ទ​ឡោម​ឈូង​សមុទ្ទ​ថៃ ចាប់​តាំង​ពី​ហ្លេម​ចៅលាយ (ថៃ៖ แหลมเจ้าลาย) រហូត​ដល់​បរិវេណ​ហ្លេម​ក្របាំង (ថៃ៖ แหลมกระบัง) និង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៩ ខែ​កក្កដា បារាំង​ក៏​បាន​ប្រកាស​បិទ​ឡោម​ឈូង​សមុទ្ទ​ថៃ​ជា​លើក​ទី​២ ដោយ​ពង្រីក​បន្ថែម​បរិវេណ​កោះ​សាម៉េត រហូត​ដល់​ហ្លេមលិង (ថៃ៖ แหลมลิง) ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ថៃ​ត្រូវ​ទទួល​យក​ឱសានវាទ​របស់​បារាំង។
តែ​នៅ​ថ្ងៃ​ព្រឹក​ឡើង​បារាំង​ឆក់​ឱកាស​កំណត់​បញ្ជា​បន្ថែម​ទៀត ដោយ​ប្រកាស​រឹប​អូស​យក​ប៉ាកណាំ (មាត់​ទឹក) និង​ក្រុង​ច័ន្ទ​បុរី ជា​ឈ្លើយ និង​បង្គាប់​ឲ្យ​ថៃ​ដក​ចេញ​ពី​ផ្នែក​ខាង​ឆ្វេង​ទន្លេ​មេគង្គ​ថែម​ទៀត។ ថៃ​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​យល់​ព្រម​ដោយ​គ្មាន​វិធី​ជ្រើស​រើស។ នៅ​ពេល​ដែល​ថៃ​បដិបត្តិ​តាម​ពាក្យ​បញ្ជា​នេះ​ហើយ បារាំង​ក៏​បាន​ដក​ការ​ព័ទ្ធ​ឈូង​សមុទ្ទ​ថៃ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៣ ខែ​សីហា វេលា​ម៉ោង​១២​ថ្ងៃ​ត្រង់ តែ​ការ​រឹប​អូស​យក​ប៉ាកណាំ និង​ក្រុង​ច័ន្ទ​បុរី នៅ​បន្ត​ដដែល។
ត​មក​មាន​ការ​ធ្វើ​សិទ្ធិ​សញ្ញា​បញ្ឈប់​សង្គ្រាម ដោយ​មាន​សិទ្ធិ​សញ្ញា​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​០៣ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៨៩៣។ នៅ​ក្នុង​សិទ្ធិសញ្ញា​នេះ​មាន​កំណត់​ថា “រដ្ឋបាល​បារាំង​និង​បាន​នៅ​តាំង​បន្ត​នៅ​ក្រុង​ច័ន្ទ​បុរី រហូត​ការងារ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​សិទ្ធិ​សញ្ញា​នេះ​ត្រូវ​បាន​សម្រេច​រួច​រាល់…”។
ការ​ប្រគល់​ខេត្ត​ត្រាត​ឲ្យ​ដល់​បារាំង
បើ​ទោះ​បី​ភាគី​ថៃ​បដិបត្ត​តាម​ចំណុច​នានា​ដែល​បារាំង​បង្គាប់​បញ្ជា​គ្រប់​យ៉ាង​យ៉ាង​ណា​ក្ដី បារាំង​ក៏​នៅ​មិន​ព្រម​ដក​ទាហាន និង​នៅ​គ្រប់​គ្រង​ក្រុង​ច័ន្ទ​បុរី អស់​រយៈ​ពេល​១០​ឆ្នាំ ដែល​ជា​ហេតុ​តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ធ្វើ​សិទ្ធិសញ្ញា​ថ្មី​មួយ​ច្បាប់​ទៀត គឺ​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១៣ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩០៣ ពេល​នេះ​ទើប​បារាំង​ដក​កម្លាំង​ចេញ​ពី​ច័ន្ទ​បុរី តែ​បាន​ចូល​ទៅ​កាន់​កាប់​ក្រុង​ត្រាត (កកន៖ បារាំង​ហៅ​ថា ក្រាត) និង​បណ្ដា​កោះ​ទាំង​ហ្លាយ​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ហ្លេម​លិង និង​រហូត​ទៅ​ដល់​កោះ​កុង។ ភាគី​ថៃ​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​ប្រគល់​ក្រុង​ត្រាត និង​ក្រុង​បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ​ឲ្យ​ដល់​បារាំង នា​ថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩០៤។ សូម​រំឭក​ថា  ឈ្មោះ​ខេត្ត​ត្រាត​នេះ  ជា​ឈ្មោះ​ខ្មែរ  សម័យ​ដើម  ខ្មែរ​ហៅ​ខេត្ត​នេះ​ថា  ខេត្ត​ត្រាច ៗ  តែ​សៀម​អាន​ពាក្យ​ ត្រាច  ថា  ត្រាត  ។
តំបន់​ទាំង​នេះ​ត្រូវ​ធ្លាក់​លើ​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​បារាំង រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩០៦ ទើប​មាន​ការ​ឯកភាព​ធ្វើ​សិទ្ធិសញ្ញា​មួយ​ច្បាប់​ទៀត​ដែល​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “សិទ្ធិ​សញ្ញា​រវាង​សម្ដេច​ព្រះ​ចៅ​ផែន​ដី​សៀម ជាមួយ​ប្រស៊ីដេនត៍ហេងរីភីលីព​បារាំង” បារាំង​ទើប​ប្រគល់​ក្រុង​ត្រាត​មក​ថៃ​វិញ តែ​ភាគី​ថៃ​ត្រូវ​បាត់បង់​ដែន​ដី​ខ្មែរ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង (កកន៖ ថៃ​ហៅ​ថា​មណ្ឌល​បូព៌ា) គឺ​ក្រុង​បាត់ដំបង (កកន៖ ថៃ​ហៅ​ព្រះ​ដំបង សូម​អាន​ប្រកាស រឿង​រ៉ាវ​បាត់ដំបង​ក្នុង​ទស្សនៈ​សៀម) សៀមរាប និង​សិរីសោភណ្ឌ (កកន៖ ថៃ​ហៅ​ស៊ីសុផុន) ជា​ការ​ដោះ​ដូរ តែ​ប្រាកដ​ថា​ក្រុង​​បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ (កោះ​កុង) នេះ បារាំង​មិន​បាន​ប្រគល់​ឲ្យ​មក​ថៃ​វិញ​ទេ។ បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ក្រុង​​បច្ចន្ត​គិរី​ខែត្រ (កោះ​កុង) បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។
ការ​បាត់​បង់​ផែន​ដី​កោះ​កុង​នា​សម័យ​នោះ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ថៃ​មិន​មាន​ចុះ​អំពី​ការ​បាត់​បង់​ដែន​ដី​កោះ​កុង​ទេ ដោយ​ចុះ​ដោយ​រួម​ក្នុង​ករណី​ដែន​ដី​ខេត្ត​ត្រាត​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​នៅ​ខណៈ​នោះ​ថៃ​ត្រូវ​ការ​ដែន​ដី​ខ្មែរ​ភាគ​ខាង​លើ​ខ្លាំង​ណាស់ គឺ​ដែន​ដី​ឦសាន​ខាង​ត្បូង​បច្ចុប្បន្ន (កកន៖ រួម​មាន​អតីត​ខេត្ត​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ស្រី​ស្លាកែត, សុរិន្ទ្រ, បុរីរម្យ ជា​ដើម) ដោយ​មាន​កំណត់​យក​ភ្នំ​ដង​រែក​ជា​ខ្សែ​កំណត់​ខេត្ត​ដែន ដែល​បារាំង​ក៏​បាន​យល់​ព្រម។
ឯកសារយោង
សុភ័ក្ត្រ វ៉ឺតប៉្រេះ
ខេត្តស្រះកែវ
ខេត្តស្រះកែវ ( ថៃ : สระแก้ว, បញ្ចេញសំឡេង គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោម ខេត្តទាំង ៧៦ ( ចង្វាត ) ហើយស្ថិតនៅ ភាគខាងកើតប្រទេសថៃ ខេត្តនេះមានចម្ងាយប្រហែល ២០០ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង បាងកក។ ខេត្តស្រះកែវមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់នឹងខេត្ត ខេត្តនគររាជ ខេត្តបុរីរម្យខាងកើតជាប់នឹងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺខេត្ត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យនិងខេត្តបាត់ដំបង ចំណែកឯខាងលិចជាប់នឹង ខេត្តប្រាជិនបុរី និង ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ ខាងត្បូងជាប់នឹង ខេត្តចន្ទបុរី ។​ ខេត្តស្រះកែវ គឺជាខេត្តខ្មែរដែលចំណុះអោយសៀមក្នុងអំឡុង សតវត្សទី១៨ ដល់ សតវត្សទី១៩។ ការដែលសៀមបានយកទឹកដីពីខ្មែរទៅគ្រប់គ្រងបានហើយ ខេត្តស្រះកែវ ត្រូវបានសៀមដាក់អោយជារដ្ឋបាលចំរុះរបស់ ខេត្តបស្ចឹមបុរី ដែលតាមសំនៀងនៃភាសាសៀមថា ខេត្តប្រាឈិនបូរី។ នៅឆ្នាំ១៩៩២ ខេត្តនេះត្រូវបានរដ្ឋអំណាចថៃផ្ដាច់ ៦ស្រុកនៃ ខេត្តប្រាឈិនបូរី(ខេត្តបស្ចឹមបុរី) ទៅជាខេត្តស្រះកែវ ដោយសារតែរឿងចង់បញ្ចូល ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ ចូលក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌភិភពលោក។ បើតាមសិលាចារឹកនៃប្រាសាទនេះ បានសរសេរថា ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ ស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តស្រះកែវ នៃអាណាចក្រអង្គរ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃ(សៀម) បានដាក់ឈ្មោះ ខេត្តសាកែវ สระแก้ว ។
=រដ្ឋបាល=
=ប្រាសាទ= ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ
=មើលផងដែរ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
អ្នកសង្កេតការណ៍បោះឆ្នោត
អក្សរកាត់
គ.ជ.ប            គណៈកម្មាធិការរៀបចំការបោះឆ្នោត