cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សូរ (​ភាសាសាស្ត្រ​)
អឺរ៉ុប
Both Swedish and Norwegian have simple word tone systems, often called pitch accent, that only appears in words of two or more syllables. Each word has a mandatory tone, which varies by dialect. Words whose pronunciation differs only in tone are frequently morphologically unrelated, and may be spelled differently, as in the Norwegian 'cider' ("sweet cider") and 'sider' ("pages"). The two word tones are called toneme 1 and toneme 2 in Norway and acute accent and grave accent in Sweden.
In Limburgish tones can also occur in words of one syllable: dáág (one day), dààg (several days).
Practical orthographies
In practical alphabetic orthographies, a number of approaches are used. Diacritics are common, as in pinyin, though these tend to be omitted. Thai uses a combination of redundant consonants and diacritics. Tone letters may also be used, for example in Hmong RPA and several minority languages in China. Or tone may simply be ignored. This is possible even for highly tonal languages: for example, the Chinese navy has successfully used toneless pinyin in government telegraph communications for decades, and likewise Chinese reporters abroad may file their stories in toneless pinyin. Dungan, a variety of Mandarin spoken in Central Asia, has, since 1927, been written in orthographies that do not indicate tone. Ndjuka, where tone is less important, ignores tone except for a negative marker. However, the reverse is also true: in the Congo, there have been complaints from readers that newspapers written in orthographies without tone marking are insufficiently legible.
Number of tones
Languages may distinguish up to five levels of pitch, though the Chori language of Nigeria is described as distinguishing six surface tone registers. Since tone contours may involve up to two shifts in pitch, there are theoretically 5 x 5 x 5 = 125 distinct tones for a language with five registers. However, the most that are actually used in a language is a tenth of that number.
Several Kam–Sui languages of southern China have nine contrastive tones, including contour tones. For example, the Kam language has 9 tones: 3 more-or-less fixed tones (high, mid and low); 4 unidirectional tones (high and low rising, high and low falling); and 2 bidirectional tones (dipping and peaking). This assumes that checked syllables are not counted as having additional tones, as they traditionally are in China: For example, in the traditional reckoning, the Kam language has 15 tones, but 6 occur only in syllables closed with /p/, /t/ or /k/ while the other 9 occur in syllables not ending in one of these sounds. Preliminary work on the Wobe language of Liberia and Côte d'Ivoire, and the Chatino languages of southern Mexico suggests that some dialects may distinguish as many as fourteen tones, but many linguists have expressed doubts, believing that many of these will turn out to be sequences of tones or prosodic effects.
Origin
André-Georges Haudricourt established that Vietnamese tone originated in earlier consonantal contrasts, and suggested similar mechanisms for Chinese. It is now widely held that Old Chinese did not have phonemically contrastive tone. The historical origin of tone is called tonogenesis, a term coined by James Matisoff. Tone is frequently an areal rather than a genealogical feature. That is, a language may acquire tones through bilingualism if influential neighboring languages are tonal, or if speakers of a tonal language shift to the language in question, and bring their tones with them. In other cases, tone may arise spontaneously, and surprisingly quickly: the dialect of Cherokee in Oklahoma has tone, but the dialect in North Carolina does not, although they were only separated in 1838.
Very often, tone arises as an effect of the loss or merger of consonants. (Such trace effects of disappeared tones or other sounds have been nicknamed Cheshirisation, after the lingering smile of the disappearing Cheshire Cat in Alice in Wonderland.) In a non-tonal language, voiced consonants commonly cause following vowels to be pronounced at a lower pitch than other consonants do. This is usually a minor phonetic detail of voicing. However, if consonant voicing is subsequently lost, that incidental pitch difference may be left over to carry the distinction that the voicing had carried, and thus becomes meaningful (phonemic). This is seen historically in Panjabi: the Panjabi murmured (voiced aspirate) consonants have disappeared, and left tone in their wake. If the murmured consonant was at the beginning of a word, it left behind a low tone; if at the end, a high tone. If there was no such consonant, the pitch was unaffected; however, the unaffected words are limited in pitch so as not to interfere with the low and high tones, and so has become a tone of its own: mid tone. The historical connection is so regular that Panjabi is still written as if it had murmured consonants, and tone is not marked: the written consonants tell the reader which tone to use.
Similarly, final fricatives or other consonants may phonetically affect the pitch of preceding vowels, and if they then weaken to /h/ and finally disappear completely, the difference in pitch, now a true difference in tone, carries on in their stead. This was the case with the Chinese languages: Two of the three tones of Middle Chinese, the "rising" and "departing" tones, arose as the Old Chinese final consonants and  disappeared, while syllables that ended with neither of these consonants were interpreted as carrying the third tone, "even". Most dialects descending from Middle Chinese were further affected by a tone split, where each tone divided in two depending on whether the initial consonant was voiced: Vowels following a voiced consonant (depressor consonant) acquired a lower tone as the voicing lost its distinctiveness.
The same changes affected many other languages in the same area, and at around the same time (AD 1000–1500). The tone split, for example, also occurred in Thai, Vietnamese, and the Lhasa dialect of Tibetan.
In general, voiced initial consonants lead to low tones, while vowels after aspirated consonants acquire a high tone. When final consonants are lost, a glottal stop tends to leave a preceding vowel with a high or rising tone (although glottalized vowels tend to be low tone, so if the glottal stop causes vowel glottalization, that will tend to leave behind a low vowel), whereas a final fricative tends to leave a preceding vowel with a low or falling tone. Vowel phonation also frequently develops into tone, as can be seen in the case of Burmese.
Tone arose in the Athabascan languages at least twice, in a patchwork of two systems. In some languages, such as Navajo, syllables with glottalized consonants (including glottal stops) in the syllable coda developed low tones, whereas in others, such as Slavey, they developed high tones, so that the two tonal systems are almost mirror images of each other. Syllables without glottalized codas developed the opposite tone—for example, high tone in Navajo and low tone in Slavey, due to contrast with the tone triggered by the glottalization. Other Athabascan languages, namely those in western Alaska (such as Koyukon) and the Pacific coast (such as Hupa), did not develop tone. Thus, the Proto-Athabascan word for "water" ' is toneless ' in Hupa, high-tone ' in Navajo, and low-tone tù in Slavey; while Proto-Athabascan ' "knee" is toneless ' in Hupa, low-tone ' in Navajo, and high-tone  in Slavey. Kingston (2005) provides a phonetic explanation for the opposite development of tone based on the two different ways of producing glottalized consonants with either (a) tense voice on the preceding vowel, which tends to produce a high F0, or (b) creaky voice, which tends to produce a low F0. Languages with "stiff" glottalized consonants and tense voice developed high tone on the preceding vowel and those with "slack" glottalized consonants with creaky voice developed low tone.
The Bantu languages also have "mirror" tone systems, where the languages in the northwest corner of the Bantu area have the opposite tones of other Bantu languages.
Three Algonquian languages developed tone independently of each other and of neighboring languages: Cheyenne, Arapaho, and Kickapoo. In Cheyenne, tone arose via vowel contraction; the long vowels of Proto-Algonquian contracted into high-pitched vowels in Cheyenne, while the short vowels became low-pitched. In Kickapoo, a vowel with a following [h] acquired a low tone, and this tone later extended to all vowels followed by a fricative.
In Mohawk, a glottal stop can disappear in a combination of morphemes, leaving behind a long falling tone. Note that this has the reverse effect of the postulated rising tone in Mandarin derived from a lost final glottal stop.
បណ្ដាំលោកតាខ្ញុំ
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">បណ្ដាំលោកតាខ្ញុំ (បទអក្សរលូន) បណ្ដាំលោកតាខ្ញុំ (បទអក្សរលូន) (១) ចន្ទចាកចុងចេកចៅចាប់ចិត្ត
គន់គូរគេងគិតគឺគត់គុណ
រឿងរ៉ាវរៀនរស់រួមរិតរុណ្ណ
យំយែកយប់យន់យង់យល់យោគ។
(២)តាតែងតែតបតឿនតូចតន់
ជិបជិតជួបជាក់ជាជ័យជោគ
លះលែងលាភលោកលន់លាលី។
(៣)សិក្សាសព្វសីលសទ្ធសាកសម
ដាស់ដៃដុតដំដាំដុះដី
ប្រឹងប្រែងប្រៀនប្រិតប្រាណប្រិមប្រិយ
វដ្តវង់វិលវៃវុឌ្ឍិវិវេក។
''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ''០៣ តុលា ២០១០
ភាសារុស្ស៊ី
ភាសារុស្ស៊ី (រុស្ស៊ី: русский язык) គឺជាភាសាស្លាវមួយដែលត្រូវបាននិយាយជាភាសាដើមនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី, ប្រទេសបេឡារុស, ប្រទេសអ៊ុយក្រែន, ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន និង ប្រទេសកៀហ៊្សីស្ថាន និងត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូទៅ ទោះបីគ្មានឋានៈផ្លូវការក៏ដោយ នៅក្នុង ប្រទេសឡេតូនី, ប្រទេសអេស្តូនី និង ប្រទេសផ្សេងទៀតជាច្រើនដែលជាសាធារណរដ្ឋនៃអតីតសហភាពសូវៀត។
រុស្ស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសារុស្ស៊ី
ក្លឹបបាល់ទាត់បារសេឡូណា
ក្លិប​បាល់​ទាត់​បារសេឡូណា  (FC Barcelona) ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​បារសេឡូណា (Barcelona) និង បារសា (Barça)។ បារសេឡូណា​ជា​ក្លិប​បាល់ទាត់​អេស្ប៉ាញ​មួយ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ក្រុង​បារសេឡូណា​។ ក្លិប​បារសេឡូណា​លេង​នៅ​ក្នុង​ឡា លីហ្គា ដែល​ជា​លីក (League) កំពូល​របស់​អេស្ប៉ាញ ហើយ​ជា​ក្លិប​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ក្លិប​បី​​ដែល​មិន​ដែល​ធ្លាក់​ចេញ​ពី​លីក​កំពូល​នេះ　ដែល​ក្លិប​ពីរ​ទៀត​គឺ​អាតឺឡិតិកប៊ីបាវ (Athletic Bilbao) និង រៀលម៉ាឌ្រីដ (Real Madrid )។បច្ចុប្បន្ន​ក្លិប​នេះ​ជា​ក្លិប​ជើងឯក​នៅ​អេស្ប៉ាញ​និង​នៅ​អ៊ឺរ៉ុប។
ក្លិប​បាល់ទាត់​បារសេឡូណា​ជា​ក្លិបបាល់ទាត់​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៨៩៩ ដោយ​ក្រុម​កីឡាករ​បាល់​ទាត់ជនជាតិ​ស្វីស អង់គ្លេស និង អេស្ប៉ាញ ដែល​នៅ​ពេល​នោះ​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​លោក ចូន ហ្គាមប៉េ Joan Gamper ក្លិប​នេះ​បាន​ក្លាយ​ជា​និមិត្តសញ្ញា​នៃ​វប្បធម៌​កាតាឡាន និង កាតាឡាននិយម និង មាន​បាវចនា "Més que un club" (ភាសាអង់គ្លេស: More than a club ភាសាខ្មែរ:លើស​ពី​មួយ​ក្លិប)។ ភ្លេង​ផ្លូវការ​របស់​បារសា​គឺ "កាន់ដឺបារសា" (Cant del Barça) និពន្ធ​ដោយ Jaume Picas និង Josep Maria Espinàs ។ ខុស​ពី​ក្លិប​ជា​ច្រើន​ទៀត អ្នក​គាំ​ទ្រ​របស់​ក្លិប​ជា​ម្ចាស់​និង​​ជា​អ្នក​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្លិប​មាន​ដំណើរការ។  ក្លិប​នេះ​ជា​ក្លិប​មាន​ជាង​គេ​លំដាប់​ទី២​គិត​តាម​កំរិត​ប្រាក់​ចំណូល ដែល​ទទួល​បាន​ប្រាក់ចំណូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ៣៩៨លានអឺរ៉ូ ។ ក្លិប​ដែល​រក្សា​តំណែង​លំដាប់​លេខ១ ខាង​ប្រាក់​ចំណូល​គឺ​ក្លិប​រៀលម៉ាឌ្រីដ ជា​ក្លិប​ដៃ​គូរ​ប្រជៃង​របស់ក្លិប​បារសេឡូណា ដែល​ការ​ប្រគួត​របស់​ក្លិប​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​អែលក្លាស៊ីកូ (El Clásico)។
ក្លិប​បារសេឡូណា​ជា​ក្លិប​ទី​២​ដែល​ទទួល​ជោគជ័យ​បំផុត​ក្នុង​ពិភព​បាល់ទាត់​អេស្ប៉ាញ ដោយ​ក្លិប​បាន​ឈ្នះ​ពានឡា លីហ្គា​ចំនួន២១ ពាន​​ខាប់​អេស្ប៉ាញ (Copa del Rey គុប៉ាដឺរ៉េ)​ចំនួន​២៥ ខាប់​កំពូល​អេស្ប៉ាញ (Spanish Super Cups) ចំនួន៩ និង លីក​ខាប់(Copa de la Liga គុប៉ាដឺឡា លីងហ្គា)ចំនួន២ ។ បារសេឡូណា​គឺ​ក្លិប​មួយ​ដែល​ទទួល​ជោគជ័យ​ច្រើន​អ៊ឺរ៉ុប ដោយ​បាន​ឈ្នះ​ពាន UEFA ចំនួន១១ ។ វា​ជា​ក្លិប​តែ​មួយ​គត់​នៅ​អ៊ឺរ៉ុប​ដែល​បាន​លេង​ក្នុង​​កម្មវិធី​បាល់​ទាត់​អ៊ឺរ៉ុប​​រាល់​​រដូវកាល​​ចាប់​​តាំង​​ពី​​ឆ្នាំ​​១៩៩៥​។ នៅ​​ឆ្នាំ​​២០០៩ បារសេឡូណា​​បាន​​ក្លាយ​​ជា​​ក្លិប​​ដំបូង​​គេ​បង្អស់​​ក្នុង​​ប្រទេស​​អេស្ប៉ាញ​​ដែល​បាន​​ឈ្នះ​ពាន​​បី​​រួម​មាន​  ឡា លីហ្គា  គុប៉ាដឺរ៉េ និង ឆែមពានលីក។ នៅ​ក្នុង​​ឆ្នាំ​នេះ​ដែរ ក្លិប​បារសេឡូណា​ក៏​បាន​ក្លាយ​ជា​ក្លិប​បាល់ទាត់​ដំបូង​បង្អស់​ដែល​បាន​ឈ្នះ​ពាន់​រង្វាន់​ចំនួន៦​ក្នុង​ចំណោម​៦ក្នុង​ឆ្នាំ​តែ​មួយ ដែល​ពាន់​បី​ផ្សេង​ទៀត​រួម​មាន ស៊ុពឺខាប់អេស្ប៉ាញ (Spanish Super Cup), UEFA ស៊ុពឺខាប់ (UEFA Super Cup) និង ហ្វីហ្វាក្លិបវើរដ៏ខាប់ (FIFA Club World Cup)។
កំណើតក្លិប (១៨៩៩ - ១៩២២)
នៅ​ថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៩៩ Hans Kamper បាន​ដាក់​ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​នៅក្នុង Los Deportes ដោយ​បាន​ប្រកាស​ពី​បំណង​ចង់​បង្កើត​ក្លិប​បាល់ទាត់​មួយ ហើយ​ក៏​ទទួល​បាន​ការឆ្លើយ​តប​ជា​វិជ្ជមាន​នៅ​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​នៅ Gimnasio Solé នៅ​ថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា។ កីឡាករ​ចំនួន​១១នាក់​បាន​ចូលរួម រួមមាន​កីឡាករ Walter Wild (ប្រធាន​ក្លិប​ដំបូងគេ), Lluís d'Ossó, Bartomeu Terradas, Otto Kunzle, Otto Maier, Enric Ducal, Pere Cabot, Carles Pujol, Josep Llobet, John Parsons, និង William Parsons ហើយ​នៅ​ពេល​នោះ​ក្លិប​បាល់ទាត់​ក៏​បាន​ចាប់កំណើត ។
ក្លិប​បារសេឡូណា​បាន​ផ្តើម​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​និង​ពាន​រង្វាន់​ជាតិ​ គឺ​ការ​ប្រកួត​ដណ្ដើម​ពានរង្វាន់​បាល់ទាត់​កាតាឡាន និង គុប៉ាដឺរ៉េ (ពានរង្វាន់​ព្រះមហាក្សត្រ) ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩០២ ក្លិប​នេះ​បាន​ឈ្នះ​ពាន​ដំបូង​គឺពាន់​គុប៉ា​ម់ាកាយា (ពានរង្វាន់​បាល់ទាត់​កាតាឡាន) និង នៅ​ឆ្នាំ​នេះ​ដែរបាន​ចូលរួម​ការប្រកួត​គុប៉ាដឺរ៉េ​ដំបូងដោយលទ្ធផល​ចាញ់​ក្លិបអាតឺឡិតិកប៊ីបាវ (Athletic Bilbao) ១–២ នៅ​វគ្គ​ផ្ដាច់ព្រាត់ ។ លោក​ ចូន ហ្គាមប៉េ (Joan Gamper) បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៨ ហើយ​នេះ​ក៏​បាន​ជួប​នូវ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដោយ​មិន​បាន​ឈ្នះ​ពាន់រង្វាន់​អ្វីសោះ​ចាប់​តាំង​ពីឈ្នះ​ការ​ប្រកួត​ដណ្ដើម​ពានរង្វាន់​បាល់ទាត់​កាតាឡាន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៥។ លោក​ចូន ហ្គាមប៉េ បាន​ចំណាយ​ពេល២៥​ឆ្នាំ​ជាប្រធាន​ក្លិប ហើយ​ស្នាដៃ​ចំបង​មួយរបស់​គឺ​ធ្វើឲ្យ​បារសា​មាន​ស្តាត​ផ្ទាល់​ខ្លួននិងធ្វើឲ្យ​មាន​ស្ថេរភាព​ប្រាក់ចំណូល ។
លោក​ហ្គាមប៉េ​បានធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ដើម្បី​ជ្រើសរើស​សមាជិក​ថ្មីៗ​ឲ្យ​បាន​ច្រើន​ និង​ត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩២២​ក្លិប​កើន​សមាជិក​ជាង​២០០០០នាក់ និង​អាច​ផ្តល់​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដល់​ក្លិប​ដើម្បី​កសាង​ពហុកិឡដ្ឋាន​ថ្មី​ឈ្មោះកាមដឺឡេកត (Camp de Les Corts) ដែល​បាន​ដាក់​ឲ្យ​ប្រើ​នៅ​ឆ្នាំ​ដដែល​នេះ ។ ពហុកីឡដ្ឋាន​នេះ​អាច​ផ្ទុក​មនុស្ស​បាន​រហូតដល់២២០០០នាក់ ក្រោយ​មក​វា​ត្រូវ​ពង្រីករហូតដល់​៦០០០០កៅអី ។ Jack Greenwell ត្រូវ​បានជ្រើសរើស​ជា​អ្នកចាត់ការពេញម៉ោង ហើយរាសីរបស់ក្លិប​ក៏កាន់តែ​ប្រសើរឡើង​នៅ​លើ​ទីលាន​ប្រកួត។ ក្នុង​កំឡុង​សម័យកាល​របស់​លោក​ហ្គាមប៉េ​បារសេឡូណា​បាន​ឈ្នះពានកាតាឡាន​ចំនួន១១ ពានគុប៉ាដឺរ៉េចំនួន៦ និង ពានខាប់ពីរ៉េនីស (Pyrenees Cups)ចំនួន៤ ដែលជា​សម័យ​មាន​ដំបូង​សម្រាប់​ក្លិប​បារសេឡូណា ។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្លឹបបាល់ទាត់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បាល់ទាត់
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី៧៖ការនិរទេសបាណ្ឌវក្សត្រិយ៍
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
ភាគទី៧
បណ្ដាំសំរាប់កូនខ្មែរ
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">បណ្ដាំសំរាប់កូនខ្មែរ (បទ ក ខ)
បណ្ដាំសំរាប់កូនខ្មែរ (បទ ក ខ) ក កើតជាមនុស្សវិសេសក្រៃ       ខ ខំលកលៃរាបកិរិយា
គ គន់រូបកាយនិងវាចា                  ឃ ឃើញយាយតាឪនគោរព។
ង ងឹតងងុលត្បិតមិនដឹង   ច ចិត្តខំប្រឹងរៀនសេពគប់
ឆ ឆាប់រាប់អានគ្រប់ប្រភព           ជ ជួបចូលស៊ប់វង់អ្នកប្រាជ្ញ។
ឈ ឈានជើងឡើងកំាជណ្ដើរ   ញ ញឹមបណ្ដើរហ៊ានកុំខ្លាច
ដ ដើរទៅមុខចិត្តអង់អាច             ឋ ឋានបិសាចមិនរុញរា។
ឌ ឌិនលំអចំណេះដឹង                   ឍ ឍាមរាប្រឹងចេញសោភា
ណ ណែនាំគេគ្រប់ៗគ្នា                ត ស៊ូពុះពាររក្សាកេរ។
ថ ថែអោយបានសញ្ញាណជាតិ   ទ ទូន្មានញាតិតាមសំនេរ
ធ ធនសម្បត្តិកែច្នៃទ្វេ                   ន នាំជាតិក្មេរដល់វេហា។
ប បួងសួងគិតនឹកដល់គុណ       ផ ផលដែលជនគ្រប់អត្មា
ព ពិតទទួលពីដូនតា                    ភ ភោគភោក្ដាដោយប្រយោល។
ម មានគំនិតស្នេហាជាតិ               យ យើងខ្មីឃ្មាតកុំបង់ចោល
រ រៀនអោយស្គាល់កុំតែលតោល ល លុបស្រមោលអន្ធកាល។
វ វង្សត្រកូលអច្ឆរយៈ                     ស សូមចំាជាក់គ្រប់ចេរកាល
ហ ហេតុនេះហើយត្រូវដំណាល ឡអ សាងថ្នាលដល់កូនចៅ។ ''និពន្ធដោយ សាមណេរ រក្សាចិត្ត ''០៦ តុលា ២០១៤
សិទ្ធិមនុស្ស
សិទ្ធិពីកំណើត=០ <big align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=200 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;">
សិទ្ធិមនុស្ស គឺជា សិទ្ធនិងសេរីភាពដែលមនុស្សទាំងអស់បានដាក់អោយ។អ្នកដែលប្រឆាំងនិងគំនិតនេះតែងតែអះអាងថាយើងម្នាក់ៗទទួលបាននូវសិទ្ធិតែមានព្រំដែនដោយសារហេតុផលនៃមនុស្ស។
សិទ្ធិមនុស្សគ្របតណ្ដប់ពាសពេញពិភពលោកនិងមានភាពស្មើគ្នា។សិទ្ធិជាចំនែកធម្មជាតិនៃសីលធ៌មពិតរបស់មនុស្ស។ សិទ្ធិមនុស្សត្រូវបានបង្ហាញជាទូទៅហើយគឹជាទង្វើនិយម ការប្រគលអំអាចមានការចែក
រំលែកបទដ្ឋានពិតនៃធម្មចរិយារបស់មនុស្ស ជាការបង្ហាញនូវសមាសភាពសមហេតុផលនៃបទដ្ឋានសីលធម៍ឬសិទ្ធិពីធម្មជាតិត្រូវបានគាំទ្រដោយហេតុផលយ៉ាងរឹងមាំ ឬក៏សិទ្ធិត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់មួយណាក៏បានឲ្យ ស្មើរគ្នានៅក្នុងប្រទេសឬ អន្តរជាតិ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយវាមិនមានមតិទូទៅនៃច្បាប់ធម្មជាតិ ហើយអ្វីជាពិសេសដែលគួរឬមិនគួរគោរពដូចជាសិទ្ធិខ្លះដឹងដោយវិញ្ញាណ  ហើយគំនិតអរូបីនៃសិទ្ធិមនុស្សបានដាក់ ក្រោមប្រធានបទនៃការពិភាក្សារតទលជាច្រើននៃអ្នកទស្សនះវិទ្យានិងការិះគន់ ។
សិទិ្ធមនុស្សបានកំរើកផុសចេញនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ជាពិសេសគឺមុនអ្នកគាំទ្រសង្គមនិយមក្នុងទិសខាងកើតនិងទិសខាងលិច អុឺរ៉ុប  ជាមួយនិងវិភាគទានច្រើនជាងគេមកពីសហរដ្ឋអាមេរិច និងអាមេរិចឡាទីនផងដែរ។ ការងើបឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សបានកើតជារូបរាង ហើយបានប្រមូលគ្នាជាសកម្មជនិងនយោបាយវោហាសាស្រ្ត នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនបានបញ្ជូសិទ្ធិមនុស្សជារបៀបវីរះនៃពិភពលោក  ។ ជិតសត្តវត្សទី២១  moyn មានការឈ្លោះគ្នា  សិទិ្ធមនុស្សបានកំរើកឡើងហើយរីករាលដាលយ៉ាងធំជាមួយនិងការប្រឆាំងនៃលទ្ធិផ្ដាច់ការរួមបញ្ជូលទាំងបុព្វហេតុជាច្រើនកំពុងធើ្វអោយជាប់ទាក់ទងនៃមេត្តាករុណា ឬស្រលាញមនុស្សជាតិ ហើយនិងការរួមរស់ការអភិវឌ្ឍ សេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងពិភពលោកទីបីនេះ ។
គំនិតដែលចំបងយ៉ាងសកម្មមួយចំនួនមានសន្ទុះអភិវឌ្ឍនៅក្នុងលទ្ធផលសង្គ្រាមលោកលើកទីបី  វាឡើងដល់ចំនុចខ្ពស់បំផុតនៃការអនុម័តដោយសេចក្ដីថ្លែងការជាទូទៅនៃសិទិ្ធមនុស្សដោយប្រជុំប្រជាជាតិរួមគ្នា ជាទូទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ។ ខណ្ណះពេលដែលពាក្យថា  សិទិ្ធមនុស្ស  គ្មានអ្វីជាដំណើការជាក់លាក់ជាគ្រឹះបញ្ញវន្ដនៅសម័យថ្មីអាចតាមដានតាមរយះប្រវត្តសាស្រ្តនៃនិរុតសាស្រ្តហើយជាដំណើសិទ្ធិនៃច្បាប់ធម្មជាតិ និងសេរីភាព គឺជាផ្នែកម្ខាងនៃសភាវទីក្រុងប្រទេសក្រិក ក្នុងការអភិវឌ្ឍនៃច្បាប់ទីក្រុងរូមបូរាណ ។ សេចក្តីថ្លែងការគឺជាការពិតដែលដឹកនាំសិទិ្ធមនុស្សហើយបានដំណើការ ការចូលរួមជាបពួកនៃសិទិ្ធធម្មជាតិ ហើយបានអភិវឌ្ឍលោក ចន ឡុក និង លោក អ៊ីមមែននែល កែន តាមវិស័យនយោបាយនៅក្នុងការរួបរួមបញ្ជូលគ្នានៃសិទិ្ធហើយបានប្រកាសនៃសិទិ្ធពលរដ្ឋ ។ គ្រប់មនុស្សទាំអស់គឺកើតដោយសេរីហើយមាន សិទិ្ធស្មើរៗគ្នា។ ពួកគេបានបង្កើតការរួបរួមនិងមនសិការ ហើយគួរតែជំរុញលើកទឹកចិត្តអ្នកដែលមានទំនាក់ទំនងជាភាតរភាព ។
អត្ថបតទី ១ សេចក្តីថ្លែងការប្រជាជាតិបញ្ជូលគ្នាជាទូទៅនៃសិទិ្ធមនុស្ស (UDHR)
ប្រវត្តសាស្រ្ត
thumb|left| [[ម៉ាញណា សាតា បានប្រកាសក្នុងប្រទេសអងគ្លេសក្នុងឆ្នាំ១២១៥.]]
សិន្ធិសញ្ញា(Treaties)
ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ កិច្ចព្រមព្រៀងអន្ដរជាតិស្ដីអំពីសិទ្ធិប្រជាជន និងសិទ្ធិនយោបាយ(ICCPR)និង កិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីអំពីសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច, សិទ្ធិសង្គម និងសិទ្ធិវប្បធម៌(ICESCR) ត្រូវបានអនុវត្ដន៍ដោយសហប្រជាជាតិ, រវាងកិច្ចព្រមព្រៀងនីមួយៗក្នុងការបង្កើតសិទ្ធិដែលមាននៅក្នុង UDHR ដើម្បីចងភ្ជាប់ទៅនឺងរដ្ឋទាំងអស់ដែលបានចុះហត្ថលេខាក្នុងសិន្ធិសញ្ញានេះ គឺក្នុងការបង្កើតច្បាប់នៃសិទ្ធិមនុស្ស។
ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មានសិន្ធិសញ្ញាជាច្រើនផ្សេងៗគ្នា(បណ្ដុំនៃនិតិបញ្ញាតិ)ត្រូវបានចាត់ចូលជាថ្នាក់អន្ដរជាតិ។​ សិន្ធិសញ្ញាទាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសិទ្ធិមនុស្ស។​ សេចក្ដីសំខាន់ៗក្នុងចំនោមសេចក្ដីសំខាន់ទាំងអស់(ជាមួយ ICCPR និង ICESCR) គឺយោងទៅលើ‌ សិន្ធសញ្ញាសំខាន់ចំនួន៧ ដែលមានដូចជា៖
សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីអំពីសិទ្ធិមនុស្ស
ដោយយល់ឃើញថា ការទទួលស្គាល់សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរជាប់ពីកំណើត និងសិទ្ធិស្មើភាព និងសិទ្ធិមិនអាចលក់ដូរ ផ្ទេរ ឬ ដកហូតបានរបស់សមាជិកទាំងអស់ នៃគ្រួរសារ មនុស្ស គឺ ជាគ្រឹះនៃសេរីភាព យុត្តិធម៌ និងសន្ដិភាព ក្នុងពិភពលោក,
ដោយយល់ឃើញថា ការមិនទទួលស្គាល់ និងការប្រមាថ មើលងាយ សិទ្ធិមនុស្ស នាំឲ្យមានអំពើព្រៃផ្សៃ សាហាវយង់ឃ្នង ធ្វើឱ្យក្ដៅក្រហាយ ដល់សតិសម្បជញ្ញៈ មនុស្សជាតិ និងថា ការឈានដល់ពិភពលោកមួយ ដែលមនុស្សទាំងឡាយមានសេរីភាព ត្រូវបានប្រកាសថា ជាសេចក្ដី ប្រាថ្នាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត របស់មនុស្ស ត្រូវតែបានការពារ ដោយនីតិរដ្ធ ដើម្បីជៀសវាង កុំឱ្យមនុស្ស បង្ខំចិត្តជាចុងក្រោយបង្អស់ បះបោរ ប្រឆាំងទល់នឹង អំណាចផ្ដាច់ការ និងការគាបសង្កត់,
ដោយយល់ឃើញថា ជាការចាំបាច់ ដែលត្រូវលើកស្ទួយការពង្រីកទំនាក់ទំនង ជាមិត្តភាពរវាងប្រជាជាតិនានា,
ដោយយល់ឃើញថា ប្រជាជាតិទាំងឡាយ នៃសហប្រជាជាតិបានប្រកាស បញ្ជាក់ សាជាថ្មី ក្នុងធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ នូវជំនឿរបស់ខ្លួន ទៅលើមូលដ្ឋាននៃមនុស្ស លើ #សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ លើតម្លៃរបស់មនុស្ស និងលើសមភាព នៃសិទ្ធិរវាងបុរស និងស្រ្ដី ហើយប្ដេជ្ញាលើកស្ទួយវឌ្ឍនភាពសង្គម និងកម្រិតជីវភាពរស់នៅ ឱ្យកាន់ តែប្រសើរឡើង ក្នុងសេរីភាព កាន់តែទូលំទូលាយ,
ដោយយល់ឃើញថា ដោយសហប្រតិបត្តិការជាមួយ អង្គការសហប្រជាជាតិ រដ្ឋជាសមាជិកទាំងអស់សន្យាធ្វើឱ្យ មានការគោរពជាសកល និងការប្រតិបត្តិនូវសិទ្ធិ សិរីភាព មូលដ្ឋាន,
អាស្រ័យហេតុនេះ មហាសន្និបាតប្រកាសថា៖
សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីពំពីសិទ្ធិមនុស្សនេះ ជាឧត្ដមគតិរួម ដែលប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗប្រទេស និងប្រជាជាតិទាំងអស់ ត្រូវធ្វើឱ្យបានសម្រេច ដើម្បីឱ្យបុគ្គលគ្រប់ៗរូប និងអង្គការសង្គមទាំងអស់ ដោយរក្សាខ្ជាប់ខ្ជួនជានិច្ចក្នុងស្មារតីរបស់ខ្លួន នូវសេចក្ដីប្រកាសនេះ ខិតខំប្រឹប្រែង បណ្ដុះបណ្ដាលការគោរពសិទ្ធិ និងសេរីភាពទាំងនេះ តាមរយៈការបង្រៀន និងការអប់រំ ហើយនិងខំប្រឹងប្រែង ធានាឱ្យមានការទទួលស្គាល់ និងការអនុវត្តជាសកល និង ដោយស័ក្កិសិទ្ធិ នូវសិទ្ធិ និងសេរីភាព ដោយវិធានការជាតិ និងអន្ដរជាតិ ដែលមានលក្ខណៈរីកចម្រើន ជាលំដាប់ ទាំងក្នុងចំណោម ប្រជាពលរដ្ធនៃរដ្ឋសមាជិក ទាំងក្នុងចំណោម ប្រជាពលរដ្ឋដែនដី ដែលស្ថិតនៅក្រោម ដែនសមត្ថកិច្ចនៃរដ្ឋទាំងនោះ,
មាត្រា១
មនុស្សទាំងអស់ កើតមកមានសេរីភាព និង សមភាព ក្នុងផ្នែកសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ និង សិទ្ធិ។ មនុស្សមានវិចារណញ្ញាណនិង សតិសម្បធញ្ញៈ ជាប់ពីកំណើត ហើយគប្បី ប្រព្រឹត្ដ ចំពោះ គ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងស្មារតី ភាតរភាពជាបងប្អូន។
មាត្រា២
មនុស្សម្នាក់ៗ អាចប្រើប្រាស់សិទ្ធិនិង សេរីភាព ទាំងអស់ ដែលមានចែង ក្នុង សេចក្ដីប្រកាស នេះ ដោយគ្មាន ការប្រកាន់បែងចែក បែបណាមួយ មានជាអាទិ៍ ពូជសាសន៏ ពណ៏សម្បុរ ភេទ ភាសា សាសនា មតិនយោបាយ ឬ មតិផ្សេងៗ ទៀត ដើមកំណើត ជាតិ ឬ ទ្រព្យសម្បត្តិ កំណើត ឬ ស្ថានភាពដ៏ទៃផ្សេងៗ ទៀតឡើយ។ លើសពីនេះ មិនត្រូវធ្វើ ការប្រកាន់ បែងចែកណាមួយ ដោយសំអាងទៅលើឋានៈ ខាងនយោបាយ ខាងដែនសមត្ថកិច្ច ឬ ខាងអន្ដរជាតិរបស់ប្រទេស ឬ ដែនដី ដែលបុគ្គលណាម្នាក់ រស់នៅ ទោះបីជាប្រទេស ឬ ដែនដីនោះឯករាជ្យក្ដី ស្ថិត ក្រោម អាណា ព្យាបាលក្ដី ឬ គ្មានស្វយ័ គ្រប់គ្រង ក្ដី ឬ ស្ថិតក្រោម ការដាក់កម្រិតផ្សេង ទៀតណាមួយ ដល់ អធិបតរយ្យភាពក្ដី។
មាត្រា៣
បុគ្គលម្នាក់ៗ មានសិទ្ធិ រស់រានមានជីវិត សេរីភាព និង សន្ដិភាព ផ្ទាល់ ខ្លួន។
មាត្រា៤
គ្មានជនណាម្នាក់ ត្រូវស្ថិតនៅ ក្នុង ទោសភាព ឬ ស្ថិតក្នុង ភាពជាអ្នក បម្រើដាច់ថ្លៃឡើយ។ ទោសភាព និង ទាសពានិជ្ជកម្ម តាម គ្រប់ទម្រង់ទាំងអស់ ត្រូវហាមឃាត់។
មាត្រា៥
គ្មានជនណាម្នាក់ ត្រូវទទួលទារុណកម្ម ឬ ការប្រព្រឹត្ដិមកលើខ្លួន ឬ ទណ្ឌកម្ម ឃោឃៅ អមនុស្ស ធម៌ ឬ បន្ថោកបន្ទាប បានឡើយ។
មាត្រា៦
ជនគ្រប់រូប មានសិទ្ធិឲ្យគេទទួលស្គាល់បុគ្គលិកលក្ខណះ គតិយុត្ដរបស់ខ្លួន នៅគ្រប់ទីកន្លែង។
មាត្រា៧
ជនគ្រប់រូប មានសិទ្ធិស្មើគ្នា ចំពោះមុខច្បាប់ និង មានសិទ្ធិ ទទួលការការពារ ពីច្បាប់ ស្មើៗគ្នា ដោយគ្មានការរើសអើង។ មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលការការពារ ស្មើៗគ្នា ប្រឆាំង នឹង ការ រើសអើង ណា ដែលរំលោភលើសេចក្ដី ប្រកាសនេះ ព្រមទាំអ ប្រឆាំង និង ករញុះញង់ឲ្យមានកររើសអើង។
មាត្រា៨
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិ រកដំណោះស្រាយ ស័ក្ដិសិទ្ធ មួយ នៅចំពោះមុខ សាលាជំរះក្ដី ជាតិ ដែលមានសមត្ថកិច្ច ចំពោះអំពើរទាំងឡាយណាដែល រំលោភ សិទ្ធិមូលដ្ធាន របស់ខ្លួន ដែលត្រូចបានទទួលស្គាល់ ដោយរដ្ធធម្មនុញ្ញ ឬ ដោយច្បាប់។
មាត្រា៩
មាត្រា១០
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិស្មីគ្នា ពេញលេញ សុំឲ្យតុលាការឯករាជ្យ និង មិនលំអៀង ពិនិត្យរឿង ក្ដីរបស់ខ្លួន ជាសាធារណះ និង ដោយសមធម៌ ដើម្បីសម្រេច លើសិទ្ធិនិងកាតព្វកិច្ច និង លើភាពសមហេតុផល នៃការចោទ ប្រកាន់ទាំង ឡាយខាងបទ ព្រហ្មទណ្ឌមកលើខ្លួន។
មាត្រា១១
១. ជនណាដែលជាប់ចោទ ពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ ត្រូវសន្មតជាជនគ្មានទោសរហូត ដល់ពិរុទ្ធភាព ត្រូវបានរកឃើញ នៅក្នុង សវនាករជាសាធារណះដែលមាន ការធានាចំបាច់ ដើម្បី អោយ ជននោះការពារខ្លួន។ ២. គ្មានជនណាម្នាក់ ត្រូវបានផ្ដន្ទាទោសពីបទល្មើស ព្រហ្មទណ្ឌ នៅពេលធ្វើអំពើ ឬ មានការខកខាន នេះ ដូចគ្នានេះដែរមិន ត្រូវមានការផ្ដន្ទាទោសឲ្យធ្ងន់ធ្ងរជាងទោសដែលបានកំណត់ឲ្យអនុវត្តក្នុងអំឡុងពេលដែលបទល្មើសបានកើតឡើងនោះឡើយ។
មាត្រា១២
គ្មានមនុស្សណាម្នាក់ ត្រូវរងការរំលោភ ជ្រៀតជ្រែកតាមអំពើចិត្តក្នុងជីវិត ឯកជនគ្រួសារ ទីលំនៅ ឬការឆ្លើយឆ្លង ឬការធ្វើឲ្យបះពល់ ដល់កិត្តិយស និង កេរ្ដិ៍ ឈ្មោះ របស់ខ្លួន បានឡើយ។ ជនគ្រប់រូប មានសិទ្ធិ ទទួលការការពារំពីច្បាប់ ប្រឆាំង នឹងការជ្រៀតជ្រែក ឬការប៉ះពាល់បែបនេះ។
មាត្រា១៣
១. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិធ្វើដំណើរ ដោយ សេរី និង មានសិទ្ធិជ្រើសរើស និវេសនដ្ឋានក្នុងរដ្ឋមួយ។ ២. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិចាកចេញពីប្រទេសណាមួយ រួមទាំង ប្រទេសរបស់ខ្លួនផង និង មានសិទ្ធិវិលត្រឡប់មកប្រទេសរបស់ខ្លួនវិញ។
មាត្រា១៤
១.មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិ ទទួលបានសញ្ជាតិមួយ។ ២.គ្មានជនណាម្នាក់ អាចត្រូវដកហូតសញ្ជាតិ ឬ រារាំង សិទ្ធិប្ដូរសញ្ជាតិ របស់ខ្លួនបានឡើយ។
មាត្រា១៦
១. មនុស្ស ប្រុសស្រីដល់អាយុគ្រប់ការ មានសិទ្ធិរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និង កសាងគ្រួសារ ដោយមិនប្រកាន់ពូជសាសន៍ សញ្ជាតិ ឬ សាសនាឡើយ។ មនុស្សប្រុសស្រី មានសិទ្ធិ ស្មើគ្នាក្នុងការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ក្នុងចំណងអពាហ៍ពិពាហ៍ និង ក្នុង ពេល រំលាយ ចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ២. អាពាហ៍ពិពាហ៍អាចនឹងប្រព្រឹត្ត ទៅបាន លុះត្រាតែមាន ការព្រមព្រៀង ដោយ សេរី និង ពេញលេញពីអនាគត់ប្ដីប្រពន្ធ។ ៣. គ្រួសារ ជាអង្គភាពធម្មជាតិ និង ជាអង្គភាពមូលដ្ឋាននៃសង្គម ហើយ គ្រួសារ មាន សិទ្ធិ ទទួលការការពារ ពីសង្គមនិង រដ្ឋ។
មាត្រា១៧
១. មនុស្ស គ្រប់រូប ទោះតែម្នាក់ឯងក្ដី ឬ ដោយរួមជាមួយ អ្នកដ៏ទៃក្ដី មានសិទ្ធិជាម្ចាស់ កម្មសិទ្ធិ។ ២. គ្មានជនណាម្នាក់ ត្រូវបានដកហូតកម្មសិទ្ធិ តាមអំពើចិត្តឡើយ។
មាត្រា១៨
ជនគ្រប់រូប មានសិទ្ធិ សេរីភាព ខាងការគិត សតិសម្បជញ្ញះ និង សាសនា សិទញធិ នេះ រាប់ បញ្ចូល ទាំងសេរីភាព ផ្លាស់ប្ដូរសាសនា ឬ ជំនឿ ព្រមទាំង សេរីភាព សម្ដែងសាសនា ឬ ជំនឿរបស់ខ្លួន តែម្នាក់ឯង ឬ ដោយរួមជាមួយអ្នកដ៏ទៃជាសាធារណះឬជាឯកជន តាមការបង្ហាត់បង្រៀន ការអនុវត្ត ការគោរពបូជា និងការប្រតិ្តតាម។
មាត្រា១៩
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ឋិសេរីភាពក្នុងការមានមតិ និងការសម្តែងមតិ។ សិទ្ឋិនេះរាប់បញ្ចូលទាំងសេរីភាពក្នុងការប្រកាន់មតិ ដោយគា្មនការរជ្រៀតជ្រែក និងសេរីភាពក្នុងការស្វែងរក ការទទួល និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងគំនិតនានាដោយគា្មនព្រំដែន ទឹកដី ទោះតាមរយៈមធ្យោបាយសម្តែងមតិណាមួយដ៏ដោយ។
មាត្រា២០
១. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ឋិសេរីភាពក្នុងការប្រជុំ ឬការរួមគា្នជាសមាគមដោយសន្តិវិធី។ ២. គ្មានជនណាម្នាក់ ត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំអោយចូលរួមក្នុងសមាគមណាមួយឡើយ។
មាត្រា២១
១. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ឋិចូលរួមក្នុងការដឹកនាំកិច្ចការសាធារណះនៃប្រទេសរបស់ខ្លួនដោយផ្ទាល់ ឬ តាមរយះតំណាង ដែលបានជ្រើសរើសដោយសេរី។ ២. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ឋិចូលបម្រើមុខងារសារណះនៃប្រទេសរបស់ខ្លួន ក្នុងលក្ខខណ្ឌសមភាព។ ៣. ឆន្ទះរបស់់ប្រជាពលរដ្ឋជាមូលដ្ឋានអំណាចនៃការដឹកនំាកិច្ចការ សាធារណះ។ ឆន្ទះនេះត្រូវសម្តែងចេញតាមរយះការបោះឆ្នោតទៀងទាត់ តាមពេលកំណត់ និងពិតប្រាកដ ដែលមានលក្ខណះសកល ស្មើភាព និងសម្ងាត់ ឬតាមនីតិវិធីសមមូល ដែលធានាសេរីភាពនៃការបោះឆ្នោត។
មាត្រា២២
មាត្រា២៣
១. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិមានការងារធ្វើជ្រើសរើស ការងារដោយសេរី ទទួលលក្ខណ្ឌ ការងារត្រឹមត្រូវ និង ពេញចត្ត និង មានការការពារប្រឆាំង នឹង ភាពអត់ ការងារ ធ្វើ។ ២. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិទទួលប្រាក់បៀវត្សស្មើគ្នា ចំពោះការងារដូចគ្នា ដោយគ្នាន ការរើសអើង។ ៣. អ្នកធ្វើការងារ មានសិទ្ធិទទួលបានលាភការដោយសមធម៌ និងពេញចិត្ត ដើម្បីធានាអត្ថិភាព រស់នៅ រស់ខ្លួន និង គ្រួសារ ឲ្យសមស្រប នឹង សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ នៃ មនុស្ស និង ត្រូវ បានបំពេញ បន្ដែមទៀត ដោយមធ្យោបាយផ្សេៗ នៃការកាពារ ផ្នែកសង្គម ប្រសិន បើចាំបាច់។ ៤. មនុស្ស គ្រប់រូប មានសិទ្ធិ បង្កើត សហជីព និង ចូលរួម ក្នុង សហជីព ដើម្បី ការពារ ផលប្រយោជន៏របស់ខ្លួន។
មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិឈប់សម្រាក និង លំហែកាយ កំសាន្ដ រូមបញ្ជូលទាំង កម្រិតម៉ោងការងារសមហេតុផល និង ការឈប់សម្រាកដោយបានប្រាក់បៀវត្សតាមពេលកំណត់ទៀងទាត់ ។
មាត្រា២៥
១. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិ ទទួលបានកម្រិតជីវភាព គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធានា សុខភាព និង សុខមាលភាព របស់ខ្លួន និង គ្រួសារ រួមមានចំណីអាហារ សម្លៀកបំពាក់ លំនៅដ្ឋាន ការថែទាំ សុខភាព និង ដរវសង្គមកិច្ច ចាំបាច់ផ្សេងៗទៀផង។ មនុស្ស គ្រប់រូប មានសិទ្ធិទទួល បានការគាំពារនៅ ពេលគ្មាន ការងារធ្វើ មានជំងឺ ពិការ មេម៉ាយ ឬពោះម៉ាយ ចាស់ជរា ឬ នៅ ពេលបាត់បង់ មធ្យោបាយធានាជីវភាព ដែលបណ្ដាលមកពីកាលះទេសៈផុតពីឆន្ទៈ របស់ខ្លួន។ ២. មាតុភាព និង កុមារភាព មានសិទ្ធិ ទទួលជំនួយ និងការថែទាំពិសេស។ កុមារគ្រប់ រូប ទោះកើត ពីឪពុកម្ដាយមានខាន់ស្លា ឬ ឥតខាន់ស្លាក្ដី ត្រូវបានទទួលការកាពារខាងសង្គមកិច្ច ដូចគ្នា។
មាត្រា២៦
១. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិ ទទួលបានការអប់រំ។ ការអប់រំ ត្រូវឥតបង់ថ្លៃ យ៉ាងហោច ណាស់ សម្រាប់ការអប់រំបឋមសិក្សា និង អប់រំមូលដ្ឋាន។ ការអប់រំបឋមសិក្សា គឺជាកាតព្វកិច្ច។ ការអប់រំខាងបច្ចេកទេស និង វិជ្ជាជីវះ ត្រូវ រៀបចំអោយមានជាទូទៅ។ ការអប់រំឧត្ដមសិក្សា ត្រូវបើកអោយចូលរៀន ស្មើភាពគ្នា ដោយឈរលើមូលដ្ឋាន សមត្ថភាព។ ២. ការអប់រំ ត្រូវសំដៅទៅរកការរើកលូតលាស់ពេញលេញ នៃបុគ្គលិក លក្ខណះ របស់ មនុស្ស និង ការពង្រឹងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និង សេរីភាព មូលដ្ឍាន ការអប់រំ នេះ ត្រូលើកកំពស់ ការយល់ដឹង ការអត់ឳនអធ្យាស្រយ័គ្នា និោង មិត្តភាព រវាង ប្រជាជាតិ និង ក្រុម ជូជសាសន៏ ឬ ក្រុម សាសនាទាំងអស់ ព្រមទាំង ការអភិវឌ្ឃន៏ សកម្មភាពរបស់ សហប្រជាជាតិ ក្នុង ការថែរក្សា សន្ដិភាព។ ៣. មាតាបិតា មានសិទ្ធិ ជាអាទិភាព ក្នុងការជ្រើសរើស ប្រភេទ នៃការ អប់រំសម្រាប់បុត្រធីតារបស់ខ្លួន។
មាត្រា២៧
១. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិចូលរួមដោយសេរី ក្នុងជីវភាព វប្បធម៌ របស់សហគមន៏ អាស្រយ័ផល សិល្បះ និង ចូលរួមចំណែកក្នុងវឌ្ឍនភាព វិទ្យាសាស្រ្ដ និង ក្នុង ផលប្រយោជន៏ ដែលបានមកពីវឌ្ឍនភាពនេះ។ ២. មនុស្សគ្រប់រូប មានសិទ្ធិទទួលការការពារផលប្រយោជន៍ខាងសីលធម៌ និងសម្ភារៈ ដែលបានមកពីផលិតកម្មខាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងអក្សរសាស្រ្តឬ សិល្បៈ ដែលជាស្នាដៃរបស់ខ្លួន។
មាត្រា២៨
មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលបាននូវសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមនិងអន្តរជាតិ ដែលធ្វើ អោយសិទ្ធិ និង សេរីភាព ចែងក្នុងសេចក្តីប្រកាសនេះ អាចសំរេចបានដោយពេញលេញ។
មាត្រា២៩
មាត្រា៣០
គ្មានបទបញ្ញាតិណាមួយនៃសេចក្តីប្រកាសនេះ អាចត្រូចបានបកស្រាយតម្រូវថា រដ្ឋណាមួយ ក្រុមណាមួយ ឬបុគ្គលណាម្នាក់ មានសិទ្ធិបែបណាមួយធ្វើ ក្នុង ការធ្វើ សកម្មភាព ឬ ការប្រព្រឹតអំពើអ្វីមួយ ដែលសំដៅទៅបំផ្លិចបំផ្លាញ នូវសិទ្ធិ និង សេរីភាព ទាំងឡាយ ដែលមានចែង នៅក្នុង សេចក្ដីប្រកាស នេះឡើយ។
undefined
អែនជេលីណា ចូលី
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាភាពយន្តហូលីវូដ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងអាមេរិច
ESET
ESET គឺ​ជា​ទី​ស្នាក់​ការ​ក្រុម​ហ៊ុន​ប្រ​ព័ន្ធ​សុវត្ថិភាព​ពត៌មាន​វិទ្យា​នៅក្នុងBratislava,Slovakia ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ដោយ​សហ​ទុន​​ក្រុម​ហ៊ុន​ពីរ។​ ក្រុមហ៊ុននេះបានទទួល​កិត្តិយស​ជា​ក្រុមហ៊ុនស្លូវ៉ាគី​ដែលជោគជ័យបំផុត​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៨​, ២០០៩ និង​២០១០។ ESET មានការរិយាល័យផ្តាល់នៅ San Diego, Califonia, Buenos, Aires, Argentina, Prague, Czech Republic, and Kraków, Poland ជាអ្នកចែកចាយជំវិញ១៨០ប្រទេស។
ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១០, ក្រុមហ៊ុននេះបានប្រកាសឈ្មោះលោក Richard Marko ជា Global CEO, Milan masaryk ជា​ CFO, Pavol luka ជា​ CTO, Juraj Malcho ជា Chief Research Officer, Ignacio Sbampato ជា​អ្នកគ្រប់គ្រងខាងផ្នែកលក់និង​ទីផ្សារ​, ហើយ​ Andrew Lee ជា CEO នៃ​សាខានៅអា​មេរិច​ខាង​ជើង​។
សមិទ្ធផល
សមិត្ថិផល​ដំបូង​របស់​ESET គឺ NOD, ជា​មក្ម​វិធី​កំ​ចាត់​មេរោគ​សំរាប់​កំ​ព្យូទ័រ​ដំណើរការ​ក្នុង​ MS-DOS។ នៅក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៩៨ ESETបានណែនាំ​ NOD32 ១.០ ដល់ Microsoft Windows ហើយចំពោះ​ជំនាន់ទី ២.០នៅឆ្នាំ​២០០៣​។ ការស្ថាបនា​ចុង​ក្រោយ​នៃ​ជំនាន់មូលដ្ឋានកូដ២.x គឺ ២.៧០.៣៩ និងបាន​ចេញអោយប្រើនៅ​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៦ ដើម្បី​អោយត្រូវ​គ្នា​ជា​មួយ​ Microsoft Windows Vista។ នៅក្នុងខែ​មករា​ ឆ្នាំ​២០១០, ESET បានប្រកាស​ថា​ពួកគេ​នឹង​ឈប់ការលក់​ ឬក៏​ផ្ត់នូវ​ការ​ទាញ​យក​ NOD32 ជំនាន់ទី២.x ក្នុង​ខែ​កុម្ភៈ​ ឆ្នាំ២០១០ ហើយនឹងឈប់ផ្តល់ជំនួយទាន់សភាពការ​បន្ទាប់ពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១២។
ក្នុងខែ​វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០០៧ ESET បាន​ចេញជំនាន់ ៣.០ នៃ ESET NOD32 Antivirus និង ESET Smart Security ជំនាន់​ទី ៣.០ ជាមួយនឹងការរួម​បញ្ចូល​គ្នា​ នូវ ESET NOD32 antivirus នឹង មុខងារ antispam និង Firewall។ ក្នុង​ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០០៩ ESET បានចេញជំនាន់​ទី​៤.០ ហើយនៅខែមីនា​ ឆ្នាំ​២០១០ ESET ចេញជំនាន់ទី ៤.២ទៀត។
ក្នុង​ខែកញ្ញាឆ្នាំ​២០១០ ESET បាន​ចេញ​ ESET NOD32 Antivirus សំរាប់​ Mac OS X Business Edition ហើយក្នុង​ខែវិច្ចិកា​ ឆ្នាំ​២០១០ មានកំណែសំរាប់តាមផ្ទះ ឈ្មោះ​ ESET Cybersecurity សំរាប់ Mac OS X ដូចគ្នា។
ESET NOD32 antivirus និង ESET Smart Security ៤.២ គឺអាចប្រើបានលើ Windoows 2000, XP, Server 2003, Server 2003 R2, Vistar, Server 2008, Server 2008 R2 និង Windows 7 បន្ថែមនឹងទៀត ESET NOD32 Antivirus ៤.២ ត្រូវគ្នាជាមួយនឹង Microsoft Windows NT ៤.០ Service Pack ៦a។ វាក៏ត្រូវគ្នា​ជាមួ​យ ៦៤-bit (x៨៦-៦៤ មិនមែន IA-៦៤ទេ)។ យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ​ចំពោះ​ Windows ៩៥, ៩៨, Me និង NT ៤.០ ត្រូវការ​តំឡើង ជំនាន់ចាស់ ២.៧០.៣៩។
ក្នុង​ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១១ ESET បានចាប់ផ្តើម​សាក​ល្បង​ជាមួយនឹង​ ESET NOD32 Antivirus និង ESET Smart Security ជំនាន់​ ៥។
ESET ក៏មាន ESET Mobile Security សំរាប់ Windows Mobile និង Symbian OS ដែរ ក្នុងគោលបំណងការពារ នូវ malware ដោយមាន Anitispam សំរាប់ សារSMS, firewall និង anti-theft ដូចជា SIM Locking និង Remote wipe។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ
ទូរគមនាគមន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា
ទូរគមនាគមន៍​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា រួម​មាន ទូរសព្ទ វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និង ​សេវាកម្ម អន្តរជាតិ​(អ៊ិនថឺណេត) ត្រូវ​បាន​កំណត់ដោយ ក្រសួង​ប្រៃសណីយ៍និង​ទូរគមនាគមន៍។ ការដឹកជញ្ជូន និង​ការប្រកាស ​ត្រូវ​បាន​ស្តារ​ឡើងវិញ​​ភាគច្រើនបំផុត​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​នេះ​ក្នុង​ដើមទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ 1980 អំឡុង​ពេល សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត​នៃ របបកម្ពុជា បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​បាន​បង្អាក់​ក្រោម របប​ខ្មែរ​​ក្រហម។
នៅ​ក្នុង​ខែមករា ឆ្នាំ1987 ស្ថានីយ៍​ទំនាក់ទំនង​ទំហំ Intersputnik របស់​សូវៀត​បាន​ចាប់ផ្តើម​ប្រតិបត្ដិការ​នៅ​ក្នុង​រាជធានីភ្នំពេញ និង​បាន​បង្កើត​ការភ្ជាប់​ទំនាក់​ទំនង​២ មាន ទូរគមនាគមន៍​​រវាង កម្ពុជា និង​រដ្ឋធានីម៉ូស្គូ ,ហាណូយ ,វៀងចាន់ និង​ទីក្រុងប៉ារីស។ ការបញ្ចប់​នៃស្ថានីយ៍​ផ្កាយរណប​ផែនដី​បាន​ស្ដារ​ឡើងវិញ ទូរស័ព្ទ និងtelex បាន​តភ្ជាប់​ក្នុង​ចំណោម រាជធានីភ្នំពេញ, ទីក្រុងហាណូយ និង​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត ​ជាលើក​ទីមួយ​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ 1975។ បើទោះបីជា​សេវា​ទូរគមនាគមន៍​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ពីដំបូង​ទៅកាន់រដ្ឋាភិបាល ការ​ទំនាក់ទំនង​នេះ​បាន​ជួយ​បំបាត់​ភាព​ឯកោ​របស់ប្រទេស​មួយ​ទាំងខាងក្នុងនិង អន្តរជាតិ។ នាពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ដោយ​លទ្ធភាព​នៃ​ទូរស័ព្ទ​ចល័ត ការ​ទំនាក់ទំនង​​បើកចំហ​ដល់មនុស្សទាំងអស់គ្នា។
==dfgsdfgsdfga
សេវា Fixed line នៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញនិងបណ្តាខេត្តផ្សេងទៀតគឺអាចប្រើបាន។ ប្រព័ន្ធ​ទូរស័ព្ទ​ចល័ត​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទីក្រុង​ដើម្បី​ជៀសវាង​បញ្ហាកង្វះ fixed-line network។ ប្រព័ន្ធ​គ្រប​ដណ្តប់​របស់ទូរស័ព្ទដៃ​ត្រូវ​បាន​ពង្រីក​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​នៅក្នុង​តំបន់​ជនបទ។
ការទទួល​បាន​ការ​ហៅ​អន្តរជាតិ​គឺ​មាន​គ្រប់គ្រាន់ប៉ុនតែ​មានតម្លៃថ្លៃ។ Fixed line និង​សេវា​ទូរស័ព្ទ​ចល័ត​មាន​សម្រាប់ប្រទេសទាំងអស់​មក​ពី​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ និងបណ្តា​ទីក្រុង​ឬទីរួមខេត្ត ។ [1]
វិទ្យុ និង ទូរទស្សន៍
នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2009 បណ្ដាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គេលាយ​ចូល​ជាមួយ​ ក្រុមហ៊ុន​សាធារណៈ, ឯកជន និង​ឯកជន​រួមគ្នា​គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋមួយ។
ស្ថានីយ៍វិទ្យុ
នៅ​ក្នុងឆ្នាំ 2009 មាន​ប្រហែល 50 ស្ថានីយ៍​វិទ្យុ​ដែល​ចាក់​ផ្សាយ។ ការ​ផ្សាយ​របស់​រដ្ឋ​ជាមួយ នឹង​ស្ថានីយ៍ជាច្រើន បាន​រួមក្នាដ៏ធំមួយនៃបណ្ដាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជាសាធារណៈ និងឯកជន។ ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​អន្តរជាតិជា​ច្រើន​បាន​កើតមាន​ឡើង។
ស្ថានីយ៍ខេត្ត
មាន​ស្ថានីយ៍វិទ្យុ​ផ្សេង​ទៀត​គឺ​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​មាន​ដូច​ខាង​ក្រោម: ​បន្ទាយមានជ័យ, បាត់ដំបង, កំពង់ចាម, កំពង់ធំ, កំពត, កណ្តាល, ខេត្តប៉ៃលិន, ព្រះវិហារ, សៀមរាប, ខេត្តព្រះសីហនុ និង ខេត្តស្វាយរៀង។
ទូរទស្សន៍
នៅក្នុងឆ្នាំ 2009 មានស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ចាក់ផ្សាយចំនួន 9 ដែលមានប្រតិបត្តិការច្រើនបំផុតនៅលើបណ្តាញ រួមមាន ស្ថានីយ៍របស់រដ្ន​ និង ស្ថានីយ៍បញ្ជូនបន្ត។ ប្រព័ន្ធខ្សែកាប និង​​ផ្កាយរណបគឺ​ចាប់ផ្តើម​មាន​ដំណើរការ។
អ៊ីនធឺណិត
ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ឆ្នាំ 2012 ការចូល​ដំណើរ​កាអ៊ីនធឺណិតគឺ​មាន​អ្វីមួយ​ដែល​អាច​រក​បាន​សម្រាប់​ប្រជាជន​​កម្ពុជា​ជាពិសេស​នៅក្នុង​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃទីក្រុង និងចំនួន 50 ភាគរយ​នៃ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​អាច​ចូល​ដំណើរ​ការអ៊ីនធឺណិត​តាម​រយៈ​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​របស់​ពួកគេ​នេះ​បើ​យោង​តាម​​​ក្រសួង​ប្រៃសណីយ៍ និង​ទូរគមនាគមន៍។
បុគ្គលល្អ
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">បុគ្គលល្អ (បទ ផ្កាឈូករីក)
បុគ្គលល្អ (បទ ផ្កាឈូករីក) (១) កូនដែលល្អ ក្រោកពីគេង មុនពុកម៉ែ       កូនដែលល្អ ត្រៀមឆុងតែ រៀបអាហារ
កូនដែលល្អ សំអាតផ្ទះ ជួយកិច្ចការ       កូនដែលល្អ មានចេតនា កត្តញ្ញូ។
(២) សិស្សដែលល្អ មានវិន័យ ខំប្រឹងរៀន       សិស្សដែលល្អ មិនបំពាន គោរពគ្រូ
សិស្សដែលល្អ មកទាន់ពេល មិនរអ៊ូ       សិស្សដែលល្អ ដឹងគុណគ្រូ គ្មានអំណួត។
(៣) មិត្តដែលល្អ ចេះជួយគ្នា ក្នុងគ្រាក្រ       មិត្តដែលល្អ រាប់បន្ត ពុំរីងស្ងូត
មិត្តដែលល្អ សាមគ្គីធម៌ រៀងរហូត       មិត្តដែលល្អ មិនប្រកួត យកឈ្នះចាញ់។
(៤) បងប្អូនល្អ មិនច្រណែន ចេះវែកញែក       បងប្អូនល្អ ចែករំលែក ក្ដីស្រលាញ់
បងប្អូនល្អ មើលថែគ្នា កុំឯងអញ           បងប្អូនល្អ សែនក្នក់ក្នាញ់ សាច់តែមួយ។
(៥) ប្រពន្ធល្អ ចេះដឹងចិត្ត ស្គាល់ខុសត្រូវ       ប្រពន្ធល្អ កែតំរូវ រិះគិតជួយ
ប្រពន្ធល្អ ថែប្រាក់កាក់ រៀបមុងភួយ       ប្រពន្ធល្អ ជួយលើកស្ទួយ មុខមាត់ប្ដី។
(៦) ស្វាមីល្អ ខំធ្វើការ រកអនាគត       ស្វាមីល្អ មិនផិតក្បត់ ទៅមានស្រី
ស្វាមីល្អ ចេះថ្នាក់ថ្នម ហើយភក្ដី           ស្វាមីល្អ លើកតំលៃ ភរិយា។
(៧) ពលរដ្ឋល្អ គោរពច្បាប់ ជួយសង្គម       ពលរដ្ឋល្អ ប្រមូលផ្ដុំ ធ្វើការងារ
ពលរដ្ឋល្អ អភិវឌ្ឍ មិនរុញរា           ពលរដ្ឋល្អ ខំពុះពារ កសាងជាតិ។
ខេត្តព្រះត្រពាំង
thumb|right|ផែនទីខេត្តព្រះត្រពាំង|400px ព្រះ​ត្រពាំង(Preah Trapeng) ជា​ខេត្ត​មួយ នៅជាប់ នឹង​ទន្លេ​នៃ តំបន់​វាលទំនាប នៃ​ទន្លេមេគង្គ​ដែនដី​កម្ពុជា ក្រោម​។ មជ្ឈមណ្ឌល សំខាន់​របស់​ខេត្ត​គឺ ទី​រួម​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ឋិត​នៅ លើផ្លូវ​ជាតិ​លេខ ៥៣ ចម្ងាយ​ពី​ទី ក្រុង​ព្រៃនគរ ២០០ គីឡូម៉ែត្រ និង​ពី​ទីក្រុង​ព្រែក​ឫស្សី ១០០ គីឡូម៉ែត្រ។ បច្ចុប្បន្នត្រូវយួនប្ដូរឈ្មោះទៅជា ខេត្តត្រាវិញ(Tra Vinh)។ ​
ទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ​
​ ទិសខាងកើត និង ទិសអាគ្នេយ៍​ជាប់ នឹង​ឈូងសមុទ្រ​ចិន ប្រវែង​ប្រមាណ ៦៣ គម. ទិស​ខាងលិច និង​និរ​តី ជាប់​នឹង​ខេត្តឃ្លាំង ដែលមាន​ទន្លេបាសាក់​ជា​ព្រំប្រទល់ (​ប្រវែង​ប្រមាណ ៦០ គម.) ទិស​ខាងជើង និង​ពាយព្យ​ជាប់​ព្រំប្រទល់ នឹង​ ខេត្តលង់ហោរ ចំណែក​ទិស​ខាងជើង និង ឦសាន​ជាប់​ព្រំប្រទល់​នឹង​ ខេត្តកំពង់ឬស្សី។​
​ផ្ទៃដី​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង មាន​ផ្ទៃដី​សរុប ២ ២១៥,១៥គម២ ស្មើនឹង ២២១ ៥១៥,៣ ហត. (​រង្វាស់​ឆ្នាំ ២០០៣)។
រដ្ឋបាល
(Preah Trapeng Province) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង ។ ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវបាន រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម បែង​ចែកជា ៨ ស្រុក និង ខ​ណ្ឌ ក្នុងនោះ​រួមមាន ទី​រួម​ខេត្ត និង ស្រុក​ទាំង ៧។ ក្នុង​ទី​រួម​ខេត្ត និង ស្រុក​ទាំង ៧ នេះ មាន ៩៤ ឃុំ​/ សង្កាត់ និង ទីរួមស្រុក។​ ​ស្រុក​ ៧ ទីរួមខេត្ត ១ រួមមាន​៖
ព្រំប្រទល់នៃ
ប្រជាសាស្ត្រ​
​យោងតាម​ស​ព្វា​វចនាធិប្បាយ (Wikipedia) ជា​ភាសា​យួន បាន​ផ្សាយ​ថា​ស្ថិតិ​ឆ្នាំ ១៩៧១ ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង​មាន​ប្រជាជន ចំនួន ៤១១ ១៩០ នាក់។​
​ស្ថិតិ ឆ្នាំ ២០០០ ប្រជាជន​ត្រូវបាន​កើនឡើង​ដល់ ៩៧៣ ០៦៥។​
​នៅលើ​ផ្ទៃដី​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង មាន​ប្រជាជន​ចំនួន ២៩ ជនជាតិ​ផ្សេង​ពីគ្នា ប៉ុន្តែ​ប្រជាជន​ដែល​ច្រើនជាងគេ​នោះ គឺ ជនជាតិខ្មែរ។​
​ប្រជាជន​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង មាន ៥,៩៩% នៃ​តំបន់​វាលទំនាប​ទន្លេមេគង្គ (​តាម​ជំរឿន​ឆ្នាំ ២០០០ នៃ​រដ្ឋាភិបាល​បក្សកុម្មុយនិស្ត​យួន​) ក្នុងនោះ ៨៧ % រស់​នៅតាម​តំបន់​ជនបទ និង​កំណើនប្រជាជន​នៅ​ឆ្នាំ ២០០០ គឺ ១,៦៥។​
​តាម​ស​ព្វា​វចនាធិប្បាយ​សេរី (Wikipedia) ដដែល​បាន​បញ្ជាក់ថា ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង គឺជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​ការរស់នៅ ជា​យូរ​មកហើយ របស់​ជនជាតិដើម​ខ្មែរក្រោម ដែលមាន​ខឿនវប្បធម៌​របស់ ជនជាតិ នេះ​ជា​និម្មិត​រូប​ដូចជា ភាសា ,​អក្សរ, មុខម្ហូប និង​ជាពិសេស គឺ​វត្ត​អារាម​គឺជា​និម្មិត​រូប​ដ៏​សំខាន់​ជាងគេ។​
ប្រវត្តិ និង និរុត្តិសាស្ត្រ​
រូបភាពតូច|ផែនទីខេត្តព្រះត្រពាំងឆ្នាំ១៨៨៨ ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង​ពីមុន​គឺជា​ស្រុក​មួយ នៃ​ខេត្តលង់ហោរ ដែល​គេ​ហៅថា ស្រុក​ព្រះ​ត្រពាំង។ ពេលដែល​ខ្មែរក្រោម​ឋិត នៅក្រោម ការគ្រប់គ្រង​របស់​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ង្វៀង (Nguyễn) ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង គឺជា​ស្រុក​មួយ នៅក្នុង​ខេត្ត​លង់​ហោរ (​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង នា​ឆ្នាំ ១៨៣២ )​។ ឆ្នាំ ១៨៧៦ បារាំង​បាន​ចែក​ខេត្ត​លង់​ហោរ​ចេញ​ជា ៣ និគម គឺ លង់​ហោរ​, ព្រះ​ត្រពាំង និង កំពង់​ឫស្សី។​
​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​នៅតាម​អនុ​ក្រិ​ត្យ ចុះ​ថ្ងៃទី ២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨៩៩ របស់​សហភាព​ឥណ្ឌូចិន ឈរ​នៅលើ មូលដ្ឋាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ពី​និគម​ទៅជា​ខេត្ត​វិញ ចាប់តាំងពី​ថ្ងៃទី ០១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩០០។ ដូច្នេះ ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង គឺជា​ខេត្ត​មួយ​ក្នុងចំណោម ២០ ខេត្ត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​នាពេលនោះ។ ​នៅ​ក្នុងសម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​ខេត្ត ព្រះ​ត្រពាំង មាន ៨ ស្រុក គឺ កំពង់​ស្ពាន​ ផ្នោ​ដាច់ និង ស្រុក​កន្លង់ (​ពីមុន​ឋិត​នៅក្នុង​ខេត្ត​ព្រែក​ឫស្សី ក្រោយមក បានដាក់​បញ្ចូល​ទៅក្នុង​ខេត្ត​លង់​ហោរ និង​បន្ទាប់មកទៀត បានដាក់​បញ្ចូល​ទៅក្នុង​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង​រហូតដល់​សព្វថ្ងៃ​) ស្រុក​កំពង់ធំ​ ស្រុក​កញ្ចោង ​ស្រុក​ថ្កូវ​ ស្រុក​ត្រពាំងឈូក (Long Tòan) (​ឥឡូវនេះ​បានក្លាយ​ជា​ស្រុក​មាត់សមុទ្រ​) ចំណែក​ស្រុក​កំពប់​តែ​អុង ឫ ស្រុក​តា​ឱន (Trà Ôn) មួយទៀត ត្រូវជា ៨ (​សព្វថ្ងៃ ស្រុក​កំពប់​តែ​អុង​ត្រូវបាន​ឋិត​នៅក្នុង​ខេត្តលង់​ហោរ វិញ )។​
​ថ្ងៃទី ២៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥១ គណៈកម្មាធិការ​រណសិរ្ស​រដ្ឋបាល​ភាគខាងត្បូង (Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ) នៃ​រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​យួន (Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ) បានដាក់​បញ្ចូល​ខេត្ត​ទាំងពីរ​គឺ​ខេត្ត​លង់​ហោរ និង ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ឲ្យ​ក្លាយទៅជា​ខេត្ត​ថ្មី​មួយទៀត​ឈ្មោះថា ខេត្ត​វិញ​ត្រា ( Vĩnh Trà)។ ពេលនោះ ស្រុក​កញ្ចោង ត្រូវបាន ដាក់បញ្ចូល​ទៅក្នុង​ស្រុក​កន្លង់ វិញ ។ ខេត្ត​វិញ​ត្រា​ដែល​យួន​បាន​បង្កើត​ថ្មី​នៅពេលនោះ ត្រូវបាន​តាំងនៅ​រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៥៤ ។ រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ (Việt Nam Cộng Hòa) បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ព្រះ​ពាំង (Trà Vinh) ទៅជា​ខេត្ត​វិញ​បិ​ញ (Vinh Bình) តាម​សេចក្តីបញ្ជា​លេខ ១៤៣-NV របស់​ប្រធានាធិបតី ចុះ​ថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៦។​
​ទោះបីជា​យ៉ាងនេះ​ក្តី រដ្ឋាភិបាល​រណសិរ្ស​រំដោះប្រជាជន​យួន​ខាងត្បូង (Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam) ដែល​ក្រោយមក បាន​ក្លាយជា​រដ្ឋាភិបាល​បណ្តោះ អាសន្ន សាធារណរដ្ឋ​យួន​ខាងត្បូង (Cộng Hòa Miên Nam Việt Nam) និង រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​យួន​ខាងជើង មិន​ព្រម​ទទួលស្គាល់​ឈ្មោះ​ខេត្ត​វិញ​ត្រា​ឡើយ ពួកគេ នៅតែ​ហៅ ឈ្មោះ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង (Trà Vinh) ដដែល ។​
ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៦ រដ្ឋាភិបាល​បក្ស​ក​ម្មុយ​និ​ស្ត​វៀតណាម បាន​រាប់បញ្ចូល​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង និង​ខេត្ត​លង់​ហោរ ឲ្យ​ក្លាយទៅជា ខេត្ត​មួយទៀត​ឈ្មោះថា ខេត្ត​មេគង្គ (Cửu Long) និង​រហូតដល់​ថ្ងៃទី ២៦ ខែ ១២ ឆ្នាំ ១៩៩១ ត្រូវបាន​បែងចែក​ខេត្ត​ចេញ​ឲ្យ​នៅ​ដូចដើម​វិញ។ ពេល​បាន​ចែក​ខេត្ត យើង​ឃើញថា ខេត្តព្រះ​ត្រពាំង​មាន​ថ្ទៃ​ដី ២៣៦៣,០៣ គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ និង​ប្រជាជនមាន ៩៦១ ៦៣៨ នាក់ ដោយមាន​រដ្ឋបាល​ភូមិសាស្ត្រ ដូច​សព្វថ្ងៃនេះ ។​
​ប្រវត្តិ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម​ហៅ​ខេត្ត​នេះ​ថា «​ព្រះ​ត្រពាំង​» នោះ​មាន​លំនាំ​ដើមទង​ដូចខាងក្រោម ៖
​មូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ព្រះសង្ឃ​និង​ពុទ្ធបរិស័ទ​ខ្មែរក្រោម ឯកច្ឆ័ន្ទ​រុះរើ​វត្ត​កំពង់​ពី​កន្លែងចាស់ មក​សាងសង់​ត្រង់​កន្លែង​ថ្មី​នោះ គឺមាន រឿងដំណាល​ថា មាន​ព្រះ​ពុទ្ធបដិមា​សំរិទ្ធមួយអង្គបាន​ផុស​ពី ត្រពាំង​មួយ នៅក្បែរ​វ​វត្ត​ពោធិ​សាល​រាជ (​កំពង់​) បច្ចុប្បន្ននេះ​។ ពេល​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោមបានឃើញ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ដែល​បាន​ផុស​ឡើង​នោះ ក៏បាន​នាំគ្នា​ទៅ​ទូល​ព្រះតេជព្រះគុណ​ព្រះ ឧបជ្ឈាយ៍ ព្រះថាច់មាស មក​ដើម្បី​ស្រង់​ឡើង តែមានពុទ្ធបរិស័ទយ៉ាងច្រើនរូប​ស្រង់​ឡើងមិនរួច​ឡើយ។ លុះ​ពេលយប់ ព្រះ​ឧ​ជ្ឈា​យ៍ ថាច់-មាស គង់សមាធិឃើញ​អ្នកសច្ចំព្រះបាំងបឋមក​ពន្យល់ថា សូម​ឲ្យខ្លួន​ព្រះអង្គផ្ទាល់ យក​អម្បស់ ៩ សរសៃ​ទៅទាក់អូស​ឡើង​ទើបបាន ។ ក្រោយពី​បានឃើញ​​យ៉ាងនេះ ព្រះ​ឧ​ជ្ឈា​យ៍​ព្រះ នាម-មាស ក៏​ទ្រង់​ណែ​នាំ​ឲ្យ​ពុទ្ធ​រិ​ស័​ទ​ធ្វើតាម​ការពន្យល់​នៃ​សមាធិនិម្មិត​របស់​ព្រះអង្គ។ ពេល​ព្រះអង្គ​និង​ពុទ្ធបរិស័ទ​អូស​ព្រះ​ពុទ្ធបដិមា ឡើង​លើដី​ទួល​មកដល់​ទីតាំង​វត្ត​ពោធិ​សាល​រាជ (​កំពង់​) សព្វថ្ងៃនេះ ស្រាប់តែ​ដាច់​ខ្សែអំបោះទាំង ៩ សរសៃ​នោះ​តែម្តង។ ព្រះ​ឧប​ជ្ឈា​យ៍​ព្រះនាម មាស និង​ពុទ្ធបរិស័ទ​ក៏​សម្រេច កសាង​វត្ត​កំពង់​នៅ​ចំ​កន្លែង​ដែល​ដាច់​ខ្សែ​នោះ​តែម្តង ដើម្បី​ធ្វើការ​គោរពបូជា​ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង​ជា​ប្រយោជន៍​សម្រាប់​កូនចៅ​ខ្មែរ​បួស​រៀន និង​ប្រតិបត្តិ​ធម៌អាថ៌ សិក្សា​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ តាម​ប្រពៃណី ជាតិ​តរៀងមក។​
​វត្ត​ដែល​បាន​កសាង​នោះ មានឈ្មោះ​ជា​ភាសាបាលីថា វត្ត​ពោធិ​សាល​រាជ និង​ភាសា​ខ្មែរ​គេ​និយម​ហៅថា វត្ត​កំពង់ ។ ចំណែក​ជនជាតិ​យួន​វិញ​បាននាំគ្នា​ហៅ ឈ្មោះ វត្ត​កំពង់ ថា ជួ​អុង​មាឃ (Chùa Ông Miệt) ប្រែ​ថា វត្ត​របស់​តា​មាស ។​
​រឿង​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​ផុស​ពី​ត្រពាំង​នេះហើយ បានជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម​នាំគ្នា​ហៅ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​ថា «​ព្រះ​ត្រពាំង​» ជា​រៀងរហូត មកដល់ សព្វថ្ងៃនេះ ។​
​ចំពោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម អ្នក​ដែល​នៅ​ជាយ​ខេត្តព្រះ​ត្រពាំង វិញ ពេលធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ផ្សារ​ខេត្ត គេ​មិន​និយម​ហៅថា​ទៅ ផ្សារ​ព្រះ​ត្រពាំង ទេ គេ​ហៅថា​ទៅ ផ្សារ​កំពង់ រហូតមក ដល់​សព្វថ្ងៃនេះ។​
វប្បធម៌​
​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង គឺជា​ខេត្ត​ជង្រុក​នៃ​វប្បធម៌​ដ៏​សម្បូរបែប របស់​ជនជាតិខ្មែរ​នៅ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម។ ខ្មែរក្រោម​សរសេរ​អក្សរ​ខ្មែរ ដាច់ដោយឡែក​ពី​ជនជាតិ គិ​ញ (Kinh) ឬ ជនជាតិ​យួន ជា​អាណា​និគមជន និង​មាន​ពិធីបុណ្យ​ប្រពៃណី​និង​សាសនា ដ៏​សំខាន់ នៅក្នុង​សង្គម ដូចជា​ពិធីបុណ្យ​ចូលឆ្នាំថ្មី (១៤ _ ១៥ _១៦ ខែមេសា​) ពិធីបុណ្យ​សែន​ដូនតា ( បុណ្យ​ភ្ជុំបិណ្ឌ​) បុណ្យ​អកអំបុក សំពះ​ព្រះ​ខែ លយប្រទីប ប្រណាំងទូក-ង បុណ្យ​កឋិនទាន និង ពី​ធី​សង្ឃ​ចូល ចេញ​វស្សា នៅតាម​វត្ត​អារាម​ជាដើម ដែលមាន តម្លៃ​មិនអាច​កាត់ថ្លៃ​បាន។​
​ក្រៅពី​មាន​ពិធី​បុណ្យទាន​ប្រពៃណី​ផ្សេងៗ​នៅក្នុង​សង្គម​ខ្មែរក្រោម នៃ​ខេត្ត​មួយ​នេះ វត្ត​អារាម​ដ៏​បុរាណ​មាន​ចំនួន ១៤១ គឺជា​និ​មិ្ម​ត​រូប និង​ជា​មូលដ្ឋាន​ដ៏​រឹងមាំ​សម្រាប់​បង្ហាញ​ដល់​មតិ​ជាតិ និង អន្តរជាតិ​ឲ្យ​បានដឹង​ពី​អត្តសញ្ញាណ​ជនជាតិខ្មែរ​នៅ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម។ ​ រូបភាពតូច|វត្តនិគ្រោធ(វត្តកំពង់ជ្រៃ) ​​
​វត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ខ្មែរ
​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង​មាន ១៤៣ វត្ត ក្នុងនោះ​ស្រុក​នីមួយ​រួមមាន​៖
​រ​មណី​យ​ដ្ឋា​ន​
​សារមន្ទីរ​ជនជាតិខ្មែរ នៅ​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ( Bảo Tàng Dân Tộc Khmer tỉnh Trà Vinh) ៖ រូបភាពតូច|​[[​រមណីយ​ដ្ឋា​ន​ស្រះ​គូ|រមណីយ​ដ្ឋា​ន​ស្រះ​គូ មានទីតាំងស្ថិតនៅជិតវត្តអង្គរាជបុរី ទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំង]] ​សារមន្ទីរ​នេះ មាន​ទីតាំង​ឋិត​នៅ​ចំ​មុខ​វត្ត​អង្គររាជ​បូរី (​អង្គ​) និង​ក្បែរ​រមណីយ​ដ្ឋា​ន​ស្រះ​គូ ។
​ពេល​ឈាន​ជើង​ចូល​ទស្សនា សារមន្ទីរ​នេះ យើង​នឹង​បានឃើញ​នូវ​វត្ថុ​បុរាណ​ជាច្រើន ដែល​ដូនតា​ខ្មែរ នៅក្នុង​ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង បាន បន្សល់ទុក​មក ដូចជា ឈ្នាង កញ្ជើ​ ត្បាល់កិនស្រូវ​ កណ្តៀវ​ច្រូតស្រូវ​ រហាត់​បាចទឹក និង សម្លៀកបំពាក់​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ​ជាដើម។ ក្រៅពី​វត្ថុ​បុរាណ​ទាំងនេះ ក៏មាន​តាំង​ពិ​ពណ៌​រូបភាព​ក្រុម​សិ​ល្បៈ​រស្មី​ប្រទីប នៃ ខេត្ត​ព្រះ​ត្រពាំង ផងដែរ។​
​រមណីយដ្ឋាន​ស្រះ​គូ ឬ​គូ​ស្រះស្រី​៖
​បច្ចុប្បន្ន​ស្រះ​គូ គឺជា​កន្លែង​សម្រាប់​លំហើយ​អារម្មណ៍​របស់​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​ទាំង​ក្នុង និង​ក្រៅប្រទេស ដែល​បានមក​ទស្សនា​កំសាន្ត ជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ។ ជាពិសេស​ស្រះ​គូ គឺជា​កន្លែង​ដែល​គូសង្សារ តែងតែ​ណាត់គ្នា ដើម្បី​សាសង​ផ្តោះផ្តង​ស្នេហា និង​ជា​កន្លែង ដែល​គូ ស្វាមីភរិយា​ទើបតែ​រៀបការ​ថ្មី​មក​ថតរូប និង​វីដេអូ​ទុក ជា​កម្រង​អនុស្សាវរីយ​ផងដែរ។​
​នៅក្បែរ​ស្រះ​គូ គឺមាន​វត្ត​អង្គររាជ​បូរី (​អង្គ​)​ដែល​បាន​កសាង​កាលពី គ​.​ស​. ៩៩០។​