cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ឧបាលិ
ព្រះឧបាលិត្ថេរ លោក​ជា​កម្លាំង​សំខាន់​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សានា​មួយ​រូប ក្នុង​ឋានៈដែល​តាំង​នៅ​ក្នុង​តំណែង​អ្នក​ទ្រទ្រង់​ព្រះ​វិន័យ​បិដក ដែល​ជា​ឫស​កែវ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ហើយ​លោក​បាន​តាំង​ចិត្ត​បដិបត្តិ​យ៉ាង​តឹង​រឹង​ ព្រម​ទាំង​ទូន្មាន ជម្រះ​អធិករណ៍​អោយ​មាន​យុត្តិធម៌​ដល់​គូ​ជម្លោះ​ទាំង​អស់ ដើម្បី​អោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​រុង​រឿង​ចម្រើន ជា​ទី​គោរព​បូជា​របស់​មហាជន​តទៅ រហូត​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​លើក​តម្កើង​អំពី​ព្រះ​បរម​សាស្តា។
ពុទ្ធ​កាលព្រះ​បទុមុត្តរសម្មាសម្ពុទ្ធ
ក្នុង​ជាតិ​មួយ លោក​បាន​កើត​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ឈ្មោះ​សុជាត ជា​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​៨០​កោដិ នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ហង្សវតី រៀន​សម្រេច​វិជ្ជា​ត្រៃវេទ ព្រម​ទាំង​គម្ពីរ​ពិសេស​ច្រើន​ប្រភេទ​ទៀត​ផ្នែក​ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា។ កាល​តមក ក្នុង​ពេល​ព្រះ​បទុមុត្តរ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ឧប្បត្តិ​ឡើង​ក្នុង​លោក ទ្រង់​យាង​ទៅ​ប្រថាប់​ក្នុង​ក្រុង​ហង្សវតី ទ្រង់​បាន​សម្តែង​ព្រះ​ធម៌​ប្រោស​ពុទ្ធ​បិតា​ក្នុង​កណ្តាល​ជំនុំ គ្រានោះ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្យាករណ៍​តាបស​មួយ​រូប​ឈ្មោះ សុនន្ទតាបស ថា ក្នុង​កាល​មួយសែន​កប្ប​ទៅ​អនាគត លោក​ជា​អ្នក​ប្រសើរ​ជាង​មនុស្សនិង​ទេវតាទាំងពួង បាន​ជា​សាវ័ក​ព្រះ​គោតម​សម្ពុទ្ធដែល​មាន​នាម​ថា បុណ្ណមន្តានីបុត្ត។ សុជាត​ព្រាហ្មណ៍​បាន​ឮ​ហើយ ត្រូវ​ការ​នឹង​ធ្វើ​បុណ្យ​ខ្លះ កាល​បាន​ឃើញ​ភិក្ខុ​មួយ​រូប​បាន​ទទួល​ការ​លើក​តម្កើង​ពី​ព្រះ​បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធ ជា​កំពូល​ខាង​ទ្រទ្រង់​នូវ​ព្រះ​​វិន័យ ទើប​សុជាត​ព្រាហ្មណ៍ធ្វើបុណ្យ​ហើយ​ប្រាថ្នា អោយ​បាន​ជា​កំពូល​ផ្នែក​ទ្រទ្រង់​ព្រះ​វិន័យ​និង​បាន​កសាង​អារាម​ឈ្មោះ​ថា សោភណៈ ប្រគេន​ចំពោះ​ព្រះភិក្ខុសង្ឃ​ទាំង​ឡាយ មាន​ព្រះ​បទុមុត្តរ​សម្មា​សម្ពុទ្ធ​ជា​ប្រធាន។ លុះកសាង​សោភណារាម​ស្រេច​ហើយ បាន​ធ្វើ​ការ​ឆ្លង​អស់​ទ្រព្យ​ជា​ច្រើន​ទៀត ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​នោះ​បាន​ព្យាករណ៍​ថា សុជាតព្រាហ្មណ៍ បាន​កសាង​អារាម​ថ្វាយ​សង្ឃ​នេះ និង​បាន​ជា​អ្នក​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​សុខ​ក្នុង​មនុស្ស​លោក និង​ទេវលោក​អស់​កាល​ដ៏​យូររ ហើយ​នឹង​បាន​ជា​សាវ័ករបស់​ព្រះ​សមណគោតមសម្ពុទ្ធ​ក្នុង​កប្ប​ទី១​សែន​ទៅ​អនាគត ដោយ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ឧបាលិ។
ព្រះ​រេវតបច្ចេកពុទ្ធ​
ព្រះ​ចន្ទនៈ​ក៏​បាន​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​សយម្ភូដើម្បី​នឹង​សំដែង​ទោស ពួក​បុរស​ទាំង​ពួង​ស្លៀក​សំពត់​ទទឹក មាន​ក្បាល​ទទឹក ធ្វើ​ក្រពុំម្រាមដៃ​ក្រាប​ទៀប​ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ​ហើយ​ទូល​ថា "បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្យាយាម​ធំ សូម​ព្រះ​អង្គ​អត់​ទោស សូម​ព្រះ​អង្គ​រម្ងាប់​ក្រវល់​ក្រវាយ សូម​ព្រះ​អង្គ​កុំ​ធ្វើ​ដែន​របស់​យើង​ខ្ញុំ​អោយ​វិនាស​ឡើយ។ ពួក​មនុស្ស​និង​ទេវតា ទាំង​អ្នក​ធ្វើ​ទាន ទាំង​អ្នក​យាម គេ​នឹង​យក​ញញួរ​ដែក​មក​ទម្លាយ​អំបែង​ក្បាល​យើង​ខ្ញុំ​សព្វៗ​កាល ប្រសិន​បើ​ព្រះ​អង្គ​មិន​អនុគ្រោះ​ទេ។"
ព្រះ​បច្ចេក​ពុទ្ធ​ត្រាស់​ថា "ភ្លើង​មិន​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ទឹក ពូជ​មិន​ដុះ​នៅ​លើ​ថ្មភ្នំ ដង្កូវ​មិន​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ឱសថ សេច​ក្តី​ក្រោធ​មិន​មាន​ក្នុង​ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ទេ។ ផែនដី​មិន​កម្រើក សមុទ្រ​សាគរ​ប្រមាណ​មិនបាន អាកាស​រក​ទី​បំផុត​គ្មាន យ៉ាង​ណា​មិញ ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ​ទាំងឡាយ​មាន​ព្យាយាម​ធំ មាន​ខ្លួន​ទូន្មាន​ អត់​ធន់ មាន​តបៈ ពួក​បុគ្គល​អ្នក​អំណត់​អត់​ធន់ មិន​លុះ​ក្នុង​អគតិ​។"
ព្រះ​បច្ចេកពុទ្ធ ទ្រង់​ត្រាស់​ដូច្នេះហើយ ក៏​ហោះ​ទៅ​តាម​អាកាស​ក្នុង​ទី​ចំពោះ​មុខ​មហាជន​ក្នុង​កាល​នោះ ទើបព្រះបាទ​ចន្ទនៈ​​រម្ងាប់​ក្រវល់​ក្រវាយ​របស់​ព្រះអង្គ។
បច្ចុប្បន្នជាតិ
ព្រះឧបាលិ គឺ​ជា​កូន​របស់​នាយ​ជាង​កាត់​កោរសក់​ក្នុង​នគរ​កបិលពស្តុ។ កាល​លោក​ចម្រើន​វ័យ​ហើយ បាន​ទទួល​តំណែង​ជា​នាយ​ភូសា​មាលានៃ​ស្តេច​សក្យវង្ស​ទាំង​៥​គឺ ភទ្ទិយៈ១ អនុរុទ្ធ១ អានន្ទ១ ភគ្គុ១ កិម្ពិលៈ១។ ហេតុ​ដែល​បាន​ទទួល​តំណែង​នេះ ព្រោះ​លោក​ជា​ទី​ជ្រះ​ថ្លា​ពេញ​ព្រះ​ហរទ័យ​នៃ​ស្តេច​សក្យវង្ស​ទាំង​៥​ព្រះ​អង្គ​នោះ។ ដោយ​ហេតុ​ថា​លោក​មក​កើត​ក្នុង​ត្រកូល​ឋានៈ​​ទាប​​នោះ ព្រោះ​លោក​បាន​ធ្វើ​អំពើ​ឆ្គាំ​ឆ្គង​ខ្លះ​ចំពោះ​ព្រះ​រេវតបច្ចេកពុទ្ធ​ក្នុង​អតីតជាតិ។
បព្វជ្ជា
ការ​ចេញ​បួស​របស់​ព្រះឧបាលិ​ត្ថេរ មាន​ទាក់​ទង់​នឹង​ក្សត្រ​សក្យៈ​ទាំង​៥​ព្រះអង្គ គឺ ភទ្ទិយៈ អនុរុទ្ធ អានន្ទ ភគ្គុ កិម្ពិលៈ មិន​នៅ​ក្នុង​កោលិយវង្ស មួយ​អង្គ គឺ​ទេវទត្ត។ ក្សត្រ​ទាំង​អស់​នេះ​មាន​បំណង​នឹង​បួស​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយ​បាន​បបួល​ឧបាលិ​ជាង​កោរកាត់​អោយ​ជាប់​តាម​ទៅ​ដែរ​ ទើប​រួម​ជា​៧​នាក់។ ក្សត្រ​ទាំង​៦​អង្គ​យាង​ចេញ​ពី​ព្រះ​នគរ​ដោយ​ចតុរង្គ​សេនា គឺ​មាន​ពល​សេះ ពល​ដំរី ពល​រថ ពល​ថ្មើរជើង ហាក់​ដូច​យាង​ទៅ​ប្រពាត​ព្រះ​រាជ​ឧទ្យាន។ លុះ​យាង​ដល់​ព្រំ​ប្រទល់​នគរ ស្តេច​ទាំង​៦​អង្គ​ត្រាស់​បញ្ជារ​អោយ​ក្បួន​ចតុរង្គសេនា​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ និង​ដោះ​គ្រឿង​អាភរណៈ​ចេញ​ ប្រគល់​អោយ​ឧបាលិ ដើម្បី​អោយ​ឧបាលិ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ទៅអនាគត។ ឧបាលិ​បាន​ក្រាប​ទាប​ព្រះ​បាទា​ក្សត្រ​ទាំង​៦​អង្គ​យំ ដោយ​អាល័យ ហើយ​ទទួល​យក​គ្រឿង​អភរណៈ​នោះ​ដើរ​មក​តាម​ផ្លូវ​ត្រឡប់​ទៅ​ព្រះ​នគរ​វិញ។ ខណៈ​ដែល​ដើរ​តាម​ផ្លូវ​ ក៏​គិត​ខ្លាច​ការ​យល់​ខុស​របស់​ពួក​សក្យៈ​ព្រះ​ញាតិ​ថា ក្សត្រ​សក្យរាជ​ទាំង​អស់ ឃើញ​យើង​យក​គ្រឿង​អលង្ការទៅ នឹង​គិត​ថា​យើង​សម្លាប់​ពួក​រាជ​កុមារ ហើយ​ដណ្តើម​យក​អលង្ការ​ទាំង​នេះ អាច​នឹង​ដាក់​ព្រះ​រាជ​អាជ្ញា​ដល់​យើង​ដោយ​ធ្ងន់​ធ្ងរ គឺ​ប្រហារ​ជីវិត​យើង​យ៉ាង​ប្រាកដ ទើប​​នឹក​គិត​ថា "ហេតុអ្វី​ហ្ន៎ ក្សត្រ​ទាំង​អស់​នេះលះ​សម្បត្តិ​ដ៏ឱឡារ និង​គ្រឿង​អាភរណៈ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ទាំង​នេះបាន ដោយ​មិន​អាល័យ​ហួង​ហែង ដូច​ជា​ស្តោះ​ទឹក​មាត់​ចោល ហើយ​ចេញ​បួស​នៅ​ក្នុង​សាសនា​បាន តែ​យើង​មិន​មាន​សម្បត្តិ​ត្រឹម​បន្តិច​សោះ​ឡើយ ហេតុអ្វី​ក៏​លះ​បង់​មិន​បាន" ។ ឧបាលិ ជាង​កាត់​កោរ កាល​គិត​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​ស្រាយ​កញ្ចប់​គ្រឿង​អលង្ការ​ចេញ នាំ​យក​គ្រឿង​អលង្ការ​ទាំង​នោះ​ព្យួរ​ទុក​លើ​មែក​ឈើ ហើយ​ពោល​ប្រកាស​ថា អ្នក​ណា​ប្រាថ្នា ចូរ​យក​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​ប្រយោជន៍​ចុះ ហើយ​ប្រញាប់​ជាប់​តាម​ក្សត្រ​ទាំង​៦​នោះ​ទៅ ហើយ​ប្រាប់​នូវ​បំណង​របស់​ខ្លួន​​អោយ​ទ្រង់​ជ្រាប ហើយ​បាន​ទទួល​ការ​យល់​ព្រម​ពី​ក្សត្រ​ទាំង​នោះ​។ អ្នក​ទាំង​៧ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​មល្លរដ្ឋជនបទ ចូល​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះភាគដែល​គង់​នៅ​ក្នុង​អនុបិយអម្ពវ័ន ថ្វាយ​បង្គំហើយ​ក្រាប​ទូល​សូម​បព្វជ្ជា​ឧបសម្បទា​ក្នុង​ធម៌​វិន័យ។ ពួក​ក្សត្រ​ទាំង​៦​អង្គ​បាន​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដើម្បី​អោយ​ទ្រង់​បំបួស​ឧបាលិ​មុន ដើម្បី​អោយ​ខត្តិយមានះ​របស់​ខ្លួន​ចុះ​ថយ។ (​ព្រោះ​អ្នក​ដែល​បាន​បួស​មុន​​នឹង​បាន​ជា​រៀម​ច្បង ហើយ​អ្នក​ដែល​បួស​ក្រោយ​ត្រូវ​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​គោរព​រាប់​អាន​អ្នក​ដែល​ជា​រៀម​ច្បង។​
នៅ​ក្នុង​អដ្ឋកថាបរមត្ថទីបនី និង​អដ្ឋកថាមនោរថបូរណី​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​ឧបាលិ​​បន្ទាប់​ពី​ឧប្បសម្បទា​ហើយ បាន​ទទួល​យក​ព្រះ​កម្មដ្ឋាន​ក្នុង​សម្នាក់​ព្រះ​សាស្តា ហើយ​ក្រាប​ទូល​សុំ​ទៅ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ។ ព្រះ​សាស្តា​ត្រាស់​ថា "ម្នាល​ឧបាលិ កាល​អ្នក​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ អ្នក​នឹង​ធ្វើ​វិបស្សនាធុរៈ​អោយ​ចម្រើន​តែ​ម្យ៉ាង តែ​បើ​អ្នក​បដិបត្តិ​នៅ​ក្នុង​សម្នាក់​របស់​តថាគត ទាំង​គន្ថធុរៈ និង​វិបស្សនាធុរៈ​នឹង​បរិបូណ៌ ហើយ​អ្នក​នឹង​សម្រេច​អរហត្តផល បាន​ជា​ប្រធាន​ផ្នែក​ទ្រទ្រង់​ព្រះ​វិន័យ​បិដក" ។
តំណែង
ព្រះ​ឧបាលិ​ថ្វាយ​បង្គំ​ទទួល​ព្រះពុទ្ធ​តម្រាស់ ហើយ​តាំង​ចិត្ត​ចម្រើន​វិបស្សនា​កម្មដ្ឋាន មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ក៏​បាន​សម្រេច​ព្រះអរហត្តផល ជា​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា លោក​បាន​រៀន​ចេះ​ចាំ​ព្រះ​វិន័យ​បិដកអំពី​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ផ្ទាល់ ទើប​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​អោយ​ព្រះ​ឧបាលិ​មាន​ការ​យល់ និង​ទ្រទ្រង់​ព្រះ​វិន័យ​បិដក​បាន​យ៉ាង​មាំទាំ និង​មាន​ភាព​ស្ទាត់​ជំនាញ​យ៉ាង​ខ្លាំង ទាំង​ជា​អ្នក​អាច​ពិចារណា​រក​ហេតុផល​ទាក់​ទង​នឹង​ព្រះ​វិន័យ​បាន​យ៉ាង​ល្អ​ត្រឹម​ត្រូវ។ លោក​បាន​វិនិច្ឆ័យ​ជម្រះ​ក្តី​៣​លើក​ធំ​ៗ ដោយ​យុត្តិធម៌​មិន​មាន​លំអៀង ដែល​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​សាស្តា​ត្រាស់​សរសើរ ប្រទាន​​សព្វសាធុការ​រាល់​លើក ហើយ​ទ្រង់​តែង​តាំង​ព្រះ​ឧបាលិ​ត្ថេរ​ទុក​​ក្នុង​តំណែង​ដ៏​កំពូល​ជាង​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ផ្នែក​ទ្រទ្រង់​នូវ​ព្រះ​វិន័យ។
ការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ​របស់​ព្រះ​សាស្តា
សម័យមួយ​ព្រះ​ឧបាលិត្ថេរ​បាន​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​សាស្តា​ក្រាប​ទូល​សួរ​ថា "បពិត្រ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ព្រះ​អង្គ​អាស្រ័យ​អំណាច​ប្រយោជន៍​ប៉ុន្មាន​យ៉ាង ទើប​ទ្រង់​បញ្ញត្ត​សិក្ខាបទ ទ្រង់​សម្តែង​ព្រះ​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ?" ព្រះ​សាស្តា​ត្រាស់​ថា "ម្នាល​ឧបាលិ តថាគត​អាស្រ័យ​អំណាច​១០​យ៉ាង ទើប​បញ្ញត្ត​សិក្ខាបទ សម្តែង​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក" ។
លទ្ធផល​របស់​ព្រះ​ឧបាលិ​ត្ថេរ​ផ្នែក​ព្រះ​វិន័យ លោក​បាន​ធ្វើ​ប្រយោជន៍​យ៉ាង​ច្រើន ក្នុង​ការ​វិនិច្ឆ័យ​អធិករណ៍ និង​ប្រៀន​ប្រដៅ​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​អោយ​យល់​ផ្នែក​ព្រះ​វិន័យ ។ តែ​លទ្ធ​ផល​របស់​លោក ដែល​រាប់​ថា​ជា​ទី​១ និង​គង់​វង្ស​ជា​សេចក្តី​សំខាន់​ជាប់​តមក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ គឺ​ការ​ដែល​លោក​បាន​រួម​ជា​មួយ​ព្រះ​អរិយ​សង្ឃ​ចំនួន ​៤៩៩ ​រូប ​ធ្វើ​បឋមសង្គាយនា គឺ​ការ​ប្រជុំ​សង្ឃរួប​រួម​ព្រះ​ធម៌​វិន័យ​ជា​គ្រា​ដំបូង មាន​ព្រះ​មហា​កស្សបត្ថេរ​ជា​ប្រធាន។ គឺ​លោក​មាន​នាទី​វិសជ្ជនា(ឆ្លើយ ឬ​ដោះ​ស្រាយ) ព្រះ​វិន័យ​បិដក កណ្តាល​ព្រះ​អរហន្ត​សាវ័ក​ដែល​បាន​វិជ្ជា​៣ និង​អភិញ្ញា​៦ ចំនួន​ ៤៩៩ ​រូប។
យោង
ព្រះត្រ័យបិដក
សៀវភៅ ព្រះអសីតិមហាសាវក
មើលផងដែរ
សាវ័កព្រះពុទ្ធ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
វិសមភាព ស្ទេហ្វេនសេន
ដែល
ស្រុកបទុមសាគរ
(Botum Sakor) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកោះកុង ដែលមានរដ្ឋបាល ៥ឃុំ និង ២០ភូមិ÷
រដ្ឋបាលស្រុកចាស់
ស្រុកបុទុមសាគរ មាន ៤ ឃុំ ៖
អត្ថន័យអំបោះចំណងដៃ
រូបភាពតូច|.
តើការចងអំបោះពណ៌ស ឬក្រហម នៅកដៃ ចង្កេះ ឬនៅ ក មានអត្ថន័យយ៉ាងម៉េច នៅក្នុងប្រពៃណីខ្មែរ?
១/ អំពីការចងអំបោះក្រហម​ ឬកន្សែងក្រហម៖
នៅសម័យមុនព្រហ្មញ្ញសាសនានិងពុទ្ធសាសនាលាតឥទ្ធិពលមកលើប្រទេសខ្មែរ ពលរដ្ឋនៅទឹកដីឥណ្ឌូចិន ប្រកាន់យក ជំនឿមួយហៅថា ជំនឿវិញ្ញាណនិយម ឬជំនឿអារក្សអ្នកតា (Animism)គឺការមានជំនឿ លើវិញ្ញាណក្ខន្ខ័ សក្តិសិទ្ធិ រក្សាទឹកដីព្រៃភ្នំនិងជីវិតមនុស្សសត្វ។ នៅក្នុងជំនឿនេះ គ្មានព្រះអាទិទេព ឬព្រះពុទ្ធទេ មានតែវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធ សក្តិសិទ្ធិ រក្សាលោក ដូចជា អ្នកតា (អ្នករក្សាព្រៃភ្នំនិងសត្វ ដែលរស់នៅអាស្រ័យព្រៃភ្នំ ជាជម្រក) អារក្ស (អ្នករក្សាទឹ និងសត្វ ដែលរស់នៅ អាស្រ័យទឹក ជាជម្រក) មេមត់ (អ្នករក្សាវិន័យ និងរបៀបរៀបរយ ប្រចាំមណ្ឌលរស់នៅ) ព្រះភូមិ (អ្នករក្សាដីភូមិ ចំការដំណាំ) ជំនាងផ្ទះ (អ្នករក្សាការពារ លំនៅស្ថាន) ម្រេញគង្វាល (អ្នករក្សាកុមារ និងជនដែល មិនអាច ជួយខ្លួនឯងបាន ដូចជាអ្នកពិការ និងចាស់ជរា) ជាដើម។ ចំណែកវិញ្ញាណ ដែលបំផ្លាញលោក មាន មេធ្មប់ (ជាយមរាជ ឬជាស្តេចនៃព្រលឹងសៅម៉ាន ទាំងឡាយ) ព្រាយ អាប(ដែលជាសេនា ទាំងឡាយ របស់មេធ្មប់ ដែលមេធ្មប់ អាចបញ្ជាបានគ្រប់ពេល)។ ក្រោយមក បន្ទាប់ពីមាន ការឆ្លងវប្បធម៌ ពីប្រទេសឥណ្ឌា ខ្មែរបានទទួលឥទ្ធិពល បន្ថែមទៀត ពីជំនឿថា មានយក្ស មានបិសាច នៅក្នុងជំនឿ វិញ្ញាណនិយម នេះដែរ។
នៅក្នុងជំនឿ វិញ្ញាណនិយម នេះ អ្នកស្រុកនិយម ប្រើពណ៌ក្រហម​ ជាតំណាង ឬទិ្ធអំណាច រាសី ឬជាមន្តអាគម រក្សាឬទ្ធិអំណាច ឬរាសី។ ឧទាហរណ៍ អ្នកតាក្រហមក មានន័យថា អ្នកតាដែលមាន កន្សែងក្រហម រុំជាប់នៅលើ​ ក ជាកន្សែង ដែលមានចារយ័ន្ត ជាភាសាមន្តអាគម រក្សាឬទ្ធិអំណាច និងរាសី របស់ពលរដ្ឋដែលប្រកាន់អំពើល្អ។ ប្រពៃណីនៃការចារយ័ន្ត នៅលើ កន្សែងក្រហមនេះ មាននៅសេសសល់ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដូចជាការចារយ័ន្ត លើក្រណាត់សំពត់ក្រហម ដើម្បីដាក់តាំង នៅលើជញ្ជាំងផ្ទះ សម្រាប់ការពាររាសី របស់ម្ចាស់ផ្ទះ និងអ្នកដែលរស់នៅ ក្នុងផ្ទះនោះ ឬការចារយ័ន្ត លើកន្សែងក្រហម ដើម្បីប្រគល់ជូន ដល់កងយុទ្ធជន ដែលត្រូវចេញ ទៅសមរភូមិ ដើម្បីជា ការប្រសិទ្ធពរ សុំអោយ មានឬទ្ធិ មានជ័យ ពេលប្រតិបត្តិការ ការពារជាតិ។ ជួនកាលទៀត យើងមានចារយន្ត័ លើកន្សែង អោយអ្នកកីឡាប្រដាល់ សម្រាប់ជួតក្បាល ចងនៅដើមដៃ ឬចងចង្កេះ មុនពេលឡើងសៃវៀនប្រកួតម្តងៗ។ មានកាលខ្លះទៀត មេមត់ ឬអ្នកចូលរូបមេមត់ ដែលជា វិញ្ញាណរក្សា វិន័យនិងសណ្តាប់ធ្នាប់ ប្រចាំភូមិ ច្រើនជាអ្នកផ្តល់ គំនិតអប់រំប្រដៅទូន្មាន ដល់មនុស្សដែលធ្វើខុស មនុស្សមានជម្ងឺ ដើម្បីកែ ឬព្យាបាល អោយជានា មកល្អប្រសើរ ធម្មតាមកវិញ។ យើងច្រើនឃើញ រូបសំណាករបស់មេមត់ មានស្លៀកក្បិនខ្មៅ (តំណាងអោយ ភាពម៉ឺងម៉ាត់) ឬក្បិនក្រហម (តំណាងអោយរាសី ឬឬទ្ធិអំណាច) ពាក់អាវក្រហម បង់ក្រមាក្រហម នៅក្នុងខ្ទម កណ្តាលទីធ្លាក្នុងភូមិ។
ដោយសារហេតុថា ការប្រើកន្សែង ជាបន្ទះក្រណាត់ មានផ្ទាំងធំពេក អាចអោយទើសទាក់ ពិបាកនឹងរក្សា ជាពិសេស ពេលធ្វើដំណើរទៅច្បាំង ឬប្រតិបត្តិការងារ មមាញឹកផ្សេងៗ ដើម្បីការពារស្រុកភូមិ អ្នកស្រុកខ្លះ ក៏បែកគំនិត វេញអំបោះក្រហម ចងកាថាយ័ន្ត ចងចែកាច់ ភ្លុកដំរី ដែលគេប្រសិទ្ធីរួចហើយ ដើម្បីយកមកចងដៃ ចងចង្កេះ ពាក់ឆៀង ឬចងបន្តោង នៅក ជាជំនួសវិញ។ នៅក្នុងជំនឿនេះ រូបចម្លាក់អ្នកតា មេមត់ទាំងឡាយ ច្រើនស្លៀកក្បិនពណ៌ក្រហម ហើយបង់ក ជួតក្រមា ឬស្ពាយឆៀង ដោយកន្សែង ពណ៌ក្រហម ជានិច្ច។ ចំណែក ខ្ទមអ្នកតា ឬខ្ទមមេមត់ រមែងមាន ប្រក់ក្បឿងក្រហម ឬមានដំបូលក្រហម ជានិច្ចដែរ។ នៅក្នុងទំនៀមទម្លាប់នេះ គេច្រើននិយាយសំដៅ ទៅលើ អារក្សអ្នកតាព្រះភូមិ ថាជាវិញ្ញាណ តំណាងភេទបុរស គ្រប់គ្រងផ្នែកការពារទឹកដីស្រុកភូមិ ហើយមេមត់ និងជំនាងផ្ទះ ជាវិញ្ញាណ តំណាងភេទនារី គ្រប់គ្រងផ្នែករក្សាកូនចៅ ខាងវិន័យសណ្តាប់ធ្នាប់។ ចំណែកម្រេញគង្វាល ជាវិញ្ញាណ រក្សាការពារ កុមារ ជនជរា និង ជនពិការ។ រីឯមេធ្មប់វិញ គេនិយាយសំដៅទៅ វិញ្ញាណយាយី ច្រើនមានភេទប្រុស ប្រៀបបានទៅនឹងយមរាជ ឬយមបាល។ ខ្មោចបិសាចជា វិញ្ញាណយាយី ​មានភេទជាប្រុស។ ព្រាយនិងអាប ជាតំណាង វិញ្ញាណយាយី ជាភាវៈភេទស្រី។ ជំនឿវិញ្ញាណនិយមនេះ ក៏មាននៅសេសសល់ ជាបន្តៗមក ពាសពេញប្រទេសខ្មែរ លាវ​ ថៃ ភូមា បឹងក្លាដែស ឥណ្ឌូនេស៊ី និងវៀតណាមខាងត្បូង ជាពិសេស នៅសង្គមដែលមាន ទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណី រស់នៅ បែបបុរាណនៅឡើយ។
២/ អំពីការចងអំបោះពណ៌ស៖
នៅពេលសាសនាព្រាហ្ម ចាប់លាតឥទ្ធិពល មកដល់ប្រទេសខ្មែរ តាមរយៈអនុភាព នៃព្រះចៅគ្រប់គ្រងផែនដី ពលរដ្ឋយើង បានកត់សំគាល់ ឃើញថា ពពួកព្រាហ្ម កាន់កិច្ចការរាជវាំង អមមហាក្សត្រ ប្រចាំនគរ សុទ្ធតែ ស្លៀកពាក់ ពណ៌ស ឈ្នួតក៏មានពណ៌ស កន្សែងពានា ក៏ពណ៌ស ជាតំណាងពណ៌បរិសុទ្ធ និងភាពស្មោះត្រង់ ចំពោះព្រះ ម៉្យាងទៀត ក៏ជាតំណាង ឋានន្តរសក្តិប្រសើរខ្ពស់ខ្ពស់ នៅក្នុងប្រទេសដែរ។
នៅក្នុងជំនឿព្រាហ្មសាសនានេះ គេប្រារព្ធកំណើតរបស់មនុស្ស ដោយប្រើក្រណាត់ស រុំទារក នៅពេលប្រសូត្រឡើងភ្លាម រួចហើយគេធ្វើពិធីប្រសិទ្ធី ដោយផ្តិម្សៅស មួយតំណក់ នៅលើថ្ងាសទារក ចន្លោះចិញ្ចើមទាំងគូ ជាតំណាង តំណក់ជីវិតមួយ ឬតំណក់ទឹកអម្រិត ដែលប្រទានមកពីព្រះសិវៈ គីព្រះបង្កើតលោក។ នៅក្នុង ព្រាហ្មញ្ញសាសនា ខ្មែរយើងមានជំនឿ ទៅលើ ព្រះសិវៈ គឺព្រះដែលបង្កកំណើត មានព្រះឥសូរ ជាតំណាងភាវៈជាឪពុក គ្រប់គ្រងលោក (សំដៅទៅលើក្រុមគ្រួសារ) និងព្រះនរាយណ៍ ជាតំណាងភាវៈជាម្តាយ ដែលច្រើនមានរូបចម្លាក់ មានស្នាមញញឹម ស្រស់ស្អាត មានដៃ៨កាន់សាស្រ្តាវុទ្ធ ឈរជាន់ទារក ក្នុងអត្ថន័យថា ម្តាយរក្សាកូន ក្រោមអាណាព្យាបាលរបស់ខ្លួន ដោយធ្វើការមមាញឹក ដូចមានដៃ៨ដូច្នោះឯង សម្រាប់រក្សាថែថួនកូនដែលនៅក្រោមអាណាព្យាបាលរបស់ខ្លួន អោយបានទទួល ការរស់នៅសុខសប្បាយ។ នៅក្នុងសាសនានេះ ខ្មែរយើងជំនាន់បុរាណ បានយកថ្មឆ្លាក់ រូបលឹង្គឥសូរ ឆ្លាក់បញ្ឈរ ពីលើយោនី ដែលឆ្លាក់ជារាងត្បាល់កិនម្សៅ ត្រងពីក្រោម ជាតំណាង ការរួមភេទ រវាងបុរសនិងស្រ្តី ដើម្បីបង្កកំណើតជីវិត ហើយយើងក៏មានជំនឿទៅលើ សភាវៈបួនមុខទៀត គឺ ដីទឹកភ្លើងខ្យល់ (ព្រះធរណី ព្រះគង្គា ព្រះអគ្គី ព្រះវាតា) ដែលជាសភាវៈសម្រាប់បម្រើទ្រទ្រង់ជីវិតមនុស្ស នៅលើលោក។
លុះដល់ពេល មនុស្សប្រុសស្រី មានគូស្រករ គេច្រើនប្រសិទ្ធី ដោយប្រីម្សៅពណ៌ស បីតំណក់ ផ្តិតទៅលើថ្ងាស កូនកម្លោះនិងកូនក្រមុំ ជាសញ្ញាតំណាងក្រុមគ្រួសារ ដែលមានមុំបីជ្រុង គឺឳពុក ម្តាយ និងកូន គឺមានន័យថា គេបានទទួល ពរប្រសិទ្ធីពីព្រះ យ៉ាងប្រសើរ ដើម្បីរៀបចំខ្លួនទទួលនាទី ជាប្តីប្រពន្ធ និងជាឳពុកម្តាយ ពេញសម្រុងហើយ។ នៅពេលមនុស្សស្លាប់ លាចាកលោកទៅវិញ គេធ្វើពិធីប្រសិទ្ធីលាសព យ៉ាងពិសេសមួយ ដោយយកម្សៅស មកផ្តិតគូរ ជាឆ្នូតវែងៗ តាមបណ្តោយថ្ងាសរបស់សព ហើយយកក្រណាត់ស មកគ្រប រុំសពមនុស្ស ជាតំណាងពរប្រសិទ្ធី លាងបាបកម្ម ទាំងឡាយ ដែលខ្លួនគេបានធ្វើ កាលពីនៅរស់ (Purifying the soul) ដើម្បីបញ្ជូនវិញ្ញាណរបស់សពនោះ អោយធ្វើដំណើរទៅឋានសួគ៌ ដោយសេចក្តីស្ងប់សុខ។ នៅក្នុងជំនឿនេះ ព្រាហ្ម ឬអាចារ្យ ជាអ្នកបួស និយមស្លៀកស ពាក់ស ពានាក្រមាស តែមិនកោរសក់ទេ។ ម៉្យាងទៀត ដើម្បីបង្ហាញនូវកម្រិត ឋាននន្តរសក្តិរបស់អ្នកផ្នួសនិមួយៗ នៅក្នុងជួរសាសនា ពពួកព្រាហ្មទាំងនេះ ច្រើនផ្តិតម្សៅក្រហមបន្តក់ នៅលើប្រជុំចិញ្ចើម ឬគូរឆ្នូតម្សៅស ម្សៅក្រហម នៅលើថ្ងាស ជាស្នាមវែងៗ តាមបណ្តោយថ្ងាស។ មានកាលខ្លះទៀត គេសាក់ គោរមងារ នៅលើដើមដៃ ក្បែរស្មា ឬនៅលើខ្នងជិតកញ្ចឹងក ឬនៅលើខ្នងដៃ ដើម្បីជាការកត់សំគាល់វណ្ណៈ របស់ព្រាហ្ម នៅក្នុងជួរសាសនា។
លុះជំនឿនេះ បានចូលមកប្រឡូក ឥទ្ធិពល ជាមួយនឹងជំនឿវិញ្ញាណនិយម ដែលមាននៅលើទឹកដីខ្មែរយូរមកហើយ នោះទើបបានជាយើងឃើញមាន ការត្រងទទួលយកប្រពៃណី នៃការស្លៀកពាក់ពណ៌ស ចងអំបោះស ចារយ័ន្តលើក្រណាត់ស ការសាក់យ័ន្តលើស្បែកមនុស្ស លាយឡំគ្នា កាន់តែច្រើនឡើងៗ ដោយមិនដឹងថា ពណ៌មួយណា សំខាន់ជាងមួយណា។ ខ្លះមានគំនិតប្រកាន់ថា ពណ៌ស ជាពណ៌ប្រសើរ ជាងពណ៌ក្រហម ព្រោះជាពណ៌ ដែលស្តេចគ្រប់គ្រងផែនដី គោរពលើកតម្កើងជាងគេ។ ខ្លះទៀតថា ពណ៌ក្រហម ជាមន្តអាគម ពិតប្រាកដ ហើយសក្តិសិទ្ធិជាង ព្រោះជាតំណាងរាសី និងអំណាច មិនដូចពណ៌ស ដែលទន់ភ្លន់បរិសុទ្ធ ក្នុងធម៌ព្រះ ដោយគ្មានអំណាចតវ៉ាបាន។ ចំណែកប្រពៃណីបន្តក់ម្សៅស នៅប្រជុំចិញ្ចើម មាននៅសល់នៅក្នុងប្រទេសថៃ និងប្រទេសលាវ តែពុំសូវឃើញមាន នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរបច្ចុប្បន្ន នេះទៀតទេ។
៣/ អំពីកថាមាសនិងបន្តោងព្រះ៖
ក្រោយមកទៀត ព្រះពុទ្ធសាសនា បានធ្វើដំណើរមកដល់ ប្រទេសខ្មែរ ក្នុងយុគ សម័យអង្គរ ពេលប្រទេសខ្មែរ ចាប់ផ្តើម រុងរឿង មានសន្តិភាព។ ពលរដ្ឋយើង បានយល់ឃើញថា ពណ៌មាស (ពណ៌ស្បង់ចីពរ) ជាពណ៌ដ៏ប្រសើរ នៅក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះជាតំណាងភាពភ្លឺត្រចះពណ្ណរាយ ដោយសីលធម៌ គុណធម៌ ភ្លឺចិញ្ចាច និងវិន័យដ៏តឹងរឹង មោះមុត។ ថ្វីបើព្រះពុទ្ធសាសនាបានប្រដៅអប់រំអោយមនុស្ស មានជំនឿលើខ្លួនឯង ពឹងលើសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនឯង ប្រឹងប្រែងជួយខ្លួនឯង មិនអោយពឹងផ្អែក ទៅលើអរូបីជំនឿខ្លាំងពេកក៏ដោយ ក៏ពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើន នៅតែមានការភន្ត័ច្រឡំ ច្របូកច្របល់ នូវព្រំដែននិងឥទ្ធិពលនៃសាសនាទាំងបីនេះ គឺសាសនាវិញ្ញាណនិយម ព្រាហ្មសាសនា និងពុទ្ធសាសនា ហើយមិនដឹងថា ត្រូវគោរពមួយណា លះបង់មួយណាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ខ្មែរយើងបានផ្លាស់ប្តូរទដ្ឋិ និងទម្លាប់ខ្លះៗ ខាងផ្នែកប្រពៃណី និងជំនឿរបស់ខ្លួន ដោយបបួលនាំគ្នាពូនសន្សំប្រាក់ ទិញមាសលឿង មាសពណ៌ស ឬទិញដុំប្រាក់ យកមកឆ្នៃឆ្លាក់សូន្យធ្វើជាអលង្ការ ខ្សែក ខ្សែដៃ ខ្សែចង្កេះ ខ្សែសង្វារ ខ្សែក្រវាត់ ដោយមានព្យួរ កថាមាស ដែលមានចារឆ្លាក់អក្សរយ័ន្តអាគម ឬចារយ័ន្តលើដុំមាសរួចច្នៃធ្វើជាឡេវអាវ ជាម្ជុលខ្ទាស់ខ្ទាស់ ខ្ទាស់នៅលើមួក ឬនៅលើអាវ ដោយមានការប្រារព្ធប្រសិទ្ធី ដើម្បីលើកតម្កើង រាសីនិងឬទ្ធិអំណាច អោយកាន់តែថ្កុំថ្កើងរុងរឿង និងជោគជ័យ នៅគ្រប់ពេលដែលគេពាក់គ្រឿងទាំងនេះ នៅលើខ្លួនរបស់គេ។ នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន យើងនៅតែឃើញ ពលរដ្ឋអភិជនខ្មែរ និងពលរដ្នសាមញ្ញ ទូទៅជាច្រើន នៅតែនិយមពាក់ ខ្សែដៃមាស ខ្សែចង្កេះមាស ឬខ្សែកមាស ចងកថាមាស និងបន្តោងព្រះ ឬគ្រឿងប្រសិទ្ធី ដែលមានពណ៌ប្រាក់ មាស ស ឬមាសលឿង ស្ទើរគ្រប់ៗគ្នា។
ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបបច្ចុប្បន្ននេះ យើងឃើញមាន ការយកអំបោះចងដៃ មានជាខ្សែពណ៌ក្រហមពណ៌ស ឬជា ខ្សែដៃមាសស មាសលឿង បន្តោងកថាយ័ន្ត ទៅតាមចំណូលចិត្ត និងការនិយមរៀងៗខ្លួន។ ពលរដ្ឋខ្លះទៀត ក៏រត់ធ្វើតាមគ្នាព្រោងព្រាត ដោយមិនទាំងដឹងថា ហេតុអ្វីបានជា ពលរដ្ឋខ្លះត្រូវចងអំបោះពណ៌ស ឬក្រហម ចងកថាមាស ឬចងឈ្នួតក្រហម លើដើមដៃ ឬលើក្បាល ទាំងឡាយនោះផង។
កំណត់សំគាល់សំខាន់មួយទៀត គឺខ្មែរយើងបាននាំគ្នាប្រមូលផ្គួប តួបីនាក់ចូលគ្នាក្នុងរូបតែមួយ ដូចជា យករូបតួអ្នកតាក្នុងវិញ្ញាណនិយមដែលចេះមន្តអាគម តួព្រាហ្មក្នុងព្រាហ្មញ្ញសាសនា ដែលទុកសក់វែងចងជុក ស្លៀកសពាក់ស និងព្រះសង្ឃកោរសក់ស្លៀកស្បង់លឿង មកផ្គួបអោយរលាយចូលគ្នា បានក្លាយជារូប លោកតាឥសីតែមួយអង្គ ដែលស្លៀកស្បង់ចីពរលឿង (ដូចព្រះសង្ឃ) តែទុកសក់ចងជុកនិងទុកពុកមាត់ (ដូចព្រាហ្ម) ហើយចេះប្រើសិល្ប៍មន្តអាគមសក្តិសិទ្ធិ (ដូចអ្នកតា) ជាដើម។
ឧទាហរណ៍មួយទៀត គឺការសែនក្រុងពាលី ហោមរោង (សរសេរថា ពាលី) នៅពេលមុនឡើងសម្តែងរបាំបុរាណខ្មែរ ជាពិសេស ការសម្តែងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ឬនៅមុនពេល គេឡើងសៃវៀនប្រកួតប្រដាល់ជាដើម។ ការពិត ក្រុងពាលី ជាឈ្មោះរបស់តួអង្គ នៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ដែលជារឿងបុរាណ នៅក្នុងព្រាហ្មសាសនា មិនមែនជាឈ្មោះ របស់អ្នកតា នៅក្នុងជំនឿវិញ្ញាណនិយមទេ។ រីឯការសែនព្រេន ជាទំនៀមទម្លាប់របស់អ្នកស្រុក ដែលប្រារព្ធ ជំនឿ វិញ្ញាណនិយម ដោយមានការប្រសិទ្ធីតំកើងរាសី តំកល់ជោគជតា មានពន្លឺចន្លុះ (សម័យថ្មីគេប្រើធូបទៀន) សែនស្រា អាហារសាច់សត្វទាំងមូល និងផ្លែឈើជាគ្រឿងក្លែម។ ការប្រារព្ធពិធីប្រសិទ្ធីនេះ មិនមានទំនៀមទាក់ទង ទៅនឹង ព្រះពុទ្ធសាសនាឡើយ ព្រោះមានលាយ អាការសាហាវ (គ្រឿងស្រវឹង) និងការសម្លាប់សត្វមូល ជាគោ ជាជ្រូក​ព្រៃ ជាឈ្លូសប្រើស ជាដើម។
នៅក្នុងមតិមួយទៀតដែលថា ការសែន ក្រុងពលី (សរសេរថា ពលី --មិនមែនពាលី-- ក្រុង មានន័យថា ជាស្តេច ឬមេកន្ទ្រាញនៃទឹកដីមួយ ពលី មានន័យថា បូជា) គឺជាការប្រារព្ធពិធីបូជាជូន ចំពោះលោកម្ចាស់ អ្នករក្សាទឹកដី នៅមុនពេលសម្តែងរបាំបុរាណ ឬការប្រកួតប្រដាល់ ជាដើម។ នៅក្នុងពិធីនេះ កាលដើមឡើយ ពីបុរាណកាល គេច្រើនការប្រារព្ធនៅក្រៅរោង ឯទីស្ថានកណ្តាលវាល ដែលអារក្សអ្នកតាកាន់កាប់ គ្មានរោង គ្មានដំបូល ឬរបងឡើយ ជាការសម្តែងការគោរពនិងថ្វាយកតញ្ញូជូនអារក្សអ្នកតា។ ចំណែកទី ដែលមានរោងឬដំបូលគ្របដណ្តប់ យើងប្រារព្ធពិធី ជូនជំនាងផ្ទះ។ បើមានរបងពទ្ធ័ជុំវិញ យើងប្រារព្ធជូនព្រះភូមិ។ សព្វថ្ងៃ យើងបានបាត់បង់ ប្រពៃណី និងចំណេះចេះដឹង របស់យើង ខាងពិធីសែនព្រេន ទាំងអំបាលម៉ាន ដែលទាក់ទងទៅនឹងជំនឿវិញ្ញាណនិយម ដោយការចាប់យក ឥទ្ធិពលសាសនាថ្មីៗទៀត ដែលនាំមកពីក្រៅ ចូលមកក្នុងប្រទេសយើង កាន់តែច្រើនឡើងៗ។
សុខ ចាន់ថារ័ត្ន/ប្រអប់ខ្សាច់/សេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ
នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី 19​, ពាក្យសេដ្ឋកិច្ច​​នេះ​បាន​មក​ដើម្បី​ជំនួស​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ រួមគ្នាជាមួយ​នឹង​ការ​បោះ​ពុ​ម្ភ​ផ្សាយ​នៃ​សៀវភៅ​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ដោយ Alfred Marshall បាន​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៩០ ។ មុន​នេះ​លោក William Stanley បាន Jevons​, ''អ្នក ​គាំទ្រ​នៃ​វិធី​សា​ស្រ្ត​គណិត​វិទ្យា​បាន​អនុវត្ត​ទៅ​ប្រធានបទ​មួយ​ដែល​ គាំទ្រ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ការ​និយាយ​ឱ្យ​ខ្លី​ប្រកបទៅដោយ​ដោយ​ក្ដី​សង្ឃឹម​នៃ​ ពាក្យនេះ​ក្លាយ'' "​ទទួល​បានការទទួលស្គាល់​នៃ​វិទ្យា​សា​ស្រ្ត​មួយ​។ "
សទ្ទ​ន័យ
ដើមឡើយ​, ''សេដ្ឋកិច្ច ​នយោបាយ​មាន​ន័យ​ថា​ជាការ​សិក្សា​ក្រោម​លក្ខខណ្ឌដែល​​ក្រោម​ផលិត​កម្មឬ​ បំរើបំរាស់ជាមួយ​ប៉ារ៉ាម៉ែត្រ​មានកំណត់​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ- ​ប្រទេស​នានា។ ក្នុង​របៀប​មួយ​ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​ពង្រីក​ការ​សង្កត់​ធ្ងន់​នៃ​សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា​ដែល​មក​ពី oikos ក្រិក (មានន័យថា "ផ្ទះ​"​) និង nomos'' (មាន​ន័យ​ថា "ច្បាប់​" ឬ "លំដាប់​"​) & ‧​; ដូច្នេះសេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​​មានន័យថា​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​ច្បាប់​នៃ​ផលិតផល​នៃ​ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ នៅ​ថ្នាក់​រដ្ឋ​នោះ​គឺ​គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​សេដ្ឋកិច្ច​គឺ​ជា​លំដាប់​នៃ​ផ្ទះ​ នោះ​។ ​ឃ្លា​ économie politique (បកប្រែ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ថា​ជា​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​) បាន​បង្ហាញ​ខ្លួន​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង​នៅ​ក្នុង ១៦១៥ ដោយ​សៀវភៅ​ដ៏ល្បី​ដោយ Antoine de Montchrétien​, ដែលមានចំណងជើងថាTraité de l’economie politique។  មហាទស្សនៈវិទូបារាំង ​លោក អាដាម ស្មីត (Adam Smith)Adam លោកដេវីត រីកាដូ (David Ricardo) និង ​ទស្សនវិទូ​និង​អ្នក​ទ្រឹ​ស្តី​សង្គមអាល្លឺម៉ង់​​លោក កាល់ ម៉ាក (Karl Marx) ​គាត់ទាំងអស់គ្នាគឺជាអ្នកអធិប្បាយពី​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​។ តំណែងសាស្ត្រា​ចា​រ្យ​លើក​ដំបូង​របស់​ពិភព​លោក​លើ​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅឆ្នាំ ១៧៥៤ នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ Naples Federico II ប្រទេស​អ៊ីតាលី (បន្ទាប់​មក​រាជ​ធានី​ព្រះរាជាណាចក្រនេប៉ាល់ (Naples)​) ទស្សនវិទូ​លោក ​​Antonio Genovesi នៃទីក្រុងNeapolitan ជា​សា​ស្រ្តា​ចា​រ្យ​មាន​សិទ្ធិ​មួយ​ជា​លើក​ដំបូង។ នៅ​ក្នុងឆ្នាំ១៧៦៣ លោក Joseph von Sonnenfels ត្រូវ​បាន​តែងតាំង ជា​ប្រធាន​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ក្រុង​វី​យែ​ន​ប្រទេស​អូទ្រីស​។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ 1805​, លោក Thomas Malthus បាន​ក្លាយ​ជា​សា​ស្រ្តា​ចា​រ្យ​អង់​គ្លេ​ស​ជា​លើក​ដំបូង​នៃ​សេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​ក្រុមហ៊ុន​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ខាងកើត, Haileybury​, Hertfordshire ។ សាកលវិទ្យាល័យ Glasgow​, ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​ស៊្មី​ធ ​ជា​សា​ស្រ្តា​ចា​រ្យ​នៃ​តក្កវិទ្យា​និង​សីលធម៌​ទស្សន​វិជ្ជា​បាន​ផ្លាស់​ ប្តូ​រ​ឈ្មោះពីដេប៉ាតឺម៉ង់នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​​ទៅជា​ដេប៉ាតឺម៉ង់​ សេដ្ឋកិច្ច (ដែល​ទំនង​ជា​ដើម្បី​ជៀសវាង​ការ​យល់​ច្រឡំ​ចំពោះថ្នាក់ឧត្តមសិក្សា) នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​សិក្សា ១៩៩៧-១៩៩៨ ទុកជា​ថ្នាក់ក្រោយឧត្តមសិក្សា​នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ សម្រាប់ការ​សិក្សាថ្នាក់​អនុបណ្ឌិត​សិល្បៈ (Master of Arts) (ស្កុ​ត​ឡេ​ន​) នៅ​ក្នុង​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​។
នៅ​ក្នុង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​, សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​ជា​លើក​ដំបូង​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្រៀន​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ​របស់​លោក William និង​ម៉ា​រី​ដែល​នៅឆ្នាំ ១៧៨៤ សៀវភៅរបស់ស្មីតដែលមានចំណងជើងថា​ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់​ប្រជាជាតិ​ (The Wealth of Nations) គឺ​ជា​សៀវភៅ​ដែល​ត្រូវការ​។
វិធី​សា​ស្រ្ត​បច្ចុប្បន្ន
''នៅ ​ក្នុង​អត្ថន័យ​សហ​សម័យ​របស់​ខ្លួន​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​សំដៅ​ទៅលើអ្វីដែល​ខុស ​គ្នា​ប៉ុន្តែ​ទាក់ទង​ វិធី​សា​ស្ដ្រ​ដើម្បី​សិក្សា​ឥរិយាបថ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ទាក់ទង​ចាប់​ពី​ការ​ រួម​បញ្ចូល​គ្នា​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​ដើម្បី​ការ​ប្រើ​ ប្រាស់​ផ្សេង​គ្នា ការ​សន្និដ្ឋាន​ជា​មូលដ្ឋាន​ប្រកួតប្រជែង​ការ​ប៉ាន់ប្រមាណ​សេដ្ឋកិច្ច​មុន​ នេះ​:'' ​នយោបាយ​ភាគ​ច្រើន​ជា​ទូទៅ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ការ​សិក្សា​រំពឹង​ទុក​លើ​ការ​គូរ​លើ​ ការ​សេដ្ឋកិច្ច​ច្បាប់​និង​វិទ្យា​សា​ស្រ្ត​នយោបាយ​នៅ​ក្នុង​របៀប​ពន្យល់​ អំពី​ស្ថាប័ន​នយោបាយ​បរិស្ថាន​នយោបាយ​និង​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច - ។ មូលធននិយម​, សង្គមនិយម​ឬ​ចំរុះ​ឥទ្ធិពល​គ្នា ទិនានុប្បវត្តិ​កូដ​ចំណាត់​ថ្នាក់​អក្សរ​សា​ស្រ្ត​សេដ្ឋកិច្ច​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​ទាក់ទង​ជាមួយ​នឹង​បី'' subareas​: តួនាទី​របស់​រដ្ឋាភិបាល​និង / ឬ​អំណាច​ទំនាក់​ទំនង​នៅ​ក្នុង​ការ​បែងចែក​ធនធាន​សម្រាប់​ប្រភេទ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​នីមួយ  សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​អ​ន្ដ​រ​ជាតិ​ដែល​សិក្សា​ផល​ប៉ះពាល់​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ទំនាក់ទំនង​អ​ន្ដ​រ​ជាតិ  និង​គំរូ​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ដំណើរការ​នយោបាយ​។  តំបន់​ចុង​ក្រោយ​នេះ​បាន​មក​ពី​ទ្រឹ​ស្តី​ជម្រើស​សាធារណៈ​និង​កាលបរិច្ឆេទ​ពី​ទសវត្ស​ឆ្នាំ 1960 នេះ​អ្នក​បោះ​ឆ្នោត​ម៉ូដែល​, អ្នក ​នយោបាយ​និង​អ្នក​រដ្ឋ​ការ​ជា​ការ​ប្រព្រឹត្តទៅ​នៅ​ក្នុង​ជា​ចម្បង​វិធី​ ខ្លួន​ឯង​ចាប់​អារម្មណ៍​នៅ​ក្នុង​ការ​ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង​ទិដ្ឋភាព​មួយ​ជាប់​ព្រះ​ នាម​ព្រះ​សេដ្ឋ​កិច្ច​មុន​ម​ន្រ្តី​រដ្ឋាភិបាល​កំពុង​ព្យាយាម​ពង្រីក​ អតិបរមា​ឧបករណ៍​ប្រើប្រាស់​បុគ្គល ពី​ប្រភេទ​នៃ​មុខងារ​សុខុមាលភាព​សង្គម​មួយ​ចំនួន​។ ការ ​ផ្តោ​ត​អារម្មណ៍​ដំបូង​និង​បន្ត​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់​កម្មវិធី​ដែល​បាន​មក ​គឺ​ជា​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។ ​នយោបាយ​ជាមួយ​នឹង​វិធី​សា​ស្រ្ត​ដែល​ប្រើ​ការ​ប៉ាន់ប្រមាណ​សម​ហេតុផល​ -ជម្រើស ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​ទ្រឹ​ស្តី​ការ​លេង​ហ្គេម​,  ហើយ​នៅ​ក្នុង​ការ​ពិនិត្យ​មើល​បាតុភូត​ហួស​ពី​ការ​លើក​លេង​តោ​ស​ស្តង់​ដា​សេដ្ឋកិច្ច 'ដូច​ជា​ការ​បរាជ័យ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​និង​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ធ្វើ​ឱ្យ​ស្មុ​គ្រ​ស្មាញ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ដែល​មាន​ពាក្យ "សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​វិជ្ជមាន​" ជា​រឿង​ធម្មតា​។  ប្រធាន​បទ "តាម​ប្រពៃណី​" ផ្សេង​ទៀត​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ការវិភាគ​ពី​បញ្ហា​គោលនយោបាយ​សាធារណៈ​ដូច​ជា​បទ​បញ្ជា​សេដ្ឋកិច្ច  ផ្តាច់​មុខ​, ជួល​ស្វែង​រក​, ការ​ការពារ​ទីផ្សារ  អំពើ​ពុក​រលួយ​ស្ថាប័ន  និង​នយោបាយ​ចែក​ចាយ​។  ការវិភាគ ​ជាក់ស្ដែង​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ឥទ្ធិពល​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​លើ​ជម្រើស​នៃ​គោល​ នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ការ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​និង​គំរូ​ព្យាករ​លទ្ធផល​បោះ​ឆ្នោត​ ដែល​ជា​របស់​វ​ដ្ត​អាជីវកម្ម​នយោបាយ​ដែល ឯករាជ្យ​ធនាគារ​ក​ណ្តា​ល​និង​នយោបាយ​នៃ​ឱនភាព​លើស​នេះ​។
សេដ្ឋកិច្ច​ស្ថាប័ន​នយោបាយ​ជា​អន្តរកម្ម​រវាង​ភ្នាក់ងារ​និង​ស្ថាប័ន​ សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​របស់ រួម​ទាំង​ស្របគ្នា​ហាក់​បី​ដូច​ជា​គោល​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​អនុសាសន៍​របស់​សេដ្ឋវិទូ​តាមរយៈ​ពន្លឺ​នៃ s បាន​ចំណាយ​ប្រតិបត្តិការ​នេះ​។  ចាប់​ពី​ពាក់​ក​ណ្តា​ល​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ 1990 វាល ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ពង្រីក​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​មួយ​ជួយ​ដោយ​ការ​សំណុំ​ទិន្នន័យ​ ឆ្លងកាត់​ជាតិ​ថ្មី​មួយ​ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​មាន​ការ​ធ្វើ​តេ​ស្ត​នៃ​ការ​ សម្មតិកម្ម​លើ​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ស្ថាប័ន​ប្រៀបធៀប​។ ប្រធាន​បទ​រួម​មាន​ប្រកាស​ពី​ការ​បែកបាក់​នៃ​ប្រទេស​នេះ  ប្រភព​និង​អត្រា​នៃ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​នៃ​ស្ថាប័ន​នយោបាយ​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច  ការ​អភិវឌ្ឍ  ក្រោយ  កំណែទម្រង់  និង​សេដ្ឋកិច្ច​ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​,  តួនាទី​របស់​វប្បធម៌​ជាតិ​សាសន៍​និង​យេនឌ័រ​នៅ​ក្នុង​ការ​ពន្យល់​អំពី​លទ្ធផល​សេដ្ឋកិច្ច  គោលនយោបាយ​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច  បរិស្ថាន  ភាព​ត្រឹមត្រូវ​ភាព  ទំនាក់​ទំនង​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​គោល​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​ទ្រឹ​ស្តី  និង​ជាក់ស្ដែង​។ ​លោក Charles អេ​ស Maier បាន​បង្ហាញ​ថា​វិធី​សា​ស្រ្ត​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ "interrogates គោល​លទ្ធិ​សេដ្ឋកិច្ច​ដើម្បី​បង្ហាញ​បរិវេណ​ខាង​សង្គមវិទ្យា​និង​នយោបាយ​ របស់​ពួក​គេ​នៅ​ក្នុង​ការ​បូក .... [វា​] ចាត់ទុក​គំនិត​និង​ឥរិយាបថ​សេដ្ឋកិច្ច​មិន​មែន​ជា​ក្រប​ខ័ណ្ឌ​ការងារ​ សម្រាប់​ការ​វិភាគ​នោះ​ទេ​ប៉ុន្តែ​ជា​ជំនឿ​និង​សកម្មភាព​ដែល ត្រូវ​តែ​ខ្លួន​ឯង​ត្រូវ​បាន​ពន្យល់ "។ វិធី​សា​ស្រ្ត​នេះ​ប្រាប់​លោក Andrew Gamble នៅ​របស់​សេរី​សេដ្ឋ​កិច្ច​និង​រដ្ឋ​ខ្លាំង (ដែល Palgrave Macmillan​, 1988​) និង​លោក Colin ហៃ​របស់​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​នៃ​ការងារ​ថ្មី (ក្រុម Manchester សាកលវិទ្យាល័យ​ចុច​ឆ្នាំ 1999​) ។ ''វា ​ក៏​ប្រាប់​ការ​ងារ​ជា​ច្រើន​បាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​ថ្មី​ដែល​ជា​កាសែត​អ​ន្ដ​រ​ជាតិ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​អ្នកប្រាជ្ញ​ សាកលវិទ្យាល័យ​ទីក្រុង'' Sheffield ក្នុង​ឆ្នាំ 1996 ។
​និង​ភូមិ​សា​ស្រ្ត​ប្រើ​ប្រាស់​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​នៅ​ក្នុង​សំដៅ​ទៅ​លើ​របប ​នៃ​ការ​នយោបាយ​ឬ​តម្លៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ផុស​ឡើង​ជា​ចម្បង​នៅ​កម្រិត​នៃ​រដ្ឋ ​ឬ​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​តំបន់​នោះ​ទេ​ប៉ុន្តែ​ក៏​មាន​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​សង្គម​តូច ​ជាង​មុន​និង​ប​ណ្តា​ញ​សង្គម​។'' ដោយ ​សារ​តែ​ឥទ្ធិពល​ទាំង​នេះ​និង​ត្រូវ​បាន​របប​មាន​ឥទ្ធិពល​ដោយ​អង្គការ​ទាំង​ ដើម​ទុន​សង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ច​វិភាគ​នៃ​វិមាត្រ​ខ្វះ​ខាត​តម្លៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ ស្តង់ដារ (ឧ. សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​នៃ​ភាសា​, នៃ​ភេទ​ឬ​សាសនា​) ជា​ញឹកញាប់​គូរ​អំពី​គោល​គំនិត​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​ការ critiques Marxian រដ្ឋធានី​។ វិធី​សា​ស្រ្ត​បែប​នេះ​ពង្រីក​នៅ​លើ​អាហារូបករណ៍ neo​-Marxian ដែល​ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​ការ​អភិវឌ្ឍ​និង​មិនទាន់​មានការ​អភិវឌ្ឍ​ស្នើ​ឡើង​ដោយ​លោក​André Gunder របស់ Frank និង Immanuel Wallerstein ។
វិញ្ញាសា​ដែល​ទាក់ទង
ដោយ ​សារ​តែ​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​គឺ​មិន​មែន​ជា​វិន័យ​រួម​មាន​ការ​សិក្សា​ការ​ ប្រើ​ពាក្យ​មួយ​ដែល​ត្រួត​លើ​គ្នា​នៅ​ក្នុង​បញ្ហា​ប្រធានបទ​នេះ​ប៉ុន្តែ​មាន ​ទស្សន​វិស័យ​ខុស​គ្នា​ខ្លាំង​: សិក្សា​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​ដោយ​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​របប​នៃ​តម្លៃ​ស្ថានភាព​ នយោបាយ​និង​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​មាន​ទិដ្ឋភាព​នៃ​ការ​អនុវត្ត tacit sociocultural (ឧទាហរណ៍​ការ​ប្រើ​ប្រាស់ pejorative នៃ​កន្សោម pseudo ដែល​អេស្ប៉ាញ​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​កម្សាន្ត​អាមេរិក​) ដោយ​មធ្យោបាយ​នៃ​ដំណើរការ​ប្រវត្តិ​សា​ស្រ្ត​នយោបាយ​និង​សង្គមវិទ្យា​ទូលំទូលាយ​។ វិភាគ ​នៃ​លក្ខណៈ​ពិសេស​រចនា​សម្ព័ន្ធ​នៃ​ដំណើរការ​ឆ្លងដែន​ផ្តោ​ត​ទៅ​លើ​ អន្តរកម្ម​រវាង​ប្រព័ន្ធ​មូលធន​ពិភពលោក​និង​វប្បធម៌​ក្នុង​ស្រុក​។ ព្យាយាម​ឡើងវិញ​ប្រទេស​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​កន្លង​មក​ដោយ​ការ​ពិនិត្យ​មើល ​ភស្តុតាង​សម្ភារៈ​សម្រាប់​យុទ្ធ​សា​ស្រ្ត​រដ្ឋបាល​ដើម្បី​ត្រួត​ពិនិត្យ​ និង​ការ​គៀង​គរ​ធនធាន​។ ភស្តុតាង ​នេះ​អាច​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ស្ថាបត្យកម្ម​, នៅសល់​សត្វ​ភស្តុតាង​សម្រាប់​សិក្ខាសាលា​សិប្បកម្ម​ភស្តុតាង​សម្រាប់​ការ​ ជប់លៀង​និង​ពិធី​បុណ្យ​ភស្តុតាង​សម្រាប់​នាំ​ចូល​ឬ​នាំ​ចេញ​ទំនិញ​ កិត្យានុភាព​ឬ​ភស្តុតាង​សម្រាប់​ការ​ផ្ទុក​ម្ហូប​អាហារ​។ fulcrum ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ exerts កម្លាំង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​ការ​ធ្វើ​ការ​សម្រេច​ចិត្ត (មិន​មែន​តែ​នៅ​ក្នុង​តម្លៃ​) នោះ​ទេ​តែ​ដូចជា​ស្រែ​នៃ​ការសិក្សា​ដែល​ស្មាន​សេដ្ឋកិច្ច​នយោបាយ​គំរូ​។ ​ធម្មតា​នៅ​ក្រោម moniker នៃ​ការ​បរិ​ស្សា​ន​វិទ្យា​នយោបាយ​, បរិ​ស្សា​ន​វិទ្យា​នយោបាយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដោយ​ប្រព័ន្ធ​ភូមិ​សា​ស្រ្ត​ ក្នុង​ការ​យល់​របស់​មនុស្ស​និង​ទំនាក់​ទំនង​របស់​ពួក​គេ​ជាមួយ​នឹង​បរិស្ថាន ​បាន​កំណត់​យ៉ាង​ទូលាយ​។ [45] ​ប៉ះពាល់​បរិស្ថាន​នៃ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​កម្លាំង​ជំរុញ​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ ​លើ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​សេដ្ឋកិច្ច​ទីផ្សារ​។ ​នាម​ជា​តំបន់​នៃ​ការ​សិក្សា​ផ្តោ​ត​ទៅ​លើ​ទិដ្ឋភាព​នៃ​ការ​ប្រាស្រ័យ​ ទាក់ទង​របស់​មនុស្ស​វា​យក​ចិត្ត​ទុកដាក់​ជា​ពិសេស​ក្នុង​ការ​ទំនាក់​ទំនង​ រវាង​ម្ចាស់​ពលកម្ម​អ្នកប្រើប្រាស់​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​រចនាសម្ព័ន្ធ​ នៃ​ការ​ផលិត​, និង​រដ្ឋ​និង​ទំនាក់ទំនង​ថាមពល​បាន​បង្កប់​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​ទាំង​នេះ​។
មើលផងដែរ
** សង្គមវិទ្យា​សេដ្ឋកិច្ច
វិធីត្បាញហូល
https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%82%E1%9E%9C
នៅទីប៉ាឆា
យើង​ពុំ​បាន​ទៅ​ហែ​សព​នឹង​គេ​ទេ យើង​ទៅ​នៅ​ចាំ​មុន​ឯ​ទី​ប៉ាឆា​ ឬ​នៅ​វត្ត​ ។ ម្ចាស់​សព​រៀប​កៅអី​ទុក​បម្រុង​ទទួល​ភ្ញៀវ​ និង​ញាតិ​មិត្រ​ ។ កាល​ណា​ក្បួន​ដង្ហែ​សព​ទៅ​ដល់​ យើង​ត្រូវ​ក្រោក​ឈរ​គោរព​សព​លុះត្រា​តែ​គេ​តម្កល់​ស្រេច​នៅ​លើ​ជើង​ថ្ករ ទើប​គប្បី​អង្គុយ​ចុះ​ទៅ​វិញ​ ។ ដល់​ពេល​ព្រះសង្ឃ​និមន្ត​មក​បង្សុកូល​ទៀត​ យើង​រាល់​គ្នា​ត្រូវ​ក្រោក​ឈរ​គោរព​ព្រះសង្ឃ​ទៀត​ លុះត្រា​តែ​លោក​សូត្រ​ចប់​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ​ ។ បើ​មាន​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ស្ដេច​យាង​ទៅ​ផង​ ជា​ព្រះ​រាជធិបតី ពេល​ព្រះអង្គ​ស្ដេច​យាង​ទៅ​ព្រះ​រាជ​ទាន​ផ្កា​ខ្លឹមចន្ទ៍​ដល់​សព​ នោះ​បណ្ដា​ជនានុជន​នៅ​ទីនោះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ត្រូវ​ក្រោក​ឈរ​គោរព​ទាំងអស់​គ្នា​(លើក​តែ​អ្នក​អង្គុយ​រាប​ផ្ទាល់​កន្ទេល​) លុះ​ត្រា​តែ​ស្ដេច​យាង​ត្រឡប់​មក​គង់​នៅ​ទី​ប្រថាប់​វិញ ។ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ ព្រះ​រាជទាន​ភ្លើង​សព​នេះ​ទៀត​ ឫ​ បើ​ជា​សព​ធម្មតា​ដែល​គ្មាន​ព្រះមហាក្សត្រិ៍​ កិច្ច​រំលាយ​សព​ធ្វើ​តាម​ទម្លាប់ទំនៀម​ប្រវេណី​ពី​បុរាណ​មក​ គឺ​មាន​អាចារ្យ​យោគី​ខាង​មុខ​ ​អ្នក​ភ្លុក​៤​ខាង​ក្រោយ​ ដើរ​បណ្ដោយ​គ្នា​ប្រទក្សិណ​សព​ហើយ​ឆួល​ភ្លើង​ នោះ​យើង​រាល់​គ្នា​គប្បី​ក្រោក​ឈរ​គោរព​ជូន​ដំណើរ​សព​ជា​មច្ឆិម​កិច្ច​ ហើយ​គប្បី​នៅ​ស្ងៀម​ស្មឹង​ស្មាធិ៍​ ដាក់​មុខ​ឱន​បន្តិច​ ពិចារណា​នូវ​បរណ​សតិ​រលឹក​នូវ​សេចក្ដី​ស្លាប់​តាម​ពុទ្ធោវាទ​ដែល​មាន​ច្រើន​បែប​ច្រើន​យ៉ាង​ណាស់​ ។ ឈរ​នេះ​រវាង​ប្រហែល​ជា​៥​នាទី​ នាឡិកា​ រួច​ទើប​ល្មម​អង្គុយ​ទៅ​វិញ​ ។ ជួន​កាល​គេ​យក​តាម​ភ្លេង​ដែល​លេង​ជូន​ដំណើរ​ភ្លើង​នោះ​ ជា​កម្រិត​ពេល​នៃ​កិច្ច​ឈរ​គោរព​នេះ ។
តារាងខួបនៃធាតុគីមី
តារាងខួបធាតុគីមី (Periodic Table ឬ Table of Elements) គីជាតារាងមួយដែលបង្ហាញអំពីអាតូមនានា ដែលត្រូវគេរកឃើញនិងស្គាល់នៅក្នុងគីមីវិទ្យា ។ នៅក្នុងតារាងនេះ ធាតុគិមីត្រូវបានតម្រៀបតាមលំដាប់លំដោយ តាមលេខអាតូមរបស់ខ្លួនពីតូចទៅធំ។ លេខអាតូមរបស់ធាតុគីមីគឺមានចំនួនដូចគ្នានឹងចំនួននៃអេឡិចត្រុង ឬប្រូតុងនៅក្នងអាតូម។
តារាងខួបធាតុគីមី ត្រូវបានតម្រៀបឡើងជា២ផ្នែក៖ ខួប (periods) និងក្រុម (groups) ។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី៦
បួន ដប់ថ្ងៃ ក្រោយពីពេលដែលយាយនួន គាត់ទៅជួបនឹងយាយចាន់មកនោះ គេឃើញមានការរវល់ចម្លែកនៅផ្ទះមាតានាងវិធាវី។
ស្ត្រីនេះ តាំងក្រោកពីព្រឹកឡើងក៏ដេញឲ្យយាយផៃបោសសំបុកពីងពាងដែលត្រដាងសន្ធឹងជាសំណាញ់ ឬជាអន្ទាក់សម្រាប់ចាប់សត្វល្អិត តាមជញ្ជាំង និងតាមគ្រឿងដំបូល ព្រមទាំងបង្គាប់ឲ្យជូតលាងក្ដារកម្រាលឲ្យរលោងយង់។ ឯនាងវិធាវី នាងត្រូវវេនដុសខាត់គ្រឿងប្រាក់ស្លាបារី ជូតប៉ាន់តែ និងពែង ហើយមើលថែថួនកុំឲ្យរបស់ទាំងនោះខ្វះវត្ថុអ្វីឡើយ គឺរកកំបោរច្រក បំពេញអក រកស្លាជ្វា ស្លាចំណិត ម្លូយ៉ាងស្រស់ៗមកបម្រុងហិប ហើយដាំទឹកក្ដៅបញ្ចាំលើជើងច្រាន ដើម្បីទុកឆុងតែឲ្យទាន់តម្រូវការ។
យុវតីនេះគិតឆ្ងល់មមៃក្នុងចិត្តថា៖ ម៉ែអញ គាត់រៀបចំទទួលនរណាអេះ។ ចម្លែកណាស់!
យាយនួនគាត់រើសយកព្រំថ្មី ដែលតែងប្រើក្នុងឱកាសជាឧឡារិកម្ដងៗមកក្រាលលើក្ដាររៀបប្រដាប់ទទួលភ្ញៀវតាមនិយមប្រពៃណី។
មិនយូរប៉ុន្មាន គេក៏ឮសូររថយន្តមួយបើកមកឈប់នៅចំមុខផ្ទះ។ យាយនួនក៏មានចិត្តរីករាយសែនសោមនស្ស។
បន្តិចក្រោយមក គេឃើញស្ត្រីពីរនាក់ មួយធាត់ស្អីចដូចត្បាល់ មួយស្គមកញ្ជ្រឹងដូចត្រីឆ្អើរ មួយស្លៀកខៀនបៃតង មួយស្លៀកខៀនស៊ីធួ ដៃលំអដោយកងពេជ្រ ជើងដោយស្បែកបាទដាំឌិនភ្លឺរន្ទាល។ ស្ត្រីទាំងពីរនេះ ច្រានយាយចាន់ឲ្យដើរយោងមុខ ហើយក៏នាំគ្នាត្រាច់ពីក្រោយ ម្នាក់មានដំណើរអ៊‌ីកអ៊ាកដូចទាកាប៉ា ម្នាក់រយ៉េវរយ៉ាវដូចកុកចាំមុខរង្វះ។ លុះដល់ជិតហើយ យាយចាន់ក៏ស្រែកសួរចៅរ៉ៅទៅ៖
យាយនួន ដែលឃ្លាំចាំតែភ្ញៀវនោះ ក៏ធ្វើជាភ្ញាក់ស្ទុះមកក្រៅ ហើយចរចាយ៉ាងរាក់ទាក់៖
ថាហើយ គាត់បែរទៅហៅម៉ៃផៃឲ្យយកទឹកក្ដៅមកចាក់តែ។ ចំណែកស្ត្រីធាត់ និងស្គម កាលបើបានដាក់ខ្លួនអង្គុយលើកម្រាលពិចិត្រនោះ ក៏លើកដៃសំពះ៖
យាយនួនឆ្លើយដោយលើកដៃប្រណម្យសងវិញ។ យាយចាន់ដែលអង្គុយនៅដើមអាសន៍គេនោះ ចាប់និយាយ៖
ស្ត្រីធាត់ដែលឈ្មោះថូនោះ ឆ្លើយឡើង៖
យាយនួនគាត់សួរ៖
ថាហើយ អ្នកនិយាយនេះ ក៏ទាញកន្ថោរមកស្ដោះទឹកមាត់ច្រោកៗ។ <br \> យាយនួនតបដោយតម្អូញ៖
យាយនួនគាត់ស្រែកហៅ៖
នាងវិធាវី កាលដែលនាងឃើញភ្ញៀវចម្លែកឡើងផ្ទះ នាងក៏ចូលលាក់ខ្លួននៅក្នុងបន្ទប់។ លុះនាងឮមាត់ម្ដាយស្រែកហៅដូច្នោះ នាងក៏ស្ទុះមកទាំងក្រៀមក្រំ ចេញមកក្រៅ។ នាងខំទប់ កុំឲ្យក្ដីហ្មងសៅចោលស្រមោលទៅ លើភ័ក្ត្រនាងបាន។ ក្នុងគ្រានោះ នាងវិធាវីពាក់អាវទំនើបថ្មីពណ៌កុលាបខ្ចី លំអដោយជរស នៅសុរងក និងស្លៀកសម្លុយត្រួយចេក។ នាងដើរចេញមក មានទឹកមុខញញឹមស្ងួត។
នាងថូ និងនាងធិនជាប្អូន កាលបើឃើញរូបឆោមលោមពណ៌នាងវិធាវីស្រស់ប្រិមប្រិយដូច្នោះហើយ ក៏ចាប់ចិត្តស្រឡាញ់មហិមា។ នាងថូលាន់មាត់ថា៖
នាងក្រមុំក៏លើកហត្ថសំពះហើយតប៖
នាងវិធាវី កើតសេចក្ដីអៀន ក៏ងប់មុខចុះពុំចេញស្ដី។ <br \> យាយនួន គាត់ក៏និយាយឡើង៖
ស្ត្រីម្ចាស់ផ្ទះ ឈ្វេងយល់ចិត្តនាងភ្ញៀវ ដែលប្រាថ្នានិយាយការកំបាំងពីមុខស្វាមីខ្លួននោះ ក៏ចរចាទៅកាន់បុត្រីគាត់៖
លុះនាងវិធាវីចេញដើរផុតទៅ ទើបនាងថូបែរមុខសម្លឹងទៅយាយចាន់។ ស្រីនោះ ក៏និយាយខ្សឹបៗ៖
សម្ដីនេះ ធ្វើឲ្យទឹកជំនោរនៃសេចក្ដីត្រេកអរ ឡើងតឹងដល់បំពង់កយាយនួន។ គាត់ខំប្រឹងស្មារតីទប់កុំឲ្យភ្លាត់មាត់ថា៖ '''យកចុះ! យកចុះ!''' ហើយទើបគាត់មានវាចាដោយសម្រួល៖
នាងថូឆ្លើយ៖
យាយនួន ដោយភ័យក្រែងនាងថូគេទៅរកហោរណាផ្សេងគន់គូរ ហើយនិងមានទំនាយពុំប្រកប នាំមកជាការជំទាស់ ដល់សេចក្តីគាប់ចិត្តរបស់គាត់នោះ គាត់ក៏រហ័សបន្លុយពាក្យទៅរកលោកគ្រូអានជាប្រញាប់៖
យាយចាន់ឆ្លើយ៖
ថាហើយ ស្ត្រីធាត់ និងស្គមក៏លើកដៃសំពះ លាយាយនួនប្រុងនឹងចុះទៅ។ នាងធិន ដែលអំបាញ់មិញ មិនបាននិយាយថាអ្វីសោះ ក៏និយាយទៅកាន់នាងថូ៖
នាងថូ ដែលនឹងភ័យក្រែងយាយនួនគាត់ឮសម្ដីនេះ នាំឲ្យខូចការផ្សេងៗនោះ ក៏និយាយបន្ទោសទាំងក្នាញ់៖
តែខណៈនោះ យាយនួនដែលមានព្រលឹងអណ្ដែតទៅលើអាកាស មិនបានជាចាប់ចិត្តស្ដាប់សម្ដីលើកក្រោយនេះទេ។ បើប្រសិនជាគាត់កុំរវល់តែអរហួសពេក ប្រហែលជាត្រចៀកគាត់នៅចំហខ្លះ ហើយប្រហែលជាគាត់មានសង្ស័យកើត និងស៊ើបសួរដល់កិរិយាមារយាទ ចៅណៃស៊តផងពុំខាន ហើយប្រហែលជាគ្មានរឿងនេះ និទានទៅទៀតឡើយ។
លុះឮសូរឡានបើកទៅផុតហើយ នាងវិធាវីក៏ចេញមកសួរម្ដាយ៖
យាយនួន ដែលស្មារតីនៅតែរវល់តែត្រេកអរនោះ ក៏មិនបានឮពាក្យកូនចរចាទេ។ គាត់ស្ដាប់បានតែចុងកន្ទុយសម្ដី គាត់សម្លឹងមុខកូនគាត់ ហើយគាត់ធ្វើ ហ៊ឹសៗ! ប៉ុណ្ណោះ ក៏ដើរចេញទៅ៕ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រឿងផ្កាស្រពោន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រលោមលោកខ្មែរ
របាំអប្សរា
របាំអប្សរា ជាស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះមហាក្សត្រយានី ស៊ីសុវត្ថិ ព្រះកុសមៈនារីរ័ត្នសិរីវឌ្ឍនានៅឆ្នាំ១៩៦១ (ជាព្រះមាតានៃសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ)។ កាលនោះ ព្រះមហាក្សត្រយានី ទ្រង់យាងទៅធ្វើព្រះរាជទស្សនកិច្ចនៅសាលាបឋមសិក្សាសុធារស។ នាយិកាសាលា ដែលបានរៀបចំពិធីសិល្បៈកុមារ បានកាត់ក្រដាសធ្វើជាមកុដ ដូចគ្នា នឹងមកុដអប្សរាឆ្លាក់ជាប់ជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តបេះបិទ។ រឿងនេះ ញ៉ាំងឲ្យព្រះមហាក្សត្រយានីផ្តួចផ្តើមគំនិត បង្កើតរបាំនេះឡើង បានប្រសិទ្ធិនាមថា “របាំអប្សរា” ។ សម្តេចព្រះរាម នរោត្តម បុប្ផាទេវី គឺជាតួឯកអប្សរាទីមួយ ។
ពាក្យ “អប្សរា” គឺជាពាក្យផ្សំខ្មែរ និង សំស្រ្កឹត មានន័យថា របាំទេវៈ របាំទេពអប្សរ ឬ របាំទេវតា។ បើនិយាយពីគ្រឿងតុបតែងកាយមកុដអប្សរានិងក្បាច់រាំជាដើមសុទ្ធតែបានចម្លងតាមគំរូអប្សរានៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តទាំងអស់។
របាំអប្សរា គឺជារបាំមួយក្នុងបណ្តារបាំព្រះរាជទ្រព្យឬរបាំក្បាច់បុរាណខ្មែរដែលត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូទទួលចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌអរូបរីនៃមនុស្សជាតិ ( Intangible Heritage of Humanity) កាលពីថ្ងៃទី០៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៣។
និយមន័យ
របាំអប្សរា គឺជារបាំមួយដែលស្ថិតក្នុងរបាំព្រះរាជទ្រព្យមានឈ្មោះល្បីល្បាញ និងបានលើកតំកើងកិត្តិយសវប្បធម៍ អរិយ្យធម៍ ប្រទេសជាតិ ធ្វើឲពិភពលោកទទួលស្គាល់ខ្មែរ។ សព្វថ្ងៃគេនិយមសំដែងរបាំនេះនៅពេលប្រារព្ធពិធីបុណ្យជាតិ បុណ្យសាសនា​មហោស្រព​ សិល្បៈធំៗ​ និងពិធីទទួលភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិផ្សេងៗ។
ប្រភព
របាំនេះបានបង្កើតជាផ្លូវការតាំងពីឆ្នាំ១៩៦១ដោយស្នាព្រះហស្តព្រះមហាក្សត្រយានី ស៊ីសុវត្តិកុសុមនៈនារីរ័ត្ត ហើយម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាទេវី ​ជាតួឯកអប្សរាទី១ ។ របាំនេះបានឧប្បត្តិកឡើងក្នុងឪកាសដែលព្រះមហាក្សត្រីយានីយាងមកធ្វើទស្សនកិច្ច នៅសាលាបឋមសិក្សាសុធារសនាយិកាដែលបានរៀបចំពិធីសិល្បៈកុមារ បានកាត់ក្រដាសធ្វើជាមកុដបាក់ដូចគ្នានិងមកុដអប្សរាឆ្លាក់ជាប់នឹងជញ្ចាំង ប្រាសាទអង្គរវត្ត បេះបិទ។ ឃើញបែបនេះញុំងឲព្រះមហាក្សត្រីយានី នឹកផ្ដូចផ្ដើមគំនិតបង្កើតរបាំនេះឡើងហើយបានប្រសិទ្ធនាមថា "របាំអប្សរា" មានន័យថា របាំទេវៈ ​របាំទេពអប្សរ ឬក៏របាំទេវតា​ តាមពាក្យផ្សំពីបាលីសំស្រ្កឹត។
គ្រឿងតុបតែង
គ្រប់ការតុបតែងកាយ មកុដអប្សរា និងក្បាច់រាំ គឺសុទ្ធតែចំលងតាមគំរូអប្សរានៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តទាំងអស់។ មកុដពាក់ខាងលើក្បាលត្រូវមានកំពូលប្រាំពីរ ដែលកំពូលនីមួយៗ មានក្បាច់ថ្នាំងអំពៅ សមាមាត្រសមឥតខ្ចោះ និងសក់វែងប្រះស្មា។ ត្រចៀកទាំងសងខាងគេរចនាជាសក់ក្រងម្ខាងៗបីសរសៃ ឯត្រចៀកវិញពាក់រំយោលដល់ស្មា។ កមានសុរង ព្រមទាំងរំលេចដោយរំយោលក្បាច់រចនា តាមម៉ូតផ្សេងៗ ។ ចំនែកដើមដៃទាំងសងខាងពាក់ស្នប់ដៃ និង កដៃពាក់កង។ បើពិនិត្យលើទ្រូងវិញ ឃើញមានសង្វារខ្វែងពីរលើអាវ និងស្នាប់ចង្កេះ រឹតយ៉ាងតឹងដែលមានរំយោលភ្ជាប់ទៅនិងសំពត់ផង ។ ភាគច្រើនសំពត់មានរចនាជារាងកន្ទុយត្រី ឯសំពត់មួយផ្ទាំងទៀត ឃើញមានសៀតត្រងើចង្កេះខាងស្ដាំទម្លាក់ជាយចុះក្រោម។ នៅលើជើងមានពាក់កង ឯជាយសំពត់ត្រង់ចង្កេះខាងឆ្វេង រចនាជាផ្នត់អង្កាញ់ៗ ទំលាក់ពីចង្កេះដល់ដី។
ពេលវេលាសម្ដែង
គេនិយមសំដែងរបាំនេះនៅមុនពេលបើក កម្មវិធី ដើម្បីមានភាពទាក់ទាញ និងជាកិច្ចស្វាគមន៍នៅពេលសំដែង គឺត្រូវមានភ្លេងអមជាមួយផងដែរទើប ធ្វើឲ្យមានភាពរស់រវើក។ ដោយរាងកាយមានភាពល្វត់ល្វន់ យឺតៗ ចង្វាក់មួយៗ ថ្នមៗ ផ្សំនិងចង្កេះអមដោយគូទង បន្តិច ព្រមទាំងម្រាមដៃង​ ធ្វើឲ្យអ្នកទស្សនាមានការជក់ចិត្ត ដិតអារម្មណ៍ជាទីបំផុត ធ្វើឲ្យពិភពលោកទទួលស្គាល់ខ្មែរកាន់តែច្បាស់ថែមមួយកម្រិតទៀត។
សូមមើលផងដែរ
• រូបសំណាកព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ
• អគារវឌ្ឍនៈ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំខ្មែរ
វិសមភាពស្យ៉ឺរ
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា, វិសមភាពស្យ៉ឺរ (Schur's inequality) ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះដោយយកតាមឈ្មោះរបស់លោក អ៊ីសសាយ ស្យ៉ឺរ (Issai Schur) ។ វិសមភាពនេះចែងថា​ចំពោះគ្រប់ចំនួនពិត​មិនអវិជ្ជមាន x y z និងចំនួនវិជ្ជមាន t គេបាន
វិសមភាពនេះក្លាយសមភាពលុះត្រាតែ x = y = z ឬ តួពីរក្នុងចំនោមតួទាំងបីនេះស្មើគ្នា និងតួមួយផ្សេងទៀតមានតំលៃស្មើសូន្យ។ នៅពេល t ជាចំនួនគត់វិជ្ជមានហើយគូរ នោះវិសមភាពគឺពិតចំពោះចំនួនពិត x, y និង z ។
សំរាយបញ្ជាក់
ដោយសារតែx,y,z \,ឆ្លុះចំពោះវិសមភាព យើងអាចសន្មតថាវាមិនបាត់បង់លក្ខណៈទូទៅដែលថា ទេ។ គេបានវិសមភាពអាចសំដែងជារាង
គ្រប់តួរនិមួយៗនៅអង្គខាងធ្វេងនៃសមីការគឺមិនអាចអវិជ្ជមានទេ។
ការពន្លាត
លក្ខណៈទូទៅនៃវិសមភាពស្យ៉ឺរ (Schur's inequality) ឧបមា a,b,c គឺជាចំនួនពិតវិជ្ជមាន។ ប្រសិនបើ (a,b,c) និង (x,y,z) គឺ similarly sorted នោះគឺគេបាន៖
នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ អ្នកគណិតវិទ្យាជនជាតិរ៉ូម៉ានីឈ្មោះ Valentin Vornicu បានបង្ហាញថាទំរង់លក្ខណ៖ពិសេសនៃវិសមភាពស្យ៉ឺរនៅមានបន្ថែមទៀត៖
គេមាន, ដែល, និង ឬ ។ តាង, និងតាង  អាចជាអនុគមន៍ផត ឬម៉ូណូតូន។ នោះគេបាន
ទំរង់ស្តង់ដានៃវិសមភាពស្យ៉ឺរគឺជាករណីនៃវិសមភាពនេះដែល x = a, y = b, z = c, k = 1, ƒ(m) = mr ។
សំរាយបញ្ជាក់
ចំណាំៈ បើ  ជាអនុគមន៍ផតហើយចំពោះ និងចំពោះ  គេបាន: យើងពិនិត្យករណី k ជាចំនួនគូនោះវិសមភាពខាងលើពិតជានិច្ច។ ហើយបើករណី k ជាចំនួនសេសវិញវិសមភាពខាងលើទៅជាៈ
ចំពោះវិសមភាព (I) ខាងលើយនេះប្រហែលជាមិនទាន់មានសៀវភៅណាមួយបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅឡើយទេ។ ហើយចំពោះការស្រាយបញ្ជាក់សូមចូលមកទំព័រ:V-K
ស្រុកគិរីសាគរ
(Kiri Sakor) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកោះកុង ដែលមានរដ្ឋបាល ៣ឃុំ និង ៩ភូមិ÷ និង ប្រកាសលេខ ៤៩៣ ប្រ.ក របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ។
=រដ្ឋបាលស្រុកចាស់= ស្រុក គីរីសាគរ មាន ៣ ឃុំ ៖
ព្រះព្រហ្ម
ព្រះព្រហ្ម (អង់គ្លេស: Lord Brahma) ជាអាទិទេពមួយអង្គក្នុងចំណោមអាទិទេពទាំងបីក្នុង ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ឬ ហិណ្ឌូ សាសនា ។ ព្រហ្ម ជាទេវៈលំដាប់ទី២ ដែលជាឬសគល់ ក្នុងការបង្កើត ព្រហ្មញ្ញសាសនា តាមរយៈការបង្កើតនៅគម្ពីរវេទបួន (4 Vedas) និង បង្កើតច្បាប់ធម្មជាតិ ទាំងអស់បូករួមទាំង សភាវៈធម្មជាតិ ទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ រុក្ខជាតិ មនុស្ស និង សត្វ... ។ តាមរយៈ កំណត់ត្រាសាស្ត្រារបស់កម្ពុជា ព្រះព្រហ្ម បានចាប់កំណើតឡើងតាមរយៈទងផ្ជិតរបស់ ព្រះវិស្ណុ ដែលដុះចេញនៅពន្លកផ្កាឈូក ១ពាន់ស្រទាប់ ហើយព្រះព្រហ្ម ទ្រង់បានបង្កើតផែនដីតាមរយៈការនិមិត្មនៅស៊ុតមាសមួយ ដែលហោះអណ្ដែតនៅក្នុងចក្រវាឡ អស់១មុឺនកល្ប ស្មើនិង 4.54 × 10 ស្វ័យគុណ 9 ដោយស្មើនិង ៤ពាន់លានឆ្នាំ ហើយស៊ុតនោះទ្រង់បានបំបែកវាជាពីរផ្នែក ដោយបំណែកទី១ នៃចំហៀងខាងលើបានហោះហើរទៅជាផ្ទៃមេឃ ដោយបំណែកទី២ នៃចំហៀងខាងក្រោមបានធ្លាក់មកលំហខាងក្រោមបង្កើតបានជាផ្ទៃដី បំំណែកទាំងពីរនៃស៊ុតមានកម្លាំងទំនាញទាញគ្នាបង្កើតបានជា ផែនដី ឬ ពិភពលោកយើងនេះ ដែលមានតែធម្មជាតិ និង សត្វរស់នៅប៉ុនណោះ រាប់រយពាន់ឆ្នាំទៅមុខទៀត ក៏បង្កើតឱ្យមានសភាវៈពីរ គឺ ពួកយក្ស និង ពួកស្វា រមែងធ្វើចម្បាំងនិងគ្នាមិនចេះចប់មិនចេះហើយ បន្ទាប់មក ការវិវឌ្ឍន៍ចុងក្រោយរបស់ពួកស្វា បានក្លាយខ្លួនជាអំបូរមនុស្ស ​ដែលបែងចែកជា ២ភេទ ភេទប្រុស​ និង ភេទស្រី​ ដែល​ប្រុស​ហៅថា​បុមៈ ស្រី​ហៅថា​វិរជ្ជា អំបូរមនុស្ស​បាន​រួម​រស់ប្រវេណី​ជាមួយគ្នា កាន់តែច្រើនឡើងៗ កើត​ជា​ពូជមនុស្សពាសពេញ​ពិភពលោក ​។
ព្រះព្រហ្ម ក្នុងជំនឿពុទ្ធសាសនា
Brahma in Buddhism
ព្រះព្រហ្ម ក្នុងជំនឿពុទ្ធសាសនា ដែលមានតឹកតាងតាមរយៈចម្លាក់ព្រហ្មនា ប្រាសាទបាយ័ន ដែលសាងសង់ ដោយព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ក្នុងការផ្សារភ្ជាប់សាសនាព្រហ្មទៅនិង ពុទ្ធសាសនា ក្នុងគោលគំនិតនៃការបង្រួម ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ព្រះពុទ្ធសាសនា ឱ្យក្លាយជាសាសនាតែមួយ តាមរយៈ អាវតារ បែងភាគរបស់ព្រហ្ម ដែលមានឈ្មោះថា "អវតារ លោកកេរ្ត៍ស្វារៈ" (Avatar Lokesvara) ឬ ប្រែថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងមានន័យថា ព្រះដ៏ចម្រើន និង មានព្រះភ័ក្របួន ឬ (មុខបួន) តំណាងឱ្យ ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង៤ រួមមាន៖ មេត្តា ករុណា មុទិតា និង ឧបេក្ខា ។
ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំងបួន
Four Brahma-vihara
មេត្តា
Mettā មេត្តា ឬ មេត្រី (សំស្ក្រឹត: मैत्री) សេចក្តីស្រលាញ់ សេចក្តីរាប់អានគ្នា សេចក្តីសណ្ដោសប្រណី បំណងឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខ ។
មុទិតា
Muditā មុទិតា (សំស្ក្រឹត: मुदिता) សេចក្តីរីករាយត្រេកអរ នៅពេលឃើញអ្នកដទៃ បានទទួលសេចក្តីសុខចម្រើន មានចិត្តត្រេកអរ និងអ្នកដទៃ ពេលឃើញអ្នកដទៃបានល្អ មិនមានចិត្តច្រណែន​និន្ទា​ឈ្នានីសឡើយ ។
ឧបេក្ខា
Upekṣā ឧបេក្ខា (សំស្ក្រឹត: उपेक्षा) សេចក្តីមិនលម្អៀងចិត្ត ការរក្សាចិត្តជាកណ្ដាល មានទស្សនៈវិស័យវែងឆ្ងាយ ប្រកបដោយសេចក្ដីត្រិះរិះ និង ពិចារណា តាមរយៈការប្រតិបត្តិនៃចក្ខុ ។
លក្ខណៈពិសេស សម្គាល់ព្រះព្រហ្ម
មានព្រះភ័ក្ត្រ៤ ព្រះហស្ថ៤ ដោយមាកាន់កេតណភ័ណ្ឌ៤យ៉ាងមានដូចជា គម្ពីរវេទ ស្លាបព្រា ថូទឹក និងខ្សែរផ្គាំ ។ រាង្គកាយសម្បុរពណ៌ផ្កាឈូកស្រាល ចំពោះយានជំនះរបស់ព្រះព្រហ្មគឺ៖ ផ្កាឈូក១០០០ស្រទាប់ និងសត្វហង្ស ហើយព្រះព្រហ្ម ប្រថាប់នៅលើហង្សក្នុងទម្រងលក្ខណៈចេញច្បាំងតែប៉ុណ្ណោះ ។
ព្រះភ័ក្រ្តទាំង៤របស់ព្រះព្រហ្ម
"ដូចនេះ ចាស់ពីដើមមិនឱ្យដេកដាក់ក្បាលទៅទិសខាងជើងនោះទេ រមែងយល់សុបិនមិនល្អ" ។ តាមការកំណើតរបស់ព្រះព្រហ្មដែលកើតពីផ្កាឈូកមានព្រះភ័ក្ត្រចំនួន៥តែព្រះភ័ក្រ្តទី៥ត្រូវបាន ព្រះឥសូរ ឬ ព្រះសីវៈកាត់បំផ្លាញចោលនៅពេលដែលប្រព្រឹត្តកំហុស ។ ព្រះព្រហ្មមានមហាសី២អង្គមានព្រះនាមថា "សាវីទ្រី"និង"ព្រះម៉ែសារ៉ាវត្តី" ដែលមានកំណើតផុសចេញពីទឹកស្រះព្រហ្មលោក នៃឋានសួគ៌ជាន់ទី១៦ ជាទេពធីតាតំណាងឱ្យដូរ្យតន្ត្រី និងសិរីសួស្តី ។ ព្រះព្រហ្មមានបុត្រា២អង្គ និង បុត្រី១អង្គគឺ៖ នៅលក្ខណៈខ្មែរក៏ដូចជាលក្ខណៈរបស់ឥណ្ឌាដែរ គឺមិននិយមកសាងប្រាសាទឧទ្ទិសថ្វាយព្រះព្រហ្មច្រើនទេដោយសារព្រះព្រហ្មមានកំហុសធំ២យ៉ាងគឺ ៖
កំណើត ព្រះឥសូរ
មានរឿងដំណាលថានៅក្នុងវេលាមួយព្រះវិស្ណុ និងព្រះព្រហ្មបានជជែកគ្នាអំពីរឿងអ្នកបង្កើតលោក ដោយអាទិទេពទាំង២សុទ្ធតែអះអាងថាជាអ្នកបង្កើតលោករៀងៗខ្លួននៅខណៈពេលនោះក៏មានសសរភ្លើងមួយដើមបានផុសចំកណ្តាអាទិទេពទាំងពីរ ។ ភ្លាមនោះមានសម្លេងមួយបានបន្លឺឡើងចេញពីសសរភ្លើងនោះថា បើនរណាអាចរកកំពូលនិងបាតសសរភ្លើងឃើញ អ្នកនោះទើបជាអ្នកបង្កើតលោកពិតប្រាកដ ។ ខណៈពេលនោះដែលព្រះវិស្ណុបាននិមិត្តអង្គកាយក្លាយជាជ្រូកព្រៃដើម្បីឈ្មុលរកបាតសសរភ្លើង រីឯព្រះព្រហ្មវិញបាននិមិ្មត្តកាយក្លាយជាសត្វហង្ស ហោះទៅរកកំពូលសសរភ្លើងនោះ ។ អាទិទេពទាំង២អង្គទោះបីខំជ្រែកដី ពុះមេឃយ៉ាងណាក៏មិនអាចរកបាត និងកំពូលសសរភ្លើងបានសោះ ព្រះវិស្ណុដោយរកសសរភ្លើងមិនឃើញ ក៏ព្រមចុះចាញ់ត្រឡប់មកកន្លែងដើមវិញ ។ ចំណែកឯព្រះព្រហ្មដោយខ្លាចចាញ់ព្រះវិស្ណុ ក៏បានប្រាសចាកភាពបរិសុទ្ធរបស់ខ្លួន ដោយចុះទៅយកផ្កាកិកី នាឋាននរក ដែលជាប្រភេទផ្ការបស់ពួកខ្មោចព្រាយបិសាច ហើយនាំផ្កានោះត្រឡប់មកកន្លែងដើមវិញ ដោយមានបន្ទូលទៅកាន់អង្គព្រះវិស្ណុថា ខ្ញុំបានរកឃើញសសរភ្លើងហើយដោយមានផ្កាកិកីជាភស្តុតាង ។ ខណៈពេលដែលព្រះវិស្ណុទ្រង់មិនជឿដោយព្រះអង្គស្គាល់ផ្កានោះច្បាស់ ស្រាប់ទៅហើយ ពេលនោះសសរភ្លើងបានបន្លឺសម្លេងថា គឺខ្ញុំទេជាអ្នកបង្កើតលោក ហើយបានបន្ថែមទៀតថាព្រះព្រហ្មទ្រង់បានកុហក ហេតុគ្រប់យ៉ាងព្រះអង្គបានឃើញគ្រប់សព្វព្រោះព្រះអង្គគឺជាសសរភ្លើងឥស្វារៈ ដែលជាអ្នកបង្កើតលោកទើបគ្មាននរណាអាចរកបាតនិងកំពូលសសរភ្លើងឃើញ ។ មិនយូរប៉ុន្នានសសរភ្លើងក៏បានប្រែព្រះកាយទៅជាព្រះឥសូរ មួយរំពេច ហើយព្រះអង្គបានបែងព្រះកាយផ្នែកខាងឆ្វេងទៅឱ្យព្រះវិស្ណុព្រោះព្រះវិស្ណុ ជាអទិទេពបាននិយាយពាក្យត្រឹមត្រូវ និងផ្នែកខាងស្តាំទៅឱ្យព្រះព្រហ្មព្រោះព្រះព្រហ្ម ជាអាទិទេពមិននិយាយពាក្យត្រឹមត្រូវ ។
រឿងដើមកំណើតព្រះកាមទេព
កាលដែរព្រះកាមទេពបានប្រសូត្រពីព្រះម៉ែលក្ស្មីជាមហេសីរបស់ព្រះវិស្ណុ ព្រះអង្គមានកាន់ធ្នូ និងព្រួញកាមទេពជាប់ពីកំណើត ។ ពេលនោះកាមទេពជាអទិទេពដែលនៅមិនទាន់ស្គាល់អស់ពពួកអាទិទេពនៅឡើយនោះទេ ដោយសំអាងលើមហិរិទ្ធិនៃព្រួញសីលកាមទេពរបស់ខ្លួន មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះកាមទេពបានយិតធ្នូតម្រង់ទៅគ្រប់ទិសទី ខណៈពេលយិតធ្នូនោះអទិទេពគ្រប់ទិសទីមានការភិតភ័យរន្ធត់យ៉ាងខ្លាំង លើកដៃសំពះព្រមចុះចាញ់អំណាចព្រះកាមទេពគ្រប់ៗអង្គ ។ ឃើញហេតុការណ៍បែបនោះ ព្រះកាមទេពសប្បាយត្រេកអរខ្លាំងណាស់ លើកធ្នូតម្រង់ទៅលើស្រាប់តែប្រទះឃើញអាទិទេពមួយអង្គកំពុងអង្គុយធ្វើតបៈយោគៈ សម្មាធិ មិនព្រមសំពះចុះចាញ់អំណាចរបស់ខ្លួនខឹងណាស់ ក៏លើធ្នូតម្រង់បាញ់ទៅអទិទេពអង្គនោះភ្លាមដោយមិនស្គាល់ថាជា ព្រះព្រហ្ម ឡើយ ។ ថ្លែងអំពីព្រះព្រហ្មព្រះអង្គអង្គុយធ្វើតបៈយោគៈនៅព្រហ្មលោកឋានសួគ៌ជាន់ទី១៦ មិនដឹងហេតុការណ៍អ្វីទាំងអស់ បន្តិចក្រោយមកព្រួញកាមទេពបានហោះដោតចំកណ្ដាលដើមទ្រូងព្រះព្រហ្មភ្លាម ។ ពេលនោះព្រះព្រហ្មភ្ញាក់អស់ព្រះកាយដោយអំណាចនៃព្រួញកាមទេពដែលជាព្រួញនៃសេចក្ដីស្នេហា កាមគុណ ។ ត្រូវព្រួញភ្លាមព្រះព្រហ្ម កកើតមានចិត្តតណ្ហារោលរាល ព្រះព្រហ្មបាន ក្រលេករកមហេសីព្រះម៉ែសាវីទ្រី តែរកពុំឃើញដោយព្រះម៉ែសាវីទ្រីកំពុងធ្វើតបៈយោគៈនៅចំកណ្ដាលស្រះទឹកនៃព្រហ្មលោក ។ បន្ទាប់ពីរកមហេសីពុំឃើញបែបនេះព្រះព្រហ្មបានចុះមកព្រហ្មលោកជាន់ទី១៥ និង១៤ជាបន្តបន្ទាប់ តែព្រហ្មលោកទាំងពីរជាន់នេះគ្មានស្រីសោះ ក៏បន្តដំណើរចុះមកព្រហ្មលោកជាន់ទី១៣បន្តទៀត លុះមកដល់ព្រហ្មលោកជាន់ទី១៣ភ្លាម "ព្រះនាងសំធ្យា" ឃើញបិតាយាងចុះមកត្រេកអរណាស់រត់មកទទួលបិតាភ្លាម ហើយស្រាប់តែត្រូវព្រះព្រហ្មចាប់ហែកសំលៀកបំពាក់បម្រុងនឹងរំលោភ ឯពពួកទេវតាទាំងឡាយពុំហ៊ានចូលមកជួយឡើយ ដោយភាពខ្មាសអៀនទេពធីតាសំធ្យាបានស្រែកឲ្យ "ព្រះម៉ែឧម៉ា" ជួយ រំពេចនោះ ព្រះម៉ែឧម៉ាបានលឺការស្រែកសុំជំនួយ ក៏ទូលរឿងនេះទៅព្រះឥសូរ ឲ្យចុះមកធ្វើអន្តរគមន៍ដើម្បីជួយសង្រ្គោះទេពធីតាសំធ្យា ។ ពេលព្រះឥសូរមកដល់បានច្រានព្រះព្រហ្មចេញ ហើយបានប្រើភ្នែកទី៣ អគ្គីនេត្រ (Third Eye) បាញ់កាត់ផ្ដាច់ព្រះភក្រ្ត័ទី៥របស់ព្រះព្រហ្មដាច់ខាត់នៅពេលនោះ ។ ក្រោយពីត្រូវព្រះឥសូរកាត់ព្រះភក្រ្ត័ហើយ ព្រះព្រហ្មបានស្វាងពីរិទ្ធិសណ្ដំរបស់ព្រះកាមទេពភ្លាម ។ ព្រះឥសូរក្រលេកឃើញព្រួញកាមទេពផុសចេញពីដើមទ្រូងរបស់ព្រះព្រហ្មទើបព្រះអង្គស្វែងយល់ភ្លាមថា ព្រហ្មបានត្រូវសីលព្រួញសណ្ដំ ដោយ ព្រះកាមទេព ទើបប្រព្រឹត្តកាមតណ្ហា ដូចនេះហើយទើបព្រះឥសូរជាប់មានកម្មពៀ នឹង ព្រះព្រហ្ម ។ រីឯព្រះវិស្ណុវិញ ឃើញព្រះកាមទេពប្រព្រឹត្តិកំហុសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមិនអាចអត់ទោសបានព្រះអង្គបានរៀបផ្សំផ្គុំអភិសេកជាមួយ និងនាងសំធ្យាដើម្បីទទួលកំហុស ។ ចំណែកនាងសំធ្យាមានក្ដីអាម៉ាស អស់អទិទេពទាំងឡាយក៏ទូលសុំព្រះឥសូរ ឱ្យនាងមានរូបតែពេលយប់ហើយបាត់រូបនៅពេលថ្ងៃ ហើយនឹងបានប្ដូរឈ្មោះនាង ពីសំធ្យា ទៅជា សន្ធិយា វិញ ។
សេចក្ដីប្រតិកម្ម
សរុបសេចក្ដីមក វិបិត្តសាសនានៅកម្ពុជា ដែលប្រែប្រួលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា តាមសម័យកាលផ្សេងៗ តែងនាំមកនូវភាពចលាចល និង សេចក្ដីអន្តរាយ ដល់ប្រទេសកម្ពុជា ដូចនេះភាពមិនសមទំនង ក្នុងការប្រើរូបភាពសាសនា មកបន្លំជាប្រយោជន៍បុគ្គលផ្សេងៗ ត្រូវស្ថិតក្រោមច្បាប់ជាតិជាកំហិត ។
ឈ្មោះ ព្រះព្រហ្ម ឬ ព្រហ្ម មានក្នុងវចនានុក្រមជាតិកម្ពុជា ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត ឬ មុនសម្ដេចសង្ឃទៅទៀត ការបាត់បង់សេចក្ដីគោរពទៅលើព្រះរបស់ខ្លួន ឬ ពួកទេវតា តារយៈបុគ្គលមួយចំនួន ដែលតិះដៀល ពាក្យ ព្រះព្រហ្ម នេះ យកទៅប្រៀបធៀប និង បុគ្គលដែលតាំងខ្លួនជាទ្រង់គឺមិនល្អឡើយ ប្រយ័ត្នពាក្យរបស់អ្នកនាំមនូវសេចក្ដីវិនាសដល់អ្នកវិញនោះ ចូលបែងចែកពាក្យឱ្យដាច់ រវាងព្រះព្រហ្មពិត និង បុគ្គលដែលតាំងខ្លួនជា ព្រះព្រហ្ម គួរធ្វើការផ្លាសប្ដូរការប្រកបទៅធៀបនិងពាក្យណាមួយផ្សេងទៀតដូចជា៖ ព្រំ ព្រុំ ឬ ព្រម់ ... សូមបញ្ឈប់ការប្រមាថពាក្យ ព្រហ្មទៅធៀប និង បុគ្គលពាលទាំងអស់នោះ ។
Cochleoid
Cochleoid Cochleoïde
មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ភ្នំពេញ
អាស័យដ្ឋាន
មហាវិថីម៉ៅសេងទុង ផ្សារដើមគរ ខណ្ឌទួលគក រាជធានី ភ្នំពេញ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
កូក្លេអូអ៊ីត
កូក្លេអូអ៊ីត(Cochleoid)គឺជាខ្សែកោងដែលមានខ្ចង ហើយស្រដៀងនឹងស្រ្តូផូអ៊ីត(strophoid) ដែលត្រូវបានបង្ហាញតាមសមីការប៉ូលែរ
សមីការដេកាត
ឬក៏សមីការប៉ារ៉ាមែត្រ
រឿងក្មេងកំព្រា
រឿង ក្មេងកំព្រា គឺជារឿងព្រេងខ្មែរមួយ។
ឃុំព្រែកស្តី
( Prek Sdey Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្ដាល មាន  ១៥ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាលចាស់= ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៩ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
រឿងកុលាបប៉ៃលិនវគ្គទី៤
ត្រង់នេះ នាងនារីសង្កេតមើលទឹកមុខចៅចិត្រ ឃើញស្ងួតស្រពោនទៅច្រើន ចៅចិត្រសន្សឹមៗងើយមុខមើលទៅមុខនាង ហើយនិយាយថា៖
ចៅចិត្រសំឡឹងមើលភ្នែកនាងនារី ហើយញញឹមយ៉ាងរួសរាយឆ្លើយថា៖
អាកាសនៅបប៉ៃលិន តាមធម្មតាត្រជាក់ជាងស្រុកសង្កែបាត់ដំបងច្រើន បើចួនជាត្រូវរដូវរងាដូចក្នុងវេលានោះ ក៏កាន់តែត្រជាក់ខ្លាំងឡើងទៀតជាច្រើន លុះឮសូរទឹកសន្សើមស្រក់ចុះពីស្លឹកឈើមិនដាច់រយៈ ដួងចន្រ្ទមួយចំហៀងនោះក៏លិចបាត់បាំងដងភ្នំទៅ ខ្យល់ត្រជាក់ក៏កាន់តែបក់ផាត់ខ្លាំងឡើង ជាហេតុនាំឲ្យត្រជាក់ញាក់ដល់បេះដូងកម្លោះក្រមុំទាំងពីរនាក់។ ទើបចៅចិត្រសន្សឹមក្រោកឡើងមើលទៅផ្ទៃមេឃដោយកិរិយាស្រពោនស្រពន់ ហើយនិយាយឡើងថា៖
ឯនាងនារីក្រោកដើរឡើងទៅលើផ្ទះដោយស្រួល ដូចកូនក្មេងដែលប្រដៅបានបែបបទល្អ តែនាងមកនឹកឆ្ងល់ក្នុងចិត្តថា៖ តែនាងក៏គិតយល់ថា៖
លុះដល់ព្រឹកឡើង ចៅចិត្រក៏លីចបដើរចេញទៅធ្វើការជីកត្បូងនាអណ្ដូងត្បូង ត្រង់ទិសខាងកើតដូចសព្វដង ដែលធ្លាប់ធ្វើមករាល់ៗថ្ងៃ បានដើរកាត់មុខផ្ទះធំនោះទៅ ស្រាប់តែឃើញនាងនារី និងលោក ហ្លួងរតនសម្បត្តិ អង្គុយក្នុងរថយន្ត យីហោ រ៉ឺណូត៍ ដែលជារថយន្តសម្រាប់ប្រើទៅទិញអីវ៉ាន់នៅផ្សារសង្កែ ។ ឯតាសុន ជាអ្នកបររថនោះ ខំប្រឹងរវៃទាល់តែបែកញើស ក៏នៅតែមិនឆេះសោះ ដល់យូរពេកណាស់ទើបលោក ហ្លួងស្រែកសួរទៅថា៖
តាសុនគ្រវីក្បាល យកកន្សែងជូតញើសមុខ ហើយជំរាបទៅលោកហ្លួងថា៖
ចៅចិត្រដើរចូលមកជិត លើកដៃសំពះលោកហ្លួង ហើយជំរាបសួរថា៖
នាងនារីសំឡឹងមើលចៅចិត្រមួយភ្លែត ឃើញទឹកមុខដូចជាស្រស់បស់ជាងសព្វថ្ងៃ មានកិរិយាអង់អាចខុសពីកម្មករឯទៀតៗ ។ នាងសួរដោយសេចក្ដីព្រួយ ។ ហើយចៅចិត្របើកគ្របបាំងគ្រឿងយន្តពិនិត្យមើលមួយស្របក់ក៏ញញឹម ហើយនិយាយថា៖
តាសុនចាប់រវៃម្ដងទៀត គ្រឿងយន្តក៏គ្រហឹមគឹកកង មួយរំពេចឡើង អ្នកទាំងអស់គ្នាក៏ញញឹម តាសុនក៏ទៅទះស្មាចៅចិត្រហើយ លាន់មាត់ថា៖
លោកហ្លួង ក៏លាន់មាត់ដោយសេចក្ដីត្រេកអរ ហើយសួរចៅចិត្រថា៖
ចៅចិត្រនឹកត្រេកអរ បង្អោនខ្លួនជំរាបទៅលោកហ្លួងថា៖ ហើយចាប់ចបលើកលីលើស្មា ។