cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
មាស មេត្រី
ដើមហេតុនៃការចូលប្រឡូកវិស័យបទចម្រៀង
នៅឆ្នាំដដែល ពេលយុវតីហួយមាស ប្រឡងឌីប្លូមវគ្គទីមួយធ្លាក់ យុវតីខកចិត្តជាខ្លាំង លែងមានកម្លាំងចិត្ត ចង់ចូលប្រឡងលើកទីពីរ។ កាលនោះ លោកអ៊ឹមសុងសឺម ដែលជាសិស្សច្បង ក៏បានប្រឡងជាប់ធ្វើគ្រូបង្រៀន តែលោកមិនបានចូលធ្វើការ ខាងផ្នែកនេះទេ បែរជា បន្តការងារខាងតន្រ្តីយោធា ក្រសួងឃោសនាការនោះទៅវិញ​ ដ្បិតលោកធ្លាប់បានចូលរួមការងារ នៅទីនោះ តាំងពីនៅរៀនមកម៉្លេះ ម្ល៉ោះ ហើយពុំដាច់អាល័យពីកន្លែងនោះ។ លុះបានដំណឹងថា​ សិស្សប្អូនហួយមាសបាក់ទឹកចិត្ត កើតទុក្ខគេចមុខ មិនជួបនរណា ក៏ចេញទៅ តាមរកនាងឱ្យមកបង្ហាញទេពកោសល្យរបស់នាង តាមរយៈក្រុមតន្រ្តីខេត្ត ដែលចេញផ្សាយស្នាដៃរៀងរាល់សប្តាហ៍ ដើម្បីលើកស្ទួយ កម្លាំងចិត្តនាង។ អាស្រ័យប្រការនោះហើយ ដែលនាំឱ្យយុវតីមានឧិកាសបានបញ្ចេញទេពកោសល្យ របស់ខ្លួន ផ្នែកសំនៀងវោហារ តាមនិស្ស័យសម្បទា​ដែលនាងពេញចិត្តបំផុត​ តាំងពីកុមារភាព​រហូតដល់បានល្បីឈ្មោះពេញខេត្តទាំងមូលក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។ នៅឆ្នាំដដែល ពេលលោកអ៊ឹមសុងសឺមត្រូវផ្លាស់ទៅនៅភ្នំពេញ​ ដើម្បីបណ្តុះអាជីពជាតារាចម្រៀងប្រចាំប្រទេស លោកក៏បានស្វែងរកផ្លូវ ណែនាំសិស្សប្អូនរបស់លោកទៅសិល្បកររៀមច្បងផ្នែកតូរ្យតន្រ្តីនិងវិទ្យុជាតិនៅភ្នំពេញដើម្បីជួយឱ្យពួកគេអាចបន្តការរីកដុះដាលនៅ ភ្នំពេញ ដូចលោកដែរ (នៅក្នុងនោះ មានសិស្សប្អូនហួយមាស ប៉ែនរ៉ន និងរស់ សេរីសុទ្ធា​ ដែលចេញទៅភ្នំពេញបន្តបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំតែ មួយ)។​ ដោយសារទេពកោសល្យឯក គ្មាននរណាធ្វើដូច ពិសេសផ្នែកអត្ថាធិប្បាយ និងផ្នែកចម្រៀងមនោសញ្ចេតនា យុវនារីហួយមាស ក៏បានទទួលការកត់សម្គាល់ពីអ្នកនិពន្ធរៀមច្បង ម៉ាឡៅពី ឱ្យមកសាងថ្នាលជីវិតថ្មីនៅភ្នំពេញនៅឆ្នាំ១៩៦៥​​។
ប្រវត្តិដំបូងនៃជីវិតជាអ្នកផ្សាយវិទ្យុជាតិនិងជាអ្នកចម្រៀង
ពេលយុវតីហួយមាស​បានមកដល់ភ្នំពេញដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ យុវតីយើងបានចូលបម្រើការក្នុងវិទ្យុជាតិជាមួយលោកម៉ា ឡៅពី​ លោកពៅ យូឡេង ដោយមានចេញសម្តែងជាអ្នកអត្ថាធិប្បាយ កម្មវីធីចម្រៀងសម័យ កម្មវិធីល្ខោននិយាយ​ កម្មវិធីវប្បធម៌ជាដើម។ នៅពេលនោះ​ យុវតីបានដើរតួ បញ្ចូលសំឡេងជាមួយលោកមាសគក លោកឃុនប៉ុល អ្នកស្រីយក់ កែម​​ ក្នុងល្ខោននិយាយតាមវិទ្យុ រៀងរាល់ចុងសប្តាហ៍។ ចំណែកខាងចម្រៀង​និងតន្រ្តីសម័យវិញ​ ដំបូងឡើយយុវតីយើង ច្រើនច្រៀងបទទោលតែប៉ុណ្ណោះ ហើយប្រសិនបើច្រៀងចម្រៀងឆ្លើយឆ្លងវិញ​ យុវតីច្រើនតែជ្រើសដៃគូជាមួយលោកអ៊ឹម សុងសឺម ដែលជាសិស្សច្បងរបស់ខ្លួន​ មិនសូវឃើញច្រៀងជាមួយនរណាទៀតឡើយ។​​ ធិតាយើង ប្រកាន់វិន័យខ្ជាប់ខ្ជួនណាស់ មិនសូវច្រៀងឆ្លើយឆ្លងជាមួយបុរសណាទេ រហូតដល់ពេលយុវតីរៀបការមានកូនហើយ ទើបមានចាប់ដៃគូចម្រៀងផ្សេងៗទៀតក្រៅពីលោកអ៊ឹម សុងសឺម។ នោះក៏ដោយសារ យុវតីយើងនៅលីវមានសោភណស្រស់ស្អាត មានការចេះដឹងក៏សមរម្យ​ ​មានសម្ដីសសំដៅនិងមាយាទថ្លៃថ្នូរ ម៉្លោះហើយមាណវី តែងតែបានទទួលនូវការចោមរោម ពីកម្លោះទីក្រុង មិនថាវណ្ណៈណា វ័យណាឡើយ។​ ដូច្នេះ ប្រសិនបើយុវតីមិនប្រយ័ត្នប្រយែងមាយាទ​ របស់ខ្លួនទេ នោះនាងអាចក្លាយជាចំណីរបស់ខ្លាទីក្រុងឥតអំពើពុំខាន។
ប្រវត្តិគ្រួសារពេលរក្សាអាជីព
ប៉ុន្មានខែ បន្ទាប់ពីយុវនារីហួយមាស បានមកដល់ភ្នំពេញ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ​លោកអ៊ុំសុផានុរក្ស (ឈ្មោះហៅក្រៅ យែល) ដែលជាកម្លោះ វាយស្គរដៃឯក មួយរូប នៅអគ្គនាយកដ្ឋានវិទ្យុជាតិប្រចាំភ្នំពេញបានចូលស្តីដណ្តឹងនាង ហើយបានរៀបការតាមប្រពៃណី ដោយមានឪពុកម្តាយ ទាំង សងខាងចងដៃ យ៉ាងពេញចិត្តពេញថ្លើម។ អាពាហ៍ពិពាហ៍នេះបាននាំមក នូវចំណងដៃដ៏ថ្លៃថ្លាមួយ រវាងអ្នកទាំងពីរគឺកូនស្រីដ៏​ស្រស់ ស្អាតឈ្មោះ អ៊ុំសោមាវតី។ ប៉ុន្តែចៃដន្យ ជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍ រវាងគេទាំងពីរ មិនទាន់មានអាយុ គ្រប់បីឆ្នាំផង គេក៏ចែកផ្លូវគ្នាដើរ ដោយ ប្រការគំនិតមាយាទ ចូលគ្នាមិនចុះ។ កាលនោះ មុននឹងលែងលះគ្នា អ្នកស្រីហួយមាស​ បានមកលេងស្រុកកំណើត ហើយបានមកជួប នឹងលោកឪពុកអ្នកម្តាយរបស់ខ្ញុំ ហើយយំជម្រាបលោកថា អ្នកស្រីមានអារម្មណ៍ មិនសប្បាយចិត្ត នឹងជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍ ​ដ្បិតស្វាមី ចូលចិត្តទទួលទានស្រាស្រវឹងជាមួយមិត្តភក្រ្ត ខូចមាយាទ​​ ចួនកាលរហូតដល់វាយស្គរខុសចង្វាក់​ ខានសម្តែង ព្រោះតែស្រវឹងខ្លាំងពេក ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យ គ្រួសាររបស់អ្នកស្រីត្រូវបាក់មុខបាក់មាត់​ ស្រកស្រុតកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ដោយសារស្វាមីមិនរក្សាមាយាទឱ្យថ្លៃថ្នូរសមរម្យ។ ម៉្យាងទៀត លោកសុផានុរក្ស ចេះតែវាយស្គរ មួយមុខប៉ុណ្ណោះ តែមិនចេះច្រៀងទេ។​ កាលបើខានឡើងឆាកសម្តែង លោកសុផានុរក្ស ក៏បាត់បង់ប្រាក់កម្រៃដែរជាហេតុធ្វើឱ្យអ្នកស្រីហួយមាស មានការតានតឹងក្នុងចិត្ត ដ្បិតគ្រួសារអ្នកស្រីបែរជាត្រូវរស់នៅពឹងលើប្រាក់ បៀវត្សរ៍របស់ស្រ្តីជាភរិយាទៅវិញ។
បន្ថែមពីលើនោះ អ្នកស្រីបានស្រដីថា​អ្នកស្រីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តនឹងម្តាយក្មេក ដែលចេះតែមកជំរិតទារប្រាក់រកទិញឡានថ្មីជិះ ព្រោះចង់ មានមុខមាត់នឹងគេ មិនចង់ឱ្យគេមើលងាយថា មានកូនប្រសាជាតារាល្បីឈ្មោះ ប្រចាំនគរហើយ ម្តេចក៏នៅតែក្រដដែល។ ចួនកាល លោកបានខ្សឹបបោះសម្ដីឱ្យអ្នកស្រីញយៗថា ធ្វើការច្រើនមុខល្បីល្បាញស្ទើរស្លាប់ តើលួចលុយយកទៅលាក់ទុក នៅឯណាអស់? ការណ៍ពិត​ អ្នកស្រីមិនសម្បូរប្រាក់កាស ដូចគេគិតស្មាននោះទេ ដ្បិតអ្នកស្រីជាមនុស្សមានសន្តានចិត្ត។ មានកិច្ចការច្រើនណាស់ ដែលអ្នកស្រីពេញចិត្តនឹងជួយធ្វើ តែពុំសូវទារប្រាក់កម្រៃតបមកវិញទេ គឺជួយធ្វើដោយចិត្តសទ្ធាសប្បុរស របស់អ្នកស្រី តាំងពីកំណើត តែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ សាច់ថ្លៃរបស់អ្នកស្រី មិនយល់ទេ ចេះតែគិតថា​ អ្នកស្រីរវល់ច្រើន គឺច្បាស់ជាបានប្រាក់ច្រើន។​ ម៉្យាងទៀត អ្នកស្រី ហួយមាស មានប្រសាសន៍ថា អ្នកម្តាយក្មេក​លោកគិតសង្ស័យ ច្រឡំស្មានថា​ អ្នកស្រីហួយមាស លួចសន្សំប្រាក់ ទុកឱ្យឪពុកម្តាយរបស់ អ្នកស្រី ទើបលោកចេះតែមានពាក្យបោះសម្ដីដាក់នាងមិនសូវលស់ពេល។
លុះអ្នកស្រីវិលត្រឡប់ មកដល់ភ្នំពេញវិញ ស្រាប់តែមានទំនាស់សម្ដីនឹងស្វាមីក្នុងរឿងដដែល គឺរឿងសង្ស័យថា អ្នកស្រីលួចលាក់លុយ ផ្ញើនឹងឪពុកម្តាយរបស់អ្នកស្រី ពុំឱ្យស្វាមីដឹង។ ជម្លោះនេះបានក្លាយទៅជាហិង្សា រហូតដល់អ្នកស្រីហួយមាស ភ័យញ័ររន្ធត់ រត់គេចខ្លួន ចេញពីផ្ទះទាំងយប់ រកសុវត្ថិភាពយ៉ាងទាន់ហន់បំផុត ដ្បិតខ្លាចត្រូវឈឺគ្រាំខ្លួន ដូចអ្នកស្រីរស់ សេរីសុទ្ធា និងលោកសុសម៉ាត់​ ដែលធ្លាប់ កើតមានជាគំរូរួចមកហើយ។ លុះថ្ងៃស្អែកឡើង អ្នកស្រីបានវិលមកផ្ទះ ដើម្បីមកទទួលយកកូន ស្រាប់តែត្រូវគេជេរស្តី អ្នកស្រី លត់ក្រាប សំពះសូមទោស ចំពោះការដែលអ្នកស្រីរត់ចេញពីផ្ទះ ទាំងយប់ចោលកូននឹងប្តី។ កាលបើអ្នកស្រី មិនអាចធ្វើតាមសម្ដី របស់លោកបាន លោកសុផានុរក្សបានជេរស្តី បណេ្តញអ្នកស្រីចេញ សាជាថ្មីម្តងទៀត មិនឱ្យជួបកូនស្រី របស់អ្នកស្រីឡើយ លុះណាតែអ្នកស្រី ព្រម ទទួលកំហុសសិន។ អ្នកស្រីហួយមាស នឹកហួសចិត្តនឹងស្វាមី ដែលមិនព្រមក្រឡេកមើល កំហុសរបស់ខ្លួន ហើយកែប្រែទេ បែរជាទម្លាក់ ទោសកំហុស មកលើអ្នកស្រីទាំងស្រុង ទៅវិញ។ ទីបំផុត អ្នកស្រីក៏បោះជំហាន ចាកចេញទៅ ទាំងទឹកភ្នែក ដោយក្តីអាល័យ ចំពោះបុត្រី តូចក្រូចឆ្មារ មិនទាន់ដឹងក្តីនៅឡើយ។
ការណ៍ពិតទៅ លោកសុផានុរក្ស នៅមានចិត្តស្រឡាញ់ភរិយានៅឡើយ គ្រាន់តែលោកប្រកាន់ឫកឆ្មើងកន្រ្ទើង ជាបុរស មិនព្រមទទួល ស្គាល់ ចំណុចខ្សោយរបស់ខ្លួន ហើយកែប្រែឱ្យល្អជាមកវិញ។ ម្យ៉ាងលោកសង្ឃឹមថា បើលោកនៅឃុំគ្រងកូនស្រីតូច សោមាវតីបាន នោះ ប្រហែលជានៅទាក់ទាញឱ្យភរិយាទន់ចិត្តព្រមចុះចាញ់លោក ហើយវិលត្រឡប់មកសុំទោសលោក ដើម្បីសុំជានា រស់នៅជាមួយគ្នាដូច ដើមវិញ។ ប៉ុន្តែ ការណ៍ពិតខុសស្រឡះពីលោកគិតស្មានទុក។ ម៉្លោះហើយ លោកសុផានុរក្ស ក៏កាន់តែមានចិត្តក្តៅក្រហាយឡើងៗ ពិសេសនៅពេលណាដែលឃើញ បុរសដទៃ សម្តែងភាពគោរពស្និទ្ធស្នាល នឹងអ្នកស្រីហួយមាស ដែលធ្វើមិនដឹងមិនឭ ចំពោះចិត្ត ស្រឡាញ់ និងចិត្តប្រច័ណ្ឌរបស់លោកចំពោះនាង។​ កាលបើអ្នកស្រីជាភរិយា មិនវិលត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ដូចបំណង លោកសុផានុរក្ស ពុំ អាចទទួលនាទីជាមាតា ថែរក្សាកូនស្រីបន្តទៅទៀតបាន ក៏នាំនាងយកទៅផ្ញើ នឹងឪពុកម្តាយរបស់លោកឱ្យជាអ្នកថែទាំនាងជំនួសទៅ។ នៅអំឡុងនោះឯង​​យើងឃើញគូស្រករ ទាំងសងខាង បាននិពន្ធចំរៀង ច្រៀងឌឺដងឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក រហូតដល់ទាំងសងខាងមានគូថ្មី រៀងៗខ្លួន ទើបកំហឹងនោះ ស្រាកស្រាន្តទៅវិញ។​​ បើនិយាយឱ្យពិតទៅ អ្នកស្រីហួយមាស មានការសិក្សា និងការអប់រំគំនិតមាយាទខ្ពស់ ជាង លោកអ៊ុំសុផានុរក្សច្រើនណាស់ ដែលហេតុនាំបណ្តាលឱ្យលោកសុផានុរក្សគិតថា អ្នកស្រីហួយមាស វាយឫកឆ្មើងឆ្មៃ មានការ ប្រកាន់ ចំពោះប្តីច្រើន នៅពេលប្តីមានកំហុស ដោយសម្ដីឬកិរិយាម្តងៗ គឺភរិយាមិនសូវលើកលស់ អធ្យាស្រ័យឱ្យលោកឡើយ។ ទីបំផុត គេទាំងពីរក៏ផ្តាច់ចំណងនិស្ស័យពីគ្នាដោយឥតស្តាយស្រណោះនៅចុងឆ្នាំ១៩៦៨។ កាលនោះកុមារីសោមាវតី ទើបតែមានវ័យប្រមាណ ពីរខួបប៉ុណ្ណោះ។
នៅរវាងដើមឆ្នាំ១៩៦៩ ក្នុងឧិកាសដែល អ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា បានទទួលគោរមងារពីព្រះមហាក្សត្រខ្មែរថា រាជនីសំនៀងមាស ប្រចាំ កម្ពុជា អ្នកស្រីហួយមាស របស់យើង ក៏បានទទួលគោរមងារដ៏ថ្លៃថ្លាមួយថា តារាសំនៀង មាស មេត្រី ប្រចាំវិទ្យុជាតិកម្ពុជា។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនេះ អ្នកស្រីហួយមាស បានទទួលចំណងមេត្រីភាពពីលោកវណ្ណលី កេសរោ​ ដែលជានាយប៉ូលីស មានឋានន្តរស័ក្តិ ឧត្តមមួយរូប ដែលធ្លាប់លួចពេញចិត្តនឹងអ្នកស្រី តាំងពីយូរមកហើយ ហើយដែលតាមជួយជ្រោមជ្រែង លើកទឹកចិត្តអ្នកស្រីរហូតមក។ អ្នកទាំងពីរបានចាប់ដៃគ្នាជាគូជីវិតរស់នៅយ៉ាងសុខក្សេមក្សាន្ត មានសុភមង្គលជាមួយគ្នា​ ដោយបរិបូណ៌គ្មានភាពរកាំរកូសសៅហ្មង ដូចគ្រាមុនទៀតឡើយ។ ថ្វីបើយ៉ាងនេះក៏ដោយ​ ក៏លោកសុផានុរក្ស នៅមិនព្រមព្រលែង អតីតភរិយាពីក្នុងបេះដូង​របស់លោកទេ។ លោកនៅតែតាមច្រៀងដាក់ផ្លែដាក់ផ្កាអ្នកស្រីហួយមាស ម៉្យាងដោយលោក នៅអាល័យ អតីតភរិយាចង់ជានានឹងគ្នាវិញ។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រី ហួយមាស បានសម្រេចចិត្តដាច់អហង្ការមិនត្រឡប់ក្រោយ ទៅឱ្យគេដៀលត្មះ ជេរស្តីដូចសត្វ ក្នុងជីវិតពិត ក្រៅឆាកវេទិកា ឬតាមការ ផ្សាយចម្រៀងតាមវិទ្យុជេរជាសាធារណៈ ទៀតហើយ ហើយអ្នកស្រីក៏សម្រេចចិត្តបែរខ្នង ឈប់ច្រៀងតបត និងលោកសុផានុរក្ស តទៅ ទៀតដែរ ទុកឱ្យលោក ច្រៀងឌឺដងអ្នកស្រី រហូតរសាយចិត្ត ហើយក៏ឈប់ច្រៀងខ្លួនឯងទៅ ដោយគ្មាននរណា​សម្លុតគម្រាម ឬសំណូមពរ ឱ្យឈប់ឡើយ។ ក្រោយមក លោកសុផានុរក្ស ក៏បានរៀបការភរិយាថ្មី រួចក៏បិទវាំងននសាវតារពីអ្នកស្រីហួយមាសរហូតរៀងមក។
រីឯចំណងមេត្រីរវាងលោកកេសរោ និងអ្នកស្រីហួយមាស បានផ្តល់នូវកូនប្រុសពីររូប​ ឈ្មោះ វណ្ណលី ដាលី និងវណ្ណលី ដូដូ ដែលសព្វថ្ងៃ កំពុងរស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។​ ដោយសារកិច្ចការមមាញឹកទាំងស្វាមីនិងភរិយា អ្នកស្រីហួយមាស ក៏បានជួលមេដោះ ឱ្យជួយថែរក្សាកូន នៅពេលអ្នកស្រីចេញទៅបំពេញការងារ។ នៅពេលនោះឯង​ ទើបយើងចាប់ឃើញ អ្នកស្រីហួយមាសចាប់ផ្ដើមច្រៀងចម្រៀងឆ្លើយឆ្លង ជាមួយដៃគូចម្រៀងបុរសច្រើនជាងមុន។ នោះក៏ព្រោះលោកកេសរោ មានការជឿជាក់ទៅលើភរិយា ថាជាមនុស្សថ្លៃថ្នូរម្នាក់នៅក្នុងសង្គម​ ពិតជាមិនប្រព្រឹត្តអ្វីនាំឱ្យអាប់ឱនកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់អ្នកស្រី ឬរបស់លោកជាស្វាមីឡើយ។ នៅពេលនោះដែរ យើងក៏បានឃើញ អ្នកស្រី ហួយមាស មានការងារទទួលខុសត្រូវ មមាញឹកជាងមុន កាន់តែច្រើនឡើងៗជាលំដាប់។
ទឹកដមនៃទេពកោសល្យសម្លេងមាស
ក្រៅពីបំរើការងារ នៅក្រសួងឃោសនាការ ជាអ្នកចម្រៀងផង​ ជាពិធីករផង អ្នកស្រីក៏បានច្រៀងចម្រៀង ផលិតជាថាស​ ឬជាកាែសត ជាមួយក្រុមហ៊ុនឯកជន ជាច្រើន ដូចជា ក្រុមហ៊ុនហេងហេង សញ្ញាចន្ទ័ឆាយា ក្រុមហ៊ុនវ៉ោយហូរ ហាស់សាឡន ពៅស៊ីផូ ពស់មាស ប៉ៃលិន គង្គប៊ុនឈឿន ស៊ិនស៊ីសាមុត មែរប៊ុន​ ឯលប៊ុណ្ណា ក្រុមហ៊ុនកាសែតខ្មែរអាកាសចរណ៍ ។ល។ ទាំងអស់នេះ ជាឈ្មោះក្រុមហ៊ុន ផលិតកាសែតចម្រៀង មិនមែនសមាជិកអ្នកចំរៀង ឬអ្នកនិពន្ធបទភ្លេងទេ។ អ្នកស្រីហួយមាស បានប្រជែងកិត្តិនាម ក្នុងទីផ្សារ ប្រដំប្រសង នឹងអ្នកស្រីប៉ែនរ៉នដែរ​ បន្ទាប់ពីរាជនីសម្លេងមាស រស់សិរីសុទ្ធា។ ដោយសារអ្នកទាំងបី ប៉ែនរ៉ន ហួយមាស រស់សិរីសុទ្ធា មានវ៍យប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ធ្លាប់រៀនអនុវិទ្យាល័យតែមួយ ជាមួយគ្នា ហើយជាអ្នកស្រុកបាត់ដំបង ដូចគ្នាទៀត ទើបអ្នកចម្រៀងទាំងបីរូបនេះ មានចំណងមិត្តភាព ស៊ីខ្សែគ្នាណាស់។ ទាំងនៅក្នុងវិទ្យុជាតិ​​​ ទាំងនៅក្នុងពាណិជ្ជកម្ម ផលិតកាសែតចម្រៀងនៅទីផ្សារ យើងឧស្សាហ៍ឃើញ អ្នកទាំងបីច្រៀងបទចំរៀង រួមគ្នាជាច្រើនបទ រាប់មិនអស់ ជួនច្រៀងតែបីនាក់សុទ្ធ ជួនកាលទៀត ក៏ច្រៀងឆ្លើយឆ្លង នឹងលោកស៊ិនស៊ីសាមុត និងតារាចម្រៀងបុរសដទៃទៀត ដូចជាលោកអ៊ឹងណារី អ៊ិនយេង មាសសាម៉ន។ល។ ស្ទើរតែគ្រប់ក្រុមហ៊ុនផលិតចម្រៀង​ ទាំងឡាយនោះ។
កាលនោះ លោកឪពុករបស់ខ្ញុំ មានមោទនភាព ចំពោះសិស្សរបស់លោកណាស់ ក៏ប្រមូលទិញ នូវគ្រប់កាសែតចម្រៀង ដែលចេញផ្សាយក្នុងទីផ្សារ មកស្តាប់ផង យកមកបង្ហាញសិស្សជំនាន់ក្រោយផង ដើម្បីអោយបានឃើញ ស្នាដៃប្រសើរៗ ទាំងឡាយនោះ ហើយអោយខំដុសខាត់ ទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន ក្រែងលោបានល្បីល្បាញ ដូច្នោះនឹងគេដែរ។ គ្រានោះ ផ្ទះរបស់ខ្ញុំ មានសភាពអ៊ូអរ ជានិច្ច មិនថាថ្ងៃណា ជាថ្ងៃណាទេ។ ស្នូរភ្លេងរណ្តំក្នុងធុងបាស​ លាយឡំនឹងស្គរ ចាប៉ី និងឧបករណ៍ភ្លេង ដែលលោកឪពុករបស់ខ្ញុំ ប្រគំជាមួយសិស្ស បានលាន់រន្ថើន ជាប្រចាំ ដើម្បីជួយរំលត់ ការភ័យខ្លាច​របស់យើង ចំពោះស្នូរគ្រាប់កំភ្លើងធំ ដែលខ្មែរក្រហម ផ្លោងចូលមក រៀងរាល់ថ្ងៃ ព្រោះផ្ទះខ្ញុំ ស្ថិតនៅចំពីមុខ បន្ទាយជើងក្រហម ដែលជាមណ្ឌល ត្រូវខ្មាំងប៉ងបំផ្លាញមុនគេ។ យុគសម័យសាធារណរដ្ឋកម្ពុជា ជាសម័យកាល ដែលខ្មែរផលិតចម្រៀង របស់លោកស៊ិនស៊ីសាមុត រស់សិរីសុទ្ធា ប៉ែនរ៉ន ហួយមាស យ៉ាងច្រើនឥតគណនា គឺមានចេញផ្សាយ ជាកាសែតចម្រៀង លក់ថ្មីៗ រៀងរាល់ខែ ក្នុងកាសែតនិមួយៗ មាន១៦បទ ទៅ៣០បទ តាមការជ្រើសរើស របស់ក្រុមហ៊ុន ផលិតចម្រៀង ដ៏ស្អេកស្កះ ទាំងឡាយនោះ។ ដោយសារតែចំណូលចិត្ត របស់លោកនោះហើយ ទើបខ្ញុំបានឮ បានស្គាល់ទំនុកបទចម្រៀងខ្មែរ ច្រើនរាប់មិនអស់ ថ្វីបើខ្ញុំផ្ទាល់ មិនមែនជាអ្នកចម្រៀងក៏ដោយ ត្បិតខ្ញុំបានជួយកត់ត្រា ទំនុកចម្រៀងទាំងនោះ នៅក្នុងសៀវភៅច្រើនក្បាល ជូនលោកឳពុករបស់ខ្ញុំ​ ដើម្បីបង្រៀនសិស្ស ថែមទាំងធ្លាប់ជួយនិពន្វចម្រៀង បន្ថែមទៀត យ៉ាងច្រើន ជូនលោកផង ដើម្បីផ្ញើទៅភ្នំពេញ។ បទចម្រៀងទាំងនោះ បានត្រូវគេយកទៅ សម្រួលសាថ្មី ហើយក៏បានផ្សាយចេញ កាសែតចម្រៀង បន្តបន្ទាប់ រៀងរហូតមក រហូតដល់ថ្ងៃ១៧មេសា១៩៧៥។
ចំពោះញាតិមិត្តដែលស្គាល់ អ្នកស្រីហួយមាសជិតដិត តែងតែពោលថា​ អ្វីដែលនាំអោយ ពួកបដិវត្តន៍ខ្មែរក្រហម តាមរកយាយីជីវិតអ្នកស្រីនោះ គឺ មួយមកពី អ្នកស្រីជាភរិយា របស់នាយប៉ូលីស បំរើរដ្ឋាភិបាល ដែលប្រឆាំង នឹងខ្មែរក្រហម​ផង ហើយទីពីរ អ្នកស្រីក៏បានចូលរួម ជាមួយកងទ័ព សាធារណរដ្ឋកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំ របស់លោកលន់នល់ ច្រៀងចំរៀងជាតិនិយម ប្រឆាំងនឹងលទ្ធិខ្មែរក្រហម​ ដែលកំពុងឈ្លានពានកម្ពុជា ផ្សាយតាមវិទ្យុជាតិ រាប់មិនអស់ រៀងរាល់ថ្ងៃ ចំនួន៥ឆ្នាំពេញ។​ ចំពោះអ្នកដែលមានប្រវត្តិដូច្នេះ អង្គការបដិវត្តន៍ មិនដែលប្រណី អត់អោន ចំពោះ នរណាម្នាក់ ម្តងណាឡើយ។ រីឯលោកកេសរោ ដែលបាត់ខ្លួនទៅនោះ ក៏ត្រូវសាច់ញាតិសន្មតថា លោកបានត្រូវ អង្គការនាំខ្លួន យកទៅទទួលសម្តេចឪ (ជាភាសាសម្ងាត់ របស់អង្គការ សម្រាប់នាំខ្លួនអ្នកទោស ដែលប្រឆាំង នឹងអង្គការ យកទៅប្រហារជីវិត)។
បទចំរៀងរបស់ អ្នកស្រីហួយមាស ដែលទទួលប្រិយភាព ច្រើនជាងគេ ជាពិសេស ពីសំណាក់ញាតិមិត្ត និងអ្នកគាំទ្រ នៅបាត់ដំបង គឺបទ វាសនាចំការសំរោង វាលសោះខ្យល់ និងសំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ ត្បិតជានិម្មិតរូប របស់ខេត្តបាត់ដំបង។
បទចំរៀងទោលរបស់អ្នកស្រីហួយមាស
(សូមជួយកែសម្រួលនិងបន្ថែមស្នាដៃរបស់អ្នកស្រីហួយមាស តាមការគួរ)
=មើលផងដែរ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្កលមកពីខេត្តបាត់ដំបង
សម្រែក បេះដូង
បទ សម្រែក​បេះដូង ជា​បទ​ដែល​ល្បី​ដំបូង​គេ​បង្អស់​របស់​​អ្នក​ចម្រៀង ខាន់ ជែមស៍។ បទ​នេះ​​​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ អាល់ប៊ុម មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ របស់ផលិតកម្ម​រ៉ក់ ដែល​​ចេញ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៧ កក្កដា​ ២០០៧។ ទំនុកច្រៀង និពន្ធ​ដោយ មាស បូព៌ា និង បទភ្លេង និពន្ធ​ដោយ សួន ពិសិដ្ឋ។
ស្ដាយ ក្រោយ
បទ ស្ដាយ​ក្រោយ ជា​បទ​ល្បី​របស់​ ខាន់ ជែមស៍ ក្នុង អាល់ប៊ុម អូន​ផឹក​ដើម្បី​បង នៃ ផលិតកម្ម​រ៉ក់។ បទ​នេះ​និពន្ធ​បទភ្លេង និង​ទំនុកច្រៀង​​ដោយ​លោក សួន ពិសិដ្ឋ។ បទ​ចម្រៀង​មាន​ន័យ​សោកសង្រែង​ព្រោះ​អ្នក​ជាទីស្រឡាញ់​បាន​ស្លាប់​ចោល​ដោយសារ​តែ​កំហុស​ខ្លួនឯង​ដែល​មិន​យល់​ពី​ជម្រៅ​ចិត្ត​របស់​នាង។
អាថ៌កំបាំងពូជមេឬក្មេរ...
កេ្មរ=កេរ+មេ = កេរមរតករបស់មេ ក/.អតីតកាលនៃនគរនេះគឺ នគរស្រី្ត (នគរមេ ក្មេរ=កេរ+មេ) ដែលមានស្រ្តីជាអ្នកដឹកនាំ ។ នៅក្នុង សាវតាចិន ក្នុង រឿង “ ថាំងចេងចម្លងធម៌” ពួកគេបានដើរឆ្លងកាត់នគរមួយឈ្មោះថា “នគរស្រី្ត” ឬ “ នគរស្រី ល្វោ” សព្វថ្ងៃនេះនៅប្រទេសសៀម (ថៃ) ហៅថា “ល្វោ” ឬ “លពបុរី” ។
ចូរពិនិត្យពន្យល់ពាក្យ
ល្វោ-->ល្វោតល្វន់-->ដំណើរទន់ដូចស្រី្ត
នគរហ៊្វូណន= មកពីក្បាច់គុណចិនមួយ ឈ្មោះថា “កុងហ៊្វូ” ឬ “ក្បាច់កុងហ៊្វូ” វាមានភាពទន់ដូច្នេះហើយបានជាចិនដាក់ឈ្មោះ អ្នកនគរដែលមានតំណើរទន់(ស្រី្ត)នេះថា“ហ៊្វូណន“ ក្នុងឯកសារ ប្រវិត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ។ ដូច្នេះជនជាតិនេះជាអ្នកស្នងមរតករបស់បុព្វជនរបស់ខ្លួនគឺ “មេ” ទើបនៅសម័យនោះគេហៅ អ្នកនៅក្នុងនគរ ថាជា ជនជាតិក្មេរ ដែលនៅសិលាចារិកបុរាណមានសសេរ ពាក្យនេះ ក្មេរ=កេរ+មេ មានន័យ ថាអ្នកស្នងមរកតមេឬកេរតំណែលមេ។
ខ/. ដោយផ្អែកទៅលើការបកស្រាយខាងលើ យើងអាចទាញយកនូវហេតុផលពីអតីតកាលដែលមានទាក់ទងនូវរឿងព្រេងរបស់ក្មែរក្នុងការបង្កើតទឹកដីគឺ “រឿង ព្រះថោង នាងនាគ” មកធ្វើ ការបកស្រាយ បន្ថែម តែពេលនេះ ខ្ញុំពុំលើកពី (ព្រះថោងឡើយ) ព្រោះគាត់គឺជាអ្នកចំណូលថ្មីក្រោយ ដូច្នេះខ្ញុំលើកតែព្រះនាងនាគមកបកស្រាយពន្យល់តែប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រោះព្រះនាងនាគ ជាបុព្វហេតុដែលនាំអោយកើតពាក្យថា (មេ ឬ ក្មេរ ) នេះ ។ ពាក្យ (ព្រះនាងនាគ) បើ យើងមិនមើលការពន្យល់បកស្រាយ ឲ្យបានក្បោះក្បាយ និង ត្រឹមត្រូវនោះទេ នោះប្រាកដ​ជា​នឹងមាន​ការយល់ច្រលំទៅ លើ (សត្វនាគ) ជាមិនខាន ព្រោះមកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះយើងនៅតែច្រលំ ដោយសារតែការមិនបានបំបែកគំនិតក្នុងថ្ម ដែលបុព្វបណ្ឌិតយើងបានឆ្លាក់ចារិកទុកលើប្រាសាទ​ រាប់ពាន់នៅតាម ផ្តែរ សសរ ហោជាង …។ល។ សំរាប់អោយ មនុស្សសម័យក្រោយស្វែងយល់ ។ បើយើងត្រិះរិះពិចារណាតាមហេតុផល ក្នុងទ្រឺស្តី (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) បារមគ្រូនៃយើង យើង ឃើញ​ថា មនុស្សកើតមកពីមនុស្ស តិរច្ឆានកើតមកពីតិរច្ឆាន វាពុំអាចមានមនុស្សកើតកូនមកជាតិរច្ឆានឬតិរច្ឆានកើតកូនមក​​ជាមនុស្សនោះឡើយ។
អាថ៌កំបាំងនៃពាក្យមេ
ឃ/.'តើនគរនេះជានគរមេ ឬ នគរស្រី្ត មែនរឺទេ? តើពាក្យមេនេះ មានអត្ថន័យយ៉ាងណា'?
ខ្ញុំបានពន្យលណែនាំពីខាងដើមរួចហើយថា នគរនេះគឺជានគរស្រី្ត ឬ នគរ មេ ដូច្ចេះពាក្យថា មេ មានន័យថា មុខគេ មុនគេ ឬ ធំជាងគេ ប្រសើរជាងគេ រុងរឿងជាងគេ ជាពិសេសគឺគ្រប់​គ្រង លើ​គេ ។ល។ រហូតក្នុងប្រវតិ្តសាស្រ្តបានរៀបរាប់បញ្ចាក់ប្រាប់ថា៖  នគរ (មេ) ពីអតីតមានស្តេចជាចំណុះអោយរាប់រយប្រទេស  ដែលប្រទេសទាំងនោះតែងតែយកសួយសាអាករមកអោយ គឺ ប្រទេស(មេ) ឬ នគរ (មេ) ព្រះនាងនាគ ដែលជាស្រី្តចម្បង ដូចបានពន្យល់ក្នុងវចនានុក្រមស្រាប់ហើយ ។ ទាំងអស់នេះហើយដែលមកដល់សព្វថ្ងៃ ទំលាប់ជាតិនេះតែងប្រើពាក្យ (មេ) ជា ប្រមុខ ជាធំ (កេរ + មេ =ក្មេរ) សូមទាញយកឧទាហរណ៍មកពន្យល់បញ្ជាក់ខាងក្រោម  ៖
១. ផ្នែកខាងអវៈយវៈ  ប៉ែកខាងធំយើងតែងតែហៅថា មេ ឧ: មេដៃ មេជើង …
២. 	ផ្នែកខាងការដឹកនាំ(ល្អ)  មេគ្រួសារ មេភូមិ មេឃុំ មេស្រុក មេទ័ព មេដឹកនាំ មេបុណ្យ …។ល។
៣. 	ផ្នែកខាងការដឹកនាំ(អាក្រក់) មេចោរ មេពុករលួយ មេខូច មេបន មេធ្មប់ មេបាប…។ល។
៤. 	ផ្នែកខាងគ្រឿងស្រវឹង មេស្រា មេត្រប៉ែ  មេទឹកខ្មេះ មេទឹកត្នោតជូរ …។ល។
៥.	ផ្នែកខាងទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី មេបា …
៦. 	ផ្នែកខាងគ្រឿងសំណង់ មេជាង មេដំបូល មេគ្រែ មេជណ្តើរ …។ល។
៧.	ផ្នែកខាងគណិតវិទ្យា មេលេខ មេនព្វន្ត មេគុណ មែចែក…។ល។
៩. 	ផ្នែកខាងធម៌អាថ៌ មេវត្ត មេកុដិ ធម៌មួយមេ ឬ ពីរមេ …។ល។
១០.	ផ្នែកខាងយុត្តិធម៌ មេធាវី …។ល។
សរុបសេចក្តី មកពាក្យថា (មេ) នេះ  បើបុព្វជននគរពុំមែនជាស្រី្ត ឬ ជាអ្នកដឹកនាំស្រី្ត ធ្វើដូចម្តេចទើបពាក្យនេះអាចបន្យល់ទុករាប់ពាន់ឆ្នាំរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។  ដូចពាក្យមួយទៀត ដែលចាស់ៗតែងតែតំណាលប្រាប់កូនៗ ពេលដែលកំពុងហូបបាយ  គាត់ប្រាប់និងពន្យល់ថាៈ “កូនហូបបាយកុំអោយកំពុប ” ព្រោះត្រូវដឹងគុណព្រះមេ ព្រះមេចិញ្ចឹមមនុស្សមួយនគរ ។ ពាក្យនេះបើយើងមិនដឹងពីអាថ៌កំបាំង នៃពាក្យនេះច្បាស់ទេ មុខជាច្រឡំថាអោយដឹងគុណ (បាយ ឬ អង្ករ) តាមពិតពុំមែនដូច្នោះទេ គឺពួកគាត់ពន្យល់ឲ្យដឹងគុណម្ចាស់ដីម្ចាស់នគរ (ប្រទេស) ព្រោះម្ចាស់នគរនេះបានទុកកេរ្តិដំណែលរបស់គាត់ឲ្យយើងរស់នៅមកដល់ទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះ ដែល (ក្មេរ) តែក្រោយមកក៏ក្លាយជាក្មែរនេះឯង ។ បាយកើតពីស្រូវ  ស្រូវកើត​ពីសំណាប  ឬ សន្ទូងដែលគេយកទៅស្ទូង តើអ្នកស្រែទាំងអស់នោះបានយកសន្ទួងរបស់ ពួកគេទៅស្ទួងឯណា ? គឺពួកគាត់យកវាទៅស្ទូងនៅលើទឹកដែលជាដីកេរមរតករបស់មេនោះឯង ។ បកស្រាយមក​ ដល់នេះ ទើបយើង​យល់ថា ពីមុនយើងតែងច្រឡំថាបាយមានគុណ តែតាមពិតគឺនគរប្រទេសដែលយើងកើត រស់នៅសព្វថ្ងៃនេះទេ ដែលជាអ្នកមានគុណ ព្រោះបុព្វជនមេនេះបានទុកទឹកដី នគរអោយកុលបុត្រកុលធីតាប្រុសស្រី ទាំងអស់ ។
ង/. សរុបសេចក្តីដោយអនុភាពជាធំរបស់ (មេ) ពីអតីតនោះហើយទើបធ្វើឲ្យកូនក្មែរសម័យក្រោយស្គាល់ពាក្យនេះច្បាស់ ព្រោះថា ជាពាក្យក្មែរសុទ្ធៗ សូម្បីតែអ្នកពុំបាន​សិក្សារៀនសូត្រឲ្យ បានត្រឹមត្រូវក៏គង់ស្គាល់ បានដឹង បានឭ នូវពាក្យនេះរត់មាត់ ស៊ាំត្រចៀក អស់ទៅហើយដែរ ។ ដូច្នេះសូមកូនក្មែរទាំងអស់ដែលកំពុងរស់នៅស្នងមរតកមេ អ្នកត្រូវចេះ​ត្រិះរិះពិចារណាវែក​ ញែកស្វែង រកការពិតនៃប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួនមិនត្រូវផ្អែកទៅលើការស្រាវជ្រាវរបស់បរទេសទាំងស្រុងនោះទេ បើយើងពឹងលើបញ្ញាគេ ឬ ខួរក្បាលគេ គេច្បាស់ជាកុហកយើង ឬក៏បំភាន់​ យើងជាមិនខានឡើយ ព្រោះពុំមានជនបរទេសណាម្នាក់ស្រលាញ់ក្មែរ ជាជាងក្មែរស្រលាញ់ប្រទេសខ្លួនឯងនោះទេ  ហើយក៏គ្មានជនបរទេសណាដែលស្មោះត្រង់នឹងយើងនោះដែរ។
ដូច្នេះហើយទើបពួកបរទេសមានសុភាសិតមួយថាៈ បើចង់គ្រប់គ្រងជនជាតិមួយ ឬប្រទេសមួយត្រូវតែធ្វើអោយ ជនជាតិទាំងនោះល្ងង់ ឬ ដេកលក់សិនទើបងាយស្រួលគ្រប់គ្រង ។ ហើយបើ​ ពួកគេចង់គ្រប់គ្រងពូជនាគ ត្រូវតែធ្វើអោយ ពូជនាគនេះក្លាយទៅជាពស់ព្រលិតសិន ទើបងាយគ្រប់គ្រង់ ងាយដឹកនាំ ។ សរុបសេចក្តីដោយសង្ខេបមកយើងអាចយល់ បានច្បាស់ពីការកកើតនៃ ពូជមេ ឬ  ការកកើតនៃពូជនាគ ឬ ប្រទេសនាគដោយការបកស្រាយពន្យល់ដោយត្រួសៗខាងលើ គ្រាន់តែជាគោលគំនិតសំរាប់មិត្តអ្នកអានប្រុសស្រីទុកជាទុនពិចារណា  ។ យើងនឹងធ្វើការ​ ស្វែង​យល់ពីការវិវត្តន៍នៃពាក្យ (មេ ឬ ក្មេរ =កេរ+មេ) ទៅជាពាក្យ ( ក្មែរ =កេរ+ម៉ែ) តាមតំណើរនៃធម្មជាតិដែលខ្ញុំនឹងបកស្រាយពន្យល់ជាបន្ត ។
អាថ៌កំបាំងពាក្យនាគ...
'''ចុះហេតុអ្វីបានជាម្ចាស់នគរ (ក្មេរ) មានឈ្មោះថា ព្រះនាងនាគ ទៅវិញ ? តើព្រះនាងនាគហេតុអ្វីបានជាបង្កើតកូនមកដល់សព្វថ្ងៃនេះជាមនុស្ស?'''
ហេតុដូច្នេះ សូមកុលបុត្រកុលធីតាខ្មែរ ប្រុសស្រីទាំងអស់គ្នា តាមដានពិចារណានូវការ បកស្រាយពន្យល់ពីពាក្យថា (នាគ) នេះ ដែលមានពន្យល់នៅក្នុងវចនានុក្រមរបស់សម្តេចសង្ឃ រាជ ជួន ណាត (ភាគ ១+២)
៣/. នាគ	 ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ (ក៏ហៅថានាគ)
៤ /.នាគ	 ព្រះអរហន្តទាំងអស់ (ក៏ហៅថានាគ)
៥/. នាគ 	 ព្រះអនាគាមិបុគ្គល អរិយថ្នាក់ទីបី (ក៏ហៅថានាគ)
៦/. នាគ 	 ព្រះសោតា ព្រះសកទាគាមី អរិយថា្នក់ទីមួយ ទីពីរ (ក៏ហៅថានាគ)
៧/. នាគ 	 បុគ្គលជាបថុជ្ជនណាមួយដែលមានសេចក្តីអៀនខ្មាស់ ខ្លាចបាបប្រឹងប្រែងរៀកចាកនូវបាបសមាទានសិល ( សិល៥ សិល ៨ សិល ១០…) (ក៏ហៅថានាគ)
៨/. នាគ 	កុលបុត្រដែលមានការធុញទ្រាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែង ហើយមានចិត្តជ្រះថ្លាចូល សាង ផ្នួសបួសជាភិក្ខុសាមណេរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាប្រព្រឹត្តនូវ
ព្រហ្មចរិយធម៌(ធ្វើកូននាគ) (ក៏ហៅថានាគ)
៩/. នាគ 	ពស់ដែលមានអនុភាពចម្បង ដែលធំ (ក៏ហៅថានាគ)
១០/. នាគ         ដំរីដែលមានរូបរាងសាកសមប្រសើរ (ក៏ហៅថានាគ)
១១/. នាគ         ដើមខ្ទីងសំណ (ក៏ហៅថានាគ)
បើតាមការពន្យល់នូវពាក្យខាងលើគឺអត្ថន័យនៃពាក្យ (នាគ) មានរហូតដល់ទៅដប់មួយពាក្យ ដូច្ចេះពាក្យថា (ព្រះនាងនាគ) នៅក្នុងរឿង ឬ ព្រះមាតានាគ តើស្ថិតនៅក្នុងនាគមួយណា? សូមប្រិយមិត្តអ្នកអាន ជាពិសេសគឺ កូនក្មែរប្រុសស្រី ចូរពិចារណាហេតុផលតាមការយល់ឃើញរបស់ខ្លូនចុះ កុំចេះតែជឿទៅលើការបកស្រាយ របស់អ្នកខាងក្រៅ (បរទេស) ក្រៅពីជនជាតិខ្លួន ។
ទន្លេមេគង្គ
រូបភាពតូច|ទន្លេមេគង្គស្ថិតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ រូបភាពតូច|ផែនទីបណ្ដាញខ្សែទឹកនៃទន្លេមេគង្គដែលហូបកាត់ពីប្រទេសចិន មីយ៉ាម៉ា ឡាវ ថៃ កម្ពុជា និង វៀតណាមដែលហូរចាក់ទៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ទន្លេមេគង្គ គឺជាទន្លេវែងជាងគេលំដាប់លេខ១២ នៅក្នុងពិភពលោក។ ទន្លេមេគង្គគឺជាទន្លេដ៏សំខាន់មួយរបស់ពិភពលោក។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ ប្រទេសឡាវ ប្រទេសថៃ ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសវៀតណាម បានបង្កើតគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គឡើង ដើម្បីធ្វើការគ្រប់គ្រង និងការពារធនធានតាមដង់ទន្លេមេគង្គនេះឱ្យមានប្រសិទ្ធិភាព។ នៅឆ្នាំ១៩៩៦ ប្រទេសចិន និងប្រទេសមីយ៉ាម៉ា បានក្លាយជាសមាជិកនៃគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គដូចនេះ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្នមានសមាជិតចំនួន ៦ប្រទេស។ ទន្លេនេះមានប្រវែងប្រហែល ៤២០០គីឡូម៉ែត្រ ដែលឆ្លងកាត់ប្រទេសចំនួន៦ប្រទេសគឺ ប្រទេសចិន ប្រទេសភូមា ប្រទេសថៃ ប្រទេសឡាវ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសវៀតណាម និងហូរចាក់ចូលក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ទន្លេនេះមានទំហំគ្រប់ដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រហែល ២.៦លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ទន្លេមេគង្គជាសរសៃឈាមរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ទន្លេនេះហូរកាត់ខេត្តដូចជា ខេត្តស្ទឹងត្រែង ខេត្តក្រចេះ ខេត្តកំពង់ចាម រាជធានីភ្នំពេញ និងព្រៃវែង ហើយបានបញ្ចប់នៅព្រំប្រទល់វៀតណាម។ ទន្លេមេគង្គបានហូរកាត់ផ្លូវជាតិលេខ១ត្រង់ចំនុចស្ពានអ្នកលឿង។
ឈ្មោះ
ឈ្មោះទន្លេមេគង្គនេះជាភាសាអង់គ្លេសគឺ Mekong ដែលបានមកពីភាសាឡាវ និងភាសាថៃថាម៉ែណាមគង្គ នៅក្នុងភាសាថៃនិងភាសាថៃម៉ែណាមមានន័យថា ម៉ែទឹក ចំណែកពាក្យគង្គ មកពីពាក្យថាគង្គា ដែលមានន័យថា ឬក៏ទឹក។
ទន្លេមេគង្គកម្ពុជា
រូបភាពតូច|ផែនទីប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកនៅប្រទេសកម្ពុជាដែលរួមមានបឹងទន្លេសាប ទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេបាសាក់ នឹងទន្លេមេគង្គក្រោម រូបភាពតូច|ស្ពានអ្នកលឿងឆ្លងកាត់ដងទន្លេមេគង្គ ទន្លេមេគង្គហូរកាត់ប្រទេសកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០គីឡូម៉ែត្រ ដែលចាប់ពីល្បាក់ខោននៃប្រទេសឡាវរហូតដល់ព្រំប្រទល់ប្រទេសវៀតណាម ។ ធារទឹកទន្លេនេះនៅរដូវវស្សាមានទំហំ ៣៤.០០០ម៉ែត្រគូប គឺស្មើនឹងម្ភៃដងនៃធារនៅ រដូវប្រាំង ។ រីឯរបបទន្លេក៏ទៀងទាត់ណាស់ដែរ ។ នៅរដូវប្រាំង ពីខែវិច្ឆិកា ទៅឧសភា ទន្លេសាប ដែលបញ្ចេញទឹកពីបឹងទន្លេសាប ហើយនិងទន្លេមេគង្គ តែងតែនាំទឹកបញ្ចូលគ្នាត្រង់ទន្លេចតុមុខនៅភ្នំពេញ រួចក៏បង្ហូរទឹកនោះទៅតាមដៃទាំងពីរចុះទៅសមុទ្រ ។ នៅរដូវវស្សា ពីខែមិថុនា ដល់ខែតុលា ទឹកដែលបានមកពីការរលាយទឹកកកនៅទីបេ និងពីទឹកភ្លៀង តែងហូរចាក់មកក្នុងទន្លេមេគង្គដោយល្បឿនខ្លាំង ហើយនៅកន្លែងខ្លះទឹកមានកម្រិតកម្ពស់ដល់ ៣០ ម៉ែត្រ។ ជំនន់ដ៏អស្ចារ្យនេះមិនគ្រាន់តែផ្ដល់ទឹកឲ្យពេញបណ្ដាញខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងចាល់ចូលទៅក្នុងបឹងទន្លេសាបទៀតផង។ ជំនន់នេះដំបូងចាប់ផ្ដើមនៅប្រទេសឡាវនៅខែកក្កដា រួចចុះមកក្រោមជាលំដាប់ ហើយជំនន់អតិបរមានៅក្រុងភ្នំពេញនៅដំណាច់ខែកញ្ញា (ទឹកឡើងពី ៧ ទៅ ៩ ម) ។បឹង និងកំហូងទាំងឡាយដែលនៅអមទន្លេមេគង្គ ពីក្រចេះដល់បាណាម មានមុខងារខាងធ្វើឲ្យរបបទន្លេមេគង្គមានភាពទៀងទាត់។ ទឹកឡើង ឬស្រកនៃបឹងកើតមានក្រោយទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រកនៃទន្លេជានិច្ច គឺបឹងតែងតែទាក់ទងជាមួយនឹងទន្លេដោយសារព្រែក។ នៅរដូវទឹកស្រក ព្រែកច្រើនតែស្ងួត រីឯបឹងមានសល់ទឹកជាអប្បបរមា។
ផ្លូវទឹក
ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក ៖ ដោយស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តមានរាងបាតខ្ទះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សំបូរទៅដោយផ្លូវទឹកណាស់។ គេបែងចែកផ្លូវទឹកនេះ ជាបីប្រព័ន្ធគឺ
កីឡាអាស៊ីខាងលិចឆ្នាំ១៩៩៧
កីឡាអាស៊ីខាងលិចលើកទី១ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ប្រទេស អ៊ីរ៉ង់ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៩ ដល់ទៅ២៨ វិច្ឆិកា ១៩៩៧។ មានកីឡាករ៨៥០នាក់និងមន្ត្រីដឹកនាំ​២៣៦នាក់​មកពីប្រទេស១០ចូលរួមប្រកួត​ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡា១៥ប្រភេទ។ ដើមឡើយមានតែបុរសប៉ុណ្ណោះដែលអាចចូមរួមប្រកួត។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
ប្រទេសខ្មែរក្រោមអាណាព្យាបាលភាពបារាំង
'''ក. ប្រភពអត្ថបទ និងគោលបំនងអ្នកសរសេរ''' អត្ថបទនេះត្រុវបានដកស្រង់ទាំងស្រុងចេញពីសៀវភៅ"ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ"ត្រឹង ងា ភាគ ១-២ ព.ស២៥១៧។ហើយសៀវភៅនេះបានចងក្រងឡើងដោយផ្អែកលើឯកសារយោង មួយចំនួនធំដែលភាគច្រើនជាឯកសារពីបរទេស។គោលបំណងក្នុងការសរសេរអត្ថបទនេះឡើង គឺដើម្បីផ្ដល់ការផ្សព្វផ្សាយនូវឯកាសារចំណេះដឹង និងជួយលើកស្តួយវិគីភេឌៀ ជាភាសាខ្មែរយើងឲ្យកាន់តែមានភាពរីកចម្រើនឡើង។
'''ខ. សេចក្ដីផ្ដើម''' ក្រោយពីសម័យអង្គរបានបញ្ចប់ទៅ ប្រទេសខ្មែរចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចូលក្នុងភាពច លាចល ប្រទេសជាតិបែកបាក់កាប់ចាក់គ្នាឯងធ្វើឲ្យប្រទេស ជិតខាងឆ្លៀតឱកាស ឈ្លានពានយកទឹកដី និងគ្រប់គ្រងលើអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្មែរ។ សម័យកាលដ៏ជូរចត់នេះបានអូសបន្លាយរហូតដល់ការគ្រប់គ្រងនៃពួកអាណានិគមនិយបារាំង។ ក្នុងរយៈកាលដែលខ្មែរនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកបារាំនេះគឺជា សម័យកាលមួយដែលវប្វធ៌មអឺរ៉ុបបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងផ្កាប់មុខមកលើខ្មែរ។ អ្វីដែលខ្មែរចាំមិនភ្លេចនោះ គឺការកៀបសង្កត់សង្កិនមកលើខ្មែរ ធ្វើឲ្យសង្គមគ្រួសារខ្មែរជួបប្រទះនូវបញ្ហសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាង ធ្ងន់ធ្ង(អ្នកដែលមានជីវភាពធូរធារតាមបែបខ្មែរបុរាណក្លាយជាក្រក្សត់ គ្រួសារដែលក្រល្មមបអាចរស់បានដោយសុខ ក្លាយជាក្រដុនដាប ឯអ្នកមានក៏ក្លាយជាអ្នកមាន បែបអឺរ៉ុបលែងចេះយោក យល់ជួយគ្នា)។ បារាំងមើលងាយខ្មែរ និងកៀបកខ្មែរ ធ្វើឲ្យខ្មែរមានការក្ដៅក្រហាយហើយស្អប់បារាំងកាន់តែខ្លាំង។ ការត្រួតត្រារបស់បារាំងមកលើខ្មែរជិតមួយសតវត្សរ៍នវក៏មិនបានធ្វើឲ្យ រាស្ដ្រ ខ្មែរដឹងដែរថា តើបារាំងចូលមកគ្រប់គ្រងប្រទេសខ្មែរបាននដោយរបៀបណានោះទេ។ រឿងនេះមានតែថ្នាក់ដឹកនាំជាតិទេទើបបានដឹងពីទំនាក់ទំនងរវាងខ្មែរ និងបារាំង។ តើខ្មែរចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយបារាំងតាំងពីពេលណា?
១.ខ្មែរចាប់ផ្ដើមមានទំនាក់ទំនងជាមួយបារាំង
ព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សារាធិបតីព្រះអង្គដួង ដោយទ្រង់អត់ទ្រាំពុំបាននឹងអំពើរំលោភបំពានទន្រ្ទានយកទឹកដីពីប្រទេសជិតខាង មានយួន និងសៀមនេះ ព្រះអង្គបានសម្រេចព្រះទ័យថាងាករកជំនួយពីមហាអំណាចអឺរ៉ុបណាមួយដើម្បីជួយប្រអង្គ។ នៅឆ្នាំ១៨៥៤ ទ្រង់បានបញ្ជូនមន្ត្រីខ្មែរកាន់សាសនាកាតូលិកម្នាក់ដោយសម្ងាត់ទៅ សិង្ហបុរីដើម្បី នាំយកព្រះសារលិខិតព្រះអង្គទៅឲ្យស្ដេចបារាំងណាប៉ូលេអុងទី៣(Napoléon III)តាមរយៈកុងស៊ុលបារាំង។ នៅឆ្នាំ១៨៥៥រាជទូតបារាំងម៉ុងទីញី(de Montigny) ត្រូវបានចាត់ឲ្យ បំពេញបេសកកម្មជាច្រើននៅឥណ្ឌូចិន និងប្រទេសចិន។ គាត់បានទទួលបញ្ចាពីស្ដេចបារាំងឲ្យធ្វើសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព និងជំនួញជាមួយខ្មែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារ ការធ្វេសប្រហែស និងភាបក្រអឺត ក្រទមរបស់មន្រ្តីបារាំងរូបនេះ ក៏បានដឹងដល់ស្ដេចសៀមជាហេតុនាំឲ្យសន្ធិសញ្ញាបារាំង-ខ្មែរត្រូវចកចានមិនបានសម្រេច។ ព្រះអង្គដួងក៏លះបង់ ចោលនូវព្រះរាជបំណងរបសទ្រង់។ ព្រះអង្គបាន ព្យាយាមផ្ញើរព្រះសារលិខិតជាលើកទី២ ព្រះអង្គបានរំឭកដល់ស្ដេចណាប៉ូលេអុង(Napoléon III)ពីទឹកដីដែលនៅចន្លោះត្រើយ ខាងលិចនៃព្រែកព្រៃនគរ និងពាមគិតទាំងកោះត្រល់ និងកោះ ត្រឡាចពិតជាទឹកដីខ្មែរ។ ចំពោះព្រះសារលិខិតទី២នេះបារាំងមិនបានធ្វើការឆ្លើយតបឡើយ។ ឆ្នាំ១៨៥៦ដោយ ព្រះអង្គទ្រង់វ័យកាន់តែជរា ហើយព្រះតម្រេះពីអនាគតប្រទេសជាតិព្រះអង្គផង ទ្រង់បានសុំយាងព្រះញាតិវង្សានុវង្សចូលមាតុភីមិវិញ និងតែងតាំងព្រះរាជបុត្រាច្បងព្រះនាមអង្គវតី ជាឧបរាជ និងព្រះរាជបុត្រាបន្ទាប់ព្រះនាមស៊ីសុវត្ថិជាព្រះកែវហ្វា។ ហេតុអ្វីបានជាមានអាណាព្យាបាលភាពបារាំងលើទឹកដីខ្មែរ?
ព្រះបាទនរោត្តម
រូបភាពតូច ព្រះអង្គគឺជាអ្នកបន្តទំនាក់ទំនងជាមួយបារាំង ពីព្រះបិតាទ្រង់។ នៅឆ្នាំ១៨៥៩ព្រះបាទហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតីព្រះអង្គដួង សោយទិវង្គតទៅមន្ត្រីនិងព្រាហ្ម្តុបុរោហិតបានយាងព្រះរាជបុត្រាច្បងព្រះអង្គវតីឡើងគ្រងរាជស្នងព្រះបិតានៅរាជធានីឧដុង្គ។ កិច្ចការដំបូងដែលព្រះអង្គត្រូវបំពេញគឺឲ្យដំណឹងទៅស្ដេចសៀមពីការជ្រើសរើសព្រះអង្គឲ្យឡើងគ្រងរាជ។ ស្ដេចសៀមបាន បញ្ជូនមន្ត្រីម្នាក់មករាជធានីដើម្បីនញ្ជាក់ពីការយល់ព្រម និងចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យព្រះសព។
ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា
ការបោះឆ្នោតជាសិទ្ធិនយោបាយ និងជាការទទួលខុសត្រូវដ៍សំខាន់របស់ប្រជាពលរដ្ឋ គ្រប់រូប។
ប្រជាពលរដ្ឋអនុវត្តន៍សិទិ្ធនៃការគ្រប់គ្រងអំណាចដោយខ្លួនឯងតាមរយៈការបោះឆ្នោត ព្រោះនៅក្នុងសង្គមប្រកាន់ប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាពលរដ្ឋជាម្ចាស់ប្រទេស ជាម្ចាស់សិទ្ធិអំណាច ជាអ្នកបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំតាមការពេញចិត្ត និងតាមឆន្ទៈរបស់ខ្លួន។
ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងថ្នាក់ជាតិ និងសហករមូលដ្ឋាន ឬអ្នកដឹកនាំនៅកម្ពុជា ការអនុវត្តន៍គោលការណ៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស និងមានលក្ខណៈជាសកលផង និងមានលក្ខណៈអសកលផង។
១. ការបោះឆ្នោត
អេលីសូយ់
ការបោះឆ្នោត គឺជាពេលវេលាមួយដែលប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបបានសំដែងឆន្ទៈរបស់ខ្លួន ដើម្បីបោះឆ្នោតជ្រើសរើសបេក្ខជនដែលខ្លួនពេញចិត្ត អោយធ្វើជាអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនដោយគិតទៅលើសមត្ថភាពការងារ ទស្សនវិជា្ជក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា និងការបេជ្ញាចិត្តបម្រើសុខសុមាភាពរបស់ប្រជាជន ការខិតខំកសាងប្រទេសជាតិ។
ការបោះឆ្នោត ផ្តល់ឱកាសអោយប្រជាពលរដ្ឋជ្រើសរើសអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួន ឬគណបក្សណាមួយក្នុងចំណោមគណបក្សទាំងឡាយដែលចូលរួមប្រកួតប្រជែងគ្នា ធ្វើជាអ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិ។
អ្នកបោះឆ្នោតអាចបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំដែលគេបោះឆ្នោតអោយពីអាណត្តិមុនទៀត ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកបោះឆ្នោតមិនពេញចិត្តនឹងការងាររបស់អ្នកដឹកនាំក្នុងអាណត្តិមុន គេអាចបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំថ្មីទៀតបាន។ សំឡេងឆ្នោតមួយសន្លឹករបស់អ្នកបោះឆ្នោតមានសារៈសំខាន់បំផុតណាស់ សម្រាប់បេក្ខជនម្នាក់ក៍ដូចជាសំឡេងឆ្នោតសម្រាប់ជួយគណបក្សរបស់បេក្ខជននោះផងដែរ ។
២. សិទ្ធិបោះឆ្នោត
សិទ្ធិបោះឆ្នោត ជាសិទិ្ធមូលដ្ឋាននៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ការអនុវត្តន៍សិទ្ធិបោះឆ្នោតបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ការពង្រឹងគុណភាពនៃការដឹកនាំគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់។ តាមរយៈការបោះឆ្នោតប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិ និងឱកាសបញ្ចេញគំនិតរបស់ខ្លួនដោយសម្ងាត់លើសន្លឹកឆ្នោត ដើម្បីជ្រើសរើសតំណាងដែលមានជាទីទុកចិត្តរបស់ខ្លួនជាអ្នកថ្មី ឬគាំទ្រអ្នកតំណាងចាស់ដែលដឹកនាំល្អអោយបន្តការដឹកនាំជាបន្តទៀត។
អ្នកបោះឆ្នោតមានសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មានអំពីដំណើរការបោះឆ្នោតដោយតម្លាភាព ចូលរួមប្រជុំ និងបញ្ចេញមតិយោបល់ដោយសេរី ដើម្បីពិភាក្សាអំពីបេក្ខជន ឬបេក្ខនារី និងគណបក្សនយោបាយឈរឈ្មោះប្រកួតប្រជែងបោះឆ្នោតតាមឆន្ទៈរបស់ខ្លួន ដោយគ្មានការគំរាមកំហែង គ្មានការបង្ខិតបង្ខំ  គ្មានការភ័យខ្លាច គ្មានអំពើហិង្សា និងគ្មានការទិញសន្លឹកឆ្នោត។ ដើម្បីមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតបាននៅថ្ងៃបោះឆ្នោត  អ្នកបោះឆ្នោតត្រូវទៅចុះឈ្មោះ និងពិនិត្យមើលឈ្មោះក្នុងបញ្ជីពោះឆ្នោតនៅតាមការិយាល័យចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅឃុំ សង្កាត់។
មាត្រា ៣៤ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានៅឆ្នាំ ១៩៩៣  បានចែងថា ៖
៉ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត និងអាចឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោត ៉ ។
ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទដែលមានអាយុយ៉ាងតិច ៖
៉១៨ ឆ្នាំមានសិទិ្ធបោះឆ្នោត។ ២៥ ឆ្នាំអាចឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាតំណាងរាស្រ្ត ក្រុមប្រឹក្សារាធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ឃុំ សង្កាត់។ ៤០ ឆ្នាំអាចឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា។ ៉
៣. ការឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោត
លក្ខខណ្ឌនៃការឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាតំណាងរាស្រ្ត និងជ្រើសតាំងជាសមាជិកមានលក្ខណៈខុសពីលក្ខព្រឹទ្ធសភានៃការឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់និងក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ។ បេក្ខជនដែលឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាតំណាងរាស្រ្តមានលក្ខខណ្ឌស្ទើរតែដូចគ្នានឹងការឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនសមាជិកព្រឹទ្ធសភាដែរ ប៉ុន្តែខុសគ្នាតែកម្រិតអាយុប៉ុណ្ណោះ។
បេក្ខជនឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោតជាជ្រើសតាំងជាតំណាងរាស្រ្ត និងសមាជិកព្រឹទ្ធសភាត្រូវមាន ៖សញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតអាយុ ២៥ ឆ្នាំចំពោះបេក្ខជនតំណាងរាស្រ្ត ហើយអាយុ ៤០ឆ្នាំចំពោះបេក្ខជនសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ដោយគិតដល់ថ្ងៃបោះឆ្នោតសិទ្ធិបោះឆ្នោត និងមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោត​​ ទីលំនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការតែងតាំងពីគណបក្សនយោបាយដែលបានចុះបញ្ជីឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត។
រីឯបេក្ខជនដែលត្រូវឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ និងក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ត្រូវមានលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រាម។
៣.១. ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់
បេក្ខជនដែលឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ ត្រូវ ៖​
៤. ការចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត
ការចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត ជាភារកិច្ចរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ។ គណៈកម្មាធិការនេះរៀបចំចាត់ចែងការងារផ្សេងៗសម្រាប់ចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត រៀបចំបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត និងរៀបចំដំណើរការទូទៅនៃការបោះឆ្នោត។
ដើម្បីមានសិទិ្ធបោះឆ្នោតបាន ប្រជាពលរដ្ឋទាំងពីរភេទត្រូវមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត និងមានប័ណ្ណបោះឆ្នោត ឬវិញ្ញបនបត្រជំនួសប័ណ្ណបោះឆ្នោត។ ដូចនេះ ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗរូបត្រូវទៅចុះឈ្មោះ និងតាមដានពិនិត្យឈ្មោះរបស់ខ្លួន នៅក្នុងបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតអោយបានទៀងទាត់នៅរៀងរាល់មុនពេលបោះឆ្នោតម្តងៗ។
ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទដែលមានសិទិ្ធអាចចុះឈ្មោះក្នុងបញ្ជីអ្នកបោះឆ្នោតអោយ និងអាចទទួលបានប័ណ្ណបោះឆ្នោតបាន ត្រូវបំពេញលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោម ៖​
អ្នកគ្រប់អាយុបោះឆ្នោតត្រូវទៅសុុំចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត ហើយដើម្បីចុះឈ្មោះបាន គេត្រូវបង្ហាញឯកសារមួយចំនួនដូចជា សំបុត្រកំណើតដែលមានបញ្ជាក់ពីសញ្ជតិខ្មែរ ឬអត្តសញ្ញប័ណ្ណ ឬឯកសារផ្សេងៗទៀត ដែលកំណត់ដោយគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត។ ពេលអ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតរួចហើយ គេនឹងបញ្ចូលឈ្មោះរបស់អ្នកទៅក្នុងបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត នៅថ្ងៃបោះឆ្នោតមន្រ្តីរៀបចំការិយាល័យបោះឆ្នោតនឹងប្រើបញ្ជីឈ្មោះនោះ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត។ ប្រសិនបើអ្នកបោះឆ្នោតមិនមានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតទេ នោះគេមិនអាចមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតបានឡើយ។ ដូចនេះ ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗរូបដែលមានលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការចូលរួមបោះឆ្នោតត្រូវតែទៅការិយាល័យរៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងភូមិ ឬឃុំ ឬទីកន្លែងដែលគេកំណត់សម្រាប់តំបន់នោះ ដើម្បីចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត។
៥. ដំណើរការបោះឆ្នោត
ដើម្បីអនុវត្តន៍របបនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្សអោយបានជោគជ័យនោះ ការរៀបចំដំណើរការបោះឆ្នោត ត្រូវតែប្រព្រឹត្តទៅដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៏ តម្លាភាព គា្មនការបំភិតបំភ័យ គ្មានការគំរាមគំហេង គ្មានការទិញទឹកចិត្ត និងប្រព្រឹត្តទៅដោយទៀតទាត់ពេលវេលា។ ដើម្បីធានាដល់ការដំណើរការបោះឆ្នោត គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតដែលមានសមត្ថកិច្ចគ្រប់គ្រងរាល់ការបោះឆ្នោត បានអនុម័តគោលការណ៍មួយចំនួនដែលស្របតាមច្បាប់បោះឆ្នោត សម្រាប់ណែនាំដល់គណបក្សនយោបាយ បេក្ខជនឈរឈ្មោះអោយគេបោះឆ្នោត និងអ្នកបោះឆ្នោតអោយប្រតិបត្តិតាម និងគួរចៀសវាងអ្វីខ្លះដែលផ្ទុយនឹងច្បាប់បានកំណត់។ មធ្យោបាយមួយទៀតដែលអាចធានាអោយការបោះឆ្នោតប្រព្រឹត្តទៅបានដោយត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៏ និងតម្លាភាព គឺត្រូវមានអ្នកសង្កេតការណ៍អព្យាក្រឹត្យមិនលំអៀង និងមិនជ្រៀតជ្រែកទៅក្នុងការដឹកនាំ និងការរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយប្រការណាមួយោឡើយ។
ជាធម្មតា ការិយាល័យបោះឆ្នោតនីមួយៗបានត្រូវរៀបចំឡើងនៅតាមកន្លែងផ្សេងៗដែលមានកំណត់នៅក្នុងច្បាប់ដូចជា នៅតាមសាលារៀន ឬអគារសាធារណៈផ្សេងៗ។ អ្នកបោះឆ្នោតម្នាក់ៗ ត្រូវទៅបោះឆ្នោតនៅតាមការិយាល័យបោះឆ្នោតដែលគេកំណត់ទុកនៅតាមទីកន្លែងដែលគេរស់នៅ។
នៅថ្ងៃបោះឆ្នោត គ្រប់ការិយាល័យបោះឆ្នោតនៅទូទៅប្រទេស ត្រូវបានគេបើកទ្វារចាប់ពីម៉ោង ៧ រហូតដល់ម៉ោង ៣ ល្ងាច។ ពេលចូលមកដល់ការិយាល័យបោះឆ្នោត អ្នកបោះឆ្នោតត្រូវបង្ហាញប័ណ្ណបោះឆ្នោតរបស់ខ្លួនដល់មន្រ្តីការិយាល័យរៀបចំការបោះឆ្នោត ដើម្បីអោយគេផ្ទៀងផ្ទាត់ឈ្មោះរបស់ខ្លួនជាមួយនឹងបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត។ បន្ទាប់ពីបានពិនិត្យឃើញត្រឹមត្រូវហើយ អ្នកបោះឆ្នោតនឹងទទួលបានសន្លឹកឆ្នោតពីមន្រ្តីការិយាល័យរៀបចំការបោះឆ្នោត រួចដើរទៅបន្ទប់សម្ងាត់តែម្នាក់ឯង ដែលពេលនោះអ្នកអាចជ្រើសរើសយកគណបក្សណាមួយដែលខ្លួនពេញចិត្តដោយគូស  ឬ  នៅពីមុខឈ្មោះគណបក្សដែលមាននៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត បន្ទាប់មក គេយកសន្លឹកឆ្នោតដែលគូសដោយសម្ងាត់រួចហើយនោះទៅដាក់ក្នុងហិបឆ្នោត។
ក្រោយពីបានបញ្ចាប់ការបោះឆ្នោត នៅតាមការិយាល័យបោះឆ្នោតនីមួយៗ មន្រ្តីការិយាល័យរៀបចំការបោះឆ្នោតទាំងអស់ រៀបចំរាប់សន្លឹកឆ្នោតនិងធ្វើកំណត់ហេតុនៃការបោះឆ្នោត រួចហើយបញ្ចូនទៅគណៈកម្មាធិការរាជធានីខេត្តរៀបចំការបោះឆ្នោត។ គណៈកម្មាធិការរាជធានីខេត្តរៀបចំការបោះឆ្នោតនេះដឹកជញ្ជូនសន្លឹកឆ្នោត និងធ្វើកំណត់ហេតុដែលបានមកពីការិយាល័យបោះឆ្នោតនីមួយៗ បន្តទៅគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ដើម្បីបូកសរុបលទ្ធផលដែលគេបានផ្ញើរមកពីការិយាល័យបោះឆ្នោតផ្សេងៗនៅទូទាំងប្រទេស។ ក្រោយពីបានពិនិត្យលទ្ធផល កំណត់ហេតុ និងដោះស្រាយបណ្តឹងតវ៉ាពីគណបក្សនានាចប់សព្វគ្រប់រួចហើយ ទើបគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត រៀបចំការប្រកាលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនោះជាផ្លូវការ។
6. ការបោះឆ្នោតជាសកល និងអសកល
តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស នាថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ បានតម្រូវឱ្យព្រះរាជណាចក្រកម្ពុជា រៀបចំការបោះឆ្នោតជាសកលដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះបង្កើតស្ថាប័ន គ្រប់គ្រងប្រទេស និងកសាងនីតិរដ្ឋ។  ក្រោមកិច្ចរៀបចំរបស់អាជ្ញាធរបណ្តោះអាសន្ននៃអង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំនៅកម្ពុជាហៅកាត់អ៊ុនតាក់ (UNTAC) ការបោះឆ្នោតជាសកលលើកដំបូង បានប្រព្រឹត្តិឡើងកាលពី ថ្ងៃទី ២៣ ដល់ ថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយសភាធម្មនុញ្ញមួយ បាននិមិត្តឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៣ ដើម្បី តាក់តែងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដែលត្រូវបានសភាអនុម័ត នៅថ្ងៃទី ២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣ បានផ្តួចផ្តើមឱ្យមានការបោះឆ្នោត ៤ ប្រភេទ ៖
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មកព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលធ្លាប់បានរៀបចំឡើងជាការរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងថ្នាក់ និងថ្នាក់មូលដ្ឋានជាបន្តបន្ទាប់រហូតមក។ ដើម្បីផ្តល់សិទ្ធិដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការជ្រើសរើសអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនអោយបំពេញការងារ ចាត់ ចែងដឹកនាំការអភិវឌ្ឍសង្គមជាតិ និងបំពេញការងារចាត់ចែងការងារដឹកនាំនៅតាមមូលដ្ឋាន ។  ក្នុងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតកន្លងមកនេះ ការបោះឆ្នោតខ្លះប្រព្រឹត្តទៅតាមលក្ខណៈសកល និងការបោះឆ្នោតខ្លះទៀតប្រព្រឹត្តទៅតាមលក្ខណៈអសកលដូចដែលបានកំណត់នៅក្នុងច្បាប់បោះឆ្នោត។
៦.១. ការបោះឆ្នោតជាសកល
ការបោះឆ្នោតត្រូវបានរៀបចំតាមបែបជាសកល និងជាអសកល។  ដោយឡែកសម្រាប់      ការបោះឆ្នោតជាសកល គឺជាដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតមួយដែលប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗរូប និងអ្នកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត គឺសំដៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទ ដែលមានអាយុចាប់ពី ១៨ ឆ្នាំ ឡើង និងមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតដោយមិនប្រកាន់មុខងារ តួនាី ឋានៈអ្វីឡើយ នឹងលើកលែងតែមានហេតុផលមួយចំនួនដែលច្បាប់បានកំណត់ដូចជា      ករណីជនវិកលចរិតជាដើម។ផ្អែកតាមច្បាប់បោះឆ្នោត ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត និងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ គឺជាការបោះឆ្នោតជាសកលដោយមានការចូលរួចផ្ទាល់ពីប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ។
៦.១.១. ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត
ការបោះឆ្នោតជ្រើសតំាងតំណាងរាស្រ្ត នឹងប្រារព្វឡើងនៅថ្ងៃអាទិត្យ រៀងរាល់ ៥ ឆ្នាំម្តង (កាលបរិច្ឆេទផ្លូវការនឹងផ្សព្វផ្សាយ ១ ឆ្នាំ មុនថ្ងៃបោះឆ្នោត)។ តាមប្បញ្ញត្តិណែនាំ ការបោះឆ្នោតនេះនឹងប្រព្រឹត្តិទៅតាមបែបសកល សម្ងាត់ សេរី ពហុបក្ស។ ថ្ងៃបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តនឹងត្រូវរៀបចំនៅថ្ងៃអាទិត្យ ចាប់ពីម៉ោង ៧ ព្រឹក រហូតដល់ម៉ោង ៣ ល្ងាច។ អ្នកបោះឆ្នោតដែលស្ថិតក្នុងការិយាល័យបោះឆ្នោត ឬក្នុងបរិវេណខាងក្នុង អាចបោះឆ្នោតបានទោះបីជាហួសម៉ោង ៣ ល្ងាច។ ចំនួនអាសនៈ ១២៥       នឹងត្រូវធ្វើការបែងចែកទៅតាមប្រព័ន្ធ ​សមាមាត្រដោយយករាជធានី និងខេត្តជាមណ្ឌល ហើយត្រូវបែងចែកអាសនៈតាមរូបមន្តមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត ដែលផ្អែកតាមចំនួនអាសនៈ និងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតតាមមណ្ឌល។
យុទ្ធនាការនៃការឃោសនាបោះឆ្នោត ការឃោសនាបោះឆ្នោតនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តមានរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ ហើយគ្រប់សកម្មភាពនៃការឃោសនាបោះឆ្នោតត្រូវបញ្ចប់ ២៤ ម៉ោងមុនថ្ងៃបោះឆ្នោត។ គណបក្សនយោបាយមិនបានតម្រូវឱ្យប្រកាសហិរញ្ញវត្ថុពេលឃោសនាបោះឆ្នោតជាសាធារណៈទេ។
៦.១.២ . ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់
ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ នឹងរៀបចំឡើងនៅថ្ងៃអាទិត្យ រាល់ ៥ ឆ្នាំម្តង (កាលបរិច្ឆេទផ្លូវការ ត្រូវកំណត់ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី តាមសំណើរបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ហើយត្រូវប្រកាសយ៉ាងតិច ៩ ខែ មុនថ្ងៃបោះឆ្នោត )។ ការបោះឆ្នោត ប្រកាន់យកយន្តការសកល សម្ងាត់ ហើយបែងចែកអាសនៈតាមប្រព័ន្ធ សមាមាត្រ ដោយត្រូវបែងចែកអាសនៈតាមរូបមន្តមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត ដែលផ្អែកតាមចំនួនអាសនៈ និងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតតាមមណ្ឌល (មណ្ឌលបែងចែកអាសនៈមាន ១.៦២១ មណ្ឌល ឬឃុំ សង្កាត់) ។ ចំនួនអាសនៈនៃក្រុមប្រឹក្សាឃុំ/សង្កាត់ក្នុងមណ្ឌលនីមួយៗមានចាប់ពី៥ ទៅ ១១ អាសនៈ ផ្អែកតាមចំនួនប្រជារាស្ត្រ និងភូមិសាស្រ្តរបស់ខ្លួន។ ការិយាល័យបោះឆ្នោតត្រូវបើកនៅម៉ោង ៧ នាទី រហូតដល់ ម៉ោង ៣ នាទី។
យុទ្ធនានៃការឃោសនាបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ ការឃោសនាបោះឆ្នោតនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ មានរយៈពេល ១៥ ថ្ងៃ ហើយគ្រប់សកម្មភាពឃោសនាត្រូវបញ្ឈប់ ២៤ ម៉ោង មុនថ្ងៃបោះឆ្នោត។
បេក្ខជនមានសិទ្ធិឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត លក្ខខណ្ឌនៃការឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់អាចឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឱ្យគេបោះឆ្នោតបាន បេក្ខជនត្រូវមាន ៖
៦.២. ការបោះឆ្នោតជាអសកល
ការបោះឆ្នោតអសកល អ្នកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត គឺជាតំណាងឆន្ទៈរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងសមាជិកក្រុមបឹ្រក្សាឃុំ សង្កាត់ទាំងអស់ក្នុងតំណែង។ការបោះឆ្នោតទាំងអស់ សុទ្ធតែអនុញ្ញាតឱ្យ គណបក្សនយោបាយ អង្គការជាតិ និងអន្តរជាតិចូលរួមសង្កេតការណ៍។ ទោះបីជាយ៉ាងណា តាមច្បាប់ដែលមានស្រាប់បច្ចុប្បន្នគ្រប់មន្រ្តីជាប់ឆ្នោតទាំងអស់នឹងបាត់បង់មុខតំណែង ប្រសិនបើសាមីខ្លួនបាត់បង់សមាជិកភាពពីគណបក្សនយោបាយរបស់ខ្លួន។ ការបោះឆ្នោតជាអសកល គឺជាដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតមួយដែលមានលក្ខណៈខុសពីការបោះឆ្នោតជាសកលពីព្រោះប្រជាពលរដ្ឋជាទូទៅមិនមានសិទ្ធិទៅបោះឆ្នោតបាននោះទេ។ដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតនេះ អាចចូលរួមបានតែតំណាងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនដែលគេបានកំណត់ទុលជាស្រេចដូចមានចែងនៅក្នុងគ្រប់ច្បាប់បោះឆ្នោត។   ការបោះឆ្នោត ជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ និងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភាគឺជាការបោះឆ្នោតអសកល។ អ្នកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា គឺមានតំណាងរាស្រ្តចំនួន ១២៣ រូបក្នុងតំណែង និងសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ទាំងអស់ក្នុងតំណែង  រីឯអ្នកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ គឺមានតែសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ នៅក្នុងតំណែងតែប៉ុណ្ណោះ។​
៦.២.១. ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ
ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ខុសពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត និងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ/សង្កាត់ដែលប្រកាន់យកលក្ខណៈសកល បោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាមួយនេះធ្វើឡើងដោយការបោះឆ្នោតអសកល សម្ងាត់ និងមិនចំពោះ។ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សា ធ្វើឡើងនៅថ្ងៃអាទិត្យ រាល់ ៥ឆ្នាំ ម្តង (កាលបរិច្ឆេទជាក់ស្តែង កំណត់ដោយនាយករដ្ឋមន្រ្តី តាមសំណើរបស់រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ)។ ការបែងចែកអាសនៈតម្រូវតាមប្រព័ន្ធសមាមាត្រ ដោយត្រូវបែងចែកអាសនៈតាមរូបមន្តមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត ដែលផ្អែកតាមចំនួនអាសនៈ និងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតតាមមណ្ឌល។ អាសនៈនៃក្រុមប្រឹក្សាមានចាប់ពី ៧ ដល់ ២១ អាសនៈ ចំនួនជាក់ស្តែងនៃសមាជិកក្រុមប្រឹក្សានីមួយនីមួយ កំណត់ដោយអនុក្រឹត្យ ដែលនឹងផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងតិច ១២០ ថ្ងៃ មុនពេលផុតអាណត្តិរបស់ក្រុមប្រឹក្សា ដូចជា ៖
បេក្ខជនមានសិទ្ធិឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត លក្ខខណ្ឌនៃការឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ អាចឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឱ្យគេបោះឆ្នោតបាន បេក្ខជនត្រូវមាន ៖
៦.២.២. ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា
ដូចជាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ដែរ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភាត្រូវបោះឆ្នោតតាមបែបអសកល មិនចំពោះ សម្ងាត់ (បោះឆ្នោតនៅថ្ងៃអាទិត្យ សប្តាហ៍ទី ៨ មុនចប់នីតិកាល លើកលែងករណីសង្រ្គាម ឬកាលៈទេសៈពិសេស ដែលមិនអាចបោះឆ្នោតបាន)។ ព្រឹទ្ធសភាមានអាណត្តិ ៦ ឆ្នាំ (ចប់នីតិកាលនៅពេលព្រឹទ្ធសភាថ្មីចូលកាន់តំណែង)។ អាសនៈត្រូវ បែងចែកតាមប្រព័ន្ធសមាមាត្រយករូបមន្តមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុតដែលផ្អែកតាមចំនួនអាសនៈ និងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតតាមមណ្ឌលបោះឆ្នោត ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា មណ្ឌលបោះឆ្នោតត្រូវរៀបចំជា ភូមិភាគ ៖
សមាជិកព្រឹទ្ធសភាមានយ៉ាងច្រើន ស្មើពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសមាជិករដ្ឋសភាទាំងមូល (ក្នុងនោះសមាជិក ២ រូប តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ សមាជិក ២ រូប ត្រូវរដ្ឋសភាជ្រើសតាំងតាមមតិភាគច្រើន សមាជិកព្រឹទ្ធសភាឯទៀតត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយការបោះឆ្នោតអសកល) ការបោះឆ្នោតប្រព្រឹត្តិទៅចាប់ពីម៉ោង ៧ នាទី រហូតដល់ម៉ោង ៣ នាទី (អ្នកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតដែលស្ថិតក្នុងការិយាល័យបោះឆ្នោត ឬក្នុងបរិវេណខាងក្នុង អាចអនុញ្ញាតឱ្យបោះឆ្នោត ក្រោយម៉ោង ៣ នាទីបាន) ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើអ្នកបោះឆ្នោតទាំងអស់ដែលមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជី បោះឆ្នោតបានបោះឆ្នោតគ្រប់គ្នាហើយ គណៈកម្មការការិយាល័យបោះឆ្នោត អាចប្រកាសបញ្ចប់ការបោះឆ្នោតមុនម៉ោង ៣ នាទី បាន។
បេក្ខជនមានសិទ្ធិឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត លក្ខខណ្ឌនៃការឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតអោយគេបោះឆ្នោតជ្រើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ អាចឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនឱ្យគេបោះឆ្នោតបាន បេក្ខជនត្រូវមាន ៖
៧. សារៈប្រយោជន៍នៃការបោះឆ្នោត
អំនាចនយោបាយដឹកនាំប្រទេសតាមបែបក្របខ័ណ្ឌប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស នៅក្នុងប្រទេសនីមួយៗស្តែងឡើងតាមរយៈការបោះឆ្នោតប្រកបទៅដោយសេរី យុត្តិធម៏ តម្លាភាព និងស្មើភាព។ល។ សន្លឹកឆ្នោតមួយសន្លឹករបស់ម្ចាស់ឆ្នោត គឺជាការកំណត់ជោគវាសនារបស់ប្រទេសជាតិ និងមានសារៈប្រយោជន៍ដល់ជាតិ និងសារៈប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯងផង។
មោទនភាព ជា ខ្មែរ
បទ មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ ជា​បទ​ស្ថិត​ក្នុង​លេខរៀង​ទី១ នៃ អាល់ប៊ុម មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ របស់ផលិតកម្ម​រ៉ក់ ចេញ​ថ្ងៃ​ទី ៧ កក្កដា ២០០៧ ដែល​ជា​បទ​​ពេញនិយម​យ៉ាង​ខ្លាំង ព្រោះ​អត្ថន័យ​និយាយ​ពី​មោទនភាព​​របស់​គេ ដែល​បាន​កើត​លើ​ទឹកដី​​អតីត​មហានរគរ​ខ្មែរ ដែល​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​យ៉ាង​សប្បូរ​បែប។ បទ​នេះ​និពន្ធ​ទំនុកច្រៀង​ដោយ​លោក មាស បូព៌ា និង​និពន្ធ​បទភ្លេង​ដោយ​លោក សួន ពិសិដ្ឋ និង​ច្រៀង​រួម​គ្នា​ដោយ​តារាចម្រៀង​របស់​ផលិតកម្ម​រ៉ក់ មាន លោក ខាន់ ជែមស៍, លោក ទិត្យ វិច្ឆិកា, លោក សុភា វណ្ណដា, លោក មាស សុបញ្ញា, លោក ម៉េង ប៊ុនលី, លោក ឈុំ រតនា, កញ្ញា សន សុលីនកា និង កញ្ញា ឱក សុគន្ធកញ្ញា។
អត្ថបទចម្រៀង
បន្ទរ១. សម្រស់​អង្គរ​ដ៏​ល្អ​សែន​ប្រណិត នេះ​ជា​គំនិត​ស្នាដៃ​របស់​ខ្មែរ ដូច្នេះ​កុលបុត្រ​សូម​ជួយ​រក្សា​ថែ មោទនភាព​ខ្មែរ ត្រូវ​តែ​មាន​សង្ឃឹម ។
បន្ទរ២. ខ្មែរ​យើង​ជា​ពូជ​អ្នក​សាង​អង្គរ កសាង​ពី​ថ្ម ល្អ​​ល្អះ​លើស​អ្វី​ៗ ត្រូវ​​មាន​អំណត់ ព្យាយាម​ថ្លាថ្លៃ កំពូល​ប្រាំ​មាន​ន័យ កំពូល​បញ្ញា​ញាណ ។
១. យើង​ទាំង​អស់​គ្នា សំណាង​ខ្លាំង​ណាស់ ទាំង​ក្មេង​ទាំង​ចាស់ បាន​កើត​មក​ជា​កូន​ខ្មែរ មាន​គ្រប់​វណ្ណៈ ក្រុង ចំការ​ស្រែ ក្រោម​ពន្លឺ​ខែ លើ​ដែន​ដី​សុវណ្ណភូមិ ។
ច្រៀងរាប់. ក្នុង​ទឹក​មាន​ត្រី ក្នុង​ដី​មាន​រ៉ែ លើ​ដី​មាន​ស្រែ មាន​ដំណាំ​ដាំ​ដុះ បន្លែ​បង្ការ មហា​ចំរុះ មាន​ភ្នំ​មាន​ជ្រោះ មាន​កន្លែង​កំសាន្ត ហេ… ។
បន្ទរ៣. មាន​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ដ៏​ថ្កើង​ថ្កាន ប្រាសាទ​បូរាណ​តូច​ធំ ប្រាសាទ​អង្គរ តាព្រហ្ម បាយ័ន​សំងំ បន្ទាយ​ស្រី​ថែ​កាយ ។
បន្ទរ៤. ក្បូរក្បាច់​រចនា​សោភា ប្រទេស​នានា ចូល​មក​ទស្សនា គេ​កោត​ស្ញប់ស្ញែង​ស្នាដៃ​ដូនតា គំនិត​បញ្ញា ចេះ​ច្នៃ​ប្រឌិត ។
បន្ទរ១ - បន្ទរ២ - ភ្លេង
៣. សូម​ព្រលឹង​បុព្វបុរស​ខ្មែរ កុំ​មាន​គេចកែ ចូល​មក​សណ្ឋិត ដល់​ខ្មែរ​គ្រប់​រូប​ចេះ​មាន​គំនិត មោទនភាព​ពិត​មហា​គ្រួសារ​ខ្មែរ ។
មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ (៨ដង)
បន្ទរ១ - បន្ទរ២ - បន្ទរ១ - បន្ទរ២
មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ
ការិយាល័យសហព័ន្ធស៊ើបអង្កេត
ការិយាល័យសហព័ន្ធស៊ើបអង្កេត (FBI (អេហ្វប៊ីអាយ): Federal Bureau of Investigation) ជាភ្នាក់ងារសើបការដ៏ចំបងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ។
គោលដៅរបស់FBI
ឥឡូវនេះគោលដៅសើបអង្គេតបំបង របស់FBI គឺ៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបាន បើកសម្ភោធជាផ្លូវការនូវការិយាល័យអនុព័ន្ធច្បាប់ និងកិច្ចសន្យាដែលជាសាខារបស់ ការិយាល័យសហព័ន្ធស៊ើបអង្កេត (អេហ្វប៊ីអាយ) ស្ថិតនៅក្នុងស្ថានទូតអាមេរិក ប្រចាំនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍្ត ទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ ក្រោមអធិបតីនាយកការិយាល័យសហព័ន្ធស៊ើបអង្កេត លោកRobert Mueller ។
សេវាសាធារណៈ
សេវាសាធារណៈ គឺជាសេវាកម្ម ដែលបានផ្ដល់ដោយដោយរដ្ឋាភិបាល ទៅកាន់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងដែនដីសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន ដោយផ្ទាល់ (តាមរយៈវិស័យសាធារណៈ) ឬដោយការផ្ដល់ជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ផ្នែកឯកជនក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សេវានោះ។ The term is associated with a social consensus (usually expressed through democratic elections) that certain services should be available to all, regardless of ចំណូល. Even where public services are neither publicly provided nor publicly financed, for social and political reasons they are usually subject to regulation going beyond that applying to most economic sectors. Public service is also a course that can be studied at a college and/or university.
វិស័យនានា
Public services tend to be those considered as so essential to modern life that for moral reasons their universal provision should be guaranteed. They may be associated with fundamental human rights (such as the right to water). An example of a service which is not generally considered an essential public service is hairdressing. The Volunteer Fire Dept. and Ambulance Corps. are institutions with the mission of servicing the community. A service is helping others with a specific need or want. Here, service ranges from a doctor curing an illness, to a repair person, to a food pantry. All of these services are essential to people's lives.
In modern, developed countries, the term public services often includes:
Characteristics
A public service may sometimes have the characteristics of a public good (being non-rivalrous and non-excludable), but most are merit goods, that is, services which may (according to prevailing social norms) be under-provided by the market. In most cases public services are services, i.e. they do not involve manufacturing of goods such as nuts and bolts. They may be provided by local or national monopolies, especially in sectors which are natural monopolies.
They may involve outputs that are hard to attribute to specific individual effort and/or hard to measure in terms of key characteristics such as quality. They often require high levels of training and education. They may attract people with a public service ethos who wish to give something to the wider public or community through their work.
ប្រវត្តិ
Historically, the widespread provision of public services in developed countries usually began in the late nineteenth century, often with the municipal development of gas and water services. Later, other services such as electricity and healthcare began to be provided by governments. In most developed countries such services are still provided by local or national government, the biggest exceptions being the U.S. and the UK, where private provision is more significant. Nonetheless, such privately-provided public services are often strongly regulated, for example (in the US) by Public Utility Commissions.
Privatization
There are several ways to privatise public services. A free-market corporation may be established and sold to private investors, relinquishing government control altogether. This essentially ends the public service and makes it a private service. Another option, used in the Nordic countries, is to establish a corporation, but keep ownership or voting power essentially in the hands of the government. For example, the Finnish state owned 49% of Kemira, the rest being owned by private investors. A 49% share doesn't make it a "government enterprise", but it means that all other investors together would have to oppose the state's opinion in order to overturn the state's decisions in the shareholder's meeting. Regulated corporation can also acquire permits on the agreement that they fulfill certain public service duties. When a private corporation runs a natural monopoly, then the corporation is typically heavily regulated, to prevent abuse of monopoly power. Lastly, the government can buy the service on the free market. In many countries, medication is provided in this manner: the government reimburses part of the price of the medication. Also, bus traffic, electricity, healthcare and waste management are privatized in this way. One recent innovation, used in the UK increasingly as well as Australia and Canada is public-private partnerships. This involves giving a long lease to private consortia in return for partly funding infrastructure.
Public services versus Services of General Interest
At the European level, some countries use the name service of general interest, while other prefer public services. It has been a discussion, for instance during the writing of the european constitution (the word services of general interest has been used).