cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ម៉ាស៊ីនចំហេះក្នុង
តាមប្រវត្តិរថយន្ត យើងដឹងថាគេប្រើម៉ាស៊ីនចំហេះក្រៅ​​ ដូចជាប្រើកំលាំងចំហាយទឹកជាដើម ដើម្បីអូសទាញរថយន្តគ្រាដំបូងបង្អស់​។ ក្រោយមកទៀតដើម្បីអោយងាយស្រួសក្នុងការប្រើប្រាស ធានាសុវត្ថភាពរឹតតែខ្ពស់​ មានលក្ខណៈកំលាំងបានល្អ​(​​good performance) គេក៏ផ្លាស់ប្តូរមកប្រើម៉ាស៊ីនចំហេះក្នុង (​Internal combustion engine) វិញរហូត​ដល់សព្វថ្ងៃ​។
​​នៅក្នុងឆ្នាំ​ ១៨៧៦​ លោក អុត្ថូជនជាតិ​ អាល្លឺម៉ង បានរកឃើញម៉ាស៊ីនសាំង​ (​​​​​ Gasoline Engine )​ សំរាប់អូសទាញរថយន្ត​​​ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៥​ ។ ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​នៅឆ្នាំ​ ១៨៩៧ លោក ឌីសែល ជនជាតិអាលឺម៉ង់បានរកឃើញម៉ាស៊ីនម៉ាស៊ូត (​ Diesel Engine ) រូចមកក្រុមហ៊ុន​ អាល្លឺម៉ងឈ្មោះ បេនស៍ បានផលិតម៉ាស៊ីនម៉ាស៊ូតគ្រាដំបូង​​ សំរាប់អូសទាញ រថយន្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៤​ ។​​ ក្រោយមកទៀតម៉ាស៊ីនម៉ាស៊ូត បានត្រូវគេកែលំអរកាន់តែប្រសើរឡើងៗ​ រហួតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។​​ មានការកែប្រែ​អោយស៊ីប្រេងតិច​ មានការច្រោះបំពង់ផ្សេង ធានាគុណភាពខ្លាំង និង បន្ថយទំហំអោយបានតូចងាយស្រួលប្រើ​​​ និងស្រាល​។​ គេប្រើវានៅក្នុងរថយន្តកាំមីញ៉ុងធុនធំ រហូតមកដល់រថយន្តទេសចណ៍ទៀតផង ។ ម៉ាស៊ីនចំហេះក្នុងបែងចែងចែកជាពីរ​ប្រភេទ ៖
​ម៉ាស៊ីនចំហេះក្នុងចលនាឆ្លាស់​
បំនែង​ចែក​ប្រភេទ​ម៉ាស៊ីន​អាស្រ័យ​ទៅ​តាម​លក្ខខ័ណ្ឌ​ច្រើន​យ៉ាង៖
​មាស៊ីន​​៤​ វគ្គ​(​ 4 strokes engine )
right|thumb|300px|ដំណើរការបស់ម៉ាស៊ីន​​៤​​​ វគ្គ 1. ការបឺតបញ្ជូល 2. ការសង្កត់បង្រួម​ 3. ចំហេះ 4.ការបញ្ចេញផ្សែង
មាស៊ីន​​៤​ វគ្គ​គឺជាប្រភេទម៉ាស៊ីនដែលតំណើរការ វិឡឺប្រឺកាំងវិលពីរជុំ ក្នុងមួយខួប ហើយក្នុងមួយខួបនេះតំណាក់ការចរ (stroke ) របស់ពីស្តុងមាន៤​​ ដំណាក់កាល​គឺៈ
ពេលស៊ូប៉ាប់ខ្យល់​​(​ Inlet Valve ) បើកភ្លាម ហើយស៊ូប៉ាប់ភ្លើង​ ( Exhaust Valve ) បិទ ពីស្តុងក៏ធ្វើចលនាចុះក្រោមពេលនោះក្នុងស៊ីឡាំងមានខ្យល់អវិជ្ជមាន​​ "សំពាធបឺតស្រូប"​ ល្បាយប្រេងឥន្ឋនៈនិងខ្យល់ត្រូវបានបឺតចូលក្នុងស៊ីឡាំង​។​ ដើម្បីអោយការបឺតបញ្ចូលបានទិន្នផលល្អ គេបានច្នៃប្រឌិតអោយស៊ូប៉ាប់ខ្យល់ចាប់ផ្តើមបើកពេលក្បាលពីស្តុងជិតដល់ចំណុចផុតលើបន្ទិច ហើយចាប់ផ្តើមបិទវិញពេលក្បាលពីស្តុងឡើងផុតបន្ទិចពីចំណុចផុតក្រោម ។ ក្នុងរយៈបឺតបញ្ចូលនេះពីស្តុងបានមួយដំណាក់កាល  ហើយវីឡឺប្រើកាំងវិលបានកន្លៈជុំ ។​
ស៊ូប៉ាប់ទាំងស្ថិតក្នុងសភាពបិទជិត ពីស្តុងធ្វើចលនាឡើងលើល្បាយខ្យល់និងសាំងត្រូវបានសង្គត់បង្រួមរហួតនៅសល់ ១/៧​នៃមាឌដើម ហើយសំពាតកើនឡើងពី 10 -15 Kg/cm2(ចំពោះម៉ាស៊ីនសាំង សាំង​) ហើយចំពោះម៉ាស៊ីនម៉ាស៊ូត ខ្យល់ដែលបឺតបញ្ចូលត្រូវបង្រួមអោយមានមាឌតូចចុះប្រមាណជាង1/16 នៃមាឌដើម ។ កាលណាពីស្តុងនៅចំនុចផុតលើសំពាធបណ្ណែនប្រមាណជា 31.5 - 45.5kg/cm2ហើយកំដៅ ប្រមានជា315.5 -6490C ។វិឡឺប្រើកាំងវិលបានមួយជុំ​។
ប៊ូស៊ីក៏ផ្តល់ផ្កាភ្លើងធ្វើអោយឆេះល្បាយឧស្ម័នក្នុងបន្ទប់ចំហេះ ( ចំពោះម៉ាស៊ីនសាំង )​ ហើយចំពេះម៉ាស៊ីនម៉ាស៊ូតប៊ិចបានព្រួសប្រេងឥន្ឋនៈចេងជាល្អងហុយដូច ផ្សែងអាប់ចូលទៅក្នុងបន្ទប់ចំហេះ ។ ល្បាយឧស្ម័នដែលឆេះ ក៏រីកមាឌហើយរុញច្រានពីស្តុងចុះមកក្រោមរួចបង្ករ លក្ខណៈអោយវីឡឺប្រឺកាំងវិល ។ ក្នុងវគ្គនេះហើយដែលយើងទាញយកថាមពលពិតប្រាកដបាន ។ ហើយវីឡឺប្រឺកាំងអបវិលបានមួយជុំកន្លៈ ។
​ម៉ាស៊ីន​ ២​ វគ្គ​​ ( 2 strokes engine )
right|thumb|150px|ដំណើរការបស់ម៉ាស៊ីន​​2 វគ្គ 1. ការបឺតល្បាយឧស្ម័នចូល​ 2. ការសង្កត់បង្រួម​ 3. ចំហេះ 4.ផ្ទុះឆេះបញ្ចេញផ្សែអ ម៉ាស៊ីន​ ២​ វគ្គ​​គឺជាម៉ាស៊ីនដែលនៅពេលពីស្តុងធ្វើដំណាក់ការចរទាំងពីររួចហើយ វីឡឺប្រឺកាំងវិលបានមួយជុំ ម៉ាស៊ីនបញ្ចប់សកម្មភាពមួយខួប ។, គោលការណ៍របស់ម៉ាស៊ីន ២ វគ្គ
រន្ឋឧស្ម័នចូលក៏ចាប់ផ្តើមបើក រួចល្បាយឧស្ម័នដែលសង្កត់បំរុងទុកក្នុងប្លុកវីឡឺប្រឺកាំងក៏ត្រូវបញ្ចូលក្នុងស៊ីឡាំង ។ ទន្ទឹមនិងនោះឧស្ម័នដែលកើតពីការឆេះ ក៏ត្រូវរុញបញ្ចេញមកក្រៅ។​​
ពីស្តុងធ្វើចលនាឡើងលើ រន្ឋឧស្ម័នចេញក៏ចាប់បិទបន្ទាប់ពីរន្ឋឧស្ម័នចូលដែរ ។ ល្បាយឧស្ម័នក្នុងស៊ីឡាំងក៏ត្រូវសង្កត់បង្រួម ។ ខណៈពេលនោះក្នុងប្លុកេវឺឡឺប្រឺកាំងប្រកបដោយសំពាធអវិជ្ជមាន សំពាធបឺតស្រូប សន្ទៈក៏ចាប់ផ្តើមចំហរ ​ធ្វើអោយល្បាយឧស្ម័នត្រូវបឺតបញ្ចូលក្នុងសំបកវីឡឺប្រឺកាំង។
ពីស្តុងក៏ឡើងជិតដល់ចំណុចផុតលើ ។ ដោយសារការបង្កាត់ភ្លើងរបស់បូស៊ី ល្បាយឧស្ម័នក៏ចាបើផ្តើមឆេះឡើង បង្កអោយកើតមានសំពាធខ្ពស់រុញច្រានពីស្តុងអោយចុះមកក្រោមវិញ ។ ក្ខណៈនេះល្បាយឧស្ម័នក្នុងសំមកវីឡឺប្រឺកាំងក៏សង្កត់បំរុងទុក ។
ពេលពីស្តុងត្រូវច្រានចុះមកដល់ចំណុចផុតក្រោម រន្ឋឧស្ម័នចេញក៏ចាប់បើកចំហរធ្វើអោយផ្សែងភាយចេញមកក្រៅ ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យន្តសាស្រ្តរថយន្ត
Yahoo!
Yahoo! Inc.ជាសហគ្រាសសធារណះមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងជាក្រុមហ៊ុនបំរើសេវាកម្មអ៊ិនធឺណេតលើពិភពលោក។
វីលៀម ជែម
"James"បញ្ជូនបន្តមកទីនេះ។ អត្ថបទនេះនិយាយអំពីអ្នកសិក្សាមុខវិជ្ជាទស្សនះវិជ្ជានិងនិយាយអំពីអ្នកទស្សនះវិទូជនជាតិអាមេរិចកាំង ។ ចំពោះលោកមនុស្សឈ្មោះ វីលៀម ជែម" តាមរយះលោក William James (disambiguation)'' ។ right|thumb|250px|លោកវីលៀម ជែម ជាអ្នកសិក្សាវិជ្ជាទស្សន:វីជ្ជា លោក វីលៀម ជែម(William James)​ បានកើតនៅ ថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៤២ នៅទីក្រុង ញ៉ូវ យក, គាត់បានទទួលមរណះភាពនៅថ្ងៃទី២៦ ខែ សីហា ឆ្នាំ១៩១០ក្នុងអាយុ ៦៨ឆ្នាំ ។ គាត់គឺជាជនជាតិអាមេរិចកាំង ។ ហើយគាត់ក៏ជា អ្នកទស្សនះវិទូម្នាក់ដែលបានធ្វើការសិក្សាហ្វឹកហាត់ទៅលើចិត្តវិជ្ជាក៏ដូចជាគ្រូពេទ្យម្នាក់ដែរ ។ គាត់បានធ្វើការស្ម័គ្រចិត្ត បង្រៀនអប់រំមុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាជាលើដំបូងនៅសហរដ្ឋអាមេរិច។ លោកជែមបានសរសេរចងក្រងសៀវភៅបានយ៉ាងច្រើន ទៅលើការណនិយម, ចិត្តវិជ្ជា, ការសិក្សាអប់រំនៅលើមុខវិជ្ជា ចិត្តវិជ្ជាវាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់ ចិត្តវិជ្ជាជាជំនឿនៃការផ្សងព្រេង, ហើយគឺជាជំនឿខាងអធម្មជាតិ។ គាត់គឺជាបងប្រុសរបស់លោក ហែនរី ជែម (Henry James) ដែលជាអ្នកសរសេររឿងប្រលោមលោក និង កំណត់ត្រាប្រចាំថ្ងៃ របស់លោក អាលីសជែម Alice James. លោកវីលៀម ជែមបានរៀបអាពាហ៏ពិពាហ៏ជាមួយនឹងប្រពន្ធរបស់គាត់ ឈ្មោះថា អាលីស ជីបប៊ែន Alice Gibbensនៅក្នុងរដូវក្ដៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៨ ។ លោកវីលៀម ជែមបានចាប់កំណើតនៅផ្ទះក្នុងទីក្រុង ញ៉ូវ យក ។ គាត់គឺជាកូនប្រុសរបស់លោក ហែនរី ជែម Henry James Sr., ហើយគាត់គឺជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្ដមម្នាក់ នៅព្រះវិហារមួយ គាត់ជាវរជន ជាបញ្ញាវ័ន្តម្នាក់ដែលបានសិក្សាបានជ្រៅជ្រះបំផុតខាងអក្សរសាស្ត្រ ទាំងអស់នេះគឺជាជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់គាត់ដែលបានកត់ត្រាទុក ។ ក្រុមគ្រួសាររបស់ លោកជែម បានមានភាពត្រចះត្រចង់ដោយសារតែគាត់គឺជាបញ្ញាវ័ន្ត ហើយគាត់គឺមានភាពប៉ិនប្រសព្វណាស់ក្នុង ការបង្កើតសមាជិកក្រុមនៅមុខវិជ្ជានេះ ដើ​ម្បីបន្តអោយមានការចាប់អារម្មណ៏ហ្នឹងមានតម្លាភាព ចំពោះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ អ្នកសរសេរជីវប្រវត្តិ រួមជាមួយនឹងអ្នកកែប្រែរិះគន់ផងដែរ ។ លោកជែមមានឪពុកធម៌ម្នាក់ឈ្មោះ រ៉ាលហ្វឹះ វ៉ាលដូ អឹមឺស៊ុន(Ralph Waldo Emerson)កូនប្រុសធម៌របស់គាត់ វីលៀម ជែម ស៊ីដឌីស (William James Sidis), សុទ្ធតែមានភាពវៃឆ្លាតទាំងអស់ដូចជា ឆាលែស ស៊ាន់ឌឺ ផៃសឹះ (Charles Sanders Peirce),ប៊ែរត្រែន រួសសែល (Bertrand Russell), ចូស្យា រយសឹះ (Josiah Royce), អឺនឹះ ម៉ាច  (Ernst Mach), ចន ឌឺវ៉ាយ  (John Dewey), ម៉ាសឹដូនីញ៉ូ ហ្វេណាន់ដេសឹះ  (Macedonio Fernández), វែលធើ លីពប៉ានម៉ាន់  (Walter Lippmann), ម៉ាកឃឹះ ថ្វេន  (Mark Twain), ហូរ៉ាត់ត្យូ អាល់ហ្សេ  (Horatio Alger Jr.,), ហែនរី ប៊ែកស៊ុន  (Henri Bergson), ហើយរួមជាមួយហ្នឹងលោក ស៊ីម៉ុន ហ្វ្រីដ  (Sigmund Freud) ។
លោក វីលៀម ជែម(William James)​ បានកើតនៅ ថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៤២ នៅទីក្រុង ញ៉ូវ យក, គាត់បានទទួលមរណះភាពនៅថ្ងៃទី២៦ ខែ សីហា ឆ្នាំ១៩១០ក្នុងអាយុ ៦៨ឆ្នាំ ។ គាត់គឺជាជនជាតិអាមេរិចកាំង ។ ហើយគាត់ក៏ជា អ្នកទស្សនះវិទូម្នាក់ដែលបានធ្វើការសិក្សាហ្វឹកហាត់ទៅលើចិត្តវិជ្ជាក៏ដូចជាគ្រូពេទ្យម្នាក់ដែរ ។ គាត់បានធ្វើការស្ម័គ្រចិត្ត បង្រៀនអប់រំមុខវិជ្ជាចិត្តវិទ្យាជាលើដំបូងនៅសហរដ្ឋអាមេរិច។ លោកជែមបានសរសេរចងក្រងសៀវភៅបានយ៉ាងច្រើន ទៅលើការណនិយម, ចិត្តវិជ្ជា, ការសិក្សាអប់រំនៅលើមុខវិជ្ជា ចិត្តវិជ្ជាវាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់ ចិត្តវិជ្ជាជាជំនឿនៃការផ្សងព្រេង, ហើយគឺជាជំនឿខាងអធម្មជាតិ។ គាត់គឺជាបងប្រុសរបស់លោក ហែនរី ជែម (Henry James) ដែលជាអ្នកសរសេររឿងប្រលោមលោក និង កំណត់ត្រាប្រចាំថ្ងៃ របស់លោក អាលីសជែម Alice James. លោកវីលៀម ជែមបានរៀបអាពាហ៏ពិពាហ៏ជាមួយនឹងប្រពន្ធរបស់គាត់ ឈ្មោះថា អាលីស ជីបប៊ែន Alice Gibbensនៅក្នុងរដូវក្ដៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៨ ។ លោកវីលៀម ជែមបានចាប់កំណើតនៅផ្ទះក្នុងទីក្រុង ញ៉ូវ យក ។ គាត់គឺជាកូនប្រុសរបស់លោក ហែនរី ជែម Henry James Sr., ហើយគាត់គឺជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្ដមម្នាក់ នៅព្រះវិហារមួយ គាត់ជាវរជន ជាបញ្ញាវ័ន្តម្នាក់ដែលបានសិក្សាបានជ្រៅជ្រះបំផុតខាងអក្សរសាស្ត្រ ទាំងអស់នេះគឺជាជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់គាត់ដែលបានកត់ត្រាទុក ។ ក្រុមគ្រួសាររបស់ លោកជែម បានមានភាពត្រចះត្រចង់ដោយសារតែគាត់គឺជាបញ្ញាវ័ន្ត ហើយគាត់គឺមានភាពប៉ិនប្រសព្វណាស់ក្នុង ការបង្កើតសមាជិកក្រុមនៅមុខវិជ្ជានេះ ដើ​ម្បីបន្តអោយមានការចាប់អារម្មណ៏ហ្នឹងមានតម្លាភាព ចំពោះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ អ្នកសរសេរជីវប្រវត្តិ រួមជាមួយនឹងអ្នកកែប្រែរិះគន់ផងដែរ ។ លោកជែមមានឪពុកធម៌ម្នាក់ឈ្មោះ រ៉ាលហ្វឹះ វ៉ាលដូ អឹមឺស៊ុន(Ralph Waldo Emerson)កូនប្រុសធម៌របស់គាត់ វីលៀម ជែម ស៊ីដឌីស (William James Sidis), សុទ្ធតែមានភាពវៃឆ្លាតទាំងអស់ដូចជា ឆាលែស ស៊ាន់ឌឺ ផៃសឹះ (Charles Sanders Peirce),ប៊ែរត្រែន រួសសែល (Bertrand Russell), ចូស្យា រយសឹះ (Josiah Royce), អឺនឹះ ម៉ាច (Ernst Mach), ចន ឌឺវ៉ាយ (John Dewey), ម៉ាសឹដូនីញ៉ូ ហ្វេណាន់ដេសឹះ (Macedonio Fernández), វែលធើ លីពប៉ានម៉ាន់ (Walter Lippmann), ម៉ាកឃឹះ ថ្វេន (Mark Twain), ហូរ៉ាត់ត្យូ អាល់ហ្សេ (Horatio Alger Jr.,), ហែនរី ប៊ែកស៊ុន (Henri Bergson), ហើយរួមជាមួយហ្នឹងលោក ស៊ីម៉ុន ហ្វ្រីដ (Sigmund Freud) ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចិត្តសាស្ត្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសិក្សាចិត្តវិជ្ជា
ក្ដារចុចកុំព្យូទ័រ
ក្ ដារ​ចុច​កុំព្យូទ័រ (អង់គ្លេស៖ Computer Keyboard) គឺ​ជា​ឧបករណ៍​ដ៏​សំខាន់​មួយ ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​អ្នក​ប្រើ​កុំងព្យូទ័រ​អាច​វាយ​បញ្ចូល​អក្សរ​ឬ​លេខ​ទៅ​ក្នុង​កុំព្យូទ័រ។ ថ្វី​បើ​មាន​ឧបករណ៍​បញ្ចូល​ជា​ច្រើន​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ផលិត​មក​មែន ក៏​ក្ដារ​ចុច​នៅ​តែ​ជា​ឧបករណ៍​បញ្ចូល​ចម្បង​មួយ​ដដែល។
ប្រភេទ​ក្ដារ​ចុច
កត្តា​មួយ​ដែល​កំណត់​ទំហំ​របស់​ក្ដារ​ចុច គឺ​វត្តមាន​នៃ​គ្រាប់​ចុច​ស្ទួន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល ដើម្បី​ផ្ដល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ដូច​ជា បន្ទះ​លេខ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ស្ដាំ​ជាដើម។
ក្ដារ​ចុច​ប្រភេទ​ស្តង់​ដារ មាន​គ្រាប់​ចុច​ពេញ​លេញ​ទាំង​គ្រាប់​ចុច​មុខងារ (function key), បន្ទះ​លេខ, បន្ទះ​បញ្ជា និង​គ្រាប់​ចុច​អក្សរ​និង​លេខ។ ជា​អន្តរជាតិ ក្ដារ​ចុច​ទូទៅ​មាន​គ្រាប់​ចាប់​ពី ១០២ ទៅ ១០៥ គ្រាប់។
ទំហំ​ឡេបថប
ជាទូទៅ ក្ដារ​ចុច​ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​ឡេបថប​តែង​ត្រូវ​បាន​បង្រួម​ទំហំ​ឲ្យ​សម​ទៅ​នឹង​ទំហំ​របស់​ឡេបថប ហើយ​បន្ទះ​លេខ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ដែរ លើក​លែង​តែ​ឡេបថប​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​ល្មម​អាច​ដាក់​បន្ទះ​លេខ​ចូល​បាន។
កាន់​នឹង​ដៃ
ក្ដារ​ចុច​កាន់​នឹង​ដៃ​នេះ ជា​ទូទៅ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដើម្បី​លេង​ហ្គេម ពីព្រោះ​វា​ងាយ​ស្រួល​ជាង​ប្រើ​ក្ដារ​ចុច​រាប​ស្មើ​នៅ​លើ​តុ។​
ទំហំ​មេដៃ
ក្ដារ​ចុច​ទំហំ​មេដៃ (thumb-sized) ជា​ប្រភេទ​មួយ​ដែល​មាន​ទំហំ​តូច ហើយ​តែង​មាន​នៅ​ក្នុង​ឧបករណ៍​តូចៗ​ដូច​ជា​ទូរស័ព្ទ​ឆ្លាត​វៃ (smartphone) ជាដើម។
ទ្រង់ទ្រាយ​ក្ដារ​ចុច
ក្ដារ​ចុច​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ជា​ច្រើន អាស្រ័យ​ទៅ​នឹង​តម្រូវការ​របស់​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់ ព្រោះ​មនុស្ស​ផ្សេងៗ​តែង​ចង់​បាន​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​វាយ​បញ្ចូល ដូច​ជា​ក្ដារ​ចុច​ដែល​ជាក់​លាក់​មួយ​ដើម្បី​សរសេរ​គណិត សរសេរ​កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ ឬ​ក្ដារ​ចុច​សម្រាប់​បញ្ចូល​អក្សរ​ជា​ភាសា​ផ្សេងៗ​ទៀត ប៉ុន្តែ​នៅ​ក្នុង​នោះ​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ពីរ​ធំៗ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ។ ក្នុង​នោះ​មាន QWERTY និង AZERTY ។
ទ្រង់ទ្រាយ QWERTY នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​លំនាំ​តាម​អង្គុលីលេខ ហើយ​វា​ជា​ប្រព័ន្ធ​ភាសា​អង់គ្លេស ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ។ ដោយ​ឡែក AZERTY ជា​ក្ដារ​ចុច​ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​នៅ​បណ្ដា​ប្រទេស​ដូច​ជា​បារាំង បេលហ្ស៊ិក និង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ផ្សេងៗ​ទៀត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍បញ្ចូល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្នែករឹងកុំព្យូទ័រ
ទន្លេរីយ៉ូហ្គ្រែនដេ
ទន្លេរីយ៉ូហ្គ្រែនដេ (ត្រូវបានស្គាល់នៅប្រទេសម៉ិចស៊ិកថា Río Bravo del Norte «ទន្លេក្លាហានខាងជើង») ហូរពីឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិកតាមរដ្ឋ តាម៉ៅលីប៉ាស(Tamaulipas) នូអេបូ ឡេអុន(Nuevo León) កូអាវីឡា(Coahuila) ឈីវ៉ាវ៉ា(Chihuahua) ខាងសហរដ្ឋម៉ិកស៊ិក ហើយនិង រដ្ឋ តិចសាស(Texas) ញូវម៉ិចស៊ីកូ(New Mexico) កូឡូរ៉ាដូ(Colorado) ខាងសហរដ្ឋអាមេរិក មានប្រវែង ៣០៥១គីឡូម៉ែត្រ។ នៅរដ្ឋតិចសាសខាងត្បូង ធ្វើជាព្រំដែនធម៌ជាតិនៃប្រទេសម៉ិចស៊ិក និង ប្រទេសអាមេរិកនឹងរដ្ឋនៃប្រទេសម៉ិចស៊ិកទាំងបួននេះ។
នាមនៃទន្លេនេះមកពីភាសាអេស្ប៉ាញ។ រីយ៉ូ(Río)«ទន្លេ» ហ្គ្រែនដេ[ជាភាសាអេស្ប៉ាញ៖ ហ្គ្រ៉ានដេ](Grande)«ធំ»។ ក៏ស្គាលដោយជនជាតិអន្ដោគ្រាមទ្វីបអាមេរិកថា ទោសប្អាឌី(Tooh Baʼáadii)ជាភាសាណាវ៉ាហូ និង កុត្សុយ(Kótsoi)ជាភាសាអាប៉ាឆេហ៊ីការីយ៉ា(Jicarilla Apache)។
អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិក្រុងព្រះសីហនុ
អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិក្រុងព្រះសីហនុ (IATA: KOS, ICAO: VDSV) ស្ថិតនៅចំងាយ១៨គ.ម ពីក្រុងព្រះសីហនុ។ វាជាអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិទី៣របស់កម្ពុជា។ អាកាសយាន្ដដ្ឋាននេះពីដើមមានឈ្មោះថា ព្រលានយន្ដហោះកងកេង ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៦០ ដោយសហភាពសូវៀត។ អាកាសយានដ្ឋានបានផ្អាកដំនើរការមួយរយៈក្រោយសម័យសង្គ្រាម មុននឹងបើកដំនើរការឡើងវិញនៅថ្ងៃទី១៥ មករា ២០០៧។ ផ្លូវរត់របស់វាត្រូវបានពង្រីកអោយមានប្រវែង ២៥០០ម៉ែត​ ដើម្បីមានលទ្ឋភាពទទួលយន្តហោះប្រតិកម្មដូចជា Boeing 737 បាន។
ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិក្រុងព្រះសីហនុ មានទីតាំងនៅប៉ែកខាងកើតចំងាយ១៨គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងព្រះសីហនុ គឺជាព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិទី៣នៅប្រទេសកម្ពុជាយើង។ ព្រលានយន្តហោះនេះត្រូវបានគេដឹងថាជាព្រលានយន្តហោះកងកេង។ក្រុងព្រះសីហនុកាលពីមុនត្រូវបានគេហៅថាកំពង់សោម។
ព្រលានយន្តហោះនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងពិតប្រាកដនៅសតវត្សទី១៩៦០ដោយមានការជួយពីសហភាពសូវៀត។ នៅក្នុងកំឡុងពេល និងក្រោយពេលរបបខ្មែរក្រហមពុំមាននរណាម្នាក់ប្រើព្រលានយន្តហោះនេះទេ ព្រលានយន្តហោះនេះបានបើកសារជាថ្មីនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៧។ ផ្លូវនៃព្រលានយន្តហោះនេះត្រូវបានគេពង្រីកអោយមានប្រវែង២៥០០ម៉ែត្រ ដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយយន្តហោះ ទំហំធំដូចជាយន្តហោះប្រភេទប៉ូអ៊ីញ៧៣៧ចុះចតបាន។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
អាំងតេក្រាលកំនត់
រូបមន្ត Newton-Leibnitz
គេអោយអនុគមន៍ f(x) ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់លើ [a, b] និង F(x) ជាព្រីមីទីវនៃអនុគមន៍ f(x)។ គេបាន
លក្ខណៈនៃអាំងតេក្រាលកំនត់
គ្រប់ចំនួនពិត C គេបាន
វិធីសាស្ត្រគណនាអាំងតេក្រាលកំនត់មួយចំនួន
ក) គណនាអាំងតេក្រាលដែលមានរាង
-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេតាង
គេបាន I + J = b - a និង I - J = ...? រួចគណនា I ដោយដោះស្រាយប្រព័ន្ធ
សំគាល់: គេប្រើវិធីសាស្រ្តនេះគណនាអាំងតេក្រាលដែលមានរាង
និង ដែល
រឺ និង  ដែល
-វិធីសាស្រ្តដោះស្រាយ: គេតាង រួចគណនា I, J ដោយដោះស្រាយប្រព័ន្ធសមីការ
សំគាល់: គេច្រើនប្រើវិធីសាស្រ្តនេះដើម្បីគណនាអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រដែល:
ឃ) គេអោយ f ជាអនុគមន៍ជាប់ និងជាអនុគមន៍ខួបមានខួប T។ បង្ហាញថា
ង) គេអោយ f ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់។ បង្ហាញថា:
ចំពោះ គេតាង t = 2a - x
ច) គេអោយ f ជាអនុគមន៍កំនត់និងជាប់ហើយផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខខណ្ឌ f(a+b-x) = f(x)ដែល a, b ជាចំនួនគេស្គាល់ជាមុន។ បង្ហាញថា
ឆ) គេអោយ b ជាចំនួនពិតវិជ្ជមាន និង f ជាអនុគមន៍ជាប់និងជាអនុគមន៍គូលើ[-a, a]។ បង្ហាញថា
អាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រមួយចំនួន
សំរាយបញ្ជាក់
1. តាង នោះគេបាន  នៅពេល x = 0 \, និង t = 0 \, នៅពេល
2. តាង  ចំពោះ  គេបាន
គេបាន
ឧទាហរណ៍៖
ព្រះនិព្វាន
=ពន្យល់​ពាក្យ និព្វាន= អត្ថានុរូប​នៃ​ពាក្យ​ថា និព្វាន (និប-ពាន)​ តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ គឺ ជា​ពាក្យ​ខ្ចី​មក​ពី​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង ភាសា​បាលី ដែល​ក្លាយ​ចេញ​មក​ពី​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត​​ថា និស៑ “ចេញ, ចេញ​ផុត, ចេញ​ផុត​ស្រឡះ; អស់, ឥត” + វាន “ជា​ឈ្មោះ​តណ្ហា​ដែល​ចាក់​ស្រេះ, ទាក់​ឆ្វាក់, រួបរឹត​ក្នុង​សន្តាន​ចិត្ត​សត្វ”, និស៑ > និរ៑ + វាន > វាណ = និរ៌ាណ; ពាក្យ​បាលី និ + វាន, ដោយ​អនុលោម​តាម សំស្ក្រឹត គឺ​ឲ្យ​មាន​សំឡេង​ធ្ងន់​ដូច សំស្ក្រឹត ដែរ និ + វាន, វ > ព តម្រួត ព > ព្វ = និព្វាន មាន​អត្ថន័យ​ដូច​ សំស្ក្រឹត ដែរ គឺ​ជា​ឈ្មោះ​ធម្មជាត ​ឬ​ចិត្ត​ដែល​ចេញ​ផុត​​ស្រឡះ​ចាក វានៈ គឺ​ឥត​មាន​តណ្ហា​ដែល​ចាក់​ស្រេះ​ទាក់​ឆ្វាក់​រួបរឹត, ដោយ​បរិយាយ​ថា អស់​មាន​កម្ម​ដដែល​ៗ ត​ទៅ​ទៀត​ហើយ សំដៅ​ចំពោះ ខន្ធ​និព្វាន របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​បច្ចេក​ពុទ្ធ, ព្រះ​អរហន្ត​ខីណាស្រព, ប៉ុន្តែ​ពាក្យ និព្វាន ឬ និវ៌ាណ នេះ​មាន​មគ្គ ៤, ផល ៤ ជា​សមុទ័យ ​ឬ​ជា​ប្រភព​ឲ្យ​កើត​បាន​ជា កិលេស​និព្វាន ឬ ក្លេសនិវ៌ាណ ក៏​ពុំ​ទាន់​ចេញ​ផុត​ស្រឡះ​ចាក​កម្ម​ដដែល​ៗ នៅ​ឡើយ លុះ​ដល់​បញ្ចក្ខន្ធ​រលត់​ហើយ ទើប​មាន​ឈ្មោះ​ថា ខន្ធ​និព្វាន ឬ ស្កន្ធនិវ៌ាណ អស់​មាន​កម្ម​ដដែល​ៗ​ត​ទៅ​ទៀត នៅ​មាន​សុទ្ធ​តែ បរម​សុខ ហៅ​ថា ឯកន្ត​បរម​សុខ តែ​មួយ​យ៉ាង​ប៉ុណ្ណោះ​ឯង : និព្វាន​ជា​បរមត្ថ​ធម៌ មាន​អត្ថន័យ​សុខុម​ល្អិត​ហួស​វិស័យ​នៃ​សាធារណ​សត្វ​បុថុជ្ជន បើ​លុះ​តែ​បុថុជ្ជន​អ្នក​ធុញ​ទ្រាន់​នឿយ​ណាយ​រសាយ​ចិត្ត ឃ្លាត​ចាក​បុនប្បុនក្កម្ម គឺ​កម្ម​ដដែល​ៗ ទើប​យល់​ឃើញ​ព្រឹល​ៗ ថា​មាន​និព្វាន​ពិត​មែន ... ។
=គោលដៅ​ចុង​ក្រោយ​របស់​ព្រាហ្មណបរិស័ទ (អ្នក​កាន់​សាសនា​ ហ៊ីនឌូ)= =គោលដៅ​ចុង​ក្រោយ​របស់​ពុទ្ធបរិស័ទ= =គោលដៅ​ចុង​ក្រោយ​របស់​បរិស័ទ​នៃ​សាសនា​ យូដា= =គោលដៅ​ចុង​ក្រោយ​របស់​គ្រិស្តបរិស័ទ (គ្រិស្ទាន)= =គោលដៅ​ចុង​ក្រោយ​របស់​​ឥស្លាមបរិស័ទ= =បញ្ហានិព្វាន=
ដំណោះស្រាយនៃបញ្ហាគឺផ្លូវទៅនិព្វាន
(នៅមានត)
អាំងតេក្រាលផ្ទៃ
ក្នុងគណិតវិទ្យា អាំងតក្រាលផ្ទៃគឺជាអាំងតេក្រាលកំនត់លើគ្រប់ផ្ទៃដែលអាចជាខ្សែកោងក្នុងលំហ។ វាអាចត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀងគ្នា​នឹង​អាំងតេក្រាលខ្សែកោង។ ចំពោះផ្ទៃដែលផ្តល់អោយ គេអាចធ្វើអាំងតេក្រាលនៅលើដែនស្កាលែ ឬ ដែនវ៉ិចទ័រ។
អាំងតេក្រាលផ្ទៃមានអនុវត្តន៍មួយចំនួនក្នុងរូបវិទ្យា ជាពិសេសជាមួយនឹងទ្រឹស្តីបទអេឡិចត្រូម៉ាញេទិចក្លាស់សិច។
right|thumb|និយមន័យ​នៃ​អាំងតេក្រាលផ្ទៃដោយ​ការពុះចែក​ផ្ទៃ​ជាចំនែក​ផ្ទៃតូចៗ
ភ្នំពេញ
ភ្នំពេញ (អង់គ្លេស: Phnom Penh) គឺជារាជធានីរបស់ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលមានដង់សុីតេប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងមួយលាននាក់ និង ជាទីក្រុងធំលំដាប់ទី១ ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ ក្រុងភ្នំពេញ ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដែលប្រមូលផ្ដុំទៅដោយ សំណង់អាគារលំនៅដ្ឋាន សាលារៀន មន្ទីពេទ្យ វត្តអារាម ទីផ្សារដោះដូរមុខទំនិញ លើមុខជំនួញជួញដូរ ទាំងក្នុងស្រុក និង ក្រៅស្រុក ក្នុងលំហូរសាច់ប្រាក់ជាអតិបរមា ដែលរួមបញ្ចូលទាំងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ សង្គមកិច្ច និង នយោបាយ ដែលនាំឱ្យទីក្រុងទាំងមូលក្លាយជាទីកន្លែងរស់នៅប្រកបដោយភាពសម្បូរបែប ។
អាំងតេក្រាលផ្ទៃ
អាំងតេក្រាលផ្ទៃនៃដែនស្កាលែ
ដែល ។ ហេតុនេះ  និង
ភ្នំពេញ
ប្រវត្តិនៃទីក្រុង
History of the city
អាំងតេក្រាលផ្ទៃ
អាំងតេក្រាលផ្ទៃនៃដែនស្កាលែ
ហេតុនេះ
សោម វណ្ណសូដានី
ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
អ្នកស្រី​សោម វណ្ណ​សូ​ដា​នី​ជា​អតីត​តារា​ភាព​យន្ត​ដ៏​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​បោះ​សម្លេ​ង​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០​ដែល​មាន​រូប​សម្ផស្ស​ស្រស់​សោភា​ ចរិត ទន់ភ្លន់ សុភាព​រាប​សា ស្រគត់​ស្រគំ និង ពោរ​ពេញ​ទៅ​ដោយ​ទេព​កោសល្យ​សម្ដែង​យ៉ាង​សក្តិសម​ឥត​ខ្ចោះ។ ​អ្នកស្រី​មាន​ឈ្មោះ​ដើម សោម វណ្ណស៊ុក កើត​នៅ​ភូមិ​ក្នុង​វាំង ឃុំ​វាំង​ចាស់ ស្រុក​ឧដុង្គ ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ។ ឪពុក​ឈ្មោះ​សោម​ ផន ជា​ទាហាន​ហ្លួង ម្តាយ​ឈ្មោះ​ព្រាប មុត ជា​មេ​ផ្ទះ។ ម្ដាយ​អ្នក​ស្រី​ត្រូវ​ជា​បងប្អូន ជីដូន​មួយ​នឹង​អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់ ​​​​ស៊ីសុវត្ថិ​ម៉ុង​តាណា​ ។​​ អ្នកស្រី ជាកូនទី២​ ក្នុងចំណោមបងប្អូន៤នាក់គឺ៖
ភ្នំពេញ
ប្រវត្តិនៃទីក្រុង
ទីក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងរាជ ព្រះបរមរាជាទី១ នៃអង្គ ពញ្ញាយ៉ាត ដែលបានប្រកាសជាផ្លូវការណ៍ ក្នុងឆ្នាំ ១៤០០ នៃគ.សករាជ ត្រូវនិង ស.វទី១៤ ។ ក្រុងភ្នំពេញ បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៣៩៧ នៃគ.សករាជ អំឡុងពេលដែលរាជធានីទួលបាសាន នាខេត្ត កំពង់ចាម ត្រូវបានទឹកជំនន់ជន់លិច ហើយព្រះរាជាបានផ្លាសរាជធានីមកតំបន់ចតុមុខ ដើម្បីកងសាងទីក្រុងនេះឡើង ដែលប្រើពេលសាងសង់អស់រយៈពេល ៣ឆ្នាំ ទើបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ១៤០០ នៃគ.សករាជ ហើយទ្រង់បានប្រកាសរាជធានីថ្មីនេះថា "ក្រុងចតុមុខ មង្គលសកលកម្ពុជាធិបតី សិរីធរៈបវរ ឥន្ទ្របត្តបុរី រដ្ឋរាជសីមាមហានគរ" (Krong Chaktomuk Mongkol Sakal Kampuchea Thipadei Sereythorabovor Indrabat Borei Roth Reach Seima Maha Nokor) ដែលត្រូវបានហៅកាត់ថា "ក្រុងចតុមុខ" ។
សោម វណ្ណសូដានី
ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
ក្នុង​ចំណោម​បង​ប្អូន​បង្កើត​ទាំង​៤​នាក់ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​​នៅ​រស់​តែ​ម្នាក់​គត់​គឺ លោក​សោម វណ្ណសាយ ដែល​ត្រូវ​ជា​ប្អូន​ប្រុស​ពៅ​រស់​នៅ ប្រទេស​កាណាដា។​​ មុន​ចូល​ប្រឡូក​វិស័យ​ភាពយន្ត អ្នក​ស្រី​ធ្លាប់​ធ្វើ​ជា​គ្រូ​បង្រៀន។ អ្នក​ស្រី​បាន​លា​ចាក​លោក​នៅ​ក្នុង​របប​វាល​ពិឃាត​នៅ​ឯទឹក​ដី​ខេត្ត​កំពត។
អាំងតេក្រាលផ្ទៃ
អាំងតេក្រាលផ្ទៃនៃដែនវ៉ិចទ័រ
right|thumb|300px|
ភ្នំពេញ
ការបោះបង់ទីក្រុងលើកទី១
The first abandonment of the city
សោម វណ្ណសូដានី
ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
thumb|right|រឿង​អាប៊ុល កាសេម នៅ​ក្នុង​រឿង​១០០១យប់
អាំងតេក្រាលផ្ទៃ
អាំងតេក្រាលផ្ទៃនៃដែនវ៉ិចទ័រ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាំងតេក្រាល ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រលាផ្ទៃ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
សោម វណ្ណសូដានី
ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
thumb|right|ឆ្នាំអូន១៦
ជីវិតសិល្បៈ​ និង​ ស្នាដៃ
អ្នក​ស្រី​បាន​ចូល​ប្រឡូក​សិល្បៈ​ភាព​យន្ត​នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​ទសវត្សរ៍​ទី៦០ ហើយ​បាន​សម្ដែង​ស្ទើរ​គ្រប់​ផលិតកម្ម​ដូច​ជា ផលិតកម្មបក្សីឋានសួគ៌ភាពយន្ដ របស់លោកអ៊ី វ៉ុងហែម,ផលិតកម្ម​ឥន្ទ្រទេវី​ភាពយន្ត​របស់​លោក ប៊ីវ ឆៃលាង,ផលិតកម្មហេមពាន្តភាពយន្ត របស់​លោកលី យូស្រ៊ាង,ផលិតកម្មប្រាសាទមាសភាពយន្ត របស់លោក សារ៉ាវុធ,ផលិតកម្មកងចក្រភាពយន្ត របស់លោកអ៊ួង កន្ធន់,ផលិតកម្មពិស្ណុការភាពយន្ត របស់លោកវណ្ណ វណ្ណៈ,ផលិតកម្មអប្សរាភាពយន្ត របស់លោកលី សុងហេង​ ជាដើម ។ តួ​ឯក​ប្រុស​ដែល​អ្នក​ស្រី​ធ្លាប់​សម្ដែង​ជាមួយ​គឺ​លោក​គង់ សំអឿន និង លោកជា យុទ្ធថន។​ ខ្សែ​ភាព​យន្ត​ដែល​អ្នកស្រី​បាន​ចូល​រួម​សម្ដែង​រួម​មាន​រឿង៖
ភ្នំពេញ
ការបោះបង់ទីក្រុងលើកទី១
ទីក្រុងភ្នំពេញ ត្រូវបានបោះបង់ចោលជាលើកដំបូង អំឡុងពេលដែលកម្ពុជាមានជម្លោះរាជវង្សដណ្ដើមរាជ នៅគ.សករាជ ១៤៦១ ព្រះស្រីសុរិយោទ័យ ដែលត្រូវជាព្រះនុជ (ប្អូនបង្កើត) ព្រះស្រីរាជា បានធ្វើររាជប្រហារដណ្ដើមយករាជបល្ល័ងដោយមានការជម្រុញពីពួកមន្ត្រីក្បត់ក្នុងជួរមន្ត្រីនៃមុខងារជាតិកម្ពុជា ដោយប្រកាសថ្លែងរាជសារឡើងគ្រងរាជជាព្រះមហាក្សត្រក្នុងពេលនោះ ការឡើងគ្រងរាជដោយចិត្តឯងបែបនេះ បានធ្វើឱ្យ ព្រះធម្មរាជាទី២ ដែលជាព្រះអនុជទី៣ មិនពេញចិត្តនិងទង្វើររបស់ព្រះរាម ស្រីសុរិយោទ័យ នោះទេ ដោយទ្រង់បានលួចយកគ្រឿងបញ្ចាក្សេត្រ ដែលជាគ្រឿងសម្រាប់ឡើងគ្រងរាជ យកមកលាក់ទុក ដើម្បីកុំឱ្យ ស្រីសុរិយោទ័យ ឡើងគ្រងរាជដោយស្របច្បាប់បាននាពេលនោះ ហើយទ្រង់បានលួចផ្ញើសារលិខិត ទៅព្រះស្រីរាជា អំពីការធ្វើរាជប្រហារដណ្ដើមរាជនេះផងដែរ ។ ព្រះស្រីរាជា ដែលកំពុងច្បាំងជាមួយពួកសៀម ក្រោយពេលបានទទួលដំណឹងនេះ ទ្រង់បានដកទ័ពត្រឡប់មកវិញ ស្រីសុរិយោទ័យ ទ្រង់ខ្ញាល់និង ធម្មរាជា ជាខ្លាំងដែលលួចផ្ញើសារលិខិតទៅ ស្រីរាជា ដូចនេះទ្រង់បញ្ជារឱ្យពលសេនាតាមសម្លាប់ធម្មរាជា ហើយពេលនោះពលសេនាប្រមាណ ៥០០នាក់ បានចម្បាំងរំដោះ ព្រះធម្មរាជា នាំទ្រង់ភៀសព្រះកាយទៅតាំងបន្ទាយនៅសំរោងទង (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ស្ពឺ) ដើម្បីតតាំងក្នុងជម្លោះដណ្ដើមរាជនេះ ។ នៅអំឡុងខែកក្កដា គ.សករាជ ១៤៦១ ស្រីរាជា បានដឹកនាំទ័ព ៧០,០០០ (៧មុឺននាក់) វាយលុកចូលរាជធានីចតុមុខ កងទ័ពរបស់ស្រីសុរិយោទ័យមិនអាចទប់ទល់បាន បានដកថយទៅបោះបន្ទាយនៅទួលបាសាន ខេត្តកំពង់ចាម ។ ច្បាំងគ្នាអស់ពេលពេញមួយខែ ក្រុងចតុមុខរងការខូចខាត ស្ទើរទាំងស្រុងដោយគ្រាប់កាំភ្លើងធំ ដោយសេចក្ដីគ្រោធខឹង ព្រះស្រីរាជា បានបញ្ជារឱ្យពលសេនា ដុតកំទេចរាជវាំងចតុមុខ ក្នុងពេលនោះ ហើយទ្រង់បានដកទ័ពទៅបោះបន្ទាយនៅស្រុកបរិបូរណ៍នា ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង វិញ ហើយនេះជាព្រឹត្តិការណ៍នៃជម្លោះដណ្ដើរាជធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ដែលប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូលមានស្ដេចចំនួន៣ និងចែកជាតំបន់ត្រួតត្រាបី ហើយក្រុងចតុមុខត្រូវបានបោះបង់ចោលចាប់ពីពេលនោះមករហូតដល់រាជ ព្រះបាទ នរោត្ដម ទើបទ្រង់បង្កើតរាជធានីនៅតំបន់ចតុមុខនេះឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៥ នៃគ.សករាជ ។
ការបោះបង់ទីក្រុងលើកទី២
The second abandonment of the city
ទីក្រុងភ្នំពេញ ត្រូវបានបោះបង់ចោលជាលើកទី២ អំឡុងពេលដែលកម្ពុជាជួបវិបិត្តនៃសង្គ្រាមសុីវិល (Civil-War) ដោយទទួលរងឥទ្ធិពលពីសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងប្រទេស មហាអំណាចពីរគឺ សហភាពសូវៀត និង សហរដ្ឋអាមេរិក ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដោយពួកខ្មែរក្រហម ដែលកាន់ លទ្ធិគុម្មុយនីស្ត បានយកឈ្នះលើ របបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ របស់លោក សេនាប្រមុខ លន់ នល់ និង បានបង្ខំឱ្យប្រជាជនក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ជម្លៀសចេញនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ហើយវាជាការចាប់ផ្ដើមនូវសុបិនអាក្រក់ដែលយូរបំផុត របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលរស់នៅក្នុងទុក្ខវេទនា អស់រយៈពេលជិត ៤ ឆ្នាំ ក្រោមកណ្ដាប់ដៃដ៏សាហាវឃោឃៅជាទីបំផុត របស់ពួកខ្មែរក្រហម ។
ភ្នំពេញក្នុងរបប កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
Phnom Penh under Democratic Kampuchea
នៅចុងឆ្នាំ ១៩៧៤ ដោយកងទ័ពខ្មែរក្រហមបានវាយក្រសោប ជិតមកដល់ក្រុងភ្នំពេញ ប្រជាជនបានបន្តភៀសខ្លួនចូលមករស់នៅក្នុងក្រុងភ្នំពេញកាន់តែ ច្រើនឡើងៗ រហូតដល់ជាង ២លាននាក់ តែជាចុងក្រោយកងទ័ពខ្មែរក្រហមបានយកឈ្នះ របបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ ហើយចូលមកដល់ក្រុងភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ នៅវេលាម៉ោង ៧ព្រឹក កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានវាយកាន់កាប់ ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិពោធិ៍ចិនតុង អ្នកដំណើរជាច្រើនត្រូវបានចាប់ខ្លួន នៅវេលាម៉ោង ៨ព្រឹក កងឆ្លបរបស់ពួកខ្មែរក្រហម បានវាយចូលកាន់កាប់ក្រសួងឃោសនាការ វិទ្យុផ្សាយទាំងអស់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកខ្មែរក្រហម នៅវេលាម៉ោង ១០ព្រឹក កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានចូលមកពាសពេញក្រុងភ្នំពេញ ប្រជាជនក្នុងក្រុងបានចេញមកទទួលស្វាគមន៍ពួកគេ និង ទះដៃអបអរពួកគេនូវតាមដងផ្លូវ ហើយស្រែកថា ជ័យយោ! ខ្មែរឈប់ច្បាំងគ្នាហើយ ចំណែកឯកងទ័ពសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ បានកាន់ទង់ជ័យស បញ្ចាក់ពីការចុះចាញ់ និង ទម្លាក់អវុធក្នុងដៃចោលផងដែរ ។ នៅវេលាម៉ោង ១១ព្រឹក ពួកខ្មែរក្រហម បានប្រកាសតាម ឃោសនៈសព្ទ ហើយប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិក និង ទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅទីក្រុងភ្នំពេញ សូមប្រជាជនទាំងអស់ចាកចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញ រយៈពេល ៣ថ្ងៃ និង ត្រឡប់មកវិញហើយ ពួកខ្មែរក្រហមបានចុះទៅភ្ជុងកាំភ្លើងភ្លាមៗ ដល់ប្រជាជនក្នុងក្រុង ឱ្យចាកចេញពីក្រុងភ្នំពេញជាបន្ទាន់ អ្នកមិនទាន់បានត្រៀមអ្វីទាំងអស់ត្រូវទៅទាំងខ្លួនទទេ អ្នកបានដឹងខំរត់ទៅស្រវេស្រវ៉ារករបស់របរដែលខ្លួនអាចយកទៅតាមខ្លួនបាន ដូចជា៖ អង្ករ ត្រីសាច់ និង គ្រឿងបរិភោគផ្សេងៗ ការជម្លៀសធ្វើឡើងក្នុងទម្រង់ជាបន្ទាត់ខ័ណ្ឌ មានន័យថាក្នុងតំបន់ដែលពួកខ្មែរក្រហមកំពុងជម្លៀសប្រជាជន តំបន់ជាប់ៗគ្នានៅតែមិនអាចដឹងពីភាពវឹកវរអ្វីទាំងអស់ ប្រជាជនត្រូវជម្លៀសឱ្យអស់ពីទីក្រុងក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃ យ៉ាងហើចណាស់ប្រជាជនជាង ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ត្រូវបាញ់សម្លាប់ក្នុងលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេ ករណីដែលពួកគេមិនព្រមចាកចេញ ។ ក្នុងពេលដែលពួកខ្មែរក្រហមកំពុងជម្លៀសប្រជាជនក្នុងក្រុង អ្នកដែលមានសម្លៀកបំពាក់ជាកងទ័ពសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ ពួកខ្មែរក្រហមបានបណ្ដើរយកពួកគេទៅបាញ់សម្លាប់ចោលតែម្ដង យ៉ាងហើចណាស់ កងទ័ព ក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ ត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមយកទៅសម្លាប់នៅក្រៅក្រុងប្រមាណជា ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) ចំពោះអ្នកដែលបានជម្លៀសចេញពីទីស្នាក់ការ នៃអគារ រដ្ឋបាលណាមួយ ដែលសម្គាល់ជាពួកមន្ត្រីរាជការក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ ពួកខ្មែរក្រហម តម្រូវឱ្យចងខ្សែរអំបោះពណ៌ក្រហមនៅម្រាមដៃមេ របស់ពួកគេ ដោយចង និង បណ្ដើរពួគគេជាជួរដើម្បីសម្គាល់ក្រុមមនុស្សដែលស្ថិតក្នុងរាជការរបស់លោក លន់នល់ រាល់អ្នកណាម្នាក់ដែលធ្វើឱ្យដាច់ខ្សែរអំបោះនោះ ពួកខ្មែរក្រហម និងបាញ់សម្លាប់ពួកគេទាំងជួរតែម្ដង ។ ប្រជាជន ក្នុងក្រុងភ្នំពេញជាង ២លាននាក់ ត្រូវបានជម្លៀសចេញទាំងបង្ខំ ដោយពួកខ្មែរក្រហម ក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារផ្ទាល់ពីលោក ខៀវ សំផន ចំណែកឯជនបរទេសដែលរស់នៅក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ពួកខ្មែរក្រហម បានចាប់ពួកគេ យកទៅដាក់ប្រមូលផ្ដុំនៅក្នុងស្ថានទូតបារាំង ដើម្បីរៀបចំដឹកជញ្ជូនពួកគេតាមរថយន្ត និង បណ្ដេញពួកគេចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងពេលនោះផងដែរ តាមរយៈច្រកព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ ។
ទុក្ខវេទនា នៃការជម្លៀស
The suffering of evacuation
ប្រជាជន ក្នុងក្រុងភ្នំពេញជាង ២លាននាក់ ដែលត្រូវបានជម្លៀសចេញទាំងបង្ខំក្នុងនោះ មានជនចាស់ជរា ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ អ្នកមានពិការភាព ក្មេងតូចៗ ដែលវង្វេងក្រុមគ្រួសារក្នុងពេលកំពុងជម្លៀស បានធ្វើដំណើរជាច្រើនគីឡូម៉ែត្រនៅតាមដងផ្លូវក្នុងរយៈពេល ១សប្ដាហ៍ ១ខែ រហូតដល់ ៣ខែ ដើម្បីទៅតំបន់គោលដៅ ដែលរៀបចំដោយ "សាឡុតស" ឬ ប៉ុល ពត ដែលជាថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលដោយគេឱ្យរហ័សនាមលោកថាជា "មេអង្គការ" (Organization Leader) ដែលជាមេបញ្ជារការកំពូល នៃគណៈមជ្ឈឹមបក្ស ។ ប្រជាជនរាប់លាននាក់បានកកស្ទះនៅលើ ស្ពានព្រះមុនីវង្ស អ្នកដែលជម្លៀសចេញទៅដោយខ្លួនទទេ មិនមានទឹក ឬ អាហារសម្រាប់ទ្រទ្រង់ អ្នកដែលមិនអាចទ្រាំបាន បានលោតសម្លាប់ខ្លួននៅលើស្ពានព្រះមនុវង្ស ក្នុងចំនួនរាប់រយនាក់ ។ ដើម្បីមិនឱ្យមានការកកស្ទះនៅលើស្ពានព្រះមុនីវង្ស ពួកខ្មែរក្រហម ប្រកាសឱ្យប្រជាជនដែលជម្លៀស ត្រូវបោះបង់យាន្តជំនិះរបស់ពួកគេដើម្បីបន្តដំណើរទៅមុខទៅតាមគោលដៅដែលពួកគេបានរៀបចំ ក្នុងដំណើររាប់ខែនៃការជម្លៀស យ៉ាងហើចណាស់ មានប្រជាជនជាង ២០០,០០០ (២០មុឺននាក់) ត្រូវបានស្លាប់នៅតាមដងផ្លូវដោយការអត់អាហារ និង មិនមានការព្យាបាល ។ ប្រជាជនដែលកំពុងជម្លៀសចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមហៅសម្គាល់ថា ពួក១៧មេសា ពួកប្រជាជនថ្មី ពួកដែលត្រូវធ្វើវិសុទ្ធកម្ម ដែលមានន័យថាការស្វែងរកសាច់ញាតិដែលពាក់ព័ន្ធ នៃក្រុមមនុស្សដែលធ្វើការក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ ដើម្បីយកពួកគេទៅសម្លាប់ផ្ដាច់ពូជ ដែលមានន័យថា ការសម្លាប់៩តំណពូជ រាប់ពីចៅលួត រហូតដល់សាច់ថ្លៃ ។
ភ្នំពេញក្លាយជាទីក្រុងខ្មោច
រយៈពេលតែ ៣ថ្ងៃ ប៉ុនណោះ ប្រជាជនដែលរស់ក្នុងក្រុងភ្នំពេញប្រមាណជា ២លាននាក់ ត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមបង្ខំឱ្យជម្លៀសចេញអស់ពីទីក្រុងភ្នំពេញ ទីក្រុងទាំងមូលក្លាយជាទីក្រុងស្ងាត់ជ្រងំ គ្មានសូម្បីតែនរណាម្នាក់ ទីផ្សារទាំងអស់ក្នុងក្រុងទាំងមូលបន្សល់ទុកតែ របស់របរប្រើប្រាសដែលប្រជាជនមិនអាចយកទៅតាមខ្លួនបាន ៣ថ្ងៃនៃការជម្លៀស ពួកខ្មែរក្រហមបានប្រកាសហាមមិនឱ្យមានការដោះដូររូបបិយវត្ថុថែមទៀត នោះគឺការចរាចរណ៍ប្រាក់រៀល មិនមានសូម្បីតែការចាយលុយ សេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូលចាប់ផ្ដើមដាំក្បាលចុះយ៉ាងគំហុក មិនត្រឹមតែប៉ុនណោះ ប៉ុលពត បានដាក់បទបញ្ជារដោយផ្ទាល់ គឺលុបបំបាត់ទស្សនៈវិស័យទាំងអស់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ការលុបបំបាត់ដូចជា៖ វិស័យចម្រៀង វិស័យភាពយន្ត វិស័យសិល្បៈតន្ត្រី វិស័យសុខាភិបាល វិស័យអប់រំ វិស័យឧហ្សាហកម្ម វិស័យកសិកម្ម វិស័យសិប្បកម្ម ត្រូវបានបិទចោលទាំងអស់តែម្ដង ទីក្រុងភ្នំពេញដែលជាទីក្រុងសុីវុីល័យ ដែលគេឱ្យរហ្សសនាមថា ទីក្រុងអលង្ការនៃអាសុីភាគខាងត្បូង (Phnom Penh is Jewel City of South Asia) ដែលប្រជាជនចូលចិត្តពាក់មាសពេជ្របង្អួតគ្នា ត្រូវបានក្លាយជាទីក្រុងខ្មោច (Ghost city) ក្នុងមួយប៉ប្រិចភ្នែក ភ្នំពេញដែលជាទីក្រុងដ៏ស្រស់បំព្រម ត្រូវបានបោះបង់ចោលជាលើកទី២ នៅខែមេសា ឆ្នាំ 1975 រហូតដល់ឆ្នាំ 1982 ទើបទីក្រុងទាំងមូលចាប់ផ្ដើមនៃសកម្មភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនឡើងវិញបន្តិចម្ដងៗ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។
ការរំដោះទីក្រុងភ្នំពេញ
Liberation of Phnom Penh
រយៈពេលជិត៤ឆ្នាំនៃការបោះបង់ទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមយកទៅសម្លាប់ប្រមាណជា ១,២០០,០០០ (១.២លាននាក់) តាមរយៈការបន្ថែមគោលនយោបាយថ្មី របស់លោក ខៀវ សំផន គោលនយោបាយរាវរកខ្មាំងសុីរូងផ្ទៃក្នុងដែលធ្វើឱ្យរាំងស្ទះ ដល់ចលនាបដិវត្តន៍កម្ពុជា ខ្មាំងដែលបង្កប់ក្នុងជួរប្រជាជន កសិករ និង កម្មករ ដែលមានន័យថា ប្រជាជនដែលធ្វើឱ្យបាក់បែករបស់របរ ដែលពួកខ្មែរក្រហមបានចែកឱ្យ ដូចជា៖ ការធ្វើឱ្យបាក់នង្គ័ល បាក់រនាស់ បាក់ចប ឬ របស់របរផ្សេងៗទៀត ដែលអ្នកណាម្នាក់ធ្វើឱ្យខូចខាតនៅឧបករណ៍ទាំងអស់នោះ ពួកគេទាំងនោះនិងត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមយកទៅសម្លាប់ចោលតែម្ដង គោលនយោបាយនេះត្រូវបានអនុម័តដោយ នួន ជា ។ ទំនាស់រវាងពួកខ្មែរក្រហម និង វៀតណាម ត្រូវបានចាប់ផ្ដើមឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៧ លើទំនាស់អធិបតេយ្យភាពនៃដែនដី កោះត្រល់ ប្រតិបត្តិការបោសសម្អាតក្នុងជួរបក្ស របស់ពួកខ្មែរក្រហម ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយការចោទសមាជិក នៃគណៈកម្មាភិបាលក្នុងជួរបក្សរបស់ខ្លួនថាជា គិញសម្ងាត់របស់យួន យ៉ាងហើចណាស់ប្រជាជនប្រមាណជា ៧០០,០០០ (៧០មុឺននាក់) ត្រូវបានយកទៅសម្លាប់បន្ថែមទៀត នៅអំឡុងឆ្នាំ ១៩៧៧ ។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៧ ពួកខ្មែរក្រហម ដែលដឹកនាំដោយ សុន សេន បានបើកការវាយប្រហារទៅលើប្រទេសវៀតណាម នៅតាមបណ្ដោយបន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម និងបានវាយចូលជ្រៅមកដល់ខេត្តតាយនិញ (Tay Ninh) នៃប្រទេសវៀតណាម ដូចនេះវៀតណាម បានប្រកាសវាយបកទៅលើពួកខ្មែរក្រហមវិញផងដែរ ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧៧ វៀតណាមបានបើកការវាយប្រហារទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពពួកខ្មែរក្រហម ក្នុងខេត្តមួយចំនួនដូចជា៖ ខេត្តក្រចេះ, ព្រៃវែង និង ស្វាយរៀង ពេលនោះហើយដែលប្រជាជនកម្ពុជាមួយចំនួនបានរត់ភៀសខ្លួនពីការគាបសង្កត់របស់ពួកខ្មែរក្រហម ទៅចូលរួមជាមួយនិងកងកម្លាំងរបស់ពួកវៀតណាម និង បានបង្កើតឱ្យមានចលនារំដោះជាតិមួយដែលមានឈ្មោះថា "រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា" (Kampuchea United Front for National Salvation) ដែលប្រកាសឡើងនៅថ្ងៃទី០២ ខែធូ ឆ្នាំ ១៩៧៨ ដែលដឹកនាំដោយលោក ប៉ែន សុវណ្ណ ។
៧ មករា ថ្ងៃជ័យជំនះ
7th January, Victory Day
មុននិងវៀតណាម ឈានដល់ការឈ្លានពានកម្ពុជា ជាទ្រង់ទ្រាយធំ ជាការពិតណាស់វៀតណាមត្រូវបញ្ចុះបញ្ចូល សមាជិកភាព នៃប្រទេសរដ្ឋគុម្មុយនីស្តជាមុនសិន នៅថ្ងៃទី០៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧៨ ប្រទេស សហភាពសូវៀត ដែលជាស្ថាបនិកនៃលទ្ធិគុម្មុយនីស្ត បានយល់ព្រមចុះហត្ថលេខា និងបញ្ចូនកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនមកចូលរួមជាមួយនិងកងកម្លាំងវៀតណាម តាមរយៈការយល់ស្របដែលភាគីវៀមណាមលើកឡើងថា មេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ នៃបក្សគុម្មុយនីស្តកម្ពុជា បានអនុវត្តគោលនយោបាយ សម្លាប់ប្រជាជនរបស់ខ្លួន ដោយទម្លាក់កំហុសមកលើវៀតណាម ហើយបានប្រើលេះមួយនេះបង្ករក្ដីវិវាទមកលើខ្លួន ការអនុវត្តន៍គោលនយបាយសម្លាប់ប្រជាជននេះក៏និងធ្វើឱ្យ លទ្ធិគុម្មុយនីស្ត បាត់បង់ប្រជាប្រិយភាពនៅលើពិភពលោកផងដែរ ។ នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧៨ កងកម្លាំង រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា ដែលមានកងកម្លាំង ២០,០០០ (២មុឺននាក់) កងកម្លាំង សហភាពសូវៀត ១០,០០០ (១មុឺននាក់) និង កងកម្លាំងរបស់ វៀតណាម ប្រមាណជា ១០០,០០០ (១សែននាក់) បានបើកការវាយប្រហារទៅលើពួកខ្មែរក្រហម ដែលមានចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) នៅឈរជើងតាមបន្ទាត់ព្រំដែន ។ រយៈពេលតែមួយសប្ដាហ៍ប៉ុនណោះ កងកម្លាំងចំរុះបានវាយរុញច្រានកងទ័ពរបស់ពួកខ្មែរក្រហមជិតមកដល់ក្រុងភ្នំពេញ អំឡុងពេលដែលកងកម្លាំងចំរុះវាយរុញច្រានទ័ពរបស់ពួកខ្មែរក្រហម ប្រជាជនខ្លះបានរត់គេចពីពួកខ្មែរក្រហម មកខាងភាគីនៃកងកម្លាំងចំរុះ ហើយប្រជាជនទាំងនោះបានទទួលនូវការផ្ដល់ទឹក និងស្បៀងអាហារខ្លះៗសម្រាប់ពួកគេ ចំណែកឯប្រជាជនមួយចំនួនដែលត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមបង្ខំឱ្យរត់ទៅជាមួយពួកគេជាបន្តទៀតដើម្បីយកប្រជាជនធ្វើជាចំណាត់ខ្មាំង ហើយពួកខ្មែរក្រហម និង សម្លាប់ប្រជាជនចោលក្រោយពួកខ្មែរក្រហមភៀសខ្លួនរួច ដោយកងកម្លាំងចំរុះវាយរុញច្រានពួកខ្មែរក្រហមកាន់តែលឿន ពួកខ្មែរក្រហមបានសំរេចចិត្តមិននាំពលរដ្ឋរត់ទៅជាមួយទៀតនោះទេ នៅក្នុងស្ថានភាពដ៏វឹកវរនេះប្រជាជន ដែលកំពុងរត់គេចមាន ស្ត្រី ចាស់ ក្មេង ដែលរត់នៅលើដងផ្លូវ ត្រូវបានពួកខ្មែរក្រហមបើករថក្រោះកិនសម្លាប់នៅលើដងផ្លូវតែម្ដង ។ នៅថ្ងៃទី០៣ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ចារកិច្ចពិសេស របស់បក្សគុម្មុយនីស្ត ចិន បានជួយជ្រោមជ្រែងដល់លោក អៀង សារី ដែលជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស របស់ពួកខ្មែរក្រហម និងបានប្រាប់ជាសម្ងាត់ ឱ្យក្រុមកម្មាភិបាលរបស់ពួកខ្មែរក្រហមភៀសខ្លួនចាកចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញជាប្រញាប់ ព្រោះកងកម្លាំងរបស់ សហភាពសូវៀត និង កងកម្លាំងរបស់ វៀតណាម និងវាយកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃខាងមុខនេះ ដូចនេះថ្នាក់ដឹកនាំនៃពួកខ្មែរក្រហម បានភៀសខ្លួន និង បាននាំយក សម្ដេចព្រះ នរោត្តមសីហនុ ដែលជាប់ឃុំឃាំងនៅព្រះបរមរាជវាំង ទៅជាមួយផងដែរ ដោយពួកគេនិងចាកចេញទៅលាក់ខ្លួននៅតំបន់ភាគខាងលិចប្រទេសកម្ពុជា ឬ លាក់ខ្លួននៅតាមតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយប៉ុលពត បានរក្សាទុកនៅកងទ័ពចំនួន ៥,០០០ (៥ពាន់នាក់) ប៉ុនណោះ ដើម្បីការពារទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក កងកម្លាំងចម្រុះ ដែលមានក្រុម រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា ក្រុម សហភាពសូវៀត និង ក្រុម វៀតណាម បានរួមគ្នាវាយផ្ដួលរំលំរបប កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ដែលដឹកនាំពួកខ្មែរក្រហម នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលកំណត់យកជាថ្ងៃប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅថ្ងៃទី០៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ។
សច្ចភាព ប្រវត្តិសាស្ត្រ
Historical facts
ក្រោយការដួលរំលំរបស់ពួកខ្មែរក្រហម មានជនបរទេស មួយចំនួន បានចងក្រងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៅកម្ពុជា ទាក់ទងអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ ប៉ុន្តែការចងក្រងរបស់ពួកគេគឺមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ពួកគេបានសរសេរ ក្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ និង បំភ្លៃសេចក្ដីពិតថា ទីក្រុងភ្នំពេញ គឺជាកូនក្រុង (Town) មានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណជា 6 សែននាក់ ហើយក្នុងអំឡុងពេលពួកខ្មែរក្រហមជម្លៀសប្រជាជនចេញពីក្រុងភ្នំពេញ ប្រជាជនស្លាប់ប្រមាណជា 3 ពាន់នាក់ ចំណែកឯប្រជាជនកម្ពុជាទាំងមូល ដែលស្លាប់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ពីឆ្នាំ 1975 - 1979 មានចំនួនតែ 1.5 លាននាក់ ទៅ 2 លាននាក់ ប៉ុនណោះ កាលលើកឡើងទាំងនេះ ក្រុមបុរាណាចារ្យ សូមប្រកាសទាត់ចោលទាំងស្រុងដែលក្រុមបរទេសមួយចំនួន មកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីកម្ពុជា ប៉ុន្តែពួកគេធ្វើដំណើរមកដល់ស្នាក់នៅត្រឹម ប្រទេសថៃ ប៉ុនណោះ ហើយពួកគេអង្គុយវិភាគ និង សរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ដោយអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុនណោះ ការលើកឡើងរបស់ជនបរទេសមួយចំនួននោះគឺផ្ទុយនិង សច្ចភាពប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាទាំងស្រុង សច្ចភាពប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រពិត ដែលចងក្រងពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ទៅតាមព្រឹត្តិការណ៍នៃសង្គមមនុស្ស ដែលបានកើតឡើងជាក់ស្ដែង តាមទីកន្លែង និង ពេលវេលាច្បាស់លាស់ ។ តាមរបាយការណ៍ នៃការធ្វើជំរឿនអំពីប្រជាជនកម្ពុជា ឆ្នាំ 1994 ដោយ អង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលបានឆ្លងកាត់សម័កាលខ្មែរក្រហម ដែលដឹកនាំដោយ ប៉ុលពត ពីឆ្នាំ 1975 ដល់ឆ្នាំ 1979 ប្រជាជនកម្ពុជាទាំងមូលបានបាត់បងជីវិត ចន្លោះពី 2.7 លាននាក់ រហូតដល់ 3 លាននាក់ ។
សារនយោបាយ
Political message
ថ្លែងពីសេចក្ដីឈឺចាប់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលបាត់បង់ជិវិតចន្លោះពី 2.7 លាននាក់ រហូតដល់ 3 លាននាក់ ក្នុងរបប កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ឆ្នាំ 1975 - 1979 ដែលដឹកនាំដោយ ប៉ុលពត, ខៀវ សំផន, នួនជា, អៀង សារី, កាំង ហ្កិច អ៊ាវ និង បក្សពួកដ៏ទៃៗទៀត រាល់ជនទាំងឡាយណា ដែលសរសេរក្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ បំភ្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយលើកក្រុមបក្សពួកខ្មែរក្រហមជាអ្នកស្នេហាជាតិ ពួកគេគឺជាខ្មាំងប្រឆាំងនិងប្រជាជាតិកម្ពុជា គ្មានការបង្កើតទឹកដីណាមួយនៅលើពិភពលោក ដែលគ្មានវត្តមាន ប្រជាជាតិនោះទេ ។ សេចក្ដីអំពាវនាវ ចំពោះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា របស់ ក្រុមបុរាណាចារ្យ រាល់សាច់ញាតិ របស់ពួកខ្មែរក្រហម មិនថា ជីដូនមួយ ឬ សាច់ថ្លៃ ដាច់ខាតសូមកុំឱ្យពួកគេបានចូលបម្រើការងារក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋរបស់កម្ពុជា ។
ដង់សុីតេប្រជាជន
Population density
ដង់សុីតេប្រជាជន គឺជាស្ថិតិដែលបង្ហាញពីចំនួនរស់នៅរបស់ប្រជាជនជាអចិន្រ្តៃយ៍ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2023 ក្រុងភ្នំពេញមានប្រជាជនសរុបចំនួន 2.3 លាននាក់ និងមានអត្រាប្រជាជនចំនួន 5,700 នាក់ ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ (5,700/km²) ការប៉ាន់ស្មានចំនួនប្រជាជន និងការព្យាករទាំងនេះបានមកពីការកែសម្រួលចុងក្រោយបំផុតនៃចក្ខុវិស័យនគរូបនីយកម្មពិភពលោករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ។ ការប៉ាន់ប្រមាណទាំងនេះតំណាងឱ្យការប្រមូលផ្តុំការរស់នៅ ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលជាធម្មតារួមបញ្ចូលចំនួនប្រជាជនទីក្រុងភ្នំពេញ បន្ថែមពីលើតំបន់ជាយក្រុងដែលនៅជាប់គ្នា ។ អ្នក​រស់​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ភាគ​ច្រើន​ជា​ជនជាតិ​ខ្មែរ ហើយ​មាន​ប្រមាណជា 90% នៃ​ប្រជាជន​សរុប​ក្នុង​ទីក្រុង ចំណែកឯជនជាតិផ្សេងៗទៀត មានប្រមាណជា 10% ដែលជាជនជាតិចំរុះជាតិសាសន៍មកពីជុំវិញពិភពលោក ខណៈ​ដែល​ភាសា​ផ្លូវការណ៍​គឺជា ភាសាខ្មែរ ហើយភាសាទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ គឺជាភាសា អង់គ្លេស ដែលមានអ្នកប្រើប្រាសពេញនិយមច្រើនជាងគេ ចំណែកឯភាសាបន្ទាប់បន្សំគឺជា ភាសាចិន និង ភាសាបារាំង ។ ប្រជាជន ក្នុងក្រុងភ្នំពេញប្រមាណជា 90% កាន់ ពុទ្ធសាសនា 5% កាន់ ឥស្លាមសាសនា និង 5% ទៀតកាន់ គ្រឹស្តសាសនា ផងដែរ ។
ស្ថិតិប្រជាជនប្រចាំឆ្នាំ
Demographic
ទីក្រុងវប្បធម៌ ភ្នំពេញ
Phnom Penh Cultural City
ភ្នំពេញជារាជធានីរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាហើយជាទីក្រុងដែលធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនរស់នៅប្រមាណជា ២.៣ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ។ ភ្នំពេញជាមជ្ឈមណ្ឌលធ្វើជំនួញ ពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងជាទីប្រជុំជនដែលមានការងារច្រើនជាងគេក្នុងប្រទេស​កម្ពុជា បណ្តុំសំណង់អាគារធំៗជាច្រើនបានប្រមូលផ្ដុំគ្នាបង្កើតបានជា ស្កាយឡាញ (Skyline) និង អាគារកប់ពពក (Skyscraper) ដែលរួមបញ្ចូលការរស់នៅតាមបែបស្តង់ដារទំនើបដូចជា៖ ខុនដូ (Condo), ខុនដូថ្នាក់កណ្ដាល (Condominium) អផាតមិន (Apartment), ការរស់នៅបែបលំនៅដ្ឋានឯកជន (Residential), និង ការរស់នៅបែបប្រណិតអភិជន (Luxury living) ភ្នំពេញ ដែលរួមបញ្ជូលទាំងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ និង ផ្សារទំនើបដែលធំជាងគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានសាលារៀន និង សកលវិទ្យាលយ័ច្រើនជាងគេសំរាប់សិស្សានុសិស្សសិក្សារៀនសូត្រ មានព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ មានកំពង់ផែទេសចរណ៍ កំពង់ផែស្ងួតសម្រាប់វិស័យដឹកជញ្ជូន មានសួនកំសាន្តជាច្រើន និង មានកន្លែងសម្រាប់សំរាកលំហែរជាច្រើនទៀត ថែមពីលើនេះទៅទៀតមាននៅសំណង់អាគារបុរាណ សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដែលបន្សល់ទុកតាំងពីសម័យកាល កម្ពុជាក្រោមអណាព្យាបាលបារាំង មានសារៈមន្ទីរជាតិ ព្រះបរមរាជវាំង វត្តអារាមចំណាស់ៗ និង សំណង់បូជនីស្ថានប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនទៀតផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងទាំងមូលពោពេញទៅដោយសម្បត្តិវប្បធម៌ ដែលត្រូវបានគេឱ្យរហស្សនាមថាទីក្រុងវប្បធម៌ ។
សេដ្ឋកិច្ច
Economic
ភ្នំពេញ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារទីក្រុងនេះមានចំណែកធំនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា អត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បានបង្កឱ្យមានការរីកដុះដាលលើការវិនិយោគ ដូចជា ៖ អគារស្នាក់នៅ អគារលំនៅដ្ឋាន អគារការិយាល័យ សណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន បារ និង ក្លឹបកំសាន្តជាច្រើនទៀត ដែលបានផុសឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលត្រៀមខ្លួនក្លាយជាទីក្រុងខ្លាសេដ្ឋកិច្ចថ្មី ដើម្បីប្រកួតប្រជែងសក្ដានុពលនៃទីក្រុងក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដែលអាចក្លាយជាទីក្រុងគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមមួយនៅលើពិភពលោកក្នុងពេលអនាគតផងដែរ ។ ក្រឡេកទៅមើល វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ 2008-2009 ឬវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកល គឺជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលបានកើតឡើងនៅដើមសតវត្សទី 21 ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងកំហុគ លើវិស័យទីផ្សារអចលនទ្រព្យ ដែលធ្វើឱ្យគម្រោងអាគារជាច្រើនបានជាប់គាំង និង លុបចោល យ៉ាងណាក្រោយពេលឆ្លងផុតវិបិត្តសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ 2009 ទីក្រុងភ្នំពេញចាប់ផ្ដើមមានកំណើនអ្នកវិនិយោគលើវិស័យអចលនទ្រព្យឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ 2011 ដែលបានកើនឡើងការវិនិយោគប្រមាណជា 20% នៃ ទំហំពាណិជ្ជកម្ម របស់កម្ពុជា មួយត្រីមាសកន្លងមក នៃប្រជាជនដែលបានធ្វើការក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ពួកគេបានបំពេញការងារ ក្នុងវិស័យមុខងារសាធារណៈ និង យ៉ាងហើចណាស់មានចំនួន 26% ដែលបានបម្រើកាងារក្នុង វិស័យមុខងារឯកជន ។ ក្នុងឆ្នាំ 2013 ថវិកាជាតិ ត្រូវបានសម្រេចតាមផែនការទាក់ទងនឹងការបង្កើនប្រាក់ចំណូល ការទទួលបានសមតុល្យថវិកា ស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងឆ្នាំ 2013 មានចំនួន 3.1 ពាន់លានដុល្លារ កើនឡើងពី 2.95 ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2012 ។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ ប្រាក់ចំណូលក្នុងស្រុកបានកើនឡើងដល់ 2.06 ពាន់លានដុល្លារកាលពីឆ្នាំមុន កើនឡើងពី 2.01 ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2012 ។ យោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ MEF បាននិយាយថា "ក្នុងឆ្នាំ 2013 ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចបានព្យាយាមគ្រប់គ្រង និងបន្តធ្វើការលើកំណែទម្រង់ដើម្បីកែលម្អការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ និងដើម្បីបង្កើនជំនាញក្នុងការប្រើប្រាស់ធនធានពីការប្រមូលចំណូល ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការថវិកាលើការចំណាយ ប្រាក់ខែសាធារណៈ និងការវិនិយោគ" ។ ការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានបន្ថែមចំនួន 1.06 ពាន់លានដុល្លារពីមូលនិធិបរទេសបានកើនឡើង 9 ភាគរយក្នុងឆ្នាំ 2013 ពី 972 លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2012 ។ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចំណាយ​ប្រាក់​ជាង 743 ​លាន​ដុល្លារ ​លើ​ប្រាក់​ឈ្នួល​វិស័យ​សាធារណៈ កើនឡើង​ពី 644 ​លាន​ដុល្លារ ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១២ ។ ទោះជាសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាក្នុងពេលនោះមានភាពល្អប្រសើរបន្តិចក្ដី តែកម្ពុជាបានឈានដល់ការនៅទ្រឹង លើវិស័យទីផ្សារអចលនទ្រព្យ ជាពិសេសទីក្រុងភ្នំពេញ ដោយសារតែការជាប់គាំងផ្នែកនយោបាយ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 2013-2014 ។
ការរីកចំរើនសំណង់
Constructon Boom
ទិន្នន័យដែលទទួលបានពីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ (MLMUPC) បានបង្ហាញថា គម្រោងសាងសង់ចំនួន 990 ត្រូវបានអនុម័តក្នុងរយៈពេល 5 ខែដំបូងនៃឆ្នាំ 2016 នេះ ដែលជាការកើនឡើងគួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើលបើធៀបនឹងឆ្នាំ 2015 ដែលមានត្រឹមតែ 2,305 គម្រោងដែលត្រូវបានអនុម័តពេញមួយឆ្នាំ ។ គម្រោងចំនួន 990 ដែលបានអនុម័តត្រឹមដើមខែដំបូង ក្នុងឆ្នាំ 2016 នេះមានតម្លៃ 6.5 ពាន់លានដុល្លារ ដែលស្មើនឹងការកើនឡើងនៃតម្លៃគម្រោង 400% ភាគរយពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដែលសរុបក្នុងឆ្នាំ 2015 តម្លៃនៃគម្រោងដែលបានអនុម័តគឺត្រឹមតែ 3.3 ពាន់លានដុល្លារប៉ុណ្ណោះ ។ នៅក្នុងការរីកដុះដាលនៃអគារដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតមួយរបស់អាស៊ី លំនៅដ្ឋានពហុជាន់ថ្មីៗជាច្រើនកំពុងស្ថិតក្រោមការសាងសង់ ដែលខ្ពស់ស្រឡះពីអ្វីដែលធ្លាប់ជាទីក្រុងទាប និងឈរជានិមិត្តសញ្ញានៃការពង្រីកសេដ្ឋកិច្ចដ៏យូររបស់ប្រទេសកម្ពុជា ។ ដោយមានការជំរុញដោយការកើនឡើងនៃចំនួនភ្ញៀវទេសចរ និងការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ទៅកាន់ អឺរ៉ុប និង សហរដ្ឋអាមេរិក សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជាបានកើនឡើងប្រហែលពី 6% ទៅ 7% ក្នុងមួយឆ្នាំក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍កន្លះកន្លងមកនេះ ។ ថ្មីៗនេះ សំណង់បានក្លាយជាវិស័យសំខាន់កាន់តែខ្លាំងឡើង ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី បង្កើតបានជាកំណើនមួយភាគប្រាំមួយកាលពីឆ្នាំមុន នេះបើយោងតាមធនាគារពិភពលោក ។ មិនមែនអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ និងភ្នាក់ងារអចលនវត្ថុទាំងអស់នៅក្នុងទីក្រុងយល់ស្របនឹងទស្សនៈរបស់ TEHO ដែលថាទីផ្សារលំនៅដ្ឋានរបស់ទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រឈមនឹងការផ្គត់ផ្គង់លើសតម្រូវការនោះទេ ដោយលើកឡើងពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស និងចំនួនប្រជាជនវ័យក្មេង លោក TEHO នៃក្រុមហ៊ុន Meridian International Holding (Cambodia) បាននិយាយថា "យើងជឿថានៅពេលខាងមុខ មនុស្សគ្រប់ជំនាន់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានឹងទទួលយកគំនិតនៃខុនដូបន្តិចម្តងៗ ហើយនេះ នឹងនាំឱ្យមានតម្រូវការខ្ពស់នៅពេលក្រោយ" ជាមួយនឹង 50% នៃចំនួនប្រជាជន 16 លាននាក់របស់ខ្លួនដែលមានអាយុក្រោម 24 ឆ្នាំ និង 2 ភាគ 3 ក្រោម 30 ឆ្នាំ ប្រទេសនេះគួរតែបន្តរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ច បន្ទាប់ពីឆ្នាំនេះឆ្លងកាត់កម្រិតផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ធនាគារពិភពលោកសម្រាប់ប្រទេសដែលមាន "ចំណូលមធ្យមកម្រិតទាប" ។ របាយការណ៍ថ្មីៗនេះស្តីពីទីក្រុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលចេញផ្សាយដោយ Economist Intelligence Unit បានបង្ហាញថា ប្រាក់ចំណូលគ្រួសារជាមធ្យមរបស់ទីក្រុងភ្នំពេញអាចឡើងដល់ 32,200 ដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំនៅឆ្នាំ 2030 ពី 10,900 ដុល្លារក្នុងឆ្នាំ 2015 ។ ប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមរបស់គ្រួសារបច្ចុប្បន្នរបស់ទីក្រុងភ្នំពេញគឺស្ថិតនៅក្រោមកម្រិតដែលអាចប្រៀបធៀបបានគឺ $12,400 នៅទីក្រុងបាងកក និងច្រើនជាងពីរដងនៃទីក្រុងហូជីមិញ $5,200 នៅវៀតណាម ។ ប៉ុន្តែ​វា​គឺ​ជិត​ប្រាំបួន​ដង​ដែល​ប៉ាន់​ស្មាន​ថា GDP របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចំនួន 1,250 ដុល្លារ​សម្រាប់​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​បង្ហាញ​ថា​ប្រាក់​ចំណូល​នៅ​តាម​ជនបទ​ធ្លាក់ចុះ​ទាប​ជាង​ចំនួន​ក្នុង​រាជធានី ។ ក្នុងឆ្នាំ 2015 សំណង់ និងអចលនទ្រព្យមានចំនួន 62% នៃគម្រោងវិនិយោគបរទេសដែលត្រូវបានអនុម័ត ខណៈដែលកាលពីដើមឆ្នាំនេះ Knight Frank បានរាយការណ៍ថាអចលនទ្រព្យមានចំនួន 15% នៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសសរុបក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ចាប់ពីឆ្នាំ 1994 ។
រដ្ឋបាលភ្នំពេញ
Phnom Penh Administration ភ្នំពេញ គឺជារាជធានីដែលមានផ្ទៃដី 678.46 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (261.95 sq mi) ដែលមានឋានៈរដ្ឋាភិបាលស្មើនឹងខេត្ត ។ ក្រុង​ភ្នំពេញ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា 14 ផ្នែក​រដ្ឋបាល​ដែល​ហៅ​ថា ខណ្ឌ (Distrists) ស្រុកត្រូវបានបែងចែកទៅជា ថ្នាក់ឃុំ (Commune) ដែលមាន 105 សង្កាត់ (Boroughs) និងបែងចែកបន្តទៅជា 953 ភូមិ (Villages) ហើយខណ្ឌទាំងអស់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជធានីភ្នំពេញ ។ រចនាសម្ព័នរដ្ឋបាលរាជធានី មានដូចជា៖ ក្រុមប្រឹក្សា ចែកចេញជា៤ ដូចជា គណៈកម្មការសម្របសម្រួលបច្ចេកទេស គណៈកម្មការលទ្ធកម្ម គណៈកម្មការពិគ្រោះយោបល់ស្ត្រី និង កុមារ គណៈកម្មការផ្សេងៗទៀត ។ បន្ទាប់មកមាន មន្ទីរអង្គភាពជំនាញ គណៈអភិបាលក្រុង បន្ទាប់មក នាយករដ្ឋបាល ចែកចេញជា ៨ ទៀតដូចជា ១.ទីចាត់ការរដ្ឋបាល ២.ទីចាត់ការផែនការ និង វិនិយោគ ៣.ទីចាត់ការហរិញវត្ថុ ៤.ទីចាត់ការរៀបចំក្រុង ៥.ទីចាត់ការគ្រប់គ្រងធនធានមនុស្ស ៦.ទីចាត់ការអន្តរវិស័យ ៧.ទីចាត់ការច្បាប់ និង សិទ្ធមនុស្ស ៨.ទីចាត់ការ កិច្ចការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ ។
ផ្នែករដ្ឋបាលនីមួយៗនៃរដ្ឋបាលភ្នំពេញបានបែកចែកជាការិយាល័យផ្សេងៗទៀតដូចជា៖
ទីចាត់ការរដ្ឋបាល មានចំនួន ៥ការិយាល័យ ដូចជា៖ ១.ការិយាល័យរបៀប និង ឯកសារ ២.ការិយាល័យទំនាក់ទំនង និង សហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ៣.ការិយាល័យ សរុប និង ពត៌មាន ៤.ការិយាល័យស្ថិតិ និង អត្រានុកូលដ្ឋាន ៥.ការិយាល័យលេខាធិការក្រុមប្រឹក្សា ។
ទីចាត់ការហរិញវត្ថុ មានចំនួន ៤ការិយាល័យ ដូចជា៖ ១.ការិយាល័យហិរញ្ញវត្ថុ ២.ការិយាល័យគណនេយ្យ ៣.ការិយាល័យគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ ៤.ការិយាល័យលទ្ធកម្ម ។
ទីចាត់ការរៀបចំក្រុង មានចំនួន ២ការិយាល័យ ដូចជា៖ ១.ការិយាល័យនគរូបនីយកម្ម ២.ការិយាល័យគ្រប់គ្រងការអភិវឌ្ឈន៍ និង សំណង់ ។
ទីចាត់ការគ្រប់គ្រងធនធានមនុស្ស មានចំនួន ២ការិយាល័យ ដូចជា៖ ១.ការិយាល័យគ្រប់គ្រងបុគ្គលិក ២.ការិយាល័យកសាងសមត្ថភាព ។
ទីចាត់ការអន្តរវិស័យ មានចំនួន ២ការិយាល័យ ដូចជា៖ ១.ការិយាល័យសេដ្ឋកិច្ច និង សង្គមកិច្ច ២.ការិយាល័យផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ។
ទីចាត់ការច្បាប់ និង សិទ្ធមនុស្ស មានចំនួន ២ការិយាល័យ ដូចជា៖ ១.ការិយាល័យសុវត្ថិភាពសាធារណៈ ២.ការិយាល័យកិច្ចការច្បាប់ និង ការដោះស្រាយវិវាទនៅមូលដ្ឋាន ។
ទីចាត់ការ កិច្ចការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ មានចំនួន ២ការិយាល័យ ដូចជា៖ ១.ការិយាល័យបច្ចេកទេស និង ត្រួតពិនិត្យផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ២.ការិយាល័យរដ្ឋាករគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ ។
តារាងរដ្ឋបាលភ្នំពេញ
Phnom Penh Administration Table
រាជធានី​ភ្នំពេញ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​អភិបាលក្រុង ដែល​មាន​តួនាទី​ជា​នាយក​ប្រតិបត្តិ​កំពូល​របស់​ក្រុង ក៏ដូចជា​ត្រួតពិនិត្យ​កងរាជអាវុធហត្ថ​ក្រុង នគរបាល​ក្រុង និង​ការិយាល័យ​កិច្ចការ​ក្រុង ។ ខាង​ក្រោម​អភិបាល​ក្រុង គឺ​អភិបាល​រង​ទី​១ និង ​អភិបាល​រង​៥​រូបទៀត បន្ទាប់មកមាន នាយកខុទ្ទកាល័យដែលមានឋានៈដូចគ្នានឹងអភិបាលរង ដែលដឹកនាំគណៈរដ្ឋមន្ត្រីដែលមានអនុប្រធានខុទ្ទកាល័យចំនួន 8 ដែលនៅក្នុងវេនទទួលបន្ទុកនាយកដ្ឋានរដ្ឋបាលទាំង 27 ហើយខណ្ឌនីមួយៗក៏មានមេដឹកនាំផងដែរ ។
ខណ្ឌ និង សង្កាត់
Distrists & Boroughs
រាជធានី​ភ្នំពេញ ចែកចេញ​ជា​ខណ្ឌ​ចំនួន ១៤ ដែល​មាន​សង្កាត់​ចំនួន ១០៥ ។ ក្នុង​ចំណោម​ខណ្ឌ​ទាំង ១៤ នោះ គឺ​មាន​ខណ្ឌ ២ ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី កាលពីខែមករា​កន្លងទៅ គឺខណ្ឌបឹងកេងកង និងខណ្ឌកំបូល។ ខណ្ឌថ្មីទាំង២ នោះ បាន​កាត់​សង្កាត់​មួយចំនួន​ពី​ខណ្ឌផ្សេងៗ ពោលគឺ​ខណ្ឌបឹងកេងកង កាត់​ ៧សង្កាត់​ពី​ខណ្ឌចំការមន ចំណែក​ឯ​ខណ្ឌកំបូល កាត់​យក​ ៦សង្កាត់​ពី​ខណ្ឌពោធិសែនជ័យ និង ១សង្កាត់​ ពី​ខណ្ឌដង្កោ ។ សង្កាត់​ទាំង ១០៥ ក្នុង​ខណ្ឌ​ទាំង ១៤ របស់​រាជធានី​ភ្នំពេញ រួម​មាន​ដូចខាងក្រោម៖
១. ខណ្ឌ ចំការមន ចែកចេញជា ៥ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ទន្លេបាសាក់, សង្កាត់ទួលទំពូងទី ១, សង្កាត់ទួលទំពូងទី ២, សង្កាត់បឹងត្របែក និង​សង្កាត់ផ្សារដើមថ្កូវ។
២. ខណ្ឌ ដូនពេញ ចែកចេញ​ជា ១១ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ផ្សារថ្មីទី ១, សង្កាត់ផ្សារថ្មីទី ២, សង្កាត់ផ្សារថ្មីទី ៣, សង្កាត់បឹងរាំង, សង្កាត់ផ្សារកណ្ដាលទី១, សង្កាត់ផ្សារកណ្ដាលទី២, សង្កាត់ចតុមុខ, សង្កាត់ជ័យជំនះ, សង្កាត់ផ្សារចាស់, សង្កាត់ស្រះចក និងសង្កាត់វត្ដភ្នំ។
៣. ខណ្ឌ ៧មករា ចែកចេញ​ជា ៨ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់អូរឫស្សីទី ១, សង្កាត់អូរឫស្សីទី ២, សង្កាត់អូរឫស្សីទី ៣, សង្កាត់អូរឫស្សីទី ៤, សង្កាត់មនោរម្យ, សង្កាត់មិត្ដភាព, សង្កាត់វាលវង់ និង សង្កាត់បឹងព្រលឹត ។
៤. ខណ្ឌ ទួលគោក ចែកចេញ​ជា ១០ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ផ្សារដេប៉ូទី ១, សង្កាត់ផ្សារដេប៉ូទី ២, សង្កាត់ផ្សារដេប៉ូទី ៣, សង្កាត់ទឹកល្អក់ទី ១, សង្កាត់ទឹកល្អក់ទី ២, សង្កាត់ទឹកល្អក់ទី ៣, សង្កាត់បឹងកក់ទី ១, សង្កាត់បឹងកក់ទី ២, សង្កាត់ផ្សារដើមគរ និង សង្កាត់បឹងសាឡាង ។
៥. ខណ្ឌ ដង្កោ ចែកចេញ​ជា ១២ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ដង្កោ, សង្កាត់ពងទឹក, សង្កាត់ព្រៃវែង, សង្កាត់ព្រៃស, សង្កាត់ក្រាំងពង្រ, សង្កាត់សាក់សំពៅ, សង្កាត់ជើងឯក, សង្កាត់គងនយ, សង្កាត់ព្រែកកំពឹស, សង្កាត់រលួស, សង្កាត់ស្ពានថ្ម និង សង្កាត់ទៀន ។
៦. ខណ្ឌ មានជ័យ ចែកចេញ​ជា ៧ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ចាក់អង្រែលើ, សង្កាត់ចាក់អង្រែក្រោម, សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី១, សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី២, សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី៣, សង្កាត់បឹងទំពុនទី១ និងសង្កាត់បឹងទំពុនទី២ ។
៧. ខណ្ឌ ឫស្សីកែវ ចែកចេញ​ជា ៧ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ស្វាយប៉ាក, សង្កាត់គីឡូម៉ែត្រលេខ៦, សង្កាត់ឫស្សីកែវ, សង្កាត់ច្រាំងចំរេះទី ១, សង្កាត់ច្រាំងចំរេះទី ២, សង្កាត់ទួលសង្កែទី១ និងសង្កាត់ទួលសង្កែទី២ ។
៨​. ខណ្ឌ សែនសុខ ចែកចេញជា ៦ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ភ្នំពេញថ្មី, សង្កាត់ទឹកថ្លា, សង្កាត់ឃ្មួញ, សង្កាត់ក្រាំងធ្នង់, សង្កាត់អូរបែកក្អម និងសង្កាត់គោកឃ្លាំង ។
៩. ខណ្ឌ ពោធិ៍សែនជ័យ ចែកចេញជា ៧ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ត្រពាំងក្រសាំង, សង្កាត់សំរោងក្រោម, សង្កាត់ចោមចៅទី១, សង្កាត់ចោមចៅទី២, សង្កាត់ចោមចៅទី៣, សង្កាត់កាកាបទី១ និងសង្កាត់កាកាបទី២ ។
១១. ខណ្ឌ ជ្រោយចង្វារ ចែកចេញជា ៥ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ជ្រោយចង្វារ, សង្កាត់ព្រែកលៀប, សង្កាត់ព្រែកតាសេក, សង្កាត់កោះដាច់ និងសង្កាត់បាក់ខែង ។
១២. ខណ្ឌ ព្រែកព្នៅ ចែកចេញជា ៥ សង្កាត់ ៖ សង្កាត់ព្រែកព្នៅ, សង្កាត់ពញាពន់, សង្កាត់សំរោង, សង្កាត់គោករកា និងសង្កាត់ពន្សាំង ។
១៣. ខណ្ឌ បឹងកេងកង (ទើប​បង្កើតថ្មី) ចែកចេញជា ៧ សង្កាត់ ៖ ​សង្កាត់​បឹងកេងកេង១, សង្កាត់​បឹងកេងកេង២, សង្កាត់​បឹងកេងកេង៣, សង្កាត់​អូរឡាំពិក, សង្កាត់​ទំនប់ទឹក, សង្កាត់​ទួលស្វាយព្រៃ១ និង ​សង្កាត់​ទួលស្វាយព្រៃ២ ។
រថយន្តក្រុងសាធារណៈភ្នំពេញ
Phnom Penh City Bus
សួនកំសាន្ត
Amusement Park
សួនទឹក Garden City Water Park ដែលជាសួនទឹកធំជាងគេនៅទីក្រុងភ្នំពេញ សាងសង់ដោយគ្រុមហ៊ុន LYP Group របស់លោក ឧកញ៉ា លី យ៉ុងផាត់ ដែលវិនិយោគលើទំហំទឹកប្រាក់ $44 លានដុល្លារអាមេរិក បានបើកដំណើរការជាផ្លូវការណ៍នៅខែសីហា ឆ្នាំ 2020 ដែលជាផ្នែកមួយក្នុងការជំរុញវិស័យទេសចរណ៍នៅទីក្រុងភ្នំពេញផងដែរ ។ សួនទឹក Garden City មានឧបករណ៍កម្សាន្តទំនើប និងគុណភាពខ្ពស់ចំនួន 38 មុខ ឧបករណ៍ទាំងនោះ​រួម​មាន រលកឋានសួគ៌សម្បនិមិត (Wave Paradise) និង អាណាចក្រទឹក (Water Empire) ឋានសួគ៌កុមារ (Children's Paradise), ជិះរលកក្ដារស្គី (Wave Skiing) និង បណ្ដែតខ្លួនតាមជ្រលងទឹកហូរ (Whirlpool Valley) ដែលជាឧបករណ៍នាំចូលពីសហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាពអឺរ៉ុប ពួកវាត្រូវបានរចនាឡើងសម្រាប់មនុស្សគ្រប់វ័យ រួមទាំងកុមារ ក្មេងជំទង់ និងមនុស្សពេញវ័យ សួនទឹក Garden City នេះផងដែរ ត្រូវបានសាងសង់លើផ្ទៃដី ៨,៦ ហិកតា មានចំណតរថយន្ត ២,៤ ហិកតា និងនៅសល់សម្រាប់សួនកម្សាន្តខ្លួនឯង ។
សេចក្ដីបញ្ចាក់
Official Article នៃ Khmer Wikipedia មិនចងក្រងតាមតាមលំនាំ Article English Wikipedia របស់ជនបរទេសមួយចំនួននោះទេ ព្រោះពួកគេចងក្រងមិនត្រឹមត្រូវអំពីកម្ពុជានោះទេ ពួកគេចងក្រងអំពី វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា បានតែ 20% ប៉ុនណោះក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ដូចនេះហើយ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ដែលមកពីកម្រិត ដេប៉ាតឺម៉ង់ បានធ្វើការចងក្រងកែសម្រួលឡើងវិញជាច្រើននូវអត្ថបទ វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ឱ្យមានភាពខុសប្លែកពីលំនាំចងក្រងរបស់ជនបរទេសមួយចំនួននោះទាំងស្រុង អត្ថបទនីមួយៗ ធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និង ដាក់ប្រភពឯកសារយោងយ៉ាងក្បោះក្បាយ ដើម្បីបណ្ដុះនូវចំណេះដឹងទៅដល់កូនខ្មែរគ្រប់ៗរូប បើមិនមានការចាំបាច់ទេសូមកុំចូលមកកែប្រែផ្ដេសផ្ដាស នៃ Article នីមួយៗរបស់ជាតិ សូមអរគុណ និង អរព្រះគុណ ។
មើលផងដែរ
See also