វេយ្យាករណ៍នៃភាសាខ្មែរ
ឧបសគ្គ
អ (សម្រាប់បដិសេដ) សព្ទ អ ជាសព្ទប្រើសម្រាប់បដិសេដ។ អ បដិសេដនេះសម្រាប់រៀងភ្ពាប់នឹងសព្ទដទៃ សេក្តីមានន័យថា ពុំ មិន ឥត មិនមែន ដូចជាពាក្យថា អកតញ្ញូ អភ័ព្វ អកុសល អភ័យ អទុក្ខ អរោគ អនត្តា អកម្ម អគតិ អគោចរ ...ជាដើម។ អ បដិសេដនេះប្រើជាបុព្វបទហៅថា អ បុព្វបទ។ មានបុព្វបទពួកមួយទៀត សម្រាប់រៀងភ្ជាប់ខាងដើមពាក្យ។ បុព្វបទទាំងនោះមានន័យថាៈ ឱ្យ... ធ្វើឱ្យ... ដូចជាពាក្យថាៈ កកាយ បញ្ចូល បណ្តេញ បង្វិល បន្ធូរ បន្ថយ បន្ថែម បណ្តើរ ទទាស់ទទែង បង្ហូរ បំបោល បញ្ឈប់ បង្រៀន ... ជាដើម សឹងជាពាក្យជាប់ដោយបុព្វបទ ទក បញ បណ បន ញ ទ ចំបង ...។​ ហើយបុព្វបទអាចធ្វើឱ្យន័យរបស់ពាក្យណាមួយកាន់តែមានភាពខ្លាំងក្លាឡើង។ បុព្វបទទាំងនោះមានដូចជា ក គ ង ច ជ ញ ដ ត ទ ន ប ព ម ល ស អ។ ឧទាហរណ៍ កកាយ គគ្រឹក ងងុយ ចចឹក...។ ឧបសគ្គ ជានិបាតនឹងជាអព្យយសព្ទ(ពាក្យមិនផ្លាស់ប្តូររូបនឹងសព្ទ) ដូចជានិបាតនានាដែរតែយកនិបាតដែលហៅថា ឧបសគ្គៈនោះ មានចំនួនតែ២០ សព្ទហើយមានរបៀបបែបផែនក្នុងវិធីចងក្រងពាក្យដោយឡែកផ្សេងពីនិបាតនានា។ ក្នុងការចងក្រងភ្ជាប់ពាក្យគេដាក់ឧបសគ្គៈជាខាងដើមនាមសព្ទ នឹងកិរិយាសព្ទ។ ឧបសគ្គៈទាំង២០សព្ទគឺ៖ អតិ ប្រែថា កន្លង ក្រៃ ក្រៃពេក ពេក ... អធិ ប្រែថា ក្រៃលែង ក្រៃពេក លើសលុប លើសលែង សង្កត់ អនុ ប្រែថា តាម តូច បន្ទាប់ រង ក្រោយ បណ្តោយ លំដាប់ អប ប្រែថា ប្រាស គេច ជៀស ...       អភិ ប្រែថា ក្រៃពេក ធំ ចំពោះ ឆ្ពោះ ខាងមុខ ...        អវឬឳ ប្រែថា ចុះ ចុះក្រោម ទាប ស្រេច ...        អា ប្រែថា ទូទៅ សព្វ ក្រៃលែង ...        ឧ ប្រែថា ឡើង ខ្ពស់ ក្រៅ ...        ឧប ប្រែថា ជិត ចូលទៅជិត មាំ ស៊ប់ ...        ទុ ប្រែថា អាក្រក់ ក្រ កម្រ លំបាក ...        អ ប្រែថា ចេញ មិនសល់ មិនមាន ឥត ...        ន៎ ប្រែថា ចេញ ចូល ចុះ ...        ប ប្រែថា ទូទៅ ខាងមុខ ចេញ មុខ ...        បដិឬបតិ ប្រែថា ចំពោះ តប ត ច្រាស ត្រឡប់ ...        បរា ប្រែថា ខាងមុខ ...        បរិ ប្រែថា ជុំ ជុំវិញ គ្រប់គ្រាន់ ស្រេច ...        វិ ប្រែថា ផ្សេង ប្លែក ច្បាស់ ជាក់ ប្រាកដ ណាស់ណា...        សំ ប្រែថា ព្រម ជាមួយ ល្អ ប្រពៃ ...        សុ ប្រែថា ងាយ ស្រួល ស្រណុក ល្អ ប្រពៃ ណាស់ ម្ល៉េះ ... ពាក្យដូចមា​នតទៅសឹងជាពាក្យមានឧបសគ្គៈ បរិបូណ៌ ទុរគត(ទុគ្កត) បរាជ័យ អនុគ្រោះ អភិបាល អធិការ អវសាន (បរ ឧសាន)បរិយោសាន ឧបរាជ និរភ័យ អធិបតី វិកាល វិបរិត សុវិជ្ជា ទុវិជ្ជា អបរាជ័យ និរន្តរ និរទេស អថិជ័យ អនុនាយក អនុស្សវនា សុគតិ សុគន្ធ វិជ័យ ទុព្ភិក្ខ ...។ =អាគម= គឺជាពាក្យដែលគេអាចញែកព្យាង្គ និងសំរាប់សំរាយបាន ហៅថាអាគម។ អក្សរចុះថែមត្រង់ចន្លោះដូចជាពាក្យ ចតុរង្គ និរន្តរ បរិយាសាន ចតុរារិយសច្ច...។ * ចតុរង្គ ពាក្យអាគម ពាក្យញែកព្យាង្គ ពាក្យសំរាយ ចតុរង្គ ចតុរ អង្គ ចតុ អង្គ * និរន្តរ ពាក្យអាគម ពាក្យញែកព្យាង្គ ពាក្យសំរាយ និរន្តរ នរ អន្តរ និ អន្តរ * បរិយោសន ពាក្យអាគម ពាក្យញែកព្យាង្គ ពាក្យសំរាយ បរិយោសាន បរិយ ឧសាន បរិ ឧសាន * ចតុរារិយសច្ច ពាក្យអាគម ពាក្យញែកព្យាង្គ ពាក្យសំរាយ ចតុរារិយសច្ច ចតុរ អរិយសច្ច ចតុ អរិយសច្ច អក្សរ រ យ ដែលយកមកថែមដើម្បីសម្រួលសព្ទអានហៅថា អាគម។ អាគម សម្រាប់ប្រើតែនៅក្នុងភាសាបាលី នឹងភាសាសំស្ត្រឹត នោះអក្សរដែលយកមកប្រើជាអាគមមានចំនួនសម្រេច។ ឧទាហរណ៍ អច្ឆរិយ = អស្ចារ្យ...។ =សម្ព័ន្ធ= ជាគ្រឿងដែលចងបទឬក៏ចងឃ្លានៃប្រយោគ។ ដើម្បីតភ្ជាប់ពាក្យចងជាបទក្នុងសង្កាត់នីមួយៗឬក្នុងប្រយោគមួយត្រូវឱ្យដឹងថាបទណា គួរចូលទៅរកបទណាតាមលំអានវេព្យាករណ៍។ ឧទាហរណ៍ៈ ១ ឈ្មួញដឹកស្រូវ - ឈ្មួញ ជា នាម សាធារណៈ ឯកវចនៈ បឋមបុរិសៈជាប្រធានរបស់កិរិយា ដឹក។ - ដឹក ជាសកម្មកិរិយា បច្ចុប្បន្នកាល ឯក។ - ស្រូវ ជានាម សាធារណៈ កម្មរងអំពើ់ ដឹក។ ឧទាហរណ៍ ២ ស្ត្រីៗទូលបន្លែដោយកញ្ជើ - ស្ត្រីៗ ជានាម សាធារណៈ ពហុវចនៈ បឋមបុរសៈជាប្រធានរបស់កិរិយា ទូល។ - ទូល ជាសកម្មកិរិយា បច្ចុប្បន្នកាល ពហុវចនៈ។ - បន្លែ ជានាម សាធារណៈ ពហុវចនៈ កម្មរងអំពើកិរិយា ទូល។ - កញ្ជើ ជានាម សាធារណៈ ឯកចនៈ អកម្មរងអំពើ​ ទូល។ =ឋានៈរបស់ពាក្យ=