លីលាវតី
មិត្តានុសាសនី
ខ្ញុំកូណាក៏ធ្លាប់ឈ្លក់វង្វែងនឹងស្ត្រីភេទដូចសម្លាញ់ដែរ ប៉ុន្តែក្រោយមក ខ្ញុំកូណាក៏សួរខ្លួនឯងថា ការដែល យើងស្រឡាញ់ស្ត្រីនោះ តើយើងស្រឡាញ់អ្វីរបស់គេ? កាលបើគិតគន់មើលដោយចិត្តតាមផ្លូវធម៌ ឃើញ ថា រូបរាងរបស់គេជាប្រការទីមួយ ព្រោះរាល់ខណៈដែលប្រទះឃើញ ស្ត្រីភេទណាឲ្យតែមានរូបរាងស្អាត ខ្ញុំកូណាក៏នឹកស្រឡាញ់ភ្លាម ប៉ុន្តែបើប្រទះឃើញស្ត្រីភេទណាមានរូបរាងអបលក្ខណ៍មិនស្អាត ខ្ញុំកូណាមិននឹកស្រឡាញ់ទេ កាលបើដឹងច្បាស់ថាខ្លួនស្រឡាញ់ចូលចិត្តរូបរាងស្អាតបែបនេះ ក៏គិតតទៅ ទៀតថា សម្រស់គឺជាអ្វី? សម្រស់ហ្នឹងនៅឯណា? បញ្ហា ២ ចំណុចនេះ ខ្ញុំកូណាពិបាកគិតរកចម្លើយ ខ្លាំងណាស់ ជាដំបូង ខ្ញុំកូណាព្យាយាមកំណត់ចំណាំលក្ខណៈកែវភ្នែកដែលខ្ញុំកូណាយល់ថាស្អាតបំផុត ហើយក៏យកទៅអធិប្បាយឲ្យមិត្រភក្តិស្តាប់ កែវភ្នែកដែលស្អាតត្រូវមានលក្ខណៈយ៉ាងនេះៗ ហើយគេ ក៏អធិប្បាយលក្ខណៈកែវភ្នែកដែលគេចូលចិត្តឲ្យខ្ញុំកូណាស្តាប់ដែរ ខ្ញុំកូណាបានលើកយកចំណែក ផ្សេងៗនៃរាងកាយទៅស្នើសុំយោបល់ពីមនុស្សជាច្រើននាក់ ប្រាកដឃើញថា ម្នាក់ៗបញ្ចេញទស្សនៈ ផ្សេងៗគ្នាតាមដែលខ្លួនចូលចិត្ត ការដែលមានគំហើញត្រូវគ្នាតិចតួចណាស់ កាលបើដូច្នេះ ខ្ញុំកូណាទើប យល់ឃើញថាសម្រស់ស្រស់ស្អាតដែលជាធម្មជាតិពិតជាក់លាក់នោះគ្មានទេ សម្រស់ស្រស់ស្អាត វាអាស្រ័យទៅលើសេចក្តីពេញចិត្តនៃមនុស្សម្នាក់ៗ អ្នកណាចូលចិត្តយ៉ាងណាក៏ថាយ៉ាងនោះស្អាតទៅ សម្រស់ស្រស់ស្អាតនៅឯណា? សំណួរនេះជាបញ្ហាសាញចាក់ស្រែះមួយទៀតដែលពិបាកនឹងអះអាង ថាសម្រស់នោះនៅត្រង់ណេះនៅត្រង់ណោះខ្លាំងណាស់ បើយើងប្រកាន់ថាសម្រស់របស់ស្ត្រីនៅ ត្រង់ច្រមុះ ច្រមុះក៏គួរតែស្អាតជារហូតទៅ មិនថានៅត្រង់កន្លែងណាទេ ប៉ុន្តែបើយើងកាត់ច្រមុះទៅទុក មួយអន្លើសិន សម្រស់ត្រង់ច្រមុះនោះក៏បាត់ទៅភ្លាម ក្រោយពីគិតគូរអស់ពេលជាយូរ ក៏ល្មមនឹងឃើញ បានថា សម្រស់នោះកើតឡើងព្រោះអវយវៈគ្រប់ផ្នែកនៅរួមគ្នាជាពួកជាក្រុម បើខ្វះផ្នែកណាមួយ សូម្បីផ្នែកដទៃទៀតនៅសល់ក៏ដោយ ក៏មើលទៅមិនស្អាតដែរ ឧទាហរណ៍ដូចជា ស្ត្រីស្អាត់ៗទាំង ឡាយ បើយើងកាត់ច្រមុះចេញ ក៏អស់សម្រស់ភ្លាម ស្ត្រីស្អាតៗនេះឯងបើយើងលឿយយកស្បែកទៅ គរទុកមួយអន្លើ លឿយសាច់ទៅគរទុកមួយអន្លើ កោរសក់ទៅគរទុកមួយអន្លើ យកពោះវៀនពោះតាំង ទៅគរទុកមួយអន្លើ យកឆ្អឹងទៅគរទុកមួយអន្លើ ហើយក៏ឈរសម្លឹងមើលឲ្យឆ្ងាយបន្តិច ច្បាស់ជានឹង មិនឃើញកន្លែងណាស្រស់ស្អាតដូចដែលចិត្តនឹកគិតនោះទេ សម្លាញ់អើយ ! កាលបើខ្ញុំកូណាគិតឆ្អិន ឆ្អៅដូច្នេះហើយ ខ្ញុំកូណាទើបយល់ឃើញថា សម្រស់ស្រស់ស្អាតគ្រាន់តែជាធម្មជាតិឆបោកកែវភ្នែក មនុស្សយើងដែលមានស្បែកលាបលននៅខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ បើយើងសម្លឹងមើលតែផ្នែកខាងក្រៅតែ ម៉្យាង ក៏ប្រទះឃើញសម្រស់ស្រស់ស្អាតអញ្ចឹងមែន ប៉ុន្តែបើមើលឲ្យល្អិតល្អន់តទៅទៀត នឹងពុំប្រទះ ឃើញសម្រស់ស្រស់ស្អាតឡើយ ព្រះបរមសាស្តាបង្រៀនឲ្យយើងសម្លឹងមើលអ្វីៗឲ្យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ មើលគ្រប់ៗផ្នែក មើលដោយចិត្តជាឧបេក្ខា ទើបមើលឃើញសេចក្តីពិតបាន បើមើលសើៗតែសម្បកក្រៅ ទេ នឹងមើលឃើញតែរូបភាពបញ្ឆោតកែវភ្នែកប៉ុណ្ណោះ នាំឲ្យកើតសេចក្តីយល់ឃើញខុស ភាន់ស្រឡាញ់ ភាន់ស្អប់ ភាន់ខ្ពើម ភាន់ខ្លាច ប្រៀបបីដូចជាបុរសដើរទៅតាមផ្លូវក្នុងពេលព្រលប់អំព្រឹលៗ ឃើញកន្លុយ ខ្សែនៅច្រងាងលើផ្លូវ មិនទាន់មើលឲ្យល្អិត យល់ច្រឡំថាជាពស់ក៏ខ្លាចញញើត ប៉ុន្តែបើសម្លើងមើលឲ្យ ល្អិតល្អន់ទៅ ក៏ឃើញការពិតថាវាមិនមែនជាពស់ទេ ហើយគេក៏បាត់ខ្លាចភ្លាម ម្យ៉ាងទៀត សម្រស់ស្រស់ ស្អាតនោះមាននៅបណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្ណោះ ស្ត្រីភេទមើលទៅស្រស់ស្អាតក៏ព្រោះតែនៅក្មេងខ្ចីប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែកាលបើអាយុឈានដល់ ៥០ ឆ្នាំឡើងទៅហើយ សម្រស់ស្រស់ស្អាតក៏រលប់បាត់អស់ សម្រស់ អាស្រ័យនឹងការនៅមានជីវិតរស់ ស្រ្តីរូបស្រស់ទាំងពួងលុះស្លាប់ទៅហើយ សម្រស់ក៏អស់រលីងទៅ គ្មានអ្នកណាត្រូវការទៀតទេ សម្លាញ់អើយ ! កាលបើគិតឃើញដូច្នេះហើយបានជាខ្ញុំកូណាមិនឈ្លក់ វង្វេងចង់បានស្ត្រីភេទដូចមុនទៀត ចិត្តក៏ចេះតែធូរស្បើយជារៀងរហូតមក ។ សម្តីរបស់ភិក្ខុជាសម្លាញ់បានផ្តល់ពន្លឺដល់ខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែមិនដល់ថ្នាក់ធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណា បំភ្លេចលីលាវតីបានទេ ព្រោះខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានស្រឡាញ់នាងដោយរូបសម្បត្តិតែម្យ៉ាងទេ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំព្រះករុណាស្រឡាញ់នាងខាងចិត្តស្មោះត្រង់ សុចរិត និង ភក្តីភាពយ៉ាងឆ្នើមរបស់នាង ខ្ញុំព្រះករុណា បានជំនុំគ្នាជាមួយនឹងភិក្ខុជាសម្លាញ់អស់ពេលជាយូរអំពីជីវិត និង ធម៌អាថ៌ សុមនភិក្ខុព្យាយាមចង្អុល បង្ហាញឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាមើលឃើញអនិច្ចភាពរបស់វដ្តលោក ដើម្បីញ៉ាំងខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យកើតនិព្វិទា(សេចក្តីនឿយណាយ) ប៉ុន្តែឃើញថាបានទទួលលទ្ធផលតិចតួចណាស់ ព្រោះចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ក្នុងខណៈនោះកំពុងត្រូវស្នេហាគ្របសង្កត់យ៉ាងស៊ប់មាំទាល់តែហេតុផលរបស់សម្លាញ់មិនអាចនឹងចាក់ ទម្លុះធ្លុះទៅបាន សម្លាញ់របស់ខ្ញុំព្រះករុណាបានព្យាយាមយ៉ាងពេញទំហឹងដើម្បីឲ្យខ្ញុំព្រះករុណា ក្រឡាស់ចិត្តតាមទស្សនគតិរបស់លោក ការដែលខ្ញុំព្រះករុណានឹងសឹកចេញទៅកាន់លោកិយវិស័យ នេះ ក៏ស្មើនឹងការលោតចូលទៅក្នុងអន្លង់នៃទុក្ខ លោកពោលថា "សម្លាញ់អើយ ! វដ្តលោកនេះពោរពេញទៅដោយភ្លើងទុក្ខ សត្វលោកកំពុងត្រូវភ្លើង គឺ គម្លាន និង សម្រេកឆាបឆេះប្រលោមដួងចិត្ត ម្នាក់ៗកំពុងធ្លាក់ក្នុងសភាពបីដូចជាខ្លាឃ្លានចំណី គឺ ឃ្លានរូប ឃ្លាន សម្លេង ឃ្លានក្លិន ឃ្លានរស និង ឃ្លានសម្ផស្ស កាលបើហេវក៏ស្វះពន្លះរកអ្វីៗទាំងអស់នេះមកសម្រន់ រំហេវ មនុស្សបានធ្លាក់ខ្លួនជាទាសករនៃគម្លាន ត្រដរតស៊ូស្វែងស្វះននះននាលរកអាហារវត្ថុផ្សេងៗមក ចាក់បំពេញគម្លាន បើរកបានក៏ឈ្មោះថាបានសេចក្តីសុខ បើរកមិនបាន ក៏កើតទុក្ខព្រួយ នេះឯងគឺជា សម្រាស់បន្លាដែលមាននៅដេរដាសក្រាស់ក្រែលលើវិថីជីវិតរបស់មនុស្ស កាលបើយកជើងជាន់ទៅ ក៏ ត្រូវជួបប្រទះនឹងសេចក្តីឈឺចាប់ពើតផ្សា គម្លាតដែលឃ្លាតចាកគ្នា គឺ នៅពេលលើកជើងឡើងប៉ុណ្ណោះ ពេលនេះឯងដែលមនុស្សយល់ថាមានសេចក្តីសុខ ប៉ុន្តែនៅខណៈដែលជើងម្ខាងទៀតឃ្លាតចាកបន្លា ព្រោះលើកឡើងនោះ ជើងម្ខាងទៀតក៏កំពុងតែជាន់បន្លា ព្រោះមនុស្សយើងមិនអាចឈានដើរទៅដោយ ជើងទាំងសងខាងព្រមគ្នាបានទេ ហេតុដូច្នោះបានជាជីវិតនេះសោយសុខខ្លះ រងទុក្ខខ្លះឆ្លាស់គ្នាទៅ សម្លាញ់អើយ ! គោលដៅធំរបស់មនុស្សគឺសេចក្តីសុខ សត្វលោកយល់ថាមនុស្សមានសេចក្តីសុខបាន ទាល់តែមានទ្រព្យសម្បត្តិ ម្លោះហើយបានជាមនុស្សនាំគ្នាខ្នះខ្នែងស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិគ្រប់គ្នា ទោះបី ខុសឆ្គងយ៉ាងណាក៏សុខចិត្តដែរ ឲ្យតែខ្លួនបានទ្រព្យសម្បត្តិ លុះបានទ្រព្យសម្បត្តិមកហើយ ជួសនឹង ពេញចិត្តត្រឹមប៉ុណ្ណោះក៏ទេ មិនយូរប៉ុន្មានក៏ធុញទ្រាន់ ចង់បានទ្រព្យថ្មីទៀត មនុស្សយើងគិតឃើញថា បើបានរបស់នេះបានរបស់នោះមកមុខជាមានសេចក្តីសុខមិនខាន លុះបានមកហើយ ជួសនឹងមាន សេចក្តីសុខសមដូចចិត្តប៉ងប្រាថ្នាក៏ទេ បែរជាលះលែងគ្រវែងសេចក្តីសុខចោល ចិត្តក៏ស្ទុះទៅចងកួច នឹងរបស់ដទៃទៀត ហើយក៏ខះខំសន្សំស្វែងរកយ៉ាងកខ្វេសកខ្វាស" សរុបសេចក្តីមកថា មនុស្សយើងប្រមាញ់ដេញតាមសេចក្តីសុខគ្រប់ពេលវេលា ប៉ុន្តែមិនដែលដេញតាម ទាន់សេចក្តីសុខម្តងណាឡើយ គ្រាន់តែហៀបនឹងទាន់ សេចក្តីសុខក៏លោតប្រូចទៅមុខជារឿយៗ ។ "សម្លាញ់អើយ ! ខ្ញុំកូណាយល់ថាសេចក្តីសុខពិតប្រាកដមិនមាននៅក្នុងលោកនេះទេ ការដែលយើងយល់ ថាសេចក្តីសុខនោះ គឺគ្រាន់តែជាសេចក្តីទុក្ខស្រាលស្កាលចុះតិចប៉ុណ្ណោះ តួខ្លួនរបស់យើងគឺជាកងទុក្ខ ដែលពោរពេញដោយសេចក្តីឈឺចាប់ គម្លាន និង សេចក្តីនឿយហត់ល្ហិតល្ហៃលាយឡំដោយទុក្ខផ្សេងៗ ទៀតសឹងតែរាប់មិនអស់ អ្វីៗដែលនៅជុំវិញខ្លួនយើងសុទ្ធសឹងតែជាគឿងបណ្តោះទុក្ខទាំងអស់ យើង ស្វែងរកគ្រឿងបណ្តោះទុក្ខគ្រប់ពេលវេលាចាប់តាំងពីភ្ញាក់ពីដំណេករហូតដល់ចូលដំណេក កាលបើហេវ ក៏បរិភោគអាហារ កាលបើឈឺខ្នងឈឺចង្កេះក៏ត្រូវចូលដំណេក កាលបើដេកយូរពេក ក៏ស្ពឹកស្រពន់ត្រូវ ក្រោកឡើងធ្វើការ កាលបើធ្វើការយូរពេកក៏នឿយហត់ត្រូវសម្រាក កាលបើស្រេកទឹកក៏ផឹកទឹក បើងងុយ ក៏ចូលដំណេក កាលបើឈឺដោះទុក្ខសត្វក៏ត្រូវបន្ទោបង់ចេញ កាលបើហេវបាយក៏ត្រូវបរិភោគបាយ ទៀត បើស្អិតខ្លួនក៏ត្រូវងូតទឹក អ្វីៗទាំងអស់នេះគ្រាន់តែជារឿងបណ្តោះទុក្ខមួយគ្រាៗប៉ុណ្ណោះ គិតៗទៅ ពិភពលោកយើងនេះស្រដៀងនឹងមហាវេជ្ជគ្រឹះ មនុស្សម្នាក់ៗសុទ្ធតែជាអ្នកជម្ងឺឈឺដោយជម្ងឺទុក្ខ បើសេចក្តីទុក្ខត្រូវគេបន្សាត់បង់ចោលហើយ ក៏ស្រណុកសុខស្រួល មនុស្សក៏យល់ថាខ្លួនមានសេចក្តីសុខ ណ្ហើយចុះ ទោះបីជាអាចកម្ចាត់ចោលបានទាំងស្រុងហើយក៏ដោយ ទុក្ខ គឺចំណាស់ចាស់គ្រាំគ្រាកំពុងតែ រងចាំនៅខាងមុខ ទុក្ខទាំងពីរយ៉ាងនេះគ្មានអ្នកណាលុបបំបាត់វាបានទេ សម្លាញ់អើយ ! គ្រាន់តែខ្លួនមួយធ្ងន់ប៉ុនណេះទៅហើយ លីពុនស្ទើរតែមិនរួច ចុះទម្រាំនឹងមានប្រពន្ធមាន កូន មានខ្ញុំប្រុសខ្ញុំស្រី មានចៅហ្វាយនាយ មានគ្នីគ្នាបូកចូលមកឲ្យយើងលីទៀត នឹងមិនធ្ងន់ស្លាប់ទេឬ? ខ្ញុំកណានឹងតំណាលរឿងផ្ទាល់ខ្លួនឲ្យសម្លាញ់ស្តាប់ កាលពី ២ ឆ្នាំមុន ខ្ញុំកូណាបាននឹកស្រឡាញ់ កុលស្ត្រីម្នាក់ក្នុងក្រុងសាវត្ថីនេះ ខ្ញុំកូណានឹកស្រឡាញ់តែម្នាក់ឯងស្ងាត់ៗដោយមិនឲ្យនាងដឹងខ្លួន នាង តែងតែមកស្តាប់ធម៌ក្នុងវត្តជេតវ័នជាមួយនឹងម្តាយរបស់នាងស្ទើរតែរាល់ល្ងាច សេចក្តីស្រឡាញ់បែបនេះ ធ្វើឲ្យខ្ញុំកូណាមានសេចក្តីសុខខ្លះកាលបើបានឃើញមុខនាងបានឮសម្លេងនាង ប៉ុន្តែកាលបើមិនបាន ឃើញមុខនាង មើលទៅដូចជាខ្ញុំកូណាទទួលរងទុក្ខច្រើនជាងសុខព្រោះសោកសង្រេងចិត្តគិតអាល័យ ដល់នាង ។ ចំណេរកាលតមក កុលស្ត្រីម្នាក់នោះបានរៀបការជាមួយនឹងបុត្រសេដ្ឋីម្នាក់ហើយក៏ផ្លាស់លំនៅទៅរស់ នៅឯក្រុងសាកេតុបាត់ទៅ គ្រាន់តែឮដំណឹងថានាងរៀបការ ខ្ញុំកូណាចំបែងចិត្តជាខ្លាំងទាល់តែឆាន់មិន បានសិងមិនលក់អស់ជាច្រើនថ្ងៃ នៅទីបំផុត ខ្ញុំកូណាទើបសួរខ្លួនឯងថាហេតុអ្វីបានជាអាត្មាអញព្រួយ ចិត្ត ទាំងបានរកឃើញចម្លើយថាហេតុតដែលព្រួយចិត្តព្រោះតែអាត្មាអញយកចិត្តទៅចងកួចនឹង កុលស្ត្រី យកចិត្តទៅចងខខិតទុក កាលបើកុលស្ត្រីនោះទៅមានប្តី ចិត្តរបស់យើងក៏អាន់អន់ស្រពន់ទៅ តាមដែរ មិនថាអ្វីទាំងអស់ បើយើងយកចិត្តទៅផ្ញើទុក ទៅប្រកាន់ទុក លុះរបស់នោះរលារលាញទៅ ចិត្តរបស់យើងក៏ខូចទៅតាមដែរ កាលបើដឹងដូច្នោះ ខ្ញុំកូណាក៏ព្យាយាមដកហូតយកចិត្តចេញពីរបស់ ផ្សេងៗ មិនយកចិត្តទៅប្រកួចប្រកាន់អ្វីៗទាំងអស់ សូម្បីតែរាងកាយរបស់យើង ឃើញថាចិត្តធូរស្បើយ គ្រាន់បើដែរ" ។