cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សាយ ភូថង
តស៊ូ​ដំបូង​ទល់​នឹង ប៉ុល ពត
លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ បានឆ្លងទៅប្រទេសវៀតណាម ទំនាក់ទំនងជាមួយបងប្អូន ដែលភៀសខ្លួនទៅ ប្រទេសវៀតណាម និងទំនាក់ទំនងកម្លាំង នៅភូមិភាគបូព៌ា។ ការទៅវៀតណាម នាគ្រានោះ លោកបានធ្វើដំណើរ ដោយជិះទូកនេសាទឆ្លងសមុទ្រ ហើយក៏បានទទួលជោគជ័យ ក្នុងការបង្រួបបង្រួម កម្លាំងអ្នកតស៊ូខ្មែរ ដើម្បីបង្កើតរណសិរ្យសង្គ្រោះជាតិ នៅថ្ងៃទី២ខែធ្នូឆ្នាំ១៩៧៨ និងឈានទៅដល់ ការវាយផ្តួលរំលំ របបប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុល ពត នៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩។
ក្រោយថ្ងៃរំដោះ លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ សាយ ភូថង បានរួបរួមជាមួយ ឥស្សរជនខ្មែរ ដើម្បីកសាងបក្ស ប្រជាជនកម្ពុជាឡើងវិញ ដែលក្នុងពេលនោះ មហាសន្និបាតបក្ស បានជ្រើសតាំងលោក ជាសមាជិកគណៈមជ្ឈឹមបក្ស។ ក្នុងតួនាទីជា ប្រធានគណៈចាត់តាំងបក្ស លោកបានខិតខំពុះពារ ការលំបាកគ្រប់បែបយ៉ាង ដើម្បីស្វែងរកកម្មាភិបាលល្អៗ ដែលស្មោះត្រង់ជាតិ និងប្រជាជន មកចូលកាន់មុខតំណែង ជារដ្ឋមន្ត្រី នៅតាមក្រសួង និងបង្កើតក្រសួង ឲ្យសមស្របទៅនឹងតម្រូវការ របស់ប្រទេសជាតិ នាគ្រានោះ។ រីឯនៅថ្នាក់ខេត្ត ស្រុក លោកបានស្វែងរកមន្ត្រី មកធ្វើជាលេខាបក្ស ប្រធានខេត្ត ប្រធានបញ្ជាការយោធា នគរបាល និងបានចាត់តាំង គណៈកម្មាធិការបក្សខេត្ត និងស្រុក។
មេដឹកនាំ​មក​ពី​ប្រទេស​ពីរ​ដែល​បាន​ជ្រើសរើស​លោក ហ៊ុន សែន ឲ្យ​ដឹកនាំ​មាតុភូមិ
ក្រោយពីបានចាត់តាំង មន្ត្រីបង្គោលទាំងនេះហើយ លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ តែងតែខិតខំធ្វើការអប់រំ បំពាក់បំប៉ន អំពីគុណធម៌ ធ្វើជាមន្ត្រីដឹកនាំ និងបានធើ្វជាគំរូយ៉ាងល្អ ប្រពៃទាំងគុណធម៌ និងសីលធម៌រស់នៅ ដែលធ្វើឲ្យជួរមន្ត្រីដឹកនាំ របស់បក្សភាគច្រើន យកតម្រាប់តាម និងបានប្រជាជនភាគច្រើន គោរពស្រឡាញ់ និងគាំទ្រ។
ក្នុងពេលនោះ បក្សក៏បានតែងតាំង លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ ជាប្រធានគណៈចាត់តាំងមជ្ឈឹមបក្ស ដែលមានតួនាទីកសាង កម្លាំងបក្សឡើងវិញ រួចនៅឆ្នាំ១៩៨៦ ដោយមានការរីកចំរើន និងសមាជិកបក្ស មានចំនួនកើនឡើង លោកក៏ត្រូវបានមហាសន្និបាតបក្ស លើកទី៥ តែងតាំងធើ្វជា ប្រធានគណៈត្រួតពិនិត្របក្សវិញ។ ក្នុងតួនាទីជាប្រធានត្រួតពិនិត្យបក្ស លោកព្រឹទ្ធចារ្យ បានពង្រឹងបក្សជាប្រចាំ ដោយអនុវត្តយ៉ាង ម៉ឺងម៉ាត់នូវវិន័យ ដែលបានកំណត នៅក្នុងលក្ខន្តិកៈបក្ស។
កេរដំណែល៖ អ្នកជាតិនិយមខេត្តកោះកុង
រូបភាពតូច| ស្តូប​និង​ផ្លូវ​ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ​ជា​កិត្តិយស​លោក សាយ ភូថង ក្នុង [[ខេត្តកោះកុង|​ខេត្ត​កោះកុង ត្រូវ​បាន​សម្ពោធ​ដាក់​ឲ្យ​ប្រើប្រាស់​ក្រោម​វត្តមាន​របស់ ​លោក ហេង សំរិន ទៀ បាញ់ និង ​ទេព វង្ស។]] ចំពោះ​មរណភាព​របស់​ព្រឹទ្ធចារ្យគណបក្ស​ប្រជាជនកម្ពុជារូបនេះ សម្តេច ហ៊ុន សែន សម្តែងការ​សោក​ស្តាយ​ខ្លាំងបំផុត ព្រោះលោក​ សាយ ភូថង ជាឥស្សរជន​ដ៏សំខាន់ម្នាក់​របស់​បក្សដែល​បាន​លះបង់ និងបូជាគ្រប់​យ៉ាង​ក្នុងការ​រំដោះប្រទេសពី​របបខ្មែរក្រហម។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយខ្មែរ
ត្រាភ្នំពេញ
ស្តាំ|150x150ភីកសែល ត្រាភ្នំពេញ គឺជា￼￼ត្រា￼￼ក្រុងប្រើដោយសាលាក្រុង￼￼ភ្នំពេញ ។
និមិត្តសញ្ញា
ដើមត្នោត តំណាងឱ្យប្រទេសកម្ពុជា ដើមឈើផ្សេងទៀតតំណាងឱ្យធម្មជាតិវត្តភ្នំ និងស្ពាននាគ តំណាងឱ្យរាជធានីភ្នំពេញ។
សត្វសមុទ្រ
សត្វសមុទ្រ គឺជាសៀវភៅទី៣ នៃកម្រងក្រុមសៀវភៅ ស្វែងយល់ពី... ដែលចេញផ្សាយដោយគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយ Sipar នៅខែមីនា ២០១៣។
វិឝ្ណុកុមារ
វិឝ្ណុកុមាររជ្ជកាល (រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ និង ជយវម៌្មទី៦) ព្រាហ្មណ៍យជ្ញវរាហ កាលពីនៅ​ឆ្នាំ​ ៩៦៧ ចាប់​ផ្ដើម​សាង​ប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី ត្រីភូវនមហេស្វរ ស្ថិត​ខាង​ជើង​ក្រុង​យសោធបុរ។ រាជគ្រូយជ្ញវរាហជារាជគ្រូព្រះបាទជយវម៌្មទី៦ ទ្រង់ក៏ជាព្រះនត្តានៃព្រះបាទហឝ៌វម៌្មទី២ និងព្រះនាងកម្ពុជរាជលក្ស្មីទី២។ ហើយព្រះអង្គមានព្រះអនុជមួយអង្គ ​ទ្រង់ព្រះនាម វិឝ្ណុ​កុមារ ជា​អ្នក​ជួយ​ការងារបន្ថែមក្នុងការសាងប្រាសាទ​។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ
ខេត្តពាមបារាជ
ខេត្តពាមបារាជ ជាខេត្តរបស់ដែនដី កូសាំងស៊ីន។
=ប្រវត្តិខេត្ត= =រដ្ឋបាល= ($ Province) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យ ខេត្តនេះមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
=ប្រជាសាស្ត្រ= =អប់រំ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រុងនៃកម្ពុជាក្រោម
ខ្នាតរង្វាស់
=ខ្នាតរង្វាស់ក្រលាផ្ទៃ= ក្រលាផ្ទៃជារង្វាស់បរិមាណឬទំហំនៃផ្ទៃ (ផ្ទៃជាផ្ទាំងឬតំបន់) ដែលខ័ណ្ឌដោយខ្សែកោងបិទជិត។ ខ្នាតរង្វាស់ក្រលាផ្ទៃមានដូចជា៖
រូបមន្តក្រលាផ្ទៃសំខាន់
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រលាផ្ទៃ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ឃុំត្រមូង
( Tramung Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មាន ២០ភូមិ ៖
ព្រំប្រទល់៖
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
រឿងស័ង្ខសិល្បជ័យ
រឿងស័ង្ខសិល្បជ័យ ជាវណ្ណកម្មអក្សរសិល្ប៍បុរាណមួយ ដែលប្រជាជនខ្មែរស្ទើរគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណ រមែងស្គាល់ និងចេះដឹងដំណើររឿងនេះគ្រប់ៗគ្នា។ រឿងនេះប្រាប់ពីរឿងរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់មួយអង្គ ដែលមានមុខមាត់ពណ៌មាស លាក់បាំង រៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាង និងជួយសង្គ្រោះនគរឪពុកក្មេក។
សង្ខេបរឿង
ព្រះបាទកុត្តរាជ សោយរាជ្យបញ្ចាលបុរីមានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាមសុមន្ទា មានព្រះរាជបុត្រច្បងព្រះនាមសេនាកុត្តរាជ ព្រះរាជបុត្រីប្អូនព្រះនាមកេសរសុមន្ទា។ លុះព្រះបាទកុត្តរាជទ្រង់ព្រះទិវង្គតទៅ ព្រះនាងសុមន្ទាទ្រង់អភិសេកព្រះរាជកុមារសេនាកុត្តរាជ ជាមហេក្សត្រឡើងគ្រងរាជ្យ ហើយព្រះបាទសេនាកុត្តរាជ ទ្រង់ឲ្យហោរាទាយជតារាសីឲ្យព្រះនាងកេសរសុមន្ទាជាព្រះកន្និដ្ឋា ហោរទាយថា"វេលាព្រះនាងមានព្រះជន្ម១៥វស្សា និងមានយក្ស១មកចាប់ទៅធ្វើជាភរិយានៅក្នុងព្រៃ"។
ថ្ងៃមួយកុម្ភណ្ឌលាព្រះនាងកេសរសុមន្ទាទៅគាល់ព្រះនារាយណ៍ក្រាបទូលសព្វគ្រប់រឿងដែលខ្លួនបានភរិយាជាទីពេញចិត្ត។ ព្រះនារាយណ៍ទ្រង់ប្រទានព្រះសភ័គ (ស្បៃ) មួយជាចំណងដៃ។ កុម្ភណ្ឌក៏យកមកថ្វាយព្រះនាងជាភរិយា។
នៅរួមគ្នាមិនយូរប៉ុន្មាន បានព្រះរាជបុត្រី១ ព្រះនាមថា សុពណ៌ទេវី។
ឯព្រះបាទសេនាកុត្តរាជ ក្រោយដែលកុម្ភណ្ឌលួចយព្រះនាងកេសរសុមន្ទាទៅ ទ្រង់ចាត់ឲ្យរកសព្វទិសពុំឃើញសោះ ស្តេចទ្រង់ព្រះវិយោគ ទ្រង់សង្វេគ ទ្រង់លះរាជសម្បត្តិចេញបួសជាបព្វជិតនៅវត្តមួយ។
វេលាទ្រង់ព្រះផ្នួសហើយ មានស្រុកមួយឈ្មោះនិគ្រោធគ្រាម មានដូនចាស់ម្នាក់មានបុត្រី៧នាក់។ នៅថ្ងៃសីលមួយ បុត្រីទាំង៧នាក់នោះ នាំគ្នាបេះផ្កាយកទៅថ្វាយព្រះពុទ្ធនៅវត្តដែលមានព្រះរាជាគង់។ ព្រះរាជាទតឃើញទ្រង់មានព្រះទ័យប្រតិព័ទ្ធ។ លុះនាងទាំង៧ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ព្រះរាជាទ្រង់លាចាកសិក្ខាបទ ហើយស្តេចយាងទៅកាន់ស្រុកនិគ្រោធគ្រាមនោះ សុំដណ្តឹងនាងទាំង៧នាក់អំពីតាចាស់ដូនចាស់ជាមាតាបិតា។ កាលដូនតាបានថ្វាយហើយ ទ្រង់នាំនាងទាំង៧នាក់នោះមក្នុងនគរអភិសេកជាមហេសី។
លំដាប់ពីនោះ នាងកេសរបុប្ផា ជាព្រះស្នំឯកប្រសូតបុត្រមួយមកជាសត្វរាជសីហ៍។
ព្រះនាងបុទមាជាប្អូនពៅ ប្រសូតបុត្រាមួយមកមានដៃម្ខាងកាន់ធ្នូសិល្បជ័យ ដៃម្ខាងកាន់ខ្យងស័ង្ខ ព្រោះហេតុនោះបានជាថ្វាយព្រះនាមថា "ស័ង្ខសីលជ័យ"។
ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យហោរគន់គូរ ហោរដោយបានសំណូកពីនាងបងៗទាំង៦ក៏ទូលថា​អាភេទនេះជាឧត្បាទនាំឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ព្រះអង្គ ដល់បណ្តារាស្ត្រ និងដល់ព្រះនគរ។ ដោយសេចក្តីញុះញុងអំពីនាងទាំង៦ និងអំពីហោរាខ្លាំងពេក ទ្រង់ក៏ព្រះរាជបញ្ជាឲ្យនិរទេសព្រះនាងបទុមា នាងកេសរបុប្ផា និងស័ង្ខសីលជ័យព្រមទាំងរាជសីហ៍ចេញចាកព្រះនគរឲ្យទៅនៅព្រៃ។ ដោយបុណ្យបារមីស័ង្ខសីល្បជ័យជាពោធិសត្វ ព្រះឥន្ទប្រើព្រះពិស្ណុការមកនិម្មិតនគរថ្វាយជានគរ មានប្រាង្គប្រាសាទទាំងបន្ទាយព័ទ្ធជុំវិញ ព្រមទាំងសួនច្បារ ទាំងប្រដាប់ប្រដាសព្វគ្រប់សន្មតនាមថា "ពិស្ណុនគរ"។ ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យក៏គង់នៅជាសុខសប្បាយជាមួយព្រះមាតា។ ថ្ងៃក្រោយមកពួកបងៗទាំង៦បានដឹងព្រឹត្ថហេតុនោះ ដោយព្រានព្រៃក៏ធ្វើឧបាយយ៉ាងច្រើនយ៉ាង មាននំចំណី និងស្លាដាក់ថ្នាំពុលជាដើម ឲ្យកូនទាំង៦នាក់យកទៅថ្វាយព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យ តែព្រះអង្គមិនសោយ។​ ថ្ងៃក្រោយមកទៀត នាងទាំង៦នាំគ្នាទូលព្រះបាទសេនាកុត្តរាជសុំរាជ្យឲ្យកូនខ្លួន។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា បើកូនចង់សោយរាជ្យ លុះតែកូនទៅរកសត្វបក្សាម្រឹគា និងមច្ឆាពីព្រៃហេមពាន្តមកឲ្យឳពុក ទើបកូនសោយរាជ្យបាន។ កុមារទាំង៦ទៅឲ្យព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យរកឲ្យព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យថ្លែងសរកើតជាសត្វ បក្សា ម្រឹគា និងមច្ឆាឲ្យយកទៅថ្វាយព្រះបិតាៗទ្រង់ទត ទ្រង់ស្គាល់ថាជាឫទ្ធិរបស់ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យ។
ពេលដែលកុមារទាំង៦ ទូលសូមរាជ្យព្រះបិតាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថាលុះតែអ្នកទៅរកនាងកេសរសុមន្ទាជាព្រះមាតុច្ឆាបានមក ទើបយើងឲ្យអ្នកសោយរាជ្យ។ កុមារទាំង៦ក៏ប្រាប់ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យៗលាព្រះមាតា ជិះលើរាជសីហ៍ទៅជាមួយនឹងបងៗទាំង៦នាក់ ដោយខ្យងស័ង្ខជាអ្នកនាំមុខ ទីណាពុំមានផ្លូវ ខ្យងស័ង្ខក៏ដល់ធ្វើផ្លូវថ្វាយឲ្យស្តេចទៅដោយស្រួល។ ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យឲ្យបងៗទាំង៦នៅចាំត្រង់ស្ទឹង១ធំ ហើយស្តេចយាងឆ្លងស្ទឹងទៅជាមួយរាជសីហ៍ និងស័ង្ខ ស្តេចផ្សងថា បើព្រះមាតុច្ឆានៅទីណា សូមស័ង្ខនាំទៅកាន់ទីនោះ។ ក្នុងព្រះដំណើរកាត់ភ្នំកាត់ព្រៃនោះ ទោះទីមានសត្វសាហាវ យក្សកំណាច បិសាច ព្រាយមាយា យាយីយ៉ាងណាក៏ស័ង្ខ និងរាជសីហ៍បោលទង្គិចឲ្យខ្ទេចខ្ទីយកជ័យជំនះទៅបាន។
កាលព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យទៅជិតដល់ កុម្ភណ្ឌចេញទៅលេងព្រៃទុកព្រះនាងកេសរសុមន្ទានៅក្នុងប្រាសាទ។
ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យទ្រង់ហោះទៅដល់ប្រាសាទនោះ បានជ្រាបដំណឹងដោយពួកទេវតាថា នេះហើយជាប្រាសាទកុម្ភណ្ឌ ដែលព្រះនាងកេសរសុមន្ទាគង់នៅ។ ស្តេចជ្រាបហើយក៏ទ្រង់ឈរក្បែរប្រាសាទស្រែកហៅព្រះមាតុច្ឋា។ ព្រះនាងសាកសួរព្រះរាជកុមារៗក្រាបទូលប្រវត្តិការណ៍ដោយសព្វកគ្រប់។
ពេលនោះ ហេតុតែបុណ្យបារមីព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យ បណ្តាលឲ្យកុម្ភណ្ឌឈឺក្បាល ដើរដួលជ្រុលជ្រកនៅក្នុងព្រៃ ខំត្រដរត្រឡប់មកកាន់ប្រាសាទវិញមកដល់ប្រាសាទហើយ កុម្ភណ្ឌកំពុងតែដេកលក់ ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យក៏នាំយកព្រះមាតុច្ឆា ចេញចាកប្រាសាទទៅទាំងស័ង្ខ។
កាលព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យនាំព្រះមាតុច្ឆាទៅដល់កណ្តាលផ្លូវ ទ្រង់ទុកព្រះនាងក្នុងកុហាកែវមួយ ហើយទ្រង់វិលទៅសម្លាប់កុម្ភណ្ឌ លុះសម្លាប់ច្រើនលើកហើយទ្រង់ក៏ត្រឡប់មករកព្រះមាតុច្ឆាវិញ។ ក្រោយមកកុម្ភណ្ឌកើតឡើងទៀត ហើយនាំពួកពលច្រើនជាអនេកមកច្បាំងទៀតជាច្រើនដង ច្រើនគ្រា។ ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យមានជ័យជំនះសម្លាប់កុម្ភណ្ឌ ព្រមទាំងពួកពលបាន។ វេលាកុម្ភណ្ឌស្លាប់លើកក្រោយបំផុត ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យឃើញព្រះមាតុច្ឆាសោកនឹងស្វាមីខ្លាំងពេកក៏ទ្រង់ថ្លែងសរកើតជាប្រាសាទកែវបញ្ចុះសពកុម្ភណ្ឌនៅទីនោះ ហើយសូមស្មាលាទោសកុំឲ្យមានពៀរតទៅ។
កាលព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យបានជ័យជំនះហើយ ទ្រង់មានបំណងនឹងនាំព្រះមាតុច្ឆាទៅ តែព្រះមាតុច្ឆាថាសូមកូនទៅយកនាងសុពណ៌ទេវីជាប្អូននៅឯពិភពនាគមកសិន។ ព្រះរាជកុមារក៏ទុកព្រះមាតុច្ឆានៅប្រាង្គប្រាសាទដែលមានដើមកុលព្រឹក្សអាចផ្តល់នូវចំណីអាហារគ្រប់យ៉ាងតាមប្រាថ្នា ហើយទ្រង់លាព្រះមាតុច្ឆាទៅ មុននឹងទៅទ្រង់យកស័ង្ខមកផ្សងថាបើឋាននាគជាលំនៅនាងសុពណ៌ទេវីនៅទីណា សូមឲ្យស័ង្ខនាំទៅត្រង់ទៅទីនោះ ហើយទ្រង់គង់លើស័ង្ខទៅ។ លុះស្តេចទៅដល់ពិភពនាគទ្រង់ច្បាំងដណ្តើមយកព្រះអនុជាក្សត្រីមកបានដូចព្រះបំណងហើយ ទ្រង់វិលមកនាំព្រះមាតុច្ឆា និងព្រះអនុជាក្សត្រីទៅដោយសេចក្តីលំបាក។
លុះវិលមកជួបកុមារទាំង៦ៗនាំព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យទៅបេះផ្លែផ្កាលើកំពួលភ្នំ ហើយល្បួងឲ្យទុករាជសីហ៍ ទុកស័ង្ខ ទុកធ្នូនៅទីនោះក៏នាំទៅ ហើយព្រួតគ្នាច្រានព្រះអង្គទម្លាក់ទៅក្នុងជ្រោះភ្នំលើកថ្មសន្ធប់ រួចមកទូលព្រះនាងសុមន្ទាថា ស័ង្ខសិល្បជ័យធ្លាក់ជ្រោះស្លាប់ទៅហើយ។
ព្រះនាងសុមន្ទា និងព្រះនាងសុពណ៌ទេវីទ្រង់ព្រះកន្សែងសោករត់រកសព្វច្រកល្ហកពុំឃើញសោះ ហើយព្រះនាងសុមន្ទាទ្រង់យកព្រះកេសាដែលបានពីព្រះឥសូរ ព្រះនាងសុពណ៌ទេវីទ្រង់យកស្នៀតព្រះកេសាដែលបានពីកុម្ភណ្ឌមកផ្សងនឹងទេវតាថា "បើព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យនៅរស់ សូមឲ្យមានគេយកស្បៃ និងស្នៀតសក់នេះទៅឲ្យដល់ខ្ញុំឯស្រុក បើស្លាប់ឲ្យបាត់ស្ងាត់ទៅចុះ"។
ព្រះនាងត្រឡប់មកកាន់កន្លែងដើមវិញ ស្តេចពាលទាំង៦ចូលចាប់ព្រះហស្ថព្រះនាងទាំង២ បង្ខំនាំយកទៅ។
ឯរាជសីហ៍វិលមកវិញពុំឃើញព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យ ក៏ហោះរកសព្វទិសទី ហើយខាំព្រះខាន់ធ្នូ នាំស័ង្ខហោះទៅកាន់ពិស្ណុនគរ។ កាលព្រះនាងកេសរបទុមា កេសរបុប្ឆា សាកសួររាជសីហ៍ទូលតាមដំណើរសព្វគ្រប់ហើយ ព្រះនាងទាំង២ឡើងគង់លើរាជសីហ៍ទៅរកព្រះរាជបុត្រ។ វេលានោះហេតុតែបារមីព្រះរាជកុមារ ក៏ក្តៅក្រហាយទៅដល់ព្រះឥន្ទៗទ្រង់ហែកមេឃ បើកថ្មដែលស្តេចពាលសន្ធប់មាត់ជ្រោះនោះចុះទៅស្រង់យកព្រះអង្គមកស្រោចស្រពដោយទិព្វវារី ព្រះអង្គក៏ល្អលើសមុន ហើយទ្រង់នាំព្រះអង្គទៅដាក់ដល់ពិស្ណុនគរ ជួបជុំនឹងព្រះនាងទាំង២អង្គដោយសិរីសួស្តី។ និយាយពីស្តេចពាលទាំង៦ កាលដែលនាំព្រះនាងសុមន្ទា និងនាងសុពណ៌ទេវីទៅកាន់បញ្ចាលនគរនោះ មុននឹងទៅបានបង្ខំឲ្យព្រះនាងទូលព្រះបាទសេនាកត្តុរាជថាខ្លួនទាំង៦នាក់ជាអ្នកទៅច្បាំងនឹងយក្ស និងនាគនាំយកព្រះនាងមក តែលុះទៅដល់នគរ ព្រះមហាក្សត្រត្រាស់សួរព្រះនាងបែរជាទូលថាព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យវិញ។ ឯស្តេចពាលទាំង៦ទូលថា "សួមទ្រង់កុំជឿព្រោះនាងឆ្កួតទេព្រោះរលឹកប្តី យើងខ្ញុំទេតើដែលទៅយកបាន"។ ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់ថា "បើនិយាយខុសគ្នាដូច្នេះ ត្រូវឈប់ស្លេះសិន"។
គ្រានោះ ព្រះបាទសេនាកត្តុរាជកំពុងតែធ្វើមង្គលចងដៃក្សត្រីទាំងពីរអង្គ ស្រាប់តែឃើញនាយសំពៅដែលរើសបានស្បៃ និងស្នៀតសក់នោះ យកទៅថ្វាយក្សត្រីទាំងពីរព្រះអង្គ។ ព្រះនាងទ្រង់ទតឃើញស្គាល់ជាក់ ទ្រង់ទូលព្រះរាជាអំពីព្រះនាងផ្សងថា "បើកូននៅរស់សូមឲ្យឃើញស្គាល់ជាក់ ទ្រង់ទូលព្រះរាជាអំពីព្រះនាងផ្សងថា "បើកូននៅរស់សូមឲ្យឃើញស្បៃ និងស្នៀតសក់វិញ"។ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យព្រះនាងទាំង២អង្គគង់នៅប្រាសាទជាទីសប្បាយ។ តែទោះបីជាដូច្នោះព្រះនាងពុំបាត់សោក។ ឯស្តេចពាលទាំង៦ទូលព្រះរាជាថា "ព្រះនាងយំសោករកយក្ស និងនាគជាប្តីទៅជាឆ្កួតហើយ សូមទ្រង់រកមេមត់មកលៀងលោមបរបក់ព្រលឹងទើបជា"។ ព្រះរាជាក៏ទ្រង់ឲ្យរកមេមត់មកបញ្ជាន់ទាយជម្ងឺព្រះនាង។ កាលមេមត់ចូលទៅចងព្រះហស្ថ ព្រះនាងថា "អញគ្មានឈឺអ្វីទេ មកចងដៃអញធ្វើអ្វី"។ មេមត់ចេះតែខំចង ព្រះនាងធាក់ដួលផ្កាប់មុខ។ ព្រះរាជាទ្រង់ខ្ញាល់ទ្រង់ឲ្យសង់សំណាក់ឲ្យព្រះនាងនៅក្រៅវាំង។ ថ្ងៃមួយព្រះរាជាទ្រង់ស្តេចចេញទៅកាន់ចុងព្រះរាជរោងពួករាជសេវកាមាត្យកំពុងគាល់ត្រៀបត្រា ស្រាប់តែមានជីងចក់មួយធ្លាក់មកចំលើព្រះរូបព្រះអង្គ ទ្រង់ឲ្យហោរទាយ ហោរទាយថា "ទ្រង់នឹងបានជួបព្រះរាជបុត្រមានឫទ្ធិលើសស្តេចក្នុងជម្ពូរទ្វីប"។ ស្តេចសួរព្រះនាងសុមន្ទារកទីកន្លែងព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យ។ លុះទ្រង់ជ្រាបសព្វគ្រប់ហើយ ទ្រង់បង្គាប់ឲ្យព្រះនាងសុមន្ទាទៅជួបនឹងព្រះរាជបុត្រមុនទើបព្រះអង្គយាងទៅក្រោយ។ លុះបានជួបជុំទាំង៥ព្រះអង្គហើយ ព្រះរាជាទ្រង់នាំស័ង្ខសិល្បជ័យព្រមទាំងព្រះនាងកេសរបទុមា កេសរបុប្ឆា ចាកពិស្ណុនគរមកគង់ឯបញ្ចាលនគរ។
មុនពេលដែលព្រះបាទសេនាកត្តុរាជចូលទៅជួបនឹងព្រះស័ង្ខសិល្្បជ័យ ព្រះឥន្ទ្រនិម្មិតវាំងប្រាសាទឲ្យល្អលើសដើមមានជាបរិវាច្រើនលើសគណនា ស្តេចទាំង៥ព្រះអង្គទ្រង់ក្រសាហើយត្រឡប់ចូលកាន់ព្រះនគរបញ្ចាលដោយសួស្តី។
កាលស្តេចដល់ព្រះនគរទ្រង់អភិសេកព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យ និងព្រះនាងសុពណ៌ទេវីជាព្រះអគ្គមហេសី ព្រមទាំងព្រះនាងសុរអមច្ចណា ព្រះរាជបុត្រីនគរដទៃជាព្រះមហេសីបន្ទាប់ យ៉ាងមហោឡារឹកអស់រយៈពេល៧ថ្ងៃ៧យប់ តាមព្រះរាជប្រពៃណី។
បន្ទាប់ពីនោះ ព្រះបាទសេនាកុត្តរាជទ្រង់ឲ្យហៅស្តេចពាលទាំង៦មកសួរដេញដោលពីរឿងដែលស្តេចទាំងនោះអួតថាខ្លួនទៅយកព្រះនាងសុមន្ទាពីកុម្ភណ្ឌ ព្រះនាងសុពណ៌ទេវីពីនាគ។
លុះអំឡុងតមក ព្រះបាទសេនាកុត្តរាជជាព្រះបិតាព្រមទាំងព្រះនាងជាព្រះមាតាទ្រង់ចូលទិវង្គតព្រះវិលាល័យទៅ ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យទ្រង់ចាត់ការបុជាព្រះបរមសពដោយពិធីបុណ្យដ៏ឱឡារឹកតាមរាជបវេណី។
ចំណេរកាលមក ព្រះស័ង្ខសិល្បជ័យទ្រង់អភិសេកព្រះវិជ័យរាជកុមារ និងព្រះនាងសីលរ័តន៍ទេវីឲ្យសោយរាជ្យស្នងព្រះអង្គជាបរមសុខតទៅ។
សង្កាត់ច្បាអំពៅ២
សង្កាត់ច្បារអំពៅទី២ ជាសង្កាត់មួយក្នុងជំនោមសង្កាត់ទាំងប្រាំបី នៃខណ្ឌច្បារអំពៅ មានចំនួន៦ភូមិ ៖
១.ភូមិដើមចាន់
២.ភូមិដើមចាន់១
៣.ភូមិកណ្តាល
៤.ភូមិកណ្តាល១
៦.ភូមិដើមស្លែង១
សត្វក្នុងព្រៃស្បាត
សត្វក្នុងព្រៃស្បាត គឺជាសៀវភៅទី២ នៃកម្រងក្រុមសៀវភៅ ស្វែងយល់ពី... ដែលចេញផ្សាយដោយគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយ Sipar នៅខែឆ្នាំ?។
ឧទយាទិត្យវម៌្មទី១
វ្រះបាទឝ្រីឧទយាទិត្យវម៌្មទី១ រជ្ជកាល (គ.ស ១០០១-១០០២) ព្រះនាមពេលសោយរាជ្យ ធូលីវ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រងតេងអញ ឝ្រីឧទយាទិត្យវម្ម៌ទេវ ព្រះអង្គសោយរាជ្យមិនបានមួយឆ្នាំផង ក៏ត្រូវបាត់ខ្លួនជាយថាហេតុ។ ទ្រង់គឺជាព្រះភាតាអយ្យកាមួយខាងមាតារបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គមុនគឺ ជយវម៌្មទី៥ (៩៦៨-១០០១) ទ្រង់បានសោយរាជ្យបានតែប៉ុន្មានពីរបីខែប៉ុណ្ណោះ។ ការបាត់ព្រះកាយរបស់ទ្រង់បានផ្ទុះឡើងនូវសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីប្រាំបួនឆ្នាំ។ អ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីទ្រង់នៅយឝោធរបុរ ជាព្រះអង្គម្ចាស់មួយអង្គក្នុងគ្រួសាររាជវង្សព្រះនាមថា ជយវីរវម៌្ម (១០០២-១០១០)។
ជយវម៌្មទី៦
ព្រះបាទជយវម៌្មទី៦ រជ្ជកាល (១០៨០-១១០៧) ព្រះនាមពេលសោយរាជ្យ ធូលីវ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេង អញឝ្រីជយវម្ម៌ទេវ។ រាជបុរោហិត ព្រាហ្មណ៍យោគេឝ្វរបណ្ឌិត តាមឯកសារលោកត្រឹង-ងា ថាទិវាករបណ្ឌិតទៅវិញ។ ព្រះអង្គ​មាន​ជាប់សាច់​សារលោហិត​ជាមួយនិង​ពួក​អភិជន​នៃ​ព្រះរាជវង្សានុវង្សនៅ​ម​ហិធ​រ​បុរ ដែល​ស្ថិតនៅ​ប៉ែក​ខាងជើង​នៃ​កម្វុជទេឝ ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៦ ​បានប្រកាសថា ទ្រង់​ជា​ស្តេច​នៅ​គ្រិស្តសករាជ​ឆ្នាំ ១០៨០ ក្នុងខណៈដែល​ប្រទេសជាតិ​ស្ថិតក្នុង​ភាពវឹកវរ​ក្នុងចុង​រាជ្យ​ព្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្មទី៣ ដែលជយវម៌្មទី៦ បាន​បះបោរ​នៅ​ទិស​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស គឺ​នៅ​ក្រុង​មហិធរបុរ ដែល​ប្រហែល​ជា​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ជើង​ឆៀង​ខាង​លិច​វាល​ទំនាប​ខាង​លើ​នៃ​ទន្លេ​មូល ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ សព្វថ្ងៃ។ កំឡុងរជ្ជកាលនៃឧទយាទិត្យវម៌្មទី២ និង ហឝ៌វម៌្មទី៣មានការបះបោរផ្ទៃក្នុងមួយចំនួន និង ធ្វើសង្គ្រាមបរាជ័យជាមួយចាម្ប៉ា។ នៅ​ឆ្នាំ​១០៨២ ទ្រង់ ប្រកាស​ឡើង​សោយរាជ្យ​ដោយ​យក​ក្រុង​មហិធរបុរ ជា​រាជធានី។ ក្នុងសិលាចារឹកនៅការផ្ដើមនៃរជ្ជកាលទ្រង់ ទ្រង់បានប្រកាសខ្លួនថាជាកូនចៅនៃទេវបុព្វបុរស ឫសីកម្វុស្វយម្ភុវ និង ទេវអប្សរ មេរា ផ្ទុយពីមានបុព្វការីជនជាខ្សែស្រឡាយស្ដេចទៅវិញ។ បើតាមគេប៉ាន់ស្មាន ប្រហែលទ្រង់​​មាន​ប្រភព​ចេញ​មក​ពី​វង្ស​ស្ដេច​ត្រាញ់​មួយ។ បើ​យោល​ទៅ​តាម​សិលាចារឹក​នៅ​ភ្នំរុង និង​តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​លោកហ៊្សក-សឺដេស គេ​អាច​ដឹង​ថា ព្រះបិតា​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៦ ព្រះនាមហិរណ្យវម៌្ម ហើយ​ព្រះមាតា​ព្រះនាម ហិរណ្យលក្ឝ្មី។ ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះភាតាបង្កើត​ទាំង​អស់​បួន​អង្គ ដែល​គេ​ស្គាល់​ព្រះនាមតែ​ពីរ​អង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​គឺ ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ និង​យុវរាជ។ ព្រះអង្គ​បាន​ក្រោក​បះបោរ​ ហើយ​វាយ​សង្កត់​យក​ខេត្ត​ភាគ​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស។ ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៦ ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​ពិធី​រាជាភិសេក​ដោយ​ព្រះ​គ្រូ​ព្រាហ្មណ៍​បុរោហិត របស់​ព្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្មទី៣ ឈ្មោះទិវាករបណ្ឌិត (យោគេឝ្វរបណ្ឌិត) ដែល​ប្រហែល​ជា​មាន​ហេតុ​កើត​ទំនាស់​អ្វី​ជាមួយ​ព្រះរាជា​ក្រុង​អង្គរ ឬ​ដោយ​ប្រាថ្នា​លាភសក្ការៈ រួច​ចាក​ចោល​ក្រុង​អង្គរ ទៅ​បំរើរាជវង្ស​ថ្មី​នេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ នៅ​ឯ​រាជធានី​អង្គរ​ឯណោះ​វិញ ព្រះរាជា​ដែល​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្រប​ច្បាប់​បន្ត​ពី​ព្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្មទី៣ គឺ​ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​អភិសេក ក្រោយ​ពី​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្មទី៣ សោយ​ទិវង្គត​ទៅ។ ជយវម៌្មទី៦មិនមែនអ្នកនៅក្នុងវណ្ណៈស្ដេចទេ។ ជយវម៌្មទី៦ជាមន្ត្រីម្នាក់ ដែលក្បត់ស្ដេច ធ្វើរដ្ឋប្រហារដណ្ដើមរាជ្យ ហើយក្លាយទៅជាស្ដេច ដោយដាក់ឈ្មោះថ្មីជា ជយវម៌្មទី៦។ តាមព្រហ្មញ្ញសាសនា ស្ដេចអង្គនេះ ដែលមកពីវណ្ណៈមន្ត្រី មិនអាចឡើងចូលទៅក្នុងវណ្ណៈស្ដេចបានទេ។ ប៉ុន្តែ ដោយព្រះអង្គគោរពប្រកាន់យកពុទ្ធសាសនា ដែលជាសាសនាមិនប្រកាន់វណ្ណៈ អាចទទួលស្គាល់ និងគោរពថា ជយវម៌្មទី៦ ជាស្ដេចពេញអង្គបាន។ សូយ៌្យវម៌្មទី២ ដែលមានកំណើតក្នុងវណ្ណៈស្ដេចពិតប្រាកដ បានមកកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ។ សូយ៌្យវម៌្មទី២ ដែលបានឡើងសោយរាជ្យ ដោយសំលាប់ស្ដេច ដែលមានជាប់សាច់ឈាមជាមួយជយវម៌្មទី៦។ ជយវម៌្មទី៧ ដែលកាន់ពុទ្ធសាសនា គឺជាស្ដេច ដែលមានជាប់សាច់ឈាមជាមួយជយវម៌្មទី៦ ដែលជាស្ដេចមកពីវណ្ណៈមន្ត្រី។ (បើរាប់ទាំងស្ទួនដល់ទៅបីអង្គ ទ្រង់ត្រូវលេខរៀងថា ជយវម៌្មទី៩)
ក្នុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ទ្រង់​បាន​ទទួល​ច្បាំង​ជាមួយ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៦ ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស។ ថ្វី​ត្បិត​តែ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៦ អាច​វាយ​ទន្ទ្រាន​យក​បាន​ខេត្ត​ទាំង​ឡាយ​ភាគ​ខាង​ជើង និង​ភាគ​ខាង​កើត​ក្តី ក៏ប៉ុន្តែ​តំបន់​អង្គរ ខេត្ត​ទាំង​ឡាយ​ភាគ​ខាង​លិច និង​ខាង​ត្បូង​បឹង​ទន្លេសាប នៅ​តែ​ស្មោះ​ត្រង់​នឹង​ព្រះរាជា​ក្រុង​អង្គរ​ដដែល។ ជយវម៌្មទី៦ប្រហែលជាបានជាប់ដៃក្នុងការតស៊ូប្រឆាំងជាច្រើនឆ្នាំរបស់អ្នកដែលមានភក្ដីភាពទៅនឹងខ្សែស្រឡាយស្របច្បាប់នៃហឝ៌វម៌្មទី៣ និង រជ្ជទាយាទរបស់ទ្រង់គឺ ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែលបានសោយរាជ្យនៅអង្គររហូតដល់ឆ្នាំ ១១១៣។
ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ទ្រង់​សោយរាជ្យ​នៅ​រាជធានី​អង្គរ មាន​រយៈពេល​ស្មើ​គ្នា និង​រាជ្យ​មហាក្សត្រ​បី​អង្គ​ទៀត នៅ​ភាគ​ខាង​លិច​នៃ​ប្រទេស គឺ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៦ យុវរាជ និង​ព្រះបាទ​ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី១ គឺ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១១១៣ ក្រោយ​ពេល​ដែល​ព្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២ បាន​ក្រោក​បះបោរ​ឡើង ហើយ​ធ្វើ​គត់​ព្រះបាទ​ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី១ ជា​ស្ដេច​ភាគ​ខាង​លិច​បាន រួច​បន្ត​លើក​ទ័ព​មក​ច្បាំង​ជាមួយ​ព្រះអង្គ​ជា​ស្ដេច​សោយរាជ្យ​នៅ​អង្គរ​នេះទៀត។ ទី​បំផុត ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ត្រូវ​ព្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២ ធ្វើ​គត់​បាន ហើយ​បង្រួប​បង្រួម​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​អោយ​ចូល​គ្នា​ឡើង​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១១១៣ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ​នោះ។
ដូច្នេះយើង​ឃើញ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចែក​ជា​នគរ​ពីរ​ដែល​មាន​ស្ដេច​ពីរ​សោយរាជ្យ គឺ​ព្រះបាទ​ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែល​ត្រួតត្រា​គ្រប់គ្រង​ទឹកដី​ផ្នែក​ខាង​ត្បូង និង​ព្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៦ ដែល​កាន់​កាប់​ទឹកដី​ផ្នែក​ខាងជើង​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​ចំបាំង​វាតទឹក​ដី​យក​ប្រទេស​ជិត​ខាង ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​ភូមិ​ភាគ​ខាង​ជើង​កម្ពុជា ឬ​ខាង​ជើង​ភ្នំ​ដងរែក មក​ដាក់​ជា​នគរ​ចំណុះ បញ្ចូល​ឲ្យ​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាល់​របស់​ព្រះអង្គ។ ទិដ្ឋភាព​បែងចែក​ទឹក​ដី មួយ​ខាង​ជើង​ មួយ​ខាង​ត្បូង​ដោយ​យក​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក​ជា​ព្រំដែន​សីមា​បញ្ជាក់​ឲ្យ​យើង​ សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា ធាតុ​ដើម​នៃ​នគរ​វ្នំ និង​កម្វុជ កម្វុជគោក និង​កម្វុជ​​ទឹក មាន​ការ​ពិបាក​ជាច្រើន​ក្នុង​ការ​រំលាយ​ខ្លួន​បញ្ចូល​ជា​កម្ពុជា​តែ​មួយ។ ទោះបី​ជា​មាន​ការ​ខំប្រឹងប្រែង​បង្រួប​បង្រួម បង្កបង្កើត​ឲ្យ​មាន​លក្ខណៈ​ឯកភាព​ជាតិ​អំពី​សំណាក់​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល ​ធំ​ខ្លាំង​ពូកែ​ ក្លាហាន​ដូចម្ដេច​ក៏​ដោយ។ ដើម្បី​ពង្រីក​អានុភាព​អាទិទេព គឺ​អំណាច​របស់​ព្រះអង្គ ​ព្រះបាទ​ជយវម៌្មទី៦ ទ្រង់​បាន​កសាង​បូជនីយដ្ឋាន​ជាច្រើន ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធ​ផង និង​ចំពោះ​ព្រះ​ឥសូរ ផង ដូច​ជា បាន​បន្ត​ការ​កសាង​នៅ​ភ្នំ​សណ្ដក នៅ​ភ្នំ​ព្រះវិហារ នៅ​វត្ត​ភូ និង​វិមាយជាដើម។ ព្រះអង្គទទួលបានបច្ឆាមរណនាមថា វ្រះបាទបរមកៃវល្យបទ។
បញ្ហាការឡើងសោយរាជ្យ
ព្រះ​ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី១ ជា​ព្រះ​ជេដ្ឋា គួរ​តែ​បាន​សោយរាជ​សម្បត្តិ​មុន​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៦ ដ៏​ជា​ព្រះ​អនុជ នេះ​ហេតុ​ម្ដេច​ព្រះ​អនុជ​បាន​សោយរាជ្យ​មុន​ព្រះ​រៀម​ទៅ​វិញ? មាន​បរិហារ​ថា: ការ​សោយរាជ្យ​របស់​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្ម​ទី៦នោះ មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​កំដាប់​នៃ​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ទេ គឺ​ក្នុង​ពេល​នោះមាន​ការណ៍​បះបោរ​ក្នុង​នគរ ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្ម​ទី៦ ស្ដេច​ចេញ​កំរាប​ទាល់​តែ​រាបទាប​ទៅ​វិញ ដូច្នេះ​រាជ​សម្បត្តិ​ទើប​បាន​ទៅ​ព្រះ​អង្គ​ដូច​ពោល​មក កាល​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​ហើយ គ្មាន​រាជ​ឱរស​នឹង​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​ស្នង គេ​ទើប​អញ្ជើញ​ព្រះ​ជេដ្ឋាធិរាជ​ដែល​ជា​ព្រះ​រាជវង្ស​ជាន់​ខ្ពស់ ឲ្យ​ទទួល​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ត​មក។
គណៈសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា
គណៈសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបែងចែកទៅជាពីរក្រុម ឬពីរគណៈធំៗ គឺ៖ គណៈសង្ឃមហានិកាយ និង គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយ ។ យោងតាមការចេញផ្សាយរបស់ក្រសួងធម្មការ និងសាសនានៅក្នុងឆ្នាំ ស្ដីពីចំនួនវត្តអារាម និងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាទាំងពីរគណៈក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅដើមឆ្នាំ ២០២៣ នេះ វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាមានចំនួន ៥១៣៣ (វត្តមហានិកាយ ៤៨៦៦ និងវត្តធម្មយុត្តិកនិកាយ ២៦៧) និងព្រះសង្ឃមានចំនួន ៦៨៩៦៧ (មហានិកាយចំនួន ៦៦៦០៩ អង្គ និងធម្មយុត្តិកនិកាយចំនួន ២៣៥៨ អង្គ)។ គណៈសង្ឃទាំងពីរក្រុមនេះស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកដែលជាប្រមុខសង្ឃទាំងពីរគណៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺ៖​ ក) គណៈសង្ឃមហានិកាយគ្រប់គ្រងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី សង្ឃនាយក គណៈមហានិកាយ និង ខ)គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយគ្រប់គ្រងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី សង្ឃនាយកនៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំងពីរគណៈគ្រប់គ្រង់គណៈសង្ឃពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា ដោយមានការជួយសម្រួលការងារដោយក្រុមព្រះរាជាគណៈ ដែលជាក្រុមមន្ត្រីសង្ឃជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា។ រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃពុទ្ធសាសនាខ្មែរមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។ ចំពោះព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ឯក ត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យធ្វើជាគណៈសង្ឃនាយក (តួនាទីមានចែងក្នុងគណៈសង្ឃនាយក)។ ដោយឡែក រាជាគណៈក្នុងតំណែង ៣ ទៀតគឺ ទោ ត្រី ចត្វា ព្រមទាំងរាជាគណៈកិត្តិយស តោងមានតួនាទីនិងភារកិច្ចដូចគ្នា។  នៅក្នុងសម័យបុរាណរហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៤៨ គណៈសង្ឃជាន់ខ្ពស់ មានសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកបានរៀបចំឱ្យព្រះរាជាគណៈ បំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួនដោយចាត់ទៅតាមបណ្ដាខេត្ត/ក្រុងនីមួយៗ មានប៉ុន្មានអង្គៗ ទៅតាមទំហំការងារនៃខេត្ត/ក្រុងនីមួយៗ។ ការងារដែលមន្ត្រីសង្ឃរាជាគណៈគ្រប់ថ្នាក់ត្រូវបំពេញរួមមាន៖
គណៈសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ
គណៈសង្ឃនាយកនៃព្រះរាជាណាកម្ពុជាមានតួនាទីមានគ្រប់គ្រង់ និងដឹកនាំរដ្ឋបាលសង្ឃទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ គណៈសង្ឃនាយកបង្កើតឡើងដោយព្រះរាជក្រឹត តាមរយៈសំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្រ្តី។ គណៈសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី សង្ឃនាយក គណៈមហានិកាយ។
រាជាគណៈខាងគណៈមហានិកាយ
ព្រះរាជាគណៈ ជាក្រុមមន្ត្រីសង្ឃជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា។ រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃគណៈមហានិកាយមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។
ក) រាជាគណៈថ្នាក់ឯក
រាជាគណៈថ្នាក់ឯកមានគោរមងារជាសម្ដេចរួមមាន ៣ រូបគឺ៖
ខ) រាជាគណៈថ្នាក់ទោ
រាជាគណៈថ្នាក់ទោមាន ៦ រូបគឺ៖
គណៈសង្ឃនាយកគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ
គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយគ្រប់គ្រងដោយព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី សង្ឃនាយកនៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។
រាជាគណៈខាងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ
រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖​ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។
ក) រាជាគណៈថ្នាក់ឯក
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ឯកមានគោរមងារជាសម្ដេចរួមមាន ២ រូបគឺ៖
ខ) រាជាគណៈថ្នាក់ទោ
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ទោមាន ៣ រូបគឺ៖​
គ) រាជាគណៈថ្នាក់ត្រី
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ត្រីមាន ៤ រូបគឺ៖​
ឃ) រាជាគណៈថ្នាក់ចត្វា
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ចត្វាមាន ១២ រូបគឺ៖
សមណស័ក្ដិថ្នាក់កិត្តិយស
សមណស័ក្ដិថ្នាក់កិត្តិយសរួមមាន៖​ សម្ដេចកិត្តិយស និង រាជាគណៈថ្នាក់កិត្តិយស។
សម្ដេចកិត្តិយស
សម្ដេចកិត្តិយសមិនមានចំនួនកំណត់នៅក្នុងគណៈសង្ឃទាំងពីរនិកាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
រាជាគណៈកិត្តិយស
រាជាគណៈថ្នាក់កិត្តិយសមិនមានចំនួនកំណត់ឡើយនៅក្នុងគណៈសង្ឃទាំងពីរនិកាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
គណៈសង្ឃថ្នាក់ខេត្ត
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់ខេត្តរួមមាន៖
គណៈសង្ឃថ្នាក់ស្រុក
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់ស្រុករួមមាន៖
គណៈសង្ឃវត្ត
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់មូលដ្ឋានរួមមាន៖
ម៉ែន ណាត
= ម៉ែន ណាត = រូបភាពតូច|Men Nath
ជីវប្រវត្តិ និង​ព័ត៌មាន​ផ្ទាល់ខ្លួន
លោក ម៉ែន ណាត (Mèn, Nath or Nath Men) ជាកូនកសិករ ក្នុងជីវភាព​គ្រួសារមធ្យម មានស្រុក​កំណើត​ នៅភូមិ​/​ឃុំដូងខ្ពស់ ស្រុក​​បុរីជលសារ ខេត្ត​តាកែវ។ លោក កើតនៅក្នុងសម័យសង្គ្រាម ថ្ងៃទី ១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ (បញ្ជីជាតិ ០៥ មករា ១៩៧៦) លោក​ជាកូនពៅ​ក្នុង​ចំណោម​បងប្អូន ៥​នាក់ (ស្រី ៣នាក់)។
ឪពុករបស់លោកឈ្មោះ ម៉ែន មនិន្ទ (Mèn, Monint or Monint Men) ហៅតា និន កើត​នៅឆ្នាំ​១៩២៦ បាន​ទទួល​មរណភាព​​ដោយ​ជរាភាព ថ្ងៃទី​២៤ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០០៦ ក្នុងជន្មាយុ ៨០ឆ្នាំ។ ហើយម្តាយមានឈ្មោះ អ៊ុក អូន (Ouk, Aun or Aun Ouk) កើតនៅឆ្នាំ១៩៣៦ សព្វថ្ងៃ​រស់នៅភូមិដូងខ្ពស់ ឃុំដូងខ្ពស់ ស្រុក​បូរីជលសា ខេត្តតាកែវ។
សព្វថ្ងៃលោក ម៉ែន ណាត រស់​នៅប្រទេស​ន័រវែស (Norway) នៃទ្វីប​អឺរ៉ុប​ខាងជើង។ លោកមានកូន ៣ នាក់ (ប្រុស​មួយ​ ជា​កូនច្បង និង​​​​កូន​ស្រី ២ ​នាក់)។
នៅប្រទេសន័វែស លោក ម៉ែន ណាត ជាអ្នកដឹកនាំសហគមន៍ខ្មែរ និង​អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស​ផង រួមមាន ៖
- ​ជា​ប្រធាន​សមាគម​ពុទ្ធសាសនជន​ខ្មែរ (Khmer Buddhist Society ) ដែល​ជា​សមាគម​លើក​ស្ទួយ​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ខ្មែរ សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ។
- ​ជា​ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃ្លាំមើល​កម្ពុជា (Cambodia Watchdog Council International - CWCI Cambodia ) មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ប្រទេស​ន័រវែស ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ​២០០៦។
- ជា​អនុប្រធានវេទិកាពលរដ្ឋ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​២០២២។ វេទិកានេះ ជាអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស ដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក រៀបចំ​ឡើង​ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​វិស័យ​សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ទឹកដី​ជាតិ​នៅ​​ប្រទេស​​កម្ពុជា។ ស្ថាប័ននេះ មាន​ឈ្មោះ​ដើម​ថា ចលនានិស្សិតដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។
- ជា​ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៃ ចលនានិស្សិតដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ពីឆ្នាំ​២០២០ ដល់ឆ្នាំ២០២២ មានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែល​រៀបចំ​ឡើង​ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​វិស័យ​សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ទឹកដី​ជាតិ នៅ​​ប្រទេស​​កម្ពុជា។
ប្រវត្តិការសិក្សា
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សា នៅវិទ្យាល័យ​ព្រៃ​សណ្តែក ស្រុក​ទ្រាំង ខេត្តតាកែវ លោក ម៉ែន ណាត បាន​បន្ត​ការសិក្សា​នៅទីក្រុង​​ភ្នំពេញ ថ្នាក់​​បរិញ្ញាប័ត្រ នៃ​មហាវិទ្យាល័យ​​​សង្គមវិជ្ជា ជំនាន់​​ទី៣ (១៩៩៦-២០០០) សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ ។ ហើយ​​លោក ក៏​បាន​​បញ្ចប់​​បរិញ្ញាប័ត្រ​បូក១ នៅមហា​វិទ្យាល័យ​​គរុកោសល្យ (ក្រោយ​មក​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា វិទ្យាស្ថាន​ជាតិ​អប់រំ) ឆ្នាំ​២០០១ ជាសាស្ត្រាចារ្យ ឬក្រូបង្រៀន ផ្នែក​គរុកោសល្យ និង​ចិត្តវិទ្យា ។
ប្រវត្តិការសិក្សា លោក ម៉ែន ណាត ជាសិស្សពូកែ តាំងពីថ្នាក់បឋមសិក្សា ហើយលោក បានប្រឡង​ជាប់ចូល​មហាវិទ្យាល័យ ចំនួន ២ កាលនោះគឺ សង្គមវិជ្ជា និង មន្ទីរពិសោធន៍ នៅ​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ​សុខាភិបាល ឬ​​សាលា​ពេទ្យរ៉ុស្ស៊ី។ ប៉ុន្តែលោក មិន​​បាន​ជ្រើសរើស​​មុខវិជ្ជា​​​ផ្នែក​​​មន្ទីរពិសោធន៍ នៅ​សាលា​ពេទ្យ​ទេ។ ក្រៅពីនេះ លោក​បាន​សិក្សា​វគ្គ​បណ្តុះ​បណ្តាល​​​ជំនាញ​​មួយ​​ចំនួន​​​ទៀត សូចជា ផែ្នករដ្ឋបាលទូទៅ, ច្បាប់, ភាពជា​អ្នកដឹកនាំ, ទំនាក់ទំនងការទូត និង វិទ្យាសាស្រ្ត​ន​យោបាយ​។
នៅប្រទេសន័រវែស លោក​បានបញ្ចប់បរិញ្ញាប័ត្រ​ជាន់ខ្ពស់ ផ្នែក​វិទ្យាសាស្រ្ត​អប់រំ នៅ​​​សាកល​​វិទ្យាល័យ​​​អាហ្គ័រឌើរ៍ (University of Agder "UiA") ឆ្នំា២០១៣ ក្នុង​​ឋានៈ​ជាជន​ភៀសខ្លួន​ផ្នែក​នយោបាយ​ និង ​​បានទទួល​សញ្ជាតិន័រវែស នៅឆ្នាំ​២០១៣។ លោក បានមក​ដល់​ប្រទេសន័រវេស៍ កាលពីថ្ងៃទី ២៦ មករា ២០០៦។
ការងារតស៊ូមតិ​ដើម្បី​កម្ពុជា
នៅប្រទេ​ស​​ន័រវែស​​​សព្វថ្ងៃ​ លោក ម៉ែន ណាត ​ជា​​អ្នក​ដឹកនាំ​​សហគមន៍​ខ្មែរ ជា​​ប្រធាន​​​សមាគម​​​ពុទ្ធសាសនិក​ជន​​ខ្មែរ ដែល​​​ជា​​សមាគម​​​លើក​​​ស្ទួយ​​​ប្រពៃណី​​​វប្បធម៌​​​ខ្មែរ សម្រាប់​​ពលរដ្ឋ​​ខ្មែរ​​នៅ​​ក្នុង​​ប្រទេស​​នេះ។ ក្រៅពីនេះ លោក​​ក៏​​ជា​​ប្រធាន​​ក្រុមប្រឹក្សា​​ឃ្លាំមើល​​កម្ពុជា មាន​​មូលដ្ឋាន​​នៅ​​ប្រទេស​​ន័រវែស ប៉ុន្តែធ្វើការងារ​ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានគ្រឹះ ក្នុងការ​តស៊ូមតិ ស្តារប្រក្រតីភាពសិទ្ធិមនុស្ស និង លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។
ជាមួយគ្នានេះ លោកជាអនុប្រធានវេទិកាពលរដ្ឋ ដែលមានឈ្មោះដើមថា «ចលនា​និស្សិត​ដើម្បី​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ» ដែល​​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ដើម្បី​​​លើក​​ស្ទួយ​​វិស័យ​​សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជា​ធិបតេយ្យ និង​​ទឹកដី​ជាតិ នៅ​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា។ គួរកត់សម្គាល់ថា លោក ម៉ែន ណាត ធ្លាប់ជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ​ ចលនានិស្សិតដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវបាន​បង្កើតឡើងតាំងពី ថ្ងៃទី​០២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បី​ប្រឆាំង​នឹង​ភាពអយុត្តិធម៌ ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​នៅកម្ពុជា នា​ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៨។
ក្នុងតួនាទីដែល​​មាន​​ការ​​ទទួល​​ខុស​ត្រូវ​​ខ្ពស់ លោក​ដឹកនាំ​សហគមន៍​ខ្មែរ​នៅ​ប្រទេស​ន័រវែស បាន​​ជោគជ័យ​​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​​ក្នុង​​រយៈ​​ពេល​ជាង ១០​​ឆ្នាំ​​មក​​​នេះ គួប​​ផ្សំ​​នឹង​​ការ​ចូល​រួម​ជ្រោម​ជ្រែង​ពី​បង​ប្អូន​ខ្មែរ​ក្នុង​សហគមន៍​ផង គិត​មក​ត្រឹម​ ឆ្នាំ២០២៣។
លោក ម៉ែន ណាត ធ្លាប់ជា​​មន្រ្តី​រាជការ នៃ​ការិយាល័យ​​កំណត់​ហេតុ នាយកដ្ឋាន​​នីតិ​វិធី រដ្ឋសភា​ជាតិ ពី​ឆ្នាំ ​១៩៩៩ ដល់​ឆ្នាំ​២០០៦។ ក្នុង​ពេល​នោះ លោក​ក៏​បាន​រៀបចំ​​សមាគម​មន្រ្តីរាជការ​​កម្ពុជា នៅឆ្នាំ ​២០០៤ ដែល​មាន​​ឈ្មោះ​ពេញ​ថា សមាគម​​មន្រ្តី​រាជការ​ឯករាជ្យ​កម្ពុជា (Cambodia Independent Civil-servants Association – CICA) ក្នុង​គោល​​បំណង​​​លើក​​ស្ទួយ​លក្ខខណ្ឌ​​មន្រ្តី​រាជការ ជីវភាព​មន្រ្តី​រាជការ និង​សិទ្ធិ​មនុស្ស។ លោក ជា​​អ្នកដឹកនាំ​​សមាគម​នេះ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ២០០៦ គឺ​​ក្រោយ​​​​ពេល​​ភៀស​ខ្លួន ទៅ​​កាន់​​ប្រទេស​​ន័រវែស (Norway) ក្នុង​រឿង​​​ប្រឆាំង​ជំទាស់ «សន្ធិសញ្ញា​​ព្រំដែន​​បំពេញ​បន្ថែម ឆ្នាំ​២០០៥» តាម​រយៈ​​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​​មួយ ផ្សាយ​នៅ​ថ្ងៃទី ១១ តុលា ២០០៥ បន្ទាប់​ពី​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន ​ចុះ​ហត្ថលេខា​​លើ​​សន្ធិ​សញ្ញា​​នោះ ជាមួយ​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​វៀត​ណាម នៅ​ថ្ងៃទី​១០ តុលា។ ការ​​ប្រឆាំង​​ជំទាស់​​សន្ធិសញ្ញា​​នោះ ធ្វើ​ឡើង​ក្នុងនាម​​ជា​​សមាជិក​​នៃ ក្រុមប្រឹក្សា​ឃ្លាំមើល​កម្ពុជា ដែល​​ចុះ​ហត្ថលេខា​ដោយ​លោក ម៉ែន ណាត និង​​ក្រុម​ការងារ ៣ រូប​ទៀត [ ]។
កាលនៅជានិស្សិត លោក ម៉ែន ណាត បាន​ក្លាយ​​ជា​យុវជន​ឆ្នើម និង​​ជា​​មេដឹកនាំ ក្នុង​​ចំណោម​​​មេដឹកនាំ​នៃ ចលនា​និស្សិត​​ដើម្បី​​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ (Students’ Movement for Democracy – SMD) តាំង​ពី​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​​១៩៩៨ ដែល​ជា​ក្រុម​​យុវជន​ជាតិនិយម តស៊ូ​ប្រឆាំង​​នយោបាយ​​ដឹកនាំ​​របស់​រដ្ឋាភិបាល នៃ​​​លោក ហ៊ុន សែន មក​ពី​គណបក្ស​​ប្រជាជន​​កម្ពុជា (ជា​គណបក្ស​​​កុម្មុយនីស្ត)។
រៀន​នៅទីក្រុងភ្នំពេញ លោក ម៉ែន ណាត ជា​និស្សិត​ម្នាក់ ក្នុង​ចំណោម​​និសិ្សត​​ក្រីក្រ មាន​​ការ​តស៊ូ​​ព្យាយាម​ខ្ពស់ បាន​​ស្នាក់​នៅ​ កុដិ​លេខ២ វត្ត​នាគវ័ន ខណ្ឌ​បឹងកក់ទី​២ ទីក្រុងភ្នំពេញ។
ជាមួយគ្នានេះ លោកក៏ជាអ្នក​សម្របសម្រួលនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា (Cambodia Watchdog Council) បង្កើត​ឡើង នៅថ្ងៃទី ១៦ កញ្ញា ​​២០០២ ដែលជា​បណ្តុំអង្គការ សមាគម និងសហជីព ។ ក្រុមប្រឹក្សានេះ គឺបានធ្វើសកម្មភាពខ្លាំងក្លា ទៅ​លើ​ការ​លើកកម្ពស់​សិទ្ធិកម្មករ សិទ្ធិមន្ត្រីរាជការ សិទ្ធិពលរដ្ឋ យុត្តិធម៌សង្គម និង កិច្ចការព្រំដែន។
ពីពាក់​កណ្តាល​​ឆ្នាំ២០០២ ដល់ឆ្នាំ​២០០៤ លោក ម៉ែន ណាត ជាប្រធាន​រណសិរ្ស​និស្សិត​បញ្ញវន្តខ្មែរ (the Front of Khmer Students and Intellectuals - FKSI) ក្នុងចំណោម​​មេដឹកនាំ​និស្សិត​​សំខាន់ៗខ្លះ​ទៀត។ លោក និង លោក អ៊ុំ សំអាន មេដឹកនាំ​​ចលនានិស្សិត​​ដើម្បី​​​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ពីខែមិថុនា ដល់​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០០២ បាន​ផ្តួចផ្តើមគំនិត និង​សម្របសម្រួល​​រៀបចំ​ឲ្យមាន ក្រុមប្រឹក្សា​ឃ្លាំមើលកម្ពុជា ។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់ និងបញ្ហាចម្រោងចម្រាសជុំវិញការប៉ុនប៉ងប្រកាសឯករាជ្យ (ភាគ ១)
គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ នេះ គឺមានរយៈពេល ៧១ ឆ្នាំហើយ ដែលកោះតៃវ៉ាន់បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាល ដឹកនាំរដ្ឋ និងមានជំឈរគោលនរយោបាយ សំរាប់ដឹកនាំប្រទេសដើម្បីអនាគត់របស់រដ្ឋាភិបាលកោះតៃវ៉ាន់ និងប្រជាជនតៃវ៉ាន់។
ម៉ែន ណាត
បញ្ជាក់ - សមាជិកស្ថាបនិកនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា រួមមាន ៖
១. លោក ជា វិជ្ជា ប្រធានសហជីពសេរីកម្មករកម្ពុជា ។ លោកត្រូវបានធ្វើឃាតដោយ​ចារកិច្ចរដ្ឋាភិបាល លោក​ ហ៊ុន សែន ថ្ងៃទី ២២ មករា ឆ្នាំ ២០០៤ ខណៈពេលជាប់គាំងនយោបាយ ក្រោយ​ការបោះឆ្នាំជាតិ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៣ ។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
តៃវ៉ាន់ ជាដែនដីកោះមួយមានផ្ទៃដីទំហំ ៣៦ ១៨៨ គម២ និងមានព្រំប្រទល់ជុំវិញហំពាត់ដោយសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងមានចំងាយ ២១០៣ គីឡូម៉ែត្រពីចិនដីគោក។ រដ្ឋាភិបាលកោះមួយនេះធ្លាប់ទទួលបាន ឯករាជ្យតាំងពីឆ្នាំ ១៩៥០ មកម្លេះ ប៉ុន្តែប្រទេសចិនចាត់ដែនទុកកោះមួយនេះ ជាអាណាខេត្តរបស់ខ្លួន ហើយវាជាតំបន់ឧទ្ទាមមួយដែលត្រូវតែបង្រួបបង្រួមជាមួយចិនដីគោក មហាយក្សចិនអាចនឹងប្រើកម្លាំងទ័ពបើចាំបាច់។
កោះតៃវ៉ាន់ គឺជារដ្ឋមួយដែលមានទឹកដី មានប្រជាជន រដ្ឋាភិបាល មានគោលនយោបាយក្នុងប្រទេស និងគោលនយោបាយការណ៍បរទេសក្រៅប្រទេស រូបបិយបណ្ណ័ ព្រមទាំងមានកងទ័ពសំរាប់ការពារទឹកដី និងសន្តិសុខជាតិផងដែរ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលដែនកោះមួយនេះ មិនម៉ែនជារដ្ឋពេញច្បាប់នោះទេ។
ម៉ែន ណាត
បញ្ជាក់ - សមាជិកស្ថាបនិកនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា រួមមាន ៖
៣. លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រធានចលនានិស្សិតដើម្បីលទិ្ធប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​សព្វថ្ងៃជា​អតីតសមាជិកសភា នៃ​គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ​ អាណត្កិ​ទី៥ (២០១៣ - ២០១៨) ។ ប៉ុន្តែលោក អ៊ុំ សំអាន ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាល ហ៊ុន សែន ចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ (ជាង ២​ឆ្នាំ) ពី​ខែ​មេសា ឆ្នាំ ២០១៦ ដល់សីហា ឆ្នាំ ២០០៨ ក្នុងរឿងរិះគន់​ ផែនទីព្រំដែន និងប្រឆាំង​ជំទាស់​ការបង្គោលព្រំដែនថ្មី ជាមួយ​វៀត​ណាម ហៅថា «បោះបង្គោល​ ​រំលោភចូល​ក្នុង​ទឹកដី​ខ្មែរ»។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
ប្រវត្តិនៃការកកើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់ ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលមានឈ្មោះថាសាធារណរដ្ឋចិន
ម៉ែន ណាត
បញ្ជាក់ - សមាជិកស្ថាបនិកនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា រួមមាន ៖
៣. លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានសមាគមមន្រ្តីរាជការកម្ពុជា ដែល​​សព្វថ្ងៃ​ជា​​​ប្រធាន​​​នៃ ​ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលម្ពុជា និងជាប្រធាន​សហគមន៍​ខ្មែរ នៅប្រទេស​ន័វែស (Norway)។
៤. លោក ឆាំ ឆានី ប្រធានសមាគមកសិការកម្ពុជា ដែលសព្វថ្ងៃ ជា​អនុ​ប្រធាន នៃ ​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃ្លាំមើល​កម្ពុជា មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ប្រទេសន័រវែស (Norway)។ សព្វថ្ងៃ លោក​ចូលរួម​យ៉ាង​សកម្ម​ក្នុង​សកម្មភាព​នយោបាយ ជាមួយ​លោក សម រង្ស៊ី មេដឹកនាំ​ក្រុមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ប្រឆាំង​ជំទាស់​នយោបាយផ្តាច់ការ របស់លោក ហ៊ុន សែន នៅ​កម្ពុជា។
៥. លោក ជា មុន្នី (ប្អូនប្រុសលោក ជា វិជ្ជា) ស្ថាបនិក​សហជីពសេរីកម្មករកម្ពុជា ហើយ គឺ​ជា​ប្រធាន​សហជីពនេះ តាំងពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់​ឆ្នាំ​២០១៦។ បន្ទាប់មក លោកចូលរួមក្នុងការតស៊ូមតិលើវិស័យនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យ ជាមួយមិត្តភក្តិរបស់លោក គឺលោក រ៉ុង ឈុន។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥ និងបញ្ចប់ទៅវិញនៅឆ្នាំ ១៩៤៩ គឺបញ្ចប់ទៅដោយបក្សកុម្មនិស្តចិនបានឈ្នះសង្គ្រាមស៊ីវិលទល់នឹង កងទ័ពរដ្ឋាភិបាល។ ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមស៊ីវិល ឆ្នាំ១៩៤៥ ប្រទេសចិន ត្រូវបានបែងចែកចេញជាបី គឺកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលចិន នៃក្រុមអ្នកជាតិនិយម គួមីងតាង ដឹកនាំដោយលោកចាង ខាវជៀក និងកងទ័ពបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ដឹកនាំដោយលោកម៉ៅសេទុង និងតំបន់គ្រប់គ្រងដោយកងទ័ពជប៉ុនដែលបានដាក់អាណានិគមលើប្រទេសចិននាសម័យនោះ។ ក្នុងឆ្នាំនៃការផ្ទុះឡើងនូវសង្គ្រាមស៊ីវិលចិន គឺជាឆ្នាំនៃការចាញ់សង្គ្រាមរបស់អាណាចក្រជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពី ដោយពេលនោះកងទ័ពជប៉ុន បានសុំចុះចាញ់ និងចាកចេញពីប្រទេសចិនក្នុងថ្ងៃទី ១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ គឺក្នុងលក្ខណ័មួយដែលមានឈ្មោះថា  Potsdam Declaration ឬហៅជាភាសាខ្មែរថា សេចក្តីប្រកាសផតស្តាម។
ម៉ែន ណាត
បញ្ជាក់ - សមាជិកស្ថាបនិកនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា រួមមាន ៖
៦. អ្នកស្រី ឆន សុខា ប្រធានសម្ព័ន្ធសហជីព​កម្មករកាត់ដេរ​កម្ពុជា ដែល​សព្វថ្ងៃ ជា​​មន្រ្តិ​សម្រប​​សម្រួស​សិទ្ធិកម្មករ នៃអង្គការ​​សិទ្ធិមនុស្សមួយ។
អំពីបុគ្គលិកលក្ខណៈវិញ លោក ម៉ែន ណាត ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថា យុវជន​​រៀន​​ពូកែ​តាំង​ពី​កាល​នៅរៀន ហើយលោក ជា​មនុស្ស​​ឧស្សាហ៍ព្យាយាម ស្មោះត្រង់ ចិត្តទូលាយ មានគំនិតអហិង្សានិយម, មិនចេះបង្កជម្លោះជាមួយមិត្តភ័ក្រ្ត ឬអ្នកដទៃ, មាន​ការ​អធ្យាស្រ័យខ្ពស់​ជាមួយជនទូទៅ និង ក្នុងសហគមន៍ផង។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
ក្រោយពីជប៉ុនបានចេញពីប្រទេសចិន សង្គ្រាមស៊ីសាច់ហុតឈាម រវាងកងទ័ពរដ្ឋាភិបាល និងបក្សកុម្មុនស្តចិន ចាប់ឡើងកម្តៅម្តងខ្លាំងម្តងខ្សោយទៅតាម យុទ្ធសាស្រ្តរៀងៗខ្លួន ដោយពេលនោះកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលតែងតែយកឈ្នះ និងបានគ្រប់គ្រងតំបន់មួយចំនួនដែលបក្សកុម្មុនិស្តចិនធ្លាប់បានគ្របគ្រង ប៉ុន្តែជ័យជំនះទាំងនោះមិនស្ថិតស្ថេរឡើយ។
ម៉ែន ណាត
បញ្ជាក់ - សមាជិកស្ថាបនិកនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា រួមមាន ៖
ក្រៅពីនេះលោក ម៉ែន ណាត ជាមនុស្ស ដែល​មានសមត្ថភាព​ខ្ពស់ លើ​កិច្ចការរដ្ឋបាល និង ជាមនុស្ស​យកចិត្តទុកដាក់ ចំពោះ​ការងារ និងក្នុងក្រុមការងារ ដើម្បីបម្រើប្រយោជន៍រួម និង​សហគមន៍ ក៏ដូចជា​ប្រទេសជាតិ​ផងដែរ។ លោក ជាមនុស្ស​រស់នៅ​ជាមួយ​ឧត្តមគតិ មិនក្បត់មនសិការ ក៏ដូចជា​មិត្តភ័ក្រ្ត​ក្នុង​កិច្ច​ការងារ។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
តាមការដកស្រង់របស់របស់សារព័ត៌មាន China Journal ដែលបានចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី ២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៨ បានបង្ហាញអោយឃើញថា កងទ័ពរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិន ចាញ់សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន ដោយសារកត្តាធំៗចំនួន ៦ ចំនុច គឺ
ម៉ែន ណាត
បញ្ជាក់ - សមាជិកស្ថាបនិកនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា រួមមាន ៖
លោក ម៉ែន ណាត បានភៀសខ្លួន ទៅ​រស់នៅ​ប្រទេស​​ន័រវ៉េស៍ (Norway) ថ្ងៃទី២៦ មករា ឆ្នាំ ​២០០៦ ដោយសារតែ​រដ្ឋាភិបាល ហ៊ុន សែន គំរាមកំហែង និងតាមចាប់ខ្លួន បន្ទាប់ពីរូប​លោក ជាមួយ​សមាជិកឯទៀត​នៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា បាន​ចេញ​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​ប្រឆាំងជំទាស់ សន្ធិសញ្ញាព្រំដែនបំពេញបន្ថែម នា​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០០៥ ដែលរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន សែន និងវៀតណាម បាន​ផ្តល់ច្ចាប័ន​ទទួលស្គាល់ឡើងវិញនូវ សន្ធិសញ្ញាកំណត់​ដែន​រដ្ឋ ឆ្នាំ​១៩៨៥ ដែលជាសន្ធិសញ្ញាខុសច្បាប់ ដែល​​​វាផ្ទុយពី​មាត្រា២ មាត្រា៥៥ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ​១៩៩៣ និងផ្ទុយពី​កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ​១៩៩១ ដែលជាលិខិតូបករណ៍អន្តរជាតិ។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
·        ទី ១ ៖ អសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់
ម៉ែន ណាត
បញ្ជាក់ - សមាជិកស្ថាបនិកនៃ ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា រួមមាន ៖
ជាមួយគ្នានេះ លោក ម៉ែន ណាត ក៏ជាអ្នកតស៊ូមតិ​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ក្នុងចំណោមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យឯទៀត ដើម្បីស្តារប្រក្រតីភាពសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ព្រទាំង ជា​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​ក្នុង​​រឿង​​​ជនអន្តោ​ប្រវេសន៍​​​ខុសច្បាប់ ជាពិសេស​ជនជាតិ​វៀតណាម​ខុសច្បាប់ នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
·        ទី ២ ៖ អំពើពុករលួយ
·        ទី ៣ ៖ បក្សពួកនិយម
ម៉ែន ណាត
References
Category:1975 births Category:People from Doung Khpos Commune Category:Living people Category:Cambodia Watchdog Council International (CWCI Cambodia) Category:Cambodia human rights activists Category:Cambodia political and social analysis <references group="ចលនានិស្សិត SMD​" /> <references group="អ្នកឃ្លាំមើល​សង្គម​ថា​ លោក​ ហ៊ុន ​ម៉ាណែត​ គ្មាន​​​គោល​ជំហរ​" />
ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលនៃកោះតៃវ៉ាន់
·        ទី ៤ ៖ សេដ្ឋកិច្ចថយក្រោយ
·        ទី ៥ ៖ ការគាបសង្កត់ខាងនយោបាយ
·        ទី ៦ ៖ ភាពឯកោលើឆាកអន្តរជាតិ
គួមីងតាង បានស្ថាបណាឡើងនៅឆ្នាំ ១៩១២ បន្ទាប់ពីបដិវត្តរាជានិយមក្នុងប្រទេសចិន ឆ្នាំ១៩១១ ដោយពេលនោះអ្នកដឹកនាំបក្សប្រជាជនជាតិនិយមគួមីងតាងមានឈ្មោះថា ស៊ុន យ៉ាសេន។ ប្រធានាធិបតីប្រជាធិបតេយ ដែលទើបតែជាប់ឆ្នោតថ្មី ក្រោយពីធ្វើបដិវត្តន៍ទំលាក់អណាចក្រឈីង មានទស្សនៈវិស័យសំខាន់ៗបី ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ធ្វើទំនើបកម្មក្នុងប្រទេសចិន ទាំងវិស័យនយោបាយ និងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ដោយក្នុងទស្សនៈវិស័យនោះរួមមាន ជាតិនិយម (Nationalism) ប្រជាធិបតេយសេរីនិយម និងសង្គមនិយម។ ប៉ុន្តែជាអកុសលលោកប្រធានាធិបតី ស៊ុន យ៉ាសេន កាន់អំណាចមិនដល់មួយឆ្នាំផង លោកក៏ត្រូវបានបញ្តេញចេញពីតំណែង ដោយពេលនោះក្នុងប្រទេសមានស្ថានភាពវឹកវរ ដោយមានការចម្រោងចម្រាសជាមួយបក្សប្រឆាំង និងក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលរបស់លោកផង រួមផ្សំជាមួយនឹងការឈ្លានពានចូលទឹកដីប្រទេសចិនពីសំណាក់កងទ័ពជប៉ុន។
ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ ប្រធានាធិបតីថ្មីចូលមកកាន់តំណែងជំនួសលោក យួន ស៊ីកៃ ដែលជាអ្នកទំលាក់លោកស៊ុន យ៉ាសេនចេញពីតំណែងក្នុងឆ្នាំ ១៩១២។ ក្នុងរបបរបស់លោក ឆាង ខាវជៀក ប្រធានធិបតីថ្មី ប្រទេសចិនហាក់ដូចជាគ្មានការផ្លាស់ប្តូរអ្វីច្រើនខុសពីសម័យអាណាចក្រឈីងទេ ដោយពេលនោះស្ថានភាពគោលនយោបាយធ្លាក់ចុះ កំណើនការងារគ្មានការរីកចម្រើន ប្រជាជនជាច្រើននៅតែប្រឈមមុខនឹងភាពគ្មានការងារធ្វើ។  ចំណែកឯមន្ត្រីដែលនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលវិញ នាំគ្នាខ្ចិលច្រអូសគ្មានធ្វើការងារអ្វីក្រៅពីនិយាយដើមគ្នា អ្នកខ្លះចាត់ទុកកន្លែងធ្វើការជាកន្លែងផឹកកាហ្វេ អានកាសែត និងនិយាយគ្នាលេងធ្វើអោយបាត់បង់ពេលវេលាបំពេញការងាររដ្ឋ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះចំពោះបញ្ហាដែលប្រជាពលរដ្ឋកំពុងប្រឈមមុខ ដូចជាដំណោះស្រាយផ្សេងៗទាក់ទង និងជំលោះ ឬចង់ធ្វើលិខិតស្នាមអ្វីមួយ ត្រូវរង់ចាំរយៈពេលយ៉ាងយូរ រហូតអាចដល់កន្លះឆ្នាំ ដោយមន្ត្រីដែលពាក់ព័នគិតថាវាមិនម៉ែនជារឿងរបស់ពួកគេទេ។
មន្ត្រីដែលគេធ្លាប់ស្គាល់ថា មានជីវភាពក្រីក្រ និងបានចូលរួមទៅធ្វើបដិវត្តន៍របបរាជានិយមកាលពីឆ្នាំ ១៩១១ បានក្លាយទៅជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម ក្នុងរបបលោកចាង ខាវជៀក ដោយមន្ត្រីមួយចំនួនបានសាងសងផ្ទះធំៗ និងមានអ្នកបំរើឆ្វេងស្តាំ និងមានមន្ត្រីខ្លះទៀត ចំណាយពេលវេលាដើរកំសាន្តជាមួយក្រុមគ្រួសារនៅទីក្រុងទំនើបបែបបច្ចិមប្រទេសទីក្រុងសៀងហៃអស់រយៈពេលយ៉ាងយូរ។
មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ក្នុងរបបគួមីងតាង មានតែកូនចៅមន្ត្រី ឬកូនក្មួយមន្ត្រីដែលមានឋានៈក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលតែប៉ុណ្ណោះដែលបានជាប់ជាមន្ត្រីជំនាន់ថ្មី មានយុវជនដែលជាកូនចៅប្រជាជនធម្មតាតិចតួចណាស់ ដែលមានឱកាសបានចូលទៅបំរើការងាររាជការ។
ក្នុងរបបប្រជាតិបតេយ មានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រពីគណៈបក្សផ្សេងៗ ដូចប្រទេសប្រជាតិបតេយសេរីដទៃទៀតនៅភាគខាងលិចដែរ ប៉ុន្តែក្នុងប្រទេសចិន ស្តេចត្រាញ់នៅតែមានអំណាចនៅតាមខេត្តនីមួយៗ ដោយរដ្ឋាភិបាលគួមីងតាង គ្រប់គ្រងតែខេត្តចំនួន ៧ ខេត្តតែប៉ុណ្ណោះ ក្នុងនោះមានខេត្ត Yangtze Valley and Nanjing, Shanghai, the provinces of Zhejiang, Anhui, Jiangsu and Jiangxi។ រីឯខេត្តផ្សេងទៀត មានស្តេចត្រាញ់គ្រប់គ្រងផ្សេងៗគ្នា ស្តេចត្រាញ់ខ្លះគ្រប់គ្រងខេត្តពីរ បីទៅតាមអំណាច និងទឹកលុយដែលគេមាន មិនតែប៉ុណ្ណោះស្តេចត្រាញ់ទាំងនោះថែមទាំងមានកងទ័ពផ្ទាល់ខ្លួនទៀតផង។
វិស័យនយោបាយមិនមានភាពល្អប្រសើ ចំណែកឯវិស័យសេដ្ឋកិច្ចក៏អន់ថយទៀត រីឯវិស័យកសិកម្មក្នុងស្រុកវិញ ប្រទេសចិននាសម័យនោះផលិតបានតែ ៦៥% ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០ ប្រទេសចិនចំណាយថវិការជាតិសំរាប់វិស័យយោធាមានទំហំទឹកប្រាក់ ពី ៦០ ទៅ ៨០% ដែលទឹកប្រាក់ទាំងនោះបានមកពី​ ការខ្ចីបុលបរទេស។
សិទ្ធសេរីភាពក្នុងប្រទេសចិន គ្មានទេសំរាប់អ្នកក្រីក្រ។ ប្រជាជនដែលនៅជនបទ គ្មានដីស្រែធ្វើដំណាំបង្ការត្រូវ ជួលដីពីសំណាក់អ្នកមានលុយ មានអំណាចដែលមានដីស្រែច្រើនសំរាប់ជួល និងចាំទទួលយកផលស្រូវឬ ជាលុយដែលប្រជាកសិករទាំងនោះធ្វើបាន បើទោះបីជាឆ្នាំខ្លះអាកាសធាតុមិនអំណោយផល ក៏អ្នកក្រទាំងនោះមិនដែលទទួលលបានការយោគយល់ពីម្ចាស់ដីទាំងនោះដែរ។
ក្នុងទស្សនវិស័យរបស់លោកស៊ុន យ៉ាសេន លោកមានបំណងចង់វាយបំបាក់ស្តេចត្រាញ់ទាំងអស់ដើម្បីពង្រីក អំណាចរដ្ឋាភិបាល និងរឹបអូសយកដីពីម្ចាស់ដីដែលតែងតែធ្វើបាបប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រ ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេស និងធ្វើទំនើបកម្មអោយដូចប្រទេសលោកខាងលិច។ ប៉ុន្តែលោកចាង ខាវជៀក វិញ ដើម្បីអំណាចរបស់លោកគង់វង្ស លោកមិនបានខ្វល់ពីបញ្ហាទាំងនោះឡើយ ម្យ៉ាងវិញទៀតលោកគឺជាទាហានម្នាក់ ដូច្នេះលោកមិនមានជំនាញអ្វីផ្សេងក្រៅពីការធ្វើសឹកសង្គ្រាមឡើយ។
ទំនុកចិត្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋចិន សំរាប់ប្រជាធិបតេយនិយមលែងមានទៀតហើយ ពីព្រោះមេដឹកនាំរបស់ពួកគេជាច្រើនជំនាន់មកហើយ តាំងពីបដិវត្តន៍ផ្តួលរបបរាជានិយមមក មិនអាចកែប្រែវាសនា របស់ប្រទេសជាតិបាន អោយដូចនឹងអ្វីដែលពួកគេបានឃោសនា។
ស្របពេលដែលកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលបណ្តេញពួកកុម្មនីសអោយចេញពីទីក្រុងទៅជនបទក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០ ពួកគេបានព្យាយាមប្រមូលសមាជិកបន្តែម ដោយពេលនោះមានប្រជាជនជាច្រើននាំគ្នាចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មនីសចិនដើម្បីប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលគួមីងតាង ដោយសារពួកគេសង្ឍឹមថាមានតែរបបសង្គមនិយមទេ ដែលអាចកែប្រែវាសនារបស់ប្រទេសចិន និងប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្ររបស់ចិនបាន។
ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ ចាង ខាវជៀក បានប្រើប្រាស់កម្លាំងព័ទជាលើកទីប្រាំដើម្បីវាយបំបាក់ ក្រុមកុម្មនីសដែលបានផ្លាស់មកបោះមូលដ្ឋាននៅទីតាំងថ្មី នៅ ឈាងស៊ី សូវៀត។ ម៉ៅ សេទុងដែលទើបតែជាប់ឆ្នោតជាប្រធានបក្សថ្មី បានប្តូរទីស្នាក់ការកណ្តាលបក្សកុម្មនីសចិន ពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត ជាញឹកញាប់ដើម្បីរត់គេចពីការវាយប្រហារពីសំណាក់ កងទ័ពគួរមីងតាង។ សកម្មភាពរបស់កងទ័ពគួងមីងតាង វាយប្រហារទៅលើក្រុមកុម្មនីសខ្លាំងក្លារ ជាងការដែលវាយជាមួយកងទ័ពជប៉ុនដែលមកឈ្លានពានប្រទេសចិន ទើបធ្វើអោយទំនុកចិត្តរបស់ប្រជាជនចិន កាន់តែបាត់បង់កាន់ខ្លាំងទៅៗ។
កំណើនអ្នកចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មនិសកើនឡើងជាលំដាប់ ចំណែកឯកងទ័ពកួមីងតាងកាន់តែធ្លាក់ខ្សោយទៅៗ បើទោះបីជាពួកគេទទួលបានជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ក៏ដោយ ក៏ព្រោះតែក្នុងជួរកងទ័ពរបស់កួមីងតាង សម្បូរទៅដោយបុគ្គលពុករលួយ ទិន្ន័យចំនួនកងទ័ពតិចជាងចំនួនពិតជិតពាក់កណ្តាល និងមន្ត្រីទ័ពថ្នាក់លើតែងតែកិបគេងស៊ីលើកងទ័ពដែលមានឋានៈក្រោម។
ឆ្នាំ១៩៤៥ សង្គ្រាមរវាងបក្សប្រជាជនជាតិចិន និងមក្សកុម្មនិសចិនបានចាប់ផ្តើម រហូតខែមករា ឆ្នាំ ១៩៤៩ បក្សកុម្មនីសចិន ទទួលបានជ័យជំនះលើកងទ័ពរដ្ឋាភិបាល។ កងទ័ពរបស់ម៉ៅ សេទុងបានចូលមកដល់ទីក្រុងបេកាំង ហើយរូបថតរបស់លោកចាង ខាវជៀកដែលគេព្យូរលើក្លោងទ្វា ទីក្រុងហាមឃាត់ (Forbidden City) ត្រូវបានជំនួសមកវិញដោយរូបលោកម៉ៅ សេទុងវិញ។ អស់កន្លែងឈរជើងនៅលើដីគោក រាជរដ្ឋាភិបាលកួមីងតាង នាំគ្នារត់មកបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មី នៅលើដែនកោះតៃវ៉ាន់ ក្នុងនាមជាសាធារណរដ្ឋចិន។
បើទោះបីជាសាធារណរដ្ឋចិន បានបាត់បង់អំណាចទាំងស្រុងនៅលើដែនដីគោកក៏ដោយ តែរដ្ឋាភិបាលលោកចាង ខាវជៀកនៅតែបន្តមានដំណែងក្នុងសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដដែល។ ទោះជារដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិន បានមកបន្តជីវិតនៅលើដីកោះតៃវ៉ាន់ក៏ដោយ ក៏ពួកគេមិនបានឈប់គិតថាពួកគេជារដ្ឋាភិបាលពិតតែមួយគត់របស់ប្រទេសចិនទាំងមូលដែរ។ ចំណែកឯអង្គការសហប្រជាជាតិវិញ នៅតែបន្តអោយសាធារណរដ្ឋចិន នៅបន្តក្នុងសភា UN ពីព្រោះក្នុងគោលបំណងរារាំងរឥទ្ធិពលរបស់កុម្មនីសក្នុង ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ ដោយសម្លេងគាំទ្រភាគច្រើនដល់ក្រុងតៃប៉ិកពេលនោះគឺជាប្រទេសលោកខាងលិច។
ក្នុងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ឆ្នាំ ១៩៧១ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត​ចិន ទទួលបានសម្លេងគ្រប់គ្រាន់ជាប់ជាសមាជិកពេញសិទ្ធរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ តំណាងអោយប្រទេសចិនទាំងមូល ជំនួសអោយសាធារណរដ្ឋចិន (ROC) វិញ។
សំរាប់សហរដ្ឋអាមេរិកវិញ ដើម្បីការពារតៃវ៉ាន់ អាមេរិកបានបដិសេដនឹងសេចក្តីសម្រេចអោយសាធារដ្ឋប្រជាមានិតចិន ចូលជាសមាជិក តំណាងអោយប្រទេសចិនទាំងមូលជំនួសអោយសាធារណរដ្ឋចិន ដោយអាមេរិកចង់អោយ តៃវ៉ាន់ ដាច់ចេញពីចិន គឺក្នុងន័យថា ចិនដីគោកជាប្រទេសមួយផ្សេង ឯតៃវ៉ាន់ជាទេសឯករាជ្យមួយផ្សេងទៀត។ ប៉ុន្តែសំណើររបស់អាមេរិកត្រូវបានបរាជ័យ។
ជាបន្តបន្ទាប់តៃវ៉ាន់ធ្លាប់ដាក់សំណើរ ទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីបានចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដូចប្រទេសផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកដែរ ប៉ុន្តែសំណើររបស់តៃវ៉ាន់ត្រូវបានបដិសេដ ដោយមូលហេតុប្រទេសជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិភាគច្រើនទទួលស្គាល់ច្បាប់ “One China Policy” ដែលមានន័យជាភាសាខ្មែរថា ច្បាប់គោលការណ៍នយោបាយចិនតែមួយ ដោយសូម្បីតែសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលប្រទេសស្និត និងតែងតែជួយជ្រោមជ្រែងតៃវ៉ាន់បំផុតក៏យល់ព្រមទទួលស្គាល់ច្បាប់នេះដែរ។
បញ្ហាចម្រោងចម្រាស ជុំវិញការប៉ុនប៉ងចង់ប្រកាសឯករាជ្យរបស់រដ្ឋាភិបាលកោះតៃវ៉ាន់ (ភាគ ២)
បើយើងនិយាយអំពីបញ្ហាចំម្រោងចម្រាសនៃការចង់ប្រកាសឯករាជ្យរបស់តៃវ៉ាន់ យើងត្រូវរំលឹកអំពី ពាក្យថា One China Principle ជាមុនសិន។
រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩០ ក្រោយពីលោក លី តេងហ៊ុ​យ បានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ លោកបានបដិសេដទៅនឹងច្បាប់ One Country, two system នេះ ដោយលោកចង់ប្រើជំនួសមកវិញដោយ ចំណងការទូតរវាងរដ្ឋ និងរដ្ឋ មានន័យថា ចិនដីគោកគឺប្រទេសមួយ និងតៃវ៉ាន់ជាប្រទេសមួយ ឯករាជ្យដាច់ចេញពីប្រទេសចិន ដែលវាធ្វើអោយចិន ខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំងដោយហៅគំនិតនេះថាជាគំនិតក្បត់។
តាមការចុះផ្សាយរបស់គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងការពារជាតិបក្សកុម្មនីស្តចិន ចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី ១៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ថាតៃវ៉ាន់គឺចំណែកមួយរបស់ចិន ដែលមិនអាចបោះបង់បានទេ។ ពាក្យនេះ យើតែងតែលឺជាញឹកញាប់ចេញពីមាត់របស់ថ្នាក់ដឹកនាំសំខាន់ៗ របស់បក្សកុម្មនិស្តចិនទាំងនៅតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុកនិងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្រៅស្រុក។
តាមការចុះផ្សាយនៅលើគេហៈទំព័រក្រសួងការពារជាតិបក្សកុម្មនិស្តចិនដដែល បាននិយាយថា ក្រោយពីបក្សកុម្មនិស្តចិន បានឈះសង្គ្រាមលើរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិនឆ្នាំ ១៩៤៩ បក្សកុម្មនិស្តចិនបានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលពេញសិទ្ធតែមួយគត់នៅលើទឹកដីចិនទាំងមូល និងបានដើរតួរគោលនយោបាយលើឆាកអន្តរជាតិ។ បើទោះបីជារបបនៃការដឹកនាំប្រទេសបានផ្លាស់ប្តូរ ប៉ុន្តែគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ អធិបតេយ្យភាព និងដែនដីដែលមានស្រាប់របស់ចិនមិនបានផ្លាស់ប្តូរទេ ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំងមានសិទ្ធលើទឹកដីតៃវ៉ាន់ ព្រោះតៃវ៉ាន់គឺជាទឹកដីរបស់ចិន។
អ្នកស្រីត្សៃ គឺជាប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ដែលមានប្រជាប្រិយភាពជាងគេ និងជាមេដឹកស្រីដំបូងគេបង្អស់របស់តៃវ៉ាន់ និងជាមេដឹកនាំដែលមានជំឈរខ្លាំង ដែលប្រឆាំនឹងក្រុងប៉េកាំង។ កាលពី ខែមករា ឆ្នាំ២០១៩ លោកស្រីបានបដិសេដមិនទទួលយក ការឯកភាពគ្នាឆ្នាំ ១៩៩២ (The 1992 consensus) ដែលប្រធានាធិបតីចិន ហ្ស៉ី ជិនពីន មានប្រសាសន៍ក្នុងសុន្ទរកថាពិសេសមួយលើគោលនយោបាតៃវ៉ាន់។ ដោយក្នុងសុន្ទរកថានោះ លោកហ្ស៊ីបានលើកឡើងថា ក្រុងប៉េកាំងមិនអនុញ្ញាតអោយតៃវ៉ាន់ប្រកាសឯករាជ្យនោះទេ ហើយកោះតៃវ៉ាន់ត្រូវតែរួបរួមជាមួយចិនដីគោក ក្នុងលក្ខ័ណប្រទេសមួយប្រព័ន្ធពីរ។ ជាមួយគ្នានោះដែរលោកក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរអំពី ក្រុងហុងកុង និងម៉ាកាវដែលព្រមទទួលយកនៅលក្ខ័ណប្រទេសមួយប្រព័ន្ធពីរ ហើយលោកថាតៃវ៉ាន់ក៏នឹងធ្វើដូច្នេះដែរ។
ពីរថ្ងៃក្រោយពីលោកហ្ស៉ី ជិនពីង មានប្រសាសន៍ លោកស្រីត្សៃ បាននិយាយជាសាធារណមុខកាមេរ៉ាថា លោកស្រីសូមបដិសេដមិនទទួលសំណើររបស់ លោកហ្ស៉ី ជិនពីងឡើយ។ លោកស្រីថា «ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋចិនខ្ញុំ សូមបញ្ជាក់យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ថា យើងមិនទទួលយក “ ការយល់ស្របគ្នាឆ្នាំ ១៩៩២ ទេ” ។ មូលហេតុសំខាន់ គឺដោយសារតែអាជ្ញាធរក្រុងប៉េកាំងប្រើប្រាស់ “ ការព្រមព្រៀងគ្នាឆ្នាំ ១៩៩២” ​គឺ “ ចិនតែមួយ” និង“ ប្រទេសមួយប្រព័ន្ធពីរ” ដែលនេះមិនម៉ែនជាអ្វីដែលតៃវ៉ាន់ និងប្រជាជនតៃវ៉ាន់ចង់បាន។ ហើយមតិសាធារណៈភាគច្រើន នៅតៃវ៉ាន់ក៏ត្រូវបានជំទាស់យ៉ាងដាច់ខាតចំពោះ “ ប្រទេសមួយប្រព័ន្ធពីរ” ហើយការប្រឆាំងនេះក៏ជា“ ការមូលមតិគ្នារបស់តៃវ៉ាន់ផងដែរ” ។
ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ទំនាក់ទំនងគ្នារវាងចិន និងតៃវ៉ាន់ហាក់ដូចជាល្អក់កករ នឹងគ្នាជាញឹកញាប់ ដោយកាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០១៨ ចិនធ្លាប់ធ្វើសមយុទ្ធយោធាបាញ់គ្រាប់ពិត នៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ និងសមុទ្រចិនខាងត្បូងក្នុងព្រឹត្តិការណ៍សមយុទ្ធលក្ខណទ្រង់ទ្រាយធំបំផុតមួយដែលចិនមិនធ្លាប់ធ្វើពីមុនមក ដើម្បីគំរាមតៃវ៉ាន់ ដោយបានប្រើយន្តទំលាក់គ្រាប់បែកហោះជំវិញកោះ។
ចិនមិនដែលបោះបង់ការប្រើកម្លាំងដើម្បីដណ្តើមយកកោះតៃវ៉ាន់មកគ្រប់គ្រងទេ ការគំរាមកំហែងតែងតែមានជាញឹកញាប់ ដោយចិនតែងតែប្រើកម្លាំងយោធារ គំរាមកំហែងតៃវ៉ាន់ ដោយបញ្ជូននាវាដឹកយន្តយោះបើកឆ្លងកាត់ ច្រកសមុត្រតៃវ៉ាន់ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។
ដើម្បើប្រឆាំងនឹងការគំរាមកំហែងពីក្រុងប៉េកាំង រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីត្សៃ អ៉ីងវិន បានចំណាយថវិកា ជាង ២.២ ពាន់លានដុលាសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីទិញរថក្រោះ ម៉ាក់ M1A2T Abrams ចំនួន ១០៨ គ្រឿង និង មីស៉ីលបាញ់យន្តហោះចំនួន ២៥០ គ្រឿង។ ការធ្វើដូច្នេះ បានធ្វើអោយក្រុងប៉េកាំងខឹង នឹងសហរដ្ឋអាមេរិកជាខ្លាំង រដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំងចោទអាមេរិកថា អាមេរិកកំពុងតែជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ចិន ហើយអាមេរិកកំពុងតែរំលោភលើ One China Policy ដែលអាមេរិកទទួលស្គាល់កាលពី ឆ្នាំ១៩៧០។
៧០​ឆ្នាំក្រោយ រដ្ឋាភិបាល​ប៉េកាំង នៅ​តែ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ជានិ​ច្ច​ នឹង​ការ​ចាប់​ច្របាច់​តៃវ៉ាន់​មក​ធ្វើ​ជា​ចិន​តែ​មួយ។ ប៉េកាំង​​នៅ​តែចាត់ទុក​តៃវ៉ាន់ ជា​ចំណែក​មួយ​នៃ​ចិន ដែលបែក​បាក់​បាត់​ទៅ ហើយ​​ត្រូវ​ប្រមូលមក​ផ្គុំ​គ្នា​វិញឱ្យ​ខាន​តែ​បាន បើ​ទោះ​បី​ជា​ប្រជាពលរដ្ឋ​តៃវ៉ាន់ គិត​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ។​