cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ល្ខោនបាសាក់
ក្រោយ​ពី​ពេល​ហាត់​វៀន និង​បាន​សម្ដែង​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សារ​ដោយ​បញ្ចូល​បច្ចេកទេស​​ថ្មីៗ​មួយ​ចំនួន​ផង ល្ខោន​នេះ បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​កាន់​តែ​ធំ​ធេង នៅ​តំបន់​កូសាំងស៊ីន ។ បន្ទាប់​ពី​នោះ​មក​លោក ឆា​គ្រួន ក៏​នាំ​ក្រុម​របស់​គាត់​តាម​ទូក ប៉ុកចាយ ដែល​មាន​គ្រឿង​ប្រដាប់​ដំឡើង​ឆាក និង​សម្ភារៈ​តុបតែង​លំអ​ផ្សេងៗ គឺ​ឆាក​ចល័ត ដែល​ដំឡើង​លើ​គោក​ក៏​បាន ឫ​ដំឡើង​លើ​ទូក​ក៏​បាន ហើយ​នាំ​ក្រុម​សិល្បៈ​នេះ​មក​សម្ដែង​នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ និង​ខេត្ត​ឯ ទៀត ជា​លើក​ទី២ ។ លើក​នេះ​ល្ខោន លោក ឆា​គ្រួន បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​យ៉ាង​ធំធេង ក្នុង​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជា​មួយ​ល្ខោន បា្រមោជ្ជទ័យ និង​ល្ខោន​មហោរី​នៅ​ភ្នំពេញ និង​តំបន់​ដទៃ​ទៀត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ពិសេស​គឺ​ខេត្ត​តាម​មាត់​ទន្លេ ។ ល្ខោន​លោក​ ឆា​គ្រួន ​នេះ​ស្រូប​យក​ទស្សនិកជន​យ៉ាង​ច្រើន​គគ្រឹក​គគ្រេង ហើយ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ល្ខោន​ប្រា​មោជទ័យ និង​ល្ខោន​មហោរី​ធ្លាក់​ក្នុង​វិបត្តិ​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​បាត់​បង់​ប្រជាប្រិយភាព ហើយ​ចំនួន​ទស្សនិកជន​ចេះ​តែ​ថយ​ចុះ​ជា​លំដាប់ ។ ដោយ​សារ​មធ្យោបាយ​សម្ដែង​ថ្មី​រហ័សរហួន ស្វាហាប់​ ការ​តុបតែង​លំអ​ឆាក​សំលៀក​បំពាក់​ការ​លាប​មុខ ឫ​គូរ​មុខ​ដ៏​ល្អ (កន្លែង​ខ្លះ​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​ហ៊ី​ចិន) ទាំង​ល្បិច​ហោះ​ហើរ​ក៏​ប៉ិន​ប្រសប់ ពិសេស​សំនៀង​រដឺន ទាំង​សម្ដី​និយាយ ទាំង​ចម្រៀង​របស់​ខ្មែរ បាសាក់​ស្រទន់​ពីរោះ ហើយ​ពាក្យ​សម្ដី ប្រកប​ដោយ​អត្ថន័យ ខ្លឹម​សារ​ល្អ ព្រោះ​អ្នក​សម្ដែង​ភាគ​ច្រើន​ច្រើន​ជា​អ្នក​មាន​ចំណេះ​ជ្រៅ​ជ្រះ​ខាង​អក្សរសិល្ប៍ និង​សាសនា​ផង ធ្វើ​ឲ្យ​ទស្សនិកជន​នៅ​កម្ពុជា​កណ្ដាល​នេះ​ជក់​ចិត្ត​ដិត​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង រហូត​ដល់​គេ​នាំ​គ្នា​ហៅ ឫ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ទម្រង់​ល្ខោន​នេះ​ថា ជា “ល្ខោន​បាសាក់” ដោយ​យក​ទី​កន្លែង​នៃ​ទម្រង់​សិល្បៈ​នេះ​រីក​ចម្រើន? មក​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ទម្រង់​ល្ខោន​នេះ​តែ​ម្ដង ។ គឺ​ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក​ហើយ ដែល​ល្ខោន​ទ្រើង​ឃ្លោក ឫ យូរ​កេរ្តិ៍​ប្រែ​ឈ្មោះ​ជា ល្ខោន​បាសាក់​ដែល​យើង​ស្គាល់ និង​បាន​ឃើញ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។
ដោយ​មូល​ហេតុ​សេដ្ឋកិច្ច ក្នុង​បំណង​យក​ទម្រង់​សិល្បៈ​ធ្វើ​ជំនួញ​ពួក​ថៅកែ​ជា​ច្រើន​នាក់​នៃ​វង់​ល្ខោន​នៅ​ភ្នំពេញ បាន​រក​វិធី​ធ្វើ​ឲ្យ​វង់​ល្ខោន​លោក ឆា​គ្រួន ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​វិបត្តិ​រលាយ​ក្រុម ហើយ​ការ​សម្ដែង​ចុះ​ខ្សោយ​ដោយ​ប្រើ​ទឹក​លុយ​ទិញ ដោយ​លួច​លាក់​នូវ​សិល្ប​ករ​ពូកែៗ គ្រូ​ល្ខោន​ពូកែៗ ដើម្បី​ឲ្យ​បែក​ខ្ចាយ​ចេញ​ពី​វង់​ល្ខោន លោក​ថៅកែ ឆា​គ្រួន ដើម្បី​ចូល​មក​ផ្ដល់​ចំណេះ និង​បម្រើ​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​សិល្បៈ​របស់​ខ្លួន​វិញ ។ វង់​សិល្បៈ​ល្ខោន​បាសាក់​របស់​លោក ឆា​គ្រួន បាន​ជួប​ប្រទះ​នឹង​វិបត្តិ​យ៉ាង​ធំ​មែន ព្រោះ​គ្រូ​ធំៗ ដូចជា​លោក​គ្រូ​ខ្មៅ​លោក​គ្រូ​ខ្លា និង​មិត្តភ័ក្ដិ​ដទៃ​ទៀត​មួយ​ចំនួន បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ក្រុម​លោក ឆា​គ្រួន ហើយ​ចូល​ទៅ​បង្ហាត់​ចំណេះ​ល្ខោន​បាសាក់ ទាំង​ផ្នែក​តន្ត្រី ទាំង​ហួន ទាំង​ចម្រៀង ទាំង​ការ​សម្ដែង ដោយ​ឥត​ព្រាង​ទុក​ដល់​ក្រុម​ដទៃ​ទៀត ។ ប្រហែល​ជា​ចាប់​ពី​ឆ្នាំ ១៩៣៧ នៅ រាជធានី​ភ្នំពេញ គេ​ឃើញ​មាន​ក្រុម និង​រោង​ល្ខោន​បាសាក់​ជា​ច្រើន​ដូចជា រោង​មួយ​នៅ​ផ្សារ​កាប់​គោ ។ ខាង​លិច​រោង​នេះ​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន មាន​រោង​មួយ​ទៀត​សង់​អំពី​ឈើ​ដែល​គេ​និយម​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា​រោង​ឈើ ។ ខាង​លិច​រោង​ទី២ មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន មាន​រោង​ល្ខោន​បាសាក់​មួយ​ទៀត​សង់​អំពី​ថ្ម ដែល​គេ​និយម​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា រោង​ស្ពាន​កូន​កាត់ ឫ​រោង​ថ្ម “នៅ​កន្លែង​វិមាន​ឯករាជ្យ​សព្វថ្ងៃ” ដឹក​នាំ​ដោយ​អ្នក​ស្រី​ម្លិះ​ឡា ។ រោង​មួយ​ទៀត​នៅ ខាង​លិច វាំង​ជ្រុង​ខាង​ត្បូង ដែល​គេ​និយម​ហៅ​ថា​រោង​សយ​សង្វៀន ។ មួយ​ទៀត រោង​ផ្សារ​សួន​ចាស់ ឫ រោង​ល្ខោន​ក្លឹង្គ នៅ​ចំមុខ​វត្ត​បទុមវតី ។ រោង​ផ្សារ​ស៊ី​ឡឹប​ដែល​ដឹក​នាំ​ដោយ​អ្នក​ម្នាង​ម្នាក់​នៃ​ព្រះ​រាជា ស៊ីសុវត្ថិ​មុនីវង្ស គឺ​អ្នក​ម្នាង ឃុន​ព្រះ​ម៉ែ​នាង​បុប្ផា​នរលក្ខណ៍ យិន តាត ។ រោង​មួយ​ទៀត នៅ​តា​ខ្មៅ ខេត្ត​កណ្ដាល ។ ក្រោយ​ពី​នោះ មក​ទើប​គេ​ឃើញ​មាន​រោង​ដទៃ​ទៀត​ជា​ច្រើន​ដូចជា រោង​គីឡូ​លេខ ៦ ។ រោង​ទួល​ទំពូង នៅ​ចែង​ខាង​ជើង​វត្ត​ទួល​ទំពូង សព្វថ្ងៃ រោង​ទួល​គោក រោង​បាក់​ស្រេង និង អ្នក​ស្រី អ៊ុន វ៉ាង “នៅ​ម្ដុំ​រោង​ភាពយន្ត​ចេនឡា”​សព្វថ្ងៃ ។ រោង​ផ្សារ​ដេប៉ូ និង រោង​ដទៃ​ទៀត សម្ដែង​ល្ខោន​បាសាក់​ជា​ប្រចាំ ។ ឯ​រោង​ភាពយន្ត​ល្ខោន គឹម សឹង នៅ​ខាង​លិច​ផ្សារ​កណ្ដាល និង​រោង គឹម ភុង នៅ​ខាង​ត្បូង​ឈាង​ខាង​លិច​ផ្សារ​ថ្មី​ក៏​មាន​សម្ដែង​ល្ខោន​បាសាក់​ម្ដង​ម្កាល​ដែរ ។
គឺ​ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក​ហើយ​ដែល ល្ខោន​បាសាក់​ចាប់​សាយ​ភាព​ខ្លាំង​មែន​ទែន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា តាម​រយៈ​ការ​ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​ទៅ​មក​សម្ដែង​ចុះ​ឡើងៗ គ្រប់​ទី​កន្លែង ហើយ​មាន​ក្រុម​ខ្លះ​បាន​ទៅ​បោះ​ទី​តាំង​នៅ​ខេត្ត និង​ស្រុក​នានា បាន​ទៅ​បង្រៀន និង​កសាង​ក្រុម​ជា​ច្រើន​តាម​មូលដ្ឋាន​ផ្សេងៗ​គ្នា ។
ម្យ៉ាង​ទៀត​ខ្ញុំ​បាទ​ក៏​សុំ​ជម្រាប​ផង​ដែរ​ថា ក្រោយ​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រ​សិល្បៈ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ឆ្នាំ ១៩៦៥ ទម្រង់​ល្ខោន​បាសាក់​ក៏​ដូចជា ទម្រង់​សិល្បៈ​ឯ​ទៀត​ជា​ច្រើន​ដែរ​ត្រូវ​បាន​សាកល​វិទ្យាល័យ ចាត់​ឲ្យ​មាន​ក្រុម​ចុះ ធ្វើ​ការ សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​រៀន​សូត្រ​ពី​លោក​គ្រូ អ្នកគ្រូ សិល្ប​ករ​អ្នក​ជំនាញ​ធំៗ​ដូច​ជា លោកតា សាំង សារុន អ្នកស្រី ចេច ម៉ាច លោក​គ្រូ ពៅ លោកគ្រូ ណន លោកគ្រូ សាមិត ជាដើម ។ល។ មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ សាកល​វិទ្យាល័យ​បាន​អញ្ជើញ លោក​គ្រូ ទក​ខ្មៅ ដែល​មាន​ទេពកោសល្យ​អាច​សម្ដែង​ជា​តួឯក ជា​តួយក្ស ឫ ជា​ត្លុក​ក៏​បាន​មក​បង្រៀន ជា​គ្រូ​ប្រចាំ​នៅ​មហា​វិទ្យាល័យ​សិល្បៈ​នាដ្យ​សាស្ត្រ​ថែម​ទៀត​ផង ។
ក្រោយ​ពី​បាន​សិក្សា​រៀន​សូត្រ ភ្លេង… ចម្រៀង​ក្បាច់​ហួន​បាសាក់ និង​របៀប​សម្ដែង​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ហើយ​ក្រុម​និស្សិត​ផ្នែក​ល្ខោន​បាន​សាក់… ក្នុង​ស្មារតី​រក្សា​ទម្រង់ មិន​ឲ្យ​ព្នាយ​ប្រាស​ចាក​ភាព​ដើម និង​ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​គ្រូ​ចាស់ៗ ក៏​សាកល្បង​ដំឡើង​រឿង​មួយ​ចំនួន ដោយ​រឿង​ដែល​ត្រូវ​សម្ដែង​ត្រូវ​សរសេរ​ជា​រឿង​ល្ខោន​ដែល​មាន​ពាក្យ​សម្ដី​ត្រឹមត្រូវ ហើយ​ដែល​ត្រូវ​ឲ្យ​សិល្ប​ករ​អ្នក​សម្ដែង ទន្ទេញ​ចាំ​យ៉ាង​ស្ទាត់​ជា​មុន ព្រម​ដោយ​មាន​ការ​ដឹកនាំ​រឿង ត្រឹម​ត្រូវ​ផង ពោល​គឺ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​លក្ខណៈ “រៀបរយ” នៅ​ក្នុង​ការ​សម្ដែង ដោយ​រក្សា អន្លើ​បរិយាកាស​សប្បាយ​រីករាយ ឫ​កម្សត់​ព្រាត់​ប្រាស ឫ​ក៏​អន្លើ​កំប្លុក​កំប្លែង​ទៅ​តាម​ដំណើរ​នៃ​សាច់​រឿង មិន​ឲ្យ​រំខាន​គ្នា​ឡើយ ។
ក្នុង​ការ​សាក​ល្បង​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​លក្ខណៈ “រៀបរយ” សម្រាប់​ទម្រង់​ល្ខោន បាសាក់​នេះ​ក្រោយ​ពី​បាន​សម្ដែង​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​ជា​ញឹក​ញាប់ ឃើញ​ថា​បាន​លទ្ធផល គួរ​ជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត​ ដ្បិត​យើង​អាច​ទាក់​ទាញ​បាន ឫ​តម្រូវ​បាន​នូវ​ទឹក​ចិត្ត​របស់​ទស្សនិកជន គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន គឺ​អ្នក​ស្រែចម្ការ អ្នក​ផ្សារ សិស្ស និស្សិត បញ្ញវន្ត ជា​ច្រើន​ផង ។
ចំណែក​ឯ​ក្រុម​សិល្បៈ​ល្ខោន​បាសាក់ នៅ​តាម​រោង​នានា ក្នុង​ទូ​ទាំង​ប្រទេស គឺ​នៅ​រក្សា​របៀប​សម្ដែង​បែប​បុរាណ​ដូច​មុន ពោល​គឺ​របៀប​សម្ដែង​ដោយ​ឥត​ព្រាង​ទុក​ដដែល ៕
សុនក្ខរិន្ទរាជា
​
ព្រះបាទសុនក្ខរិន្ទរាជា រឺ ពញាសុក(គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ?-?) បើ​តាម​ពង្សាវ​តារ​វត្ដ​ទឹក​វិល ក្រោយ​ដែល​ព្រះ​បាទ​សិង្ហ​ក័ង្ហា ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​២២​ ចូល​ទិវង្គត​ គឺ​ពញា​សុក​ កូនប្រុស​ស្ដេច​ក្រាញ់​ពញា​សួគ៌​លោក​នៅ​ស្រុក​ពោធិ៍​សាត់​ដែល បាន​សោយ​រាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​អង្គ។ ពញា​សុក​មាន​ក្រុម​បក្ស​ពួក​សេនា​អាមាត្យ​ អ្នក​តាម​បម្រើ ៥០០​នាក់ ពួក​គេ​និយម​ចូល​ចិត្ដ​ដើរ​បរ​បាញ់​សត្វ យក​សាច់ ភ្លុក ស្នែង កុយ ខ្នាយ និង ស្បែក ទៅ​លក់​ដូរ​សម្រាប់​ចិញ្ចឹម​ជីវិត។ ថ្ងៃ​មួយ​ពញា​សុក​បាន​នាំ​បក្ស​ពួក​ទាំង ៥០០​នាក់ ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​បរ​បាញ់​សត្វ រហូត​ដល់​ភ្នំ​ដង​រែក និង​ភ្នំ​គូលែន កាល​នោះ​ពញា​សុក​មាន​អាយុ​ ២៤ ​ឆ្នាំ​ពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​ត្រលប់​មក​លំ​នៅ​ស្ថាន​វិញ ពញា​សុក និង​បក្ស​ពួក​បាន​ដើរ​កាត់​តាម​ទី​ក្រុង​មហាន​គរ ចូល​មក​ដល់​ទី​ប្រជុំ​ជន គេ​ឃើញ​នាម៉ឺន​មន្រ្ដី និង​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​កោរ​សក់​ស្លៀក​ពាក់​ខោ​អាវ​ស កាន់​ទុក្ខ​គ្រប់​គ្នា ហើយ​ស្រែក​ទ្រ​ហោយ​យំ​ខ្សឹក​ខ្យួល​លាន់​លឺ​ពេញ​បរម​រាជ​វាំង។
ឃើញយល់ និង ក្ដាប់ស្ថានការណ៍បានភ្លាមកាលណា ដោយគ្មានភ័យតក់ស្លុត ឬ ខ្លាចក្រែង​ញ​ញើត​អ្វី​ទាំង​អស់ ពញា​សុក​ដើរ​តម្រង់​ចូល​ទៅ​​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង​សំដៅ​ទៅរករាជបល្លង្ក ក្រលេកមើលទៅពុំឃើញមានព្រះរាជា ពញាសុក ឡើងអង្គុយលើ​បល្លង្ក ហើយ​ប្រកាស​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​ស្ដេច​ក្នុង​ឱកាស​នោះ​។ បក្សពួកទាំង ៥០០ នាក់ ត្រូវបានស្ដេចពញាសុកតែងតាំង អោយមានឋានន្ដសក្ដិជាមន្រ្ដី​ជាន់​ខ្ពស់​គ្រប់​រូប​។ គ្រា​នោះ​គ្មាន​នាម៉ឺន​មន្រ្ដី​ចាស់​ទុំ​ណាម្នាក់ហានជំទាស់ នឹង ពញាសុកឡើយ។ ម្នាក់ៗភ័យខ្លាចអំណាចក្រុមបក្សពួក​ពញា​សុក ហើយ​នាំ​គ្នា​លុត​ជង្គង់​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​សំពះ​គោរព​ធ្វើតាមបញ្ជាពញាសុក ឥតបីហ៊ានអោយខ្ចោះ។ ចំណែកឯពួកពញាសុកវិញ គេ​នាំ​គ្នា​បញ្ចេញ​រិទ្ធិ និយាយ​លេង​សើច​អួត​ក្អេង​ក្អាង និង​ប្រើអំណាចផ្ដាច់ការ ជិះជាន់សង្កត់សង្កិនលួចប្លន់ រិបអូស បំពារបំពានយកទ្រព្យ​សម្បត្ដិ​ប្រជា​នុរាស្រ្ដ​។ ពញ​សុក​នៅ​ពេល​ឡើង​សោយ​រាជ្យ បាន​ទទួល​ឈ្មោះជាក្សត្រថា ព្រះបាទសុនក្ខរិន្ទរាជា។ មហេសីព្រះអង្គ គឺ ព្រះនាងរតនបុប្ផា ដែល​ត្រូវ​ជា​កូន​ស្រី​របស់​ចៅ​ពញា​តេ​ជោ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកជ្រែករាជ្យក្នុងរឿងនិទាន
ខ្លារខិន ២ (រថក្រោះ)
300px|រូបភាពតូច Leopard 2 គឺ រថក្រោះ ប្រយុទ្ធដ៏សំខាន់មួយ បង្កើតឡើងដោយ Krauss - Maffei នៅឆ្នាំដើម 1970 សម្រាប់កងទ័ព អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ។ ជាលើកដំបូង រថក្រោះនេះ បានចូល បម្រើក្នុង ឆ្នាំ 1979 ជំនួសឲ្យ រថក្រោះប្រយុទ្ធ Leopard 1 របស់ កងទ័ព អាល្លឺម៉ង់។ កំណែ នានា បានបម្រើ នៅក្នុង កងកម្លាំង ប្រដាប់អាវុធ នៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងបណ្តាប្រទេស ផ្សេងទៀត នៅអឺរ៉ុប ដប់ពីរ ក៏ដូចជា ប្រទេស ក្រៅសហភាពអឺរ៉ុប មួយចំនួន។ ជាង 3.480 2s ក្រុមហ៊ុន Leopard ដែលត្រូវបាន ផលិត ។ ក្រុមហ៊ុន Leopard 2 បានមើលឃើញ ជាលើកដំបូង នៅក្នុងការ ប្រយុទ្ធ ជាមួយ កងទ័ព អាល្លឺម៉ង់ កូសូវ៉ូ និង បានមើលឃើញ ផងដែរ នៅក្នុង ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន សកម្មភាព ជាមួយនឹង ការរួមចំណែក ដាណឺម៉ាកនិង កាណាដា ទៅឱ្យកងកម្លាំង ជំនួយ សន្តិសុខ អន្តរជាតិ។
មាន ការអភិវឌ្ឍ សំខាន់ពីរ ជំនាន់ នៃអាង នេះ ម៉ូដែល ដើម រហូតដល់ ក្រុមហ៊ុន Leopard 2A4 ដែល បាន ប្រឈមនឹងការ បញ្ឈរ គ្រឿងសឹក turret និង បាច់ " ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង " ពោលគឺ ក្រុមហ៊ុន Leopard 2A5 នេះ និង កំណែថ្មីជាង ដែល បាន កោង ពាសដែក appliqué turret សញ្ញាព្រួញ រាង រួមគ្នា គឺ ជាមួយនឹង ការធ្វើឱ្យប្រសើរ ផ្សេងទៀត។ ម៉ូដែល ទាំងអស់ បំពាក់ ប្រព័ន្ធ ឌីជីថល ការគ្រប់គ្រង ភ្លើង ជាមួយ rangefinders ឡាស៊ែរ ដែលជា ស្ថេរភាព យ៉ាងពេញលេញ កាំភ្លើង មេនិង កាំភ្លើង ម៉ាស៊ីន coaxial និង ចក្ខុវិស័យ យប់ កម្រិតខ្ពស់ និងឧបករណ៍ ចក្ខុវិស័យ ( រថយន្ត ជាលើកដំបូង ត្រូវបានគេប្រើ ប្រព័ន្ធ ទូរទស្សន៍ កម្រិត ទាប ពន្លឺ ឬ LLLTV ; រូបភាព កំដៅ ត្រូវបានគេណែនាំ នៅពេលក្រោយ ) ។ រថក្រោះ មាន សមត្ថភាពក្នុងការ ចូលរួម ការផ្លាស់ប្តូរ គោលដៅ ខណៈពេលដែល ការផ្លាស់ប្តូរ នៅលើ ដី លំបាក នេះ។
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេរថក្រោះសមរភូមិ
ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ
(Trapeang Prasat District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដែលមានរដ្ឋបាល ៦ឃុំ និង ៥៣ភូមិ÷
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៦២
អាស៊ីហ្គេមលើកទី៤ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅទីក្រុងចាការតា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ពីថ្ងៃទី២៤ សីហា ដល់ទី៤ កញ្ញា ១៩៦២។ អ្វីដែលគួរអោយកត់សំគាល់នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍លើកនេះគឺ តៃវ៉ាន់ និង អ៊ីស្រាអែល ត្រូវបានគេច្រានចេញពីការប្រកួត។ ដោយសារមានសំពាធពីបណ្ដាប្រទេស​អារ៉ាប់​និងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន​ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីបានបដិសេដមិនផ្ដល់​វីសាដល់ប្រតិភូកីឡាករអ៊ីស្រាអែលនិងតៃវ៉ាន់។ ការធ្វើបែបនេះវាខុសនឹងច្បាប់បញ្ញតិ​របស់សហព័ន្ធកីឡាអាស៊ី ទោះជាឥណ្ឌូនេស៊ីបានសន្យា​ថានឹងអញ្ជើញប្រទេសសមាជិកសហព័ន្ធទាំងអស់ រួមទាំងប្រទេសដែលមិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសនេះ (អ៊ីស្រាអែល តៃវ៉ាន់ និង កូរ៉េខាងត្បូង)
លេអាម៉ីហ្គុល្ដ
លេអាម៉ីហ្គុល្ដ (អង់គ្លេស៖ Leah Mei Gold ថ្ងៃទី ២៣ ខែកុម្ភះឆ្នាំ ២០០៧) គឺជាតារាសម្តែងជនជាតិអាមេរិកអ្នកសំដែងសំលេងនិងយូធូប៊ឺរ។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៦២
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីហ្គេម
លេអាម៉ីហ្គុល្ដ
គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់ដោយសារតួនាទីរបស់គាត់ជាស៊ីដចាន់នៅក្នុងរឿង "Loudhouse" និង "Casagrandes" និងមានប៉ុស្តិ៍ YouTube មួយឈ្មោះថា "Leah & San San" ។
ជីវិតដំបូង
កើតនៅមីលហ្វដរដ្ឋញូវហាំបៀសហរដ្ឋអាមេរិកជាកូនរបស់parentsពុកម្តាយជនជាតិអាមេរិក។ ពីរបីឆ្នាំក្រោយមកនាងបានផ្លាស់ទៅទីក្រុង Los Angeles រដ្ឋ California ។
ជំនឿ​លើ​ខ្នាយ​តាន់​ជ្រូក​ព្រៃ​របស់​ខ្មែរ
ប្រជាជន​ខ្មែរ​រស់នៅក្នុង​ខេត្ត​ នានា​នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា​ រួមមាន​ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ ក៏​ដូចគ្នា​នឹង​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ដែល​រស់នៅក្នុង​ខេត្ត​សុ​រិ​ន្ទ្រ ស៊ីសាកេត និង​បុរីរម្យ ​ក្នុងប្រទេស​ថៃនាពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះដែរ ពួកគេ​នៅតែ​មានជំនឿថា ខ្នាយ តាន់​របស់​ជ្រូកព្រៃ គឺជា​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ដែល​នាំមក​នូវសិរី​មង្គល និង​សេចក្តីសុខចម្រុងចម្រើន ។
ជំនឿ​លើ​ខ្នាយតាន់​ជ្រូកព្រៃ​ក៏​កើតមាន​ទៅដល់​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ភាគតិច​ដែល​រស់ ​នៅតាម​ច្រករបៀង​នៃ​ព្រំដែន​ខ្មែរ-លាវ​ផងដែរ ។ ជនជាតិ​ខ្មែរលើ​ទាំងនេះមានដូចជា​ពួក​ទំ​ពូន ព្នង និង​ស្ទៀង​ជាដើម ដែល​ភាគច្រើន​នៃ​ពួកនេះ​ពាក់​ខ្នាយតាន់​ជ្រូកព្រៃ​ជាប្រចាំ​ថ្ងៃ​ទៀតផង ។
ការស្រាវជ្រាវ​របស់​យើង​បានឱ្យដឹងថា ជ្រូកព្រៃ​មាន​ទម្លាប់​រស់នៅ​ជា​ហ្វូង​របស់​វា ហើយ​នៅក្នុង​ហ្វូង​ជ្រូកនីមួយៗ គេ​ឃើញ​មាន​មេហ្វូង​មួយ​ជា​ជ្រូក​ឈ្មោល​ដែល​ មិន​ត្រឹម​តែមាន​មាឌធំ ហើយ​ខ្លាំងជាងគេ​ទេ វា​ថែមទាំង​កាច​សាហាវ​ទៀតផង ។ នៅក្នុង​ខណៈ ពេល​ដែលមាន​កូនជ្រូក​ព្រៃ​ទើបនឹងកើតមក មេហ្វូង​ជ្រូកព្រៃ​ដ៏​កាច​សាហាវ​ខ្លាំង​នេះសម្លាប់​នូវ​កូនជ្រូក​ព្រៃ​ឈ្មោល ​ណា ដែល​វា​ទទួល ស្គាល់ថា​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ដូច​វា ។
អ្នកស្រុក​រស់នៅ​តំបន់​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែកបានឱ្យដឹងថា ការបំផ្លាញ​កូន​ខ្លួនឯង​ដូច្នេះ បណ្តាលមកពី​មេហ្វូង​ខ្លាចក្រែង​កូនឈ្មោល​នៅ ក្នុង​ហ្វូង​នោះនឹង​ដណ្តើម​អំណាច​ធ្វើជា​មេហ្វូង​ទៅ​ថ្ងៃក្រោយ ។
ទម្លាប់​របស់​ជ្រូកព្រៃ​នេះ ពុំមែន​ជា​រឿង​ចៃដន្យ​នៅក្នុង​សង្គមសត្វ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​មានការ​រន្ធត់ចិត្ត​ នោះទេ តែ​នេះ​ជា​ច្បាប់ធម្មជាតិ ។
ពេល​មេហ្វូង​ជិត​ស្លាប់ ទើប​វា​ទុក​កូនឈ្មោល​ណាដែល​ប្រកប​លក្ខណៈសម្បត្តិ​រឹងមាំ​មាន​ដុះ​ខ្នាយ​វែង​ ជាងគេ​បន្តិចដើម្បី​ទុក​ដឹកនាំ​ហ្វូង​ជ្រូកព្រៃ​បន្ត​ពី​វា​ទៀត ។ ចំពោះ​មេហ្វូង​ជ្រូកព្រៃ​ដល់ពេល​ដែល​វា​ចាស់ជរា​ខ្លាំង​ទៅ វា​ដើរ​ទៅរក​កន្លែង​ណា​ស្ងាត់ និង​មាន​ដើម ឈើ​ផង ដើម្បី​យក​ខ្នាយតាន់​របស់​វា​ទាំងពីរ​ទៅ​កាច់​បំបាក់​ទុក​បង្កប់​ចោល​នៅ​នឹង ​ដើមឈើ​នោះ ។
មហិទ្ធិឫទ្ធិ​របស់​ខ្នាយតាន់​នៅត្រង់ថា បារមី ឬ​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ​ជា​ពន្លឺ​នៅលើ​ថ្ងាស​ជ្រូកព្រៃ​ដែល​តាម​ថែរក្សា​ គាំពារ​ជានិច្ចកាល ។ បារមី​នេះឯង​ដែល​ពិបាកនឹងមាន​នរណាម្នាក់​អាច​សម្លាប់​វា​ដោយ​ងាយ​បានឡើយ ។
ហេតុ​ដូច្នេះហើយ ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​នៅតាម​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​ដងរែក និង​តំបន់​ខ្ពង់រាប​ដទៃទៀត មានជំនឿថា អ្នក​ដែល​រើស​បាន​ខ្នាយ តាន់​ជ្រូកព្រៃ​យកមក​ពាក់ គឺ​គេ​នឹងមាន​សេចក្តីសុខ​សិរី​សួស្តី​ជាពុំខាន ។ បារមី​នៃ​ខ្នាយតាន់​នេះ​នឹង​នៅ​រក្សា​ការពារ​មិនឱ្យ​សត្រូវ​ជិត​ឆ្ងាយ​ណា​មក ​បៀតបៀន ឬ​យក​ឈ្នេះ​លើ​ខ្លួនគេ​បានឡើយ ។
អ្នកមាន​ខ្នាយតាន់​ជ្រូកព្រៃ​តែងតែ​កាន់​ត្រណម​មួយចំនួន​យ៉ាង​ ខ្ជាប់ខ្ជួនហើយ​គួបផ្សំ​នឹង​មន្តអាគម​បន្ថែម​ផងនោះ​ធ្វើឱ្យ​ខ្នាយតាន់​ ជ្រូកព្រៃ​ដែលមាន​បារមី​កាន់​ស្រាប់ ​កាន់តែ​ខ្លាំងក្លា​មួយកំរិត​ថែមទៀត ។
ចំពោះ​បងប្អូន​ជនជាតិ​ខ្មែរលើ ក៏មាន​ជំនឿ​ដូចគ្នានេះដែរ ។ គេ​បានចាត់ទុក​ជំនឿ​នេះ​ជា​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​ប្រចាំ​ជនជាតិ​ទៀតផង ។ គេ​យល់ថា បារមី​ខ្នាយតាន់​ជ្រូកព្រៃ​សម្រាប់​ជួយ​ការពារ​នឹង​សត្វព្រៃ​ដ៏​កាច​ សាហាវផ្សេងៗ ឬ​អាវុធ​ដូចជា​ព្រួញ ស្នជាដើម ដោយហេតុថានៅ​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​ពុំមាន​គ្រាប់កាំភ្លើង ឬ​ជាតិ​ផ្ទុះ​ឡើយ ។
សរុបសេចក្តី​មក ជំនឿ​លើ​ខ្នាយតាន់​ជ្រូកព្រៃ​នៃ​ជនជាតិខ្មែរ​​ អាច​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ឱ្យឃើញថា ទស្សនៈ​របស់​មនុស្ស ជាពិសេស​នៅពេលដែល​ប្រឈមមុខ​នឹង​គ្រោះ​កំណាច​អ្វីមួយ​មកពី​ខាងក្រៅ រមែងតែ​ប្រាថ្នា​សេចក្តីសុខ​សប្បាយ និង​សុវត្ថិភាព​តែប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ជំនឿ​នេះ​ក៏​ជា​មែកធាង​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​អរូបី​របស់​ជាតិ​យើង​ផងដែរ ។
គប្បី​ជម្រាប​ផងដែរ​ថា ចំពោះ​ខ្មែរ​សុ​រិ​ន្ទ្រ បុរីរម្យ​សព្វថ្ងៃ ឆ្អឹងថ្គាម ខ្នាយ និង​ឈាម​សត្វព្រៃ​មួយចំនួន​មាន​តួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងការ​រក្សា​រោគ ឬ​ជំងឺ ។ ឧទាហរណ៍​គេ​យក​ថ្គាមដំរី​ទៅ​ដុស​នឹង​ថ្ម ហើយ​ស្រង់ទឹក​យកទៅបរិភោគ​ដើម្បី​ការពារ​ពុល​ថ្នាំ និង​ធ្វើឱ្យ​ត្រជាក់​ខ្លួនប្រាណ ។ ភ្លុក​ដំរី និងខ្នាយតាន់​ជ្រូកព្រៃ​វិញ ​គេ​ប្រើ​សម្រាប់កែ​ក្តៅខ្លួន​ដែរ ។ ឆ្អឹង​ត្មាត និង​ឆ្អឹង​អកសម្រាប់​កែរោគ​គ្រុនញាក់​រវើរវាយ និងកែរោគ​ស្ត្រី​ដែល​សម្រាលកូន​មិន​ចេញ​ដូច​ប្រក្រតី ។ ជូន​កាល​គេ​ក៏​យក​ឈាម​រមាស​កែ​ក្រំ និង​ជាំ​ខ្ទុះ ពេលដែល​ធ្លាក់​ពី​ខ្នង​ដំរី ឬ​ដើមឈើ​ជាដើម ។ ចំពោះ​ចង្កូមខ្លា គេ​យកមក​ដាក់​ពាក់​ជា​បន្តោង​នៅ​ក​ដើម្បី​ការពារ​សត្វព្រៃ ហើយ​បើ​ចង្កូមខ្លា​នោះ​មាន​ប្រហោង​ វា​កាន់តែមាន​ប្រសិទ្ធភាព​ទៅទៀត ព្រោះ​ព្រាយ​បី​សាច​ភ័យខ្លាច​ខ្លាំងណាស់ ។
តើ​មនុស្ស​នៅ​ភូមិ​ស្នាយ​នា​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​មាន​ជំនឿ​ដូចខាងលើ​ នេះដែរ​ឬទេ ? ចំពោះ​ចម្លើយ​នឹង​សំណួរ​នេះ បើតាម​ការស្រាវជ្រាវ​សិក្សា​ប្រៀបធៀប​របស់​យើង​បានឱ្យដឹងថា អ្វីៗដែល​ពោល​មិន​ខុសប្លែក​ពី​ជំនឿ​របស់​សហគមន៍​ខ្មែរ​នៅ​ភូមិ​ស្នាយ​ ប៉ុន្មាន​ឡើយ ដោយហេតុថាសំណង់​វប្បធម៌​វត្ថុ​បុរាណ​ជាច្រើន ដូចជា​ឆ្អឹង​ចង្កូម​សត្វ​ដែល​គេ​កប់​ជាមួយ​សព ​ពុំមែន​ជាការ​ចៃដន្យ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​វត្ថុ​ទាំងអស់​នោះបាន​ឆ្លើយតប​តាម​ជំនឿ​ប្រពៃណី​របស់​មនុស្ស​ ខ្មែរ​នា​សម័យ​ដើមយ៉ាងពិតៗ (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
នគរឆឹន
ឆឹន រឺ ឆ្អ្ហឹន (陳, អក្សរសំរិទ្ធ: 敶) គឺជារដ្ឋចំណុះរាជវង្សចូវតូចមួយអំឡុងសម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រចិន។ វាជារដ្ឋដ៏តូចមួយតាំងនៅមជ្ឈមណ្ឌលក្រុងមួយគត់ក្បែរអ្វីដែលសព្វថ្ងៃនេះជាអាណាស្រុកហ៊័យយ៉ាំង​នៅឯវាលរាបនៃខេត្តហឿណាន​ភាគខាងកើត។ នៅក្នុងសម័យនោះ ឆឹនស្ថិតនៅប៉ែកនៃអរិយធម៌ចិនភាគខាងត្បូង ដែលមានព្រំដែនជាប់នឹងនគរឈូ។
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក
=ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក=
នគរឆឹន
ពូជអំបូរស្ដេចឆឹនជាកូនចៅនៃអធិរាជឝ៊ុន។ តាមប្រពៃណី ក្រោយពីសញ្ជ័យបានរាជវង្សសាងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១០៤៦ម.ស. ស្ដេចចូវអ៊ូ បានស្វែងរកស្មូនគុយម៉ាន (妫满/媯滿) ជំនាន់ក្រោយម្នាក់នៃអជិរាជឝ៊ុន ហើយប្រគល់ឱ្យគាត់នូវសក្ដិភូមិឆឹន ហើយក្លាយជាអ្នកឧកញ៉ាឆឹនហ៊ូ (陈胡公/陳胡公)។
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក
ឆ្នាំ២០០១​ចិន​ប្តូរ​យុទ្ធសាស្រ្ត​ជា​លើកទី៣ លើកនេះ​ដើម្បី​ទប់ទល់​នឹង​សហរដ្ឋអាមេរិក
right|thumb|©Reuters នៅ​ឆ្នាំ២០០១​ អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ចិន​បារម្ភ​ខ្លាំង គឺ​ជំហរ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែល​ឋិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​George Bush កូន។ Bush​កូន ចាត់​ទុក​ចិន​ថា​ជា​គូ​ប្រជែង​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​ប្រកាន់​ជំហរ​ឯកតោភាគី​និយម​ជ្រុល​ពេក នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។ អ៊ីចឹង​ហើយ បាន​ជា​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ចិន​សម្រេច​ផ្លាស់​ប្តូរ​យុទ្ធសាស្រ្ត​ម្តង​ទៀត។
នគរឆឹន
ក្រោយមកឆឹនបានក្លាយជានគររណបឈូ ចម្បាំងនៅសមរភូមិឆឹងភូកឆឹនជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ឈូ។ នៅទីបំផុតនគរនេះ ត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីឈូនៅឆ្នាំ៤៧៩ ម.គ.។ ប្រជារាស្ត្រនគរឆឹនក្រោយមកបានយកនាមរបស់ប្រទេសជានាមត្រកូល ហើយជនជាតិចិនដែលមាននាមត្រកូលឆឹនមានភាគច្រើនមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ក្រោយពីការបំផ្លិចបំផ្លាញ រាជធានីចាស់ឈូនៅយីង ឆឹនក៏បានក្លាយជារាជធានីឈូមួយរយៈ។
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក
ឯកសារយោង
ដោយ តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ http://www.khmer.rfi.fr/china%20change%20strategy%20to%20face%20US%20economic
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៦៦
អាស៊ីហ្គេមលើកទី៥ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ពីថ្ងៃទី៩ ដល់ទី២០ ធ្នូ ១៩៦៦។ តៃវ៉ាន់និងអ៊ីស្រាអែលបានវិលត្រលប់មកវិញ បន្ទាប់ពីត្រូវបានគេច្រានចេញនៅអាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៦២នៅឥណ្ឌូនេស៊ី។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីហ្គេម
គែន
គែនគឺជាឧបករណ៍សិល្បៈមួយប្រភេទ ដែលជនជាតិទាំងអស់នៅតំបន់ខ្ពង់រាប និងវាលទំនាបនៅតែពេញនិយមរាប់សតវត្សរ៍មកហើយ ។ រីឯនៅប្រទេសជិតខាងដូចជាប្រទេសថៃ លាវ និងវៀតណាម ក៏ប្រើឧបករណ៍សិល្បៈប្រភេទនេះដូចគ្នាដែរ ដែលអាចមានមនុស្សខ្លះយល់ច្រឡំថា គែនជាឧបករណ៍សិល្បៈ របស់ជាតិសាសន៍របស់គេទៅវិញ។ តាមការស្រាវជ្រាវ អំពីប្រភពវប្បធម៌ គេពុំអាចផ្តាច់ទំនៀមទម្លាប់របស់ខ្មែរដែលរស់នៅតាមវាលទំនាបចេញពីខឿនវប្បធម៌រួមនៃកុលសម្ព័ន្ធខ្មែរលើបានឡើយ ព្រោះខ្មែរវាលទំនាប និងកុលសម្ព័ន្ធខ្មែរ បានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធពុំអាចផ្តាច់ចេញបានទាំងវប្បធម៌ ពូជសាសន៍ និងប្រភេទឈាមរួមថែមទៀតផង។ គែនជាឧបករណ៍សិល្បៈ របស់កុលសម្ព័ន្ធ ដែលពួកគេមានដើមកំណើតចេញពីវប្បធម៌ និងអរិយធម៌មន-ខ្មែរ ឬ ខ្មែរ-មនតាំងពីមុនការហូរចូលនៃឥទ្ធិពលឥណ្ឌា និងចិនម្ល៉េះ។ ជនជាតិខ្មែរបានបង្កើតរដ្ឋចាប់ផ្តើមពីស.វ.ទី ១ នៃគ.ស ក្រោមឥទ្ធិពលវប្បធម៌ឥណ្ឌាដែលកាលនោះឈ្មោះថាជនជាតិមន-ខ្មែរ។ ជនជាតិមន-ខ្មែរ ឬ ខ្មែរ-មន បានមករស់នៅតាមព្រៃភ្នំដូចជាពួកស្អូច សម្រែ ព្រៅ កួយ ព័រ និងជងជាដើម ដែលនិយមហៅ ថា ខ្មែរដើម ។ តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ទាំងជនជាតិខ្មែរមានរដ្ឋ ទាំងកុលសម្ព័ន្ធមន-ខ្មែរពុំទាន់មានរដ្ឋដែលរស់នៅតាម របៀបបុរាណនោះ គេឱ្យឈ្មោះថាព្នង (ភ្នំ)។ កុលសម្ព័ន្ធ គឺជាជនជាតិអម្បូរមន-ខ្មែរតែមួយដែលបានតពូជពង្សរហូតមកជាមួយនឹងការ ថែរក្សាសិល្បៈវប្បធម៌គែននេះផងដែរ ។ វត្ថុសិល្បៈគែននេះមិនត្រឹមតែមានការពេញនិយមនៅសម័យសង្គម បច្ចុប្បន្ននេះប៉ុណ្ណោះទេ តែ ការរកឃើញគ្រោងឆ្អឹងនៅក្នុងស្ថានីយបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រក៏បានបង្ហាញ ឱ្យដឹងយ៉ាងច្បាស់ ថាឧបករណ៍សិល្បៈនេះ (គែន) គឺជាសម្បត្តិវប្បធម៌របស់ជនជាតិខ្មែរយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ដោយឡែកឧបករណ៍គែន ក៏ត្រូវបានជនជាតិប្រទេសជិតខាងកម្ពុជាដូចជាជនជាតិវៀតណាមកណ្តាល ភាគខាងត្បូង ជនជាតិថៃ រហូតដល់ជនជាតិលាវទៀតផង ក៏នៅតែប្រើឧបករណ៍គែនជាសិល្បៈជនជាតិរបស់គេផងដែរ ។ យើងគ្រាន់តែយល់ថា ខ្មែរយើងពុំបានខ្ចីឧបករណ៍គែនមកប្រើដូចការយល់ច្រឡំនៃមនុស្ស មួយចំនួននោះឡើយ ។
ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ឥស្សរសូត្រ
ឥស្សរសូត្រ​ ទី ៧
(២១៣) (ទេវតា) អ្វី​ជា ធំ ក្នុងលោក អ្វី​ ឧត្តម ជាងទ្រព្យទាំងឡាយក្នុងលោក អ្វី​ដូចជា ច្រែះចាប់ សស្ត្រាក្នុងលោក អ្វីជាសេចក្តី អន្តរាយ ក្នុងលោក អ្នកផង​តែង ឃាត់ខាំង ទុកនូវជនដូចម្តេច កាលដែលនាំយកទ្រព្យទៅ មួយទៀត អ្នក​ផងតែង ពេញចិត្ត ​ចំពោះជនដូចម្តេច កាលនាំយកទ្រព្យទៅ ពួកជនជាបណ្ឌិត​តែង ត្រេកអរ ​ចំពោះជនដូចម្តេចដែលមករឿយៗ ។
(២១៤) (ព្រះពុទ្ធ) អំណាច ជាធំក្នុងលោក ស្ត្រី ​ឧត្តមជាងទ្រព្យទាំងឡាយក្នុងលោក​ សេចក្តីក្រោធ ​ដូចជាច្រែះចាប់សស្ត្រាក្នុងលោក ពួកចោរ ជាសេចក្តីអន្តរាយក្នុងលោក​ អ្នកផងតែងឃាត់ខាំងទុក​នូវចោរកាលដែលនាំយកទ្រព្យទៅ អ្នកផងតែងពេញចិត្ត​ចំពោះសមណៈកាលនាំយកទ្រព្យទៅ ពួកជនជាបណ្ឌិត​តែងត្រេកអរចំពោះសមណៈ
ដែលមករឿយៗ ។
ឯកសារយោង
សៀវភៅ​​ព្រះត្រៃ​បិដកលេខ២៩ ទំព័រ ១១៤
พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๕ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๗ สังยุตตนิกาย สคาถวรรค อิสสรสูตรที่ ๗
Issara Sutta: Sovereignty​ (SN 1.77 [SN i 43 <SN i 98>])
កិច្ចតែងការ
កិច្ចតែងការ (Lesson Plan) ជាអត្តបទ ដែលគេសរសេរត្រៀមមុនបង្រៀន ។ កិច្ចតែងការ ត្រូវបានសរសេរដោយប្រើវិធីខុសៗ គ្នា ទៅតាម តំបន់ ប្រទេស ឬ ឯកទេសរៀងៗខ្លួន។ ប៉ុន្តែ ភាគច្រើន កិច្ចតែងការតែងតែមានគំរូនៃការសរសេរច្បាស់លាស់។
ការគូរប្លង់កិច្ចតែងការ មានគំរូផ្សេងៗគ្នា ដែលក្នុងភាសាខ្មែរ មុខវិជ្ជាភាគច្រើន គេគូរ ៣ ប្លង់គឺ សកម្មភាពគ្រូ សកម្មភាពសិស្ស និង ខ្លឹមសារមេរៀន។ ជួនកាល គេគូរតែ ពីរប្លង់ប៉ុណ្ណោះ គឺ សកម្មភាពគ្រូ និង សកម្មភាពសិស្ស ប៉ុណ្ណោះ ដែលខ្លឹមសារមេរៀន គេដាក់ចូលទៅ សកម្មភាពគ្រូ ឬ សកម្មភាពសិស្ស ឬ មិនដាក់តែម្ដង។ មានគ្រូបង្រៀនខ្លះទៀត គាត់សរសេរតែ មួយប្លង់ប៉ុណ្ណោះ ដែលជាប្លង់សំនួរចំលើយតែម្ដង ហើយ សកម្មភាពផ្សេងៗ ត្រូវសរសេរក្នុង វង់ក្រចក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ក៏មានការសរសេរជា ៤ និង ៥ ប្លង់ផងដែរ។
គ្រប់ប្លង់នីមួយៗ គេចែកជាជំហានៈ
គ្រូបង្រៀន
គ្រូ គឺជាអ្នកដែលជួយ ឬ បង្រៀនអ្នកផ្សេងទៀត។ ក្នុងភាសាខ្មែរ គ្រូ សំដៅលើអ្នកមានចំណេះ ជ្រៅជ្រះ និង ចេះវិនិច្ឆ័យ កិច្ចការ។ ពេទ្យ អ្នកធ្វើការក្នុងធនាគារ ឬ គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ ក៏គេហៅគ្រូដែរ។
គ្រូបង្រៀន
គ្រូបង្រៀន ភាគច្រើនធ្វើការក្នុងថ្នាក់រៀន។ ក្នុងគេហទំព័រ វីគីភីឌា Simple English បានសរសេរថា គ្រូបង្រៀនមានច្រើនប្រភេទ៖
គ្រូបង្រៀន តែងប្រើវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ ក្នុងការបង្រៀន តាមជំនាញ និង ឯកទេស របស់គាត់។ គ្រូនៅកំរិតបថមសិក្សា ពុំមានមុខវិជ្ជាច្បាល់ល់ទេ គាត់ត្រូវបង្រៀន គ្រប់មុខវិជ្ជា។ គ្រូកំរិតមធ្យមសិក្សា និង ឧត្តមសិក្សា បង្រៀនទឿតាមមុខវិជ្ជា រៀងៗខ្លួន។ តែក៏មានគ្រូបង្រៀនខ្លះ គាត់អាចមានលទ្ធភាពបង្រើនប្ដូរឯកទេស ដែរ ជាពិសេសនៅតាមសាលាដែលខ្វះគ្រូច្រើន។
គ្រូបង្រៀនភាគច្រើន តែងតែបង្រៀន ឬ បន្ថែមចំណេះដឹងថ្មី និង សរសេរនៅលើក្ដាខៀន ឬ ប្រើស្លាយ ដើម្បីពន្យល់។
អាយអូអេស
ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ iOS (អតីតឈ្មោះ iPhone OS) គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទូរស័ព្ទ ដែលត្រូវបានបង្កើត និងអភិវឌ្ឍន៍ឡើងដោយក្រុមហ៊ុន Apple។ វាគឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការដែលបច្ចុប្បន្នដំណើរការលើឧបករណ៍ចល័តជាច្រើនរបស់ Apple រួមមាន iPhone iPod Touch និង iPad មុនការបញ្ចេញ iPadOS នៅឆ្នាំ ២០១៩។ វាគឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទូរស័ព្ទដែលមានប្រជាប្រិយភាពបំផុតលំដាប់ទី ២ នៅលើពិភពលោកបន្ទាប់ពីប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Android ។
ហោព្រះកែវ
ហោព្រះកែវ ( ຫໍພຣະແກ້ວ ) បានសរសេរជា ហោប្រាកែវ, ហោព្រះកែវ និងពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធស្រដៀងគ្នាផ្សេងទៀតហោព្រះកែវគឺជាអតីតព្រះវិហារនៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ ។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅលើផ្លូវ Setththirath នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃ  វត្តសុីសាកេត។ វាត្រូវបានសាងសង់ដំបូងនៅឆ្នាំ ១៥៦៥ ដើម្បីតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូបព្រះមេត្រី ឬ ព្រះកែវមរកតប៉ុន្តែត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញជាច្រើនដង។ បច្ចុប្បន្នផ្ទៃខាងក្នុងមានសារមន្ទីរសិល្បៈសាសនានិងហាងតូចមួយ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ហោព្រះកែវត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ១៥៦៥-១៥៦៦ តាមបញ្ជារបស់ស្តេច សត្ថារ័ត្ន បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានផ្លាស់រាជធានីពី ហ្លួងព្រះបាង ទៅវៀងចន្ទន៍។  ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់នៅលើដីនៃព្រះបរមរាជវាំងដើម្បី តម្កល់រូបបដិមា ព្រះពុទ្ធរូប ឬ ព្រះកែវមរកត ដែលព្រះបាទសត្ថាធិរ័ត្នបាននាំយកមកពីទីក្រុង ឈៀងម៉ៃ នៃ អាណាចក្រឡានណា ទៅ ហ្លួងព្រះបាង ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេប្រើជាកន្លែងគោរពបូជាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សត្ថារ័ត្នហើយដោយសារហេតុនេះហើយបានជាគ្មានព្រះសង្ឃនគង់នៅក្នុងព្រះវិហារនេះមិនដូចវត្តដទៃទៀតឡើយនៅក្នុងប្រទេសឡាវ។  ព្រះពុទ្ធមេត្រីឬ ព្រះកែវមរកត បានស្ថិតនៅក្នុងព្រះវិហារអស់រយៈពេលជាង ២០០ ឆ្នាំទៅហើយប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៧៧៩ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ត្រូវបានមេទ័ពសៀម ចៅហ្វាយ៉ាចក្រីឬ ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក ឬរាមាទី១នៃរាជវង្សចក្រី ចាប់យក ព្រះកែវមរកត នេះត្រូវបានគេនាំទៅកាន់នៅឆ្នាំ ១៨១៦ ដោយ ព្រះបាទអាន់វង្ស ដោយមានរូបភាពថ្មីមួយដែលត្រូវបានគេតម្កល់ទុកជំនួសឱ្យព្រះពុទ្ធរូបព្រះមេត្រី ឬ ព្រះកែវមរកត។  ទោះយ៉ាងណាប្រាសាទនេះត្រូវបានបំផ្លាញម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៨២៨ នៅពេលដែលព្រះបាទអនុវង្សបានបះបោរប្រឆាំងនឹងសៀមក្នុងគោលបំណងដើម្បីដណ្តើមយកឯករាជ្យពេញលេញវិញហើយទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ត្រូវបានកងកម្លាំងសៀមវាយកំទេចចោល។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានបារាំងកសាងឡើងវិញនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៦ និង ១៩៤២ ក្នុងសម័យអាណានិគមឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង។ សំណង់ដែលនៅសេសសល់នៃប្រាសាទចាស់ត្រូវបានប្រើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញ ថ្វីត្បិតតែវាអនុវត្តតាមផែនការនៃប្រាសាទចាស់ក៏ដោយក៏ប្រាសាទដែលបានសាងសង់ឡើងវិញនេះមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹង ឧបោសថ ដែលមានរចនាបថបាងកកនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដែរ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ប្រាសាទនេះត្រូវបានប្តូរពីកន្លែងគោរពបូជាទៅជាសារមន្ទីរ។  វាត្រូវបានស្តារឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ។
វត្ថុតាង
ហោព្រះកែវត្រូវបានគេប្រើជាសារមន្ទីរដែលដូចជានៃសិល្បៈសាសនាលាវត្រូវបានដាក់តាំង។ ព្រះពុទ្ធមួយចំនួនត្រូវបានគេដាក់នៅលើរាបស្មើរួមទាំងព្រះពុទ្ធរូបថ្មដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី ៦ ដល់ទី ៩ និងសំរិទ្ធឈរនិងអង្គុយព្រះពុទ្ធនៅសម័យក្រោយៗទៀត។   ទ្វារឈើដែលឆ្លាក់យ៉ាងល្អទៅ គឺមានដើមកំណើតពីប្រាសាទចាស់។ រូបភាពព្រះពុទ្ធបានបង្ហាញរួមមានច្បាប់ចម្លងឈើនៃ ព្រះបាង ដែល ជា palladium នៃប្រទេសឡាវ។ ក៏មានបល្ល័ង្កស្រោបមាសសម្រាប់ព្រះពុទ្ធរូបព្រះមេត្រី, សំំំំរិទ្ធចម្លាក់ឈើ
អាគារនេះត្រូវបានរៀបចំនៅក្នុងសួនច្បារដែលមានទេសភាពហើយក្នុងចំណោមរបស់របរដែលដាក់តាំងនៅក្នុងសួនច្បារនោះគឺពាងថ្មអាយុ ២០០០ ឆ្នាំពី វាលទំនាបពាង នៃ ខ្ពង់រាបសៀងហៃ ។
សូមមើលផងដែរ
• វត្តសុីសាកេត
• ព្រះបរមមហារាជវាំង
• ខេត្តវៀងច័ន្ទន៍
• ខេត្តឈៀងម៉ៃ
• ឧដុង្គ
នជីរតិសូត្រ
នជីរតិសូត្រ​ទី ៦
[២១១] ទេវតាទូលថា អ្វី​រមែង​ចាស់ជរា អ្វី​រមែង​មិនចាស់ជរា អ្វី​ហៅថាផ្លូវខុស អ្វី​ជាសេចក្តី​អន្តរាយនៃ​ធម៌​ទាំង​ឡាយ អ្វី​អស់ទៅតាមយប់និងថ្ងៃ អ្វី​ជាមន្ទិល​នៃ​ព្រហ្មចរិយៈ អ្វី​ជាធម្មជាតសម្រាប់លាងជម្រះ មិនចាំបាច់មានទឹក ចិត្តរមែង​មិនឋិត​នៅក្នុងច្រក​ទាំងឡាយណា ច្រកទាំងនោះ តើមានប៉ុន្មានក្នុងលោក យើងខ្ញុំព្រះអង្គ​នាំគ្នា​មក​គាល់​ព្រះមានព្រះភាគ ធ្វើម្តេចហ្ន៎ នឹងដឹងនូវសេចក្តីនោះបាន ។
[២១២] ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា រូបរបស់សត្វទាំងឡាយរមែង​ចាស់​ជរា នាម​និងគោត្រ​រមែង​មិនចាស់ជរាឡើយ រាគៈ​ហៅថាផ្លូវខុស លោភៈ​ជាសេចក្តី​អន្តរាយ​នៃ​ធម៌​ទាំង​ឡាយ វ័យ​អស់ទៅតាមយប់​និងថ្ងៃ ស្ត្រី​ជាមន្ទិល​របស់​ព្រហ្មចរិយៈ ប្រជាជន​ទាំងនេះ​រមែង​ជាប់​ចំពាក់​នៅ​នឹងស្ត្រីទាំងនោះ តបធម៌​ឬព្រហ្មចរិយធម៌​ជាធម្មជាត​សម្រាប់​លាង​ជម្រះ​នូវ​មន្ទិល​នោះ មិនចាំបាច់មានទឹកឡើយ ចិត្តរមែង​មិនឋិត​នៅ​ក្នុងច្រក​​ទាំង​ឡាយ​ណា ច្រកទាំងនោះ​មាន ៦ យ៉ាង​ក្នុងលោក គឺ​​សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស, សេចក្តី​ធ្វេស​ប្រហែស, សេចក្តី​មិនព្យាយាម, ការ​មិនសង្រួម, ការលក់ និង​សេចក្តីខ្ជិល ជនគប្បីវៀរបង់​នូវ​ច្រក​ទាំងនោះ ដោយ​ប្រការ​​ទាំងពួងចុះ។
ឯកសារយោង
ព្រះត្រៃបិដក សុត្តន្តបិដក​​លេខ​២៩ ទំព័រ​ទី ១១២ (នជីរតិសូត្រ)
Najīrati: Does Not Decay (SN 1.76 [SN i 43 SN i 96])
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๕ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๗ สังยุตตนิกาย สคาถวรรค นชีรติสูตรที่ ๖
ប្រពៃណី​ទង​ត្រចៀក​វែង​របស់​ទេព​អប្សរ
ទស្សនិកជន​ខ្មែរ​ដែល​បាន​អញ្ជើញ​ទៅ​ទស្សនា ​ប្រាសាទបន្ទាយស្រីនៅ​ខេត្តសៀមរាប​ បាន​ផ្តោតអារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង​ចំពោះ​សោភ័ណភាព​របស់​ស្រី​ទេពអប្សរ​បុរាណ​ ជាច្រើន​ដែល​បុព្វបុរស​របស់ខ្លួន​បាន​ឆ្លាក់​សម្រាប់​តុ​បតែង​ទេវស្ថាន ដែល​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ៩៦៧ នៃ​គ.ស ពោលគឺ​នៅ​ពាក់កណ្តាល​ទី ២ នៃ​ស.វ​ទី ១០ ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​ព្រះបាទ​រាជេន្ទ្រ​វរ្ម័ន ។ ដើមឡើយ​បូជនីយដ្ឋាន​នេះ​មាន​ឈ្មោះថា ឥ​ស្វរ​បុ​រៈ ឬបូរី​នៃ​ព្រះ​ឥសូរ ។
បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា
បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា (National Library of Cambodia; Bibliothèque Nationale du Cambodge) គឺជាស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិទទួលខុសត្រូវផ្នែកបណ្ណាល័យ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឱវាតក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ។ The Khmer Rouge destroyed most of the books and bibliographical records, only less than 20% of the materials survived.
ប្រពៃណី​ទង​ត្រចៀក​វែង​របស់​ទេព​អប្សរ
ការ​គយគន់​នូវ​ចម្លាក់ ​បុរាណ​ទាំងនោះ ដែលមាន​ភាព​ញញឹម​ស្រស់ប្រិមប្រិយ ធ្វើ​ឱ្យគេ​មាន​អារម្មណ៍​សប្បាយរីករាយ ព្រោះ ថា​ដំណើរ​មកកាន់​ទេវស្ថាន​ដើម្បី​បន់ស្រន់​បូជា​ទេវតា​មានការ​ហត់នឿយ​ យ៉ាងខ្លាំង ។ សូមបញ្ជាក់ថា ប្រាសាទបន្ទាយស្រីស្ថិតនៅ​ឆ្ងាយ​ ដាច់ស្រយាល​ពី​ទីប្រជុំជន ។ ស្ថានភាព​ទីតាំង​ពុំមែន​ធ្វើឡើង​ដោយ​គ្មាន​មូលហេតុ​សាសនា និង​ជំនឿ​នោះទេ ។ ប្រាសាទ​ដែល​ស្ថិតនៅ ​កាន់តែ​ឆ្ងាយ សាសនិកជន​ដែល​អញ្ជើញ​ដោយ​ថ្មើរជើង ជិះ​ដំរី សេះ ឬ​ដោយ​គ្រែស្នែង ធ្វើឱ្យ​សាមីខ្លួន​បានទទួល​កុសលផល​បុណ្យ​ កាន់តែច្រើន ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ទីតាំង​នេះ អាច​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ឱ្យគេ​ឃើញ​ពី​ទស្សនៈ​ខ្មែរ​នា​សម័យបុរាណ​ដែល​ជឿ​លើ​ ប្រាសាទ ឬ​អាស្រម ​ដែលជា​កន្លែងសម្រាប់​អង្គុយ​តាំងធម៌ ឬ​ស្មឹង​ស្មាធិ៍​នៃ​តាបស ឬ​ព្រាហ្មណ៍ មិនត្រូវ​ស្ថិត​នៅក្បែរ​សង្គមមនុស្ស​ឡើយ ដែល​ប្រកបដោយ​ អស្ថេរភាព ហិង្សា ទោសៈ មោហៈ លោភៈ ។ល។
លើសពីនេះទៅទៀត រូបចម្លាក់​ដ៏​ស្រស់បស់ មាត់​រីក​ស្គុះស្គាយ​ដូច​បុប្ផា និងឥរិយាបថ​ដ៏​ទន់ភ្លន់​របស់​ស្រី​ទេពអប្សរមាន​តួនាទី ​ធ្វើឱ្យ​សេចក្តី​ហត់នឿយ​ទៅជា​លែង​ហត់ អ្នកមាន​ទុក្ខ​ទៅជា​អស់​ទុក្ខ អ្នកមាន​កង្វល់​ក្លាយទៅជា​សប្បាយរីករាយ​ទៅវិញ ព្រោះ​នៅ​ទីនោះ​ ដែលជា​ទេវស្ថាន ហើយ​ដែលមាន​រូបនាង​ជា​អ្នកបម្រើ គឺជា​ស្ថានសួគ៌ ។
ម្យ៉ាងទៀត​កន្លងមកនេះ គឺ​រវាង​ឆ្នាំ ១៩៧៣-១៩៩៩ ក្រោយ​ពេលដែល​គេ​បាន​សិក្សា​ប្រពៃណី​បងប្អូន​ខ្មែរ​ដែលរស់​នៅតាម​ដង ព្រៃ​ភ្នំ ហើយ​ដែល​ពុំ​បានទទួលឥទ្ធិពល​នៃ​វប្បធម៌-អារ្យធម៌​ក្លិង្គ​ដូច​ខ្មែរ​នៅតាម​ វាលទំនាប និងឆ្នេរសមុទ្រ គេ​បាន​សម្គាល់ថា​ ការដែល​ខ្មែរ​នា ១០០០ ឆ្នាំមុន​ឆ្លាក់​ស្ត្រី​មាន​ស្លឹក និង​ទងត្រចៀក​វែង​ដល់​ទ្រូង​ដូច្នេះ ពុំមែន​ជាការ​ចៃដន្យ​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​មាន​អត្ថន័យ​របស់​វា ។
ចំពោះ​ការដាក់​ក្រវិល​ ត្រចៀក​វែង យើង​គូរ​តែ​គិតថា​ជា​ម៉ូត​បុរាណ​មួយ​ដែល​ខ្មែរ​ធ្លាប់​និយម​លម្អ​ខ្លួនប្រាណ ក៏ប៉ុន្តែ​ឥឡូវនេះ វា​ហួស​សម័យ​ទៅហើយ ហើយ​គ្រាន់តែមាន​ចម្លាក់​ជា​ភស្តុតាង​នៃ​ការឱ្យ​តម្លៃ​របស់​បុព្វបុរស​ តែប៉ុណ្ណោះ ។
ព្លយ​​ខ្មែរ
បើ​យើង​ប្រៀបធៀប​ព្លយ​ ខ្មែរ​សព្វថ្ងៃនេះ ដែល​ជនជាតិខ្មែរ​នៅ​ម្តុំ​ភ្នំក្រវាញ​កំពុង​ពេញនិយម និង​ព្លយ​នៃ​បងប្អូន​ជនជាតិ​ខ្មែរលើ​នៅក្នុង​ខេត្ត​មណ្ឌល​គី​រី នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម​ខាងត្បូង ឬក៏​នៅ​ប្រទេស​លាវ​បច្ចុប្បន្ន ឃើញ​មាន​លក្ខណៈ​ដូចគ្នា ទោះបីជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​វិ​វត្ត​មកជា​ច្រើន​យុគ​ច្រើន​សម័យ​ក្តី ។ តាមពិតទៅ លក្ខណៈសម្បត្តិ ឬក៏​មូល​វិធី​ផលិត​ព្លយ​ឧបករណ៍​ផ្លុំ​មិនបាន​ប្រែប្រួល​ប៉ុន្មាន​ទេ ទោះបីជា​បទ​ភ្លេង​នាបច្ចុប្បន្ន​ភាព​រឹត​តែមានច្រើនឡើងៗ ធ្វើអោយ​ភាពសម្បូរ​បែប​កាន់តែ​ប្រសើរឡើង​ជានិច្ច ។
ប្រពៃណី​ទង​ត្រចៀក​វែង​របស់​ទេព​អប្សរ
តាម​ការស្រាវជ្រាវ​រប​ ស់​យើង ប្រពៃណី​នេះ​កើតចេញពី​ខឿនវប្បធម៌​ស្រុក​អាយ​ដែលមាន​អាយុ​ច្រើន​ពាន់​ ឆ្នាំមកហើយ គឺ​បាន​ផ្តើមឡើង​នៅ​សម័យ​លោហធាតុ​រវាង ២០០០ ឆ្នាំ និង ១០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស បើ​យើង​សំអាង​ទៅលើ​ក្រវិល​សំរឹទ្ធ ដែល​គេ​បាន​រកឃើញ​នៅក្នុង​ស្ថានីយ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាច្រើន​ក្នុង​ ឧបទ្វីប​ឥណ្ឌូចិន​យើងនេះ​ដែលជា​ទឹកដី​កុលសម្ព័ន្ធ​មន-ខ្មែរ ។
ព្លយ​​ខ្មែរ
នេះហើយ ​ដែលជា​សម្មតិកម្ម​វប្បធម៌​របស់​បុព្វបុរស​មន-ខ្មែរ បាន​បន្សល់ទុកដើម្បី​ធ្វើឱ្យ​ជីវិត​មាន​ភាពសប្បាយ​រីករាយ ។ តែ​ទន្ទឹមនឹងនេះ សុភមង្គល​ក្នុងការ​រស់នៅ​ក៏ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅនឹង​ជំនឿ​សាសនា​បែប​ជីវ​ច​ល​ និយម​ផងដែរ ។
ប្រពៃណី​ទង​ត្រចៀក​វែង​របស់​ទេព​អប្សរ
មួយវិញទៀត មាន​ភស្តុតាង​ជាច្រើន​បញ្ជាក់​នៅ​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរ​យើង​ ជាច្រើន ជាទូទៅ​នៅតែ​និយមពាក់​ក្រវិល​ត្រចៀក​សំរឹទ្ធ​នេះ​មិន​ដាច់ តែ​សម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​រហូតដល់​បច្ចុប្បន្ន​កាល ហើយ​ការនិយម​នេះ​ត្រូវធ្វើឡើង​ចំពោះ​ស្ត្រីភេទ​ណា​ដែល​ស្តុកស្តម្ភ ឬ​មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់ ។ លើសពីនេះ​ទៀតការនិយម​ក្រវិល​នេះ​ពុំមែន​ធ្វើឡើង​ដោយ​ឯកឯង​នោះទេ ឬក៏​ពុំបាន​ប្រារព្ធ​ពិធី​ឆ្លង​នោះ ដែរ ។
ព្លយ​​ខ្មែរ
ជាទូទៅ ​ភ្លេង​តូរ្យតន្ត្រី និង​ជំនឿ​សាសនា ពុំមែន​ដាច់ចេញ​ពីគ្នា​បាន​នោះទេ ដែលជា​សញ្ញា​កត់សម្គាល់​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​របស់​ជនជាតិនីមួយ។ យ៉ាងណាមិញ​ព្លយ​ខ្មែរ​ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ ពោល​គឺជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ដែល​ជនជាតិខ្មែរ​យើង ដោយឡែក​ជនជាតិ​សួយ ឬ​ព័រ នៅ​ខេត្តពោធិសាត់​បាន​និយម​ប្រើ​តាំងពី​បុរាណកាល​នៅតែ​រីកចំរើន​លូតលាស់​ រហូតដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ ។
អាស្រ័យ ​ដោយមាន​ស្លាកស្នាម​នៃ​ការប្រើ​ព្លយ​នៅ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ការពេញនិយម​នៃ​កុលសម្ព័ន្ធ​មន-ខ្មែរ​សព្វថ្ងៃនេះ​ផង ទើប​យើង​អាច​សន្និដ្ឋានថា ព្លយ​ជា​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ដ៏​បរម​បុរាណ​បំផុត​នៃ​ខឿនវប្បធម៌​អរូបី​របស់​ ជនជាតិខ្មែ​រ​យើង (ម.ត្រា​ណេ) ។
ប្រពៃណី​ទង​ត្រចៀក​វែង​របស់​ទេព​អប្សរ
ឆ្លងតាម​ការស្រាវជ្រាវ ​ខាងលើ​បាន​ឱ្យគេ​ដឹងថា ថ្វីត្បិតតែ​ចំណាស់​គួរឱ្យមោទនភាព​នៃ​ប្រពៃណី​របស់​ជាតិយើង​បាន​រលត់​បាត់ទៅ ​ហើយក៏​ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ​នៅសល់​ភស្តុតាង​ជាច្រើន​ដែល​បង្ហាញ​នូវ​ចំណាស់​វប្បធម៌​ របស់ជនជាតិខ្មែរ​ដែលមាន​ការវិវឌ្ឍ​ពី​សម័យ មួយ​ទៅ​សម័យមួយ​យ៉ាងពិត​ប្រាកដ (ម.ត្រា​ណេ) ។
ព្លយ​​ខ្មែរ
ឯកសារ:Ploy khmer.jpg
ប្រពៃណី​ទង​ត្រចៀក​វែង​របស់​ទេព​អប្សរ
ឯកសារ:Khmer leu1.jpg
ព្លយ​​ខ្មែរ
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ប្រពៃណី​ទង​ត្រចៀក​វែង​របស់​ទេព​អប្សរ
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីរ៉ង់
=ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីរ៉ង់=
តើ​អៀរ៉ង់​អាច​នឹង​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ​ឬ​ទេ?
right|thumb|មជ្ឈមណ្ឌលនុយក្លេអ៊ែរ Bouchehr នៅ Iran. REUTERS/Raheb Homavandi តើ​អៀរ៉ង់​នឹង​អាច​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មហា​អំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ទៀត​ខាង​មុខ​នេះ​ដែរ​ឬ​ទេ?
ឯកសារយោង
ដោយ តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ
រឿងទំពែកបួននាក់
ដំនើររឿង
កាលមួយនោះ មានបុរសម្នាក់រកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតដោយយកស្លឹកត្នោតមកចាក់ស្មុកលក់។ ថ្ងៃមួយបុរសនោះឡើងទៅលើចុងត្នោតដើម្បីចាក់ស្មុក។ ក្នុងពេលដែល​វាអង្គុយ​នៅទីនោះ វាចាក់ស្មុកបណ្ដើរហួចបណ្ដើរយ៉ាងរីករាយ វាគិតថា «អញត្រូវតែមានអ្នកបំរើម្នាក់សំរាប់ធ្វើការអោយអញ! ដូចនេះ កាលណាអញចាក់រួចអញនឹងលក់ស្មុកនេះបានលុយច្រើន។ បន្ទាប់មកទៀត អញចាក់ស្មុកអោយកាន់តែបានច្រើនឡើងៗ លុះត្រាតែបានលុយច្រើនសំរាប់លោះខ្ញុំម្នាក់មកបំរើអញ!។
កំពុងតែសប្បាយនិងគំនិតដែលបានខ្ញុំបំរើមកធ្វើការអោយ វាក៏ពោលថា «បើអាខ្ញុំបំរើនេះវាមិនខំធ្វើការទេ អញនឹងធាក់វាចេញយ៉ាងនេះ យ៉ាងនេះនែ!» ដោយភ្លេចគិតថា ខ្លួនវានៅកន្លែងណា វាក៏លើកជើងម្ខាងធាក់យ៉ាងខ្លាំងទាល់តែភ្លាត់ស្នៀតធ្លាក់ពីលើចុងត្នោត។ សំណាងល្អ វាចេះស្រវាចាប់បានធាងត្នោតទាន់ ហើយក៏តោងនៅតែកតោកៗស្រែកថា«ជួយផងៗ !» នៅពេលនោះហ្មដំរីម្នាក់ជិះដំរីមកដល់ ដោយលឺសំរែកសុំអោយជួយពីខាងលើ វាក៏ងើបមើលឃើញចៅចាក់ស្មុកកំពុងតោងធាងត្នោត ។ ចៅចាក់ស្មុកស្រែកអង្វរ «ជួយដាក់ខ្ញុំចុះ!ខ្ញុំសុខចិត្ដបំរើអ្នកអស់មួយជីវិត» ភ្លាមនោះម៉ដំរីសំដៅទៅដើមត្នោត ក្រោកឈរលើខ្នងដំរីឈោងចាប់ជើងចៅចាក់ស្មុក ។ ដោយទំងន់ជើងគាត់ឈរសង្កត់ទៅលើខ្នងដំរី ដំរីក៏នឹកថា ម្ចាស់វាអោយសញ្ញាថា ទៅមុខ ដំរីក៏ដើរចេញទៅ ទុកចៅចាក់ស្មុកអោយនៅតោងធាងត្នោតនិង ហ្មដំរីតោងជើងចៅចាក់ស្មុក។ ឥឡូវអ្នកទាំងពីរស្រែកថា «ជួយផង! ជួយផង!» ពេលនោះមានមនុស្សទំពែកបួននាក់ដើរមកដល់។ ដោយបានលឺសំរែក​អោយជួយ អ្នកទាំងបួនក៏ឈប់ស្រលាំងកាំង ចៅចាក់ស្មុក និង ហ្មដំរីស្រែកថា«ជួយសង្រ្គោះផង! ជួយសង្រ្គោះផង! យើងខ្ញុំសន្យាថានឹងបំរើលោកទាំងអស់គ្នាអស់មួយជីវិត។
មនុស្សទំពែកទាំងបួននាក់មានអំណរអរជាខ្លាំង ដោយគិតថាគេនឹងបានខ្ញុំបំរើពីរនាក់យ៉ាងងាយ។ អ្នកទាំងបួនស្រែកថា «តោងសិន!» រួចគេក៏រត់ទៅយកសំនាញ់មួយ​បន្ទាប់មកគេយក​ជើងសំនាញ់​មកចងជាប់ នឹងករៀងៗខ្លួនហើយកាន់សន្ធឹងសំនាញ់ក្រោមដើមត្នោត រួចស្រែកថា «ទំលាក់ខ្លួនមក យើងចាំត្រងអ្នកហើយ! »។
លឺដូចនោះ ចៅចាក់ស្មុកលែងដៃពីធាងត្នោត វា និង ហ្មដំរី ក៏ទំលាក់ខ្លួនមកចំកណ្ដាលសំនាញ់ ទំងន់វា និង ហ្មដំរីធ្វើអោយមនុស្សទំពែកទាំងបួននាក់ ងោកទៅមុខរៀងៗខ្លួន ក្បាលទាំងបួនក៏ជល់គ្នាយ៉ាងខ្លាំងធ្វើអោយបែកក្បាលស្លាប់ភ្លាមៗទៅ រីឯចៅចាក់ស្មុក និង ហ្មដំរីក៏ដើរចេញទៅ ដោយឥតគ្រោះថ្នាក់ហើយសាកសងគ្នាយ៉ាងសប្បាយ។
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែររបស់មណ្ឌលវប្បធម៌ខ្មែរនៅស្វីស
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៧០
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
នគរតាវ
នគរតាវ រឺ តោវ គឺជានគរចំណុះមួយរបស់ចិនកំឡុងសម័យរាជវង្សចូវ (១០៤៦ – ២២១ម.គ.) ស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃអាណាស្រុកយួណាន ហឿណាន។ តាវមានអត្ថិភាពក្នុងស្រមោលនៃនគរឈូជិតខាងដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលនគរតាវត្រូវបានកាន់កាប់ត្រួតពិនិត្យដោយនគរឈីដែលមានឥទ្ធិពលដូចគ្នាដែរ។ ខណៈនោះ អ្នកឧកញ៉ាហ៊្ស្ឈីកហ៊័ន នៅតែជាអនុត្តររាជមួយអង្គក្នុងចំណោមអនុត្តររាជទាំងប្រាំ ឈីក៏បានថែរក្សាទំនាក់ទំនងជាមិត្តជាមួយ តាវ រួមជាមួយនឹងនគរតូចៗដទៃទៀត ដូចជា ជាំង (江国) ហ៊័ង (黄国) និង ប៉ាយ (柏国) ចំណោមបណ្ដានគរដទៃទៀត។ នៅពេលអ្នកឧកញ៉ាបានសោយទិវង្គតទៅនៅឆ្នាំ៦៤៣ម.គ. ភាពច្របូកច្របល់ផ្ទៃក្នុងក៏បានផ្ទុះឡើងនៅឈី នគរឈូបានច្បាមយកឱកាសដើម្បីពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅភាគខាងជើង។ ពួកអ្នកស្រុក តាវ បានតាំងទីលំនៅឡើងវិញនៅកន្លែងមួយដែលគេហៅថាជិងទី (荊地) រហូតដល់ស្ដេចឈ្ហ្រូភ្ហ្រិងបានឡើងសោយរាជ្យហើយបានប្រគល់ឱ្យតាវនូវទឹកដីពីមុនវិញ។ នៅក្នុងទស្សនៈខ្លះលើកឡើងថា តាវ នៅទីបំផុតត្រូវបានកម្ទេចចោលដោយឈូ ទោះបីជាពេលវេលាកើតហេតុមិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់លាស់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះក៏ដោយ។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៧០
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីហ្គេម
មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លែង
មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លែង ឬគុកព្រៃកន្លែង ជាគុកមួយនៅក្នុងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ឬខ្មែរក្រហម ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ មន្ទីរនោះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកសណ្តាន ខេត្តកំពង់ធំ។ ផ្លូវទៅកាន់មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លៃងនេះ គេអាចដើរសរសៀរតាមផ្លូវស្ងត់តាមមាត់ស្ទឹងសែន រហូតដល់ទីប្រជុំជនកំពង់ត្របែក ទើបបតតាមទំនប់អូរខ្ចាក់អាចទៅដល់ទីនោះ។ មន្ទីរសន្តិសុខព្រៃកន្លែងជាទីទួលទំនាបបណ្តោយព្រៃយ៉ាងធំមួយ ដែលហ៊ំព័ន្ធដោយបឹងបួរ ត្រពាំងប្រឡាយ និងមានផ្ទៃដីធ្វើស្រែនៅជុំវិញ។ នៅបរិវេណមានអគារសំរាប់ដាក់អ្នកទោស មានផ្ទះតូចជាច្រើនសង់ពីមុខពីក្រោយឆ្វេងស្តាំ ដែលជាផ្ទះរបស់ក្រុមនារីធ្វើម្ហូបអាហារ ជាផ្ទះបាយជាជម្រុកស្រូវ ជាការិយាល័យរបស់ប្រធានមន្ទីរ និងខ្លះទៀតជាផ្ទះយោធាយាមអ្នកទោស ដែលប្រចាំការនៅទីនោះ។ នៅចន្លោះព្រៃនៅព័ន្ធជុំវិញជាទួលទំនាបពោរពេញដោយផ្នូរអ្នកទោស ដែលគេបានសម្លាប់ ។
វិទ្យាល័យ សម្តេចក្រុមព្រះ អូរអំបិល
វិទ្យាល័យ សម្តេចក្រុមព្រះ អូរអំបិល គីជាវិទ្យាល័យមួយក្នុងចំណោម [ចំនួនសរុប] វិទ្យាល័យទូទាំងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ វិទ្យាល័យនេះស្ថិតនៅក្នុងភូមិអូរអំបិល ឃុំអូរអំបិល ស្រុកសិរីសោភ័ណ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យាល័យនៅខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
រឿងមាយាស្ត្រី
ដំណើររឿង
ពីព្រេងនាយ មានបុរសម្នាក់ មានប្រពន្ធនៅជាមួយគ្នា តែពុំមានកូន ដល់យូរទៅប្រពន្ធនោះមានសាហាយនាំមកដេកជាមួយក្នុងផ្ទះ ស្ទើរតែសព្វថ្ងៃ។ ថ្ងៃមួយប្ដីទៅ​ជីកដំឡូងក្នុងព្រៃ​ដល់ថ្ងៃក្ដៅចូល​អាស្រ័យនៅខ្ទមអ្នកតាមួយ។ ប្រពន្ធរៀបអីវ៉ាន់ទៅបន់អ្នកតានោះ អោយទៅធ្វើប្ដីអោយស្លាប់ នឹងយកសាហាយធ្វើប្ដី រៀបស្រេចហើយក៏យកអីវ៉ាន់នោះ ដើរចូលទៅក្នុងខ្ទមអ្នកតា។ ប្ដីឃើញប្រពន្ធដើរចូលទៅក្នុងខ្ទមអ្នកតាក៏នឹកឆ្ងល់ថា «ប្រពន្ធអញវាមករកអ្វីក្នុងខ្ទមអ្នកតានេះ» គិតហើយក៏ចូលទៅពួនក្រោយខ្នងរូបអ្នកតា លបស្ដាប់ប្រពន្ធ ។
លុះដល់ព្រលប់ប្ដីមកពីជីកដំឡូងដល់ហើយសួរថា «កេហ៍អើយ !បានអីស៊ីបាយ?»។ មេនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំបានមាន់ក្រាបមួយសំបុកស្ងោរទុកអោយអ្នក» ប្ដីថា «រៀបបាយមកស៊ី » ។ ប្រពន្ធក៏​លើកបាយ​ទាំងមាន់ក្រាបមកអោយប្ដីស៊ី ប្ដីស៊ីអស់មាន់ហើយធ្វើជាឈឺដេកថ្ងូរហ៊ឹៗ ។ មេនោះអរណាស់ គិតស្មានថាប្ដីឈឺមែន ត្រូវនឹងពាក្យអ្នកតាបង្គាប់ហើយដ្បិតលឺថ្ងូរ ឯប្ដីក៏ធ្វើជាដេកទៅ មេនោះគិតស្មានថាប្ដីស្លាប់ ក៏បើកទ្វារនាំយកសាហាយចូលទៅដេកជាមួយ។ អ្នកទាំងពីរកំពុងតែនិយាយគ្នាប្ដីក៏ក្រោកឡើងអង្អុយហៅប្រពន្ធមកប្រាប់ថា «រងារណាស់ »។ ឯបុរសសាហាយ​ឃើញប្ដីមេនោះក្រោកឡើងអង្គុយដូច្នោះស្ទុះរត់ពុំទាន់ក៏ចូលទៅពួនក្នុងពាងធំមួយ នៅខាងដំនេក សំងំចាំប្ដីនោះដេកខ្លួននឹងចេញពីពាងនោះទៅដេកនឹងស្រីនោះទៀត ។
ប្ដីបានឃើញតែធ្វើជាមិនឃើញមិនដឹង ប្រាប់ប្រពន្ធថា « រងារណាស់ ឯងដាំទឹកអោយគ្នាមុជបន្តិច នឹងអាលស្លាប់ »មេនោះលឺថា ចង់ស្លាប់ដូច្នោះអរណាស់ ដ្បិតត្រូវ នឹង ពាក្យដែល​ទៅបន់​អ្នកតា។ លុះប្រពន្ធដាំទឹកពុះហើយ ប្ដីថា «ទៅដងទឹកត្រជាត់បាន ១ក្អមមក យកមកលាយ នឹងទឹកក្ដៅនេះ »។ ប្រពន្ធលឺប្ដីប្រើដូច្នោះក៏យកក្អមចេញទៅដងទឹក។ ប្ដីឃើញប្រពន្ធទៅបាត់ក៏​ក្រោកឡើង ដើរទៅលើកទឹកពុះ១ខ្ទះនោះយកទៅស្រោចលើសាហាយនៅក្នុងពាងនោះស្លាប់ទៅហើយចូលទៅដេកធ្វើជាឈឺថ្ងូរហ៊ឹៗទៀត។
មេនោះវិលពីដងទឹកវិញ មើលទៅឃើញសាហាយត្រូវទឹកក្ដៅរួញសសៃដូចគេដកកចេញពីពាងមកក៏អោនខ្សឹបថា«ថ្វីក៏មិនអោនទៅ វាមិនទាន់ដេកទេ »។ អានោះនៅឆ្ងក់ដដែល មេនោះយកដៃ​ទៅចាប់ច្រមុះទៅត្រូវស្លឹកត្រចៀករហែកជ្រុះទាំងសក់ ទើបដឹងថាប្ដីស្រេចទឹកក្ដៅស្លាប់សាហាយទៅហើយ ក៏ពុំស្ដីយកគ្របពាងមកគ្រប ហើយយកទឹកមកអោយប្ដីងូត។ ឯប្ដីក៏មិនស្ដី​ទឹកក៏មិនងូត ប្រាប់ប្រពន្ធថាអញគ្រាន់បើហើយ ហើយហៅប្រពន្ធចូលដេកទៅ ។
លុះព្រឹកព្រហាមឡើង មេនោះពុំដឹងធ្វើដូចម្ដេច នឹងយកខ្មោចចេញអោយរួចផុតពីផ្ទះ ក៏នឹងឃើញថា «ក្នុងស្រុកនេះមានចោរ ៤ នាក់តែងតែលបលូចអីវ៉ាន់អ្នកផងតែសព្វថ្ងៃ គ្រប់ភូមិ ដូច្នេះអញ នឹង គិតអោយចោរទាំង៤ នាក់នោះយកខ្មោចចេញពីផ្ទះអញទៅចោលក្នុងព្រៃអោយបាន» គិតហើយក៏ដើរខ្ចីសំពត់ហូលអាវព្រែគេយកមកហាលជុំផ្ទះ ។ ឯចោរទាំង ៤នាក់នោះឃើញហើយ​គិតថា «ជើ !មេនេះមានណាស់តើ !យប់នេះ យើង នឹងទៅលួចវាអោយបានកុំខានសព្វថ្ងៃយើងស្មានតែវាក្រ » ។
មេនោះក៏ហាលសំពត់ហាលអាវព្រែនោះ លុះដល់ពេលល្ងាចយកទៅជួនគេវិញហើយយកខ្សែចងរិតរួចពាង ខ្មោចនោះអោយជាប់ទុកអោយចោរចូលមកសែងយកទៅ។ ឯចោរ ៤នាក់លុះ​យប់ក៏បបួលគ្នាទៅលួច ចូលទៅរករបស់ទាំងនោះពុំឃើញៗតែពាងមួយចងមាត់ចាប់បើកពុំរួច។ ចោរទាំង ៤នាក់និយាយគ្នាថា «របស់អស់នេះវាដាក់ក្នុងពាងនេះហើយ បើដូច្នេះ​យើងត្រូវ​សែងពាង​នេះ» ថាហើយក៏នាំគ្នាសែងពាងនេះទៅដល់ព្រៃឆ្ងាយក៏ស្រាយលូកមើល។ អា១លូកដៃទៅត្រូវសក់ ថាវ៉ឹយសូត្រ ដកដៃចេញ។ អា១លូកដៃទៅត្រូវស្លឹកត្រចៀក ត្រូវភ្នែក ច្រមុះ ស្រែកថា វ៉ឹយខ្មោចទេ ។ អា ១ មិនជឿក៏ល្អដៃទៅទៀតត្រូវដើមទ្រូងដឹងថាខ្មោចមែន ក៏ស្ទុះរត់ចោល ហើយខឹងណាស់ថា ត្បិតមេនោះបញ្ឆោតអោយសែងខ្មោចចោលបាន។ ចោរទាំង ៤ នាក់គិតគ្នាថា « យើងឃ្លាំមើលមេនោះ បើឃើញវាដើរម្នាក់វាត្រូវគ្នាយើងចោមរោមចាប់វាវាយអោយវារាង កុំអោយវាបញ្ឆោតយើងទៀត ។
ចោរទាំង ៤ នាក់លឺថាវាទៅទារប្រាក់ដូច្នោះ ក៏ចូលចិត្តបបួលគ្នាទៅ ។ មេនោះផ្ដាំចោរទាំង ៤នាក់ថា «អស់អ្នកឈរចាំខ្ញុំនៅលើច្រាំងចុះ បើកាលណាឃើញខ្ញុំបោយដៃនោះអ្នកចុះទៅចុះ បានប្រាក់ហើយ »។ មេនោះនិយាយផ្ដាំចោរទាំង៤ នាក់ហើយ ក៏ចុះទៅសំពៅនិយាយនឹងនាយសំពៅលក់ចោរទាំង ៤ នាក់ វាថាចោរនោះជាខ្ញុំរបស់វាហើយចង្អុលបង្ហាញនាយសំពៅថា « នុ៎ះហ្ន៎ ! វាទាំង ៤ នាក់បើវាចុះមក ខ្ញុំឡើងទៅលើគោក សូមអ្នកចាប់វាដាក់ច្រវាក់អោយជាប់ទៅ កុំអោយវារត់រួចបាន»។ នាយសំពៅព្រមហើយសួរថា «ខ្ញុំនាងអែងទាំង ៤ នាក់លក់ថ្លៃប៉ុន្មាន ? » ។ មេនោះថា«ម្នាក់ថ្លៃ២ ណែន »។ នាយសំពៅអោយ ១ណែនកន្លះ វាក៏ព្រមលក់ ហើយចេញមកក្រៅ បក់ដៃហៅចោរទាំង ៤នាក់។ ចោរទាំង៤នាក់គិតស្មានថាវាហៅអោយ​ទៅយកប្រាក់ក៏នាំគ្នា​ចុះទៅ ដល់ហើយស្រាប់តែនាយសំពៅប្រើមនុស្សអោយចាស់ដាក់ច្រវាក់នៅបាតសំពៅទាំងអស់គ្នា។ មេនោះក៏យកប្រាក់ឡើងមកបាត់ ។
ឯមេនោះចុះពីលើចុងឈើយកប្រាក់ទៅផ្ទះអោយប្ដី នៅរកស៊ីជាមួយនឹងប្ដីជាសុខសប្បាយទៅ ។
សុភាសិតទាក់ទងនឹងរឿងនេះ
អ្នកមានប្រាជ្ញាតែងកែអាត្មាអោយសុខចំរើន
ឯកសារយោង
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែររបស់មណ្ឌលវប្បធម៌ខ្មែរនៅស្វីស
នគរគ័រខាងកើត
នគរគ័រខាងកើត រឺ ទុងគួ គឺជានគរចំណុះចិនសំខាន់មួយក្នុងដើមសម័យនៃរាជវង្សចូវខាងលិច (១០៤៦-៧៧០ម.គ.)។
នគរគ័រខាងកើត ស្ទើរតែមិនបានគង់វង្សរហូតដល់សម័យរដូវផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះ (៧៧០-៤៧៥ម.គ.)ទាល់តែសោះ។ នគរនេះត្រូវបានកម្ទេចដោយនគរចឹងនៅឆ្នាំ៧៦៧ម.គ.។
កោះតាង
កោះតាង ជាកោះមួយស្ថិតក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ មានទីតាំងស្ថិតនៅ ឈូងសមុទ្រថៃ នៅខាងក្នុងឧទ្យានជាតិរាម ចម្ងាយប្រមាណ ៥២ គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងព្រះសីហនុ ហើយស្ថិតនៅចន្លោះកណ្តាលរវាងកោះពូលូវ៉ៃ និងក្រុងព្រះសីហនុ មានទំហំប្រមាណ ៥៥០ហិកតា ។
ឧបទ្ទវហេតុកប៉ាល់ ម៉ាយ៉ាហ្គេស ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥
កោះតាង នេះជាកន្លែង ដែល កងទ័ពខ្មែរក្រហម មួយចំនួនបានស្លាប់ និងកងទ័ពអាមេរិកចំនួន ១៨ នាក់ បានស្លាប់ ក្នុងការវាយប្រហារគ្នាមួយ កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៥។
ក្រោយការចូលកាន់អំណាច គឺចាប់ពីថ្ងៃទី១៧ មេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ កម្លាំងខ្មែរក្រហមចាប់ផ្តើមពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួន និងបញ្ជូនកងទ័ពទៅការពារព្រំដែន និងតំបន់កោះនៅសមុទ្រផងដែរ។ ការវាយប្រហារគ្នានេះ កើតឡើងដោយសារការចាប់កប៉ាល់ធំមួយរបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជនអាមេរិកឈ្មោះថា ម៉ាយ៉ាហ្គេស (Mayaguez) ដែលមានចំណុះទៅដល់ជាង ១ម៉ឺនតោន។
ធម្មជាតិ
កោះតាង គឺជាកោះដែលមានភាពស្រស់ស្អាត និងគួរឱ្យចង់គយគន់ជាមួយនឹងវាលខ្សាច់សក្បុស និងទឹកសមុទ្រខៀវស្រងាត់ ដែលអ្នកទេសចរអាចមុជទឹក នៅបាតសមុទ្រ។
ក្នុងបាតសមុទ្រកោះតាងនេះ មាន ហ្វូងមច្ឆា ផ្កាថ្ម និងជីវៈចំរុះ ។
ទេសចរណ៍
ក្នុងការធ្វីដំនើរទៅ កោះតាង អ្នកដំនើរត្រូវការសំរាកមួយយប់នៅលើទូក វាគឺផ្តល់ការចាប់អារម្មណ៏និងកីឡាមុជទឹកដ៏សំខាន់ដែលមិនមែនជាការគយគន់ជាញឹកញាប់នោះឡើយ។កោះជាផ្ទះនៃពួកទាហានក្រៅប៉ុស្ត ហើយអ្នកធ្វើដំនើរទាំងអស់ត្រូវតែគោរពបុគ្គលិកនាវារបស់ទាហាននៅពេលស្ថិតនៅក្រៅ កោះ។
កោះតាងនឹងត្រូវបានអភិវឌ្ឍឲ្យក្លាយទៅជារមណីយដ្ឋានប្រណីតដែលរួមមាន ផែនាវា សណ្ឋាគារ សួនកម្សាន្ត ទីលានវាយកូនហ្គោល និងសេវាកម្មប្រណីតៗជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពេលអនាគតនឹងមានអាកាសយានដ្ឋាន។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះនៅក្រុងព្រះសីហនុ
ខណ្ឌចំការមន
ខណ្ឌចំការមន (ឡាតាំង: Chamkarmon រឺ Khan Chamkarmon) គឺជាខណ្ឌនៅខាងត្បូងបំផុតនៅភ្នំពេញភាគកណ្ដាល ប្រទេសកម្ពុជា។
ប្រវត្តិ
ខណ្ឌនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា ១២សង្កាត់ និង ៩៥ភូមិ។ ខណ្ឌនេះមានផ្ទៃក្រឡា ១០,៧៨ គម២។ តាមរយៈជំរឿនឆ្នាំ១៩៩៨របស់កម្ពុជា ខណ្ឌនេះមានប្រជាជន១៨៧ ០០៤នាក់។ ឈ្មោះខណ្ឌត្រូវបានគេសរសេរជាឡាតាំងថា Chamkamorn តាមរយៈប្រព័ន្ធឡាតាំងយានកម្មដែលបានប្រើនៅកម្ពុជាកំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ និង ១៩៦០។ អាសយដ្ឋាន​ទំនាក់​ទំនង សាលា​ខណ្ឌ​ចំការមនចាស់នៅ ផ្ទះលេខ ១៦៩-១៧១​-១៧៣-១៧៥ មហាវិថី​ម៉ៅសេទុង សង្កាត់​បឹងកេងកង​ទី៣ ខណ្ឌ​ចំការមន រាជធានីភ្នំពេញ ក្បែរស្តុបទួលទំពូង
រដ្ឋបាល
400px|thumb|ខណ្ឌចំការមន នៅសល់ត្រឹម ៥ សង្កាត់ ភូមិក្រម ខណ្ឌចំការមន (១២០១) យោងតាមអនុក្រឹត្យ លេខ: ០៣ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី០៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៩។ ដោយបង្កើតខណ្ឌបឹងកេងកងថ្មី សាលាខណ្ឌចំការមន ជាសាលាខណ្ឌបឹងកេងកងថ្មី និង សាលាសង្កាត់ទន្លេបាសាក់ ក្លាយជា សាលាខណ្ឌចំការមនថ្មី។ ដែលបន្សល់ទុកអោយខណ្ឌចំការមន មានតែ ៥ សង្កាត់ ដូចតទៅ ទន្លេបាសាក់ ទួលទំពូងទី១ ទួលទំពូងទី២ បឹងត្របែក និង ផ្សារដើមថ្កូវ។
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំការមន
រឿង​សេដ្ឋី​ទន្តិល
វគ្គទី ១ ការបាត់មិត្ត
នៅកន្លែងមួយនោះលើលោកយើងនេះ មានក្រុងមួយឈ្មោះថា វធ៌ម័ន។ មាន សេដ្ឋីដ៏មហិមាម្នាក់ឈ្មោះ ទន្តិល រស់នៅទីនោះ។ គាត់គ្រប់គ្រងទីក្រុងនោះទាំងមូល។ នៅក្នុងរបបគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ ទាំងអ្នកក្រុងនោះ និង ព្រះរាជាសុទ្ធតែសប្បាយចិត្តទាំងអស់គ្នា។ តើយើងអាចនិយាយថាអ្វីបានទៀត? មនុស្សដែលពូកែបែបនេះ ងាយនឹងរកឯណាបាន ព្រោះថា
២៤) មនុស្សដែលរកប្រយោជន៍ឲ្យព្រះរាជា ត្រូវមនុស្សទូទៅស្អប់ ហើយមនុស្សដែលរកប្រយោជន៍ឲ្យប្រជារាស្ត្រសាមញ្ញត្រូវព្រះរាជាស្អប់។
នៅសម័យថ្ងៃមួយ កូនស្រីរបស់ទន្តិលរៀបមង្គលការ។ ទន្តិលបានអញ្ជើញ មនុស្សគ្រប់រូប រួមទាំងមន្ត្រីរបស់ព្រះរាជាថែមទៀតផង។ គាត់បានទទួលរាក់ទាក់ភ្ញៀវយ៉ាងកក់ក្តៅ ហើយញាំងឲ្យពិធីនោះប្រកបទៅយ៉ាងឱឡារឹកបំផុត។ ក្រោយថ្ងៃមង្គលការ ទន្តិលបានអញ្ជើញព្រះរាជានិងរាជវង្សទាំងអស់មកផ្ទះរបស់គាត់ ហើយទន្តិលបានសម្តែងនូវការគោរពដ៏ក្រៃលែងដល់ព្រះរាជា។ មានបម្រើម្នាក់ឈ្មោះ គោរមផា ដែលជាអ្នកជូតកម្រាលឥដ្ឋមានបានមកដែរ តែទន្តិលមិនបានអញ្ជើញទេ។ គាត់បានអង្គុយនៅកៅអីមួយដែលគេបម្រុងសម្រាប់អ្នកផ្សេងម្នាក់ទៀត។ ទន្តិលក៏ចាប់ក្របួចកបុរសម្នាក់នោះ រួចបោះចេញក្រៅ។ បុរសម្នាក់នោះមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនត្រូវគេប្រមាថមើលងាយ ក៏ដេកមិនលក់បក់មិនល្ហើយ ហើយគិតក្នុងចិត្តថា “តើអញត្រូវធ្វើយ៉ាងម៉េចឲ្យស្តេចស្អប់អាទន្តិលនេះ បើស្តេចចូលចិត្តវាបែបនេះទៅហើយ។ តែអញពិតជាឱកាស បើទោះជាអញជាមនុស្សធម្មតាបែបនេះក៏ដោយ ក៏គង់នឹងធ្វើឲ្យមនុស្សដែលមានអំណាចដល់ថ្នាក់ហ្នឹងមហន្តរាយបានដែរ”។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក នៅពេលព្រឹកព្រលឹម នៅពេលដែលព្រះរាជាមិនទាន់ទាំងភ្ញាក់ដំណេកស្រួលបួលផង គោរមផា ក៏ទៅជូតឥដ្ឋនៅក្បែរគ្រែរបស់ស្តេច ហើយនិយាយថា “ឱទេវតាអើយ! ទន្តិលឥលូវនេះអស្ចារ្យណាស់បានជាហ៊ានថើបម្ចាស់ក្សត្រី!”។
២៥) អ្វីដែលមនុស្សម្នាក់គិតអំពី បានឃើញ និង បានធ្វើនៅពេលថ្ងៃ មនុស្សនោះច្បាស់ជាមមើនិយាយចេញមិនខាន។
២៦) តើនរណាដែលឮថា សត្វត្មាតស្អាតទេ អ្នកលេងល្បែងដែលអាចផ្ញើលុយបានទេ សត្វពស់ដែលចេះអនុគ្រោះមិនចឹកទេ ស្រីដែលកំពុងតែរោលរាលដោយតណ្ហានៅស្ងៀមទេ មនុស្សខ្វិនដែលក្លាហានទេ មនុស្សប្រមឹកចេះដឹងខុសត្រូវទេ ឬក៏មិត្តភាពជាមួយស្តេចទេ។
សូម្បីតែនៅក្នុងសុបិន ខ្ញុំមិនដែលនឹកចង់ធ្វើបាបនរណាម្នាក់ផង ទាំងព្រះរាជា និងរាជវង្សានុវង្ស។ តើហេតុដូចម្តេចបានជាព្រះរាជាតាំងជាសត្រូវដាក់ខ្ញុំទៅវិញ?”។ មួយរយៈកន្លងផុតទៅ។ ថ្ងៃមួយទន្តិលត្រូវទៅចូលគាល់ព្រះមហាក្សត្រ តែក្រុមអ្នកយាមឃាត់គាត់។ គោរមផា ដែលកំពុងតែជូតឥដ្ឋឃើញហេតុការណ៍នេះ ក៏និយាយចំអកថា “នែលោកអ្នកយាម! គាត់ជាមិត្តស្និទ្ធស្នាលរបស់ព្រះរាជាផងណា!។ គាត់ចង់ចាប់ចង ឬដោះលែងនរណាក៏បានដែរ។ គាត់បានទាំងចាប់ក្របួចកខ្ញុំបោះចេញពីផ្ទះរបស់គាត់ថែមទៀតផង។ ប្រយត្នណា ពួកលោកក៏អាចរងទុក្ខទោសដូចខ្ញុំដែរ”។ ពេលដែលទន្តិលឮបែបនេះ គាត់គិតក្នុងចិត្តថា “ច្បាស់ជាអាមួយនេះហើយ ដែលធ្វើឲ្យអញមានបញ្ហាបែបនេះ។ ឥលូវនេះអញយល់ហើយថា ហេតុអីបានជាគេនិយាយថា
២៧) បម្រើរបស់ស្តេច ទោះបីជាមានវណ្ណៈថោកទាបបែបណា ឆ្កួត ឬភ្លើបែបណាក៏ដោយ បម្រើនោះទៅដល់ណាហើយគេត្រូវតែគោរព។
ទន្តិលមានអារម្មណ៍ពិបាកក្នុងចិត្តជាខ្លាំង ហើយក៏ត្រឡប់មកផ្ទះវិញទាំងសោកសៅ។ គាត់បានអង្គុយសញ្ជឹងគិតពីវិធីដោះស្រាយរឿងនេះ ហើយនៅល្ងាចនោះ គាត់ក៏បានអញ្ជើញគោរមផាមកផ្ទះរបស់គាត់ ហើយជូនសម្លៀកបំពាក់ល្អៗមួយគូដល់គោរមផា ហើយនិយាយយ៉ាងសមគួរថា “មិត្តសម្លាញ់ មិនមែនដោយសារតែខ្ញុំខឹងនឹងឯងទេ បានជាខ្ញុំបោះឯងចេញពីផ្ទះរបស់ខ្ញុំនៅថ្ងៃនោះ។ វាគឺព្រោះតែកៅអីនោះវាមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ឯង វាជារបស់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់។ ព្រាហ្មណ៍នោះគិតថាគេមើលងាយខ្លួន ដូច្នេះហើយបានជាខ្ញុំចាប់ឯងបោះចេញមកក្រៅ។ សូមឯងអភ័យទោសដល់ខ្ញុំផង”។ នៅពេលដែលគោរមផាឃើញសម្លៀកបំពាក់នោះ វាសប្បាយចិត្តជាខ្លាំង។ ដោយវារីករាយខ្លាំងពេក វាក៏និយាយនឹងទន្តិលថា “លោកម្ចាស់ ឥលូវនេះខ្ញុំលើកលែងទោសឲ្យលោកម្ចាស់ម្តង។ នេះក៏ព្រោះតែលោកម្ចាស់បានសម្តែងនូវការស្តាយក្រោយ ហើយបានផ្តល់កិត្តិយសដល់ខ្ញុំ។ ព្រះរាជានឹងត្រឡប់មកជាពេញចិត្តនឹងលោកម្ចាស់វិញ ដោយសារតែប្រាជ្ញារបស់ខ្ញុំ”។ គោរមផាក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដោយសប្បាយចិត្តជាខ្លាំង។ នៅព្រឹកឡើង គោរមផា ទៅជូតឥដ្ឋនៅក្នុងរាជវាំងដូចសព្វផង។ នៅពេលដែលគាត់ដឹងច្បាស់ថា ស្តេចជិតភ្ញាក់ហើយ គាត់ក៏និយាយថា “ព្រះរាជាទ្រង់មិនដឹងអីសោះ ទ្រង់សោយត្រសក់ក្នុងបង្គន់!”។
ព្រះរាជាក៏ភ្ញាក់ឡើង ពេលឮគោរមផានិយាយបែបនេះ ហើយក៏ស្រែកថា “អាគោរមផា! អ្ហែងនិយាយស្អី!? កុំដោយសារតែអ្ហែងជាបម្រើរបស់អញ កុំអីសម្លាប់អ្ហែងបាត់ទៅហើយ! អ្ហែងដែលឃើញអញស៊ីត្រសក់ក្នុងបង្គន់ពីអង្កាល់?” គោរមផាក៏និយាយថា “ក្រាបទូលព្រះអង្គ ទូលបង្គំ យប់ម៉ិញ បានលេងល្បែងទល់ភ្លឺ ហេតុនេះហើយបានជានិយាយទាំងមមីមមើបែបនេះ។ បើទូលបង្គំនិយាយអ្វីមិនសមរម្យទេ សូមព្រះអង្គមេត្តាអភ័យទោសដល់ទូលបង្គំផង”។
នៅពេលដែលព្រះរាជាបានឮបែបនេះ គាត់គិតក្នុងចិត្តថា “តាំងពីកើតមក អញមិនដែលស៊ីត្រសក់ក្នុងបង្គន់សោះ។ បើអាចម្កួតនេះនិយាយស្អីឡប់ៗពីអញ អញ្ចឹងអ្វីដែលវានិយាយពីទន្តិលក៏ខុសដែរ។ នេះជាកំហុសរបស់អញដែលដាក់ទោសទន្តិល។ បើគ្មានទន្តិលទេ ក្រុងនេះទាំងមូលនឹងយ៉ាប់ហើយ”។ នៅពេលដែលព្រះរាជាបានត្រិះរិះសព្វគ្រប់ហើយ ព្រះអង្គបានអញ្ជើញទន្តិលឲ្យចូលវាំង ផ្តល់គ្រឿងអល្លង្កា និង សម្លៀកបំពាក់ ដើម្បីលួងចិត្តគាត់ រួចតែងតាំងគាត់ឲ្យបានឋានៈដូចដើមវិញ។
ទម្នាករក៏បន្តថា “ហេតុនេះហើយបានជា ខ្ញុំនិយាយថា មនុស្សដែលមានអំណួតជ្រុល ហើយមិនប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកខ្ពស់ កណ្តាល និង ទាបឲ្យបានត្រឹមត្រូវទេ នឹងវិនាសដូចទន្តិលនេះឯង ទោះបីគាត់ជាជំនិតរបស់ស្តេចក៏ដោយ”។
សន្ជិវាករ ក៏និយាយថា “បងប្រុស បងនិយាយនេះត្រឹមត្រូវណាស់ ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមបងទាំងអស់”។ បន្ទាប់មកទម្នាករ ក៏យកសន្ជិវាករ ទៅជួបនឹង ពិន្គលករ ហើយនិយាយថា “លោកម្ចាស់ ខ្ញុំបាននាំ សន្ជិវាករមកជួបលោកម្ចាស់ហើយ។ ឥលូវនេះអ្វីៗស្រេចតែលោកម្ចាស់ជាអ្នកសម្រេចចុះ”។ សន្ជិវាករ ឱនក្បាលគោរពស្តេចតោ ពិន្គាលករ ហើយឈរយ៉ាងសុភាពមុខស្តេចតោ។ ពិន្គលករ ក៏ទទួលសន្ជិវាករ តាមរបៀបដូចគ្នាវិញ ហើយសួរថា “នែមិត្តសម្លាញ់ តើលោកនេះសម្រាប់ឯងយ៉ាងម៉េចដែរ? តើឯងមកដល់ព្រៃនេះយ៉ាងម៉េចដែរ?”។ សន្ជិវាករ ក៏និយាយរៀបរាប់ពីអ្វីៗទាំងអស់ដែលបានកើតឡើងចំពោះវា។ នៅពេលដែលពិន្គាលករស្តាប់ សន្ជិវាករនិយាយចប់ហើយ វាក៏និយាយយ៉ាងទន់ភ្លន់ថា “សន្ជិវាករសម្លាញ់អើយ ឯងកុំខ្លាចអី។ ក្នុងព្រៃនេះឯងទៅណាក៏បាន នេះជាទឹកដីរបស់ខ្ញុំ។ តែឯងត្រូវនៅជិតខ្ញុំរហូត ព្រោះព្រៃនេះសម្បូរសត្វសាហាវច្រើនណាស់ ហើយច្រើនជាសត្វគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងទៀត សត្វស៊ីស្មៅដូចឯងមិនអាចតទល់នឹងពួកវាបានទេ”។ បន្ទាប់មក ពិន្គាលករ ក៏ចេញទៅផឹកទឹកនៅទន្លេយមុន យ៉ាងសប្បាយចិត្ត។ វាក៏ត្រឡប់មកព្រៃវិញ។ វាក៏ប្រគល់រាជកិច្ចទាំងអស់ដល់កត៌ក និង ទម្នាករ ក្រៅពីនេះវាស្តាប់រឿងនិទានអប់រំរបស់សន្ជិវាករ។
សន្ជិវាករបានបង្រៀនពិន្គាលករពីគម្ពីរធម៌ផ្សេងៗ ហើយតែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ វាបានធ្វើឲ្យពិន្គាលករភ្លេចអស់នូវអាការៈសាហាវព្រៃផ្សៃនៃសត្វតោ។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃពួកវាតែងតែពិភាក្សាគ្នាជាសម្ងាត់។ សត្វឯទៀតត្រូវនៅឲ្យឆ្ងាយ សូម្បីតែ ទម្នាករ និង កត៌ក ក៏ពិន្គាលករ មិនឲ្យទៅក្បែរដែរ។ ដោយស្តេចតោមិនចេញប្រមាញ់តទៅទៀត សត្វទាំងអស់ ដោយរួមទាំង ទម្នាករ និង កត៌ក ចាប់ផ្តើមអត់ឃ្លាន។ ពួកគេនិយាយថា “បក្សីលះបង់ដើមឈើចាស់មួយដើមដែលគ្មានផ្លែតទៅទៀត ហើយហើរទៅកន្លែងថ្មី រីឯបម្រើលះបង់ស្តេចចោល ព្រោះតែលែងផ្តល់ប្រយោជន៍ទៀត”។ នៅពេលដែលកត៌កអស់សង្ឃឹមថានឹងកែប្រែអាកប្បកិរិយារបស់ចៅហ្វាយខ្លួនបានទៀតហើយនោះ ពួកក៏ជំនុំគ្នា។
ទម្នាករនិយាយ “ប្អូនប្រុសកត៌ក ឥលូវនេះយើងជួបបញ្ហាទៀតហើយ។ តាំងពីពេលដែលពិន្គាលករបានជជែកពិភាក្សាជាមួយនឹងសន្ជិវាករមក គាត់បានបំភ្លេចនូវការទទួលខុសត្រូវរបស់គាត់ទាំងអស់។ កូនចៅរបស់គាត់ឥលូវរត់ចោលគាត់ទាំងអស់។ ឥលូវនេះយើងត្រូវធ្វើម៉េចទៅ?”