cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍សនិទានដឺក្រេទី២
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា អាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍សនិទានដឺក្រេ២ជាអាំងតរក្រាលនៃអនុគមន៍ដែលមានរាង
វាអាចគណនាដោយបំលែងភាគបែងជាទំរង់ការ៉េ
ករណីឌីគ្រីមីណង់ជាចំនួនវិជ្ជមាន
ដោយសន្មតឌីគ្រីមីណង់ Δ = b2 − 4ac ជាចំនួនវិជ្ជមាន។ ក្នុងករណីនេះតាង u និង Aដោយ
ដោយពន្លាតប្រភាគ គេបាន
យើងបាន
គេទទួលលទ្ធផលនៃអាំងតេក្រាលក្នុងករណី Delta; > 0 គឺ
ករណីឌីគ្រីមីណង់ជាចំនួនអវិជ្ជមាន
ដោយសន្មតឌីគ្រីមីណង់ Δ = b2 − 4ac ជាចំនួនអវិជ្ជមាន។ តួទី២នៃប្រភាគ
គឺជាចំនួនវិជ្ជមាន។ នោះអាំងតេក្រាលក្លាយជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាំងតេក្រាល
ក្ងោក
​ ក្ងោក ឬ មយូរ៉ា (Peafowl孔雀)
​របាំ​កោ្ង​ក​ប៉ៃលិន​
​របាំ ​“​កោ្ង​ក​ប៉ៃលិន​”​ ជា​កេរ​មរតក​បន្ត​វង្ស​តាំងពី​យូរលង់​មក​ហើយ​ របស់​​ជនកូឡា​ ក្នុងប្រទេសខ្មែរ​ ដែលបានមកសាងជីវិតរស់នៅ ​នាតំបន់​ជួរ​ភ្នំ​យ៉ាតនៃ​ ក្រុងប៉ៃលិន ។ របាំនេះមានការ​ទាក់ទង​យ៉ាង​ជ្រាលជ្រៅ​ជាទី​បំផុត​ទៅ​នឹង​ជំនឿ​របស់​ខ្មែរ​ដើម ដែលមាន​ជំនឿប្រហាក់ប្រហែលគ្នា​នឹង​ប្រជាជន​ដទៃ​ទៀត​នៃ​ពិភពលោក ដូច​ជា​នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ទ្វីប​អាស៊ី ឬ​នៅ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី ជាដើម ដែល​មាន​ជំនឿ​ទៅលើ​អារក្សអ្នកតា។ ​ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ​គោរព ជំនឿនេះ តាំងពី​មុន​ពេល​ដែល​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ ហូរ​ចូល​មកក្នុង​ជ្រោយ​សុវណ្ណ​ភូមិ​នោះ​ម្ល៉េះ ។​
​តាម​ទម្លាប់​របស់​បងប្អូន​ជនជាតិ​កូឡា បើ​សិនមានកើត​ហេតុភេទ​មិនល្អ​ផ្សេងៗ​ដូចជា ជំងឺ​តម្កាត់ រោគ​រាតត្បាត ឬក៏ ឧបទ្រព​ចង្រៃ​ដែល​មក​យាយី​បំផ្លាញ​សេចក្តីសុខ​សុភមង្គល​របស់​បងប្អូន​ ក្នុងភូម ស្រុក គេ​តែង​នាំគ្នា​បន់ស្រន់ សុំ​អង្វរករ ដល់​លោកយាយ​យ៉ាត​ជា​ម្ចាស់​ទឹក​ម្ចាស់​ដី ​វត្ថុ​ស័ក្តិសិទ្ធិ និង​ជា​អាណាព្យាបាល​របស់​គេ សូមអោយលោកយាយ​ជួយ​កម្ចាត់​ឧបទ្រព​ចង្រៃ​ទាំងនោះ ហើយនាំសេចក្តីសុខ​សុភមង្គល​ មក​ប្រទាន​ដល់​កូនចៅ​អ្នកស្រុកអ្នក​ភូមិ​ ឱ្យបានសេចក្តីសុខរៀងទៅ។​
តាម​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​របស់​នាយកដ្ឋាន​ស្រាវជ្រាវ​នៃ​ក្រសួង​វប្បធម៌​និង​ វិចិត្រ សិល្បៈ អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​៦០ បាន​បញ្ជាក់​ឱ្យដឹងថា ដើម​កំណើត​របស់​របាំ​កោ្ង​ក​ប៉ៃលិនដំបូង​ គេរៀបចំ​ឱ្យមាន​តែកោ្ង​ក​ឈ្មោល​កាន់សីល​មួយ​មក​សម្តែង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដោយ​យក​តាម​សុបិន​រប​ស់បុ​ត្រី​ស្តេច​ក្នុង​សម័យ​នោះ សម្រាប់​សម្តែង​​ក្នុង​តំបន់​របស់​ពួក​ជនជាតិ​កូឡារ​ស់​នៅ ដូចជា​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យចូលឆ្នាំ​ ពិធី​បន់ស្រន់​អារក្ស​អ្នកតា និង​លោកយាយ​យ៉ាត ទៅតាម​ដំណើរ​នៃ​ភូមិ​ស្រុក​របស់​ពួកគេ។ គេ​មិន​អាច​យក​របាំនេះទៅ​សម្តែង​នៅ​តាម​តំបន់​ផ្សេងៗ​បានឡើយ ។ ចំណែកឯ​ការសម្តែង​វិញ គឺ​បាន​បង្ហាញ​ឱ្យដឹង​អំពី​សម្រស់​ធម្មជាតិ​ ទំនៀមទម្លាប់​និង​ជីវភាព​រស់នៅ​របស់​ពួកគេ​ តែមួយគត់ ។ ​ ​ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់ពី​ស្រាវជ្រាវ​រកឃើញ​របស់​នាយកដ្ឋាន​ស្រាវជ្រាវ​មក នាយកដ្ឋាន​នេះ​បាន​រៀបចំ​ឱ្យមាន​កោ្ង​ក​ចំនួន​ពីរ គឺ​ញី​មួយ ឈ្មោល​មួយ និង​បន្ថែម​ព្រានព្រៃ​ម្នាក់ទៀត ដើម្បី​កែច្នៃ​របាំ​នេះ​ឱ្យបាន​កាន់តែ​ប្រសើរ​ឡើង​ ក្នុងការពណ៌នាអំពី​សម្ផស្ស និង​បរិយាកាស​ អោយសមស្រប​ទៅ​នឹង​គុណប្រយោជន៍​របស់​ទឹកដី​​ប៉ៃលិន ​ដែល​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ត្បូង​ពេជ្រ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​នោះ ។ ការសម្តែង​របាំនេះបាន​ពឹងផ្អែក​យ៉ាង​សំខាន់​ទៅលើ​កាយវិការនិង​លក្ខណៈ​កោ្ង​ក ដើម្បី​សម្តែង​ទៅ​ហាក់ដូចជា​មាន​ជីវិត​ប្រៀប​បាន​នឹង​កោ្ង​កពិតៗ ។​
​ក្រៅពី​បង្ហាញ​នូវភូមិសាស្ត្រ​និង​សម្រស់​ធម្មជាតិ​របស់​តំបន់​សម្បូរ​ត្បូង​ពេជ្រ ជីវភាពរស់នៅ​និង​ទំនៀមទម្លាប់​របស់​ប្រជាជន​រស់នៅ​តំបន់​នោះ របាំ​កោ្ង​ក​ប៉ៃលិន​បាន​លើកយក​ដំណើរ​ជីវិត​របស់​សត្វលោក​ម​ក​បង្ហាញ​ផងដែរ តាមរយៈ​សត្វកោ្ងក​ញី​ឈ្មោល ដែល​កំពុង​តែ​រួមរស់​ជាមួយគ្នា​ ក្នុង​រង្វង់​គ្រួសារ ប្តី​ប្រពន្ធ​យ៉ាង​មាន​សុភមង្គល​នៅក្នុង​ព្រៃព្រឹក្សា ស្រាប់តែ​មាន​ព្រានព្រៃ​មក​បាញ់​ផ្តាច់​សង្ខារកោ្ងក​ឈ្មោល​ជា​ប្តី​ឱ្យ​ម​រណា ធ្វើឱ្យ​បែកបាក់​ព្រាត់ប្រាស​និរាស​គ្នា​យ៉ាង​អាណោចអាធ័ម និង​បាន​បន្សល់ទុក​នូវ​ក្តីឈឺចាប់​ឥត​ល្ហែដ​ល់​សត្វកោ្ងក​ញី​ជា​ភរិយា ដែល​មិន​ដាច់​អាល័យ​ពី​ប្តី​របស់​ខ្លួន ហើយ​ខិតខំ​ហិចហើរ​ស្វែងរក ។ របាំ​ក៏​បញ្ចប់​ត្រឹមនេះ​ទៅ​។​ ​ ហេតុ​ដែល​នាំឱ្យ​គេ​កែច្នៃ​ពី​កោ្ង​ក​មួយ​មក​ជា​កោ្ង​ក​ពីរ និង​មាន​បន្ថែម​ព្រានព្រៃ​ម្នាក់ទៀត គឺ​ដោយសារ​គេ​យល់​ថា ការសម្តែង​កោ្ង​ក​តែមួយ វា​ហាក់ដូចជា​ត្រង់​ពេក ដែល​ពុំ​មាន​ការទាក់ទាញ​គួរឱ្យ​ចាប់អារម្មណ៍​ទាល់តែសោះ ។ ​ដូច្នេះហើយ​ ទើប​គេ​រៀបចំ​ឱ្យមាន​ជា​កោ្ង​ក​ពីរ និង​ព្រានព្រៃ​មួយ​សម្រាប់​សម្តែង​សង្កត់ធ្ងន់​ទៅលើ​សុភមង្គល និង អពមង្គល​របស់​សត្វ​លោក។​ ប៉ុន្តែ ក្រោយៗមកទៀត គេបានកែរបាំនេះសាជាថ្មី​ ដោយបញ្ចប់ត្រឹមតែការចែចង់របស់ក្ងោកឈ្មោលមិនបានសម្រេច តែប៉ុណ្ណេាះ។http://www.chanbokeo.com/index.php?gcm=1411&grid=127620&gtop=5233
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៩៥
កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី៧ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងម៉ាដ្រាស់ ប្រទេស ឥណ្ឌា នៅឆ្នាំ១៩៩៥។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
ខេត្តកំពង់ធំ
កំពង់ធំ គឺជាខេត្តមួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តសៀមរាប នៅភាគពាយព្យ ព្រះវិហារ នៅភាគខាងជើង ស្ទឹងត្រែងនៅភាគឦសាន ក្រចេះនៅខាងកើត កំពង់ចាម កំពង់ឆ្នាំង នៅខាងត្បូង និង បឹងទន្លេសាបនៅភាគខាងលិច។  ខេត្តកំពង់ធំមានទីរួមខេត្តឈ្មោះក្រុងស្ទឹងសែន​ ដែលជាទីក្រុងមួយដែលមានប្រជាជន ៣០ ០០០ នាក់ មានទេសភាពដ៏ល្អប្រណីត គួរអោយចាប់ចិត្ត ស្ថិតនៅតាម​បណ្តោយនៃច្រាំងដងស្ទឹងសែន។ កំពង់ធំ គឺជាខេត្ត មួយដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលផ្ទៃប្រទេសកម្ពុជា។ ខេត្តនេះមានផ្ទៃដីសរុប ១៣ ៨១៤ សហាតិមាត្រការ៉េ ហើយបែងចែកជា ៨ ស្រុក-ក្រុង, ៨១ ឃុំ-សង្កាត់ និង ៧៣៤ ភូមិ ។ ខេត្តកំពង់ធំជាខេត្តមានផ្ទៃដីធំទី២នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រុមប្រាសាទសំបូរព្រៃគុហ៍ ដែលសរុបមានប្រមាណជិតពីររយប្រាសាទផ្សេងទៀត មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការសិក្សាអំពីអារ្យធម៌ខ្មែរ មុនសម័យអង្គរ។ ក្រុមប្រាសាទទាំងនេះមានការទាក់ទាញទេសចរណ៍ និង អ្នកស្រាវជ្រាវដូចជាប្រាសាទដទៃទៀតក្នុងតំបន់អង្គរដែរ ហើយដែលត្រូវបានគេចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងនៅពេលបានទៅ ទស្សនាផ្ទាល់។ មានស្ថានីយ៍បុរាណសម័យអង្គរគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើនក្នុងតំបន់នេះ រួមមានប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក និង ប្រាសាទអណ្ដែត។ ជាពិសេសនៅពេលបានទៅកំសាន្តហើយៗបានស្នាក់នៅ ១ យប់ ឬ ពីរយប់ជាមួយប្រជាជននៅទីនោះ ជាពិសេសនៅភូមិកំពង់ឈើទាលនាមាត់ស្ទឹងសែន។ នោះគឺ ផ្ទះស្នាក់ របស់សហគមន៍នៅទីនោះ។​ ខេត្តនេះ មានបណ្តាញផ្លូវជាតិលេខ៦ ភ្ជាប់ពី ក្រុងភ្នំពេញ ទៅ ខេត្តសៀមរាប ហើយ មានផ្លូវបំបែកទៅ ខេត្តព្រះវិហារ តាមរយៈផ្លូវជាតិលេខ៦៤ ដែលមានចម្ងាយ ១២៦ សហាតិមាត្រ។ ខេត្តកំពង់ធំជាខេត្តមួយផងដែរដែលសំបូរទៅដោយសក្តានុពលទេសចរណ៍ដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្ដរជាតិដូចជាការកម្រនិងអសកម្មបឹង, ទន្លេ, ព្រៃភ្នំនិងប្រាសាទបុរាណចំនួនជាង 200 ។ ក៏ជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំងប្រាំបួនដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់បឹងទន្លេសាបដែរ កំពង់ធំជាប៉ែកនៃឋបនីយដ្ឋានជីវមណ្ឌលបឹងទន្លេសាប។ right|240px||thumb|បឹងទន្លេសាប​ ខាងលិចនៃផ្នែកមួយនៃផ្លូវជាតិលេខ ៦ គ្របដណ្តប់ 30% ផ្ទៃធម្មតានេះគឺជាតំបន់ពង្រីកទៅដល់បឹងទន្លេសាប។ តំបន់នេះគឺជាការល្អសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវនិងការនេសាទត្រីសម្រាប់គាំទ្រដល់តម្រូវការនៃខេត្តនេះនិងនាំចេញទៅទៀត
រដ្ឋបាល
ខេត្តកំពង់ធំមានផ្ទៃក្រលា ១៣ ៨១៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ត្រូវបានចែកចេញជា ៨ ក្រុង-ស្រុក, ៨១ សង្កាត់-ឃុំ និង ៧៣៤ ភូមិ៖
ប្រវត្តិ
រូបភាពតូច|ក្រុមប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក កំពង់ពស់ធំ ជាឈ្មោះដើមកំណើតនៃខេត្តកំពង់ធំនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះដែល​ គេហៅថា កំពង់ធំ។​ ពីដើមជាយូរយារណាស់មកហើយ នៅឯកំពង់ស្ទឹងសែន ដែលស្ថិតនៅក្បែរនឹងបឹងមួយ គឺមាន រូងថ្មមួយយ៉ាងធំ ដែលក្នុុងនោះមាន សត្វពស់មួយគូរស់នៅទីនោះ។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្បែរៗតំបន់នោះ បានឃើញពស់ដ៏ធំនោះ ជាញឹកញយនៅពេលមានថ្ងៃសីលម្តងៗ។ ពេលវេលាក្រោយមក សត្វពស់នោះក៏បានបាត់ខ្លួន ហើយមនុស្សម្នារស់នៅតំបន់នោះ បានហៅតំបន់នោះថា កំពង់ពស់ធំ។ ពេលក្រោយមក ពាក្យគេនិយាយកាត់ខ្លីក្លាយជា កំពង់ធំ។ អំឡុងពេលមានពួក អាណានិគមនិយមបារាំង ត្រួតត្រាលើ ប្រទេសកម្ពុជាមក ច្បាប់បារាំង ហើយនិងទឹកដី ប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានបែងចែកជា ព្រំប្រទល់ខេត្តនានា​ ហើយបានដាក់ឈ្មោះខេត្ត ដែលប្រជាជនរស់នៅក្បែរនោះធ្លាប់បានហៅពីមុនមក។ កំពង់ធំជារាជធានីមួយដែលមានអំណាចលើសគេ នៅភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ នៅសម័យនគរភ្នំ។ កំពង់ធំ មាន ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក ដែលជាកន្លែងល្បីល្បាញនៅ​ សម័យចេនឡា។
ភូមិសាស្ត្រ
=
ខេត្តកំពង់ធំបែងចែកជាពីរតំបន់៖
ពីរក្នុងចំណោមតំបន់ស្នូលទាំងបីនៅក្នុងឋបនីយដ្ឋានជីវមណ្ឌលទន្លេសាប ស្ថិតនៅកំពង់ធំ។
ចំនួនប្រជាជន
រូបភាពតូច|ផ្ទះនៅជនបទនៅខេត្តកំពង់ធំ ចំនួនប្រជាជនសរុបនៅខេត្តកំពង់ធំ គឺ ចំនួន ៧០៨ ៣៩៨ នាក់ ​ឬក៏ ៤,៥ ភាគរយ នៃចំនួនសរុប ជាមួយនិងការរីកចម្រើននៃចំនួនប្រជាជន ក្នុងនោះមានចំនួនបុរស ៣៤៣ ៤៧៨ នាក់ ឬ ៤៨,៣ ភាគរយ និង ចំនួនស្ត្រី ៣៦៤ ៩២០ នាក់។ ចំនួនប្រជាជនសរុបទាំងអស់នោះ ក្នុងនោះមានចំនួនប្រជាកសិករ ៥១៧ ០៧២ នាក់ ​ឬ ៨៥ ភាគរយ​និង ២៨ ១៥០ នាក់ ​ឬ ៤,៦ ភាគរយ គឺជាអ្នកនេសាទ រីឯ ៩១ ២៤៨ នាក់ ​ឬ ១៥ ភាគរយ ជាគ្រូបង្រៀន និង ៥ ៨៨៤ ឬ ០,៩៧ ភាគរយ ជាមន្រី្តរាជការ ឬការងាររដ្ឋាភិបាល។
អាកាសធាតុ
right|thumb|250px|កសិករកំពុងធ្វើស្រែ នៅក្នុងខេត្តក៏ដូចជានៅទូទាំងប្រទេស គឺទទួលនូវខ្យល់មកពីតំបន់ត្រូពិច ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅ ហើយសើម។ នៅរដូវដែលមានខ្យល់មូសុង គឺបានពាំនាំមក​នូវចំនួនទឹកភ្លៀងយ៉ាងច្រើនមកជាមួយ ដែលអំណោយផលទៅដល់ការធ្វើកសិកម្មនានា និងដាំដំណាំផ្សេងៗ។ នៅរដូវកាលនេះ អាកាសធាតុ បានធ្វើអោយ​មានការទាក់ទាញដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍យ៉ាងច្រើនមកទស្សនា។ អ្នកដំណើរមិនចង់ជួបនូវគ្រោះធម្មជាតិនោះទេ ដូចជា ការផ្ទុះភ្នំភ្លើង ឬបណ្តាលមកពី​ខ្យល់ព្យុះនៅតំបន់ត្រូពិចឡើយ។ អំពីអាកាសធាតុ៖
មធ្យោបាយធ្វើដំណើរ
ខេត្តនេះគឺមានបណ្តាញផ្លូវជាតិ ដែលភ្ជាប់ពី ក្រុងភ្នំពេញ ចម្ងាយ ១៦៨ គីឡូម៉ែត និង ខេត្តសៀមរាបចម្ងាយ ១៥០ គីឡូម៉ែត ជាមួយនិងផ្លូវជាតិលេខ៦ ហើយ និង មានផ្លូវបំបែកចេញពីខេត្ត ទៅ​ ខេត្តព្រះវិហារ តាមផ្លូវជាតិលេខ៦៤ ដោយមានចម្ងាយ ១២៦ គីឡូម៉ែត។ នៅទីនេះគឺមានក្រុមហ៊ុនរថយន្តក្រុងជាច្រើន​ទៅមកពី ក្រុងភ្នំពេញ ទៅ ខេត្តសៀមរាប។ ក្រុមហ៊ុនរថយន្តក្រុង មានដូចជា សូរិយា​​ នៅជិតផ្សារកណ្តាល, ជីអេសធី ឬ កាប់ពីតូ ជាធម្មតា គឺធ្វើដំណើរពី ម៉ោង ៧, ៨, ៩ ពេលព្រឹក ហើយនិង ម៉ោង ១២, ១, ២ ពេលល្ងាច ទៅ ខេត្តសៀមរាប ក្នុងតម្លៃ ប្រមាណ ៣ ដល់ ៥ ដុល្លារ។ ប្រសិនបើ លោកអ្នកធ្វើ ដំណើររយៈពេលខ្លីទៅ ខេត្តកំពង់ធំ អ្នកអាចធ្វើដំណើរបានតាមរថយន្តឈ្នួលបាន​ ដោយចេញដំណើរពីផ្សារថ្មី ប៉ុន្តែវាពុំសូវមានសុវត្តិភាព ដូចការ ធ្វើដំណើរតាមរថយន្តក្រុងនោះទេ។
ភោជនីយដ្ឋាន និង ទីកន្លែងស្នាក់នៅ
right|thumb|250px|សណ្ឋាគារ
សេដ្ឋកិច្ច
right|thumb|200px| ដំណាំស្រូវ ខេត្តកំពង់ធំ left|thumb|200px|ផ្លែស្វាយចន្ទី ខេត្តកំពង់ធំ ខេត្តកំពង់ធំ គឹជាខេត្តដែលមាន សក្តានុពលខាង វិស័យទេសចរណ៍ ដែលទាក់ទាញចិត្តភ្ញៀវទេសចរណ៍ ជាមួយនិងទីកន្លែងដ៏កម្រៗ ដូចជា បឹង ស្ទឹង ព្រៃឈើ ភ្នំ ហើយនិង ប្រាសាទបុរាណ ជាច្រើនជាង ២០០ ប្រាសាទទៀតផង។ កំពង់ធំ ស្ថិតនៅជាប់នឹង បឹងទន្លេសាប ហើយ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ ២០០៤ គេបានចាប់ទុកថាជាខេត្តនៃប្រភពត្រីដ៏ច្រើនលើសលុបប្រហែល (១៨ ៨០០ តោន) និង ជាតំបន់ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៤ ដែលមានត្រីច្រើន​ជាងគេបំផុត ដែលអាចចិញ្ចឹមប្រទេសកម្ពុជាបាន (១​ ៨០០ តោន)។ ត្រីភាគច្រើនដែល បានកើនឡើងគឺដោយសារមានការចិញ្ចឹមនៅតាម គ្រួសារនានា ជាមួយនិងការខិតខំប្រឹងប្រែងចិញ្ចឹម នៅតាមវាលស្រែ។ កំពង់ធំក៏ជាផ្នែកមួយដ៏ធំបំផុតចំពោះ ផលិផល គ្រាប់ស្វាយចន្ទី នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ជាមួយផ្ទៃដីដាំដុះនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដល់ ២០០៤ ប្រមាណ ៦ ​៣៧១ ហិកតា។ នៅក្នុងខេត្តនេះក៏មានផ្សារតាមឃុំ ស្រុក ជាច្រើនដែលជាកន្លែងចែកចាយផលិតផលនានា រួមមានឈ្មោះផ្សារដូចតទៅ៖
សិប្បកម្មថ្ម
កន្លែងដែលធ្វើសិប្បកម្មថ្ម គឺមានទីតាំងស្តិតនៅ ភូមិកកោះ ឃុំកកោះ ស្រុកសន្ទុក ដែលមានចម្ងាយពីទីរួមខេត្តកំពង់ធំ ១៦ គីឡូម៉ែត្រ តាមផ្លូវជាតិលេខ៦។ សិប្បករបានយកថ្មពីជើងភ្នំសន្ទុក មកធ្វើជារូបចម្លាក់ និងរូបរាងផ្សេងៗគ្នា សម្រាប់ជាគ្រឿងលំអតាមគេហដ្ឋាន។ ចម្លាក់ថ្មនេះបានលក់នៅលើទីផ្សារជាតិ និងអន្តរជាតិ។ ក្រៅពីថ្មចម្លាក់ ខេត្តកំពង់ធំក៏មានការកែច្នៃដោយដៃដូចជា៖ ក្រមា ហូល ផាមួង អាវចាក់ និងសម្លៀកបំពាក់ កាបូប តាមបែបប្រពៃណីខ្មែរផងដែរ។
តំបន់ទេសចរណ៍
left|thumb|650px| ដំរីជាន់ខ្លា រូបចម្លាក់តំណាងអោយ ខេត្តកំពង់ធំ ខេត្តកំពង់ធំមានតំបន់ទេសចរណ៍ជាច្រើនកន្លែង ដែលមានភ្ញៀវទេសចរណ៍ ទៅដើរកំសាន្តសំខាន់ៗចំនួន​ ៣ កន្លែង ដូចជា​ :
right|thumb|300px| ភ្នំសន្ទុក ទេសភាពមើលពីលើភ្នំសន្ទុក
បន្ទាប់ពីការធ្វើដំណើរកំសាន្ត ហត់នឿយអស់កម្លាំងមក ខេត្តកំពង់ធំ មានកន្លែងសម្រាប់បំបាត់ការនឿយហត់ដែរ គឺស្ទឹងព្រៃប្រស់​។
right|thumb|250px| [[ស្ទឹងសែន ភូមិព្រែកស្បូវ ស្ថិតនៅតាមដងស្ទឹងសែន]]
ស្ទឹងសែនជាស្ទឹងមួយដែលហូរកាត់ខេត្តកំពង់ធំ មានប្រភពមកពីទីខ្ពង់រាប។ វាផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ច្រើនណាស់ដល់ប្រជាជន រស់នៅតំបន់នោះ ដូចជា ផ្តល់ទឹកសម្រាប់ធ្វើកសិកម្ម ដំណាំស្រូវ ដំណាំចម្ការទាំងប្រាំង និងវស្សា ផ្តល់ត្រីសម្រាប់បំពេញនូវតម្រូវការម្ហូបអាហារប្រចាំថ្ងៃ ជាផ្លូវគមនាគមន៍ ផ្តល់ទឹកសម្រាប់ ប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ជាកន្លែងទេសចរណ៍ និង ផ្តល់នូវគ្រប់តម្រូវការផ្សេងៗ។
ក្រៅពីតំបន់ទេសចរណ៍ធំៗទាំង៣ មានតំបន់ទេសចរណ៍តូចៗផ្សេងៗទៀតដែរដូចជា: ​​ left|thumb|150px|សកម្មភាពភ្ញៀវម្នាក់កំពុង​ស្រស់ស្រូបអាហារ​ក្នុង[[កញ្ចុស]] right|thumb|200px|ម្ហូបស្រុកស្រែ នៅថ្ងៃមានពិធីបុណ្យជាតិធំៗ ខេត្តកំពង់ធំកាន់តែសប្បាយ ព្រោះមានមនុស្សជាច្រើនវិលត្រលប់មក​ ស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេវិញដែលធ្វើឲ្យមានសភាពអ៊ូអរខុសពីធម្មតា។ មានន័យថាចំនួនអ្នកដើរកំសាន្ត ក៏កាន់តែច្រើនដូចគ្នា គឺពាសពេញកន្លែងទេសចរណ៍ទាំងអស់ ទាំងតំបន់ទេសចរណ៍ធំៗ និងកន្លែងផ្សេងទៀត។ ភាគច្រើនការធ្វើដំណើរគឺដោយ ម៉ូតូ មិនសូវមាន រថយន្ត ប៉ុន្មានទេ ព្រោះផ្លូវពិបាកធ្វើដំណើរបើជិះរថយន្ត ត្រូវចំណាយពេលយូរ​ និងលំបាកជាងជិះម៉ូតូ។
សរុបមក ខេត្តកំពង់ធំ ក៏មានតំបន់ទេសចរណ៍ច្រើនមិនចាញ់ ខេត្តដទៃទៀតដែរ ក្នុងចំណោមខេត្តទាំងអស់ក្នុង ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលចូលរួមចំណែកយ៉ាងសកម្ម​ ក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ។
វត្ត
វត្តព្រះនាង
តំណខាងក្រៅ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពង់ធំ កំពង់ធំ
អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា​ អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់ ឬអនុគមន៍ស៊ីក្លូមេទ្រីក គឺជាអនុគមន៍ច្រាស់នៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ។ អនុគមន៍ច្រាស់សំខាន់ៗត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងតារាងខាងក្រោម។
ប្រសិនបើ x ជាចំនួនកុំផ្លិច នោះដែនកំនត់នៃ y អាចអនុវត្តបានតែចំពោះផ្នែកពិតប៉ុណ្ណោះ។
កំនត់សំគាល់ ជាដើម ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ចំពោះ arcsin, arccos ជាដើម។ ប៉ន្តែការសន្មតនេះវាអាចធ្វើអោយមានការភាន់ច្រលំជាមួយ​កន្សោមមួយចំនួនដូចជា  ។
ទំនាក់ទំនងក្នុងអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
ចំពោះមុំផ្ទុយ
ចំពោះមុំចំរាស់:
ដេរីវេនៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
ចំពោះតែតំលៃនៃ x \,៖
ចំពោះដេរីវេធម្មតា៖ ប្រសិនបើ យើងបាន៖
អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់ជាកន្សោមអាំងតេក្រាល
នៅពេលស្មើ 1 នោះអាំងតេក្រាលដែលមានដែនកំនត់កំនត់ ជាimproper integral ប៉ុន្តែវានៅតែអាចកំនត់បាន។
ស៊េរីអានន្ត
Leonhard Euler បានរកឃើញស៊េរីដែលមានភាពប្រសើរជាច្រើនបន្ថែមទៀតសំរាប់អាកតង់សង់ដូចខាងក្រោម៖
(សំគាល់៖ តួក្នុងផលបូកចំពោះ n= 0 គឺផលគុណទទេ ដែលស្មើ 1)
វាអាចសំដែងដោយ៖
ប្រភាគបន្តបន្ទាប់ចំពោះអាកតង់សង់
ចំពោះភាពឆ្លាស់នៃស៊េរីស្វ័យគុណសំពោះអាកតង់សង់​គឺវាមានលក្ខណៈជាប្រភាគបន្តបន្ទាប់។
វាពិតនីក្នុងបំណែកប្លង់កុំផ្លិច។ មានពីរបំណែកពី −i ដល់ចំនុចដែលមានតំលៃអានន្ត។ និងមួយបំណែកទៀតពី i ដល់ចំនុចត្រង់អានន្ត។ វាដំណើរការឥតខ្ចោះនៅចន្លោះពី −១ ដល់ ១ ។
អាំងតេក្រាលមិនកំនត់នៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
ចំពោះតំលៃពិត និងតំលៃកុំផ្លិចនៃ x
ចំពោះតំលៃពិតនៃ x≥1៖
ទាំងអស់នេះអាចទាញបានដោយប្រើអាំងតេក្រាលដោយផ្នែក និងដេរីវេធម្មតា បង្ហាញដូចខាងលើe.
សំរាយបញ្ជាក់ឧទាហរណ៍
ដោយប្រើ តាង គេបាន ដោយជំនួស ។ នោះ និង ជំនួសត្រឡប់វិញ x គេបាន
ទំរង់លោការីត
អនុគមន៍ទាំងនេះអាចសំដែងជាទំរង់លោការីតដោយប្រើ លោការីតកុំផ្លិច។ នេះជាការពន្លាតដែនកំនត់របស់អនុគមន៍ទាំងនេះទៅក្នុងប្លង់កុំផ្លិច។
សំរាយបញ្ជាក់នៃទំនាក់ទំនងទាំងនេះ​ គឺធ្វើតាមរយៈពន្លាតវាក្នុង​ទំរង់អិចស្ប៉ូណង់ស្យែលនៃ​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ។
សំរាយបញ្ជាក់ឧទាហរណ៍
តាង គេបាន
សំរាយបញ្ជាក់
ចាប់ផ្តើមពី
បំរើបំរាស់ក្នុងការអនុវត្តន៍
ស្តាំ|200ភស|ត្រីកោណកែង អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​មានសារៈសំខាន់នៅពេលគេចង់រករ​ង្វាស់មុំដែលនៅសល់ពីរផ្សេងទៀតនៃត្រីកោណកែង ដែលគេស្គាល់រួចជាស្រេចនូវ​រង្វាស់ប្រវែងនៃត្រីកោណកែងនេះ។ ដោយប្រើអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រច្រាស់
សំគាល់៖ opposite = ជ្រុងឈម, hypotenuse = អ៊ីប៉ូតេនុស និង adjacent = ជ្រុងជាប់
ជាញឹកញាប់ អ៊ីប៉ូតេនុសជារង្វាស់ជ្រុងដែលគេមិនប្រាប់ និងចាំបាច់ត្រូវរកមុនពេលប្រើប្រាស់អាក់ស៊ីនុស ឬ អាកកូស៊ីនុស។ អ្នកអាចគណនាមុំនៃត្រីកោណដោយមិនចាំបាច់ដឹងប្រវែងអ៊ីប៉ូតេនុសក៏បាន។
រឿង ភ្នំយ៉ាត
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
បវេល
បវេលជាឈ្មោះឃុំ ស្រុកក្នុងខេត្តបាត់ដំបង។ គេសរសេរ បវេល តែអ្នកបាត់ដំបងអានថា បវិល។
ភូមិព្រៃស្រឡៅ
ភូមិព្រៃស្រឡៅ ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃឃុំត្រពាំងសាលាខាងលិច ក្នុងស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ចំងាយប្រហែល២គីឡូម៉ែតពីភូមិទាំងបី ហើយមានផ្លូវចូលតែមួយគត់គឺ តាមថ្នល់គ្រួសស្របតាមថ្នល់រថភ្លើង ដែលមានទិសដៅពីជើងទៅត្បូង។​ ហើយភូមិនេះមានខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ទល្អ ទេសភាពវាលស្រលះ សំបូទោដោយស្រូវខៀវស្រងាត់​ប៉ុន្តែភូមិនេះពុំសូវសំបូរមនុស្សរស់នៅប៉ុន្មានទេ​ ព្រោះជាភូមិមួយដែលហ៊ុំព័ទដោយវាលស្រែ គ្មានទឹកគ្រប់គ្រាន់សំរាប់ប្រើប្រាស់ ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីផ្សារ ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំត្រពាំងសាលាខាងលិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកបន្ទាយមាស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត
រឿង ភូមិស្ដីបិតមាស
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
បន្លែ
ពូជ​ប៉េងប៉ោះ ‘​នាង​ពេជ្រ​’ គឺជា​ពូជ​ប៉េងប៉ោះ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ការរំដោះ និង​ផ្សព្វផ្សាយ​ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ និង​អភិវឌ្ឍន៍​កសិកម្ម​កម្ពុ​ជា នា​ចុងឆ្នាំ ២០០៦។ បន្ទាប់​ពី​បាន​ធ្វើ​ការពិសោធន៍​អស់​រយៈពេល​ប្រាំមួយ​រដូវ (​បីឆ្នាំ​) កន្លងមក ។ បច្ចុប្បន្ន​ពូជ​ប៉េង​ប៉ោះ ‘​នាង​តំ​’​បាន​នឹង​កំពុង​ពេញនិយម​ក្នុងចំណោម​ប្រជាកសិករ នៅក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ពូជ​ប៉េងប៉ោះ ‘​នាង​ពេជ្រ​’ គឺជា​ពូជ​ប៉េងប៉ោះ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ការរំដោះ និង​ផ្សព្វផ្សាយ​ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ និង​អភិវឌ្ឍន៍​កសិកម្ម​កម្ពុ​ជា នា​ចុងឆ្នាំ ២០០៦។ បន្ទាប់​ពី​បាន​ធ្វើ​ការពិសោធន៍​អស់​រយៈពេល​ប្រាំមួយ​រដូវ (​បីឆ្នាំ​) កន្លងមក ។ បច្ចុប្បន្ន​ពូជ​ប៉េង​ប៉ោះ ‘​នាង​តំ​’​បាន​នឹង​កំពុង​ពេញនិយម​ក្នុងចំណោម​ប្រជាកសិករ នៅក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។
ភាព​ធន់​នឹង​កម្តៅ​
ភាព​ធន់​នឹង​ជំងឺៈ ​ពូជ​ប៉េងប៉ោះ ‘​នាង​ពេជ្រ​’ មាន​ភាព​ធន់​ទ្រាំ​មធ្យម​ទៅនឹង​ជំងឺ​វីរុស លឿង​រួញ​ស្លឹក ដែល​ជា​ជំងឺ​ធ្ងន់ធ្ងរ​មួយ​ដល់​ដំណាំ​ប៉េង​ប៉ោះ ។
ការ​ទុក​គ្រាប់​ដាំ​បន្តៈ ពូជ​ប៉េងប៉ោះ ‘​នាង​ពេជ្រ​’ ជា​ពូជ​ដែល​អាច​រក្សា​គ្រាប់ពូជ​ទុក​ដាំ​ដុះ នៅ​រដូវ​បន្តបន្ទាប់​ទៀត​បាន មិន​ដូចជា​ពូជ​អ៊ីប្រ៊ីដ​ទេ ។​
ទិន្នផលៈ ទិន្នផល​របស់​ពូជ ‘​នាង​ពេជ្រ​’ អាច​ខ្ពស់​ជាង​ទិន្នផល​របស់​ពូជ អ៊ីប្រ៊ីដ មួយចំនួន​ដែល​កសិក​រទិញ​ពី​ផ្សារ ។ ក្នុង​រដូវក្តៅ​បាន​ផល​ជា​មធ្យម ១៩ តោន ក្នុង​មួយ​ហិកតា ឯ​ក្នុង​រដូវរំហើយ​បាន​រហូត​ដល់ ៣០ តោន ក្នុង​មួយហិកតា ។​
លក្ខណៈ​ផ្លែៈ ​ផ្លែ​មាន​រាង​ពងក្រពើ មាន​ទម្ងន់​ជា​មធ្យម ៥៥ ក្រាម ។ នៅពេល​ខ្ចី ផ្លែ​មាន​ពណ៌​បៃតង និង​មាន​ពណ៌​ក្រហម​នា​ពេល​ផ្លែ​ទុំ ។ សាច់​ខាងក្នុង​ក៏​មាន​ពណ៌​លឿងទុំ ។ នា​ពេល​ទុំ​ផ្លែ​ប៉េងប៉ោះ​ពូជ​នេះ​មាន​រសជាតិ​ឆ្ងាញ់ មានកម្រាស់​សាច់​មធ្យម​ដែល​អាច​ធន់​ទ្រាំ នឹង​ការ​បេះ​ផ្លែ សមស្រប​សម្រាប់​ការហូប​ជា​បន្លែស្រស់ ដូចជា​ធ្វើ​ឡុកឡាក់​ជាដើម និង​មាន​បរិមាណ​សារធាតុ​ខនិជ​ចិញ្ចឹម​ប្រមាណ ៥.៥ ភាគរយ ។ ផ្លែ​ដែល​ស្រគាល​អាច​រក្សា​ទុក​បាន​ដល់ ១២​ថ្ងៃ ក្នុង​សីតុណ្ហភាព​ធម្មតា ។​
វិធីសាស្ត្រ​ដាំ​ដុះ​
​​កូន​ប៉េងប៉ោះ​ត្រូវ​បណ្តុះ​នៅលើ​ កន្ទោង រហូតដល់​អាយុ​បាន ២០ ទៅ ៣០ ថ្ងៃ ទើប​យក​ទៅ​ដាំ ។ ចន្លោះ​ពី​ដើម​មួយ​ទៅ​ដើម​មួយ​គឺ ៥០ ស​.​ម និង​ចន្លោះ​ជួរ​គឺ ១០០ ស.ម ។ រង​ដំណាំ​មាន​ទទឹង ១ ម៉ែត្រ បណ្តោយ ៥ ម៉ែត្រ និង​កម្ពស់ ២០ ស​.​ម ។ ចំពោះ​ការដាំដុះ​ក្នុង​រដូវវស្សា (ឧសភា​-​សីហា​) ទាមទារ​ឲ្យមាន​ការលើក​រងកម្ពស់ ២៥-៣០ ស​.​ម ហើយ​ប្រសិនបើ​អាច​គ្រប​រង​ដោយ​គម្រប​ចំបើង ឬ​ផ្លាស្ទិ​ក​រឹតតែ​ប្រសើរ ។ នៅពេល​ដំណាំ​ចាប់​ចេញ​កញ្ចុំ​ផ្កា (​ប្រមាណ​ពីរ​សប្តាហ៍​ក្រោយ​ដាំ​) ត្រូវ​ចាប់ផ្តើម​ដោត​ទ្រើង ឬ​ចំណារ​ដើម្បី​ទប់​ដើម និង​ចង្កោម​ផ្លែ​កុំ​ឲ្យ​បាក់​នៅពេល​ផ្លែ​របស់​វា​រីក​ធំ ។ ក្នុង​ផ្ទៃ​ដី​មួយ​ហិកតា គេ​ត្រូវការ​គ្រាប់ពូជ​បរមាណ ២០០ ក្រាម ទៅ ៣០០ ក្រាម សម្រាប់ចន្លោះ​គុម្ព​ដូចខាងលើ ។ ក្នុង​ផ្លែ​មួយ​ចង្កោម​គួរ​ទុក​ត្រឹម ៤-៥ ផ្លែ ដើម្បី​ឲ្យ​ផ្លែ​ធំ​ល្អ និង​ក្នុង​មួ​យ​ដើម​គួរ​ទុក ៥-៦ ចង្កោម បើ​មាន​ដើម​បែក​ច្រើន​យើង​គួរ​ធ្វើការ​កាត់​វា​ចោល​ខ្លះ ។​
ការប្រើប្រាស់​ជី​
​ការប្រើប្រាស់​ជី​តាម​បច្ចេកទេស នឹង​នាំឲ្យ​ទទួលបាន​ទិន្នផ​ល​ខ្ពស់ ព្រម​ទាំង​គុណភាព​ផ្លែ​ល្អ ។ កម្រិត​ជី​ដែលអៈ​ច​ប្រើប្រាស់​គឺ ៧៥:៣០:១០០ គ​.​ក្រ ក្នុង​មួយ​ហិកតា នៃ N : P2O5 : K2O ។ ការប្រើប្រាស់​ជី​អាចលើសពីនេះ អាស្រ័យ​ទៅ​តាម​កម្រិត​ជីជាតិ​របស់​ដី ។ ការបា​ច​ជី​អាច​ចែក​ជា​បី​លើក គឺ​ទ្រាប់​បាត​មុន​ដាំ (៥០ ភាគរយ​) បំប៉ន​លើក​ទី​មួយ​ពេលចេញ​ផ្កា ២៥ ភាគរយ និង​បំប៉ន​លើក​ទី​ពីរ ក្រោយ​ប្រមូល​ផល​លើកទីមួយ ២៥ ភាគរយនៃ​ជី​ទាំង​បី​ប្រភេទ ។
ការប្រមូល​ផល​
​​នៅពេល​ផ្លែ​ចាប់ផើ្តម​ប្រែ​ពណ៌​ក្រហម​ បាន ១០-២០ ភាគរយ ឬ​នៅ​រយៈពេល ២០-២៥ ថ្ងៃ ក្រោយ​ចេញ​ផ្លែ​គេ​អាច​ធ្វើ​ការប្រមូល​ផល​បាន ។ ការប្រមូល​ផល​នៅ​ដំណាក់កាល​នេះ គឺ​អាច​ជួយ​កាត់បន្ថយ​ការខូចខាត​ពេលដឹកុំញ្ជូ​ន​បាន​មួយចំណែក និង​អាច​រក្សាទុក​ផ្លែ​បាន​ច្រើន​ថ្ងៃ ។​
ការ​ទុកដាក់​ក្រោយពេល​ប្រមូល​ផល​​
ការបាត់បង់​ក្រោយពេល​ប្រមូល​ផល ងា​ច​បណ្តាលមកពី​កត្តា​ពីរ គឺ​ទីមួយ​ការ​បម្រែបម្រួល​សារធាតុចិញ្ចឹម​ក្នុង​ផ្លែ និង ទី​ពីរ​ការខូចខាត​ដោយ​ការប៉ះទង្គិច ។ ដើម្បី​ចៀសវាង​ការបាត់បង់​នេះ កសិករ​គួរ​ធ្វើ​ការប្រមូល​ផលទុកដាក់ និង​ដឹកជញ្ជូន​ឲ្យបាន​សមស្រប និង​ជា​ពិសេស​ត្រូវ​រើស​ផ្លែ​ដែល​ខូច ដូច​ចា​ស្អុយ មាន​ជំងឺ មាន​សត្វល្អិត​បំផ្លាញ ជាំ ឬ​ប្រេះ ដាក់​ដាច់ដោយឡែក​ពី​ផ្លែ​ដែល​ល្អ។
ប្រាសាទភ្នំខ្យង
ប្រាសាទភ្នំខ្យងជាប្រាសាទតូចមួយ ដែលអ្នកភូមិតំណាល ឱ្យដឹងថាបានសាងសង់ ឡើងតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ៦ ម៉្លេះ គឺមុនសម័យអង្គរទៅទៀត។ ប្រាសាទភ្នំខ្យងស្ថិតនៅក្នុងភ្នំងងឹតមួយកម្រគេដឹងហើយក៏គ្មានភ្ញៀវ ហ៊ានចូលមើលដែរលុះត្រាមានអ្នកស្រុកភូមិក្បែរនោះនាំចូលទស្សនា ។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទបុរាណមួយនេះ ហៅថា ប្រាសាទភ្នំខ្យង ស្ថិតក្នុងល្អាងភ្នំខ្យង ឃុំកន្ថោរខាងជើង ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត ។ អ្នកចង់ទៅទស្សនាប្រាសាទនេះ ត្រូវធ្វើដំណើរ ពីផ្សារទូកមាស ឆ្ពោះទៅទិសខាងត្បូងតាមថ្នល់ជាតិលេខ៣៦ ប្រហែល ៤១ គីឡូម៉ែត្រ រួចបត់ស្តាំ ចុះ ទៅលិចចម្ងាយ ១.៥០០ ម៉ែត្រ តាមផ្លូវលំក្រួសក្រហម តាមខ្លោងទ្វារវត្ត ប្រជាសង្គម ភ្នំក្រពើ នឹងទៅដល់ តំបន់ភ្នំខ្យង ដែលមាន សាលាបឋមសិក្សានៅជាប់នឹង ជើងភ្នំស្រាប់។ ភ្នំដែលលាក់ទុកប្រាសាទបុរាណនេះ គឺជាកូនភ្នំមួយមានកម្ពស់ ទាបល្មមស្ថិតនៅដាច់ពីគេ ដែលមានស្រុកភូមិព័ទ្ធជុំវិញ។ បើតាម ប្រសាសន៍របស់អ្នក ដែលមានផ្ទះនៅជាប់នឹងជើងភ្នំនោះ បានមានប្រសាសន៍ឱ្យដឹងថា ប្រាសាទបុរាណនេះ អ្នកស្រុកភូមិនាំគ្នាហៅថា ប្រាសាទភ្នំខ្យង តាំងពីយូយារណាស់មកហើយ ដែលស្ថិតក្នុងល្អាងភ្នំងងឹតស្លុបមួយ ។
ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទនេះសង់ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៦ នៃរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ គ្រាន់តែដឹងថា សង់ឡើងក្នុង បំណងឧទ្ទិសចំពោះព្រហ្មញសាសនា ។ តួប្រាសាទមានកម្ពស់ ៤.៥ ម៉ែត្រ ទទឹង ២ ម៉ែត្រ បណ្តោយ ៣ ម៉ែត្រ មានរាងបួនជ្រុង កំពូលត្រួតជាថ្នាក់ បែរមុខទៅលិច ផ្នែកខាងក្រោយ អែបនឹងផ្ទាំងថ្ម។ អ្នកស្រុកបានឱ្យដឹង ទៀតថាប្រាសាទនេះ សង់ពីដីឥដ្ឋមានរាងដូចចេតិយបញ្ចុះអដ្ឋិធាតុ ហើយផ្នែកខាងក្នុងគ្មានតម្កល់អ្វីទេ។ កាលមុនសម័យ ប៉ុល ពត ពួក អ្នកស្រុកភូមិយកអដ្ឋិធាតុ អ្នកស្លាប់តម កម្កល់ទុកក្នុងប្រាសាទនេះ ហើយលុះដល់ រដូវបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ និង បុណ្យចូលឆ្នាំ ខ្មែរ ពួកគាត់តែងនាំគ្នា មកជួបជុំធ្វើ បុណ្យទាន និង និមន្តព្រះសង្ឃ សូត្រមន្តឆាក បង្សុកូល ក្នុងល្អាងភ្នំនេះ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ តែ សម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទក្នុង ល្អាងភ្នំនេះ ពុំមានតម្កល់ អដ្ឋិធាតុ ដូចសម័យមុនឡើយ ហើយទើបតែ នៅឆ្នាំ ២០០៨ មន្ទីរវប្បធម៌ ខេត្តកំពតបាន ដាក់ ប្រាសាទនេះ ចូលក្នុងបញ្ជី សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ ខេត្តផងដែរ ។គេនិយាយ បន្តឱ្យ ដឹងទៀតថា “ ក្នុងមួយខែៗ តែងមានភ្ញៀវ ទេសចរបរទេស អ្នកនៅក្នុងស្រុកនិង  ពី ៨ ទៅ ១០ នាក់ដែរ បានមកទស្សនា ប្រាសាទបាតភ្នំ នេះ” ។បើយើងចង់ចូល ក្នុងល្អាងភ្នំ ទស្សនាប្រាសាទ ត្រូវឡើងទៅលើភ្នំ កម្ពស់ប្រហែល ៣០ ម៉ែត្រ និង មានមាត់រូងមួយ ចុះទៅក្រោម តាមជណ្តើរ ឈើចំនួន ១៧ កាំ នឹងដល់ ល្អាងថ្មដ៏ធំមួយ ។ បន្ទាប់មក ត្រូវបន្តចុះទៅ មាត់រូង មួយទៀតតាម ជណ្តើរឈើ ១១ កាំ នឹងដល់ទីតាំងប្រា-សាទ ។ ល្អាងភ្នំដែលមាន ប្រាសាទបុរាណនេះ ងងឹតទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ មើលអ្វី ពុំឃើញទេ លុះត្រាមាន ពិលបំភ្លឺ ទើបមើលឃើញ ។ អ្នកធ្វើដំណើរមកទីឆ្ងាយៗ ដែលចង់ចូលក្នុងល្អាងភ្នំ លុះត្រាពឹងពាក់ អ្នកស្រុកភូមិ ដែលស្គាល់ ភូមិសាស្ត្រា ច្បាស់ជួយនាំ ចូលទៅ ទើបមាន សុវត្ថិភាពល្អ ។ តែទោះបីយ៉ាងណាក៏ពួកគេមិនហ៊ានចូលដែរ បើគ្មានអ្នកស្រុកភូមិជូននោះពីព្រោះម្នាក់ៗតែង មានអារម្មណ៍ ភ័យខ្លាច សត្វសាហាវ មានពស់ និង ខ្លាជាដើម ហើយការចូល ទៅនេះត្រូវមាន ភ្លើងពិលបំភ្លឺ ទើបមើលឃើញ ព្រោះទីនោះងងឹត។អ្នកចូលទៅក្នុង ល្អាងភ្នំ ត្រូវកាន់ត្រណម ពាក្យសម្តី ហាមនិយាយពាក្យ អ្វីផ្តេសផ្តាស ផ្ទុយពីសីលធម៌ បើមិនដូច្នោះទេ ច្បាស់ជាវង្វេង រកផ្លូវចេញ មិនឃើញឡើយ ព្រោះល្អាងភ្នំនេះ មានរូងថ្ម បត់បែនកន្លុកកន្លៀតច្រើន ដើរមួយថ្ងៃមួយយប់មិនទាន់ផុតផងកន្លងមកធ្លាប់មានគេចូលទៅហើយ ។ អ្នកស្រុកភូមិជុំ វិញ ភាគច្រើនមិនទាន់ ដឹងថា មានប្រាសាទបុរាណ នៅក្នុង ល្អាងភ្នំខ្យង នេះឡើយផង ៕ ប្រាសាទភ្នំខ្យង ស្ថិតក្នុងរូងជម្រៅប្រមាណជាង៦ម៉ែត្រ ពីកំពូលភ្នំ ដោយត្រូវឆ្លងកាត់មាត់ច្រកតូចៗ មានជណ្តើរឥដ្ឋជាថ្នាក់ៗ។ ប្រាសាទនេះ សាងសង់នាអំឡុងសតវត្សរ៏ទី៦ ដើមសតវត្សរ៏ទី៧ នៃគ្រិស្តសរាជ ពោលគឺស្ថិតក្នុងអន្តរកាលរវាងសម័យវប្បធម៌នគរភ្នំ និងចេនឡា។ ដោយបែរមុខទៅទិសខាងលិច ប្រាសាទភ្នំខ្យងមានលក្ខណៈស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទអាស្រមមហាឥសីនៅភ្នំដាខេត្តតាកែវ និងអាស្រមមហាឥសីនៅភ្នំហាន់ជ័យខេត្តកំពង់ចាម។ នៅកណ្តាលនៃតួប្រាសាទមានសិវលិង្គធម្មជាតិមួយដុះចេញពីបាតភ្នំ។ វត្តមានរបស់លិង្គថ្មធម្មជាតិនេះ តាមជំនឿរបស់អ្នកស្រុកគឺធើ្វឱ្យប្រាសាទនេះមានភាពស័ក្តិសិទ្ធិបំផុត ។
ចាន់ សុវ៉េត
ចាន់ សុវ៉េត (Chan Soveth) គឺ​ជា​មន្ត្រី​ស៊ើប​អង្កេត​មួយ​រូប​នៃ​សមាគមអាដហុក (ADHOC) ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៥ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​២០១៤ ។ លោក​បាន​ចាប់​កំណើត​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​រោង ឆ្នាំ​១៩៦៣ នៅ​​ភូមិ​កណ្ដាល ឃុំ​ព្រៃរ៉ៃ ស្រុក​ល្វាឯម ខេត្ត​កណ្ដាល ។ លោក ចាន់ សុវេត បាន​ទទួល​មរណភាព​នៅ​ថ្ងៃ​ពុធ ទី១០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៤ នៅ​វេលា​ម៉ោង ១៤ និង ៥៥ នាទី ក្នុង​អាយុ ៥១ ឆ្នាំ ។
ជីវិត
ឪពុក​មាន​ឈ្មោះ និត ពាន (បាន​ស្លាប់​នៅ​សម័យ​ខ្មែរក្រហម) ម្ដាយ​មាន​ឈ្មោះ ចាន់ សារឿន បាន​ស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨០ ដោយ​សារ​ការ​ស្វិត​ដៃ​ជើង​ដោយ​ទារុណកម្ម​ពី​សម័យ​ខ្មែរក្រហម ។ ក្រោយ​ឪពុកម្ដាយ​របស់​លោក​បាន​លាចាក​ឋាន​ទៅ លោក​និង​បងប្អូន​បួន​នាក់​ទៀត​បាន​ទៅ​រស់នៅ​ជាមួយ​ម្ដាយ​មីង​ជា​ស្ត្រី​មេម៉ាយ​ឈ្មោះ និត ស៊ីម៉ន និង​ជាមួយ​ម្ដាយ​ធំ​ឈ្មោះ និត អឿន ដែល​ពួក​គាត់​ទាំង​ពីរ​នាក់​ជា​បងប្អូន​បង្កើត​នឹង​ម្ដាយ​របស់​លោក ។ លោក ចាន់ សុវ៉េត មាន​បងប្អូន​ចំនួន ៥ នាក់ ហើយ​លោក​ជា​កូន​ទី​បី​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​បង​ប្អូន​ទាំង​អស់ ។
ប្រវត្តិ​សិក្សា
លោក ចាន់ សុវ៉េត ធ្លាប់​បាន​ទៅ​សិក្សា​ឯកទេស​សិទ្ធិមនុស្ស នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ជូឡាឡុងកន (Chulalongkorn) ប្រទេស​ថៃ ។
សកម្មភាព​ការងារ
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ ក្រោយ​បញ្ចប់​ថ្នាក់​បាក់ឌុប លោក​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​ទៅ​រក​ការងារ​ធ្វើ​នៅ​ជាយ​ដែន​ជំរំខាវអ៊ីដាង ។ បន្ទាប់​មក​ទៀត​លោក​បាន​បម្រើ​ការងារ​ជា​ទាហាន​ផ្នែក​កាំភ្លើង​ធំ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​គេ​បាន​ចាប់​លោក​ដាក់​គុក​ងងឹត​អស់​ពេល​ជិត​មួយ​ឆ្នាំ ដោយ​សារ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​លោក​ឲ្យ​កូន​ចៅ​យក​អាវុធ​ទៅ​លក់​ឲ្យជនជាតិ​ថៃ ។ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន មេ​បញ្ជាការ​ក៏​​បាន​ស្នើ​យក​លោក​ចេញ​ពី​ពន្ធនាគារ​វិញ ដោយ​សារ​ពុំ​មាន​អ្នក​ចេះ​បញ្ជា​កាំភ្លើង​ធំ​និង​គូស​ផែនទី ។ ដោយ​សារ​អស់​កម្លាំង​កាយ​ចិត្ត​ក្នុង​ការ​បំពេញ​ភារកិច្ច លោកបាន​សម្រេច​ចិត្ត​កុហក​មេ​បញ្ជាការ សុំ​មក​លេង​ស្រុក​កំណើត​មុន​ចូល​បម្រើ​ការងារ​វិញ ហើយ​បាន​រត់​ចោល​ជួរ​ដោយ​ពុំ​វិលត្រឡប់​ទៅ​វិញ​ឡើយ ។
លោក ចាន់ សុវ៉េត ធ្លាប់​បាន​បម្រើ​ការងារ​ជា​គ្រូ​បង្រៀន​នៅ​​សាលា​បង្រៀន​ឯកជន​សំពៅមាស នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ដល់ ១៩៩៤ ។ ក្រៅ​ពី​នេះ​លោក​ក៏បាន​បម្រើ​ការងារ​ជាមួយ​អ៊ុនតាក់ (អាជ្ញាធរ​បណ្ដោះ​អាសន្ន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ) ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​សង្កេតការណ៍​បោះឆ្នោត​ដែរ ។ លុះ​ក្រោយ​មក​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥ ទើប​លោក​បាន​ចូល​បម្រើ​ការងារ​នៅ​សមាគមអាដហុក ។
ក្នុង​កំឡុង​ពេល​ការងារ​នៅ​សមាគម​ជាង ១៩ ឆ្នាំ​មក​នេះ ពោល​គឺ​មុន​ការ​ទទួល​មរណភាព លោក​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​សកម្មភាព​ជាច្រើន ដើម្បី​ជួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទាំងឡាយ​ដែល​ទទួល​រង​ដោយ​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​រឿង​អយុត្តិធម៌​សង្គម ។ មជ្ឈដ្ឋាន​អង្គការ​ជាតិ​និង​អន្តរជាតិ បាន​ចាត់​ទុក​លោក​ជា​មនុស្ស​សំខាន់​ម្នាក់ ។ ដោយ​សារ​លោក​ជា​អ្នក​រិះគន់​បញ្ហា​នានា​នៅ​ក្នុង​សង្គម លោក​ក៏​មាន​ជាប់​ករណី​បណ្ដឹង​នានា​នៅ​ឯ​តុលាការ​ដែរ ហើយ​លោក ចាន់ សុវ៉េត បាន​ចូល​ទៅ​ឆ្លើយ​បំភ្លឺ​នៅ​ក្នុង​តុលាការ តែ​តុលាការ​មិន​បាន​សម្រេច​ឃុំ​ខ្លួន​លោក​ឡើយ ។
អាពាហ៍ពិពាហ៍
លោក​បាន​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ​អ្នកស្រី ប៊ី សុភាព ។ លោក ចាន់ សុវ៉េត មាន​កូន​ចំនួន​បី​នាក់​ក្នុង​បន្ទុក​គ្រួសារ ប្រុស​ពីរ និង​ស្រី​ម្នាក់ ។
មរណភាព
លោក​បានទទួល​មរណភាព​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ពុធ ទី១០ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៤ វេលា​ម៉ោង ១៤ និង ៥៥ នាទី នៅ​គេហដ្ឋាន​របស់​លោក ដោយ​សារ​ជំងឺ​គាំង​បេះដូង ក្នុង​អាយុ ៥១ ឆ្នាំ។ លោក​មាន​គោល​បំណង ចង់​ឲ្យ​កូន​ប្រុស​ច្បង​របស់​លោក​ដែល​ទើប​ប្រឡង​ជាប់​មធ្យម​សិក្សា​ទុតិយភូមិ បាន​ចូល​បម្រើ​ការងារ​នៅ​សារព័ត៌មាន​ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ។
យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស
បូជនីយដ្ឋាន​ដែនកោះ​លង្កា
right|thumb|350px|ទីក្រុងកូឡុំបូ right|thumb|350px|ទីក្រុងកូឡុំបូនៅពេលយប់
អនុរាធបុរៈ
អនុរាធបុរៈស្ថិតនៅភាគកណ្តាលខាងជើង របស់ប្រទេសស្រីលង្កា(Ceylon)ជាទីក្រុងចាស់ ដែល ស្ថិតនៅយ៉ាងស្ងាត់មានការកាពារយ៉ាងដិតដល់ និង ខ័ណ្ឌដាច់ដោយឡែកពីទីក្រុងថ្មី ដែលជាកន្លែងអ្នក រដ្ឋការ, ធនាគារ, អាគារពាណិជ្ជកម្ម, ទីផ្សារ និង សណ្ឋាគារធំៗ។ យើងអាចធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងអនុរាធបុរី ចម្ងាយ២០២គ.ម.ពីទីក្រុងColombo,កាត់កុរុនេគលៈ (Kurunegala), វិលបត្តុ(Wilpattu)ឬឃេនឌី(Kandy) បានយ៉ាងស្រួលតាមផ្លូវជាតិ ឬផ្លូវដែក ចេញពីទីក្រុងកូឡុំបូ (Colombo) ទៅ ។
ប្រវត្តិទួទៅ
តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ វិជយៈ(Vijaya) គឺ ជាស្តេចទីមួយរបស់ស្រីលង្កា(Sri Lanka)ដែលបាន មកតាំងទីលំនៅស្ថានក្នុងតម្ពបណ្ណិទ្វីប ហើយរាជបុរសរបស់ទ្រង់ បានបង្កើតការគ្រប់គ្រង និងបានដាក់ឈ្មោះតំបន់ទាំងនោះ តាមឈ្មោះផ្ទាល់របស់ ពួកគេ ។
អនុរាធគ្រាមជាស្រកុមួយបង្កើតឡើងដោយ អនុរាធព្រាហ្មណ៍ហើយស្រុកនោះបានក្លាយជាស្រុក យ៉ាងសំខាន់នាំមុខគេក្នុងតំបន់ ក្រោយមកក៏ហៅថា អនុរាធបុរៈ។ ស្តេចដែលគ្រងរាជ្យបន្តពីទ្រង់វិជ័យ គឺព្រះរាជអនុជរបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាមថា បណ្ឌុវាស្ទេវៈ (Panduvāsdeva) ជាស្តេចប្រសិទ្ធពិរ ចំពោះព្រះអាទិទេព បានអភិសេកជាមួយព្រះនាង សក្យត្រកូលភទ្ទាកច្ចាយនា (Bhaddakaccāyanā) ដែលប្រទានមកពីប្រទេសឥណ្ឌា។ អនុរាធៈ ក្នុង ចំណោមបងប្អូនទាំង៦របស់ព្រះនាងភទ្ទាកច្ចាយនា បានជ្រើសយកអនុរាធគ្រាម ជាទីតាំងរបស់ខ្លួន ។ ព្រះបាទ បណ្ឌុកាភ័យ(Pandukābhaya) ជារជាបុត្រ របស់ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះបាទ បណ្ឌុវាស្ទេវៈ បាន អភិវឌអ្ឍនុរាធគ្រាមឱ្យរីកចំរើន ហើយប្តូរមកជា អនុរាធបុរៈជាទីក្រុងរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គបាន គ្រប់គ្រងរាជន្យៅឆ្នាំ ៤៥៥-៤០០ B.C.(មុនគ្រឹស្ទ), ជាស្តេចទីមួយដែលបានកសាងអាងទឹកដ៏ធំជាងគេ ឈ្មោះជយវេវៈ(Jayawewa)(ពសវក្កុលម Basaw-akkulama)ពីសម័យបុរាណ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបថេរវាទ បាននាំចូលមក ប្រទេសស្រីលង្កាដោយព្រះមហិន្ទត្ថេរជាព្រះរាជ-បុត្ររបស់ព្រះបាទអសោក (Asoka)ក្នុងរាជ្យរបស់ ព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្ស ។ ពុទ្ធសាសនទូតនេះ បានពន្យល់ប្រជាជនសីហឡៈ ឱ្យកាន់ព្រះពុទ្ធសា-សនា ហើយព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរី ជាព្រះភគិនី (ប្អូនស្រី)របស់ព្រះមហិន្ទៈ បាននាំព្រះពោធិព្រឹក្ស មែកខាងស្តាំមកប្រតិស្ថានទុកនៅនា អនុរាធបុរៈ ហើយបានបំបួសឱ្យមានភិក្ខុនីសង្ឃនៅពេលនោះដែរ។ ក្នុងកំឡុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទសុរតិស្ស(Suratissa) ព្រះអនុជរបស់ព្រះបាទេទវានម្បិយតិស្ស,ស្តេចទមិឡ ពីរអង្គគឺសេនៈ(Sena)និងគុត្តិកៈ(Guttika)បានឈ្លាន ពាន្រគប់គ្រងកោះនេះជាលើកទីមួយដោយទំលាក់ ព្រះបាទ សុរតិស្ស ពីរាជបល្ល័ង្ក ច្បាំងយកទីក្រុង អនុរាធបុរៈ ។ ហើយចាប់ពីនោះ មកពួកទមិឡ តែងតែអុកឡុក និងគ្រប់គ្រងជាហូរហែ។ ព្រះបាទទុដ្ឋគាមិនីអភ័យគឺជាព្រះរាជមហា-វីរៈក្សត្រនៃអនុរាធបុរៈសម័យ។ ប្រសូតនៅភាគ ខាងត្បូងនៃប្រទេស ព្រះអង្គមានព្រះរាជបំណងចង់ សង្គ្រោះប្រទេសពីពួកទមិឡ និងចង់ក្លាយព្រះអង្គ ជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភ។ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ វដ្តគាមិនី អភ័យ (Valagamba) អាណានិគមទមិឡបានផ្តួល រាជ្យ ហើយគ្រប់គ្រងអនុរាធបុរៈជាថ្មីម្តងទៀត។ ក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គ គេកំណត់ឃើញព្រឹត្តិការណ៍ សំខាន់ៗពីរ គឺៈ-					១-ប្រតិមតិ(ដំណើរបែកមតិឬពួកគណៈ) ដំបូងនៃព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងស្រីលង្កា (Schism)។ 	២-ការកត់ត្រាទុកនូវគម្ពីរព្រះអដ្ឋកថានិង ប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសនៅអាលុវិហារ(Aluvihara)។ ព្រះទាឋធាតុ(Tooth Relic)បាននាំមកកាន់ប្រទេស នេះ នៅក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទកិត្តិសិរីមេវនៈ(Kitsiri mevan) ៣២១-៣២៨ A.D.(គ.ស.)។ នៅសតវត្សរិ៍ទី៩ និងទី១០ A.D.បានបង្ហាញ ឱ្យឃើញភាពចុះខ្សោយនៃរាជាណាចក្រអនុរាធបុរៈ។ ចាប់ពីពេលនោះមកព្រះរាជាគ្រប់គ្រងរជាណាចាក្រ នេះ ដោយគ្មានភាពលំបាកអ្វីឱ្យធំដុំទៀតឡើយ។ ប៉ូឡូណ្ណារុវៈ(Polonnaruwa)ជាទីក្រុងទីពីរបន្ទាប់ពី អនុរាធបុរៈ។ ក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទ មិហិន្ទុ ទី៥ (Mihindu V) ៩៨២-១០២៩ A.D.ស្តេចកឡូាបាន ចាប់ព្រះរាជានិងព្រះក្សត្រិយនាីទៅ,ព្រោះតែហេតុ នេះហើយបានជារាជាណាចក្រអនុរាធបុរៈចុះខ្សោយ ប៉ុន្តែ នៅសល់បូជនីយដ្ឋាន ព្រះពុទ្ធសាសនាធំៗ ៨ កន្លែង ហៅថា អថមស្ថាន (Athamasthāna) គឺៈ- ក្រៅពីទីស្ថានទាំង៨នេះទៅក៏នៅមានកន្លែង សិល្បៈ, ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបុរាណស្ថានដ៏សំខាន់ ៗ ផ្សេងទៀត ដែលយើងត្រូវទៅទស្សនា និងគោរព បូជា។
ស្រីមហាពោធិ
left|thumb|130px|ដើមពោធិ៍នៅអនុរាធបុរី ស្រីមហាពោធិ Sri Mahābodhiya ក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្ស ប្រាំខែ បន្ទាប់ពីថ្ងៃដែលព្រះមហិន្ទត្ថេរបាននិមន្តមកដល់ ព្រះនាងសង្ឃមិត្តាថេរីបាននាំមកនូវមែកព្រះស្រីមហាពោធិព្រឹក្សជាដើមឈើដែលព្រះសិទ្ធត្ថៈ បានគង់បន្លុះពោធិញ្ញាណ មកប្រតិស្ថាននៅក្នុងមហាមេឃវ័នឧទ្យាន ជាមួយនឹងភាពរីករាយ និងពិធីបុណ្យដ៏ឱឡារិកលើព្រះលានកំពស់ប្រហែល៦.៥ម អំពីផែនដី ព័ន្ធព័ទ្ធដោយបង្កាន់ដៃដែក។ នេះជាដើមឈើដែលមានជីវិតយូរជាងគេ ក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយសព្វថ្ងៃនេះ បានក្លាយទៅជា បូជនីយដ្ឋានមួយដ៏សំខាន់បំផុត ក្នុងចំណោមបូជនីយដ្ឋានដ៏សំខាន់ៗរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា។ ក្រៅពីព្រះមហាពោធិព្រឹក្សនេះទៅ នៅមានដើមពោធិផ្សេងៗទៀតជុំវិញនោះហើយរបងព័ទ្ធជាបង្កាន់ដៃ ប្រមាណ២១៤ម៉ែត្រ គឺបានកសាងក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទ កិត្តិសិរិរាជសិង្ហៈ ១៧៤៧-១៧៨២ A.D. ដើម្បីការពារពួកសត្វដំរីព្រៃ។
សុវណ្ណមាលិក
right|thumb|230px|សុវណ្ណមាលិកចេតិយ រូវ័នវេលិសេយ ឬសុវណ្ណមាលិកចេតិយ បន្ទាប់ពីកំចាត់ស្តេចទមិឡនាមឯឡរាៈ(Elara) រួចមក ព្រះបាទ ទុដ្ឋគាមនិីអភ័យ បានក្លាយជាស្តេច នៃប្រទេសស្រីលង្កាដោយពេញលេញ។ព្រះអង្គបាន ជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភជាមួយនឹងព្រះរាជបំណង ព្រះ អង្គបានកសាងអាគារសាសនាជាច្រើនហើយដែល គេបានស្គាល់ច្បាស់ជាងគេក្នុងចំណោមអាគារស្ថាន ទាំងនោះ គឺរូវ័នវេលិសេនេឯះង។ ព្រះស្ថូបនេះ គេ ហៅថា មហាថូបា, សុវណ្ណមាលិចេតិយ និងរតន-មាលិស្ថូបាក៏មាន។គម្ពីរថូបវង្ស(Thupavansa)មាន អធិប្បាយច្បាស់លាស់ពីរបៀបនិងចំនួនការកសាង ព្រះស្ថូបនេះ ។ ចេតិយនេះគេបានកសាងក្នុងគ្រឹស្ថានដ៏រឹងមាំក្នុងឯកសារប្រវត្តិបាននិយាយថា ខាងក្នុងចេតិយ នេះ មានដម្កល់ព្រះពុទ្ធបដិមាជារតនៈដ៏មានតំលៃ ធ្វើពីមាសសុទ្ធ និងវត្ថុមានតម្លៃជាច្រើនទៀត ព្រម ទាំងព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធចំនួន ១ ទោណផង ដែរ(១)។ ជ្រុងទាំងបួននៃព្រះចេតិយមានក្បាច់ក្បូរ ជាច្រើន។ ទីធ្លាដែលគេក្រាលថ្មបន្ទះមានឈ្មោះថា ទីធ្លាសីលបត្តលៈ។ (១) ១ទោណស្មើនឹង២នាលធំៗ។ សូមអានខ្នាតរង្វាស់ នៅទំព័របញ្ចប់។ ខាងក្រោមទីធ្លាសីលបត្តលៈមានបរិវេណធ្វើ លើដីខ្សាច់ ជ្រុងទាំងបួននៃបរិវេណនោះមានជញ្ជាំង ទាបៗមានឆ្លាក់រូបដំរីជាច្រើន។ ហើយការឆ្លាក់រូប ដំរីជាច្រើនជុំវិញជញ្ជាំងនេះ គឺគេចង់បង្ហាញថា ព្រះចេតិយនេះ កសាងឡើងដោយប្រើកំលាំងដំរី ទាំងឡាយជាជំនួយផងដែរ។ រូបដំរីទាំងអស់ មាន ចំនួន ១៩០០ ដែលនៅេលីជ្រុងជញ្ជាំងនីមួយ ៗ មានចំនួន៤៧៥។ ព្រោះមានការប្រើប្រាស់កំលាំង ដំរីយ៉ាងដូច្នេះហើយ ទើបគេហៅថា ជញ្ជាំងដំរី (Elephant Compound)ដូច្នេះ។ នៅក្នុងទីធ្លាវត្តមានរូបសុវណ្ណមាលិកចេតិយ បូរាណធ្វើពីថ្ម១ និងរូបព្រះបាទ ទុដ្ឋគាមិនីអភ័យ ទ្រង់ឈរសំពះព្រះចេតិយ។ រីឯក្នុងព្រះវិហារដែល ស្ថិតនៅក្នុងទីធ្លាវត្តវិញមានព្រះពុទ្ធរូបបួនព្រះអង្គ ដែលបានត្រាស់ដឹងក្នុងកប្បនេះ និងព្រះសិអារ្យ-មេត្រិយ។ រូបសំណាកទាំងនេះ មានសភាពចាស់ ទ្រុឌទ្រោមមែនទែនទៅហើយ។ ព្រះសុវណ្ណមាលិកេចតិយនេះមានកំពស់៩១ ែមត៉្រ និងមានប្រែវងអង្កត់ផ្ចិត៩០ម៉ែត្រ។ កំពូល ដែលធ្វើពីពេជ្រផ្នែកខាងលើ គឺជាអំណោយរបស់ ប្រទេសភូមា។ សុវណ្ណមាលិកចេតិយ ស្ថិតនៅមិន ឆ្ងាយប៉ុន្មានពីលោហប្រាសាទឡើយ។ ប្រវត្តិដែល បានកត់ត្រាទុកថា ព្រះបាទ លជ្ជិតិស្ស (Lajjitissa) 119-109 B.C.បានកសាងទីសម្រាប់ដម្កល់វត្ថុបូជាពី ថ្មបាយម៉ាប៣កន្លែង។ព្រះបាទមហាទថាកិមហានាគ (Mahādāthika Mahānāga) បានកសាងផ្នែកជុំវិញ នៃ ទីធ្លាពីថ្មសំប៉ែត។ ពល្លាថនាគ (Ballāthanāga) បាន កសាងកំផែងខ្សាច់(Vālimaluwa) ចំណែកព្រះបាទ មហាបរក្រាមពាហុ (Parakramabāhu the Great) បានកែលម្អព្រះចេតិយជាថ្មីឡើងវិញ។
ថូបារាមចេតិយ Thupārāma Cetiya
left|thumb|230px|ព្រះចេតិយថូបារាម ព្រះមហិន្ទត្ថេរ បាននាំព្រះពុទ្ធសាសនាបែប ថេរវាទ និងចេតិយសម្រាប់បូជាមកកាន់ប្រទេស ស្រីលង្កាដោយខ្លួនព្រះអង្គឯង។ នៅពេលដែល ព្រះមហិន្ទត្ថេរបានស្នើសុំឱ្យព្រះបាទ ទេវានម្បិយ-តិស្ស កសាងព្រះចេតិយ សម្រាប់ជាទីសក្ការបូជា, ព្រះអង្គ ក៏បានឱ្យកសាងថូបារាមចេតិយនេះឡើង ហើយបានដម្កល់ព្រះអក្ខធាតុ គឺឆ្អឹងដងកាំបិតស្តាំ (Collarbone)របស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ហេយីចេតិយ នេះគេចាត់ទុកថា ជាចេតិយដ៏ដំបូងគេបង្អស់ដែល បានកសាងឡើង ក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា បន្ទាប់ពី ព្រះពុទ្ធសាសនាបានផ្សព្វផ្សាយចូលមកក្នុងប្រទេស នេះនៅស.វ.ទី ៣ មុនគ្រឹស្ទ (B.C.)។ ចេតិយនេះ គេបានកសាងជារាងពំនូកស្រូវ។ ក្នុងរាជរ្យបស់ព្រះបាទអគ្គពោ(Agbo) II ចេតិយនេះ ត្រូវបានបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីអស់ ហើយបានកសាងជាថ្មី ឡើងវិញ។ ព្រះចេតិយដែលមាននៅសព្វថ្ងៃនេះគឺ ជាចេតិយដែលបានកសាងនៅក្នុងគ.ស.១៨៦២។ ដូចជាចេតិយបច្ចុប្បន្ននេះ គឺជាចេតិយបន្ទាប់ពីការ កសាងឡើងវិញក្នុងជាច្រើនសតវត្សរិ៍។ ចេតិយនេះ មានទំហំអង្កត់ផ្ចិតខាងក្រោម១៨ម។ តួព្រះចេតិយ មានកំពស់៣.៥មពីដី។ បរិវេណជុំវិញក្រាលដោយ ថ្មពណ៌ប្រផេះ ហើយមានសសរថ្មពីរជួរព័ទ្ធជុំវិញ ចេតិយ។ សរសរថ្មទាំងនោះកសាងឡើង សម្រាប់ ទ្រដំបូលព្រះចេតិយ ដែលបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវ រចនាបថចេតិយឃរៈយ៉ាងពិតប្រាកដ។
លោហ មហាប្រាសាទ Lovāmahāpāya
left|thumb|120px|លោហ មហាប្រាសាទ លោហ មហាប្រាសាទ ស្ថិតនៅចន្លោះសុវណ្ណមាលិកចេតិយ និងស្រីមហាពោធិ៍។ បូជនីយដ្ឋាននេះមានឈ្មោះថា លោហប្រាសាទឬប្រាសាទដែលធ្វើដោយលោហៈ។ ក្នុងសម័យបុរាណ អាគារ មានទាំងរោងបាយ និងរោងឧបោសថ។ រោងឧបោសថ មានបញ្ចុះសីមាដែលជាកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខ។ (រាល់កន្លះខែម្តងភិក្ខុសង្ឃត្រូវប្រជុំគ្នាស្តាប់អាណាបាតិមោក្ខនេះ។) លោហប្រាសាទដែលមានឈ្មោះដ៏ល្បីល្បាញនេះ បានកសាងឡើងដោយព្រះបាទ ទុដ្ឋគាមិនី មានចំនួន៩ជាន់។ អាគារម្ខាងៗ មានបណ្តោយ១២២ម។ ដំបូលដែលប្រក់ដោយ លោហធាតុនេះឈ្មោថា លោហប្រាសាទ មានសសរចំនួន៤០ ជួរ, មួយជួរៗមានសសរ៤០ ដើម, ដូច្នេះសរុបទាំងអស់មានចំនួន១៦០០ ដើម ដែលគេកសាងសម្រាប់ទ្រអាគារ។លោហមហាប្រាសាទ កសាងអស់រយៈកាល៦ ឆ្នាំ តាមគំរូនាំមកពីស្ថានតាវតឹង្ស។ នៅក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទ សទ្ធាតិស្ស លោហប្រាសាទត្រូវបានគេបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទី។
អភយគីរីចេតិយ Abhayagiri Dāgāba
right|thumb|230px|អភយគីរីចេតិយ ព្រះបាទ វដ្តគាមិនីអភ័យ បានឡើងសោយ រាជ្យក្នុងស.វ.ទី១ B.C. (១០៣ មុនគ្រឹស្ទ) ហើយ ចាញ់សង្គ្រាមដោយស្នាដៃពួកទមិឡ។ នៅពេល ព្រះអង្គបានរត់ភាសព្រះកាយឆ្លងកាត់ វត្តអភ័យគីរី និគ្រន្ថឈ្មោះ គិរិ (Nigantha Giri) បានជេរប្រមាថ មើលងាយព្រះអង្គ។ ក្រោយមកព្រះអង្គបាន ប្រមូលកងទ័ពប្រឆាំងតទល់នឹងពួកទមិឡ ហើយ ទ្រង់ទទួលបានជ័យជំនះក្នុងសង្គ្រាម ដោយបាន សម្លាប់មេដឹកនាំរបស់ពួកគេ រួចហើយព្រះអង្គបាន ឡើងគ្រោងរាជស្យាជាថ្មីវិញនៅក្នុងឆ្នាំ៨៨ B.C.។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្របញ្ជាក់ថា ព្រះអង្គ បានវាយកំទេចវត្តរបស់ពួកនិគ្រន្ថចោល ហើយក៏ កសាងវត្តអភ័យគីរីឡើងវិញ ត្រង់បរិវេណដដែល នោះឯង បន្ទាប់មកព្រះអង្គទ្រង់ក៏ប្រគេនវត្តនោះ ដល់ព្រះតិស្សត្ថេរ (Tissatthera)។ ដោយសាររឿងនេះ កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ មកភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនអង្គនៅក្នុងមហាវិហារក៏បាន ចោទប្រកាន់ព្រះតិស្សត្ថេរ ដែលបានកំពុងគង់នៅ អភ័យគីរីនោះ ដោយការប្រព្រឹត្តកន្លងព្រះវិន័យ មួយចំនួន ហេតុនេះឯងហើយ ដែលនាំឱ្យអភយ-គីរីភិក្ខុបែកជានិកាយផ្សេងមួយទៀតពីមហាវិហារ។ យើងអាចសង្កេតឃើញព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗពីរនៅក្នុងរាជ្យរបស់ព្រះបាទវដ្តគាមិនីអភ័យគឺៈ- មួយការប្រេះឆាគ្នារវាងព្រះភិក្ខុសង្ឃ នៅ វត្តអភយគីរីវិហារ និងមហាវិហារ, និងពីរគឺការ ចារកិព្រះពុទ្ធវចនៈទាំងអស់ ក្នុងសាស្ត្រាស្លឹករឹត ដំបូងបង្អស់នៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ ក្នុងអភ័យគីរីវិហារមានភិក្ខុសង្ឃ ជាពហុ-សូត្រចំនួន៥០០០អង្គ និងបណ្ណាល័យមួយយ៉ាងធំ ទូលាយ នៅពេលដែលវត្តមហាវិហារមានត្រឹមតែ ៣០០០អង្គ។ ក្នុងកំឡុងរាជរ្យបស់ព្រះបាទ វោ-ហារតិស្ស(Vohāratissa) និងគោថភា័យ(Gothābhaya) បណ្ណាល័យនេះ ត្រូវបានបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទី ហើយព្រះ ភិក្ខុសង្ឃអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះពុទ្ធវចនៈក៏បាននិមន្តភាស ព្រះកាយទៅឆ្ងាយ។ ព្រះបាទ បរក្រាមពាហុ បនា កសាងវត្តអភ័យគីរីវិហារនេះជាថ្មីមានកំពស់១៤០ ហត្ថ(៧២ម)ក្នុងឆ្នាំ១៨៧៥, មានអង្កត់ផ្ចិតខាង ក្រោម៩៤ម និងកំពស់ ៧២ម ហើយព្រះសារីរិកធាតុ បានដម្កល់ទុកកង្នុរូបគោធ្វើដោយមាសយ៉ាងក្រាស់។
វត្តជេតវនារាម Jetavanārāma
left|thumb|130px|ផែនទីប្រទេសស្រី​លង្កា ព្រះបាទ មហាសេន សោយរាជ្យក្នុងគ.ស. ២៧៣-៣០១មានកិត្តិនាមដ៏ល្បីល្បាញថាជាស្តេចកសាងព្រះចេតិយធំបំផុតក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា។ ប្រវត្តិសាស្ត្របានប្រាប់យើងថា វត្ថពន្ធចង្កេះមួយ កំណាត់របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ បានដម្កល់ទុកក្នុងចេតិយជេតវនារាមនេះ។ ព្រះចេតិយនេះ មានកំពស់១២២ម ដែលចាត់ថាជាចេតិយដ៏ខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោកនេះ។ ចេតិយនេះ ជាកម្មសិទ្ធិរបស់និកាយ សាគលិក (Sāgalika)។ បរិវេណព្រះចេតិយនេះមាន៣.៣ហិចតា ហើយប្រវែងចេតិយម្ខាងៗ មានចំនួន១៧៦ម មានកាំជណ្តើរ្រគប់ទាំងបួន។ កាំជណ្តើរមួយមានបណ្តោយចូលទៅក្នុង៩ម ទ្វារសម្រាប់ចូលទៅចេតិយខាងក្រោយមានទីធ្លា កំពស់៨.៥ម និងមានថ្មសិលាចារិកឈ្មោះអ្នកបរិច្ចាគ ថវិកាកសាងផងដែរ ។
មិរិស្សវេតិចេតិយ
បន្ទាប់ពីព្រះបាទទុដ្ឋគាមិនីអភ័យ បានទទួល ជ័យជំនះពីស្តេចទមិឡ ឈ្មោះឯឡារៈ (Elara) មក ព្រះអង្គបានកសាងមិរិសច្សេតិយនេះ។បន្ទាប់ពីបានដាក់ព្រះសរារីកិធាតុក្នុងដំបងរាជ្យព្រះអង្គបានយាង ទៅកាន់ស្រះតិស្សាវេវៈ(Tisāwewa)ដើម្បីស្រង់ទឹក ហើយបានទុកដំបងរាជ្យនោះចោល។ បន្ទាប់ពីស្រង់ទឹករួច ព្រះអង្គទ្រង់ត្រឡប់ទៅ កាន់កន្លែងដែលដំកល់ដំបងរាជ្យវិញ តាមឯកសារ ប្រវត្តិសាស្ត្របានប្រាប់ថា ព្រះអង្គមិនអាចលើកដំបង រាជ្យនោះរួចឡើយ ព្រោះហេតុនោះទើបព្រះអង្គបាន កសាងព្រះចេតិយ ត្រង់កន្លែងដែលដម្កល់ដំបងរាជ្យ នោះឯង។ ម៉្យាងទៀតថា ព្រះអង្គរលឹកឃើញដល់ ពេលដែលទ្រង់សោយសម្លម្ទេស ដោយមិនបានថ្វាយ សម្លនោះដល់ព្រះសង្ឃឡើយ។ ក្នុងគោលបំណង ពិន័យព្រះអង្គឯង ទើបទ្រង់កសាងមិរិស្សចេតិយ នេះឡើង។ ព្រះចេតិយនេះកសាងនៅក្នុងបរិវេណទំហំដី ២០ហិចតា បន្ទាប់មកព្រះបាទ កស្សប(Kassapa)ទី១ និងទី៥ បានកសាងឡើងវិញ។ ហើយពីមួយជំនាន់ ទៅមួយជំនាន់ចេតិយនេះត្រូវបានបំផ្លាញគ្មានសល់ ហើយចេតិយដែលយើងឃើញបច្ចុប្បន្ននេះគឺកសាង ឡើងជាថ្មីដោយ Cultural Traingle Fund។
លង្ការាម Lankārāma
left|thumb|130px|លង្ការាម ព្រះបាទ វដ្តគាមិនីអភ័យ(Valagampa)បានកសាងវត្តនេះ នៅត្រង់កន្លែងចាស់នាគល៍ហេពកទ (Galhebakada) សម្រាប់ដម្កល់វត្ថពន្ធចង្កេះមួយ កំណាត់ផ្សេងទៀតនៃព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់។ គ្មាននរណាដឹងពីទំរង់ចេតិយដើមយ៉ាងណានោះទេ ហើយក្រោយមកគេបានកសាងចេតិយនោះជាថ្មីឡើងវិញ។ អាគារបាក់បែកជាច្រើនបានបង្ហាញឱ្យយើងឃើញថា មានជួរសរសរជាច្រើន សម្រាប់ទ្រផ្ទះ មានរាងមូលដែលគេកសាងប្រក់ពីលើព្រះចេតិយយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ទីធ្លាជុំវិញព្រះចេតិយនោះ ប្រហែលជា៣ម ពីដី។ អង្កត់ផ្ចិតនៃព្រះចេតិយ គឺ ប្រមាណ ១៤ម។ ទីធ្លាមានរាងមូលមានអង្កត់ផ្ចិត ៤០.២៤ម។
វត្តឥស្សុរុមុនី Isuruminiya
ស្តាំ|thumb|180px|វត្តឥស្សុរុមុនី វត្តឥស្សុរុមុនី កសាងឡើងដោយព្រះរាជាព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្សផ្ទាល់ ស្ថិតនៅជិតស្រះ តិស្សាវេវៈ។ បន្ទាប់ពីកុមារ ៥០០ ក្នុងត្រកូលអភិជនបានបួសមក ព្រះអង្គបានកសាងវត្ត ឥស្សុរុមុនីនេះឡើង សម្រាប់ជាទីអាស្រ័យនៅរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ។ ព្រះបាទ កស្សបៈទី១ សោយរាជក្យក្នុង គ.ស.៤៧៣-៤៩១ បានកសាងវិហារនេះជាថ្មីឡើង ហើយដាក់ឈ្មោះថា ពៅបូឡុវាន់ កស្សុបគីរី រាទមហាវិហារ (Bōupulvan, Kasubgiri Radmaha Vehera) តាមព្រះនាមព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គទាំងពីរ និងរួមទាំងព្រះនាមព្រះអង្គផងដែរ។ មានព្រះវិហារមួយជាប់នឹងរូងភ្នំ ហើយខាងលើ មានថ្មឆ្លាក់មួយផ្ទាំង មានទាំងចេតិយតូចមួយនៅលើនោះ។ យើងអាចសង្កេតបានថា ស្ថាបត្យកម្មចេតិយនេះគឺជាការងាររបស់មនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ននេះទេ។ ផ្នែកខាងក្រោមនៃថ្មឆ្លាក់នេះគឺជាថ្មលេចចេញពីស្រះទឹក ហើយក៏មានឆ្លាក់រូបដំរីជាច្រើនដែរ។ នៅលើថ្មមានរូបចម្លាក់សេះមួយ និងរូបចម្លាក់នៃគូស្នេហ៍មួយគូ ដែលគេនាំយកមកពីវត្ត ឥស្សុរុមុនី ហើយដម្កល់ទុកក្នុងទីនោះ ។
មង្គលឧទ្យាន Mangul Uyana
មង្គលឧទ្យានបុរាណស្ថិតនៅក្បែរវត្ត ឥស្សុ-រុមុនី និងតិស្សាវេវៈ ព្រមទាំងមានស្រះទឹកជា ច្រើន នៅក្នុងឧទ្យាននោះ។ សំណល់បន្ទប់តូច ៗ និងកន្លែងអង្គុយជាច្រើន ធ្វើពីថ្មជាថ្នាក់ជាមួយនឹង ចំពួយក្បាលសម្រាប់បង្ហូរទឹកដែលគួរឱ្យចាប់ចិត្ត ដិតអារម្មណ៍ក្រៃពេក។ រឿងព្រេងនិទាននៅទីនោះ បានប្រាប់យើងថា ្រពះអង្គម្ចាស់សាលិយៈ(Sāliya) បានជួបនឹងអសោកមាលៈ(Asokamala)ក្នុងឧទ្យាន នេះ។ ស្រះធំបំផុតក្នុងឧទ្យាននេះមានប្រវែង និង ទំហំ៩x១៦ម។ ទីនេះមិនមែនជាកន្លែងបូជាទេ។
វេស្សគីរី Vessagiri
ស្ថិតនៅខាងត្បូងផុតដែលជាកន្លែងគួរឱ្យចាប់ អារម្មណក្នុ៍ងទីក្រុងអនុរាធបុរៈ គឺជាវត្តមួយដែល បច្ចុប្បន្ននេះគេហៅថា វេស្សគីរី។ វត្តនេះ ពីដើម មានឈ្មោះថា ឥស្សរសមណារាម (Issarasaman-ārāmaya)ប៉ុន្តែពេលក្រោយមកនៅសតវត្សរិ៍ទី១៩ គេក៏បានហៅថា វេស្សគីរី វិញរហូតមក។ ទីនេះ គឺជាកន្លែងស្ងាត់ជ្រងំសម្បូរទៅដោយដើមឈើធំៗ មានម្លប់ត្រឈឹងត្រឈៃលាយឡំទៅដោយសម្លេង នៃបក្សាបក្សីទាំងឡាយ ស្រែកច្រៀងបំពេំរ នូវ អស់អារម្មណ៍ពួកទេសចរដែលកំពុងអង្គុយនៅលើ ផ្ទាំងថ្មដ៏ស្រស់ស្អាត។ រូងគុហាថ្មភ្នំចំនួន២៣កន្លែង មានទាំងចារិក ឈ្មោះអ្នកបរិច្ចាគប្រាក់កសាងផង នៅទីនោះ។ ហើយសិលាចារិកទាំងេនាះគឺជាចំណារ ដ៏ចាស់ជាងគេបង្អស់នៅនាកោះស្រីលង្កានេះ ដែល គេសរសេរជាអក្សរព្រហ្មី (Brahmi)។
រតនប្រាសាទ Ratana Prāsāda
ព្រះរាជាព្រះនាមកនិដ្ឋតិស្ស(Kanittha Tissa) បានកសាងវត្តដ៏ធំនេះឡើង សម្រាប់ប្រគេនដល់ព្រះ សង្ឃដែលជាសាខាវត្តអភ័យគីរីក្នុងកំឡុងការឡើង គ្រងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គពីឆ្នាំ ១៦៧-១៨៦ A.D.។ ដែលហៅថា រតនប្រាសាទនេះ មានន័យថា ជា កន្លែងដែលគេបានកសាងឡើងពីរតនវត្ថុ ជាមួយ នឹងការសន្និដ្ឋានថា វត្តនេះ គេរៀបចំបានស្អាតបាត រៀបរយល្អ។ គម្ពីរចុល្លវង្សបាននិយាយថា ក្នុង សតវត្សរិ៍ទី៨ និងទី១០ A.D. ព្រះបាទមិហិន្ទុ ទី២ និងទី៤ បានកសាងវត្តនេះ ជាថ្មីឡើងវិញ។ តបោ-វនភិក្ខុ (Tapovana) ដែលជា បានសកុលិកនិកាយ (Pānsakulika)បានស្នាក់អាស្រ័យនៅក្នុងវត្តនេះឯង។ នៅខាងឆ្វេងនៃជណ្តើរចូលទៅកាន់វត្ត មានរូបឆ្មាំ ថ្ម ដែលគេចាត់ថា ជារូបដែលស្អាតជាងគេបំផុត ក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា។ រតនប្រាសាទនេះ ពីដើម មានសសរធំ ២៦៨ ដើម ឥឡូវនេះ នៅសល់តែ ៩ ដើមប៉ុណេ្ណាះ។ សសរទាំងនោះ មានកំពស់ ៧ម និងកប់ទៅខាងក្រោមដី២មទៀត។ បុរាណវិទូបាន បង្ហាញប្រាប់ថា ដំបូលរតនប្រាសាទនេះប្រក់ដោយ ក្បឿងមានពណ៌ខៀវរលោង ។
សេលចេតិយ Sela Cetiya
ជាកន្លែងបូជាដ៏សំខាន់មួយក្នុងចំណោមកន្លែងធំៗ ទាំង ១៦ ស្ថិតនៅខាងជើងចេតិយជេតវនារាម ជាទីកន្លែងដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគធ្លាប់គង់ចូលនិរោធសមាបត្តិ។ ព្រះបាទ លជ្ជីតិស្ស (Lajji Tissa) បានកសាងព្រះចេតិយនេះឡើងក្នុងកំឡុងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គនាសតវត្សរិ៍ទី១ B.C.។ អង្កត់ផ្ចិតខាងក្រោមរបស់ចេតិយនេះ មានប្រមាណ១១.៥០ម។ ចេតិយនេះគេបានឱ្យឈ្មោះថា វេទិកា (Platform) ព្រោះកសាងនៅលើផ្ទាំងថ្មរាបមួយ។យើងអាចមើលឃើញចន្ទសិលា(Moonstone) (ថ្មមានរាងដូចព្រះច័ន្ទ) និងឆ្មាំថ្មនៅទីនោះផងដែរ។
ស្រះភ្លោះ Kuttam Pokuna
left|thumb|150px|ស្រះភ្លោះ ស្រះងូតទឹកដ៏ស្រស់ស្អាតមួយ ដែលជាស្រះភ្លោះមានឈ្មោះថា កុត្តំ បោកុណ នាទីក្រុង អនុរាធបុរៈស្ថិតនៅក្បែរវត្តអភ័យគីរី។ សួនច្បារមួយស្ថិតនៅត្រង់ចន្លោះស្រះទាំងពីរនេះមានទំហំ ៥.៥ម។ ស្រះភ្លោះនេះ មានកាលបរិច្ឆេទតាំងពីសតវត្សរិ៍ទី៨, ស្រះដែលធំជាងកសាងមុនស្រះតូច ដែលមានទំហំបណ្ណោយ៤០ម ចំណែកស្រះតូចមានទំហំត្រឹមតែ២៨ម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ តែមានទំហំទទឹង ១៦ម៉ែត្រដូចគ្នា។ស្រះតូចមានជម្រៅ៤ម រីឯស្រះ ធំវិញមានជម្រៅដល់ទៅ ៥ម។ ច្រាំងថ្មដ៏ធំសងខាង កសាងពីថ្មដ៏រឹងមាំដូច្នេះហើយសូម្បីតែទឹកក្នុងស្រះទាំងនោះក៏ត្រជាក់ និងថ្លា ស្អាតល្អពន់ពេក។ ខឿនជញ្ជាំងជុំវិញស្រះ គេបានកសាងជាថ្នាក់ៗ មានទ្រង់ទ្រាយដូចជាជណ្តើរ។ ហេតុនេះហើយ ទើបព្រះសង្ឃលោកអាចសណ្តូកព្រះបាទចុះទៅក្នុងទឹកស្រង់បានយ៉ាងស្រួល។ ខាងមុខស្រះទឹកមានកាំជណ្តើរដ៏ស្រស់ស្អាតជាមួយ នឹងការតុបតែងដោយបង្កាន់ដៃ(Pankalas)និងក្បាច់រចនាបែបដូចជារមូក្រដាស់ (Scroll design)ទាំងសងខាងយ៉ាងមានរបៀប។ មានបំពង់បង្ហូរទឹកក្រោមដី គេសាងសម្រាប់បញ្ចូលទឹកទៅក្នុងស្រះ និងផ្នែកជុំវិញស្រះ គេមានធ្វើជាជញ្ជាំងបិទបាំង ជុំជិតទុកឱ្យមានតែបរិវេណដ៏តូចល្មមនៅខាងក្នុង។
ព្រះពុទ្ធរូបសមាធិ Samādhi Buddha
right|thumb|180px|ព្រះពុទ្ធរូបសមាធិ បន្តដំណើរទៅទិសខាងជើង តាមបណ្ណោយផ្លូវក្រាលកៅស៊ូ, គណៈធម្មយាត្រា នឹងឃើញព្រះពុទ្ធរូបយ៉ាងធំមួយព្រះអង្គនៅកណ្តាលវាល ដែលមានកាលបរិច្ឆេទតាំងពីសតវត្សរិ៍ទី៤មកម្លេះ, ជា ព្រះពុទ្ធរូបមួយព្រះអង្គដែល ហ្វាហ្ស៊ាន(Fa Hsien) អ្នកបួសជនជាតិចិនបានឃើញពិតប្រាកដ។ ហើយប្រវត្តិពង្សាវតារបានចាត់ថា ជាព្រះពុទ្ធរូបធ្វើពីថ្មដ៏ល្អបំផុត។ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវរាវកកាយរក បានឱ្យដឹងថា ជាព្រះពុទ្ធរូបមួយព្រះអង្គ ក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធរូបទាំង៤ព្រះអង្គ ដែលគង់បែរព្រះបិដ្ឋិ (ខ្នង) ទៅរកព្រះពោធិព្រឹក្សដើមទីមួយនាំមកពីពុទ្ធគយា។ ពង្សាវតារបន្តប្រាប់យើងទៅទៀតដែរថា នេះគឺជាព្រះពុទ្ធរូបដែលមានក្បូរក្បាច់បែបរចនាបទដ៏ល្អបំផុតមានកំពស់២.៤០ម ធ្វើពីថ្មភក់តាមបែបព្រះពុទ្ធ ឈានមុទ្រៈ (Dyāna Mudra) គឺក្នុងឥរិយាបថសមាធិ។ មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ព្រះពុទ្ធរូបដែលនៅសល់តែមួយព្រះអង្គនេះ មានដើមឈើជាច្រើនឡោមពទ្ធ័ជុំវិញ និងមានស្លឹកឈើគ្របពីលើព្រមទាំងមានស្លែដុះកាន់ និងពេលខ្លះទៀតមានសត្វស្វាមកអង្គុយលេងលើព្រះភ្នែនទៀតផង។ ប៉ុន្តែថ្មីៗនេះ ផ្នែកខាងអ្នកអភិរក្ស គេបានសំអាតទីជុំវិញ ហើយកសាងដំបូលគ្របពីលើយ៉ាងសមរម្យ ដែលធ្វើឱ្យ យើងងាយស្រួលក្នុងការធ្វើសក្ការបូជា។
ព្រះពុទ្ធអាវូកនៈ Āvukana Buddha
right|thumb|150px|ព្រះពុទ្ធអាវូកនៈ ស្ថិតនៅស្រុកអនុរាធបុរៈយើងអាចធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវកុរុនេគលៈ(Kurunegala) និងទម្ពូល្លៈបាន ដោយរថយន្ត ឬរថភ្លើងតាមអធ្យា្រស័យ។ ព្រះពុទ្ធបដិមាអាវូកនៈជាព្រះពុទ្ធរូបដ៏ស្រស់ស្អាត និងធំបផុំតរបស់ប្រទេសស្រីលង្កា ដែលមានកំពស់១២ម។ ជាព្រះពុទ្ធរូបដែលរចនាយ៉ាងល្អ និងមានការការពាររក្សាទុកយ៉ាងហ្មត់ចត់។ ឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភ្នំក្នុងឥរិយាបថទ្រង់ឈរ ទាំងផ្នែកខាងក្រោយ ហាក់ដូចជាគ្មានអ្វីមកទប់ព្រះជំហ៊រដល់តិចតួចឡើយ។ ព្រនេត្រទាំងគូបើកយ៉ាងទូលាយ ដែលមើលទៅគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ក្រៃពេក រំលេចជាមួយនឹងផ្នត់ចីវរដែលឆ្លាក់ចេញពីថ្មល្អស្អាតនៃដៃវិចិត្រករដ៏ស្ទាត់ជំនាញខាងចំលាក់។ ភ្លើងពណ៌តំណាងរស្មីឆព្វណ្ណរង្សី និងបាទដ្ឋានផ្កាឈូកទ្រព្រះបាទ គឺជារចនាបថដែលគេទើបតែកសាងថែមថ្មីទេ។ ព្រះហស្ថខាងស្តាំពណ៌នា អភ័យ មុទ្រៈ (Abhaya Mudra) ឯព្រះហស្ថឆ្វេងបង្ហាញថា ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសុគតចីវរ។ ព្រះហស្ថទាំងពីរទ្រង់លើកឡើង គឺជាលក្ខណៈពិសេសមួយក្នុងចំណោមលកណ្ខៈទាំងឡាយនៃព្រះពុទ្ធបដិមាអង្គនេះ។ ព្រះ ពទ្ធុបដិមាអាវូកនៈអង្គនេះ កសាងឡើងក្នុងស.វ.ទី ៥ដោយព្រះបាទធាតុសេនៈ (Dhātusena) ជាស្ថាបត្យករនៃកឡាវេវៈ(១) (Kalāwewa)។
បូជនីយដ្ឋានមិហិន្ទលេMIHINTALE
left|thumb|300px|ជណ្តើរថ្មឆ្ពោះទៅបូជនីដ្ឋានមិហិន្ទលេ ចម្ងាយ១២គីឡូម៉ែត្រស្ថិតនៅភាគខាងកើតអនុរាធបុរៈ គឺជិតផ្លូវពីអនុរាធបុរៈទៅត្រនីកោមាលី ជាកន្លែងដែលមានឈ្មោះថា មិស្សកបព្វតៈ ដែលមានកំពស់៣០០ម ហើយក៏ជាតំបន់ជួរភ្នំផងដែរ។ ទោះជាកន្លែងនេះត្រូវបានគេហៅថា ចេតិយគីរី ឬ ក៏សាគីរីក៏ដោយ ប៉ុន្តែគេច្រើនស្គាល់ថា មិហិន្ទលេ ជាកន្លែងចាប់ផ្តើមកំណើតដំបូងនៃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងដែនដីកោះស្រីលង្កានេះ។ ព្រះមហិន្ទត្ថេរ បាននិមន្តពីប្រទេសឥណ្ឌាមកកាន់រាជធានី ស៊ីឡូន នៅថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែជេស្ឋ ជួបនឹងព្រះរាជាព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្ស មួយអន្លើដោយរាជបុរសជាបរិវារដែលទ្រង់កំពុងយាង ប្រពាតព្រៃប្រម៉ាញ់សត្វ។ ហើយការសម្តែងព្រះធម៌ តាមកំណត់ត្រាពង្សាវតារមក កន្លែងជួបគ្នារវាងព្រះថេរៈ និងព្រះរាជានេះ បានកើតទៅជាទីកន្លែងគោរពបូជា សម្រាប់ពួកពុទ្ធបរិស័ទនៃប្រទេសស្រីលង្កាតរៀងមក។ ដូច្នេះហើយបានជានៅរៀងរាល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែជេស្ឋ ពុទ្ធបរិស័ទនៃប្រទេសស្រីលង្កា តែងតែរៀបចំដំណើរធម្មយាត្រារបស់ពួកគេ ឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងអនុរាធបុរៈ និងភ្នំមិហិន្ទលេនេះ ជារៀងរាល់ឆ្នាំមិនដែលខកខានឡើយ។ ចំនួនកាំជណ្តើរជាច្រើនកាំត្រូវបានកសាងឡើងតាំងតែពីសម័យបុរាណមកម្ល៉េះ ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើដំណើរឡើងទៅកាន់បូជនីយដ្ឋានមិហិន្ទលេនេះ។ មានការថ្លែងបញ្ជាក់ថា ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្ស ទ្រង់បានស្ថាបនាកសាងព្រះវិហារមួយ និងគុហា ចំនួន ៦៨ សម្រាប់ប្រគេនព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយគង់អាស្រ័យនៅនាចេតិយបព៌តនោះ។ បូជនីយដ្ឋានភ្នំមិហិន្ទលេនេះ គឺជាកន្លែងមួយ ដែលមានព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសនាមួយអន្លើដោយ អាគារជាច្រើនទៀតដែលមានលក្ខណៈជាវត្តអារាម បានរីកដុះដាលជាបន្តបន្ទាប់នៅសម័យនោះ។
មន្ទីរពេទ្យ The Hospital
នៅឯជើងភ្នំមិហិន្ទលេនេះ គឺជាមណ្ឌលសុ-ខាភិបាល (មន្ទីរពេទ្យ), អាងថ្នាំ ឬហៅថា ស្នូកថ្ម ដែលជាកន្លែងសម្រាប់ឱ្យពួកអ្នកជំងឺចុះត្រាំក្នុង ប្រេងថ្នាំ, សិលាចារិកមួយអន្លើដោយកោដ្ឋ ដែល មានមកតាំងពីសម័យនោះ ត្រូវបានជីកកកាយរក ឃើញដោយក្រុមបុរណាវិទូ។នៅចន្លោះមន្ទីរពេទ្យ និងកាំជណ្តើរទៅកាន់ផ្ទាំងថ្មគឺជាសំណល់នៃទីអារាម មួយយ៉ាងធំ នៅលើផ្ទៃសំណង់ដែលមានរាងការេ ជ្រុងមួយួដែលមានទំហំ ៣៨ម គឺជាផ្ទៃដែលមាន ចំលាក់ ថែមទាំងបង្កាន់ដៃ និងថ្មការពារដ៏ស្រស់ ស្អាត។ ដោយសារផ្នែកនេះ គឺជាចំណែកចោតខ្ពស់ ប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ ដូច្នេះហើយ ទើបមាន ជណ្តើរនៅឯទិសខាងកើត ដែលជ្រាលទេរមិនសូវ ចោតហើយធំទូលាយទៀតផង។ ជណ្តើរនេះមាន ចំនួន១៨៤០កាំ ធ្វើអំពីថ្មតាន់និងជណ្តើរដទៃទៀត សម្រាប់ដើរឡើងទៅកាន់កំពូលភ្នំ។ នៅកាំជណ្តើរ ជាន់ទី ១ ផ្នែកខាងស្តាំផ្ទៃរាប គឺជាខ្នងភ្នំតូចមួយ ហើយនៅលើកំពូលភ្នំតូចនេះ គឺជាកន្តកចេតិយដ៏ ល្បីល្បាញមួយដែរ។
កន្តកចេតិយ Kantaka Cetiya
តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រកន្តកចេតិយនេះ ប្រហែលជាកសាងឡើងដោយព្រះបាទ សុរតិស្ស ។ ប៉េសាវលាលុ១ (Pesāvalalu)ហើយនិងក្បូរក្បាច់រចនា ១ រង្វាន់មានរាងបួនជ្រុងស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើនៃព្រះចេតិយ(កព្រះចេតិយ)។ ផ្សេងៗត្រូវបានការពារជាកន្លែងដ៏វិសិដ្ឋ។ នៅតាម ជ្រុងទាំងបួននៃព្រះស្ថូប គឺពោរពេញទៅដោយក្បរូ ក្បាច់រចនាទាំងអស់។ ព្រះស្តូបនេះ មានបរិមាត្រ រង្វង់១៣០ម ”១/២” មានកំពស់១២ម តុបតែង លម្អដោយឆ្មាំមនុស្ស និងសត្វដំរីតូចៗ។ ព្រះភិក្ខុ-សង្ឃ ធ្លាប់បាននិមន្តមកគង់អាស្រ័យនៅក្នុងគុហា ក្បែរព្រះស្តបូនេះដែរ។ ដោយព្រះស្ថូបនេះ រៀបចំ កសាងឡើងជាថ្មីដោយព្រះបាទលជ្ជីតិស្ស ១១៩-១០៩ B.C. ទើបគេសន្មតថា ជាបុរាណវត្ថុ ស្ថិត ក្នុងសតវត្សរិ៍ទី ១ B.C.។