cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
មង្គល៣៨ប្រការ
មង្គលសូត្រ ឬមង្គល ៣៨ ប្រការ
សេចក្តី​គោរព​ចំពោះ​បុគ្គល ដែល​គួរគោរព​១ កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​បន្ទាប​នូវ​ខ្លួន​១ សេចក្តី​ត្រេក​អរ​ចំពោះ​របស់​ដែល​មាន​១ ភាវៈ​នៃ​បុគ្គល​អ្នក​ដឹង​នូវ​ឧបការៈ ដែល​អ្នក​ដទៃ​ធ្វើ​ហើយ​ដល់​ខ្លួន១ កិរិយា​ស្តាប់​នូវ​ធម៌​តាម​កាល​១ ទាំង​៥​នេះ ជា​មង្គល​ដ៏​ឧត្តម ។
ខន្តី ច សោវចស្សតា សមណានញ្ច ទស្សនំ កាលេន ធម្មសាកច្ឆា ឯតម្មង្គលមុត្តមំ
សេចក្តី​អត់​ធន់​១ ភាវៈ​នៃ​បុគ្គល​ដែល គេ​ប្រដៅ​បាន​ដោយ​ងាយ​១ កិរិយា​បាន​ឃើញ​បាន​ជួប​នូវ​សមណៈ​ទាំង​ឡាយ​១ ធម្មសាកច្ឆា​គឺ​កិរិយា សន្ទនា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក នូវធម៌​តាម​កាល​១ ទាំង​៤​នេះ ជា​មង្គ​ល​ដ៏​ឧត្តម ។
តបោ ច ព្រហ្មចរិយញ្ច អរិយសច្ចាន ទស្សនំ និព្វានសច្ឆិកិរិយា ច ឯតម្មង្គលមុត្តមំ
សេចក្តី​ព្យា​យាម​ដុត​នូវ​បាប​ធម៌​១ កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​ធម៌​ដ៏​ប្រសើរ​១ កិរិយា​ឃើញ​នូវ​អរិយសច្ចៈ​ទាំង​ឡាយ១​ កិរិយា​ធ្វើ​ឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​១ ទាំង​៤​នេះ ជា​មង្គល​ដ៏​ឧត្តម​ ។
ផុដ្ឋស្ស លោកធម្មេហិ ចិត្តំ យស្ស ន កម្បតិ អសោកំ វិរជំ ខេមំ ឯតម្មង្គលមុត្តមំ
ចិត្ត​នៃ​បុគ្គល​ឯ​ណា ដែល​លោក​ធម៌​ទាំង​ឡាយ​ពាល់​ត្រូវ​ហើយ មិ​ន​រំភើប​ញាប់​ញ័រ​១ មិន​មាន​សេចក្តី​សោក​១ មាន​ធុលី​គឺ​រាគៈ​ទៅ​ប្រោស​ហើយ​១ ជា​ចិត្ត​ក្សេម​ក្សាន្ត​១ ទាំង​៤​នេះ ជា​មង្គល​ដ៏​ឧត្តម​ ។
ឯតាទិសានិ កត្វាន សព្វត្ថមបរាជិតា សព្វត្ថ សោត្ថឹ គច្ឆន្តិ តន្តេសំ មង្គលមុត្តមន្តិ
ទេវតា​និង​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ ធ្វើ​នូវ​មង្គល​ទាំង​ឡាយ ប្រាកដ​ដូច្នេះ​ហើយ ជា​អ្នក​មិន​ចាល​ចាញ់​ក្នុង​ទី​ទាំង​ពួង តែង​ដល់​នូវ​សេរី​សួស្តី​ក្នុង​ទី​ទាំង​ពួង (ម្នាល​ទេវ​តា ចូរ​អ្នក​ប្រ​កាន់​ជឿ​ថា) មង្គល​ទាំង​៣៨​ប្រការ មាន​កិរិយា​មិន​សេព​គប់ នូវ​បុគ្គល​ពាល​ជា​ដើម​នោះ របស់​ទេវតា​និង​មនុស្ស ទាំង​អម្បាល​ណោះ​ ជា​មង្គល​ដ៏​ឧត្តម​ ។ (ចប់)
សេចក្តី​ដក​ស្រង់​ជា​សម្រាយ​សុទ្ធ​ងាយ​ចង​ចាំ «មង្គល​៣៨​ប្រការ​»
១. កិរិយា​មិន​សេព​គប់​នូវ​បុគ្គល​ពាល​ទាំង​ឡាយ (អសេវនា ចពាលានំ )
២. កិរិយា​សេព​គប់​នូវ​បុគ្គល​ជា​បណ្ឌិត​ទាំង​ឡាយ (បណ្ឌិតានញ្ច សេវនា )
៣. កិរិយា​បូជា​ដល់​បុគ្គ​ល​ដែល​គួរ​បូជា (បូជា ចបូជនីយានំ )
៤. កិរិយា​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ដ៏​សម​គួរ (បដិរូប​ទេស​វា​សោ ច )
៥. ភាវៈ​នៃ​អ្នក​បាន​ធ្វើ​បុណ្យ​ទុក​ហើយ​ក្នុង​កាល​មុន ( បុព្វេ​ កតបុញ្ញតា )
៦. កិរិយា​តម្កល់​ខ្លួន​ទុក​ដោយ​ប្រពៃ (អត្ត​សម្មា​បណី​ធិ ច )
៧. ភាវៈ​ជា​បុគ្គល​បាន​ស្តាប់​បាន​រៀន​សូត្រ​ចេះ​ដឹង​ច្រើន (ពា​ហុ​សច្ច )
៨. សេចក្តី​ឆ្លៀវ​ឆ្លាត​ប៉ិន​ប្រសប់​ក្នុង​សិល្បៈ​ទាំង​ពួង ( សិប្បៈ )
៩. វិន័យ​ដែល​បុគ្គល​បាន​សិក្សា​ហើយ​ដោយ​ប្រពៃ ( វិនយោ ច សុសិក្ខិតោ )
១០. វាចា​ដែល​បុគ្គល​ពោល​ដោយ​ប្រពៃ ( សុភា​សិតា ច យា វាចា )
១១-១២. កិរិយា​បម្រើ ឬ ទំនុក​បម្រុង​មាតា​និង​បិតា (មាតាបិតុ ឧបដ្ឋានំ )
១៣. កិរិយា​សង្គ្រោះ​បុត្រ និង​ភរិយា (បុត្តទារ​ស្ស​សង្គហោ )
១៤. ការ​ងារ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មិន​ច្របូក​ច្របល់ ( អនាកុលា ចកម្មន្តា )
១៦. កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​ធម៌​ដ៏​ប្រសើរ (ធម្មចរិយា )
១៧. កិរិ​យា​សង្គ្រោះ​ញាតិ​ទាំង​ឡាយ ( ញាតកានញ្ច សង្គហោ )
១៨. កិរិយា​ប្រ​កប​ការ​ងារ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មិន​មាន​ទោស ( អនវជ្ជានិ កម្មានិ )
១៩. កិរិយា​មិន​ត្រេក​អរ​ក្នុង​បាប​និង​កិរិយា​វៀរ​ចាក​បាប ( អារតី វិរតីបាបា )
២០. សេចក្តី​សង្រួម​ចាក​កិរិយា​ផឹក​នូវ​ទឹក​ស្រវឹង ( មជ្ជបានា ច សញ្ញាមោ )
២១. ការ​មិន​ប្រមាថ​ក្នុង​ធម៌​ទាំង​ឡាយ ( អប្បមាទោ ចធម្មេសុ )
២២. កិរិយា​គោរព​ចំពោះ​បុគ្គល​ដែល​គួរ​គោរព ( គាររោ ច )
២៣. កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​បន្ទាប​ខ្លួន​( និវាតោ ច )
២៤. សេចក្តី​សណ្តោស​ត្រេក​អរ​ចំពោះ​របស់​ដែល​មាន (សន្តុ​ដ្ឋី ច )
២៥. ភាព​ជា​អ្នក​ដឹង​ឧបការ​គុណ​ដែល​អ្នក​ដទៃ​ធ្វើ​ហើយ​ដល់​ខ្លួន ( កត​ញ្ញូ​តា )
២៧. សេចក្តី​អត់​ធ្មត់ (ខន្តិ ច )
២៨. ភាវៈ​នៃ​បុគ្គល​ដែល​ទូន្មាន​ប្រៀន​ប្រដៅ​បាន​ដោយ​ងាយ (សោវ​ចស្សតា )
២៩. កិរិយា​បាន​ឃើញ បាន​ជួប​នូវ​ស​មណៈ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​ឥន្ទ្រីយ៍​ស្ងប់​រំងាប់​ហើយ​(សមណា​នញ្ច ទស្សនំ )
៣០. កិរិយា​សន្ទនា​សាក​សួរ​នូវ​ធម៌​តាម​កាល (កាលេន​ធម្មសា​កច្ឆា)
៣១. សេចក្តី​ព្យា​យាម​ដុត​នូវ​បាប​ធម៌ ( តបោ ច )
៣២. កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​ធម៌​ដ៏​ប្រសើរ (ព្រហ្ម​ចរិ​យញ្ច )
៣៣. កិរិយា​ឃើញ​នូវ​អរិយ​សច្ចធម៌​ទាំង​ឡាយ​(បរិយ​សច្ចាន ទស្សនំ )
៣៤. កិរិយា​ធ្វើ​ឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់​នូវ​ព្រះ​និព្វាន​ដោយ​បញ្ញា​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ( និព្វាន​សច្ឆិរិយា ​ច ​)
៣៦. ចិត្ត​នៃ​បុគ្គល​មិន​សោយ​សោក​ចំពោះ​អារម្មណ៍ (អ​សោកំ )
៣៧. ចិត្ត​ដ៏​បរិសុទ្ធ ស្អាត​ចាក​កិលេស ( វីរជំ )
៣៨. ចិត្ត​ក្សេម​ក្សាន្ត​ (ខេមំ)
ឯកសារយោង
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ខុទ្ទកបាឋ-ធម្មបទ-ឧទាន-ឥតិវុត្តក-សុត្តនិបាត > មង្គលសូត្រ (សៀវភៅភាគ​៥២ ទំព័រ​ទី ៤)
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๕ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๗ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต > มงคลสูตรในขุททกปาฐะ
Mangala Sutta: Blessings (Khp 5)
ឃុំតាពូង
ឃុំតាពូងជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​ថ្មគោល ខេត្តបាត់ដំបង។ ឃុំតាពូងនេះមាន ៧ភូមិ ។
ទំនាក់ទំនងរវាងអរិយធម៌ខ្មែរនិងបរទេស
គំរោងមេរៀន ៖ ​ ១-ទំនាក់ទំនងទូទៅនៃអរិយធម៌ ២-ទំនាក់ទំនងអរិយធម៌ខ្មែរ និង បរទេស ៣-លក្ខណៈពិសេសនៃអរិយធម៌ខ្មែរ ៤-ទស្សនៈភាន់ច្រឡំ ៥-ទស្សនៈត្រឹមត្រូវ
៣-លក្ខណៈពិសេសនៃអរិយធម៌ខ្មែរ ជាការពិតអរិយធម៌ខ្មែរបានទទួលឥទ្ធិពលពីបរទេសច្រើន តែខ្មែរពុំនិយមទទួលយកមកអនុវត្តតាម ឬចំលងតាមទាំងស្រុងឡើយ។ ខ្មែរតែងយកអរិយធម៌បរទេសទាំងនោះមកកែច្នៃផ្សែផ្សំឲ្យមានលក្ខណៈសម ស្របតាមចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ជាតិខ្មែរដែលធ្លាប់មានពីមុនពោលគឺ ខ្មែរបានធ្វើ "ជាតូបនីយកម្ម" ដើម្បី តំរូវទៅតាមទស្សនៈខ្មែរជានិច្ច។ ចំពោះទស្សនៈបរទេសណាដែលមិនសមស្របតាមទស្សនៈទំនៀមទំលាប់ ប្រពៃណីខ្មែរទេ ខ្មែរនឹងច្រានចោល ហើយទីបំផុតទស្សនៈនោះនឹងសាបរលាបខ្លួនឯង។ ​ អាស្រ័យដោយខ្មែរចេះសំរបសំរួលកែច្នៃអ្វីដែលជាលក្ខណៈបរទេសឲ្យមកជាលក្ខណៈជាតិបែបនេះ ហើយទើបអរិយធម៌ខ្មែរមានការរីកចំរើនលូតលាស់កាន់តែប្រសើរឡើងជាលំដាប់។ ​​ តាមការរៀបរាប់ខាងលើយើងអាចសន្និដ្ឋានបានថាៈ អរិយធម៌ខ្មែរមានលក្ខណៈពិសេសពីរគឺ៖ ក-លក្ខណៈសំយោគៈ -ខ្មែរមិនទទួលយកអរិយធម៌បរទេសទាំងស្រុងឡើយ។ -ខ្មែរយកឥទ្ធិពលបរទេសមកច្នៃប្រឌិតឲ្យមានលក្ខណៈជាតិ "ជាតូបនីកម្ម" ខ-លក្ខណៈជាតិៈ ឥទ្ធិពលដែលមិនសមស្របតាមប្រពៃណី និងទំនៀមទំលាប់ ខ្មែរត្រូវទាត់ចោលទាំងស្រុង។
នយោបាយ
ពាក្យនយោបាយមកពាក្យផ្សំគ្នាគឺពាក្យ នយ + ឧបាយ ដែលមានន័យថាឧបាយក្នុងការណែនាំ កលល្បិច ឬមេគំនិត ដែលគេផ្តើមឡើង ដើម្បីដឹកនាំជនដទៃឱ្យប្រព្រឹត្តទៅរកទីដៅយ៉ាងនេះ ឬយ៉ាងនោះ កិច្ចការដែលទាក់ទងដោយការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ។ ភាសាបច្ចេកទេសនយោបាយប្រែថាវិធីសាស្រ្តក្នុងការស្វែងរកអំណាចដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេស។តើអ្វីទៅជាអំណាច?ក្នុងទីនេះសំដៅយកតំណែងបើក្នុងរបបគម្មុនិស្សគឺលេខាធិការឬប្រធានបក្សបើក្នុងរបបរាជានិយមគឺស្តេចឬប្រមុខរដ្ឋហើយបើក្នុងរបបប្រជាធិប្បតេយ្យបែបរដ្ដសភាគឺនាយករដ្ឋមន្រ្តីបែបប្រធានាធិបតីគឺប្រធានាធិបតីហើយបើបែបផ្សំរវាងបែបរដ្ឋសភានឹងបែបប្រធានាធិបតីគឺប្រធានាធិបតី។ក្រៅពីនោះនៅមានអំណាចបែបទាហានដែលមានមេបញ្ជាការជាដើម។ឬអាចមានអំណាចអ្វីផ្សេងទៀតដែលមានលក្ខណរៀបចំជារចនាសម្ពន្ធតាមប្រទេសនិមួយៗ។ប្រទេសកមពុជាយើងប្រើរបបប្រជាធិប្បតេយ្យបែបរដ្ឋសភា នៅក្នុងរបបរដ្ឋសភានេះដើម្បីចងអំណាចឲ្យមានតុល្យភាពស្មើគ្នានឹងអាចត្រួតពិនិត្យបាន គេបានចងជារចនាសម្ពន្ធអំណាចជា៣ឲ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺអំណាចនិតិបញ្ញត្តិ(រដ្ឋសភា) អំណាចនិតិប្រតិបត្តិ(រដ្ឋាភិបាល) នឹងអំណាចតុលាការ។ទាំងនេះគឺដើម្បីមិនឲ្យអំណាចប្រមូលផ្តុំទៅលើបុគ្គលឬបក្សណាមួយបាន។
បដិវត្តន៍នយោបាយ
បដិវត្តន៍ជាច្រើនកើតមាននៅក្នុងបដិវត្តបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៨៩ ហើយបានកើតមានបន្តរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៩ ជាកត្តាបន្ទានើក្នុងការកើតឡើងទ្រឹស្តីសង្គមវិជ្ជា។ ឥទ្ធិពលបដិវត្តន៍ទៅលើសង្គមជាច្រើន ហើយនិងលទ្ធផលនិងការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមានជាច្រើន។ ទោះបីជាមានលទ្ធផលយ៉ាងណាក៏ដោយក៏ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានកើតឡើងមានផងដែរ នៅក្នុងការប្រែប្រួលទាំងនោះ។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះត្រូវបានរំខានដោយលទ្ធផលនៃភាពវិកវរ និងច្របូកច្របល់ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសបារាំង។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះមានការឯកភាពគ្នាក្នុងបំណងស្ថាបនារបៀបរាបរយសង្គម។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើននៅអំឡុងពេលនោះចង់ឱ្យមានការត្រឡប់ទៅរកសន្តិភាព និងរបៀបរៀបរយដូចសម័យយុគ្គកណ្តាល។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតទទួលស្គាល់ការប្រែប្រួលសង្គមមិនអាចត្រឡប់ថយក្រោយបាឡើយ។ ដូច្នោះពួកគេចង់បានការផ្លាស់ប្តូរសង្គម ដែលមានមូលដ្ឋានលើរបៀបរៀបរយសង្គម ដែលត្រូវបានបដិសេដដោយបដិវត្តន៍នយោបាយនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៨ និងសតវត្សរ៍ទី១៩។ ការចាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងរបៀបរៀបរយសង្គម ដែលជាបញ្ហាមួយ ដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងពីទ្រឹស្តីសង្គមវិជ្ជាបុរាណ ។
ក្រសួង
ក្រសួងគឺជាស្ថាប័នរបស់រដ្ឋមួយឬជាផ្នែកមួយដែលមានមនុស្សជាច្រើនធ្វើការរួមគ្នាហើយដឹកនាំដោយរដ្ឋមន្រ្តី។
ព័រទុយកាល់
ប្រទេសព័រទុយកាល់ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋព័រទុយកាល់ (ភាសាព័រទុយហ្កាល់៖ República Portuguesa) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅលើឧបទ្វីបអ៊ីបេរីនៃប៉ែកអឺរ៉ុបនិរតី។ វាជាប្រទេសភាគខាងលិចបំផុតនៅអឺរ៉ុបដីគោក ហើយមានព្រំដែនខាងលិច និងខាងត្បូងជាប់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងខាងជើងហើយកើតព័ទ្ធដោយប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ ប្រទេសនេះមានប្រជុំកោះចំនួនពីរគឺកោះម៉ាឌីរ៉ា និងអាហ្សូស ហើយប្រជុំកោះទាំងពីរនេះត្រូវជាតំបន់ស្វយ័តដោយមានរដ្ឋាភិបាលតាមតំបន់រៀងៗខ្លួន។ ភាសាផ្លូវការ និងភាសាជាតិគឺ ភាសាព័រទុយហ្កាល់។ លីស្បោនគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេនៃប្រទេសព័រទុយកាល់។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបទ្វីបអ៊ីបេរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហគមន៍បណ្តាប្រទេសនិយាយភាសាព័រទុយហ្កាល់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបនិរតី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប
វីហ្គាសប៉្រូ
កម្មវិធីវីហ្គាសប៉្រូ (Vegas Pro) គឺជាកម្មវិធីកាត់តវីឌីអូមួយបែប សំរាប់ប្រព័ន្ធកាត់តគ្មានដែនកំនត់ (NLE)​ បោះពុម្ពដំបូងដោយសូនិកហ្វាវឌ្រី (Sonic Foundry) បន្ទាប់មកដោយសូនីគ្រីអេធីហ្វសូហ្វវ៉ែរ (Sony creative software) ហើយឥឡូវនេះដោយម៉ាជីក្ស (Magix) កម្មវិធីដំណើរការលើប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការវីនដូ
ដើមឡើយត្រូវបានបង្កើតឡើងជាកម្មវិធីកែសម្រួលសំឡេង ទីបំផុតវាបានអភិវឌ្ឍទៅជាការកែកាត់តមិនមែនលីនេអ៊ែរសម្រាប់វីដេអូ និងសំឡេងពីកំណែ 2.0 វីហ្គាស​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ក្នុង​ពេល​វេលា​ពិត​ប្រាកដ​វីដេអូ​ច្រើន​បទ​និង​ការ​កែ​សម្រួល​អូឌីយ៉ូ​នៅ​លើ​បទ​គ្មាន​ដែន​កំណត់​ ការរៀបចំលំដាប់វីដេអូឯករាជ្យ បែបផែនស្មុគស្មាញ និងឧបករណ៍ផ្សំ ការគាំទ្រសំឡេង 24-bit/192  KHz ការគាំទ្របែបផែនដោត VST និង DirectX និងការលាយសំឡេងជុំវិញ Dolby Digital នៅ​ថ្ងៃ​ទី ​25 ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​ 2016 ក្រុមហ៊ុន Sony បានប្រកាសថាខ្លួនបានលក់កម្មវិធីវីហ្គាស (និងភាគច្រើននៃបន្ទាត់ "កម្មវិធីច្នៃប្រឌិត (Creative Software)" របស់ក្រុមហ៊ុន) ដល់ក្រុមហ៊ុនម៉ាជីក្ស ដែលនឹងបន្តគាំទ្រ និងអភិវឌ្ឍកម្មវិធី
លក្ខណះពិសេស
កម្មវិធីវីហ្គាសប៉្រូមិនចាំបាច់ត្រូវការ ឧបករណ៍អ្វីពិសេសនោះទេដើម្បីដំនើរការ។ គឺអោយតែមាន ការរូមផ្សំគ្នា តែបន្តិចបន្ទូចចំពោះ វិនដូរបស់កុំព្យូទរ័ អោយមានការឆ្លងកាត់​​ចំពោះឧបករណ៍( ខាងក្រៅណាមួយក៍បាន។ឧទាហរណ៍ដូចជា: ខ្សែខែបឆឺកម្មរា ម៉ូធូភ្ជាប់កុំព្យូទរ័ ។នៅកន្លែងដែលមានការរៀបចំ និង​​ចលនាផ្សេងៗនៅក្នុង សូនី ផ្តល់នូវ ឧបករណ៍កាត់តយ៉ាងច្រើន រួមបញ្ចូលនិង 3Dផង ។ចលនានៃការរៀបចំនោះ មានការគ្រប់គ្រងទៅលើ z-depth. និង ការរៀបចំSpatial  ការមើលឃើញរបស់អ្នកក្នុងការរួមនិងគំរោងទាំងអស់នៅក្នុងផ្នែក។ ប៉ុន្តែ ជាអកុសល ចំពោះ ឃីហ្វេម​នៃចលនា 2Dធម្មតា​​    ដែលមានការកែប្រែ និង​ ត្រាក់ច្រើន ចំរុះគ្នាមានចលនាស្ងូតនោះ  មានដំនើរយឺត រឺមានភាពរដិបរដុបចំពោះ ឃីហ្វែម។
Much of the visual effects processing in Vegas follows an audio-like paradigm. Effects can be applied at any stage of the visual signal flow — event level, track level and output level effects, much like reverb, delay and flange audio effects are applied in a digital audio system, like Pro Tools, Cubase or Sonar. Master output effects can also be controlled and manipulated over time by the use of Master Bus track automation envelopes.
មើលផងដែរ
]]
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្មវិធីកាត់តវីដេអូ
ផ្សារធំថ្មី
right|200px ស្តាំ|200x200ភីកសែល|ផ្សារធំថ្មីស្ថិតនៅ រាជធានីភ្នំពេញ ផ្សារធំថ្មីត្រូវបានកសាងឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៣៥-១៩៣៧។ សំណង់ និងម៉ូដនៃផ្សារនេះមានលក្ខណះលេចធ្លោក្នុងចំនោម សំណង់នានានៅក្រុងភ្នំពេញ។ នៅផ្សារនេះមាន ផលិតផលដាក់តាំងលក់គ្រប់ប្រភេទ ពិសេសគ្រឿងអលង្កា មាស ប្រាក់ជាដើម។
តាមសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជារបស់ លោកស្រី ត្រឹង ងា បានសរសេរថា នៅឆ្នាំ១៤៣១ «ព្រះបាទបរមរាជា ចៅពញាយ៉ាត» ក្រោយពីរំដោះ ក្រុងអង្គរ ចេញពីកណ្ដាប់ដៃសៀមឈ្លានពានបានហើយ ទ្រង់បានលើករាជធានីពី ក្រុងអង្គរទៅតាំងថ្មីនៅទួលបាសាន្ត ក្នុងខេត្តស្រីសឈរ (ស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាម) ដោយសាររាជធានីអង្គរ ទទួលរងការខ្ទេចខ្ទីយ៉ាងដំណំពីសង្រ្គាមខ្មែរ-សៀម មិនអាចស្រោចស្រង់ក្នុងរយៈពេល ខ្លីបាន ម្យ៉ាងរាជធានីអង្គរ នៅជិតរាជធានីស្រីអយុធ្យា ត្រឹមតែប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ ដែលជាហេតុអនុគ្រោះដល់កងទ័ពអយុធ្យា ងាយស្រួលក្នុងការលើកមកវាយលើកក្រោយៗទៀត។
តែព្រះអង្គគង់នៅទួលបាសាន្ត បានតែ១ឆ្នាំ ប៉ុណ្ណោះ ដោយមានទឹកជំនន់ធំខុសធម្មតា ព្រះអង្គក៏បញ្ជាឲ្យលើករាជធានីពីទួលបាសាន្តទៅតាំង នៅក្រុងចតុមុខវិញ គឺរាជធានីភ្នំពេញសព្វថ្ងៃ។
ជាដំបូងព្រះបាទពញាយ៉ាត ទ្រង់បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យ សម្ដេចចៅពញាកែវ និងឧកញ៉ាហោរាធិបតីខៀវ និងនាម៉ឺនមន្ត្រីឯទៀត គន់គូរពិនិត្យមើល ស្ថានភាពដី ដែលស្ថិតនៅជិតភ្នំដូនពេញ។ លុះធ្វើការពិនិត្យតាមក្បួនតម្រាសព្វគ្រប់ហើយ មន្ត្រីទាំងនោះ ក៏ថ្វាយដំណឹងទៅព្រះបាទ ពញាយ៉ាតវិញភ្លាមថា «តំបន់ដែលស្ថិតនៅទិសអាគ្នេយ៍ នៃភ្នំដូនពេញ មានជ័យភូមិល្អល្មម សម្រាប់ស្ថាបនារាជធានីថ្មីបាន»។
ក្រោយទទួលបានដំណឹងនេះហើយ ព្រះបាទពញាយ៉ាត ទ្រង់បានត្រាស់ឲ្យអស់ចៅហ្វាយស្រុក ចៅហ្វាយខេត្ត ដើរកេណ្ឌប្រមូលប្រជារាស្ត្រ ឲ្យមកជួយកសាងព្រះរាជនិវេសន៍ លើកដីសង់កំពែង សង់ប្រាសាទ និងព្រះរាជដំណាក់តូចធំ ក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីបំផុត។ លុះកិច្ចការបានបំពេញ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ ព្រះអង្គក៏បានយាងពីទួលបាសាន្ត មកគង់នៅភ្នំដូនពេញតាមផ្លូវទឹក ​ដោយមាននាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីដង្ហែរអមព្រះអង្គផងដែរ។
លុះយាងមកដល់ភ្នំដូនពេញហើយ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យ ចៅពញាតេជោ ចៅហ្វាយខេត្តសំរោងទង កេណ្ឌប្រជានុរាស្ត្រលើកដីចាក់បំពេញ តំបន់នៅជុំវិញវត្តភ្នំ និងក្នុងព្រះបរមរាជវាំង។ តំបន់នោះក៏ក្លាយទៅជារាបស្មើល្អ រហូតដល់មាត់ទន្លេ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អ្នកស្រុកហៅថា «កំពង់រាប»។ ឯទីដែលចៅពញាតេជោ ឲ្យប្រជានុរាស្ត្រជីកយកអាចម៍ដីទៅចាក់បំពេញនៅកំពង់រាបនោះ ក៏ក្លាយទៅជាបឹងមួយធំជ្រៅទូលាយ អ្នកស្រុកហៅថា «បឹងតេជោ» តរៀងមក គឺនៅកន្លែងនេះហើយជាផ្សារធំថ្មីសព្វថ្ងៃ។ តែបាត់បឹងនោះទៅណា?
ក្រោយមកកម្ពុជាបានធ្លាក់ក្រោមអាណានិគមបារាំង បន្ទាប់ពីមហាអំណាចអឺរ៉ុបមួយនេះ មានទំនាក់ទំនងជាមួយរាជធានីក្រុងឧត្តុង្គ អស់មួយរយៈ ក្នុងរូបភាពជាអាណាព្យាបាលដ៏រឹងមាំមួយ ដើម្បីការពារដែនសីមាពីក្រញ៉ាំសៀមខាងលិច និងចង្កូមយួនខាងកើត។
អំឡុងពេលត្រួតត្រាកម្ពុជា បារាំងបានចាក់លប់បឹងតេជោពីអតីតកាលនោះទាំងស្រុង ដើម្បីសាងសង់ផ្សារដ៏ធំមួយ ចំកណ្ដាលរាជធានីភ្នំពេញ នៅឆ្នាំ១៩២៩ ដើម្បីបម្រើដល់ការចរាចរណ៍ផលិតផលនានា លើដែនដីអាណានិគមរបស់ខ្លួនមួយនេះ។ និយាយឲ្យខ្លី ទីតាំងផ្សារធំថ្មីសព្វថ្ងៃ គឺតាំងលើផ្ទៃបឹងតេជោពីអតីតកាល។រាជ
រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានបើកការជួសជុល​ផ្សារ​ធំថ្មី​ឡើងវិញ និងចប់សព្វគ្រប់​ជា​ស្ថាពរ ​នៅ​ឆ្នាំ២០១១​ ​ដើម្បីលម្អសោ​ភ័ណភាព​ផ្សារ ក៏ដូចជាលម្អសោភ័ណភាព​រាជធានីទាំងមូល ព្រមទាំ​ងរៀបចំប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាព​បែបថ្មី ជូនអាជីវ​ករ និង​ប្រជាពលរដ្ឋ ដែល​អាស្រ័យលក់-ទិញនៅ​ទីនោះ៕
11.56944°N, 104.92111°W
តំនភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្សារ
ឃុំតាម៉ឺន
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​ថ្មគោល ខេត្តបាត់ដំបង។ ឃុំតាម៉ឺននេះមាន ១០ភូមិ ។
ស្រុកកំពង់រោទិ៍
(Kampong Rou District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តស្វាយរៀង ដែលមានរដ្ឋបាល ១១ឃុំ និង ៨០ភូមិ÷
=រដ្ឋបាលស្រុកចាស់= ស្រុកកំពង់រោទិ៍ គឺជាស្រុកមួយដែលស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តស្វាយរៀង។ ស្រុកនេះកំពង់រោទិ៍ ជារួមមាន១២ឃុំ
=មើលផងដែរ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកនៃកម្ពុជា
អភិធម្មត្ថសង្គហ
ដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ដោយគោរព ហើយនិងពោលនូវគម្ពីរព្រះអភិធម្មត្ថសង្គហៈ គឺកិរិយាបំព្រួញនូវសេចក្តីនៃព្រះអភិធម្ម។
រូប១ និព្វាន១ ត្រូវជា៤។
ចិត្តសង្គហវិភាគ
ពោលនូវកាមាវចរចិត្តជាមុន។ កាមាវចរចិត្តមានដូចម្តេច?
លោភមូលចិត្ត៨ដួង៖
ថា សត្វមានខ្លួននៅក្នុងខ្លួនគឺស្លាប់ហើយសួន្យទៅ មិនកើតទៀត១ សស្សតទិដ្ឋិ សេចក្តីឃើញថា សត្វលោកទៀង គឺសត្វស្លាប់ហើយកើតទៀត ធ្លាប់កើតយ៉ាងណាក៏មក
កើតជាយ៉ាងនោះទៀត១ មិនប្រកបដោយសង្ខារ គឺមិនមានបុគ្គលមកដឹកនាំ (ក្លៀវក្លាដោយធម្មតាខ្លួនឯង)។
សង្ខារ គឺមានបុគ្គលមកដឹកនា(មិនក្លៀវក្លាដោយធម្មតាខ្លួនឯង)។
គឺមិនមានបុគ្គលមកដឹកនាំ (ក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
គឺមានបុគ្គលមកដឹកនាំ (មិនក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
បុគ្គលមកដឹកនាំ (ក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្ួនឯង)។
មកដឹកនាំ (មិនក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្ួនឯង)។
បុគ្គលមកដឹកនាំ (ក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
អហេតុកចិត្ត១៨ដួង
អមោហហេតុ ផ្នែកខាងកុសលនិងអព្យាក្រិត។ អហេតុកចិត្តមាន៣ប្រភេទគឺ អកុសលវិបាកចិត្ត៧ កុសលវិបាកចិត្ត៨ និងកិរិយាចិត្ត៣ រួមគ្នាត្រូវជា១៨ដួង។
អហេតុកកិរិយាចិត្ត៣ដួងគឺៈ
សោភណចិត្តមាន៥៩ដួង គឺកាមាវចរសោភណចិត្ត២៤ដួង រូបាវចរសោភណចិត្ត១៥ដួង អរូបាវចរសោភណ១២ដួង លោកុត្តរសោភណចិត្ត៨ដួង រួមគ្នាត្រូវជាសោភណចិត្ត
៥៩ដួងដោយសង្ខេប។ បើចែកចិត្តដោយពិស្តារវិញ ត្រង់លោកុត្តរចិត្តនោះញែកចេញដោយឈានជាបញ្ចកន័យ ជាចិត្ត៤០ដួង យកមករួមគ្នា ត្រូវជាសោភណចិត្ត៩១ដួង។
កាមាវចរសោភណចិត្ត២៤ដួង
មហាវិបាក មហាកិរិយា ដូច្នេះវិញក៏បាន។
មហាកុសលចិត្ត៨ដួង
បុគ្គលមកដឹកនាំ (ក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
មកដឹកនាំ (មិនក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
មហាវិបាកចិត្ត៨ដួង
បុគ្គលមកដឹកនាំ (ក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
មកដឹកនាំ (មិនក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
មហាកិរិយាចិត្ត៨ដួង
បុគ្គលមកដឹកនាំ (ក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
មកដឹកនាំ (មិនក្លៀវក្លាដោយទំនើងខ្លួនឯង)។
មហាវិបាកជាតួបដិសន្ធិ ជាអ្នកសោយនូវសម្បត្តិ។
គ្នាតែទីកើត គឺមហាកុសលកើតក្នុងសន្តាននៃបុថុជ្ជន និងសេក្ខបុគ្គល ឯមហាកិរិយាកើតចំពោះតែក្នុងសន្តាននៃព្រះខីណាស្រព។
សរុបកាមាវចរសោភណចិត្ត២៤ដួង
ផ្សេងដោយគ្នាដោយញាណ២ គឺញាណសម្បយុត្ត១ ញាណវិប្បយុត្ត១ និងផ្សេងគ្នាដោយសង្ខារ២ គឺអសង្ខារិក១ សសង្ខារិក១។
សរុបកាមាវចរវិបាកចិត្ត២៣ដួង
អកុសលចិត្ត១២ រួមគ្នាត្រូវជា២០ដួងដូច្នេះ។ កិរិយាចិត្ត១១ គឺមហាកិរិយា៨ អហេតុកកិរិយា៣ រួមគ្នាត្រូវជា១១ដួងដូច្នេះ។ រួមទាំងអស់ត្រូវជាកាមាវចរចិត្ត៥៤ដូច្នេះ។
រូបាវចរកុសល៥
ឲ្យពេញ ឲ្យឆ្អែត ឲ្យរីករាយ១ សុខៈ ធម្មជាតិញ៉ាំងកាយ និងចិត្តឲ្យតាំងនៅដោយស្រួលល្អ១ ចិត្តេកគ្គតា ភាវៈនែចិត្តតាំងនៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ១។
រូបាវចរវិបាក៥
ឲ្យពេញ ឲ្យឆ្អែត ឲ្យរីករាយ១ សុខៈ ធម្មជាតិញ៉ាំងកាយ និងចិត្តឲ្យតាំងនៅដោយស្រួលល្អ១ ចិត្តេកគ្គតា ភាវៈនែចិត្តតាំងនៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ១។
ភ្នំតាម៉ៅ
ភ្នំតាម៉ៅមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិត្រពាំងសាប ឃុំត្រពាំងសាប ស្រុកបាទី ខេត្តតាកែវ មានចំងាយ ៤០គ.ម តាមផ្លូវជាតិលេខ ២ពីរាជធានីភ្នំពេញ បត់ស្តាំ ៥គ.ម តាមផ្លូវលំ ដោយប្រើរយៈពេលធ្វើដំណើរតាមរថយន្តអស់ ៤៥នាទី។ ភ្នំនេះជារម្មណីយដ្ឋានចំរុះមានប្រាង្គប្រាសាទ ព្រៃភ្នំ ធម្មជាតិ និងជា​សួនសត្វដ៏ធំក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តំបន់នេះមានផ្ទៃដី ១២០០ ហិចតា ដែលគេអោយឈ្មោះថា តំបន់ផ្ទៃដីការពារព្រៃឈើ។ ក្នុងចំនោមផ្ទៃដី ១២០០ហិចតានេះ ផ្ទៃដីចំនួន ១២០០ហិចតា ត្រូវបាននាយកដ្ឋានរុក្ខាប្រមាញ់ រៀបចំដាំដើមឈើ និងរៀបចំសួនសត្វ ដែលមានផ្ទៃដី ៧០ហិចតា។ ផ្ទៃដី ៧០ហិចតានេះ រួមមាន ភ្នំចំនួន៥ គឺ ភ្នំតាម៉ៅ ភ្នំថ្មដុះ ភ្នំផ្តៅពន្ធ ភ្នំឆយ និងភ្នំបាំង។ ក្នុងចំណោមភ្នំទាំង ៥ នេះមានភ្នំពីរ មានប្រាសាទបុរាណ គឺប្រាសាទតាម៉ៅ (ភ្នំតាម៉ៅ) ប្រាសាទថ្មដុះ (ភ្នំថ្មដុះ) ។ភ្ញៀវជាតិនិងអន្តរជាតិដែលមកលេងឧទ្យាន​សួនសត្វ​ និង​មជ្ឈមណ្ឌល​សង្គ្រោះ​សត្វព្រៃ​ភ្នំ​តា​ម៉ៅ មិន​​ដែល​រំលង​ទស្សនា​សត្វ​កម្រ ៦​ ប្រភេទ​មាន​ដូច​ជា ពោះ​ថ្លាន់ ក្រពើ ខ្លា តោ ដំរី និង ខ្លា​ឃ្មុំ​។ សត្វ​ទាំង​នេះ​មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ខ្លាំង និង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​លើ​គេ ដែល​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ច្រើន​បំផុត​ទស្សនា ពេល​មក​កម្សាន្ត​នៅ​សួន​ឧទ្យាន​ភ្នំ​តាម៉ៅ។
មូលហេតុ​ដែល​​នាំ​ឲ្យ​សត្វ​ទាំង​នោះ ក្លាយ​ជា​​សត្វ​​ពេញ​និយម​ជាង​គេ ត្រូវ​បាន​លោក គុយ តុង អនុប្រធាន​គ្រប់គ្រង​ឧទ្យាន​សួនសត្វ​ភ្នំ ​តា​ម៉ៅ និង​មជ្ឈមណ្ឌល​សង្គ្រោះ​សត្វព្រៃ​ប្រាប់​ថា ដោយសារ​​សត្វ​ទាំង​នោះ​ពពួក​សត្វ​កម្រ ហើយ​សត្វ​មួយ​ចំនួន​ក៏​មាន​ភាព​ឈ្លាសវៃ អាច​សំដែង​សមត្ថភាព​ពិសេស​សម្រាប់​ភ្ញៀវ​ទស្សនា​ផង​ដែរ៕
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ
អង្គការរៃយំ
អង្គការរៃយំ គឺជាស្ថាប័នមិនរកប្រាក់កម្រៃ និងក្រៅរដ្ឋាភិបាល។ អង្គការនេះធ្វើការទៅលើសិល្ប និង វប្បធម៌។ អង្គការនេះត្រូវបង្កើតឡើងដោយលោក លី ដាវុទ្ធ​ និង Ingrid Muan នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ក្នងគោលបំណងផ្តល់វេទិកាស្រាវជ្រាវ ការពារ និងផ្សព្វផ្សាយអំពីប្រពីណៃ និងទំនៀមទំលាប់​ខ្មែរ​។  តាមរយៈការតាំងពិពណ៌ព្រឹត្តិការណ៍និងបោះពុម្ភផ្សាយ, រៃយំមានគោលបំណងដើម្បីជំរុញការផ្លាស់ប្តូរគំនិតមួយខណៈពេលដែលការបង្ហាញការច្នៃប្រឌិតនិងការជំរុញលើកទឹកចិត្តការស្រាវជ្រាវបន្ថែមទៀត។ សកម្មភាពទាំងអស់ធ្វើបទបង្ហាញដោយរៃយំគឺការបើកចំហជាសាធារណៈ និងឥតគិតថ្លៃ។
អភិធម្មត្ថសង្គហ
រូបាវចរកិរិយា៥
រូបាវចរកិរិយា ជាអព្យាកតជាតិ។
អរូបាវចរកុសល៤
កសិណ៩ លើកអាកាសកសិណចេញ ព្រះយោគាវចរកាន់យកអាកាសដែលជារបស់ទទេរមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «អាកាសមិនមានទីបំផុតៗ» បរិកម្មទៅ
ដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា បឋមារូបចិត្ត។
បឋមារូបចិត្ត ដែលផ្សាយនៅក្នុងទីនេះមិនមាន ហើយយកសេចក្តីមិនមាននោះមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «វត្ថុតិចតួចមិនមានៗ» បរិកម្មទៅដរាបដល់អប្បនា
ចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា តតិយារូបចិត្ត។
លោកកំណត់នូវសេចក្តីល្អិតរបស់តតិយារូបចិត្តនោះ មកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «តតិយារូបចិត្តនេះមាននៅដោយល្អិត តតិយារូបចិត្តនេះល្អិតក្រៃពេកៗ» បរិកម្ម
ទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ចតុត្ថារូបចិត្ត។
អរូបាវចរវិបាក៤
កសិណ៩ លើកអាកាសកសិណចេញ ព្រះយោគាវចរកាន់យកអាកាសដែលជារបស់ទទេរមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «អាកាសមិនមានទីបំផុតៗ» បរិកម្មទៅដរាប
ដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា បឋមារូបចិត្ត។
ដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ទុតិយារូបចិត្ត។
បឋមារូបចិត្ត ដែលផ្សាយនៅក្នុងទីនេះមិនមាន ហើយយកសេចក្តីមិនមាននោះមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «វត្ថុតិចតួចមិនមានៗ» បរិកម្មទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្ត
កើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា តតិយារូបចិត្ត។
លោកកំណត់នូវសេចក្តីល្អិតរបស់តតិយារូបចិត្តនោះ មកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «តតិយារូបចិត្តនេះមាននៅដោយល្អិត តតិយារូបចិត្តនេះល្អិតក្រៃពេកៗ» បរិកម្ម
ទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ចតុត្ថារូបចិត្ត។
អរូបាវចរកិរិយា៤
កសិណ៩ លើកអាកាសកសិណចេញ ព្រះយោគាវចរកាន់យកអាកាសដែលជារបស់ទទេរមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «អាកាសមិនមានទីបំផុតៗ» បរិកម្មទៅ
ដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា បឋមារូបចិត្ត។
ដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ទុតិយារូបចិត្ត។
ស្ថាបត្យករខ្មែរ
right|thumb|250px|ស្នាដៃបុព្វបុរសខ្មែរ
អភិធម្មត្ថសង្គហ
អរូបាវចរកិរិយា៤
បឋមារូបចិត្ត ដែលផ្សាយនៅក្នុងទីនេះមិនមាន ហើយយកសេចក្តីមិនមាននោះមកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «វត្ថុតិចតួចមិនមានៗ» បរិកម្មទៅដរាបដល់អប្បនា
ចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា តតិយារូបចិត្ត។
ស្ថាបត្យករខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: អង្គរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ស្នាដៃបុព្វបុរសខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: តំបន់ប្រាង្គប្រាសាទខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ព្រះវិហារពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ស្ថាបត្យករហិណ្ឌូ
អភិធម្មត្ថសង្គហ
អរូបាវចរកិរិយា៤
លោកកំណត់នូវសេចក្តីល្អិតរបស់តតិយារូបចិត្តនោះ មកជាអារម្មណ៍ បរិកម្មថា «តតិយារូបចិត្តនេះមាននៅដោយល្អិត តតិយារូបចិត្តនេះល្អិតក្រៃពេកៗ» បរិកម្ម
ទៅដរាបដល់អប្បនាចិត្តកើតឡើង អប្បនាចិត្តនោះលោកហៅថា ចតុត្ថារូបចិត្ត។
ដោយភូមិ ក៏ជាអរូបាវចរភូមិផងគ្នា បើនឹងពោលដោយជាតិ អរូបាវចរកុសល ជាកុសលជាតិ អរូបាវចរវិបាក និងអរូបាវចរកិរិយា ជាអព្យាកតជាតិ អរូបាវចរ
កុសលជាអ្នកតាក់តែង ជាតិ ភព សម្បត្តិ ជាអ្នកដឹកនាំឲ្យបដិសន្ធិ អរូបាវចរវិបាកជាតួបដិសន្ធិ ជាអ្នកសោយនូវសម្បត្តិ ឯអរូបាវចរកុសល និងអរូបាវចរកិរិយា
ក៏ដូចគ្នាមិនមានប្លែកគ្នា មានឧបមាដូចតួត្រា មិងស្នាមរបស់ត្រា ឬដូចស្រមោលក្នុងកញ្ចក់និងអ្នកដែលឆ្លុះនូវកញ្ចក់ ដូចបានពោលមកហើយនោះ ផ្សេងគ្នាតែ
ទីកើតគឺអរូបាវចរកុសល កើតក្នុងសន្តានបុថុជ្ជន និងសេក្ខបុគ្គល ឯអរូបាវចរកិរិយា កើតក្នុងសន្តានព្រះខីណាស្រព។
លោកុត្តរចិត្ត៤០
សកទាគាមិមគ្គចិត្ត៥ សកទាគាមិផលចិត្ត៥ អនាគាមិមគ្គចិត្ត៥ អនាគាមិផលចិត្ត៥ អរហត្តមគ្គចិត្ត៥ អរហត្តផលចិត្ត៥ រួមគ្នាទាំងអស់ត្រូវជាលោកុត្តរចិត្ត៤០គត់។
មាន២ គឺចិត្តេកគ្គតា១ ឧបេក្ខា១ ដូចគ្នានឹងបញ្ចមជ្ឈាន។
៣ អរូបាវចរបញ្ចមជ្ឈាន១២ លោកុត្តរបញ្ចមជ្ឈាន៨ ជា២៣។
មហាកិរិយា៨ មហគ្គតកិរិយា៩ ជា២០។
លោកុត្តរវិបាក២០ ជា៥២ យកអកុសលចិត្ត១២ និងកិរិយាចិត្ត២០ បូកបញ្ចូលផងគ្នាត្រូវជាចិត្ត១២១។
៧៥ រួមជា១៥០ យកកិលេស១០ មកគុណជា១៥០០ហោង។
ចេតសិកសង្គហវិភាគ
នោះ។ ចិត្តសំដៅយកវត្ថុណាជាអារម្មណ៍ ចេតសិកក៏សំដៅយកវត្ថុនោះជាអារម្មណ៍។ ដោយហេតុ៤យ៉ាងដូច្នេះ។
បញ្ញិន្រ្ទិយ៍១
គ្នា ដោយគួរតាមប្រកបក្នុងខាងមុខអំពីចេតសិកវិភាគនេះ តទៅៈ
អកុសលចេតសិក១៤នោះ ឲ្យប្រកបចូលក្នុងអកុសលចិត្តទាំង១២ សោភណចេតសិក២៥នោះ ឲ្យប្រកបចូលក្នុងសោភណចិត្ត៥៩ ឬចិត្ត៩១។
បកិណ្ណកចេតសិក៦ មានសម្បយោគ៦ពួក សោភណចេតសិក២៥ មានសម្បយោគ៤ពួក។ បណ្តាសម្បយោគទាំង៤នោះ នឹងសម្តែងនូវសម្បយោគសព្វចិត្តសាធារណចេតសិក
ជាមុន។ សព្វចិត្តសាធារណចេតសិក៧ សម្បយោគ១ពួកនោះគឺ ផស្សោ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ឯកគ្គតា ជីវិតិន្រ្ទិយ៍ មនសិការ ចេតសិកទាំង៧នេះ កើតក្នុងចិត្ត៨៩ ឬចិត្ត១២១។
៥១ផង ៦៩ផង ប្រកបដោយបកិណ្ណកចេតសិកដោយលំដាប់គ្នា។
ចិត្ត១១ កើតក្នុងចិត្ត៧៨ វិរិយចេតសិក វៀរចាកចិត្ត ១៦កើតក្នុងចិត្ត៧៣ បីតិចេតសិក វៀរចាក ចិត្ត៧០ កើតក្នុងចិត្ត៥១ ឆន្ទចេតសិកវៀរចាកចិត្ត ២០កើតក្នុងចិត្ត៦៩។
បកិណ្ណកសង្គហវិភាគ
១៩/៤/១៩
កម្មដ្ឋានសង្គហវិភាគ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
សតិប្បដ្ឋាន
សតិបដ្ឋាន
វចនានុក្រម​​ខ្មែរ​​បាន​​ពន្យល់​​​អត្ថន័យ​​របស់​ពាក្យ​ សតិបដ្ឋាន (សតិ-បុ័ត-ឋាន) ថា​ជា ការ​តាំង​សតិ; ឈ្មោះ​ធម៌​សម្រាប់​តាំង​ស្មារតី​នឹក ។ សតិបដ្ឋាន​ មាន ៤ យ៉ាង​គឺ (១) ការ​តាំង​ស្មារតី​នឹក​ដល់​កាយ, (២) ដល់​វេទនា, (៣) ដល់​ចិត្ត, និង (៤) ដល់​ធម៌ ឲ្យ​ឃើញ​ច្បាស់​តាម​ពិត ។ សតិបដ្ឋានសូត្រ (The Discourse on the Establishing of Mindfulness) និង មហាសតិបដ្ឋានសូត្រ ជាធម្មទេសនាសំខាន់បំផុត ក្នុងគម្ពីរបាលីបិដក នៃព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ។ សតិបដ្ឋានសូត្រ មាននៅក្នុងគម្ពីរអាគម Āgama នៃសាលា ជំនាន់ចាស់ផ្សេងទៀត ដែលក្នុងកាលជាមួយគ្នានោះ ពួកអ្នកបដិបត្តិមហាយាន ដូចជា Thich Nhat Hanh. កាន់យកដែរ ។ សូត្រទាំងពីរនេះ ផ្តល់មធ្យោបាយសម្រាប់ ចម្រើនសតិ ដោយរបៀបផ្សេងៗ បន្តបន្ទាប់គ្នា ។ ព្រះពុទ្ធ​បាន​ប្រកាស​យ៉ាង​ល្បី នៅដើមដំបូងនៃសូត្រថា "ម្នាលភិក្ខុ! នេះជាផ្លូវមូលតែមួយ ដើម្បីសេចក្តីបរិសុទ្ធ នៃសត្វទាំងឡាយ ដើម្បីឈ្នះលើសេចក្តី ស្តាយស្រណោះនិងខ្សឹកខ្សួល ដើម្បីរំលត់បង់នូវ សេចក្តីឈឺចាប់និងសេចក្តីសោក ដើម្បីដើរលើផ្លូវពិត ដើម្បីព្រះនិព្វាន ។ " បច្ចេកទេស​នៃ​សមាធិ​ក្នុង​សូត្រ​នេះ​អាច​បដិបត្តិ​តាម​ម្តង​មួយ ឬ បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា ឬ បញ្ចូលគ្នា ។
សតិបដ្ឋានតាមអត្តចរិត
តាមអនលាយោ (Analāyo) (2006, pp. 24–25) និងសោម (Soma)  (2003, pp. xxii - xxiv) បបញ្ចសុទនិ (Papañcasudani)  តម្រូវឲ្យសតិបដ្ឋានផ្សេងៗ ដល់បុគ្គលណាមួយ ទៅតាមៈ
ដោយយោលតាមលក្ខណៈ ទាំង២ខាងលើនេះ សតិបដ្ឋានដែលអត្ថកថា បបញ្ចសុទនិ តម្រូវឲ្យចំពោះបុគ្គល មានដូចខាងក្រោមនេះ: សោមៈបន្ថែមថា អ្នកបដិបត្តិសតិបដ្ឋានទាំងអស់ ទោះជាមានកិរិយា និងចរិតបែបណាក៏ដោយ ត្រូវតែចម្រើនសតិ លើឥរិយាបថ នៃការដើរ ឈរ អង្គុយ ដេក ហើយនិងសម្បជញ្ញៈ ដែលចំពោះរឿងនេះ គាត់សរសេរថា ការចម្រើនសតិទាំងមូល អាស្រ័យលើការហាត់ដ៏ត្រឹមត្រូវ រាប់ទាំងផ្នែក២យ៉ាង ខាងលើនេះផង ។
វិធីហាត់រៀន
គេអាចប្រើវិធីចម្រើន ដែលរាប់រៀបក្នុងសតិបដ្ឋាន តាមផ្លូវជាច្រើនគឺៈ
ឯកសារយោង
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๐ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๒ ทีฆนิกาย มหาวรรค มหาสติปัฏฐานสูตร
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបស្សនាធុរៈ
សូយ៌្យវម៌្មទី២
វ្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី២ រជ្ជកាល (គ.ស ១១១៣-១១៥០) ព្រះនាមពេលសោយរាជ្យ ធូលីវ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេង អញឝ្រីសូយ្យ៌វម៌្មទេវ (ធូលីព្រះបាទ ធូលីជើងព្រះគម្ដែង អញស្រីសូរ្យពម៌ទេព)។ បច្ឆាមរណនាម វ្រះបាទបរមវិឝ្ណុលោក។ ព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅទីក្រុងយឝោធបុរ និងបានកសាងប្រាសាទអង្គរវត្ត បូជនីយដ្ឋានសាសនាធំបំផុតលើលោកដែលព្រះអង្គសង់ឧទ្ទិសដល់បរមទេវៈវិស្ណុ ប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ និងស្ថាបនាបង្ហើយនូវសំណង់ប្រាសាទភ្នំជីសូយ៌្យ។ ស្ថាបត្យកម្មបូជនីយដ្ឋាន យុទ្ធនាការយោធាជាច្រើន និងការស្ដាររាជការឱ្យខ្លាំងឡើងវិញក្នុងរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់បាននាំឱ្យពួកប្រវត្តិវិទូចាត់ទុកសូយ៌្យវម៌្មជាស្ដេចមួយអង្គក្នុងចំណោមស្ដេចដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃចក្រភពនេះ។
ប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូង
វ្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី២ ព្រះអង្គ​ជាអនុវង្សមួយ​អង្គ​ក្នុង​រាជវង្សមហិធរបុរ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​ជាព្រះនត្តាបិតុលា​របស់​វ្រះបាទជយវម៌្មទី៦។ បិតា​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម​ ក្សត្រេន្ទ្រាទិត្យ ត្រូវ​ជា​ព្រះនត្តារបស់​ព្រះហិរណ្យវម៌្ម និង ​មហេសី​ផ្សេង​មួយ​ទៀត។ មាតា​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម​ នរេន្ទ្រលក្ឝ្មី (បុត្រីនៃរាជបុត្រទី៣ នៃហិរណ្យវម៌្ម) ត្រូវជា​នត្តាក្សត្រី​របស់​ព្រះហិរណ្យវម៌្ម និង​ព្រះនាង​ហិរណ្យលក្ឝ្មី និង​ត្រូវ​ជា​ក្មួយ​បង្កើត​របស់​វ្រះបាទ​ជយវម៌្ម​ទី​៦ វ្រះបាទ​យុវរាជ និង​វ្រះបាទ​ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១។ ដូច្នេះ​អយ្យកោ​ព្រះអង្គ​ខាងបិតា និង​អយ្យកា​ព្រះអង្គ​ខាង​មាតា​សុទ្ធ​សឹងតែ​ជា​កូន​របស់​ព្រះហិរណ្យវម៌្ម​ទាំងអស់។
សូយ៌្យវម៌្មលេចឡើងដោយធំធាត់ក្នុងទឹកដីខេត្ត នៅពេលអំណាចកណ្ដាលកំពុងចុះខ្សោយនៅក្នុងចក្រភពខ្មែរ។ ជាព្រះអង្គម្ចាស់វ័យក្មេងមួយអង្គ ទ្រង់បានប្រើកលល្បិចដណ្ដើមអំណាច ដោយការប្រយុទ្ធតស៊ូរបស់ទ្រង់ ទ្រង់មានសិទ្ធិស្របច្បាប់ដើម្បីសោយរាជ្យ។ “នៅទីបញ្ចប់នៃការឈ្វេងយល់របស់ទ្រង់” ថ្លែងក្នុងសិលាចារឹកមួយផ្ទាំង “ទ្រង់បានជំរុញចិត្តដោយសារតែមានព្រះកិត្តិនាមនៃព្រះរាជវង្សរបស់ទ្រង់។” ទ្រង់បង្ហាញថាមានទំនាក់ទំនងជាមួយអភិមានិកខាងសត្រូវមកពីខាងខ្សែហឝ៌វម៌្មទី៣ ប្រហែលជាន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែលមានឥទ្ធិពលនៅខាងត្បូង ក្រោយមកក៏បង្វែរទៅរកវ្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ដែលមានវ័យជរា និងមិនសូវមានឥទ្ធិពល ដែលជាអយ្យការបស់ទ្រង់។ “ដោយបន្សល់ទុកលើសមរភូមិនូវ មហាសាគរនៃកងទ័ពរបស់ទ្រង់ ទ្រង់បានបង្កើតឱ្យមានការប្រយុទ្ធយ៉ាងខ្លាំងក្លា” ថ្លែងក្នុងសិលាចារឹកមួយ។ “លោតឡើងលើក្បាលដំរីនៃរាជសត្រូវ ទ្រង់បានសំលាប់សត្រូវ ដូចជាគ្រុឌនៅជាយភ្នំអាចនឹងសំលាប់នាគរាជមួយក្បាល។” ពួកអ្នកប្រាជ្ញមិនបានយល់ស្របថាតើសំដីទាំងនោះសំដៅលើអភិមានិកភាគខាងត្បូង រឺ វ្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ឡើយ។ សូយ៌្យវម៌្មទី២ ក៏បានបញ្ជូនគណៈប្រតិភូទៅកានរាជវង្សចោឡៈនៃឥណ្ឌាខាងត្បូង និង ថ្វាយថ្មមានតំលៃទៅកាន់ចក្រវរ្តិនចោឡៈ កុលោត្តុង្គចោឡៈទី១ នៅគ.ស ១១១៤។
ក្រោយ​ដែល​វ្រះ​បាទធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១ សោយ​ទិវង្គត​ហើយ ប្រទេស​កម្ពុជា​បែក​ជា ២ ដោយ​មាន​ព្រះ​រាជវង្ស ២ អង្គ ឬ ២ ពួកវិវាទ​ដណ្ដើម​រាជ​សម្បត្តិ​គ្នា តែ​មិន​ប្រាកដ​ព្រះ​នាម​ដូចម្ដេច។ គ្រា​នោះ ​ព្រះសូយ៌្យវម៌្មទី២ទ្រង់​នៅ​ក្នុង​បឋមវ័យ (កំលោះ) តែ​ជា​អ្នក​មាន​ព្រះ​ប្រីជា​ឆ្លាត​វាងវៃ ទ្រង់​យល់​ហេតុ​ផល​បាន​វែង​ឆ្ងាយ ទ្រង់​ព្រះ​ចិន្ដា​ថា បើ​នឹង​បណ្ដោយ​ឲ្យ​សង្គ្រាម​កើត​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​នគរ​ដូច្នេះ​ទៅ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ទេ​មុខ​ជា​នឹង​មាន​ប្រទេស​ដទៃ ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ដូច​យ៉ាង​ចាម្ប៍​ជាដើម លើក​ទ័ព​មក​សង្គ្រប​វាយ​ផ្ទួន​ទៀត​ជា​មិន​ខាន ដូច​ដែល​ធ្លាប់​ប្រាកដ​មាន​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មុនៗ នេះ​មក​ហើយ។
សូយ៌្យវម៌្មត្រូវបានអភិសេកនៅឆ្នាំគ.ស ១១១៣។ ឫសីព្រាហ្មណ៍ព្រឹទ្ធិនាម ទិវាករបណ្ឌិតបានរៀបពិធី នេះគឺជាលើកទីបីដែលព្រាហ្មណ៍រូបនេះបានធ្វើរាជាភិសេកដល់ស្ដេច។ សិលាចារឹកជាច្រើនកត់ត្រាថាក្សត្រថ្មីបានរៀនសូត្រក្បួនពិសិដ្ឋជាច្រើន បានប្រារព្ធពិធីបុណ្យបែបសាសនានិងបានព្រះរាជទានដល់ព្រាហ្មណ៍នោះដូចជា គ្រែស្នែង ផ្លិត ម្កុដ អាសនៈមូល និងចិញ្ចៀនកែវកង។ ព្រាហ្មណ៍រូបនេះបានធ្វើដំណើរវែងឆ្ងាយទៅកាន់ប្រាសាទនានាក្នុងចក្រភពនេះ រួមមានកំពូលភ្នំព្រះវិហារ ដែលលោកបានថ្វាយជារូបចំលាក់ព្រះសិវៈរាំធ្វើពីមាស។ រាជាភិសេកផ្លូវការរបស់ព្រះមហាក្សត្របានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ គ.ស ១១១៩ ដែលមានទិវាករបណ្ឌិតបានប្រារព្ធពិធីតាមក្បួនម្ដងទៀត។
ព្រះរាជជីវភាព និង រជ្ជកាល
ព្រះអង្គ​បាន​យក​ ជ័យជំនះ​លើ​កង​យោធា​របស់​វ្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២ ហើយ​ដណ្ដើម​យក​បាន​មហានគរ។ វ្រះបាទ​ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែល​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់ ព្រះអង្គ​បាន​អស់​ព្រះជន្ម​ក្នុង​ពេល​ធ្វើ​ចំបាំង​នោះ គឺ​នៅ​ក្នុង​គ.ស ​១១១៣។
ការ​ផែនដី វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២​ក្រោយ​ដែល​ទ្រង់​បាន​ឡើង​គ្រង​ពិភព​ហើយ​ក្នុង​រវាង ៣-៤ ឆ្នាំ​នោះ ទ្រង់​ក៏​បាន​ចាត់​ការ​គ្រប់គ្រង​ផ្នែក​មធ្យម​រដ្ឋ​ឲ្យ​បាន​រៀបរយ​តាម​ដើម នឹង​ទ្រង់​ចាត់​ការ​កសាង​គ្រឿង​អាវុធ​យុទ្ធភណ្ឌ នឹង​បង្ហាត់​សេនា​ទាហាន​ទុក​ជា​យ៉ាង​ច្រើន​សំរាប់​ការពារ​ប្រទេស​កុំ​ឲ្យ​មាន​ការណ៍​បះបោរ​ដូច​ក្នុង​រជ្ជកាល​មុនៗ នេះ​ទៀត។ កំឡុងពេលប៉ុន្មានទសវត្សក្នុងអំណាច ព្រះអង្គបានបង្រួបបង្រួមចក្រភពនេះឡើងវិញ ផ្ទុយខុសពីនយោបាយមេត្តាករុណាជាច្រើននៃក្សត្រអង្គមុនព្រះអង្គ អ្នកប្រវត្តិវិទូមានជំនឿដូច្នោះ។ បាន ​ឡើង​គ្រងរាជសម្បត្តិ​កាលណា វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី​២ ក៏​រៀប​ចំ​ចាត់​ចែង ធ្វើ​សឹក​សង្គ្រាម​វាយ​ប្រយុទ្ធ​បង្ក្រាប​នគរ​ចំណុះ​ជិត​ឆ្ងាយ ដើម្បី​បញ្ចូល​ទឹក​ដី​នគរ​កម្ពុជា​តូច​ធំ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ឲ្យ​មាន​ឯកភាព​រួម​ ចូល​តែ​មួយ​វិញ។ នគរចំណុះជាច្រើនបាននាំសួយសារអាករថ្វាយទ្រង់។ នៅខាងលិចនិងខាងជើង ពួកទាហានទ្រង់បានពង្រីកព្រំសីមាដែលគ្របដណ្ដប់ប៉ែកថ្មីៗនៃប្រទេសថៃ លាវ និង ទៀបកោះម៉ាឡេស៊ីសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ទ្រង់បានបង្កើតប្រតិបត្តិការយោធាដ៏ធំនៅភាគខាងកើតដូចគ្នា ប៉ុន្តែប្រតិបត្តិការទាំងនេះមិនបានជោគជ័យភាគច្រើនទេ យ៉ាងហោចណាស់ក៏តាមរយៈការរៀបរាប់របស់រាជសត្រូវនៃចក្រភពរបស់ព្រះអង្គ។ តាមធម្មតាក្នុងការកសាងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរឡើងវិញ មានបន្ទប់ជាច្រើនដើម្បីការពិភាក្សានូវព្រឹត្តិការណ៍ត្រឹមត្រូវនិងដោយឡែកៗអស់ទាំងនេះ។ សិលាចារឹកខ្មែរ ជាប្រភពព័ត៌មានដ៏សំខាន់ ប្រហែលបំផ្លើសនៅខាងចុងនៃចក្រភពខ្មែរ គ្រាដែលការរ៉ាយរ៉ាប់ពីរដ្ឋសត្រូវក៏អាចធ្វើបានដូចគ្នាជាមួយភាពខុសឆ្គងដូចគ្នា។
ព្រះមហាក្សត្រ ​នគរ​ចាម្ប៉ា​ដែល​សង្កេត​ឃើញ​ប្រទេស​កម្ពុជា​កំពុង​តែ​ជាប់​ដៃ​វាយ​ប្រយុទ្ធ​ កាប់​សំលាប់​ផ្ទៃ​ក្នុង បាន​ឆ្លៀត​ឱកាស​យ៉ាង​ល្អ​កម្រ​រក​មាន​នេះ លើក​កង​ទ័ព​ពល​សេនា​មក​វាយ​ប្រហារ​ដណ្ដើម​យក​ទឹក​ដី​ខ្មែរ។
វ្រះបាទសូយ៌្យវម៌្ម​ទី​២ ដោយ​មាន​ទ័ព​ចាម​នគរ​វិជ័យ​រួម​កំលាំង​ផង បាន​លើក​ទ័ព​ទៅ​ទប់ទល់​ទ័ព​ចាម វាយ​ប្រហារ​ចូល​លុក​ទៅ​ដល់​នគរ​ចាម្ប៉ា ហើយ​ដណ្ដើម​យក​បាន​រាជធានី​វិជ័យ។ នេះ​ជា​សេចក្ដី​ដែល​សិលាចារឹក​ចាម្ប៉ា​នៅ​ពោធិ៍នគរ បាន​ចារ​ទុក​មក​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ សិលាចារឹក​ចាម្ប៉ា​ដដែល​បាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទី​២ បាន​តែងតាំង​ប្អូន​ថ្លៃ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម​ហរិទេវ ជា​ឧបរាជ​សោយរាជ្យ​នគរ​ចាម្ប៉ា។ ព្រឹត្តិការណ៍​ត្រង់​នេះ ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន​ជំនាន់​ដើម ក៏​បាន​កត់​សំគាល់​ថា ព្រះអង្គ​បាន​បញ្ចូល​នគរ​ចាម្ប៉ា​មក​ក្នុង​នគរ​កម្ពុជា​ធ្វើ​ជា​នគរ​តែ​មួយ​ដែរ។ កាល​ទៅ​វាយ​ប្រទេស​ចាម្ប៉ា ជា​ការ​សងសឹក​ចាម្ប៍ ដែល​មាន​គំនិត​ខូច បាន​លើក​ទ័ព​ជើង​ទឹក​មក​លុក​ក្រុង​ឝ្រី​យឝោធរបុរ ក្នុង​កាល​ចុង​រជ្ជកាល​វ្រះ​បាទ​ហឝ៌វម៌្ម​ទី៣ ដែល​ក្នុង​ពេល​នោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​គ្រោះថ្នាក់​យ៉ាង​ធ្ងន់ ដោយ​ត្រូវ​ទឹក​ធំ​លិច​យ៉ាង​ខ្លាំង ដូច​មាន​ពោល​ហើយ។ កងទ័ព​ខ្មែរ​វាយ​​លុក​ចូល​ដល់​ក្រុង​វិជ័យ ចាប់​ព្រះ​រាជា​ចាម្ប៍ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ឝ្រីជយឥន្ទ្រវម៌្មបាន។ តែ​ក្នុង​ទី​ខ្លះ​ថា ព្រះ​រាជា​អង្គ​នេះ​រត់​ចោល​ព្រះ​នគរ​បាត់​ទៅ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​រជ្ជកាល​នេះ មាន​ព្រំប្រទល់​ដ៏​ធំ​ទូលាយ​យ៉ាង​អស្ចារ្យ​ម្ដង​ទៀត។ វាសនា​របស់​ខ្មែរ​បាន​ឡើង​ដល់​កំរិត​ខ្ពស់​បំផុត។
មេទ័ព​ចាម និង​ខ្មែរ​ជាច្រើន​ដែល​ជា​ជនក្បត់​ព្រះអង្គ ឬ​ប្រឆាំង​នឹង​ខ្មែរ​បាន​នាំ​គ្នា​រត់​ទៅ​សុំ​ស្ដេច​យួន​ជ្រកកោន​រស់​នៅ​តុងកឹង។ ប្រទេស​យួន ដែល​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ជន​ខុស​ច្បាប់​ទាំងនេះ​ជ្រកកោន យក​ធ្វើ​ជា​ជំរំ ត្រូវ​បាន​វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២ វាយ​ប្រហារ​បង្ក្រាប​ចាញ់​បរាជ័យ​អស់​គ្មាន​សល់។ ស្ដេច​ចិន​ដែល​បាន​ស្គាល់​នូវ​ថ្វីដៃ​ធ្វើ​សឹក​សង្គ្រាម​យ៉ាង​ក្លាហាន​ អង់អាច​អស្ចារ្យ​របស់​ព្រះអង្គ បាន​កោត​សរសើរ និង​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ឧត្ដុង្គឧត្ដម​ដល់​ព្រះអង្គ។ អគ្គរាជទូត​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​តែងតែ​ចេញ​ចូល​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ជា​ប្រក្រតី។
សិលាចារឹកមួយចំនួននៅក្នុងរដ្ឋឥណ្ឌូបនីយកម្មជិតខាងចាម្ប៉ា និងរឿងរ៉ាវបានបន្សល់ដោយស្មេរនៅមហាវៀត រដ្ឋមុនវៀតណាម និយាយថាសូយ៌្យវម៌្មបានធ្វើប្រតិបត្តិការសឹកសំខាន់បីលើកតែមិនបានជោគជ័យ វាយប្រហារទៅលើមហាវៀត ជួនកាលដោយមានជំនួយពីចាម្ប៉ា។ ក្នុង​ឆ្នាំ ព. ស. ១៦៦០ ក្រោយ​ដែល​ទ្រង់​សោយរាជ្យ​បាន ៤ ឆ្នាំ​បាន​ស្ដេច​តែង​រាជទូត ឲ្យ​នាំ​រាជសារ​ទៅ​សូម​ចង​សម្ព័ន្ធ​មេត្រីភាព​នឹង​ប្រទេស​ចិន ហើយ​នឹង​ប្រទេស​ចាម្ប៍ ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ផ្លូវ​រដ្ឋបសាសនោបាយ។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នេះ ក៏​ព្រម​ទទួល​សម្ព័ន្ធ​មេត្រីភាព​ផង​ដោយ​រីករាយ ហើយ​តែង​រាជទូត​ឲ្យ​នាំ​រាជសារ​មក​វិញ​តាម​សមគួរ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ចង​សម្ព័ន្ធ​មេត្រីភាព​នឹង​ប្រទេស​ចិន រាប់​ជា​គ្រា​ទី ៧ ក្នុង​រជ្ជកាល​នេះ។ ស្ដេច​ចិន​ដែល​បាន​ស្គាល់​នូវ​ថ្វីដៃ​ធ្វើ​សឹក​សង្គ្រាម​យ៉ាង​ក្លាហាន​ អង់អាច​អស្ចារ្យ​របស់​ព្រះអង្គ បាន​កោត​សរសើរ និង​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ឧត្ដុង្គឧត្ដម​ដល់​ព្រះអង្គ។ អគ្គរាជទូត​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​តែងតែ​ចេញ​ចូល​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ជា​ប្រក្រតី។ ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ចាម្ប៍ សូម្បី​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ជាប់​គ្នា​នឹង​ប្រទេស​កម្ពុជា​យ៉ាង​វែង តែ​ក៏​មិន​បាន​ជា​មិត្រ​ជិត​ដិត​គ្នា​ប៉ុន្មាន ច្រើន​តែ​ជា​អរិ​នឹង​គ្នា​តាំង​អំពី​ដើម​មក ទើប​តែ​នឹង​មក​ប្រាកដ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នេះ​ថា បាន​ចង​មេត្រីភាព​នឹង​គ្នា តែ​នេះ​ក៏​ដោយ​កុសលោបាយ​របស់​វ្រះ​បាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ដូចជា​នឹង​មាន​ប្រាកដ​ទៅ​ខាង​ក្រោយ។ កាល​ចង​សម្ព័ន្ធ​មេត្រីភាព​ហើយ ទ្រង់​បាន​លើក​ទ័ព​ហ្លួង សឹង​មាន​សេនា​ដំរី​ជា​យ៉ាង​ច្រើន ទៅ​វាយ​ប្រទេសកាវជី (ចិន:ជាំវជឺ) ដែល​ចេះ​តែ​រុករាន​ទន្ទ្រាន​យក​ជាយ​ព្រះ​រាជ​អាណាខែត្រ​ខ្មែរ ប៉ែក​ខាង​លើ​ជា​ញឹកញយ។ កាល​កងទ័ព​ខ្មែរ​លើក​ទៅ​ដល់ ទ័ព​យួន​ក៏​លើក​ចេញ​មក​ច្បាំង​ត​ទល់ តែ​ទប់​ឥទ្ធិពល​កងទ័ព​ខ្មែរ​ពុំ​បាន កងទ័ព​ខ្មែរ​បាន​វាយ​លុក​រហូត​ទៅ​ដល់​ស្រុក​ង៉ែអាន ទើប​លើក​ទ័ព​ត្រឡប់​មក​ព្រះ​នគរ​វិញ។ កន្លង​មក ៤ ឆ្នាំ ទ្រង់​លើក​ទ័ព​ទៅ​វា​យម្ដង​ទៀត ដោយ​ហេតុ​កាវជី​មិន​រៀង​ចាល។ សង្គ្រាម​គ្រា​នេះ​ទ្រង់​វាយ​រហូត​ដល់​ស្រុក​តាន់ហួ ទ្រង់​ប្រកាស​ឲ្យ​ស្រុក​ដែល​វាយ​បាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន ជា​ចំណុះ​កម្វុជទេឝ ហើយ​ស្ដេច​លើក​ទ័ព​ត្រឡប់​មក​ព្រះ​នគរវិញ។ ក្នុង​វេលា​នោះ ដែនដី​ដែល​ជា​ប្រទេស​លាវ ដូច​យ៉ាង​ហ្លួងព្រះបាំង​នឹងវាំងច័ន្ទន៍​ជាដើម ក៏​ជា​អាណាខែត្រ​របស់​ខ្មែរ​ដែរ។ នៅឆ្នាំគ.ស ១១២៨ ទ្រង់ត្រូវបានគេនិយាយថាបានដឹកនាំទាហាន ២០ ០០០ នាក់ទល់នឹងមហាវៀត ប៉ុន្តែកងទ័ពទាំងនោះត្រូវបានគេបង្ក្រាបបាន និង ត្រូវបានគេបណ្ដេញចេញពីមហាវៀត។ ឆ្នាំបន្ទាប់មកទ្រង់បានបញ្ជូនកងសំពៅមួយកងមាន ៧០០ សំពៅដើម្បីវាយប្រហារតាមឆ្នេររបស់មហាវៀត។ នៅឆ្នាំគ.ស ១១៣២ កងទ័ពចំរុះខ្មែរ-ចាមបានលុកលុយម្ដងទៀត មិនបានជោគជ័យឡើយ។ ក្រោយមក ស្ដេចចាមជយឥន្ទ្រវម៌្មទី៣ បានធ្វើឱ្យមានសន្តិភាពជាមួយមហាវៀត និង បដិសេធនឹងជួយការវាយប្រហារតទៅទៀត។ នៅគ.ស ១១៤៥ សូយ៌្យវម៌្មបានលុកលុយចាម្ប៉ា បានកម្រាបស្ដេចចាម និងបានបំផ្លិចបំផ្លាញរាជធានីវិជយ។ នៅលើរាជបល្លង្កចាម ទ្រង់បានដាក់ក្សត្រថ្មី ហរិទេវ ជាប្អូនប្រុសនៃមហេសីស្ដេចខ្មែរ។ ការប្រយុទ្ធជាបន្តបន្ទាប់ កងទ័ពចាមបានកាន់កាប់រាជធានីរបស់ខ្លួនជាថ្មីវិញ និងបានសម្លាប់ហរិទេវ។
និយាយ​ពី​ពួក​សៀម​ដែល​មាន​ព្រះ​ព្រហ្មរាជ​ជា​ប្រមុខ​នោះ មក​ក្នុង​ឆ្នាំ ព.ស. ១៦៦០ ប្រហែល​ជា​គិត​ថា វ្រះ​បាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទី២ ដែល​ទើប​សោយរាជ្យ​ថ្មី គង់​ទន់ខ្សោយ​បែប​យ៉ាង​វ្រះ​បាទ​ធរណីន្ទ្រវម៌្ម​ទី១ ទើប​រួបរួម​ទ័ព​បាន​ប្រហែល ៨០០០០ នាក់ លើក​ចុះ​មក​សង្កត់​សង្កិន​ពួក​រាស្ត្រ​ខ្មែ​នៅ​តាម​ជាយ​ព្រះ​រាជអាណាចក្រ​ភាគ​ខាង​លិច ហើយ​លុក​ចូល​មក​ដល់​នគរ​កំពែង​ពេជ្រ ដែល​មាន​មហា​ឧបរាជ​ខ្មែរ​ព្រះ​នាម "ព្រះ​រាមរាជ" ឈរ​គ្រប់គ្រង​នៅ​ទី​នោះ ដោយ​ព្រះ​រាមរាជ​មិន​ដឹង​ខ្លួន​ជា​មុន។ កាល​លើក​ទ័ព​ទៅ​ដល់​ជាយ​ក្រុង​កំពែង​ពេជ្រ ព្រះ​ព្រហ្មរាជ​ ក៏​ចូល​ទៅ​ជួប​នឹង​ព្រះ​រាមរាជ ទទួល​ក្រឡេក​ទៅ​ឃើញ​ព្រះ​កែវមរកត​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​ក្នុង​ក្រុង​នោះ​ក៏​ទូល​សុំ​យក​ទៅ ព្រះ​រាមរាជ​ទើប​ទាល់ ក៏​លើក​ឲ្យ​ទៅ​តាំង​មិន​ស្ម័គ្រ។ ព្រះ​ព្រហ្មរាជ​កាល​បាន​ព្រះ​កែវ​​មរកត​ទៅ​ហើយ ក៏​គិត​ព្រួយ​​បារម្ភ​ក្រែង​ខ្មែរ​លើក​ទ័ព​ទៅ​ដណ្ដើម​យក​មក​វិញ ទើប​គិត​ធ្វើ​ឧបាយ​ក្រឡៃ​ព្រះ​កែវ​មរកត​បំបាត់​ដាន​កុំ​​ឲ្យ​ខ្មែរ​រក​ឃើញ គឺ​យក​បាយអ​មក​បូក​ស្រោប​ព្រះ​កែវមរកត ឲ្យ​មើល​ឃើញ​ហាក់​ដូចជា​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​ធម្មតា ហើយ​យក​ទៅ​លាក់​ទុក​យ៉ាង​គត់មត់។ រឿង​សៀម​តាំង​ឥស្សរភាព​នៅ​ក្នុង​ខែត្រ​ខណ្ឌ​នៃ​ព្រះ​រាជ​អាណាចក្រ​នោះ មិន​បាន​ផុត​ទៅ​អំពី​ព្រះ​ការណ៍​របស់​វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទេ កាល​ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ ក៏​ត្រាស់​ឲ្យ​កងទ័ព​លើក​ទៅ​កម្រាប់​ពួក​សៀម​នោះ ឲ្យ​ត្រឡប់​នៅ​ក្រោម​ម្លប់​ព្រះ​​បរម​ពោធិសម្ភារ​ដូច​ដើម​វិញ។ សៀម​តោង​នៅ​ក្រោម​អារក្ខា​ខ្មែរ​ត​មក​ទៀត ដរាប​ដល់​សតវត្ស​ទី ១៤ ទើប​អាច​តាំង​ឥស្សរភាព​បាន ដូចជា​នឹង​មាន​ពោល​ក្នុង​រយៈ​តទៅ។ ឯ​ព្រះ​កែវមរកត​មិន​បាន​ត្រឡប់​មក​នគរ​វិញ នៅ​កប់​បាត់​ក្នុង​ស្រុក​យោនកជៀងសែន​ត​រៀងមក។ ការ​ដែល​មិន​បាន​ត្រឡប់​មក​វិញ ប្រហែល​ជា​ដោយ​ហេតុ​វ្រះ​បាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទី២ ទ្រង់​និយម​រាប់អាន​លទ្ធិ​វៃឝ្ណវ។ រឿង​ព្រះ​កែវមរកត ទើប​មិន​បាន​មក​ជំពាក់​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​ប៉ុន្មាន​មុខ គួរ​ឲ្យ​ស្ដាយ។
ក្រៅពីការធ្វើសឹក សូយ៌្យវម៌្មបានអនុវត្តនយោបាយការទូត ដោយការបន្តទំនាក់ទំនងផ្លូវការជាមួយចិននៅគ.ស ១១១៦។ ការរៀបរាប់របស់ចិននៅសតវត្សទី១៣ បាននិយាយថាគណៈរាជទូតខ្មែរមាន ១៤ នាក់ ដែលបន្ទាប់ពីមកដល់ដីចិនត្រូវបានព្រះរាជទានជាសំពត់ព្រែក្នុងព្រះរាជវាំងជាពិសេស។ “ដោយក្ដីកំរណាស់ ដែលយើងខ្ញុំបានមកដល់ព្រោះយើងខ្ញុំបានមើលឃើញនូវកិត្តិសព្ទរបស់ព្រះអង្គច្រើនជាងយើងខ្ញុំត្រូវបានទទួលផលប្រយោជន៍ពីព្រះអង្គ” ម្នាក់ក្នុងចំណោមរាជទូតបានពោលប្រាប់ទៅកាន់អធិរាជចិន។ គណៈរាជទូតបានត្រឡប់ទៅស្រុកវិញនៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់។ គណៈរាជទូតផ្សេងមួយទៀតបានទៅទស្សនកិច្ចនៅឆ្នាំគ.ស ១១២០ នៅគ.ស ១១២៨ អធិរាជដដែលបានប្រៀបធៀបព្រះកិត្តិយសដ៏ខ្ពស់ខ្ពស់ចំពោះព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ដោយចាត់ទុកថា “មហាប្រទេសរាជនៃចក្រភពព្រះអង្គ។” បញ្ហាជាច្រើនផ្ដោតលើពាណិជ្ជកម្មរវាងរដ្ឋទាំងពីរត្រូវបានគេពិនិត្យនិងរៀបចំឡើងវិញ។
រជ្ជកាលរបស់ស្ដេចអង្គនេះបានមើលឃើញនូវនវានុវត្តន៍ជាច្រើនខាងសិល្បៈនិងស្ថាបត្យកម្ម។ ទ្រង់បានធ្វើជាធិបតីលើសំណង់នៃអង្គរវត្ត ប្រាសាទធំបំផុតដែលបានសាងសង់នៅក្នុងរាជធានី និងនៅក្នុងគំនិតសម័យទំនើបជាច្រើនថាជា ស្នាដៃនៃស្ថាបត្យកម្មចុងក្រោយបង្អស់។ ប្រាង្គកណ្ដាលទាំងប្រាំរបស់ប្រាសាទរំលឹកដល់កំពូលភ្នំព្រះសុមេរុ លំនៅនៃទេវបែបព្រហ្មញ្ញសាសនា។ វាបានលំអដោយអប្សរាឆ្លាក់ច្រើនជាង ១៨៦០ អង្គ រឺ បវរកញ្ញានៅស្ថានសួគ៌ និងរាប់រយមាត្រនៃចំលាក់លៀនរាក់យ៉ាងល្អវិចិត្រដែលរៀបរាប់ពីទេវកថាហិណ្ឌូ និងទស្សនីយភាពពីជីវភាពសហសម័យ។ ប្រាសាទផ្សេងជាច្រើនទៀតដែលកំណត់កាលត្រូវនឹងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គរួមមាន បន្ទាយសំរែ ធម្មនន្ទ ចៅសាយទេវតា និង នៅខាងកើតរាជធានី សំណង់អគារបឹងមាលា។
សូយ៌្យវម៌្មបានរៀបអភិសេក ប៉ុន្តែគ្មានកំណត់ត្រាណាមួយសេសសល់រំលឹកដល់ព្រះនាមមហេសីរបស់ទ្រង់មួយអង្គណាឡើយ។ សូយ៌្យវម៌្មទី២ជាធម្មតាក្នុងចំណោមក្សត្រខ្មែរជាច្រើនអង្គ ទ្រង់ជាក្សត្រកាន់សាសនាវិស្ណុ ខុសពីព្រះរាជាផ្សេងកាន់សាសនព្រះសិវៈ ដោយផ្ដោតលើជីវភាពសាសនាក្នុងរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គ។ ហេតុផលជាច្រើនចំពោះការកាន់បែបនេះមិនត្រូវបានគេដឹងឡើយ។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញបានពិភាក្សាតទល់គ្នាថាតើការកាន់របស់ព្រះអង្គជាមួយសាសនាវិស្ណុជួយពន្យល់ថាតើហេតុអ្វីអង្គរវត្តបែរមុខទៅទិសខាងលិច ទិសភាគនៃព្រះវិស្ណុត្រូវបានគេប្រកាន់យក ខុសពីទិសធម្មតារបស់ប្រាសាទខ្មែរដែលបែរទៅទិសខាងកើត។
សូយ៌្យវម៌្មទី២គឺក្សត្រខ្មែរទីមួយដែលត្រូវបានគេពិពណ៌នាក្នុងសិល្បៈ។ ចំលាក់លៀនរាក់នៅថែវខាងត្បូងនៃអង្គរវត្តបង្ហាញរូបទ្រង់គង់លើព្រះទែនធ្វើពីឈើយ៉ាងល្អវិចិត្រ ដែលវ្រះបាទទាំងពីរនិងរបាំងព្រះទែនរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានគេឆ្លាក់ជារូបនាគរាជ។ នៅលើព្រះសិរសារបស់ទ្រង់គឺជាក្បាំងស្រួច និង ព្រះសោតាទាំងគូមានរយ៉ាសងខាង។ ទ្រង់ពាក់កងជើង កងដើមដៃ និង កងកដៃ។ ព្រះហស្ថស្ដាំកាន់ អ្វីម្យ៉ាងដូចជាពស់ងាប់មួយក្បាលតូចអត្ថន័យនៅតែមិនដឹង។ ដងព្រះកាយរបស់ទ្រង់ឆ្លាក់យ៉ាងសមសួន វ្រះបាទរបស់ព្រះអង្គបត់ខាងក្រោមព្រះកាយទ្រង់។ រូបភាពជាទូទៅឆ្លុះបញ្ចាំងនូវភាពស្ងប់ស្ងៀម និងភាពសុខក្សេមក្សាន្តស្រួលបួលជាមួយអំណាច និងតួនាទី។
ព្រះឆាយាលក្ខ័ណរបស់ទ្រង់គឺផ្នែកនៃគំនូរលំអិតអំពីជីវភាពក្នុងរាជវាំងនៅសម័យអង្គរ។ បរិយាកាសទស្សនីយភាពនេះបង្ហាញថានៅខាងក្រៅ កណ្ដាលព្រៃមួយ។ បរិវារលុតជង្គង់កាន់ផ្លិត អំបក់រុយ និងក្លស់តំណាងអោយឋានៈជាច្រើនពីលើព្រះករុណារបស់ពួកគេ។ ព្រះនាងជាច្រើនត្រូវបានគេលើកដាក់លើស្នែងឆ្លាក់យ៉ាងល្អល្អះ។ ព្រាហ្មណ៍ដែលមានពុកចង្កាឈរមើល ភាគខ្លះនៃអ្នកទាំងនោះកំពុងរៀបចំគ្រឿងប្រដាប់សំរាប់ធ្វើពិធីជាក់ប្រាកដមួយ។ នៅខាងស្ដាំព្រះករុណា អ្នកបំរើក្នុងវាំងលុតជង្គង់ បង្ហាញអការៈអ្វីម្យ៉ាង។ ទីប្រឹក្សាជាច្រើនអង្គុយមើល ដោយលុតជង្គង់ ខ្លះទៀតមានដៃដាក់លើទ្រូងក្នុងកាយវិការអោនលំទោន។ ទៅខាងស្ដាំយើងឃើញមានក្រុមសិល្បៈមួយ ជាមួយអ្នកហែហមប្រគំស័ង្ខ ស្គរ និង គង។ ហិបមួយបំពក់ព្រះភ្លើង សញ្ញានៃឫទ្ធានុភាព ត្រូវបានគេលើកដាក់លើស្មា។
បន្ថែមពីនោះក្នុងថែវគឺជាការបង្ហាញនូវអនុភាពយោធារបស់សូយ៌្យវម៌្ម។ ពួកមេបញ្ជាការដែលមានអាវក្រោះ និងសាស្ត្រាវុធឈរលើដំរីសង្គ្រាមដ៏កាចសាហាវ ដែលមានទាហានថ្មើរជើងជាច្រើនជួរនៅខាងក្រោម ទាហាននីមួួយៗកាន់លំពែងនិងខែល។ ម្នាក់ក្នុងចំណោមមេបញ្ជាការទាំងនោះគឺជាព្រះមហាក្សត្រអង្គឯងតែម្ដងមើលពីលើស្មាស្ដាំរបស់ទ្រង់ ព្រះកាយរបស់ទ្រង់បំពាក់ដោយអាវក្រោះ អាវុធមុតស្រួចក្នុងព្រហស្ថស្ដាំ។ ផ្នែក​គ្រប់គ្រង: វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទី២ ទ្រង់​ចាត់​តាំង​ព្រះ​មហា​ឧបរាជ​ឲ្យ​ទៅ​គ្រប់គ្រង​បច្ចន្តរដ្ឋ ដូច​ក្នុង​រជ្ជកាល​មុនៗ តែ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នេះ ព្រះ​មហា​ឧបរាជ​មាន​ដល់​ទៅ ៧ អង្គ គឺ​នៅ​ឝ្រីធម៌​នគរ ១ អង្គ នៅ​កំពែង​ពេជ្រ ឬ កោសម្ពី ១ អង្គ, នៅ​លវបុរ ឬ ឝ្រីអយុធ្យា ១ អង្គ, ​ហរិបុញ្ជយ ១ អង្គ, នៅ​នគរវ្នំ ភាគ​ខាង​លើ ១ អង្គ, នៅ​ឃ្លាំង​ក្នុង​ដែន​កម្ពុជាក្រោម ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ១ អង្គ, នៅ​វិជ័យ ក្នុង​ចាម្ប៉ា​រដ្ឋ ១ អង្គ។ សង្គ្រាម ​មិន​មែន​មាន​តែ​ជាមួយ​នឹង​នគរ​ចាម្ប៉ា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ។ វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទី​២ ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​ចំបាំង​រហូត​ទៅ​ដល់​នគរមន​នៃ​រដ្ឋ​ហរិបុញ្ជយ និង​នគរសៀម ដែល​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ជើង​ទន្លេ​មេទឹក​ជិត​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​ចិន។
ក្នុងរជ្ជកាល​ព្រះអង្គ​ ទឹកដី​ខ្មែរ​មាន​ទំហំ​ធំ​ទូលំទូលាយ​ណាស់។ ខាងជើង ព្រំដែន​ដី​ខ្មែរ​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​ចិន។ ខាងត្បូងទឹកដី​ខ្មែរ​លាត​សន្ធឹង​ទៅ​ដល់​សមុទ្រ ជាប់​ជិត​ជាមួយ​នគរ​ជ្វា នៅ​ទិស​ខាងលិច ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ភូមា ហើយ​និង​ខាងកើត​ ជាមួយ​ប្រទេស​ចាម។
វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២ ព្រះអង្គ​មិន​មែន​ពូកែ​តែ​ខាង​ធ្វើ​សឹក​សង្គ្រាម​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ព្រះអង្គ​ក៏​ពូកែ​ឈ្លាសវៃ​ក្នុង​ការ​រៀប​ចំ​កសាង​នគរ​ឲ្យ​បាន​សុខ​សន្តិភាព និងចម្រើនលូតលាស់​ដែរ។ ព្រះអង្គ​ខំ​រិះ​រក​គ្រប់​មធ្យោបាយ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បំបាត់​កុំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​មាន ​ប្រេះ​ឆា បែក​សាមគ្គីភាព​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ។ ដូច្នេះ​ហើយ ទោះបី​ជា​ព្រះអង្គ​និយម​ចូល​ចិត្ត​គោរព​បូជា​ព្រះវិស្ណុ ឬ​ព្រះនរាយណ៍​ក៏​ដោយ ក៏​ព្រះអង្គ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​សាសនា​ទាំង​បី ព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះសិវៈ និង​ព្រះវិស្ណុ មាន​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ស្មើ​ដូច​គ្នា។ ព្រះអង្គ​គោរពបូជា នឹង​ការពារ​ថែរក្សា​ទំនុក​បំរុង​សាសនា​ទាំង​បី។ ព្រះអង្គ​បាន​បរិច្ចាគ​ផ្ដល់​នូវ​ព្រះរាជទ្រព្យ និង​កសាង​ផ្គត់ផ្គង់​កន្លែង​សក្ការៈបូជា​ជាច្រើន។
នគរវត្ត ជា​ស្នាដៃ​ដ៏​ធំ​ចំបង​អស្ចារ្យ​របស់​វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទី​២ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ​រន្ទឺ​សុះសាយ​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​លើ​ពិភពលោក។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ប្រាសាទ​នគរវត្ត​ក៏​ជា​រូបភាព​តំណាង​ប្រទេស​ជាតិ​ខ្មែរ​ដែរ។ នគរវត្ត​មាន​កសិណ ឬ​គូទឹក​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ប្រហែល​ ១៦ ​គ.ម។ ចំណែក​កសិណ​ពិត​ប្រាកដ​របស់​ប្រាសាទ​មាន​បណ្ដោយ​ប្រវែង​ ១៥០០ ​ម x ១៣០០ ​ម និង​ទទឹង​ប្រវែង​ជា ​២០០ ​ម។ ផ្លូវ​ធំ​ចូល​ពី​ទិស​ខាងលិច​ទៅ​ដល់​ប្រាសាទ​កណ្ដាល​មាន​ប្រវែង ​២៥០ ​ម។ ឯ​កំពូល​កណ្ដាល​ខ្ពស់​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត​របស់​នគរវត្ត​មាន​កំពស់ ​៦៥ ​ម។ នេះ​យើង​មិន​រាប់​រៀប​អំពី​រូប​ចំលាក់​យ៉ាង​ញឹក​ស្អេក​ដែល​មាន​លើ​ផ្ទាំង​ ជញ្ជាំង​ថ្ម​ផង។ល។
វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្ម​ទី​២ បាន​កសាង​ប្រាសាទ​នគរវត្ត​ដើម្បី​ថ្វាយ​បូជា​ដល់​ព្រះវិស្ណុ។ ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​ទុក​ស្លាក​ស្នាម ព្រះភក្ត្រ​រូបរាងកាយ​ព្រះអង្គ​ជា​ភស្តុតាង​ដែរ​នៅ​លើ​ផ្ទាំង​សិលា​នគរវត្ត។ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​បរទេស​ខ្លះ​មាន​ជំនឿ​ថា បដិមា​ព្រះវិស្ណុ​នៅ​ចំ​កណ្ដាល​កំពូល​ធំ​នគរវត្ត​ ជា​រូប​ព្រះសូយ៌្យវម៌្មទី​២។ ហើយ​ព្រះមហាក្សត្រ​គង់​លើ​រាជបល្លង្ក​អម​ទៅ​ដោយ​បរិវារ និង​នាម៉ឺន​មុខ​មន្ត្រី ដែល​សិល្បករ​ខ្មែរ​បាន​ឆ្លាក់​ជាប់​លើ​ជញ្ជាំង​ថែវ​ខាងត្បូង​ជាន់​ទី​២ ក៏​ជា​វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី​២​ដែរ។
ប្រាសាទ​បឹងមាលា ក៏​ជា​ស្នាដៃ​ព្រះអង្គ​ដែរ។ ប្រាសាទ​បឹងមាលា​ដែល​មាន​លំនាំ​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​នគរវត្ត ស្ថិត​នៅ​ប្រមាណ​ជា​ ៤០​ គ.ម ខាងកើត​នគរធំ ឬ​មហានគរ។ មាន​ទំហំ​ប្រវែង​ ១៨១ ​ម x ១៥២ ​ម។ ប៉ុន្តែ​ប្រាសាទ​នេះ​គ្មាន​លក្ខណៈ​ខ្ពស់​លេច​ចេញ​ត្រដែត​ដូច​នគរវត្ត​ទេ។ បន្ទាយសំរែ ត្រូវ​បាន​កសាង​នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះអង្គ​ដែរ។ ទោះបី​ជា​មិន​សូវ​ល្បីល្បាញ​ដូច​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ឯ​ទៀត ហើយ​មាន​ទំហំ​មិន​អស្ចារ្យ​ក៏​ដោយ​ ក៏​គេ​អាច​ចាត់​ទុក​ជា​ស្នាដៃ​មួយ​យ៉ាង​ល្អ​ប្រណិត​ដែរ។
ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ នៅ​លើ​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក ដែល​ចាប់​ផ្ដើម​កសាង​តាំង​តែ​ពីរ​រជ្ជកាល​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​វ្រះបាទ​យឝោវម៌្មទី​១ ត្រូវ​បាន​ព្រះអង្គ​សង់​បន្ត​រហូត​ដល់​ហើយ​ជា​ស្ថាពរ។ វ្រះបាទ​សូយ៌្យវម៌្មទី២ បាន​ទុក​ជា​កេរ្តិ៍មរតក​នូវ​ទឹក​ដី​ធំ​ទូលំ​ទូលាយ​នូវ​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​ នគរវត្ត​ដ៏​ល្អ​ប្រណិត​គ្មាន​ពីរ និង​កិត្យានុភាព​ខ្មែរ​ជា​មហាអំណាច​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ ព្រះអង្គ​បាន​ចូល​ទិវង្គត​ក្នុង​ គ.ស​ ១១៥០។
ការសោយទិវង្គត និង ការស្នងរាជ្យបន្ត
ភស្តុតាងសិលាចារឹកលើកឡើងថាសូយ៌្យវម៌្មទី២បានសោយទិវង្គតនៅចន្លោះ គ.ស ១១៤៥ និង ១១៥០ ប្រហែលកំឡុងយុទ្ធនាការយោធាតទល់នឹងចាម្ប៉ា។ ទ្រង់ត្រូវបានសោយរាជ្យបន្តដោយធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២ ព្រះភាតាអយ្យកាមួយ រាជបុត្រនៃព្រះភាតា?នៃព្រះមាតារបស់ទ្រង់។ សម័យកាលនៃការគ្រប់គ្រងទន់ខ្សោយនិងជំលោះបានចាប់ផ្ដើម។
សូយ៌្យវម៌្មត្រូវបានគេថ្វាយបច្ឆាមរណនាមថា វ្រះបាទបរមវិឝ្ណុលោក ទ្រង់បានយាងទៅកាន់ស្ថាននៃព្រះវិឝ្ណុ។ អង្គរវត្តបានបញ្ចប់បង្ហើយលុះត្រាទាល់តែទ្រង់សោយទិវង្គតសិន។ រូបចំលាក់ទំនើបដែលយកលំនាំតាមព្រះឆាយាលក្ខ័ណ៍ក្នុងរាជវាំងរបស់ទ្រង់ជាចំលាក់លៀនរាក់ៗ អង្គរវត្តនាពេលសព្វថ្ងៃនេះ ស្វាគមន៍ចំពោះភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាច្រើននៅឯព្រលានយន្តហោះសៀមរាប។ ក្លស់ជាច្រើនបានបាំងព្រះឆាយាលក្ខ័ណនៃព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ ពេលនោះពួកគេបានធ្វើតាមរូបពិតសូយ៌្យវម៌្មអស់ជិតជាងប្រាំបួនសតវត្សកន្លងមកហើយ។
សៀវភៅ
សៀវភៅ​===========+===================---គឺជាការសរសេរ ​ការបោះពុម្ភ ការលំអរ​ ក្រដាសសរ ដែលបង្កើតឲ្យមានពណ៌ខ្មៅ ក្រដាសសម្រាប់សរសេរ ឬក៏ធ្វើអ្វីផ្សេងៗទៀត ជាធម្មតា វាភ្ជាប់ជាមួយទំព័រ ។
ក្រដាសមួយយើងមិនមែនសៀវភៅទេវាគឺជាសន្លឹក ហើយ​ ហើយផ្នែកនីមួយៗនៃសន្លឹក ហៅថាទំព័រ ។​ សៀវភៅគឺបានផលិតដោយ អេឡិចត្រូច ដែលមានទ្រងទ្រាយជា សៀវភៅអេឡិចត្រូនិច ។ សៀវភៅជាច្រើនគឺសំដៅទៅលើការសរសេរអក្សរ ឬ មានន័យថាការបែងចែកធ្វើការ ។​ នៅក្នុង បណ្ដាល័យពត៌មានវិទ្យាសាស្ត្រ សៀវភៅគឺអាចហៅថា ឯកលេខនា សម្គាល់ថាវាមកពីសាមយិគ ដូចជាទស្សនាវត្ដីដ៍ កាសែត ឬក៏​ សារពត៌មាន​ ជាតួរយ៉ាងការសរសេរសៀវភៅ គឺការសរសេរអក្សរ​ ។ នៅក្នុងរឿងប្រលោមលោក និង ប្រភេទសៀវភៅ រឿងផ្សេងៗទៀត ។ សៀវភៅតាមផ្នែកផ្សេងៗគ្នា ហើយគេហៅសៀវភៅថា( សៀវភៅ១ សៀវភៅ២ សៀវភៅ៣  ហើយក៏មានបន្ដរផងដែរ ) ។ អ្នកស្រលាញ់សៀវភៅ ជាធម្មតាគឺជាអ្នកក្រ ។ ការស្ដុកទុកនៅមានការទិញការលក់ ។
ដើមកំណើតសៀវភៅ
សៀវភៅមកពី ដើមកំណើតភាសាអង្គគ្លេស​
បុរាណកាល
សៀវភៅប្រវត្ដិមានច្បាស់លាស់