cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ព្យញ្ជនៈខ្មែរ
ស្រ:បម្រុងទាំង៥តួអង្គឬស្រ:បន្ថែមមានអត្ថន័យដូចតទៅ
៤.ទិសខាងត្បូង(ធាតុខ្យល់&អាវុធខ្ចងទិព្វ)
៥.ទិសកណ្តាល(ធាតុពិសេស&អាវុធពិហុរួម)
ស្រៈពេញតួមាន ២៨តួអង្គ|ស្រៈពេញតួមាន ២៨តួអង្គ
|ន មោ ពុ ទ្ធា យ សិ ទ្ធំ អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឪ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ្យ​ (ឲ្យ) ឳ អុំ អំ អាំ អះ អុះ អេះ អោះ។
ស្រៈពេញតួ ៥អង្គមានន័យដូចតទៅ|ស្រៈពេញតួ ៥អង្គមានន័យ ដូចតទៅ|ព្យញ្ជន:ខ្មែរមានន័យដូចតទៅ
មោ ធាតុដីមានគុណ ២១តំណាងឪពុក
ពុ ធាតុភ្លើងមានគុណ ៦តំណាងស្ដេច ឬ បង
ទ្ធា ធាតុខ្យល់មានគុណ ៧តំណាងញាតិ
សរុបគុណទាំង៥ មាន ៥៦គុណ មានន័យថាគុណព្រះពុទ្ធ ៥៦។
ឝឞ ធាតុពិសេសមានគុណ ២តំណាងឪពុកម្តាយ
កខគឃងចឆជ ធាតុដែកមានគុណ ៨តំណាងទិសធំ&ទិសតូច
កខគ ធាតុហ្គាសមានគុណ ៣តំណាងទិសបម្រុង
កខគឃងចឆ ធាតុឈើមានគុណ ៧តំណាងសប្តាហ៍ សច្ចសច្ចាសច្ចំ ធាតុលោហៈ មានគុណ ៣តំណាងសម្បត្តិ&ឋាន សរុបគុណទាំង៥ មាន២៣គុណ មានន័យថាគុណព្រះស្តេច២៣។
ស្រៈពេញតួ ១៩អង្គមានន័យដូចតទៅ|ស្រៈពេញតួ ១៩អង្គមានន័យដូចតទៅ
|សិ ទ្ធំ អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ​ ឪ ឫ ឬ ឭ ឮ ឯ ឰ ឱ្យ ​(ឲ្យ) ឳ អុំ អំ អាំ តំណាងព្រលឹង១៩ក្នុងខ្លួនមនុស្ស។
ព្យញ្ជនៈមាន៣៥តួអង្គ|ព្យញ្ជនៈមាន៣៥តួអង្គ
ព្យញ្ជនៈមាន៣៣តួអង្គនូវតែប្រើ
ឝ្ឝ ឞ្ឞ
*(ចំណាំ)ព្យញ្ជនៈខ្មែរមានតែ៣៥តួដែលដកព្យញ្ជនៈ២តួចេញពីព្យញ្ជនៈខ្មែរគឺជា(អក្សរ"ឝ្ឝ"ស្មើនិងអក្សរ"ហ្គ"&អក្សរ" ឞ្ឞ"ស្មើនិងអក្សរ"ប៉")នៅសល់តែព្យញ្ជនៈ៣៣តួ។
ឝ=ហ្គ
ឝ្វ=ហ្វ៊, ឝ្វ៉=ហ្វ
ឝ៉=ហ្ក
ឝ្ល=ហ្ល៊, ឝ្ល៉=ហ្ល
ឝ្ន៉=ហ្ន, ឝ្ន=ហ៊្ន
អក្សរ(ឝ)ដាក់សញ្ញាធ្មេញកណ្តុរក្លាយជា(ឝ៉=ហ្ក)
អក្សរ(ឝ)មិនអាចដាក់សញ្ញាត្រីស័ព្ទ(៊)បានទេ។ពីព្រោះព្យញ្ជនៈ(ឝ)ជាតួអង្គពួកពិហុរួម(ពួកផ្តូសម្លេង)...។
អក្សរ"ឝ"និងជើង"្្ឝ"របស់វា&អក្សរ"ឞ"និងជើង"្្ឞ"របស់វា។
ឞ=ប៉
ឞ៊=ព(ប៉ូ)
ឞ៊ូ=ពូ
ប៊=បូ
ឧទាហរណ៍៖ ស្ពាន=ស្ឞ៊ាន,ឞ្រ៊ូន=ប្រ៊ូន(ព្រូន) ប្រ=ឞ្រ,ប្រ៊=ឞ្រ៊(ព្រ) ព្រាប=ប្រ៊ាប(ព្រៀប=ប្រៀប)ឬឞ្រៀប=ឞ្រ៊ាប ឧទាហរណ៍៖ អេស្ប៉ាញ=អេស្ឞាញ ឞា=ប៉ា,ពូ=ឞ៊ូ,ពីរ=ឞ៊ី
អក្សរ(ឝ)ស្មើនិងអក្សរ(ហ្គ)
អក្សរ(ឞ)ស្មើនិងអក្សរប៉
អក្សរ(ឞ៊)ស្មើនិងអក្សរប៉ូ(អក្សរ"ព")
អក្សរ(ឞ)ដាក់សញ្ញាត្រីស័ព្ទក្លាយជា(ឞ៊=ពឬប៉ូ)។
អក្សរ(ឞ)មិនអាចដាក់សញ្ញាធ្មេញកណ្តុរ(៉)បានទេពីព្រេាះព្យញ្ជន:(ឞ)មានសម្លេង(ប៉)ស្រាប់។ ឧទាហរណ៍៖ស្ប៉=ស្ឞ,ស្ព=ស្ឞ៊ អក្សរ(ឞ)អាចដាក់សញ្ញា(៊)បាន។ អក្សរ(ឞ)ជាតួអង្គពួកអ(ដែលមានសម្លេងអឃោសៈ)។ ព្យញ្ជនៈខ្មែរ(មាន៣ក្រុម)
ក្រុមទី១ព្យញ្ជនៈពួកអ *ក *ខ *ច *ឆ *ដ *ឋ *ណ *ត *ថ *ផ
ឧទាហរណ៍៖សម្លេងពួកអក្លាយជាសម្លេងពួកអ៊ ដោយសារសញ្ញាសក់-ក(៊)...។
ស្រៈនិស្ស័យមាន២៤តួអង្គ|ស្រៈនិស្ស័យមាន២៤តួអង្គ
| | ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ ុះ េះ ោះ ។
អត្ថន័យនៃ ព្យញ្ជនៈ ស្រៈពេញតួ និង ស្រៈនិស្ស័យនិងស្រ:បម្រុង
១  ស្រៈពេញតួមាន២៨តួអង្គ ៥អង្គ(ន មោ ពុ ទ្ធា យ) ធាតុទឹកមានគុណតំណាងម្ដាយ ធាតុដីមានគុណតំណាងឳពុក ធាតុភ្លើងមានគុណតំណាងស្ដេច ឬបង ធាតុខ្យល់មានគុណតំណាងញាតិ ធាតុអាកាសមានគុណតំណាងគ្រូ។
៣ ព្យញ្ជនៈទាំង៣៣តួអង្គ មានធាតុទឹក១២តំណាងម្ដាយ ធាតុដី២១តំណាងឳពុក សរុប៣៣តួអង្គ។
៤ ស្រៈនិស្ស័យទាំង២៤តំណាងនិស្ស័យបុគ្គល
| |(អ) បានន័យថាស្រៈសប្បាយមិនបំផ្លាញគេ។ នៅក្នុងធរណីមាឌស្រៈ(អ)ជាបន្ទាត់បញ្ឈរបុរាណ។ បុរាណអោយយើងស្គាល់ត្រង់ មិនវៀចវេរ។ និស្ស័យយ៉ាងម៉េចគឺយ៉ាងនោះឯង ស្រៈ | (អ) នៅតែស្រៈ(អ) ដូច ព្យញ្ជនៈក នៅតែកដដែល។ ៥,ស្រ:បម្រុងទាំង៥តំណាងឱ្យពរជ័យ។
អត្ថន័យនៃធាតុទឹក១២ ធាតុដី២១ធាតុពិសេស២|អត្ថន័យនៃធាតុទឹក១២ ធាតុដី២១ធាតុពិសេស២
ន តំណាងតួសីលបាណា នៅនឹងមាត់ ជាតួអង្គព្រះកុក្កសន្ធោ គម្ពីរព្រះបុគ្គល ឈ្មោះរូបក្ខន្ធ បង្កើតជាកម្មកិលេស ទានបារមី និង ខន្ដីបារមី តំណាងពណ៌ស ធាតុទឹកគុណម្ដាយ១២។
ន ប ផ ព ភ ម យ រ ល វ ស ហ នៅក្នុងខ្លួនគឺ៖
ក
ន ជាទឹកប្រមាត់ * ប ជាទឹកស្លេស * ផ ជាទឹកខ្ទុះ * ព ជាទឹកឈាម * ភ ជាទឹកញើស
* ម ជាខ្លាញ់ខាប់ * យ ជាទឹកភ្នែក * រ ជាខ្លាញ់រាវ * ល ជាទឹកមាត់ * វ ជាទឹកសម្បោរ * ស ជាទឹករំអិល * ហ ជាទឹកមូត្រ
ចប់គុណម្ដាយ១២ធាតុទឹក។
មោ តួសីលអទិធ្នទាននៅនឹងកាយ តំណាងតួអង្គព្រះកោនាគមនោ គម្ពីរព្រះកថាវត្ថុ ឈ្មោះវេទនាក្ខន្ធ បង្កើតជាកម្មកិលេស សីលបារមី និង សច្ចបារមី តំណាងពណ៌ខ្មៅ ធាតុដីគុណឳពុក២១។
* ក បង្កើតជាសក់ * ខ បង្កើតជារោម * គ បង្កើតជាក្រចក * ឃ បង្កើតជាធ្មេញ * ង បង្កើតជាស្បែក * ច បង្កើតជាសាច់ * ឆ បង្កើតជាសសៃ * ជ បង្កើតជាឆ្អឹង * ឈ បង្កើតជាខួរក្នុងឆ្អឹង * ញ បង្កើតជាទាច * ដ បង្កើតជាបេះដូង * ឋ បង្កើតជាថ្លើម * ឌ បង្កើតជាវាវ(សន្ទះខ្យល់) * ឍ បង្កើតជាក្រពះ * ណ បង្កើតជាសួត * ត បង្កើតជាពោះវៀនធំ(សសៃធំ) * ថ បង្កើតជាពោះវៀនតូច(សសៃតូច) * ទ បង្កើតជាអាហារថ្មី * ធ បង្កើតជាអាហារចាស់ * ឡ បង្កើតជាអំបែងក្បាល * អ្ង័ បង្កើតជាខួរក្បាល ចប់គុណឪពុក២១ធាត់ដី។
តំណាងនាមប្រកូលលនៅនិងឈ្មោះភេទ ជាតួអង្គព្រះអាទិទេព គម្ពីរត្រៃវេទ ឈ្មោះ នាមក្ខន្ធ បង្កើតជាកេរ្តិ៍ឈ្មោះ វត្ថុសក្តិសិទ្ធិនិងឋានពិហុរួម តំណាងពណ៌ចម្រុះ ធាតុពិសេសគុណឪពុកម្តាយ២។
គុណមនុស្សលោកទាំង២យ៉ាង
ឝ ឞ នៅក្នុងឈ្មោះនៃភេទគឺ៖
គឺជា
១,គុណឪពុក
២,គុណម៉ែម្តាយ * ឝ បង្កើតជាភេទប្រុស * ឞ បង្កើតជាភេទស្រី
ចប់គុណឪពុកម្តាយ២ធាតុពិសេស។
រៀបរៀងដោយ សុខគឹមហេង ថ្ងៃទី ៧ ខែ មករា ឆ្នាំ២០១១ (ដោយបានការពន្យល់ណែនាំពីកំពូលព្រឺទ្ធាចារ្យ គៀត ចាន់ថុន និង ចាន់ស៊ីម)
លីបង់
ប្រទេសលីបង់ (ភាសាអារ៉ាប់៖ لُبْنَان និងភាសាបារាំង៖ Liban) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋលីបង់ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះប្រទេសស៊ីរីនៅភាគខាងជើង និងខាងកើត ហើយប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងត្បូង ខណៈពេលដែលប្រទេសស៊ីបស្ថិតនៅភាគខាងលិចឆ្លងកាត់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ។ លីបង់មានចំនួនប្រជាជនប្រហែលប្រាំមួយលាននាក់ និងបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ១០,៤៥២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាជាប្រទេសតូចមួយនៅលើពិភពលោក។ ភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋគឺ ភាសាអារ៉ាប់ ខណៈភាសាបារាំងក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការផងដែរ។
និរុត្តិសាស្ត្រ
នៅក្នុងផែនចារឹក៣ក្នុងចំនោមផែនចារឹក១២នៃវីរកថា របស់ហ្គីលហ្គាមេស(ប្រហែល២១០០ឆ្នាំមុនគ្រីស្រ្តសក្ករាជ), ចំនែកឯកសាររបស់បណ្ណាល័យនៃប្រទេសអេប្លាបានរកឃើញកាលពី២៤០០មុនគ្រីស្រ្តសក្ករាជ, នឹង៧១ដងទៀតបាន រកឃើញនៅក្នុងបណ្តាំកេរ្តិ៍មរតកចាស់ៗ។ ឈ្មោះនេះត្រូវកត់ត្រានៅក្នុងបុព្វបុរសរបស់ប្រជាជនអេស្ស៊ីប។
ប្រវត្តិរបស់បុព្វបុរសលីបង់
ការតាំងលំនៅស្ថានថ្មីបំផុតដែលគេបានដឹងនៅប្រទេសលីបង់គឺមានរយ:ពេលលឿនជាង៥០០០ឆ្នាំមុនគ្រីស្រ្តសក្ករាជ។បុរាណវិទូជាច្រើនបានរកឃើញនៅបាយប្លូស ដែលគេទុកថា ជាប្រទេសដែលមានមនុស្សរស់នៅមានអាយុកាលយូរជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក, សំណល់នៃបុរេប្រវត្តិនៅក្រោមខ្ទម ជាមួយនឹងកំទេចថ្មកំបោរនៅលើកម្រាល, គ្រឿងសភាវុធដំបូងគេបំផុត,
thumb|ប្រាសាទបុរាណមួយនៅលីបង់
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ានេខាងកើត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច
ខេត្តស្វាយរៀង
ខេត្តស្វាយរៀង គឺជាខេត្តមួយដែលស្ថិតនៅអាគ្នេយ៍ (ខាងត្បូងឈៀងខាងកើត) នៃប្រទេសកម្ពុជា។ ហើយទីក្រុងខេត្តស្វាយរៀង មានឈ្មោះថា ទីក្រុងស្វាយរៀង ។ ខេត្តស្វាយរៀងមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសវៀតណាមខាងកើតនឹងខាងត្បូង និងខេត្តព្រៃវែងខាងលិចនឹងខាងជើង។ តាមលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រខេត្តស្វាយរៀង។ តំបន់​នេះ​ជា​ផ្នែកមួយនៃកសិកម្មរបស់កម្ពុជាជាចម្បង ដោយ​ការ​ធ្វើ​កសិកម្ម​ជា​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់។ ការដាំដុះស្រូវគឺជាការអនុវត្តកសិកម្មលេចធ្លោរួមជាមួយនឹងដំណាំផ្សេងទៀតដូចជាពោត ដំឡូងមី និងកៅស៊ូ។
ខេត្តស្វាយរៀង មានប្រវត្តិដ៏យូរលង់នឹងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ ខេត្តស្វាយរៀងត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់តួនាទីដ៏សំខាន់របស់ខ្លួនក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ជាពិសេសសមរភូមិស្វាយរៀងក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។ ខេត្តនេះក៏មានវត្តអារាម និងកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរផងដែរ។ ស្វាយរៀងបានឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួន រួមទាំងការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការតភ្ជាប់ផ្លូវគមនាគមន៍ផងដែរ។ សាកលវិទ្យាល័យស្វាយរៀង បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ផ្តល់ឱកាសសិក្សាថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាដល់និស្សិតក្នុងស្រុក។ ខេត្តស្វាយរៀង ផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពនៃជីវភាពរស់នៅបែបជនបទរបស់ខ្មែរ ជាមួយនឹងទេសភាពកសិកម្ម និងសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ខេត្តស្វាយរៀងជាកន្លែងមួយដែលភ្ញៀវទេសចរអាចស្វែងយល់ពីជនបទ ស្វែងយល់​ពី​វប្បធម៌​ក្នុង​តំបន់ និង​ទទួល​បាន​បទពិសោធន៍​ពី​សម្រស់​ធម្មជាតិ​នៃ​តំបន់។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ខេត្តស្វាយរៀង បង្កើតឡើងដោយពួកអាណានិគមបារាំង ក្នុងគោលបំណងចង់អោយមានងាយស្រួល គ្រប់គ្រង រដ្ឋបាលខេត្ត និង ប្រមូលពន្ធអាករពីបណ្តាលប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួន និងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ បានបញ្ជាក់ថាក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានរៀបចំភូមិស្រុកមួយចំនួនសម្រាប់ជាការគ្រប់គ្រងដឹកនាំលើវិស័យដឹកនាំរដ្ឋបាល ។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩២២ ពួកបារាំងបានយកខេត្តស្វាយទាប ខេត្តរំដួល ខេត្តរមាសហែក និងផ្នែកមួយនៃខេត្តរោងដំរី និង ខេត្តបាភ្នំ មកបង្កើតខេត្តស្វាយរៀងបច្ចុប្បន្ន។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនបានបញ្ជាក់ពី ការកកើតខេត្តមួយចំនួននៃដែនដីអាណាចក្រមហានគរខ្មែរ ខេត្តរោងដំរីមានភ្នំមួយឈ្មោះថា « ភ្នំជើមីដែង » ឬ « ភ្នំតៃនិញ » បច្ចុប្បន្នភ្នំនេះគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសវៀតណាម(ដែនដីកម្ពុជាក្រោម) ហើយបានរៀបចំទៅជាតំបន់ទេសចរណ៍។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងសតវត្សទី១៣ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទពញាយ៉ាត ខេត្តមួយចំនួនត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងក្នុងសតវត្សទី១៤ ក៏ឃើញមានការ រៀបចំបង្កើតខេត្តមួយចំនួនបន្ថែមទៀត ដូចជា ខេត្តរំដួល ខេត្តស្វាយទាប ខេត្តរមាសហែក ដែលបានផ្តាច់ចេញពីខេត្តរោងដំរី ព្រៃនគរ ខេត្តបាភ្នំ និង ខេត្តត្បូងឃ្មុំ ។ ខេត្តស្វាយទាប និង ខេត្តរំដួល ភាគខាងត្បូងលាតសន្ធឹងដល់ខេត្តទួលតាមោគ និង ខេត្តគោកសណ្តែក ឬ កំពង់គោ ( បច្ចុប្បន្ន ខេត្តឡុងអាងប្រទេសវៀតណាម ) ។ ខេត្តបង្កើតថ្មីទាំងបី ត្រូវកំណត់បង់ពន្ធប្រមូលពន្ធដាក់ឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យនៅខេត្តបាភ្នំ ។ បារាំងបានចាប់ផ្តើមមក ត្រួតត្រាធ្វើអាណនិគម និង គ្រប់គ្រងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងរាជ្យព្រះបាទនរោត្តម អំឡុងឆ្នាំ១៨៦៣-១៨៨៤ មានរ៉េស៊ីដង់បារាំង ប្រចាំនៅប៉ុស្តិ៍ខេត្តរំដួលគ្រប់គ្រងខេត្តស្វាយទាប និង ខេត្តរមាសហែក ។ បារាំងបានយកខេត្តទាំងបីនេះបង្កើតខេត្តតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង ។ ឆ្នាំ១៨៨៩  បារាំងបានបង្កើតប៉ុស្តិ៍រដ្ឋបាលថ្មី សម្រាប់ជាជំនួយដល់ការប្រមូលពន្ធ ជូនរាជការបារាំង ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានរៀបចំព្រះរាជ្យប្រកាស ដើម្បីរៀបចំរាជការខ្មែរ និង រៀបចំបែងចែក រដ្ឋបាលដែនដីតាមបែបបារាំង ដោយចែកចេញជា ភូមិ ឃុំ ចំណុះឲ្យរាជការ ខណ្ឌ ស្រុក ខេត្ត ។ អំឡុងឆ្នាំ ១៩២០-១៩២១ អគ្គទេសាភិបាលបារាំងប្រចាំឥណ្ឌូចិន បានរៀបចំខេត្តខ្មែរមួយចំនួនឡើងវិញ ។ បន្ទាប់មក នៅឆ្នាំ ១៨៩៧  ដោយមានជំនួយផ្នែករៀបចំរាជការ ពីអាណាព្យាបាលបារាំង ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានរៀបចំ ព្រះរាជ ប្រកាសដើម្បីរៀបចំរាជការខ្មែរ និង រៀបចំ បែងចែក រដ្ឋបាលដែនដីតាមបែបបារាំង ដោយចែកជា ភូមិ ឃុំ ចំណុះ ឲ្យរាជការ ខណ្ឌ ស្រុក ខេត្ត ។
ទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ
​ ខេត្ដស្វាយរៀង ឋិត​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាប់​ព្រំប្រទល់​ជាមួយប្រទេស​វៀតណាម ដែល​មាន​ច្រកព្រំដែនអន្ដរជាតិ​មួយ​ល្បីឈ្មោះ​គឺ​ច្រកព្រំដែន​បា​វិត ឋិត​នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ ៤៨​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ទីរួមខេត្ដ​ស្វាយ​រៀង​។ ធ្វើ​ដំណើរតាម​ផ្លូវជាតិ​លេខ​១​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​១២២​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។ បា​វិត​ជាច្រក​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ចរាចរ​ផ្លូវគោក ទំនាក់ទំនងរវាង​ប្រទេស​ទាំង​ពីរគឺ​កម្ពុជានិង​វៀតណាម ជា​ពិសេស​គឺ​ទីក្រុងភ្នំពេញ និង​ទីក្រុង​ហូ​ជី​មិ​ញ​។ ក្រៅពី​ការ​បង្កើត​ជា​តំបន់​កំសាន្ដ​ហើយ តំបន់​នេះ​នៅ​មាន​ផ្សារណាត់​ដែល​មាន​ទំនិញ​គ្រប់ប្រភេទ​ជា​ផលិតផល​ក្នុងស្រុក និង​ផលិតផល​ពី​ប្រទេស​វៀតណាម​។ ច្រកព្រំដែន​បា​វិត​គឺជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ទេសចរ ដែល​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​បាន​ច្រើន​ជាងគេ​ក្នុង​ចំណោម​តំបន់​កំសាន្ដ​ក្នុងខេត្ដ​នេះ​។
សេដ្ឋកិច្ច
ផ្សារ៖ កំពង់ចក កំពង់ត្រាច ក្របៅ ជីភូ ថ្នល់បែក បាវិត ប្រសូត្រ ពោធិ៍តាហោ ព្រីសស្ទិក រមាសហែក រំដួល វាលយន្ត ស្វាយជ្រំ ស្វាយទាប អន្តរជាតិបាវិត អូសំដី
រ៉ូបឺតកាប៉ា
កេរ្ដិ៍ដំណែល
ប្អូនប្រុសរបស់លោកកាប៉ាគឺលោកខននែលកាប៉ា ក៏ជាអ្នកថតរូបម្នាក់ផងដែរដែលបានធ្វើការការពារនិងធ្វើអោយ​កេរ្ដិ៍ឈ្មោះរបស់លោកអោយកាន់តែរីកចំរើននូវអត្តសញ្ញាណផ្ទាល់ខ្លួនរបស់​គាត់និងម៉ូតរបស់គាត់។ ដើម្បីការពារកេរ្ដិ៍មរតករូប​ថតរបស់លោកកាប៉ា​ហើយនិងរូបថតអ្នកផ្សេងទៀតនោះ​លោកខននែល​បានស្វែងរកមូលនិធិអន្តរជាតិ​សំរាប់រូបថតដែលជាប់ទាក់ទងក្នុង​ឆ្នាំ​1966។​ដើម្បីផ្ដល់ប្រមូលផ្ដុំនូវផ្ទះជាអចិន្ត្រៃយ៍មួយ គាត់បានស្វែងរកមជ្ឈមណ្ឌលរូបថតអន្តរជាតិក្នុងទីក្រុងញូវ​យ៉កឆ្នាំ1974។ ខ្លឹបគាំទ្រពីបរទេសបានផ្ដល់រង្វាន់ជាកិត្តិយសរបស់គាត់មេដាយមាសរ៉ូបឺតកាប៉ា។វាគឺជាផ្ដល់​អោយជាប្រចាំឆ្នាំ​ទៅដល់អ្នកថត​រូបដែលឧបត្ថមរបាយការណ៍រូបថតជាសាធារណៈ​​​ពីបរទេស​,ដែលតំរូវអោយមានសេចក្ដីក្លាហាន​និងការចាប់ផ្ដើមយ៉ាងពិសេស។ កាប៉ាត្រូវបានដឹងពីចរិតលក្ខណៈគ្រឹស្តតបស់អ្នកថតរូបកាសែត។
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកកាសែត ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកថតរូប ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកកាសែតក្នុងសង្គ្រាម
ក្រុមកំប្រុក
កំប្រុក​គ្មាន​ស្លាប​ជា​ប្រភេទ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Sciuridae និង​កំប្រុក​មាន​ស្លាប ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Pteromyidae។ កំប្រុក​មាន​ស្លាប​មាន​ភ្នែក និង​ត្រចៀក​ធំ ហើយ​កន្ទុយ​មាន​រោម​វែង​សំពោង។ សត្វ​កំប្រុក​មាន​វត្តមាន​នៅ​តាម​បណ្ដា​ប្រទេស​នានា នៅ​លើ​ពិភព​លោក។ ទម្លាប់​នៃ​ការ​រស់​នៅ​របស់​វា​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​ក្រុម​កំប្រុក​គ្មាន​ស្លាប ដោយ​ក្រុម​កំប្រុក​គ្មាន​ស្លាប​ចូល​ចិត្ត​រក​ចំណី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ រី​ឯ​ក្រុម​ប្រភេទ​មាន​ស្លាប​វិញ​ចូល​ចិត្ត​ស្វែង​រក​ចំណី​នៅ​ពេល​យប់។ កំប្រុក​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ និង​ភាគ​តិច​ចូល​ចិត្ត​បន្ស៊ាំ​ជីវិត​រស់​នៅ​លើ​ដី។ កំប្រុក​ជា​ប្រភេទ​តិណាសី ប៉ុន្តែ​មាន​ប្រភេទ​មួយ​ចំនួន​ចូល​ចិត្ត​ស៊ី​សត្វ​ល្អិត​តូចៗ និង​ពង​សត្វ​ផង​ដែរ។ មាន​ប្រភេទ​កំប្រុក​ជា​ច្រើន ដែល​បាន​ផ្លាស់​ពណ៌​សម្បុរ​ទៅ​តាម​តំបន់ ឬ​ទី​ជម្រក​ដែល​វា​រស់​នៅ និង​ជួន​កាល​វា​ប្ដូរ​ពណ៌​ពេល​ដែល​វា​រស់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​តែ​មួយ។ កំប្រុក​មាន​ស្លាប​មាន​ភ្នាស​នៅ​ជើង​មុខ និង​ជើង​ក្រោយ​ដែល​អាច​ឱ្យ​វា​ហើរ​សំកាំង​បាន​រហូត​ដល់​ទៅ​រាប់​រយ​ម៉ែត្រ​ពី​ទី​កន្លែង​មួយ​ទៅ​ទី​កន្លែង​មួយ​ទៀត។ កំប្រុក​មាន​ធ្មេញ​ស្រួច​អាច​បង្ក​ឱ្យ​មាន​របួស ឬ ដំបៅ​ក្លាយ​បាន ព្រោះ​មាន​កំប្រុក​ខ្លះ​មាន​មេរោគ​ឆ្លង ពី​សត្វ​ល្អិត​ចង្រៃ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​បន្លែ​ផ្លែ​ឈើ​ជា​ចំណី​អាហារ​របស់​វា។ អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​អង្កេត​សត្វ​កំប្រុក​ខ្លះ​អាច​សម្គាល់​ពី​វត្តមាន​សត្វ​កំប្រុក​នៅ​ក្នុង​តំបន់មួយ​បាន​តាម​រយៈ​រោម​ជម្រុះ​របស់​វា។ នៅ​ប្រទេស​រីក​ចម្រើន កំប្រុក​ប្រភេទ​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហាត់​ឲ្យ​ចេះ​សម្ដែង និង​កាន់​ចំណី​អាហារ​ស៊ី​ដូច​ពពួក​សត្វ​ស្វា​ផង​ដែរ។ មាន​សត្វ​កំប្រុក ៦ប្រភេទ ត្រូវ​បាន​កត់​ត្រា និង​បញ្ជាក់​ថា​កំពុង​មាន​វត្តមាន​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។
ម៉ិកស៊ិក
ប្រទេសម៉ិកស៊ិក (ភាសាអេស្ប៉ាញ៖ México ឬ Méjico) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សហរដ្ឋម៉ិកស៊ិក គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងជើងជាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ឯភាគខាងត្បូងនិងខាងលិចជាប់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ប្រទេសក្វាតេម៉ាឡា បេលីស និងសមុទ្រការ៉ាអ៊ីបនៅភាគអាគ្នេយ៍  និងទិសខាងកើតជាប់ជាមួយឈូងសមុទ្រម៉ិកស៊ិក។ ម៉ិកស៊ិកគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ១,៩៧២,៥៥០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាជាប្រទេសធំបំផុតទី១៣ និងមានចំនួនប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ១២៦,០១៤,០២៤ នាក់ដែលនាំឱ្យម៉ិកស៊ិកជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងទីដប់។ ប្រទេសម៉ិកស៊ិកជារដ្ឋសហព័ន្ធដែលមានរដ្ឋចំនួន ៣១ ដោយមានទីក្រុងម៉ិកស៊ិកជារដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។ ទីក្រុងធំៗបន្ទាប់រួមមាន៖ ក្វាដាឡាហារ៉ា ម៉ុងតេរី ពូអេប្លា តូលូកា ទីហ្វ័រណា ទីក្រុងច្វារ៉េស និងលេអន។ល។
មុន​សម័យ​កូឡុំបៀន មេសូអាមេរិក វប្បធម៌​ចំណាស់​ជាច្រើន បាន​ប្រែក្លាយ​ទៅ​ជា​អារ្យធម៌​ទំនើប ដូចជា ៖ អូលមិក (Olmec), តូលតិក (Toltec) និង​តេអូទីវ៉ាកាន (Teōtīhuacān), ម៉ាយ៉ា (Maya), អាហ្សតិក (Aztec) មុន​ពេល​មាន​ទំនាក់ទំនង​ដំបូង​ជាមួយ​ពួក​អឺរ៉ុប​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៥២១ ពួក​អេស្ប៉ាញ បាន​បង្កើត​អេស្ប៉ាញ​ថ្មី (Nueva España) ដែល​នឹង​ក្លាយ​ជា​ម៉ិចស៊ិក អាណានិគម​ដែល​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨២១​។ អំលុង​ពេល​ក្រោយ​ឯករាជ្យ ប្រទេសបាន​រង​នូវ​អស្ថិរភាព​សេដ្ឋកិច្ច បង្កើតការ​បែងចែក​ទឹកដី និង​សង្គ្រាមស៊ីវិល រួមបញ្ចូល​ទាំង​អន្តរាគមន៍​ពី​បរទេស ចក្រភព​ពីរ និង​របប​ផ្ដាច់ការ​ក្នុង​ស្រុក​ពីរ​ដ៏​យូរ​អង្វែង​។ ក្រោយ​បដិវត្ត​ម៉ិចស៊ិក​ឆ្នាំ ១៩១០ បាន​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​ប្រកាស​ដាក់​ឱ្យ​ប្រើ​នូវ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ ១៩១៧ ដែល​ជា​ការ​ត្រួសត្រាយផ្លូវ សម្រាប់​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​របស់​ប្រទេស​បច្ចុប្បន្ន​។ ការ​បោះឆ្នោត ដែល​បាន​ធ្វើឡើង​នៅ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ២០០០ ត្រូវ​គេ​កត់សម្គាល់​ថា​ជា​លើក​ទី​១​ហើយ ដែល​គណបក្សសកម្មភាពជាតី (ប៉ាន/PAN; Partido Acción Nacional) ​ប្រឆាំង បាន​ឈ្នះ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី លើ​គណបក្ស​បដិវត្តស្ថាប័ន (ព្រី/PRI; Partido Revolucionario Institucional) ដែលមានអំណាចលើប្រទេសម៉ិចស៊ិកតាងពីឆ្នាំ ១៩២៩ ។
Mexico has one of the world's largest economies, it is the tenth largest oil producer in the world, the largest silver producer in the world and is considered both a regional power and middle power. In addition, Mexico was the first Latin American member of the Organisation for Economic Co-operation and Development OECD (since 1994), and considered an upper-middle income country by the World Bank. Mexico is considered a newly industrialized country   and an emerging power. It has the fourteenth largest nominal GDP and the tenth largest GDP by purchasing power parity. The economy is strongly linked to those of its North American Free Trade Agreement (NAFTA) partners, especially the United States of America. Mexico ranks sixth in the world and first in the Americas by number of UNESCO World Heritage Sites with 32,  and in 2010 was the tenth most visited country in the world with 22.5 million international arrivals per year. According to Goldman Sachs, by 2050 Mexico is expected to become the world's fifth largest economy. PricewaterhouseCoopers (PwC) estimated in January 2013 that by 2050 Mexico could be the world's seventh largest economy.
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមដប់ប្រាំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ
ជំងឺអ៊ីបូឡា
ជំងឺអ៊ីបូឡា (Ebola virus disease) ជាជំងឺមួយប្រភេទដែលកើតមានលើមនុស្ស និងសត្វពានរមួយចំនួន បង្កឡើងដោយវីរុសអ៊ីបូឡា។ ជំងឺនេះតែងកើតមាននៅទ្វីបអាហ្វ្រិកប៉ែកខាងលិច និងប៉ែកកណ្តាល ហើយត្រូវបានរកឃើញជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៧៦ នៅសាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល។
ការចម្លង
ក្រោយមក អ៊ីបូឡាបានរីករាលដាលទៅក្នុងសហគមន៍តាមរយៈការចម្លងពីមនុស្សទៅមនុស្ស ជាមួយនឹងការចម្លងដែលបណ្ដាលមកពីការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ (ស្នាមរបួស) ដែលមានឈាម សារធាតុរាវនៃសរីរាង្គរបស់អ្នកជម្ងឺ និងប៉ះពាល់ដោយប្រយោលជាមួយបរិស្ថានដែលឆ្លងជាមួយសារធាតុរាវទាំងនោះ។
ពិធីបញ្ចុះសពរបស់សាច់ញាតិដែលបានប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់នៃសាកសពនៃបុគ្គលដែលស្លាប់ ក៏អាចដើរតួនាទីសំខាន់ជាមួយការចម្លងវីរុសអ៊ីបូឡា។ បុរសដែលបានជាសះស្បើយពីជម្ងឺ ក៏នៅតែអាចចម្លងវីរុសតាមរយៈស្ពែមរបស់បុរសចាប់ពី ៧ សបា្ដហ៍ ក្រោយជាសះស្បើយ។
រោគសញ្ញា
អ្នកជំងឺចាប់ផ្តើមចេញរោគសញ្ញាបន្ទាប់ពីបានឆ្លងមេរោគអស់រយៈពេលចន្លោះពី២ថ្ងៃ ទៅ២១ថ្ងៃ។ រោគសញ្ញាដែលកើតមានមុនដំបូងស្រដៀងទៅនឹងជំងឺគ្រុនឈាម គ្រុនចាញ់ រឺគ្រុនប្រភេទផ្សេងទៀត ដែលមានដូចជាអស់កម្លាំងខ្លាំង ក្តៅខ្លួន ឈឺក្បាល ឈឺសន្លាក់ សាច់ដុំ និងពោះ។ អ្នកជំងឺក៏អាចក្អួត រាក និងបាត់បង់របបអាហារផងដែរ។ ក្នុងករណីខ្លះ អ្នកជំងឺមានស្បែកឡើងជាំ ហើយអាចហូរឈាមក្នុងទម្រង់ដូចជា ក្អួតឈាម ក្អកចេញឈាម រឺបន្ទោរបង់ចេញឈាម។ ជាធម្មតា ការហូរឈាមបញ្ជាក់ជំងឺឋិតក្នុងដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរ។
មនុស្សអាចចម្លងជំងឺបាន កាលណាក្នុងឈាម និងសារធាតុរាវក្នុងខ្លួនរបស់គេផ្ទុកវីរុស។ វីរុសអ៊ីបូឡានៅដាច់ដោយឡែកពីទឹកស្ពែមរយៈ ៦១ ថ្ងៃ ក្រោយពេលលេចឡើងនូវជំងឺនៅក្នុងខ្លួនបុរសដែលបានឆ្លងវីរុស។
វ៉ាក់សាំង និងការព្យាបាល
គ្មានវ៉ាក់សាំងជាផ្លូវការណាកំពុងមាន និងអាចប្រើប្រាស់បានក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នទេ។ វ៉ាក់សាំងមួយចំនួនត្រូវបានពិសោធន៍ ប៉ុន្ដែគ្នាមួយណាអាចយកមកប្រើបាននៅឡើយទេ។ អ្នកជម្ងឺធ្ងន់ធ្ងរត្រូវការការថែទាំងយ៉ាងយកចិត្ដទុកដាក់ជាទីបំផុត។ អ្នកជម្ងឺជាញឹកញាប់បាត់បង់ជាតិទឹកក្នុងខ្លួន និងត្រូវការផ្ដល់ទឹកផឹកដែលមានផ្ទុកសារធាតុ អេលីតត្រូលីត ឬ សារធាតុដែលជ្រាបចូលតាមសរសៃវ៉ែន។
សត្វស្រុក
ត្រូវថែទាំ និងសម្អាតអនាម័យជាប្រចាំសម្រាប់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូក ស្វាដែលមិនមានជម្ងឺ។ ប្រសិនបើការចាប់ផ្ដើមនៃជម្ងឺត្រូវបានសង្ស័យ តំបន់នោះគួរត្រូវបានពិសោធន៍ភ្លាមៗ
មនុស្ស
ក្នុងអំឡុងពេលដែលវាក់សាំង និងការព្យាបាលមិនទាន់រកឃើញ ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនៃវីរុសអ៊ីបូឡា ជាវិធីតែមួយគត់ដើម្បីកាត់បន្ថយការឆ្លងទៅមនុស្ស។
តំណខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជីវវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺបង្ករោគ
ចរិយាមារយាទ
ចរិយាមារយាទដែលធំគឺជាវាលមួយដែលស្ថិតក្នុងចរិយាដែលស្វែងរកដើម្បីអោយយល់ពីធម្មជាតិនៃចរិមារយាទដែលអាចទាញធម្មនិយាមបាន។ ចំណុចរួមនៃចរិយាមារយាទដ៏ធំគឺស្ថិតនៅលើរបៀបដែលយើងយល់់ ស្គាល់ធំពីអ្វីមួយ ហើយអ្វីដែលមានន័យនៅពេលដែលយើងនិយាយអំពីអ្វីដែលត្រូវ និងអ្វីដែលខុស។ ចរិយាមារយាទដ៏ធំបានចូលមកជាមួយ G.E .Mooreដែលជាអ្នកទស្សនៈវិទូជនជាតិអង់គ្លេសពីឆ្នាំ១៩០៣។ ក្នុងនោះផងដែរជាដំបូងគាត់បានសរសេរនូវអ្វីដែលគាត់ហៅថា ជំនឿខុសពីធម្មជាតិ។ Moore បានច្រានចោលធម្មជាតិនិយមដែលស្ថិតក្នុងចរិយាមារយាទ នៅក្នុងមុនពេលកំណត់របស់គាត់ David Hume ជាទស្សនៈវិទូជនជាតិស្កតបានបង្ហាញការយល់ឃើញស្រដៀងគ្នាមួយ នៅលើភាពផ្សេងគ្នារវាង កត្តានិងការវាយតម្លៃ។ការសិក្សានៃរបៀបដែលយើងបានដឹងក្នុងចរិយាមារយាទDavid ហើយស្រដៀងនឹងការពិពណ៌នានិងការមិនពិពណ៌នា ពីទំនាស់ដែលយើងកាត់សេចក្តីនូវរឿងអ្វីមួយត្រូវ អ្វីមួយខុស។ យើងអាចមានឧទាហរណ៍ដែលគ្រាន់តែជាការពន្យល់នូវអារម្មណ៍រំជួលចិត្តរបស់យើងប៉ុណ្ណោះអំពីរឿងទាំងនេះ។
ធម្មក្ខន្ធ
(ធ័ម មៈ ខ័ន) ន. (បាលី, សំស្ក្រឹត ធម៌ស្កន្ធ) ពួក​ធម៌, កង​ធម៌, ចំនួន​កង​ធម៌​ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ក្នុង​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ហៅ​ថា ព្រះ​ធម៌ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់​ធម្មក្ខន្ធ ។
អានិសង្ស
(បា.),(សំ.)(--សង់)(អានិសំស; អានិឝំស) ផល​នៃ​កុសល, ផល​បុណ្យ; គុណ​ប្រយោជន៍​ឬ​សេចក្ដី​សុខ-ចម្រើន ដែល​បាន​អំពី​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ល្អ : អានិសង្ស​ទាន, អានិសង្ស​សីល, អានិសង្ស​នៃ​សុចរិត ។ មនុស្ស​មាន​អានិសង្ស មនុស្ស​មាន​កុសល ។
មហាសមុទ្រអាកទិក
thumb|300px|right|មហាសមុទ្រអាកទិក មហាសមុទ្រអាកទិក (ជា​ភាសាអង់គ្លេស​៖ Arctic Ocean, ភាសាបារាំង​៖ Océan Arctique) មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​អឌ្ឍគោល​ខាងជើង និង ខាងចុង​បំផុត​នៅ​តំបន់​អាកទិក នៃ​ប៉ូលខាងជើង គឺជា​មហាសមុទ្រ​ដែល​តូចជាងគេ និង រាក់​ជាងគេ​បង្អស់​ក្នុង​ចំណោម​មហាសមុទ្រ​ទាំង​០៥​។ អង្គការ​ទឹក​អន្តរជាតិ បាន​ទទួលស្គាល់​ថា វា​ជា​មហាសមុទ្រ​មួយ បើទោះជា​អ្នកសាគរសាស្ត្រ​មួយចំនួន បាន​សន្មត​ថា​វា​គឺជា "សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​អាកទិក" ឬ ហៅ​យ៉ាង​សាមញ្ញ​ថា "សមុទ្រអាកទិក" ដោយ​ចាត់ថ្នាក់​ថា​ជា "សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ" នៃ​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក​។
មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​បាន​ព័ន្ធ​ស្ទើរតែ​ជុំវិញ​ដោយ "អឺរ៉ាស៊ី" និង "អាមេរិកខាងជើង" ។ មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​បាន​គ្របដណ្ដប់​មួយភាគធំ​ដោយ​ទឹកកក​សមុទ្រ​ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​។ សីតុណ្ហភាព និង​កំហាប់អំបិល​នៃ​មហាសមុទ្រអាកទិក ប្រែប្រួល​ទៅតាម​រដូវកាល ដូចជា​ការកក និង​រលាយ​នៃ​ទឹកកក ហើយ​កំហាប់អំបិល​របស់​វា មាន​កម្រិត​ទាបជាង​កំហាប់អំបិល​មធ្យម​នៃ​មហាសមុទ្រ​ទាំង​០៥ ដោយសារតែ "រំហួត" មាន​កម្រិត​ទាប ទឹកសាប​មាន​បរិមាណ​ច្រើន​ហូរចាក់​ពី​ទន្លេ និង​ប្រភពទឹក​ជាច្រើន ព្រមទាំង​តំណភ្ជាប់ និង​លំហូរចេញ​ទៅ​ផ្ទៃទឹក​នៃ​មហាសមុទ្រ​ខាងក្រៅ ដែល​មាន​កំហាប់អំបិល​ខ្ពស់​ជាង​មាន​កម្រិត​។ នា​រដូវក្ដៅ ទឹកកក​ត្រូវ​បាន​ថយ​ចុះ​ប្រមាណ​៥០%​។ "មជ្ឈមណ្ឌល​ទិន្នន័យ​ព្រិល និង​ទឹកកក​ជាតិ" (National Snow and Ice Data Center) បាន​ប្រើប្រាស់​ផ្កាយរណប​ដើម្បី​ទាញយក​ទិន្នន័យ​ប្រចាំថ្ងៃ អំពី​ផ្ទៃទឹកកក​នៃ​មហាសមុទ្រអាកទិក និង​អត្រា​រលាយ ដើម្បី​ធ្វើការ​ប្រៀបធៀប​ទៅនឹង​អត្រា​មធ្យម និង អត្រា​នៃ​ឆ្នាំ​ណាមួយ​។
ភូមិសាស្ត្រ
មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​បាន​កំណត់​រាង​ជា​រង្វង់មូល និង​គ្របដណ្ដប់​លើ​ក្រឡាផ្ទៃ​ប្រហែល ១៤,០៥៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែល​ស្ទើរតែ​ប៉ុន​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​។ មហាសមុទ្រ​នេះ មាន​ឆ្នេរ​ប្រវែង ៤៥,៣៩០ គីឡូម៉ែត្រ​។ មហាសមុទ្រអាកទិក មាន​លក្ខណៈ​ស្ទើរតែ​បិទ វា​ត្រូវ​ព័ន្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​ផ្ទាំងទ្វីប "អឺរ៉ាស៊ី" "អាមេរិកខាងជើង" "កោះហ្គ្រីនឡែន" និង បណ្ដា​កោះ​ជាច្រើន​ទៀត​។ មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​រួមបញ្ចូល​ដោយ​៖ ឈូងសមុទ្របាហ្វីន (Baffin Bay), សមុទ្របារ៉េន (Barents Sea), សមុទ្រព្យូហ្វត (Beaufort Sea), សមុទ្រឆុកឈី (Chukchi Sea), សមុទ្រស៊ីបេរីខាងកើត (East Siberian Sea), សមុទ្រហ្គ្រីនឡែន (Greenland Sea), ឈូងសមុទ្រហុតសុន (Hudson Bay), ច្រកសមុទ្រហុតសុន (Hudson Strait), សមុទ្រការ៉ា (Kara Sea), សមុទ្រឡាប់តែវ (Laptev Sea), សមុទ្រស ( White Sea) និង ផ្ទៃទឹក​មួយចំនួន​ទៀត​។ មហាសមុទ្រ​នេះ ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅកាន់ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក តាមរយៈ "ច្រកសមុទ្រប៊េរីង" (Bering Strait) និង ភ្ជាប់​ទៅកាន់ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក តាមរយៈ សមុទ្រហ្គ្រីឡែន និង​សមុទ្រឡាប្រាឌ័រ (Labrador Sea) ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រ
ភាសាអារ៉ាប់
ភាសាអារ៉ាប់ ជាភាសានៅអំបូរភាសាសេមីតកណ្ដាលដែលមានអ្នកនិយាយច្រើនបំផុត ដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និតទៅនឹងភាសាហេប្រ៊ូនិងភាសាអារ៉ាម។ ភាសានេះត្រូវបានអភិវឌ្ឍន៍ភាសាដូចគ្នា គឺជាភាសាសេមីតបុរាណ។ ភាសាអារ៉ាប់សម័យទំនើបត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាភាសាធំ អាចបែងចែកទៅជាគ្រាមភាសា ២៧ នៅក្នុងប្រព័ន្ធ ISO 639-3។ ភាពខុសគ្នានៅក្នុងការប្រើភាសាអាចរកបាននៅទួទាំងពីភពអារ៉ាប់ ដោយមានភាសាអារ៉ាប់ស្តង់ដារដែលត្រូវបានប្រើនៅក្នុងក្រុមមនុស្សកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម។
សូមមើលផងដែរ
អារ៉ាប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអារ៉ាប់
វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ ១៩៩៧
វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ ១៩៩៧
វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីអគ្នេយ៍ឆ្នាំ ១៩៩៧ បានបង្អាក់ដល់ទស្សនៈរបស់លោក អេនវ៉ អ៊ីប្រាហ៉ីម (Anwar Ibrahim) ដែលក្រោយមកលោកបានក្លាយជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសម៉ាទ្បេស៊ី ចំពោះអ្វីដែលគាត់បានធ្វើការសរសើរនៅ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ ថា “ដំណើរកើតទ្បើងជាថ្មីរបស់អាស៊ី នោះ ។ វិបត្តិនេះបានសរបញ្ជាក់នូវការភ័យខ្លាចដែលថា សាជីវកម្មឆ្លងដែន និង ក្រុមអ្នកគាំទ្រសាជីវកម្មទាំងនោះ ពិតជាមិនចង់បាននូវរដ្ឋអាស៊ីអគ្នេយ៍មួយដ៏រឹងមាំនោះទេ ។ នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ១៩៩៧ ធនាគារកណ្តាលរបស់ប្រទេសថៃ បានធ្វើការបញ្ចុះតម្លៃរូបិយវត្ថុ “បាត” និង ធ្វើអោយ រូបិយវត្ថុបាត លែងមានចំណងទាក់ទងជាមួយនឹងដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលធ្លាប់មានតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៤ មកម៉្លេះ ។ ការណ៍នេះ បណ្តាលអោយមានលេចទ្បើងនូវសំណួរដែលថា តើសហគ្រាសពាណិជ្ជកម្មនឹងត្រូវសងនូវបំណុលដ៏ច្រើន របស់ពួកគេទៅអោយបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗ ដែលធ្វើអោយប្រទេសថៃជួបប្រទះនូវឱនភាពពាណិជ្ជកម្ម និង សល់នូវ រូបិយប័ណ្ណបរទេស ដែលបំរុងទុកតិចតួចបំផុតនោះ ឬ យ៉ាងម៉េច ។
បណ្តាប្រទេសអាស៊ីអគ្នេយ៍ដទៃៗទៀត ក៏បានជួបប្រទះនូវឱនភាពពាណិជ្ជកម្មដូចប្រទេសថៃ និង រួមចំណែក ទទួលរងនូវគ្រោះវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះផងដែរ ។ ទោះបីជាមាននូវការជជែកវែកញែកអំពីសារៈសំខាន់នៃកត្តា ផ្សេងៗជាច្រើនដែលមានការពាក់ព័ន្ធក៏ដោយ ក៏បរិបទជាទូទៅនៃឱនភាពអាស៊ីអគ្នេយ៍ រួមមានដូចជា ៖ ១.          វដ្តនៃការធ្លាក់ចុះ នូវតំរូវការពិភពលោកចំពោះទំនិញអេទ្បិចត្រូនិច ដែលសហគ្រាសផលិតក្នុងស្រុក ភាគច្រើនបានផ្តោតលើ ។ ២.          ការកកើតទ្បើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវការប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងការនាំចេញរបស់ប្រទេសចិន ពីព្រោះតែ ប្រទេសចិនក្រោយសម័យដែលគ្រប់គ្រងដោយលោក ម៉ៅ បានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងសន្សឹមៗទៅរក គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ផ្អែកលើការនាំចេញជាចំបង ។ និង ៣.        ការធ្លាក់ចុះនូវការវិនិយោគ រួមទាំងការបដិសេធរបស់ប្រទេសជប៉ុន ដែលជាប្រទេសអ្នកមានបំផុត នៅអាស៊ី ក្នុងការទទួលយកនូវការនាំចូលទំនិញពីអាស៊ីអគ្នេយ៍បន្តទៀត ។ (យោងទៅលើការប៉ាន់ប្រមាណមួយ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទិញទំនិញផលិតកម្មនាំចេញរបស់បណ្តាប្រទេសដែលមិន រាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមប្រទេសលោកខាងលិចទាំងទ្បាយ ចំនួន ៧០ ភាគរយ នាចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ហើយចំណែកឯប្រទេសជប៉ុនវិញ ដែលមានសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងហោចណាស់ស្មើនឹង ២ ភាគ ៣ នៃសេដ្ឋកិច្ច សហរដ្ឋអាមេរិកនោះ បានទិញទំនិញនាំចេញទាំងនោះតែ ៨ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ) ។ ទាក់ទិនទៅនឹងទង្វើផ្តល់ឥណទាន ស្រពិចស្រពិល មិនមានសុភវិនិច្ឆ័យត្រឹមត្រូវ និង ក្នុងទំរង់ពុករលួយផងនោះ ដែលអនុវត្តដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ កំពូលៗភាគច្រើននៅក្នុងតំបន់ យើងអាចវាយតំលៃបានថា នេះអាចជាគ្រោះអាក្រក់មួយ ដែលនឹងអាចកើតមាន ទ្បើងជាយថាហេតុជាក់ជាមិនខាន ។
ស្ថានការណ៍ដ៏អាក្រក់បំផុត គឺកើតទ្បើងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលរូបិយវត្ថុឥណ្ឌូនេស៊ីបានធ្លាក់ថ្លៃរហូត ដល់ ៣ ភាគ ៤ នៃតម្លៃដើមរបស់វា នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ១៩៩៧ ។ បញ្ហានេះ បានបង្កអោយមានការបិទទ្វារ រោងចក្រ និង ភាពអត់ការងារធ្វើយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ។ ពីព្រោះតែថ្លៃនៃទំនិញនាំចូលបានកើនទ្បើង បណ្តាលអោយ ប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ីជាច្រើននាក់ ដែលកំពុងតែរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ បានទទួលរងនូវគ្រោះមហន្តរាយនេះកើនទ្បើង ថែមមួយកំរិតទៀត ។ មូលនិធិរូបិយប័ណ្ណអន្តរជាតិ (IMF) ដែលបានបង្កើតទ្បើងក្រោមកិច្ចដឹកនាំរបស់សហរដ្ឋ អាមេរិកនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៤០ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីផ្សព្វផ្សាយនូវសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ច បានធ្វើការ ផ្តល់ជំនួយដល់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ នៅក្នុងតំលៃមួយដើម្បីបញ្ឈប់នូវភាពអភិរក្សនិយម និង ភាព ផ្តាច់មុខក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ី ។ ការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មដ៏ចាំបាច់ភ្លាមៗនេះ គឺដើម្បីជួយ ស្តារដល់ការដួលរលំផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចតែប៉ុណ្ណោះ ។ ដូចដែលលោកប្រធានាធិបតីស៊ូហាតូបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ច ព្រមព្រៀងមួយនៅខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៨ ប៉ុន្មានខែមុនការបញ្ចប់អណត្តិជាប្រធានាធិបតីរបស់គាត់ នាយកគ្រប់គ្រងរបស់មូលនិធិរូបិយប័ណ្ណអន្តរជាតិ លោក មីឆែល ខេមដឺសឹស (Michel Camdessus) ដែលត្រូវបានថតរូបឃើញឈរអោបដៃក្បែរលោកស៊ូហាតូ ប្រៀបហាក់បីដូចជា អ្នកអភិបាលអាណានិគមគ្រប់គ្រង ប្រជុំកោះឥណ្ឌា ចាប់ជាតិទ្បើងវិញជាថ្មីអញ្ចឹង ។
មកទល់នឹងពេលដែលវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនេះបានកើតទ្បើង គេឃើញមេដឹកនាំអាស៊ីអគ្នេយ៍ទាំងទ្បាយបានបន្ត បង្ហាញនូវសញ្ញាណនៃការរំពឹងទុកនូវការកើតទ្បើងនូវអត្រានៃការរីកចំរើនខ្ពស់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ដោយមិនបានគិត ទៅដល់ការធ្លាក់ចុះផ្ទួនៗ និង ការប្រែប្រួលភ្លាមៗនូវអារម្មណ៍ និង ទង្វើដែលពួកគេសំដែងទ្បើង ដែលវាធ្លាប់បាន កើតទ្បើងច្រើនដងច្រើនសាររួចមកហើយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបបមូលធននិយមជាទូទៅ ។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ឈ្លក់វង្វេងក្នុងការវិនិយោគផ្កា ធ្យូលីប (tulip)ដែលទទួលបាននូវការបរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងររបស់ប្រទេសហូទ្បង់ នៅក្នុង ទសវត្សឆ្នាំ ១៦០០ រហូតដល់ទៅការធ្លាក់ចុះនៃទីផ្សារភាគហ៊ុនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៩ ជាដើម។ នៅ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាទ្បេស៊ី មហាធា មហាម៉េត បានសហនិពន្ធសៀវភៅមួយក្បាល ជាមួយនឹង អ្នកជាតិនិយមជប៉ុន ដែលមានចិត្តក្រេធក្រោធមួយរូប ដែលមានចំណងជើងថា “អាស៊ីដែលអាចនិយាយថា“ទេ“ ” ចំពោះបស្ចិមប្រទេស ដែលក្នុងនោះគាត់បានធ្វើការរំពឹងទុកថា ភាពថ្កុំថ្កើងរបស់ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមិនមែនជាភាពចំរុងចំរើនរបស់អាស៊ីអគ្នេយ៍នោះ គឺជារឿងអតីតកាលទេ ។ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច អាស៊ីអគ្នេយ៍ឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែលមានទំនាក់ទំនងមិនសូវប្រាកដជាមួយនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចជប៉ុន គឺជាការភ្ញាក់ផ្អើល ដ៏ធំមួយ មិនចំពោះតែបណ្តាប្រទេសអាស៊ីភាគច្រើននោះទេ ថែមទាំងចំពោះបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗជាច្រើនទៀត នៅក្រៅតំបន់អាស៊ី (រួមទាំងវិនិយោគិន នៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី) ផងដែរ ។
បញ្ហាបន្ទាន់ភ្លាមៗ គឺថា តើត្រូវកសាងនូវរដ្ឋមួយដ៏រឹងមាំ  ជាមួយនឹងការធានាអោយបាននូវស្ថេរភាពប្រសើរចំពោះស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ និង ធ្វើអោយមានសមតុល្យភាពចំពោះការយកពន្ធក្នុងស្រុកនានា ដែលនឹងមិនងប់ងល់ជាមួយនឹងការបន្ថែមទុន វិនិយោគរបស់វិនិយោគិនបរទេស ដែលចង់ទទួលបាននូវផលសំរេចខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនទិញលក់ ដីធ្លី ជាជាងនៅក្នុងឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក ឬយ៉ាងណា ។
ឯកសារយោង
ដកស្រង់ពីឯកសារបង្រៀនស្តីពី ប្រវត្តិសាស្រ្តអាសីអគ្នេយ៌ ដោយ ថា លាងអាង ដេប៉ាតឺម៉ង់ ប្រវត្តិវិទ្យា សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភំពេញ។
ទ្រឹស្តី ទំនាក់ទំនង
ទ្រឹស្តីនៃការទំនាក់ទំនងគឺជាទីកន្លែងរបស់ព័ត៌មាន និងអ្នកគណិតសាស្រ្ត ដែលបានសិក្សាតាមបែបបច្ចេកវិទ្យារបស់ព័ត៌មាន និងតាមបែបមនុស្សនៃមនុស្សភក្សា។ ការព្រមប្រៀងជាមួយនិងលោក រ៉ូប្រឹត ធី ក្រីង(Robert T.Craig) នៅក្នុង១៩៩៩ ការសាកល្បងរបស់គាត់ “ធ្វើអោយទៅជាអ្នកទ្រឹស្រ្តីខាងផ្នែកទំនាក់ទំនង” ថ្វីបើពួកអ្នកបុរាណខំកកាយរកនូវអ្វីដែលកំពុងដែលលូតលាត់ច្រើនរបស់អ្នកទ្រឹស្រី្តអំពីការទំនាក់ទំនងនោះក៏ដោយ ទាំងនេះគឺមិនមែនជាកន្លែង សិក្សាដែលអាចធ្វើអោយដូចគ្នាទៅនឹងអ្នកទំនាក់ទំនងទាំងនោះ នោះទេ។
អត្ថបទសំខាន់ ទ្រឹស្តីផ្នែកខាងគណិតវិទ្យានៃទំនាក់ទំនង ចាកូបសាន(Jakobson)មានមុនងារខាងភាសា គំរោងនៃការទំនាក់ទំនង និង ហារ៉ូល អ៊ីននីស(Harold Innis)គឺជាអ្នកទ្រឹស្រី្តខាងទំនាក់ទំនង។
សាំង សារុន
លោកសាំង សារុន និង អ្នកស្រី ចេក ម៉ាច ជា វីរៈសិល្បករខ្មែរដ៏ល្បីផ្នែកល្ខោនបាសាក់ នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ៦០និងដើមទសវត្សឆ្នាំ៧០។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនបាសាក់
កំប្រុកស្លាបធំ
សេចក្ដី​ផ្ដើម
គ្រប់​ប្រភេទ​កំប្រុក​ស្លាប​ទាំង​អស់ ជា​ទូទៅ​គឺ​វា​ហោះ​សំកាំង មិន​មែន​ហើរ​បក់​ស្លាប​ដូច​ប្រភេទ​បក្សី​ទេ។ តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវ​ជ្រាវ​កន្លង​មក បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​មាន​ប្រភេទ​កំប្រុក​ស្លាប​មួយ​ចំនួន មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយ​មាន​កំប្រុក​ស្លាប​ពីរ​ប្រភេទ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​អត្តសញ្ញាណ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា កំពុង​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយ​ការ​សម្គាល់​លើ​ប្រវែង​ចុង​រោម ពណ៌​ខ្មៅ​ទៅ​កាន់​ចុង​កន្ទុយ។ ប្រភេទ​កំប្រុក​ស្លាប​ធំ​ពុំ​មាន​រោម​ចុង​កន្ទុយ​ទេ អាច​មាន​ដែរ​ប៉ុន្តែ​ខ្លី​បំផុត។ ចំណែក​ឯ​ប្រភេទ​កំប្រុក​កន្ទុយ​ក្រហម​វិញ មាន​រោម​ចុង​កន្ទុយ​ដុះ​វែង​ប្រហែល​ពាក់​កណ្ដាល​នៃ​ប្រវែង​កន្ទុយ​របស់​វា។
ភិនភាគ
ប្រភេទ​ទាំង​ពីរ​នេះ​មាន​ប្រវែង​ក្បាល និង​ដង​ខ្លួន​ប្រហែល ៤០០ ម.ម. និង​កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ប្រហែល ៤២០ ម.ម.។ វា​មាន​មាឌ​ធំ​ជាង​គេ​បង្អស់​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម សត្វ​កំប្រុក។
ជីវសាស្ត្រ
ប្រភេទ​នេះ​ចូល​ចិត្ត​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់ៗ និង​ជា​សត្វ​រាត្រីចរ រក​ស៊ី​ចំណី​នៅ​ពេល​យប់។ ចំណី​អាហារ​វា​រួម​មាន​ផ្លែ​ឈើ ស្លឹក​ឈើ និង​មើម​ឈើ។ វា​ធ្វើ​សំបុក​របស់​វា​នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ ឬ​តាម​ច្រាំង​ថ្ម​ចោទ។ សត្វ​ញី​កូន​ម្ដង​បាន​តែ​មួយ​គត់។
រប៉ាយ​រស់​នៅ
ពួក​វា​រស់​នៅ​តាម​ប្រយោង​ឈើ និង​មាន​វត្តមាន​ស្ទើរ​តែ​គ្រប់​ប្រភេទ​ព្រៃ​ទាំង​អស់​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា​ពិសេស​ព្រៃ​ពាក់​កណ្ដាល​ស្រោង និង​ព្រៃ​ស្រោង។
ស្ថានភាព​អភិរក្ស
កំប្រុក​ស្លាប​ធំ​មាន​ដង់ស៊ីតេ​រស់​នៅ​កម្រិត​ទាប គេ​កម្រ​ឃើញ​វា​ហើរ ឬ​រស់​នៅ​ជា​ក្រុម​តាម​ទី​ជម្រក​វា​រស់​នៅ​ណាស់ ហើយ​ប្រភេទ​នេះ​កំពុង​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់ ដោយ​សារ​ការ​បាត់​បង់​ទី​ជម្រក​ដែល​វា​រស់​នៅ ការ​ទាក់​ចាប់ ឬ បរ​បាញ់​ពួក​វា​ដើម្បី​យក​សាច់​ធ្វើ​ជា​អាហារ និង​ការ​លក់​ដូរ។
ទន្សោង
បានតេង (ខ្មែរ៖ ទន្សោង)​ (ឈ្មោះ​បច្ចេកទេស Bos Javanicus) ដែល​គេ​អាច​ហៅ​ថា​ ទឹមបាឌូ (Tembadau) គឺ​ជា​អម្បូរ​នៃ​គោ​ព្រៃ​ម៉្យាង​ ដែល​គេ​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។
នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ គេ​បាន​ផ្សាំង​ទន្សោង​យក​ចិញ្ចឹម ហើយ​មាន​​បានតេង​ស្រុក​ប្រហែល​ជា​១.៥លាន​ក្បាល ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ គោបាលី (Bali Cattle)។ សត្វ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​កម្លាំង​អូសទាញ​និង​សម្រាប់​យក​សាច់។ គោបាលី​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​នាំ​យក​ទៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​អូស្រ្តាលី​ផង​ដែរ ដែល​នៅ​ទីនោះ​​វា​រស់​នៅ​តាម​វាល​។
បំណែងចែក​ និង​អម្បូរ​តូច
មាន​អម្បូរ​តូច​ៗដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់៖
១. បានតេងជ្វា (B. J. Javanicus )៖ ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​កោះ​ជ្វា​ សត្វ​ឈ្មោល​មាន​សម្បុរ​ខ្មៅ​ឯសត្វ​ញី​មានមាឌ​ធំ។
២. បានតេងបរណេអូ (B. J. Lowi)៖ ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​កោះ​បរ​ណេអូ មានមាឌ​តូច​ជាង​បានតេង​ជ្វា ស្នែង​​មុត​ជាង​ នឹង​សត្វ​ឈ្មោល​មាន​សម្បុរ​​ដូច​ សូកូឡា។
៣. បានតេង​ភូមា (B.J. Birmanicus) ៖ ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​ មីយ៉ានម៉ារ, ថៃ​, កម្ពុជា, ឡាវ និង​ វៀតណាម ទាំងញី​ទាំង​ឈ្មោល​មាន​មាឌ​ធំ​ នៅ​កម្ពុជា​ សត្វឈ្មោល​២០%​មាន​សម្បុរ​ខ្មៅ​ព្រីក​ រី​ឯ​នៅ​ឧបទ្វីប​ម៉ាឡេនៅ​ថៃ​ ភាគ​ច្រើន​នៃ​សត្វ​ឈ្មោល​មាន​សម្បុរ​ខ្មៅ​។ អម្បូរ​តូច​មួយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ទទូល​ស្គាល់​ដោយ​ ​IUCN ប៉ុន្តែ​​មិន​មាន​នៅ​​ក្នុង​អម្បូរ​ថនិកសត្វ​ពិភពលោក​បោះ​ពុម្ព​លើក​ទី​៣​ (Mammal Species of the World, 3rd Edition) នោះ​ឡើយ។​
រូបរាង
បានតេង​មាន​​ទំហំ​​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​គោស្រុក​ ដែល​មាន​កម្ពស់​ពី​១.៥៥ ទៅ១.៦៥ម៉. គិត​​ត្រឹម​ស្មា ហើយ​មាន​ទម្ងន់​ពី​៦០០ ទៅ៨០០គ.ក។ យើង​អាច​សង្កេត​ដឹង​ភេទរបស់​វា តាម​រយៈ​ពណ៌​សម្បុរ​និង​ទំហំ។ ចំពោះ​​បានតេង​​ឈ្មោល​ពេញ​កម្លោះ​ រោម​ខ្លី​ៗ​នៅ​លើ​ខ្លួន​មាន​ពណ៌​ខៀវ​ទឹក​ប៊ិច​ ឬ​ពណ៌​ក្រហម​ក្រម៉ៅ​ដិត​ ឯ​បានតេង​ញី​និង​បានតេង​​តូចៗ​វិញ​​មាន​ពណ៌​ក្រហម​ក្រម៉ៅ​​និង​មាន​ឆ្នូត​​ពណ៌​ខ្មៅ​​កាត់​​ទទឹង​​ពោះ។ ទាំង​ញី​ទាំង​ឈ្មោល​មាន​រង្វង់​​ពណ៌​​ស​​នៅ​​ជើង​ ហើយ​​មាន​​ចំនុច​សៗ​នៅ​​លើ​​ភ្នែក។ វា​មាន​មាឌ​ប្រហាក់​ប្រែល​នឹង​គោ​ស្រុក​ តែ​មានក​និង​ក្បាល​តូចជាង​ និង​មានបួក​ស្ទើរ​រាប​ស្មើ​នៅ​លើ​ខ្នង។ សត្វ​ញី​មាន​ស្នែង​ខ្លី​ ហើយ​​កោង​ខ្លាំង​ដែល​​ចុង​ស្នែង​សង​ខាង​ចង្អុល​រក​គ្នា ឯ​ស្នែង​សត្វ​ឈ្មោល​វិញ​​ងរ​ឡើង​ទៅ​លើ​ មាន​ប្រវែង​ពី​៦០​ ទៅ​៧៥​ស.ម៉ និង​ភ្ជាប់​គ្នា​ដោយ​សារ​កន្លែង​រលោង​មួយ​នៅ​លើ​ថ្ងាស។
ការបន្តពូជ
បានតេង​ឈ្មោល​កម្លោះ​តែ១​គត់ និង​បន្តពូជ​ជាមួយ​បានតេង​ញី​ទាំង​អស់ ដូច្នេះ​ការ​ដណ្តើម​គ្នា​យក​សត្វ​ញី​តែង​តែ​កើត​ឡើង​ជា​ញឹក​ញយ​។ បើ​ទោះ​ជា​មាន​លទ្ធភាព​បន្ត​ពូជ​បាន​គ្រប់​ពេញ​វេលា​សម្រាប់​បានតេង​ដែល​គេ​ចាប់​ទុក​ បានតេង​ព្រៃ​នៅ​ថៃ​អាច​បន្តពូជ​តែ​នៅ​ខែ​ឧសភា និង​មិថុនា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ បានតេង​ញី​កើត​កូន​ម្តង​បានមួយ​ក្បាល​ ក្រោយ​ពីពរ​ពោះ​អស់​រយៈ​ពេល​២៨៥​ថ្ងៃ។ ការ​បំបោះ​ដោះ​មាន​រយៈ​ពេល​ពី​៦ ទៅ​៩ខែ ហើយ​បានតេង​អាច​បន្ត​ពូជ​បាន​ចាប់​ពី​អាយុ​២ ទៅ​៣​ឆ្នាំ​។ គេ​បាន​កត់​ទុក​ថា​ បានតេង​​ព្រៃ​អាច​រស់​បាន​ដល់​អាយុ​២០​ឆ្នាំ​ ឯ​បានតេង​ដែល​គេចាប់ទុក អាច​មាន​អាយុ​ដល់​២៦​ឆ្នាំ។
ក្រឡាន
ក្រឡាន​ (Kralan, ข้าวหลาม, ; ເຂົ້າຫລາມ) ជា​ប្រភេន​នំ​ធ្វើ​ពី​បាយ​ដំណើប​លាយ​ជា​មួយ​ស្ក ចំណិត​ដូងតូចៗ និង​ខ្ទិះ​ដូង ដោយ​ដាក់​ចំអិន(ដុត)ក្នុង​កំណាត់​ឬស្សី។ ក្រឡាន​អាច​ធ្វើ​ឡើង​​ពី​បាយ​ដំណើប​ស ឬ​ខ្មៅ​។ជា​ទូទៅ​ក្រឡាន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចំអិន​ក្នុង​កំណាត់​ឬស្សី​ដែល​មាន​ទំហំ​ផ្សេងៗ​គ្នា ខ្លះ​ធំ​ ខ្លះ​តូច​ដោយ​តម្រូវ​ទៅ​តាម​ចំណូល​ចិត្តរបស់​អ្នក​បរិភោគ និង​តាម​តម្លៃលក់​​​។
ប្រវត្តិ​
ក្រឡាន​ជា​​អាហារ​បស់​ខ្មែរ​​យើង​ ដែល​មាន​ប្រវត្តិ​យូរលង់​ណាស់​មក​ហើយ​។ ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​ប្រភព​របស់​អាហារ​ប្រភេទ​នេះ លោក អៀវ សេរី អនុ​ប្រធាន​មន្ទីរ​វប្បធម៌​និង​វិចិត្រ​សិល្បៈ​ខេត្ត​ក្រចេះ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ពី​ប្រវត្តិ​ដើម​តាមរយៈ​ការ​សិក្សា​របស់​អ្នក​ជំនាញ​ថា ក្រឡាន​ប្រហែល​ជា​បាន​កកើត​ជាមួយ​គ្នា​នឹង​ការ​រក​ឃើញ​លោហ​ធាតុ​ដែរ។ សម័យ​ដើម​គេ​ដុត​ក្រឡាន​តាម​ផ្ទះ​ទុក​គ្រាន់​ហូប​ជា​លក្ខណៈ​គ្រួសារ​ ហើយ​វិធី​ធ្វើ​ក្រឡាន​នេះ​ទៀត​សោត​ក៍​ប្រជាជន​យើង​ចេះ​ចាំ​តៗ​គ្នា​តាំង​ពីដូន​តា​មក។
គេ​បាន​កត់​សម្គាល់​ថា ចាស់ៗ​បុរាណ​បាន​ធ្វើ​ក្រឡាន គឺ​យក​អង្ករដំណើប​លាយ​ជាមួយ​អំបិល និង​លាយ​ខ្ទិះ ឬ​កាក​ដូង ហើយ​ឆ្អើរ​ចេញ​ជា​ក្រឡាន​ទម្លាប់​ចាស់​នេះ​ត្រូវ​បាន​លោក​ឧកញ៉ា សៀង ណាំ សុំ​ឲ្យ​អ្នក​ស្រុក​ប្ដូរ​ចេញ​ទៅ​ចម្អិន​ជា​ក្រឡាន​មាន​រសជាតិ​ឈ្ងុយ​ប្លែក​ម្យ៉ាង ដោយ​យក​អង្ករ​ដំណើប​លាយ​ជាមួយ​អំបិល​និង​ខ្ទិះ​ដូង​សុទ្ធ មិន​ប្រើ​កាក​ដូង ហើយ​ថែម​ស្ករ​ឡែមៗ យក​ទៅ​ដុត​ទើប​ក្រឡាន មាន​រសជាតិ​ឈ្ងុយ​ខុស​ពី​ទម្លាប់​ដើម។ ការ​ប្ដូរ​ទម្លាប់​នោះ គឺ​លោក​ឧកញ៉ា សៀង ណាំ បាន​យក​តាម​ទម្លាប់​របស់​អ្នក​ស្រុក​ឃុំ​សំរោង​ក្នុង​ស្រុក​ឯកភ្នំ​ខេត្ត​បាត់ដំបង ព្រោះ​ថា​ពួក​គាត់​នៅ​ទីនោះ​បាន​ប្រកប​មុខរបរ​ធ្វើ​ក្រឡាន​មាន​រសជាតិ​បែប​ខាង​លើ​ហើយ​ក្រឡាន​ឃុំ​សំរោង​ក្នុង កំពុង​ទាក់ទាញ​អ្នក​ពិសា​គ្រប់ៗគ្នា។
វីតាមីន B
វីតាមីន B ជា​ប្រភេទ​វីតាមីន ដែល​ងាយ​រលាយ​ក្នុង​ទឹក វា​មាន​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​កោសិកាមេតាបូលីស៊ីម។ ថ្វីបើ​វីតាមីន​ទាំង​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ស្រដៀង​គ្នា​យ៉ាង​ណា តាម​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​បង្ហាញ​ថា​ពួក​ជា​វីតាមីន​គីមី​ផ្សេងគ្នា ដែលជាទូទៅ​មាន​នៅ​ក្នុង​អាហារ​រួមគ្នាតែមួយ។ ជាទូទៅ​នៅក្នុង​គ្រាប់ថ្នាំ​មានវីតាមីន​ទាំង​៨ ដែលត្រូវ​គេសំដៅលើ​ វីតាមីន B។
ក្រឡាន
ប្រវត្តិ​
នៅកម្ពុជា ក្រឡាន ត្រូវបានគេនិយាយធ្វើ និងបរិភោគនៅរដូវ បុណ្យអ៊ុំទូកអកអំបុកនិងសំពះព្រះខែ។ ភូមិថ្មគ្រែ​ក្នុងខេត្តក្រចេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថា ជាទីដែលធ្វើនំក្រឡានឆ្ងាញ់ជាងគេ។ ក្រឡាន​នៅ​អង្គរវត្ត​ក៏​មាន​រសជាតិ​ឈ្ងុយឆ្ងាញ់ និង​ធ្វើ​ឲ្យ​ភ្ញៀវ​ចាប់​អារម្មណ៍​ដែរបើ​យើង​ក្រឡេក​មើល​ជា​រួម​ក្នុង​បណ្ដា​ស្រុក ឬ​ក្នុង​ក្រុង​សៀមរាប និង​នៅ​តំបន់​រមណីយដ្ឋាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត ក៏​មាន​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ធំ​នៅ​តែ​ប្រកាន់​របរ​ធ្វើ​ក្រឡាន​លក់​ជូន​ភ្ញៀវ​ដែរ។ ក្រឡាន​លក់​នៅ​មុខ​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត គឺ​ជា​ប្រភព​ទាក់ទាញ​អ្នក​ពិសា​គ្រប់រូប ព្រោះ​ថា​ទាំង​ភ្ញៀវ​ខ្មែរ ទាំង​ភ្ញៀវ​បរទេស គេ​មិន​ភ្លេច​ភ្លក់​រសជាតិ​ក្រឡាន​នៅ​ទី​នោះ​ឡើយ។ ពេល​ដែល​យើង​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លងកាត់​ហើយ​បាន​ឃើញ​ក្រឡាន​នៅ​មុខ​អង្គរវត្ត យើង​គួរ​ដឹង​ថា ក្រឡាន​នោះ​មាន​ប្រភព​ចេញ​មក​ពី​អ្នក​ស្រុក​នា​ភូមិ​អង្គរ​ក្រៅ, ភូមិ​គោក​បេង, ភូមិ​គោក​ចាន់, សង្កាត់​គោកចក (អតីត​ឃុំ​គោកចក) ក្រុង​សៀមរាប (អតីត​ស្រុក​សៀមរាប)។ ហើយ​នំ​ចំណី​នេះ មិន​មែន​ជា​នំ​ចំណី​ថ្មី​សម្រាប់​ពួកគាត់​ឡើយ គឺ​អ្នក​ស្រុក​បាន​ប្រកាន់​ធ្វើ​ក្រឡាន​តាំងពី​បុរាណកាល​មក​រហូត​មក​ទល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ។
របៀប​ធ្វើ​ក្រឡាន​របស់​អ្នក​ស្រុក​ថ្មគ្រែ
អ្នក​ស្រុក​ថ្ម​គ្រែ​នៅ​ខេត្ត​ក្រចេះ​មាន​របៀប​ធ្វើ​ក្រឡាន​ដូច​តទៅ៖ គេ​លាយ​បាយ​ដំណើប​១​គីឡូជា​មួយ​ដូង​១ ដោយ​ក​សាច់​ដូង​បន្តិច ខ្ទិះ​ដូង ស្ក​ស​មួយ​ខាំ(ដាក់​ស្ក​តាម​ចំណូល​ចិត្ត​) បន្ទាប់​មក​បន្ថែម​សណ្ដែក​ដែល​បាន​ស្ងោរ​ឆ្អិន​ស្រាប់ និង​ច្របល់​ចូល​គ្នា​ឱ្យ​សព្វ​សាច់​ រួច​យក​ទៅ​ច្រក​ក្នុង​បំពង់​ឬស្សី និង​យក​ស្រកី​ដូង​ញាត់​មាត់​បំពង់។ ដើម្បី​ឱ្យ​ក្រឡាន​មាន​ក្លិន​ឈ្ងុញ​ល្អ គេ​កាប់​យក​តែ​កំណាត់​ឬស្សី​ណា​ដែល​មាន​ដុះ​ស្លឹក​ខ្ចីៗ​ល្អតែ​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​ពេល​រៀប​ចំ​រួច​រាល់​គេ​យក​ក្រឡាន​ទៅ​ដាក់​លើ​របារ​ ដុត​ភ្លើង​តែ​មួយ​ចម្ហៀង​ ហើយ​ត្រឡប់​ចុះ​ឡើង​រហូត​ឆ្អិន​សព្វ ដោយ​ប្រើ​ពេល​ជាង​កន្លះ​ម៉ោង។ ក្រឡាន​ដែល​ឆ្អិន​រួច​គេ​សក​កំណាត់​ឬស្សី​ឱ្យ​ស្ដើង​បំផុត​ងាយ​ស្រូល​បក​ទទួល​ទាន។ សព្វ​ថ្ងៃ​នៅ​ភូមិ​ថ្ម​គ្រែ​ អ្នក​ស្រុក​លក់​ក្រឡាន​ក្នុង​តម្លៃពី ២៥០០៛ ទៅ ៣០០០​៛ ក្នុង​១​គីឡូ ។
ក្រឡាន​នៅ​តាម​តំបន់​រមនីយដ្ឋាននានា
មុខ​របរ​ក្រឡាន​ខាង​លើ​ត្រូវ​បាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ចាត់​ទុក​ថា គឺ​ជា​មុខ​របរ​ផ្សំ​មួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រជាជន​រក​ចំណូល​បាន​ខ្ពស់​បន្ថែម​លើ​មុខ​របរ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ ហើយ​មុខ​របរ​នេះ​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​ភាព​ក្រីក្រ​ជូន​ប្រជាជន​បាន​មួយ​កម្រិត​ធំ​ផង​ដែរ៕
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាហារ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាហារខ្មែរ
ទីក្រុងព្រែកឫស្សី
thumb|500px|right|ទិដ្ឋភាពក្រុង Can Tho
ភូមិសាស្ត្រ​
​Cần Thơ ជាទី​ក្រុង​មួយ ឋិត​នៅ ក្នុង​តំបន់​វាលទំនាប​នៃ​ដង​ទន្លេមេគង្គ មាន​ទីតាំង​លាតសន្ធឹង ខាងស្តាំ មាត់​ទ​នេ្ល​បាសាក់ (​យួន​:Sông Hậu) ចម្ងាយ ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ប្រមាណ ១៦៩ គីឡូម៉ែត្រ ឆ្ពោះទៅ​ទិស និរតី។ ទីក្រុង​Cần  Thơ មាន​ផ្ទៃដី ១.៣៨៩,៥៩ គីឡូ ម៉ែត្រការ៉េ។​
ធាតុអាកាស​
​ទីក្រុង​Cần Thơ គឺជា​តំបន់ ដែលមាន​ធាតុអាកាស​ក្តៅ​៖
ប្រជាសាស្ត្រ​
​ទីក្រុង​Cần Thơ ​មាន​ប្រជាជន​ចំនួន​១.១២១.១៤១ នាក់ ក្នុងនោះ ប្រុស​មាន ៥៥០.៣៣៤ ស្រី មាន ៥៧០.៨០៧ នាក់ ។​
ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​Cần Thơ មុន​សម័យ​បារាំង​ចូលធ្វើ​អាណានិគម​លើ គឺជា​ដី​មួយ​ភាគ​នៃ​ទឹកដី​An Giang ដែលជា​ខេត្ត​មួយ​ក្នុង​ចំ ណោម​ខេត្ត​ទាំង ៦ នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម។ ពេល​បារាំង ចូលធ្វើ​អាណានិគម​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​នា​ឆ្នាំ ១៨៦៧ ខេត្ត​ An Giang ត្រូវ​ចែកចេញ​ញ​ជា ៦ ខេត្ត​តូចៗ គឺ​៖
​ឆ្នាំ​១៩៧៦ រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម វៀតណាម​បាន បូករួម​ខេត្ត​ទាំងបី​គឺ ខេត្ត​ព្រែក​ឫស្សី (Phong Dinh) ខេត្ត​ជឿ​ង​ទៀង (Chương Thiện) និង ខេត្តឃ្លាំថ (Ba Xuyên) នៃ​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ទៅជា​ ហូ​វយ៉ាង (Hậu Giang)។​
​​
ទ្រឹស្ដីល្បែង
""ទ្រឹស្ដីល្បែង""(Game theory) គឺជាផ្នែកមួយនៃគណិតវិទ្យាអនុវត្តដែលប្រើនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម ដូចជាសេដ្ឋកិច្ច ក៏ដូចជាក្នុងជីវវិទ្យា វិស្វកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងជំនាញគ្រប់គ្រង។ ទ្រឹស្ដីល្បែងទាញយកឥរិយាបថក្នុងស្ថានភាពយុទ្ធសាស្ត្រ ឬហៅថាល្បែង (ដែលជោគជ័យរបស់បុគ្គលម្នាក់ក្នុងការសម្រេចចិត្តបានមកពីការសម្រេចចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ) មកវិភាគតាមបែបគណិតវិទ្យា។ ទ្រឹស្ដីនេះជាបឋមត្រូវបានប្រើដើម្បីវិភាគការប្រកួតប្រជែងដែលបុគ្គលម្នាក់ធ្វើបានប្រសើរជាងដោយសកម្មភាពនៃបុគ្គលផ្សេងមួយទៀត (zero sum games). ក្រោយមកទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានពង្រីកយកទៅប្រើក្នុងការវិភាគផ្សេងៗស្មុគ្រស្មាញជាច្រើនដូចជារវាងអ្នកលេងមនុស្ស និងមិនមែនមនុស្ស (ដូចជាកំព្យូទ័រ សត្វ រុក្ខជាតិជាដើម)។
ទ្រឹស្ដីប្រពៃណីនៃល្បែងត្រូវបានប្រើដើម្បីស្វែងរកចំនុចសមតា ដែលក្នុងចំនុចនេះ អ្នកលេងនីមួយៗបានឯកភាពទៅលើយុទ្ធសាស្ត្រមួយដែលពួកគេនឹងមិនកែប្រែ។ គំនិតសមតា (equilibrium concepts) ជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីស្វែងយល់ពីគំនិតនៃល្បែង។ គំនិតដែលល្បីល្បាញជាងគេគឺ សមតាណាស (Nash equilibrium)។
ទម្រង់នៃល្បែង
ល្បែងដែលលើកយកមកសិក្សាក្នុងទ្រឹស្ដីល្បែងគឺជាកម្មបទដែលគេឲ្យនិយមន័យច្បាស់បែបគណិតវិទ្យា ដែលរួមមានក្រុមនៃអ្នកលេង ឬក្រុមចល័ត (យុទ្ធសាស្ត្រ) សម្រាប់អ្នកលេងទាំងនោះ និងលទ្ធផលជាក់លាក់សម្រាប់បណ្ដុំយុទ្ធសាស្ត្រ។ ល្បែងសហការភាគច្រើនមាននៅក្នុងទម្រង់មុខងារចរិតលក្ខណៈ ចំណែកទម្រង់ពង្រីក និងទម្រង់ធម្មតាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ល្បែងមិនសហការ។
ទម្រង់ពង្រីក
ទម្រង់ពង្រីកត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើឲ្យល្បែងមានលក្ខណៈជាក់លាក់តាមលំដាប់លំដោយ។ ល្បែងប្រភេទនេះតែងត្រូវបានតាងដោយដើមឈើ ដែលមែកនីមួយៗតាងឲ្យជម្រើសនៃអ្នកលេងម្នាក់ ហើយមែកបន្តជាជម្រើសនៃអ្នកលេងម្នាក់ទៀត។
ទម្រង់ធម្មតា
ទម្រង់ធម្មតាឬទម្រង់យុទ្ធសាស្ត្រតែងតែប្រើម៉ាទ្រិកដែលបង្ហាញពីអ្នកលេង យុទ្ធសាស្ត្រ និងលទ្ធផល។
ល្បែងស្ថិតក្នុងទម្រង់ធម្មតានៅពេលដែលអ្នកលេងនីមួយៗធ្វើសកម្មភាពដំណាលគ្នា ឬយ៉ាងហោចណាស់មិនដឹងពីសកម្មភាពរបស់អ្នកលេងដទៃ។ ប្រសិនបើអ្នកលេងដឹងព័ត៌មានពីអ្នកលេងផ្សេង នោះល្បែងត្រូវចាត់ទុកក្នុងទម្រង់ពង្រីក។
ទម្រង់មុខងារចរិតលក្ខណៈ
ក្នុងល្បែងសហការដោយលទ្ធផលអាចផ្ទេរបាន គ្មានលទ្ធផលបុគ្គលកើតឡើងទេ។ ជំនួសមកវិញ មុខងារចរិតលក្ខណៈកំណត់លទ្ធផលនៃការចរចានីមួយៗ។ ការសន្មតស្តង់ដារថាការគ្មានការចរចានឹងទទួលបានលទ្ធផល ០។
បញ្ជីរាយនាម វិទ្យាល័យនៅក្នុងខេត្តកណ្ដាល
វិទ្យាល័យ​ក្នុង​ខេត្ត​កណ្ដាល
វិបត្តមុខងាររាងកាយ
ការលូតលាស់ និងសម្របខ្លួនរបស់កោសិកា
គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាសាធារណៈនៅប្រទេសជប៉ុន
ខាងក្រោមនេះជាតារាងរាយនាមគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាសាធារណៈនៅប្រទេសជប៉ុន (en:Japanese national university, ja:日本の国立大学一覧) តាមតំបន់នីមួយៗ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៧ នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនមានគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាសាធារណៈចំនួន៨៧ (en:national universities, ja:国立大学)។
តំបន់អូគីណាវ៉ា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាសាធារណៈនៅប្រទេសជប៉ុន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាកលវិទ្យាល័យនៅប្រទេសជប៉ុន
សោតទស្សន៏
លក្ខណ្ឌនៃសោតទស្សន៍គឺយោងទៅតាមការធ្វើការរួមបញ្ជូលគ្នាទាំងសំលេង និងការមើលឃើញ ។ផលិតកម្ម រឺការប្រើជាលក្ខណៈការងារ រឺក៏ឧបករណ៍ដែលបានប្រើដើម្បីបង្កើត សំរាប់ការងារបច្ចុប្បន្ន។ ភាពរលូនរបស់ខ្សែអាត់គឺជាការបង្ហាញតាមរយៈ ខ្សែភាពយន្ត ឬ កម្មវិធិទូរទស្សន៍ ឧទាហរណ៍ដូចជា ការបង្ហាញ សោតទស្សន៍ជាដើម។ ពេលមួយប្រពន្ធ័ផ្សព្វផ្សាយជាលក្ខណសោតទស្សន៍និងត្រូវបានក្លាយមកជាឈានមុខ វានិងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃការរស់នៅជារៀងរាល់ថ្ងៃជាមួយនិងពីបីទសវត្សន៍ខាងមុខ។
កំប្រុកស្លាបតូច
សេចក្ដី​ផ្ដើម
ប្រភេទ​នេះ​សព្វ​ថ្ងៃ នៅ​ពុំ​ទាន់​មាន​ការ​សិក្សា​បែង​ចែក​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​នៅ​ឡើយ​ទេ ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​ប៉ាន់​ស្មាន​ថា វា​ប្រហែល​ជា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អំបូរ Hylopetes ដែល​អាច​ត្រូវ​បាន​ឃើញ​មាន​វត្តមាន​នៅ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ក្នុង​ព្រៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក៏​ដោយ។
ភិន​ភាគ
កំប្រុក​ស្លាប​ថ្ពាល់​ក្រហម​មាន​ប្រវែង​ដង​ខ្លួន​ពី ១៣០-១៨៤ ម.ម. និង​មាន​ប្រវែង​កន្ទុយ​ពី ១០០-១៤០ ម.ម.។ វា​ជា​ប្រភេទ​ដែល​មាន​មាឌ​តូច ដែល​ខ្នង​របស់​វា​មាន​ពណ៌​ក្រហម​ត្នោត និង​ថ្ពាល់​ពណ៌​ក្រហម។ ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​មាន​ពណ៌​ប្រផេះ​ស្រាល កន្ទុយ​មាន​រាង​សំប៉ែត និង​មាន​ពណ៌​ទឹក​ក្រះចុ។
ជីវសាស្ត្រ
ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ព្រៃ​ស្រោង​ដែល​មាន​រយៈ​កម្ពស់​រហូត​ដល់​ទៅ ១០០០ម។ វា​ធ្វើ​សំបុក​នៅ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ​ដែល​កំពស់​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ៤ម ពី​ដី។ ចំណី​អាហារ​សំខាន់​របស់​វា​គឺ​ផ្លែ​ឈើ។ សត្វ​ញី​កូន​ម្ដង​ពី ១-២ ក្បាល។
ស្ថានភាព​អភិរក្ស
ពួក​វា​មាន​ដង់ស៊ីតេ​រស់នៅ​ច្រើន​បង្គួរ ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ពួក​វា​ក៏​កំពុង​តែ​រង​នូវ​ការ​គំរាម​កំហែង​ខ្លាំង​ផង​ដែរ ទៅ​លើ​ការ​បាត់​បង់​ទី​ជម្រក និង​រស់​នៅ​លាក់​ខ្លួន​នៅ​តាម​តំបន់​ស្ងាត់​ដាច់​ស្រយាល​ក្នុង​ព្រៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។
គណនីចរន្ត
នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច គណនីចរន្ត (Current account) គឺជាធាតុមួយក្នុងចំណោមធាតុដ៏សំខាន់ពីរនៃតុល្យភាពប្រាក់ចំណាយ (Balance of payments) ដែលធាតុមួយទៀតគឺ គណនីមូលធន (Capital account)។ គណនីចរន្ត គឺជាផលបូកនៃតុល្យភាពពាណិជ្ជកម្ម (ការនាំចេញ ដក ការនាំចូល) ចំណូលសុទ្ធ (ការប្រាក់ និងភាគលាភជាដើម) និងប្រាក់ចំណាយអាចផ្ទេរបានសុទ្ធ (ដូចជាជំនួយបរទេស)។
ការកាត់បន្ថយឱនភាពគណនីចរន្ត ដើម្បីកាត់បន្ថយឱនភាពគណនីចរន្តជាធម្មតាត្រូវបង្កើនការនាំចេញ ឬកាត់បន្ថយការនាំចូល ដែលអាចធ្វើបានតាមរយៈការរឹតបន្តឹងការនាំចូល ការដាក់កំណត់ (quota) ឬកាតព្វកិច្ច ឬឧបត្ថម្ភការនាំចេញ (subsidize exports)។ គេក៏អាចបញ្ចុះតម្លៃរូបិយវត្ថុក្នុងស្រុកដើម្បីជំរុញការនាំចេញ ដែលអាចនាំដល់ការបង្កើនតុល្យភាពប្រាក់ចំណាយផងដែរ។ ក្រៅពីនេះការតម្រូវការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលសម្រាប់អ្នកផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុកក៏មានប្រសិទ្ធភាពផងដែរ។ ការបង្កើតសញ្ជ័យក្នុងស្រុក ឬបន្ថយកម្ចីក្នុងស្រុក រួមទាំងកម្ចីដោយរដ្ឋាភិបាលជាតិ ក៏ជាមធ្យបាយជួយកាត់បន្ថយឱនភាពគណនីចរន្តផងដែរ។
និក្ខេបបទ Pitchford ឱនភាពគណនីចរន្តមិនមែនជាបញ្ហាគ្រប់ពេលនោះទេ។ និក្ខេបបទ Pitchford ចែងថាឱនភាពគណនីចរន្តនឹងមិនមានបញ្ហាទេ ប្រសិនបើវាកើតឡើងដោយវិស័យឯកជន។ អ្នកខ្លះគិតថានិក្ខេបបទនេះត្រឹមត្រូវសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចអូស្ត្រាលី ដែលមានឱនភាពគណនីចនរន្តយូរអង្វែង ប៉ុន្តែមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចបន្តបន្ទាប់រយៈពេល ១៨ ឆ្នាំ (១៩៩១-២០០៩)។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មីហ៊្គោ
MeeGo បាន​ចេញ​ផ្សាយ​កំណែ​ដំបូង​នៅ ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែឧសភា ២០១០ ហើយ​មក​ទល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ MeeGo បាន​ចេញ​ដល់​កំណែ ១.២ (ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី១៩ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០១១) ។ ចំណែក​ឯពេល​នៃ​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​កំណែ​និមួយៗ ត្រូវ​បាន​កត់​ត្រា​ទុក​នៅ​ក្នុង​ទំព័រ​វិគី​នៃ MeeGo បើ​អ្នក​ចង់​ដឹង​ច្បាស់​នោះ សូម​ចូល​ទីនេះ ។ ចំណែក​ឯ​កំណែ ១.៣ នឹង​ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​កំឡុង​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០១១ ខាង​មុខ​នេះ។
លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​មួយ​ចំនួន
thumb|right|250px|រូបភាព MeeGo នៅ​លើ​ទូរស័ព្ទ​ដៃ thumb|right|250px|រូបភាព MeeGo នៅ​លើ Netbook thumb|250px|right|រូបភាព MeeGo នៅ​លើ Tablet MeeGo ស្គាល់ processor ពីរ​គឺ ARM និង x86 និង​ប្រើ btrfs ជា​ប្រភេទ​ឯកសារ​ប្រព័ន្ធ (File System) លំនាំ​ដើម។ ប្រព័ន្ធ​នេះ​ត្រូវបាន​បង្កើត​ឡើង ដើម្បី​បង្ក​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់ ដែល​ប្រកប​ទៅ​ដោយ UI អាច​បត់​បែន​បាន​គ្រប់​កាលៈទេសៈ ដែល​ផ្អែក​ទៅ​លើ Qt ។ MeeGo គឺ​ជា​គម្រោង​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​បើក​ចំហ (Open Source) ដែល​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ និង​ចាត់​ចែង​ដោយ មូលនិធី​លីនុច។ MeeGo បាន​ធ្វើ​ការ​បើក​ចំហ​ដូច​ជា៖ ការ​ពិភាក្សា, mailing list, ការ​ប្រជុំ​គណៈកម្មការ​បច្ចេកទេស, ការ​ស្វែង​រក​កំហុស ។ល។ MeeGo បាន​អនុញ្ញាត​ដល់​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ទាំង​អស់ ក្នុង​ការ​ចូលរួម​ធ្វើ​ការ​វិវត្ត​ប្រព័ន្ធ​កម្មវិធី។ ម្យ៉ាង​ទៀត អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ទាំង​នោះ ក៏​អាច​បង្កើត​របស់​របរ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​នៅ​លើ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ MeeGo។ កញ្ចប់​កម្មវិធី​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ MeeGo គឺ​ជា​ប្រភេទ RPM។ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ មាន​អ្នក​ជំនាញ​រាប់​ពាន់​អ្នក​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​ការ​លើ​គម្រោង​មួយ​នេះ ហើយ​ក៏​មាន​អ្នក​ចូលរួម​ជួយ​ជា​ច្រើន​ពាន់​នាក់​ទៀត​ដែល​បាន​ចូលរួម និង​ច្រើន​ជាង​នេះ​ទៀត ដែល​កំពុង​តែ​ចូលរួមជា​រៀង​រាល់​សប្ដាហ៍។
ទោះ​បី​គម្រោង​នេះ​ជា​គម្រោង​បើក​ចំហ​យ៉ាង​ណា​ក្ដី ក៏​​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ការ​គាំទ្រ​និង​ឧបត្ថម្ភ​ពី​សំណាក់​ក្រុម​ហ៊ុន​ជា​ច្រើន។ អ្នក​អាច​មើល​ឈ្មោះ​ក្រុម​ហ៊ុន​ដែល​បាន​ចូលរួម​ចំណែក​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ដល់ MeeGo តាម​រយៈ​តំណ​ទាំង​ពីរ​នេះ៖
Nokia បាន​ប្រកាស​ចេញ​ផ្សាយនូវ​ទូរស័ព្ទ MeeGo ដំបូង​របស់​ខ្លួន​គឺ Nokia N9 និង Nokia N950 ។ ចំណែក​ឯ​ប្រភេទ​ក្ដារ​អេឡិច​ត្រូនិក​ទី១ ដែល​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ MeeGo នោះគឺ WeTab ដែល​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ផ្សាយដោយ​ក្រុមហ៊ុន Neofonie កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០១០។
អក្សរ​ខ្មែរយូនីកូដ​​នៅ​លើ MeeGo
យោង​ទៅ​តាម​អត្ថបទ​របស់​លោក ដាញ់ ហុង ដែល​ជា​អ្នក​រចនា​ពុម្ព​អក្សរ​ខ្មែរ​យូនីកូដ ដ៏​ល្បីល្បាញ់​ម្នាក់ បាន​ដាក់​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​ប្លក់​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​គាត់ អំពី​អក្សរ​ខ្មែរ និង ភាសា​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិកា MeeGo នេះ។ ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​រូប​ដែល​លោក ដាញ់ ហុង បាន​ដាក់​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​ប្លក់​របស់​គាត់៖
400px|អក្សរ​ខ្មែរ​នៅ​លើ MeeGo