cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សិង្ហបុរី
ប្រជាសាស្ត្រ
តាមស្ថិតិរបស់រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរី ប្រជាជនសិង្ហបុរីនៅឆ្នាំ២០០៩ មានចំនួនប្រហែល ៤,៩៩លាននាក់ និងមានដង់ស៊ីតេ ៧០២២នាក់/គម២ ។ ៣,៧៣លាននាក់ជាពលរដ្ឋសិង្ហបុរីនិងអ្នកមានសិទ្ឋិរស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ ដែលក្នុងនោះ៣,២លាននាក់ជាពលរដ្ឋ​មានសញ្ជាតិសិង្ហបុរី។ អ្នករស់នៅសិង្ហបុរី ៧៤,២%មានដើមកំនើតចិន ១៣,៤%មានដើមកំនើតម៉ាឡេ ៩,២%មានដើមកំនើតឥណ្ឌា និង ៣,២%ជាជនជាតិដទៃ ។ នៅមុនឆ្នាំ២០១០ ពលរដ្ឋម្នាក់ៗអាចជ្រើសរើសសាសន៍របស់ខ្លួនបានតែមួយប៉ុណ្ណោះ (ដែលជាទូទៅដូចឪពុក)។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន គេអាចដាក់ «ជាតិសាសន៍ទី១» និង «ជាតិសាសន៍ទី២» បាន។
នៅឆ្នាំ២០០៦ អត្រាកំនើតគឺ ១០,១លើ១០០០ អត្រាមរណៈគឺ ៤,៣លើ១០០០ (តិចជាងគេក្នុងតំបន់)។ កំនើនប្រជាជនសរុបគឺ ៤,៤% និងកំនើនអ្នកមានសិទ្ឋិរស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍​គឺ ១,៨%។ នៅឆ្នាំ២០១០ អត្រាបង្កើតកូនសំរាប់ស្ត្រីម្នាក់គឺ ១,១នាក់ តិចជាងគេលំដាប់ទី៣លើពិភពលោក ។ អត្រានេះមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការរក្សាកំនើនប្រជាជនទេ។ ហេតុនេះរដ្ឋាភិបាលមានវិធានការលើកទឹកចិត្តជនបរទេសអោយធ្វើអន្តោប្រវេសន៍​មកសិង្ហបុរី។
សាសនា
សិង្ហបុរីជាប្រទេសចំរុះសាសនា។ តាមស្ថិតិជំរឿនឆ្នាំ២០១០ អ្នកកាន់សាសនាព្រះពុទ្ឋមាន ៣៣,៣%, សាសនាគ្រិស្តមាន ១៨,០% , អ្នកគ្មាន​សាសនាមាន ១៧,០% , សាសនាឥស្លាមមាន ១៥,០% , សាសនាតាវមាន ១១,០% , សាសនាហិណ្ឌូមាន ៥,១% និងផ្សេងទៀត០,៩% ។ សំភារៈសាសនា​និងពិធីប្រតិបត្តិសាសនាមួយចំនួនត្រូវបានហាមប្រាមនៅសិង្ហបុរី។
នៅសិង្ហបុរី គេឃើញមានវត្តនិងមណ្ឌលសាសនាសាសនាព្រះពុទ្ធទាំង៣និកាយ៖ ហីនយាន មហាយាន និង វជិរយាន។ ពុទ្ធសាសនិកភាគច្រើនជាជនជាតិចិន និងកាន់និកាយមហាយាន។
វិស័យអប់រំ
វិស័យអប់រំថ្នាកបឋមសិក្សា មធ្យមសិក្សា និង ឧត្តមសិក្សា ជាទូទៅត្រូវបានគាំទ្រដោយរដ្ឋ។ រាល់ស្ថាប័នអប់រំ ទាំងសាធារណៈនិងរដ្ឋ ត្រូវតែចុះឈ្មោះនៅក្រសួងអប់រំ។ ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាទី១ដែលក្មេងៗពាក់កណ្ដាល​រៀននៅអាយុមុនចូលសាលា។ ចាប់ពីសាលាបឋមទៅ ភាសាអង់គ្លេសត្រូវបានប្រើជាភាសាយានក្នុងការបង្រៀននៅសាលាសាធារណៈ ដោយគ្រប់មុខវិជ្ជាត្រូវបានបង្រៀននិងប្រលងជាភាសាអង់គ្លេស (លើកលែងតែមុខវិជ្ជា«ភាសាកំណើត»)។ នៅបណ្ដាប្រទេសដទៃ ពាក្យ«ភាសាកំណើត»ជាទូទៅសំដៅលើភាសាទី១, ប៉ុន្តែសំរាប់ប្រព័ន្ធអប់រំនៅសិង្ហបុរីវិញ វាសំដៅលើភាសាទី២ ដោយភាសាអង់គ្លេសជាភាសាទី១។ សិស្សដែលស្នាក់នៅបរទេសមួយរយៈ ឬមានការលំបាកខ្លាំង​ជាមួយ«ភាសាកំណើត»នេះ ត្រូវតំរូវអោយរៀនតាមកម្មវិធីសិក្សាស្រួលជាងនេះ ឬបោះបង់មុខវិជ្ជានេះចោលក៏បាន។ ប្រព័ន្ធអប់រំចែកចេញជា៣កំរិត «កំរិតបឋមសិក្សា» (ចាំបាច់) «កំរិតមធ្យមសិក្សា» និង «កំរិតត្រៀមមហាវិទ្យល័យ»។​ សិស្សចូលសាលាបឋមនៅអាយុ៦ឆ្នាំ។ បឋមសិក្សាមានរយៈពេល៦ឆ្នាំ ចែកចេញជា២ផ្នែក៖ ៤ឆ្នាំដំបូងជាថ្នាក់មូលដ្ឋាន និង ២ឆ្នាំទៀតជាថ្នាក់តំរង់ទិស។ កម្មវិធីសិក្សាសង្កត់ធ្ងន់លើមុខវិជ្ជាស្តង់ដារ៤គឺ ភាសាអង់គ្លេស ភាសាកំណើត គណិតវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រ។ កំរិតមធ្យមសិក្សាមានរយៈពេលពី៤ទៅ៥ឆ្នាំ ដោយចែកចេញជា៤ប្រភេទ (តាមកំរិតសមត្ថភាពរបស់សិស្ស)៖ «ពិសេស» «អិចស្ព្រេស» «ធម្មតា(សិក្សាធិកា)» និង «ធម្មតា(បច្ចេកទេស)»។ កំរិតត្រៀមមហាវិទ្យាល័យមានរយៈពេលពី២ទៅ៣ឆ្នាំ។
ការប្រលងថ្នាក់ជាតិ​ត្រូវធ្វើរួមនៅរាល់សាលា ដែលតំរូវអោយប្រលងបន្ទាប់ពីបញ្ចប់កំរិតនីមួយៗ។ បន្ទាប់ពីបឋមសិក្សាររយៈពេល៦ឆ្នាំ សិស្សត្រូវធ្វើការប្រលងបញ្ចប់កំរិតបឋមសិក្សា(Primary School Leaving Examination) ដែលលទ្ធផលនេះនឹងសំរេចសាលាមធ្យមសិក្សាអោយពួកគេ។ បន្ទាប់ពីនោះគេធ្វើការប្រលងសញ្ញាប័ត្រមធ្យមសិក្សាទូទៅ (General Certificate of Secondary Education ហៅកាត់ថា GCSE) ដែលចែកជា កំរិតអូ(O levels)សំរាប់កំរិតមធ្យម និង កំរិតអេ(A levels)សំរាប់ថ្នាក់ត្រៀមមហាវិទ្យាល័យ។
សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋមានចំនួន៥នៅសិង្ហបុរីគឺ៖ សាកលវិទ្យាល័យឯកជន​មានច្រើន​រួមមានសាកលវិទ្យាល័យបរទេសដែលមកដាក់សាខានៅសិង្ហបុរី​ ដូចជា សាលាពាណិជ្ជកម្មឈីកាហ្គោ (Chicago Business School) និង សាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាមឿនហិន(Technical University Munich) ជាដើម។
សាលាពហុបច្ចេកទេសមានចំនួន៥គឺ៖
ភាសា
រដ្ឋាភិបាលសិង្ហបុរីទទួលស្គាល់ភាសាផ្លូវការ៤គឺ ភាសាអង់គ្លេស ភាសាម៉ាឡេ ភាសាចិនកុកងឺ និងភាសាតាមិល។ ៨០%នៃជនជាតិសិង្ហបុរីចេះភាសាអង់គ្លេសជាភាសាទី១ឬទី២។ ចិនជាភាសាបន្ទាប់ដែលមានមនុស្សនិយាយច្រើន។
ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាចំបងគេ។ ភាសាអង់គ្លេសត្រូវបានគេជ្រើសរើសធ្វើជាភាសា​ប្រើក្នុងរដ្ឋបាលជាតិតាំងពី​ពេលបានឯករាជ្យ។ ភាសាអង់គ្លេសសិង្ហបុរីក្លាយពី​ភាសាអង់គ្លេសដើម។ ភាសាអង់គ្លេសនិយាយនៅសិង្ហបុរី មានតាំងពីភាសាអង់គ្លេសស្តង់ដារ ដល់ភាសាអង់គ្លេសលាយឡំ (ដែលគេហៅថា «ស៊ីងហ្គ្លីស»)។ ស៊ីងហ្គ្លីស ជាភាសាអង់គ្លេសបែបសិង្ហបុរី ដែលវាក្យស័ព្ទនិងវេយ្យាករណ៍មួយចំនួនធំ​ជាកំចីឬយកលំនាំតាមភាសាផ្លូវការ៣ផ្សេងទៀត។ រដ្ឋាភិបាលមិនលើកទឹកចិត្តអោយប្រើស៊ីងហ្គ្លីសទេ ដោយចាត់«យុទ្ធនាការនិយាយអង់គ្លេសអោយបានត្រឹមត្រូវ»​ជាដើម។ តាមជំរឿនឆ្នាំ២០១០ ១ភាគ៣នៃពលរដ្ឋសិក្សាបុរី​និយាយភាសាអង់គ្លេសជា«ភាសាក្នុងផ្ទះ»។ ភាសាអង់គ្លេសបានរីកសាយភាយ​នៅសិង្ហបុរី​ចាប់ពីពេល​មានការដាក់អោយប្រើប្រាស់ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាយាន​ក្នុងវិស័យអប់រំ។ នៅសាលាសិស្សានុសិស្សត្រូវតែរៀនភាសាអង់គ្លេសជាចាំបាច់​ បូកបន្ថែមភាសា១ក្នុងចំនោមភាសាផ្លូវការ៣ផ្សេងទៀត។
ភាសាចិនជាភាសាដែលពលរដ្ឋសិង្ហបុរីពាក់កណ្ដាលនិយាយតាមផ្ទះពួកគេ។ ភាសាសិនកុកងឺ(បែបសិង្ហបុរី) ជាគ្រៀមភាសាប្រើច្រើនជាងគេ (១,២លាននាក់) និង ប្រហែលកន្លះលាននាក់ប្រើគ្រៀមភាសាផ្សេងទៀតដូចជា ហុកគាន ទាជីវ និង កន្តាំង។
ភាសាម៉ាឡេជាភាសាជាតិ ដោយសារហេតុផលប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ភាសាម៉ាឡេត្រូវបានប្រើនៅក្នុងចំរៀងជាតិសិង្ហបុរី និងនៅក្នុងបទបញ្ជាយោធា។ សព្វថ្ងៃ ភាសាម៉ាឡេត្រូវគេប្រើជាទូទៅ​ក្នុងសហគមន៍ម៉ាឡេនៅសិង្ហបុរី ដោយមានអ្នកចេះម៉ាឡេ ១៦,៨%នៃប្រជាជនសរុប។ ១២%នៃប្រជាជនសរុប​ប្រើភាសាម៉ាឡេជាភាសានៅផ្ទះ។
ប្រហែល១សែននាក់​ឬ៣%​នៃជនជាតិសិង្ហបុរី​និយាមភាសាតាមិលជាភាសានៅផ្ទះ។
វប្បធម៌
សិង្ហបុរីជាប្រទេសមានវប្បធម៌ចំរុះ លាយឡំរវាងវប្បធម៌ចិន ម៉ាឡេ និង ឥណ្ឌា។ សិង្ហបុរីមានជោគជ័យ​ក្នុងការ​ស្ថាបនាអត្តសញ្ញាណខ្លួន​ដោយ​ធ្វើអោយមានភាពសុខដុម​រវាងជាតិសាសន៍និងសាសនាទាំងនេះ។
ម្ហូបអាហារ
ម្ហូបអាហារនៅសិង្ហបុរី​ជាឧទាហរណ៍មួយនៃភាពសំបូរបែប និងការរលាយចូលគ្នានៃវប្បធម៌ចិន ឥណ្ឌា ម៉ាឡេ និង តាមិល។ ជាក់ស្ដែង នៅមជ្ឍមណ្ឌលម្ហូបអាហារ គេអាចឃើញស្តង់អាហារម៉ាឡេលក់ម្ហូបហាឡាល់(ម្ហូបប្រតិបត្តិតាមច្បាប់ឥស្លាម) ក្នុងរូបភាពជាអាហារតាមិល។ ស្ដង់អាហារចិន​អាចមានប្រើគ្រឿងផ្សំម៉ាឡេនិងរបៀបចំអិនម្ហូបរបស់ម៉ាឡេ។ កត្តានេះធ្វើអោយម្ហូបអាហារសិង្ហបុរីក្លាយជាកត្តាទាក់ទាញ​ទេសចរណ៍វប្បធម៌យ៉ាងសំខាន់ផងដែរ។
បណ្ដាញព័ត៌មាន
ការឃ្លាំមើលបណ្ដាញព័ត៌មាននៅសិង្ហបុរី​នៅមានកំរិតតឹងរឹងនៅឡើយ។ រដ្ឋនឹងប្រើគំនាបនៅលើបណ្ដាញព័ត៌មានណាដែល​ធ្វើការរិះគន់ដល់​មន្ត្រីក្នុងជួរ​រដ្ឋាភិបាល។ អាជ្ញាធម៌អភិវឌ្ឍបណ្ដាញព័ត៌មាន (Media Development Authority) គ្រប់គ្រងបណ្ដាញព័ត៌មាននៅសិង្ហបុរី ដោយរក្សាលំនឹងរវាង​តំរូវការសិទ្ធិជ្រើសរើស​និងការបង្ការព័ត៌មានមិនសមរម្យ។ គេហាមប្រាមមិនអោយមានខ្ទះផ្កាយរណបជាឯកជនទេ ហើយអ៊ីនធឺណិត​ក៏ត្រូវគេដាក់កំហិតដែរ។
ការឃ្លាំមើលបណ្ដាញព័ត៌មាន​ពីរដ្ឋាភិបាល​មិនបណ្ដាលអោយមានការរអាក់រអួល​ដល់​កំនើនសេដ្ឋកិច្ចទេ។ មេឌាខប(MediaCorp)ជាសហគ្រាសព័ត៌មាន​សំណើរការដោយរដ្ឋ ដែលកាន់កាប់ប៉ុស្តិ៍​ទូរទស្សន៍​និងវិទ្យុស្ទើរទាំងអស់។ ស៊ីងហ្គាពួរប្រេសហូលឌីង(Singapore Press Holdings) ជាក្រុមហ៊ុន​មានទំនាក់ទំនងជិតដិតនឹងរដ្ឋាភិបាល គ្រប់គ្រប់លើវិស័យសារព័ត៌មានស្ទើរទាំងអស់ ដោយបោះផ្សាយកាសែត១៥ និងទស្សនាវដ្ដី៦។ មានអ្នកប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត៣,៤លាននាក់នៅសិង្ហបុរី។
សិល្បៈ
តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៩០ រដ្ឋភិបាលបានប្រឹងប្រែងក្នុងការជំរុញសិង្ហបុរី​អោយក្លាយជាមជ្ឍមណ្ឌលសិល្បៈនិងវប្បធម៌ (ជាពិសេសសិល្បៈសំដែង) និងប្រែក្លាយសិង្ហបុរីអោយក្លាយជាក្លោងទ្វារសកល​រវាងវប្បធម៌បស្ចិមនិងវប្បធម៌បូព៌ា។
បុណ្យវប្បធម៌មួយត្រូវបានក្រុមប្រឹក្សាសិល្បៈជាតិ​ធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយរៀបចំអោយមានការសំដែងសិល្បៈមហោស្រព របាំ តន្ត្រី ...។
កីឡានិងការកំសាន្ត
thumb|right|25opx|លីជែវ៉ី៖ កីឡាករ​វាយកូនឃ្លីលើតុ​សិង្ហបុរី ប្រជាជនសិង្ហបុរីរីករាយក្នុងសកម្មភាពកីឡានិងកំសាន្តច្រើនសណ្ឋាន។ កីឡាពេញនិយមមាន បាល់ទាត់ គ្រីកខិត ហែលទឹក វាយសី បាល់បោះ បាល់អោប បាល់ទះ និង វាយកូនឃ្លីលើតុ។ កីឡាលើទឹកដូចជា ជិះទូកក្ដោង ប្រណាំងទូកកាយ៉ាក់ និង ជិះស្គីលើទឹក ក៏ត្រូវបានគេនិយមលេងដែរ។ ក្រៅពីនេះ ការជ្រមុជទឹកលេងកំសាន្តជាការពេញនិយមនៅតាមបណ្ដាកោះភាគខាងត្បូង។
កីឡាវាយកូនហ្គោលកំពុងចាប់ផ្ដើមមានប្រជាប្រិយភាព​ក្នុងចំនោមប្រជាជនសិង្ហបុរី។ មានក្លឹមវាយកូនហ្គោល១៥កន្លែងនៅសិង្ហបុរី។ អ្នកលេងហ្គោលខ្លះចូលចិត្តធ្វើដំនើរទៅលេង​នៅតំបន់ផ្សេងដូចជានៅ ចូហរ(ម៉ាឡេស៊ី) ដោយសារទីនោះយក​ថ្លៃសមាជិកភាពតិចជាង។
សិង្ហបុរីមានលីហ្គបាល់ទាត់ផ្ទាល់ខ្លួន (S-League) តាំងពិឆ្នាំ១៩៩៤។ សព្វថ្ងៃមានក្លឹបចំនួន១២នៅក្នុងលីហ្គ។
ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៨ សិង្ហបុរីផ្ដើមធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះការប្រកួតជើងឯកហ្វម្ញូឡាវ័នពិភពលោក (Formula One World Championship) នាពេលយប់។ នេះជាលើកទី១ហើយ ដែលការប្រកួតF1 ធ្វើឡើងនៅពេលយប់ និងនៅអាស៊ី។
វិស័យគមនាគមន៍និងដឹកជញ្ជូន
ហេដ្ឋារចនាសំព័ន្ឋគមនាគមន៍ក្នុងស្រុកមាន​បណ្ដាញផ្លូវថ្នល់ពាសពេញកោះទាំងមូល ប្រវែលសរុប ៣៣៥៦គម រាប់បញ្ចូលទាំងបណ្ដាញផ្លូវអិចស្ព្រេសវេយប្រវែង១៦១គម ផងដែរ។ បណ្ដាញដឹកជញ្ជួនសាធារណៈ​បំរើការដោយ សេវ៉ាកម្មឡានក្រុងរបស់រដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនតាក់ស៊ីមានអាជ្ញាបណ្ឌមួយចំនួន។ ប្រជាជនសិង្ហបុរី​អាស្រ័យខ្លាំងលើសេវ៉ាកម្មឡានក្រុង ក្នុងការធ្វើដំនើរទៅសាលាឬកន្លែងធ្វើការ។ បណ្ដាញផ្លូវដែកចែកចេញជា MRT(Mass Rapid Transit ៖ បណ្ដាញដឹកជញ្ជូនផ្លូវដែកខ្នាតធំ) និង LRT(Light Rail Transit ៖ បណ្ដាញដឹកជញ្ជូនផ្លូវដែកខ្នាតតូច)។ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ប្រជាជន២.៨៥លាននាក់ប្រើប្រាស់ឡានក្រុង ១,៥លាននាក់ប្រើប្រាស់ LRT ឬ MRT និងប្រហែល១លាននាក់ប្រើប្រាស់តាក់ស៊ី។ ការប្រើប្រាស់មធ្យោបាយធ្វើដំនើរឯកជន​មិនត្រូវបានគេលើកទឹកចិត្តទេ ដោយរដ្ឋបានដាក់អោយមាន​ប្រព័ន្ឋប្រមូលថ្លៃប្រើប្រាស់ផ្លូវអេឡិកត្រូនិក នៅម៉ោងដែលមានចរាចរណ៍មមាញឹក បង្ខំអោយបង់ពន្ឋយានយន្តក្នុងតំលៃថ្លៃ និងដាក់អោយមានកូតាក្នុងការទិញយានយន្ត។ នៅឆ្នាំ២០០១ បណ្ដាញគមនាគមន៍សាធារណៈ​បានដាក់ប្រើប្រព័ន្ធEZ-Link ដែលអនុញ្ញាតអោយគេប្រើកាត​អាចបញ្ចូលទឹកប្រាក់បាន ធ្វើជាសំបុត្រ។
អន្តរជាតិ
សិង្ហបុរីជាមជ្ឍមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនយ៉ាងសំខាន់មួយនៅអាស៊ី ដោយប្រទេសនេះស្ថិតនៅចំលើផ្លូវជំនួញតាមសមុទ្រ​និងអាកាសជាច្រើន។
កំពង់ផែសិង្ហបុរីជាកំពង់ផែមមាញឹកជាងគេលើពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០០៥។ កំពង់ផែនេះគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុងប្រតិបត្តិការកំពង់ផែចំនួន២គឺ ក្រុមហ៊ុន ភីអេសអេ អ៊ីនធឺណាស្សិណល (PSA International) និង ក្រុមហ៊ុនជូរុងផត (Jurong Port)។
សិង្ហបុរីជាច្រកឆ្លងកាត់អាកាស​សំរាប់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជាកន្លែងផ្ទេរយន្ដហោះនៅលើផ្លូវកង់ហ្គារូ រវាងប្រទេសអូស្ត្រាលីនិងអឺរ៉ុប។ អាកាសយានដ្ឋានចាងហ្គីសិង្ហបុរី​មានបណ្ដាញក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍៨០ តភ្ជាប់សិង្ហបុរីទៅទីក្រុង២០០នៅ៦៨ប្រទេស។ វាត្រូវបានគេចាត់ថ្នាក់ជា​អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិល្អជាងគេ១ ដោយទស្សនាវដ្ដីធ្វើដំនើរអន្តរជាតិនានា និងត្រូវបានទីភ្នាក់ងារស្កាយថាក់(Skytax)ចាត់ថ្នាក់ជា​អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិល្អផុតគេនៅឆ្នាំ២០០៦។ អាកាសយានដ្ឋាននេះមានធើមីណលចំនួន៣។ អាកាសយានដ្ឋាននេះក្លាយជាឯកជននៅឆ្នាំ២០០៩ និងគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនចាងហ្គីអ៊ែរផតហ្គ្រុប (Changi Airport Group)។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ជាតិគឺ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍សិង្ហបុរី (Singapore Airlines មានកូដ SIA)។
សិង្ហបុរីតភ្ជាប់ទៅចូហរ(ម៉ាឡេស៊ី) តាមរយៈផ្លូវកាត់សមុទ្រ ចូហរ-សិង្ហបុរី ខសវេយ និង ស្ពានទួស ក៏ដូចជាក្រុមហ៊ុនផ្លូវដែកកេរ៉េតាពី តាណាស់ ម៉ាឡាយូ របស់ម៉ាឡេស៊ី។ គេក៏ឃើញមានសាឡាងជាច្រើនសំរាប់ដឹកជញ្ជូនទៅកំពុងផែឥណ្ឌូនេស៊ីក្បែរៗនោះផងដែរ។
ឯកសារយោង
សិង្ហបុរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋបុរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
ប៊រ័
ប៊រ័ជាផលិតផលទឹកដោះគោមួយ។
ប្រាសាទលាក់នាង
ប្រាសាទលាក់នាងមានទីតាំងស្ថិតនៅស្ទើរតែជាប់ប្រាសាទប្រែរូប​ផ្នែកខាងឥសានមានចំងាយប្រហែល ១០០ម៉ែត្រ នៅខាងកើតផ្លូវចូលទៅភូមិតាព្រៃ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងអំពីឥដ្ឋបែរមុខទៅទិសខាងកើត​នៅភាគទី២ នៃសតវត្សទី១០ ក្នុងឆ្នាំ៩៦០ ដោយព្រះបាទរាជេន្រ្ទវរ្ម័ន ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។
លាក់នាង
ជញ្ជាំងក្រហម
សង្ខេប
វត្ដខាងសាសនាគ្រឹស្ដជញ្ជាំងក្រហម
យូណេស្កូ
យូណេស្កូ​មកពីភាសាអង់គ្លេស UNESCO ជាពាក្យបំព្រួញរបស់ United Nations Educational Scientific and Cultural Organization បកប្រែជាភាសាខ្មែរថា​ អង្គការសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្តអប់រំ និងវប្បធម៌នៃ អង្គការសហប្រជាជាតិ។ អង្គការនេះជាទីភ្នាក់ងារពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ​ ដែលបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥។ គោលបំណងរបស់ អង្គការនេះគឺបង្រួបបង្រួមអោយមានសន្តិភាព ស្ថេរភាព ដោយលើកតំកើងមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យ អប់រំ វិទ្យាសាស្រ្ត និង វប្បធម៌ ជាពិសេសការគោរពជាសកល ដើម្បីអោយមាន យុត្តិធម៌ មានការគោរពច្បាប់ និងសិទ្ធិមនុស្ស។
យូណេសស្កូមានសមាជិក ១៩៣ ប្រទេស​ និង​ ៦ សមាគមន៍។ អង្គការនេះមានទីតាំង នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង ដែលមានការិយាល័យ ចំនួន ៥០ផ្នែក វិទ្យាស្ថាននិងមជ្ឈមណ្ឌលពិសេសៗជាច្រើន នៅទូទាំងពិភពលោក។
ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលជាសមាជិកនៃអង្គការនេះនៅឆ្នាំ ១៩៥១ ហើយបានបើកការិយាល័យនៅឆ្នាំ១៩៩១។
កីឡាអាស៊ីខាងលិចឆ្នាំ២០០២
កីឡាអាស៊ីខាងលិចលើកទី២ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងគុយវ៉ែតស៊ីធី ប្រទេស គុយវ៉ែត ចាប់ពីថ្ងៃទី៣ ដល់ទៅ១២ មេសា ២០០២។ កីឡាអាស៊ីខាងលិចលើកទី២ដើមឡើយ​គ្រោងធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៩​នៅប្រទេសកាតារ តែត្រូវបានខកខាងដោយកាលៈទេសៈមិនល្អ។ ក្រោយមកគេគ្រោងនឹងធ្វើនៅឆ្នាំ២០០១នៅលីបង់ តែត្រូវបានលប់ចោលម្ដងទៀត។ ក្រោយមកដល់វេនគុយវ៉ែត។ គេគ្រោងនឹងធ្វើឡើយនៅខែតុលាឆ្នាំ២០០១ទេ តែត្រូវលើកពេលដោយជំលោះយោធាក្នុងតំបន់។ មានប្រទេស១២ចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡា៩ប្រភេទ។ នារីមិនអាចចូលរួមប្រកួតបានទេ។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
កុមារកម្ពុជា
ស្ថានភាពកុមារអនាថានៅកម្ពុជា និងការតស៊ូក្នុងជីវិត
នៅ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ជាពិ​សេ​សនៅ​ក្នុង​ទី​ក្រុងភ្នំពេ​ញ យើង​សង្កេត​ឃើ​ញនៅ​តែមាន​ក្មេងអ​នាថា ​ក្មេង​រើសសំ​រាម និងក្មេង​សុំទានជា​ច្រើន។​ នៅក្នុង​ឆ្នាំ២០០១​ អង្គ​ការស​ហប្រជាជា​តិបានធ្វើ​ការវា​យតំលៃថា​ នៅលើពិ​ ភ​ពលោក​ចំនួន​ក្មេងតាម​ចិញ្ចើ​មថ្នល់​ដែលមា​នអាយុ​ពី៣​-១៨​ឆ្នាំមានកា​រកើន​ឡើងជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ​។
តើ​ក្មេង​តាមចិ​ញ្ចើមថ្នល់​មានន័​យដូចម្តេ​ច? យោង​តាមអ​ត្ថន័យរ​បស់អង្គការ​​ UNICE​F បានឲ្យ​និយមន័​យផ្សេងៗ​គ្នាទៅតាម​ប្រភេទនៃក្មេ​ងតាមចិញ្ចើ​ម ​ថ្នល់​ដូច​តទៅៈ ​ក្មេងរស់នៅតាម​ចិញ្ចើមថ្នល់​ ជាក្មេង​ដែលផ្តាច់​ទំនាក់ទំនងជាមួ​យនឹងឪពុ​កម្តាយរ​បស់គេ​ ហើ​យរស់​នៅតែម្នាក់​ឯងនៅតា​មផ្លូវ​។ នៅក្នុងទីក្រុ​ងភ្នំពេ​ញ មា​នប្រហែល​ជា១២០​០​នាក់ដែ​លនៅរស់​តាម ​ផ្លូវ​ ដែលមា​ន២០ភា​គរយជា​ក្មេងស្រី និងភាគច្រើនមានអាយុពី១​២-១៨​ឆ្នាំ។​ ក្មេង​ធ្វើការនៅ​តាមផ្លូ​វ ជា ​ក្មេងដែ​លចំណា​យពេល​វេលារ​បស់ពួ​កគេទាំ​ងប៉ុន្មាន​ ឬ​ភាគច្រើននៃ​ពេលវេលារប​ស់ពួក​គេទៅធ្វើកា​រនៅតា​ម ផ្លូវ​ដើម្បីជួយ​បង្កើនចំ​ណូលដល់គ្រួ​សារ ​ឬសំ​រាប់ខ្លួនរ​បស់ពួ​កគេផ្ទាល់​តែម្តង​។ ក្មេងៗ​ទាំងនេះ​មានផ្ទះ​ដើម្បីត្រ​លប់​ទៅ​ស្នាក់​នៅ​វិញ ​ជារឿយៗ​ពួក​គេ​មិន​ដេក​នៅតាមផ្លូ​វ​នោះទេ។​ នៅ​ក្នុងទី​ក្រុងភ្នំពេ​ញមាន​​១០,០០០​ ទៅ​២០,០០០​នាក់ ​ ដែល​មាន​៥០​ភាគរ​យជាក្មេងស្រី ​និងភាគ​ច្រើនមាន​អាយុពី៦​-១៥​ឆ្នាំ។ ​ក្មេង​ដែល​មាន​ គ្រួ​សារ​រស់​នៅតាម​ផ្លូវ​ ជាក្មេ​ងដែល​រស់នៅ​ជាមួយ​គ្រួសារ​របស់ពួ​កគេនៅតា​មផ្លូវ​។ នៅក្នុ​ងទីក្រុ​ងភ្នំពេញ​ មាន​ចន្លោះពី​៥០០-១៥០០​នាក់។​
ស្ថាន​ភាពកុមា​រអនា​ថានៅប្រទេ​សកម្ពុជា​ប្រវ​ត្តិសាស្ត្រប្រ​ទេសក​ម្ពុជា៖ មា​នភាពច្រ​បូកច្របល់​ដែលបាន​បន្សល់ទុ​កជាកេរ្តិ៍​តំណែលនៃ​បញ្ហាសង្គ​មជា​ច្រើន ដោ​យបូក​បញ្ចូល​នូវចំ​នួនក្មេ​ងដែល​រស់នៅ​ និង​ធ្វើការ​នៅតាម​ផ្លូវដ៏​ច្រើនលើ​សលប់​ផងដែរ​។ ​តាមរ​បាយការ​ ណ៍ដែល​បានដ​កស្រង់​ទិន្នន័​យពីអ​ង្គការ​សង្គ្រោះកុ​មារបា​នឲ្យដឹង​ថា ​មាន​ក្មេង​ប្រមា​ណជា១​០,០​០០​នាក់​ ដែល​កំពុង​ធ្វើការ​នៅតាមផ្លូ​វ ​ហើយ​មាន​១០០០​នាក់​កំពុង​រស់​នៅតាម​ផ្លូវ​នៅក្នុ​ងទីក្រុ​ងភ្នំពេញ​។ ភាព​ក្រីក្រជា​តួ ​នាទីដ៏​ធំមួយដែ​លនាំឲ្យ​ក្មេងៗ​ផ្លាស់ប្តូ​រជីវិត​របស់គេ​រស់នៅតា​មផ្លូវ​ ប៉ុន្តែ​ក៏មានក​ត្តារួមផ្សំផ្សេង​ៗទៀត​ដូចជា ​អំពើហឹង្សាក្នុ​ងគ្រួសា​រ ម្តាយ​ឫឪពុ​ក ​ឫទាំង​ម្តាយឪ​ពុកបានបា​ត់បង់​ជិវិត​ដោយសារមេ​រោគអេ​ដស៍ជាដើម​។ មូ​លដ្ឋាន​សំខាន់ដើ​ម្បីឲ្យមា​នជីវិ​តរស់នៅ​បាន ​កុមារ​ទាំងនោះ​ពីមួយថ្ងៃទៅ​មួយថ្ងៃ​ ខិត​ខំធ្វើកា​រទៅតា​មសកម្ម​ ភាព​ផ្សេងៗ​ពីគ្នាដូចជា​ ធ្វើជាពេ​ស្យាចារ ​ចោរកំប៉ិ​កកំប៉ុ​ក អ្នក​សុំទាន​ អ្នក​លាងឡាន​ អ្ន​កលក់សៀ​វភៅ ​លក់​ផ្កា និ​ងកាសែ​តជាដើ​ម។ ​ពួកគេមិ​នអាច​ទៅសាលា​បានទេ​ ដោ​យសា​រតែថ្លៃ​សាលាមា​នតំលៃ​ខ្ពស់ពេ​ក​ ហើយ​គ្រួសារ​​ពួកគេ​​ជារឿយៗពឹ​​ងផ្អែ​កទៅ​​លើប្រាក់ចំ​ណូលរ​បស់ពួក​គេ ​ទោះ​បីជាមា​នចំនួន​តិចតួច​ស្តួចស្តើ​ង ​ក៏ដោយ។​
ប្រជា​ជន​កម្ពុ​ជា​ជាង​ពាក់​កណ្ដាលនៃ​ប្រជាជ​នប្រមា​ណជា១​៣លាន​នាក់​ មាន​អាយុក្រោ​ម១៨​ឆ្នាំ ​ហើយ​ការរ​កចំណូល​របស់​កុមារ​ គឺមិ​នមាន​ភាពប្រក្រ​តីទេ។​ អង្គការ​ UNESCO​ កម្ពុជា​បានធ្វើ​ការប៉ាន់​ប្រ មាណថា មានកុ​មារ៧​០០,០០០​នាក់​ ដែល​កំពុង​ប្រកបការ​ងាររ​វាងអា​យុពី៥​-១៧ឆ្នាំ​។ ជិត​៣​ភាគ៤ ​នៃចំនួ​នក្មេង​ៗទាំង​នោះ ​គឺបោះប​ង់ការសិក្សា ​ឫមិនដែ​លចូលសា​លាឡើយ​។
ក​ត្តា​ដែ​ល​នាំ​ឲ្យមា​ន​ក្មេង​ៗមា​ន ​នៅ​តាម​ផ្លូវ​ គឹ​បូក​រួម​ដោយ​សារ​ជីវ​ភាពក្រីក្រ​ ​ការ​កើន​ឡើង​នូវ​ចំនួន​ប្រជាជ​នយ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស ​និងកា​រចាក​ ចោល​ស្រុកកំ​ណើតដើ​ម្បីរ​កការងា​រធ្វើ។​ កត្តា​មួយទៀ​ត ​គឺភាព​ខ្វះខាត​នូវប្រ​ព័ន្ឋនៃ​ការអ​ប់រំ ​ការលើក​ទឹកចិត្ត​ ឲ្យមា​នការផ្គ​ត់ផ្គង់ទៅ​លើកំលាំង​ពលកម្ម​កុមារ​ និង​ឧប្បត្តិហេ​តុទៅលើក្មេ​ងនៅតាម​ផ្លូវ​។ វាត្រូ​វបាន​ធ្វើ​ការ​ ​ប៉ាន់​ប្រ​មា​ណ​ថា​ ​មាន​ក្មេងរស់នៅតា​មផ្លូវប្រហែលជា១​០៥០នាក់នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ និង​មាន​ជាង៦​៧០​នាក់ ទៀត​ដែលរ​ស់នៅតា​មផ្លូវជា​មួយនឹ​ងគ្រួ​សាររ​បស់ពួ​កគេ។​ ភាព​ឯកោ ​និងការ​ព្យាយាម​។
អ​ង្គុយ​នៅលើវា​លស្មៅ ​មាន​​ទ្រុង​ចាបប​ញ្ឈរនៅ​ពីមុខ​ ដែល​ផ្ទុកទៅ​ដោយ​ចាបជា​ច្រើនក្បា​លនៅ​ក្នុងនោះ​ ផ​ង​ដែរ​ ដែល​ម្ចាស់រ​បស់​វាគឺ ​កុមា​រា​ចក់ ​សាន្ត ​ដែលមា​នសំបុ​រខ្មៅស្រ​អែម ​ដែល​អាច​ប​ញ្ជាក់​ឲ្យអ្នក​ដំណើរ​ និ​ងភ្ញៀវ​ទេសច​រអាច​វាយតម្លៃ​ថា ​វាជាក្មេង​លក់ចាប​។ ច​ក់ សា​ន្ត ​បានចាក​ចោលផ្ទះ​កំណើត​របស់​គេនៅស្រុក​មោង ​ខេត្ត​បាត់ដំ​បង​ប្រ​ហែលជា​ក្នុង​កំឡុ​ងឆ្នាំ២​០០០​ ដែល​ពេល​នោះ ​សាន្ត​បាន​ចូល​សិក្សានៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​នៃអ​ង្គការ​មិត្តសំ​លាញ់ផ​ងដែរ​។ កុ​មារាសា​ន្តបាន​ឲ្យដឹង​ ក្រោ​មទឹក​មុខស្រ​ពោន ​និងសំ​លេងមួ​យៗ​ថា៖​ "ខ្ញុំបា​នប​ញ្ចប់កា​រសិ​ក្សានៅអ​ង្គកា​រមិ​ត្តសំ​ឡាញ់នៅ​ថ្នាក់ទី​៧ ​ព្រោះ​ល​ក្ខ​ខ័ណ្ឌ​អ​ង្គកា​រ​ជួយ​ឲ្យ​បា​នរៀ​ន​ត្រឹមថ្នា​ក់ទី៧​ប៉ុណ្ណោះ​​ហើយបា​នអង្គកា​របញ្ជូន​ទៅរៀន​នៅឯស្រុក​កំ ណើតវិ​ញ។ ​ប៉ុន្តែ​​ដោយសា​​រតែ​គ្មានលុយ​រៀន​បន្តទៀត​ទើបខ្ញុំ​ត្រូវឈ​ប់រៀន​"។ សាន្ត​បន្តឲ្យដឹ​ងទៀត​ថា ​ការ ​រស់​នៅដោយ​អង្គកា​រឧប​ត្ថម្ភ ​គឺមាន​ភាពងា​យស្រួល​មិនពិ​បាកអ្វី​ឡើយ​ ដោយ​គេបាន​ទិញក​ង់ ​និងរ​បស់​របរ​ ផ្សេ​ងៗ​ទៀតឲ្យ។​ ក្រោយ​ពីបញ្ច​ប់ការ​សិក្សា ​និង​ត្រលប់​មកពី​ស្រុកកំ​ណើតវិញ ​សាន្ត​ក៏បាន​សំរេច​ចិត្ត​ចាប់​យក ​អាជីព​ជាអ្នក​លក់ចា​បដើ​ម្បីសន្សំ​លុយ​ឲ្យម្តាយ ​និងចា​យវាយខ្លួ​នឯ​ងផង​ដែរដោ​យមិន​ខ្វល់ខ្វា​យពីកា​រលំបា​កអ្វីឡើយ​។ ច​ក់ ​សាន្តមិ​នដែល​រាករែ​កចិត្ត​ក្នុងកា​របន្ត​ការសិ​ក្សារប​ស់គេនោះ​ទេ គឺ​សាន្តនៅ​តែប្រាថ្នា​ចង់រៀន​ ជានិច្ច។​ "នៅ​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​ធំ​ជាង​នេះ ​ខ្ញុំនឹ​ងទៅ​ចូលក្នុ​ងមណ្ឌ​លរបស់​អង្គការមិត្តសំ​ឡាញ់វិញ​ ដើម្បីរៀ​នក្លាយទៅ​ជាចុងភៅ​មួយរូ​បដ៏ពូកែ​"។ នេះជាសេ​ចក្តីប៉​ងប្រាថ្នា​របស់​ចក់ ​សាន្តនៅ​ថ្ងៃអនាគ​ត ដែ​លកុមា​រាអាយុ​ ១​៧ឆ្នាំរូ​បនេះ ​មិនច​ង់នៅប្រ​កបកា​រងា​រដូចនេះអ​ស់មួយ​ជីវិ​តឡើយ​។​
កុមារា​ស៊ុន ​ចាន់​អាយុ១៣​​​ឆ្នាំ​​ដែ​លកំពុង​ជជែក​លេងជា​មួយមិ​ត្តភក្តិ​របស់គេ​នៅក្រោ​មស្តូ​បមួ​យនៅ​វត្តភ្នំ​បាន​ និ​យាយថា​ "ខ្ញុំ​មកទី​នេះដើម្បី​សុំលុយ​គេយក​ទៅទិញ​អាហារញ៉ាំ​"។ ​ទោះបីជាចា​ន់មាន​ការលំ​បាកនៅ​ក្នុងកា​រ ​រកថវិ​កា ​ក៏ដូច​ជាពិបា​ក​ផ្នែកជីវភា​​ពនៅក្នុ​ងគ្រួសា​រយ៉ាង​ណាក៏ដោ​យ ប៉ុ​ន្តែចាន់ហា​ក់ដូច​ជាមានសំ​ណាងជា​ង ​កុមារ​មួយចំ​នួនដែ​លមានវ័​យស្មើនឹ​ងចាន់​ដែរ​ ព្រោះចាន់​មានឱ​កាសបា​នរៀនសូត្រ​។ ​មកដល់​ពេលនេះចា​ន់ ​រៀនដ​ល់ថ្នាក់ទី៤​ហើយ ដោយ​មានកា​រជួយ​ឧបត្ថ​មពីអង្គ​ការមិត្តសំលាញ់​។ ​"ធំ​ឡើងខ្ញុំ​ចង់ក្លាយ​ជាគ្រូពេទ្យ​" នេះ​ជាក្តី​សង្ឃឹ​មរ​បស់កុមារា​ស៊ុន​ ចាន់​ ដែ​លទើប​តែមាន​អាយុ១៣​ឆ្នាំប៉ុ​ណ្ណោះ។
ជាមួយ​​នេះ​ដែរ​​ លោក​គ្រូ​​ ភាសាអ​ង់​គ្លេស​ ថុង​ យ៉ត​ នៃ​សាលាញូ​វតុន​ធីឡាយ​បានមា​នចំណា​ប់អារ​ម្មណ៍​នៅ ក្នុ​ងក​រណី​នេះថា​ ​នៅពេល​ដែល​លោកឃើ​ញក្មេង​អនាថា​ ឬក្មេង​សុំទាន​នៅតាមផ្លូ​វ ឬ​តាម​រម​ណីយដ្ឋា​ននានា​ លោ​កមាន​ការអា​ណិត ​ហើយច​ង់ជួយ​គេឲ្យបា​នទៅរៀ​នដូច​ជាប្អូន​របស់​គាត់ដែ​រ។​ លោកបន្ត​ថា នៅ​ក្នុង​បញ្ហានេះ​ រាជ​រដ្ឋា​ភិបាលជា​អ្នក​ដែលមា​នកាត​ព្វកិច្ច​ជាចំប​ង ដោ​យគួរ​តែបង្កើ​តឲ្យមា​ន​ កា​រងា​រឲ្យពួ​កគេ​ធ្វើឲ្យបា​នគ្រប់​គ្រាន់ ​និង​ធ្វើកា​រទាក់​ទាញ​អ្នកវិ​និយោគ​ទុនឲ្យ​បានកា​ន់តែ​ច្រើនជា​ងនេះទៀ​ត។​ ប៉ុន្តែ​ ​លោកមិ​នមែន​ផ្តោតតែ​លើរា​ជ​រដ្ឋា​ភិបាលតែ​មួយនោះ​ទេ ​ទាំងនេះ​ក៏រួម​ផ្សំទៅនឹ​ងគ្រួសា​រមាន​ភាពក្រី​ក្រ ​ឬមា​នជម្ងឺ ​ខ្វះការ​អប់រំ​វិជ្ជាជីវៈ​ជាដើម​។ ​យោង​ទៅលើ​ការសិ​ក្សារប​ស់និស្សិ​តនៃស​កលវិ​ទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​ទៅលើប​ញ្ហាកុមា​រនៅតា​មចិញ្ចើ​មថ្ន​ល់ នា​ឆ្នាំ២០​០៤​-២០០៥​បានឲ្យដឹ​ងដែរថា​ ​ចំនួន​ប្រជាជ​នកម្ពុ​ជាស​រុប​ប្រមាណ​ជា១០​.៣លា​ននាក់​ ​ដែលនៅ​ក្នុង ​នោះ​ប្រហែល​ជា៥​.១​លាន​នាក់​ (​៤៩​.៥%​) ជា​កុមា​រនៅអា​យុក្រោ​ម១៨​ឆ្នាំ ​​ហើយ​ប្រហែ​លជា១​៨.២​% ​ជា​ ក្មេង​ដែ​លមាន​អាយុ​ពី៥-​១៧ឆ្នាំ​ដែលប្រ​កប​ការ​ងារ​ចិញ្ចឹម​ជីវិ​ត។​ ​មាន​ក្មេង​តា​មចិ​ញ្ចើ​មថ្ន​ល់មួយ​ចំនួន​បា​ន ​លក់​ខ្លួន​ពួ​កគេ​ទៅឲ្យអ្ន​កទេស​ចរ​ក្នុ​ងត​ម្លៃតិច​តួ​ចបំ​ផុ​ត។
​កុមា​រជា​ង៤០០​នាក់​ដែល​មាន​អា​យុពី៥​-១​៧ឆ្នាំ​កំពុង​ធ្វើកា​រនៅក្នុ​ងទីក្រុ​ងភ្នំ​ពេញ​ដូចជាកន្លែងចា​ក់សំរា​ម ​ដើរ​រើសសំរាម​នៅតាម​ផ្លូវ​ជាដើ​ម​។ មាន​ប្រមាណ​ជា ​៣៥%​ប៉ុណ្ណោះដែ​ល​បានចូ​ល​សាលា​រៀន​ ​ហើ​យភាគ​ច្រើន​ធ្លា​ប់​បានធ្វើ​កា​រនៅគំ​នរ​សំរា​មរយៈពេល​ជាង៣​ឆ្នាំ​។​ ពួក​គេរ​កចំណូ​លបាន​ពី​២០​០០​-៤០០០​រៀល(​0.5 ​USD -1.00​USD​) ក្នុង១ថ្ងៃ។
ក្មេង​​នៅតា​​មចិ​​ញ្ចើម​​ថ្នល់​បានក្លា​យទៅជា​បញ្ហាយ៉ា​ងជាក់​ស្តែងមួយ​នៅក្នុង​តំបន់​ទីក្រុង​នៃប្រទេ​សកម្ពុ​ជាតាំ​ង ពី​ឆ្នាំ១៩​៩០ម​ក។ ​ភាគច្រើ​ននៃក្មេ​ងទាំង​នេះមក​ពីខេត្ត​ដើម្បីធ្វើ​ការជួ​យទ្រទ្រ​ង់ជីវ​ភាពគ្រួ​សារ​រប​ស់ពួក​គេ ​ឬដើម្បី​គេច​ខ្លួនចេ​ញពីអំ​ពើហឹង្សា​ និ​ងភា​ពក្រីក្រ​នៅក្នុ​ងគ្រួសា​រ។​​​​​​
ប្រភពអត្ថបទ៖ ការិយាល័យពត៌មានកាតូលិក​កម្ពុជា
ភ្នំប្រុសភ្នំស្រី
ភ្នំប្រុសភ្នំស្រីជារមណីដ្ឋានមួយស្ថិតនៅក្នុងត្រពាំងចារ ឃុំក្រឡា ស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម មានចំងាយ៧គ.ម ពីទីរួមខេត្តកំពង់ចាម និងចំងាយ ១១៤គ.មពីរាជធានីភ្នំពេញ បត់ធ្វេង ៥០០ម៉ែត្រ និងមានចំងាយប្រមាណ៧គ.ម ខាងលិចទីរួមខេត្តកំពង់ចាម។ វត្តភ្នំប្រុសមានឈ្មោះជាផ្លូវការហៅថា វត្តសុវណ្ណគិរីរតនៈភ្នំប្រុស។ នៅចំទិសខាងជើងមានចំងាយ ១០០០ម៉ែត្រ គេអាចមើលឃើញភ្នំមួយទៀតដែលមានកំពូលស្រួចឈ្មោះថាភ្នំស្រី។ ចំណែកនៅផ្នែកខាងជើងភ្នំស្រីមានជួរភ្នំរកេតរកូដជាច្រើនទៀតដែលមានឈ្មោះថា ភ្នំដងរែក ភ្នំលី ភ្នំឈូក។ រមណីយដ្ឋាន ភ្នំប្រុស-ភ្នំស្រី មានប្រវត្តិ ទាក់ទងទៅនឹងទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី ខ្មែរយើង អំពីពិធីចូល ស្តីដណ្តឹងកូនចៅ។ ដោយកាលពីដើមឡើយនៅលើទឹកដីខ្មែរយើង គឺស្តេចស្រីជាអ្នក សោយរាជ្យ ហើយស្តេចស្រីនោះក៏បានចូលស្តីដណ្តឹងបុរសម្នាក់ ដែលមានរូបឆោមល្អ មករៀបអភិសេកជាស្វាមីដូច្នេះហើយទើបបង្កើតជាទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី ដោយអោយខាងនារី ជាអ្នកចូលស្តីដណ្តឹងបុរសធ្វើជាស្វាមី ប្រសិនបើនារីចាប់ចិត្តស្រឡាញ់បុរសម្នាក់នោះ។ បើនារីមានរូបសម្បិត្តិអាក្រក់វិញនោះគឺបុរសប្រកែកមិនព្រមយក។ ដូចច្នោះហើយ ទើបពួកស្រីៗ ប្រជុំគ្នាដើម្បីរកវិធីកែប្រែ ទំនៀមទំលាប់នោះចោល ដោយពួកគេចង់អោយខាង បុរសជាអ្នក ចូលស្តីដណ្តឹងខាងនារីវិញម្តង។ គិតដូចនេះ ហើយ ទើបពួកស្រីៗក៏ រកមធ្យោបាយទៅបបួលពួក បុរសៗ ភ្នាល់គ្នាលើកដីពូនធ្វើ ជាភ្នំ ដោយសន្យាថា បើ ខាងបុរសលើកដីធ្វើភ្នំទាបជាងនារី គឺបុរសត្រូវតែចូលស្តី ដណ្តឹងខាងនារីវិញម្តង។ ដោយសារការភ្នាល់គ្នា គឺភាគី ខាងនារីមានប្រាជ្ញា ហើយទទួលបានជ័យជំនះ ទើបខាង បុរសជាអ្នកចូលស្តីដណ្តឹងខាងនារីវិញម្តង ហើយទំនៀម ទំលាប់នេះក៏បានបន្តមកដល់ សព្វថ្ងៃនេះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរបប ប្រល័យពូជសាសន៍ប៉ុលពតទីតាំង ភ្នំប្រុស-ភ្នំស្រី ជាកន្លែង ឧក្រិដ្ឋកម្មសំលាប់ប្រជាជនខ្មែរ អស់រាប់ពាន់នាក់។ ភ្នំប្រុសជាភ្នំមួយដែលមានរាងទួល និងមានកំពស់៣០ម៉ែត្រ ហើយមានផ្លូវឡើងទៅដល់ទីតាំងនៃកំពូលភ្នំ។ នៅលើភ្នំនេះមានព្រះវិហារខ្ពស់មួយ ដែលមានកំពូលប្រាំ យកគំរូតាមប្រាសាទបន្ទាយស្រី។ វិហារនៅលើភ្នំប្រុសមានពីរនៅទន្ទឹមគ្នាជាមួយវិហារចាស់សង់នៅសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម ដែលមានកំពូលពីរ ។នៅក្រោមព្រះវិហារមានគំនរចេតិយ៍មួយដ៏ធំដែលមានកំពស់ប្រមាណ ១៥ម៉ែត្រ ដែលបានកសាងដោយព្រះគ្រូចៅអធិការទី១ ព្រះនាម កែវ សូរ។ ចំនែកនៅជើងភ្នំមានកុដិរបស់ព្រះសង្ឃ។ ក្រៅពីនេះនៅលើភ្នំប្រុស យើងអាចមើលឃើញទេសភាពដ៏ល្អនៃខេត្តកំពង់ចាម។ ភ្នំស្រីជាប្រភេទភ្នំដែលមានកំពស់ខ្ពស់ ហើយមានជណ្តើរ ៣០៨កាំ។ នៅលើកំពូលភ្នំស្រី មានទីតាំងតូចល្មម និងឃើញមានសល់ព្រះវិហារបាក់បែក ដែលពុំទាន់ជួសជុលនៅឡើយ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពង់ចាម
ចាស្ទីន ពីពេ្រ
ចាស្ទីន ប៊ីប៊ើ (Justin Bieber; កើតនៅថ្ងៃទី ១ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩៩៤) ជាអ្នកចំរៀងនិងអ្នកនិពន្ធបទភ្លេងជនជាតិកាណាដា។ Bieber ត្រូវបានចុះកុងត្រាជាមួយ RBMG កំណត់ត្រាក្នុងឆ្នាំ ២០០៨។ ជាមួយនឹងការបង្ហាញខ្លួនដំបូងរបស់ EP របស់ខ្ញុំគឺ EP ដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅចុងឆ្នាំ ២០០៩ Bieber បានក្លាយជាអ្នកសិល្បៈដំបូងគេដែលមាន ៧ បទពីតារាងកំណត់ត្រាដំបូងនៅលើ Billboard Hot 100 ។
ជាមួយនឹងការលក់កំណត់ត្រាជាង ១៥០ លានកំណត់ត្រាប៊ីបគឺជាអ្នកសិល្បៈចម្រៀងដែលលក់ដាច់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ គាត់បានទទួលវិញ្ញាបនប័ត្រពេជ្រពី RIAA សម្រាប់ "ទារក" និង "សុំទោស" ។ គាត់បានទទួលពានរង្វាន់ជាច្រើនរួមមានពានរង្វាន់ហ្គ្រេមមីចំនួន ២ ពានរង្វាន់អាមេរិចតន្ត្រី ១៨ ពានរង្វាន់ប៊េសបឺរតន្ត្រី ២០ ពានរង្វាន់ប៊្លុយប៊ែរពីរពានរង្វាន់ហ្គ្រែនឡាំមីក្រាណីអ៊ែរអ៊ែរអ៊ែរអ៊ែររែនអ៊ែរ ២១ ពានរង្វាន់និងពានរង្វាន់តន្ត្រីអឹមអឹមវី Video ចំនួន ៤ ។ ទស្សនាវដ្តី Time បានដាក់ឈ្មោះ Bieber ជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតទាំង ១០០ នាក់នៅលើពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០១១។ គាត់ត្រូវបានគេដាក់បញ្ចូលក្នុងបញ្ជីរបស់តារាល្បី ៗ ដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតទាំង ១០ នាក់នៅលើពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០១១, ២០១២ និង ២០១៣ ។ នៅឆ្នាំ ២០១៦ Bieber បានក្លាយជាសិល្បករដំបូងគេមកពី Vevo ដែលមានចំនួនអ្នកមើលវីដេអូសរុប ១០ ពាន់លានដង។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងអាមេរិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងកាណាដា
ការយាងមករបស់អទិទេពក្មែរ (ព្រះម៉ែ)...
គាត់មកប្រាប់កូនគាត់ពីការដឹកនាំប្រទេសអោយបានរុងរឿង ហើយអោយនាំគ្នា កសាងប្រាសាទថ្មឆ្លាក់រឿងរ៉ាវរបស់គាត់ទុកព្រោះគាត់ដឹងថា ទៅថ្ងៃក្រោយគាត់ចេញពីទីឃុំឃាំងលែងរួចហើយ ពេលនោះកូនម៉ែប្រុសស្រីច្បាស់ជាលែងដឹងលែងស្គាល់គាត់ អ្នកដែលអាចស្គាល់គាត់ទៅថ្ងៃក្រោយលុះត្រាតែ យល់ពីអាថ៌កំបាំងនៅក្នុងថ្ម (ប្រាសាទ) ក្នុងធម្មជាតិ ក្នុងរឿងព្រេង  ទំនៀម​ទំលាប់​ ប្រពៃណី និង ឈ្មោះភូមិស្រុក ឬ រុក្ខជាតិទាំងឡាយ ទើបកូនរបស់គាត់អាចយល់បានពីអត្ថន័យ ទស្សនះគំនិតរបស់ម៉ែដែលបានចារិកទុកនៅសម័យអង្គរ ។    តែឯកសារកំណត់ហេតុនោះ​បាន និយាយថាបិសាចពស់នោះមករួមរ័ក នោះជាពាក្យមិនពិត មិត្តអ្នកអានពិចារណាទៅមើលពេលណាកូនបានជួបម៉ែ (នាគ) នគររុងរឿង ស្តេចមានអាយុ ពេលណាដែលមិនបាន​ជួបម៉ែនគរកើត​ កល់យុគ ស្តេចអស់អាយុ ដូច្នេះយើងអាចដឹងថា (គាត់ជាម៉ែនាគ ជាអទិទេពរបស់កូន(ស្តេច) ជាអ្នកប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់…)ពេលណាកូនបានជួបអ្នកប្រាជ្ញ ឬ បណ្ឌិតនគររុងរឿង ពេលណា​ដែលកូន​ មិនបានជួបបណ្ឌិត អ្នកប្រាជ្ញដែលជាអទិទេពនគរនោះ  នគរនឹងល្ងិត កើតកលយុគ បែកបាក់ចុះទន់ខ្សោយ (ហេតុនេះបានជាក្រោយពេលបោះបង់ចោលក្រុងអង្គរក្មែរចាប់ផ្តើម ចុះខ្សោយមក​ ដល់សព្វថ្ងៃ ព្រោះយើងលែងមានអទិទេពមកចង្អុលបង្ហាញគំនិតដឹកនាំប្រទេសដូចពីមុនទៀតហើយ ព្រោះគាត់ពុំអាចចេញពីទីឃុំឃាំងក្នុងសមុទ្រទឹកដោះបានទៀតឡើយ  ដូច្នេះហើយ​ទើប​ នគរយើងចាប់ផ្តើមចុះទន់ខ្សោយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ  មិនត្រឹមតែចុះទន់ខ្សោយទេ កូនៗរបស់គាត់ជំនាន់ក្រោយនាំគ្នាជេរនិងប្រមាទគាត់ជាម៉ែដែលជាអាទិទេពមហានគរដោយពុំដឹងខ្លួន ដោយ​ សារតែពុំយល់ទើបធ្លោយមាត់ស្ទើរតែគ្រប់ៗកូនក្មែរទាំងប្រុសស្រី ទាំងក្មេង ទាំងចាស់ តួយ៉ាងគឺពាក្យ ចុយម្រាយ ឬ ចុយម៉ាយ=ចុយម្តាយ   (រំលោភម្តាយដោយវាចារ)   ខ្ញុំគិតថាអ្នក​នគរនេះ​ភាគ​ ច្រើនបានប្រព្រឹត្តិ  ។
ព្រោះហេតុអ្វី?
ដោយសារតែពួកគេរស់ក្នុងភូមិម៉ែបានកេរពីម៉ែ  តែទីបំផុតពុំដឹងគុណម៉ែ ហើយនាំគ្នាជេរម៉ែថែមទៀត  នេះសមនឹងគេលើកទង់ក្រពើអោយហើយ  ដោយពាក្យក្រពើមានពាក្យពីរម៉ាត់ (ក្រ+ពើ) ក្រ=អត់មាន ក្សត់ ពើ=ធ្វើមិនដឹង នៅរស់នាំគ្នាលើកទង់ក្រពើធំៗ នៅមុខព្រះវិហារ (វត្ត) ពណ៍ក្រហម ខៀវ លឿង…ដល់ពេលស្លាប់ទៅត្រូវគេលើកទង់ក្រពើពណ៍សឲ្យនៅមុខផ្ទះ  ព្រោះអ្នក​ នោះស្លាប់ទៅដោយទទេរស្អាត គឺ មួយជីវិតនៃចន្លោះការកើតនឹងស្លាប់ ពុំបានដឹងរឿងម៉ែ ហើយនាំគ្នាប្រមាថម៉ែ នេះហើយជាកំហុសរបស់កូនក្មែរប្រុសស្រី ។   កូនប្រុសស្រីធ្វើពើពុំដឹងហើយ  ថែម​ទាំងបរទេសអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវបង្វែរការពិតទៅទៀត រឹតតែធ្វើអោយល្ងិត  ហើយថែមទាំងល្ងង់ទៀតផង  តើឲ្យប្រទេសរុងរឿងដូចម្តេចទៅ បើយើងនាំគ្នាប្រមាទអាទិទេពខ្លួនឯង មាតា​ ខ្លួនឯង រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះកូនខ្លះហ៊ានដល់ទៅសម្លាប់មាតាបិតាទៅទៀតផង  (តាមរយះសារព័តមានរាល់ថ្ងៃ) ។
ដោយការបកស្រាយរបស់ខ្ញុំទៅលើកំណត់ហេតុរបស់ចិន យើងឃើញថាសម័យមុនគេរុងរឿងដោយបានជួបមាតា (ម៉ែ) ជានាគ ជាអ្នកដែលប្រសើរ    ដល់សម័យក្រោយគាត់​មិនអាច​ចេញពីរ ការ​ឃុំឃាំង ទើបយើងបាត់បង់អ្នកចង្អុល បង្ហាញក្នុងការដឹកនាំនគរ គឺមាតាមហានគរ  (រឿងនេះមាននៅក្នុងចម្លាក់លើផ្តែរប្រាសាទ បន្ទាយស្រី សព្វថ្ងៃតាំងនៅសារមន្ទីរជាតិ ភ្នំពេញ)  ។
មិត្តអ្នកអានទាំងឡាយពេលដែលបានតាមដានមកដល់ត្រឹមនេះទើបយល់ថា វាគួរអោយសង្វេកណាស់ ពេលដែលយើងពុំបានដឹងនូវរឿងពិតរបស់​ខ្លួនប្រៀបបី​ដូចជាមនុស្សខ្វាក់​ដើរកណ្តាល​ ថ្ងៃត្រង់ ហើយនៅក្នុងដៃមានកាន់ចង្កៀងមួយទៀតតែទីបំផុតតើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់មនុស្សដែលខ្វាក់ចំពោះពន្លឺដែលខំចែងចាំងនោះ ។ យើងជាកូនក្មែរប្រុសស្រីក៏មិនខុសគ្នាដែរ (គឺរស់នៅ​ ក្នុងភូមិម៉ែបានកេរ៌្តពីម៉ែនាំគ្នាជេរប្រមាទម៉ែ ព្រោះអ្នកស្រុកនេះគេមិនដែលជេរឪឡើយ) រឿងរ៉ាវដែលនាំឲ្យជេរម៉ែនោះ គេបានឆ្លាក់ទុកនៅប្រាសាទនាគព័ន្ធ (រូបម៉ែពាក់ម្កុដរាជកប់ត្រឹមក រួចហារ​ មាត់ស្រែកដង្ហោយឲ្យកូនប្រុសស្រីជួយតែនៅលើម្កុដរបស់គាត់គេអោយទូលយោនី (ភេទរបស់ស្រ្តី) នេះជាហេតុនាំអោយកូនក្មែរជេរម៉ែ ព្រោះគេពុំអា​ចមើលឃើញក្បាល​ម្តាយឡើយគឺ​ឃើញតែ​ ភេទ​របស់គាត់ ។  តើពេលណាទើបម៉ែអាចអង្គុយលើភេទរបស់ខ្លួនបានវិញ ?
កីឡាអាស៊ីខាងលិចឆ្នាំ២០០៥
កីឡាអាស៊ីខាងលិចលើកទី៣ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងដូហា ប្រទេស កាតារ ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ដល់ទៅ១០ ធ្នូ ២០០៥។ កីឡាអាស៊ីខាងលិចលើកទី៣ដើមឡើយ​គ្រោងធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ២០០៣​នៅប្រទេសស៊ីរី ទេ តែត្រូវបានលប់ចោលវិញ។ មានគីឡាករជាង១២០០នាក់មកពីប្រទេស១៣ចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡា១១ប្រភេទ។ នារីត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយចូលរួមប្រកួតបានជាលើកដំបូង។
កំនត់ត្រាមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
ការយាងមករបស់អទិទេពក្មែរ (ព្រះមាតានាគ)...
ចុះគាត់មកធ្វើអ្វី?
គាត់មកប្រាប់កូនគាត់ពីការដឹកនាំប្រទេសអោយបានរុងរឿង ហើយអោយនាំគ្នា កសាងប្រាសាទថ្មឆ្លាក់រឿងរ៉ាវរបស់គាត់ទុកព្រោះគាត់ដឹងថា ទៅថ្ងៃក្រោយគាត់ចេញពីទីឃុំឃាំងលែងរួចហើយ ពេលនោះកូនម៉ែប្រុសស្រីច្បាស់ជាលែងដឹងលែងស្គាល់គាត់ អ្នកដែលអាចស្គាល់គាត់ទៅថ្ងៃក្រោយលុះត្រាតែ យល់ពីអាថ៌កំបាំងនៅក្នុងថ្ម (ប្រាសាទ) ក្នុងធម្មជាតិ ក្នុងរឿងព្រេង ទំនៀម​ទំលាប់​ ប្រពៃណី និង ឈ្មោះភូមិស្រុក ឬ រុក្ខជាតិទាំងឡាយ ទើបកូនរបស់គាត់អាចយល់បានពីអត្ថន័យ ទស្សនះគំនិតរបស់ម៉ែដែលបានចារិកទុកនៅសម័យអង្គរ ។ តែឯកសារកំណត់ហេតុនោះ​បាន និយាយថាបិសាចពស់នោះមករួមរ័ក នោះជាពាក្យមិនពិត មិត្តអ្នកអានពិចារណាទៅមើលពេលណាកូនបានជួបម៉ែ (នាគ) នគររុងរឿង ស្តេចមានអាយុ ពេលណាដែលមិនបាន​ជួបម៉ែនគរកើត​ កល់យុគ ស្តេចអស់អាយុ ដូច្នេះយើងអាចដឹងថា (គាត់ជាម៉ែនាគ ជាអទិទេពរបស់កូន(ស្តេច) ជាអ្នកប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់…)
ពេលណាកូនបានជួបអ្នកប្រាជ្ញ ឬ បណ្ឌិតនគររុងរឿង ពេលណា​ដែលកូន​ មិនបានជួបបណ្ឌិត អ្នកប្រាជ្ញដែលជាអទិទេពនគរនោះ នគរនឹងល្ងិត កើតកលយុគ បែកបាក់ចុះទន់ខ្សោយ (ហេតុនេះបានជាក្រោយពេលបោះបង់ចោលក្រុងអង្គរក្មែរចាប់ផ្តើម ចុះខ្សោយមក​ ដល់សព្វថ្ងៃ ព្រោះយើងលែងមានអទិទេពមកចង្អុលបង្ហាញគំនិតដឹកនាំប្រទេសដូចពីមុនទៀតហើយ ព្រោះគាត់ពុំអាចចេញពីទីឃុំឃាំងក្នុងសមុទ្រទឹកដោះបានទៀតឡើយ ដូច្នេះហើយ​ទើប​ នគរយើងចាប់ផ្តើមចុះទន់ខ្សោយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ មិនត្រឹមតែចុះទន់ខ្សោយទេ កូនៗរបស់គាត់ជំនាន់ក្រោយនាំគ្នាជេរនិងប្រមាទគាត់ជាម៉ែដែលជាអាទិទេពមហានគរដោយពុំដឹងខ្លួន ដោយ​ សារតែពុំយល់ទើបធ្លោយមាត់ស្ទើរតែគ្រប់ៗកូនក្មែរទាំងប្រុសស្រី ទាំងក្មេង ទាំងចាស់ តួយ៉ាងគឺពាក្យ ចុយម្រាយ ឬ ចុយម៉ាយ=ចុយម្តាយ (រំលោភម្តាយដោយវាចារ) ខ្ញុំគិតថាអ្នក​នគរនេះ​ភាគ​ ច្រើនបានប្រព្រឹត្តិ ។
ជនជាតិនេះមានបាបកម្មខ្លាំងណាស់ហេតុតែពុំបានដឹងនូវពាក្យដែលប្រើសព្វថ្ងៃជាពាក្យប្រមាថចំពោះបុព្វជនខាងដើម និង បុព្វជន​​បច្ចុប្បន្ន (មាតា) បង្កើត ។ តើអោយពួកគេអាច​រុងរឿងថ្កុំថ្កើន​ ម្តេចទៅ បើពួកគេមានកំហុសមាក់ងាយអ្នកមានឧបការះគុណម្លឹងៗ អញ្ចឹងហើយបានជាអ្នកនគរនេះពេលស្លាប់ទៅ គេតែងតែលើកទង់ក្រពើពណ៏សអោយម្នាក់មួយៗ គ្រប់ៗគ្នារាល់​ពេលស្លាប់​ ទាំងគ្រហស្ថ បព្វជិត អ្នកមានអ្នកក្រអ្នកតូចអ្នកធំបុរសស្រ្តីបណ្ឌិត…។ល។
ព្រោះហេតុអ្វី?
ដោយសារតែពួកគេរស់ក្នុងភូមិម៉ែបានកេរពីម៉ែ តែទីបំផុតពុំដឹងគុណម៉ែ ហើយនាំគ្នាជេរម៉ែថែមទៀត នេះសមនឹងគេលើកទង់ក្រពើអោយហើយ ដោយពាក្យក្រពើមានពាក្យពីរម៉ាត់ (ក្រ+ពើ) ក្រ=អត់មាន ក្សត់ ពើ=ធ្វើមិនដឹង នៅរស់នាំគ្នាលើកទង់ក្រពើធំៗ នៅមុខព្រះវិហារ (វត្ត) ពណ៍ក្រហម ខៀវ លឿង…ដល់ពេលស្លាប់ទៅត្រូវគេលើកទង់ក្រពើពណ៍សឲ្យនៅមុខផ្ទះ ព្រោះអ្នក​ នោះស្លាប់ទៅដោយទទេរស្អាត គឺ មួយជីវិតនៃចន្លោះការកើតនឹងស្លាប់ ពុំបានដឹងរឿងម៉ែ ហើយនាំគ្នាប្រមាថម៉ែ នេះហើយជាកំហុសរបស់កូនក្មែរប្រុសស្រី ។ កូនប្រុសស្រីធ្វើពើពុំដឹងហើយ ថែម​ទាំងបរទេសអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវបង្វែរការពិតទៅទៀត រឹតតែធ្វើអោយល្ងិត ហើយថែមទាំងល្ងង់ទៀតផង តើឲ្យប្រទេសរុងរឿងដូចម្តេចទៅ បើយើងនាំគ្នាប្រមាទអាទិទេពខ្លួនឯង មាតា​ ខ្លួនឯង រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះកូនខ្លះហ៊ានដល់ទៅសម្លាប់មាតាបិតាទៅទៀតផង (តាមរយះសារព័តមានរាល់ថ្ងៃ) ។
ដោយការបកស្រាយរបស់ខ្ញុំទៅលើកំណត់ហេតុរបស់ចិន យើងឃើញថាសម័យមុនគេរុងរឿងដោយបានជួបមាតា (ម៉ែ) ជានាគ ជាអ្នកដែលប្រសើរ ដល់សម័យក្រោយគាត់​មិនអាច​ចេញពីរ ការ​ឃុំឃាំង ទើបយើងបាត់បង់អ្នកចង្អុល បង្ហាញក្នុងការដឹកនាំនគរ គឺមាតាមហានគរ (រឿងនេះមាននៅក្នុងចម្លាក់លើផ្តែរប្រាសាទ បន្ទាយស្រី សព្វថ្ងៃតាំងនៅសារមន្ទីរជាតិ ភ្នំពេញ) ។
មិត្តអ្នកអានទាំងឡាយពេលដែលបានតាមដានមកដល់ត្រឹមនេះទើបយល់ថា វាគួរអោយសង្វេកណាស់ ពេលដែលយើងពុំបានដឹងនូវរឿងពិតរបស់​ខ្លួនប្រៀបបី​ដូចជាមនុស្សខ្វាក់​ដើរកណ្តាល ​ ថ្ងៃត្រង់ ហើយនៅក្នុងដៃមានកាន់ចង្កៀងមួយទៀតតែទីបំផុតតើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់មនុស្សដែលខ្វាក់ចំពោះពន្លឺដែលខំចែងចាំងនោះ ។ យើងជាកូនក្មែរប្រុសស្រីក៏មិនខុសគ្នាដែរ (គឺរស់នៅ​ ក្នុងភូមិម៉ែបានកេរ៌្តពីម៉ែនាំគ្នាជេរប្រមាទម៉ែ ព្រោះអ្នកស្រុកនេះគេមិនដែលជេរឪឡើយ) រឿងរ៉ាវដែលនាំឲ្យជេរម៉ែនោះ គេបានឆ្លាក់ទុកនៅប្រាសាទនាគព័ន្ធ (រូបម៉ែពាក់ម្កុដរាជកប់ត្រឹមក រួចហារ​ មាត់ស្រែកដង្ហោយឲ្យកូនប្រុសស្រីជួយតែនៅលើម្កុដរបស់គាត់គេអោយទូលយោនី (ភេទរបស់ស្រ្តី) នេះជាហេតុនាំអោយកូនក្មែរជេរម៉ែ ព្រោះគេពុំអា​ចមើលឃើញក្បាល​ម្តាយឡើយគឺ​ឃើញតែ​ ភេទ​របស់គាត់ ។ តើពេលណាទើបម៉ែអាចអង្គុយលើភេទរបស់ខ្លួនបានវិញ ?
រឿង អំណាចគុណធម៌
- អរគុណពូណាស់ ដែលបានជួយជីវិតកូនរបស់ខ្ញុំ!
បុប្ផាស្រដីទាំងរំភើបចិត្ត រលីងរលោងទឹកភ្នែក រួចហើយក៏ស្រវា រាវរកប្រាក់បួនប្រាំសន្លឹក ហុចអោយទៅបុរសនោះ ស្រាប់តែគាត់ញញឹម ហើយគ្រវីក្បាល តបវិញថា ៖
- គ្រាន់តែរឿងជួយក្មេង តូចតាចប៉ុនហ្នឹង ចាំបាច់គិតជាប្រាក់ធ្វើអី ក្មួយស្រី? យើងជាញាតិ នៅស្រុកទេសជាមួយគ្នាតើហ៍!
- តែខ្ញុំចង់ជូនពូ ដើម្បីសម្តែងនូវសមានចិត្តរបស់ខ្ញុំ ចំពោះពូ ដែលបានធ្វើអំពើល្អ ជួយសង្គ្រោះជីវិតកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ។
បុរសចំណាស់នៅតែញញឹមដដែល ហើយមានប្រសាសន៍ថា ៖
- បើសិនជាក្មួយជាមនុស្សមានសមានចិត្តល្អពិតមែន ដូច្នេះ សូមក្មួយធ្វើតែអំពើល្អ ចំពោះញាតិ ពេលគេកំពុង ប្រទះទុក្ខព្រួយនោះ ហើយឧទ្ទិសកុសលនោះ អោយខ្ញុំផងដែរទៅ នោះខ្ញុំបានទទួលបុណ្យពីក្មួយហើយ​។ ខ្ញុំមិនចង់បានអ្វីទៀត ក្រៅពីហ្នឹងទេ។ ខ្ញុំឈ្មោះពូសុខ សូមជូនពរក្មួយនិងកូន អោយបានជួបតែសុខ រៀងរហូតទៅ។
មានប្រសាសន៍ចប់ បុរសចំណាស់​ក៏ឡើងម៉ូតូចាស់របស់គាត់បរវឹងចេញទៅ ទុកអោយបុប្ផាឈរកាន់ដៃកូន សម្លឹងមើល គាត់ពីក្រោយ ទាំងស្មារតីភន្ត័ភាំង។
យូរថ្ងៃក្រោយមក...
បុប្ផាបរឡានត្រឡប់មកពីបំពេញការងារមួយនៅឃុំបាណន់ ជាមួយមិត្តស្រីម្នាក់ឈ្មោះរតនា។ មកដល់ពាក់កណ្តាលផ្លូវ ស្រាប់តែរតនាមិនស្រួលខ្លួន ត្រូវការបន្ទប់ទឹក​។​ អ្នកទាំងពីរក៏មកឈប់ឡាន នៅក្បែររោងស្បូវ លក់នំបញ្ចុកមួយ ជាប់នឹងដងផ្លូវ​ ដែលមានតែអ្នកលក់អង្គុយម្នាក់ឯង គ្មានភ្ញៀវទេ​​ ព្រោះពេលនោះ មានភ្លៀងធ្លាក់ស្រិចៗគួររំខាន។
- បងស្រី! អោយពួកខ្ញុំសុំប្រើបន្ទប់ទឹកបន្តិចបានទេ? (បុប្ផាបើកបង្អួចឡាន ស្រែកសួរ)
- ចា៎ស! មានថី មីអូន! ចាំម៉ាភ្លែតណ៎ា! ខ្ញុំនឹងទៅដងទឹកម៉ាធុង ទុកអោយមីអូនឯងប្រើក្នុងបង្គន់។
លុះស្រ្តីអ្នកលក់នោះងើបឡើង ដើរទៅស្រវារកធុងយោងទឹក បុប្ផាសង្កេតឃើញថា គាត់កំពុងមានផ្ទៃពោះ ជិតគ្រប់ខែហើយ។ មាណវីក៏ស្រែកវឹងឡើង៖
- មិនអីទេបង! ចាំខ្ញុំទៅដងទឹកខ្លួនឯងវិញ។
ស្រ្តីនោះញញឹម ងាកឆ្លើយវិញថា ៖
- នាំតែប្រឡាក់ស្បែកជើងមីអូនទេ ព្រោះភ្លៀងប៉ប៉ិចប៉ប៉ាច់បែបនេះ ដីស្អិត ពិបាកដើរណាស់។ ចាំក្នុងឡាន ម៉ាភ្លែតសិនទៅ!
ថាហើយ ស្រ្តីនោះក៏ដើរទៅក្រោយផ្ទះ​ យួរទឹកមួយធុងទៅទុកដាក់ហើយ ទើបកាត់ធាងចេកមួយធាងធំ កាន់យកហុចអោយបុប្ផា រួចស្រដីថា៖
បុប្ផានិងរតនាសម្លឹងមុខគ្នា ដោយនឹករំភើបក្នុងចិត្តឥតឧបមា ចំពោះសន្តានចិត្តដ៏ល្អ របស់ស្ត្រីលក់នំបញ្ចុក។
ពេលរតនាដើរចូលបន្ទប់ទឹកបាត់ទៅ បុប្ផាក៏ដកប្រាក់ ដើរទៅហុចអោយទៅស្រ្តីនោះ ស្រាប់តែគាត់គ្រវីក្បាល៖
- មិនអីទេ មីអូនអើយ គ្រាន់តែប្រើបន្ទប់ទឹកប៉ុនហ្នឹង ចាំបាច់បង់លុយធ្វើអី? អ្នកស្រុកអ្នកភូមិយើងនេះ គ្មាននរណា គេយកលុយទេ មីអូន។
- គឺពួកយើងចង់សង សគុណបងស្រីហ្នឹងណា មិនចង់អោយបងធ្វើការហត់​ ជួយយើងទទេៗនោះទេ។
- មីអូនអើយ! បើមានសមានចិត្តចង់ជួយខ្ញុំពិតមែន គ្រាន់តែមកជួយទិញនំបញ្ចុកខ្ញុំរាល់ថ្ងៃៗទៅ ចាត់ទុកថា បានជួយខ្ញុំហើយ ព្រោះអី ប្តីខ្ញុំទៅស្ទូងអោយគេរាល់ថ្ងៃ មិនសូវបានប្រាក់ប៉ុន្មានទេ ហើយខ្ញុំនេះកំពុងជិតគ្រប់ខែផង ទើបខំប្រឹង លក់នំបញ្ចុក ដើម្បីសន្សំប្រាក់ សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ ពេលសម្រាលកូន។
កាលបើបានឭសំដីរបស់ស្រ្តីនោះហើយ បុប្ផាក៏នៅស្ងៀម អង្គុយគិតយ៉ាងយូរ​ បន្ទាប់មកក៏ហៅនំបញ្ចុកពីរចានមក មួយសម្រាប់មិត្ត មួយទៀតសម្រាប់ខ្លួនឯង។ បន្ទាប់ពីបរិភោគរួចហើយទាំងពីរនាក់ បុប្ផាក៏ដក ក្រដាសប្រាក់ ហាសិបដុល្លារ ហុចអោយទៅស្រី្តអ្នកលក់។ ឃើញក្រដាសប្រាក់ភ្លាម ស្ត្រីនោះបើកភ្នែកធំៗឡើង ៖
- ព្រះអើយ! អ្នកក្រីក្រ លក់នំបញ្ចុកដូចខ្ញុំនេះ តើទៅមានប្រាក់ឯណា សម្រាប់អាប់ប្រាក់ធំៗដល់ម្លឹងទេ មីអូន!
បុប្ផាគ្រវីក្បាល៖
- ខ្ញុំមិនបានអោយបងស្រីអាប់ប្រាក់នេះឯណា គឺខ្ញុំជូនបងទាំងអស់ទេតើហ៍!
- ស្លាប់ហើយ! ហេតុអីក៏ច្រើនដល់ម្លឹង គ្រាន់តែនំបញ្ចុកពីរចានសោះ? ខ្ញុំមិនហ៊ានទទួលទេ មីអូន!
-​ បងស្រីអើយ! នេះគ្រាន់តែជាទង្វើកតញ្ញូរបស់ខ្ញុំ ជូនដល់បុរសចំណាស់ម្នាក់ ឈ្មោះពូសុខ ដែលបាន ជួយជីវិត កូនប្រុសខ្ញុំ កាលពីបួនដប់ថ្ងៃមុននេះ។ កាលនោះ គាត់មិនព្រមទទួល ការតបស្នងគុណរបស់ខ្ញុំទេ ទើបខ្ញុំសូម ធ្វើអំពើល្អនេះ ចំពោះបងស្រី ដើម្បីឧទ្ទិសផលបុណ្យនេះ ជូនដល់ពូសុខ ដែលមានដួងចិត្ត ប្រកបដោយគុណធម៌នោះផង ព្រោះគុណធម៌របស់លោក បានធ្វើអោយខ្ញុំនិងកូនប្រុស មានឧិកាសបានមករស់នៅជួបជុំគ្នា យ៉ាងសុខសប្បាយ សាជាថ្មី។ ខ្ញុំឈ្មោះបុប្ផា សូមផ្ញើសន្តានចិត្តគុណធម៌នេះ ជូនបងស្រី ប្រាថ្នាសុំតែេសចក្តីសុខ និងការជួបជុំកូនចៅ របស់ខ្ញុំ ដោយសុខសុភមង្គល រហូតរៀងទៅ។
ពោលចប់ បុប្ផាក៏លូកយកប្រាក់នោះ សៀតហោប៉ៅស្ត្រីអ្នកលក់នំ ហើយសំពះលាគាត់ នាំរតនាឡើងឡាន បរចេញទៅ។ តាមផ្លូវ បុប្ផាមានអារម្មណ៍រីករាយខុសធម្មតា។ រតនាឃើញហើយក៏ស្រដីថា ៖
- អាផា! បើកុំតែអ្នកលក់នំបញ្ចុកមួយរូបនោះ បានសម្តែងនូវសន្តានចិត្តល្អប្រពៃ ចំពោះយើងទាំងពីរ ថ្ងៃនេះ ប្រហែលជាគាត់ មិនបានទទួល នូវការចាប់អារម្មណ៍ពីឯង ដល់ម្លឹងដែរទេ មែនទេ?
- យី! ហើយចុះឯងក៏ពូកែម៉្លេះ? ដឹងចិត្តខ្ញុំ​ អោយរាល់តែដង!
ទាំងពីរនាក់ក៏សើចកក្អឹកឡើង យ៉ាងសប្បាយ។
រាត្រីដដែល នៅឯផ្ទះស្រ្តីលក់នំបញ្ចុក...
- ម៉ែវាបានប្រាក់ពីណា អីក៏ច្រើនម្លឹង?
- គឺមានអ្នកសប្បុរសធម៌ម្នាក់ឈ្មោះបុប្ផា បានសម្តែងគុណធម៌របស់លោក មកដល់យើង ហើយសូមអោយយើងឧទ្ទិស អំណរផលបុណ្យដល់ពូសុខ ដែលធ្លាប់បានធ្វើអំពើល្អ មកលើគ្រួសាររបស់គាត់ កាលពីមុន។
- ប្រាក់នេះច្រើនណាស់! យើងទាំងពីរនាក់ ធ្វើការពីរបីខែ ក៏សន្សំមិនបានប៉ុនហ្នឹងផង។ នេះជាសំណាង របស់យើងហើយ ដែលយើងអាចមានប្រាក់ ជំនួយបន្ថែម សម្រាប់បង់ថ្លៃពេទ្យ អោយមែ៉វាឯងសម្រាលកូន។
ដោយ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
ទន្លេយ៉ាលូ
ទន្លេយ៉ាលូ (ភាសាចិន៖鸭绿江) ឬ ទន្លេអាមណុក(ភាសាកូរ៉េ៖압록강; 鴨綠江) ជាទន្លេមួយស្ថិតនៅព្រំដែនប្រទេសចិននិងកូរ៉េខាងជើង។ ឈ្មោះនេះក្លាយមកពីពាក្យម៉ាន់ជូ មានន័យថា ព្រំដែនរវាងតំបន់២។ ទន្លេនេះមានប្រភពពីភ្នំបាអែកឌុ និងហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រលឿង។ ទន្លេនេះមានប្រវែង៧៩០គ.ម ទទឹងអតិបរមា៥គ.ម និង ជំរៅមិនលើស៣ម៉ែត។ ទន្លេនេះផ្ដល់នូវការផលិតថាមពលវារីអគ្គីសនី ការដឹកជញ្ជូនឈើហ៊ុប និង ត្រី។
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
ភ្នំគូលែន
លក្ខណៈទូទៅ
ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំមួយដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ននរោត្តម ភ្នំគូលែនត្រូវបានបង្កើតឡើង និងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យចុះថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៣ដោយមានផ្ទៃសរុបចំនួន៣៧៥០០ហិចតា ដែលមានវិសាលភាពគ្របដណ្តប់លើភ្នំចំនួនបីមាន ភ្នំហប់ ភ្នំគូលែន និងភ្នំក្បាលស្ពាន។ ភ្នំនីមួយៗមិនត្រឹមតែមានទួនាទីសំខាន់ក្នុងការជួយថែរក្សាលំនឹងបរិស្ថាននៅតំបន់អង្គរ តាមរយៈប្រភពធនធានធម្មជាតិដ៍សម្បូរបែបមានព្រៃឈើ ប្រភពទឹក និងជីវចម្រុះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាមានអត្ថន័យជ្រៅជ្រះ និងមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្រ្តសម្រាប់ព្រះរាជណាចក្រកម្ពុជា ដោយសារសំណង់ប្រវត្តិសាស្រ្ត និងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងត្រូវបានរកឃើញនៅទីនោះ។ កន្លងមកភ្នំគូលែនធ្លាប់ទទួលបានងារជា ឧទ្យានជាតិ តាមព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ១៩៦៩ ហើយបានក្លាយជាឧទ្យានជាតីទី២ បន្ទាប់ពីឧទ្យានជាតិទី១តំបន់អង្គរ ត្រូវបានការពារនិងកំណត់ដោយព្រះរាជក្រឹត្យកាលពីឆ្នាំ១៩២៥។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ភ្នំគូលែនស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្វាយលើ (ប៉ែកខាងកើត និងប៉ែកខាងជើង) ស្រុកបន្ទាយស្រី(ប៉ែកខាងត្បូង)និងស្រុកវ៉ារិន (ប៉ែកខាងលិច) ហើយគ្របដណ្តប់លើឃុំចំនួន២ ឃុំខ្នងភ្នំនៃស្រុកស្វាយលើ និងឃុំឃុនរាមនៃស្រុកបន្ទាយស្រី។ ម្យ៉ាងទៀតឧទ្យាននេះព័ន្ធជុំវិញដោយឃុំចំនួន៤គឺឃុំបេងមាលា ឃុំកន្ទួត និងឃុំតាសោមនៃស្រុកស្វាយលើ និងឃុំត្បែងនៃស្រុកបន្ទាយស្រី។ ឧទ្យានមានចំងាយ ៦០គីឡូម៉ែត្រពីក្រុងសៀមរាប និងប្រហែល ២៥គីឡូម៉ែត្រពីប្រាសាទបន្ទាយស្រី។ ភ្នំគូលែនគឺជាជួរភ្នំតូចមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ល្មមហើយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងជួរភ្នំដងរែក។ ភ្នំគូលែនលាតសន្ធឹងប្រវែងប្រហែល ៤០គម ពីប៉ែកខាងលិចឈាងខាងជើង ទៅខាងកើតឈាងខាងត្បូង ហើយដែលមានចម្ងាយប្រហែល ៤៨គមនៅខាងជើងក្រុងសៀមរាប។ កំពូលភ្នំទាំងអស់មានកម្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដែលមានកម្ពស់ជាមធ្យម ៤០០ម។ កំពូលដែលខ្ពស់បំផុតគឺមានកំពស់ ៤៨៧ម។ តាមភូមិសាស្ត្រ មួយផ្នែកធំនៃភ្នំគូលែនគឺជាថ្មភក់។ហេតុដូច្នេះហើយវាមានសារសំខាន់ជាខ្លាំងក្នុងអាណាចក្រខ្មែរ ដោយបានផ្ដល់នូវវត្ថុធាតុដើមក្នុងការសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗ រួមមានទាំងប្រាសាទជាច្រើនក្នុងតំបន់អង្គរ។ ប្រភពសំខាន់ជាងគេគឺស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃភ្នំ។ ភ្នំគូលែននិយាយាដោយឡែកជាភ្នំដែលមានទំហំធំជាងគេក្នុងចំណោមភ្នំតូចៗដូចបានបញ្ជាក់ខាងលើ។ ធម្មជាតិវិទូបារាំងឈ្មោះហង់រី មូហូត ដែលបានមកដល់ភ្នំគូលែននៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ បានចាត់ទុកភ្នំនេះថាជាខ្ពង់រាប ដោយសារខ្នងភ្នំមានសណ្ឋានជាវាលទំនាប ដែលមានវិសាលភាពធំល្វឹងល្វើយលាតសន្ធឹងតាមបណ្តោយជួរភ្នំ និងគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រៃក្រាស់ ហើយមានកម្ពស់ប្រែប្រួលពី៣០០ម៉ែត្រទៅ៤០០ម៉ែត្រ និងមានបណ្តោយប្រវែង៣៨គីឡូម៉ែត្រ។ ភ្នំគូលែនជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់មួយ ដែលបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទបុរាណ និងស្ថានីយ៍បុរាណជាច្រើនកន្លែងរួមទាំងសហគមន៍មនុស្សផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀតភ្នំនេះបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវទាំងឡាយ ចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៩មករហូតដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន ក្នុងនោះយើងឃើញមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងវិភាគទៅលើសំណង់បុរាណ វត្ថុសិល្បៈ សិលាចារឹក ព្រៃឈើ និងប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកធម្មជាតិនានា។ មានប្រាសាទប្រហែល ២០ ត្រូវបានរកឃើញនៅលើភ្នំនេះ។ ភ្នំគូលែនត្រូវប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរចាត់ទុកថា ជាភ្នំសក្ការៈបូជានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយក៏ជាកន្លែងដែលជាទីពេញនិយមក្នុងធ្វើធម្មយាត្រាក្នុងចន្នោះពេលចុងសប្តាហ៍ពិធីបុណ្យ។ វាជាកន្លែងដែលមានតួនាទីដ៏សំខាន់ នៅតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រចក្រភពខ្មែរ។ នៅលើកំពូលភ្នំមានវត្តតូចមួយដែលមានដំកល់បដិមាព្រះពុទ្ធមួយអង្គទំរេតព្រះកាយដែលឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភ្នំតែម្តង។ នៅក្បែរនោះដែរមានទឹកធ្លាក់ដែលជាការទាក់ទាញមួយសំរាប់ទេសចរមុជទឹកកំសាន្ត។ នៅជំរាលភ្នំមានទីសក្ការៈតូចមួយដែលនៅទីនោះគេឱ្យឈ្មោះថាទឹកជប់ គឺជាកន្លែងដែលទឹកផុសចេញពីក្នុងថ្ម ហើយត្រូវចាត់ទុកថាជាទឹកព្រះដោយហេតុនោះផុសចេញពីភ្នំសក្ការៈបូជា។
ធនធានធម្មជាតិ
ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែនជាតំបន់ការពារធម្មជាតិមួយនៅលើភ្នំនេះ។ វាមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា "ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន​-នរោត្តម​ ភ្នំគូលែន"​ ដែលមានទីស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្វាយលេង និងស្រុកវ៉ារិន។ ភ្នំគូលែនគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃស្រោង ដែលជាប្រភពធនធានដល់សំខាន់មួយក្នុងការទាក់ទាញទឹកភ្លៀង។ អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំងមួយឈ្មោះ ហ្សង ប៊ូបេ ដែលបានសិក្សាអំពីភូមិសាស្រ្តភ្នំគូលែនកាលពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ បានបញ្ជាក់ថា ភ្លៀងចាប់ផ្តើមធ្លាក់នៅតំបន់ភ្នំគូលែនមុនតំបន់វាលរាបនៃខេត្តសៀមរាប ដោយចាប់ផ្តើមនៅរវាងខែមិនា ឬខែមេសា។ ការសិក្សាខាងលើបានបញ្ជាក់ឱ្យយើងឃើញថាតំបន់ភ្នំគូលែនបានទទួលបានទឹកភ្លៀងច្រើនក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ ទឹកភ្លៀងជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំនៅតំបន់ភ្នំគូលែនមាន២០០០មីលីម៉ែត្រ។ ហេតុនេះភ្នំគូលែនជាប្រភពទឹកធម្មជាតិដ៏សំខាន់សំរាប់ចិញ្ចឹមតំបន់វាលរាបខាងក្រោម។ តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់លោក វ៉ាន់ លីអែរ កាលពីឆ្នាំ២០១២ កន្លងទៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃខ្នងភ្នំគូលែនមានសណ្ធានជារាងបាទខ្ទះប្រៀបដូចជាអាងស្តុកទឹកដ៏ធំមួយដែលបើកចំហមកទិសពាយព្យ។ ទឹកភ្លៀងត្រូវបានស្ថិតនៅមួយរយៈនៅក្នុងអាងទឹកធម្មជាតិនោះ ដែលអ្នកស្រុកហៅថាអន្លុង់។ បន្ទាប់មកក៏ហូរចុះមកក្រោមតាមប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកធម្មជាតិតូចៗជាច្រើននៅលើខ្នងភ្នំ ដែលប្រមូលទឹកមកចាក់បំពេញឱ្យបណ្តាញផ្លូវទឹកធំៗខាងក្រោមមុនហូរចាក់ទៅបឹងទន្លេសាប។ ម្យ៉ាងទៀតទឹកដែលហូរធ្លាក់ពីប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកខាងលើនោះ បានប្រមូលផ្តុំបង្កើតជាតំបន់ទឹកធ្លាក់ដ៏សែនមនោរម្យមួយ ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចជាតិ និងអន្តរជាតិ។ ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកធម្មជាតិដែលមានពីភ្នំគូលែនបាននាំមកទឹកហូរធ្លាក់ចុះស្របទៅតាមសណ្ឋានដី ដែលមានលក្ខណៈជម្រាលដោយខ្ពស់ពីទិសឦសាន និងធ្លាក់ចុះទាបនៅទិសនិរតីរហូតដល់បឹងទន្លេសាប ក្នុងនោះមានស្ទឹងសៀមរាប ស្ទឹងពួក និងស្ទឹងរលួស។ ចំណែកនៅតំបន់ប៉ែកខាងក្រោមនៃតំបន់ភ្នំគូលែនគឺជាវាលទំនាបលាតសន្ធឹងល្វឹងល្វើយ ដែលអំណោយផលដល់ការធ្វើកសិកម្ម និងការតាំងទីលំនៅ។ ចាប់តាំងពីសម័យបុរាណរៀងមកប្រជារាស្រ្តខ្មែរបានមកតាំងទីលំនៅយ៉ាងច្រើនកុះករនៅតមាតំបន់វាលទំនាបជិតបឹងទន្លេសាប។ ដោយការពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធទឹកផ្លូវទឹកទាំងឡាយខាងលើ ដែលមានប្រភពពីភ្នំគូលែន។
សំណើរក្នុងការដាក់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក
ទីតាំងភ្នំគូលែនត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដាក់ជាសម្នើក្នុងការបញ្ថូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩២ ។
ប្រាសាទបុរាណ
តាមរយៈការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងរុករកនៅលើភ្នំគូលែនចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៩មក ប្រាសាទបុរាណជាច្រើនត្រូវបានកត់ត្រា និងចុះក្នុងបញ្ចីរសារពើភណ្ឌប្រាសាទបុរាណ។ ប្រាសាទបុរាណទាំងនោះភាគច្រើនត្រូវបានកសាងក្នុងរជ្ជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នាដើមសតវត្សរ៍ទី១៩។ ពិនិត្យជារួមប្រាសាទបុរាណ ដែលត្រូវបានរកឃើញរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ភាគច្រើនត្រូវបានកសាងឡើងអំពីឥដ្ឋ ជាប្រភេទសំណង់ទោល ដែលមានតួប៉មតែមួយនៅលើខឿនសង់អំពីថ្មបាយក្រៀម និងមានកំពែងសង់អំពីឥដ្ឋ និងប្រាសាទមួយចំនួនទៀតជាប្រភេទសំណង់ ដែលមានតួប៉មច្រើនស្ថិតនៅជាជួរ ព័ន្ធជុំវិញដោយកំពែងថ្មបាយក្រៀម។ ចំណែងប្រាសាទក្រោលរមាសជាប្រភេទសំណង់អំពីថ្មបាយក្រៀមទាំងតួប៉ម ថែវ និងកំពែងព័ន្ធជុំវិញ លើកលែងតែគ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្ម​ ដែលរចនានៅលើថ្មភក់។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ នៅសតវត្សរ៍ទី១៣។  នៅអំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញនៅលើភ្នំគូលែនមានដូចជា ប្រាសាទដំរីក្រាប ប្រាសាទអូផ្អុង ប្រាសាទអ្នកតា ប្រាសាទក្រហមជាដើម។ លុះរហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៣៦ ប្រាសាទបុរាណមួយចំនួនទៀតត្រូវបានរកឃើញមានដូចជា ប្រាសាទបួសនាគ ប្រាសាទរោងចិន ប្រាសាទរោងអារក្ស ប្រាសាទខ្លាឃ្មុំជាដើម។ តាមរយៈសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំងឈ្មោះ ហ្វីលីប ស្ទែន បានកំណត់រចនាបទបន្ថែមមួយទៀត ក្នុងចំណោមរចនាបទសិល្បៈខ្មែរសម័យមុនអង្គរគឺរចនាបទគូលែន ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
កាលីម៉ាន់តាន់
កាលីម៉ាន់តាន់ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖Kalimantan) សំដៅលើផ្នែកមួយរបស់កោះបរនេអូ ដែលជាដែនដីរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី។​ តែក្នុងភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី ពាក្យនេះសំដៅទៅលើកោះបរនេអូទាំងមូល។ ៣ភាគ៤នៃកោះជាដែនដីឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយដែនដីនៅសល់ជារបស់ម៉ាឡេស៊ីនិងប្រ៊ុយណេ។
កាលីម៉ាន់តាន់ចែកចេញជា៤ខេត្ត៖
ម៉ូឌុល​យ៉ាំង
ក្នុង​មេកានិច​សូលីដ ម៉ូឌុល​យ៉ាំងជា​រង្វាស់មួយ​សម្ដែង​ពី​ភាពមាំ (Stiffness) ​របស់​សម្ភារៈ​អេឡាស្ទិច។ វា​ជា​ផល​ធៀប​រវាង​កុងត្រាំង​ឯកទិស​និង​ដេហ្វរម៉ាស្យុង​ឯកទិស​ ក្នុង​ដែន​កំណត់​នៃ​កុងត្រាំង​មួយ​ដែល​ច្បាប់​ហ៊ូក​មាន​សុពលភាព ។​​ គេ​អាច​កំណត់​តម្លៃ​របស់​ម៉ូឌុល​នេះ​បាន​តាម​រយៈ​ការពិសោធ​ដោយ​កំណត់​វាស្មើ​នឹង​មេគុណ​ប្រាប់​ទិស​របស់​បន្ទាត់​ប៉ះ​នឹង​ខ្សែ​កោង​កុងត្រាំង​-ដេហ្វរម៉ាស្យុង ដែល​បាន​មក​ពី​ការ​ពិសោធ​លើ​សម្ភារៈ​សំណាក។
ជាទូទៅ​គេ​ច្រើន​ហៅ​ច្រឡំគ្នា​រវាង​ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​និង​ម៉ូឌុល​អេឡាស្ទិច​ ព្រោះ​គេ​ច្រើន​ប្រើ​ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​ធ្វើ​ជា​ម៉ូឌុល​អេឡាស្ទិច ប៉ុន្តែ​តាម​ពិត​ម៉ូឌុល​អេឡាស្ទិច​មាន​ច្រើន​ប្រភេទដូចជា ម៉ូឌុល​យ៉ាំង, ម៉ូឌុល​កាត់​ទទឹង​(shear modulus) និង​ម៉ូឌុល​​សម្ពាធ (bulk modulus)។
ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​លោក​ថូម៉ាស-យ៉ាំង (Thomas Young) ដែល​ជា​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ក្នុង​ស​តវត្សរ៍​ទី​១៩។ ប៉ុន្តែ​តាម​ពិត​ទៅ​គោលការណ៍​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៧២៧ ដោយ​លេអុនហាដ អយល័រ (Leonhard Euler) ហើយ​ការ​ពិសោធ​ដំបូង​គេ​ដែល​ប្រើ​គោលការណ៍​​ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​ដែល​គេ​កំពុង​ប្រើ​ប្រាស់​សព្វថ្ងៃ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​អ៊ីតាលី ហ្សកដាណូ-រីកកាទី (Giordano Riccati) នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៨២ -គឺ​មុន​លោក​យ៉ាំង​ចាប់ផ្ដើម​ការងារ​នេះ​ដល់​ទៅ​២៥​ឆ្នាំ។
ខ្នាត
ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​ជា​ផលធៀបនៃ​កុងត្រាំង​, ដែល​មាន​ខ្នាត​ដូច​សម្ពាធ, ធៀប​នឹង​ដេហ្វរម៉ាស្យុង, ដែល​គ្មាន​ខ្នាត; ដូច្នេះម៉ូឌុល​យ៉ាំង​មាន​ខ្នាត​ដូច​សម្ពាធ​ដែរ។ ខ្នាត SI របស់​ម៉ូឌុល​អេឡាស្ទិច​ (\ E) គិត​ជា​ប៉ាស្កាល់ (\ Pa ឬ \ N/m^2)។ ជា​ទូទៅ​គេប្រើ​ប្រាស់ខ្នាត​មេហ្កាប៉ាស្កាល់ (\ MPa ឬ \ N/mm^2) ឬ ជីហ្កា​ប៉ាស្កាល់ (\ GPa ឬ \ kN/mm^2) ។ ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​បុរាណ​របស់​អាមេរិច គេ​គិត​ជា​ផោន​ក្នុង​មួយ​អ៊ីញ​ការេ (\ psi)។
ការ​កំណត់​ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​របស់​សម្ភារៈ​មួយ
ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​នៃ​សម្ភារៈ​មួយ​​អាច​កំណត់​បាន​តាម​រយៈ​ការ​ពិសោធ​​ទៅ​លើ​សំណាក​គំរូ​មួយ។ ការ​ពិសោធ​នោះ​អាច​ជា​ការ​ទាញ​ឬ​សង្កត់ឯក​ទិស​​ទៅ​លើ​សំណាក​គំរូ។ តាម​រយៈ​ការ​ពិសោធ​ទាញ​ឬ​សង្កត់​នេះ គេ​គូស​បាន​ខ្សែ​កោង​មួយ​ដែលភ្ជាប់​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​កុងត្រាំង​និង​ដេហ្វរម៉ាស្យុង។ ម៉ូឌុល​យ៉ាំង​កំណត់​ចេញ​ពី​ផ្នែក​ដែល​​ទំនាក់​ទំនង​កុងត្រាំង​ដេហ្វរម៉ាស្យុង​គោរព​តាម​ច្បាប់​ហ៊ូក៖ ដែល​ក្នុង​នេះ នៅ​ក្នុង​រូប​ខាង​ស្ដាំ​ដៃ​នេះ ឧបមា​ថា​បើ​នៅ​ត្រង់ចំណុច A ណាមួយ​នៃ​ខ្សែកោង​ គេ​មាន និង  នោះមាន​ន័យ​ថា
ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយមេគុណ​អេឡាស្ទិច​ផ្សេង​ទៀត
ចំពោះ​សម្ភារៈ​អ៊ីសូត្រូប​អូម៉ូសែន គេ​មាន​ទំនាក់ទំនង​មួយ​រវាង​មេគុណ​អេឡាស្ទិច(ម៉ូឌុល​យ៉ាំង E, ម៉ូឌុល​កាត់​ទទឹង G, ម៉ូឌុល​សម្ពាធ K, និង​ផល​ធៀប​ព័ស្សុង \ \nu) ៖
ម៉ូឌុលយ៉ាំងនិងសីតុណ្ហភាព
ម៉ូឌុលយ៉ាំងមានតំលៃប្រែប្រួលទៅតាមសីតុណ្ហភាព។ បំរែបំរួលនេះអាចតាងដោយរូបមន្តប្រហែលខាងក្រោម៖ ដែល E0 ជាតំលៃម៉ូឌុលយ៉ាំងនៅ​សីតុណ្ហភាព 0[K], B និង Tc ជាចំនួនថេរ​ដែលអាស្រ័យនឹងប្រភេទរូបធាតុ។ ឧទាហរណ៍, នៅសីតុណ្ហភាព 1000℃ ម៉ូឌុលយ៉ាំងរបស់ដែកថែប​ធ្លាក់ចុះប្រហែល2/3។
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេកានិច
អាថ៌កំបាំងប្រសាទបន្ទាយសំរែ និង រឿង បក្សីចាំ ក្រុង……
'''ឃ/. ១/.''' តែគួរអោយអាណិតណាស់ នៅពេលចុងក្រោយរូបគាត់លែងក្រោកឈរដើរ ឬ អង្គុយបានហើយគឺត្រូវដេកនូវមួយកន្លែង ហើយវាលូនដឹកមាតាចេញពីគុក ពាក្យថា​ដេកគឺនៅក្នុ​ងផ្ទះ ​រួចនៅ​ក្នុងបន្ទប់លើគ្រែទៅទៀត ។ តើងាយអ្វី និង អាចឲ្យកូនក្មែរទាំងឡាយដឹងរឿងពិតពីក្នុងសមុទ្រទឹកដោះបាន  នៅតាមប្រាសាទនានា ឬ នៅក្នុងទឹកនៅក្បាលស្ពាន  និងនៅក្នុងទឹក  ភ្នំកូ លែន (លាន​ព្រះគំលង់) ហេតុអ្វីបានជាគេចេះតែឆ្លាក់រូបព្រះវិស្ណុដដែលៗ លើប្រាសាទផងនៅក្នុងទឹកផងដូច្នេះ ? ព្រោះបុព្វជនក្មែរខ្លាចក្រែងកូនក្មែរសម័យក្រោយៗ ដែលពុំដឹងរឿងពិត ហើយ​ស្រ​លាញ់នូវមាសប្រាក់ ត្រូវពូកបរទេសជួលអោយដាប់គាស់បំផ្លាញនោះ   បើបំផ្លាញនៅលើប្រាសាទអស់ច្បាស់ជានៅសល់នៅស្នាដៃគាត់ក្នុងទឹក គ្រាន់ទុកឲ្យកូនរបស់គាត់ (គឺព្រះវិស្ណុ)  អាច​មើល ហើយ យល់នូវរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ហើយនឹងព្យាយាមជួយគាត់ ។  ហើយចុងក្រោយគាត់ឆ្លាក់ព្រះវិស្ណុដេកលើនាគ ហើយនៅលើសត្វគុជសីទៀត (នៅប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែ)  នៅកណ្តា​លផ្ចិត​ព្រះវិស្ណុ មានទងផ្កាឈូកមួយដើមដុះ  រួចផ្កាឈូកនោះ ក៏បំបែកជាខ្នែងបី  ម្ខាងឪពុក ម្ខាងម្តាយ កណ្តាលព្រះព្រហ្ម ជាអ្នកទប់ទងផ្កា ហើយសាច់រឿងនេះក្រៅពីព្រះវិស្ណុ តើ​មានអ្នកណាអាច មើល​យល់​ជា​រ​បៀបក្មែរនោះ ?
ហើយរូបនេះបុព្វជនក្មែរគាត់ឆ្លាក់នៅប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែនិងទីដទៃទៀតក៏ប៉ុន្តែមិត្តអ្នកអានមានឆ្ងល់ដែរឬទេ?
ពន្យល់អធិប្បាយ
ប្រាសាទបន្ទាយសំរ៉ែ (បន្ទាយអ្នកស្រែ) គួរតែបុព្វជនក្មែរចារិករឿងរ៉ាវអ្នកស្រែធ្វើស្រូវឬចំការដំណាំ តើហេតុអ្វីបានជាគាត់ឆ្លាក់រឿងរ៉ាវព្រះវិស្ណុដឹកមាតាចេញពីទីឃុំឃាំងទៅវិញ ? ព្រោះគាត់ដឹង​ថានៅពេលអនាគតនឹងមានអ្នកដែលអាចជួយម៉ែបាន តែអ្នកនោះជាកូនអ្នកស្រែ ហើយកូនអ្នកស្រែរស់នៅជ្រៅជាងអ្នកស្រែធម្មតា គឺ អាសំរ៉ែ អាសំរ៉ែនេះហើយដែលគេតាមចាប់ តាមសំ​លាប់​ បំផុតពូ​ជ ព្រោះមានតែ អាសំរ៉ែម្នាក់នេះទេដែលអាចជួយស្រោចស្រង់ម៉ែពីសមុទ្រទឹកដោះបាន ។
២/. ក្នុងរឿង  បក្សីចាំក្រុង
បក្សី =  សត្វគ្រុឌ និម្មិតសញ្ញាប្រទេសសៀម
ក្រុង =  នាគ (ម៉ែ+កូនដែលព្យាយាមជួយម៉ែ)
ដូចនេះបក្សីចាំក្រុងមានន័យថាគ្រុឌចាំក្រុងនាគមិនអោយនាគរួច (ឆ្មាំចាំគុក) តែក្រោយមកមានកូនក្មែរម្នាក់មកជួយនាគឲ្យរួចផុតពីអំណាចបក្សី (សត្វគ្រុឌ) ហេតុនេះហើយ​ទើបគាត់​ឲ្យ​យើងជាកូនក្មែរយករឿងព្រេងទៅផ្គុំទៅនឹងរូបចម្លាក់លើថ្មរួចបំបែកប្រស្នាទៅនឹងដឹងការពិតហើយ។
ដូច្នេះរឿងរ៉ាវដែលបុព្វជនក្មែរបានទុកឲ្យកូនក្មែរស្រាយនូវប្រស្នារបស់គាត់ គឺ មានច្រើនណាស់ទោះបីជាបរទេសខំជូលក្មែរឲ្យដាប់បំផ្លាញឯកសាររបស់យើងក៏ដាច់ពុំអស់ដែរ ព្រោះ​ឯកសារ​គាត់ទុកនៅលើគោកផង ក្នុងទឹកផង រឿងព្រេងផង ឈ្មោះភ្នំ  ភូមិ ស្រុក ទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី… ហើយ ជាពិសេសនោះនៅក្នុងល្បែងដែលក្មេងៗ ស្រុកស្រែតែងលេងពីដើម  (គឺល្បែងចាក់​ទឹកដូង) ។
មិត្តអ្នកអានបានតាមដានមកទល់នឹងពេលនេះ ទើបដឹងថា ហេតុអ្វីក៏គេដាប់រូបក្នុងប្រាសាទ គេទិញក្បាលរូបបដិមា (អ្នកតា ទេវតា…) ព្រោះគេដឹងថា ឯកសារពិតរបស់ជនជាតិនេះគឺនៅលើថ្ម ។ សព្វថ្ងៃបរទេសរាប់មឺនសែននាក់ នាំគ្នាចំណាយលុយរាប់ពាន់មឺនដុលា្លក្នុងម្នាក់ៗ ដើម្បីមកសិក្សាស្រាវជ្រាវពីចម្លាក់ផ្ទាំងថ្ម ដែលបានលាក់រឿងរ៉ាវ ហើយពួកគេឆ្ងល់ថា បុព្វជនជនជាតិនេះ ជាកំពូលមនុស្ស (ជាមេ) ចុះហេតុអ្វី បានជាជនជាតិនេះសព្វថ្ងៃខុសស្រឡះពីបុព្វជនខ្លួនយ៉ាងឆ្ងាយបែបនេះ ? ហេតុនេះបាននាំអោយក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអាថ៌កំបាំងប្រវត្តិសាស្ត្រគេនាំគ្នា លាត់ជើងខោ ម៉ូដៃអាវចុះរាវរកយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំដើម្បីស្វែងរកការពិតពីអតីតកាលរបស់បុព្វជននេះ។
សូមជួយកែពាក្យ​ ប្រសាទ​ ទៅពាក្យត្រឹមត្រូវ​ ប្រាសាទ​ ។