cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រូបមន្តអយល័រ
សំរាយបញ្ជាក់​ដោយ​ប្រើ​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល​​បែប​ម្យ៉ាង​ទៀត
និង​ចុងក្រោយ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណមាត្រ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្រឹស្តីបទគណិតវិទ្យា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចំនួនកុំផ្លិច ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ស្ថានភាពប្រជាជនកម្ពុជា
ប្រវត្តិដំណុះប្រជាជនកម្ពុជា
អ្នកប្រាជ្ញខាងជាតិពិន្ធុវិទ្យា បានសន្និដ្ឋានថា៖
ជនជាតិនានានៅកម្ពុជា
នៅលើទឹកដីកម្ពុជា គេឃើញមានជនជាតិផ្សេងៗរស់នៅលាយឡំគ្នា ប្រកបដោយភាពសុខដុម គោរពសិទ្ធិមនុស្ស មិនរើសអើងពូជសាសន៍ និងមានសមភាពចំពោះមុខច្បាប់។ គេចែកប្រជាជនកម្ពុជាជា៤ពួក៖
ជនជាតិខ្មែរ
មានចំនួនច្រើនជាងគេ(ប្រមាណ៩០%នៃប្រជាជនទូទាំងប្រទេស) ចូលចិត្តប្រកបរបរកសិកម្ម និងជាមន្ដ្រីរាជការ។
ខ្មែរចូលជាតិ
ជាប្រជាជនដែលមកតាំងទីលំនៅ តាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ ពួកនេះមានចាម ភូមា និងឡាវ។ ពួកគេមានសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចដូចខ្មែរដែរ។
ចលនាបំលាស់លំនៅចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៥
នៅកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅបណ្ដាប្រទេសនានាលើពិភពលោកដែរ ចលនាបំលាស់លំនៅតែងតែកើតមានជារឿយៗ។ កត្តានៃចលនាបំលាស់លំនៅ នៅកម្ពុជាមាន៖ <br \> គ្រប់ដំណាក់នៃចលនាបំលាស់លំនៅទាំងអស់ លើកលែងតែក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ គេឃើញមានចលនាដ៏សំខាន់មួយគឺ ចំណោលស្រុកស្រែមកកាន់ទីក្រុង ដែលបណ្ដាលមកពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងបញ្ហាអសន្ដិសុខនៅតាមខេត្តមួយចំនួន។ ក្រៅពីនេះ គេឃើញមានចលនាបំលាស់លំនៅតាមរដូវ។ កសិករ ក្រោយច្រូតកាត់ប្រមូលផលហើយ តែងនាំគ្នាមករកការងារធ្វើនៅតាមទីក្រុង។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ បានជាប្រជាជនក្រុងភ្នំពេញចេះតែកើនឡើងជាលំដាប់គឺ ២៣៤ ០០០នាក់(១៩៨០) ៦១៦ ០០០នាក់(១៩៩០) ៨៥៤ ០០០នាក់(១៩៩៥) ៩៩៨ ០០០នាក់(១៩៩៨)។ <br \> បច្ចុប្បន្ននេះ ចលនាជនភៀសសឹកចាកចេញពីកន្លែងវាយប្រយុទ្ធគ្នា ទៅកាន់កន្លែងមានសុវត្ថិភាពអស់មានទៀតហើយ។
បញ្ហាចោទ
ចំណោលស្រុកស្រែមកកាន់ទីក្រុង បង្កើតជាបញ្ហាជាច្រើនចំពោះ សង្គមជាតិ ដូចជាបញ្ហាលំនៅដ្ឋាន ស្បៀងអាហារ សុខភាព អប់រំ អនាម័យ និងសន្តិសុខ។ <br \> ស្ត្រីមេគ្រួសារ ដែលមានកូនក្នុងបន្ទុកមានប្រមាណ៣៥%។ ពលកម្មកុមារកាន់តែកើនឡើង នាំឲ្យកុមារជាច្រើនត្រូវបង្ខំចិត្តបោះបង់ចោលការសិក្សា។ អំពើជួញដូរមនុស្ស និងពេស្យាចារក្លាយជាបញ្ហាដែលពិបាកដោះស្រាយបំផុតនៅក្នុងសង្គមយើងនាបច្ចុប្បន្ន។ ជាការពិត នគរោបនីយកម្មបង្ហាញពីភាពជឿនលឿនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែវាក៏បង្កការលំបាកដល់ការរស់នៅតាមទីក្រុងដែរ។
ដំណោះស្រាយ
ចំពោះបញ្ហាទាំងនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់អភិវឌ្ឍតំបន់ជនបទយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ពេលណាជនបទរីកចម្រើន ល្បឿននៃចំណោលស្រុកស្រែមកកាន់ទីក្រុង នឹងថយចុះដែរ។
ដើមសម័យអង្គរ
ដើមសម័យអង្គរចាប់ផ្ដើមពីព្រះបាទជយវម៌្មទី២ បានវាយបង្ក្រាបពួកជ្វា នៅឯកម្វុជទឹក ហើយរដោះទឹកដីតាមព្រះរាជពិធី កល្យាណសិទ្ធិ ដែលធ្វើនៅភ្នំគូលែន បន្ទាប់មកក៏បង្រួបបង្រួមកម្វុជគោក និង កម្វុជទឹក។ ក្រោយពីព្រះអង្គសោយទិវង្គតទៅបុត្ររបស់ព្រះអង្គបានសោយរាជ្យបន្ត គឺព្រះបាទជយវម៌្មទី៤។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ ជាក្សត្រដែលបានសោយរាជ្យបន្ទាប់ពីព្រះបាទជយវម៌្មទី៤ ករណីការឡើងសោយរាជ្យនេះគេពុំបានដឹងច្បាស់លាស់ទេ គេគ្រាន់តែដឹងថា ព្រះអង្គត្រូវបានព្រះរាជវង្សានុវង្ស ព្រមទាំងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី ជ្រើសរើសតែងតាំងជាព្រះមហាក្សត្រ។ ប៉ុន្ដែ គេអាចប៉ាន់ស្មានថា ព្រះអង្គបានព្រះរាជគ្រូព្រាហ្មណ៍ឝិវសោម ជា អ្នកជ្រោមជ្រែងជួយសំរួលក្នុងការឈោងយកឋានៈជាព្រះមហាក្សត្រ។ ព្រះរាជគ្រូឝិវសោមត្រូវជាប់ជាបងប្អូននឹងព្រះបាទជយវម៌្មទី៣។ ចំណែកព្រាហ្មណ៍វាមឝិវ ត្រូវជាចៅមីងរបស់ព្រាហ្មណ៍ឝិវកៃវល្យ ព្រះរាជគ្រូព្រះបាទជយវម៌្មទី៣។ ព្រះឥន្រ្ទវម៌្មទី១ មានជាប់ព្រះញាតិវង្ស នឹងព្រះបាទជយវម៌្មទី៤ដែរ ក្នុងឋានៈជាព្រះភាតាមហាយ្យកាមួយជាមួយព្រះអង្គ។ បិតាព្រះអង្គព្រះនាម ព្រះប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម (មហេសីព្រះនាមប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី) ជាកូនរបស់ព្រះរុទ្រវម៌្ម (ត្រូវជាព្រះអនុជនៃព្រះអយ្យការបស់ព្រះបាទជយវម៌្មទី៤) និងព្រះរាជេន្ទ្រទេវីទី២ ព្រះអង្គគង់នៅរាជធានី ហរិហរាលយ ឯរលួស។
ក្រឹត្យក្រមកំណត់ព្រះរាជវង្ស
ប្រហែលជាដើម្បីជៀសវាងតទៅអនាគត កុំអោយកើតមានបញ្ហាចោទ ក្នុងការឡើងសោយរាជសម្បត្ដិ កុំអោយមានការដណ្ដើមអំណាចគ្នា ដែលជាប្រភពនៃជំលោះ នៃការបែកបាក់សាមគ្គី និងចំបាំងរវាងជាតិឯង ទើបបានជាព្រះបាទឥន្រ្ទវម៌្មទី១ រៀបអោយមានក្បួនខ្នាតក្រឹត្យវិន័យក្នុងវង្សត្រកូលក្សត្រ។ ក្រឹត្យបញ្ជានោះមានកំណត់ថាព្រះមហាក្សត្រជាប្រធានធំ លើព្រះរាជវង្សានុវង្សទាំងអស់។ ព្រះរាជវង្សស្ដេច ចែកចេញជាបីខ្សែ៖
ក្រុមក្សត្រទាំងបីជំពូកនេះ សុទ្ធតែមានគ្រូអាចារ្យ នាម៉ឺនមុខមន្រ្ដី ទ័ព ទាហាន ពលសេនា និង ទឹកដី ទ្រព្យសម្បត្ដិ ខ្ញុំ កំដរ ទាសា ទាសី បរិវារ ដូចគ្នានឹងព្រះរាជា គ្រាន់តែតិចច្រើនជាងគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ កូនចៅព្រះមហាក្សត្រ ក្នុងប្រាំតំណស្ថិតនៅក្នុងក្របខណ្ឌព្រះរាជវង្សដដែល ហើយមានសិទ្ធិអំណាចនឹងឡើងគ្រងរាជសម្បត្ដិ ជាម្ចាស់ផែនដីបាន គឺនៅក្នុងចំណោមព្រះរាជវង្សទាំងប្រាំតំណ រឺ ប្រាំជំនាន់នេះហើយ ដែលព្រាហ្មណ៍ និង នាម៉ឺនមន្រ្ដី ត្រូវជ្រើសរើសតែងតាំងជាស្ដេចក្នុងពេលណាដែលព្រះមហាក្សត្រចូលទិវង្គត។
តាមធម្មតា គេតែងជ្រើសរើស ព្រះឧបរាជអោយឡើងធ្វើជាព្រះមហាក្សត្របន្ដរាជវង្ស។ ម្យ៉ាងទៀត សមាជិកនីមួយៗរបស់ព្រះរាជវង្សមុននឹងរៀបការត្រូវតែមានសេចក្ដីសុខចិត្ដយល់ព្រមអនុញ្ញាតពីព្រះមហាក្សត្រសិន។ ចំណែកកូនស្ដេច ដែលហួសពីប្រាំតំណគេហៅថាព្រះវង្ស។ ស្ដេចទាំងនេះ គ្មានសិទ្ធិនឹងទាមទារឡើងធ្វើជាព្រះមហាក្សត្រឡើយ។ ដូច្នេះដើម្បីរក្សាអោយមានសិទ្ធិអាចនឹងឡើងសោយរាជ្យទៅថ្ងៃក្រោយ ស្ដេចព្រះវង្សត្រូវ ស្វះស្វែងរៀបការជាមួយស្ដេចអង្គណា ដែលមិនទាន់អស់សិទ្ធិ។ ដោយសារបុព្វហេតុនេះ ទើបបានជាក្នុងចង្កោមព្រះរាជវង្សខ្មែរ គេសង្កេតឃើញស្ដេចខ្មែរ ច្រើនតែរៀបការជាមួយបងប្អូនឯង។
ព្រះបាទឥន្រ្ទវម៌្មទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គធំកំពូល ក្លាហានខ្លាំងពូកែ ក្នុងចំបាំងព្រះអង្គមិនដែលចាញ់ រឺ ដកឃ្លាថយឡើយ សិលាចារឹកនៅប្រាសាទព្រះបាទ និង បាគងបានសរសេរបន្ដទៀតថា «ព្រះបាទឥន្រ្ទវម៌្មទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រ ដែលប្រកបទៅដោយទសពិធរាជធម៌ ជាទីត្រជាក់ត្រជុំរបស់ប្រជានុរាស្រ្ដ។ ព្រះអង្គមានគុណសម្បត្ដិគ្រប់យ៉ាងឥតមានខ្វះ ព្រះអង្គមានមហិទ្ធិរិទ្ធិអំណាចបីយ៉ាង ព្រះអង្គអាចយកជ័យជំនះឈ្នះលើរូបព្រះអង្គ ព្រះអង្គមិនដែលភ្លេចគោរពបូជាព្រះ ហើយព្រះអង្គបានការពារទឹកដីដូចជាមនូ(១) ដោយស្គាល់ដឹងយល់អ្វីដែលត្រូវធ្វើ​ និង​អ្វីដែលមិនត្រូវធ្វើ។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ បានចូលទិវង្គតក្នុងគ.ស ៨៨៩ នៅរាជធានី ហរិហរាលយ។
ការកសាង និង ស្នាដៃ
កាលបើឡើងសោយរាជ្យភ្លាម ក្នុង គ.ស ៨៧៩ កាតព្វកិច្ចដំបូងរបស់ព្រះអង្គគឺកសាងប្រាសាទ និង រៀបចំព្រះរាជធានី ហរិហរាល័យ នៅរលួស ប្រាង្គប្រាសាទដែលព្រះអង្គសាងសង់មាន៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្វុជទេឝ
ផលបូក រីម៉ាន
ក្នុង​គណិតវិទ្យា ផលបូក​រីម៉ាន (Riemann sum) គឺ​ជា​វិធីសាស្រ្ត​កំនត់​តំលៃ​ប្រហែល​នៃ​ក្រលាផ្ទៃ​សរុប​ខាងក្រោម​ខ្សែកោង​នៅ​លើ​ក្រាប។​ វាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមគណិតវិទូអាល្លឺម៉ង់ ប៊ែនហាដ រីម៉ាន (Bernhard Riemann) ។
និយមន័យ
គេមាន​អនុគមន៍ ជាប់លើចន្លោះ  \ I= [a,b] ។ គេចាត់ទុក   និងបំនែកតូចៗ  ដែល  ។
ផលបូករីម៉ាននៃ \ f លើ \ I កំនត់ដោយ
ការអនុវត្តន៍
ផលបូករីម៉ាន​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​គណនា​អាំងតេក្រាល​ដោយវិធីសាស្រ្តចតុកោណកែង
សំរាយបញ្ជាក់
ដោយធ្វើផលបូលចំពោះ គេទទួលបាន
ដែល
គេមាន ។ តាមទ្រឹស្តីបទហៃនេ (Heine theorem) អនុគមន៍ \ f ជាអនុគមន៍ជាប់លើចន្លោះ \ I=[a, b] មាន \ \alpha>0 ដែល
គេចាត់ទុកទំនាក់ទំនងចំពោះ n ធំគ្រប់គ្រាន់ ហេតុនេះ ។
ដូចនេះ
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១ (ឆ្នាំ១៥៨៦-ឆ្នាំ១៥៩៤នៃគ.ស)
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១ (ឆ្នាំគ្រងរាជ្យ៖ ១៥៨៦ -១៥៩៣) ជាបុត្រាច្បងរបស់ព្រះបាទសត្ថាទី១ បានឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិ ដោយមានព្រះជន្មទើបតែ១១ព្រះវស្សា ឯបុត្រាទី២ព្រះនាមពញាតន់ មានព្រះជន្ម៦ព្រះវស្សាជាមហាឧបរាជ។ ចំណែកព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ ជាមហាឧភយោរាជ។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១ ប្រទេសជាតិចុះទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង ដែលបណ្ដាលមកពីវិបត្តិរាជវង្សានុវង្ស មន្ត្រីសេនាបតី និងប្រជារាស្ត្រគ្មានជំនឿនឹងគោរពព្រះរាជាវ័យក្មេង គ្មានព្រះរាជតំរិះបន្តិចសោះ ធ្វើឲ្យប្រទេសជិតខាង ជាពិសេសប្រទេសសៀមលើកទ័ពមកវាយលុកចូលប្រទេសខ្មែរជាច្រើនលើកច្រើនសា។ ទីបំផុតសៀមក៏វាយបែកបន្ទាយលង្វែកទៅ នៅឆ្នាំ១៥៩៤ ។
វ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស
ក្នុង​គណិតវិទ្យា វ៉ិចទ័រប្រាប់​​​​នៃ​បន្ទាត់ \ (D) ជា​វ៉ិចទ័រ​ដែល​ស្រប​នឹង​បន្ទាត់ \ (D) ។ គេ​មាន​បន្ទាត់ \ (D) មួយ។ គេហៅ​វ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស​នៃ \ (D) គឺគ្រប់ ដែល​ចំនុច A និង B ស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ \ (D) និង​មិន​ត្រួតស៊ីគ្នា​។
វ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស​នៃ​បន្ទាត់​ក្នុង​ប្លង់
គេមានបន្ទាត់ (D)\, នៃប្លង់ក្នុងតំរុយអរតូណរមេ ។ ប្រសិនបើបន្ទាត់ (D)\, មានសមីការ  គេបាន​វ៉ិចទ័រ​ប្រាប់ទិស​នៃ (D)\, មាន​កូអរដោនេ  ឬ  ។
គេ​មាន​ចំនុច \ A(x; y) ជា​របស់  ដែល a; b; c \, គឺ​ជា​ចំនួនពិត ។ គេ​មាន​ចំនុច  ក៏​ស្ថិត​នៅ​លើ​បន្ទាត់ \ (D) ដែរ។
ព្រោះកូអរដោនេនៃ B ផ្ទៀងផ្ទាត់សមីការបន្ទាត់ \ (D)
ដូចនេះ​វ៉ិចទ័រ មានកូអរដោនេ \ (-b; a) ជា​វ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស​នៃ​បន្ទាត់ \ (D) ។
ឧទាហរណ៍
គេមានបន្ទាត់ (D) មានសមីការ ។ គេបាន(2;3)\, និង (-2;-3)\, ជា​វ៉ិចទ័រប្រាប់ទិសនៃបន្ទាត់ (D) ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិជគណិត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វ៉ិចទ័រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក
និយមន័យ
អនុគមន៍កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក​តាងដោយ \ \coth គឺជា​អនុគមន៍ចំនួនកុំផ្លិចដូចខាងក្រោម៖ ដែល \ \sinh គឺជា​អនុគមន៍ស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក​ និង \ \cosh គឺជា​អនុគមន៍កូស៊ីនុសអ៊ីពែបូលីក​។ និយមន័យនេះមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹង​អនុគមន៍កូតង់សង់​ដែរ ដែលកូតង់សង់គឺជាផលធៀបរវាងកូស៊ីនុស និង ស៊ីនុស។
អនុគមន៍កូតង់សង់អ៊ីពែបូលីក coth អាចសរសេរដោយប្រើប្រាស់​​អនុគមន៍អិចស្បូណង់ស្យែលកុំផ្លិច៖ <blockquote style="padding: 0.9em; font-size: 100%; text-align: center; border: 2px dotted #b0b0d0;">
តំលៃ
តំលៃមួយចំនួននៃ tanh
អនុគមន៍ច្រាស់
កណ្តាល|250ភស|
រូបមន្តអយល័រ-ម៉ាក្លូរីន
ក្នុង​គណិតវិទ្យា រូបមន្តអយល័រ​-​ម៉ាក្លូរីន (Euler–Maclaurin formula) (ឬ​ហៅថា​រូបមន្តផលបូកអយល័រ) គឺជា​ទំនាក់ទំនង​រវាង​អាំងតេក្រាល​និង​ផលបូក។ វា​សំដែង​ជាផ​លបូក​នៃ​ស៊េរី​។ វា​ត្រូវបានគេ​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​គណនា​រក​តំលៃប្រហែលនៃ​​អាំងតេក្រាល​​ដោយ​ផលបូក​កំនត់​មួយ ឬ ច្រាស់​មក​វិញ​វា​ត្រូវ​បានគេ​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បីរក​​ផល​បូក​នៃស៊េរី​កំនត់​​និង​​មិន​កំនត់​ដោយ​ប្រើ​អាំងតេក្រាល​និង​​ម៉ាស៊ីន​​សំរាប់​​គណនា។ រូបមន្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​យ៉ាង​ឯករាជ​ដោយ​គណិតវិទូស្វ៊ីស លេអូណា អយល័រ និង គណិតវិទូស្កុត កូលីន ម៉ាក្លូរីន ប្រហែលជាឆ្នាំ​១៧៣៥​។ អយល័រ​​បាន​ត្រូវ​ការ​វា​ដើម្បី​គណនា​ស៊េរីអនន្ត​​ដែល​ម៉ាក្លូរីន​​បាន​ប្រើវា​ដើម្បី​គណនា​​អាំងតេក្រាល​។
រូបមន្ត
គេ​មាន​ពីរ​ចំនួនគត់ p និង q ។ ចំពោះ​អនុគមន៍ f ជាអនុគមន៍ជាប់​និង​មាន​ដេរីវេ 2k ដងលើចន្លោះ \ [p, q] គេបាន​រូបមន្តអយល័រ-ម៉ាក្លូរីន​សំដែងដោយ
ដែល
\ B_i(x) តំណាងអោយ​ពហុធាប៊ែរនូយី​ទី​\ i និង គឺជាអនុគមន៍ខួប​។ \ b_i តំណាងអោយ​ចំនួនប៊ែរនូយី​​៖
វិធីប្តូរអថេរ​អាច​ទទួល​បាន​រូបមន្ត​ដូចគ្នា​ចំពោះ​អនុគមន៍​មួយ​កំនត់​នៅ​លើ​ចន្លោះ​អង្កត់​មួយ។
សំរាយបញ្ជាក់
យើងនឹងស្រាយបញ្ជាក់រូបមន្តនេះនៅចន្លោះ \ [n, n+1] ដែល ។
ដោយប្រើ​អាំងតេក្រាលដោយផ្នែក គេបាន
ដោយដឹងថាចំពោះ k \ge 2 គេបាន គេទាញបាន:
តាមទំនាក់ទំនងរវាងតួតគ្នាលើ k ពី \ 0 ទៅ \ 2p ដោយយក គេទាញបាន:
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ថេរហ្វារ៉ាដេយ
នៅក្នុងរូបវិទ្យានិងគីមីវិទ្យា ថេរហ្វារ៉ាដេយ (យកឈ្មោះតាមម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ) ជាបន្ទុកអគ្គីសនីរបស់អេឡិចត្រុងមួយម៉ូល។ គេតាងថេរហ្វារ៉ាដេយដោយអក្សរ F និងមានរូបមន្ត៖ ដែល ជាចំនួនអាវ៉ូហ្គាដ្រូ និង ជាបន្ទុកបឋម (បន្ទុកអគ្គីសនីរបស់អេឡិចត្រុងមួយគ្រាប់)។
តំលៃរបស់ថេរហ្វារ៉ាដេរ​ត្រូវបានកំនត់ដំបូងដោយថ្លឹងទំងន់ប្រាក់ដែលករក្នុងប្រតិកម្មអេឡិចត្រូគីមី​មួយ ដែលក្នុងនោះចរន្តអគ្គីសនីក្នុងរយៈពេលកំនត់មួយត្រូវបានប្រើ។ សូមមើលក្នុងច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគរបស់ហ្វារ៉ាដេយ។
ចំនួនហ្គាលីលេ
ចំនួនហ្គាលីលេ ជាទំហំគ្មានខ្នាត​ប្រើ​នៅក្នុងមេកានិចនៃសន្ទនីយ៍ សំរាប់កំនត់ធៀបរវាងភាពកកិតនិងភាពស្អិតរបស់សន្ទនីយ៍។ វាជាផលធៀបរវាងកំលាំងទំនាញដីនិងកំលាំងស្អិត។ ចំនួនហ្គាលីលេ​ត្រូវបានគេប្រើ​សំរាប់សិក្សាចលនាក្នុងអង្គធាតុស្អិត ការរីកដោយកំដៅ សិក្សាទន្លាក់សេរីក្នុងសន្ទនីយ៍ និង សិក្សាពីចលនាទឹកហូរលើជញ្ជាំងជាដើម។ គេគណនាចំនួនហ្គាលីលេ​ដោយរូបមន្ត៖
ចំនួននេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអ៊ីតាលី ហ្គាលីលេអូ ហ្គាលីលេ (១៥៦៤ - ១៦៤២)។
ចំនួនអាកស៊ីម៉ែដ
ចំនួនអាកស៊ីម៉ែដ (សូមកុំច្រលំជាមួយថេរអាកស៊ីម៉ែដ៖ ពី) ជាចំនួនគ្មានខ្នាត​ប្រើនៅក្នុងមេកានិចនៃសន្ទនីយ៍ សំរាប់សំគាល់ចលនារបស់អង្គធាតុមួយនៅក្នុងសន្ទនីយ៍ ដែលបណ្ដាលមកពីភាពខុសគ្នានៃដង់ស៊ីតេរបស់វា។ ហេតុនេះចលនានោះវាអាស្រ័យ​នឹងកំលាំងទំនាញផែនដី កំលាំងនិចលភាព និងកំលាំងស្អិត។
យើងកំនត់ចំនួនអាកស៊ីម៉ែដ​ដោយរូបមន្ត៖
ដែល
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេកានិចនៃសន្ទនីយ៍ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថេរនៅក្នុងរូបវិទ្យា
ច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគរបស់ហ្វារ៉ាដេយ
ច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគរបស់ហ្វារ៉ាដេយ ត្រូវបានរកឃើញដោយរូបវិទូនិងគីមីវិទូអង់គ្លេស ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ នៅឆ្នាំ១៨៣៣។ ច្បាប់នេះនិយាយទាក់ទិននឹងអគ្គីសនីវិភាគក្នុងអេឡិចត្រូលីត។ វាចែកចេញជា២ គឺច្បាប់ទី១និងច្បាប់ទី២។
ទំរង់គណិតវិទ្យា
ច្បាប់ហ្វារ៉ាដេយទាំង២នេះអាចតាងដោយរូបមន្ត៖
ដែល
ចំនាំថា M / z ជា ម៉ាស់សមមូល របស់សារធាតុកកើត។
នៅក្នុងករណីសមញ្ញ គឺករណីគេប្រើចរន្តថេរក្នុងអគ្គីសនីវិភាគ នោះ Q = I t នាំអោយ
ដូច្នេះ
ដែល t ជារយៈពេលធ្វើអគ្គីសនីវិភាគសរុប។
ស្ទឹងអរញ្ញ
ដងស្ទឹងអារញ្ញ ជាបទចំរៀង​ របស់លោក អ៊ឹង យ៉េង ដែលមានប្រវត្តិពិតនៅខេត្តសៀមរាប បញ្ជាក់៖បទចំរៀង ដងស្ទឹងអារញ្ញ ប្រវត្តិពិតនៃ​ ចំរៀងនេះ គឺ ជាការរៀបរាប់ប្រវត្តិ ស្នេហា របស់បុរសម្នាក់ ជានាយទាហាន​ គាត់បានលួច ស្រលាញ់ នារីម្នាក់ ឈ្មោះ អ៊ុក រំចេក​ រស់នៅ ភូមិអារញ្ញ ក្រុងខេត្ត សៀមរាប ។ ផ្ទះរបស់ នារីដែលបានរៀបរាប់ នៅក្នុងបទចំរៀង ផ្ទះរបស់គាត់នៅមុខវត្ត អារញ្ញសាគរ ខេត្តសៀមរាប។​ វត្តអារញ្ញសារគរ មាន មានទីតាំង នៅភូមិអារញ្ញ នៅក្នុងវត្តនេះ មានវិហារ​ ព្រះអង្គតាំង នៅក្នុងវិហារ​ ឈ្មោះ សុវណ្ណសក្តិ សុវណ្ណរាជ ហើយមានរូបស្តេចដំរី ស ធំខ្ពស់តាំងនៅ រហូត​មកដល់សព្វថ្ងៃ ដូច តាមការរៀបរាប់បទចំរៀងនេះ។
ប៉ីពក
ប៉ីពកជាឧបករណ៍ភ្លេងប្រើខ្យល់។ វាស្រដៀងគ្នាទៅនឹងប៉ីអដែរ។ គេប្រើវាសម្រាប់ប្រគំក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស និងវង់ភ្លេងការបុរាណ។ ប៉ុន្តែគេអាចប្រគំប៉ីពកម្នាក់ឯងក្នុងពិធីលៀងអារក្ស។ ប៉ីពកចែកចេញជាអណ្ដាត និងតួ។ តួវាធ្វើអំពី ឫស្សីពកមួយសាច់ ប៉ុន្តែទុកថ្នាំងម្ខាងសម្រាប់ទប់ខ្យល់។ អណ្ដាតធ្វើអំពីលោហធាតុ(លង្ហិន)។ នៅលើតួប៉ីពកដូចប៉ីអដែរ គឺមានរន្ធសំនៀងជាច្រើន។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
សំទុះទំនាញដី
ក្នុង​រូបវិទ្យា សំទុះ​ទំនាញ​ផែនដី​ (ឬ​សំទុះទំនាញដី) គឺជា​សំទុះ​នៃ​អង្គធាតុ​ដោយ​កំលាំងទំនាញផែនដី​ពីអង្គធាតុមួយផ្សេងទៀត។ ដោយអវត្តមានកំលាំងផ្សេងៗទៀត អង្គធាតុ​ដែល​មាន​សំទុះ​ក្នុង​ដែនទំនាញផែនដីនៅ​ខណៈ​ពេលដូចគ្នា ដោយមិនគិតពីម៉ាស់នៃអង្គធាតុ។ នៅលើផ្ទៃ​ផែនដី​គ្រប់អង្គធាតុទាំងអស់ធ្លាក់ដោយសំទុះទំនាញដីនៅចន្លោះ ៩,៧៨ និង ៩,៨២ m/s² អាស្រ័យនឹងរយះកំពស់ ដែលជាទូទៅតំលៃស្តង់ដាររបស់វាគឺ ៩,៨២ m/s² (ប្រហែល ៣២,១៧៤ ft/s២) ។
សំទុះទំនាញដីឆ្ពោះទៅអង្គធាតុមួយអោយដោយរូបមន្ត៖
ដែល:
កាហ្សាក់ស្ថាន
ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន (ភាសាកាហ្សាក់៖ Қазақстан) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋកាហ្សាក់ស្ថាន គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើង ចិននៅភាគខាងកើត រីឯប្រទេសកៀគីស្ថាន អ៊ូសបេគីស្ថាន និងតួកមេនីស្ថានវិញស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានរដ្ឋធានីឈ្មោះថា ន័រស៊ុលតង់ (ធ្លាប់ហៅថា"អាស្តាណា") និងមានទីក្រុងធំបំផុតឈ្មោះអាល់ម៉ាទី។ កាហ្សាក់ស្ថានគឺជាប្រទេសដែលគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រធំជាងគេ ជាប្រទេសធំបំផុតទីប្រាំបួននៅលើពិភពលោក និងមានប្រជាជនចំនួន ១៨.៨ លាន់នាក់។
ប្រទេសនេះគ្របដណ្តប់លើតំបន់អាស៊ីកណ្តាលទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ ដោយខ្លួនជាអ្នកផលិត ផសស ក្នុងតំបន់បានជាង ៦០ ភាគរយ តាមរយៈឧស្សាហកម្មប្រេង និងឧស្ម័ន ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កាហ្សាក់ស្ថានក៏សម្បូរទៅដោយធនធានរ៉ែដ៏ច្រើនផងដែរ។ កាហ្សាក់ស្ថាន គឺជារដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ អង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ាស៊ី អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព អង្គការសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម អង្គការរដ្ឋតួកស៊ីគ និងអង្គការវប្បធម៌អន្តរជាតិតួកស៊ីគ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
នៅសតវត្សទី១៣ ជនជាតិកាហ្សាក់ជាម្ចាស់ស្រុក ដែលជនជាតិកើតឡើងដោយសារការរួមបញ្ចូលក្នានៃជនជាតិទួរគី និងពួកកុលសម្ព័ន្ធជនជាតិម៉ុងកូល ដែលកម្រនឹងរួមគ្នាជាជាតិសាសន៍តែមួយ បានផ្លាស់ទីលំនៅមករស់នៅលើតំបន់ប្រទេសនេះ។ ទឹកដីនេះត្រូវបានប្រទេសរុស្ស៊ីវាយយកនៅសតវត្សទី១៨ ហើយប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ក្លាយជាសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ ១៩៣៦។ ក្នុងកំឡុង កម្មវិធីកសិកម្មកោះវីជីន នាទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ និង ១៩៦០ ពលរដ្ឋសូវៀតត្រូវបានជម្រុញក្នុងការដាំដុះនៅវាលស្មៅខាងជើងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន។ ការហូរចូលនៃពួកជនបរទេស(ភាគច្រើនជាជនជាតិរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែមានខ្លះទៀតមកពីប្រទេសផ្សេងៗផងដែរ) បានធ្វើឲ្យរបាយប្រជាជនមានការផ្លាស់ប្ដូរ ហើយបានក៏បានធ្វើចំនួនប្រជាជនដែលមិនមែនជាជនជាតិកាហ្សាក់មានការកើនឡើងផងដែរ។ ឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៩១ កើតមានឡើងដោយសារអ្នកចំណូលថ្មីដ៏ច្រើនលើសលប់ទាំងនោះបានធ្វើការចាកចេញទៅប្រទេសរបស់ពួកគេវិញ។ បញ្ហាថ្មីដែលចោទឡើងរួមមាន៖
កូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ
ប្រទេសនេះស្ថិតចន្លោះខ្សែស្របទី៤៨ នៃរយៈទទឹងខាងជើង និងខ្សែបណ្ដោយទី៦៨នៃរយៈបណ្ដោយខាងកើត។
ផ្ទៃដី
ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានមានផ្ទៃដីសរុប២ ៧១៧ ៣០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណតូចជារដ្ឋតិចសាសចំនួន៤ ហើយចែកជាដែនគោកចំនួន ២ ៦៦៩ ៨០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ និងដែនទឹកចំនួន ៤៧ ៥០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ។ ព្រំប្រទល់របស់ប្រទេសមានប្រវែងសរុប១២ ០១២គីឡូម៉ែត ដែលជាប់នឹងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនប្រវែង១ ៥៣៣គីឡូម៉ែត ជាប់សាធារណរដ្ឋគីរ៍ហ្គីហ្ស៍ស្ថានប្រវែង១ ០៥១គីឡូម៉ែត ជាប់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីប្រវែង៦ ៨៤៦គីឡូម៉ែត ជាប់តូមិននីស្ថានប្រវែង៣៧៩គីឡូម៉ែត និងជាប់សាធារណរដ្ឋអ៊ុយប៊ែគីស្ថានប្រវែង២ ២០៣គីឡូម៉ែត។ ប្រទេសនេះគ្មានព្រំប្រទល់ឆ្នេរសមុទ្រទេ តែគួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ជាប់នឹងសមុទ្រ​អារ៉ាល់ផងដែរ តែឥឡូវត្រូវបានគេបញ្ចូលជាដែនទឹកពីរ គឺសមុទ្រ​អារ៉ាល់ប្រវែង១ ០៧០គីឡូម៉ែត និងសមុទ្រ​កាសព្យែនប្រវែង១ ៨៩៤គីឡូម៉ែត។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីកណ្តាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការស៊ាងហៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាតួកស៊ីគ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ីកណ្តាល
ចាប៉ីដងវែង
'''November 30, 2016 (6ឆ្នាំ)'''
មុខងារ
ចាប៉ីដងវែងមានមុខងារសំខាន់ ៤យ៉ាងគឺ÷
លក្ខណៈសំនៀង
ចាប៉ីដងវែងមានលក្ខណៈពិសេសក្នុងការប្រើសំនៀង ត្រួតជាងសំនៀងរាយ ។ នៅពេលប្រគំបទណាក៏ដូចជាបទណាដែរ គេតែងតែត្រេះខ្សែទាំង២ស្មើគ្នា ប៉ុន្ដែលំនាំសាច់បទ គឺស្ថិតនៅលើខ្សែឯកដោយគេប្រើម្រាមដៃចុចចុះចុចឡើងទៅតាមលំនាំ នៅលើខ្សែនេះ រីឯខ្សែ​គ គេត្រេះបង្ហើរចោលសម្រាប់ជួយបន្ទរសាច់បទប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើគេចង់បានចាប៉ីដងវែងឱ្យមានសំនៀងល្អ ឮខ្លាំង គេត្រូវធ្វើវាតាមពាក្យស្លោកចាស់បុរាណថា «ស្នូករាំង ដងក្រសាំង សន្ទះខ្ទុម្ព គីង្គក់ធ្នង់ ខ្ទង់ឆ្អឹង» ។
សាច់ភ្លេង
សាច់ភ្លេង​ធំៗ​ទាំង ៤ សម្រាប់​លេង​កំដរ​ពេល​ច្រៀង​ទោល និង​ឆ្លើយឆ្លង​រួមមាន​៖
ការបង្រៀន
ការបង្រៀនចាប៉ីដងវែងពីម្នាក់ទៅម្នាក់ទៀត គេតែងតែប្រើភាសាចាប៉ីថា «ត្រែង ទីងត្រែង ទីរីរែង ទីងត្រែង ទីងទីងត្រែង ទីរី រែង ទីងត្រែង»។ តាមគំនិតចាស់បុរាណបានឱ្យនិមិត្ដរូបលើឧបករណ៍នេះថា «ស្នូកតំណាងក្បាលនាគ ដងតំណាងខ្លួននាគ ប្រពែតំណាងកន្ទុយនាគ» ៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ស្គរអារក្ស
ស្គរអារក្សជាឧបករណ៍ភ្លេងទះ តប់ដោយបាតដៃ។ ស្គរនេះមានឈ្មោះច្រើនគឺ ស្គរដៃ ស្គរអារក្ស ស្គរការ ស្គរដី ស្គរអាយ៉ៃ។ គេយកវាទៅប្រគំក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស វង់ភ្លេងការ វង់ភ្លេងអាយ៉ៃ និងវង់ភ្លេងកំដរពេលរាំលេងកំសាន្ត។ តួវាធ្វើអំពី ឈើខ្នុរ ឬដីដុត ពាសដោយស្បែកពស់។ ស្គរចែកចេញជាក្បាល ខ្លួន និងកន្ទុយ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
អាហ្វហ្កានីស្ថាន
ប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ​(ភាសាដារី/បាស្តូ៖ افغانستان) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា អេមីរ៉ាតឥស្លាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅតំបន់​អាស៊ីកណ្ដាល។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសប៉ាគីស្ថាននៅ​ភាគ​ខាងកើតនិងត្បូង អ៊ីរ៉ង់នៅភាគខាងលិច តួកមេនីស្ថាន អ៊ូសបេគីស្ថាន និងតាហ្ស៊ីគីស្ថាននៅភាគខាងជើង និង ប្រទេសចិននៅភាគឦសាន។ អាហ្វហ្កានីស្ថានមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ៦៥២,៨៦៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដោយគ្រប​ដណ្តប់ទៅដោយតំបន់ភ្នំ និងវាលទំនាប​នៅភាគខាង​ជើងនិងនិរតី។ កាប៊ុលគឺជារដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតដោយមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៤.៦ លាននាក់ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិប៉ាស្តុន តាហ្ស៊ិក ហាសារ៉ា និង អ៊ូសបេក។
មនុស្សបានមកតាំងទីលំនៅលើទឹកដីអាហ្វហ្កានីស្ថានចាប់តាំងពីយុគសម័យប៉ាឡេអូលីទិកកណ្តាលមកម្លេះហើយវាមានទីតាំងស្ថិតនៅជាប់ផ្លូវសូត្រដែលត្រូវជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មបុរាណដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិដោយវាបានភ្ជាប់តំបន់បជ្ឈឹមបូព៌ាជាមួយផ្នែកផ្សេងទៀតនៃទ្វីបអាស៊ី។ ទឹកដីអាហ្វហ្កានីស្ថានគឺជាទីកន្លែងកំណើតនៃជាតិសាសន៍ជាច្រើនហើយធ្លាប់បានឆ្លងកាត់ប្រតិបត្តិការយោធាប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗរួមមាន៖ យុទ្ធនាការឈ្លានពានរបស់មហាក្សត្រអាឡិចសាន់ដឺ ចក្រភពមយូរ ជនជាតិអារ៉ាប់ ពួកម៉ុងកូល ចក្រភពអង់គ្លេស សូវៀត និងក្នុងពេលថ្មីៗនេះគឺយុទ្ធនាការរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអង្គការណាតូ។ ចក្រភពជាច្រើនបាននិម្មិតឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសនេះរួមមាន៖ ចក្រភពសាណានីដ សាហ្វារីដ ហ្កាស្សនាវីដ ហូតាក់ ឌូរ៉ានី និងចក្រភពជាច្រើនៗទៀត។
រដ្ឋសម័យនៃអាហ្វហ្កានីស្ថានបានផ្តើមឡើងដំបូងចេញពីរាជវង្សហូចាក់ និងរាជវង្សឌូរ៉ានីនៅក្នុងសតវត្សទី១៨។ នៅចុងសតវត្សទី១៩ អាហ្វហ្កានីស្ថានបានក្លាយជារដ្ឋទ្រនាប់រវាងទឹកដីអាណានិគមអង់គ្លេសគឺរាជឥណ្ឌា និងចក្រភពរុស្ស៊ី។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអង់គ្លេស-អាហ្វហ្កានីស្ថានលើកទី៣ បានបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៩ ប្រទេសនេះក៏បានរួចផុតពីនឹមត្រួតត្រារបស់បរទេសហើយទីបំផុតបានបង្កើតចេញជារាជាណាចក្រអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩២៦ ដោយមានការដឹកនាំពីស្តេចអាម៉ានូឡា។ របបរាជានិយមនៅអាហ្វហ្កានីស្ថានមានអត្ថិភាពជិត ៥០ ឆ្នាំមុនពេលត្រូវបានដួលរលំនៅក្នុងរជ្ជកាលស្តេចសាហ៊ែររួចក៏លេចចេញជាសាធារណរដ្ឋនៅអំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៣។ នៅឆ្នាំ១៩៧៨ រដ្ឋប្រហារមួយទៀតបានកើតឡើងហើយប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានក៏បានក្លាយជារដ្ឋកុម្មុយនីស្ត។ នៅទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៨០ សង្គ្រាមសូវៀត–អាហ្វហ្កានីស្ថានក៏បានផ្ទុះឡើងដោយចលនាមូចាហ៊ីឌីនចង់ផ្តួលរំលំរបបកុម្មុយនិស្តថ្មី។ នៅត្រឹមឆ្នាំ១៩៩៦ ទឹកដីអាហ្វហ្កានីស្ថានភាគច្រើនបានធ្លាក់ចូលក្នុងដៃក្រុមមូលដ្ឋាននិយមឥស្លាមមួយដែលគេតែងហៅថាតាលីបង់, ក្រុមនេះបានបង្កើតចេញជារបបផ្តាច់ការរយៈពេល ៥ ឆ្នាំមុនពេលត្រូវផ្តួលរំលំវិញនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។ តាលីបង់ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយកងកម្លាំងអាមេរិកប៉ុន្តែក្រុមនេះមិនបានរលាយសាបសូន្យឡើយ។ ដោយហេតុនេះហើយទើបមានសង្គ្រាមរយៈពេល ២០ ឆ្នាំផ្ទុះឡើងរវាងរដ្ឋាភិបាលរណបអាមេរិកនិងចលនាតាលីបង់ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២១ អាមេរិកបានប្រកាសដកទ័ពចេញខណៈដែលក្រុមតាលីបង់បានបើកប្រតិបត្តិការយោធាប្រឆាំងដ៏ធំមួយដែលនាំឱ្យពួកគេឡើងត្រឡប់កាន់អំណាចវិញ។
អាហ្វហ្កានីស្ថានមានកម្រិតភេរវកម្ម ភាពក្រីក្រ កង្វះអាហារូបត្ថម្ភសម្រាប់កុមារ និងអំពើពុករលួយខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមប្រទេសដទៃលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះសព្វថ្ងៃគឺជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម សមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ហ្សេ៧៧ អង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់អាហ្វហ្កានីស្ថានគឺស្ថិតនៅលំដាប់ថ្នាក់ទី ៩៦ នៅលើពិភពលោកដោយមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (ផសស) ស្មើនឹង ៧២.៩ ពាន់លានដុល្លារបើគិតតាមយុគភាពអំណាចនៃការទិញ។ ប៉ុន្តែបើគិតជាផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗវិញ (យអទ) អាហ្វហ្កានីស្ថានគឺស្ថិតនៅក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្របំផុតដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៦៩ នៅក្នុងចំណោមប្រទេសសរុបចំនួន ១៨៦ ប្រទេសគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៨។
និរុត្តិសាស្ត្រ
អាហ្វហ្កានីស្ថាន រួមភាគ अश्वक (អស្វកៈ) និង स्थान (ស្ថាន) ជាភាសាសំស្ក្រឹត។ अश्वक (អស្វកៈ) ផ្លាស់ប្តូរជា आश्विन (អស្វិន ៖ អ្នក​ជិះ​សេះ)។ ជាភាសាខ្មែរ នាមនៃប្រទេស​នេះ​ជា «អស្វិនស្ថាន» ។
ក្រុងសិរីសោភ័ណ
ក្រុងសិរីសោភ័ណ គឺជាស្រុកមួយនៃ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងជាទីរួមខេត្តផងដែរ។
អាហ្វហ្កានីស្ថាន
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីៗរបស់ប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានកើតឡើងដោយសារសង្គ្រាម និង ការរំជើបរំជួលផ្ទៃក្នុង ។ សហភាពសូវៀត បានចូលមក ឈ្លានពាននៅ ឆ្នាំ១៩៧៩ ប៉ុន្តែ កម្លាំងដែលមកឈ្លានពានត្រូវដកចេញទៅវិញនៅរយៈពេល១០ឆ្នាំ។ ក្រោយមក ដោយសារ កម្លាំងតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបបកុំមុយនីស្តរបស់អាហ្វហ្កានីស្ថាន របបកុំមុយនីស្តនៅក្នុងទីក្រុង​កាប៊ុលបានរលំរលាយទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ១៩៩២។
ក្រុងសិរីសោភ័ណ
=រដ្ឋបាល=
អាហ្វហ្កានីស្ថាន
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ការតស៊ូប្រឆាំងបានផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងចំណោមចលនាតស៊ូរបស់អាហ្វហ្កានីស្ថាន​ផ្សេងៗគ្នាបានជួយដល់ពួកតាលីបង់ជាចលនាបណ្ដាញគាំទ្រប៉ាគីស្ថានមួយ ដែលបាន​តស៊ូដើម្បីបញ្ចប់ពួកជ្រុលនិយម និង សង្គ្រាមក្នុងស្រុក ដែលបានបង្រួបបង្រួមប្រទេស ជាយថាហេតុ។ ពួកតាលីបង់បានឈ្លានរឹបអូសយកទីក្រុងកាប៊ុលបាននៅឆ្នាំ១៩៩៦ និង​អាចចាប់យកចំណែក​ដី​នៃ​ប្រទេសជាច្រើន​ដែលនៅក្រៅការ​គ្រប់គ្រង​នៃ​ពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត ខាងជើង​ នៅភាគឦសាន។ ក្រោយ​អំពើភេរវកម្មកាលពីថ្ងៃទី១១ខែកញ្ញាឆ្នាំ២០០១ ទាហានសហរដ្ឋអាមេរិក និង ទាហានសម្ព័ន្ធមិត្ត រួមទាំង ទាហានសម្ព័ន្ធមិត្តខាងជើងបានផ្ដួលរំលំពួកតាលីបង់ដែលផ្ដល់ជម្រកដល់អូសាម៉ា ប៊ីនឡាដិន។ នៅចុងឆ្នាំ២០០១ មាន​កិច្ចប្រជុំមួយ​នៅទីក្រុងប៊ែន ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដើម្បី​បង្កើតនូវបែបបទមួយសម្រាប់​ការស្ថាបនា​នយោបាយ​ឡើងវិញ ដែលផ្ដល់ជា​ចុងក្រោយនៅក្នុងការស្ថាបនារដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​ប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ២០០៤។ នៅថ្ងៃទី០៩ខែតុលាឆ្នាំ២០០៤ ហាមីដ កាហ្សៃ បានក្លាយ​ជាប្រធានាធិបតីដែលឆ្លងកាត់ការបោះឆ្នោតតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដំបូងបំផុតក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តំបន់ខ្ពង់រាបអ៊ីរ៉ង់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីកណ្តាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋជាសមាជិកនៃសមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឥស្លាម
ឈិង
ឈិងជាឧបករណ៍តន្ត្រីគោះជាចង្វាក់ ទង្គិចប្រើសម្រាប់តែជួយរក្សាចង្វាក់នៃវង់ភ្លេងនីមួយៗដែលមានសំនៀងឆុប នឹងឆឺង។ វាប្រើប្រាស់បានក្នុងវង់ភ្លេងជាច្រើន ដូចជាវង់ភ្លេងការបុរាណ ភ្លេងពិណពាទ្យ វង់ភ្លេងមហោរី វង់ភ្លេងអាយ៉ៃ។ល។ ឈិងមានរូបរាងដូចដោះក្រមុំ ដែលធ្វើអំពីលង្ហិន និងសំំរិទ្ធសុទ្ធ។ គេចោះរន្ធចំកណ្ដាលឈិងដើម្បីដោតខ្សែចងភ្ជាប់ពីឈិងមួយទៅឈិងមួយ ទុកចន្លោះប្រហែលមួយចំអាម ងាយស្រួលនឹងធ្វើការទង្គិចគ្នាឲ្យចេញសំនៀងឆុប ឆឺង។ អ្នកដែលគោះឈិង គឺជាអ្នកភ្លេងដែលពូកែចង្វាក់ជាងគេ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ប៉ីអ
ប៉ីអ ជាឧបករណ៍ភ្លេងប្រើខ្យល់ គេប្រគំវាក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស និងវង់ភ្លេងការបុរាណ។ ប៉ីអចែកចេញជា លាំ និងតួ។ តួប៉ីអធ្វើអំពីឫស្សីឃ្លៃ ឬឫស្សីពីងពង់។ លាំ គឺជាអណ្ដាតសម្រាប់ផ្លុំឲ្យចេញសំនៀង។ នៅលើតួប៉ីអមានរន្ធសំនៀងជាច្រើន។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក
មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (Pacific Ocean) គឺជា​មហាសមុទ្រ​ធំជាងគេបំផុត នៅលើ​ផែនដី។ ឈ្មោះ​របស់វា គឺ​ចេញមកពី​ភាសាឡាតាំង "Mare Pacificum" មានន័យថា "សមុទ្រសន្តិភាព" ("peaceful sea") ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ដោយ​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់​ឈ្មោះ Ferdinand Magellan ។ មហាសមុទ្រ​នេះ លាតសន្ធឹង​ចាប់ពី​ខាងជើង​ជាប់​មហាសមុទ្រអាកទិក រហូតដល់​ខាងត្បូង​ជាប់​ទ្វីបអង់តាកទិក ខាងលិច​ជាប់​ទ្វីបអាស៊ី និង​អូស្ត្រាលី និង​ខាងកើត​ជាប់​ទ្វីបអាមេរិក​។ វា​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ ១៦៩.២ លាន​គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែល​ជា​ផ្នែក​ធំជាងគេបំផុត​នៃ​មហាសមុទ្រ​ពិភពលោក និង​មាន​ទឹក​ប្រមាណ ៤៦% នៃ​ផ្ទៃទឹក​នៅលើ​ផែនដី និង​ធំជាង​ផ្ទៃដី​ទាំងអស់​នៅលើ​ពិភពលោក​រួមបញ្ចូលគ្នា ៣២%​។ ខ្សែអេក្វាទ័រ បាន​ពុះចែក​មហាសមុទ្រ​នេះ​ជាពីរ​គឺ​៖ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក​ខាងជើង និង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក​ខាងត្បូង​។ អន្លង់ម៉ារីយ៉ាន (Mariana Trench) នៅ​ភាគខាងលិច​នៃ​មហាសុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក​ខាងជើង គឺជា​ចំណុចជ្រៅ​ជាងគេបំផុត​នៅ​មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និង​ពិភពលោក ដែល​មាន​ជម្រៅ​រហូតដល់ ១០,៩១១ ម៉ែត្រ (៣៥,៧៩៨ ហ្វីត)​។ នៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកមហាសមុទ្រគឺជាដ៏ធំបំផុតនៃការបែកបាក់ OceaN ផែនដីនេះ។ វាលាតសន្ធឹងពី Arctic នៅក្នុងភាគខាងជើងទៅកាន់មហាសមុទ្រខាងត្បូង (ឬអាស្រ័យនៅលើនិយមន័យដើម្បីអង់តាក់ទិក) នៅភាគខាងត្បូង, bounded ដោយអាស៊ីនិងអូស្ត្រាលីនៅក្នុងភាគខាងលិចនិងអាមេរិកនៅក្នុងខាងកើត។
នៅ 165,25 លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ (63,8 លានម៉ាយការ៉េ) នៅក្នុងតំបន់នេះផ្នែកដ៏ធំបំផុតនៃមហាសមុទ្រពិភពលោក - និងនៅក្នុងវេន, hydrosphere នេះ - គ្របដណ្តប់ប្រមាណជា 46% នៃផ្ទៃទឹកផែនដីនិងប្រហែលមួយភាគបីនៃផ្ទៃលើដីរបស់ខ្លួនសរុប ធ្វើឱ្យវាមានទំហំធំជាងទាំងអស់នៃតំបន់ដីផែនដីរបស់បញ្ចូលគ្នា [1] សមីការ subdivides វាទៅក្នុងភាគខាងជើងតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកមហាសមុទ្រនិងភាគខាងត្បូងតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកមហាសមុទ្រដោយមានពីរករណីលើកលែង: ។ នេះGalápagosនិង Gilbert កោះខណៈពេលដែល straddling សមីការនេះត្រូវបានចាត់ទុកទាំងស្រុងនៅក្នុងភាគខាងត្បូងបាន នៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក។ [2] ការ Trench ម៉ារៀណាភាគខាងលិចនៅក្នុងតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងជើងគឺជាចំណុច deepest នៅក្នុងពិភពលោកឈានដល់ជម្រៅនៃ 10.911 ម៉ែត្រ (35,797 ft) នៃមួយទេ។ [3]
ភាគខាងកើតមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិចត្រូវបាន sighted ជាលើកដំបូងដោយអឺរ៉ុបនៅក្នុងសតវត្សទី 16 ដើមនៅពេលដែលអេស្ប៉ាញ Explorer Vasco Núñez de & Balboa ឆ្លងកាត់ Isthmus នៃ Panama ក្នុង 1513 និងបានរកឃើញដ៏អស្ចារ្យ "សមុទ្រភាគខាងត្បូង" ដែលលោកបានដែលមានឈ្មោះថា: Mar del Sur ។ ឈ្មោះបច្ចុប្បន្នមហាសមុទ្រនោះត្រូវបានគេ bestowed ដោយព័រ Explorer Ferdinand Magellan ក្នុងអំឡុងពេលមកវិញអេស្ប៉ាញនៃ circumnavigation ពិភពលោកនៅក្នុង 1521 ដែលបានជួបប្រទះខ្យល់បក់អំណោយផលដូចដែលគាត់បានឈានដល់មហាសមុទ្រហើយហៅវា Mar Pacifico នៅក្នុងព័រទុយហ្គាល់មានន័យថា "សមុទ្រដោយសន្តិវិធី" ។ 300px
ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ
ថ្ងៃលិច​លើ​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ី​ហ្វិ​ច​ជា​ការ​បាន​ឃើញ​ពី​ស្ថា​នី​យ៍​លំហ​អន្តរជាតិ​។ tops Anvil នៃ thunderclouds ក៏​អាច​មើល​ឃើញ​។
លាតសន្ធឹង​ប្រមាណ​ជា 15.500 គីឡូម៉ែត្រ (9,600 Mi​) ពី​សមុទ្រ Bering ក្នុង Arctic ទៅ​វិសាលភាព​ភាគ​ខាងជើង​នៃ​មហាសមុទ្រ​ភាគ​ខាងត្បូង circumpolar នៅ 60 ° S ជា (និយមន័យ​ចាស់​ជាង​ពង្រីក​វា​ទៅ​អង់តាក់ទិក​របស់ Ross សមុទ្រ​) តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ឈាន​ដល់​ទទឹង​ខាងកើត​-ខាងលិច​របស់​ខ្លួន​ដ៏​ធំ​បំផុត​នៅ​អំពី 5 ° N​, latitude​, ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​វា​លាតសន្ធឹង​ពី​ច្រាំង​សមុទ្រ​ប្រមាណ​ជា 19.800 គីឡូម៉ែត្រ (12,300 Mi​) ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌូ​នេ​ស៊ី​ទៅ​កាន់​ឆ្នេរ​នៃ​ប្រទេស​កូឡុំប៊ី​បាន - halfway នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​ហើយ​ជាង​ប្រាំ​ដង​អង្កត់ផ្ចិត​នៃ​ព្រះ​ច័ន្ទ​នេះ​។ ចំណុច​ទាប​បំផុត​នៅ​លើ​ផែនដី​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ម៉ា​រៀ​ណា Trench​-នៅត្រង់ 10.911 ម៉ែត្រ (35,797 ft ឬ 5.966 fathoms​) នៅ​ក្រោម​កម្រិត​ទឹក​សមុទ្រ​។ ជម្រៅ​ជា​មធ្យម​របស់​វា​គឺ 4.028 ~ 4.188 ម៉ែត្រ (14,000 ft ឬ 2.333 fathoms​) ។ [1​]
នៅ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​មហាសមុទ្រ​បច្ចុប្បន្ន​កំពុង​ធ្លាក់​ចុះ​ដោយ​សារ​តែ​ការ​ចាន tectonics ខណៈ​ពេល​ដែល​មហាសមុទ្រ Atlantic ត្រូវ​បាន​កើន​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ទំហំ​ប្រហែល​ដោយ​អ៊ីញ​មួយ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ (2-3 សង់ទីម៉ែត្រ / ចំនួន​) នៅ​លើ​ទី 3 ភាគី​ប្រហែល​ជា​មធ្យម 0,2 ម៉ៃ​ល៍​ការ៉េ (0.52 km2​) ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​។
តាម​បណ្តោយ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​មហាសមុទ្រ​រឹម​របស់​លោក​ខាង​លិច​មិន​ទៀងទាត់​កុហក​សមុទ្រ​ជា​ច្រើន​ដ៏​ធំ​បំផុត​នៃ​ការ​ដែល​ជា Celebes សមុទ្រ Coral សមុទ្រ​ខាងកើត​សមុទ្រ​ចិន​ហ្វីលីពីន​សមុទ្រ​សមុទ្រ​នៃ​ប្រទេស​ជប៉ុន​ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​សមុទ្រ Sulu សមុទ្រ Tasman សមុទ្រ​និង​សមុទ្រ​លឿង​។ Strait ម៉ា​ឡ៉ា​នេះ​រួម​ជាមួយ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​និង​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា​ដោយ​នៅ​លើ​ភាគ​ខាងលិច​និង​អនុម័ត Drake និង Strait របស់​តំណ Magellan ប៉ាស៊ីហ្វិក​ជាមួយ​មហាសមុទ្រ Atlantic នៅ​លើ​ភាគ​ខាង​កើត​នោះ​ទេ​។ ដើម្បី​ភាគ​ខាងជើង​ដែល​ជា Bering Strait តភ្ជាប់​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ជាមួយ Arctic មហាសមុទ្រ​។ ព្យុះ​នៅ​ក្នុង Pacifica​, រដ្ឋ California
ក្នុង​នាម​ជា​ប៉ាស៊ីហ្វិក straddles លើក​ទី 180 ដែល​បាន meridian​, ភាគ​ខាង​លិច​នៅ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក (ឬ​នៅ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ខាង​លិច​នៅ​ជិត​តំបន់​អាស៊ី​) គឺ​នៅ​ក្នុង Hemisphere ភាគ​ខាងកើត​ខណៈ​ពេល​ដែល​បូព៌ា​ប៉ាស៊ី​ហ្វិ​ច (ឬ​ភាគ​ខាងកើត​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​នៅ​ជិត​អាមេរិក​) គឺ​នៅ​ក្នុង Hemisphere លោក​ខាង​លិច​។
សម្រាប់​ភាគ​ច្រើន​នៃ voyage Magellan ពី Strait នៃ Magellan ទៅ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន​រុក​រក​រ៉ែ​ទាំង​នេះ​ពិត​ជា​បាន​រក​ឃើញ​មហាសមុទ្រ​ដោយ​សន្តិភាព​។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​នៅ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​គឺ​មិន​តែងតែ​ប្រកប​ដោយ​សន្តិវិធី​។ ព្យុះ​ត្រូពិច​ជា​ច្រើន batter កោះ​នៃ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​នេះ​។ ដី​នោះ​ជុំវិញ​តំបន់​ប៉ាស៊ីហ្វិក​រឹម​ស្នង​ការ​មាន​ពេញ​លេញ​នៃ​ការ​បន្ទុះ​ភ្នំ​ភ្លើង​និង​ការ​រង​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដោយ​ការ​រញ្ជួយ​ដី​ជា​ញឹកញាប់​។ រលក​យក្ស​ស៊ូ​ណា​, ប​ណ្តា​ល​មកពី​ការ​រញ្ជួយ​ដី​ដោយ​មុជទឹក​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​កោះ​ជា​ច្រើន​និង​នៅ​ក្នុង​ករណី​មួយ​ចំនួន​បាន​បំផ្លាញ​ទីក្រុង​ទាំង​មូល។
វិសាលភាព
កម្រិតសំឡេងនៃតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកមហាសមុទ្រគឺមានចំនួនប្រមាណ 622 លានគីឡូម៉ែតគូប។ សីតុណ្ហភព្រទឹកនៅក្នុងតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកដែលប្រែប្រួលពីត្រជាក់នៅក្នុងតំបន់ poleward ដើម្បីប្រហែល 30 អង្សារសេ (86 ° F) ននសមីការដែលនៅជិតនោះ។ Salinity ក៏ប្រែប្រួល latitudinally ។ ទឹកនៅក្បែរសមីការនេះគឺតិចជាងប្រៃនៅក្នុងថាបានរកឃើញនៅក្នុង latitudes ពាក់កណ្តាលដោយសារតែ precipitation equatorial មានច្រើនក្រៃលែងពេញមួយឆ្នាំ។ Poleward នៃ salinity latitudes temperate ផងដែរគឺមានកម្រិតទាបនោះទេព្រោះហួតតិចតួចនៃ seawater កើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ frigid ទាំងនេះ។
ចលនានៃតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកដែនទឹកនេះត្រូវបានស្របតាមទ្រនិចនាឡិកាជាទូទៅនៅក្នុង Hemisphere ខាងជើង (ខាងជើងតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក gyre) និងរាប់-ទ្រនិចនាឡិកានៅក្នុង Hemisphere ភាគខាងត្បូង។ ភាគខាងជើង Equatorial បច្ចុប្បន្ន, ដឹកនាំ westward នៅតាមបណ្តោយ 15 ° N, latitude ដោយខ្យល់បក់ពាណិជ្ជកម្មណ៌េភាគខាងជើងនៅក្បែរប្រទេសហ្វីលីពីនដើម្បីក្លាយជាក្តៅនៅប្រទេសជប៉ុនឬ Kuroshio បច្ចុប្បន្ន។
បិទ eastward នៅប្រហែល 45 ° N, ដែលជា forks Kuroshio និងទឹកខ្លះផ្លាស់ទី northward ជាបច្ចុប្បន្ន Aleutian ខណៈពេលដែលនៅសល់បានបើកការ southward ដើម្បី rejoin ភាគខាងជើង Equatorial បច្ចុប្បន្ន។ ការ Aleutian សាខាបច្ចុប្បន្នដូចដែលវាវិធីសាស្ដ្រអាមេរិចខាងជើងនិង forms មូលដ្ឋាននៃឈាមរត់រាប់-ទ្រនិចនាឡិកានៅក្នុងសមុទ្រ Bering នេះ។ ដៃភាគខាងត្បូងរបស់វាបានក្លាយជាការគម្រាមយឺតភាគខាងត្បូងរដ្ឋ California-លំហូរបច្ចុប្បន្ន។
ភាគខាងត្បូង Equatorial ចរន្តហូរខាងលិចតាមបណ្តោយសមីការនោះតំលៃ southward ខាងកើតនៃប្រទេស Guinea ថ្មី, ពណ៌េនៅភាគខាងកើតប្រមាណ 50 ° S ជានិងរួមជាមួយឈាមរត់ westerly ដ៏សំខាន់នៃតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូងដែលរួមបញ្ចូលផែនដី-circling Antarctic Circumpolar បច្ចុប្បន្ន។ វាជាវិធីសាស្ដ្រឆ្នេរ Chilean នោះបច្ចុប្បន្ន Equatorial ខាងត្បូងបានបែងចែកមួយលំហូរសាខានៅជុំវិញ Cape ស្នែងនិងផ្សេងទៀតណ៌េភាគខាងជើងដើម្បីបង្កើតប៉េរូឬ Humboldt បច្ចុប្បន្ន។ thumb|right|300px| ផែនទី​មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក, មិនរួមបញ្ចូល [[មហាសមុទ្រអាកទិក និង​តំបន់​ទ្វីបអង់តាកទិក​ទេ]]
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក
វង់ភ្លេងការបុរាណ
វង់ភ្លេងការបុរាណ មានកំណើតជាង២០០០ឆ្នាំមកហើយ។ ដើមឡើយគេប្រើវង់ភ្លេងនេះប្រគំក្នុងពិធីលៀងអារក្ស។ <br \> លុះក្រោយមកគេប្រើវាសម្រាប់ប្រគំក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ទៅវិញ ទើបគេហៅថាវង់ភ្លេងការបុរាណតរៀងមក។ <br \> វង់ភ្លេងអារក្ស និងវង់ភ្លេងការជាវង់ភ្លេងមានឧបករណ៍ដូចគ្នា គឺ ទ្រខ្សែ៣ ខ្សែដៀវ ចាប៉ីដងវែង ប៉ីអ ប៉ីពក ស្គរអារក្ស និងឈិង។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វង់ភ្លេងខ្មែរ
ចូសេហ្វ ហិនរី
ចូសេហ្វ ហិនរី (Joseph Henry) (១៧ ធ្នូ ១៧៩៧ - ១៣ ឧសភា ១៨៧៨) ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក​ដែលបានធ្វើជាអគ្គលេខាធិការទី១នៃស្ថាប័ន Smithsonian Institution។ នៅក្នុងឆាកជីវិតរបស់គាត់ គេតែងចាត់ទុកគាត់ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក​ដ៏អស្ចារ្យបំផុត បន្ទាប់ពីបេនចាមីន ហ្វ្រែងឃ្លីន (Benjamin Franklin)។ នៅពេលកំពុងធ្វើអេឡិចត្រូមេដែក ហិនរីបានរកឃើញបាតុភូតអូតូអាំងឌុចស្យុង។ គាត់ក៏បានរកឃើញ​បាតុភូតអាំងឌុចស្យុងមុយទុយអែល ដាច់ដោយឡែកពីម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ ប៉ុន្តែហ្វារ៉ាដេយជាអ្នកបោះផ្សាយលទ្ធផលរបស់គាត់មុន។ ស្នាដៃរបស់គាត់លើរ៉ឺឡេអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច បានក្លាយជាគ្រឹះរបស់ទូរសារអគ្គីសនីដែលក្រោយមកផលិតដោយ សាម៉ុយអែល ម៉កស៍ (Samuel Morse) និង ឆាលស៍ វៀតស្តូន (Charles Wheatstone)។
ខ្នាតរបស់អាំងឌុចតង់នៅក្នុងSI គឺ ហង់រី ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះជាកិត្តិយសដល់គាត់។
ជីវប្រវត្តិ
left|thumb ចូសេហ្វ ហិនរី បានចាប់កំនើតនៅថ្ងៃទី១៧ ធ្នូ ១៧៩៧ នៅ អាល់បានី(ញូយ៉ក) ទៅក្នុងគ្រួសារ​ធ្វើអន្តោរប្រវេសន៍មកពីស្កត់លែន មួយ។ ឪពុករបស់គាត់ឈ្មោះ វិល្លៀម ហិនរី(William Henry) និងម្ដាយរបស់គាត់ឈ្មោះ អាន អាឡិចសេនដឺ ហិនរី(Ann Alexander Henry)។ ឪពុកម្ដាយរបស់គាត់ក្រណាស់ ហើយឪពុករបស់គាត់បានស្លាប់ចោល​តាំងពីគាត់នៅក្មេង។ ពេលនៅកុមារ ហិនរី រស់នៅជាមួយយាយរបស់គាត់នៅ ហ្គលវេយ(ញូយ៉ក)។ គាត់ចូលរៀននៅសាលាមួយដែលក្រោយមក​ដាក់ឈ្មោះជា «សាលាបឋមសិក្សាចូសេហ្វ ហិនរី» ជាកិត្តិយសដល់គាត់។ បន្ទាប់ពីសាលា គាត់ធ្វើការនៅហាងទំនិញសព្វមុខមួយកន្លែង ហើយក្រោយមកគឺនៅអាយុ១៣ឆ្នាំ គាត់បានទៅធ្វើជាកូនជាងធ្វើនាឡិកានិងជាងដែក។ ចូសេហ្វ ហិនរី ចាប់ចិត្តដំបូងជាមួយនឹងរោងមហោស្រព​រហូតដល់គាត់គិតចង់ធ្វើជាតារាសំដែងអាជីព​ទៀតផង។ គាត់ចាប់ផ្ដើមចាប់អារម្មណ៍នឹង​វិទ្យាសាស្ត្រនៅអាយុ១៦ឆ្នាំ ពេលដែលគាត់បានអានសៀវភៅ​សិក្សា​វិទ្យាសាស្ត្រមួយក្បាល​មានចំនងជើងថា Popular Lectures on Experimental Philosophy (មេរៀនពេញនិយមស្ដីពីទស្សនវិជ្ជាបែបពិសោធ)។ នៅឆ្នាំ១៨១៩ គាត់បានចូលរៀននៅ The Albany Academy ដោយមិនចាំបាច់បង់ថ្លៃចូលរៀនឡើយ។ ទោះជាបែបនេះក្ដី គាត់ត្រូវតែរកប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ខ្លួនឯង​ដោយបង្រៀនជាឯកជន​​ ដោយសារតែគាត់ក្រពេក។ គាត់មានបំនងបន្តចូលវៀនផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ប៉ុន្តែនៅឆ្នា១៨២៤ គាត់ត្រូវគេចាត់អោយធ្វើជាវិស្វករជំនួយការ​ក្នុងការត្រួតពិនិត្យផ្លូវរដ្ឋ​ដែលកំពុងសាងសង់ពី Lake Erie។ ចាប់ពីពេលនោះមក គាត់បែរជាចាប់អារម្មណ៍នឹង វិស្វកម្មស៊ីវិល​ឬមេកានិចទៅវិញ។
ហិនរី​រៀនបានពូកែ រហូតដល់មានលទ្ធភាពជួយគ្រូគាត់បង្រៀនមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រជាញឹកញាប់។ នៅឆ្នាំ១៨២៦ គាត់ត្រូវបានគេតែងតាំងអោយធ្វើជាសាស្ត្រាចារ្យគណិតវិទ្យានិងទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិ​នៅ The Albany Academy។ គាត់ចាប់ផ្ដើមធ្វើការស្រាវជ្រាវ​ធំដុំតាំងពីពេលនោះមក។ ដោយសារតែចង់ដឹងពីម៉ាញ៉េទិចផែនដី គាត់បានធ្វើការពិសោធតាំងពី​ម៉ាញ៉េទិចជាទូទៅ។ គាត់ជាមនុស្សទី១ដែលបានរុំរបុំខ្សែចំលងរុំដោយអ៊ីសូឡង់ ជាប់ៗគ្នាជុំវិញរបារស្នូលដែកមួយដើម្បី​បង្កើតអេឡិចត្រូមេដែកដ៏ខ្លាំងក្លាមួយ។ គាត់បានបង្ហាញផងដែរថា ពេលគេផលិតអេឡិចត្រូមេដែក​ដោយប្រើអេឡិចត្រូត២​ភ្ជាប់ទៅនឹងបាត់តឺរី១ គេគួរតែរុំរបុំខ្សែចំលងយ៉ាងច្រើនស្របៗគ្នា ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ បើគេប្រើបាត់តឺរីច្រើន គេគួរតែប្រើតែរបុំវែងមួយបានហើយ។ គំនិតចុងក្រោយនេះហើយដែលជួយអោយទូរសារដំនើរការបាន។
នៅឆ្នាំ១៨៣១ គាត់បានផលិតម៉ាស៊ីនដើរដោយអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដែលជាបុព្វបុរសរបស់​​ម៉ូទ័រចរន្តជាប់។ នៅពេលនេះដែរគាត់បានរកឃើញលក្ខណៈរបស់អូតូអាំងឌុចស្យុង ដំនាលគ្នានឹងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអង់គ្លេស ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ ដែរ។ ដោយសារហ្វារ៉ាដេយបានបោះផ្សាយលទ្ធផលនេះបានមុន ហ្វារ៉ាដេយ​ត្រូវគេទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាបានរកឃើញបាតុភូតអូតូអាំងឌុចស្យុងនេះ។
នៅឆ្នាំ១៨៤៨ ហិនរីបានធ្វើការជាមួយសាស្ត្រាចារ្យ ស្តេហ្វេន អាឡិចសេនដឺ (Stephen Alexander) ដើម្បីកំនត់ទំនាក់ទំនងរវាងសីតុណ្ហភាពធៀប​រវាងផ្នែកផ្សេងៗលើផ្ទៃព្រះអាទិត្យ។ ដើយប្រើថ្មពិលទែរម៉ូ ពួកគេទាំង២បានបញ្ជាក់ថាចំនុចខ្មៅលើផ្ទៃព្រះអាទិត្យ ត្រជាក់ជាងតំបន់ដែរនៅជុំវិញវា។
ក្នុងនាមជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងជានាយកស្ថាប័ន ​Smithsonian Institution ហិនរីតែងទទួលការមកលេងរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងអ្នកបង្កើតរបស់ថ្មី​ដទៃទៀត ដែលមករកដំបូន្មានពីគាត់។ ហិនរីជាមនុស្សមានការអត់ធ្មត់ ចិត្តល្អ ស្លូតបូត មានរបៀប និងកំប្លែង។ សូម្បីអ្នកបិតាទូរស័ព្ទ អេឡិចសេនដឺ ហ្គ្រាហាំ បែល (Alexander Graham Bell) ក៏បានមកសុំដំបូន្មានពីហិនរីនៅឆ្នាំ១៩៧៥ដែរ។ 180px||right|thumb|ផ្នូររបស់ហិនរីនៅ Oak Hill Cemetery ហិនរីទទួលមរភាពនៅថ្ងៃទី១៣ ឧសភា ១៨៧៨ និងត្រូវបានបញ្ចុះនោះឈាបនដ្ឋានអូកហ៊ីល (Oak Hill Cemetery) ខាងជើងឈៀងខាងលិចរដ្ឋធានី វ៉ាស៊ីងតុនឌីស៊ី។ thumb|upright|រូបសំនាករបស់ហិនរី​នៅពីក្រៅSmithsonian Institution
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអាមេរិក
សម័យមហានគរ
ខ្មែរម័យមហានគរ​ គឺ​ជា​សម័យ​កាល​មួយ​ ដែល​កម្វុជទេឝរីកចំរើន​ដល់​កំពូល​ លើ​គ្រប់​វិស័យ​ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំរបស់​ព្រះបាទជយវម៌្មទី៧។
សង្គមសម័យមហានគរ
ប្រជាជនសម័យមហានគរចែកជាបី៖ <br \> ប្រាសាទត្រូវបានគេកសាងឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងប្រទេស។ ប្រាសាទនីមួយៗមានអ្នកបំរើ អ្នកការពារ និងអ្នកធ្វើពិធីផ្សេងៗទៀតរាប់ពាន់នាក់។ មន្ត្រីរដ្ឋបាលទទួលអំណាចពីព្រះមហាក្សត្រមកគ្រប់គ្រងកសាង និងការពារប្រជារាស្ត្រក្នុងដែនដីរបស់ខ្លួន។
របៀបគ្រប់គ្រងប្រទេស
200px|thumb|ទឹកដីកម្ពុជាសម័យមហានគរ|right
លក្ខណៈនៃការគ្រប់គ្រង
ការគ្រប់គ្រងនាសម័យមហានគរ ធ្វើទៅតាមទស្សនៈសាសនាព្រាហ្មណ៍។ ព្រះមហាក្សត្រជាអាទិទេព បែងភាគចុះមកគ្រប់គ្រងមនុស្សលោក។ ព្រះអង្គជាអ្នកធ្វើច្បាប់ ជាអ្នកអនុវត្ត និងជាចៅក្រមកាត់ក្ដីទៀត។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះមហាក្សត្រជាមេទ័ពដ៏ខ្លាំងក្លាផងដែរ។
ការរៀបចំរដ្ឋបាល
សម័យមហានគរ កម្ពុជាជាប្រទេសសក្ដិភូមិមួយមានមន្ត្រីច្រើន។ អំណាចគ្រប់គ្រងត្រូវបែងចែកជាពីរគឺ អំណាចមជ្ឈិម និងអំណាចភូមិភាគ។ ព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដី ឆ្លងតាមលទ្ធិទេវរាជ អំណាចព្រះរាជាមានប្រភពចេញពីព្រះអាទិទេព ព្រះអង្គមានសិទ្ធិលើដីធ្លីទាំងអស់ ព្រះអង្គជាអ្នកធ្វើច្បាប់ និងអនុវត្តច្បាប់ អាចជ្រើសតាំង និងដកហូតមន្ត្រីធំៗតាមព្រះទ័យ។ ទ្រង់ជាមេបញ្ជាការទ័ពផ្ទាល់ ជាអ្នកដឹកនាំនយោបាយ និងជាមេសាសនាទៀតផង។
ជនជាតិចាម
ចាម ជាជនជាតិមួយរស់នៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរខាងកើតជ្រោយឥណ្ឌូចិន។ នៅសតវត្សទី២នៃគ្រិស្តសករាជ ជនជាតិចាមបានបង្កើតរដ្ឋមួយឈ្មោះថា ចាម្ប៉ា។ បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋនេះបានបាត់បង់ព្រោះយួនរាតត្បាតយកបានទាំងស្រុង។
ទំនាក់ទំនងជាមួយសៀម
ពួកកុលសម្ព័ន្ធសៀមបានជ្រៀតចូលមករស់​នៅលើទឹកដីរបស់ខ្មែរតាំងពីសតវត្សទី៩មកម្ល៉េះ។ នៅចុងសតវត្សទី១៣ ពួកកុលសម្ព័ន្ធសៀមពីរក្រុម បានបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យពីរ មួយនៅតាមដងទន្លេមេទឹកឈ្មោះ សុខោទ័យ និងរាជធានីជើងសែន នៅទន្លេមេគង្គ។ ការកកើតរដ្ឋសៀមទាំងពីរនេះ បានបញ្ចប់អំណាចត្រួតត្រារបស់ខ្មែរនៅលើទឹកដីនៃដងទន្លេមេទឹក និងខ្ពង់គោរាជ។ នៅឆ្នាំ ១២៨៣ ពួកសៀមចាប់ផ្ដើមឈ្លានពានខ្មែរ​។ នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៤ រដ្ឋសៀមទាំងពីរ បានបង្រួបបង្រួមគ្នាជារដ្ឋឯកភាពមួយ ដោយមានរាជធានីឈ្មោះអយុធ្យា។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៣៥១ ស្ដេចក្រុងអយុធ្យាបានលើកទ័ពមកវាយក្រុងអង្គរជាញឹកញាប់ ព្រមទាំងបានកាន់កាប់ក្រុងនេះផង។ ដោយសៀមចេះតែលើកទ័ពមកគំរាមកំហែងខ្លាំងពេក ហើយពេលយកជ័យជំនះលើកងទ័ពសៀមរួចមក ព្រះបាទពញាយ៉ាតជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ទ្រង់បានលើករាជធានីទៅតាំងនៅទួលបាសាន្តក្នុងខែត្រស្រីសឈរ (ស្រីសន្ធរ) នៅឆ្នាំ ១៤៣១។
ទំនាក់ទំនងជាមួយចាម
នៅដើមសម័យអង្គរ ប្រទេសចាម្ប៉ាបានលើកទ័ពចូលមកលុកលុយប្រទេសកម្ពុជាញឹកញាប់តាមជើងគោកផង តាមជើងទឹកផង។ ពេលចូលមកលុកលុយកម្វុជទេឝម្ដងៗ ពួកចាមបានឆក់ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងដុតផ្ទះសំបែងរបស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរជារៀងរាល់លើក។ ពេលនោះកងទ័ពខ្មែរបានដេញកំចាត់ចាមឲ្យរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយអស់​ទៅវិញជាបន្តបន្ទាប់​។ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ទ្រង់បានច្បាំងនឹងចាមជាច្រើនដង ដោយវាយយកនគរចាមដាក់ជាចំណុះ និងឲ្យចាមនាំសួយសារអាករមកថ្វាយព្រះអង្គ។ <br \> ចាប់ពីរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី២ (១១១៣ - ១១៦២) រហូតដល់ព្រះបាទជយវម៌្មទី៨ (១១៨១ - ១២១៨) ខ្មែរនិងចាមបានធ្វើសង្គ្រាមសងសឹកគ្នាជាញឹកញាប់។ <br \> នៅឆ្នាំ ១១៤៥ ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី២បានលើកទ័ពទៅវាយយកប្រទេសចាមដាក់ជានគរចំណុះ។ ឆ្នាំ ១១៧៧ ឆ្លៀតពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាមានភាពវឹកវរ ចាមបានលើកទ័ពចូលមកកំទេចទីក្រុងអង្គរ ធ្វើគុតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ហើយដាក់ប្រទេសកម្ពុជាជាចំណុះវិញ។ ព្រះបាទជយវម៌្មទី៨រំដោះទីក្រុងអង្គរបានពីចាមមកវិញនៅឆ្នាំ ១១៨១។ ក្រោយមក កងទ័ពខ្មែរបានវាយយកប្រទេសចាមដាក់ជាអាណាខែត្ររបស់ខ្មែរអស់ពេលដ៏យូរ។
ការរៀបចំក្រុងអង្គរ
ក្រោយពីរំដោះប្រទេសរួចពីជ្វា ព្រះបាទជយវម៌្មទី២ (៨០២) បានជ្រើសរើសតំបន់ខាងជើងបឹងទន្លេសាប​ដែលមានលក្ខណៈអំណោយផលល្អខាងកសិកម្ម និងជាតំបន់ចំកណ្ដាលព្រះរាជាណាចក្រ​ដែលមានគមនាគមន៍តាមផ្លូវទៅតំបន់នគររាជ និងគមនាគមន៍តាមផ្លូវទឹកទៅកំពង់ផែអូរកែវដើម្បីកសាងរាជធានី។ ចាប់ពីពេលនោះមក ព្រះរាជារបស់ខ្មែរបានកំណត់យកតំបន់នោះធ្វើជាទីតាំងរាជធានីរហូតដល់ស.វ.ទី១៥។
ដោយការប្រារព្ធពិធីទេវរាជ ព្រះរាជាត្រូវមានឋានៈស្មើអាទិទេព។ រាជធានីរបស់ព្រះអង្គជាតំណាងនៃចក្រវាឡទាំងមូល៖ ប្រាសាទភ្នំនៅកណ្ដាលក្រុងជានិមិត្តរូបភ្នំព្រះសុមេរុដែលគេចាត់ទុកថាជាស្នូលនៃចក្រវាឡ កំពែងនិងគូទឹកជានិមិត្តរូបនៃជួរភ្នំ និងសមុទ្រដែលព័ទ្ធជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ ហើយប្រាសាទភ្នំសំរាប់តំកល់លិង្គទេវរាជ។ <br \> ប្រាសាទភ្នំមួយសំរាប់តែព្រះរាជាមួយព្រះអង្គ លុះទ្រង់ចូលទិវង្គតប្រាសាទនោះនឹងក្លាយជាផ្នូររបស់ព្រះអង្គ។ <br \> ព្រះបាទយសោវម៌្មទី១ (៨៨៩ - ៩០០) បានលើករាជធានីទៅតាំងនៅខាងជើងតំបន់រលួសដោយយកភ្នំបាខែងធ្វើជាស្នូលនៃ​រាជធានីយសោធរបុរ។ ព្រះអង្គឲ្យគេសង់ប្រាសាទភ្នំបាខែង​សំរាប់ធ្វើពិធីទេវរាជ​។
សាកលវិទ្យាល័នៃប្រទេសកម្ពុជា
ប្រទេសកម្ពុជាមានសាកលវិទ្យាល័យ
សម័យមហានគរ
មូលហេតុនៃការរីកលូតលាស់
ប្រាសាទភ្នំត្រូវបានកសាងឡើង សំរាប់តែព្រះរាជាមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ។ ពេលទ្រង់កំពុងសោយរាជ្យ ព្រះរាជាយាងទៅធ្វើពិធីទេវរាជ។ ពេលទ្រង់ចូលទិវង្គតប្រាសាទនោះ ក៏ក្លាយជាផ្នូរផ្ទាល់ព្រះអង្គតែម្ដង។ ចំពោះព្រះរាជាដែលសោយរាជ្យបន្ទាប់មកទៀត ត្រូវខិតខំកសាងប្រាសាទភ្នំថ្មីមួយទៀត។ គេសង្កេតឃើញប្រាសាទភ្នំដែលសង់នៅពេលក្រោយៗ ភាគច្រើនធំៗជាមុន។ ការណ៍នេះបង្ហាញថា៖ ព្រះរាជាសោយរាជ្យបន្ត រមែងចង់បង្ហាញមហិទ្ធិឫទ្ធិរបស់ខ្លួនថា​ជាព្រះរាជាអាទិទេពខ្លាំងពូកែជាងព្រះរាជាមុនៗ។ <br \> ចាប់ពីចុងសតវត្សទី៩ ដល់ចុងសម័យអង្គរ បុព្វបុរសខ្មែរយើងបានកសាងប្រាសាទជិត ២០០០ ប្រាសាទ។ តែដោយឡែកលើទឹកដីកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន តាមស្ថិតិសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ គេរាប់ឃើញតែ ១០៧០ ប្រាសាទប៉ុណ្ណោះ ហើយក្រៅពីនេះគេឃើញមាននៅប្រទេសសៀម ប្រទេសលាវ និងប្រទេសវៀតណាមទៀតផង។
ការតំរង់ទិសការអភិវឌ្ឍ
តំបន់ខាងជើងបឹងទន្លេសាបជាតំបន់អំណោយផលដល់កសិកម្ម ដែលធ្វើឲ្យព្រះរាជាខ្មែរយកព្រះទ័យទុកដាក់ដល់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រជានិច្ច ព្រោះសម័យនោះការកសាងបារាយណ៍ជាគូនឹងការកសាងប្រាសាទ។ <br \> ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ (៨៧៧ - ៨៨៩) ទ្រង់បានបញ្ជាឲ្យជីកបារាយណ៍មួយខាងជើងរាជធានីគឺបារាយណ៍ឥន្ទ្រតដាក មានបណ្ដោយ ៣០០០ មាត្រ និង ទទឹង ៨០០ មាត្រ។ <br \> ព្រះបាទយសោវម៌្មទី១ (៨៨៩ - ៩០០) ក្រោយពីកសាងរាជធានីហើយ ព្រះអង្គបានបញ្ជាឲ្យជីកបារាយណ៍មួយមានឈ្មោះថា បារាយណ៍យសោធរតដាក។ <br \> ផ្សេងពីនេះគេឃើញមាន បារាយណ៍ទឹកថ្លា ឬ បារាយណ៍ខាងលិចដែលមានបណ្ដោយ ៨ សហាតិមាត្រ និង ទទឹង ២,២ មាត្រ។ ការកសាងសំណង់ធារាសាស្ត្រដោះស្រាយបញ្ហាទឹក នាំឲ្យមានការអភិវឌ្ឍសង្គមខាង កសិកម្ម គមនាគមន៍ សុខាភិបាល និង សិក្សាធិការ ... ៕
ខ្សែដៀវ
របៀបធ្វើ និងរូបសណ្ឋាន
ខ្សែមួយ ឬខ្សែដៀវ ឬសាយដៀវគឺជាឧបករណ៍ភ្លេងខ្មែរ ដែលមានខ្សែតែមួយ។ ឧបករណ៍នេះជាមរតកបុព្វបុរសខ្មែរ ដែលយើងមើលឃើញភស្តុតាងជាចម្លាក់ឆ្លាក់នៅតាមប្រាសាទបុរាណទាំងឡាយរបស់ខ្មែរ ជាពិសេសនៅលើចម្លាក់ផ្តែរការដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរជាតិតាំងពីរចនាបថសម្បូណ៍ព្រៃគុកសតវត្សរ៍ទី៧មកម្លេះ។ ឧបករណ៍នេះទំនងជាចាស់សម័យជាងគេ ធ្វើអំពីផ្លែឃ្លោកទុំ(ឃ្លោកមូល)ជាដំបូងគេយកផ្លែឃ្លោកទុំមួយ ដែលស្លូតល្អយកមកធ្វើជាប្រអប់សូរ ដោយពុំមានពាសស្បែកទេ។ ដងរបស់ខ្សែមួយធ្វើអំពីឈើវែងប្រវែងប្រមាណ០,៨០ម៉ែត្រ។ នៅផ្នែកខាងចុងដងមានរាងកោងបន្តិចមានសណ្ឋានដូចពស់លូន ប្រកបដោយចម្លាក់ក្បាច់យ៉ាងល្អគួរចាប់ចិត្ត។ នៅត្រង់ផ្នែកខាងចុង ដែលក្បាច់ចម្លាក់នោះ មិនមែនជាឈើសាច់តែមួយរួមជាមួយនឹងដងទេ គឺជាឈើដែលគេឆ្លាក់រួចយកមកស៊កបញ្ចូលជាមួយនឹងដងហៅថា ញួញឬប្រកៀន។ គេធ្វើយ៉ាងនេះ ដើម្បីសម្រួលនៅពេលខូចគេអាចធ្វើថ្មីជំនួសវិញបាន ព្រោះនៅខាងចុងនេះមានរាងស្រលូនងាយនឹងបាក់។ ចំពោះខ្សែឧបករណ៍ខ្សែមួយ គេធ្វើអំពីស្ពាន់ដោយយកវាមកចងសន្ធឹងបណ្តាយដងភ្ជាប់ទៅនឹងព្រលួត។ ឯប្រអប់សូរវិញគេចងភ្ជាប់ទៅនឹងដងដោយមានខ្សែបញ្ជូលទៅតាមរន្ធនៃឃ្លោក ភ្ជាន់ទៅនឹងកន្លាស់ខាងក្នុង។ កន្លាស់នេះគេអាចមូល ដើម្បីបង្កើតសូរតឹង ឬធូរបាន។ នៅលើដងគេស៊កចង្កំរូត ដែលធ្វើអំពីស្បែក ឬជ៍រប្លាស្ទីកសម្រាប់ជួយសម្រួលដៃឆ្វេង ក្នុងការរត់ចុះរត់ឡើងកុំឱ្យរអិលនៅពេលបាតដៃបែកញើស។ ចំពោះព្រលួតមានបញ្ជុះឆ្អឹង ឬឆ្លាក់ក្បូរក្បាច់ជាលម្អ ដោយមានក្បាលមូលធំត្របែងសមទៅនឹងដង។ ជាពិសេសសមនឹងប្រអប់សូរ ដែលធ្វើអំពីផ្លែឃ្លោកក៏មើលទៅហាក់ដូចជាឃ្លោកក្តិបមួយតូចដុះចេញ នែបជិតនឹងផ្លែធំដែលជាប្រអប់សូរនោះ ។
របៀបប្រគុំ
នៅពេលសម្តែងតន្ត្រីករត្រូវផ្អឹប ឬបង្ហើបសំបកឃ្លោកចុះឡើងទៅនឹងដើមទ្រូង ដើម្បីឱ្យចេញជាសាច់បទ យោលទៅតាមដៃស្តាំ និងដៃឆ្វេងរត់ស្របគ្នាចុះឡើង។ ផ្នែកកណ្តាងនៃម្រាមចង្អុលមាននាទីជួយទប់បន្ថើរឱ្យមានសូរ ដែលគេហៅថាផ្តិត។ សូរតូមគឺជាសូរ ដែលល្អពិរោះ ដែលអ្នកសិក្សាត្រូវស្វាធ្យាយត្រូវស្វែងរក។ នៅពេលសម្តែងតន្ត្រីករត្រូវលេងផ្លូវផ្តក់កាត់ពីមុខ ឬពីក្រោយឧបករណ៍ដទៃទៀត ដើម្បីឱ្យសូររបស់ខ្លួនលេចធ្លា ។
លក្ខណៈទូទៅ
តាមទម្លាប់គេតែងតែនាំគ្នាហៅឧបករណ៍ថា ខ្សែដៀវ ឬសាយដៀវ។ ឧបករណ៍ខ្សែដៀវនេះ កាលពីសម័យដើមានខ្សែសំនៀងធ្វើអំពិសំណុំសរសៃសូត្រវេញចូលគ្នា សម័យបច្ចុប្បន្ននេះគេយកខ្សែលោហធាតុមកប្រើជំនួសវិញ។ ឧបករណ៍នេះមានឃើញលេងនៅក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស ភ្លេងការបុរាណ និងចំរៀងទោល(កវីក្រម ង៉ុយយកឧបករណ៍នេះមកដេញកំដការច្រៀងកំណាព្យរបស់លោក)រូបរាងខ្សែដៀវទាំងមូលតំណាងឱ្យសត្វពស់នាគរាជ។ខ្សែដៀវ គឺជាឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ ប្រើខ្សែមួយ។ នៅក្នុងការវាយតម្លៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កម្ពុជា អង្គការសហប្រជាជាតិបានចាត់ទុកខ្សែដៀវ ជាឧបករណ៍ភ្លេងខ្មែរ ដែលមានវ័យចំណាស់បំផុត។ វាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ប្រគំក្នុងវង់ភ្លេងអារក្ស និងវង់ភ្លេងការបុរាណ។ ខ្សែដៀវ ចែកចេញជា ដង ព្រលួត ប្រអប់សំនៀង ខ្សែសំនៀង ខ្សែក និងក្រចកកេះ។ ដងធ្វើអំពីឈើរឹងមានរាងមូលរាវ ហើយងខាងចុង ឬជួនកាលឆ្លាក់។ ប្រអប់សំនៀងធ្វើអំពីសម្បកឃ្លោកទុំ(ឃ្លោកក្អម)ពុះពាក់កណ្តាល ខ្សែសំនៀងធ្វើអំពីលួសរស់ ឬលង្ហិន ក្រចកកេះជាទូទៅធ្វើអំពីលង្ហិន ពាក់នៅម្រាមឈ្នាងដៃស្តាំ។ ដើម្បីលេង តន្ត្រីករយកផ្នែកបើកនៃប្រអប់សំនៀងមកដាក់នឹងទ្រូង រួចប្រើក្រចកកេះ ដើម្បីដេញ ហើយប្រើចង្អុលដៃឆ្វេងដើម្បីប្តូរខ្ទង់សម្លេង ដោយសង្កត់លើខ្សែសំនៀង។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
ក្រុមចម្រៀង BTS
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមតន្ត្រី
សញ្ញាអាស្ដា
តើសញ្ញាអស្តា ឬលេខប្រាំបី «៏» ប្រើសម្រាប់ធ្វើអ្វី
រហ
តរហ
ត
ហត
ហ​ត
ហរ
តេ
ជ្រិិន សុជាំតិ
https://socheatkhmerhelpkhmer.wordpress.com/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A1/
សញ្ញាអាស្ដា
ងដរ
តហ
ហ
េតហត​ហតហតហតឹរងហរងុរេងហុេហងេរងរង
ភូមិត្រពាំងចក
ភូមិត្រពាំងចក ឃុំសំរោង ស្រុកស្វាយអន្ទរ ខេត្តព្រៃវែង
=ឯកសារគ្មានទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីស្រុកអ្វី?= ត្រពាំងចក ជាភូមិមួយស្ថិតនៅក្នុងឃុំថ្មី។ នៅក្នុងភូមិនេះមានប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណជា ១៨៦គ្រួសារ ហើយភាគច្រើនប្រកបរបរកសិកម្ម និងកម្មកររោងចក្រ។ មេភូមិឈ្មោះ អុន សុខន។
ទៃយិនសៀនចុណ
ទៃយិនសៀនចុណ ឬ ព្រះ​ច័ន្ទទរទេវី (Tai yin xian junไท้อิมแชกุน，太阴星君)  គឺ តេបធីតា​រក្សា​ព្រះច័ន្ទ។ ជាព្រះម៉ែព្រះច័ន្ទ និង ទេវតាទៀងទាត់ទន សាសនាតាវ.
សង្កាត់ក្រាំងអំពិល
(Sangkeat Krang Ampil) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងកំពត ខេត្តកំពត  ០២ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
សង្ឃាទិសេសទី ១
[១] តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថាបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ ។ តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សេយ្យសកោ អនភិរតោ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ ។ សោ តេន កិសោ ហោតិ លូខោ ទុព្វណ្ណោ ឧប្បណ្ឌុប្បណ្ឌុកជាតោ ធម្មនិសន្ថតគត្តោ។ អទ្ទសា ខោ អាយស្មា ឧទាយិ អាយស្មន្តំ សេយ្យសកំ កិសំ លូខំ ទុព្វណ្ណំ ឧប្បណ្ឌុប្បណ្ឌុកជាតំ ធមនិសន្ថតគត្តំ ទិស្វាន អាយស្មន្តំ សេយ្យសកំ ឯតទវោច កិស្ស ត្វំ អាវុសោ សេយ្យសក កិសោ លូខោ ទុព្វណ្ណោ ឧប្បណ្ឌុប្បណ្ឌុកជាតោ ធមនិសន្ថតគត្តោ កច្ចិ នោ ត្វំ អាវុសោ សេយ្យសក
[១] សម័យនោះ ព្រះពុទ្ធដ៏មានជោគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន
អំណាចអ័ក្ស
មហាអំណាច​អ័ក្ស (Axis Power) ​​ឬ​ហៅ​​ថា អ័ក្ស ឬ​អ័ក្ស​រ៉ូម-ប៊ែរឡាំង-តូក្យូ ​ជា​ក្រុម​​មួយ​ដែល​ប្រយុទ្ធ​​ក្នុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី II ប្រឆាំង​នឹង​កងកម្លាំង​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត។ មហា​អំណាច​អ័ក្ស​បាន​ព្រមព្រៀង​​គ្នា​ប្រឆាំង​នឹង​សត្រូវ​​តែ​មួយ ប៉ុន្តែ​​​មិន​​​បាន​ចូលរួម​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​គ្នា​ទាំងស្រុង​ទេ។
មហា​អំណាច​អ័ក្ស​​កើត​មាន​ឡើង​​ តាមរយៈ​កិច្ច​ខិតខំ​​ប្រឹងប្រែង​ការទូត​របស់​អាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និង​អ៊ីតាលី ដើម្បី​ការពារ​​ផលប្រយោជន៍​កុម្មុយនិស្ត​ ក្នុង​ពាក់​កណ្ដាល​ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០។ ដំបូង​កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចុះ ដោយ​​អាល្លឺម៉ង់ និង​អ៊ីតាលី ក្នុង​ខែ​តុលា ឆ្នាំ១៩៣៦។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​អ៊ីតាលី លោក​មូសសូលីនី បាន​ប្រកាស​​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ​វិច្ឆិកា ថា ប្រទេស​អឺរ៉ុប​​ទាំងអស់​ ចាប់ពី​ពេលនេះ​ទៅ​នឹង​​ត្រូវ​មក​បង្វិល​នៅ​លើ​ "អ័ក្ស​រ៉ូម-ប៊ែរឡាំង" ដូច្នេះ​​បាន​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ពាក្យ "អ័ក្ស" ​ឡើង​តាំងពី​ពេល​នោះ​មក។ ជំហាន​ទីពីរ ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថ​លេខា​ក្នុង​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៣៦ ដែល​ជា​​កតិកាសញ្ញា​ប្រឆាំង​លទ្ធិ​កុម្មុយនិស្ត (Anti-Comintern Pact) រវាង​អាល្លឺម៉ង់ និង​ជប៉ុន។ អ៊ីតាលី​បាន​ចូល​ក្នុង​កតិកាសញ្ញា​នេះ​ នៅ​ឆ្នាំ១៩៣៧។
ក្រុង​ប៊ែរឡាំង​ និង​​​រ៉ូម បាន​ក្លាយ​ជា​សម្ព័ន្ធ​​យោធា​ ក្រោម​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​​​​ហៅ​ថា "កតិកាសញ្ញា​រួម​កម្លាំង" (Pact of Steel) ដែល​នាំ​ឲ្យ​រួម​បញ្ចូល​កងកម្លាំង​យោធា​នៃ​ប្រទេស​ទាំងពីរ។ កតិកាសញ្ញា​រួម​កម្លាំង​​នេះ ដំបូង​ត្រូវ​បាន​ពង្រាង​ឡើង​សម្រាប់​សម្ព័ន្ធ​យោធា​ត្រី​ភាគី រវាង​ជប៉ុន អ៊ីតាលី និង​អាល្លឺម៉ង់ ប៉ុន្តែ​ជប៉ុន​ចង់​ផ្ដោត​គោលដៅ​ទៅ​​​សូវៀត ខណៈ​អ៊ីតាលី និង​អាល្លឺម៉ង់​ចង់​ផ្ដោត​​គោលដៅ​​​ទៅ​អង់គ្លេស ​និង​បារាំង។ ដោយសារតែ​មិន​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ ទើប​​កតិកាសញ្ញា​​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​​ហត្ថលេខា ដោយ​មិន​មាន​ជប៉ុន និង​បាន​ក្លាយ​ជា​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ រវាង​ហ្វាស៊ីស​​អ៊ីតាលី និង​ណាស៊ី​អាល្លឺម៉ង់ ដែល​​​ចុះហត្ថលេខា​​​ថ្ងៃទី២២ ​ឧសភា ១៩៣៩ ដោយ​រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​អ៊ីតាលី លោក Galeazzo Ciano និង​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​អាល្លឺម៉ង់ លោក Joachim von Ribbentrop។
ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី II អ័ក្ស​បាន​កាន់កាប់​ដែនដី​មួយ​ផ្នែក​ធំ​នៅ​អឺរ៉ុប អាមេរិក​ខាងជើង និង​អាស៊ី​ខាងកើត។ សង្គ្រាម​បាន​ចប់​នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយ​មហាអំណាច​អ័ក្ស​បាន​ចាញ់ ហើយ​​​​​សម្ព័ន្ធ​យោធា​នេះ​​ក៏​ត្រូវ​បាន​រំលាយ​ចោល។
ប៉ាគីស្ថាន
ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន (​ភាសាអង់គ្លេស​៖ Pakistan, ភាសាអ៊ូរឌូ​៖ پاکستان) ដោយមាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា​ សាធារណរដ្ឋ​ឥស្លាម​ប៉ាគីស្ថាន គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅតំបន់​អាស៊ីខាងត្បូង។ វាជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេទីប្រាំនៅលើពិភពលោកដោយមានប្រជាជនសរុប ២២៧ លាននាក់។ ប៉ាគីស្ថានបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៨៨១,៩១៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតទី៣៣។ ប្រទេស​នេះ​មាន​ឆ្នេរសមុទ្រ ១,០៤៦ គីឡូម៉ែត្រ ជាប់​សមុទ្រអារ៉ាប់ និង​ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់នៅ​ភាគខាងត្បូង និង មាន​ព្រំប្រទល់​ខាងលិច​ជាប់ជាមួយ​ប្រទេស​អាហ្វហ្កានីស្ថាន និង​អ៊ីរ៉ង់ ខាងកើត​ជាប់ជាមួយ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា និង​ភាគ​ឦសាន​ជាប់ជាមួយ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន​។ ប្រទេស​តាហ្ស៊ីគីស្ថានស្ថិតនៅ​ជិតបង្កើយ​នឹង​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាននៅភាគខាងជើង ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​កាត់ផ្ដាច់​ដោយ​តំបន់ច្រកវ៉ាខាន់​។