cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ភូមិគោកត្នោត
អំពីក្របខណ្ឌគតិយុត្តិស្តីអំពីភូមិ
ក្រៅពីការងារខាងលើនេះ មេភូមិអាចធ្វើការបែងចែក, ប្រគល់ភារកិច្ចដល់អនុ ប្រធានភូមិ និងសមាជិកភូមិតាមការចាំបាច់ និងធ្វើសេចក្តីរាយការណ៍ជូនមេឃុំ ចៅ សង្កាត់សាមី។ ៦. អំពីការបង្កើតភូមិថ្មី ការបង្រួម និង ការរំសាយភូមិដើម្បីធានាដល់ការចាត់ចែងការងារ និងកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍ឃុំ សង្កាត់ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់អាចលើកសំណើសុំបង្កើតភូមិថ្មី ឬបំបែក ឬរំសាយ និងបង្រួមភូមិចំណុះឃុំ
៥០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩១)
500រៀល
=មើលផងដែរ=
ទសវត្ស
ទសវត្ស គឺមានរយះពេល ១០ឆ្នាំ(ម្ដង)។ ការចាប់រាប់ទសវត្សគឺ÷
សហសវត្ស
សហសវត្សគឺមានរយះពេល ១០០០ឆ្នាំ។ ការចាប់រាប់សហសវត្សគឺ÷
អ្នកម្នាងជាលែង
ព្រះម្នាងជាលែង (រជ្ជកាលស្ដេចកន-គ.ស ១៥២៩) ជាព្រះម្នាងរបស់ព្រះបាទស្រីជេដ្ឋា ហើយបានសោយទិវង្គតរួម និងព្រះបាទស្រីជេដ្ឋាទៅ។
ជនជាតិសៀមខាងជើង
ប្រជាជនភាគខាងជើងថៃ ឬ តៃយ័ន (ไทยวน), ការកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯង khon mu(e)ang (មនុស្សក្រុង,[xon˧ mɯːəŋ˧] មានន័យថា "ប្រជាជននៃដី (ដាំដុះ)" ឬ "ប្រជាជននៃសហគមន៍របស់យើង") គឺជា ក្រុមជនជាតិ តៃ ដែលមានដើមកំណើតនៅខេត្តចំនួនប្រាំបីនៅ ភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃ ដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុងតំបន់នៃអតីតនគរ ឡានណា។. ក្នុងនាមជាក្រុមជនជាតិ តៃ ពួកគេមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយ តៃលូ និង តៃឃួន ទាក់ទងនឹងវប្បធម៌ទូទៅ ភាសា និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិច ថៃ ដែលលេចធ្លោរបស់ ប្រទេសថៃ (ផ្ទុយពីគេហៅថា សៀម ឬ ថៃកណ្តាល )។ តៃយន់​មាន​ប្រមាណ​៦​លាន​ដុល្លារ។ ពួកគេភាគច្រើនរស់នៅ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃដោយមានជនជាតិភាគតិចចំនួន ២៩ ៤៤២ នាក់ (ជំរឿនឆ្នាំ 2005) រស់នៅឆ្លងព្រំដែនក្នុង ខេត្ត Bokeo និង ខេត្ត Sainyabuli និង ខេត្ត Luang Namtha នៃ ប្រទេសឡាវ ។ ភាសា​របស់​ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ​ថៃ​ខាង​ជើង, Lanna ឬ Kham Muang ។
សិង្ហនវតី
សិង្ហ​នាវ​តី ( สิงหนวัติ   ; RTGS ៖ Singhanawat ) ព្រះរាជាណាចក្រមានមូលដ្ឋាននៅតាមដងទន្លេកុក ក្នុងអាងឈៀងរ៉ៃ ភាគខាងជើង ប្រទេសថៃ ។ សង្គម ឡានណា បុរាណនៃ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានការរីកចម្រើនជាងសង្គមសហសម័យក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀត ដោយសារជនជាតិឡានណាបានកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការអភិវឌ្ឍន៍សង្គមរបស់ពួកគេ។ កំណត់ត្រាទាក់ទងនឹងទីក្រុងនានាក្នុងអាង ឈៀងម៉ៃ និងឈៀងរ៉ៃ បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីទីតាំងល្អ ហើយឧបករណ៍ថ្មជាច្រើនត្រូវបានជីកនៅក្នុងតំបន់នេះ។ ការតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបានគាំទ្រដោយកាលប្បវត្តិភាគខាងជើងរបស់ថៃ និងកំណត់ត្រារបស់យ៉ូណូក-បាងបានហ៊ូ  ដែលនិយាយអំពីមនុស្សធ្វើចំណាកស្រុកមកតាំងលំនៅក្នុងតំបន់នេះ។
ជំនឿបាហៃ
ជំនឿបាហៃចាប់កំណើតតាំងពីឆ្នាំ១៨៤៤ដោយ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ (១៨១៧-១៨៩២) ដែលជាអភិជនជនជាតិភើសៀ។ សាសនិកបាហៃគោរព ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ដែលជាព្រះ​​​​​​សាស្តាបន្តវេន​​ពី​​​ព្រះសាស្តា​​អង្គមុន​​​​ៗដែល​​​​រួមមានៈ​​ ព្រះអាប់ប្រាហាំ ព្រះគ្រឹស្នា ​​​​ព្រះសូរ៉ូអែសស្ទ័រ ​​​​​ព្រះម៉ូសិស ​​​​ព្រះពុទ្ធ ​​​ព្រះយេស៊ូវ ​ព្រះមហាម៉ាត់ ​​​និង​​​ ព្រះបប។ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ បានត្រាស់ដឹងនូវព្រះគម្ពីរជាង ១០០ក្បាលដែលជាចម្លើយទៅនឹងសំណួរ​​​​​​​​របស់មនុស្ស​​​ជាតិនា​​​ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ការបង្ហាត់បង្រៀនរបស់ទ្រង់គឺស្ថិត​​​​​​នៅក្នុង​​​​​ភាព​​​​ចុះ​​​សំរុង​​​ដ៏ល្អឥត​​​​ខ្ចោះ​ជាមួយ​នឹង​ការ​បង្ហាត់បង្រៀនរបស់របស់ព្រះមុនៗ។ មកដល់​​​​​​បច្ចុប្បន្ន​​​​​នេះជំនឿ​​​បាហៃមាន​​​​អាយុកាលជាង១៦៩ឆ្នាំ ហើយឥឡូវនេះកំពុងសាយភាយទៅ​​​​​​​ដល់ជាង២០០​​​​ប្រទេស​​​​​​នៅ​​​​ទូទាំងពិភពលោក។
ជំនឿបាហៃគឺជាសាសនាសកល ឯករាជ្យ ដែលមិនមែនកើតចេញមកពីនិកាយនៃ​​​​​​​សាសនាណា​​​​​​​​​មួយឡើយ។ សាសនិកបាហៃគោរពរាល់សេចក្តីសម្រេចរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ប៉ុន្តែមិនជានិន្នាការ​​​​​​​​នយោបាយ​​​​​របស់គណបក្សណាមួយឡើយ។ បាហៃស្រលាញ់សន្តិភាព​​​​​និងសាមគ្គីភាព។ គ្រប់ទង្វើដែលនាំឲ្យមានការបែកបាក់គ្នាគឺ​​​ជាទង្វើផ្ទុយនឹង​​​​​គោលការណ៍បាហៃ។
រចនាសម្ព័ន្ឋគ្រប់គ្រង
ធម្មសភា​យុត្តិធម៌​សកល​ ​​​​​គឺ​ជា​ស្ថាប័ន​អន្តរ​ជាតិ​​​​ដ៏​កំពូល​​​​​​​​ក្នុង ​ការដឹក​នាំ​បាហៃ​ទូ​ទាំង ​​​​​​​ពិ​ភពលោក​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​។​ ​ព្រះបាហា​អ៊ុលឡាហ៍​ ​​​​​​​​​​បាន​អនុម័ត​និង​ផ្តល់​អំ​ណាច​ដល់​ស្ថាប័ន​នេះ​នូវ​សិទ្ឋិ​ក្នុង​ការ​តាក់​តែង​ច្បាប់​ទៅ​លើ​បញ្ហា​ផ្សេង​ៗ​។​ ធម្ម​សភា​យុត្តិ​ធម៌​សកល​ មាន​សមាជិក​៩​រូប​ដែល​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ដោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជា​សម្ងាត់​រៀង​រាល់​៥ឆ្នាំ​ម្តង​ ដោយ​មាន​ការ​ចូល​រួម​គ្រប់​សាសនិក​ដែល​ជា​សមាជិក​ភាព​នៃ​ធម្ម​សភា​ជាតិ​នៃ​សាសនា​បាហៃ​ប្រចាំ​ប្រទេស​នីមួយ​ៗ​នៅ​លើ​ពិ​ភព​លោក​។​
ធម្មសភា​ជាតិ​នៃ​សាសនា​បាហៃ​​ប្រចាំ​ប្រទេស​គឺ​ជា​ស្ថាប័ន​បាហៃ​កំពូល​ប្រចាំ​ប្រទេស ​មាន​សមាជិក​៩​រូប​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ដែល​បានជ្រើស​រើស​ដោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជា​សម្ងាត់​ពី​ សាសនិក​បាហៃ​គ្រប់​រូប​ក្នុង​ប្រទេស​។​
ធម្មសភា​ចិត្ត​កៈមូលដ្ឋាន​ ​ប្រចាំ​ឃុំ​ គឺ​ជាស្ថាប័នបាហៃដឹកនាំសាសនិកប្រចាំ​​​​ឃុំដែល​​មាន​បាហៃ​រស់​នៅ។ ស្ថាប័ននេះត្រូវបានកើតឡើងនៅក្នុងឃុំណាដែលមាន​​​​​​សាសនិក​បាហៃ​ដែល​មាន​អាយុ​ចាប់​ពី​២១ឆ្នាំ ឡើងទៅ ហើយគ្រប់ចំនួន៩រូប។ សមាជិកភាពនៃស្ថាប័នដឹកនាំបាហៃត្រូវបានជ្រើសរើសឡើងតាមរយៈការបោះឆ្នោតជាសម្ងាត់ ដោយ​គ្មាន​ការ​ឈរ​ឈ្មោះ​ឬ​ឃោសនា​ឡើយ។ ស្ថាប័ននីមួយៗមាន​​សមាសភាពនៃអ្នក​​ដឹកនាំមិន​​​លើសនិងមិនក្រោម៩រូបឡើយ។
= សាសនាបាហៃចូលមកដល់កម្ពុជា = សាសនាបាហៃបានមានវត្តមានក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៣០។ នៅថ្ងៃទី០៨​ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៣០ បាហៃបានទទួលលិខិតចម្លងមួយច្បាប់នៃព្រះរាជបទបញ្ញាត្តិ លេខ​៣៩និង ព្រះរាជក្រិត្យលេខ ១០២៣ ស្តីពីបទបញ្ជាឲ្យអនុវត្តសាសនាផ្សេងៗ។ ប្រកាសលេខ ១៦ ចុះថ្ងៃទី ២២  ខែ តុលា   ឆ្នាំ ១៩៦២  បានទទួលប្រកាសមួយច្បាប់ដែលចេញដោយក្រសួងសាសនា ផ្ញើជូនតំណាងសាសនាបាហៃនៅភ្នំពេញ ស្តីពី “ សកម្មភាព និងបេសកកម្មនៃគ្រប់សាសនាបរទេសនៅកម្ពុជា ហើយប្រកាសឲ្យប្រើសេចក្តីប្រកាសនេះតទៅ”។​ បាហៃបានទទួលព្រះរាជក្រិត្យលេខ ៦៣២ ចុះថ្ងៃទី ១៩ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៤  ដែលឡាយព្រះហស្ថលេខាដោយព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ ឧបយុវរាជ ស្តីអំពីការអនុញ្ញាតឲ្យអនុវត្តសាសនាបាហៃនៅកម្ពុជា។ ក្នុងអំឡុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ ១៩៩១ សាសនិកបាហៃបានធ្វើការអប់រំអក្ករកម្មទៅដល់កុមារ យុវជននៅតាមជុំរំជនភាសខ្លួនដោយមានការសហការជាមួយសហគមន៍បាហៃប្រចាំប្រទេសថៃ។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ១៩៩២ បាហៃបានទទួលលិខិតពីក្រសួងធម្មការនិងសាសនាស្តីពីការអនុញ្ញាតឲ្យអនុវត្តឡើងវិញនៃសាសនាបាហៃនៅកម្ពុជា។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សកម្មភាពក៏ចាប់ផ្តើមមានឡើង។ ដោយសកម្មភាពស្នូលសំខាន់ៗដែលជាឆ្អឹងខ្នងនៃការអភិវឌ្ឍស្មារតីកើតមានជាច្រើននៅតាមបណ្តាខេត្តមួយចំនួន ហើយមានការសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយអាជ្ញាធរ និងប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ។ នៅថ្ងៃទី ០៥  ខែ មិថុនាឆ្នាំ២០០៣ សហគមន៍បាហៃប្រចាំកម្ពុជាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសេចក្តីសម្រេចលេខ ២៤៧ របស់ក្រសួងធម្មការនិងសាសនាស្តីពីការអនុញ្ញាតឲ្យផ្សព្វផ្សាយជំនឿបាហៃទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ មកដល់ពេលនេះសហគមន៍បាហៃមានវត្តមាននៅតាមបណ្តាភូមិឃុំស្រុកជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសដើម្បីរួមចំណែក ស្តារ និងកសាងវិស័យអប់រំសីលធម៌ ក៏ដូចជាលើកកម្ពស់យុវជនឲ្យចូលរួមកិច្ចការអភិវឌ្ឍសហគមន៍។ សាសនិកបាហៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក៏ដូចសាសនិកបាហៃលើពិភពលោកបាននឹងកំពុងប្រតិបត្តិតាមគោលការណ៍អប់រំការបង្ហាត់បង្រៀនតាមមាគ៌ារបស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ព្រមទាំងអនុវត្តតាមអនុសាសន៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងសន្និសីទអន្តរជំនឿថ្នាក់ជាតិកាលពីឆ្នាំ ២០០៨ រួមមាន:
អ៊ីណូរី មីណាសេ
អ៊ីណូរី មីណាសេ (水瀬 いのり) ជាតារាសម្តែងសំលេងតួស្រីនិងអ្នកចម្រៀងស្រីប្រជាជនជប៉ុន កំណើតនៅខេត្តតូក្យូ, ជាប់ទាក់ទងជា Sony Music Artists ចាប់ផ្តើមក្លាយជាតារាសម្តែងសំលេងឆ្នាំ ២០១០ បានដើរតួនាទីសំខាន់ដំបូងរបស់នាងក្នុងរឿង Occult Academy (២០១០) ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកបានទទួលតួនាទីធំ ៗ និងឈានមុខគេជាងមុន។ )
ជំនឿបាហៃ
រចនាសម្ព័ន្ឋគ្រប់គ្រង
១. គោរពកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ សាមគ្គីគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ស្មោះត្រង់ដោយឈរលើគោលការណ៍គោរពគ្នា អធ្យាស្រ័យយោគយល់គ្នាគ្រប់កាល:ទេស:ទាំងអស់ដើម្បីសាមគ្គីភាពនិងសុខុដុមរមនានៃសង្គមជាតិ។
អ៊ីណូរី មីណាសេ
តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងជប៉ុន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងសំឡេងជប៉ុន
ជំនឿបាហៃ
រចនាសម្ព័ន្ឋគ្រប់គ្រង
២. គោរព និង ប្រតិបត្តិធម៌វិន័យសាសនារបស់ខ្លួនដោយផ្សារភ្ជាប់ការគោរពសិទ្ធិអ្នកកាន់សាសនាដទៃ និង ប្រកាន់ខ្ជាប់មាគ៌ា អហិង្សា មេត្តា ករុណា និងសណ្តោសប្រណី។
៣. គោរពសិទ្ធិសេរីភាព និងជំនឿសាសនារបស់បុគ្គលជាតម្លៃនៃជំនឿសាសនានីមួយៗនៅក្នុងការវិភាគឈ្វេងយល់ផ្លូវត្រូវសម្រាប់សុភមង្គលរបស់សង្គមជាតិ។
= គោលបំណង = សហគមន៍បាហៃតែងតែចូលរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍសហគន៍ផ្នែកស្មារតី  និងសម្ភារដោយឈរលើគោលការណ៍ ភាពតែមួយនៃព្រះ ភាពតែមួយនៃសាសនា  និងភាពតែមួយនៃមនុស្សជាតិ ព្រមទាំងលើកស្ទួយតម្លៃសីលធម៌ សង្គម ស្ត្រី​ ហើយនិងលើកទឹកចិត្តយុវជនឲ្យរក្សានូវវប្បធម៌ប្រពៃណីទំនៀមទំលាប់និងការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស។
= ទំនាក់ទំនង =
​
វិទ្យាល័យសម្តេចហ៊ុនសែនភ្នំពេញថ្មី
វិទ្យាល័យសម្តេចហ៊ុនសែនភ្នំពេញថ្មីដើមឡើយវិទ្យាល័យនេះគឺមានឈ្មោះថា អនុវិទ្យាល័យសំរោងអណ្តែត ដែលមានថ្នាក់ត្រឹមតែទី៩ប៉ុណ្ណោះ។
ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី
ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា ប៉ាហ៍ឡាវី (, ; 26 តុលា 1919 – 27 កក្កដា 1980), បានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ម៉ូហាមម៉ាត់ រេហ្សា សាហ៍ (محمدرضا شاه), គឺជាស្តេចសាហ៍ចុងក្រោយនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ពីថ្ងៃទី 16 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1941 រហូតដល់ការផ្តួលរំលំរបស់គាត់នៅក្នុងបដិវត្តអ៊ីរ៉ង់ នៅថ្ងៃទី 11 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 1979 ដោយសារឋានៈជាស្តេចសាហ៍ចុងក្រោយនៃអ៊ីរ៉ង់ គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ជាធម្មតាថា ព្រះសាហ៍
ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៣
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រទេសថៃពីឆ្នាំ 1973 ដល់ឆ្នាំ 2001 ឃើញមួយរយៈពេលមិនស្ថិតស្ថេរនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដោយមាន ការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកយោធា ដែលត្រូវបានឱគេខ្លាចឡើងវិញបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមមួយក្នុងឆ្នាំ 1976 (នេះជាមេដឹកនាំយោធាពីមុនត្រូវបានគេយកចេញជាលទ្ធផលនៃការ បដិវត្តន៍នៃ 14 ខែតុលាឆ្នាំ 1973 ) ។
ឃុំមនោរម្យ(ស្រុកស្វាយទាប)
=រដ្ខបាល= ឃុំ មានភូមិ៖
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ=
ផ្កាម្លិះ
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃផ្កាម្លិះ ផ្កាម្លិះ គឺជាឈើតូចពួកមួយដែលផ្កាសម្បុរស ក្លិនក្រអូបត្រជាក់គេដាំយកផ្កាសំរាប់ប្រើការបានច្រើនយ៉ាងដូចជា ពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ឱសថ ជាដើម ដែលមានប្រហែល ២០០ប្រភេទ ផ្ការាងជាបំពង់ពណ៌សធំ រុក្ខជាតិមានដើម កំណើតនៅអាស៊ី ខាងជើង ឥណ្ឌា  ប៉ាគីស្ថាន និងតំបន់ ពាយ័ព្យ នៃហិម៉ាល័យ។
ចិត្តសូត្រ
ចិត្តសូត្រ ទី២
[១៨៣] ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា ចិត្ត តែងនាំសត្វលោកទៅ ចិត្ត តែងភើចកន្ទ្រាក់សត្វលោកទៅ សត្វទាំងពួង តែងប្រព្រឹត្តទៅ តាមអំណាចធម៌មួយ គឺចិត្ត ។
ឯកសារយោង
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๕ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๗ > สังยุตตนิกาย > สคาถวรรค > อันธวรรค > จิตตสูตรที่ ๒
Citta Sutta: Mind (SN 1.62)
អង្គការ​ឃ្លាំមើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស
រូបភាពតូច| អតីតនាយកប្រតិបត្តិ [[ខេនណេត រ៉ូច ថ្លែងនៅក្នុង សន្និសិទសន្តិសុខទីក្រុងម៉ូនីឆ លើកទី៤៤ ឆ្នាំ២០០៨]] អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (អក្សរកាត់ខ្លី: HRW ) គឺជាអង្គការអន្តរជាតិមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ដែលមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងញូវយ៉ក ដែលធ្វើការស្រាវជ្រាវ និង ការតស៊ូមតិ លើសិទ្ធិមនុស្ស ។ ក្រុមនេះដាក់សម្ពាធដល់រដ្ឋាភិបាល អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយក្រុមហ៊ុន និងអ្នករំលោភសិទ្ធិមនុស្សម្នាក់ៗឱ្យបរិហារការរំលោភបំពាន និងគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ហើយជារឿយៗធ្វើការជំនួសជនភៀសខ្លួន កុមារ ជនចំណាកស្រុក និងអ្នកទោសនយោបាយ។
ការចំណាយប្រចាំឆ្នាំរបស់អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (HRW) មានចំនួនសរុប ៥០.៦លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០១១ ៦៩.២លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០១៤ និង ៧៥.៥លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០១៧។
១០០រៀល(ឆ្នាំ១៩៩០)
100រៀល
=មើលផងដែរ=
ស្ទឹងមង្គលបុរី
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Mongkol_Borei.png/220px-Mongkol_Borei.png|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញស្ទឹងមង្គលបូរី ស្ទឹងមង្គលបូរី គឺ​ជាស្ទឹងមួយក្នុង ​​ស្រុក​មង្គលបូរី ក្នុង​ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ស្ថិតនៅទិសភាគ​ពាយ័ព្យ​នៃប្រទេស​កម្ពុជា។ វាហូរចេញពីព្រំដែននៃខេត្តចន្ទបុរីនៃប្រទេសថៃ ហើយហូរកាត់តាមស្រុកមង្គលបូរី និងស្រុកក្បែរខាង។  វាគឺជាដៃទន្លេដ៏សំខាន់នៃទន្លេសាប។
ខ្មែរក្រហម បានបំផ្លាញស្ពានមួយ ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ទន្លេ។
ល្ខោនគែន
ល្ខោនគែនជាទម្រង់សិល្បៈបុរាណមួយមានវត្តមានក្នុងព្រះបរមរាជវាំងក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ (ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់១៩៥៥។ ល្ខោនគែនជាទម្រង់ល្ខោនច្រៀងរាំបែបបុរាណ ដែលរាំដោយមនុស្សស្រីសុទ្ធ។ ចំណែកអ្នកសម្តែងត្រូវច្រៀង និងនិយាដោយឡែកគែនជាឧបករណ៍ផ្លុំ គេសង្កេតឃើញថាមានប្រើក្នុងអម្បូរមនខ្មែរ ដែលនៅប្រើភាគច្រើនមានតែអ្នកដែលនៅតំបន់ភ្នំប៉ុណ្ណោះ។
គែនជាឧបករណ៍ធ្វើដោយឫស្សីតូចមកបិតផ្អឹបគ្នា មានរូបរាងវែងខ្លី។ បច្ចុប្បន្នឧបករណ៍នេះបាប្រវត្តិល្ខោនគែន តាមឯកសារបង្ហាញថា វត្តមាន ល្ខោនគែនក្នុងទឹកដីកម្ពុជា មានតែការនិទានតគ្នាពីរូចាស់ៗនៃក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យដែលធ្លាប់បានហាត់រៀនប៉ុណ្ណោះ។
ដោយចាស់ទុំបានរៀបរាប់ថា មានគ្រូល្ខោនគែនជនជាតិឡាវ៤នាក់ឈ្មោះ ឃុន សុំជីង, ឃុន ប៊ួ, ឃុន អេន និងឃុន ផែន បានមកបង្ហាត់ល្ខោននេះដល់សិល្បការិនីខ្មែរក្នុងព្រះបរមរាជវាំងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៤៥។ ល្ខោននេះមានលក្ខណៈខុសប្លែកអំពីល្ខោនឡាំរបស់ឡាវ ដែលការសម្ដែងនៅក្រុងវៀងច័ន្ទ និងទីដទៃទៀតក្នុងប្រទេសឡាវសព្វថ្ងៃ ដែលអ្នកសម្តែងមានស្រីមានប្រុស ហើយយកឧបករណ៍គែនទៅប្រគំជាមួយវង់តន្រ្តីសម័យ។
ចំណែកកម្ពុជាសម្ដែងតែស្រីសុទ្ធ ហើយប្រើគែនជាមួយឧបករណ៍តន្រ្តីបុរាណខ្មែរ។ ឧបករណ៍តន្ត្រី គែនចំនួន៤ (គែនពីសំឡេងធំគ្រល ទៅសំឡេងតូចស្រួយ) រនាតធុង រនាតឯក តាខេ(ក្រពើ) ទ្រអ៊ូ ទ្រសោ ទ្រឆេ ក្រាប់ ឈឹង ស្គរថូនរមនា សម្ភោរ ដែលភាគច្រើនប្រគុំជាភ្លេងមហោរី ដោយខ្ចីបទនោះមកសម្ដែង។
យខ្លួនឯង ដោយយកកាយវិការរបស់ល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យជាក្បាច់បាតរបស់ខ្លួន។រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០០ ទើបគណៈកម្មការស្រាវជ្រាវរប្បធម៌នៃក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈដែលមានលោក ពេជ្យ ទុំក្រវិល ជាប្រធាន និងដោយមានជំនួយពីអង្គការ UNESCO បានរៀបចំកម្មវិធីនេះឡើង។
កម្មវិធីនោះបានអញ្ជើញគ្រូដែលធ្លាប់បានហាត់ល្ខោនគែននេះនៅព្រះបរមរាជវាំងពីជំនាន់មុនមានអ្នកគ្រូធាយ និងអ្នកគ្រូ អ៊ុន បូ ឲ្យមកបង្ហាត់បង្រៀនសិល្បការិនីផ្នែករបាំបុរាណនៃនាយកដ្ឋានសិល្បៈហើយបានលើកយកអន្លើមួយនៃរឿងក្រៃថោងមកសម្តែងជូនភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិទស្សនាក្នុងទិវាវប្បធម៌នោះនៅរោងមហោស្រពចតុមុខ ក្រោយមកទៀតរាប់ឆ្នាំ ទើបមានការសម្តែងល្ខោននេះម្តង។
នៅក្នុងទិវាបេតិកភណ្ឌខ្មែរ ដែលចាប់ផ្តើម ពីថ្ងៃទី១៥ ដល់ ១៧ ខែធ្នូ ២០១៧ នៅរមណីដ្ឋានវត្តភ្នំ នៅថ្ងៃទី១៦ ដែលជាថ្ងៃទី២នៃកម្មវិធី នឹងមានការសម្ដែងល្ខោនគែនដែលជាទម្រង់សិល្បៈបុរាណមិនសូវមានអ្នកស្គាល់ ឬក៏ធ្លាប់ទស្សនាថែមទៀតផង។
វិបត្តិនយោបាយថៃ២០០៨-២០១០
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨មក មានជម្លោះកាន់តែអាក្រក់រវាងសម្ព័ន្ធភាព ប្រជាជនដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ (PAD) និងរដ្ឋាភិបាល របស់គណបក្សអំណាចប្រជាជន (PPP) របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី Samak Sundaravej និង Somchai Wongsawat ។ វាគឺជាការបន្តនៃ វិបត្តិនយោបាយឆ្នាំ 2005-2006 នៅពេលដែល PAD បានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល គណបក្ស Thai Rak Thai (TRT) របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា ។ អ្នកដើរតាម PAD ជាធម្មតាស្លៀកពាក់ពណ៌លឿង ពណ៌លឿងជាពណ៌របស់ព្រះមហាក្សត្រ Bhumibol Adulyadej ហើយត្រូវបានគេហៅថា "អាវពណ៌លឿង" ។ រណសិរ្សរួបរួមជាតិ ប្រឆាំងរបបផ្តាច់ការអ្នកដើរតាម (UDD) ដែលគេស្គាល់ថាជាអ្នកគាំទ្រនាយករដ្ឋមន្ត្រី ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា ដែលត្រូវគេ ទម្លាក់ពីតំណែង បាន ស្លៀកពាក់ពណ៌ក្រហម ហើយត្រូវបានគេហៅយ៉ាងទូលំទូលាយថា "អាវក្រហម"។
វីវ៉ូ
បច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនងវីវ៉ូខូអិលធីឌី (ភាសាអង់គ្លេស : Vivo Communication Technology Co. Ltd.) គឺជាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាពហុជាតិសាសន៍របស់ចិន ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងដុងក្វាន នៅខេត្តក្វាងតុង ដែលរចនានិងអភិវឌ្ឍស្មាតហ្វូន គ្រឿងបន្លាស់ស្មាតហ្វូន កម្មវិធីនិងសេវាកម្មអនឡាញ។ ក្រុមហ៊ុនបង្កើតកម្មវិធីសម្រាប់ទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន ចែកចាយតាមរយៈវី-អេបស្ដ្រល (V-Appstore) របស់ខ្លួន ដោយអ៊ីម៉េណាជឺរ (iManager) រួមបញ្ចូលនៅក្នុងកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយ (Android) ដែលមានមូលដ្ឋានលើ Origin OS នៅចិនដីគោក និង Funtouch OS នៅកន្លែងផ្សេងទៀតដែលមានបុគ្គលិក ១មុឺននាក់ ចាប់តាំងពីបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំំំំ២០០៩ វីវ៉ូបានពង្រីកទីផ្សារពិភពលោករបស់ខ្លួន ដោយបម្រើអ្នកប្រើប្រាស់ជាង ៤០០លាននាក់ជាមួយនឹងផលិតផល និងសេវាកម្មទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួនទៅកាន់ជាង ៦០ប្រទេស និងតំបន់។រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាផ្លាកនៃវីវ៉ូ រូបភាពតូច|ប្រភេទទូរសព្ទ Vivo X50 Pro
១០រៀល(ឆ្នាំ១៩៨៧)
10រៀល
=មើលផងដែរ=
អេអូអេនហាណូយឡេនម៉ាកថោវឺ
អេអូអេនហាណូយឡេនម៉ាកថៅវឺ ឬ អេអូអេនឡេនម៉ាក៧២ (ភាសាអង់គ្លេស: AON Hanoi Landmark Tower or AON Landmark 72 ) គឺជាគឺជាអគារខ្ពស់មួយដែលមានទីតាំងនៅទីក្រុងហាណូយរដ្ឋធានីនៃប្រទេសវៀតណាម។ អគារខ្ពស់ទំនើបប្រើចម្រុះនៅផ្លូវផាំហ្វុង ស្រុកណាមទឺលៀម។ អគារនេះមានអគារប្រើប្រាស់ចម្រុះ ៧២ជាន់ ដែលមានកម្ពស់ ៣៥០ម៉ែត្រ និងអគារភ្លោះសណ្ឋាគារកម្ពស់ ៤៨ ជាន់ចំនួនពីរ។ អគារមួយនេះមានទីតាំងនៅលើផ្ទៃដី៤៦ ០៥៤ម២ ហើយផ្ទៃជាន់សរុបគឺ ៦០៩ ៦៧៣ ម២ ដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៥ ជាជាន់ធំបំផុតនៃអគារតែមួយនៅលើពិភពលោក។ អ្នកវិនិយោគ និងប្រតិបត្តិករនៃស្មុគ្រស្មាញគឺជាក្រុមហ៊ុនគៀងណាមអេនថឺព្រីស (Keangnam Enterprises, Ltd) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅកូរ៉េខាងត្បូង។ ទុនវិនិយោគត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួន ១.០៥ពាន់លានដុល្លារ។ រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃអគារ
សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន
សង្គ្រាម រុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន គឺជាសង្រ្គាមដែលកំពុងបន្តដែលភាគច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹង រុស្ស៊ី និង កងកម្លាំងបំបែកខ្លួនដែលគាំទ្ររុស្ស៊ី នៅម្ខាង ហើយ អ៊ុយក្រែន និងអ្នកគាំទ្រអន្តរជាតិនៅម្ខាងទៀត។ សង្គ្រាមនេះបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2014 បន្ទាប់ពី បដិវត្តភាពថ្លៃថ្នូររបស់អ៊ុយក្រែនហើយដំបូងឡើយផ្តោតលើស្ថានភាពនៃ គ្រីមៀវ និងផ្នែកខ្លះនៃដុនបាសដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជាផ្នែកមួយនៃអ៊ុយក្រែន។ ប្រាំបីឆ្នាំដំបូងនៃជម្លោះរួមមានការ បញ្ចូលឧបទ្វីបគ្រីមៀរបស់រុស្ស៊ី (2014) និង សង្រ្គាមនៅដុនបាស (2014-បច្ចុប្បន្ន) រវាងអ៊ុយក្រែន និងក្រុមផ្តាច់ខ្លួនដែលគាំទ្រដោយរុស្ស៊ី ក៏ដូចជាឧប្បត្តិហេតុកងទ័ពជើងទឹក សង្គ្រាម តាម អ៊ីនធឺណិត និង ភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយ ។ បន្ទាប់ពីការ កសាងយោធារុស្ស៊ី នៅ តាមព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ចាប់ពីចុងឆ្នាំ 2021 សង្រ្គាមបានពង្រីកយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលដែលរុស្ស៊ីចាប់ផ្តើម ការលុកលុយពេញលេញលើអ៊ុយក្រែន នៅថ្ងៃទី 24 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 2022 ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន
ជនជាតិហ្មុង
ជនជាតិហ្មុង ឬ ម៉ុង ( ភាសាហ្មុង: Hmoob) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចនៃជនជាតិមៀវ ដែលជាជនជាតិដើមភាគតិចនៅ ភាគកណ្តាលប្រទេសចិន ដែលសព្វថ្ងៃនេះភាគច្រើនរស់នៅ ភាគនិរតីនៃប្រទេសចិន ( គុយចូវ, យូណាន, ស៊ីឈួន, ឆុងឈីង, និង ក្វាងស៊ី ), វៀតណាម, ឡាវ, ថៃ និង។ សហរដ្ឋអាមេរិក ។
ក្នុងអំឡុងសសង្គ្រាមង្គ្រាម ឥណ្ឌូចិន លើកទីមួយ និង ទីពីរ បារាំង និង សហរដ្ឋអាមេរិក បានធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុង សង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវ ដោយជ្រើសរហ្ើសជនជាតិម៉ុងរាប់ពាន់នាក់ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងពីវៀតណាម ខាងជើង និង ខាងត្បូង ដែលឈរជើងនៅក្នុង ប្រទេសឡាវ ស្របតាមបេសកកម្មរបស់ពួកគេក្នុងការជួយ ពួកកុម្មុយនិស្ត ប៉ាថេតឡាវ ។ ពួកបះបោរ។ ប្រតិបត្តិការ CIA ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា សង្គ្រាមសម្ងាត់ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
ខេត្តទីម័រខាងកើត
<templatestyles src="Template:Infobox country/styles.css">
ទីម័រខាងកើត ( Timor Timur អានថា: ទីម័រទីមួរ ) គឺជា​ខេត្ត​មួយរបស់ ឥណ្ឌូណេស៊ី ​ដែល​មាន​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៩៧៦ ដល់ ១៩៩៩ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដែល ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​កាន់កាប់ទីម័រ​ខាង​កើត ។ ទឹកដី​របស់​ខ្លួន​ត្រូវ​នឹងទីម័រ​ព័រទុយហ្គាល់ពីមុន និង​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​បច្ចុប្បន្នគឺ​ទីម័រខាងកើត ។
ពី​ឆ្នាំ ១៧០២ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៥ ទីម័រ​ខាង​កើត​គឺ​ជា ​ទឹក​ដី​ក្រៅ​ប្រទេស ​របស់​ពួកព័រទុយហ្គាល់​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា " ព័រទុយហ្គាល់​ទីម័រ "។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ព័រទុយហ្គាល់បានផ្តួចផ្តើមដំណើរការធ្វើ អាណានិគម បន្តិចម្តងៗនៃទឹកដីបរទេសដែលនៅសេសសល់របស់ខ្លួន រួមទាំងទីម័រព័រទុយហ្គាល់ផងដែរ។ ក្នុងអំឡុងពេលដំណើរការនេះ ជម្លោះស៊ីវិលរវាងភាគីទីម័រផ្សេងគ្នាបានផ្ទុះឡើង។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៥ ឥណ្ឌូណេស៊ីបានចូលឈ្លានពានទីម័រខាងកើត ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៧៦ វាត្រូវបានបញ្ចូលទឹកដីជាផ្លូវការដោយប្រកាសថាជាខេត្តទី ២៧ របស់ខ្លួន ហើយប្តូរឈ្មោះទៅជាទីម័រទីមួរ ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​មិន​ទទួល​ស្គាល់​ការ​បញ្ចូល​នេះ​ទេ ដោយ​បន្ត​ចាត់​ទុក​ព័រទុយហ្គាល់​ជា​អំណាច​គ្រប់គ្រង​ស្រប​ច្បាប់​របស់​ទីម័រ​ខាង​កើត។ បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃការកាន់កាប់របស់ឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ និង រយៈពេលអន្តរកាលរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិគ្រប់គ្រង ទីម័រខាងកើតបានក្លាយជាឯករាជ្យជាផ្លូវការពីព័រទុយហ្គាល់នៅឆ្នាំ ២០០២ ហើយបានអនុម័តឈ្មោះផ្លូវការរបស់ ទីម័រខាងកើត ។
ផ្ទៃក្នុង
ប្រាំបួន​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ឥណ្ឌូណេស៊ី​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ការ​ឈ្លាន​ពាន​លើ​ទឹក​ដី​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ទីម័រ​ខាង​កើត។ បន្ទាប់ពីការលុកលុយ អភិបាលព័រទុយហ្គាល់ និងបុគ្គលិករបស់លោកបានចាកចេញពី អាតូរ៉ូ នៅលើនាវាចម្បាំងព័រទុយហ្គាល់ពីរ។ ក្នុងនាមជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍នៃអធិបតេយ្យភាពរបស់ព័រទុយហ្គាល់ ព័រទុយហ្គាល់បានរក្សានាវាចម្បាំងទាំងនោះដែលល្បាតដែនទឹកនៅជុំវិញទីម័រខាងកើតរហូតដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៦ ។
នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៧៦ ឥណ្ឌូណេស៊ីបានដាក់បញ្ចូលទីម័រខាងកើតជាផ្លូវការជាខេត្តទី ២៧ របស់ខ្លួន ហើយបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជា ទីម័រទីមួរ ដែលជាការបកប្រែភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីថា "ទីម័រខាងកើត" ។ ការប្រើប្រាស់ ភាសាព័រទុយហ្គាល់ នៅពេលនោះត្រូវបានហាមឃាត់ព្រោះវាត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាវត្ថុបុរាណនៃអាណានិគម។
ឧបសម្ព័ន្ធនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយប្រទេសមួយចំនួន ដែលពាក់ព័ន្ធបំផុតគឺសហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ ដែលភាគច្រើននៃប្រទេសផ្សេងទៀត និងអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានបន្តទទួលស្គាល់ព័រទុយហ្គាល់ថាជាអំណាចគ្រប់គ្រងស្របច្បាប់របស់ទីម័រខាងកើត។
ជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីបានចាកចេញនៅឆ្នាំ ១៩៩៩ ហើយទីម័រខាងកើតបានស្ថិតនៅក្រោម ការគ្រប់គ្រងរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ។
ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទី ២ នៃម៉ូណាកូ
ទ្រង់ប្រសូតនៅព្រះបរមរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់នៃម៉ូណាកូ និងបានចូលរៀននៅលីសេ​​ អាល់ប៊ើត ព្រែមៀរ (Lycée Albert Premier) មុនពេលសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយនៅមហាវិទ្យាល័យអាមហឺស ក្នុងយុវវ័យរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់បានប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងបូបស្លេ (Bobsleigh) អំឡុង​ការ​ប្រកួត​កីឡា​អូឡាំពិក​រដូវ​រងា​មុន​ពេល​ចូល​និវត្តន៍​ក្នុង​ឆ្នាំ 2002 ទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជារាជានុសិទ្ធិនៅខែមីនា ឆ្នាំ 2005 បន្ទាប់ពីព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គធ្លាក់ខ្លួនឈឺ ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​ព្រះអង្គម្ចាស់​អធិបតេយ្យ​នៅពេល​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​មួយ​សប្តាហ៍​ក្រោយ​មក ចាប់តាំងពីការឡើងសោយរាជ្យរបស់ព្រះបិតា ទ្រង់ត្រូវបានគេនិយាយមិនច្បាស់នៅក្នុងវិស័យបរិស្ថាននិយម​ និងអ្នកតស៊ូមតិរបស់ការអភិរក្សសមុទ្រ និងការទទួលយកប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញដើម្បីដោះស្រាយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកល​ និងបានបង្កើតមូលនិធិព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទី 2​ នៃម៉ូណាកូ ក្នុងឆ្នាំ 2006​ ដើម្បីរៃអង្គាសថវិកាដោយផ្ទាល់ និងផ្តួចផ្តើមសកម្មភាពសម្រាប់បុព្វហេតុបែបនេះ និងការអភិរក្សអេកូឡូស៊ីកាន់តែច្រើន
ខេត្តទីម័រខាងកើត
ផ្ទៃក្នុង
បន្ទាប់ពីការបង្កើតឯករាជ្យឡើងវិញនៃទីម័រខាងកើតក្នុងឆ្នាំ ២០០២ រដ្ឋាភិបាលទីម័រខាងកើតបានស្នើសុំឱ្យប្រើឈ្មោះ ទីម័រខាងកើត ជំនួស "ទីម័រខាងកើត" ។ នេះ​គឺ​ដើម្បី​បញ្ចៀស​ពាក្យ​ឥណ្ឌូណេស៊ី និង​ការ​រំលឹក​ពី​ការ​កាន់កាប់​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី។
ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទី ២ នៃម៉ូណាកូ
ជាមួយនឹងទ្រព្យសម្បត្តិដែលមានតម្លៃជាង 1 ពាន់លានដុល្លារ ទ្រង់មានកាន់កាប់ភាគហ៊ុននៅក្នុង Société des Bains de Mer ដែលដំណើរការកាស៊ីណូរបស់ម៉ូណាកូនិងអចលនទ្រព្យកម្សាន្តផ្សេងទៀតនៅក្នុងទីក្រុង
ខេត្តទីម័រខាងកើត
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text
ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទី ២ នៃម៉ូណាកូ
ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ 2011 ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតទ្រង់បានរៀបការជាមួយព្រះនាងឆាលីន វីតស្តុក មានព្រះឱរសនិងព្រះធីតាពីរនាក់គឺ ព្រះនាងកាព្រីយ៉ែឡា និងព្រះអង្គម្ចាស់ហ្សាក់ រជ្ជទាយាទ ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់ប៊ើតក៏​ជា​ព្រះបិតា​របស់​ព្រះឱរស​ពីរ​នាក់​ដែលប្រសូត​មុន​ពេល​រៀប​អភិសេក​ដែរ ចាហ្សមីន ហ្គ្រេស ហ្គ្រីម៉ាល់ឌី ដែលកើតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាឡិចសង់ដ្រេ ហ្គ្រីម៉ាឌី កូស្ត កើតនៅបារាំង
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ូណាកូ
វិទ្យានន្ទន៍
ក្ឝត្រសូយ៌្យវម៌្មទេវ (អានថា:សូរ្យៈ-វ-រ៉ាក់-មៈទេវៈ) រឺ ឝ្រីវិទ្យានន្ទន៍ (អានថា:វិ-ទ្យា-នន់) រជ្ជកាល (គ.ស ១១៩០-១២០៣) គឺជាព្រអង្គម្ចាស់ចាមនៅកម្វុជទេឝ ដែលនៅឆ្នាំ ១១៨២ បានបង្ក្រាបការបះបោរមួយដែលបានផ្ទុះឡើងនៅមល្យងប្រឆាំងនឹងជយវម៌្មទី៧ ត្រូវបានជួយយ៉ាងច្រើនដោយជំនាញយោធានៃ ព្រះអង្គម្ចាស់ឝ្រីវិទ្យានន្ទន៍ដែល​បាន​មក​រស់នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​តាំង​ពី​ក្មេង ដែលទ្រង់ក៏បានដើរតួជាផ្នែកមួយនៅក្នុងការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងសញ្ជ័យចាម្ប៉ាជាបន្តបន្ទាប់មក (១១៩០-១១៩១) ដោយចាប់បានស្ដេចជ័យឥន្ទ្រវម៌្មទី៤។ ឯ​នគរ​ចាម្ប៉ាវិញ ស្ដេច​ចាមជ័យឥន្ទ្រវម៌្មទី៤បាន​លើក​ទ័ព​មក​ឈ្លាន​ពាន​កម្វុជទេឝសាជាថ្មី។ ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​វាយ​បង្ក្រាប​រហូត​ដល់​ទី​បំផុតរឹប​យក​នគរ​ចាម្ប៉ាដាក់​ជា​អាណា​ខេត្ត​របស់​ប្រទេស​ខ្មែរ​បានតាំង​ពី​ឆ្នាំ ​១២០៣ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ​១២២៦ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ។ ជាក្សត្រមួយអង្គ ទ្រង់បានតែងតាំងព្រះអនុជថ្លៃនៃជ័យវម៌្មទី៧ ស្ថិតក្រោមព្រះនាមថា សូយ៌្យជ័យវម៌្ម។ វិទ្យានន្ទន៍បានបង្កើតនគរមួយសំរាប់ខ្លួនព្រះអង្គបណ្ឌុរង្គក្រោមព្រះនាមសូយ៌្យវម៌្មទេវ។ នៅឆ្នាំ ១១៩១ ការបះបោរមួយនៅវិជ័យបានបណ្ដេញសូយ៌្យជយវម៌្មឱ្យយាងត្រឡប់ទៅកម្វុជទេឝវិញ និងបានឱ្យព្រះបាទជ័យឥន្ទ្រវម៌្មទី៥ឡើងសោយរាជ្យ។ វិទ្យានន្ទន៍បានបះបោរប្រឆាំងកម្វុជទេឝ និងក្ដាប់បានវិជ័យដោយធ្វើគត់ជ័យឥន្ទ្រវម៌្មទី៥។ នៅឆ្នាំ ១២០៣ ព្រះអង្គត្រូវនិរទេសចេញពីចាម្ប៉ា និងបាត់ព្រះកាយដោយគ្មានស្លាកស្នាម។
កុមារភាព
គួរ​បញ្ជាក់​ថា ក្សត្រ​ចាមអង្គ​នេះ​បាន​មក​រស់​នៅអង្គរ​តាំង​ពី​កេ្មង​ម៉េ្លះ សិលា​ចារឹក​ចាម​នៅ​មី​សឺន​ បាន​សរសេរ​ថា « កាល​ពី​កុមារភាព​របស់​ព្រះ​អង្គនៅគ.ស. ១១៨២ ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​វិទ្យានន្ទន៍ បាន​យាង​មក​គង់​នៅ​កម្វុជទេឝ។ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ប្រទេស​កម្ពុជា (គឺ​ព្រះ​បាទជយវម៌្មទី៧ បាន​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​មួួយឆ្នាំ​មុន) បាន​ទត​ឃើញ​លក្ខណៈ ៣៣ យ៉ាង​របស់​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់។ ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យ​ស្រឡាញ់​សព្វ​ព្រះ​រាជហ្ឫទ័យ ហើយ​​ព្រះ​​អង្គ​បង្រៀន​វិទ្យាសាស្រ្ត និង​ក្បួន​យុទ្ធសាស្រ្ត​ដល់​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់។ ដល់ពេលធំឡើងស្ដេចអង្គនេះក្លាយជាមេទ័ពបង្ក្រាបកលយុគក្នុងនគរខ្មែរយើង។
ការបង្ក្រាបកលយុគ
នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់វិទ្យានន្ទន៍​គង់​នៅ​កម្វុជទេឝ រាជាណាចក្រ​នេះ​មាន​តំបន់​មួយ​ឈ្មោះ មល្យង (បាត់ដំបង) ដែល​មាន​មនុស្ស​អាក្រក់​រស់​នៅ ហើយ​បាន​ងើប​បះ​បោរ​ឡើង ប្រឆាំង​នឹង​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ។ ព្រះ​រាជា​បាន​ទត​ឃើញ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​នេះ​ពូកែ​ខាង​សឹក​សង្រ្គាម ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​ដឹក​នាំ​កង​ទ័ព​ខ្មែរ ដើម្បី​ទៅ​បង្រ្កាប​ការ​បះ​បោរ នៅ​មល្យង​នេះ​បាន​ទទួល​ជោគ​ជ័យ។ ដោយ​សារ​គុណ​បំណាច់​ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខែ្មរ​ទ្រង់​​ព្រះ​រាជទាន​កិត្តិយស និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ដែល​មានតំលៃខ្ពស់ដល់​ទ្រង់​វិទ្យានន្ទន៍។ នៅ គ.ស. ១១៩០ ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៧ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មហា​វៀត (នៃ​អធិរាជលី​កៅ​ទន់) នៅអព្យាក្រឹតដើម្បី​ឲ្យ​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​វាយ​ចាមក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល​ ឱកាស​ល្អ​ហុច​ឲ្យ​ដោយ​សេ្តចចាម​ជយឥន្រ្ទវម៌្មទី៤ លើក​កង​ទ័ព​មក​វាយ​ខែ្មរ​ម្តង​ទៀត។ តើ​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៧ ទ្រង់​លើក​ទ័ពប្រឆាំង​នឹង​ការ​វាយ​លុក​របស់​ចាម​ ឬ​យ៉ាង​ណា? សិលា​ចារឹក​នៅ​ពោធិនគរ (ឯ​ញ៉ា​ត្រាង) បាន​សរសេរ​ទុក​ថា « ព្រះ​អង្គ​វាយ​យក​បាន​រាជធានី​នៃ​ប្រទេស​ចាម្ប៉ា និង​ប្រមូល​យក​លិង្គ​ទាំង​អស់ »។ ជោគ​ជ័យ​នេះ​បាន​ ដោយ​សារ​ព្រះ​អង្គ​​បញ្ជា​ទ្រង់​វិទ្យានន្ទន៍​លើក​ទ័ព​ទៅ​ទប់​ទល់។ ទ្រង់​វិទ្យានន្ទន៍​វាយ​យកបាន​ក្រុង​វិជយ (ប៊ិញ​ឌិញ) ហើយ​ចាប់​សេ្តច​ចាម​ជយ​ឥន្រ្ទវម៌្ម​ទី៤ ជា​ឈ្លើយមក​ថ្វាយ​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៧។ ព្រះ​អង្គ​បាន​លើក​ព្រះ​អនុជ​ថៃ្ល​របស់​ព្រះ​បាទ​ជយវម៌្មទី៧ ព្រះនាម អិន (អនុជ​ព្រះ​នាង​ជយរាជទេវី) ឲ្យ​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​នៅ​វិជយដោយ​មាន​ព្រះ​បរមនាម​​ថា សូយ៌្យជយវម៌្មទេវ រួច​ព្រះ​អង្គ​លើក​ទ័ព​បង្ហួស​ទៅ​វាយ​យក​បណ្ឌុរង្គ (ផាន​​រ៉ាង) ហើយ​ឡើង​សោយ​រាជ្យ​នៅ​ទី​នោះ ដោយ​មាន​ព្រះ​រាជ​បរមនាម​ថា សូយ៌្យវម៌្មទេវ។ ប្រទេស​ចាម្ប៉ា​បាន​ចែក​ជា​ពីរ​ផែ្នក មួយ​ផែ្នក​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​ព្រះ​រាជា​ខែ្មរ និង​មួយ​ផែ្នក​ទៀត​ដោយ​ក្សត្រ​ចាម វិទ្យានន្ទន៍។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃចាម្ប៉ាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអនុរាជនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទី១២ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃរាជវង្សទី១២
ការ​ផ្តួល​រំលំ​គុក​បាស្ទីល
ការ​ផ្តួល​រំលំ​គុក​បាស្ទីល​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​នៃ​ប្រទេ​ស​បារាំង​នា​ព្រឹក​ថ្ងៃ​១៤​ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​១៧៨៩។ បាស្ទីល​​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា​បន្ទាយ​​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​យុគសម័យ​កណ្តាល​ និង​ជា​ពន្ធនាគារ​ដែល​​រំលេច​ចេញ​នូវ​ការ​គ្រប់គ្រង​ពី​សំណាក់​ព្រះរាជវាំង​នៅ​ឯ​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ​ទីក្រុង​ប៉ារីស។​ ពិត​មែន​នៅ​កំឡុង​ពេល​ផ្តួល​រំលំ​គុក​នេះ គឺ​មាន​អ្នក​ជាប់​ឃុំ​ឃាំង​តែ​៧​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ​ការណ៍​នោះ​គឺ​ជា​សញ្ញាណ​នៃ​ការ​​រំលោភ​បំពាន​ពី​សំណាក់​ពួក​រាជានិយម។ ការ​ដួល​រលំ​គុក​នេះ​ហើយ​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​នៃ​បដិវត្តន៍​បារាំង។
នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ស្តេច​​ល្វីសស៊ៃ (ល្វីស​ទី១៦)បារាំង​បាន​ពើប​ប្រទះ​នៃ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​គឺ​​អតិផរណា​ដែល​​មួយ​ផ្នែក​កើត​ពី​ការ​ចំណាយ​លើ​​ការ​អន្តរាគមន៍​​ក្នុង​សង្គ្រាម​បដិវត្តន័​អាមេរិក និង​មួយ​ផ្នែក​ជា​ផ្នែក​ដែល​ធ្ងន់ធ្ងរ​នោះ​គឺ​​ការ​ប្រមូល​ពន្ធ​ដ៏​លើស​លប់​។​នៅ​ថ្ងៃ​០៥​ឧសភាឆ្នាំ​១៧៨៩​ សភា​ទូទៅ? (Estates-General/États généraux)​ត្រូវ​បាន​កោះប្រជុំ​​ដើម្បី​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​​ខាង​លើ​​ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​ផ្អាក​ដោយ​សារ​​តែ​ពិធីការ​ដ៏​ហួសសម័យ និង​ការ​អភិរក្សនិយម​នៃ​សភាទី២​(Second Estate)ដែល​រួម​មាន​ពួក​អភិជន​ដែល​ស្មើ​នឹង​២ភាគរយ​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​ចំនួន​ប្រជាជន​បារាំង​នា​សម័យ​នោះ។ លោក​ហ្សាមូអ៊ែល​ សូមេត៍ (Samuel Shomette)ជា​មេបញ្ជាការ​​នៃ​កង​វរសេនាធំ​លេខ១៤​​បាន​បោះ​បង់​តំណែង​របស់​ខ្លួន​និង​ចូលរួម​ជាមួយ​ទាហាន​បដិវត្តន៍។​ នៅ​ថ្ងៃ​១៧​​មិថុនា​ឆ្នាំ​១៧៨៩​ សភា​ទី​៣​ដែល​ក្នុង​នោះ​អ្នក​តំណាង( representatives) ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ចេញ​ពី​ជន​សាមញ្ញ​​បាន​ប្រកាស​រៀប​ចំ​សមាសភាព​ខ្លួន​អោយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋសភា​ឬ​សភា​ជាតិ​​ថ្មី ដែល​គោល​បំណង​ចម្បង​គឺ​ការ​បង្កើត​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បារាំង។ ព្រះរាជា​បាន​ជំទាស់​​ចំពោះ​សកម្មភាព​នេះ​ ប៉ុន្តែ​បាន​បង្ខំ​ចិត្ត​ទទួល​ស្គាល់​ចំពោះ​សមត្ថកិច្ច​នៃ​សភា​នេះ​ដែលក្រោយ​មក​បាន​រក្សា​ឈ្មោះ​ជា​សភា​ធម្មនុញ្ញ​ជាតិ(National Constituent Assembly)នៅ​ថ្ងៃ​០៩​កក្កដា។
ជន​សាមញ្ញ​ជា​ច្រើន​បាន​រួបរួម​គ្នា​បង្កើត​​ជា​ឆ្មាំ​ជាតិ​បារាំង ដែល​សម្គាល់​ដោយ​សញ្ញា​ដែល​ពណ៌​បី​គឺ​ខៀវ ក្រហម​ដែល​ជា​តំណាង​អោយ​បដិវត្តន៍​បារាំង និង​ស​បាន​មក​ពី​សញ្ញា​របស់​ព្រះរាជា។ ក្រោយ​មក​ពណ៌​ទាំង​បី​នេះ​​បាន​ក្លាយ​ជា​សញ្ញា​នៃ​បដិវត្តន៍​បារាំង​ និង​ក្រោយ​មក​ជា​ពណ៌​នៃ​សញ្ញា​ជាតិ​របស់​បារាំង។
តាម​រយៈ​ ហ្វ្រង់ស្វ័រ មីគនេ (François Mignet)លោក​បាន​ពណ៌នា​ថា​ប៉ារីស​បាន​វិលវល់​នឹង​សេរីភាពនិង​សេចក្តី​សាទរ។ " showed wide support for the Assembly. សារព័ត៌មាន​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​អំពី​ការ​ពិភាក្សា​តទល់​ក្នុង​សភា ខណៈ​ការពិភាក្សា​តទល់​ផ្នែក​នយោបាយ​កំពុង​ត្រូវ​បាន​រាលដាល​​ដល់​ទី​សាធារណៈ និង​សាល​នានា​នៃ​រាជធានី។ ព្រះបរមរាជវាំង​ និង​ធ្លា​សំខាន់​ៗ​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ទី​ប្រជុំ​មិន​ចេះ​ចប់​មិន​ចេះ​ហើយ​។ ហ្វូង​ប្រជាជន​​បាន​សំរុក​ចូល​គុក​អាប៊ៃយ៍ (Abbaye Prison/ Prison de l'Abbaye) ដើម្បី​រំដោះ​​ឆ្មាំ​បារាំង​មួ​យ​ចំនួន​ដែល​កំពុង​ជាប់​ឃុំ​ឃាំង​ពី​បទ​​ដែល​បាន​បដិសេធ​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​ទៅ​លើ​ប្រជាជន។ សភា​បាន​ណែនាំ​អោយ​ពួក​ឆ្មាំ​​ទាំង​នោះ​ទៅ​សុំ​ការ​អត់ឱន​ទោស​ពី​សំណាក់​ព្រះរាជា។​ ពួក​គេ​បាន​ត្រឡប់​ចូល​ពន្ធនាគារ​ និង​ទទួល​បាន​ការ​អត់ឱន​ទោស។​ The rank and file of the regiment, previously considered reliable, now leaned toward the popular cause.
ឃុំពពែត
=រដ្ខបាល= ឃុំ មានភូមិ៖
ការ​ផ្តួល​រំលំ​គុក​បាស្ទីល
ការ​បណ្តេញ​លោក​នេគគែរ (Neckel)
នៅ​ថ្ងៃ​១១​កក្កដា​ឆ្នាំ​១៧៨៩ ស្តេច​ល្វីស​ទី១៦​ ជាមួយ​នឹង​ទ័ព​នៃ​ព្រះរាជវាំង​វែគសៃយ៍ (Palace of Versailles)ស៊ែវរ៍ (Sèvres)សម​ដឺ​ម៉ាស៍(Champ de Mars) និង​សាំង​ដឺនីស (Saint-Denis)និង​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​ពួក​អភិរក្ស​និយម​នៃ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ជាន់​ខ្ពស់​(privy council)របស់​ខ្លួន​ផង​នោះ បាន​បណ្តេញ​លោក​រដ្ឋមន្ត្រី​ហិរញ្ញវត្ថុ ហ្សាគ នេគគែរ (Jacques Necker)ពី​តំណែង​ដោយ​សារ​ភាព​ស្មោះ​ស្ម័គ្រ​នឹង​ពួក​សភា​ទី៣ និងដោយ​សារ​ទង្វើ​របស់គាត់ក្នុង​ការ​ធ្វើកំណែទម្រង់​ក្រសួង​នោះ​គ​កា​រការ​ជំនួស​តំណែង​ Puységur, Armand Marc, comte de Montmorin, La Luzerne, Saint-Priest, និង​ Necker ពីសំណាក់លោក​ឧត្តមសេនីយ៍​វីគទ័រ ហ្វ្រង់ស្វ័រ (Victor-François) duc de Broglie, La Galissonnière, duc de la Vauguyon, Louis de Breteuil​និងFoulon។ ព័ត៌មាន​ស្តី​ពី​ការ​បណ្តេញ​លោក​នេគែរ​ចេញ​ពី​​តំណែង​បាន​ទៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​នៅ​រសៀល​នៅ​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ទី​១២​កក្កដា។ ជនានុជន​ក្រុង​ប៉ារីស​បាន​សន្និដ្ឋាន​ជា​ទូទៅ​​ការ​បណ្តេញ​ចេញ​​គឺ​រំលេច​ឡើង​ពី​​ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​នៃ​ពួក​អភិរក្ស​និយម​។ ជនានុជន​ក្រុង​ប៉ារីស​ដែល​ជា​ពួក​សេរីនិយម​បានផ្ទុះ​កំហឹង​ជាបន្ត​ជា​បន្ទាប់​ដោយ​សារ​តែ​ភាព​ភ័យ​ខ្លាច​​នៃ​ការ​ព្យាយាម​បិទ​បញ្ឃប់​សភា​ធម្មនុញ្ញ​ជាតិ​ពី​សំណាក់​ទាហាន​របស់​ព្រះរាជា​ដែល​បាន​នាំ​ទៅ​ពី​ទ័ព​ជួរ​មុខ​ទៅតាំង​ទី​នៅ​ឯព្រះរាជវាំង​វែគសៃយ៍​។ ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​ត្រូវ​បាន​គេមើល​ឃើញ​នៅ​ទូទាំង​ក្រុង​ប៉ារីស ដែល​ក្នុង​នោះ​ប្រជាជន​ប្រមាណ​១ម៉ឺន​នាក់​នៅ​ឯ​មុខ​ព្រះបរមរាជវាំង។ លោក​កាមីល ដេមូឡាំង (Camille Desmoulins)​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ដឹក​នាំ​ហ្វូង​មនុស្ស​​តាម​ការ​ឈរ​លើ​តុ​និង​ក្នុង​ដៃ​មាន​កាំភ្លើង​បាន​ប្រកាស​ឡើង​ថា«​ប្រជាជន​ យើង​គ្មាន​ពេល​ច្រើន​សម្រាប់​បាត់​បង់​នោះ​ទេ ការ​បណ្តេញ​លោក​នេគែរ (Necker)គឺ​ការ​គោះ​រគាំង​នៃ​ថ្ងៃ​សម្លាប់​រង្គាល​នៃ​សាំង​បាតូឡូមឺវ​(Saint Bartholomew)សម្រាប់​បណ្តា​ជនអ្នក​ស្នេហាជាតិ!ប្រាកដ​ណាស់​យប់នេះ​បណ្តា​កងពល​កងទ័ព​ស្វីស និង​អាល្លឺម៉ង់​នឹង​ចាកចេញ​ពី​សមដឹម៉ាស៍​ដើម្បី​សម្លាប់​ពួក​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ ដូច្នេះ​ដំណោះ​ស្រាយ​ចុងក្រោយ​គឺ​ការ​កាន់​អាវុធ​ប្រឆាំង!»"
ឃុំពពែត
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
ការ​ផ្តួល​រំលំ​គុក​បាស្ទីល
ការ​បណ្តេញ​លោក​នេគគែរ (Neckel)
បណ្តា​កងវរសេនាធំ​ស្វីស​និង​អាល្លឺម៉ង់​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​ទាហានស៊ីឈ្នួល​ទាំងឡាយ​ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​យ៉ាង​សំខាន់​នៃ​ទាហាន​បារាំង​មុន​បដិវត្តន៍​ មិន​សូវ​ត្រូវ​បាន​​ចាត់​ទុក​ជា​ហេតុ​ចម្បង​​ដូច​ទាហាន​បារាំង​ដើម​នោះ​ទេ។ នៅ​ដើម​ខែ​កក្កដា ទាហានប្រហាក់​ប្រហែល​ពាក់កណ្តាល​នៃ​ចំនួន​ទាហាន​សរុប២៥.០០០នាក់​នៅ​ប៉ារីស​និង​វែគសែយ៍​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​ចេញ​ពិ​​កងវរសេនាធំ​នៃ​ទាហាន​បរទេស។
ឃុំពពែត
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ=
ការ​ផ្តួល​រំលំ​គុក​បាស្ទីល
ការ​បណ្តេញ​លោក​នេគគែរ (Neckel)
កំឡុង​ពេល​នៃ​ការ​កូដកម្ម​ជា​សាធារណៈ​ដែល​កើត​ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​១​២​កក្កដា​ ហ្វូង​មនុស្ស​ជា​ច្រើនដែល​គាំទ្រ​លោក​នេគែរ និង​លោក​ល្វីស​ហ្វីលីព​ទី២​បាន​ដើរ​ដង្ហែ​ពី​ព្រះបរមរាជវាំង​កាត់​តាម​សង្កាត់​​រោងល្ខោន​មុន​បន្ត​ទៅ​ភាគ​ខាង​លិច​តាម​ដង​មហាវិថី។ ហ្វូង​មនុស្ស​បាន​ប៉ះទង្គិច​ជាមួយ​ក្រុម​ទាហាន​សេះ​នៃ​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់​នៅ​ចន្លោះ​ប្លាសដឺ​វង់ដូម (Place Vendôme) និង​ប៉ាលេស​ទុយលែរី​(Palais Tulerie)។ ពី​វិមាន​សមអេលីសេ ព្រះអង្គម្ចាស់​ដឺ​ឡមបេសក៍បា​ន​បញ្ជា​អោយ​ក្រុម​កងទ័ព​សេះ​ទទួល​បន្ទុក​បោស​សម្អាត​ពួក​បាតុករ​​ដែល​នៅ​សេស​សល់​​នៅ​ឯ​ប្លាសល្វីស​ទី១៥ ឬ​ឥឡូវ​គេ​ហៅ​ថា​ប្លាស​ដឺកុងកកដ៍។ លោក​មេបញ្ជាការ​​ព្យែរ​វីគទ័រ​នៃ​បង់សង់វ៉ាល់​ភ័យ​​ខ្លាច​នៃ​ការ​បង្ហូរ​ឈាម​ទៅ​លើ​ហ្វូង​មនុស្ស​ដែលស្ទើរ​តែ​​គ្មាន​អាវុធ​ និង​ការ​ប៉ះពាល់​ពី​សំណាក់​កងទ័ព​របស់​គាត់។ បន្ទាប់​មក​គាត់​បាន​បញ្ជា​អោយ​ដក​ចេញ​និង​ប្តូរទិស​ទៅ​សែហ្វរ៍វិញ។ នៅ​គ្រា​ដដែល​នោះ​ ភាព​រំជើបរំជួល​បាន​បន្ត​កើន​ឡើង​ក្នុង​ចំណោះ​ប្រជាជន​ក្រុង​ប៉ារីសចំពោះ​អរិភាព​នៃ​ច្បាប់​ពន្ធដារ​ចំពោះ​កសិករ​​បាន​នាំ​អោយ​មាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​ទៅ​លើ​ទីស្នាក់​ការ​គយ​ដោយ​ហេតុ​មក​ពី​ការ​កើនឡើង​តម្លៃ​នៃ​អាហារ​និង​ស្រា។ ប្រជាជន​ទីក្រុង​ប៉ារីស​បាន​ចាប់​ផ្តើម​លួច​បន្ល់​ទីណា​ដែល​មាន​អាហារ កាំភ្លើង​និង​ស្បៀង​ដែល​អាច​ស្តុក​ទុក​បាន​។ នា​យប់​នោះ​​ ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ថា​ស្បៀង​ត្រូវ​បាន​​ស្តុក​ទុក​នៅ​សាំង​ឡាហ្សារ (Saint Lazare)ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​ពួក​បុព្វជិត​​និង​ដែល​មាន​តួនាទី​ជា​ទីប្រជុំ មន្ទីរពេទ្យ​ សាលារៀន និង​ជា​គុក​ផង​នោះ​។ ហ្វូង​ប្រជាជន​ដែល​កំពុង​មាន​កំហឹង​បាន​សម្រុក​ចូល​និង​លួច​បន្ល់​របស់​ទ្រព្យ​នានា​ដែលក្នុង​នោះ​រទេះ​ស្រូវ​សាឡី​ចំនួន​៥២​ត្រូវ​បាន​នាំ​ទៅ​កាន់​ទី​ផ្សារ​។ នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ ហ្វូងមនុស្ស​ជា​ច្រើន​បាន​លួច​ប្លន់​តាម​បណ្តា​ទីកន្លែង​ជា​ច្រើន​រួម​ទាំង​ឃ្លាំង​អាវុធ​ផង។ ទាហាន​រាជវាំង​មិន​បាន​ធ្វើ​សកម្មភាព​ទាំង​អស់​​ដើម្បី​បញ្ឈប់​ការ​សាយ​ភាយ​នៃ​ភាព​ចលាចល​ក្នុង​ក្រុង​ប៉ារីស​​រយៈ​ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​នោះ។
វិវាទផ្នែក​កង​ប្រដាប់​អាវុធ
The regiment of Gardes Françaises (French Guards) formed the permanent garrison of Paris and with many local ties was favourably disposed towards the popular cause. This regiment had remained confined to its barracks during the initial stages of the mid-July disturbances. With Paris becoming the scene of a general riot, Charles Eugene, Prince of Lambesc (Marshal of the Camp, Proprietor of the Royal Allemand-Dragoons), not trusting the regiment to obey his order, posted sixty dragoons to station themselves before its dépôt in the Chaussée d'Antin. Once again, a measure intended to restrain only served to provoke. The officers of the French Guards made ineffectual attempts to rally their men. The rebellious citizenry had now acquired a trained military contingent. As word of this spread, the commanders of the royal forces encamped on the Champ de Mars became doubtful of the dependability of even the foreign regiments. The future "Citizen King", Louis-Phillipe, duc d'Orléans, witnessed these events as a young officer and was of the opinion that the soldiers would have obeyed orders if put to the test. He also commented in retrospect that the officers of the French Guards had neglected their responsibilities in the period before the uprising, leaving the regiment too much to the control of its non-commissioned officers. However, the uncertain leadership of Besenval led to a virtual abdication of royal authority in central Paris. A "bourgeois militia" arose through the sixty voting districts of Paris to take control over the insurrection.
Storming the Bastille
On the morning of 14 July 1789, the city of Paris was in a state of alarm. The partisans of the Third Estate in France, now under the control of the Bourgeois Militia of Paris (soon to become Revolutionary France's National Guard), had earlier stormed the Hôtel des Invalides to gather arms (29,000 to 32,000 muskets, but without powder or shot), and were mainly seeking to acquire the large quantities of arms and ammunition stored at the Bastille. On the 14th there were over 13600 kg of gunpowder stored there.
At this point, the Bastille was nearly empty of prisoners, housing only seven old men annoyed by all the disturbance: four forgers, two "lunatics" and one "deviant" aristocrat, the Comte de Solages (the Marquis de Sade had been transferred out ten days earlier). The cost of maintaining a medieval fortress and garrison for so limited a purpose had led to a decision being taken to close it, shortly before the disturbances began. It was, however, a symbol of royal tyranny.
The list of vainqueurs de la Bastille has 954 names, and the total of the crowd was probably fewer than one thousand. The crowd gathered outside around mid-morning, calling for the surrender of the prison, the removal of the guns and the release of the arms and gunpowder. Two representatives of the crowd outside were invited into the fortress and negotiations began, and another was admitted around noon with definite demands. The negotiations dragged on while the crowd grew and became impatient. Around 13:30 the crowd surged into the undefended outer courtyard, and the chains on the drawbridge to the inner courtyard were cut, crushing one unfortunate vainqueur. About this time gunfire began, though some stories state that the Governor had a cannon fire into the crowd killing several women, children, and men turning the crowd into a mob. The crowd seemed to have felt it had been drawn into a trap and the fighting became more violent and intense, while attempts by deputies to organise a cease-fire were ignored by the attackers.
The firing continued, and at 15:00 the attackers were reinforced by mutinous gardes françaises and other deserters from among the regular troops, along with two cannons. A substantial force of Royal Army troops encamped on the nearby Champs de Mars did not intervene. With the possibility of a mutual massacre suddenly apparent Governor de Launay ordered a cease fire at 17:00. A letter offering his terms was handed out to the besiegers through a gap in the inner gate. His demands were refused, but de Launay nonetheless capitulated, as he realised that his troops could not hold out much longer; he opened the gates to the inner courtyard, and the vainqueurs swept in to liberate the fortress at 17:30.
Ninety-eight attackers and one defender had died in the actual fighting. De Launay was seized and dragged towards the Hôtel de Ville in a storm of abuse. Outside the Hôtel a discussion as to his fate began. The badly beaten de Launay shouted "Enough! Let me die!" and kicked a pastry cook named Dulait in the groin. De Launay was then stabbed repeatedly and fell, and his head was sawn off and fixed on a pike to be carried through the streets. The three officers of the permanent Bastille garrison were also killed by the crowd; surviving police reports detail their wounds and clothing. Two of the invalides of the garrison were lynched, but all but two of the Swiss regulars of the Salis-Samade Regiment were protected by the French Guards and eventually released to return to their regiment. Their officer, Lieutenant Louis de Flue, wrote a detailed report on the defense of the Bastille which was incorporated in the logbook of the Salis-Samade and has survived. It is (perhaps unfairly) critical of the dead Marquis de Launay, whom de Flue accuses of weak and indecisive leadership. The blame for the fall of the Bastille would rather appear to lie with the inertia of the commanders of the substantial force of Royal Army troops encamped on the Champs de Mars, who made no effort to intervene when the nearby Hôtel des Invalides or the Bastille were attacked.
Returning to the Hôtel de Ville, the mob accused the prévôt ès marchands (roughly, mayor) Jacques de Flesselles of treachery, and he was assassinated en route to an ostensible trial at the Palais-Royal.
Aftermath
The king was only informed of the storming the next morning by the Duke of La Rochefoucauld. "Is it a revolt?" asked Louis XVI. The duke replied: "No sire, it is a revolution."
The citizenry of Paris, expecting a counterattack, entrenched the streets, built barricades of paving stones, and armed themselves as well as they could, especially with improvised pikes. Meanwhile, at Versailles, the Assembly remained ignorant of most of the Paris events, but eminently aware that Marshal de Broglie stood on the brink of unleashing a pro-Royalist coup to force the Assembly to adopt the order of 23 June and then to dissolve. The viscomte de Noailles apparently first brought reasonably accurate news of the Paris events to Versailles. M. Ganilh and Bancal-des-Issarts, dispatched to the Hôtel de Ville, confirmed his report.
Nonetheless, after this violence, nobles – little assured by the apparent and, as it was to prove, temporary reconciliation of king and people – started to flee the country as émigrés. Early émigrés included the comte d'Artois (the future Charles X of France) and his two sons, the prince de Condé, the prince de Conti, the Polignac family, and (slightly later) Charles Alexandre de Calonne, the former finance minister. They settled at Turin, where Calonne, as agent for the count d'Artois and the prince de Condé, began plotting civil war within the kingdom and agitating for a European coalition against France.
The successful insurrection at Paris spread throughout France. In accord with principles of popular sovereignty and with complete disregard for claims of royal authority, the people created a parallel structure of municipalities for civic government and militia for civic protection. In rural areas, many went beyond this: some burned title-deeds and no small number of châteaux, as the "Great Fear" spread across the countryside during the weeks of 20 July to 5 August, with attacks on wealthy landlords impelled by the belief that the aristocracy was trying to put down the revolution.
Pierre-François Palloy was given the commission of disassembling the building and commenced work immediately.
Austrian composer Carl Ditters von Dittersdorf wrote his Symphony in C Major as a tribute to the event. The first movement of the piece is known as La Prise De La Bastille.
In Charles Dickens' A Tale of Two Cities, the Defarges help lead the assault on the Bastille, during the second book.
As an interesting historical footnote, the key to the Bastille now resides in George Washington's residence of Mount Vernon. It was sent to him by Lafayette in 1790 as a peace offering.
លំពាំងក្រេះ
ចៅពញាលំពាំងក្រេះ (ចៅពញា ជាសក្ដិ, លំពាំង ជាងារមានឋានៈស្មើនឹង ចក្រី, ក្រេះ ជាឈ្មោះ) លោកជាកូនសម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ ដែលត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះស្ដេចកន។
ការលើកទ័ពទៅវាយបន្ទាយកំពង់សៀម
សម្ដេចចៅពញា​ចន្ទរាជា​ជា​អម្ចាស់​ផែនដី​ត្រើយ​ខាងលិច​ចេញពី​បន្ទាយ​មក​ចាប់​បាន​ខ្លួន​សត្រូវ​ប្រមាណ ​៥០០ ​នាក់។ លុះ​ជួបជុំ​នាយកង​ទ័ពជើងទឹក ជើង​គោកគ្រប់​គ្នា ព្រមទាំង​ឈ្លើយ និង​ស្បៀង​អាហារ សាស្ត្រាវុធ និង​ទូក​ចំបាំង​ ១៥០ ​នោះហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​ទៅ​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះ​បរមបពិត្រ​ជា​អម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង។ ព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា ទ្រង់​ជ្រាប​គ្រប់​ប្រការ ទ្រង់​ព្រះ​អំណរ​ណាស់បាន​ប្រោស​ព្រះ​រាជទាន​រង្វាន់​ដល់​សេនា​ទាហាន​តាម​សមគួរ។ សម្ដេច​ព្រះបាទ​ស្រីជេដ្ឋា​អម្ចាស់​ផែនដី​ទិស​ខាងកើត​កាល​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​លំពាំង ជា​ក្មួយ​បរាជ័យ​រហូត​ដល់​ស្លាប់ ខូច​ទាំង​ទូកចំបាំង​​ដូច្នោះ​ហើយ​ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ណាស់ ទ្រង់​រើស​យក​កូន​សម្ដេចចៅហ៊្វា​កៅ​ពីរ​នាក់​មក​គឺ​ឈ្មោះ​ពេជ្រ​១ តាំង​ជា​ចៅពញា​ស្រាល (ទី​ក្រឡាហោម) ឈ្មោះក្រេះ​១ តាំង​ជា​ចៅពញា​លំពាំង (ទី​ចក្រី) និង​ចៅពញាវៀង ទី​យមរាជ (កុយ) រួម​ជា ​៣ នាយ​ឲ្យ​លើកទ័ព​ទៅ​ច្បាំង​នឹង​កងទ័ព​សម្ដេចចៅពញា​យោធា​នរិន្ទ ឧកញ៉ា​យមរាជជា​ទ័ព​អម្ចាស់​ត្រើយ​ខាងលិច។ សម្ដេច​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ទ្រង់​ផ្ដាំ​ថា បើ​សម្ដេចចៅ​ពញា និង ឧកញ៉ា​យមរាជ​បែក​ទៅ​ហើយឲ្យ​ឃុំ​ពល ​២០០០០ ​នាក់ទៅ​ចោម​បន្ទាយ​ខែត្រ​កំពង់សៀម​ទៀត។ មេកង​ធំ​ទាំង ​៣ ​នាក់​ទទួល​ព្រះរាជ​តំរាស់​ហើយ​ក៏​ថ្វាយបង្គំ​លា​លើកទ័ព​ឆ្លង​ទៅ​ចោម​បន្ទាយ​រាយ​ទ័ព​ច្បាំង នឹង​កងទ័ព​សម្ដេចចៅពញា​យោធា​នរិន្ទ ឧកញ៉ា​យមរាជ តាម​ត្រាស់​បង្គាប់។ ទ័ព​ទាំង​សងខាង​ច្បាំង​គ្នា​ជា​ច្រើន​ដង ច្រើន​គ្រាម្ដង​ចាញ់​ម្ដង​ឈ្នះ ពុំ​បាន​សំរេច​ជ័យ​ជំនះ​ទៅ​ខាង​ណាៗ​ឡើយ។ លុះដល់​ខែ​ជេស្ឋជិត​ដល់​ពេល​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​ធ្វើស្រែ សម្ដេច​ស្រីជេដ្ឋា​ ស្ដេច​ពិជ័យ​នគរ ​ទ្រង់​ឲ្យ​បន្ថយ​មេទ័ព​ទាំង​ ៣ ​នោះ​ចូល​ទៅសំរាក​ខ្លួន​វិញ ទើប​ទ្រង់​ព្រះ​តំរិះ​ថា តាំងពី​ធ្វើសង្គ្រាម​នឹង​ពញា​ចន្ទរាជា​មក​នេះ ការ​ខូចខាត​ទ្រព្យសម្បត្ដិ និង​ស្បៀង​អាហារ អាណា​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ក៏​អស់​ជា​ច្រើន ដូច្នោះ​គួរតែ​យើង​បែក​ចែក​ផែនដី យក​សេចក្ដីសុខ​វិញ​ជា​ការ​ល្អ​ជាង។ ក្រោយពីចរចាឈប់ច្បាំងរួចរាល់ហើយ សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់​សព្វគ្រប់​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ចាត់​ចៅហ្វាយស្រុក និង​កងទ័ព​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​បន្ទាយ​មាត់​ឃ្មុង​បន្ទាយស្រី​សឈរ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​លើកទ័ព​ត្រឡប់​ទៅ​ក្រុង​ពិជ័យ​នគរ​វិញ។ សម្ដេចព្រះ​បរមបពិត្រ​ជា​ម្ចាស់ផែនដី​ប៉ែក​ខាងលិច​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ព្រះស្ដេច​កន​លើកទ័ព​ត្រឡប់​ទៅ​មុន ហើយ​ទើប​ព្រះ​អង្គ​បង្គាប់​ចៅហ្វាយស្រុក​ឲ្យ​នៅ​រក្សា​បន្ទាយ​កំពង់សៀម បារាយណ៍ ជើងព្រៃ រួច​ស្ដេច​លើកទ័ព​ត្រឡប់​មក​បន្ទាយ​ខែត្រ​បរិបូណ៌​វិញ។ ព្រះ​អង្គ​លើក​ហួស​ទៅ​ខែត្រពោធិ៍សាត់​ទៀត ហើយ​ត្រាស់​ឲ្យ​ពល​ធ្វើ​ដំណាក់​តូច​ធំ ប្រក់​ស្លឹកមាន​សន្ធិយា​ចុង​រោង​ទី​ក្រៅ​ក្នុង។
ផ្អាកសង្គ្រាមលើកទីពីរ
សម្ដេចចៅហ៊្វាកៅ​ ដែល​នាំ​ព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា​ព្រះស្ដេច​កន​រត់​ទៅ​នោះ​លុះរត់ទៅ​ដល់​បន្ទាយ​ហើយ ក៏​រួបរួម​នឹង​សម្ដេចចៅពញា​ហែង ចៅពញា​ចក្រី និង​ចៅពញា​ស្នង​ធ្នឹម​ព្រះ​នគរ​ជាលន់ និង​ចៅពញា​វាំង ចៅពញា​ស្រាល ចៅពញា​លំពាំងតាំង​ឲ្យ​ត្រួតត្រា​រក្សា​ពុំ​ហ៊ាន​ធ្វេសប្រហែស​ទាំង​យប់​ទាំង​ថ្ងៃ។ មេទ័ព​ទាំង​បី​កង​ខាង​ព្រះ​បរមខត្តិយាមហា​ចន្ទរាជា លុះ​លើក​ទៅ​ដល់​បង្គាប់​ពល​ឲ្យ​ឡើង​ក្បាល​បន្ទាយ​ខាង​សត្រូវអត់​មាន​បង្អែបង្អង់​ឡើយ។ ពួក​ពល​ខ្មាំង​ក៏​ពួយ​នឹង​លំពែង បាញ់​នឹង​កាំភ្លើង ប្រមៀល​ដុំ​ថ្មទំលាក់​មក​ត្រូវ​អស់​រេហ៍ពល​មេទ័ព​ខាងលិចបណ្ដាល​ឲ្យ​ស្លុត​ស្លាប់​អស់​ជា​ច្រើន។ មេទ័ព​ខាងលិច​យល់​ថា ទ្រាំ​ពុំ​បាន​ហើយ​ក៏​វាយ​ស្គរ​បរពល​ថយ​មក​វិញ មេទ័ព​ខាងលិច​ព្យាយាម​បរពល​ឲ្យ​ចូល​ចោម​បន្ទាយ​ព្រះស្ដេច​កន​ឥត​មាន​ឈប់​ឈរ តែ​ឡើង​បន្ទាយ​នោះ​ពុំ​បានត្បិត​បន្ទាយ​នោះ​ធំ​ហើយ​ខ្ពស់​ណាស់។ ក្នុង​ខណៈនោះ ចូល​ក្នុង​ឆ្នាំមមី ចត្វា​ស័ក ព.ស​ ២០៦៦, គ.ស ​១៥២២, ម.ស ​១៤៤៤, ច.ស ​៨៨៤ ខែជេស្ឋ ដែល​គួរ​ទុក​ឱកាស​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​ធ្វើស្រែ​ចំការ​ច្បារ​ដំណាំ ទើប​សម្ដេចព្រះ​ស្រីជេដ្ឋា ម្ចាស់ផែនដី​គ្រប់គ្រង​ពិជ័យ​នគរបានធ្វើព្រះរាជសារសូមផ្អាកសង្គ្រាមជាមួយព្រះបាទចន្ទរាជា។
ឈៀងរ៉ាយ
ឈៀងរ៉ៃ ( เชียงราย ,  ;    , Northern Thai pronunciation: [t͡ɕīəŋ.hai] ) គឺជាទីក្រុងធំជាងគេនៅភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសថៃ ដែលមានប្រជាជនប្រហែល 200,000 នាក់។ វាមានទីតាំងនៅ មឿងឈៀងរ៉ាយ ខេត្តឈៀងរ៉ាយ ។ ឈៀងរ៉ៃ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ជា​រាជធានី​ក្នុង​រជ្ជកាល ​ស្តេច ​មុាំងរ៉ាយក្នុង​ឆ្នាំ ១២៦២ គ.ស.។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ទីក្រុងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ស្តេចមុាំងរ៉ាយ ក្នុងឆ្នាំ១២៦២ ហើយបានក្លាយជារាជធានីនៃរាជវង្សមុាំងរ៉ាយ ។ ពាក្យ 'ឈៀង' មានន័យថា 'ទីក្រុង' ជា ភាសាថៃ ដូច្នេះ ឈៀងរ៉ៃ មានន័យថា 'ទីក្រុង (ម៉ាង) រ៉ៃ ' ។ ក្រោយមក ឈៀងរ៉ៃ ត្រូវបាន ភូមា ដណ្តើមកាន់កាប់ ហើយស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាអស់រយៈពេលជាច្រើនរយឆ្នាំ។ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៧៨៦ ដែល​ឈៀងរ៉ៃ​បាន​ក្លាយ​ជា​ស្តេច ​ឈៀងម៉ៃ ។ សៀម (ថៃ) បានបញ្ចូលខេត្តឈៀងម៉ៃក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៩ ហើយឈៀងរ៉ៃត្រូវបានប្រកាសជាខេត្តរបស់ប្រទេសថៃនៅឆ្នាំ 1933 ។
នៅឆ្នាំ ១៤៣២ ក្នុងរជ្ជកាលស្តេច សំ ហ្វាងកៃ នៃរាជវង្សមុាំងរាយ (1402-1441) ព្រះកែវ ឬ ព្រះកែវមរកត ដែលជា រូបសំណាកព្រះពុទ្ធ ដ៏គួរឱ្យគោរពបំផុត ត្រូវបានគេរកឃើញនៅឈៀងរ៉ៃ នៅពេលដែលការរញ្ជួយដីបានបំបែក ចេតិយ នៅវត្តព្រះកែវ ។ នៃទីក្រុងឈៀងរ៉ៃ។ រូប​ត្បូង​ថ្ម​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​ត្រូវ​បាន​គេ​ឃើញ​លាក់​ទុក​ក្នុង​ខ្លួន។ ការនិទានរឿងមួយទៀត មាន "ព្រះកែវមរកត" យ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់គ្របដណ្ដប់ដោយភក់ មុនពេលដែលពួកចោរចូលប្លន់។ ជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក ព្រះពុទ្ធភក់ដែលមើលទៅក្រៀមក្រំ ត្រូវបានគេរកឃើញថា ពិតជាសង់រូបសំណាកត្បូងថ្មដ៏អស្ចារ្យ ប្រហែលជាដោយសារការរញ្ជួយដីដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ដែលបណ្តាលឱ្យបំណែកនៃដីឥដ្ឋបានបំបែកចេញ បង្ហាញឱ្យឃើញពីត្បូងថ្មនៅពីក្រោម។
នៅឆ្នាំ ១៩៩២ សសរទីក្រុង ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពីវត្តឃ្លាំងវៀងទៅ វត្តព្រះធាតុ ដូយចោមថង ដែលវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសាឌូមឿង ( สะดือเมือง  ) "ផ្ចិត" ឬ omphalos នៃទីក្រុង។ ស្តាំ|រូបភាពតូច| Chiang Rai Clock Tower ក្នុងតំបន់ Wiang Muang
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៅថៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text
រាំវង់
រាំវង់ គឺប្រភេទ របាំខ្មែរ ដែលមានការនិយម ជាទូទៅនៅក្នុង ទូទាំងព្រះរាជាចក្រ កម្ពុជា ទោះនៅទីក្រុងក៏ដូចជានៅជនបទ នៅតំបន់ភ្នំក៏ដូចជានៅវាលទំនាប ឬក៏តំបន់មាត់ សមុទ្រ គឺទទួលការពេញនិយមទាំងអស់។ របាំប្រជាប្រិយខ្មែរនេះ ជាប្រភេទរបាំដែលងាយចាំ ងាយចេះ ហើយ ងាយក្នុងការរៀបចំសម្ដែងទៀតផង។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ ទើបគេសង្កេតឃើញជនជាតិខ្មែរ តាំងពីព្រះរាជា នាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីរហូតដល់ប្រជារាស្ត្រ ទាំងក្មេងទាំងចាស់ ប្រុសស្រីចេះរាំរបាំនេះស្ទើរតែគ្រប់ៗគ្នា។
ពាក្យថា «រាំវង់» គឺជាលក្ខណៈពិសេសមួយសម្រាប់សម្គាល់រូបភាពនៃរបាំនេះ ពោលគេរាំបន្តគ្នាជារង្វង់មូល។ ហើយជារបាំសម្រាប់រាំលេងកម្សាន្ត ឬក៏រាំដើម្បីបំបាត់ការនឿយហត់ ក្រោយពីការបំពេញពលកម្ម ឬប្រកប របរចិញ្ចឹម ជីវិត។
ប្រវត្តិសង្ខេប
សិល្បៈរបាំរាំវង់នេះ មានអាយុច្រើនសតវត្សណាស់ មកហើយនៅលើទឹកដីនៃមាតុភូមិកម្ពុជា។ ព្រោះតាំងពីបុរាណ ដ៏យូរលង់ ទាំងជនជាតិខ្មែរ ទាំងជនជាតិឯទៀតៗដែលស្ថិតក្នុងអម្បូរជាមួយគ្នាដូចជា ព្នង គ្រឹង ទំពួន ព្រៅ ក៏មាន ទំនាក់ទំនងជាមួយសិល្បៈរាំវង់ ឬជារង្វង់មូលនេះដែរ។
រាំវង់ សម័យ អាណាចក្រខ្មែរ
រាំវង់ មានដើមកំណើតក្នុងសម័យ អាណាចក្រខ្មែរ ដែលមានតឹកតាង បន្សល់ទុកមកដល់បច្ចុប្បន្ន តាមរយៈជនជាតិខ្មែរដើម ភាគតិច ក្រឹង និង ទំពួន ដែលឆ្លាក់ជាប់នៅ ប្រាសាទបាយ័ន ពណ៌នាអំពី ពិធី​កាប់​ក្របី​ថ្វាយ​អ្នក​តា​របស់​បង​ប្អូន​ជនជាតិ ព្នង គ្រឹង និង ទំ​ពួន ដែល​កសាង​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ​(១១៨១-១២១៨ នៃគ.ស) ដែលបង្ហាញអំពីបងប្អូន​ខ្មែរជនជាតិដើមភាគតិចមាន​ទម្លាប់​រាំ​ជា​វង់ជុំវិញភ្នក់ភ្លើង ឫ​ រាំជា​រង្វង់​មូល​ជុំវិញឧទិនស្រាបិទអង្ករ ដោយមានឈ្មោះពេញនិយមថា ស្រាបុឺត ដែលពលរដ្ឋខ្មែរបច្ចុប្បន្ន សំគាល់ទីតាំងនោះថា ភូមជនជាតិ ដែលស្ថិតក្នុងភូមិកាចូនក្រោម មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរដងទន្លេសេសានក្នុងទឹកដីឃុំ វ៉ឺនសៃ ស្រុកវ៉ឺនសៃ ខេត្តរតនគិរី។ ​
ក្នុងពិធីលេងអារក្ខ និងពិធីឡើងអ្នកតា ជាជំនឿខ្មែរ ដែលមានតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ មុនសម័យដែល ព្រាហ្មណ៍សាសនា និងពុទ្ធសាសនាហូរចូលមកទឹកដីខ្មែរទៀត គឺតាំងពីមុន៣០៩ឆ្នាំមុនគ.ស.ទៅទៀត (ព្រះតេជគុណ ប៉ាង ខាត់)។ ជនជាតិខ្មែរ តែងនាំគ្នាសង់រោងតូចមួយដោយមានធ្វើ រាជវត្ត ព័ទ្ធជុំវិញ ហើយរូប មេមត់ (អ្នកចូលរូប) តែងតែរាំជារង្វង់មូលនៅជុំវិញរោងនោះក្នុងពេលប្រារព្ធពិធីលាងអារក្ខនេះ។
រាំវង់ របស់បងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិច
ឯពិធីកាប់ក្របីថ្វាយអ្នកតារបស់បងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិច ព្នង គ្រឹង ទំពួន ដែលមានអាយុតាំងពីច្រើន ពាន់ឆ្នាំ មកហើយ ព្រមទាំងមានរូបចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទបាយ័ន ហើយដែលបងប្អូនជនជាតិទាំងនោះ បានថែរក្សា ឲ្យនៅគង់វង្សរហូតដល់សព្វថ្ងែនេះ ក៏គេមានទម្លាប់រាំជារង្វង់មូលដែរ។
ពួកវានៅប្រកាន់ខ្ជាប់ទំនៀមទំលាប់ «រាំវង់ភូមិថ្មី» ដែលជាភាសាជនជាតិនិយាយថា «រាំវង់ស្រុកហាន់ទើម»។ របាំរាំវង់ភូមិថ្មី គេមានទម្លាប់ធ្វើនៅពេល ប្ដូរភូមិ ពីភូមិចាស់ទៅរស់នៅក្នុងភូមិថ្មី។ តាមធម្មតាក្នុងរយៈពេលពី ៣ ទៅ ៧ឆ្នាំ មុននឹងប្ដូរភូមិ ឬចាកចេញពី ភូមិចាស់ មេកន្រ្ទាញនិងចាស់ទុំក្នុងភូមិ តែងនាំគ្នាធ្វើពិធីផ្សងទៅតាមជំនឿរបស់ខ្លួន ដើម្បីរកកន្លែងថ្មី ដែលមាន លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រល្អ មានទឹកគ្រប់គ្រាន់ និងជាកន្លែងដែលអាចការពារសន្តិសុខជូនញាតិមិត្តក្នុងស្រុកភូមិបាន។