cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រដ្ឋប្រហារមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២១
បាតុកម្ម
សាធារណជនជាច្រើនបានចេញមុខធ្វើបាតុកម្មភ្លាមៗក្រោយពីបានដឹងឮរឿងរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលរបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃរដ្ឋប្រហារគឺថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ អ្នកក្រុងរ៉ាំងហ្គូនបានប្រមូលផ្តុំគ្នាជាក្រុមនៅវេលាម៉ោង ៨ យប់ដោយពួកគេបានអំពាវនាវឱ្យយោធាចុះចេញពីតំណែងនិងសុំដោះលែងលោកស្រីស៊ូជីមកវិញ។ នៅថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ប្រជាជនភូមាចំនួន ៣០ នាក់បានធ្វើបាតុកម្មនៅមុខសកលវិទ្យាល័យវិជ្ជសាស្ត្រនៅទីក្រុងម៉ង់ដាឡេហើយជាលទ្ធផល មនុស្សចំនួនបួននាក់ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួន។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ បាតុករចំនួន ២០,០០០ បានធ្វើបាតុកម្មនៅតាមដងផ្លូវមួយនៅក្នុងទីក្រុងយ៉ាំងហ្គូនដោយអំពាវនាវឱ្យមានការដោះលែងលោកស្រីស៊ូជី។
ការផ្តាច់បណ្តាញអ៊ីនធឺណេត
នៅថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ប្រតិបត្តិករទូរគមនាគមន៍និងអ្នកផ្តល់សេវាអ៊ីនធឺណិតទូទាំងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានយោធាបញ្ជាឱ្យបិទកម្មវិធីហ្វេសប៊ុករហូតដល់ថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈដើម្បីធានានូវ"ស្ថេរភាពរបស់ប្រទេស"។ ប.ទ.ម. ដែលជាក្រុមហ៊ុនប្រៃសណីយ៍របស់រដ្ឋបានសម្រេចបិទសេវាកម្មវិធីផ្ញើសាររបស់ហ្វេសប៊ុក អ៊ីនស្តាក្រាម និងវ័តស៍អាប រីឯក្រុមហ៊ុនតេឡេណ័រមីយ៉ាន់ម៉ាវិញបានបិទតែកម្មវិធីហ្វេសប៊ុកតែមួយគត់ប៉ុណ្ណោះ។ ចាប់តាំងពីរដ្ឋប្រហារបានបញ្ចប់មក ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាបានប្រើប្រាស់ហ្វេសប៊ុកដើម្បីរៀបចំធ្វើកូដកម្មការងារ យុទ្ធនាការមិនគោរពរដ្ឋប្បវេណី និងការធ្វើពហិការផលិតផលរបស់យោធាជាដើម។ ក្រោយពីបណ្តាញហ្វេសប៊ុកត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបិទជាបណ្តោះអាសន្ន ប្រជាជនភូមាបាននាំគ្នាចាប់ប្រើប្រាស់បណ្តាញធ្វិតថឺរវិញដោយពួកគេបានបង្ហោះប៉ុស្តិ៍ដោយសរសេរដាក់សញ្ញាទ្រុងជ្រូកនៅពីមុខដូចជា #RespectOurVotes, #HearTheVoiceofMyanmar, និង #SaveMyanmar។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ រដ្ឋាភិបាលថ្មីបានបិទបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា អ៊ីនស្តាក្រាម និងធ្វិតថឺរជាដើម។ នៅព្រឹកថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ អាជ្ញាធរយោធាបានកាត់ផ្តាច់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណេតនៅទូទាំងប្រទេស។
ប្រតិកម្មខាងពាណិជ្ជកម្ម
ក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតរបស់ប្រទេសថៃដែលមានឈ្មោះថាអាម៉ាតាបានបញ្ឈប់ការវិនិយោគតម្លៃ ១ លានដុល្លាររបស់ពួកគេនៅទីក្រុងយ៉ាំងហ្គូនដែលជាការឆ្លើយតបទៅនឹងរដ្ឋប្រហារ។ ក្រុមហ៊ុនម៉ូតូស៊ូស៊ូគិដែលជាក្រុមហ៊ុនផលិតទោចក្រយានយន្តធំជាងគេនៅមីយ៉ាន់ម៉ាបានប្រកាសឈប់បើកដំណើរការក្នុងស្រុកក្រោយពីដំណឹងរដ្ឋប្រហារបានផ្ទុះឮ។ ផ្សារភាគហ៊ុនយ៉ាំងហ្គូនបានផ្អាកដំណើរការចាប់តាំងពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈមកម្លេះ។ ទីផ្សារអចលនៈទ្រព្យរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានធ្លាក់ចុះដុនដាបយ៉ាងខ្លាំងដែលជាលទ្ធផលនៃការធ្វើរដ្ឋប្រហារដោយកិច្ចការជំនួញលក់និងទិញបានធ្លាក់ចុះជិត ១០០%។ នៅថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ក្រុមហ៊ុនប្រេងចម្រុះតូតាល់របស់បារាំងបានប្រកាសថាខ្លួនកំពុងតែវិភាគនូវគុណសម្បត្តិនិងគុណវិបត្តិនៃរដ្ឋប្រហារយោធាមកលើប្រតិបត្តិការនិងគម្រោងរបស់ខ្លួនក្នុងប្រទេស។
នៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ក្រុមហ៊ុនគីរីនបានបញ្ចប់ការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នាជាមួយក្រុមហ៊ុនសេដ្ឋកិច្ចហូលឌីងលីមីធីតមីយ៉ាន់ម៉ាដែលគ្រប់គ្រងដោយយោធា។
នៅថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ លោកមីន អ៊ុងឡាំងបានធ្វើសុន្ទរកថាមួយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ក្នុងបំណងចង់បន្ថូរបំបាត់ការព្រួយបារម្ភអំពីបរិយាកាសវិនិយោគបរទេសនៅមីយ៉ាន់ម៉ា។
ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ
ប្រទេសជាច្រើនដូចជា បង់ក្លាដែស ចិន ឥណ្ឌា ឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ប៉ាគីស្ថាន ហ្វីលីពីន កូរ៉េខាងត្បូង និងសិង្ហបុរី បានសម្តែងពីក្ដីព្រួយបារម្ភចំពោះរដ្ឋប្រហារនៅមីយ៉ាន់ម៉ាហើយប្រទេសខាងលើថែមទាំងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងសងខាងចូលចរចាគ្នាដោយសន្តិវិធីទៀតផង។ រីឯប្រទេសមួយចំនួនទៀតដូចជា អូស្ត្រាលី កាណាដា បារាំង អាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន នូវែលហ្សេឡង់ អេស្ប៉ាញ ស៊ុយអែត តួកគី ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសថ្កោលទោសរដ្ឋប្រហារនិងអំពាវនាវឱ្យដោះលែងមន្ត្រីស៊ីវិលទាំងឡាយណាដែលនៅជាប់ឃុំឃាំង, លើសពីនេះទៅទៀត សេតវិមានបានគំរាមដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកធ្វើរដ្ឋប្រហារថែមទៀតផង។   ប្រទេសកម្ពុជា ថៃ និងវៀតណាមបានជ្រើសរើសយកផ្លូវអព្យាក្រឹតដោយមិនគាំទ្រភាគីណាមួយជាដាច់ខាតហើយបានចាត់ទុកព្រឹត្តិការណ៍រដ្ឋប្រហារមីយ៉ាន់ម៉ាថាជារឿងផ្ទៃក្នុងរបស់បរទេស។
អង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ អាស៊ាន និងសហភាពអឺរ៉ុបបានសម្តែងចេញនូវការព្រួយបារម្ភនិងអំពាវនាវឱ្យមានការចរចារវាងភាគីទាំងពីរ។ ក្រៅពីការព្រួយបារម្ភ សហភាពអឺរ៉ុបក៏បានថ្កោលទោសរដ្ឋប្រហារនិងជំរុញឱ្យមានការដោះលែងអ្នកជាប់ឃុំឃាំងផងដែរ។
ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងរដ្ឋប្រហារ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំជាបន្ទាន់មួយដោយក្នុងនោះចក្រភពអង់គ្លេសបានចេញសេចក្តីសម្រេចមួយជំរុញឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិចូល"ស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ"ឡើងវិញនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់យោធាមីយ៉ាន់ម៉ា និងអំពាវនាវឱ្យមានការដោះលែងនូវមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលកំពុងជាប់ឃុំឃាំង។ សេចក្តីសម្រេចមួយនេះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ឡើយដោយសារតែខ្វះការគាំទ្រពីសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាទាំង ១៥ រូប។ បើយោងតាមរបាយការណ៍មួយចំនួនបានឱ្យដឹងថា ដោយមានភាពស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការសម្រេចចិត្ត អ្នកការទូតរុស្ស៊ីនិងចិនបានផ្ញើសេចក្តីសម្រេចនោះទៅឱ្យរដ្ឋាភិបាលរៀងៗខ្លួនដើម្បីឱ្យពួកគេត្រួតពិនិត្យនិងធ្វើសេចក្តីសម្រេចជំនួស។   ក្នុងនាមជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សា ចិននិងរុស្ស៊ីគឺមានសិទ្ធិអំណាចវេតូហើយបានបដិសេដមិនគាំទ្រសេចក្តីសម្រេចរបស់អង់គ្លេស។
ក្រុមជនជាតិភូមាចំនួនប្រហែល ២០០ នាក់រួមជាមួយនឹងសកម្មជនប្រជាធិបតេយ្យថៃមួយចំនួនបាននាំគ្នាមកធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងរដ្ឋប្រហារយោធាភូមានៅមុខស្ថានទូតមីយ៉ាន់ម៉ានារាជធានីបាងកក ប្រទេសថៃ។ គេឃើញមានបាតុករមួយចំនួនបានលើកម្រាមបីឡើងដែលជាសញ្ញាតំណាងឱ្យសេរីភាពនិងប្រជាធិបតេយ្យ (បាតុករប្រជាធិបតេយ្យថៃតែងប្រើសញ្ញានេះជានិច្ចនៅក្នុងបាតុកម្មទាមទារប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន)។ តែបាតុកម្មនេះត្រូវបានបញ្ចប់ទៅវិញបន្ទាប់ពីមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសំណាក់កងនគរបាលប៉ូលីសថៃហើយជាលទ្ធផលមានមនុស្សចំនួនពីរនាក់បានទទួលរងរបួសនិងត្រូវបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យ ហើយមនុស្សចំនួនពីរនាក់ទៀតត្រូវបាននគរបាលឃាត់ខ្លួន។ ចំណែកនៅទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុនវិញមានកម្មករភូមាជាច្រើនបានចេញមុខមកធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងរដ្ឋប្រហារយោធាភូមានៅមុខសកលវិទ្យាល័យសហប្រជាជាតិ។
កងកម្លាំងនគរបាលសិង្ហបុរីបានចេញសេចក្តីព្រមានដល់ជនបរទេសទាំងឡាយថាបើនរណាមានបំណងចង់ចូលរួមឬធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងរដ្ឋប្រហារភូមានៅសិង្ហបុរីនោះ អ្នកនុះនឹងត្រូវទទួលការផ្តទ្ទាទោសទៅតាមច្បាប់ជាមិនខាន។
ដូង
ដើមដូង គឺជារុក្ខជាតិស្រដៀងនិងដើមត្នោត ហើយជារុក្ខជាតិនៅលើគោក។ ពាក្យ " ដូង " ( ឬ ពាក្យ បុរាណ " ដូង " )  អាច សំដៅទៅលើដូងទាំងមូលដែលមានគ្រាប់  ឬ ផ្លែដូង ។  ពាក្យCOCO មកពីពាក្យព័រទុយហ្គាល់ មានន័យថា "ក្បាល" ឬ "លលាដ៍ក្បាល" ដោយសារបន្ទាត់ចំនួនបីនៅលើសំបកដូងដែលស្រដៀងទៅនឹងមុខ។រុក្ខជាតិប្រភេទនេះមានគ្រប់ទីកន្លែងនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចឆ្នេរសមុទ្រ និងជារូបតំណាងវប្បធម៌នៃ តំបន់ត្រូពិច ។
ដូងមានសារសំខាន់ផ្នែកវប្បធម៌ និងសាសនានៅក្នុងសង្គមមួយចំនួន ជាពិសេសនៅក្នុងវប្បធម៌ អូស្ត្រូណេស៊ី ភាគខាងលិចប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលវាមានលក្ខណៈពិសេសនៅក្នុងទេវកថា ចម្រៀង និងប្រពៃណីផ្ទាល់មាត់របស់ពួកគេ។ វាក៏មានសារៈសំខាន់ជាពិធីនៅក្នុងសាសនា បិសាច មុនសម័យអាណានិគមផងដែរ។ វាក៏ទទួលបានសារៈសំខាន់ខាងសាសនានៅក្នុងវប្បធម៌ អាស៊ីខាងត្បូង ដែលវាត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុង ពិធីសាសនា ហិណ្ឌូ ។ វាបង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃពិធីមង្គលការ និងពិធីបូជាក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ។ វាក៏ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុង សាសនារបស់ វៀតណាម ផងដែរ។ ​​ផ្លែ​ចាស់​របស់​វា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​នៅពេលធ្លាក់ អាចបណ្ដាលឪ្យមាន​ការ​ស្លាប់​ដោយ​សារផ្លែ​ដូង ។
ដូងត្រូវបាន ដាំជាលើកដំបូងដោយ ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ីនៅកោះអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយត្រូវបានរីករាលដាលក្នុងកំឡុង យុគថ្មរំលីង តាមរយៈការ ធ្វើចំណាកស្រុកតាមសមុទ្រ របស់ពួកគេរហូតដល់ភាគខាងកើតនៃ កោះប៉ាស៊ីហ្វិក និងនៅភាគខាងលិចដូចជា ម៉ាដាហ្គាស្ការ និង កូម៉ូរ៉ូ ។ ពួកគេបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រដ៏វែងរបស់ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ដោយផ្តល់នូវប្រភពអាហារ និងទឹកដែលអាចចល័តបាន ក៏ដូចជាការផ្តល់សម្ភារសំណង់សម្រាប់ ទូក អូស្ត្រូនិក។ ក្រោយមកដូងក៏ត្រូវបានរីករាលដាលនៅក្នុងសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រនៃមហាសមុទ្រ ឥណ្ឌា និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដោយក្រុមនាវិក អាស៊ីខាងត្បូង អារ៉ាប់ និង អឺរ៉ុប ។ ចំនួនប្រជាជនដូងសព្វថ្ងៃនេះនៅតែអាចបែងចែកជាពីរដោយផ្អែកលើការណែនាំដាច់ដោយឡែកទាំងនេះ - ដូងប៉ាស៊ីហ្វិក និងដូងឥណ្ឌូ - អាត្លង់ទិករៀងគ្នា។ ដូងត្រូវបានណែនាំដោយជនជាតិអឺរ៉ុបទៅកាន់ ទ្វីបអាមេរិក តែក្នុងកំឡុង សម័យអាណានិគម ក្នុងការ ផ្លាស់ប្តូរកូឡុំប៊ី ប៉ុន្តែមានភស្តុតាងនៃការណែនាំ មុនសម័យកូឡុំប៊ី នៃដូងប៉ាស៊ីហ្វិកទៅកាន់ ប៉ាណាម៉ា ដោយនាវិកអូស្ត្រូណេស៊ី។ ដើមកំណើតនៃការវិវត្តន៍នៃដូងកំពុងស្ថិតក្រោមជម្លោះជាមួយនឹងទ្រឹស្ដីដែលបញ្ជាក់ថាវាអាចមានការវិវត្តនៅអាស៊ី អាមេរិកខាងត្បូង ឬនៅលើកោះប៉ាស៊ីហ្វិក។ ដើមឈើដុះលូតលាស់រហូតដល់ 30 m មានកំពស់ខ្ពស់ និងអាចផ្តល់ផលបានដល់ទៅ 75 ផ្លែក្នុងមួយឆ្នាំ ទោះបីជាតិចជាង 30 គឺជាប្រភេទធម្មតាក៏ដោយ។ រុក្ខជាតិមិនអត់ធ្មត់នឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ ហើយចូលចិត្តទឹកភ្លៀងច្រើន ក៏ដូចជាពន្លឺព្រះអាទិត្យពេញទំហឹង។ សត្វល្អិត និងជំងឺជាច្រើនប៉ះពាល់ដល់ប្រភេទសត្វ និងជាការរំខានដល់ផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្ម។ ប្រហែល 75% នៃការផ្គត់ផ្គង់ដូងរបស់ពិភពលោកត្រូវបានផលិតដោយ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន និង ឥណ្ឌា រួមបញ្ចូលគ្នា។
និរុត្តិសាស្ត្រ
alt=Coconut on table|រូបភាពតូច| ផ្លែ​ដូង​ដែល​បក​ចេញ​ដែល​បង្ហាញ​ពី​លក្ខណៈ​នៃ​រន្ធ​ញើស​បី​ដែល​ស្រដៀង​នឹង​មុខ ឈ្មោះ ដូង បានមកពីពាក្យ ព័រទុយហ្គាល់ សតវត្សទី 16 កូកូ មានន័យថា 'ក្បាល' ឬ 'លលាដ៍ក្បាល' បន្ទាប់ពីការចូលបន្ទាត់ទាំងបីនៅលើសំបកដូងដែលស្រដៀងនឹងមុខ។   កូកូ និង ដូង ទំនងបានមកពីការជួបគ្នានៅឆ្នាំ 1521 ដោយអ្នករុករកជនជាតិ ព័រទុយហ្គាល់ និង អេស្បាញ ជាមួយ អ្នកកោះប៉ាស៊ីហ្វិក ដោយសំបកដូងរំឭកពួកគេអំពី ខ្មោច ឬ មេធ្មប់ នៅក្នុងរឿងព្រេងព័រទុយហ្គាល់ហៅថា កូកូ (ក៏ កូកា ) ។   នៅភាគខាងលិចវាត្រូវបានគេហៅថាដើម nux indica ដែលជាឈ្មោះដែលប្រើដោយ Marco Polo ក្នុងឆ្នាំ 1280 ពេលនៅ ស៊ូម៉ាត្រា ។ គាត់​បាន​យក​ពាក្យ​នេះ​មក​ពី​ជនជាតិ​អារ៉ាប់​ដែល​ហៅ​វា​ថា جوز هندي jawz hindī បកប្រែ​ជា 'គ្រាប់​ឥណ្ឌា'។ ថេ នហ្គា ដែលជាឈ្មោះ តាមីល / ម៉ាឡាយ៉ាឡា របស់វាត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងការពិពណ៌នាលម្អិតនៃដូងដែលបានរកឃើញនៅក្នុង Itinerario ដោយ Ludovico di Varthema ដែលបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ 1510 និងនៅក្នុង Hortus Indicus Malabaricus ក្រោយមកផងដែរ។ alt=Small blackened fossil|រូបភាពតូច| ហ្វូស៊ីល "Cocos" zeylanica មកពី Miocene នៃ [[នូវែលហ្សេឡង់|ប្រទេសនូវែលសេឡង់ ដែលមានទំហំប៉ុន ផ្លែស្ត្របឺរី3.5 cm វែង]] ប្រវត្តិនៃការវិវត្តន៍ និងការចែកចាយ ហ្វូស៊ីល របស់ Cocos nucifera និងសមាជិកដទៃទៀតនៃកុលសម្ព័ន្ធ Cocoseae មានភាពស្រពិចស្រពិលជាងការបែកខ្ចាត់ខ្ចាយ និងការចែកចាយនាសម័យបច្ចុប្បន្ន ជាមួយនឹងប្រភពដើមចុងក្រោយរបស់វា និងការបែកខ្ចាត់ខ្ចាយមុនមនុស្សនៅតែមិនច្បាស់លាស់។ បច្ចុប្បន្នមានទស្សនៈសំខាន់ៗចំនួនពីរលើប្រភពដើមនៃពូជ Cocos មួយនៅឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក និងមួយទៀតនៅអាមេរិកខាងត្បូង។ ហ្វូស៊ីលដែលស្រដៀងនឹង Cocos ភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញវិញជាទូទៅពីតំបន់តែពីរក្នុងពិភពលោក៖ នូវែលសេឡង់ និងភាគខាងលិចភាគកណ្តាលនៃ ប្រទេសឥណ្ឌា ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដូចជាហ្វូស៊ីលដើមត្នោតភាគច្រើន ហ្វូស៊ីលដែលស្រដៀងនឹង Cocos នៅតែមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ ព្រោះជាធម្មតាវាពិបាកក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ ហ្វូស៊ីលដូច កូកូស ដំបូងបំផុតដែលត្រូវបានរកឃើញគឺ "កូកូស" Zeylanica ដែលជាប្រភេទហ្វូស៊ីលពណ៌នាពីផ្លែឈើតូចៗនៅជុំវិញ3.5 cm  ×1.3 to 2.5 cm   ក្នុងទំហំ បានរកឃើញពី Miocene (~23 ទៅ 5.3 លានឆ្នាំមុន) នៃ ប្រទេសនូវែលសេឡង់ ក្នុងឆ្នាំ 1926។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ហ្វូស៊ីលជាច្រើនផ្សេងទៀតនៃផ្លែឈើស្រដៀងគ្នាត្រូវបានគេរកឃើញនៅទូទាំងប្រទេសនូវែលសេឡង់ពី Eocene, Oligocene និងប្រហែលជា Holocene ។ ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវលើពួកវានៅតែកំពុងបន្តដើម្បីកំណត់ថាតើពួកវាមួយណា (ប្រសិនបើមាន) តាមពិតជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពូជ Cocos ។  Endt & Hayward (1997) បានកត់សម្គាល់ពីភាពស្រដៀងគ្នារបស់ពួកគេទៅនឹងសមាជិកនៃពពួក Parajubaea អាមេរិកខាងត្បូង ជាជាង Cocos ហើយស្នើឱ្យមានប្រភពដើមនៅអាមេរិកខាងត្បូង។  Conran et al ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ (2015) ផ្តល់យោបល់ថាភាពចម្រុះរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសនូវែលសេឡង់បង្ហាញថាពួកគេបានវិវត្តន៍យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាជាងត្រូវបានណែនាំទៅកាន់កោះដោយការបែកខ្ញែកពីចម្ងាយ។ នៅភាគខាងលិចភាគកណ្តាលនៃប្រទេសឥណ្ឌា ហ្វូស៊ីលជាច្រើននៃផ្លែឈើ ស្លឹក និងដើមរបស់ Cocos ត្រូវបានរកឃើញពី អន្ទាក់ Deccan ។ ពួកវារួមបញ្ចូល morphotaxa ដូចជា Palmoxylon sundaran, Palmoxylon insignae និង Palmocarpon cocoides ។ ហ្វូ ស៊ី ល ។ ពួកវាក៏រួមបញ្ចូលផ្លែឈើហ្វូស៊ីលដែលត្រូវបានកំណត់ថាជា Cocos nucifera ទំនើប។ ទាំងនេះរួមបញ្ចូលទាំងគំរូពីរដែលមានឈ្មោះថា "Cocos" palaeonucifera និង "Cocos" binoriensis ដែលទាំងពីរត្រូវបានចុះកាលបរិច្ឆេទដោយអ្នកនិពន្ធរបស់ពួកគេទៅកាន់ Maastrichtian &#x2013; Danian នៃដំណាក់កាល ទីបី ដំបូង (70 ទៅ 62 លានឆ្នាំមុន) ។ C. binoriensis ត្រូវ​បាន​អ្នក​និពន្ធ​អះអាង​ថា​ជា​ហ្វូស៊ីល​ដែល​គេ​ស្គាល់​ដំបូង​បំផុត​នៃ Cocos nucifera ។
នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​នូវែលសេឡង់ និង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា មាន​តែ​តំបន់​ពីរ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​បាន​រាយការណ៍​អំពី​ហ្វូស៊ីល​ដូច ​កូកូស គឺ ​អូស្ត្រាលី និង ​កូឡុំប៊ី ។ នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ផ្លែឈើហ្វូស៊ីលដូច កូកូស វាស់10 x ត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញពីការបង្កើតខ្សាច់ Chinchilla ចុះកាលបរិច្ឆេទចុងក្រោយបំផុត Pliocene ឬ basal Pleistocene ។ Rigby (1995) បានចាត់ឱ្យពួកគេទៅ Cocos nucifera ទំនើបដោយផ្អែកលើទំហំរបស់វា។  នៅ​ប្រទេស​កូឡុំប៊ី ផ្លែឈើ​ដូច ​កូកូស ​តែមួយ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ពី ​កណ្តាល​ដល់​ចុង Paleocene Cerrejón Formation ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ផ្លែឈើនេះត្រូវបានបង្រួមនៅក្នុងដំណើរការហ្វូស៊ីល ហើយវាមិនអាចធ្វើទៅបានដើម្បីកំណត់ថាតើវាមានរន្ធញើសចំនួន 3 ដែលត្រូវបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដែលបង្ហាញពីសមាជិកនៃកុលសម្ព័ន្ធ Cocoseae នោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយអ្នកនិពន្ធ Gomez-Navarro et al ។ (2009) បានចាត់ឱ្យវាទៅ Cocos ដោយផ្អែកលើទំហំ និងរូបរាងរដុបនៃផ្លែឈើ។
នៅខែមីនាឆ្នាំ 1521 ការពិពណ៌នាអំពីដូងត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយ លោក Antonio Pigafetta សរសេរជាភាសាអ៊ីតាលីហើយប្រើពាក្យ " cocho " / " cochi " ដូចដែលបានកត់ត្រានៅក្នុងទិនានុប្បវត្តិរបស់គាត់បន្ទាប់ពីការឆ្លងកាត់ទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបដំបូងនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកកំឡុងពេល ធ្វើ នាវាចរណ៍ Magellan និងជួប។ អ្នក​ស្រុក​នៃ​អ្វី​ដែល​នឹង​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ​កោះ Guam និង ​ហ្វីលីពីន ។ គាត់បានពន្យល់ពីរបៀបនៅ Guam "ពួកគេបរិភោគដូង" (" mangiano cochi ") ហើយថាអ្នកស្រុកនៅទីនោះក៏បាន "លាបរាងកាយនិងសក់ជាមួយដូងនិងប្រេង beniseed " (" ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli ")
រុក្ខជាតិ
រូបភាពតូច| ស្លឹកដូង ដើមដូង គឺជាផ្នែកធំមួយដុះរហូតដល់ 30 m កំពស់ មានស្លឹក 4 - 6 m វែង និង pinnae 60 - 90 cm វែង; ស្លឹកចាស់បែកចេញយ៉ាងស្អាត ទុកឱ្យដើមរលោង។ នៅលើដីមានជីជាតិ ដើមដូងខ្ពស់អាចផ្តល់ផលបានដល់ទៅ 75 ផ្លែក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែច្រើនតែផ្តល់ផលតិចជាង 30ផ្លែ ។  ដោយ​មាន​ការ​ថែរទាំ និង​លក្ខខណ្ឌ​លូតលាស់​ត្រឹមត្រូវ ដូង​អាច​បង្កើត​ផល​ដំបូង​ក្នុង​រយៈពេល​ពី ៦ ទៅ ១០ ឆ្នាំ ដោយ​ប្រើ​ពេល ១៥ ទៅ ២០ ឆ្នាំ​ដើម្បី​ឈាន​ដល់​ទិន្នផល​ខ្ពស់​បំផុត។
ពូជ ដូងតឿ ប៉ាស៊ីហ្វិក ពូជដូងតឿ ដែលត្រូវបានដាំដុះដោយ ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី តាំងពីបុរាណកាលមកហើយ។ ពូជទាំងនេះត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការលូតលាស់យឺត ទឹកដូងផ្អែម ហើយផ្លែវាមានពណ៌ភ្លឺ។ ពូជទំនើបៗជាច្រើនត្រូវបានដាំដុះផងដែរ រួមមាន ដូង Maypan, King coconut និង Macapuno ។ ទាំងនេះប្រែប្រួលទៅតាមរសជាតិនៃទឹកដូង និងពណ៌នៃផ្លែឈើ ក៏ដូចជាកត្តាហ្សែនផ្សេងៗទៀត។
តាមបែប រុក្ខសាស្ត្រ ផ្លែ ដូងគឺជា ផ្លែត្របែក មិនមែនជា គ្រាប់ ពិតទេ។ ដូចផ្លែឈើដទៃទៀតដែរ វាមាន បីស្រទាប់ ៖ exocarp, mesocarp និង endocarp ។ exocarp គឺជាស្បែកខាងក្រៅរលោង ដែលជាធម្មតាមានពណ៌លឿងពីបៃតងទៅលឿងត្នោត។ mesocarp ត្រូវបានផ្សំឡើងពី ជាតិសរសៃ ហៅថា coir ដែលមានការប្រើប្រាស់ជាប្រពៃណី និងពាណិជ្ជកម្មជាច្រើន។ ទាំង exocarp និង mesocarp បង្កើតបានជា "អង្កាម" នៃដូងខណៈពេលដែល endocarp បង្កើតជា "សំបក" ដូងរឹង។ endocarp គឺប្រហែល 4 mm ក្រាស់ និងមានរន្ធ ដំណុះ ពិសេសបី ( មីក្រូភីល ) នៅលើចុងចុង។ រន្ធញើសចំនួនពីរត្រូវបានដោត ("ភ្នែក") ខណៈដែលរន្ធមួយមានមុខងារ។ ធ្វេង|រូបភាពតូច| ដូងដូងធ្ងន់ជាមួយផ្លែឈើ ផ្ទៃខាងក្នុងនៃ endocarp គឺប្រហោង ហើយត្រូវបានតម្រង់ជួរជាមួយនឹងសំបក គ្រាប់ ពណ៌ត្នោតស្តើងនៅជុំវិញ 0.2 mm ក្រាស់។ ដំបូងឡើយ endocarp ត្រូវបានបំពេញដោយ multinucleate liquid endosperm ( ទឹកដូង )។ នៅពេលដែលការអភិវឌ្ឍន៍នៅតែបន្ត ស្រទាប់កោសិកានៃស្រទាប់ endosperm នៅតាមជញ្ជាំងនៃ endocarp រហូតដល់ 11 mm ក្រាស់ចាប់ផ្តើមពីចុងចុង។ នៅទីបំផុតពួកវាបង្កើតបានជា endosperm រឹងដែលអាចបរិភោគបាន ("សាច់ដូង" ឬ "សាច់ដូង") ដែលរឹងតាមពេលវេលា។ អំប្រ៊ីយ៉ុង រាងស៊ីឡាំងតូចត្រូវបានបង្កប់នៅក្នុង endosperm រឹងដោយផ្ទាល់នៅក្រោមរន្ធមុខងារនៃ endosperm ។ កំឡុងពេលដំណុះ អំប្រ៊ីយ៉ុងរុញចេញពីរន្ធញើសដែលមានមុខងារ និងបង្កើតជា Haustorium ( ពន្លកដូង ) នៅខាងក្នុងបែហោងធ្មែញកណ្តាល។ Haustorium ស្រូបយក endosperm រឹងដើម្បីចិញ្ចឹមសំណាប។
ទម្រង់ទាំងពីរនេះត្រូវបានសំដៅដោយពាក្យ សាម័រ niu kafa សម្រាប់ដូងព្រៃពន្លូត និង niu vai សម្រាប់ដូងប៉ាស៊ីហ្វិកដែលមានរាងមូល។
ផ្លែដូងពេញមួយផ្លែមានទម្ងន់ប្រហែល 1.4 kg ។ ដូងដែលលក់ក្នុងស្រុកនៅក្នុងប្រទេសដែលផលិតដូងជាធម្មតាមិនត្រូវបានលុបចោលទេ។ ជាពិសេស ដូងមិនទាន់ពេញវ័យ (អាយុពី 6 ទៅ 8 ខែទើបចេញផ្កា) លក់សម្រាប់ទឹកដូង និងសាច់ដូងទន់ដូចចាហួយ (ដែលគេស្គាល់ថាជា "ដូងបៃតង" "ដូងខ្ចី" ឬ "ដូងទឹក") ដែលពណ៌ដើមរបស់ផ្លែគឺ កាន់តែមានសោភ័ណភាព។
ដូងចាស់ទាំងមូល (ពី 11 ទៅ 13 ខែពីការចេញផ្កា) លក់សម្រាប់ការនាំចេញ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជាធម្មតាត្រូវយកអង្កាមចេញ ដើម្បីកាត់បន្ថយទម្ងន់ និងបរិមាណសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន។ លទ្ធផលនេះធ្វើឱ្យដូងអាក្រាត "សំបក" ជាមួយនឹងរន្ធញើសចំនួន 3 ដែលធ្លាប់ស្គាល់នៅក្នុងប្រទេសដែលដូងមិនត្រូវបានគេដាំដុះក្នុងស្រុក។ ដូង​ដែល​មាន​អង្កាម​មាន​ទម្ងន់​ប្រហែល 750 to 850 g ។ ដូង​ដែល​បក​ចេញ​ក៏​ងាយ​ស្រួល​សម្រាប់​អ្នក​ប្រើ​ក្នុង​ការ​បើក​ដែរ ប៉ុន្តែ​មាន​អាយុកាល​ស្តុក​ទុក​ខ្លី​ជាង​ប្រហែល ២ ទៅ ៣ សប្តាហ៍​នៅ​សីតុណ្ហភាព 12 to 15 °C ។ ឬរហូតដល់ 2 ខែនៅ 0 to 1.5 °C ។ ជា​ការ​ប្រៀប​ធៀប ដូង​ចាស់​ដែល​មាន​អង្កាម​នៅ​ដដែល អាច​រក្សា​ទុក​បាន​រយៈ​ពេល ៣ ទៅ ៥ ខែ​នៅ​សីតុណ្ហភាព​បន្ទប់​ធម្មតា។
ខុស​ពី​រុក្ខជាតិ​ដទៃ​ទៀត ដើម​ត្នោត ​មិន​មាន ​ឫស​គល់ ឬ ​រោម ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​មាន ​ប្រព័ន្ធ​ឫស​សរសៃ ។ ប្រព័ន្ធឫសមានច្រើនក្រៃលែងនៃឫសស្តើងដែលដុះចេញពីរុក្ខជាតិនៅជិតផ្ទៃ។ មានតែឫសពីរបីប៉ុណ្ណោះដែលជ្រាបចូលជ្រៅទៅក្នុងដីដើម្បីស្ថេរភាព។ ប្រភេទនៃប្រព័ន្ធឫសនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសរសៃ ឬផ្សងព្រេង ហើយជាលក្ខណៈនៃប្រភេទស្មៅ។ ប្រភេទដើមឈើធំៗផ្សេងទៀតបង្កើតឫសគល់ដែលលូតលាស់ចុះក្រោម ដែលមានឫសចំណីមួយចំនួនដុះចេញពីវា។ ឫសផ្សងព្រេង 2,000-4,000 អាចដុះលូតលាស់1 cm ធំ។ ឫសដែលពុកផុយត្រូវបានជំនួសជាទៀងទាត់នៅពេលដែលដើមឈើដុះថ្មី។ រូបភាពតូច| ផ្កាដូងដុះចេញ
ការចែកចាយ
រូបភាពតូច| ដើមដូង​ទ្រាំទ្រ​នឹង​ដី​ប្រៃ និង​ដី​គ្មាន​កូន​នៃ​ប្រភេទ [[ថ្មបាយក្រៀម|​ថ្មបាយក្រៀម ​នៅ Goa ប្រទេស​ឥណ្ឌា]] ដើមដូងដុះនៅលើដីខ្សាច់ ហើយមានភាពធន់នឹង ជាតិប្រៃ ខ្លាំង។ វាចូលចិត្តតំបន់ដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យច្រើន និងមានភ្លៀងធ្លាក់ទៀងទាត់ ( 1500 - 2500 mm ប្រចាំឆ្នាំ) ដែលធ្វើឱ្យតំបន់ឆ្នេរនៃតំបន់ត្រូពិចមានភាពសាមញ្ញ។ ដូងក៏ត្រូវការ សំណើម ខ្ពស់ (យ៉ាងហោចណាស់ 70-80%) សម្រាប់ការលូតលាស់ល្អបំផុត ដែលជាមូលហេតុដែលពួកវាកម្រឃើញនៅតំបន់ដែលមានសំណើមទាប។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គេអាចរកឃើញនៅតំបន់សើមដែលមានទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំទាប ដូចជានៅ ទីក្រុង Karachi ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលទទួលតែប្រហែល 250 mm ប៉ុណ្ណោះ។ នៃទឹកភ្លៀងក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែមានភាពកក់ក្តៅ និងសើមជាប់លាប់។
ដូងដូងត្រូវការលក្ខខណ្ឌក្តៅសម្រាប់ការលូតលាស់ប្រកបដោយជោគជ័យ និងធន់នឹងអាកាសធាតុត្រជាក់។ ការប្រែប្រួលតាមរដូវខ្លះត្រូវបានអត់ឱន ដោយមានការលូតលាស់ល្អ ដែលសីតុណ្ហភាពរដូវក្តៅជាមធ្យមមានចន្លោះពី 28 and 37 C និងការរស់រានមានជីវិតដរាបណាសីតុណ្ហភាពរដូវរងាគឺលើសពី 4 – ; ពួកគេនឹងរួចផុតពីការធ្លាក់ចុះរយៈពេលខ្លីដល់ 0 °C ។ សាយសត្វធ្ងន់ធ្ងរជាធម្មតាស្លាប់ ទោះបីជាពួកវាត្រូវបានគេដឹងថាអាចជាសះស្បើយពីសីតុណ្ហភាព -4 °C ។ ។ ពួក​វា​អាច​ដុះ​លូតលាស់ ប៉ុន្តែ​មិន​ចេញ​ផ្លែ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​មាន​ភាព​កក់ក្តៅ​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ដូច​ជា Bermuda ។
ដូង​ព្រៃ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ​ធម្មជាតិ​ចំពោះ​តំបន់​ឆ្នេរ​ក្នុង​ដី​ខ្សាច់ និង​ដី​ប្រៃ។ ផ្លែ​នេះ​ត្រូវ​បាន​សម្រប​សម្រាប់​ការ​បែកខ្ញែក​នៃ​មហាសមុទ្រ។ ដូងមិនអាចទៅដល់ទីតាំងដីគោកបានទេ បើគ្មានការអន្តរាគមន៍ពីមនុស្សទេ (ដើម្បីដឹកគ្រាប់ បណ្តុះកូនរុក្ខជាតិ។
ដូងសព្វថ្ងៃនេះអាចត្រូវបានដាក់ជាក្រុមទៅជាក្រុមរងដែលមានហ្សែនខុសគ្នាខ្លាំងពីរ៖ ក្រុមឥណ្ឌូ-អាត្លង់ទិក មានប្រភពមកពីភាគខាងត្បូង ប្រទេសឥណ្ឌា និងតំបន់ជិតៗ (រួមទាំង ស្រីលង្កា ឡាកា ឌីវ និងម៉ាល់ឌីវ ) ; និងក្រុមប៉ាស៊ីហ្វិកដែលមានប្រភពមកពីតំបន់រវាង ដែនសមុទ្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និង មេឡាណេស៊ី ។ ភ័ស្តុតាងភាសាវិទ្យា បុរាណវត្ថុវិទ្យា និងហ្សែនទាំងអស់ចង្អុលទៅការបង្កាត់ពូជដើមដូងនៅប៉ាស៊ីហ្វិកដោយ ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ក្នុងដែនសមុទ្រអាស៊ីអាគ្នេយ៍កំឡុងពេល ការពង្រីក Austronesian (គ.ស. 3000 ដល់ 1500 មុនគ.ស.)។ ទោះបីជាបុរាណវត្ថុវិទ្យានៅតែមានអាយុកាលតាំងពីឆ្នាំ 1000 ដល់ 500 មុនគ.ស. ក៏បង្ហាញផងដែរថា ដូងឥណ្ឌូ-អាត្លង់ទិក ក្រោយមកក៏ត្រូវបានដាំដុះដោយឯករាជ្យដោយ ប្រជាជន Dravidian ដែរ មានតែដូងនៅប៉ាស៊ីហ្វិកប៉ុណ្ណោះដែលបង្ហាញសញ្ញាច្បាស់លាស់នៃចរិតលក្ខណៈក្នុងស្រុកដូចជាទម្លាប់មនុស្សតឿ លំអងដោយខ្លួនឯង និងផ្លែឈើរាងមូល។ ផ្ទុយទៅវិញ ដូងឥណ្ឌូ-អាត្លង់ទិក សុទ្ធតែមានលក្ខណៈដូនតានៃទម្លាប់ខ្ពស់ និងផ្លែឈើរាងត្រីកោណវែង។
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ដើម​ដូង​នៅ​លើ​ឆ្នេរ​មួយ​ alt=Sapling on a black sand beach|រូបភាពតូច| ដូង​ដុះ​នៅ ​ឆ្នេរ Punaluʻu កោះ ​ហាវ៉ៃ រូបភាពតូច| កញ្ជ្រោងហោះប៉ាស៊ីហ្វិក ( Pteropus tonganus ) ចិញ្ចឹមទឹកដម និងលំអងពីផ្កាដូងនៅ ប្រទេសហ្វីជី
ធ្វេង|រូបភាពតូច| សាច់ដូងមិនទាន់ពេញវ័យ ជាធម្មតាត្រូវបានគេបរិភោគដូចធម្មតា។ alt=Bowl of white liquid|ធ្វេង|រូបភាពតូច| ទឹកដោះគោដូង ជាគ្រឿងផ្សំដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងមុខម្ហូបនៃតំបន់ដែលដូងមានដើមកំណើត alt=Cut open coconut with straw|រូបភាពតូច| ភេសជ្ជៈ ទឹកដូង alt=Coconut carved to look like a monkey|ធ្វេង|រូបភាពតូច| "ស្វាដូង" មកពី [[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក ដែលជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ទូទៅដែលឆ្លាក់ចេញពីសំបកដូង]] alt=Soup in coconuts|រូបភាពតូច| សម្លរការីត្រីត្រូវបានបម្រើក្នុងសំបកដូងក្នុងប្រទេសថៃ alt=Triangular pouches made of coconut leaves|រូបភាពតូច| ថង់​ត្បាញ​ពី​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន alt=Workman in coconut field|រូបភាពតូច| ធ្វើកម្រាលពីសរសៃដូង alt=Group of people with palm fronds|រូបភាពតូច| ត្បាញ​បាតដៃ​អំឡុង​ពេល​ប្រារព្ធ​ពិធី Palm Sunday ក្នុង [[ហ្វីលីពីន|​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន]]
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
ឃុំត្រពាំងផ្លុង
( $ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកពញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មាន ភូមិ÷ថ្នល់កែង
ព្រំប្រទល់នៃ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឃុំចក(ស្រុកអូររាំងឪ)
=រដ្ឋបាល= (Chak Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកអូររាំងឪ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មាន ១៧ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
មហេន្ទ្រវម៌្ម (ភវបុរ)
វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម នៃភវបុរ បើតាមសិលាចារឹកប្រែរូបនិយាយថាព្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២អាចឡើងសោយរាជ្យពីព្រះបាទហឝ៌វម៌្មទី២ ដោយសារតែព្រះអង្គមានបិតាព្រះនាមមហេន្ទ្រវម៌្ម នៅភវបុរ (កម្វុជគោក) និងមាតាព្រះនាមមហេន្ទ្រទេវីជាបងបង្កើតព្រះបាទយឝោវម៌្មទី១ ជាក្សត្រខាងសោមវង្សទើបអាចសោយរាជ្យពីស្ដេចខាងសោមវង្សបាន។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃភវបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សភវបុរ
សង្គមស៊ីវិល
The contemporary meaning of the term civil society is contested. It is sometimes considered to include the family and the private sphere, and referred to as the "third sector" of society, distinct from government and business. Dictionary.com's 21st Century Lexicon defines civil society as 1) the aggregate of non-governmental organizations and institutions that manifest interests and will of citizens or 2) individuals and organizations in a society which are independent of the government. Sometimes the term is used in the more general sense of "the elements such as freedom of speech, an independent judiciary, etc, that make up a democratic society" (Collins English Dictionary).
ឃុំគគីរ(ស្រុកកំពង់ធំ)
=រដ្ឋបាល= ($) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកកំពង់ធំ ខេត្តព្រះត្រពាំង មានរដ្ឋបាលចំណុះ ភូមិ÷
សង្គមស៊ីវិល
សត្រូវនៃសង្គមស៊ីវិល
John A. Hall lists 5 distinct enemies of civil society:
ឃុំគគីរ(ស្រុកកំពង់ធំ)
=ប្រជាជន= =អប់រំ= =សាសនា=
ឃុំព្រែកលប
=ប្រជាជន= =អប់រំ= =សាសនា=
វត្ត
=មើលផងដែរ=
ឃុំគគីរ(ស្រុកកំពង់ធំ)
វត្ត
=មើលផងដែរ=
ឃុំក្រសាំង
សំដៅទៅដល់÷
ឃុំផ្នោដូង
=រដ្ឋបាល= ឃុំផ្នោដូង មានចំនួន ភូមិ÷
=ប្រជាជន= =អប់រំ= =សាសនា=
វត្ត
=មើលផងដែរ=
ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ
ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ ជាចរន្តនៃអ៊ីយ៉ុង ដែលបញ្ចេញដោយស្រទាប់ក្រៅបំផុតនៃបរិយាកាស។ ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ បានរុញច្រានមណ្ឌលម៉ាញេតូចូលទៅក្នុងលំហ ចេញឆ្ងាយពីព្រះអាទិត្យបន្ថែមទៀត។
ចេកជ្រំ
ចេកជ្រំជាភូមិមួយនៅក្នុងស្រុកផ្នោដាច់ នឹងចម្ងាយពីក្រុងព្រះត្រពាំងរវាង១៤គីឡូម៉ែត្រ។ ដែលមានប្រជាជនខ្មែររស់នៅ៩១% ។​ ភូមិចេកជ្រំគ្មានតំបន់ទេសចរណ៍ពិសេសទែ តែមានវត្តមួយ វត្តជយសត្ថារតនឧត្តម ជាទីសក្ការៈរបស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងភូមិ ជាសាលាបង្រៀនអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ បណ្តុះធនធានមនុស្សក្លាយជាអាចារ្យ បណ្ដិត កវី គ្រប់ប្រភេទ និងយើងអាចចូលទៅលំហែរកាយ ស្រូបយកអាកាសល្អដោយទេសភាពក្បូរក្បាច់ពណ៌មាសរបស់សំណង់ និងសួនផ្កាក្រអូបឆ្ងុយ។
ប្រជាជនប្រកបរបរកសិកម្ម៨០% ដែលមានវាលធំពីរគឺវាលកើត ( វាលនៅខាងកើតថ្នល់) ផ្តល់ផលស្រូវអង្ករនិងត្រីសាច់ជាច្រើន។ វាលលិច (វាលនៅខាថលិចថ្នល់) ធ្វើស្រែបានផលជាងវាលខាងកើត ព្រោះទឹកសាប់ប្រចាំ។
ភូមិសាស្ត្រ
ខាងជើងជាប់ភូមិផ្នោព្រាម ​​ខាងកើតជាប់ភូមិក្តុំ ខាងលិចជាបភូមិ កិញឆាង ភូមិ អូររៃ ភូមិ ណាំងណើង ខាងត្បូងជាប់ភូមិធ្លក។
ខាងកើតដល់រដូវដូនតាច្រើនមានទឹកជន់ដោយហូរមកពីដៃទន្លេ​ មេអរ និងទន្លេ ច្រវា ក៏ជារដូវត្រជាក់ដែរ។
ឃុំចេកជ្រុំ(ស្រុកផ្នោដាច់)
=រដ្ឋបាល= ឃុំចេកជ្រុំ មានចំនួន ភូមិ÷
=ប្រជាជន= =អប់រំ= =សាសនា=
វត្ត
=មើលផងដែរ=
ឃុំម៉ឺនជ័យ
=រដ្ឋបាល= ឃុំម៉ឺនជ័យ មាន ១០ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ=
ឃុំពពេល (ស្រុកពញាក្រែក)
( $ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកពញាក្រែក ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មាន ភូមិ÷
ឦឝានម៌ុទិ
ព្រាហ្មណ៍ឦឝានម៌ុទិ រជ្ជកាល (ជយវម៌្មទី៥ និង ហឝ៌វម៌្មទី៣) លោកជារាជគ្រូបំរើ ព្រះបាទជយវម៌្មទី៥ និងបុត្ររបស់ព្រះអង្គព្រះនាមហឝ៌វម៌្មទី៣។ លោក ក៏ជាកូនចៅរបស់ព្រាហ្មណ៍ឝិវកៃវល្យ ដែលជារាជគ្រូរបស់ព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ ក្សត្រស្ថាបនិកអារ្យធម៌អង្គរ និងបានធ្វើពិធីនៅលើភ្នំគូលែននៅឆ្នាំ ៨០២។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជគ្រូនៃកម្វុជទេឝ
ឃុំពពេល (ស្រុកពញាក្រែក)
ព្រំប្រទល់នៃ
កែវពិទូរ្យ
កែវពិទូរ្យ សំ. ; បា. ( ន. ) (វៃទូយ៌; វេឡុរិយ) ត្បូង​ភ្នែក​ឆ្មា : កែវ​ពិទូរ្យ, ត្បូង​ពិទូរ្យ ។ (ជាពួកត្បូងពណ៌លឿងមួយប្រភេទដែលមានឆ្នូតនៅចំកណ្ដាល មានសណ្ឋានដូចកែវភ្នែករបស់សត្វឆ្មា)
ជំនឿនៃការប្រើប្រាស់ក្នុងសង្គមខ្មែរបុរាណ
ត្បូងនេះមានឥទ្ធិពលពិសេស ជួយការពារអ្នកអំពីអំពើអាបធ្មប់ និង ខ្មោចព្រាយបិសាចផ្សេងៗ មិនឲ្យចូលទៅចិត្តអ្នកបាន វាអាចជួយជម្រុញទឹកចិត្តរបស់យើង ឲ្យមានការតាំងចិត្តខ្ពស់ក្លាហាន ជួបឧបសគ្គមិនរុញរាផងដែរ ។
បរិប័ន្ន
បរិប័ន្ន (នាម) រួមបញ្ចូលទាំងអស់ (Inclusion); ប្រកបដោយបរិប័ន្ន = Inclusive. ឧទាហរណ៍ ការអប់រំបរិប័ន្ន = Inclusive Education
ឃុំពពេល (ស្រុកពញាក្រែក)
=រដ្ឋបាល= ឃុំពពេល មាន ១០ភូមិគឺ÷
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
អនុតំបន់
គង់ រិទ្ធី ភេទប្រុស ថ្ងៃខែឆ្នាំកំនើត 05 កុម្ភះ 1981 ទីកន្លែងកំនើត កើតនៅភូមិ តាំងត្រក. ឃុំរបៀប ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ។ កម្រិតវប្បធម៌:សញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ សញ្ជាតិ:ខ្មែរ មុខរបរ:មន្ត្រីរាជការ សាសនា:ព្រះពុទ្ធ
ក្រុមធនាគារពិភពលោក
គង់រិទ្ធី ភេទប្រុស ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំកំណើត កើត ថ្ងៃទី ០៥ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ ១៩៨១ ទីកន្លែងកំនើតកើតភូមិ តាំងត្រក ឃុំរបៀប ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ។ ស្ថានភាពគ្រួសារ ឈ្មោះ ប្តី /ប្រពន្ធ មុខរបរ: មន្ត្រីរាជការ មុខរបរ :គ្រូបង្រៀន ឈ្មោះកូន ឡោ មន្នីពេជ្រ ភេទ ស្រី អាយុ ៤ ឆ្នាំ ឡោ សុវណ្ណនីតា ភេទ ស្រី ១ ឆ្នាំ
កម្រិតវប្បធម៍: សញ្ញាប័ត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ សាសនា: ព្រះពុទ្ធ អាស័យបច្ចុបន្ន :ភូមិ អណ្តូងពោធិ័ ឃុំកំពង់ប្រណាក ស្រុកត្បែងមានជ័យ ខេត្តព្រះវិហារ។
កងទ័ពប្រជាជនឡាវ
កម្លាំងសកម្ម
កងទ័ពចំនួន 29,100 ត្រូវបានបំពាក់ដោយរថក្រោះប្រយុទ្ធសំខាន់ៗចំនួន 30 ។ ផ្នែកកងទ័ពជើងទឹកដែលបំពាក់ដោយយានល្បាតចំនួន ១៦ មានបុគ្គលិកចំនួន ៦០០ នាក់។ កងទ័ពអាកាសដែលមានបុគ្គលិក 3,500 នាក់ត្រូវបានបំពាក់ដោយកាំជ្រួចប្រឆាំងយន្តហោះ និងយន្តហោះប្រយុទ្ធចំនួន 24 គ្រឿង (លែងបម្រើការទៀតហើយ)។
កងជីវពលការពារស្វ័យការពារមានចំនួនប្រហែល 100,000 នាក់ដែលរៀបចំសម្រាប់ការពារក្នុងតំបន់។ អាវុធធុនតូចដែលភាគច្រើនប្រើដោយកងទ័ពឡាវគឺ កាំភ្លើង AKM សូវៀត កាំភ្លើងយន្ត PKM កាំភ្លើងខ្លី Makarov PM និងកាំភ្លើងយន្តធុនស្រាល RPD ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
បម្រើប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនឡាវ (LPAF) មានទំហំតូច ទទួលបានមូលនិធិតិចតួច និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព។ បេសកកម្ម​ផ្តោត​សំខាន់​គឺ​ព្រំដែន និង​សន្តិសុខ​ផ្ទៃក្នុង ជា​ចម្បង​ក្នុង​ការ​គាប​សង្កត់​ផ្ទៃក្នុង​ក្រុម​អ្នក​ប្រឆាំង និង​ក្រុម​ប្រឆាំង​ឡាវ។
នេះរាប់បញ្ចូលទាំងការគាបសង្កត់នៃចលនានិស្សិតឡាវឆ្នាំ 1999 នៃបាតុកម្មប្រជាធិបតេយ្យនៅ ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ និងក្នុងការប្រឆាំងនឹងក្រុមបះបោរជនជាតិភាគតិចមុង និងក្រុមផ្សេងទៀតនៃជនជាតិឡាវ និង ជនជាតិហ្ម៉ុង ដែលប្រឆាំងនឹង រដ្ឋាភិបាល LPRP ម៉ាក្សនិយម-លេនីន ឯកបក្ស និងការ គាំទ្រដែលវាទទួលបាន ពី សាធារណៈរដ្ឋសង្គមនិយម នៃប្រទេសវៀតណាម ។
រួមគ្នាជាមួយបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ និងរដ្ឋាភិបាល កងទ័ពប្រជាជនឡាវ (LPA) គឺជាសសរស្តម្ភទីបីនៃយន្តការរដ្ឋ ហើយដូច្នេះត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងបង្ក្រាបភាពចលាចលនយោបាយ និងស៊ីវិល និងការសង្គ្រោះជាតិស្រដៀងគ្នាដែលរដ្ឋាភិបាលប្រឈមមុខនៅទីក្រុងវៀងច័ន្ទ។ LPA ក៏ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវជំនាញដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺគ្រុនផ្តាសាយបក្សី។ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនមានការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅធំណាមួយចំពោះរដ្ឋទេ ហើយ LPA រក្សាទំនាក់ទំនងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយយោធាវៀតណាមជិតខាង (2008)។
ហ្គូឡាកយោងតាមអ្នកសារព័ត៌មានមួយចំនួន អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) អង្គការមនុស្សធម៌ និងសិទ្ធិមនុស្ស កងទ័ពប្រជាជនឡាវបានធ្វើសកម្មភាពម្តងហើយម្តងទៀតក្នុងការរំលោភ សិទ្ធិមនុស្ស យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងការអនុវត្តអំពើពុករលួយនៅក្នុងប្រទេសឡាវ។ LPAF និងចារកម្មយោធារបស់ខ្លួនដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការចាប់ខ្លួន ដាក់គុក និងធ្វើទារុណកម្មអ្នកទោសបរទេសនៅក្នុង ពន្ធនាគារផុនថង ដ៏ល្បីល្បាញរបស់ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ និងប្រព័ន្ធ gulag របស់ឡាវដែលជនជាតិអូស្ត្រាលី ឃឺរី និង កៃ ដាណេស  ត្រូវបានចាប់ដាក់គុក និងកន្លែងដែលសកម្មជនពលរដ្ឋ សម្បត្តិ សំផន អាចនឹងត្រូវជាប់គុកបន្ទាប់ពីគាត់។ ការចាប់ខ្លួននៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 2012។
ក្នុងឆ្នាំ 2013 ការវាយប្រហារដោយកងទ័ពប្រជាជនឡាវប្រឆាំងនឹង ជនជាតិហ្មុង កាន់តែខ្លាំងឡើង ដោយទាហានបានសម្លាប់គ្រូបង្រៀនសាលាជនជាតិ ហ្មុង បួននាក់ដែលគ្មានអាវុធ បន្ថែមពីលើការចូលរួមក្នុងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងទៀត យោងតាមក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សឡាវ មជ្ឈមណ្ឌលវិភាគគោលនយោបាយសាធារណៈ និងផ្សេងៗទៀត។
និយមន័យ​សាសនា
ពាក្យថា សាសនា មកពីភាសាសំស្ក្រឹតថា សាសន័ម បើភាសាបាលី ថា សាសនំ តាមរូបសព្ទ​មានន័យថា ពាក្យប្រៀនប្រដៅ ដំបូន្មាន ឱវាទសំបុត្រ ពាក្យផ្ដាំផ្ញើជាអាទិ ។ ភាសាអង់គ្លេសប្រើ​ពាក្យថា Relegion សព្ទដើមមកពីភាសាឡាតាំងថា Religis ។ ពាក្យនេះ ភាសាវិទូ​បានសន្និដ្ឋាន​ថា​មកពី​ពាក្យពីរម៉ាត់គឺ Religere ប្រែថា ប្រតិបត្តិចំពោះ បដិបត្តិចំពោះ ឬការទាក់ទងដោយសេចក្ដី​ប្រុងប្រយ័ត្ន និងពាក្យថា Religare ដែលប្រែថា ពន្ធៈ ចំណង ការពាក់ពាន់។ ដូច្នេះ ពាក្យថា Relegion ទើបមានអត្ថន័យតាមរូបស័ព្ទថា ការប្រតិបត្តិចំពោះ ការពាក់ពាន់​ យ៉ាងណា​ក៏ដោយ ។
ការពិចារណាតាមរូបស័ព្ទតែម្យ៉ាងមិនអាចសរុបសេចក្ដីទាំងមូលឲ្យត្រឹមត្រូវតាម​សភាវពិតនៃសាសនាបានឡើយ ។ ការសិក្សានិយមន័យដែលអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកខាងសាសនា លោក​បាន​កំណត់ទុកមកមានលក្ខណៈ​ខុសប្លែកពីគ្នា, ទាំងនេះក៏ព្រោះចង់បញ្ជាក់ឲ្យច្បាស់ទៅតាម​បរិដ្ឋាន​​ជុំវិញ​នៃសាសនានីមួយ ៗ ។
1. ម៉័កស៍ មិល្ល័រ (Max Miller) សង្កត់ធ្ងន់ទៅលើពុទ្ធិប្បញ្ញា (Intellect) ពោលថា សាសនា គឺសមត្ថភាពឬ​អនុភាពខាងចិត្តិវិស័យ ដែលប្រាស់ចាកផោដ្ឋព្វារម្មណ៍​ ឬហេតុផល អាចនាំឲ្យបុគ្គល​ប្រតិបត្តិបន្លុះ​ដល់ព្រះចៅដោយព្រះនាមផ្សេង ៗ ។
2. អ៊ិម្ម៉ានូអេល ក័នត៍ (Immanuel Kant) ​ ឲ្យតម្លៃទៅលើផ្នែកខាងសីលធម៌ (Moral) ពោលថា សាសនា គឺ​ការ​យល់​ព្រមបំពេញតួនាទីតាមទេវឱង្ការទាំងពួង ។
3. អាល់ឡិន ម៉េណេស (Allen Menes) សង្កត់ធ្ងន់ទៅលើការបូជា (Worship) បានពោលថា សាសនាគឺការបូជាចំពោះ​អំណាចដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលខ្លួនមើលមិនឃើញ ។
4. អិដ្វាដ ស្គ្រិបនែរ អាំស៍ (Edward Scribner Ams) ស្ដីអំពីសង្គម (Society) បានឲ្យនិយមន័យថា សាសនាគឺ ការយល់​ដឹង​នូវតម្លៃនិងអត្ថប្រយោជន៍របស់សង្គម ។
5. ហ្ស៊ី. ដាបឹលយូ. ស្ត្រ័ត្តុន (G.W. Stratton) ឲ្យតម្លៃទៅលើឧត្តមគតិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ (Supreme Ideal) បានពោលថា សាសនា គឺការនិយមពេញចិត្តទៅលើរឿងលោក,ចក្រវាឡនិងពួកជនដែលមើលមិន​ឃើញ។
8. ហ្លួងវិចិត្រវ៉ាទកាន (ហ្លួង វិចិត្រវាទការ หลวงวิจิตรวาทการ) សង្កត់ធ្ងន់ទៅលើអង្គប្រកបរបស់សាសនា ពោលថា ពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលចាត់ទុកជាសាសនានោះ ត្រូវប្រកបដោយភាពស័ក្តិសិទ្ធិ៍ មានពាក្យ​ប្រៀនប្រដៅទាក់ទងទៅនឹងចរិយធម៌, មានសាស្ដា, មានអ្នកប្រតិបត្តិនិងទំនុក​បំរុងរក្សា​លទ្ធិ​ជំនឿនោះ ដូចជាអ្នកបួស និងការគោរពដោយស្មោះស្ម័គ្រភក្តី ។
9. សាស្ត្រាចារ្យ ស្ថៀន ព័ន្ធរង្សី (เสถียน พันธรังษี) ស្តីពីលក្ខណៈរបស់សាសនា បានពោលថា “ដែល​ហៅថា​សាសនា​បាននោះ ត្រូវមានគោលបដិបត្តិដូច្នេះគឺ ត្រូវតែ​ជា​រឿង​អាច​ជឿ​បាន​ដោយ​​អាស្រ័យភាពសក្ដិសិទ្ធិ, មានពាក្យប្រៀនប្រដៅប្រកបដោយគុណធម៌ចរិយធម៌, និងមានអ្នកតំណសាសនា ដែលហៅថាអ្នកបួសឬអ្នកព្រត ។
10. អាចារ្យ សុជីព បុញ្ញានុភាព ធ្ងន់ទៅលើលក្ខណៈរបស់ពាក្យប្រៀនប្រដៅ បានពោលថា ពាក្យប្រៀនប្រដៅដែលហៅថា សាសនានោះ ស្តីពីរឿងផ្សេង ៗដូចជា ជំនឿលើវត្ថុសក្តិសិទ្ធិដែលមើលមិនឃើញដោយចក្ខុបសាទធម្មតា ដូចអំណាចព្រះធម៌ ឬអំណាចព្រះចៅ, មានល័ក្ខសីលធម៌, មានឱវាទស្ដីពីឧត្តមគតិខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតនៃជីវិត និងពិធីកម្មនានា ។
ដូច្នេះ សរុបសេចក្ដីទៅតាមនិយមន័យនិងទស្សនៈទាំងឡាយដែលបានពោលមកហើយនោះ ពាក្យថា សាសនា មានន័យថា “ពាក្យប្រៀនប្រដៅ ឱវាទឬដំបូន្មានដែលព្រះសាស្ដាបានទ្រង់ត្រាស់ដឹង, បន្លុះនូវសច្ចធម៌ ឬបានស្ដាប់មកពី​ទេវឱង្ការដែលមានលក្ខណៈសក្ដិសិទ្ធិ ជាទីពឹងពំនាក់ខាង​ចិត្តវិស័យ ហើយបាននាំមកបង្រៀនប្រៀនប្រដៅផ្សព្វផ្សាយឲ្យមនុស្សជាតិគោរពបដិបត្តិតាម និងប្រកបពិធីកម្មដើម្បីឲ្យទទួល​បាន​នូវសេចក្ដីសុខ,មានសីលធម៌ចរិយធម៌, មានសន្តិសុខនិរន្តរកាល ដែលជាសេចក្ដីសុខក្នុងទីបំផុត​នៃជីវិត ៕
ខេត្តទួល​តា​មោក
ខេត្តទួលតាមោក ជាខេត្តរបស់ដែនដី កូសាំងស៊ីន។
=ប្រវត្តិខេត្ត= =រដ្ឋបាល= ខេត្ត ត្រូវបានបែងចែកជា ស្រុក គឺ÷
=ប្រជាសាស្ត្រ= =អប់រំ=
=វត្ត= =មើលផងដែរ=
វោចហល់ម៉ូទ័រ
ក្រុមហ៊ុន វោចហល់ម៉ូទ័រលីមីតធីតណត់ជា​ក្រុមហ៊ុន​រថយន្ត​របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស មាន​ទីស្នាក់ការ​នៅឆាលតុនប្រទេស​អង់គ្លេស។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1857 ក្រុមហ៊ុននេះផលិតរថយន្តរបស់ខ្លួនដោយប្រើឈ្មោះម៉ូដែលនៃម៉ាកយីហោអូផែលដែលជាប្អូនស្រីរបស់ខ្លួន និងប្រើរបៀបបើកបរដៃឆ្វេងរបស់អង់គ្លេស។
អាត្មឝិវ
រាជបុរោហិតព្រាហ្មណ៍ស្ដេងអញអាត្មឝិវ ត្រូវជាក្មួយព្រាហ្មណ៍ឦឝានម៌ុទិ។ រាជគ្រូឦឝានម៌ុទិ បានបំរើព្រះបាទជយវម៌្មទី៥ និងបុត្ររបស់ព្រះអង្គព្រះនាមហឝ៌វម៌្មទី៣ គឺជាកូនចៅរបស់ព្រាហ្មណ៍ឝិវកៃវល្យ ដែលជារាជគ្រូរបស់ព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ ក្សត្រស្ថាបនិកអារ្យធម៌អង្គរ និងបានធ្វើពិធីនៅលើភ្នំគូលែននៅឆ្នាំ ៨០២។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជបុរោហិតនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ត្រីនៃកម្វុជទេឝ
ទង់ជាតិទីម័រខាងកើត
ការពិពណ៌នាជាផ្លូវការនៃទង់ជាតិ
យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យទីម័រខាងកើត ផ្នែកទី ១ ផ្នែកទី ១៥៖
• ពណ៌ខ្មៅតំណាងឱ្យការជិះជាន់￼￼អាណានិគម￼￼ បួនសតវត្ស។
• ក្បាលព្រួញពណ៌លឿងតំណាងឱ្យ "ដាននៃ￼￼អាណានិគមនិយម￼￼ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ទីម័រខាងកើត" និង￼￼ការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យ￼￼។
• ពណ៌ក្រហមតំណាងឱ្យឈាមដែលកំពប់របស់ប្រជាជន។
សព្វថ្ងៃនេះទាំងពណ៌ និងអត្ថន័យរបស់វាត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យទីម័រខាងកើត ឆ្នាំ២០០២ (ផ្នែកទី១ វគ្គ១៥)៖
ទង់ជាតិគឺជានិមិត្តសញ្ញាដ៏មានឥទ្ធិពលនៅក្នុងវប្បធម៌ទីម័រខាងកើត ហើយមានអត្ថន័យវប្បធម៌ខ្ពស់។ ពួកគេដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណទីម័រខាងកើតជាសហគមន៍។ ទង់ត្រូវបានសន្មតថាជាថាមពលនិមិត្តសញ្ញាដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលធ្វើឱ្យពួកវាជាវត្ថុពិសិដ្ឋ។
ទង់ជាតិហ្វីលីពីន
ទង់ជាតិនៃប្រទេសហ្វីលីពីន ( ហ្វីលីពីន: Pambansang watawat ng Pilipinas  ) គឺជាទង់ជាតិទ្វេពណ៌ផ្តេកដែលមានខ្សែស្មើៗគ្នានៃពណ៌ខៀវរាជ និង ក្រហមក្រម៉ៅ ជាមួយនឹងពណ៌ស ត្រីកោណសមមូលនៅលើក ។ នៅចំកណ្តាលនៃត្រីកោណគឺជាព្រះអាទិត្យពណ៌លឿងមាសដែលមានកាំរស្មីបឋមចំនួនប្រាំបីដែលនីមួយៗតំណាងឱ្យខេត្ត មួយ។  នៅចំនុចកំពូលនីមួយៗនៃត្រីកោណគឺជាផ្កាយប្រាំជ្រុង ពណ៌មាស-លឿង ដែលនីមួយៗតំណាងឱ្យក្រុមកោះសំខាន់មួយក្នុងចំណោមក្រុមកោះសំខាន់ៗចំនួនបីរបស់ប្រទេស - លូសុន, វីសាយ៉ាស (ទោះបីជាដើមឡើយសំដៅទៅលើកោះផានី )  និង មីនដាណាវ ។ ត្រីកោណពណ៌ស តំណាងឱ្យ សេរីភាព សមភាព និង ភាតរភាព ។ រូបភាពតូច|ទង់ជាតិហ្វីលីពីន លក្ខណៈពិសេសប្លែកនៃទង់ជាតិនេះគឺការប្រើប្រាស់របស់វាដើម្បីបង្ហាញពីស្ថានភាពនៃសង្រ្គាម ប្រសិនបើវាត្រូវបានបង្ហាញដោយផ្នែកពណ៌ក្រហមនៅលើកំពូល ដែលត្រូវបានសម្រេចបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពដោយការបង្វិលទង់ជាតិចុះក្រោម។
គងរ៉េង
រូបភាពតូច|គង់រែង នៅ [[ខេត្តមណ្ឌលគិរី ប្រទេសកម្ពុជា។]] គងរ៉េង ឬ ចាបុីឃ្លោក ជាឧបករណ៍ភ្លេងបុរាណរបស់បងប្អូនជនជាតិដើមព្នង។ ឧបករណ៍នេះមាននៅខេត្តរតនញិរីដែរ ទំពួនហៅថា «ហ្គងរីង» ឯគ្រឹងនិងព្រៅហៅថា «ជីងរៀង»។
គងរ៉េង ធ្វើអំពីឬស្សី និង ឃ្លោក ។ របៀបធ្វើ គេយកឫស្សីប្រវែង ៥០ ស.ម និង លួសប្រវែង ៤០ ស.ម ចំនួន ៦ ខ្សែហើយនឹងយកឃ្លោកដែលទុំចាស់ល្អ ហើយមានរាងមូលល្អមកធ្វើ ។
របៀបលេងចាបុីឃ្លោក​គឺគេត្រះដែញដោយយកប្រអប់សូរមកផ្អឹបនឹងដើមទ្រូង ហើយផ្នែកមានព្រលួតនោះត្រូវដាក់ចុះមកក្រោម។
គងរ៉េង ក៏អាចប្រគុំលាយគ្នាជាមួយឧបករណ៍រ៉ាណយ (ខ្លុយ) ដូច​គ្នា​នឹង​គងម៉ង់ និងចម្រៀង តេតតាវេវ របស់ជនជាតិដើមដែរ ប្រសិនបើ មានអ្នកលេងនិងច្រៀងជាមួយបាន។ តាមទំនៀមទម្លាប់ជនជាតិព្នង គងរ៉េង ត្រូវបាន លេងសម្រាប់បំពេរកូនចៅមុនចូលដំណេក ឬនៅពេលទំនេរពីការងារ ដើម្បីការកម្សាន្តអារម្មណ៍លេង, ពេលចាំចម្ការ, ទៅកម្សាន្តលេងក្នុងព្រៃ និងសម្រាប់និយាយក្នុងន័យជាពាក្យប្រស្នាអ្វីមួយពេល ដែលនៅក្នុងកម្មវិធីពិសារស្រា។
បុរសវ័យចំណាស់ជនជាតិដើមភាគតិចព្នង រស់នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី ដែលចេះលេងឧបករណ៍គងរ៉េងនិងច្រៀងចម្រៀងព្នងយ៉ាងពីរោះ ក៏កំពុងតែអភិរក្សសម្បត្តិវប្បធម៌ខ្លួន ដែលប្រឈមនឹងបាត់បង់នៅក្នុងទឹកដីកំណើតផងដែរ៕​
ផល
ផលអាចសំដៅលើ៖
មេត្តា
មេត្តា ឬមេត្រី (សំ.មៃត្រី, បាលី. មេត្តិ) សេចក្តីរាប់រក ការរាប់អានគ្នា សេចក្តីប្រណី បំណងឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខ។ មេត្តានេះ គឺជាគោលធម៌មួយ ក្នុងចំណោមព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤ គឺ មេត្តា ករុណា មុទិតា និងឧបេក្ខា។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មេត្តា ត្រូវបានគេរាប់​បញ្ចូលជា​បារមីមួយ ក្នុងចំណោមបារមីទាំង ១០ ដែលព្រះពោធិសត្វ ទ្រង់កសាង​សន្សំ​អស់ជាច្រើនកប្ប​ដើម្បី​បាន​សម្រេច​ជា​​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។
ការចម្រើនមេត្តា ឬហៅថា មេត្តាភាវនា គឺជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើសមាធិតាមបែបព្រះពុទ្ធសាសនា។ ពុទ្ធសាសនិក ច្រើនផ្សាយមេត្តាធម៌នេះដល់សត្វលោកទួទៅជារឿយៗ ដើម្បីឲ្យសត្វលោកទាំងអស់ បាននូវសេចក្តីសុខ មិនមានពៀរ​វេរា​នឹងគ្នា រស់នៅដោយសុខជាមួយគ្នា។
អត្ថន័យ
មេត្តាគឺជាពាក្យកំចីពីភាសាបាលី។ ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើន យល់ច្រឡំអត្ថន័យពាក្យមេត្តាថាជាការអាណិតអាសូរ តែតាមការបកស្រាយរបស់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ពាក្យមេត្តានេះ មានអត្ថន័យថា ការរាប់អាន រាប់រកគ្នា​ដោយចិត្តបរិសុទ្ធ ដោយបំណងចង់ឲ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខតែម្យ៉ាង។ នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ មេត្តា គឺជាធម៌ដ៏សំខាន់មួយ នៅក្នុងចំណោមព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤។
ធម៌មេត្តានេះ ត្រូវបានគេហ្វឹកហាត់ចម្រើន ដើម្បី​ឲ្យសត្វលោក​ទួទៅបានប្រកបដោយសេចក្តីស្ងប់សុខ មិនមានការព្យាបាទគ្នាទៅវិញទៅមក។
មេត្តាភាវនា
ការធ្វើសមាធិមួយបែប ដែលហៅថាមេត្តាភាវនា គឺជាការចម្រើនមេត្តាឲ្យបានរឿយៗ បណ្តុះមេត្តាធម៌នៅក្នុងសន្តានចិត្ត នឹករឿយៗឲ្យអ្នកដទៃបាននូវសេចក្តីសុខ ដោយគិតពាក្យដដែលៗថា "សូមឲ្យអ្នកបានសេចក្តីសុខ សូមឲ្យអ្នករួចចាកទុក្ខ សូមកុំឲ្យមានពៀរ សូមកុំឲ្យមានរោគ" ជាដើម។ ការចម្រើនមេត្តាធម៌នេះ គឺយើងធ្វើជាដំបូង ត្រូវផ្សាយដល់ខ្លួនឯង បន្ទាប់មក ផ្សាយដល់អ្នកដែលយើងស្រឡាញ់រាប់អានជិតស្និទ្ធ បន្ទាប់មក ក៏ផ្សាយទួទៅដល់សត្វលោក លើសពីនេះទៀត គឺផ្សាយទួលាយ​រហូត​ដល់​សត្រូវរបស់​យើង​ថែមទៀត។
វិធីសាស្ត្រនៃការចម្រើនមេត្តាភាវនា មានពីរយ៉ាងគឺ ចម្រើនមេត្តាដោយផ្តោតទៅលើបំណងចង់ឲ្យខ្លួនយើង និងអ្នកដទៃបានសេចក្តីសុខ និងមួយទៀត គឺចម្រើនមេត្តាដោយផ្តោតលើបំណងចង់ឲ្យខ្លួនយើង និងអ្នកដទៃរួចផុតចាកសេចក្តី​ទុក្ខ​ទាំងពួង។
មេត្តានៅក្នុងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក
នៅក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះត្រៃបិដក គេឃើញមានពាក្យមេត្តានេះជាច្រើនអត្ថបទ ដូចជានៅក្នុងព្រះសូត្រឈ្មោះ កកចូបមសូត្រ និងករណីយមេត្តសូត្រ ជាដើម។ នៅក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ ក៏មានអធិប្បាយជាច្រើនទាក់ទងនឹងមេត្តា។
គេអាចផ្សាយមេត្តាតាមបែបច្រើនយ៉ាង ដូចមានក្នុងព្រះសូត្រមួយចំនួន ដូចជាករណីយមេត្តសូត្រ ឬក៏លើកយកគាថាណាមួយជាភាសាបាលី ឬសំរាយជាភាសាខ្មែរក៏បាន។
នៅក្នុងករណីយមេត្តសូត្រ មានគាថាជាភាសាបាលីថា
(១)     ករណីយមត្ថកុសលេន, យន្ត សន្តំ បទំ អភិសមេច្ច;
សក្កោ ឧជូ ច សុហុជូ ច, សុវចោ ចស្ស មុទុ អនតិមានី ។ (២)     សន្តុស្សកោ ច សុភរោ ច, អប្បកិច្ចោ ច សល្លហុកវុត្តិ; សន្តិន្ទ្រិយោ ច និបកោ ច, អប្បគព្ភោ កុលេសុ អននុគិទ្ធោ ។
(៣)    ន ច ខុទ្ទំ សមាចរេ កិញ្ចិ, យេន វិញ្ញូ បរេ ឧបវទេយ្យុំ;
សុខិនោ វា ខេមិនោ ហោន្តុ, សព្វេ សត្តា ភវន្តុ សុខិតត្តា ។...
កិច្ចណា (ដែលព្រះអរិយៈ) បានត្រាស់ដឹង​នូវបទ​ដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ គឺព្រះនិព្វាន (បានធ្វើ​ហើយ) កិច្ចនោះ កុលបុត្រ​អ្នកឈ្លាស​ក្នុងប្រយោជន៍​គួរធ្វើ (កុលបុត្រ​នោះ) ជាអ្នក​អាចហ៊ាន​ផង ត្រង់ដោយ​កាយ និងវាចារ​ផង ត្រង់ល្អ​ដោយចិត្តផង គេប្រដៅ​ងាយផង មាន​សុភាព​ទន់ភ្លន់ផង មិនមាន​មានះដ៏ក្រៃលែង​ផង សន្តោសផង គេចិញ្ចឹម​ងាយផង​ មានកិច្ច​ធុរៈតិចផង ប្រព្រឹត្ត​ស្រាលព្រម (មាន​បរិក្ខារតិច) ផង មានឥន្ទ្រិយ​ស្រគត់ស្រគំ​ផង មានប្រាជ្ញា​ចាស់ផង មិនឃ្នើស​ឃ្នងផង មិនជាប់​ជំពាក់​ក្នុងត្រកូល​ទាំងឡាយ​ផង វិញ្ញូជន​ទាំងឡាយ គួរតិះដៀល​ជនទាំង​ឡាយដទៃ ដោយ​កម្មណា មិនគួរ​ប្រព្រឹត្ត​ធ្វើ​នូវ​កម្ម​នោះ ដែលជា​កម្មលាមក សូម្បី​តិចតួច (ហើយគួរ​ផ្សាយមេត្តា​ចិត្ត ចំពោះ​ពពួក​សត្វថា) សត្វ​ទាំងឡាយ​ទាំងពួង សូមឲ្យ​មានសេចក្តី​សុខ ឲ្យមាន​សេចក្តីក្សេម ​ឲ្យមាន​ខ្លួនដល់​នូវសេចក្តី​សុខចុះ។ ...
នៅក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ មានគាថាជាភាសាបាលីថា
សព្វេ សត្តា អវេរិនោ ហោន្តុ, ខេមិនោ ហោន្តុ, សុខិនោ ហោន្តុ...​ សត្វទាំងឡាយទាំងពួង សូមកុំឲ្យមានពៀរ សូមឲ្យមានសេចក្តីក្សេម សូមឲ្យមានសេចក្តីសុខ ... ដូច្នេះជាដើម។
ផ្សាយមេត្តាទៅទិសទាំង១០
សព្វេ បុរត្ថិមាយ អនុទិសាយ សត្តា អវេរា សុខី ហោន្តុ។...
ពួកសត្វទាំងអស់ក្នុងទិសបូព៌ ទិសអាគ្នេយ៍... សូមឲ្យជាសត្វមិនមានពៀរនឹងគ្នា សូមឲ្យមានតែសេចក្តីសុខជានិច្ច។..
ឬក៏ គេអាយផ្សាយមេត្តាដោយគាថាខ្លីៗថា
គុណប្រយោជន៍នៃមេត្តាធម៌
គុណប្រយោជន៍ ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា អានិសង្សនៃការចម្រើនមេត្តា មានសំដែងនៅក្នុងគម្ពីរបរិវារៈ កថាខន្ធ ឯកុត្តរិកៈ មានជាអាថ៌ថា
​ខេត្តមេ​ស​
=ប្រជាសាស្ត្រ= =អប់រំ=
=វត្ត= =មើលផងដែរ=
ខេត្តផ្សារ​ដែក​
=ប្រវត្តិខេត្ត= =រដ្ឋបាល= ខេត្តផ្សារដែក ត្រូវបានបែងចែកជា ស្រុក គឺ÷
=ប្រជាសាស្ត្រ= =អប់រំ=
=វត្ត= =មើលផងដែរ=
អេប៊ីអេស-ស៊ីប៊ីអេន
អេប៊ីអេស-ស៊ីប៊ីអេន (ABS-CBN) គឺជាសាជីវកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយហ្វីលីពីនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1946 ។ វាមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងកេហ្សុន។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុន​ហ្វីលីពីន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ហ្វីលីពីន
ឃុំគគីរ (មេមត់)
=រដ្ឋបាល= ឃុំគគីរ មាន ៨ភូមិគឺ÷
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ជីអេមអេ
ជីអេមអេ (GMA Network, GMA) គឺ​ជា​ក្រុមហ៊ុន​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ហ្វីលីពីន​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ 1950។ វាមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងកេហ្សុន។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុន​ហ្វីលីពីន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ហ្វីលីពីន
ឃុំកំពាន់
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ =ចាស់= ឃុំកំពាន់ មាន ៩ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ចង្វាក់ សារ៉ាវ៉ាន់
ចង្វាក់ សារ៉ាវ៉ាន់  គឺជាចង្វាក់ពេញនិយមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលបង្កើតឡើងដំបូងដោយ លោក កវីវ៉ែន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធបទភ្លេងដ៏អស្ចារ្យ ដោយបំលែងពីចង្វាក់ ឆាឆា (Cha Cha) អោយទៅជាចង្វាក់ សារ៉ាវ៉ាន់ ដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ដោយបកស្រាយ ដោយអ្នកស្រី សូ សាវឿន អ្នកស្រី​ជាតារាចម្រៀង​ដំបូង​បង្អស់​ដែល​ច្រៀង​បទ​ចង្វាក់​សារ៉ាវ៉ាន់​មុនគេក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ គឺបទ​ (ឱ!ពពេជចៀបអើយ​) ហើយអ្នកស្រីក៏ទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ តាំងពីពេលនោះមក ដោយអ្នកស្រីពេលនោះ ស្ថិតច្រៀងក្នុងវង់ភ្លេង «រាជតម្រួតភិរម្យ» របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ។ ក្រោយមក រហូតដល់ ឆ្នាំ ១៩៧០ ក្រោយប្តូរពីរបប «សង្គមរាស្រ្តិនិយម» មករបប«សាធារណរដ្ឋខ្មែរ» វិញ ទើបអ្នកស្រីមកចូលរួមជាមួយវង់ភ្លេង«យោធាភិរម្យ» ក្រសួងការពារជាតិ តាមរយៈលោក កែវ ឯម ភាពល្បីល្បាញនៃចង្វាក់ សារ៉ាវ៉ាន់ បានរីកសាយល្បីខ្លាំងឡើងពាសពេញផ្ទៃប្រទេសកម្ពុជា តាមរយៈបទ លលកវាយំ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧១ បទចម្រៀងរបស់អ្នកស្រី សូ សាវឿន មានភាពល្បីសុះសាយ ទៅដល់ប្រទេស ថៃ និង ឡាវ តាមរយៈបទ សារ៉ាវ៉ាន់ ស្លៀកខ្យល់ ពេលនោះហើយដែល តារាចម្រៀងឡាវ យកច្រៀងជា Cover បន្តពីអ្នកស្រី ដោយមានឈ្មោះថា (Sa La Wan Rum Vong) ។
ចង្វាក់ សារ៉ាន់ ក្នុងបទរបស់អ្នកស្រី សូ សាវឿន រួមមាន ៖
ពាក្យ សារ៉ាវ៉ាន់ (Saravann) គឺជាពាក្យដើមនៃភាសា ហុិនឌី របស់ឥណ្ឌា ដែលមានន័យថា ការសំដែង ផងដែរ ។
ឌីណាមិច
ឌីណាមិចគឺជាទំនាក់ទំនងរវាងចលនានិងបុព្វហេតុ។
ផាក ហ្គឺនហ្យេ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង
ក្រុមហ៊ុនផ្សព្វផ្សាយអាមេរិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក
ភ្នំក្រោម
ភ្នំក្រោមជាកូនភ្នំមួយមានកំពស់១៤០ម៉ែត្រ មានចំងាយប្រហែល១២គីឡូម៉ែត្រ ពីក្រុងសៀមរាប។ ប្រាសាទភ្នំក្រោមស្ថិតនៅលើភ្នំនេះ ត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅចុងសតវត្សទី៩ និង ដើមសតវត្សទី១០ ដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (៨៨៩-៩១៥) ឧទ្ទិសដល់អាទិទេពទាំងបីក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាគឺ ព្រះឥសូរ ព្រះវិស្ណុ និង ព្រះព្រហ្ម។ ប្រាសាទនេះមានប្រាង្គបីធ្វើអំពីថ្មភក់ ស្ថិតនៅជាជួរលើខៀនមួយពីខាងជើងទៅត្បូង។ ប្រាង្គកណ្តាលឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ ខាងជើងឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះវិស្ណុ និង ខាងត្បូងឧទ្ទិសថ្វាយព្រះព្រហ្ម។ កំពូលនៃប្រាង្គទាំងនេះបានដួលរលំអស់ហើយ។ ប្រាសាទនេះមានកំពែងធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម និង មានគោបុរៈនៅទិសខាងកើត។ មានអាគារវែងបីទៀតដែលទំនងជាកន្លែងសំរាក គឺពីរនៅខាងត្បូង និង មួយនៅខាងជើង។ អាគារទាំងនោះនៅសល់តែគ្រឹះប៉ុណ្នោះ។ មានសំនង់រាងការ៉េបួនទៀតនៅពីមុខប្រាង្គកណ្តាលបែរមុខទៅទិសខាងលិច ដែលទំនងជាឈាបនដ្ឋាន។ ប្រាសាទនេះមានបណ្ណាល័យ ឬហោត្រ័យចំនួនបួននៅទិសខាងកើត និងមានបណ្ណាល័យចំនួនពីរធ្វើអំពីឥដ្ឋនៅសងខាង ចំណែកបណ្ណាល័យចំហៀងខាងក្នុងធ្វើអំពីថ្មភក់ និងមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញ ដែលមានទំហំប្រវែង៥០ម៉ែត្រគុណ៥០ម៉ែត្រ។
ស៊ីប៊ីអេស
ស៊ីប៊ីអេស (CBS) គឺជាបណ្តាញវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍របស់អាមេរិកដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1926។ វាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ Paramount Global ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិក
ខេត្តទឹកខ្មៅ​
ខេត្តទឹកខ្មៅ (Toek Khmau) បាត់បង់ទៅយួននៅឆ្នាំ១៨៤០ យួនប្ដូរឈ្មោះទៅជា កាម៉ៅ(Ca Mau)។
=ប្រវត្តិខេត្ត= ខេត្តទឹកខ្មៅ នៅសម័យអាណានិគមននិយមបារាំង ខេត្តនេះជាខេត្តចំណុះអោយខេត្តព្រែកឬស្សី។
=រដ្ឋបាល= ខេត្តទឹកខ្មៅ ត្រូវបានបែងចែកជា ស្រុក គឺ÷
=ប្រជាសាស្ត្រ= =អប់រំ=
=វត្ត= =មើលផងដែរ=
ណិតហ្វ្លិច
ក្រុមហ៊ុន ណិតហ្វ្លិច (Netflix) គឺជា​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​និង​សេវាកម្ម​ស្ទ្រីម​ជាវ​របស់​អាមេរិក បើកដំណើរការនៅថ្ងៃទី 29 ខែសីហា ឆ្នាំ 1997 ផ្តល់ជូនបណ្ណាល័យនៃខ្សែភាពយន្ត និងរឿងភាគទូរទស្សន៍ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងចែកចាយ ក៏ដូចជាផលិតកម្មផ្ទាល់ខ្លួន គេ​ស្គាល់​ថា​ជាណិតហ្វ្លិចដើម (Netflix Originals)
ណិតហ្វ្លិចអាចចូលប្រើបានតាមរយៈកម្មវិធីរុករកតាមអ៊ីនធឺណិតនៅលើកុំព្យូទ័រ ឬតាមរយៈកម្មវិធីកម្មវិធីដែលបានដំឡើងនៅលើ Smart TV ប្រអប់ set-top ភ្ជាប់ទៅទូរទស្សន៍ កុំព្យូទ័របន្ទះ ស្មាតហ្វូន គ្រឿងលេងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថល (Digital media players) គ្រឿងលេងឌីសប៊្លូរេយ៍ កុងសូលវីដេអូហ្គេម និងកាសស្តាប់ការពិតនិម្មិត​នៅក្នុងបញ្ជីរបស់ឧបករណ៍ដែលត្រូវគ្នាជាមួយណិតហ្វ្លិច​   វាមាននៅក្នុងគុណភាពបង្ហាញ 4K នៅក្នុង​សហរដ្ឋ​អា​មេ​រិ​ច ក្រុមហ៊ុនផ្តល់ការជួលឌីវីឌី និងប៊្លូរេយ៍ ដែលចែកចាយជាលក្ខណៈបុគ្គលតាមរយៈសេវាប្រៃសណីយ៍សហរដ្ឋអាមេរិកពីឃ្លាំងក្នុងតំបន់
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ណិតហ្វ្លិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមហ៊ុនដែលបានចុះបញ្ជីនៅណាសដាក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការជាវវីដេអូតាមតម្រូវការសេវាកម្ម
ជនជាតិមន
ពួកគេចេះនិយាយ ភាសាមន ជា ភាសាអូស្ត្រូស្យា គីនិងមានដើមកំណើតរួមជាមួយ ប្រជាជននីយ៉ាគូ នៃប្រទេសថៃ។ ពួកគេមកពីម៉ូន ម៉ាឡាឡា (ប៉ូលីស) នៃ ទ្វារវត្តី ។ ភាសាមួយចំនួននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយភាសាមន។ មនគឺជាប្រភពនៃឥទ្ធិពលលើវប្បធម៌របស់មីយ៉ាន់ម៉ានិងថៃ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរសព្វថ្ងៃរួមទាំង យ៉ាំងហ្គោន និង បាងកក ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រជាជនមនឬអ្នកគ្រប់គ្រងមន។
សព្វថ្ងៃមនគឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច ដ៏សំខាន់ មួយនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅប្រទេសថៃ ។ ជនជាតិម៉ុងហ្គោលីមកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេហៅថាភូមាមនរឺភូមាម៉ូន។ មនពីប្រទេសថៃត្រូវបានគេហៅថាថៃ - រ៉ាម៉ាន់រឺថៃមន។    គ្រាមភាសាមនរបស់ថៃនិងមីយ៉ាន់ម៉ាគឺ វាងវៃគ្នាទៅវិញទៅមក ។
មនបូព៌ារួមមាន គ្រួសាររាជវង្ស បច្ចុប្បន្ន របស់ថៃ ដែលមានដើមកំណើតមន។ មនបានប្រមូលផ្ដុំវប្បធម៌ ថៃ មួយរយៈកន្លងមកហើយតែស្ត្រីរាជវង្សចក្រីសំដែងនិងរក្សាមរតកមនរបស់គេនៅឯតុលាការថៃ។ មនភាគខាងលិចនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានស្រូបយកដោយសង្គម បាម៉ា ។ ពួកគេបានធ្វើការដើម្បីថែរក្សាភាសានិងវប្បធម៌របស់ពួកគេនិងដើម្បីទទួលបានស្វ័យភាពនយោបាយមួយកម្រិតទៀត។
សូរស័ព្ទនិងពាក្យសូរស័ព្ទ
នៅក្នុង ភាសាភូមា ពាក្យ ម៉ុនមន ( ប្រកាស  ) ត្រូវបានប្រើ។ ក្នុងយុគសម័យមុនអាណានិគមជនជាតិភូមាបានប្រើពាក្យថា តាលីង (បន្ទាត់មួយ) ដែលត្រូវបានអនុម័តជាបន្តបន្ទាប់ដោយជនជាតិអង់គ្លេសដែលក៏បានសំដៅដល់ជនជាតិមនជា ជនជាតិប៉ឺហ្គោ នកំឡុងសម័យអាណានិគម។ ភាពពិតនៃតាឡាងិត្រូវបានជជែកដេញដោល។ វាអាចកើតចេញពី តេលេណាណា រឺ កាលីយ៉ា ដែលជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសឥណ្ឌា។ ការប្រើប្រាស់“ តាឡាងិង” ព្យាករណ៍អំពីការដណ្តើមយកបាន នគរ ភូមាពី នគរហង្សាវត្តី នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៧០០ និងត្រូវបានគេរកឃើញនៅលើសិលាចារឹកដែលមានទាក់ទងនឹងរជ្ជកាល អាណាវរ៉ាតា នៅទសវត្ស ១០០០ ។  នៅឆ្នាំ ១៩៣០ និង ១៩៤៧ មេដឹកនាំជនជាតិភាគតិចមនដែលបានចាត់ទុកពាក្យថាតាឡាងិងត្រូវបានគេយកទៅប្រើជាភាសាប្រជាជនបានធ្វើញត្តិប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះ។ “ តាឡាងិង” ឥឡូវលែងប្រើនៅក្នុងភាសាភូមាសម័យទំនើបលើកលែងតែបរិបទនៃពាក្យប្រវត្តិសាស្ត្រជាក់លាក់ដូចជាប្រភេទបទចំរៀងអេលឌីនៅក្នុង ម៉ាហាជីតាដែល ជា សាកសព នៃបទចម្រៀងបុរាណរបស់ភូមា។ ពាក្យភូមា "មន" គឺមានន័យដូចនឹងពាក្យភូមាថា "អភិជន" ។  នៅក្នុង ភាសា មនមនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា មន (សរសេរអ៉ឺណឹនឬម៉ាហើយបញ្ចេញសំឡេង  ) ដោយផ្អែកលើពាក្យបាលីរ៉ូ ម៉ាម៉ា ( រ៉ា សិប) ដែលសំដៅទៅលើបេះដូងមននៅតាមបណ្តោយឆ្នេរភូមា។  នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍មនបុរាណពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថា រ៉ាម៉ាន (រ៉ាម៉ាយ) ។
មននៃមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានបែងចែកជាបីក្រុមរងដោយផ្អែកលើតំបន់ដូនតារបស់ពួកគេនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាទាប៖
ប្រវត្តិដំបូង
បន្ទាប់ពី ១០០០ គ។ ស។ តទៅពួកមនបានស្ថិតនៅក្រោមសម្ពាធថេរជាមួយ ប្រជាជនតៃដែលបាន ធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគខាងជើងនិងការលុកលុយរបស់ ខ្មែរ ពី ចក្រភពខ្មែរ នៅភាគខាងកើត។ ផ្នែកសំខាន់មួយរបស់មននៃ ទ្វារវត្តី បានភៀសខ្លួនទៅភាគខាងលិចទៅភូមាក្រោម។ ពួកម៉ាន់ឌូនៃទ្វារវតីបានបើកផ្លូវទៅកាន់ នគរល្វោ នៅប្រហែលឆ្នាំ ១០០០ គ។ ស .។ កូនចៅកូនចៅរបស់ទ្វារវតីវត្តីមនគឺជា ប្រជាជននីយ៉ាគូ នៃឥសាន។ មនត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមដឹកជាឈ្លើយឬបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ថ្មី។ មនជាធាតុមួយដែលបានបាត់ខ្លួនស្ទើរតែនៅជ្រលងចៅពញា។ ទោះយ៉ាងណានគរហរភុនឆៃបានរស់រានមានជីវិតជាបន្ទាយរបស់មននៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃក្រោមការយាយីម្តងហើយម្តងទៀតដោយ ប្រជាជនថៃខាងជើង ។ alt=|រូបភាពតូច|234x234ភីកសែល| សិលាចារឹក មីស៊ាឌី (គ។ ស ១១១៣) ជាភាសាមននៅ បាកាន ។ សិលាចារឹកមួយដែលចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ នៅឆ្នាំ ១០៥៧ ព្រះរាជា អាណាវ៉ាត្រា នៃ នគរបាកាន បានវាយដណ្តើមយកនគរថុន។ វប្បធម៌មននិង អក្សរមន ត្រូវបានស្រូបយកបានយ៉ាងងាយស្រួលដោយពួកភូមានិង ម៉ាន់ ជាលើកដំបូងដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បាម៉ា។ មននៅតែភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសភូមាទាប។
ហីភីហុនឆៃបានរីកចម្រើននៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទអាឌីតាយ៉ារ៉ាច (ប្រហែលដើមសតវត្សរ៍ទី ១២) ដែលបានចោទប្រកាន់ថាបានធ្វើសង្គ្រាមជាមួយ សូរ្យវរ្ម័នទី ២ នៃ អង្គរ និងបានសាងសង់ ចេតិយ ហីភុនឆៃ។ នៅឆ្នាំ ១២៣០ ម៉ាន់ទ្រា ដែលជាមេដឹកនាំថៃខាងជើងបានច្បាំងឈ្នះហាភុនឆៃនិងវប្បធម៌មនត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងវប្បធម៌ឡានណា។ ឡានណា បានយកអក្សរនិងសាសនាមន។
សតវត្សរ៍ទី ១៣ ដល់ទី ១៥
នៅឆ្នាំ ១២៨៧ នគរបាកានបាន ដួលរលំដោយបន្សល់ទុកនូវថាមពលទំនេរ។ លោក វ៉ាររូ ដែលកើតពីម្ដាយម៉ុននិងឪពុក តៃ នៅភូមិដុនវ៉ុនក្នុងស្រុកថាថុនបានទៅរកសុខោទ័យដើម្បីលក់ទំនិញហើយក្រោយមកទៀតបានភ្ជាប់ពាក្យជាមួយបុត្រីរបស់ស្តេច។ ព្រះអង្គបានតាំងខ្លួនជានៅ ម៉ុតតាម៉ា ហើយត្រូវបានប្រកាសជាស្តេចមន។ ក្រោយមករាជធានីត្រូវបានប្តូរទៅនៅ ហ្គោហ្គោ (ប៉ារ៉ាហ្គាយ) ។ នគរហង្សាវត្តី របស់ព្រះអង្គ (១២៨៧-១៥៣៩) គឺជាសម័យកាលដ៏រុងរឿងមួយសម្រាប់មនទាំងអំណាចនិងវប្បធម៌។ មនត្រូវបានបង្រួបបង្រួមក្រោមព្រះរាជា រាជ រាជា ធរុ (១៣៨៣-១៤២២) ដែលបានរារាំងការលុកលុយដោយជោគជ័យដោយ ព្រះរាជាណាចក្រ បា អាវ៉ា ។ រជ្ជកាលរបស់ម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីន សៅពូ (១៤៥៣-១៤៧២) និងស្តេច ដាម៉ាសាឌី (១៤៧២-១៤៩២) គឺជាពេលវេលានៃសន្តិភាពនិងវិបុលភាព។
សតវត្សទី ១៦ ដល់ ១៧
ប្រទេសភូមាទាបបានក្លាយជារណសិរ្សសង្គ្រាមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពរវាងប្រជាជនបាម៉ាថៃនិង ប្រជាជនរ៉ាឃីន ។ បន្ទាប់ពីការឆ្លងកាត់នៃបារីននានព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គគឺព្រះនាង នេន នៃ ចក្រភពតោនងុ បានប្រើច្បាប់ដែលត្រូវបានគេជិះជាន់ថែមទៀតប្រឆាំងនឹងប្រជាជនមន។ នៅឆ្នាំ ១៥៨៤ ព្រះរាជាណានបានបញ្ជូនមេមន ២ អង្គដោយសម្ងាត់។ ប្រាយ៉ា គីធី និង ប្រាយ៉ារ៉ាម ដើម្បីធ្វើឃាត នារាសូរ្យិ៍ នៃ ខេត្ នៅ ក្រាំង ។ នៅពេលដឹងថាណារេសមិនមានកំហុសទេភត្រាយ៉ាគីនិងភីរ៉ារ៉ាបានចូលរួមយុទ្ធនាការរបស់ណារេសប្រឆាំងនឹងតុធូងរបស់បាម៉ារ។ បន្ទាប់មកមនត្រូវបានបង្ខំរឺស្ម័គ្រចិត្តក៏ផ្លាស់ទៅអយុធ្យា (ឥឡូវសៀមរឺថៃ) ។ ការដួលរលំនៃអំណាចមនបានបង្កើតរលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់សៀមជាកន្លែងដែលពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរស់នៅក្នុងទីក្រុង អយុធ្យា ។ ព្រះសង្ឃមនមួយអង្គបានក្លាយជាទីប្រឹក្សាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះមហាក្សត្រណារេសួន។