cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ថាច់ ងោស
ការចាប់ដាក់គុកដោយរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមបក្សកុម្មុយនិស្តយួន
ក្រោយថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ កម្ពុជាក្រោមត្រូវបានគ្រប់គ្រង ដោយបក្សកុម្មុយនិស្តយួន ព្រះសង្ឃ និង បញ្ញវន្តខ្មែរក្រោមជាច្រើនអង្គ និងរូបដែលជាអ្នកដឹកនាំសាសនានិងសង្គម ដូចជាព្រះ តេជព្រះគុណ ថាច់ រាជ,ង៉ោ ស៊ីវ ,ថាច់ ភឿន និង ថាច់ ហ្វាយ ។ល។ ត្រូវបានរដ្ឋា ភិបាលកុម្មុយនិស្តយួនចាប់ដាក់គុកនិងធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងឃោរឃៅ ។ ថ្ងៃទី ១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ព្រះអង្គត្រូវបានសង្ឃាភិបាលតំណាង យួនយៀកកុងចាប់ផ្សឹកហើយបានបញ្ជូនទៅដាក់គុកខេត្តព្រះត្រពាំងនៃបក្ស​ កុម្មុយនិស្តយួននៅថ្ងៃទី ១៤ ខែឧសភា បន្ទាប់ពីផ្សឹកបានមួយថ្ងៃ ។ ពេលនោះ ព្រះពុទ្ធសាសនា ខ្មែរក្រោមទាំងពីរគឺ គណៈថេរវាទ និង ខេមរ និកាយត្រូវបានរំសាយដោយបក្សកុម្មុយនិស្តយួន ។
ថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ព្រះអង្គត្រូវបានបញ្ជូនទៅនៅក្នុងជំរុំមួយ ដែលបក្សកុម្មុយនិស្ត យួនហៅថា ជំរុំលត់ដំបេបយ៉ា (Trại Cải Tạo Bến Giá) ឋិតក្នុងស្រុកមាត់សមុទ្រ (Long Tòan) ខេត្តព្រះត្រពាំង ។ នៅក្នុងជំរុំលត់ដំនោះ ព្រះអង្គខំប្រឹងធ្វើការតាមបញ្ជាបក្សកុម្មុយនិស្ត យួនរហូត ដល់មានអាពាធជាទម្ងន់ ហើយរដ្ឋាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្ត យួនបាននាំព្រះអង្គទៅ វត្តគគីរវិញ ។ ក្រោយពីបាននាំព្រះអង្គទៅ វត្តគគីរបានមួយសប្តាហ៍ ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ព្រះអង្គបាន សុគតនៅក្នុងវត្តក្នុងស្រុក ស្រុក កំពង់ធំ ខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ពិធីបុណ្យ បូជាព្រះសពរបស់ព្រះអង្គ មិនត្រូវបានការអនុញ្ញាតពីសំណាក់ រដ្ឋាភិបាល បក្សកុម្មុយនិស្តយួន ដើម្បីធ្វើឲ្យបានអធិកអធមឡើយ ៕
ឯកសារ​យោង​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ឡឹក ជំនោរ
ជីវប្រវត្តិសង្ខេប
លោក ជំនោរ បានប្រសូតិឡើង នៅក្នុងគ្រួសារ ត្រកូលកសិករមួយ នៅភូមិគរ៍ ឃុំ ចន្ត្រី ស្រុករមាសហែក ខេត្តស្វាយរៀង។ ឪពុកនាម ឡឹក សំខាន់ បច្ចុប្បន្ន ជាមន្ត្រី នៅ មន្ទីរសាធារណការ ខេត្តស្វាយរៀង។ ចំណែក ម្តាយ នាម ពៅ សន ជា កសិករ។ លោក ជំនោរ មាន កំណើត នៅ ថ្ងៃ ២១ មីនា ១៩៨០ (អត្តសញ្ញាបណ្ណ ២៨ កក្កដា​ ១៩៧៩) គឺក្រោយភ្លើងសង្គ្រាម ប្រល័យពូជសាសន៍ បាន រលត់ ទៅ។ កាលនៅកុមារភាព ជំនោរ ជាក្មេងម្នាក់ដូចក្មេងៗដទៃទៀតក្នុភូមិ ព្រោះម្តាយ ត្រូវ ចេញរកទទួលទាន ដើម្បីរកប្រាក់ ជួយផ្គត់ផ្គង់ គ្រួសារ ពុំមានពេល ថែកូន ឱ្យបានដិតដល់ឡើយ។  ចំណែក លោកឪពុក ត្រូវចេញ ទៅធ្វើការ នៅទីរួមខេត្ត មួយសប្តាហ៍ ទើបមកផ្ទះម្តង។   ដូច្នេះ បន្ទុកគ្រួសារ ត្រូវធ្លាក់ ទៅលើ ម៉ែទទួល ខុសត្រូវទាំងស្រុង។ ជំនោរ ជាបុត្រច្បង និងមានប្អូនស្រីមួយនាក់។
ប្រវត្តិការសិក្សា និងការចូលរួមក្នុងសង្គម
ជំនោរចូលរៀន ថ្នាក់ទី១ នៅឆ្នាំ១៩៨៧, បាន ប្រឡងបញ្ចប់ ថ្នាក់បឋមសិក្សានៅឆ្នាំ១៩៩១ បានចូលរៀន នៅថ្នាក់ទី៦(ថ្មី) នៅ អនុវិទ្យាល័យ ត្រពាំងរុន ឃុំចន្ត្រី, បានប្រលងបញ្ចប់ មធ្យមសិក្សា បឋមភូមិ ដោយជោគជ័យ នៅឆ្នាំ១៩៩៤ , បានបន្តការសិក្សា នៅ វិទ្យាល័យ រមាសហែក ស្រុក រមាសហែក  បានប្រលងជាប់មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៨។  ក្រោមមក ជំនោរ ក៏ចេញប្រឡងជាប់គ្រូ​មធ្យមសិក្សា ទៅ បន្តការសិក្សា នៅសាលាគរុកោសល្យ ភូមិភាគ ហ៊ុនសែន ព្រៃវែង (ខេត្តព្រៃវែង) មុខវិជ្ជា អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ-សីលធម៌ពលរដ្ឋ ហើយបញ្ចប់ការសិក្សា​នៅឆ្នាំ២០០០។
ជីវិតជា គ្រូបង្រៀនសម័យនោះមិនបានធ្វើឱ្យជំនោរ រស់នៅ​សុខស្រួល ឡើយ គឺរមែង មានកង្វះខាត។ លោកជំនោរ ត្រូវចេញទៅ ប្រកប របរពីរផ្សេងទៀត ដើម្បី រកប្រាក់លើកស្ទួយ ជីវិត ឱ្យប្រសើរ ជាងមុន ក្នុង អាជីព ជាជាងថតរូប ជាជាងគំនូរ ស្លាកយីហោ និង ជាជាង ក្បាច់ចម្លាក់ស៊ីម៉ង់ យ៉ាងជំនាញ។ ស្នាដៃទាំងនោះ នៅមានសេសសល់ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ដូចជា នៅ គ្រប់ មន្ទីរគណបក្សប្រជាជន គ្រប់ឃុំ ក្នុងស្រុករមាសហែក ស្រុកស្វាយទាប ស្រុករំដួល សាលាបក្សខេត្តស្វាយរៀង និងស្លាកសាលារៀនមួយចំនួនទៀត។
ការសិក្សា​កម្រិតឧត្តសិក្សា
ដើម្បីបន្តការសិក្សាថ្នាក់ឧត្តមសិក្សា លោកជំនោរ បានស្វះស្វែងប្រឡងជាប់អាហារូបករណ៍ ថ្នាក់ឧត្តមសិក្សា ទៅសិក្សា នៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិត លាវ ថ្ងៃទី១៧ កញ្ញា ឆ្នាំ២០០៣។ ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលាឆ្នាំ២០០៣  លោកជំនោរ ក៏បានទៅដល់សាកលវិទ្យាល័យជាតិឡាវ (ມະຫາວິທະຍາລັຍແຫ່ງຊາດ-ວິທະຍາເຂດດົງດົກ)នៅទីក្រុង វៀងចន្ទន៍។  លោកបាន តស៊ូ អស់រយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំពេញនៅប្រទេសឡាវដោយបានក្រេបជញ្ជក់ចំណេះវិជ្ជាផ្នែកអក្សរសាស្រ្តលាវ - វប្បធម៌លាវ ល្មមបរិបូរណ៍។ នៅទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៨ លោកជំនោរ បានទទួលគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរមួយរហូតប៉ះពាល់ដល់ខួរក្បាល។ នៅរយៈពេលនោះ លោកជំនោរ បានបាត់បង់ការចងចាំខ្លះ។ ជីវិតរបស់លោកជំនោរ នាពេលនោះ ប្រៀបបាននឹងមនុស្សម្នាក់ដែលមានតែសម្បកខ្លួន និងការឈឺចុកចាប់នៅក្នុងរាងកា តែបុណ្ណោះ ព្រោះលោកត្រូវ ទទួលរងពិការភាពដោយស្លាប់ម្ខាងខ្លួន(ម្តងម្កាល) គ្មានវិធីព្យាបាល អ្វីប្រសើរក្រៅពីការរង់ចាំ។ លោក បានរស់នៅទាំងលំបាកជាមួយភាពត្រជាក់នៃអាកាសធាតុ ប្រទេសលាវតែលោកបានព្យាយាមធ្វើតាមគម្រោងព្យាបាលរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតលាវចំនួនជិតបីខែពេញ តែពុំបានទទួលលទ្ធផលអ្វីប្រសើរឡើយ។ បីខែក្រោយមក លោកបានជម្រាបដំណឹងនេះទៅស្រុកខ្មែរតាមរលកសេវាទូរស័ព្ទ ព្រោះលោកមិនទាន់អាចធ្វើដំណើរឆ្ងាយបានដូចជាការរងសម្ពាធខ្ពស់នៅក្នុងយន្តហោះលើអាកាសជាដើម។ ចៃដន្យស្នាមញញឹម និងក្តីស្រឡាញ់សណ្តោសពីសំណាក់មិត្តភ័ក្ត្រ និងលោកគ្រូអ្នកគ្រូទាំងអស់បានផ្តល់កម្លាំងចិត្ត​យ៉ាងមហិមាដល់លោកជំនោរធ្វើអោយលោកខំប្រឹងប្រែង ជម្នះពិការភាព និង ភាពឈឺចាប់ទាំងឡាយ ដោយទាមទារបង្ខំខ្លួនឱ្យទៅជួបគ្រូពេទ្យរៀងរាល់ពេលដែលខ្លួនត្រូវការមិនថាកណ្តាលអធ្រាត្រ។
សំណាងល្អ ជីវិតថ្លៃ! មានលោកគ្រូពេទ្យ ដ៏ជំនាញម្នាក់ ទើបបញ្ចប់ការសិក្សា មកពីសហរដ្ឋបានស្ម័គ្រសាកល្បងព្យាបាលលោកជំនោរ តាមជំនាញថ្មី របស់លោក(ខួរក្បាលប៉ះទង្គិច) ដោយប្រើឱសថតូចៗតែ៣០គ្រាប់យ៉ាងប្រសិទ្ធ។ ពេលនោះស្រាប់តែលោកជំនោរ បានទទួលការស្រាកស្រាន្ត ពីរោគាកំណាច នោះមកវិញ។ ពេលនោះ លោកអាចងើបដើរបាន ដោយខ្លួនឯង ថ្វីបើ ការចងចាំរបស់លោក មិនទាន់វិលវិញគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយ។ លោកគ្រូពេទ្យ បានណែនាំការសរសេរ ទិន្នានុលេខ ដែល ធ្លាប់សរសេរ ម្ង៉ៃម្តង មកសរសេរ បីថ្ងៃ ម្តង រួចហើយ មួយសប្តាហ៍ សរសេរម្តង ដោយព្យាយាម ឲ្យខួរក្បាល វិលត្រឡប់ ទៅគិតអ្វីៗ ដែលធ្លាប់ បានធ្វើ កន្លងមក ឱ្យប្រឹងគិត ប្រឹងសរសេរ ប្រឹងចងចាំ មកវិញ។ លោកជំនោរ បានសរសេរ ពិព័ណ៌នា អំពីអ្វីៗ ដែលខ្លួនលោក បានជួបប្រទះ។
នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ១៥ កើត ខែអាសាឍ ឆ្នាំជូត សំរិទ្ធិស័ក ព.ស.២៥៥២ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា គ.ស. ២០០៨ ជាថ្ងៃដ៏មហាប្រសើរ ដែល លោកជំនោរ បានទទួលឧប្បសម្បទា ជាភិក្ខុជោតធម្មោ ឡឹក ជំនោរ បានចំណាយ ពេល ចាំព្រះវស្សា៣ខែ នៅព័ទ្ធសីមា វត្តចន្ទនារាម (វត្តចន្ត្រី ឃុំចន្រ្តី)។ នៅក្នុងបព្វភេទ ភិក្ខុ ជំនោរ បានកសាងសាលាបាលី ប្រកបដោយ ក្បាច់ស្រោបជុំវិញ ដោយ ទឹកដៃផ្ទាល់ មួយខ្នង ក្នុងសំណាក់ ព្រះពុទ្ធសាសនា នៃអារាមនេះ ផងដែរ។ នៅថ្ងៃទី១៤ តុលា ឆ្នាំ២០០៨ ភិក្ខុជំនោរ បានលាចាកសិក្ខាបទ គម្រប់ចាំព្រះវស្សា ហើយ បានត្រឡប់ទៅ បន្តការសិក្សានៅប្រទសេឡាវវិញ។ នៅកំឡុងរយៈពេល សិក្សា នោះដែរ នៅមហាវិទ្យាល័យ អក្សរសាស្ត្រ មានបើកវគ្គបង្រៀន ជំនាញ សរសេរ អត្ថបទភាពយន្ត, ឯកសារ, តែងនិពន្ធ, ដឹកនាំរឿង, សម្តែងល្ខោនលើឆាក ។ល។ ចាប់ពីពេលនោះមក លោកជំនោរ ក៏បាន ចាប់ផ្តើម សរសេររឿង ជាភាសាលាវ ដើម្បីថតសាកល្បង រហូតអាចសរសេរ រឿងខ្លីៗ បានខ្លះៗ។ ចំណងសាច់រឿងដំបូង ដែលលោក ចាប់ផ្តើមសរសេរ គឹ រឿង មរតកឳពុក, ល្ខោនរឿង បរិញ្ញាជីវិត (កិច្ចការសាលា)  ហើយរឿងបន្ទាប់ ដែលមិនមែនជា កិច្ចការសាលា គឺរឿង រាត្រីនៅវៀងចន្ទន៍។
នៅថ្ងៃទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០៩ លោកជំនោរ បានបញ្ចប់ បរិញ្ញាបត្រភាសា និង អក្សរសាស្ត្រលាវ ដោយជោគជ័យ ហើយវិលត្រឡប់មក ស្រុកកំណើតវិញ តែមិនបានវិលត្រឡប់ ចូលបម្រើ នៅក្នុងវិស័យ ជាសាស្ត្រាចារ្យ ទៀតទេ។ អំឡុងពេលរង់ចាំឯកសារដើម្បីបំពេញការងារ លោកជួយបំពេញកិច្ចការផ្នែកបកប្រែជូនរដ្ឋ ហើយដាក់ពាក្យប្រលងរៀនបន្ត។ បន្ទាប់មក លោកជំនោរ បានប្រលងជាប់ អាហារូបករណ៍ ទៅ បន្តការសិក្សា ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ នៅរាជាណាចក្រថៃរយៈពេលជាងពីរឆ្នាំ គឺចំពេលដែលលោកកំពុងត្រូវការបំពេញចំណេះដឹង ផ្នែកនេះសម្រាប់ការងារថ្នាក់ជាតិ ម៉្លោះហើយក្រសួងអប់រំ​ក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យលោកទៅបន្តការសិក្សាដោយមោទនភាពខ្ពង់ខ្ពស់។
ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៣ លោកបាន បញ្ចប់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់(បរិញ្ញាទោ) ផ្នែកកម្មវិធីសិក្សា និងការបង្រៀន ពីសាកលវិទ្យាល័យ, ប្រទេសថៃ [มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ](MEd. In Curriculum and Instruction) និងបន្តសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិត(បរិញ្ញាឯក) គ្រប់គ្រងអប់រំ(Doctor Of Education - Educational Administration) នៅ (Sisaket Rajabhat University, Thailand) ហើយបញ្ចប់ការសិក្សា​នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ ។
ដោយមានទេពកោសល្យ គូរវាស ឆ្លាក់ (ផ្នែកសិល្បៈ) លោកឡឹក ជំនោរ ចាប់ផ្តើមដាក់ស្នាដៃពុម្ពអក្សរខ្មែរយូនីកូដ ជូនអ្នកប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការ នៅឆ្នាំ២០១១។  លោកឡឹក ជំនោរ បាន​មាន​គំនិតយកស្នាដៃឆ្លាក់អក្សរ និងច្នៃតួអក្សរខ្មែរ​ដែលបាន​រៀនចេះ​ពី​ឪពុក និង​លោកគ្រូ ខាត់ សាខន(ឪពុកធម៌) មកសិក្សាដាក់បញ្ចូលរចនាជា​ពុម្ព​អក្សរខ្មែរយូនីកូដអំឡុងឆ្នាំ២០០៨ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។  ក្រោយឆ្នាំ២០១៣ មកលោកបានទទួលការណែនាំ​ការរចនា​ពុម្ព​តាមស្តង់ដារពីលោកគ្រូដាញ់ ហុង បិតាពុម្ពអក្សរខ្មែរយូនីកូដដំបូងគេ។ ទន្ទឹមនឹងកិច្ចការសិក្សានៅឯបរទេសមមាញឹក​នោះ លោកក៏បាន​ឆ្លៀតមកប្រទេសកម្ពុជាដើម្បីជួយណែនាំ​អ្នក​រចនាពុម្ព​មួយចំនួនផងដែរ។  ស្នាដៃពុម្ពអក្សរខ្មែរយូនីកូដប្លែកៗ ជាច្រើន​បាន​ដាក់ជូនប្រើសាធារណៈ និងក្រុមហ៊ុនរចនាមួយចំនួន ហើយពុម្ព​ដែល​ជាស្នាដៃរបស់លោក​ស្ថិតក្នុងត្រកូល Khmer Pen និង Kh P (ប៉ាកកាខ្មែរ)ជាដើម។  ទាញយកពុម្ពអក្សរខ្មែរយូនីកូដរបស់លោកឡឹក ជំនោរ តាមរយៈតំណ៖ http://www.selapa.net/khmerfonts/ និង http://khmerword.blogspot.com
ក្រៅពីនេះទៀត បណ្ឌិត​ ឡឹក ជំនោរ ក៏បាន​រួមគ្នាជាមួយមិត្តភក្តិបីនាក់ទៀត បង្កើតគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយមួយឈ្មោះថា គ្រឹះស្ថានបោះ​ពុម្ពឯកសារខ្មែរ (Khmer Books Publishing) កាលពីឆ្នាំ២០១៧។ គ្រឹះស្ថានេះទទួលបន្ទុក ស្រាវជ្រាវ និងបោះពុម្ពស្នាដៃ។
បច្ចុប្បន្នក្រៅពីអាជីពជាគ្រូបង្រៀននៅវិទ្យស្ថានគរុកោសល្យរាជធានីភ្នំពេញ ទទួលបន្ទុកអនុប្រធានដេប៉ាតឺម៉ង់ស្រាវជ្រាវអប់រំនិងបណ្ណាល័យ បណ្ឌិត ឡឹក ជំនោរ គឺជា សមាជិកក្រុមលេខាសម្ដេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រី(២០១៧-បច្ចុប្បន្ន) និងជាអនុប្រធានសមាគម​អ្នកនិពន្ធខ្មែរ (២០១៧ ដល់ ២០២១ និងបន្តអាណត្តិទី២ ដល់ឆ្នាំ២០២៥)។
ស្នាដៃទាំងឡាយ របស់ លោក ឡឹក ជំនោរ
= ផ្នែករឿងខ្លី =
១. រស្មីចុងក្រោយ ២. ម្សិលមិញ ៣. ទឹកភ្នែកម៉ែខ្ញុំ ៤. បរិញ្ញាជីវិត (ល្ខោនវេទី) ៥. ទិវាដួងចិត្ត ៦. គ្មានទេថ្ងៃស្អែក ៧. រំពឹង ៨. គជ់អណ្ដែត (បោះពុម្ពជាមួ​អ្នក​និពន្ធអាស៊ាន២០១៩ I was born to be yours) ៩. ក្តីសង្ឃឹមក្នុងសុបិន ១០. រាត្រីក្នុងសុបិន ១១. រាត្រីថ្ងៃចន្ទ្រ ១២. បេះដូងព័ណ៌ស ១៣. រាត្រីធ្លាប់មានចន្ទ្រា (ប្រលោមលោកខ្នាតខ្លី) ១៤. សល់តែទឹកភ្នែក ១៥. ស្នាមវាសនា (ប្រលោម​លោក​ខ្នាត​ខ្លី​) ១៦. មិត្តយុទ្ធជន ១៧. មរតកឪពុក (បោះពុម្ពក្នុងសៀវភៅប្រជុំរឿងខ្លី មន្តប៉ាកកាអ្នកនិពន្ធ) ១៨. រាត្រីនៅវៀងចន្ទន៍ 	(-ដ-) ១៩. សំណោកជីវិត 		(-ដ-) ២០. យប់មិញ 		(-ដ-) ២១. រទេះ និងគោ 		(-ដ-) ២២. ជាងប៉ះកង់ (ជ័យលាភីរង្វាន់អក្សរសិល្ប៍ នូ ហាច ឆ្នាំ២០១១)			(-ដ-) ២៣. វាសនាបុប្ផាបីទង 	(-ដ-) ២៤. រាជនីម្ចាស់ដួងចិត្ត (ជ័យលាភីរង្វាន់ការបោះពុម្ពទស្សនាវដ្តី ឡានខាំ ប្រធានបទៈ “សំបុត្រស្នេហ៍របស់អ្នកនិពន្ធ” ឆ្នាំ២០០៩ នៅប្រទេសឡាវ ហើយត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងប្រលោមលោករឿង សំបុត្រចុងក្រោយ) ២៥. បេះដូងក្នុងហិប ២៦. ស្នាមសាក់ ២៧. លៀសហាល (បោះក្នុង​សៀវព្រៃរំដួល សមូហកម្មមន្តទឹកខ្មៅ ២ ឆ្នាំ២០១៨), ២៨. ស្នាមញញឹមពុកខ្ញុំ (បោះពុម្ពក្នុងសៀវភៅមន្តទឹកខ្មៅ សមូហកម្មមន្តទឹកខ្មៅ១ ឆ្នាំ ២០១៧)  ច្រកចេញ​ (បោះពុម្ពក្នុងសៀវភៅ ខ្មាសខ្លួនឯង សមូហកម្មមន្តទឹកខ្មៅ៣ ឆ្នាំ២០១៩)
១. នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១ លោកជំនោរ បានទទួលជ័យលាភី រង្វាន់អក្សរសិល្ប៍ នូ ហាច ផ្នែករឿងខ្លី លេខ៣ ចំណងជើង “ជាងប៉ះកង់” ។
២. នៅខែមិថុនាឆ្នាំ២០១៦ រឿងខ្លី នទីស្នេហា (River of Love) ទទួលពានរង្វាន់ទន្លេមគង្គលើកទី៧ នៅទៅក្រុងគុនមិង ប្រទេសចិន (7th Menkong River Literature Award, Kunming Younan, China.)
៣. នៅថ្ងៃទៅ២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩ រឿង នគរថ្កើងប្លៃក (Prosperous City) ទទួលបានជ័យលាភី​អ្នក​និពន្ធអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រចាំឆ្នាំ២០១៧ (S.E.A Write Award 40, 2017) នៅបាងកក ប្រទេសថៃ។
= ផ្នែកប្រលោមលោក =
១. សំបុត្រចុងក្រោយ ២. សម្បថនៅជើងមេឃថ្មី ៣. សំណាងគ្មានម្ចាស់ ៤. ល្អងមាស ៥. កំណត់ហេតុស្នេហ៍៣៦៥ថ្ងៃ ៦. អប្សរាដួងចិត្តបង ៧. មរតកស្នេហ៍ខ្ញុំ (អត្ថបទភាពយន្ត) ៨. និស្ស័យស្នេហ៍ ៩. សំបុត្រស្នេហ៍អ្នកនិពន្ធ ១០. ពុះទ្រូងបំបែកទុកចែកជូនស្រី (បណ្តាប្រលោមលោកទាំងអស់ខាងលើពេលនេះមានមួយចំនួនធំ ត្រូវបានបាត់បង់ឯកសារ{ថាសរឹងផ្ទុកឯកសារខូច}។ អ្នកនិពន្ធកំពុងព្យាយាមសរសេរឡើងវិញ ហើយនឹងព្យាយាមដាក់នៅលើទីផ្សារនៅពេលឆាប់ៗខាងមុខនេះ... សូមអធ្យាស្រ័យ សូមអរគុណ!)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធល្បី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធនាសតវត្សទី២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកអប់រំ
កោះនៅក្រុងព្រះសីហនុ
មានកោះជាច្រើនឡូត៏និងឆ្នេរដែលស្ថិតនៅទីក្រុងព្រះសីនហុសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ទស្សនា ជុំវិញ។ក្នុងចំនោមពួកវាទាំងអស់គឺមិនទាន់បានអភិវឌ្ឍន៏នៅឡើយសំរាប់មូយយប់ស្នាក់នៅជា មួយភាពប្លែកៗគ្នារវាងកោះសំពៅ រឺ កោះប្ញស្សី ដែលស្ថិតនៅប្រទេសកម្ពុជា។ ផ្ទះសំណាក់ជាច្រើន ភោជនីយ៏ដ្ឋាន ហើយកាហ្វេនៅឆ្នេរអូឈើទាល ហើយនិងឆ្នេរសឺរេនឌីភី ធី ជួនអ្នកធ្វើដំនើរ នាំពួកគេទៅកាន់កោះទាំងនេះ។ ឆាប់ៗនេះកោះដែកគោល (បានហៅថា កោះមន ព្រោះវាមានទ្រង់ទ្រាយដូចជាផ្សិតមួយ) និងមានសណ្ឋាគារមួយនៃជនជាតិរូស្សី ជាកម្មសិទ្ធនៃផ្ទះសំណាក់ពស់ ពួកវាបានសាងសង់រួចរាល់ហើយរួមទាំង សណ្ឋាគារនិង ភោជនីយ៏ដ្ឋានផងដែរ។
កោះរ៉ុង
កោះរ៉ុងមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងលិចនៃឆេ្នរក្រុងព្រះសីហនុ។វាគឺផ្តល់នូវភាពអស្ចារ្យតំនាងអោយឆ្នេរស្ថិតនៅភាគបស្ចឹមនៃប្រទេស។លាតសន្ធឹងប្រមាណប្រាំគីឡូម៉ែត្រ។វាមានប្រភពទឹក បរិសុទ្ធនៅលើកោះហើយវាជាផ្នែកសហគមន៏នៃការនេសាទស្ថិតនៅប៉ែកទក្សិណជាមួយនិង ការផ្តល់អោយទឹកបរិសុទ្ឋ ត្រី ហើយនិងក្តាមផងដែរ។
កោះរ៉ុងសន្លឹម
កោះរ៉ុងសន្លឹម គឺតូចជាងកោះរ៉ុងហើយមានទីតាំងនៅទិសខាងកើត។ឆេ្នរដ៏ស្រស់ស្អាតស្ថិត នៅកោះខាងកើត។ជាកន្លែងបេះដូងដ៏ធំមួយជាមួយសំបកត្រី ជាតំបន់នៃការប្រកបកសិកម្ម ហើយខាងជើងឆ្នេរទល់មុខនិងកោះរ៉ុង។
កោះតាង
កោះតាងមានទីតាំងស្ថិតនៅឆ្ងាយពីឆ្នេរធំៗនៃទីក្រុងព្រះសីហនុ។ក្នុងការធ្វីដំនើរទៅទីនោះ អ្នកដំនើរត្រូវការសំរាកមួយយប់នៅលើទូក វាគឺផ្តល់ការចាប់អារម្មណ៏និងកីឡាមុជទឹកដ៏សំខាន់ដែលមិនមែនជាការគយគន់ជាញឹកញាប់នោះឡើយ។កោះជាផ្ទះនៃពួកទាហានក្រៅប៉ុស្ត ហើយអ្នកធ្វើដំនើរទាំងអស់ត្រូវតែគោរពបុគ្គលិកនាវារបស់ទាហាននៅពេលស្ថិតនៅក្រៅ កោះ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះនៅក្រុងព្រះសីហនុ
បេតុង
បេតុង​ជា​សម្ភារៈ​សំណង់​ដែល​ផ្សំ​ពី​ស៊ីម៉ង់ត៍ (ច្រើន​ជា​ប្រភេទ ស៊ីម៉ង់ត៍​ផត​លែនដ៍) ជា​មួយ​នឹង​សម្ភារៈបន្ស៊ី​ផ្សេង​ទៀត ដូច​ជា ផ្លាយ​អាស់ និង slag cement, គ្រាប់​ថ្ម (ជា​ទូទៅ​គ្រាប់​ថ្ម​ធំ ដូច​ជា​ក្រួស ថ្ម​កំបោរ ឬ​ក៏​ក្រានីត បូក​នឹង​គ្រាប់​ថ្ម​ល្អិត ដូច​ជា​ខ្សាច់), ទឹក និង គ្រឿង​បន្ថែម​គីមី។ ពាក្យ​បេតុង ចេញ​មក​ពី​​ពាក្យ​បារាំង Béton ត្រូវ​នឹង​ពាក្យ​អង់គ្លេស​ហៅ​ថា Concrete ដែល​ចេញ​មក​ពី​ឡាតាំង concretus មានន័យ​ថា​ រឹង។ បេតុងក្លាយជាសូលីតនិងរឹងក្រោយពីការលាយបញ្ចូលគ្នានៃល្បាយបេតុង និង យកទៅចាក់ ដោយសារផលគីមីមួយ ដែលគេហៅថា អ៊ីដ្រាតកម្ម។ ទឹកមានប្រតិកម្មជាមួយស៊ីម៉ង់ត៍ ដែលតភ្ជាប់ធាតុផ្សំផ្សេងទៀតជាមួយគ្នា ដែលអាចបង្កើតបានជាសំភារៈមានលក្ខណៈរឹងដូចថ្ម។ បេតុងត្រូវបានគេប្រើដើម្បីផលិតកំរាល​ផ្លូវ គ្រោងឆ្អឹង​ស្ថាបត្យកម្ម គ្រឹះ ផ្លូវ ស្ពាន ចំនត​ឡាន គ្រោងឆ្អឹង​សំនង់ អិដ្ឋរៀប​ជញ្ជាំង ជើង​តាង​របងទ្វារ និង​បង្គោល​ភ្លើង។
បេតុង​ត្រូវ​បាន​យក​គេ​ទៅ​ប្រើ​ច្រើន​ជាង​គេ​បង្អស់​ក្នុង​ចំនោម​សំភារៈ​ផលិត​ដោយ​មនុស្ស នៅ​លើ​លោក​យើង​នេះ ។ ចាប់​ពី​​ឆ្នាំ​២០០៦មក​ គេ​ផលិត​បេតុង​បាន ម៉ែត្រ​គូប ​ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ -មាន​ន័យ​ថា​មនុស្ស​ម្នាក់​ៗ​នៅ​លើ​ផែន​ដី​ ប្រើ​បេតុង​អស់​ច្រើន​ជាង​មួយ​ម៉ែត្រ​គូបទៅ​ទៀត ។ បេតុង​ជា​ឧស្សាហកម្ម​មួយ​ដែល មាន​តំលៃ​៣៥​ពាន់​លាន​ដុល្លា ដែល​ផ្តល់​កាងារចំនួន​ច្រើន​ជាង​ពីរ​លាន​នាក់ នេះ​គ្រាន់​តែ​នៅ​អាមេរិច​ប៉ុណ្ណោះ​។ នៅ​អាមេរិច ហាយវេ​​ក្រាល​ដោយ​បេតុង ជា​សរុប​ ​វែង​ជាង​៨៩០០០គម ទៅ​ទៀត​។ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជា​មានិត​ចិន សព្វ​ថ្ងៃ​ប្រើ​ប្រាស់​អស់​៤០%​នៃ​ផលិតផល​ស៊ីម៉ង់ត៍​/បេតុង សរុប​របស់​ពិភពលោក។
ប្រវត្តិ
អារ្យធម៌​បុរាណ​ជា​ច្រើន​ ធ្លាប់​ប្រើ​បេតុង​ធ្វើ​អំពី​ដី​ភក់​សម្ងួត, ចំបើង និង​សម្ភារៈ​ផ្សេង​ទៀត។ ក្នុង​សម័យ​ចក្រភព​រ៉ូម៉ាំង បេតុង​រ៉ូម៉ាំង​ធ្វើ​អំពី កំបោរ​ងាយ ផេះ​ប៉ូហ្សូឡានិច និងគ្រាប់​ថ្ម​ខាត់ វា​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ស៊ីម៉ង់ត៍​ផត​លែនដ៍​សម័យ​ថ្មី​ជា​ច្រើន។ ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​បេតុងដ៏​ទូលំ​ទូលាយ​ ​នៅ​ក្នុង​សំណង់​រ៉ូម៉ាំង បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​សំណង់​អស់​នោះ​អាច​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។ អាងងូត​ទឹក​ការ៉ាកាល្លា នៅ​ក្រុង​រ៉ូម គ្រាន់​តែ​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​នៃ​ភាព​យូរ​អង្វែង​របស់​បេតុង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​អាច​ឲ្យ​ពួក​រ៉ូម៉ាំង សង់​សំណង់​នេះ និង​សំណង់​ស្រដៀង​គ្នា​ផ្សេង​ទៀត នៅ​ទូទាំង​ចក្រភព​រ៉ូម៉ាំង។ ស្ពាន​ប្រលាយ​របស់​រ៉ូម៉ាំង​ខ្លះ​ មាន​ប្រើ​ថ្ម​បៀក​កំបោរ​ព័ទ្ធ​ពី​ក្រៅ​ស្នូល​បេតុង ជា​តិចនិច​មួយ ដែល​ពួកគេ​ប្រើ​ដូច​ជា​នៅ​ក្នុង ប៉ង់តេអុង របស់​ក្រុង​រ៉ូម ដែល​ដូម​ខាង​ក្នុង​របស់​សំណង់​នេះ​ធ្វើ​ពី​បេតុង​ដោយ​គ្មាន​អ្វី​ស្រោប​ពី​ក្រៅ។
អាថ៌កំបាំង​របស់​បេតុង​ត្រូវ​បាន​កប់​បាត់​អស់​១៣​សវ. រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៦ នៅ​ពេល​ដែល​វិស្វករ​ចក្រភព​អង់គ្លេស ចន ស្ម៊ីតុន (John Smeaton) បាន​ប្រើដំបូង​គេ​បង្អស់ នូវ​​កំបោរ​អ៊ីដ្រូលិចនៅ​ក្នុង​បេតុង ដោយ​ប្រើក្រួស និង​ផ្សៅ​អិដ្ឋ​ជំនួស​អោយ​គ្រាប់​ថ្ម។ ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​លើក​ដំបូងនៅ​ដើមទសវត្ស​១៨៤០។
នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ការ​ប្រើ​សំភារៈ​កាកសំនល់ សំរាប់​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​ផ្សំ​បេតុង ទទួល​បាន​នូវ​ប្រជា​ប្រិយ​ភាពក៏​ព្រោះ​តែ​កំនើន​នូវ​បញ្ហា​ផ្លូវ​ច្បាប់​ទាក់​ទង​នឹង​បរិស្ថាន។ វត្ថុ​ដែល​លេច​ធ្លោ​ជាង​គេ​គឺ​ម្រែង​ភ្លើង ជា​កាកសំនល់​កើត​ចេញ​ពី​រោងចក្រ​ថាម​ពល​ធ្យូង​ថ្ម។ សារធាតុ​នេះ​បាន​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​ជា​ច្រើន​ដល់​កន្លែង​យក​ថ្ម​និង​កន្លែង​កប់​សំរាម ហើយ​ដោយ​វា​ដើរ​តួ​ជំនួស​អោយ​ស៊ីម៉ង់ត៍ វា​បាន​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​បរិមាណ​ស៊ីម៉ង់ត៍​ ដែល​គេ​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​បេតុង។ ដោយ​ការ​ផលិត​ស៊ីម៉ង់ត៍​បាន​បង្កើត​កាបូន​ឌី​អុកស៊ីត​យ៉ាង​ច្រើន តិចណូលោស៊ី​ក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយការ​ប្រើ​ប្រាស់​ស៊ីម៉ង់ត៍ ដូច​ជា​តាម​វិធី​មួយ​នេះ នឹង​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ទៅ​អនាគត ក្នុង​គោល​ដៅ​កាត់​បន្ថយ​បន្សាយ​កាបូន​ឌីអុកស៊ីត។
នៅ​ក្នុង​សម័យ​ទំនើប​នេះ អ្នក​ស្រាវជ្រាវ បាន​ពិសោធ​ដោយ​បន្ថែម​សំភារៈ​ផ្សេង​ទៀត ដើម្បី​បង្កើត​បេតុង ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ប្រសើរ​ជាង​មុន ដូច​ជា​មាន​រេស៊ីស្តង់​ខ្ពស់ រឺ ភាព​ចំលង​អគ្គិសនី។
ល្បាយបេតុង
មាន​បេតុង​ច្រើន​ប្រភេទ​ខុសៗ​គ្នា បង្កើត​ដោយ​សមមាត្រផ្សេងៗ​គ្នា​​នៃ​គ្រឿង​ផ្សំ​សំខាន់ៗខាង​ក្រោម។ ការ​ឌិសាញ​ល្បាយ​បេតុង អាស្រ័យ​លើ​ប្រភេទគ្រោង​ឆ្អឹង​សំនង់​ដែល​ត្រូវ​សង់ អាស្រ័យ​នឹង​របៀប​លាយ​បេតុង និង​ដឹក​ជញ្ជូន និង​អាស្រ័យ​នឹង​របៀប​ចាក់​បេតុង​បង្កើត​ជា​គ្រោង​ឆ្អឹង​សំនង់​នេះ។ ​
ស៊ីម៉ង់ត៍
ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន​ផ្សំ​ពី​កាល់ស្យូម​អុកស៊ីត ស៊ីលីកូន និង អាលុយមីញ៉ូម។ ស៊ីម៉ង់ត៍​ផតលែន និង​សំភារៈ​ស្រដៀង​គ្នា ត្រូវ​បាន​ផលិត​ដោយ​ដុតកំដៅ​ថ្ម​កំបោរ (ប្រភព​នៃ​កាល់ស្យូម) ជា​មួយ​ដីអិដ្ឋ និង កិន​ផលិតផល​នេះ​អោយ​ម៉ត់ (ហៅ​ថា​ ក្លាំងគែរ) ជា​មួយ​នឹងវត្ថុធាតុ​ដើម​នៃ​ស៊ុលផាត (ជា​ទូទៅ​ជា​ស៊ីបសូម)។
ទឹក
ទឹក​មិន​ល្អ​ប្រើ​ដើម្បី​ផលិត​បេតុង អាច​បង្ក​ជា​បញ្ហា នៅ​ពេល​ដែល​កក​ហើយ រឺ​អាច​បណ្តាល​អោយ​គ្រោងឆ្អឹង​សំនង់​ខូចខាត​មុន​កំនត់។
គ្រាប់​ថ្ម
គ្រាប់​ថ្ម​ល្អិត និង ធំ ធ្វើ​អោយ​បេតុង​មាន​មាឌ​ធំ​។ ខ្សាច់​, គ្រាប់​ថ្ម​ធម្មជាតិ​ និង ​គ្រាប់ថ្ម​បំបែក ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ប្រើ​ជា​សំខាន់​ក្នុង​វត្ថុបំនង​នេះ។ គ្រាប់ថ្ម​យក​មក​ប្រើ​សាឡើង​វិញ(មក​ពី​សំនង់​មួយ​ កាក​សំនល់​ពី​ការកំទេច និង​កាយ) ត្រូវ​បាន​យក​មក​ប្រើ​ច្រើនឡើងៗ ជំនួស​អោយ​គ្រាប់​ថ្ម​ធម្មជាតិ​មួយ​ផ្នែក ព្រម​ជា​មួយ​នឹង​គ្រាប់​ថ្ម​ផលិត​មក​មួយ​ចំនួន​ រួម​ទាំង​ ម្រែង​ភ្លើង​ក្នុង​បំពង់ផ្សែង​ឡ​ដែក​ និង ​កាកផេះ​ ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​ប្រើ​ដែរ។
ថ្ម​តែង​លំអ​ខ្លះ ដូច​ក្វាតស៊ីត គ្រួស រឺ​ក៏អំបែង​កញ្ចក់ ជួន​កាល​ត្រូវ​បាន​គេ​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ផ្ទៃ​បេតុង​សំរាប់​ធ្វើ​ជា​គ្រាប់​ថ្ម​តែង​លំអពី​ក្រៅ លក្ខណៈ​នេះ​មាន​ការនិយម​ពី​សំនាក់​អ្នក​ឌិសាញ​សោភណ្ឌភាព។
ដែក​អារមេ
បេតុង​ខ្លាំង​ផ្នែក​សង្កត់ ដោយ​មាន​គ្រាប់​ថ្ម​ជា​អ្នក​ទ្រ​បន្ទុក​សង្កត់​។ ប៉ុន្តែ​វា​ខ្សោយ​ពេល​រង​កំលាំង​ទាញ​ ដោយ​សារ​ស៊ីម៉ង់ត៍​ដែល​ជា​អ្នក​រក្សា​គ្រាប់​ថ្ម​អាច​ប្រេះ បណ្តាល​អោយ​បេតុង​ខូច​។ បេតុង​អារមេ ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ ដោយ​បន្ថែម​ដែក​សរសៃ​ សរសៃ​កញ្ចក់ រឺ​សរសៃ​ប្លាស្ទិច អោយ​ជួយ​ទប់​ទល់​នឹង​កំលាំង​ទាញ។
សារធាតុ​គីមី​បន្ថែម
សារធាតុ​គីមី​បន្ថែម ជា​សំភារៈ​មាន​ទំរង់​ជា​ម្សៅ​រឺ​វត្ថុ​រាវ ដែល​គេ​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ល្បាយ​បេតុង​ ដើម្បី​ទទួល​បាន​លក្ខណៈ​ខ្លះ​ដែល​មិន​មាន​ចំពោះ​បេតុង​ធម្មតា។ ក្នុង​បំរើ​បំរាស់​ធម្មតា ដូស​របស់​សារធាតុ​គីមី​បន្ថែម មាន​បរិមាណ​តិចជាង​5% នៃ​ម៉ាស​ស៊ីម៉ង់ត៍ ហើយ​គេ​លាយ​វាជា​មួយ​នឹង​បេតុង​នៅ​ពេល​ កូរ​ល្បាយ​បេតុង។ ប្រភេទ​សារធាតុ​គីមី​បន្ថែម​សំខាន់ៗ​មានដូច​តទៅ :
អង្គធាតុ
អង្គធាតុ គឺជាអ្វីៗដែ​លយើងអាចមើលឃើញផ្ទាល់នឹងភ្នែកទទេវាអាចជាវត្ថុរឹង​,រាវ​ ឬឧស្ម័ន
ដុនបូស្កូនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា
ការស្ថាបនាមូលនិធិដុនបូស្កូនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហៅកាត់ថា(DBCS) គឺជាអង្គការមិនរកកំរៃដែលជាស្ថាបន័​                                                                ប្រពន័អបរំគ្រួសារសាលេសស៊ាននៃដុនបូស្កូ។ ភាពស្ងប់ស្ងាត់ត្រូវធ្វើឡើងដោយអ្នកកាន់សាសនាសាលេស                                                                                                       ស៊ានមាន(បូជាចារ បងប្រុសនិងបងស្រី)ដែលដាក់អោយមនុស្សគ្រប់គ្នាមានចិត្តស្រលាញ់គ្នានៃគ្រួសារសា                     លេសស៊ានដែលធ្វើការក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ វាបានបង្កើតឡើងដើម្បីជួយកុមារ នៅក្នុងនិង យុវជនដែលត្រូវ                                                                 ការអប់រំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ហើយ(DBCS)មានទីស្នាក់ការនៅទី   ក្រុងភ្នំពេញ ហើយការិយាលយ័នោះគឺជាអង្គការជាតិនិងអន្តរជាតិ។
ឈ្មោះ
ឈ្មោះនៃ ដុនបូស្កូត្រូវបានយកតាមអក្នដឹកនាំនៃគ្រួសារសាលេសស៊ាន"ស៊ានចនបូស្កូ" ដែលជាសាវក័នៃយុវជន។ហើយគាត់បានជ្រើសយកតែក្មេងប្រុសនិងក្មេងស្រីដែលក្រីក្រដែលធ្វើឡើងនៅ                         សតវត្សទី១៩ក្នុងប្រទេសអ៊ិតាលី។
មូលនិធិស្ថាបនាដុនបូស្កូ(DBCS)ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ខែ ឧសភាឆ្នាំ ១៩៩១។ហើយក៏ដូចជាបន្តការអបរំការងារនៃការអប់រំរបស់ដុន បូស្កូជុំវិញពិភពលោកដែរ។ បច្ចុបន្បនេះ(DBCS)មានសាលាបចេ្ចទេសមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និងអាហាររូបករណ៏សំរាប់កុមារក្រីក្រ(មូលនិធិកុមារដុនបូស្កូ) និងកម្មវិធីស្បៀងអាហារសំរាប់សិស្សានុសិស្ស។ មូលនិធិដុនបូស្កូ(DBCS)បានសង់អគាសិក្សាជាច្រើននៅតាមភូមិនៃប្រទេកម្ពុជាហើយមានកម្មវិធីផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ហើយគំរោងដែលសំខាន់នោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីជួយសង្រ្គោះដែលជួបការបោះបង់ចោល។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការអប់រំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាលា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ
ឃុំកំពង់ត្របែក
=រដ្ឋបាល= ឃុំកំពង់ត្របែកជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។ ឃុំកំពង់ត្របែក មាន ១០ភូមិ គឺ÷
វត្តដំណាក់​
វត្តដំណាក់​ គឺ​ជាវត្តមួយ​នៅខាងកើត​ដងស្ទឹងសៀមរាប។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
វត្ត​នេះ​ពីមុន​គឺ​ជា​ទីតាំង​ព្រះរាជ​ដំណាក់​របស់​ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ ក្នុង​កំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។ លុះក្រោយ​មក ព្រះរាជដំណាក់​របស់​ព្រះមហាក្សត្រត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ទីតាំង​ទៅ​នៅ​ជិត​អាស្រមព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមវិញ។ ក្រោយ​ពី​ព្រះរាជដំណាក់​ត្រូវបាន​ផ្លាស់​ប្ដូរទីតាំង ទីធ្លា​បរិវេណ​រាជដំណាក់ចាស់ត្រូវ​បាន​ប្រែក្លាយ​ជា​វត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនាម្ដង។
ជាអកុសល នៅ​ក្នុង​របបខ្មែរក្រហម វត្តដំណាក់​ត្រូវ​បាន​កងទ័ពខ្មែរក្រហមប្រើប្រាស់​ជា​មូលដ្ឋា​នយោធារបស់​ពួកគេ។
ការ​សិក្សា
បច្ចុប្បន្នវត្តនេះ មិន​ត្រឹម​តែ​ជា​ទីអារាម​របស់​ព្រះពុទ្ធសាសនាសម្រាប់​ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌ និង​សម្រាប់​ឲ្យ​ពុទ្ធបរិស័ទ​ធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេ តែវត្តនេះ​ក៏​ជាថ្នាលបណ្តុះចំណេះវិជា្ជដល់​ព្រះសង្ឃផងដែរ ដោយសារ​នៅ​ក្នុង​វត្តមាន​ពុទ្ធិកបឋមសិក្សា​សម្រាប់​ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ ភាសាបាលី សំស្ក្រឹត និង​ព្រះធម៌វិន័យនានា។ លើសពី​នេះ នៅ​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​ក៏​មាន​សាលាបឋមសិក្សា​សម្រាប់​ឲ្យ​កុមារសិក្សារៀនសូត្រទៀតផង។ បន្ថែមពីលើនេះ ជារៀងរាល់​ថ្ងៃ តែងតែ​មានជនានុជន​ជាច្រើន​បាន​ទៅអានសៀវភៅ ឬធ្វើកិច្ចការសាលា​នៅ​ទីនោះ។
បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា
ដោយឡែក នៅ​ក្នុង​វត្ត​ក៏​មាន​បណ្ណាល័យ​មួយហៅថា " មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា " ដែល​បាន​បើក​សម្រាប់​ឲ្យ​សាធារណជន​ចូល​ធ្វើការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​​ឯកសារ និង​អានសៀវភៅ​នានា​យ៉ាងសម្បូរបែប។ នៅ​តាម​ដងផ្លូវ​ក្នុង​វត្ត​ មាន​រៀបចំនូវពាក្យស្លោក និង​សុភាសិតជាច្រើន​សម្រាប់​ដាស់តឿន​ដល់​សាធារណជនទាំងឡាយ។
ទេសចរ
វត្តនេះ​ក៏​បាន​នឹងកំពុង​ទាក់​ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ឲ្យ​មក​ទស្សនា​នៅ​វត្តនេះផង​ដែរ ដោយសារ​តែ​ការរៀបចំប្រកបដោយ​សោភ័ណភាព​នៃវត្តនេះ និងអាយុ​កាល​ដ៏ចំណាស់ដែល​មានពាក់ព័ន្ធនឹង​ប្រវត្តិសាស្ត្រផងនោះ។ ព្រះវិហារ​នៃ​វត្តនេះ មាន​ចំណាស់​ប្រហែល ១០០ ឆ្នាំមកហើយ។
ម្ហូបអាហារ
សាច់​គោ​អាំង​ដែល​ល្បី​នៅ​ម្ដុំ​វត្ត​ដំណាក់​នេះ​បាន​បើក​​លក់​​ជាង​ ២ ​ទសវត្សរ៍​មក​ហើយ គឺ​តាំងពី​អំឡុង​ឆ្នាំ​ ១៩៩០ ​មក​ម្ល៉េះ។ ខុស​ប្លែក​ពី​សាច់គោ​អាំង​នៅ​ភ្នំពេញ​ដែល​មាន​​ចង្កាក់​ស្ដួច​វែង សាច់​គោ​អាំង​​ដែល​ល្បី​នៅ​ម្ដុំ​វត្តដំណាក់​​មាន​ចង្កាក់​ឫស្សី​សំប៉ែត​ខ្លី។ សាច់គោ​ដោត​លាយ​ខ្លាញ់​នៅ​ខាង​ចុង​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រែ​ចុះ​ឡើង​ដោយ​លាប​ទឹក​គ្រឿង​ពណ៌​ក្រហម​​បន្ថែម​រសជាតិ។
ឯកសារយោង
ដំណាក់
អាស៊ីខាងត្បូង
[[File:South Asia (orthographic projection) without national boundaries.svg|200px
អង្គការសហប្រជាជាតិបញ្ចូលប្រទេសចំនួនពីរទៅជាផ្នែករបស់អាស៊ីខាងត្បូង៖
ជួនកាល(ដោយហេតុផលវប្បធម៌)ក៏រួមទាំងប្រទេស ៖ ទីបេ (ផ្នែកមួយនៃប្រទេសចិន)
ក្រុងយ៉ាណៃ
យ៉ាណៃ (ភាសាអង់គ្លេស:Yanai ,ភាសាជប៉ុន:柳井市(やないし, យ៉ាណៃស៊ិ)) ជាឈ្មោះទីក្រុងតូចមួយនៃអាណាខេត្តយ៉ាម៉ាហ្គឹឈិ របស់ប្រទេសជប៉ុន។ នៅឆ្នាំ២០០៣ ក្រុងយ៉ាណៃ មានប្រជាជនប្រហែល ៣៣១៦១ និងដង់ស៊ីតេប្រជាជន ២៥៩,៣៥ នាក់ ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការេ។ ទីក្រុងនេះមានផ្ទៃដីសរុប ១៣៩,៩០ km² ។
ក្រុងយ៉ាណៃ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ ថ្ងៃទី៣១ ខែមិនា ឆ្នាំ១៩៥៤ ។
សីតុណ្ហភាព
ខាងក្រោមនេះជាតារាងបង្ហាញពីសីតុណ្ហភាពមធ្យម និងកំរិតទឹកភ្លៀង (មីលីម៉ែត្រ)នៅក្រុងយ៉ាណៃ៖
ប្រាសាទបន្ទាយក្តី
ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទបន្ទាយក្តីមានទីតាំងស្ថិតនៅជាប់នឹងប្រាសាទតាព្រហ្ម ជ្រុងអាគ្នេយ៍ក្នុងភូមិស្រះស្រង់ខាងត្បូង បើធ្វើដំណើរតាមផ្លូវខាងកើតអង្គរវត្ត ត្រូវកាត់តាមប្រាសាទក្រវ៉ាន់។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលទី២ នៃសតវត្សរ៍ទី១២ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ ប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងប្រាសាទតាព្រហ្ម ប៉ុន្តែមានទំហំតូចជាង និងមិនសូវស្មុគស្មាញ។ មិនមាននរណាដឹងថាប្រាសាទនេះ សាងសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះលោកេស្វរៈនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗនេះធ្វើឡើងដោយសាកលវិទ្យាល័យសូហ្វីយ៉ា បានបញ្ជាក់ថាបន្ទាយក្តី បានសាងសង់ឡើងនៅលើប្រាសាទ ដែលមានអាយុចាស់ជាងសតវត្សរ៍ទី១២ ដោយសារគេឃើញគ្រឹះនៃប្រាសាទមួយទៀត ក្រោមគ្រឹះនៃប្រាសាទបន្ទាយក្តី ដែលគេសន្និដ្ឋានថាវាមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងភូមិកុដិ តាំងពីសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២។ ប្រាសាទបន្ទាយក្តីមានខ្លោងទ្វារចំនួន២សម្រាប់ចេញចូលគឺនៅទិសខាងលិចនិងទិសខាងកើត។ ឈ្មោះប្រាសាទបន្ទាយក្តីផ្គុំឡើងដោយពាក្យបន្ទាយបូកនិងពាក្យក្តី។ ពាក្យបន្ទាយត្រូវបានសម្គាល់ថាជាក្រុងឬប្រាសាទរីឯពាក្យក្តីក្លាយមកពីពាក្យកុដិ ដែលក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចេញសូរនិងសរសេរជាក្តីវិញ ។ ប្រាសាទបន្ទាយក្តីគឺជាប្រាសាទបែបព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានមួយក្នុងចំណោមប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានជាច្រើនកសាងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ កសាងនៅក្នុងសតវត្សទី១២។ ប៉ុន្តែសម័យកណ្តាលប្រាសាទនេះបានក្លាយជាទីសក្ការៈបូជានៃព្រះពុទ្ធសាសនាហិនយានវិញដែលមានវត្តនិងចេតិយជាដើម។ មានភស្តុតាងជាច្រើន ដែលនាំឱ្យមានសេចក្តីសនិដ្ឋានយ៉ាងដូចច្នេះគឺតាមរយៈការធ្វើកំណាយរកឃើញកោដ្ឋដាក់ធាតុជាច្រើននៅបរិវេណប្រាសាទនេះ។ លើសពីនេះទៅទៀតនៅពេលភ្ញៀវទេសចរជនជាតិអឺរ៉ុបបានមកទស្សនាតំបន់អង្គរនៅសតវត្សទី១៩ក៏បានកត់ត្រាទុកថា មានព្រះពុទ្ធបដិមា និងកុដិរបស់ព្រះសង្ឃនៅក្នុងបរិវេណរបស់ប្រាសាទនេះជាភស្តុតាងផងដែរ ។
សិលាចារឹក
សិលាចារឹកមានចំនួន៥ផ្ទាំងត្រូវបានគេប្រទះឃើញនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទបន្ទាយក្តី។ សិលាចារឹកចំនួន៣ត្រូវបានគេសិក្សារួចរាល់ហើយ។ នៅក្នុងអត្ថន័យនៃសិលាចារឹកទាំងនោះមាននិយាយអំពីឈ្មោះរបស់អាទិទេព អ្នកបម្រើការខាងសាសនារបស់ព្រះមហាក្សត្រជាដើម។ នៅក្នុងចំណោមសិលាចារឹកទាំងអស់មានសិលាចារឹកតែមួយគត់ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រាសាទរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ចំណែកឯសិលាចារឹកផ្សេងទៀតគឺត្រូវបានគេយកមកតម្កល់ទុកនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ ។
ស្ថាបត្យកម្ម
ប្រាសាទបន្ទាយក្តីមានកំពែងព័ន្ធជុំវិញសាងអំពីថ្មបាយក្រៀមចំនួនបីជាន់ ហើយមានខ្លោងទ្វារសាងអំពីថ្មភក់បែរមុខទៅរកទិសខាងកើតនិងខាងលិច លើកលែងតែកំពែងទី១នៅខាងក្រៅមានខ្លោងទ្វារចេញចូលចំនួនបួនទិសសំខាន់ទាំងបួនដែលខ្លោងទ្វារនីមួយៗមានកំពូលមុខបួនដូចខ្លោងទ្វារប្រាសាទតាព្រហ្មនិងខ្លោងទ្វាររាជធានីអង្គរធំ។ មានកសិន្ធុព័ន្ធជុំវិញ កំពែងទី២មានហោត្រ័យ សាលរបាំ និងអាគារបន្ទាប់បន្សំផ្សេងៗទៀត ។
ឯកសារយោង
បន្ទាយក្តី ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម: ខេត្តសៀមរាប
សឺន សាន
សម្ដេច​បវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សាន (កើតនៅថ្ងៃទី៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១១ – ថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០០) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរ និងជាមេដឹកនាំតស៊ូប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត ដែលបានបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទី២២ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៦៧-១៩៦៨) និងក្រោយមកជាប្រធានរដ្ឋសភា(ឆ្នាំ១៩៩៣)។ លោកគឺជា​អ្នក​កាន់​សាសាសនាព្រះពុទ្ធ លោក​បាន​រៀប​ការនិង​បង្កើត​បាន​កូន​ប្រាំពីរ​នាក់។ សឺន សាន គឺ​ជាឥស្សរជន​ខ្មែរ​មួយ​រូប​ដែល​ជា​អ្នក​បន្ត​វង្ស​ត្រកូល​ពីឧកញ៉ាសេនាបតី សឺន គុយ ដែល​ជា​វីរ​បុរស​ជាតិ​កម្ពុជា​ក្រោម។ សម្ដេច​បវរសេដ្ឋាធិបតី បាន​បំពេញ​បេសកកម្ម​ជាច្រើន ដើម្បី​សន្តិភាព និង​ការពារ​ផល​ប្រយោជន៍​ជូន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​រូប​លោក​ជា​មេដឹកនាំ​ប្រកប​ដោយ​ភាព​ស្អាត​ស្អំ។
ការទៅតាំងទីលំនៅរបស់លោកតា សឺន សាច់ នៅប្រទេសកម្ពុជា
នៅ​ពេល​សម្ដេច​ក្រុម​ហ្លួង ស៊ីសុវត្ថិ សុផានវង្ស និង​សម្ដេច​ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ពិនដារ៉ា ព្រះ​រាជ​បុត្រា ព្រះ​រាជ​បុត្រី​នៃ​ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ​ យាង​ទៅ​កម្ពុជា​ក្រោម បាន​ទទួល​ដំណឹង​អំពី​ការ​បូជា​ជីវិត​របស់​ឧកញ៉ា សឺន គុយ ក៏​បាន​លោក សឺន​ សាច់ ជា​បិតា​របស់​សម្ដេច​បវរសេដ្ឋា សឺន សាន និង​ឪពុក​មា​របស់​លោក​ម្នាក់​ មក​នៅ​ភ្នំពេញ ដើម្បី​ឲ្យ​បន្ត​ការ​សិក្សា​បន្ថែម​ទៀត។ លោក សឺន សាច់ ក៏​បាន​រៀន​សូត្រ​រហូត​ឡើង​ឋានៈ​ជា​ឧបការី​របស់​ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​ព្រះ ព្រះ​នរោត្ដម សុរាម្រឹត ដែល​កាល​ណោះ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​តំណែង​ជា​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​កសិកម្ម។
តួនាទីនិងសកម្មភាពរបស់សម្តេចបវរសេដ្ឋា សឺន សានក្នុងសង្គមខ្មែរនៅប្រទេសកម្ពុជា
មុនឆ្នាំ ១៩៥០ នៅពេលដែលឯកឧត្តម សឺន សាន កំពុងបន្តធ្វើការសិក្សាក្នុងទីក្រុងប៉ារីស នៅធនាគាប្រទេសបារាំង ដែលជារូបិយវត្ថុ​ជាតិបារាំងនោះ ឯកឧត្តម​ត្រូវបានសម្តេចក្រុមហ្លួង ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ដែលកាលណោះព្រះអង្គ​មានព្រះតំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី អញ្ជើញឲ្យវិលចូលកម្ពុជាវិញ ដើម្បីរៀបចំក្រសួងការបរទេស។ ដូច្នេះនាពេល​នោះ ឯកឧត្តម សឺន សាន ត្រូវធ្វើការហ្វឹកហ្វឺនភ្លាមនូវក្រសួងការបរទេសបារាំង ។
ក្រោយពីបានទទួលឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៥៣ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានអនុញ្ញាតិឲ្យ​ឯកឧត្តម សឺន សាន បង្កើតធានាគារជាតិនៃកម្ពុជា ដើម្បីជួយ​ឲ្យប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យ ខាងរូបិយវត្ថុ ។ ឯកឧត្តម សឺន សាន បានធ្វើឲ្យសម្រេចកិច្ចការ​នោះបាន ដោយមានកិច្ចសហការជាមួយព្រឹទ្ធបុរសប្រវត្តិវិទូ និងជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចបារាំងម្នាក់ជាមិត្តភក្តិ គឺ​សាស្រ្តាចារ្យ Professeur Achille Dauphin –Meunier ។ ឯកឧត្តម សឺន សាន បានបំពេញ​មុខតំណែងជាទេសាភិបាលធានាគាជាតិ​នៃកម្ពុជា ចាប់ពីពេល​បានបង្កើតធានាគាជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៥៤-១៩៥៥ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៨ ។ ឯកឧត្តម សឺន សាន បានលាលែងពីគ្រប់មុខតំណែងរាជការនា​ឆ្នាំ​១៩៦៨ ក្រោយពេលមរណភាពនៃកូនប្រុសច្បងរបស់លោក និង​ចាប់ផ្តើម​កាន់​សីល​ប្រាំ​រហូត​ចាប់​ពីពេលនោះមក ។
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៩ ឯកឧត្តម សឺន សាន បានទទួលងារជា « សម្តេចបវរសេដ្ឋាធិបតី» ពីសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ។
ក្រោមកិច្ចដឹកនាំរបស់សម្តេច នរោត្តម សីហនុ សម្តេច សឺន សាន បានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការចរចានិងក្នុងសន្និសីទជាច្រើនលើកដូចជាសន្និសីទសង់ហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ នាឆ្នាំ១៩៤៨ សន្និសីទ​វ៉ាស៊ីងតោន សន្និសីទហ្សឺណែវឆ្នាំ​១៩៥៤ ស្តីពីឥណ្ឌូចិន ការរៀបចំសេចក្តីសម្រេចនាឆ្នាំ​១៩៦២ របស់តុលាការអន្តរជាតិនាទីក្រុងឡាអេ ស្តីពីប្រាសាទព្រះវិហារ ព្រម​ទាំង​ការចរចាជាច្រើនទៀតសម្រាប់ការផ្តល់ជំនួយដល់ប្រទេសកម្ពុជា ។
សម្តេច សឺន សាន ជាពុទ្ធសាសនិកជនម្នាក់ដែលស្រឡាញ់គោរពប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនជាគំរូនៃខ្មែរអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាមួយរូប សម្តេចជាវីរជនមួយរូបឆ្លាតមាន កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ស្អាតស្អំ ពុំដែលប្រព្រឹត្តនូវអំពើពុករលួយអបាយមុខ និងអមនុស្សធម៌ដោយប្រការណាមួយឡើយ ។
នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨២ ទស្សនកិច្ចមួយនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស ក្នុងឋានៈជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ ក្រោមការដឹកនាំរបស់​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ លោក​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេសអង់គ្លេស Lord Carrengton បានទទួលស្វាគមន៍ ដោយពោលពាក្យថា Mr.Clean (អ្នកស្អាតស្អំ)។
នៅក្នុងការដឹកនាំ សម្តេច សឺន សាន តែងតែប្រកាន់យកមាគ៌ានយោបាយប្រជាធិបតី​សេរីនិយម​បែបព្រះពុទ្ធសាសនា និងមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំលើព្រះពុទ្ធសាសនាជាដរាប។ ក្រោយ​រដ្ឋប្រហារនៅកម្ពុជា ឆ្នាំ ១៩៧០ សម្តេច សឺន សាន ត្រូវបានឧត្តមសេនីយ៍ លន់ នល់ ឃុំឃាំងនៅក្នុងផ្ទះ។​​
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧២ សម្តេច សឺន សាន បានបំពេញ បេសកកម្មក្នុងការផ្សះផ្សាជាតិរវាងភាគី ដែលមានវិវាទមនោគមន៍វីជ្ជាខុសគ្នា ដើម្បីធ្វើការសម្រុះសម្រួល បញ្ចប់​សង្គ្រាម​ទាំង​មូល​នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា បុន្តែ អន្តរាគមន៍នេះ ពុំបានសម្រេចដូចបំណង​របស់សម្តេចឡើយ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ដោយមានចូលរួមពីសហគមន៍ ខ្មែរនៅបរទេសសម្តេច សឺន សាន បានបង្កើតសមាគមខ្មែរនៅបរទេសមានឈ្មោះថា AGKE ដើម្បីរិះរកមធ្យោបាយជួយខ្មែរដែលរងគ្រោះ។ ក្នុងនាមជាប្រធាន​សមាគមខ្មែរនៅ​បរទេស សម្តេចបានធ្វើឲ្យមតិសាធារណមានការ​ចាប់អារម្មណ៍ទុក្ខវេទនារបស់ខ្មែរនៅប្រទេសកម្ពុជានាសម័យនោះ ។
សកម្មភាពសមាគមខ្មែរនៅបរទេស បានធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗ មានដូចជា ការបង្កើតវត្តអារាមខ្មែរនៅប្រទេសបារាំង ដែលបាន​ចូលរួមយ៉ាងសកម្ម ជាពិសេសពីព្រះតេជព្រះគុណ យូ ហ៊ុត និង​ព្រះតេជព្រះគុណ បូ គ្រី និងបានរៀបចំការសម្តែងសិល្បៈវប្បធម៌ជាដើម។ ក្នុងនាមប្រធានសម្តេច​បានជួយអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ Kurt Waldheim ជាមួយ​ក្រសួង​ការបរទេសអង់គ្លេសដើម្បីលើកឡើងអំពីបញ្ហារំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា ដែលការនេះបានធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលអង្គគ្លេសនាឆ្នាំ ១៩៧៥ ធ្វើការអំពាវនាវនៅ​មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្សនៅទីក្រុងហ្សឺណែវហើយ សមាជិកសភាន័រវេហ្ស៍ នាដើមឆ្នាំ​១៩៧៨ បាន​អំពាវនាវឲ្យធ្វើសវនាការអន្តរជាតិអូស្លូ ស្តីពីកម្ពុជាដែលកាលណោះសមាគមខ្មែរនៅបរទេសបាន បញ្ជូន​ជនភៀសខ្លួនខ្មែរឲ្យធ្វើជាសាក្សីបង្ហាញ់ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់ខ្មែរក្រហម ។
ធនធានដែលមកពីការសម្តែងសិល្បៈវប្បធម៌ និងសកម្មភាពផ្សេងៗរបស់សមាគមខ្មែរនៅបរទេសត្រូវបានបញ្ជូនមកទៅព្រំដែនខ្មែរដើម្បីជួយជនភៀសខ្លួនខ្មែរនិងការប្រយុទ្ធដើម្បីសេរី ភាពនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនខ្មែរ- ថៃ ។
ឧត្តមសេនីយ៍ជាច្រើនរូប បានចូលរួមក្នុង​ចលនា​តស៊ូ​របស់​សម្ដេច ដូចជា ឧត្តមសេនីយ៍ អ៊ឹម ឈូដេត ឧត្តមសេនីយ៍ កេត រ៉េត ឧត្តមសេនីយ៍ លឿង ស៊ីណាក់ ឧត្តមសេនីយ៍ សៀន សំអុន ឧត្តមសេនីយ៍ ជា ឫទ្ធី ឈុត ជាដើម៕
ការបង្កើតរណសិរ្សជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋ ខ្មែរ (រ.ជ.រ.ប.ខ)
នៅថ្ងៃទី ៥ ខែមិនា ឆ្នាំ ១៩៧៩ កងទ័ពជាតិ រំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ បានត្រូវបង្កើតឡើង ។ នៅ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៩ រ.ជ.រ.ប.ខ ដែលប្រ ជាពលរដ្ឋ ស្គាល់ថា ខេភី ក៏បានប្រកាសបង្កើតឡើងដោយមាន សម្តេច សឺន សាន ជាប្រធាន ។
ក្រោយមក រ.ជ.រ.ប.ខ បានចូលរួមក្នុងរដ្ឋាភិ បាលចម្រុះដោយមាន សម្តេច នររោត្តម សីហនុ ជាប្រធាន ហើយសម្តេច សឺន សាន ជានា យករដ្ឋមន្រ្តី ។
សម្តេច សឺន សាន បានទទួលរង្វាន់ជាអ្នក ក្លាហានដើម្បីសេរីភាព ប្រចាំឆ្នាំ ១៩៨៥ រង្វាន់ផ្តល់ ឲ្យដោយអង្គការសម្ព័ន្ធសេរីភាពនៃប្រទេស អូស្ត្រាលីកាលពីថ្ងៃទី ៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៨៦ ក្នុងឪកាល ពិធីរំឭកខួប លើកទី ៦ នៃទិវាសេរីភាពពិភពលោក។
នៅថ្ងៃទី ១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩០ សម្តេច សឺន សាន បានយល់ព្រម ចូលជាសមាជិតឧត្តម ក្រុមប្រឹក្សាជាតិដើម្បីសម្រុះសម្រួលជាតិខ្មែរ។ នៅថ្ងៃទី ២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៩២ សម្តេច សឺនសាន បានទទួលការ ជ្រើសតាំងជាប្រធានគណៈ បក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីនិយមព្រះពុទ្ធ សាសនា ។ សម្តេចបានជាប់ឆ្នោតជាសមាជិកសភាមណ្ឌលក្រុង ភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ហើយបានទទួលដំណែងជាប្រធានសភា ធម្មនុញ្ញរហូតដល់ថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៣ នៅពេលដែល សភាធម្មនុញ្ញបានក្លាយទៅ ជារដ្ឋសភា ។ នៅពេលនោះសម្តេច ជាព្រឹទ្ធបុរស នៃរដ្ឋសភា ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ សម្តេចបានទទួលតំ ណែង ជាឧត្តមប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ សម្តេចបានទទួលតំណែងជាសមាជិកក្រុម ប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញតែង តាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ ។
លក្ខណសម្បត្តិ
សម្តេចបវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សាន ជាខ្មែរដ៏ ចំណាស់ម្នាក់រាងស្តើងខ្ពស់ស្រឡះ ស្លឹកត្រចៀក វែង ថ្ងាសទូលាយបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពវៃឆ្លាតក្នុងការងារ។ សម្តេច​បាន​ប្រសាសន៍​មួយៗ​ទន់​ភ្លន់​ តែ​មិន​ចេះតក់ស្លុតនៅចំពោះមុខឧបសគ្គនានា ។ ជារឿយៗ នៅក្នុងការនិយាយ​ស្តី សម្តេចតែងតែរំលឹក​អំពី​គុណ​ព្រះពុទ្ធ ព្រះធ៌ម ព្រះសង្ឃ ដោយថ្លែងសំអាង​លើព្រះ ឬទេវតាជា​ប្រធាន។ សម្តេច សឺន សាន ជាអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសា សនា រក្សាសីលប្រាំរហូត​គ្មានដាច់អស់រយៈកាល ៣២ ឆ្នាំ គិតមកដល់ឆ្នាំ ២០០០ ពេលដែលគាត់​បាត់​បង់​ជីវិត។
សម្តេច សឺន សាន ជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចជាមន្ត្រីរាជការជាអ្នកនយោបាយ និងជាពុទ្ធសាសនិកជនម្នាក់គួរឲ្យគោរពណាស់ ។ សម្តេចជាអ្នកយល់​ដឹងថា តើសម្តេចត្រូវមានការគោរពស្មោះ​ត្រង់​យ៉ាងណាចំពោះឧត្តមគតិ និងគោលការណ៍ដែលសម្តេចត្រូវបម្រើ។ សម្តេច សឺន សាន គោរពដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋជាធំ។ សម្តេច សឺន សាន គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។ ក្នុងជីវិតចុងក្រោយរបស់សម្តេច ទោះក្នុងស្ថានភាពយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សម្តេចមានការគិតមមៃជានិច្ចដល់អ្វីដែលជាផលប្រយោជន៍របស់ជាតិ និងរបស់​ប្រជារាស្រខ្មែរ។
អវសានជីវិត
នៅថ្ងៃទី ១៩ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ ២០០០ សម្តេចបវរសេដ្ឋាធិបតី សឺន សាន បានទទួលអនិច្ចធម្ម នៅទី​ក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា៕
ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
កោះទន្សាយ
កោះទន្សាយ​មានទីតាំងស្ថិតនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃទីក្រុងកែប មានចម្ងាយ៤,៥គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងនេះ។https://www.facebook.com/Kohtonsay ទីនេះ​ជារមណីដ្ឋានធម្មជាតិ​ដ៏ល្អប្រណិត​របស់ទីក្រុង ដែល​មាន​លក្ខណៈ​អំណោយ​ពី​ធម្មជាតិ ព្រោះ​មាន​ឆ្នេរខ្សាច់​ចំនួន២កន្លែង ដែលមានវាលខ្សាច់សពីធម្មជាតិ អាចធ្វើជាកន្លែងសំរាប់ងូតសមុទ្រកម្សាន្តសប្បាយបាន។ ទឹកសមុទ្រមានជម្រាលវែងហើយរាក់ហើយ ទឹកសមុទ្រនៅទីនោះមាន ជំរៅរាក់ដោយសារតែមានឆ្នេរនៅព័ទ្ធជុំវិញកោះហើយវាមានភាព ជម្រាល បន្តិចម្តងៗ ហើយ ជាហេតុធ្វើអោយកោះនេះក្លាយជាកន្លែងសំរាប់ការហែលទឹកលេងកំសាន្ត។ ខាងក្រោមទឹកសមុទ្រ មានផ្កាថ្ម សត្វសមុទ្រ រុក្ខជាតិសមុទ្រ អំណោយផលដល់ការស្រាវជា្រវប្រព័ន្ធបរិស្ថានចំរុះ។ ឈ្មោះកោះទន្សាយនេះបានក្លាយមកពីពាក្យរំសាយ ព្រោះនៅពេលដែលស្តេចសាគររាជ អស់សង្ឃឹម​ក្នុង​ការ​ តស៊ូ​​ ដោយមានការបែកបាក់ពលសេនា និង បក្សពួកខ្លួនអស់ច្រើន ព្រះអង្គ​ក៏បានដឹកនាំ​អ្នកដែលនៅសេសសល់​ឆ្លងសមុទ្រ​មកដល់​កោះមួយ​នៅខាងមុខក្រុងកែប ហើយ​ក៏​បាន​ធ្វើ​ការ​រំសាយទ័ព​រនៅទី​នោះទៅ។ ដោយការហៅ តៗគ្នា កោះរំសាយ បានក្លាយទៅជាកោះអំសាយ កោះអន្សាយ ក្រោយមកក៏បានក្លាយទៅជាកោះទន្សាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px
កោះទន្សាយមានផ្ទៃដីប្រមាណ ២គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ។ ពីដើមជាកន្លែងកែប្រែអ្នកទោសឱ្យកសាងជីវភាពថ្មី និង នៅការពារទឹកដីកោះផង។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន​ទេសចរណ៍នៅកោះទន្សាយ​បាន​កសាង​ឡើង​នៅ​សម័យរាជរដ្ឋាភិបាលសង្គមរាស្រ្តនិយម មានដូចជាផ្លូវរទេះសេះជុំវិញដីកោះ ម៉ូតែលសង់អំពីឈើប្រក់ស្បូវ ភោជនីដ្ឋានសង់អំពីរឈើប្រក់ស័ង្កសី ប្រព័ន្ធទឹកស្អាត និង សំណង់​រដ្ឋ​ផ្សេងៗ​ទៀត ។ល។ ធម្មជាតិ និង សង្រ្គាមជាង២ទស្សវត្សកន្លងមកនេះ បានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័នទាំងនេះស្ទើរតែទាំងអស់។ សព្វថ្ងៃមានប្រជាជនចំនួនប្រហែលជា ៧គ្រួសារបានបោះទីតាំងរស់នៅលើកោះនេះ ប្រកបរបររកស៊ីនេសាទសមុទ្រតូចតាច និង ថែរក្សាចំការដូង។ការធ្វើដំណើរមួយជុំធ្វើដំណើរទៅកោះនេះ និងត្រឡប់មកវិញ រត់បាន 20 ដុល្លារសម្រាប់ទូកទាំងមូលដូច្នេះនាំមកនូវ មិត្តភក្តិ មួយចំនួនដើម្បីបំបែកការចំណាយនេះ។ តម្លៃ ធ្វើដំណើរជុំគឺដូចគ្នាថាតើអ្នកស្នាក់នៅ ពីរបីម៉ោង ឬ ពីរឬបី ថ្ងៃ។ https://www.facebook.com/Kohtonsay
ឯកសារយោង
ទន្សាយ
ចៅ​សែន​ កុសល​ឈុំ
អាពាហ៍ពិពាហ៍
ថ្ងៃទី ០២ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤០ បានរៀបការជាមួយអ្នកស្រី វ៉ាន់ ធីហាយ (Van Thi Hai) ខ្មែរ ក្រោមអ្នកខេត្តក្រមួនស និង មានកូន ៥ នាក់ ។
អាវសានជីវិត
thumb|250px|right|ពិធីដង្ហែសពលោក ចៅសែន កុសលឈុំ នៅក្បែរ[[វត្តបទុមវតីទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី ២៦ មករា ២០០៩(រូបថតៈPNN)]]
ការប្រារព្ធពិធីបុណ្យសព
ពិធីបុណ្យសពរបស់លោកបានប្រារព្ធទៅតាមប្រពៃណីជាតិ និងពុទ្ធ សាសននិយមកិច្ច ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៣ រហូតដល់ថ្ងៃទី ២៦ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០០៩ នៅផ្ទះរបស់សព ។
ថ្ងៃច័ន្ទទី ២៦ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ ពិធីបូជាសពលោកនៅសួនក្បែរ វត្តបទុមវតី នារាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ។
ឯកសារ​យោង​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ប្រាសាទចុងស្រុក
ប្រាសាទព្រៃដើមស្រុក​មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិបឹងជ័រឃុំ ព្រៃទឹង ស្រុកស៊ីធរកណ្ដាល ខេត្តព្រៃវែង មានចំងាយប្រហែល ៣៨គីឡូម៉ែត្រ ពីទីរួមខេត្តព្រៃវែង។ ប្រាសាទ​នេះ​មាន​បន្សល់​នូវ​ប្រាសាទ​មួយ​ទ្រុឌទ្រោម​បាក់បែក​ធ្វើ​អំពី​ឥដ្ឋ និង ថ្មភក់ កសាងឡើងនៅសតវត្សទី៧។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅលើដីទួលខ្ពស់មួយ ដែលដុះព័ទ្ធជុំវិញទៅដោយចំការត្នោត និង ដើមគគី។ នៅក្នុងប្រាសាទនេះគេឃើញមាននៅសល់រូបព្រះគោមួយអង្គធ្វើអំពីថ្មភក់ ជាប្រភេទពោធិសាត់មួយដ៏មានអំនាចខ្លាំងពូកែនាសម័យនោះដែរ។
ចុងស្រុក
សឺង ង៉ុកថាញ់
វីរបណ្ឌិត សឺង ង៉ុកថាញ់ (ភាសាអង់គ្លេសៈSon Ngoc Thanh, ភាសាយួនៈ Sơn Ngọc Thành)កើតឆ្នាំ ១៩០៨ ស្លាប់ ១៩៧៧ នៅក្នុងគុកជីវ៉ា (Chí Hòa) របស់បក្សកុម្មុយនិស្តយួន ។ជាអតីតនាយករដ្ឋមន្រី្តខ្មែរឆ្នាំ ១៩៤៥ និង ១៩៧២ ជាអតីតប្រមុខចលនាខ្មែរសេរី និងកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ និងជាអ្នកបានបង្កើតសារព័ត៌មានជាភាសាខ្មែរមុនដំបូងនៅកម្ពុជាឈ្មោះ«នគរវត្ត»នាឆ្នាំ ១៩៣៦ ។
ប្រវត្តិ
បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ កើតថ្ងៃច័ន្ទ ១៤ កើត ខែមិគសិរ ឆ្នាំ រកា ឯកស័ក ព.ស.២៤៥២ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៧ ខែធ្នូ គ.ស.១៩០៨ នៅ ភូមិគគីរក្រៅ ស្រុកកំពង់ធំ ខេត្តព្រះត្រពាំង (បច្ចុប្បន្នយួនៈẤp Kỳ La xã Hòa Thuận huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh)
សម្ព័ន្ធភាពគ្រួសារ
បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ជាបុត្ររបស់លោកអភិបាលខេត្តព្រះត្រពាំង សឺង ណែវ និងលោកស្រី ថាច់ ធី តុប ។ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ មានបងប្អូនប្រុសស្រី រួមផ្ទៃច្រើននាក់ដូចជា៖
thumb|250px|right|លោកយាយ សឺង ធីថែម កើតឆ្នាំ ១៩១១ ត្រូវជាប្អូនស្រីរបស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់​ សព្វថ្ងៃកំពុងរស់នៅនាទីក្រុងភ្នំពេញ។
ក្រៅពីនេះ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ នៅមានបងប្រុសស្រីរួមឱពុកម្តាយទីទៃ ៣ នាក់ ទៀត ត្រូវជាកូនរបស់ប្រពន្ធទី ១ នៃលោកអភិបាលខេត្ត សឺងណែវ ។ ក្រោយពីប្រពន្ធទី ១ មានជម្ងឺស្លាប់ ទើបលោកអភិបាលខេត្តសឺងណែវបានរៀបមង្គលការជាមួយលោកយាយ ថាច់ ធី តុប ត្រូវជាម្តាយរបស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ។
នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៣៨ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍នឹងលោកស្រី ឡាំ ធី អ៊ុក (អក្សរយួនៈLâm Thị Út អង់គ្លេសៈ Lam Thi Ut) ត្រូវជាកូនស្រីទី ១០ របស់មហាសេដ្ឋី ឡាំ ទន់ (១៨៦៣ - ១៩៣៩)(ភាសាយួនៈ Lâm Tòan, អង់គ្លេសៈLam Toan) និងលោកយាយ ត្រឹង ធី ស៊ុក (ភាសាយួនៈTrần Thị Xúc, អង់គ្លេសៈTran Thi Xuc)នៅភូមិបាស្រែ(ក្បែរស្រះគូ) ខេត្តព្រះត្រពាំង ។
លោកតាមហាសេដ្ឋី ឡាំ ទន់ (១៨៦៣ - ១៩៣៩) និង លោកយាយ ត្រឹង ធី ស៊ុក នៅភូមិ បាស្រែ (ក្បែរស្រះគូ) ស្រុកកំពង់ធំ (Châu Thành) ខេត្តព្រះត្រពាំង (Trà Vinh) ដែលត្រូវជាម្តាយឪពុករបស់លោកស្រី ឡាំ ធី អ៊ុក ជាភរិយារបស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ មានកូនប្រុសស្រីចំនួន ១២ នាក់គឺ៖
បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ និង លោកស្រី ឡាំ ធី​អ៊ុក មានបុត្រប្រុសស្រីចំនួន ៤ នាក់ គឺ៖
ការសិក្សាអប់រំ
បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ អាយុបាន ១១ ឆ្នាំ លោកអភិបាលខេត្តសឺង ណែវ ជាឪពុកបានស្លាប់​ចោលទុកឲ្យនៅក្រោមការបីបាច់ថែរក្សាពីអ្នកម្តាយ​ឈ្មោះ ថាច់ ធី តុប ។ កាលនៅកុមារ លោកបានរៀនអក្សរខែ្មរនៅក្នុងវត្តសិលាជលធី(វត្តគគីរ) ស្រុកកំពង់ ធំ ខេត្តព្រះត្រពាំង។ ក្រោយមក លោកយាយ ថាច់ ធី តុប បានបញ្ជូនលោកឲ្យទៅរៀននៅសាលាបឋម​សិក្សាជាន់ដំបូងនៅទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំង និងទៅបន្ត​ការសិក្សាថ្នាក់បឋមសិក្សាបំពេញវិជ្ជា នៅសាលា ឌូដាឌឺឡាក្រេ នាទីក្រុងភ្នំពេញ ។ ពេលបានបញ្ចប់ ថ្នាក់បឋមសិក្សាបំពេញវិជ្ជាហើយ លោកក៏បានទៅបន្តការសិក្សានៅទីក្រុងព្រៃនគរ ។ លុះធំពេញវ័យ លោកបានទៅបន្តការសិក្សានាទីក្រុងប៉ារិស ប្រទេស​បារាំង ផ្នែកនីតិសាស្ត្រ ។ ពេលនោះ លោក សឺង ថាយ ង្វៀង ជាប្អូនប្រុសរបស់លោក ក៏បានទៅបន្តការសិក្សានៅប្រទេសបារាំងជាមួយលោកផងដែរ។
ការបង្កើតសារព័ត៌មាន «នគរវត្ត» ពីឆ្នាំ ១៩៣៦ដល់ ឆ្នាំ ១៩៤២
ឆ្នាំ ១៩៣៦ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ លោក ប៉ាច ឈឹន និង​លោក សឹម វ៉ា បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត​សារព័ត៌មាន​ជាភាសា​ខ្មែរ​លើក​ដំ​បូងនៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ ឈ្មោះ «នគរវត្ត» ដែល​មាន​លោក ប៉ាច ឈឺន ជា​ចាងហ្វាង​នយោបាយ​សារព័ត៌មាន​មួយ​នេះ។ រដ្ឋបុរស​ទាំងបី​រូប​នេះ កាលនោះមាន​វ័យ​ខ្ទង់ ៣០ ឆ្នាំ បាន​ធ្វើការ​ទាក់​ទងយ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង​ក្រោយ​មក គេ​បាន​តែង​តាំង​បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក​ថាញ់ ជា​បណ្ណាគារក្ស​នៃពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ។
តើ​អ្នក​ណា​ជា​អ្នក​អាន​កាសែត​នេះ? អ្នក​ណា​ជា​វរជន​ថ្មី? ភាគ​ច្រើន​ហាក់​ដូច​ជា​បុរស​ខ្មែរ​ក្មេងៗ ​ដែល​ធ្លាប់​មាន​តួ​នាទី​ទាប​នៅ​ក្នុង​រាជការ​ ដែល​បាន​សិក្សា​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ក៏​មួយ​រយៈ​ពេល​ដែរ តាម​ប្រព័ន្ធ​សិក្សាបារាំងសែស។ ពួក​អ្នក​ទាំង​នោះ​ភាគ​ច្រើន សុទ្ធ​សឹង​តែ​ជា​អ្នក​រស់​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំ​ពេញ។ នៅ​ក្នុង​កំណត់​ប្រវត្តិរូប​អំពី​សម័យ​នោះ លោកប៊ុណ្ណ​ចន្ទ ម៉ុល ដែល​ជា​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​បានថ្លែង​ថា កាសែត​នេះ ទុក​ខ្លួន​ថា មាន​បេសកកម្ម​ដាស់​តឿន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ឲ្យ​ភ្ញាក់​រឭក​។  រូបភាព​នេះ​ឋិត​នៅ​រហូត​មក​ដល់​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៥០  គឺ​ពេល​ដែល​លោក សឺង ង៉ុក​ថាញ់ ត្រឡប់​មក​ពី​​ការ​និរទេស​វិញ  ក៏​បាន​បង្កើត​កាសែត​ជាតិ​និយម​មួយ​ផ្សេង​ទៀត  ដោយ​ដាក់​ចំណង​ជើង​ថា ខ្មែរ​ក្រោក។​ កាសែត នគរ​វត្ត មាន​សារៈ​សំខាន់​ណាស់ ដោយសារ​បាន​ផ្តល់​ឱកាសដល់ខ្មែររាប់ពាន់នាក់ឲ្យអានព័ត៌មាន​ផ្សេងៗ ស្តី​ពី​ពិភព​លោក​ខាង​ក្រៅ  ដែល​តែង​ជាភាសា​ខ្មែរ​ជា​លើក​ដំបូង​ក្នុង​សម័យ​នោះ។
ការធ្វើបាតុកម្មទាមទារឲ្យដោះលែងអាចារ្យ ហែម ចៀវ និងការគេចពីការតាមចាប់ខ្លួន
ថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤២ បារាំងបានចាប់ អាចារ្យ ហែម ចៀវ ជាសាស្ត្រាចារ្យសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់។ រឿងនេះបានក្លាយទៅជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលធ្វើឲ្យមជ្ឈដ្ឋានព្រះសង្ឃ និងនិស្សិតសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់និងវត្តអារាមនានាទូទាប្រទេសកម្ពុជាមានការរំជើបរំជួលយ៉ាងខ្លាំង។ ក្រោយមក លោក នួន ឌួង(ធ្វើការនៅក្រុមជំនុំព្រះត្រៃបិតក)ក៏ត្រូវបារាំងចាប់ខ្លួនទៀត។ ដំណឹងស្តីពីការចាប់ខ្លួនព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ និងលោក នួន ឌួង ត្រូវបានលេចឮសុះសាយគ្រប់ទិសទី ។
ថ្ងៃទី ២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤២ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ក៏សម្រេចធ្វើបាតុកម្ម ដើម្បីទាមទារឲ្យបារាំងដោះលែងព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ និង លោក នួន ឌួង មកវិញ។ នេះគឺជាមហាបាតុកម្មជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានព្រះសង្ឃចូលរួមជាង ៥០០ អង្គ និងប្រជាពលរដ្ឋជាង៥០០ នាក់។ ការធ្វើបាតុកម្មនេះ ត្រូវបានបារាំងនិងពួកបរិវារបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃ ព្រមទាំងបានរកចាប់ព្រះសង្ឃ និងគ្រហស្ថជាក្រុមបាតុករទាំងអស់ ដែលបារាំងចោទថាមេបះបោរយកទៅដាក់គុករួចនិរទេសទៅកោះត្រឡាច រហូតដល់បានបាត់បង់ជីវិតដូចជាព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ ថែមទៀត។ ចំណែក បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បន្ទាប់ពីធ្វើបាតុកម្មមិនបានសម្រេច «ឯករាជ្យបារាំងមិនព្រមប្រគល់ឲ្យ ព្រះអាចារ្យ ហែម ចៀវ បារាំងក៏មិនព្រមដោះលែង ហើយថែមទាំងបង្ក្រាប់អ្នកតស៊ូដទៃទៀត» លោក​ក៏បានភៀសខ្លួនទៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសសៀម ហើយអាជ្ញាធរជប៉ុន ក៏បានយល់ព្រមផ្តល់សិទ្ធិជ្រក កោននយោបាយនៅប្រទេសជប៉ុន។
ការឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅប្រទេសកម្ពុជា
នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមិនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ជប៉ុនបាន​ធ្វើរដ្ឋប្រហារឥណ្ឌូចិន រួចបានចាត់ទុកសន្ធិសញ្ញា បារាំង ខ្មែរ លាវ យួន ជាមោឃៈ និងបានចាប់ពួក អាជ្ញាធរ បារាំងដាក់គុក ព្រមទាំងប្រកាសឯករាជ្យនៅឥណ្ឌូចិន។ ពេលដែលកងទ័ពជប៉ុនគ្រប់គ្រងនៅប្រទេសកម្ពុជា បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានត្រឡប់ចូលស្រុកវិញ ហើយបានធ្វើជាទេសរដ្ឋមន្រ្តីទទួលកិច្ចការបរទេស។ នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥ បណ្ឌិត​ សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី រហូតដល់ថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៤៥ បារាំងបានចូលមកត្រួតត្រាឥណ្ឌូចិនម្តងទៀត ហើយក៏បានចាប់ខ្លួននាយក រដ្ឋមន្ត្រី​ សឺង ង៉ុក ថាញ់ ទៅដាក់គុកនៅព្រៃនគរ កូសាំងស៊ីន (កម្ពុជាក្រោម) ។ ក្រោយមក បារាំងក៏បាននិរទេស បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ទៅបង្ខាំងទុក​នៅ Poitiers ប្រទេសបារាំង ។ រយៈពេលដែលនៅប្រទេសពេលនោះ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បាន​ឆ្លៀតរៀនបន្ត រហូតដល់បានប្រលងជាប់បរិញ្ញាប័ត្របណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់។
ការបង្កើតសារព័ត៌មាន​«ខ្មែរក្រោក»
នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥១ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជា ក្រោយពីការនិរទេសខ្លួនទៅនៅប្រទេសបារាំងអស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ។ ក្រោយពីត្រឡប់ទៅដល់ភ្នំពេញ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានបង្កើតកាសែតមួយដែលមានឈ្មោះថា «ខ្មែរក្រោក» ដោយបានធ្វើការពន្យល់អំពីឈ្មោះកាសែតនេះនៅក្នុងលេខចេញផ្សាយដំបូងថា « ''យើងដឹងហើយថា ប្រជារាស្ត្រខ្មែរដែលត្រូវបានគេចាក់ថ្នាំសណ្តំអស់រយៈពេលជាយូរមកហើយនោះឡូវនេះដឹងខ្លួនវិញហើយ... ពេលនេះគ្មានឧបសគ្គណាមួយរារាំងការភ្ញាក់រឮកនេះមិនឲ្យវិវត្តទៅមុខបានឡើយ'' »។
ទិសដៅរបស់កាសែត «ខ្មែរក្រោក» គឺពន្យល់ឲ្យប្រជារាស្ត្រខ្មែរនាពេលនោះបានយល់ថា «ខ្មែរមិនទាន់បានឯករាជ្យពិតប្រាកដទេ» ម្លោះហើយ ទើបកាសែតនេះ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបិទនៅដំណាច់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥២។
ការចូលរួមជាមួយ «ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ»
នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៥២ ដែលជាទិវាខួបលើកទី ៧ នៃពលប្រហាររបស់កងទ័ពជប៉ុន បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានភៀសខ្លួនចេញពីរាជធានី ដោយបានយកទៅជាមួយវិទ្យុទាក់ទងមួយគ្រឿង និងរត់ទៅជាមួយបក្សពួកមួយចំនួនតូច ដែលនៅក្នុងនោះមានបញ្ញវន្តឆ្វេង និយមដ៏ល្បីម្នាក់គឺលោក អៀ ស៊ីចូវ។ ក្នុងរយៈពេលមួយខែ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានចាត់តាំងបញ្ជាការដ្ឋាននៅតាមព្រំដែនថៃ នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើងនៃខេត្តសៀមរាប ដែលចូលកម្លាំងជាមួយ «ខ្មែរឥស្សរៈ» មួយក្រុមដែលដឹក​នាំដោយលោក កៅ តក់ ដើម្បីប្រឆាំងអាណានិគមនិយមបារាំង ។
នៅក្នុងឆ្នាំនេះដែរ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ និងក្រុម «ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ» បានធ្វើបុណ្យឯករាជ្យជាតិនៅភ្នំដងរែក។ ក្នុងពិធីនេះដែរ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានផ្តែផ្តាំថា « ពេលការតស៊ូរបស់យើងត្រូវបានចប់មួយរយៈ ដោយប្រទេសយើងបានឯករាជ្យហើយ តែបេសកកម្មកូនខ្មែរនៅមិនទាន់ចប់នៅឡើយទេ ក្នុងការការពារទឹកដីខ្មែរឲ្យបានគង់វង្ស និងជាពិសេស គឺការទាមទារទឹកដីកម្ពុជាក្រោម ដែលបានបាត់បង់មកវិញ»។ ក្រោយមកកងទ័ព«ចលនាខ្មែរឥស្សរៈ» ក៏បានដាក់អាវុធចុះចូលរួមរស់ក្នុងសង្គមជាតិវិញ។ ចំណែក បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ពេលនោះ បម្រុងនឹងចូលរួបរួមក្នុងមហាសង្គមជាតិដែរ តែសម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន ជំទាស់ដំណើររបស់លោក ។
ការបង្កើត«ចលនាខ្មែរសេរី»
ក្រោយពីប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំង បណ្ឌិតសឺង ង៉ុក ថាញ់បានត្រឡប់ទៅកម្ពុជាក្រោមវិញនាខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៥៧ ហើយបានលក់នូវកេរមត៌កផ្តាល់ខ្លួន ដើម្បីបង្កើតចលនាមួយហៅថា «ចលនាខ្មែរសេរី» ក្នុងគោលបំណង «តស៊ូដើម្បីសេរីភាពខ្មែរក្រោម» ដែលត្រូវបានកំពុងឋិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រធានាធិបតីយួន ង៉ូ ដិញ យ៉េម នៃរបបសាធារណរដ្ឋយួន និងការ ឈ្លានពាននៃពួកយួនកុម្មុយនិស្តចូលទឹកដីកម្ពុជាក្រោម។ «ចលនាខ្មែរសេរី» នេះ ត្រូវបានបង្កើតនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៨ជាលើកដំបូងនៅភូមិធំ សង្កាត់ឡុក និញ(Lộc Ninh) ខេត្តនាគគរី(Bình Long) កម្ពុជាក្រោម ដោយមានសមាជិកចូលរួមប្រមាណជា ១៤០ អង្គ និង រូប។
កងទ័ព «ចលនាខ្មែរសេរី» ភាគច្រើនសុទ្ធតែជាខ្មែរក្រោមដែលមានគំនិតជាតិសាសន៍ខ្ពស់ មានសតិ សម្បជញ្ញៈស្នេហាជាតិយ៉ាងមុះមុត មានចរិតរឹងប៉ឹងអង់អាចក្លាហាន និងមានការអត់់ធ្មត់ក្នុងការលំបាក គ្រប់បែបយ៉ាង។
ក្នុងចំណោមកងទ័ពនេះ ក៏មានបង​ប្អូនកូនក្មួយជាច្រើននាក់របស់បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ ទាំងខាងត្រកូលសឺងនិងទាំងខាងត្រកូល ឡាំ ដែលបានចូលរួមនិងពលកម្មក្នុងការតស៊ូនេះដែរ ។
អំពីសង្រ្គាមនៅវៀតណាម
ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៥ គឺជារយៈពេលមួយដែលឥណ្ឌូចិន ក្នុងនោះមានកម្ពុជាក្រោមផងដែរ ត្រូវបានឋិតនៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាម។ នេះគឺជាសង្គ្រាម ដែលបានកើតឡើងដោយភាគីទាំងពីរ ដែលមានភាគី សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (Viet Nam Cong Hoa) និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង (កម្ពុជាក្រោម) រួមជាមួយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៃប្រទេសមួយចំនួនផ្សេងទៀតមានដូចជាអូស្ត្រាលី New Zealand កូរ៉េ ថៃឡង់ និងភីលីភីន ដែលបានចូលរួមផ្ទាល់ ភភាគីម្ខាងទៀតគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យយួន (Việt Nam Dân Chủ Công Hòa) នៅវៀតណាមខាងជើង ក្រោមការដឹកនាំរបស់គណៈបក្ស ពលកម្មវៀតណាម (ឈ្មោះ បក្សកុម្មុយនិស្តយួន ក្នុងសម័យសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន) រួម​ជាមួយក្រុមបក្សកុម្មុយនិស្តនៅខាងវវៀតណាមខាងត្បូង (កម្ពុជាក្រោម) ហើយមានការគាំទ្រពីប្រទេសសង្គមនិយម (កុម្មុយនិស្ត) មួយចំនួន ជាពិសេសគឺ សូវៀត និងចិន ។ សង្គ្រាមនេះ ពិតមែនតែ​គេហៅថា «សង្គ្រាមនៅវៀតណាម» តែវាត្រូវបានរាលដាលទូទាំងតំបន់ឥណ្ឌូចិន ក្នុងនោះ ប្រទេសលាវ និងកម្ពុជា ត្រូវបានចូលរួមនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះដែរ ។ ហេតុនេះហើយ បានជាគេចាត់ទុកសង្គ្រាម​នេះ គឺជាសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ ។
នៅវៀតណាម សារព័ត៌មាន និងសៀវភៅ យួន បានសរសេរព័ណ៌នាពីសង្គ្រាមនេះ ដោយដាក់ឈ្មោះថា «ការតស៊ូប្រឆាំងអាមេរិកដើម្បីរំដោះប្រទេស» (Kháng Chiến Chống Mĩ Cứu Nước) និងដើម្បីកំណត់សំគាល់ឲ្យបានច្បាស់ រវាងសង្គ្រាមដទៃៗទៀតដែលបានកើតឡើងនៅប្រទេសយួន ដូចជាសង្រ្គាម​ប្រឆាំងបារាំង ប្រឆាំងជប៉ុន និងប្រឆាំងចិន របស់ជនជាតិយួន។ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនបានចាត់ឈ្មោះថា «ការតស៊ូប្រឆាំងអាមេរិកដើម្បីរំដោះប្រទេស» គឺជាឈ្មោះមួយមិនទាន់មានភាពសត្យានុម័ត ព្រោះនៅមានកត្តាសង្គា្រមផ្ទៃក្នុង ។
ការបង្កើតកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ
ក្នុងពេលដែលឥណ្ឌូចិនកំពុងតែឋិតនៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាម លើកទី ២ ដែនដីកម្ពុជាក្រោមត្រូវបានឋិតនៅក្រោមការត្រួរត្រារបស់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ហើយមានការប្រទាញប្រទង់សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងនៃជនជាតិយួន (សេរី និង កុម្មុយនិស្ត) ខណៈនោះ ខ្មែរក្រោម ម្ចាស់ស្រុកជាច្រើនរួមទាំង ព្រះសង្ឃផង ត្រូវបានរបបសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ចាប់ផ្សឹកឲ្យទៅធ្វើជាទាហានកំណែន ខ្មែរក្រោមខ្លះចាញ់បោកយួនកម្មុយនិស្ត ក៏ចូលទៅបំរើឲ្យកងទ័ពរបស់យៀកកុង ដើម្បីប្រឆាំងរបបសាធារណរដ្ឋយួន និងអាមេរិកកាំង។​ នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៦៣ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ និងសហ ការីរបស់លោក បានបង្កើតកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរនៅមណ្ឌលឡុកនិញ។បន្ទាប់មក កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ ត្រូវបានដាក់ពង្រាយ​នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជា និងកម្ពុជាក្រោម (វៀតណាម ខាងត្បូង) សហការជាមួយកង​កម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តរងចាំស្ទាក់ប្រហារពួកកងទ័ពយៀង​កុងចូលទឹកដីកម្ពុជា។ កងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ មានសហរដ្ឋអាមេរិកជាទីប្រឹក្សា មិនមែនជាទាហាន កំណែនរបស់យួនសេរី នៃរដ្ឋការសាធារណរដ្ឋយួនឡើយ។ គោលជំហររបស់កងកម្លាំងពិសេសខ្មែរ គឺប្រឆាំងនឹងយួនកុម្មុយនិស្ត ដែលចូលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាក្រោម និងកម្ពុជាកណ្តាល មិនមែនប្រឆាំងសម្តេច នរោត្តម​​ សីហនុ ឡើយ (សម័យនោះ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានផ្តល់ឱកាសឲ្យពួកយៀកកុង យកទឹកដីកម្ពុជា ធ្វើជាទីតាំងសម្រាប់វាយកងទ័ពអាមេរិកកាំង និងបានផ្តល់ស្បៀងអាហារជាដើម ដល់កងទ័ពយៀកកុង)។
ដោយប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពយួន
thumb|250px|right|លិខិត​ជូន​តំណឹង​មរណៈ ពី​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​​យួន​ជូន​ក្រុម​គ្រួសារ បណ្ឌិត សឺងញ់ ង៉ុកថា ឆ្នាំ នា ១៩៧៧
យុទ្ធជនដែលបានបាត់ខ្លួន
ក្រៅពីនេះនៅមានយុទ្ធជនចលនាពិសេស​ខ្មែរជាច្រើនរូបទៀត ដែលត្រូវ បានពលីជីវិតក្នុងពេល បំពេញបេសកម្មបំរើជាតិ ។