cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ភូមិសាស្ត្រហ្វីលីពីន
ហ្វីលីពីន គឺជា ប្រជុំកោះ ដែលមានកោះចំនួន 7,641 ដែលមានផ្ទៃដីសរុប 300000 km2 ។  វាជាប្រទេសកោះធំជាងគេទីប្រាំរបស់ពិភពលោក។ កោះធំជាងគេទាំង 11 មាន 95% នៃផ្ទៃដីសរុប។ កោះធំជាងគេគឺ លូហ្សុន ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល 105000 km2 ។ កោះធំជាងគេបន្ទាប់គឺ មីនដាណាវ ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល 95000 km2 ។ ប្រជុំកោះនេះមានចម្ងាយប្រហែល 800 km ពីដីគោកអាស៊ី ហើយមានទីតាំងនៅចន្លោះ តៃវ៉ាន់ និង បូណេអូ ។ រូបភាពតូច| ដែនកំណត់ទឹកដីនៃប្រទេសហ្វីលីពីន
ចក្រភពអូទ្រីស
ចក្រភពអូទ្រីស (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Kaiserthum Oesterreich, បច្ចុប្បន្នសរសេរបានថា៖ Kaiserthum Österreich) គឺជារដ្ឋមហាអំណាចពហុជាតិមួយដែលមានទីតាំងភូមិសាស្រ្តស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាលចាប់ពីឆ្នាំ១៨០៤ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៦៧។ រដ្ឋចក្រភពមួយនេះត្រូវបានប្រកាសបង្កើតដោយរាជវង្សហាបស៍ប៊ឺក។ ចក្រភពអូទ្រីសគឺជារដ្ឋចក្រភពដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុតទីបីនៅទ្វីបអឺរ៉ុបបន្ទាប់ពីចក្រភពរុស្ស៊ី និងចក្រភពអង់គ្លេស។ រួមជាមួយនឹងរាជាណាចក្រព្រុស ចក្រភពអូទ្រីសគឺជារដ្ឋមហាអំណាចធំទីពីរដែលស្ថិតនៅក្នុងសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់។ យោងតាមការសិក្សាភូមិសាស្រ្ត វាគឺជាចក្រភពដែលមានទឹកដីធំបំផុតទីបីនៅទ្វីបអឺរ៉ុបបន្ទាប់ពីចក្រភពរុស្ស៊ី និងចក្រភពបារាំងទីមួយ(៦២១,៥៣៨ គីឡូម៉ែត្រការេ)។
និម្មិតកម្ម
ការប្លាស់ប្តូររូបរាងទឹកដីចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅឯកិច្ចប្រជុំសមាជក្នុងទីក្រុងរ៉ាស្តាត (១៧៩៧-១៧៩៩) និងក្រុងរីជិនប៊ឺក (១៨០១-១៨០៣)។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៨០៣ កិច្ចបញ្ឈប់រាជាធិរាជ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់៖ Reichsdeputationshauptschluss) បានប្រកាសឡើងថារដ្ឋសាសនា (រដ្ឋសាសនាគឺជាពាក្យសម្តៅលើរដ្ឋមួយចំនួនធំដែលស្ថិតក្នុងចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ) គឺត្រូវបានកាត់បន្ថយពីចំនួន ៨១ មកត្រឹម ៣ ចំណែកឯបុរីរាជាធិរាជសេរីវិញគឺត្រូវបានបន្ថយពី ៥១ រដ្ឋមកនៅត្រឹម ៦ វិញ។ វិធានការមួយនេះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសរដ្ឋធម្មនុញ្ញចាស់នៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋប៉ុន្តែតាមការពិតគឺចង់ផ្តួលរលំចក្រភពនេះចោលតែម្តង។ ដោយទទួលយកការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំនេះយកទៅពិចារណា ព្រះចៅអធិរាជរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋព្រះនាមហ្រ្វង់ទី២ បានបង្កើតគោរមងារថ្មីគឺអធិរាជអូទ្រីសសម្រាប់ព្រះអង្គផ្ទាល់និងសម្រាប់អ្នកស្នងបន្ត។
នៅឆ្នាំ១៨០៤ អធិរាជចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋគឺព្រះអង្គម្ចាស់ហ្រ្វង់ទី២ ដោយទ្រង់ក៏ជាអ្នកនាំមុខនៃរាជវង្សហាបស៍ប៊ឺក បានប្រកាសបង្កើតចក្រភពអូទ្រីសឡើង។ ទ្រង់បានបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំជាផ្លូវការមួយសម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រហាបស៍ប៊ឺកថ្មីដែលរបៀបដឹកនាំគឺមានលក្ខណៈជារាជាធិបតេយ្យចម្រុះដែលត្រូវបានគេអនុវត្តឡើងប្រហែលជាង ៣០០ ឆ្នាំមកហើយ។ ទ្រង់ធ្វើបែបនេះព្រោះទ្រង់ដឹងមុនថាចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋគឺនឹងអាចដួលរលំក្នុងរយៈពេលឆាប់ៗនេះហើយម៉្យាងទៀត ទ្រង់មិនចង់ឱ្យណាប៉ូឡេអុងទី១ ដណ្តើមធ្វើជាអធិរាជថ្មីនោះទេ — ដោយក្នុងពេលថ្មីៗនោះ ណាប៉ូឡេអុងទើបតែទទួលគោរមងារជាអធិរាជនៃប្រទេសបារាំងដែលធ្វើឱ្យមហាអំណាចអឺរ៉ុបមួយចំនួនកើតការព្រួយបារម្ភ — នៅទីបំផុតព្រះចៅហ្រ្វង់ទី១ ក៏បានបោះបង់ងារជាអធិរាជរ៉ូម៉ាំង-អាល្លឺម៉ង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៦។ ដើម្បីការពាររាជវង្សអធិរាជរបស់ព្រះអង្គ ព្រះចៅហ្វ្រង់បានសម្រេចទទួលងារជាអធិរាជអូទ្រីស។ ការងាររចនាសម្ព័ន្ធនិងទឹកដីចម្រុះ (ទឹកដីរបស់ចក្រភពហាបស៍ប៊ឺកគឺសម្បូរទៅដោយជាតិសាសន៍ខុសៗគ្នា) របស់ចក្រភពថ្មីនេះគឺមានស្ថានភាពស្រដៀងនឹងចក្រភពហាបស៍ប៊ឺកមុនឆ្នាំ១៨០៤ ដដែរ។
ទាំងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ឱ្យឃើញដោយរាជាណាចក្រហុងគ្រីដោយពេលនោះប្រទេសហុងគ្រីគឺជារដ្ឋដែលមិនធ្លាប់ក្លាយជាសមាជិកពេញលេញនៃចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋនោះទេហើយត្រូវគេចាត់ទុកជាអាណាចក្រដាច់ដោយឡែកពីអូទ្រីសទៀតផង (ទោះជាទឹកដីពួកគេស្ថិតនៅក្នុងចក្រភពអូទ្រីសក្តី) — ស្ថានភាពដែលហុងគ្រីកំពុងស្ថិតនៅនេះគឺត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងមាត្រា X ដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញហុងគ្រីនៃឆ្នាំ១៧៩០ ក្នុងអំឡុងពេលដែលរាជាធិបតេយ្យចម្រុះបានចាប់ផ្តើមដំណើរការឡើងហើយគេបានចាត់ទុកប្រទេសហុងគ្រីនាពេលនោះជា Regnum Independens។ កិច្ចការងារប្រទេសជាតិហុងគ្រីគឺត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយស្ថាប័នខ្លួនផ្ទាល់ដូចពីមុនដដែរ។ នេះមានន័យថាហុងគ្រីមានស្ថាប័នឯករាជ្យមែនប៉ុន្តែស្ថាប័នពួកគេគឺមិនអាចជះឥទ្ធិពលអ្វីដល់កិច្ចការរដ្ឋាភិបាលឡើយ។
ញឹក
ឈិន អាចសំដៅលើ៖
ចក្រភពអូទ្រីស
និម្មិតកម្ម
ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋបានដួលរលំនិងត្រូវរំលាយចោលជាផ្លូវការដោយចក្រភពបារាំងបន្ទាប់ពីបារាំងបានវាយចូលចក្រភពនេះនៅអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨០៥។ នៅថ្ងែទី២០ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨០៥ កងទ័ពបារាំងរបស់អធិរាជណាប៉ូឡេអុងបានយកឈ្នះលើទ័ពអូទ្រីសដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍កាល់ ម៉ាក វន ឡៃបេរិចនៅក្បែរទីក្រុងអូម (Ulm), កងទ័ពអូទ្រីសប្រមាណ ២០,០០០ នាក់ជាមួយនឹងកាំភ្លើងធំមួយចំនួនត្រូវចាប់ខ្លួននិងរិបអូសដោយកងទ័ពបារាំង។ ណាប៉ូឡេអុងបានទទួលជ័យជម្នះដ៏ធំមួយនៅក្នុងសមរភូមិអូស្ទ័រលីត (Austerlitz) នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៥។ ព្រះចៅអធិរាជហ្រ្វង់ក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តចូលធ្វើកិច្ចចរចាសន្តិភាពជាមួយបារាំងចាប់ពីថ្ងៃទី៤ ដល់ទី៦ ខែធ្នូ។ នៅក្នុងកិច្ចចរចានេះ ហ្រ្វង់បានស្នើរបារាំងពីយុទ្ធសន្តិភាពដែលចេញធរមានចាប់ពីថ្ងៃទី៦ ខែធ្នូនោះតទៅ។
ជ័យជម្នះរបស់បារាំងបានជំរុញឱ្យមេដឹកនាំនៅតាមរដ្ឋរាជាធិរាជមួយចំនួនចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយបារាំងដើម្បីការពារឯករាជ្យភាពរបស់អាណាចក្ររបស់ពួកគេពីការឈ្លានពានរបស់បារាំង។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៥, ចៅព្រះពញាម៉ាស៊ីមីលានទី៤ នៃនគរបាវ៉ារៀបានប្រកាសខ្លួនទ្រង់ថាជាព្រះមហាក្សត្រថ្មីនៃបាវ៉ារៀ បន្ទាប់មកចៅព្រះពញាហ្រ្វេឌឺរិចទី៣ ក៏បានធ្វើតាមដោយប្រកាសខ្លួនជាព្រះមហាក្សត្រនៃវ៉ើថិនប៊ឺក។ សាល ហ្រ្វេឌឺរិចដែលជាអង្គក្សត្រនគរបាដិន ទ្រង់បានទទួលងារជា មហាពញាក្សត្រនៃបាដិននៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ។ រដ្ឋខាងលើនីមួយៗបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងប្រទេសបារាំង។ សន្ធិសញ្ញាប្រេសប៊ឺករវាងបារាំងនិងអូទ្រីសត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែធ្នូ ដោយអូទ្រីសត្រូវប្រគល់ទឹកដីនិងកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួននៅអាល្លឺម៉ង់មួយចំនួនធំទៅឱ្យសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់បារាំង។
អធិរាជហ្រ្វង់ទី២ បានយល់ឃើញថាសន្ធិសញ្ញាប្រេសប៊ឺកនេះគឺជាភាពដ៏គួរឱ្យអាម៉ាសមួយដោយការចុះសន្ធិសញ្ញាមួយនេះគឺមានន័យថាចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋដែលមានអាយុកាលជាង ១,០០០ ឆ្នាំនឹងត្រូវដួលរលំហើយរដ្ឋទាំងប៉ុន្មាននៅក្នុងចក្រភពនេះត្រូវ ព្រះចៅណាប៉ូឡេអុងរៀបចំរចនាឡើងវិញដោយបូកបញ្ចូលរដ្ឋទាំងនោះចូលគ្នាឱ្យក្លាយជារដ្ឋថ្មីៗមួយចំនួនដែលមានលក្ខណៈជាបុរេទឹកដីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់សព្វថ្ងៃ។ នេះគឺជាមូលហេតុចម្បងដែលបានកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនិងអំណាចរបស់ចក្រភពអូទ្រីសមកលើរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់។ ដូចជាបានរៀបរាប់ខាងលើហើយគឺរដ្ឋបាវ៉ារៀ វ៉ើថិនប៊ឺក និងបាដិនគឺសុទ្ធតែជារដ្ឋធ្លាប់ជិតស្និតជាមួយអូទ្រីសប៉ុន្តែការរីកចម្រើននៃឥទ្ធិពលនិងអំណាចរបស់បារាំងបានធ្វើឱ្យរដ្ឋទាំងបីសម្រេចចិត្តដកខ្លួនបន្តិចម្តងៗឆ្ងាយពីអូទ្រីសរួចមកចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយបារាំង។
នៅថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨០៦ សហព័ន្ធរ៉ាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានរដ្ឋអធិបតេយ្យចំនួន ១៦ ជាសមាជិកក្នុងសហព័ន្ធដោយស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលបារាំង សហព័ន្ធថ្មីនេះគឺត្រូវគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋស្នងពីចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨០៦ ហ្រ្វង់ត្រូវបង្ខំទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពនៃសហព័ន្ធថ្មីនេះហើយថែមទាំងបានប្រកាសពីការរំលាយចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋចោលជាផ្លូវការទៀតផងដោយទ្រង់មិនចង់ឱ្យណាប៉ូឡេអុងក្លាយជាអធិរាជថ្មីនៃចក្រភពរបស់ព្រះអង្គឡើយ។ សកម្មភាពទាំងនេះគឺមិនបានទទួសស្គាល់ដោយស្តេចហ្ស៊កនៃចក្រភពអង់គ្លេសឡើយដោយព្រះអង្គមានងារជាអេឡិចទ័រនៃហានណូវ័រហើយនឹងត្រូវបាត់បង់ទឹកដីហានណូវ័រនិងតំណែងទ្រង់ទៅបារាំងដោយសារតែសន្ធិសញ្ញាប្រេសប៊ឺក។ អំណះអំណាងរបស់ហ្ស៊កក៏ត្រូវបានដោះស្រាយដោយប្តូររដ្ឋហានណូវ័រទៅជារាជាណាចក្រហើយរាជាណាចក្រថ្មីនេះគឺត្រូវកាន់កាប់ដោយក្សត្រស្នងរបស់ហ្ស៊កគឺម្ចាស់ក្សត្រីវ៉ិចតូរីយ៉ា។
សម័យមេទឹរនិច
រូបភាពតូច|ជំនួបរវាង[[កាល់ ហ្វីលីព (អង្គក្សត្រនៃស្វាសេនបឺក|អង្គក្សត្រស្វាសេនប៊ឺកនិងព្រះមហាក្សត្ររុស្ស៊ី អូទ្រីស និងព្រុសនៅក្រោយសមរភូមិលែបស៊ីក, ១៨១៣]] លោកក្លេមីនស៍ វន មេទឹរនិចបានក្លាយជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសរបស់អូទ្រីសនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៩។ ពីមុនមក លោកធ្លាប់បានកាន់តំណែងជាអធិការបតីពីឆ្នាំ១៨២១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤៨។ គេបានសម្តៅទៅចន្លោះឆ្នាំ១៨១៥-១៨៤៨ ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តអូទ្រីសថា"យុគសម័យមេទឹរនិច"។ ក្នុងអំឡុងពេលកាន់អំណាច, លោកមេទឹរនិចបានគ្រប់គ្រងលើគោលនយោបាយការបរទេសរបស់រាជវង្សហាបស៍ប៊ឺកហើយកិច្ចការរបស់លោកនីមួយៗបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់វិស័យនយោបាយទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប។ មេទឹរនិចត្រូវបានគេស្គាល់ភាគច្រើនដោយសារតែទស្សនៈអភិរក្សនិយមនិងវិធីសាស្រ្តរបស់លោកក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហានយោបាយ គោលនយោបាយរបស់លោកមេទឹរនិចគឺប្រឆាំងនឹងបដិវត្តន៍និងលទ្ធិសេរីនិយម។ តាមគំនិតរបស់លោក លទ្ធិសេរីនិយមនេះហើយគឺជាទម្រង់មូលដ្ឋានដែលអាចនាំឱ្យមានបដិវត្តន៍ផ្ទុះឡើង។ លោកមេទឹរនិចក៏បានយល់ដែរថាមានតែរាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការប៉ុណ្ណោះទេដែលជារដ្ឋាភិបាលត្រឹមត្រូវសម្រាប់ចក្រភពអូទ្រីស។ គំនិតរបស់មេទឹរនិចខាងលើនេះបានផ្តល់ឥទ្ធិពលខ្លាំងដល់គោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងបដិវត្តន៍របស់លោកដើម្បីបន្តរក្សាអត្ថិភាពរាជវង្សហាបស៍ប៊ឺកនៅឆាកនយោបាយអឺរ៉ុប។ លោកមេទឹរនិចគឺជាអ្នកការទូតម្នាក់ដែលអនុវត្តតុល្យភាពអំណាច។ គោលនយោបាយការបរទេសរបស់លោកគឺមានបំណងចង់រក្សាលំនឹងនយោបាយអន្តរជាតិដើម្បីការពារអំណាចនិងឥទ្ធិពលរបស់រាជវង្សហាបស៍ប៊ឺកនៅក្នុងកិច្ចការងារអន្តរជាតិ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនិចបានបញ្ចប់ លោកមេទឹរនិចគឺជាប្រធានស្ថាបនិកនៃកិច្ចប្រជុំសមាជក្រុងវីយែនឆ្នាំ១៨១៥។ ចក្រភពអូទ្រីសគឺជារដ្ឋដែលទទួលបានផលប្រយោជន៍ច្រើនជាងគេនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជនេះដោយខ្លួនបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយនឹងអង់គ្លេស ព្រុស និងរុស្ស៊ីរួចបានបង្កើតចេញជាសម្ព័ន្ធមិត្តចត្វាគុណ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះអូទ្រីសក៏ទទួលបានទឹកដីថ្មីពីកិច្ចប្រជុំសមាជក្រុងវីយែនដែរ ឥទ្ធិពលរបស់អូទ្រីសបានលាតសន្ធឹងទៅតំបន់ភាគខាងជើងតាមសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ចូលទៅក្នុងតំបន់ក្បែររដ្ឋអ៊ីតាលី។ ដោយសារតែសមាជក្រុងវីយែននេះហើយដែលបានធ្វើឱ្យអូទ្រីសក្លាយជារដ្ឋផ្តាច់មុខគេនៅក្នុងសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ថ្មី។ ក្រោយពីការប្រជុំសមាជ មេដឹកនាំមហាអំណាចធំៗទូទាំងអឺរ៉ុបបានយល់ស្របនឹងគ្នាក្នុងការធ្វើកិច្ចប្រជុំនៅពេលខាងមុខទៀតស្តីពីដំណោះស្រាយនៃជម្លោះឬបញ្ហាបដិវត្តន៍នាពេលអនាគត។ ដោយសារតែលោកមេទឹរនិចមានតួនាទីនិងទំនួលខុសត្រូវខ្ពង់ជាងគេនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជនោះដូច្នេះហើយបានជាអ្នកខ្លះតែងហៅវាថា"កិច្ចប្រជុំមេទឹរនិច" ឬ "ប្រព័ន្ធមេទឹរនិច"។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកមេទឹរនិចដែលជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសអូទ្រីស សមាជប្រជុំក្រោយៗគឺនឹងត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីដោះស្រាយកិច្ចការបរទេសក្នុងអឺរ៉ុប។ សមាជទាំងអស់នោះរួមមានដូចជា សមាជអិច-ឡា-ឆាបែល (១៨១៨) សមាជឆាលបាត (១៨១៩) ត្រូប៉ាវ (១៨២០) ឡៃបាក (១៨២១) និង វេរ៉ូណា (១៨២២)។ គោលដៅចម្បងនៃកិច្ចប្រជុំទាំងអស់នេះគឺចង់រក្សាលំនឹងនយោបាយរបស់ប្រទេសមហាអំណាចអឺរ៉ុប និងទប់ស្កាត់បង្ក្រាបការប៉ងធ្វើបដិវត្តន៍ទម្លាក់មហាអំណាចទាំងនោះ។ គោលដៅមួយទៀតនៃកិច្ចប្រជុំនេះគឺចង់ដោះស្រាយនូវបញ្ហានិងជម្លោះដោយមិនចាំបាច់ប្រើអំពើហិង្សាឬកម្លាំងយោធា។ ដោយការជួបប្រជុំនិងការចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយសំណាក់មហាអំណាចអឺរ៉ុបដែលមេដឹកនាំមហាអំណាចនីមួយៗសុទ្ធតែមានចំណាប់អារម្មណ៍ដូចគ្នាក្នុងការរក្សាទិសដៅនៃនយោបាយអភិរក្សនិយម ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យមេទឹរនិចមានលទ្ធភាពពង្រីកឥទ្ធិពលអូទ្រីសចូលទៅក្នុងឆាកនយោបាយអឺរ៉ុបបានដោយងាយ។ ម៉្យាងវិញទៀត មេទឹរនិចបានផ្សព្វផ្សាយពីក្តីបារម្ភរបស់លោកអំពី'បដិវត្តិន៍'ទៅមហាអំណាចអឺរ៉ុបទាំងអស់ ដូច្នេះហើយបានជាលោកអាចសម្រេចនូវសន្តិសុខពេញលេញនិងអធិកភាពទៅឱ្យរាជវង្សហាបស៍ប៊ឺក។
នៅអំឡុងសម័យមេទឹរនិចនេះ សកម្មភាពបះបោររបស់ពួកជាតិនិយមនៅទិសនិរតី (សព្វថ្ងៃនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីតាលី) ត្រូវបានបង្ក្រាបដោយប្រើកម្លាំងយោធា។ នៅក្នុងប្រទេស លោកមេទឹរនិចបានអនុវត្តិគោលនយោបាយស្រដៀងនឹងខាងលើនេះដើម្បីបំបាត់ពួកបដិវត្តិនិងអ្នកសេរីនិយម។ គាត់បានអនុវត្តច្បាប់ឆាលបាតនៃឆ្នាំ១៨១៩ ដែលប្រើការត្រួតពិនិត្យនិងឃ្លាំមើលយ៉ាងតឹងរឹងនៅក្នុងវិស័យអប់រំ និយាយថ្លែងប្រកាសជាសាធារណៈអំពីភាពអស្ចារ្យនៃការដឹកនាំរបស់រាជវង្សហាបស៍ប៊ឺកដើម្បីដាក់សម្ពាធលើគំនិតបដិវត្តន៍និងជាតិនិយម។ មេទឹរនិចថែមទាំងប្រើវិធីសាស្រ្តស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ទៀតផងដើម្បីកម្ចាត់ភាពវឹកវរនិងអនាធិបតេយ្យភាព។
លោកមេទឹរនិចបានប្រតិបត្តិការងារលោកដោយសេរីទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយការបរទេសក្រោមរជ្ជកាលអធិរាជហ្វ្រង់ទី២ ប៉ុន្តែព្រះចៅហ្រ្វង់បានចូលទិវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៣៥ ហើយឥទ្ធិពលរបស់មេទឹរនិចនៅក្នុងកិច្ចការនយោបាយក៏ចាប់ផ្តើមអន់ថយនៅក្នុងចក្រភពអូទ្រីស។ រជ្ជទាយាទរបស់ហ្វ្រង់គឺជាបុត្រារបស់ទ្រង់ព្រះនាមហ៊្វែឌីណង់ទី១ ប៉ុន្តែគួរឱ្យអភ័ព្វ ព្រះចៅហ៊្វែឌីណង់បានទទួលរងនូវពិការភាពខាងបញ្ញា ពោលគឺអសមត្ថភាពខាងបញ្ញា។ ការឡើងគ្រងរាជរបស់ហ៊្វែឌីណង់បានបន្តអំណាចគ្រួសាររាជវង្សហាបស៍ប៊ឺកមែនប៉ុន្តែព្រះអធិរាជហ៊្វែឌីណង់មិនមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិទេ។ ភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចក្រភពអូទ្រីសត្រូវបានផ្ទេរទៅក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋដែលមានដូចជាលោកមេទឹរនិច ប្អូនប្រុសព្រះអធិរាជហ្រ្វង់ព្រះនាមព្រះអង្គម្ចាស់ល្វី និងលោកហ្វ្រង់ អានតុន កូឡូរ៉ាត៍ដែលក្រោយមកលោកបានក្លាយជាប្រធានរដ្ឋមន្រ្តីដំបូងនៃចក្រភពអូទ្រីស។ បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៨៤៨ ក្នុងចក្រភពអូទ្រីសបានបង្ខំឱ្យលោកមេទឹរនិចលាលែងចេញពីតំណែងនិងកិច្ចការនយោបាយ។ មេទឹរនិចត្រូវបានគេចងចាំជានិច្ចដោយសារតែភាពជោគជ័យរបស់លោកក្នុងការរក្សាស្ថានការប្រទេសឱ្យមានលំនឹងនិងដោយបានពង្រីកឥទ្ធិពលរាជវង្សហាបស៍ប៊ឺកទៅក្នុងកិច្ចការងារអន្តរជាតិ។ ក្រោយៗមក គ្មានមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសណាបានដើរតាមគោលនយោបាយរបស់មេទឹរនិចទេហើយអូទ្រីសក៏លែងសូវមានឥទ្ធិពលអ្វីនៅក្នុងកិច្ចការងារអឺរ៉ុបទៀតដែរ។
អ្នកប្រវត្តិវិទូជាច្រើនតែងចងចាំសម័យមេទឹរនិចថាជាពេលវេលាដែលស្ងាត់ស្ងៀមមួយពោលគឺអូទ្រីសមិនដែលជួបជម្លោះសង្គ្រាមនិងព្រមទាំងគ្មានកំណែទម្រង់ផ្ទៃក្នុងមូលវិវដ្តអ្វីថែមទៀតផង។ មានអ្នកខ្លះទៀតគេគិតថាសម័យនោះគឺជាសម័យដែលសេដ្ឋកិច្ចអូទ្រីសកំពុងលូតលាស់រីកចម្រើននិងព្រមទាំងជាវេលាដែលសម្បូរទៅដោយវិបុលភាពផងដែរ។ ចំនួនប្រជាជនអូទ្រីសបានកើនឡើងរហូតដល់ទៅ ៣៥,៧ លាននាក់ឯណោះគិតត្រឹមឆ្នាំ១៨៤៨។ នគររូបនីយកម្មបានកើនឡើងខ្ពស់ដោយគេស្ទង់មើលឃើញថាចំនួនប្រជាជនក្នុងទីក្រុងវីយែនបានកើនឡើងដល់ទៅ ៤០០,០០០ នាក់។ នៅអំឡុងសម័យមេទឹរនិចនេះផងដែរ ចក្រភពអូទ្រីសបានរក្សានូវស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ចហើយថវិកាជាតិក៏បានកើនឡើងទោះជាធ្លាប់ទទួលរងនូវឱនភាពដ៏ធំមួយបន្ទាប់ពីបញ្ចប់សង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីកក៏ដោយ។
បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៨៤៨
រូបភាពតូច|[[សមរភូមិកូម៉ារ៉ូមលើកទី២ (១៨៤៨)|សមរភូមិកូម៉ារ៉ូមនៅក្នុងបដិវត្តន៍ហុងគ្រី, ១៨៤៩]] ចាប់ពីខែមីនា ឆ្នាំ១៨៤៨ ដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៤៩ ចក្រភពអូទ្រីសត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយបដិវត្តន៍មួយចំនួនដែលភាគច្រើនគឺជាងការបះបោរដោយក្រុមជាតិនិយម។ ក្រៅពីនេះ អ្នកប្រកាន់ខ្សែគំនិតសេរីនិយមនិងព្រមទាំងសង្គមនិយមក៏បាននាំគ្នាប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយអភិរក្សនិយមរបស់ចក្រភពអូទ្រីសដែលបានអនុវត្តជាយូរអង្វែងមកនេះ។ ទោះបីជាផែនការបដិវត្តភាគច្រើនត្រូវបានទទួលបរាជ័យក៏ដោយប៉ុន្តែបដិវត្តទាំងអស់នោះក៏បានផ្តល់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរខ្លះៗដែរ។ កំណែទម្រង់ធំៗក្រោយពីការធ្វើបដិវត្តទាំងនោះមានដូចជាការលុបបំបាត់ប្រព័ន្ធសេវកជន (វណ្ណៈតំណាងឱ្យកសិករកម្មករនៅក្នុងរបបសក្តិភូមិ) ការលុបចោលនៃការត្រួតពិនិត្តតឹងរឹងនិងកិច្ចសន្យាដែលធ្វើឡើងដោយព្រះចៅហ៊្វែឌីណង់ទី១ ថានឹងអនុម័តច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅទូទាំងប្រទេស។
សម័យបាក
បន្ទាប់ពីអង្គក្សត្រហ្វីលិចនៃស្វាសេនប៊ឺកបានចូលទិវង្គតក្នុងឆ្នាំ១៨៥២ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃម្នាក់ឈ្មោះបារ៉ន អាឡិចសាន់ដឺ វន បាកបានតម្រូវគោលនយោបាយថ្មីយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងរដ្ឋអូទ្រីសនិងហុងគ្រី។ បាកបានធ្វើមជ្ឈការអាជ្ញាធររដ្ឋបាលសម្រាប់ចក្រភពអូទ្រីស ប៉ុន្តែលោកក៏បានគាំទ្រនូវគោលនយោបាយប្រតិកិរិយាដែរដោយបានកាត់បន្ថយសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេសជាដើម។ លោកក្រោយមកបានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃនយោបាយផ្តាច់ការ (ឬ Klerikalabsolutist)។ វេលាឬសម័យនេះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអូទ្រីសត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាយុគសម័យផ្តាច់ការបែបថ្មីឬរបបផ្តាច់ការបាក។ រូបភាពតូច|អធិរាជអូទ្រីស [[ហ្វ្រង់ ហ្សូសែហ្វទី១ នៃអូទ្រីស|ហ្វ្រង់ ហ្សូសែហ្វ ជាមួយនឹងទាហានរបស់ព្រះអង្គនៅសូលហ៊្វែរីណូ, ១៨៥៩]] ក្នុងសម័យនេះ នៅក្នុងពន្ធនាគារគឺសម្បូរទៅដោយបុគ្គលដែលទាក់ទងនឹងនយោបាយជាច្រើននាក់ដូចជា អ្នកសារព័ត៌មាននិងអ្នកនិពន្ធជនជាតិឆេកម្នាក់ឈ្មោះការែល ហាវលីឆេក បូរ៉ូវស្គី ដោយលោកត្រូវរដ្ឋាភិបាលនិរទេសដោយបង្ខំទៅក្រុងប៊្រីកសិននៅប្រទេសអ៊ីតាលី។ ការធ្វើនិរទេសនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់លោកជាទម្ងន់ហើយក្រោយមកលោកក៏ត្រូវបានទទួលអនិច្ចកម្ម។ មរណភាពរបស់បូរ៉ូវស្គីបានផ្តល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះដ៏អាក្រក់ទៅឱ្យលោកបាកដោយប្រជាជនឆេក មិនយូរប៉ុន្មានចលនាជាតិនិយមនៅទឹកដីឆេកក៏បានផ្ទុះឡើង។
ទោះជាយ៉ាងណា ទស្សនៈមនោគមវិជ្ជាបន្ធូរបន្ថយរបស់លោក (ក្រៅពីគំនិតផ្តាច់ការបែបថ្មី) បាននាំឱ្យសេរីភាពនៃសេដ្ឋកិច្ចកើនឡើងយ៉ាងខ្ពស់នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨៥០។ របៀបរបបកាតព្វកិច្ចផ្ទៃក្នុងប្រទេសចាស់ត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលហើយជំនួសវិញដោយរបៀបថ្មី ហើយកម្មករកសិករត្រូវបានរំដោះចេញពីបំណុលសក្តិភូមិរបស់ពួកគេ។
ដោយមានឋានៈជាប្រទេសនាំមុខគេនៅក្នុងសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីសបានស្ម័គ្រចិត្តចូលប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមស្លែសវីកលើកទី១ (១៨៤៨–១៨៥០)។
រដ្ឋសាឌីនាបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយនឹងបារាំងដើម្បីវាយត្រួតត្រារាជាណាចក្រលុំបាតឌី-វីនេស៊ាដែលជារដ្ឋដ៏សំខាន់មួយរបស់ចក្រភពអូទ្រីស។ អូទ្រីសក៏ទទួលបរាជ័យនៅក្នុងជម្លោះសង្គ្រាមនេះក្នុងឆ្នាំ១៨៥៩ ហើយបានប្រគល់រដ្ឋលុំបាតទៅឱ្យអ៊ីតាលីបន្ទាប់ពីចុះសន្ធិសញ្ញាវីឡាហ្វ្រង់កា និងសន្ធិសញ្ញាហ្ស៊ូរិច។
ក្រោយឆ្នាំ១៨៥៩
រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃឆ្នាំ១៨៦១ បាននាំឱ្យកើតមាននូវសភាអភិជន (Herrenhaus) និងសភាតំណាងរាស្រ្ត (Abgeordnetenhaus) ប៉ុន្តែទាំងអស់នេះមិនបានធ្វើឱ្យព្រះអធិរាជនិងគ្រួសាររាជវង្សទ្រង់ពេញព្រះទ័យនោះទេ។
បន្ទាប់ពីអូទ្រីសបានចាញ់សង្គ្រាមអូទ្រីស-ព្រុសនៃឆ្នាំ១៨៦៦ សហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ក៏ត្រូវបានរំលាយចោល។ កិច្ចព្រមព្រៀងអូទ្រីស-ហុងគ្រីឆ្នាំ១៨៦៧ ក៏ត្រូវបានអនុម័តឡើង។ ការសម្រេចនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះគឺមានន័យថា រាជាណាចក្រហុងគ្រីនិងចក្រភពអូទ្រីសដែលធ្លាប់ជាអង្គភាពពីរដាច់ពីគ្នានឹងបញ្ចូលរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជារបបរាជានិយមក្បាលពីរពោលគឺចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី។
គោលនយោបាយការបរទេស
រូបភាពតូច|លោកមេទឹរនិចជាមួយនឹងលោក[[អាធួរ វ្លែស៊្លី, សម្តេចពញាទីមួយនៃវែលីងតុន|វែលីងតុន តាលេរ៉ង់ និងអ្នកការទូតអឺរ៉ុបផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជក្រុងវីយែន ឆ្នាំ១៨១៥ ]]សង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីកបានចូលមកជ្រៀតជ្រែកលើគោលនយោបាយការបរទេសអូទ្រីសទាំងមូលពីឆ្នាំ១៨០៤ ដល់ឆ្នាំ១៨១៥។ គេបានចាត់ទុកកងកម្លាំងទ័ពអូទ្រីសនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះជាកម្លាំងទ័ពដ៏ខ្លាំងក្លាជាងគេបំផុតដែលបារាំងត្រូវប្រឈមជាមួយ។ បន្ទាប់ពីព្រុសបានចុះសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយបារាំងនៅថ្ងៃទី៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៧៩៥ មក អូទ្រីសត្រូវបានក្លាយជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលត្រូវទទួលរ៉ាប់រងទៅលើសង្គ្រាមជាមួយបារាំងណាប៉ូឡេអូនីកអស់រយៈពេលជាងដប់ឆ្នាំ។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអូទ្រីសចុះខ្សោយខ្លាំងដែលបណ្តាលឱ្យប្រជាជនជាច្រើនបាននាំគ្នាចេញប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាល។ ដោយហេតុនេះទើបព្រះចៅហ្រ្វង់ទី២ បានបដិសេដមិនយល់ស្របរាល់គំនិតនិងផែនការទាំងឡាយណាដែលប្រឆាំងនឹងបារាំង។ តែព្រះអង្គបានលួចចុះកិច្ចព្រមព្រៀងផ្នែកយោធាជាសម្ងាត់ជាមួយនឹងចក្រភពរុស្ស៊ីនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨០៤ ក្នុងបំណងចង់សងសឹកនឹងបារាំងវិញបើមានឱកាស។ កិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់មួយនេះគឺបានបង្កើតឡើងដើម្បីធានានូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងករណីបើមានសង្គ្រាមថ្មីប្រឆាំងនឹងបារាំងកើតឡើង។
ចក្រភពអូទ្រីសបានប្រកាសបដិសេដមិនចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមសម្ព័ន្ធភាពទីបីឡើយដែលជាហេតុបានធ្វើឱ្យអង់គ្លេសមានភាពស្ទាក់ស្ទើរខ្លាំង។ នៅទីបំផុត អង់គ្លេសក៏អាចបញ្ចុះបញ្ចូលអូទ្រីសឱ្យចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមបានបន្ទាប់ពីខ្លួនបានផ្តល់ការឧបត្ថមជាថវិកាដ៏ធំជូនចក្រភពអូទ្រីសក៏ប៉ុន្តែអូទ្រីសត្រូវដកខ្លួនចេញពីសង្គ្រាមវិញបន្ទាប់ពីទទួលបរាជ័យនៅក្នុងសមរភូមិអូស្ទ័រលីត។ ទោះបីជាថវិកាជាតិរបស់អូទ្រីសត្រូវបានចំណាយភាគច្រើនទៅលើសង្គ្រាមហើយទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិត្រូវបានកាត់បន្ថយមែនក្តី ប៉ុន្តែសន្ធិសញ្ញាប្រេសប៊ឺកបានផ្តល់ពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ឱ្យអូទ្រីសពង្រឹងកម្លាំងទ័ពនិងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនឡើងវិញ។ លើសពីនេះទៅទៀត សម្ដេចព្រះបរមរាជឱរសាធិរាជអូទ្រីសព្រះនាមចូហាន ហ្វីលីព វន ស្តាឌីអនគឺមានមហិច្ឆតាខ្ពស់ដោយព្រះអង្គមិនដែលចង់លះបង់នូវគោលគំនិតបន្តសង្គ្រាមជាមួយបារាំងនោះទេ។ ឆ្វេង|រូបភាពតូច|ចក្រភពអូទ្រីសក្នុងឆ្នាំ១៨១២
ព្រះបរមរាជឱរសាធិរាជអូទ្រីសព្រះនាមសាលបានបម្រើការជាប្រធាននៃក្រុមប្រឹក្សាផ្នែកសង្គ្រាមនិងជាមេបញ្ជាការកងទ័ពអូទ្រីស, ទ្រង់បានរៀបចំកំណែទម្រង់ទ័ពជាថ្មីដើម្បីត្រៀមសម្រាប់សង្គ្រាមបន្ទាប់។ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសអូទ្រីសគឺព្រះអង្គចូហាន ហ្វីលីព វន ស្តាឌីអនគឺតែងតែប្រឆាំងនិងស្អប់ខ្ពើមអធិរាជណាប៉ូលេអុងជានិច្ចព្រោះថាពេលណាប៉ូលេអុងបានឡើងកាន់កាប់អំណាច ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គទាំងប៉ុន្មាននៅឯប្រទេសបារាំងត្រូវបានណាប៉ូលេអុងបញ្ជាទ័ពឱ្យរឹបអូសយកទាំងអស់។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះមហេសីទីបីរបស់ព្រះចៅហ្រ្វង់ទី២ ព្រះនាមម៉ារីអា លូដូវីកាបានយល់ស្របជាមួយព្រះអង្គចូហានក្នុងការផ្តួចផ្តើមសង្គ្រាមថ្មី។ លោកក្លេមីន វន មេទឹរនិចដែលកំពុងស្នាក់នៅទីក្រុងប៉ារីសបានអំពាវនាវឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំអូទ្រីសចូលពិចារណាឱ្យអស់ពីចិត្តមុននឹងសម្រេចប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយបារាំង។ ភាពបរាជ័យរបស់កងទ័ពបារាំងនៅឯសមរភូមិបៃលិន (Bailén) ក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញនៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨០៨ គឺជាថ្ងៃដែលអូទ្រីសសម្រេចប្រកាសសង្គ្រាមមកលើបារាំងម្តងទៀត។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ១៨០៩ កងកម្លាំងយោធាអូទ្រីសប្រហែល ១៧០,០០០ នាក់បានវាយចូលទៅក្នុងរដ្ឋរណបរបស់បារាំងគឺបាវ៉ារៀ។
ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យជាច្រើនលើកច្រើនសារនិងព្រមទាំងបានបាត់បង់ទឹកដីដោយសារសង្គ្រាមមែន ប៉ុន្តែអូទ្រីសបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការយកឈ្នះលើណាប៉ូលេអុងនៅក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ១៨១៣-១៤។ អូទ្រីសបានចូលរួមក្នុងការឈ្លានពានបារាំងជាលើកទីពីរដើម្បីទម្លាក់ណាប៉ូលេអុងចេញពីអំណាចហើយក៏បានរំដោះអ៊ីតាលីខាងត្បូងចេញពីការត្រួតត្រារបស់មូរ៉ាត។
រយៈពេលចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីកបានបង្ហាញពីឥទ្ធិពលដ៏ធំសម្បើមរបស់លោកមេទឹរនិចមកលើគោលនយោបាយការបរទេសក្នុងចក្រភពអូទ្រីស។ ដំបូងឡើយលោកមេទឹរនិចបានគាំទ្រសម្ព័ន្ធភាពរវាងអូទ្រីសនឹងបារាំងដោយបានរៀបចំអភិសេករវាងអធិរាជណាប៉ូឡេអុងនិងបុត្រីរបស់ហ្រ្វង់គឺព្រះនាងម៉ារី-ល្វីក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងជម្លោះឆ្នាំ១៨១២ លោកមេទឹរនិចបានយល់ឃើញថារបបណាប៉ូលេអុងគឺកំពុងផ្តល់ភាពអន្តរាយដល់អឺរ៉ុបនិងមិនងាយនឹងដួលរលំស្រួលៗនោះទេហើយក្រោយមកលោកក៏បាននាំអូទ្រីសឱ្យប្រកាសសង្គ្រាមទៅលើបារាំង។ ជាទូទៅ ឥទ្ធិពលរបស់មេទឹរនិចនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជវីយែនគឺគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មែនទែនសម្រាប់ប្រវត្តិវិទូហើយក្រោយពីកិច្ចប្រជុំនេះលោកមិនត្រឹមតែក្លាយជារដ្ឋមន្រ្តីនៃរដ្ឋបុរសតែមួយនៅអឺរ៉ុបនោះទេប៉ុន្តែលោកក៏បានក្លាយជាបុគ្គលដ៏សំខាន់ម្នាក់មួយទៀតផងដែរនៅក្នុងចំណោមេដឹកនាំចក្រភពអូទ្រីសទាំងអស់រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤៨ ដែលជាឆ្នាំនៃបដិវត្តន៍ — និងជាឆ្នាំដែលលទ្ធិសេរីនិយមកំពុងកើនប្រជាប្រិយភាពដែលធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលរបស់លោកក្នុងឆាកនយោបាយអូទ្រីសត្រូវអន់ថយ។ ក្រោយពីកិច្ចប្រជុំសមាជវីយែន អូទ្រីសបានក្លាយជាកំពូលមហាអំណាចម្តងទៀតនៅអឺរ៉ុប។ ការលាលែងពីតំណែងរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៤៨ — ត្រូវបានបង្ខំដោយពួកមជ្ឈន្តិកជនក្នុងតុលាការកំពូលនិងក្រុមអ្នកបដិវត្តនៅតាមទីសាធារណៈ — អាចជាមូលហេតុចម្បងដែលបណ្តាលឱ្យមានផលប៉ះពាល់ជាទម្ងន់ដល់រដ្ឋាភិបាលរាជានិយមអូទ្រីស។
ការអប់រំ
ភាសាអាល្លឺម៉ង់គឺជាភាសាដែលគេយកមកនិយាយនិងសម្រាប់បង្ហាត់បង្រៀននៅក្នុងវិស័យអប់រំ។
អានបន្ថែម
ជាភាសាអង់គ្លេស
ស៊ីសុវត្ថិ ជីវន្ត័​មុនីរក្ស
រូបភាពតូច|សម្តេច ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័ន្តមុនីរក្ស សម្តេច ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័ន្តមុនីរក្ស ទ្រង់សម្ភពនៅថ្ងៃទី០១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៣៦ នារាជធានីភ្នំពេញ
ប៊ុនថង ជីតម៉ានី
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយឡាវ
ទី​រួម​ខេត្តព្រះត្រពាំង(ខេត្តព្រះត្រពាំង)
($) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តព្រះត្រពាំង ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
=ប្រជាជន= =អប់រំ= =សាសនា=
វត្ត
ទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំងមាន ១១វត្ត គឺ÷
=មើលផងដែរ=
ស៊ីសុវត្ថិ ថាវេតរុង្ស៊ី នារីវង្ស
សម្តេចព្រះរាម ស៊ីសុវត្ថិ ថាវេតរុង្ស៊ី នារីវង្ស ទ្រង់សម្ភពនៅឆ្នាំ១៨៩៩ នារាជធានីភ្នំពេញ និងចូលព្រះទិវង្គតនៅឆ្នាំ១៩៧៦/៧ រូបភាពតូច|សម្តេចព្រះរាម ស៊ីសុវត្ថិ ថាវេតរុង្ស៊ី នារីវង្ស
ដុនកេរវ៉ោអូរត
ដុនកេរវ៉ោអូរត គឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តស្ព័ររបស់ប្រទេសហូឡង់ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1978 ដោយ ចូអូប៉ ដុនកេរវ៉ោអូ
រត ។ ក្រុមហ៊ុន​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​សម្រាប់​រថយន្ត​ទម្ងន់​ស្រាល​ជ្រុល​របស់​ខ្លួន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ដោយ​ដៃ។
ឌួង
ឌួង អាចសំដៅលើ៖
តាត
តាត អាចសំដៅលើ៖
សារាយតេជោសែនជ័យ
លទ្ធផលសរុបគឺប្រើប្រាស់ថេរវេលា៖
វត្ត ពិភិទ្ធារាម
វត្ត ពិភិទ្ធារាម គឺជាវត្តដ៏ចំណាស់មួយក្នុងចំណោមវត្តនានាក្នុង ខេត្តបាត់ដំបង វត្តនេះស្ថិតនៅ ភូមិព្រែកមហាទេព សង្កាត់សា្វយប៉ោ ក្រុងបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង ដែលមានព្រំប្រទល់ ខាងជើងជាប់នឹងសាលា ព្រៈមុនីវង្ស ខាងត្បូង ជាប់នឹងផ្លូវខេត្ត ខាងកើតជាប់នឹងផ្លូវលេខ២ ខាងលិចជាប់នឹងផ្លូវលេខ៣។ វត្តពិភិទ្ធារាមនេះ បានឧប្បត្តិឡើងនៅឆ្នាំ១៨៧៣នៅលើទឹកដីរបស់ តារស់ ដែលគាត់បានប្រគេនដល់ សង្ឃ។ លឺតាមចាស់ៗ និងអាច្យតូច ជិន ហើយនិងលោក ហង់ សុផល ដែល ជាអតីតចៅអធិការបានអោយ ដឹងថាៈពាក្យថា ពិភិទ្ធ គឺជាងារបស់តារស់ជាម្ចាស់ដីនាសម័យនោះ ដូច្នេះអ្នកភូមិចំណុះជើងវត្តហៅវត្តពិភិទ្ធរាម ងារបស់គាត់រៀងមក។ រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃវត្ត ពិភិទ្ធារាម ផ្ទែដីវត្តពិភិទ្ធរាម មានចំនួន ១៣៩៩២ម៉ែត្រក្រឡា ដែលមានបណោ្តយ១៣២ម៉ែត្រ និង ទទឹង១០៦ម៉ែត្រ នៅចំកណ្តាលដីវត្តមាន ព្រៈវិហារមួយដ៏ធំស្កឹមស្កែកសាងអំពីឈើ(២៣x១៦) នៅ ស.ព២៤៦២ នេះបើយោង អក្សចារឹកនៅហោជាងខាងលិច ប៉ុន្តែនៅក្លោងទ្ធារព្រះវិហារខាងលិច សរសេរដោយលោកគ្រូចៅអធិកា អិត អាន ព្រះវិហារនេះកសាងនៅ គ.ស.១៨៨៨។ ធម្មមន្ទីរ សាងអំពីបេតុង កំពង់២ជាន់ បណ្តាយ១១ម៉ែត្រ ទទឹង១០ម៉ែត្រ ធម្មសភាសាលា ជញ្ជាំងបេតុង ប្រក់ក្បឿង៣ខ្នងជាប់គ្នា បណ្តោយ៤៦ម៉ែត្រ ទទឹង១៦ម៉ែត្រ កំពស់១ជាន់ កុដិចែវ កសាងពីបេតុង ដំបូលរាប កំពស់១ជាន់ បណ្តោយ២៨ម៉ែត្រ ទទឹង៨ម៉ែត្រ កុដិកសាងបេតុង ប្រក់ក្បឿង ២ជាន់ កុដិធ្វើពីបេតុង១ជាន់ ២ខ្នងដាច់ពីគ្នា និង កុដិ២ជាន់ទៀតធ្វើពីបេតុងដំបូលរាប លើសពីនេះនៅមានកុដិឈើប្រក់ស្លឺកតូចៗច្រើនទៀត។ ប៉ុន្តែដោយឆ្លងកាត់សង្គ្រាមដ៏យូរលង់ជាពិសេសក្នុងសម័យ ៣ឆ្នាំ ៨ខែក្នុងការគ្រប់គ្រង របស់ ពល ពត សមិទិ្ធផលផ្សេងៗ កុដិ សាលាជាដើមត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញសើ្ទគ្មានសល់ ហើយគេយកកន្លែងទីសក្ការៈបូជាធ្វើកន្លែងចិញ្ចឹមជ្រូក និងដាក់ លាមកជ្រូកទៅវិញ។ ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧ មករា១៩៧ ក្រោមការដឹកនាំរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និង រណសិរ្សសាមគ្គី សង្រោះ ជាតិ កម្ពុជាតិកម្ពុជា ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានបងើ្កតឱ្យមានឡើងវិញ។ រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពនៃវត្ត
ស៊ីសុវត្ថិ មុនីជីវ័ន្ត
ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីជីវ័ន្ត ទ្រង់សម្ភពនៅថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៣២ នារាជធានីភ្នំពេញ រូបភាពតូច|ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីជីវ័ន្ត
ស្រុកបុរីជលសា(ខេត្តមាត់ជ្រូក)
($) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តមាត់ជ្រូក ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
=ប្រជាជន= =អប់រំ= =សាសនា=
វត្ត
=មើលផងដែរ=
ផ្សារកំពង់ថ្ម
ក្រឡាផ្ទៃក្រយា​ សន្ទុក
ប្រជានាម
ប្រជានាម (demonym; ; δῆμος dẽmos "people, tribe", ὄνομα ónoma "name") គឺជាពាក្យហៅអ្នករស់នៅ ឬជនជាតិនៅកន្លែងមួយ ដែលមកពីឈ្មោះកន្លែងនោះ។
ប៊ុន
ប៊ុនអាចសំដៅលើ៖
ចំណូលរដ្ឋាភិបាល
ចំណូលរដ្ឋាភិបាល (Government revenue) គឺប្រាក់ចំណូលដែលទទួល-ប្រមូលបានដោយរដ្ឋាភិបាល។ វាគឺជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់មួយនៃគោលនយោបាយសារពើពន្ធរបស់រដ្ឋាភិបាល ហើយវាក៏គឺជាកត្តាផ្ទុយគ្នានឹងចំណាយរដ្ឋាភិបាល។ ចំណូលដែលទទួលបានដោយរដ្ឋាភិបាលដែលត្រូវបានប្រមូលបានពីប្រភពនានា ដូចជាពន្ធទារលើប្រាក់ចំណូល និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គល និងសាជីវកម្មនានា ក៏ដូចជាពន្ធលើទំនិញនិងសេវាកម្មដែលបានផលិត នាំចេញ និងនាំចូលពីប្រទេស ព្រមទាំងប្រភពផ្សេងទៀតនៃចំណូលដែលមិនមែនជាប់ពន្ធ ដូចជា government-owned corporations' incomes, ចំណូលនៃធនាគារកណ្ដាល និងបង្កាន់ដៃទទួលប្រាក់ដើមទុននៅក្នុងទម្រង់នៃការប្រាក់កម្ចីខាងក្រៅនិងប្រាក់បំណុលពីស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ។
ឃុំកក់
សំដៅទៅដល់÷
បរមរាជាទី៤
បរមរាជាទី៤ ឬ ស្រីសុរិយោពណ៌ (អង់គ្លេស: Borom Reachea IV) or (Srei Soriyoapor) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៦២០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៦០២-១៦១៨) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ ជាលើកទី២ នៅរាជធានីល្វាឯម ព.សករាជ ២១៤៧ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៦០៣ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៥២៦ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជាធិរាជ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌" ទ្រង់គឺជាបុត្រាទី២ នៃ ព្រះបរមរាជាទី២ និង ត្រូវជាព្រះអនុជ (ប្អូនបង្កើត) ព្រះសត្ថាទី១ ដែលត្រូវបានស្ដេចសៀមចាប់បញ្ជូនទៅដែនអាយុធ្យា អំឡុងពេលដែលកងទ័ពសៀមវាយបែកបន្ទាយក្រុងលង្វែក ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ នៃគ.សករាជ ។
ការបង្ក្រាបពួកបះបោរ
Repression of insurgents
ក្រោយពេល ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ធ្វើរដ្ឋប្រហារដណ្ដើមរាជបល្ល័ងពី ព្រះកែវហ្វាទី១ ក្នុងឆ្នាំ ១៦០២ នៃគ.សករាជ រួចហើយ ទ្រង់បានផ្លាសរាជធានីពី កោះស្លាកែត ទៅតាំងរាជធានីថ្មីនៅក្រុង ល្វាឯម (Lvea Aem) ក្នុងឆ្នាំ ១៦០៣ នៃគ.សករាជ ។ អំឡុងពេលដែល ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ ប្រកាសរាជជាព្រះមហាក្សត្រនៅកម្ពុជា ព្រះអង្គទ្រង់បានចេញព្រះរាជសារលិខិត ស្នើសុំបុត្រទាំងពីរអង្គរបស់ខ្លួនដែលជាប់ជាចំណាត់ខ្មាំងនៅអាយុធ្យា សុំឱ្យយាងត្រឡប់មកដែនកម្ពុជាវិញ ដើម្បីទុកស្នងរាជបល្ល័ង ដោយទ្រង់បានបញ្ជូននូវសួយសារអាករមួយចំនួន ថ្វាយទៅព្រះចៅក្រុងសៀម ហើយនិងបានសន្យាថាដាក់ការគោរព ប្រតិបត្តិពុទ្ធសាសនា តាមបែបបទ នៃលទ្ធិថេរវាទផងដែរ ។ ព្រះចៅនរេ ក្រុងស្រីអាយុធ្យា មានការអល់អែកចិត្តជាខ្លាំង តែទ្រង់ក៏យល់ព្រមតាមសំណើររបស់ស្រីសុរិយោពណ៌ ប៉ុន្តែទ្រង់សូមរក្សាទុកនៅរាជបុត្រច្បងគឺ ជ័យជេស្ឋា ឱ្យបន្តស្នាក់នៅក្រុងអាយុធ្យាដដែល ហើយទ្រង់បានបញ្ជូននូវរាជបុត្រទី២ គឺ ឧទ័យរាជា ដែលជាបុត្រាពៅ ឱ្យយាងត្រឡប់មកនគរកម្ពុជាវិញ ។ ក្រោយពេលព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ បានកំចាត់ ព្រះកែវហ្វាទី១ រួចមក ប៉ុន្តែប្រទេសជាតិ នៅមិនទាន់មានការឯកភាពជាតិនៅឡើយ ដោយសារតែចៅហ្វាយស្រុកជាច្រើនបានបង្កើតបក្សពួកងើបបះបោរ និង អតីតមហាក្សត្រមុន ហើយពួកគេសុទ្ធតែមានមហិច្ឆិតារៀងៗខ្លួនក្នុងការពុះជ្រៀកប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីគ្រប់គ្រងតាមតំបន់រៀងៗខ្លួន ដោយបែបនេះហើយ ទើបព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ បានចាត់ឱ្យមេទ័ពខ្លាំងពូកែពីររូប នាម តេជោមាស និង តេជោយ៉ត ចេញទ័ពទៅបង្ក្រាបពួកបះបោរទាំងអស់នេះ ដោយផ្ដើមចេញវាយប្រហារ ទៅចៅហ្វាយស្រុកបារាយណ៍ នៃខេត្តអសន្ទុក (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ធំ) បន្ទាប់មកទៅបង្ក្រាបពួកបះបោរនៅ ខេត្តគោកសេះ (បច្ចុប្បន្ន: បន្ទាយមានជ័យ) និង បន្តទៅបង្ក្រាបពួកបះបោរជាបន្តបន្ទាប់ដូចជា៖ ស្រុកកំពង់សៀម និង ស្រុកស្ទឹងត្រង់ នៃ ខេត្តកំពង់ចាម, ស្រុកជើងព្រៃ (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តត្បូងឃ្មុំ) ។
ការបង្ក្រាបពួកបះបោរញាត្តិវង្ស
ការបង្ក្រាបពួកបះបោរចុងក្រោយ នៅស្រុកថ្មគោល ខេត្តបាត់ដំបង ដែលគ្រប់គ្រងដោយ ពញ្ញាឧទ័យធិរាជ ដែលមិនមែនជាឈ្មោះពិត របស់ទ្រង់ឡើយ ទ្រង់មានឈ្មោះពិតថា ពញ្ញានូ ជាបុត្រាទី៣ នៃ ព្រះបរមរាជាទី២ ទ្រង់ត្រូវជាបងបង្កើត និង ស្រីសុរិយោពណ៌ តែមានព្រះមាតាផ្សេងគ្នា អំឡុងពេលដែលពួកសៀម វាយបែកក្រុងលង្វែក ទ្រង់បានលាក់ខ្លួន និង ប្ដូរឈ្មោះមិនឱ្យកងទ័ពសៀមតាមរកឃើញនោះទេ ។ ដោយស្រីសុរិយោពណ៌បានដឹងថា ឧទ័យធិរាជ ជាបងរបស់ខ្លួន អង្គពញ្ញានូ ដូចនេះទ្រង់បានបញ្ជារឱ្យមេទ័ពនាម តេជោមាស ធ្វើយ៉ាងណាចាប់ឧទ័យធិរាជ ឱ្យបានទាំងរស់ដោយត្រាសបង្គាប់ឱ្យសម្គាល់ហៅទ្រង់ថា ព្រះរាមថ្មគោល ។ នៅទីបំផុតឧទ័យធិរាជត្រូវបានចាប់ខ្លួនយកមកគាល់ព្រះមហាក្សត្រ អង្គពញ្ញានូ មិនបានដឹងទេថា ស្រីសុរិយោពណ៌ ជាព្រះមហាក្សត្របច្ចុប្បន្នព្រោះគិតថាទ្រង់សោយទីវង្គត់ក្នុងចម្បាំងលង្វែកបាត់ទៅហើយ ដោយក្ដីអំណរនិងការនឹករលឹក ស្រីសុរិយោពណ៌ មិនបានដាក់ទោស អង្គពញ្ញានូ នោះទេ ដោយទ្រង់បានតែងតាំង អង្គពញ្ញានូ ជាចៅហ្វាយស្រុក ខេត្តសំរោងទង (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តកំពង់ស្ពឺ) ផងដែរ ក្នុងឆ្នាំ ១៦០៤ នៃគ.សករាជ ។ ​
ការចងសម្ព័នមិត្តជាមួយអណ្ណាម
Alliances with Annam
ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជថា បរមរាជាទី៤ ព្រះអង្គបានបង្រួមបង្រួបប្រទេសកម្ពុជាឱ្យមានឯកភាពជាតិឡើងវិញ អំឡុងពេលដែលព្រះអង្គធ្វើចម្បាំងបង្ក្រាបពួកបះបោរអស់រយៈពេល៥ឆ្នាំ ដែលចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ ១៦០១ ដល់ឆ្នាំ ១៦០៥ នៃគ.សករាជ ទើបព្រះអង្គ បង្ក្រាបពួកបះបោរ ទូទាំងព្រះនគរ បានទាំងស្រុង ។ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ ព្រះអង្គបានស្ដារប្រទេសជាតិកម្ពុជាឡើងវិញ តាមរយៈការរៀបចំនៅប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលក្នុងស្រុក និង ការលើកស្ទួយដល់វិស័យសាសនាផងដែរ ដោយទ្រង់អនុញាតឱ្យមានការផ្សព្វទូលាយនូវសាសនាផ្សេងៗផងដែរ រីឯព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះអង្គប្រកាសដាក់ជាសាសនារបស់រដ្ឋ ដោយគោរពតាមបែបបទ នៃលទ្ធិថេរវាទ ក្រោមឥទ្ធពលរបស់ព្រះចៅក្រុងសៀម ។ ក្នុងគ.សករាជ ១៦១៨ ដើម្បីងាកចេញពីឥទ្ធិពលរបស់សៀម ព្រះអង្គមានបំណងចង់ចងសម្ព័ន្ធមិត្តនិង នគរអណ្ណាម ដើម្បីប្រើទំនាក់ទំនងជាមួយអណ្ណាម ដោះខ្លួនចេញពីការគាបសង្កត់របស់សៀម ដូចនេះព្រះអង្គបានបញ្ជូនបេសកទូត ចូលគាល់អធិរាជអណ្ណាម ព្រះចៅ ក្រុងហ្វេ (Huế) ព្រះនាម "សៃវួង" (Sai Vuong) ដើម្បីចូលស្ដីដណ្ដឹងបុត្រីទី២ របស់ទ្រង់ព្រះនាម "សៃង៉ុកវៀន" (Sai Ngọc Vạn) មករៀបអភិសេក និង បុត្ររបស់ទ្រង់ ជ័យជេស្ឋាទី២ អធិរាជអណ្ណាម បានយល់ព្រមតាមសំណើរ និង បានរៀបចំបញ្ជូនបុត្រីរបស់ខ្លួន តាមសំពៅ ១៥គ្រឿង ជាមួយនិង បាវបម្រើស្រី ៥០០នាក់ និង បាវបម្រើប្រុស ៥០០នាក់ ហែមហមមកជាមួយផងដែរ ពិធីរាជាភិសេកបានធ្វើឡើងនៅរាជធានីល្វាឯម ដោយ បុត្រីរបស់អណ្ណាម ត្រូវតម្រូវឱ្យផ្លាសឈ្មោះ មកជា "អង្គចូវ" ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសម្គាល់ហៅតាមឈ្មោះ ជាភាសាខ្មែរ ។ ការចងសម្ព័នមិត្តនេះ បានធ្វើឱ្យព្រះចៅក្រុងសៀមមិនសុខចិត្តនោះទេ និងបានលើកទ័ពមួយចំនួនធំចូលមកឈ្លានពានកម្ពុជាផងដែរ ក្រោយពេល ព្រះស្រីសុរិយាពណ៌ យាងចូលព្រះទីវង្គត់ ក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ នៃគ.សករាជ ។
ចំណារពន្យល់
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ (1871) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាហូឡង់ផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ ។
មានមតិជាច្រើន តែងយល់ច្រឡំប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វៀតណាម ក្នុងរាជស្រីសុរិយោពណ៌ និង ជ័យជេស្ឋាទី២ ដោយតែងលើកឡើងថា ព្រះចៅក្រុងហ្វេ បានកាន់កាប់ប្រទេសវៀតណាមទាំងមូល ដោយប្រការយល់ខុស សូមបញ្ចាក់ផងដែរថា ប្រទេសអណ្ណាមពេលនោះបានចែកជាការគ្រប់គ្រងពីរ ទី១ ក្រុងហាណូយ គ្រប់គ្រងដោយ រាជវង្សត្រិញ (Trịnh) ទី២ រាជវង្សង្វៀន (Nguyễn) ដោយមានរាជធានី នៅភាគកណ្ដាលវៀតណាម ឈ្មោះក្រុងហ្វេ (Hue) ហើយរាជវង្សង្វៀននេះហើយ ដែលលេបយកទឹកដី ប្រទេសចាម្ប៉ា បានទាំងស្រុងនៅចុង ស.វទី១៦ រាជវង្សទាំងពីររបស់អណ្ណាម បានធ្វើសង្គ្រាម និងគ្នាថែមទៀតផង នៅរវាងឆ្នាំ 1627–1672 និង លើកទី២ 1774–1777 ហើយរាជវង្សត្រិញ ជាអ្នកមានជ័យជំនះ ។
ដោយអ្នកមួយចំនួន មិនបានសិក្សារៀនសូត្រជ្រៅជ្រះនោះទេ ជាពិសេសការស្រាវជ្រាវប្រភពឯកសារ ការផ្ទៀងផ្ទាត់កំណត់ត្រាប្រវត្តិវិទូអន្តរជាតិ និង ការផ្ទៀងផ្ទាត់កំណត់ត្រាប្រទេសជិតខាង ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនិង សង្គមនយោបាយ ជាមួយនិងប្រទេសកម្ពុជា ការបន្តចែកចាយប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាប៉ាតណាប៉ាតណី ជាពិសេសក្មេងៗ សកលវិទ្យាល័យមួយចំនួន យកប្រវត្តិសាស្ត្រលឺគេថា តៗគ្នា ទៅចែកចាយថាជាប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជាទៅទៀត ដែលធ្វើឱ្យការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា មានភាពច្របូកច្របល់ជាខ្លាំងលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយបច្ចុប្បន្ននេះ ។
ហុង ពីវ
អ្នកឧកញ៉ា ហុង ពីវ (ចិន：洪彪 អង់គ្លេស：Hong Piv  ）    ជាជនជាតិខ្មែរដើមកំណើតចិននៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែលោកបានត្រូវសកម្មជន
គណបក្សសង្គ្រោះជាតិនៅឯក្រៅប្រទេសលោកប៉ាង សុខឿន និង លោកម៉ែន ណាត ​ចោទ លោកថា ជាជនជាតិយួនទៅវិញ លោកជាសប្បុរសជនដ៏ល្បីម្នាក់។មហាសេដ្ឋីអចលនទ្រព្យនៅប្រទេសកម្ពុជានិងជានាយក​ប្រតិបត្តិនៃទឹក្រុមហ៊ុនពិភពថ្មីGroup ។ហើយក៏ជាសមាជិកនៃសភាពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា នៅឆ្នាំ២០០២ លោកត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាព្រះករុណាព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនីតែងតាំងនិងប្រទានងារជា ឧកញ៉ា។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋីក្នុងលោក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋីស្រុកខ្មែរ
ប៉ែន
ប៉ែនអាចសំដៅលើ៖
ប៉ានី យ៉ាថរទូ
ប៉ានី យ៉ាថរទូ (ປານີ ຢາທໍ່ຕູ້; ប្រាណី យ៉ាថរទូ/ប្រណី​ យ៉ាថរទូ, កើត 18 កុម្ភៈ 1951) ជាអ្នកនយោបាយជនជាតិឡាវនិងសមាជិករបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ
លោកស្រីធ្លាប់ជាប្រធាន និងជាទេសាភិបាលធនាគារ ស.ប.ប. ឡាវ ធនាគារកណ្តាលរបស់ប្រទេស ពីឆ្នាំ 1988 ដល់ឆ្នាំ 1997 ​​ ក្រោយមកលោកស្រីបានក្លាយជាសមាជិករដ្ឋសភាក្នុងឆ្នាំ 1998 លោកស្រីបានធ្វើជាប្រធានរដ្ឋសភាឡាវពីឆ្នាំ 2010 ដល់ឆ្នាំ 2021 លោកស្រីគឺជាសមាជិករបស់ជាតិសាសន៍ហ្មុងរបស់ឡាវ លោកស្រី​ជា​ស្ត្រី​ដំបូង​គេ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ជា​អនុប្រធានឡាវ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អនុប្រធានឡាវ
អំពី​ភិក្ខុសង្ឃ
នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​មុន យើង​បាន​ពិនិត្យ​មើល​អំពី​ភិក្ខុ​សង្ឃ​រួច​ហើយ ។ នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ​វិញ យើង​នឹង​ពិនិត្យ​មើល​អំពី​ភិក្ខុ​នីសង្ឃ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​ពុទ្ធសាសនា​កន្លង​ទៅ ដើម្បី​មាន​ជា​គំនិត​ជួយ​បំភ្លឺ​ទៅ​លើ​និន្នាការ​ថ្មី​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ក្រោម​ការ​ជំរុញ​នៃ​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស ក្នុង​ការ​ប៉ុន​ប៉ង​ពង្រីក​ពង្រឹង​សិទ្ធិ​ស្ត្រី ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​ចាត់​តាំង​អង្គការ​ដូន​ដី ហើយ​ឆ្ងាយ​ជាង​នេះ​ទៀត ឈោង​ទៅ​រក​ការ​ចាត់​តាំង​ឲ្យ​មាន​ឡើង​វិញ​នូវ​គណៈ​ភិក្ខុ​នី ឬ​ភិក្ខុ​នីសង្ឃ (The Order of Nuns) ។
ភិក្ខុ​នី គឺ​ជា​ស្មូម​ភេទ​ស្រី​នៃ​គណៈ​សង្ឃ​ពុទ្ធសានិក ដែល​បាន​ឧទ្ទិស​ជីវិត​ចំពោះ​សាសនា រស់​នៅ​ក្នុង​អាស្រម ឬ​កុដិ ក្នុង​ភាព​ក្រី​ក្រ និង​រក្សា​ព្រហ្មចរិយា​ធម៌ ជា​អចិន្ត្រៃយ៍ ។ ឈ្មោះ​ភិក្ខុ​នី ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ដូច​នេះ ដោយ​សារ​ទម្លាប់​របស់​គេ​ដើរ​សុំ​ទាន​អាហារ ឬ​ហៅ​តាម​ភាសា​ខ្មែរ​យើង​ថា បិណ្ឌបាត​ចង្ហាន់ ។ ពាក្យ​ភិក្ខុ​នី​នេះ ក្លាយ​ពី​កិរិយាស័ព្ទ​បាលី​ថា ភិក្ខតិ (សំ. ភិក្សតិ) ដែល​មាន​ន័យ​ថា (សុំ) (ទាន) ។ មាន​និយម​ន័យ​ជា​ច្រើន​របស់​ពាក្យ​ភិក្ខុ, ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​មក​អនុវត្ត​ចំពោះ​ពាក្យ​ភិក្ខុ​ដែរ, គេ​ឃើញ​មាន​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ជា​ញឹក​ញយ​នៅ​អដ្ឋកថា ។ ស្មូម​ស្ត្រី​ភេទ​នៃ​គណៈ​សាសនា​ជេន ក៏​ដូច​គ្នា​ដែរ ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ដោយ​ស័ព្ទ "ភិក្ខុ" ទោះ​បី​មាន​ស័ព្ទ​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដែរ​ក៏​ដោយ ដូច​ជា​និគ្គណ្ឋី, សាហុណី, និង​អជ្ជា ។ ជាង​នេះ​ទៀត, អក្សរ​សាស្ត្រ​សាសនា​របស់​ជេន​បង្ហាញ​ថា ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បោះ​បង់​ជីវភាព​ជា​គ្រហស្ថ ដើម្បី​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភិក្ខុនី​នោះ ពុំ​មែន​ជា​គំនិត​ថ្មី​ដែល​មាន​​នៅ​តែ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា ក្នុង​សម័យ​កាល​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​បាន​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​នោះ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ។ ដោយ​សារ​មាន​ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ​កាន់​តែ​ច្រើន​ឡើង​ៗ ចាក​ចោល​ជីវភាព​ជា​គ្រហស្ថ​ដើម្បី​ក្លាយ​ខ្លួន​ទៅ​ជា​ភិក្ខុនី​ក្នុង​អំឡុង​សម័យ​កាល​ព្រះ​ពុទ្ធ និង​ព្រះ​មហាវីរៈ​មាន​ព្រះ​ជន្ម​គង់​នៅ, ដោយ​ប្រព័ន្ធ​សាសនា​ទាំង​ពីរ ត្រូវ​បាន ស្ថាបនា​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ និង​ព្រះ​មហាវីរៈ​នោះ, ទើប​កើត​មាន​ភិក្ខុ​នី​សង្ឃ ដែល​មាន​ប្រព័ន្ធ​គ្រប់​គ្រង​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា ។
១-ភិក្ខុនី​មួយ​រូប សូម្បី​តែ​មាន​អាយុ​ផ្នួស​ ១០០ ​ឆ្នាំ​ក៏​ដោយ ក៏​ត្រូវ​តែ​គោរព​ភិក្ខុ ទោះ​បី​ជា​មាន​វ័យ​ផ្នួស​ទើប​បាន​មួយ​ថ្ងៃ​ក៏​ដោយ ។
២-ភិក្ខុនី មិន​ត្រូវ​គង់​ចាំ​វស្សា (រដូវ​ភ្លៀង) នៅ​ក្នុង​ជន​បទ​ណា​មួយ ដែល​គ្មាន​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​គង់​នៅ​ទេ ។
៣-រៀង​រាល់​កន្លះ​ខែ​ម្ដង ភិក្ខុនី​ត្រូវ​បំពេញ​កិច្ចការ​ពីរ​យ៉ាង​គឺ សុំ​អំពី​ភិក្ខុ​សង្ឃ នូវ​ឧបោសថ​សីល និង​សុំ​ឲ្យ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ផ្ដល់​ឱវាទ ទូន្មាន ។
៥-ភិក្ខុនី​ណា​មួយ​ប្រព្រឹត្ត​បំពាន​លើ​សិក្ខាបទ​សង្ឃ​ទិសេស ត្រូវ​ចាក់​ខ្លួន​ទទួល​វិន័យ​ពិសេស (បក្ខមានត្ត) អស់​រយៈ​ពេល​កន្លះ​ខែ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ក្រុម​នីមួយ​ៗ នៃ​គណៈ​សង្ឃ​ទាំង​ពីរ ។
៦-សាមណេរី​ត្រូវ​ហ្វឹក​ហ្វីន​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​សិក្ខាបទ​ទាំង​៦ (បញ្ចសីល រួម​និង​សិក្ខាបទ​វិកាល​ភោជនា) អស់​រយៈ​ពេល​ពីរ​ឆ្នាំ ហើយ​បន្ទាប់​មក ត្រូវ​សុំ ឧបសម្បទា ជា​ភិក្ខុនី អំពី​ក្រុម​ជំនុំ​គណៈ​សង្ឃ​ទាំង​ពីរ ។
៧-ភិក្ខុនី​ មិន​ត្រូវ​ជេរ​បញ្ចោរ ឬ​ប្រមាថ​មាក់​ងាយ​ភិក្ខុ​ដោយ​ប្រការ​ណា​មួយ​ទេ, សូម្បី​តែ​ដោយ​វិធី​បញ្ឆិត​បញ្ឈៀង ក៏​ពុំ​បាន​ដែរ ។
៨-ភិក្ខុ​អាច​ទូន្មាន​ប្រៀនប្រដៅ​ភិក្ខុ​នី​បាន, ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនី មិន​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ទូន្មាន​ប្រៀនប្រដៅ​ភិក្ខុ​ទេ ។
រយៈ​កាល​ហ្វឹក​ហ្វឺន​ពីរ​ឆ្នាំ មិន​តម្រូវ​ទៅ​លើ​ព្រះ​នាង​បជាបតីគោតមី ដូច​ដែល​បាន​កំណត់​នៅ​ក្នុង​សិក្ខាបទ​ទី​ប្រាំ​មួយ​ទេ ពី​ព្រោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បាន​ប្រកាស​ថា​ការ​ទទួល​ព្រម​ប្រតិបត្តិ​តាម​គរុធម៌​ទាំង​ប្រាំបី​ដោយ​ព្រះ​នាង​ផ្ទាល់​សន្មត​ស្មើ​និង​ផ្នូស​របស់​ព្រះ​នាង​ជាសាមណេរី អស់​រយៈ​កាល​ពីរ​ឆ្នាំ​រួច​ទៅ​ហើយ ។ បុព្វសិទ្ធិ​នេះ ក៏ត្រូវ​បាន​ប្រទាន​ទៅ​ឲ្យ​ស្ត្រី​សាក្យ​ត្រកូល​ទាំង​ ៥០០ ​ផង​ដែរ ដែល​បាន​ដង្ហែ​ព្រះ​នាង​មក ។ ប៉ុន្តែ​តាម​ធម្មតា ស្ត្រី​អ្នក​សាក​ល្បង​ដើម្បី​ផ្នួស (female probationer) មុន​គេ ចាប់​ផ្ដើម​ហ្វឹក​ហ្វឺន​រយៈ​ពេល​ពីរ​ឆ្នាំ នៅ​ក្នុង​សិក្ខាបទ​ទាំង​ប្រាំ​មួយ ត្រូវ​តែ​បាន​សេចក្ដី​យល់​ព្រម​ឲ្យ​ហ្វឹក​ហ្វឺន​រយៈ​ពេល​ពីរ​ឆ្នាំ នៅ​ក្នុង​សិក្ខាបទ​ទាំង​ប្រាំ​មួយ ត្រូវ​តែ​បាន​សេចក្ដី​យល់​ព្រម​ឲ្យ​ហ្វឹក​ហ្វឺន​អំពី​សង្ឃ (សិក្ខាសម្មតិ) ជា​មុន​សិន ។ កាល​បើ​បាន​សេចក្ដី​យល់​ព្រម​ពី​សង្ឃ​ហើយ, គេ​ត្រូវ​សន្យា​ដោយ​ជាក់​ស្ដែង​ថា នាង​ខ្ញុំ​ប្រកាស​ទុក​ជា​សំណូម​ពរ​មិន​អាច​បំពារ​បំពាន​បាន, នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ពីរ​ឆ្នាំ, គឺ​វៀរចាក​ការ​សម្លាប់​សត្វមាន​ជីវិត, មិន​លួច, មិន​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​ព្រហ្មចរិយធម៌ មិន​និយាយ​កុហក, មិន​ផឹក​ទឹក​ស្រវឹង និង​មិន​បរិភោគ​អាហារ​ក្នុង​ពេល​ម៉ោង​ហាម​ឃាត់ ពោល​គឺ រវាង​ពេល​ថ្ងៃ​ត្រង់​និង​ពេល​ថ្ងៃ​រះ​នៃ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់​។ គេ​មិន​តម្រូវ​ឲ្យ​អ្នក​សាក​ល្បង​ដើម្បី​ផ្នួស ផ្ដាច់​ចំណង​របស់​ខ្លួន​ពី​ជីវភាព​គ្រហាវាស​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​សាក​ល្បង​នោះ​ទេ ទោះ​បី​ភាគ​ច្រើន​គេ​បាន​ផ្ដាច់ ។ ជា​ទូទៅ អ្នក​សាក​ល្បង​ដើម្បី​ផ្នួស រស់​នៅ​ក្នុង​លំនៅ​សម្រាប់​ក្រុម​របស់​ខ្លួន ក្នុង​អំឡុង​កាល​ឋិត​ក្រោម​ការ​ថែ​ទាំ​របស់​ដូន​ជី​ដ៏​មាន​ពិសោធន៍​ម្នាក់​ជួយ​ថែរក្សា និង​ហ្វឹក​ហ្វឺន​ខ្លួន​ឯង​ក្នុង​សិក្ខាបទ​ទាំង​ប្រាំ​មួយ ។ អ្នក​សាក​ល្បង​ដើម្បី​ផ្នួស តាម​ធម្មតា ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា សិក្ខាមានា ។ នៅ​ទី​បញ្ចប់​នៃ​ការ​សាក​ល្បង​ពីរ​ឆ្នាំ​សិក្ខមានា​បាន​ក្លាយ​ជា​ភិក្ខុនី ក្រោយ​បាន​ទទួល​ឧបសម្បទា​រួច​ហើយ ។
មាន​តែ​ក្រោយ​ពេល​បាន​ទទួល​ការ​បួស​ថ្នាក់​ខ្ពស់​គឺ ឧបសម្បទា​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ, ទើប​សាមណេរី​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភិក្ខុ​នី​ដ៏​ពេញ​លក្ខណៈ ។ ដោយ​បាន​ទទួល​ការ​បួស​ថ្នាក់​ខ្ពស់​នេះ ភិក្ខុនី ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ថេរី​មួយ​រូប ជួយ​ទ្រោល​ភារកិច្ច​បង្ហាត់​បង្រៀន​បន្ថែម ។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​ទៅ លោក​ផ្ដើម​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ខ្លា​ក្នុង​ការ​ប្រតិបត្តិ​ធ្វើ​សមាធិ ។ ដោយ​ប្រការ​យ៉ាង​នេះ, សាមណេរី​ដែល​សុំ​ផ្នួស​ថ្នាក់​ខ្ពស់ (ឧបសម្បទា) ត្រូវ​ឆ្លើយ​តប​សំណួរ​ ២៤, ទាល់​តែ​គណៈ​សង្ឃ​ទាំង​ពីរ​គាប់​អធ្យាស្រ័យ​ជា​មុន​រួច​ហើយ ទើប​ផ្នួស​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត ។ ក្នុង​បណ្ដា​សំណួរ​ទាំង​ ២៤ មាន​សំណួរ ១១ ​និយាយ​អំពី​រូបភាព​នៃ​រោគ​ស្ត្រី​ភេទ (Gynaecological deformities) និង ៥ សំណួរ​ស្ដី​ពី​ជំងឺ ជា​អាទិ៍ ឃ្លង់, បូស, ត្រអក, របេង, ឆ្កួត​ជ្រូក ។ សំណួរ​ក្រៅ​ពី​នេះ មាន​ដូច​ត​ទៅ​នេះ, អ្នក​ជា​មនុស្ស​មែន​ឬ ? អ្នក​ជា​ស្ត្រី​ឬ? អ្នក​ជា​ស្ត្រី​អ្នក​ជា​ទេ​ឬ? អ្នក​គ្មានជំពាក់​បំណុល​គេ​ទេ​ឬ? តើ​អ្នក​មិន​ជាប់​ជំពាក់​នឹង​ព្រះ​រាជ​បម្រើ​ទេ​ឬ? តើ​អ្នក​បាន​ទទួល​ការ​យល់​ព្រម​ពី​ឪពុក​ម្ដាយ និង​ប្ដី​របស់​អ្នក​ហើយ​ឬ? តើ​អ្នក​មាន​អាយុ​ ២០ ​ឆ្នាំ​ពេញ​ហើយ​ឬ ? តើ​អ្នក​មាន​បាត្រ​និង​ស្បង់​ចីពរ​ឬ​ទេ? អ្នក​ឈ្មោះ​អ្វី ? តើ​ស្ត្រី​អ្នក​ស្នើ​ផ្នួស​ឲ្យ​អ្នក​ឈ្មោះ​អ្វី ?
ដំបូង​ឡើយ, បុព្វ​សិទ្ធិ​សាក​សួរ​សាមណេរី និង​ការ​ផ្ដល់​ផ្នួស​ជាន់​ខ្ពស់​ឲ្យ​សាមណេរី​នោះ គឹ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​កណ្ដាប់​ដៃ​នៃ​ភិក្ខុ, ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក ដោយ​សារ​មាន​ការ​ស្មុគ​ស្មាញ​ខ្លះ​កើត​មាន​ឡើង, បុព្វ​សិទ្ធិ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ផ្ទែរ​ទៅ​ឲ្យ​ភិក្ខុនី​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​បទ​ពិសោធន៍ និង​មាន​សមត្ថភាព​ធ្វើ​កិច្ចការ​នេះ​វិញ នៅ​ចំពោះ​មុខ​ខណៈ​សង្ឃ​ទាំង​ពីរ​ដោយ​ឡែក​ៗ​ពី​គ្នា ។ វិធី​ធ្វើ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យ៉ាង​ម៉ត់​ចត់​ណាស់ ។ ដោយ​បាន​ប្រាប់​ដំណឹង ឲ្យ​ដឹង​មុន​តាម​រយៈ​ភិក្ខុនី​មួយ​អង្គ​ដ៏​មាន​បទ​ពិសោធន៍ និង​មាន​សមត្ថភាព សាមណេរី​បាន​មក​កាន់​ទី​ចំពោះ​មុខ​សង្ឃ ដោយ​មាន​ចីពរ​ពាក់​លើ​ស្មា ។ បន្ទាប់​មក សាមណេរី​នោះ​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ទៀប​បាទា​នៃ​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ហើយ​អង្គុយ​ចុះ​បត់​ជើង​ដោយ​មាន​ដៃ​ទាំង​ពីរ​ប្រណម្យ ហើយ​សុំ​ផ្នួស​ដោយ​ពោល​ពាក្យ​ថា" ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​សុំ​សង្ឃ​អនុញ្ញាត​ឧបសម្បទា ។ សូម​សង្ឃ​លើក​ស្ទួយ​ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា ដោយ​សេចក្ដី​អាណិត​អាសូរ​ផង​ចុះ" ។ ពាក្យ​នេះ​ត្រូវ​ថា​ឡើង​វិញ​បី​ដង ។ បន្ទាប់​មក​ភិក្ខុ​នី​ដ៏​មាន​ពិសោធន៍ និង​មាន​សមត្ថកិច្ច​ចោទ​សួរ​សំណួរ​ទាំង​ ២៤ ចំពោះ​សាមណេរី​ជា​ឧបសម្បទា​បេក្ខ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ភិក្ខុ​សង្ឃ ។ កាល​បើ​សំណួរ​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​បាន ឆ្លើយ​ដោយ​ពេញ​ចិត្ត​រួច​ហើយ ភិក្ខុនី​ជា​ថេរៈ​សួរ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​បី​ដង​ថា តើ​សង្ឃ​ព្រម​ឲ្យ​សាមណេរី​នេះ​បាន​ឧបសម្បទា​ឬ​ទេ ហើយ​ប្រសិន​បើ​ព្រម ត្រូវ​នៅ​ស្ងៀម, ប៉ុន្តែ​ប្រសិន​បើ​ភិក្ខុ​នី​ណា​មិន​យល់​ព្រម នោះ​ត្រូវ​មាន​ពុទ្ធដីកា។ ប្រសិន​បើ​ទាំង​អស់អង្គ​ស្ងៀម, សាមណេរី​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ថា​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ទទួល​ឧបសម្បទា​អំពី​គណៈ​ភិក្ខុនី​ហើយ ។ សាមណេរី​នោះ ត្រូវ​បាន​នាំ​ភ្លាម​ទៅ​កាន់​ទី​ចំពោះ​មុខ​ភិក្ខុ​សង្ឃ ដែល​គ្រង​ស្បង់​ចីពរ​តាម​បែប​បទ​ដូច​ៗ​គ្នា ហើយ​វិធី​ធ្វើ​ដូច​គ្នា​ត្រូវ​បាន​ថា​ឡើង​វិញ ។ ភិក្ខុ​ជា​ថេរៈ​ផ្ដល់​ពត៌មាន​ដល់​ជំនុំ​សង្ឃ​ថា សាមណេរី​ប្រាថ្នា​សុំ​ឧបសម្បទា, ថា​នាង​បាន​ឆ្លើយ​ច្បាស់​លាស់​ហើយ​ទាក់​ទង​នឹង​សំណួរ​ទាំង​ម្ភៃ​បួន និង​ថា​នាង​បាន​បំបួស​រួច ហើយ​នៅ​ខាង​គណៈ​ភិក្ខុនី ។ បន្ទាប់​មក, ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​ថេរៈ​ស្នើ​សួរ​ថា តើ​លោក​ទាំង​ឡាយ​យល់​ព្រម​ឲ្យ​នាង​បួស ឬ​មិន​ព្រម ។ ប្រសិន​បើ​ទាំង​អស់​អង្គ​នៅ​ស្ងៀម នាង​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​យល់​ព្រម​ឲ្យ​បួស​ដោយ​ភិក្ខុ​សង្ឃ ហើយ​ក្លាយ​ជា​ភិក្ខុនី​មក ល័ក្ខខណ្ឌ​បី​ក្នុង​ចំណោម​ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​៤ ត្រូវ​បាន​គេ​ពន្យល់​ចំពោះ​នវភិក្ខុ​នី ជា​អាទិ៍, អាហារ សម្លៀក​បំបាក់ និង​ថ្នាំ​ព្យាបាល​រោគ ។ ល័ក្ខខ័ណ្ឌ​ដទៃ​ផ្សេង​ទៀត ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ភិក្ខុ ជា​អាទិ៍ កា​ស្នាក់​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ, ប៉ុន្តែ មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ភិក្ខុនី​ទាំង​ឡាយ​ទេ ប្រហែល​ជា​បណ្ដាល​មក​ពី​ការ​មិន​មាន​សន្តិសុខ​សម្រាប់​ភិក្ខុ​នី ដើម្បី​រស់​នៅ​ម្នាក់​ឯង​ក្នុង​ព្រៃ ដូច​ជា​ករណី​ជាក់​ស្ដែង​នៃ​ឧប្បលវណ្ណាថេរី ។ ជាង​នេះ ទៀត, គេ​ហាម​មិន​ឲ្យ​ភិក្ខុនី​បំពារ​បំពាន​សិក្ខាបទ​ប្រាំបី​យ៉ាង ។ គារ​បណ្ដែត​បណ្ដោយ​ខ្លួន​ឲ្យ​ល្មើស​លើ​សិក្ខាបទ​ទាំង​ប្រាំបី​យ៉ាង​នេះ គឺ​កំហុស​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ ។ សិក្ខាបទ​ទាំង​ប្រាំ​យ៉ាង​នោះ​គឺ ការ​បណ្ដែត​បណ្ដោយ​ខ្លួន​ក្នុង​មេថុនកម្ម, ការ​លួច, ការ​សម្លាប់, ការ​អួត​អាង​ថា​បាន​សម្រេច​ឈាន (ឧត្តរិមនុស្ស​ធម៌ ) ការ​ព្រមព្រៀង​សេពកាម​ជា​មួយ​បុរស ការ​លាក់​បាំង​កំហុស​ធ្ងន់​ធ្ងរ​របស់​ភិក្ខុ​ដទៃ, ការ​ទទួល​យក​ការ​ណែ​នាំ​របស់​ភិក្ខុ​ដែល​ត្រូវ​សង្ឃ​ព្យួរ​ទោស និង​ការ​រំលោភ​បំពាន​ដោយ​ចេតនា​លើ​សិក្ខាបទ​ទាំង​ឡាយ ដោយ​មាន​បំណង​អាក្រក់ ។
ក្នុង​ពេល​វេលា​កន្លង​ទៅ មាន​សិក្ខាបទ​ដទៃ​ទៀត ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឡើង​សម្រាប់​ជា​ក្រឹត្យ​វិន័យ និង​ការ​ណែនាំ​ដល់​ភិក្ខុ​នី​ទាំង​ឡាយ ។ កាល​មួយ​នោះ ក្នុង​ការ​ឆ្លើយ​តប​បញ្ហា ដែល​ព្រះ​នាង​មហាបជាបតី​គោត​មី​ចោទ​សួរ, ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា កាល​ណា​សិក្ខាបទ​សម្រាប់​ភិក្ខុ​នី​មាន​ខ្លឹម​សារ​ដូច​គ្នា​និង​សិក្ខាបទ​កំណត់​ឡើង​សម្រាប់​ភិក្ខុ ភិក្ខុនី​គប្បី​ប្រតិបត្តិ​តាម​សិក្ខាបទ​ទាំង​នោះ ក្នុង​បែប​បទ​ដូច​ជា​ភិក្ខុ​ប្រតិបត្តិ​ដែរ, ហើយ​កាល​ណា​សិក្ខាបទ​ទាំង​ឡាយ​នោះ​មិន​ដូច​គ្នា​ទេ ភិក្ខុ​នី​គប្បី​ប្រព្រឹត្ត​ឲ្យ​ត្រូវ​ទៅ​តាម​ខ្លឹម​សារ​ដែល​បាន​ដាក់​ចុះ ។ វិន័យ​បិដក​បាន​បំភ្លឺ​ច្បាស់​ថា សិក្ខាបទ​ខ្លះ​ដែល​កំណត់​សម្រាប់​ភិក្ខុនី ដូច​គ្នា​សុទ្ធ​សាធ​ទៅ​នឹង​សិក្ខាបទ​កំណត់​ឡើង​សម្រាប់​ភិក្ខុ ។ សិក្ខាបទ​ខ្លះ​ដែល​កំនត់​សម្រាប់​ភិក្ខុនី ដូច​ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​វិន័យ​បិដក ដូច​ត​ទៅ​នេះ​ថាៈ ភិក្ខុនី​មួយ​អង្គ មិន​ត្រូវ​មាន​បាត្រ​លើស​ពី​មួយ​នៅ​ក្នុង​វិហារ​មួយ, វត្ថុ​ណា​មួយ​ផ្ដល់​ឲ្យ​ភិក្ខុនី​សម្រាប់​គោល​ដៅ​ណា​មួយ គប្បី​ប្រើ​ប្រាស់​វត្ថុ​នោះ សម្រាប់​តែ​គោល​ដៅ​នោះ​ប៉ុណ្ណោះ, ភិក្ខុនី​មិន​ត្រូវ​ទទួល​យក​ស្រូវ, មិន​ត្រូវ​បោះ​វត្ថុ​សៅហ្មង​ទាំង​ឡាយ​ទៅ​លើ​ផ្លូវ និង​លើ​ចំការ​ស្រែ តាម​បង្អួច, មិន​ត្រូវ​ចូល​រួម​ក្នុង​ការ​រាំ ការ​ច្រៀង និង​តន្ត្រី​មាន​ឧបករណ៍, មិន​ត្រូវ​និយាយ​ជា​មួយ​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ក្នុង​ទី​ងងឹត ឬ​កន្លែង​កៀន​ឬ​ក្រោម​ពន្លឺ​ព្រះ​ចន្ទ ឬ​ក្នុង​ផ្លូវ​សាធារណៈ ឬ​នៅ​តាម​ផ្លូវ​បំបែក, ភិក្ខុនី​មិន​ត្រូវ​ងូត​ទឹក​ស្រាត ។ ភិក្ខុនី​ពីរ​អង្គ​មិន​ត្រូវ​សឹង (ដេក) លើ​គ្រែ​ជា​មួយ​គ្នា ហើយ​គ្រប​ដណ្ដប់​ខ្លួន​ដោយ​កម្រាល​(ភួយ) មួយ​ជា​មួយ​គ្នា ។ ប្រសិន​បើ​ភិក្ខុនី​មួយ​អង្គ​មាន​អាពាធ, សហធម្មិក​របស់​លោក​គប្បី​ថែ​ទាំ​លោក ឬ​ក៏​ជួយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​ទៀត​ជួយ​ថែ​ទាំ​លោក ។ ភិក្ខុនី​មិន​គប្បី​បណ្ដេញ​ភិក្ខុនី​ដទៃ​ទៀត ដែល​លោក​បាន​ផ្ដល់​ជម្រក​ឲ្យ​ស្នាក់​អាស្រ័យ​នោះ​ទេ ។ ភិក្ខុនី​មិន​គប្បី​សេព​គប់​ជា​មួយ​មេ​ផ្ទះ ឬ​កូន​ប្រុស​របស់​មេ​ផ្ទះ​ទេ ។ ក្នុង​អំឡុង​រដូវ​ភ្លៀង ភិក្ខុនី​មិន​ត្រូវ​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​កន្លែង​មួយ​ទៅ​កន្លែង​មួយ​ទេ ។ ភិក្ខុនី​មិន​ត្រូវ​ទៅ​មើល​វាំង រាជ ឧទ្យាន ថែវ មាន​រូប​ភាព, ឧទ្យាន​កំសាន្ត ឬ​ជលដ្ឋាន ឬ​អាង​ទឹក ដែល​មាន​ផ្កា​ល្អ​ៗ ។ល។ ភិក្ខុនី​មិន​ត្រូវ​រៀន​សីល​ណា​មួយ​សម្រាប់​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ខ្លួន​ទេ ។ លោក​មិន​ត្រូវ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​កុដិ​របស់​ភិក្ខុ ដោយ​គ្មាន​ការ​អនុញ្ញាត​នោះ​ឡើយ ។ លោក​មិន​ត្រូវ​ភ្ជាប់​ខ្លួន​ទៅ​នឹង​គ្រួសារ​ពិសេស​ណា​មួយ​ឡើយ ។ លោក​មិន​ត្រូវ​ពាក់​គ្រឿង​អលង្ការ​ឬ​ស្រង់​ទឹក​មាន​លាយ​ទឹក​អប់​ឡើយ ។ លោក​មិន​ត្រូវ​អង្គុយ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ភិក្ខុ​ដោយ​គ្មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​ភិក្ខុ​នោះ​ទេ ។ លោក​មិន​ត្រូវ​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​នៅ​ពេល​យប់ ។ បើ​មនុស្ស​ណា​មួយ​បញ្ជូន​អំណោយ​មក​ឲ្យ​ភិក្ខុនី​ណា​មួយ ដោយ​មាន​មូល​ហេតុ​អាក្រក់ ហើយ​បើ​លោក​ទួល​អំណោយ​ទាំង​នោះ​ដោយ​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​មូល​ហេតុ​នោះ ភិក្ខុនី​នោះ​នឹង​ត្រូវ​អាបត្តិ​សង្ឃាទិទេស ។
សិក្ខាបទ​ដ៏​សំខាន់​ទាំង​ប្រាំបី​ដែល​និយាយ​ខាង​លើ បង្ហាញ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ភិក្ខុនី​សង្ឃ​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ឲ្យ​នៅ​ចំណុះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ ។ ជាង​នេះ​ទៀត គេ​កត់​សម្គាល់​ឃើញ​ថា ការ​បួស​ថ្នាក់​ខ្ពស់ (ឧបសម្បទា) របស់​ភិក្ខុនី ត្រូវ​ឡើង​ពេញ​លេញ​បាន​តែ​កាល​ណា​ភិក្ខុនី​នោះ​បាន​ទទួល​ការ​បញ្ជាក់​អះ​អាង​អំពី​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ប៉ុន្តែ​ថា វា​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​ឃើញ​មាន​ការ​ផ្សេង​គ្នា​ណា​មួយ រវាង​ភិក្ខុនី និង​ភិក្ខុ ក្នុង​សមត្ថភាព​ដើម្បី​សំរេច​បាន​ខាង​គុណធម៌​បញ្ញា​ស្មារតី​នោះ​ទេ ។ ថេរីគាថា​និង​អបទាន​មាន​ឧទាន​កថា​និយាយ​អំពី​ថេរី​ជា​ច្រើន ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​ព្រះ​អរហន្ត​នៅ​ក្នុង​សម័យកាល​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ថេរី​ទាំង​ឡាយ​នោះ រួម​មាន​ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ​មក​ពី​គ្រប់​ថ្នាក់​នៃ​សង្គម, ពី​រាជ​ត្រកូល, ពី​ត្រកូល​អភិជន, ពី​ត្រកូល​ពាណិជ្ជករ, ពី​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍ និង​ពី​វណ្ណៈ​ទាំង​ឡាយ​ដទៃ​ទៀត ហើយ​រហូត​ដល់​ពួក​ស្ត្រី​ខិល​ខួច​មួយ​ចំនួន​ផង ។
ប្រវត្តិ​នៃ​ភិក្ខុនី​សង្ឃ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំង​ឡាយ​ផ្សេង​ៗ និង​មាន​និកាយ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​ដោយ​ឡែក ។ ប៉ុន្តែ​ការ​កត់​សម្គាល់​ខ្លះ​ៗ ត្រូវ​បាន​លើក​យក​មក​និយាយ​ក្នុង​ទី​នេះ ដោយ​កាត់​ខ្លី​ជា​សេចក្ដី​សង្ខេប​ដូច​ត​ទៅ ។
នៅ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា ភិក្ខុនី​សង្ឃ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង ដូច​ដែល​បាន​កត់​ត្រា​ទុក​នៅ​ក្នុង​កាល​ប្បវត្តិ​ទាំង​ឡាយ ដូច​ជា​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ទីបវង្ស និង​មហាវង្ស ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​ទេវានម្បិយ​តិស្សៈ (២៥០-២១០) មុន​គ្រិស្ដ​សករាជ) ។ គឺ​នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​រាជា​នេះ​ហើយ ដែល​ពុទ្ធសាសនា​ត្រូវ​បាន​នាំ​ចូល​ទៅ​ស្រីលង្កា ដោយ​ព្រះ​មហិន្ទត្ថេរ ។ ពុទ្ធសាសនា​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ដោយ​ការ​បំបួស (បព្វជ្ជា) ព្រះ​រាជ​នី​អនុលា និង​ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ​ដទៃ​ទៀត​ចំនួន​មួយ​ពាន់​នាក់ ។ ព្រះ​នាង​អនុលា និង​ស្ត្រី​ជា​បរិវារ​របស់​ព្រះ​នាង​បាន​ទទួល​សីល​ដប់ ក្រោម​ការ​ណែ​នាំ​របស់​ព្រះ​មហិន្ទត្ថេរ ។ ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ​នោះ​ស្លៀក​ដណ្ដប់​សំពត់​លឿង, ស្នាក់​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​កុដិ ឬ​អាស្រម​ដែល​ព្រះរាជា​សង់​ឡើង​សម្រាប់​ស្ត្រី​ទាំង​នោះ រង់​ចាំ​ការ​និមន្ត​មក​ដល់​នៃ​ព្រះ​សង្ឃ មិត្តាថេរី ដែល​ត្រូវ​ជា​ប្អូន​ស្រី​របស់​ព្រះ​មហិន្ទត្ថេរ ដើម្បី​បាន​ទទួល​ឧបសម្បទា ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភិក្ខុនី ។ អាស្រម​មួយ​ទៀត ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា "ហត្ថឡ្ហកវិហារៈ" ក៏​ត្រូវ​បាន​ព្រះរាជា​ទេវានម្បិយតិស្សៈ​កសាង​ឡើង​ដែរ សម្រាប់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​របស់​ព្រះ​វេរីសង្ឃ​មិត្តា ។ ការ​សង់​អាស្រម​ដ៏​ច្រើន​ទៀត​នៅ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា ក្នុង​កាល​ជា​ខាង​ក្រោយ​មក, ឧទាហរណ៍​ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​មោគ្គល្លាន I (គ.ស. ៤៩១-៥០៨) ព្រះ​បាទ​អគ្គពោធិ IV (គ.ស. ៦៦៧-៦៨៣) និង​ព្រះ​បាទ​កស្សបៈ IV (គ.ស. ៨៩៨-៩១៤) ត្រូវ​បាន​គេ​កត់​ត្រា​ទុក​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​មហាវង្ស ។ គម្ពីរ​ទីបវង្ស បាន​ផ្ដល់​បញ្ជី​ឈ្មោះ​ភិក្ខុនី​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បាន​មក​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ស្រីលង្កា និង​ឈ្មោះ​ភិក្ខុនី​ដទៃ​ទៀត​ក្នុង​ប្រទេស​ស្រីលង្កា ដែល​បាន​បង្រៀន​វិន័យ ។ គម្ពីរ​មហាវង្ស ក៏​បាន​និយាយ​ផង​ដែរ​ថា ភិក្ខុនី​មួយ​រយ​ពាន់​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​ឆ្លង​មរីចវដ្ដិវិហារ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី ចំនួន​ភិក្ខុនី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ស្រីលង្កា នៅ​តែ​មាន​តិច​ជាង​ចំនួន​ភិក្ខុ ហើយ​តួនាទី​របស់​ភិក្ខុនី​នៅ​ក្នុង​សង្គម ក៏​មាន​សារ​សំខាន់​តិច​តួច​ដែរ ។ យោង​តាម​សំណង់​នៃ​អាស្រម​ទាំង​ឡាយ ដែល​ព្រះ​រាជា​ទាំង​ឡាយ​បាន​កសាង​ឡើង, បង្ហាញ​ថា ស្ថាប័ន​ភិក្ខុនី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ស្រីលង្កា បាន​បន្ត​មក​អស់​ពេល​មួយ​យ៉ាង​វែង​បង្គួរ ។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក គណៈ​ភិក្ខុនី​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រលត់​សាប​សូន្យ, ទោះ​បី​ជា​គ្មាន​កាល​បរិច្ឆេទ​ជាក់​លាក់​ណា​មួយ​បញ្ជាក់​ថា ចាប់​ត្រឹម​ពី​ពេល​ណា​មក​ទើប​ហេតុ​ការណ៍​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​ក៏​ដោយ ។ គណៈសង្ឃ​ភិក្ខុនី មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​កសាង​ឡើង​វិញ​ទេ, សូម្បី​នៅ​ពេល​ដែល​ឧបសម្បទា​របស់​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ត្រូវ​បាន​គេ​កសាង​ឡើង​វិញ​នៅ​ក្នុង​កាល​ជា​ខាង​ក្រោយ​មក​ក៏​ដោយ ។ សព្វ​ថ្ងៃ​នៅ​មាន​ស្ត្រី​មួយ​ចំនួន​ប្រព្រឹត្ត​កាន់​ផ្នួស​ជា​អ្នក​សាក​ល្បង​ដែល​ទទួល​កាន់​សីល​ដប់ ។ តាម​ពិត​សីល​ដប់​នេះ​គឺ សម្រាប់​អ្នក​សាក​ល្បង​ភេទ​ប្រុស​ទេ (Male probationers) ដែល​គេ​ហៅ​ថា សាមណេរ, មាន​តែ​សិក្ខាបទ​ប្រាំ​មួយ​ខាង​ដើម​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ទើប​សម្រាប់​ស្ត្រី​អ្នក​សាក​ល្បង (Female probationers) ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា សិក្ខាមានា ហើយ​ស្ត្រី​អ្នក​សាក​ល្បង​ទាំង​ឡាយ​នោះ ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​អាស្រម ឬ​កុដិ ។ ស្ត្រី​អ្នក​សាក​ល្បង ឬ​សិក្ខមានា ពាក់​អាច​ពណ៌​ស​ដៃ​វែង ហើយ​ស្លៀក​សំពត់​លឿង​ព្រលាត​ចាស់ ។ ថ្មី​ៗ​នេះ មាន​ការ​ប៉ុន​ប៉ង​ធ្វើ​ឲ្យ​ភិក្ខុនី​សង្ឃ​រស់​ឡើង​វិញ ប៉ុន្តែ​ពុំ​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​ទេ ។
គេ​ពិបាក​នឹង​និយាយ​ណាស់​ថា ពេល​ណា គណៈភិក្ខុនី​ត្រូវ​បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​វិញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ដទៃ​ទៀត ។ លោក ស្គេន ហារឌី (Spence Hardy) បាន​កត់​សំគាល់​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​របស់​លោក​ឈ្មោះ Eastern Monachism, parteridge &Oakey, 1850,pp 161 ថា​ភិក្ខុនី​1 នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា ដែល​គេ​ហៅ​ថា ថិសេន (Thilashen) មាន​ចំនួន​តិច​តួច​ពេក​ណាស់ បើ​ប្រៀប​នឹង​ចំនួន​ភិក្ខុ ។ ភាគ​ច្រើន​នៃ​ភិក្ខុនី គឺ​ជា​ស្ត្រី​ចាស់​ៗ ។ គេ​កោរ​ក្បាល ហើយ​ស្លៀក​ពាក់​សំពត់-អាវ​ពណ៌ស ។ គេ​រស់​នៅ​ក្នុង​លំនៅ​សមរម្យ​ជិត​វត្ត ហើយ​តាំង​ចិត្ត​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រហ្មចរិយភាព ដរាប​ណា​គេ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​គណៈសង្ឃ (ឬ​គណៈ​ដូន​ជី ) ភិក្ខុនី (ឬ​ដូន​ជី) នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ កាន់​តែ​តិច​តួច​ជាង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា​ទៅ​ទៀត ។ នៅ​អារ៉ាប​កាន (Arakan) ភិក្ខុនី (ឬ​ដូន​ជី) មាន​ដូច​ជា​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ដែរ ។ គេ​រស់​នៅ​ក្នុង​អាស្រម ឬ​មួយ​ក្នុង​ខ្ទម​មួយ​ៗ ដោយ​ឡែក, ដឹក​នាំ​ជីវិត​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា ។ សម្លៀក​បំពាក់​របស់​គេ ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ស្បង់​ចីពរ​របស់​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ដែរ ។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន, គេ​ឃើញ​ភិក្ខុនី រហូត​មក​ដល់​ពេល​ថ្មី​ៗ​នេះ មាន​ចំនួន​ច្រើន​បង្គួរ ។ គេ​ទាំង​នោះ កោរ​ក្បាល, ស្លៀក​ពាក់​សំពត់​ដូច​ជា​ភិក្ខុ​ដែរ ។
គេ​ពុំ​មាន​មូល​ហេតុ​ច្បាស់​លាស់​ណា​មួយ ដើម្បី​បញ្ជាក់​ពី​ការ​រលាយ​រលត់​នៃ​គណៈ​ភិក្ខុ​នី​ដែល​បាន​ទទួល​ផ្នួស​ជាន់​ខ្ពស់ (ឧបសម្បទា) នោះ​ទេ ។ លោក ហ៊ន័រ (B.I. Horner) យល់​ថា ទោះ​បី​ជា​នៅ​ពេល​បដិសន្និ នៃ​គណៈ​ភិក្ខុ​នី, ស្ត្រី​ទាំង​ឡាយ​ចេញ​ពី​ត្រកូល​អភិជន​បាន​បោះ​បង់​ជីវភាព​ជា​គ្រហស្ថ (មេ​ផ្ទះ ) ចូល​ទៅ​បួស​ក្នុង​គណៈ​ភិក្ខុនី​សង្ឃ​ក៏​ដោយ, ក៏​ក្រោយ​មក​គណៈសង្ឃ​នេះ បាន​បាត់​បង់​បន្តិច​ម្ដង​ៗ នូវ​ចរិត​ដើម​របស់​ខ្លួន ហើយ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ជំរក​សម្រាប់​ស្ត្រី​ក្រី​ក្រ ស្ត្រី​អភ័ព្វ ស្ត្រី​គ្មាន​គូ​ស្រករ, និង​ស្ត្រី​មេ​ម៉ាយ​ខ្វះ​ទី​ពឹង ។ ការ​សង្កេត​របស់​លោក ស្គេន ហារឌី អំពី​ស្ថានភាព​នៃ​គណៈ​ភិក្ខុនី ឬ​គណៈ​ដូនជី នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កាន់​ពុទ្ធ​សាសនា​នានា អាច​ផ្ដល់​នូវ​សញ្ញា​ប្រាប់​ផ្លូវ​គួរ​ទទួល​យក​បាន, ជា​អាទិ៍​គឺ​គណៈ​ភិក្ខុនី ក្នុង​កាល​ជា​ខាង​ក្រោយ​មក​បាន​បាត់​បង់​នូវ​ការ​គាំ​ទ្រ​អំពី​ត្រកូល​អភិជន ហើយ​ធ្លាក់​ក្នុង​ស្ថានភាព​ត្រូវ​គេ​បំភ្លេច​ចោល ។
ប៉ុន្តែ​គេ​អាច​ប្រដូច​ស្ត្រី ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ដូន​ជី ទៅ​នឹង​អ្នក​បួស​ភេទ​ស្រី​បាន ។ ដូន​ជី​គឺ​ជា​អ្នក​ជឿ​ស៊ប់​ក្នុង​សាសនា ដែល​ស្លៀក​ពាក់​ស រស់​នៅ​កាន់​សីល​និង​ប្រព្រឹត្ត​តបកម្ម​តឹង​រ៉ឹង ដូច​ជា​ការ​រស់​នៅ​របស់​លោក​សង្ឃ​ដែរ ។ ដូន​ជី តែង​នៅ​វត្ដ​ជាប់​លាប់ ជួយ​បំពេញ​ការ​ងារ​តួច​តាច​សម្រាប់​ព្រះ​សង្ឃ​ដូច​ជា​តុប​តែង​អាសនៈ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប ដេរ​ប៉ះ​ជា​ដើម ។ ប៉ុន្តែ​ថា ដូន​ជី​ស្នាក់​អាស្រ័យ​នៅ​ក្រៅ​វត្ត​ទេ ។