cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ព្រះខ័នរាជ្យ
លក្ខណៈព្រះខ័នរាជ្យ
ផ្លែព្រះខ័ន មានមុខទាំងសងខាង រាងប្រហែលនឹងស្លឹកស្រូវ ។ ព្រះខ័នរាជ្យមានចំណុចខំខាន់បីដូចជា ផ្នែកដងព្រះខ័នតំណាងឱ្យព្រះនរាយណ៍ ផ្នែកកណ្តាលព្រះខ័នតំណាងឱ្យព្រះឥសូរ ចំណែកផ្នែកខាងលើតំណាងឱ្យព្រះព្រហ្ម។ មានរឿងមួយតំណាលមកថា ព្រះព្រហ្មបានឱ្យឧវាទទៅព្រះឥន្ទ្រ ដើម្បីយាងទៅជួបព្រះឥសូរ និងព្រះនរាយណ៍នៅឋានព្រះកៃលាស ហើយសូមឱ្យទេពទាំងពីរអង្គនេះ ជួយប្រាប់អំពីវិធីសិតព្រះខ័នរាជ។ ព្រះឥសូរក៏បានចាត់ឱ្យចិត្របុត្រ និងចិត្របាលទៅរកមាសសុទ្ធនៅបាតភ្នំយុគន្ធរ ហើយទៅរកត្បូងពេជ្រ និងសំរិទ្ធិពីភ្នំត្រៃកូដ។ រីឯព្រះនរាយណ៍វិញក៏ចាត់ឱ្យជ័យអមតទៅយកទឹកដែលមានជាតិដែកនៅបាតភ្នំព្រះសុមេរុ។ លុះបានវត្ថុទាំងនេះហើយទេពទាំងពីរបានប្រគល់ឱ្យទៅព្រះឥន្ទ្រ ដោយសូមឱ្យព្រះឥន្ទ្រសាងរូបព្រះព្រហ្មនៅខាងចុងព្រះខ័ន រូបព្រះឥសូរនៅកណ្តាល និងរូបព្រះនរាយណ៍នៅគល់ផ្លែ ។ នៅគល់ផ្លែនិងតាមជួរកណ្ដាលផ្លែមានក្បាច់ វៀរតែមុខនិងចុង នៅរវាងក្បាច់ខាងគល់ផ្លែទាំងសងខាង មានរូបព្រះឥន្ទ្រ គង់លើដំរីក្បាលបី និងរូបព្រះវិស្ណុឈរលើក្បាលរាហូ ។ ដងមាសក្បាច់មានសុះ ហើយបញ្ចុះថ្នាំពណ៌ ចុងដើមដងមានប្រដាប់ដោយត្បូងផ្សេងៗជាច្រើនគ្រាប់ ។ ស្រោមមាស មានរចនាសុះ រវាងកណ្ដាលស្រោមមានរូបព្រះវិស្ណុ ព្រះរាម គង់លើពាហនៈផ្សេងៗ គឺនៅខាងចុងស្រោមឬនៅខាងលើបង្អស់ មានរូបព្រះវិស្ណុព្រះហស្ដ៤ គង់លើគ្រុឌ នោះចាប់នាគដោយជើងទាំងសងខាង តមកមាន៥រូប គេសន្និដ្ឋានរូបព្រះរាមគង់លើស្ដេចពានរផ្សេងៗ គឺគង់លើមហាជម្ពូ គង់លើពាលី គង់លើសុគ្រីព គង់លើអង្គទ គង់លើហនុមាន។
ក្រុម​ជំនុំ​ព្រះត្រៃបិដក
អារម្ភកថា
ជូនចំពោះជនជាតិខ្មែរ ជាទីរាប់អាន ! ជូនចំពោះជនជាតិខ្មែរកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាទីគោរព ! គម្ពីរព្រះត្រៃបិដកខ្មែរនេះ ត្រូវបាន "ក្រុមជំនុំព្រះត្រៃបិដក" នៃពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យនៅភ្នំពេញ បកប្រែពីភាសាបាលីមកជាភាសាខ្មែរ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៣០ ទៅឆ្នាំ ១៩៦៨ គឺត្រូវចំណាយពេល ៣៩ ឆ្នាំ ទើបបានសម្រេចហើយសព្វគ្រប់ ។ នេះពិតជាកំណប់ព្រះធម៌របស់ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ហើយក៏ជាកំណប់វប្បធម៌ខាងផ្នែកបោះពុម្ពរបស់ជនជាតិខ្មែរផងដែរ ។ យើងខ្ញុំ ពុទ្ធសាសនិក ជាតិជប៉ុន មានសន្តានចិត្តរីករាយនឹងបោះពុម្ពជាថ្មីឡើងវិញ ដោយសង្ឃឹមថា ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរក៏នឹងរុងរឿងឡើងវិញដែរ ។ នេះគឺជាអំណោយពីជម្រៅដួងចិត្ត ជូនទៅដល់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់ ព្រមទាំងមនុស្សជាតិទូទៅ នៅក្នុងពិភពលោកនេះ ដែលមានចិត្តស្រឡាញ់សន្តិភាព ។ ខ្មែរបានរងសោកនាដកម្មដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ក៏ត្រូវអន្តរាយយ៉ាងខ្លាំង ក៏ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ យើងទាំងអស់គ្នា បានឈានជើងកន្លងផុតពីសេចក្តីទុក្ខសោកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះ ចាកផុតពីអំពើឃោរឃៅ បញ្ចប់គំនុំគុំគួន ដើរតាមពុទ្ធដីកាព្រះបរមគ្រូ ខិតខំព្យាយាមធ្វើឲ្យមានសន្តិភាពក្នុងពិភពលោក ។ ការណ៍ដែលយើងខ្ញុំជូនគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកពេលនេះ គឺជានិមិត្តរូបនៃការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់អ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាជនជាតិជប៉ុនថា យើងខ្ញុំធ្វើសហប្រតិបត្តិការដើម្បីសន្តិភាពក្នុងពិភពលោក ដើម្បីទុកជាភស្តុតាងនៃចំណងមេត្រីភាព និង មិត្តភាពរវាងប្រជាជនជប៉ុន និង ប្រជាជនខ្មែរ ។ ថ្ងៃនក្ខត្តឫក្ស កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៩៤ សមាគមជំនួយដល់ការបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកឡើងវិញ អ្នកតំណាងចាត់ការ The Rev. Seikyo Muchaku ប្រធានការិយាល័យ The Rev. Eiitsu Shinohara អ្នកចាត់ការ
អ្នកចំណាយប្រាក់ជួយដល់ការបោះពុម្ពលើកដំបូង
ប្រាក់ចំណាយ ក្នុងការបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកខ្សែ ១ នេះ គឺលោក ប៉ូល រេណូទ៍ សេនាបតីក្រសួងប្រទេសរាជ្យ៍បានចូល ដើម្បីឲ្យឃើញជាភ័ស្តុតាងនៃប្រយោជន៍ដែលរាជការប្រធានាធិបតី បារាំងសែសនាំមកឲ្យដល់ខេមរជាតិ ។ សៀវភៅទី ១ នេះ លោក ប៉ូល រេណូទ៍ បានថ្វាយមួយខ្សែចំពោះព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស ចមចក្រពង្ស ក្នុងឱកាសដែលចូលគាល់ជាមង្គលអំពីថ្ងៃម្ភៃពីរ តុលា ឆ្នាំមួយពាន់ប្រាំបួនរយសាមសិបមួយ ជួបជុំជាមួយនឹងលោក ឡឺគូវែរណើរ យេណេរាលប៉ាស្គីយេរ និងលោក ឡឺរេស៊ីដង់ត៍ សុប៉េរិយើរ ឡាវិត នៅទីចំពោះមុខអស់លោកកុង្សីយ៍សេនាបតី នូវព្រះសង្ឃនាយកទាំងពីរគណៈ និងតំណាងសង្ឃគ្រប់អង្គ ក្នុងស្រុកខ្មែរមួយក្រុម ។
ព្រះរាជព័ត៌មាន
ព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ចមចក្រពង្ស ហរិរាជបរមិន្ធរភូវណៃក្រៃកែវហ្វាសុឡាឡៃ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី ជាអំម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងទ្រង់សូមអំណរព្រះតេជព្រះគុណ ជាបឋមហេតុនៅទីនេះ ដល់ក្រុងបារាំងសែស ដែលជួយទំនុកបម្រុងក្រុងកម្ពុជា ដោយសុចរិតបានថ្កើងរុងរឿងរៀងមកនិងតទៅមុខ ហើយដោយបានបង្កើតមន្ទីរពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ បានយកចិត្តទុកដាក់ជួយទំនុកបម្រុងនិងផ្សាយព្រះបារមីព្រះពុទ្ធសាសនា និង ជួយឲ្យបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកជាខ្លឹមឫសកែវព្រះពុទ្ធសាសនា ជាសេចក្តីរាប់អានពេញចិត្តរបស់បណ្តាខេមរជនទាំងអស់គ្មានសល់ ហើយទ្រង់ពុំមានភ្លេចឡើយ ចំពោះអំណរអរគុណដល់ពួកឧបាសក ឧបាសិកា ដែលមានចិត្តសទ្ធាជ្រះថ្លា ចេញប្រាក់ចូលជួយឲ្យការដ៏ឧត្តមនេះបានសម្រេច ។ ទ្រង់មានសេចក្តីសោមនស្សជាទីបំផុត ដែលក្នុងរវាងផែនដីទ្រង់ព្រះករុណាបានសម្រេចឲ្យមានក្រុមជំនុំព្រះសង្ឃបណ្ឌិតប្រែព្រះបាឡីក្នុងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក គឺភាជនៈទាំង ៣ ដែលដំកល់ដាក់ក្បួនព្រះពុទ្ធសាសនា មានទាំងអស់ប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ព្រះធម្មក្ខន្ធមកជាភាសាខេមរៈជាក់ស្តែង ឲ្យបោះពុម្ពទាំងបាឡីនិងសម្រាយជាសៀវភៅផ្សាយព្រះមធុរសក្នុងព្រះវិន័យ គឺកាន់ក្រិត្យនិងគំនិតមារយាទ ។ ព្រះសូត្រគឺព្រះធម៌សំរាប់ប្រដៅសត្វឲ្យកាន់វិធីត្រង់ ។ ព្រះអភិធម្ម គឺញ៉ាំងផ្លូវព្រះបរមនិព្វានដែលព្រះពុទ្ធអង្គព្រះសមណគោតមបានត្រាស់ហើយ ទ្រង់សំដែងទុកឲ្យមនុស្សលោកកាន់ប្រព្រឹត្តឲ្យត្រឹមត្រូវ និងបានតម្រង់ចេតសិករាល់រូបកាយ ឲ្យប្រកបដោយសេចក្តីបរិសុទ្ធិ ជាចំហុតក្នុងការកុសលទើបបង្កើតជាមគ្គផល ដែលអាចធ្វើឲ្យបានសេចក្តីក្សេមក្សាន្តនិងចំរើនសិរីសួស្តីដ៏ប្រពៃថ្លៃឧត្តម ជាបរមសុខ ដល់បរិសទ្យទាំងពួងគ្រប់គ្នា ។ ដោយហេតុព្រះធម៌ដ៏វិសេសទាំងនោះសុទ្ធតែជាបាឡីគឺព្រះពុទ្ធវចនៈពីបុរាណតាំងពីមុនព្រះពុទ្ធសករាជ ២៤៧៤ ទៅទៀត បានជាព្រះសង្ឃនិងឧបាសកច្រើនរៀនចេះចាំបាន តែមិនយល់ច្បាស់ថាជាអ្វី បានជាព្រះករុណាទ្រង់ព្រះរាជតំរិះព្រមនឹងរាជការប្រូតិកតូរាត៍ក្រុងបារាំងសែសមានលោកឡឺរេស៊ីដង់ត៍សុប៉េរីយើរ ហ្វែណង់ឡាវិត ជាតំណាង ដែលទ្រង់សូមអំណរគុណដោយរួសរាន់ ក្នុងឱកាសដែលបានជួយគិតសម្រេចមហាប្រយោជន៍ឧត្តមនេះ ឲ្យបានចំរើនតំរិះប្រាជ្ញាជាតិខេមរៈ ឲ្យកាន់តែចេះដឹងមាំមួនឡើង ដើម្បីនឹងរក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យខ្ជាប់ខ្ជួនជាទីរុងរឿងនៃក្រុងកម្ពុជា ឥតអាក់ ដោយបានតាំងមន្ទីរពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ និង ព្រះរាជបណ្ណាល័យ ហើយឲ្យបោះពុម្ពគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក ទុកជាគោល ដើម្បីឲ្យអស់មហាជនទាំងឡាយ ដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិនទាំងមូល រឹតតែជឿព្រះពុទ្ធសាសនាមហាប្រសើរថែមទៀត ។ ធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំងក្រុងភ្នំពេញចតុម្មុខនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ១៣ រោច ខែស្រាពណ៍ ឆ្នាំមមែ ត្រីស័ក ព្រះពុទ្ធសករាជ ២៤៧៤ ត្រូវនឹងថ្ងៃ ១០ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៣១ ។
អំពីឧប្បត្តិហេតុការកសាងព្រះត្រៃបិដក
ការផ្ទៀងព្រះត្រៃបិដកជាភាសាបាឡី និងការប្រែពីបាឡីមកជាសម្រាយភាសាខ្មែរនេះ យើងជាក្រុមជំនុំបានចាប់ផ្តើមធ្វើតាំងពីថ្ងៃ ៣ កើតខែបុស្សឆ្នាំមមីទោស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៤៧២ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២ ខែមករា ១៩៣០ នៅមន្ទីរព្រះរាជបណ្ណាល័យកម្ពុជា ក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងក្រសួងពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ។ ការកសាងព្រះត្រៃបិដកនេះ កើតឡើងដោយព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា ដែលទ្រង់ព្រះចិន្តាចង់ឧបត្ថម្ភព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយការបោះពុម្ពផ្សាយព្រះត្រៃបិដក ហើយប្រគល់ការបោះពុម្ពនេះមកឲ្យព្រះរាជបណ្ណាល័យ ។ ការកសាងព្រះត្រៃបិដកនេះកើតឡើងដោយរាជការប្រូតិកតូរាត៍ផង ដោយបានបង្កើតពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ហើយតម្រូវការឲ្យជួយព្រះរាជបណ្ណាល័យ និងឲ្យយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការទាំងឡាយ ដែលមានឧត្តមប្រយោជន៍ដល់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។
អំពីសេចក្តីចំរើននៃការបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដក
សេចក្តីចំរើនដែលនាំមុខការបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកនេះ ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយស្រួល ឥតមានទើសទាក់នោះ ព្រោះអាស្រ័យប្រាក់ចំណូលដូចមានសេចក្តីតទៅនេះ ៖
អំពីសេចក្តីយល់ឃើញ និង សេចក្តីពេញចិត្តរបស់ក្រុមជំនុំ
យើងជាក្រុមជំនុំយល់ឃើញថា ដែលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតជាមួយនឹងរាជការប្រូតិកតូរាត៍ បានចាត់ការបោះពុម្ពព្រះត្រៃបិដកទាំងបាឡីទាំងសម្រាយភ្ជាប់ជាមួយគ្នានេះ ជាការវិសេសប្រសើរបំផុត រាប់ថាជាកុសលដ៏ធំបណ្តាច់ អាចឲ្យឈ្មោះពេញទីថា បានលើកសង្គាយនា យើងកំណត់នាមការនេះថា "ឧត្តមសង្គីតិ" ប្រែថា "ការលើកសង្គាយនាដ៏ប្រសើរបំផុត" ព្រះតាំងពីសង្គាយនាជាន់ណាៗមក ក៏មិនឮមានសេចក្តីដំណាលថា ដែលបានប្រែជាសម្រាយផង ដរាបដល់ចប់ព្រះត្រៃបិដក ដូចសង្គាយនាក្នុងជាន់នេះទេ ។ ដោយហេតុនេះយើងមានអំណរនិងសេចក្តីពេញចិត្តដ៏ក្រៃលែង ដោយមានសង្ឃឹមជាប្រាកដ ដូចសេចក្តីដែលយើងថ្លែង ដោយសង្ខេបតទៅនេះ ៖
ក្រុងសួង
អនុវិទ្យាល័យ
=មណ្ឌលសុភាព= =មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្ដិ៍
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =តំបន់ទេសចរណ៍=
ឃុំផ្ទះរុង
=រដ្ឋបាល= ឃុំផ្ទះរុង មាន ភូមិ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= បត់រំដួល
=រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
រូបលោក
រូបលោក គឺឋានរបស់ព្រះព្រហ្មដែលមានរូប (ខ្លួន- ប្រាណ) ក្នុងទស្សនៈព្រះពុទ្ធ រូបលោក ឬ រូបធាតុ មានន័យថាលោក លោក ឬ ឋាន ឬ រូប។
នរសិម្ហគុប្ត
នរសិម្ហគុប្ត គឺជារាជបរិវារនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី១ និង ព្រះបាទឦសានវម៌្មទី១ ព័ត៌មានដែលដឹងពីលោកគឺបានដោយសារសិលាចារឹក K.១៥១ ពីរបងរមាសនៅឦសានបុរ (រមណីយដ្ឋានបុរាណវត្ថុសម្បូរព្រៃគុហ៍) បញ្ជាក់ថា នរសិម្ហគុប្ត គឺជាបរិវារ (សមាន្តន្ឫប) នៃស្ដេចស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបាទភវវម៌្មទី១ ព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម (ព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យនៃព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនា) និងព្រះបាទឦសានវម៌្មទី១បានកសាងនៅ ថ្ងៃ ១៣ មេសា ឆ្នាំ ៥៩៨ កំឡុងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវម៌្មនូវរូបបដិមាតំណាងឱ្យកល្បវាសុទេវ (ព្រះវិស្ណុ)។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ត្រីនៃកម្វុជ
មេរា
ទេពអប្សរមេរា (គ.ស ??) តាមរឿងព្រេងព្រេងក្នុងសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុង (ស.វ.ទី១០) ដែលបាននិទានថា ស្ដេចខ្មែរយើងមានដើមកំណើតមកពីឥសី «កម្វុស្វយម្ភុវ» និងនាងទេពអប្សរ «មេរា» ដែលព្រះឦសូរបានប្រទានអោយជាមហេសី។ ទស្សនៈបែបនេះលោកហ្សក-សឺដេស បានត្រដាងក្នុងស្នាដៃលោកឈ្មោះ Histore ancienne des Etats Hindouisésd'Extrême-Orient បោះពុម្ពផ្សាយនៅក្រុងហាណូយកាលពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ហើយត្រូវបានព្រះភិក្ខុវិរិយបណ្ឌិតោប៉ាងខាត់ យល់ស្របតាមទាំងស្រុង។ នៅក្នុងទស្សនាវដ្ដីពុទ្ធិកសិក្សាឆ្នាំទី១ លេខ៥ ឆ្នាំ១៩៥៧ ព្រះអង្គបានសរសេរជាអាទិថា «ការសម្ព័ន្ធឫសីកម្វុ និងនាងមេរា នេះជាបុព្វហេតុដែលនាំអោយកើតជាសូរ្យវង្ស រឺអាទិច្ចវង្សឡើងនៅខាងចេនឡា។ បើយើងអានប្រមៀលពាក្យ កម្វុ និង មេរា នេះបន្ដិចម្ដងៗ ក៏នឹងបានទៅជាពាក្យក្មេរ‍ដូច កម្វុ + មេរា > កម្វុ + មេរ > កមវ + មេរ > ក័ម + មេរ > ក មេរ > ក្មេរ =ខ្មេរ ទៅជា ខ្មែរ (សព្វថ្ងៃ)។ ដំណើរនេះមានន័យសមរម្យទំនងបានទៅជាពាក្យថាខ្មែរណាស់។ អ្នកបាលីបានធ្វើពាក្យថា ខ្មែរ ទៅជាបាលីថា ខេមរ ប្រែថាអ្នកមានសេចក្ដីក្សេមក្សាន្ដ។ ពាក្យ កម្ពុជា កើតចេញមកពីពាក្យឫសី កម្វុ + ស្វយម្ភុវ នេះដែរ ព្រោះកាលដែល ឫសីកម្វុ បាននាងអប្សរ មេរា នោះក៏បានកើតជាវង្សមួយខាងចេនឡាហៅថា សូរ្យវង្ស រឺ អាទិច្ចវង្សគឺ វង្សស្រីកម្វុ។ តាមប្រវត្ដិថា ការសម្ព័ន្ធ កម្វុ-មេរា នេះកើតបានជាបុត្រពីរព្រះអង្គហៅថា កម្វុជ = បុត្រកម្ពុ គឺ ឝ្រុតវម៌្ម និងឝ្រេស្ឋវម៌្ម សោយរាជ្យសន្ដិវង្សងខាងចេនឡាជាប់រៀងដរាបមក។ ដើមឡើយគេមិនសូវឃើញមានប្រើពាក្យ កម្វុជ នេះទេ តែកាលព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ (ជ័យវរ្ម័នទី២) បានសោយរាជ្យមានអំណាចខ្លាំងពូកែ បានរួបរួមចេនឡាលើក្រោមអោយជាឯកភាព ហើយទើបឃើញមានសិលាចារឹកប្រើពាក្យ កម្វុជទេឝ រឺ កម្ពុជទេស ប្រទេសនៃបុត្រកម្វុ។
ទុតិយគាថាសង្គណិក
ទុតិយគាថាសង្គណិកៈ
មេរា
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា
ទុតិយគាថាសង្គណិក
[៣២៥] សួរថា អាបត្តិដែលតាំងឡើងអំពីកាយ មានប៉ុន្មាន អាបត្តិដែលតាំងឡើងអំពីវាចា មានប៉ុន្មាន អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ឧបសម្បន្ន ដែលបិទបាំងទោសទុក អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវព្រោះបច្ច័យ គឺការប៉ះពាល់នូវកាយ។ ឆ្លើយថា អាបត្តិ ដែលតាំងឡើងអំពីកាយ មាន៦ អាបត្តិដែលតាំងឡើងអំពីវាចា មាន៦ អាបត្តិ៣មានដល់ឧបសម្បន្ន ដែលបិទបាំងទោសទុក អាបត្តិ៥ ដែលត្រូវព្រោះបច្ច័យ គឺការប៉ះពាល់នូវកាយ។
[៣២៦] អាបត្តិដែលត្រូវក្នុងវេលាអរុណរះឡើង មានប៉ុន្មាន អាបត្តិដែលត្រូវក្នុងខណៈដែលសង្ឃសូត្រសមនុភាសនកម្មចប់ ជាគំរប់៣ដង មានប៉ុន្មាន អាបត្តិដែលត្រូវ ព្រោះបំពេញនូវវត្ថុគ្រប់ទាំង៨ មានប៉ុន្មាន ក្នុងសាសនានេះ ការសង្គ្រោះទាំងអស់ ដោយឧទ្ទេសប៉ុន្មាន។ អាបត្តិដែលត្រូវក្នុងវេលាអរុណរះឡើង មាន៣ អាបត្តិដែលត្រូវក្នុងខណៈដែលសង្ឃសូត្រសមនុភាសនកម្មចប់ ជាគំរប់៣ដង មាន២ អាបត្តិដែលត្រូវ ព្រោះបំពេញនូវវត្ថុឲ្យគ្រប់ទាំង៨ មានតែ១ ក្នុងសាសនានេះ ការសង្គ្រោះទាំងអស់ ដោយឧទ្ទេសតែ១ គឺនិទានុទ្ទេស។
[៣២៨] អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវក្នុងចន្លោះផ្ទះ អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវ ព្រោះឆ្លងទៅកាន់ត្រើយស្ទឹង ជាបច្ច័យ សាច់ប៉ុន្មានប្រការ ដែលភិក្ខុឆាន់ ត្រូវថុល្លច្ច័យ សាច់ប៉ុន្មានប្រការ ដែលភិក្ខុឆាន់ ត្រូវទុក្កដ។ អាបត្តិ៤ ដែលត្រូវក្នុងចន្លោះផ្ទះ អាបត្តិ៤ ដែលត្រូវព្រោះឆ្លងទៅកាន់ត្រើយស្ទឹង ជាបច្ច័យ សាច់មនុស្សតែម្យ៉ាង ដែលឆាន់ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ សាច់៩ប្រការដែលភិក្ខុឆាន់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។
[៣២៩] អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលតាំងឡើងអំពីវាចា ហើយត្រូវតែក្នុងរាត្រី អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលតាំងឡើងអំពីវាចា ហើយត្រូវតែក្នុងវេលាថ្ងៃ អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ឧបសម្បន្នដែលឲ្យ អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ឧបសម្បន្នដែលទទួល។ អាបត្តិ២ប្រកបដោយវាចា ហើយត្រូវតែក្នុងរាត្រី អាបត្តិ២ ដែលតាំងឡើងអំពីវាចា ហើយត្រូវតែក្នុងវេលាថ្ងៃ អាបត្តិ៣ មានដល់ឧបសម្បន្នដែលឲ្យ អាបត្តិ៤ មានដល់ឧបសម្បន្នដែលទទួល។
[៣៣១] អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលព្រះពុទ្ធ ជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា ជាគរុកាបត្តិ ក្នុងវិន័យ សិក្ខាបទប៉ុន្មាន ដែលតាំងឡើងអំពីកាយ និងវាចា រសស្រូវប៉ុន្មាន ដែលគួរឆាន់បាន ក្នុងវេលាវិកាល ការសន្មតិដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា មានប៉ុន្មាន។ អាបត្តិ២យ៉ាង ដែលព្រះពុទ្ធ ជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា ជាគរុកាបត្តិ ក្នុងវិន័យ សិក្ខាបទទាំងអស់ សុទ្ធតែតាំងឡើងអំពីកាយ និងវាចា រសស្រូវតែ១ គឺថ្នាំឈ្មោះ លោណសោចិរកៈ [អដ្ឋកថា ថា ត្រូវមើលនយលក្ខណៈ ក្នុងសៀវភៅទី៧ ក្នុងភេសជ្ជក្ខន្ធកៈ ទំព័រ២៥៦។] ដែលគួរឆាន់បាន ក្នុងវេលាវិកាល ការសន្មតិដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា មានតែ១។
[៣៣២] អាបត្តិបារាជិក ដែលតាំងឡើងអំពីកាយ មានប៉ុន្មាន ភូមិនៃសំវាស មានប៉ុន្មាន រាត្រីដាច់ មានដល់ភិក្ខុប៉ុន្មានពួក ព្រះអង្គបញ្ញត្តខ្នាតត្រឹមពីរធ្នាប់ មានប៉ុន្មានសិក្ខាបទ។ អាបត្តិបារាជិក ដែលតាំងឡើងអំពីកាយ មាន២ ភូមិនៃសំវាស មាន២ រាត្រីដាច់ មានដល់ភិក្ខុ២ពួក (ភិក្ខុកំពុងនៅបរិវាស១ ប្រព្រឹត្តមានត្ត១) ព្រះអង្គ ទ្រង់បញ្ញត្តខ្នាតត្រឹមពីរធ្នាប់ មាន២សិក្ខាបទ [ព្រះអង្គ ទ្រង់បញ្ញត្ត មិនឲ្យភិក្ខុនីយកម្រាមដៃលាងអង្គជាតឲ្យហួសជាង២ថ្នាំងម្រាមដៃឡើងទៅ អនុញ្ញាតត្រឹមតែ២ថ្នាំងដៃ១ ទ្រង់បញ្ញត្ត មិនឲ្យទុកសក់វែងហួសជាង២ធ្នាប់ឡើងទៅ១។]។
[៣៣៣] ភិក្ខុនីវាយខ្លួនឯង ត្រូវអាបត្តិប៉ុន្មាន សង្ឃបែកគ្នា ដោយអាការប៉ុន្មាន អាបត្តិដែលត្រូវជាដំបូង ក្នុងវិន័យនេះ មានប៉ុន្មាន ការធ្វើញត្តិមានប៉ុន្មាន។ ភិក្ខុនី វាយខ្លួនឯង ត្រូវអាបត្តិ២ សង្ឃបែកគ្នាដោយអាការ២ អាបត្តិដែលត្រូវជាដំបូង ក្នុងវិន័យនេះ មាន២ ការធ្វើញត្តិមាន២។
[៣៣៤] ក្នុងបាណាតិបាត មានអាបត្តិប៉ុន្មាន អាបត្តិបារាជិក ដែលតាំងឡើងអំពីវាចា មានប៉ុន្មាន អាបត្តិដែលភិក្ខុនិយាយល្បួងមាតុគ្រាមដោយពាក្យអាក្រក់ មានប៉ុន្មាន អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលភិក្ខុត្រូវ ព្រោះការដឹកនាំបុរស និងស្ត្រី ឲ្យបានគ្នាជាប្តីប្រពន្ធ។ ក្នុងបាណាតិបាត មានអាបត្តិ៣ អាបត្តិបារាចិក ដែលតាំងឡើងអំពីវាចា មាន៣ អាបត្តិដែលភិក្ខុនិយាយល្បួងមាតុគ្រាម ដោយពាក្យអាក្រក់ មាន៣ អាបត្តិ៣ ត្រូវ (ព្រោះការដឹកនាំបុរស និងស្ត្រី ឲ្យបានគ្នាជាប្តីប្រពន្ធ)។
[៣៣៥] បុគ្គលដែលមិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទា មានប៉ុន្មានពួក ការសង្គ្រោះកម្ម មានប៉ុន្មាន បុគ្គលដែលព្រះអង្គ ទ្រង់ត្រាស់ថា ត្រូវឲ្យវិនាស មានប៉ុន្មាន ជនប៉ុន្មានពួក ដែលត្រូវសូត្រកម្មវាចាតែម្តងបាន។ បុគ្គលដែលមិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទា មាន៣ពួក ការសង្គ្រោះកម្ម មាន៣ បុគ្គលដែលព្រះអង្គ ទ្រង់ត្រាស់ថា ត្រូវឲ្យវិនាស មាន៣ពួក ជន៣ពួក ដែលត្រូវសូត្រកម្មវាចាតែម្តងបាន។
[៣៣៦] ក្នុងអទិន្នាទាន មានអាបត្តិប៉ុន្មាន អាបត្តិព្រោះមេថុនជាបច្ច័យ មានប៉ុន្មាន អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ភិក្ខុដែលកាត់ អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលភិក្ខុត្រូវ ព្រោះចោលជាបច្ច័យ។ ក្នុងអទិន្នាទាន មានអាបត្តិ៣ អាបត្តិព្រោះមេថុនជាបច្ច័យ មាន៤ អាបត្តិ៣ មានដល់ភិក្ខុដែលកាត់ អាបត្តិ៥ ដែលភិក្ខុត្រូវ ព្រោះចោលជាបច្ច័យ។
[៣៣៧] ក្នុងភិក្ខុនោវាទកវគ្គ មានអាបត្តិទុក្កដ លាយដោយអាបត្តិបាចិត្តិយៈដែរឬទេ នវកៈក្នុងបឋមសិក្ខាបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា មានប៉ុន្មាន អាបត្តិដែលត្រូវ ព្រោះចីវរ មានដល់ភិក្ខុប៉ុន្មានពួក។ ក្នុងភិក្ខុនោវាទកវគ្គ ក៏មានអាបត្តិទុក្កដ លាយដោយអាបត្តិបាចិត្តិយៈដែរ ក្នុងបឋមសិក្ខាបទនេះ មាននវកៈ៤ ដែលព្រះអង្គ ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយ អាបត្តិដែលត្រូវ ព្រោះចីវរ មានដល់ភិក្ខុពីរពួក។
[៣៣៨] អាបត្តិបាដិទេសនីយៈរបស់ភិក្ខុនី ព្រះអង្គ ទ្រង់ត្រាស់ថាមានប៉ុន្មាន អាបត្តិទុក្កដ លាយដោយអាបត្តិបាចិត្តិយៈ ព្រោះសូមស្រូវស្រស់ យកមកឆាន់ មានដែរឬទេ។ អាបត្តិបាដិទេសនីយៈរបស់ភិក្ខុនី ព្រះអង្គ ទ្រង់ត្រាស់ថា មាន៨ អាបត្តិទុក្កដ លាយដោយអាបត្តិបាចិត្តិយៈ ព្រោះសូមស្រូវស្រស់ យកមកឆាន់ ក៏មានដែរ។
[៣៣៩] អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ភិក្ខុដែលដើរ អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ភិក្ខុដែលឈរ អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ភិក្ខុដែលអង្គុយ អាបត្តិប៉ុន្មាន មានដល់ភិក្ខុដែលដេក។ អាបត្តិ៤ មានដល់ភិក្ខុដែលដើរ ឯភិក្ខុដែលឈរ ក៏មានអាបត្តិប៉ុណ្ណោះដែរ អាបត្តិ៤ មានដល់ភិក្ខុដែលអង្គុយ ឯភិក្ខុដែលដេក ក៏មានអាបត្តិប៉ុណ្ណោះដែរ។
[៣៤០] ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់ប៉ុន្មាន ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ក្នុងខណៈមួយ មិនមុនមិនក្រោយ។ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់៥ ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ក្នុងខណៈមួយ មិនមុនមិនក្រោយ។
[៣៤១] ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់ប៉ុន្មាន ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ក្នុងខណៈមួយ មិនមុនមិនក្រោយ។ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់៩ ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ក្នុងខណៈមួយ មិនមុនមិនក្រោយ។
[៣៤២] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់ប៉ុន្មាន ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ហើយគួរសំដែងដោយវាចាប៉ុន្មានដងបាន។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់៥ ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ហើយគួរសំដែងដោយវាចាតែម្តងបាន។
[៣៤៤] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់ប៉ុន្មាន ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ហើយគួរប្រាប់អ្វី ទើបសំដែងបាន។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់៥ ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ហើយគួរប្រាប់វត្ថុ ទើបសំដែងបាន។
[៣៤៥] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់ប៉ុន្មាន ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ហើយគួរប្រាប់អ្វី ទើបសំដែងបាន។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈទាំងអស់៩ ដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ហើយគួរប្រាប់វត្ថុ ទើបសំដែងបាន។
[៣៤៦] អាបត្តិប៉ុន្មានយ៉ាង ដែលត្រូវក្នុងខណៈដែលសង្ឃសូត្រសមនុភាសនកម្មចប់ ជាគំរប់៣ដង អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវ ព្រោះពោលជាបច្ច័យ អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវ ព្រោះទំពាស៊ី (សាច់) អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវ ព្រោះភោជនជាបច្ច័យ។ អាបត្តិ៣ ដែលត្រូវក្នុងខណៈដែលសង្ឃសូត្រសមនុភាសនកម្មចប់ ជាគំរប់៣ដង អាបត្តិ៦ ដែលត្រូវ ព្រោះពោលជាបច្ច័យ។ អាបត្តិ៣ ដែលត្រូវ ព្រោះទំពាស៊ី (សាច់) អាបត្តិ៥ ដែលត្រូវ ព្រោះភោជនជាបច្ច័យ។
[៣៤៧] យាវតតិយកាបត្តិទាំងអស់ រមែងដល់នូវស្ថានប៉ុន្មាន មួយទៀត អាបត្តិមានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក អធិករណ៍ មានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក។ យាវតតិយកាបត្តិទាំងអស់ រមែងដល់នូវស្ថាន៥ អាបត្តិមានដល់បុគ្គល៥ពួក អធិករណ៍ មានដល់បុគ្គល៥ពួក។
[៣៤៨] ការវិនិច្ឆ័យ មានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក ការរម្ងាប់អធិករណ៍ មានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក អនាបត្តិ មានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក បុគ្គលរុងរឿងដោយស្ថានប៉ុន្មានយ៉ាង។ ការវិនិច្ឆ័យ មានដល់បុគ្គល៥ពួក ការរម្ងាប់អធិករណ៍ មានដល់បុគ្គល៥ពួក អនាបត្តិ មានដល់បុគ្គល៥ពួក បុគ្គលរុងរឿងដោយស្ថាន៣យ៉ាង។
[៣៤៩] អាបត្តិដែលតាំងឡើងអំពីកាយ ហើយត្រូវតែក្នុងរាត្រី មានប៉ុន្មាន អាបត្តិដែលតាំងឡើងអំពីកាយ ហើយត្រូវតែក្នុងវេលាថ្ងៃ មានប៉ុន្មាន អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវព្រោះគយគន់ អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលត្រូវ ព្រោះបិណ្ឌបាតជាបច្ច័យ។ អាបត្តិដែលតាំងឡើងអំពីកាយ ហើយត្រូវតែក្នុងរាត្រី មាន២ អាបត្តិដែលតាំងឡើងអំពីកាយ ហើយត្រូវតែក្នុងវេលាថ្ងៃ មាន២ អាបត្តិតែ១ ដែលត្រូវព្រោះគយគន់ (មើលអង្គជាតមាតុគ្រាម ដោយតម្រេក) អាបត្តិតែ១ ដែលត្រូវ ព្រោះបិណ្ឌបាតជាបច្ច័យ [អដ្ឋកថាថា អាបត្តិតែ១ ដែលត្រូវព្រោះបិណ្ឌបាតជាបច្ច័យនោះគឺ ភិក្ខុសំឡឹងមើលមុខស្ត្រី ដែលប្រគេនចង្ហាន់ ត្រូវទុក្កដ។ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែសំឡឹងមើលមុខសាមណេរ ដែលកំពុងប្រគេនបបរ ឬម្ហូបក្រៀម ក៏ត្រូវទុក្កដដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងកុរុន្ទី លោកកែក្នុងបទថា អាបត្តិតែ១ ដែលត្រូវព្រោះបិណ្ឌបាតជាបច្ច័យនោះ គឺភិក្ខុឆាន់បិណ្ឌបាត ដែលភិក្ខុនីចាត់ចែង ត្រូវបាចិត្តិយៈ។ (ពាក្យក្នុងកុរុន្ទីនេះ ត្រូវគ្នានឹងបរិបាចនសិក្ខាបទ ក្នុងមហាវិភង្គ)។]។
[៣៥១] មុសាវាទ ដល់នូវស្ថានប៉ុន្មាន ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា អាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលមានកំណត់ថ្ងៃ អាបត្តិបាដិទេសនីយៈមានប៉ុន្មាន មួយទៀត បុគ្គលប៉ុន្មានពួក ដែលគួរសំដែងទោស។ មុសាវាទ ដល់នូវស្ថាន៥យ៉ាង ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា អាបត្តិ ដែលមានកំណត់ថ្ងៃ (នោះ) មាន១៤ អាបត្តិបាដិទេសនីយៈមាន១២ (ដោយរួមទាំងភិក្ខុ ភិក្ខុនី) បុគ្គល៤ពួក ដែលគួរសំដែងទោស។
[៣៥២] មុសាវាទ ប្រកបដោយអង្គប៉ុន្មាន ឧបោសថ មានអង្គប៉ុន្មាន អង្គរបស់ភិក្ខុដែលគួរដល់នូវទូតកម្ម មានប៉ុន្មាន ការប្រព្រឹត្តតិត្ថិយវត្ត មានប៉ុន្មាន។ មុសាវាទ ប្រកបដោយអង្គ៨ ឧបោសថ ប្រកបដោយអង្គ៨ អង្គរបស់ភិក្ខុដែលគួរដល់នូវទូតកម្ម មាន៨ ការប្រព្រឹត្តតិត្ថិយវត្ត មាន៨ប្រការ។
[៣៥៣] ឧបសម្បទា (របស់ភិក្ខុនី) ប្រកបដោយកម្មវាចាប៉ុន្មាន ភិក្ខុនីត្រូវក្រោកទទួល ចំពោះភិក្ខុនីប៉ុន្មានពួក ត្រូវឲ្យអាសនៈ ដល់ភិក្ខុនីប៉ុន្មានពួក ភិក្ខុប្រកបដោយអង្គប៉ុន្មាន ទើបគួរប្រដៅភិក្ខុនីបាន។ ឧបសម្បទា (របស់ភិក្ខុនី) ប្រកបដោយកម្មវាចា៨ ភិក្ខុនីត្រូវក្រោកទទួល ចំពោះភិក្ខុនី៨ពួក ត្រូវឲ្យអាសនៈ ដល់ភិក្ខុនី៨ពួក ភិក្ខុប្រកបដោយអង្គ៨ ទើបគួរប្រដៅភិក្ខុនីបាន។
[៣៥៤] ឆេជ្ជវត្ថុ (វត្ថុជាហេតុឲ្យដាច់ចាកភិក្ខុភាវៈ) មានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក អាបត្តិថុល្លច្ច័យ មានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក អនាបត្តិ មានដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក អាបត្តិ និងអនាបត្តិទាំងអស់ (នេះ) មានវត្ថុតែមួយទេឬ។ ឆេជ្ជវត្ថុ មានដល់បុគ្គល១ពួក អាបត្តិថុល្លច្ច័យ មានដល់បុគ្គល៤ពួក អនាបត្តិ មានដល់បុគ្គល៤ពួក អាបត្តិ និងអនាបត្តិទាំងអស់ (នេះ) មានវត្ថុតែ១។
[៣៥៥] អាឃាតវត្ថុ (វត្ថុជាហេតុឲ្យកើតចិត្តគុំគួន) មានប៉ុន្មាន សង្ឃបែកគ្នាដោយភិក្ខុប៉ុន្មានរូប ក្នុងវិន័យនេះ បឋមាបត្តិកាបត្តិ មានប៉ុន្មាន កិច្ចដែលធ្វើដោយញត្តិមានប៉ុន្មាន។ អាឃាតវត្ថុ មាន៩យ៉ាង សង្ឃបែកគ្នាដោយភិក្ខុ៩រូប ក្នុងវិន័យនេះ បឋមាបត្តិកាបត្តិ មាន៩យ៉ាង កិច្ចដែលធ្វើដោយញត្តិមាន៩យ៉ាង។
[៣៥៧] ក្នុងសាសនានេះ បុគ្គលត្រូវឲ្យចីវរដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក ដែលនៅចាំវស្សារួចហើយ កាលបើមានអ្នកទទួលដ៏សមគួរហើយ បុគ្គលត្រូវឲ្យចីវរ ដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក មិនត្រូវឲ្យដល់បុគ្គលប៉ុន្មានពួក។ ក្នុងសាសនានេះ បុគ្គលត្រូវឲ្យចីវរដល់បុគ្គល៥ពួក [អដ្ឋកថា ថា សហធម្មិកទាំង៥។] ដែលនៅចាំវស្សារួចហើយ កាលបើមានអ្នកទទួលដ៏សមគួរ បុគ្គលត្រូវឲ្យចីវរ ដល់បុគ្គល៧ពួក មិនត្រូវឲ្យដល់បុគ្គល១៦ពួកទេ។
[៣៥៨] ភិក្ខុបិទបាំងអាបត្តិអស់មួយរយរាត្រី ត្រូវជាប៉ុន្មានរយអាបត្តិ ហើយចូលបរិវាស នៅប៉ុន្មានរាត្រី ទើបរួច (ចាកអាបត្តិ)បាន។ ភិក្ខុបិទបាំងអាបត្តិអស់មួយរយរាត្រី ត្រូវជាមួយពាន់ [រាត្រីទី១ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិមួយរយ ហើយក៏បិទបាំងទុកអស់១០រាត្រី លុះដល់ថ្ងៃទី១១ ទើបត្រូវអាបត្តិមួយរយ១លើកទៀត ហើយក៏បិទបាំងទុកអស់១០រាត្រី ទើបត្រូវអាបត្តិមួយរយ១លើកទៀត ត្រូវនឹងបិទបាំងយ៉ាងនេះ ដរាបដល់១០លើក រួមរាត្រីទាំងអស់ មួយរយរាត្រី រួមអាបត្តិជា១ពាន់។] អាបត្តិ ហើយចូលបរិវាស នៅ១០រាត្រី ទើបរួច (ចាកអាបត្តិនោះ)បាន។
[៣៥៩] ទោសរបស់កម្មមានប៉ុន្មាន ដែលព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ក្នុងវិន័យវត្ថុ ក្នុងនគរចម្បា កម្មទាំងអស់ (នោះ) ឈ្មោះថា មិនប្រកបដោយធម៌ឬអ្វី។ ទោសរបស់កម្ម (មានអបលោកនកម្មជាដើម) មាន១២ ដែលព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ក្នុងវិន័យវត្ថុ ក្នុងនគរចម្បា កម្មទាំងអស់ (នោះ) ឈ្មោះថា មិនប្រកបដោយធម៌មែនហើយ។
[៣៦០] សម្បត្តិរបស់កម្មមានប៉ុន្មាន ដែលព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ក្នុងវិន័យវត្ថុ ក្នុងនគរចម្បា កម្មទាំងអស់ (នោះ) ឈ្មោះថា ប្រកបដោយធម៌ឬអ្វី។ សម្បត្តិរបស់កម្ម មាន៤ ដែលព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ក្នុងវិន័យវត្ថុ ក្នុងនគរចម្បា កម្មទាំងអស់ (នោះ) ឈ្មោះថា ប្រកបដោយធម៌មែនហើយ។
[៣៦១] កម្មមានប៉ុន្មាន ដែលព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ក្នុងវិន័យវត្ថុ ក្នុងនគរចម្បា (កម្មនោះ) ប្រកបដោយធម៌ មានប៉ុន្មាន មិនប្រកបដោយធម៌ មានប៉ុន្មាន។ កម្មមាន៦ ដែលព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ក្នុងវិន័យវត្ថុ ក្នុងនគរចម្បា បណ្តាកម្មទាំង៦នេះ ព្រះពុទ្ធ ជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា ប្រកបដោយធម៌ មានតែ១ពួក មិនប្រកបដោយធម៌ មាន៥។
[៣៦៣] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បាននូវព្រះនិព្វាន ប្រកបដោយតាទិគុណ ទ្រង់ឃើញនូវវិវេកធម៌ បានសំដែងនូវកងនៃអាបត្តិទាំងឡាយណា បណ្តាកងនៃអាបត្តិទាំងនុ៎ះ កងនៃអាបត្តិប៉ុន្មាន ដែលមិនរម្ងាប់ដោយសមថៈទាំងឡាយ បពិត្រលោកអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវិភង្គ ខ្ញុំសូមសួរនូវកងនៃអាបត្តិនោះ សូមលោកឆ្លើយមក។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បាននូវព្រះនិព្វាន ប្រកបដោយតាទិគុណ ទ្រង់ឃើញនូវវិវេកធម៌ បានសំដែងនូវកងនៃអាបត្តិណា បណ្តាកងនៃអាបត្តិទាំងនុ៎ះ មានតែកងអាបត្តិ១ គឺបារាជិក ដែលមិនរម្ងាប់ដោយសមថៈទាំងឡាយទេ បពិត្រលោកអ្នកឈ្លាសវៃ ក្នុងវិភង្គ ខ្ញុំប្រាប់នូវកងនៃអាបត្តិនោះ ចំពោះលោក។
[៣៦៤] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា បុគ្គលប៉ុន្មានពួក ដែលទៅកើតក្នុងអបាយ ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា បុគ្គល១៤៤ពួក [អដ្ឋកថា ថា បុគ្គល១៤៤ពួកនោះ គឺយកបុគ្គល៨ពួក ទៅគុណនឹងភេទករវត្ថុ១៨យ៉ាង ត្រូវជា១៤៤ពួក ៗទី១ គឺភិក្ខុសំដែងនូវអធម៌ ថាជាធម៌ មាន៨យ៉ាងទៀត គឺបុគ្គលយល់ឃើញក្នុងអធម៌នោះ ថាជាអធម៌មែន យល់ឃើញក្នុងការបំបែក ថាជាអធម៌ដែរ១ យល់ឃើញក្នុងអធម៌នោះ ថាជាអធម៌មែន តែយល់ឃើញក្នុងការបំបែក ថាជាធម៌ទៅវិញ១ យល់ឃើញក្នុងអធម៌នោះ ថាជាអធម៌មែន តែសង្ស័យក្នុងការបំបែក១ យល់ឃើញក្នុងអធម៌នោះ ថាជាធម៌ទៅវិញ តែយល់ឃើញក្នុងការបំបែក ថាជាអធម៌១ យល់ឃើញក្នុងអធម៌នោះ ថាជាធម៌ទៅវិញ តែសង្ស័យក្នុងការបំបែក១ សង្ស័យក្នុងអធម៌នោះ យល់ឃើញក្នុងការបំបែក ថាជាអធម៌មែន១ សង្ស័យក្នុងអធម៌នោះ យល់ឃើញក្នុងការបំបែក ថាជាធម៌ទៅវិញ១ សង្ស័យក្នុងអធម៌នោះ និងសង្ស័យក្នុងការបំបែក១។ នេះជាបុគ្គលពួកទី១ ឯបុគ្គលពួកទី២ រហូតដល់១៤៤នោះ ក៏មានសេចក្តីប្រហែលៗគ្នាដែរ (សេចក្តីពិស្តារ មានក្នុងសង្ឃភេទក្ខន្ធកៈ)។] ដែលបំបែកសង្ឃ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទៅកើតក្នុងនរក ឋិតនៅអស់១កប្ប ចូរលោកស្តាប់វិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៦៧] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា កម្មមានប៉ុន្មានយ៉ាង ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា កម្មមាន១៦យ៉ាង ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៦៨] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា ទោសរបស់កម្មមានប៉ុន្មានយ៉ាង ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា ទោសរបស់កម្ម មាន១២យ៉ាង ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៦៩] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា សម្បត្តិរបស់កម្ម មានប៉ុន្មានយ៉ាង ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា សម្បត្តិរបស់កម្មមាន៤យ៉ាង ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧០] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា កម្មមានប៉ុន្មានយ៉ាង ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា កម្មមាន៦យ៉ាង ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧១] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា កម្មមានប៉ុន្មានយ៉ាង ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា កម្មមាន៤យ៉ាង ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧២] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា បារាជិកាបត្តិ មានប៉ុន្មាន ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា បារាជិកាបត្តិមាន៨ ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧៣] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា សង្ឃាទិសេសាបត្តិ មានប៉ុន្មាន ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា សង្ឃាទិសេសាបត្តិ មាន២៣ ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧៤] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា អនិយតៈ មានប៉ុន្មាន ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា អនិយតៈ មាន២ ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧៥] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា និស្សគ្គិយៈ មានប៉ុន្មាន ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា និស្សគ្គិយៈ មាន៤២ ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧៦] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា បាចិត្តិយាបត្តិ មានប៉ុន្មានយ៉ាង ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា បាចិត្តិយាបត្តិ មាន១៨៨ ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។
[៣៧៨] ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា សេក្ខិយៈ មានប៉ុន្មាន ខ្ញុំនឹងចាំស្តាប់នូវវិស័យរបស់អ្នក ដែលជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវវិន័យ។ ព្រះពុទ្ធជាអាទិច្ចវង្ស ទ្រង់ត្រាស់ថា សេក្ខិយៈ មាន៧៥ ចូរអ្នកស្តាប់នូវវិស័យរបស់ខ្ញុំ ដែលជាអ្នកដឹងច្បាស់នូវវិន័យចុះ។ ពាក្យដែលអ្នកសួរមកដោយប្រពៃត្រឹមណា ខ្ញុំក៏បានវិស្សជ្ជនា ដោយប្រពៃត្រឹមនោះហើយ ពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែលមិនមែនជាខ្សែបន្ទាត់ មិនមានក្នុងពាក្យបុច្ឆាវិស្សជ្ជនានោះឡើយ។
ចប់ ទុតិយគាថាសង្គណិកៈ។
វត្តចង្ក្រានតាព្រហ្ម
វត្ត​ចង្ក្រានតាព្រហ្ម ឬ​ដែល​គេ​និយម​ហៅ​ថា​វត្តស្ទឹង​មានជ័យ ជា​វត្ត​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​វត្ត​នានា​ដែល​មាន​អាយុ​កាល​ចាស់​គួរសម។ វត្ត​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ប្រប​នឹង​ស្ពាន​ស្ទឹង​មាន​ជ័យ ក្នុង​សង្កាត់​ស្ទឹងមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ។
តំនភា្ជប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
សោមសម៌ន
ស្វាមិនសោមសម៌ន (គ.ស ??) រជ្ជកាល (គ.ស ??) បើតាមសិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែលមិនបានចុះកាលបរិច្ឆេទ) នៅវាលកន្ទេល ខេត្តស្ទឹងត្រែង (K.៣៥៩) មានឈ្មោះក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមវីរវម៌្មជាបិតានៃព្រះនាងមួយអង្គ ព្រះនាមព្រះនាងមិនត្រូវបានវែកញែកទេ ដែលបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម សោមសម៌ន និង ជាព្រះភគិនីនៃវ្រះបាទភវវម៌្ម។ តាមរយៈសិលាចារឹកមួយមកពីចន្ទនគរ នៅបាសាក់/លាវ (K.៣៦៣) វ្រះបាទវីរវម៌្មក៏ជាបិតាព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនាដែរ ដែលត្រូវជាព្រះអនុជនៃវ្រះបាទភវវម៌្ម។ មែនហើយព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គមានព្រះមាតាតែមួយតែបិតាផ្សេងគ្នា ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់អះអាងដោយសិលាចារឹកស្រីទេព K.៩៧៨ (ប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ន៖១៥° ២៧’ ជ, ១០១° ៤’ ក)ដែលផ្ដល់ព័ត៌មានថាវ្រះបាទភវវម៌្មជាបុត្រនៃវ្រះបាទប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និងជាព្រះនត្តានៃព្រះចក្រវរ្តិន (រុទ្រវម៌្ម) រីឯសិលាចារឹកមួយទៀតមកពីបាកមូល (ปากมูล) នៅឧប្បល/ប្រទេសថៃ (K. ៤៩៦) បានឲ្យដឹងថាព្រះនាមនៃព្រះបិតាវ្រះបាទវីរវម៌្មមានព្រះនាមថា សាវ៌ភៅម។ ស្វាមិនសោមសម៌នមានបុត្រមួយអង្គជាមួយព្រះនាង ព្រះនាម ហិរណ្យវម៌្ម ដែលកំពុងបានគ្រប់គ្រងនៅកម្ពុជានៅពេលនោះដែរ។ ទ្រង់ជាក្មួយរបស់ព្រះមហាក្សត្រទាំងពីរដែលបានសោយរាជ្យនៅចេនឡា (ភវវម៌្ម និង មហេន្ទ្រវម៌្ម) និងជាបុត្រនៃព្រះភគិនីរបស់ក្សត្រចេនឡាទាំងពីរអង្គ ដែលបានគ្រប់គ្រងបុរ (ក្សត្របុរី) នៅភាគខាងជើងកម្ពុជា។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃទ្វារវត្តីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជ
ឃុំរកាត
=រដ្ឋបាល= ឃុំរកាត មាន ភូមិ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
ស៊ីលឡា
អាណាចក្រស៊ីលឡា (57 មុនគ. – 935 ក្រោយគ.) គឺជាអាណាចក្រកូរ៉េដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនិងផ្នែកកណ្តាលរបស់ឧបទ្វីបកូរ៉េ អាណាចក្រស៊ីលឡារួមជាមួយអាណាចក្របែកជេនិង ហ្គោគូរ្យ៉ូ​ ដែលបានស្ថាបនារាជាណាចក្របីនៃកូរ៉េ។
អាណាចក្រនេះស្ថាបនាដោយព្រះម្ចាស់ហ្យុកករសេនៃស៊ីលឡា របស់រាជវង្សផាក រាជវង្សកូរ៉េ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយត្រកូលគ្យុងជូគីម (김, 金) អស់រយៈពេល ៥៨៦ ឆ្នាំ ត្រកូលមីរ្យ៉ាងផាក (박, 朴) អស់រយៈពេល ២៣២ ឆ្នាំ និងត្រកូលវ៉ុលសុងសក (석, 昔) អស់រយៈពេល ១៧២ ឆ្នាំ ចាប់ផ្តើមជាការចោទប្រកាន់មួយនៅឯសហព័ន្ធរួមសាមហាន់ ធ្លាប់មានសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយរាជវង្សស៊ុយហើយបន្ទាប់មករាជវង្សថាង​ រហូតដល់នៅទីបំផុតបានយកឈ្នះអាណាចក្រពីរផ្សេងទៀតគឺអាណាចក្របែកជេក្នុងឆ្នាំ ៦៦០ និងអាណាចក្រហ្គោគូរ្យ៉ូក្នុងឆ្នាំ ៦៦៨ ក្រោយមក អាណាចក្រស៊ីលឡាក្រោយបានកាន់កាប់ភាគច្រើននៃឧបទ្វីបកូរ៉េ ខណៈដែលផ្នែកខាងជើងលេចចេញជាថ្មីនៅពេលអាណាចក្របាល់ហែ រដ្ឋស្នងតំណែងរបស់ហ្គោគូរ្យ៉ូ បន្ទាប់ពីការគ្រប់គ្រងជិត ១,០០០ ឆ្នាំ អាណាចក្រស៊ីលឡាបំបែកចូលទៅក្នុងរាជាណាចក្របីក្រោយនៃស៊ីលឡា អាណាចក្របែកជេថ្មីនិងថែបុង ប្រគល់អំណាចឱ្យអាណាចក្រហ្គោរ្យ៉ូនៅឆ្នាំ ៩៣៥។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ព្រាហ្មសិម្ហ
ព្រាហ្មណ៍ព្រាហ្មសិម្ហ ត្រូវជាបងប្អូននឹងព្រាហ្មណ៍នាម ព្រាហ្មទត្ត ដែលមានបុត្រមួយនាម សិម្ហទេវ ដែលត្រូវជារាជបម្រើ នៃព្រះបាទភវវម៌្មទី១ ហើយបន្តមកធ្វើការឱ្យព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី១ទៀត។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជ
ព្រាហ្មទត្ត
ព្រាហ្មណ៍ព្រាហ្មទត្ត ត្រូវជាបងប្អូននឹងព្រាហ្មណ៍នាម ព្រាហ្មសិម្ហ ដែលមានបុត្រមួយនាម ធម៌ទេវ ដែលត្រូវជារាជបម្រើ នៃព្រះបាទភវវម៌្មទី១ ហើយបន្តមកធ្វើការឱ្យព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី១ទៀត។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជ
នាង​មណ្ឌោលគីរី
នាង​មន្ទោទរី​ ឬ នាងមន្ទោ  (Mandodariमंदोदरी) គឺជាមាតានៃនគរលង្កា​ នាងជាអគ្គមហេសីឯកព្រះមហាក្សត្រិយានីនៃក្រុងរាពណ៍ និងជាម្ដាយរបស់ឥន្ទ្រជិត ។ នៃអក្សរសិល្ប៍រាមាយណៈ - រឿងរាមកេរ្តិ៍ -  រាមកេរ្ដិ៍ -  រាមាកៀន. ។ ៚
ប្រវត្តិ
ព្រះនាង គឺ អគ្គមហេសី​របស់​ក្រុងរាពណ៍ និង​មាតា​របស់​ឥន្ទ្រជិត ដំនើររឿងគឺ ពីអតិតជាតិនាងជាទេពធីតាស្ថានសួគ៌ ។ នាងបានគាល់ព្រះឥសូរ ក្នុងពេលនាងឧមារមិននៅ ក្នុងប្រាសាទ។ ពេលនោះព្រះឥសូរបានបង្ខំស្រលាញ់នាង ។ ក្រោយពេលនាងឧមារត្រលប់មកវិញឃើញ លំអងព្រះឥសូរប្រលាក់រូងរាងនាងមន្ទោ ឧមារទេវីបានដាក់បណ្តាសារអោយនាងមន្ទោកើតជាសត្វកង្កែប។ នាងមន្ទោបានរស់នៅជាសត្វកង្កែបជាមួយតាបសបួនអង្គ។ វេលាមួយនោះមាននាងសត្វនាគ បានស្រលាញ់គ្នាជាមួយពស់ តាបសអស់សំណើចក៏សើច ។ នាងនាគកើតចិត្តខឹង ក៏លួច ក្អែរពិសដាក់ទឹកពាងរបស់តាបស នាងមន្ទោ ដែលជាកង្កែបអាស្រ័យក្បែលទឹកពាងនោះដឹង ក៏គិតថាខ្លួនអាស្រ័យដោយសារទឹកពាងដែលតាបសនោះដង ពេលនេះតាបសមានរឿងក្តៅក្រហាយ នាងក៏លោតចូលទឹកពាងនោះ ស្លាប់ទៅ។ តាបសកាលបើឃើញនាងកង្កែបស្លាប់ក៏ ប្រមើលឃើញ ហើយប្រស់ជារូបនារីស្អាត។ ពេលនេះមានយក្ខនិងទេពធីតាយកទៅចិញ្ចឹមជាកូន ក្រុងរាពណ៍ឃើញក៏ស្រាលាញ់នាងមន្ទោនោះ។ ក្រុងរាពណ៍បីនាងមន្ទោ អោបផងថើបផងហេាះកាត់នគរខាស់ខឹមបុរី ពាលីក្តៅក្រហាយធ្វើសង្គ្រាមដណ្តើមនាងមន្ទោ ហើយស្រលាញ់នាងមន្ទោរហូតនាងមានមានផ្ទៃពោះ ចុងក្រោយក្រុងរាពណ៍ដណ្តើមនាងមន្ទោវិញបាន តែពាលីបង្ខំអោយរាពណ៌វះពោះនាងមន្ទោដណ្តើមយកកូនខ្លួនវិញ លុះវះមកដាច់កន្ទុយ ក៏ដាក់ឈ្មោះកូនរបស់ពាលីនោះថា អង្គត់។
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
គង់ គាំ
គង់ គាំ ( កើតថ្ងៃទី៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤១ ) ជាអ្នកនយោបាយខ្មែរនិងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ។ លោក​ធ្លាប់​ជា​អតីត​សមាជិកគណប្ស សមរង្ស៊ីនិង​ធ្លាប់​ជា​មេដឹកនាំ​របស់​ខ្លួន បន្ទាប់​ពី​ក  សម រង្ស៊ីបាន​លាលែង​ពី​តំណែង​ដើម្បី​ដឹកំ ​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ ។ លោក​ធ្លាប់​ជា​អតីត​សមាជិកគណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជានិង​ធ្លាប់​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​ពី​ឆ្នាំ ១៩៨៦ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៨៧។
នៅឆ្នាំ២០១៩ លោកគង់ គាំ ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានកិត្តិយសគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ ។
ប្រវត្តិនយោបាយខ្លះៗរបស់លោក ​គង់ គាំ​ (ជា​អ្នក​នយោបាយ​ក្តៅគគុក​ចំពោះ​«យួន»)
វៀតណាម ឬ​យួន នៅតែ​ជា​បញ្ហា​ក្ដៅគគុក​សម្រាប់​បញ្ហា​នយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា ចំពោះ​អ្នកនយោបាយ​ប្រឆាំង​ដូចជា​លោក គង់ គាំ។ លោក​គង់ គាំ​បាន​ថ្លែង​ថា​៖ «​ខ្ញុំ​មាន​ឧត្តមគតិ​នយោបាយ មិន​ចូលចិត្ត​កុម្មុយនីស្ត ហើយ​មើល​ឃើញ​ថា យួន​នៅ​តែ​ជា​បញ្ហា​សម្រាប់​កម្ពុជា យួន​មាន​យុទ្ធសាស្រ្ត​ច្បាស់លាស់​ណាស់»។
ចាប់​តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៧៩ មក លោក គង់ គាំ ជា​អ្នក​ហែហម​ប្រតិភូ​កម្ពុជា​ដំបូង​បំផុត​ទៅ​ឡាវ វៀតណាម សូវៀត គុយបា ដើម្បី​ចូលរួម​ចលនា​មិន​ចូល​បក្សសម្ព័ន្ធ។
លោក​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៥១ មក គណបក្ស​ប្រជាជន គឺ​នៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​របស់​យួន​រហូត ហើយ​យួន​បាន​មក​រៀបចំ​គណបក្ស​នេះ​ឲ្យ​រស់​ឡើង​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩។ លោក​បន្ត​ថា លោក​នៅ​តែ​មាន​គំនិត​ប្រឆាំង​កុម្មុយនីស្ត​យួន ដែល​មិន​អាច​សម្ងំ​នៅ​ជាមួយ​គណបក្ស​ប្រជាជន​បាន មិន​អាច​លក់​ឧត្តមគតិ​បាន ទើប​សម្រេច​ចិត្ត ចាកចេញ​ពី​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​។​ លោក​បញ្ជាក់​ថា​៖ «ខ្ញុំ​មិន​មាន​ការ​សោកស្ដាយ​ទេ ក្នុង​ការ​លាលែង​ចេញ​ពី​គណបក្ស​ប្រជាជន​បើ​ទោះបី​ពេល​នេះ មន្រ្តី​របស់​គណបក្ស​នេះ មាន​ទ្រព្យសម្បតិ និង​អំណាច​លើសលប់​ក៏ដោយ ព្រោះ​ខ្ញុំ​មិន​ពេញចិត្ត​នឹង​ទង្វើ​ពុករលួយ​នោះ​ទេ»។
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩២ មាន​មហាសន្និបាត​ធំ​លើក​ទី ៦ ដើម្បី​រៀបចំ​គណបក្ស​ប្រជាជន មុន​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៩៣​។ នៅពេល​នោះ​លោក គង់ គាំ បាន​សុំ​លាលែង​ចេញ​ពី​បក្ស ហើយ​ក៏​មិន​ចូល​ទៅ​គណបក្ស​ណា​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែ​បាន​បោះឆ្នោត​ឲ្យ​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច​នៅពេល​នោះ​។
លោក​គង់ គាំ (កាន់​ទង់​គណបក្ស​សមរង្ស៊ី​នៅលើ​ឡាន) ក្នុង​ពិធី​ហែ​ក្បួន​ផ្លាស់ប្តូរ​ទីស្នាក់ការ​កណ្តាល​គណបក្ស​សមរង្ស៊ី ពី​សង្កាត់​ទន្លេបាសាក់​ទៅ​សង្កាត់​ចាក់អង្រែ​ក្រោម កាលពី​ឆ្នាំ​២០១១។
នៅក្នុង​ដំណើរ​ជីវិត​ផ្ទាល់​ខ្លួន លោក គង់ គាំ បាន​ចាប់ផ្ដើម​ការងារ​នយោបាយ ចាប់តាំងពី​ក្រោយ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ នៅពេល​ដែល​កងទ័ព​វៀតណាម បាន​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្រោយពី​បាន​ផ្ដួលរំលំ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម។ ជម្លោះ​ព្រំដែន រវាង​ឆ្នាំ ១៩៧៧ ឬ ១៩៧៨ វៀតណាម វ៉ៃ​ខ្មែរ​ក្រហម​ចូល​មក​ជា​បណ្ដើរៗ តាម​ភូមិ​គោកល្វៀង ឃុំ​កណ្ដោលជ្រុំ ស្រុក​ពញាក្រែក ខេត្ត​កំពងចាម ហើយ​ពេល​នោះ វៀតណាម​បាន​គ្រប់គ្រង​ទឹកដី​មួយ​ចំណែក នៅ​តំបន់​នោះ។
លុះ​ដល់​ខែ​មករា​ឆ្នាំ​១៩៧៩ លោក​គង់ គាំ ជា​មនុស្ស​ម្នាក់ ចេះដឹង​ជាង​គេ នៅក្នុង​ភូមិ​គោកល្វៀង ទើប​វៀតណាម តែងតាំង​លោក ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​មេភូមិ និង​ដោយ​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​ចាស់ៗ​នៅក្នុង​ភូមិ លោក​ក៏​យល់ព្រម​ធ្វើ​ជា​មេភូមិ​។ នៅពេល​នោះ នៅ​រដូវ​ធ្វើស្រែ​គឺ​អ្នក​ភូមិ​ត្រូវ​ធ្វើ​ស្រែ​រួម​គ្នា តែ​នៅពេល​ច្រូតកាត់ លោក​បាន​ចាត់ចែង​ឲ្យ​អ្នកភូមិ​ច្រូត​យក​រៀងៗ​ខ្លួន និង​ឲ្យ​ទុក​ដាក់​ផលស្រូវ​រៀងៗ​ខ្លួន។​ ជាមួយ​គ្នា​នោះ ភាព​វឹកវរ​ក៏​បាន​កើតឡើង ដោយសារ​តែ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រដាប់​ដោយ​កាំបិត​ផ្គាក់​ស​ស្ងាច ដើរ​ស្វែងរក​គោ ក្របី ហើយ​ចេះ​តែ​ដើរ​ចង្អុល​ថា គោ​នេះ គោ​នោះ ជា​របស់​ផង​ខ្លួន។ នៅពេល​នោះ លោក​ក៏​បាន​ចូលរួម​ដោះស្រាយ ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​កាប់​សម្លាប់​គ្នា។ ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ លោក​គង់ គាំ ក៏​ប្រឈមមុខ​ជាមួយ​នឹង​បញ្ហា​អសន្តិសុខ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ដោយសារ​តែ​លោក តែងតែ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​កងទ័ព​វៀតណាម នៅពេល​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្ដឹង​ពី​បញ្ហា​ដែល​វៀតណាម លួច​មាន់​របស់​ពួកគេ​យក​ទៅ​ស៊ី។ ដោយ​មាន​ការ​ព្រួយបារម្ភ​ក្រែង​ពួក​ទាហាន​វៀតណាម សងសឹក ធ្វើ​បាប លោក គង់ គាំ ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​គេច​ខ្លួន​មក​កាន់​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​។  លោក​និយាយ​ថា​៖ «ដោយសារ​តែ​ជា​ប្រធាន​ភូមិ ខ្ញុំ​បាន​តវ៉ា​ប្រឆាំង​វៀតណាម​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅពេល​ពួកនោះ​មក​លួច​មាន់​ប្រជាជន ខ្ញុំ​បាន​ប្ដឹង​វៀតណាម។ ដោយ​ខ្លាច​វៀតណាម​ធ្វើ​បាប​វិញ ពេល​ដែល​យើង​ប្ដឹង​គេ​ដាក់​ទោស​គ្នា​គេ ដូច្នេះ វា​អសន្តិសុខ​ណាស់​សម្រាប់​ខ្ញុំ បើ​បន្ត​រស់​នៅក្នុង​ភូមិ​កំណើត។ ពេល​នោះ​ខ្ញុំ​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​មក​ភ្នំពេញ​តាម​ឡាន។ មក​ដល់​ភ្នំពេញ ខ្ញុំ​ក៏​ជា​មនុស្ស​ម្នាក់​ដំបូង​គេ ក្នុង​ចំណោម​មនុស្ស ដែល​លោក​នាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន ធ្លាប់​បាន​រៀបរាប់​ថា​មាន​តែ​មនុស្ស​ប៉ុន្មាន​សិប​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​មក​ដល់​ភ្នំពេញ​ដំបូង​គេ​»។ ដោយ​មាន​មិត្តភក្តិ ដែល​ធ្លាប់​នៅ​ស្រុក​ភូមិ​ជាមួយ​គ្នា ហើយ​បាន​បម្រើការ​ជាមួយ​លោក ជា ស៊ីម លោក គង់ គាំ ក៏​បាន​ធ្វើការ​និង​រស់នៅ​ជាមួយ​នឹង​គណបក្ស​ប្រជាជន តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៧៩ មក។  លោក​បញ្ជាក់​ថា​៖ «ជា ស៊ីម គាត់​ធ្លាប់​ស្គាល់​ខ្ញុំ​ច្បាស់ ព្រោះ​កាល​ជំនាន់​តស៊ូ គាត់​ចេញ​ចូល​នៅក្នុង​ភូមិ​របស់​ខ្ញុំ គាត់​ក៏​ប្រគល់​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ទៅ​សម្ដេច ហ៊ុន សែន។ ហ៊ុន សែន​បាន​ហៅ​ខ្ញុំ​ទៅ​សួរ និង​សរសេរ​ប្រវត្តិរូប​ឲ្យ​គាត់ គាត់​ក៏​ឲ្យ​មនុស្ស​ពីរ​បី​នាក់ ពី​ខាង​ក្រសួង​ការបរទេស មក​នាំ​ខ្ញុំ​ទៅ​ក្រសួង រក​បន្ទប់​ឲ្យ​ខ្ញុំ​សម្រាក ព្រោះ​ពេល​នោះ សម្រាក​នៅក្នុង​ក្រសួង ស៊ីចុក​និង​ធ្វើការ​ក្នុង​នោះ»។
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ដដែល​នោះ នៅពេល​ដែល​វៀតណាម​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ការ​កាត់ទោស​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម លោក គង់ គាំ ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ប្រធាន​នាយកដ្ឋាន​សារព័ត៌មាន ដើម្បី​រៀបចំ​ឲ្យ​អ្នកកាសែត​បរទេស ដែល​ភាគច្រើន ត្រូវ​បាន​គេ​អញ្ជើញ​មកពី​ប្លុក​កុម្មុយនីស្ត មក​ចូលរួម​ក្នុង​ពិធី​កាត់ទោស​នេះ​។ «គេ​បើក​ឲ្យ​មាន​តុលាការ​កាត់ទោស ប៉ុល ពត ពេល​នោះ នៅក្នុង​ក្រសួង​សុទ្ធ​តែ​ជំនាញ​ការ​វៀតណាម​។ ខ្ញុំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​នាយកដ្ឋាន​សារព័ត៌មាន ដើម្បី​រៀបចំ​ឲ្យ​អ្នក​កាសែត ដែល​ត្រូវ​មក​ចូលរួម​យក​ព័ត៌មាន​នៅក្នុង​តុលាការ​កាត់ទោស​នា​ពេល​នោះ​»។
ក្រោយ​ការ​កាត់ទោស មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម​នា​ពេល​នោះ លោក គង់ គាំ ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ប្រធាន​នាយកដ្ឋាន​គោលនយោបាយ​របស់​ក្រសួង​ការបរទេស ដែល​គេ​ហៅថា នាយកដ្ឋាន​បូក​សរុប។ ក្រោយមក​ក្លាយ​ជា​ឧបការី​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស របស់​លោក ហ៊ុន សែន និង​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​ប្រចាំ​នៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ពី​ឆ្នាំ​១៩៨១ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៨២ ទើប​ត្រឡប់​មក​វិញ។ លោក​គូស​បញ្ជាក់​ថា​៖ «បក្ស​ត្រូវការ​ខ្ញុំ មក​ដឹកនាំ​កម្មាភិបាល​នៅក្នុង​ក្រសួង។ ដំបូង​ជា​អនុរដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៨៤ គេ​តែងតាំង​ខ្ញុំ​ជា​អនុរដ្ឋមន្រ្តី​ទី​មួយ មាន​ឋានៈ​ស្មើ​នឹង​រដ្ឋលេខាធិការ ហើយ​នៅក្នុង​មហាសន្និបាត​ឆ្នាំ​១៩៨៥ ខ្ញុំ​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសរើស​ជា​សមាជិក​គណកម្មការ​កណ្ដាល​របស់​បក្សប្រជាជន​»។ ក្រោយពេល​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន ឡើង​ធ្វើ​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី លោក​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​តែងតាំង ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​នា​ពេល​នោះ គឺ​ប្រហែល​ជា​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៨៦ និង​បន្ត​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៨៨។ ក្រោយ​ពេល​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន ត្រឡប់​មក​កាន់​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​វិញ ដែល​នៅពេល​នោះ គាត់​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​ផង និង​រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេស​ផង «ទើប​ខ្ញុំ​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ជំនួយការ​នាយករដ្ឋមន្រ្តី នៅ​ទីស្ដីការ​គណៈរដ្ឋមន្រ្តី​»។
នៅក្នុង​ទស្សនៈ​បង្រួបបង្រួម​នៅពេល​នោះ លោក គង់ គាំ បាន​ធ្វើការ​ប្រឆាំង​ខ្លាំង​ទៅ​នឹង​គោលនយោបាយ​បក្ស ដែល​បាន​ឲ្យ​លោក រៀបចំ​ធ្វើ​សន្និសីទកាសែត ដើម្បី​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ​អ្នក​ដែល​មិន​អាច​បង្រួបបង្រួម​បាន គឺ​មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម ដូចជា ប៉ុល ពត អៀងសារី នួនជា ខៀវ សំផន តាម៉ុក សុន សេន​។
«ខ្ញុំ​យល់ព្រម​តែ​ពីរ​នាក់​ទេ គឺ ប៉ុល ពត និង​អៀង សារី ដែល​ជា​អ្នក​មិន​អាច​រួបរួម​បាន ព្រោះ​តុលាការ បាន​កាត់ទោស​មនុស្ស​ពីរ​នាក់​នេះ​រួច​ហើយ ចំណែក​អ្នក​ឯទៀត យើង​ត្រូវ​ទៅ​និយាយ​ជាមួយ​គេ តែ​ដោយ​គេ​មិន​ព្រម ដោយ​គេ​ដឹងថា មេ​ខ្មែរ​ក្រហម​ទាំងនោះ សុទ្ធតែ​ក្បាលរឹង ដូច្នេះ​មាន​ការ​ខ្វែង​គំនិត​ជាមួយ​វៀតណាម​»។
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៩ លោក គង់ គាំ ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ត្រួតពិនិត្យ​កិច្ចការ​រដ្ឋ ក្រោយពី​គេ​បាន​ពិចារណា​ថា ការ​ប្រឆាំង​របស់​លោក​មិន​ខ្លាំងក្លា​ពេក​នោះ​ទេ។ នៅក្នុង​សន្និបាត​មជ្ឈិម​បក្ស នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែ ៩ ឆ្នាំ​១៩៨៩ បាន​ធ្វើការ​សម្រេច​ឲ្យ​កងទ័ព​វៀតណាម ដកចេញ​ពី​កម្ពុជា ដែល​នោះ ជា​លើក​ដំបូង នៃ​ការ​ប្រជុំ ដោយ​មិន​មាន​វត្តមាន​វៀតណាម ដែល​វៀតណាម គ្រាន់តែ​នៅ​ពី​ក្រៅ​ឆាក​ប៉ុណ្ណោះ​។
លោក គង់ គាំ មិន​ឯកភាព ជាមួយ​នឹង​ឯកសារ ដែល​គណបក្ស​ប្រជាជន កំណត់​យក​វិធានការ​យោធា ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បី​ជោគជ័យ​ទាំង​ស្រុង និង​ផ្ដាច់ព្រ័ត្រ ទៅលើ​ចលនា​ខ្មែរ​តស៊ូ​ផ្សេង​ទៀត​នោះ​ទេ ព្រោះ​ថា ការ​ប្រយុទ្ធ​គឺ​វា​បណ្ដាល​ឲ្យ​ខ្មែរ​គ្រប់​ភាគី​ជា​អ្នក​ស្លាប់ ដែល​នេះ គឺជា​យុទ្ធសាស្រ្ត​មួយ​ធ្វើឲ្យ​ខ្មែរ​ស្លាប់​។
បន្ទាប់ពី​បាន​លាលែង​ពី​គណបក្ស​ប្រជាជន​អស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​លោក​គង់ គាំ បាន​សម្រេច​ចិត្ត វិល​ត្រឡប់​ចូល​ការងារ​នយោបាយ​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៥​ក្រោយ​ពេល​ដែល​លោក សម រង្ស៊ី ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច​បណ្ដេញ​ចេញ​ពី​បក្ស​ដោយ​ភាព​អយុត្តិធម៌​។
លោក​បញ្ជាក់​ថា​៖ «​ខ្ញុំ​មាន​ការ​ឈឺឆ្អាល ដោយសារ​មើល​ឃើញ​ភាព​ក្លាហាន​របស់​លោក សម រង្ស៊ី និង​ភាព​ស្អាតស្អំ​របស់​គាត់ ខ្ញុំ​ក៏​បាន​សរសេរ​សំបុត្រ សុំ​ចូលរួម​ក្នុង​គណបក្ស​នយោបាយ​ជាមួយ​គាត់ តាំងពី​ពេល​នោះ ទើប​ណាត់​ជួប​គ្នា បង្កើត​បាន​ជា​គណបក្ស​ជាតិ​ខ្មែរ ហើយ​ខ្ញុំ​ក៏​បាន​ក្លាយ​ជា​អនុប្រធាន​បក្ស​»។
នៅពេល​ដែល​មាន​រដ្ឋប្រហារ​បង្ហូរ​ឈាម​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៧ លោក គង់ គាំ បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ផ្ទាំងស៊ីប​មួយ ដែល​គណបក្ស​ប្រជាជន តាម​ប្រមាញ់ ទើប​ធ្វើឲ្យ​លោក បាន​គេច​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ភ្នំពេញ ទៅ​ទីក្រុង​បាងកក​ប្រទេស​ថៃ រហូត​ដល់​មាន​ការ​សម្រុះសម្រួល​ផ្នែក​នយោបាយ ទើប​បាន​លោក​វិល​ត្រឡប់​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​វិញ ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៩ រហូត​មក​ទល់​នឹង​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។
លោក គង់ គាំ កើត​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤១ នៅក្នុង​គ្រួសារ​កសិករ​នៅ​ភូមិ​គោកល្វៀង ឃុំ​កណ្ដោលជ្រុំ ស្រុក​ពញាក្រែក ខេត្ត​កំពង់ចាម ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា​ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ។ លោក​មាន​បងប្អូន ៣ នាក់ ប្រុស ២ នាក់​។ លោក​បាន​រៀបមង្គលការ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៥ មាន​កូន​ ៦​នាក់ ប្រុស​ ៤​នាក់​ដែល​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ កូនៗ​របស់​លោក​ទាំងអស់ គឺ​បម្រើ​ការងារ​នៅក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល ជា​អ្នក​តំណាងរាស្រ្ត និង​ជា​អ្នក​ធ្វើការ​នៅ​ព្រឹទ្ធសភា​។
លោក គង់ គាំ និយាយ​ថា លោក​បាន​ចូល​រៀន​លើក​ដំបូង នៅ​វត្ត​កណ្ដោលជ្រុំ ចេញពី​វត្ត​មក​សិក្សា នៅ​សាលា​បឋមសិក្សា​កណ្ដោលជ្រុំ។ លោក​បាន​ប្រឡង​ជាប់​សញ្ញាបត្រ​បឋមភូមិ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧ ដែល​ពេល​នោះ គឺ​ប្រឡង​នៅ​ខេត្ត​កំពង់ចាម។ ក្រោយមក​ក៏​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​សួង ដល់​ឆ្នាំ​១៩៦០ ជាប់​ឌីប្លូម ហើយ​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ​កំពង់ចាម រហូត​ដល់​ជាប់​បាក់ឌុប ក្នុង​ឆ្នាំ​ ១៩៦៣​។
ឆ្នាំ​១៩៦៤ លោក​ប្រឡង​ជាប់​ជា​សាស្រ្តាចារ្យ​មធ្យមសិក្សា​បឋមភូមិ ទៅ​បង្រៀន​នៅ​អនុវិទ្យាល័យ​ព្រែក​សណ្ដែក ស្រុក​ស៊ីធរ​កណ្ដាល ខេត្ត​ព្រៃវែង ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ដល់​១៩៦៨។ ក្រោយមក​បាន​ផ្លាស់​មក​បង្រៀន​នៅ​សាលា​សម្ដេច ជួន ណាត ភ្នំប្រុស ភ្នំស្រី នៅ​ខេត្ត​កំពង់ចាម​វិញ​។
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨ ដល់ ១៩៧០ មាន​រដ្ឋប្រហារ ទម្លាក់​សម្ដេច នរោត្តម សីហនុ ដោយ​លោក លន់ នល់។ ក្រោយមក ប្រហែល​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧២ ឬ ១៩៧៣ អនុវិទ្យាល័យ និង​វិទ្យាល័យ​នៅ​ខេត្ត​កំពង់ចាម មិន​មាន​សុវត្ថិភាព​ទេ ទើប​មាន​ការ​ប្រមូលផ្ដុំ​គ្នា នៅក្នុង​វិទ្យាល័យ​កំពង់ចាម​ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា វិទ្យាល័យ​ពិសេស ជា​កន្លែង​ប្រមូលផ្ដុំ​គ្រូបង្រៀន ហើយ​គ្រូ​ទាំងអស់ ត្រូវ​បាន​គេកេណ្ឌ​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​កងកុម៉្មង់ដូ​ដើម្បី​បម្រើ​របប​លន់ នល់​។
លោក គង់ គាំ ក៏​បាន​រស់នៅ​យ៉ាង​វេទនា​ស្ទើរ​ស្លាប់ ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ដូច​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ភាគច្រើន​ដែរ។ លោក​ចេះ​បារាំង អង់គ្លេស តែ​មិន​ច្រើន​ទេ៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ធម៌ទេវ
ធម្មទេវ រឺ ធម៌ទេវ និង​ សិម្ហទេវ ដែល​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​នឹង​គ្នា ព្រោះ​ជា​កូន​របស់​ព្រាហ្មណ៍​២​នាក់​បងប្អូន ព្រាហ្មទត្ត និង​ ព្រាហ្មសិម្ហ។ អ្នក​ទាំង​២​នេះ​ធ្លាប់​ជាម​ន្ដ្រី​របស់​ព្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១ ហើយ​ព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី១ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា​ជាទី​ប្រឹក្សា​ល្អ ទ្រង់​ក៏​រក្សា​ទុក​ព្រោះ «ពួក​គេ​នេះ​ចេះ​ចាំ​ច្បាស់​លាស់​អំពី​វិទ្យាសាស្ដ្រ​ត្រឹមត្រូវ និង​វិទ្យាសាស្ដ្រ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍» មាន​ន័យ​ថា ជា​អ្នក​អនុវត្ដ​ជាក់ស្ដែង និង​ត្រឹម​ត្រូវ។ មន្ដ្រី​ទាំង​២​នាក់​នេះ ជា​ជំនួយ​ដែល​ជួយ​ឱ្យ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​បាន​នូវ​ជ័យជម្នះ។ ទ្រង់​បាន​ចាត់​ឱ្យ​សិម្ហទេវទៅ​ធ្វើការ​ចរចា​ជាមួយ​នគរ​ចាម្ប៉ា ដើម្បី​រក្សា​ចំណង​មេត្រីភាព​រវាងកម្វុជ នឹង​ព្រះរាជា​ចាម តាមលោកសឺដេស ប្រហែលក្នុងរាជ្យព្រះរាជាចាមព្រះនាមសម្ភុវរ្ម័ន។ បេសកកម្ម​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ ហើយ​សន្ដិភាព​ត្រូវ​បាន​ធានា។
បដិវត្តន៍វប្បធម៌
រូបភាពតូច|ផ្ទាំងរូបភាពបង្ហាញពីបដិវត្តន៍វប្បធម៌ចិនដីកាជោគជ័យជ្រុងជ្រោយនៃវណ្ណៈអធន់ ឆ្នាំ១៩៦៨ បដិវត្តន៍វប្បធម៌ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា បដិវត្តន៍វប្បធម៌វណ្ណៈអធន់មហាអស្ចារ្យ គឺជាចលនាសង្គមនយោបាយ នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ដែលបានចាប់ផ្តើមដោយ ម៉ៅ សេទុង ក្នុងឆ្នាំំំំ១៩៦៦ និងមានរយៈពេលរហូតដល់លោកស្លាប់ នៅឆ្នាំ១៩៧៦ ។ គោល​ដៅ​ដែល​បាន​បញ្ជាក់​របស់​ខ្លួន​គឺ​ដើម្បី​រក្សាលទ្ធិកុម្មុយនិស្តចិន ​ដោយ​ការបោសសម្អាតសំណល់នៃមូលធននិយម ​និង​ធាតុប្រពៃណី​ពីសង្គមចិន ។ បដិវត្តន៍បានកត់សម្គាល់ការវិលត្រឡប់នៃការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពរបស់លោកម៉ៅ ដែលនៅតែជាប្រធានបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ទៅកាន់ចំណុចកណ្តាលនៃអំណាច បន្ទាប់ពីរយៈពេលនៃការមិនអើពើនឹងខ្លួនឯង និងបានប្រគល់ទៅឱ្យ ការដឹកនាំដែលមិនសូវមានរ៉ាឌីកាល់ បន្ទាប់ពីលោកម៉ៅ- បាន​ដឹកនាំ​ជម្លោះមហាលោតផ្លោះទៅមុខ និង ​គ្រោះទុរ្ភិក្ស​ចិន​ដ៏ធំអស្ចារ្យ (១៩៥៩-១៩៦១)។ បដិវត្តន៍បានបរាជ័យក្នុងការសម្រេចគោលដៅចម្បងរបស់ខ្លួន។
ដោយចាប់ផ្តើមចលនានៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយមានជំនួយពីក្រុមបដិវត្តន៍វប្បធម៌ លោកម៉ៅបានចោទប្រកាន់ថាធាតុវណ្ណះគហបតី បានជ្រៀតចូលទៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមក្នុងគោលបំណងស្តារមូលធននិយមឡើងវិញ។ ម៉ៅ បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​យុវជន​« ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​លើ​ទីស្នាក់ការ ​» ហើយ​ប្រកាស​ថា «​ការ​បះបោរ​គឺ​ត្រឹមត្រូវ​»​។ យុវជនបានឆ្លើយតបដោយការបង្កើត កងឆ្មាំក្រហម និង "ក្រុមឧទ្ទាម" នៅទូទាំងប្រទេស។ ជម្រើសនៃការនិយាយរបស់ម៉ៅត្រូវបានចងក្រងទៅក្នុងសៀវភៅក្រហមតូច ដែលបានក្លាយជា អត្ថបទដ៏ពិសិដ្ឋ សម្រាប់ការគោរពបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់លោកម៉ៅ ។ ពួកគេបានប្រារព្ធ "ការប្រមូលផ្តុំគ្នាបរិហារ " ប្រឆាំងនឹងអ្នកសើរើឡើងវិញជាទៀងទាត់ ហើយដណ្តើមអំណាច ពីរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន និងសាខាបក្សកុម្មុយនីសចិន ទីបំផុតបានបង្កើត គណៈកម្មាធិការបដិវត្តន៍ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ ។ គណៈកម្មាធិការជាញឹកញាប់បានបំបែកទៅជាបក្សពួកគូប្រជែង ហើយបានចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រដាប់អាវុធដែលគេស្គាល់ថាជា " ការតស៊ូដោយហឹង្សា " ដែលកងទ័ព ត្រូវបញ្ជូនទៅដើម្បីស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ឡើងវិញ។ លោកម៉ៅបានប្រកាសបដិវត្តន៍នៅឆ្នាំំំំ១៩៦៩ ប៉ុន្តែដំណាក់កាលសកម្មរបស់បដិវត្តន៍នឹងបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧១ នៅពេលដែល លីន បៃអោ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទធ្វើរដ្ឋប្រហារប្រឆាំងនឹងម៉ៅ បានរត់គេចខ្លួន ហើយ បានស្លាប់នៅក្នុងឧបទ្ទវហេតុធ្លាក់យន្តហោះ ។ នៅឆ្នាំ១៩៧២ ក្រុមទាំងបួនបានឡើងកាន់អំណាច ហើយបដិវត្តន៍វប្បធម៌បានបន្តរហូតដល់ការស្លាប់របស់លោកម៉ៅ និងការចាប់ខ្លួនក្រុមទាំងបួន នៅរវាងឆ្នាំំ១៩៧៦ ។
បដិវត្តន៍វប្បធម៌ត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយអំពើហិង្សា និងភាពវឹកវរ។ ការទាមទារចំនួនអ្នកស្លាប់មានភាពខុសប្លែកគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយមានការប៉ាន់ប្រមាណថាអ្នកស្លាប់ក្នុងអំឡុងពេលបដិវត្តន៍ មានចាប់ពីរាប់រយពាន់ទៅរាប់លាននាក់។ ចាប់ផ្តើមជាមួយ ខែសីហាក្រហម នៃទីក្រុងប៉េកាំង ការសម្លាប់រង្គាលបានកើតឡើងទូទាំងប្រទេស រួមទាំងការសម្លាប់រង្គាលក្វាងស៊ី ដែលក្នុងនោះការសម្លាប់ មនុស្ស ដ៏ធំក៏បានកើតឡើងផងដែរ។ ឧប្បត្តិហេតុម៉ុងហ្គោលីខាងក្នុង ; ការសម្លាប់រង្គាលក្វាងទុង ; ការសម្លាប់រង្គាលយូណាន ; និង ការសម្លាប់រង្គាលហ៊ូណាន ។ ឆ្មាំក្រហមបានបំផ្លាញ វត្ថុបុរាណ និងវត្ថុបុរាណ ក៏ដូចជា ការរឹបអូស ទីតាំងវប្បធម៌ និងសាសនា។ ការបរាជ័យទំនប់បានពីអោ ឆ្នាំ១៩៧៥ ដែលជាមហន្តរាយបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោកក៏បានកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលបដិវត្តន៍វប្បធម៌ផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ មនុស្សរាប់សិបលាននាក់ត្រូវបានបៀតបៀន៖ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ជាពិសេសប្រធានាធិបតីចិន លោក លីយូ សៅភីង រួមជាមួយ តេង សៀវពីង លោក បេង តេហូវៃ  និង លោក ហេ ឡុង ត្រូវបានបោសសម្អាត ឬនិរទេសខ្លួន។ មនុស្សរាប់លាននាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាជាសមាជិកនៃក្រុមខ្មៅទាំងប្រាំ ទទួលរងនូវ ភាពអាម៉ាស់ជាសាធារណៈ ការជាប់ពន្ធនាគារ ការធ្វើទារុណកម្ម ពលកម្មធ្ងន់ ការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ និងជួនកាលការប្រហារជីវិត ឬការយាយីដល់ការធ្វើអត្តឃាត។ បញ្ញវន្ត​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា " ក្លិនស្អុយ​ចាស់​ទីប្រាំបួន " ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ—អ្នក​ប្រាជ្ញ និង​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ល្បីៗ​ដូច​ជា ឡៅសេង, ហ្វូលី, យ៉ៅតុងប៊ីន, និង ចូវ ជីយូចាំង ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់ ឬ​ធ្វើ​អត្តឃាត។ សាលារៀន និងសាកលវិទ្យាល័យនានា ត្រូវបានបិទ ដោយសារការ ប្រឡងចូលមហាវិទ្យាល័យ ត្រូវបានលុបចោល។ យុវជន​បញ្ញវន្ត​ទីក្រុងជាង ១០  ​រាប់​លាន​នាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅជនបទ ​ក្នុង​ចលនាចុះទៅជនបទ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
វេទវតី
ព្រាហ្មណ៍វេទវតី បើតាមគិតតាមរាជពង្សាវលី វ្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១ ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្សសម្ភុបុរ។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនិងព្រាហ្មណ៍វិស្វរូបខាងលើនេះ គឺវ្រះបាទ ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ វេទវតី មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម (សម័យអង្គរ) ដោយក្រោយមកចុះមកព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម មហេន្ទ្រទេវី យឝោវម៌្មទី១ និង ជយទេវីទី២ (បុត្រាបុត្រីនៃព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១)។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី២ដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី២ និង មហេន្ទ្រទេវី បានប្រសូត្របុត្រមួយព្រះអង្គគឺវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ ដែលបានសោយរាជ្យនៅតំបន់សៀមរាប-អង្គរ។
ភូមិរលួស(ឃុំតាំងយ៉ាប)
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ភូមិរលួសជាភូមិដែលមានវ័យចំណាស់មួយពីដំបូងឡើយកក្នុងភូមិសម្បូព្រៃឈើជាច្រើនតែដោយសាតែប្រជាជនកាប់ឆ្ការដើម្បីយកដីសងលំនៅដ្ឋាននិង ធ្វើ ស្រែ ។ កាលពីមុនបានកាត់ចូលរវាងភូមិតូចៗ៣នៅក្នុងនោះរួមមានភូមិព្រៃរលួស ភូមិព្រៃធំ និង ភូមិនគរឃ្លោកដោយភូមិទាំនេះមានលក្ខណះតូចៗទើបគេចាត់វាចូលជាភូមិតែមួយគឺភូមិរលួស។ ហើយបច្ចុប្បន្នភូមិរលួស ប្រជាជនអ្នកខ្លះហៅថាភូមិព្រៃធំ អ្នកខ្លះហៅថា ភូមិនគរឃ្លោក និងភូមិរលួស ។
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចភូមិរលួសតាំងពីដើមប្រជាជនភូមិនេះប្រកបរបរធ្វើស្រែនិងត្បាញហូលជាដើម។ល។ បច្ចុប្បន្ននេះប្រជាជនភូមិនេះមានការបង្កើនមុខរបរបន្ថែមដូចជាត្បាញហូល ធ្វើនំតាមរដូវនិងមានការលក់ដូរធ្វើរោងចក្រ ។ បើប្រៀបធៀបប្រជាជនតាំងពីមុនមកបច្ចុប្បន្ននេះមានជីវភាពធូរធារច្រើនណាស់​។កាលពីឹឆ្នាំ២០១៤ ។ ការប្រមូលផលគឺមានការមានការកើនឡើងខ្ពស់ជាលំដាប់ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៦​ មានការធ្លាក់ជាលំដាប់ពីព្រោះអាកាសធាតុមិនអំណោយផល ហើយកសិករធ្វើស្រែដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង ហើយប្រជាជនមួយចំនួនធ្វើស្រែដោយការជីកអណ្ដូងដើម្បីយកទឹកមកធ្វើស្រែអោយបានគ្រប់គ្រាន់ ។
វប្បធម៌
ភូមិ ប្រជាជនភាគច្រើនដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាតែងតែប្រាស្រ័យទាក់ទង់ ជួយទុក្ខទុរះគ្នាទៅវិញទៅមកដូចជាក្នុងពិធីរៀបអាពាពិពាហ៌ ក្នុងពិធីបុណ្យទាននឹងពិធីបុណ្យដទៃទៀតដែលមាននៅក្នុងភូមិ(បុណ្យភូមិ បុណ្យដាលាន បុណ្យឆ្លងផ្លូវ បុណ្យអ្នកតា )
អាសកាសធាតុ
អាកាសធាតុប្រែប្រួលទទួលខ្យល់មូសុង ។ ក្ដៅហើយសើមពេលខ្លះក្ដៅខ្លាំងពេលខ្លះក្ដៅល្មម ។ ចាប់ពី វិច្ឆិការដល់ខែកុម្ភះ និង មានរដូវលំហែរមានប្រាំង និង វស្សា ចាប់ ខែមិនា ដល់ខែឧសភា រដូវភ្លៀង មានចាប់ពី ខែមិថុនា ដល់ខែតុលា។ ​នៅ​ថ្ងៃដែលក្តៅ មានកំដៅរហូតទៅដល់ ៣៧អង្សា ហើយបើត្រជាក់ជាងគេវិញមានរហូត ២១អង្សា ។
ការអប់រំ
នៅភូមិរលួសនេះពុំសូវមានការអប់រំប៉ុន្មានទេ ព្រោះគ្រួសារខ្លះមានជីវភាពខ្វះខាត់ពុំសូវអោយកូនទៅរៀននោះទេ ខ្លះបានរៀនត្រឹមថ្នាក់ទី៩ ទី១០ប៉ុនោះហើយត្រូវទៅជួយរកប្រាក់ឪពុកម្ដាយដោយធ្វើការងារផ្សេងៗ ។​ ខ្លះទៀតគ្រួសារមានជីវភាពមធ្យមអាចឲ្យកូនរបស់គាត់ទៅរៀននៅវិទ្យាល័យខ្លះទៀតបន្តនៅកលកវិទ្យាល័យ។
ទេសចរណ៍
គ្មានកន្លែងសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៍សំរាប់ដើរទស្សនាកំសាន្តនោះទេ ។
ការអភិវឌ្ឍន៏
ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ចំពោះវិញមានភាពរីកចំរើននិងងាយស្រួលជាងមុន ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ ​​ ។ ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ គ្នានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ ​។ ​មិនត្រឹមតែប៉ណ្ណោះប្រព័ន្ធអគ្គីសនីវិញមានស្ទើគ្រប់ផ្ទះ និង មានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។
សិម្ហទេវ
សិម្ហទេវ និង​ ធម៌ទេវ ដែល​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​នឹង​គ្នា ព្រោះ​ជា​កូន​របស់​ព្រាហ្មណ៍​២​នាក់​បងប្អូន ព្រាហ្មទត្ត និង​ ព្រាហ្មសិម្ហ។ អ្នក​ទាំង​២​នេះ​ធ្លាប់​ជាម​ន្ដ្រី​របស់​ព្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១ ហើយ​ព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មទី១ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា​ជាទី​ប្រឹក្សា​ល្អ ទ្រង់​ក៏​រក្សា​ទុក​ព្រោះ «ពួក​គេ​នេះ​ចេះ​ចាំ​ច្បាស់​លាស់​អំពី​វិទ្យាសាស្ដ្រ​ត្រឹមត្រូវ និង​វិទ្យាសាស្ដ្រ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍» មាន​ន័យ​ថា ជា​អ្នក​អនុវត្ដ​ជាក់ស្ដែង និង​ត្រឹម​ត្រូវ។ មន្ដ្រី​ទាំង​២​នាក់​នេះ ជា​ជំនួយ​ដែល​ជួយ​ឱ្យ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​បាន​នូវ​ជ័យជម្នះ។ ទ្រង់​បាន​ចាត់​ឱ្យ​សិម្ហទេវទៅ​ធ្វើការ​ចរចា​ជាមួយ​នគរ​ចាម្ប៉ា ដើម្បី​រក្សា​ចំណង​មេត្រីភាព​រវាងកម្វុជ នឹង​ព្រះរាជា​ចាម តាមលោកសឺដេស ប្រហែលក្នុងរាជ្យព្រះរាជាចាមព្រះនាមសម្ភុវម៌្ម។ បេសកកម្ម​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ ហើយ​សន្ដិភាព​ត្រូវ​បាន​ធានា។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ត្រីនៃកម្វុជ