cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អាភាណូវិទ្យា
''' តើអ្វីជាភាពខុសគ្នារវាងអុបទិក និង ហ្វូតូនិច? '''
អុបទិកគឺជាផ្នែកទូទៅនៃរូបវិទ្យាដែលគ្របដណ្តប់លើប្រធានបទជាច្រើនទាក់ទងនឹងការសិក្សាអំពីពន្លឺ។ អុបទិករួមបញ្ចូលវាលរងដូចជាអុបទិកធរណីមាត្រ អុបទិករូបវ័ន្ត និងអុបទិកកង់ទិច។ Photonics គឺជាបណ្តុំនៃវិន័យអុបទិក។
អុបទិកធរណីមាត្រ ជួនកាលគេហៅថាអុបទិកបុរាណ មានការព្រួយបារម្ភជាចំបងចំពោះការរៀបចំពន្លឺដោយប្រើឧបករណ៍ដូចជាកញ្ចក់ កញ្ចក់ និងព្រីស។ នៅក្នុងអុបទិកធរណីមាត្រ ពន្លឺត្រូវបានយកគំរូតាម ដោយប្រើការប៉ាន់ស្មានកាំរស្មី។ នៅក្នុងការប៉ាន់ស្មានកាំរស្មី ផ្នែកខាងមុខរលកពន្លឺត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាជាបណ្តុំនៃកាំរស្មី ដែលនីមួយៗកាត់កែងទៅនឹងរលកខាងមុខនៃពន្លឺ និងតំណាងឱ្យលំហូរថាមពលតាមរយៈប្រព័ន្ធ។ កម្មវិធីធម្មតានៃអុបទិកធរណីមាត្រនឹងជាការរចនានៃកែវថតសម្រាប់កាមេរ៉ា។
អុបទិករូបវិទ្យា គឺជាការសិក្សាអំពីពន្លឺ ដែលធម្មជាតិនៃរលកមានភាពលេចធ្លោ។ នៅក្នុងអុបទិករូបវន្ត ការប៉ាន់ស្មានកាំរស្មីគឺមិនត្រឹមត្រូវទេ ចាប់តាំងពីផលប៉ះពាល់នៃការជ្រៀតជ្រែក និងការសាយភាយត្រូវតែគិតគូរ។ អុបទិករូបវិទ្យាមានទំនោរមិនរួមបញ្ចូលផលប៉ះពាល់ដែលបណ្តាលមកពីធម្មជាតិនៃភាគល្អិតនៃពន្លឺ។ ការអនុវត្តធម្មតានៃអុបទិករូបវន្តគឺការផលិតរូបភាពហូឡូជីព។
Quantum optics គឺជាការសិក្សាអំពីបាតុភូតពន្លឺ ដែលភាគល្អិត ឬ quantum ធម្មជាតិនៃពន្លឺមានសារៈសំខាន់។ Quantum optics និង photonics មានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ប៉ុន្តែ quantum optics មានទំនោរទៅរកទ្រឹស្តីកាន់តែច្រើន ហើយ photonics មានការព្រួយបារម្ភខ្លាំងជាមួយនឹងការរចនានៃការអនុវត្តជាក់ស្តែង។ តំបន់ធម្មតានៃការសិក្សាសម្រាប់អុបទិកកង់ទិចនឹងជាការសិក្សាទ្រឹស្តីនៃរូបវិទ្យានៃការបង្កើតពន្លឺនៅចំនុចប្រសព្វ p-n នៅខាងក្នុង LED ។
''' ហេតុអ្វីបានជា photonics មានសារៈសំខាន់សម្រាប់យើងសព្វថ្ងៃនេះ? '''
យើងនៅដើមដំបូងនៃបដិវត្តន៍រូបវិទ្យា។ ឧបករណ៍ Photonic បានក្លាយទៅគ្រប់ទីកន្លែងនៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ប៉ុន្តែជារឿយៗមិនមាននរណាកត់សម្គាល់ឡើយ។ ប្រភពពន្លឺដូចជា LEDs និង diodes ឡាស៊ែរបានរកឃើញវិធីរបស់ពួកគេចូលទៅក្នុងកម្មវិធីរាប់មិនអស់ដែលពន្លឺត្រូវតែត្រូវបានបង្កើត។ ឧបករណ៍ទាំងនេះមានតម្លៃថោកសមរម្យ ទម្ងន់ស្រាលបំផុត និងបង្រួម ហើយមានភាពរឹងមាំជាមួយនឹងអាយុកាលប្រើប្រាស់បានយូរ។ លើសពីនេះទៀត ប្រភពនៃរដ្ឋរឹងទាំងនេះបង្កើតកំដៅតិចជាង និងត្រូវការថាមពលតិចជាងបើធៀបនឹងប្រភពពន្លឺប្រពៃណីច្រើនជាង។ LEDs កំពុងត្រូវបានដាក់ពង្រាយយ៉ាងទូលំទូលាយជាបច្ចេកវិជ្ជាប្រភពជំនួស ដោយសារតែថាមពលដ៏សំខាន់ និងការសន្សំសំចៃថ្លៃដើមរបស់វា។
Photonics តំណាងឱ្យឱកាសដែលកំពុងកើនឡើងសម្រាប់ការរចនា និងផលិតឧបករណ៍ ប្រព័ន្ធ និងសៀគ្វីរួមបញ្ចូលគ្នាសម្រាប់កម្មវិធីក្នុងទំនាក់ទំនងទិន្នន័យល្បឿនលឿន ការយល់ឃើញកម្រិតខ្ពស់ និងរូបភាព។ បច្ចេកវិជ្ជា Photonic សន្យាថានឹងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវល្បឿននៃទំហំធំ ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ថាមពលកាត់បន្ថយសម្រាប់ការបញ្ជូនទិន្នន័យ និងសមត្ថភាពចាប់សញ្ញា ultrasensitive នៅក្នុងដែនជាច្រើន។
ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាដែលមានមូលដ្ឋានលើ photonic ដូចជាឧបករណ៍ចាប់សញ្ញារូបភាព CMOS (CIS) បានផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលយើងថតរូប ហើយបានជំនួសខ្សែភាពយន្តទាំងអស់ជាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសម្រាប់ការចាប់យករូបភាព។ CIS ចែករំលែកអត្ថប្រយោជន៍ដូចគ្នាមួយចំនួនដូចជាប្រភពនៃរដ្ឋរឹង ដែលពួកវាតូច រឹងមាំ និងទម្ងន់ស្រាល។ អត្ថប្រយោជន៍ដ៏ធំបំផុតមួយលើខ្សែភាពយន្តបែបប្រពៃណីគឺភាពប្រែប្រួលពន្លឺ និងទំហំតូចរបស់វា។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យអុបទិកតូចជាងច្រើនដើម្បីបង្កើតរូបភាពដែលអាចប្រើបាននៅលើឧបករណ៍ចាប់។ វាបានបើកដំណើរការកាមេរ៉ាដែលមានទំហំតូច និងគុណភាពខ្ពស់ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងពីទូរស័ព្ទដៃរហូតដល់រថយន្ត។
តាមរយៈការរួមបញ្ចូលគ្នានៃប្រភព និងឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាជាមួយនឹងមធ្យោបាយផ្សេងទៀតនៃការរៀបចំពន្លឺ វិស្វករ photonics បានផ្លាស់ប្តូរពិភពលោកឌីជីថលរបស់យើងជាមួយនឹងទំនាក់ទំនងតាមខ្សែកាបអុបទិក ម៉ាស៊ីនស្កែន ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ វឌ្ឍនភាពកសិកម្ម និងកម្មវិធីទាំងមូលទាំងមូល។
ឧបករណ៍ Photonics មានឥទ្ធិពលលើកម្មវិធីយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ទូរគមនាគមន៍គឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើឧបករណ៍ photonics សម្រាប់បណ្តាញ fiber optic ដែលបង្កើនសមត្ថភាព និងល្បឿននៃការទំនាក់ទំនងអ៊ីនធឺណិតយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ផ្ទះ។ ពន្លឺត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរជាមួយនឹងការមកដល់នៃ LEDs ដែលមានថាមពល និងតម្លៃសមរម្យ ដែលកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពល ខណៈពេលដែលផ្តល់នូវដំណោះស្រាយពន្លឺដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងអាចបត់បែនបាន។ ឡាស៊ែរ Solid-State ឥឡូវនេះត្រូវបានរកឃើញជាទូទៅនៅក្នុងកម្មវិធីពីផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តរហូតដល់ឧស្សាហកម្ម។ ទម្ងន់ស្រាល ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាពន្លឺបង្រួមត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងឧបករណ៍ចម្រុះដូចជា កាមេរ៉ាទូរសព្ទ ម៉ាស៊ីនស្កេនបាកូដ ម៉ាស៊ីនបោះពុម្ព ម៉ាស៊ីនចាក់ឌីវីឌី និងឧបករណ៍ចាប់សញ្ញារថយន្ត។ ជាចុងក្រោយ វិស័យដែលកំពុងរីកចម្រើននៃកុំព្យូទ័រ photonic កំពុងធ្វើការឆ្ពោះទៅរកគោលដៅនៃការបន្ថែម ឬជំនួសបន្ទះសៀគ្វីបោះពុម្ពដែលមានមូលដ្ឋានលើអេឡិចត្រូនិកបែបប្រពៃណី និងសៀគ្វីរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងសៀគ្វីអុបតូអេឡិចត្រូនិច។
''' តើវិស្វករ photonics ធ្វើអ្វី? '''
វិស្វករ Photonics រចនាឧបករណ៍ photonics សៀគ្វី និងប្រព័ន្ធដែលប្រើសម្រាប់កម្មវិធីជាច្រើន។ ភាពស្មុគស្មាញនៃបញ្ហារចនារូបវិទ្យា តម្រូវឱ្យវិស្វករ photonics យល់ច្បាស់អំពី quantum និង Physical optics ហើយជារឿយៗ អុបទិកធរណីមាត្រ។ ការងារមានទាំងការច្នៃប្រឌិត និងទាមទារ។ វិស្វករ Photonics ត្រូវតែរក្សានូវការស្រាវជ្រាវ និងបច្ចេកទេសចុងក្រោយបង្អស់ ព្រមទាំងរក្សាបាននូវភាពស្គាល់ច្បាស់អំពីដែនកំណត់នៃការផលិត។
ការរចនាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៃឧបករណ៍ photonics តម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់ឧបករណ៍កម្មវិធីឯកទេសដែលប្រើក្នុងការធ្វើគំរូនៃឥរិយាបទនៃពន្លឺ។ វិស្វករ photonics ប្រើឧបករណ៍ទាំងនេះដើម្បីបង្កើតគំរូនិម្មិតនៃប្រព័ន្ធក្រោមការរចនា ហើយបន្ទាប់មកប្រើឧបករណ៍ក្លែងធ្វើដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងកម្មវិធីដើម្បីវិភាគឥរិយាបទនៃពន្លឺនៅពេលដែលវាមានអន្តរកម្មជាមួយឧបករណ៍។ បន្ទាប់មក វិស្វករធ្វើការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការរចនា ដើម្បីសម្រេចបាននូវការអនុវត្តដែលចង់បាននៅក្នុងកញ្ចប់ដែលអាចសាងសង់បាន។
Writed By: Seila Oudom
អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតានសូនណាត្ត
right|thumb|200px
អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតានសូនណាត្ត (IATA: SGN, ICAO: VVTS) (នៅភាសាវៀតណាម Sân bay Quốc tế Tân Sơn Nhất) ជាអាកាសយានដ្ឋានធំជាងនៅ ទីក្រុងព្រៃនគរ (ទីក្រុងសាអ៊ីកូណ) ដែលមាន៨០០ហិកតារ។ មានប្រមាណ១៥លាននាក ដែលប្រើអាកាសយានដ្ឋននេះ ក្នុងមួយឆ្នាំ។
ប្រវត្តសា
អាកាសយានដ្ឋានតានសូនណាត្ត បានបង្កើត នៅឆ្នាំ១៩៣០ នៅពេល រដ្ឋភិបាលបារាំង បានធ្វើអាកាសយានដ្ឋនតូច ដែលគេហៅ តានសូនណាត្ត ជិតភូមិតានសូនណាត្ត។
នៅឆ្នាំ១៩៥៦ សហរដ្ឋអាមេរិក ផ្ញើទាហាន៧២០០នាក់ នៅអ្វីគេហៅ ប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង និង គេបានជ្រើសរើស​ អាកាសយានដ្ឋានតានសូនណាត្ត ដូច អាកាសយានដ្ឋានសំខាន់ជាង នៅ ទីក្រុងព្រៃនគរ។
នៅថ្ញៃទី៩ ខែធ្នូរ ឆ្នាំ២០០៤ យន្តហោះចូលរួម (''United Airlines'​' ដែលជាក្រុមហ៊ុនសហរដ្ឋអាមេរិក មកនៅប្រទេសវៀតណាម ជាពេលទីមួយ ក្រោយពេលសង្រ្គាម។
នៅពេលនេះ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតានសូនណាត្ត ជាអាកាសយានដ្ឋានមួយ នៅទ្វឹបអាស៊ី ជាពីសេស នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៏ ។ មានតំណជាមួយ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ និង អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ​។
សេចក្ដីបញ្ជាន់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាកាសយានដ្ឋាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
អ្នកសារពត័មាន
អ្នកសារព័ត៌ន ​​​​​ គឺជាអ្នកអនុវត្តន៏ទៅលើការស៊ីបអង្គេត និងការរាការណ៏នៃព្រឹត្តការណ៏នៃហេតុការណ៏ណាមួយ។ ការផ្សព្វផ្សាយមានពេលវេលាច្បាស់លាស់ និង ជាក់លាក់ទៅដល់អ្នកអាន អ្នកស្តាប់ អ្នកមើល។ បើមានស្ថានការណ៏ណាមួយត្រូវបានផ្លាស់ប្តួរនោះអ្នកសារពត័មានត្រួមានបំរុងទុកជានិច្ចសំរាប់ទស្សនិកជន។ ស្របតាមអង្គការនិងរដ្ធធម្មនុញ្ញមានដូចជារដ្ធាភិបាល និងអ្នកជំនាញហើយក៏ត្រូវដឹងពីលក្ខណៈនៃវប្បធម៍នៃសង្គមមួយ ដូចជា៖ សិល្បះ និងកន្លែងកំសាន្ត។ ជាពិសេស ក្នុងការផ្សាយពរត័មានត្រូមានបូកបញ្ចូលជាមួយនឹងរូបភាព និង ឯកសារយោងផងដែរ។ នៅក្នុងសង្គមថ្មីមួយ មានប្រពន្ធ័ផ្សព្វផ្សាយសារពត័មានត្រូវតែមានអ្នកផ្តល់ជាមតិយោបល់ក្នុងកិច្ចការនោះជាសាធារណៈ ប៉ុន្តែមុខងាររវសអ្នកសារពត័មានត្រូវស្របតាមប្រពន្ធ័ផ្សព្វផ្សាយពត័មានមួយមានការទទួលការផ្លាស់ប្តូរ និងការគ្រប់គ្រងពេលវេលា គេធ្វើការប្រត្តិបត្តិនៅក្នុងការិយាល័យរបស់អ្នកកាសែត។
ប្រវិត្តិ
លោក ចូន ខារូឡឺស រីលេសិន​អាល័រ ហ្វ័និមិន ហើយនឹង អុដ ជីឌីនិកូឌីចែនគាត់គឺជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយពត័មានជាសាធារណៈនៅក្នុងឆ្នាំ ១៦០៥ នៅក្នុង ស្ត្រាប័រី ហើយក៏ជាអ្នករៀបចំកាសែតសារពត័មានដំបូងគេដែរ។ កាសែតដែលបានសម្រេចចេញធ្វើការផ្សាយគឺកាសែតប្រចាំថ្ងៃ ចេញផ្សាយជាសាធារណៈចាប់ពីឆ្នាំ ១៧០២ដល់ឆ្នាំ១៧៣៥។
ចំនុចសំខាន់
យោងទៅតាមមួលដ្ធានគ្រិះរបស់អ្នកកាសែត នៅក្នុងសៀវភៅមួយដែលសរសេរឡើងដោយលោក បៀលគោវាចឆ់ ហើយ លោក ធូមរូសិនស្ទីលមានមូលដ្ធានគ្រិះចំនួន ៩ របស់អ្នកកាសែត។ មាននិយាយនួការបំពេញកិច្ចការរបស់អ្នកកាសែតនៃការបំរើមនុស្សជាមួយនឹងសាពត័មានពួកគេត្រូវការសេរីភាព និងមានការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង។ ពួកគេត្រូវគោរពតាមគោលការណ៏ណែនាំដូចខាងក្រោម៖ នៅក្នុងខែ មេសាឆ្នាំ ២០០៧ បានធ្វើការត្រួតពិនិត្យទៅក្នុងសៀវភៅ	មួយពួកគេបានបូកបញ្ជូលមូលដ្ធានគ្រិះ គឺសិទ្ធិនិង ទំនួលខុសត្រូវនៃប្រជាពលរដ្ធ សរុបគឺមាន ១០ ចំនុចជាមូលដ្ធានគ្រិះរបស់អ្នកកាសែត។
និត្យានុកូល(តាមច្បាប់ ពេញលក្ខណៈ)
រដ្ធាភិបាលជាអ្នកដឹកនាំដ៏ទូលំទូលាយហើយ អោយអ្នកកាសែតដែលដឹងថាពួកគេជាអ្នករុករកស្រាវជ្រាវ និងជាអ្នកកត់ត្រាហើយអាចធ្វើការផ្សាយបាន។ អ្នកកាសែតខ្លះដែលមានឯកសិទ្ធនៅក្នុងក្រុមមួយមិនអាចចូលរួមសូម្បីតែការយកការណ៏នូវអំពើខុសច្បាប់ ហើយនឹងការធ្វើសន្និសិទ្ធ ហើយដើម្បីពង្រឹងការធ្វើបទសំភាសន៏អោយបានចូលជាផ្លូវការ។ អ្នកកាសែតដែលគេតែងតាំងទៅកន្លែងដែលមានសង្គ្រាមឬ នៅកន្លែងដែលមានកុបកម្មជារឿយៗ តែងតែមានការទំនុកបម្រុងពីរដ្ធាភិបាល។ អ្នកកាសែតដែលចាប់បាន ឬមាននៅក្នុងកំឡុងពេលដែលមានរឿងប៉ះទង្គិចជាមួយនឹងរឿងផ្ទាល់ហើយបានអោយមានសិទ្ធិសេរីភាពដោយរដ្ធាភិបាល។
ការការពារភាពអាថ៍កំបាំង
ការធ្វើអន្តកម្មររបស់អ្នកកាសែតជាមួយប្រភពនីមួយៗតែងតែមានការជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងរឿងអាថ៍កំបាំងនៃវិបុលកម្មនៃសិទ្ធិសេរីភាពនៃកិច្ចការការពារច្បាប់អ្នកកាសែត និងមានការប្រុងប្រយត្ន័ចំពោះរឿងនោះ។ នៅពេលដែលមានការទាមទារកាត់ទោសដោយប៉ូលីស ឬការដកហូតចេញពីកន្លែងធ្វើការដោយមានការកាត់ក្តីពីតុលាការ ឬយកទៅដាក់គុក។នៅសហរដ្ធអាមេរិចតុលាការមិនមានសិទ្ធិដកឡើយ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សហពន្ធ័របស់តុលាការនិង បដិសេធន៏ដើម្បីបរិហាពីកាសែតនោះ តុលាការធ្វើបែបនេះលុះត្រាតែគេបានរកឃើញនូវការនិយាយបរិហាពីនរណារម្នាក់ពីអ្នកកាសែតនោះ។តុលាកាផ្លាស់ប្តូរកម្រិត នៃការការពារ។ កាសែតដែលបដិសេធន៏ចំពោះការកំណត់កម្រិតនៃការការពារនោះ បើតុលាការដឹងនិងត្រូវបានផ្តន្ទាទោស។
អ្នកផលិត
មានគម្រោងដូចតទៅ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាសែត
សមាគមអូឡាំពិកឥណ្ឌា
សមាគមអូឡាំពិកឥណ្ឌា (ជាភាសាអង់គ្លេស៖Indian Olympic Association ,​ ជាភាសាឥណ្ឌា៖भारतीय ऑलिंपिक संघ) គឺជាស្ថាប័ន​មានតួនាទីជ្រើសរើសនិងគ្រប់គ្រង​កីឡាករ​តំនាង ឥណ្ឌា ដើម្បីទៅចូលរួមការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិក​ និង ការប្រកួតកីឡាជាអន្តរជាតិដទៃទៀត។ វាក៏មានមុខងារជា សមាគម​កីឡាខំមិនវ៉ែលឥណ្ឌា ផងដែរ។
សមាគមអូឡាំពិកឥណ្ឌា​ត្រូវបានបង្កើតឡើង​នៅឆ្នាំ១៩២៧ និងត្រូវបានគណកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ ទទួលស្គាល់ នៅឆ្នាំដដែលនោះផងដែរ។
ក្នុងប្រវត្តិកីឡាអូឡាំពិក ឥណ្ឌាធ្លាប់បានទទួលមេដាយមាសសរុប​១០។ នៅ​កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ២០០០ នៅទីក្រុងស៊ីដនីយ ឥណ្ឌា​បានទទួលមេដាយសំរិទ្ឋ១ ក្នុងវិញ្ញាសា​លើកទំងន់ផ្នែកនារី។
គណកម្មាធិការអូឡាំពិកកូរ៉េ
គណកម្មាធិការអូឡាំពិកកូរ៉េ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Korean Olympic Committee, ជាភាសាកូរ៉េ៖대한올림픽위원회) ជាតំនាង​កូរ៉េខាងត្បូង ក្នុងសមាគមនៃគណកម្មាធិការអូឡាំពិកជាតិ។ វាជាអង្គការ​មិនយកកំរ៉ៃដែលមាននាទី​ជ្រើសរើសនិងរកថវិការឧបត្ថម្ភបញ្ជូន កីឡាករ​និងក្រុមកីឡាករទៅចូលរួមប្រកួតកីឡាអូឡាំពិក។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់​ដោយគណកម្មាធិកាអូឡាំពិកអន្តរជាតិ​នៅឆ្នាំ១៩៤៦។
សាគរវិទ្យា
សាគរវិទ្យា រឺ សាគរសាស្ត្រ (បន្សំនៃពាក្យបាលីសំស្ក្រឹត សាគរ មានន័យថា "សមុទ្រ" និង វិទ្យា មានន័យថា "ចំណេះដឹង") នៃចំគួរតែថា សាគរលេខន៍ ទើបត្រឹមត្រូវជាង ព្រោះអីវាបានកត់ត្រាពីសមុទ្រ មហាសមុទ្រ គឺជាសាខានៃ វិទ្យាសាស្ត្រផែនដី រឺ ផែនដីវិទ្យា ដែលសិក្សាអំពីមហាសមុទ្រ។ វាផ្ដោតលើប្រធានបទដ៏ធំទូលាយមួយចំនួន រួមមាន សារពាង្គកាយសមុទ្រ និងថាមវន្តសាស្ត្របរិស្ថានប្រព័ន្ធ ចរន្តមហាសមុទ្រ រលក និង ថាមវន្តសាស្ត្រសន្ទនីយភូមិរូប រចិតវិវត្តន៍ផ្ទាំង និង ធរណីវិទ្យានៃបាតសមុទ្រ និងជំនោរនៃសារធាតុរសាយនៈនិងគុណលក្ខណៈរូបផ្សេងៗក្នុងមហាសមុទ្រ ហើយនិងឆ្លងកាត់ព្រំដែនរបស់មហាសមុទ្រ។ ប្រធានបទផ្សេងៗទាំងនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងឯកទេសជាច្រើនដែលពួកសាគរវិទូបន្ស៊ីទៅចំណេះដឹងបន្ថែមទៀតនៃមហាសមុទ្រពិភពលោកនិងការយល់ដឹងអំពីដំណើរការនៅខាងក្នុង: តារាសាស្ត្រ ជីវវិទ្យា រសាយនសាស្ត្រ អាកាសធាតុវិទ្យា ភូមិលេខន៍ ភូមិវិទ្យា ជលវិទ្យា, ឧតុនិយមវិទ្យា និង រូបសាស្ត្រ។ បុរាណសាគរលេខន៍សិក្សាអំពីប្រវត្តិនៃមហាសមុទ្រកាលពីអតីតតាមរយៈភូមិវិទ្យា។
សញ្ញាជាតិប៊្រុយណេ
សញ្ញាជាតិប៊្រុយណេ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្រើតាំងពីឆ្នាំ១៩៣២ ដោយយករចនាបថតាមលំនាំ​រូបសញ្ញា​របស់ព្រះបរមរាជវាំង​ប៊្រុយណេ។ សញ្ញាជាតិនេះមានប្រើនៅលើទង់ជាតិប៊្រុយណេដែរ។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៊្រុយណេ
រឿង ជ្រូកបានជាឈ្មោះឆ្នាំកុរ
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម : ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ស្រែចាមលើ
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ស្រែចាមលើ គឺជាភូមិមួយក្នុងចំនោមភូមិទាំង០៦ មានដូចជាភូមិកោះខ្យង(ជាប់និងសមុទ្រ) ភូមិស្រចាមលើ(នៅចំកណ្តាល) ស្រចាមក្រោម(ជាប់និងវាលស្រែ) កោះក្របី(ជាប់និងព្រៃភ្នំ) អូរជ្រៅ និងភូមិស្រែក្នុងដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំ​ អូរជ្រៅ​ ស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ។ ភូមិស្រែចាមលើនេះផងដែរ​ មានព្រំប្រទល់ខាងត្បូងជាប់និង កោះខ្យង​ខាង​ជើងជាប់និង​ ភូមិអូរជ្រៅ ខាងកើតជាប់និង ភូមិស្រែចាមក្រោម និងខាងលិចជាប់និង​ ភូមិកោះក្របី ។ ទីនេះមានសាលាឃុំមួយកន្លែងបានសាងសង់នៅក្នុងភូមិអូរជ្រៅ ដែលវាគឺជាកន្លែងសំរាប់ជុំនុំជុំរះក្តី រកខុសត្រូវជូនប្រជាជន។
ប្រវត្តភូមិស្រែចាមលើ
ប្រវត្តនៃភូមិស្រែចាមលើត្រូវបានគេហៅតៗគ្នាមកជាយូរយារហើយ ចំនែកឯមូលហេតុដែលគេហៅទីនេះថាជាភូមិស្រែចាមលើ ដោយសារតែមានជនជាតិចាម(ជ្វា) ចូលមករស់នៅយ៉ាងច្រើនកុះករ ហើយម្យ៉ាងវិញទៀតទីនេះគឺជាតំបន់ទីទូលខ្ពស់ជាងកន្លែងផ្សេងៗ ទើបបណ្តាលឲ្យទីនេះជាប់ឈ្មោះថាភូមិស្រែចាមលើ។
ស្ថានភាព
ទីនេះប្រជាជនមានប្រហែលជា២០០គ្រួសារភាគច្រើនប្រកបមុខរបរជាមន្ត្រីរាជការ​ កសិករ ជាកម្មករ ជាអ្នកនេសាទជាអ្នកជំនួញ  និង​ជាអ្នកលក់ដូរបន្តិចបន្តួច សំរាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព។ ប្រជាជននៅទីនោះភាគច្រើនគឺជាជនជាតិ ខ្មែរ-អ៊ីស្លាម ភាគតិចណាស់ដែលជាជនជាតិខ្មែរ ប៉ុន្តែពួកគាត់សុទ្ធតែជាអ្នកកាន់ ព្រះពុទ្ធសាសនា គោរព និង ប្រតិបត្តណ៏ គួឲ្យកោតសរសើរខ្លាំងណាស់។ប្រជាជននៅទីនេះមានការប្រាស្រ័យ ទាក់ទងគ្នាល្អណាស់ ដូចជា ការយោគយល់ ការស្រលាញ់រាបអានគ្នាដោយចិត្ត និង ចិត្ត។ នៅទីនេះគឺមិនសូវមាន​ ភាពអសណ្តាប់ធ្នាប់នោះទេ ដូចជាចោរកម្ម ការឆក់ប្លន់ ឬក៏ ការរំលោភបំពាន ជាដើម។ ប្រជាជននៅក្នុងភូមិនេះរស់នៅប្រកបដោយភាពរីករាយ ថ្វីត្បិតតែគាត់ពុំសូវមានជីវភាពធូធារក៏ដោយ ប៉ុន្តែពួកគាត់នៅតែមានស្នាមញញឹម ដ៏រាក់ទាក់ នឹងស្រស់ស្រាយជានិច្ច។
ការយកចិត្តទុកដាក់ និង ការអភិវឌ្ឍន៍
ទន្ទឹមនឹងនេះផងដែរ រាជរដ្ឋាភិបាល បានកំពុងតែអភិវឌ្ឍន៏ ឲ្យមានសោភ័ណភាព ដោយការស្តារ ប្រលាយទឹក ជីកស្រះចិញ្ជឹមត្រី កសាងវត្តអារាម មន្ទីរពេទ្យ ស្ពាន ព្រមទាំងបានជួសជុលនិងកសាងបន្ថែមនូវផ្លូវលំជាច្រើនខ្សែរផងដែរ។ លើសពីនេះទៅទៀត រាជរដ្ឋាភិបាលក៏បានយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះ វិស័យអប់រំដូចជា ការសាងសង់សាលារៀន និង ផ្តល់ជាសំលៀកបំពាក់​សំរាប់ សិស្សានុសិស្ស ដែលមានជីវភាពខ្វះខាត។ ប្រជាជននៅទីនេះមានជីវភាពពុំស្មើគ្នាទេ អ្នកខ្លះមាន អ្នកខ្លះក្រ ប៉ុន្តែពូកគាត់នៅអាចបញ្ជួនកូនៗ របស់គាត់ឲ្យទៅសាលា បានគ្រប់គ្នារហូតដល់ពូកគេបានបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រស្ទើរតែគ្រប់គ្នា។​ នេះគឺបានបង្ហាញឲ្យកាន់តែច្បាស់ នូវការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះរាជរដ្ឋាភិបាលមកលើប្រជាជន និងឪពុកម្តាយមកលើកូនៗ។
ទីកន្លែងសក្ការៈនិងកន្លែងកំសាន្ត
សំរាប់កន្លែងកំសាន្ត ទីនេះមានដូចជាទឹកធ្លាក់ផងដែរទឹកធ្លាក់នោះមានឈ្មោះថា​ ទឹកធ្លាក់ ថ្មររអិល មូលហេតុដែលគេហៅទីនោះថាជាទឹកធ្លាក់ថ្មរអិលពីព្រោះទីនោះមានទឹកធ្លាក់ព្រមទាំងថ្មមានលក្ខណៈរអិលផងដែរ ហើយទីនោះទៀតសោតមានទីតាំងស្ថិតនៅលើ ភ្នំកំពូលរលីង ស្ថិតនៅក្នុងភូមិស្រែចាមលើតែម្តង។ ចំនែកឯទីកន្លែងសក្ការៈបូជាវិញនៅទីនេះមានវត្តចំនួនមួយផងដែរ វត្តនេះមានឈ្មោះថា វត្តសាគរអូរជ្រៅ ចំនែកឯមូលហេតុដែលគេហៅទីនេះថាជា វត្តសាគរអូជ្រៅ ពីព្រោះទីនេះមានអូរមួយយ៉ាងជ្រៅ ដូច្នេះហើយទើបទីនេះមានថា វត្តសាគរអូជ្រៅជាប់មករហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយវត្តនេះផងដែរគឺ កំពុងតែអភិវឌ្ឍន៍ជាបណ្តើរៗ ទៅហើយដើម្បីឲ្យទីនេះ ក្លាយទៅជាវត្តមួយដ៏រុងរឿង ។
អ្វីដែលមិនគួរឲ្យជឿ
នៅទីនេះផងដែរក៏មានគ្រូពេទ្យម្នាក់គាត់មានឈ្មោះល្បីល្បាញខ្លាំងណាស់ ហើយគាត់ពូកែខាងមើលជំងឺទាក់ទងនិង បញ្ហាសសៃរ ដូចជា ងាប់មួយចំហៀងខ្លូនជាដើម។លោកគ្រូពេទ្យនោះមានឈ្មោះថា ជិន កាណែត ប៉ុន្តែដោយសារតែគាត់មាន សមត្ថភាពយ៉ាងនេះហើយទើបគេដាក់ឈ្មោះឲ្យគាត់ថា គ្រូពេទ្យទេវតា។ ក្នុងមួយថ្ងៃៗមានមនុស្សមកពីគ្រប់ទីកន្លែងយ៉ាងច្រើនដើម្បីឲ្យគាត់ព្យាបាលជំងឺជូន ហើយសំរាប់ការព្យាបាលរបស់គាត់ក្នុងមួយថ្ងៃគាត់ព្យបាលពីរដងក្នុងមួយថ្ងៃ គឺព្រឹកម្តង ល្ងាចម្តង។ ជាចុងក្រោយខ្ញុំសង្ឃឹមថា ភូមិមួយនេះនឹងមានភាព ប្រសើរឡើងជាលំដាប់នៅថ្ងៃអនាគត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រៃនប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
ប្រកែកនយោបាយថៃ ស.ក.២០១០
right|thumb|200px|កោលាហលនៅ[[ទីក្រុងបាង់កក។]]
ប្រកែកនយោបាយថៃ ស.ក.២០១០ គឺជាប្រកែកនៅប្រទេសថៃ ប្រចាំងរដ្ឋភិបាលរបស់ លោកអភិសិទ្ធិ វេជ្ជាជីវៈ ។ បញ្ហានេះ នៅក្នុង វិបតិ្តនយោបាយថៃ ដែលនៅ ខែ​មីនា និង ខែមេសា ឆ្នាំ២០១០ បានកលកាយជាខ្លាំងក្លា ។
ប្រជាជនថៃខឹង ជាមួយរដ្ឋភិបាលរបស់ លោកអភិសិទ្ធិ វេជ្ជាជីវៈ តាំងពីឆ្នាំ២០០៩ ។ ពេលខ្លះ មានសម្លុត រដ្ឋប្រងារនៃទាហាន ។​នៅខែកុម្ភះ ឆ្នាំ២០១០ លោកអភិសិទ្ធិ ធ្វើឲ្យតឺងសន្តិសុខ នៅពេល មានវាទប្បដិវាទ ជាមួយ តុលារជាន់ខ្ពស់ថៃ ។ នៅពេល តុលារជាន់ខ្ពស់បានគ្រប់គ្រង់ នៅថ្ញៃទី២៦ ខែកុម្ភះ ហើយ នៅពេលនោះ អត់មាន ប្រកែកច្រើន ប៉ុន្តែ ក្រុងហៅ ជួរមិខជាតិចូលរួមនៃប្រជាធិបតេយ្យ ប្រធាំងអំណាចផ្តាច់ការ បាន ផ្សាយថា មានប្រកែក នៅ ថ្ញៃទី១៤ ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០១០ ហើយនិហពូកគេ សុំ ការបោះធ្នោតថ្មី ។
លោកអភិសិទ្ធិ ធ្វើឲ្យតឺងសន្តិសុខ មុនប្រកែកនោះ ។
នៅថ្ញៃទី១៤ ខែមីនា អ្នកប្រកែក បានជាធ្រើន និងគេស្នេហាសន្តិភាព ។ ប្រកែក បានយូរអាទិត្យច្រើន ។ នៅពេលខ្លះ មានគ្រាប់បែក តែអត់មានអ្នករបួសណា ។
អាយតភាព ចាប់ផ្ដើមនៅពីដើម ខែមេសា និង លោកអភិសិទ្ធិ ប្រតិវេទ ប្រទេសនៅអាសន្នសយោបាយ​ នៅថ្ញៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១០ ។
ប្រកែកបានទៅជាខ្លាំងក្លា នៅថ្ញៃទី១០​ ខែមេសា នៅពេល អ្នកប្រកែក បានបោះវិញ ឧស្ម័ទធ្វើឲ្យចេញទឺកភ្នែក ជាមួយ គ្រាប់បែករបស់ប្រេងសាំង និង គ្រាប់បែកដៃ ។
មាន២១នាក់ដែលបានស្លាប់ហើយ និង៨០០នាក់ នៅរបួស ។
សេចក្ដីបញ្ជាក់
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសថៃ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ២០១០
កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)
ព្រះថោង ឬ ព្រះបាទ កុម៉ែរាជ ឬ អាទិច្ចវង្សា(អាទិត្យវម៌្ម) (ប្រសូត ម.គ.ស ៣១៣-១៩០) រជ្ជកាល (ម.គ.ស ២៦៧-១៩១) ជាស្ដេចខ្មែរទីមួយតាមរឿងព្រេងខ្មែរ ​ទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ ២៦៧ ម.គ.ស. ​ទទួលគោរម្យនាមថា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​កុម៉ែ​រាជ ​សេដ្ឋា​ធម្មិក​វរោត្ដម​បថម​ខេមរា ខត្ដិ​យា​វង្ស​សកូល កំពូល​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី​សិរិ​យស​សោភា​ បវរ​រាជ​ធានី បូណ៌មី​ឧត្ដម​មហា​ដ្ឋាន។ ជាក្សត្រទីមួយដែលបានសោយរាជ្យនៅនគរគោកធ្លក រឺ ក្រុងកម្ពុជាធិបតី។ ព្រះថោង ឬ សម្ដេចព្រះកុម៉ែរាជ សោយរាជសម្បត្ដិនៅនគរគោកធ្លក បាន ៧៧ ឆ្នាំ។ ព្រះអង្គបានចូលទិវង្គត នៅឆ្នាំ​រកា ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ១២២ ព្រះ​វស្សា​។
អតីតជាតិ
ព្រះពុទ្ធទំនាយ ក្នុងកាលសម័យ ដែលព្រះសមណគោត្ដម ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ ព្រះជន្មបានប្រហែល ៨០វស្សា បានយាងត្រេចរង្គត់ ទៅគ្រប់ទិសទីកន្លែង ដើម្បីប្រោសអស់សព្វសត្វលោក។ ព្រះអង្គនិមន្ដកាត់តាមឆ្នេរមហាសាគរ មកដល់កោះមួយ ដែលមានដើមធ្លក ដុះបែកមែកសាខា ត្រសុំត្រសាយ។ នៅក្រោមដើមធ្លកនោះ មានរូងមួយយ៉ាងជ្រៅ ដែលជាផ្លូវចេញចូល របស់ស្ដេចភុជង្គនាគ មកក្រសាលលេងកំសាន្តទឹកដីកន្លែងនោះ ដែលមានស្ថានភាព រាបស្មើគួរជាទីមនោរម្យ។ នៅលើដើមធ្លកនោះ មានសត្វត្រកួតមួយរស់នៅ ដោយសុខសាន្ដ។ នៅពេលព្រះអាទិត្យ ចូលអស្ដង្គត ហើយព្រះចន្ទ បានចាប់រះឡើងបន្ដវេន ព្រះពុទ្ធអង្គនិងព្រះអនន្ទ ក៏នាំគ្នានិមន្ដ ចូលសម្រាក ក្រោមដើមធ្លក។ រុក្ខទេវតាដែលថែរក្សាដើមធ្លក បានរៀបចំទីកន្លែងសម្រាប់ទទួលព្រះអង្គ និង ទេវតាទាំងឡាយ ដែលនឹងត្រូវចូលមក គាល់ថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធ។ ស្ដេចភុជង្គនាគ ដែលបានយាង ចេញមកក្រសាល នៅទីទួលដើមធ្លក នោះដែរ កាលបើបានឃើញព្រះពុទ្ធកាលណា ក៏តំណែងខ្លួនជាមនុស្ស នាំក្រុមបរិវារ មកក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះជិនស្រី សុំព្រះអង្គ សំដែងធម្មទេសនា ប្រោសអស់នាគទាំងពួង។ ជាមួយគ្នានោះដែរ ព្រះឥន្រ្ទកោសីយ ទេវបុត្រទេវតា ទេពអប្សរ និង ទេពនិករគ្រប់ទិសទី ក៏បាននាំគ្នាមូលមីកុះករ ចុះមកថ្វាយបង្គំគាល់ ព្រះពុទ្ធជាអម្ចាស់ដែរ។ ព្រឹកព្រហាមស្រាងៗ កាលណា, ព្រះពុទ្ធអង្គ ចាប់ផ្ដើមស្មឹងស្មាធ ប្រមើលមើលនិស្ស័យ អស់គ្រប់សព្វសត្វជិតឆ្ងាយ ដែលព្រះអង្គ ត្រូវនិមន្ដ យាងទៅប្រោស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទ្រង់សោយចង្ហាន់។ ដោយទ្រាំមិនបាននឹង ក្លិនអាហារទិព្វ ដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់មិនបាន សត្វត្រកួត ដែលរស់នៅលើដើមធ្លក ក៏ចេញខ្លួន មកថ្វាយបង្គំ ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ។ ព្រះអង្គបានពូតបាយ បោះអោយទៅសត្វត្រកួតនោះ ទុកធ្វើជាអាហារ។ ត្រកួតឆីបាយឆ្ញាញ់ លិតមាត់លិតក លៀនអណ្ដាត ចេញមកក្រៅ បង្ហាញនូវការពេញចិត្ត នឹងរសជាតិអាហារ។ លុះទតឃើញត្រកួត មានអណ្តាតព្រែកចេញជាពីរ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ឈ្ងោកព្រះភ័ក្រ្ដ សំលឹងទៅព្រះធរណី ដោយក្ដីញញឹម។ ឃើញដូច្នោះ ព្រះអនន្ទឆ្ងល់ណាស់ ក៏ថ្វាយបង្គំទូលសួរ សុំអោយព្រះអង្គពន្យល់អំពីហេតុផល។ ព្រះអង្គក៏មានពុទ្ធដិកា ទស្សន៍ទាយថា តទៅអនាគត កោះគោកធ្លកនេះនឹងកកើត ក្លាយទៅជានគរមួយខ្លាំងក្លា មានទឹកដីធំទូលាយ ប្រជាជនរស់នៅ ដោយសុខសប្បាយ ក្សេមក្សាន្ដ ថ្កុំថ្កើងរុងរឿង។ សត្វត្រកួតដែលមានចិត្ដបរិសុទ្ធ លុះទៅដោយធម្មទេសនា របស់ព្រះពុទ្ធ ក្រោយពីបានចាកលោកនេះទៅ ក៏នឹងបានកើតជាព្រះរាជបុត្រ ស្ដេចនគរឥន្ទព័ទ្ធ ដែលសោយរាជសម្បត្ដិ នៅនគរគោកធ្លក។ ពេលនោះ ស្ដេចភុជង្គនាគ នឹងចេញមករៀបចំទឹកដី ថ្វាយព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គនឹងដាក់ឈ្មោះ នគរគោកធ្លកជា "កម្ពុជាធិបតី" ដែលនគរដទៃទៀត ដាក់ឈ្មោះហៅថា "ស្រុកខ្មែរ"។ ឯព្រះឥន្រ្ទាធិរាជវិញ ក៏នឹងបញ្ជាអោយ ព្រះវិស្សកម្មទេវបុត្រ ចុះមកកសាងប្រាង្គប្រាសាទ ធំៗល្អល្អះ ជាច្រើនទៀតដែរ។ តែប្រជាជននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា គ្មានចិត្ដស្មោះត្រង់ ប្រកាន់គោរពពាក្យសម្ដីរបស់ខ្លួនទេ។ សំដីនិយាយចេញមក ច្រើនមានន័យផ្សេងអំពី ចិត្ដគំនិតរបស់ខ្លួន ដែលគិតយល់នោះឡើយ ព្រោះមានអណ្តាតព្រែកបែកជាពីរ ដូចសត្វត្រកួតដែលជាជីតារបស់ខ្លួន។ ប្រមើមើលចប់ហើយកាលណា ព្រះពុទ្ធអង្គ ក៏យាងនិមន្ដបន្ដដំណើរ ទៅប្រោសសត្វលោកដទៃៗ បន្តទៅទៀត។
ព្រះរាជជីវប្បវត្តិ
កាលនោះនៅនគរឥន្ទព័ទ្ធ មានស្ដេចមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមអាទិច្ចវង្ស សោយរាជសម្បត្ដិ មានរាជបុត្រ ៥ ព្រះអង្គ បុត្រ​ទី១ ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អង្គ​តម្រូវ​អោយ​កាន់​កាប់​ ខេត្ដ​-ខណ្ឌ​ផ្នែក​ទិស​ខាងកើត បុត្រទី២ ខេត្ដ-ខណ្ឌទិសខាងជើង បុត្រទី៣ ខេត្ដ-ខណ្ឌខាងលិច ហើយ​បុត្រ​ទី​៤ ព្រះ​ថោង ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​ខេត្ដ​-ខណ្ឌ​ទិស​ខាង​ត្បូង​។ ចំណែកបុត្រទី៥ ដែលនៅក្មេងជាងគេ ព្រះអង្គបានទុកដាក់ អោយគង់នៅ​ជាប់​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​អង្គ​ក្នុង​បរម​រាជ​រាំង​។
ឆ្នាំមួយ ដោយមានជំងឺព្យាធិ ហើយពេលវេលាកាលៈទេសៈ ត្រូវជាន់ចំនឹងពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំ ដែលព្រះរាជា​ត្រូវ​តែ​ទទួល​ស្ដេច​នគរ​ចំណុះ នាម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ដ្រី មក​ពី​គ្រប់​ទិស​ទី ព្រះ​អាទិច្ច​វង្សា ក៏បានបង្គាប់អោយបុត្រពៅចេញធ្វើជាព្រះរាជតំណាង​ទៅ​ទទួល​ភ្ញៀវ​ជំនួស​ព្រះ​អង្គ​។ គ្រប់​ៗ​គ្នា មាន​ទាំង​ស្ដេច​បង​ព្រះ​អង្គ​ទាំង ៣ អង្គ បានក្រាបថ្វាយបង្គំបុត្រពៅតំណាងព្រះរាជា តាមរបៀបរបប​ប្រ​ពៃណី​។ លើក​លែង​តែ​ព្រះ​ថោង ដែល​មិន​បាន​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​តាមទំនៀមទម្លាប់។ ពីព្រោះព្រះអង្គបានយល់ នឹកស្មានថាព្រះបិតាបានលើករាជ​សម្បត្តិ​ផ្ទេរ​អោយ​ប្អូន​ រួច​ស្រេច​បាច់​បាត់​ទៅ​ហើយ​។ តែបើតាមឯកសារខ្លះទៀត គេបានបញ្ជាក់ថាព្រះមហាក្សត្របានប្រគល់​រាជ្យ​អោយ​បុត្រ​ពៅ​រួច​ស្រេច​ទៅ​ហើយ​មែន​។
ដោយក្ដីមួរហ្មងអាក់អន់ស្រពន់ចិត្ដក្ដៅក្រហាយ ដល់ត្រលប់មកដល់នគរវិញ ព្រះថោងក៏កោះប្រជុំអស់សព្វ​មុខ​មន្ដ្រី​ដើម្បី​រៀប​រាប់​ប្រាប់​អស់​នូវ​ព្រឹត្ដិ​ការណ៍​។ ព្រះ​អង្គ​បាន​សម្រេចចិត្ដថាតទៅអនាគត ព្រះអង្គ នឹងលែងយាងទៅចូលរួមពិធីបុណ្យអ្វីទាំង​អស់ នៅ​ឯ​បរម​រាជ​វាំង​។
ពេល​នោះ​នាម៉ឺន​មុខ​មន្រ្ដី​ទាំង​អស់ គ្មាន​នរណាម្នាក់ហ៊ានបញ្ចេញយោបល់ ឬមតិអ្វីឡើយ។ ម្នាក់ៗ​គិត​តែ​វ៉ៃអែប​ស៊ី​អប​លេម​លើម​ឥត​ខ្មាស​អៀន​ហើយ​យល់​ស្រប​តាម​គ្រប់​ចំណុច​។ ពីថ្ងៃនោះមក ព្រះថោងលែងទៅថ្វាយបង្គំ​ព្រះ​បិតា​ដូច​សព្វ​ដង​ទៀត​ហើយ​។
ព្រះអង្គអាទិច្ចវង្សា សប្បាយចិត្ដណាស់ នៅពេលដែលដឹងថាបុត្រពៅព្រះអង្គដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញនេះ​បាន​ដោយ​ជោគ​ជ័យ ក្នុង​សន្ដិ​វិធី គឺ​ពិត​ជា​សក្ដិ​សម​ជា​ស្ដេច ដែល​ត្រូវទទួលគ្រងរាជសម្បត្ដិមែន តែព្រះអង្គក៏បានរិះគិតពិចារណាដែរថា ព្រះ​ថោង​មាន​ចិត្ដ​ស្រាល​ឆេវ​ឆាវ មិន​ចេះ​គិត​គូរ​ពិចារ​ណា​វែង​ឆ្ងាយ​ឡើយ អា​កប្ប​កិរិ​យាទាំងប៉ុន្មាន ដែលព្រះថោងបានប្រព្រឹត្ដិមកក៏ចាត់ដូចជា​ការ​ក្បត់ នឹង​ប្រទេស​ជាតិ​ដែរ​ទោស​នេះ គឺ​ត្រូវ​តែ​ប្រហារ​ជីវិត​បង់ នាម៉ឺន​សព្វមុខមន្ដ្រីទាំងអស់ក៏បានយល់ស្របតាមព្រះអង្គដែរ តែដោយ​ព្រះ​ថោង​ព្រះ​អង្គ​ធ្លាប់​មាន​គុណ​បំណាច់​ក្នុង​ការការ​ពារ​ទឹក​ដី​ប្រទេស​ជាតិ នាម៉ឺន​មន្រ្ដី​ទាំងនោះ បានសុំអោយត្រឹមតែបំបរបង់និរទេសព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះបានហើយ។
ព្រះថោងបានប្រសូត្រនៅក្នុងឆ្នាំវក ព.ស ២៣២ ត្រូវជាឆ្នាំ ៣១២ មុន គ.ស។ ព្រះជន្មបាន ១៦ ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានយាងចេញ​ទៅ​កាន់​កាប់​ខេត្ដ​-ខណ្ឌ​ទិស​ខាង​ត្បូង​។ ២០ ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក អាយុបាន ៣៥ ឆ្នាំ ព្រះអង្គត្រូវបានបិតាបំបរបង់និរទេស ដេញចេញពីនគរ។ នាម៉ឺន​មុខ​មន្ដ្រី​ ពល​សេនា និង​ប្រជា​រាស្រ្ដ​ជា​ច្រើន ដែល​ស្រលាញ់​គោរព​ព្រះ​អង្គ ប្រមាណជាង ១ កោដិនាក់ (តែឯកសារខ្លះថាតែ​ ១ ​សែន​នាក់) បាន​សុខ​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​អំពី​នគរ​ទៅ​រស់​នៅ​ដង្ហែតាម​ព្រះ​ថោង​។ ពួកជននិរទេសទាំងនោះ ត្រូវបានស្ដេចចេញបញ្ជា បង្គាប់អោយកាត់​សក់​ជើង​កញ្ជើ អោយ​ខុស​អំពី​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ធម្មតា ដើម្បី​បញ្ជាក់​ថា ជា​ជន​ជំពូកគ្មានពូជ គ្មានសាសន៍ អ្វីដូចគេឯងទាំងអស់។ ព្រះថោង បាន​បញ្ជា​បក្ស​ពួក​ក្រុម​ព្រះ​អង្គ​អោយ​ចុះសំពៅ​ ទូក​ ក្បួន​បណ្ដែត​តាម​ទន្លេ​ខ្សែ​ទឹក​។ ឯកសារខ្លះបានបញ្ជាក់ថា ព្រះថោងបាននាំពលរេហ៍ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង​កាត់​តាម​ព្រៃ​ព្រឹក្សា​ចុះ​មក​តាម​ទិស​ខាង​ត្បូង​រហូត​មក​ដល់​ភ្នំ​ដង​រែក ដែល​ជាតំបន់ភូមិភាគមួយរហោស្ថានគ្មានមនុស្សរស់នៅ។ បើតាមសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី៩ រឿងទី១៤ កាល​ពុទ្ធ​សករាជ​កន្លង​ទៅ​បាន ៦១០ ឬ ៦២០ គស. ៦៦ ឬ ៧៦ គ.ស.កាល​នោះ កោះ​គោក​ធ្លក មាន​ផែនដី​ដុះ​ឡើង​ធំ​ទូលាយ​ហើយ មាន​ស្ដេច​ចាម​មក​តាំង​ទី​កន្លែង​ជា​ដំបូង​នៅ​លើ​កោះ​នោះ។ យូរ​បន្តិច​មក មាន​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ទៀត ឈ្មោះ​ព្រះ​ថោង នៅ​ក្នុង​ប្រទេស "មន" ដោយ​មាន​អធិករណ៍ ក៏​យាង​មក​ដោយ​សំពៅ​មួយ ដែល​មាន​ពួក​បម្រើ​ជាង ១០០ នាក់ មក​ជា​មួយ ចូល​មក​សុំ​ស្ដេច​ចាម​នៅ​ជ្រក​នឹង​កោះ​នោះ​ឯង។
ទូកក្បូនក្បួនទ័ពព្រះថោង ព្រមទាំងមនុស្សម្នាស្រីប្រុស បានមកកឿងជាប់ចត នឹងជួរភ្នំដងរែក។ ព្រះអង្គក៏បញ្ជាអោយ​បោះ​យុថ្កា ចុះ​ចត​លើ​កោះ​គោក​ធ្លក​។ កន្លែង​នោះ មាន​ឈ្មោះ​ដំណាល​ជាប់​មកជា ស្រុកគ្រួខ័ណ្ឌ ឬ ​គោកខ័ណ្ឌ ដែលស្ថិតនៅខាង​ជើង​ជួរ​ភ្នំ​ដង​រែក​សព្វ​ថ្ងៃ​។ ក្នុង​វគ្គ​នេះ ពង្សា​វតារ​ខ្លះ​ទៀត​បញ្ជាក់​ថា ព្រះថោង និង​បរិ​វារ​អ្នកស្ម័គ្រចិត្ដបានមកសំចតនៅ ស្រុកសំរោងទង ដែល​នៅ​ទី​នោះ​បាន​ជាប់​ឈ្មោះ​បឹង​ពុង​ពាយ រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​។ ព្រះថោង បានចាត់ចែងអោយមុខមន្ដ្រី ទៅចរចានិងស្ដេចចាម ដើម្បី​ចង​ស្ពាន​មេត្រី​ក្នុង​ន័យ​រួម​រស់​ជា​មិត្ដ​ភាព​ក្នុង​តំបន់​ជា​មួយ​គ្នា។
ចំបាំងជាមួយចាម
បើតាមសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី៩ រឿងទី១៤ ស្ដេច​ព្រះ​ថោង ហេតុ​តែ​ឧប​និស្ស័យ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​កោះ និង​ដោយ​បាន​នមស្ការ​ព្រះ​អង្គ​ផង ក៏​មាន​តម្រិះ​ប្រាជ្ញា​វាង​វៃ, វេលា​យប់​ស្ងាត់ នាំ​មន្ត្រី​ចាស់​ម្នាក់ ដែល​ជា​ទំនុក​ទុក​ចិត្ត យក​ដុំ​មាស​ប៉ុន​ផ្លែ​ខ្វិត​ទៅ​កប់​ក្រោម​គល់​ធ្លក ជម្រៅ ៣ ហត្ថ ហើយ​តាក់​តែង​ជា​សាវតារ សរសេរ​ជាក់​តាំង​ពី​ជីតា​ទួត​របស់​លោក​ថា "បាន​មក​ចាប់​កាប់​គាស់​រាន​ទឹកដី​កោះ​នេះ តាំង​ពី​ដុះ​ឡើង បាន​ទាំង​កប់​ដុំ​មាស​ប៉ុន​ផ្លែ​ខ្វិត​ក្រោម​គល់​ធ្លក ជម្រៅ ៣ ហត្ថ ទុក​ជា​ព័ស្តុតាង, ដី​កោះ​ព្រះ​កេរ្តិ៍​នេះ ត្រូវ​បាន​ជា​ចំណែក ចែក​ឲ្យ​ស្ដេច​ព្រះ​ថោង​ជា​ចៅ" ហើយ​យក​សាវតារ​ទៅ​រោល​ផ្សែង​ភ្លើង​ឲ្យ​ក្រហម​ជាំ ល្មម​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​របស់​ចាស់​ចុះ​មក​មែន ។ តែង​សេចក្ដី​ដូច្នេះ​ស្រេច ទើប​ព្រះ​ថោង ប្រើ​សេនា​ទាហាន​ឲ្យ​ទៅ​បណ្ដេញ​ស្ដេច​ចាម។ ស្ដេច​ចាម មិន​ព្រម​ដើរ​ចេញ ប្រុង​លើក​ទ័ព​ច្បាំង​គ្នា ដោយ​អះ​អាង​ថា ជា​កេរ្តិ៍​ដំណែល​រៀង​ៗ ខ្លួន។ ព្រះ​ថោង តវ៉ា​ថា "យើង​អាង​មាន​ព័ស្តុតាង​ជា​កេរ្តិ៍​ដំណែល​របស់​យើង បាន​ជា​ហ៊ាន​បណ្ដេញ​អ្នក​ឯង"។ ស្ដេច​ចាម​ថា "អ្នក​មាន​ព័ស្តុតាង​យ៉ាង​ណា ?” ។ ព្រះ​ថោង​ថា "យើង​អាង​សាវតារ​ពី​ជីតា​យើង​ចែក​ដី​កោះ​នេះ​ឲ្យ លោក​បាន​ទាំង​កប់​ដុំ​មាស​ប៉ុន​ផ្លែ​ខ្វិត ក្រោម​គល់​ធ្លក ជម្រៅ ៣ ហត្ថ ជា​ភស្តុតាង​ទុក​ឲ្យ​យើងៗ មិន​ទាន់​ទាំង​បាន​ទៅ​គាស់​មាស​នោះ​ផង, បើ​មិន​ជឿ​ត្រូវ​តាំង​ភ្នាល់​គ្នា​យក​ឈ្នះ​ចាញ់ ត្រង់​បន្ទាល់​នេះ​ចុះ"។ ស្ដេច​ចាម ជា​មនុស្ស​ឆោត ព្រម​ចុះ​សន្យា​នឹង​ព្រះ​ថោង ទទួល​ឈ្នះ​ចាញ់​ត្រង់​មាន​ភ័ស្តុតាង​ក្នុង​សាវតារ​ពីរ​ខៈ គឺ ១- ត្រង់​ថា​ជីតា​ចែក​ឲ្យ, ២- មាន​កប់​ដុំ​មាស​នៅ​គល់​ធ្លក, ថា​បើ​ពិត​ជា​មាន សុខ​ចិត្ត​ដើរ​ចេញ​ពី​ទី​នេះ ទើប​ទ្រង់​កំហែង​ទារ​សាវតារ​ពី​ព្រះ​ថោង​មើល។ ព្រះ​ថោង​យក​សាវតារ​មក​ឲ្យ​មើល រួច​សង្ខើញ​ឲ្យ​ជីក​ដី​ក្រោម​គល់​ធ្លក​រក​ដុំ​មាស​ទៀត។ លុះ​ឃើញ​ពិត​ទាំង​ពីរ​ខ ស្ដេច​ចាម ទាល់​ប្រាជ្ញា តែ​ក្រាញ​មិន​ព្រម​ដើរ​ចេញ ក៏​រក​រឿង​នឹង​លើក​ទ័ព​មក​ប្រឆាំង។ ព្រះ​ថោង ដឹង​រឿង​ដូច្នោះ ក៏​លើក​ទ័ព​ទៅ​សង្គ្រុប​មុន មិន​ឲ្យ​ដឹង​ខ្លួន ចាប់​បាន​ទាំង​ស្ដេច​ចាម និង​សេនា​ទាហាន ។ ស្ដេច​ចាម អង្វរ​សុំ​ជីវិត សុខ​ចិត្ត​ថ្វាយ​ទឹក​ដី និង​សេនា​ទាហាន។ ព្រះ​ថោង ក៏​លែង​ទោស ហើយ​ដេញ​ឲ្យ​ទៅ​នៅ​ភ្នំ​ក្រោម។ ស្ដេច​ចាម ឈឺ​ចិត្ត​ចុក​ឈាម​ស្លាប់​ទៅ។ ពួក​បណ្ដា​រាស្ត្រ​ចាម​ប្រុស​ស្រី​ប៉ុន្មាន ព្រះ​ថោង ក៏​រឹប​ដាក់​បន្ថោក​សាសន៍​ដាក់​ជា​ជាតិ កួយ ព័រ អស់​ទៅ។ (ក្នុងប្រជុំរឿងព្រេងគេថាព្រះថោងជាស្ដេចមន កាលណោះ គឺឆ្នាំ ៦៦ រឺ ៧៦ នៃ គ.ស.)
បើតាមសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែររបស់បណ្ឌិតរស់-ចន្ទ្រាបុត្រ ថ្ងៃមួយ ព្រះថោង និង ស្ដេចចាម ព្រះនាមអស្សាជ័យរាជ កើតមានជម្លោះឈ្លោះមិនចុះសម្រុងនឹងគ្នា ហើយ​ក៏​កើត​មាន​ជា​សង្រ្គាម​ចម្បាំង​រាំង​ជល​។ ព្រះ​ថោង​បាន​យក​ជ័យ​ជម្នះ ឈ្នះកម្ចាត់ស្ដេចចាម ដែលរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅពួននៅចម្ប៉ាសក្ដិ បច្ចុប្បន្ន​ទឹក​ដី​លាវ​សព្វ​ថ្ងៃ​។ ឥឡូវ​ព្រះ​ថោង​ព្រះ​អង្គ​បាន​គ្រប់​គ្រង​ទឹក​ដី​គោក​ធ្លក​តែម្នាក់ឯង។ ព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះព្រះនគរថា "នគរគោកធ្លក"។
នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ បើតាមពង្សាវតារខ្មែរ និង ឯកសារជាច្រើនទៀត លើកលែងតែពង្សាវតារសម្ដេចវាំងជួន ស្ដេច​ចាម​ដែល​ច្បាំង​ចាញ់​ព្រះ​ថោង​កាល​ពី​លើក​មុន បាន​លើកកងទ័ពយ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង មកវាយប្រហារនគរគោកធ្លក។ ស្ដេចចាម​អស្សាជ័យ​​រាជ ដោយ​មាន​កូន​ប្រុស​ប្រាំ​នាក់ ធ្វើ​ជា​មេ​ទ័ព​ជំនួយ បានលើកទ័ពចេញមកពីចម្ប៉ាសក្ដិ។ ពង្សាវតារខ្មែរដែលរៀបចំដោយព្រះអង្គម្ចាស់នព្វរតន៍ បានសរសេរបញ្ជាក់ថា កងទ័ពចាមដោយមានកងទ័ពលាវចូលរួម​ផង បាន​មក​ចោម​ព័ទ្ធ​ទី​ក្រុង​មហា​នគរ​។ ពេល​នោះ​ព្រះ​កុម៉ែ​រាជ​បានកោះប្រជុំ គ្រប់នាម៉ឺនមុខមន្រ្ដីមេទ័ពតូចធំ ដោយមានព្រះបន្ទូល​ថា បើ​យើង​ច្បាំង​តប​នឹង​សត្រូវ​ក៏​បាន​ដែរ តែ​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​យើង នឹង​ត្រូវ​ស្លាប់បាត់បង់ច្រើនជាមិនខាន។ ដូច្នេះគួរណាស់តែយើងធ្វើល្បិច​កិច្ច​កល​ជា​ចាញ់ ខ្លាចចាមហើយ​នាំ​គ្នា​វាយ​សម្រុក​បើក​ផ្លូវ នាំ​គ្រួសារ​រត់ចោលនគរមួយរយៈសិន។ ធ្វើដូច្នេះកងទ័ពចាម និងមានជំនោរចិត្ដក្អេងក្អាង ភ្លេច​ខ្លួន​ហើយ​នាំគ្នា​មក​តាំង​ទី​ក្នុង​មហា​នគរ​ជា​មិន​ខាន។ ពេលនេះ ចាំយើងលើកទាំងទ័ពមនុស្សទាំងទ័ពនាគមកវាយប្រហារ​សត្រូវ​យក​ជ័យ​ជម្នះ​វិញ​។ ទ័ពខ្មែរបានវាយបើកផ្លូវចេញ បានដូចសេចក្ដីប្រាថ្នា សម្ដេចកុម៉ែរាជ បាននាំពលរេហ៍ទៅរៀបចំទីតាំងបោះបន្ទាយ​ជំរុំ​នៅ នគររាជសីមា។ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​រៀប​ចំ​កង​ទ័ព មានទ័ពលាវផង បង្ហាត់បង្រៀនហ្វឹកហ្វឺនតាមគ្រប់ក្បួនយុទ្ធសាស្រ្ដ ពិជ័យ​សង្រ្គាម​។ ទ័ព​ចាម​ដូច​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​គិត​មែន បាន​នាំ​គ្នា​មក​តាំង​ទី​នៅ​ក្នុង​ព្រះមហានគរ។ មួយឆ្នាំក្រោយមក សម្ដេចព្រះកុម៉ែរាជ​ ដោយមាន​ជំ​នួយ​ពី​ទ័ព​នាគ​បាន​លើក​ទ័ព​ទៅ​វាយ​ប្រហារ ​កំចាត់​ទ័ព​ចាម​ធ្វើ​អោយ​បរា​ជ័យ​រត់បាក់បែកអស់។ ស្ដេចចាមអស្សាជ័យរាជ ត្រូវរបួស​យ៉ាង​ទម្ងន់ ហើយ​ក៏​បាន​បាត់​បង់​ជីវិត ក្នុង​គ្រា​ចំបាំងនោះ​ទៅ​។ រី​ឯ​កូន​ប្រុស​ទាំង​ប្រាំ​នាក់​របស់ស្ដេចចាមត្រូវកងទ័ពខ្មែរ និងកងទ័ពនាគចាប់បាន។ កូន​ស្ដេច​ចាម​ទាំង​ប្រាំ​នាក់​ បាន​ទទួល​ខ្លួន​ចុះ​ចាញ់ សុំ​ចំណុះ និង​សុំ​បម្រើ​ព្រះ​ថោង​រៀង​រហូត​ត​ទៅ។
ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរព្រះកុម៉ែរាជបានតែងតាំងកូនស្ដេចចាមឈ្មោះ សុរិយាវរមិន្ទអោយគ្រប់គ្រងស្រុកទ្រាំង ដោយ​មាន​ទី​តាំង​នៅ​លើ​ភ្នំ​បា​យ៉ង់​កោ ព្រះសុរិយោទេវេស អោយ​ទៅ​គ្រប់គ្រងស្រុកបាទីដោយតាំងទីនៅលើភ្នំជីសូរ ព្រះបរមេន្ទ្រាវរមិន្ទ ​អោយ​ទៅ​គ្រប់​គ្រង​ស្រុកលើកដែក ព្រះសុរិយោវរមិន្ទ អោយ​ទៅ​គ្រប់​គ្រង​ស្រុកត្បូងឃ្មុំ និងព្រះស្រេន្ទ្រាវរមិន្ទ អោយទៅត្រួតត្រាស្រុកស្ទោង។
នាសម័យនោះ ព្រំប្រទល់ដែនទឹកដីខ្មែរ បានលាតសន្ធឹងទៅដល់ស្រុកពិស្ណុលោក និងសុខោទ័យ នៅ​ទិស​ខាង​លិច​ទៅ​ដល់​ស្រុក​គោក​អង្រ្កង ឬ​ស្រុក​យួន​នៅ​ទិស​ខាង​កើត ទៅ​ដល់ស្នាមខ្សាច់ (ខាងជើងភ្នំដងរែក)នៅទិសខាងជើងនិង នៅទិស​ខាង​ត្បូង​ទល់​និង​សមុទ្រ​។
ការរៀបចំក្បួនច្បាប់
បណ្ដាជនជាច្រើន មានអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតតូចធំ បានមករស់នៅតាំងលំនៅស្ថានកុះករនៅនគរគោកធ្លក។ ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជា​អោយ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​កែ​ប្រែ​អក្សរ​ ភាសា​សំស្រ្កឹត មក​ជា​អក្សរ​ភាសា​ខ្មែរ​សម្រាប់ប្រើប្រាស់។ ការរៀបចំកសាងស្រុកភូមិនគរ ក្នុងវិស័យ​កសិកម្ម និង​សេដ្ឋកិច្ច ក៏​ត្រូវ​បាន​ចាត់​យ៉ាង​សកម្ម​ដែរ​។ នៅ​ផ្នែក​ជំនឿ​សាសនា គេក៏បានឃើញមានវត្ដមានសាមណេរ វត្ដអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​ច្រើន នៅ​លើ​ទឹក​ដី​នគរ​គោគ​ធ្លក​។
អភិសេក
ថ្ងៃមួយព្រះថោងបាននាំពលរេហ៍ ទៅក្រសាលតាមឆ្នេរខ្សាច់កោះ បានយាងទៅដល់ទួលដំបូកគោកធ្លក ដោយហេវ​ហត់​អស់កំលាំង ព្រះអង្គ​ចូល​ទៅ​សម្រាក​ក្រោម​ដើម​ធ្លក ដល់​ពេលរសៀល ទើបព្រះអង្គភ្ញាក់ តែទឹកបានឡើងលិចព័ទ្ធជុំវិញទួលគោកធ្លក ដោយ​មិន​អាច​វិល​ត្រលប់​វាំង​ប្រាសាទ​បាន ព្រះ​ថោង​ក៏​ទ្រង់​សម្រាក​នៅទីនោះ រង់ចាំពេលទឹកស្រកដកទៅវិញ។ គ្រា​នោះ នា​រាត្រី​ដ៏​សែន​ស្ងាត់​ជ្រងំ ព្រះ​នាងធារាវត្តីបុត្រី​សេ្ដច​ភុជង្គ​នាគ​បាន​នាំ​អស់​ពួក​ភី​លៀងបរិវារ ចេញមកក្រសាលលេងកំសាន្ដលើកោះគោកធ្លក។ ព្រះ​ថោង​ទត​យល់​ឃើញ​ព្រះ​នាង​កាល​ណា ក៏​លប​លួច​ចាប់​ចិត្ដ​ប្រតិ​ព័ទ្ធ​ស្នេហា​ភ្លាម​។ ក្រោយដែលបានផ្ដោះផ្ដង សាកសួរគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រះ​ថោង និង​នាង​នាគ​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ចិត្ដ​ស្នេហា​ស្មោះ​ស្ម័គ្រ​នឹង​គ្នា​ទៅ​វិញទៅមក។ ក្នុងរវាងប្រាំពីរថ្ងៃ តាមពេលកំណត់រវាងគូស្នេហាទាំងពីរ ព្រះថោងត្រូវរៀបចំជំនូន និងអណ្ដាប់អណ្ដាការ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​មក​រង់​ចាំ​នៅ​ត្រង់​ទីក​ន្លែង​ដដែល​។ ចំណែក​ព្រះ​នាង​ធារា​វត្ដី កាល​បើទៅដល់ស្ថានភុជង្គនាគ ក៏បានរ៉ាយរ៉ាប់រឿងរ៉ាវទាំងប៉ុន្មានតាម​ដំណើរ​ទូល​ថ្វាយ​ព្រះ​បិតា និង​ព្រះ​មាតា។ ស្ដេច​ភុជង្គ​នាគ មិន​បាន​យល់​ជំទាស់​ទេ។ ព្រះអង្គបានសុខចិត្ដយល់ព្រមទៅតាមសំណូមពរ​គោល​បំណង​របស់​កូន​។
ប្រាំពីរថ្ងៃកន្លងមក ព្រះថោង បាននាំពលរេហ៍សេនា លើកជំនូនសួយសារអាករគ្រប់បែបយ៉ាង រៀបចំដោយប្រណិត យ៉ាង​បរិ​បូណ៌​ឥត​មាន​ខ្ចោះ ឥត​មាន​ខ្វះ​ត្រង់​ណា យក​មក​ទុក​ត្រៀមខ្លួនរង់ចាំនៅក្រោមដើមធ្លក។ ដល់ថ្ងៃកំណត់ស្ដេចភុជង្គនាគ និង​អគ្គម​ហេសី​បាន​យាង​ចេញ​មក​ត្រង់​កន្លែង​ដើម​ធ្លក​មែន បាន​យល់​ឃើញព្រះមាតាព្រះបិតាព្រះនាងធារាវត្ដីភ្លាមកាលណា ព្រះថោងទ្រង់​លុត​ជង្គង់​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ដោយ​ក្ដី​គោរព​។ ស្ដេច​ភុជង្គ​នាគ និង​មហេសី​ពេញ​ចិត្ដ​ត្រេក​អរសាទរណាស់ បានទទួលព្រះថោងជាកូនប្រសា ហើយក៏បាន​រៀប​ចំ​អភិ​សេក​កូន​ស្រី​កូន​ប្រុស​ជា​គូស្វាមី​ភរិយា​ត​រៀង​មក​។ ស្ដេចភុជង្គនាគ ព្រមទាំងបរិវារ ដើម្បីទុកជាចំណងដៃដល់កូនប្រុសស្រី បាន​នាំ​ពល​រេហ៍​សេនា បឺត​ពង្រីង​ទឹក​សមុទ្រ បង្ក​បង្កើត​អោយ​កើត​បាន​ជា​ដី​ស្ងួត ធំធេងទូលំទូលាយ ហើយបានកសាងប្រាង្គប្រាសាទវាំង​តូច​ធំ​ទុក​ថ្វាយ​ជា​ច្រើន​។
ព្រះថោងនាងនាគ ត្រូវបានរៀបចំអភិសេក ជាគូស្វាមីភរិយានៅវេលាម៉ោង ៧ព្រឹក នៅថ្ងៃ ១១ កើត ខែពិសាខ ពស.​២៧៧ ឆ្នាំ​ម្សាញ់ ត្រូវ​ជា​ឆ្នាំ​ ២៦៧ មុន គ.ស​.។ កាល​នោះ​ព្រះ​ថោង​បាន​ព្រះ​ជន្ម ៤៦ វស្សា ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះដែរ ព្រះថោងក៏បានទទួលព្រះរាជាភិសេក ឡើងសោយរាជសម្បត្ដិនគរគោកធ្លកដែរ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ទទួល​គោ​រម្យ​នាម​ជា ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​កុម៉ែ​រាជ​សេដ្ឋា​ធម្មិក​វរោត្ដម​បថម​ខេមរា ខត្ដិ​យា​វង្ស​សកូល កំពូល​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី​សិរិ​យស​សោភា​ បវរ​រាជ​ធានី បូណ៌មី​ឧត្ដម​មហា​ដ្ឋាន។ ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​នាង​នាគ​ ឬព្រះនាងធារាវត្ដីបានទទួលព្រះនាមជា សម្ដេចព្រះវគត្ដីក្សត្រី​គាប់​លក្ខណ៍​ឯក​អគ្គ​ទេវី​។ ពិធី​បុណ្យ​អភិ​សេក​ចប់​សព្វ​គ្រប់​កាល​ណាស្ដេចភុជង្គនាគ និង​ព្រះអគ្គមហេសីបាននាំបរិវារនាម៉ឺនមុខមន្រ្ដី ត្រលប់​ចុះ​ទៅ​ព្រះ​នគរ​វិញ ដើម្បី​ជូន​ដំណើរ​ព្រះ​បិតា​ព្រះ​មាតា​ក្មេក​ចុះ​ទៅ​ស្ថានភុជង្គនាគ ព្រះថោង ឬ​ព្រះបាទសម្ដេចកុម៉ែរាជ បានចាប់​តោង​ស្បៃ​នាង​នាគ​ចុះ​ទៅ​តាម​ទៅ​ជា​មួយ​ដែរ​។ កាល​នោះ​ព្រះ​ថោង​រៀប​ចំ​សាង​សង់​ព្រះ​បរមរាជវាំង គង់នៅមហានគរធំ ឬ​មហានគរ ឬ​អង្គរ​ដែលជាកន្លែង​ដើម​ធ្លក​បាន​ដុះ​។
បើតាមសៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរភាគទី៩ រឿងទី១៤ ព្រះ​ថោង មាន​សេចក្ដី​ត្រេក​អរ​ឡើង​វិញ ហើយ​ទ្រង់​ប្រាប់​មន្ត្រី​ទាំង​អស់ តាម​បង្គាប់​អគ្គ​មហេសី។ លុះ​ដល់​វេលា​នឹង​ហែ​ទៅ ព្រះ​ថោង ក៏​តោង​ជាយ​ស្បៃ​នាង​ទាវដ្ដី, ពួក​នាម៉ឺន​មន្ត្រី ក៏​តោង​ព្រះ​ពស្ត្រ​ស្ដេច​ត​ៗ​គ្នា គ្រប់​ទាំង​ប្រុស​ទាំង​ស្រី ទៅ​រហូត​ដល់​ឋាន​ភុជង្គ​នាគ។
ព្រះ​បាទ​ភុជង្គ​នាគ រៀប​អភិសេក​កូន​នៅ​ឋាន​ភុជង្គ​នាគ​រួច ទ្រង់​ក៏​ថ្វាយ​នាម​ជា​ថ្មី​ទាំង​អស់។ ព្រះ​ថោង ជា​ព្រះ​បាទ​អាទិច្ចវង្សា, នាង​ទាវដ្ដី ជា​នាង​ទាវធីតា, កោះ​គោក​ធ្លក ជា​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី ដែល​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ការ​ទំនុក​បម្រុង​នៃ​នគរ​ភុជង្គ​នាគ។ ព្រះ​បាទ​ភុជង្គ​នាគ ទ្រង់​ចាត់​នាគ​សេនា​មាន​ឫទ្ធិ ២ រូប ឲ្យ​មក​គាល់​បម្រើ និង​ការពារ​ជានិច្ច បង្ការ​ក្រែង​បើ​មាន​ភ័យ​សឹក​សង្គ្រាម​មក​សង្កត់​សង្កិន នឹង​បាន​ដឹង​ដំណឹង​ឆាប់ អាច​ឲ្យ​លើក​ពល​សកល​យោធា​មក​ជួយ​ការពារ​ទាន់។
ត្រង់​នេះ​ហើយ ដែល​គេ​តែង​តែ​ធ្វើ​ត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ គឺ​កាល​ណា​ក្រោក​ឡើង​ពី​អង្គុយ​ផ្ទឹម​សំពះ​ការ គេ​ឲ្យ​កូន​ប្រុស​តោង​ជាយ​ស្បៃ​កូន​ស្រី​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បន្ទប់ ដោយ​យក​តម្រាប់​តាម​ព្រះ​បាទ​អាទិច្ចវង្សា ដែល​តោង​ស្បៃ​នាង​នាគ​ជា​អគ្គ​មហេសី​ទៅ​ឋាន​ភុជង្គ​នាគ​នោះ​ឯង។
ព្រះរាជវង្ស
ព្រះថោង ឬ សម្ដេចព្រះកុម៉ែរាជ សោយរាជសម្បត្ដិនៅនគរគោកធ្លក បាន៧៧ឆ្នាំ។ ព្រះអង្គបានចូលទិវង្គត នៅឆ្នាំ​រកា ក្នុង​ព្រះ​ជន្ម ១២២ ព្រះ​វស្សា​។
ជនជាតិជិតខាង
មួយផ្នែកទៀត នាគ្រាកាលនោះគេសម្គាល់ឃើញមានជនជាតិបរទេសជាច្រើន បានចូលមករស់នៅរកស៊ីធ្វើជំនួញ​ប្រកប​មុខ​របរ​ក្នុង​ស្រុក​ខ្មែរ មាន​ដូច​ជា​សៀម លាវ យួន ជា​ដើម​។ សៀម​ចុះមកនៅបឹងណោងស្នោ ប្រកបមុខរបររកស៊ីចាប់​ត្រី​កន្ធរ​យក​មក​ប្រឡាក់​ហាល​។ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ជន​ជាតិ​សៀម​ទាំង​នោះ តែងតែដឹកនាំយកត្រីកន្ធរហាល និង ទឹកថ្លាល្អបរិសុទ្ធនៅក្នុងខេត្ដពេជ្រ​បុរី មក​ថ្វាយ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​សម្ដេច​ព្រះ​កុម៉ែ​រាជ​ជា​សួយ​សារ​អាករ​។ ចំណែកជនជាតិយួនវិញ ប្រកបបររកស៊ីលក់ក្រណាត់សូត្រ ហើយ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ក៏​តែង​តែ​នាំ​យក​សំពត់​សូត្រ សំពត់​ព្រែ មក​ថ្វាយ​ព្រះរាជាជាសួយសារអាករដែរ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សព្រះថោង
សញ្ញាជាតិឡាវ
សញ្ញាជាតិរបស់សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ បច្ចុប្បន្នមានប្រើតាំងពីឆ្នាំ១៩៩២ ដោយកែច្នៃពីសញ្ញាជាតិចាស់។
សញ្ញាជាតិប៊ូតាន
សញ្ញាជាតិប៊ូតាន រក្សាទុកធាតុសំខាន់ៗមួយចំនួន​ពីទង់ជាតិប៊ូតាន ដោយកែប្រែរចនាបថបន្តិចបន្តូច​និងបន្ថែម​ធាតុដែលជាតំណាងអោយ​ព្រះពុទ្ធសាសនា។ សញ្ញាជាតិប៊ូតានបច្ចុប្បន្នមានប្រើតាំងពីឆ្នាំ១៩៨០។
អធិដ្ឋាន
right|thumb|200px|អ្នកកាន់[[ពុទ្ទសាសនា អង្វរនៅវត្ថព្រះកែវ នៅប្រទេសថៃ។]]
អធិដ្ឋាន នៅក្នុងសាសនា គឺជាការ តាំងចិត្តនឹកតម្រង់ ចំពោះ។ នៅសាសនាទាំងអស់ អធិដ្ឋានជាដូច កាសសន្ទនា ជាមួយព្រះ ។​ មានអធិដ្ឋាន តែមួយនាក់​ ឬ ជាមួយគ្នា ។ ជាពិសេស អ្នកបួស ជាបុគ្គល ដែល ចេះអធិដ្ឋាន និងត្រូវបង្រៀន សម្រាប់សាសនិក ។
មានកន្លែង ដែលគេសាង​ សម្រាប់អធិដ្ឋាន នៅសាសនាទាំងអស់ ដូចជាវត្តនៅពុទ្ទសាសនា ព្រះវិហានៅគ្រិស្តសាសនា វិហារអ៊ីស្លាមនៅសាសនាម៉ូស្លីម ។ល។
អធិដ្ឋានបានធ្វើ នៅស្ងប់ ឮ មានការនិយាយ ការចម្រៀង ការអង្វរ ការរាំ ។ល។​ គេបានប្រើ ធូប ផ្កា ម្ហូបអាហារ ឮ អ្វីៗដែលគេ គោរព ពីព្រោះគេគិតថា មានពិសិដ្ឋ។
សេចក្តីបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា
រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា
សាវតា
នៅឆ្នាំ១៩៦៥ រាជបណ្ឌិត្យសភាបានចាប់បដិសន្ធិឡើងតាមព្រះរាជក្រម លេខ ២៦១ ប.រ និងព្រះរាជក្រឹត្យ លេខ ៤៩៩ ប.រ. ចុះ ថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៥ ប៉ុន្ដែមិនទាន់មានដំណើរ ការនៅឡើយទេដោយសារសង្គ្រាមស៊ីវិលចាប់ពី ឆ្នាំ១៩៧០ ក៏បានកាត់ផ្ដាច់ការខិតខំទាំង នោះទៅ។ នៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៩ រាជបណ្ឌិត្យសភា បានបង្កើតឡើងវិញដោយ ព្រះរាជក្រឹត្យលេខ នស/រកត /០៥៩៩/៩៧ គឺ នៅដើមអាណត្ដិទី២នៃរាជរដ្ឋាភិបាល ដែលដឹកនាំដោយសម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោបណ្ឌិតសភាចារ្យ ហ៊ុន សែន ជានាយករដ្ឋមន្ដ្រី និងក្រោមការដឹកនាំផ្ទាល់របស់ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ សុខ អាន ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ រាជ បណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនិងបណ្ដុះបណ្ដាលជាន់ខ្ពស់ដ៏ធំមួយរបស់ជាតិ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញក្នុងដំណាក់កាល ដែលកម្ពុជា ចាកផុតពីសង្គ្រាមស៊ីវិល និងទទួលបាននូវសន្ដិភាពពេញលេញ តាមរយៈនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ របស់សម្ដេចអគ្គមហាសេនា បតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ដ្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
បេសកកម្ម
រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាមានបេសកកម្មលើកទឹកចិត្ត ណែនាំ គ្រប់គ្រង និងពង្រីកការស្រាវជ្រាវគ្រប់មុខជំនាញនៅក្នុងប្រទេស និង ស្ថាបនាទំនាក់ទំនងសហប្រតិបត្តិការផ្នែកស្រាវជ្រាវជាមួយអង្គការជាតិនិងអន្តរជាតិ ដែលមានគោលបំណងដូចគ្នា។ តាមរយៈអនុក្រឹត្យ លេខ៤៤ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០០ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានកំណត់មុខងារ និងភារកិច្ចដល់ រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា ដូចតទៅ៖
ស្ថាប័ននានាក្រោមឱវាទ
ព្រះរាជក្រឹត្យលេខ នស/រកត/១២៩៩/២២០ដែលឡាយព្រះហស្ដលេខាដោយព្រះមហាក្សត្រនៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៩ ស្ថាប័ននេះមាន ឈ្មោះថា “រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា” ចាប់ពីពេលនោះមក។ ក្រោយមកព្រះរាជក្រឹត្យនេះត្រូវបានកែសម្រួលដោយព្រះរាជក្រឹត្យលេខ នស/រកត/០៣០៥/១១១ ចុះថ្ងៃទី០៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៥ ដើម្បីសមស្របទៅនឹងសំណូមពរការងារបច្ចុប្បន្ននិងការរីកចម្រើនរបស់ស្ថាប័ន។ បច្ចុប្បន្នរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាមានវិទ្យាស្ថានចំនួន០៦ជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ ដែលក្នុងនោះរួមមាន៖
រួមមាន ៣២ផ្នែក (នាយកដ្ឋាន) ផ្នែកនីមួយៗមាន ២មុខជំនាញ ព្រមទាំងមានមជ្ឈមណ្ឌលចំនួនប្រាំគឺ៖
ដែលទាំងអស់សុទ្ធតែបាននិងកំពុងបំពេញភារកិច្ចទាំងក្នុង និងក្រៅ ប្រទេសទៅតាមជំនាញរបស់ខ្លួន។
ទន្ទឹមនឹងនោះ រាជ បណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា មានបណ្ណាល័យអេឡិចត្រូនិកមួយ ដែលមានឈ្មោះបណ្ណាល័យអេឡិចត្រូនិកសម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោបណ្ឌិត សភាចារ្យ ហ៊ុន សែន និង លោកជំទាវកិត្តិព្រឹទ្ធបណ្ឌិត ប៊ុន រ៉ានី នាថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១១ ក្រោមចំណារឯកភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោបណ្ឌិតសភាចារ្យ ហ៊ុន សែន។ បច្ចុប្បន្នបណ្ណាល័យ អេឡិចត្រូនិកនេះ មានឯកសារ ជាភាសាជាតិមាន ចំនួន៣០០ក្បាល ភាសាបរទេស ចំនួន៤លានក្បាល ៧០% ជាភាសាចិន និងមានឯកសារសិក្សាក្រាស់ៗចំនួន ១៧២.៥០០ក្បាល ដែល ក្នុងនោះឯកសារមួយចំនួន ១៥០.០០០ ក្បាលជាភាសា ចិន។ ឯកសារទាំងនោះភាគច្រើនបានទទួលពីសកលវិទ្យាល័យ ជីវ ជាំង ប្រទេស ចិន ក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងរាជបណ្ឌិត្យសភា កម្ពុជា និងសាកលវិទ្យាល័យជីវជាំងប្រទេសចិនក្នុងបំណងបម្រើដល់ការសិក្សាស្រាវ ជ្រាវរវាងប្រទេសទាំងពីរ ក៏ដូច ជាបណ្តាប្រទេស នានាលើសាកលលោកផងដែរ។
គីមីវិទ្យា
សេចក្តីផ្តើម
គីមីវិទ្យា​ជាមុខវិជ្ជា​ដែល​ចាត់ចូល​ក្នុង​ប្រភេទវិទ្យាសាស្ត្រពិត​និង​ជាមុខវិជ្ជា​ដែលសិក្សា​អំពី​ លក្ខណៈ ក៏ដូចជា បម្លាស់ប្តូរ នៃរូបធាតុផ្សេងៗ នៅក្នុង​សកលលោកទាំងមូល។ ក៏ព្រោះតែ​ចំណេះដឹង​គីមីវិទ្យា តែងតែត្រូវ​គេប្រើរួមជាមួយ ចំណេះដឹងផ្សេងៗ​ទៀតដើម្បី បង្កើតនូវអ្វីថ្មីៗផ្សេង គេបានឲ្យឈ្មោះមួយ​សម្រាប់ វាថា វិទ្យាសាស្រ្តស្នូល។ គីមីវិទ្យា​​ជា​មុខវិជ្ជាដែលធ្វើការសិក្សា​លម្អិត​ទៅលើ សមាសភាព ទម្រង់ មុខងារ និង សកម្មភាព​ក្នុង ប្រតិកម្មគីមី មួយ របស់រូបធាតុ​ទាំងឡាយនោះ។ ដោយសារ គីមីវិទ្យា មានអាយុកាល យូរមកហើយ មុខវិជ្ជានេះមានភាពទូលំទូលាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយ​ភាពទូលំទូលាយ​នេះបាន​ជម្រុញ​ឲ្យ មាន​ការចែកការសិក្សាលម្អិត ទៅតាម អនុផ្នែក សំខាន់ៗ​ជាច្រើន ដូចមានរៀបរាប់ ខាងក្រោម៖
អនុផ្នែកទាំងនេះ ក៏អាចចែកមានជាអនុផ្នែកបន្តបន្ទាប់ទៀតផងដែរដែលមានដូចជា៖
សារៈសំខាន់នៃគីមីវិទ្យា
ចំណេះដឹង​ផ្នែកគីមីវិទ្យា​មានសារៈសំខាន់​ដូចទៅនឹង​ចំណេះដឹង​នៃមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្រ្តផ្សេងៗ​ដែរ ព្រោះ​វិទ្យាសាស្រ្ត​ទាំងអស់​មិនថា រូបវិទ្យា គណិតវិទ្យា ជីវវិទ្យា ឬ មុខវិជ្ជាផ្សេងៗទេ គឺសុទ្ធតែមាន​ទំនាក់ទំនងគ្នា​។ ផ្នែកទាំងនោះ​ត្រូវការគ្នាដើម្បី អភិវឌ្ឍទៅមុខ និង ឈាន​ទៅរករបកគំហើញ​នានា។ ទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ចំណេះដឹង​ផ្នែកគីមីវិទ្យា ជាគោល​នៃរបកគំហើញ ក្នុងផ្នែក ឱសថ ចំណីអាហារ និង សម្ភារៈ​ប្រើប្រាស់​រាល់ថ្ងៃ។ ចំណេះដឹង​នេះផង​ដែរ​ក៏អាចឲ្យ​បុគ្គល​ស្គាល់​នូវ​អ្វី ដែលមាន ឬ គ្មាន អត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់ សុខភាពខ្លួនព្រោះ​នៅក្នុង សារពាង្គកាយ​របស់មនុស្សរាល់គ្នា​សុទ្ធតែ មានប្រតិ្តកម្មគីមី រាប់ម៉ឺនប្រត្តិកម្មកើតឡើងជា រៀងរាល់នាទី។ ចំណេះដឹង​នេះផងដែរ​ក៏អាចធ្វើ​ឲ្យមនុស្សជាតិ​អាចស្គាល់​នូ​វ​អ្វីៗ​ជុំវិញខ្លួន​ដែលអនុញ្ញាត​ឲ្យមនុស្សអាច​ប្រើប្រាស់​ អ្វីទាំងនោះ​ឲ្យមាន​ប្រយោជន៍ និង ជៀសវាង​ការប្រើប្រាស់​ដែលអាចនាំមកនូវ​ភាពវិនាសហិនហោច ឬ វិនាសកម្មផ្សេងៗ​ដោយអចេតនា។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យាសាស្រ្តពិត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គីមីវិទ្យា
វីយោឡុង
វីយោឡុង គឺ​ជា​ប្រភេទ​ឧបករណ៍​តន្ត្រី​ខ្សែ ដែល​មាន​ខែ្ស​បួន។ បើធៀបទៅហ្នឹង ឧបករណ៍តន្ត្រីបូរាណខ្មែរវិញ វាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងទ្រ។ វីយោឡុង​មាន​​ទំហំ​​តូច​ជាង​គេ តែ​​មាន​​សំឡេង​​ខ្ពស់​​ជាងគេ​​ក្នុង​​ចំណោម​​ឧបករណ៍​តន្ត្រី​]​ប្រភេទ​​[[ក្រុម​គ្រួសារ​នៃ​វិយោឡុង​ជា​របៀប​ខ្សែ​ទាំងអស់ ដោយ​ក្នុងនោះ​រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​​វីយោឡា​និង​សេឡូ​​ផង​ដែរ។
វីយោឡុង ពេលខ្លះ គេ​អាច​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា Fiddle(ហ្វីដដល) ពោលគឺ អាស្រ័យ​​ទៅលើ​​ការ​​ចំណាំ​​ហៅ​ក្នុងការ​​ប្រើប្រាស់​​វា។ ពាក្យ​ថា​វីយោឡុង មាន​កំណើត​មក​ពីពាក្យ​របស់​ភាសា​ឡាទីន Vitula(វីទូឡា) ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ឧបករណ៍​តន្ត្រី​ប្រើ​ខ្សែ។ ទោះជា​វីយូឡុង មាន​ឬសគល់​តាំងពី​បុរាណមក​ក៏ដោយ លក្ខណៈ​បច្ចុប្បន្ន​របស់​វា គឺ​ទទួលបាន​ពី​គម្រូ​នៃ​ប្រទេស​អ៊ីតាលី នា​សតវត្ស​ទី​១៦ ដែល​ឆ្លងកាត់​ការវិវឌ្ឍន៍​ផ្សេងៗ​ទៀត នា​សតវត្ស​ទី​១៨។ [1] ពាក្យ​នេះ គេ​ជឿ​ថា បន្ទាប់​មកបាន​ក្លាយទៅ​ជា​ពាក្យ «Fiddle (ហ្វីដដល)» នេះ​តែម្ដង។ ក្រុម​តន្ត្រីករ​វីយោឡុង និង​ក្រុមអ្នកប្រមូល​នូវ​ភាព​ដោយ​ឡែក​នៃ​តម្លែ​របស់​ឧបករណ៍ ត្រូវបាន​បង្កើត​​​ឡើង​​ដោយ Gasparo da Salò (ហ្កាស្ប៉ារ៉ូ ដា សាឡូ),Paolo Maggini (ផៅឡូ ម៉ាហ្គីនី), Stradivari (ស្ត្រាឌីវ៉ារី), Guarneri (ហ្កឺនឺរី) និង Amati families (គ្រួសាររបស់អាម៉ាទី) ចាប់តាំង​ពី​​សតវត្សន៍​ទី​១៦ ដល់​សតវត្សន៍​ទី១៩ នៅ Brescia(ប្រីចស្គីយ៉ា) Cremona(គ្រេមូណា) និងដោយ Jacob Stainer(ចាខូប ស្តេននឺ) នៅឯ អូស្ត្រាលី។
ប្រវត្តិ
ប្រភេទខ្សែរបស់វីយោឡុងនេះ ក៏អាចប្រើសម្រាប់កេះផងដែរ (ឧ. the Greek lyre). ឧបករណ៍តន្ត្រី Bowed ប្រហែលជា ផ្ដើមមានវត្តមានដំបូងគេនៅក្នុង equestrian វប្បធម៌នៃអាស៊ីកណ្ដាល, ជាភស្ដុតាង Kobyz (қобыз) or kyl-kobyz ដែលជាវត្ថុបូរាណ Turkic, Kazakh string instrument ឬ Mongolian ជាឧបករណ៍ Morin huur: ជារួម វីយោឡុង, វីយោឡា, និង សេឡូ គឺសម្រាប់កូតលេងរាល់ថ្ងៃ និងដែលដងរបស់វាគឺនៅតែបន្តផលិតអំពីសរសៃរោមរបស់សេះ រហូតទាល់តែជាកេរ្តិ៍មរតកនៃចរកជន ឬអ្នករសាត់អណ្ដែត។
It is believed that these instruments eventually spread to China, India, the Byzantine Empire and the Middle East, where they developed into instruments such as the erhu in China, the rebab in the Middle East, the lyra in the Byzantine Empire and the esraj in India. The violin in its present form emerged in early 16th-Century Northern Italy, where the port towns of Venice and Genoa maintained extensive ties to central Asia through the trade routes of the silk road.
The modern European violin evolved from various bowed stringed instruments from the Middle East and the Byzantine Empire. It is most likely that the first makers of violins borrowed from three types of current instruments: the rebec, in use since the 10th century (itself derived from the Byzantine lyra and the Arabic rebab), the Renaissance fiddle, and the lira da braccio (derived from the Byzantine lira). One of the earliest explicit descriptions of the instrument, including its tuning, was in the Epitome musical by Jambe de Fer, published in Lyon in 1556. By this time, the violin had already begun to spread throughout Europe.
The oldest documented violin to have four strings, like the modern violin, is supposed to have been constructed in 1555 by Andrea Amati, but the date is very doubtful. (Other violins, documented significantly earlier, only had three strings and were called violetta.) The violin immediately became very popular, both among street musicians and the nobility, illustrated by the fact that the French king Charles IX ordered Amati to construct 24 violins for him in 1560. The oldest surviving violin, dated inside, is from this set, and is known as the Charles IX, made in Cremona c. 1560. The finest Renaissance carved and decorated violin in the world is the Gasparo da Salò (1574 c.) owned by Ferdinand II, Archduke of Austria and later, from 1841, by the Norwegian virtuoso Ole Bull, who used it for forty years and thousands of concerts, for his very powerful and beautiful tone, similar to those of a Guarneri. It is now in the Vestlandske Kustindustrimuseum in Bergen (Norway). "The Messiah" or "Le Messie" (also known as the "Salabue") made by Antonio Stradivari in 1716 remains pristine. It is now located in the Ashmolean Museum of Oxford.
The most famous violin makers (luthiers) between the 16th century and the 18th century include:
Significant changes occurred in the construction of the violin in the 18th century, particularly in the length and angle of the neck, as well as a heavier bass bar. The majority of old instruments have undergone these modifications, and hence are in a significantly different state than when they left the hands of their makers, doubtless with differences in sound and response. But these instruments in their present condition set the standard for perfection in violin craftsmanship and sound, and violin makers all over the world try to come as close to this ideal as possible.
To this day, instruments from the so-called Golden Age of violin making, especially those made by Stradivari and Guarneri del Gesù, are the most sought-after instruments by both collectors and performers. The current record amount paid for a Stradivari violin is £9.8 million (US$15.9 million), when the instrument known as the Lady Blunt was sold by Tarisio Auctions in an online auction on June 20, 2011.
សាកលវិទ្យាល័យហ្សាម៉ាន់
សាកលវិទ្យាល័យ ហ្សាម៉ាន់ (Zaman University)​ គឺជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាឯកជន​ ដែលបានចាប់ដំណើរការនៅឆ្នាំ២០១០។
មហាវិទ្យាល័យ
សាកលវិទ្យាល័យនេះ មាន​៤មហាវិទ្យាល័យ ​ដែលក្នុងនោះ​ ចែកចេញជា ៨ដេប៉ាតឺម៉ង់ រួមមាន៖
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
http://www.zamanu.edu.kh/ វិបសាយផ្លូវការ]
នវវិទ្យា
នវវិទ្យា ("ការសិក្សា[អ្វីៗ]ថ្មី") ឈ្មោះនេះត្រូវបានដាក់អោយទេវវិទ្យាសនិទាននិយមនៃអាល្លឺម៉ង់ រឺ សនិទានកម្មនៃសាសនាគ្រិស្ត ។ វាត្រូវមកដល់មុនដោយវ៉ូល្ផ្វនិយមមូលវិវដ្ដតិចតួចស្ដួចស្ដើង ។
សំណព្វចិត្ត
សំណព្វចិត្ត គឺជាចំណងជើងបទចម្រៀងមួយបទ នៅសម័យយុគមាសនៃសិល្បៈរបស់ខ្មែរ​ដែល​ត្រូវបាន​ផលិត​និង​និពន្ធ​ឡើង​នៅចុង​ឆ្នាំ​ ១៩៧៤​ ឬដើមឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយលោក ស្វាយ សំអឿ ពោលគឺនៅ សម័យ លន់ នល់។ បទនេះ ជាស្នាដៃនិពន្ធទំនុកច្រៀងនិងទំនុកភ្លេងដោយលោក ស្វាយ សំអឿ និងត្រូវបាន អធិរាជសំឡេងមាស ស៊ិន ស៊ីសាមុត ជាអ្នកបង្ហើរសំនៀងយ៉ាងពិរោះក្នុងបទនេះ។
បុណ្ណោវាទសូត្រ
(២២៩) ខ្ញុំបានស្ដាប់មកយ៉ាងនេះ ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី ។ គ្រានោះឯង ព្រះបុណ្ណៈមានអាយុចេញចាកទីសម្ងំ ក្នុងវេលារសៀល ហើយចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ ។ លុះព្រះបុណ្ណៈមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរហើយ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះមានព្រះភាគ មេត្តាប្រោស ទូន្មានខ្ញុំព្រះអង្គដោយឱវាទយ៉ាងសង្ខេប លុះខ្ញុំព្រះអង្គស្ដាប់នូវធម៌ របស់ព្រះមានព្រះភាគហើយ នឹងចេញទៅតែម្នាក់ឯង មិនប្រមាទ មានព្យាយាមជាគ្រឿងដុតបំផ្លាញកិលេសមានចិត្តបញ្ចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វាន សម្រេចសម្រាន្ដឥរិយាបថទាំង ៤ ។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា ម្នាលបុណ្ណៈ បើដូច្នោះ អ្នកចូរប្រុងស្ដាប់ ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តឲ្យល្អ តថាគតនឹងសំដែង ។ ព្រះបុណ្ណៈមានអាយុនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីការបស់ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ ។
(២៣០)	ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់យ៉ាងនេះថា ម្នាលបុណ្ណៈ រូបដែលគប្បីដឹងដោយភ្នែក ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេកក៏មាន បើភិក្ខុរីករាយ ពោលសរសើរ ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវរូបនោះ កាលដែលភិក្ខុនោះរីករាយ ពោលសរសើរ ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវរូបនោះហើយ សេចក្ដីរីករាយក៏កើតឡើង ម្នាលបុណ្ណៈ តថាគតពោលថា ការកើតឡើងនៃសេចក្ដីទុក្ខ ព្រោះការកើតឡើងនៃសេចក្ដីរីករាយ ។ ម្នាលបុណ្ណៈ សំឡេងដែលគប្បីដឹងដោយត្រចៀក... ក្លិនគប្បីដឹងដោយច្រមុះ... រសដែលគប្បីដឹងដោយអណ្ដាត... ផោដ្ឋព្វៈដែលគប្បីដឹងដោយកាយ... ធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយចិត្ត ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេកក៏មាន បើភិក្ខុរីករាយ ពោលសរសើរ ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌នោះហើយ សេចក្ដីរីករាយក៏កើតឡើង ម្នាលបុណ្ណៈ តថាគតពោលថា ការកើតឡើងនៃសេចក្ដីទុក្ខ ព្រោះការកើតឡើងនៃសេចក្ដីរីករាយ ។
(២៣១)	ម្នាលបុណ្ណៈ រូបដែលគប្បីដឹងដោយចក្ខុ ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យតម្រេកក៏មាន បើភិក្ខុមិនរីករាយ មិនពោលសរសើរ មិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវរូបនោះ កាលដែលភិក្ខុនោះមិនរីករាយ មិនពោលសរសើរ មិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវរូបនោះហើយ សេចក្ដីរីករាយក៏រលត់ទៅ ម្នាលបុណ្ណៈ តថាគតពោលថា ការរលត់សេចក្ដីទុក្ខ ព្រោះការរលត់សេចក្ដីរីករាយ ។ ម្នាលបុណ្ណៈ សំឡេងដែលគប្បីដឹងដោយត្រចៀក... ក្លិនដែលគប្បីដឹងដោយច្រមុះ... រសដែលគប្បីដឹងដោយអណ្តាត... ផោដ្ឋព្វៈដែលគប្បីដឹងដោយកាយ... ធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយចិត្ត ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត មានសភាពគួរស្រឡាញ់ ប្រកបដោយកាម គួរឲ្យកើតតម្រេកក៏មាន បើភិក្ខុមិនរីករាយ មិនពោលសរសើរ មិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌នោះ កាលដែលភិក្ខុនោះមិនរីករាយ មិនពោលសរសើរ មិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌នោះហើយ សេចក្ដីរីករាយក៏រលត់ទៅ ម្នាលបុណ្ណៈ តថាគតពោលថា ការរលត់សេចក្ដីទុក្ខ ព្រោះការរលត់សេចក្ដីរីករាយ ។ ម្នាលបុណ្ណៈ តថាគតទូន្មានអ្នកដោយឱវាទយ៉ាងសង្ខេបនេះឯងហើយ តើអ្នកនឹងនៅក្នុងជនបទណា ។ ព្រះបុណ្ណៈក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះមានព្រះភាគ ទូន្មានខ្ញុំព្រះអង្គដោយឱវាទសង្ខេបនេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងនៅក្នុងជនបទឈ្មោះសុនាបរន្ដៈ ។
(២៣២)	ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា ម្នាលបុណ្ណៈ ពួកមនុស្សអ្នកនៅក្នុងសុនាបរន្ដជនបទ សុទ្ធតែកាចៗ ម្នាលបុណ្ណៈ ពួកមនុស្សអ្នកនៅក្នុងសុនាបរន្ដជនបទ សុទ្ធតែរឹងរូស ម្នាលបុណ្ណៈ ប្រសិនបើពួកមនុស្សអ្នកនៅក្នុងសុនាបរន្ដជនបទ ជេរ គម្រាមអ្នក ម្នាលបុណ្ណៈ អ្នកនឹងប្រព្រឹត្តក្នុងហេតុនោះដូចម្ដេចទៅ ។ ព្រះបុណ្ណៈក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើពួកមនុស្សអ្នកនៅក្នុងសុនាបរន្ដជនបទ នឹងជេរ គម្រាមខ្ញុំព្រះអង្គ ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងប្រព្រឹត្តក្នុងហេតុនោះយ៉ាងនេះថា ពួកមនុស្សអ្នកនៅក្នុងសុនាបរន្ដជនបទនេះ ជាមនុស្សល្អ ពួកមនុស្សអ្នកនៅក្នុងសុនាបរន្ដជនបទនេះ ល្អណាស់ហ្ន៎ ដោយហេតុមនុស្សទាំងនេះ មិនប្រហារអាត្មាអញ ដោយបាតដៃ បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងប្រព្រឹត្តក្នុងហេតុនុ៎ះយ៉ាងនេះ បពិត្រព្រះសុគត ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងប្រព្រឹត្តក្នុងហេតុនុ៎ះយ៉ាងនេះ ។