cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ទាំងអស់ផ្កាយ: ការប្រកួតនិងសូដា
Gran Turismo 7
Level 1133 Race Car Ford GT LM Spec II Test Car
Level 1134 Race Car Nissan GT-R R35 Touring Car
Level 1137 Race Car Toyota TS030 Hybrid '12
Level 1138 Race Car NISSAN CONCEPT 2020 Vision Gran Turismo
Level 1139 Race Car Chevrolet Corvette Z06 (C6) LM Race Car '06
Level 1140 Race Car McLaren F1 GTR - BMW (Kokusai Kaihatsu UK Racing) '95
Level 1141 Race Car McLaren F1 GTR Race Car Base Model '95
Level 1143 Race Car Pagani Huayra '11
Level 1144 Race Car TVR Cerbera Speed 12 '00
Level 1145 Race Car Nissan GT-R Concept LM Race Car
Level 1146 Race Car Toyota 2013 Denny Hamlin #11 FedEx TOYOTA CAMRY
សង្កាត់សង្ឃ័រ
(Sangkhoar Sangkeat) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងស្វាយរៀង ខេត្តស្វាយរៀង មាន ៨ភូមិ÷ ព្រំប្រទល់នៃ
ទាំងអស់ផ្កាយ: ការប្រកួតនិងសូដា
Gran Turismo 7
Level 1147 Race Car Toyota 2013 Kyle Busch #18 M&M'S® TOYOTA CAMRY
Level 1149 Race Car Chevrolet 2013 Tony Stewart #14 Bass Pro Shops CHEVROLET SS
Level 1150 Race Car Chevrolet 2013 Jeff Gordon #24 Drive to End Hunger CHEVROLET SS
Level 1151 Race Car Chevrolet 2013 Juan Montoya #42 Target CHEVROLET SS
Level 1152 Race Car Chevrolet 2013 Jimmie Johnson #48 Lowe's CHEVROLET SS
សង្កាត់សង្ឃ័រ
=មើលផងដែរ=
ទាំងអស់ផ្កាយ: ការប្រកួតនិងសូដា
Gran Turismo 7
Level 1153 Race Car Chevrolet 2013 Dale Earnhardt Jr. #88 National Guard CHEVROLET SS
Level 1154 Race Car Ford 2013 Aric Almirola #43 Farmland FORD FUSION
Level 1155 Race Car Ford 2013 Carl Edwards #99 Fastenal FORD FUSION
Level 1156 Race Car Toyota 2010 Brian Vickers #83 Red Bull TOYOTA CAMRY
Level 1157 Race Car Toyota 2010 Joey Logano #20 The Home Depot TOYOTA CAMRY
Level 1159 Race Car Toyota 2010 Denny Hamlin #11 FedEx TOYOTA CAMRY
Level 1160 Race Car Ford 2010 Carl Edwards #99 Aflac FORD FUSION
Level 1161 Race Car Ford 2010 AJ Allmendinger #43 Best Buy FORD FUSION
Level 1162 Race Car Chevrolet 2010 Dale Earnhardt Jr. #88 AMP Energy/National Guard CHEVROLET IMPALA
Level 1163 Race Car Chevrolet 2010 Jimmie Johnson #48 Lowe's CHEVROLET IMPALA
Level 1164 Race Car Chevrolet 2010 Juan Montoya #42 Target CHEVROLET IMPALA
Level 1165 Race Car Chevrolet 2010 Jeff Gordon #24 DuPont CHEVROLET IMPALA
Level 1166 Race Car Chevrolet 2010 Tony Stewart #14 Office Depot/Old Spice CHEVROLET IMPALA
Level 1167 Race Car Toyota 2011 Brian Vickers #83 Red Bull TOYOTA CAMRY
Level 1168 Race Car Toyota 2011 Kyle Busch #18 M&M'S® TOYOTA CAMRY
Level 1169 Race Car Toyota 2011 Joey Logano #20 The Home Depot TOYOTA CAMRY
Level 1170 Race Car Toyota 2011 Denny Hamlin #11 FedEx TOYOTA CAMRY
Level 1171 Race Car Ford 2011 Carl Edwards #99 Aflac FORD FUSION
Level 1172 Race Car Ford 2011 AJ Allmendinger #43 Best Buy FORD FUSION
Level 1173 Race Car Chevrolet 2011 Jimmie Johnson #48 Lowe's CHEVROLET IMPALA
Level 1174 Race Car Chevrolet 2011 Juan Montoya #42 Target CHEVROLET IMPALA
Level 1175 Race Car Chevrolet 2011 Jeff Gordon #24 Drive to End Hunger CHEVROLET IMPALA
Level 1176 Race Car Chevrolet 2011 Tony Stewart #14 Office Depot CHEVROLET IMPALA
Level 1177 Race Car Chevrolet 2011 Dale Earnhardt Jr. #88 AMP Energy/National Guard CHEVROLET IMPALA
Level 1179 Race Car Mercedes-Benz AMG Vision Gran Turismo Racing Series
Level 1180 Race Car Nissan Fairlady Z Concept LM Race Car
Level 1181 Race Car Audi R18 TDI (Audi Sport Team Joest) '11
Level 1182 Race Car Audi R18 TDI Prototype '11
Level 1183 Race Car Ford GT LM Race Car Spec II
Level 1184 Race Car LEXUS LF-LC GT "Vision Gran Turismo"
Level 1185 Race Car Ferrari FXX '07
Level 1186 Race Car McLaren F1 Stealth Model
Level 1187 Race Car BMW McLaren F1 GTR Race Car '97
Level 1188 Race Car Pagani Zonda R '09
Level 1189 Race Car Audi Sport quattro S1 Pikes Peak '87
Level 1190 Race Car Panoz Esperante GTR-1 Race Car '98
Level 1191 Race Car Toyota FT-1 Vision Gran Turismo
Level 1192 Race Car Bugatti Veyron 16.4 '09
Level 1193 Race Car Bugatti Veyron 16.4 '13
Level 1194 Race Car Mazda Furai '08
Level 1195 Race Car Aston Martin DP-100 Vision Gran Turismo
Level 1196 Race Car Chevrolet Corvette ZR1 (C6) LM Race Car '09
Level 1197 Race Car Nissan GT-R LM NISMO '15
Level 1198 Race Car Audi R10 TDI '06
Level 1199 Race Car Mercedes-Benz AMG Mercedes CLK-LM '98
Level 1200 Race Car Nissan R390 GT1 '98
Level 1201 Race Car Chaparral 2J '70
Level 1202 Race Car Gillet Vertigo Race Car '04
Level 1203 Race Car Toyota GT-One (TS020) '99
Level 1204 Race Car Audi R10 TDI Stealth Model
Level 1205 Race Car DeltaWing sponsored by Nissan at LeMans 2012
Level 1206 Race Car 2011 Monster Sport SX4 Pikes Peak Special
Level 1207 Race Car Monster Sport SX4 Base Model '11
Level 1208 Race Car Tajima 2012 Monster Sport E-RUNNER Pikes Peak Special
Level 1209 Race Car Citroën GT by Citroën Concept '08
Level 1210 Race Car Audi R8 (Audi PlayStation Team ORECA) '05
Level 1211 Race Car Peugeot 908 HDi FAP - Team Peugeot Total '10
Level 1212 Race Car Peugeot 908 HDi FAP - Team Oreca Matmut '10
Level 1213 Race Car Peugeot 908 HDi FAP Base Model '10
Level 1214 Race Car BMW V12 LMR '99
Level 1215 Race Car Mazda 787B '91
Level 1216 Race Car Audi R8 Race Car '01
Level 1218 Race Car Pescarolo-Courage - Judd GV5 '04
Level 1219 Race Car Bentley Speed 8 '03
Level 1220 Race Car Pescarolo Sport Courage C60 - Peugeot '03
Level 1222 Race Car Peugeot 905B Evo 1 Bis LM '92
Level 1223 Race Car Nissan R89C '89
Level 1224 Race Car DeltaWing 2013 DeltaWing
Level 1225 Race Car Nissan R92CP '92
Level 1226 Race Car Mercedes-Benz Sauber Mercedes C9 '89
Level 1227 Race Car Pescarolo C60 Hybride - Judd '05
Level 1228 Race Car Toyota MINOLTA Toyota 88C-V '89
Level 1229 Race Car PEUGEOT Vision Gran Turismo
Level 1230 Race Car Suzuki V6 ESCUDO Pikes Peak Special '98
Level 1231 Race Car Mazda LM55 Vision Gran Turismo
Level 1232 Race Car Toyota 7 '70
Level 1233 Race Car Gran Turismo Red Bull X2014 Junior
Level 1234 Race Car SRT Tomahawk S Vision Gran Turismo
Level 1235 Race Car Chevrolet Chaparral 2X Vision Gran Turismo
Level 1236 Race Car SRT Tomahawk GTS-R Vision Gran Turismo
Level 1237 Race Car Gran Turismo Formula Gran Turismo
Level 1238 Race Car LOTUS 97T '85
Level 1239 Race Car Gran Turismo Red Bull X2014 Standard
Level 1240 Race Car SRT Tomahawk X Vision Gran Turismo
Level 1241 Race Car Gran Turismo Red Bull X2014 Fan Car
Level 1242 Race Car Gran Turismo Red Bull X2010 Prototype
Level 1243 Race Car Gran Turismo Red Bull X2010 S.Vettel
Level 1244 Race Car Gran Turismo Red Bull X2010
Level 1245 Race Car Gran Turismo Red Bull X2011 Prototype
Level 1246 Race Car Gran Turismo Red Bull X2011 Droconos
បរាជិកកណ្ឌ
ព្រះត្រៃបិដក > វិន័យបិដក > ភិក្ខុនីវិភង្គ > បរាជិក (សៀវភៅលេខ ៥ ទំព័រ​ទី ១)
ស្រ៊ាង វិសលី
ជីវប្រវត្តិ ❤ ខ្ញុំបាទឈ្មោះ  ភេទប្រុស សញ្ជាតិខ្មែរ ប្រជាជន កម្ពុជា ❤ កើតនៅ ថ្ងៃ ទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០០៥ ❤ ទីកន្លែងកំណើត ភូមិសិត្បូ ឃុំសិត្បូ  ស្រុកស្អាង  ខេត្តកណ្តាល
ជីវិត និងសិទ្ធកុមារ
យល់ដឹងពីសិទ្ធិកុមារ
សូមកំសាន្តរីករាយជាមួយយើងខ្ញុំជាកុមារនៃពិភពលោក តើអ្នកស្រលាញ់យើងខ្ញុំប៉ុណ្ណា ! យើងខ្ញុំចង់ដឹង ?
២- តើអង្គការសហប្រជាជាតិអនុម័តអនុសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិកុមារ នៅថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា? ចំលើយ ៖   ថ្ងៃទី ២០ កញ្ញា   ឆ្នាំ ១៩៨៩
៣- តើព្រះរាជណាចក្រកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័នអនុសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិកុមាររឺទេ? នៅថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា? ចំលើយ ៖   ថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៩២
៤-តើអនុសញ្ញាអន្តរជាតិនេះទទួលស្គាល់អ្វីខ្លះពីសិទ្ធិកុមារ ? ចំលើយ ៖ អនុសញ្ញាអន្តរជាតិនេះទទួលស្គាល់ថា  ៖ - កុមារទាំងអស់មានសិទ្ធិដូចគ្នា មិនថាគេកើតចេញមកពីប្រភពណា គេមានសប្បុរអ្វី គេមានភេទអ្វី ជាដើមនោះឡើយ… - កុមារគ្រប់រូបមានសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត។ រដ្ឋត្រូវធានាការរស់នៅរបស់កុមារ និងការ អភិវឌ្ឍន៍របស់កុមារ ដូច្នេះក្មេងម្នាក់ៗត្រូវតែអាចញ៉ាំតាមការស្រេកឃ្លានរបស់គេ ត្រូវគេអោយ ស្នាក់នៅ ត្រូវបានគេមើលថែរក្សា។ - កុមារគ្រប់រូបត្រូវមាននូវគ្រប់លទ្ធភាព និងមធ្យោបាយជូយសម្រួល ដើម្បីធានាអោយ មានសុខភាពល្អ ទៅសាលារៀន បណ្តុះបណ្តាលខ្លួនឯង និងក្លាយជាមនុស្សពេញវ័យដែល ប្រកបដោយសេរីភាព និងការទទួលខុសត្រូវ ។
៤-តើមានសិទ្ធិប៉ុន្មានទៀតអាចត្រូវអោយកុមារមាន ? ចំលើយ ៖ មានសិទ្ធិសំខាន់ចំនួន ១០ ទៀតដែលកុមារត្រូវតែមាន ដោយគ្មានការលើកលែង  ហើយគ្មានការបែងចែក ឬការរើសអើង ពីពណ៌សម្បុរ ភេទ សាសនា ដើមកំណើតជាតិ សាសន៍ ឬសង្គម ឬរាល់ស្ថានភាពផ្សេងទៀត…ដើម្បីឈានទៅសម្រេចសិទ្ធិជាសាវន្តទាំងបួន របស់គេ គឺ ៖ គោលការណ៍ ១ នៃសេចក្តីប្រកាសសិទ្ធិកុមារមាត្រា ១ នៃអនុសញ្ញានេះ។ ១. សិទ្ធិអោយហូបចុក អោយស្នាក់អាស្រ័យ "កុមារមានសិទ្ធិទទួលបានការហូបចុកសមរម្យ និងទទួលបានកន្លែងស្នាក់នៅស្អាត មានសុវត្ថភាព " (មាត្រា ២៧នៃអនុសញ្ញា) ២. សិទ្ធិទទួលបានសុខភាពល្អ " កុមារមានសិទ្ធិទទួលបានការការពារវេជ្ជសាស្រ្ត" (មាត្រា ២៤ នៃអនុសញ្ញា) ៣. សិទ្ធិកុមារជាជនពិការ " កុមារដែលមានការខ្សោយខាងរាងកាយ ប្រាជ្ញាស្មារតី ឬសង្គម ត្រូវទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់មើលថែ ព្យាបាល ទទួលការអប់រំ និងការថែទាំពិសេស " (មាត្រា ២៣ នៃអនុសញ្ញា) ៤. សិទ្ធិទៅសាលារៀន " កុមារមានសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ " (មាត្រា ២៨ នៃអនុសញ្ញា) ៥. សិទ្ធិលែងកំសាន្ត ដើរលំហែរ… " កុមារត្រូវទទួលបានរាល់លទ្ធភាពនានដើម្បីគេអាចលែងល្បែងកំសាន្ត និងធ្វើសកម្មភាពច្នៃប្រឌិតផ្សេងៗ ដែល សំដៅដល់ការពង្រីកសមត្ថភាពនៃការសិក្សាផ្សេងៗ " (មាត្រា ៣១ នៃអនុសញ្ញា) ៦.ក. សិទ្ធិផ្នែកវប្បធម៌ " កុមារមានសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំដែលរួមចំណែកដល់វប្បធម៌របស់គេ "   (មាត្រា ២៩ នៃអនុសញ្ញា) ៦.ខ. ការគោរពមជ្ឈដ្ឋានធម្មជាតិ " ដាក់បញ្ចូលក្នុងគំនិតស្មារតីកុមារអំពីការគោរពដល់មជ្ឈដ្ឋានធម្មជាតិ " (មាត្រា ២៩ នៃអនុសញ្ញា) ៧. សិទ្ធិទទួលបានការជួយសង្គ្រោះ "គ្រប់កាលៈទេសៈទាំងអស់កុមារជាអ្នកទីមួយត្រូវបានទទួលការពារនិងជួយសង្គ្រោះក្នុងចំណោមអ្នកទីមួយ " ហើយជាពិសេសកុមារដែលប៉ះពាល់ដោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ " (មាត្រា៣៨ នៃអនុសញ្ញា) ៨. សិទ្ធិទទួលការការពារប្រឆាំងនឹងការកេងប្រវ័ញ្ចសក្នុងវិស័យការងារ " កុមារមិនត្រូវបានគេទទួលអនុញ្ញាតអោយធ្វើការងារមុនអាយុអប្បរមាសមស្រប និងអោយកាន់កាប់មុខងារ ដែលបំផ្លាញដល់សុខភាព ដល់ការសិក្សារបស់គេ ឡើយ " (មាត្រា៣២ នៃអនុសញ្ញា) ៩. សិទ្ធិទទួលការការពារប្រឆាំងនឹងការធ្វើបាប ទារុណកម្មអាក្រក់ៗ " កុមារត្រូវបានទទួលការការពារប្រឆាំងនិងរាល់ទម្រង់នៃអំពើហឹង្សា ទង្វើរព្រៃផ្សៃស ឬសេចក្តីប្រមាថ " (មាត្រា ១៩ នៃអនុសញ្ញា) ១០. សិទ្ធិបញ្ចេញមតិ " កុមារមានសិទ្ធិទទួលបានសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិយោបល់ ដែលរួមមានសេរីភាពស្រាវជ្រាវ ទទួល និងផលិតពត៌មាន មានសិទ្ធិទទួលបានសេរីភាពចូល-បង្កើតសមាគម ហើយនឹងសេរីភាពចូលរួមប្រជុំ " (មាត្រា ១៣ និង ១៥ នៃអនុសញ្ញា (គោលគំនិតនៃការយោគយល់ញគ្នា និងការការពារប្រឆាំងរាល់ការរីសអើង)) "កុមារត្រូវបានចិញ្ចឹមនៅក្នុងផ្នត់គំនិតនៃភាតរភាព (ភាពជាបងប្អូនសគ្នា)សកល និងក្នុងអារម្មណ៍ដែល អាចអោយគេមានដើម្បីសលះបង់ឋាមពលនិងភាពប៉ិនប្រសប់របស់គេបំរើដល់ភាពដូចគ្នារបស់គេ" (គោលការណ៍ទី១០ នៃសេចក្តីប្រកាសសិទ្ធិកុមារ) ៥- តើគេប្រារព្ធវិទាកុមារអន្តរជាតិ ១ មិថុនា ដើម្បីអ្វី? ចំលើយ ៖  http://www.akp.gov.kh/kh/?p=34414 ៦- តើកម្ពុជាបានធ្វើអ្វិខ្លះជាប្រយោជន៍ដល់សិទ្ធិកុមារ? ចំលើយ ៖     http://www.akp.gov.kh/kh/?p=34402
កោះ ដេកកោល
កោះ ដេកកោល គឺជាកោះតូចមួយនៅ ឈូងសមុទ្រថៃ មានទីតាំងប្រហែល ៧ គីឡូម៉ែត្រ ពីឆ្នេរនៃ ក្រុងព្រះសីហនុ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសកម្ពុជា ។ រមណីយដ្ឋានមីរ៉ាក់ (Mirax) ផ្តាច់មុខមានមូលដ្ឋានលើកោះដាច់។
កោះឬស្សី
កោះឬស្សី (ខ្មែរ: កោះឬស្សី) គឺជាកោះមួយក្នុងចំនោមកោះតូចៗនៅ ឈូងសមុទ្រថៃ ដែលមានទីតាំងប្រហែល 4.5 km នៅឆ្នេរសមុទ្រនៃ ក្រុងព្រះសីហនុ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសកម្ពុជា ។ គ្រប់គ្រងដោយ ស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ ។
ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ កោះ​ឬ​ស្សី​បាន​បម្រើ​ទាំងស្រុង​ជា​បន្ទាយ​តូច​មួយ​របស់ ​កងទ័ពជើងទឹក​កម្ពុជា ​។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ការកើនឡើងនៃការអភិវឌ្ឍន៍ និងការកើនឡើងចំនួនភ្ញៀវទេសចរក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ បាននាំឱ្យទេសចរណ៍មកកាន់កោះនេះ។ ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគ សុីធីស្តារ បច្ចុប្បន្នកំពុងអភិវឌ្ឍសហគមន៍វីឡាដែលមានដង់ស៊ីតេទាប ក៏ដូចជាសណ្ឋាគារប្រណិត ដែលនឹងធ្វើតាមការសម្គាល់ និងវិញ្ញាបនប័ត្រ EarthCheck ។ គម្រោង​នេះ​គ្រោង​នឹង​បញ្ចប់​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៦ ហើយ​នឹង​បម្រើ​ដល់​សណ្ឋាគារ និង​រមណីយដ្ឋាន​នានា។
វៀតកុង
វៀតកុង (ភាសាវៀតណាម៖ Việt Cộng, "") មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង (ភាសាវៀតណាម៖ Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam) គឺជាអង្គការបដិវត្តន៍នយោបាយកុម្មុយនីស្តប្រដាប់អាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូង និងប្រទេសកម្ពុជា។ កងកម្លាំងយោធារបស់វាដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា កងទ័ពរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង (ក.រ.វ.ខ) បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម។ ករវខ មានកងកម្លាំងគ្រប់ប្រភេទ ទាំងទ័ពព្រៃនិងអង្គភាពកងទ័ពធម្មតាក៏ដូចជាបណ្តាញកម្មាភិបាលដែលបានរួបរួមជាមួយកសិករនៅលើទឹកដីដែលវៀតកុងគ្រប់គ្រង។ ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម យុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តនិងសកម្មជនប្រឆាំងសង្គ្រាមបានអះអាងថាពួកវៀតកុងគឺជាក្រុមបះបោរមួយដែលមានដើមកំណើតនៅភាគខាងត្បូងខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលនៃសហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបង្ហាញថាក្រុមនេះជាឧបករណ៍គ្រឿងប្រើប្រាស់របស់វៀតណាមខាងជើង។ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើតរណសិរ្សរំដោះជាតិនេះឡើងនៅថ្ងៃទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦០ ដើម្បីបង្កចលាចលនិងការបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូង។ សមាជិកស្នូលរបស់វៀតកុងភាគច្រើនជាអតីតសមាជិកវៀតមិញដែលបានរត់មកតាំងទីលំនៅថ្មីនៅវៀតណាមខាងជើងបន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវ (១៩៥៤)។ រដ្ឋាភិបាលក្រុងហាណូយបានធ្វើការបណ្តុះបណ្តាលនិងការហ្វឹកហ្វាត់ផ្នែកយោធារួចក៏បានបញ្ជូនពួកគេទាំងនោះទៅភាគខាងត្បូងវិញតាមបណ្តោយផ្លូវលំហូជីមិញនៅអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០។ ពួកវៀតកុងបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទាំងឡាយចូលរួមគ្នា"ផ្ដួលរំលំរបបអាណានិគមថ្មីដែលកំពុងលាក់ខ្លួននៅពីក្រោយពួកចក្រពត្តិនិយមអាមេរិក" និង"ខិតខំប្រឹងប្រែងឆ្ពោះទៅរកការបង្រួបបង្រួមប្រទេសដោយសន្តិភាព"។ វៀតមិញបានផ្តើមការវាយប្រហារនិងប្រតិបត្តិការយោធានៅវៀតណាមខាងត្បូងអស់ជាច្រើនឆ្នាំច្រើនខែ។ នៅចុងសង្គ្រាម ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាមបានឡើងត្រួតត្រាលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងបន្តិចម្តងៗ។ នៅទីបំផុតអង្គការមួយនេះក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នាជាផ្លូវការជាមួយរណសិរ្សមាតុភូមិវៀតណាមនៅថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៧ បន្ទាប់ពីវៀតណាមខាងជើង និងខាងត្បូងត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាផ្លូវការក្លាយជាប្រជាជាតិតែមួយនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត។
ឈ្មោះ
ពាក្យថាវៀតកឹងបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងកាសែតសៃហ្គនដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៥៦ ។ វាគឺជាការបង្រួបបង្រួមនៃវៀតណាមណាមកាន - សាន (កុម្មុយនិស្តវៀតណាម) [៦] ឬជំនួសវៀតណាមហ្គៀនកានសុង ("អ្នកក្បត់កុម្មុយនិស្តទៅវៀតណាម") ។ [៧]  ការដកស្រង់ដំបូងបំផុតសម្រាប់វៀកកុងជាភាសាអង់គ្លេសគឺចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥៧ ។ [៨]  ទាហានអាមេរិចបានចាត់ទុកពួកវៀតកុងថាជាអ្នកមានជ័យជម្នះ Charlie រឺ V-C  "Victor" និង "Charlie"គឺជាអក្សរទាំងពីរនៅក្នុងអក្ខរក្រមសូរស័ព្ទរបស់ណាតូ។  "ឆាលី" សំដៅទៅលើកងកម្លាំងកុម្មុយនិស្តជាទូទៅទាំងវៀតកុងនិងវៀតណាមខាងជើង។
ប្រវត្តិសាស្រ្តផ្លូវការរបស់វៀតណាមបានដាក់ឈ្មោះក្រុមថាកងទ័ពរំដោះវៀតណាមខាងត្បូងឬរណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង (ណ។ អិល។ អេ។ អិម។ ធី។ ដិនដិនតឹកជិហ្វិនណាំវៀត។ ) ៩ ។ រណសិរ្សរំដោះរាស្ត្រ (ណ។ អិល។ អេហ្វ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លទ្ធិកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការទ័ពព្រៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមខាតត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កងទ័ពរំដោះជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមឧទ្ទាមនៅវៀតណាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជាតិនិយមវៀតណាម
ចន្ទ្រវម៌្ម
ស្វាមិនចន្ទ្រវម៌្ម (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៧) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៧) ជយវម៌្មទី១ បានពិភាក្សាថាគឺជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបានភវវម៌្មទី២ ជាធម្មតាត្រូវបានគេចាត់ទុកដោយយល់ច្រឡំថាជាបុត្ររបស់ព្រះបានភវវម៌្មទី២។ លោកហ្សាក់បច្ចុប្បន្នស្នើថាផ្អែកលើ K. ១១៤២ ជយវម៌្មទី១ជាបុត្រនៃបុត្រីរបស់កូនទីបីនៃព្រះបានឦសានវម៌្មទី១ គឺព្រះយុវរាជ និងអ្នកគ្រប់គ្រងតូចមួយដែលមាននាមថាចន្ទ្រវម៌្ម។ វានាំអោយជយវម៌្មទី១ក្លាយជាបុត្រានៃក្មួយស្រីរបស់ព្រះបានភវវម៌្មទី២ និងត្រូវជាចៅទួតនៃព្រះបានឦឝានវម៌្មទី១។ លោកហ្សាក់បានឈានមកដល់សេចក្ដីសន្និដ្ឋាននេះដោយសារការប្រៀបធៀបពង្សាវលី ក្នុង K. ១១៤២ ទៅនឹងឈ្មោះដែលបានផ្ដល់អោយក្នុងសិលាចារឹកពីរដែលគេស្គាល់ស្រាប់មកពីភាគខាងត្បូងកម្ពុជា (K. ៤៨៣ និង K.២១) ដោយគេបានកំណត់ថាព្រះបានភវវម៌្ម[ទី២] ដោយមានការជំទាស់ថាក្សត្រនេះប្រហែលត្រូវបានជំនួសដោយក្សត្រដែលមិនត្រូវបានវែកញែកពីមុន ដែលមិនមែនភវវម៌្មទី២ និងដោយហេតុនោះហើយគឺព្រះបាទភវវម៌្ម[ទី៣] ប្រាកដជាម្ចាស់នៃសិលាចារឹក K.១១៤២​ នេះដែរ។
នរោត្តម រណឫទ្ធិ
សម្តេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ (ប្រសូតថ្ងៃទី២ ខែមករា គ.ស ១៩៤៤, ចូលព្រះទិវង្គតថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១) គឺអ្នកនយោបាយកម្ពុជា។ ព្រះអង្គគឺជាព្រះរាជបុត្រទីពីររបស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុនិងត្រូវជាព្រះរាមនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នគឺព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី។ សម្តេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិគឺជាព្រះប្រធានគណបក្សរាជានិយមមួយនៅកម្ពុជាដែលមានឈ្មោះថាគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចហើយបានជាប់ឆ្នោតក្លាយជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយនៃកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៩៣ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៧ ហើយបន្ទាប់មកក៏បានក្លាយជាព្រះប្រធានរដ្ឋសភាចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៨ ដល់ងឆ្នាំ២០០៦។
ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៦, ទំនាក់ទំនងរវាងទ្រង់រណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែនគឺកាន់តែយ៉ាប់យ៉ីនឡើងដោយសម្តេច រណឫទ្ធិបានរអ៊ូរទាំពីការលែកអំណាចរដ្ឋាភិបាលមិនស្មើគ្នារវាងគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនិងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ក្រោយមក មេដឹកនាំទាំងពីររូបក៏ចាប់ផ្តើមប្រកែកគ្នាជាសាធារណៈអំពីបញ្ហានានាដូចជា ការអនុវត្តគម្រោងសាងសង់ ការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចសន្យាអភិវឌ្ឍន៍អចលនទ្រព្យ និងការចងសម្ព័ន្ធភាពរបស់ក្រុមទាំងពីរជាមួយខ្មែរក្រហម។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ ការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ធំបានកើតឡើងរវាងគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនិងគណបក្សប្រជាជន, ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នានេះបានបង្ខំឱ្យរណឫទ្ធិនិរទេសទៅក្រៅប្រទេស។ នៅខែបន្ទាប់ សម្តេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិក៏ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយ។ ព្រះអង្គបានត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចព្រះអង្គនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨។ នៅពេលគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានចាញ់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨ សម្តេច រណឫទ្ធិបានប្រឆាំងជំទាស់ទៅនឹងលទ្ធផលការបោះឆ្នោត, នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៨ ព្រះអង្គក៏បានក្លាយជាប្រធានរដ្ឋសភា។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាអ្នកដែលអាចស្នងរាជ្យបន្តជាព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាពីសម្តេចព្រះសីហនុ ក៏ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០០១ ព្រះអង្គបានប្រកាសថាទ្រង់មិនមានចំណាប់អារម្មណ៍លើការស្នងបន្តរាជ្យបន្តពីព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គឡើយ។ ក្នុងនាមជាព្រះប្រធានរដ្ឋសភា សម្តេចក្រុមព្រះ នរោត្តម រណឫទ្ធិគឺជាសមាជិកម្នាក់ក្នុងចំណោមសមាជិកទាំងប្រាំបួននៃក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក។ នៅឆ្នាំ២០០៤ ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ បានសម្រេចជ្រើសរើសសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិ បន្តពីសម្តេចព្រះសីហនុ។
នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០៦ សម្តេចក្រុមព្រះបានលាលែងពីតំណែងជាព្រះប្រធានរដ្ឋសភាហើយនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ព្រះអង្គត្រូវបានបណ្តេញចេញជាប្រធានគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ នៅខែបន្ទាប់ ព្រះអង្គបានបង្កើតគណបក្សនរោត្តម រណឫទ្ធិ (គនរ)។ ការចោទប្រកាន់និងការផ្តន្ទាទោសព្រះអង្គពីបទកេងបន្លំលួច (ប្រាក់) បានធ្វើឱ្យព្រះអង្គនិរទេសទៅក្រៅស្រុកម្តងទៀត។ សម្តេចក្រុមព្រះ រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ បន្ទាប់ពីត្រូវបានលើកលែងទោសនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៨ ហើយក៏បានចូលនិវត្តន៍ពីការងារនយោបាយ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ២០១០ និងឆ្នាំ២០១២ ព្រះអង្គបានទទួលបរាជ័យក្នុងការបញ្ចូល គនរ ឱ្យបញ្ចូលជាមួយគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ នៅឆ្នាំ២០១៤ ព្រះអង្គបានបង្កើតគណបក្សតូចមួយឈ្មោះថាគណបក្សសង្គមរាស្រ្តរាជាធិបតេយ្យ មុនពេលចុះចូលជាមួយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចម្តងទៀតក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០១៥។ ក្រោយមក ព្រះអង្គក៏ត្រូវគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចវិញ។
ឯកជនភាព
នៅរាជធានីភ្នំពេញ​ និងជាបុត្រាទីពីររបស់សម្តេចព្រះនរោត្តម​ សីហនុនិងព្រះជាយាដំបូងរបស់ព្រះអង្គគឺបា ផាត់ កាញ៉ុល។ ទ្រង់រណឫទ្ធិត្រូវបានបែកពីមាតាទ្រង់នៅជន្មាយុ ៣ វស្សានៅពេលដែលព្រះនាងត្រូវរៀបអភិសេកម្តងទៀត ហើយក្រោយៗមក រណឫទ្ធិត្រូវបានមើលថែដោយម្តាយមីងរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម នរោត្តម គិតកានយ៉ានិងក្មោគ។រីគឺនរោត្តម សុបាណា។ រណឫទ្ធិបានចូលរៀនថ្នាក់បឋមសិក្សានៅសាលានរោត្តម ហើយបាបបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់វិទ្យាល័យនៅ Lycée Français René Descartes ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ ពេលនៅកុមារភាព, ព្រះអង្គមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយព្រះរាជអយ្យកោ ព្រះរាជអយ្យកា ព្រះអង្គព្រះនាម នរោត្ដម សុរាម្រិត និងស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ ប៉ុន្តែត្រូវនៅឃ្លាតឆ្ងាយពីព្រះបិតារបស់ទ្រង់។ នៅឆ្នាំ១៩៥៨ រណឫទ្ធិត្រូវបានបញ្ជូនទៅបន្តការសិក្សានៅម៉ាស៊ីល ជាមួយប្អូនប្រុសរបស់ទ្រង់ព្រះនាមនរោត្តម ចក្រពង្ស។ រណឫទ្ធិបានគ្រោងនឹងសិក្សាផ្នែកវិជ្ជសាស្រ្តព្រោះថាទ្រង់ពូកែខាងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តប៉ុន្តែអយ្យការបស់ទ្រង់គឺក្សត្រីយ៍កុសមៈបានបញ្ចុះបញ្ចូលបង្គាប់ទ្រង់ឱ្យរៀនផ្នែកច្បាប់។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ថ្នាក់វិទ្យាល័យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ ព្រះអង្គបានចុះឈ្មោះចូលរៀនច្បាប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រនៅសាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស។ នៅប៉ារីស ទ្រង់មានភាពពិបាកក្នុងការផ្តោតទៅលើការសិក្សារបស់ទ្រង់ព្រោះថាសម្រស់សង្គមទីក្រុងប៉ារីសនៅពេលនោះមានភាពទាក់ទាញយ៉ាងខ្លាំង។
នៅឆ្នាំ១៩៦២, រណឫទ្ធិបានចុះឈ្មោះចូលរៀនក្នុងគណៈសាស្រ្តាចារ្យច្បាប់នៅឯសកាលវិទ្យាល័យប្រូវេន (Provence)។ ព្រះអង្គទទួលបានបរិញ្ញាបត្រនិងបរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ និងឆ្នាំ១៩៦៩ ដោយមានជំនាញខាងផ្នែកច្បាប់សាធារណៈ។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ថ្នាក់អនុបណ្ឌិត រណឬទ្ធិបានប្រឡងយកសញ្ញាប័ត្របណ្ឌិតនៅឆ្នាំ១៩៦៩។ ព្រះអង្គបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៧០ ហើយបានប្រកបរបរជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ នៅពេលដែលលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីលន់ នល់បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចព្រះ​នរោត្តម​ សីហនុនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិត្រូវបានគេបណ្តេញចេញពីការងាររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានភៀសខ្លួនចូលទៅក្នុងព្រៃដែលនៅទីនោះទ្រង់ជាសហការីជិតស្និទ្ធរបស់មេដឹកនាំចលនាប្រឆាំងមួយចំនួន។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧១ រណឫទ្ធិត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចាប់ខ្លួនរួមជាមួយសមាជិករាជវង្សជាច្រើនទៀតហើយត្រូវបានឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារអស់រយៈពេល ៦ ខែមុនពេលត្រូវបានដោះលែង។ ព្រះអង្គត្រូវបានចាប់ខ្លួនម្តងទៀតនៅឆ្នាំបន្ទាប់ហើយបានឃុំខ្លួនអស់រយៈពេល ៣ ខែទៀត។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់ទៅសាកលវិទ្យាល័យប្រូវេនវិញ ហើយបានបញ្ចប់ថ្នាក់បណ្ឌិតនៅឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ ទ្រង់បានធ្វើការជាអ្នកស្រាវជ្រាវនៅ CNRS, ហើយទទួលបានសញ្ញាបត្រឧត្តមសិក្សាផ្នែកដឹកនាំផ្លូវអាកាស។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ រណឫទ្ធិបានត្រឡប់ទៅសាកលវិទ្យាល័យប្រូវេនវិញហើយក៏ក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យរង បង្រៀនមុខវិជ្ជាច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងសង្គមនយោបាយ។
ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច
នៅពេលសម្តេចសីហនុបានបង្កើតគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅឆ្នាំ១៩៨១ ព្រះអង្គបានអញ្ជើញបុត្ររបស់ព្រះអង្គឱ្យចុះចូលជាមួយបក្ស ប៉ុន្តែរណឫទ្ធិបានបដិសេដដោយមិនចង់ចូលនិងធ្វើនយោបាយជាមួយពួកខ្មែរក្រហម។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៣, សីហនុបានជម្រុញឱ្យរណឫទ្ធិចាកចោលពីអាជីពបង្រៀនហើយមកចូលជាមួយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចវិញ លើកនេះរណឫទ្ធិក៏បានយល់ព្រមចុះចូលជាមួយបិតារបស់ទ្រង់។ រណឫទ្ធិត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកតំណាងផ្ទាល់របស់សីហនុហើយបានផ្លាស់ទៅក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ដែលជាកន្លែងដែលព្រះអង្គទទួលបន្ទុកសកម្មភាពការទូតនិងនយោបាយរបស់ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅអាស៊ី។ នៅខែមិនា ឆ្នាំ១៩៨៥ រណឫទ្ធិត្រូវបានតែងតាំងជាអធិការរងនៃកងទ័ពជាតិសីហនុ (ANS) ដែលជាកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច, ហើយនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៦ ព្រះអង្គបានក្លាយជាអគ្គមេបញ្ជាការនិងជាប្រធានបុគ្គលិក ANS ។
ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣
នៅថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៣ មេដឹកនាំគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាគឺលោកជា ស៊ីមនិងលោកហ៊ុន សែនបានជួបជាមួយសីហនុហើយបានបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះអង្គឱ្យដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នដោយមានគណបក្សប្រជាជននិងហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដៃគូចម្រុះ។ រណឫទ្ធិដែលមិនបានចូលពិគ្រោះយោបល់នោះបានសម្តែងការភ្ញាក់ផ្អើល។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងចិនបានប្រឆាំងនឹងផែនការនេះដែលជាហេតុជំរុញឱ្យសីហនុដកការសម្រេចចិត្តរបស់ព្រះអង្គនៅថ្ងៃបន្ទាប់។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៣ មេដឹកនាំគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ស៊ិន សុងនិងចក្រពង្សបានគំរាមដណ្តើមយកខេត្តភាគខាងកើតប្រទេសកម្ពុជាចំនួន ៨។ ពេលនោះ រណឫទ្ធិបានខ្លាចមានសង្គ្រាមស៊ីវិលជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា, ដែលមានកម្លាំងទ័ពច្រើនជាងព្រះអង្គ។ ដូចនេះហើយ ព្រះអង្គបានទទួលយល់ព្រមលើគំនិតសហការជាមួយគណបក្សប្រជាជន ហើយបក្សពួកទាំងពីរក៏បានយល់ស្របគ្នាក្នុងការបង្កើតប្រព័ន្ធនាយករដ្ឋមន្រ្តីពីររូបសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលថ្មី។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា, រណឫទ្ធិបានធ្វើជាអ្នកនាំមុខការប្រជុំសភាមួយដែលបានធ្វើឱ្យសម្តេចសីហនុក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជាដោយមានហ៊ុន-សែននិងរណឫទ្ធិជាសហនាយករដ្ឋមន្រ្តីនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីត្រូវបានព្រាងក្នុងរយៈពេល ៣ ខែហើយត្រូវបានអនុម័តនៅដើមខែកញ្ញា។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣, សីហនុបានលាលែងពីតំណែងជាប្រមុខរដ្ឋហើយត្រូវបានតែងតាំងជាព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឡើងវិញ។ នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលថ្មី រណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន-សែនត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយនិងនាយករដ្ឋមន្រ្តីទីពីរ។
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយ គបក
លោកបិននី វីតយ៉ូណូ, ដែលជាតំណាងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិប្រចាំនៅកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៩៤ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៧ បានសង្កេតឃើញថាទោះបីរណឫទ្ធិមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ជាងលោកហ៊ុន សែនក៏ដោយក៏ព្រះអង្គនៅតែមានអំណាចប្រតិបត្តិតិចជាងដែរ។ រណឫទ្ធិដំបូងឡើយមានការសង្ស័យយ៉ាងខ្ពស់មកលើលោកហ៊ុន សែន, ប៉ុន្តែក្រោយៗមក ពួកគេទាំងពីរក៏បានបង្កើតទំនាក់ទំនងការងារយ៉ាងជិតស្និទ្ធិ ដោយឯកភាពគ្នាលើសេចក្តីសម្រេចគោលនយោបាយភាគច្រើនដែលបានធ្វើ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ១៩៩៦។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៣ ក្នុងពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន, រណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន-សែនបានដាក់ពាក្យស្នើសុំឱ្យកម្ពុជាក្លាយសមាជិកនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិនៃភាសាបារាំង។ ការសម្រេចចិត្តចូលរួមក្នុងអង្គការភាសាបារាំងនោះ (Francophonie) បានធ្វើឱ្យមានការជជែកវែកញែកពិភាក្សានៅក្នុងចំណោមនិស្សិតនៅតាមវិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សា, ជាពិសេស គឺនិស្សិតមកពីវិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជាដែលបានអំពាវនាវឱ្យប្រើភាសាបារាំងជំនួសឱ្យភាសាអង់គ្លេសវិញ។ ជាការឆ្លើយតប រណឫទ្ធិបានជម្រុញដល់និស្សិតទូទាំងប្រទេសឱ្យរៀនភាសាអង់គ្លេសរួមជាមួយនឹងភាសាបារាំង។
នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៥ រណឫទ្ធិបានសម្តែងការកោតសរសើរចំពោះប្រព័ន្ធនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចនៅប្រទេសសឹង្ហបូរី ម៉ាឡេស៊ី និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ដូចដែលព្រះអង្គបានឃើញថា ប្រទេសទាំងនេះមានលក្ខណៈជារបបកូនកាត់ មានការធ្វើអន្តរាគមន៍សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសកម្ម និងសេរីភាពសារព័ត៌មានការកំណត់ ទាំងនេះអាចជាគំរូដ៏ល្អដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រះអង្គរណឫទ្ធិបានលើកឡើងនូវទស្សនៈមួយថា ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចគួរតែមានអាទិភាពជាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសិទ្ធិមនុស្ស។ នៅប៉ុន្មានខែដំបូងនៃការដឹកនាំ ព្រះអង្គបានធ្វើពិធីយ៉ាងសកម្មជាមួយមេដឹកនាំនយោបាយមកពីបណ្តាប្រទេសនានាក្នុងតំបន់រួមមានឥណ្ឌូណេស៊ី សិង្ហបុរី និងម៉ាឡេស៊ី, ដើម្បីជំរុញការវិនិយោគនៅកម្ពុជា។ នៅដើមឆ្នាំ១៩៩៤ រណឬទ្ធិបានបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា (CDC–Cambodian Development Council) ដើម្បីជំរុញដល់ការវិនិយោគបរទេសនៅកម្ពុជា, ព្រះអង្គក៏បានក្លាយជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សានេះផ្ទាល់។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីម៉ាឡេស៊ី លោកមហាធឺ ម៉ូហាម៉ាដ បានគាំទ្រផែនការរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ និងបានជំរុញពាណិជ្ជករម៉ាឡេស៊ីឱ្យធ្វើការវិនិយោគនិងជួយក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍ ការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងឧស្សាហកម្មទូរគមនាគមន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ក្នុងឋានៈជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា រណឫទ្ធិបានផ្តល់ការយល់ព្រមដល់កិច្ចសន្យាអាជីវកម្មចំនួន ១៧ ដែលស្នើដោយពាណិជ្ជករម៉ាឡេស៊ីរវាងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៤ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៥។ គម្រោងភាគច្រើនគឺផ្តោតទៅលើការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រួមមាន ការសាងសង់ផ្លូវប្រណាំង (សម្រាប់ម៉ូតូ ឫកង់) រោងចក្រថាមពល និងស្ថានីយ៍ប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៤ CDC បានបើកការដេញថ្លៃដើម្បីសាងសង់កាស៊ីណូមួយនៅជិតក្រុងព្រះសីហនុ ហើយមានសំណើរដែលបានដាក់ដោយក្រុមហ៊ុនចំនួន ៣ គឺ៖ អារ៉ីស្តុន បឺហាត មកពីប្រទេសម៉ាឡេ, យូនីសិនត្រល ខបប៉ូរេសិន មកពីសិង្ហបុរី និងក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិហ៊ីយ៉ាត មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ សំណើរបស់អារីស្តុនមានតម្លៃប្រមាណ ១,៣ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក និងរួមទាំងការនាំយកនាវាទេសចរណ៍ប្រណីតជាមួយកាស៊ីណូមកកម្ពុជា សម្រាប់ប្រើប្រាស់ផ្ទុកភ្ញៀវទេសចរ រហូតដល់រមណីយដ្ឋានក្រុងព្រះសីហនុត្រូវបានសាងសង់រួច។ មុនពេលការដេញថ្លៃត្រូវបានបញ្ចប់ នាវាទេសចរណ៍របស់អារីស្តុនក៏ត្រូវបានគេនាំមកដល់ទីក្រុងភ្នំពេញនៅដើមខែធ្នូ។ លោកវេង សិរីវុឌ្ឍ ដែលជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងទេសចរណ៍ បានមានការសង្ស័យថាប្រកត់ជាមានការចរចាគ្នាអ្វីមួយនៅពីក្រោយរវាង CDC និងអារីស្តុន, ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណា លោកនូវតែប្រគល់កុងត្រាទៅឱ្យរណឫទ្ធិចុះនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៥។
នៅឆ្នាំ១៩៩២ រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់បានហាមឃាត់ការកាប់ឈើនិងនាំចេញឈើដែលជាឧស្សាហកម្មធំនិងជាប្រភពចំណូលបរទេស។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៣ រណឫទ្ធិបានចេញបទបញ្ជាឱ្យដកបម្រាមនេះចេញជាបណ្តោះអាសន្នដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យនាំចេញនូវដើមឈើដែលត្រូវបានគេកាប់រួចហើយ ឫដួលរលំដោយខ្លួនឯង។ ក្រុមខ្មែរក្រហមដែលពេលនោះកំពុងគ្រប់គ្រងលើដីព្រៃជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ភាគខាងលិចនិងខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសថៃ, ហើយដើម្បីបន្តធ្វើប្រតិបត្តិការ ខ្មែរក្រហាមបានកាប់ឈើក្នុងតំបន់ខ្លួនហើយលក់ឈើទាំងនោះទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនព្រៃឈើថៃ។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនអាចអនុវត្តឆន្ទៈរបស់ខ្លួននៅក្នុងទឹកដីខ្មែរក្រហមបានទេប៉ុន្តែកម្ពុជាត្រូវការប្រមូលចំណូលពីការកាប់ឈើ។ នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៤ រណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន-សែនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីជាមួយនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃឈ្មោះឈួន លីកផៃ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ដើមឈើដែលត្រូវបានកាប់រួច ឫដួលរលំដោយខ្លួនឯងនឹងត្រូវនាំចេញទៅប្រទេសថៃ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៤។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះក៏បានរៀបចំឱ្យមានតំបន់គយពិសេសនៅក្នុងទឹកដីថៃ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមន្រ្តីគយកម្ពុជាធ្វើការត្រួតពិនិត្យកំណត់ហេតុនិងប្រមូលពន្ធនាំចេញ។
ការហាមឃាត់កាប់ព្រៃឈើបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៤ ប៉ុន្តែដើមឈើនៅតែបន្តដួលរលំហើយកន្លែងស្តុកឈើថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើង។ រណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន-សែនបានផ្តល់សេចក្តីអនុញ្ញាតពិសេសមួយសម្រាប់ឈើដែលត្រូវនាំចេញទៅប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។ ពួកគេបាននឹងបន្តអនុវត្តការហាមឃាត់នៃការនាំចេញជាទៀងទាត់និងផ្តល់ការអនុញ្ញាតិពិសេសដើម្បីឃ្លាស្តុកឈើដែលដួលរលំទាំងនៅនឹងកន្លែងរហូតដល់ការដកអំណាចរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិនៅឆ្នាំ១៩៩៧។ យោងតាមភូគព្ភវិទូជនជាតិកាណាដាម្នាក់ឈ្មោះហ្វីលីព ឡេ ប៊ីលឡន បានឱ្យដឹងថា រណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន-សែនបានគាំទ្រសកម្មភាពកាប់ឈើរបស់ខ្មែរក្រហមជាបន្តបន្ទាប់ព្រោះវាបានផ្តល់ប្រភពចំណូលក្រៅស្រុក ដើម្បីទ្រទ្រង់សកម្មភាពនយោបាយរបស់អ្នកទាំងពីរ។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរបស់រណឫទ្ធិ ក្រុមហ៊ុនសាមលីង ប៊ឺហាតរបស់ម៉ាឡេស៊ីនិងម៉ាក្រូ-ផានីនរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី គឺជាអ្នកទទួលផលធំបំផុតពីកិច្ចសន្យារបស់រដ្ឋាភិបាលព្រោះនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤-១៩៩៥ ក្រុមហ៊ុនឈើទាំងពីរនេះទទួលបានសិទ្ធិក្នុងការកាប់ឈើ ៨០៥,០០០ ហិកតានិងដីព្រៃចំនួន ១,៤ លានហិកតារៀងៗខ្លួន។
ជម្លោះនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល
នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៤ រណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន សែនបានទម្លាក់លោកសម រង្ស៊ីចេញពីតំណែងជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុនៅអំឡុងពេលដែលនាយករដ្ឋមន្រ្តីទាំងពីរបានកំពុងរើរៀបចំគណៈរដ្ឋមន្រ្តីឡើងវិញ។ លោកសម រង្ស៊ីត្រូវបានតែងតាំងតំណែងដោយរណឫទ្ធិនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ប៉ុន្តែនាយករដ្ឋមន្រ្តីទាំងពីរមានអារម្មណ៍មិនស្រួលពេលធ្វើការងារជាមួយលោកសម រង្ស៊ីព្រោះថាលោកសម រង្ស៊ីបានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលថាបានប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ។ ការបណ្តេញចេញរបស់លោកសម រង្ស៊ីបានធ្វើឱ្យព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម សិរីវុឌ្ឍមានការមិនពេញចិត្តនឹងរដ្ឋាភិបាលហើយមួយខែក្រោយមកក៏បានលាលែងចេញពីតំណែងរបស់ព្រះអង្គជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេស។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៥ នៅក្នុងវេទិកាសិក្សាស្តីពីអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា លោកសម រង្ស៊ីបានសាកសួររណឫទ្ធិជាសាធារណៈអំពីការទទួលយកយន្ដហោះហ្វុកឃឺ ២៨ និងថវិកាចំនួន ១០៨ លានដុល្លារពីអារីស្តុន ប៊ឺហាត។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យរណឫទ្ធិខឹងយ៉ាងខ្លាំងរហូតបានបណ្តេញលោកសម រង្ស៊ីចេញពីគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៥។ នៅខែបន្ទាប់ រណឫទ្ធិបានណែនាំចលនាសភាដើម្បីដកតំណែងលោកសម រង្ស៊ីចេញជាសមាជិកសភា។
នៅឆ្នាំ១៩៩៥, រណឫទ្ធិបានធ្វើការអំពាវនាវឱ្យមានទោសប្រហារជីវិត, ឃាតករនិងអ្នកជួញដូរគ្រឿងញៀនណាដែលចាប់បាននឹងត្រូវយកទៅកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយរដ្ឋ។
ចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៦ តមក ទំនាក់ទំនងរវាងរណឫទ្ធិជាមួយនិងហ៊ុន សែនបានចាប់ផ្តើមមានភាពតានតឹងឡើងៗ។ ហ៊ុន សែនបានដាក់សារាចររបស់រដ្ឋាភិបាលដើម្បីកំណត់ថ្ងៃ៧ មករា ជាថ្ងៃឈប់សម្រាកជាតិ, ជាខួបនៃការរំដោះទីក្រុងភ្នំពេញពីពួកខ្មែរក្រហមដោយកងកម្លាំងវៀតណាម។ រណឫទ្ធិបានព្រមចុះហត្ថលេខារបស់ព្រះអង្គទៅនឹងសារាចរ សកម្មភាពនេះបានធ្វើឱ្យសម្តេចសីហនុនិងមេដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនផ្ទុះកំហឹង។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក បន្ទាប់ពីការមិនពេញចិត្តពីសមាជិកបក្សបានធូរបន្តិច, រណឫទ្ធិបានចោទប្រកាន់ជាសាធារណៈថាកងទ័ពវៀតណាមបានទន្ទ្រានកាន់កាប់ទឹកដីនៃខេត្តចំនួន ៤ របស់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងវា។ បើយោងតាមលោកវីតយ៉ូណូបានឱ្យដឹងថា រណឫទ្ធិចង់សាកល្បងមើលការឆ្លើយតបរបស់ហ៊ុន សែនចំពោះការចោទប្រកាន់របស់ព្រះអង្គ ក៏ប៉ុន្តែលោកហ៊ុន សែនបានសម្ងំនិងមិនអើពើចំពោះការចោទប្រកាន់របស់ព្រះអង្គសោះ។ ក្នុងអំឡុងពេលប្រជុំលាក់ការរបស់គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចនៅចុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៦ សមាជិកគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានរិះគន់លោកហ៊ុន សែននិងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាពីបទធ្វើអាជីវកម្មផ្តាច់មុខអំណាចរដ្ឋាភិបាលហើយក៏បានស្តីបន្ទោសព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិចំពោះការចុះចូលជាមួយលោកហ៊ុន សែនផងដែរ។
នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៦ រណឫទ្ធិបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការពន្យាពេលម្តងហើយម្តងទៀតនៅក្នុងការសាងសង់រមណីយដ្ឋានកាស៊ីណូនៅក្រុងព្រះសីហនុដែលលោកបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអារីស្តុនកាលពីខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៥ មក។ អារីស្តុនបានបន្ទោសកង្វះអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលក្នុងក្រុងព្រះសីហនុចំពោះការពន្យាពេល។ នៅចុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៦ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបង្កើតអាជ្ញាធរអភិវឌ្ឍន៏ក្រុងព្រះសីហនុ (SDA) ដើម្បីត្រួតពិនិត្យកិច្ចការបទបញ្ញត្តិនិងសម្រួលដល់ការអភិវឌ្ឍន៍។ នៅក្នុងសន្និសីទមួយនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៦ រណឬទ្ធិបានចោទប្រកាន់ថាក្រសួងដែលគ្រប់គ្រងដោយសមាជិកគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាកំពុងពន្យាពេលឯកសារដែលត្រូវការដើម្បីបំពេញការយល់ព្រមនៃគម្រោងអារីស្តុនដោយចេតនា។ យោងតាមលោកស្រីជូឡុង សូមូរ៉ាដែលជាអតីតអភិបាលរងនៃធនាគារកណ្តាលកម្ពុជា (ជាមួយនិងភរិយារបស់លោកសម រង្ស៊ី) បានឱ្យដឹងថា ការពន្យារពេលគឺជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្ររបស់លោកហ៊ុន សែនក្នុងការបំផ្លាញគម្រោងនានារបស់រណឫទ្ធិ។ ដើម្បីជាការសងសឹក រណឫទ្ធិបានណែនាំសហរដ្ធមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃរបស់ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចគឺលោកយូ ហុកគ្រីឱ្យបិទកាស៊ីណូទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសដោយលើកឡើងពីអវត្តមាននៃការអនុញ្ញាតច្បាប់។ រណឫទ្ធិក៏បានស្នើឱ្យលុបចោលនូវកិច្ចសន្យាជាមួយអារីស្តុនដោយសារតែការពន្យារពេលយូរ។ លោកហ៊ុន សែនបានធ្វើការឆ្លើយតបដោយជួបជាមួយលោកមហាធឺហើយបានធានាគាត់ថាកិច្ចព្រមព្រៀងដែលរណឫទ្ធិបានយល់ព្រមពីមុននឹងត្រូវទទួលយក។
នៅឯសមាជគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៦ រណឫទ្ធិបានសម្តែងភាពមិនសប្បាយចិត្តចំពោះទំនាក់ទំនងរបស់ព្រះអង្គជាមួយឯកឧត្តមហ៊ុន-សែននិងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ព្រះអង្គបានប្រៀបធៀបតួនាទីរបស់ទ្រង់ដែលជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនិងរដ្ឋមន្រ្តីគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទៅនឹង"អាយ៉ង"។ ព្រះអង្គក៏បានសាកសួរគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាជុំវិញការពន្យាពេលក្នុងការតែងតាំងមន្រ្តីមូលដ្ឋានរបស់គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចជាមេឃុំ។ រណឫទ្ធិបានគំរាមថានឹងរំលាយរដ្ឋសភាមុនដំណាច់ឆ្នាំ១៩៩៦ ប្រសិនបើកង្វលរបស់គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនៅតែមិនទាន់ដោះស្រាយ។ សមាជិកសភាគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនដូចជាលោកឡយ ស៊ីមឈាង និងលោកអះម៉ាត់ យ៉ះយ៉ាបានអំពាវនាវឲ្យរណឫទ្ធិផ្សះផ្សាជាមួយលោកសម រង្ស៊ីនិងធ្វើការជាមួយគណបក្សខ្មែររួបរួមជាតិដែលទើបបង្កើតថ្មីក្នុងការបោះឆ្នោតសកលខាងមុខនេះ។ នៅថ្ងៃ២៧ ខែមេសា រណឫទ្ធិខណៈពេលកំពុងធ្វើវិស្សមកាលនៅប៉ារីសបានចូលរួមប្រជុំជាមួយសម្តេចសីហនុ លោកសម រង្ស៊ី ព្រះអង្គម្ចាស់ចក្រពង្សនិងសិរីវុឌ្ឍ។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក សម្តេចសីហនុបានចេញសេចក្ដីជូនដំណឹងសរសើរលោកហ៊ុន សែននិងគណបក្សប្រជាជនស្របពេលដែលបញ្ជាក់ថាគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចគ្មានចេតនាចាកចេញពីរដ្ឋាភិបាលចម្រុះនោះទេ។ យោងទៅតាមវីតយ៉ូណូ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់សីហនុគឺជាការប៉ុនប៉ងដើម្បីបំបាត់ភាពតានតឹងរវាងរណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែន។ ហ៊ុន សែនបានបដិសេធការផ្សះផ្សារបស់ព្រះមហាក្សត្រហើយបានឆ្លើយតទៅព្រះអង្គវិញដោយការផ្សព្វផ្សាយលិខិតសាធារណៈជាច្រើនរិះគុណទ្រង់ រណឫទ្ធិ និងគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទាំងមូល។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៦ លោកហ៊ុន សែនបានស្តីបន្ទោសព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិដោយមិនបានប្រព្រឹត្តិតាមសេចក្តីគំរាមគំហែងរបស់ព្រះអង្គថានឹងចាកចេញពីរដ្ឋាភិបាលចម្រុះហើយឯកឧត្តមថែមទាំងហៅព្រះអង្គថា"ពិតជាសត្វឆ្កែមែន"។ ជាមួយគ្នានេះដែរ លោកហ៊ុន សែនបានហាមអភិបាលខេត្តគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាមិនឱ្យចូលរួមនៅក្នុងប្រជុំជាមួយរណឫទ្ធិ។
ការកើនឡើងនៃជម្លោះនិងការប៉ះទង្គិចយោធា
នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៦ មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមគឺប៉ុល-ពតនិងអៀង សារីបានចែកផ្លូវគ្នាជាសាធារណៈ ហើយត្រូវបានផ្សាយតាមវិទ្យុ។ អៀង សារីបានផ្តាច់ខ្លួនចេញពីខ្មែរក្រហមហើយបន្តទៅបង្កើតគណបក្សនយោបាយផ្ទាល់ខ្លួនគឺចលនាសហភាពជាតិប្រជាធិបតេយ្យ។ ប្រការនេះបានជំរុញឱ្យរណឫទ្ធិនិងលោកហ៊ុន សែនបញ្ឈប់ជម្លោះឈ្លោះគ្នាបានមួយរយៈខ្លីដើម្បីរួមគ្នាស្វែងរកការលើកលែងទោសពីព្រះមហាក្សត្រចំពោះអៀង សារី ដែលត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (សបក) កាត់ទោសរកប្រហារជីវិតកាលពីឆ្នាំ១៩៧៩។ បន្ទាប់មក នៅខែតុលា និងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៦ ទាំងរណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែនបានប្រកួតប្រជែងគ្នាដើម្បីដណ្តើមទំនុកចិត្តពីអៀង សារី (ពោលគឺចង់ឱ្យសារីចុះចូលបក្សរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន) ដោយបានណាត់ការជួបជាមួយលោកសារីនៅឯខេត្តប៉ៃលិន។ លោកហ៊ុន សែនក៏ក្លាយជាអ្នកនាំមុខនៅពេលលោកបានបញ្ចុះបញ្ចូលទាហានខ្មែរក្រហមដែលនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកអៀង សារីឱ្យចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ រណឫទ្ធិបានលុបចោលដំណើរទៅកាន់សំឡូតដែលជាក្រុងតូចមួយនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អៀង សារី នៅពេលដែលទាហានរបស់សារីប្រកាសគំរាមថានឹងបាញ់ទម្លាក់ឧទ្ធម្ភាគចក្ររបស់រណឫទ្ធិប្រសិនបើគាត់ទៅទីនោះ។
នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៦ ក្រុមហ៊ុនអារីស្តុនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងចំនួន ៣ ជានឹងឯកឧត្តមសុខ អាន (រដ្ឋមន្រ្តីគបក) ដោយមិនបានឱ្យរណឫទ្ធិឬរដ្ឋមន្រ្តីគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចផ្សេងទៀតដឹងឡើយ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានផ្តល់ដីសម្រាប់ជួលឱ្យអារីស្តុនអភិវឌ្ឍន៍ទីលានវាយកូនហ្គោល កន្លែងសំរាកលំហែ និងព្រលានយន្តហោះក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ។ សកម្មភាពទាំងនេះបានធ្វើអោយរណឫទ្ធិខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំងហើយបានបញ្ជូនលិខិតមួយនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៧ ផ្ញើរជូនលោកជិន លីបគាំងដែលជាប្រធានអារីស្តុនថាកិច្ចព្រមព្រៀងព្រះអង្គជាមួយអារីស្តុនគឺទុកជាមោឃៈ។ ក្រោយមកអារីស្តុនបានអះអាងថាពួកគេបានព្យាយាមទាក់ទងមន្រ្តីគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចក្នុងគោលបំណងឱ្យមានការចុះហត្ថលេខារួមគ្នា។ លោកហ៊ុន សែនក៏បានអាក់អន់ចិត្តដោយសារសកម្មភាពរបស់រណឫទ្ធិហើយនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៧ ឯកឧត្តមបានសរសេរសារទៅលោកម៉ាហាធឺថានឹងធានានូវសុពលភាពនៃកិច្ចព្រមព្រៀង។
រណឫទ្ធិក៏បានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយមួយតាមរយៈការបង្រួបង្រួមហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចចូលជាមួយគណបក្សរួបរួមជាតិ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា និងគណបក្សខ្មែរអព្យាក្រឹត។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៧ គណបក្សនយោបាយទាំង ៤ បានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពរបស់ពួកគេជាផ្លូវការដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា"រណសិរ្សរួបរួមជាតិ" (ររជ) ។ រណឫទ្ធិក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធាន ររជ ហើយមានងារដឹកនាំសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយមួយនេះទៅតតាំងនឹងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅក្នុងការបោះឆ្នោតទូទៅដែលគ្រោងនឹងធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៨។ គបក បានអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើត ររជ ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏បានទៅបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពគូប្រជែងមួយដែលរួមមានគណបក្សនយោបាយដែលប្រកាន់និន្នាការស្រដៀងនឹងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។
ទន្ទឹមនឹងនេះ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិបានបង្កើនការរិះគុណប្រឆាំងនឹងលោកហ៊ុន សែនដោយចោទប្រកាន់លោកថាកំពុងរៀបចំផែនការស្តាររបបកុម្មុយនិស្តឡើងវិញ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះដែរ រណឫទ្ធិក៏បានព្យាយាមបញ្ចុះបញ្ចូលមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមមួយចំនួនដូចជាខៀវ សំផននិង Tep Kunnal ឱ្យចូលរួមជាមួយ។ សំផនក៏បានទទួលយកសំណើររបស់រណឫទ្ធិហើយនៅថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៧ លោកក៏បានបញ្ចូលគណបក្សសាមគ្គីជាតិខ្មែរ (គសជខ) របស់លោកជាមួយ ររជ។ នៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៧ រណឫទ្ធិនិងខៀវ សំផនបានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដែលសន្យាគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមក។ ៥ ថ្ងៃក្រោយមកមន្រ្តីគយខេត្តព្រះសីហនុបានរកឃើញថាមានការដឹកជញ្ជូនកាំជ្រួច ៣ តោន កាំភ្លើងវែងនិងកាំភ្លើងខ្លីដែលមានស្លាក"គ្រឿងបន្លាស់"ហើយរបស់ទាំងអស់នេះគឺត្រូវដឹកជញ្ជូនទៅដល់រណឫទ្ធិ។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតត្រូវបានចាប់ដោយមន្រ្តីកងទ័ពអាកាសកម្ពុជាដែលស្និទទៅនឹងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាចំណែកមន្រ្តីកងយោធពលខេមរភូមិន្ទដែលតម្រឹមទៅហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរក្សាអាវុធធុនស្រាល។ នៅពាក់កណ្តាលខែមិថុនា វិទ្យុខ្មែរក្រហមដែលគ្រប់គ្រងដោយខៀវ សំផនបានផ្សាយសុន្ទរកថាមួយដោយកោតសរសើរសម្ព័ន្ធមិត្តរវាង គសជខ-ររជ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមានការតស៊ូប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងហ៊ុន-សែន។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់រវាងកងកម្លាំងរបស់រណឫទ្ធិនិងកងអង្គរក្សហ៊ុន សែន។
ការភៀសខ្លួន, ការត្រឡប់មកវិញ និងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨
ការទទួលបរាជ័យរបស់កងទ័ពហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចនៅក្នុងការប៉ះទង្គិចយោធានៅថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ គឺត្រូវបានចាត់ទុកថាជាថ្ងៃដែលរណឫទ្ធិត្រូវបានទម្លាក់ពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាបានចេញក្រដាសសមួយដែលមានស្លាកព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិហើយរៀបរាប់ថា ទ្រង់គឺជា"ឧក្រិដ្ឋជន"និង"ជនក្បត់ជាតិ" ក៏ដូចជាចោទប្រកាន់ព្រះអង្គថាបានឃុបឃិតគ្នាជាមួយខ្មែរក្រហមដើម្បីធ្វើឱ្យមានអស្ថិរភាពរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ រណឫទ្ធិបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសហ្វីលីពីន សឹង្ហបុរី និងឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលជាកន្លែងដែលព្រះអង្គបានជួបជាមួយលោកហ្វីដែល រ៉ាមូស ហ្គោស ចុកតុង និងស៊ូហារតូ ក្នុងការសូមជំនួយពីពួកគេ។ ក្នុងអំឡុងពេលអវត្តមានរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំគណបក្សនៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧ លោកអ៊ឹង ហួតត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយសមាជិកសភាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដែលលំអៀងទៅរកលោកហ៊ុន សែនដើម្បីជំនួសរណឫទ្ធិ។ លោកហួតត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរដ្ឋសភានៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៧។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក សម្តេចសីហនុបានសម្តែងនូវភាពមិនសប្បាយព្រះទ័យចំពោះការប៉ះទង្គិចយោធានោះហើយបានគំរាមដាក់រាជ្យរួចនឹងឡើងកាន់កាប់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ។ សីហនុក៏បានអះអាងដែរថាការបណ្តេញព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិគឺមិនមានលក្ខណៈស្របនឹងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញទេហើយព្រះអង្គថែមទាំងបានបដិសេធមិនយល់ព្រមចំពោះការតែងតាំងលោកអ៊ឹង ហួតជានាយករដ្ឋមន្រ្តីទីមួយទៀតផង ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត ព្រះអង្គក៏បានស្ងប់ទៅវិញនៅពេលដែលរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនធំបានគាំទ្រការតែងតាំងលោកអ៊ឹង ហួតជានាយករដ្ឋមន្រ្តីថ្មី។ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៧ អគ្គលេខាធិការ អសប គឺលោកកូហ្វី អាណាន់បានណាត់ជួបដាច់ដោយឡែកគ្នាជាមួយរណឫទ្ធិ និងហ៊ុន សែនដើម្បីធ្វើការសម្របសម្រួលឱ្យអ្នកនយោបាយហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចចូលមកលើវេទិកានយោបាយវិញនិងត្រៀមសម្រាប់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨។ អសប បានស្នើឱ្យអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួនទៅឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៨, ទាំងរណឫទ្ធិនិងហ៊ុន សែនបានយល់ព្រមនឹងសំណើរនេះប៉ុន្តែលោកហ៊ុន សែនបានទទូចអោយរណឫទ្ធិថា ព្រះអង្គគួរត្រៀមប្រឈមនឹងការកាត់ទោសពីតុលាការទៅ រណឫទ្ធិបានឆ្លើយតបនឹងការគំរាមកំហែងរបស់ហ៊ុន សែនវិញថា ព្រះអង្គនឹងធ្វើពហិការការបោះឆ្នោតបើហ៊ានតែធ្វើការកាត់ទោសទ្រង់។
នៅអូរស្មាច់ កងទ័ពហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចរួមជាមួយនឹងខ្មែរក្រហមបានបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងទ័ពគណបក្សប្រជាជន រហូតដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៨ នៅពេលដែលបទឈប់បាញ់មួយដែលរៀបចំឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនត្រូវបានចុះដោយភាគីទាំងសងខាង។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៨ រណឫទ្ធិត្រូវបានតុលាការយោធាចោទប្រកាន់ពីបទរត់ពន្ធគ្រឿងសព្វាវុធខុសច្បាប់កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៧ និងការឃុបឃិតជាមួយខ្មែរក្រហមដើម្បីបង្កអស្ថិរភាពនៅក្នុងប្រទេស។ ព្រះអង្គត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារសរុបរយៈពេល ៣៥ ឆ្នាំ ប៉ុន្តែសំណាងល្អ ទោសរបស់រណឫទ្ធិត្រូវបានលើកលែងដោយបិតារបស់ទ្រង់។ រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទៅកាន់យុទ្ធនាការបោះឆ្នោតនាឆ្នាំនោះ ហើយផ្តោតលើការផ្សព្វផ្សាយនៃមតិគាំទ្ររាជានិយមនិងវោហារសាស្ត្រប្រឆាំងនឹងវៀតណាម។ ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិចបានជួបប្រទះនូវឧបសគ្គជាច្រើនរួមមាន កង្វះការផ្សព្វផ្សាយពីបក្សរបស់ខ្លួនតាមប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍និងវិទ្យុព្រោះបណ្តាញទាំងនោះគឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្តាច់មុខរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាក្រោយពីការប៉ះទង្គិចគ្នានៅឆ្នាំ១៩៩៧ មក និងភាពលំបាកសម្រាប់អ្នកគាំទ្រហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចក្នុងការប្រមូលផ្តុំគ្នាឃោសនាគណបក្ស។ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៨ ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចទទួលបានការគាំទ្រ ៣១.៧% និងដណ្តើមបានអាសនៈចំនួន ៤៣ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុបចំនួន ១២២ ។ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានឈ្នះការបោះឆ្នោតដោយទទួលបានការគាំទ្រប្រមាណ ៤១.៤% និងដណ្តើមអាសនៈបានចំនួន ៦៤ ។ គណបក្សសម រង្ស៊ី ហៅកាត់ថា គសរ របស់លោកសម រង្ស៊ីឈរនៅលេខរៀងទី ៣ ដោយមានសំឡេងគាំទ្រ ១៤.៣% និងឈ្នះបានអាសនៈសភាចំនួន ១៥ ។
ទាំងរណឫទ្ធិនិងលោកសម រង្ស៊ីបានធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតដោយអះអាងថារដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនបានបំភិតបំភ័យអ្នកបោះឆ្នោតនិងលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ ពួកគេក៏បានដាក់ញត្តិទៅគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត និងតុលាការធម្មនុញ្ញ។ ប៉ុន្តែការប្តឹងរបស់អ្នកទាំងពីរត្រូវបានច្រានចោលនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដូច្នេះហើយ រណឫទ្ធិ និងសម-រង្ស៊ីបានរៀបចំបាតុកម្មតាមដងផ្លូវដើម្បីទាមទារឱ្យលោកហ៊ុន-សែនចុះចេញពីតំណែង។ រដ្ឋាភិបាល គបក បានឆ្លើយតបទៅសកម្មភាពទាំងនោះនៅថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដោយហាមឃាត់ការធ្វើបាតុកម្មតាមដងផ្លូវនិងបង្ក្រាបអ្នកណាដែលចុះចូលរួមធ្វើបាតុកម្ម។ ត្រង់ចំណុចនេះហើយ សីហនុក៏បានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍និងរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលមួយនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ នៅខេត្តសៀមរាប។ ព្រះអង្គបានកោះហៅលោកហ៊ុន-សែន រណឫទ្ធិនិងលោកសម-រង្ស៊ីដើម្បីពិភាក្សាគ្នាក្នុងគោលបំណងចង់បញ្ចប់ភាពជាប់គាំងខាងផ្នែកនយោបាយ។ នៅថ្ងៃនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលនោះគ្រាប់រ៉ុក្កែតប្រភេទ B40 ត្រូវបានបាញ់ចេញពីរ៉ុក្កែតប្រភេទ RPG-2 ទៅចំទិសក្រុមរថយន្តរបស់លោកហ៊ុន-សែនដែលកំពុងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតនោះបានធ្លាក់ខុសគោលដៅរបស់វាហើយលោកហ៊ុន-សែនក៏បានរួចខ្លួនដោយគ្មានទទួលរងរបួសអ្វីទេ។ ប៉ូលីសនគរបាលបានចោទប្រកាន់មេដឹកនាំគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនិងគណបក្សសមរង្ស៊ីថាបានរៀបចំផែនការវាយប្រហារនេះហើយលោកសម-រង្ស៊ីគឺជាមេខ្លោង។ ទាំងរណឫទ្ធិនិងលោកសម រង្ស៊ីមិនបានទទួលស្គាល់ការចោទប្រកាន់នេះហើយអះអាងថាអ្នកទាំងពីរមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកទាំងពីរបានភៀសខ្លួនទៅទីក្រុងបាងកកនៅថ្ងៃបន្ទាប់ព្រោះខ្លាចរដ្ឋាភិបាលរំលាយគណបក្សនយោបាយរបស់ពួកគេចោល។
ប្រធានរដ្ឋសភាជាតិ (១៩៩៨–២០០៦)
បន្ទាប់ពីការភៀសខ្លួនរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ, សម្តេចសីហនុបានជម្រុញឱ្យរណឫទ្ធិវិលត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញហើយគួរចុះចូលជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានិងបង្កើតចេញជារដ្ឋាភិបាលចម្រុះម្តងទៀតព្រោះថាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចអាចប្រឈមនឹងការបែកបាក់ប្រសិនបើរណឫទ្ធិបដិសេធ។ រណឫទ្ធិបានវិលត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បីចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលដែលរៀបចំឡើងដោយសីហនុ ដែលនៅទីនោះ រណឫទ្ធិបានចរចាជាមួយសម្តេចហ៊ុន សែននិងឯកឧត្តមជា ស៊ីមលើរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ កិច្ចព្រមព្រៀងក៏ត្រូវបានសម្រេចដោយហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចនឹងត្រូវបានតែងតាំងតំណែងប្រធានរដ្ឋសភា រួមគ្នាជាមួយតំណែងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្នាក់ទាបនិងថ្នាក់កណ្តាលមួយចំនួនជាថ្នូរនឹងការគាំទ្រដល់ការបង្កើតព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៨ រណឫទ្ធិត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានរដ្ឋសភា។ យោងទៅតាមលោក Mehta ៖ ការបង្កើតព្រឹទ្ធសភាគឺដើម្បីអនុម័តច្បាប់ក្នុងករណីដែលរណឫទ្ធិបានប្រើឥទ្ធិពលរបស់ទ្រង់ក្នុងនាមជាប្រធានរដ្ឋសភាដើម្បីរារាំងច្បាប់។
ក្រោយពីបានតែងតាំងជាប្រធានរដ្ឋសភា រណឫទ្ធិបានសហការជាមួយហ៊ុន សែនដើម្បីធ្វើសមាហរណកម្មកងទ័ពហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចចូលទៅក្នុងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ។ ព្រះអង្គក៏បានចូលរួមក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសវៀតណាមឱ្យកាន់តែល្អប្រសើរនិងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រធានរដ្ឋសភាវៀតណាមគឺលោកណុង ដុកម៉ាញដើម្បីបង្កើតគំនិតផ្តួចផ្តើមមិត្តភាពនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។ ទាំងនេះហើយដែលបានជម្រុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជានិងវៀតណាមដើរធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសគ្នាទៅវិញទៅមកពីចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៩ និងឆ្នាំ២០០០ ក៏ប៉ុន្តែចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០ តទៅ, ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជានិងវៀតណាមបានចុះដុញដាបព្រោះមានជម្លោះព្រំដែនកើតឡើងជាថ្មី។ រណឫទ្ធិបានបង្វែរគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិចឆ្ពោះទៅរកការធ្វើនយោបាយជាមួយគណបក្សប្រជាជនសារជាថ្មីម្តងទៀតហើយបានរារាំងរដ្ឋមន្ត្រីនិងសមាជិកសភាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមិនឱ្យរិះគន់សមភាគី គបក របស់ពួកគេឡើយ។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជគណបក្សនៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០១ រណឫទ្ធិបានប្រកាសថាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាជា" ដៃគូអស់កល្បជានិច្ច"។
នៅដើមឆ្នាំ១៩៩៩ អ្នកនយោបាយរបស់គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនតូចបានសម្តែងការមិនសប្បាយចិត្តចំពោះការដឹកនាំរបស់រណឫទ្ធិហើយបានចាប់ផ្តើមចេញពាក្យចចាមអារ៉ាមថាព្រះអង្គប្រហែលជាបានទទួលសំណូកពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាហើយ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០២ គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដណ្តើមបានតែ ១០ អាសនៈប៉ុណ្ណោះលើអាសនៈសរុបចំនួន ១,៦០០ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់។ ជាលទ្ធផល, មន្រ្តីនិងសមាជិកបក្សមួយចំនួនក៏បានចាក់ចោលគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០២ អគ្គមេបញ្ជាការរងនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទគឺលោកខាន់ សាវឿនបានចោទប្រកាន់លោកយូ ហុកគ្រីដែលជាសហរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃពីបទពុករលួយនិងបក្ខពួកនិយម លោកសាវឿងបានអះអាងថាសកម្មភាពពុលរលួយរបស់ហុកគ្រីនេះហើយដែលបានធ្វើឱ្យអ្នកបោះឆ្នោតបាត់បង់ជំនឿមកលើបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច។ នៅពេលរណឫទ្ធិបានគាំទ្រការចោទប្រកាន់របស់លោកសាវឿននៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០០២, លោកហុកគ្រីក៏បានលាលែងពីតំណែងលោក។ ក្នុងពេលដំណាលគ្នានេះ មានគណបក្សនយោបាយថ្មីចំនួន ២ ដែលបែកចេញពីហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច ត្រូវបានបង្កើតឡើងគឺ គណបក្សប្រលឹងខ្មែរ ដឹកនាំដោយនរោត្តម ចក្រពង្ស និង គណបក្សហង្សដារ៉ាចលនាប្រជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំដោយលោកហង្ស ដារ៉ា។ គណបក្សថ្មីទាំងពីរនេះបានទាក់ទាញចំនួនសមាជិកនិងមន្រ្តីហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចមួយចំនួនដែលមិនពេញចិត្តនឹងការដឹកនាំរបស់រណឫទ្ធិ។ ការបែកបាក់គ្នានេះបានធ្វើឱ្យរណឫទ្ធិភ័យខ្លាចថាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចនឹងទទួលបានលទ្ធផលមិនល្អនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣។