cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
មណ្ឌល១ (ក្រុងព្រះសីហនុ)
មណ្ឌល១ គឺជាមណ្ឌលដែលស្ថិតនៅក្នុង សង្កាត់០២  ខណ្ឌមិត្តភាព នៃ  ក្រុងព្រះសីហនុ។ ក្រុងព្រះសីហនុគីជាខេត្តមួយដែលមានទេសភាពដដ៏ស្រស់ត្រកាល ហើយខេត្តព្រះសីហនុគីជាខេត្តដែលសំបូរប្រជាជនរកស៊ី និង ធ្វើការភាគច្រើនគេនិយយរកស៊ីតាមគ្នា ខេត្តព្រះសីហនុសំបូរទៅដោយសាលារៀន វិឡាល័យ និង សកលវិឡាល័យ ហើយសាលាដែលមានការដឹកនាំខ្ពស់ គីសាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូ ក្រុងព្រះសីហនុមានប្រជាជនប្រហែល​ ៨០០ ទៅ ៩០០ក្រុមគ្រួសារ។ ក្រុងព្រះសីហនុមានផ្សារចំនួន៥ធំៗ។ក្រុងព្រះសីហនុមានកន្លែងកំសាន្ដយ៉ាងច្រើនដល់រាប់មិនអស់ ហើយកន្លែងកំសាន្តនីមួយៗសុតតែមានទេសភាពយ៉ាងស្រស់ត្រកាល ឧទាហរណ៏ ឆ្នេរអូរឈើទាលគឺជាឆ្នេរ
ដែលមានខ្សាច់សស្អាតហើយនៅពេលដែលមានពិធីបុណ្យទានម្ដងៗគឺតូបនីមួយៗសុតសឹងតែគ្មានកន្លែងអង្គុយ លេងកំសាន្ត។ ហើយបើយើងមើលទៅតាមផ្លូវសាធារណះម៉ូតូឡានពាសវាលពាសកាល ជាពិសេសនៅពេល រាត្រីក្មេងៗសិស្សសាលាមួយចំនួនក៏បានេជិះម៉ូតូដើរលេងជុំវិញក្រុងហើយអ្នកលក់ដូរមួយចំនូនក៏បាននាំក្រុមគ្រួសារ របស់ពួកគេដើរលេងផងដែរ។ ចំនែនរីឯពួក កម្មករសំនង់ មួយថ្ងែៗគ្នាគិតតែពឺធ្វើការដើម្បីរកប្រាក់ចញ្ចឹមគ្រួសារ ក្រុងព្រះសីហនុមានអ្នកផ្ទុកមេរោគអេស៏ចំនួន​​ ២០០០ ទៅ​ ៤០០០ នាក់ដែររស់នៅសព្វថ្ងែ។ ក្រុងព្រះសីហនុមានសង្កាត់ចំនួន០៦ធំៗគឺសង្កាត់០១, សង្កាត់០២, សង្កាត់០៣, សង្កាត់០៤, សង្កាត់០៥,​ ហើយ និង សង្កាត់០៦។សង្កាត់ទាំងនោះសរាប់តំរូវការអោយប្រជាជនសុំចំនួយក្នុងកិច្ចការរឿងអ្វីមួយ។ ឧទាហរណ៏មានគ្រួសារមួយគួររស់នៅផ្ទះជិតគ្នាស្រាប់តែថ្ងែមួយគ្រួសារទាំងពឺនោះក៏មានទំនាស់រវៀងគ្នា និង គ្នា ពេលនោះប្រជាពរដ្ផក៏បានរកទៅហៅ​ សង្កាត់ អោយមកដោះស្រាយរឿងក្ដី។​​​​​​ ហើយបើក្រុងព្រះសីហនុគ្មានសង្កាត់ ឬក៏បុស្ត៏ប៉ូលីទាំងនោះទេក្រុងនេះនិងមានភាពចរលាចល៏គ្មានសន្ដាប់ធ្នាប់ជាមិនខាន។ ជាពិសេសនៅសាលារៀននៅពេល ដែលកូនសិស្សឈ្លោះគ្នាគឺសង្កាត់ទាំងនោះគឺត្រូវមកធ្វើអន្តរាគម៏ទៅលើសិស្សទាំងនោះហើយពេលធ្វើអន្តរាគម៏គឺមានវិធីបីយ៉ាង ក្រុងព្រះសីហនុគឺជាក្រុងដែលមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទាំងទេសភាប, ទាំងសន្ដាប់ធ្នាប់ , ទាំងបរិស្ថាន។ _ទាំងនេះគេហៅថា(Cambodia,Kindom,of Wonder)។ តាមការយល់របស់ខ្ញុំក្រុងព្រះសីហនុនៅថ្ងៃអានាគត និង​ មានភាពរីកចំរើនជាងនេះរហូតដល់'50%'ហើយខេត្តព្រះសីហនុក៏បានពង្រីង ខាងសន្តិសុខការពារសង្គម(security)យ៉ាងខ្លាង និង បូលីចរាចរណ៏។ ហើយប៉ូលីចរាចរណ៏ទាំងអស់ក៏ធ្វើការដោយមិនឈប់ឈរនៅតាម ដងវិថីសាធារណះទាំងនោះហើយធ្វើអោយក្រុងព្រះសីហនុ និង មានការចូលរួមទេសចរណ៏យ៉ាងខ្លាងនៅថ្ងៃខាង​មុខបន្តាប់មកទៀតខេត្ត ព្រះសីហនុទៅដោយជនបរិទេសមកធ្វើវិនិយោគទន់យ៉ាងខ្លាងច្រើនជាលំដាប់ទាំងភ្ញៀវជាតិ និង អន្តរជាតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
រឿងទីក្រុងភ្នំពេញ
រឿង ប្រាសាទញព្រ នៅខេត្តកែ ស្តេចព្រះនាមព្រះកេតុមាលា សោយរាជ្យនៅមហាន៖ ជាស្ដេចមានបុណ្យអ ណាស់ ។ លាមួយ ទ្រង់អផ្សុកក្នុងព្រះរាជហឫទ័យ និងប្រាសាទពុំបាន ទ្រង់ក៏យាងក៏ឲព័ន្ធ ព្រះរាជហឫទ័យជាមួយរេហ៍ពល ដោយផ្លូវ៣វាតាមឆ្នេរសមុទ្រត្រើយខាងត្បូង ។ លុន។ ទៅដល់ទន្លេបាទី ទ្រង់ថតព្រះទាំង៣វាដោយសោមនស្ស ហើយទ្រង់បោព្រះពន្លាជ័យ សម្រាកព្រះអង្គនៅក្នុងទីនោះ ។ អ្នកស្រុកប្រុសស្រីទាំងអស់បានឮដំណឹងថា ស្តេចយាងមក នគរវត្ដក៏នាំគ្នាជាច្រើនអ៊ូអែមកថ្វាយបង្គំគាល់ យកសួយអាករមកថ្វាយព្រះអង្គគ្រប់គ្នា។ កាល នោះមានយាយម្នាក់មានភោគសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភជាងអ្នកស្រុកទាំងអស់ ។ គាត់មានកូនក្រមុំម្នាក់ ឈ្មោះ “ នាងពៅ” មានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អជាងស្រីទាំងពួង ។ គាត់នាំកូនក្រមុំមកគាល់ ស្ដេចរាល់ថ្ងៃ ។ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ទតឃើញរូបនាងនោះ ក៏មានព្រះរាជហឫទ័យប្រតិព័ទ្ធ ។ យាយដឹងថា ស្តេចសព្វព្រះរាជហប្ញទ័យនឹងកូនក្រមុំរបស់ខ្លួន ក៏លើកនាងថ្វាយជាព្រះទេពី ។ ស្តេចបាននាងពៅធ្វើជាអគ្គមហេសី ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យនឹងនាងពៅពន់ពេក ។ ស្តេច គង់នៅក្នុងទីនោះបានបីខ នាងក៏មានគភ៌ ។ លុះនាងមានគភ៌បាន៣ខែ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះ បន្ទូលថា “ ចូរប្អូននៅក្នុងទីន៖ចុះ ពីព្រោះមានមាតានៅថែរក្សា ឯបងសូមលាត្រឡប់ទៅមហា នគរវិញ” ។ ហើយទ្រង់ព្រះរាជទានព្រះទម្រង់មួយទុកជាកេវ រួចមានបន្ទូល “ បើព្រះរាជ បុត្រប្រសូតមក ធំដឹងក្តីឡើងកាលណា ចង់ទៅសួររកបង ចូរនាងឱ្យពាក់ព្រះទម្រង់នេះយកទៅ ជាសាក្សី ” ។ ព្រះរាជាទ្រង់ផ្តាំស្រេចហើយ ទ្រង់សេ្តចយាងទៅកាន់ព្រះមហានគរវិញ ។ ក្រោយមក នាងពៅក៏ប្រសូតព្រះរាជបុត្រាមួយអង្គមានរូបល្អពិតដ្ឋ ទ្រង់ទ្រាយដូច ព្រះវរបិតា ។ មាតាឱ្យនាមថា " អង្គព្រំកុមារ"ដោយហេតុថា ព្រះរាជកុមារប្រសូតនៅព្រំដែន ទន្លេនោះ ។ លុះព្រះរាជបុត្រនោះធំឡើងបានព្រះជន្ម១៦ព្រះវស្សា ទ្រង់សួររក៣។ នាងពៅ ដំណាលប្រាប់បុត្រសព្វគ្រប់ ។ ដោយព្រះរាជកុមារចង់ទៅតាមព្រះបិតាឯមហានគរមាតាក៏ បានដោះព្រះទម្រង់ឱ្យទៅព្រះរាជបុត្រពាក់នៅម្រាមព្រះហស្តខាងស្តាំ ។ ព្រះរាជបុត្រក៏ថ្វាយ បង្គំលាមាតា ឡើងគង់លើសនយាងតាមឆ្នេរសមុទ្រទៅ។ លុះបានទៅដល់ខ្លោងទ្វារព្រះមហា នគរ ទ្រង់សួរអ្នកចាំទ្វាររកព្រះវរបិតា។ នាយឆ្មាំទ្វារបានចាត់មន្ត្រីឱ្យទៅក្រាបបង្គំទូលស្ដេច ។ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបហើយក៏មានព្រះតម្រាស់ឱ្យចូលទៅ ។ អង្គព្រំក៏ចូលទៅក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះ វរបិតា ហើយដោះព្រះទម្រង់ថ្វាយ ។ ស្ដេចទ្រង់ស្គាល់ច្បាស់ជាព្រះរាជបុត្រពិតមែនដោយទង់ ទតឃើញព្រះទម្រង់ ហើយទ្រង់ចាត់អង្គព្រំឱ្យមកធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុកនៅត្រើយទន្លេនោះ ។ ព្រះអង្គឈ្វេងយល់ថា អង្គព្រំប្រសូតក្នុងទីនោះផង ហើយទីនោះពុំទាន់មាននាម៉ឺនណាឈរ ត្រួតត្រាផង ទើបព្រះអង្គទ្រង់ព្រះរាជសារមានត្រា តាំងអង្គព្រំជាស្តេចត្រាញ់មួយអង្គជាធំក្នុង ស្រុកនោ ។ ដោយហេតុអង្គជាស្តេច ជាមេបានៅស្រុកនោះមុនគ បានជាស្រុកនោះឈ្មោះ ស្រុកបាទី ទន្លេនោះឈ្មោះទន្លេបាទី គឺទីរបស់ស្តេចជាបា ពីត្រឹមនោះមក ។លុ៖អង្គព្រំបានជា ស្តេចត្រាញ់នៅស្រុកនោះហើយ ទ្រង់បានចាត់ឱ្យសាងប្រាសាទពីរ គឺមួយជូនមាតាងមួយទៀត គង់នៅផ្ទាល់ព្រះអង្គ ហើយទ្រង់ចាត់ចែងធ្វើបន្ទាយព័ទ្ធជុំវិញផង ។ ដំណាក់ឯទៀតជាច្រើននៅ ក្បែរប្រាសាទនោះជាទីកសាល និងជាទីធ្វើការរាជការផ្សេងៗតាមមុខក្រសួងនាម៉ឺនសព្វមុខមន្រ្តី
ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា
អត្ថបទនេះ​និយាយអំពីមនុស្សនៅប្រទេសកម្ពុជា មានដូចជាចំនួន​ប្រជាជន ជាតិពន្ធុ កំរិតនៃការសិក្សា សុខភាពរបស់ប្រជាជន សេដ្ឋកិច្ច សាសនានិង បញ្ហាផ្សេងៗដែលជាប់ទាក់ទង​និងប្រជាពលរដ្ឋ។
ប្រជាជន
នៅចន្លោះឆ្នាំ១៨៧៤និង​១៩២១​ ប្រជាជនកម្ពុជាមានការកើនឡើងចន្លោះពី​946,000 ទៅ 2.4លាននាក់។នៅឆ្នាំ១៩៥០ ប្រជាជន​មានការកើនឡើងពី3,710,107 នាក់ទៅ​ 4,073,967នាក់ និង​នៅឆ្នាំ១៩៦២ វាមានការកើន​ឡើងដល់ 5.7 លាននាក់។​ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦០ទៅឆ្នាំ១៩៧៥ ប្រជាជនកម្ពុជាមានការកើនឡើង 2.2 % ក្នុងមួយឆ្នាំគឺជាកំនើនដ៏តូចបំផុតនៅអេស៊ានខាងត្បូង។នៅឆ្នាំ១៩៧៥ពេលដែលខ្មែរក្រហមកាន់អំនាចប្រជាជនមាន​ប្រមាណ7.3 មីលាន។​នៅក្នុងការសរុបនេះរបាយការណ៍ដែលបានកត់ចំនូនមនុស្សស្លាប់នៅឆ្នាំ១៩៧៥ដល់ឆ្នា១៩៧៨​មានចំនួនមនុស្សស្លាប់ចំនួន១ទៅ២មីលាននាក់។​នៅឆ្នាំ១៩៨១ PRK បានប្រមួលនៅចំនួន​ពិតប្រាកដគឺមានចំនួន 6.7 មីលាន​ ទោះបីជា​ចំនួនប្រជាជនមាន 6.3​ មីលាន ទៅ 6.4​ មីលានជាចំនួនប្រហែលមិនពិតក៏ដោយ។ ជាមធ្យមចំនួនប្រជាជនប្រចាំឆ្នាំគឺមានការកើនឡើងនៅឆ្នាំ​១៩៧៨​ដល់១៩៨៥​គឺមានចំនួន២.៣%(មើលតារាងបន្ថែមA)។ នៅឆ្នាំ១៩៥៩មានប្រជាជន៤៥%ដែលមានអាយុក្រោម១៥ឆ្នាំ។​នៅឆ្នាំ១៩៦២ មានការកើនឡើងតិចតួចគឺមានតែ៤៦%។​នៅឆ្នាំ១៩៦២មានប្រជាជន​ប្រមាណ៥២%ដែលមានអាយុចាប់ពី ១៥ឆ្នាំទៅ៦៤ឆ្នាំ និង​មានចំនួន២%ដែលមានអាយុ ច្រើនជាង៦៥ឆ្នាំ​​។ ចំនួនភាគរយនៃបុរស និង ស្រី្តនៅក្នុងក្រុមចំនួនបីគឺប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ===របាយប្រជាជននិងអាយុរបស់​ UN ===
កំនើតដែលល្អ
យោងទៅតាមការសិក្សា​និង​ការស្រង់សុខភាព ក្មេងដែលកើតមកមានកំនើតល្អនៅកម្ពុជាគឺមាន៣.០ជាស្រ្តីនៅឆ្នាំ២០១០។​នៅឆ្នាំ២០០០​មានក្មេងចំនួន៤.០ និងនៅឆ្នាំ២០០៥មាន៣.៤។​នៅទីក្រុងស្រី្តមានជាមធ្យម២.២បើធៀបទៅនិង៣.៣នៃក្មេងស្រីនៅតំបន់ជនបទ។​អត្រាកំនើតមកល្អមានកំរិតខ្ពស់គឺនៅខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី ក្រចេះ ជាកន្លែងដែលមានស្រ្តីជាមធ្យម៤.៥​ ​ហើយតិចជាងនេះ​គឺនៅទីក្រុងភ្នំពេញដែលមានក្មេងស្រីជាមធ្យម​២.០។ យោងទៅតាមការយកព៌តមាននេះស្រ្តីនៅកម្ពុជាមានកូនជាមធ្យម៣នាក់។​ឃើញថាគ្រួរសានៅតាមតំបន់ជនបទ មានកំនើនច្រើនជាងនៅតំបន់ទីក្រុង​(៣.២ធៀបនិង២.៩)​​ហើយនៅទីក្រុងមានការសិក្សាច្រើនជាងនៅតំបន់ជនបទដោយសាគ្មានសាលារៀន(២.៨ធៀប៣.៥)។
កុមារ និងមរណភាព
អត្រានៃ​ការ​ស្លាប់​របស់​កុមា​​នៅកម្ពុជាបាន​ថយចុះ ។ ថ្មីៗនេះអត្រានៃ​ការ​ស្លាប់​​មានត្រឹមតែ ៤៥ នាក់ក្នុងចំណោម​មនុស្ស​ ១០០០ នាក់សម្រាប់​ប្រាំឆ្នាំបើធៀបនិងការស្រាវជ្រាវនៅឆ្នាំ ២០០៥ មានចំនួន ៦៦ នាក់​ និង​ ៩៥ ​នាក់នៅឆ្នាំ ​២០០០ ។ ​អត្រាមរណៈ​របស់​កុមារ​​ក្រោមអាយុ ៥ ឆ្នាំ ​បាន​ថយចុះ​​នៅឆ្នាំ ២០០០ ​​មានចំនួន ១២៤ នាក់​ក្នុងចំណោម​មនុស្ស​ ១០០០ នាក់ និង​នៅឆ្នាំ ២០០៥ មាន ៨៣ នាក់ និង នៅឆ្នាំ ​២០១០ គឺមានត្រឹមតែ ៥៤ នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ។ អត្រាស្លាប់បានថយចុះដោយសារតែម្ដាយមានការយល់ដឹងពីសុខភាព។​​ក្មេងដែលស្លាប់មានដូចជា កូនដែលម្ដាយមិនបានរៀនចប់អនុវិទ្យាល័យឬ​លើសនេះទៀត។​​ការអប់រំសុខភាពគឺពិតជាមានភាពខ្លាំងខ្លាមែន។​​មាន​មនុស្សស្លាប់៧៧នាក់ក្នុង​១០០០នាក់​ដែលជាក្មេងដែលក្រីក្របំផុត គ្មានផ្ទះសំបែង និង ២៣នាក់ក្នុងចំនោម១០០០នាក់ដែលជាកូនអ្នកមាន។ អត្រាមរណនៅជនបទមានច្រើនជាងនៅតំបន់ជនបទ។​មានដូចជា​ មាន៦៤នាក់ ស្លាប់ក្នុងចំនោម ១០០០នាក់នៅតំបន់ជនបទ និងនៅទីក្រុងមានចំនួន២២នាក់។​​​​អត្រាមរណអាចមកពីអវិកលកម្ម​ នៅតាមខេត្ត ។​អត្រាមរណមានពី១៣នាក់នៅភ្នំពេញ ៧៨នាក់នៅកំពុងឆ្នាំង និង​ខេត្តស្វាយរៀង​ក្នុងចំនោមមនុស្ស១០០០នាក់។
អាយុកាលជាមធ្យម
នៅឆ្នាំ១៩៥៩​អាយុកាលជាមធ្យមគឺ៤៤.២ឆ្នាំសំរាប់​បុរស និង​៤៣.៣ឆ្នាំសំរាប់ស្រ្តី។ នៅឆ្នាំ១៩៧០ អាយុកាលជាមធ្យម​មានការកើនឡើង២.៥ឆ្នាំ។​ឃើញថាស្រ្តីមានអាយុច្រើនជាងបុរសក្រោយពីបាន​យល់ដឹងពីសុខភាពនិង​ដឹងពីភាពជាម្ដាយ។
ជាតិពន្ធជាក្រុម
ខ្មែរ ៩០%​ វៀតណាម​៥% ចិន​ ១% និងប្រទេសផ្សេងៗទៀត៤% ។
ភាសាខ្មែរ​
ខ្មែរ ៩៥%   អង់គ្លេស​  បារាំង ។
ភាសាផ្សេងទៀតៈ វៀតណាម ចិន អាឡឺម៉ង់ ថៃ រុស្ស៊ី ជប៉ុន កូរ៉េ។ ចំណាំ នៅទស្សវត្សថ្មីនេះ ភាសា​អង់គ្លេស ចិន​ បានក្លាយជាភាសាដែលពេញនិយមជាងគេ​នៅកម្ពុជាដោយមានសាលាភាសាចិនចំនួន ៧០ ​និងសិស្សចំនួន ៣០០០០​និងគ្រូ ១០០០ នាក់​ និងនិយាយភាសាដទៃទៀត។ ប្រជាជនកម្ពុជានិយាយភាសាខ្មែរជាភាសាកំនើតនៅឆ្នាំ១៩៩៨ដល់ឆ្នាំ២០០៨
សាសនា
មើលផងដែរៈ​សាសនាព្រះពុទ្ធនៅប្រទេសកម្ពុជា
សាសនាព្រះពុទ្ធ៩៥% អ៊ីស្លាម១,៦%​គ្រីសសាសនា០.២%​និងសាសនាផ្សេងៗ៣.២%
ស្ថិតិមនុស្សនៅCIA World Factbook
ការតាមព៌តមានCIA World Factbookបានប្រាប់។
ប្រជាជន
១៤ ៧០១ ៧១៧​នាក់ ចំណាំៈ ការវាយតំលៃមានការលើសនៃអ្នកមរណដោយជំងឺអេដស៍ វាអាចមានលទ្ធផលទៀបជាងអាយុកាលមធ្យម និងខ្ពស់ជាងអត្រាក្មេងមរណ និងអត្រាមនុស្សស្លាប់ កំនើនប្រជាជនមានការកើនឡើងតិច​បានផ្លាស់ប្ដូររបាយការណ៍ប្រជាជនដោយភេទ និងអាយុជាងការធ្វើបែបផ្សេងនៅឆ្នាំ២០១១។
អនុបាតភេទ
កំនើតៈ១.០៤៥នាក់ ជាប្រុស/ស្រ្តី នៅក្រោមអាយុ១៥ឆ្នាំៈ១.០២​នាក់ ជាប្រុស/ស្រ្តី ១៥ទៅ៦៤ឆ្នាំៈ០.៩៥​ ជាប្រុស/ស្រ្តី ៦៥ឆ្នាំឡើងទៅៈ០.៦ ជាប្រុស/ស្រ្តី សរុបៈ០.៩៦នាក់ ជាប្រុស/ស្រី្ត(២០១១)
កើតមករស់នៅល្អ
ប្រជាជនសរុបៈ៦២.៦៧ឆ្នាំ បុរសៈ៦០.៣១ឆ្នាំ ស្រី្តៈ៦៥.១៣​ឆ្នាំ
ស្លាប់ដោយអេដស៍
យុវវ័យៈ​០.៥% អ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ៈ
ស្លាប់
នគរូបនីយកម្ម
ប្រជាជននៅទីក្រុង: 24% នៃចំនួនប្រជាជនទាំងអស់នៅឆ្នាំ២០១០ អត្រានៃនគរូបនីយកម្ម: 4.6%អត្រាបំលាស់ប្ដូរប្រចាំឆ្នាំ(2005-10 )
អក្ខរជន
អាយុ១៥ឡើងទៅអាចអាននិងសរសេរ មានចំនួន៧៣.៦% បុរសៈ៨៤.៧% ស្រ្តីៈ៦៤.១%(២០០៤)
ការចំនាយទៅលើការអប់រំ
១.៧%នៃGDP (2004)
ប្រជាជននៅលើពិភពលោក
ប្រជាជនដែលគួអោយកត់សំគាល់នៅលើប្រទេសផ្សេងៗ
ឯកសារយោង
ភាសាខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាសាស្ត្រនៃកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គមកម្ពុជា
សមាធិ
សារប្រយោជន៍
សមាធិ គឺ​ជា​ ការ​តាំង​ចិត្ត​មាំ​ក្នុង​អារម្មណ៍​តែ​មួយ ឬ​ ការ​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​អារម្មណ៍​នោះៗ ដោយ​សច្ចភាព ។ សមាធិ មាន​ ២ ​យ៉ាង គឺ សមថកម្មដ្ឋាន និង​ វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ។ សមថកម្មដ្ឋាន គឺ​ជា​ ការ​គ្រៀក​ចិត្ត​​ ចង​ចិត្ត​ឲ្យ​ជាប់​ ក្នុង​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ មិន​បណ្តោយ​ឲ្យ​ចិត្ត​ត្រាច់​ចរ​ ទៅ​រក​អារម្មណ៍​ផ្សេងៗ ។ សមថសមាធិ មាន​ ៣ កំរិត​ តាម​កម្លាំង​នៃ​ការ​ប្រតិបត្តិ ពោល​គឺ ៖
១- ខណិកសមាធិ គឺ សមាធិ​ ដែល​ចិត្ត​មាន​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ឬ​ចិត្ត​ស្ងប់​កើត​ឡើង​មួយ​ជួរ​ខណៈ តែ​មិន​បាន​យូរ​ប៉ុន្នាន​ក៏​រលត់​ទៅ ។ ២- ឧបចារសមាធិ គឺ សមាធិ​ ដែលចិត្ត​ស្ងប់​រំងាប់​ប្រាសចាក​និវរណៈ​ទាំង ៥ តែ​មិន​ជា​អារម្មណ៍​របស់​អង្គ​ឈាន​ មាន​បឋមជ្ឈាន​ជាដើម​នោះ​ទេ​ប៉ុន្តែ អារម្មណ៍​របស់​ឧបចារសមាធិ​នេះ​ គឺ​ជា អារម្មណ៍សមាធិ ដែល​ចិត្ត​ស្ថិត​ក្នុង​សភាព​ជិត​បាន​ឈាន​សមាបត្តិ ។ ៣- អប្បនាសមាធិ គឺ សមាធិចិត្ត ដែល​គង់​ស៊ប់ក្នុង​អារម្មណ៍​នៃ​ឈានសមាបត្តិ មាន​រូបជ្ឈាន​ជាដើម​ ដែល​ចិត្ត​ខណៈ​នោះ​កំពុង​សោយ​អារម្មណ៍​ដែល​​ជា​អង្គ​នៃ​ឈាន​ មាន វិតក្ក វិចារ បីតិ សុខ ចិត្តេកគតា រួម​ជា​អង្គ ៥ ។
អ្វី​ជា​អារម្មណ៍​របស់​សមថសមាធិ ?
ពាក្យ​ថា​ សមាធិ​ ប្រែ​ថា​ ចិត្ត​ស្ងប់ នេះ​មិន​មែន​សុទ្ធ​តែ​ត្រឹមត្រូវ​ជា​ សម្មាសមាធិ ទាំង​អស់​ទេ ។ ឯ​មិច្ឆាសមាធិ គឺ សមាធិ ខុស​ចាក​គន្លងធម៌​ឬ​សមាធិចិត្ត ដែល​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​​នូវ​វិបស្សនូបក្កិលេស ថា​ជា​ លោកុត្តរៈ មាន​ មគ្គ ផល និព្វាន ហើយ​លះបង់​ការប្រតិបត្តិ ចម្រើន​ភាវនា ចោល​ព្រោះ​ហេតុ​ដូច្នេះ ​សមាធិចិត្ត ជា​ សម្មាសមាធិ ទៅ​បាន កេចិ​អាចារ្យ ឬ អដ្ឋកថាចារ្យ ទាំងឡាយ​ពោល​ថា​ត្រូវ​ផ្តោត​ចិត្ត​ទៅ​លើ​អារម្មណ៍​ណា​មួយ​នៃ​អារម្មណ៍​កម្មដ្ឋាន​ទាំង ៤០ យ៉ាង តាម​អធ្យាស្រ័យ ​ឬ ចរិត​រៀងៗ​ខ្លួន​នៃ​បុគ្គល​ម្នាក់ៗ ។
វិធីសមាធិផ្សេងៗ​តាម​សាសនា​ព្រាហ្ម
វរនតថេចរចរថតង
==វិធី​សមាធិ​តាម​បែប​ពុទ្ធសាសនា​ខាង​ផ្នែក​ថេរវា=
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី១៣៖សេចក្ដីទោមនស្សរបស់ទុរយោធន៍
ទុរយោធន៍​សំគាល់​ខ្លួន​ថា​ជា បុរស​ចាតិ​យ៉ាង​ទេវតា​មួយ​អង្គ​ដែរ​គ្រា​នេះ​មក​ត្រូវ​អាវុធ​មិន​សូវ​ជា​ទម្ងន់​ប៉ុន្មាន​ទេ តែ​អាការ​ដែល​ទ្រង់​ថ្ងូរ​បំរះ​ននៀល ឃើញ​ជា​ការ​ទុរន​ទុរា ដុច​ជា​នឹង​ដាច់​ជីវិត​ទៅ​ចាក​រាង​កាយ ទាំង​នេះ​មិន​មែន​ដោយ​ឈឺ​របួស​ដែល​ត្រូវ​អាវុធ​នោះ​ទេ ដោយ​ឈឺ​ចិត្ត​រឿង​ទ្រង់​ក្រអឺត​ក្រអោង​ប៉ោង​ហួស​ប្រមាណ​ទាល់​តែ​ត្រូវ​សរ​របស់​គេ រឿង​នោះ​មក​ប៉ះ​ពាល់​ព្រះ​ហឫទ័យ ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​ហឫទ័យ​ព្រះ​អង្គ​មួហ្មង​ជាង​ខូច​ដៃ​ឬ​ជើង​ម្ខាង​ទៅ​បរិវារ​មួយ​ពួក​នោះ​បាន​ហែហម​អម​អង្គ ក្នុង​ខណ​ដែល​ស្ដេច​​ទទ្រេតទទ្រោត​ត្រឡប់​បន្ទាយ កាល​ចូល​ដល់​ព្រះ​ពន្លា​ទី​ប្រថាប់​ក៏​ទម្លាក់​អង្គ​លើ​កម្រាល ផ្ទំ​ហាក់​ដូច​ជា​ទ្រៀមទ្រម​នឹង​ធ្វើ​កាល​កិរិយា ទ្រង់​រង​ចាំ​មើល​ផ្លូវ​ភីស្ម​ដោយ​សេចក្ដី​ក្រវល់​ក្រវាយ ដើម្បី​នឹង​បាន​និយាយ​ការ​ដែល​សំខាន់​មួយ​យ៉ាង​ៗ កាល​លោក​មេទ័ព​ចាស់​នោះ​មក​ដល់ ទ្រង់​ក៏​ដក​ដង្ហើម​ធំ​ហើយ​ត្រាស់​ថា ភីស្ម​ខ្ញុំ​ស្លាប់​ហើយ​ណា​បង់​គំនិត​ហើយ​ណា​យើង ពួក​បាណ្ឌព​យក​ប្រៀប​យើង​បាន​គ្រប់​ផ្លូវ ។ ភីស្ម​តប​សំដី​ផ្អែម​ល្ហែម​ដោយ​ក្ដី​ស្រឡាញ់​យ៉ាង​ណា​បិតា​ថា កុំ​អាល កុំ​អាល​សិន ទ្រង់​កុំ​និយាយ​យ៉ាង​ក្មេង​ដូច្នេះ របួស​បន្តិច​បន្តួច ប្រហែល​នឹង​របួស​កូន​ក្មេង​ដែល​វា​រពឹស​ប៉ះ​នេះ​ទង្គិច​នោះ​ប៉ុណ្ណឹង យក​ទឹក​ក្ដៅ​លាង ហើយ​រុំ​សំពត់​ទៅ វា​ក៏​ដ្ងដុដដថងហសះ​ជា​ទៅ​ហើយ ។ ទុរយោធន៍​តប​ថា ខ្ញុំ​ឈឺ​ចិត្ត​ណាស់​ដែល​រហ្ហដុដបន៏ថងហ្ថងហ្ថសង្ក
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
ភាគទី១៣
ព្រះគុណម៉ែ
thumb|250px|right
ព្រះគុណម៉ែ ពេលកូន មានទុក្ខមានតែម៉ែម្នាក់គត់ដែលនៅ​ ចាំមើលថែនិងដោះស្រាយគ្រប់ ពេល មិនថានៅក្នុងកាលះទេសះបែបណានោះទេ ។ ម៉ែគឺជាមនុស្សតែ​ម្នាក់គត់ដែលហ៊ាន​លះ​បង់​​​​សូម្បីតែជីវិតខ្លួនដើម្បីកូន ម៉ែ​សុខ​ចិត្តទ្រាំ លំបាកចិត្ត លំបាកកាយខិតខំធ្វើការងារទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ដើម្បីរកប្រាក់មកផ្គត់ផ្គង់ដល់គ្រួសារនិងកូន។ ម៉ែខិត ធ្វើការទាំងយប់​ទាំង​ថ្ងៃ​ដោយមិនគិត ពីភាព នឿយ ហត់ ភាពអស់កំលាំងរឺក៏ភាពឃ្លានឡើយ ពេល​​ខ្លះម៉ែកំពុងតែទទួលរងនូវ ការបៀតបៀនពីជំងឺដង្កាត់ ផ្សេងៗដោយសារអាកាសធាតុ រឺ​ ដោយសារ​ការធ្វើ​ការ​ហត់នឿយដោយមិន​បាន​បរិភោគឬបរិភោគមិន គ្រប់គ្រាន់ក៏ដោយក៏ម៉ែនៅតែទ្រាំ ។ ទោះបីខ្លួន​កំពុង​ស្ថិត​នៅ​​សភាពដុនដាបពីការបៀតបៀន នៃជំងឺយ៉ាងណាក៏ម៉ែនៅតែទ្រាំ ចេញទៅធ្វើការងា ដែរ ។ សួរថាម៉ែធ្វើ​ដើម្បី​​អ្នកណា ? ​ដោយការងារជាកសិកររក​ប្រាក់​កំរ៉ៃមិនសមស្របនិងការ ចំណាយ ម៉ែក៏ត្រូវ ចេញទៅរកការងារ ក្រៅ​​ជាអ្នកស៊ីឈ្នួលគេ ពេលខ្លះម៉ែត្រូវទទួលរងនូវ ការស្តីបន្ទោសពីសំណាក់​មេការរឺអ្នកគ្រប់គ្រងនៅកន្លែងដែលម៉ែ​ធ្វើកា​រ​តែម៉ែ​មិនហ៊ានតបតទេ ព្រោះម៉ែខ្លាចគេដេញឈប់អោយធ្វើការ។ តើទាំងអស់ នេះម៉ែ ធ្វើ​ដើម្បី​អ្នក​ណា​គឺដើម្បី​តែកូនតែមួយគត់​ព្រោះកូនគឺជាដួង​ចិត្តរបស់ម៉ែ។
ពេលម៉ែពរពោះ
ចូរអ្នកគិតទៅដល់គ្រា កាល អ្នក​នៅ​ជា​ទារកតូចថាម៉ែបានធ្វើអ្វីខ្លះចំពោះអ្នក កាលណាម៉ែបាន ដឹងថាខ្លួនកំពុងមាន កូនចាប់កំណើតនៅក្នុងផ្ទៃ ម៉ែត្រូវផ្លាស់ប្តូរ និង​ កែប្រែទំលាប់គ្រប់យ៉ាងដែល ម៉ែធ្លាប់បានធ្វើកាល ពីមិន​ទាន់​​មានកូន ម៉ែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នគ្រប់វិនាទី​ គ្រប់ដង្ហើមចេញចូលរបស់ម៉ែមាន ហើយម៉ែទន្ទេញតែពាក្យមួយម៉ាត់គត់គឺសេចក្តីសុខ សុវត្ថិភាពរបស់កូន។ ខណះពេលនេះផងដែរ ម៉ែត្រូវទទួលរងនូវការវិលមុខ ឈឺ​ក្បាល​​ ក្អួត​ទាំង​យប់ទាំងថ្ងៃដោយសារតែចាញ់កូនអស់ជាច្រើនខែ ថ្ងៃ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ម៉ែនៅតែមិនចុះចាញ់ដែរ ម៉ែនៅតែទ្រាំ រហូត ដល់ថ្ងៃដែលកូនតូចចាប់កំណើត ។ ថ្ងៃដែលកូនចាប់កំណើតនោះគឺជា ថ្ងៃដែល​ម៉ែ​ត្រូវ​ប្រឈម​មុខ​និង ការ តថ្លៃយកអាយុជីវិតពីសំណាក់ពពួកយមរាជ ព្រោះថា ម៉ែអាចស្លាប់បានគ្រប់ពេលវេលាទាំងអស់។ ម៉ែក៏ត្រូវទទួលរងនិងការឈឺចាប់ខ្លាំងបំផុតនៅក្នុងឆាកជីវិតរបស់ម៉ែ ម៉ែ​ស្រែក ម៉ែ​យំ ពេលខ្លះ​ដោយ​​​​​​សារតែ អស់កំលាំង ម៉ែត្រូវសន្លប់ម្តងៗទៀតផង។ ម៉ែខំប្រឹងបែបនេះក៏ព្រោះតែម៉ែចង់ឃើញមុខកូនតូច ដែលម៉ែ ពពោះអស់ ១០ខែនោះ ថាតើជាកូនប្រុសរឺក៏កូនស្រី ខ្មៅ ឬស ។
ក្រោយពេលម៉ែសំរាល
ក្រោយ​ពី​នោះ​ ម៉ែត្រូវដេកដុត ខ្លួនប្រាណនៅលើភ្នក់ភ្លើងដ៏សែនក្តៅ បែកញើសសស្រាក និង​ត្រូវផឹក​ទឹកថ្នាំដ៏សែនល្វីង ញ៉ាំអារហារម្ហូបហិហិ ថែរក្សាសុខភាព អស់ជាច្រើនខែថ្ងៃ។ ម៉ែស្រលាញ់​កូន​ប្រៀប​ប្រដូច និងកែវភ្នែក​ទាំង​គូររបស់ម៉ែ ពេលដែលកូនមានជំងឺឈឺថ្កាត់ផ្សេងៗ មានតែម៉ែទេដែល ព្រួយ​បារម្ភបំផុត ម៉ែត្រូវអង្គុយបក់​ អង្គុយពិនិត្យមើលកូនខ្លាចមាន រឿងអ្វីកើតអាក្រក់កើត​ឡើងចំពោះ​កូន។​ ពេលខ្លះដោយ​​ក្តីភ័យខ្លាចម៉ែក៏ ត្រូវ​សំ​រេច​ចិត្ត​ចេញពីផ្ទះទាំង យប់អាធ្រាត ដើម្បីហៅលោក​គ្រូពេទ្យអោយជួយមកពិនិត្យ ព្យាបាលកូន ។ យប់​ស្ងាត់​​មនុស្ស​សត្វ​ទាំងឡាយទាំងពួង គេង លង់​លក់​យ៉ាង​​ស្កប់ស្កល់ក្នុងដំនេក តែម៉ែវិញមិនគេងទេ ម៉ែត្រូវអង្គុយ​យោល​អង្រឹងកូនតូចរបស់ម៉ែទៅមកៗ ជាមួយនិងសំលេងបំពេរយ៉ាងគ្រលួច គួរអោយចង់ស្តាប់ ក្រោមពន្លឺ ចង្កៀងផ្លុងៗតែម្នាក់ឯង ។
ពេលកូនធំដឹងក្តី
ពេលវេលាចេះតែរំកិលទៅមុខឥតឈប់ឈរ កូនតូចរបស់ម៉ែក៏​បានចំរើន​នេះ​វ័យវឌ្ឍនាកា​ធំ​ដឹង​ក្តី ហើយវា​ក៏​ជាពេល មួយដែលម៉ែត្រូវទទួលភារះផ្គត់ផ្គង់ អ្វីៗផ្សេងៗដល់កូនដែរ ម៉ែបានផ្តល់ជាសំលៀក​បំពាក់ ចំណីអាហារ របស់របរប្រើប្រាស់​គ្រប់បែបយ៉ាងដល់កូន មិនត្រឹមតែបុណ្ណោះម៉ែក៏បានបញ្ជូន កូនអោយ​ទៅ​រៀន​សូត្រ​ដើម្បី​មាន ចំណេះ ចេះដឹងនិងគេ ព្រោះម៉ែមិនចង់អោយកូនក្លាយ ជាអ្នកស្រែដូច​ខ្លួន​ឡើយ ។ នៅពេលដែល​កូន​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​ម្តងៗម៉ែ មានការព្រួយបារម្ភណាស់ ម៉ែនៅ​មិន​សុខបក់​មិន​ល្ហើយ​រង់ចាំ​មើល​​ផ្លូវកូន ។ សុំសួរកូនវិញថា តើមានដែលគិតដល់ចិត្តម៉ែដែរទេ មានខ្វល់ពីម៉ែដែទេ ខ្ញុំហ៊ាននិយាយថាមានកូនតិចតួច​ណាស់ដែលចេះ​គិត​បែប​នេះ។
ស្តាប់ព្រះធម៍ដែលអប់រំអំពីព្រះគុណម៉ែ
ដើម្បីស្តាប់ព្រះធម៍ដែលសំដែងក្នុងគោលបំណងអប់រំចិត្តដល់ កូនខ្មែរប្រុសស្រីដើម្បីអោយដឹងច្បាស់អំពីព្រះគុណម៉ែ ដែលបានផ្តល់អោយយើងជាកូនគ្រប់ៗ​​គ្នា សូមចុចត្រង់នេះ ។ សូមស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់និងត្រឹះរឹះពិចារណា នោះអ្នកនិងបានយល់ជាក់ជាមិនខាន​ ថាតើម៉ែគាត់បានធ្វើអ្វីខ្លះសំរាប់យើង តាំងពីយើងនៅតូចៗ រហូត​ពេញវ័យ ហើយយើង​គួរតែ​ប្រ​ត្តិ​បត្ត​លោក​វិញយ៉ាងណា ទើបសមជាកូនកតញ្ញូរ របស់ម៉ែ។ សូមអោយកូនខ្មែរគ្រប់រូបធ្វើខ្លួនជាមនុស្សល្អ ជាមនុស្សដែលមានចិត្តល្អបរិសុទ្ធស្មោះត្រង់មិន មែនជា មនុស្ស ដែល មិនដឹង ខុសរឺកោងកាចឡើយយើង​ត្រូវជា​មនុស្ស​ដែលមានចិត្ត កត្តញ្ញូតាធម៍ ចំពោះអ្នក មានគុណរបស់យើង។​​ សូមអរគុណដល់កូនខ្មែរគ្រប់រូបដែលបានស្តាប់ព្រះធម៍នេះហើយ សូមជូនពរ អោយអ្នកជួបប្រទះតែសេចក្តីសុខមានសុខភាពល្អ រៀនកាន់តែពូកែ និងសូមអោយមានសុភមង្គលក្នុង គ្រួសារជារៀងរហូត៕
សាលាដុនបូស្កូខេត្តព្រះសីហនុ
ទីតាំងនៃសាលាទាំង ៦ នោះ គឺ ៖
ការងាររបស់សាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូ នៅប្រទេសកម្ពុជា ដូចគ្នានឹងនៅប្រទេសទាំងអស់លើពិភពលោក ដែលមាន សាលាដុនបូស្កូ សរុបទាំងអស់នៅ ១២៤ប្រទេស មានគោលដៅ ជួយបណ្តុះបណ្តាល វិជ្ជាជីវៈ ដល់យុវជនយុវនារី ក្រីក្រ អោយមានសមត្ថភាពក្នុងការប្រកបការងារ ។
សាលាបច្ចេកទេសដុនបូស្កូខេត្តព្រះសីហនុមានទទួលសិស្សជារៀងរាល់ឆ្នាំដើម្បីចូលរៀននូវជំនាញផ្សេងៗជាច្រើនដូចជា:
សាលាដុនបូស្កូគឺជាទីសង្ឈឹម​ និង​ ជាទំនុកចិត្តរបស់លោកអ្នក!!
អង្គុយស្មឹងស្មាធិ៍
អត្ថន័យ
សមាធិ គឺ ការ​តាំងចិត្តមាំ​ក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ ឬការដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍នោះៗដោយសច្ចភាព ។ សមាធិ​មាន​ ២ យ៉ាង គឺ សមថកម្មដ្ឋាន និងវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ។ សមថកម្មដ្ឋាន គឺជា​ ការគ្រៀក​ចិត្ត​​ឬ​ចងចិត្ត​ឲ្យ​ជាប់​ក្នុងអារម្មណ៍​តែមួយ​មិន​បណ្តោយ​ឲ្យចិត្តត្រាច់ចរ​ទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេងៗ។ សមថសមាធិមាន៣កំរិតតាមកម្លាំងនៃការប្រតិបត្តិ៖
ខេត្តកំពង់ចាម
ខេត្តកំពង់ចាម គឺជាខេត្តមួយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលស្ថិតនៅលើដីទំនាបកណ្តាលនៃទន្លេមេគង្គ។ មានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងនៅខាងលិច ខេត្តកំពង់ធំនិងខេត្តក្រចេះខាងជើងនិងឦសាន ខេត្តត្បូងឃ្មុំនៅខាងកើត និងខេត្តព្រៃវែងនិងខេត្តកណ្តាលនៅខាងត្បូង។ ខេត្តកំពង់ចាមត្រូវបានបែងចែកជាផ្លូវការជាពីរខេត្តនៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ ដី​ទាំង​អស់​នៅ​ខាង​លិច​ទន្លេ​មេគង្គ​នៅ​តែ​ជា​ខេត្ត​កំពង់ចាម នៅដីនៅខាងកើតទន្លេមេគង្គក្លាយជាខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ មុនពេលការបែងចែកនេះ ខេត្តកំពង់ចាមបានលាតសន្ធឹងទៅខាងកើតជាប់ព្រំដែនអន្តរជាតិជាមួយប្រទេសវៀតណាម ជាខេត្តធំទី១១ នៃប្រទេសកម្ពុជា ហើយមានប្រជាជនចំនួន ១ ៦៨០ ៦៩៤ នាក់ គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ខេត្តកំពង់ចាមមានទីរួមខេត្តកំពង់ចាមជាទីក្រុង។
អង្គុយស្មឹងស្មាធិ៍
ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​​នៃ​​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍
អ្វី​ជា​អារម្មណ៍​របស់​សមថសមាធិ ​?
ពាក្យថាសមាធិ​ប្រែថាចិត្តស្ងប់នេះមិនមែនសុទ្ធតែត្រឹមត្រូវជាសម្មាសមាធិទាំងអស់ទេ ឯមិច្ឆាសមាធិគឺសមាធិខុសចាកគន្លងធម៌​ឬសមាធិចិត្តដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវិបស្សនូបក្កិលេសថាជាលោកុត្តរៈមានមគ្គផលនិព្វានហើយលះបង់ការប្រតិបត្តិចម្រើនភាវនាចោល ព្រោះហេតុដូច្នេះសមាធិចិត្តជាសម្មាសមាធិទៅបាន កេចិអាចារ្យ ឬអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពោលថាត្រូវផ្តោតចិត្តទៅលើអារម្មណ៍ណាមួយនៃអារម្មណ៍កម្មដ្ឋានទាំង៤០យ៉ាងតាមអធ្យាស្រ័យ​ឬចរិតរៀងៗខ្លួននៃបុគ្គលម្នាក់ៗ។
ខេត្តកំពង់ចាម
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ខេត្តកំពង់ចាមគឺជាខេត្តមួយ​ ដែលមានវ័យចំណាស់មួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយស្ថិតនៅភាគខាងជើងឆៀងខាងកើតរាជធានីភ្នំពេញ។ខេត្តនេះមានចម្ងាយប្រហែល ១២៤គីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ ដែលកាត់តាមផ្លូវជាតិលេខ៦ និងផ្លូវជាតិលេខ៧។ ខេត្តកំពង់ចាមមានផ្ទៃដីចំនួន ៤៥៤៩គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលមាក្រុងចំនួន ១ ស្រុកចំនួន៩ ឃុំចំនួន១៦៩ សង្កាត់ចំនួន៤ ភូមិចំនួន១៧៥៨។ កាលដើមឡើយខេត្តកំពង់ចាមក្រុងចំនួន២ និងស្រុកចំនួន១៤ នៅដើមអាណត្តិនៃរាជរដ្ខាភិបាលកម្ពុជាបានបំបែកខេត្តនេះជាពីរនៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ ដោយព្រះករុណាព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ខេត្តនេះស្ថិតនៅវាលទំនាបកណ្តាលនៃទន្លេមេគង្គ ដែលមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ខាងជើងជាប់ខេត្តកំពង់ធំ និងខេត្តក្រចេះ  ខាងកើតជាប់ខេត្តត្បូងឃ្មុំ ខាងត្បូងជាប់ខេត្តកណ្តាល និងខេត្តព្រៃវែង។
រដ្ឋបាល
កំពង់ចាមត្រូវបានបែងចែកជា ១០ ស្រុក-ក្រុង ដែលក្នុងនោះបានបែងចែកតទៅទៀតជាឃុំ-សង្កាត់ បន្ថែមពីនោះឃុំ-សង្កាត់ត្រូវបានបែងចែកជាភូមិ។
នយោបាយ
ការបោះឆ្នោតសកលចុងក្រោយត្រូវធ្វើឡើងនៅថ្ងៃ ២៨ កក្កដា ២០១៣ ដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានឈ្នះភាគច្រើនជាមួយសំឡេងឆ្នោតប្រជាជន ៥១,៨៨% (៤៥៧ ៨១៩) បើប្រៀបធៀបនឹង គ.ប្រ.ក. ដែលមានសំឡេង (៣៧៦ ១៨២)។ គ.ស.ជ.បានឈ្នះ ១០ អាសនៈ ខណៈដែលគ.ប្រ.ក.ឈ្នះបាន ៨ អាសនៈក្នុងសភា។ កំពង់ចាមធ្លាប់ជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំងប្រាំដែលគាំទ្រគណបក្សប្រឆាំង គ.ស.ជ. នៅឆ្នាំ ២០១៣។
អត្រាប្រជាជន
ចំនួន​ប្រជាជនសរុបគឺ ឬ  % នៃចំនួនប្រជាជនសរុប​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ១៣ ៤១៣ ៨៩២ នាក់ (២០០១, ទិន្នន័យខេត្ត) ជាមួយនិងកំណើន​ប្រជាជន ចំនួន ២,៤០%, ដែលក្នុងនោះ  នាក់ ឬ  ជាបុរស និង  នាក់ ឬ  % ជានារីភេទ។ នៅក្នុង​ចំនួន​ខាង​លើ​នេះដែរ នាក់ ឬ   % ជាកសិករ, នាក់ ឬ   % ជា​អ្នកនេសាទ,  នាក់ ឬ   % ជាអ្នកជំនួញ,  នាក់ ឬ   % ជា អ្នកធ្វើការរាជការ។ សន្ទភាពជា​មធ្យម​នៃ​ខេត្ត​នេះ គឺ  នាក់ ក្នុងមួយសហាតិមាត្រការ៉េ។
មន្ទីរពេទ្យ
-កងមាស|មន្ទីរពេទ្យបង្អែកស្រុកស្រីសន្ធរ]]
ដ្រាយស្ត្រេត្ស
ច្រកសមុទ្រធ្ងន់ធ្ងរ ត្រូវបានក្រុមតន្ត្រីរ៉ុកមួយរបស់ប្រទេសអង់គ្លេសបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1977 ដោយលោក Mark Knopfler, ប្អូនប្រុសរបស់គាត់លោក David Knopfler លោក John Illsley, និងជ្រើសយក Withers
វិទ្យុសំលេងប្រជាធិបតេយ្យ
វិទ្យុសំឡេង​ប្រជាធិបតេយ្យ (Voice Of Democracy: VOD) គឺ​ជា​កម្មវិធី​វិទ្យុ​របស់​ មជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជា​ដើម្បី​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ (CCIM) ដែល​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​មានទីតាំង​នៅ​ភ្នំពេញ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​ ដែល​ធ្វើ​ការ​លើក​តំកើង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯករាជ្យ​ តាម​រយៈការរាយ​ការណ៍​ព័ត៌មាន​​តាម​វិទ្យុ​។
ការចាប់កំណើត
វិទ្យុ​សំលេង​ប្រជាធិបតេយ្យ ដែល​ពី​មុន​ គឺ​ជា​កម្មវិធី​វិទ្យុ​ របស់​មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា ដែល​​បាន​ចាប់ផ្តើមការផ្សាយដំបូងនៅ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៣​​ ។​ ម.ស.ម.ក​​​ គឺជា​អង្គការ​ក្រៅ​​​រដ្ឋាភិបាល​ដែលមានទីតាំង​នៅទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ និងដែលបានបង្កើត​ឡើង​ដោយ​​ លោក កឹម​ សុខា ដែលជា​អតីតសមាជិកសភា​ ​ជាអតីត​សមាជិកព្រឹទ្ធ​សភា និង​ជាសកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្សដ៏ល្បី​ឈ្មោះម្នាក់​។ ម.ស.DAS PFERD FRISST KEINEN GURKENSALADម.ក​ បាន​បង្កើត​ជាផ្លូវការ​នៅ​​ ថ្ងៃ​ទី ២២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៧។​ កម្មវិធីវិទ្យុមួយត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ដោយ​ ម.ស.ម.ក ដោយ​សារ​​នៅពេល​នោះ​ គ្មាន​កម្មវិធីវិទ្យុ​ណា​អាចផ្តល់នូវពត៌មាន​ រិះ​គន់ គណបក្ស​នយោបាយ​ និង​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្សនោះ​ទេ។ ចាប់តាំងពី​ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៣ រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​បែកចេញ​ពីការគ្រប់គ្រង​របស់ ម.ស.ម.ក វិទ្យុ​សំលេង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ VOD បាន​ធ្វើការ​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​បញ្ហា​ផ្សេងៗ​ តាម​ពេលវេលាផ្សាយ​​ផ្សេងៗ ។​ VOD ចាប់ផ្តើម​ពី​កម្មវិធីដែលមាន​រយៈពេល​ ៤០នាទី​ ហើយ​បា​ន​ពង្រីក​ការផ្សព្វផ្សាយ​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ រយៈពេលពីរម៉ោង​ក្នុង​ប៉ុន្មានខែ​ក្រោយមក និង​បន្ទាប់មកទៀត​ធ្វើការ​ផ្សាយ​ដល់​ ១២​ម៉ោង​ក្នុងមួយថ្ងៃ​ នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៤ និង​ត្រឡប់​ទៅ​​ជា​ ៨ម៉ោង​ក្នុង​មួយថ្ងៃ​ នៅក្នុងឆ្នាំ​២០០៥ និង​នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ​នេះ​បាន​ធ្វើការផ្សព្វផ្សាយ​រយៈពេល​ ពីរម៉ោង​ក្នុងមួយថ្ងៃ​វិញ។
ឧបសគ្គ
ចាប់តាំង ​ពីឆ្នាំ​2003 វិទ្យុ VOD បាន​ក្លាយ​ជា​ឩបករណ៍ដ៏សំខាន់​ក្នុង​ការ​ប្រមូលផ្តុំ​​នូវចំនួន​ អ្នកចូលរួមដ៏ច្រើនដើម្បី​ចូលរួម​ និងគាំទ្រ​សកម្មភាពសាធារណៈ​ដែល​រៀប​ចំដោយ​ ម.ស.ម.ក ដូចជាយុត្តិនាការ​ស្វែងរក​ហត្ថលេខា​ដើម្បី​​ដោះលែង​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស​ ដែល​ត្រូវ​ជាប់​ឃុំ​ឃាំង​ (ដូចជា​ លោក​ កឹម​ សុខា និងលោក ប៉ា​ ងួន​ទៀង ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដទៃ​ទៀត), ការដើ​រសិទ្ធិ​យាត្រាចំងាយ ៥គ.ម ក្នុងឆ្នាំ​២០០៦, និងការដើរ​សិទ្ធិ​យាត្រា​​​ជាលើក​ទីពីរ​ ពីភ្នំពេញ​ ទៅសៀមរាបនៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧។​​ តំបន់គ្រប់ដណ្តប់​​ និង​​ការផ្សព្វផ្សាយរបស់​វិទ្យុ VOD បានអំពាវនាវ​ដល់​មនុស្សរាប់ពាន់នាក់​ដើម្បី​ចូលរួម​សកម្មភាពទាំងនេះ។
ការលាចេញពីតំណែង
ក្នុងឆ្នាំ ​ ២០០៧​ លោក​ កឹម​​ សុខា បាន​លាចេញ​ពីមុខតំណែង​ជាប្រធាន​របស់​ ម.ស.ម.ក និងបាន​សំរេច​ចិត្ត​បង្កើត​គណបក្ស​របស់ខ្លួន​ ដែលមានឈ្មោះ​ថា គណបក្ស​សិទ្ធិ​មនុស្ស។ នៅ​ពេល​នេះ​ កម្មវិធី​វិទ្យុ​ VOD បាន​សំរេច​ចិត្ត​​បំបែក​ចេញ​ពី​ CCHR ។
គោលការណ៍
ចាប់តាំងពីការផ្សាយរបស់ ​ខ្លួន VOD បាន​រក្សា​នូវ​គោល​ការណ៍សំរាប់​ពត៌មាន​របស់ខ្លួន​យ៉ាង​ជាប់លាប់គឺ​ យុត្តិធម៌ អព្យាក្រិត្យ និង​ពត៌មាន​ជាតិ​ និង​អន្តរជាតិទាន់​ហេតុការណ៍។​​ កម្មវិធី​ដទៃ​ទៀត​ត្រូវបាន​ផលិត​​ដោយ​​លើ​កយកបញ្ហា​ផ្សេង​ៗ​ ហើ​យត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ទៅដល់​អ្នក​ស្តាប់​តាម​ទំរង់​ផេ្ស​ងៗ​គ្នា។ កម្មវិធីវិទ្យុ​ដែល​ទទួល​បានការគាំទ្រ​ច្រើន​ ហើយ​នឹងកំពុង​បន្ត​ការ​ផ្សាយ​នោះគឺ​ កិច្ច​ពិភាក្សា​តុមូល​ VOD, កិច្ច​ពិភាក្សា​បន្ត​ផ្ទាល់​ជាមួយ​នឹង​វាគ្មិន​ល្បី​ៗ​ដែល​តំណាងអោយ​ គណបក្សផ្សេងៗ អង្គ​ការក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ និង​អ្នកជំនាញ។ កម្មវិធី​នេះ​ក៏បាន​ផ្តល់​ឱកាស​ដល់​អ្នក​ស្តាប់​​ធ្វើ​ការ​ទូរស័ព្ទ​ចូល​ ដើម្បី​សួរ​សំនួរ​ ក៏​ដូចជា​បញ្ចេញ​មតិ​យោបល់​របស់​ពួក​គាត់​ទៅ​លើ​ប្រធាន​បទ​ដែល​បាន​​លើក​យក​ មក​ពិភាក្សា​ ។ ក​ម្មវិធីមួយទៀតដែលទទួលបាន​ការចាប់អារម្មណ៍​គឺ​ជា​ការ​ចាក់ផ្សាយ​​​ កម្មវិធី​វេទិកា​​សាធារណៈ​ដែលរៀបចំឡើង​ដោយ​ ម.ស.ម.ក នៅ​តាម​បណ្តា​​ខេត្ត​។
ការយកព័ត៌មាន
អ្នក ​យកព័ត៌មាន​របស់​​ VOD ត្រូវ​បាន​បណ្តុះបណ្តាល​អំពីរបៀប​ផ្សាយ​ជា​លក្ខណៈ​អាជីព         ​​តាមរយៈ ការបណ្តុះបណ្តាល​នៅក្នុង​អង្គភាព, ការបណ្តុះបណ្តាល​ដែល​មាន​ការ​សហការណ៍​ដោយ​អង្គភាព​សារព៌តមាន​ជាតិ​ និងអន្តរជាតិ និងកា​រហាត់ការ​នៅតាម​បណ្តាល​ស្ថានីយវិទ្យុនៅ​តាមបណ្តាប្រទេស​នានា។​ អ្នកយកព័តមាន​របស់ VOD ​ បាន​ទទួល​នូវ​ចំនេះដឹង និងជំនាញ​​ជាច្រើន​អំពី​​ ស្ថានីយវិទ្យុ​ KBR 68H ដែលជាភ្នាក់ងារសារព័តមាន​​ដែល​មានទីតាំងនៅប្រទេស​ ឥណ្ឌូនេស៊ី​​ ហើយនឹងកំពុង​តែគ្រប់គ្រង​​ស្ថានីយវិទ្យុ​ផ្ទាល់​​  Radyo Utan Kayu នៅក្នុងប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។ អ្នក​យកព័តមាន​របស់ KBR 68H​ ដែលមានបទពិសោធន៍​បាន​ផ្តល់​នូវការ​បណ្តុះបណ្តាលនៅ​​ VOD យ៉ាង​ច្រើន​ និងបាន​ផ្តល់នូវ​ដំបូន្មា​ន​ដ៏ល្អ​ៗចំពោះការ​ប្រតិបត្តិការរបស់កម្មវិធី​ វិទ្យុ​ VOD។​ អ្នកយកព័តមានរបស់​ VOD ក៏បាន​ចូលរួមរៀនសូត្រ​អំពី​កម្មវិធី​វិទ្យុ​នៅ​ឯ​ KBR 68H។
តំណភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថានីយវិទ្យុកម្ពុជា
រូបវិទ្យា
thumb|right|300px|«ហេតុអ្វីផ្លែប៉ោមធ្លាក់មកលើដី?» សំនួរនេះធ្វើអោយ[[អ៊ីសាក់ ញូតុន|ញូតុនរកឃើញច្បាប់ទំនាញសកល]]
រូបវិទ្យា មានន័យដោយត្រង់ថា វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីរូបធាតុនិងចលនារបស់វា។ រូបវិទ្យា​ជា​វិទ្យាសាស្ត្រ​សិក្សាទាក់ទងនឹង កំលាំង ថាមពល ម៉ាស់ និង បន្ទុកអគ្គិសនី ជាដើម។ និយាយអោយទូលំទូលាយជាងនេះទៀត រូបវិទ្យា​ជាការវិភាគវែកញែកពី​ធម្មជាតិ​ ដើម្បីបកស្រាយពន្យល់ពី​បាតុភូត​ជុំវិញខ្លួនយើង​និង​កត្តាដែលបង្កវា។
រូបវិទ្យា​ជា​មុខវិជ្ជាសិក្សា​ដ៏ចំនាស់ជាងគេ បើយើងគិតពី​តារាវិទ្យា ដែលជាផ្នែកមួយរបស់រូបវិទ្យាដែរនោះ។ រូបវិទ្យា​មិនអាចចែក​និយមន័យ​អោយបានច្បាស់ពី​មុខវិទ្យាវិទ្យាសាស្ត្រ​ផ្សេងទៀត​ដូចជា ទស្សនវិជ្ជា គីមីវិទ្យា គណិតវិទ្យា និង ជីវវិទ្យា បានទេ រហូតដល់ស.វទី១៦ ដែលជាពេលដែល​រូបវិទ្យា​ក្លាយជា​វិទ្យាសាស្ត្រទំនើប និងចែកផ្ដាច់ពី​មុខវិជ្ជា​ទាំងអម្បាលមាននោះ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គេនៅតែមានការលំបាក​ក្នុងការកំនត់​ព្រំដែន​រវាង​មុខវិជ្ជា​ទាំងនោះអោយបាន​ច្បាស់លាស់ដាច់ខាត។
រូបវិទ្យា​ត្រូវបានគេចាត់ទុកជា​មុខវិជា្ជ​សំខាន់។ រូបវិទ្យាថ្នាក់ខ្ពស់​​ត្រូវបានបែកខ្នែងចូលក្នុងផ្នែក​បច្ចេកវិទ្យា និងជួនកាលទៀតច្រលូកច្រលំចូលជាមួយ​គណិតវិទ្យា​​និង​ទស្សនវិជ្ជា​។ តួយ៉ាង ការយល់ដឹងថ្នាក់ខ្ពស់អំពីអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច នាំអោយគេអាចបង្កើតនិងប្រើប្រាស់​ឧបករណ៍អគ្គីសនី(ទូរទស្សន៍ កុំព្យូទ័រ បរិក្ខារអគ្គីសនីតាមផ្ទះ -ល-) ,ហើយ មេកានិចថ្នាក់ខ្ពស់នាំទៅដល់​ការអភិវឌ្ឍន៍គណិតវិទ្យាវិភាគ គីមីកង់ទិច និងការប្រើប្រាស់​ឧបករណ៍​ដូចជា មីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុង ក្នុង មីក្រូជីវវិទ្យា។
សព្វថ្ងៃ រូបវិទ្យា​ជាមុខវិជ្ជា​បែកមែកសាខាទូលំទូលាយ និងចែកចេញជាច្រើនផ្នែកតូចៗ។ លើសពីនេះទៅទៀត គេអាចចែកវាជា២សាខាគំនិតគឺ រូបវិទ្យាទ្រឹស្ដី (ទាក់ទិននឹងការបង្កើត​ទ្រឹស្ដី​ថ្មី) និង រូបវិទ្យាពិសោធ (ទាក់ទិននិង​ការពិសោធន៍​ទ្រឹស្ដី​ថ្មីនិងចាស់)។ ទោះបីជារបកគំឃើញសំខាន់ៗមួយចំនួនធំ​ត្រូវបានគេរកឃើញ​ក្នុង៤សតវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះក៏ដោយ ចំងល់ពី​ធម្មជាតិ​ជាច្រើនទៀតនៅតែមិនទាន់មាន​ចំលើយ​ជាហេតុធ្វើអោយ​រូបវិទ្យា​នៅតែជា​មុខវិជ្ជា​មានភាពរស់រវើក។
គំនិតនិងគោលដៅ
រូបវិទ្យា​ជា​មុខវិជ្ជា​ដែលផ្ដោតសំខាន់ទៅលើការយល់ដឹង​ពី​ធម្មជាតិ នៅក្នុងន័យទូលំទូលាយមួយ។ លក្ខណៈសំគាល់គ្រឹះរបស់រូបវិទ្យាគឺគោលដៅរបស់វា​ក្នុងការស្វែងយល់អោយរឹតតែច្បាស់ពីអ្វីៗ​ដែលនៅជុំវិញខ្លួនយើង។ ជាឧទាហរណ៍ ពេលយើងពិចារណានិងចោទសួរសំនួរអំពី​សកល យើងគិតភ្លាម​ថាតើយើងនឹងត្រូវការវិមាត្រប៉ុន្មាន។ ឧបមាថាយើងដឹងថា សកល​មាន​វិមាត្រ៤ (វិមាត្រលំហ៣ និងវិមាត្រពេលវេលា១) យើងអាចឆ្ងល់តទៀតថា ហេតុអ្វីក៏​លំហ​ចាំបាច់មាន​វិមាត្រ៤បែបនេះ ម្ដេចក៏មិនអាចមានវិមាត្រលំហ៤តែម្ដងទៅ។ ប៉ុន្តែនេះជាការពិតមិនអាចប្រកែកបាន ទោះបីជាបើយើងគិតឃើញ​ពី​លទ្ឋភាព​ផ្សេងពីនេះក៏ដោយ។ គំនិតនៅក្នុងរូបវិទ្យានិយាយពីការពិតជាជាងប្រូបាប៊ីលីតេ ដែលយើងអាចគិតឃើញ។ មានសញ្ញាណជាច្រើនទៀតដែលត្រូវបានកំនត់​នៅក្នុងរូបវិទ្យាដូចជា គ្រប់អង្គធាតុត្រូវតែមាន ម៉ាស់(ក្នុងច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន) បន្ទុកអគ្គីសនី និង​ ស្ពីនជាដើម។
ពេលដែលរូបវិទ្យា​សិក្សាអំពីលក្ខណៈរបស់ធម្មជាតិ វាត្រូវតែសិក្សាអំពីលក្ខណៈរបស់វត្ថុនៅក្នុងធម្មជាតិផងដែរ។ ការងាររបស់រូបវិទ្យាគឺពិពណ៌នាអំពីបាតុភូត​និងមូលហេតុរបស់វា។ ឧទាហរណ៍ បើគេនិយាយអំពី​ភព ដែលធ្វើចលនាជុំវិញតារាមួយ គេនឹងរកដើមហេតុដែលនាំអោយវាធ្វើចលនាបែបនោះ។ ទីបំផុតគេក៏រកឃើញថាកំលាំងទំនាញសកល រវាងភពនឹងតារានៅក្បែរៗវាជាដើមហេតុ​របស់ចលនានោះ។ ជនជាតិចិន​បុរាណបានរកឃើញវត្ថុម្យ៉ាងដែរអាចឆក់លោហៈដែលនៅជិតវា ដែលកំលាំងនោះត្រូវអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​ជំនាន់ក្រោយរកឃើញថាជា​កំលាំងម៉ាញ៉េទិច -ល-។
ជាទូទៅនៅក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ រូបវិទ្យាតែងតែមានទំនាក់ទំនងជាមួយមុខវិទ្យា២ទៀតគឺ​ជីវវិទ្យានិងគីមីវិទ្យា។ ប៉ុន្តែរូបវិទ្យាក្ដោបលើផ្នែកធំជាង ដោយសិក្សាតាំងពីភាគល្អិតតូចជាងអាតូម រហូតដល់ កាឡាក់ស៊ី ដ៏ធំមហាសាល។ ហេតុនេះជារឿយៗគេតែងនិយាយថា រូបវិទ្យាជាវិទ្យាសាស្ត្រគ្រឹះ។
រូបវិទ្យាប្រើប្រាស់វិធីបែបវិទ្យាសាស្ត្រ
ការធ្វើតេស្តរកមើលថាទ្រឹស្តីមួយត្រឹមត្រូវឬយ៉ាងណា ផ្អែកទាំងស្រុងលើការសង្កេតនិងពិសោធន៍។ គេត្រូវតែប្រមែប្រមូលលទ្ឋផលពីការសង្កេតនិងការពិសោធន៍ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់​ឬនិយាយថាទ្រឹស្ដីមួយត្រូវឬខុស។ ទ្រឹស្ដីដែលមានការគាំទ្រពីលទ្ឋផលពិសោធន៍ តែងមានលក្ខណៈសាមញ្ញ​ និងត្រូវបានគេអោយឈ្មោះជាច្បាប់។
ការប្រមូលទិន្នន័យនិងការអភិវឌ្ឍទ្រឹស្ដី
មានវិធីនិងសកម្មភាពច្រើនយ៉ាងណាស់ក្នុងការសិក្សាបែបរូបវិទ្យា។ សកម្មភាពចំបង២នៅក្នុងរូបវិទ្យាគឺ ការប្រមូលទិន្នន័យ និងការអភិវឌ្ឍទ្រឹស្ដី។ ផ្នែកខ្លះនៃរូបវិទ្យា​ផ្អែកទៅលើប្រមូលទិន្នន័យពីការធ្វើពិសោធន៍។ ការធ្វើពិសោធន៍ខ្លះសំរាប់រុករកពីធម្មជាតិ តែក៏មានការធ្វើពិសោធន៍ខ្លះសំរាប់បង្កើតទិន្នន័យសំរាប់​ប្រៀបធៀបជាមួយ​លទ្ឋផលដែលប៉ាន់ស្មានដោយទ្រឹស្តី។ ផ្នែកខ្លះទៀតនៃរូបវិទ្យាដូចជាអាស្ត្រូរូបវិទ្យានិងភូមិរូបវិទ្យា ពឹងផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យពីការសង្កេត​ជាជាងការធ្វើពិសោធន៍។
ទាំងការប្រមូលទិន្នន័យនិងការបង្កើតទ្រឹស្ដីក្នុងរូបវិទ្យា តែងនាំអោយមានការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀតដែលត្រូវបានប្រើ​ក្នុងរូបវិទ្យា។ តួយ៉ាង អ្នករូបវិទ្យាទ្រឹស្ដី​ប្រើប្រាស់គណិតវិទ្យា វិធីសាស្ត្រវិភាគលេខ ស្ថិតិ ប្រូបាប៊ីលីតេ កុំព្យូទ័រ ហើយអ្នករូបវិទ្យាពិសោធន៍ អភិវឌ្ឍន៍សំភារៈនិងបច្ចេកទេសប្រមូលទិន្នន័យ។ right|150px|thumb|[[អង់រីកូ ហ្វែរមី]] តាំងពីស.វទី២០ អ្នករូបវិទ្យាភាគច្រើនត្រូវតែចែកជំនាញអោយដាច់ថាតើ​ខ្លួនជាអ្នករូបវិទ្យាទ្រឹស្ដី​ឬក៏អ្នករូបវិទ្យាពិសោធន៍។ ប៉ុន្ដែមានករណីលើកលែងមួយក្នុងករណីអ្នករូបវិទ្យាសញ្ជាតិអ៊ីតាលី លោក អង់រីកូ ហ្វែរមី (១៩០១-១៩៥៤) ដែលអាចសំរេចមុខងារទាំង២ក្នុងផ្នែករូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ។ ទោះបីជាទ្រឹស្ដីនិងការពិសោធន៍ធ្វើឡើងដោយក្រុមមនុស្សផ្សេងគ្នាក៏ដោយ ក៏ផ្នែកទាំង២នេះត្រូវតែអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក។ ការរីកចំរើនក្នុងរូបវិទ្យាភាគច្រើន​កើតឡើងពេលអ្នកធ្វើពិសោធន៍រកឃើញរបកគំឃើញ​ថ្មីមួយដែលមិនអាចពន្យល់បានតាមទ្រឹស្ដីមានហើយ ហើយទាមទារអោយមានការគណនា កំនត់រូបមន្ត និងបង្កើតទ្រឹស្ដីថ្មី។ ដូចគ្នាដែរគំនិតដែលគេស្រមើស្រមៃចេញពីទ្រឹស្ដីតែងនាំអោយមានការធ្វើពិសោធន៍​ថ្មីៗ។ បើគ្មានការធ្វើពិសោធន៍ទេ ទ្រឹស្ដីមួយអាចដើរទៅរកផ្លូវខុស។ ឧទាហរណ៍ មានការទិទានអំពីទ្រឹស្ដី M​ក្នុងរូបវិទ្យាអំពីភាគល្អិត ដែលគ្មានការធ្វើតេស្តពិសោធន៍ត្រឹមត្រូវណាមួយត្រូវបានធ្វើឡើងទេ។
រូបវិទ្យានិយាយអំពីបរិមាណ
រូបវិទ្យានិយាយអំពីបរិមាណច្រើនជាងវិទ្យាសាស្ត្រដទៃ។ មូលហេតុមកពីលទ្ឋផលពិសោធនិងសង្កេតភាគច្រើនជាតំលៃលេខ។ ទ្រឹស្ដីភាគច្រើនក្នុងរូបវិទ្យាប្រើប្រាស់គណិតវិទ្យាក្នុងការសំអាងគោលការណ៍របស់វា។ ការប៉ាន់ប្រមាណពីរបស់ទ្រឹស្ដីទាំងនោះ ភាគច្រើនជាតំលៃលេខ។ និយមន័យ ម៉ូដែល និង ទ្រឹស្ដីរូបវិទ្យាតែងត្រូវបានបង្ហាញឡើងជាលក្ខណៈរូបមន្តគណិតវិទ្យា។
ភាពខុសគ្នាដ៏សំខាន់រវាងរូបវិទ្យានិងគណិតវិទ្យា​គឺថា រូបវិទ្យាផ្ដោតសំខាន់លើការពណ៌នាពីពិភពរូបធាតុ ហេតុនេះរូបវិទ្យាតែងផ្ទៀងផ្ទាត់ទ្រឹស្ដីរបស់ខ្លួនជាមួយទិន្នន័យបានពីពិសោធន៍​និងសង្កេត។ ចំនែកគណិតវិទ្យាផ្ដោតសំខាន់លើទាញរកហេតុផល​តាមរបៀបតក្កៈនិងអរូបី ដោយមិនកំហិតត្រឹមអ្វីដែលមាននៅក្នុងពិភពពិតឡើយ។ តួយ៉ាង នៅក្នុងគណិតវិទ្យាគេអាចសិក្សាក្នុងវិមាត្រច្រើនជាងវិមាត្រក្នុងពិភពពិត​ដែលមានតែវិមាត្រ៤។
សម័យបុព្វកាល
thumb|150px|right|[[អារីស្ដូត]] តាំងពីបុរាណមក មនុស្សតែងព្យាយាមស្វែងយល់ពី​មូលហេតុរបស់បាតុភូតផ្សេងៗដូចជា ហេតុអ្វីបានជាវត្ថុទាំងអស់ធ្លាក់មករកដី, ហេតុអ្វីក៏សារធាតុខុសគ្នា មានលក្ខណៈខុសគ្នា ជាដើម។ អាថ៌កំបាំងមួយទៀត​គឺលក្ខណៈរបស់សកល ដែលថាហេតុអ្វីបានជាផែនដីមានរូបរាងស្ទើរស៊្វែរបែបនេះ និងហេតុអ្វីបានជាផែនដីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ ហើយព្រះច័ន្ទវិលជុំវិញផែនដី។ ទ្រឹស្ដីជាច្រើនត្រូវបានគេលើកឡើង ប៉ុន្តែសុទ្ឋតែខុស ព្រោះទ្រឹស្ដីទាំងនោះ​មានលក្ខណៈជាទស្សនវិជ្ជា ដែលមិនមានការធ្វើពិសោធន៍ផ្ទៀងផ្ទាត់ដូចឥឡូវឡើយ។ ស្នាដៃរបស់ តូលេមេ(Ptolemy) និង អារីស្តូត(Aristotle) ក៏ត្រូវបានគេរកឃើញថា​មានភាពមិនត្រឹមត្រូវមួយចំនួនដែរ។ ប៉ុន្តែក៏មានករណីលើកលែងដែរ ដូចជា អាកស៊ីម៉ែដ(Archimedes) ដែលបានរកឃើញរបកគំឃើញត្រឹមត្រូវ​ជាច្រើននៅក្នុងមេកានិចនិងអ៊ីដ្រូស្តាទិច។
មជ្ឍិមសម័យ
បំនងប្រាថ្នាក្នុងការឆ្លើយតបនឹងប្រស្នាពីមុនៗ នាំទៅរកការស្រាវជ្រាវថ្មីៗក្នុងសម័យកាលនៃការរីកចំរើនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលគេអោយឈ្មោះថាបដិវដ្តន៍វិទ្យាសាស្ត្រ នាសតវត្សរ៍ទី១៧។ គេកត់សំគាល់នៅពេលនោះថា មានវិទ្យាសាស្ត្ររីកចំរើនខ្លាំងនៅឥណ្ឌានិងពែរ។ ម៉ូដែលគន្លងរបស់ភពដែលមានរាងជាអេលីប ដោយគណនាតាមកំលាំងទំនាញសកល នៃប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យ ត្រូវបានបង្កើតដោយគណិតវិទូនិងតារាវិទូឥណ្ឌាឈ្មោះ អារ្យាបាតា (Aryabhata) ។ ទ្រឹស្ដីស្ដីពីអាតូម ដំបូងបំផុតត្រូវបានលើកឡើងដោយទស្សនវិទូហិណ្ឌូនិងចៃណា។ ទ្រឹស្ដីដែលថាពន្លឺគឺសមមូលនឹងភាគល្អិតថាមពល​ត្រូវបានគិតឡើងដោយបញ្ញវ័នពុទ្ឋសាសនាឥណ្ឌាឈ្មោះ ឌីញ៉ាហ្គា (Dignāga) និង ធម្មគាទី (Dharmakirti)។ ទ្រឹស្ដីអុបទិកស្ដីពីពន្លឺដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពែរឈ្មោះ អាល់ហាហ្សេន(Alhazen)។ នៅពេលដែលឥទ្ឋិពលរបស់ឥស្លាមសាយភាយទៅដល់អឺរ៉ុប ស្នាដៃរបស់អារីស្តូតដែលពួកអារ៉ាប់រក្សាទុក រួមទាំងស្នាដៃរបស់ជនជាតិឥណ្ឌានិងពែរទាំងនេះ ត្រូវបាននាំទៅអោយពួកអឺរ៉ុបស្គាល់នៅស.វទី១២និងទី១៣។
រូបវិទ្យាពិសោធន៍​ចាប់កំនើតនៅមជ្ឍិមសម័យ។ រូបវិទ្យាប្ដូរលក្ខណៈពីទស្សនវិជ្ជាមកជាការពិសោធន៍វិញ។ អាល់ហាហ្សេន បានប្រើប្រាស់បន្ទប់ងងឹតដើម្បីពិសោធន៍សម្មតកម្មមួយចំនួនស្ដីពីពន្លឺ ដូចជាលក្ខណៈដំនាលជាបន្ទាត់ត្រង់របស់ពន្លឺ និងរកមើលថាតើពន្លឺអាចលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងខ្យល់បានដែរឬអត់។
បដិវដ្ដន៍វិទ្យាសាស្ត្រ
thumb|150px|right|[[ហ្គាលីលេអូ ហ្គាលីលេ|ហ្គាលីលេ]] thumb|150px|right|[[អ៊ីសាក់ ញូតុន|ញូតុន]] បដិវដ្តន៍វិទ្យាសាស្ត្រចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៥៤៣ ជាពេលដែលសៀវភៅ De Revolutionibus របស់ នីកូឡា កូពែរនីក(Nicolaus Copernicus) ត្រូវបានបោះពុម្ភជាលើកដំបូង។ Huygensភាពរីកចំរើនបន្ថែមទៀតត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសតវត្សរ៍បន្ទាប់ដោយ ហ្គាលីលេអូ ហ្គាលីលេ(Galileo Galilei), គ្រីស្ទាន ហៃហ្គិន(Christiaan Huygens), ចូហាន កែព្លេ(Johannes Kepler) និង ប្លែស ប៉ាស្កាល់(Blaise Pascal)។ នៅដើមស.វទី១៧ ហ្គាលីលេ បានផ្ដើមនាំយកការធ្វើពិសោធន៍​ដើម្បីនិយាយថាទ្រឹស្ដីរូបវិទ្យាមួយត្រឹមត្រូវ។ ហ្គាលីលេ បានរករូបមន្ដ​និងពិសោធន៍លទ្ឋផលដោយជោគជ័យ​ក្នុងផ្នែកឌីណាមិច ជាពិសេសគឺច្បាប់និចលភាព។ នៅឆ្នាំ១៦៨៧ ញូតុន បានបោះពុម្ភសៀវភៅ Principia ដែលនិយាយយ៉ាងក្បោះក្បាយអំពីទ្រឹស្ដី២គឺ៖ ច្បាប់ចលនារបស់ញូតុន (មាតានៃមេកានិកក្លាស់សិច) និង ច្បាប់ទំនាញសកលរបស់ញូតុន (មាតារបស់អាស្ត្រូរូបវិទ្យា)។ ទ្រឹស្ដីទាំង២នេះសុទ្ឋតែស្របនឹងលទ្ឋផលពិសោធន៍។ សៀវភៅ Principia ក៏មាននិយាយពីទ្រឹស្ដីក្នុងឌីណាមិកនៃសន្ទនីយ៍ផងដែរ។ មេកានិចក្លាសិច ត្រូវបានពង្រីកខ្លួនដោយ លេអុនហាដ អយល័រ(Leonhard Euler), ចូសែហ្វ ល្វី កុង ដឺ ឡាហ្គ្រង់(Joseph-Louis Comte de Lagrange) (គណិតវិទូបារាំង), វិល្លៀម រ៉ូវ៉ាន់ ហាមីលតុន(William Rowan Hamilton) (គណិត-រូបវិទូអៀរឡង់) -ល- ដែលបានរកឃើញថ្មីៗក្នុងគណិត-រូបវិទ្យា។
thumb|right|150px|[[ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល|ម៉ាកស្វែល]] នៅឆ្នាំ១៨២១ រូបវិទូនិងគីមីវិទូអង់គ្លេស ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ(Michael Faraday) បានបញ្ជូលម៉ាញ៉េទិចក្នុងការសិក្សាអគ្គីសនី។ គាត់បានបង្ហាញថា​មេដែកមានចលនា បង្កើតចរន្តអគ្គីសនីនៅក្នុងអង្គធាតុចំលង។ ហ្វារ៉ាដេយ​ក៏បានបង្កើតសញ្ញាណរបស់ដែនអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ ផ្អែកលើគោលគំនិតនេះ នៅឆ្នាំ១៩៦៤ ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល(James Clerk Maxwell) បានតំលើងសមីការ២០សមីការ​ដែលពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងដែនអគ្គីសនីនិងដែនម៉ាញ៉េទិច។ សមីការទាំង២០នេះ​ ក្រោយមកត្រូវបានអូលីវើរ ហ៊ីវីសាយ(Oliver Heaviside) បង្រួមមកត្រឹម៤សមីការដោយប្រើវ៉ិចទ័រវិភាគ។
បន្ថែមពីលើបាតុភូតកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច សមីការម៉ាកស្វែល ក៏ត្រូវបានគេប្រើក្នុងការពណ៌នាពីពន្លឺផងដែរ។ តួយ៉ាងដូចជាក្នុងរបកគំឃើញវិទ្យុដោយលោក ហែងរីហ ហឺត(Heinrich Hertz) នៅឆ្នាំ១៩៨៨ និងរបកគំឃើញកាំរស្មី X ដោយលោក វីឡែម រ៉ូនហ្គិន(Wilhelm Roentgen) នៅឆ្នាំ១៨៩៥ជាដើម។ លទ្ឋភាពក្នុងការហៅពន្លឺថាជារលកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ជួយអោយ អាល់បឺត អែងស្តែង(Albert Einstein) រកឃើញទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេពិសេសនៅឆ្នាំ១៩០៥។ ទ្រឹស្ដីនេះច្របាច់បញ្ចូលមេកានិចក្លាស់សិចជាមួយសមីការម៉ាកស្វែល និងបាន បញ្ជូលលំហនិងពេលវេលាជាមួយគ្នាដោយដាក់ឈ្មោះថាលំហពេល។ អែងស្តែងបានសិក្សាបន្ថែមលើរ៉ឺឡាទីវីតេពិសេសនេះដោយបានគណនាទំនាញសកលចូល ហើយបានបោះពុម្ភទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅនៅឆ្នាំ១៩១៥។ thumb|right|150px|[[អាល់បឺត អែងស្តែង|អែងស្តែង]] ផ្នែកមួយនៃទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ គឺ សមីការអែងស្តែងដែលពន្យល់ថាតំនឹងថាមពល-អាំពុលស្យុងបង្កើតអោយមានកំនោង​លំហពេល។ ក្រោយមកទៀតគេបានរកឃើញថា​សមីការអែងស្តែងអាចអោយគេទស្សន៍ទាយពី ប៊ីកបាង ប្រហោងខ្មៅ និង ការពង្រីកខ្លួននៃសកល។
ឆ្នាំ១៩០០មកបច្ចុប្បន្ន
នៅឆ្នាំ១៨៩៥ រ៉នថ៍ហ្គិន បានរកឃើញកាំរស្មី X ដែលជាបន្សាយកាំរស្មីអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចដែលមានប្រេកង់ខ្ពស់។ វិទ្យុសកម្មត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ១៨៩៦ ដោយ ហង់រី បេកឺរ៉ែល(Henri Becquerel) និង ក្រោយមកសិក្សាបន្ថែមដោយ ម៉ារី គុយរី(Marie Curie) និង ព្យែរ គុយរី(Pierre Curie)។ ការណ៍នេះផ្ដល់កំនើតអោយរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ។
នៅឆ្នាំ១៨៩៧ ចូសេហ្វ ចន ថមសុន(Joseph J. Thomson) បានរកឃើញអេឡិចត្រុង។ នៅឆ្នាំ១៩០៤ គាត់បានស្នើឡើងនូវគំរូម៉ូដែលអាតូមដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាម៉ូដែលអាតូមរបស់ថមសុន។ (អត្ថិភាពនៃអេឡិចត្រុងត្រូវបានគិតឃើញដំបូងគេដោយចន ដាល់តុន (John Dalton) តាំងពីឆ្នាំ១៨០៨មកម៉្លេះ)។
thumb|right|150px|[[អឺនណេស រូធើរហ្វដ|រូធើរហ្វដ]] របកគំឃើញនេះបញ្ជាក់ថាអាតូមជាឯកតាផ្សំរបស់រូបធាតុ។ នៅឆ្នាំ១៩១១ អឺនណេស រូធើរហ្វដ(Ernest Rutherford) បានរកឃើញថា​ស្នូលរបស់អាតូមគឺនុយក្លេអុងដែលមានធាតុផ្សំមានបន្ទុកវិជ្ជមាន ដែលគេអោយឈ្មោះថាប្រូតុង។ ធាតុផ្សំដែលគ្មានបន្ទុកឈ្មោះណឺត្រុងត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ១៩៣២ ដោយ ចេម ឆាដវីក(James Chadwick)។ ទ្រឹស្ដីសមមូលម៉ាស់និងថាមពល (អែងស្តែង,១៩០៥) ត្រូវបានស្រាយបញ្ជាក់នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយទាំងសងខាងមានការសិក្សាម៉ត់ចត់ពីរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ​ក្នុងគោលដៅបង្កើតគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ។ កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់អាល្លឺម៉ង់ដឹកនាំដោយហៃសិនបឺកបរាជ័យ ខណៈគំរោងម៉ាន់ហាថាន់របស់អាមេរិកបានសំរេច។ នៅអាមេរិក ក្រុមស្រាវជ្រាវដឹកនាំដោយ ហ្វែរមី បានសំរេចនូវ ខ្សែច្រវាក់ប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ សិប្បនិមិត្តដំបូងគេនៅឆ្នាំ១៩៤២ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៤៥ គ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរទី១លើលោកត្រូវបានផលិត​។
នៅឆ្នាំ១៩០០ ម៉ាក ផ្លង់ បានបោះផ្សាយសេចក្ដីពន្យល់ពីបន្សាយកម្មរស្មីរបស់អង្គខ្មៅ។ សមីការរបស់គាត់បង្ហាញថា គ្រប់វត្ថុបញ្ចេញកាំរស្មីសុទ្ឋតែកើតឡើងពីកង់តូម។ គាត់បានផ្ដល់កំនើតអោយមេកានិចកង់ទិច។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៤០ រីឆាដ ហ្វេយមេន(Richard Feynman), ជូលៀន ស្វីងហ្គើរ(Julian Schwinger), ស៊ីងអ៊ីជីរ៉ូ ថូម៉ូណាហ្គា(Sin-Itiro Tomonaga) និង ហ្វ្រីមេន ដាយសុន(Freeman Dyson) បានបង្កើតទ្រឹស្ដីក្នុង អេឡិចត្រូឌីណាមិចកង់ទិច។
មេកានិចកង់ទិច​ផ្ដល់នូវទ្រឹស្ដីសំរាប់សិក្សានៅក្នុងរូបវិទ្យាអំពីរូបធាតុ ដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈរបស់អង្គធាតុរឹងនិងរាវដូចជា ទំរង់គ្រីស្តាល់ សឺមីកុងឌុចទីវីតេ ស៊ុបពែរកុងឌុចទីវីតេជាដើម។ ការសិក្សាផ្នែកនេះនាំអោយគេអាចបង្កើតត្រង់ស៊ីស្ទ័រនៅឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយ ចន បារឌីន(John Bardeen), វ៉លធើរ ហៅសឺ ប្រាតថិន(Walter Houser Brattain), វិល្លៀម ប្រេដហ្វដ សុកឡី(William Bradford Shockley) នៅបន្ទប់ពិសោធន៍ទូរស័ព្ទបែល។
ប្រធានបទ២នៅក្នុងស.វទៅ២០គឺ រ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ និង មេកានិចកង់ទិច ហាត់ដូចជាដាច់គ្នាស្រលះ។ រ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ និយាយពីសកល ភព ប្រព័ន្ឋព្រះអាទិត្យ ដែលមានទំហំធំមហិមា ចំនែក មេកានិចកង់ទិច និយាយពីអ្វីៗដេលមានទំហំតូចជាងអាតូមទៅទៀតទៅវិញ។ បច្ចុប្បន្នមានការលើកឡើងអំពីទ្រឹស្ដីខ្សែ ដែលនិយាយថាលំហពេលមិនមែនកើតឡើងពីចំនុចទេ តែកើតឡើងពីវត្ថុមានវិមាត្រ១ដែលគេហៅថាខ្សែ។ ទ្រឹស្ដីនេះទំនងជាសមហេតុសមផល ប៉ុន្តែមិនទាន់មានពិសោធន៍បានការណាមួយទេ។
ទ្រឹស្ដីសំខាន់ៗរបស់រូបវិទ្យា
ដោយសាររូបវិទ្យាមានមែកធាងច្រើន ទ្រឹស្ដីបទមួយនៅក្នុងដូម៉ែនមួយអាចត្រឹមត្រូវតែក្នុងដូម៉ែននោះ តែមិនប្រាកដថាត្រឹមត្រូវនៅក្នុងគ្រប់ផ្នែករបស់រូបវិទ្យាបានទេ។ ទ្រឹស្ដីបទនីមួយៗមានដូម៉ែនសុពលភាពរបស់វា។ ជាក់ស្ដែង ទ្រឹស្តីក្នុងមេកានិចក្លាស់សិចអំពីចលនារូបធាតុមួយ អាចចាត់ទុកថាត្រឹមត្រូវល្កឹកណា (១) វិមាត្ររបស់រូបធាតុនោះធំជាងទំហំអាតូមមួយ ល្បឿនរបស់វាតូចជាងល្បឿនពន្លឺ (៣) ម៉ាស់វាមិននៅក្បែរម៉ាស់សំខាន់ (៤) វាគ្មានបន្ទុកអគ្គីសនី។
រូបវិទ្យានិងវិទ្យាសាស្ត្រដទៃ
រូបវិទ្យាមានទំនាក់ទំនងស្អិតរមួតជាមួយគណិតវិទ្យា។ រូបមន្តនៅក្នុងរូបវិទ្យាភាគច្រើនសរសេរជាទំរង់សមីការគណិតវិទ្យា។ មកទល់ស.វទី២០ អ្នកគណិតវិទ្យាភាគច្រើន ជាអ្នករូបវិទ្យា(ជួនកាលជាទស្សនវិទូ) សិក្សាពីរូបវិទ្យា។ ហេតុនេះរូបវិទ្យាបានក្លាយជាប្រភពសំរាប់បង្កើនការយល់ដឹងអោយកាន់តែជ្រៅពីគណិតវិទ្យា។ ឧទាហរណ៍ ឌីផេរ៉ង់ស្យែល ត្រូវបានបង្កើតរៀងខ្លួនដោយ ឡែបនីស និង ញូតុង ដើម្បីសិក្សាពីឌីណាមិក និង ទំនាញសកល។ ការបំបែកស៊េរីហ្វួរីយ៉េ ត្រូវបានបង្កើតដោយ ចូសេហ្វ ហ្វួរីយ៉េ ដើម្បីសិក្សាពីបន្សាយកំដៅ។
ក្រៅពីនេះរូបវិទ្យាបានផ្ដល់កំនើតដល់វិទ្យសាស្ត្រថ្មីៗដូចជា៖ -ល-
រូបវិទ្យានិងបច្ចេកទេស
right|thumb|300px|[[ឡាស៊ែរ]] ប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិបានបង្ហាញថាបច្ចេកទេសបានដើរមុនរូបវិទ្យា។ ម៉ាស៊ីនងាយ(កង់ ឃ្នាស់ ប្លង់ទេរ រ៉ក) ការរំលាយលោហៈ សុទ្ឋតែត្រូវបានធ្វើឡើងដោយមិនបានគិតពីអ្វីដែលយើងហៅថារូបវិទ្យា។ ទ្រឹស្ដីនៅក្នុងរូបវិទ្យាប្រើសំរាប់អោយបច្ចេកទេសទាំងនោះមានភាពឥតខ្ចោះជាងមុនប៉ុណ្ណោះ។
រូបវិទ្យានិងសាសនា
នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គេតែងឃើញមានរបកគំឃើញរូបវិទ្យាមានជំលោះជាមួយសាសនា។ រឿងរាវដែលគេស្គាល់ជាងគេគឺ នៅស.វទី១៧ ពេលដែលហ្គាលីលេអះអាងថាព្រះអាទិត្យជាស្នូលរបស់ចក្រវាល ដែលនេះវាផ្ទុយនឹងគម្ពីរសាសានាគ្រឹស្ដដែលថា ផែនដីជាស្នូលរបស់ចក្រវាល។ ជំលោះនេះនាំទៅដល់ការកាត់ទោសហ្គាលីលេ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ណាយ៉ាន់ ចាន់ដា
លោក ណាយ៉ាន់ ចាន់ដា (កើតក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា) ជាអ្នករាយការណ៍ជើងចាស់ និងជាអ្នកកាត់តនៅក្នុង (Far Eastern Economic Review) ហើយក៏ជាកវីនិពន្ធសៀវភៅជាច្រើនក្នុងឆាកនយោបាយអាស៊ាន, រឿងនយោបាយបរទេស និងសន្ថិសុខ។ គាត់ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ស្នាដៃសៀវភៅរបស់គាត់, Brother Enemy:The War after the War. ថ្មីៗនេះ គាត់ធ្វើជាប្រធាននៃការបោះពុម្ភផ្សាយ​ក្នុងមជ្ឍមណ្ឌល​យ៉ាល់(Yale)ដើម្បីបូកសរុបការ​សិក្សា និងជាអ្នកកែប្រែតាមប្រព័ន្ធ Online YaleGlobal ធ្វើការស្វែងរកការបូកសរុបជាសកល។​
លោក ចាន់ដា
បានបញ្ចប់ថ្នាក់មហាវិទ្យាល័យបរិញ្ញាប័ត្រប្រវត្តិសាស្រ្តនៅ The prestigious Presidency College, Kolkata. លោកបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ក្រោយទទួលសញ្ញាប័ត្រផ្នែកប្រវតិ្តសាស្រ្តពីមហាវិទ្យាល័យ Jadavpur។​ ចន្លោះថ្នាំ១៩៧១-៧៤ លោកបានបន្តការសិក្សាសាលា International Relation ក្នុង Sorbonne។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ លោកបានធ្វើការជានិក្ខេបទនៅ Sarbonne អំពីការលើកទឹកចិត្តនយោបាយ​បរទេសក្នុងប្រទេស​កម្ពុជាក្រោយការដឹកនាំរបស់សម្តេចវិរៈក្រត្សនរោត្តម សីហនុ
Chanda graduated with a degree in History at the prestigious Presidency College, Kolkata. He stood first in his class during his post-graduate degree in history from Jadavpur University. Between 1971 and 1974 he continued his studies in International Relations at the Sorbonne. In 1974 he was working on his thesis in the Sorbonne on the domestic roots of Cambodian foreign policy under Norodom Sihanouk when he was offered the job of Indochina correspondent for the Far Eastern Economic Review based out of Saigon. Curious to find out more about the Vietnam War, he decided to become a journalist to see history being made. In April 1975, Chanda decided to stay behind after the fall of Saigon.
កំពុងកែប្រែ....
មច្ឆរិយកោសិយសេដ្ឋី
ថ្ងៃមួយ សេដ្ឋីចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះរាជា ត្រឡប់​មក​ឃើញ​អ្នក​ជនបទ​ម្នាក់​កំពុង​បរិភោគ​នំ​កុម្មាស​(នំ​ស្រស់​ធ្វើ​អំពី​សណ្តែក) និង​នំ​អំបែង ក៏​មាន​ចំណង់​បរិភោគ​នំ​អំបែង តែ​មិន​ព្រម​ទិញ​បរិភោគ និង​មិន​ប្រាប់​អោយ​អ្នក​ណា​បាន​ដឹង ព្រោះ​ខ្លាច​អស់​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ស៊ូ​អត់​ទ្រាំ​នូវ​ចំណង់​នោះ លុះ​កាល​វេលា​កន្លង​ទៅ​ច្រើន​ថ្ងៃ រាង​កាយ​របស់​គាត់​មាន​អាការៈ​ស្គម​លឿង សរសៃ​រវាម​ពេញ​ខ្លួន​ទាំង​អស់រហូត​អត់​ទ្រាំ​មិន​បាន តែ​គាត់​ក៏​មិន​ប្រាប់​អ្នក​ណា​អោយ​ដឹង​ឡើយ គាត់​បាន​ចូល​ក្នុង​បន្ទប់​ឡើងដេកឱបគ្រែ​ព្រោះ​បារម្ភ​ខ្លាច​អស់​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ។ ភរិយា​ឃើញ​អាការៈខុស​ប្រក្រតី​របស់​សេដ្ឋីហើយ ក៏​ចូល​ទៅរក អង្អែល​ខ្នង​ថ្នមៗ ហើយ​សួរ​ថា បង​មាន​ជំងឺ​អ្វីឬ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ក្រេវ​ក្រោធ ឬ​កូន​ប្រុស​ស្រី ឬ​បរិវារ​ណា​ធ្វើ​អោយ​បង​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត? សេដ្ឋី​ឆ្លើយ​បដិសេធ ទើប​ភរិយា​សួរ​តទៀត​ថា បង​ចង់​បរិភោគអ្វីឬ? គាត់​ស្ងៀម​មិន​ព្រម​ឆ្លើយ ទើប​ភរិយា​រំអុក​សួរ​ថា បង​ចង់​បរិភោគ​អ្វីពិត​ហើយ​មើល​ទៅ! សេដ្ឋី​និយាយ​ដូច​ជា​មាន​អ្វី​មក​ញ៉ុក​ត្រង់​ក ធ្វើ​អោយ​និយាយ​មិន​ចេញ​ថា ខ្ញុំ​ចង់​ៗ ភរិយា​ក៏​សួរ​បញ្ជាក់ទៀត ទើប​គាត់​ថា ចង់​បរិភោគ​នំ​អំបែង ទើប​ភរិយា​និយាយ​ថា ចុះ​ម្តេច​ក៏​បង​មិន​ប្រាប់​ខ្ញុំ បង​ជា​មនុស្ស​ក្រ​ឬ? នាង​ខ្ញុំ​នឹង​ធ្វើចែក​មនុស្ស​ក្នុង​និគម​នេះ​ទាំង​អស់ សេដ្ឋី​តក់​ស្លុត ប្រញ៉ាប់​និយាយា​ជំទាស់​មិន​អោយ​ធ្វើ ទើប​ប្រពន្ទ​និយាយ​បន្ថយចុះមក សូម​ធ្វើ​ចែក​មនុស្ស​ក្នុង​មួយ​ភូមិ សេដ្ឋី​និយាយ​ចំអក​ភរិយា​គាត់​ថា ខ្ញុំ​ដឹង​ថា​នាង​ជា​អ្នក​មាន​ហើយ ភរិយា​ក៏​និយាយថា ធើ្វចែក​ចំពោះតែ​មនុស្សដែល​នៅ​ផ្ទះ​ជិត​ៗ សេដ្ឋីជំទាស់​ទៀត​ថា ខ្ញុំដឹង​ថា​នាង​អធ្យាស្រ័យ​ទូលាយ​ហើយ ភរិយា​ក៏​បន្ថយ​ថា បើ​ដូច្នោះ​នាង​ខ្ញុំ​នឹង​ធ្វើ​អោយ​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​គ្រួសារ​យើង​ទាំង​អស់​ក៏​ជា​ការ​ស្រេច គាត់​ក៏​មិន​ព្រម ទើប​ភរិយា​ប្រាប់​ថា នាង​ខ្ញុំ​នឹង​ធ្វើ​ដើម្បី​យើង​​ទាំង​ពីរនាក់ សេដ្ឋី​កំណាញ់​ស្វិតក៏​មិន​ព្រមអោយ​ភរិយា​មាន​ចំណែក​រួម​បរិភោគផង ចុង​បញ្ចប់​ភរិយា​ប្រាប់​ថា នឹង​ធ្វើ​អោយ​ដល់​បង​តែ​ម្នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ទើប​គាត់​ព្រម តែ​គាត់​បាន​ប្រាប់​ភរិយា​អោយឡើង​ទៅ​ធ្វើលើ​ប្រាសាទ​៧​ជាន់ ព្រោះ​ខ្លាច​អ្នក​ដទៃ​មក​សូម។
គ្រានោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ត្រាស់​ហៅ​ព្រះ​មហាមោគ្គល្លាន​មក​គាល់ ហើយ​ត្រាស់​អោយ​ព្រះ​ថេរៈ​ទៅ​កាន់​សករនិគម ដើម្បី​ទូន្មាន​សេដ្ឋី​ដែល​មាន​ការ​កំណាញ់ អោយ​បោះ​បង់​ចោល​ការ​កំណាញ់ ហើយ​អោយ​នាំ​នំ​អំបែង​មក​កាន់​វត្ត​ជេតពនដោយ​កម្លាំង​អរិយានុភាព តថាគត​និង​ភិក្ខុ​៥០០​រូប រង់​ចាំ​ឆាន់​នំ​អំបែងនៅ​ទី​នេះឯង។ ព្រះ​មហា​មោគ្គល្លាន​ត្ថេរ​ទទួល​ព្រះ​ពុទ្ធ​តម្រាស់​ដោយ​សិរសាហើយ ហោះ​ទៅ​ដោយ​អំណាច​ឥទ្ធិឫទ្ធិ អណ្តែត​ត្រសែត​នៅ​ព្ធដ៏​អាកាស ក្បែរ​មាត់​បង្អួច​នៃ​ប្រាសាទដែល​លោកសេដ្ឋី​និង​ភរិយា​កំពុង​ធ្វើ​នំអំបែង។ លោក​សេដ្ឋី​លុះ​មើល​ទៅ​ឃើញ​ព្រះ​ថេរៈ ចិត្ត​ក៏​ភ្ញាក់​ញាប់​ញ័រគិត​ថា យើង​គេច​មក​ទី​នេះ ដោយ​ខ្លាច​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ គាត់​រាវ​រក​គ្រឿង​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​ប្រើ​បណ្តេញ​ព្រះ​ថេរៈ តែ​រក​អ្វី​មិន​ឃើញ កើត​ការ​ខឹងឆួល​ឡើង ហើយ​គាត់​និយាយ​នឹង​ព្រះ​មហាមោគ្គល្លាន​ត្ថេរថា សូម្បី​លោក​មក​ដើរ​ចង្រ្កម ឈរ​ឬ​អង្គុយ​ត្រង់​បង្អួច និង​បង្ហុយ​ផ្សែង​ក៏​លោក​នឹង​មិន​បាន​អ្វី​ពី​ខ្ញុំ។ ព្រះ​ថេរៈ​ក៏​បង្ហុយ​ផ្សែង​ ឆួល​គ្រប​ដណ្តប់​ពេញ​ទូទាំង​ប្រាសាទ ចាក់​ភ្នែក​ស្វាមី​ភរិយា​រហូត​ទាល់​តែ​អត់​ទ្រាំ​មិនបាន សូម្បី​សេដ្ឋី​មាន​បំណង​ចង់​និយាយ​ថា ទោះលោក​នឹង​ធ្វើ​អោយ​ឆេះ​ទៅ​ជា​ភ្លើង ក៏​លោក​មិន​បាន​អ្វី​ពី​ខ្ញុំ តែ​មិន​ហ៊ាន​និយាយ​ដោយ​ខ្លាច​ភ្លើង​ឆេះ​ប្រាសាទ បំណង​នឹង​អោយ​ព្រះ​ថេរៈ​ចេញ​ទៅ ក៏ ប្រាប់​អោយភរិយា​ចៀន​នំអំបែង​តូច​មួយ​ប្រគេន ភរិយា​បាន​ចាក់​ម្សៅ​ចុះ​ក្នុង​អំបែង​ត្រឹមតែ​បន្តិច តែ​នំ​ក្លាយ​ជា​បន្ទះ​ដ៏​ធំ​ប៉ោង​ពេញ​មួយ​អំបែង សេដ្ឋី​ឃើញ​ហើយ​ស្តាយ ក៏​និយាយ​នឹង​ភរិយា​ថា ជួន​កាល​នាង​ដាក់​ម្សៅ​ច្រើន​ពេក​ទេ​ដឹង ទើប​ចាប់​វែក​ខ្លួន​ឯង យក​ចុង​វែក​កាត់​ដោយ​បំណង​នឹង​អោយ​តែ​បន្តិច នំ​នោះ​ត្រឡប់​ជា​ចំណិត​ធំ​ជាង​ចំណិត​មុន សេដ្ឋី​រឹង​រឹត​តែ​ចៀន នំ​រឹត​តែ​ធំ គាត់​ក៏​កើត​សេចក្តី​នឿយ​ណាយ ទើប​ប្រាប់​អោយ​ភរិយា​ប្រគេន​ទៅ​លោក​មួយ​ចំណិត តែ​ហេតុ​ដ៏​អស្ចារ្យប្រាកដ​ឡើង ពេល​ភរិយា​ចាប់​យក​នំ​មួយ​ចំណិត​ប្រគេន​ព្រះ​ថេរៈ នំ​ក៏​ទៅជាប់​គ្នាបំបែក​មិន​ចេញ ទើប​នាង​ប្រាប់​សេដ្ឋី ៗពោល​ថា ខ្ញុំ​នឹង​ធ្វើ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ហើយ​សេដ្ឋី​ក៏​បំបែក​មិន​ចេញ​ដូច​គ្នា ពីរ​នាក់​ស្វាមី​ព្រម​ព្រៀង​គ្នា​បំបែក​នំ តែ​មិន​អាច​ទាញ​ចេញ​ពី​គ្នា​បាន នាំ​គ្នា​ទាញរហូត​ហូរ​ញើស​ជោក​កាយ ឈប់​ឃ្លាន​នំ ទើប​ដាច់​ចិត្ត​ប្រាប់​ភរិយា​អោយ​ប្រគេន​ទាំង​អស់។
ភរិយា​លើក​ចូល​ទៅប្រគេន​ព្រះថេរៈ លោក​ក៏​សម្តែង​ធម៌​ពោល​សរសើរ​គុណ​ព្រះ​រតនត្រ័យ និង​អានិសង្ស​នៃ​កា​បរិច្ចាគ​ទេយ្យទាន លោក​សេដ្ឋី​ស្តាប់​ធម៌​ហើយ ក៏​មាន​ចិត្ត​ជ្រះថ្លា ពោល​អារាធនា​ព្រះថេរៈ​ចូល​មក​គង់​ឆាន់​ក្នុង​ប្រាសាទ​របស់​ខ្លួន តែ​ព្រះថេរៈ​ប្រាប់​អោយ​លោក​សេដ្ឋី​ជ្រាប​ដល់​ពុទ្ធ​បំណង​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ម្ចាស់ និង​ភិក្ខុ​សង្ឃ​៥០០​រូប រង់​ចាំ​ឆាន់​នំ​នៅ​វត្ត​ជេត្តពន​ក្រុង​សារត្ថីនោះ បើ​អ្នក​នឹង​ប្រគេន​នំ ចូរ​អោយ​ភរិយា​កាន់​នំ និង​គ្រឿង​ធ្វើ​នំទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះភាគ​ព្រម​គ្នា​ចុះ លោក​សេដ្ឋី​ខ្លាច​ទៅ​មិន​ទាន់​ពេល​ឆាន់ ព្រោះ​ផ្លូវ​ឆ្ងាយ ៤៥​យោជន៍ ព្រះ​ថេរៈ​ទទួល​ធានា​ថា នឹង​ទៅ​អោយ​ទាន់​ពេលឆាន់​ ហើយ​លោក​អធិដ្ឋាន​មេជណ្តើរ​អោយ​តាំង​ឡើង​លើ​ប្រាសាទ​របស់​សេដ្ឋី ចំ​ណែក​ជើង​ជណ្តើរ​តាំ​នៅ​ក្នុង​ស៊ុម​ទ្វារ​វត្ត​ជេត្តពន​វិហារ ហើយ​បណ្តាល​អោយ​លោក​សេដ្ឋី និង​ភរិយា​ទៅ​ដល់​វត្ត​ជេត្តពន​រហ័ស​ជាង​ការ​ចុះ​ចាក​ប្រាសាទ​ជាន់​លើទៅ​ជាន់​ក្រោម​ទៀត។
ស្វាមី​ភរិយា​ចូល​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ហើយ​ចាត់​ចែង​ថ្វាយ​នំ​អំបែង និង​ទឹក​ទក្ខិណោទក ក្រោយ​ពី​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​និង​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ធ្វើ​ភត្ត​កិច្ច​ស្រេច​ហើយ អ្នក​ទាំង​ពីរ​នាក់​បាន​បរិភោគ​នំ​ក៏​មិន​អស់ ទោះ​បី​នាំ​ចែក​ចាយ​ដល់​អ្នក​ស៊ីដែល នំ​ក៏​នៅ​សល់​ដូច​ដើម ទើប​ក្រាបទូល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន នំ​នោះ​នៅ​សល់​ស្មើ​នឹង​នាំ​មក មិន​អស់​ទៅ​ណា​ឡើយ។ ព្រះ​ត្រាស​ថា បើ​ដូច្នេះ​ចូរ​អ្នក​ចាក់​នំ​ចោល​នៅ​ស៊ុម​ទ្វារ​វត្ត​ជេត្តពន​ចុះ អ្នក​ទាំង​ពីរ​នោះ​ក៏​ធ្វើតាម​តម្រាស់​ព្រះអង្គ ទើប​ទី​នោះ​កើត​ជា​ញក​នំ​អំបែង មានឈ្មោះ​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ថា ញក​នំ​អំបែង។ ស្វាមី​ភរិយា​បាន​ចូល​បង្គំ​គាល់​ព្រះមាន​ព្រះភាគ ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​អនុមោទនា​ ក្នុង​កាលចប់​អនុមោទនា ទាំង​ពីរ​អ្នក​ក៏​បាន​សំរេច​សោតា​បត្តិផល ជា​ព្រះអរិយ​ថ្នាក់​ដំបូង​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា។ ចាប់​ពី​នោះ​មក មច្ឆរិយ​កោសិយ​សេដ្ឋី​បាន​បរិច្ចាគ​ទ្រព្យ​ចំនួន​៨០​កោដិ​បូជា​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា។
លីនុច
នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​នៅ​លើ​ពិភព​លោក មាន​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ដូច​ជា៖ លីនុច, Windows, Mac OS X ជា​ដើម។ តែ​ក្នុង​នេះ លីនុច បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រព័ន្ធ​មួយ​ដែល​មាន​ប្រជាប្រិយ​ភាព​យ៉ាង​ខ្លាំង ព្រោះ​តែ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេសៗ​ជា​ច្រើន ហើយ​អាច​ទាញ​យក​ទៅ​ប្រើ​ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ​ថែម​ទៀត​ផង។ ប្រព័ន្ធ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​លោក លីនុស ទ័រវ៉ាល់ (Linus Torvalds) ដែល​ជា​អ្នក​សរសេរ​កម្មវិធី​កុំព្យូទ័រ​ល្បីល្បាញ​ម្នាក់។