វត្តទ័ពចំបក់មាស
ប្រវត្តិ
ទ័ពចំបក់មាស បើតាមនាមនេះពីបុរាណកាល ប្រហែលជាមានដើមចំបក់មាសមួយជ្រុំដុះនៅត្រង់ទីនេះ ដែលគេទុកដូចជាកងទ័ពនៃដើមចំបក់មាសមួយកង។ ប៉ុន្ដែតាមការពិតពុំដូច្នោះទេ បន្ទាប់ពីសង្កេតទិដ្ឋភាពវត្ដនេះ ព្រមទាំងត្រឡប់មកបើកមើលពង្សាវតាដោយល្អិតល្អន់ទៅ យើងក៏បានដឹងថា វត្ដនេះគឺព្រះករុណាព្រះបានអង្គចន្ទរាជា ទ្រង់បានកសាងក្នុងរវាងគ.ស ១៥៣៥ ជាលើកដំបូង ហើយទ្រង់ប្រទាននាមបញ្ញត្ដិថា វត្ដទ័ពព័ទ្ធចំបក់។ បានជាហៅថាវត្ដទ័ពព័ទ្ធចំបក់ ពីព្រោះកាលណោះមានកងទ័ពមកឈរព័ទ្ធដើមចំបក់នៅទីនេះពិតប្រាកដមែន។ កាលនោះ ដើមចំបក់នោះមានគេលាក់ទុកនូវគ្រឿងព្រះខ័នរាជ្យ។ គ្រានោះគេត្រូវសុំយាងព្រះខ័នរាជ្យអោយចុះចាកដើមចំបក់ ហើយដោយមានសេចក្ដីគោរពដ៏មុតមាំចំពោះព្រះខ័នរាជ្យ គេក៏ចាត់អោយកងសេនាឈរព័ទ្ធជុំវិញដើមចំបក់ ដើម្បីសម្ដែងការគោរព ពេលដែលព្រះខ័នរាជ្យត្រូវគេសុំយាងចុះនោះ។ រឿងនេះតំណាលដូចតទៅ ៖ គ្រានោះមានមន្ដ្រីចាស់ទុំមួយរូប ឈ្មោះ សួស ងារជាព្រះឥសីភ័ទ្ធ ជាអ្នករក្សានូវគ្រឿងរាជ្យ ៥ យ៉ាង មានព្រះខ័នរាជ្យជាដើម។ គ្រាដែលគាត់ដឹងថា ទ័ពព្រះរាជាទទួលបរាជ័យចាញ់ដៃពួកក្បត់ហើយ ក៏តាំងប្រញាប់ខ្ទប់វេចគ្រឿងរាជ្យទាំងនោះ យកចេញភ្លាមមួយរំពេច មិនអោយធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃពួកក្បត់ឡើយ។ គ្រានោះ ព្រះស្រីសុគន្ធបទមានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គព្រះនាម ពញាយស ព្រះពញាយសពេលនោះក៏នាំសេនាយោធាដែលសេសសល់ចុះទូកអ៊ុំចែវតាមទន្លេសាបសំដៅទៅប្រទេសសៀម ដើម្បីក្រាបបង្គំទូលព្រះអង្គចន្ទរាជាជាព្រះបិតុលា។ ក្នុងដំណើរនោះ ក៏ត្រូវដោយទាំងព្រះឥសីភទ្ទសួសទៅផង។ ព្រះឥសីភទ្ទសួសមានការសោកស្ដាយ និងស្រងាកចិត្ដដ៏ខ្លាំង ពីព្រោះគាត់មានទស្សនៈវែងឆ្ងាយយល់ថា ៖ បើគាត់នៅស្រុកសៀមគ្រឿងរាជ្យក៏ប្រាកដជានឹងទៅស្រុកសៀមដែរ បើគ្រឿងរាជ្យទៅដល់ស្រុកសៀមហើយសមគ្រឿងរាជ្យទាំងមិនបានមកនៅនឹងស្រុកខ្មែរវិញទេ ព្រោះស្ដេចសៀមមុខជាមិនបើកឲ្យនាំគ្រឿងនេះមកស្រុកខ្មែរជាដាច់ខាត។ ព្រះឥសីភទ្ទសួសនឹកស្ដាយណាស់ដែលខំនាំព្រះខ័នរាជ្យគេចផុតពីពួកក្បត់បានហើយ បែរជាត្រូវនាំចូលទៅស្រុកសៀមដូច្នេះ។ គាត់ប្ដេជ្ញាក្នុងចិត្ដថានឹងរក្សាព្រះខ័នរាជ្យនេះឲ្យស្ថិតនៅក្នុងផ្ទៃនៃប្រទេសខ្មែរជាដរាប សម្រាប់ក្សត្រខ្មែរអង្គណាមួយទៀត ដែលមានសមត្ថភាពមានជ័យជំនះកំចាត់ពួកក្បត់បានទៅវិញ។ គ្រានោះទូកដែលគាត់ជិះក៏បានទៅដល់ទីមួយដែលមានព្រៃល្មមនឹងចុះដោះអាត្មាបាន។ ទើបគាត់បញ្ឆោតទៅអ្នកចែវទូកថា ៖ គាត់ឈឺពោះចង់បន្ទោរបង់ឧច្ចារៈយ៉ាងខ្លាំង ឲ្យចូលទូកទៅគោកដាក់គាត់ត្រង់ព្រៃមួយដុំ។ ព្រះឥសីភទ្ទមានទាសាជាទីទុកចិត្ដម្នាក់ឈ្មោះ សូរ ។ គ្រាដែលចូលទៅដល់ព្រៃគោកភ្លាម ព្រះឥសីភទ្ទសួសក៏ប្រាប់ទៅនាយសូរឲ្យយកគ្រឿងរាជ្យចុះពីទូកភ្លាមឥតបង្អង់។ ព្រះឥសីភទ្ទសួស និងឈ្មោះសូរជាទាសាបាននាំគ្នារត់នឹងដើរកាត់ព្រៃទាំងយប់ ទាំងថ្ងៃសំដៅខេត្ដបាទី។ ខេត្ដបាទីកាលណោះគឹស្ថិតនៅនឹងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹងនេះឯង។ ទាំងពីរនាក់ប្រញប់ណាស់ពីព្រោះណាមួយខ្លាចពួកក្បត់តាមរកផង ណាមួយខ្លាចព្រះពញាយសដឹង ឲ្យគេតាមមកយកព្រះខ័នរាជ្យទៅវិញផង។ ដំណើររបស់អ្នកទាំងពីរកាលនោះបានចប់នៅត្រង់ស្ទឹងបាទី គឺត្រង់ទីវត្ដសព្វថ្ងៃនេះ។ ព្រះឥសីភទ្ទទើបរកកន្លែងលាក់ទុកព្រះខ័នរាជ្យ គាត់ក៏ឃើញដើមចំបក់មួយធំអស្ចារ្យមានរន្ធមានប្រគាបល្មមនឹងលាក់ទុកនូវគ្រឿងពិសិដ្ឋនេះ បាត់ទើបគាត់និងឈ្មោះសូរជាទាសាបាននាំគ្នាយកគ្រឿងទាំងនោះឡើងទៅលាក់ទុកក្នុងរន្ធប្រគាបដើមចំបក់នោះទៅ។ រួចហើយគាត់គាត់ក៏នាំទាសាចុះមកវិញ មកសុំគេរស់នៅនឹងស្រុកភូមិគេ។ ពេលនោះអាត្មានរណាដឹងថាគាត់ជាមន្ដ្រីភៀសខ្លួនទេ។ ព្រះឥសីភទ្ទសួសគាត់បានលាក់ខ្លួននៅនឹងគេ នៅបាទីនោះទៅ។ប៉ុន្ដែជាអកុសល គាត់ពុំបានរស់នៅយឺនយូរឡើយ ព្រោះគាត់មានជម្ងឺបៀតបៀនដោយជរាភាព។ គ្រាដែលគាត់ដឹងថា គាត់អស់មានជីវិតដើម្បីនឹងថែរក្សាព្រះខ័នរាជ្យតទៅទៅទៀតហើយនោះ ក៏ហៅទៅនាយសូរជាទាសាមកផ្ដាំជាបច្ឆិមវាចាថា ៖ "នែអាសូរព្រះខ័នរាជ្យដែលអញនិងឯងបានលាក់ទុកនៅលើដើមចំបក់នោះគ្មាននរណាដឹងទេ អត់អំពីអញទៅចូរឯងប្រុងប្រយ័ត្នថែរក្សាតទៅទៀតផង ! ហើយចាំព្រះករុណាអង្គចន្ទរាជាស្ដេចចេញពីស្រុកសៀមមកយករាជសម្បត្ដិអំពីពួកក្បត់វិញ ចូរឯងយកគ្រឿងរាជ្យនេះទៅថ្វាយព្រះអង្គចុះ... នុះឯងនឹងបានធ្វើជាមន្ដ្រីធំពុំខានឡើយ"។ ផ្ដាំតែប៉ុណ្ណោះគាត់ក៏ដាច់ខ្យល់ទទួលអនិច្ចកម្មទៅ។ ដោយជវ័នចិត្ដជាប់នឹងគ្រឿង ព្រះខ័នរាជ្យមុតមាំពេក ព្រលឹមគាត់នៅវិលវល់កើតជាបិសាចនៅថែរក្សាដើមចំបក់ និងព្រះខ័នរាជ្យនោះទៅ។