cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី២៖ការស្វយម្ពរឫការរើសគូនៃនាងទ្រៅបទី
អាស្រ័យ​ហេតុ​នោះ​ព្រាហ្មណ៍​ខ្លះ​ដែល​អង្គុយ​នៅ​ទី​នោះ ទើប​និយាយ​ឃាត់​ព្រាហ្មណ៍​កម្លោះ​អ្នក​រួម​ភេទ​ជា​មួយ​គ្នា​នោះ​ថា កុំ​ទៅ​ប្រឡង​នឹង​គេ​អី អ្នក​ខ្លះ​និយាយ​ថា ជាតិ​ព្រាហ្មណ៍​រមែង​មាន​ថ្វី​ដៃ​គ្រប់​យ៉ាង ទាំង​ការ​គិត​អាន ទាំង​ការ​ប្រើ​អាវុធ​ផ្សេង ៗ មិនមែន​ចេះ​តែ​រឿង​សីល​ពរ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ អ្នក​ខ្លះ គ្រាន់​តែ​សម្លឹង​មើល​ព្រាហ្មណ៍​កម្លោះ​នោះ ដោយ​សេចក្ដី​អស្ចារ្យ​ឥត​មាន​ស្រដី​ថា​អ្វី ព្រាហ្មណ៍​កម្លោះ​ដោយ​គ្រឿង​យោគី ដ៏​ធ្វើ​ដោយ​ស្បែក​ម្រឹគ​ចេញ​គរ​ទុក​ក្នុង​ទី​ម្ខាង ហើយ​ដើរ​ចូល​ទៅ​កណ្ដាល​ស្នាម​យ៉ាង​រាជសីហ មើល​ទៅ​ទ្រូង និង​ស្មា​សាយ​ចង្កេះ​មូល​យ៉ាង​វាសុទេវិន ដើរ​ប្រទក្សិណ​ព្រម​ទាំង​ភាវនា​តែ​ក្នុង​ចិត្ត ចំណែក​ឯ​ភ្នែក​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ពាន់ ក៏​សម្លឹង​ចំពោះ​សំភី​មើល​តែ​ឆោម​ព្រាហ្មណ៍​កម្លោះ ៗ នោះ ក៏​កែ​ក្រាយ​ចាប់​លើក​មហា​ធនូ​ឡើង យិត​តម្លោះ​ក្រឹត មក​ដោយ​កម្លាំង​ដ៏​មហិមា បណ្ដា​អ្នក​អង្គុយ​មើល​ជុំ​វិញ​ស្នាម ក៏​ទះ​ដៃ​លាន់ នាំ​គ្នា​និយាយ​សរសើរ​ផ្សេង ៗ ត្រឹម​តែ​យិត​ធនូ​ទន់​មក​បាន​ប៉ុណ្ណេះ នៅ​មិន​ទាន់​អស់​រឿង នៅ​មាន​ការ​ដែល​សំខាន់​ជាង​នេះ​ដែល​គេ​ត្រូវ​ធ្វើ គឺ​បាញ់​ត្រូវ​វង់ អ្នក​មើល​ទាំងអស់​ឈប់​មើល​ឆោម​ព្រាហ្មណ៍ នាំ​គ្នា​សម្លឹង​ឆ្ពោះ​តែ​ទៅ​ត្រង់​វង់ មិន​បាន​ដាក់​ភ្នែក ព្រោះ​ជា​វេលា​ដ៏​សំខាន់ យក​ឈ្នះ​យក​ចាញ់​គ្នា​ក្នុង​វេលា​ប្រមាណ​មួយ​មីនុត​ទៀត​ប៉ុណ្ណឹង2 ។
គ្រា​នោះ​ព្រាហ្មណ៍​ក៏​ទម្លាក់​ក្រាញ់​កែ​ក្រាយ​រំពើន ហើយ​ស្រងេវ​នេត្រ​តម្រង់ លែង​តម្លោះ​ធនូ​ខ្វាប់​ចេញ​ទៅ​ប្រហារ​ភ្នែក​ត្រី​មាស​ធ្លាក់​ចុះ​ដល់​ធរណី ខាង​អ្នក​មើល​ក៏​ទះ​ដៃ​ប្រែស​ ៗ លាន់​ទាំង​ស្នាម​ធំ អ្នក​ដែល​មាន​ជ័យ​នោះ​ជា​អ្នក​ណា​ក៏​តាម គេ​មិន​ត្រូវ​ការ​នឹង​គិត​យក​មក​ជា​អារម្មណ៍ គេ​ត្រូវការ​តែ​សប្បាយ​ជា​ការ​ធំ និង​ត្រូវ​ការ​ឲ្យ​ដឹង​ផល​ជា​បំផុត​នៃ​ការ​នោះ ដែល​កំពុង​តែ​ឃ្លាន​ដឹង​រាល់​គ្នា គឺ​បាញ់​ត្រូវ ឬ​មិន​ត្រូវ​ប៉ុណ្ណោះ ។
តែ​កាល​ណា​ពួក​ក្សត្រិយ៍ អ្នក​ទ្រង់​មាលា​សៀត​រោម​សត្វ ឬ ទ្រង់​ឆ្នួត ដើរ​ត្រង់​ទៅ​កាន់​ទី​ធនូ​សិល្ប​ម្ដង ៗ ទ្រូង​នាង ទ្រៅ​បទី ក៏​ជួល​ច្រាល​ឡើង​មក​កាល​នោះ ត្រី​មាស​ដែល​ព្យួរ​តែងតោង​លើ​កង​ចក្រ ជា​គ្រឿង​សម្គាល់​យថាកម្ម​របស់​នាង ឥឡូវ​នេះ នាង​ក៏​កាន់​តែ​រីករាយ​ក្នុង​ហឫទ័យ​ខ្លះ​ហើយ ចិត្ត​របស់​នាង​នៅ​ចាប់​ប្រតិព័ទ្ធ​នឹង​ប្រុស​កម្លោះ ដែល​មាន​ស្បែក​ខ្លា ជា​គ្រឿង​ដណ្ដប់​កាយ​នោះ តាំង​តែ​គេ​ឈាន​ជើង​ទៅ​កណ្ដាល​ស្នាម នាង​ក៏​នឹក​ស្នេហា​ជាង​ក្សត្រិយ៍​ទាំងឡាយ ដែល​ទ្រង់​ប្រែ​ពណ៌​ស្វាយ ទោះបី​នាង​មិន​បាន​គិត​ទុក​ពី​ដើម​ថា ប្រុស​កម្លោះ​នោះ​នឹង​ចូល​មក​ធ្វើ​ការ​ប្រកួត​ថ្វី​ដៃ​នឹង​គេ​ក៏​ពិត តែ​ខណៈ​ដែល​គេ​ឈរ​កណ្ដាល​ស្នាម​នឹង​ធ្វើ​ការ​ប្រឡង ចិត្ត​របស់​នាង​រំជួល ដោយ​ចង់​ឲ្យ​គេ​បាន​ទទួល​សេចក្ដី​អំណរ​វេលា​នេះ ក៏​សម​ដូច​មនោ​រថ​របស់​នាង​ហើយ នាង​ញញឹម​ដោយ​អារម្មណ៍​ដ៏​រីករាយ ទើប​យាង​យាត្រា​ទៅ​រក​អ្នក​ដ៏​មាន​ជ័យ​ដោយ​រួសរាន់ យក​ភួង​មាល័យ​ទៅ​បំពាក់​ក ឲ្យ​ប្រុស​កម្លោះ ជា​គ្រឿង​ប្រកាស​សិទ្ធិ​ជា​ដាច់​ខាត​ថា ប្រុស​កម្លោះ​នេះ​ជា​គូ​ភិរម្យ​របស់​នាង បីដូច​ជា​ប្រថាប់​ដោយ​ព្រះ​វលញ្ចករ ។
ការ​ដែល​មើល​ទៅ​ឃើញ ទ្រៅ​បទី យក​ភួង​ផ្កា​ទៅ​បំពាក់​ឲ្យ​អ្នក​មាន​ជ័យ​នោះ បណ្ដា​អ្នក​រួម​ការ​ប្រឡង​ជា​មួយ​គ្នា តែ​មិន​សម្រេច​សម​ប្រាថ្នា នាំ​គ្នា​មក​អង្គុយ​ជូត​ញើស​នោះ ក៏​បណ្ដាល​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ឫស្យា និង​សេចក្ដី​ឈឺ​ចិត្ត រោល​រាល​ក្នុង​ចិត្ត​មហិមា នឹង​ទប់ទល់​អាត្មា​ពុំ​បាន ក៏​ប្រឹក្សា​គ្នា​ហើយ​យល់​ឃើញ​ព្រម​គ្នា​ថា ត្រូវ​តែ​សម្លាប់​អ្នក​ដែល​មាន​ជ័យ ដែល​មិន​ប្រាកដ​នាម​នេះ​មួយ​រំពេច​ជា​ដាច់​ខាត នឹង​ទុក​វា​ឲ្យ​រស់​នៅ​និង​កើត​សេចក្ដី​អប្ប​យស​ដល់​គេ​ឯង​រាល់​គ្នា​ទួទៅ ត្បិត​វា​ជា​យាចក​ដើរ​តែ​សូម​ទាន​គេ​តាម​ថ្នល់ ហើយ​មក​បាន​ធីតា​ក្សត្រិយ៍ ជា​បាទ​បរិចារិកា​ដូច្នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​អាម៉ាស់​មុខ ធ្វើ​ឲ្យ​អាប់​ឱន​កិត្តិយស ព្រោះ​វា​មក​មើល​ងាយ​រាជ​ត្រកូល កំពូល​ឥសូរ​របស់​យើង ត្រូវឃុំ​ខ្លួន​នាង ទ្រៅបទី ទុក​ព្រោះ​ជា​ស្រី​អត់​ខ្មាស ដាក់​ខ្លួន​បន្ទាប​ត្រកូល​សុខ​ចិត្ត​យក​ព្រាហ្មណ៍​អនាថា​ជា​ភស្ដា​មើល​ងាយ​បារមី​ព្រះ​បិតា និង​ព្រះ​រាជា​ទាំងឡាយ ដ៏​ជា​រាជ​សម្ពន្ធ​មិត្រ​សឹង​ទ្រង់​នូវ​កិត្តិយស​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់ យើង​រាល់​គ្នា​នឹង​មើល​ចំណាំ​តទៅ​ទៀត​ពុំ​បាន​ឡើយ។
ភ្លាម​ស្រែក​គំរាម​លាន់​ដោយ​ក្រោធ​ក្ដាត់ ពួក​ក្សត្រិយ៍​អ្នក​ធនូ​សិល្ប​ទាំង​ប៉ុន្មាន ក៏​លោក​ចេញ​អំពី​កន្លែង រាំ​ក្របី​ចិញ្ចែង​ចូល​ទៅ​រក​ព្រាហ្មណ៍​កម្លោះ ដែល​បាន​នាង​ជា​បំណាច់ កើត​តស៊ូ​គ្នា​ឡើង​ជា​កោលាហល គ្មាន​អ្នក​ណា​អាច​នឹង​រម្ងាប់​បាន ការ​យម្ពរ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការ​កាប់​សម្លាប់​គ្នា​កណ្ដាល​ស្នាម​ធំ ក្សត្រិយ៍​ទាំងឡាយ​ដែល​មក​ដើម្បី​បាន​នាង ត្រឡប់​ជា​មក​ដេក​រនៀល​លើ​ផែន​ពសុធា​នាំ​គ្នា​ចូល​មក​ក្នុង​អន្ទាក់​មច្ចុរាជ​ដោយ​អង្គឺ​ហេតុ​ដ៏​គួរ​សម កណ៌ ជា​អ្នក​ល្បី​នាម​បាន​ចូល​ប្រឡង​យុទ្ធ​និង​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​អ្នក​មាន​ជ័យ ត​ទល់​គ្នា​ល្មួត​អស់​វេលា​ជា​យូរ មួយ​ចាក់ មួយ​កាប់ មួយ​កាប់ មួយ​កាត់ មួយ​កែង មួយ​គេច កែ​ក្រាយ​រា​រង មួយ​រុក​មួយ​រុញ​សង្ខុញ​ចូល​ជិត សង្ឃ​ករិរោម​ត​រេរា​រាំ​ខ្ញង់​កល​បីដូច​ខ្យល់​កំបុត​ត្បូង ប្រហារ​ត្រូវ​ដៃ​ជើង​ព្រាហ្មណ៍​ដោយ​ព្រួញ​ធនូ​ជា​ច្រើន​អន្លើ រាប់​ថា​បាញ់​ត្រង់​គ្រាន់​បើ ។
ទ្រៅបទី វេលា​នោះ​ជា​ទុក្ខ​តឹង​ទ្រូង​ណាស់​ណា នឹក​ប្រទេច​ផ្ដាសា​មរត៌ក​នៃ​សេចក្ដី​លំអ​ឆោម​របស់​នាង​តែ​ក្នុង​ចិត្ត ដែល​ជា​ហេតុ​ឲ្យ​កើត​កាប់​សម្លាប់​គ្នា លោហិត​ច្រាល​ពាស​ស្នាម តែ​ត​មក​បន្តិច នាង​ក៏​រម្ងាប់​ទុក្ខ​នោះ​បាន ដោយ​ឃើញ​ថា​ខ្លួន​នាង​គ្មាន​មន្ទិល​សៅហ្មង ប្រការ ១ ទៀត ជីវិត​របស់​ប្រុស​ដែល​ជា​គូ​របស់​នាង​សោត ក៏​ប្រាស​ចាក​អន្តរាយ ត្បិត​វេលា​នេះ កណ៌ ឈប់​តស៊ូ​ហើយ ដោយ​ឃើញ​ថា​បើ​ពួក​គេ​ខំ​តស៊ូ​ទៅ ក៏​គង់​ស្លាប់​ក្នុង​កណ្ដាល​ដៃ​ព្រាហ្មណ៍​កម្លោះ​នេះ​ជា​មិន​ខាន គិត​ដូច្នោះ​ហើយ​គេ​ក៏​ស្រែក​សួរ​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ជា​ផ្លូវ​ញ៉ម​ខ្លាច​ថ្វី​ដៃ​ថា ម្នាល​លោក​ លោក​ជា​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​មែន ឬ តែ​ភាព​និង​មានះ​របស់​លោក​សម្ដែង​ឲ្យ​ឃើញ​ថា មិន​មែន​ជា​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​ឯ​ណា​មាន​ថ្វី​ដៃ អាច​នឹង​មក​ត​ដៃ​និង​ក្សត្រិយ៍​បាន វៀរ​លែង​តែ​បរសុរាម (រាមា​សូរ) ដែល​ប្រាកដ​​តាម​បរម្បរា​គតិ​ថា បាន​ប្រហារ​ក្សត្រិយ៍​ទួទៅ ទាំង​លោក ឯ​យាចក​អានាថា ធ្លាប់​តែ​ដើរ​សូម​ទាន​គេ​រាល់​ផ្ទះ​រាល់​រៀន​ផ្សារ និង ថា​ជា​អ្នក​ស្ទាត់​ចម្បាំង​មិន​បាន​ពិត​ដូច្នេះ បណ្ដា​អ្នក​ចម្បាំង​ដូច​គ្នា គ្មាន​អ្នក​ណា​មាន​ថ្វី​ដៃ​ច្បាំង​ល្អ​ដូច អរជុន ក្នុង​ពពួក​មនុស្ស​ដែល​គ្រង​ជីវិត​របស់​នៅ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ និង​ត​ដៃ​នឹង​យើង​បាន ក៏​តែ​មួយ អរជុន ប៉ុណ្ណោះ ក្រៅ​អំពី​នោះ​គ្មាន ។
ព្រាហ្មណ៍​កម្លោះ​ញញឹម​តប ហើយ​ដើរ​ចូល​ទៅ​កាន់​ទី​កន្លែង​ដើម ទ្រៅបទី ក៏​លី​លា​តាម​គូ​ស្ងួន​របស់​នាង​ទៅ ។
ឯកសារយោង
សៀវភៅរឿងមហាភារតយុទ្ធ ចងក្រងនិងរៀបរៀងដោយ ព្រះស្នេហាសារ ទេព ក្រសេម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ភាគទី២
ប៉ាន់ រិទ្ធី
ប៉ាន់-រិទ្ធី (ជាអក្សរឡាតាំង: Rithy Panh, កើត​នៅ​ថ្ងៃទី​ ១៨ ខែ ​មេសា​ ឆ្នាំ១៩៦៤) គឺជាអ្នកដឹកនាំ និង អ្នក​សរសេរស្គ្រីប​ ភាពយន្ត​​បែប​ឯកសារ​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​​គេទទួល​ស្គាល់ជាអន្តរជាតិ​​។
ខ្សែ​ភាពយន្ត​របស់​អ្នកដឹក​នាំ​ម្នាក់​នេះ ផ្តោត​លើ​ផលវិបាក​នៃ​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​កម្ពុជា។ ការងារ​របស់​លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី គឺ​បាន​មក​ពី​ទស្សនៈ​វិស័យ​បែប​អាជ្ញាធរ ដោយសារ​តែគ្រួសារ​របស់​លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​បណ្ដេញ​ចេញ​​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដោយ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម។ បន្ទាប់​ពី​មួយ​ទៅ​មួយ ឪពុក​ម្តាយ បងប្អូនស្រី និង​ក្មួយ​ប្រុស​របស់​គាត់​បាន​ស្លាប់​ដោយ​ភាព​អត់​ឃ្លាន ឬ ការ​អស់​កម្លាំង ដោយសារ​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ឃុំឃាំង​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​ការងារ​ដាច់​ស្រយាល​មួយ​នៅ​ជនបទ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។
ជីវិត​ដំបូង​​, ការ​គេច​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​
លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី កើតនៅ​ទីក្រុងភ្នំពេញ។ ឪពុក​របស់​លោក​ជា​គ្រូ​បង្រៀន និង​ជា​អ្នក​ត្រួត​ពិនិត្យ​ម្នាក់​នៅសាលា​បឋម​សិក្សា។ គ្រួសារ​របស់​គាត់​ព្រម​ទាំង​ប្រជាជន​ដទៃ​ទៀត​ត្រូវបាន​គេ​បណ្ដេញ​ចេញ​ពី​រាជធានី​​ដោយពួក​​ខ្មែរក្រហម​ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៥។ គ្រួសារ​របស់​លោក​បាន​ទទួល​ការ​រងទុក្ខ​នៅក្នុង​របប​នេះ។ បន្ទាប់​ពីលោក​បាន​ឃើញ​ឪពុកម្តាយ បងប្អូន​ សាច់ញាតិ​ផ្សេងៗ​បាន​ស្លាប់​ដោយ​ការ​ធ្វើការងារ​ហួស​កម្លាំង​ និង​កង្វះ​អាហារូបត្ថម្ភ​នោះ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី បាន​រត់​គេច​ទៅ​នៅ​ជំរុំជន​ភៀស​ខ្លួន​មួយនៅ ម៉ៃរុត ក្នុងប្រទេស​ថៃ​។
ទីបំផុត លោក​​បានធ្វើ​ដំណើរ​​ទៅ​ដល់​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ ប្រទេសបារាំង។ អំឡុង​ពេល​ដែលលោក​កំពុង​សិក្សា​ផ្នែក​សិប្បកម្ម​នៅ​សាលាវិជ្ជាជីវៈ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង លោក​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ពិធី​ជប់លៀង​មួយ ហើយ​ក៏​បាន​ទទួល​ម៉ាស៊ីនថត​វីដេអូ​មួយ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​ចាប់​អារម្មណ៍​ក្នុង​ការ​ផលិត​ខ្សែ​ភាពយន្ត។ លោក​បាន​រៀន​បន្ត​រួច​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ពី វិទ្យាស្ថាន​សិក្សា​ភាពយន្ត​។ លោក​បាន​ត្រលប់​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០។
អាជីព​ជា​អ្នកដឹកនាំ​ភាពយន្ត​
រឿង​មួយ​ទៀត​របស់​លោក ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា អ្នកស្រែ ដែល​បាន​ផលិត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៤ មាន​លក្ខណៈ​ជា​រឿង​មនោសញ្ចេតនា​ផ្អែក​លើ​រឿង​ពិត ដែល​និយាយ​អំពី​ជីរិត​តស៊ូ​ពុះពារ​ក្រោយ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​​របស់គ្រួសារ​មួយ​នៅ​ជនបទ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​។ រឿង​នេះត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ក្នុង​ការ​ប្រកួតប្រជែង​​នៅ មហោស្រពភាពយន្ត កាន ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៤ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​កម្មវិធី​ពាន​រង្វាន់​អូស្ការ​លើកទី​៦៧ សម្រាប់​ពាន​រង្វាន់​ភាពយន្ត​បរទេស​ល្អ​ជាង​គេ ហើយ​ភាពយន្ត​នេះ​ក៏​ជា​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​ទី​មួយ​ដែល​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​អូស្ការ​ដែរ។
ភាពយន្ត​ឯកសារ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០០ មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ ទឹកដីវិញ្ញាណវិលវល់ ក៏និយាយ​ពីការ​តស៊ូ​ពុះពារ​របស់​គ្រួសារ​ខ្មែរ ព្រមទាំង​បាន​បង្ហាញ​ពី​ការ​ឈាន​ចូល​ទៅរក​សម័យ​ទំនើប​របស់កម្ពុជា និង​ភាព​លំបាក​របស់​កម្មករ​ជីក​ដាក់[ខ្សែកាបអុបទិច]]​លើក​ដំបូង​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេសកម្ពុជា។
ភាពយន្ត​ឯកសារ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៣ មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ ស២១ ម៉ាស៊ីនពិឃាដ និយាយ​អំពី​សារមន្ទីរ​ទួលស្លែង ការជួបជុំ​គ្នា​របស់​អតីតអ្នកទោស​រួមទាំង​វិចិត្រករ វ៉ាន់ ណាត និង​អតីត​បុគ្គលិក​នៅ ស២១ ដែល​និយាយ​រៀប​រាប់​រំឭក​ឡើង​វិញ​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ខ្លោចផ្សា។
ព្រឹត្តិការណ៍​ក្រោយ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ជាច្រើន​ទៀត​មាន​នៅក្នុងភាពយន្ត ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ឡើងក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៥ មាន​ចំណងជើង​ថា មហោស្រពដែលឆេះ បាន​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​ក្រុម​ល្ខោន​ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​មហោស្រព​សុរាម្រឹត​ដែល​ត្រូវ​បាន​ឆេះ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩៤ ហើយ​មិន​ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ឡើង​វិញ ។
ភាពយន្ត​ឯកសារ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៧ របស់​លោក​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា ក្រដាសមិនអាចខ្ចប់ភ្លើង បាន​និយាយ​អំពី​ជីវិត​របស់​នារី​ពេស្យា​នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ។
ភាពយន្តឯកសារ​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២របស់លោកដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ ឌុច គ្រូលត់ដំនៅឋាននរក បាន​បង្ហាញ​អំពី​កិច្ចសម្ភាសន៍​ជាមួយ​នឹង​កាំង ហ្គេចអៀវ ហៅ​ឌុច ​ជា​អតីត​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែលត្រូវ​បាន​កាត់​ទោសឲ្យ​ជាប់​ពន្ធនាគារ​៣០ឆ្នាំ ដោយ​អង្គ​ជំនុំ​ជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុងតុលាការ​កម្ពុជា តែ ឌុច បាន​ជំទាស់​នឹង​សាលក្រម​នេះ។
ភាពយន្តឯកសារ​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៧​របស់លោកដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា​រូបភាពដែលបាត់បង់ ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចាំង​និង​ទទួល​បាន​ពាន​រង្វាន់​កំពូល​ នៅ​ក្នុង​ផ្នែក Un Certain Regard នៃ​មហោស្រព​ភាពយន្ត កាន ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ ។
មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោតទស្សន៍​បុប្ផាណា កម្ពុជា
លោក រិទ្ធី រួមទាំ​អ្នកដឹក​នាំ​រឿងឈ្មោះ អៀវ បណ្ណាការ បាន​បង្កើត​មជ្ឈមណ្ឌល​នេះ​ឡើង​ក្នុង​គោល​បំណង​អភិរក្ស​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាពយន្ត ការថតរូប និង​តន្ត្រី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ រឿង​ល្ខោន​បែប​ឯកសារ​ដំបូង​មាន​ចំណង​ជើង​ថា បុប្ផាណា សោកនាដកម្មមួយ (Bophana: A Cambodian Tragedy) ដែល​និយាយ​ពី​យុវតី​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេធ្វើទារុណកម្ម ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​នៅពន្ធនាគារ ស-២១។
អៀង សារី
លោក អៀង សារី អតីត​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ និង​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​ការបរទេស​នៃ ​របប​កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (របបខ្មែរក្រហម) ត្រូវ​បាន​អង្គ​ជំនុំ​ជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា​ឃុំ​ខ្លួន​ជា​ បណ្តោះ​អាសន្ន​ដើម្បី​រង់ចាំ​ការជម្រះ​ក្តី ពី​បទ​ថា​បាន​ប្រព្រឹត្ត​​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​មនុស្ស​ជាតិ​និង​ ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម​រវាង​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៩ ។
ប្រវត្តិរូប​សង្ខេប
អៀង សារី កើតនៅថ្ងៃទី២៤ខែតុលាឆ្នាំ១៩២៥។ មានទីកន្លែងនៅភូមិងាន ហ៊ ឃុំឡុង ហ៊ ស្រុកឆូ​ ថាញ់ ខេត្តត្រាវិញ វៀតណាមខាងត្បូង​។ ឪពុកឈ្មោះគឹម រៀង ជាជនជាតិខ្មែរក្រោម​ ម្តាយឈ្មោះត្រាន ទីឡូ ជាជនជាតិចិនដែលផ្លាស់ទីលំនៅមករស់នៅប្រទេសវៀតណាមជាមួយ ម្តាយឪពុករបស់នាងតាំងតែពីនាងនៅពីតូច។ អៀង​ សារីប្តូរឈ្មោះមកពីឈ្មោះវៀតណាមថាគឹម ត្រាញ់ពេលដែលគាត់ចូលទៅ ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម។ អៀង​ សារីបានរៀបការជាមួយខៀវ ធីរិទ្ធនៅទីក្រុងប៉ារីសនៅឆ្នាំ១៩៥១។ ធីរិទ្ធបានយកឈ្មោះប្តីរបស់នាងមកដាក់ថាអៀង ធីរិទ្ធ។ បច្ចុប្បន្ន អៀង សារី និង ប្រពន្ធរបស់​ គាត់​​ អៀង ធីរិទ្ធ ឬ ខៀវ ធារិទ្ធ រស់នៅទីក្រុងប៉ៃលិន និងម្តងម្កាល​ ស្នាក់នៅទីក្រុងភ្នំពេញ។
អៀង សារី អតីតនិស្សិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ នយោបាយនៅ​សាលា​ស័របោន ប្រទេសបារាំង មានតួនាទី ជាឧបនាយករដ្ឋ​មន្រ្តី​ និង ជារដ្ឋមន្ត្រី ក្រសួងការបរទេស នៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ​ពី ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៩ អៀង សារី បាន​ទទួល​អាហារូបករណ៍​ទៅ​រៀន​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ហើយ​ត្រឡប់​មក​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៣ ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦០ អៀង សារី ជា​គ្រូ​បង្រៀន​ផ្នែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​និង​ភូមិសាស្ត្រ នៅ​សាលា​ឯកជន​មួយ​ឈ្មោះ «កម្ពុជបុត្រ» ដែល​មាន​ឈ្មោះ ហ៊ូ យន់ ជា​នាយក​សាលា ។
នៅខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៦៣ ដោយ​ភ័យខ្លាច​អំពី​ការចាប់​ខ្លួន​របស់​រដ្ឋ​អំណាច​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម អៀង សារី បាន​រត់​ចូល​ព្រៃ​នៅ​តាម​ព្រំដែន​ខេត្ត​កំពង់ចាម ហើយ​ក៏​បង្កើត​កងទ័ព​តស៊ូ​នៅ​ភូមិភាគ​ឦសាន ។
នៅឆ្នាំ​១៩៧០ អៀង សារី បាន​ទៅ​ហាណូយ​ដើម្បី​ទាក់ទង​ការងារ​ជាមួយ​វៀតណាម ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧២ ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​អគ្គ​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​នៅភូមិ​ភាគ​ឦសាន ។
នៅខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៧៥ អៀង សារី ស្ថិត​នៅក្នុង​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​កុម្មុយនីស្ត​កម្ពុជា ។ នៅថ្ងៃ​ទី​៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៧៥ អៀង សារី ទទួលខុសត្រូវ​កិច្ចការ​បរទេស ទាំង​បក្ស​និង​រដ្ឋ ។ នៅថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧៦ អៀង សារី ត្រូវ​បាន​គណៈមជ្ឈិម​បក្ស តែងតាំង​ជា​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​និង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ចការ​ បរទេស ។
មាន​សេចក្តី​រាយការណ៍​មួយ​ចំនួន បាន​រាយការណ៍​ថា អៀង សារី ជា​អ្នកដឹកនាំ​ការឃោសនា​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​និស្សិត​និង​បញ្ញវន្ត​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន ​នាក់​នៅឯ​បរទេស ឱ្យ​ត្រឡប់​មក​កាន់​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ ក្រោម​ហេតុផល​ថា អង្គការ​បដិវត្តន៍​កំពុង​ត្រូវការ​អ្នក​ទាំងនោះ​ជា​ចាំបាច់​ដើម្បី​ជួយ​ ក្នុង​ការកសាង​ប្រទេស​ជាតិ​ឡើង​វិញ ក្រោយ​ពី​ត្រូវ​ខ្ទេចខ្ទាំ​ដោយ​សង្រ្គាម ។
លោក ទុំ បូរ៉ាន់ អតីត​នាយ​ទាហាន​កង​នាវាចរណ៍​ ដែល​បាន​ធ្វើ​កម្មសិក្សា​នៅឯ​សហរដ្ឋ​ឤមេរិក​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៤ បាន​បញ្ជាក់​អះអាង​ថា លោក​បាន​ជួប​លោក អៀង សារី និង​លោក ជួន ប្រសិទ្ធ នៅឆ្នាំ​១៩៧៦ ហើយ​លោក​ថែម​ទាំង​បាន​បដិសេធ​សេចក្តី​អន្ទង​របស់​បង​ទី​៣​នេះ​ទៀត​ផង ដោយ​លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ដូច្នេះ​ថា ៖ «ខ្ញុំ​ទៅ​ជួប​លោក អៀង សារី ហ្នឹង គាត់​និយាយ​ពី​រឿង​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​ឈ្នះ​ហើយ ចម្រុង​ចម្រើន​មហាអស្ចារ្យ​អី​ចុះឡើង​អ៊ីចឹង​ទៅ ហើយ​ក៏​និយាយ​ថា គេ​ត្រូវការ​អ្នកចេះ​ដឹង​ទៅ​ជួយ ។ អ្នក​ដែល​មក​រៀន​ជាមួយ​ខ្ញុំ គេ​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ ។ អ្នក​ដែល​នៅ​ជាមួយ​ខ្ញុំ​ពីរ​នាក់ គឺ គង់ ហ៊ត និង អ៊ឹង ហ៊ូយូ ផ្ញើផូសខាត មក​ពី​ស្រុក​ចិន សរសេរ​ថា ខ្ញុំ​បាន​មក​ដល់​[សណ្ឋាគារ]​ស្រុក​ចិន​ហើយ អត់​អី​ទេ ហើយ​ថ្ងៃ​ស្អែក​ហ្នឹង​នឹង​ឡើង​យន្ដហោះ​ទៅ​ស្រុក​ខ្មែរ ។ ផុត​ពី​ស្រុក​ចិន​ទៅ គឺ​បាត់​រហូត» ។
សាក្សី​ដែល​នៅរស់​ខ្លះ បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ក្រោយ​ការអន្ទង​អូស​ទាញ​របស់​លោក អៀង សារី និស្សិត បញ្ញវ័ន្ត​ខ្មែរ​រាប់​ពាន់​នាក់​បាន​វិល​ត្រឡប់​ចូល​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ ដែល​អ្នក​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​ដាក់​ឲ្យ​រស់នៅ​ផ្តុំ​គ្នា​នៅ​មន្ទីរ​លត់ដំ​បឹង​ ត្របែក ហើយ​ខ្លះ​ទៀត ក្រោយ​មក ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម សួរ​ចម្លើយ​និង​សម្លាប់​ចោល​នៅ​មនី្ទរ ស-​២១ ឬ​គុក​ទួលស្លែង ។
លោក អុង ថុងហឿង អតីត​និស្សិត​ខ្មែរ​មួយ​រូប​នៅ​ស្រុក​បារាំង បាន​វិល​ត្រឡប់​មក​មាតុ​ប្រទេស​វិញ ។ លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ក្នុង​ចំណោម​ខ្មែរ​វិល​ត្រឡប់​ពី​បរទេស​ប្រមាណ ៤​ពាន់​នាក់ ដែល​លោក​បាន​ជួប​នោះ នៅ​មាន​ជីវិត​មិន​ដល់ ១​ពាន់​នាក់​ឡើយ សព្វថ្ងៃ​នេះ ៖ «យើង​ទាំង​អស់​គ្នា មក​ដើម្បី​ស្រុក​ទាំង​អស់​គ្នា អាហ្នឹង​គឺ​ក្នុង​ការយល់​របស់​ខ្ញុំ​នៅ​ពេល​ហ្នឹង ។ ដល់​យើង​មក​ដល់ ចេញ​ពី​ពោធិ៍ចិនតុង​ដឹក​ពួក​ខ្ញុំ​ដល់​វិទ្យាស្ថាន​បច្ចេកទេស​មិត្តភាព​ សូវៀត ក៏​គេ​ដឹក​ខ្ញុំ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ហ្នឹង ខ្មែរ​ក្រហម​គេ​ហៅ​ថា ជំរំ​អប់រំ ស-១៥ ។ បង​ប្អូន មិត្តភក្តិ​ខ្ញុំ​ដែល​មក​រស់​នៅ​ជាមួយ​គ្នា​ហ្នឹង ប្រហែល​ជា​ជិត ៤០០០​នាក់ ហើយ​រស់នៅ​សព្វថ្ងៃ តាម​ខ្ញុំ​ដឹង គឺ​មិន​ដល់​១០០០​នាក់​ទេ» ។
នៅក្នុង​សៀវភៅ​មួយ​ក្បាល ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «ឆ្ងាយ​ហួស​ពី​ជើង​មេឃ ៥​ឆ្នាំ​ជាមួយ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម» របស់​លោកស្រី ឡូរ៉ង់ ពិក ជា​ជនជាតិ​បារាំង​និង​ជា​អតីត​ភរិយា​របស់​មន្ត្រី​ជំនិត​ម្នាក់​របស់​លោក អៀង សារី នោះ បាន​រៀបរាប់​អំពី​ការជាប់​ទាក់ទិន​របស់ អៀង សារី ក្នុង​ការសម្លាប់​មនុស្ស ។
នៅក្នុង​ទំព័រ ១៨៤ និង​១៨៥ លោកស្រី ឡូរ៉ង់ ពិក បាន​រៀបរាប់​ដូច្នេះ​ថា ៖ «ក្រោយ ​ពី​រលក​នៃ​ការបោស​សំឤត ប្រៀប​ដូចជា​ការបង្ហូរ​ឈាម​ឲ្យ​ខ្សោះ​នោះ​មក អៀង សារី បាន​កោះហៅ​កម្មាភិបាល​ដឹកនាំ​ជា​ច្រើន​រូប ទាំង​ប្រពន្ធ​និង​កូន​ផង​នោះ មក​ពី​ភូមិ​ភាគ​ពាយ័ព្យ​ដឹកនាំ​ដោយ ឈ្មោះ ស៊ូ ។ ក្រោយពី​ការសម្រាក​មួយ​រយៈ​ខ្លី​នៅ ប-១ ឬ​ក្រសួង​ការបរទេស​មក ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ជា​ផ្លូវការ ទៅ​កាន់​អង្គភាព​ពិសេស​មួយ ដើម្បី​ត្រៀម​ខ្លួន​ចេញ​ទៅ​បើក​ស្ថានទូត​នៅឯ​បរទេស ។ ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក យើង​ទទួល​ដំណឹង​ថា អ្នក​ទាំង​នោះ​ជា "ពួក​ក្បត់" ទៅ​វិញ» ។
ពាក់កណ្កាលជីវិត
បន្ទាប់ពីការវិលត្រឡប់មកដល់ប្រទេសកម្ពុជាគាត់បានគាត់បាននាំចូលមកគណះកម្មការកណ្ដាលនៃអ្នកធ្វើការនៃកម្ពុជានៅកញ្ញាឆ្នាំ១៩៦០។បន្ទាប់ពីគាត់ធ្លាក់នៅក្នុងសារណះរដ្ឋខ្មែរនៅថ្ងៃ១៧ មេសាឆ្នាំ១៩៧៥ គាត់បានបង្កើតបក្សសម្ព័ន្ធផ្ទាល់ខ្លួនដោយការនិរទេសទៅជួយកសាងប្រទេសកម្ពុជា។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយការវិលត្រឡប់មកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ពួកគេបានចាប់ខ្លួនមនុស្សជាច្រើនពេលដែលមកដល់ហើយបានបោះទៅក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំងយ៉ាងសាហាវឃោឃៅ។ ជាមួយគ្នានោះដែរប៉ុលពតនិងអៀងសារីត្រូវបានគេកាត់ទោសហើយបានស្លាប់នៅការកាត់ទោសបន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំឆ្នាំ១៩៧៩។
ការកាត់ទោស
នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៩ ខែសីហា ឆ្នាំ​១៩៧៩ លោក អៀង សារី ត្រូវ​បាន​កាត់ទោស​កំបាំង​មុខ​ប្រហារ​ជីវិត​និង​រឹប​អូស​យក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ​ទាំង​អស់​ដោយ​តុលាការ​ប្រជាជន​បដិវត្តន៍​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ។
លោក អៀង សារី បាន​ទទួល​ការលើក​លែង​ទោស​ពី​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៩៦ បន្ទាប់ពី​បាន​ដឹកនាំ​កងទ័ព​ខ្មែរ​ក្រហម​រាប់​ពាន់​នាក់ ចុះចូល​ជាមួយ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ។
តាម​អំណាច​នៃ​អង្គ​ជំនុំ​ជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា ឬ​ហៅ​ដោយ​ខ្លី​ថា សាលាក្តី​ខ្មែរក្រហម លោក អៀង សារី ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​វីឡា​របស់​លោក​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ កាល​ពី​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី​១២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៧ ។
លោក អៀង សារី ត្រូវ​បាន​ឃុំឃាំង​ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន​ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក ។
ការសម្រេច​ឃុំខ្លួន​បណ្តោះ​អាសន្ន បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក អៀង សារី ប្តឹង​ជំទាស់ ហើយ​តាម​ការគ្រោងទុក​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម​នឹង​លើក​យក​បណ្តឹង​ជំទាស់​របស់​ លោក អៀង សារី មក​ធ្វើ​សវនាការ​នៅព្រឹក​ថ្ងៃ​ច័ន្ទ ទី​៣០ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០០៨ ដើម្បី​សម្រេច​ថា តើ​ត្រូវ​ឃុំ​ខ្លួន​ជា​បន្ត ឬ​ត្រូវ​ដោះលែង​ជា​បណ្ដោះ​អាសន្ន ៕
មរណៈភាព
លោក អៀង សារី បានស្លាប់នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៣ នៅវេលាម៉ោងប្រហែលជា ៨:៤៥ នាទី ដោយរោគាពាធ នាមន្ទីរពេទ្យខ្មែរ-សូវៀត។មុខពេលការប្រឆាំងរឿងក្តីរបស់គាត់ អាចយកសេចក្តីសំរេច។គាត់មានជំងឺបេះដូងអស់រយះពេលជាច្រើនឆ្នាំក៏ដូចជាមានជំងឺផ្សេងៗទៀតផងដែរ។គាត់បានយកភាគហ៊ុនរបស់គាត់ទៅដាក់នៅក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំងពិសេសនៅឯមន្ទីរ ពេទ្យនៅថ្ងៃទី៤ខែមិនាឆ្នាំ២០១៣ហើយមេធាវីរបស់គាត់បាននិយាយថាក្រពះនិងពោះវៀនរបស់គាត់មានបញ្ហា។ខ្ឡួនប្រាណរបស់គាត់ត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅផ្ទះរបស់លោកនៅខេត្ត បន្ទាយមានជ័យ។ខ្លួនរបស់គាត់និងយកទៅផ្តេករយះពេល៧ថ្ងៃមុនពេលរំលាយសាកសព។មុនពេលគាត់ស្លាប់ គាត់បាននិយាយថាការកាត់ទោសរបស់គាត់ជាប់ទាក់ទងទៅនិង ខ្មែរក្រហម។
លោកអ៊ីលីសាបែត ស៊ីម៉ូនែ ហ្វត គឺជាមេធាវីរបស់គាត់បាននិយាយថាសំរាប់ជនរងគ្រោះជានេះគឺជាការស្លាប់ដ៏តូចតាចនៃការកាត់ក្តីហើយរឹតត្បឹតពួកគេស្វែងរក សច្ចះធម៍និងយុត្តិធម៍។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជនអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរក្រហម
សទ្ធិន្ទ្រិយ
អត្ថន័យ
ពាក្យ​ថា ឥន្ទ្រិយ (indriya) គឺ​ជា​អំពើ​នៃ​ការ​គ្រប់គ្រង ឬ ត្រួតត្រា ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​មេដឹកនាំ ។ ពាក្យ​ថា "ការ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​មេដឹកនាំ​"​មាន​ន័យ​ថា គ្មាន​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ងើប​ប្រឆាំង​នឹង​មេដឹកនាំ​នោះ​ឡើយ ។
ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​​​ខាង​ផ្នែក​ថេរវាទ
តាម​ទ្រឹស្តី​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ ពាក្យ​ថា ឥន្ទ្រិយ ឬ ការ​គ្រប់គ្រង ឬ ការ​ត្រួួតត្រា មាន​ន័យ​ថា បុគ្គល​ម្នាក់​​ៗ​ប្រើ​អំណាច​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ឯង ។ ឥន្ទ្រិយ មាន​សរុប​ទាំង​អស់​ចំនួន ៥ យ៉ាង ពោល​គឺ ៖
អាប្រាហាម ម៉ាស្លូ
អាប្រាហាមម៉ាស្លូឬហៅបានម្យ៉ាងទៀតថាលោកម៉ាស្លូកើតនៅថ្ងៃទី១ខែមេសាឆ្នាំ១៩០៨និងទទួលមរណៈភាណនៅ ក្នុងថ្ងៃទី៨ខែមិថុនាឆ្នាំ១៨៧០។លកោជាសាស្រ្តាចារ្យចិត្តវិទ្យាជនជាតិអាមេរិកកាំងនៅសកលវិទ្យាល័យប្រានដេស និងនៅមហាវិទ្យាល័យប្រូក្លីននិងនៅសាលាថ្មីសំរាប់ការស្រាវជ្រាវ(New School for Social Research)និងនៅសក លវិទ្យាល័យកូឡុមប៊ីដែលគាត់បានបង្កើតនូវភាពល្បីឈ្មោះរបស់គាត់នៅទីនោះ។គាត់បានសង្កត់ធ្ងនទៅលើគុណ ធម៌របស់មនុស្សជាតិទាំងឡាយ។
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ
អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ
ភាសាងអ់គ្លេស Noble Eightfold Path (Sanskrit: āryāṣṭāṅgamārga, Sinhala: ආර්ය අශ්ටාංගික මාර්ග) អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ (មគ្គដ៏ប្រសើរប្រកបដោយអង្គ៨ប្រការ) គឺជាការប្រៀនប្រដៅមួយ ដ៏សំខាន់ របស់ព្រះពុទ្ធ ដែលទ្រង់ពន្យល់ថាជា ផ្លូវនាំឲ្យដល់ការសូន្យទៅនៃទុក្ខ ហើយនិង សម្រេចការត្រាស់ដឹង ។ មគ្គនេះសម្រាប់ប្រតិបត្តិ ដើម្បីចម្រើនបញ្ញាយល់ដឹង ទៅលើបាតុភូតពិតនៃធម្មជាតិ (សច្ចៈ) ហើយនិងផ្តាច់ឫស នៃលោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ ។ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គនេះ ជាសច្ចៈទី៤ ក្នុងអរិយសច្ច៤ របស់ព្រះពុទ្ធ ហើយមគ្គទី១នៃអរិយមគ្គនេះ គឺការយល់ច្បាស់អំពី អរិយសច្ចៈវិញ ។ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ មានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថា មជ្ឈិមមគ្គ ឬផ្លូវកណ្តាល ។
អង្គមគ្គទាំងអស់ ចាប់ផ្តើមដោយពាក្យសម្មា (បាលី), សម្យញ្ច (សំស្រ្កឹត) ។ ពាក្យនេះ មានន័យថា ពេញលេញ មិនបែកខ្ញែក ជាក់ច្បាស់ ហើយអាចពន្យល់ថា ជាអ្វីដែលសុក្រិត ឥតខ្ចោះ ។
នៅក្នុងនិម្មិតរូបនៃព្រះពុទ្ធសាសនា អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គនេះ មានតំណាងជារូបធម្មចក្រ (កង់ព្រះធម៌) ដែលកាំទាំង ៨ ជាតំណាងអង្គ​ ៨ នៃមគ្គ ។
ប្រភពដើម
តាមធម្មទេសនាដែលគេ ឃើញមាននៅ ក្នុងបិដកបាលីរបស់ថេរវាទ និងគម្ពីរអាគមខ្លះ ក្នុងបិដកពុទ្ធសាសនាចិន អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គបាន រកឃើញឡើងវិញដោយព្រះពុទ្ធ សមណគោតម ក្នុងពេលស្វែងរកការត្រាស់ដឹង ។ គម្ពីរសាសនាទាំងនោះ បានពន្យល់អំពីមគ្គបូរាណមួយ ដែលបានបដិបត្តិតាម ដោយព្រះពុទ្ធជំនាន់មុន គ្រប់ៗព្រះអង្គ ។ អដ្ឋង្គិកមគ្គដ៏ប្រសើរនេះ ជាវិធីប្រតិបត្តិមួយ ដែលនាំអ្នកប្រព្រឹត្តតាម ឆ្ពោះទៅកាន់ការត្រាស់ ដឹងនិងការរំដោះខ្លួន ។ ព្រះពុទ្ធបានបង្រៀនមគ្គនេះ ដល់សាវ័កទាំងឡាយ របស់ព្រះអង្គ ដើម្បីឲ្យសាវ័កទាំងនោះ បានដើរតាមផ្លូវនេះផងដែរ ។
តាមរបៀបតែមួយ តថាគតបានរកឃើញ មគ្គបូរាណមួយ ផ្លូវបូរាណមួយ ដែលអ្នកត្រាស់ដឹងពិតប្រាកដ ពីអតីតកាល បានដើរតាម ។ ហើយអ្វីជាមគ្គបូរាណ ផ្លូវបូរាណដែលអ្នកត្រាស់ដឹង ពីអតីតកាល បានដើរតាមនោះ? គឺអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គនេះឯងៈ សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ...តថាគតបានដើរតាមផ្លូវនេះ ។ ដោយដើរតាមផ្លូវនេះ តថាគតបានដឹងច្បាស់ ដោយខ្លួនតថាគត អំពីជរានិងមរណៈ ដឹងច្បាស់អំពីហេតុ ដែលឲ្យជរានិងមរណៈកើតឡើង ដឹងច្បាស់អំពី ការរលត់សាបសូន្យទៅ នៃជរានិងមរណៈ ដឹងច្បាស់អំពីផ្លូវ ដែលនាំឲ្យទៅដល់ ការរលត់សាបសូន្យ នៃជរានិងមរណៈ...ដោយបានដឹងច្បាស់ ដោយខ្លួនតថាគតយ៉ាងនេះ តថាគតយកផ្លូវនោះ មកបង្ហាញដល់ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសកនិងឧបាសិកា ។ (នគរសូត្រ)
ការប្រតិបត្តិអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ប្លែកគ្នាទៅតាមកន្លែង បង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនា និមួយៗ ។ នៅកន្លែងខ្លះគេប្រតិបត្តិ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គទាំងមូល កន្លែងខ្លះយកតែចំណែកខ្លះ មកបដិបត្តិ ឬក៏កែសម្រួល ។ ពូជពង្សអ្នកកាន់ ព្រះពុទ្ធសាសនានិមួយៗ អនុវត្តន៍មគ្គដ៏ប្រសើរនេះ ទៅតាមរបៀបដែលប្រសើរ ជាងគេបំផុត ក្នុងការធ្វើឲ្យសិស្ស នៃពូជពង្សនោះ បានរីកសម្រើន ។
ម្យ៉ាងទៀត ប្រភពខ្លះបានផ្តល់ សេចក្តីពន្យល់ ចំពោះអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ មួយបែបផ្សេង ទៀត ជាពិសេស ក្នុងឯកោត្តរាគម Ekottara Āgama មានការបង្រៀនទ្រឹស្តីសំខាន់ ដូចជាអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គជាដើមនេះ ដែលខុសគ្នាអំពី អ្វីដែលមាននៅក្នុងបិដកបាលី ។
ចំណែកនៃអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ
តារាងវិភាគខាងលើនេះ មានឈ្មោះថា លំហាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានៈ សីលថ្នាក់ខ្ពស់ សមាធិថ្នាក់ខ្ពស់ បញ្ញាថ្នាក់ខ្ពស់ ។ ថ្នាក់ខ្ពស់ក្នុងទីនេះ សំដៅយកការហាត់រៀន ដែលនាំឲ្យទៅដល់ការរំដោះខ្លួន និងការត្រាស់ដឹង ដោយនេក្ខម្មៈ (ការចេញចាកកាម) ឬពោធិចិត្ត (ចិត្តស្វែងរកការត្រាស់ដឹង) ជាហេតុផល ។
ការបដិបត្តិ
តាមមហាថេរ Walpola Sri Rahula ចំណែកនៃអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ត្រូវយកមកចម្រើនរួមគ្នា ច្រើនឬតិច ទៅតាមសមត្ថភាព របស់បុគ្គលអ្នកចម្រើនម្នាក់ៗ ដែលអាចធ្វើទៅបាន ។ ចំណែកទាំងអស់ ជាប់ទាក់ទងគ្នា ហើយចំណែកនិមួយៗ ជួយបណ្តុះបណ្តាលគ្នាទៅវិញទៅមក ។ ភិក្ខុពោធិពន្យល់ថា ជាមួយនឹងកំរិតណាមួយ នៃការជឿនលឿន អង្គមគ្គទាំង៨អាចមានព្រមគ្នា ដែលអង្គមគ្គនិមួយៗ ជួយទ្រទ្រង់ ដល់អង្គមគ្គផ្សេង ទៀត ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ មុននឹងដល់ចំណុចនេះ ភាពរៀងគ្នា តាមលំដាប់លំដោយនៃមគ្គ មិនអាចជៀសវាងបានឡើយ ។
តាមធម្មទេសនានានា ក្នុងបិដកបាលីនិងចិន សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មា កម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ និងសម្មាសតិ ប្រើសម្រាប់ជារបស់ទ្រទ្រង់ និងជារបស់ចាំបាច់ សម្រាប់ការចម្រើនសមាធិ ។ សេចក្តីយល់ច្បាស់ អំពីសម្មាទិដ្ឋិ ជាភារៈដំបូង ហើយក៏ជារបស់នាំមុខ នៃអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គទាំងមូល ។ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ជាដំបូងត្រូវសិក្សាឲ្យបានយល់ច្បាស់ នូវសម្មាទិដ្ឋិ ជាមុនសិន ។ កាលណាសម្មាទិដ្ឋិ បានយល់ ច្បាស់ត្រឹមត្រូវហើយ សម្មាសង្កប្បៈក៏កើតឡើង ក្នុងចិត្តរបស់យោគាវចរ ។ សម្មាសង្កប្បៈ នាំឲ្យកើតសម្មាវាចា សម្មាវាចា នាំឲ្យកើតសម្មាកម្មន្តៈ សម្មាកម្មន្តៈ នាំឲ្យកើត សម្មាអាជីវៈ សម្មាអាជីវៈ នាំឲ្យកើតសម្មាវាយាមៈ សម្មាវាយាមៈ នាំឲ្យកើតសម្មាសតិ ។ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវបំពេញសម្មាវាយាមៈ ដើម្បីកំចាត់បង់មិច្ឆាទិដ្ឋិ (សេចក្តីយល់ខុស) ហើយចូលទៅក្នុងសម្មាទិដ្ឋិ ។ សម្មាសតិប្រើដើម្បី ស្ថិតនៅក្នុងសម្មាទិដ្ឋិជានិច្ច ។ ដូច្នេះបុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ អាចវៀរចាកលោភៈ ទោសៈ និងមោហៈបាន ។
កាលណាសភាព នៃការទ្រទ្រង់ និងរបស់ចាំបាច់ រឹងមាំហើយ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ អាចចម្រើនសម្មាសមាធិ បានដោយងាយ ។ ក្នុងពេលធ្វើសម្មាសមាធិ គេត្រូវមានសម្មាវាយាមៈ និងសម្មាសតិ ជាជំនួយដល់សមាធិ គេត្រូវពិនិត្យហើយបញ្ជាក់ អំពីសម្មាទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន ដែលជាហេតុឲ្យ សម្មាញាណ (true knowledge) កើតឡើង បញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវ នោះ នឹងកំចាត់បង់ នូវលោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ ចេញបាន ។ កត្តាចុងក្រោយ និងជា ទីបញ្ចប់ នៃការរំដោះដែលត្រូវកើតឡើង គឺសម្មាវិមុត្តិ (right liberation)។
បញ្ញា
បញ្ញា (បាលី) ឬប្រាជ្ញា (សំស្រ្កឹត) នៅក្នុងមុខងារដំបូងរបស់វា វាបង្ហាញផ្លូវតាមគំនិតយល់ច្បាស់នូវធម្មជាតិពិត ។ បញ្ញាបង្កើតឡើងដើម្បីដាស់ ឥន្រ្ទិយ (បញ្ញិន្រ្ទិយ) ឲ្យជ្រួត ជ្រាបដោយបញ្ញាយល់ដឹង ដើម្បីឃើញអ្វីៗ ទៅតាមសភាពពិតរបស់វា ។ ក្នុងដំណាក់ក្រោយរបស់វា កាលណាចិត្តបានអប់រំល្អហើយ ដោយសីលនិងសមាធិ ហើយជាមួយនឹងការរីកចម្រើន នៃសម្មាញាណ បញ្ញានឹងឡើងដល់កំរិតខ្ពស់ នៃសម្មាទិដ្ឋិនិងសម្មា សង្កប្បៈ ។
សម្មាទិដ្ឋិ
សម្មាទិដ្ឋិជារបៀបដ៏ត្រឹមត្រូវ ក្នុងការឃើញអំពីជីវិត ធម្មជាតិ និងពិភពលោក ទៅតាមសភាពពិតរបស់វា ហើយនិងយល់ថា តើសេចក្តីពិត ប្រព្រឹត្តិទៅយ៉ាងដូចម្តេច ។ សម្មាទិដ្ឋិផ្តល់យោបល់ដល់ បុគ្គលណានិមួយ ឲ្យចាប់ផ្តើមបដិបត្តិមគ្គដ៏ប្រសើរនេះ ។ សម្មាទិដ្ឋិពន្យល់អំពីការកើតឡើង នៃមនុស្ស សេចក្តីទុក្ខ ព្យាធិ ជរា មរណៈ និងការជាប់នៅដោយលោភៈ ទោសៈ មោហៈ ។ សម្មាទិដ្ឋិបង្ហាញផ្លូវ និងធ្វើឲ្យមគ្គ៧ទៀត មានប្រ សិទ្ធិភាព ។ សម្មាទិដ្ឋិចាប់ផ្តើមជាមួយនឹង គំនិតនិងការចេះដឹង ប៉ុន្តែតាមរយៈនៃការ ចម្រើនសម្មាសមាធិ វាក៏ប្រែបន្តិចម្តងៗ ទៅជាបញ្ញា ដែលអាចផ្តាច់បង់នូវ ឫសគល់នៃសំយោជនៈរបស់ចិត្តបាន ។ សេចក្តីយល់ដឹង អំពីសម្មាទិដ្ឋិ នឹងដឹកនាំបុគ្គល ឲ្យមានការរស់នៅ ប្រកបដោយគុណធម៌ ត្រង់តាមបន្ទាត់នៃសម្មាទិដ្ឋិ ។ ក្នុងបិដកបាលីនិងចិន មានសេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថាៈ
តើអ្វីជាសម្មាទិដ្ឋិ?
បញ្ញាឃើញច្បាស់អំពីទុក្ខ បញ្ញាឃើញច្បាស់ អំពីប្រភពនៃសេចក្តីទុក្ខ បញ្ញាឃើញច្បាស់អំពី ការរលត់សាបសូន្យនៃទុក្ខ បញ្ញាឃើញច្បាស់ អំពីផ្លូវប្រតិបត្តិ ដែលនាំទៅដល់ ការរលត់សាបសូន្យនៃទុក្ខៈ ទាំងនេះឈ្មោះថា សម្មាទិដ្ឋិ ។
សម្មាទិដ្ឋិមាន២ប្រការគឺៈ
សម្មាទិដ្ឋិមានលក្ខណៈច្រើន ។ ថ្នាក់បឋមរបស់វា តម្រូវសម្រាប់អ្នកបដិបត្តិ ដែលជាគ្រហស្ថ ចំណែកឯថ្នាក់ផ្សេងទៀត ដែលតម្រូវឲ្យមាន ការយល់ច្បាស់លាស់ ជាថ្នាក់សម្រាប់បុព្វជិត ។ ជាទូទៅ សម្មាទិដ្ឋិជាប់ទាក់ទង នឹងសេចក្តីយល់ច្បាស់ នូវសេចក្តីពិត៣យ៉ាងដូចតទៅនេះ៖
សម្មាទិដ្ឋិសម្រាប់បុព្វជិត លើកយកមកពន្យល់ ដោយពិស្តាក្នុងសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះសារីបុត្តបង្រៀនថា សម្មាទិដ្ឋិអាចសម្រេចបាន ម៉្យាងទៀតដោយការ យល់ច្បាស់នូវអ្វីដែលជា កុសលនិងអកុសល នូវអាហារ៤ (កវឡិង្ករាហារ ផស្សាហារ វិញ្ញាណាហារ មនោសញ្ចេតនាហារ) និទាន ១២ (បដិច្ចសមុប្បាទ១២) ឬអាសវៈ ៣ ។ មិច្ឆាទិដ្ឋិដែលកើតមកអំពីអវិជ្ជា ជាបច្ច័យដល់មិច្ឆាសង្កប្បៈ មិច្ឆាវាចា មិច្ឆាកម្មន្តៈ មិច្ឆាអាជីវៈ មិច្ឆាវាយាមៈ មិច្ឆាសតិ និងមិច្ឆាសមាធិ ។ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវយកសម្មាវាយាមៈ មកជាគ្រឿងកំចាត់បង់មិច្ឆាទិដ្ឋិ និងដើម្បីកាន់យកសម្មាទិដ្ឋិ ។ គេត្រូវប្រើសម្មាសតិ ដើម្បីស្ថិតនៅ ក្នុងសម្មាទិដ្ឋិជានិច្ច ។
សម្មាសង្កប្បៈ
សម្មាសង្កប្បៈ អាចមានន័យថា សេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ គំនិតត្រូវ សេចក្តីប្រាថ្នាត្រូវ ឬចំណង់ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរ ។ ក្នុងអង្គមគ្គនេះ បុគ្គល​អ្នកបដិបត្តិ ត្រូវព្យាយាមវៀរចាក ធម៌ដែលខុសដែលជាអកុសល ។ សេចក្តីយល់ច្បាស់អំពីសម្មាទិដ្ឋិ អាច​ជួយ​គេ​ឲ្យ​កើត​បញ្ញា ឃើញភាពខុសគ្នា រវាងសម្មាសង្កប្បៈ និងមិច្ឆាសង្កប្បៈ ។ នៅក្នុងបិដកចិននិងបាលី មាន​សេចក្តី​ពន្យល់​ដូច្នេះ​ថា៖
តើអ្វីជាសម្មាសង្កប្បៈ?
សេចក្តីត្រិះរិះចេញចាកកាម សេចក្តីត្រិះរិះមិនព្យាបាទ សេចក្តីត្រិះរិះមិនបៀតបៀន ។ មានន័យថា ចេញចាករបស់លោកិយ ហើយព្រមទទួលយក ផ្លូវសាសនា សុឆន្ទៈ និង អវិហឹង្សា ចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ ។
សីល
ដើម្បីរក្សាចិត្តឲ្យរឹងមាំក្នុងសមាធិ គេចាំបាច់ត្រូវតែវៀរចាក អកុសលកម្ម តាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវវាចា ដើម្បីការពារកុំឲ្យកម្ម របស់កាយនិងវាចា ក្លាយជាឧបករណ៍ របស់បាបធម៌ ។ សិក្ខាបទ ត្រូវយកមកប្រើដើម្បី ឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធល្អ ។
សម្មាវាចា
សម្មាវាចា បានដល់របៀបដែល បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ប្រើសំដីរបស់ខ្លួន យ៉ាងប្រពៃបំផុត ។ ក្នុងបិដកបាលី មានសេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថាៈ
តើអ្វីជាសម្មាវាចា? ចេតនាជាហេតុវៀរចាក កិរិយាពោលពាក្យកុហក ពាក្យញុះញង់បំបែកបំបាក់ ពាក្យទ្រគោះបោះបោក ពាក្យរាយមាយឥតប្រយោជន៍ នេះឯងហៅថា សម្មាវាចា ។ សមញ្ញផលសូត្រ Samaññaphala Sutta កេវត្តសូត្រ Kevatta Sutta និងចុន្ទកម្មរបុត្តសូត្រ Cunda Kammaraputta Sutta ពន្យល់ថាៈ
អភយសូត្រពន្យល់ដូច្នេះថាៈ
ព្រោះព្រះតថាគត មានសេចក្តីអាណិតអាសូរ ចំពោះសត្វមានជីវិត ។ នៅគ្រប់កាលៈទេសៈ បើវាជារបស់មិនពិត មិនមានប្រយោជន៍ ឬមិនត្រូវតាមកាល គេមិនត្រូវនិយាយអំពីវាទេ ។ ព្រះពុទ្ធបានប្រព្រឹត្ត តាមរបៀបនេះ ដូចជានៅពេលដែល គេសួរព្រះអង្គ តែអំពីទស្សនវិជ្ជា ដែលមិនទាក់ទងនឹង ទិសដៅ (ការរំលត់ទុក្ខ) មគ្គ ឬច្បាប់វិន័យដែលព្រះអង្គបង្រៀន ជាដើម ។ នៅពេលដែលគេសួរ សំនួរដូចជា តើសកលលោក ស្ថិតនៅជាអចិន្រ្តៃយ៍ឬ? ព្រះពុទ្ធមិនព្រមទទួល សំនួរនេះទេ ដោយទ្រង់ឆ្លើយថា មិនបន្តទេ ។
សម្មាកម្មន្តៈ
សម្មាកម្មន្តៈអាចប្រែថា ការប្រព្រឹត្តត្រូវ ។ យ៉ាងដូច្នេះ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវបង្ហាត់ខ្លួនឲ្យមានចរិយាល្អប្រពៃ ក្នុងសកម្មភាពផ្សេងៗ កុំធ្វើអំពើណា ដែលឲ្យពុករលួយ ឬទុក្ខទោស ដល់ខ្លួនឯងឬអ្នកដទៃ ។ ក្នុងបិដកចិននិងបាលី មានសេចក្តីពន្យល់ថាៈ
តើអ្វីជាសម្មាកម្មន្តៈ?
កិរិយាវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ការលួចយកទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម នេះមានឈ្មោះថា សម្មាកម្មន្តៈ (សច្ចវិភង្គសូត្រ Saccavibhanga Sutta) ។
ភិក្ខុ តើអ្វីជាសម្មាកម្មន្តៈ?
កិរិយាវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ ការលួចយកទ្រព្យរបស់អ្នក ដទៃ ភាពមិនបរិសុទ្ធនៃចិត្ត (វៀរចាកមេថុនធម្ម) ។ ភិក្ខុ នេះមានឈ្មោះថា សម្មាកម្មន្តៈ (មគ្គវិភង្គសូត្រ Magga-vibhanga Sutta) ។
ចំពោះគ្រហស្ថ ចុន្ទកម្មរបុត្តសូត្រ ពន្យល់ថាៈ
ចំពោះបុព្វជិតវិញ សមញ្ញផលសូត្រ បន្ថែមថាៈ
ដោយបោះបង់ភាពបុរសមិនបរិសុទ្ធ (ធ្លាប់រួមរាក់នឹងស្ត្រី) អ្នកបួសរស់នៅ ក្នុងភាពជាបុរសលីវ ដាច់តែឯង វៀរចាកមេថុនធម្ម ដែលជាធម៌ របស់ពួកអ្នកស្រុក ។
សម្មាអាជីវៈ
សម្មាអាជីវៈ មានន័យថា បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ គួរតែជៀសវាងកុំធ្វើជំនួញ ឬប្រកបអាជីវកម្មដែល ឲ្យទុក្ខទោសដល់សត្វមានជីវិត ដោយរបៀបណាមួយ ។ ក្នុងបិដកចិននិងបាលី មានសេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថាៈ តើអ្វីជាសម្មាអាជីវៈ?
ក្នុងខណៈមួយដែល សិស្សរបស់ព្រះអរិយបុគ្គល ដែលបានលះបង់ អាជីវកម្មមិនស្មោះត្រង់ បន្តការរស់នៅរបស់ខ្លួន តាមសម្មាអាជីវោ ។ នេះហៅថាសម្មាអាជីវៈ ។
ជំនួញ៥ប្រការដែល កាលណាគេអនុវត្តន៍ នឹងឲ្យនូវទុក្ខទោសគឺៈ
សម្មាវាយាមៈ
ក្នុងសម្មាវាយាមៈនេះ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវធ្វើសេចក្តីព្យាយាម ដ៏មុតមាំ ដើម្បីលះបង់អំពើតាមផ្លូវកាយ វាចា និងចិត្ត ដែលខុសនិង ប្រកបដោយទុក្ខទោស ។ បុគ្គលនោះត្រូវតាមកាយវាចាចិត្ត ធ្វើអ្វីៗដែលល្អ និងជាប្រយោជន៍ ដល់ខ្លួនឯងនិងអ្នកដទៃ ឲ្យកើតឡើងបាន ដោយមិនគិតខ្លាចពិបាក ឬការនឿយហត់ ។ បិដកចិននិងបាលី ពន្យល់ថាៈ
ភិក្ខុ តើអ្វីជាសម្មាវាយាមៈ?
ដែលកើតឡើងហើយ ។ ភិក្ខុ នេះឯងហៅថា សម្មាវាយាមៈ ។
ពិតមែនតែពាក្យប្រៀនប្រដៅ ខាងលើនេះ សម្រាប់បុរសអ្នកបួស ក៏មានន័យថា ជាធម៌ សម្រាប់ភិក្ខុនី និងឧបាសក-ឧបាសិកា ផងដែរ ។
ជំហាននៃសម្មាវាយាមៈ ទាំង៤ខាងលើនេះ មានន័យសម្រាប់៖
សម្មាសតិ
ក្នុងសម្មាសតិ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវរក្សាស្មារតីឲ្យរឭកជានិច្ច ចំពោះបាតុភូតទាំងឡាយ ដែលកើតឡើង ប៉ះពាល់ដល់កាយនិងចិត្ត ។ គេត្រូវមានសតិរឭក និងដឹងខ្លួនប្រុងប្រយ័ត្នកុំធ្វើ អំពើដោយកាយនិងវាចា ទាំងមិនដឹងខ្លួន ឬការភ្លេចភ្លាំង ។ ក្នុងបិដកបាលី មានការពន្យល់ថាៈ
ភិក្ខុ តើអ្វីជាសម្មាសតិ?
ភិក្ខុ នេះឯងហៅថា សម្មាសតិ ។
ពិតមែនតែពាក្យប្រៀនប្រដៅ ខាងលើនេះ សម្រាប់បុរសអ្នកបួស ក៏មានន័យថា ជាធម៌ សម្រាប់ភិក្ខុនី និងឧបាសក-ឧបាសិកា ផងដែរ ។
ភិក្ខុពោធិ ភិក្ខុមួយអង្គនៃប្រពៃណីថេរវាទ ពន្យល់បន្ថែមអំពីពាក្យសតិនេះ ដូចតទៅៈ ចិត្តត្រូវរក្សាទុក ក្នុងសេចក្តីប្រុងប្រយ័ត្នតែម្យ៉ាង ការពិនិត្យមើលអ្វីៗ ដែលកើតឡើង ក្នុងខ្លួនរបស់យើង និងជុំវិញខ្លួនរបស់យើង ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ។ ក្នុងការបដិបត្តិសម្មាសតិ ចិត្តត្រូវបង្ហាត់ឲ្យស្ថិតនៅ ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល បើកចំហរ ស្ងាត់ស្ងៀម រឭក ពិនិត្យមើលអ្វីៗដែលកំពុងកើតឡើង ។ ការវិនិច្ឆ័យ និងការបកស្រាយទាំងអស់ ត្រូវបញ្ឈប់កុំឲ្យមាន ឬបើសិនជាវាមាន ត្រូវកត់សំគាល់ ហើយបោះបង់ចោល ។ មហាសតិប្បដ្ឋានសូត្រ ក៏បានបង្រៀនថា ដោយសារការពិនិត្យមើល ដោយសតិរឭក នូវបាតុភូតទាំងនេះ យើងអាចយល់ដឹង អំពីការកើតនិងរលត់របស់វា ហើយនិងត្រៃលក្ខណ៍៣ ដោយការពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដែលនាំឲ្យវិបស្សនាបញ្ញា កើតឡើង ហើយនិងវិរាគា (អស់តម្រេកក្នុងសង្ខារ) និរោធា (រលត់អាសវៈ) ហើយនិងវិមុត្តិ (រួចរំដោះ) ។
សម្មាសមាធិ
សម្មាសមាធិ គឺការប្រតិបត្តិសមាធិ ។ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ តំកល់ចិត្តដោយប្រុងប្រយ័ត្ន លើអារម្មណ៍តែមួយ រហូតដល់បានដល់ឧបចារចិត្ត ហើយនិងឈាន ។ ជាប្រពៃណី ការបដិបត្តិសមាធិ អាចធ្វើបានតាមរយៈ អានាបនសតិ កសិណ ហើយនិងទន្ទេញ ពាក្យបរិកម្ម ។ សមាធិប្រើសម្រាប់ កំចាត់នីវរណធម៌៥ ដើម្បីចូលទៅក្នុងឈាន ។ ឈានជាឧបករណ៍មួយ ប្រើសម្រាប់ចម្រើនការត្រាស់ដឹង ដោយបណ្តុះបញ្ញា ហើយប្រើបញ្ញានោះដើម្បី ពិនិត្យមើលធម្មជាតិពិត នៃបាតុភូត តាមការយល់ដឹងផ្ទាល់ខ្លួន ។ ការធ្វើយ៉ាងនេះ នាំឲ្យកាត់ផ្តាច់កិលេសទាំងពួង សម្រេចធម៌ និងទីបំផុតបាន នូវការត្រាស់ដឹង ។ នៅពេលបដិបត្តិសម្មាសមាធិ បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិ ត្រូវការពិចារណា និងបញ្ជាក់ឲ្យច្បាស់ នូវសម្មាទិដ្ឋិរបស់ខ្លួន ។ ក្នុងដំណើរការនេះ សម្មាញាណ (បញ្ញាដឹងសព្វ) នឹងកើតឡើង មានសម្មាវិមុត្តិ (រួចរំដោះគឺព្រះនិព្វាន) តាមពីក្រោយ ។ ក្នុងបិដកបាលី មាន សេចក្តីពន្យល់ដូច្នេះថាៈ
តើអ្វីជាសម្មាសមាធិ?
នេះឯងហៅថា សម្មាសមាធិ ។
ពិតមែនតែពាក្យប្រៀនប្រដៅ ខាងលើនេះ សម្រាប់បុរសអ្នកបួស ក៏មានន័យថា ជាធម៌ សម្រាប់ភិក្ខុនី និងឧបាសក-ឧបាសិកា ផងដែរ ។
តាមបិដកបាលីនិងចិន សម្មាសមាធិអាស្រ័យលើ ការចម្រើនអង្គមគ្គ ខាងដើមឯទៀត ។ ព្រះសម្ពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា ឥឡូវនេះ ម្នាលភិក្ខុ! តើអ្វីជាអរិយសម្មាសមាធិ ដែលប្រកបដោយបច្ច័យ និងរបស់ចាំបាច់? ឯកគ្គតាចិត្តឯណានិមួយ ដែលសម្បយុត្តដោយមគ្គ៧នេះ - សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ សម្មាវាយាមៈ និងសម្មាសតិ - មានឈ្មោះថា អរិយសម្មាសមាធិ ប្រកបដោយបច្ច័យ និងរបស់ចាំបាច់ ។ មហាចត្តារីសកសូត្រ Maha-cattarisaka Sutta
មគ្គកើតក្រោយ
ក្នុងមហាចត្តារីសកសូត្រ Mahācattārīsaka Sutta ដែលជាគម្ពីរចិននិងបាលី ព្រះពុទ្ធទ្រង់ពន្យល់ថា ការបណ្តុះអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ នាំឲ្យបាន នូវអង្គមគ្គ២ថែមទៀត គឺសម្មាញាណ និងសម្មាវិមុត្តិ ។ អង្គមគ្គ២ចុងក្រោយនេះ ចាត់ចូលទៅក្នុងបញ្ញា ។
សម្មាញាណនិងសម្មាវិមុត្តិ
សម្មាញាណ មគ្គទី៩ គឺ ឃើញអ្វីៗទៅតាម ធម្មជាតិពិតរបស់វា ដោយការពិសោធន៍ ផ្ទាល់ខ្លួន មិនមែនតាមលក្ខណៈក្រៅ ឬតាមចិត្តចង់ របស់បុគ្គលអ្នកបដិបត្តិទេ ប៉ុន្តែ តាមធាតុពិតប្រាកដរបស់វា ។ សម្មាវិមុត្តិ មគ្គទី១០ គឺជាផលដែលកើតឡើង អំពីសម្មាញាណ ។ អង្គមគ្គទាំង២នេះ ជាផលចុងក្រោយ នៃការធ្វើត្រូវ ក្នុងការបដិបត្តិ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ ដែលកើតឡើង នៅពេលចម្រើន សម្មាសមាធិ ។ សម្មាញាណកើតឡើងមុន នេះគឺ កន្លែងដែលបញ្ញាជ្រៅ ទៅក្នុងបរមត្ថសច្ចៈ (សេចក្តីពិតបំផុត) កើតឡើង ។ ចុងក្រោយដែលត្រូវកើតឡើង គឺសម្មាវិមុត្តិ នេះគឺកន្លែងដែល ការត្រាស់ដឹងមកដល់ ហើយបុគ្គលអ្នកបដិបត្តិបានដល់ ទីខ្ពស់បំផុត នៃសមាធិរបស់គេ ។
អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គនិងចិត្តវិទ្យា
ក្នុងបទនិពន្ធ “ព្រះពុទ្ធសាសនាជួបនឹងវិទ្យាសាស្រ្តខាងលិច” (Buddhism Meets Western Science) លោកហ្គេវ៉ាតសុន Gay Watson ពន្យល់ថាៈ
ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាប់ទាក់ទងនឹង ការសោយរម្មណ៍ មនោសញ្ចេតនា ការទទួលអារម្មណ៍ និងការយល់ដឹង ។ ព្រះពុទ្ធចង្អុលហេតុ នៃសេចក្តីទុក្ខ២យ៉ាង ដែលមកពីការយល់ដឹង និងអារម្មណ៍របស់ចិត្ត ។ ហេតុដែលជា អារម្មណ៍របស់ចិត្ត គឺតណ្ហា ហើយនិងគូមិនចម្រើនរបស់វា គឺសេចក្តីស្អប់ ។ ហេតុមួយទៀត ដែលជាការយល់ដឹង គឺសេចក្តីល្ងិតល្ងង់ (អវិជ្ជា) មិនដឹងមិនយល់ របៀបកើតឡើងនៃអ្វីៗ ទៅតាមសភាពពិត ឬត្រៃលក្ខណ៍ ដែលថាអ្វីៗជាទុក្ខ ជាអនិច្ចំ(មិនទៀង) ជាអនត្តា(មិនមានខ្លួន) ។
អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ តាមទស្សនៈនៃចិត្តវិទ្យា ជាការសាកល្បងនឹងប្តូរ ទ្រង់ទ្រាយនៃគំនិត និងឥរិយាបទ ។ គឺព្រោះហេតុនេះហើយ ដែលអង្គមគ្គទី១ ជាសម្មាទិដ្ឋិ ដែលបុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវឃើញលោកនេះ យ៉ាងដូចម្តេច ។ នៅក្រោមចំណាត់ថ្នាក់បញ្ញា (ការចែកអរិយដ្ឋង្គិកមគ្គជា សីលសមាធិបញ្ញា) លោកទស្សនៈនេះ ជាប់ទាក់ទងជិតស្និទ្ធ នឹងអង្គមគ្គទី២ សម្មាសង្កប្បៈ ដែលទាក់ទងនឹងទ្រង់ទ្រាយ នៃគំនិតនិងបំណង ដែលគ្រប់គ្រង លើសកម្មភាព របស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ។ អង្គមគ្គទាំងនេះ ឃើញមានក្នុងកន្លែងការងារ ដូចជាបឋមវគ្គនៃព្រះធម្មបទ ។ អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គក៏ជា អង្គទី៤នៃអរិយសច្ចៈដែរៈ
ដូច្នេះ ដោយកែលោកទស្សនៈ ដែលវៀចវេរ ទាញយកអារម្មណ៍ស្ងប់ ជាជាងអារម្មណ៍ក្រខ្វក់ បុគ្គលនឹងអាចបន្ថយ សេចក្តីទុក្ខបាន ។ លោកវ៉ាតសុន ចង្អុលបង្ហាញចំណុចនេះ តាមទស្សនៈនៃចិត្តវិទ្យា ។
ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ បានបង្ហាញថា ការធ្វើរឿយៗ ដដែលៗ នូវសកម្មភាព ការរៀនសូត្រ និងការចងចាំ ពិតជាអាចប្តូររូបរាង នៃប្រពន្ធសរសៃវិញ្ញាណ ។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះអាចកើតឡើង តាមរយៈការធ្វើឲ្យប្រែប្រួល នៃមនោសញ្ចេតនា និងសកម្មភាព ។ វាអាចនឹងប្តូរផល នៃការពិសោធន៍ឃើញ តទៅទៀត ។
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ឧត្តរា
នាង​ឧត្តរា ជា​កូន​ស្រី​របស់​បុណ្ណកសេដ្ឋី លុះដល់វ័យចម្រើន​ឡើង លោកសុមនៈសេដ្ឋី ដែល​ជា​មនុស្ស​មិច្ឆាទិដ្ឋិ​បាន​មក​ស្តី​ដណ្តឹង​នាងឧត្តរា​អោយ​ទៅ​កូន​ប្រុស​របស់​គាត់​ដែល​ជា​អ្នក​មិច្ឆាទិដ្ឋិដែរ។ នាងឧត្តរា ក្រោយ​ពេល​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​រួច​មក នាង​មិន​ដែល​បាន​ធ្វើបុណ្យទាន​ជា​មួយ​នឹង​ភិក្ខុសង្ឃឡើយ ដោយ​ហេតុ​តែ​ស្វាមី​របស់​នាង​ជា​មនុស្ស​មិច្ឆាទិដ្ឋិ មិន​អនុញ្ញាតិ​អោយ​នាងបាន​ធ្វើបុណ្យ។ ដោយ​មាន​ការ​តូច​ចិត្តជា​ខ្លាំង នាង​ក៏​បាន​សរសេរ​សំបុត្រ​ទៅ​ឪពុក​នាង ក្នុងអត្ថន័យ​អោយ​ទម្លាក់​នាង​ជា​ទាសី​ទៅ​រៀប​ការ​ជាមួយ​អ្នក​ក្រី​ក្រ​ណា​ក៏​បាន អោយ​តែ​នាង​អាច​ឃើញ​ភិក្ខុសង្ឃ​ និង​អាច​មាន​សេរីភាពក្នុង​ការ​ធ្វើបុណ្យបាន។ លោក​បុណ្ណកសេដ្ឋី ក៏​បាន​បញ្ជូន​ប្រាក់ ១៥ពាន់​កហាបនៈ អោយ​កូន​ស្រី​ក្នុង​បំណង​អោយ​កូន​ជួល​អ្នក​ណា​មួយ​មក​អោយ​បម្រើ​ស្វាមី​របស់​ខ្លួន​ជំនួស ហើយ​ខ្លួន​ឯង​នឹង​មាន​ឱកាស​ធ្វើបុណ្យ។ នាង​ឧត្តរា ក៏​បាន​ជួល​នាង​សិរិមា ដែល​ជា​ស្រី​ផ្កាមាស​ប្រចាំ​នគរ អោយ​មកនៅ​បម្រើស្វាមីរបស់​នាង​ជំនួសក្នុង​រយៈពេល​១៥​ថ្ងៃ (ក្នុង១ថ្ងៃ នាង​សិរិមាយក​ថ្លៃ​១ពាន់​កហាបនៈ)។ នាងឧត្តរា​បាន​ផ្តល់​សិទ្ធិ​គ្រប់​យ៉ាង​អោយ​ទៅ​នាង​សិរិមា ដូចជា​ភរិយាដែរ អោយ​នៅ​គាប់​បម្រើ​ស្វាមី។ ដោយ​ការ​នៅ​បម្រើ​ សោយ​សុខ​ជា​មួយ​នឹង​ស្វាមី​របស់​នាងឧត្តរា នាង​សិរិមា​ក៏​ភ្លេច​ខ្លួន​ថា នាង​ជា​ស្រីសោភិនី​ដែល​នាង​ឧត្តរា​ជួល​មក ក៏​ចាត់​ទុក​ខ្លួនឯង​ដូច​ជា​ភរិយា​គេ​ពិត​ៗ នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ដែល​នាង​ឧត្តរា​កំពុង​ចាត់​ចែង​ភត្ត​ថ្វាយ​សង្ឃ នាង​សិរិមាបានឃើញ​ស្វាមី​ឈរ​សំលឹង​មើល​នាង​ឧត្តរា ហើយ​សើច​ញឹមៗ នាង​ក៏​មាន​ចិត្ត​ប្រច័ន្ទ ហើយ​ស្ទុះ​ទៅ​យក​បបរ​ក្តៅ​មក​ជះ​លើ​មុខ​នាង​ឧត្តរា។ ដោយ​អានុភាព​នៃ​ខន្តី​ចិត្ត​របស់​នាង​ឧត្តរា (ព្រោះ​នាង​គិត​ថា បើ​នាង​សិរិមា​មិន​មក​ជួយ​បម្រើ​ស្វាមី​ជំនួស​ទេ នាង​នឹង​មិន​បាន​ធ្វើបុណ្យ​ឡើយ នាង​ក៏​ដឹង​គុណរបស់​នាង​សិរិមា ហើយ​ក៏​មិន​អាច​មាន​ចិត្ត​ខឹង​នឹង​នាង​សិរិមា​នោះ​បាន​ឡើយ។) ទឹក​បបរនោះ​ក៏​បែរ​ជា​ត្រជាក់​មិន​អាច​ធ្វើ​អោយ​រលាក​ដល់​នាង​ឧត្តរា​បាន​ឡើយ។ នាង​សិរិមា​ក៏​បាន​ដឹង​ខ្លួន​ខុស សូម​ទោស​ចំពោះ​នាង​ឧត្តរា។ នាង​ឧត្តរា​បាន​អោយ​ទៅសូម​ទោស​ដល់​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ដែល​ជា​បិតាវិវដ្ត​របស់​នាង។ លុះ​បាន​ទៅ​ជួបនឹង​ព្រះ​ហើយ នាង​សិរិមា​ក៏​ដល់​នូវ​ព្រះ​រតនត្រ័យ​ដូច​ជា​នាង​ឧត្តរាដែ។
អាណាស្រុកម៉ូបាល (អាល់ឡាបាម៉ា)
អាណាស្រុកម៉ូបាល (អង់គ្លេស:Mobile County)[p] គឺជាស្រុក នៃរដ្ឋអាល់ឡាបាម៉ា ។ ឈ្មោះរបស់ស្រុកគឺជាការរំលឹកដល់កុលសម្ព័ន្ធមួយនៃពួកឥណ្ឌា កុលសម្ព័ន្ធម៉ាវប៊ីឡា (Maubila) (សូមមើល ម៉ូប៊ីលលាន = Mobilian) ។ តាមរយះឆ្នាំ២០១១ អត្រាប្រជាជាន គឺ ៤១៥,៧០៤ ។ សាលាស្រុកនៅម៉ូបាល, អាល់ឡាបាម៉ា ។ ស្រុកទាំងមូលត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងតំបន់ស្ថិតិទីរួមស្រុក ។
ប្រវត្តិ
កាលនៅជាផ្នែកមួយនៃដែនដីមីស៊ីស៊ីពី ស្រុកម៉ូបាលត្រូវបានបង្កើតដោយប្រកាសនៃលោកអភិបាលហូម (Holmes)​ នៃដែនដីមីស៊ីស៊ីពី នៅថ្ងៃ១៨ធ្នូ ១៨១២ ។ តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកនៃដែនដីអាល់ឡាបាម៉ា នៅថ្ងៃ១៥សីហា ១៨១៧ ថ្ងៃដែលដែនដីមីស៊ីស៊ីពីបង្កើតបានជាធម្មនុញ្ញរដ្ឋមួយហើយត្រូវបានបែកជាពាក់កណ្ដាល ។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ស្រុកនេះបានក្លាយជាផ្នែកនៃរដ្ឋអាល់ឡាបាម៉ា នៅពេលដែលទទួលបានភាពជារដ្ឋ នៅថ្ងៃ ១៤ធ្នូ ១៨១៩ ។
ទីក្រុងម៉ូបាលតែងតែមានសាលាស្រុក ។ ទាំងស្រុក និងទីក្រុងបានយកឈ្មោះពី បន្ទាយ ល្វីស ដឺ ឡា ម៉ូបាល (Louis de la Mobile) បាការដ្ឋានបារាំងមួយដែលបានបង្កើតឡើង (ក្បែរៗ អាក់ស៊ីស, អាល់ឡាបាម៉ា = Axis សព្វថ្ងៃនេះ) ក្នុងឆ្នាំ១៧០២ ។ ពាក្យ "ម៉ូបាល"គេជឿថាមានដើមទងពីពាក្យឥណ្ឌាឆខថ (Choctaw)មានន័យថាពួកអ្នកចែវទូក ។ តំបន់នេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពួកអាណានិគមបារាំងពី១៧០២-១៧៦៣ ពួកអង់គ្លេសពី១៧៦៣-១៧៨០ និងពួកអេស្ប៉ាញពី១៧៨០-១៨១៣ ។ អគ្គីភ័យសាលាក្ដីទាំងបីលើកជាបន្តបន្ទាប់ បានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨២៣ ១៨៤០ និង១៨៧២ ។
តាមតំបន់
សមាជិកគណៈកម្មាការអាណាស្រុកម៉ូបាលថ្មី (នៅខែមិថុនា២០០៩)គឺ៖
រដ្ឋ
អាណាស្រុកម៉ូបាលត្រូវបានឈរឈ្មោះដោយអង្គនិតិបញ្ញតិអាល់ឡាបាម៉ាដោយព្រឹទ្ធបុរសបីរូប និងតំណាងរាស្ត្រប្រាំបួនរូប ។ វាត្រូវតំនាងក្នុងព្រឹទ្ធសភាអាល់ឡាបាម៉ាដោយអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ វីវាន ដាវីស ភ្វិចហ្កឺ (Vivian Davis Figures) ពីស្រុកទី៣៣ ពីអ្នកសាធារណរដ្ឋ រុសស្ទី ហ្ក្លូវវ៉ឺ (Rusty Glover) ពីស្រុកទី៣៤ និងដោយអ្នកសាធារណរដ្ឋម្នាក់ទៀត បេន ប៊្រូខស៍ (Ben Brooks) ពីស្រុកទី៣៥ ។ វាត្រូវបានតំនាងឲសភាតំណាងរាស្ត្ររដ្ឋអាល់ឡាបាម៉ាដោយអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ អ៊ីវ៉ូនណេ ខេនណេឌី (Yvonne Kennedy) ពីស្រុកទី៩៧, អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ចេមស៍ អូ ហ្កដន់ (James O. Gordon) ពីស្រុកទី៩៨, អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ចេមស៍ បាស់ស្គី (ames Buskey) ពីស្រុកទី៩៩, អ្នកសាធារណរដ្ឋ វិចទ័រ ហ្កាសស៉្ទុន (Victor Gaston)ពីស្រុកទី១០០, អ្នកសាធារណរដ្ឋ ចេមមី អ៊ីសុន (Jamie Ison) មកពីស្រុក១០១, អ្នកសាធារណរដ្ឋ ឆាដ ភ្វីនឆឺ (Chad Fincher) មកពីស្រុកទី១០២, អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ចូសិផ្វ ស៊ី មិចឆេល (Joseph C. Mitchell)ពីស្រុកទី១០៣, អ្នកសាធារណរដ្ឋ ជិម បាតតុន (Jim Barton) ពីស្រុកទី១០៤ និងអ្នកសាធារណរដ្ឋ ស្ប៉េនសឺ ខូលលៀ (Spencer Collier) ពីស្រុកទី១០៥ ។
ភូមិសាស្ត្រ
តាមរយៈជំរឿនឆ្នាំ២០០០ អាណាស្រុកនេះមានផ្ទៃដីសរុប១,៦៤៤.០២ម៉ាយស៍ការ៉េ (៤,២៥៨.០គ.ម២.) ក្នុងនោះ១,២៣៣.០៩ម៉ាយស៍ការ៉េ (៣,១៩៣.៧គ.ម២.) (រឺ ៧៥.០០%)គឺជាដីនិង៤១០.៩៣ម៉ាយស៍ការ៉េ (១,០៦៤.៣គ.ម២.) (រឺ ២៥.00%)គឺជាផ្ទៃទឹក ។ អាណាស្រុករួមមានកោះជាច្រើន មានដូចជា កោះដូផភ្វីន (Dauphin) កោះហ្កេលឡាដ (Gaillard) និងកោះ ម៉ុង ល្វីស (Mon Louis) ។
ទិន្នន័យជំរឿនឆ្នាំ២០០០
ផ្ទះសម្បែង១៥០,១៧៩ ក្រៅពីនោះ៣៤.៤០%មានកូនអាយុក្រោម១៨ឆ្នាំរស់នៅជាមួយ ៤៩.៥០%គឺជាប្ដីប្រពន្ធរៀបការហើយរស់នៅរួមគ្នា ១៧.៧០%មានមេគ្រួសារជាស្ត្រី ដែលបច្ចុប្បភាពគ្មានប្ដី និង២៨.៩០%គឺគ្មានគ្រួសារ ។ ២៤.៨០%នៃផ្ទះសម្បែងទាំងអស់គឺត្រូវបង្កើតឡើងដោយឯកជន និង៨.៨០%មានអ្នករស់នៅតែឯងដែលមានអាយុ៦៥ឆ្នាំ រឺក៏លើសពីនេះ ។ ទំហំផ្ទះសម្បែងជាមធ្យមគឺ២.៦១និងទំហំគ្រួសារមធម្យមគឺ៣.១៣ ។
នៅក្នុងអាណាស្រុករបាយប្រជាជននេះគឺ ២៧.៥០%ក្រោមអាយុ១៨ឆ្នាំ ១០.០០%ពី ១៨ ដល់ ២៤ឆ្នាំ ២៨.៧០%ពី២៥ដល់៤៤ឆ្នាំ ២១.៩០%ពី៤៥ដល់៦៤ឆ្នាំ និង១២.០០%ដែលមានពីអាយុ៦៥ឆ្នាំ រឺក៏ចាស់ជាងនេះ ។ អាយុជាមធ្យមគឺ៣៤ឆ្នាំ ។ ស្រី១០០នាក់មានប្រុស៩១.៥០នាក់ ។ ស្រីអាយុ១៨ឆ្នាំនិងលើសពីនេះ១០០នាក់ មានប្រុស៨៧.១០នាក់ ។ ប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមសំរាប់ផ្ទះសម្បែងមួយនៅក្នុងអាណាស្រុកនេះគឺ$៣៣,៧១០និងប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមសំរាប់គ្រួសារគឺ$40,៣៧៨ ។ ប្រុសមានប្រាក់ចំណូលមធ្យម$៣២,៣២៩ ផ្ទុយមកវិញ$២១,៩៨៦សំរាប់ស្ត្រី ។ ចំណូលក្នុងមនុស្សម្នាក់សំរាប់អាណាស្រុកនេះគឺ$១៧,១៧៨ ។ ប្រហែលជា១៥.៦០%នៃគ្រួសារ និង១៨.៥០%នៃអត្រាប្រជាជនគឺស្ថិតនៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រ រួមមាន២៦.២០%នៃអ្នកទាំងនោះស្ថិតក្រោមអាយុ១៨ និង១៤.៦០%មានអាយុ៦៥ឆ្នាំ រឺ លើសពីនេះ ។
លទ្ធផលបោះឆ្នោត២០០៤និង២០០៨
អាណាស្រុកម៉ូបាលបានបោះឆ្នោតឲភាគច្រើនដល់អ្នកសាធារណរដ្ឋ ចន ម៉ាក់ខេន (John McCain)។ លោកបានឈ្នះឆ្នោត៥៤% និង៩៨,០៤៩សំលេង ។ អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ លោកបារ៉ាក់ អូបាម៉ា (Barack Obama) បានទទួលបាន៤៥%នៃសន្លឹកឆ្នោត និង៨២,១៨១សំលេង ។ បេក្ខជនដ៏ទៃទៀតបានឈ្នះ១%នៃសម្លេងឆ្នោត ។ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសព្រឹទ្ធសភាក្នុងឆ្នាំ២០០៨ អ្នកសាធារណរដ្ឋ ចេផ្វ សេសស្ហឹនស៍ (Jeff Sessions) ធ្វើបានល្អជាង ចន ម៉ាក់ខេន ។ លោក សេសស្ហឹនស៍បានឈ្នះ៥៧%នៃឆ្នោត និង១០២,០៤២សម្លេង ។ គូប្រជែងរបស់លោក អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ លោក វីវាន ឌី ភ្វិកហ្កឺរ បានឈ្នះត្រឹមតែ៤៣%នៃសន្លឹកឆ្នោតនិង៧៧,២៩២សម្លេងប៉ុណ្ណោះ ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ អ្នកសាធារណរដ្ឋ លោក ចច ដាប់បលយូ ប៊ុស្ហស្ហ៍បានធ្វើបានល្អប្រសើរជាងលោកម៉ាក់ខេន និងសេសស្ហឹនស៍ក្នុងអាណាស្រុកម៉ូបាល ។ លោកប៊ុស្ហបានឈ្នះ៥៩%នៃសន្លឹកឆ្នោតនិង៩២,០១៤សម្លេង ។ អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ លោក ចន អ៊ែផ្វ ខេរី (John F. Kerry) បានឈ្នះ៤០%នៃសន្លឹកឆ្នោតនិង៦៣,៧៣២សម្លេង ។ បេក្ខជនដ៏ទៃទៀតបានឈ្នះ១%នៃសម្លេងឆ្នោត ។
អប់រំ
សាលាសាធារណៈទាំងអស់ក្នុងអាណាស្រុកម៉ូបាល ដោយលើកលែងតែក្រុមសាលាទីក្រុងសារ៉ាលែនដ៍ចេញ គឺត្រូវរៀបចំដំណើរការ ដោយប្រព័ន្ធសាលាសាធារណៈអាណាស្រុកម៉ូបាលទាំងអស់ ។
ឯកសារយោង
[p] - The name "Mobile" is pronounced "mo-beel" with even emphasis on both syllables.
រោគមួល
រោគ​ជ្រៀត​ជ្រែក
រោគ​នេះ​អាច​កើត​ជា​ចច្រើនខែ​ទៅច្រើន​ឆ្នាំ។ អ្នក​ជំងឺ​ឈឺ​រីងរៃ ហើយ​វា​អាច​បណ្ដាល​ឲ្យ​មាន​រោគ​ផ្សេងៗ​មក បន្ថែមដូច​តទៅ៖
វិធី​ការ​ពារ​មិន​ឲ្យ​មាន​មេរោគ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សុខភាព ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺ
រឿងមហាភារតយុទ្ធ ភាគទី៣៖អវាហមង្គលនៃនាងទ្រៅបទី
ស្រី​អនាថា អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​រោង​នាយ​ស្មូន​ឆ្នាំង ចាំ​មើល​ផ្លូវ​កូន​ទាំង ៥ ដែល​នាំ​គ្នា​ទៅ​មើល​ការ​ស្វយម្ពរ​នាង ទ្រៅបទី បុត្រ​ទៅ​បាត់​យូរ​ពេក​ខុស​ពេល​វេលា នាង​ក៏​ព្រួយ​ក្នុង​ចិន្ដា ក្រែង​ថា​កើត​ហេតុ​ភេទ​ភ័យ​ឡើង​ក្នុង​ស្រុក​គេ ខណៈ​នោះ នាង​ឮ​សូរ​សន្ធឹក​ជើង​ដើរ​ចូល​មក​ដល់ ដឹក​ទាំង​ដៃ​នាង​ក្រមុំ​មួយ​មក​ផង សឹង​តែ​កាយ​ដោយ​គ្រឿង​ប្រដាប់​ដ៏​វិចិត្រ សុទ្ធ​តែ​ពេជ្រ-និល​ចិន្ដា​ព្រោង​ព្រាយ ខណៈ​ដែល​បែរ​ទៅ​ឃើញ​នាង​ធីតា​ទ្រង់​នូវ​ឆោម​ឆើត​ឆាយ សេចក្ដី​បីតិ​ត្រេកអរ​ក៏​ផ្សាយ​សព្វ​សារព៌ាង្គ​រាង​កាយ គ្រាន់​តែ​ក្រឡេក​ទៅ​ឃើញ នាង​ក៏​នឹក​រឿង​រហូត មាតា​និង​បុត្រ​ក៏​សន្ទនា​ប្រាស្រ័យ​គ្នា​តាម​ទំនៀម ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង ៥ ក៏​ទូល​រៀបរាប់​រឿង​សិទ្ធិ​ជោគ​ដែល​ខ្លួន​ធ្វើ​ការ​មាន​ថ្វី​ដៃ ឲ្យ​នាង ជននី ស្ដាប់ តាំង​ពី​ដើម​ដល់​ចុង ។
ឥឡូវ​នេះ នឹង​សម្ដែង​អំពី​ហេតុ​ការណ៍ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​វាំង​ក្រុង​បញ្ចាល ព្រះ​រាជ ទ្រុបទ ប្រថាប់​ក្នុង​បន្ទប់​ក្រឡា​ព្រះ​បន្ទំ​តែ​មួយ​ព្រះ​អង្គ ក្រៅ​អំពី​នោះ​ក៏​មាន​អ្នក​ថ្វាយ​ង៉ាន​ផ្លិត (អ្នក​បក់​ថ្វាយ) ទ្រង់​ជញ្ជឹង​ជ្រប់​ដល់​ព្រះ​គ្រោះ​របស់​ព្រះ​អង្គ បន្តិច​ស្ដេច​ក្រោក​ឡើង​ទឹង​តាំង​ធាក់​អ្នក​នេះ​អ្នក​នោះ ដែល​នៅ​ជិត​ថ្វាយ​ង៉ាន​ផ្លិត​ក្នុង​វេលា​នោះ ខណៈ​នោះ​ព្រះ​រាជ​ឱរស​ចូល​ទៅ​គាល់​ក្នុង​បន្ទប់ មាន​ភក្ដ្រ​ផូរផង់​ញញឹម​ញញែម​រីករាយ​ព្រះ​រាជា​ធ្វើ​ព្រះ​ភក្ដ្រ​តឹងធ្មឹង​ទៅ​រក​ឱរស លុះ​ស្វាង​ព្រះ​ក្រោធ​ហើយ​ត្រាស់​សួរ​ថា ទ្រៅបទី នៅ​ឯ​ណា អ្នក​ណា​បាន​នាង ឱ​កូន​សំឡាញ់​ឪពុក ព្រះ​សូរ​សៀង​ដែល​ត្រាស់​ចេញ​មក ញ័រ​ហើយ​ស្អក​ស្អា ទ្រង់​គង់​ស្ងៀម​បន្តិច​ត្រាស់​តទៅ​ទៀត​ថា ឱ​កូន​ឪពុក អំពី​នេះ​ជាដើម​ទៅ​នាង​តោង​ដើរ​សូម​ទាន​គេ​ចិញ្ចឹម​ពោះ​រាល់​មាត់​ទ្វារ​ផ្ទះ​អ្នក​ដទៃ ទាន​វត្ថុ​ដែល​បុគ្គល​លះ​ដោយ​ការុណ្យ​ចិត្ត និង​ប្រាណី​នេះ​ឯង ជា​រាជ​បណ្ដាការ​របស់​នាង ភាជន ដែល​នាង​កាន់​ត្រាច់​សូម​ទាន​គេ​នោះ ទុក​ជា​គ្រឿង​ប្រដាប់​ត្បូង​របស់​នាង អនិច្ចា​ឪពុក​នឹង​ទ្រាំ​អត់​សេចក្ដី​វេទនា​អស់​នេះ​បានឬ កាល​ឃើញ​កូន​ស្រី​ស្ពាយ​យាម​នៅ​ស្មារ​ដើរ​សូម​ទាន​គេ ឪពុក​បាន​សាង​អកុសល​កម្ម​ទុក​អំពី​កាល​ណា​ហ៎្ន ទើប​បាន​ទទួល​សេចក្ដី​អវមាន (មើល​ងាយ) ដូច​នេះ អនិច្ចា ឪពុក​រម្ងាប់​ទុក្ខ​ក្នុង​រឿង​នេះ​មិន​បាន ហើយ​ព្យាយាម​ដូចម្ដេច ៗ វា​ក៏​មិន​បាត់​ក្រំ​ក្នុង អាពុក​ប្រឹង​អត់​សង្កត់​ណាស់ ទាស់​តែ​ស្គម​ទ្រម​ខ្លួន របស់​ដែល​ផុត​វិស័យ​សតិ​បញ្ញា​នឹង​កែ​ខៃ ឬ​អស់​ផ្លូវ​នឹង​ដើរ​ហើយ ឪពុក​នឹង​ធ្វើ​ម្ដេច​បាន ឪពុក​តាំង​ចិត្ត​ថា​នឹង​លើក​ឲ្យ​ទៅ​អរជុន តែ​ព្រះ​ដ៏​ធំ​ជា​ម្ចាស់​សួគ៌​មក​បណ្ដាល​ឲ្យ​ឃ្លៀង​ឃ្លាត​ទៅ​យ៉ាង​ដទៃ ឪពុក​ដឹង​ច្បាស់​ហើយ​ថា ការ​យំ​ខ្សឹកខ្សួល​មិន​ជា​ប្រយោជន៍ តែ​ទុក្ខ​នេះ​ជា​មរណ​ទុក្ខ​របស់​បិតា​ហើយ បិតា​មិន​អាច​នឹង​រម្ងាប់​បាន​បាន​ដោយ​ឧបាយ​យ៉ាង​ណា​ឡើយ ។
ធ្ឫស្ដ-ទយុម័ន ក្រាប​ទូល​ដោយ​សម្ដី​ដ៏​ល្ហែម​ថា បពិត្រ​ព្រះ​ជនក​នាថ សូម​ព្រះ​អង្គ​ចូល​បន្ទោរ​បង់​នូវ​សេចក្ដី​សោកសៅ​អស់​នេះ​ចេញ អំពី​ព្រះ​កោមល​ចុះ​ព្រះ​ករុណា អរជុន​ជា​អ្នក​បាន​នាង​ទៅ​ជា​ប្រាកដ​ហើយ ។
ព្រះ​រាជា​មាន​ព្រះ​អស្សុ​ជល​កំពុង​ហៀរ​ហូរ ក៏​ស្វាង​ចែស​ដោយ​ពលវ​បីតិ​ក្នុង​ខណៈ​នោះ ត្រាស់​សួរ​ជា​ប្រញាប់​ថា មែន​ឬ ឯង​ដឹង​បាន​យ៉ាង​ម្ដេច អើ​ឯង​និយាយ​ទៅ​មើល ។
ព្រះ​ឱរស​ទូល​ប្រព្រឹត្ត​ហេតុ​ថា កាល​ព្រាហ្មណ៍​នាំ​ព្រះ​នាង​បង (ព្រះ​ជេដ្ឋកគិនី) ទៅ​កាន់​ទី​សំណាក់ ទូល​ព្រះ​បង្គំ​បាន​លប​តាម​ទៅ​មើល​មិន​ឲ្យ​គេ​ឃើញ លុះ​គេ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទី​សំណាក់​របស់​គេ ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ផ្ទៀង​ត្រចៀក​លប​ស្ដាប់​អំពី​ក្រៅ​ទ្វារ បាន​ដឹង​រឿង​នេះ​ច្បាស់ ក្នុង​កាល​ដែល​និយាយ​រៀបរាប់​ឲ្យ​មាតា​គេ​ស្ដាប់ ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ទើប​ដឹង​បាន​ថា​ព្រាហ្មណ៍ ១ ពួក​គ្នា ៥ នាក់ ស្លៀក​ដណ្ដប់​ស្បែក​អម្រឹត​នោះ​គឺ បាណ្ឌវ​កុមារ​បង​ប្អូន​ទាំង ៥ ប្លម​អង្គ​មក​មុខ​គួរ​អាសូរ បាណ្ឌព​កុមារ និង​មាតា​បាន​សេចក្ដី​ព្រួយ​លំបាក​ជា​បំផុត ព្រោះ​ទុយោជន៍​គិត​ឫស្យា​ដុត​មន្ទីរ​របស់​គេ ដើម្បី​ឲ្យ​ស្លាប់​ក្នុង​គំនរ​ភ្លើង តែ​គ្រោះ​ជា ពាណ្ឌព​កុមារ​ដឹង​ខ្លួន​បាន​ជា​មុន ទើប​នាំ​គ្នា​រត់​តាម​ផ្លូវ​បាដាល រួច​អំពី​ភ័យ​មក បាន​នាំ​គ្នា​ដើរ​ផ្លូវ​មក​ជា​មួយ​នឹង​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ទាល់​តែ​មក​ដល់​ក្រុង​បញ្ចាល​នេះ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ជឿជាក់​អស់​សង្ស័យ ទើប​ត្រាស់​ថា កូន​ឯង​ចូរ​ទៅ​ប្រាប់​អគ្គ​មហា​សេនា​បតី ឲ្យ​គេ​ទៅ​ស៊ើប​សួរ​យក​សេចក្ដី​ពិត​មក​ឲ្យ​បាន ។
ខ្ញុំ​រាជការ​មួយ​ពួក​ទទួល​រាជ​ឱង្ការ​ហើយ នាំ​គ្នា​ដើរ​សំដៅ​ទៅ​ផ្ទះ​ស្មូន​ឆ្នាំង មន្ត្រី​អម្បាល​នោះ​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​គំនាប់​បាណ្ឌព​កុមារ ហើយ​ម្នាក់​ក្នុង​ពួក​មន្ត្រី​ដែល​ទៅ​នោះ ទូល​ប្រព្រឹត្ត​ហេតុ​ដល់​រាជ​កុមារ​ដែល​បាន ទ្រៅបទី ថាៈ យើង​ខ្ញុំ​នាំ​គ្នា​សម្ដែង​សេចក្ដី​អំណរ​ដែល​លោក​មាន​ជ័យ​ការ​ដែល​លោក​សម្ដែង​ស្នាដៃ​ក្នុង​ថ្ងៃ​នេះ ពួក​អ្នក​ចម្រៀង​នឹង​ចង​ជា​បទ​កាព្យ​ទុក​សម្រាប់​សង្គីតប្រគំ​ច្រៀង ពួក​ចិន្ត​កវី​រាជ​ប្រាជ្ញ​ពង្សាវតារ​នឹង​ចារឹក​រឿង​នេះ ទុក​ក្នុង​ពង្សាវតារ​ឲ្យ​ខ្ចរខ្ចាយ និករ​ជាតិ​ទាំងឡាយ​ក៏​នឹង​មនសិការ​ចាំ​ទុក រហូត​កល្បាវសាន​ដោយ​ឆន្ទ​និយម កាល​ក្សត្រិយ៍​ទាំងឡាយ​បាញ់​មិន​ត្រូវ​វង់​នោះ ខត្តិយា​ធិបតី​របស់​យើង​ព្រួយ​ព្រះ​ហឫទ័យ​ថា ព្រះ​រាជ​ធីតា​របស់​ព្រះ​អង្គ គង់​តោង​នៅ​ជា​លីវ​សាវកែ​រក​គូ​គ្មាន​រហូត​ជីវិត រឿង​នេះ​ជា​ទុក្ខ​ធំ​គ្រប​សង្កត់​ព្រះ​ហឫទ័យ តើ​ឥឡូវ​នេះ​យើង​ខ្ញុំ​សូម​អរគុណ​លោក​យ៉ាង​ខ្ពស់​ដែល​លោក​បាន​កំចាត់​មេឃ​មីរ ពោល​គឺ​សេចក្ដី​កង្វល់​ដ៏​ធំ​សឹង​គ្រប​សង្កត់​ព្រះ​ហឫទ័យ​ព្រះ​ករុណា​ចេញ​ទៅ​បាន ក្នុង​វេលា​នេះ​យើង​ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា ក៏​ល្មម​នាំ​មក​បញ្ចេញ​ចែក​គ្នា​ស្ដាប់​បាន ហើយ​មិន​មែន​ជា​ការ​ល្មើស ក្នុង​ការ​រក្សា​សេចក្ដី​សម្ងាត់​ក្នុង​ព្រះ​ហឫទ័យ​នោះ​ទេ គឺ​អំពី​ដើម​មក​ទ្រង់​បំណង​នឹង​ឲ្យ​អរជុន អ្នក​ដែល​ល្បី​នាម​ទួទៅ​ទាំង​សកល​ជម្ពូ​បាន​ធីតា​របស់​ព្រះ​អង្គ តែ​វេលា​នេះ​ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​បីតិ​យ៉ាង​លើស​លន់ ព្រោះ​ព្រះ​ធីតា​មិន​តោង​នៅ​ជា​លីវ​សាវកែ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ឆ្ងល់​ខ្វល់​ព្រះ​ហឫទ័យ​ជា​ពន្លឹក ចង់​ជ្រាប​ជាតិ​ត្រកូល នឹង​ស្រុក​កំណើត​របស់​អ្នក​មាន​ជ័យ​រហូត​ដល់​វេលា​នោះ ដែល​មក​បាន​ដឹក​ដៃ ទ្រៅបទី ព្រះ​រាជ​ធីតា​មក ។
បាណ្ឌព​រាជ​កុមារ​អង្គ​ធំ (គឺ​យុធិស្ឋិរ) ទទួល​ភារៈ​ទទួល​និយាយ​ត​តប​ពួក​ខ្ញុំ​រាជការ​ដែល​មក ដោយ​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ទ្រង់​មាន​បន្ទូល​ថា ខ​សន្យា​ការ​ស្វយម្ពរ​ដែល​ស្ដេច​ក៏​ទ្រង់​ដ៏​ទ្រង់​នូវ​ឥស្សរស័ក្ដិ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​របស់​អ្នក​ទាំងឡាយ បាន​ប្រកាស​ហើយ​នោះ​អ្នក​ទាំងឡាយ​នឹង​យើង​ទាំងអស់​គ្នា ក៏​បាន​ជ្រួតជ្រាប​សព្វ​គ្រប់​ហើយ អ្នក​ណា​ក៏​អាច​នឹង​ចូល​ទៅ​ប្រឡង​ល​ថ្វី​ដៃ​បាន​គ្រប់ ៗ គ្នា បណ្ដាល​ដែល​នៅ​ក្នុង​ទី​នោះ ឯ​ខ​សន្យា​នោះ​សុភាព​បុរស​នេះ​ណែ បាន​បដិព័ទ្ធ​ហើយ​ដោយ​ប្រពៃ ព្រោះ​ហេតុ​នេះ​ព្រះ​ធីតា​ជា​ម្ចាស់​របស់​អ្នក​ទាំងឡាយ​ទើប​បាន​ជា​គូ​ភិរម្យ​របស់​គេ ទោះបី​អាក្រក់​ល្អ​ក៏​តាម​យថាកម្ម ។