cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អូសាម៉ា ប៊ីន ឡាឌែន
អូសាម៉ា ប៊ីន មហាម៉េត ប៊ីន អាវ៉ាត ប៊ីន ឡាឌែន Osama Bin Mohamed Bin Avad Bin Laden (10 ,03 ,1957 – 02 ,05 ,2011) គឺជាស្ថាបនិកម្នាក់នៃអង្កការ អាល់កៃដា ជីហាតឌីត ដែលជាអក្នទទួលខុសត្រូវក្នុងការវាយប្រហារថ្ងៃទី 11កញ្ញា 2001 ទៅលើសហរដ្ឋអាមេរិក និងការវាយប្រហារផ្សេងៗទៀតជាច្រើនប្រឆាំងទៅនឹងជនស៊ីវិល និងកងយោធា។ គាត់គឺជាសមាជិកម្នាក់នៃក្រុមគ្រួសារ សាអ៊ូឌីត ប៊ីន ឡាឌែនដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ និងជាជនជាតិភាគតិច យ៉េមេនី គីនឌីត (Yemeni Kindite)។ ប៊ីនឡាឌែនត្រូវបានការិយាល័យសហព័ន្ធស៊ើបអង្កេតសហរដ្ឋអាមេរិក (FBI)រាប់បញ្ជូលទៅក្នុងបញ្ជីមនុស្ស10នាក់ ដែលបានរត់រួចខ្លួន និងជាមេភេរវករ សម្រាប់ការជាប់ពាក់ព័ន្ធរបស់គាត់ទៅនឹងការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ1998 ។ចាប់ពីឆ្នាំ2001រហូតដល់ឆ្នាំ2011 ប៊ីនឡាឌែនគឺជាមេដឹកនាំនៃសង្គ្រាមភេរវកម្ម ដែកការិយាល័យសហព័ន្ធស៊ើបអង្កេតផ្តល់ទឹកប្រាក់ប្រមាណ25លានដុល្លាសម្រាប់ការចាប់ខ្លួនគាត់។ បន្ទាប់ពីចូលក្នុងបញ្ជីរមនុស្សដែល FBI ចង់ចាប់ខ្លួនបំផុតរួចមក ប៊ីនឡាឌែននៅតែអាចលាក់ខ្លួនក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកបានរហូតដល់ទៅ3ឆ្នាំ។ នៅថ្ងៃទី2ឧសភា 2011 ប៊ីនឡាឌែនត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ឯទីលំនៅឯកជនមួយរបស់គាត់ក្នុងរដ្ឋអាបូដាបាត (Abottabat) នៃប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដោយកងនាវា SEALS និងភ្នាក់ងារ CIA ដែលបានសហការគ្នាយ៉ាងសំងាត់ ក្រោមការបញ្ជារពីប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោកបារ៉ាក់អូបាម៉ា ។ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់ សាកសពរបស់ប៊ីនឡាឌែនត្រូវបានគេបញ្ចុះនៅក្បែរសមុទ្រ ។ ក្រុមភេរវករ អាល់កៃដា បានទទួលស្គាល់ពីមរណៈរបស់គាត់នៅថ្ងៃទី6ឧសភា 2011 ហើយបានសច្ចាប្រណិធានថា នឹងធ្វើការសងសឹកវិញ៕
ជីវិតដំបូង​ និងការអប់រំ
អូសាម៉ា ប៊ីន មហាម៉េត ប៊ីន អាវ៉ាត ប៊ីន ឡាឌែន (Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden) បានកើតនៅក្នុរាជធានី រីយ៉ាត នៃប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ដែលជាកូនប្រុសរបស់មហាសេដ្ឋីសំណង់លោក មហាម៉េត ប៊ីន អាវ៉់ាតប៊ីន ឡាឌែន (Mohammed bin Awad bin Laden) ជាមួយនឹងប្រពន្ធទី10របស់គាត់ឈ្មោះ ហាមីដា អាល់អាតាស់(Hamida al-Attas) ក្រោយមកគេហៅថា អាលៀ ហ្គានែម  (Alia Ghanem)       ហើយគ្រួសារនេះមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងរាជវង្សប្រទេសអារ៉ាប់។   ការផ្តល់បទសម្ភាសន៍មួយក្នុងឆ្នាំ1998 ប៊ីនឡាឌែន បានអោយនូវថ្ងៃកំណើតរបស់គាត់គឺ (10 មីនា 1957)។
ឪពុករបស់គាត់ លោក មហាម៉េត ប៊ីន អាវ៉់ាតប៊ីន ឡាឌែន (Mohammed bin Awad bin Laden) បានលែងលះជាមួយម្តាយរបស់គាត់ ហាមីដា អាល់អាតាស់(Hamida al-Attas) ភ្លាមៗក្រោយពី ប៊ីន ឡាឌែន បានកើតមក។ លោក មហាម៉េត ប៊ីន អាវ៉់ាតប៊ីន ឡាឌែន  បានប្រគល់ ហាមីដា ទៅអោយសហការីរបស់គាត់ឈ្មោះ មហាម៉េត អាល់អាតាស់ (Mohammed al-Attas)។ លោក មហាម៉េត អាល់អាតាស់ បានរៀបការជាមួយ ហាមីដា នៅចុងឆ្នាំ1950 ឬដើមឆ្នាំ1960 ហើយពួកគេនៅតែរួមរស់ជាមួយគ្នាដដែល។ គូស្វាមីភរិយាមានកូនរហូតដល់ទៅ4នាក់ រីឯលោកប៊ីន ឡាឌែនវិញបានរស់នៅក្នុងភូមិគ្រឹះថ្មីមួយកន្លែងជាមួយនឹងបងប្អូនប្រុសបង្កើត3នាក់ និងបងប្អូនស្រីម្នាក់។ គ្រួសាររបស់ ប៊ីនឡាឌែន បានដាក់ទុនរកស៊ី នូវទឹកប្រាក់5ពាន់លានដុល្លា នៅក្នុងសំណង់ឧស្សាហកម្មមួយ ដែលក្រោយមក ប៊ីនឡាឌែន បានទទួលមរតក៌ប្រមាណជា20ទៅ30លានដុល្លាសហរដ្ឋអាមេរិក។
ប៊ីនឡាឌែនត្រូវបានលើកតម្កើងដោយពួក មូស្លីមវ៉ាហាប៊ិ (wahabi)។ ពីឆ្នាំ1968 ដល់1976 គាត់បានសិក្សានៅឯសាលាមធ្យមសិក្សាអាល់ដឹហ្គ័រ (Al-Thager Model School)។ គាត់បានបន្តសិក្សាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្ម នៅឯសាកលវិទ្យាល័យឃីងអាប់ឌុលឡាហ្សីត( King Abdulaziz University)។ ប្រភពខ្លះបានរាយការណ៍ថា ប៊ីនឡាឌែន ទទួលបានសញ្ញាប័ត្រ វិស្វកម្មសំណង់ស៊ីវិលក្នុងឆ្នាំ1979 និងសញ្ញាប័ត្រគ្រប់គ្រងសាធារណៈក្នុងឆ្នាំ1981។ ប្រភពមួយផ្សេងទៀតបានឲ្យដឹងថា គាត់ត្រូវទទួលរងការងារយ៉ាងលំបាកលំបិន ហើយប្រភពខ្លះទៀតបាននិយាយថា គាត់ចាកចេញពីសាកលវិទ្យាល័យដោយមិនបានបំពេញសញ្ញាប័ត្រមហាវិទ្យាល័យនោះទេ។ នៅឯសាកលវិទ្យាល័យ ចំណាប់អារម្មណ៍ដ៏ធំបំផុតរបស់ ប៊ីនឡាឌែន គឺសាសនានិយម ជាកន្លែងដែលធ្វើឲ្យគាត់ជាប់ទាក់ទងក្នុងការ សម្របសម្រួលឲ្យពួក ឃ្យូរ៉េន(Quran) និងជីហាត(Jihad) ក្នុងការងារសង្គ្រោះ។ ចំណាប់អារម្មណ៍ផ្សេងទៀតរបស់គាត់ គឺការនិពន្ធកំនាព្យ និងការអានសៀវភៅ។ គាត់ពេញចិត្តធ្វើការឲ្យField Marshal Bernard Montgomery និង Charles de Gaulle ដែលគាត់បាននិយាយក្នុងចំណោមការពេញចិត្តរបស់គាត់។ ម្យ៉ាងវិញទៀតគាត់ចូលចិត្តសេះឈ្មោលដែលមានពណ៌ខ្មៅ និងសមាគមបាល់ទាត់ ដែលគាត់ពេញចិត្តលេងជាខ្សែប្រយុទ្ធកណ្តាល និងគាំទ្រក្រុមអាសេនណល (Arsenal F.C.) ផងដែរ៕
ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន
នៅក្នុងឆ្នាំ1974 ត្រឹមអាយុ17ឆ្នាំ ប៊ីន ឡាឌែនបានរៀបការជាមួយនាង ណាវ៉ា ហ្គានេម (Najwa Ghanem) នៅទីក្រុង ឡាតាគា (Latakia) ប្រទេស៊ីរី ហើយពួកគាត់បានលងលះគ្នាវីញនៅមុនថ្ងៃ 11កញ្ញា 2001។ តាមការឲ្យដឹង ប៊ីន ឡាឌែន មានប្រពន្ធជាច្រើនរូបដូចជា Khadija Sharif ដែលបានរៀបការក្នុងឆ្នាំ1983 ហើយលែងលះគ្នាវិញ ក្នុងឆ្នាំ1990 នាង Khai Riah Saba (រៀបការក្នុងឆ្នាំ1985 លែងលះ 1987) ។ ប្រភពខ្លះទៀតបានឲ្យដឹងថា គាត់មានប្រពន្ធ6នាក់ទៀតដែលគេមិនស្គាល់ឈ្មោះ ដែលបានរៀបការជាមួយ ប៊ីន ឡាឌែន ហើយត្រូវបានលុបចោលវិញក្រោយពិធី។ ប៊ីន ឡាឌែនមានកូនជាច្រើន ជាមួយនឹងប្រពន្ធជាច្រើនរបស់គាត់ រវាងពី 20 ទៅ 26 នាក់។ កូនៗជាច្រើននាក់របស់ ប៊ីន ឡាឌែន បានភាសខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់ ទៅកាន់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ក្រោយការវាយប្រហារថ្ងៃទី11 កញ្ញា ហើយអ្នកជំនួយជនជាតិអ៊ីរ៉ង់បានឲ្យដឹងថា នឹងបន្តការផ្គត់ផ្គង់ការតស៊ូរបស់ពួកគេ។
ឪពុករបស់ប៊ីន ឡាឌែន មហាម៉េត (Mohammed) បានស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ1967 ដោយឧប្បត្តិវហេតុ ធ្លាក់យន្តហោះនៅប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ពេលដែលអ្នកបើកយន្តជនជាតិអាមេរិករបស់គាត់ស្មានខុសក្នុងការចុះចត។ បងប្រុសច្បងរបស់ប៊ីន ឡាឌែន សាឡែម ប៊ីន ឡាឌែន (Salem Bin Laden) បានក្លាយជាមេគ្រួសារនៃត្រកូល ប៊ីន ឡាឌែន ។ នៅឆ្នាំ1988 គាត់ត្រូវបានគេលួចធ្វើឃាត នៅក្បែរទីក្រុង សាន់អាន់តូនៀ (San Antonia) រដ្ឋតិចសាស់ សហរដ្ឋអាមេរិកនៅពេលដែលគាត់បានបើកឧទ្ធម្ភាគចក្រដោយចៃដ្យបំផុត៕
បទានុក្រមគណិតវិទ្យាជប៉ុន-ខ្មែរ
わ-ワ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សទ្ទានុក្រម
ស្វីត
{| style="clear:both; background:none; color:black;"បន ស្វីត (sequence) ជាការសិក្សាទៅលើការកើន​ រឺ ចុះ តាមដំលែជាក់លាក់មួយ។
ស្វ៊ីតនព្វន្ត
ស្វ៊ីតនព្វន្ត ជាស្វ៊ីតដែលមានកំនើនថេរ ។ ថំនួនថេរដែលកើននេះហៅថា ផលសងរួម (d) ' e.g. តាមរយៈឧទាហរណ័នេះ គេឃើញថា ដូចនេះ U_n ជាស្វ៊ីតនព្វន្ត តួទី n នៃស្វ៊ីតនព្វន្ត គឺ សំរាប់ U_0ជាតួទី១ សំរាប់ U​1 ជាតួទី១
វណ្ណ មូលីវណ្ណ
លោក វណ្ណ-មូលីវណ្ណ (1926-2017) (កើតនៅថ្ងៃ២៣ វិច្ឆិកា ១៩២៦) ឈ្មោះជាឡាតាំង Vann Molyvann គឺជាស្ថាបត្យករជើងចាស់ដ៏​ល្បីល្បាញ​របស់​ប្រទេសកម្ពុជា។ លោក​បាន​រួម​ចំណែក​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ស្ថាបត្យកម្ម​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​ទំនើប នៅ​ក្នុង​សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម (១៩៥៥–១៩៧០) នៅ​ពេល​ដែល​វប្បធម៌ខ្មែរ​មាន​​ការ​រីកចម្រើន​​ក្រោម​ព្រះ​រាជ​កិច្ច​ដឹកនាំ​​របស់​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ។
សម្ដេច នរោត្តម-សីហនុ បាន​អនុម័ត​គោល​នយោបាយ​អភិវឌ្ឍន៍​ដែល​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​សំណង់ ទី​ប្រជុំជន​ថ្មីៗ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និង​ស្ថាបត្យកម្ម។ លោក​ធ្លាប់​ជា​អតីត​ជើង​ចាស់​បង្អស់​នៃ​ជំនាន់​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម ដែល​បរិច្ចាគ​នូវ​រចនាបថ​តែ​មួយ​គត់​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​ដែល​បញ្ចូល​គ្នា​កំឡុង​សម័យ​កាល​នេះ និង​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​នូវ​ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរថ្មី។
ជីវប្រវត្តិ
លោក វណ្ណ-មូលីវណ្ណ កើតនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩២៦ នៅស្រុករាម ខេត្តកំពត។ លោក​បាន​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​​ទុតិយភូមិ​​ពី​​វិទ្យាល័យ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤ ហើយ​លោក​បាន​ទទួល​អាហារូបករណ៍​ទៅ​រៀនផ្នែក​ច្បាប់​នៅ​ទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៦។ បន្ទាប់​ពី​សិក្សា​នៅ​ទីនោះ​រយៈពេល​មួយ​ឆ្នាំ លោក​ក៏​បាន​ប្ដួរ​ទៅ​រៀន​ផ្នែក​ស្ថាបត្យកម្ម​នៅ​សាលា​វិចិត្រសិល្បៈ​មួយ​នៅ​ប៉ារីស។ លោក​បាន​សិក្សា​នៅ Arretche studio ហើយ​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ដោយ​ជោគជ័យ​ជាមួយ​នឹង​ចំណេះដឹង និង​ទេពកោសល្យ។ លោក​ត្រលប់​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៥៥។ មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​តែង​តាំង​ជា​​ប្រធាន​ស្ថាបត្យករ​នៅ​កម្ពុជា។ លោក​ជា​ព្រឹទ្ធបុរស​​ទីមួយ​​នៃ​​សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ (ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ដល់ ឆ្នាំ​១៩៦៧) ។
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ លោក មូលីវណ្ណ បាន​រចនា​សំណង់​កីឡដ្ឋាន​ជាតិ​ដែល​មាន​សមត្ថភាព​ផ្ទុក​មនុស្ស ៦០០០០ នាក់ ដែល​នោះ​គឺជា​សង្វៀន​ដែល​គេ​ឲ្យ​តម្លៃ​ជាង​គេ​បំផុត​នៅ​ទូទាំង​អាស៊ីគ្នេយ៍។ កីឡដ្ឋាន​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ទៅ​ដល់​មាត្រដ្ឋាន​អូឡាំពិក គឺ​នៅ​តែ​ជា​កន្លែង​ជួបជុំ​ដ៏​ធំ​បំផុត​នៅ​កម្ពុជា។ ដំបូង​ឡើយ ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ល្បឿន​យ៉ាង​លឿន ដើម្បី​ឲ្យ​ទាន់​ពេល​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ល្បែង​កីឡា​អាស៊ី​ឆ្នាំ​១៩៦៣ តែ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​លុប​ចោល ហើយ​ត្រូវ​បាន​សម្ពោធ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៦៤ អម​ដោយ​ហ្វូង​មនុស្ស​អបអរសាទ​រយ៉ាង​ច្រើន។ ពហុកីឡដ្ឋាន​នេះ​​បាន​ទទួល​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់​មួយ​ចំនួន​ដូចជា ល្បែងកីឡាក.ក.ប.ថ. និង ប្រធានាធិបតីបារាំង ទស្សនៈកិច្ច​ផ្លូវ​រដ្ឋ​របស់​លោក ហ្សាលដឺហ៊្គោល នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៦។
នៅឆ្នាំ​១៩៦២ ដដែល​នោះ លោកក៏​បានស្ថាបនា​សាល មហោស្រពជាតិព្រះសុរាម្រិត (មហោស្រពជាតិកម្ពុជា) សាល​ពិព័រណ៍​ដែល​នៅ​ជិត​ខាង​ជាមួយ​នឹង​បទ​ពិសោធន៍​លំនៅដ្ឋាន​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ។ ស្នាដៃ​មួយ​ដ៏​សំខាន់​ទៀត​របស់​លោក គឺ​ការ​រចនា​វិមានឯករាជ្យ ដែល​ជា​ទី​ដ៏​សំខាន់​មួយ​បង្ហាញ​នូវ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង​វិញ​បាន​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ឆ្នាំ១៩៥៣ ក្រោម​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​របស់​ព្រះ​បាទ នរោត្តម សីហនុ ដែល​ជា​អតីត​ព្រះ​មហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។
នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ សម័យ​សង្គមរាស្ត្រ​និយម ត្រូវ​បាន​ផ្ដួល​រំលំ​ដោយ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ឧត្តមសេនីយ៍ លន់ ណុល ។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ លោក វណ្ណ មូលីវណ្ណ និង​គ្រួសារ​បាន​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ​រស់​នៅ​​ឯ​ប្រទេសស៊្វីស។ លោក​បាន​ធ្វើ​ការឲ្យ UN Human Settlements Program រយៈពេល​១០​ឆ្នាំ មុន​នឹង​លោក​វិល​ត្រលប់​មក​មាតុប្រទេស​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១។ លោក​បាន​ចូល​បំរើ​ការងារ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ។
រង្វាន់និងកិត្តិយស
នៅឆ្នាំ២០១៣ លោកវណ្ណ-មូលីវណ្ណបានឈ្នះរង្វាន់នីក្កេអាស៊ីឆ្នាំ២០១៣ ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ។ រង្វាន់នីក្កេអាស៊ីផ្ដួចផ្ដើមដោយក្រុមហ៊ុន Nikkei Inc. នៅឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយកម្មវិធីផ្ដល់រង្វាន់កិត្តិយសដល់​ជនអាស៊ីដែលបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍក្នុង៣វិស័យ៖ ការអភិវឌ្ឍតំបន់ វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យានិងនវានុវត្ដន៍ និង វប្បធម៌។
វត្ត​ព្រះ​ធាតុ
right|300px|thumb|រូប​ព្រះ​ពុទ្ធ​បែរ​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​វត្ត​ព្រះ​ធាតុ right|300px|thumb|ទិន្ន​ភាព​ខាង​ក្នុង​នៃ​ព្រះ​វិហារ​របស់​វត្ត​ព្រះ​ធាតុ
ទីតាំង
ទីតាំង​បច្ចុ្​ប្បន្ន ស្ថិតក្នុងសង្កាត់រលួស ខណ្ឌដង្កោ រាជធានីភ្នំពេញ វត្តនេះត្រូវបានកាត់ចូលក្នុងខណ្ឌដង្កោ កាលពីឆ្នាំ២០១១ យើងអាចធ្វើដំណើរពីភ្នំពេញ ទៅកាន់វត្តព្រះធាតុបានពីរផ្លូវ មួយគឺតាមទៅក្រុងតាខ្មៅ ពេលដល់រង្វង់មូលតាខ្មៅ គឺយើងបត់ទៅផ្លូវខាងលិច រហូតទៅដល់ផ្លូវបំបែក ជាបួន ដែលមានផ្លូវទៅកាន់ ខេត្តតាកែវ និងខេត្តកំពត ប៉ុន្តែយើងត្រូវជិះទៅផ្លូវត្រង់។ ម្យ៉ាងវិញទៀត គឺធ្វើដំណើរតាមផ្លូវចម្ការដូង ទៅកាន់ទិសខាងត្បូង រហូតដល់ផ្លូវបំបែកជាបួនដូចគ្នា ប៉ុន្តែយើងត្រូវបត់ផ្លូវខាងស្តាំ ជិះចូលទៅប្រហែលជា២០០ម៉ែត្រ និងបានឃើញខ្លោងទ្វារ ធ្វើអំពីឈើមួយ ដាក់ឈ្មោះថា វត្តព្រះធាតុ។ ព្រះចៅអធិការវត្តព្រះធាតុ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មានព្រះនាមថា ព្រះតេជគុណ វិសាបទ វ៉ែន​សារឿន ។
សំណង់ស្ថាបត្យកម្ម
នៅក្នុងវត្តព្រះធាតុនេះ ឬគ្រប់វត្តទាំងអស់ មានតែសំណង់ព្រះវិហារទេ ដែលសំខាន់ និងធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងវត្តនីមួយៗ។
ការប្រើប្រាស់ពណ៌
អត្ថន័យនៃពណ៌និមួយៗ
តំណាងរបស់ពណ៌និមួយៗ
តំនភ្ជាប់
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ឃុំព្រែកស្លែង
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកណ្តាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៤ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង
អង្គរធំ
right|thumb រាជធានីអង្គរធំគឺជារាជធានីចុងក្រោយគេបង្អស់ និងឋិតថេរជាងគេនៃសម័យអង្គរ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៥ ដែលជារាជធានីដ៏អស្ចារ្យមួយ និងជាកន្លែងសាសនា និងរដ្ឋបាលនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានកាសាងឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ រាជធានីនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីដែលមានទំហំ ៩គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ដែលមានពូជនីយដ្ឋានជាច្រើនបន្សល់ទុកតាំងពីសម័យមុនៗមក និងសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ និង អ្នកស្នងរាជពីអង្គបានកសាងជាបន្តបន្ទាប់។ នៅចំកណ្តាលនៃរាជធានីនេះមានប្រាសាទមួយ ដែលកសាងដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧គឺប្រាសាទបាយ័ន។ ពាក្យថាអង្គរធំ គឺមានន័យថាជារាជធានី ឬជាទីក្រុងដែលធំ។ រាជធានីនេះលាតសន្ធឹងពីមាត់ស្ទឹងសៀមរាបដែលជាដៃនៃ
រូបិយវត្ថុ
និយមន័យ
រូបិយវត្ថុ គឺជាផលិតផលដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងទីផ្សារសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីបង្កើតលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ដំណើរការដោះដូរទំនិញ ឬសេវាកម្ម។ រូបិយវត្ថុ ជាវត្ថុមួយដែលត្រូវាបានគេប្រើប្រាស់ជាមធ្យោបាយដើម្បី ដោះដូរទំនិញ ឬសេវាកម្ម និងទូទាត់បំណុលផ្សេងៗទៀត។ រូបិយវត្ថុ គឺជាអ្វីៗដែលត្រូបានគេទទួលស្គាល់ក្នុងការទូទាត់ជា មួយទំនិញ ឬសេវាកម្ម និងទូទាត់បំណុលផ្សេងៗទៀត។
ឧបករណ៍ដោះដូរ
នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច រូបិយវត្ថុជាមធ្យោបាយដោះដូរនៅពេល ដែលមានការទិញលក់ទំនិញ សេវាកម្ម ឬការទូទាត់បំណុលទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។ ការប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុជាមធ្យោបាយដោះដូរដូចនេះ បានបង្កើន ឬពង្រីកសកម្មភាពក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះវាបានកាត់បន្ថយ ការចំណាយយ៉ាងច្រើនក្នុងដំណើរការដោះដូរដោយផ្ទាល់រវាងទំនិញនិង ទំនិញ។ នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការដោះដូរដោយផ្ទាល់រវាងទំនិញនិង ទំនិញត្រូវបានចំណាយចំពោះការជួញដូរ ព្រោះអ្នកទិញ និងអ្នកលក់ត្រូវ ស្វែងរកអ្នកមានតំរូវការដូចគ្នាដើម្បីដោះដូរ ពេលវេលាដោះដូរ និងទំហំនៃ ការដោះដូរ។
ឯកតាវាស់តម្លៃ
រូបិយវត្ថុជាឯកតាវាស់តម្លៃ មានន័យថាវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បី វាស់នូវតម្លៃរបស់ទំនិញ ឬសេវាមុនពេលធ្វើការដោះដូរ ។ ពួកគេវាស់តម្លៃទំនិញ ឬសេវាកម្មដោយរូបិយវត្ថុ ក៏ដូចជាពួកគេវាស់ទំងន់ ដោយ Kg ឬវាស់ចំងាយដោយម៉ែត។ នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្ន ក្នុងតំណើរការនៃការដោះដូរវត្ថុជាមួយនឹង ទំនិញគេប្រើរូបិយវត្ថុជាវត្ថុកណ្តាល។
ឧបករណ៍ផ្ទុក ឬរក្សាតម្លៃ
រូបិយវត្ថុ ជាឧបករណ៍ផ្ទុកតម្លៃ មានន័យថាជាកន្លែងផ្ទុកនូវតំលៃទំនិញក្នុងរយៈពេលកំណត់ជាក់លាក់ណាមួយ ។ មុខងារនេះសំខាន់ណាស់ ព្រោះមនុស្សមិនចង់ចំណាយនូវចំណូលរបស់ខ្លួនឲ្យអស់ពេលទទួលបានភ្លាមនោះទេ ជាពិសេសពួកគេត្រូវសន្សំវាទុកសំរាប់ពេលអនាគត។
រូបិយវវត្ថុ M1
គឺសំដៅលើមធ្យោបាយណាដែលបានធ្វើការដោះដូរភ្លាមៗ ដូចជា ៖ •	Currency in the hands of public •	Travelers’ check •	Demand deposits •	Other checkable deposits
រូបិយវត្ថុ M2
រួមមាន ៖ •	រូបិយវត្ថុ M1 •	Small-denomination time deposits •	Saving deposits including money-market •	Retail money-market mutual fund shares
រូបិយវត្ថុ M3
រួមមាន ៖ •	រូបិយវត្ថុ M2 •	Large-denomination time deposits •	Repurchase agreements •	Eurodollars
ប្រព័ន្ធរូបិយវវត្ថុ
គឺជាទំរងនៃការង្កើតនូវការចរាចររូបិយវត្ថុរបស់ប្រទេសមួយ ដែលកំណត់ដោយច្បាប់ ។ ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុរួមមានកត្តាដូចខាងក្រោម ៖ Monetary standard : អ្វីៗដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានក្នុងការកំណត់ តំលៃរូបិយវត្ថុ ។ Monetary Unit : ជាឯកត្តារបស់រូបិយវត្ថុនៃប្រទេសមួយៗ ដូចជានៅកម្ពុជា គឺរៀល (KHR) នៅ U.S គឺ Dollar (USD) ….។ ឧបករណ៍ដោះដូរ (Medium of Echange)ៈ គឺជាបណ្តាឧបករណ៍ដែល ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ ដើម្បីអនិវត្តការទីញ ឬការលក់ទំនិញ សេវា ឬទូទាត់បំណុល ដូចជាក្រដាស់ប្រាក់ Bank Money, E-money…. ។ និយាយរួមនៅក្នុងប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុ កត្តាដែលតែងតែផ្លាស់ប្តូរគឺ Money standard ។ តាមរយៈការវិវត្តន៍នៃរូបិយវត្ថុ បានបង្ហាញឲ្យឃើញថា Money standard របស់ប្រទេសនីមួយៗ វាអាស្រ័យនឹងលក្ខខណ្ឌជាក់ស្ដែងនៃពេល វេលាជាអ្នកកំណត់ ។
ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍
ថ្ងៃ​ប្រហស្បតិគឺ​ជា​ថ្ងៃ​លេច​ទី៥ នៅ​ក្នុង​មួយ​សប្ដាហ៏។ យើងអាន»ព្រហ៉ាស់»។ ពាក្យ»ព្រះ»របស់​ថ្ងៃ​នេះ​គឺ»វ្ឬហស្បតិ»ឬ»ប្រះ​ព្រហស្បតិ»។ មានផ្កាយមួយ​ដែល​យើង​ហៅ»ផ្កាយ​ព្រស្បតិ»។
ភាសា ឈោ្មះ មានន័យ ភាសាអេស្ប៉ាញ jueves ថ្ងៃយូភិទីរអាទិទេព ភាសាកាតាឡាន dijous ថ្ងៃយូភិទីរអាទិទេព ភាសាបារាំង jeudi ថ្ងៃ​យូភិទីរអាទិទេព ភាសាកាយិគួ xoves ថ្ងៃ​យូភិទីរអាទិទេព ភាសាអ៊ិតាលី - ភាសាឡាតាំង giovedì ថ្ងៃ​យូភិទីរអាទិទេព ភាសាអង់គេ្លស Thursday ថ្ងៃ​ អាទិទេពផួរ (Thor) ភាសាជប៉ុន 木曜日 (mokuyôbi) ថ្ងៃ​ដើម​ឈី ភាសាព័រទុយហ្គ័ល quarta-feira ថ្ងៃ​ទី​៤ ភាសាខេចូអា illapachaw ថ្ងៃ​រាំ​ស្មី ភាសាអាឡឹម៉ង់ Donnerstag ថ្ងៃ​រាំ​ស្មី ភាសាអេអូសេខរ៉ា osteguna ថ្ងៃ​របស់​អូរស៊ិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថ្ងៃ
លក្ខណៈ​នៃ​ភាសាខ្មែរ
ភាសា ជាពាក្យសម្ដី​ដែលយើងនិយាយប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីសម្ដែង​នូវឆន្ទៈ​សញ្ជេតនា ចិត្តគំនិតអ្វីមួយ។ នៅក្នុងលោកយើងនេះគ្រប់ជាតិសាសន៏ សុទ្ធតែមានភាសា ផ្ទាល់របស់ខ្លួន សម្រាប់​ប្រើទាក់ទងគ្នានៅក្នុងសង្គមជាតិរៀងៗខ្លួន។ ភាសានៃជាតិសាសន៏នីមួយៗ មានកំណើតឡើងដំនាលគ្នានិងកំណកំនើតនៃជាតិសាសន៏នោះដែរ ហើយមានវិវឌ្ឍន៏ប្រែប្រួល ចំរើនលូតលាស់ ឬ អន់ថយ ទៅតាមសង្គមមនុស្សនៅះថែមទៀត។​ ភាសាវិទូបានសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីភាសាទាំងអស់ក្នុងលោកឃើញថា ភាសាមានចំនួនច្រើនណាស់ បើរាប់ទាំងភាសាតូច ធំ ស្លាប់ រស់ មានចំនួនពីរពាន់ប្រាំរយទៅបីពាន់ប្រាំរយភាសា។ក្នុងចំនោមភាសាទាំងនោះ ភាសាវិទូបានធ្វើប្រភេទវិភាគចែកភាសាជាក្រុម រឺអំបូរ។ ភាសាដែលអាចស្ថិតនៅក្នុង អំបូរជាមួយគ្នាបាន លុះត្រាតែមានលក្ខណះពិសេសប្រហែលៗគ្នា។ អំបូរភាសាធំៗ មានចំនួន ២០ ដូចជា :ខ្មេរ
ឃុំរកា ( ស្រុកកណ្តាលស្ទឹង)
ឃុំរកាជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកណ្តាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៧ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
លក្ខណៈ​នៃ​ភាសាខ្មែរ
អំបូរភាសា
( ប្រមាណ៥០០ឆ្នាំមុនគ.ស​ ) ជាតិសាសន៏ដើលធ្លាប់មានអរិយធម៏រុងរឿងក្នុងចំនោមជាតិសាសន៏ដ៏ទៃ ក្នុងភូមភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៏។ ដូច្នេះភាសាខ្មែរដែលមានប្រភពជាប់គ្នានឹងជាតិកំនើតមនុស្សខ្មែរ កកើតមានតាំងពីយូរណាស់មកហើយដែរ។ ក្រោយដែលបានសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីភាសាខ្មែរអស់ពេលជាយូរមក​ ភាសាវិទូបរទេសបានបញ្ជូលភាសានេះទៅអំបូរភាសាធំមួយក្នុងចំនោមអំបូរភាសានៅទ្វីបអាស៊ីអាគ្នេយ៏គឺអំបូរខ្មែរ -​ មន នេះឯងតាមលោកពីណូវអំបូរភាសាខ្មែរ - មន ជាក្រុម​ ភាសាមួយ ដែលគួរចាប់អារម្មណ៏ ជាងគេក្នុងបណ្តាភាសាអាស៊ីភាគខាងត្បួង ( អំបូរភាសា អូស្រ្តូ អាស៊ី : អំបូរភាសាម៉ាឡាយ៉ូ - ប៉ូលីនេស៊ី អំបូរភាសាថៃ - វៀតណាម អំបូរភាសាខ្មែរ- មន ) ព្រោះជាភាសាដែលមានប្រវត្តិអក្សរប្លែកពីភាសាដ៏ទៃទៀត ដែលទើបតែមានភាសាសរសេរ ហើយខ្លះទៀតនៅតែគ្មានអក្សរសរសេរដដែល។ តាមការស្រាវជ្រាវ គេដឹងថា នៅក្នុងអំបូរខ្មែរ- មន ពុំមែនមានតែជាតិខ្មែរ និង ជាតិមន ប៉ុណ្ណោះទេ គឺមានជាតិជាច្រើនទៀត ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសនានានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៏ ហើយដែលមានភាសាស្រដៀងគ្នាក្នងផ្នែក សូរសាស្រ្ត រូបសាស្រ្ត និង និឃណ្តសាស្រ្ត ។ ឯជនជាតិទាំងនោះមានជាអាទ៏ :​
* ម្នង បាហ្នារ សេដង់ព្រុ ...
នៅប្រទេសវៀតណាម។ ក្នុងចំណោមជនជាតិទាំងនោះ មានតែជនជាតិ ខ្មែរ និង មន ទេ​ ដែលមានអរិយធម៏ខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេ ពីព្រោះជនជាតិទាំងពីរនេះរស់នៅត្រង់តំបន់វាល់ទំនាបនៃទន្លេ ដែលមានជីវជាតិអាចប្រកបរបរ កសិកម្មបានយ៉ាងប្រសើរ ហើយមានទំនាក់ទំនង់ជាមួយនិងបរទេសជាច្រើនថែមទៀត។ ជនជាតិ ខ្មែរ រស់នៅត្រង់តំបន់វាល់ទំនាបនៃទន្លេមេង្គ ឯជនជាតិ មន រស់នៅត្រង់ តំបន់មេណាម ( ប្រទេសសៀម​​ ) និងតំបន់វាល់ទំនាបនៃទន្លេ​​​​ឥរាវតី ( ប្រទេសភូមាសព្វថ្ងៃ ) ។ ឯជនជាតិក្រៅពីនេះ ច្រើនរស់នៅតាមព្រៃភ្នំ ។ អាស្រយ័ដោយអរិយធម៍នៃជនជាតិ និង​ មន លូតលាស់រុងរឿងនេះហើយ ទើបគេនិយមប្រើពាក្យ មន - ខ្មែរ ( តាមទស្សនះអ្នកប្រាជ្ញបរទេស ) រឺ ខ្មែរ - មន (តាមទស្សនះខ្មែរ ) ដូចពាក្យអំបូរ ខ្មែរ - មន អរិយធម៍ ខ្មែរ -មន ជាដើម ។ ប៉ន្តែចាប់ពីសតវត្យទី ១៦ មក ជនជាតិមន ក៏បានបាត់បង់ទឹកដីនិងអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនរហូតមក ដូចជាជនជាតិ ចាមសព្វថ្ងៃនេះដែរ ។ ភាសាខ្មែរក៏ដូចជាធាតុឯទៀតៗនៃអរិយធម៍ដើរ តែងប្រែប្រួលចំនើនលូតលាស់ រឺអន់ថយស្របតាមការរស់នៅរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម ។ គេបានកត់សំគាល់ឃើញថា ភាសាសរសេរមានវិវឌ្ឍន៏ពុំទាន់ភាសានិយាយទេ ។ ចំពោះកំនរកំនើតភាសាខ្មែរ ដែលមានជីវិតរហូត់មកដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះអ្នកប្រាជ្ញខាងភាសាបានសង្កេតឃើញថា មានវិវឌ្ឃន៏ ៣​ លើកធំៗគឺ :
លក្ខណៈអង្គុយនៅមុខលោកធំ
ពាក្យ​ថា​អ្នកធំ​មួយ​ម៉ាត់​នេះ សំដៅ​យកព្រះសង្ឃ, ក្សត្រិយ៍, មន្ត្រី, ចៅហ្វាយនាយ, គ្រូអាចារ្យ, មាតា​បិតា... ។ល។ ចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍ និងក្សត្រិយ៍តាំងក្រុមនោះបើបណ្ដាសាមញ្ញជនជាពលរដ្ឋ ត្រូវ​ការ​គាល់​ថ្វាយ​សេចក្ដី​ផ្សេងៗ​ក្ដី ឬ បាន​ទទួល​ព្រះរាជឧង្ការ​ពី​ម្ចាស់​ផែនដី​ក្ដី ព្រះបន្ទូល​ក្សត្រិយ៍តាំងក្រុម​ក្ដី ត្រូវ​ចូល​ទៅ​ជិត​ ហើយ​ថ្វាយបង្គំ រួច​អង្គុយ​ឲ្យ​រាប​ទាប​ល្អ​សឹម​ថ្វាយ​សេចក្ដី​តាម​ហេតុ​រឿង (នៅលើ​ព្រះមហាប្រាសាទ ឬ​លើ​ដំណាក់) ។ បើ​ប្រសិន​ជា​នៅ​ទី​សួន​ឧទ្យាន ក៏​ត្រូវ​អង្គុយ​លើ​ចុង​ជើងទាំងពីរ​ (ស្ទើរ​តែ​ច្រហោង) កែងដៃ​ទាំង​ពីរ​សង្កត់​លើ​ភ្លៅ​ លើក​ចុង​ដៃ​ឡើង​ផ្គុំ​ថ្វាយ​បង្គំ ឱន​ក្បាលបន្តិច រួច​ទើប​ថ្វាយ​សេចក្ដី​តាមដំណើរ ។ យើង​ជាពលរដ្ឋ មិន​ត្រូវ​ស្រែក​ថ្វាយ​សេចក្ដីពី​ចម្ងាយ​ឲ្យ​សោះ​ជា​ដាច់​ខាត ត្រូវ​រត់ចូល​ទៅ​ជិត អង្គុយ​ថ្វាយ​បង្គំសិន សឹមថ្វាយ​សេចក្ដី​តាមការ ។ មន្ត្រីក្ដី អាណា​ប្រជា​រាស្ត្រក្ដី​ កាល​ចូល​គាល់​ព្រះរាជា ហើយ​ទ្រង់​ព្រះរាជទាន​ព្រំ ឬ កន្ទេល​ជា​ទី​អង្គុយ យើង​ត្រូវ​អង្គុយបត់ជើង កែង​ដៃ​​ទាំង​ពីរ​​សង្កត់​លើ​​ភ្លៅ​ ដៃ​ប្រណម្យ ឱន​ក្បាល​បន្តិច ហៅថា អង្គុយម៉ប ទើប​សមរម្យ ។ លក្ខណៈ​អង្គុយនៅមុខលោកធំ គឺនៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រមហាក្សត្រិយ៍ ជាដើម តទៅ​មន្ត្រី និង​បុព្វការីជន ត្រូវ​អង្គុយឲ្យរាប​រយ​ជា​ដរាប ។ មិនត្រូវអង្កុយច្រហោង គងជើងពែនភ្នែនបញ្ឈរជង្គង់ឲ្យសោះ ព្រោះជាអំពើទាស់នឹងច្បាប់សម្រាប់ស្រុកដែលមានទម្លាប់ទំនៀម ប្រើឲ្យគោរព​ប្រតិបត្តិ ក្សត្រិយ៍ មនត្រី នឹង​បុព្វការី ។ ត្រូវអង្គុយ​បត់​ជើង ហើយ​កុំច្រត់ដៃចំហៀងខ្លួនក្ដី ទៅមុខក្ដី ទៅក្រោយក្ដី ជា​ដាច់​ខាត ។ ចុះ​ដៃ​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​ទុក​ដាក់​ទៅត្រង់​​ណា? ត្រូវ​ផ្គុំគ្នា​ដាក់​លើ​ភ្លៅ​នៃ​ជើង​ដែល​យើង​បត់​ពី​លើ។ បើ​រូយ​បង្គុយ ត្រូវ​ប្រែ​ជើង​បត់​ទៅ​ម្ខាង​នោះ​មាន​បែប​យ៉ាង​ឲ្យ​ប្រែ​ឲ្យ​ល្អ​មើល​ទៀត មិន​ឲ្យ​ឆ្គង មិន​ឲ្យ​ឃើញ​ច្រងេង​ច្រងាង ។ នោះ​ត្រូវ​ឱន​ខ្លួន​ទៅ​មុខ​កែង​ដៃ​ទាំង​ពីរ​សង្កត់ ទៅ​លើភ្លៅ បង្ហើប​អង្គុយ​បន្តិច​ឡើង ទើប​ដោះ​ជើង​ត្រឡប់​ទៅ​ម្ខាង​បាន​ស្រួល ហើយ​រៀប​អង្គុយ​ជា​ថ្មី របៀប​ប្រែ​អង្គុយ​ផ្លាស់​ជើង​នេះ មិន​ត្រូវ​ផ្លាស់​ពី​ខាង​មុខ​ទេ ។ គេ​សម្គាល់​ថា​បើ​នរណា​ប្រែ​អង្គុយ​ផ្លាស់​ជើង​ពី​ខាង​មុខ អ្នកនោះ​ជា​មនុស្ស​មិន​ដឹង​ខុស​ត្រូវ​មិន​ចេះ​គួរ​សម មិន​ចេះ​គារវកិច្ច ឬ គេ​ចាត់​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា​ជា​មនុស្ស​ព្រហើន ។ ដែល​លើក​យក​របៀប​អង្គុយ​រាប​គាល់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ មក​អធិប្បាយ​ជូន​ជា​តួ​យ៉ាង​ដូច​មាន​ខាង​លើ​នេះ ក៏​ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​កែ​បន្តិច​ត​ទៅ​ទៀត សម្រាប់​អង្គុយ ​នៅ​ចំពោះ​ព្រះសង្ឃ - មន្ត្រីធំ - តូច នាយចៅហ្វាយ និង បុព្វការី ។ បើ​យើង​អង្គុយ​រាប​នៅ​ចំពោះ​ព្រះភក្ត្រ​ស្ដេចសង្ឃ ដែល​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​លើក​តំកើង​ឡើង​ឲ្យ​មាន​ព្រះជាតិ​ជា​ស្ដេច ដូច​សម្ដេច​ព្រះសង្ឃរាជ (ទៀង) និង​សម្ដេច​ព្រះសុគន្ធាធិបតី (ប៉ាន) នោះ​លក្ខណៈ​អង្គុយ​គល់​ក៏​ត្រូវ​ប្រើ​បែប​អង្គុយ​គាល់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍​ដែរ ។ សូម្បី​តែ​ពាក្យ​សម្ដី​ក៏​ត្រូវ​ប្រើ​ពាក្យ​ក្នុង​ព្រះរាជសព្ទ​ទាំងអស់ ។ បើ​អង្គុយ​នៅ​ចំពោះ​ព្រះសង្ឃ​ក្ដី - មន្ត្រីធំក្ដី - តូចក្ដី - នាយចៅហ្វាយក្ដី - បុព្វការីក្ដី ត្រូវ​ប្រើ​លក្ខណៈ​ឲ្យ​បាន​រៀបរយ​ទាំង​ជើង - ដៃ ទាំងផ្លាស់​ជើង - ផ្លាស់​ដៃ ប៉ុន្តែ​មិន​ត្រូវ​ម៉ប​ដូច​អង្គុយ​គាល់​ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ និងក្សត្រិយ៍តាំង​ក្រុម​ទេ ។ អង្គុយត្រង់​ខ្លួន​បាន​ហើយ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ
លក្ខណៈ​នៃ​ភាសាខ្មែរ
* ភាសាខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ( សតវត្សទី ២០ ... )
( ដកស្រង់ និងកែកំរួលពីសៀវភៅ អរិយធម៍ខ្មែរ របស់លោកស្រី ត្រឹង ងា បោះពុម្ព គ.ស ១៩៧៥ គ.ស ២៥១៨ )​
ខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាខ្មែរ
វត្ត​អារាម​ក្នុង​ព្រះ​រាជា​ណា​ចក្រ​កម្ពុជា
តំនភា្ជប់
វត្តនាគវ័ន
ស្រុកសង្គមថ្មី
(Sangkum Thmei District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តព្រះវិហារ ដែលមានរដ្ឋបាល ៥ឃុំ និង ២៤ភូមិ÷
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះវិហារ សង្គមថ្មី
សុក្រ
ថ្ងៃសុក្រ ថ្ងៃសុក្រគឹជាថ្ងៃទី៦''' ថ្ងៃសុក្រ ភាសាខ្មែរមានន័យថា សេចក្តីសប្បាយ។'''
ផ្នែក:ថ្ងៃ
វត្ត​សាមណរាម
ទីតាំង
វត្ត​សាមណ​រាម មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង ភូមិ​កំពង់​ត្រាច ឃុំ​កំពង់​ត្រាច ស្រុករមាសហែក ខេត្តស្វាយរៀង នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
ខ្លួនទាបប្រើបង្អោង ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ជើងមានឈានជាន់ឡើងអោយខ្ពស់
"ខ្លួនទាបកុំតោង ដៃខ្លីកុំឈោង ស្រវាអោបភ្នំ" ជាភាសិតដែលចាស់បុរាណ ក្នុងសង្គមសក្តិភូមិ (dictatorship) បានបង្កើតឡើង ដើម្បីបំបាក់កម្លាំងចិត្តអ្នកក្រ អ្នកតូចទន់ទាប កុំអោយហ៊ានលូកឈោង ប្រាថ្នាខ្ពស់ហួសប្រាណ ហួសសង្គមវណ្ណៈរបស់ខ្លួន ដូចជាអ្នកក្រតូចទាប ដែលប្រាថ្នា ស្រឡាញ់កូនអ្នកធំ ជាគូគាប់ ឬអ្នកមានវណ្ណៈតូចទាប ចង់ប្រឹងប្រាថ្នា ដើម្បីស្វែងរកបុណ្យសក្តិការងារធំដុំ ក្នុងវណ្ណៈសង្គមថ្នាក់លើ ជាដើម។ នៅក្នុងសង្គមបុរាណខ្មែរ គេរាយមនុស្ស ចែកតាមស្រទាប់វណ្ណៈ (ដូចជាវណ្ណៈក្សត្រ វណ្ណៈបព្វជិត វណ្ណៈមន្ត្រី វណ្ណៈសេដ្ឋីអភិជន វណ្ណៈអ្នកងារ ឬបាវបម្រើ។ល។ រួចហើយ គេក៏បង្កើតភាសិតឬពាក្យស្លោក ដើម្បី បង្អាក់ផ្លូវគំនិតមិនអោយអ្នកតូចទាប ងើបឡើង តស៊ូប្រឹងប្រែង ប្រជែងផ្លូវ ជាមួយអ្នកឈរក្នុងវណ្ណៈខ្ពស់ នោះបានឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នកក្រ អ្នកតូចទាប អ្នកល្ងង់ គ្មានថ្ងៃនឹងតស៊ូ ដើម្បីភាពលូតលាស់របស់ខ្លួន ហួសព្រំដែនវណ្ណៈ ដែលសង្គមថ្នាក់លើ គូសអោយនោះដែរ។
ចៃដន្យ សង្គមខ្មែរ បានផ្លាស់ប្តូរតាមសម័យកាល ពីសង្គមសក្តិភូមិបុរាណ ឈានចូលមកយុគថ្មីមួយទៀត ដែលពលរដ្ឋម្នាក់ៗ នាំគ្នា រើបម្រះស្វែងរក សិទ្ធសេរីភាព របស់ខ្លួន តាមរយៈឥទ្ធិពល នៃរបបប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម។ នៅវេលានេះ យើងសង្កេតឃើញ ថាពលរដ្ឋយើង បានទទួលការសិក្សាជ្រៅជ្រះ មានការស្វែងយល់ នូវគំនិតវិជ្ជមាន និងរីកចម្រើន ជាច្រើន សម្រាប់បណ្តុះបណ្តាលខ្លួន និងបណ្តុះបណ្តាល មនុស្សជាទូទៅ អោយក្លាយជាពលរដ្ឋប្រសើរៗ ជ្រោមជ្រែងជាតិ មិនថា ខ្លួនស្ថិតនៅក្នុងវណ្ណៈណាក៏ដោយ។ ដូច្នេះហើយ ទើបយើងឃើញ សង្គមបច្ចុប្បន្ន បានលាតដៃ យ៉ាងទូលាយ ទទួលស្គាល់ និងត្រងយក នូវពលរដ្ឋទាំងឡាយ មកបម្រើស្រុកទេស តាមរយៈកម្រិតសតិប្រាជ្ញា សមត្ថភាព និងគុណសម្បត្តិប្រសើរ ដទៃទៀត របស់ពលរដ្ឋទាំងនោះ ជាជាងសម្លឹងមើលវណ្ណៈយស ក្រុមគ្រួសាររបស់គេ ដូចនាគ្រាអតីតកាល តទៅទៀត។
ក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ននេះ សង្គមយើងជាទូទៅ ភាគច្រើនបានផ្លាស់ប្តូរទដ្ឋិនិងគំនិត ពីដំណើរ បន្ទុចបង្អាក់កម្លាំងចិត្តមនុស្ស មកលើកកម្លាំងចិត្ត ជំរុញកម្លាំងចិត្តមនុស្ស សាជាថ្មីវិញម្តង។ ហើយដំណើរនៃការជំរុញចិត្តមនុស្ស បណ្តុះកម្លាំងចិត្តមនុស្ស ជាដំណើរប្រសើរបំផុត ក្នុងការសាងប្រទេសជាតិ អោយជឿនលឿននិងមានជោគជ័យ ព្រោះថា កាលបើពលរដ្ឋទាំងឡាយ មានកម្លាំងចិត្តខ្លាំងក្លា ជួយខ្លួនឯង អោយបានក្លាយជាមនុស្សប្រសើរ សង្គមជាតិប្រាកដជាបរិបូណ៌ ទៅដោយពលរដ្ឋប្រសើរ។ កាលណាប្រទេសជាតិបរិបូណ៌ ទៅដោយពលរដ្ឋប្រសើរ មានការចេះដឹងខ្ពស់ នោះប្រទេសជាតិ នឹងមានដំណើរ ឆ្ពោះទៅរកភាពរុងរឿងពណ្ណារាយ ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
តើសុភាសិតខាងក្រោមនេះ
"ខ្លួនទាបប្រើបង្អោង ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ជើងមានឈានជាន់ឡើងអោយខ្ពស់" ឬក៏ "ខ្លួនទាបអោយប្រឹងហាត់តោង ដៃខ្លីអោយប្រឹងហាត់ឈោង ជើងមានហាត់ឈានជាន់ឡើងខ្ពស់"
តើមានអត្ថន័យដូចម្តេចខ្លះ?
ន័យអត្ថានុរូប ឬន័យត្រង់៖
ខ្លួនទាបអោយប្រឹងហាត់តោង៖ ទាបកំពស់រូបកាយ ទាបសុខភាព ប្រឹងហាត់កីឡា ហាត់ប្រាណ នឹងជួយអោយមានសុខភាព ទាំងសាច់ដុំឆ្អឹងឆ្អែង អោយបានកាន់តែរីកដុះដាល មានសុខភាពប្រសើរល្អជាងមុន។ បើសិនមានកិច្ចការអ្វី សម្រាប់ដោះស្រាយ ដោយកម្លាំងសាច់ដុំឬសុខភាព នោះយើងអាចពឹងខ្លួនឯងបានយ៉ាងរវាសរវៃ ហើយមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។
ខ្លួនទាបអោយប្រើបង្អោង៖ បើចង់បេះផ្លែឈើ លើមែកខ្ពស់ បើមិនប្រឹងតោងមែក តោងដើម ច្បាស់ជាឡើងមិនដល់ នឹងបេះផ្លែឈើបាន។ បើសិនឡើងមិនកើត ប្រើបង្អោង ប្រើទំពក់ ប្រើជើងឈានជាន់មែក ជាន់បង្អោង កាន់ទំពក់បេះ។ បើសិនមិនប្រឹងស្រវេស្រវា ប្រើប្រាជ្ញាដោះស្រាយ ប្រើដៃជើងជាទីពឹង ប្រើធនធានដែលមានជុំវិញខ្លួនជាប្រយោជន៍ នោះយើងពិតជាមិនបានផ្លែឈើ បរិភោគឡើយ។
ន័យអត្ថាបដិរូប ឬន័យប្រៀបធៀប៖
ខ្លួនទាបអោយប្រឹងហាត់តោង៖ បើដឹងថា ខ្លួនទាបវិជ្ជា ទាបចំណេះ គប្បីតោងសាលា តោងគ្រូ តោងគម្ពីរ តោងសិល្ប៍វិធីសិក្សា ជួយអោយខ្លួកាន់តែចេះប្រសើរឡើង។ បើដឹងខ្លួនខ្វះខាតចំណេះ ឬទេពកោសល្យ គប្បីស្វែងរកវិធីបណ្តុះបណ្តាលការចេះដឹង និងទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន អោយកាន់តែប្រសើរ ជាងមុន ជាលំដាប់ឡើង។
ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ៖ ពេលខ្លះ ប្រើដៃប្រើជើង របស់ខ្លួន មិនគ្រប់គ្រាន់ ឬមិនអាចផ្តល់ប្រយោជន៍ ទាន់ចិត្ត យើងនោះទេ នោះយើងអាចខ្ចីទំពក់ផ្សេងៗទៀត មកប្រើ ដោយពឹងផ្អែកលើ កម្លាំងសមត្ថភាពស្នាដៃ របស់យើងដែរ ដូចជា ការទៅខ្ចីប្រាក់ទុនធនធាន ពីធនាគារ ដើម្បីពង្រីកក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មរកស៊ី ជួលបុគ្គលិកមកធ្វើការក្នុងក្រសួង រួចប្រើទេពកោសល្យប្រាជ្ញា (ដៃ) និងសមត្ថភាព (ជើង) របស់យើង ក្នុងការដឹកនាំការងារក្រុមហ៊ុន និងដឹកនាំបុគ្គលិក ក្នុងពង្រីកកិច្ចការរកស៊ី អោយបានចម្រើនថ្កុំថ្កើងជោគជ័យ។ ព្រមពេលជាមួយគ្នានោះ ធនាគារ ក៏បានរីកធនធាន ដោយសារកម្លាំងសមត្ថភាព ទេពកោសល្យ និងមធ្យោបាយ របស់យើងដែរ។ ដូច្នេះ ទំពក់ និងបង្អោង គឺជាធនធាន ដែលមាននៅជុំវិញខ្លួនយើងផង ទាំងឡាយ ដែលដៃរបស់យើង (ប្រាជ្ញាផលិត) អាចខ្ចីយកមកប្រើការ ពង្រីកការងារ និងភាពរុងរឿងក្នុងជីវិត បានដោយងាយ។
រួមសេចក្តីមក៖
យើងគ្រប់គ្នា គប្បីបណ្តុះបណ្តាលខ្លួន មិនថា ខ្លួនយើង ស្ថិតនៅក្នុងវណ្ណៈសង្គមណាឡើយ ព្រោះថា គ្រប់គ្នា រមែងមានចំណុចខ្វះខាត គ្រប់គ្នាទាំងអស់ មិនលើកលែងបុគ្គលណាមួយឡើយ។ សូមកុំបណ្តោយអោយខ្លួនយើង បាក់កម្លាំងចិត្ត ទៅតាមទំនោរប្រមាថ របស់ចាស់បុរាណខ្លះៗ ដែលប្រាថ្នា មិនចង់ឃើញ អ្នកតូចទាប បានទទួលនូវការរីកចម្រើនដុះដាល ក្នុងជីវិត តទៅទៀត។ ផ្ទុយទៅវិញ នរជនណាដែលអាចបង្រៀនដៃអោយហាត់តោង អោយជើងហាត់រៀនឈានជាន់ និងរៀនប្រើសតិប្រាជ្ញា ខ្ចីបង្អោងទំពក់ មកជួយបណ្តោះកិច្ចការងារ ទាំងពួងរបស់ខ្លួន នរជននោះ រមែងបានទទួល នូវការរីកចម្រើនដុះដាល ក្នុងជីវិតរបស់គេ មិនលែងឡើយ។
ខែមករា២០១០
គប្បីហ៊ានពត់ស្រឡៅ គប្បីហ៊ានប្រដៅមនុស្សខូច
តែផ្តាស អ្នកបានតាំងខ្លួនជាប្រាជ្ញដែលមិនទាន់យល់អំពីសង្គមមនុស្ស។ "កុំពត់ស្រឡៅ កុំប្រដៅមនុស្សខូច" ជាសំដីរបស់សង្គមជន ដែលខ្វះសមត្ថភាព កែស្រឡៅ ឬជនដែលអង្គុយមើលបំណាំតែម៉្យាង។ ស្រឡៅរឹងមែន តែក៏មិនរឹងចំពោះអ្នកមានទេពកោសល្យ ខាងអារឆ្លាក់ឈើ អោយក្លាយជាតុទូគ្រែក្តារក្រាលផ្ទះ និងគ្រឿងសង្ហារឹម ល្អៗថ្លៃថ្នូរ ក្នុងលំនៅដ្ឋាន។ ដូចគ្នានេះដែរ មនុស្សខូចក៏គេអាចនៅកែបាន ដោយមធ្យោបាយអ្នកមានសមត្ថភាព ខាងវេជ្ជវិជ្ជា (medical profession) ចិត្តវិទ្យា (psychology) សតិវិទ្យា (psychiatry) ហើយអាចក្លាយជាមនុស្សល្អប្រសើរវិញក្នុងសង្គម ជួនកាលអាចក្លាយជាអ្នកប្រាជ្ញប្រសើរ ជាងមនុស្សទូទៅខ្លះទៀតផងក៏ធ្លាប់មាន។
កាលជំនាន់មុន ឆ្នាំ១៩៧៥ ប្រទេសខ្មែរយើង ធ្លាប់មានមន្ទីរពេទ្យមួយ សម្រាប់រក្សាជនវិកលចរិត ឬវិកលសតិ នៅព្រែកត្នោត ហើយធ្លាប់មានសតិបណ្ឌិត និងចិត្តបណ្ឌិតខ្មែរ ដែលបានសិក្សា ពីប្រទេសបារាំង ធ្វើការនៅទីនោះ ដើម្បី ជួយព្យាបាលជនវិកលចរិត (behavioral difficulties) និងជនវិកលសតិ (mental difficiencies) ហើយបានជួយបន្ធូរនិងសម្រាលជម្ងឺ ជនទាំងនោះ បានប្រសើរ រហូតខ្លះបានវិលត្រឡប់មករស់នៅ ជួបជុំក្រុមគ្រួសារវិញ។ ខ្លះបានវិលទៅរៀនវិជ្ជាជីវៈ ហើយចេញប្រកបមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត បានដូចគេដូចឯងសាជាថ្មី។ ដូច្នេះ មនុស្សខូច ដោយសតិ ឬចរិត ក៏នៅមានឧិកាស ក្លាយជាមនុស្សល្អបានដែរ បើពួកគេបានជួបប្រទះ អ្នកដែលមានទេពកោសល្យ និងជំនាញខាងអប់រំចរិតនិងគំនិតប្រាជ្ញា។ ចៃដន្យប្រទេសខ្មែរ បានធ្លាក់ចូលរបបកុម្មុយនីស្ត នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយអ្វីៗក៏ផ្លាស់ប្តូរថមថយ អស់មួយកំឡុងពេលជាយូរឆ្នាំ។
ប៉ុន្តែសម័យ២០១១នេះ ប្រទេសខ្មែរ បានប្រែក្លាយជឿនលឿនមានសន្តិភាព មកវិញម្តងទៀត។ ពេលនេះ យើងក៏បានឃើញ ពេទ្យចិត្តវិទ្យា មានចំនួនកើនឡើង ជារឿងរាល់ឆ្នាំ និងមានកម្មវិធីអង្គការ ក្រៅរដ្ឋាភិបាល បានចេញសកម្មភាព ធ្វើការផ្តល់សេវា ជួយមនុស្សខូច (ខូចចិត្ត ខូចមារយាទ ខូចសតិ) ដើម្បីជួយអោយពួកគេ បានកែប្រែសម្រួលជីវិត អោយបានប្រសើរ ត្រឡប់មករស់នៅ ជាមួយក្រុមគ្រួសារវិញ ដោយសុខសន្តិ និងប្រកបដោយភាពកក់ក្តៅ ក្នុងចិត្ត ក្នុងជីវិត យ៉ាងក្សេមក្សាន្ត។ បើសិនជាគ្មានពេទ្យ ឬបុគ្គលិកជំនាញ ខាងកែប្រែចិត្ត ចរិត និងគំនិតទេ ប្រទេសយើង នឹងប្រទះ នូវវិបត្តិធំមិនខាន ព្រោះមនុស្សខូច នៅតែខូច មិនអាចកែប្រែបាន។ ចំពោះបុគ្គលិកមាន ទេព្យកោសល្យជំនាញ គ្មានមនុស្សខូចណា ដែលកែមិនបាន នោះឡើយ យ៉ាងណាក៏នៅតែ អាចកែមនុស្សខូច អោយបានប្រសើរ ជាងមុនបន្តិចដែរ វៀរលែងតែ ខ្វះសម្ភារៈ ខ្វះថ្នាំពេទ្យ ខ្វះសមត្ថភាព ខ្វះមន្ទីរការងារ ឬខ្វះឧិកាស ជាដើម។
ដូច្នេះ បើយើងមិនរៀនបណ្តុះសមត្ថភាព និងទេពកោសល្យរបស់យើងទេ យើងច្បាស់ជាមិនអាចពត់ស្រឡៅ ក្លាយជាគ្រឿងសង្ហារឹមដ៏មានតម្លៃ និងមានប្រយោជន៍ធំធេងនោះបានឡើយ។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ បើយើងមិនរៀនបណ្តុះសមត្ថភាព និងទេពកោសល្យ សម្រាប់ពត់អប់រំចិត្ត ចរិត និងគំនិតមនុស្ស នោះទេ យើងប្រាកដជាពុំបានជួយកែឆ្នៃមនុស្សខូច (ចិត្ត ចរិត និងសតិ) អោយក្លាយជា មនុស្សប្រសើរ ក្នុងគ្រួសារ ឬក្នុងសង្គមវិញ បានដែរ។ ក្នុងលក្ខណៈជាមនុស្ស ដែលប្រកបដោយក្តីសង្ឃឹម ដោយកម្លាំងចិត្ត និងសតិប្រាជ្ញាពេញលេញ យើងនឹងមើលឃើញ នូវគុណសម្បត្តិ និងសមត្ថភាព របស់មនុស្សទាំងឡាយ ក្នុងការជួយ កែសម្រួលគ្នា ទៅវិញទៅមក អោយប្រសើរជាងមុនជានិច្ច មិនលែងឡើយ។
ជួនកាលទៀត មនុស្សខូចទាំងនោះ ក៏មានរួមទាំងខ្លួនយើងដែរ ឧទាហរណ៍ យើងខូចចិត្ត ខូចអារម្មណ៍ មានអារម្មណ៍អវិជ្ជមាន (ដូចជាខឹង ស្អប់ គុំគួន ឬស្យា ម៉ួម៉ៅ អស់សង្ឃឹម កើតទុក្ខ ព្រួយ ចចេស មានះ) មានចរិតខ្លះអវិជ្ជមាន (មិនស្មោះត្រង់ ទុច្ចរិត កាចយង់ឃ្នង ប្រើកម្លាំងបាយ ឬកម្លាំងសំដីអវិជ្ជមាន បំបាក់កម្លាំងចិត្តអ្នកដទៃ ដើម្បីដោះស្រាយរកជំនះ) មានសតិអវិជ្ជមាន (ភ្លេចច្រើន វង្វេងច្រើន មិនចងចាំ មិនយល់ ជាដើម)។ ពេលនេះ បើគ្មាននរណាប្រដៅយើងបានទេ គឺមានតែខ្លួនយើងតែមួយគត់ ដែលនៅសល់ ដែលគប្បីហ៊ានប្រដៅខ្លួនឯង អោយកែប្រែខ្លួន បានប្រសើរជាងមុនមកវិញ។ រីមធ្យោបាយដោះស្រាយវិញ គឺស្ថិតនៅលើ ការពិចារណា របស់យើងសួនតួ ចេះវិភាគយ៉ាងល្អិតល្អន់ ដើម្បីអោយដឹងថា តើខ្លួនយើងនេះ មានខ្វះខាត ចំណុចណាខ្លះ ដែលគួរណាស់តែសម្រួលកែប្រែច្នៃ អោយបានប្រសើរមកវិញ។ បើមិនដូច្នេះទេ យើងនឹងក្លាយជាមនុស្សខូច (មានន័យថា ឈឺ ឈឺចិត្ត ឈឺមារយាទ ឬឈឺសតិ) ដដែលជាដដែល មិនសះស្បើយសោះឡើយ។ ប្រសិនបើមិនហ៊ានពត់មនុស្សខូច ដែលរស់នៅក្នុងខ្លួនយើងទេ យើងក៏មិនអាចក្លាយខ្លួន ជាមនុស្សប្រសើរ ជាងមុនបានដែរ។
អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
ខែមករា២០១០
បេអាត​ រិចន័រ
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត បេអាត រិចន័រ (ថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ - ថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៨) ជាវេជ្ជបណ្ឌិតកុមារ និងជាអ្នកលេងសេឡូជនជាតិស្វីស។ លោកបានបង្កើតមន្ទីរពេទ្យកុមារជាច្រើននៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គាត់ជាអ្នកបង្កើតមូលនិធិគន្ធបុប្ផា និងជាប្រធានមូលនិធិនេះផងដែរ។
វិជ្ជាជីវៈ
បន្ទាប់ពីទទួលបានសញ្ញាប័ត្រវេជ្ជសាស្រ្ត ជំនាញវេជ្ជវិជ្ជាខាងជំងឺកុមារ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត បេអាត រិចន័រ ធ្វើជាពេទ្យកុមារ នៅឯមន្ទីរពេទ្យកុមារនៅទីក្រុងហ្សូរិច(Zurich)។ ក្រោយមក នៅពេលធ្វើការជាមួយកាកបាទក្រហមស្វីស លោកត្រូវបានបញ្ជូនមកប្រទេសកម្ពុជា និងបានធ្វើការនៅមន្ទីរពេទ្យ គន្ធបុប្ផានៅទីក្រុងភ្នំពេញក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៤ និងឆ្នាំ១៩៧៥។ មន្ទីរពេទ្យនេះត្រូវបានប្រសិទ្ធិភាពនាមដើម្បីជាការចងចាំដល់សម្តេចព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម គន្ធបុប្ផា (១៩៤៨-១៩៥២) ដែលជាព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះបរមរតនកោដ្ឋ សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុដែលបានសោយវិលាល័យក្នុងព្រះជន្មក្មេងវស្សា។ នៅពេលដែលខ្មែរក្រហមបានកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជា លោកត្រូវបានបង្ខំចិត្តចាកចេញទៅប្រទេសស្វីសវិញ និងបន្តការងារនៅមន្ទីរពេទ្យកុមារនៅទីក្រុងហ្សូរិច។
នៅ ខែធ្នូ ១៩៩១ រិចន័របានត្រឡប់មកកម្ពុជា និងបានឃើញការបំផ្លិចបំផ្លាញបានកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ដែលជាលទ្ធផលពី​សង្រ្គាម​។ លោកត្រូវបានស្នើសុំអោយបើក និងសាងសង់មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផាឡើងវិញដោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ លោករិចន័រ បានត្រឡប់មកកម្ពុជាជាផ្លូវការវិញ និងបង្កើតមូលនិធិគន្ធបុប្ផានៅខែមីនា ១៩៩២ ហើយមន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផាត្រូវបានបើកទ្វារឡើងវិញនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩២ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ មន្ទីរពេទ្យបានពង្រីកមានសាខាចំនួនប្រាំផងដែរ។
តាមរយៈតួអង្គ "Beatocello" លោកវេជ្ជបណ្ឌិត រិចន័រ បានសម្ដែងស្វែងរកមូលនិធិដោយមិនគិតថ្លៃ ក្នុងការប្រគុំតន្ត្រីនៅមន្ទីរពេទ្យជ័យវរ្ម័នទី៧នៅខេត្តសៀមរាប។ ការសម្ដែងរួមមានការលេងសេឡូ និងថ្លែងសុន្ទរកថាពីបញ្ហាសុខភាពនៅកម្ពុជា។ គាត់បានសុំភ្ញៀវទេសចរក្មេងៗឲ្យបរិច្ចាគឈាម និងសុំថវិកាពីភ្ញៀវទេសចរចំណាស់ៗ និងសុំទាំងពីរចំពោះភ្ញៀវទេសចរ ដែលមានអាយុក្នុងចន្លោះនេះ។ ការងារមនុស្សធម៍របស់លោកត្រូវបានគេផលិតជាឯកសារភាគយន្តចំនួន៦គឺ "Bach at the Pagoda (1997)", "the Beat Goes On (1999)", "Depardieu goes for Beatocello (2002)", "Money or Blood (2004)", "15 Years of Kantha Bopha" (2007), "Beatocello's Umbrella" (2012) និងក្នុងឆ្នាំ 2006 "Dr Beat and The Passive Genocide of Children"។
បច្ចុប្ប​ន្ននេះ មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផាមានបុគ្គលិកចំនួន 2,400នាក់ ដោយមានតែលោកវេជ្ជបណ្ឌិត រិចន័រ និងលោក​វេជ្ជបណ្ឌិត ដេនីស ឡូរ៉ង់ ដែលជាប្រធានរោគសាស្រ្ត​តែប៉ុណ្ណោះ ដែលជាជនបរទេសធ្វើការក្នុងមន្ទីរពេទ្យ។
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត រិចន័រ ត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមជា "ជនជាតិស្វីសប្រចាំឆ្នាំ" ក្នុងឆ្នាំ 2002។
មន្ទីរពេទ្យ គន្ធបុប្ផា
មន្ទីរពេទ្យទាំង៥ ដែលកសាងដោយលោកវេជ្ជបណ្ឌិត រិចន័រ និងមូលនិធិគន្ធបុប្ផាមានទីតាំងស្ថិតនៅទីក្រុងសំខាន់ៗ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ មន្ទីរពេទ្យទាំងអស់ផ្ដល់ជូននូវសេវាសុខភាពដោយមិនគិតថ្លៃ។ គន្ធបុប្ផាទី១, ទី២, ទី៤(បើកដំណើរការនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៥), ទី៥(បើកដំណើរការនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧) មានទីតាំងនៅទីក្រុងភ្នំពេញ និងមន្ទីរពេទ្យ​ជ័យ​វ័រ្មន​ទី​៧(​គន្ធបុប្ផា​ទី​៣) ស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាប។
មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផាជួយព្យាបាលកុមារកន្លះលានអ្នកដោយមិនគិតថ្លៃក្នុងមួយឆ្នាំៗ ដោយមានកុមារឈឺធ្ងន់ប្រហែល 100,000នាក់។ ជំងឺភាគច្រើនរួមមានរលាកស្រោមខួរ, គ្រុនចាញ់, គ្រុនឈាម, និងគ្រុនពោះវៀន ហើយភាគច្រើនធ្វើឲ្យកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរដោយជំងឺរបេង ដែលជាឃាតករលេខ១។ អត្រាការស្លាប់ក្នុងមន្ទីរពេទ្យគឺទាបបំផុត ១%។ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត រិចន័រ បានបញ្ជាក់ថាលើសពី ៨០% នៃជំងឺកុមារនៅកម្ពុជាត្រូវបានធ្វើបានព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផា។
ឃុំរលាំងកែន
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ១១ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង
សិល្បៈ
សិល្បៈ
ប្រវត្តិនៃសិល្បៈ ពាក្យ សិល្បៈ (សំស្រ្តឹត) រឺ សិប្បៈ (បាលី) សំដៅយកកាងារផ្សេងៗជំនាញហត្ថកម្មគ្រប់បែបយ៉ាងដែលមាន សិល្ប៏ ​ពោលគឺធ្វើអោយមនុស្សចាប់ចិត្ត ចាប់អារម្មណ៏ចង់មើល ចង់ឃើញ ចង់ស្តាប់។ សិល្បៈមានច្រើនប្រភេទណាស់ ដូចជាសិល្បៈរបាំ ចំរៀង ភ្លេង ល្ខោន កុន ចំលាក់ គំនូរ សំណង់ សូនរូប ។ល។ ដោយសិល្បៈមានន័យទូលំទូលាយហើយច្រើនប្រភេទបែបនេះ យើងពុំបាន លើកយកមកអធិប្បាយអោយបានសព្វគ្រុបទេយើងគ្រាន់តែលើកយកតែលក្ខណៈសំខាន់ៗ​នៃសិល្បៈខ្មែរបូរាណខ្លះមកបង្ហាញប៉ុនណ្ណោះ។ ១.សញ្ញាណនៃស្ថាបត្យកម្ម ក.សម្ភារៈសំណង់និងវិវត្តន៏សំណង់ គេដឹងច្បាស់ថា សិល្បៈសំណង់ប្រាសាទបូរាណ​ខ្មែរតាំងពីសម័យហ្វូនណនមកម្ល៉េះហើយស្នាដៃសិល្បៈ​នេះចេះតែវិវត្តន៏ហូរហែមករហូតដល់សម័យបាយ័ន។ដើម្បីសំរួលដល់ការសិក្សាគេនិយមចែក សិល្បៈជារ​ចនាបថ (ស្តាយ) ដោយយកឈ្មោះប្រាសាទសំខាន់ៗមកដាក់ឈ្មោះរចនាបថទាំងនោះដូចតទៅ៖ ១.រចនាបថភ្នំដា(ស.វ.ទី​ ១ដល់៦) ២.រចនាបថសំបូ(ពាក់កណ្តាលទី១នៃស.វ.ទី​ ៧) ៣.រចនាបថព្រៃក្មេង(ពាក់កណ្តាលទី២នៃស.វ.ទី​ ៧) ៤.រចនាបថកំពង់ព្រះ(ស.វ.ទី​ ៨) ៥.រចនាបថគូលែន(ពាក់កណ្តាលទី១ស.វ.ទី​ ៩) ៦.រចនាបថព្រះគោ(១ភាគ៤ចុងក្ោយនៃស.វ.ទី​ ៩) ៧.រចនាបថបាខែង(ចុងស.វ.ទី​ ៩និងដើមស.វ.ទី១០) ៨.រចនាបថកោះកែ(១ភាគ៤ទី២នៃស.វ.ទី​ ១០) ៩.រចនាបថបន្ទាយស្រី(ពាក់កណ្តាលទី២នៃស.វ.ទី​ ១០) ១០.រចនាបថឃាំង(ចុងស.វ.ទី​ ១០នៃស.វ.ទី១១) ១១.រចនាបថបាពួន(ពាក់កណ្តាលទី២ស.វ.ទី​ ១១) ១២.រចនាបថអង្គរវត្ត(ពាក់កណ្តាលទី១នៃស.វ.ទី​ ១២) ១៣.រចនាបថបាយ័(ពាក់កណ្តាលទី២នៃស.វ.ទី​ ១២និងដើមស.វ.ទី១៣)
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត
អំពីឈ្មោះប្រាសាទ
ការហៅឈ្មោះប្រាសាទថាមេបុណ្យខាងកើត គឺហៅសំដៅទៅលើ ប្រាសាទមេបុណ្យមានពីរ មួយគឺមេបុណ្យខាងកើត ស្ថិតនៅបារាយណ៍ខាងកើត និងមួយទៀតមេបុណ្យខាងលិច ស្ថិតនៅកណ្តាលបារាយណ៍ខាងលិច (បារាយណ៍ទឹកថ្លា)។ នៅក្នុងភាសាពាក្យ មេ ស្មើ មី ឬ ម៉ា មានន័យថា ម្តាយ ឬ ស្ត្រី។ ប្រាសាទមេបុណ្យ គឺជាកន្លែងរោងបុណ្យសំរាប់ប្រារព្ធពិធី ដូច្នោះហើយបានជាគេហៅតៗគ្នាថាមេបុណ្យ។
ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត មានទីតាំងស្ថិតនៅចំកណ្តាលបារាយណ៍ខាងកើត ចំងាយប្រហែល ៥០០ម ពីប្រាសាទប្រែរូប។ ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើតបែរមុខទៅទិសខាងកើត ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើង នៅភាគទី២ នៃសតវត្សរ៍ទី១០ ក្នុងឆ្នាំ៩៥២ ដោយព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះឥសូរ ក្នុងព្រហមញ្ញសាសនា ។ ប្រាសាទនេះមានរូបរាងស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទប្រែរូប។ កាលពីដើម ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅលើកោះតូចមួយកណ្តាលបារាយណ៍ខាងកើត ដែលអាចធ្វើដំណើរបានដោយជិះទូក តែបច្ចុប្បន្នបារាយណ៍នោះគោកអស់ទៅហើយ។ យោងតាមសិលាចារឹកបញ្ជាក់ថាប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើតជាប្រាសាទភ្នំធ្វើអំពីឥដ្ឋរាងជើងក្អែកសម្រាប់ឧទ្ទិសដល់បុព្វការីជនដែលមានដាក់រូបមាតាបិតាក្នុងទម្រង់ជាព្រះឥសូរ ព្រះនាងបរវតី ព្រះវិស្ណុ ព្រះព្រហ្ម និងនៅក្នុងប្រាង្គកណ្តាលដាក់លិង្គទេវរាជដែលលោក ហ្ស៊ក សឈដែស អះអាងថាឈ្មោះ រាជេន្ទ្រស្វរៈ ។
សំណង់ស្ថាបត្យកម្ម
ប្រាសាទមេបុណ្យមានទម្រង់និងលក្ខណៈស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទប្រែរូបដែលមានចំនួនប្រាង្អសំខាន់ចំនួនប្រាំសាងអំពីឥដ្ឋ ស្ថិតនៅលើខឿនសាងអំពីថ្មបាយក្រៀម និងថ្មភក់ប៉ុន្តែមានកម្ពស់ទាបជាងប្រាសាទប្រែរូប។ នៅសង់ខាងកាំជណ្តើរមានលម្អចម្លាក់សត្វតោ រីឯនៅតាមជ្រុងនៃខឿនជាន់ទី១ និងទី២មានលម្អរូបដំរីដែលមានប្រមោយសំយុងត្រង់ចុះមកក្រោមហើយនៅលើដំរីមានលម្អខ្សែកទៀតផង។ នៅឯជញ្ជាំងខាងក្រៅនៃប្រាង្គទាំងប្រាំមានតួប៉មតូចៗផ្សេងទៀតមានប្រហោងតូចៗសម្រាប់ភ្ជាប់កំបោរបាយអ។
ឯកសារយោង
បាគង
ផ្លេតបន្ទោរ
ផ្លេតបន្ទោរ គឺជាបណ្តេញចរន្ត អគ្គិសនី នៃ បរិយាកាសatmospheric ​ដែលបន្ទរដោយ ផ្គរលាន់thunder
Åska
ធម្មជាតិ
ធម្មជាតិ ជា​ទូ​ទៅ​ភាគ​ច្រើន​គឺ​ផ្ដោត​ទៅ​លើ៖ បរិស្ថានធម្មជាតិ បរិស្ថាន​ផែនដី ទី​រហោឋាន រួម​ទាំង​ភូគព្ភសាស្ត្រ ព្រៃឈើ មហាសមុទ្រ ទន្លេ ឆ្នេរសមុទ្រ បរិយាកាស ជីវិត ហើយ និង​នៅ​ក្នុង​តំបន់ភូមិសាស្ត្រទូទៅ ដែល​មិន​មាន​កំណត់​ខ្លឹមសារ​ត្រឹម​ត្រូវ​សំរាប់មនុស្សលោក ថ្វីបើ​មនុស្ស​មិន​​បាន​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ក៏​ដោយ​ ។ នេះ​គឺ​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​នៃ ធម្មជាតិ មាន​នៅ​ក្នុង​ភាព​ខុសគ្នា​រវាង ធម្មជាតិ និង​ ការ​ធ្វើ​ដោយ​មនុស្ស ជា​សិប្បនិមិត្ត នៅ​លើ ផែនដី ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម្មជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បរិស្ថាន
សត្វទាមិនមែនទាបគ្រប់ពូជ
សត្វទាមិនមែនទាបគ្រប់ពូជ!
ចាស់ៗខ្មែរយើង ពីបុរាណ ច្រើនទម្លាប់ជេរតិះដៀល មនុស្សដែលរៀន ក្រចេះក្រចាំ ឬដៀលអ្នកក្រ អ្នកវណ្ណៈទាប ថា សត្វទាពូជទាប រស់តែដីរាប មិនមានសមត្ថភាព ចេះហើរទំលើធ្នើរបាន។ ប៉ុន្តែ ចៃដន្យ នៅក្នុងជីវិតពិត មានទាខ្លះអាចហើរខ្ពស់ ទំលើធ្នើរខ្ពស់បាន ដូចជា សត្វទាព្រៃ ជាដើម។ ទាព្រៃហើរពីតំបន់មួយ ទៅតំបន់មួយ ស្វែងរកទឹកនិងអាហារ។ ជួនកាល ក៏ឈប់នៅទីទួលខ្ពស់ លើមែកឈើធំៗ ខ្ពស់ៗ ដើម្បីសម្រាកស្លាប មុននឹងសម្លឹងរកផ្លូវ ហើរហោះតទៅមុខទៀត។
ចំណែកទាស្រុកខ្លះ អាចហើរទំដំបូលផ្ទះបាន ដូច្នេះហើយ ទើបពេលចិញ្ចឹម គេច្រើនដាក់ទ្រុងវា ហើយដកស្លាបវែងៗចោល ដើម្បីកុំអោយហើរឆ្ងាយ រួចចេញពីទ្រុងបាត់។ បើសម្លឹងមើលតាមសភាពពិត នៃជីវិតរបស់ទា ពាក្យដំណៀលទាំងនេះ មិនមែនសុទ្ធតែ ជាការពិត ជាការអប់រំប្រសើរ ឬ ជាគម្រូល្អ សម្រាប់អោយ បច្ឆាជនយើងទាំងឡាយ រើសត្រងត្រាប់ ដើម្បី យកមកនិយាយត្មះតិះដៀលគ្នា តៗពូជតពង្ស មិនឈប់ឈរ ដោយមិនពិចារណា ល្អិតល្អន់ នោះឡើយ។
នៅតំបន់ ដែលមានធាតុអាកាសត្រជាក់ ឬមានសន្សើមត្រជាក់ ពិបាករស់នៅ មានពូជទាព្រៃ អាចហើរខ្ពស់ពីដី ជាងមួយរយម៉ែត្រ ហើយ អាចហើរបានឆ្ងាយ រាប់យោជន៍ ដោយមិនគាំងស្លាប ឆ្លងពីតំបន់មួយ ទៅតំបន់មួយ ដើម្បីសែ្វងរកទឹក និងអាកាសធាតុក្តៅ ងាយរស់ស្រួលរស់នៅ។ ហ្វូងទាទាំងនោះ មានមេកោយ ហោះហើរដឹកនាំហ្វូងទា លើអាកាស មានរបៀបរៀបរយ ជាងមនុស្សយើង ដែលរស់លើដី ទាំងឡាយនោះទៀតផង។ ជួនកាល សត្វទាំងនេះ ចុះទំនៅលើដំបូលអាគារធំៗ លើមែកឈើខ្ពស់ៗ ដើម្បីសម្រាកស្លាប ពេលណាអស់កម្លាំង។
ដូច្នេះ ពេលណាមនុស្សយើង និយាយចេញមក នូវពាក្យពេចន៍ ដែលបង្ហាញ នូវគំនិតថមថយទាំងឡាយនោះ គឺជាការឆ្លុះបញ្ចាំង នូវការខើចខ្វះ ចំណេះវិជ្ជាសិក្សា និង ការពិចារណា ដើម្បីជួយ ពង្រីកគំហើញ របស់យើង អោយទូលំទូលាយ។ ភាពទាល់ច្រកខាងវិជ្ជា និងសតិប្រាជ្ញា តែងធ្វើអោយមនុស្សយើង ខើចខ្វះសមត្ថភាព នឹងសម្លឹងមើលឃើញ នូវគុណសម្បត្តិ ល្អៗរបស់មនុស្សសត្វ និង អ្វីៗទាំងអស់ ជុំវិញខ្លួន អោយបានប្រសើរ។ ដោយមូលហេតុនេះហើយ ទើបយើងគួរគប្បីជ្រើសរើស បន្ថែមការសិក្សា ការពិសោធន៍ ការហ្វឹកហ្វឺន ការស្រាវជ្រាវ ការអានច្រើន ស្តាប់ច្រើន ការសង្កេតច្រើន ការពិចារណា និងវិភាគអោយបានច្រើន ដើម្បីពង្រីក គំហើញប្លែកៗ និងរីកចម្រើនរុងរឿង នៃបញ្ញារបស់យើង អោយកាន់តែមានភាពទូលំទូលាយ ប្រសើរឡើង។
នៅសម័យបច្ចុប្បន្ននេះដែរ សង្គមខ្មែរមានប្រព័ន្ធការសិក្សា កម្រិតខ្ពស់ជាងមុន ឆ្ងាយណាស់ តាមរយៈសៀវភៅ ទូរទស្សន៍ ឬ ប្រព័ន្ធឥន្ថឺណិត កាន់តែច្រើនឡើងៗ ពាសពេញផ្ទៃប្រទេស។ បើសិនយើងមិនបានទៅដកពិសោធន៍ផ្ទាល់ ក៏គង់យើងអាចឃើញ អាចជួបប្រទះ បានឃើញ បានរៀន តាមសៀវភៅ កាសែត ឬ ទូរទស្សន៍ ឬ បានអាន តាមប្រព័ន្ធឥន្ថឺណិត ដែរ។ ការរក្សា នូវទម្លាប់បុរាណ យ៉ាងបាក់ផ្នត់គំនិត ដោយភ្លេចពង្រីក ការចេះដឹង និងគំហើញថ្មីៗ របស់យើង ទៅតាមការរីកចម្រើន ក្នុងសង្គមសិក្សា ពិតជាការមួយ គួរអោយសោកស្តាយ ជាទីបំផុត ព្រោះថា នៅក្នុងឧិកាស ដែលយើងតិះដៀលអ្នកដទៃ ថាជាសត្វទា តើយើងទាំងឡាយ មានបែរមើលខ្លួនយើងខ្លះ ដែរទេ​ ថា សំដីដៀលត្មះរបស់យើង ចំពោះអ្នកដទៃនោះ បានបង្ហាញនូវសមានចិត្ត និងគំនិតប្រាជ្ញា​ របស់យើង ទូលំទូលាយ ខ្ពង់ខ្ពស់ បែបណា ប៉ុនណាដែរ? បើមិនទូលាយទេ តើយើងគួរធ្វើយ៉ាងណាវិញ ដើម្បីពង្រីកនិងពន្លាត គំនិតនិងគំហើញរបស់យើង អោយទូលំទូលាយ ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងមុន?
សរុបសេចក្តីមក អ្វីដែលប្រសើរ បំផុត សម្រាប់យើងគ្រប់ៗគ្នា គឺជាការសិក្សាកែប្រែខ្លួនយើង អោយប្រសើរឡើងថែមទៀត នៅនាបច្ចុប្បន្ននេះ ដូចជា ការហ្វឹកហ្វឺន សង្កេត អានហើយស្រាវជ្រាវ ស្តាប់ហើយពិចារណា វិភាគហេតុផល អោយបានច្រើនមុំជ្រុង យ៉ាងល្អិតល្អន់ច្រើនដង មុននឹងស្តីចេញមក ត្មះតិដៀលអ្នកដទៃ ឬមុ ននឹងជឿតាម ឬ ថាតាមគេដទៃ ប៉ោចៗ។
ព្រះពុទ្ធ លោកក៏ធ្លាប់ទូន្មានប្រដៅយើង គ្រប់ៗគ្នាដែរថា កុំឡើយជឿតាមគេ ថាថាតាមគេ ដោយខ្វះការពិចារណា សិក្សា ស្រាវជ្រាវ វិភាគ បណ្តុះនិងពង្រីកគំហើញ របស់ខ្លួនយើង អោយបានទូលំទូលាយ ជាមុន នោះឡើយ។ បើសិនយកពេលពិចារណា អោយបានកាន់តែ ជ្រាលជ្រៅ បញ្ញាយើងក៏កាន់តែភ្លឺថ្លា គំនិតរបស់យើង កាន់តែទូលាយ ចំណេះរបស់យើង ក៏កាន់តែកើនឡើងៗ។ ចំណែកឯភាពល្អក់កករ នៅក្នុងចិត្ត ក្នុងអារម្មណ៍ ក៏កាន់តែថមថយអនុភាព ត្រឡប់ទៅវិញ។ រីពាក្យសំដី ត្មះតិះដៀល ទាំងឡាយនោះ ក៏ចាប់រលត់បាត់ស្រមោល ពីបញ្ជីពាក្យសន្ទនា នៅក្នុងជីវិត របស់យើង ទៅតាមនោះដែរ ជាមិនខាន។
សូមអរគុណអតិបរមាលោកអ្នក ដែលបានអានសំណេររបស់ខ្ញុំ!! សូមលោកទាំងអស់ បានប្រកបតែបញ្ញា និង សន្តិមង្គលរុងរឿង ជានិរន្តន៍!!
អ្នកស្រី កែវច័ន្ទបូរណ៍
អ្នកស្រី​​​​ កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ ខែកក្កដា២០១១
ស្រុកត្បែងមានជ័យ
(Tbaeng Mean Chey District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តព្រះវិហារ ដែលមានរដ្ឋបាល ៤ឃុំ និង ១២ភូមិ÷
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះវិហារ ត្បែងមានជ័យ
ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល
អំពីក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល
ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល ជាស្ថាប័នជាតិឯករាជ្យមួយដែលមានសមត្ថកិច្ចដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ដែលចែងក្នុងច្បាប់ស្ដីពីការងាររបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលធ្វើសហប្រតិបត្ដិការក្រោមថវិកា ឧបត្ថម្ភពីគម្រោងអភិបាលកិច្ចល្អមូលដ្ឋានរហូតដល់ខែមិនា ឆ្នាំ ២០១៤។
ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលគឺជារចនាសម្ព័ន្ធត្រីភាគីនៃអាជ្ញាកណ្ដាលចេញពីសហជីព សមាគមន៍និយោជក និងក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ ហើយពួកគេប្រើវិធីធ្វើការផ្សះផ្សា និងជាអាជ្ញាកណ្ដាលដើម្បីដោះស្រាយវិវាទការងារ ដែលជាហេតុជួយរក្សាបាននូវទំនាក់ទំនងនៅកន្លែងធ្វើការធានាបាននូវលក្ខខណ្ឌការងារប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងផលិតភាពខ្ពស់ និងអនុញ្ញាតឲ្យកម្មករនិយោជិត និងក្រុមហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មអាចត្រឡប់ទៅធ្វើការងាររបស់ពួកគេវិញបាន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ មកដល់បច្ចុប្បន្ន ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលបានទទួលសំណុំរឿង​លើសពី ១៧០០​ ករណី។ ក្នុងនោះទទួលបានអត្រាជោគជ័យសរុបចំនួន ៧៣%។ វិស័យកាត់ដេរ ដែលមានវិស័យដ៏សំខាន់ និងធំទី៣នៅក្នុងប្រទេសបាននាំយកសំណុំរឿងច្រើនគេបំផុត ដែលក្នុងនោះមានរហូតដល់គឺ ៩០% នៃចំនួនសរុប។ http://www.arbitrationcouncil.org/kh/
លេខាធិការដ្ឋានក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល
លេខាធិការដ្ឋាននៃក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រកាសលេខ ១៧៤ ឆ្នាំ ២០០៣។ តួនាទីចម្បងរបស់លេខាធិការដ្ឋានគឺ​ជួយកិច្ចការផ្នែកក្រឡាបញ្ជី និងផ្នែករដ្ឋបាលដល់ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្តាល​។ លេខាធិការដ្ឋានអាចពន្យល់អ្នកពីដំណើរដោះស្រាយនៃការដោះស្រាយវិវាទបាន តែមិនអាចផ្តល់ប្រឹក្សាផ្នែកច្បាប់បាននោះទេ។
លេខាធិការដ្ឋានគឺជាការិយាល័យអព្យាក្រិត។ ពួកគេធ្វើការដោយមិនលម្អៀងទៅភាគីណាមួយឡើយ។
ភាគីមិនអាចធ្វើការទំនាក់ទំនងជាមួយអាជ្ញាកណ្តាលដោយផ្ទាល់នោះទេ​ហើយ រាល់ការប្រាស្រ័យទាក់ទងទាំងអស់របស់ភាគីត្រូវធ្វើឡើងតាមរយៈលេខាធិការដ្ឋាន។​ ទាំងនេះ គឺដើម្បីរក្សាតម្លាភាព និងសេចក្ដីទុកចិត្ដរបស់ភាគី។http://www.arbitrationcouncil.org/kh/about-us/the-secretariat-of-the-arbitration-council/role-function
មូលនិធិក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល
ដើម្បីផ្ដល់រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងអចិន្ដ្រៃយ៏មួយសម្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល មូលនិធិក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល (ACF) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០៤ ដោយអាជ្ញាកណ្ដាលនៃក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលក្រោមការគាំទ្រពីក្រសួង សហជីព សមាគម និយោជក ព្រមទាំងមានជំនួយពីអង្គការពលកម្មអន្ដរជាតិ ( ILO) ផងដែរ។ មូលនិធិក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល (ACF) ទទួលអាណត្ដិផ្ដល់ការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស និងគ្រប់គ្រងដល់ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល។ ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលចូលរួមទស្សនទានរបស់មូលនិធិក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលតាមរយៈការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអាជ្ញាកណ្ដាលមួយរូបពីភាគីពាក់ព័ន្ធនីមួយៗជាតំណាង និងជាមតិភាគច្រើននៃសមាជិកមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតរបស់ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលមូលនិធិក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល។ មូលនិធិក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលជាអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ។
បច្ចុប្បន្នមូលនិធិក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលមាន ៣ ផ្នែក៖ ផ្នែករដ្ឋបាល និងហិរញ្ញវត្ថុ ផ្នែកសេវាច្បាប់ និងផ្នែកបណ្ដុះបណ្ដាល និងទំនាក់ទំនង។http://www.arbitrationcouncil.org/kh/about-us/the-arbitration-council-foundation/what-we-do​
សម្រាប់ពត៌មានលំអិត សូមចូលទៅកាន់គេហទំព័រក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល www.arbitrationcouncil.org
ប្លូក
គឺជាគេហទំព័រមួយ ដែលបង្កើតអាស័យដ្ឋានសេរីនិង មានលក្ខណះងាយស្រួល ដូចជាទនានុប្ឃវត្តិ (សៀវភៅប្រចាំថ្ងៃ) របស់រនរណានាក់បោះពុម្ភនលើអ៊ីនធឺណេត។ ពាក្យ «ប្លូក»នេះ មកពីភាសាអង់គ្លេស ជាពីពាក្យ៖ «វេប» (web) និង «លូក» (log) ទៅជា «វេបលូក» (weblog) ប៉ុន្តែគេបានខ្លីវាជា «ប្លូក» (ភាសាអង់គ្លេស «blog») នៅភាសាខ្មែរ ហៅតែ «ប្លូក» ឬ «គេហទំព័រផ្ទាល់ខ្លួន»។ អ្នកដែលអភិបាលប្លូក មានឈ្មោះ «អ្នកធ្វើប្លូក» ឬ «អ្នកនិពន្ទប្លក» ប្លក់អាចប្រើជាកិរិយាសព្ទ័ដែលមានន័យថា ការតំហែទាំនិងបង្កើតអត្ថបទ។ ការដុះដាលនិងការរីចចំរើនរបស់ប្លូកនៅស.វ១៩៩០ថ្មីៗនេះព្រមទាំងការមកដល់នៃឧបករណ៍សំរាប់បោះពុម្ភផ្សាយ ដែលបានធ្វើអោយការចុះព័ត៌មានមានភាពងាយស្រួលដល់អ្នកប្រើប្រាស់ជាច្រើន ដែលមិនទាន់មានបច្ចេកទេស ចំនេះដឹងខាងកូដ ដូចជា HTML FTP ដែលសុទ្ធទាមទាអោយអ្នកប្រើ ប្រាស់ត្រូវតែចេះ។ រាល់អ្នកទស្សនាប្លូកទាំងអស់ អាចធ្វើការទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៅខាងក្នុងប្លូកដោយ ផ្តល់ជាមតិចូលរួម ផ្ញើរសារអោយគ្នាទៅវិញទៅមក តាមរយៈវីចជិត(Widgets) ជាច្រើននៅក្នុងប្លូកនោះ។ អ្នកបង្កើតប្លូកមិនត្រឹមតែអាចអោយអ្នកប្រើប្រាស់ចុះបានតែព័ត៌មាននោះទេ តែថែមទាំងបន្ថែមនូវបណ្តាញទំនាក់ទំនង(The Social Network) សំរាប់អោយយើងបង្កើតការទំនាក់ ទំនងគ្នាពីប្លូកមួយទៅអ្នកអានរបស់យើង។ មានប្លូកជាច្រើនផ្តល់នៅប្រយោគពិសេសមួយនៅលើពាក្យអត្ថាធិប្បាយ ។ ជាតួយ៉ាងប្លូកផ្ទុកទៅ ដោយ អក្សរ រួបភាព និងតំណភ្ជាប់ទៅកាន់ប្លូកដទៃទៀត ទំព័រផ្សេងៗ ឬប្រធានបទផ្សព្វផ្សាយណា មួយដែលមានការទាក់ទង។ អ្នកអានដែលមានសមត្ថភាពជាមនុស្សម្នាក់ដែលចេះផ្តល់មតិសំរាប់ ធ្វើអន្តរកម្មជាមួយអ្នកបង្កើតប្លូក។ ប្លូកភាគច្រើនសំដៅទៅលើផ្នែក សីល្បៈ (Art Blog) រូបថតPhotoblog) វីដេអូ(Video blogging) តន្ត្រី ការផ្សាយសំលេង (Podcasting blogging) និងការចុះព័ត៌មានខ្លីៗ ។
ប្រវត្តិ
ការព្រមព្រៀងពាក្យ (weblog) ត្រូវបានបង្កើតថ្មីដោយលោក [|ចន បេខឺ(Jorn Barger)] នៅសហរដ្ឋអាមេរិក កើតនៅឆ្នាំ១៩៥៣ ដែលបានបង្កើតពាក្យថាweblog នេះនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៧។ ទំរង់ពាក្យកាត់ថា blog ត្រូវបានបង្កើតដោយលោក ពីតឺ មឺហូល(Peter Merholz) ដែលបាននិយាយលេងថា ចោលពាក្យថា we blog ហើយដូរទៅជាblog នៅក្នុងប្លូក គាត់ឈ្មោះថា Peterme.com ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៩។ មិនយូប៉ុន្មានលោក [|អ៊ីវាន់ វីលាម (Evan Villiams)] ជនជាតិអាមេរិចកាំង កើតនៅថ្ងៃទី ៣១ ខែមិនា ឆ្នាំ១៩៧២ ដែលជាអ្នកផ្តើមបង្កើតប្លូក នៅក្រុមហ៊ុន [|ពីរ៉ា លែប (Pyra Labs)] ជាក្រុមហ៊ុនបង្កើតប្លូក ហើយ បានអោយដំណើរការនៅក្នុង ថ្ងៃទី២៣ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៩៩ ដែលកុ្រមហ៊ុនGoogle ទិញដាច់មុខ នៅក្នុងខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ ២០០៣ ។ ពាក្យថាប្លូកមានទាំងនាមនិងកិរិយាស័ព្ទ បើជាកិរិយាស័ព្ទ មានន័យថា បន្ថែមរឺចុះផ្សាយព័ត៌មានទៅក្នុងប្លូក។ ហើយបានព្រមព្រៀងបែងចែក អោយអ្នកបង្កើតប្លូក ដោយប្រើប្រាស់អន្តរកម្មជាមួយនិងក្រុមហ៊ុន ពីរ៉ា លែប ដែលជាអ្នកបង្កើតប្លូកកំពុងដឹកនាំអោយមនស្ស ទាំងអស់ដឹងពីការព្រមព្រៀងរបស់គាត់។
មកំណើត
មុនពេលដែលប្លូកបានល្បីឈ្មោះ សមាគមន៍បានយកបែបបទជាច្រើន ដែលរួមទាំង [|បណ្តាញសេវាកម្មទំនាក់] ទំនងដូចជា បណ្តាញអគ្គិសនីទួទៅសំរាប់ផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន សេវាកម្មពានិជ្ជ កម្មធំដំបូងគេបង្អស់។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ កម្មវិធីសំរាប់ទំនាក់ទំនងគ្នានៅលើអ៊ីនធឺណិត បានបង្កើតអោយ មានការសន្ទនាគ្នាជាមួយនិងការរំខាន។ ការរំខាននេះកើតឡើងនៅពេលដែលផ្ញើរសារអោយគ្នាទៅ វិញទៅមក។ ប្លូកដែលទំនើបវិវត្តិ មកពីវិបសាយព័ត៌មានផ្តល់ខ្លូន ដែលជាគេដាក់ចូលនូវជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេ។ វិបសាយទាំងអស់នោះហើយដែលគេហៅថាវិបសាយផ្ទាល់ខ្លួន ផ្សាយព័ត៌មាន ឬអ្នកកាសែត។ ចាស្ទីហល(Justin Hall) ជាអ្នកដែលចាប់ផ្តើមបង្កើតប្លូកផ្ទាល់ខ្លួន នៅឆ្នាំ១៩៩៤ នៅពេលដែលគាត់ ជាសិស្សនៅសកលវិទ្យល័យ [|ស្វាតម័រ(Swarthmore)] នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានគេទទូលស្គាល់ថា ជាជាកន្លែងទីមួយដែលបាននង្កើតប្លូកដំបូងគេ ដូចជាលោក ជឺរី ភូមឺលី(Jerry Poumelle) អ្នកវិទ្យសាស្រ្ត ជាតិអាមេរិក កើតនៅថ្ងៃទី ០៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៣៣ ។ លោក [|ដេវ វីនឺ(Dave Winer)] ធ្នកបង្កើតកម្មវិធីជាតិអាមេរិ បានទទួលកិត្តិយសដែលជាជើងចាស់ម្នាក់ដែលប្រើប្រាស់ប្លូក។
ប្រជាប្រិយភាព
បន្ទាប់ពីមានបច្ចេកទេសធ្វើអោយប្លូកមានដំនើរការលឿនមក ការប្រើប្រាស់ប្លូកកើនប្រជាប្រិយភាព។ ការប្រើប្រាស់ប្លូកសាយភាយឡើលនៅឆ្នាំ ១៩៩៩ និងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ទៀត ក៏ក្លាយទៅជាវិបសាយពេញ និយម័នៅពេលអនាគត់ដំណាលគ្នានិងការមកដល់នូវឧបករណ៍ដែលសំរាប់បង្កើតប្លូកអោយ ងាយស្រួល។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត
ប្រូម៉ាស
ប្រូម៉ាស ហ្វ្រូម៉ាហ្ស ឬ ឈីស គឺជាប្រូតេអ៊ីនទឹកដោះកក។
ឧបាទានក្ខន្ធ
ឧបាទានក្ខន្ធ ( គំនរនៃសេចក្តីប្រកាន់ ) ៥ គឺ រូបជាឧបាទានក្ខន្ធ ១ វេទនាជាឧបាទានក្ខន្ធ ១ សញ្ញាជាឧបាទានក្ខន្ធ ១ សង្ខារជាឧបាទានក្ខន្ធ ១ វិញ្ញាណជាឧបាទានក្ខន្ធ ១ ។
__លិបិក្រម__ __NONEWSECTIONLINK__
សង្កាត់រលួស
សង្កាត់រលួសជាសង្កាត់មួយស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌដង្កោ ភ្នំពេញ។ នេះមាន ៣ភូមិ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតឃុំនៃស្រុកកណ្ដាលស្ទឹងចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្កាត់នៃខណ្ឌដង្កោ
ស្រុកសៀមបូក
ស្រុកសៀមបូក ខេត្តស្ទឹងត្រែង។
ស្រុកសៀមបូកមាន ៧ ឃុំ ៖
ស្រុកសេសាន
''' ស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តស្ទឹងត្រែង។ ស្រុកសេសានមាន ៧ ឃុំ ៖
]]
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋបាលស្រុកសេសាន
ស្រុកសៀមប៉ាង
ស្រុកសៀមប៉ាង ស្ថិតនៅក្នុង ខេត្តស្ទឹងត្រែង
ស្រុកសៀមប៉ាង មាន ៥ ឃុំ ៖