cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សម្ដេចប៉ាប យូហាន ទី២៣
ការ​ទស្សនា​ជុំវិញ​ក្រុង​រ៉ូម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៍កាតូលិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ដេចប៉ាប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រិស្តសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនា
ស្រីជេដ្ឋា
សមរភូមិ កំពង់ឆ្នាំង
Kampong Chhnang Battlefield
ក្នុងឆ្នាំ ១៥២០ នៃគ.សករាជ ស្រីជេដ្ឋា ទ្រង់បានសុបិនឃើញ ព្រះចន្ទចាប់រះបញ្ច្រាសទិស ដោយព្រះចន្ទនោះបានរះពីទិសខាងលិច ផ្ទៃពពកឡើងអព្ទខ្មៅមីដេដាស ភ្លៀងធ្លាក់ជាគ្រាប់ភ្លើង ធ្លាក់មកដុតបំផ្លាញរាជវាំងរបស់អង្គ ក្រោយសុបិនឃើញបែបនេះ ស្រីជេដ្ឋា ឱ្យគណៈព្រះគ្រូបរោហិត ទស្សន៍ទាយ នូវព្រះសុបិននេះ គណៈព្រះគ្រូ មានពំនោលថា សុបិននេះនិងនាំមកគ្រោះកាចដល់ព្រះអង្គនៅថ្ងៃខាងមុខ ដូចនេះព្រះអង្គត្រូវកំចាត់គ្រោះកាចនេះជាមុន ដែលយកសុបិននេះទៅធៀបនិង ចន្ទរាជា ដែលកំពុងមានឥទ្ធិពលប្រជែងអំណាចជាមួយព្រះអង្គជាខ្លាំងនៅភាគខាងលិចនេះ ។
ការបាត់បង់ បន្ទាយចតុមុខ
Loss of Chaktomuk Fort
ក្រោយពេល កងទ័ព ស្រីជេដ្ឋា ដែលដឹកនាំដោយ ចៅពញ្ញា លំពាំង បរាជ័យនៅសមរភូមិ កំពង់ឆ្នាំង កងទ័ពបានដកថយទៅបន្ទាយចតុមុខ (បច្ចុប្បន្ន: ភ្នំពេញ) ដែលមានកងទ័ពចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ចាំការពារនៅទីនោះ ។ គ.សករាជ ១៥២១ កងទ័ព ចន្ទរាជា ចំនួន ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយមេទ័ព ចំនួន ២រូប គឺមេទ័ព "ឧកញា ចក្រីកែវ" និង "ឧកញ៉ា វង្សាអគ្គរាជ" បានបើកការវាយប្រហារទៅលើ ចៅពញ្ញា លំពាំង ។ ចំនួនកងទ័ព ចន្ទរាជា ដែលលើស ២ដង នៃទ័ព ស្រីជេដ្ឋា បានវាយបែកបន្ទាយចតុមុខ និង បានធ្វើឃាត ចៅពញ្ញា លំពាំង ផងដែរ ។ ហើយកងទ័ព ចន្ទរាជា បានចេញបង្ហួសទៅវាយយក ស្រុកបាទី (បច្ចុប្បន្នជា ខេត្តតាកែវ) បន្ថែមទៀត ក្រោយមក ព្រះចន្ទរាជា បានប្រកាសឱ្យ ចៅហ្វាយស្រុកនាតំបន់ កម្ពុជាក្រោម ទាំងអស់ ត្រូវរក្សាទ័ពឱ្យនៅអព្យាក្រិត បើពុំនោះទេ ចន្ទរាជា និងច្បាំងស្លាប់រស់ដល់ទីបញ្ចប់ក្នុងសង្គ្រាមនេះ ដោយសារតែ ចៅហ្វាយស្រុក មួយចំនួន នៅកម្ពុជាក្រោម ខ្លាចនៅឥទ្ធិពលរបស់ ស្ដេចនៃអាណាចក្រខាងលិច ដូចច្នេះ ពួកគេមិនហ៊ានចងសម្ព័នមិត្តជាមួយ ស្រីជេដ្ឋា នោះទេ ដូចនេះហើយ ស្រីជេដ្ឋា បានបាត់បង់នៅការគាំទ្រ ពីកងទ័ពខ្មែរកម្ពុជាក្រោមទាំងស្រុង ។
ជ័យជំនះ នៅទន្លេមុខបួន
Victory at the Four Rivers
ក្រោយពេលដែល ព្រះស្រីជេដ្ឋា បានទទួលដំណឹងថា ក្មួយរបស់ខ្លួន "ចៅពញ្ញាលំពាំង" បានស្លាប់ក្នុងបន្ទាយចតុមុខ ដោយទ័ព ចន្ទរាជា ព្រះអង្គ​ទ្រង់ពិរោធ (ខឹង) ជាខ្លាំងបានផ្ញើចុតហ្មាយទៅមេទ័ពធំរបស់ខ្លួន "ពញ្ញាកៅ" ដែលបោះទ័ពនៅ ភូមិជ័យសួគ៌ (បច្ចុប្បន្ន: កណ្ដាល) ឱ្យលើកទ័ពទៅសងសឹកឱ្យខ្លួនជាប្រញាប់ ក្នុងឆ្នាំ ១៥២២ នៃគ.សករាជ កងទ័ព ពញ្ញាកៅ ចំនួ​ន ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) បានឆ្លងទន្លេមកត្រើយខាងលិច ពញ្ញាកៅ បានចែកកងទ័ពជាពីរកង កងទី១ ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់)​ ជាទ័ពជើងគោក ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​ស្រាល" និង "ជហ្វាវាំងជុំ" លើកទៅបង្កប់នៅ បឹងពោងពាយ ខាងជើងភ្នំពេញ ចំណែកឯ ពញ្ញាកៅផ្ទាល់ ដឹកនាំកងទី២ ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់) ជាមួយនិងទូកចម្បាំង ៦០ គ្រឿង វាយចូលចំណតផែទូក របស់ព្រះចន្ទរាជា​នៅ ជ្រោយពន្លា (បច្ចុប្បន្នជា ជ្រោយចង្វា​រ) កងទ័ព​ជើងទឹក ពញ្ញាកៅ មានភាពខ្លាំងក្លាណាស់បានដេញវាយទ័ពជើងទឹករបស់ ចន្ទរាជា ដែលដឹកនាំដោយមេទ័ព "វិបុលរាជ" និង មេទ័ព "ប្រទសរាជ" ទៅដល់តំបន់ព្រែកព្នៅ ទើបមេទ័ពធំរបស់ ចន្ទរាជា​ នាម "ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ" ដែលតាំងបន្ទាយនៅព្រែកតាទែន បានចេញមកជួយទ័ពខ្លួនទាំងពីរ ។​ ពញ្ញាកៅ ឃើញដូច្នេះ ក៏ប្រើល្បិចធ្វើជាចាញ់ដកថយទៅក្រោយវិញដើម្បី ឱ្យ ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ មកដេញតាមកងទ័ពខ្លួន ។ ពញ្ញា​ស្រាល និង ជហ្វាវាំង ដែលបង្កប់នៅ បឹងពោងពាយ ខាងជើងភ្នំពេញ យល់សេចក្ដីដូចនេះ ក៏លើកទ័ព ជាមួយកងពលព្រួញ និង កាំភ្លើងធំ ទៅវាយគាបទ័ព ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ ពីក្រោយត្រង់ទន្លេមុខបួន នៅទីបំផុតក៍ធ្វើឃាត ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ បាននៅពេលនោះ ហើយក៏ជាជ័យជំនះដំបូងរបស់ ព្រះស្រីជេដ្ឋា ផងដែរ ដែលអាចសម្លាប់នៅមេទ័ពធំ របស់ចន្ទរាជា ។ ដោយសារតែ កងទ័ពស្រីជេដ្ឋា បានដាច់ស្បៀង និងនឿយហត់ជាច្រើនថ្ងៃផងនោះ ពញ្ញាកៅ ដែលជាមេទ័ពធំ បានសំរេចចិត្តទៅបោះបន្ទាយនៅ ស្រុកកំពង់សៀម (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តកំពង់ចាម) ដែលមានទ័ពសេសសល់ត្រឹមតែ ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) ប៉ុនណោះដែលបោះជំរុំទ័ពនៅតំបន់នេះ ។
សមរភូមិកំពង់ចាម (គ.ស ១៥២៣)
Kampong Cham Battlefield (AD 1523)
គ.សករាជ ១៥២៣ ចន្ទរាជា បានប្រកាសសង្គ្រាម និង ស្រីជេដ្ឋា ហើយបាននាំទ័ព ១០៥,០០០ (ជាង១សែននាក់) វាយចូលជំរុំទ័ព ស្រីជេដ្ឋា នៅ ស្រុកកំពង់សៀម ស្រីជេដ្ឋា បានប្រមូលទ័ពសេសសល់ ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) ចែកចេញជា ប្រាំកងពល កងទី១ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​ព្រំវៀង" មានចំនួន ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់) ជាកងទ័ពជួរមុខ កងទី២ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​ពេញ" មានចំនួន ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) កងទី៣ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​នួន" មានចំនួន ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) កងទី៤ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញាទន់" មានចំនួន ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) ជាកងទ័ពជួរក្រោយ និងកងទី៥ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញាផាតស្រាល" និង "ពញ្ញាវិបុលរាជ" មានចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ជាមួយនិងទូកចម្បាំង ៣០០ គ្រឿង ជាកងទ័ពជើងទឹក ចេញទៅការពារបន្ទាយនៅ ស្រុកកំពង់សៀម ដែលជាទីតាំងនៃសមរភូមិកំពង់ចាម ។ រីឯ ស្រីជេដ្ឋាកាន់ទ័ព ហ្លួងដោយផ្ទាល់ ចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) និងចាត់ឱ្យ មេទ័ព​ធំ "ពញ្ញាកៅ" និង "ជហ្វាវាំង" ដឹកនាំទ័ព ចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) បូករួមទាំងទ័ពហ្លួងបាន ចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) នៅចាំការពារបន្ទាយ "ស្រឡប់ពិជ័យ" នា ស្រុកត្បូងឃ្មុំ ។ ដូចនេះ​កងទ័ពសរុបដែលការពារបន្ទាយ ស្រុកកំពង់សៀម របស់ស្រីជេដ្ឋា មានចំនួន ៦៥,០០០ (ជាង ៦មុឺននាក់) ទូកចម្បាំង ៣០០ គ្រឿង របស់ចន្ទរាជា បានទម្លាក់ក្ដោង លយកាំភ្លើងធំបាញ់ មកទូកចម្បាំង របស់កងទ័ពស្រីជេដ្ឋា ទ័ពជើងទឹករបស់ ស្រីជេដ្ឋា បានទៅប្រកៀក និងដាក់កាំភ្លើងធំបាញ់ តបត ត្រឡប់ទៅវិញ ទូកង ដាក់ចំនុះកងទ័ព របស់ចន្ទរាជា ជាង ៧០០ទូក បានអែបច្រាំងទម្លាក់ទ័ព ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ដឹកនាំទ័ពកងកាំភ្លើងវែង កងព្រួញ កងលំពែង និង ទ័ពសេះ ៥០០ក្បាល វាយចូលបន្ទាយស្រុកកំពង់សៀម ដោយសារតែ ចំនួនកងទ័ពដ៏ច្រើនផងដែរនោះ នៅទីបំផុតកងទ័ពជាង១សែននាក់ របស់ចន្ទរាជា បានវាយបែកបន្ទាយ ស្រុកកំពង់សៀម របស់ស្រីជេដ្ឋា នៃសមរភូមិកំពង់ចាម ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍នៃសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងដ៏ធំក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ។
ស្រីជេដ្ឋា និង ចន្ទរាជា នៃសង្គ្រាមចុងក្រោយ
Srei Chedtha & Chan Reachea of Final War
ក្រោយពេល ស្រីជេដ្ឋា និង ចន្ទរាជា ធ្វើសង្គ្រាមយ៉ាងធំនៅសមរភូមិ ស្រុកកំពង់សៀម កងទ័ព​ទាំងសងខាង បានខូចខាតសំភារៈសឹកអស់ជាច្រើន ដូចនេះ​ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៣ នៃគ.សករាជ ស្ដេចទាំង២ បានចាត់បេសកជន ទាំងសងខាង​ឱ្យទៅបញ្ជារទិញ កាំភ្លើងធំ (Cannons) ពីពួក "ប៉តទុយហ្គេស" (Portuguese) នៅជ្រោយម៉ាឡាកា (Malacca) នាឧបទ្វីប​ម៉ាឡេ (Malay Peninsula) ដែលត្រូវ បាន (Record ទុកដោយប្រវត្តិវិទូ នៅស.វទី១៦​) ខាងព្រះចន្ទរាជា បញ្ជារទិញបាន កាំភ្លើងធំ ១០០ (១រយដើម) និងកាំភ្លើងវែងខ្លី ចំនួន ១០០០ (១ពាន់ដើម​) ទុករក្សាក្នុងបន្ទាយ ចំណែកឯ ព្រះស្រីជេដ្ឋា បញ្ជារទិញបាន កាំភ្លើងធំ ១៥០ (១រយហាសិបដើម) និងកាំភ្លើងវែងខ្លី ចំនួន ២០០០ (២ពាន់ដើម​) ទូកសំពៅខាងព្រះស្រីជេដ្ឋា ដែលដឹកកាំភ្លើងធំ ១៥០ដើម និង កាំភ្លើងវែងខ្លី ចំនួន ២០០០ (២ពាន់ដើម​) ត្រូវបានស្ទាក់ចាប់បាន នៅ ស្រុកពាម (ពួកដាយវៀតហៅ៖ ម៉ាងខម) (Đại Việt call: Mán Khảm) មានន័យថា "ពាមខ្មែរ" នា កម្ពុជា​ក្រោម ហើយក្រមការខេត្តបានបញ្ជូនថ្វាយ ចន្ទរាជា ដូចនេះខាង ស្រីជេដ្ឋា មិនមានសញ្ញវុធសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់កងទ័ពនោះទេ ។
សមរភូមិ​ទន្លេបិទ (គ.ស ១៥២៤)
Tonle Bet Battlefield (AD 1524)
ក្រោយពេល កងទ័ពស្រីជេដ្ឋា បរាជ័យនៅសមរភូមិស្រុកលំពង់សៀម ស្រីជេដ្ឋា បានដកទ័ព ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដោយផ្ទាល់ ទៅបោះបន្ទាយនៅទន្លេបិទ (បច្ចុប្បន្ន: ស្រុកមេមត់, ខេត្តត្បូងឃ្មុំ) ទុកឱ្យពញ្ញាកៅ និង ជហ៊្វាវាំងជុំ រក្សាទ័ព ៦០,០០០ ( ៦មុឺននាក់) នៅចាំការពារបន្ទាយស្រឡប់ដូនតី ។ គ.សករាជ ១៥២៤ ទ័ពចន្ទរាជាចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាទេព បានវាយចូលជំរុំទ័ព ស្រីជេដ្ឋា នៅសមរភូមិទន្លេបិទ កងទ័ពទាំងពីរបានច្បាំងគ្នាពីវេលាព្រឹករហូតដល់ថ្ងៃរសៀល ដំណឹងច្បាំងគ្នាបានដឹងទៅដល់ ពញ្ញាកៅ, ទើបពញ្ញាកៅ បាននាំទ័ព ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ចេញមកវាយរំដោះ ស្រីជេដ្ឋា វាយសម្រុកចេញពីការឡោមព័ទ្ធ ទៅជួបនិង ទ័ពបង្កប់របស់ចន្ទរាជានៅ ព្រៃវែង ចំនួន ៥០០០ (៥ពាន់នាក់) ដឹកនាំដោយ ឧកញ៉ា មហាមន្រ្តីបែន វាយស្ទាក់ពីមុខ ពញ្ញាកៅ​ឃើញដូចនេះ ក៏ឱ្យព្រះស្រីជេដ្ឋា ស្រូតទៅបន្ទាយស្រឡប់ពិជ័យមុន ខ្លួននៅចាំច្បាំងការពារជាមួយ ឧកញ៉ា​បែន ហើយពញ្ញាកៅ ក៏ចោលលំពែងត្រូវ ឧកញ៉ា​បែន ស្លាប់ក្នុងពេលនោះ ហើយក៏ត្រឡប់មកដល់ក្នុងបន្ទាយស្រឡប់ពិជ័យវិញ ចំណែកឯទ័ពឪពុកក្មេក របស់ ព្រះស្រីជេដ្ឋា ចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាកំហែង នៅស្រុកសៀមប៉ោយ (បច្ចុប្បន្នជា ស្រុកសៀមប៉ាង ខេត្តស្ទឹងត្រែង) ដែលត្រៀមលើកមកជួយ ស្រីជេដ្ឋា ត្រូវទ័ពចន្ទរាជា ចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាភក្ដី បានលើកទៅស្ទាក់កងទ័ព ពញ្ញាកំហែង វាយធ្វើឃាតបាននៅពេលនោះទៅ ។
ការបរាជ័យ របស់ស្រីជេដ្ឋា
Srei Chedtha's failure
គ.សករាជ ១៥២៥ ចន្ទរាជា បានលើកកងទ័ព ចំនួន ១៤០,០០០ (១៤មុឺននាក់) វាយចូលបន្ទាយ "ស្រឡប់ដូនតី​" របស់ ស្រីជេដ្ឋា ដែលមានកងទ័ព​យាមការ ចុងក្រោយក្នុងបន្ទាយតែ ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ នៅសមរភូមិ ស្រុកត្បូងឃ្មុំ កងទ័ព ចន្ទរាជា​ បានឡោមព័ទ្ធ បន្ទាយស្រឡប់ដូនតី អស់វេលា ១៥ ថ្ងៃ ដោយបន្ទាយនេះខ្ពស់ពិបាកនិងវាយចូលពេក ចន្ទរាជា បានចាត់ពលសេនា ឱ្យប្រកាសរាជសារ ដោយមានពំនោលថា រាល់ជនទាំងឡាយណា ដែលអាចចាប់ ឬ សម្លាប់ស្ដេចកនបាន និង មានប្រាក់រង្វាន់ ហើយលើកយស័ក្តជាចៅហ្វាយស្រុកត្បូងឃ្មុំនេះ ក្រោយមន្ត្រីប្រកាសរាជសារនៅមុខបន្ទាយស្ដេចកនចប់ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក ស្រីជេដ្ឋា ក៏បានសោយទីវង្គត់ ដោយត្រូវប្អូនថ្លៃរបស់ខ្លួននាម "មន្ត្រី​ដូនកែវ" លួចធ្វើឃាតដោយកាត់ក្បាល បូករួមទាំងពញ្ញាកៅ និងបក្សពួកទាំងអស់នៃមន្ត្រីជំនិតទាំង២៥នាក់ យកទៅថ្វាយ ព្រះចន្ទរាជា ដោយក្ដីអំណរនិងជ័យជំនៈនេះ តាមការសន្យា ទ្រង់បានលើកយ័ស្ដ "មន្ត្រី​ដូនកែវ" ជាពញ្ញាដូនកែវ មានឋានៈជាចៅហ្វាយស្រុកត្បូងឃ្មុំនេះ ចំណែកឯ​ក្បាលព្រះស្ដេចកន និងបក្សពួកទាំង២៥នាក់ ត្រូវបានយកទៅដោតនៅមុខកំពែងបន្ទាយ ស្រឡប់ដូនតី នេះតែម្ដងទុកជាបម្រាម ។
សេដ្ឋកិច្ច និង សង្គមកិច្ច
Economy and Social Affairs
នៅក្នុងរាជ ស្រីជេដ្ឋា ទ្រង់បានបោះពុម្ភនៅរូបបិយប័ណ្ណ ផ្សេង សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ទ្រង់ ដែលរូបបិយប័ណ្ណនោះ មានឈ្មោះថា "ប្រាក់ស្លឹង" ដែលគេយកប្រាក់សុទ្ធទៅរំលាយជាមួយស្ពាន់ ហើយគេសង្កត់ពុម្ភជាប្រាក់កាស ដែលមានរូបសត្វ ក្ដាម នាគ ឬ ប្រាសាទ ។ ក្នុងឯកត្តា តម្លៃនៃប្រាក់ស្លឹង ដោយកំណត់ ១ស្លឹង ស្មើនិង ២០សេន, ៤ស្លឹង ទើបស្មើនិង ១បាត នៃតម្លៃរូបិយប័ណ្ណរបស់ ចន្ទរាជា ។ ដូចនេះហើយ ទំហំសេដ្ឋកិច្ចក្នុងរាជរបស់ ស្រីជេដ្ឋា ទាបជាង ទំហំសេដ្ឋកិច្ចរបស់ ចន្ទរាជា ៤ដង បើធៀបនិងការដោះដូររូបិយប័ណ្ណ ។
អំពីរូបបិយប័ណ្ណ ប្រាក់ស្លឹង ក្នុងសម័យស្ដេចកន គ.សករាជ ១៥១២ - ១៥២៥ ទោះជាមានការលើកឡើងថា ប្រាក់ស្លឹង ជាប្រាក់ដែលប្រើសម្រាប់ស្ថានភាពយ៉ាប់យឺន ក្នុងវិបិត្តសង្គ្រាមក្នុងស្រុកក្ដី ក៏ប៉ុន្តែពុំមែនមានន័យថា នេះជាលើកទីមួយដែលប្រជាជនខ្មែរទើបតែចេះប្រើរូបបិយវត្ថុនោះឡើយ កុំភ្លេចថា ពាក្យ តម្លឹង ត្រូវបានកត់ត្រាដោយសិលាចរឹកមួយចំនួន នាសម័យបុរេប្រវត្តិ និង សម័យកាលអង្គរ ទោះបីជាទូទៅការទិញដូររូបបិយវត្ថុ ដោយ មាស ប្រាក់ ឬ វត្ថុផ្សេងៗទៀត ដូចជា ចាន ឆ្នាំង សំពត់ សត្វពាហណៈ ក៏ដោយ ជាការពិតណាស់ សម័យកាលចាប់ពីនគរភ្នំ ពីស.វទី១ ដល់ ស.វទី៧ ត្រូវបានជឿថា មានការប្រើប្រាក់កាស ធ្វើអំពី មាស ប្រាក់ ស្ពាន់ សំណរ រួចស្រេចទៅហើយ ដូចច្នេះ ការលើកឡើងរបស់ក្រុមប្រវត្តិវិទូរនយោបាយ ដែលអះអាងថា ស្ដេចកន បានបោះពុម្ភប្រាក់ស្លឹងជារូបបិយប័ណ្ណលើកដំបូងបង្អស់ នៅកម្ពុជា គឺមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ។
កំណត់ត្រារបស់លោក អាដេម៉ារ ឡឺក្ល៊ែរ
Adhémard Leclère Record
លោក អាដេម៉ារ ឡឺក្ល៊ែរ (Adhémard Leclère) ជាទេសាភិបាល រេសុីដង់បារាំង ប្រចាំទីក្រុង ព្រៃនគរ ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងអណានិគម នៅកម្ពុជា ចន្លោះឆ្នាំ ១៨៨៦ ដល់ឆ្នាំ ១៩១១ លោក បានចងក្រងនូវជីវភាព សង្គមកិច្ច និង ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាផងដែរ នៅក្នុងកំណត់ត្រាមួយរបស់លោក ស្ដីពីការសិក្សាមួយដែលមានចំណងជើងថា៖ "Le Sdach Kan" បាននិយាយរៀបរាប់អំពីការបះបោរដណ្ដើមរាជដ៏ធំមួយនៅកម្ពុជា ក្នុងរាជព្រះស្ដេចកន ដែលបាន់ចាត់ឱ្យមេទ័ព ឈ្មោះ ឧកមុឺន សុរិន្ទកែវ ឱ្យលើកទ័ព ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) វាយផ្ដួលរំលំព្រះរាជា នៅខេត្តអាសន្ទុក (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ធំ) ហើយគ្រប់គ្រងអំណាចក្នុងពេលនោះ ។
ចំណារពន្យល់
នេះជាអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រពិតកម្ពុជា ដែលបានរកឃើញសំណៅឯកសារ ដែលសរសេរដោយប្រវត្តិវិទូរជនជាតិបារាំងក្នុងឆ្នាំ (1883) អត្ថបទទាំងមូលសរសេរជាភាសាបារាំងផងដែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់និង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ (1969) ដែលផ្ដិតយកតែឆ្នាំ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិតប៉ុនណោះ រាល់ខ្លឹមសារដែលទាក់ទងនិងរឿងភាគនិទាន ដែលគេសរសេរច្របល់ក្នុង ឯកសារ មហាបុរសខ្មែរ មិនត្រូវបានយកមកសរសេរនោះទេ កំណត់ត្រា របស់ ស្រីជេដ្ឋា ឬ ស្ដេចកន មិនត្រូវបានសរសេរញាត់បញ្ជូលជាពង្សាវតារនៃរាជវង្សស្ដេចខ្មែរ ដោយប្រវត្តិវិទូរហូឡង់ ក្នុងឆ្នាំ (1871) នោះទេ ។
ឃុំស្នួល
សំដៅទៅដល់៖
សំចិត្រ បូថង់
សំចិត្រ បូថង់ (สมจิตร บ่อทอง) គឺជាតារាចម្រៀងប្រុសថៃ។ កើតនៅថ្ងៃទី ២១ ខែមករាឆ្នាំ ១៩៦៤ ល្បីល្បាញខាងចម្រៀង "กุหลาบแดง" (កុលាបក្រហម)
ជីវិតដំបូង
សំចិត្រ បូថង់ កើតនៅថ្ងៃទី ២១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៤ ក្នុង ខេត្តយសោធរ ប្រទេសថៃ គាត់ជាកូនប្រុសរបស់បុញថាន់ និង ចាន់ ថង់បូ គាត់បានបញ្ចប់ការសិក្សានៅអនុវិទ្យាល័យ ៥ ពីសាលាគុតឈុំវិទ្យា
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងថៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងប្រុសថៃ
បឋមសិក្សាកោះប្រាក់លើ
=ប្រវត្តិសាលា= សាលាបឋមសិក្សាកោះប្រាក់លើ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ =ទីតាំង និងអគារ= ទីតាំង មានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិកោះប្រាក់ ឃុំភូមិធំ ស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្ដាល។ អគារ មាន២ខ្នង ១០បន្ទប់
=នាយក និងលោកគ្រូ-អ្នកគ្រូ=
គ្រូទទួលមរណភាព
=សិស្សពូកែ និងសិស្ស=
ថ្នាក់ទី១ ង
=កីឡា= =សកម្មភាពសាលាផ្សេង=
បុណ្យសាលា
លោកធ្វេីការនៅឃុំបញ្ចូលទិន្នន័យផង
ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី២
ព្រះបាទហ៌សវរ្ម័នទី២(ឆ្នាំ៩៤២-ឆ្នាំ៩៤៤នៃគ.ស)
ព្រះបាទហ៌សវរ្ម័នទី២ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅរាជធានីឆោគគ៌រ្យ ។ ក្នុងរាជកាលព្រះបាទព្រហ្មលោកវង្សត្រកូលផងទាំងឡាយបានធ្វើសក្ការបូជាចំពោះព្រះកម្រងតេងជគតដ៏រាជាដូចពេលមុន។ ព្រះស្តែងអញអាត្មសិវជាក្មួយរបស់ព្រះស្តែងអញឦសានមូត្ថិ៍ជាបុរោហិត ។ សិលាចារឹកប្រាសាទហែផ្កាលេខK-៦៨៦ ចារនៅសតវត្សរ៍ទី៩ សិលាចារឹកអង្គរធំលេខ K-៩០៥ ចារនៅសតវត្សរ៍ទី៩ស្ថិនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាក់ថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ មានព្រះរាជបុត្រាមួយអង្គព្រះនាមហស៌វរ្ម័នទី២ ។ ទ្រង់ជារាជទាយាទស្នងព្រះរាជសម្បត្តិ បន្តពីព្រះរាជបិតាដែលបានសោយរាជបាន ២០ឆ្នាំនៅរាជធានីកោះកេរ។ សិលាចារឹកនៅប្រាសាទបាយ៉ង់លេខ K-៨៥៩(S)ចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ៨៦៣នៃគ្រិស្តសករាជបានរំលឹកដល់ការស្ថាបនាគិរីន្ទ្រាស្រម។ សិលាចារឹកនេះបានសរសេរអំពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ និងព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី២។ ព្រះបាទហ៌សវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គសោយរាជ្យបានតែពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះត្រូវបាព្រះរាមជីដូនមួយនឹងព្រះអង្គបានដណ្តើមរាជ្យសម្បត្តិបាន ហើយបានឡើងសោយរាជ្យពីព្រះអង្គ ។ ព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី២ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញស្រីហស៌វរ្ម័នទេវៈ ។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ (ឆ្នាំ៩៦៨-ឆ្នាំ១០០១នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២។ ព្រះអង្គបានកសាងរាជធានីថ្មីមួយដែលមានឈ្មោះថា ជយេន្ទ្រនគរី ដែលមានប្រាសាទតាកែវជាចំណុចកណ្តាល ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញស្រីវរ្ម័នទេវៈ និងព្រះអង្គមានព្រះនាមសម្រាប់សោយទីវង្គតថា បរមវីរលោក ផងដែរ ។
គិដាវពេជ្រ នូហួង
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងឡាវ
ព្រះបាទធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទី១
ព្រះបាទធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ១១០៧-ឆ្នាំ១១១៣នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាបងរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦។ ព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅរាជធានីមហីធរបុរៈ ព្រះអង្គបានសង់បង្ហើយប្រាសាទ និងជុសជុលប្រាសាទនានា។ តែត្រូវព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ជ្រែករាជ្យហើយគ្រប់គ្រងនៅមហីធរបុរៈ។ រីឯនៅក្រុងអង្គរគ្រប់គ្រងដោយស្តេចឫបតីន្ទ្រវរ្ម័ន ត្រូវបានព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ លើកទ័ពមកវាយដណ្តើមយករាជ្យសម្បត្តិ ហើយគ្រងរាជ្យនៅរាជធានីអង្គរចាប់ពីឆ្នាំ១១១៣នៃគ.សមក ។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៦ (ឆ្នាំ១០៨០-ឆ្នាំ១១០៧នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជារាជវង្សមហីធរបុរៈ នៅភីម៉ៃជាប់ដងទន្លេមូល(ប្រទេសថៃ)។ ព្រះអង្គកសាងប្រាសាទភ្នំសណ្តក ប្រាសាទបឹងមាលា ប្រាសាទនៅភីម៉ៃ និងវត្តលើភ្នំព្រះវិហារ ។ ព្រះជ័យវរ្ម័នទី៦ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកកម្រតេងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ និងមានបច្ឆាមរណនាមថា បរមកៃវល្យបទ ។
ឃុំកូនសត្វ
ព្រំប្រទល់នៃ
=ស្ថិតិចំនួនគ្រួសារនៃភូមិនីមួយ= ឃុំកូនសត្វ​ មានបួនភូមិ​ ១​ ភូមិកូនសត្វ​ មានចំនួន 385​ គ្រួសារ ២​ ភូមិកំពង់នង់​ មានចំនួន​ 347គ្រួសារ ៣​ ភូមិបុស្សញិញ មានចំនួន ​618គ្រួសារ ៤​ ភូមិកំពង់ត្នោត មានចំនួន​ 501គ្រួសារ
ព្រះបាទលំពង្សរាជា
ព្រះបាទលំពង្សរាជា (ឆ្នាំ១៣៤៧-ឆ្នាំ១៣៥១នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទនិព្វានបទ។ ព្រះអង្គបានធ្វើសង្គ្រាមទប់ទល់ជាមួយសៀមឈ្លានពាន។ សៀមបានត្រួតត្រារាជធានីអង្គរលើកទី១(១៣៥៣-១៣៥៧) ដោយស្តេចព្រះចៅបាអាត បាសាត និងកំពង់ពិសី(បុត្រស្តេចរាមាធិបតី)។ ក្រោយមកព្រះចៅបាអាត និងបាសាតសុគតដោយសារជំងឺ។ ក្រុងសុខោទ័យនៅស្រុកសៀមគ្រប់គ្រងដោយពញារោង។ ពញារោងបានវាយត្រួតត្រារដ្ខនៅតំបន់មេណាម និងពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនខ្លាំងឡើងៗ។ ស្តេចសៀមនាមឧទងកសាងរាជធានីក្រុងទេពមហានគរបវរធិរាជវតីស្រីអយុធ្យា មានទីតាំងស្ថិតនៅក្បែរទឹកដីខ្មែរ។ នៅឆ្នាំ១៣៥១ ស្តេចសៀមនាមរាមាធិបតីនៃក្រុងអយុធ្យា បានលើកទ័ពមកវាយក្រុងអង្គរ តែត្រូវបានទ័ពព្រះស្រីសុរិយោទ័យ(ឧបរាជខ្មែរ)វាយឱ្យដលថយទៅវិញ។ ព្រះបាទលំពង្សរាជាស្មានថាសៀមលែងហ៊ានវាយទៀត ក៏បញ្ជារឱ្យស្រីសុរិយោទ័យរំសាយទ័ពខ្មែរ ដើម្បីជួយធ្វើស្រែចម្ការ។ សៀមដឹងថាខ្មែររំសាយទ័ពក៏លើកទ័ពវាយលុកចូលក្រុងអង្គរនៅឆ្នាំ១៣៥២។ ព្រះបាទលំពង្សរាជាគាំងបេះដូងសោយទីវង្គត រីឯព្រះស្រីសុរិយោទ័យត្រូវសៀមធ្វើឃាត។ សៀមបានកៀរប្រជារាស្រ្តខ្មែររាប់ពាន់គ្រួសារ និងទ្រព្យសម្បត្តិយកទៅស្រុកវា។ ស្តេចសៀមរាមាធិបតីបានតែងតាំងបុត្រ ៣អង្គឱ្យត្រួតត្រាក្រុងអង្គរគឺព្រះចៅបាសាត បាអាត និងកំបង់ពិសី។ ស្តេចសៀមចាប់តាំងចៅហ្វាយខេត្តសៀមឱ្យត្រួតត្រាខេត្តខ្មែរ។ ព្រះចៅបាអាត និងបាសាតសុគតនៅឆ្នាំ១៣៥៥ ដោយជំងឺ។ នៅឆ្នាំ១៣៥៧ ព្រះបាទស្រីសុរិយោវង្សទី១ជាអនុជព្រះបាទលំពង្សរាជា ដែលបានភៀសព្រះកាយទៅស្រុកលាវ បានប្រមូលទ័ពមករំដោះក្រុងអង្គរ ដោយសម្លាប់កំបង់ពិសីចោលទៅ។ ព្រះអង្គបានប្រមូលទ័ព រំដោះខេត្តខ្មែរពីសៀម និងរៀបចំក្រុងអង្គរឡើងវិញ។ ។
ពិធីហែអ្នកតា
រូបភាពតូច| ពិធីហែអ្នកតា.
អាណាចក្រ
ការគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់ ឬដែនដីដែលគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់។​
ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២
ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (ឆ្នាំ១១៥០-ឆ្នាំ១១៦០នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាបងជីដូនមួយរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២។ រាជធានីអង្គរតូច ព្រះអង្គពុំមានកសាងអ្វីធំដុំទេ ។ព្រះបាទធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទី២ មានបច្ឆាមរណនាមថា មហាបរមនិវ៌ានបទ ។
ព្រំដែន កម្ពុជា-ឡាវ
ព្រំដែនកម្ពុជា-ឡាវ គឺជាព្រំដែនអន្តរជាតិរវាង ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតឡាវ ។ ព្រំដែននេះមានប្រវែង៥៥៥គីឡូម៉ែត្រ (៣៤៥ម៉ែត្រ) ហើយរត់ពីចំណុចបីជាមួយព្រះរាជាណាចក្រថៃនៅភាគខាងលិចទៅចំណុចបីជាមួយវៀតណាមនៅខាងកើត។ រូបភាពតូច|គំនូសពណ៌ក្រហមជាព្រំដែនកម្ពុជា-ឡាវ
ទីតាំង
រូបភាពតូច|ស្ថានីយ​ឆ្លងកាត់​ព្រំដែន​ខេត្តស្ទឹងត្រែង ឡាវ-កម្ពុជា។ ព្រំដែន​ចាប់​ផ្តើម​ពី​ទិស​ខាង​លិច​ត្រង់​ចំណុច​បី​ជាមួយ​ប្រទេស​ថៃ​នៅ​កំពូល​ព្រះ​ចំបែង​ក្នុង ​ជួរ​ភ្នំ​ដងរែក ។ ព្រំប្រទល់​បន្ទាប់​មក​បន្ត​ដី​គោក​ទៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​ឈៀង​ខាង​កើត​ដល់​ទន្លេ​រលាប ហើយ​បន្ត​ពី​ខាង​កើត​ទៅ ​ទន្លេ​មេគង្គ ។ ទន្លេមេគង្គនៅទីនេះធំទូលាយណាស់ បង្កើតបានជា តំបន់ប្រជុំកោះស៊ីផាន់ដុនដោយមានព្រំប្រទល់តាមបណ្តោយមាត់ទន្លេភាគខាងត្បូងនៃបឹងទន្លេនេះ មុននឹងចាកចេញពីវា ហើយបន្តទៅដីខាងជើង។ ព្រំដែន​បត់​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត​ដល់ ទន្លេសេកុង ហើយ​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​ខាង​កើត​រហូត​ដល់​ចំណុច​បី​របស់​វៀតណាម​នៅជួរភ្នំអណ្ណាម ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ចាប់រ៍ឆ្នាំ បារាងារាំងបបន់ ពីដំបូងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសម័យទំនើប និង វៀតណាម ហើយ អាណានិគម នៃ ឥណ្ឌូចិនរបស់ បារាំង ្រូវ បានង្ើតឡើងនៅឆ្នាំ1887  ) ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តំបន់ទាំងអស់ៅភាគខាងកើតនៃទន្លេមេគង្គត្រូវបាន បញ្ចូលទៅក្នុងឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង នៅឆ្នាំ 1893 បន្ទាប់ពី សង្រ្គាមបារាំង-សៀម ។  នៅឆ្នាំ 1905 តំបន់ឡាវភាគខាងត្បូងនៃ ស្ទឹងត្រែង និង រតនគិរីត្រូវបានផ្ទេរមកកម្ពុជា ដោយផ្អែកលើ ទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេជាមួយនគរខ្មែរ ដោយតំបន់តូចមួយឡាវណាម។ អាណាចក្រគិតថា ក្រោយមកអាជ្ញាធរបារាំងបានប្រើព្រំដែនប្រពី្តិសាស្ត្រនៃខេត្តស្ទឹងត្រែង ជាព្រំដែនកម្ពុជា-ឡាវ ទោះបីជានៅពេលនេះ គ្រាន់តែជាខ្សែបន្ទាត់រដ្ឋបាលផ្ទៃក្នុងដែលរត់កាត់តំបន់ដាច់ស្រយាលមួយ មិនមានការសង្កត់ ចាំបាច់ត្រូវកំណត់វាឱ្យបានលម្អិត។ រូបភាពតូច|ផែនទីព្រំដែនកម្ពុជា-ឡាវ ទាំង​ឡាវ និង​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយ​ព្រំដែន​បាន​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​មួយ​រវាង​រដ្ឋ​អធិបតេយ្យ​ពីរ។  តំបន់ព្រំដែនមានភាពប្រែប្រួលពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950-80 ដោយសារជម្លោះផ្សេងៗនៅឥណ្ឌូចិន។  ក៏មានភាពតានតឹងលើការទាមទាររបស់ឡាវដែលមិនព្រមទទួលស្គាល់ចំពោះខេត្តស្ទឹងត្រែង ដោយប្រទេសកម្ពុជាបានធ្វើយុទ្ធនាការខ្មែរ-ឯកបក្សក្នុងតំបន់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1950-60 ។  ជាលទ្ធផល គ្មានការបោះបង្គោលព្រំដែនណាមួយបានកើតឡើងទេ ហើយទំនាក់ទំនងឡាវ-កម្ពុជា នៅតែមានភាពត្រជាក់ កាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនបន្ថែមទៀត ក្នុងអំឡុងការគ្រប់គ្រងរបស់ ខ្មែរក្រហម ជាតិនិយម-កុម្មុយនិស្ត នៅកម្ពុជាពីឆ្នាំ 1975-79 ។  នៅឆ្នាំ 2000 ប្រទេសទាំងពីរបានប្រកាសថាពួកគេនឹងចាប់ផ្តើមការងារលើការបោះបង្គោលព្រំដែន។ នៅពេលដែលការងារជាច្រើនត្រូវបានបញ្ចប់នៅចុងឆ្នាំ 2019 មានផ្នែកខ្លះនៃព្រំដែននៅតែមិនទាន់កំណត់ព្រំដែននៅឡើយ។
មេកានិកនៃសន្ទនីយ៍
មេកានិចនៃសន្ទនីយ៍គឺជាសាខានៃរូបវិទ្យាទាក់ទងនឹងមេកានិចនៃវត្ថុរាវ (វត្ថុរាវឧស្ម័ននិងផ្លាសា) និងកម្លាំងដែលស្ថិតនៅលើវា។ វាមានការអនុវត្តនៅក្នុងមុខវិជ្ជាជាច្រើនរួមមានវិស្វកម្មមេកានិកស៊ីវិលគីមីនិងជីវសាស្រ្តធរណីវិទ្យាភូមិសាស្ត្រមហាសមុទ្រឧតុនិយមវិទ្យាសាស្ត្រតារាសាស្ត្រនិងជីវវិទ្យា។
ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២
ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២ (ឆ្នាំ១១៦០-ឆ្នាំ១១៦៥នៃគ.ស)
ព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យបានរយៈពេល៥ឆ្នាំ ត្រូវបានមន្ត្រីឈ្មោះ ត្រីភូវនាទិត្យធ្វើឃាត ។
ធម្មរាជា
ធម្មរាជាទី១ (អង់គ្លេស: Dhamma Reachea I) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៣៨៥) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៣៧៣-១៣៨៥) ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រទី២ របស់ ព្រះស្រីសុរិយោវង្ស ទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ បញ្ចស័ក ព.សករាជ ១៩១៦ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៣៧៣ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១២៩៥ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះធម្មាសោករាជ" ទ្រង់បានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះជេស្ឋា (បង) របស់ខ្លួនគឺ ព្រះបរមរាមាទី១ រហូតដល់សៀមលើកទ័ពវាយប្រហាររាជធានីអង្គរជាលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ នៃគ.សករាជ ។
សៀមវាយប្រហារក្រុងអង្គរ ៧ខែ
Siam attacks Angkor city seven months
ក្នុងឆ្នាំដែល ធម្មរាជាទី១ ឡើងគ្រងរាជ សៀមបានវាយ យកបណ្ដារស្រុកភាគខាងលិច បានជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ ស្ដេចសៀមនាម ចៅបរមរាជា បានចាត់ឱ្យ "ពញ្ញាព្រែក" ដែលជាបុត្ររបស់ខ្លួន លើកទ័ព ១០០,០០០ (១សែននាក់) និង ប្រើប្រាសដំរីចម្បាំង ៣៦០ ក្បាល ហើយបានបំពាក់កាំភ្លើងធំ នៅពីលើខ្នងដំរីផងដែរ បូករួមជាមួយនិង រទេះសឹកចម្បាំង ៥ពាន់គ្រឿង វាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ គ្រានោះ ដោយសារតែជញ្ជាំងក្រុងអង្គរពីមុនខូតខាតស្ទើរទាំងស្រុង ធម្មរាជាទី១ ក៏ចាត់ឱ្យលោក មហាឧបរាជ ចៅហ៊្វាលោហៈ សង់ជញ្ជាំងក្រុងអង្គរឡើងវិញ ធ្វើពីឬស្សីកម្ពស់ ២២ហត្ថ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ ១១ម៉ែត្រ និង ប្រមូលកងទ័ព ចំនួន ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) ជាមួយនិង ដំរីចម្បាំង ២៤០ ក្បាល នៅចាំការពារក្រុងអង្គរ ។ មេទ័ពសៀម ពញ្ញាព្រែក បានលើកទ័ព ព័ទ្ធជុំវិញក្រុងអង្គរទាំង ៤ទិស និងបានបញ្ជារឱ្យកងទ័ពដាក់ជណ្ដើរឬស្សី ឡើងវាយប្រហារចូលក្រុងអង្គរ និង បានប្រើឈើធំស្រួចរុញបំបុកទ្វារក្រុងអង្គរទាំង ៤ច្រក ដោយសារតែទ្វារក្រុងអង្គរធ្វើពីបន្ទះដែក លាយសំរិទ្ធ ទើបកងទ័ពសៀមពិបាកវាយសម្រុកចូល ។ ក្នុងពេលដែលទ័ពសៀម វាយសម្រុកចូល ធម្មរាជាទី១ បានចាត់ឱ្យ ពញ្ញាកែវ ការពារច្រកទ្វារខាងលិច ពញ្ញាទ័យ ការពារច្រកទ្វារខាងជើង ពញ្ញាយ៉ាត ការពារច្រកទ្វារខាងត្បូង និង ចៅហ៊្វាលោហៈ ការពារច្រកទ្វារខាងកើត ទ័ពសៀមវាយសម្រុកចូល ដោយការឡើងជណ្ដើរឬស្សី ក៏ត្រូវទ័ពខ្មែរបាញ់ព្រួញធ្លាក់ស្លាប់អស់ច្រើន សម្លេងកាំភ្លើងធំបាញ់ប្រហារគ្នាទៅមក លាន់លឺពេញសមរភូមិអង្គរ ដោយកាំភ្លើងធំខ្មែរនៅទីខ្ពស់ ហើយមានព្រៀបជាងបានបាញ់បំបែកទ័ពសៀមខ្ចាត់ខ្ចាយជាបន្តបន្ទាប់ សៀមបានវាយឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល៧ខែ តែនៅតែមិនអាចបំបែកក្រុងអង្គរបាន ទើបពញ្ញាព្រែក ផ្ញើសំបុត្រទៅបិតាខ្លួន ចៅបរមរាជា ឱ្យរកយុទ្ធសាស្ត្រវាយបំបែកក្រុងអង្គរជាបន្តទៀត ។
ជ័យជំនះសៀម មកលើក្រុងអង្គរ
Siamese victory over Angkor city
ខណៈពេលដែលកងទ័ពសៀមមិនអាចវាយចូលក្រុងអង្គរបាន ស្ដេចសៀម បានប្រើកលល្បិចមួយ ដោយឱ្យ ពញ្ញាព្រែក បញ្ជូនចារកម្ម ៦នាក់ ចូលបន្លំជាកងទ័ពខ្មែរ និង បានឡើងទៅបង្ខូច កាំភ្លើងធំអស់ជាច្រើន ដែលដាក់បម្រុងនៅលើកំពែងក្រុង ក្រោយពេលដែលបង្ខូចកាំភ្លើងធំរួចរាល់ ចារកម្មទាំង ៦នាក់នោះ បានផ្ញើរសំបុត្រតាមព្រាបនាំសារ ឱ្យពញ្ញាព្រែក លើកទ័ពវាយចូលក្រុងអង្គរ រួចបក្សពួកខ្លួននិងលួចបើកទ្វារក្រុងអង្គរផ្នែកខាងលិចនៅយប់នេះ ក្នុងពេលច្បាំងគ្នា កាំភ្លើងធំមួយចំនួនបាញ់មិនចេញនោះទេ ក្រោយមក ចារកម្មទាំង៦ បានបើកទ្វារក្រុងអង្គរខាងលិច ពញ្ញាព្រែក ក៏លើកទ័ពចូលតាមច្រកទ្វារខាងលិច ច្បាំងធ្វើឃាតពញ្ញាកែវ នៅពេលនោះ ចៅហ៊្វាលោហៈ លឺដំណឹងថាទ័ពសៀមវាយបែកទ្វារខាងលិច ក៏ចេញពីទ្វារខាងកើត វាយសម្រុកចេញ ទៅការពារ ពញ្ញាយ៉ាត នាំរត់ចេញពីក្រុងអង្គរតាមច្រកទ្វារខាងត្បូង ក៏ប្រទះនិងទ័ពដំរីសៀម ក៏ដឹកនាំទ័ពដំរីខ្មែរ ទៅប្រជល់និងទ័ពដំរីសៀម វាយសម្រុកឱ្យពញ្ញាយ៉ាត រត់គេចខ្លួនបាននៅពេលនោះ រីឯចៅហ៊្វាលោហៈ ក៏ស្លាប់ក្នុងសមរភូមិអង្គរនាពេលនោះ បូករួមទាំង ធម្មរាជាទី១ និង បុត្រទាំង២អង្គទៀតផងដែរ នៅទីបំផុតសៀមវាយបែកក្រុងអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៥ នៃគ.សករាជ ពញ្ញាព្រែក ដែលជាបុត្រស្ដេចសៀម បានដាក់ឱ្យត្រួតត្រាក្រុងអង្គរ ហើយពញ្ញាព្រែក បានប្រកាសសោយរាជ្យ និងបានប្ដូរឈោះថ្មីហៅថា "ឥន្ទរាជា" (Indra Rachha) និងបានសោយរាជនៅក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល ៣ឆ្នាំ ទើបពញ្ញាយ៉ាត លើកទ័ពមកបណ្ដេញសៀមចេញពីក្រុងអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៨ នៃគ.សករាជ ហើយជាពេលដែលទ្រង់យាងចាកចោលក្រុងអង្គរ មកតាំងបន្ទាយ នៅតំបន់ "ទួលបាសាន" ស្រុកស្រីសន្ធរ (បច្ចុប្បន្ន: ខេត្តកំពង់ចាម) ចាប់ពីពេលនោះមក ហើយទ្រង់មានព្រះនាម ក្នុងរាជថា បរមរាជាទី១ ។
ចក្រីម៉ន
ឧកញ៉ាចក្រីម៉ន លោកជាមន្ត្រីនិងមេទ័ពកងទ័ពជើងគោកក្នុងរាជព្រះបាទស្រីរាជា លោកបានទទួលអនិច្ចកម្មក្នុងសឹកសង្គ្រាមរំដោះទឹកដីខ្មែរមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៤៧៥ ព្រះបាទស្រីរាជា បានប្រកាសធ្វើចំបាំងរំដោះយកទឹកដីខ្មែរ ដែលសៀមយកក្នុងរជ្ជកាលព្រះរាជាមុនៗមកវិញ។ ទ្រង់បានដឹកនាំទ័ពដោយព្រះអង្គឯង ហើយចាត់តាំងព្រះស្រីសុរិយោទ័យទី២ជាក្មួយ ឲ្យកំលាំងទ័ព និងប្រមូលស្បៀងឧបត្ថម្ភសមរភូមិមុខ រីឯព្រះធម្មរាជាដែលជាឧបរាជ និងជាព្រះអនុជត្រូវបានចាត់តាំងឲ្យនៅថែរក្សារាជធានីចតុមុខ។ កងទ័ពជាតិខ្មែរដឹកនាំដោយព្រះរាជាផ្ទាល់បានលើកសំដៅទៅទិសខាងលិច ហើយបានកំចាត់ពួកសៀមឈ្លានពាន ឲ្យចេញផុតពីទឹកដីខ្មែរ រួចកាន់កាប់អាណាខេត្តទាំងអស់នោះដែលសៀមបានលេបយកដូចជា នគររាជសីមា បស្ចិមបុរី រៈយង និងចន្ទបុរី។ នៅក្នុងចំបាំងរំដោះ យកអាណាខេត្តទាំងប៉ុន្មានខាងលើនេះ ព្រះរាជាទ្រង់សប្បាយរីករាយណាស់ ដោយឃើញរាស្ត្រខ្មែរដែលរស់នៅទីនោះ បានងើបឡើងពួតកំលាំងគ្នានឹងកងទ័ពជាតិដើម្បីកំចាត់សត្រូវលេបទឹកដីឲ្យអស់ពីមាតុភូមិ។ ជោគជ័យដ៏ត្រចះត្រចង់នៃចំបាំងនោះបានជំរុញឲ្យព្រះរាជាខ្មែរសំរេចព្រះទ័យវាយកំទេចកំលាំងទ័ពជាតិសៀម ឲ្យរលាយអស់ក្នុងពេលនោះតែម្ដង។ ក្រោយពីសំរេចព្រះទ័យដូចនោះហើយ ព្រះអង្គក៏រៀបក្បួនទ័ពវាយលុកចូលរហូតដល់ក្រុងអយុធ្យា។ ទីក្រុងអយុធ្យាត្រូវឡោមព័ទ្ធ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រាថ្នារំលាយរាជធានីនេះចោល។ ប៉ុន្តែពេលនោះ ដោយឧកញ៉ាចក្រីម៉ន ដែលជាប្រមុខទ័ព បានទទួលមរណភាពក្នុងសមរភូមិបន្ទាប់ពីត្រូវរបួសជាទំងន់ និងដោយកងទ័ពខ្មែរថមថយកំលាំង ផែនការរំលាយរាជធានីសៀមក៏ត្រូវអាក់អន់។ ទន្ទឹមនឹងនោះដែរវិបត្តិរាជវង្សខ្មែរក៏ផ្ទុះឡើង។ ដូចនេះ ផែនការរំដោះយកខេត្តខាងលិចដែលសៀមបានទន្ទ្រានយកកន្លងមកនោះ ត្រូវរលាយអស់ទៅវិញ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចក្រីសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសម័យចតុមុខ
Jaggery
jaggeryបកប្រែខ្មែរហៅថា: ស្ករត្នោត ចុចLinkនេះដេិម្បីចូលមេីលវីគីភីឌាJaggery: https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%9A%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9F%84%E1%9E%8F រូបភាពតូច|ស្ករត្នោត
ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងជើង
ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងជើង ( Sumatra Utara  ) គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្ត​របស់ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី ដែល​ស្ថិត​នៅ​លើ​ផ្នែក​ខាង​ជើង​នៃ​កោះស៊ូម៉ាត្រា ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺមេដាន់ ។ ស៊ូម៉ាត្រាខាងជើង គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទីបួនរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី បន្ទាប់ពី ជ្វាខាងលិច ជ្វាខាងកើត និងជ្វាកណ្តាល ហើយក៏ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅកោះស៊ូម៉ាត្រាផងដែរ។ វាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៧២ ៩៨១ គីឡូម៉ែត្រ ២. យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២០ ចំនួនប្រជាជននៃខេត្តក្នុងឆ្នាំនោះមានចំនួន ១៤ ៧៩៩ ៣៦១ នាក់។ ការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២១ គឺ ១៤ ៩៣៦ ១៤៨ នាក់។
ឃុំស្រែចារ
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ដនដេត
ដន ដេត ( ດອນເດດ ) គឺជាកោះមួយនៅ ទន្លេមេគង្គ ក្នុង ប្រជុំកោះ សុី ផាន់ដន ("កោះបួនពាន់") ក្នុង ខេត្តចំប៉ាសក្តិ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវ ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ផ្លូវដែក ដនដេត-ដនខន មាន 7 km ផ្លូវរថភ្លើងច្រកផ្លូវ តូចចង្អៀតវែងនៅលើកោះដនដេត និង ដនខុន បានបើកនៅឆ្នាំ 1893 ដើម្បីដឹកជញ្ជូនកប៉ាល់ ទំនិញ និងអ្នកដំណើរតាមដងទន្លេមេគង្គ ហើយបានបិទតាំងពី ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1940 ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Lao-language text
ឡាយ៉ាល់ អាប៊ូដ
រូបភាពតូច Layal Abboud (ليال عبود:layāl ʿab'boud;កើតនៅថ្ងៃទី 15 ខែឧសភាឆ្នាំ 1982) គឺជាតារាចម្រៀងប៉ុបលីបង់អ្នកចម្រៀងតន្ត្រីបុរាណកវីនិពន្ធកំណាព្យអ្នករាំរែកប្រគុំតន្រ្តីម៉ូដែលសមរម្យមនុស្សធម៌និងអ្នកជំនួញមូស្លីម.
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងលីបង់
ភូមិស្វាយ
សំដៅដល់÷
សង្កាត់លលកស
(Lolok Sa Sangkeat) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងពោធិ៍សាត់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ មាន  ១០ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាល= សង្កាត់លលកស មាន ១០ភូមិ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= វត្តហ្លួង
=រមណីដ្ឋាន= =មើលផងដែរ=
ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២
ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (ឆ្នាំ១២១៨-ឆ្នាំ១២៤៣នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ព្រះអង្គបានការពារប្រទេសពីការឈ្លានពានពីសំណាក់ដាយវៀត សៀមនិងបានប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យប្រទេសចម្ប៉ាវិញនៅឆ្នាំ១២២០ ។
ហៃ វណ្ណា
ហៃ វណ្ណា (កើតនៅថ្ងៃទី៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៦) សកម្មជននយោបាយខ្មែរ និងជាអ្នកជំនាញខាងថាមពលនៅប្រទេសជប៉ុន ។
ជីវប្រវត្តិ
៖ ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មនិងឧស្សាហកម្ម（METI）ចូលរួមឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៃ Cofesta។
ពោធិ៍ចិនតុង
ពាក្យ​ពោធិ៍ចិនតុង កើត​ចេញ​មក​ពី​ពាក្យ​ដើម​ដែល​និយាយ​ថា ដើម​ពោធិ៍​របស់​តាតុង។ កាលពី​ប្រមាណ​ជា​ជាង ២០០​ឆ្នាំ​មុន មាន​គ្រួសារ​មួយ​ដែល​មាន​ប្តី​ប្រពន្ធ​២​នាក់។ ប្តី​ឈ្មោះ​ថា ចិន​តុង (ចិន ឈ្មោះ​តុង) ឯភរិយា​ឈ្មោះ​យាន​នន់។ តាយាយ​ទាំង​ពីរ​នាក់​រស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ឈ្មោះ ខ្លា​គ្រហឹម ឃុំ​ក្រពុំឈូក ស្រុក​កោះអណ្តែត ខេត្តតាកែវ។ គាត់​ប្រកប​របរ​ស្រែ​ចំការ​ផង លក់​ដូរ​ផង។
Pochentong_phnom airport
តាតុង និង​យាយ​នន់​ មាន​កូន​ភ្លោះពីរ​នាក់។ ម្នាក់​ឈ្មោះ ចិនជី ឬគង់​ជី ម្នាក់​ទៀត​ឈ្មោះ​ចិន​ជីវ ឬ​គង់​ជីវ។ អ្នក​ទាំង​បួន គឺ​តាតុង យាយ​នន់ ចិន​ជី និង​ចិន​ជីវ ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​រទេះ​គោ​មក​ភ្នំពេញ។ ដោយ​ប្រើ​រយៈ​ពេល​ជា​កន្លះ​ខែទើប​ដល់។ នៅលើ​រទេះ​គោ ផ្ទុក​ដោយ​ប្រដាប់​ប្រដា​ហូប​ចុក​គ្រប់​គ្រាន់។ពេល​មក​ដល់​កន្លែង​មួយ​ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​មាន​ឈ្មោះ​ថា «ពោធិ៍ចិនតុង» (កាល​នោះ​ពុំទាន់​មាន​ដើម​ពោធិ៍ទេ) ពួក​គាត់​ក៏នាំ​គ្នា​សំរាក​ដើម្បី​ស្រស់​ស្រូប​អាហារ។ ក្រោយ​មក​តាតុង​បាន​យក​ដើម​ពោធិ៍​មួយ​ដើម​មក​ដាំ​កន្លែង​ដែល​ធ្លាប់​ឈប់​សំរាក​នោះ​ ទុក​គ្រាន់​បាន​ជា​ម្លប់​សំរាប់​ការ​សំរាក​ផង និង​សំរាប់​អ្នក​ដំណើរ​ឯទៀតៗ​បាន​ម្លប់​ជ្រក​សំរាក​ផង។ ដើម​ពោធិ៍​តាតុង ដាំ​នោះ (សព្វ​ថ្ងៃ​ឆ្នាំ​២០០០) គេនឹង​ឃើញ​មាន​វត្តមាន​នៅ​ឡើយ គេ​នឹង​ឃើញ​ដើម​ពោធិ៍​នោះ​នៅ​ចំពី​មុខ​ផ្សារ Plaza ខាង​លិច​ផ្សារ​ពោធិ៍​ចិន​តុង។ សំគាល់៖ ចិន​តុង ៖ តា​នោះ​ជាតិ​ចិន​ឈ្មោះ តុង (ចិនតុង = ចឹក​តុង) រីឯ​ចិន = កូនចៅចិន។
ខេត្តសុពណ៌បុរី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ
ពោធិ៍ចិនតុង
សរុប​សេចក្តី​មក​ពាក្យ «ពោធិ៍ចិនតុង» គឺមាន​ប្រភព​មក​ពី​មាន​ចឹក​តុង គាត់​បាន​ដាំ​ដើម​ពោធិ៍​មួយ​ដើម​ទុក​ជា​គុណ​ប្រយោជន៍​សំរាប់​អ្នក​ស្រុក​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មក។ ប្រភព​ពី cambodiapiece
http://khmer79.com/news/?p=92233
Strawberry Prince
ស្ត្រប័ររី ព្រីនស៍ (すとろべりーぷりんす) គេស្គាល់ផងដែរថាជា ស៊ុតុពុរិ (すとぷり) គឺជាក្រុមតន្រ្តីនិងអង្គភាពកំសាន្តជប៉ុន
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមតន្ត្រីជប៉ុន
ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១
ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៦០០-ឆ្នាំ៦១៥នៃគ.ស)
ព្រះអង្គបងប្អូនជីដូនមួយ និងជាមេទ័ពរបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១។ ព្រះអង្គបានកសាងសិលាចារឹកផ្សេងៗនៅពាមទន្លេមូល នៅខេត្តសុរិន្ត រូបគោនន្ទិនិងកសាងព្រះសិវលិង្គ។ ព្រះអង្គបានធ្វើសង្រ្គាមពង្រីកទឹកដីបន្តពីព្រះរាមឆ្ពោះទៅទិសខាងលិច និងទិសខាងត្បូង។ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនរាជទូតឈ្មោះ សិង្ហទេវៈ ទៅកាន់នគរចម្ប៉ា ដើម្បីចងស្ពានមេត្រីខាងលារទូត។ ព្រះអង្គបានកសាងក្រុងឥន្ទ្របុរៈពង្រីកទឹកដីដល់បូរីរម្យ និងសុរិន្ត កសាងសិលាចារឹកនៅភូល្ខោន(ឡាវ) ។ ពេលឡើងសោយរាជ្យព្រះបាទចិត្រសេន យកព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័ន ។ ព្រះអង្គមានមន្ត្រីពីរនាក់បម្រើព្រះអង្គគឺធម្មទេវៈ និងសឹម្ហទេវៈ ដែលត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយជាមួយគ្នា ព្រោះត្រូវជាកូនរបស់ព្រាហ្មណ៍ពីរនាក់បងប្អូនព្រាហ្មទត្តៈ និងព្រាហ្មសឹម្ហៈ។ អ្នកទាំងពីរនេះធ្លាប់ជាមន្ត្រីរបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ ហើយព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ពិនិត្យឃើញថាជាទីប្រឹក្សាល្អ ទ្រង់ក៏បានរក្សាទុកព្រោះពួកនេះ ចេះចាំច្បាស់លាស់អំពីវិទ្យាសាស្រ្តត្រឹមត្រូវ និងវិទ្យាសាស្រ្តមានប្រយោជន៍ មានន័យថាជាអ្នកអនុវត្តន៍ជាក់ស្តែង និងត្រឹមត្រូវ។ មន្ត្រីទាំងពីរនាក់នេះ ជាជំនួយ ដែលជួយឱ្យព្រះអង្គទទួលបាននូវជ័យជម្នះ។ ទ្រង់បានចាត់ឱ្យសឹម្ហទេវៈទៅធ្វើជាចចារជាមួយនគរចម្ប៉ា ដើម្បីរក្សាចំណងមេត្រីភាពរវាងព្រះរាជាកម្ពុជា និងព្រះរាជាចម្ប៉ា។ បេសកម្មនេះត្រូវបានជោគជ័យ ហើយសន្តិភាពត្រូវបានធានា ។
រមណីយដ្ឋានទឹកធ្លាក់ឡែងម៉ាហោក
រមណីយដ្ឋានទឹកធ្លាក់ឡែងម៉ាហោកមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិអណ្តូងក្រឡឹង ឃុំសែនមនោរម្យ ស្រុកអូររាំង ខេត្តមណ្ឌលគិរី ដែលមានចម្ងាយផ្លូវពីស្នាក់ការបរិស្ថានស្រុកអូររាំងប្រហែល ១៧គីឡូម៉ែត្រ ដោយធ្វើដំណើរកាត់តាមភូមិអណ្តូងក្រឡឹង និងឆ្លងកាត់ស្រែហេ្យវ ដែលប្រើរយៈពេល២ទៅ៣ម៉ោង។
ព្រំដែន កម្ពុជា-វៀតណាម
ព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម គឺជាព្រំដែនអន្តរជាតិរវាងទឹកដីកម្ពុជា និងវៀតណាម។  ព្រំដែនមានប្រវែង១១៥៨ គីឡូម៉ែត្រ (៧២០ ម៉ែត្រ) ហើយរត់ពីចំណុចបីជាមួយឡាវនៅភាគខាងជើងទៅឈូងសមុទ្រថៃនៅភាគខាងត្បូង។ រូបភាពតូច|ព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម ក្នុងនោះក៏បង្ហាញកោះត្រល់និងដែនដីកម្ពុជាក្រោមនៅភាគខាងត្បូងនៃវៀតណាមដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់ខ្មែរកាលពីអតីតកាល តែឥឡូវត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាម។
ទីតាំង
ព្រំដែនចាប់ផ្តើមនៅភាគខាងជើងត្រង់ចំណុចបីជាមួយឡាវ ហើយជាដីគោកបន្តបន្ទាប់រហូតទៅដល់ភាគខាងត្បូង(ដែនដីកម្ពុជាក្រោម) ម្តងម្កាលប្រើប្រាស់ទន្លេដូចជាទន្លេសេសាន។ ការប្រែជារង្វង់ធំមួយទៅទិសនិរតី លើកលែងតែប្រជ្រុយរបស់កម្ពុជា ដែលគេស្គាល់ថាជាចំពុះសេក ដែលភាគច្រើនរត់លើដីគោក ប៉ុន្តែពេលខ្លះក៏ប្រើទន្លេដូចជា ទន្លេវ៉ាំងគោ និងទន្លេសៃហ្គន។ បន្ទាប់​ពី​កាត់​កាត់​ដីសណ្ដ​ទន្លេ​មេគង្គ វា​បន្ត​ទៅ​ភាគ​និរតីដោយ​បញ្ចប់​នៅ​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ ភាគ​ខាង​លិច​ក្រុង​ហាទៀង។ ព្រំដែន​សមុទ្រ​បង្កើត​ជា​រង្វិលដូច្នេះ​កោះត្រល់ ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​វៀតណាម បើ​ទោះ​ជា​វា​នៅ​ជិត​ច្រាំង​សមុទ្រ​កម្ពុជា​ជាង​ក៏​ដោយ។
ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ
ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (វិវាទព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ) បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៨ ដែលជាជុំចុងក្រោយនៃជម្លោះដ៏យូរមួយសតវត្សន៍រវាងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារសតវត្សទី១១ នៅតំបន់ ភ្នំដងរែក ចន្លោះភ្នំជាំខ្សាន្ត។  ស្រុក​នៅ​ខេត្ត​ព្រះវិហារ​នៃ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ស្រុក​កន្ទ្រា​ឡាក់ (អំពែ) ក្នុង​ខេត្ត​ស៊ីសាកេត​នៃ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ។
យោងតាមឯកអគ្គរាជទូតខ្មែរប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ ជម្លោះថ្មីបំផុតបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨ នៅពេលដែលទាហានថៃប្រហែល ៥០ នាក់បានផ្លាស់ទីលំនៅចូលទៅក្នុងបរិវេណវត្តកែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ ដែលគាត់អះអាងថាស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជាប្រហែល ៣០០ ម៉ែត្រ (៩៨០ ហ្វីត)  ប្រាសាទព្រះវិហារ។
ប្រទេសថៃអះអាងថា ការបោះបង្គោលព្រំដែនមិនទាន់ត្រូវបានបញ្ចប់សម្រាប់ផ្នែកខាងក្រៅនៃតំបន់ដែលនៅជាប់នឹងប្រាសាទ ដែលត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាជារបស់កម្ពុជាដោយសេចក្តីសម្រេចពី ៩ ទៅ ៣ របស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៨ វិវាទបានពង្រីកដល់ ប្រាសាទតាមាន់ សតវត្សទី១៣ ចម្ងាយ ១៥៣ គីឡូម៉ែត្រ (៩៥ ម៉ាយ) ខាងលិចប្រាសាទព្រះវិហារ (១៤°២០′៥៧″N ១០៣°១៥′៥៩″E) ដែលកម្ពុជាបានចោទប្រកាន់កងទ័ពថៃថា ការ​កាន់កាប់​ប្រាសាទ​ដែល​ខ្លួន​អះអាង​ថា​ស្ថិត​នៅ​លើ​ដី​កម្ពុជា។ក្រសួងការបរទេសថៃបានបដិសេធថា ទាហានណាមួយមិនបានផ្លាស់ទីចូលទៅក្នុងតំបន់នោះ រហូតដល់មនុស្សជាច្រើននាក់បានស្លាប់នៅក្នុងការជួបប្រជុំគ្នាក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 2011។ កិច្ចព្រមព្រៀងមួយត្រូវបានឈានដល់ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ 2011 ដើម្បីដកកងទ័ពចេញពីតំបន់ជម្លោះ។ នៅថ្ងៃទី 11 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2013 តុលាការ ICJ បានប្រកាសក្នុងការសម្រេចចិត្តជាឯកច្ឆ័ន្ទថា សាលក្រមឆ្នាំ 1962 របស់ ICJ បានប្រគល់ប្រាសាទព្រះវិហារទាំងអស់ឱ្យកម្ពុជា ហើយថាប្រទេសថៃមានកាតព្វកិច្ចដកទ័ព ប៉ូលីស ឬឆ្មាំថៃដែលឈរជើងនៅក្នុងតំបន់នោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្លួនបានច្រានចោលការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាដែលថា សាលក្រមបានប្រគល់ភ្នំត្រពាំង (បីគីឡូម៉ែត្រភាគពាយព្យនៃប្រាសាទ) ដល់កម្ពុជា ដោយបានរកឃើញថា ខ្លួនមិនបានកាត់សេចក្តីលើអធិបតេយ្យភាពលើភ្នំនោះទេ។ រូបភាពតូច|ប្រាសាទព្រះវិហារ
អាហារបួស
រូបភាពតូច| អាហារបួស(ម្ហូបបួស).
ម្ហូបបួស ( 채식Vegetarian cuisineอาหารมังสวิรัติ ) ឬ អាហារបួស គឺ អាហាររៀបចំដោយគ្មានសាច់ ឬទឹកត្រី។
ក្រឡាហោមម៉ឹង
ឧកញ៉ាក្រឡាហោមម៉ឹង លោកជាមេទ័ពព្រះបាទស្រីរាជា កាលណោះក្រោយពីបានបង្ក្រាបរំដោះទឹកដីហើយលោកក៏បានក្លាយជាអ្នកនាំពាក្យរបស់ព្រះបាទស្រីរាជាទៅចរចារជាមួយ ស្ដេចស្រីធម្មរាជាទី១ និង ស្ដេចសៀមដើម្បីបញ្ឈប់សង្គ្រាមខ្មែរនឹងខ្មែរ។ សេនាបតីខ្មែរសៀមក៏ចាប់ផ្ដើមប្រឹក្សាអំពីផែនការចំបាំងកំចាត់ព្រះបាទស្រីរាជា និងព្រះបាទស្រីសុរិយោទ័យទី២។ កាលបើដឹងពីសម្ព័ន្ធភាពធម្មរាជា និងស្ដេចសៀមចក្រពត្រាធិរាជមក ព្រះបាទស្រីរាជាក៏កោះទីប្រឹក្សាទាំងអស់មកជំនុំពិភាក្សាគ្នាភ្លាម។ ព្រះបាទស្រីរាជាទ្រង់ឈ្វេងយល់ថា ត្រូវចងមេត្រីភាពវិញជាការគួរ ព្រោះកំលាំងខ្មែរបែកបាក់គ្នាអស់ហើយ ឯបណ្ដាប្រជានុរាស្ត្រទៀតសោត ក៏រងគ្រោះ និងនឿយណាយក្នុងសង្គ្រាម។ ពេលនោះអង្គប្រជុំបានសំរេចយកផ្លូវចរចាបញ្ចប់ចំបាំង។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក កងទ័ពសៀមខ្មែរ ចេញពីចតុមុខក៏មកដល់កំពង់សៀម ហើយឡោមព័ទ្ធបន្ទាយព្រះបាទស្រីរាជាជុំជិតទាំងអស់។ ពេលនោះឧកញ៉ាក្រឡាហោមម៉ឹង ក៏ចេញទៅជួបព្រះចៅចក្រពត្រា និងពញាធម្មរាជា ដើម្បីទូលពីបំណងនៃព្រះបាទស្រីរាជា ដែលចង់សុំចងមេត្រីភាព។ ព្រះរាជាទាំងពីរអង្គត្រេកអរជាខ្លាំង ហើយក៏សុំយាងព្រះបាទស្រីរាជាមកប្រថាប់ក្នុងព្រះពន្លា។ រួចហើយស្ដេចទាំងបីអង្គបានលើករេហ៍ពលចេញពីកំពង់សៀម មកតាំងនៅឧដុង្គ ដើម្បីរួមពិភាក្សាបញ្ចប់សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងនេះ។ ក្នុងឱកាសបើកកិច្ចចរចាជាដំបូង ព្រះធម្មរាជាបានស្នើសុំឲ្យព្រះចៅសៀមធ្វើជាចៅក្រមផ្សះផ្សារទំនាស់ក្នុងព្រះរាជវង្សខ្មែរ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រឡាហោមសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសម័យចតុមុខ
ប្រាសាទដំរីក្រាប
ប្រាសាទដំរីក្រាបជាប្រាសាទមួយ ស្ថិតក្នុងផែនដីអតីតរាជធានីបុរាណមហិន្ទ្របពត៌នៅលើខ្នងភ្នំគូលែន។ បច្ចុប្បន្នប្រាសាទដំរីក្រាបមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិអន្លុង់ធំ ឃុំខ្នងភ្នំ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាបប្រាសាទដំរីក្រាបត្រូវបានកសាងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី៨ ដើមសតវត្សរ៍ទី៩ ដែលធ្វើអំពីឥដ្ឋមានតួប៉មបីសង់លើខឿនថ្មបាយក្រៀម។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទដំរីក្រាបមានតួប៉មពីរនៅសងខាងតួប៉មកណ្តាលបានរលំបាក់សល់មេទ្វារ និងមួយទៀតត្រឹមខឿន ចំណែកឯតួប៉មកណ្តាលមានសភាពល្អច្រើន។ រីឯហោជាងធ្វើអំពីឥដ្ឋបាក់ផ្នែគខ្លះ និងបន្សល់ស្លាកស្នាមបិទបាយអរ។ នៅផ្នែកខ្លះនៃតួប្រាសាទមានក្បាច់លម្អផ្សេងៗ។
ឯកសារយោង
ដំរីក្រាប
គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា
គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា (Buddhist Liberal Democratic Party, ហៅកាត់ថា BLDP) ជា​គណបក្ស​នយោបាយ​កម្ពុជា​ដែល​បានបង្កើត​ឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ដោយ​លោក សឺន សាន ដែលជាអតីត​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា។ គណបក្សនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាស្នងរបស់រណសិរ្សរំដោះប្រជាជនខ្មែរ ដែលជាក្រុមប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត ដែលបានចាប់ផ្តើមដោយលោក សឺន សាន ផងដែរ។
ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជាឆ្នាំ ១៩៩៣
គណបក្សនេះត្រូវបានឈ្នះ១០អាសនៈក្នុងការបោះឆ្នោតកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយបានចាប់ដៃគូក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាមួយគណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សជាតិនិយមនៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សនយោបាយ
ការទទួលសូរស័ព្ទ
ការទទួលសូរស័ព្ទ ( RP ) ដែលជាទូទៅត្រូវបានគេហៅថា ប៊ីប៊ីស៊ីអង់គ្លេស និង សំឡេងអង់គ្លេសអង់គ្លេសស្តង់ដារ ឬ ការបញ្ចេញសំឡេងអង់គ្លេស ខាងត្បូង គឺជាការ បញ្ចេញសំឡេង នៃ ភាសាអង់គ្លេសស្តង់ដារ នៅ ចក្រភពអង់គ្លេស និងត្រូវបានកំណត់នៅក្នុង វចនានុក្រមអង់គ្លេសខនសាយអកហ្វត (Concise Oxford English Dictionary) ជាការសង្កត់សំឡេងស្តង់ដារអង់គ្លេសដូចដែលបាននិយាយ នៅ ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសអង់គ្លេស ", [២] ទោះបីជាវាអាចត្រូវបានលឺពីអ្នកនិយាយជនជាតិដើមនៅទូទាំងប្រទេសអង់គ្លេសនិងវែលក៏ដោយ។ [4] លោកភីធ័រ​​ទ្រូដជៀល​ Peter Trudgill បានប៉ាន់ប្រមាណក្នុងឆ្នាំ 1974 ថា 3 ភាគរយនៃប្រជាជននៅប្រទេសអង់គ្លេសគឺជាអ្នកនិយាយភាសាអង់គ្លេសដោយសំនៀងភាសា​ការទទួលសូរស័ព្ទនេះ, ប៉ុន្តែការប៉ាន់ប្រមាណជារហ័សនេះត្រូវបានចោទសួរដោយ អ្នកបញ្ចេញសម្លេង​លោក J. Windsor Lewis ។ Clive Upton កត់សំគាល់ការប៉ាន់ស្មានខ្ពស់ជាង ៥% (Romaine, ២០០០) និង ១០% (Wells, ១៩៨២) ប៉ុន្តែសំដៅទៅលើអ្វីៗទាំងអស់នេះថាជា“ guesstimates” ដែលមិនផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវច្បាស់លាស់។
អតីតក្នុងភាសាប្រចាំថ្ងៃហៅថា "ភាសាអង់គ្លេសរបស់ស្ដេច"។ ភាសាការទទួលសូរស័ព្ទនេះ​ ទទួលបាន កិត្យានុភាពសង្គមខ្ពស់ នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស [៨] ហើយត្រូវបានគេគិតថាជាការសង្កត់សំឡេងរបស់អ្នកដែលមានអំណាច, លុយកាក់, និងឥទ្ធិពល, ទោះបីជាវាអាចត្រូវបានយល់ឃើញអវិជ្ជមានដោយអ្នកខ្លះថាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងសិទ្ធិមិនគួរទទួលបាន។ ។ [១០] ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ មានការអនុញ្ញាតិយ៉ាងទូលាយសម្រាប់ប្រេីប្រាស់នូវភាសាអង់គ្លេសតាមតំបន់នៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំ។ [១១]
ការសិក្សារបស់ RP គឺផ្តោតសំខាន់តែលើការបញ្ចេញសំឡេង ចំណែកឯភាសាអង់គ្លេសស្តង់ដារ, អង់គ្លេសព្រះមហាក្សត្រិយានី, អង់គ្លេសអកហ្វត, និងប៊ីប៊ីស៊ីអង់គ្លេស គឺពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាដូចជាវេយ្យាករណ៍, វាក្យសព្ទ, និងបែបបទផងដែរ។
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
សេចក្តីណែនាំនៃពាក្យ ទទួលបានការបញ្ចេញសំឡេង ត្រូវអោយក្រេឌីតទៅអ្នកជំនាញសូរស័ព្ទអង់គ្លេស ដានីញ៉ែល​​ ចូន Daniel Jones។ នៅក្នុងការកែប្រែលើកដំបូងនៃ វចនានុក្រមការបញ្ចេញសម្លេងអង់គ្លេស​English Pronouncing Dictionary(1917) គាត់បានដាក់ឈ្មោះបញ្ចេញសំឡេងនេះថា "ការបញ្ចេញសម្លេងសាលាសាធារណ:" ( " សាធារណៈ " ដែលជនជាតិអាមេរិកអោយនិយមន័យនឹងពាក្យ "ឯកជន"), ប៉ុន្តែសម្រាប់ការកែប្រែលើកទីពីរក្នុងឆ្នាំ 1926 គាត់បានសរសេរថា: «នៅក្នុងអ្វីដែលខ្ញុំហៅវាថាការទទួលការបញ្ចេញសូរស័ព្ទ(Received Pronuncition) សម្រាប់ការចង់បានបែបបទដែលល្អជាងនេះ។ [12] ទោះជាយ៉ាងណាពាក្យនេះពិតជាត្រូវបានគេប្រើមុននេះទៀត ដោយ P. S. Du Ponceau នៅក្នុងឆ្នាំ 1818 [13]។ បែបបទស្រដៀងគ្នានេះគឺ ការទទួលស្តង់ដា ត្រូវបានបង្កើតដោយ  Alexander John Ellis ក្នុងឆ្នាំ 1927 [14] អ្នកជំនាញសូរស័ព្ទជំនាន់មុន  Alexander John Ellis ប្រើបែបបទទាំងពីរ ដោយផ្លាស់ប្តូរគ្នាប៉ុន្តែជាមួយនឹងនិយមន័យទូលំទូលាយជាងដានីយ៉ែលចូន ដោយបាននិយាយថា "មិនមានអ្វីដែលអាចកំណត់បានដូចជាការញែកខោនិងអាវ ក៏ដូចជាការសិក្សាសម្លេងអង់គ្លេសទទួល​និងអង់គ្លេសស្ដង់ដា​​ ព្រោះវាដូចជាភាពខុសគ្នារវាងបុគ្គលនិងបុគ្គលដែរ​ បើទោះជាភាពខុសគ្នានោះគឺ​ "ការទទួល", វាត្រូវបានយល់តែមិនត្រូវបានកត់សម្គាល់ច្បាស់លាស់។ [១៥]
RP ត្រូវបានគេជឿថាត្រូវបានផ្អែកលើការសង្កត់សំឡេងនៅ ភាគខាងត្បូង នៃ ប្រទេសអង់គ្លេស ប៉ុន្តែវាពិតជាមានលក្ខណៈដូចគ្នាបំផុតជាមួយ ភាសាអង់គ្លេសទំនើបដំបូង នៃ ដីកណ្ដាលខាងកើត ។ នេះគឺជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនច្រើននិងរីកចម្រើនបំផុតនៃប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងកំឡុងសតវត្សទី ១៤ និង ១៥ ។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៥“ ស្តង់ដារអង់គ្លេស” ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីក្រុងឡុង។ [១៨] [១៩]
ឈ្មោះជំនួស
អ្នកភាសាវិទូខ្លះបានប្រើពាក្យ "RP" ពេលបង្ហាញការកក់ទុកអំពីភាពសមស្របរបស់វា។ [២០] [២១] [២២] វចនានុក្រម បញ្ចេញសំឡេង អង់គ្លេសដែល ចេញផ្សាយដោយខេមប្រីដ (សំដៅទៅលើអ្នកដែលរៀនភាសាអង់គ្លេសជាភាសាបរទេស) ប្រើឃ្លា“ សូរស័ព្ទប៊ីប៊ីស៊ី” ផ្អែកលើមូលដ្ឋានដែលឈ្មោះ“ ទទួលបានការបញ្ចេញសំឡេង” គឺ“ បុរាណ” ហើយអ្នកធ្វើបទបង្ហាញ របស់សារព័ត៌មានប៊ីប៊ីស៊ី មិនផ្តល់យោបល់ដល់វណ្ណៈសង្គមខ្ពស់និងបុព្វសិទ្ធិខ្ពស់ដល់អ្នកស្តាប់របស់ពួកគេទៀតទេ។ [២៣] អ្នកនិពន្ធផ្សេងទៀតក៏បានប្រើឈ្មោះ "សូរស័ព្ទប៊ីប៊ីអិន" ដែរ។ [២៤] [២៥]
សូរស័ព្ទវិទូ Jack Windsor Lewis ជារឿយៗរិះគន់ឈ្មោះ "ការទទួលសូរស័ព្ទ" នៅក្នុងប្លុករបស់គាត់: គាត់បានហៅវាថា "គួរឱ្យស្អប់" ជាពាក្យអាម៉ាសចាស់និងគួរឱ្យអស់សំណើច " ហើយបានកត់សម្គាល់ថាអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិអាមេរិករកឃើញ ពាក្យ "ចង់ដឹងចង់ឃើញណាស់" ។ គាត់បានប្រើពាក្យ "អង់គ្លេសទូទៅ" (ដើម្បីស្របគ្នានឹង " អាមេរិចទូទៅ ") នៅក្នុងការបោះពុម្ភផ្សាយឆ្នាំ ១៩៧០ របស់គាត់នៃ វចនានុក្រមព្យញ្ជនៈសំរួលភាសាអាមេរិចនិង់ អង់គ្លេស អង់គ្លេស និងក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់។ Beverley Collins និង Inger Mees ប្រើពាក្យ "ការបញ្ចេញសំឡេងបែបគ្មានតំបន់" សម្រាប់អ្វីដែលគេច្រើនហៅម្យ៉ាងទៀតថា RP ហើយរក្សាពាក្យ "ទទួលការបញ្ចេញសំឡេង Received Pronunciation" សម្រាប់ "ការនិយាយវណ្ណៈខ្ពស់នៃសតវត្សរ៍ទី ២០" ។ [២៩] ការបញ្ចេញសំលេងដែលបានទទួលពេលខ្លះត្រូវបានគេហៅថា "អង់គ្លេស Oxford" ដូចដែលវាធ្លាប់ជាការបញ្ចេញសំឡេងរបស់សមាជិកភាគច្រើននៃ សកលវិទ្យាល័យ Oxford ។ សៀវភៅដៃរបស់សមាគមន៍សូរស័ព្ទអន្តរជាតិ ប្រើឈ្មោះ“ ស្តង់ដារអង់គ្លេសភាគខាងត្បូង” ។ ទំព័រ ៤ អាន៖
ស្ដង់ដាអង់គ្លេសខាងត្បូង​ (កន្លែងដែលពាក្យថា​ស្ដង់ដាមិនគួរយកជាគំរូក្នុងការបង្ហាញពីតម្លៃនៃការវិភាគនៃភាពត្រឹមត្រូវ) គឺស្មើគ្នានឹងអ្វីដែលសម័យហៅថា​​ "ការទទួលសូរស័ព្ទ RP"។ នេះគឺជាការបញ្ចេញសម្លេងរបស់អង់គ្លេសអាគ្នេយ៍ដែលបង្កើតដោយទំនៀមនិងឋាន:ខ្ពស់ ​ហើយនិងក្នុងផ្នែកខ្លះនៃអង់គ្លេសIsles និងហួសពីនេះបន្តិច។
យីកេ
ទំនង​ជា​មាន​ដើម​កំណើត​មក​ពីជ្វា រឺម​ល៉ាយូ ហើយ​ចូល​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​យើង​តាម​រយៈ​ពួក​ចាម រឺតាម​រយៈ​ព្រះ​បាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី២ ដែល​ទ្រង់​បាន​យាង​ទៅ​គង់​នៅ​ប្រទេស​ជ្វា​យ៉ាងយូរ។ ភ្លេង​នេះ​កំដរ​ល្ខោន​យីកេ រឺរបាំយីកេ ដែល​គេច្រើន​និយម​លេង​នៅ​ពេល​មាន​បុណ្យ​ទាន រឺនៅ​ពេល​លំហែ​ពី​កិច្ច​ការ​ស្រែចំការ។
តន្រ្តី​យីកេនេះ សំបូរស្គរ មាន​ពី ៣រហូត​ដល់ ១៣។ ទំនុក​ច្រៀង​ខ្លះ​មិន​មែន​ជា​ខ្មែរ ឯរបៀប​តែង​តួ​ខ្លះ និង​ក្បាច់​ខ្លះ​ក៏​បាន​បង្ហាញ​បញ្ជាក់​លក្ខណៈ​មួយ​មិន​មែន​ជា​របស់​ខ្មែរ​ដែរ។ គេបាន​យក​សាច់​ភ្លេង​ការ​ខ្មែរ​មក​បញ្ចូល តែ​ច្រៀង​ទំនុក​ថ្មី​ដើម្បី​បំពេញ​បន្ថែម​សំរស់​ទំរង់​ល្ខោន​យីកេ។ គេរកឃើញ​បទ​យីកេ​ចំនួន ៨៣បទ។
សង្កាត់ផ្ទះព្រៃ
($ Sangkeat) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងពោធិ៍សាត់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ មាន  ១០ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាល= សង្កាត់ មាន ភូមិ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ (ឆ្នាំ១២៤៣-ឆ្នាំ១២៩៦នៃគ.ស)
ព្រះអង្គពុំស្គាល់រាជវង្ស។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រអង្គ ពួកសៀមចូលឈ្លានពានទឹកដីបែ៉កសុខោទ័យ សួគ៌ាលោក សុវណ្ណលោក និងពួកម៉ុងហ្គោលឈ្លានពានផងដែរ។ ក្រៅពីនេះមានទំនាស់សាសនាកើតឡើង ព្រះអង្គខំទប់ស្កាត់ដែរ តែមិនបានសម្រេច ។ នៅចុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ គឺនៅឆ្នាំ១២៩៥គណៈបេសកម្មទូតចិនមួយត្រូវបានបញ្ជូនមួយ ដើម្បីចចាររឿងសួយសារអាករ ហើយបានមកដល់ប្រទេសកម្ពុជានៅឆ្នាំ១២៩៦។ លោកជីវតាក្វាន់បានធ្វើដំណើរមកជាមួយដែរ ហើយដែលបានស្នាក់នៅស្រុកខ្មែរអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំ បានធ្វើការកត់ត្រាពីទឹកដី ពិការរស់នៅ និងទម្លាមទម្លាប់រស់នៅរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។ ព្រះអង្គបានសោយទីវង្គត ដែលមានមរណនាមថា បរមេស្វរបទ ។ នៅឆ្នាំ១២៩៥នៃគ.ស ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ បានដាក់រាជ្យ ហើយបានផ្ទេរឱ្យព្រះអង្គម្ចាស់គឺព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣ដែលបានរៀបអភិសេតជាមួយបុត្រីរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា។ ប៉ុន្តែតាមសក្ខីភាពរបស់លោកជីតាក្វាន់ ដែលបានមកដល់ក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់(១២៩៦)ឃើញថាមានការផ្លាស់ប្តូររជ្ជកាលតាមភាពឃោរឃៅណាស់ សេ្តចដែលឡើងសោយរាជ្យថ្មីជាកូនប្រសាររបស់ស្តេចមុន។ កូនស្រីស្តេចអង្គនេះបានលួចយកព្រះខ័នមាសរបស់ព្រះរាជបិតាហើយយកទៅឱ្យស្វាមីនាង។ ដូច្នោះបានជាកូនប្រុសដែលត្រូវឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិបានរត់ទៅកែនទ័ព។ ស្តេចថ្មីចាប់បានយកទៅកាត់ម្រាមជើង ហើយយកទៅឃុំទុកក្នុងបន្ទប់ងងឹត ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៨ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ និងមានបច្ឆាមរណនាមថា បរមេស្វរបទ ។
ដន ខន
ដន ខន ( ດອນຄອນ  ) គឺជា កោះមួយ នៅ ទន្លេមេគង្គ ក្នុង ប្រជុំកោះសុី ផាន់ដន ("កោះបួនពាន់") ក្នុង ខេត្តចំប៉ាសក្តិ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសឡាវ ។
ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងលិច
ខេត្តស៊ូម៉ាត្រាខាងលិច ( Sumatra Barat  ) គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ។ វាស្ថិតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចនៃកោះស៊ូម៉ាត្រា ហើយរួមបញ្ចូលទាំងកោះមេន្តាវ៉ៃពីឆ្នេរសមុទ្រនោះ។ ខេត្តនេះមានផ្ទៃដី ៤២ ០១២.៨៩ គីឡូម៉ែត្រ២ ដែលមានប្រជាជនចំនួន ៥ ៥៣៤ ៤៧២ នៅជំរឿនឆ្នាំ២០២០ ។ ការប៉ាន់ស្មានជាផ្លូវការនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២១ គឺ ៥ ៥៨០ ២៣២ នាក់។ ស៊ូម៉ាត្រាខាងលិចមានព្រំប្រទល់ជាប់មហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅភាគខាងលិចក៏ដូចជាខេត្តនៃ ស៊ូម៉ាត្រាខាងជើងនៅខាងជើង  រីយ៉ូនៅភាគឦសាន  ចាមប៊ីនៅភាគអាគ្នេយ៍និង បេងគូលូនៅភាគខាងត្បូង។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវបាន​បែង​ចែកជា​ដប់ពីរខេត្តនិងក្រុង​ចំនួន​ប្រាំពីរ។ វា​មាន​ទីក្រុង​ច្រើន​ជាង​ខេត្ត​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​ក្រៅ ​កោះ​ជ្វា បើ​ទោះ​បី​ជា​ក្រុង​មួយ​ចំនួន​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​តិច​ធៀប​នឹង​ទីក្រុង​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ប៉ាដាំង គឺជាទីរួមខេត្តរបស់ខេត្ត និង ជាទីក្រុងធំបំផុត ។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៩
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៩ (ឆ្នាំ១៣២៧-ឆ្នាំ១៣៣៦នៃគ.ស)
នៅឆ្នាំ១៣២៧ ព្រះបាទជយម៌ាទិបរមេស្វរៈ បានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅរាជធានីអង្គរ។ ព្រះអង្គសោយរាជ្យសម្បត្តិបន្តពីព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤។ ព័ត៌មានទាក់ទងនឹងព្រះអង្គតាមសិលាចារឹកចំនួន២ផ្ទាំងគឺ សិលាចារឹកប្រាសាទបាយ័ន ជាភាសាខ្មែរបុរាណ និងសិលាចារឹកនៅប្រាសាទអង្គរវត្តជាភាសាសំស្រ្កឹត។ សិលាចារឹកនេះជាស្នាដៃរបស់ព្រាហ្មណ៍ វិទ្យេសធីម័ន្ត ហើយជាសិលាចារឹកសំស្រ្កឹតចុងក្រោយបង្អស់។ សិលាចារឹកនេះពោរពេញដោយគំនិតសិវនិយម សិលាចារឹកបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ទោះបីព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបានរីកសុះសាយណាស់ទៅហើយ ក៏ព្រាហ្មណ៍សាសនាត្រូវបានទទួលសេចក្តីអនុគ្រោះពីព្រះមហាក្សត្រនៅឡើយ ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៩ មានបច្ឆាមរណនាមថា ជយវម៌បរមេស្វរៈ ។
ស្គាល់ពីកាមេរ៉ា
thumb|right|A 1966 [[Canon FT camera with a 135mm 1:3.5 lens]] កាមេរ៉ាគឺជាឧបករណ៏រឺគ្រឿងម៉ាស៊ីន ដែលគេយកមកដើម្បី​ ចលនារូបភាព កា​រអភិវឌ្ឍន៍ ដោយឧស្សាហកម្ម ទូរទស្សន៍ ប៉ុន្ដែវាមានអ្វីជាច្រើនទៀត សំរាប់ថតនៅក្នុងបន្ទុបស្ទីតឌីយូ ដើម្បីការអ្នកការសែត យកព័ត៌មាន ហើយមានអ្វីជាច្រើនទៀតដែល កាមេរ៉ាអាចធ្វើបាន។ គេអាចបញ្ចូរូបភាព រឺរូបថតទៅក្នុង ខ្សែភាពយន្ត រឺរូបភាពមានចលនាជាដើម កាមេរ៉ាលើកដំបូងដែលបានបង្តីតគឺឈ្មោះថា៖ កាមេរ៉ា ស ខ្មៅ ហើយវាបានត្រូវយកទៅថតអោយមានរូបភាពជាលើដំបូងផងដែរ។ នៅចុងស.វទី២១​​ កាមឺរ៉ា គឺជាកាមឺរ៉ាប្រើដោយដៃ​ ដែលផ្លាស់ជាសញ្ញាយ៉ាងត្រង់ទៅលើទិន្ធផល ម្ដងហើយ កាមឺរ៉ាមានលក្ខណៈតូច ស្ដើងជាង សុវត្ដិភាពនៃកាមឺរ៉ា ហើយប្រើប្រាស់ វ៉ែបខេម ឬក៏កាមឺរ៉ាទំនើប .​ មានការរួមបញ្ចូលគ្នា នៅក្នុងកុំព្យូទ័រ ឬក៏ការទំនាក់ទំនងគ្រឿងដែក ​​ ជាពិសេសទូរស័ព្វថ្វីបើកាមេរ៉ាមានងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់យ៉ាងណាក្តី ។ ប្រព័ន្ធដែលពិសេស ចូលចិត្ដ ងការប្រើទាំងនោះ ប្រើសំរាប់ការស្រាវជា្រវវិទ្យាសាស្រ្ដ ។ កាមេរ៉ា ជារឿយៗ​ ក្នុងការប្រគុំនៃ ការគ្មានការមើលឃើញ ការចេញនៃដែលមានការថតរូប (សំរាប់ការឃើញជាប្រយោល ​​ ហើយមានការផ្ញើរ )​ ឬក៏ អិចសារេ (សំរាប់​ វិទ្យាពេទ្យ ហើយមានការប្រើប្រាស់ កាមេរ៉ាវិទ្យា ៕
អំពីកាមេរ៉ាDaguerreotype
daguerreotypeគឺជាឈ្មោះរបស់កាមេរ៉ាដែលគេហៅវាជាពាក្យបារាំងដែលគេចាប់បានផ្តើមធ្វើវានៅក្នុងឆ្នាំ១៨៣៩ហើយវាជាដំណើរការឡើកដំបូងដែលត្រូវបាគេប្រកាសជា សាធារណះហើយចាប់បានត្រូវគេប្រើប្រាស់និងរីករាលដាលផងដែរ។​ ក្រោយមកទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៣៩ដដែលដោយសារតម្រូវការកាន់តែច្រើនផលិតផលតិចវាបាន ឲតំលៃឡើងខ្ពស់ជាមួយរូបរាងដ៏ស្រស់ស្អាតដងខ្លីងាយស្រួលប្រើប្រាស់និងមានអ្នកថតរូបជាច្រើនបានចាប់អារម្មណ៏លើដំណើរការរបស់វានិងត្រូវបានគេចាត់ទុកវាជារឿងរ៉ាវ ប្រវត្តសាស្ត្រនៅក្នុងទស្សវត្សន៏ឆ្នាំ១៩៨០ដល់ឆ្នាំ១៩៩០រហូតបន្តកើតដល់ឆ្នាំ២០១០។រូបភាពកាមេរ៉ាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើផ្ទៃប្រាក់ប៉ូលាមួយខ្ពស់បំផុតដែលជាទូទៅគឺស្ថិត នៅក្រោមលោហះដូចស្ពាន់ហើយគេត្រូវបានផលិតវានៅក្នុងសតវត្សទី១៩ផងដែរ។daguerreotypes ក៏អាចផលិតពីសន្លឹកប្រាក់សុទ្ធ។ម្យ៉ាងទៀតគេមានពីធីសាស្ត្រពីយ៉ាងក្នុង ការប្រើប្រាស់ចានប្រាក់ទៅជាស្ពាន់។នៅសតវត្សទី១៩គេមានវីធីសាស្ត្រយកប្រាក់polishingមកធ្វើការដុះខាន់ដដែលៗជាមួយនិងលាក់ឬកាម្ញីដោយប្រើដុំថ្ម។ដំបូងវាចាប់ផ្តើមរ លួយបន្ទាប់មកវាឡើងពណ៏ក្រហមនិងlampblackមួយ។ដោយពន្លឺsafelightនៃចានប្រាក់វាក៏បានប៉ះនិងឧស្មន័ដែលគេហៅថាhalogen។ដំបូងជាតិអ៊ីយ៉ូតត្រូវបានគេស្គាលថាជាជាតិ គ្រីស្ទាល់អ៊ីយ៉ូតនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់​ ហើយបន្ទាប់មកវាបានប៉ះនិងផ្សែងbromineដើម្បីពន្លឺប្រាក់ថ្នាំកូតhalide។គេសង្កេតឃើញថាការប៉ះពាល់នៃក្លូរីនចំហាយក៏បានភាយឡើង។ បន្ទាប់មកចាននោះត្រូវបានគេយកទៅអនុវត្តក្នុងការថតរូប
ជើងកាមេរ៉ា
'ជើងកាមេរ៉ា'  គឺជាស៊ុមជើងបីដែលចល័តបានប្រើជាវេទិកាសម្រាប់ការគាំទ្រដល់ ទម្ងន់ និងការរក្សាស្ថិរភាពនៃវត្ថុមួយចំនួនផ្សេងទៀត។ ជើងកាមេរ៉ាផ្ដល់នូវស្ថេរភាពប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងធ្លាក់ចុះនិងកងកម្លាំងផ្ដេកនិងអ័ក្សផ្ដេកអំពីចលនា។ ទីតាំងនៃជើងបីឆ្ងាយពីមជ្ឈមណ្ឌលបញ្ឈរនេះអនុញ្ញាតឱ្យអានុភាពល្អប្រសើរជាងមុនសម្រាប់ជើងកាមេរ៉ាទប់ទល់នឹងការកងកម្លាំងនៅពេលក្រោយ។បស់កាមេរ៉ាសម្រាប់ដាក់អោយកាមេរ៉ាមានលំនឹងមិនរគើនៅពេលដែលយើងថត ហើយគេត្រូវការវានៅពេលដែលយើងថតវីដេអូ។ជើងកាមេរ៉ានេះត្រូវបានដាក់នៅក្នុងទីតាំងដែលជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានត្រូវការ។ អង្កេតនេះនឹងចុចចុះនៅលើវេទិកាជើងដើម្បីសុវត្ថិភាពការពារជើងនៅក្នុងដីឬដើម្បីបង្ខំជើងទៅទីតាំងទាបមួយនៅលើមិនស្មើគ្នាចិញ្ចើមផ្លូវសម្គាល់ ភក់ ។ ប្រវែងជើងត្រូវបានកែតម្រូវទៅយកក្បាលជើងកាមេរ៉ានេះទៅកម្ពស់ងាយស្រួលនិងធ្វើឱ្យវាមានកម្រិតប្រហែល។ពេលដែលជើងកាមេរ៉ានេះត្រូវបានដាក់និងមានសុវត្ថិភាព, ឧបករណ៍នេះត្រូវបានដាក់នៅលើក្បាល។ នេះវីសម៉ោនត្រូវបានរុញឡើងនៅក្រោមឧបករណ៍នេះដើម្បីចូលរួមនៅមូលដ្ឋានរបស់និងឧបករណ៍តឹងនៅពេលដែលឧបករណ៍ screwed នេះគឺនៅក្នុងទីតាំងត្រឹមត្រូវ។ ផ្ទៃផ្ទះល្វែងក្បាលជើងកាមេរ៉ានេះត្រូវបានគេហៅថាចានជើងនិងត្រូវបានប្រើដើម្បីគាំទ្រដល់ការលៃតម្រូវនៃឧបករណ៍ជើងនេះ។ដាក់ជើងកាមេរ៉ានិងឧបករណ៍បានយ៉ាងច្បាស់ណាស់ជាងមួយសញ្ញាបានបង្ហាញនៅលើដីឬគោលតម្រូវឱ្យមានការបច្ចេកទេសដែលមានហួសពីវិសាលភាពនៃអត្ថបទនេះ។
តារាវិទ្យា
នេះគឺតារាសាស្រ្តឈរជើងកាមេរ៉ាជើងជាបីរឹងមាំប្រើដើម្បីគាំទ្រដល់កែវយឺតឬកែវយឹត, ទោះបីជាពួកគេអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីគាំទ្រដល់ម៉ាស៊ីនថតដែលបានភ្ជាប់ឬឧបករណ៍ចំបង។
មន្ទីរពិសោធន៍
ជើងកាមេរ៉ាមន្ទីរពិសោធន៍គឺជាការចល័ត, ឧបករណ៍វេទិកាមួយជើងបីដែលជាធម្មតាត្រូវបានធ្វើឡើងដែលជាការដូចជាដែកទំងន់ស្រាល ដែកអ៊ីណុក និង អាលុយមីញ៉ូ ដូច្នេះវាអាចត្រូវបានផ្លាស់ទីងាយស្រួលនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ ការប្រើប្រាស់ចម្បងគឺដើម្បីគាំទ្រឬកាន់ដកនិងកែវពិសោធន៍ក្នុងអំឡុងពេលពិសោធន៍។
និត្តិសាស្ត្រ
ជាលើកដំបូងនៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសនៅដើមសតវត្សទី 17, ពាក្យ  ជើងកាមេរ៉ា  មកតាមរយៈការ ឡាទីន  Tripodi  (<តូច> GEN </ small> នៃ "" tripus ' )  </ ref>  </ ref> ដែលជា រ៉ូមនីយកម្ម នៃ [ភាសាក្រិ [| ភាសាក្រិច]]  (  tripous ), "បីជើង" (<តូច> GEN </ small>   tripodos ),  </ ref> ទីបំផុតពី  (  tri- ), "បីដង"  </ ref> (ពី   Tria , "បី") ។  </ ref> +  (  pous ), "ជើង"  </ ref> សំណុំបែបបទបញ្ជាក់ដំបូងបំផុតនៃពាក្យនេះគឺ Mycenaean ភាសាក្រិច   អង្គការតម្លាភាពរី-po , សរសេរជាតួអក្សរ Syllabics [ខលីនែអ៊ែរ] [] '។ "អង្គការតម្លាភាពរី-Po  ត្រូវបានរកឃើញនៅលើ  PY តា 641 និង PY តា 709 គ្រាប់។   អង្គការតម្លាភាពរី-po-ដឺ '' (រកឃើញនៅលើ 641 កុំព្យូទ័របន្ទះ PY តា), នេះគឺជា <តូច>  NOM </ small>  ពីរទម្រង់បែបបទ នៃពាក្យនេះ។     </ ref>
សេចក្ដីបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន
ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន (ឬអាចហៅថា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក) គឺជាផ្នែកមួយនៃភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ វាស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងមហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅទិសខាងលិចនិងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកនៅទិសខាងកើត។ ប្រទេសដែលស្ថិតនៅក្នុងឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនរួមមាន៖ ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា (ឬភូមា) ឧបទ្វីបម៉ាឡេ ថៃ និងវៀតណាម។