cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿងកុលាបប៉ៃលិនវគ្គទី៤
ឯតាសុន បានឮសំដីចៅចិត្រថា ធ្លាប់បររថយន្តមកដែរ ក៏នឹកដល់ប្រពន្ធដែលទើបមកដល់ផ្ទះពីព្រឹកមិញនេះ គាត់មិនទាន់បានសាកសួរអំពីសុខទុក្ខសោះ ស្រាប់តែជាប់រវល់មកបររថយន្តជូនលោកហ្លួងទៅស្រុកសង្កែ ទើបគាត់ជំរាបសុំច្បាប់លោកហ្លួងថា៖
ហ្លួងរតនៈសម្បត្តិស្ងៀមមួយស្របក់ហើយ បែរទៅសួរចៅចិត្រថា៖
ចៅចិត្របែរទៅមើលតាសុន ឃើញសំដែងអាការអង្វរ ទើបចៅចិត្រជំរាបទៅលោកហ្លួងថា៖
តាសុនត្រេកអរណាស់ ស្ទុះទៅចាប់ដៃចៅចិត្រអង្រួនថា៖
ចៅចិត្រយកគ្រឿងប្រដាប់ធ្វើការទៅទុកស្រេចហើយ ក៏ផ្លាស់សំពត់អាវកម្មករជាអ្នកបររថយន្ត ឡើងកាន់ចង្កូតបរចេញពីទីនោះទៅ ទំនងជាអ្នកឆ្លាតប៉ិនប្រសប់ដោយមិនមានឧបសគ្គ រវាងពាក់កណ្ដាលផ្លូវដរាបដល់ស្រុកសង្កែ ដែលជាទីក្រុងបាត់ដំបង ។ ឪពុកនឹងកូន ក៏ចុះពីរថយន្តដើរសំដៅទៅកាន់ផ្ទះមួយក្បែរសាលាស្រុក ប្រហែលជាកន្លះម៉ោងទើបឃើញនាងនារីចុះពីផ្ទះនោះមក ។
ចៅចិត្រសួរដោយកិរិយា សុភាពថា៖
ចៅចិត្រនឹកភាំងបន្តិច ដ្បិតតាំងអំពីកើតមកមិនដែលកាន់កញ្រ្ចែងដើរតាមក្រោយស្រីណាម្ដង សោះ តែគ្រានេះត្រូវតែធ្វើតាម ដ្បិតគេជាចៅហ្វាយខ្លួន ឲ្យប្រាក់ខែខ្លួន ទុកជាការធ្វើដូច្នេះនាំឲ្យអាម៉ាស់មុខយ៉ាងណា ក៏ត្រូវតែប្រតិបត្តិតាមបង្គាប់ទៅសិនចុះ ទើបនាយចិត្តស៊ូកាត់កេរ្តិ៍ខ្មាសចាប់កញ្រ្ចែងដើររ៉ុយតាមក្រោយ ចៅហ្វាយក្រមុំ មានរូបឆោមស្រស់ប្រិមប្រិយនោះទៅ ។
នាងនារីក្ដៅក្រហាយឡើងមុខក្រហម តែមិនមានអំណាចបង្គាប់ឲ្យគេធ្វើតាមបាន ក៏ដើររ៉ុយទៅទិញដោយខ្លួនឯង ឯចៅចិត្រក៏កាន់កញ្រ្ចែងដើរតាមក្រោយ កាលទិញបានត្រីរ៉ស់ពីរ ដើរវិលទៅទិញរានឯទៀតៗ នាងនៅខឹងខ្នាញ់នឹងការចចេសរឹងរូសរបស់ចៅចិត្រណាស់ ក៏ក្លែងដើរទិញពីរានមួយទៅរានមួយទៀត ដើរវីវក់ចុះឡើងជាច្រើនបក ច្រើនសា ទិញអីវ៉ាន់ច្រើនស្អេកស្កះទាល់តែចៅចិត្រយកទៅស្ទើរតែមិនរួច នាងនឹកខ្នាញ់ក៏ខ្នាញ់ណាស់ តែនឹកចង់សើចក៏ចង់សើចណាស់ ដោយបានឃើញចៅចិត្រកាន់ពេញដៃទាំងពីរ យួរផង ត្បៀតក្លៀកផង រណែងរណោង ហើយនាងធ្វើជាដើរវិលជាច្រើនបកច្រើនត្រឡប់ ទើបបត់ចូលទៅឯរថយន្ត ។ ឯចៅចិត្រក៏ចេះតែដើរប្រកិតតាមក្រោយដរាបដល់រថយន្ត ហើយទំលាក់អីវ៉ាន់គ្រាំងទៅក្នុងរថយន្ត ។ នាងនារីឃើញកិរិយាចៅចិត្រធ្វើដូច្នោះ ក៏ច្រឡោតឡើងថា៖
នាយចិត្រឮហើយគ្រាន់តែញញឹមហ៊ិះៗ ហាក់ដូចជាមិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងការខឹងសម្បារបស់ចៅហ្វាយក្រមុំនោះសោះ ។ អ្នកទាំងពីរក៏អង្គុយនៅស្ងៀមៗទាំងអស់គ្នា ឥតនិយាយគ្នាមួយម៉ាត់សោះ មួយស្របក់ទើបឃើញហ្លួងរតនសម្បត្តិ មកដល់ទីចតរថយន្ត ជាមួយនឹងបុរសកម្លោះមួយនាក់ មុខវែងពាក់មួកស ពាក់អាវបើកក ចងក្រវាត់ ស្លៀកខោខ្លី ពាក់ស្បែកជើងពណ៌ក្រហមស្រោមជើងស ។ នាយចិត្រគ្រាន់តែក្រឡេកមើលទៅឃើញបុរសនោះ ក៏មានសេចក្ដីទាស់ចិត្ត ឥតត្រេកអរបន្តិចបន្តួចឡើយ។
ហ្លួងរតនសម្បត្តិនិយាយថា៖
នាងនារីបែរទៅញញឹមយ៉ាងផ្អែម ខណៈដែលបុរសកម្លោះនោះឡើងមកលើរថហើយសួរថា៖
ចៅចិត្រត្អូញរង៉ូវនៅតែក្នុងបំពង់ក បុរសកម្លោះនេះឬជាបាឡាត់ស្រុកៗសង្កែ រូបរាងបែបនេះមិនគួរសេពគប់សោះឡើយ កន្លែងអង្គុយវាលល្វឹងមិនអង្គុយ នៅតែទៅប្រជ្រៀតអង្គុយក្បែរឃុននារីក្រអឺត !
ចំណែកខាងលោកបាឡាត់ទះគូទហើយប្រាប់ហើយ៖
ហ្លួងរតនសម្បត្តិក៏សើចហើយថា៖
ចៅចិត្រក៏ចុះទៅរវៃតាមបង្គាប់ ហើយឡើងបររថយន្តចេញទៅ សំដៅទៅតាមផ្លូវបប៉ៃលិន សឹងដេរដាសទៅដោយស្រែចម្ការច្បារដំណាំ លុះផុតពីភូមិភ្នំសំពៅ ភូមិស្នឹងកាលណា មានតែព្រៃព្រឹក្សាលតាវល្លិនិងភ្នំក្រំថ្មដេរដាស ផ្លូវក៏កាន់តែលំបាកឡើងផ្ទៃផែនដីខ្ពស់ៗទាបៗ បត់បែនជាច្រើនជាន់ កាលចៅចិត្រក្រឡេកមើលមកក្រោយ ស្រាប់តែឃើញបាឡាត់ស្រុកនោះ និយាយក្អាកក្អាយសប្បាយរីករាយជាមួយនឹងនាងនារី ចៅចិត្រក៏កើតមោហាខ្លាំងឡើង ថែមលើសេចក្ដីម៉ួម៉ៅកាលដែលទៅផ្សារទិញត្រីនោះមួយជាន់ទៀត ទើបក្លែងកាច់ចង្កូតឲ្យបត់ក្បាលធ្លាក់ទៅជង្ហុករាក់ៗ មួយអន្លើនៅក្បែរផ្លូវ ម៉ាស៊ីនរោទ៍រំពងព្រៃ ហើយទច់ង៉ក់ស្ងៀមនៅនឹងកន្លែងនោះឯង ។
ចៅចិត្រក្រឡេកមើលមកក្រោយ ស្រាប់តែឃើញភ្នែកគ្រប់ៗគូ សំឡឹងមើលមកចំខ្លួន ។ បាឡាត់ស្រុកភ្លាត់ធ្លាក់ពីទីអង្គុយ ហ្លួងរតនសម្បត្តិកំពុងយកដៃស្ទាបក្បាល ដែលប៉ះទង្គិចនឹងដំបូលរថ នាងនារីផ្អៀងទ្រេតវិះតែធ្លាក់ តែចួនជាចាប់បង្អែកទាន់បាន ។ លោក បាឡាត់បន្ទោស៖
នាងនារីងាកដម្រង់ខ្លួនហើយបន្ទោសថា៖
ចៅចិត្រឆ្លើយភ្លាមថា៖ ហ្លួងរតនសម្បត្តិនិយាយដាស់តឿនចៅចិត្រ ។
ចៅចិត្របែរទៅលោកហ្លួងហើយជំរាបថា៖
លោកហ្លួងញាក់មុខទទួលទំនងជាយល់ដូច្នេះដែរ ហើយចៅចិត្របែរមកមើលខាងក្រោយ ក៏ប្រទះនឹងភ្នែកដែលសំឡឹងសំឡក់ដាក់ជាច្រើនដងច្រើនគ្រា ច្រើនត្រឡប់ ។
រថក៏បរតទៅទៀតដូចធម្មតា តែនាងនារីសង្កេតយល់ដឹងដល់ចិត្តគំនិតរបស់ចៅចិត្រ តែកាលណានាងធ្វើស្និទ្ធស្នាលនឹងបាឡាត់ស្រុកនោះ រថក៏គ្រលែងឃ្លេងឃ្លោង រកកល់ធ្លាក់ជង្ហុកឬដើរខុសផ្លូវទៅ ស្ទើរតែមិនហ៊ាននិយាយអ្វីនឹងលោកបាឡាត់ទៀត ។ តាំងពីនោះមកនាងក៏ដឹងខ្លួនថា ចៅចិត្រមានបំណងអ្វីក្នុងខ្លួននាង ?
លុះរថយន្តបរផុតភូមិព្រៃផ្ដៅទៅឆ្ងាយបន្តិច ក៏ទច់ង៉ក់រលត់ម៉ាស៊ីន ទើបចៅចិត្រលោតចុះទៅបើកគ្រឿងម៉ាស៊ីនមើល ស្រាប់តែធ្វើមាត់វៀចក្រងែវ ។ អ្នកជិះទាំងអស់គ្រប់ៗគ្នា មានសេចក្ដីព្រួយជាច្រើន ទើបហ្លួងរតនសម្បត្តិដែលមានសេចក្ដីព្រួយច្រើនជាងគេ ក៏ចុះពីរថទៅសួរចៅចិត្រថា៖
ចៅចិត្រគ្រវីក្បាលដោយអស់សង្ឃឹម ហើយជំរាបទៅលោកហ្លួងថា៖ ហើយនាងផ្ដេកខ្លួនលើរថយន្តដោយអាការអស់កម្លាំងជាច្រើន។
លោក បាឡាត់ចុះពីរថដើរមកឈរ ចំពីមុខចៅចិត្រហើយថា៖
ចៅចិត្រឆ្លើយខ្លីៗថា៖
លោក បាឡាត់ ខាំមាត់ហើយថា៖
ហ្លួងរតនសម្បត្តិនឹករំខាន នឹងសំដីនិយាយជជែកគ្នានោះ ក៏ហាមប្រាមទៅថា៖ នាងសួរដោយសេចក្ដីព្រួយបារម្ភជាច្រើន ។
នាងងាកមកចៅចិត្រសួរថា៖ តបកំបុតៗធ្វើឲ្យនាងនារីឡើងមុខក្រហម ។
ចៅចិត្រដើរចូលទៅរកហ្លួងរតនសម្បត្តិ ហើយនិយាយជំរាបថា៖
លោក ហ្លួងដកដង្ហើមធំ នាងនារីសួរទៅលោកឪពុកដោយសេចក្ដីវិតក្កថា៖
លោក ហ្លួងញាក់មុខហើយថា៖
នាងនារីគ្រវីក្បាលហើយថា៖
ចៅចិត្រសើចឡើងទាល់តែនាងនារីបែរទៅសំឡឹងចំមុខ ហើយសួរថា៖
ចៅចិត្រញញឹមញញែមតាមធម្មតាហើយថា៖
នាងមិនឆ្លើយតបទៅ គ្រាន់តែសំឡឹងសំឡក់ចុងភ្នែកកន្ទុយភ្នែកប៉ុណ្ណោះ ដោយសារសេចក្ដីមួម៉ៅក្ដៅក្រហាយ ប៉ុន្តែនាងធ្លាប់សំដែងកិរិយាដូច្នេះជានិច្ច ។ ចៅចិត្រថ្នឹកនឹងនិស្ស័យបែបនេះមកច្រើនគ្រាហើយ ទើបមិនមានចិត្តព្រួយបារម្ភអ្វី ថែមទាំងយល់ថា ស្រ្តីបើមិនសំដែងកិរិយាងក្ងិកក្ងក់ខ្លះទេ ក៏មិនល្អមើលដែរ គ្រាន់តែកុំឲ្យជ្រុលហួសពេកប៉ុណ្ណោះ ។
ឯនាងនារីនឹកប្រារព្ធនឹងខ្លួនឯងថា កូនឈ្នួលកម្លោះនេះចំឡែកជាងកូនឈ្នួលដទៃៗទៀត ជាអ្នកមានអំនួតបន្តិច ថែមទាំងប្រើសំដីមិនចេះក្រែងចិត្តអ្នកណាទេ តែចេះនិយាយសមហេតុសមផល ទើបនាងចូលចិត្តនិយាយ ឬជជែកពីរឿងអ្វីៗលេង នាងធ្លាប់គិតថា នាងគិតដូច្នេះនឹងមានប្រយោជន៍អ្វី ហើយគេជាអ្វីនឹងនាង គេគ្រាន់តែជាកូនឈ្នួលនាងម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេតើ!
លោក បាឡាត់ដើរឆៀងមកក្បែរនាងនារី ហើយសួរថា៖
នាងនារីញាក់មុខទំនងជាយល់ដូច្នោះដែរ ហើយឆ្លើយថា៖
និយាយគ្នាបានត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ស្រាប់តែឮសំឡេងហ្លួងរតនសម្បត្តិ ស្រែកហៅនាងនារី ហើយប្រាប់ថា៖
ចៅចិត្រចូលមកជិតហើយសួរថា៖
នាងបង្គាប់ទៅលោក បាឡាត់ថា៖
កម្លោះទាំងពីរនាក់ ក៏ខំធ្វើការផ្គាប់ផ្គុននាងក្រមុំយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ឯចៅចិត្របានដុំថ្មតូចៗបីដុំ ហើយដាក់តំរៀបជាមុំជើងក្រាន ហើយទៅរកកាច់ឧសមកបង្កាត់ភ្លើងឆេះថ្គោលឡើង ។ ចៅចិត្រសួរនាងខណៈដែលបង្កាត់ភ្លើងរួចហើយ ។
នាងដកដង្ហើមធំហើយប្រាប់ថា៖
ចៅចិត្រញញឹមហើយថា៖ ហើយស្ទុះក្រោកទៅឯរថយន្ត លើកពូកកម្រាលអង្គុយឡើងមើលឃើញចានស្ពាន់សសំប៉ែតៗ កាន់លើកបង្ហាញទៅនាងនារីថា៖
តាំងអំពីចៅចិត្រចូលមកនៅជ្រកកោននឹងនាងនារី នាងមិនដែលញញឹមម្ដងសោះ ទើបតែមកពេលនេះ នាងក៏ញញឹមជំនួសពាក្យតបជាគ្រាដំបូង ។
លុះលាងចានស្ពាន់រួចហើយ ចៅចិត្រក៏ដាក់លើជើងក្រានបណ្ដោះអាសន្ននោះឯង ។
នារីក៏យកខ្លាញ់ជ្រូកដាក់ចៀនក្នុងចាននោះ ចៅចិត្រក៏យកស្លឹកត្នោតបក់ភ្លើងឲ្យឆេះឡើង ទាល់តែផែះហុយទ្រុបឡើង ទាល់តែនាងប្រាប់ឲ្យឈប់បក់ ។
ចៅចិត្រសួរនាងដោយហេតុមិនឃើញនាងដាំបាយសោះ ។
នាងនិយាយហើយសំឡឹងមុខចៅចិត្រ ទំនងសូមឲ្យជួយគិតគូរផង ។
ចៅចិត្រដឹងទំនង ក៏រត់ទៅឯរថយន្តម្ដងទៀត រកបានកំប៉ុងបឿរមួយធំ បើកដួសយកសាច់បឿរចេញខ្ចប់អស់ ហើយក៏វិលមករកនារីសួរថា៖
នាងនារីញញឹមទទួលម្ដងទៀត ម្ដងនេះញញឹមចេញមកដោយចិត្តសុចរិតឥតក្លែងបន្តិចឡើយ គ្រានេះដែលចៅចិត្រឃើញថា នារីចៅហ្វាយក្រមុំរបស់គេនេះ មានកិរិយាទន់ភ្លន់ផ្អែមល្ហែមចំឡែកណាស់ !
នាងតបទៅដោយសំដីធម្មតា ។
ថាហើយក៏ទៅបើកបំពង់ទឹកក្នុងរថយន្ត ទឹកក៏ហូរចេញមកទាល់តែពេញកំប៉ុង ហើយយកមកឲ្យនាងនារី ។
លោក ហ្លួង លាន់សំដីពីក្នុងរថយន្តមកថា៖
ឯលោក បាឡាត់ទទួលយកអាសាជាអ្នកដាំបាយ ដោយដឹងខ្លួនថា ខ្លួនដូចជាចាញ់ប្រៀបចៅចិត្រច្រើនណាស់ ការដែលនៅស្ងៀមមិនជួយខ្វល់ខ្វាយនឹងគេ ស្រាប់តែបាយឆ្អិនបរិភោគនោះដូចជាមិនទំនងសោះ !
ឯចៅចិត្រតអំពីនោះ មិនបានជួយធ្វើអ្វីទៀតទាល់តែដល់បាយឆ្អិន ទើបដួសបាយដាក់ចាន ដាក់ត្រីចៀន ឆាសាច់គោ យកទៅជូនលោក ហ្លួង ឯខ្លួនឯងនិងនាងនារីបរិភោគនឹងស្លឹកឈើ ឯលោក បាឡាត់ស្រុកបរិភោគនឹងក្រដាសកាសែត ដែលខ្ចប់អីវ៉ាន់មកពីផ្សារសង្កែ៕ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រឿងកុលាបប៉ៃលិន
លីនុស ទ័រវ៉ាល់
លោក លីនុស ប៊ែនេឌិក ទ័រវ៉ាល់ (អង្គគ្លេស៖ Linus Benedict Torvalds កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ២៨ ធ្នូ ១៩៦៩) គឺ​ជា​ជន​ជាតិ​អាមេរិកាំង​ដើម​កំណើត​ហ្វាំង​ឡង់។ គាត់​ជា​វិស្វករផ្នែក​ទន់ ដែល​ជា​កំលាំង​ចម្បង​នៅ​ពី​ក្រោយការ​ភិវឌ្ឈន៍ Linux kernel។ ក្រោយ​មក​គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធាន​ផ្នែកវិស្វកម្ម​នៃ Linux kernel ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​គាត់​គឺ​ជា​អ្នក​សម្រប​សម្រួល​គម្រោង​។ ជា​មួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ គាត់​ក៍​ជា​អ្នក​​បង្កើតប្រព័ន្ធ​ត្រួត​ពីនិត្យ​ជា​មុន​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា Git និង​  He also created the revision control system Git as well as the diving log software Subsurface. គាត់​ត្រូវ​បាន​ទទួល​កិត្តិយស​ជា​មួយ​លោក Shinya Yamanaka នៅ​ឆ្នាំ​២០១២ ក្នុង​រង្វាន់​បច្ចេកវិទ្យា​សហស្សវត្ស​ ដោយ​សភា​បច្ចេកវិទ្យា​នៃប្រទេស​ហ្វាំង​ឡង់ ដោយ​ទទួល​ស្គាល់​នូវ​ការ​បង្កើត​ថ្មី​នៃប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ចំហរកូដ​ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ Linux kernel យ៉ាង​ទំលំ​ទូលាយ[1]។
ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន
លោក ទ័រវ៉ាល់ កើត​នៅ​ទី​ក្រុង Helsinki ប្រទេស​ហ្វាំង​ឡង់។ គាត់​ជា​កូន​ប្រុស​របស់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ Anna និង Nils Torvalds និង​ជា​ចៅ​របស់​អ្នក​កវី​ Ole Torvalds។ ឪពុកម្ដាយ​របស់​គាត់​គឺ​ជា​អ្នក​មូលវិវដ្ដ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ Helsinki នៅ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៦០។ គ្រួសារ​របស់​គាត់​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ជនជាតិភាគតិច​ដែល​និយាយ​ភាសា​ស្វីស​Torvalds was born in Helsinki, Finland. He is the son of journalists Anna and Nils Torvalds, and the grandson of poet Ole Torvalds. Both of his parents were campus radicals at the University of Helsinki in the 1960s. His family belongs to the Swedish-speaking minority (5.5% of Finland's population). Torvalds was named after Linus Pauling, the Nobel Prize–winning American chemist, although in the book Rebel Code: Linux and the Open Source Revolution, Torvalds is quoted as saying, "I think I was named equally for Linus the Peanuts cartoon character", noting that this makes him half "Nobel-prize-winning chemist" and half "blanket-carrying cartoon character".
បឹងទន្លេសាប
បឹងទន្លេសាបមានទិដ្ឋភាពជាសមុទ្រមួយយ៉ាងជ្រៅ និងអាចធ្វើនាវាចរបាននៅរដូវវស្សា ឬផ្ទុយទៅវិញនៅរដូវប្រាំងបឹងនេះមានទិដ្ឋភាពមិនខុសអំពីស្រះធំមួយប្រកបដោយភក់ ហើយរាក់ថែមទៀតផង។ រដូវទឹកសំរកចាប់ផ្តើមនៅខែធ្នូ ហើយចប់នៅខែឧសភា។ ពេលនោះកម្ពស់ទឹកបឹងទន្លេសាបមានជាអប្បបរមាពី០.៨០ម៉ែត្រ ដល់ ២ម៉ែត្រជាមធ្យម។ ចាប់ពីខេត្តកំពង់ឆ្នាំងជាពិសេសនៅវាលភក់ជំរៅទឹកចុះជាលំដាប់រហូតដល់នាវាចរត្រូវបានហាមឃាត់ លើកលែងតែទូកតូចៗ។ នៅរដូវវស្សា ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃបឹងទន្លេសាបផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនផ្ទៃទឹក ព្រមទាំងជំរៅទឹកក៏កើនឡើងជាលំដាប់រហូតដល់ជួនកាលទឹកជំនន់ចូលពេញទំនាប ដែលព័ន្ធជុំវិញបឹងទន្លេសាបនោះ។ កម្ពស់ទឹកអាចកើនឡើងដល់១៤ម៉ែត្រ គឺខុសគ្នា ១០ម៉ែត្រយ៉ាងតិចពីកម្ពស់ទឹកនៅរដូវប្រាំង គឺពេលនោះហើយ​ ដែលនាវាដែលមានចំនុះច្រើនអាចបើកបរចូលទៅដល់បឹងទន្លេសាបបាន។បឹងទន្លេសាបជាបឹងទឹកសាបធំជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រជាជនកម្ពុជាហៅបឹងទន្លេសាប ជាកូនសមុទ្រទឹកសាបដោយសារវិសាលភាពដ៏ធំរបស់បឹងនេះ។ បឹងទន្លេសាប ជាអាងស្តុកទឹកធម្មជាតិ និងជាជម្រកមច្ឆជាតិ ដ៏សំខាន់សំរាប់ប្រជាជនកម្ពុជា។ បឹងទន្លេសាបមានទំហំផ្ទៃទាំងអស់ចំនួន ៣០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នៅរដូវប្រាំង និងមានទំហំចំនួន ១០០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េនៅរដូវវស្សា។ នៅរដូវប្រាំងបឹងទន្លេសាបមានបណ្តាយប្រហែល ១៥០គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹងអតិបរមាមានប្រហែល ៣២គីឡូម៉ែត្រ និងផ្ទៃទំហំ ៣០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ បឹងទន្លេសាបចែកចេញជាបីផ្នែក បឹងធំ បឹងតូច និងវាលភក់។ បឹងធំមានបណ្តោយ ៧៥គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង ៣៥គីឡូម៉ែត្រ។ បឹងតូចមានបណ្តោយ ៣៥គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង ២៨គីឡូម៉ែត្រ។ វាលភក់ជាវាលមួយធំធេងប្រកបដោយកូនកោះទាបៗ សម្បូរខ្សាច់ និងរុក្ខជាតិក្រិនៗ ។ thumb|ទន្លេសាប រូបភាពពីផ្កាយរណបណាសា
មុខងារទន្លេសាប
ទន្លេសាប និងដៃទាំងអស់រួមគ្នាបង្កើតជាផ្លូវនាវាចរមួយដ៏មានប្រយោជន៍។ នៅរដូវវស្សាបឹងទន្លេសាបប្រកបទៅដោយទូកប៉ុកចាយបើកក្តោង។ រីឯស្ទឹងមានកប៉ាល់តូចៗ និងទូកប៉ុកចាយដែលមានចំណុះមិនលើសពី១០០តោន។ នៅរដូវប្រាំងក្នុងបឹងទន្លេសាបគេអាចធ្វើនាវាចរបានចំពោះតែកូនទូកតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបឹងទន្លេសាបជាមជ្ឃមណ្ឌលនេសាទមួយយ៉ាងធំគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលត្រីធំជាងគេនៅលើពិភពលោក ពីព្រោះទីនោះមានព្រៃលិចទឹក ដែលជាជម្រកដ៏សម្បូរអាហារនៃសត្វត្រីទាំងឡាយ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា
បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសនៅអាស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន
មិន​មាន​ការ​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ទេ ស្ដី​អំពី​ថា​តើ​ប្រទេស​ណាមួយ​ដែល​ចាត់​ទុក​ថា​ជា "ប្រទេសនៅអាស៊ី"​។ បញ្ជី​នេះ មិន​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ប្រទេស​ខ្លះ​ដែល​កំពុង​តែ​ពិភាក្សា​ដូចជា​៖ រុស្ស៊ី ទួរគី ស៊ីប អាមេនី អាហ្សែបែហ្សង់ ហ្សកហ្ស៊ី និង អេហ្ស៊ីប ជាដើម​។
កាហ្សាក់ស្ថាន ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ក្នុង​បញ្ជីនេះ ទោះជា​ប្រទេស​នេះ​មាន​ទឹកដី​មួយ​ផ្នែក​តូច​ស្ថិតនៅ​អឺរ៉ុប​។ ស៊ីប ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ទៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប ដោយសារ​បុព្វហេតុ​នយោបាយ និង វប្បធម៌​។ ប្រទេស​០៣ នៅ​តំបន់​ភ្នំកាវកាស​គឺ​៖ អាមេនី អាហ្សែបែហ្សង់ និង ហ្សកហ្ស៊ី មិន​មាន​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​នេះ​ទេ ទោះជា​ការ​មតិ​ដ៏​លើសលប់​បាន​ចាត់​ថា​ជា​ប្រទេស​អាស៊ី​ក៏ដោយ​។
សម្គាល់​៖ ទិ​ន្នន័យ​ខាងលើនេះ គិតត្រឹម​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០៧​។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីរាយនាម
ករណីយកិច្ចរបស់ពុទ្ធបរិស័ទ
ពាក្យបរិយាយខាងដើម
(ដោយ ប៊ូ ប៉ូ បុគ្គលិកក្នុងក្រុមពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ កម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំទី ៣៩ ខែមិថុនា ព. ស. ២៥១០ គ. ស. ១៩៦៧)
មនុស្សយើងកើតមកហើយ មិនថាអ្នកមានឬអ្នកក្រ អ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ឬអ្នកថោកទាបទេ សុទ្ធតែស្អប់ខ្ពើមទុក្ខ ចង់បានសុខដូចគ្នាទាំងអស់ គ្មានអ្នកណាចង់បានទុក្ខស្រឡាញ់ទុក្ខសោះ កុំថាដល់ទៅខ្លួនរងទុក្ខ សូម្បីគ្រាន់តែពាក្យថាទុក្ខៗ ក៏(មិនចង់ឲ្យឮផង ។ ហេតុនេះ បានជាមនុស្សគ្រប់រូបខំគិតរឧបាយ ដើម្បីធ្វើឲ្យខ្លួនផុតពីទុក្ខទោស ឲ្យខ្លួនបានសុខដោយវិធីផ្សេងៗគ្នា, អ្នកខ្លះខំធ្វើការងារចិញ្ចឹមជីវិតត្រឹមត្រូវ តាមផ្លូវលោកផ្លូវធម៌ក៏មាន អ្នកខ្លះខំធ្វើការងារទុច្ចរិត ខុសផ្លូវលោកផ្លូវធម៌ក៏មាន សូម្បីនឿយហត់យ៉ាងណាក៏មិនរួញរា ទាំងនេះ ក៏ព្រោះតែគេចង់ឲ្យខ្លួនបានសុខតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ។ ប៉ុន្តែអ្នកស្វែងរកសុខនោះមិនមែនចេះតែបានសុខគ្រប់រូបទេ ។ បើអ្នកណាធ្វើត្រូវតាមផ្លូវឲ្យកើតសុខ អ្នកនោះមិនបានដឹងដើមហេតុដែលឲ្យកើតសុខទុក្ខសោះ ។
តាមពិត សុខទុក្ខ ជាផលរបស់កម្មៗជាហេតុ ។ បើកម្មល្អជាហេតុ តែងបានសុខជាផល, បើកម្មអាក្រក់ជាហេតុ តែងបានទុក្ខជាផល ។ សុខទុក្ខនឹងកើតមានឡើងដោយសារតែខ្លួនឯងជាអ្នកធ្វើអ្នកណាធ្វើល្អ អ្នកនោះបានសុខ អ្នកណាធ្វើអាក្រក់ អ្នកនោះបានទុក្ខ ។ សុខទុក្ខនេះចែករំលែកឲ្យគ្នាមិនបានទេ បើគ្រាន់តែពន្យល់ប្រាប់ដើមហេតុឲ្យកើតសុខទុក្ខដល់គ្នាបាន ដូចជាប្រាប់គ្នាថា បើអ្នកចង់ដឹងត្រជាក់ត្រូវអ្នកងូតទឹក បើអ្នកចង់ដឹងក្ដៅ ត្រូវអ្នកហាលថ្ងៃឬអាំងភ្លើងជាដើម ។ ត្រជាក់នឹងក្ដៅមានចំពោះតែខ្លួនអ្នកងូតទឹកឬហាលថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ចំណែកអ្នកប្រាប់មិនត្រជាក់ឬក្ដៅទេ, សុខទុក្ខក៏ដូចជាត្រជាក់នឹងក្ដៅនេះដែរ ។
លទ្ធិសាសនាទាំងពួង ដែលកើតមានឡើងក្នុងលោក ក៏កើតមកអំពីគំនិតរបស់លោកជាសាស្ដានោះៗ គិតចៀសវាងទុក្ខទោសហើយ ស្វែងរកសុខតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ។ ប៉ុន្តែសាសនាទាំងនោះ មានពាក្យប្រៀនប្រដៅប្លែកៗគ្នា ទៅតាមគំនិតយោបល់សាស្ដានោះៗ ។
ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា មានពាក្យប្រៀនប្រដៅអំពី ផ្លូវចៀសវាងទុក្ខទោសនឹងផ្លូវធ្វើឲ្យកើតសុខ ក្នុងលោកនេះនឹងលោកខាងមុខ ដោយបរិយាយដ៏ជ្រាលជ្រៅល្អិតសុខុមណាស់ ដូចកាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានត្រាស់ដឹងថ្មីៗ ជាដំបូងបំផុត ទ្រង់ប្រដៅសាវកឲ្យស្គាល់ផ្លូវប្រតិបត្តិឲ្យដល់ទីរលត់ទុក្ខ។ រួមឲ្យខ្លីថា ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ប្រាប់ឲ្យស្គាល់ហេតុឲ្យកើតសុខទុក្ខមុនរឿងផ្សេងៗ ។
ហេតុនេះមនុស្សគ្រប់រូប ទើបត្រូវកាន់សាសនាទុកជាគោលសម្រាប់ គ្រប់គ្រងជីវិតរបស់ខ្លួនឲ្យប្រាសចាកទុក្ខ ឲ្យបានសុខស្រួលរាល់ថ្ងៃ ដូចជាកាន់ច្បាប់សម្រាប់ស្រុកទេសដែរ ។ ប៉ុន្តែ អ្នកណាកាន់សាសនាអ្វី អ្នកនោះត្រូវតែខិតខំគិតដេញដោលរកហេតុផល ក្នុងសាសនានោះ ឲ្យឃើញពិតប្រាកដដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន កុំចេះតែកាន់សាសនាដោយសារគេបង្ខំ,ដោយខ្លាចគេ ឬក៏ដោយអៀនខ្មាសគេ ។
ក្នុងសៀវភៅនេះ ខ្ញុំអធិប្បាយចំពោះតែវិធីប្រតិបត្តិធម៌ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមួយប៉ុណ្ណោះ, សាសនាឯទៀតលើកទុក ។
សូមលោកអ្នកប្រាជ្ញពុទ្ធសាសនាជួយវិនិច្ឆ័យប្រស្នា ៥ ប្រការតទៅនេះផង​ ៖
ប្រស្នាទាំង៥ប្រការនេះ សូមអស់លោកអ្នកសង្កេតមើលសេចក្ដីក្នុងផ្ទៃរឿងនេះចុះ កាលបើមើលចប់ហើយ មុខជានឹងបានយល់ពាក្យឆ្លើយប្រស្នាទាំង៥ ប្រការនោះដោយច្បាស់លាស់មិនខាន។
ពុទ្ធបរិស័ទ
ពាក្យ "ពុទ្ធបរិស័ទ" ចែកជា២ បទគឺ ពុទ្ធៈ១, បរិស័ទ១, ពុទ្ធៈ ជាព្រះនាមនៃព្រះសមណរគោតម ដែលជាសាស្ដាអ្នកបង្កើតសាសនា (1) ។ បរិស័ទ ជាឈ្មោះពួកជនដែលកាន់សាសនាត្រូវគ្នា ដូចជាពួកពុទ្ធបរិស័ទ, ពួកគ្រិស្ដបរិស័ទ, ពួកឥស្លាមបរិស័ទជាដើម ។ ពុទ្ធៈ នឹងបរិស័ទ ភ្ជាប់គ្នាថា ពុទ្ធបរិស័ទ ប្រែថា"បរិស័ទរបស់ព្រះពុទ្ធ" ឬថា "ពួកជនអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាគឺជាអ្នកធ្វើតាមពាក្យប្រៀនប្រដៅនៃព្រះពុទ្ធ" ។ ពួកពុទ្ធបរិស័ទទាំងអស់នឹងផ្លាស់ឈ្មោះហៅថា "ពុទ្ធសាសនិកជន" ឬ"ពុទ្ធមាមកៈ" ឬ" ពុទ្ធសាវក" យ៉ាងនេះវិញ ក៏បានគឺសំដៅយកពួកជនអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាដូចគ្នា បើហៅឲ្យខ្លីថា" ពួកពុទ្ធសាសនា " ។
មនុស្សដែលបាននាមថា ពុទ្ធបរិស័ទ នោះគេមិនបានកំណត់ថាជាជាតិអ្វីទេ មិនកំណត់ថាប្រុសឬស្រី ក្មេងឬចាស់ទេ ឲ្យតែអ្នកណាប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវតាមធម៌វិន័យរបស់ព្រះពុទ្ធហើយ អ្នកនោះក៏បាននាមថា "ពុទ្ធបរិស័ទ" ដូចគ្នាទាំងអស់ ។ ពុទ្ធបរិស័ទ មាន២ពួកគឺគ្រហស្ថ១ពួក បព្វជិត១ពួក។
អ្នកដែលមានចិត្តចង់តាំងខ្លួនជាពុទ្ធបរិស័ទ ត្រូវតែសិក្សាឲ្យចេះដឹងនូវ ៖
ករណីយកិច្ចរបស់ពុទ្ធបរិស័ទ
ខាងពួកគ្រហស្ថ (2) មុនដំបូងត្រូវតាំងចិត្តជឿកម្មផល នឹងជឿគុណព្រះរតនត្រ័យ ហើយបន្លឺវាចាស្មាលាទោសរួចប្រកាសប្ដេជ្ញាខ្លួនថា ជាអ្នកគោរពរាប់អានកាន់ពុទ្ធសាសនា នៅទីចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះពុទ្ធរូប ឬចំពោះព្រះភក្ត្រ ភិក្ខុ១ឬ២ រូបឡើងទៅនៅទីកន្លែងណាក៏បាន ។ លុះធ្វើកិច្ចទាំង២យ៉ាងខាងដើមនេះស្រេចហើយ ត្រូវសមាទានសីល៥ ឬសិល៨ នឹងប្រព្រឹត្តតាមធម៌វិន័យសម្រាប់គ្រហស្ថជាច្រើនប្រការតទៅទៀត ។ ពុទ្ធបរិស័ទខាងពួកគ្រហស្ថ បើប្រុសហៅ "ឧបាសិក" បើស្រីហៅ"ឧបាសិកា" គឺអ្នកតាំងចិត្តយកព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងជាទីរលឹក ។
ករណីយកិច្ចខាងពួកបព្វជិត (3) មុនដំបូង អ្នកដែលចង់បួសត្រូវចូលទៅរកលោកគ្រូអាចារ្យ ឬព្រះឧបជ្ឆាយ៍ សូមរៀនសូត្រធម៌វិន័យសម្រាប់អ្នកបួស, បានចេះដឹងល្មមសមគួរហើយ ក៏រកត្រៃចីវរបរិក្ខារ សម្រាប់អ្នកបួស, លុះរកបានសព្វគ្រប់ហើយ ចូលទៅសូមបួសក្នុងសាមណេរ" ឬ "ភិក្ខុ" បើស្រីហៅ "សាមណេរី" ឬ "ភិក្ខុនី" ។
អ្នកដែលបាននាមបញ្ញត្តិថា ជា "ពុទ្ធបរិស័ទ" ហើយគួរណាស់តែខំសិក្សារឿងរ៉ាវ នៃព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់យ៉ាងល្អិតតទៅទៀតដើម្បីឲ្យបានយល់ច្បាស់លាស់អំពី៖
ដើមកំណើតនៃព្រះពុទ្ធជាអ្នកបង្កើតសាសនា
ព្រះពុទ្ធជាបរមគ្រូនៃយើង ជាមនុស្សអស្ចារ្យ ទ្រង់សម្ភពក្នុងសក្យត្រកូល ព្រះជាតិជាក្សត្រ បានឡើងសោយរាជសម្បត្តិក្នុងព្រះជន្ម ១៦ វស្សា ទ្រង់ពិចារណាឃើញសេចក្ដីទុក្ខព្រួយរបស់ព្រះអង្គនឹងមនុស្សសត្វដទៃ ទើបលះបង់ចោលរាជសម្បត្តិចេញ ទ្រង់ព្រះផ្នួសក្នុងព្រះជន្ម២៩ឆ្នាំ គង់ក្នុងព្រៃខំត្រិះរិះរកធម៌ជាគ្រឿងរំលត់ទុក្ខព្រួយនោះ, ក្នុងព្រះជន្ម៣៥ ឆ្នាំ មានព្រះនាមថ្មីថា" ពុទ្ធ" មានព្រះនាមតាម ព្រះគោត្រជា "ព្រះពុទ្ធសមណគោតម" ឬ "ព្រះពុទ្ធសក្យមុនីគោតម" ព្រះអង្គបរិនិព្វានក្នុងព្រះជន្ម ៨០ គត់ (4) ។
ពួកពុទ្ធបរិស័ទ កាលបើបានចេះដឹងរឿងរ៉ាវនៃព្រះពុទ្ធហើយ ត្រូវតែសិក្សាឲ្យយល់ច្បាស់លាស់អំពី៖
រូបរាងរបស់ពុទ្ធសាសនា
ពាក្យថា "ពុទ្ធសាសនា " ចែកជា ២បទ គឺពុទ្ធៈ ១សាសានា ១ ។ ពុទ្ធៈ ជាព្រះនាមនៃព្រះបរមសាស្តាអ្នកផ្ដើមបង្កើតសាសនា ដូចថាមកហើយ ។ សាសនា ប្រែថា "ពាក្យប្រៀនប្រដៅ" រួមចូលគ្នាថា ពុទ្ធសាសនា ប្រែថា "ពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ" ។
ពាក្យប្រៀនប្រដៅទាំងអស់ ដែលព្រះបរម សាស្ដាទ្រង់ត្រាស់ទេសនាទូន្មានពួកពុទ្ធបរិស័ទ តាំងពីបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធរហូតដល់បរិនិព្វាន ក្នុងកំឡុង ៤៥ ឆ្នាំ សូម្បីព្រះអង្គសំដែងបែកខ្ញែកទៅជាប៉ុន្មានផ្នែកក៏ដោយ ក៏ គង់តែហៅដោយសរុបថា "ពុទ្ធសាសនា" តែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ សឹងមានជាប់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ រាប់ថា " រូបរាងរបស់ពុទ្ធសាសនា" កើតមកបានអាយុ២៤៩៨ ឆ្នាំហើយ (គិតត្រឹមឆ្នាំដែលបោះពុម្ពសៀវភៅនេះ (គ.ស ១៩៥៥) ។
ពុទ្ធបរិស័ទ កាលបើបានស្គាល់រូបរាងរបស់ពុទ្ធសាសនាហើយ ត្រូវតែត្រិះរិះដេញដោយរកនូវ៖ វត្ថុបំណងរបស់ពុទ្ធសាសនា
ព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងមូលទាំងបីព្រះបរម សាស្ដា ទ្រង់ត្រាស់ទេសនាទូន្មានពួកពុទ្ធបរិស័ទ ដោយព្រះវិនយបិដកក្ដី ព្រះសុត្តន្តបិដកក្ដី ព្រះអភិធម្មបិដកក្ដី ក៏មានវត្ថុបំណងតែមួយ គឺទ្រង់ដឹកនាំពួកពុទ្ធបរិស័ទឲ្យ ប្រតិបត្តិឈមមុខទៅរកព្រះនិព្វាន ដែលជាទីរលត់ទុក្ខតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ។
ប៉ុន្តែ មានន័យជាអនេកប្រកា (5) ដែលព្រះអង្គដឹកនាំពុទ្ធបរិស័ទឲ្យប្រតិបត្តិយកផលប្រយោជន៍នៅនាលោកិយ ដែលជាអ្នកមិនទាន់បានដល់ព្រះនិព្វាន ដូចជាព្រះអង្គត្រាស់ប្រាប់ប្រយោជន៍៣យ៉ាង គឺប្រយោជន៍ ក្នុងជាតិនេះ ១ ក្នុងជាតិខាងមុខ១ នឹងប្រយោជន៍ប្រសើរបំផុតគឺព្រះនិព្វាន១ ។
គោលធម៌យ៉ាងសំខាន់បំផុតរបស់ពុទ្ធសាសនា
ព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងមូល មានចតុរារិយសច្ច (របស់ពិតដ៏ប្រសើរ៤យ៉ាង) ជាកំពូល, ធម៌គ្រប់យ៉ាងសុទ្ធតែសង្គ្រោះរួមចុះក្នុងវង់ចតុរារិយសច្ចទាំងអស់ ។ សេចក្ដីប្រតិបត្តិគ្រប់បែបដែលមានប្រាកដក្នុងគម្ពីរទាំងឡាយ ក៏តែកើតមានឡើង ដើម្បីសេចក្ដីចេះដឹងនូវចតុរារិយសច្ចដោយប្រាជ្ញា, ចតុរារិយសច្ច ជាកំពូលធម៌, ការចេះដឹងចតុរារិយសច្ច ជាកំពូលនៃព្រហ្មចរិយៈ, ការប្រតិបត្តិដើម្បីឲ្យត្រាស់ដឹងនូវចតុរារិយសច្ចដោយប្រាជ្ញា ជាកំពូលនៃការប្រតិបត្តិទាំងមូល ។
ចតុរារិយសច្ច
ពាក្យថា "ចតុរារិយសច្ច" ប្រែថា "របស់ពិតដ៏ប្រសើរមាន៤យ៉ាង" គឺ៖
ហេតុផលរបស់អរិយសច្ច
ទុក្ខ ជាផលរបស់ សមុទយៈៗ ជាហេតុរបស់ទុក្ខ ។ និរោធ ជាផលរបស់ មគ្គៗ ជាហេតុរបស់និរោធ ។
កិច្ចដែលត្រូវធ្វើក្នុងអរិយសច្ចមាន៤ (7)
កិច្ចក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤ នេះ រួមឲ្យខ្លីមក នៅតែត្រឹម ២ យ៉ាងគឺ លះបង់សមុទយៈ ១, ចម្រើនមគ្គ ១ ។
បរិវដ្ដក្នុងអរិយសច្ច
បរិវដ្ដ ប្រែថា "ញាណជាគ្រឿងវិលទៅ" សំដៅយកញាណទាំង៣ គឺសច្ចញ្ញាណ១ កិច្ចញ្ញាណ១ កតញ្ញាណ១ ។
ញាណទាំង ៣ នេះ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤ ត្រូវជាអាការៈ ១២ (៤ X ៣ = ១២) ។
មគ្គមានអត្ថ ៤
ពួក​ពុទ្ធបរិស័ទ កាល​បើ​បាន​យល់​ច្បាស់​ថា ចតុរារិយសច្ច ជាគោលធម៌យ៉ាងសំខាន់បំផុតរបស់ពុទ្ធសាសនាហើយ​ត្រូវតែ​ត្រិះរិះ​រើស​រក​ផ្លូវ​ប្រតិបត្តិ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ផ្លូវ​ណា​ជា ៖
គោលនៃការប្រតិបត្តិធម៌យ៉ាងប្រសើរបំផុតក្នុងពុទ្ធសាសនា
កាលពីជំនាន់បូរាណ ដែលមិនតាន់មានព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ក្នុងលោក បណ្ដាមនុស្សទាំងអស់ដែលធ្លាប់ស្គាល់សុខទុក្ខមកហើយ គេតែងស្អប់ខ្ពើមទុក្ខណាស់ មិនចង់បានទុក្ខសោះ ស្រឡាញ់តែសុខ ចង់បានតែសុខម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ, ម៉្លោះហើយក៏កើតគំនិតរិះគិតរកផ្លូវប្រតិបត្តិ ដើម្បីចៀសវាសឲ្យផុតពីទុក្ខ ធ្វើឲ្យកើតសុខដល់ខ្លួន ។ ប៉ុន្តែ ប្រតិបត្តិមិនត្រូវត្រង់ផ្លូវរំលត់ទុក្ខ ក៏គ្រាន់តែបានស្រាកស្រាន្តស្ងប់ទុក្ខក្នុងកាលខ្លះ, លុះអស់អំណាចកម្លាំងធម៌នោះហើយ ក៏ត្រឡប់ជាកើតទុក្ខឡើងវិញ ដដែល ទទួលសោយទុក្ខអស់កាលវែងឆ្ងាយតទៅមុខទៀត មិនចេះផុតព្រោះតែមិនបានដឹងនូវអរិយសច្ច៤ ដូចជាអាឡារតាបស នឹងឧទកតាបស ខំចម្រើនឈានឲ្យបានផលទៅកើតនៅនាស្ថានព្រហ្ម ដោយសម្គាល់ខុសថា ស្ថានព្រហ្ម ជាទីបំផុតទុក្ខ ជាទីរលត់ទុក្ខ ។ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់នៃយើង កាលព្រះអង្គកំពុងតែស្វែងរកធម៌ជាគ្រឿងរំលត់ទុក្ខ មុនបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់ធ្លាប់បានចូលទៅសិក្សាលទ្ធិធម៌ ក្នុងសំណាក់តាបសទាំង២ រូបនោះដែរ ប៉ុន្តែ ទ្រង់ជ្រាបថាធម៌នេះ មិនមែនជាផ្លូវប្រតិបត្តិឲ្យផុតទុក្ខទេ ទើបទ្រង់យាងចេញពីសំណាក់តាបសទាំង២រូបនេះ ទៅស្វែងរកផ្លូវប្រតិបត្តដោយវិធីផ្សេងៗទៀត ។
កាលដែលព្រះបរមសាស្ដាបានត្រាស់ដឹងជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធថ្មីៗ ផុតពី៤៩ ថ្ងៃមក ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទេសនាព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ(អរិយសច្ច៤) និងអនត្តលក្ខណសូត្រ (ព្រះត្រៃលក្សណ៍) មុនធម៌ទាំងអស់ ប្រោសភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ (ភិក្ខុ៥រូប) មុនពុទ្ធបរិស័ទទាំងពួង នៅនាព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន ក្បែរក្នុងពារាណសី ។
សេចក្ដីខាងដើមនៃព្រះធម្មចក្កប្បវត្ដនសូត្រនោះ ទ្រង់ត្រាស់ប្រារព្ធអំពីផ្លូវប្រតិបត្តិ ៣ ប្រការថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ!ផ្លូវប្រតិបត្តិ១ ធូរថយពេក ហៅ" កាមសុខល្លិកានុយោគ" ប្រែថា "ការប្រកបខ្លួនឲ្យទទឹកជោគទៅដោយសេចក្ដីសុខក្នុងកាម" ផ្លូវប្រតិបត្តិ១ ទៀតតឹងរឹងហួសពេកហៅ "អត្តកិលមថានុយោគ" ប្រែថា "ការប្រកបខ្លួនទុកក្នុងសេចក្ដីលំបាក "សំដៅយកការប្រតិបត្តិ ដែលពួកជនខ្លះខំព្យាយាមទូន្មានខ្លួនដោយវិធីផ្សេងៗ មានអាំងភ្លើង, ហាលថ្ងៃជាដើម ដើម្បីឲ្យផុតពីទុក្ខព្រួយ នឹងដើម្បីឲ្យបានសម្រេចដូចសេចក្ដីប្រាថ្នា ។ ផ្លូវធូរពេក នឹងផ្លូវតឹងពេក ទាំង២ ប្រការនេះ តថាគតបានប្រតិបត្តិរួចមកហើយ ដឹងថាជាផ្លូវឥតផលប្រយោជន៍ ជាផ្លូវអាក្រក់លាមក ថោកទាប, អ្នកទាំងឡាយ មិនត្រូវប្រតិបត្តិតាមផ្លូវទាំង២ យ៉ាងនេះទេ ។
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នៅមានផ្លូវប្រតិបត្តិ ១ទៀត ជាផ្លូវប្រតិបត្តិយ៉ាងកណ្ដាល មិនធូរពេក មិនតឹងពេក ជាផ្លូវប្រតិបត្តិឲ្យដល់នូវទីរលត់ទុក្ខពិតប្រាកដ ជាផ្លូវដ៏ប្រសើរ មានអង្គ៨ (អដ្ឋង្គិកមគ្គ) ជាផ្លូវដែលតថាគតបានប្រតិបត្តិរួចមកហើយ,តថាគតបានត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច៤ (របស់ពិតដ៏ប្រសើរ, ៤ យ៉ាង) ដោយសារតែផ្លូវនេះឯង, អ្នកទាំងឡាយ ត្រូវតែប្រតិបត្តិតាមផ្លូវកណ្ដាលនេះចុះ ដែលជាផ្លូវមានឈ្មោះថា មជ្ឈិមាបដិបទា ប្រែថា "សេចក្ដីប្រតិបត្តិជាយ៉ាងកណ្ដាល"ំដៅយកការធ្វើដំណើរទៅតាមគន្លងផ្លូវយ៉ាងកណ្ដាល ជាផ្លូវទៅកាន់ទីរលត់ទុក្ខ ។
ផ្លូវកណ្ដាលដែលឈ្មោះថា មជ្ឈិមាបដិបទា នេះមានអង្គ៨ (អដ្ឋង្គិកមគ្គ) (10) ៖
អង្គទាំង៨ នេះ លុះតែមានព្រមជាមួយគ្នាគ្រប់ទាំង៨ រួមចូលគ្នាជាកម្លាំងតែមួយ ទើបហៅថា មគ្គ ឬអរិយមគ្គ ឬមជ្ឈិមាបដិមាទា, បើញែកចេញឲ្យចាក់ពីគ្នា តែអង្គមួយៗវិញ មិនហៅថា មគ្គទេ គ្រាន់តែហៅត្រឹមចំណែកអង្គមួយៗ តាមឈ្មោះអង្គនោះៗ ប៉ុណ្ណោះ ។
មគ្គ មានឈ្មោះ៤យ៉ាង តាមកម្លាំងដែលអាចលះកិលេសបាន (11) គឺ ៖
មគ្គ ៤ ផល ៤ នេះ ជាឈ្មោះរបស់ចិត្ត ។ អ្នកមានមគ្គចិត្តនឹងផលចិត្តយ៉ាងនេះ ហៅថា "អ្នកបានសម្រេចមគ្គផល" ។
ការប្រតិបត្តិធម៌គ្រាប់ជាន់ មានមជ្ឈិមាបដិបទាជាបង្គោល ។ មជ្ឈិមាបដិបទា ជាទីប្រជុំចុះនៃការប្រតិបត្តិធម៌ទាំងអស់ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងមូល ។ មជ្ឈិមាបដិបទាជាក្រសែនៃព្រះនិព្វាន, ជាផ្លូវដំណើរនៃចិត្ត មិនមែនជាផ្លូវសម្រាប់ដើរដោយជើងទេ ។
មជ្ឍិមាបដិបទា ជាធម៌សម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប មិនមែនជាធម៌ខ្ពស់ហួសផុតវិស័យរបស់មនុស្សឡើយ, មិនមែនជាធម៌ធ្វើឲ្យមនុស្សទន់ខ្សោយ ឬធ្វើឲ្យខ្ជិលច្រអូស, ឲ្យចាលចាញ់សេចក្ដីទុក្ខដែលខ្លួនត្រូវអត់ធន់នោះទេ, ជាធម៌យ៉ាងកណ្ដាល មានថ្នាក់ខ្ពស់ទាប តាមភាពរបស់មនុស្សបុថុជ្ជនគ្រប់រូប ក្នុងលោកនេះ មិនមែនជាធម៌សម្រាប់តែព្រះអរិយបុគ្គលមួយចំពួកប្រតិបត្តិប៉ុណ្ណោះទេ, ដ្បិតថា បើមនុស្សបុថុជ្ជន មិនប្រតិបត្តិតាមមជ្ឈិមាបដិបទានេះហើយ ធ្វើម្ដេចនឹងក្លាយខ្លួនទៅជាព្រះអរិយបុគ្គល គឺអ្នកបានសម្រេចមគ្គ ៤ផល៤ កើត, ហេតុនេះ បានជាចាត់មជ្ឈិមាបដិបទាថា "ជាគោលនៃការប្រតិបត្តិធម៌យ៉ាងប្រសើរបំផុតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា " ។
ពួកពុទ្ធបរិស័ទ កាលបើបានយល់នូវមជ្ឈិមាបដិបទា ថា "ជាគោលដ៏សំខាន់បំផុតនៃការប្រតិបត្តិធម៌ " ហើយត្រូវពិចារណាដេញដោយរកឲ្យឃើញ នូវផលប្រយោជន៍នៃការប្រតិបត្តិធម៌ថា ផលដូចម្ដេចដែរជា ៖ ផលប្រយោជន៍យ៉ាងខ្ពស់បំផុតនៃការប្រតិបត្តិធម៌ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (12)
ក្បួនច្បាប់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា បានសំដែងបញ្ជាក់អំពីផលប្រយោជន៍នៃការប្រតិបត្តិធម៌ ដោយអនេកបរិយាយ ប៉ុន្តែ ផលទាងអស់នោះ បើបំព្រួញឲ្យតិចមក នៅមានតែត្រឹម២យ៉ាង គឺផលជាលោកិយ១ ផលជាលោកុត្តរៈ១ ។ ផលជាលោកិយ
ក្នុងទីនេះ សូមបរិយាយអំពីផលជាលោកិយមុន អ្នកប្រតិបត្តិធម៌តាមក្រសែនៃមជ្ឈិមាបដិបទា ដូចបានរៀបរាប់ខាងដើមហើយនោះ រមែងបានប្រយោជន៍យ៉ាងវិសេស ក្នុងវេលាកំពុងតែប្រតិបត្តិធម៌ មិនបង្អង់ចាំពេលណាទើបបានផលទេ(អកាសិកោ ) ជាធម៌ឲ្យផលពុំមានកាលខាន់ គឺថា មជ្ឈិមាបដិបទា ធ្វើអ្នកប្រតិបត្តិតាមឲ្យបានទៅជាមនុស្សមានហេតុផលជាគោលការណ៍ ធ្វើឲ្យបានទៅជាអ្នកដាច់ស្រេចក្នុងចិត្ត, ធ្វើឲ្យបានទៅជាអ្នកឈ្នះខ្លួនឯង, ធ្វើឲ្យបានទៅជាអ្នកបង្គាប់បញ្ជាខ្លួនឯងកើត, ធ្វើឲ្យបានទៅជាអ្នកមានសេចក្ដីប្រាថ្នាត្រឹមត្រូវ, ធ្វើឲ្យបានទៅជាអ្នកទៀងទាត់ត្រង់ផ្លូវ, ធ្វើឲ្យបានទៅជាមានកាយកម្ម, វចីកម្ម នឹងការចិញ្ចឹមជីវិត ប្រាសចាកទុក្ខក្ដៅក្រហាយគ្រប់ប្រការ, ធ្វើឲ្យបានទៅជាអ្នកមានព្យាយាមត្រូវ មានសេចក្ដីក្លាហាន, មានសេចក្ដីចេះដឹង នឹងឲ្យមានសេចក្ដីទៀតទាត់ក្នុងចិត្ត ល្មមឲ្យជីវិតរបស់ខ្លួនមានរបៀបរៀបរយ គួរដល់ឋានៈរបស់ធម៌ដែលខ្លួនប្រតិបត្តិ ។
កាលមនុស្សបានប្រតិបត្តិធម៌ ត្រឹមត្រូវតាមមជ្ឈិមាបដិបទា ដែលមានសម្មាទិដ្ឋិ ជាប្រធាន ជាមេនាំអាទិ៍ហើយ ក៏រមែងបានផលអាចឲ្យកើតអង្គមគ្គ ៧ ខាងចុងតៗ គ្នាតាមលំដាប់ភ្លាមៗ មិនរង់ចាំកាលណាទេ ដូចជាអ្នកមាន ៖
កាលបើអង្គមគ្គជាហេតុ កើតមានយ៉ាងនេះហើយ ការលះបង់កិលេសនោះៗ បានដាច់ស្រឡះជាផល ក៏កើតមានឡើងក្នុងខណៈ នៃមគ្គនោះដែរ ក៏ប៉ុន្តែ ជាមគ្គនៅទន់ខ្សោយនៅស្ដើងស្ដួច, មិនទាន់រឹងប៉ឹងខ្លាំងខ្លា, មិនទាន់ពេញលេញ នឹងហៅថា អរិយមគ្គមិនទាន់បានទេ គ្រាន់តែអាចលះបង់កិលេស ចំពូកខ្លះ បានតាមកម្លាំងនៃមគ្គជាលោកិយ ឲ្យបានផលជាលោកិយប៉ុណ្ណោះ ។
បណ្ដាផលជាលោកិយទាំងអស់ សំដៅយកត្រង់ការអស់កិលេសចំពូកខ្លះនោះ (13) ថាជាផលប្រសើរបំផុត លើសផលជាលោកិយនានាមានផលឲ្យបានសោយសុខសម្បត្តិក្នុងស្ថានមនុស្សនឹងស្ថានសួគ៌ជាដើម ។ ផលជាលោកុត្តរៈ
មគ្គជាលោកិយដូចបាននិយាយរួមមកហើយនោះ ជាគោលនៃការគ្រប់គ្រងជីវិតរបស់អ្នកប្រតិបត្តិធម៌ឲ្យប្រព្រឹត្តិទៅរៀបរយ ។ ឲ្យបានសុខសប្បាយរាល់ៗថ្ងៃ ហៅថា អ្នកបានផលជាលោកិយ ។ ផលជាលោកិយនេះ កាលបើគេអប់រំអង្គមគ្គ ឲ្យចាស់ក្លាដល់កំរិតហើយ អាចក្លាយទៅជា អរិយផល ដែលកើតពី អរិយមគ្គ ដូចសេចក្ដីអធិប្បាយដោយសង្ខេបតទៅនេះ ៖
អ្នកប្រតិបត្តិធម៌តាមលំអាន នៃមជ្ឈិមាបដិបទាជាលោកិយ ហើយបានព្យាយាមអប់រំអង្គមគ្គទាំង៨ ឲ្យមានកម្លាំងពេញទីតាមវិធីនៃការប្រតិបត្តិធម៌ ឲ្យព្រមព្រៀងគ្នាជាកម្លាំងតែ១ ហើយ ហៅថា អរិយមគ្គ ៗនេះ អាចកំចាត់បង់កិលេស ឬសំយោជន៍ (14) យ៉ាងល្អិតបំផុតដែលត្រាំជាប់ស្អិតនៅក្នុងសន្ដានចិត្ត ឲ្យរលត់ទៅតាមចំណែកនៃកម្លាំងអរិយមគ្គ ដែលខ្លួនបានអប់រំមកហើយ ។ ផលដែលកើតមានឡើងអំពីកិរិយាលះបង់កិលេសបាននេះ ហៅថា អរិយផល ។ អរិយមគ្គ ដែលចាស់ក្លាដល់កំរិត អាចកំចាត់បង់កិលេសក្នុងសន្តានចិត្តបានត្រឹមណា ក៏មានឈ្មោះហៅតាមជាន់នៃការលះបង់កិលេសរបស់ខ្លួនបានត្រឹមណោះថា សោតាបត្តិមគ្គ, សកទាគាមិមគ្គ, អនាគាមិមគ្គ, អរហត្តមគ្គ ។ អរិយផល ក៏បានជាគូនឹងអរិយមគ្គ គ្រប់ៗមគ្គដែរ គឺសោតាបត្តិផល, សកទាគាមិផល, អនាគាមិផល នឹងអរហត្តផល ។ ហេតុនោះទើបកើតបានជាមគ្គ៤ផល៤ ហៅកាត់ឲ្យខ្លីថា មគ្គផល ។ អរិយមគ្គជាហេតុ អរិយផលជាផល, អរិយមគ្គដែលមានឈ្មោះផ្សេងគ្នាជា៤យ៉ាងនោះ ក៏ព្រោះកំចាត់បង់កិលេសបានច្រើនតិចជាងគ្នា (15) ។ ឱកាសបើកឲ្យអង្គមគ្គប្រជុំគ្នាជាអរិយមគ្គបានកាលណា ការកាត់ផ្ដាច់សំយោជន៍ក៏កើតមានឡើងក្នុងកាលណោះមួយរំពេច ។ ឱកាសនេះមិនកំណត់កាលទេ (អកាលិកោ) កើតមានឡើងក្នុងខណៈដែលចិត្តមូលជាអារម្មណ៍តែមួយដោយឆាប់រហ័ស ដូចអ្នកខ្លះស្ដាប់ទេសន៍បានសម្រេចមគ្គផលនៅទីនោះ ភ្លាមក៏មាន(ខិប្បាភិញ្ញា), ដោយសេចក្ដីព្យាយាមដ៏ខ្លាំងក្លា ដូចព្រះយោគាវចរខំចម្រើនភាវនារឿយៗរាល់ថ្ងៃ ទាល់តែបានសម្រេចមគ្គផលក៏មាន (ទន្ធាភិញ្ញា) ។
អ្នកប្រតិបត្តិធម៌ ហើយបានសម្រេចលោកុត្តរផល ជាផលជាន់ខ្ពស់បំផុតយ៉ាងនេះហើយ ឈ្មោះថា ជាអ្នកបានដល់ព្រះនិព្វានជាស្ថានរលត់ទុក្ខទាំងអស់ ឈ្មោះថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវតាមវត្ថុបំណងនៃព្រះពុទ្ធសាសនាពិតប្រាកដ ព្រោះព្រះពុទ្ធសាសនាទាងមូលមានចំណុចជាទីបំផុតត្រង់មគ្គ ៤ផល៤ និព្វាន ១ រួមជា៩ដែលហៅថា ព្រះនពលោកុត្តរធម៌ (16) ។ បរិសេចក្តីបញ្ចប់
មនុស្សជាជាតិអ្វីក៏ដោយ ប្រុសឬស្រី ក្មេងឬចាស់ ដែលជាអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនា បាននាមប្បញ្ញត្តិថា ៖
ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាសាសនាទៀងទាត់ណាស់ គ្មានសាវកណាអាចលុបលាង ឬកែប្រែ ដូចជាច្បាប់សម្រាប់ប្រទេសមួយៗ បានទេជាសាសនាមិនទទួលរ៉ាប់រងទុក្ខទោសជួសអ្នកណាឡើយ, ជាសាសនាចង្អុលហេតុផលយ៉ាងដាច់ខាត ។
ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រៀបដូចទូក ពួកពុទ្ធបរិស័ទប្រៀបដូចអ្នកជិះ ។ ទូកលឿនក្ដី មិនលឿនក្ដី ទៅត្រង់ឬវៀចវេរក្តី ក៏ស្រេចតែលើខ្លួនអ្នកជិះ ។ បើទូកធ្លុះធ្លាយ ត្រូវអ្នកជិះជួសជុលបិទផ្ជិតដោយខ្លួនឯងបើមិនបិទទេ ទូកក៏លិច ខ្លួនអ្នកជិះលើទូកក៏លង់ទឹកស្លាប់កណ្ដាលទន្លេ ព្រោះនឹងស្រែកហៅរកអ្នកណាឲ្យជួយស្រង់ខ្លួនពុំបានឡើយ ។
ពួកពុទ្ធបរិស័ទ មិនត្រូវតាំងចិត្តផ្អែកវេរទៅលើព្រះពុទ្ធអង្គ ដោយនឹកអាងថា "ព្រះពុទ្ធ នឹងមកជួយដឹកដៃ យឺតយោងខ្លួន ឲ្យរួចពីទុក្ខទោសបាន" ដូច្នេះឡើយ ត្រូវតែតាំងចិត្តជឿកម្ម នឹងជឿផលរបស់កម្មយ៉ាងដាច់ខាតថា កម្មល្អឲ្យផលជាសុខ កម្មអាក្រក់ឲ្យផលជាទុក្ខ, អ្នកណាបានសុខឬបានទុក្ខ ក៏ព្រោះតែអ្នកនោះបានធ្វើកម្មល្អឬអាក្រក់រួចមកហើយ, គ្មានអ្នកណាអាចទទួលសុខទុក្ខជួសអ្នកណាបានទេ ប្រៀបដូចចោរលួចប្រាក់គេៗ ចាប់បានដាក់គុក គ្មានអ្នកណាទទួលទោសគុកជួសចោរនោះបានឡើយ សូម្បីតែឪពុកបង្កើត ក៏ទទួលតោសគុកជួសកូនមិនបានដែរ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជម្ងឺ ឬសេចក្ដីស្លាប់នឹងទទួលជួសគ្នាមិនបានសោះឡើយ ។ សេចក្ដីបរិសុទ្ធិនឹងមិនបរិសុទ្ធិមានចំពោះតែរូបមនុស្សម្នាក់ៗ ឥតអ្នកណាបរិសុទ្ធជួសអ្នកណាបានទេ (សុទ្ធិ អសុទ្ធិ បច្ចត្តំ ខុ.ធ.) អ្នកដទៃធ្វើអ្នកដទៃឲ្យបរិសុទ្ធមិនបានទេ (នាញ្ញោ អញ្ញំ វិសោយេ ខុ.ធ) សេចក្ដីនេះប្រៀបដូចអ្នករៀបចំណេះវិជ្ជាផងទាំងពួង អ្នកណារៀនអ្នកនោះចេះនឹងរៀនជួសគ្នាឬនឹងចេះជួសគ្នាមិនកើត ។ ការរៀបជាកម្មគឺហេតុ ការចេះដឹងជាផល ។ ហេតុនឹងផល តែងអាស្រ័យគ្នាជានិច្ចដូចសុភាសិតបុរាណថា "ចេះពីរៀនមានពីរក" ។
ពុទ្ធបរិស័ទ បើបានជឿកម្មផលដូច្នេះហើយ ទើបបានប្រតិបត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវតាមវត្ថុបំណងរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ បើមិនជឿកម្មលទេ ហើយចេះតែធ្វើបុណ្យឲ្យទានរក្សាសីលទាំងខ្វាក់ទាំងថ្លង់ទៅ ព្រោះតែចិត្តចង់ឲ្យបានសុខនោះ លំមិនបានសុខដូចបំណងហើយ ដ្បិតខ្លួនប្រតិបត្តិខុសគន្លងធម៌ ក៏ទៅជាខំបន់ស្រន់ព្រះសំពះទេវតាឲ្យជួយខ្លួន, កាលបើមិនឃើញព្រះ ឬទេវតាណាជួយ ក៏ត្រឡប់ជាខឹងស្អប់បន្ទោសព្រះឬទេវតា ថាមិនជួយខ្លួនទៅវិញ ។
បណ្ដាយថាសភាវៈ ទាំងឡាយ (17) ដូចជាគេយកទឹកស្រោចភ្លើងៗតែងរលត់អស់ទៅ, នេះជាទំនៀមទម្លាប់យ៉ាងទៀងទាត់របស់ធម្មតាគ្មានមនុស្សណាជាអ្នកសាងភ្លើងឬទឹក ដែលជាវត្ថុធម្មជាតិនោះឡើយ មានតែមនុស្សជាអ្នកដឹងទំនៀមនេះថា "បើគេយកទឹកស្រោចភ្លើងៗមុខជារលត់" អ្នកដែលដឹងយ៉ាងនេះចាត់ថា ជាមនុស្សដឹងមុនគេ ហើយប្រាប់គ្នាតៗមក ។ ព្រះពុទ្ធអង្គក៏ដូច្នោះដែរ គឺព្រះអង្គបានជ្រាបរបស់ពិត (អរិយសច្ច) មុនគេ ។ ព្រះអង្គមិនបានកសាងអង្គមគ្គទាំង៨ឡើងទេ ។ ព្រះអង្គគ្រាន់តែជាអ្នកបានស្វែងរកមគ្គឃើញមុនគេ ហើយប្រកាសប្រាប់ង្នកដែលចង់បានសុខឲ្យ ធ្វើដំណើរទៅតាមអង្គមគ្គទាំង៨ នោះប៉ុណ្ណោះ (អក្ខាតារោ តថាគតា= ព្រះតថាគតទាំងឡាយ គ្រាន់តែជាអ្នកប្រាប់ផ្លូវ ខុ.ធ) ។
អង្គមគ្គទាំង៨ ប្រៀបដូចជាផ្លូវថ្នល់១ ប្រកបដោយអង្គគុណ៨យ៉ាងគឺ មានក្តារបិទប្រកាសប្រាប់ដំណើរការសព្វគ្រប់ឲ្យដឹងផែនទីភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ កុំឲ្យវង្វែងផ្លូវបាន (សម្មាទិដ្ឋិ) មិនវៀចវេរខុសផ្លូវ សឹងត្រង់ទៅកាន់ទីតាមប្រាថ្នា(សម្មាសង្កប្បៈ) មានគូស្នាមភ្លោះល្អប្រពៃ (សម្មាវាចា) មានម្លប់រុក្ខាត្រជាក់ត្រជុំ (សម្មកម្មន្តៈ) មានទីកន្លែងសម្រាប់ជ្រកសំណាក់អាស្រ័យយ៉ាងសុខស្រួល (សម្មាអាជីវៈ), មានទីកន្លែងសម្រាប់ស្វះស្វែងរកមានការគ្រប់គ្រងថែរក្សាអ្នកដំណើរឲ្យបានសុខសប្បាយ មិនឲ្យមានអន្តរាយកណ្ដាលផ្លូវ (សម្មាសតិ) មានសេចក្ដីសុខស្ងប់ស្ងាត់ត្រជាក់ត្រជុំដល់អ្នកដំណើរ(សម្មាសមាធិ) ។ អរិយមគ្គក៏មានអង្គនាទីល្មមសមគួរឲ្យបានសម្រេចសេចក្ដីប្រាថ្នារបស់អ្នកប្រតិបត្តិដូចជាផ្លូវនោះដែរ ។
អង្គមគ្គទាំង៨ នឹងដើរជួយគ្នាមិនបានទេ ព្រោះជាចំណែកចិត្តមិនមែនជាចំណែកវត្ថុដូចការរលត់ភ្លើង ដែលអាចជួយស្រោចជួយគ្នាបានទេ ។ ភ្លើងប្រៀបដូចសេចក្ដីទុក្ខក៏មែនហើយ ប៉ុន្តែភ្លើងជាចំណែកវត្ថុការរលត់ជាចំណែកកាយ ទើបអាចជួយលត់ជួសគ្នាបាន ។ ទុក្ខក្នុងទីនេះជាចំណែកចិត្ត ដែលមនុស្សរាល់រូបដឹងឃើញដោយខ្លួនឯង (សន្ទិដ្ឋិកោ) ទើបធ្វើជួសគ្នាមិនបាន ប្រៀបដូចជាអ្នករៀន មិនអាចរៀនសូត្រចំណេះវិជ្ជាជួសគ្នាបានដូច្នោះដែរ ។
ព្រះពុទ្ធអង្គគ្រាន់តែជាអ្នកជ្រាបរបស់ពិតដ៏ប្រសើរ (អរិយសច្ច៤) មុនគេ ហើយទ្រង់បានចង្អុលប្រាប់គេថា នេះហៅថាទុក្ខ (ទុក្ខអរិយសច្ច) នេះជាហេតុឲ្យកើតទុក្ខ (ទុក្ខសមុទយសច្ច) នេះជាសេចក្ដីរំលត់ទុក្ខ (ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច) នេះជាផ្លូវដែលនឹងធ្វើអ្នកដំណើរឲ្យដល់នូវសេចក្ដីរលត់ទុក្ខ (ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច) ជាផ្លូវដែលធ្វើឲ្យមារនឹងសេនាមារតាមមិនទាន, ជាផ្លូវដែលអ្នកទាំងឡាយ ត្រូវព្យាយាមដើរទៅដោយខ្លួនឯង, ព្រះតថាគតទាំងឡាយគ្រាន់តែជាអ្នកប្រាប់ផ្លូវប៉ុណ្ណោះទេ (អក្ខាតារោ តថាគត) ។ មួយទៀត ព្រះតថាគតទាំងឡាយ មិនដែលទទួលពាក្យអង្វរកបន់ស្រន់របស់អ្នកណាឡើយ (សុទ្ធិ អសុទ្ធិ បច្ចត្តំ "សេចក្ដីបរិសុទ្ធិ នឹងមិនបរិសុទ្ធិ មានចំពោះខ្លួន នាញ្ញោ អញ្ញំ វិសោ-ធយេ" អ្នកដទៃធ្វើអ្នកដទៃឲ្យបរិសុទ្ធមិនបានទេ" ខុ.ធ) ។
សេចក្ដីដែលបានអធិប្បាយអំពីករណីយកិច្ចរបស់ពួកពុទ្ធបរិស័ទទាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ នេះជាពាក្យឆ្លើយដោះស្រាយប្រាថ្នា៥ប្រការខាងដើមនោះ ថា៖
មេរៀន
ការប្រតិបត្តិធម៌គឺជា ៖
ស្រុកកោះកុង
($) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកោះកុង ដែលមានរដ្ឋបាល ៤ឃុំ និង ១១ភូមិ÷
=រដ្ឋបាលស្រុកចាស់= ស្រុកកោះកុង មាន ៤ ឃុំ ៖
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកោះកុង
ពាក្យពេចន៍ម៉ែឪ
មកដល់កូនជាទីស្រលាញ់
មកដល់កូនជាទីស្រលាញ់ សេចក្តីល្អនិងសេចក្តីចម្រើនរបស់កូន ម៉ែឪមិនធ្លាប់មានការប្រាថ្នាអាក្រក់ និង​មិន​ធ្លាប់មានការច្រណែនម្តងណាឡើយ ព្រោះក្នុងបេះដូងរបស់ម៉ែឪមានតែសេចក្តីប្រថា្នល្អ សេចក្តីស្រ​លាញ់ និងការ​គ្រប់​គ្រង​គ្រប់ពេលទាំងអស់ មិនមានចន្លោះទុកសម្រាប់ឪ្យការប្រាថ្នាអាក្រក់ និងការ​ច្រ​ណែនថិតនៅផងឡើយ ។ទឹកចិត្តស្រលាញ់របស់ម៉ែឪទៅលើកូន មិនមានកំណត់ទី​​​បំផុត ជាសេចក្តី​​​ស្រលាញ់ដ៏បរិសុទ្ធ ។ ម៉ែឪ​មិន​ជា​ទុក្ខ​ឬ ខ្មាសគេអ្វីឡើយ ដែលមានកូនជាមនុស្សក្រទ្រព្យសម្បត្តិ នោះ ប៉ុន្តែ ម៉ែឪជា​ទុក្ខនិងខ្មាស គេជា​ទី​បំផុត បើថាកូនជាមនុស្សអាក្រក់ ។ ម៉ែឪ មានសេចក្តីសុខ រីករាយក្នុងចិត្ត ព្រោះបាន​ឃើញ​កូនៗ​មាន​សេច​ក្តីចម្រើនក្នុងជីវិត មានការងារល្អ មានគ្រួសារកក់ក្តៅ ហើយជាពិសេស ខ្លាំង​ណាស់នោះ គឺម៉ែ​ឪ​មាន​នូវសេចក្តីសុខដ៏ក្រៃលែង ព្រោះបានឃើញកូនជាមនុស្សល្អ ។ ម៉ែឪ​មិន​មែនជាទេវតា តែក្រៃលែង​ជាង​ទេវតាទៅទៀត មិនមែជាព្រះព្រហ្ម តែ​ក្រៃ​​លែងជាងព្រះព្រហ្ម​ទៅទៀត ព្រោះម៉ែឪ ឲ្យសេច​ក្តី​ស្រ​លា​ញ់ ដល់កូនដ៏ក្រៃលែង និងឲ្យនូវអ្វីដែលទេវតាឥន្ទព្រហ្មឲ្យមិនបាន នោះគឺជីវិត ។ ម៉ែឪប្រាថ្នា ឲ្យជីវិតកូនមានតម្លៃ មានភាពភ្លឺស្វាង និងមានសេចក្តីសុខ ទើបម៉ែ​ឪ​ព្យា​យាមពន្យល់កូនទូន្មានកូនដូច្នេះ ត្រូវកូនយកចិត្តទុកដាក់ស្តាប់នូវពាក្យពេចន៍ម៉ែឪអោយ បានច្បាស់លាស់ និងត្រូវគិតឲ្យបានយល់ ហើយ​បរិបត្តតាមឲ្យបានល្អជាទីបំផុត នោះសេចក្តីចម្រើននឹងកើតមានដល់អ្នក ។
ការពិតក្នុងចិត្ត
កូនជាទីស្រលាញ់ ឥឡូវនេះកូនធំហើយ ល្មមអាចយល់ដឹងនូវរឿងរ៉ាវរបស់ជីវិតបាន បើមិនច្រើនក៏​ខ្លះៗ​ដែរ ។ កូនគង់តេបានដឹងហើយថា ឪពុកម្តាយស្រលាញ់កូនច្រើនប៉ុណ្ណា កូនប្រៀបបីដូចជាកែវភ្នែក ឬថ្លើម​ប្រ​មាត់​រប​ស់ ម៉ែឪដូច្នោះឯង ។ ឪពុកម្តាយនឿយហត់កនុងការងាររាល់ថ្ងៃនេះ កូនក៏ដឹងដែរ​ថា​គឺ​ដើម្បី​កូនគ្រប់គ្នា បើសម្រាប់តែមាត់ពីរ ក្រ​ពះ​ពីររបស់ឪពុកម្តាយទេនោះ ឪពុកម្តាយមិននឿយ​ហត់​ដូច្នេះ​ទេ ។ ដែលពោលយ៉ាងនេះ មិន​មែន​​ចង់​រំ​លឹក​គុណ ហើយប្រថា្ននូវការតបស្នងអ្វីក្រៅអំពីចង់​ឲ្យកូន​ជា​មនុស្ស​ល្អឡើយ ។​ តាមពិត ម៉ែឪត្រូវការអ្វីៗច្រើនយ៉ាងពីកូនមែមគ្រាន់តែនិយាយាមិនចេញ​ ហាក់​ដូច​ជា​​ទឹកលិចដល់មាត់ អីចឹងឯង ។ ចូរកូដឹងចុះ សូម្បី​មា​​តាបិតា ទាំងឡាយមានទ្រព្យ​សម្បត្តិច្រើនលើស​ពី​កា​រប្រើប្រាស់ទៅ​ទៀត​ក៏ដោយ តែក៏នៅចង់បានជំនូន​ ចង់បានរបស់ដែលកូនអោយដែរ ទោះបីរបស់​នោះ​មិនសូវល្អ មិនសូវថ្លៃ ប្រៀប​និង​របស់​ដែលម៉ែឪមាន​មិនបាន​ក៏​ដោយ ឲ្យតែថា ជារបស់កូន​ដែល​កូន​ជូន​ហើយ ឪពុក​ម្តាយសប្បាយចិត្តណាស់ ។ កាលដែលកូនមាននំ មានផ្លែឈើមកជូននោះ ឪពុក​ម្តាយ​ឆ្អែត​ស្រេច​ហើយក៏ដោយ ក៏នៅតែទទួលពិសារដោយពេញចិត្តដែរ ។ សម្លៀក​បំ​ពាក់​ដែលកូននាំមកជូន ទោះ​ជា​មិន​ស្អាតក៏ដោយ ក៏មាតាបិតាស្លៀកពាក់ដែរ ដើម្បីបង្ហាញកូនយកចិត្តកូន ។ ទោះជាកូន មិន​មាន​​អ្វី​មក​ជូន​​សោះ គឺគ្រាន់តែបង្ហាញមុខ ហើយមានដៃសំពះថ្វាយបង្គំប៉ុណ្ណឹង ក៏ម៉ែឪពេញចិត្ត​ទៅ​ហើយ ។ នេះជាបំនងប្រាថ្នា​ ដែលមានក្នុងចិត្តរបស់ឪពុម្តាយគ្រប់គ្នា ពោលគឺចង់ឲ្យកូនជមនុស្សល្អ គិតល្អ ធ្វើល្អ និយាយល្អ ដឹងគុណ ដឹងទោសតាមសេចក្តីពិត ប៉ុន្តែ ឲ្យម៉ែឪហាមាត់ប្រាប់កូនថា ថ្វាយ​បង្គំ​មក ទិញផ្លែ​ឈើល្អៗអោយមក យ៉ាងម៉េចរួចទៅ ម្លោះហើយមាតាបិតា ខ្លះបានបិទភ្នែកលាចាកលោក​នេះ​ទៅ ទាំងដែលមិនធ្លាប់​ ឃើញកូនក្រាបសំពះខ្លួនម្តងផង ។
កំណាព្យ
•​​ ពាក្យពេចន៍ម៉ែឪកូនត្រូវចាំ បណ្តាំទឹកចិត្តពិតពាក្យព្រហ្ម ពាក្យប្រាជ្ងពីព្រេងម៉ែឪផ្គុំ និយមព្រះពុទ្ធវិសុទ្ធពេចន៍ ។
• អរុណពណ៌មាសជះរស្មី សម្តីម៉ែឪត្រូវរំលេច រំលឹកចំៗកុំអោយភ្លេច ពាក្យពេចន៍ដូចថ្ងៃថ្លៃដូចមាស។
• ទ្វីបលោកល្អស្រស់ព្រោះសូរិយា មាតាបិតាគឺជាព្រះ ជាដួងតារាយាត្រារះ កូនត្រូវសំពះទិសបូព៌ា។
• ទិសបូព៌មានន័យបូព្វការី បង្កើតប្រុសស្រីពេញពសុធា ពាក្យពេចន៍ម៉ែឪត្រូវដូចជា សុរិយាក្នុងគ្រាបំភ្លឺលោក ។
គ្រួសារកក់ក្តៅ
កូនជាទីស្រលាញ់ ពាក្យថាគ្រួសារ ជាពាក្យដែលមានសេចក្តី​​ឬអត្ថន័យច្រើន គឺសំដៅដល់ការស្រលាញ់ ភាពកក់ក្តៅ ភាពនៃត្រកូលតែមួយជាមួយគ្នា ។ល។ នៅប្រទេសខាងលិច ភរិយា​តែង​យក​ត្រកូល​ប្តីមក​ប្រើ​ហើយ​តែង​ហៅ​​គ្នាថា «អ្នកផ្ទះខ្ញុំ» ឬគ្រួសារខ្ញុំជាដើម ។សម័យដែលកូននៅក្មេងៗ យើងតែងហៅគ្នាថាគ្រួសារ មានសំឡេងសើចសប្បាយ មានសំឡេងរត់ប្រ​ឡែង​គ្នា បរិភោគអាហាររួមគ្នា និងធ្វើអ្វីៗជាមួយគ្នា មានភាព​រស់រវើក ។ ឪពុក​ម្តាយ សូម្បីធ្វើការ​ហត់​នឿយ​​អស់កំលាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ លុះមកដល់ផ្ទះហើយគ្រាន់តែឃើញមុខកូនៗ រត់មកទទួល ជួយ​កាន់​ជួយ​ទទួលយករបស់របរ និងសាកសួរពីការនឿយហត់ប៉ុណ្ណឹង ម៉ែឪក៏ភ្លេចអស់នូវភាព​នឿយ​ហត់​​​​ទៅហើយ ។ មាតាបិតាឃើញកូនញ៉ាំបាន គេងលក់សប្បាយចិត្ត ទាំង​អស់នេះឯងណាកូន ដែលគេថា​គ្រួសារមានភាពកក់ក្តៅនោះ ។ឥឡូវនេះកូនក៏បានធំៗអស់ហើយ កូនអើយធ្វើជាបងជាប្អូន កូនត្រូវតែចេះស្រលាញ់​គ្នា ។ សាច់​ឈាម​​ជាមួយគ្នា យ៉ាងណាៗក៏កាត់មិនបាន ពាក្យចាស់ពោលថា «កាត់ទឹកមិនដាច់ កាត់សាច់មិនបាន» ដូច្នេះ ចូរកូនកុំស្អប់ខ្ពើម កុំកំណាញ់ កុំច្រណែន ឬខឹងក្រោធគំនុំគុំកួនអ្វីដល់គ្នាឡើយ កូនត្រូវជួយគ្នា និង​មើល​​ថែគ្នាវិញទើបបានល្អ ។ បានមកធ្វើជាបងប្អូននិងគ្នាហើយ ស្រាប់តែមកឈ្លោះទាស់ទែងគ្នាវាជារឿងដែលគួរអោយខ្មាស់អៀន​ណាស់កូនអើយ មនុស្សល្អគេមិនឈ្លោះទាស់ទែងគ្នាដូច្នេះឡើយ ម្យ៉ាទៀតកូន​ត្រូវគិត​ដល់​ទ្រូង​ម្តាយ​​ឪពុកផង​ ។ គិតដល់ពេលដែលកូននៅតូចៗ ឈ្លោះគ្នាហើយក៏ល្អនឹងគ្នាវិញ លេងជាមួយគ្នាវិញ​ដូចដើម។
កំណាព្យ
•​ គ្រួសារកក់ក្តៅ ម៉ែឪកូនចៅ ត្រូវនៅក្នុងធម៍​​ មិនតាមកិលេស ចេះរស់ក្នុងពរ​ អាយុបវរ គុណធម៍ក្នុងចិត្ត ។
មិគសិរ
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​១​នៃ​ចន្ទ​គតិ​​ មាន​២៩​​ថ្ងៃ (ហៅ​ថា​មាគសិរ ក៏បាន)។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
មាឃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចន្ទគតិ
កសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា
ជាប្រទេស​មួយ​ដែល​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​កសិកម្ម​ជា​សំខាន់​ព្រោះ​ប្រជាជន​ប្រមាណ ៨០% ទៅ ៨៥%​ជាកសិករ ហើយ​កសិកម្ម​ផ្ដល់ ៥០%​នៃ​ផលិតផល​ជាតិ​សរុប។ ផលិតផល​កសិកម្ម​រួម​មាន​ដដំណាំ​រួម​ផ្សំ ៦៣% ការចិញ្ចឹម​សត្វ ២៤% ការនេសាទ ១០% និង ព្រៃឈើ ៣%។ ដូចនេះ​បញ្ជាក់ឲ្យឃើញថា​ប្រជាជន​កម្ពុជា​មាន​កម្រិត​ជីវភាព​ទាប​នូវ​ឡើយ ។
យល់ដឹង
ប្រជាជន​កម្ពុជា​យើង​ភាគច្រើន​រស់នៅ​តាម​ជនបទ ហើយ​ប្រកប​របរ​កសិកម្ម។ ទោះ​បី​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ផ្ទៃ​ដី​សម្រាប់​ដំណាំ​ស្រូវ​ពី ៨៥% ទៅ ៩០%​ក៏ដោយ​ក៏​គ្រួសារមួយចំនួន​ផលិត​ស្រូវ​ពុំ​បាន​គ្រប់គ្រាន់​តាម​តម្រូវការឡើយ
២.​ប្រព័ន្ធ​ផលិតកម្ម
ភ
២.១.ដំណាំស្រូវ
ប្រព័ន្ធ​ផលិត​ស្រូវអាច​មាន​លក្ខណះខុស​ប្លែក​គ្នា​ទៅតាម​តំបន់ទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ របបទឹក រដូវ​ដាំដុះ និង​កម្រិត​ត្រួតពិនិត្យ​ផ្សេងៗ។ ដូចនេះ​គេ​អាច​ចែក​ប្រព័ន្ធ​ផលិត​ស្រូវ​ដូចតទៅ ៖ ប្រសិនបើលោកអ្នក​ចង់ស្វែងយល់លំអឹតពីពូជស្រូវទាំងនេះសូមអញ្ជើងទស្សនា www.maff.gov.kh
២.២.ដំណាំ​កៅស៊ូ
កៅស៊ូមានប្រភព​នៅ​ប្រទេស​ប្រេស៊ីល ហើយ​នាំចូល​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដោយ​ក្រុមហ៊ុន​បារាំង​កាល​ពីឆ្នាំ ១៩១០ (១៩២០តាមសៀវភៅសិក្សាគោលសិក្សាសង្គមថ្នាក់ទី៩)ដោយលោក ប៊ូយ៉ា ដាំនៅស្រុកព្រៃនុប ខេត្តកំពត ដែលឥឡូជាខេត្តព្រះសីហនុ។ គេ​ដាំ​កៅស៊ូ​នៅ​តំបន់ដី​ក្រហម​បាសាលដែលសំបូរជីវជាតិដូចជា ​ខេត្ត​កំពង់ចាម​​ ត្បូងឃ្មុំ ក្រចេះ រតនះគីរី និង ក្រុងព្រះសីហនុ។ មុនឆ្នាំ ១៩៧០ ចំការ​កៅស៊ូ​កម្ពុជា​មាន ៦៧០០០ហិចតា​ ឲ្យផល ៥២០០០តោន​ក្នុង​មួយឆ្នាំ។ សព្វ​ថ្ងៃ​គេ​កាប់ដើម​កៅស៊ូ​ចាស់ៗ​ចោល និង​ដាំថ្មី​ជំនួស​វិញ។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៩​ ផ្ទៃដី​ចៀរជ័រ​កៅស៊ូ​មាន ៣៩៧១៨​ហិចតា និង​ឲ្យ​ផល​ជ័រ​ស្ងួត​បាន ៤៥២០៣តោន ​ហើយ​បញ្ចេញ​លក់ជ័រ​ស្ងួត​បាន ៤៤៣៧៦តោន។ ប្រទេស​កម្ពុជាមាន​លទ្ធភាព​ច្រើន​ក្នុង​ការ​ពង្រីក​ដំណាំ​កៅស៊ូ ព្រោះ​ប្រទេស​យើង​មាន​ដី​ក្រហម​រហូត​ដល់ទៅ ៧១៦០០០ហិចតា។ ដំណាំ​កៅស៊ូ​មាន​សារៈសំខាន់​ខ្លាំង​ក្នុង​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ ព្រោះ​ដំណាំ​នេះ​ផ្ដល់នូវ​រូបធាតុដើម​សម្រាប់​ឧស្សាហកម្ម​កៅស៊ូ​ក្នុង​ស្រុក និង​នាំចេញ ហើយ​ផ្តល់​ការងារ​ដល់​ប្រជាជន​យើង​បាន​មួយ​ចំនួនធំ។
២.៣.​ដំណាំ​ផ្សេងៗទៀត
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៩ ក្រៅ​ពី​ដំណាំ​ស្រូវ និង​ដំណាំ​កៅ​ស៊ូ គេឃើញ​មាន​ដំណាំ​ជាច្រើន​ទៀត​ដូចជា ពោត (៥៩៨៣៥​ហិចតា) សណ្ដែកសៀង (៣៥០៨៥​ហិចតា) សណ្ដែកបាយ (២៦១៨២ហិចតា) ដំឡូងឈើ (១៤០៣៩ហិចតា) ល្ង (១៦៤៦២ហិចតា) សណ្ដែកដី (១០៥៨៧ហិចតា) អំពៅ (៨៤១៧ហិចតា) ថ្នាំជក់ (៨២៩២ហិចតា) ល្ហុងប្រេង (១៥២១ហិចតា) ក្រចៅ (២៧៣ហិចតា) ម្រេច(N/A)...និង​បន្លែ (៣១៤៥០ហិចតា)។
២.៤.​ការចិញ្ចឹមសត្វ
នៅប្រទេស​កម្ពុជា​យើង ការចិញ្ចឹម​សត្វ​ទទួល​បាន​ផលទាប​នូវ​ឡើយ ហើយ​មាន​លក្ខណះ​តូចតាច​នៅ​ក្នុង​តែ​រង្វង់​គ្រួសារ និង​ខ្វះ​បច្ចេកទេស។ ការចិញ្ចឹម​សត្វនេះ​មិន​បម្រើ​ឲ្យ​ឧស្សាហកម្ម​ ឬជំនួញទេ វា​បម្រើឲ្យ​តែ​ការងារ​កសិកម្ម​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​គោ និង ក្របី ៩០% ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​កំលាំង​អូសទាញ។ ចំពោះសត្វគោវិញគេប្រើវាសំរាប់ព្ជួរ រាស់ដីនៅរដូវវស្សា។ ការចិញ្ចឹមគោ​ទៅ​អនាគត​អាច​បម្រើឲ្យ​ឧស្សាហកម្ម​បាន ព្រោះ​សព្វថ្ងៃ​គេ​បង្កើត​ស្ថានីយ​ចិញ្ចឹម​គោ​មួយ​កន្លែង​នៅ​ភ្នំ​តាម៉ៅ ក្នុង​ខេត្ត​តាកែវ ដែល​មាន​ពូជគោ​ល្អៗជាច្រើន។ ការ​ចិញ្ចឹម​សត្វ​បាន​រួម​ចំណែក​យ៉ាង​សកម្ម​ក្នុង​ជីវភាព​រស់នៅ​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​យើង។
៣.​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ការដាំដុះ អាជីវកម្មព្រៃឈើ និង​នេសាទ
ការដាំដុះ ព្រៃឈើ​ និង​នេសាទ ជា​ភោគទ្រព្យយ៉ាង​សំខាន់​សម្រាប់​ប្រជាជន​កម្ពុជា ហើយ​កសិករ​បាន​ពង្រីក​ប្រព័ន្ធ​ផលិត​កម្ម​ដែល​គេ​បាន​រ៉ាប់​បញ្ចូល​ធាតុ​គន្លឹះ​ទាំង​បី​នេះ។ នៅ​ពេល​ដែល​កសិកររំពឹង​លើ​ដី​ដាំដុះ​ដើម្បីធ្វើ​ផលិតកម្ម (ដំណាំ និង ការ​ចិញ្ចឹមសត្វ)កម្រៃ​ដែល​បាន​មកពី​អាជីវកម្មព្រៃ​ឈើ និង នេសាទ ក៏​ជា​ចំណែកមួយសំខាន់​នៃ​ប្រព័ន្ធ​កសិកម្ម​មួយដែរ។ មុន​ឆ្នាំ​ ១៩៧០ សកម្មភាព​អភិវឌ្ឍហាក់បី​ដូចជា​មាន​លំនឹង ក៏​ប៉ុន្តែ​ជាមួយ​នឹង​កំណើន​ប្រជាជន ដែល​កើន​ឡើង​ឥត​ឈប់ឈរ និង​កំណែប្រែសេដ្ឋកិច្ច​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​សេដ្ឋកិច្ច​ទីផ្សារ​ក្រោយ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ គេ​សង្កេត​ឃើញ​សញ្ញាណនៃ​ការ​បំផ្លិចបំផ្លាញ​បរិស្ថាន​មាន​សភាព​ធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ អតិផល​នៃ​ប្រព័ន្ធ​កសិកម្ម​នាំ​ឲ្យ​មាន​កំណើន​បម្រើបម្រាស់ថ្នាំ​សម្លាប់​សត្វ​ល្អិត និងជីគីមី ប៉ុន្តែ​ថ្នាំ​សម្លាប់​សត្វ​ល្អិត និង​ជី​គីមី​ទាំង​នោះ​ហូរទៅ​ផ្ដុំ​គ្នា​នៅ​ទន្លេ និង បឹង​ដែល​បំផ្លាញ​មច្ឆាជាតិ​មិន​តិច​ទេ។
(ប្រភព៖ សិក្សាសង្គម​ថ្នាក់ទី១២)
កសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា
កម្ពុជាជាប្រទេសមួយមានវិសាលភាពជាងគេនៅជ្រោយឥណ្ឌូចិនផ្នែកធនធានធម្មជាតិ។ មគ្គុទេ្ទសក៏របរបុរាណខ្មែរតែងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតតាមផ្លូវសុចរិតជាដរាបពិសេសរបរកសិកម្ម។ ប៉ុន្តែរបរនេះតែងតែកើតមានជាបញ្ហារាប់មិនអស់នៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃជាហេតុនាំអោយស្ដែងចេញជាយោបល់របស់ប្រជាជនមួយចំនួនយល់ថា កសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាកសិកម្ម យថាផល ។
ការយល់ដឹង
កសិកម្មសំដៅទៅលើការធ្វើស្រែចំការដំណាំរឺដាំដុះដំណាំផ្សេងៗ។ យថាកម្មគឺអ្វីៗដែលទទួលបាន មានសភាពមិនទៀងទាត់គឺបានតាមសភាពចៃដន្យតាមដំណើរ។ តាមធម្មតានៅប្រទេសកម្ពុជាតាំងពីកំណើតទឹកដីមកប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រកបរបរជាកសិកម្មមានចំនួនប្រមាណ៩០%។
វិធីបុរាណ
សេវាកម្មក្នុងវិស័យកសិកម្មពួកគេច្រើនធ្វើទៅតាមបែបលំនាំកសិកម្មយថាផល ពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយពីសម័យកាលមួយទៅសម័យកាលមួយជាបន្តបន្ទាប់ស្រដៀងៗគ្នាទាំងតំបន់ស្រែក៏ដូចជាតំបន់ចំការច្បារដំនាំ។ មានភស្ភុតាងជាក់ស្ដែងជាច្រើនដែលកំនត់ន័យសេចក្ដីនេះដូចជា ដីជាប្រភពផ្ដល់ទីតាំងរបស់ដំណាំ។ ការធ្វើស្រែលើដីចាស់ដដែលៗស្រូវដដែលៗពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំជាហេតុធ្វើអោយដីនោះប្រែជាដីខ្សោះជីជាតិ។គ្មានហេតុផលអ្វីផ្សេងក្រៅពីធ្វើស្រូវនៅលើដីចាស់មួយមុខប៉ុណ្ណោះ។
ប្រភពទឹក
ទឹកជាប្រភពដង្ហើមដ៏សំខាន់បំរើឲ្យការរស់នៅរបស់ស្រូវក៏ដូចជាដំណាំ។ប្រភពទឹកក្រៅពីទឹកបឹង ស្ទឹងទន្លេ គឺមានតែមួយមុខគឺពឹងលើមេឃបានសេចក្ដីថាអាស្រ័យលើទឹកភ្លៀងអោយ ពោលគឺពឹងផ្អែកផ្ញើរវាសនាលើអទិទេព។ ការរើសពូជ ពូជស្រូវរឺដំណាំពុំមានការជ្រើសរើសពូជរឺសំរិតសំរាំងពូជអោយបានម៉ត់ចត់តាមលក្ខណ:បច្ចេកទេសវិទ្យាទេគេតាមទំលាប់រឺពូជដដែលៗ។
ឧបករណ៏បុរាណ
ចំពោះឧបករណ៍បំរើការងារផលិតកម្មវិញមានលក្ខណ:បុរាណដូចជាប្រើនង្គ័ល រនាស់ កំលាំងអូសទាញ ប្រើសត្វគោក្របី ។ ការថែទាំក៏ពុំសូវមានលក្ខណ:វិទ្យាសាស្រ្តត្រឹមត្រូវទេ ដូចជាការបង្ហូរទឹក បញ្ចេញទឹកចេញចូលការកំចាត់សត្វល្អិតចង្រៃការប្រើប្រាស់ជីធម្មជាតិ គឺធ្វើក្រោមរូបភាពបា៉នស្មានឬតាមទំលាប់ពីឪពុកមកកូន។កសិករខ្លួនឯងផ្ទាល់ការយល់ដឹងមានកំរិតទាបគឺធ្វើស្រែតាមទំលាប់តៗគ្នាពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយតាមសភាវ:គតិអនុកម្ម។ដើម្បីអោយកាន់តែច្បាស់ថែមទៀតតាមសូមពិនិត្យតាមរយ:ស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍វិញ។ទន្ទឹមនឹងការយល់ឃើញបែបនេះនៅមានលេចចេញជាការយល់ឃើញផ្ទុយមួយទៀត។ ក្រោយមកគេយល់ថាកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាកសិកម្ម ប្រពលវប្បកម្ម។គេអះអាងថាបែបនេះគេសំអាងលើហេតុផលដូចតទៅ។ ការធ្វើបែបប្រពលវប្បកម្មគឺមិនពឹងផ្អែកលើមេឃរឺអាទិទេពពេកទេ គឺមានលក្ខណ:វិទ្យាសាស្រ្តទំនើប ទាន់សម័យតាមរយះសមភ្ថភាពរបស់មនុស្សផ្ទាល់។ ជាក់ស្ដែងដីដែលគេបង្កបង្កើតផលគឺមានការវិភាគទៅតាមបច្ចេកទេសកសិកម្ម។មានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ពីជំនាញនៅក្រសួងកសិកម្មនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជួយសហការណ៍ផង។ពូជស្រូវឬដំណាំកសិករចេះជ្រើសរើសពូជបានល្អដោយមានវិស្វករនិងផ្នែកជំនាញចុះជួយនិងណែនាំ។
ឧបករណ៍សម័យ
ទឹកស្រោចស្រពមានការជីកស្រះ ជីកប្រឡាយ ជីកអាងស្តុបទឹកលើភ្នំ ទប់ទំនប់ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត តាមលក្ខណ:បច្ចេកទេស ក្នុងទិសដៅផ្គត់ផ្គង់ទឹកបានគ្រប់គ្រាន់ដល់ការងារធ្វើស្រែចំការឈានរហូត ដល់ធ្វើស្រែប្រាំងថែមទៀតផង។សំភារៈឬឧបករណ៍ទាន់សម័យដូចជា ត្រាក់ទ័រ គោយន្ត ម៉ាស៊ីនបូមទឹក ម៉ាស៊ីនច្រូតកាត់ បោកបែន ។ កសិករមានសមត្ថភាពចេះប្រើជីគីមីផ្សំ និងជីធម្មជាតិ ក្រៅពីនេះក្រសួងកសិកម្មបានបង្កើតមជ្ឈមមណ្ឌលធ្វើពិសោធន៍ដំណាំស្រូវ តាមតំបន់ តាមស្រុក តាមខេត្ត ។ សរុបមកឃើញថាទស្សនៈទីពីរមានលក្ខណ:សមស្របពិតៗ។ ប៉ុន្តែយោបល់ដែលប្រជាជនបានលើកឡើងថាកសិកម្មនៅកម្ពុជាគឺជាកសិកម្ម យថាផលនោះពុំមានលក្ខណ:ត្រឹមត្រូវទាំងស្រុងនោះទេពីព្រោះបច្ចុប្បន្នវិស័យកសិកម្មត្រូវបានរាជរដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងពិសេសបានបង្កើតនូវក្រសួងធនធានទឹកដែលរបបមុនៗពុំមានឡើយ។ទាំងផ្នែកធនធានទឹកពូជបច្ចេកទេសទីផ្សាលក់ផលិតផល បណ្ដាញធារាសាស្រ្ដ បណ្តាញគមនាគមន៍ទូរគមនាគមន៍ មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូន រាជរដ្ឋាភិបាលបាននឹង កំពុងជំរុញយ៉ាងមមាញឹក និងខ្លាំងក្លាហើយជាបណ្ដើរៗកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ប្រទេសធ្លាប់មានកិតិ្តស័ព្ទល្បីល្បាញលើឆាកអន្តរជាតិក្នុងនាមជាពលរដ្ឋខ្មែរពិសេសក្នុងនាមជាសិក្ខាកាមជន យើងនឹងខិតខំរៀនសូត្រលើគ្រប់វិស័យជាពិសេស ផ្នែកកសិកម្មប្រែក្លាយខ្លួនជាធនធានមនុស្សខ្មែរប្រកបដោយសមត្ថភាពនិងថាមពលរួមចំណែកនិងអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិឲ្យថ្គុំថ្កើន។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កសិកម្ម
បុស្ស
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​២​នៃ​ចន្ទ​គតិ​​ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
ពិសាខ
ឬ​វិសាខ ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​៦​នៃ​ចន្ទ​គតិ​​ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចន្ទគតិ
សារះប្រយោជន័នៃទឹក
សារះប្រយោជន៏នៃទឹក
​​ ទឹក​ គឺ​ជា​សារធាតុ​មួយ​នៃ​ទូទៅ​បំផុត​ដែល​នៅ​លើ​ផែនដី​នេះ​។ គ្រប​ដ​ណ្ត​ប់​ជាង 70​% នៃ​ផ្ទៃ​នៃ​ភព​ផែនដី​នេះ​វា​ជា​ការ​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​។ សូម្បី​តែ​នៅ​ក្នុង​វាល​ខ្សាច់​មួយ​ដែល​វា​មិនមែន​ជា​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ទឹក​, ប្រសិន​បើ​អ្នក​ដឹង​ពី​កន្លែង​ដែល​ត្រូវ​រក​មើល​។ ​ ទឹក​​ ក្រុម​អ្នក​វិទ្យា​សាស្ត្រ​ជឿ​ថា​ចំនួន​ទឹកប្រាក់​នៃ​ទឹក​នៅ​លើ​ផែន​ដី​មិន​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ចិត្ដ​ដឹងគុណ​លើស​ម៉ោង​។ នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​ផ្សេង​ទៀត​ចំនួន​ទឹកប្រាក់​នៃ​ទឹក​ដែល​មាន​នៅ​លើ​ភព​ផែនដី​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គឺ​មាន​​ចំនួន​ដូច​គ្នា​នោះ​គឺ​នៅ​លើ​ផែនដី​ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​ដា​យ​ណូ​ស័​រ​។
ចេត្រ
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​៥នៃ​ចន្ទ​គតិ​​ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
សារះប្រយោជន័នៃទឹក
សារះប្រយោជន៏នៃទឹក
«​ការ​ស្លាប់​របស់​ខ្ញុំ​ស្រេកទឹក​! " ជា​ការ​ប្រសើរណាស់​, អ្នក​គ្រាន់​តែ​អាច​។ វា​ស្តាប់​ទៅ​ដូចជា​សាមញ្ញ​ណាស់​។ H20 - ពីរ​ផ្នែក​អ៊ីដ្រូសែន​និង​អុក​ស៊ី​សែន​ជា​ផ្នែក​មួយ​។ សារធាតុ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា​ទឹក​នេះ​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ធាតុ​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​ដើម្បី​សុខភាព​និង​មាន​សារៈ​សំខាន់​ណាស់​ដែល​រាងកាយ​របស់​អ្នក​ពិត​ជា​មាន​ជាក់លាក់ ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​គ្រោះ​រាំង​ស្ងួត នៅ​ក្នុង​កន្លែង​ដើម្បី​ការពារ​ការ​ខ្សោះ​ជាតិ​ទឹក​និង​ការ​ធានា​បាន​នូវ​ការ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​របស់​អ្នក​។ ទឹក​អាច​នឹង​មាន​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​ប៉ុន្តែ​មិន​ត្រូវ​យក​វា​សម្រាប់​ការ​ទទួល​។
ចេត្រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចន្ទគតិ
ផល្គុន
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​៤ ប្រើ​តាម​ចន្ទ​គតិ ។ ផគ្គុណ​ (ច្រើន​ប្រើ​ជា​ផល្គុន​ជាង) ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ