cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ថៃ
សម័យបច្ចុប្បន្ន
សេ្តចទ្រង់យាងទៅបើក មហាម្កុដរាជវិទ្យាល័យ ដែលសម្តេចព្រះមហាសមណចៅ ក្រមព្រះវជិរញាណវរោរសទ្រង់ផ្តើមសាងឡើង ។
ព.ស. ២៤៤១
ឧបរាជ ចក្រភពអង់គ្លេស អ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមប្រទេសឥណ្ឌា បានផ្ញើព្រះ បរមសារីរិកធាតុ ដែលបានគាស់ឃើញនៅទីក្រុងកបិលភ័ស្តុ មកថ្វាយដល់ប្រទេសថៃ ទ្រង់អនុញ្ញាត់ឲ្យបញ្ចុះក្នុងព្រះស្ថូបលើកំពូលបរមបព៌ត ភូខៅថង (ភ្នំមាស) វត្តស្រះកេស នៅ ព.ស. ២៤៤២ ។
ព.ស.២៤៤៥
នាថ្ងៃទី ១៦ មិថុនា មានព្រះបរមរាជឱង្ការប្រកាស់ ព្រះរាជបញ្ញត្តិលក្ខណៈការគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃ រ.ស. ១២១ ដើម្បីឲ្យភាគីពុទ្ធចក្រមានការគ្រប់គ្រងជាគូរ និង ព្រះរាជាណាចក្រ ដែលទ្រង់បានកែប្រែឡើងរួចហើយ ។ ព្រះរាជបញ្ញត្តិនេះ ជាផលកើតឡើង ពីការប្រកាស់ចាត់ការសិក្សារនៅតាមបណ្តាខេត្តក្រុងនៅ ព.ស. ២៤៤១ ដោយព្រះរាជ តម្រិះថា ការចាត់ការតាមប្រកាស់ច្បាប់នោះបានផកល្អ សមគួរតាំងជាបែបយ៉ាងបែបផែនៃការគ្រង់គ្រងគណៈសង្ឃឲ្យមានសន្តិសុខរៀបរយបាន ។
ព.ស. ២៤៥៣
ព្រះបាទសម្តេចព្រះម្កុដក្លៅចៅយ៉ហួរ ស្តេចឡើងគ្រងរាជ្យ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះប្រីជា ក្លៀវក្លាក្នុងវិជ្ជាខាងផ្លូវព្រះពុទ្ធសាសនាណាស់ រហូតដល់ទ្រង់ទេសនាប្រៀនប្រដៅពួករាជការដោយព្រះអង្គឯង និង ទ្រង់ព្រះរាជនិពន្ធសៀវភៅ ស្តែងពុទ្ធសាសនូវាទជាច្រើន រឿង ដូចជា ទេសនាខ្លាព្រៃ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់ដឹងអ្វី ស្តែងគុណានុគុណ ជាដើម ។
ព.ស. ២៤៥៦
អនុញ្ញាត់ឲ្យប្រើ ពុទ្ធសករាជ ជាសករាជផ្លូវការ ជំនួសរតនកោសិន្ទរ៍ស័ក តាំងពីថ្ងៃទី ១ មេសា ។
ព.ស. ២៤៦២
អនុញ្ញាត់ឲ្យប្រែឈ្មោះក្រសួងធម្មការជាក្រសួងសិក្សាធិការ និង បម្លាស់ក្រមធម្មការ ចេញទៅរួមនៅជាមួយក្នុងរាជសំណាក់តាមប្រពៃណីដើម ចាត់ជាការបំបែកការសិក្សាផ្នែកប្រទេសជាតិឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និង ស្ថិតជាសម្ព័ន្ធគ្នាផង ។
សម្តេចព្រះមហាសមណចៅ ក្រមព្រះយាវជិរញាណោរស ទ្រង់នាំពិធីប្រែ ដោយសរសេរមកប្រើក្នុងការប្រឡងបាលីស្នាមហ្លួង ជាគ្រដំបូងបំផុត ផ្តើមពីប្រយោគ ១-២ និង ប្រកាស់ប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការសម្រាស់គ្រប់ប្រយោគក្នុង ព.ស. ២៤៥៨ រហូតដល់គ្រប់ ៩ ប្រយោគ ក្នុង ព.ស. ២៤៦៩ ។ ទ្រង់ផ្តើមការសិក្សាព្រះបរិយត្តិធម៌សាជាថ្មីឡើង មួយកមម្មវិធីទៀត ហៅថា ព្រះធម៌ ប្រឡងគ្រាដំបូងបំផុតនៅ ខែតុលា ២៤៥៤ (ដំបូងហៅថា “អង្គរបស់សាមណេរដឹងធម៌”) ។
ព.ស. ២៤៥៩
បញ្ជាឲ្យរំបម្លាស់បណ្ណាល័យសម្រាប់ព្រះនគរ មកតាំងនៅអាគារសង្ឃសេនាសន៍រាជវិទ្យាល័យ ។
ព.ស. ២៤៦២-២៤៦៣
បញ្ជាឲ្យបោះពុម្ភគម្ពីរអត្ថកថានៃព្រះត្រៃបិដក ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះរាជកុសល ចំពោះសម្តេចព្រះហ្លួងពាន់ឆ្នាំ និង ស្ថិតក្នុងឱកាស់បំពេញព្រះរាជកុសលថ្វាយចំពោះសម្តេចមហាសមណៈចៅក្រមព្រះយាវជិរញាណោវរោរស ក្រៅពីនេះ ព្រះបរមវង្សានុវង្ស ទ្រង់នៅបានបរិច្ឆាគរាជទ្រ័ព្យបោះពុម្ពអត្ថកថាជាតក និង គម្ពីរផ្សេង ៗ ដូចជា វិសុទ្ធិមគ្គ និង មិលិន្ទបញ្ហា ជាដើម ក្នុងឱកាស់ផ្សេង ៗ ។
ព.ស. ២៤៦៨
ព្រះបាទសម្តេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយ៉ូហួរ ស្តេចទ្រង់ឡើងគ្រងរាជ្យ បញ្ជាឲ្យចាត់បោះ ពុម្ពព្រះត្រៃបិដកច្បាប់ស្យ៉ាមរដ្ឋ ក្នុងមួយចប់ ៤៥ ក្បាល ចំនួន ១៥០០ ចប់ ដើម្បីឧទ្ទិស ថ្វាយព្រះរាជកុសលចំពោះព្រះបាទសម្តេចព្រះម្កុដក្លៅចៅយ៉ូហ៊ួរ ព្រះរាជទានទៅកាន់នានាប្រទេសប្រមាណ ៤០០-៤៥០ ចប់ ។ បញ្ជាឲ្យចាត់ពិធីសម្ពោធិ៍ក្នុងថ្ងៃ ២៥-២៧ វិច្ឆិកា ព.ស. ២៤៦៨ ។
ព.ស. ២៤៦៩
បញ្ជាឲ្យបម្លាស់ក្រមធម្មការត្រឡប់ចូលមករួមជាមួយក្រសួងសិក្សាធិការ និង ប្រែឈ្មោះ ក្រសួងសិក្សាធិការជាក្រសួងធម្មការដូចដើមវិញ ដោយមានព្រះរាជតម្រាស់ថា ការសិក្សាមិនគួរញែកចេញឲ្យដាច់ពីវត្ត ។
ក្រសួងធម្មការប្រកាស់បន្ថែមកម្មវិធីសិក្សាផ្នែកខាងចរិយសិក្សាសម្រាប់អ្នករៀន ។
ទ្រង់បញ្ជាឲ្យរាជបណ្ឌិតសភាបើកការប្រកួតនិពន្ធសៀវភៅបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនាសម្រាប់កមារក្នុងរាជពិធីវិសាខបូជា ។ សៀវភៅក្បាលដម្បូង ដែលបានទទួលរង្វាន់ គឺ “សាសនាគុណ” របស់ព្រះអង្គម្ចាស់ក្ស័ត្រីយ៍ពូនពិសម័យ តិសកុល ក្នុងឆ្នាំនេះចាប់ផ្តើមបើកឱកាស់ឲ្យឃរាវាសរៀនព្រះបរិយត្តិធម៌ផ្នែកព្រះធម៌ ដោយញែកចេញពីព្រះធម៌សំរាប់ភិក្ខុ និង សាមណេរ ហៅថា “ធម្មសិក្សា” ។
ព.ស. ២៤៧៥
ក្រុមប្រជារាស្រ្តបានធ្វើការបដិវត្តន៍ កែប្រែការគ្រប់គ្រងជារបបប្រជាធិបតេយ្យ នៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា បន្ទាប់មក ព្រះបាទសម្តេចព្រះប៉ុកក្លៅចៅយ៉ូហ៊ួរ ទ្រង់បានលះបង់ រាជសម្បត្តិ នៅ ព.ស. ២៤៧៧ ព្រះបាទសម្តេចព្រះចៅយ៉ូហ៊ួរអានន្ទមហិដុនឡើងគ្រង រាជ្យជារជ្ជកាលទី ៨ ។
ព.ស. ២៤៨៣
ចាប់ផ្តើមប្រែព្រះត្រៃបិដកជាភាសាថៃ បែងចេញជាពីរប្រភេទគឺ ប្រែដោយអត្ថ បោះពុម្ពជាសៀវភៅ ៨០ ក្បាលហៅថា “ព្រះត្រៃបិដកភាសាថៃ” ម៉្យាងទៀតដោយសំណួនទេសនា បោះពុម្ពជាលក្ខណៈស្រ្តាស្លឹករឹត បែងចេញជា ១២៥០ កណ្ឌ ហៅថា “ព្រះត្រៃបិដកច្បាប់ហ្លួង” មួយទៀតច្បាប់ខាងក្រោយនេះសម្រេចរៀបរយនៅ ព.ស. ២៤៩២ តែច្បាប់ខាងដើមនៅមិនទាន់សម្រេចនៅឡើយ និង បាននាំមកដំណើរការបន្តដោយចាត់ ជាសមិទ្ធិផលក្នុងវរោកាសនៃបុណ្យឆ្លងពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី ២៥ (២៥០០ ឆ្នាំ) ចំនួន ២៥០០ចប់ ។
ព.ស. ២៤៨៤
រដ្ឋាភិបាលសាង វត្តព្រះសិរីមហាធាតុ ឡើងនៅខ័ណ្ឌបាងខេន អារាធនាព្រះសង្ឃ ទាំងពីរនិកាយទៅគង់នៅរួមគ្នា ដើម្បីបង្រួបបង្រួមនិកាយសង្ឃទាំងពីរគណៈបញ្ចូលតែ មួយ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកប្រាកដថាមិនបានសម្រេច ។
ផ្លាស់ឈ្មោះក្រសួងធម្មការជា ក្រសួងសិក្សាធិការ និង ក្រមធម្មការមានឈ្មោះថ្មីថា ក្រមការសាសនា ថិតនៅក្នុងឆ្នាំជាមួយគ្នានេះដែរ រដ្ឋាភិបាលបានចេញ ព្រះរាជបញ្ញត្តិ គណៈសង្ឃ ព.ស. ២៤៨៤ នៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ដើម្បីផ្លាស់ប្តូររបបគ្រប់គ្រងគណៈសង្ឃ ឲ្យសមស្របទៅនឹងការគ្រប់គ្រងផ្នែកខាងប្រទេសជាតិ ។
ព.ស. ២៤៨៨
មហាម្កុដរាជវិទ្យាល័យ ដែលបានបង្កើតឡើងកាលពី ព.ស. ២៤៣៦ បានប្រកាស់ តាំងជាមហាវិទ្យាល័យសង្ឃ នាម សភាការសិក្សាមហាម្កុដរាជវិទ្យាល័យ នៅថ្ងៃទី ១០ ធ្នូរ ២៤៨៨ និង បើកបង្រៀនតាំងតែពីថ្ងៃទី ១៦ កញ្ញា ២៤៨៩ ជាដើមមក ផ្តល់បរិញ្ញាប័ត្រហៅថា សាសនាសាស្រ្តបណ្ឌិត ។
ព.ស. ២៤៨៩
ព្រះបាទសម្តេចព្រះចៅយ៉ូហ៊ួរអានន្ទមហិដុន ត្រូវបានលបធ្វើឃាត នៅថ្ងៃទី ៩ មិថុនា និង ព្រះបាទសម្តេចព្រះចៅយ៉ូរហ៊ួរភូមិពលអតុលយតេជ ស្តេចទ្រង់បានឡើង គ្រងរាជ្យជារជ្ជកាលទី ៩ បន្តមកក្នុងរជ្ជកាលនេះ មានការចាប់អារម្មណ៍សិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា កើនឡើងជាលំដាប់ នៅក្នុងចំណោមពុទ្ធបរិស័ទផ្នែកខាងគ្រហស្ថមានសមាគមពុទ្ធសាសនាកើតឡើងជាចំនួនច្រើន ដូចជា ពុទ្ធសមាគម យុវពុទ្ធិកសមគម ជាដើម ។ ទោះបីក្នុងមហាវិទ្យាល័យ និង វិទ្យាល័យផ្សេង ៗ ក៏មានស្ថិតិអ្នកសិក្សាចាត់តាំងក្រុម ឬ ជុំនុមជនខាងពុទ្ធសាសនាក្នុងឈ្មោះផ្សេង ៗ កើតឡើងជាច្រើនស្ថានប័ន ។
ព.ស. ២៤៩០
មហាចុឡាលុងកនរាជវិទ្យាល័យ ដែលបានតាំងឡើងកាលពី ព.ស. ២៤៣២ និង បាននាមក្នុងបច្ចុប្បន្ន នៅ ព.ស. ២៤៣៩ បានតាំងជាមហាវិទ្យាល័យផ្នែកខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ក្នុងថ្ងៃទី ៩ មករា ២៤៩០ និង បើកការសិក្សាតាំងតែពីថ្ងៃទី ១៨ កក្កដា ២៤៩០ ជាដើមមក ផ្តល់បរិញ្ញាប័ត្រ ពុទ្ធសាស្រ្តបណ្ឌិត ។
ព.ស. ២៤៩៩
ព្រះបាទសម្តេចព្រះចៅយ៉ូរហ៊ួរ រជ្ជកាលទី ៩ ស្តេចទ្រង់ព្រះផ្នួស នាវត្តព្រះសិរីរតនស្តារាម ក្នុងថ្ងៃទី ២២ តុលា និង ទ្រង់គង់ចាំវស្សានៅវត្តបវរនិវេសវិហារ អស់រយៈកាល ១៥ ថ្ងៃ ទើបទ្រង់លាចាកសិក្ខាបទ ។
ព.ស. ២៥០០
មានពិធីបុណ្យឆ្លង ពុទ្ធសតវត្សរ៍ ក្នុងថ្ងៃទី ១២-១៨ ឧសភា នាមណ្ឌលពិធីលានព្រះរាជវាំង ។
ចាប់ផ្តើមកើតមាន សាលារៀនពុទ្ធសាសនាថ្ងៃអាទិត្យឡើងជាគ្រាដំបូង នាមហា ចុឡាលុងកនរាជវិទ្យាល័យ តាំងតែថ្ងៃទី ១៣ កក្កដា ចាប់ពីពេលនោះមក មានអ្នកនិយមចាត់តាំងសាលារៀនប្រភេទនេះ កាន់តែច្រើនឡើង យ៉ាងឆាប់រហ័ស ។
ព.ស. ២៥០៥
រដ្ឋាភិបាលចេញព្រះរាជបញ្ញត្តិគណៈសង្ឃព.ស. ២៥០៥ ប្រកាស់ក្នុងរាជកិច្ចានុ បេក្ខា ថ្ងៃទី ៣១ ធ្នូរ ២៥០៥ ចាប់ផ្តើមបង្គាប់អនុវត្តន៍ តាំងតែ ១ មករា ២៥០៦ ជាដើមមក ដោយមានហេតុផលនឹងកែទម្រង់ការដំណើរការកិច្ចការគណៈសង្ឃ ឲ្យសម្តេចព្រះ សង្ឃរាជ ទ្រង់បញ្ជាការគណៈសង្ឃខាងមហាថេរសមាគមដោយត្រង់ មិនអនុញ្ញាត់ឲ្យ មានការបែងចែកអំណាចដើម្បីឲ្យមានតុល្យភាពនៃអំណាច ដូចយ៉ាងនៃព្រះរាជបញ្ញត្តិ គណៈសង្ឃ ព.ស. ២៤៨៤ ។
ព.ស. ២៥០៧
គណៈសង្ឃប្រកាស់អនុវត្តន៍កម្មវិធីសិក្សាព្រះបរិយត្តិធម៌ ដូច ដែលបានកែទម្រង់ ថ្មីឬហៅដោយងាយថា “បាលីបែបថ្មី” នៅថ្ងៃទី ៧ ឧសភា ។
អង្គការពុទ្ធសាសនិកសម្ព័ន្ធពិភពលោក បានមកតាំងការិយាល័យធំ នៅប្រទេស ថៃ តាមការកំណត់វេលា ៤ ឆ្នាំ តមកក្នុងមហាសន្និបាត គ្រាទី ៩ របស់អង្គការនៅព.ស. ២៥១២ ។ អង្គប្រជុំបានមានមតិឲ្យការិយាល័យធំ តាំងនៅក្នុងប្រទេសថៃជាស្ថាពរតទៅ ។ ព.ស. ២៥០៩
ព.ស. ២៥១៥
មហាថេរសមាគមចេញបញ្ជារឿងការសិក្សារបស់មហាវិទ្យាល័យសង្ឃ នាថ្ងៃទី ២៦ ឧសភា និង ចេញបញ្ជាសភាការសិក្សារបស់គណៈសង្ឃ នៅថ្ងៃទី ៣០ ធ្នូរ ២៥១២ ។
ព.ស. ២៥១៤
ក្រសួងសិក្សាធិការ ដោយមានការយល់ព្រម និង រួមសហការរបស់គណៈសង្ឃ បានចាត់ធ្វើកម្មវិធីសិក្សាព្រះបរិយត្តិធ៌ ផ្នែកសាម័ញ្ញសិក្សា តាំងតែថ្នាក់បឋមសិក្សាដល់ អនុវិទ្យាល័យសិក្សា ដល់ថ្នាក់មធ្យមសិក្សា និង ចេញរបៀបក្រសួងសិក្សាធិការ ស្តីពី សាលារៀនព្រះបរិយត្តិធម៌ ផ្នែកសាម័ញ្ញសិក្សា ព.ស. ២៥១៤ នាថ្ងៃទី ២០ កក្កដា ។
នាថ្ងៃទី ២២ ធ្នូរ កំណើតវត្តថៃដំបូងបំផុតបានចាប់បដិសន្ធិឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក នៅទីក្រុងឡូសអញ្ជឡែស រដ្ឋកាលីផនៀ មានឈ្មោះនៅគ្រាដម្បូងថា “មជ្ឈមណ្ឌលពុទ្ធសាសនាថេរវាទ” (ប្រែឈ្មោះមកជាវត្ត ថៃឡូសអញ្ជឡែស” នៅថ្ងៃទី ១១ មិថុនា ២៥២២) រយៈកាលចាប់ពីពេលនោះមក មានព្រះសង្ឃថៃ និមន្តទៅបំពេញការបដិបត្តិ សាសនកិច្ចក្នុងប្រទេសផ្សេង ៗ ជាចំនួនច្រើន និង មានវត្តថៃកើតឡើងក្នុងប្រទេសផ្សេង ៗ ជាពិសេសនៅសហរដ្ឋអាមេរិក មានចំនួនកើនឡើងយ៉ាងលឿន (ក្នុង ព.ស. ២៥២៧ មានវត្តថៃនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ប្រមាណ ១៥ វត្ត ប្រទេសផ្សេង ៗ ដែលមានវត្តថៃ ដូចជា ណេធើលែន ឧស្រ្តាលី ញ៉ីវស៊ីឡែន) ថិតនៅក្នុងរយៈកាលនេះដែរ មានជាតិបស្ចឹមធ្វើដំ ណើរមកសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងប្រទេសថៃជាចំនួនច្រើន ហើយមួយចំនួនបានបួសជាភិក្ខុ បំពេញសមណធម៌ ចំរើនកម្មដ្ឋាន នៅក្នុងទីផ្សេង ៗ រហូតដល់មានវត្តមួយជាសំ ណាក់របស់ភិក្ខុជាតិបរទេស ជាពិសេសគឺ វត្តប៉ានានាជាតិ (វនារាមនានាជាតិ) នៅក្នុងខេត្តឧបុលរាជធានី (សាខារបស់ណងប៉ាពុង ដែលព្រះពោធិញាណថេរ ឬព្រះតេជគុណ ជា ជាចៅអធិការ) ។
ព.ស. ២៥២២
នៅ ព.ស. ២៥២០ ព្រះពោធិញាណថេរ ឬ ព្រះតេជគុណជា នៃវត្តណងប៉ាពុង ខេត្តឧបុលរាជធានី បានទទួលការនិមន្តពី English Sangha Trust (មូលនិធិ ដែលពុទ្ធសា សនិកអង់គ្លេសបានបង្កើតឡើងក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ នៅឆ្នាំ ២៤៩៩ ដើម្បីប្រតស្ឋានគណៈសង្ឃក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស) ឲ្យនិមន្តទៅកាន់ប្រទេសអង់គ្លេស ។ ព្រះពោធិញាណថេរ បាននាំព្រះភិក្ខុសុមេធោជាសិស្សជនជាតិអាមេរិកទៅជាមួយផង និង បានប្រគល់នាទី ឲ្យភិក្ខុសុមេធោបដិបត្តិសាសនិកិច្ចនៅទីក្រុងឡុងដ៍ បន្ទាប់មកភិក្ខុសុមេធោ បានក្លាយជា មេដឹកនាំក្នុងការបង្កើតវត្តប៉ាចិត្តវិវេគ ឬ Chithust Forest Monastery ឡើងជាវត្តព្រៃដំបូងបំផុតនៅប្រទេសអង់គ្លេស នី West Sussex ក្នុង ព.ស. ២៥២២។ ការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាប្រព្រឹត្តិទៅដោយល្អ តមកនៅក្នុងខែសីហា ២៥២៧ ក៏បានកសាងវត្តថ្មីឡើង ជាមជ្ឈមណ្ឌលក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ និង បដិបត្តិធម៌ជិតក្រុងឡុងដ៍ មាននាមថា វត្តអមរាវតី (Amaravati Buddhist Center) ក្រៅពីនេះ នៅបានបើកសំណាក់សាខាថ្មីនៅឯហារ៍ន័ម (Harnham) ក្នុងឆ្នាំ ២៥២៤ នៅឯ ដេវ៉ន (Devon) ក្នុងឆ្នាំ ២៥២៦ នៅឯ វែលលីងតន ប្រទែសញ៉ីវស៊ីឡែន នៅក្នុងឆ្នាំ ២៥២៨ នឹងបើកត ៗ ទៀត នៅក្នុងប្រទេសស្វីសស្លែនត៍ អ៊ីតាលី ជាដើម ។ មានសមណសិស្សរបស់ព្រះតេជគុណមួយអង្គទៀត នាមភិក្ខុ ជាគរោ ជាជនជាតិឧស្ត្រាលី ក៏បានបង្កើតវត្តឡើងនៅសើផែនថៃន៍ ក្នុងប្រទេសឧស្រ្តាលី ភាគខាងលិច នៅខែធ្នូរ ២៥២៦ មាននាមថា វត្តពោធិញាណ ដោយមានមជ្ឈមណ្ឌលផ្សព្វផ្សាយនៅពុទ្ធ សមាគម ក្នុងទីក្រុង ពើរ៍ធ (Perth)
ព.ស. ២៥២៥
មានបុណ្យខួបគរប់ ២០០ ឆ្នាំនៃក្រុងរតនៈកោសិន្ទ្ររ៍ ជាឆ្នាំដ៏សំខាន់ ដែលមានពិធីសម្ពោធិ៍ ព្រះពុទ្ធរូបប្រធានពុទ្ធមណ្ឌល នាបរិវេណពុទ្ធមណ្ឌល ស្រុកនគរជ័យសិរី ខេត្តនគរបទុម ដោយសម្តេចព្រះទេពរតនារាជសុតា ស្យ៉ាមបរមរាជកុមារី ស្តេចទ្រង់ជាព្រះរាជដំ ណាងនៃព្រះបាទសម្តេចព្រះចៅយ៉ូហ៊ួរ យាងទៅប្រកបពិធីបើកផ្លាកព្រះនាម ព្រះពុទ្ធរូបប្រធានពុទ្ធមណ្ឌល (ព្រះសិរីសាក្យទសពលញាណ ប្រធានពុទ្ធមណ្ឌលសុទស្សន៍ កម្ពស់ ២៥០០ ក្រះបៀត) នាថ្ងៃអង្គារ៍ ទី ២១ ធ្នូរ ២៥២៥ (ពុទ្ធមណ្ឌលនេះមានផ្ទៃដី ២៥០០ រ៉ៃ (២.៥ គម) ព្រះបាទសម្តេចព្រះចៅយ៉ូហ៊ួរ ទ្រង់បានបានយាងទៅកាន់មណ្ឌលរដ្ឋពិធីបង្កើតឫក្ស ព្រះពុទ្ធមណ្ឌល នាដំណែងមូលដ្ឋានព្រះពុទ្ធរូប ព្រះប្រធានពុទ្ធមណ្ឌល នៅថ្ងៃទី ២៩ កក្កដា ២៤៩៨) ។
ព.ស. ២៥២៧
ព.ស. ២៥៣០
បច្ចុប្បន្ន អ្នក ដែលមានការសិក្សា និង ជាតិបស្ចឹមបានបែរមកចាប់អារម្មណ៍សិក្សា បដិ បត្តិផ្នែកខាងព្រះពុទ្ធសាសនាកាន់តែច្រើនឡើង និង ពីការសិក្សាស្រាងជ្រាវដោយខ្លួនឯង ឬ ការបានទទួលការណែនាំ អធិប្បាយពីក្រុមឯកជនមួយចំនួន ក៏មានអ្នកបែរមកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយសតិបញ្ញាកាន់តែច្រើនឡើងជារឿយ ៗ ។ ម្តងម្នាក់ពីរនាក់តាមលំដាប់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពុទ្ធសាសនិកជនក្នុងរដាប់មូលដ្ឋានទូទៅ ជាពិសេសប្រជាជននៅជនបទ មិនមានឱកាសចូលទៅដល់ស្ថានទីសិក្សាទាំងនេះឡើយ និង មិនមានកិច្ចកម្មផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាចូលទៅដល់ ទើបត្រូវបានទទួលទំនាញឲ្យផ្លាស់ប្តូរទៅគោរពសាសនាដទៃ ដោយវិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ម្តងម្នាក់ពីរ ដោយការងារបែរទៅតាមអាមិស និង ឧបករណ៍ទទូចផ្សេង ៗ អាស្រ័យទៅតាមភាពក្រីក្រ និង ការខ្វះការសិក្សា គ្រាខ្លះទាំងតំបន់ ខ្លះទាំងក្រុម ។ ចំនួនពុទ្ធសាសនិកក្នុងប្រទេសថៃទើបថយចុះជារឿយ ៗ ។ បច្ចុប្បន្នប្រទេសថៃមានប្រជាជន ៥៣,៥៦៥,៥៧១ នាក់។ ក្នុងចំនួននេះជាពុទ្ធសាសនិក តាមស្ថិតិជាផ្លូវការ ៥០,៨២៨,០២៨ នាក់ ឬ ៩៤.៨៨ % (ឆ្នាំ ២៥៣០) ៕
ព្រះវេស្សវ័ណ
រូបភាពតូច| [[ទេវរូបព្រះបាទវេស្សវ័ណ(ព្រះពៃស្រពណ៍) សិល្បៈ​ជប៉ុន.]]
ការអានសៀវភៅ
សៀវភៅគឺជាសំណុំនៃចែងទុកមកថាបានបោះពុម្ពគូររូបឬនៅទទេសន្លឹក, ធ្វើពីក្រដាស, parchment, ឬសមារៈផ្សេងទៀត fastened ជាមួយគ្នាដើម្បីអាស្រ័យនៅមួយចំហៀងជាមួយនឹងអត្ថបទនិង / ឬរូបភាពបោះពុម្ពនៅក្នុងទឹកថ្នាំមួយ។ មួយសន្លឹកតែនៅក្នុងសៀវភៅមួយដែលជាស្លឹកមួយនិងម្ខាងម្នាក់នៃស្លឹកមួយដែលជាទំព័រមួយ។ សំណុំនៃទំព័រអត្ថបទដែលបានបំពេញឬបានបង្ហាញនៅក្នុងទ្រង់ទ្រាយអេឡិចត្រូនិផលិតសម្រាប់ការអាននៅលើឧបករណ៍អេក្រង់កុំព្យូទ័រស្មាតហ្វូនឬ e-អ្នកអានត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសៀវភៅអេឡិចត្រូនិមួយឬអ៊ីមែលសៀវភៅ។ ពាក្យ "សៀវភៅ" អាចសំដៅទៅលើរាងកាយនៃស្នាដៃនៃអក្សរសិល្ប៍ឬការបែងចែកសំខាន់នៃអក្សរសិល្ប៍ (ឧ, អក្សរសិល្ប៍របស់កុមារ) ។ នៅក្នុងបណ្ណាល័យនិងពត៍មានវិទ្យាសាស្រ្ត, សៀវភៅមួយដែលត្រូវបានគេហៅថា monograph មួយដើម្បីសម្គាល់វាពីទស្សនាវដ្ដីសៀរៀលដូចជាទស្សនាវដ្តី, កាសែតឬកាសែត។ ក្នុងរឿងប្រលោមលោកនិងប្រភេទដទៃទៀតនៃសៀវភៅពេលខ្លះ (ឧទាហរណ៍ជីវប្រវត្តិ), សៀវភៅមួយអាចនឹងត្រូវបានបែងចែកជាផ្នែកធំជាច្រើន, ហៅផងដែរថាសៀវភៅ (សៀវភៅ 1 សៀវភៅ 2 សៀវភៅ 3, និងនៅលើដូច្នេះ) ។ ចូលចិត្តអានសៀវភៅឬការប្រមូលនៃសៀវភៅមួយឬគូស្នេហ៍មួយឬជាការ
ព្រះវេស្សវ័ណ
ព្រះវេស្សវ័ណ  ឬ ព្រះពៃស្រពណ៍ ( Vaiśravaṇa​, ท้าวเวสวัณ多聞天王 ) គឺ ទេវតានៃព្រះពុទ្ធសាសនា។. ព្រះអង្គ គឺ ទេពនិករការពារទិសខាងជើងហើយ​គឺ​ជាស្ដេចចក្រពត្តិយក្ស.៕ព្រះអង្គ  គឺ ព្រះកុវេរៈនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ ។. និង ព្រះពោធិសត្វច័មភលក្នុងនិកាយត័នត្រៈនិងនិកាយវជរយាន. ៕
ការអានសៀវភៅ
ហាងដែលជាកន្លែងដែលត្រូវបានគេទិញសៀវភៅនិងលក់គឺជាហាងលក់សៀវភៅឬហាងលក់សៀវភៅ។ សៀវភៅត្រូវបានលក់ផងដែរនៅក្នុងហាងលក់នាយកដ្ឋានមួយចំនួន, ឱសថស្ថាននិងអ្នកលក់កាសែត។ សៀវភៅអាចត្រូវបានខ្ចីពីបណ្ណាល័យ។ ក្រុមហ៊ុន Google បានប៉ាន់ប្រមាណថាក្នុងឆ្នាំ 2010 មានចំនួនប្រមាណ 130.000.000 ចំណងជើងខុសគ្នាត្រូវបានគេបោះពុម្ភបាន។ [1] នៅប្រទេសជឿនលឿនមួយចំនួនសៀវភៅដែលបានបោះពុម្ពគឺត្រូវបានផ្ដល់ផ្លូវដើម្បីការការប្រើប្រាស់អ៊ីសៀវភៅអេឡិចត្រូនិឬ [2] បើទោះបីជាការលក់សៀវភៅអេឡិចត្រូនិធ្លាក់ចុះក្នុងឆមាសទីមួយនៃឆ្នាំ 2015 [3]
ព្រះក្រិស្ណៈ
ដូចដែលយើងបានជ្រាបមកហើយថាសាសនាឥណ្ឌាខ្មែរ ដែលរូបរាងឡើងតាំងពីដើមសម័យប្រវត្តិសាស្រ្ត ហើយមន្តិចម្តងៗ ព្រះអាទិទេពដែលមានប្រភពដើមចេញពីប្រទេសឥណ្ឌាត្រូវបានលេចធ្លោជារូបរាងឡើងនៅក្នុងអាណាចក្រនគរភ្នំ ដោយឡែងនៅទីក្រុងអង្គរបូរី ដោយមានអត្តសញ្ញាណជាតិរបស់ខ្លួនយ៉ាងពិតប្រាកដ។ នៅក្នុងចំណោមរូបចម្លាក់របស់អាទិទេពឥណ្ឌាខ្មែរទាំងនោះ ដែលឆ្លោះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីថ្វីដៃដល់រស់រវើករបស់ខ្មែរ គេឃើញមានព្រះក្រិស្ណៈ ដែលជាអវតារបស់ព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៍ ធ្វើអំពីថ្មនៅវត្តកោះ និងធ្វើអំថ្មដុតនៅវត្តគំនូរជាដើម។ រូបសំណាក់របស់ព្រះក្រិស្ណៈដែលគេជួបប្រទះនៅអង្គរបូរីជាចម្លាក់ក្បាច់លោត ស្ថិតនៅក្នុងចនាបថឈរ ដៃមួយច្រត់ចង្កេះ រីឯដៃមួយទៀតលើកទ្រភ្នំ។ រូបចម្លាក់នេះសព្វថ្ងៃត្រូវបានថែរក្សានៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ។ ការគោរពបូជាព្រះក្រិស្ណៈត្រូវបានបន្តរហូតដល់សម័យអង្គរ ហើយក៏ត្រូវបានបញ្ជក់ថា ទេវតាអង្គនេះបានដើរតួនាទីមួយយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងរឿងមហាភារតៈ ដែលខ្មែរយើងបានឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទថ្មមួយចំនួនដូចជាភស្តុតាងនៅប្រាសាទអង្គរ ប្រាសាទព្រះវិហារ ជាសក្ខីភាពស្រាប់ ។
ប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់
ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់មានទីតាំងស្ថិតចម្ងាយប្រមាណ ២គីឡូម៉ែត្រទិសអាគ្នេយ៍នៃភូមិកោះកេរ និងមានចម្ងាយ ២០០ម៉ែត្រជ្រុងអាគ្នេយ៍នៃរហាល ប្រមាណ ១០០ម៉ែត្រពីប្រាសាទថ្នឹង។ តួប៉មកណ្តាលសងឡើងអំពីថ្មបាយក្រៀមបែរមុខទៅរកទិសខាងលិច ចំណែកដំបូល ផ្តែរទ្វារនិងមេទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ត្រូវរលំថ្លាក់មកលើដី ហើយមានកំពូលប្រាំធ្វើអំពីឥដ្ឋផ្សេងទៀតពុទ្ធជុំវិញដោយមានតួប៉មពីរនៅគ្រប់ទិសទាំងបួនធំៗ តួប៉មរណបទាំងប្រាំបីនេះបែរមុខចេញ ក្រៅផ្ទុយពីតួប៉មសំខាន់។ លោកបានពន្យល់ថាប្រាសាទនេះមានតួប៉មចំនួនប្រាំបួនស្ថិតជាក្រុមចំណែក ហោត្រៃ ឬហោត្រ័យ ធ្វើអំពីឥដ្ឋ និងកំពែងមានពីរជាន់ព័ន្ធជុំវិញ ដែលកំពែងខាងក្នុង ឬកំពែងទី១ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមគឺមានគោបុរៈចេញចូលពីទិសខាងលិច​ដោយមានខ្លោងទ្វារមួយធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមមានបន្ទប់បី មួយនៅចំកណ្តាលនិងអមសងខាងដោយបន្ទប់ពីតូចហើយគ្មានច្រកចូលចេញចូលទីរកគ្នាបានឡើយ។ តួប៉មកណ្តាលធ្វើឡើងអំពីថ្មបាយក្រៀមមានទំហំជាងតួប៉មផ្សេងទៀតក្នុងក្រុមតែមួយហើយបែរមុខទៅទិសខាងលិចគឺទៅរកបារាយណ៍រហាល។ កំពូលប្រាសាទឥដ្ឋទាំងប្រាំបីទៀតត្រូវបានកសាងឡើងនៅសងខាងតួប៉មកណ្តាល ហោត្រៃទាំងពីរបែរមុខទៅទិសខាងកើតប្រាសាទ។ ហោត្រៃទាំងពីរនៅសល់មេទ្វារបញ្ឃរមួយទៀតនៅសល់រូបរាងទ្វារបញ្ឆោតខាងក្រោយ។ សិលាចារឹកប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់លេខ K-៦៨០ បង្ហាញថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ (៩២៨-៩៤១)បានស្ថាបនាប្រាសាទនេះ នៅឆ្នាំ៨៥៩សករាជ និងឆ្នាំ៩៣៧នៃគ.ស ដើម្បីថ្វាយដល់ទេពព្រហ្ម ព្រះនាម ប្រជាបតីស្វរៈ ។
នៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់ក៏មានសល់បំណែកបដិមាមួយចំនួនដែរ ដូចជាបំណែកខ្លួនសត្វគ្រុឌជាដើម ។ យើងសង្កេតឃើញមានការស្ថាបនាឡើងវិញឬកែប្រែនៅតំបន់កោះកេរ ដ៏ដូចជាប្រាសាទផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទទួលរងការវិត្តដូចគ្នាពោលគឺប្រាសាទធ្លាប់បានប្រើប្រាស់នូវឧបករណ៍ធន់ស្រាល បន្ទាប់មកបានសាងសារជាថ្មីប្រើសម្ភារៈប្រើប្រាស់បានយូរដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ប្លង់ប្រាសាទដើមឡើយ ។
ហោជាង
ចន្លោះនៅគោបុរៈទី១ចូលពីខាងលិចមុខខាងត្បូងបង្ហាញ ព្រះយមរាជ ជាទេវតំណាងច្បាប់ ឬចៅក្រុមកំពូល ដាក់ទោសអ្នកប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ មានសត្វក្របីជាយានជំនះព្រះហស្ថកាន់ពូថៅ មោង ដាវកាំបិត ។ គង់ព្រះបរមរាជវាំង សាក្យមន្នី ឆ្នាំនៅទិសខាងត្បូង(ទក្សិណបតី)។ តាមគម្ពីរឫគ្វេទ បញ្ជាក់ថាបុត្រារបស់ព្រះបាទវិវស្វតនិងមាតាណរណ្យូ ព្រះជេដ្ឋានាមមនុ ជាអ្នកបង្កើតពូជមនុស្សចំណែកប្អូនស្រីឈ្មោះ យមី ក្លាយជាពាក្យ យមុនា ជាឈ្មោះទន្លេមួយនៅប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃ ។
ផ្តែរទ្វារ
ក្រោយពីការសិក្សារបស់យើងនៅតំបន់កោះកេរ យើងគិតថាផ្តែរទ្វារទីពីរច្រើន ជាទូទៅជាទ្វារបញ្ឆោតសសរពេជ្រ និងហោជាងត្រូវបានគេឆ្លាក់បន្ទាប់ពីសាងសង់រួចហើយ ប៉ុណ្ណោះ ឬក៏វាជាសំណង់សំខាន់ ឬបន្ទាប់បន្សំប៉ុណ្ណោះ ដូចជាប្រាសាទធំជាភស្តុតាង ប្រាសាទប្រាំ ប្រាសាទនាងខ្មៅ ប្រាសាទចិន ប្រាសាទស្រោងជាងនេះទៅទៀត ប្រាសាទអណ្តូងគុក ប្រាសាទលិង្គ ប្រាសាទដាន ប្រាសាទខ្ចុំ ប្រាសាទឱបនាង។ ក្នុងករណីផ្តែរទ្វារសំខាន់ៗមើលទៅហាក់ដូចជាមិនដូចគ្នាច្បាស់ណាស់ផ្តែរទ្វារទាំងនោះត្រូវបានឆ្លាក់មុនការងាររួចរាល់ហើយនូវទ្វារទាំងអស់ឬក៏យ៉ាងហោចណាស់ ក៏តិចជាងនូវការធ្វើឱ្យសម្រេចចុងក្រោយនៃភាពខុសគ្នានៃលំដាប់លំដោយតែប៉ុណ្ណោះ រីឯប្រាសាទក្រហម ប្រាសាទនាងខ្មៅ ប្រាសាទដំរី ប្រាសាទក្រចាប់ និងតួប៉មទាំងប្រាំបួននៃប្រាសាទធំទើបអនុញ្ញាតលើការបកស្រាយនេះ ។
សិលាចារឹក
សិលាចារឹកប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់ ត្រូវបានចុះបញ្ជីសារពើភណ្ឌស្តីពីសិលាចារឹកនៅកម្ពុជាដោយលោក ហ៊្សក សឺដេស ចំនួនបួនចុះលេខតាមលំដាប់គឺលេខ K-៦៧៨​​ K-៦៧៩ K-៦៨០ និង K-៦៨១។ សិលាចារឹកលេខ K-៦៧៨ សិលាចារឹកនេះ ចារនៅគោបុរៈខាងលិច ផ្នែកខាងកើត ក្រុមសសរខាងត្បូង សសរខាងលិច មុខខាងជើងនៃប្រាសាទបន្ទាយពីរជាន់ចែកជា៦១បន្ទាត់ដោយកត់ត្រាពីនាមទាសា ទាសីបញ្ជូលមកពីស្រុកចំនួន៣គឺ ស្រុកតរាញ(ព្រៃរបោះ) ស្រុកធអុង មិនស្រុកមួយទៀតមិនស្គាល មកបម្រើការងារនៅទីនោះ ហើយគំរូអក្សរនិងភាសាមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែល និងសិលាចារឹកប្រាសាទក្រចាប់ និងប្រាសាទធំ ដែរ។ តួយ៉ាងនៅបន្ទាត់ទី៤៥-៤៦ បង្ហាញពីពាក្យ តៃ កនត្វន១ តៃកនត្វ សោត១ ហើយពាក្យសោតមានន័យថា ផ្សេងទៀត ឬរីឯ គួតតែត្រូវបន្ថែមនៅត្រង់ឈ្មោះទី២ ដូចឃ្លាថា តៃកនត្វន១ តៃ កនត្វន សោ១ ។ សិលាចារឹកលេខ K-៦៧៩ សិលាចារឹកនេះ ចារនៅគោបុរៈខាងលិច ផ្នែកខាងកើត ក្រុមសសរខាងត្បូងនៅកណ្តាល មុខខាងលិចស្ថិតនៅទីដើម។ ក្រោយពីការពិនិត្យសិលាចារឹកនេះផ្តល់ឱ្យយើងធ្វើការសនិដ្នានថា មានលើសពី៧០បន្ទាត់។ ក្នុងន័យនោះបង្ហាញពីសិលាចារឹកដែលមានអត្ថន័យវែងជាងគេបំផុតនៅតំបនើកោះកេរ។ នៅប៉ុន្មានបន្ទាត់ដំបូងសឹករិចរិលអស់ យើងអាចសន្មត់ថា មនុស្សក្នុងកំណែនមកពីស្រុចំនួនប្រាំ។ ស្រុកមួយដំបូងបង្ហាញមនុស្សសរុបមានចំនួន ៧៩នាក់ ស្រុកទី២(រលុបឈ្មោះ)មានចំនួនសរុបត្រូវបានលុបមានប្រហែល១៣នាក់(រាប់ផ្ទាល់) ស្រុកទីបី(រលុបឈ្មោះ)មានប្រមាណ ១៥នាក់ ស្រុកភវ(រុងរឿងជានាមព្រះសិវៈ)ប្រហែល៩នាក់។ សិលាចារឹកលេខ K-៦៨១ សិលាចារឹកនេះ ស្ថិតនៅគោបុរៈខាងលិច ផ្នែកខាងកើត ក្រុមសសរខាងជើង សសរខាងលិច មុខខាងត្បូងនៅទីតាំងដើមមាន ៦០បន្ទាត់ក្នុងនោះមាន ៥២បន្ទាត់អាចអានបានដោយមិនរាប់បញ្ចូល៧បន្ទាត់ដែរខូចសឹករិចរិលនៅដើមអត្តបទ សិលាចារឹកនេះបានបរិយាយពីទាសា ទាសីងារគឺ ឃោ រត និង លប ល្វន ក្នុងកំណែនមកពីស្រុកចំនួន ៥បម្រើការងារនៅទីនេះ។ ស្រុកទីមួយ(មិនស្គាល់ឈ្មោះ)មាន ៨៨នាក់ ស្រុកកំបៅមានមនុស្សសរុប២៦នាក់ ស្រុកស្តុកកោក(បឹងសត្វកុក)មាន២៥នាក់ ស្រុកគោននិ្ទមាន២៦នាក់ សរុបប្រាំស្រុកមានចំនួនសរុបទាំងអស់មានចំនួន ១៦៥នាក់។
ឯកសារយោង
បន្ទាយពីរជាន់
ទេវី
ព្រះទេវី (शक्तिदेवी, Devi) គឺជាទេវតាទេពភេទស្ត្រីរក្សាពិភពលោកក្នុង​នៅសកលលោកនៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ។.
ដាញ់ ម៉ូនីកា
ដាញ់ ម៉ូនីកា (កើត ៤ វិច្ឆិកា ១៩៨៦) គឺជាតារាសម្ដែងខ្មែរក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ រួមជាមួយនឹង កែវ ពេជ្រពិសី, វ៉េត រតនា, សួស សុធារ៉ា, ចាន់ លក្ខិណា, កែវ នីសា, ឌុច សុភា និងសារ៉ាយ សក្ខណា។ នាង​ជា​តារា​សម្ដែង​ខ្មែរ​តែ​ម្នាក់​គត់​ដែល​ចាប់​ផ្ដើម​សម្ដែង​ជា​តួ​ក្មេង ហើយ​មាន​ជំនាញ​ខាង​របាំ​បុរាណ​ខ្មែរ។
អាជីព
ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ដាញ់ ម៉ូនីកា រួមជាមួយនឹង កែវ ពេជ្រពិសី បានសម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តមួយចំនួនធំ រួមទាំងភាពយន្តរឿងព្រេងនិទាន និងភាពយន្តទំនើប។ តារាស្រីរូបនេះ មិនត្រឹមតែសម្តែងរបាំបាឡេ និងល្ខោនបាសាក់បុរាណខ្មែរប៉ុណ្ណោះទេ ដែលនាងបានរៀនពីម្តាយតាំងពីអាយុ ៧ ដល់ ១៦ ឆ្នាំ ប៉ុន្តែនាងក៏បានច្រៀង និងសម្តែងក្នុងកម្មវិធីប្រគុំតន្ត្រីផ្ទាល់នៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ប្រទេសបារាំង ចិន សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដាផងដែរ។ នាងបានលេចមុខក្នុងវីដេអូចម្រៀង ខារ៉ាអូខេ និងកម្មវិធីផ្សាយផ្ទាល់ជាច្រើន។ ម៉ូនីកា ក៏ជាតារាទូរទស្សន៍កម្ពុជាដំបូងគេផងដែរ។ នាងបានសម្តែងក្នុងកម្មវិធីទូរទស្សន៍/ល្ខោនអូប៉េរ៉ា ក្លិនផ្កា៣ទង (Klen Pka 3 Po) ជាភាសាអង់គ្លេសដំបូងរបស់នាង ដែលមានន័យថា "ភាពក្រអឺតក្រទមនៃផ្កាបីពណ៌ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ។ បច្ចុប្បន្ន ម៉ូនីកា មិនទាន់មានគម្រោងបង្កើតកូនទេ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងខ្មែរ
ឃុំតាម៉ៅ
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
ឃុំភ្នំត្បែងមួយ
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
សាក់​​ ស៊ី​ស្បោង​​
ការសិក្សា
អ្នក​ស្រី​ជា​អតីត​សិស្ស​នៅ សាលា​បឋមសិក្សាហ្វ្រង់ស្វ័រ​បូដ្វាំង និង​បាន​បន្ត​ការសិក្សានៅ វិទ្យាល័យ​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ រួច​បន្ត​ចូល​រៀននៅ​សាលាភាសា​បារាំង​ ដឺកាត អ្នកស្រីចេះ​និយាយភាសាបារាំង​ល្អ​ដាច់គេ។​
ជីវិតការងារ និង សិល្បៈ
មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ សាក់​ ស៊ីស្បោង ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​អញ្ជើញ​ឲ្យ​សម្ដែង​ក្នុង​រឿង​ល្បី៤​រឿង​របស់ ព្រះ​បរម​រតន​កោដ្ឋ គឺ៖ រឿង​ អប្សារា រស់​ដោយ​សប្បាយ​ចិត្ត​ ព្រះ​ប្រជា​កុមារ និង វាសនា​អកុសល។
ប្រវត្តិចូលសិល្បៈ
រឿង​ដំបូង​ដែល​អ្នក​ស្រី​សម្ដែង​នេះ ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចាំង​ជា​ច្រើន​ប្រទេស​ទាំង​អឺរ៉ុប និង​អាស៊ី។ ក្រោយ​បាន​ឃើញ​ពី​សមត្ថភាព​​របស់​នាង​ហើយ មាន​ផលិតករ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ទាក់​ទង​​ឲ្យ​នាង​ទៅ​សម្ដែង​ជា​ហូរហែ​ រហូត​ដល់​នាង​ត្រូវ​បាន​មហាជន​ចាត់​ទុក​ថា នាង​ជា​កំពូល​តារា​សិចស៊ី និង​ស៊ី​វីល័យ​ប្រចាំ​កម្ពុជា។
កែវ ពេជ្រពិសី
កែវ ពេជ្រពិសី (កើតថ្ងៃទី ១៧ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៨២) គឺជាតារាសម្តែង តារាបង្ហាញម៉ូដ និងជាអតីតអ្នករាំ។
នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ច្រើន​តាម​រយៈ​ការ​សម្តែង​ជា​តួ​របស់​លោក​សាន ឆាយ ក្នុង​រឿង​ភាគ​កម្ពុជា F4 ។ នាងក៏បានលេចមុខនៅក្នុងខ្សែភាពយន្តខារ៉ាអូខេ ឌីវីឌី និងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មតាមទូរទស្សន៍តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ហើយនាងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតារាភាពយន្តកំពូលរបស់កម្ពុជា។
នាង​ជា​ទេវតា​ដែល​ចាប់​កំណើត​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម ក្នុង​រឿង​ពិត​របស់​លោក ប៉ក់ ផាក់​រុំ ជា​អ្នក​និពន្ធ​រឿង "ទឹក​ហូរ​នៃ​រឿង​ពិត​តាម​កម្ម​របស់​ខ្ញុំ" (ជា​ភាសា​ខ្មែរ​៖ កម្ពុជា​ក្រោម ជីវិតថ្មី ឆ្នាំ ២០០៨ អេដ អង្គរ ភ្នំពេញ, កម្ពុជា)។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាភាពយន្តខ្មែរ
ឃុំស្ដៅ
សំដៅទៅដល់÷
កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន
កុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម រឺ ជយវម៌្ម ឬ កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន(ចិន:僑陳如闍耶跋摩, ភិងអ៊ិង:Shéyébámó រឺ ឝេយេប៉ាម៉ូ, យ៉ាត់ផេង:kiu4can4jyu4ze1je4bat6mo4, កៀឆឹនយីហ្សេយេប៉ាត់ម៉ ជាកន្តាំង​) (គ.ស​ ?-៥១៤) រជ្ជកាល (គ.ស ៤៧០-៥១៤) ពង្សាវតារចិន រាជវង្សស៊ីខាងត្បូង បាននិយាយថា ប្រហែល ១០ឆ្នាំក្រោយកាលកំណត់៤៣១-៤៣២ ស្ដេចសោយរាជ្យនៅនគរវ្នំ គឺកុរុងជយវម៌្ម ដែលមានត្រកូល កៅណ្ឌិន្យ គឺកុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម គ្រិស្ដសករាជ៤៧០-៥១៤។ ព្រះអង្គជាមហាក្សត្រនគរវ្នំ ដែលមានចំណងទាក់ទងការទូតយ៉ាងប្រពៃបំផុតជាមួយនឹងប្រទេសចិន រហូតដល់ព្រះចៅអធិរាជចិន ទ្រង់ថ្វាយឋានន្តរនាមថា មេទ័ពស្នេហាសន្តិភាពភាគខាងត្បូងអធិរាជកុរុងវ្នំ។ ក្នុងរាជកុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម នេះមានព្រះភិក្ខុសង្ឃពីរអង្គនៃអាណាចក្រវ្នំ គឺព្រះសង្ឃបាល និងមន្ត្រសេន បាននិមន្តទៅគង់នៅប្រទេសចិន ដើម្បីជួយបកប្រែគម្ពីរផ្សេងៗពីភាសាសំស្ក្រឹត។ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ គេឃើញមានទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេស ខ្មែរនឹងប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេត្រូវចងចាំ គឺព្រះរាជអង្គនេះបានទទួល ព្រះសង្ឃពីរអង្គ ដែលបាននិមន្តពីប្រទេសឥណ្ឌា មានព្រះនាមថា សក្យនាគសេន នៅឆ្នាំ៤៨៤ នៃ គ.ស (ក្នុងរាជវង្ស ស៊ី) និង ពោធិភទ្រ ក្នុងរាជវង្សលាងនៅឆ្នាំ ៥០៩ នៃគ.ស។ ហើយគឺក្នុងរាជ្យព្រះអង្គនេះដែរ គឺក្នុងគ្រិស្ដសករាជ៥០៣ ព្រះអង្គទ្រង់បានចាត់ព្រះសង្ឃព្រះនាម នាគសេន អោយនាំព្រះពុទ្ធរូបធ្វើអំពីផ្កាថ្ម និងចេតិយធ្វើអំពីភ្លុក និងវត្ថុផ្សេងៗទៀត ទៅថ្វាយព្រះចៅអធិរាជអ៊ូ រាជវង្សលាង។ ដោយសារសំអាងទៅលើឯកសារចិន ដែលចែងពីសេចក្តីរាប់អាន ដែលព្រះចៅអធិរាជចិន មានចំពោះកុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម នេះ គេអាចសន្មតថា រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គជាសម័យរុងរឿងបំផុតនៃប្រវត្តិសាស្ត្រអាណាចក្រនគរវ្នំ។ ព្រះអង្គទ្រង់សោយទិវង្គតនៅគ្រិស្ដសករាជ៥១៤។ តាមរាជប្រវេណី ក្រោយពីព្រះអង្គ កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម សុគតទៅ គឺត្រូវរាជទាយាទព្រះនាមគុណវម៌្ម ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះនាង កុលប្រភាវតី ឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះអង្គ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរវ្នំចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
កៅណ្ឌិន្យទី២
កុរុងកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម រឺ កៅណ្ឌិន្យទី២ រឺ ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន (ចិន:僑陳如跋摩, ភិងអ៊ិង:Qiáochénrúbámó រឺ យ៉ាត់ផេង:kiu4can4jyu4bat6mo4 រឺ កៀវឆឹនយូប៉ាត់ម៉ ជាភាសាកន្តាំង) (គ.ស ?-៤៣០) រជ្ជកាល (គ.ស ៤២០-៤៣០) ជា​ព្រាហ្មណ៍​ជាតិ​ឥណ្ឌា ដែល​ពេល​មួយ​នោះ​មាន​សំឡេង​អាថ៌កំបាំង​មួយ​បាន​បញ្ជា​អោយ​ព្រាហ្មណ៍​នេះ​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន។ កៅណ្ឌិន្យ មាន​សេចក្តី​រីករាយ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ស្រុកផានផាន នៅ​ខាង​ត្បូង​ដែល​អ្នក​ស្រុក​នគរភ្វូណានបាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​ជួប ហើយ​ស្រុះ​ស្រួល​លើក​ព្រះអង្គ​អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ឯកសារ​ខ្លះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា ឝ្រុតវម៌្ម ដែល​គេ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​រហស្សនាម​ថា អ្នក​ការពារ​លទ្ធិ​វេទ។ អូរកែវ ជា​មាត់​ច្រក​សមុទ្រ​ ជា​កំពង់ផែ​ចំណត​ទូក​សំពៅ​ធំៗ មួយ​យ៉ាងសំខាន់​របស់​នគរភ្វូណាន ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​រក​ស៊ី​ធ្វើ​ជំនួញ​ក្រៅ​ប្រទេស​ជាមួយនឹង​ប្រទេស​ជិត​ឆ្ងាយ មាន​ប្រទេស​នៅ​តាម​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ (La Mer Méditerranée) នៅ​ទ្វីប​អ៊ឺរ៉ុប​ ជាដើម ដែល​ជា​កត្តា​មួយ ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ស្មាន​ថា កាល​ជំនាន់​នោះ ពួក​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា ប្រហែល​ជា​នាំ​គ្នា​លើក​ទ័ព មក​លុកលុយ​រាតត្បាត​យក​នគរ​ខ្មែរ។ មេទ័ព​ឥណ្ឌា​ដែល​ចូល​មក​លុកលុយ​វាយ​យក​នគរភ្វូណាន ហើយ​ប្រកាស​តាំងខ្លួន​ជាស្ដេច​នោះ មាន​ដើម​កំណើត​ក្នុង​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​កៅណ្ឌិន្យ ដូច​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១​ដែរ ។
សាសនា
ក្នុងកាលបើ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ថែម​ឈ្មោះ​ វម៌្ម មក​លើ​ព្រះនាម​ព្រះអង្គ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម (អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ​យល់​ថា ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ព្រះនាមកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម មាន​តែ​មួយ​ទេ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ)។ ព្រះអង្គ​ជា​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ទសពិធរាជធម៌។ ព្រះអង្គ​បាន​តាំង​ខ្លួន​ជា​អ្នកការពារ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ដែល​គោរព​ព្រះឥសូរ ហើយ​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​សាសនា​រដ្ឋ ឬ​សាសនា​ផ្លូវការ បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី។ តែ ព្រះពុទ្ធសាសនា​របៀប​មហាយាន​ដែល​ធ្លាប់​មាន​វត្តមាន​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ជាយូរយារ​ណាស់​មក​ហើយ ក៏មិន​បាន​សាបសូន្យ​ដែរ។ ការ​រីកចម្រើន​ចេះ​តែ​មាន អ្នកកាន់​គោរព​ព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏​ចេះ​តែ​កើន​ចំនួន​ច្រើន​ជាលំដាប់។ មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ព្រះអង្គ​បាន​ទាំង​អញ្ជើញ​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដោយ​ផ្តល់​កិត្តិយស​យ៉ាង​ខ្ពង់ខ្ពស់​ដល់​ពួក​នេះ ដើម្បី​អោយ​គេ​ជួយ​រៀប​ចំ​កិច្ច​ការ​ផ្សេងៗ​ខាង​សាសនា ការ​អប់រំ និង​ខាង​សង្គម​ថែម​ទៀត​ផង។
ការរៀបចំនគរ
ក្នុង ​របៀប​ចាត់ចែង​នគរ ព្រះអង្គ​បាន​យក​គំរូ​ទៅ​តាម​ប្រទេស​ឥណ្ឌា បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ស្ថាប័ន មាន​វណ្ណៈ មាន​ច្បាប់​ទម្លាប់ មាន​ជំនឿ មាន​ការ​អប់រំ ដែល​ផ្ដិតផ្អែក​ទាំងស្រុង​ទៅ​លើ​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ដើម្បី​ឲ្យ​ការ​រៀបចំ​នគរ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព ព្រះអង្គ​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ និង​អញ្ជើញ​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ច្រើន​មក​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ឲ្យ​ចូល​មក​ជួយ​ធ្វើ​ការ​កែច្នៃ ដូរប្រែ តម្រែតម្រង់​កសាង​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ​ថ្មី ។ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រទាន​រង្វាន់​យ៉ាង​ជា័ទីគាប់​ចិត្ត ជាកិត្តិយស បុណ្យសក្តិ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាច្រើន​ដល់​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ។ ព្រះរាជធានី​មាន​ឈ្មោះ វ្យាធបុរ ដែល​ចិន​ហៅ​ក្លាយ​មក​ជាទូមូ ត្រូវនឹងពាក្យ ទ្មាក់។ ព្រះ​កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ខ្លាំងពូកែ ល្បីល្បាញ មាន​នគរ​ជិត​ឆ្ងាយ​ជាច្រើន​ជា​ចំណុះ ។ ក្រោយ​ពី​ព្រះអង្គ​ចូល​ទិវង្គត​ទៅ ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះអង្គ ដែល​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរដើមកំណើតឥណ្ឌាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម
ព្រះវិហារវត្តមុនីរ័ត្នណោងអម
ព្រះវិហារវត្តមុនីរ័ត្នណោងអមជាព្រះវិហារបុរាណ សាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ នៃគ.ស ដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងឃុំឈូកខ្សាច់ ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ ។ thumb
ប្រាសាទនូនកូ
ប្រាសាទនូនកូមានទីតាំង ១៦០ម៉ែត្រពីប្រាសាទមឿងខែក។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី៧។ វាត្រូវបានកសាងឡើងដោយឥដ្ឋ និងថ្មភក់។ រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទមានកំពែកព័ន្ធជុំវិញខឿនជាថ្មភក់ និងជញ្ជាំងធ្វើអំពីឥដ្ឋ។ ប្រាសាទនេះមានបណ្ណាល័យចំនួនពីរនៅផ្នែកខាងកើត។ ប្លង់ប្រាសាទមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង ដែលមានបណ្តោយប្រវែង ៣២ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រវែង២៤ម៉ែត្រ និងមានក្លោងទ្វារនៅផ្នែកខាងកើត និងផ្នែកខាងលិច ។
ឯកសារយោង
នូនកូ
វ៉េត រតនា
វ៉េត រតនា (កើតឆ្នាំ ១៩៨៦) គឺជាតារាសម្ដែងរបស់កម្ពុជាដែលមានប្រជាប្រិយភាពបានកើនឡើងនៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ពីឆ្នាំ២០០៣ ដល់២០០៧។ នាង​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​តារា​សម្ដែង​កម្ពុជា​ដែល​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​បំផុត​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ២០០០ រួម​ជាមួយ​កញ្ញាដាញ់ ម៉ូនីកា កញ្ញាកែវ ពេជ្រពិសី កញ្ញាស៊ឹម សូលីកា និងកញ្ញ​សួស សុធារ៉ា។ នៅឆ្នាំ ២០០៦ នាងបានរៀបការជាមួយ តុក វណ្ឌី ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៧ រតនា បានភៀសខ្លួនទៅរស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកជាមួយស្វាមី។ ក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ នាង​បាន​ចាក​ចេញ ឧស្សាហកម្ម​ភាពយន្ត​កម្ពុជា​បាន​ធ្លាក់​ចុះ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងខ្មែរ
ដេវីដ វ៉ូតអាត
ដេវីដ វ៉ូតអាត (, ; កើតនៅថ្ងៃទី ៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៦៤) គឺជាអ្នកដឹកនាំ និងជាអ្នកនិពន្ធជនជាតិ អាមេរិក។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ គាត់បានបង្កើតពាក្យថា prequiem ដែលវាជាគឺជាការរៀបរាប់ ទុកជាមុន និងសូត្រធម៌បុណ្យសពសម្រាប់ពិពណ៌នាអំពីការគោរពស្របទៅតាមជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនារបស់គាត់ ដោយបានធ្វើការតាក់តែងនិពន្ធបទភ្លេងឧទ្ទិសដើម្បីបង្ហាញប្រាប់ក្នុងពេល ឬមុនពេលនៃការស្លាប់នៃកម្មវត្ថុរបស់ ខ្លួនបន្តិច។១
សេវាពិធីបុណ្យរំលឹករបស់ទីក្រុងឡូស អាន់ជឺឡែសដែលលោក វ៉ូតអាតតបានបម្រើការក្នុងនាមជាអ្នកដឹកនាំ ឬជាអ្នកនាំមុខតន្ត្រី រួមទាំងនៅក្នុងពិធីតាមលក្ខណៈស៊ីវិលនៅឆ្នាំ ២០០១ ដោយបានប្រារព្ធឡើងនៅលើផ្លូវ រថភ្លើងអែនជ័លហ្លាយសម្រាប់ផ្តល់កិត្តិយស ដល់ជនរងគ្រោះនៅក្នុងឧប្បត្តិហេតុឧបទ្ទវហេតុឡេអុងប្រាផត និងស្ត្រីមេម៉ាយដែលរងរបួសរបស់គាត់ឈ្មោះឡូឡា។៤  គាត់បានសូត្រធម៌សម្រាប់សត្វព្រៃ រួមទាំងសម្រាប់ សត្វទុងពណ៌ប្រផេះកាលីហ្វ័រញ៉ានៅលើឆ្នេរសមុទ្រដែលជាកន្លែងសត្វនេះបានធ្លាក់ចុះ។៦ᵃ គាត់មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ល្បីល្បាញជាមួយនឹងទឹកថ្នាំពណ៌ដ៏ដែលមានអ្នកចូលចិត្តច្រើនសម្រាប់ការរៀបចំពិន្ទុ។
លោក ធីម៉ូថេ ម៉ាកវេ បានស្នើសុំឱ្យលោក វ៉ូតអាតធ្វើអភិបូជាមុនគេនៅល្ងាចមុនថ្ងៃប្រហារជីវិតរបស់គាត់នៅក្នុង ទីក្រុង តែរី ហូតេ រដ្ឋអ៊ីនឌីអាណា។៨ ការទទួលស្គាល់ពី "អំពើដ៏អាក្រក់" របស់លោក ម៉ាកវេ តែដោយសារមាន បំណងផ្តល់នូវការលួងលោមចិត្ត លោក វ៉ូតអាត បានយល់ព្រមអំពីការចាក់ផ្សាយផ្នែកកូដានៃសមាសភាពរបស់ គាត់ "អាវេ អាតក្វេ វ៉ាល" ជាមួយនឹងក្រុមចម្រៀងផ្លុំត្រែក្នុងស្រុកនៅឯវិហារ អេសធី ម៉ាហ្គារិត ម៉ារី នៅក្បែរ យូអេសភី ធារី ហូតេ នៅចំពោះមុខទស្សនិកជនដោយរួមទាំងសាក្សីនៅពេលព្រឹកបន្ទាប់។៩ លោកអាចារ្យ ដានីយែល អិម. ប៊ូឆ្លេន និងក្រោយមកលោក កាឌីណល រ៉ក់ហ្គើ ម៉ាហូនី បានដាក់ញត្តិទាមទារទៅកាន់សម្តេច ប៉ាប ចន ប៉ូល ២ ដើម្បីឲ្យពរដល់ លោក វ៉ូតអាត ឲ្យបានពេញលេញ។
ការចម្លងម៉ាស៊ីនសុបិន្តរបស់លោក វ៉ូតអាត ដែលជាចង្កៀងវិកលចរិកកម្រិតស្រាលត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញនៅ ក្នុងសារមន្ទីរសិល្បៈនៅជុំវិញពិភពលោក។ ការរួមចំណែករបស់លោកចំពោះទស្សនាវដ្តីអក្សរសាស្ត្រដូចជា ដឺ ហ្វ្រាន់ រួមបញ្ចូលទាំងការសរសេរនៅលើកម្មផលអន្តរប្រភេទ ដាំមនសិការ និងការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិ ប៉ារ៉ាហ្គាយ នៅក្នុងស្រុកនូវ៉ា ជឺម៉ានៀ។១៣
ការអប់រំ
លោក វ៉ូតអាត បានទទួលការអប់រំជាលក្ខណៈឯកជន និងនៅសាលាញ៉ូស្គូលសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និង សាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វ័រញ៉ា សានតា បាបារ៉ា។
នូវ៉ា ជឺម៉ានៀ
នៅឆ្នាំ ២០០៣ លោក វូតអាត ត្រូវបានជ្រើសតាំងធ្វើជាក្រុមប្រឹក្សាភិបាលនៅ ជូនីភើ ហ៊ីល (ឡូស អាន់ជឺឡែស ខោនធី) រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា។ ជាមួយសមត្ថភាពនេះ លោកបានស្នើឱ្យមានទំនាក់ទំនងបងប្អូនជាមួយទីក្រុងនូវ៉ា ជឺម៉ានៀនៃប្រទេសប៉ារ៉ាហ្គាយ។ ដើម្បីជម្រុញស្របតាមផែនការរបស់គាត់ លោក វ៉ូតអាត បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ កន្លែងអ្នកពិសារម្ហូបបួសកាលពីមុន / ស្ត្រីនិយមតាមអូតូភៀ និងបានជួបជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំទីក្រុងរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់ពីដំណើរទស្សនកិច្ចជួបជាមួយចំនួនប្រជាជនលើកដំបូងដែល "មានការធ្លាក់ចុះខាងសីលធម៌ និងខាង បញ្ញា" លោកបានជ្រើសរើសមិនបន្តទំនាក់ទំនងនេះទេ ប៉ុន្តែបានរកឃើញកម្មវត្ថុនៃការសិក្សានៅក្នុង សហគមន៍សម្រាប់ការសរសេរសម្រាប់ពេលក្រោយទៀត។ អ្វីដែលគាត់ចាប់អារម្មណ៍ជាពិសេសនោះគឺទស្សនៈ គាំទ្រការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីមនុស្សរបស់អ្នកធ្វើផែនការប៉ាន់ស្មាន លោក រីឆាដ វែកណឺ និង អ្នកស្រី អេលីហ្សាបែត ហ្វស្ទ័រ នាថឆេ រួមជាមួយប្តីរបស់គាត់ លោក បឺណាដ ហ្វស្ទ័រ បានរកឃើញ និងរស់នៅ ដែលគេហៅថាអាណានិគមក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៨៨៦ ដល់ ១៨៨៩។១៦
នៅឆ្នាំ ២០០៤ ដោយមានការទទួលស្គាល់អំពីទិដ្ឋភាពនិរន្តរភាពនៃឧត្តមគតិស្ថាបនិករបស់នូវ៉ា ជឺម៉ានៀ លោក វ៉ូតអាត បាននិពន្ធចម្រៀងច្រៀងរួមគ្នាមួយបទគឺ "ព្រៃនៃទឹកដីបរិសុទ្ធរបស់យើង"។១៨ thumb|វ៉ូតអាត និង វីល្លៀម អេស. បឺរ៉ូ ជាមួយ ម៉ាស៊ីនសុបិន ប្រហែលឆ្នាំ ឆ្នាំ ១៩៩៧
ពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ឆ្នាំ ២០០៦ លោកវ៉ូតអាត បានដឹកនាំបេសកកម្មជាច្រើនទៅកាន់ នូវ៉ា ជឺម៉ានៀ ដោយទទួល បានការគាំទ្រពីអនុប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកនាពេលនោះគឺ លោក ឌិក ឆេនី។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ លោក វ៉ូតអាត បានផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណដល់អ្នកនិពន្ធជនជាតិស្វីស លោក គ្រីស្ទាន ក្រាត ដើម្បីធ្វើការបោះពុម្ពផ្សាយការ ឆ្លើយឆ្លងលក្ខណៈឯកជនមួយចំនួនរបស់ពួកគេដែលភាគច្រើនទាក់ទងទៅនឹងនូវ៉ា ជឺម៉ានៀ នៅក្រោមការ បោះពុម្ពរបស់សកលវិទ្យាល័យហានូវ៉ើ វៀហាន វ៉ើឡែក។  នៃការឆ្លើយឆ្លង FAZ ពាក់ព័ន្ធ "[អ្នកនិពន្ធ] លុបបំបាត់ព្រំដែនរវាងជីវិត និងសិល្បៈ។"២៣ ដឺ ស្ពីជែល ប្រកាសថា ប្រាំឆ្នាំ២៤ បង្កើតបានជា "ការងាររៀបចំខាង ព្រលឹងវិញ្ញាណ" នៃអធិរាជប្រលោមលោកជាបន្តបន្ទាប់របស់ ក្រាត
យោងតាមលោក អេនឌ្រូ ម៉ាកខែន លោក វ៉ូតអាត បានចាប់ផ្ដើម "ការធ្វើដំណើរទៅកាន់កន្លែងដែលនៅសេស សល់ជាកន្លែងដែលកូនចៅរបស់អ្នកតាំងលំនៅដើមបានរស់នៅក្រោមកាលៈទេសៈអន់បន្ថយជាខ្លាំង។" ធម៌របស់សហគមន៍ និងដើម្បីកសាងផ្ទះល្ខោនអូប៉េរ៉ា បេរឹតខ្នាត តូចៗនៅលើទីតាំងនៃអ្វីដែលធ្លាប់ជាលំនៅដ្ឋានគ្រួសាររបស់ អេលីហ្សាបែត ហ្វស្ទ័រ នីតឆេ ធ្លាប់បានរស់នៅ។"២៦ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ នូវ៉ា ជឺម៉ានៀ បានក្លាយទៅជាគោលដៅដ៏គួរឲ្យចាប់ចិត្តមួយដែលមានគ្រែ គេង និងអាហារពេលព្រឹកព្រមទាំងសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្របណ្តោះអាសន្នមួយ។
ម៉ាស៊ីនសុបិន
ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៩ ដល់ឆ្នាំ ២០០៧ លោក វ៉ូតតអាត បានសាងសង់ការចម្លងតាមម៉ាស៊ីនសុបិនដែលវាគឺជា ឧបករណ៍សម្រាប់សិក្សាអំពីសព៌ាង្គកាយដែលបានបង្កើតឡើងដោយលោក ប្រ៊ីអុង ហ្គីស៊ីន និង លោក អៀន សោមឺវីលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងស៊ីឡាំងមានរន្ធធ្វើពីទង់ដែង ឬក្រដាសដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយចង្កៀងអគ្គិសនីនៅលើដុំ ម៉ូទ័រដែលបង្កើតឡើងពីដើមឈើកូកូបូឡូ ឬ ដើមស្រល់។២៧ លោក វ៉ូតអាត បានរក្សាវាទុក សង្កេតមើលដោយ បិទភ្នែក ម៉ាស៊ីនអាចប៉ះជាមួយស្ថានភាពផ្លូវចិត្តដែលប្រៀបបានទៅនឹងសារធាតុពុលស្រវឹងឬ សុបិន្ត។
ដោយយល់ស្របទៅនឹងការបរិច្ចាកម៉ាស៊ីនសុបិនឲ្យទៅ លោក វីល្លៀម អេស. បឺរ៉ូ' ១៩៩៦ LACMA ការមើល ឃើញច្រកចូលទៅកាន់អតីតកាលឡើងវិញ លោក វ៉ូតអាត ក៏បានក្លាយជាមិត្តភក្តិជាមួយនឹងអ្នកនិពន្ធវ័យ ចំណាស់ហើយបានជូនគាត់នូវក្រដាស និងស្រល់ "គំរូបូហឺមៀន" ម៉ាស៊ីនសុបិនក្នុងឱកាសខួបកំណើតគម្រប់ ៨៣ ឆ្នាំ និងថ្ងៃកំណើតចុងក្រោយរបស់គាត់។៣២  សុថេប៊ីបានដេញថ្លៃសម្រាប់ម៉ាស៊ីនពីមុនទៅឱ្យអ្នកប្រមូល ឯកជននៅក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ហើយម៉ាស៊ីនចុងក្រោយនៅតែបន្តកម្ចីពីអចលនទ្រព្យ បឺរ៉ូ សម្រាប់សារមន្ទីរ សិល្បៈស្ពឹនសឺ នៅក្នុងទីក្រុង ឡរ៉េន រដ្ឋកាន់សាស។ ការសិក្សាដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ អ្នកប្រាជ្ញ ចង្វាក់តន្ថើន រ៉ាច ចាន់ដាឡាប៉ាធី វាយតម្លៃឡើងវិញពីវិធីសាស្រ្ត "បំបាក់គំនិត" របស់ លោក វ៉ូតអាត ទៅនឹង ម៉ាស៊ីនសុបិនដែលស្ទើតែគេជិតបំភ្លេចចោលទៅហើយ។៣៦
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចំរៀង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
សាលាបឋមសិក្សាស្យាបឹងវែង
លោក ព្រះឧត្តមសត្ថាបណ្ឌិត ជា ឆោម ប្រសូតិនៅថ្ងៃអង្គារ ១កើត ខែមាឃ ឆ្នាំរោង ឆស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥០៨ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៦៥ នៅឃុំ បារាយណ៍ ស្រុក ​ស្រីសន្ធរ​ ខេត្តកំពង់ចាម ប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រោយពី​លោកបាន​បញ្ចប់​បឋមសិក្សា នៅឯ​ស្រុកកំណើត នៅឆ្នាំ១៩៩៧ លោកក៏បាន​មករស់នៅ​ឃុំព្រែករំដេង ដោយ​ស្នាក់នៅ​វត្ត ពហុបុប្ផារាម  ហៅ  ព្រែករំដេង និងសិក្សា​នៅ​បឋមសិក្សាព្រែករំដេង ​ដើម្បីបន្ត​ការសិក្សា​ ថ្នាក់អនុវិទ្យាល័យស្វាយតានន់ ។
រូបភាពតូច|សាលាបឋមសិក្សាស្យាបឹងវែង
ជីវប្រវត្តិ
លោក ព្រះឧត្តមសត្ថាបណ្ឌិត ជា ឆោម ប្រសូតិនៅថ្ងៃអង្គារ ១កើត ខែមាឃ ឆ្នាំរោង ឆស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥០៨ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៦៥ នៅ ឃុំបារាយណ៍ ស្រុក ​ស្រីសន្ធរ​ ខេត្តកំពង់ចាម ប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រោយពី​លោកបាន​បញ្ចប់​បឋមសិក្សា នៅឯ​ស្រុកកំណើត នៅឆ្នាំ១៩៩៧ លោកក៏បាន​មករស់នៅ​ឃុំព្រែករំដេង ដោយ​ស្នាក់នៅ​វត្ត ពហុបុប្ផារាម  ហៅ  ព្រែករំដេង និងសិក្សា​នៅ​បឋមសិក្សាព្រែករំដេង ​ដើម្បីបន្ត​ការសិក្សា​ ថ្នាក់អនុវិទ្យាល័យស្វាយតានន់ ។ ឃុំបារាយណ៍
ឯកសារយោង
ភូមិស្យាបឹងវែងជាភូមិមួយស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ឃុំបារាយណ៍
តំណក្រៅ
ប្រជាជនភូមិ ស្យាបឹងវែង
ឯកសារពិគ្រោះ
ប្រជាជនភូមិនេះ មានជីវភាព
មហាសេនាសួស
ឧកញ៉ាមហាសេនាសួស លោកជាមន្ត្រីបំរើការក្នុងរាជ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោទ័យទី១។ គេមិនដឹងថាលោកមានប្រវត្តិពីមុនមកយ៉ាងណាទេគ្រាន់តែលោកត្រូវបានចារក្នុងពង្សាវតារខ្មែរជាមេទ័ពរងអម ព្រះមហាឧបរាជ និង ឧកញ៉ាចក្រីវង្ស ក្នុងបេសកម្មការពារនគរពីពួកសៀមឈ្លានពាន។
ប្រវត្តិក្នុងរឿងនិទាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសេនាខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពរងខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពរងនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ានៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសេនានៃកម្វុជទេឝ
អាឡិចសាន់ដឺ ឃេរិនស្គី
អាឡិចសាន់ដឺ ហ្យូដូរ៉ូវីច ឃេរិនស្គី (ភាសារុស្ស៊ី៖ Алекса́ндр Фёдорович Ке́ренский, ភាសាអង់គ្លេស៖ Alexander Fyodorovich Kerensky) គឺជាមេធាវី និងអ្នកបដិវត្តន៍ជាតិរុស្ស៊ីម្នាក់ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ១៩១៧។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈត្រូវបានបញ្ចប់, លោកបានចុះចូលជាមួយរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ីដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មី, ដំបូងលោកបានចូលធ្វើជារដ្ឋមន្រ្តីនៃក្រសួងយុត្តិធម៌, បន្ទាប់មកជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងចម្បាំង និងក្រោយពីខែកក្កដា លោកបានក្លាយជារដ្ឋមន្រ្តី-ប្រធានទីពីររបស់រដ្ឋាភិបាល។ ឃេរិនស្គីក៏ជាមេដឹកនាំទ្រូដូវីក (ក្រុមសង្គមនិយមមជ្ឈន្តិក) ផងដែរ និងជាអនុប្រធាននៃក្រុមប្រឹក្សាសូវៀតពេតូក្រាត។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា, រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកត្រូវបានផ្តួលរលំដោយបក្សបុលសេវិកដែលដឹកនាំដោយលេនីនក្នុងបដិវត្តន៍ខែតុលា។ ក្រោយៗមក លោកក៏បាននិរទេសទៅរស់នៅទីក្រុងប៉ារីស ហើយក្រោយមកនៅទីក្រុងញូវយ៉កអស់មួយជីវិតរបស់លោក។
ឃុំស្ដៅ(ស្រុកសង្គមថ្មី)
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារ មាន ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ព្រះវិហារវត្តអារញ្ញសាគរ
វត្តអារញ្ញសាគរ គឺជាវត្តអារាមដែលមានវ័យចំណាស់មួយកន្លែង ដែលស្ថិតនៅតាមបណ្តោយស្ទឹងសៀមរាប ផ្លូវឆ្ពោះទៅភ្នំក្រោម នៃទន្លេសាប។ វត្តនេះមានសំណង់វិហារមួយ ដែលមានស្ថាបត្យកម្មគួរឲ្យទាក់ទាញ និងពិសេសជាងគេ។ ព្រះវិហារសង់នៅលើខឿនខ្ពស់មួយជាន់ ចំណែកជញ្ជាំងសង់ពីឥដ្ឋតាន់ និងសសរជុំវិញ មានទម្រង់រមួល ដែលភាពរមួលនេះ គឺធ្វើពីឥដ្ឋរមួលស្រាប់ ដែលរចនាដោយបុព្វបុរសខ្មែរជំនាន់មុន។ អ្វីដែលពិសេសនោះ ភាពរមួលនីមួយៗ ក៏មានសភាពខុសៗគ្នាថែមទៀត។ នុងបុព្វហេតុអភិរក្សសំណង់ព្រះវិហារបុរាណ អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បាននិងកំពុងជួយផ្នែកបច្ចេកទេស ដល់ដំណើរការនៃការជួសជុលវិហារវត្តអារញ្ញសាគរ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិ អារញ្ញ សង្កាត់សៀមរាប ក្រុងសៀមរាប។ តាមអ្នកបច្ចេកទេសនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា សសរខាងក្នុង និងគ្រឿងបង្គំដំបូលនៃវត្តអារញ្ញសាគរ គឺធ្វើពីឈើ ទៅតាមរចនាបថខ្មែរសុទ្ធសាធ។ ហើយក្នុងដំណើរការជួសជុលសំណង់វិហារនេះ គឺអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បានជួយលើផ្នែកបច្ចេកទេស ដោយបានសិក្សាចម្លងប្លង់ចាស់ទុកធ្វើជាឯកសារ ដើម្បីឲ្យប្រាកដថា ការជួសជុលបានគោរពតាមរូបដើមនៃវិហារនេះ ។
ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍
លោក ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍ គឺជាមន្ត្រីកងទ័ពជើងទឹកដែលតុបតែងដោយកងពលកិត្តិយស ដែលជា អ្នករុករកជនជាតិ បារាំង និងជាអ្នកថែរក្សា សារមន្ទីរឥណ្ឌូចិននៃទីក្រុងប៉ារីស។
លោកកើតនៅ ប្រទេសបារាំង ថ្ងៃទី ១១ ខែមករាឆ្នាំ ១៨៤២។ បន្ទាប់ពីមានការងឿងឆ្ងល់ក្នុងដំណើររុករក ដោយការមើលឃើញភាពស្រស់ស្អាតនៃទីតាំងនៃ ប្រាសាទអង្គរវត្ត លោក ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍ បានលះបង់ជីវិតរបស់គាត់ដើម្បីធ្វើឱ្យពិភបលោកស្គាល់ សិល្បៈខ្មែរ  និងនាំយកវាចូលទៅក្នុងសារមន្ទីរ ដោយបង្ហាញនូវបណ្តុំនៃតួសម្តែងជាច្រើនដែលគាត់បានធ្វើ។ ក៏ដូចជាគំនូរព្រាង គំនូរ និងវត្ថុដើមមួយចំនួនដូចគ្នា ដល់សាធារណជន និងជាពិសេសដល់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។ រូបភាពតូច| សៅវភៅ ដំណើរ​ទៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ ឆ្នាំ ១៨៨៩ របស់​លោក ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍ លោក ល្វី ឌឺឡាប៉ូត៍បានបំពេញបេសកម្មរបស់ខ្លួន នៅតាម​បណ្ដោយ​ទន្លេងមេគង្គ រវាងពីឆ្នាំ១៨៦៦មកឆ្នាំ១៨៦៨ ហើយបានត្រឡប់មករុករកបន្តទៀត នូវមហារមនីយដ្ឋានអង្គរ​កប់បាត់​កណ្ដាលព្រៃជ្រៅដ៏​ក្រាស់ឃ្មឹក ហើយដែលនៅថ្ងៃនេះ រមនីយដ្ឋានដ៏វិសេសវិសាល បានក្លាយជាសម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌ​វប្បធម៌ របស់​ពិភពលោក។ លោក ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍ បោសសម្អាត ប្រាសាទបាយ័ន និងលើកគម្រោង ប្រាសាទអង្គរវត្ត ។
នៅឆ្នាំ១៨៧៣ បេសកជនបារាំងបានត្រឡប់ទៅទីនោះម្ដងទៀត ដើម្បីដើរផ្ដិតចម្លង យកនូវក្បាច់ចម្លាក់ដ៏ល្អៗទាំងឡាយ នៅផ្នែកខាងមុខ ឬតាមជញ្ជាំងនានា នៃមហាប្រាសាទខ្មែរ។ ប៉ុន្តែអ្នកធ្វើដំណើរផ្សងព្រេង នៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជារូបនេះ មិន​អាចរកបានសារមន្ទីរណាមួយឡើយ ក្នុងប្រទេសបារាំង ដើម្បីទទួលយកទៅតាំងបង្ហាញ នូវស្នាដៃគូសចម្លងរបស់គាត់។ យ៉ាងណា នៅប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក លោក ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍ នៅតែជំនះ រហូតគាត់បើកបានសារមន្ទីរតូចមួយ ស្ដីពិសិល្បៈខ្មែរ នៅក្នុងមហាគ្រឹះ កុំពីយេ៉ញ ស្ថិតនៅប៉ែកខាងជើង នៃប្រទេសបារាំង។
ផ្ទាំងរូបចម្លាក់ចម្លង ត្រូវបានទទួលយកទៅរក្សាទុក នៅក្នុងវិមានត្រូកាដេរ៉ូ កណ្ដាលរដ្ឋធានីប៉ារីស ក្រោយពី​ពួកវា ត្រូវបានយកទៅដាក់តាំងបង្ហាញ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ពិពណ៌សកលលោក នាឆ្នាំ១៨៧៨។ តែបន្ទាប់មក ផ្ទាំងចម្លាក់ចម្លង នៃរចនាបទអង្គរទាំងនោះ ត្រូវបានបំភ្លេចមិននឹកនារក ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៣៦មក ខណៈដែលប្រទេសនានានៅអ៊ឺរ៉ុប បានធ្លាក់ខ្លួន​យ៉ាងជ្រៅ ទៅក្នុងសង្គ្រាមលោក​ដ៏ស្រួចស្រាវ។
លោក ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍ បានធ្វើដំណើរចុងក្រោយនៅខ្មែរក្នុងឆ្នាំ ១៨៨១ ប៉ុន្តែគាត់បានធ្លាក់ខ្លួនឈឺយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយចាប់ពីពេលនេះតទៅត្រូវស្នាក់នៅប្រទេសបារាំង។
លោក ល្វីស៍ ឌឺឡាប៉ូត៍ បានស្លាប់នៅថ្ងៃទី ៣ ខែឧសភាឆ្នាំ ១៩២៥ ក្នុងអាយុ ៨៣ ឆ្នាំ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករុករកជនជាតិបារាំង
ទម្លាប់
ទម្លាប់គឺសំដៅលើសកម្មភាពណាមួយ ដែលយើងធ្វើដដែលៗ ច្រើនលើកច្រើនសាររហូតក្លាយជាផ្នត់ជីវិតដោយមិនដឹងខ្លួន គឺមានន័យថានៅពេលសកម្មភាពក្លាយជាទម្លាប់ហើយ យើងនឹងធ្វើសកម្មភាពនោះដោយស្វ័យប្រវត្តិតែម្តង ។
ស្រីសុវត្ថិ
ព្រះស្រីសុវត្ថិ ទ្រង់ត្រូវជាបុត្រព្រះរាមេសូរ និងត្រូវជាព្រះនត្តារបស់ព្រះបាទឧទង ក្នុងរាជវង្សឧទង។
ព្រះរាជជីវប្រវត្តិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់សៀមក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពសៀមក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឧទង
វីរេន្ទ្រវម៌្ម
[ប្រាសាទចារ = Prasat Char, ស.វទី១០ រាជ្យជ័យវរ្ម័នទី៥ = 10th century in the reign of King Jayavarman V]
ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅភូមិចារ ប្រហែល៥គមទិសពាយព្យនៃក្លោងទ្វារដីឆ្នាំ អង្គរធំ។ តួប្រាសាទទាំងមូលដួលរលំដោយកត្តាធម្មជាតិ និងមនុស្ស។ សព្វថ្ងៃយើងឃើញមាននៅសល់តែស៊ុំទ្វារដែលមានសិលាចារឹកពីរផ្ទាំង។
សិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរទាំងពីរផ្ទាំងនេះ គេចុះលេខ K.257។ តាមសិលាចារឹកនេះ មានចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៩០១ (គ.ស៩៧៩)ដែលសរសេរថាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥បានបង្គាប់ដល់វ្រះគ្រូ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បីនាក់ទៀតមានឈ្មោះវិរិន្ទ្រវរ្ម័ន វិរិន្ទ្រធិបតិវរ្ម័ន និងមហិធរវរ្ម័ន ឲ្យមានសន្តានចិត្តផ្ដល់ដីដល់ព្រះអង្គម្ចាស់៤អង្គ ដើម្បីបង្កើតភូមិ និងដម្កល់រូបព្រះ។ លោក Cœdès យល់ថាព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងបួនអង្គមានជាប់ខ្សែស្រឡាយទៅនឹងព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី១ ដែលគ្រោងរាជ្យនៅគ.ស១០០១ ដែលមាននិយាយនៅសិលាចារឹកប្រាសាទខ្នារ K.356...
សំ ប៊ុនធឿន
សំ ប៊ុនធឿន
វិហារឥស្លាមអ៊ូប៊ូឌីអា
វិហារឥស្លាមអ៊ូប៊ូឌីអា ( Masjid Ubudiah  ) គឺជាវិហារអ៊ីស្លាមតូចមួយដែលមានទីតាំងនៅទីក្រុងគូឡាកេសា រដ្ឋបេរៈ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។
វិហារឥស្លាមត្រូវបានជួសជុលក្នុងឆ្នាំ២០០៣។
ស្ថាបត្យកម្មរបស់វាស្ថិតនៅក្នុងរចនាប័ទ្ម ឥណ្ឌូ-សារ៉ាសេនិច។ វាមានលំហមាសកណ្តាល និងអណ្តែតទឹកចំនួនបួន ព្រមទាំងប៉មដែលគ្របពីលើដោយដំបូលមាសតូចជាង។ ថ្មម៉ាបអ៊ីតាលីត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបន្ថែមពណ៌ងងឹតទៅអគារពណ៌ស។ ម៉ាកាម អល់-ហ្គូហ្វ្រាន ឬ ចេតិយរាជវង្សបេរៈ មានទីតាំងនៅជិតវិហារអ៊ីស្លាម។
ផ្នត់គំនិត
ផ្នត់គំនិតសំដៅដល់ការយល់ឃើញរបស់មនុស្សម្នាក់ៗអំពីអ្វីមួយ។ ចំណែកទស្សនៈម្នាក់ៗគឺជាជំនឿដែលមនុស្សម្នាក់ៗមាន។
ព្រះម៉ែបេរិយចិ
រូបភាពតូច| [[ទេវរូបព្រះម៉ែប៉្ររិយាចី សិល្បៈឥណ្ឌា វត្តស្រី​វីរៈមហាមរិអម្មន សិង្ហបុរី.]]
វីរេន្ទ្រាធិបតិវម៌្ម
[ប្រាសាទចារ = Prasat Char, ស.វទី១០ រាជ្យជ័យវរ្ម័នទី៥ = 10th century in the reign of King Jayavarman V]
ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅភូមិចារ ប្រហែល៥គមទិសពាយព្យនៃក្លោងទ្វារដីឆ្នាំ អង្គរធំ។ តួប្រាសាទទាំងមូលដួលរលំដោយកត្តាធម្មជាតិ និងមនុស្ស។ សព្វថ្ងៃយើងឃើញមាននៅសល់តែស៊ុំទ្វារដែលមានសិលាចារឹកពីរផ្ទាំង។
សិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរទាំងពីរផ្ទាំងនេះ គេចុះលេខ K.257។ តាមសិលាចារឹកនេះ មានចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៩០១ (គ.ស៩៧៩)ដែលសរសេរថាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥បានបង្គាប់ដល់វ្រះគ្រូ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បីនាក់ទៀតមានឈ្មោះវិរិន្ទ្រវរ្ម័ន វិរិន្ទ្រធិបតិវរ្ម័ន និងមហិធរវរ្ម័ន ឲ្យមានសន្តានចិត្តផ្ដល់ដីដល់ព្រះអង្គម្ចាស់៤អង្គ ដើម្បីបង្កើតភូមិ និងដម្កល់រូបព្រះ។ លោក Cœdès យល់ថាព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងបួនអង្គមានជាប់ខ្សែស្រឡាយទៅនឹងព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី១ ដែលគ្រោងរាជ្យនៅគ.ស១០០១ ដែលមាននិយាយនៅសិលាចារឹកប្រាសាទខ្នារ K.356...
ឃុំរណសិរ្ស
ព្រំប្រទល់នៃ
មហិធរវម៌្ម
[ប្រាសាទចារ = Prasat Char, ស.វទី១០ រាជ្យជ័យវរ្ម័នទី៥ = 10th century in the reign of King Jayavarman V]
ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅភូមិចារ ប្រហែល៥គមទិសពាយព្យនៃក្លោងទ្វារដីឆ្នាំ អង្គរធំ។ តួប្រាសាទទាំងមូលដួលរលំដោយកត្តាធម្មជាតិ និងមនុស្ស។ សព្វថ្ងៃយើងឃើញមាននៅសល់តែស៊ុំទ្វារដែលមានសិលាចារឹកពីរផ្ទាំង។
សិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរទាំងពីរផ្ទាំងនេះ គេចុះលេខ K.257។ តាមសិលាចារឹកនេះ មានចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៩០១ (គ.ស៩៧៩)ដែលសរសេរថាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥បានបង្គាប់ដល់វ្រះគ្រូ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បីនាក់ទៀតមានឈ្មោះវិរិន្ទ្រវរ្ម័ន វិរិន្ទ្រធិបតិវរ្ម័ន និងមហិធរវរ្ម័ន ឲ្យមានសន្តានចិត្តផ្ដល់ដីដល់ព្រះអង្គម្ចាស់៤អង្គ ដើម្បីបង្កើតភូមិ និងដម្កល់រូបព្រះ។ លោក Cœdès យល់ថាព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងបួនអង្គមានជាប់ខ្សែស្រឡាយទៅនឹងព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី១ ដែលគ្រោងរាជ្យនៅគ.ស១០០១ ដែលមាននិយាយនៅសិលាចារឹកប្រាសាទខ្នារ K.356...
​ស្រុកភ្នំដងរែក(ខេត្តសុរិន្ទ)
($ District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តសុរិន្ទ ដែលមានរដ្ឋបាល  ឃុំ និង  ភូមិ÷ ស្រុកភ្នំដងរែក មានឃុំ
កាត្តវរាយ័ន
រូបភាពតូច| [[ទេវរូបព្រះក័តតាវះរាយ័ន សិល្បៈឥណ្ឌា.]]
ព្រះកាត្តវរាយ័ន (Lord Kathavarayan, พระกัตตวรายัน , காத்தவராய சாமி) ) គឺ វីរៈបុរសអ្នកតា​ នៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទក្នុង​នៅឥណ្ឌាខាងត្បូង(ទមិឡណាឌូ)។.
ប៉ោយប៉ែត
https://www.khmertimeskh.com/wp-content/uploads/2016/11/files+news+31681+1478225446.jpgប៉ោយប៉េត Poi Pet ภาษาไทย ( ปอยเปต )
គុណវរ្ម័ន
កុរុងគុណវម៌្ម (ចិន:ផ្វានថាងចឹង) (គ.ស ?-៥១៤) រជ្ជកាល (គ.ស ៥១៤)។ តាមរយៈសិលាចារឹកដំបងដែក(ខាងត្បូងខេត្តតាកែវ) ព្រះនាងកុលប្រភាវតីបាននិយាយពីការកសាងអាស្រមមួយ។ សិលាចារឹកនេះមានលក្ខណៈជាវិស្ណុនិយម។ ក្នុងសិលាចារឹកវិស្ណុនិយមដូចគ្នានេះដែរ ដែលគេបានរកឃើញនៅវាលភក់បាននិយាយ ពីការកសាងទេវាល័យ សម្រាប់តម្កល់ ព្រះវិស្ណុបាទ។ បើគេប៉ាន់ស្មានមើលទៅព្រះនាងកុលប្រភាវតីគឺជាមាតារបស់គុណវម៌្មដែលជាបុត្ររបស់កុរុងកៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ហើយទ្រង់ត្រូវបានព្រះជេដ្ឋាធ្វើគត់ ដែលមាននាមថាកុរុងរុទ្រវម៌្មនេះឯង (ជាបុត្ររបស់ស្រីស្នំម្នាក់) នៅក្នុងឆ្នាំ៥១៤ដើម្បី ដណ្ដើមរាជ្យសម្បត្តិដូច ដែលពង្សាវតាររបស់រាជវង្សលាងបានកត់ទុក។ រុទ្រវម៌្មជាស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់នៃអាណាចក្រភ្វូណាន។ ព្រះគុណវម៌្មបានត្រួតត្រា កាន់កាប់តំបន់មួយដែលបិតារបស់ទ្រង់បានកសាងនៅលើទីទឹកភក់ ដែលនៅស្រុកទឹកខ្មៅ ខេត្តព្រែកប្ញស្សី កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ។
បុព្វហេតុចម្បាំងរវាងវ្យាធបុរ និង សម្ភុបុរ
បុព្វ​ហេតុ​នៃ​ចម្បាំង​រវាង​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន និង​ចេនឡា​ នៅ​ចុង​សម័យ​នៃ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន​កើត​មាន​ការ​ដណ្តើម​រាជ្យ​គ្នា​រវាង​ស្តេច​ គុណវម៌្ម និង​ស្តេច​រុទ្រវម៌្ម​។ តាម​ព្រឹត្តិការ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ អ្នក​ខ្លះ​យល់​ថា​ព្រះ​ភវវម៌្មទី១​ ដែល​ជា​ចៅ​របស់​កុ​រុងរុទ្រវម៌្ម​បាន​លើក​ទ័ព​មក​វាយ​អាណាចក្រភ្វូណាននេះ​ ដើម្បី​ប្រឆាំង ​នឹង​ការ​ប៉ុន​ប៉ង​របស់​ក្រុម​ស្តេច​គុណវម៌្ម ត្រូវ​បាន​ស្តេច រុទ្រវម៌្ម​ ធ្វើ​គត់​ដោយ​ខ្លាច​ក្រែង​ បក្ស​ពួក​ស្តេច​គុណវម៌្ម​ធ្វើ​ការ​សង​សឹក​ដណ្តើម​រាជ្យ​បល្ល័ង្កទៅ​វិញ​។ សិលាចារឹកនៅប្រាសាទប្រាំល្វែង ដែលបានចារឡើងដោយព្រះរាជកុមារ គុណវម៌្ម នៅដើម សតវត្សរ៍ទី៦ នៃគ.ស. បានរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ព្រះរាជកុមារ ឬ ហ្វាន់ តាង ចេង បើ សរសេរជាភាសាចិន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង កុលប្រភាវតី និង កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ដែលបាន សោយទិវង្គត នៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស.។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្មចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រជ្ជទាយាទនៃនគរភ្វូណាន
ភាសាដារី
ភាសាដារី (دری) គឺជាភាសាពែរ្សដែលនិយាយនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ភាសាដារី គឺជាពាក្យដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងផ្សព្វផ្សាយជាផ្លូវការតាំងពីឆ្នាំ 1964 ដោយរដ្ឋាភិបាលអាហ្វហ្គានីស្ថានសម្រាប់ភាសាពែរ្ស ហេតុដូច្នេះហើយ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាភាសាពែរ្សអាហ្វហ្គានីស្ថាន ឬពែរ្សភាគខាងកើតនៅក្នុងប្រភពលោកខាងលិចជាច្រើន។
រាជាណាចក្រព្រុស
ព្រះមហាក្សត្រដំបូងៗនៃព្រុសគឺភាគច្រើនមកពីរាជវង្សហូហិនសូលឺន។ ព្រុសគឺជាប្រទេសដែលមានអំណាចដ៏អស្ចារ្យតាំងពីវាក្លាយជារាជាណាចក្រមក, គឺតាមរយៈនគរសហភាពប្រេនឌេនបឺក-ព្រុស, ជានគរមុនពេលដែលព្រុសក្លាយជារាជាណាចក្រដែលអំណាចយោធារបស់អាណាចក្រនេះស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ហ្វ្រេឌ្រិច វីលៀម, ដែលអ្នកខ្លះតែងហៅថា "The Great Elector"។ អំណាចនិងឥទ្ធិពលរបស់ព្រុសបានបន្តកើនឡើងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ហ្រ្វេឌឺរិចទី២, ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា"ហ្រ្វេឌ្រិចដ៏អស្ចារ្យ", ដែលព្រះអង្គជាបុត្រទីបីរបស់ហ្វ្រេឌឺរិច វីលៀមទី១។ ហ្វ្រេឌ្រិចដ៏អស្ចារ្យគឺជាអ្នកដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ, ដោយទ្រង់បានទប់ទល់នឹងប្រទេសមួយចំនួនរួមមាន អូទ្រីស, រុស្ស៊ី, បារាំង, និងស៊ុយអែត ហើយបានធ្វើឲព្រុសដើរតួយ៉ាងសំខាន់ផងដែរក្នុងនាមជារដ្ឋរបស់អាល្លឺម៉ង់, និងព្រមទាំងធ្វើឲរាជាណាចក្រព្រុសក្លាយជាអាណាចក្រដ៏មានអំណាចអស្ចារ្យមួយនៅអឺរ៉ុបនាពេលនោះទៀតផង។ បន្ទាប់ពីអំណាចរបស់ព្រុសលិចឡើងមក ព្រុសបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋមហាអំណាចមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់។ មួយរយឆ្នាំក្រោយមក នគរព្រុសបានបន្ដដណ្តើមយកជ័យជម្នះពីសង្គ្រាមមួយទៅសង្គ្រាមមួយ។ ដោយឥទ្ធិពលអំណាចព្រុសកាន់តែកើនឡើង ព្រុសក៏បានព្យាយាមបង្រួបបង្រួមរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់ឱ្យក្លាយជារដ្ឋតែមួយដោយមានការដឹកនាំដោយខ្លួនផ្ទាល់។