cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២
នៅខែមីនា និងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ប្រធានាធិបតីប្រទេសរុស្ស៊ី លោកវ៉្លាឌីមៀរ ពូទីនបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងយោធារុស្ស៊ីចាប់ផ្តើមប្រមូលផ្តុំទាហាន និងឧបករណ៍យោធារាប់រយរាប់ពាន់ដើមបញ្ជូនទៅតំបន់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងគ្រីមៀ។ សកម្មភាពនេះ​បាន​បង្ក​ឱ្យ​មានវិបត្តិ​អន្តរជាតិមួយផុសឡើង និង​បង្កើត​ក្តី​បារម្ភ​ជុំវិញ​ការប៉ិនប៉ង​ឈ្លានពាន​របស់រុស្ស៊ីមកលើអ៊ុយក្រែន។ រូបភាពពីផ្កាយរណបបានបង្ហាញពីចលនារថយន្តយោធា មីស៊ីល និងអាវុធធុនធ្ងន់ជាច្រើនដែលបានកំពុងផ្តូកផ្តុំគ្នានៅក្បែរព្រំដែនរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន។  នៅអំឡុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ កងទ័ពរុស្ស៊ីមួយចំនួនត្រូវបានដកថយចេញវិញ ប៉ុន្តែនៅក្នុងខែតុលា និងខែវិច្ឆិកានៃឆ្នាំដដែរ វិបត្តិនេះក៏បានត្រឡប់មកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅពេលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីជាង ១០០,០០០ នាក់បានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញទឹកដីអ៊ុយក្រែនទាំងបីទិស។ ទោះបីជាមានការប្រមូលផ្តុំកងយោធារបស់រុស្ស៊ីក្តី ក៏មន្ត្រីរុស្ស៊ីនៅចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ដល់ថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ តែងតែចេញបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតថា ប្រទេសគេមិនមានផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនឡើយ។
នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវតំបន់ផ្តាច់ខ្លួនចំនួនពីរនៅភាគខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែន ពោលគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ ជារដ្ឋឯករាជ្យ ហើយបានដាក់ពង្រាយទ័ពនៅតំបន់ដុនបាស។ បន្ទាប់មកនៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ លោកពូទីនបាននិយាយថា កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងមីនស្កឹ គឺលែងមានសុពលភាពទៀតហើយ។ នៅក្នុង​ថ្ងៃ​ដដែរ សភាជាន់ខ្ពស់ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ​បាន​អនុញ្ញាត​ជា​ឯកច្ឆ័ន្ទ​ឱ្យ​​ប្រើប្រាស់​កម្លាំង​យោធានៅ​ក្នុង​ទឹកដីទាំងនោះ។
នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ លោកពូទីនបានប្រកាសថា រុស្ស៊ីកំពុងចាប់ផ្តើម "ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស" នៅក្នុងតំបន់ដុនបាស រួចបន្តិចមក លោកក៏បានបើកការឈ្លានពានយ៉ាងពេញទំហឹងចូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន។
ប្រវត្តិ
បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ីបាននូវតែបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ៊ុយក្រែនបានយល់ព្រមបោះបង់ចោលឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សារណៈនាទីក្រុងប៊ុយដាប៉ែស ស្តីអំពីការធានាសន្តិសុខជាតិក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលរុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចេញការធានាប្រឆាំងនឹងការគំរាមកំហែង ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដី ឬឯករាជ្យភាពនយោបាយប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសហត្ថលេខីទាំងប៉ុន្មាននៃធម្មនុញ្ញដើម្បីសន្តិសុខអឺរ៉ុប ដោយបាន"បញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសិទ្ធិរបស់រដ្ឋដែលចូលរួមនីមួយៗ និងមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស ឬផ្លាស់ប្តូរការរៀបចំសន្តិសុខរបស់ខ្លួន រួមទាំងសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាព ដូចដែលពួកគេវិវត្តន៍"។
ថ្វីបើជាប្រទេសឯករាជ្យដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១ មែនប៉ុន្តែកាលពីនៅជាអតីតសាធារណរដ្ឋនៃសហភាពសូវៀត អ៊ុយក្រែនត្រូវបានមេដឹកនាំរុស្ស៊ីជាច្រើនយល់ឃើញថាជាផ្នែកមួយនៃដែនឥទ្ធិពលរបស់គេ។ នៅ​ឆ្នាំ២០០៨ ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ីគឺលោកវ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន បាន​និយាយ​ប្រឆាំង​នឹង​សមាជិកភាព​របស់​អ៊ុយក្រែន​ក្នុង​អង្គការណាតូ។
បន្ទាប់ពីការតវ៉ាជាច្រើនសប្តាហ៍ដែលជាផ្នែកមួយនៃចលនាអ៊ឺរ៉ូម៉ីដាន (២០១៣–២០១៤) ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោកវិចទ័រ យ៉ានូកូវិច និងមេដឹកនាំនៃក្រុមប្រឆាំងសភាអ៊ុយក្រែននៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងដោះស្រាយមួយដែលអំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោតមុនកាលកំណត់។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីដែលគាំទ្ររុស្ស៊ីរូបនេះបានភៀសខ្លួនចេញពីរដ្ឋធានីកៀវ មុនពេលការបោះឆ្នោតទម្លាក់លោកចេញពីអំណាចជាប្រធានាធិបតីត្រូវដំណើរការ។  ថ្នាក់ដឹកនាំនៃតំបន់ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនដែលសម្បូរដោយប្រជាជននិយាយភាសារុស្សី បានរួមគ្នាប្រកាសបន្តភក្ដីភាពចំពោះលោកយ៉ានូកូវិច ដែលជាហេតុបង្កឱ្យមានបាតុកម្មគាំទ្ររុស្ស៊ីផ្ទុះឡើងនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ។ សភាពការណ៍នៅក្នុងតំបន់ក៏កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង បន្ទាប់ពីរុស្ស៊ីបានកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀចូលជាទឹកដីខ្លួននៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០១៤ និងសង្រ្គាមនៅតំបន់ដុនបាសដែលបានផ្ទុះឡើងនៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយក្រោមក រដ្ឋចំនួនពីរក៏បានផុសឡើងដែលមានការគាំទ្រពីរុស្ស៊ីគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍។
នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី បានអនុម័តយុទ្ធសាស្រ្តសន្តិសុខជាតិថ្មីរបស់អ៊ុយក្រែន "ដែលនឹងផ្តល់ការអភិវឌ្ឍនៃភាពជាដៃគូពិសេសជាមួយអង្គការណាតូ រួមជាមួយនឹងគោលបំណងចូលជាសមាជិកនៃអង្គការមួយនេះ"។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២១ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យលេខ ១១៧/២០២១ ដែលអនុម័ត "យុទ្ធសាស្រ្តនៃការដកហូតការកាន់កាប់និងការធ្វើសមាហរណកម្មឡើងវិញនៃទឹកដីកាន់កាប់បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋស្វយ័តគ្រីមៀ និងទីក្រុងសេវាស្តូប៉ូល"។
នៅខែកក្កដាឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានចេញផ្សាយអត្ថបទមួយដែលមានចំណងជើងថា "ការរួបរួមជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន" ដោយក្នុងនោះលោកបានអះអាងឡើងវិញនូវទស្សនៈរបស់គាត់ថារុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺជា "ប្រជាជនតែមួយ"។ អ្នកសង្កេតការណ៍ផ្សេងៗបានកត់សម្គាល់ថា ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីគឺមានទស្សនៈឆ្គងខ្លាំងចំពោះប្រទេសអ៊ុយក្រែនសម័យ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វា។
រុស្ស៊ីបាននិយាយថា សេណារីយ៉ូអ៊ុយក្រែនចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូ និងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ណាតូជាទូទៅគឺជាសកម្មភាពគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិរបស់ខ្លួន។   ជាការឆ្លើយតប អ៊ុយក្រែន និងប្រទេសអឺរ៉ុបផ្សេងទៀតដែលស្ថិតនៅជាប់ប្រទេសរុស្ស៊ី បានរួមគ្នាចោទប្រកាន់លោកពូទីនពីការប៉ុនប៉ងចង់ស្តារចក្រភពរុស្ស៊ី/សហភាពសូវៀតឡើងវិញ និងបន្តគោលនយោបាយយោធានិយមឈ្លានពានរបស់ខ្លួន។
ការប្រមូលផ្ដុំកងយោធារុស្ស៊ីលើកដំបូង
យោងតាមការវិភាគរបស់ទស្សនាវដ្តីថែមស៍ (Times) ដែលបានចេញផ្សាយនៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ បានបង្ហាញថា កំណើនវត្តមានយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២១ គឺមានប្រភពចេញពីការប្រកាសរបស់ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ទាក់ទងនឹងការដាក់ពង្រាយទាហានឆ័ត្រយោងចំនួន ៣,០០០ នាក់នៅក្បែរព្រំដែនដើម្បីធ្វើ"សមយុទ្ធទ្រង់ទ្រាយធំ"។ សេចក្តីប្រកាសរបស់ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីនោះត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចាប់ខ្លួនលោកវិចទ័រ មេដវេដឈូក ដែលត្រូវជាអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំងនៅអ៊ុយក្រែន មានទំនោរទៅខាងរុស្ស៊ីដ៏ប្រជាប្រិយ និងព្រមទាំងជាមហាសេដ្ឋីម្នាក់ផងដែរដោយគេបានចោតលោកថាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធផ្ទាល់ជាមួយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោកវ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន។
ចាប់ពីថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា អង្គការណាតូបានចាប់ផ្តើមធ្វើសមយុទ្ធយោធាជាបន្តបន្ទាប់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Defender Europe 2021។ វាជាសមយុទ្ធយោធាដ៏ធំបំផុតមួយដែលដឹកនាំដោយណាតូនៅទ្វីបអឺរ៉ុប រួមមានប្រតិបត្តិការជិតដំណាលគ្នានៅទូទាំងតំបន់ហ្វឹកហ្វឺនជាង ៣០ នៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១២ និងមានការចូលរួមពីទាហានចំនួន ២៨,០០០ នាក់មកពី ២៧ ប្រទេស។  ដោយឃើញដូច្នេះ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានចេញមុខរិះគន់អង្គការណាតូសម្រាប់ការប្រតិបត្តិ Defender Europe 2021 ហើយខ្លួនបានដាក់ពង្រាយកងទ័ពសម្រាប់ធ្វើសមយុទ្ធយោធានៅតាមព្រំដែនភាគខាងលិចដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពយោធារបស់ណាតូ។ ការប៉ាន់ស្មានដោយអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញថា រុស្ស៊ីបានដាក់ពង្រាយកម្លាំងប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់សម្រាប់តំបន់គ្រីមៀ និងទឹកដីផ្នែកខាងកើតនៃព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន។ រដ្ឋាភិបាលអាល្លឺម៉ង់បានថ្កោលទោសការដាក់ពង្រាយទ័ពរុស្ស៊ីនេះថាជាការចង់បង្កបញ្ហានៅក្នុងតំបន់។
នៅចន្លោះចុងខែមីនា និងដើមខែមេសា បរិមាណនៃអាវុធ និងឧបករណ៍យោធាសំខាន់ៗមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសរុស្ស៊ី រួមទាំងតំបន់ឆ្ងាយស្រយាលដូចជាស៊ីបេរីជាដើម ត្រូវបានគេដឹកជញ្ជូនឆ្ពោះទៅកាន់ព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន និងចូលទៅក្នុងតំបន់គ្រីមៀ។
អំពើហិង្សា និងកំណើនភាពតានតឹងជាបន្តបន្ទាប់
ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរុស្ស៊ីបានធ្វើការចោទប្រកាន់កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ថាការវាយប្រហារដោយដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនបានបណ្ដាលឱ្យក្មេងម្នាក់បានស្លាប់នៅក្នុងតំបន់ដុនបាសដែលកំពុងស្ថិតក្រោមកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ី។ ប៉ុន្តែទោះ​យ៉ាង​ណា​ ព័ត៌មាន​លម្អិត​បន្ថែម​ជុំវិញ​ឧបទ្ទវហេតុ​មួយនេះមិនបានផ្សាយចេញបន្តទេ។ លោកវីច្ឆេស្លាវ វ៉ូឡូឌីន ប្រធានសភាឌូម៉ារបស់រុស្ស៊ីបានជឿថា មេដឹកនាំអ៊ុយក្រែនគួរតែ "ចេញមុខទទួលខុសត្រូវចំពោះករណីស្លាប់នេះ" ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំឱ្យដកប្រទេសអ៊ុយក្រែនចេញពីក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមេសា តំណាងអ៊ុយក្រែននៃមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រង និងសម្របសម្រួលរួម (JCCC) បានផ្ញើខ្លឹមសារពន្យល់ទៅកាន់បេសកកម្មត្រួតពិនិត្យពិសេសនៃអង្គការដើម្បីសន្តិសុខ​ និងកិច្ចសហ​ប្រតិបត្តិការ​នៅអឺរ៉ុបក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ទាក់ទងនឹងចេតនាក្រុមគាំទ្ររុស្ស៊ីក្នុងការក្លែងបន្លំការចោទប្រកាន់នេះ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បេសកកម្មបានបញ្ជាក់ពីការស្លាប់របស់កុមារម្នាក់នៅក្នុងទឹកដីដុនបាសដែលកំពុងកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែ គេបានបរាជ័យក្នុងការបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាង "ការវាយប្រហារដោយដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែន" និងករណីស្លាប់របស់កុមារម្នាក់នោះ។
នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា អ៊ុយក្រែនបានអំពាវនាវកថាខ័ណ្ឌទី ១៦ នៃឯកសារទីក្រុងវីយែន ហើយបានផ្តួចផ្តើមកិច្ចប្រជុំមួយនៅក្នុងអង្គការដើម្បីសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប (OSCE) ស្តីពីកំណើនកងទ័ពរុស្ស៊ីនៅតំបន់ក្បែរព្រំដែនរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន និងតំបន់គ្រីមៀរបស់រុស្ស៊ី។ គំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់អ៊ុយក្រែនត្រូវបានគាំទ្រដោយប្រទេសមួយចំនួន ប៉ុន្តែគណៈប្រតិភូរុស្ស៊ីមិនបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនោះទេ ហើយបានបដិសេធមិនផ្តល់សេចក្តីពន្យល់ថែមទៀតផង។
នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំមួយនៅតំបន់គ្រីមៀ លោកនីកូឡៃ ប៉ាទ្រូឆេវ ដែលជាលេខាធិការនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខប្រទេសរុស្ស៊ី (SCRF) បានចោទប្រកាន់សេវាពិសេសរបស់អ៊ុយក្រែនពីការព្យាយាមរៀបចំ "ការវាយប្រហារភេរវកម្ម និងអនត្ថការ" នៅលើឧបទ្វីបនេះ។
នៅយប់រវាងថ្ងៃទី១៤ និង ១៥ ខែមេសា ការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងកងទ័ពជើងទឹកនៃប្រទេសទាំងពីរបានកើតឡើងនៅសមុទ្រអាសូវ ចម្ងាយ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីច្រកសមុទ្រគើច្ឆ រវាងកប៉ាល់កាំភ្លើងធំ Gyurza-M-class របស់អ៊ុយក្រែនចំនួនបីគ្រឿង និងនាវាចំនួនប្រាំមួយគ្រឿងរបស់ឆ្មាំឆ្នេរសមុទ្ររុស្ស៊ី។ កប៉ាល់​កាំភ្លើងធំ​អ៊ុយក្រែន​កំពុង​អមដំណើរ​កប៉ាល់​ស៊ីវិល​នៅ​ពេល​​ហេតុការណ៍​នោះបានកើតឡើង។ វាត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា កប៉ាល់អ៊ុយក្រែនបានគំរាមប្រើប្រាស់អាវុធអាកាស ដើម្បីបន្លាចនាវាឆ្មាំរុស្ស៊ី។ ហេតុការណ៍​នេះ​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​មិន​មាន​អ្នក​ស្លាប់​ឡើយ។
នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក្រសួងការបរទេសអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ថា រុស្ស៊ីបានប្រកាសបិទផ្នែកខ្លះនៃសមុទ្រខ្មៅពីនាវាចម្បាំង និងនាវាធម្មតានៃប្រទេសផ្សេងៗរហូតដល់ខែតុលា ក្រោមហេតុផលថាធ្វើសមយុទ្ធយោធា។ ក្រសួងអ៊ុយក្រែនបានថ្កោលទោសសេចក្តីសម្រេចនេះថាជា "ការរំលោភលើសិទ្ធិសេរីភាពនាវាចរណ៍" ដែលធានាដោយអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ។ យោងតាមអនុសញ្ញានេះ រុស្ស៊ីមិនត្រូវ "រារាំងការឆ្លងកាត់ដែនសមុទ្រតាមច្រកអន្តរជាតិទៅកាន់កំពង់ផែ" នៅក្នុងសមុទ្រអាសូវឡើយ។
យោងតាមលោកចន កឺរប៊ី ដែលត្រូវជាលេខាធិការសារព័ត៌មានមន្ទីរបញ្ចកោណបានអះអាងថា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានប្រមូលផ្តុំកងទ័ពច្រើនបន្តិចម្តងៗនៅជិតព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនជាងកាលពីឆ្នាំ២០១៤ មកម្លេះ។ តាមសេចក្តីរាយការណ៍ រុស្ស៊ីបានដាក់កម្រិតបណ្តោះអាសន្នលើជើងហោះហើរលើផ្នែកខ្លះនៃតំបន់គ្រីមៀ និងសមុទ្រខ្មៅចាប់ពីថ្ងៃទី២០ ដល់ទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ដូចដែលបានចែងក្នុងរបាយការណ៍អន្តរជាតិសម្រាប់អ្នកបើកបរយន្តហោះ។
នៅថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីគឺលោកស៊ែរជី សូយហ្គូបានប្រកាសដកសមយុទ្ធយោធាដោយបញ្ជាឱ្យកងទ័ពមកពីកងពលលេខ ៥៨ និង ៤១ និងកងពលការពារអាកាសទី៧ ៧៦ និង ៩៨ ត្រឡប់ទៅមូលដ្ឋានអចិន្ត្រៃយ៍របស់ពួកគេវិញនៅថ្ងៃទី១ ខែឧសភា បន្ទាប់ពីការចុះត្រួតពិនិត្យនៅមូលដ្ឋានយោធាភាគខាងត្បូង និងខាងលិច។ ឧបករណ៍ផ្សេងៗនៅឯទីកន្លែងហ្វឹកហ្វឺនប៉ូកូណូវ៉ូគឺត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់សមយុទ្ធយោធាប្រចាំឆ្នាំជាមួយប្រទេសបេឡារុស ដែលបានគ្រោងទុកនៅអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១។
ជម្លោះថ្មី (តុលា ២០២១ – កុម្ភៈ ២០២២)
នៅថ្ងៃទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ លោកឌីមីទ្រី មេដវេដេវដែលត្រូវជាអនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃប្រទេសរុស្ស៊ីបានចេញផ្សាយអត្ថបទមួយនៅក្នុងកាសែត"កុំមែរសង់" (Kommersant) ដោយគាត់បានអះអាងថា អ៊ុយក្រែនគឺជា"ប្រទេសចំណុះ"របស់លោកខាងលិចហើយបន្តថា ដូច្នេះវាគ្មានន័យទេសម្រាប់ប្រទេសរុស្ស៊ីក្នុងការប៉ងបើកកិច្ចសន្ទនាជាមួយអាជ្ញាធរអ៊ុយក្រែន ដែលគាត់បានសម្ដៅលើថា "ខ្សោយ" "ល្ងង់" និង "មិនគួរទុកចិត្ត"។ លោកមេដវេដេវបានសន្និដ្ឋានថា រុស្ស៊ីមិនគួរធ្វើអ្វីដែលអបជាមួយនឹងអ៊ុយក្រែនឡើយ ហើយរង់ចាំរហូតដល់រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនថ្មីមួយ ដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ពិតប្រាកដក្នុងការកែលម្អទំនាក់ទំនងជាមួយរុស្ស៊ី ដោយបន្ថែមថា "រុស្ស៊ីដឹងពីរបៀបរង់ចាំ។ ពួកយើងជាក្រុមមនុស្សដែលអត់ធ្មត់"។ ក្រោយមក វិមានក្រឹមឡាំងបានបញ្ជាក់ថា អត្ថបទរបស់លោកមេដវេដេវគឺមាន"ដំណើរស្រប"ជាមួយនឹងទស្សនៈរបស់រុស្ស៊ីចំពោះរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបច្ចុប្បន្ន។
នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានលើកឡើងនូវសកម្មភាពដាក់ពង្រាយនាវាចម្បាំងអាមេរិកនៅឯសមុទ្រខ្មៅថាជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងស្ថិរភាពជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ ក្រសួងនេះបាននិយាយនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា "គោលដៅពិតប្រាកដនៅពីក្រោយសកម្មភាពរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់សមុទ្រខ្មៅគឺការរុករកឆាកប្រតិបត្តិការក្នុងករណីដែលទីក្រុងកៀវព្យាយាមដោះស្រាយជម្លោះនៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍ដោយប្រើប្រាស់កម្លាំង"។
ការប្រមូលផ្ដុំកងយោធារុស្ស៊ីលើកទីពីរ
មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងការពារជាតិអាមេរិកបានរាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ ថា រុស្ស៊ីបានដកទ័ពតែពីរបីពាន់នាក់ប៉ុណ្ណោះ ចាប់តាំងពីការប្រមូលផ្តុំយោធាលើកមុន។ ទោះបីជាមានការដកអង្គភាពរុស្ស៊ីជាច្រើនត្រឡប់ទៅបន្ទាយដើមរបស់ពួកគេវិញក៏ដោយ ប៉ុន្តែរថយន្ត និងឧបករណ៍យោធាផ្សេងៗគឺមិនត្រូវបានដកចេញទេ ដែលនាំឱ្យមានការភ័យខ្លាចពីលទ្ធភាពនៃការដាក់ពង្រាយទ័ពឡើងវិញ។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិកកាលពីដើមខែឧសភា បានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហានរុស្ស៊ីជាង ៨០,០០០ នាក់នៅតែបន្តឈរជើងនៅព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនដដែរ។
នៅដើមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ របាយការណ៍នៃការបង្កើនយោធារបស់រុស្ស៊ីបានជំរុញឱ្យមន្ត្រីអាមេរិកព្រមានសម្ព័ន្ធមិត្តអឺរ៉ុបរបស់ខ្លួនថា រុស្ស៊ីអាចកំពុងពិចារណាអំពីសក្តានុភាពឈ្លានពានទៅលើអ៊ុយក្រែន ខណៈដែលអ្នកជំនាញនិងអ្នកអត្ថាធិប្បាយមួយចំនួនជឿថាលោកពូទីនកំពុងស្វែងរកដៃខ្លាំងសម្រាប់ការចរចាបន្ថែមទៀតជាមួយលោកខាងលិច។ ភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍យោធាអ៊ុយក្រែន (HUR MOU) បានប៉ាន់ប្រមាណថា តួលេខនៃវត្តមានយោធារុស្ស៊ីបានកើនឡើងដល់ ៩០,០០០ នាក់ត្រឹមថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ដោយបូកបន្ថែមនូវកងកម្លាំងមកពីឆ្មាំទី ៨ និងទី ២០ និងកងទ័ពការពារអាកាសទី ៤ និងទី ៦។
នៅថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គីបានប្រកាសថា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានប្រមូលកងទ័ពប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់ឱ្យឈរជើងក្បែរព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ដែលជាតួលេខខ្ពស់ជាងការវាយតម្លៃរបស់អាមេរិកប្រហែល ៧០,០០០ នាក់។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ស្តីពី Russia-1 លោកពូទីនបានបដិសេធនូវលទ្ធភាពនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន ដោយចាត់ទុកសម្តីលោកខាងលិចថាជា "អ្នកនាំបង្អើល" ខណៈចោទប្រកាន់អង្គការណាតូថាបានធ្វើសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹកនៅលើសមុទ្រខ្មៅដោយមិនបានគ្រោងទុកមុន។ ប្រាំបីថ្ងៃក្រោយមក ប្រធាន HUR MOU គឺលោកគីរីឡូ ប៊ូដាណូវបានធ្វើសេចក្តីអត្ថាធិប្បាយថា ការដាក់ពង្រាយកងទ័ពរុស្ស៊ីបានឈានដល់ ៩២,០០០ នាក់ហើយ។ លើសពីនេះ ប៊ូដាណូវបានចោទប្រកាន់រុស្ស៊ីបន្ថែមថាជាអ្នកនៅពីក្រោយហេតុការណ៍តវ៉ាប្រឆាំងនឹងការចាក់វ៉ាក់សាំងបង្ការជំងឺកូវីដ-១៩ នៅឯរដ្ឋធានីកៀវ ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រទេសអ៊ុយក្រែនមានអស្ថិរភាពសង្គម។
រុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសបុគ្គលិកស្ថានទូតរបស់ខ្លួននៅឯទីក្រុងកៀវបន្តិចម្តងៗ ចាប់ផ្តើមពីខែមករា ឆ្នាំ២០២២។ នៅពាក់កណ្តាលខែមករា ក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានប៉ាន់ប្រមាណថា រុស្ស៊ីកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយរបស់ខ្លួនក្នុងការបញ្ចប់ការប្រមូលផ្ដុំយោធានៅតាមព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ដោយប្រមូលបានកងទ័ពសរុប ១២៧,០០០ នាក់។ ក្នុង​ចំណោម​កង​ទ័ព​ទាំង​នោះ មាន ១០៦,០០០​ នាក់​ជា​កង​កម្លាំង​ជើង​គោក ហើយកម្លាំងដែលនៅ​សល់​ទាំងប៉ុន្មានគឺសុទ្ធតែជា​កង​កម្លាំង​ជើង​ទឹក និង​ទ័ព​អាកាស។ ជាងនេះទៅទៀត ក៏មានវត្តមាននៃកងកម្លាំងមកពីរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនទាំងពីរនោះផងដែរដែលមានចំនួន ៣៥,០០០ នាក់ និងបូករួមជាមួយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីប្រមាណ ៣,០០០ នាក់ថែមទៀតផង នៅតំបន់ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន។
នៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២២ អង្គភាពយោធាសំខាន់ៗរបស់រុស្ស៊ីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំង និងដាក់ពង្រាយនៅប្រទេសបេឡារុសវិញ ដូចអ្វីដែលបានគ្រោងទុកកាលពីឆ្នាំមុនថា រុស្ស៊ីនឹងធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមជាមួយបេឡារុស។ មន្ត្រីអ៊ុយក្រែន និងអាមេរិកជឿថា រុស្ស៊ីព្យាយាមប្រើប្រាស់បេឡារុសជាវេទិកាសម្រាប់ការវាយប្រហារលើអ៊ុយក្រែនពីភាគខាងជើង ដោយសារតែវាមានទីតាំងព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែនស្ថិតនៅជិតទីក្រុងគៀវ។
នៅថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ នាវាចម្បាំងកាលីនីនក្រាដ និងរួមជាមួយនឹងកងនាវារបស់រុស្ស៊ីចំនួនប្រាំមួយផ្សេងទៀត ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកំពុងធ្វើដំណើរទៅកាន់សមុទ្រខ្មៅដើម្បីធ្វើសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹក។ ពីរថ្ងៃក្រោយមក កងនាវាទាំងនោះក៏បានមកដល់ក្រុងសេវាស្តូប៉ូល។ កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ រុស្ស៊ីបានប្រកាសធ្វើសមយុទ្ធយោធាធំៗចំនួនពីរ។ សមយុទ្ធទីមួយគឺជាសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹកនៅសមុទ្រខ្មៅ ដែលត្រូវបានប្រឆាំងដោយអ៊ុយក្រែនព្រោះវាតម្រូវឱ្យរុស្ស៊ីបិទផ្លូវទឹកនៅច្រកសមុទ្រគើច្ឆ សមុទ្រអាសូវ និងសមុទ្រខ្មៅ។ សមយុទ្ធទីពីរគឺពាក់ព័ន្ធនឹងសមយុទ្ធយោធារួមរវាងប្រទេសបេឡារុស និងរុស្ស៊ី ដែលធ្វើឡើងនៅតំបន់ជិតព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែន ដោយមានការចូលរួមពីទាហានរុស្ស៊ីចំនួន ៣០,០០០ នាក់ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបេឡារុសស្ទើរទាំងអស់។ ជាការឆ្លើយតប​នឹង​សមយុទ្ធ​រុស្ស៊ីទីពីរ អ៊ុយក្រែន​ក៏បាន​ផ្តើមធ្វើ​សមយុទ្ធ​យោធារៀងខ្លួន​ដោយ​មាន​ការចូលរួម​ពី​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនចំនួន ៣០,០០០ នាក់។ សមយុទ្ធធំៗរបស់រុស្ស៊ីទាំងពីរខាងលើត្រូវបានកំណត់រយៈពេល ១០ ថ្ងៃ។
ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយចំនួនបានចេញផ្សាយរបាយការណ៍ជាច្រើនដោយផ្អែកលើសារព័ត៌មានសម្ងាត់របស់អាមេរិកដែលសម្តៅទៅប្រាប់សម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនមួយចំនួនដោយមានឯកសារបញ្ជាក់ថា ថ្ងៃទី១៦ ខែកុម្ភៈ អាចជាកាលបរិច្ឆេទចាប់ផ្តើមសម្រាប់ការឈ្លានពានដីគោក។ ក្រោយពីការប្រកាសទាំងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាឱ្យបុគ្គលិកការទូតរបស់ខ្លួនមួយភាគធំ និងអ្នកជំនាញយោធាទាំងអស់នៅអ៊ុយក្រែនឱ្យចាកចេញ។ ប្រទេសជាច្រើន រួមមានប្រទេសជប៉ុន អាល្លឺម៉ង់ អូស្ត្រាលី និងអ៊ីស្រាអែលជាដើម ក៏បានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋរបស់ពួកគេចាកចេញពីអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់ដែរ។
នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឧត្តមសេនីយ៍រុស្ស៊ីលោកសូយហ្គូ បាននិយាយថាអង្គភាពមកពីមូលដ្ឋានយោធាភាគខាងត្បូង និងខាងលិចបានចាប់ផ្តើមត្រឡប់ទៅបន្ទាយរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនវិញហើយបន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ "ការបង្ហាត់ហ្វឹកហ្វឺន" នៅជិតប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃបន្ទាប់ លោកបៃដិនបានអត្ថាធិប្បាយថា ពួកលោកមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់របាយការណ៍នោះបានទេ។ នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកុម្ភៈ អគ្គលេខាធិការអង្គការណាតូ លោកយែន ស្តុលតិនប៊ឺកបានបដិសេធអំណះអំណាងរបស់រុស្ស៊ី ហើយបាននិយាយថា រុស្ស៊ីបាននូវតែបន្តការប្រមូលផ្តុំយោធាដដែរ។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ លោកបៃដិនបានប្រកាសថា លោកមានជំនឿថា លោកពូទីនបានសម្រេចចិត្តឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនរួចទៅហើយ។ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ទាហានអ៊ុយក្រែនពីរនាក់ត្រូវបានសម្លាប់ និង ៥ នាក់ផ្សេងទៀតបានរងរបួសបន្ទាប់ពីរងគ្រាប់កាំភ្លើងធំពីក្រុមផ្តាច់ខ្លួននិយម។
កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ក្រសួងការពារជាតិបេឡារុសបានប្រកាសបន្តសមយុទ្ធយោធាសម្ព័ន្ធមិត្តហៅ Resolve 2022 ក្រោមការសម្រេចចិត្តពីប្រធានាធិបតីបេឡារុស លោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ និងលោកពូទីន។ យោងតាមក្រេនីន (Khrenin) សមយុទ្ធយោធានេះបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយសារតែ "កំណើនសកម្មភាពយោធានៅតាមព្រំដែនខាងក្រៅនៃរដ្ឋសហភាព និងស្ថានភាពដុនដាបនៅតំបន់ដុនបាស"។  នៅថ្ងៃដដែរនោះ សារព័ត៌មានជាច្រើនបានរាយការណ៍ពីការប៉ាន់ប្រមាណដោយអង្គភាពស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិកថា មេបញ្ជាការរុស្ស៊ីត្រូវបានថ្នាក់លើបញ្ជាឱ្យបើកដំណើរការការឈ្លានពានរួចទៅហើយ។
ការចោទប្រកាន់អំពីបំណង​​ធ្វើ​វិទ្ធង្សនា​របស់​រុស្ស៊ី​
នៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី និងមហាសេដ្ឋីអ៊ុយក្រែនឈ្មោះរីណាត់ អាខ្មេតូវ ពីការគាំទ្រផែនការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន។ ក្រោយមក រុស្ស៊ីក៏​បាន​ចេញមុខបដិសេធ​ចំពោះ​ការ​ចោទប្រកាន់​នេះ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ អ៊ុយក្រែនត្រូវបានរងការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនមួយចំនួន។ ក្រោយ​មក​ គេបាន​សង្ស័យ​ថា ជនខិលខូច (Hacker) របស់រុស្ស៊ី​អាច​ជាអ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ឧប្បត្តិហេតុ​នេះ។
កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមករា រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានថ្លែងថា រុស្ស៊ីកំពុងរៀបចំផែនការដករដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនចេញតាមរយៈការប្រើកម្លាំងយោធា និងតម្លើងរដ្ឋបាលអាយ៉ងគាំទ្ររុស្ស៊ីមួយនៅក្នុងប្រទេស ដែលអាចដឹកនាំដោយលោកយ៉េវហេនីវ មូរាយ៉េវ ដែលត្រូវជាអតីតសមាជិកសភាអ៊ុយក្រែន។ ទាំងលោកមូរាយ៉េវ និងរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានបដិសេដការចោទប្រកាន់នេះ។ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ សហរដ្ឋអាមេរិកបាននិយាយថា រុស្ស៊ីកំពុងរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់វីដេអូប្រឌិតដែលបង្ហាញពី "ការវាយប្រហារ" របស់អ៊ុយក្រែន ជាលេសសម្រាប់ការឈ្លានពានលើអ៊ុយក្រែន។  រដ្ឋាភិបាល​រុស្ស៊ី​បាន​បដិសេធ​រាល់​ផែនការ​រៀបចំ​យកលេស​សម្រាប់​ធ្វើការ​ឈ្លានពាន។
ប្រភពស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិកបានព្រមានកាលពីពាក់កណ្តាលខែកុម្ភៈថា រុស្ស៊ីបានចងក្រងនូវ "បញ្ជីឥស្សរជននយោបាយអ៊ុយក្រែន និងបុគ្គលលេចធ្លោផ្សេងទៀត ដែលត្រូវកំណត់គោលដៅសម្រាប់ការចាប់ខ្លួន ឬធ្វើឃាត" ក្នុងករណីមានការឈ្លានពាន។ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងទៀតនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ លោកបាតសេបា នែល ក្រុកកឺបានសរសេរទៅកាន់ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស លោកស្រីមីឈែល បាឆេលេត ថា សហរដ្ឋអាមេរិកមាន "ព័ត៌មានជាក់លាក់ដែលបង្ហាញថាកងកម្លាំងរុស្ស៊ីកំពុងបង្កើតបញ្ជីកំណត់អត្តសញ្ញាណជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែលត្រូវចាប់យកទៅសម្លាប់ ឬ​បញ្ជូន​ទៅ​ជំរុំឃុំឃាំងបន្ទាប់​ពីមាន​ការ​កាន់កាប់​ដោយ​យោធា​" ​ហើយ​បានបន្ថែមថា រុស្ស៊ី​អាច"ទំនង​នឹង​ប្រើ​វិធានការ​អមនុស្សធម៌​ដើម្បី​បំបែក​ការ​តវ៉ា​ដោយ​សន្តិវិធី...ពី​ប្រជាជន​ស៊ីវិល"។
ការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន
នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបកស្រាយអំពីការរើសអើងប្រឆាំងនឹងអ្នកនិយាយភាសារុស្ស៊ីនៅក្រៅប្រទេសរុស្ស៊ីដោយប្រាប់ថា "ខ្ញុំត្រូវតែនិយាយថា ការស្អប់ខ្ពើមរុស្ស៊ីគឺជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកការប្រល័យពូជសាសន៍រុស្ស៊ី។ អ្នកហើយនិងខ្ញុំគឺដឹងអំពីអ្វីដែលកំពុងតែកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ដុនបាស។ វាមើលទៅដូចត្រូវនឹងករណីប្រល័យពូជសាសន៍ច្បាស់ណាស់"។ ក្រៅពីនេះ រុស្ស៊ីក៏បានចេញថ្កោលទោសច្បាប់ភាសាអ៊ុយក្រែនផងដែរ។   នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនបានប្រាប់សារព័ត៌មានបន្ថែមថា "អ្វីដែលកំពុងកើតឡើងនៅដុនបាសគឺពិតជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍មែន"។ ក៏ប៉ុន្តែ អង្គការអន្តរជាតិខ្លះ និងរួមទាំងឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស (OHCHR)  បេសកកម្មត្រួតពិនិត្យពិសេស OSCE ទៅកាន់អ៊ុយក្រែន និងក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបគឺពុំបានរកឃើញភស្តុតាងអ្វីដែលគាំទ្រការអះអាងរបស់រុស្ស៊ីនោះទេ។ ការចោទប្រកាន់ពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ត្រូវបានច្រានចោលដោយគណៈកម្មការអឺរ៉ុបថាជាព័ត៌មានមិនពិតរបស់រុស្ស៊ី។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិក លោកនេដ ផ្រាយស៍ បាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានបញ្ចេញការអះអាងទាំងនេះឡើងគឺព្រោះតែពួកគេចង់យកវាធ្វើជា"លេសសម្រាប់ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន"។
ការត្រៀមការពារជាតិរបស់អ៊ុយក្រែន
ក្នុងការរៀបចំទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្សីដែលអាចកើតមានឡើងជាថ្មីម្តងទៀត កងកម្លាំងជើងគោកអ៊ុយក្រែនបានប្រកាសធ្វើកិច្ចប្រជុំមួយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ទាក់ទងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រការពារទឹកដី ដើម្បីពង្រឹង និងការពារព្រំដែនរបស់ប្រទេសជាតិ និងកន្លែងសំខាន់ៗ និងដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងក្រុមឈ្លបយកការណ៍នៅភាគខាងត្បូងប្រទេស។ នៅក្នុងខែដដែរ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចុះទៅមើលទីតាំងការពាររបស់អ៊ុយក្រែននៅដុនបាស។ យោងតាមប្រភពពីរុស្ស៊ី ប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានដាក់ពង្រាយទាហានចំនួន ១២៥,០០០ នាក់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះដុនបាសនាអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១។
អង់ឌ្រី ហ្សាហូរូដនីគ ដែលជាអតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន បានសរសេរកាលពីខែមករាថា នៅក្នុងករណីនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី កងកម្លាំងរុស្ស៊ីទំនងជានឹងបំផ្លាញ"ចំណុចសំខាន់ៗនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយោធារបស់អ៊ុយក្រែន" ហើយនឹងអាច"ឈានចូលទៅជ្រៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន"ទៀតផង ប៉ុន្តែវានឹងពិបាកសម្រាប់ពួកគេក្នុងការគ្រប់គ្រងទឹកដីទាំងអស់នោះ។ លោកហ្សាហូរូដនីគបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា "កងកម្លាំងកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីនឹងប្រឈមមុខនឹងគូប្រជែងដែលមានកម្លាំងចិត្តតស៊ូប្រយុទ្ធខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់ដែលពួកគេធ្លាប់ចូលពីមុនមក"។
ការពង្រឹងកម្លាំងអង្គការណាតូ
រដ្ឋាភិបាលហុល្លង់ និងអេស្បាញបានដាក់ពង្រាយកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៅតាមតំបន់ក្បែរប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដើម្បីជាការគាំទ្រដល់អង្គការណាតូ។ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអេស្ប៉ាញគឺលោកស្រីម៉ារការីតា រ៉ូប្លេស បានប្រកាសថា កងនាវាអេស្ប៉ាញកំពុងតែត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ។ លោកស្រីក៏បានប្រកាសដែរថា រាជរដ្ឋាភិបាលអេស្ប៉ាញកំពុងពិចារណាដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងអាកាសអេស្ប៉ាញទៅកាន់ប្រទេសប៊ុលការី។ ចំណែកឯប្រទេសហុល្លង់វិញបាននិយាយថា ខ្លួននឹងបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំង F-35 ចំនួនពីរគ្រឿងទៅកាន់ប្រទេសប៊ុលការីដើម្បីចូលរួមក្នុងបេសកកម្មឃ្លាំមើលដែនអាកាសរបស់អង្គការណាតូ។
កំណើនភាពតានតឹង និងការឈ្លានពាន (កុម្ភៈ ២០២២ – បច្ចុប្បន្ន)
ការប្រយុទ្ធគ្នានៅដុនបាសបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។ ខណៈពេលដែលចំនួននៃការវាយប្រហារប្រចាំថ្ងៃក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយសប្តាហ៍ដំបូងនៃឆ្នាំ២០២២ គឺមានចាប់ពី ២ ទៅ ៥ ដង ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ យោធាអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ថាមានការវាយប្រហារដល់ទៅ ៦០ ដងឯណោះ។ ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​រដ្ឋ​រុស្ស៊ី​ក៏បាន​រាយការណ៍​ផងដែរ​នូវ​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​កាំភ្លើងធំ​ជាង​ ២០ ​លើក​នៅលើ​ទីតាំងផ្តាច់ខ្លួន​អ៊ុយក្រែនក្នុង​ថ្ងៃ​តែមួយ។
នៅថ្ងៃបន្ទាប់ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ បានបញ្ជាឱ្យមានការជម្លៀសជនស៊ីវិលពីរដ្ឋធានីរៀងៗខ្លួន ដោយគេបានកត់សម្គាល់ឃើញថា ការជម្លៀសជនស៊ីវិលចេញទាំងស្រុងនឹងចំណាយពេលជាច្រើនខែដើម្បីសម្រេចបាន។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃការបាញ់ផ្លោងដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធដឹកនាំដោយរុស្ស៊ីនៅតំបន់ដុនបាស ហើយបានចាត់ទុកសកម្មភាពនេះជាការប៉ុនប៉ងញុះញង់ឱ្យកងទ័ពអ៊ុយក្រែនវាយបកវិញ។
នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រោងចក្រថាមពលកម្តៅនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍ ត្រូវបានរងការបាញ់ផ្លោងពីកងកម្លាំងអនាមិក។ ទីភ្នាក់ងារ​សារព័ត៌មាន​អ៊ុយក្រែនបាន​បញ្ជាក់​ថា អាជ្ញាធរ​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​បិទរោងចក្រនោះ​ជា​លទ្ធផល។
ការទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ដោយរុស្ស៊ី
នៅថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ គណបក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ីបានប្រកាសតាមរយៈកាសែតប្រាវដាថា សមាជិកសភារបស់ខ្លួននឹងណែនាំដំណោះស្រាយមួយនៅក្នុងសភាឌូម៉ា ដោយសុំឱ្យប្រធានាធិបតីពូទីនទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួននិយមនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍។ ដំណោះស្រាយនេះត្រូវបានទទួលអនុម័តដោយសភាឌូម៉ានៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ៣៥១–១៦ ដោយមានសម្លេងអនុប្បវាទមួយ។ វាត្រូវបានគាំទ្រដោយបក្សកាន់អំណាច សហរុស្ស៊ី បក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី គណបក្សយុត្តិធម៌រុស្ស៊ី — ដើម្បីការពិត និងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរី ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រឆាំងដោយគណបក្សប្រជាជនថ្មី។
សំណើនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ លោកស៊ែរជី សូយហ្គូ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី លោកមីខាអ៊ីល មីឈូសទីនបាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលបានរៀបចំមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់សកម្មភាពបែបនេះ"អស់ជាច្រើនខែមកហើយ"។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃដដែរនោះ លោកពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យស្តីពីការទទួលស្គាល់រដ្ឋនោះ។ លើសពីនេះទៀត សន្ធិសញ្ញា"ស្តីពីមិត្តភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងជនុបត្ថម្ភ" រវាងរុស្ស៊ី និងសាធារណរដ្ឋទាំងពីរក៏ត្រូវបានចុះផងដែរ។
ការឈ្លានពាន
នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ បន្ទាប់ពីបានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ ប្រធានាធិបតីពូទីនបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្ថែមចូលទៅក្នុងតំបន់ដុនបាសក្នុងអ្វីដែលរុស្ស៊ីហៅថា"បេសកកម្មរក្សាសន្តិភាព"។ ក្រោយមកនៅថ្ងៃដដែរ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យជាច្រើនបានអះអាងថា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីគឺកំពុងចូលទៅក្នុងតំបន់ដុនបាសពិតមែន។  នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសសម្ដៅលើសកម្មភាពនេះថាជា"ការឈ្លានពាន"។ នៅថ្ងៃដដែរ ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធបានអនុញ្ញាតជាឯកច្ឆ័ន្ទឱ្យលោកពូទីនប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធានៅក្រៅទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី។
នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីការពារជាតិជាន់ខ្ពស់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានថា "៨០ ភាគរយ" នៃកងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលត្រូវបានចាត់តាំង និងដាក់ពង្រាយនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនអ៊ុយក្រែន បានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចសម្រាប់ការប្រយុទ្ធ ហើយសកម្មភាពឈ្លានពានដីគោកអាចនឹងផ្ទុះឡើងនៅពេលណាមួយជាក់ជាមិនខាន។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ សភាអ៊ុយក្រែនបានអនុម័តក្រឹត្យរបស់ប្រធានាធិបតីវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី ស្តីពីការដាក់ប្រទេសក្នុងគ្រាអាសន្នចាប់ពីម៉ោង ០០:០០ ថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ តទៅនៅទូទាំងទឹកដីនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែនទាំងអស់ លើកលែងតែតំបន់ដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ សម្រាប់រយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ។ ក្រសួងការបរទេសអ៊ុយក្រែន បានផ្តល់អនុសាសន៍សូមឱ្យពលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនជៀសវាងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ហើយអ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីសូមឱ្យចាកចេញពីប្រទេសនោះ"ជាបន្ទាន់"។
អ៊ុយក្រែន
នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ជាមួយកាសែតបារាំង Libération ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ុយក្រែន លោកឌីមីត្រូ គូលេបាបាននិយាយថា ការប្រមូលផ្ដុំកម្លាំងទ័ពរបស់រុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនភាគខាងជើង–កើតជាមួយអ៊ុយក្រែន តំបន់សង្រ្គាមភាគខាងកើតរបស់អ៊ុយក្រែន និងនៅគ្រីមៀ និងស្ថានការណ៍ដ៏យ៉ាប់យ៉ឺននៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន គឺជារឿងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយរាប់ចាប់តាំងពីមានការវាយប្រហារលើក្រុមនាវិកអ៊ុយក្រែននៅឯច្រកសមុទ្រកើច្ឆកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨ មក។
នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គីបានអំពាវនាវឱ្យលោកខាងលិចឈប់បង្ក"ការភ័យស្លន់ស្លោ"នៅក្នុងប្រទេសរបស់គាត់ចំពោះរឿងលទ្ធភាពលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីដោយបន្ថែមថាការព្រមានជាប់ៗគ្នានៃការឈ្លានពាន"អច្ចាសន្នភាព" គឺកំពុងតែធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអ៊ុយក្រែនដាំក្បាលចុះ។ កាលពីថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ សេតវិមានអាមេរិកបាននិយាយថា ខ្លួននឹងលែងសម្តៅលើសក្តានុភាពលុកលុយថាជា"អច្ចាសន្នភាព"ទៀតហើយ។
នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ នៅឯសន្និសិទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិចឆ្នាំ២០២២ លោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយរិះគន់ "គោលនយោបាយការលួងលោម"នៃប្រទេសរុស្ស៊ីហើយបានហៅបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចឱ្យជួយអ៊ុយក្រែន។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា លោកនឹងពិចារណាពីលទ្ធភាពផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតអ៊ុយក្រែនជាមួយរុស្ស៊ី។
រុស្ស៊ី
ទោះបីជាមានភស្តុតាងនិងការអះអាងជាច្រើនអំពីការប្រមូលផ្ដុំយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនអ៊ុយក្រែនក៏ដោយ ក៏មន្ត្រីរុស្ស៊ីតែងតែចេញមកបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតថា រុស្ស៊ីមិនមានផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនអ្វីទេ។  នៅពាក់កណ្តាលខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកវ៉្លាឌីមៀរ ពូទីនបាននិយាយថា វាជាអាកប្បកិរិយាដ៏"បង្អើល"មួយដែលសម្តៅមកលើរុស្ស៊ីថាកំពុងរៀបចំផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។
កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា លោកស៊ែរជី ណារីសគីន ដែលជាប្រមុខសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់បរទេសរបស់រុស្ស៊ីបានថ្លែងទាក់ទិននឹងការចោទប្រកាន់អំពីផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនថា "ខ្ញុំសូមធានាចំពោះអ្នកទាំងអស់គ្នាថា រឿងបែបនេះនឹងមិនកើតឡើងទេ" ហើយលោកបានបន្ថែមថា "វាគ្រាន់តែជាការឃោសនាព្យាបាទរបស់ក្រសួងការបរទេសអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ"។ កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា លោក ពូទីនបានបញ្ជាក់ថា ស្ថានភាពប្រទេសរុស្ស៊ីនឹងឈានហួសបន្ទាត់ក្រហម ប្រសិនបើអង្គការណាតូនូវតែបន្តពង្រីកឥទ្ធិពលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ជាពិសេសការដាក់ពង្រាយមីស៊ីលរយៈចម្ងាយឆ្ងាយដែលមានសមត្ថភាពអាចបាញ់កម្ទេចទីក្រុងនានារបស់រុស្ស៊ីបាន ឬប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីលស្រដៀងគ្នានៅក្នុងប្រទេសរ៉ូម៉ានី និងប៉ូឡូញ។
នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនបាននិយាយនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានរួមគ្នាជាមួយប្រធានាធិបតីបារាំង លោកអេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង ថា "គំនិត និងសំណើមួយចំនួនរបស់គាត់ [ម៉ាក្រុង] អាចជាគ្រឹះមូលដ្ឋានសម្រាប់បោះជំហានទៅមុខបន្ថែមទៀត។ យើងនឹងធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីស្វែងរកវិធីសម្របសម្រួលដែលមានភាពស៊ីជម្រៅសម្រាប់ភាគីទាំងអស់"។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោកស៊ែរជី ឡាហ្វរូវ បានចោទប្រកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តថា បានធ្វើយុទ្ធនាការ"ឃោសនា"ជុំវិញការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន។ លោក​បាន​សម្ដៅលើ​ "ការទាមទារ​ដក​កងទ័ព​រុស្ស៊ី​ចេញពី​ទឹកដី​រុស្ស៊ី​"របស់លោកខាងលិច ថា​ជា"អំពើវិប្បដិសារៈ"​។
នៅថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតរុស្ស៊ីប្រចាំនៅអាមេរិក លោកអាណាតូលី អង់តូនូវបាននិយាយថា កងកម្លាំងរុស្ស៊ី "មិនបានគំរាមកំហែងនរណាម្នាក់ ... មិនមានការឈ្លានពាន។ [ដូច្នេះ] មិនដែលមានផែនការបែបនេះឡើយ"។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យមួយដោយទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនទាំងពីរនៅតំបន់ដុនបាស ជារដ្ឋឯករាជ្យ។
ឥទ្ធិពលលើទេសន្ដរប្រវេសន៍
អ្នកតំណាងអង្គការសប្បុរសធម៌ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងកៀវបានរាយការណ៍ពីចលនាបម្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនអ៊ុយក្រែននៅពេលការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។ ដោយហេតុនេះ ប្រទេសដូចជា៖ ម៉ុលដាវី ស្លូវ៉ាគី និងប៉ូឡូញបានសន្យារក្សាការបើកចំហនូវព្រំដែនរបស់គេសម្រាប់ទទួលជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែន។
ក្នុងអំឡុងថ្ងៃដំបូងនៃការលុកលុយ រដ្ឋាភិបាលម៉ុលដាវីបានរាយការណ៍អំពី ជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនចំនួន ៤,០០០ នាក់ដែលបានចូលមកក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃម៉ុលដាវី បានរាយការណ៍ថា ប្រជាពលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ១៥,៨០០ នាក់បានឆ្លងព្រំដែនចូលក្នុងប្រទេសម៉ុលដាវី។
ប្រទេសរូម៉ានីក៏បានទទួលជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែននៅក្នុងទឹកដីរបស់គេដែរ។ ក្រសួងមហាផ្ទៃនៃរ៉ូម៉ានីបានរាយការណ៍អំពីវត្តមានជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនប្រហែល ១០,០០០ នាក់នៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេនៅពេលប្រតិបត្តិការឈ្លានពានបានចាប់ផ្តើម។ នៅរ៉ូម៉ានី ក្នុងចំណោមជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ១០,០០០ នាក់ មានតែ ១១ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលបានដាក់ពាក្យសុំឋានៈជាជនភៀសខ្លួន ទាំងនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីការសម្រេចចិត្តរបស់ជនភៀសខ្លួនភាគច្រើនដែលមានគោលដៅឆ្ពោះទៅសាធារណរដ្ឋឆែក និងប្រទេសប៉ូឡូញ ជំនួសឱ្យការបន្តស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសម៉ុលដាវី និងរូម៉ានី។
នៅឯប្រទេសប៉ូឡូញវិញ អ្នកនយោបាយឈ្មោះ ប៉ាវែល ស្ហេហ្វែរណេកឺរ បាននិយាយថា មនុស្សប្រហែល ១០០,០០០ នាក់បានឆ្លងកាត់ព្រំដែនប៉ូឡូញ–អ៊ុយក្រែនត្រឹមរយៈពេលតែពីរថ្ងៃដំបូងប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ូឡូញក៏កំពុងតែទទួលយកកុមារៗពីអ៊ុយក្រែនតាមរយៈការទទួលពិនិត្យសំបុត្រកំណើតជំនួសឱ្យលិខិតឆ្លងដែន។ ក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ប៉ូឡូញបានទទួលជនភៀសខ្លួនមិនតិចជាងមួយលាននាក់ទេ។
ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិជនភៀសខ្លួនមក ទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេសបានទទួលយកជនភៀសខ្លួនតិចតួចបំផុត ខណៈដែលទ្វីបអឺរ៉ុបត្រូវដោះស្រាយផលវិបាកពីការជម្លៀសចេញយ៉ាងច្រើននៅក្នុងតំបន់សង្រ្គាម។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានតែជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែលមានសមាជិកគ្រួសាររស់នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសមុនទេ ទើបរដ្ឋាភិបាលអាចផ្តល់សិទ្ធិជាជនភៀសខ្លួននៅចក្រភពអង់គ្លេសបាន។ ដូចគ្នានេះដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលយកជនភៀសខ្លួនត្រឹមតែ ៤,២៦៤ នាក់ប៉ុណ្ណោះក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ពីអ៊ុយក្រែន ដោយសារតែពួកគេភាគច្រើនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូល និងដោយសារពិធីការនៃការដាក់ពាក្យសុំអន្តោប្រវេសន៍រយៈពេលដ៏យូរ។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២២ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២២ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២២ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្រោយសម័យសូវៀត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធារុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–ណាតូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអ៊ុយក្រែន–ណាតូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន
ប៊ឺណឺស លី
លោក ទីមូស៊ី ចន ប៊ឺណឺស-លី គាត់ជាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តអង់គ្លេស ជាស្ថាបនិកនៃ URL HTTP HTML និង World Wide Web ។ គាត់កើតនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៥ នៅទីក្រុងឡុង។ នៅឆ្នាំ១៩៨៩ ធីម(Tim) និស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាកលវិទ្យាល័យ អុកស្វដ គឺជាអ្នកដំបូង ដែលបង្កើតវិធីសាស្រ្ត ដើម្បីទទួលបានឯកសារអេឡិចត្រូនិក ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធរក្សាទុកនិទ្នន័យ។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក អ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររូបនេះ បានបង្កើតកម្មវិធី រុករកតាមអ៊ីធឺណែតដំបូង និង បានបង្កើតម៉ាស៊ីនមេ (Server) ដំបូងបំផុត។ នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ នៃសតវត្សរ៍ទី២០ ការអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃ World Wide Web ទទួលបានប្រាប់ចំណេញយ៉ាងមហាសាល។ គាត់ក៏ធ្លាប់បានគិតអំពីអាជីពកម្មផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ដែរ ប៉ុន្តែក្រោយមក គាត់បានយល់ឃើញថា ការធ្វើបែបនេះមានភាពប្រថុយប្រថាន។ ហេតុដូច្នេះ ជំនួសឱ្យការសោយសុខ នឹងភាគលាភពីបច្ចេកវិទ្យា ដែលផ្លាស់ប្តូរពិភពលោក អ្នកបង្កើតវែប (Web) រូបនេះ ពេញចិត្តនឹងបៀវត្សរ៍ជាសាស្រ្តាចារ្យនៅវិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាម៉ាសាឈូសេត ( Massachusetts Institute of Technology.
វេបសាយដំបូងរបស់ពិភពលោក
Info.cern.ch ជាវែបសាយដំបូងរបស់ពិភពលោក អាចរកបាននៅអាស័យដ្ឋាននេះ។ វេបសាយនេះ ត្រូវបានចេញផ្សាយដំបូងដោយ ប៊ឺណឺស លី នៅឆ្នាំ១៩៩០។ វេបនេះបានចុះផ្សាយបច្ចេកវិទ្យា www ដោយផ្អែកលើពិធីការ HTTP URL និង HTML ដែលដោះស្រាយប្រព័ន្ធ​កំណត់ភាសា។
==ឯកសារយោង ==
ភាសាផ្លូវការរបស់ឥណ្ឌា
ប្រទេសឥណ្ឌាមានភាសានិយាយបានខុសគ្នាជាច្រើន នៅក្នុងក្រុមមនុស្សផ្សេងគ្នា មានភាសាយ៉ាងហោចណាស់ ៣០ ភាសា រួមទាំងគ្រាមភាសា ២០០០ ភាសាទៀត រដ្ឋធម្មនុញ្ញឥណ្ឌាបានកំណត់អោយភាសាហិណ្ឌីនិងភាសាអង់គ្លេស ជាពីរភាសាបានប្រើក្នុងការដោះស្រាយជាមួយរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ លើសពីនេះទៀត ២២ ភាសាផ្សេងទៀតត្រូវបានកំណត់គឺជា ភាសាកំណត់ (scheduled languages) ដែលជាភាសាដែលរដ្ឋអាចប្រើសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល រាប់បញ្ចូលទាំងអន្តរការីក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធនិងរដ្ឋាភិបាល រួមទាំងការប្រឡងជ្រើសរើសមន្ត្រីរាជការវេចខ្ចប់
ភាសា​ដ៏​ទៃ​ទៀតពេញនិយមនិយាយនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា
(មនុស្សជាង ៥ លាននាក់និយាយ ប៉ុន្តែមិនមានឋានៈជាផ្លូវការទេ)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា
ឃុំជាំក្រវៀន
​  ( Choam Kravien Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ មាន ១៨ភូមិ ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឃុំជាំតាម៉ៅ
ជាំតាម៉ៅ
=រដ្ឋបាល= ឃុំជាំតាម៉ៅ មាន ១៤ភូមិគឺ÷
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
រដ្ឋសភាជាតិវៀតណាម
សភាជាតិនៃសាធារណៈរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម គឺជា នីតិបញ្ញត្តិ ជាតិនៃ សាធារណៈរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម ។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញវៀតណាម ទទួលស្គាល់សភាថាជា “ស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតនៃអំណាចរដ្ឋ”។ រដ្ឋសភាដែលជា ស្ថាប័នឯកបក្សដែលមានប្រតិភូចំនួន 500 នាក់ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសម្រាប់អាណត្តិប្រាំឆ្នាំ ជួបពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ សភាតែងតាំង ប្រធានាធិបតី ( ប្រមុខរដ្ឋ ) នាយករដ្ឋមន្ត្រី ( ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល ) ប្រធានយុត្តិធម៌ នៃ តុលាការប្រជាជនកំពូលវៀតណាម ជាប្រធាន លទ្ធកម្មប្រជាជនកំពូលនៃប្រទេសវៀតណាម (ឬ 'ការិយាល័យត្រួតពិនិត្យ និងអធិការកិច្ចប្រជាជនកំពូល។ ') និងរដ្ឋាភិបាលដែលមានសមាជិក 21 រូប។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅទីបំផុត បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម (CPV) មានឥទិ្ធពលខ្លាំងលើផ្នែកប្រតិបត្តិ និងអនុវត្តការគ្រប់គ្រងតាមរយៈ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិម ដែលមានសមាជិកចំនួន 150 ដែលជ្រើសរើស ការិយាល័យនយោបាយ ដែលមានសមាជិកចំនួន 15 នៅក្នុងសមាជជាតិដែលបានធ្វើឡើងរៀងរាល់ 5 ឆ្នាំម្តង។ សមាជិក​គណបក្ស​កាន់​តំណែង​ជាន់ខ្ពស់​រដ្ឋាភិបាល​ទាំងអស់។
តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ រដ្ឋសភា​ជា​ស្ថាប័ន​រដ្ឋាភិបាល​ខ្ពស់បំផុត និង​ជា​ស្ថាប័ន​តំណាង​ជាន់​ខ្ពស់​បំផុត​របស់​ប្រជាជន។ វាមានអំណាចក្នុងការតាក់តែង អនុម័ត និងធ្វើវិសោធនកម្ម រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងបង្កើត និងធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់។ វាក៏មានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការបង្កើតច្បាប់ និងអនុវត្តផែនការ និងថវិការដ្ឋផងដែរ។ តាមរយៈអំណាចបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញ កំណត់តួនាទីរបស់ខ្លួន និងតួនាទីរបស់ ប្រធានរដ្ឋ វៀតណាម រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម ក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជនមូលដ្ឋាន និងគណៈកម្មាធិការប្រជាជន តុលាការប្រជាជនកំពូល និងលទ្ធកម្មប្រជាជនកំពូល។ សភាអាចជ្រើសរើស និងដករដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ប្រធានយុត្តិធម៌នៃតុលាការប្រជាជនកំពូល និងអគ្គព្រះរាជអាជ្ញានៃអយ្យការប្រជាជនកំពូល។ ជាចុងក្រោយ វាមានអំណាចក្នុងការផ្តួចផ្តើម ឬបញ្ចប់សង្រ្គាម និងទទួលភារកិច្ច និងអំណាចផ្សេងទៀត ដែលខ្លួនយល់ថាចាំបាច់។ អាណតិ្តនៃរដ្ឋសភានីមួយៗមានរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ហើយការប្រជុំត្រូវបានកោះប្រជុំពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ ឬញឹកញាប់ជាងនេះ ប្រសិនបើគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍រដ្ឋសភាបានស្នើសុំ។
រដ្ឋសភាបានធ្វើសកម្មភាព និងគ្របដណ្តប់ជាបណ្តើរៗក្នុងជីវិតនយោបាយរបស់វៀតណាម។ ទោះបីជាច្បាប់ភាគច្រើននៅតែមានប្រភពចេញពីរដ្ឋាភិបាលក៏ដោយ ប៉ុន្តែច្បាប់បែបនេះត្រូវបានពិភាក្សាយ៉ាងក្តៅគគុកនៅក្នុងរដ្ឋសភា និងទាក់ទាញទស្សនិកជនកាន់តែច្រើន។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2009 បញ្ហាច្បាប់ដែលមានការជជែកពិភាក្សាគ្នាច្រើនបំផុតរួមមាន គម្រោង បុកស៊ីត របស់វៀតណាមនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងផែនការរបស់វៀតណាមសម្រាប់ស្ថានីយ៍ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរថ្មីនៅ នីញធួន ។
ឃុំដារ
សំដៅទៅដល់៖
ភាសាហេប្រឺ
ភាសាហេព្រេីរឬហេប្រ៊ូ (Hebrew language បារាំង៖ Hébreu ហេព្រេីរ៖ עִבְרִית អីវ្រីត ) គឺជាភាសាសេមិតិក់Semitic language. It is the language of the Jews. the Academy of the Hebrew Language is the supreme institution the Hebrew language.
ភាសានេះត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិអ៊ីស្រាអែលជាយូរយារណាស់មកហើយ តាំងតែពីសម័យនៃព្រះគម្ពីរមកម្ល៉េះ។ After Judah was conquered by Babylonia, the Jews were taken captive to Babylon and started speaking Aramaic. Hebrew was no longer used as much in day-to-day life, but it was still known by Jews who studied religious books.
In the 20th century, many Jews decided to make Hebrew into a spoken language again. តាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៨ ភាសាហេព្រេីរជាភាសាផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេសអីស្រាអែលនិងមានលោកច្រេីនដែលមកពីប្រទេសផ្សិងៗមកដល់ប្រទេសនោះនិងបានរៀនភាសាហេព្រេីរដេីម្បីនិយាយជាមួយគ្នា។
Also everyone who wishes to become a Christian priest must learn Hebrew in order to be able to read the Bible in original language.
ភាសាហេព្រេីរជាជាតិភាសាអារាប់។ Hebrew words are made by combining a root with a pattern. In Israeli Hebrew, some words are translated from European languages like English, French, German, and Russian. Many words from the Old Testament were given new meanings in Israeli Hebrew. People learning Hebrew need to study the grammar first in order to read correctly without vowels. In Israeli Hebrew, there is no verb "to be" in the present tense, only in the future and the past tenses. In Biblical Hebrew, there are no tenses but only two "aspects": imperfect and perfect. The imperfect is something like the future and the present tenses. The perfect is something like the past tense. Mishnaic Hebrew is the Hebrew spoken as well as Judeo-Aramaic in the time of Jesus and in the time of the Bar-Kokhba revolt (2nd century AD), until the Byzantine Empire of Justinian (6th century AD).
អក្សរក្រម
The Hebrew alphabet has 22 letters. Five of these letters change when they are at the end of a word. The Hebrew language is read from right to left. The Hebrew alphabet is an abjad which means that only the consonants are written out and the reader must supply the vowels himself. Since this is pretty difficult, the vowels can be marked as dots called niqqud (plural niqqudim). In Modern Hebrew, some letters can denote vowels. These are called matres lectionis (mothers of the reading) as they help the reading a lot.
ខេត្តទួលតាមោក
ខេត្តទួលតាមោក ( Tỉnh Bình Dương) គឺជាខេត្តមួយរបស់ប្រទេសវៀតណាម ។ វាមានទីតាំងនៅភូមិភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសនិងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចសោរខាងត្បូងទី២ ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ ខេត្តប៊ិញហ្វឿកខាងជើង ទីក្រុងព្រៃនរគនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតី ខេត្តរោងដំរីនៅខាងលិច និងខេត្តដូនណៃនៅទៅខាងកើត។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ពី​ខេត្តសងបេនៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៩៧។ កណ្តាល|រូបភាពតូច|500x500ភីកសែល| ផ្នែករដ្ឋបាលខេត្តទួលតាមោក
ឝិវាចាយ៌្យ
ព្រាហ្មណ៍ឝិវាចាយ៌្យ រជ្ជកាល (ជយវម៌្មទី៦) លោកជារាជបុរោហិតរបស់ជយវម៌្មទី៦ ដែលមានគោរម្យងារថាព្រាហ្មណ៍ស្តេងអញ ឝិវាចាយ៌្យ ត្រូវជាចៅរបស់ព្រាហ្មណ៍អាត្មឝិវ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុរោហិតនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកនៃកម្វុជទេឝ
ឃុំថ្នាធ្នង់
=រដ្ឋបាល= ឃុំថ្នាធ្នង់ មាន ៧ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
បឋមសិក្សា
==អនុវិទ្យាល័យថ្នាធ្នង់
=សាសនា=
កិរ្តិបណ្ឌិត
មន្ត្រីកិរ្តិបណ្ឌិត រជ្ជកាល (ជយវម៌្មទី៦) គឺជាមន្ត្រីពុទ្ធសាសនារបស់ព្រះបាទជយវម៌្មទី៦ បាននាំយកអត្ថបទបុរាណពីដែនដីបរទេសចូលមកកម្ពុជទេឝ យ៉ាងណាក្ដីវាមិនបាននៅគង់វង្សទេ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ត្រីនៃកម្វុជទេឝ
ទង់ជាតិជប៉ុន
ទង់ជាតិរបស់ប្រទេសជប៉ុន គឺជាបដាពណ៌សរាងចតុកោណដែលមានរង្វង់ពណ៌ក្រហម - ក្រហមនៅកណ្តាលរបស់វា។ ទង់ជាតិនេះត្រូវបានគេហៅជាផ្លូវការថា នីសហ្ស៊ូគី (日章旗) ប៉ុន្តែត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនថា ហ៊ីណូម៉ារ៉ូ (日の丸)  វាបង្កប់នូវភាពស្ងប់ស្ងាត់របស់ប្រទេស៖ ទឹកដីនៃព្រះអាទិត្យរះ ។
ទង់ជាតិនីសហ្ស៊ូគី ត្រូវបានកំណត់ថាជាទង់ជាតិនៅក្នុងច្បាប់ស្តីពីទង់ជាតិ និងភ្លេងជាតិ ដែលត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើ និងចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៩ ។ ថ្វីត្បិតតែមិនមានច្បាប់ពីមុនបានបញ្ជាក់ពីទង់ជាតិក៏ដោយ ក៏ទង់ជាតិព្រះអាទិត្យ បានក្លាយជា ទង់ជាតិ របស់ប្រទេសជប៉ុនរួចទៅហើយ។ សេចក្តីប្រកាសចំនួនពីរដែលបានចេញនៅឆ្នាំ១៨៧០ ដោយ ដៃជូ-កាន់ ដែលជាស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលនៃ សម័យដើមមុីជី នីមួយៗមានការផ្តល់សម្រាប់ការរចនាទង់ជាតិ។ ទង់ជាតិព្រះអាទិត្យមួយត្រូវបានអនុម័តជាទង់ជាតិសម្រាប់កប៉ាល់ពាណិជ្ជករក្រោមការប្រកាសលេខ ៥៧ នៃ មេជី៣ (ចេញនៅថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨៧០) និងជាទង់ជាតិដែលប្រើប្រាស់ដោយកងទ័ពជើងទឹកក្រោមការប្រកាសលេខ៦៥១ នៃ មេជី៣ (ចេញផ្សាយថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៧០)។  ការប្រើប្រាស់ហ៊ីណូម៉ារ៉ូ ត្រូវបានរឹតបន្តឹងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងកំឡុងឆ្នាំដំបូងនៃការកាន់កាប់របស់សម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ប្រទេសជប៉ុន បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ; ការរឹតបន្តឹងទាំងនេះត្រូវបានបន្ធូរបន្ថយនៅពេលក្រោយ។ រូបភាពតូច|ទង់ជាតិជប៉ុន
ព្រះអាទិត្យដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងទេវកថា និងសាសនារបស់ជប៉ុន ដោយសារ អធិរាជ ត្រូវបានគេនិយាយថាជាកូនចៅផ្ទាល់របស់ព្រះនាងសុិនតុ ព្រះអាទិត្យអាម៉ាតេរ៉ាស៊ូ ហើយភាពស្របច្បាប់នៃសភាគ្រប់គ្រង បានសម្រាកនៅលើការតែងតាំងដ៏ទេវភាពនេះ។ ឈ្មោះរបស់ប្រទេស ក៏ដូចជាការរចនាទង់ជាតិឆ្លុះបញ្ចាំងពីសារៈសំខាន់កណ្តាលនៃព្រះអាទិត្យនេះ។ ប្រវត្តិសាស្រ្តបុរាណ សុគូ នីហុនគី និយាយថា ព្រះចៅអធិរាជម៉ុនម៉ូ បានប្រើទង់ជាតិតំណាងឱ្យព្រះអាទិត្យនៅក្នុងតុលាការរបស់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ៧០១ ដែលជាការប្រើប្រាស់ទង់ជាតិព្រះអាទិត្យដំបូងគេដែលបានកត់ត្រានៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន។ ទង់ជាតិដែលមានស្រាប់ចាស់ជាងគេត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងប្រាសាទអ៊ុនប៉ូ-ជី, គុសូ, យ៉ាម៉ាណាស៊ី ដែលមានវ័យចំណាស់ជាងសតវត្សទី១៦ ហើយរឿងព្រេងបុរាណមួយបាននិយាយថាទង់នេះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យប្រាសាទដោយ អធិរាជហ្គោ-រីស្ស៊ី នៅសតវត្សទី១១ ។   កំឡុងពេល ជួសជុលមុីជី ថាសព្រះអាទិត្យ និង ចុះហត្ថលេខារីស៊ីងព្រះអាទិត្យ នៃ កងទ័ពជើងទឹករបស់អធិរាជជប៉ុន និង កងទ័ព បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាដ៏សំខាន់នៅក្នុង ចក្រភពជប៉ុន ដែលកំពុងរីកចម្រើន។ ផ្ទាំងផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម សៀវភៅសិក្សា និងខ្សែភាពយន្តពណ៌នាទង់ជាតិជាប្រភពនៃមោទនភាព និងស្នេហាជាតិ។ នៅតាមគេហដ្ឋានរបស់ប្រទេសជប៉ុន ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបានតម្រូវឱ្យបង្ហាញទង់ជាតិក្នុងអំឡុងពេលបុណ្យជាតិ ការប្រារព្ធពិធី និងឱកាសផ្សេងទៀតតាមក្រឹត្យរបស់រដ្ឋាភិបាល។ និមិត្តសញ្ញាផ្សេងគ្នានៃការលះបង់ចំពោះប្រទេសជប៉ុន និងព្រះចៅអធិរាជដែលមានរូបគំនូរហ៊ីណូម៉ារ៉ូ បានក្លាយជាការពេញនិយមក្នុងចំណោមសាធារណជនក្នុងអំឡុងពេល សង្រ្គាមចិន-ជប៉ុនលើកទីពីរ និងជម្លោះផ្សេងៗទៀត។ សញ្ញាសម្ងាត់ទាំងនេះមានចាប់ពីពាក្យស្លោកដែលសរសេរនៅលើទង់ជាតិ រហូតដល់សម្លៀកបំពាក់ និងចានដែលស្រដៀងនឹងទង់ជាតិ។
ការយល់ឃើញរបស់សាធារណៈជនចំពោះទង់ជាតិប្រែប្រួល។ តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ទាំង​ប្រភព​លោកខាងលិច និង​ជប៉ុន​បាន​អះអាងថា ទង់ជាតិ​គឺជា​និមិត្តសញ្ញា​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល និង​យូរអង្វែង​សម្រាប់​ជនជាតិ​ជប៉ុន​។ ចាប់តាំងពីចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ( សង្រ្គាមប៉ាស៊ីហ្វិក ) ការប្រើប្រាស់ទង់ជាតិ និងភ្លេងជាតិ គិមិង៉ាយ៉ុ គឺជាបញ្ហាដ៏ចម្រូងចម្រាសសម្រាប់សាលារៀនសាធារណៈរបស់ប្រទេសជប៉ុន ហើយជម្លោះអំពីការប្រើប្រាស់របស់ពួកគេបាននាំឱ្យមានការតវ៉ា និងការប្តឹងតវ៉ា។ នៅក្នុង ប្រទេសចិន និង កូរ៉េ ទង់ជាតិគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃការឈ្លានពាន និង ចក្រពត្តិនិយម ។ បដាយោធាជាច្រើនរបស់ប្រទេសជប៉ុន គឺផ្អែកលើ ហ៊ីណូម៉ារ៉ូ រួមទាំងទង់កងទ័ពជើងទឹកដែលមានពន្លឺថ្ងៃ។ ហ៊ីណូម៉ារ៉ូ ក៏បម្រើជាគំរូសម្រាប់ទង់ជាតិជប៉ុនផ្សេងទៀតនៅក្នុងការប្រើប្រាស់សាធារណៈ និងឯកជន។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text
នរាយណ៍ (ហោត្រ)
ព្រាហ្មណ៍នរាយណ៍ រជ្ជកាល (រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ និង ជយវម៌្មទី៦) លោកក៏បានបំរើក្រោមរាជ្យវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ជា ហោត្រ របស់ទ្រង់ ក៏ជាព្រាហ្មណ៍ជាន់ខ្ពស់មួយរូបដែរ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហោត្រនៃកម្វុជទេឝ
គ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយ Sipar
គ្រឹះស្ថានបោះពុម្ព​ផ្សាយ​​ស៊ីប៉ា ត្រូវ​បានបង្កើត​​ឡើងក្នុ​ងឆ្នាំ​២០០០ និង​ជា​កម្មវិធីមួយរបស់​អង្គការ​ស៊ីប៉ា ដែល​ធ្វើការក្នុង​វិស័យអប់រំ ដើម្បីរួម​ចំណែក​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹងភាពមិន​ចេះ​អក្សរ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ​ស៊ីប៉ាបោះពុម្ព​សៀវភៅ​ដែល​​មាន​គុណ​ភាព និង​ជួយ​ជំរុញ​ឱ្យមាន​ចំណង់ចំណូល​ចិត្តក្នុង​ការ​អាន។
ស៊ីប៉ាបោះពុម្ពសៀវភៅជាភាសាខ្មែរ ដែល​សម្រិត​សម្រាំង​ឡើងសម្រាប់​យុវជន​ខ្មែរ ចាប់​ពីកុមារ​តូចរហូត​ដល់​យុវវ័យ។
តាំងពីឆ្នាំ​២០០០​មក ស៊ីប៉ា​បានបោះ​ពុម្ពសៀវភៅ​៨ក្រុម សរុប​មាន​ជាង​១០០​ចំណង​ជើង និង​មាន​ចំនួន​ជាង១លានក្បាល។ ស៊ីប៉ា​ក៏បាន​ជួយ​អ្នកនិពន្ធ និង​អ្នក​គំនូ​រ​ជនជាតិខ្មែរ​ដែល​នៅវ័យ​ក្មេង​មួយ​ចំនួន ដោយ​លើក​ស្ទួយ​អាជីព​ការងារ​របស់ពួក​គេ តាម​រយៈ​ការ​បើក​វគ្គ​បណ្តុះ​បណ្តាល​អំពី​ការ​តែង​និពន្ធ និង​ការ​គូររូប​ផង និង​តាម​រយៈ​ការ​បោះពុម្ព​ស្នាដៃ​របស់​ពួក​គេ​ផង។
សាយ ភូថង
សាយ ភូថង ( ใส่ ภูทอง  ) ជា​អ្នក​នយោបាយ ​ខ្មែរ និង​ជា​មេដឹកនាំ​ក្នុង ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ។
កូនរបស់ប្រទេសថៃក្នុងសមរភូមិអាណានិគមចុងក្រោយនៃអាណាចក្របារាំង
លោកព្រឺទ្ធាចារ្យ សាយ ភូថង កើតនៅឆ្នាំ១៩២០ នៅភូមិឆ្មារបាត់ សង្កាត់ស្ទឹងវែង ក្រុងខេមរភូមិន្ទ ខេត្តកោះកុង (ឈ្មោះហៅសព្វថ្ងៃ)។
ជហវី
នាងជហវី រជ្ជកាល (ជយវម៌្មទី៦) នាងត្រូវជាប្អូនស្រីនៃយជ្ញវរាហ បានជួយរៃអង្គាសថវិកាដើម្បីការសាងសង់បន្ទាយស្រី ដែលពេលនោះប្រាសាទនេះមិនបានកសាងឡើងដោយព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ នាងក៏មានប្អូនប្រុសម្នាក់ទៀត នាមវិឝ្ណុកុមារ យជ្ញវរាហ លោកក៏ជាសាច់សាលោហិតរាជវង្សខ្មែរ ដែរ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ
សាយ ភូថង
កូនរបស់ប្រទេសថៃក្នុងសមរភូមិអាណានិគមចុងក្រោយនៃអាណាចក្របារាំង
លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ សាយ ភូថង គឺជាក្មេងកំព្រា ត្រូវបានឪពុកម្តាយ ស្លាប់ចោលកាលពីតូច រួចត្រូវរស់នៅជាមួយសាច់ញាតិសន្តាន និងបានអាស្រ័យការរៀនសូត្រ នៅតាមវត្ត។
លុះធំពេញវ័យ នៅក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៤៨ នៅពេលដែលមានចលនា ក្រោកឈរប្រឆាំងនឹងរបប អាណានិគមបារាំង នៅកម្ពុជានោះ យុវជន សាយ ភូ ថង បានចូលរួមជាមួយកម្លាំង អ្នកស្នេហាជាតិ ដែលមានឈ្មោះ ខ្មែរឥស្សរៈ ដោយលោកបានដឹកនាំកម្លាំងតស៊ូ មានមូលដ្ឋានឈរជើង នៅទីតាំតំបន់អារ៉ែងក្នុងស្រុកថ្មបាំង ខេត្តកោះកុង។ លុះដល់ឆ្នាំ១៩៥១ ចលនាតស៊ូខ្មែរឥស្សរៈ នៅតំបន់ខេត្តកោះកុង បានចូលរួមបង្កើត គណបក្សប្រជាជនបដិវត្តខ្មែរ ឬគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា នាសម័យបច្ចុប្បន្ន។
លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ សាយ ភូថង ត្រូវបានបញ្ចូល ជាសមាជិកបក្ស នៅឆ្នាំ១៩៥១ ជារៀងរហូតមក លោកបានដឹកនាំចលនាតស៊ូ នៅក្នុងតំបន់ខេត្តកោះកុង រហូតប្រទេសជាតិ ទទួលបានឯករាជ្យ។
លុះដល់ឆ្នាំ១៩៧០ ចក្រព័ត្រអាមេរិក បានឃុបឃិតគ្នា ជាមួយពួក លន់ ណុល ធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេច ព្រះនរោតមសីហនុ។ ប្រទេសជាតិ បានធ្លាក់នៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមម្តងទៀត លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ ក៏បានដឹកនាំកម្លាំង ដែលបានទៅរៀននៅភាគខាងជើង នៃប្រទេសវៀតណាម ក្នុងតួនាទី ជាលេខាបក្ស ឬប្រធានបក្ស ធ្វើដំណើរថ្មើរជើង តាមផ្លូវលំហូជីមិញ ត្រឡប់មករួបរួមជាមួយ កម្លាំងនៅក្នុងស្រុក ដើម្បីរំដោះប្រទេសជាតិ ពីរបបចក្រព័ត្រ។
លុះដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកបានវិភាគ និងវាយតម្លៃយ៉ាងច្បាស់ថា ចលនារំដោះជាតិ ដែលដឹកនាំដោយប៉ុល ពត កំពុងដើរខុសពី គោលនយោបាយ គណបក្សប្រជាជន ក្បត់ជាតិ និងប្រជាជន។ លោកក៏ បានដឹកនាំកម្លាំងនៅតំបន់ផ្តាច់ខ្លួនចេញពីចលនាតស៊ូរបស់ ប៉ុល ពត ទៅបង្កើតតំបន់តស៊ូ នៅត្រើយខាងលិច ព្រែកត្រពាំងរូង រហូតដល់ព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ ដែលមានទីតាំងបញ្ជាការ នៅភូមិគីរីវង្ស ក្នុងឃុំប៉ាក់ខ្លង ស្រុកមណ្ឌលសីមា ។
នៅថ្ងៃទី១៧ខែមេសាឆ្នាំ១៩៧៥ នៅពេលប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបាន ប៉ុល ពត វាយដណ្តើមយកទាំងស្រុង ស្ថានភាពមិនអំណោយផល ដល់ចលនាតស៊ូ នៅតំបន់កោះកុងឡើយ។ គ្រានោះលោកព្រឹទ្ធាចារ្យ បានរំសាយកម្លាំងឲ្យរំកិលខ្លួន ចូលទៅក្នុងប្រទេសថៃ ជារូបភាពជនភៀសខ្លួន។ រីឯអាវុធយុទ្ធភ័ណ្ឌ ត្រូវបានលាក់ទុក នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន រវាងខេត្តកោះកុង និង ខេត្តត្រាតប្រទេសថៃ និងរក្សាកម្លាំងកងឈ្លប ចាំយកការណ៍ នៅតាមព្រំដែន ក្តាប់ពីសកម្មភាពរបស់ប៉ុល ពត និងជួយសម្រួល នាំជនភៀសខ្លួន ចូលទៅក្នុងប្រទេសថៃ។
តស៊ូ​ដំបូង​ទល់​នឹង ប៉ុល ពត
ក្រោយពីសកម្មភាព រំកិលកម្លាំងចូលទៅកាន់ ប្រទេសថៃ នៅឆ្នាំ១៩៧៥ និងឆ្នាំ១៩៧៩ លោកបានពន្យល់ប្រជាជន និងប្រទេសជិតខាង ឲ្យបានយល់ពីនយោបាយ ខុសឆ្គងរបស់ ប៉ុល ពត និងទំនាក់ទំនង ជាមួយគ្រប់ចលនាតស៊ូ តាមតំបន់ព្រំដែន ដើម្បីចាប់ដៃគ្នា វាយកម្លាំង ប៉ុល ពត និងជួយជម្លៀសប្រជាជន ចូលទៅក្នុងប្រទេសថៃ រង់ចាំឱកាសចាត់តាំង កម្លាំងរណសិរ្យ វាយផ្តួលរំលំរបបប៉ុល ពត។