cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ព្រះអាទិត្យ
បេសកកម្មថាមពលព្រះអាទិត្យ
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ព្រះអាទិត្យផ្តល់នូវ ព្យុះ geomagnetic ដ៏ធំ មួយ នៅម៉ោង 1:29 នាទីល្ងាច EST ថ្ងៃទី 13 ខែមីនាឆ្នាំ 2012 ផ្កាយរណបដំបូងដែលបង្កើតឡើងដើម្បីអង្កេតព្រះអាទិត្យគឺជា អ្នកត្រួសត្រាយ ទី 5, 6, 7, 8 និង 9 ដែលត្រូវបានបាញ់បង្ហោះនៅចន្លោះឆ្នាំ 1959 និងឆ្នាំ 1968 ។ ការស៊ើបអង្កេតទាំងនេះរារាំងព្រះអាទិត្យនៅចម្ងាយឆ្ងាយស្រដៀងនឹងផែនដីហើយបានធ្វើសេចក្តីលម្អិតដំបូង ការវាស់វែងនៃខ្យល់ព្រះអាទិត្យនិងវាលម៉ាញេទិចពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ អ្នកត្រួសត្រាយទី 9 បាន ប្រតិបត្តិការអស់រយៈពេលជាយូរមកហើយដោយបញ្ជូនទិន្នន័យរហូតដល់ខែឧសភាឆ្នាំ 1983 នៅទសវត្សឆ្នាំ 1970 យានអវកាស Helios ពីរនិង ភ្នំភ្លើងស្កាឡាប Apollo បានផ្ដល់ឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនូវទិន្នន័យថ្មីសំខាន់ៗអំពីខ្យល់ព្រះអាទិត្យនិងកញ្ចុំផ្កាយព្រះអាទិត្យ។ ការសាកល្បង Helios 1 និង 2 មានកិច្ចសហការរវាងអាម៉េរិកនិងអាឡឺម៉ង់ដែលបានសិក្សាពីខ្យល់ព្រះអាទិត្យពីគន្លងអវកាសដែលដឹកយានអវកាសទៅក្នុងគន្លងរបស់ បារីស ។ ស្ថានីយ៍អវកាស Skylab ដែលបានបើកដំណើរការដោយអង្គការណេសាសក្នុងឆ្នាំ 1973 រួមបញ្ចូលម៉ូឌុល សង្កេត ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដែល ហៅថាកាំភ្លើយអេឡូលូស្កុបដែលត្រូវបានដំណើរការដោយអវកាសយានិករស់នៅលើស្ថានីយ នៅឆ្នាំ 1980 បេសកកម្មអតិបរមាព្រះអាទិត្យ ត្រូវបានបង្ហោះដោយ ណាសា ។ យានអវកាសនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីពិនិត្យមើល កាំរស្មីហ្គាម៉ាកាំរស្មីអ៊ិច និងវិទ្យុសកម្ម កាំរស្មីកាំរស្មីកាំរស្មីកាំរស្មី UV ពីការ ផ្ទុះពន្លឺព្រះអាទិត្យ ក្នុងអំឡុងពេលនៃសកម្មភាពព្រះអាទិត្យខ្ពស់និង ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ។ តែពីរបីខែបន្ទាប់ពីការចាប់ផ្តើមទោះជាយ៉ាងណាការបរាជ័យអេឡិចត្រូមួយបណ្តាលឱ្យការស៊ើបអង្កេតទៅចូលទៅក្នុងរបៀបរង់ចាំហើយវាបានចំណាយពេលបីឆ្នាំខាងមុខនៅក្នុងរដ្ឋអសកម្មនេះ។ ក្នុងឆ្នាំ 1984 បេសកកម្ម ផ្កាយរណប យាន​អវកាស Challenger STS-41C បាន រកឃើញផ្កាយរណបនិងជួសជុលគ្រឿងអេឡិចត្រូនិករបស់ខ្លួនមុនពេលបញ្ជូនវាទៅក្នុងគន្លងតារា។ ក្រោយមកបេសកកម្មថាមពលព្រះអាទិត្យបានទទួលរូបភាពរាប់ពាន់រូបនៃកញ្ចក់ព្រះអាទិត្យមុនពេល ចូលទៅ ក្នុងបរិយាកាសផែនដីនៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1989
ប្រព័ន្ធភព
ព្រះអាទិត្យមានភពប្រាំបីដែលត្រូវបានគេរកឃើញ។ ភពទាំងនោះរួមមាន ភពសិលាដីបួន (ពុធ សុក្រ ផែនដី និង អង្គារ) ភពយក្សឧស្ម័នពីរ (ព្រហស្បតិ៍ និង សៅរ៍ ) និង ភពយក្សទឹកកកពីរ (រាហុ៍ រឺ អ៊ុយរ៉ានុស និង កេតុ រឺ ណេបទូន )។ ប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យក៏មានយ៉ាងហោចណាស់ ភព ប្រាំមួយចំនួនប្រាំមួយ ខ្សែក្រវាត់ ផ្កាយដុះកន្ទុយផ្កាយដុះកន្ទុយ ជាច្រើននិងមួយចំនួនធំនៃសាកសពត្រជាក់ដែលលាតសន្ធឹងលើសពីគន្លងរបស់ ណេបទូន
ព្រះអាទិត្យ
តារា (恒星) ឬ ផ្កាយ ដែលភ្ជាប់មកជាមួយ គឺជា វត្ថុ រាង ស្វ៊ែរ ដែលមានរាងជាស្វ៊ែរ ដែលបរិមាណ ប្លាស្មា ដ៏ធំសម្បើម (ឬប្លាស្មា) ត្រូវបានចង្កោមដោយ ទំនាញផែនដី ហើយបញ្ចេញពន្លឺយ៉ាងភ្លឺស្វាង។ ជាធម្មតា ផ្កាយ ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅថា ម្យ៉ាងទៀត ផ្កាយដែលនៅជិត ផែនដី បំផុតគឺ ព្រះអាទិត្យ ដែលផ្តល់ថាមពលភាគច្រើនរបស់ផែនដី ។ ហើយផ្កាយទីពីរដែលនៅជិតផែនដីបំផុតគឺ Proxima។ នៅលើ ផែនដី ផ្កាយផ្សេងទៀតអាចមើលឃើញនៅលើមេឃពេលយប់ ប៉ុន្តែនៅពេលថ្ងៃ ពួកគេមិនអាចមើលឃើញដោយសារតែពន្លឺនៃព្រះអាទិត្ យ។ ផ្កាយមួយបញ្ចេញពន្លឺនៅពេលថាមពលដែលបញ្ចេញដោយ ប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ នៅក្នុងស្នូលរបស់វាឆ្លងកាត់ និងត្រូវបានបញ្ចេញ ។ វត្ថុភាគច្រើននៅក្នុង សកលលោក មានទម្ងន់ធ្ងន់ជាង អ៊ីដ្រូសែន និង អេលីយ៉ូម ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងផ្នែកខាងក្នុងនៃផ្កាយ ។
ម៉ាស់ អាយុ និង សមាសធាតុគីមី នៃផ្កាយអាចត្រូវបានរកឃើញតាមរយៈ ប្រភេទវិសាលគម និង ពន្លឺ នៃផ្កាយ និង ចលនាធម្មជាតិ របស់វានៅក្នុងលំហខាងក្រៅ ។ ក្នុង​ចំណោម​នោះ ម៉ាស់​គឺ​ជា​អថេរ​សំខាន់​បំផុត​ដែល​កំណត់ ​ការ​វិវត្តន៍ និង​ជោគវាសនា​របស់​ផ្កាយ។ បន្ថែមពីលើម៉ាស់ កត្តាកំណត់លក្ខណៈរបស់ផ្កាយរួមមានដំណើរការវិវត្តន៍ និង កាំ រយៈពេលបង្វិល ចលនាធម្មជាតិ និង សីតុណ្ហភាពផ្ទៃ។ ដ្យាក្រាម Hertzsprung-Russell បង្ហាញពីការបែងចែកផ្កាយដោយផ្អែកលើពន្លឺ និងសីតុណ្ហភាពផ្ទៃ ហើយដ្យាក្រាមនេះបង្ហាញពីអាយុ និងដំណាក់កាលវិវត្តន៍នៃផ្កាយជាក់លាក់មួយ ។
ផ្កាយត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែល ពពកអន្តរតារា នៃ អ៊ីដ្រូសែន អេលីយ៉ូម និងធាតុធ្ងន់ផ្សេងទៀតដួលរលំ ។ នៅពេលដែល ស្នូល ក្តៅគ្រប់គ្រាន់ អ៊ីដ្រូសែនខ្លះចាប់ផ្តើមបំប្លែងទៅជាអេលីយ៉ូមតាមរយៈ ការលាយបញ្ចូលគ្នា។ នៅសល់នៃសម្ភារៈអ៊ីដ្រូសែនផ្ទេរថាមពលរស្មីដែលបានបង្កើតនៅក្នុងស្នូលខាងក្រៅតាមរយៈដំណើរការ convection និង វិទ្យុសកម្ម។ ផ្កាយមួយស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពមួយដែល សម្ពាធវិទ្យុសកម្ម ធ្វើសកម្មភាពពីខាងក្នុងចេញមកក្រៅ ហើយ ទំនាញ របស់វាមានតុល្យភាព ។ នៅពេលដែលអ៊ីដ្រូសែនទាំងអស់នៅក្នុងស្នូលត្រូវបានអស់ ផ្កាយដែលមានម៉ាសលើសពី 0,4 ដង នៃព្រះអាទិត្យ  វិវត្តទៅជា យក្សក្រហម ក្នុងអំឡុងពេលដែលផ្កាយដុតធាតុធ្ងន់ៗជាច្រើននៅ ឬជុំវិញស្នូល ។ ផ្កាយមួយ ខូច នៅចុងបញ្ចប់នៃជីវិតរបស់វា ដោយបញ្ចេញម៉ាស់របស់វាទៅក្នុងលំហខាងក្រៅ។ វត្ថុធាតុដែលច្រានចេញមានធាតុធ្ងន់ជាងមុន ដែលត្រូវបានកែច្នៃជាសម្ភារៈដើម្បីបង្កើតផ្កាយថ្មី ។
ផ្កាយតែមួយ (ឯកវចនៈ) គឺជាផ្កាយឯកោដែលមិនជាប់ទំនាញទៅនឹងផ្កាយផ្សេងទៀត ។ ព្រះអាទិត្យ របស់យើងគឺជាផ្កាយតែមួយធម្មតា ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រព័ន្ធផ្កាយ ពីរ ឬ ច្រើន គឺជារចនាសម្ព័ន្ធដែលផ្កាយពីរ ឬច្រើនត្រូវបានចងដោយ ទំនាញ ហើយជាធម្មតាធ្វើគន្លងនៅពេលបង្កើត គន្លង មានស្ថេរភាពទាក់ទងទៅនឹង កណ្តាលនៃម៉ាស់។ នៅពេលដែលផ្កាយពីរស្ថិតនៅក្នុងគន្លងជិតគ្នា អន្តរកម្មទំនាញរបស់ពួកវាអាចជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ដំណើរការ វិវត្តនៃផ្កាយ។
ស្បែកជើងកែងខ្ពស់
ស្បែកជើងកែងខ្ពស់ ស្បែកជើងមួយប្រភេទដែលមានកែងជើងខ្ពស់ ឬលើកដែលធ្វើឲ្យជើងរបស់អ្នកពាក់ឡើងពីលើដីច្រើនជាងម្រាមជើងរបស់អ្នកពាក់។ ស្បែកជើងកែងជើងខ្ពស់ ធ្វើឱ្យអ្នកពាក់មើលទៅខ្ពស់ បម្រើឱ្យសាច់ដុំជើងរឹងមាំ ក៏ដូចជាធ្វើឱ្យជើងរបស់អ្នកពាក់កាន់តែវែង។
Feminism
នៅប្រទេសលោកខាងលិច, ស្បែកជើងកែងខ្ពស់ມັກຈະຖືວ່າເປັນនិមិត្តសញ្ញានៃភាពជាស្ត្រី, ដូច្នេះហើយ​បានជា​ប្រធានបទ​នៃ​ការ​វិភាគ​ដោយ អ្នកនិពន្ធ Feminist. អ្នក​ខ្លះ​បាន​ប្រកែក​យ៉ាង​ដូច្នេះ "ស្បែកជើងកែងខ្ពស់, ບາງທີຫຼາຍກວ່າເຄື່ອງນຸ່ງອື່ນໆ, ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជានិមិត្តសញ្ញាខ្ពស់បំផុតនៃភាពជាស្ត្រី." ស្បែកជើងកែងខ្ពស់ដែលទំនើបមុំដែលមានកែងខ្ពស់ខ្លះ និងវែង ជាញឹកញាប់ត្រូវបានបន្លិចគូទកោង គូទដែលពង្រីករបស់អ្នកពាក់. ពេលខ្លះ "ការគោរពតាម​ធម្មជាតិ" ນີ້ត្រូវ​បាន​គេ​វិភាគ​ថា​ជា​ទម្រង់​នៃ​ការ​បម្រើ​កម្មវត្ថុ​ចំពោះ​ទិដ្ឋភាព​បុរស
ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១
ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៥៥០-ឆ្នាំ៦០០នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ស្តេចវីរវរ្ម័ន និងជាចៅរបស់ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន។ ព្រះអង្គបានរំដោះចេនឡាពីអាណាចក្រភ្នំ និងបានយកអាណាចក្រភ្នំដាក់ជាចំណុះចេនឡាវិញ។ព្រះអង្គបានកសាងរាជធានីភវបុរៈ(វត្តភូ)ប្រាសាទវត្តភូ ប្រាសាទបារាយ(ខេត្តស្ទឹងត្រែង) អាស្រមហាឥសី ក្រុមប្រាសាទនៅហាន់ជ័យ(កំពង់ចាម)និងសិលាចារឹកជាច្រើនដូចជាសិលាចារឹកវត្តភូ សិលាចារឹកហាន់ជ័យ សិលាចារឹកថ្មគ្រែ វត្តជ្រោយអំពិល វាលកន្ទេល ប្រាសាទព្រះធាតុ សិលាចារឹកអាស្រមមហាឥសី ប្រាសាទបន្ទាយនាង(ខេត្តបាត់ដំបង) ប្រាសាទអកយំនិងព្រះអង្គបានពង្រីកអាណាចក្រចេនឡាឱ្យធំទូលាយ ។ សិលាចារឹកសំស្រ្កឹតពីរផ្ទាំងរបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ មួយផ្ទាំងជាសិលាចារឹកនៅភ្នំបន្ទាយនាងនៅតំបន់មង្គលបូរីនៃខេត្តបាត់ដំបង ដែលនិយាយពីការកសាងលិង្គព្រះឥសូរ មួយផ្ទាំងទៀតបានរកឃើញនៅស៊ីថេបនៃទឹកដីសៀម បាននិយាយពីការកសាងផ្ទាំងសិលាចារឹកនេះក្នុងពេលព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យ។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គព្រះបាទចិត្រសេនបានកសាងផ្ទាំងសិលាចារឹកសំស្រ្កឹតខ្លីៗជាច្រើននិយាយពីការកសាងព្រះសិវលិង្គនៅតាមបណ្តោយទន្លេមេគង្គក្នុងតំបន់ក្រចេះ ស្ទឹងត្រែងនិងខាងលិចបុរីរម្យ ។
រាជវង្សង្វៀន
រាជវង្សង្វៀននៅតែជាអធិរាជផ្លូវការរបស់អាណ្ណាម និងតុងកឹងក្នុងឥណ្ឌូចិនរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។  ជប៉ុន​បាន​កាន់កាប់​ឥណ្ឌូចិន​ជាមួយ​នឹង​ការ​សហការ​របស់​បារាំង​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤០ ប៉ុន្តែដោយសារសង្រ្គាមហាក់​ដូចជា​កាន់តែ​បាត់បង់​នោះ​បាន​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋបាល​បារាំង​នៅ​ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយ​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​សម្រាប់​ប្រទេស​ដែល​មាន​សមាសភាព។  ចក្រភព​វៀតណាម​ក្រោម​អធិរាជ បាវដាយ ជា​រដ្ឋ​អាយ៉ង​ជប៉ុន​ឯករាជ្យ​មួយ​ក្នុង​អំឡុង​ខែ​ចុង​ក្រោយ​នៃ​សង្រ្គាម។  វាបានបញ្ចប់ជាមួយនឹងការដាក់រាជ្យរបស់ស្តេចបាវដាយ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ប្រទេសជប៉ុន និងបដិវត្តខែសីហា ដោយការប្រឆាំងអាណានិគមវៀតមិញក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥។ នេះបានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរយៈពេល ១៤៣ ឆ្នាំនៃរាជវង្សង្វៀន។
ពានសម្ដេច ហ៊ុន សែន
ពានសម្ដេច ហ៊ុន សែន (Hun Sen Cup) ជា​ការ​ប្រកួត បាល់ទាត់​នៅ ​កម្ពុជា ​។
ទម្រង់
ក្រៅពីការប្រកួតកម្រិតយុវជន លីគ កំពូលកម្ពុជា និងពានរង្វាន់ សម្តេច ហ៊ុន សែន គឺជាការប្រកួតបាល់ទាត់ខ្ពស់បំផុត ដែលរៀបចំឡើងប្រចាំឆ្នាំដោយ FFC ។
ពាន ​សម្ដេច​អគ្គមហាសេនាបតី​តេជោ ហ៊ុន សែន សំដៅ​លើ​ឈ្មោះ​សម្ដេច​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ។ ពានរង្វាន់នេះត្រូវបានរៀបចំជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ។ មាន ២៨ ក្រុមចូលរួម។ ដំណាក់កាល មាន ២ - ទាំងជាក្រុម ទាំងជាធ្លាក់ចេញ។ ក្រុម​ចំនួន ១៦ ដែល​បាន​ឆ្លង​ផុត​វគ្គ​ចែក​ពូល​បាន​លេង​ក្នុង​វគ្គ​ជម្រុះ​រហូត​ដល់​វគ្គ​ផ្តាច់ព្រ័ត្រ។
ក្នុង​រដូវ​កាល​ទី​៦ នៃ​ពានសម្ដេច ហ៊ុន សែន ទម្រង់​លេង​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន។ ក្រុមកំពូលទាំង ៨ ឬ ១០ នៃលីគ កំពូលកម្ពុជា ឈានចូលវគ្គចែកពូល ខណៈក្រុមផ្សេងទៀតមកពីរាជធានីភ្នំពេញ និងខេត្តត្រូវប្រកួតជម្រុះ មុននឹងឈានទៅវគ្គចែកពូល។
ពានរង្វាន់សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន លើកទី១៦ ឆ្នាំ២០២២ ។
តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បាល់ទាត់
ខេត្តអៀនបាយ
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់អៀនបាយ មានសារៈសំខាន់នៅក្រោមអាណានិគមបារាំង ជាពិសេស " ការបះបោរអៀនបាយ " ជាបន្តបន្ទាប់ ការបះបោររបស់ទាហានវៀតណាមក្នុងកងទ័ពអាណានិគមបារាំងនៅថ្ងៃទី 10 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1930 ដោយសហការជាមួយអ្នកគាំទ្រជនស៊ីវិលដែលជាសមាជិកនៃកងទ័ព គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម (VNQDD គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម)។
ព្រៃឈើនិង​ការ​ធ្វើ​កសិកម្ម​ជា​កន្លែង​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់​របស់​ខេត្ត។ បឹងថាក់បា ជាសម្បត្តិធម្មជាតិរបស់ប្រទេស រួមជាមួយនឹងវារីអគ្គិសនីថាក់បា ។ ពិធីបុណ្យដុងគ្រឿង គឺជាពិធីបុណ្យដ៏សំខាន់របស់ខេត្ត។
ដូនពេញ
ដូនពេញ ដូនជាអ្នកមានស្ដុកស្ដម្ភមានកំណើតកើតជានៅឯស្រុកកោះឫស្សីកែវ (ភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ) ដែលមានចិត្តជ្រះថ្លានឹងពុទ្ធសាសនាយ៉ាងមុតមាំ។7667
ប្រវត្តិ
ក្នុង​កាល​កន្លង​ទៅហើយ (​គ​.​ស ១៣៧២) មាន​ដូនចាស់​ម្នាក់​ឈ្មោះ "​ពេញ​" ជា​អ្នកមាន​ភោគ​សម្បត្តិ​បរិបូរណ៍ មាន​លំនៅ​ក្បែរ​ច្រាំងទន្លេ​បួន​មុខ។ ផ្ទះ​របស់គាត់​សង់​នៅលើ​ទួល​។ ថ្ងៃមួយ​ទីនោះ​មាន​ភ្លៀង​ធ្លាក់​ខ្លាំង​ទឹកទន្លេ​ជន់​លិច​រហាច​រហឹម ដូនពេញ​បាន​ចុះទៅ​កំពង់ទឹក​ស្រាប់តែ​ឃើញ​ដើម​គគីរ​មួយ​ធំ​អណ្តែត​មក​ក្បែរ​ច្រាំង ហើយដោយ​អំណាច​ទឹក​ហូរ​សង​ចុះឡើង ដើម​គគីរ​នោះ​ចេះតែ​អណ្តែត​វិលវល់​នៅក្បែរ​ច្រាំង​នោះ។ លុះ​ដូនពេញ​ឃើញ​ដូច្នេះ ក៏​ប្រញាប់​ទៅ​អំពាវនាវ​ហៅ​អ្នកជិតខាង​ឲ្យ​មកជួយ​ទាញយក​ដើម​គគីរ​នោះ។ អ្នកជិតខាង​ក៏​នាំគ្នា​យក​ពួរ​ទៅ​ចង ហើយ​អូស​រំកិល​បន្តិច​ម្តងៗ​ទាល់តែ​មកដល់​មាត់ច្រាំង។ ​ពេលនោះ​ដូនពេញ​យក​កំណាត់ឈើ​ទៅ​កោស​កៀរ​សំអាត​ភក់​ចេញ គាត់់​ក៏បាន​ឃើញ​ក្នុង​ប្រហោង​ឈើ​គគីរ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធរូប ៤ អង្គ​តូចៗ ធ្វើ​អំពី​សំរឹទ្ធិ និង​ទេវរូប​មួយអង្គ​ទៀត​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម។ ទេវរូប​នោះ ទ្រង់​ឈរ​ព្រះ​ហ​ស្ថ​ម្ខាង​ទ្រង់​ដំបង ព្រះ​ហ​ស្ថ​ម្ខាង​ទៀត​ទ្រង់​ស័ង្ខ ព្រះកេសា​បួង។ ដូនពេញ និង អ្នកជិតខាង​ដែល​ទៅ​ជួយ​មាន​សេចក្តីត្រេកអ​រណាស់ ដោយ​រើស​បាន​របស់​ជាទីគោរព​បូជា​ក៏​នាំគ្នា​ដង្ហែ​ព្រះ​បដិមាករ​ទាំងនោះ​មកដល់​ផ្ទះ​ដូនពេញ ហើយ​ដូនពេញ​ចាត់​ការសង់​ខ្ទម​មួយ​តូច​តំកល់​ជា​បណ្ដោះអាសន្ន។ ថ្ងៃ​ក្រោយមក​ដូនពេញ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​អ្នកជិតខាង​ជួយ​លើកដី​ពូន​ភ្នំ ដែល​នៅ​ខាងលិច​ផ្ទះ​របស់គាត់​នោះ​ឲ្យ​ទៅជា​ភ្នំ​មែនទែន។ បន្ទាប់ពីនោះ​គាត់​ឲ្យ​គេ​អារឈើ​គគីរ​នោះ ធ្វើជា​សសរ​វិហារ​ដែល​គាត់​បំរុង​សង់​លើ​ភ្នំ​នោះ​។​ ​ ​​ក្នុង​គ​.​ស ១៣៧២ ដូនពេញ និង អ្នកស្រុក​ជាច្រើន​នាក់ ស្រុះស្រួល​បបួលគ្នា​សាងសង់​ព្រះវិហារ​មួយ​ខ្នង​ប្រក់​ស្បូវភ្លាំង​នៅលើ​កំពូលភ្នំ​នោះ ហើយ​គាត់​នាំគ្នា​ដង្ហែ​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​សំរឹទ្ធិ​ទាំង ៤​អង្គ ទៅ​តំកល់ទុក​ក្នុង​វិហារ​នោះ។ ចំណែក​ទេវរូប​ថ្ម​មួយអង្គ​គាត់​ដង្ហែ​ទៅ​តំកល់ទុក​លើ​អាសនៈ​មួយ​នៅ​ជើងភ្នំ​ខាងកើត ហើយដោយ​គាត់​យល់ថា ទេវ​រូបនោះ​អណ្តែត​ទឹក​មកពី​ស្រុក​លាវ និង​មាន​ភាព​ដូចជា​លាវ គាត់​ក៏បាន​សន្មតនាម​ថា "​អ្នកតា​ព្រះ​ចៅ​” នាម​នោះ​ជាប់​ត​រហូតមកដល់​ស​ព្វ​ថ្ងៃនេះ។​ នៅ​ខាងក្រោយ​វត្តមាន​ចេ​តី​យ បុរាណ​មួយ​ដែល​តំកល់​អដ្ឋិធាតុ​ព្រះបាទ​ពញាយ៉ាត (​ព្រះរាជា​ដែល​បាន​យាង​ចោល​ទីក្រុង​អង្គរ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៤៣១ នៃ​គ្រិស្តសករាជ​)។ កាលបើ​សាងសង់​វិហារ​រួចហើយ ដូន​ពេញ​បាន​និមន្ត​ព្រះសង្ឃ​មក​គង់​នៅលើ​ជើងភ្នំ​នោះ នៅ​ទិស​ខាងលិច​ទើប​មាន​ឈ្មោះថា "​វត្តភ្នំ​ដូនពេញ​" ដែល​សព្វថ្ងៃ​ហៅ​កាត់​ថា "​វត្តភ្នំ​” តាំងពី​ពេល​នោះមក​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ។
ក្រោយពីព្រះអង្គពញាយ៉ាតដឹងលឺអំពីចិត្តជ្រះថ្លា របស់ដូនពេញ ទ្រង់ក៏បានដាក់ឈ្មោះស្រុកកោះឫស្សីកែវ ទៅជាស្រុកដូនពេញវិញ ដើម្បីរំលឹកដល់ដូនចាស់។ ជំនាន់បារាំងគឺជាស្រុកភ្នំពេញ ក្នុងខេត្តកណ្ដាល។ ក្រោយពីនោះវាក៏បានក្លាយជារាជធានី។ (បញ្ជាក់) ដូនពេញ ដូនជាអ្នកមានស្ដុកស្ដម្ភមានកំណើតកើតជានៅឯស្រុកកោះឫស្សីកែវ (ភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ) ដែលមានចិត្តជ្រះថ្លានឹងពុទ្ធសាសនាយ៉ាងមុតមាំ។7667 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពុទ្ធសាសនិកសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យចតុមុខ
លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន
លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន គឺជា មនោគមវិជ្ជាកុម្មុយនិស្ត ហើយជា ចលនាកុម្មុយនិស្ត ដ៏សំខាន់ និងពេញនិយមមួយសតវត្សទី ២០ ។  ជាឈ្មោះផ្លូវការនៃមនោគមវិជ្ជារដ្ឋផ្លូវការដែលត្រូវបានអនុម័តដោយ សហភាពសូវៀត រដ្ឋរណបរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្លុកបូព៌ា និង របបសង្គមនិយមវិទ្យាសាស្ត្រដែល ប្រកាសដោយខ្លួនឯងផ្សេងៗ នៅក្នុងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធនិងពិភពលោកទីបីក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម ត្រជាក់។ សង្គ្រាម ក៏ដូចជា កុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ បន្ទាប់ពី Bolshevisation ។ សព្វថ្ងៃនេះ នេះគឺជាលទ្ធិម៉ាក្សលេនីននិយមជាច្រើនមនោគមវិជ្ជានៃ គណបក្សកុម្មុយនិស្ត និងនៅតែមនោគមវិជ្ជាជាផ្លូវការនៃគណបក្សកាន់អំណាចរបស់ ប្រទេសចិន គុយបា ឡាវ និង វៀតណាម ដែលជារួម មានគណបក្សតែមួយ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយម និងរបស់ប្រទេសនេប៉ាល់ នៅក្នុង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពហុបក្ស ។ ជាទូទៅលទ្ធិម៉ាក្សលេនីននិយមគាំទ្រ- អន្តរជាតិ proletarian និង ប្រជាធិបតេយ្យសង្គមនិយម និងប្រឆាំងនឹង អនាធិបតេយ្យ, ហ្វាស៊ីស , ចក្រពត្តិនិយម និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី. លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន ប្រកាន់ខ្ជាប់ថា បដិវត្តកុម្មុយនិស្ត ពីរដំណាក់កាល គឺចាំបាច់ដើម្បីជំនួស មូលធននិយម ។ ការ គណបក្សនាំមុខ ដែលបានរៀបចំតាមឋានានុក្រមតាមរយៈ ប្រជាធិបតេយ្យមជ្ឈការនិយម អាចនឹងឆក់យកអំណាច "ក្នុងនាមជា proletariat " និងបង្កើតជារដ្ឋមួយដែលដឹកនាំដោយគណបក្សកុម្មុយនិស្តសង្គមនិយមដែលវាអះអាងថាតំណាងឱ្យ របបផ្តាច់ការរបស់ proletariat នេះ ។ រដ្ឋគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចនិង មធ្យោបាយនៃការផលិត, ដំណើរនេះ នាយទុន , ប្រឆាំងបដិវត្តន៍ និង គណបក្សប្រឆាំង , ជំរុញ សមូហភាព នៅក្នុងសង្គមនិងការបើកផ្លូវឱ្យយថាហេតុមួយសង្គមកុម្មុយនិស្ត ដែលនឹងមានទាំង វណ្ណៈ និង គ្មានរដ្ឋ ។  ដោយសារវិធីសាស្រ្តតម្រង់ទិសរដ្ឋរបស់ខ្លួន រដ្ឋម៉ាក្សនិយម-លេនីននិយម ត្រូវបានអ្នកសិក្សាបស្ចិមប្រទេសហៅជាទូទៅថាជា រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត ។
ជាមនោគមវិជ្ជា និងការអនុវត្ត វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ យ៉ូសែប ស្តាលីន ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ដោយផ្អែកលើការយល់ដឹង និងសំយោគនៃ លទ្ធិម៉ាក្សនិយម និង លេនីននិយម ។  បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ វ្ល៉ាឌីមៀ លេនីន ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៤ លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន បានក្លាយជាចលនាដាច់ដោយឡែកមួយនៅក្នុងសហភាពសូវៀត នៅពេលដែលស្តាលីន និងអ្នកគាំទ្ររបស់គាត់បានគ្រប់គ្រងបក្ស។ វាបានច្រានចោលការយល់ឃើញទូទៅក្នុងចំណោមពួកម៉ាក្សនិយមខាងលិចនៃ បដិវត្តន៍ពិភពលោក ដែលជាតម្រូវការជាមុនសម្រាប់ការកសាងសង្គមនិយម ដើម្បីគាំទ្រដល់គំនិតនៃ សង្គមនិយមនៅក្នុងប្រទេសមួយ ។ យោងតាមអ្នកគាំទ្ររបស់ខ្លួន ការផ្លាស់ប្តូរបន្តិចម្តងៗពីមូលធននិយមទៅជាសង្គមនិយមត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយការណែនាំនៃ ផែនការប្រាំឆ្នាំដំបូង។និង រដ្ឋធម្មនុញ្ញសូវៀតឆ្នាំ ១៩៣៦ ។  តាមរយៈចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩២០ ស្តាលីនបានបង្កើតឡើងជាគោលគំនិតក្នុងចំណោមមនោគមវិជ្ជា គណបក្សកុម្មុយនីស្តរុស្សី (បុលសេវិក), សហភាពសូវៀតនិងអង្គការកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើតម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយមជាសកល praxis ។  ការបង្កើតកំណែសូវៀតនៃ គ្រាមភាសា និង សម្ភារៈនិយម ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ដោយស្តាលីន និងសហការីរបស់គាត់ ដូចជានៅក្នុងសៀវភៅរបស់ស្តាលីន គ្រាមភាសា និងសម្ភារៈនិយម បានក្លាយជាការបកស្រាយជាផ្លូវការរបស់សូវៀតនៃ លទ្ធិម៉ាក្សនិយម , ហើយត្រូវបានយកជាឧទាហរណ៍ដោយពួកម៉ាក្សនិយម - លេនីននិយមនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងទៀត។ នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 សៀវភៅសិក្សាផ្លូវការរបស់ស្តាលីន ប្រវត្តិនៃបក្សកុម្មុយនិស្តនៃសហភាពសូវៀត (បូលសេវិក) (1938) បានពេញនិយម លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន ជាពាក្យមួយ។
លទ្ធិអន្តរជាតិនិយមនៃសង្គមនិយមម៉ាក្ស-លេនីននៅក្នុងប្រទេសមួយត្រូវបានបង្ហាញក្នុងការគាំទ្របដិវត្តន៍នៅក្នុងប្រទេសផ្សេងទៀត ដោយដំបូងឡើយតាមរយៈលទ្ធិកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ និងបន្ទាប់មកតាមរយៈគំនិតនៃ បណ្តាប្រទេសសង្គមនិយមនិយម បន្ទាប់ពី ការផ្ដាច់ស្តាលីននីស ។ ការបង្កើតនៃរដ្ឋកុម្មុយនីផ្សេងទៀតបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី II នេះជាលទ្ធផលនៅក្នុង Sovietisation និងរដ្ឋដែលដឹកនាំកុម្មុទាំងនេះហាក់ដូចជាអនុវត្តតាមបែបសូវៀតនៃការលេនីននិយមលទ្ធិម៉ាក្ស- ផែនការប្រាំឆ្នាំដែលបាន និងយ៉ាងលឿន ឧស្សាហូបនីយកម្ម, មជ្ឈការនយោបាយនិងការបង្ក្រាប។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន គឺជាកម្លាំងជំរុញក្នុង ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ សម្រាប់ភាគច្រើននៃសតវត្សទី 20 ។ ជាមួយនឹងការស្លាប់របស់ស្តាលីននិងដឺ Stalinisation, ការលទ្ធិម៉ាក្សលេនីននិយមបានទទួលការកែប្រែនិងអាដាប់ធ័រជាច្រើនដូចជា Guevarism , ហូជីមិញគិត , Hoxhaism , លទ្ធិម៉ៅនិយម , សង្គមនិយមដែលមានលក្ខណៈពិសេសចិន និង Titoism ។ នេះបណ្តាលឱ្យពុះជាច្រើនរវាងរដ្ឋម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយម, ជាលទ្ធផលនៅក្នុងការ បំបែកលោក Tito-ស្តាលីន , ការ បែកបាក់ចិននិងសូវៀត និង ការបែកបាក់ចិននិងអាល់បានី ។ លក្ខណៈសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនៃរដ្ឋម៉ាក្សនិយម-លេនីននិយមជាពិសេសរបស់សហភាពសូវៀតក្នុង សម័យស្តាលីន ត្រូវបានគេពិភាក្សាច្រើនដែលខុសគ្នាត្រូវបានដាក់ស្លាកថាជាទម្រង់នៃ ការប្រមូលផ្តុំការិយាធិបតេយ្យ។, មូលធននិយមរដ្ឋ , សង្គមនិយមរដ្ឋ ឬតែមួយគត់ទាំងស្រុង របៀបនៃការផលិត ។  ប្លុកបូព៌ា រួមទាំងរដ្ឋម៉ាក្សនិយម-លេនីននិយម នៅអឺរ៉ុបកណ្តាល និងខាងកើត ព្រមទាំង របប សង្គមនិយមពិភពលោកទីបី ត្រូវបានពិពណ៌នាផ្សេងៗគ្នាថាជា "ប្រព័ន្ធការិយាធិបតេយ្យ-ផ្តាច់ការ"  ហើយរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់ចិនត្រូវបានគេសំដៅ។ ទៅជា "មូលធននិយមរដ្ឋជាតិនិយម" ។
ការរិះគន់លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីនភាគច្រើនត្រួតលើគ្នាជាមួយ ការរិះគន់លើការគ្រប់គ្រងរបស់បក្សកុម្មុយនិស្ត ហើយផ្តោតជាសំខាន់លើសកម្មភាព និងគោលនយោបាយដែលអនុវត្តដោយមេដឹកនាំម៉ាក្សនិយម-លេនីន ពិសេសបំផុតគឺស្តាលីន ម៉ៅ សេទុង និង ប៉ុល ពត ។ នៅក្នុងការអនុវត្តរដ្ឋម៉ាក្ស៍និយម-លេនីននិយមត្រូវបានសម្គាល់ដោយកំរិតខ្ពស់នៃ កណ្តាល ការគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋភាគីនិងកុម្មុយនិស្ត ការបង្ក្រាបនយោបាយ, មិនជឿព្រះរបស់រដ្ឋ , សមូ និងការប្រើប្រាស់ ពលកម្មដោយបង្ខំ និង ជំរំការងារ ព្រមទាំងការអប់រំជាសកលដោយសេរីនិងការថែទាំសុខភាពទាប ភាពអត់ការងារធ្វើ និងតម្លៃទាបសម្រាប់ទំនិញមួយចំនួន។ ប្រវត្តិវិទូដូចជា Silvio Pons និង Robert Serviceបាននិយាយថា ការគាបសង្កត់ និង លទ្ធិផ្តាច់ការ បានមកពីមនោគមវិជ្ជាម៉ាក្សនិយម-លេនីន។  ប្រវត្ដិវិទូដូចជា Michael Geyer និង Sheila Fitzpatrick បានដាក់ចេញការពន្យល់ផ្សេងទៀត និងរិះគន់ការផ្តោតទៅលើកម្រិតខាងលើនៃសង្គម និងការប្រើប្រាស់គំនិតសង្រ្គាមត្រជាក់ ដូចជាលទ្ធិផ្តាច់ការ ដែលបានបិទបាំងការពិតនៃ ប្រព័ន្ធ។  ខណៈពេលដែលការកើតនៃសហភាពសូវៀតដូចជាពិភពលោកជាលើកដំបូងនៅរដ្ឋកុម្មុយនីឈ្មោះនាំឱ្យមានសមាគមរីករាលដាលលទ្ធិកុម្មុយនិស្តជាមួយលទ្ធិម៉ាក្សលេនីននិយមនិង ម៉ូដែលសូវៀត ,  សិក្សាជាច្រើននិងអ្នកសេដ្ឋកិច្ចក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀត បាននិយាយថា គំរូម៉ាក្សនិយម-លេនីន គឺនៅក្នុងការអនុវត្តទម្រង់នៃមូលធននិយមរបស់រដ្ឋ ឬប្រព័ន្ធ រដ្ឋបាល-បញ្ជា មិនគ្រោងទុកឬ សេដ្ឋកិច្ចបញ្ជា ។
ចំណាំ
• ឯកសារនេះយោងទៅលើវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ដោយចម្លង តាមការបកប្រែភាសា អត្ថបទនេះមានលក្ខណៈខុស ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនោគមវិជ្ជា
ឃុំធ្លក(ស្រុកទ្រាំង)
ព្រំប្រទល់ឃុំ
ឃុំធ្លកមានព្រំប្រទល់ដូចខាងក្រោម ៖
បញ្ជីភូមិ
ឃុំនេះមាន១៨ភូមិ ។
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកទ្រាំង ធ្លក ទ្រាំង
វីធូអាលយូធូប៊ឺរ
វីធូអាលយូធូប៊ឺរ (Virtual YouTuber, バーチャルユーチューバー) គឺជា​អ្នក​កម្សាន្ត​តាម​អ៊ីនធឺណិត​ដែល​ប្រើ​រូប​តំណាង​និម្មិត​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ប្រើ​ក្រាហ្វិក​កុំព្យូទ័រ និង​កម្មវិធី ឬ​បច្ចេកវិទ្យា​ថត​ចលនា​ក្នុង​ពេល​ពិត​ប្រាកដ។ និន្នាការឌីជីថលដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុននៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០១០ ហើយចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០ បានក្លាយជាបាតុភូតអនឡាញអន្តរជាតិ ភាគច្រើននៃ VTubers គឺជា YouTubers ដែលនិយាយភាសាអង់គ្លេស និងជប៉ុន ឬអ្នកផ្សាយបន្តផ្ទាល់ដែលប្រើការរចនារូបតំណាងដែលបំផុសគំនិតដោយគំនូរជីវចល។ នៅឆ្នាំ ២០២០ មាន VTubers សកម្មជាង ១០,០០០។
រលួសមានជ័យ
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ពន្ធុវិទ្យា
សេនេទិច​ ( - បានមកពីពាក្យភាសាក្រិច "genno" ដែលមានន័យថា "ការបង្កើតជីវិត") ជាមុខ​វិជ្ជា​វិទ្យាសាស្រ្តមួយ​ដែលសិក្សាអំពីតំណពូជ ។
ប្រវត្តិ​សេនេទិច​
ពាក្យ "សេនេទិច​"​ ពីដំបូងត្រូវបានគេគិតថាបានរហូតដល់ទៅត្រូវបានអនុវត្តទៅផ្នែកសាស្រ្តថ្មីដែលទាក់ទងនឹងការសិក្សាអំពីជនជាតិភាគតិចនិងការវិវត្តន៍របស់វត្ថុ​មានជីវិត ដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអង់គ្លេសដែលមានឈ្មោះ វី​លៀម បិតសឹន ដែលបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងសាររបស់​គាត់ដែលគាត់បានផ្ញើទៅឱ្យ អាដាម ដែលបានចារឹកនៅលើថ្ងៃទី ១៨ មេសា ឆ្នាំ ១៩០៥ ។
ពូជ​មនុស្ស​ចាប់​ប្រមូលចំណេះដឹងអំពីសេនេទិចចាប់តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយអំពីការបង្កាត់ពូជនិងការបន្តពូជប្រតិបត្ដិការទៅរុក្ខជាតិនិងសត្វ ។
ប្រាសាទអារាមរោងចិន
ប្រាសាទអារាមរោងចិនបានស្ថាបនាឡើងនៅដើមសតវត្សរ៍ទី៩ ស្ថិតនៅអតីត ភ្នំមហេន្ទ្របវ្វ៌ត ហៅភ្នំគូលែន ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវ្ម័នទី២ សព្វថ្ងៃស្ថិតនៅក្នុងឃុំខ្នងភ្នំ ស្រុកស្វាយលើ ខេត្តសៀមរាប។ ជំនឿលើបុគ្គលដោយភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងអាទិទេព ដោយដាក់ឈ្មោះខ្លួនទៅនឹងអាទិទេព និងព្រះមរណនាម ឬបច្ឆាមរណនាមរបស់ខ្លួនភ្ជាប់ទៅនឹងឈ្មោះអាទិទេពដែលខ្លួនគោរព។ ការកំណត់នៃនាមលិង្គ ឬឈ្មោះរបស់ព្រះសិវលិង្គដោយភ្ជាប់ឈ្មោះដ៏ឧត្តុងឧត្តមដល់សិវលិង្គនូវបច្ច័យឈ្មោះអាទិទេពដែលខ្លួនគោរព ជាពិសេសនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២នៅសតវត្សរ៍ទី៩ (៨០២-៨៥០) នៅក្នុងពិធីសាសនារបស់រាជ្យមានធ្វើលទ្ធិ កម្រតេង ជគត តរាជនៅលើភ្នំគូលែន ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានស្ថាបនាព្រះសិវលិង្គសម្រាប់រាជវង្សក្រោមរូបភាព ឥសូរលិង្គដោយមានធ្វើពីធីទេវរាជ្យនៅតួកណ្តាលប្រាសាទអារាមរោងចិន ដើម្បីតាំងខ្លួនជាស្តេចចក្រវាល ប្រហែលជាថ្វាយលិង្គនៅទីនោះឈ្មោះថា កម្ពីរេស្វរៈ ដែលមានសិលាចារឹកនៅលើមេទ្វារមានស្រាប់។ នៅក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានស្ថាបនាលិង្គមួយឈ្មោះថា ជយេស្វរៈ ដែលបានតាំងសនៅក្នុងប្រាសាទអារាមរោងចិននេះ ។
ឯកសារយោង
អារាមរោងចិន
បេណេឌីកទី១៦
ព្រះនាមប្រសូតរបស់សម្ដេចប៉ាបជា លោកយ៉ូសែប រ៉ាតហ្សីហឺ្គ។
សម្តេចប៉ាបកើតនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩២៧ នៅភូមិម៉ាកតាឡាម រដ្ឋប៉ាវ៉ារៀ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។
នៅថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥១ លោកត្រូវបានតែងតាំងជាបូជាចារ្យ។
ព្រះអង្គជាគ្រូបង្រៀនទេវវិទ្យាល័យ នៅវិទ្យាល័យទស្សនះវីជ្ជា និងទេវវិទ្យា «ហ្រ្វេស៊ិង» (Fresing)។
ព្រះអង្គបង្រៀននៅទីក្រុងបន ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៣។
ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ព្រះអង្គបង្រៀននៅ សកលវិទ្យាល័យ «ធូបីងជិន» (Tübingen)។
ឆ្នាំ១៩៦៩ ព្រះអង្គបង្រៀន ទស្សនះវិជ្ជា និងទេវវិទ្យា នៅវិទ្យាល័យ «រ៉ាធីសបូន» (Ratisbonne)។
នៅក្នុងមហាសន្និបាតវ៉ាទីកង់ទី២ (ឆ្នាំ១៩៦២) ព្រះអង្គបានតែតាំងជាទី ប្រឹក្សារបស់ លោកអភិបាលដ៍ឧត្តុង្គឧត្តមនៃភូមិភាគ «កូលន៍» (Köln)។
ថ្ងៃទី២៥ ខែមិនា ឆ្នាំ១៩៧៧ សម្តេចប៉ាបប៉ូលទី៦ បានតែងតាំងព្រះអង្គ ជាអភិបាលដ៍ឧត្តុង្គឧត្តម ប្រចាំនៅភូមិភាគ «មុយនិច» (Munich) និងភូមិភាគ «ហ្រេ្វស៊ិង»។
ថ្ងៃទី២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៧ សម្ដេចប៉ាបប៉ូលទី៦ បានតែងតាំងព្រះអង្គជា អគ្គអភិបាល។
នៅថ្ងៃទី១៩ខែមេសាឆ្នាំ២០០៥ ព្រះអង្គត្រូវបានជាសម្តេចប៉ាប និងបានជ្រើសរើសព្រះនាម «បេណេឌីក» (ដូចសម្តេចប៉ាប បេណេឌីកទី១៥ ក្នុងឆ្នាំ១៩១៤ ដល់ឆ្នាំ១៩២២)។
ថ្ងៃទី១១ កុម្ភៈ ២០១៣ សម្ដេចប៉ាបបេណេឌីកបានប្រកាសផ្សព្វផ្សាយពីការលះបង់សឹទ្ធរបស់ព្រះអង្គក្នុងសម្ដីជាភាសាឡាតាំងមុនកាឌីណ័ល(សមណសក្តិក្នុងគ្រឹះសាសនា)ហើយប្រកាសគុណកថាមួយថា ចិត្ត និងកាយគ្មានកំលាំងរឹងមាំ ព្រោះតែព្រះជនយូរអង្វែងរបស់ព្រះអង្គ។ ថ្ងៃទី២៨ កុម្ភៈ ២០១៣ ការលះបង់របស់ព្រះអង្គបានក្លាយជាសក្ត័សិទ្ធិ។ ព្រះអង្គ គឺជាសម្ដេចប៉ាបទី១ដែលលះបង់សិទ្ធចាប់តាំងពីសម្ដេចប៉ាបហ្គ្រីហ្គូរីទី១២នៅឆ្នាំ១៤១៥ ហើយជាលើកទី១ ដើម្បីធ្វើដូច្នេះអំពីគំនិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះអង្គចាប់តាំងពីសម្ដេចប៉ាបសែលឡែសស្ទីនទី៥ នៅឆ្នាំ១២៩៤។ គាត់ គឺត្រូវបានគិតរំពឹងទុកថាប្ដូរទៅក្នុងការកែប្រែថ្មីៗអំពីជីវភាពម្ដាយនៃសហធម្មិកសម្រាប់ការចូលនិវត្តរបស់ព្រះអង្គ។ នៅថ្ថៃទី១៣ នីនា ២០១៣ ព្រះអង្គត្រូវបានទទួលជោគជ័យដោយសារសម្ដេចប៉ាបហ្រង់ស្វ័រ។
ប្រវត្តិសង្ខេប
សម្ដេចប៉ាបបេណេឌីកទី១៦ត្រូវបានជ្រើសតាំងនៅអាយុ ៧៨ឆ្នាំ។ គាត់ គឺជាមនុស្ស​ដែលចាស់បំផុតបានគេជ្រើសតាំងជាសម្ដេចសង្ឃរាជចាប់តាំងពីសម្ដេចប៉ាបខ្លិមិនទី១២«Clement XII»(១៧៣០ដល់១៧៤០)។គាត់ធ្វើការបម្រើជាកាឌីណាល់យូរជាងសម្ដេចប៉ាបដ៏ទៃទៀត ចាប់តាំងពីសម្ដេចប៉ាបបេណេឌីកទី១៣(១៧២៤-១៧៣០)។ កាល​រជ្ជកាលទី៨បានកំពុងមានសម្ដេចប៉ាបអាដ​ឌ្រៀនទី៦ជាជនជាតិអាលឺ្លម៉ង់(១៥២២ ដល់១៥២៣)មកពីទីក្រុងអ៊ុយទ្រិចត៍«Utrecht» គាត់ គឺជាសម្ដេចប៉ាបជនជាតិអាលឺម៉ង់ទី៩។ សម្ដេចប៉ាបចុងក្រោយតាំងឈ្មោះជាបេណេឌីកគឺជា បេណេឌីកទី១៥ជាជនជាតិអ៊ីតាលីម្នាក់ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងចាប់ពីឆ្នាំ១៩១៤ ដល់១៩២២ កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១(១៩១៤-១៩១៨)។
នៅថ្ងៃទី៣០ វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ២០០២ ព្រះអង្គត្រូវបានតាំងព្រះនាមជាព្រឹទ្ធបុរសគោរពច្បាប់ទំលាប់គួរអោយចាប់ចិត្ត ដែលសម្ដេចសង្ឃរាជដ៏សំខាន់មានអំនាចនៅជាយតំបន់អូស្តា«Osta»។ ព្រះអង្គព្រឹទ្ធបុរសសំខាន់ដំបូងនៃសកលបានជ្រើសជាសម្ដេចប៉ាបចាប់តាំងពីសម្ដេចប៉ាបប៉ូលទី៤(ឆ្នាំ១៥៥៥ដល់១៥៥៩) និងជាសង្ឃរាជកាតូលិកដំបូងដែលត្រូវបានតាំងនាមជាសម្ដេចប៉ាបចាប់តាំងពីសម្ដេចពៀវទី៨ «Pius VIII»(ឆ្នាំ១៨២៩ដល់១៨៣០)។
មុនពេលកា្លយជាសម្ដេចប៉ាប គ្រួសាររេតស៊ីងហ្គឺ គឺជាក្រុមបុរសមួយមានឥទ្ធិពលក្នុងព្រះវិហារកាតូលិករ៉ូម៉ាំងខឺរៀ«Roman Curia» និងជាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធសម្ដេចប៉ាបយូហានប៉ូលទី២។ បន្ថែមលើសភាសាកំណើតរបស់គាត់ បេណេឌីកនិយាយភាសាបារាំង និងអ៊ីរតាលីយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ​។ គាត់ក៏ចេះប្រើភាសាឡាតាំង និយាយភាសាអង់គ្លេស និងភាសាអេស្ប៉ាញយ៉ាងគ្រប់គា្រន់។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ដេចប៉ាប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៍កាតូលិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់
ជីវិតមុនឆ្នាំ១៩២៧ដល់១៩៥១
អត្ថបទសំខាន់: ជីវិតមុនជាសម្ដេចប៉ាបបេណេឌីកទី១៦ thumb|ផ្ទះកន្លែងរេតស៊ីងហ្គឺ់បានកើត ក្នុងម៉ាកត៍្ល (Marktl) រដ្ឋបាវ៉ារៀប្រទេសអាល្លឺម៉ង់​អគារនេះនៅង់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
លោក យូសែប អាលៀសៀវបានកើតនៅថ្ងៃសៅរ៍បរិសុទ្ធទី១៦ មេសា​១៩២៧ ក្នុងរដ្ឋស្កូលស្ត្រាបិ៍ទី១១។ គាត់គឺជាកូនទី៣​ និងកូនក្មេងបំផុតក្នុងគ្រួសារយូសែបរេតស៊ីងហ្គឺ និងជាមន្រីប៉ូលីសការិយាល័យម្នាក់។ គ្រួសាម្ដាយរបស់គាត់ គឺជាដើមនៃទីរ៉ូលខាងត្បូង(សព្វថ្ងៃនៅប្រទេសអ៊ីតាលី)។ បងប្រុសរបស់សម្ដេចប៉ាបបេណេឌីកទី១៦គឺ ជីអ៊ក រេតស៊ីងហ្គឺ ជាលោកសង្ឃ និងជាអតីតនាយកគ្រប់គ្រងក្រុមអ្នកចម្រៀង រីហ្គីនស្បឺហ្គឹ ដុំស្ប៉ែតស៊ិន(ក្នុងគ្រឹស្ដសាសនា) គឺរស់នៅដល់ពេលនេះនៅឡើយ។ ប្អូនស្រីរបស់គាត់ ម៉ារៀ រេតស៊ីងហ្គឺមិនដែលរៀបការទេ នៅថែរក្សាជាម្ចាស់ផ្ទះកាឌីណ័លរេតស៊ីងហ្គឺ រហូតដល់នាងស្លាប់នៅឆ្នាំ១៩៩១។​ អ៊ំប្រុសរបស់ពូកគេគឺជាអ្នកនយោបាយជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ ជីអ៊ក រេតស៊ីងហ្គឺ។
រេតស៊ីងហ្គឺបានចូលរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាមួយក្នុងទីក្រុង​ អាស្កូ អាម​ អ៊ីន<<Aschau am Inn>>ដែលបានប្ដូរកិតិ្តយសរបស់គាត់ក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ បើតាមថ្ងៃខួបកំណើតទី១៤របស់គាត់ក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ រេតស៊ីងហ្គឺ គឺត្រូវបានកែនអោយធ្វើទាហានយុវជនហ៊ីត្លែ។ បន្ទាប់ពីខែ តុលា ឆ្នាំ១៩៣៩ សមាជិក គឺច្បាប់តម្រូវអោយក្មេងប្រុសជនជាតិអាល្លឺម៉ង់អាយុ១៤ឆ្នាំទាំងអស់។ ប៉ុន្តែជាការរំភើបមួយសមាជិកដែលបោះបង់ចោលរងចាំការណាត់ជួបតាមបងប្រុសរបស់គាត់។ ឆ្នាំ១៩៤១ បងប្អូនជីដូនមួយរបស់រេតស៊ីងហ្គឺម្នាក់ ជាក្មេងប្រុសអាយុ១៤ ជាមួយនឹងម៉ាស៊ីនដោនស៊ីនខ្រូម<<Down syndrome>>ត្រូវបានយកទៅឆ្ងាយដោយសាររបបណាស៊ី និងអំពើឃាតកម្មកំឡុងពេលក្រុមឃោសនាសកម្មធីហ្វ័របស់សុជាតិវិទ្យាណាស៊ី។
ឆ្នាំ១៩៤៣ ក្នុងសិក្ខាសាលាមួយ គាត់គឹត្រូវបានត្រៀមចូលខ្លូនសម្រាប់បាញ់យន្តហោះរ​បស់អាល្លឺម៉ង់ ឈ្មោះឡាហ្វវែហ្វហ្វែនញ៉េលហ្វឺទ័ពក្មេងអាកាស។ រេតស៊ីងហ្គឺកាលនោះបានហ្វឹកហ្វើនទ័ពថ្មើជើងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ជាប្រទេសមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្នឹទ្និក្នុងពេលបំពេញមុខងាររបស់គាត់ឆ្នាំ១៩៤៥។ គាត់បានបោះបង់ត្រលប់ទៅជូបគ្រួសាររបស់គាត់វិញក្នុងទីក្រុងត្រោនស្តៀន បន្ទាប់ពីគាត់ត្រូវបានផ្អាករហូតដល់ឈប់។ ទើបតែ ក្រុមជនជាតិអាមេរិកជាច្រើនបានបង្កើតទីបញ្ជាការក្នុងផ្តះរេតស៊ីងហ្គឺ។ ជាកូនទាហានម្នាក់គាត់ត្រូវបានដាក់ក្នុងជំរុំមួយឈ្មោះ ភីអូដឹបេលយូ<<POW >> ប៉ុន្តែគាត់ ត្រូវបានដោះលែង២​​ ៣ខែក្រោយមកសង្គ្រាមបញ្ចប់នៅខែ ឧសាភា ឆ្នាំ១៩៤៥។ គាត់បានចូលរៀនសិក្ខាសាលាម្ដងទៀតតាមបងប្រុសរបស់គាត់ជីអ៊កកុ្នងខែវិច្ឆិកា។
ដូច្នេះ​ការចូលនិវត្តន៍របស់គាត់ឆ្នាំ១៩៤៥ បងប្រុសទាំងពីរបានចូលជសាលារៀនជាន់ខ្ពស់សន្តបុគ្គលក្នុងទីក្រុងត្រោនស្តៀន បន្ទាប់មកសិក្សានៅឌុយខាល ជីអ៊កជីនណាំ<<Ducal Georgianum (Herzogliches Georgianum)>> នៅសកលវីទ្យាល័យឡាដវីង​ ម៉ាក់ស៊ីមីនីលៀន <<Ludwig-Maximilian University>> ក្នុងភូមិភាគមុយនិច។ ពូកគេទាំងពីរនាក់បានបំបូសក្នុងភូមិភាគហ្រេស៊ីង ថ្ងៃទី២៩ មិថុនា​ ១៩៥១​ ដោយលោកមិចឆៀលវ៉ន ហ្វលហាបឺ<<Michael von Faulhaber>>ភូមិភាគមុយនិច។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម្ដេចប៉ាប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះសហគមន៍កាតូលិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់
អំបូរភាសាវៀត
អំបូរវៀតគឺជាអំបូរមួយនៃអំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិអំបូរវៀតនៅប្រទេសឡាវនិងវៀតណាម។ ភាសាជាច្រើននៅក្នុងអំបូរនេះប្រើស្នៀងឬស្ថានភាពរបស់ដើមបំពង់ខ្យល់ដើម្បីប្ដូរអត្ថន័យនៃពាក្យនីមួយៗ។​ ភាសាចិនមានឥទ្ធិពលដ៏ខ្លាំងលើភាសាវៀតណាម ទាំងលើសូរសព្ទនិងលើវាក្យសព្ទ។ ពាក្យកម្ចីពីភាសាចិនស្មើនឹងប្រមាណ ៣០-៦០%​ នៃពាក្យក្នុងភាសាវៀតណាម។
អំបូរភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី
អំបូរភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី គឺជា​អំបូរភាសាមួយដ៏ធំដែលត្រូវបាននិយាយពាសពេញអាស៊ីអាគ្នេយ៍សមុទ្រ ម៉ាដាហ្គាស្ការ កោះមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងតៃវ៉ាន់ (ដោយជនជាតិដើមភាគតិចតៃវ៉ាន់)។
បឹងតាមោក
បឹងតាមោក
ប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់ជុំវិញបឹងនោះ បានអាស្រ័យផលពីបឹងមានដូចជា ​ការធ្វើស្រែ រកត្រី និង​ដាំដំណាំជាដើម។ តំបន់នេះ(ជុំវិញបឹង)មិនទាន់បាន​ចុះបញ្ជីដីធ្លីជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធនៅឡើយទេ។
បឹង​តាមោក ជាបឹង​ធម្មជាតិ ហើយ​ក៏ជា​អាងស្តុកទឹក​ធំ​បំផុត​នៅភាគ​ខាងលិច​ឆៀង​ខាងជើង នៃ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ខណៈ​ដែល​បច្ចុប្បន្ន​បឹងមួយ​ចំនួន​ត្រូវបាន​អភិវឌ្ឍ​ទៅជា​ទីក្រុង​រណប។
កាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនមានសារព័ត៌មានមួយចំនួនបានចុះផ្សាយអំពី ផលប៉ះពាល់មួយចំនួនដែលបង្ករឡើងដោយបឹងតាមោកនេះ។ ដោយសព្វថ្ងៃនេះបឹងតាមោក បានជះក្លឹនដ៏អាក្រក់ដែល បង្ករផល់ប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកដែលរស់នៅជិតលូរបង្ហូរទឹកនោះជាខ្លាំង។
កូដស៊ី អេស អេស (CSS)
កូដ CSS មកពីពាក្យថា "Cascading Style Sheets" នៅក្នុងកូដ CSS អនុញ្ញាត្ដិអោយលោកអ្នករចនាគេហៈទំព័រមួយបានយ៉ាងស្អាត ដោយយើងអាចធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរ និងរៀបចំ Fonts, Color,Background, Border និងមានលក្ខណៈរបស់អត្ថបទឬ លក្ខណៈរបស់តំណភ្ជាប់ជាដើម។ ក្នុងកូដ HTML យើងមិនអាចរចនាអត្ថបទរបស់យើងទៅតាមអ្វីដែលយើងត្រូវការនោះទេ តែចំនែកនៅក្នុងកូដ CSS វិញមានគន្លិះជាច្រើន ដើម្បីធ្វើអោយគេហៈទំព័ររបស់យើង មើលទៅមានភាពស្រស់ស្អាត និងទាក់ទាញ។ ម៉្យាងវិញទៀត CSS អាចអោយយើងធ្វើការកំនត់វានៅក្នុងក្បាលទំព័រ (Header)ក៏បាន ឬយើងដាក់វាជាឯកសារ (File)ផ្សេងដាច់ដោយឡែកក៏បាន ដោយយើងធ្វើការដំណរភ្ជាប់មកឯកសារ HTML ក៏បាន។
អត្ថប្រយោជន៏
1. ចំណេញពេលវេលា សំរាប់កូដ HTML ពេលយយើងសរសេរ Font Size, Color, Size​យើងត្រូវការសរេវាដដែលៗ គ្រប់ទីកន្លែង ដែលយើងចង់បំលែងទំរង់ផ្សេងៗរបស់អត្ថបទ។ 2. គេហទំព័រដំណើរការលឿន 3. ងាយស្រួលធ្វើការកែប្រែ រាល់ចំណុចផ្សេងៗ។ 4. អាចបន្ថែមលក្ខណៈជាច្រើនទៅលើ HTML.
CSS Syntak
CSS Syntak មានពីរធំៗគឺ៖ Selector និង Declaration (Declaration អាចមានមួយ ឬច្រើន)។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: កូដស៊ី អេស អេស (CSS)
ម៉ូស្គូ
មូ៉ស្គូ ( ជាចម្បង របស់សហរដ្ឋអាមេរិក /ˈ m ɒ s k aʊ /  ;  Москва,   IPA៖ <span class="IPA" lang="ru-Latn-fonipa" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[mɐskˈva]   (         ស្តាប់  ) ) គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ី ។ ទីក្រុងនេះឈរនៅលើដងទន្លេម៉ុសវ៉ា ក្នុងភាគកណ្តាលនៃប្រទេសរុស្ស៊ី ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជនប៉ាន់ស្មានថាមានអ្នកស្រុកចំនួន ១៣.០ លាននាក់នៅក្នុងដែនកំណត់ទីក្រុង អ្នកស្រុកជាង១៧ លាននាក់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង និងជាង ២១.៥ លាននាក់រស់នៅក្នុង តំបន់ទីប្រជុំជន ។ ទីក្រុងនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ២៥១១គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៩៧០ម៉ាយ៍) ខណៈពេលដែលតំបន់ទីក្រុងគ្របដណ្តប់ ៥៨៩១គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២២៧៥ម៉ាយ៍) និងតំបន់ទីប្រជុំជនគ្របដណ្តប់ជាង២៦០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (១០០០០ម៉ាយ៍) ។ ទីក្រុងមូស្គូ គឺជាទីក្រុងធំជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប ជាទីក្រុង និងទីប្រជុំជនធំជាងគេនៅអឺរ៉ុប  និងជាទីក្រុងធំបំផុតតាមផ្ទៃដីនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។
ចងក្រងជាឯកសារលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១១៤៧ ទីក្រុងមូស្គូបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដ៏វិបុលភាព និងមានអំណាច ដែលបម្រើជារាជធានីរបស់ Grand Duchy ដែលមានឈ្មោះរបស់វា ។ នៅពេលដែល Grand Duchy នៃទីក្រុងម៉ូស្គូបានវិវត្តទៅជាត្សារដម នៃប្រទេសរុស្ស៊ី ទីក្រុងម៉ូស្គូនៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ប្រវត្តិសាស្រ្តភាគច្រើនរបស់ Tsardom ។ នៅពេលដែល Tsardom ត្រូវបានកែទម្រង់ចូលទៅក្នុងចក្រភពរុស្ស៊ី រដ្ឋធានីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពីទីក្រុងមូស្គូទៅ Saint Petersburg ដែលកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃទីក្រុង។ បន្ទាប់មក រដ្ឋធានីត្រូវបានផ្លាស់ទៅទីក្រុងមូស្គូវិញ បន្ទាប់ពី បដិវត្តន៍ខែតុលា ហើយទីក្រុងត្រូវបាននាំយកមកវិញជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី និងបន្ទាប់មក សហភាពសូវៀត ។ បន្ទាប់ពីការ រំលាយសហភាពសូវៀត ទីក្រុងមូស្គូនៅតែជារាជធានីនៃសហសម័យ និងទើបបង្កើតថ្មីរបស់សហព័ន្ធរុស្ស៊ី។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋធានីនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
ម៉ានិត
ជីវិតចាប់ផ្ដើម
ម៉ានិត (Jupiter)​ (ឈ្មោះកំណើត ៖ ម៉ុង ម៉ានិត) កើតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ ប្រជាជនខ្មែរទូទៅស្គាល់និងទម្លាប់ហៅលោកថា «ម៉ានិត»។ ម៉ានិត (Jupiter) បានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សា នៅវិទ្យាល័យសន្ធរម៉ុក។ កាលពីកុមារភាព លោកបានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងក្នុងនាមជាតារាសម្តែងកុមារ នៅក្នុងផលិតកម្មក្នុងស្រុកមួយចំនួន និងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ។ លោកត្រូវបានប្រជាជនខ្មែរស្គាល់ថាជាតារាសម្តែងកុមារ បន្ទាប់ពីបានចូលរួមសម្តែងនៅក្នុងភាពយន្តខ្នាតធំមនោសញ្ចេតនាបែបកំប្លែងរឿង «ប្តីល្អ» កាលពីឆ្នាំ២០០៣ ។ បន្ទាប់មក លោកក៏បានបន្តចូលរួមសម្តែងក្នុងភាពយន្តខ្នាតធំរឿង «ទឹកចិត្តម្តាយ» (២០០៣) និង«មមាចប្រលែងភ្លើង» (២០០៥)។ លោកក៏បានចូលរួមសម្តែងនៅក្នុងរឿងភាគទូរទស្សន៍ដូចជា «ស្នាមស្នេហ៍សមុទ្ររាម» (២០០៦) «បេះដូងអ្នកប្រដាល់» (២០០៧) និង «ឧត្តមភរិយា» (២០០៩)។ កាលណោះ លោកក៏ធ្លាប់បានសម្តែងល្ខោននិយាយ ដែលចាក់ផ្សាយតាមវិទ្យុផងដែរ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១០ លោកបានបញ្ចប់អាជីពជាតារាសម្តែង ហើយបានផ្តោតអារម្មណ៍ទៅលើការសិក្សាវិញ។ ទន្ទឹមនឹងនោះដែរ លោកក៏បានចាប់ផ្តើមសិក្សាតូរ្យតន្ត្រីដោយខ្លួនឯង និងតាមមិត្តភក្តិ។ ដោយមានទេពកោសល្យពីកំណើត លោកបានតែងនិពន្ធចម្រៀងជាច្រើនបទ ហើយបានបង្ហោះចូលទៅក្នុងបណ្ដាញសង្គម ដូចជា Youtube និង Facebook រហូតមកដល់ឆ្នាំ ២០១២ ទើបលោកមានភាពល្បីល្បាញតាមរយៈស្នាដៃចម្រៀងរបស់លោក ។
២០១២ ការចាប់ផ្ដើមអាជីពតន្ត្រីរបស់ ម៉ានិត (Jupiter) ជាមួយនិងបទចម្រៀងពេញនិយម
ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ម៉ានិត (Jupiter) បានចេញនូវបទចម្រៀងមួយ មានចំណងជើងថា មាននាងក៏ធុញ គ្មាននាងក៏ធុញ ដែលជាបទ Original Song នៅលើបណ្ដាញសង្គម Youtube ពេលនោះមានការចាប់អារម្មណ៍ពីមហាជនជាច្រើន ដោយការសរសើរគ្រប់គ្នាថាបទនេះពីរោះ ដែលធ្វើឲ្យលោកមានភាពល្បីល្បាញពីចាប់ពេលនោះមក ក្រោយមកលោកក៏បានទៅចូលរួមជាមួយផលិតកម្ម Phleng Records (it's not Silent) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ។
២០១៣ - ២០១៥ ការចូលរួមជាមួយផលិតកម្ម Phleng Records (it's not Silent)
ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ម៉ានិត (Jupiter) បានចូលរួមជាមួយនឹងផលិតកម្ម Phleng Records ហើយបានចេញនូវអាល់ប៊ុមចម្រៀងពេញនិយមជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងនោះមាន (អាល់ប៊ុម Magical) (អាល់ប៊ុម Closer) (អាល់ប៊ុម G-Light)។ នៅឆ្នាំ ២០១៤ ម៉ានិត (Jupiter) បានចេញនូវអាល់ប៊ុមបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា (អាល់ប៊ុម ស្នេហ៍ក្បែរផ្ទះ) (អាល់ប៊ុម ស្នេហាស្មើសូន្យ) និង (អាល់ប៊ុម Lollipop) ។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ លោកបានបន្តចេញនូវបទចម្រៀងក្នុង Phleng Record បន្តទៀតដូចជា (អាល់ប៊ុម គេអស្ចារ្យហើយ) ដែលជាអាល់ប៊ុមចុងក្រោយរបស់លោកនៅក្នុងផលិតកម្ម Phleng Records ។
២០១៦ - ២០១៨ ម៉ានិត (Jupiter) បានចាប់អាជីពបន្ថែមជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅរឿងប្រលោមលោក
ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ម៉ានិត (Jupiter) បានចាកចេញពីផលិតកម្ម Phleng Records ហើយក្លាយខ្លួនជាតារាចម្រៀងឯករាជ្យ ហើយលោកព្រមទាំងបានចាប់អាជីពបន្ថែមជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅរឿងប្រលោមលោក ។ នៅឆ្នាំ ២០១៦ លោកបានចេញផ្សាយនូវសៀវភៅប្រលោមលោកដំបូងមានចំណងជើងថា «បេសកកម្មមួយ» ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោកផ្ទាល់ ដែលទទួលបានការពេញនិយមអានជាខ្លាំងពីសំណាក់យុវវ័យ និងសិស្សានុសិស្សជាច្រើន ។ សៀវភៅប្រលោមលោកនេះផងដែរ ក៏បានបោះពុម្ពចេញផ្សាយកន្លងទៅនៅក្នុងកម្មវិធី "ពិព័រណ៍សៀវភៅនៅកម្ពុជាលើកទី៥"។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ម៉ានិត (Jupiter) មិនសូវចេញបទចម្រៀងនោះទេ ដែលមើលទៅលោកដូចជាស្ងប់ស្ងាត់ រវល់ក្នុងកិច្ចការនិពន្ធសៀវភៅរឿងរបស់លោក ដែលសៀវភៅរឿងទី២ គឺរឿង ផ្ទះកណ្ដាលបឹង ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ស្នាដៃនិពន្ធរបស់ ម៉ានិត (Jupiter) គឺសៀវភៅប្រឡោមលោករឿង "បេសកកម្មមួយ" ត្រូវបានចេញផ្សាយជាភាពយន្តភាគផ្លូវការណ៍នៅស្ថានីយប៉ុស្ត៍ទូរទស្សន៍ My-TV ផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ដដែល ម៉ានិត (Jupiter) បានត្រឡប់មកវិញជាមួយនិងការចេញ អាលប៊ុមថ្មីរបស់គាត់គឺ អាលប៊ុម សមុទ្រ។
ឧកញ៉ាផ្លុង
ឧកញ៉ាផ្លុង លោកមានងារថា ចៅពញារាជាមេត្រី ចៅហ្វាយស្រុកកោះឫស្សីកែវ (តែបើតាមពង្សារតំកល់ក្នុងបណ្ណាល័យក្រុងភ្នំពេញ លោកគឺឧកញ៉ាវង្សាអនុជិត ជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តបាទីទៅវិញ) សក្ដិ ចៅពញា (ចៅព្រះញ៉ា) ងារជា រាជាមេត្រី គោរម្យងារនេះជាងារសំរាប់ចៅហ្វាយស្រុកដែលកាន់កាប់ ខែត្រកោះឫស្សីកែវ រឺ​ ភ្នំពេញសព្វថ្ងៃ។
ប្រវត្តិក្នុងរាជ្យព្រះញ៉ាយ៉ាត
ព្រះបាទបរមបពិត្រ ពញាយ៉ាត ព្រះអង្គគង់នៅព្រះរាជវាំងថ្ម។ ក្នុងគ្រានោះទឹកលិចរាជធានីជ្រៅក្រៃលែង។ អស់ខ្ញុំរាជការ និង ព្រះបរមរាជវង្សានុវង្ស មានក្ដីលំបាកជាច្រើន នឹងសាងជាព្រះនគរពុំបាន។ លុះទឹកស្រកក្នុងឆ្នាំនោះអស់ ព្រះបរមបពិត្រ ព្រះអង្គនាំរាជសេវកាមាត្យ មកសាងព្រះរាជវាំង នៅភូមិឫស្សីកែវ។ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ ចៅពញាតេជោ ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសំរោងទង ឲ្យកេណ្ឌរាស្ត្រលើកដី ទៅចាក់បំពេញក្នុងរាជវាំង។ ទីដែលចៅពញាតេជោ ឲ្យរាស្ត្រជីកដីនោះ ធំជ្រៅទូលាយណាស់ ទើបបានជាមានឈ្មោះ ហៅបឹងតេជោ រៀងមក។ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ ចៅពញារាជាមេត្រីផ្លុង ចៅហ្វាយស្រុកកោះឫស្សីកែវ (តាមព្រះរាជពង្សាវតារ ដែលតំកល់ទុកនឹងព្រះរាជបណ្ណាល័យក្រុងភ្នំពេញ​ មានសេចក្ដីថា : ឧកញ៉ាផ្លុង នេះជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តបាទី ដែលមានងារជាឧកញ៉ាវង្សាអនុជិត ទៅវិញទេ) ឲ្យជីកព្រែកទំលាយទឹក ពីបឹងពោងពាយមក កុំឲ្យនៅឆ្អេះឆ្អាបស្អុយល្អក់។ ព្រោះហេតុនេះហើយ បានជាមានពាក្យ ហៅថា ព្រែកពាមផ្លុង រៀងមក។ រួចហើយទ្រង់ត្រាស់ឲ្យធ្វើស្ពាន រៀបផ្លូវក្រាលថ្មល្អស្រេច ទើបទ្រង់តាំងព្រះរាជពិធី ស្ថាបនាព្រះរាជវាំង សង់ប្រាសាទ ព្រះរាជមន្ទីរត្រឡែងកែង ខ្វាត់ខ្វែងទាំងក្នុងក្រៅ ព្រមទាំងដំណាក់តូចធំ សំរាប់ស្នំស្រឹង្គារស្រាប់ស្រេច។ ទ្រង់ឲ្យតាំងមុខ ព្រះរាជវាំង បែរទៅបូព៌ាទិស ហើយទ្រង់ឲ្យលើកដីទប់ តាំងជាសើនជាបន្ទាយក្រៅទៅទិសឧត្តរ តាំងពីមាត់ទន្លេនៅខាងលិច។ ទ្រង់ឲ្យជីកជាអូរ ជាអូរអមប៉មកំពែង ហើយឲ្យលើកបន្ទាយព័ទ្ធជាវង់ ខាងទិសបស្ចិម ត្រឹមតែទិសទក្សិណ។ ទ្រង់ឲ្យទុកបឹងតេជោជាទីធ្វើស្រែ ក្នុងព្រះនគរតទៅដល់ទិសនិរតីហើយកាត់ត្រង់ទៅឯកើតដល់មាត់ទន្លេ ត្រឹមព្រែកតាកែវ។ ទ្រង់ឲ្យលើកដីជាបន្ទាយ តាមឆ្នេរមាត់ទន្លេ ជាកំពែងព្រះនគរជុំវិញទល់នឹងមុខព្រះលាន។ ឯទីព្រះវិហារទាំងប៉ុន្មាន ទ្រង់ឲ្យបូកកំបោររៀបឥដ្ឋ ព្រមទាំងសាងព្រះវិហារ ចេតិយ កុដិ សាលា បានជាច្រើន ទ្រង់ឲ្យកសាងខ្លោងមឿងមួយ (ខ្លោងមឿង គឺអ្នកតាចាំស្រុក។ យើងសព្វថ្ងៃច្រើននិយាយថា ឃ្លាំងមឿង) ឈ្មោះអ្នកតាប្រាជ្ញ តាំងនៅជាអាគ្នេយ៍ព្រះរាជវាំង ខាងវត្តពាមផ្លុង។ លុះស្រេចការហើយ ស្ដេចឡើងគង់លើព្រះរាជនិវេសន៍ថ្មី តាំងនាមទន្លេបួនមុខ ហៅថា ទន្លេចតុមុខ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញាសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧកញ៉ាសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជាមេត្រីសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វង្សាអនុជិតសម័យចតុមុខ
ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​លាវ
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|[[ព្រះបាទ(ព្រះបាង), សិល្បៈអង្គរធំ ក្នុងក្រុងហ្លួងព្រះបាង.]]
រូបភាពតូច|ព្រះបាងនៅក្នុងវត្តសុវណ្ណភូមា ដែលមានប្រភពដើមចេញពីខ្មែរ ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​លាវ (Buddhism in Laosศาสนาพุทธในประเทศกัมพูชา) ជនជាតិលាវមានប្រវត្តិមកតាំងពីដើមទាក់ទង និង ជាតិវង្ស ហើយការភៀសខ្លួនពីទីលំនៅជាដើម រហូតបានតាំងទីកន្លែងនៅក្នុងដែនដីបច្ចុប្បន្ន ដូចជាជនជាតិថៃមានរឿងរ៉ាវ ដែលគួរឲ្យដឹង ថាសង្ខេបថា ប្រមាណ ព.ស.១១៩៤ ជនជាតិមួយក្រុមធំបានហៅខ្លួនឯងថាថៃ ពួកភូមាហៅថា ឆានពួកចិនហៅថា អាយលាវ ឬងាយលាវ បានភៀសពីអាណាចក្រអាយលាវចុះមកភាគខាងត្បូង តាំងអាណាចក្រថ្មីហៅថាណានចៅ តមកស្តេចថៃ ណានចៅឈ្មោះខុនបរម (ខុនលុងឬខុនហ្លួង) បានមកគ្រប់គ្រងដែនដីភាគខាងត្បូងទៀត ហើយ និង បានពង្រីកអាណាខេត្តឲ្យទូលាយថែមតៀតខុនបរមមានព្រះឱរស ៧ អង្គហើយបានឲ្យឱរសទាំង ៧ អង្គនោះទៅសាងនគរផ្សេងៗមាននគរយោនក នគរល្វោ នគរពួនជាដើម ឱរសទីមួយឈ្មោះខុនល ច្បាំងបាននគរជ្វា (បានដល់ក្រុងជៅ តមកហៅថាជៀងថងឬលានឆាង) និង នៅទីបំផុតក្លាយទៅជាហ្លួងព្រះបាង រវាងប្រមាណព.ស.១២៩០ ព្រះបាទនគរជ្វាបានបន្តរាជវង្សមកតាមលំដាប់ ពេលអាណាចក្រខ្មែររុងរឿងមានអំណាចឡើង នគរជ្វាក៏ធ្លាក់ក្រោមអំណាចខែ្មរដូចជាជនជាតិថៃពួកដទៃតៀត ដែលនៅជិតគ្នា លុះដល់ព.ស.១៧៩៦ អាណាចក្រណានចៅបានបាត់បង់ឆ្ពោះកុបលៃខាន ជនជាតិថៃក៏បានបែកក្រចាយមកតាមផ្លូវខាងត្បូងថែមចំនួនច្រើនទៀត។
ក.យុគកតាំង និង រីកចំរើនគង់វង់
ព្រះបាទនគរជ្វាអង្គទី ២២ (ខ្លះថាទី៣៥) ព្រះនាមថា ពញ្ញាសុវណ្ណគាំផង ឡើងគ្រងរាជ្យនៅ ព.ស.១៨៥៩ ទ្រង់មានឱរសនាមថាព្រះបាទផីហ្វា ហើយស្តេចអង្គនេះមានឱរសព្រះអង្គទី ១ ឈ្មោះ អង្គម្ចាស់ង៉ុម ពេលនោះមានហេតុភេទអ្វីណាមួយធ្វើឲ្យអង្គម្ចាស់ង៉ុមព្រាត់ចេញពីប្រទេសជាតិភូមិ ទៅជ្រោកអាស្រ័យជាមួយអាណាចក្រខ្មែរតាំងតែនៅយុវ វ័យ ពេលនោះព្រះពុទ្ធសាសនាបែបថេរវាទបានរីកចម្រើនរុងរឿងជាសាសនាគោលជំហោរឹងប៉ឹងនៅប្រទេសខ្មែរហើយ អង្គម្ចាស់ង៉ុម នៅអាស្រ័យជាមួយព្រះភិក្ខុមួយអង្គព្រះនាមព្រះមហាបាសមន្តថេរៈ ព្រះចៅអធិការវត្តនៅមួយកន្លែង ពេលចំរើន វ័យឡើង ព្រះថេរៈបាននាំទៅផ្ញើជាក្មេងបំរើក្នុងរាជសំណាក់របស់ក្ស័ត្រខ្មែរ (អក្នប្រាជ្ញបានសន្និដានថាគឺព្រះបាទជ័យវរ្ម័នបរមេស្វរៈ) អង្គម្ចាស់ង៉ុមទទួលរាជការជាទីប្រោសប្រាណរបស់ព្រះចៅផែនដី រហូតទ្រង់លើកព្រះរាជធីតានាមថា កែវកេងយា ឬកែវយតហ្វា (ហៅថា រាជបុត្រីគាំហ្យាត ឬហៅផ្សេងទៀតក៏មាន) ឲ្យជាព្រះជាយា។
ក្នុងផ្នែកសាសនា សូម្បីតែជាតិលានឆាងបានកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបមហាយាន ឆ្លងតាមរយៈចិនមក តាំងតែពេលនៅក្នុងអាណាចក្រអាយលាវ ដូចជនជាតិថៃជំពួកដទៃទៀត។ ក្នុងសម័យខុនហ្លួងម៉ៅ (លីមៅឬលីវមៅ) រយៈពេលប្រមាណ ព.ស.៦២០ ហើយយ៉ាងណាក៏ដោយ ពេលដល់សម័យអាណាចក្រលានឆាងនេះ សេចក្តីជំនឿនោះបានលិចចុះដល់សាបបាតទៅហើយ ទើបប្រាកដថា ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពខ្មោច ព្រាយ បិសាចអារក្ស អ្នកតា ដែលជាជំនឿដើមតាំងតែសម័យបូរាណ ធ្វើឲ្យព្រពុទ្ធសាសនាត្រូវប្រដិស្ឋានសាជាថ្មី ហើយនៅក្នុងគ្រានេះពុទ្ធសាសនាបែបថេរវាទ ដែលនាំចូរមកពីអាណាចក្រខ្មែរ។ រឿងនាំព្រះពុទ្ធសាសនាចូលមកកាន់អាណាចក្រលានឆាង មានភស្តុតាងផ្សេងគ្នា ២យ៉ាងគឺ មួយផ្នែកថា ព្រះនាងកែវកេនយា មហេសីនៃព្រះបាទហ្វាង៉ុម ទ្រង់ជាព្រះពុទ្ធសាសនិកជនតឹងរឹងបំផុត ពេល ដែលព្រះនាងទ្រង់ឃើញចៅហ្វាយនាយ ហើយ និង ប្រជារាស្រ្តអ្នកស្រុកលានឆាង គោរពខ្មោចព្រាយ នាំគ្នាសម្លាប់ ដំរី សេះ គោក្របី ដើម្បីធ្វើពលីកម្ម ទ្រង់តក់ស្លុតព្រះទ័យ ទើបទូលព្រះស្វាមីនាំព្រះពុទ្ធសាសនាពីកម្ពុជាមកប្រដិស្ឋាន ។ ព្រះបាទហ្វាង៉ុមទ្រង់បានបញ្ជូនទូតទៅក្រាបទូលពីគោលបំណងចំពោះកម្ពុជា, ស្តេចខ្មែរទ្រង់បញ្ជូនគណៈភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះមហាបាសមន្តថេរ ដែលជាគ្រូរបស់ព្រះបាទហ្វាង៉ុម និង ព្រះមហាទេពលង្កា ជាប្រធាន ព្រមទាំងអក្នប្រាជ្ញខាងជាង និង បរិវារជាច្រើន នាំព្រះពុទ្ធរូប ទម្រង (style) ហាមញាតិ (នេះគឺទម្រង់ហាមញាតិ) ឈ្មោះ “ព្រះបាង” និង ព្រះត្រៃបិដកព្រមជាមួយ និង សាសនៈវត្ថុដទៃទៀត ព្រះរាជទានចំពោះព្រះបាទហ្វាង៉ុម។
ចំណែកភស្តុតាងមួយទៀតថា ពេលព្រះបាទហ្វាង៉ុមគ្រងរាជ្យមិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះអង្គក៏ទ្រង់មានព្រះទ័យឃោរឃៅ ព្រឹត្តិការណ៍នោះបានជ្រាបដល់ព្រះមហាក្ស័ត្រកម្ពុជាព្រះស្សុរៈ“ជីតា” ទើបមានព្រះរាជបញ្ជាឲ្យព្រះបាទហ្វាង៉ុមទៅគល់ និង ទ្រង់រាជទានឱវាទឲ្យគ្រប់គ្រងប្រជានិករតាមគោលធម៌នៃព្រះពុទ្ធសាសនា ឲ្យសមាទានសីល ៥ ហើយព្រះអង្គទ្រង់ត្រឡប់មកលានឆាង ព្រមជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃ ដែលបានចូលមកខាងដើម ។
សម្រាប់ព្រះបាងនោះ ជាព្រះពុទ្ធរូប ដែលក្ស័ត្រលង្កាបានបញ្ជូនមកថ្វាយចំពោះស្តេចផែនដីខ្មែរ ពេលស្តេចផែនដីខ្មែរព្រះរាជទានទៅឲ្យព្រះបាទហ្វាង៉ុមវិញ ហើយបាននាំទៅរក្សាទុកនៅទីក្រុងវៀងគាំ មុនពេលដល់ ព.ស.២០៤៥ ទើបអារធនាមកទុកនៅនគរឆៀងថង គឺនគរជ្វាឬលានឆាង ហើយតមកនគរឆៀងថង ឬលានឆាងក៏ផ្លាស់ហៅតាមឈ្មោះព្រះបាងថា ក្រុងហ្លួងព្រះបាង ជួនកាលហៅអាណាចក្រទាំងអស់ថា អាណាចក្រហ្លួងព្រះបាង។ តាមន័យនេះ ស្តែងឲ្យឃើញថា ការស្ថាបនាអាណាចក្រលាវ ដំណើរការព្រមជាមួយការប្រដិស្ឋានព្រះពុទ្ធសាសនាបែបថេរវាទ ដោយមានព្រះបាងជាមជ្ឈមណ្ឌល ដែលរួបរួមចិត្តគំនិតរបស់ជាតិ និង ជាសញ្ញលក្ខណ៍របស់ព្រះពុទ្ធសាសនា និង ជាសម្បត្តិសក្តិសិទ្ធរបស់ប្រទេសជាតិ។ រជ្ជកាលព្រះបាទហ្វាង៉ុមពោរពេញដោយសឹកសង្គ្រាម ធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តលាវ ដែលជាអ្នកមាននិស្ស័យស្រឡាញ់សន្តិភាព ត្រឡប់ជាធុញទ្រាន់ចិត្ត នៅទីបំផុត ព.ស.១៩១៦អាមត្យទាំងអស់ក៏ព្រមព្រៀងគ្នាបណេ្តញព្រះអង្គចេញពីរាជបល្លង្ក ហើយក៏អភិសេកព្រះរាជឱរសព្រះជន្មាយុ ១៧ វស្សា ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ ទ្រង់ព្រះនាមតាមចំនួនប្រុសជំទង់ ដែលបានត្រួតក្នុងព.ស.១៩១៩ ដែលមាន ៣០០,០០០ នាក់ថា “ពញ្ញាសាមសែនថៃ” ទ្រង់រៀបអភិសេកជាមួយរាជបុត្រីថៃនៃក្រុងស្រីអយុធ្យា និង ទ្រង់រៀបចំប្រទេសជាតិតាមបែប ផែន ដែលទ្រង់បានទទួលពីប្រទេសថៃជាច្រើន។
ចំណែកព្រះពុទ្ធសាសនា ទ្រង់សាងវត្ត និង សាលារៀន ព្រះបរិយត្តិធម៌ផ្នែកខាងជំនាញ លានឆាងក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយកន្លែង ទ្រង់រក្សាមេត្រីជាមួយថៃ និង វៀតណាមយ៉ាងជិតស្និទ្ធ រជ្ជកាលនេះមានឈ្មោះថា ជាសម័យនៃការរៀបចំប្រទេសជាតិឲ្យមានរបៀប និង ការសាងនូវបែបផែនរឹងមាំ ក្រោយពីរជ្ជកាលនេះ និង អាណាចក្រលានឆាងបានទទួលនូវភាពស្ងប់សុខ អស់រយៈពេលយូរអង្វែង មានការក្តៅក្រហាយពីការរុករានពីវៀតណាមប្រទេសជិតខាងចូលមកជ្រៀតជ្រែកខ្លះ ប៉ុន្តែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ និង កន្លងផុតទៅក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។
កាលកន្លងមកដល់រជ្ជកាលពោធិសាលរាជ (ព.ស.២០៦៣-២០៩០) ក្សត្រអង្គនេះទ្រង់ជាពុទ្ធសាសនិកជនដ៏តឹងរឹង បានព្យាយាមទាក់ទាញប្រជាជនឲ្យឈប់គោរពខ្មោចព្រាយ អារក្សអ្នកតា មន្តអាគម ដើម្បីស្ថាបនាព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យបរិសុទ្ធ ទើបទ្រង់ឲ្យរុះរើខ្ទមអ្នកតា ខ្ទមខ្មោចព្រាយ ក្នុងក្រុងឲ្យអស់ ប៉ុន្តែប្រពៃណីយការគោរពខ្មោចព្រាយបានផ្សាផ្ជាប់ក្នុងចិត្តគំនិតរបស់ប្រជាជនមកតាំងតែពីបូរាណហើយ ពិបាកនឹងរំសាយបាន សេចក្តីព្យាយាមរបស់ព្រះអង្គទើបមិនបានសម្រេច ក្រៅពីនេះព្រះអង្គបានយាងទៅប្រថាប់នារាជសំណាក់ ដែលសាងថ្មីនៅក្រុងវៀងច័ន្ទ ធ្វើឲ្យការជំនួញជាមួយថៃ និង វៀតណាមស្រួយហើយបានលទ្ធផលរិតតែប្រសើរ ចាត់ទុកថាទ្រង់ជាក្ស័ត្រលាវអង្គដំបូង ដែលព្រះអង្គយាងទៅប្រថាប់នៅក្រុងនេះ។
តមកនៅចុងរជ្ជកាល ក្ស័ត្រនៃឡានណានៅនគរឆៀងម៉ាយទ្រង់សោយទិវង្គត់ ខ្វះរាជទាយាទដើម្បីបន្តរាជសម្បត្តិ ទើបមានអ្នកសំអាងសិទ្ធិក្នុងរាជសម្បត្តិជាច្រើនពួក ព្រះបាទពោធិសាលរាជ ទ្រង់អាងសិទ្ធិក្នុងរាជបល្លង្កផងដែរ ក្នុងឋានៈ ដែលព្រះរាជមាតារបស់ព្រះអង្គជាក្សត្រីយ៍ក្រុងឆៀងម៉ាយ ទ្រង់លើកកងទ័ពទៅបង្រ្កាបអ្នកសំអាងសិទ្ធិទាំងនោះបានទាំងអស់ ស្រេចហើយអាណាចក្រឡានណាក៏បានបញ្ជូនគណៈទូតទៅយាងព្រះអង្គឲ្យទៅសោយរាជនៅក្រុងឆៀងម៉ាយ ព្រះបាទពោធិសាលរាជទើបទ្រង់ឲ្យព្រះរាជឱរសព្រះនាមជេដ្ឋវំសោ ទៅគ្រងអាណាចក្រឡានណា តែភស្តុតាងកន្លែងខ្លះបានពោលថាព្រះបាទពោធិសាលរាជមានមហេសីជាក្សត្រីយ៍ផែ្នកខាងឡានណា ទើបបញ្ជូនទូតមកទូលសូមព្រះរាជឱរសរបស់ព្រះអង្គគឺ ព្រះបាទជេដ្ឋវំសោ ព្រះជន្មាយុ ១២ វស្សាទៅគ្រងរាជ្យនៅនគរឆៀងម៉ាយ។
តមកនៅ ព.ស.២០៩០ ព្រះបាទពោធិសាលរាជទ្រង់ជួបប្រទះឧបទ្ទវហេតុ ក្នុងការប្រម៉ាញសត្វ ហើយសោយទិវង្គត់ទៅ ក៏កើតហេតុជ្រួលច្របល់ ទាក់ទង និង ការស្នងរាជ្យ សម្បត្តិ ព្រះបាទជេដ្ឋវំសោ ទើបទ្រង់យាងទៅរៀបចំក្រុងលានឆាងឲ្យមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ និង ព្រះអង្គទ្រង់ឡើងគ្រងរាជ្យនៅអាណាចក្រនោះក្នុង ព.ស.២០៩១ ទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាធិរាជ ព្រះអង្គមិនព្រមយាងត្រឡប់ទៅឆៀងម៉ាយ បណ្តោយឲ្យព្រះបាទថៃយ៉ៃ ឈ្មោះមេកុដិ ឡើងគ្រប់គ្រងឡានណារហូតមក។
ក្នុងរជ្ជកាលនេះ ព្រះបាទហង្សាវតីបុរេងណង ក្ស័ត្រភូមាកំពុងពង្រីកអំណាចមកភាគខាងកើត ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាធិរាជ ទើបទ្រង់ចងសម្ពន្ធមេត្រី និង ក្រុងស្រីអយុធ្យាយ៉ាងជិតស្និទ រហូតមានព្រះរាជសារទៅសូមព្រះទេពក្សត្រីយ៍ រាជធីតារបស់ស្តេចមហាចក្រពត្តិ ដែលទើបប្រសូតិពីព្រះទេពក្សត្រីយ៍ ត្រូវកងទ័ពភូមាដណ្តើមព្រះនាងនៅកណ្តាលផ្លូវ និង នាំទៅថ្វាយចំពោះព្រះបាទហង្សាវតី ក្រោយពីនោះក្សត្រនៃអាណាចក្រទាំងពីរទ្រង់បានសាងចេតិយរួមគ្នា ហៅថា (ព្រះធាតុស្រីសងរ័ក) នៅក្នុងស្រុកដានសាយ ខេត្តលើយ មានពិធីធ្វើបុណ្យរួមគ្នារាល់ឆ្នាំក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌ខែ វសាខ។ ពាក្យថា “ស្រី” ក្នុងឈ្មោះចេតិយនោះមានន័យថា “ស្រីអយុធ្យា” ជាមួយ និង ស្រីសត្នាគុនហុត។
ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពេល ដែលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាធិរាជ ស្តេចទ្រង់យាងចាកចេញពីឆៀងម៉ាយមកគ្រងរាជ្យនៅក្រុងឆៀងថងលានឆាងនោះ ទ្រង់បានអារធនាព្រះកែវមក៌ត ដែលប្រដិស្ឋាននៅវត្តបុផ្ផារាមក្រុងឆៀងម៉ាយ ព្រមទាំងព្រះពុទ្ធរូបសំខាន់ៗ និង វត្ថុមានដំលៃផ្សេងៗមកទុកក្នុងក្រុងហ្លួងព្រះបាងផងដែរ តមកព្រះអង្គបានផ្លាស់រាជធានីមកក្រុងវៀងចន្ទន៍ ដើម្បីរួមជាមួយក្រុងស្រីអយុធ្យា តស៊ូសឹកសង្គ្រាមជាមួយភូមា ទើបទ្រង់នាំព្រះកែវ មក៌តមកជាមួយ ទ្រង់បានសាងវត្តហើយប្រដិស្ឋានទុកក្នុងក្រុងវៀងចន្ទន៍ផង និង ទ្រង់បានសាងព្រះធាតុហ្លួង ដែលជាស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យរបស់លាវទុកជាប្រវត្តិតមក។
ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាធិរាជទ្រង់បានគ្រប់គ្រងអាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គឲ្យរួចផុតពីភ័យវិបត្តិរហូតដល់អស់រជ្ជកាល ថ្វីបើឡានណាថៃចាញ់ភូមាក្នុង ព.ស.២១០១ និង ស្រីអយុធ្យាបានបាត់បង់ក្រុងនៅក្នុង ព.ស.២១០៧ តែអាណាចក្រលាវនៅជាឥស្សរៈដ ដែល យ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រោយពីព្រះអង្គសោយទិវង្គតក្នុង ព.ស. ២១១៤ និង លុះដល់ ព.ស. ២១១៧-២១១៨ ព្រះបាទហង្សាវតីក៏លើកទ័ពមកវាយយកលាវជាប្រទេសឯករាជ្យបាន និង ទ្រងនាំព្រះឱរសតែមួយគត់ព្រះអង្គរបស់ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាធិរាជ ទើបតែប្រសូតិក្នុងឆ្នាំព្រះអង្គសោយទិវង្គត់ទៅ ទុកជាចំណាប់ខ្មាំងនៅឯហង្សាវតីផង។ លុះតមកផែនដីលាវមានហេតុជ្រួលច្របល់ និង រឿងរាជសម្បត្តិជាច្រើនឆ្នាំទៀតរហូតដល់ ព.ស.២១៣៤ ព្រះថេរៈជាចៅអធិការវត្តផ្សេងៗ បានប្រជុំគ្នាយល់ព្រមឲ្យបញ្ជូនទូតទៅយាងក្សត្រាណកែវកោម៉េន ដែលជាឈ្លើយក្នុងរាជសំណាក់ភូមាត្រឡប់មកគ្រងរាជ្យ ព្រោះពេលនោះព្រះបាទ បូរេងណង សោយទិវង្គត់ហើយ និង ភូមាក៏កំពុងតែទន់ខ្សោយទៅៗ ទើបបានយល់ព្រមដោយស្រួល ព្រះបាទណកែវកោម៉េនឡើងគ្រងរាជ្យក្នុង ព.ស.១២៣៥ និង ប្រកាសឯករាជ្យមិនចំណុះភូមាតទៅ។
តមកមិនយូរប៉ុន្មាន ដែនដីលាវក៏មានហេតុក្តៅក្រហាយជ្រួលច្របល់ផ្ទៃក្នុងទាក់ទងរឿងរាជសម្បត្តិទើបព្រះសុរិយវង្សាឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងព.ស ២១៨០ ទើបបានស្ងប់ស្ងាត់វិញ ព្រះបាទសុរិយវង្សាជាក្សត្រដ៏អង់អាចហើយរឹងប៉ឹង។ អ្នកប្រវតិ្តសាស្ត្រសម័យថ្មីលើកស្ទួយថា ជាក្សត្រដ៏អង់អាចបំផុតរបស់លាវក្នុងរាជ្យកាលដ៏យូរអង្វែងដល់ ៥៥ ឆ្នាំ ប្រទេសជាតិមានសន្តិភាព និង របៀបរៀបរយទាំងផ្ទៃក្នុង និង ក្រៅ វប្បធម៌រុងរឿងមានតន្រ្តី ស្ថាបត្យកម្ម និង បដិមាកម្ម វិចិត្រកម្ម និង មុខវិជ្ជាជាងផ្សេងៗ ច្រើនផ្សាយសាយភាយទៅ និង មានសម្ពន្ធមេត្រីជាមួយអាណាចក្រជិតខាងយ៉ាងល្អ លើកលែងតែសង្រ្គាមដណ្តើមយកឈ្នះ ឆៀងខ្វាង ក្នុងព.ស ២១៩៤ ថ្វីត្បិតឆៀងខ្វាងបានចុះចាញ់ ក៏ក្លាយជាសត្រូវ និង គ្នាតមកជាខាងក្រោយដ៏យូរ រហូតដល់ធ្លាក់ទៅជាប្រទេសអាណានិគមរបស់បារាំងសេសទាំងអស់គ្នា។
ខ. យុគបែកបាក់ទ្រុឌទ្រោម និង កកើតខ្លួនឡើងជាថ្មី
ក្រោយពីសាបសូន្យរជ្ជកាលព្រះបាទសុរិយវង្សានៅ ព.ស.២២៣៥ រួចអាណាចក្រលាវក៏ជ្រួលច្របល់ទៅដោយបញ្ហាការដណ្តើមរាជសម្បត្តិ រហូតដល់បែកបាក់ទៅជាពីរអាណាចក្រគឺ រាជធានីព្រះបាង និង រាជធានីវៀងចន្ទន៍ ក្រៅពីនេះដែនដីចម្ប៉ាសក្តិ ដែលនៅមិនទាន់បានជាដែនដីក្នុងអាណាចក្រលាវដោយត្រង់ គ្រាន់តែធ្លាក់នៅក្នុងអំណាចគ្រប់គ្រងជាបណ្តោះអាសន្ន ក៏បានតាំងខ្លួនជាឥស្សរៈផងដែរ។
អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តមួយចំនួនបានចាត់ទុកដែនដីចម្ប៉ាសក្តិឥស្សរៈភាពនេះចូលទៀត ពោលគឺ លាវបែកបាក់ទៅជា ៣ អាណាចក្រ ជាងនោះទៅទៀតបើប្រកាន់យកដែនដីលាវបច្ចុប្បន្នជាគោលនៅមានរាជអាណាចក្រតូចៗមួយកន្លែងទៀត ដែលនៅក្នុងវេលានោះ នៅមិនទាន់បានជាដែនដីរបស់លាវគឺ ដែនដីត្រនិនហ៍របស់ពួកពួន មានក្រុងឆៀងខ្វាងជារាជធានី ពេលខ្លះហៅថាដែនឆៀងខ្វាង ខ្លះហៅក្រុងពួន ក្រុងពួននេះជួនកាលក៏នៅក្រោមអំណាចរបស់វៀនចន្ទន៍ ពេលខ្លះនៅក្រោមអំណាចហ្លួងព្រះបាង ពេលខ្លះនៅក្រោមអំណាចរបស់យួន ពេលខ្លះនៅក្រោមអំណាចរបស់ថៃ យួន និង ហ្លួនព្រះបាងព្រមជាមួយគ្នា រហូតនៅទីបំផុងក៏ធ្លាក់ខ្លួនទៅជាអាណានិគមរបស់បារាំងសេស ពេលប្រទេសលាវបានឯករាជ្យហើយទើបរួបរួមចូលក្នុងអាណាចក្រកលាវ។
អាណាចក្រទាំងពីរគឺ ហ្លួងព្រះបាង និង វ៉ៀងចន្ទន៍ សុទ្ធតែឃ្លាំចាំមើលឱកាសរវាងគ្នា និង គ្នាដើម្បីដណ្ដើមអំណាចគ្នា ជាហេតុនាំឲ្យមានការខ្ចីដៃពីជនបរទេសឲ្យចូលមកកំចាត់គ្នាឯង ជាការនាំសត្រូវចូលផ្ទះ ដូចមួយក្រុមចូលជាដៃជាមួយភូមា មួយក្រុមទៀតចូលដៃជាមួយថៃ មួយពួកទៀតក៏ចូលជាមួយយួន ជាអាទិ៍ លុះដល់ទីបំផុត ប្រទេសថៃនាសម័យព្រះបាទតាកសិណ សឹងជាសម្ពន្ធមិត្តជាមួយហ្លួងព្រះបាង រំដោះឯករាជ្យពីប្រទេសភូមបានរួចហើយ ក៏បានលើកទ័ពមកវាយវ៉ៀងចន្ទន៍ ដែលជាសម្ពន្ធមិត្តរបស់ភូមា ចូលទៅគ្រប់គ្រងបានក្នុង ព.ស.២៣២១ និង បាននាំយកនូវព្រះកែវមក៌តមកកាន់ប្រទេសថៃទៀតផង។ អាណាចក្រវ៉ៀងចន្ទន៍បានរលំ និង ក្លាយជាអាណានិគមរបស់ថៃក្នុង ព.ស.២៣៧១ ចំណែកខាងហ្លួងព្រះបាងសឹងជាប្រទេសក្រោមអាណានិគមរបស់ថៃបានបញ្ជូនទូតទៅអង្វរក និង ជូនបណ្ដាការឲ្យវៀតណាមនៅក្នុង ព.ស.២៣៧៤ ក្លាយជាគោលអាងរបស់បារាំង ដែលចូលទៅគ្រប់គ្រងប្រទេសវៀតណាមក្នុងគ្រាក្រោយមក ហើយចូលមកគ្រប់គ្រងប្រទេសលាវ ដោយលំដាប់ ចាប់ផ្ដើមតាំងតែពី ព.ស.២៤៣៦ រហូតទីបំផុតក្នុងព.ស.២៤៤៧ ប្រទេសលាវត្រូវប្រទេសបារាំងគ្រប់គ្រងអស់ ៤៥ ឆ្នាំ ទើបបានទទួលឯករាជ្យដោយបរិបូណ៌កាលពីថ្ងៃទី ១៩ កក្កដា ២៤៩២ បានឈ្មោះជាផ្លូវការថា “ព្រះរាជាណាចក្រលាវ”។
យ៉ាងណាក៏ដោយ មុនពេលបានទទួលឯករាជ្យដោយបរិបូណ៌នេះ បានមានហេតុផ្សេង ៗ សឹងធ្វើឲ្យប្រជាជនលាវបែកបាក់គ្នាទៀត ចាប់ផ្តើមតាំងពីពេលជប៉ុនឈ្លានពានចូលមកគ្រប់គ្រងឆ្នេរសមុទ្រឥណ្ឌូចិន ហើយដកខ្លួនចេញទៅនៅក្នុង ព.ស.២៤៨៨ ប្រជាជនលាវបានបែកបាក់គ្នាក្នុងគោលការណ៍ថាតើនឹងព្រមនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំង ឬទាមទៀរឯករាជ្យដោយបរិបូណ៌ ជាហេតុនាំឲ្យកើតមានលាវឥស្សរះឡើងក្នុងព.ស.២៤៩២ បារាំងបានផ្ដល់ឯករាជ្យជូនលាវមួយចំនួនភូមិភាគធ្វើឲ្យពួកលាវឥស្សរះបែកបាក់គ្នាទៅទៀត មួយពួកយល់ព្រមទៅតាមនោះ តែមួយក្រុមទៀតនៅមិនទាន់ព្រម ពួក ដែលមិនព្រមក៏បានបង្កើតបក្សប្រទេសលាវឡើង ហើយក្រោយក្លាយជាក្បួនការនៃប្រទេសលាវ និង បានទទួលការឧបត្ថម្ភពីវៀតមិញ សង្គ្រាមចោរឈ្មួយប្រឆាំងនឹងបារាំងបានប្រព្រឹត្តទៅក្រោយពីបារាំងបានដកកម្លាំងចេញទៅហើយ ភាពជ្រួលច្របល់ក្នុងប្រទេសជាហេតុនាំឲ្យប្រទេសមហាអំណាចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកជាមួយសូវៀតរុស្សីចូលមកពាក់ពាន់ក្នុង ព.ស.២៥០៣ ប្រជាជនលាវបានបែកបាក់គ្នាជា ៣ ក្រុមគឺ ក្រុមភាគខាងស្ដាំ ក្រុមភាគខាងឆ្វេង និង ក្រុមភាគកណ្ដាល បានកាប់សម្លាប់គ្នាឯងយ៉ាងខ្លាំងក្លា ទោះបីជាមានការព្យាយាមជួយជ្រោមជ្រែងឲ្យមានការស្ម័គ្រសាមគ្គីគ្នា ដោយមានការចាត់តាំងរដ្ឋាភិបាលចំរុះជាដើម តែក៏ប្រព្រឹត្តទៅបានត្រឹមតែបណ្ដោះអាសន្ន ហើយសង្គ្រាមក៏បានប្រព្រឹត្តទៅទៀតរហូតដល់ទីបំផុតប្រទេសលាវក្លាយជាលានសមរភូមិទាំងជាតិឯង និង ជាតិឯង និង បរទេស ដែលចូលមកជួយឧបត្ថម្ភ ភាគីនីមួយៗ ជាពិសេសគឺតាំងពី ព.ស.២៥០៨ ជាដើមមក សភាពបែបនេះគង់មិនមានអ្វីប្លែកជាងហេតុកាណ៍កាលពីមុន អាណាចក្រលាវទោះបីជាពេលក្រោយបានទទួលឯករាជ្យហើយតែក៏នៅមានភាពចលាចលគ្មានស្ថេរភាពខាងនយោបាយ គ្មានសន្តិភាពពេញលេញ ដែលនឹងជាគ្រឹះស្ថានសម្រាប់កសាងនូវវឌ្ឍនភាព ក្នុងវិស័យផ្សេង ៗ បានយ៉ាងពិតប្រាកដ។