cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បទុមសុរិយវង្ស
ព្រះកែវមរកត និង ព្រះត្រៃបិដក
នៅឆ្នាំរោង​ ​ព.ស​ ១២០០​ ត្រូវនឹង ​គ.ស​ ៦៥៦ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​បទុមសុរិយវង្ស​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១១​ ​ដែល​មាន​ព្រះ​នេត្រ​ទិព្វ​ ​មាន​សំពៅមួយ​គ្រឿង​ត្រូវ​ខ្យល់ព្យុះសង្ឃរា​វាយ​បោកបក់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ​បាន​រសាត់អណ្ដែត​មក​កឿង​គល់​ចត​នៅ​កំពង់​ផែព្រះ​មហានគរ។​ ​សំពៅ​នោះ​ត្រូវ​បែកបាក់​ធ្លុះធ្លាយ​ដោយសារ​កម្លាំង​ទឹក​រលក​រុញ​បោក​ច្រាន​ ទៅ​ប៉ះនឹង​ផ្ទាំង​ថ្ម​ ​តែ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​បាន​សរសេរ​ថា​ ​សំពៅ​បាន​មក​កឿង​នៅ​ត្រង់​ដង​ទន្លេ​ក្នុង​ខេត្ដ​បន្ទាយមាស។​
សំពៅ ​នោះ​មាន​ដឹក​ជញ្ជូន​នូវ​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​(ត្រៃ​ ​ឬ​ត្រ័យ​ ​ឬ​ត្រី​ ​មាន​ន័យ​ថា​បី។​ ​ឯ​បិដក​ប្រែ​ពី​សំស្ក្រឹត​មក​បាន​សេចក្ដី​ថា​កញ្ជើ​ ​ល្អី​ ​ថាស​ ​ឬ​ភាជន៍។​ ​ដូច្នេះ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ជា​ល្អី​បី​ ​ដែល​គេ​តម្កល់​ព្រះធម៌​ ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​ឬ​ធម៌​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មាន​ចែក​ចេញ​ជា​បី​គឺ​ ​១‑វិន័យ​បិដក​ ​ដែល​រៀបរាប់​អធិប្បាយ​អំពី​វិន័យ​ ​និង​បទ​បញ្ញត្តិ, ​២‑សត្ដន​បិដក​ ​ដែល​ជា​ព្រះពុទ្ធ​ឱវាទ​ ​ឬ​ជា​អត្ថបទ​ដើម​ផ្សេងៗ,​ ៣‑អភិធម្ម​បិដក​ ​ដែល​ពណ៌នា​ ​អធិប្បាយ​វែកញែក​អំពី​ចិត្ដ​ការ​កើត​ ​ឈឺ​ ​ចាស់​ ​ស្លាប់​ ​រូប​ ​និង​និព្វាន) និង​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​ព្រះ​កែវមរកត​ (ក្នុង​ព.ស ​៥០០​ ​ដោយ​ព្រះសង្ឃ​ព្រះ​មហានាគ​សេន​ ​គង់នៅ​នគរ​បាតលីបុត្ត​ ​មាន​បំណង​ចង់​យក​ត្បូង​មុនី​ជោគ​មក​ឆ្លាក់​កសាង​ព្រះពុទ្ធ​បដិមាករ​ ​ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ​ក៏​បញ្ចេញ​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​ ​ឲ្យ​យក​ត្បូង​មរកត​ពី​ភ្នំ​វិបុលបព៌ត​មក​កសាង​ព្រះពុទ្ធរូប។​ ​អស់​រយៈពេល​ ៧​ យប់ ​៧​ ថ្ងៃ​ ​ព្រះ​វិស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​បាន​កសាង​ព្រះ​កែវមរកត​ហើយ​ ​ដោយ​មាន​ទាំង​បញ្ចុះ​ព្រះ​អដ្ឋិធាតុ​ព្រះពុទ្ធ​សមណគោត្តម​ប្រាំពីរ​ក្នុង​នោះផង។​ ​គឺ​១​ក្នុង​ព្រះ​កេស​ ២​ក្នុង​ទ្រូង​ឆ្វេង​ស្ដាំ​ ២​ក្នុង​បាត​ព្រះហស្ថ​ឆ្វេង​ស្ដាំ និង​២​ទៀត​ក្នុង​ព្រះបាទ។​ ​ដំបូង​ ​ព្រះ​កែវមរកត​គង់នៅ​នគរ​បាតលីបុត្ត។​ ​កាលនោះ​ព្រះ​មហានាគ​សេន​បាន​ទាយ​ទុកជា​មុន​ថា​ ​«ព្រះ​ពុទ្ធរូប​ព្រះ​កែវមរកត​ត្រូវ​គង់នៅ​នគរ​បាតលីបុត្ត​ ​៣៥ ​ឆ្នាំ នៅ​កោះ​លង្កា​ចំនួន​ ​៤៥០ ​ឆ្នាំ នៅ​ឥន្ទបត្តបុរី​ ​ឬ​ ស្រុក​ខ្មែរ ២០៨ ​ឆ្នាំ​ ​នៅ​ស្រុក​លាវ ​៨១៧ ​ឆ្នាំ​ ​និង​ចុង​ក្រោយ​នៅ​ទីក្រុង​រតន​បុរី​ស្រីអយុធ្យា​ ​ប្រទេស​សៀម​រហូត​ដល់​ព្រះបាទ​ធម្មិករាជ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ ​យាង​មក​លើក​ស្ទួយ​តម្កើង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ ​នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​ក្នុង​ស្រុកស្អាង ​ខេត្តកណ្ដាល។​ ​នៅ​ឆ្នាំមមែ​ ​ព.ស​ ៨៥០​ ​ត្រូវ​គ.ស. ​៣០០ ដោយ​មាន​សង្គ្រាម​រាំងជល់​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា​នៅ​នគរ​បាតលីបុត្ត​ ​ស្ដេច​កោះ​លង្កា​ក៏​ទៅ​សុំ​យក​មក​តម្កល់​ទុក​បូជា​ក្នុង​នគរ​របស់​ខ្លួន​ តរៀង​មក។) ឯការ​មក​ដល់​សំពៅ​នេះ​ ​គឺ​សុទ្ធតែ​ជា​រឿង​ចៃដន្យ​ដែល​គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​បាន​គ្រោងទុក​ដឹង​ជា​មុន​ ឡើយ។​ ព្រឹត្ដិការណ៍​ចម្លែក​មិន​ធ្លាប់​មាន​នេះ​ ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​នាម៉ឺន​រាជការ​តូច​ធំ​ផ្អើល​ច្រួល​ច្របល់​នាំ​គ្នា​កុះករ​ ​ចុះ​ទៅ​កំពង់​ផែ​សាកសួរ​ចង់​ដឹង​ព័ត៌មាន។​
កាលនោះ នៅ​ប្រទេស​មាឡាន​ ​ឬ​ប្រទេស​លាវ​ ​មាន​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ ​ព្រះ​នាម​ធម្មាអនុរថ​ (អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ខ្លះ ដូចជា​លោក សឺដេស សម្គាល់​ថា ស្ដេច​អង្គ​នេះ​សោយរាជ្យ​នៅ​ប្រទេស​ភូមា)។ ព្រះ​អង្គជា​ស្ដេច​លាវ​មួយ​អង្គ​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ឫទ្ធានុភាព​ខ្លាំងពូកែ​អស្ចារ្យ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជា​ ​និង​បញ្ជូន​សំពៅ​ពីរ​គ្រឿង​ ​ដោយ​មាន​ព្រះសង្ឃ​ និង​ក្រុម​ដើរ​សំពៅ​រួម​ដំណើរ​ផង​ ​ឲ្យ​ចេញ​ឆ្ពោះទៅ​កោះ​សេរីលង្កា​ ​ដើម្បី​នឹង​សុំ​ចម្លង​ព្រះ​ត្រៃបិដក។​ ​សំពៅ​ទាំង​ពីរ​ត្រូវ​ចេញ​ដំណើរ​ទៅ​មុន​ព្រះ​អង្គ​ ​បន្ទាប់​ទើប​ព្រះ​អង្គ​ឡើង​ជិះសេះ​ហោះ​សំដៅ​តម្រង់​ទៅ​កោះ​សេរីលង្កា​ជា​ក្រោយ។​
មក ​តាម​ផ្លូវ​ ​ដល់​កណ្ដាល​មហានគរ​ ​ខ្យល់ព្យុះសង្ឃរា​មួយ​យ៉ាង​ធំ​ ​បាន​បោកបក់​ធ្វើ​ឲ្យ​សំពៅ​ទាំង​ពីរ​វង្វេង​បែកផ្លូវ​គ្នា​ សំពៅ​ដែល​មាន​ដឹក​ជញ្ជូន​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​និង​ព្រះ​ពុទ្ធរូប​ព្រះ​កែវមរកត​ ​ត្រូវ​បែកបាក់​ខូចខាត​ធ្លុះធ្លាយ​ ​ហើយ​រសាត់អណ្ដែត​មក​កឿង​ចត​តាម​ឆ្នេរ​សមុទ្ទ​ខ្មែរ​ ​ចំពោះ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​សំពៅ​នេះ​បាន​មក​កឿង​ចត​នៅ​កោះ​ឫស្សីកែវ​ ​ក្នុង​សំពៅ​នោះ​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ ​ព្រះ​កែវមរកត​ ​កែវព្រះភ្លើង​ ​ព្រះ​ឧណ្ណាលោម​ (គេ​មិន​បានដឹង​ច្បាស់​ថា​ ​ជា​រោម​ប្រជុំ​ចិញ្ចើម​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ ​ឬ​របស់​ព្រះ​មហាថេរ​អង្គ​ណាមួយ​ឡើយ) វិន័យ​បិដក​ ​និង​អភិធម្ម​បិដក​ ​គណៈសង្ឃ​លាវ​ដែល​ដង្ហែ​តាម​មក​ជាមួយ​មាន​ប្រាំមួយ​អង្គ​ ​ព្រះសង្ឃ​ដែល​មាន​ឋានៈ​ធំ​ជាងគេ​ ​មាន​ព្រះ​នាម​ព្រះពុទ្ធឃោសា។​ ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ត្រេក​អរសាទរ​ជា​អតិបរមា​ ​កាលបើ​បានដឹង​មាន​ភ័ព្វ​វាសនា​អាច​ធ្វើបុណ្យ​កសាង​កុសល​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ គេ​នាំ​គ្នា​ស្រុះស្រួល​រួម​កម្លាំង​មូល​មី​កុះករ​ ​កសាង​សង់​វត្ដ​ប្រាំ​ ​គឺ​ ​វត្ដ​លង្កា​ ​សម្រាប់​តម្កល់​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​វត្ដ​ឧណ្ណាលោម​ដែល​នៅ​ទីនោះ​គេ​បាន​សង់​ចេតិយ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​នៅ​ខាងក្រោយ​ ព្រះវិហារ​ ​សម្រាប់​តម្កល់​បូជា​រោម​ប្រជុំ​ចិញ្ចើម​ព្រះពុទ្ធ ​វត្ដ​កែវព្រះភ្លើង​ ​សម្រាប់​តម្កល់​កែវព្រះភ្លើង​ ​វត្ដ​ព្រះពុទ្ធឃោសា​ ​សម្រាប់​ទទួល​ព្រះសង្ឃ​លាវ​ ​និង​វត្ដ​ព្រះពុទ្ធមានបុណ្យ​សម្រាប់​តម្កល់​បូជា​ព្រះ​កែវមរកត។​
គ្រានោះ ​ ​ចៅពញា​រាជាមេត្រី​ ​ស្ដេចត្រាញ់​នៅ​ស្រុក​ឫស្សីកែវ​បាន​ធ្វើ​ចុតហ្មាយ​ថ្វាយ​ទៅ​ទូល​ ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះបាទ​បទុមសុរិយវង្ស​ ​ក្រុម​មន្ដ្រី​ក៏​បាន​យក​ដំណឹង​នេះ​ ​ទៅ​ទូល​ថ្វាយ​ស្ដេច​ជា​បន្ទាន់។​ ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​សប្បាយ​រីករាយ​ក្នុង​ហឫទ័យ​ឥតឧបមា​ ​ហើយ​ចេញ​បញ្ជា​បង្គាប់​ឲ្យ​រៀបចំ​ជា​ពិធី​មាន​ក្បួន​ចុះ​ទៅ​ក្រាប​ ថ្វាយបង្គំ​សុំ​និមន្ដ​ដង្ហែ​ព្រះ​កែវមរកត​ ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​និង​ព្រះសង្ឃ​ឡើង​ចូល​មក​ក្នុង​ព្រះ​នគរ ។​ ​ឯកសារ​ដដែល​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះបាទ​បទុមសុរិយវង្ស​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​យាង​តាម​ទន្លេ​ ​ចុះ​មក​ស្រុក​ឫស្សីកែវ​ ​ដើម្បី​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​កសាង​វត្ដ​អារាម​ទាំង​អស់នោះ ។​
ព្រះសង្ឃ ​ ​និង​អ្នក​ដើរ​សំពៅ​លាវ​ ​រិះគិត​នឹក​ពិចារណា​ឃើញ​ថា​ សំពៅ​របស់​ខ្លួន​ត្រូវ​ខូចខាត​ខ្ទេចខ្ទី​អស់​ ​គ្មាន​លទ្ធភាព​នឹង​អាច​វិល​ត្រលប់​ទៅ​ស្រុក​កំណើត​វិញ​បាន​ឡើយ​ ​ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក៏​មាន​ទសពិធរាជធម៌​ ​មានបុណ្យ​បារមី​ ​និង​គោរព​បូជា​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ដែរ​ ​ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​បានជា​លាវ​ទាំងអស់​គ្នា​សុខចិត្ដ​យល់ព្រម​ប្រគល់​ថ្វាយ​ ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​និង​ព្រះ​កែវមរកត​ ​ព្រមទាំង​ចុះចូល​ស្ម័គ្រចិត្ដ​បម្រើ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ ​ចាប់តាំងពី​ថ្ងៃ​នោះ​ត​មក។​ ​ក្បួន​ធំ​ឱឡារិក​មួយ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​យ៉ាង​គគ្រឹកគគ្រេង​ ​ទៅ​ដង្ហែ​ព្រះ​កែវមរកត​ ​និង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​យក​មក​តម្កល់​ទុក​ក្នុង​ប្រាសាទ​នគរវត្ដ។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ព្រះរាជា​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ធ្វើ​បុណ្យ​ទាន​យ៉ាង​អឹកធឹក​ពាសពេញ​ ទូទៅ​ទាំង​ប្រទេស​ ​ដើម្បី​អបអរសាទ​ស្វាគមន៍​ចំពោះ​ព្រឹត្ដិការណ៍​ដ៏​ធំ​នេះ។​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ឲ្យ​ចម្លង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ជា​បី​ច្បាប់​មួយ​ចម្លង​លើ​ ស្លឹករឹត​ ​មួយ​លើ​ប្រាក់​សន្លឹក​ ​និង​មួយទៀត​លើ​មាស​សន្លឹក។​ ​ដោយ​ខ្លាចក្រែង​បាត់​ច្បាប់​ចាស់​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​និង​ខ្លាចក្រែង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​សាបរលាប​ ​ពីព្រោះ​មាន​ជនជាតិ​សាសន៍​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ​ដែល​ប្រាថ្នា​ចង់បាន​ដែរ​ ព្រះ​អង្គ​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​សរសេរ​កត់ត្រា​ចម្លង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ជា​ច្រើន​ ក្បាល​ ​លើ​សាស្ត្រា​ស្លឹករឹត​ ​ទុក​សម្រាប់​ចែកចាយ​តម្កល់​តាម​វត្ដ​អារាម​នានា​ ​គឺ​ក្នុង​គោលបំណង​ការពារ​ទំនុកបម្រុង​ ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ឲ្យ​បាន​ចម្រុងចម្រើន​តទៅ​អនាគត​ ​និង​ដើម្បី​អប់រំ​បង្ហាត់បង្រៀន​ប្រជានុរាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ទូទាំង​ប្រទេស​ឲ្យ​ មានចំណេះ​វិជ្ជា​ ​ចេះ​ចង​ចាំ​ ​គោរព​ប្រណិប័តន៍​ ​អនុវត្ដ​ទៅ​តាម​គន្លង​ធម៌។​
ពង្សាវតារ​វត្ដ​ កោកកាក​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ថ្ងៃ​ដែល​សំពៅ​នាំ​ព្រះ​កែវមរកត​ ​និង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ចូល​មក​ដល់​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ​ត្រូវ​បាន​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ព្រះបាទ​បទុមសុរិយវង្ស​ ​កំណត់​ចាត់ទុកជា​សករាជ​ថ្មី​មួយ​ក្នុង​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ ​សករាជ​ថ្មី​ ​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ ​«ចុល្លសករាជ» ដែល​ត្រូវ​សន្មត​ចាប់ផ្ដើម​ដំបូង​នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ ១២​កើត​ ​ខែចេត្រ​ ​ឆ្នាំកុរ​ ​ព.ស ​១១៨៣ ក្នុង​មហាសករាជ​ ​៥៦១ និង​ត្រូវជា​ថ្ងៃ​ទី ​២២ មីនា​ ​គ.ស ៦៣៩ (តាម​ការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់​លោក​ ​F. G​. Faraut) ។
ព្រះរាជបុត្រ
ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​ ​មាន​បុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ធនញ្ជ័យ​កុមារ​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ​ ​ព.ស​ ១២៤៥ ត្រូវជា​ គ.ស​ ៧០១​ ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​កោកកាក​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​ទាំងអស់​បួន​ព្រះ​អង្គ​ ​ដែល​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដបន្ទាប់​គ្នា។​ ​ព្រះ​អង្គ​សោយរាជសម្បត្ដិ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ ​១០៩​ឆ្នាំ។ ​
ព្រះរាជបុត្រ ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​កុមារ​ ​ត្រូវ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ ​ហើយ​ពិធី​អភិសេក​បាន​ប្រព្រឹត្ដ​ទៅ​នៅ​ថ្ងៃ ​៩កើត ខែបុស្ស​ ​ឆ្នាំរកា​ ​ព.ស​១៣៩៧ ត្រូវជា ​គ.ស ​៨៥៣​ ​ដោយ​មាន​ព្រះរាជ​បរម​នាម​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ ​បរម​ជេដ្ឋាជ័យ​រាជាធិបតី ​កាលនោះ​ព្រះ​អង្គ​ទើបតែ​បាន​ព្រះ​ជន្ម​២៤​វស្សា។​ ​ព្រះ​អង្គជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ទី​១៤​(ក្នុង​បញ្ហា​ឈ្មោះ​ ​ដើម​កំណើត​សែស្រឡាយ​ ​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​កើត​ស្ដេច​ទាំង​អស់នេះ​ ​គេ​មានការ​ពិចារណា​យ៉ាងច្រើន​ក្នុង​ការ​រៀបចំ​កំណត់​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ ​ពីព្រោះ​ពង្សាវតារ​ ​និង​ឯកសារ​ផ្សេងៗ​ ​បាន​កត់ត្រា​ខុស​អំពី​គ្នា​ទាំងអស់​ ​មាន​ជា​អាទិ​ ​ដូច​ពង្សាវតារ​កោកកាក​ ​ក្នុងស្រុក​កណ្ដាលស្ទឹង​ ​ខេត្ដកណ្ដាល​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​ស្រីជ័យជេដ្ឋ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ ​ព្រមទាំង​ព្រះធនញ្ជ័យគោរពរាជ្យ​សុទ្ធតែ​ត្រូវជា​បងប្អូន​បង្កើត​ ​និង​ត្រូវជា​កូន​របស់​ព្រះបាទ​បទុមសុរិយវង្ស)។
ព្រំប្រទល់សីមា
ក្នុង ​សម័យ​នោះ​ ​ព្រំប្រទល់​ដែនទឹក​ដី​ខ្មែរ​នៅ​ទិស​ខាងលិច​ ​ត្រូវ​ថយ​រួញ​មក​នៅ​ត្រឹម​ ​បស្ចិម​បុរី​ ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​សៀម​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ ​ប្រជិនបុរី​ ​ឬ​ខេត្ដ​ខាងកើត​ ​និង​ខាងជើង​ត្រឹម​នគររាជ​សីមា ​ដែល​សៀម​កាឡៃ​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ដាក់​ជា​ ​កូរ៉ាត (គោរាជ)​ ​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ​ ​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​បាន​ដាក់​កំណត់​លក្ខខណ្ឌ​ឲ្យ​គ្រប់​ស្ដេច​សៀម​ត្រូវ​តែ ​នាំ​ផ្កា​មាស​មក​ថ្វាយ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ម្ដង​ ​បន្ទាប់​មក​ពញា​រោង​ក្រាប​ថ្វាយបង្គំ​ព្រះរាជា​សុំ​អនុញ្ញាត​វិល​ត្រលប់​ទៅ ​សុខោទ័យ​វិញ។​ ​ពញា​រោង​បាន​ទស្សទ៍​ទាយ​ ​ដាក់​ទំនាយ​ស្រុក​ខ្មែរ​ថា​ ​នឹង​រលត់​រលាយ​វិនាស​ខ្ចាត់ខ្ចាយ​ ​នៅ​ថ្ងៃ​ដែល​រូបសំណាក​ចៅពញា​តេជោដាំដី​ត្រូវ​បាក់បែក​ខ្ទេចខ្ទី​អស់ ។ ​ត្រង់ព្រះរោងនេះ បើតាមលោកកេង-វ៉ាន់សាក់លោកបានដឹងតាមរយៈឯកសាររបស់លោក អាដឺម៉ាឡឺក្លេរ លោកថាដោយសារមូលហេតុពីរយ៉ាងទើបស្ដេចជយវម៌្មទី៨ (ទី៨) ទីមួយដោយសារតែនាយរងនេះជាបងប្អូនបង្កើតផង មួយទៀតដោយទ្រង់ចង់ពង្រឹងនឹងអោយមានមូលដ្ឋាននៃពុទ្ធសាសនាផងទើបទ្រង់បានផ្ដាច់ទឹកដីនេះអោយទៅសៀមទៅ។ ក្នុងសម័យកាលនោះដែរ ប្រទេសខ្មែរមិនទាន់មានការគោរពប្រកាន់សាសនាឯកភាពតែមួយនៅឡើយ ក្នុងនោះស្ដេចជយវម៌្មទី៨ និង មហេសី ទ្រង់ទាំងពីរបានកាន់ពុទ្ធសាសនាតែបែបមហាយានដើម្បីសម្របសម្រួលទៅនឹងសាសនាពួកព្រាហ្មណ៍ផង និង ពួកសាសនាជីដែលជាសាសនាខ្មែរដើម ទើបក្រោយមកទៀតមានស្ដេចសំរែមួយអង្គត្រសក់ផ្អែមបានធ្វើបដិវត្តន៍ដើម្បីលើកតម្កើងជំនឿខ្មែរដើមមកវិញ (កិច្ចសម្ភាសន៍លោកកេង-វ៉ាន់សាក់នៅក្នុងវិទ្យុអាស៊ីសេរី ស្ដីអំពីព្រះបាទជយវម៌្មទី៨)។
ពង្សាវតា​របស់​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ ​ព្រះ​អង្គ​បទុមសុរិយវង្ស​ដែល​មាន​ភ្នែក​ទិព្វ​ ​អាច​មើលឃើញ​អ្វី​ទាំងអស់​បាន​កាត់​ទឹកដី​ខ្មែរ​មួយ​ផ្នែក​នៅ​ទិស​ខាងកើត​គឺ ​ ​ស្រុក​គោកអង្ក្រង​ឲ្យ​ទៅ​យួន​ដែរ។​ ​ពីព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​មើលឃើញ​ទៅ​អនាគត​ ​ថា​ស្រុក​នេះ​នឹង​ក្លាយទៅជា​នគរ​មួយ​ឯករាជ្យ​ដែល​គេ​ពុំ​អាច​ បំផ្លិចបំផ្លាញ​បាន​ឡើយ​ ​ពង្សាវតារ​ដដែល​នេះ​បាន​រៀបរាប់​ថា​ ​នៅ​ស្រុក​គោកអង្ក្រង​ មាន​ឈ្មួញ​លក់​សូត្រ​ម្នាក់​ ​បាន​នាំ​ខ្ញុំកំដរ​អ្នកបម្រើ​ទៅ​នេសាទ​ត្រី​ ​ខណៈនោះ​ស្រាប់តែ​រើស​បាន​ត្រា​មាស​មួយ​ក្នុង​ទឹក​ ​លើ​ត្រា​នោះ​មាន​ចារ​ថា​ ​ព្រះ​បង្គាប់បញ្ជា​តម្រូវ​ឲ្យ​គាត់​ធ្វើ​ជា​ស្ដេច​ ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​នាំ​គ្នា​កុះករ​ទៅ​សុំ​ចំណុះ​ចុះចូល​នៅ​បម្រើ​ជាមួយ​ ​ហើយ​បាន​នាំ​គ្នា​តែងតាំង​ឈ្មួញ​នោះ​ជា​ស្ដេច​ ​ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​ស្ដេច​ទេវតា​ ​ដូចនេះ​ទឹកដី​ខ្មែរ​នៅ​ទិស​ខាងកើត​ត្រូវ​រំកិល​ត្រឹម​ ​បារា​ ​និង​ដូនណយ​ (ដូនណៃ) ​ចំណែក​ព្រំប្រទល់​ទឹក​ខ្មែរ​ផ្នែក​ខាងជើង​ ​និង​ខាង​ត្បូង​នៅ​ដដែល​ឥត​មាន​រើរុះ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ទេ។​
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវង្សអស្ចារ្យ
ផ្លូវរូងដីក្រោមសមុទ្រ
សំណើរ និង ការខិតខំប្រឹងប្រែង
left|thumb|200px|គំរោងរបស់ថូមី ដឺហ្គាមុនស៍នៅឆ្នាំ១៨៥៦ សំរាប់ភ្ជាប់ការឆ្លងកាត់ឈូងសមុទ្រ ជាមួយនឹងផែ/សសរសំរាប់ដឹងខ្យល់បក់នៅ លើ[[ពំនូកខ្សាច់វ៉ឺននីកណ្តាលឈូងសមុទ្រ]]
នៅក្នុងឆ្នាំ១៨០២វិស្វករជីករ៉ែជនជាតិបារាំ អាល់បឺត ម៉ាធីអ៊ូ បានដាក់សំណើរបញ្ជូនតទៅផ្លូវរូងក្រោមដីខាងក្រោមឈូង សមុទ្រអង់គ្លេសជាមួយនិងការតាំងភ្លើងចង្កៀងជាច្រើន​ រទេះសេះនៅក្នុងទឹកហើយនិងកោះសប្បនិមិ្មតនៅកណ្តាល ឈូងសមុទ្រដើម្បីឲ្យសេះផ្លាស់ប្តូរទីកន្លែង។នៅក្នុង ទសវត្សឆ្នាំ១៨៣០បុរសជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ អាមី ថូមេ ដឺ ហ្គេមុនដ៍បានបង្ហាញទីតាំងភូមិសាស្រ្ត ដំបូងនិងស្ទង់មើលកំហាប់អ៊ីត្រូសែននៅក្នុងឈូង សមុទ្រនោះរវាងស្ពានដែលសង់លយចូលទៅក្នុង សមុទ្រនិងរូបព្រាបស។ថូមេ ដឺ ហ្គេមុនដ៍បាន ស្វែងរកផែនការណ៍ជាច្រើនហើយនៅក្នុងឆ្នំា១៨៥៦ គាត់បានបង្ហាញនៅសំណើរ​ដើម្បីធ្វើការណ៍ស្នើរ សុំការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវរថភ្លើងពីខេព ហ្គ្រីសញូស ទៅកាន់ត្រើយខាងកើតជាមួយផែ/សសរសំរាប់ដឹង ខ្យល់បក់នៅលើពំនូកខ្សាច់វ៉ឺននី13គឺចំណាចតែ ១០ហ្រ្វង់ប៉ុណោះជាតំលៃមួយគួសមហើយយើងទទួល បាន១៧០​លានហ្រ្វងរឺតិចជាង៧លានអ៊ឺរ៉ូ14។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអង់គ្លេស
ឃុំឫស្សីក្រាំង
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​មោងឫស្សី ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន១០ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុក​មោងឫស្សី ភិមូថ្នល់បត់
ឃុំជ្រៃ(ស្រុក ថ្មគោល)
ឃុំជ្រៃជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​ថ្មគោល ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន ១០ភូមិ ។
ក្រចេះ
ក្រចេះអាចសំដៅទៅលើ៖
ច្បាប់​ស្តី​ពី​របប​សារ​ពត៌មាន
ច្បាប់ស្តីពីរបបសារព័ត៌មាន ត្រូវបានអនុម័តដោយរដ្ឋសភា នៅថៃ្ងទី ១៨ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៩៥​ ដែលសេចក្តីទាំង ស្រុងដូចតទៅ៖
មាត្រា ២
សារព័ត៌‌មាន មានសិទិ្ធរក្សាការសម្ងាត់ស្តីពីប្រភពព័ត៌‌មានរបស់ខ្លួន។
មាត្រា ៣
ដើមី្បរក្សាឯករាជ្យនៃសារព័ត៌‌មាន ការត្រួតពិនិត្យមុនពេលបោះពុម្ពផ្សាយ ត្រូវហាមឃាត់។
មាត្រា ៤
ការបោះពុម្ពផ្សាយនូវព័ត៌‌មានផ្លូវការដូចជា សេចក្តីថែ្លងការណ៍ ការប្រជុំ កំណត់ហេតុប្រជុំ ឬរបាយការណ៍ណាមួយ។ល។ មិន​អាច​ត្រូវ​ឲ្យ​ផ្តន្ទា​ទោស​បាន​ឡើយ​ប្រសិន​បើការផ្សាយនោះមានលក្ខណៈសមស្របតាមសភាពពេញលេញ ឬសេចក្តីសងេ្ខបត្រឹមត្រូវតាមរឿងពិត។
មាត្រា ៥
1. គោលការណ៍ទូទៅ
សារព័ត៌‌មាន មានសិទិ្ធទទួលព័ត៌‌មានដែលស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល លើកលែងតែព័ត៌‌មានណា ដែលបណ្តាលអោយ : 2-ការស្នើសុំព័ត៌‌មាន
ការស្នើសុំព័ត៌‌មានត្រូវធ្វើឡើងជាលាយល័ក្ខណ៍អក្សរ ហើយត្រូវបញ្ជាក់អោយបានច្បាស់លាស់អំពីព័ត៌‌មានដែល ស្នើសុំទៅស្ថាប័ននានា។
មន្រ្តី​មាន​សមត្ថកិច្ច​ដែល​គ្រប់គ្រងស្ថាប័ននោះ ត្រូវឆ្លើយតបទៅនឹងពាក្យសុំក្នុងរយៈពេលសាមសិបថៃ្ង (៣០ថៃ្ង) យ៉ាងយូរ ប្រសិន​បើ​ការ​ស្នើ​សុំ​នោះ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ​ទាំងស្រុង ឬខ្លះៗនោះ ហេតុផលនៃការបដិសេធត្រូវបញ្ជាក់អោយ បានច្បាស់លាស់ជាលាយល័ក្ខណ៍អក្សរ។
មាត្រា ៦
អ្នកសារព័ត៌‌មាន មានសិទិ្ធបង្កើតសមាគម អ្នកសារព័ត៌‌មាន។ សមាគមអ្នកសារព័ត៌‌មាននោះត្រូវមានលក្ខណៈឯករាជ្យ។  សមាគមអ្នកសារព័ត៌‌មាននីមួយៗ ត្រូវ​អនុម័ត​លក្ខនិ្តកៈរបស់ខ្លួនដែលមិនផ្ទុយនឹងច្បាប់ជាធរមាន ដោយមានការយល់ព្រមពីសមាជិកតាមការបោះឆ្នោត។  អ្នកដឹកនាំសមាគមអ្នក​សារ​ព័ត៌‌មាន​ដែល​ជា​សមាជិកក្រុមអភិបាល ត្រូវមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតាមលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យ។
មាត្រា ៧
សមាគមអ្នកសារព័ត៌‌មាននីមួយៗ ត្រូវតាក់តែងក្រមសីលធម៌‌ដើមី្បអនុវត្តក្នុងសមាគមរបស់ខ្លួន ដែលអ្នកសារព័តមាន មាន​កាតព្វកិច្ច​គោរព​គោល​ការណ៍​ចាំ​បាច់​ជាអាទិ៏ដូចតទៅ :
មាត្រា ៨
មុនពេលចាប់ផ្តើមចែកចាយសារព័ត៌‌មាន និយោជក ឬនិពន្ធនាយកត្រូវធ្វើពាក្យមួយច្បាប់ (០១ច្បាប់) ជូនមក​ក្រសួង​ព័ត៌‌មាន​ដើមី្ប​បញ្ជាក់​អំពី​អត្ត​សញ្ញាណ​របស់​ខ្លួន ក្រសួងនេះត្រូវចេញបង្កាន់ដៃអោយទៅសារព័ត៌‌មាន ពេលបាន ទទួលសំណុំបែបបទទាំងមូល។ ក្នុងករណីដែលនាយកការផ្សាយជាសមាជិករដ្ឋសភា ឬស្ថាប័នដែលមានអភ័យឯកសិទិ្ធ សារព័ត៌‌មាននោះត្រូវចាត់ តាំង​ឲ្យ​មាន​សហនាយក​ការ​ផ្សាយ​ម្នាក់​ទៀត​ និយោជក ឬនិពន្ធនាយកដែលមិនគោរពបែបបទនេះជាមុន ត្រូវផ្តន្ទាទោស ពិន័យជាប្រាក់ ពីប្រាំសែនរៀល(​៥០០.០០០រៀល)​​ទៅ​មួយ​លាន​ប្រាំ​សែន​រៀល (១ ៥០០.០០០រៀល)  ក្នុងករណីមិនរាងចាលត្រូវពិន័យជាប្រាក់ទេ្វ ឡើង។
មាត្រា ៩
សំណុំបែបបទដែលនិយោជក ឬនិពន្ធនាយក ត្រូវបំពេញមានជាអាទិ៏ :
មាត្រា ១០
បើតុលាការរកឃើញថា ការ​ផ្សាយ​ណា​មាន​លក្ខណៈ​ខុសពីការពិត តាមបណ្តឹងរបស់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី តុលាការ អាចបង្គាប់អោយសារព័ត៌‌មាននោះ : អត្ថបទកែតម្រូវដែលអ្នកសារព័ត៌‌មាន មានកាតព្វកិច្ចផ្សាយ ត្រូវចុះផ្សានៅទំព័រដូចគ្នា និងមានទំហំអក្សរប៉ុនគ្នា និង អត្ថបទដែលបានចាត់ទុកថា ជា​អត្ថបទ​ធ្វើ​អោយ​ខូចខាតកិតិ្តយស និងសេចក្តីថៃ្លថ្នូររបស់គេ លើសពីនេះ តុលាការអាចផ្តន្ទាទោសពិន័យជាប្រាក់ពី មួយលានរៀល (១.០០០.០០០រៀល) ទៅ​ប្រាំ​លាន​រៀល (៥.០០០.០០០រៀល) ទៀតក៏បាន។
ម៉្យាងទៀតក្នុងករណីដែលមានការវិនិច្ឆ័យអំពីអំពើណាមួយដែលមានចែងក្នុងកថាខ័ណ្ឌខាងលើ តុលាការអាចបញ្ជា​ឲ្យ​បិទ​ផ្សាយ​សេចក្តី​សំរេច​របស់​ខ្លួន​នៅ​ទីកនែ្លងទាំងឡាយ ដែលតុលាការនឹងបញ្ជាក់ ដោយឲ្យជនជាប់ចោទទទួលបន្ទុក ចេញសោហ៊ុយ ហើយតុលាការអាចចុះផ្សាយ សាលក្រម​នេះ​ក្នុង​សារ​ព័ត៌‌មាន មួយ ឬច្រើន និងឲ្យជនជាប់ចោទទទួលបន្ទុក ចេញសោហ៊ុយទាំងអស់ ដោយកម្រិតត្រឹមមួយលានរៀល (១.០០០.០០០រៀល) យ៉ាងច្រើនបំផុត
មាត្រា ១១
សារព័ត៌‌មានមិនត្រូវបោះពុម្ពផ្សាយនូវអ្វីដែលនាំអោយប៉ះពាល់ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈដោយញុះញង់ដោយ ផ្ទាល់ឲ្យមនុស្សម្នាក់ ឬច្រើននាក់ ប្រព្រឹត្ត​អំពើហិង្សា ការប្រព្រឹត្តបទល្មើសដែលមានចែងខាងលើនេះ ត្រូវផ្តន្ទាទោសពិន័យជាប្រាក់ពីមួយលានរៀល (១.០០០.០០០ រៀល)ទៅប្រាំលានរៀល (៥.០០០.០០០រៀល)  បុគ្គលរងគ្រោះដោយអំពើខាងលើ មានសិទិ្ធតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទៅតុលាការ  គ្រប់ករណីទាំងអស់ តុលាការ​ត្រូវ​ពិនិត្យទៅលើទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់រវាងអត្ថបទញុះញង់ នឹងអំពើនោះ  អត្ថបទដែលមានចំណាស់លើសពីបីខែ (៣ខែ) មិន​អាច​យក​មក​សំអាង​ក្នុង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​បានឡើយ។
មាត្រា ១៣
សារព័ត៌‌មានមិនត្រូវបោះពុម្ពផ្សាយ ឬផ្សាយបន្តការមិនពិតដែលជាការជេរប្រមាថ ការមើលងាយដល់ស្ថាប័នជាតិ ការ​ផ្សាយ​បែប​នេះ​អាច​ត្រូវ​ផ្តន្ទាទោស​ពិន័យ​ជាប្រាក់ពី ពីរលានរៀល (២.០០០.០០០រៀល) ទៅដប់លានរៀល (១០.០០០.០០០រៀល)។
មាត្រា ១៤
សារព័ត៌‌មានមិនត្រូវបោះពុម្ពផ្សាយនូវអ្វីដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រពៃណីល្អរបស់សង្គមជាតិជាអាទិ៏ :
មាត្រា ១៥
លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីតុលាការ សារព័ត៌‌មានពុំអាចផ្សាយដំណឹង រូបថត ឬគំនូរ ដែលអាចឲ្យអ្នកអាន ស្គាល់ឈ្មោះ និងភិនភាគនៃ : ក្នុងករណីដែលសាមីជន ឬអ្នកអាណាព្យាបាលយល់ព្រមជាលាយល័ក្ខណ៍អក្សរ សារព័ត៌‌មានអាចផ្សព្វផ្សាយរឿង នេះបាន លើកលែងតែការផ្សាយនេះ នាំ​ឲ្យ​ប៉ះ​ពាល់ដល់ការស៊ើបអងេ្កតរបស់តុលាការ។
បុគ្គលណាដែលត្រូវសារព័ត៌‌មានបំពានសិទិ្ធខាងលើនេះ មានសិទិ្ធប្តឹងទៅតុលាការដើមី្បទាមទារជម្ងឺចិត្ត ការប្រប្រព្រឹត្តល្មើសនឹងបទប្បញ្ញតិ្តខាងលើនេះ ត្រូវផ្តន្ទាទោសពិន័យជាប្រាក់ពីមួយលានរៀល (១.០០០.០០០រៀល) ទៅប្រាំលានរៀល (៥.០០០.០០០រៀល)។
មាត្រា ១៦
ដំណឹងផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម អាចចាត់ទុកថាមានលក្ខណៈភូតកុហក បើការផ្សាយនោះមានន័យបំផ្លើសហួសហេតុអំពី គុណភាព ឬគុណសម្បតិ្តផលិតផល ឬសេវាណាមួយ បណ្តាឲ្យអ្នកប្រើប្រាស់មានការភ័ន្តច្រឡំអំពីគុណភាព ឬគុណសម្បតិ្តនោះ។
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មរបៀបនេះត្រូវហាមឃាត់ ប៉ុនែ្ត​សារ​ព័ត៌‌មាន​​ដែលចុះផ្សាយដំណឹងភូតកុហកនេះ មិនមែនជា អ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ទេ លើកលែងតែសារព័ត៌‌មាននេះនៅតែបន្តផ្សាយដំណឹងនេះ ក្រោយពីបានទទួលការ ហាមប្រាមជាលាយល័ក្ខណ៍អក្សរពី តុលាការ ឬពីក្រសួងមានសមត្ថកិច្ចរួចហើយ។
ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកម្ចាស់ឃោសនាពាណិជ្ជកម្មជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ និងចំពោះតុលាការ បើមានការ ប្តឹងផ្តល់អំពីបុគ្គល ឬ​សមាគម​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ណាមួយ ដែលបានទទួលការខូចខាតប្រយោជន៍បណ្តាលមកពីការផ្សាយ ពាណិជ្ជកម្មភូតកុហកនេះ។
ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មភូតកុហក អាច​ត្រូវ​ផ្តន្ទាទោស​ពិន័យ​ជាប្រាក់ពីមួយលានរៀល (១.០០០.០០០រៀល) ទៅប្រាំលានរៀល(៥.០០០.០០០រៀល)។
មាត្រា ១៧
បុគ្គលណាក៏ដោយ ទោះជារូបវន្តបុគ្គលកី្ត ឬនីតិបុគ្គលកី្ត មិនអាចធ្វើជាម្ចាស់ ឬជាអ្នកកាន់កាប់សារព័ត៌‌មានជាភាសា ខែ្មរលើសពីពីរ (២) ឡើយ​នៅ​ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
មាត្រា ១៨
ចំនួនសរុបទាំងអស់នៃសារព័ត៌‌មានជាភាសាខែ្មរ ដែលកាន់កាប់ដោយជនបរទេស មិនត្រូវអោយលើសពីមៃ្ភភាគរយ (២០%) នៃ​ចំនួន​សារ​ព័ត៌‌មាន​ជា​ភាសា​ខែ្មរ​ទាំងអស់​ដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឡើយ។
សារព័ត៌‌មានដែលកាន់កាប់ដោយជនបរទេស ដែលបានអនុញ្ញាតអោយចេញផ្សាយរួចហើយ មិនអាចត្រូវបិទដោយ មូលហេតុ​ថយ​ចុះ​ចំនួន​សរុប​ទាំងអស់​នៃ​សារ​ព័ត៌‌មានជាភាសាខែ្មរនោះទេ។
មាត្រា ១៩
និពន្ធនាយក ឬនាយកការផ្សាយ ត្រូវតម្កល់ទុកសារព័ត៌‌មានរាល់លេខរបស់ខ្លួនចំនួនពីរច្បាប់ (០២ច្បាប់) នៅបណ្ណាជាតិ និងប្រាំមួយច្បាប់ (០៦ច្បាប់) ទៀត​នៅ​ក្រសួងព័ត៌‌មាន។ ការតម្កល់ទុកនេះត្រូវធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលដប់ប្រាំថៃ្ង (១៥ថៃ្ង) ចំពោះការបោះពុម្ពនៅភ្នំពេញ និងសែសិបប្រាំថៃ្ង (៤៥ថៃ្ង) នៅ​កនែ្លង​ដទៃ​ទៀត ដោយគិតពីកាលបរិចេ្ឆទនៃ ការចេញផ្សាយ។ ការប្រព្រឹត្តល្មើសនឹងបទប្បញ្ញតិ្តខាងលើនេះ ត្រូវផ្តន្ទាទោសពិន័យជាអន្តរការណ៍ ដោយក្រសួងព័ត៌‌មានជាប្រាក់ពី បីម៊ឺនរៀល (៣០.០០០រៀល)​ទៅ​បី​សែន​រៀល (៣០០.០០០រៀល)។
មាត្រា ២១
បទប្បញ្ញតិ្តទាំងឡាយដែលមានពីមុនមកហើយទាក់ទងនឹងសារព័ត៌‌មាន ត្រូវចាត់ទុកជានិរាករណ៍។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង
ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង គឺជាស្រុកមួយនៃខេត្តកណ្ដាល កម្ពុជា។ ស្រុកនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា១៨ឃុំ និង ១២៧ភូមិ។ កាលពីមុនស្រុកនេះមាន២៣ឃុំ និង ១៥៤ភូមិ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នបានកាត់ឃុំចំនួន៥ ទៅឱ្យខណ្ឌដង្កោ រាជធានីភ្នំពេញវិញ។
តំណខាងក្រៅ
កណ្ដាលស្ទឹង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឃុំជ្រៃ (ស្រុក មោងឫស្សី)
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​មោងឫស្សី ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៨ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុក​មោងឫស្សី
ម្ហូបបារាំង
thumb|right|250px| ម្ហូបបារាំង (Cuisine française) របៀបធ្វើម្ហូបអាហាគឺមានដើមកំនើតពីប្រទេសបារាំង​ ហើយត្រូវបានកែរប្រែពី​សតវត្សមួយទៅសតវត្សទៅតាមសង្គម​​ និង នយោបាយ។ នៅសតវត្សកណ្តាលគេបានបង្កើត ហ្គូលលេអ៊ូម(Guillaume)ដែលស្គាល់ថាជាតាលលេវេន(Taillevent)។​​ នៅសម័យទំនើប​ចាប់ផ្ដើមពីសតវត្សទី៧មក មនុស្សចាប់ផ្ដើមនិយមតិណជាតិនិង ដាក់គ្រឿងតិចជាងមុន​​ ព្រមទាំងដាក់ក្រែមច្រើន។វាចាប់ផ្ដើមពីការធ្វើរបស់ចុងភៅរបស់ណាប៉ូលេអុង ដែលធ្វើឡើងសំរាប់ព្រះចៅអធិរាជ្យនិង អ្នកអំនាចផ្សេងៗ។
វិជ្ជាធ្វើម្ហូបរបស់បារាំងត្រូវបានប្រមូលជាក្រមតែមួយនៅសតវត្សទី២០​ ដោយលោក ចចជីស អូហ្គីស អេសខូហ្វេ ដើម្បីអោយក្លាយ ជាម្ហូបដ៏ឧត្តមនៅ សម័យកាលថ្មី។ហើយវាក៏ជាការងារចំបងរបស់លោកខូហ្វេផងដែរ។ហើយគាត់ក៏បានព្យាយាមលើកដំកើនវាផងដែរដើម្បីអោយគេស្គាល់​ ម៉្យាងទៀតវាក៏ធ្វើអោយទាក់ទាញ ភ្ថៀវទេសចរណ៏ អោយធ្វើដំនើរទៅទស្សនា នៅ​ទីជនបទផងដែរ។វិជ្ជាធ្វើម្ហូបរបស់ហ្គេសខន(Gascon) បានជះឥទ្ធិពលលើក្បួនធ្វើម្ហូបនៅ​ខាងត្បូងឈាងខាងលិចនៃប្រទេសបារាំងផងដែរ។​ឯគ្រៀងគឺប្រែប្រួលទៅតាមតំបន។​​ដំបូងវាគ្រាន់តែជាម្ហូបដែលគេនិយមបរិភោគនៅតំបន់មួយប៉ុន្នេះ តែក្រោយមកវាត្រូវបានពេញនិយមពាស់ពេញប្រទេសនិង ឈានទៅ ដល់អន្តរជាតិទៀតផង។ មានម្ហូបជាច្រើនដែលពីមុនគ្រាន់តែពេញនិយមនៅតំបន់មួយ​ សាយភាយក្លាយជាពេញនិយមពេញប្រទេស។ ប្រូម៉ានិងស្រាគឺជាអាហារដ៏ចំបងនៅ ហើយវាដើរតួជាច្រើនមុខងារនៅ​តាមតំបន់ និងទូទាំង​ប្រទេសដែលបានផ្លាស់ប្ដូទៅជាច្រើនសន្ថានម៉្យាងទៀតគេហៅសាមញ្ញថាd'origine d'origine contrôlée (AOC) ( អនុវិសាមញ្ញា)នៃច្បាប់។
ម្ហូបជាតិ
thumb|200px|right|[[ចន ឌូក​នៃផ្លែប៊ែរី (Berry) កំពុងរីករាយនិងបរិភោគម្ហូបឆ្ងាញ់។ ឌូកកំពុងអង្គុយជាមួយ កាដីនន័ល នៅតុខ្ពស់មួយ, នៅក្រោម baldaquin​មួយដ៏ប្រណិត, ទលមុខជើងក្រានកំដៅផ្ទះ, ដែលមានអ្នកបំរើពីរបីនាក់នៅចាំបំរើ រាប់ទាំង ខាវ័រ. នៅលើតុខាងឆ្វេងដៃឌូកមានដបដាក់អំបិលធ្វើពីមាសមួយ​, នៅសណ្ធានរបស់សំពៅមានលំអរដោយ Très Riches Heures du Duc de Berry, ca 1410.]]
មានម្ហូបជាច្រើន ដែលចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃមុខម្ហូបរបស់ជាតិនៅថ្ងៃនេះ។ ភាគច្រើនមកអាហារឧត្តមនៅក្នុងមុខម្ហូបរបស់ព្រះរាជា ប៉ុន្តែក៏មានខ្លះមកពីអាហារតាមតំបន់ដែលបាន ក្លាយជាពេញនិយមពេញប្រទេសផងដែរ។
ប្រវត្តិរបស់មុខម្ហូប
ម្ហូបបារាំងត្រូវបានវិវត្ត​ជាច្រើនលើកច្រើនសារពីសតវត្សមួយទៅ​សតវត្សមួយទៀត។​ ចាប់ផ្ដើមពីសម័យមជ្ឈិមសម័យ​ (សតវត្សទី៥ដល់សតវត្សទី១៤)​ មុខម្ហូបដែលមានភាពពិសេសនិង មានភាពឆ្នៃប្រឌិតខ្ពស់ត្រូវបានផុសរូបរាងឡើង។ ចលនាខុសៗគ្នានៃសង្គម ចលនានយោបាយ​ និងទេពកុសលរបស់ចុងភៅ​ រួមបញ្ចួលគ្នាបង្កើតបានជាចលនានេះ។ពីឆ្នាំមួយទៅឆ្នាំមួយ របៀបនៃការធ្វើម្ហូបបារាំងត្រូវបានគេអោយឈ្មោះផ្សេងៗពីគ្នា និងត្រូវបានកែខៃដោយមេចុងភៅផ្សេងៗពីគ្នា។ ក្នុងអំឡុងពេលគេរស់នៅមានជីវិតពួកចុងភៅទាំងអស់នោះត្រូវបានគេ ផ្តល់កិត្តយសខ្ពងខ្ពស់ដោយគេបានជួយធ្វើវិភាគទានជូនវប្បធម៌ និងប្រទេសជាតិ។ជាដំបូងម្ហូបជាតិត្រូវបានគេធ្វើអោយអភិវឌ្ឍនៅទីក្រុងប៉ារីស ហើយធ្វើឡើងសំរាប់តែរាជ្យវង្សសានុវង្ស របស់បារាំងប៉ុន្នោះ តែជាយថាហេតុវាត្រូវបានបែកសាយពេញផ្ទៃប្រទេស ហើយនិងត្រូវនាំចេញទៅបរទេសទៀតផង។ ​
សម័យកណ្ដាល
ដែលគេហៅថាសេវាឥណ្នទាន (service en confusion)។ ម្ហូបភាគច្រើនត្រូវបានហូបដោយដៃ ឯសាច់ត្រូវបានគេចិត្តជាចំរៀកធំៗ និងទឹកជ្រលួក គឺខាប់ ធ្ងន់និងមានរស់ជាតិស្ពៃខៀវក៏ត្រូវបានគេប្រើដែរ។ នំផាយក៏ជាម្ហូបដ៏ពេញនិយមនៅក្នុងពិធីជប់លាង ចំនែកផ្នែករឹងរបស់វាគេក៏បានយក មកធ្វើប្រអប់ រឺ ចាន សំរាប់ដាក់ម្ហូប រឺ សំរាប់ដាក់អ្វីផ្សេង។ហើយនៅចុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ គេក៏បានអភិវឌ្ឍវាអោយកាន់តែល្អ។ពីមុនពេលគេ​ បរិភោកអាហារគេគឺនៅលើតុ​ បូរាណ(issue de table) តែក្រោយមកកែក៏ហូបនៅតុបង្អែមសម័យថ្មី ដែលជាបែបផែន dragées (នៅមជ្ឈិមសម័យ ដែលបានន័យថាស្ករ ឬ ទឹកឃ្មុំ)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង
ចៅពញាញោម
ចៅពញាញោម ឬ កែវហ្វ៊ាទី១ ជាព្រះមហាក្សត្រអាណាចក្រខ្មែរ
ចៅពញាញេមជាបុត្រពៅរបស់ព្រះបាទសត្ថាទី១។ រាជពង្សាវតាខ្មែរថា ព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិស្នងព្រះបិតុច្ឆានៅពេលព្រះជន្ម ២១ព្រះវស្សា។ ព្រះអង្គមានព្រះនាមសម្រាប់រាជថា សម្តេចកែវហ្វ៊ា គង់នៅរាជវាំងស្រីសន្ធារ។ ព្រះអង្គទ្រង់បានលើករាជធានីមកតាំងនៅរាជធានីភ្នំពេញវិញ ក្នុងឆ្នាំ១៦០១។ ព្រះអង្គបានបន្តនយោបាយរបស់ព្រះមហាក្សត្ររាជមុនៗគឺយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងណាស់ជាមួយជនជាតិអឺរ៉ុប។ ព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រមិនរវល់កិច្ចការផែនដី ចូលចិត្តបរបាញ់សត្វ បៀតបៀនប្រពន្ធអ្នកដទែ ជិះជាន់គាប់សង្កាត់រាស្រ្ត។ ហេតុនេះទើបអយ្យការ(ទេវីក្សត្រី)របស់ទ្រង់ ជុំនំជាមួយមន្ត្រីសុំយាងព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មករៀបចំប្រទេសឡើងវិញ ។
ប្រវត្តិ
ក្រោយពីព្រះបរមរាមាធិបតីពញ្ញាអនទ្រង់សោយទីវង្គត់ដោយការលបធ្វើគត់ដោយព្រះរាមកែវព្រះភ្លើងនិងបក្សពួករបស់ខ្លួន។ព្រះរាជវង្សានុវង្សនិងមន្ត្រីផងទាំងពួងពិសេសគឺព្រះទេវីក្សត្រីដែលជាព្រះរាជ្យបុត្រីរបស់ព្រះចន្ទរាជាហើយត្រូវជាជីដូនបានយាងព្រះពញ្ញាញោមដែលជាព្រះរាជបុត្រពៅរបស់ព្រះមហិធរាជាព្រះសត្ថាមានព្រះជន្ម២១ព្រះវស្សាឲ្យឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះបិតុលានៅរាជ្យវាំងស្រីសន្ធរក្នុងឆ្នាំ១៦០០ដោយមានព្រះនាមក្នុងរាជ្យថា’’ព្រះសម្តេចកែវហ៊្វាពញ្ញាញោម’’។ក្នុងឆ្នាំ១៦០១ព្រះអង្គទ្រង់បានប្តូររាជធានីពីស្រីសន្ធរមកចតុមុខវិញ។ព្រះកែវហ៊្វាពញ្ញាញោមនេះមិនខុសអ្វីពីព្រះបរមរាមាធិបតីពញ្ញាអនដែលជាព្រះបិតុលារបស់ព្រះអង្គឡើយ។ព្រះអង្គមិនសូវខ្វល់ខ្វាយពីកិច្ចការប្រទេសជាតិនិងសុខទុក្ខរបស់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គនោះទេគឺព្រះអង្គជក់ព្រះឧទ័យតែនឹងបណ្តើរឆ្កែ គង់សេះ ដេញសត្វ ចាក់ជុងបង្កាត់ ទាក់ក្រួច ទរទា មាន់ព្រៃ និងរលកជាធម្មតា។ជាពិសេសនោះព្រះអង្គជក់ព្រះទ័យនឹងការប្រពៀតព្រៃនិងនាំបណ្តាជាខ្ញុំបំរើបៀតបៀនកូនប្រពន្ធមន្ត្រីរាស្ត្រជានិច្ចជាកាល។ដោយសារតែអំពើមិនល្អនេះហើយទើបមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយកើតមានពាសពេញព្រះនគរជាខ្លាំងទើបកើតមានចោរលួចចោរប្លន់និងមនុស្សចាប់គ្នាលក់ដូចសត្វតិរច្ឆាន។ដោយអស់អង្ឈឹមនឹងការរកព្រះរាជាដែលមានទសពិតរាជ្យធម៌និងគិតគូរដល់សុខទុក្ខរបស់ប្រជារាស្ត្រនោះព្រះទេវីក្សត្រីដែលជាព្រះរាជ្យបុត្រីរបស់ព្រះចន្ទរាជាទ្រង់បានផ្ញើព្រះរាជ្យសារទូលព្រះចៅនររេសួនស្តេចសៀមសុំយាងព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ជាក្មួយដែលសៀមចាប់យកទៅកាលសៀមវាយបែកបន្ទាយលង្វែកនៅក្នុងឆ្នាំ១៥៩៣នោះឲ្យវិលមកឡើងសោយរាជ្យនៅនគរកម្ពុជាដើម្បីឲ្យប្រទេសជាតិបានចំរុងចំរើនឡើងវិញ។ចំនែកឯព្រះចៅនររេសួនស្តេចសៀមក៏ទ្រង់យល់ព្រមតាមសំនើរក៏ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនអនុញ្ញាតឲ្យព្រះជ័យជេដ្ធាទី២ជាព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌យាងមកនគរខ្មែរនោះទេ។ដោយមានការឧបត្ថម្ភគាំទ្រពីសំណាក់ទ័ពរបស់ព្រះចៅនររេសួនផងព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ទ្រង់បានយាងមកដល់នគរកម្ពុជាវិញក្នុងឆ្នាំ១៦០១ឬ១៦០៣។ចំនែកឯព្រះកែវហ្វ៊ាពញ្ញាញោមដែលត្រូវបានដកចេញពីរាជ្យបល័ង្គដោយមិនពេញព្រះទ័យព្រះអង្គទ្រង់ក៏ទ្រង់នាំពួកមន្ត្រីឡែឡរបស់ខ្លួនទៅបំបះបក្សពួកបានមួយចំនួនមកច្បាំងដណ្តើមរាជ្យពីព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ជាព្រះបិតុលា។ទីបំផុតព្រះកែវហ្វ៊ាពញ្ញាញោមក៏ត្រូវទ័ពរបស់ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ចាប់បានហើយធ្វើគត់ព្រះអង្គក្នុងឆ្នាំ១៦០៣ទៅ។
ឃុំតាលាស់
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​មោងឫស្សី ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៩ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុក​មោងឫស្សី
អូម៉ូសាព្យាង
អនុប្រភេទ
អនុប្រភេទ​ របស់​​អូម៉ូសាព្យាង​រួមមានអូម៉ូ​សាព្យាង​ អ៊ីដាល់ទូ( Homo sapiens idaltu) និង​អនុប្រភេទ​ដ៏​ចំណាស់​គឺ អូម៉ូសាព្យាង​ សាព្យាង​(Homo sapiens sapiens)។ ប្រភពខ្លះ​បាន​បង្ហាញ​ថា Homo sapiens neanderthalensis ជាអនុប្រភេទ​របស់​  អូម៉ូសាព្យាង។ ស្រដៀង​គ្នា​នោះ​ដែរ​គឺ​ ការ​រក​ឃើញនូវ​ប្រភេទ​ Homo rhodesiensis ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ចូល​ជា​អនុ​ប្រភេទ​​​ប៉ុន្តែ​ការ​ចាត់​ចូល​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់ទូលំទូលាយ​នោះ​ទេ។
ការ​វិវត្តន៍
ការសិក្សា​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​នៃ​ ការវិរត្តន៍​របស់​មនុស្ស ត្រូវបាន​គេ​ព្រួយ​បារម្ភ​ យ៉ាង​ខ្លាំង​ ពិសេស​ គឺ​​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​នៃ​អំបូរ​ អូម៉ូ តែ​ជាធម្មតា​តែង​តែ​មាន​សិក្សា​ពាក់ព័ន្ធ​និង​ប្រភេទ hominids និង hominines ផ្សេង​ទៀត​ផង​ដែររូមទាំង​ Australopithecus។"មនុស្ស​បច្ចុប្បន្ន" ត្រូវ​បានគេ​ចាត់​ទុក​ថាជាប្រភេទអូម៉ូ​សាព្យាង​,ដែល​ជា​អនុប្រភេទ​ចំណាស់​តែ​មួយគត់​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ អូម៉ូសាព្យាង​ សាព្យាង​។.
អូម៉ូ​សាព្យាង​ អ៊ីដាល់(Homo sapiens idaltu) (បក​ប្រែ​ថា​: "មនុស្ស​មាន​ប្រាជ្ច"ទូ​ដែល​ជាអនុ​ប្រភេទដទៃ​ទៀត​នោះ​បាន​ផុត​ពូជ​ទៅ​ហើយ​។ Homo neanderthalensis, ដែល​បាន​ផុត​ពូជ កាល​ពី ៣០០០០ឆ្នាំ​មុន​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទិក​ថា​ជា​អនុ​ប្រភេទ។ការ​សិក្សា​ពី​សែន​បាន​បង្ហាញ​ថា​មុខងារ​សែន​របស់​មនុស្សបច្ចុប្បន្ននិង​ពពួក​  Neanderthals បានផ្ដាច់​ចេញពី​គ្នា​កាល​ពី​៥០០០០០ឆ្នាំ​មុន។
មនុស្ស​បច្ចុប្បន្ន​ លេច​ឡើង​លើក​ដំបូង​ក្នុង​ការ​កត់​ត្រា​ផូស៊ីល​នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិច​ កាល​ពី​១៩៥០០០ឆ្នាំ​មុន​។ការ​សិក្សា​ជីវវិទ្យា​ម៉ូលេគុល​ក៏​បាន​ផ្ដល់ភស្តុតាង​ដែរ​ថា​​ពេល​នៃ​ការ​ផ្ដាច់​ចេញ​ពី​គ្នា​ពី​បុព្វ​បុរស​តែ​មួយ​នៃ​មនុស្ស​បច្ចុប្បន្ន​គឺ​ប្រហែល​កាល​ពី​២០០០០០​ឆ្នាំ​មុន    ការ​សិក្សា​នៃ​ភាព​ចម្រុះ​គ្នា​នៃសែន​អាហ្វ្រិចបាន​រក​ឃើញSan people ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​ភាព​ចម្រុះ​គ្នា​នៃ​សែន​ដ៏​អស្ចារ្យ​ក្នុង​ចំណោម​គម្រូ​ខុសគ្នា​១១៣​យ៉ាង​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យពួក​គេជា​ម្រង​បុព្វបុរស​១​ក្នុ​ង​ចំណោម​១៤​​ ។ការស្រាវជ្រាវ​ក៏​បាន​រក​ឃើញ​ប្រភព​ដើម​នៃ​ការ​អន្តោប្រវេសន៍​របស់​មនុស្ស្​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​​​ ភាគ​ខាង​ត្បូង​ឈាង​ខាង​លិច​នៅ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិច​ ជិត​ព្រំ​ប្រទល់ឈូង​សមុទ្រ​រវាង​ Namibiaនិង Angola។
ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​វិវត្តន៍​របស់​ស្វាឪ
ប្រវត្តិ​នៃ​ការ​វិវត្តន៍​របស់​ស្វាឪអាច​ឲ្យ​គេ​ដឹងថា​វា​កើត​ឡើង​កាលពី​៦៥​លាន​ឆ្នាំ​មុន​។ សត្វស្វាឪ​ជា​ប្រភេទ​សត្វចិញ្ចឹម​កូន​ដោយ​ទឹកដោះ​ចំណាស់​មួយដែល​នៅ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត។​​ប្រភេទ​សត្វចិញ្ចឹម​កូន​ដោយ​ទឹកដោះ​ដែល​មាន​លក្ខណៈស្រដៀង​គ្នា​និង​ស្វាឪ មក​ពី​អាមេរិក​ខាង​ជើង​តែមក​រស់​នៅ អឺរ៉ាស៊ី​និង​អាហ្វ្រិចអំឡុង​ពេល​លក្ខណៈ​ត្រូពិច​នៃ Paleocene និង Eocene។ភស្តុតាង​ម៉ូលេគុល​សន្និដ្ឋាន​ថា​បុព្វបុរស​ចុងក្រោយ​របស់​រវាង​មនុស្ស​និង​ស្វាឪ​បាន​ផ្ថដាច់​ចេញ​ពី​គ្នា​កាល​ពី​៤-៨​លាន​ឆ្នាំ​មុន។
ស្វា​កូរីឡា​( gorillas )ជា​ក្រុម​ទី​១​ដែល​ចាក​ចេញ​បន្ទាប់​មក​​គឺស្វា​អ៊ូរ៉ង់អ៊ូ​តង់។​DNA របស់​មនុស្ស​គឺ មាន​ភាព​ស្រដៀងគ្នា​ទៅ និង​ស្វា​អ៊ូរ៉ង់អ៊ូ​តង់ប្រហែល​៩៨.៤%។ dដូច្នេះ​ សាច់ញាតិ​ជិត​ស្និទ្ធិ​របស់​មនុស្ស​ជា​ង​គេគឺ ស្វាឪនិង​ស្វា​អ៊ូរ៉ង់អ៊ូ​តង់​ ព្រោះ​ពួកគេ​មាននបុព្វបុរស​ដូចគ្នា។
មនុស្ស​ប្រហែល​ជា​ពាក់​ព័ន្ធ​ជាមួយ​ស្វា​អ៊ូរ៉ង់អ៊ូ​តង់២​ប្រភេទ​ ស្វា​អ៊ូរ៉ង់អ៊ូ​តង់ធម្មតានិង Bonobo. ការ​សន្និដ្ឋាន​បច្ចុប្បន្ន​នៃ​ការ​ផ្ដល់​យោបល់នៃ​ភាពស្របគ្នា​រវាង​លំដាប់​មុខងារ​DNAរបស់​មនុស្សនិង​ស្វាអ៊ូរ៉ង់អ៊ូតង់​គឺ​មាន​ពី​៩៥%ទៅ៩៩%។
ការ​ប៉ាន់ស្មាន​ដំបូង​បាន​បង្ហាញ​ថា​ពូជពង្ស​មនុស្ស​ប្រហែល​ត្រូវ​បាន​បែក​ចេញ​ពី​ស្វា​អ៊ូរ៉ង់អ៊ូ​តង់ប្រហែល​កាល​ពី៥លាន​ឆ្នាំ​មុននិង​បែក​ចេញ​ពី​ស្វា​កូរីឡាប្រហែឡ​៨​លាន​ឆ្នាំ​មុន។ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​លលាដ៏​ក្បាល​ដែល​មា​ន​លក្ខណៈស្រដៀង​និង​លលាដ៏​ក្បាល​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅប្រទេស ឆែត ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០១ ដែល​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ជាSahelanthropus tchadensis​​ ដែល​មាន​អាយុ​ប្រហែល​៧​លាន​ឆ្នាំហើយ​ក៏​ប្រហែល​ជា​ភស្តុតាង​នៃ​ការ​បែក​ចេញ​ដំបូង​ដែរ។
ការ​វិត្តរបស់​មនុស្ស​ត្រូវបាន​បង្ហាញ​លក្ខណៈដោយ​ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​សំខាន់ៗ​មួយ​ចំនួន​ដូចដែល​ទាក់​ទង​និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ រូបរាង​ ឥរិយាបថ និង​ទម្រង់ឆ្អឹង​​​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​តាំងពី​ការ​បែកចេញ​នៃបុព្វបុរស​ចុងក្រោយ​រួម​គ្នា​របស់​មនុស្ស​និង​ស្វា​អ៊ូរ៉ង់អ៊ូ​តង់។
មនុស្ស​បាន​អភិវឌ្ឍ​ខួរ​ក្បាល​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​ជាង​សត្វ​ស្វា​ផ្សេងៗ​ពោល​គឺ​មាន​ទំហំ​ធំ​ជា​ង​២​ដង។ គីរូ​ការ​លូតលាស់​របស់​ខួរ​ក្បាលមនុស្ស​គឺ​មាន​ភាព​ខុសពី​ស្វាឪ​ហើយ​អនុញ្ញាតនូ​វ​ការ​សិក្សា​ពី​សង្គម​និង​ភាសា​កាន់​តែ​ច្រើន​។ជាតិពន្ធុវិទូបាន​ជជែក​តវ៉ា​ថា​ភាព​ខុស​គ្ន​រវាង​រចនា​សម្ព័ន្ធ ខួរក្បាល​របស់​មនុស្ស ហើយ​និង​ស្វាឪ​ គឺ​មាន​ភាព​សំខានើ​មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​ទំហំ​ខុស​គញនា​ទេ។
ភាព​ខុស​គ្នា​ដ៏​សំខាន់​ផ្សេង​ទៀត​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ការ​វិវត្ត​នៃ​ថាមពល​និង​ភាព​ជាក់​លាក់​​​ ការ​កាត់​បន្ថយ​នៃ​ប្រព័ន្ធនៃ​ការ​ទំពារ​ ការ​ថយ​ចុះ​នៃធ្មេញ​ចង្កូម​​និង​ខ្សែស្រលាយ​នៃ​ឆ្អឹង​ឃោសិត​និង​ឆ្អឹង​កញ្ចឹង​ក​ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​អាច​និយាយ​បាន​។ ការ​ប្រែប្រួល​ខាង​រូបរាង​ដ៏​សំខាន់​មួយទៀត​គី​ការ​វិវត្ត​នៃអូវុល​តាម​ដំណាក់ៗ ដែល​ប្រហែល​ជា​មាន​ភាព​ទាក់​ទង​និង​ការ​វិវត្ត​នៃ​ការ​ផ្លាស់​ប្ដូរឥរិយាបថ​សំខាន់ៗ​ដូច​ជា​ការ​ចាប់​ដៃ​គូជាដើម។ ការ​ផ្លាស់​ម្ដូរ​ឥរិយាបថ​សំខាន់ផ្សេង​ទៀត​គឺ​ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​វប្បធម៌​សម្ភារៈ ជាមួយ​និង​ឧបករណ៍​ធ្វើ​ដោយ​មនុស្សដែល​កាន់​តែ​មាន​ភាពទូទៅ​និង​សម្បូរ​បែប​។ ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរទាំង​នេះ​គឺជា​ប្រធាន​នៃ​ការ​ជជែក​ពិភាក្សា​ជាបន្តបន្ទាប់។
កម្លាំង​នៃ​ការ​ជ្រើស​រើស​ដោយ​ធម្មជាតិ​បាន​បន្ត​ប្រត្តិបត្តិ​លើចំនួន​ប្រជាជន ជាមួយ​នឹ​ង​ភស្តុតាង​ថា​តំបន់​ជាក់លាក់នៃបណ្ដុំ​ពន្ធុ​បាន​បង្ហាញ​ការជ្រើស​រើស​ទិសដៅ កាលពី​១​៥០០០​ឆ្នាំមុន។
ឃុំស្វាយប្រទាល
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៩ភូមិ ៖
ប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង
ក្រូម៉ាណន់ ដែលបានចូលមកប្រហែលជា ៤០០០០ឆ្នាំមុន។thumb|150px|left|ស្តេចឆារឡេម៉ារ ស្របតាមសំដីរបស់លោក ចន ធី ឃុច បានអោយដឹងថា តំបន់ លេដ ប្រូន អ៊េដ៏ ក្នុងប្រទេសបារាំង ដែលមានព្រំដែនជាប់ជាមួយនិងសមុទ្រនោះគឺជាតំបន់ដែលសាបព្រោះបណ្តាញសហជីពលករ ដែលឥឡូវនេះត្រូវបាន គេហៅថា អាឡូន ទែច ប្រូន អ៊េ។ តំបន់នេះមានការអភិវឌ្ឍន៏យ៉ាងខ្លាំងដែលបានរាប់បញ្ចូលទាំងកោះមួយចំនួននៅប្រទេសដូចជា ប្រទេសអង់គ្លេស ប្រទេសអេស្បាញ និង ប្រទេសប៉ទុយកាល់។ ប្រវត្តិសាស្រ្តលើកដំបូងដែលបានកត់ត្រានៅតំបន់ រ៉ូអ៊េដ៏ នោះគឺ បានសរសេរពីអ្វីៗដែលបារាំងបានបង្កើតតំបន់មួយចំនួននៅភូមិភាគហ្គាល និងឈានដល់ប្រទេសក្រិចនិងប្រទេសរ៉ូមាំងផងដែរ។  ប្រទេសក្រិច និងប្រទេសរ៉ូមាំងក៏បានសរសេរកត់ត្រាជាប្រវត្តិសាស្រ្តផងដែរនូវតំបន់បីនៃប្រទេសបារាំងគឺ ហ្គាល អាឃ្វិតានី និងតំបន់ ប៊េលហ្គារ។  ក្រោយមកមានអរិយធម័មួយឈោ្មះថា ហ្គាឡូ និងអរិយធម័របស់ ហ្គាលបាន បញ្ចូលគ្នានៅចក្រភពរ៉ូមាំង។
ស្តេចរបស់ពួក ហ្វ្រាកស៏ ដែលមានឈ្មោះថា ខ្លូវីស បានក្ដោបក្តាប់ទៅលើតំបន់ ហ្គាល នៅចុងស.វ ទី៥។ ពួក ហ្វ្រាកស៏ បានគ្រប់គ្រងនៅតំបន់នោះអស់រយះពេលរាប់រយឆ្នាំ។   ពួក ហ្រ្វាកស៏បានពង្រីកដែនដីរបស់ខ្លូន ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេច ឆារឡេម៉ារ ។
បុរេប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់បារាំង
ប្រទេសបារាំងមានព្រំំប្រទល់ជាប់ប្រទេសដូចជា ទិសពាយយ័ព្យ ជាប់ជាមួយប្រទេស អាឡឺម៉ង់ ខាងជើងជាប់ប្រទេស អ៊ីតាលី  ហើយតំបន់ ហ្គាលមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនគឺពួក សែលទិច និងពួក ប្រេលចារ ហើយក៏មានគុសម្ព័ន រ៉ូមាំង ផងដែរដែលបានចូលមករស់នៅទីនោះ ព្រមទាំងបាននិយាយភាសា ហ្គាល ទៀតផង។   នៅខណះនោះផងដែលពួក សែលទិច បានរកឃើញទីក្រុងមួយចំនួនដូចជា ឡូតេធា  នៅប៉ារីស និងក្រុង ប៊ូឌីហ្គាលា នៅប៊ូឌីអ័រ ហើយមិនតែប៉ុនោះពួក អាក្វីតានឺន  បានរកឃើញទីក្រុង តូឡូសា  នៅ ធ៊ួលួស។left|thumb|250px|ទីក្រុងម៉ាស៊ិលឡើ នៅ ម៉ាស៊ិលឡើ និងទីក្រុង នីគ៏ា នៅ ណាយ  ហើយបានដណ្តើមយកទីក្រុងនេះពីពួក  ស៊ិល  និងពួក  ឡាយព្យួរ៉េន។   ពួក ភួស៊ីល បានទទួលជោគជ័យខាងផ្នែកនាវាចរណ៏ទៅលើស្តេច ភិដេស នៃប្រទេសក្រិច ដែលបានកើតនៅប្រទេស ម៉ាស៊ិលឡើ។
ជំនាញ់រ៉ូមាំង ហ្គាល
ទៅលើពួក ហ្គាល និងគំរាមកំហែងទៀតផង។ ​ដូច្នោះហើយបានជាប្រជាជនជាច្រើននៃពួក ហ្គាល ត្រូវក្លាយជាទាសះកដាច់ថ្លៃរបស់ពួកអាក្វីតាណាបានបំលាស់ទីលំនៅទៅរស់នៅប្រទេសជិតខាងទៀតផង។
អាណាបារាំង ៤៨៦ ៩៨៧
thumb|250px|right|ស្តេចខ្លូវីស ក្នុងឆ្នាំ ៤៨៦ ស្តេច ក្លូវីស បានដឹកនាំពួក សាឡេន ហ្រាន់វាយដណ្តើមទឹកដីពួក  យ៉ាគ្រួស ហើយបន្ទាប់មកបានដណ្តើមរហូតដល់ភាគខាងជើងនិង ចំនុចកណ្តាលនៃពួក​ ហ្គាល។   ហើយបន្ទាប់មកសេ្តច ក្លូវីស ត្រូវបានគេ ចារនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តថាជាព្រះមហាក្សត្រដែលខ្លាំង។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសបារាំង
ប្រវត្ដវិទ្យាល័យសន្ដហ្រ្វង់ស្វ័រ
ទីតាំង
រូបភាពតូច|ស្តាំ វិទ្យាល័យសន្ដហ្រ្វង់ស្វ័រ​ មានទីតាំងស្ថិតនៅ​ ភូមិចំការទៀង ឃុំគុស ស្រុកត្រាំកក់​ ខេត្ដតាកែវ សាលានេះមានទំហំដីប្រហែល២០០ម៉ែត្រការេមានអាគាសិក្សាចំនួនពីរខ្នងអគាទី១សម្រាប់សិស្សថ្នាក់ទី១០​ ដល់ថ្នាក់ទី១២ និងអគារទី២ចាប់សម្រាប់សិស្សថ្នាក់ទី៧ដល់ថ្នាក់ ទី៩ហើយមានអគារមូយខ្នងទៀតសម្រាប់សិស្សមតយេ្យសិក្សាមានចំនួយពីថ្នាក់ ហើយសាលានេះមានលំអរទៅដោយសួនច្បារដូចជាផ្ការដើមឈើស្រះទឹក ហើយសាលាក៏មានទីលានកីឡាសម្រាប់អោយសិស្សលេងកំសាន្ដដូចជា កីឡាបាល់ទាត់ បាល់ទះ បាល់បោះនឹកីឡាបេតងផងដែរ​ មិនតែប៉ុណ្ណោះសាលានេះក៏មានព្រះវិហារកាតូលិកមួួយខ្នងសម្រាប់បងប្អូនដែលជាគ្រិស្ដសាសនាចូលថ្វាយអភិបូជា នៅទីនោះការថ្វាយអភិបូជាគឺមាននៅក្នុងថ្ងៃអាទិត្យ ហើយជារាល់ឆ្នាំនៅវិទ្យាល័យសន្ដហ្វ្រង់ស្វ័រក៏មានការធ្វើកម្មវិធីព្រះយេស៊ូប្រសូត្រជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលប្រព្រឹត្ដទៅនៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយនឹងមានការចាប់រង្វានផ្សងសំណាងនៅក្នុងកម្មវិធីផងដែរ ហើយមានមនុស្សចូលរួមជាមធ្យមជារៀងរាល់ឆ្នាមប្រហែល៥០០ ពាន់នាក់ ។
គោលបំណងនៃការបង្កើតសាលា
គោលបំណងក្នុងការបង្កើតសាលានេះឡើងគឺដើមឡើយនៅភូមចំការទៀងសិស្សានុសិស្សមួយចំនួនពុំមានលទ្ធភាពទៅបន្ដការសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យហើយនៅពេលនោះលោកអភិបាលអូលីវីយេក៏មានចិត្ដអាណិតអាសួរចំពោះសិស្សានុសិស្សក្រីក្រមួយចំនួនដែលបានសិក្សាចងប់ថ្នាក់ទី១២ហើយតែពុំមានលទ្ធភាពក្នុងការសិក្សាបន្ដទៅទៀត ពេលនោះក៏មានបង្កើតថ្នាក់ចាប់ពីថ្នាក់ទី៧ដល់ឆ្នាំទី៤ សម្រាប់អោយសិស្សសិក្សាហើយដោយសាការសិក្សាមានការលមបាកពេកដោយសារមានសិស្សច្រើនពេក លោអភិបាលក៏សម្រេចចិត្ដផ្ដូចផ្ដើមបង្កើតវិទ្យាស្ថានសន្ដប៉ូលសម្រាប់អោយសិស្សសិក្សាព្រោះថាសាលាមានអគាតិចពេកមិនអាចអោយសិស្សសិក្សាដោយមានចំនួនគ្នាច្រើនពេក ហើយការបង្កើតសាលានេះមានភាពងាយស្រូលនៅពេលសិស្សប្រលងចប់ថ្នាក់ទី១២រូចហើយសិស្សអាចបន្ដការសិក្សានៅវិស្ថននេះនេះ។
លទ្ធផលក្នុងការសិក្សាប្រចាំឆ្នាំកន្លងមក
នៅក្នុងឆ្នាំសិក្សា២០០៣ ដល់២០០៤ សិស្សថ្នាក់ទី១២ ប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រថ្នាក់ទី១២ ១០០%​ ក្នុងឆ្នាំសិក្សា២០០៤ ដល់២០០៥សិស្សប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រទី១២១០០% ក្នុងឆ្នាំសិក្សា ២០០៥ ដល់២០០៦សិសស្សប្រលជាប់សញ្ញាបត្រទី១២ ១០០ើ% ក្នុងឆ្នំសិក្សា២០០៦ ដល់២០០៧សិស្សប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រថ្នាក់ទី១០០% ក្នុងឆ្នាំសិក្សា២០០៧ ដល់២០០៨សិស្សប្រលងជាប់សញ្ញបត្រ ១០០% ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ដល់២០០៩សិស្សថ្នាក់នឹងទី១២ ប្រលងជាប់សញាបត្រ១០០% ក្នុងសិក្សា២០០៩ ដល់២០១០សិស្សថ្នាក់ទី១២ប្រលងសញ្ញាបត្រជាប់១០០% ក្នុងឆ្នាំសិក្សា២០១០ ដល់២០១១សិសថ្នាក់ទី១២ប្រលងសញ្ញបត្រជាប់១០០% ក្នុងឆ្នាំសិក្សា២០១១ ដល់២០១២សិស្សថ្នាក់ទី៩ នឹងថ្នាក់ទី១២ប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រ១០០%​ ក្នុងឆ្នាំសិក្សា២០១២ ដល់២០១៣ថ្នាក់ទី៩ នឹងទី១២សិប្រលងជាប់សញ្ញបត្រ១០០% ក្នុងឆ្នាំសិក្សា២០១៣ ដល់២០១៤សិស្សថ្នាទី១២ប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រ៨៧% នឹងថ្នាក់ទី៩ជាប់១០០%។
Yahoo! Gallery
'''Yahoo! Gallery''' គឺជាសេវាកម្មមួយរបស់ក្រុមហ៊ុន Yahoo! ដែលផ្តល់ការអនុវត្តដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យារបស់ Yahoo!។
តំនភ្ជាប់
[http://gallery.yahoo.com/ Yahoo! Gallery]
សុគតិភព៧
ភិក្ខុឃឹម សាលីម
=មនុស្សភូមិ= =ចាតុម្មហារាជិកា= =តាវតឹង្ស= =យាមា= =តុសិត= =និម្មានរតី= =បរនិម្មិតវសវត្តី=
កំពង់ផែកំពត
កំពង់ផែកំពតនឹងត្រូវបង្កើតដោយក្រុមហ៊ុន Kompot Port ដោយមានគំរោងនឹងស្ថាបនាអោយចាប់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ ។ ដោយស្ថាបនាជាតំបន់់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសមួយនៅទីនៅផង។ តំបន់សេដ្ឋកិច្ច នឹង កំពង់ផែនេះ នឹងផ្តល់ការងាយរាប់ពាន់នៅក្នុងអនាគតដល់ខ្លីខាងមុខនេះ។ រោងចក្រ កាត់ដេ រោងចក្រ កំឡើងកង់ រោងចក្រ ផ្សេងៗទៀតនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះ។វាមានទីតាំងនៅក្នុងឃុំកោះតូច​​ ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត។
ស្រុកកៀនស្វាយ
កៀនស្វាយគឺជាស្រុកមួយនៃខេត្តកណ្ដាល កម្ពុជា។ ស្រុកនេះបានបែងចែកទៅជា៨ឃុំ និង ?ភូមិ។ ក្បែរទីប្រជុំជននៅទីនោះគឺជា រមណីយដ្ឋាន ដែលមានកញ្ចុសតូចៗនៅលើទន្លេ។ ទីនេះគឺជាកន្លែងដំណើរកំសាន្តចុងសប្ដាហ៍ពេញនិយមរបស់អ្នករស់នៅភ្នំពេញ។ ស្រុកកៀនស្វាយសណ្ដូកលើផ្លូវជាតិលេខ១។ ស្រុកត្រូវបានភ្ជាប់រវាងរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តស្វាយរៀង។ ប្រជាជនភាគច្រើននៅទីនោះគឺជាកសិករ។
វិស័យអប់រំ
នៅក្នុងស្រុកកៀនស្វាយមានវិទ្យាល័យចំនួន១ ឈ្មោះវិទ្យាល័យជ័យវរ្ម័នទី៧ ។
សាលាបឋមសិក្សា
....
តំណខាងក្រៅ
កៀនស្វាយ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឃុំកកោះ (ស្រុកមោងឫស្សី)
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​មោងឫស្សី ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៧ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុក​មោងឫស្សី
ណុប សាវ៉ាន់
ជីវប្រវត្តិ
លោក ណុប សាវ៉ាន់ កើតនៅថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩២៨​ នៅសង្កាត់ដំបូកខ្ពស់ ស្រុក​បន្ទាយមាស ខែត្រ​កំពត។
ស្នាដៃសំខាន់
រឿង ជីវិតខ្ញុំ ជាប់លេខ៣ ប្រលងប្រជែងអក្សរសាស្រ្ត ផ្នែកកវីនិពន្ធន៍ 250px|លោកណុប សាវ៉ាន់ទទួលរង្វាន់ពីព្រះកុរណា នរោត្តម សីហនុ
ឯកសារយោង
សៀវភៅប្រវត្តិអ្នកនិពន្ធខ្មែរ,​ លោកជ័យចាប, ឆ្នាំ១៩៨៨
ព្រហ្មលោក១៦
ភិក្ខុឃឹម សាលីម
ខេត្តកណ្ដាល
កណ្ដាល (, អានថា: កន់'ដាល) គឺជាខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានទីតាំងនៅប៉ែកអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសនេះ។ ខេត្តកណ្តាល បានបង្ហាញថា មានសក្ដានុពលជាច្រើនដូចជា វិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និង ទេសចរណ៍ ជាដែលវិស័យគោលចម្បងក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចខេត្តទទួលបានការរីកចម្រើន។ រីឯសម្រាប់ប្រព័ន្ធ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅខេត្តកណ្ដាលគឺជា ខេត្តមានផ្លូវជាតិធំសំខាន់ៗជាច្រើន សម្រាប់តភ្ជាប់ទៅកាន់បណ្ដាខេត្តនានា។ ខេត្តកណ្ដាល ក៏មានស្ពានធំៗឆ្លងទន្លេផងដែរ នឹងមាន ព្រលានយន្តហោះកម្រិតអន្តរជាតិមួយ១កន្លែងផងដែរ។ កសិកម្ម និងការនេសាទ គឺជាឧស្សាហកម្មសំខាន់ពីរនៃខេត្តនេះផងដែរ។ ខេត្តមានព្រំដែន
រូប
ខេត្តកណ្ដាលព័ទ្ធជុំវិញរាជធានីភ្នំពេញទាំងមូល។ ខេត្តនេះក៏ជាប៉ែកមួយនៃផ្ទៃទីក្រុងមេភ្នំពេញធំជាងគេដែលមានប្រជាជនមួយលាននាក់រស់នៅក្នុង និង ព័ទ្ធជុំវិញខេត្ត។ កាលណាយើងធ្វើដំណើរចេញពីភ្នំពេញ ព្រំដែនរវាងខេត្ត-រាជធានីទាំងពីរស្ទើរតែមើលមិនដឹង។
ខេត្តនេះប្រកបដោយផ្ទៃដីសើមទំនាបមានលក្ខណៈធម្មតា ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយវាលស្រែ និង ដីដាំដំណាំកសិកម្មដទៃទៀត។ រយៈកំពស់មធ្យមរបស់ខេត្តមិនលើសពី ១០ មាត្រ លើកំរិតទឹកសមុទ្រឡើយ។ ខេត្តក៏មានលក្ខណៈពិសេសដោយសារទន្លេធំបំផុតពីរនៅក្នុងប្រទេសនេះហូរកាត់ ទន្លេទាំងពីរនោះគឺ ទន្លេបាសាក់ និង មេគង្គ។
អាកាសធាតុ
ខេត្តនេះមានអាកាសធាតុក្ដៅហើយសើមតាមបែបនិវត្តន៍។ រដូវខ្យល់មូសុងជាធម្មតាចាប់ផ្ដើមនៅខែ ឧសភា និង មានរហូតដល់ខែ តុលា ដែលក្រៅពីនោះពេញមួយឆ្នាំគឺជារដូវប្រាំង។ រយៈពេលក្ដៅគួរសមបំផុតប្រចាំឆ្នាំចាប់ផ្ដើមនៅរវាងខែ មីនា និង ឧសភា ពេលអាកាសធាតុត្រជាក់បំផុតគឺចាប់ពី ខែ វិច្ឆិកា រហូត ខែ មីនា។
ប្រវត្តិ
right|thumb|200px|ទេសភាព[[ស្រុកកៀនស្វាយ]] ខេត្តកណ្តាល​​ជា​ឈ្មោះខេត្ត​មួយ​ក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រង​រដ្ឋបាល​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ពាក្យ​នេះ​ពុំ​ដឹង​ជា​មាន​ប្រវត្តិ​និង​ប្រភពដើម​យ៉ាងណា​ទេ​តែ​តាម​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ក្នុង​​ផែន​ដី​ព្រះ​បាទ​នរោត្តម (១៨៦០-១៩០៤) និង​ផែន​ដី​ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ (១៩០៤-១៩២៧) ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ចែក​ចេញ​ជា​ច្រើន​ខេត្ត​ក្នុង​នោះ​ពុំ​មាន​ឈ្មោះខេត្ត​កណ្តាលទេ កាលនោះឈ្មោះខេត្តមួយ​ចំនួន​ជា​ឈ្មោះស្រុក​សព្វថ្ងៃ​ដូចជា​ ស្រុកល្វាឯម ស្រុកស្អាង ស្រុកកោះធំ ស្រុកកណ្តាលស្ទឹង​ ជាដើម (ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ)។ បើតាម​កំណត់​ត្រា​ចារឹក​នៅចេតិយអង្គឌួង​និង​ចេតិយ​បុរាណ​ជាច្រើន​ទៀត​លើ​ភ្នំព្រះ​រាជទ្រព្យ​ ស្រុកពញាឮ យើងយល់ថា​ក្នុង​រាជ​ព្រះបាទ​នរោត្តម ស៊ីសុវត្ថិ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យនេះ​ស្ថិត​ក្នុង ស្រុកសំរោងទង​ (ឈ្មោះ​ស្រុកមួយរបស់ខេត្តកំពង់ស្ពឺសព្វថ្ងៃ) តែ​ក្រោយ​មកក្នុង​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​ស៊ីសុវត្ថិ-​មុនីវង្ស (១៩២៧-១៩៤១) មាន​ការ​រៀបចំ​ព្រំ​ប្រទល់​ខេត្ត​ជា​ថ្មី​ទើប​បាន​ជា​ភ្នំព្រះ​រាជទ្រព្យត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​កណ្តាល​វិញ (កំណត់ត្រា​ចារឹកចេតិយ​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ) ដូចនេះ យើង​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា​ខេត្ត​កណ្តាល​កើត​មាន​ក្នុង​រចនា​សម្ព័ន្ធរដ្ឋបាល​ចាប់​តាំង​ពី​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​ស៊ីសុវត្ថិ​-មុនីវង្ស សម័យដែល​អាណានិគម​បារាំង​គ្រប់គ្រង។
១៩២៧-១៩៤១
ខេត្តកណ្ដាល កាលសម័យ​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ​មុន្នីវង្ស (១៩២៧‑១៩៤១) ត្រូវបានបែងចែកជាស្រុក និង តំបន់ ទាំងអស់ ១២ ក្នុងនោះមានស្រុកចំនួន ១០ និង តំបន់ចំនួន ២៖
សេដ្ឋកិច្ច
ខេត្តកណ្ដាលដើរតួជាខ្សែក្រវាត់សេដ្ឋកិច្ចនៃរាជធានីភ្នំពេញ។ ការធ្វើកសិកម្ម និង ការនេសាទគឺជាឧស្សាហកម្មសំខាន់ពីរនៃខេត្តនេះ។ ផលិតផលសំខាន់រួមមាន ប្រេងដូង សណ្ដែកដី ស្រូវ និង ម្រេច។ បន្ថែមពីការធ្វើស្រែចម្ការ និង ការនេសាទត្រី ខេត្តនេះក៏ទ្រទ្រង់ឧស្សាហកម្មផលិតតាមផ្ទះដែលកំពុងរីកលូតលាស់ មានឯកទេសខាងចម្លាក់ឈើ សូត្រ និង សិប្បកម្ម។ រោងចក្រកាត់ដេរជាច្រើនស្ថិតនៅខេត្តកណ្ដាល ដែលបានផ្ដល់ការងារដល់កម្មករច្រើនជាង ៥០០ ០០០ នាក់។
ផ្សារនានានៅតាមបណ្ដាស្រុក និង ក្រុងនៃខេត្តកណ្ដាល៖ ព្រែកតាជន់
បំណែងចែករដ្ឋបាល
ខេត្តកណ្តាលជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្ត- រាជធានីទាំង ២៥ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលលាតសន្ធឹងហ៊ុំព័ទ្ធរាជធានីភ្នំពេញ តាមបណ្តោយដងទនេ្លមេគង្គ ទនេ្លសាប ទន្លេបាសាក់ និងមានព្រំប្រទល់ :
ខេត្តកណ្ដាលចែកចេញជា ១១ ស្រុក-ក្រុង, ១១៧ឃុំ, ១០សង្កាត់ និង ១,០១០ ភូមិ ៖
សភាតំណាងរាស្ត្រ
ខេត្តកណ្ដាលនាពេលថ្មីៗនេះមាន ១១ អាសនៈនៅក្នុងសភាតំណាងរាស្ត្រដែលភាគច្រើនបានឈ្នះដោយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បាន ៦ អាសនៈ។ អាសនៈសេសសល់ ៥ ត្រូវបានទៅលើគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
គណៈអភិបាលក្រុង
ចំនួន ០៥ រូប ល.រ	ឈ្មោះ	ភេទ	តួនាទី	លេខទូរស័ព្ទទំនាក់ទំនង ១	លោក បូរ ណារ៉េត	ប្រុស	អភិបាលក្រុង ២	 	 	 	 ៣	លោកស្រី ហែម សម្បត្តិ	ស្រី	អភិបាលរងក្រុង ៤	លោក នូ សុវណ្ណារ៉ា	ប្រុស	អភិបាលរងក្រុង ៥	លោក ហ៊ុយ អាត	ប្រុស	អភិបាលរងក្រុង
ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង
ចំនួន ១៥​រូប
ល.រ
ឈ្មោះ
តួនាទី
១
លោក ជុន​ សុជាតិ
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាក្រុង
២
លោក កែវ សារ៉ាយ
សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាក្រុង
៣
លោក អ៊ិន ឡេង
៤
លោក ជិន ជឿន
៥
លោក ង៉ែត មុនី
៦
លោក តេង សាលី
៧
លោកស្រី ស៊ូ វុទ្ធី
៨
៩
១០
លោក ជុំ ចាន់វាសនា
១១
លោក វង្ស សិទ្ធី
១២
លោក ស៊ុន អឿង
១៣
លោក ឡុង គីស៊ុន
១៤
១៥
លោក សំ វិបុល
ឯកសារយោង
កណ្តាល កណ្តាល
ឃុំស្វាយរលំ
=រដ្ឋបាល= ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៥ភូមិ ៖ =ប្រជាជន= =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល ស្វាយរលំ
ឃុំព្រៃតូច
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុក​មោងឫស្សី ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៦ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ខេត្តបាត់ដំបង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុក​មោងឫស្សី
ហង់រី ការចេរ ប្រេស្សុង
ហង់រី ការចេរ ប្រេស្សុង​ (Henri Cartier-Bresson)(២២ សីហា ឆ្នាំ១៩០៨- ៣ សីហា ២០០៤) ដែលជាអ្នកថតរូបជនជាតិបារាំងម្នាក់ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុកជាបិតា​នៃ​ការ​ថតរូប​សម្រាប់​កាសែត បែប​ទំនើប។ គាត់គឺជាអ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ហ្វ៊ីល ៣៥ មម ដំបូង​បំផុត និង ជា​បិតា​នៃ​ការ​ថត​រូប​យក​សកម្មភាព​ពិត​ៗ។ គាត់​បាន​ជួយ​ដល់​ការ​បង្កើត​ស្ទីល​ថត​រូប​យកសកម្មភាព​ពិត​ៗ​នៃ​​ជីវភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​មនុស្ស​  ដែល​ស្ទីល​ទាំង​នោះ​មាន​ឥទ្ធិពល​ដល់​អ្នក​ថត​រូប​ផ្សេង​ទៀត​ជា​ច្រើន​ជំនាន់។​
ជីវិតតំបូង
ការចេរ ប្រេស្សុង បានកើតនៅ Chanteloup-en-Brie, Seine-et-Marne ប្រទេស​បារាំង។ គាត់គឺជាកូនច្បងគេ ក្នុងចំនោមកូន៥នាក់។ ឪពុករបស់គាត់គឺជា ឧស្សាហករវាយនភ័ណ្ឌ ដ៏​មាន​ស្ដុកស្ដម្ភ​ម្នាក់, ដែល សសៃអំបោះរបស់​ គ្រួសារ Cartier-Bresson ជាផលិតផលដេរប៉ាក់​ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៅ​ប្រទេស​បារាំង។ គ្រួសារខាង​ម្តាយរបស់គាត់ គឺជាអ្នកជំនួញ ផលិតផល​សំពត់ ហើយជាម្ចាស់ដី នៅ Normandy, ជាទីកន្លែងដែលគាត់បានចំនាយពេលវេលាមួយផ្នែកនៃ កុមារភាពរបស់គាត់។ គ្រួសារ​ Cartier-Bresson បានរស់នៅ​ក្នុង​ជីវភាព​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ពួក​គហិបតី នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ប៉ារីស នៅ​ក្បែរស្ពានអឺរ៉ុប (Europe Bridge)។ គ្រួសារ​របស់​គាត់ បានផ្តល់អោយគាត់ នូវការ​ផ្គត់ផ្គង់​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​បាន​ជួយ​ឱ្យ​គាត់​ធ្វើ​ការអភិវឌ្ឍផ្នែក​ថតរូប ក្នុងរបៀប​ឯករាជ្យច្រើនជាងអ្នក​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​វ័យ​ស្រករ​នឹង​គាត់​។ នៅ​ពេល​ទំនេរ ការចេរ ប្រេស្សុង ក៏តែង​និពន្ធ​​ផងដែរ។ គាត់​បាន​រៀបរាប់​ថា គ្រួសារ​របស់​គាត់ កាតូលិចសង្គមនិយម ។
នៅ​ជា​ក្មេង​ប្រុស​ម្នាក់​នៅ​ឡើយ ការចេរ ប្រេស្សុង មាន​ម៉ាស៊ីនថត Box Brownie  មួយ​គ្រឿង ដែល​គាត់​បាន​ប្រើប្រាស់វា​សម្រាប់​ថត​រូប នៅ​ថ្ងៃសំរាក; ក្រោយយ​មក​គាត់​បាន​ប្រើប្រាស់​កាមេរ៉ា​គំហើញ 3x4 អ៊ីញ (View Camera)។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គ្រួសារ​របស់​គាត់​អប់រំ​ឱ្យ​តាម​របៀប​ជា​គហិបតី​បារាំង​បុរាណ ដែល​ គាត់​ត្រូវ​តែ​ហៅ​ឪពុក​របស់​គាត់ ដោយ​ប្រើ​ពាក្យ Vous  ដោយ​មិន​ត្រូវ​ប្រើ​ពាក្យ Tu ឡើយ។ ឪពុក​របស់​គាត់​សង្ឃឹម​ថា ការចេរ ប្រេស្សុង នឹង​ទទួល​យក​ការ​ងារ​ជំនួញ​បន្ត​ពី​គាត់ ប៉ុន្តែ ការចេរ ប្រេស្សុង បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​​ឪពុក​ខក​បំណង​ជា​ខ្លាំង។
ការចេរ ប្រេស្សុង បាន​ទៅ​រៀន​នៅ​សាលា École Fénelon ដែល​ជា​សាលា​កាតូលិច​មួយ ដែល​គេ​បាន​រៀបចំ​សម្រាប់​សិស្ស​ត្រៀម​ទៅ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ Condorcet ។ មាន​ថ្ងៃ​មួយ អនុរក្ស​​សាលា​បាន​​ទាន់​ ការចេរ ប្រេស្សុង កំពុង​តែ​អាន​សៀវភៅ​និពន្ធ​ដោយ Rimbaud ឬ Mallarmé នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​សិក្សា​នៅ​ឡើយ ហើយ​បាន​ស្ដីបន្ទោស​ឱ្យ​គាត់​យ៉ាង​ខ្លាំងថា ៖ "សូម​ឯង​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​សណ្ដាប់ធ្នាប់​ក្នុង​ការ​សិក្សា​បន្តិច​ទៅ" ។ អនុរក្ស​​សាលា​ នោះ និយាយ​ដោយប្រើ​ពាក្យ tu ក្រៅ​ផ្លូវ​ការ  ដែល​ជា​ទូទៅ​មាន​ន័យ​ថា កូន​សិស្ស​នោះ នឹង​ត្រូវ​អនុរក្សច្រាស់​អស់​ស្រកី​មិន​ខាន ប៉ុន្តែ​លោក​អនុរក្ស​បាន​និយាយ​បន្ត​ថា "ឯង​ត្រូវ​ទៅ​អាន​​នៅ​ការិយាល័យ​របស់​ខ្ញុំវិញ" ដែល​លោក ការចេរ ប្រេស្សុង គិត​ថា សំណើ​នេះ​ មិន​ចាំ​បាច់​ឱ្យ​លោក​អនុរក្ស​ធ្ងន់​មាត់​ទាន់​ទេ គឺ​យល់​ព្រម​តាម​សំណើ​ភ្លាម។
ការសិក្សាអំពីគំនូរ
បន្ទាប់ពីការព្យាយាមរៀនបទភ្លេង ទទួលការបរ៉ាជ័យ ក្មេងប្រុសCartier-Bressonបានណែនាំវិចិត្រកម្មដែលប្រើថ្នាំលាយប្រេងគឺជា ពូរបស់គាត់ Louisដែលមាននិស្ស័យ ជាអ្នកវិចិត្រករ។ វិចិត្រកម្ម គឺជា ក្តីស្រម៉ៃរបស់ខ្ញុំ តាំងពីពេលដែល ឪពុកទេវកថា និង ឪពុករបស់បងប្រុសរបស់ខ្ញុំ បាននាំគាត់ទៅ កន្លែងសិល្បះ កំលុងពេល សំរាកថ្ងៃ Christmasក្នុងឆ្នាំ ១៩១៣។ខ្ញុំមានអាយុត្រឹមតែ ៥ឆ្នាំ។ខ្ញុំបានរស់នៅក្នុងបរិយាកាសនៃការផាត់ពណ៌ ខ្ញុំបានគូររូបលើផ្ទាំងក្រណាត់។មេរៀនការផាត់ពណ៌របស់លោកពូLouisបានកាត់អោយខ្លី គាត់បានស្លាប់កាលពីសង្រ្គាមលោកលើកទី១។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៧Cartier-Bressonមានអាយុ១៩បានចូលទៅក្នុងសាលាសិល្បះឯកជននិងសាលាជាន់ខ្ពស់Lhoteកន្លែងដែលសិល្បះអ្នកផាត់ពណ៌Cubistហើយនិងរូបចំលាក់André Lhote។មហិច្ចតារបស់Lhoteគឺបញ្ជូលជាមួយទំរង់ដែលវិចិត្រយ៉ាងពិតប្រាកដរបស់លោកAndré Lhoteគាត់ចង់ភ្ជាប់ប្រពៃណីបុរាណរបស់បារាំងនៃNicolas Poussinហើយនិង Jacques-Louis Davidនិងភាពទាន់សម័យ។Cartier-Bressonផងដែរបានសិក្សាអំពីគំនូរសមាគមន៍អ្នកគូររូបពាក់កណ្តាលខ្លួនJacques Émile Blanche។កំឡុងពេលគាត់អានDostoevsky, Schopenhauer, Rimbaud, Nietzsche, Mallarmé, Freud, Proust, Joyce, Hegel, Engels and Marx។Lhoteបានយកប្រស្រីភ្នែករបស់គាត់សំរាប់សិក្សាអំពីសិល្បះបុរាណហើយវិចិត្រសាលប៉ារីសបានសិក្សាអំពីវិជ្ជាជីវះអំពីសិល្បះ។Cartier-Bresson'sមានចំណាប់អារម្មណ៍លើសិល្បះទំនើបដែលបានបញ្ចូលជាមួយនឹង ការស្ងើចសរសើរនៃការងារ នៃRenaissanceដែលជាស្នាដៃឯកនៃ Jan van Eyck, Paolo Uccello, Masaccio ហើយនិងPierodella Francesca។Cartier-Bressonបានគិតថា Lhoteដូចគ្រូរបស់គាត់ដែរ គឺ ថតរូបដោយមិនបាច់ប្រើកាមេរ៉ា។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយCartier-Bresson មានការព្រួយបារម្ភបន្តិចម្តងៗ អំពី ច្បាប់ជាច្រើនរបស់ Lhote ឈានទៅរកសិល្បះ ទ្រឹស្តីដ៏តឹងរឹងរបស់គាត់ អប់រំអោយគាត់នឹង ជួយគាត់ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហា និងដោះស្រាយបញ្ហា នៃទំរង់ដែលវិចិត្រ និង ដៃគូរប្រគួតប្រជែង ខាងថតរូប។ក្នុងឆ្នាំ១៩២០សាលារៀនថតរូប ប្រាកដជាល្បីល្បាញ នៅទ្វីប អឺរ៉ុប ប៉ុន្តែ ទេសភាពនិមួយៗមានភាពខុសប្លែកពីគ្នានៅលើការ ចាត់ចែង នឹងត្រូវបានថត។បដិវត្តន៍នៃរូបថត នឹងត្រូវបានបង្កើតឡើង ការបាត់បង់ការថតរូបវត្ថុ ។ អ្វីដែលស្មានមិនដល់ក្នុងឆ្នាំ១៩២៤មានការផ្លាស់ប្តូរ paradigm នេះ។ Cartier-Bresson បានចាប់ផ្តើម ធ្វើអោយសង្គម មានការរីកចំរើនមិន គួរអោយនឹកស្មានដល់ នៅហាងកាហ្វេ Cyranoក្នុង Blanche ។គាត់បានទទួល ចំណាត់ ថ្នាក់លេខ១ ខាងអ្នកដឹកនាំ ហើយគឺជាចលនា ផ្សាភ្ជាប់ដ៏ប្រពៃដោយ មិនគួរអោយជឿ ព្រមទាំងសំរេច ការងាររបស់គេភ្លាមៗ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត Peter Galassi បានពន្យល់ អ្នកមនោគតិ បានប្រឡូកក្នុងការថតរូប ក្នុងផ្លូវដូច ផ្លូវដែល Aragon ហើយនិង Breton  ដែលបានចូលប្រឡូកដែរ ផ្លូវរបស់ពួកគេគឺ ការប្រថ្នាមិនចេះចប់ ក្នុងរឿងអាចទៅរួច រឺ រឿងដែលមិនអាចទៅរួច អ្នកមនោគតិបានរៀបចំយ៉ាង ច្បាស់លាស់អំពីរូបថតពិតៗ គុណភាពជាការចាំបាច់ ដែលមិនរាប់បញ្ចូលទ្រឹស្តីពីមុនៗ នៃរូបថតប្រាកដនិយមនោះទេ។ ពូកគេបានឃើញរូបថតដើម ជាពិសេសគេបានយក ទ្រព្យសម្បត្តិរក្សាទុក មានអត្ថន័យ ដែលមិនអាចស្មានដល់។