cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
មូរតិ
ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​
សម័យ​នោះ​គ្មាន​សៀម​នៅ​ក្នុង​រវាង​កណ្ដាល​ដូច្នេះ​ទេ ។ ខ​នេះ​គួរ​ជឿ​យក​ជា​ពិត​បាន​ ដោយ​ភាសា​អ្នក​ស្រុក​ដើម​ក្នុង​ទី​អំបាល​នេះ​ និយាយ​ភាសា​ខ្មែរ​ សូម្បី​ស្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ពួក​មលៃយូ​ ក៏​នៅ​ប្រើ​ភាសា​ខ្មែរ​បង្គាប់​ដំរី​ទូទៅ​ ក៏​ក្នុង​ផ្ទៃ​ទី​អំបាល​នេះ​ មាន​បូរាណ​វត្ថុ​ដែល​ខ្មែរ​សាង​ទុក​នៅ​ជា​តឹកតាង​ច្រើន​ តែ​របស់​ទាំង​នេះ​មាន​ន័យ​គួរ​ឲ្យ​សង្កេត​ គឺ​ត្រើយ​ខាង​កើត​នៃ​ទន្លេ​វិស្ណុ​ ច្រើន​សាង​ជា​ទេវស្ថាន​ក្នុង​សាសនា​ព្រាហ្មណ​ ត្រើយ​ខាង​លិច​ច្រើន​សាង​ជា​វត្ត​ នឹង​ព្រះ​ចេតីយ​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ តែ​ដូច្នេះ​តាំង​អំពី​ចុង​ដែន​មលៃយូ​រហូត​ទៅ​ ទល់​នឹង​ប្រទេស​មន ។
៥ តាម​ព្រះ​មតិ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​មកុដ (ព្រះ​ចមក្លៅ ) នឹង​ក្រុម​ព្រះ​ដាំរុង​រាជា​នុភាព​ដែល​រាប់​ថា​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បូណគតិ​ក្នុង​ទ្វីប​នេះ​ ក៏​ទ្រង់​យល់​ថា​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​បាន​ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​តាំង​អំពី​សម័យ​ព.ស. ២៣៦ ដល់​៥០០​ជា​ប្រាកដ ។ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ចមក្លៅ​បាន​ឲ្យ​ចារិក​ទុក​នៅ​ព្រះ​បថម​ចេតីយ៍​ថា​ មឿង​នេះ​ជា​មឿង​ដែល​បាន​ទទួល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​មក​ប្រតិស្ឋាន​ តាំង​អំពី​សម័យ​ព្រះ​បាទ​ធម្មាសោក​ រាជ​បញ្ជូន​ព្រះ​ថេរ​មក​ប្រកាស​ដូច្នេះ ។
ដោយ​ហេតុ​អំបាល​នេះ​ ទើប​សន្និដ្ឋាន​ថា​ក្នុង​រវាង​ព.ស. ២៣៦​ដល់​៥០០​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​បាន​ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នេះ​ហើយ​ជា​ប្រាកដ ។ មិន​តែ​ក្នុង​សម័យ​នេះ​ សូម្បី​ក្នុង​សម័យ​ក្រោយ​មក​ គឺ​ពី​ព.ស. ៥០០​ដល់​១២០០​ ក៏​មាន​ដំណឹង​ថា​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​នេះ​ មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែរ​ គឺ :
១ កាល​មាន​ប្រវេណី​សាង​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ ពួក​ឥណ្ឌៀ​ក៏​នាំ​បែប​នោះ​មក​សាង​ទុក​ក្នុង​ប្រទេស​សុវណ្ណ​ភូមិ​នេះ​ទៀត​ ពួក​ខ្មែរ​ក៏​បាន​ទទួល​រាប់អាន​ប្រវេណី​ថ្មី​នេះ​ដែរ​ ខ​នេះ​យើង​អាច​សង្កេត​ដឹង​បាន​ដោយ​លក្ខណ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​បូរាណ​ ដែល​សាង​ឡើង​ជា​ដំបូង​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​ យ៉ាង​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គ្រា​សំដែង​ព្រះ​ធម្ម​ចក្រ​ គង់​សំយុង​ព្រះ​បាទ​ដូច​យ៉ាង​អង្គុយ​កៅអី​ជា​ដើម​​ ជា​របស់​សាង​មុន​បង្អស់​តាម​បែប​ប្រទេស​មគធ​ ដែល​មាន​សាង​ឡើង​ក្នុង​សម័យ​គុប្ដ​រាជ​វង្ស​ ប្រមាណ​ព.ស. ៩០០​ ក៏​មក​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ស្រុក​អំបាល​នេះ​ នៅ​វត្ត​ព្រះ​បថម​ចេតីយ៍​ក៏​មាន​មួយ​អង្គ​ដែរ ២
មាន​រូប​ថត​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ដំណាល​ពុទ្ធ​ចេតីយ៍​ ទំព័រ​១៨០​ ដែល​ខ្ញុំ​ប្រែ​មក​អំពី​សៀវភៅ​សៀម ។ ។
២ ប្រាកដ​ក្នុង​រឿង​ចាម​ទេវី​វង្ស​ ដែល​ព្រះ​ពោធិរង្សី​ថេរ​ តែង​ជា​ភាសា​មគធ​ចំនួន​៥​ខ្សែ​ ថា​ក្នុង​កាល​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​តាំង​រាជ​ធានី​នៅ​ស្រុក​លវោ​ ទ្រង់​ចាត់​ព្រះ​រាជ​ធីតា​ព្រះ​នាម​ចាម​ទេវី​ឲ្យ​ទៅ​គ្រប់គ្រង​ស្រុក​ ហរិភុញ្ជៃយ​ ឬ​ហៅ​ថា​ ឡានណា​ ឥឡូវ​នេះ​នៅ​ក្នុង​អាណាខេត្ត​របស់​សៀម​ភាគ​ខាង​លើ​ ក្នុង​កាល​ព.ស. ១២០០​ គ្រា​ដែល​ព្រះ​នាង​ទៅ​បាន​ទាំង​នាំ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ទៅ​ផ្សាយ​ក្នុង​ប្រទេស​នោះ​ផង​ គឺ​ព្រះ​នាង​និមន្ត​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​១​អង្គ​ទៅ​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​នៅ​ក្នុង​វត្ត​មហា​ធាតុ​ មឿងលំភួន​ អ្នក​ស្រុក​ហៅ​ថា << ព្រះ​លវោ >> តាម​ហេតុ​ដែល​និមន្ត​ទៅ​ពី​ស្រុក​លវោ​ វេលា​ព្រះ​នាង​ទៅ​គង់​នៅ​ទី​នោះ​ហើយ​ មាន​សាង​វត្ត​ព្រះ​ស្តូប​ចេតីយ៍​ ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ជា​ច្រើន​ ដូច​មាន​ប្រាកដ​ក្នុង​រឿង​នោះ​ស្រាប់ ។
៣ សិលា​ចារិក​នៅ​ស្រុក​លវោ​ ជា​របស់​ដែល​ព្រះ​មហា​ក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​ចារិក​ទុក​ តែ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សករាជ​ប៉ុន្មាន​មិន​ប្រាកដ​ ដោយ​ប្រមាណ​មើល​ប្រហែល​ជា​ក្នុង​រវាង​ព.ស. ១២០០​ ដល់​១៥០០​ រួម​សម័យ​ជា​មួយ​គ្នា​ នឹង​ព្រះ​នាម​ចាម​ទេវី​ វេលា​នេះ​សៀម​នាំ​យក​សិលា​ចារិក​ផែន​នោះ​ ទៅ​ដំកល់​ទុក​នៅ​ហោ​ព្រះ​សមុត​វជិរញាណ​ ក្រុង​បាងកក​ ដាក់​លេខ​៩​ជា​សំគាល់​សេចក្ដី​ក្នុង​សិលា​ចារិក​នោះ​និយាយ​សរុប​ថា << គ្រា​នោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ មាន​ព្រះ​សង្ឃ​សមណ​វង្ស​ ទាំង​និកាយ​ស្ថវីរ​ទាំង​និកាយ​មហាយាន, ដូច្នេះ ។
ដោយ​គ្រឿង​អាង​ទាំង​នេះ​ ទើប​នាំ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​យល់​ថា​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ មុន​លទ្ធិ​អាចរិយវាទ​ តែ​កាល​ស្រាវជ្រាវ​រក​បូរាណ​វត្ថុ​មក​ជា​គ្រឿង​ប្រកប​នេះ​ឃើញ​ មាន​តែ​ពី​ត្រឹម​ពាក់​កណ្ដាល​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទៅ​ខាង​លើ​ ពាក់​កណ្ដាល​មក​ខាង​ក្រោម​ នោ​ពុំ​ទាន់​បាន​ប្រទះ​ឃើញ​ៗ​តែ​របស់​ក្នុង​លទ្ធិ​អាចរិយ​វាទ​ច្រើន​ ដូច្នេះ​គួរ​សន្និដ្ឋាន​ថា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ដែល​ផ្សាយ​មក​ក្នុង​វេលា​នោះ​ ប្រហែល​ជា​មិន​បាន​ផ្សាយ​ទូទៅ​ទាំង​ប្រទេស​ ផ្សាយ​មក​តែ​ក្នុង​ភាគ​ខាង​លើ​ដោយ​ច្រើន​ ព្រោះ​រាជ​ធានី​នោះ​តាំង​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​លើ​ឯ​ណោះ ។
លទ្ធិ​អាចរិយវាទ
ខ្ញុំ​បាន​ពោល​ហើយ​ក្នុង​បរិច្ឆេទ​ទី​៣​ថា​ ក្នុង​រវាង​ព.ស. ៩០០​ ដល់​ ៩៤០​​លទ្ធិ​អារិយវាទ​បាន​ផ្សាយ​ចេញ​អំពី​មជ្ឈឹម​ប្រទេស​ទៅ​ក្នុង​បច្ចន្ត​ប្រទេស​ប៉ែក​ខាង​កើត​ ដោយ​មាន​ដំណឹង​ខាង​ឥណ្ឌៀ​ថា​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​ចៅ​ស្កន្ធគុប្ដ (ម. ខន្ធគុត្ត ) ដែល​គ្រប់​គ្រង​ឥណ្ឌៀ​ខាង​លើ​ ជា​ក្សត្រយ៍​មាន​ព្រះ​តេជា​នុភាព​ខ្លាំង​ ទ្រង់​ទំនុក​បំរុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ លទ្ធិ​អាចរិយ​វាទ​ឲ្យ​រុង​រឿង​ឡើង​ ហើយ​ទ្រង់​អារាធនា​ព្រះ​សង្ឃ​គណ​នេះ​ ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ប្រកាស​សាសនា​ក្នុង​តាង​ប្រទេស​ទាំង​ឡាយ ។ ពួក​ដែល​មក​ប្រទេស​ប៉ែក​ខាង​កើត​ ចុះ​ភេត្រា​ឆ្លង​សមុទ្រ​ឥណ្ឌៀ​មក​ឡើង​នៅ​នគរ​ស្រី​វិជ័យ​ខ្លះ​ ខ្លះ​រហូត​មក​ឡើង​នគរ​ចម្ប៉ា​នឹង​នគរ​កម្ពុជា ។ មួយ​ពួក​ទៀត​ចេញ​អំពី​ប្រទេស​គន្ធារ​ទៅ​ប្រទេស​ប៉ែរ្ស​ ឬ​ដើរ​កាត់​កណ្ដាល​ទ្វីប​អាស៊ី​ទៅ​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ចិន ។ តែ​រឿង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ផ្សាយ​ទៅ​ប្រទេស​ចិន​ មាន​ពោល​ក្នុង​ទី​ដទៃ​ថា​ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះចៅ​ ជិនស៊ីហង់តេ​ រវាង​ព.ស. ២៩៧​ដល់​៣៣៣​ ចិន​បាន​ទទួល​រាប់អាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ម្ដង​ហើយ​ ដោយ​ពួក​សមណ​ជាតិ​តាត​នាំ​ទៅ​ប្រកាស​ផ្សាយ ។
ចំណែក​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​ បាន​ទទួល​រាប់អាន​ពី​កាល​ណា​ ជា​ខ​គួរ​ឲ្យ​គិត​មើល​ បើ​តាម​ដំណឹង​ខាង​លើ​នេះ​ក៏​គួរ​ជា​ថា​ ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ទទួល​រាប់អាន​លទ្ធិ​អារិយវាទ​ តាំង​ពី​រវាង​ព.ស. ៩០០​ដល់​៩៤០​ នោះ​ហើយ​បើ​គិត​ធៀប​តាម​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ ត្រូវ​នឹង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​កោណ្ឌញ្ញ​រាជ​ ដោយ​អនុមាន​មើល​ ក៏​គួរ​ជឿ​យក​ជា​ពិត​បាន​ ព្រោះ​ព្រះ​រាជា​អង្គ​នេះ​ចុះ​មក​អំពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ កាល​នៅ​ឯ​ប្រទេស​ដើម​ក៏​គង់​ជា​ធ្លាប់​រាប់អាន​មក​ហើយ​ លុះ​លោក​មក​បាន​ជា​ធំ​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​ក៏​គង់​ជា​ទ្រង់​ស្វះស្វែង​ រក​យក​មក​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​របស់​ព្រះ​អង្គ​​ ឬ​ទទួល​រាប់អាន​របស់​ដែល​ផ្សាយ​មក​ឯង​ក្នុង​វេលា​នោះ​ក៏​ថា​បាន ។ តាម​សិលា​ចារិក​នៅ​ស្រុក​ស្រីលវោ​ដែល​ពោល​ហើយ​ក្នុង​លើក​ទី​២​ ប្រមាណ​មើល​ប្រហែល​ជា​ក្នុង​រវាង​១២០០​ដល់​១៥០០​ ថា​មាន​លទ្ធិ​មហាយាន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​ហើយ​ ខ​នេះ​គួរ​ជឿ​យក​ជា​ពិត​បាន​ ព្រោះ​មាន​វត្ថុ​ជា​តឹកតាង​នៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​មែន​ តែ​បើ​នឹង​ដេញ​ដោល​រក​ថា​ មាន​មក​ពី​ពុទ្ធ​សករាជ​ប៉ុន្មាន​ គង់​គ្មាន​អ្នក​ណា​តប​បាន​ ។ លុះ​មក​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ជយវរម័ន​ មហា​រាជ​ទី​២​ ព.ស​១៣៤៥​ ដរាប​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ជយវរម័ន​ មហា​រាជ​ទី​៧​ ព.ស ១៧០០ ប្លាយ​ ទើប​ឃើញ​ថា​លទ្ធិ​នេះ​ចំរើន​រុង​រឿង​ជា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ដោយ​មាន​បូរាណ​វត្ថុ​ផ្សេង​ៗ​ធ្វើ​អំពី​ថ្ម​នឹង​សម្រឹទ្ធ​ ដែល​ជា​របស់​ក្នុង​លទ្ធិ​នេះ​នៅ​មាន​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ គឺ​ប្រាសាទ​បាយ័ន (ពី​ដើម​ជា​អារាម​ស្ថាន​ក្នុង​លទ្ធិ​មហាយាន​ វេលា​ក្រោយ​ព្រះ​បាទ​យសោវរម័ន​ ទ្រង់​កែ​ទៅ​ជា​ទេវស្ថាន ) ប្រាសាទ​បាលេលៃយ​ ប្រាសាទ​ពិធូរ​៣​នេះ​នៅ​ក្នុង​កំផែង​ក្រុង​មហិន្រ្ទបុរី​ ប្រាសាទ​តាព្រហ្ម​ ប្រាសាទ​បន្ទាយ​ក្ដី​ ប្រាសាទ​តា​សោម​ ប្រាសាទ​ក្រោល​គោ​ ប្រាសាទ​នាគព័ន្ធ​ ប្រាសាទ​ព្រះ​ខាន់​៦​នេះ​នៅ​ក្រៅ​កំផែង​ក្រុង, ប្រាសាទ​បន្ទាយ​នាង​ នៅ​ខណ្ឌ​មង្គល​បុរី​ ខែត្រ​បាត់​ដំបង​ អំបាល​នេះ​ជា​ដើម​ សុទ្ធ​តែ​ជា​អារាម​ស្ថាន​ក្នុង​លទ្ធិ​នេះ​ នៅ​មាន​រូប​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ គឺ​រូប​ព្រះ​អាទិពុទ្ធ​ ឬ​ព្រះ​អមិតាភ​ រូប​ព្រះ​ភៃសជ្យ​គរុ​ ព្រះ​ក្រិង​ព្រះ​បាដិហារ្យ​​ ព្រះ​បី​កាយ​ ព្រះ​ពោធិសត្វ​លោកេស្វរ​ ព្រះ​បញ្ញាបារមិតា ។ល។ មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រាសាទ​ដែល​ចេញ​ឈ្មោះ​មក​ហើយ​ខ្លះ​ មាន​នៅ​ក្នុង​ទី​ដទៃ​ខ្លះ​​ គាថា​នមស្សការ​ព្រះ​អាទិពុទ្ធ​​ ព្រះ​លោកេស្វរ​​ ព្រះ​បញ្ញា​បារមិតា​ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត​ មាន​នៅ​ប្រាសាទ​បន្ទាយ​នាង ។ ចំណែក​ឯ​ក្នុង​ស្រុក​ចាស់​របស់​ខ្មែរ​អំពី​ដើម​មាន​ស្រុក​ស្រីលវោ​ជា​ដើម​ ក៏​មាន​របស់​ទាំង​នេះ​ដែរ ។ ឯ​ក្បួន​ខ្នាត​របស់​លទ្ធិ​នេះ​សាប​សូណ្យ​ទៅ​ស្ទើរ​តែ​គ្មាន​សល់ ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ឃើញ​មាន​គម្ពីរ​១​ឈ្មោះ​បញ្ចគតិ​ ដែល​ព្រះ​អស្វឃោស​តែង​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​បណ្ណាល័យ​កម្ពុជា ។
សូម​ឲ្យ​ជ្រាប​ថា​ ក្នុង​រវាង​ពេល​ដែល​លទ្ធិ​មហាយាន​មក​ប្រតិស្ឋាន​ប្រមាណ​៦០០​ប្លាយ​ឆ្នាំ​នោះ​ ប្រទេស​យើង​ចំរើន​រុងរឿង​ជា​បំផុត​ ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​សុទ្ធ​តែ​ទ្រង់​នូវ​ព្រះ​តេជានុភាព​ ឯ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​មហាយាន​នោះ​ ក៏​រុង​រឿង​ណាស់​ ដូច​មាន​បូរាណ​វត្ថុ​ដែល​ពោល​មក​ហើយ​ជា​តាង​ស្រាប់​ទាំង​សាសនា​ព្រាហ្មណ​ ក៏​ត្រឡប់​រុង​រឿង​ណាស់​ដែរ​ ប្រហែល​គ្នា​នឹង​លទ្ធិ​មហាយាន​ឬ​ជាង​ តែ​បើ​សង្កេត​មើល​របស់​ដំណែល​ដែល​សាង​នៅ​ក្នុង​ខែត្រ​ផ្សេង​ៗ​ ក្រៅ​អំពី​ក្រុង​ទៅ​​ ឃើញ​ថា​សាសនា​ព្រាហ្មណ​រុងរឿង​ជាង​ ព្រោះ​ឃើញ​មាន​វត្ថុ​ក្នុង​លទ្ធិ​នេះ​រាយ​ទូទៅ​ក្នុង​អាណាចក្រ​កម្ពុជា​ទាំង​មូល​ ឯ​របស់​ក្នុង​លទ្ធិ​មហាយាន​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី​នោះ​ច្រើន​ ក្រៅ​ពី​នោះ​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្នុង​ទីរួម​ខែត្រ​កំពង់​ធំ​ខ្លះ​ ទីរួម​ខែត្រ​បាត់​ដំបង​ខ្លះ​ នឹង​ស្រុក​ស្រីលវោ​ខ្លះ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ក្ដី​ រាស្រ្ត​ទាំង​ពួង​ក្ដី​​ អង្គ​ខ្លះ​នឹង​អ្នក​ខ្លះ​រាប់អាន​សាសនា​ព្រាហ្មណ​ អង្គ​ខ្លះ​នឹង​អ្នក​ខ្លះ​រាប់អាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​អាចរិយវាទ​ អង្គ​ខ្លះ​នឹង​អ្នក​ខ្លះ​រាប់អាន​ទាំង​ពីរ​យ៉ាង​ជា​មួយ​គ្នា​ ខ​នេះ​សូម​ឲ្យ​អ្នក​សិក្សា​បូរាណ​គតិ​ពិនិត្យ​មើល​បូរាណ​វត្ថុ​ ដែល​សាង​ក្នុង​សម័យ​នោះ​នឹង​អាច​ដឹង​បាន ។ ន័យ​មួយ​ទៀត​សម្រាប់​សេចក្ដី​យល់​របស់​ខ្ញុំ​ថា​ ក្នុង​ពេល​នោះ​សូម្បី​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ក៏​មាន​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នេះ​ដែរ​ តែ​ប្រហែល​ជា​ស្ដួច​ស្ដើង​បន្តិច​​ព្រោះ​មិន​សូវ​មាន​មនុស្ស​ជ្រះ​ថ្លា​រាប់អាន​ ដោយ​ឃើញ​មាន​អារាម​ស្ថាន​ដ៏​ជា​ដំណែល​ក្នុង​លទ្ធិ​នេះ​ មាន​វត្ត​គោកធ្លក​ជា​ដើម​ដ៏​មាន​សន្លឹក​សីមា​ថ្ម​ជា​សំគាល់ ​សឹង​មាន​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី​ នឹង​សិលា​ចារិក​នៅ​ស្រុក​ស្រីលវោ​ ក៏​ថា​មាន​ទាំង​លទ្ធិ​ស្ថវីរ​​ទាំង​លទ្ធិ​មហាយាន​នឹង​រឿង​ចាម​ទេវី​វង្ស​ថា​​ ព្រះ​នាង​ជា​អ្នក​ជ្រះ​ថ្លា​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ បាន​សាង​ព្រះ​អារាម​ នឹង​ព្រះ​ស្តូប​ចេតិយ៍​នៅ​ស្រុក​ហិរភុញ្ជៃយ​ កាល​ត្រួត​មើល​បូរាណ​វត្ត​ក្នុង​ទី​នោះ​ហើយ​ ឃើញ​មាន​សុទ្ធ​តែ​របស់​ក្នុង​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ របស់​ក្នុង​លទ្ធិ​អាចរិយវាទ​គ្មាន​សោះ​ អំបាល​នេះ​ជា​ដើម​ជា​គ្រឿង​អាង​ ទើប​នាំ​ឲ្យ​សន្និដ្ឋាន​ទៅ​ដូច្នោះ​ ហើយ​លទ្ធិ​នេះ​ដំណ​សមវង្ស​មក​អំពី​ព្រះ​សោណថេរ​ នឹង​ព្រះ​ឧត្ដរ​ថេរ​ដែល​ប្រកាស​សាសនា​ក្នុង​ដែន​សុវណ្ណ​ភូមិ​នេះ​ឯង​ មិន​មែន​ផ្សាយ​មក​អំពី​ប្រទេស​ដទៃ​ក្រៅ​នេះ ។
លទ្ធិ​ថេរវាទ​ បែប​លង្កា​វង្ស​
កាល​កន្លង​ទៅ​ប្រមាណ​ជា​ព.ស. ១៧៥០ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​មហាយាន​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ក៏​រៀវ​រោយ​ថយ​ចុះ​ទាល់​តែ​ផុត​វង្ស​ លទ្ធិ​ហីនយាន​ត្រឡប់​រុង​រឿង​ជា​ជំនួស​ឡើង​វិញ ។ គួរ​ឲ្យ​ពិចារណា​មើល​ថា​ ខ្មែរ​យើង​ធ្លាប់​រាប់អាន​លទ្ធិ​មហាយាន​មក​យូរ​ហើយ​ ក៏​ហេតុម្ដេច​ទើប​លើក​លែង​រាប់អាន​តាម​ផ្លូវ​ដែល​បាន​ពិនិត្យ​ទៅ​ហើយ​ឃើញ​ថា :
១ ដោយ​ខ្មែរ​យើង​បាន​ព្រះ​ត្រៃបិដក​បែប​លង្កា​ ដែល​ជា​របស់​ត្រឹមត្រូវ​បំផុត​មក​រៀន​សូត្រ ។
២ ដោយ​មាន​ពួក​បព្វជិត​ខ្មែរ​ ចេញ​ទៅ​ស៊ើប​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ក្នុង​លង្កា​ទ្វីប​ កាល​ឃើញ​របៀប​គេ​ល្អ​ ក៏​សិក្សា​ហើយ​នាំ​មក​ផ្សាយ​ក្នុង​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន​ ឬ​មាន​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​ឯង​ មក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​ក៏​ថា​បាន ។
អធិប្បាយ​ក្នុង​ខ​អំបាល​នេះ​ទៅ​ទៀត​ តាម​ដំណើរ​ដើម​ថា​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​អនុរុទ្ធ​ ព្រះ​ចៅ​រាជា​ធិរាជ​ភូមា​ គ្រប់គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​នៅ​ក្រុង​អរិមទ្ទ​បុរី​ ក្នុង​កាល​ ព.ស. ១៦០០​ជា​ធម្មិរាជ​ ទ្រង់​ទំនុក​បំរុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​លទ្ធិ​ថេរវាទ​ ឲ្យ​រុង​រឿង​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ តែ​ក្នុងដែន​សុវណ្ណ​ភូមិ​គ្មាន​ប្រទេស​ណា​មាន​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ចប់​បរិបូណ៌​ ហេតុ​នោះ​ព្រះ​បាទ​អនុរុទ្ធ​ទើប​ត្រាស់​បញ្ជូន​សមណ​ទូត​ឲ្យ​ទៅ​សុំ​ចំឡង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ឯ​លង្កា​ទ្វីប​ ខណ​ដែល​ចំឡង​ស្រេច​ហើយ​ដាក់​សំពៅ​នាំ​មក​ព្រះ​នគរ​វិញ​ មាន​ដំណឹង​តាម​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​យើង​ថា​ សំពៅ​ដែល​នាំ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​នឹង​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​កែវ​មារកត​នោះ​ ត្រូវ​ខ្យល់​ព្យុះ​បក់​មក​ជាប់​នៅ​ក្នុង​អាណាខែត្រ​កម្ពុជា​ ក្រម្ការ​ខែត្រ​រើស​បាន​នាំ​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ សឹង​វេលា​នោះ​គង់​នៅ​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី​តែ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ណា​មិន​អាច​ដឹង​បាន​ប្រាកដ​ ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ថា​ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​ធនញ្ជ័យ​កោរព្យ​រាជ​ តែ​ដាក់​សករាជ​ខុស​គ្នា​ឆ្ងាយ​ បើ​ដោយ​អនុមាន​មើល​ប្រហែល​ជា​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​សូរ្យវរម័ន​ទី​២​ ព្រោះ​ពុទ្ធ​សករាជ​នៅ​ក្នុង​រវាង​ជិត​គ្នា​ត្រាស់​ឲ្យ​ហែរ​ហម​នាំ​យក​ទៅ​ប្រតិស្ឋាន​​ ទុក​នៅ​ប្រាសាទ​នគរ​តូច​ ហើយ​ឧទ្ទិស្ស​នគរ​តូច​នោះ​ថ្វាយ​ជា​វត្ត​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ទៅ​វិញ​ ទើប​នាំ​គ្នា​ហៅ​ថា​នគរ​វត្ត​ជាប់​តាំង​អំពី​នោះ​មក​ គ្រា​នោះ​ត្រាស់​ឲ្យ​ចារ​ចំឡង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​អំពី​ច្បាប់​អក្សរ​ភូមា​នោះ​ ដាក់​មក​ជា​អក្សរ​ខ្មែរ​ ឲ្យ​ចារិក​ទុក​នៅ​ក្រប​សាស្រ្តា​ខ្មែរ​គ្រប់​គម្ពីរ​ថា << កម្ពុជ​ក្សរន្វាត >> អក្សរ​ខ្មែរ​នៅ​ប្រាសាទ​នគរ​វត្ត >> ជា​គ្រឿង​សំគាល់​សឹង​មាន​នៅ​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​រាប់​ថា​ មាន​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ចប់​គ្រប់​បរិបូណ៌​ពី​ត្រឹម​នោះ​មក​ វេលា​ក្រោយ​សេចក្ដី​នោះ​ជ្រាប​ដល់​ព្រះ​បាទ​អនុរុទ្ធ​ៗ​ ទ្រង់​ឲ្យ​មក​សុំ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ច្បាប់​អក្សរ​ភូមា​នោះ​ទៅ​វិញ​ ទុក​តែ​ព្រះ​កែវ​មារកត​ថ្វាយ​ព្រះ​មហាក្សត្រយ៍​ខ្មែរ​ ដោយ​ទ្រង់​អំណរ​គុណ​ដែល​បាន​រើស​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ទុក ។ ព្រះ​កែវមារកត​ដំបូង​ចេញ​ពី​ឥណ្ឌៀ​ទៅ​លង្កា​ ចេញ​អំពី​លង្កា​មក​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ វេលា​ក្រោយ​បាន​ទៅ​លាវ​ របូត​ពី​លាវ​បាន​ទៅ​សៀម​នៅ​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ កាល​ខ្មែរ​យើង​បាន​ព្រះ​ត្រៃបិដក​មក​ជា​សម្បត្តិ​ដ៏​ប្រសើរ​ ក្នុង​ព្រះ​នគរ​ដូច្នោះ​ហើយ​ ប្រជាជន​ទាំង​ឡាយ​មាន​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ជា​ដើម​ កើត​ជ្រះ​ថ្លា​នាំ​គ្នា​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​បែប​ថ្មី​នោះ ។ តាម​សេចក្ដី​ក្នុង​សិលា​ចារិក​មួយ​កន្លែង​នោះ​ថា​ ព្រះ​នាង​ជ័យ​រាជ​ទេវី​អគ្គ​មហេសី​សម្ដេច​ព្រះ​ជយ​វរម័ន​ទី​៧​ ចេះ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​បាន​ទ្រង់​ប្រដៅ​គម្ពីរ​ពុទ្ធ​សាសនា​នៅ​វត្ត​នាគេន្រ្ទ​១​ វត្ត​តិលកោត្ដរ​១​ វត្ត​នរេន្រ្ទាស្រម​១​ តែ​ជា​គម្ពីរ​ខាង​លទ្ធិ​មហាយាន​​ ឬ​ខាង​លទ្ធិ​មហាយាន​ក្នុង​ទី​នោះ​មិន​បាន​ចង្អុល​ឲ្យ​ច្បាស់​ តាម​ផ្លូវ​សន្និដ្ឋាន​គួរ​ជា​ខាង​លទ្ធិ​ហីនយាន​ ព្រោះ​ក្នុង​ពេល​នោះ​លទ្ធិ​មហាយាន​រៀវ​រោយ​ចុះ​ហើយ​គ្មាន​អ្នក​ណា​សាង​វត្ត​វ៉ា​ឡើយ​ ដោយ​ហេតុ​នេះ​លទ្ធិ​មហាយាន​ទើប​សាប​សូណ្យ​ទៅ ។
ក្រោយ​នោះ​មក​ទៀត​ ក្នុង​កាល​ព.ស. ១៦៩៦​ ព្រះ​ចៅ​បរក្ក​មពាហុ​ ទ្រង់​កំចាត់​ពួក​ទមិឡ​ចេញ​អំពី​លង្កា​ទ្វីប​បាន​ត្រឡប់​វាយ​បាន​ទាំង​ស្រុក​ទមិឡ​មក​ផង​ ស្រេច​ព្រះ​រាជ​សង្គ្រាម​ហើយ​ ទ្រង់​អារាធនា​ព្រះ​សង្ឃ​ មាន​ព្រះ​មហាកស្ស​បត្ថេរ​ជា​ប្រធាន​​ ធ្វើ​សង្គាយនា​ធម្ម​វិន័យ​ រាប់​ជា​សង្គាយនា​គ្រា​ទី​៧​ នឹង​ទ្រង់​ទំនុក​បំរុង​ដោយ​ផ្លូវ​ដទៃ​ៗ​ទៀត​ជា​ច្រើន​ អំពី​នោះ​មក​ក៏​មាន​កិត្តិសព្ទ​នោះ​ល្បីយ​ខ្ចរខ្ចាយ​មក​ក្នុង​​ប្រទេស​សុវណ្ណ​ភូមិ​ គ្រា​នោះ​មាន​ភិក្ខុ​ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា​ មន​ លាវ​ ខ្មែរ​ ចេញ​ទៅ​ស៊ើប​សាសនា​នៅ​លង្កា​ កាល​ទៅ​ឃើញ​វត្ត​ប្រណិបត្តិ​របស់​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​តាម​បែប​ដែល​ជំរះ​ថ្មី​ ក៏​កើត​សេចក្ដី​ជ្រះ​ថ្លា​សុំ​សិក្សា​រៀន​សូត្រ​ តែ​គ្រា​នោះ​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​កើត​សេចក្ដី​រង្កៀស​ថា​ សមណវង្ស​ក្នុង​នានា​ប្រទេស​បែក​ញែក​គ្នា​មក​យូរ​ណាស់​ហើយ​ មិន​ទុក​ចិត្ត​ក្នុង​វិហារ​ធម៌​របស់​ព្រះ​សង្ឃ​តាង​ប្រទេស​ ទើប​ណែ​នាំ​ឲ្យ​ឧបសម្បទា​ឡើង​ជា​ថ្មី​ ទើប​ព្រម​ឲ្យ​រួម​ឧបោសថ​សង្ឃ​កម្ម​ ពួក​ភិក្ខុ​តាង​ប្រទេស​ក៏​ព្រម​ធ្វើ​តាម​វិធី​ញត្តិ​ឡើង​ជា​ថ្មី​រាប់​ថា​ មាន​តាំង​អំពី​នោះ​ជា​ដើម​មក​ ភិក្ខុ​អំបាល​នោះ​នៅ​សិក្សា​លទ្ធិ​ធម្ម​វិន័យ​យ៉ាង​លង្កា​តាម​សមគួរ​ហើយ​ ក៏​ត្រឡប់​មក​កាន់​ស្រុក​ទេស​របស់​ខ្លួន​វិញ​ ជួនកាល​បបួល​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​មក​ជា​មួយ​ផង​ក៏​មាន​ ដូច​មាន​ប្រាកដ​ក្នុង​សិលា​កល្យាណី​នោះ​ស្រាប់​ កាល​មក​ដល់​ស្រុក​ទេស​របស់​ខ្លួន​ហើយ​ អ្នក​ស្រុក​ឃើញ​កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​ត្រឹម​ត្រូវ​ល្អ​ជាង​ព្រះ​សង្ឃ​ដើម​ក្នុង​ប្រទេស​ក៏​កើត​ជ្រះ​ថ្លា​ នាំ​យក​កូន​ចៅ​ទៅ​ទុក​ឲ្យ​នៅ​រៀន​សូត្រ​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​វង្ស​ច្រើន​ឡើង​ៗ​ដោយ​លំដាប់ ។ ពោល​ចំពោះ​ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ​ដែល​បាន​ចេញ​ទៅ​សិក្សា​ធម្ម​វិន័យ​ឯ​លង្កា​ប៉ុន្មាន​លើក​ ប៉ុន្មាន​ដង​​ ឈ្មោះ​អ្វី​ខ្លះ​នោះ​មិន​អាច​ដឹង​បាន​សព្វ​គ្រប់​ ដឹង​បាន​តែ​១​រឿង​ដែល​មាន​ពោល​ក្នុង​សិលា​កល្យាណី​ថា​ ព្រះ​តាមិល្ទ​ថេរ​ជា​រាជ​បុត្រ​ស្ដេច​ខ្មែរ​ទៅ​រៀន​សូត្រ​នៅ​លង្កា​ទាល់​តែ​បាន​ពហូសូត្រ​ ហើយ​ត្រឡប់​មក​ស្រុក​វិញ​ជា​មួយ​នឹង​ភិក្ខុ​ជាតិ​មន​ ឈ្មោះ​ឆបដថេរ ។ ចំណែក​ឯ​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​មក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ មាន​ពោល​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​កម្ពុជា​ថា​ ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ខ្មែរ​ ឲ្យ​ទៅ​និមន្ត​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​មក​៧​អង្គ​ ហើយ​ទ្រង់​តាំង​ឲ្យ​មាន​សមណ​ជាត្រ​ទូង​រ័តន៍ (រាជា​គណ ) ទាំង​៧​អង្គ​​គឺ​ជា​សម្ដេច​ព្រះ​សុគន្ធា​ធិបតី​១​ ព្រះ​មង្គល​ទេព្វាចារ្យ​១​ ព្រះ​ធម្ម​លិក្ខិត​១​ ព្រះ​ពោធិវង្ស​១​ ព្រះ​វនរ័តន៍​១​ ព្រះ​មហា​ព្រហ្មមុនី​១​ ព្រះ​មហាពិមល​ធម្ម​១​​ ព្រះ​ថេរ​ទាំង​៧​អង្គ​នេះ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​រហូត​ទៅ​ មិន​ឮ​ថា​ត្រឡប់​ទៅ​លង្កា​វិញ​ទេ ។ ព្រះ​ថេរ​អំបាល​នេះ​មក​ក្នុង​រជ្ជកាល​ណា​ មិន​អាច​ដឹង​បាន​ជា​ប្រាកដ​ តែ​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ថា​ មក​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​កេតុមាលា​ តាម​ផ្លូវ​ពិចារណា​ឃើញ​ថា​ មិន​មែន​មក​ក្នុង​រជ្ជកាល​នោះ​ ព្រោះ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នោះ​កំពុង​រាប់អាន​លទ្ធិ​មហាយាន​ពេញ​បន្ទុក​ លទ្ធិ​មហាយាន​កំពុង​រុងរឿង​ ម្ដេច​ក៏​ទៅ​និមន្ត​ពួក​ហីនយានិក​និកាយ​មក​ធ្វើ​អ្វី​១​ទៀត​ ក្នុង​សម័យ​នោះ​មិន​ទាន់​មាន​ប្រវេណី​តាំង​សមណ​សក្តិ​ព្រះ​សង្ឃ​ផង​ បើ​ថា​មក​ក្នុង​សម័យ​នេះ​ទើប​ត្រូវ ។ ក្នុង​ងារ​អំបាល​នេះ​ងារ​ថា​ព្រះ​វនរ័តន៍​នេះ​ កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​លង្កា​ជា​ដំបូង​ កាល​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​វង្ស​ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ នឹង​ក្នុង​ប្រទេស​សៀម​ ខ្មែរ​សៀម​ក៏​តាំង​ងារ​នេះ​ឡើង​តាម​យ៉ាង​លង្កា​ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​ភូវនេកពាហុ​ ទ្រង់​ព្រះ​រាជ​ទាន​នាម​ព្រះ​សង្ឃ​ មន​១​អង្គ​ជា​ព្រះ​សិរិវន​រតន​សាមិ​ ដូច​មាន​ក្នុង​សិលា​កល្យាណី ។
ផ្លូវ​ដែល​នឹង​ស្រាវ​រក​ទៅ​ទៀត​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​វង្ស​ ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​មែន​ គឺ​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​រង្គៀស​ព្រះ​សង្ឃ​នានា​ ប្រទេស​ដូច​ដែល​ពោល​ហើយ​ ក្នុង​វិធី​ញតិ្តកាល​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​វង្ស​ផ្សាយ​មក​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​ មិន​បាន​រួម​ឧបោថ​សង្ឃ​កម្ម​ នឹង​ព្រះ​សង្ឃ​ស្រុក​អាយ​នេះ​កើត​ជា​ព្រះ​សង្ឃ​២​ពួក​ គឺ​និកាយ​ដើម​១​ និកាយ​លង្កា​វង្ស​១​ តែ​ជា​និកាយ​ហីនយាន​ដូច​គ្នា​ សូម្បី​ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា​ មន​ លាវ​ សៀម​ ក៏​ជា​២​និកាយ​ដូច្នេះ​ ហេតុ​នេះ​ប្រហែល​ជា​មាន​ពិធី​ញត្តិ​ព្រះ​សង្ឃ​និកាយ​ដើម​ និង​បញ្ចុះ​សីមា​វត្ត​ចាស់​ៗ​ខ្លះ​ឡើង​ទៀត​ ដោយ​វត្ត​បូរាណ​ក្នុង​ក្រុង​ចាស់​ៗ​ច្រើន​តែ​មាន​សន្លឹក​សីមា​២​ជាន់ ។ រឿង​សីមា​២​ជាន់​នេះ​តាម​ព្រះ​មតិ​របស់​សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សមណ​ក្រម​ ព្រះ​យ៉ាវជិរ​ញាណ​ នឹង​ក្រម​ព្រះ​ដាំរុង​រាជា​នុភាព​ថា​ កាល​ដើម​គង់​បញ្ចុះ​សីមា​មួយ​ៗ​ដូច​គ្នា​ទាំង​អស់​ លុះ​ពួក​លង្កា​វង្ស​ចូល​មក​តាំង​រង្គៀស​ទាំង​ខ្លួន​ ទាំង​ការងារ​របស់​និកាយ​ដើម​ ទើប​ព្រះ​មហាក្សត្រិយ៍​ទ្រង់​អរាធនា​ព្រះ​សង្ឃ​លង្កា​វង្ស​ ឲ្យ​ធ្វើ​សីមា​បណ្ដា​វត្ត​ហ្លួង​ថែម​ម្ដង​ទៀត​ ដើម្បី​ឲ្យ​ធ្វើ​សង្ឃ​កម្ម​បាន​ទាំង​និកាយ​ដើម​ ទាំង​និកាយ​លង្កា​វង្ស​ វត្ត​ណា​ដែល​ធ្វើ​សីមា​ថែម​ទៀត​ ហើយ​វត្ត​នោះ​តោង​មាន​សីមា​គូ​ជា​សំគាល់​ ហេតុ​នោះ​វត្ត​ដែល​មាន​សីមា​គូ​ ឃើញ​សុទ្ធ​តែ​វត្ត​ស្ដេច​ ចំណែក​ឯ​វត្ត​រាស្រ្ត​ឃើញ​មាន​សន្លឹក​សីមា​រៀង​មួយ​ៗ​ដូច​សព្វ​ដង ។ អំណិស​យូរ​មក​ក៏​រួម​គ្នា​ជា​និកាយ​តែ​មួយ​ទៅ​វិញ​ ដោយ​សេចក្ដី​សាមគ្គី​គ្នា ។
កាល​សៀម​តាំង​ឥស្សរភាព​បាន​ហើយ​ ក៏​លើក​កង​ទ័ប​មក​ញាំញី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​ច្រើន​ដង​ព្រោះ​កាល​ផុត​រាជ​វង្ស​វរម័ន​មក​ហើយ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​ថយ​អំណាច​ចុះ​ ដូច​យ៉ាង​ក្នុង​កាល​ព.ស. ១៨៩៥​ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​បរម​លម្ពង្ស​រាជា​ទី​១០​ ក្នុង​បរមនាថ​រាជ​វង្ស​ នឹង​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះ​ធម្មាសោក​រាជ​ ព.ស.១៩១៥​ សិង​សោយ​រាជ្យ​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី​នៅ​ឡើយ​ កង​ទ័ប​សៀម​បាន​មក​ញាំញី​ជញ្ជូន​យក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​អំពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទៅ​ជា​អនេក​ ដូច​យ៉ាង​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ តម្រាប់​តម្រា​ផ្សេង​ៗ​ គ្រឿង​រាជ្យ​​ គ្រឿង​អាវុធ​យុទ្ធ​ភណ្ឌ​ នឹង​កៀរ​កោយ​យក​មនុស្ស​ប្រុស​ស្រី​ទៅ​ជា​ឈ្លើយ​ច្រើន​ពន់​ប្រមាណ​ យក​បាន​ទាំង​អាណាខែត្រ​របស់​ខ្មែរ​ ទៅ​ជាង​ពាក់​កណ្ដាល​ កាល​ខ្មែរ​ថយ​មក​តាំង​ក្រុង​នៅ​បន្ទាយ​ល្វែក​ហើយ​ ក៏​តាម​មក​កំទេច​ទៀត​ជា​ច្រើន​លើក​ ហេតុ​នោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទើប​ធ្លាក់​ទៅ​ជា​ប្រទេស​ទន់​ទាប​ ព្រះ​ត្រៃបិដក​ក៏​មាន​មិន​គ្រប់​ ព្រោះ​សៀម​ជញ្ជូន​យក​ទៅ​ជា​សម្បត្តិ​របស់​គេ​អស់​ ទោះ​បី​ម្ល៉ឹង​ ការ​ព្រះ​សាសនា​ក្នុង​សម័យ​នេះ​ រាប់​ថា​ជា​ទី​២​រង​ប្រទេស​សៀម​ចុះ​មក​ប្រទេស​ក្រៅ​អំពី​នេះ​ជា​ទី​៣​ ទី​៤​ រង​ខ្មែរ​ទៅ​ទៀត ។
រួម​បែប​លក្ខណ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ នឹង​ពោធិ​សត្ត​រូប​
ក្នុង​លទ្ធិ​មហាយាន​
តាម​ដែល​បាន​ពិនិត្យ​ទៅ​ឃើញ​ថា​ ពួក​មហាយានិក​និកាយ​ក្នុង​ប្រទេស​គន្ធារ​ជា​ដើម​ បាន​សាង​បែប​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​នឹង​ពោធិសត្ត​រូប​ទុក​ ក្នុង​សម័យ​ព្រេង​នាយ​ជា​ច្រើន​បែប​ មាន​លក្ខណា​ការ​ផ្សេង​គ្នា​ដូច្នេះ ។
២​គ្រាធ្យានមុទ្រ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​ ព្រះ​ហស្ត​ទាំង​ពីរ​ដាក់​ផ្ងា​ដម្រួត​គ្នា​លើ​ព្រះ​ភ្នែន​ពី​ខាង​មុខ​ ជា​កិរិយា​សមាធិ ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​មហា​សត្ត​ធ្វើ​សមាធិ​ចំរើន​អនាបាន​សតិ​កម្មដ្ឋាន​ បាន​ត្រាស់​ដឹង​នូវ​អនុត្តរ​សម្មា​សម្ពោធិញ្ញាណ​ នៅ​ក្រោម​ដើម​ពោធិ​ព្រឹក្ស ។
៣​គ្រា​អភយមុទ្រ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ឈរ​ក៏​មាន​ គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​ក៏​មាន​ បើ​ជា​ព្រះ​រូប​ឈរ​ ធ្វើ​ព្រះ​ហស្ត​ខាង​ឆ្វេង​សំយោក​ចុះ​ក្រោម​ ព្រះ​ហស្ត​ស្ដាំ​លើក​រា​ស្មើ​ព្រះ​ឧរា, បើ​ជា​ព្រះ​រូប​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​​ ព្រះ​ហស្ត​ឆ្វេង​ដាក់​ផ្ងា​លើ​ព្រះ​ភ្នែន​ ព្រះ​ហស្ត​ស្ដាំ​រា​ដូច​មុន​ តាម​គតិ​ឥណ្ឌៀ​ សូម្បី​រា​ព្រះ​ហស្ត​ទាំង​ពីរ​ក៏​ហៅ​ថា​អភយមុទ្រ​ដែរ ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​សាស្ដា​បាន​ត្រាស់​ឡើង​ហើយ​ ស្ដេច​ចារិក​ទៅ​ក្នុង​លោក​ដើម្បី​ប្រោស​សត្វ​ សូម្បី​លោក​នេះ​ប្រកប​ដោយ​ភ័យ​អន្តរាយ​ច្រើន​ ក៏​ព្រះ​អង្គ​ឥត​ភ្លឹក​ឬ​សត្វ​លោក​ណា​មួយ​គិត​ប្រទុស្តរាយ​ព្រះ​អង្គ​ៗ​ ក៏​មិន​ប្រកាន់​យក​ទោស​ភ័យ​ល់​អ្នក​នោះ ។
៤​គ្រាចក្រមុទ្រ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែនក៏​មាន​ គង់​សំយុង​ព្រះ​បាទ​ដូច​អង្គុយ​កៅអី​ក៏​មាន​​ ព្រះ​ហស្ត​ស្ដាំ​លើក​ស្មើ​ព្រះ​ឧរា​ ហើយ​ជី​បម្រាម​ព្រះ​ហស្ត​ពីរ​ជា​វង់​មូល​ដូច​រូប​កង់​ចក្រ​ ព្រះ​ហស្ត​ឆ្វេង​ដាក់​ផ្ងា​លើ​ព្រះ​ភ្នែន​ក៏​មាន​ ចាប់​ជាយ​ចីវរ​ក៏​មានៈ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ ធ្វើ​ព្រះ​ហស្ត​ទាំង​ពីរ​ជា​កិរិយា​ចាប់​កង់​ចក្រ​បង្វិល​ ជួនកាល​គេ​ធ្វើ​រូប​គ្រឿង​ប្រកប​ ជា​រូប​កង់​ចក្រ​រូប​ម្រឹគ​នៅ​ព្រៃ​ ឥសិមតនមិគទាយវ័ន​ នឹង​រូប​ភិក្ខុ​បញ្ចវគ្គីយ៍ ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​បរម​សាស្ដា​ ទ្រង់​សំដែង​ព្រះ​ធម្មចក្រ​ ដ៏​ជា​បថម​ទេសនា​ ប្រោស​បញ្ចវគ្គីយ៍​នៅ​ព្រៃ​ឥសិបតនមិគ​ទាយវ័ន​នា​ដំបន់​នគរ​ពារាណសី ។
៥​គ្រាវរមុទ្រ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​ ក៏​មាន​ឈរ​ក៏​មាន​ បើ​ជា​រូប​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​​ធ្វើ​ព្រះ​ហស្ដ​ស្ដាំ​លាត​ផ្ងា​គង​លើ​ព្រះ​ជង្ឃ​ខាង​ស្ដាំ​ តែ​ហុច​ចេញ​ទៅ​មុខ​បន្តិច​ ជា​កិរិយា​ទទួល​ត្រង​ព្រះ​ហស្ដ​ឆ្វេង​ច្រត់​ផ្កាប់​លើ​ព្រះ​ជង្ឃ​ឆ្វេង​ បើ​ជា​រូប​ឈរ​ ធ្វើ​ព្រះ​ហស្ដ​ស្ដាំ​ហុច​ផ្ងា​ចេញ​ទៅ​មុខ​ ជា​កិរិយា​ទទួល​ត្រង​ដូច​មុន​ ព្រះ​ហស្ដ​ឆ្វេង​សំយោក​ស្ងៀម​តាម​ធម្មតា ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​សាស្ដា​លាត​ព្រះ​ហស្ដ​ផ្ងា​ ឲ្យ​ទាន​បតី​ច្រួច​ទឹក​ទក្សិណោទក​ ដាក់​លើ​បាត​ព្រះ​ហស្ដ​តាម​ទំនៀម​ស្រុក​ទេស​ ក្នុង​កាល​ដែល​គេ​ថ្វាយ​វត្ថុ​ឯ​ណា​នីមួយ​ ដូច​យ៉ាង​កាល​ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារ​ថ្វាយ​សួន​វេឡុវន​ជា​ពុទ្ធ​វិហារ​ជា​ដើម​ កាល​ទ្រង់​ទទួល​ដោយ​អាការ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ ក៏​ទ្រង់​អនុមោទនា​ប្រទាន​ពរ​តាម​សមគួរ ។
៦​គ្រាវិតក៌មុទ្រ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ឈរ​​ ព្រះ​ហស្ដ​ទាំង​ពីរ​ឱប​ព្រះ​ឧរា​ ជា​កិរិយា​រំពឹង ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​សាស្ដា​គង់​នៅ​វេឡុវន​វិហារ​ទ្រង់​ព្រះ​ឈួន​ធ្ងន់​ ទាល់​តែ​ព្រះ​ឥន្រ្ទ​មក​បំរើ​ព្រះ​វល័ញ្ជ​ ក្រោយ​នោះ​ទ្រង់​ចំរើន​ព្រះ​ឥទ្ធិ​បាទ​ធម៌​ទាំង​៤​ទៅ​ព្រះ​រោគ​ក៏​រម្ងាប់​បង់ ។ (នាម​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​បែប​ចាស់​ដែល​ពួក​ឥណ្ឌៀ​លើ​សាង​ឡើង​ ឃើញ​មាន​ប្រើ​ពាក្យ​ថា​ មុទ្រ​ ប្រកប​ខាង​ចុង​នាម​តែ​ត្រឹម​៦​គ្រា​ប៉ុណ្ណោះ​ ពាក្យ​នេះ​ជា​ភាសា​សំស្រ្កឹត​ប្រែ​ថា​ ម្រាម​ដៃ​ ដោយ​អធិប្បាយ​ថា​មាន​ម្រាម​ដៃ​ជា​គ្រឿង​សំគាល់​ត្រូវ​នឹង​ពាក្យមគធ​ថា​ មុទ្ទ​សញ្ញា​ វេលា​ប្រកប​ចូល​នឹង​សព្ទ​ដទៃ​ គាប្បី​ប្រែ​អនុរូប​ទៅ​តាម​សព្ទ​នោះ​ផង​ ដូច​យ៉ាង​ពាក្យ​ថា​ ភូមិ​ស្ប​ស៌មុទ្រ​ ប្រែ​ថា​មាន​ម្រាម​ដៃ​ចង្អុល​ទៅ​ផែន​ដី​ ដូច្នេះ​ជា​តួ​យ៉ាង ។
៧​គ្រាលេលា​ ឬ​ហៅ​គ្រា​យាង​យាស​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ឈាន​ព្រះ​បាទ​យាង​ គឺ​ឈាន​ព្រះ​បាទ​ខាង​ស្ដាំ​មុន​ បង្ហើប​កែង​ព្រះ​បាទ​ខាង​ឆ្វេង​បន្តិច​ ព្រះ​ហស្ដ​ធ្វើ​ជា​កិរិយា​បង្ឃោយ​ ជួន​កាល​គេ​ធ្វើ​ជា​លើក​ព្រះ​ហស្ដ​ស្ដាំ​បែប​រា​ បង្ហោយ​តែ​ព្រះ​ហស្ដ​ឆ្វេង ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​សាស្ដា​ស្ដេច​យាង​ទៅ​ក្រុង​កបិល​ពស្តុ​ជា​ដំបូង​ ដោយ​និមន្ត​នកិច្ច​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​បិតា​ ដែល​ត្រាស់​ប្រើ​កាឡុ​ទាយី​អាមាត្យ​ឲ្យ​មក​និមន្ត ។
៨​គ្រាឱបបាត្រ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ឈរ​ ព្រះ​ហស្ត​ទាំង​ពីរ​ទ្រង់​ឱប​បាត្រ​តាម​បែប​ឥណ្ឌៀ​ ធ្វើ​ជា​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​ឱប​បាត្រ​ក៏​មាន ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​សាស្ដា​ស្ដេច​យាង​ទៅ​ក្រុង​កបិល​ពស្តុ​ជា​ដំបូង​ ដោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​បិតា​ត្រាស់​ប្រើ​កាឡុ​ទា​យី​អាមាត្យ​ឲ្យ​មក​និមន្ត​ កាល​ស្ដេច​ដល់​ក្រុង​កបិល​ពស្តុ​ហើយ​ ក៏​ទ្រង់​ឱប​បាត្រ​គោចរ​បិណ្ឌ​បាត​តាម​ដំណាក់​ ព្រះ​រាជ​វង្សា​នុវង្ស​រៀង​ៗ​ទៅ​ ដរាប​ដល់​ដំណាក់​ព្រះ​ពុទ្ធ​បិតា​ៗ​ទត​ឃើញ​ត្រាស់​ឃាត់​ថា​ កុំ​ធ្វើ​ដូច្នេះ, ខុស​រាជ​ប្រវេណី, ព្រះ​រាជ​វង្ស​របស់​យើង​មិន​ដែល​មាន​អ្នក​ណា​១​ធ្វើ​យ៉ាង​នេះ​ ព្រះ​សាស្ដា​ត្រាស់​តប​ថា​មហារាជ​កុំ​ឃាត់​ តថាគត​ធ្វើ​តាម​អរិយវង្ស​ទេ ។
៩​គ្រាមហាប្រាដិហារ្យ​ ឬ​យមក​ប្រាដិហារ្យ​តាម​ដែល​គេ​ធ្វើ​មាន​ច្រើន​យ៉ាង​ យ៉ាង​ទី​១​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ច្រើន​អង្គ​ ជា​រូប​អង្គុយ​ខ្លះ​ ឈរ​ខ្លះ​ ផ្ទំ​ខ្លះ​ ចង្រ្កម​ខ្លះ​ ក្នុង​ផែន​ជា​មួយ​គ្នា​ ជួន​កាល​មាន​ទាំង​រូបតិរត្ថីយ៍​ជា​គ្រឿង​ប្រកប​ផង​ យ៉ាង​ទី​២​ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គង់​លើ​ផ្កា​ឈូក​ទន្ទឹម​គ្នា​៣​អង្គ​ ធ្វើ​ព្រះ​ហស្ដ​យ៉ាង​គ្រា​ចក្រ​មុទ្រ, យ៉ាង​ទី​៣​ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ឈរ​ក៏​មាន​ អង្គុយ​ក៏​មាន​ តែ​ធ្វើ​ព្រះ​ហស្ដ​ច្រើន​បែប​ដូច​រូប​ព្រះ​នារាយណ៍​បែង​ភាគ​ ទាល់​តែ​អ្នក​ខ្លះ​ហៅ​ព្រះ​បែង​ភាគ​យ៉ាង​ក្រោយ​ នេះ​នៅ​មាន​សាលា​រចនា​ក្រុង​ភ្នំពេញ ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​សាស្ដា​ទ្រង់​ធ្វើ​ប្រាដិហារ្យ​ផ្ចាញ់​តិរត្ថីយ៍​នៅ​នគរ​សាវត្ថី ។
១០​គ្រាបរិនិព្វាន​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ផ្ទំ​ជា​អនុដ្ឋាន​សេយ្យាសន៍​ ព្រះ​សិរ​កើយ​លើ​ព្រះ​ហស្ត​ខាង​ស្ដាំ​ ព្រះ​ហស្ត​ឆ្វេង​សណ្ដូក​តាម​ព្រះ​កាយ​ ជួន​កាល​គេ​ធ្វើ​ជា​ព្រះ​រូប​រុំ​សំពត់​ស្នប​តាម​ក្នុង​រឿង​បថម​សម្ពោធិក​ថា​ គ្រឿង​ប្រកប​ធ្វើ​ជា​រូប​ព្រះ​ស្តូប​នៅ​ខាង​ក្រោយ​ព្រះ​បរម​សព​ ឬ​ជួនកាល​គេ​ធ្វើ​ទាំង​រូប​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ នឹង​រូប​ទេវតា​ផង ។ ធ្វើ​ដំណាល​កាល​ព្រះ​បរម​គ្រូ​រំលត់​ខន្ធ​ចូល​កាន់​ព្រះ​បរម​និព្វាន​ នា​សួន​សាល​វនោទ្យាន​ ទៀប​នគរ​កុសិនារា ។
ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​១០​គ្រា​នេះ​ ពួក​ឥណ្ឌៀ​លើ​បាន​ប្រឌិត​សាង​ឡើង​ជា​ដំបូង​មុន​ប្រទេស​ដទៃ​ៗ​ទាំង​អស់ ។
១២​ព្រះ​ភៃសជ្យ​គុរុ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គង់​ពត់​ព្រះ​ភ្នែន​ ព្រះ​ហស្ត​ស្ដាំ​លាត​ផ្ងា​ លើ​ព្រះ​ជង្ឃ​ ព្រះ​ហស្ត​ឆ្វេង​កាន់​គិលាន​ភេសជ្ជ​​ គឺ​ថ្នាំ​រក្សា​រោគ​ឯ​ណា​នីមួយ​ មាន​ផ្លែ​សម៉​ជា​ដើម​ដែល​គេ​សាង​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​បែប​នេះ​ឡើង​ ដោយ​មាន​គតិ​ជឿ​ក្លាយ​ទៅ​ថា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ពេទ្យ​ដ៏​វិសេស​១​ ចំណែក​ខាង​ពួក​ទក្ខិណ​និកាយ​គ្មាន​សាង​សោះ ។
ប៉ែក​ព្រះ​នៅ​ក្នុង​ថាន​សួគ៌​
១៣​ព្រះ​អាទិ​ពុទ្ធ​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ទ្រង់​គ្រឿង​បែប​ស្ដេច​ចក្រ​ពត្តិ​ ដែល​អ្នក​ខ្លះ​ហៅ​ថា < ព្រះ​ទ្រង់​គ្រឿង >>សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​ឃើញ​មាន​សាង​តាំង​អំពី​រវាង​ព.ស. ១០០០​មក​ ដោយ​ឃើញ​មាន​នៅ​ក្រុង​មហិន្រ្ទ​បុរី​ នឹង​ស្រុក​ស្រី​លវោ​ជា​ដើម​ ដែល​ជា​ស្រុក​ដំណែល​ចាស់​របស់​ខ្មែរ​ តែ​សម័យ​ក្រោយ​មក​កាល​កើត​មាន​រឿង​មហា​ជម្ពូ​បតី​ ផ្សាយ​មក​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ខ្មែរ​យើង​ក៏​នាំ​គ្នា​ចូល​ចិត្ត​ថា​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​គ្រា​ផ្ចាញ់​មហា​ជម្ពូ​បតិ​ទៅ​វិញ ។
ព្រះ​ធ្យានី​ពុទ្ធ​៥​អង្គ​
១៤​ ព្រះ​វៃរោចន ធ្វើ​ដូច​គ្រា​ចក្រ​មុទ្រ
១៦​ ព្រះ​រត្ន​សម្ភវ គ្រាវរ​មុទ្រ
១៧​ ព្រះ​អមិតាភ គ្រាធ្យានមុទ្រ
នៅ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​១​បែប​ទៀត​ ធ្វើ​ជា​ព្រះ​សមាធិមាន​នាគ​ប្រក់​ ហើយ​មាន​រូប​ព្រះ​លោកេស្វរ​ នឹង​រូប​នាង​ប្រជ្ញា​បារមិតា​ឈរ​អម​សង​ខាង​ នេះ​ក៏​ជា​ព្រះ​អមិតាភ​ដែរ ។
ត្រ័យសរណគមន៍
ត្រ័យសរណគមន៍ (ភាសាបាលី: Tisaragamana) គឺជាការរំឮកនូវគុណកែវទាំងបី គឺ ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និង ព្រះសង្ឃ។
មូរតិ
លទ្ធិ​ថេរវាទ​ បែប​លង្កា​វង្ស​
១៨​ ព្រះ​អមោឃសិទ្ធ​ ធ្វើ​ដូច​គ្រា​អភយ​មុទ្រ ។
ត្រ័យសរណគមន៍
ជាទូទៅគេរំឮកព្រះត្រ័យសរណគមន៍បីដង គឺទី១ ទី២ (ទុតិយម្បិ) និង ទី៣​ (តតិយម្បិ)
មូរតិ
លទ្ធិ​ថេរវាទ​ បែប​លង្កា​វង្ស​
ព្រះ​ធ្យានីពោធិសត្វ​៥​អង្គ​
២០​ ព្រះ​វជ្របាណី ធ្វើ​ជា​រូប​ពោធិសត្វ​ កាន់​វជិរ
២១​ ព្រះ​រត្នបាណី កាន់​ចិន្ដា​មណី​ ឬ​ផ្កា​ឈូក
២២​ ព្រះ​លោកេស្វរ ធ្វើ​ជា​រូប​ពោធិសត្វ​ កាន់​ផ្កា​ឈូក
២៣​ ព្រះ​វិស្វបាណី ធ្វើ​ជា​រូប​ពោធិសត្វ​ កាន់​វជិរ​២ ។
ក៏​ឯ​វត្ថុ​ដែល​ព្រះ​ពោធិសត្វ​អំបាល​នេះ​តែង​កាន់​ មិន​មែន​មាន​តែ​ប៉ុណ្ណេះ​ បើ​ធ្វើ​ជា​រូប​មាន​ព្រះ​ហស្ត​៤​ ឬ​ព្រះ​ហស្ត​ច្រើន​ជាង​នេះ​ ក៏​តោង​មាន​របស់​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​កាន់​ ដូច​យ៉ាង​រូប​ព្រះ​លោកេស្វរ​ព្រះ​ហស្ត​៤​ ព្រះ​ហស្ត​លើ​ពីរ​ ១​កាន់​ផ្គាំ​ ១​ទៀត​កាន់​ក្រាំង​ ព្រះ​ហស្ត​ក្រោម​ពីរ​១​កាន់​ផ្កា​ឈូក​ ១​ទៀត​កាន់​កន្ទី​ទឹក ។ នៅ​មាន​គ្រឿង​សំគាល់​ម្យ៉ាង​ទៀត​ជា​សំខាន់​ ដែល​ត្រូវ​ចាំ​ទុក​ គឺ​រូប​ព្រះ​ពោធិសត្វ​អំបាល​នេះ​សុទ្ធ​តែ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​តូច​ៗ​ នៅ​ត្រង់​ឧណ្ហិស (ជើង​សក់​ពី​ខាង​មុខ )ជា​សំគាល់​ឬ​ជួនកាល​គេ​ធ្វើ​នៅ​ទី​ដទៃ​ទៀត​ក៏​មាន​ បើ​គ្មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ទេ​គាប្បី​ចូល​ចិត្ត​ថា​ មិន​មែន​រូប​ព្រះ​ពោធិសត្វ​អំបាល​នេះ ។
២៤​ នាង​ប្រជ្ញា​បារមិតា​​ ធ្វើ​ជា​រូប​ស្រ្តី​ទ្រង់​គ្រឿង​ កាន់​ក្រាំង​នៅ​ដៃ​ ដោយ​ច្រើន​ចំណាំ​តែ​ធ្វើ​ជា​រូប​គូ​គ្នា​ នឹង​រូប​ព្រះ​លោកេស្វរ ។
មនុស្ស​ពោធិសត្វ
គឺ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​នៅ​ក្នុង​មនុស្ស​លោក
២៥​ អារ្យមៃត្រេយ​ ធ្វើ​ជា​រូប​ប្រុស​ទ្រង់​គ្រឿង​ ព្រះ​ហស្ត​២​ក៏​មាន​​ ព្រះ​ហស្ត​៤​ក៏​មាន​ ហើយ​មាន​រូប​ព្រះ​ស្តូប​នៅ​ត្រង់​ឧណ្ហិស​ជា​សំគាល់ ។ រូប​មនុស្ស​ពោធិសត្វ​ឃើញ​គេ​សាង​តែ​រូប​ព្រះ​អរិយមេត្រេយ​១​អង្គ​ប៉ុណ្ណេះ ។ រូប​ព្រះ​អារ្យមៃត្រេយ​ ព្រះ​ហស្ត​៨​មាន​នៅ​សាលា​ព្រះ​រាជ​បណ្ណាល័យ​កម្ពុជា​១​អង្គ​ធ្វើ​ដោយ​សម្រិទ្ធិ​ ជា​របស់​ខ្មែរ​បូរាណ​ អ្នក​ប្រាថ្នា​ចង់​ឃើញ​ចូរ​ទៅ​មើល​នៅ​ទី​នោះ​ចុះ ។
រឿងមហាចោរនៅទល់ដែនវគ្គទី៥៖បណ្ដាំបង
មានន្ទបំផាយសេះយ៉ាងលឿនកន្ដាលទីងងឹតឆ្ពោះទៅកាន់គេហដ្ឋានព្រះកម្ពុត។ ទុក្ខដែលកើតអំពីមរណភាពវិសេសក្លាហាននៅញាំញីចិត្ដអ្នកពុំចេះចប់ពុំចេះហើយ។ មរណភាពតែមួយនេះ ធ្វើឲ្យអ្នកអាណិតអាសូរដល់បិតាក្មេកដែលចាកស្ថានទៅផង ឲ្យអ្នកអាណិតដល់នាងទេវីជាភរិយាសំនប់ដែលរស់នៅនោះផង។
ទុក្ខទាំងពីរប្រភេទសឹងមានទម្ងន់ស្មើគ្នា។ <br \> អ្នកអាណិតវិសេសក្លាហានដោយបុគ្គលនេះស្លាប់ទៅមានទឹកមុខញញឹមស្រស់ប៉ប្រិម ដូចភក្រ្ដព្រះពុទ្ធដែលចូលព្រះនិព្វាន។ អ្នកអាណិតនាងទេវីដោយស្រីឆើតឆាយបានបង្ហូរទឹកភ្នែកសស្រាក់ ទឹកភ្នែកនេះហាក់នៅសើមៗក្នុងដួងវិញ្ញាណរបស់អ្នក។ សេះបោលសម្រុកទៅមុខយ៉ាងលឿន កាត់ព្រៃ និង វាល ដូចព្រួញព្រហ្មរបស់ព្រះនរាយណ៍។ គេឮសូរស្លឹកឈើ និង មែកឈើដែលបាក់ប្រាវៗ។ មិនយូរប៉ុន្មានមានន្ទមើលឃើញកំពែងអាសនបិតាខ្លួន។ អ្នកបោះពួយតម្រង់ទៅមាត់ទ្វារ។ អ្នកយាមធ្វើសញ្ញាគោរពយ៉ាងស្វាហាប់។ លុះអ្នកជិះសេះនេះទៅដល់បន្ទាយហើយ ក៏លោតចុះពីលើខ្នងសេះដោយរួសរាន់បន្ទាន់ចិត្ដ។ សេនាម្នាក់ក៏ស្ទុះមកគោរពជាលើកទីពីរ។ មនន្ទស្គាល់ក្នុងទីងងឹតថាជាសេនារបស់ខ្លួន ក៏មានវាចាខ្សឹបៗថា៖ គឺមនុស្សម្នាក់រូបតូច ខ្នងខុបបាក់ជាពីរ ។ មនុស្សនេះឆ្លើយដោយនឹងនួនវិញថា៖
មានន្ទទះស្មាកោបមួយផូង សើច ធ្វើដោយមេត្រីភាព៖
មានន្ទក៏ស្ទុះឡើងកាំជន្ដើរទៅលើផ្ទះ។ នាយកោបក៏ដឹកសេះយកទៅទុក។ មានន្ទដើរយ៉ាងមាំមួនចូលទៅក្នុបន្ទប់ព្រះកម្ពុត។ គឺជាបន្ទប់មួយធំ ជញ្ជាំងលាបពណ៌បៃតងខ្ចីស្រស់។ នៅជញ្ជាំងនីមួយៗមានព្យួរផ្ទាំងគំនូរចាស់ៗ គូរដោយដៃសិប្បករយ៉ាងចំណាននៃសម័យព្រងនាយនោះ។ នៅលើក្ដារ គឺកម្រាលល្អឆើតឆាយរំលេចដោយរូបភាពសត្វផ្សេងៗ និងរុក្ខាលតាវល្លិប្លែកៗដោយពណ៌ស លឿង ក្រហម បីដូចពណ៌ធម្មជាតិមែនៗ។ ក្រៅពីនេះចក្ខុយើងចាប់ភ្លឹកស្ញប់ស្ញែងដល់តុ ទូ កែវកង ដែលរៀបចំយ៉ាងប្រពៃ។ វត្ថុទាំងអស់សុទ្ធសឹងតែលាងដុសខាត់ស្អាតរលោងរលើបស្ទើរឆ្លុះមុខបាន។ គ្រឿងលំអទាំងពួងមានកែវកងជាដើមសឹងធ្វើអំពីប្រាក់ និង មាសយ៉ាងរុងរឿង។ នៅខាងមុខបន្ទប់ដ៏ស្ដុកស្ដម្ភនេះ ព្រះកម្ពុតកំពុងធ្វើការ អង្គុយសរសេរនៅលើតុធំមួយ។ គឺជាមនុស្សម្នាក់ប្រមាណ ៥០ឆ្នាំ ភ្នែកលៀនសក់ស្កូវល្បាយអាចម៍ខ្លា ថ្ងាសខ្ពស់។ នៅពីក្រោយខ្នងស្ដេចសឹកនេះ គេសង្កេតឃើញអាវុធគ្រប់បែប គ្រប់យ៉ាងដែលព្យួរនៅជញ្ជាំង មានកាំបិតស្នៀត ដាវ ធ្នូ ព្រួញ ខែល ជាដើម។
right មានន្ទដើរបោះជំហានវែងៗចូលទៅរកព្រះកម្ពុតជាបិតា។ ព្រះកម្ពុតឮសូរជើងមានន្ទស្គាល់ជាក់ថា ជាសូរជើងកូនរបស់ខ្លួន តែព្រះកម្ពុតធ្វើពុំឮ គិតតែសរសេរសំបុត្រតូចមួយដោយផ្ទៀងផ្ទាត់យ៉ាងហ្មត់ចត់។ មានន្ទមកដល់ លុតជង្គង់វន្ទាពីមុខព្រះកម្ពុតដោយគោរពមួយសន្ទុះក្រោយមក ព្រះកម្ពុតដាក់ស្លាបប៉ាកកាចុះ ទឹកមុខមាំមួនហូតខ្សៀមកញាត់ថ្នាំអុជជក់យ៉ាងព្រងើយ។ មានន្ទឃើញផ្សែងហុយទ្រលោមឡើងទៅលើ។ អ្នកប្រុងស្មារតីនឹកក្នុងចិត្ដរកមើល តើគ្រោះថ្នាក់ដែលអ្នកទទួលនោះយ៉ាងណា? ព្រះកម្ពុតសម្លក់កន្ទុយភ្នែកមើលទៅមានន្ទ ខាំធ្មេញរួចនៅស្ងៀម។ មានន្ទរិតតែឆ្ងល់អស្ចារ្យក្នុងចិត្ដ អំពីអាកប្បកិរិយាដ៏ប្លែករបស់លោកឪពុកអ្នក។ អ្នកនឹកច្នៃថា ប្រហែលជាលោកដឹងរឿងរ៉ាវទាំងអស់របស់អ្នកជាមួយអាពាហ៍ពិពាហ៍នាកណ្ដាលរាត្រីស្ងាត់នេះ។ តំនក់ញើសហូរពាសពេញខ្លួនអ្នក តែយុវជនប្ដេជ្ញាក្នុងចិត្ដថា បើឪពុកអ្នកជំទាស់នឹងរឿងនេះ អ្នកនឹងហ៊ានចេញមុខជំទាស់វិញយ៉ាងដាច់ខាត។ នាទីដ៏តឹងតែងនេះ ក៏ចេះតែហូរទៅ មានន្ទក៏រឹតតែថប់ដង្ហើមឡើងៗបុរសគិតរិះរកចំនុចផ្សេងៗ ដើម្បីបានដឹងឆាប់អំំពីគោលបំនងនៃការកោះហៅខ្លួនអ្នកមកនេះ ។ នឹងយករឿងនាងទេវីមកនិយាយដោះសាជម្រាបលោកតែម្ដងទៅជាការធ្វេសប្រហែសមួយយ៉ាងធំ។ នឹងរង់ចាំឲ្យឪពុកអ្នកបង្ហើបរឿងមុនឪពុកអ្នកពុំធ្វើសោះ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះអាកប្បកិរិយារបស់ព្រះកម្ពុត បង្កើតបរិយាកាសកំហែងដល់មានន្ទយ៉ាងខ្លាំងក្រៃពេក។ មានន្ទលូកហោប៉ៅដើម្បីរកកូនកន្សែងមកជូតញើស ស្រាប់តែចុងម្រាមដៃអ្នកបះលើសំបុត្រដីកាកោះ។ រន្ទះនៃសេចក្ដីរីករាយមួយមកដាស់ចិត្តឲ្យចាកផុតអំពីរណ្ដៅចង្អៀតចង្អល់ ដែលអ្នកជួបប្រទះមកនេះ។ មានន្ទក៏ហុចសំបុត្រដីកានោះជូនព្រះកម្ពុតដោយគោរព។
ព្រះកម្ពុតយកសំបុត្រនោះបោះទៅលើតុ រួចសួរដោយសង្កត់សម្លេងយ៉ាងធ្ងន់ៗថា មានន្ទបុកពោះភឹបៗ នឹកថា អីយ៉ា ! រករឿងទេតើ ! ក៏ប៉ុន្ដែមុននឹងចេញសម្ដីតវ៉ា អ្នកនឹកឃើញថា ត្រូវតែឆ្លើយទៅតាមលំអានរឿង។ ព្រះកម្ពុត សម្លក់មានន្ទចុងភ្នែកជាថ្មី។ មានន្ទភ្ញាក់ដូចគេកន្រ្ដាក់នឹងពាក្យនេះ ។ អ្នកបើកភ្នែកធំ បបូរមាត់ឡើងស្វាយ ជង្គង់ឡើងញ័រស្ទើរឈរពុំកើត។ បុរសនឹកថា ម្ដងនេះមុខជាដាច់អស់និស្ស័យហើយ។ អ្នកប្រឹងញញឹម រួចឆ្លើយដោយចំអកថា ព្រះកម្ពុតក្រោកឡើងគំហកវិញថា មានន្ទសើច៖ ព្រះកម្ពុតពេបមាត់ តែងក់ក្បាល។ ឃើញដូច្នោះ មានន្ទបានធូរក្នុងចិត្ដបន្ដិច។ ព្រះកម្ពុតបឺតខ្សៀបង្ហុយផ្សែង រួចដោយនិយាយបន្ទន់សម្លេងថា៖
មានន្ទនឹកថា បញ្ហានាងទេវីនៅតែចោទដដែលក្នុងពេលដែលអ្នកស្មានថាបានធូរបន្ដិចទៅហើយ។ បញ្ហានេះគ្រាន់តែផ្លាស់បែបចោទប៉ុណ្ណោះ ។ យុវជនឆ្លើយតបវិញថា៖ ព្រះកម្ពុតដើរចុះដើរឡើងស្ដាប់មានន្ទអធិប្បាយ។ លុះអធិប្បាយចប់ លោកក៏ដើរទៅជិតតុ ទាញយកសំបុត្រមួយមកហុចឲ្យមានន្ទ ។ វីរបុរសភិតភ័យឡើងសាជាថ្មី ដោយពុំដឹងសេចក្ដីសំបុត្រនោះយ៉ាងណាសោះ។ អ្នកទទួលសំបុត្រ រួចបត់ដាក់ទៅក្នុងហោប៉ៅយ៉ាងស្រួល។ ឃើញដូច្នោះ ព្រះកម្ពុតបែរមកមើលមុខមានន្ទស្ទុះមកចាប់ស្មាបុត្រា រួចពោលវាចាឡើងញ័រៗថា៖ មានន្ទហូតសំបុត្រមកពីហោប៉ៅវិញ សម្លឹងមើលមុខឪពុកដោយប្រឹងរិះរកមើលរឿងដែលឪពុកចង់ប្រាប់ខ្លួននោះ ត្បិតទាំងកាយវិការ ទាំងវាចាអ្នកលែងយល់អ្វីឡើយ។ មានន្ទដាក់ភ្នែកចុះទៅលើសំបុត្រ រួចនិយាយយ៉ាងរហ័សថា ព្រះកម្ពុតញញឹម៖ ព្រះកម្ពុតបើកភ្នែកធំៗ តបវិញថា
មានន្ទដាក់ទឹកមុខ រួចវន្ទាព្រះកម្ពុតថយខ្លួនចេញមក។ ព្រះកម្ពុតស្រែកហៅមានន្ទថា៖
មានន្ទដើរយ៉ាងលឿនចេញទៅក្រៅ។ ស្គរទ័ពក៏លាន់ឮរំពងឡើងក្នុងកណ្ដាលរាត្រី។ សូរស្គរទូងៗហាក់វាយទៅលើទងបេះដូងរបស់បុរសយើង។ មិនយូរប៉ុន្មាន ពលរេហ៍មកដល់ណែនណាន់តាន់តាប់ ប្រដាប់ដោយគ្រឿងព្រួញស្នា លំពែងដូចៗគ្នា។ គេឮសូរមាត់មានន្ទដែលបញ្ជាឲ្យប្រមូលគ្នាជាជួរ គេឮសូរមាត់នាយកោបដែលតឿនកូនទាហានឲ្យប្រញាប់ គេឮសូរសេះដែលកញ្ជ្រោលស្រែកយ៉ាងក្លៀវក្លា។ សកម្មភាពនេះគួរឲ្យព្រឺក្បាលក្រៃពេកក្នុងក្ដីងងឹត គឺសញ្ញានៃស្រុកមានអាសន្ន។ មានន្ទចាត់ការយ៉ាងជ្រះស្រលះល្អណាស់។ ពលរេហ៍ឈរតំរៀបត្រៀបត្រាជាជួរ ក្រាស់មីរដេរដាស ឃើញតែចុងខែល និងលំពែងចំរុះច្រោងច្រាង។ ខាងទ័ពសេះ ក៏ត្រៀមស្រេចតាមសណ្ដាប់ធ្នាប់។ មានន្ទដើររាប់កងទាហានបែកញើសរហាម។ ក្នុងពេលនោះរដ្ឋបុរសក្រឡេកឃើញឪពុកអ្នកដែលឈរនៅមុខទ្វារ ទឹកមុខញញឹមពេញចិត្ដ នឹងពីធីត្រៀមទ័ពរៀបចេញដំនើរនេះ។ នៅជិតបិតានេះ អ្នកឃើញកាមាប្អូនប្រុសអ្នក។ left មាណពនឹកឃើញនាងទេវីស្រីពុំងា ពុំដឹងផ្ដាំអ្នកណាទៅឲ្យនាងបានដឹងផងថា អ្នកខ្ចាត់ព្រាត់ពីនាងទេវីទៅហើយ។ ប្ដីធីតាបែររកមើលអ្នកឯទៀតដែលពុំទៅ ក្រែងជួបអ្នកណាដែលអ្នកផ្ញើពាក្យទៅដល់នាងផងពុំឃើញសោះ។ បុរសស្ទុះទៅខ្សឹបដាក់ត្រចៀកនាយកោបថា៖ កាមាមកដល់។ មានន្ទចាប់ស្មាកាមាពាលពាក្យថា៖ កាមាដំបូងនឹកឆ្ងល់ដោយពុំដឹងរឿងអ្វី រួចធ្វើទាំងប្រថុយវិញថា៖
មានន្ទសើចយ៉ាងរីករាយ រួចបន្ដកិច្ចសន្ទនាទៅទៀតថា៖ កាមាថយបីជំហានក្រាក លើកដៃទៅលើ។
ថាហើយមានន្ទស្ទុះទៅឱបកាមា រួចបងប្អូនទាំងពីរក៏បែកគ្នាទៅ។ មានន្ទឈរនៅមុខកងទ័ពបញ្ជាឲ្យពលទាហានប្រុង រួចកងទ័ពដើរទៅមុខយ៉ាងសម្បើមកក្រើកភពផែនដី។
ជំនួយបន្ថែម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រឿងមហាចោរនៅទល់ដែន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រលោមលោកខ្មែរ
ទីក្រុងមេឌេយីណ
ទីក្រុងមេឌេយីណ ជា ទីក្រុង ទីពីរ នៅ ប្រទេសកូឡុំប៊ី (ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង) ។ ទីក្រុងមានឈ្មោះ​ នៅ ភាសាអេស្ប៉ាញ ដូច Medellín ។ ជាទីក្រុងសំខាង់ នៅសេដ្ឋកិច្ច របស់ប្រទេសកូឡុំបី ។ មេឌេយីណ ជាទីក្រុងធំនៃ ខេត្តអាណទីអូគៀ ។
ប្រជាពលរដ្ឋគឺ ២២៣០៧៩ (ឆ្នាំ២០០៥) និងជាទីក្រុងទី៩១ នៅពិភកលោក ។ ទីក្រុងនេះជា បជ្ឍមណ្ឌលនៃហិរញ្ញវត្ថុ​នៃឧស្សាហកម្ម និង នៃជំនួញ ។ ជាទីក្រុងសម្រាប់ ប្រជុំអន្ដរជាតិច្រើន ។
សេចក្ដីបញ្ជាក់
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកូឡុំប៊ី
ប្រទេសរាជ
ព្រះបាទប្រទេសរាជ (សំស្ក្រឹត:ប្រទេឝរាជន៑) (ម.គ.ស ៩២ ម.គ.ស.- គ.ស ១) រជ្ជកាល (ម.គ.ស ២១-គ.ស ១) ក្រោយ ​ដែល​ព្រះសុវណ្ណបទុមចូល​ទិវង្គត​ ​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ទាំងឡាយ​បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​សុំ​យាង​ស្ដេច​ប្រទេសរាជ​ ​ដែល​ត្រូវជា​ប្អូនថ្លៃ​ ​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ​សម្បត្ដិ​នគរ​កម្ពុជា​ជា​បន្ដ។​ ​ពិធី​អភិសេក​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ ១០​កើត ​ខែ​ផល្គុន​ ​ឆ្នាំកុរ​ ​ព.ស​ ​៥២៣ ត្រូវជា​ឆ្នាំ​ ​២១ ​មុន​គ.ស។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ទទួល​ព្រះ​នាម​ ព្រះបាទ​សម្ដេច ​ប្រទេស​រាជា​ធិរាជ។​ ព្រះ​អង្គ​បាន​មក​គង់នៅ​ព្រះរាជ​ធានី​មហា​នគរធំ​ដដែល។​
ដូច្នេះ​បើ​តាម​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​ព្រះរាជ​វង្ស​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល​ជាប់​ឈាមជ័រ​ព្រះថោង​នាងនាគ​ ​ឬ​សម្ដេច​កុម៉ែរាជ​ត្រូវ​ចប់​ដាច់​ពូជ​នៅ​ក្នុង​គ្រា​កាលសម័យ​នេះ។​
ព្រះបាទសម្ដេច​ប្រទេសរាជ​ ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​៥​ ​ចុង​ក្រោយ​បំផុត​ក្នុង​ព្រះរាជ​វង្ស​ព្រះថោង​នាងនាគ។​ ​ក្នុង​រាជ​ព្រះថោង​នាងនាគ​ ​ឬ​សម្ដេច​កុម៉ែរាជ​ ​មាន​ក្សត្រ​ទាំងអស់​៥​ព្រះ​អង្គ​ ​ដែល​បាន​សោយរាជសម្បត្ដិ​បន្ដបន្ទាប់​គ្នា​រៀង​មក​ចាប់​តាំង​តែ​ពី​ ព.ស​ ​២៧៧ ត្រូវជា​ឆ្នាំ​ ២៦៧ ​មុន​គ.ស​ ​រហូត​មក​ដល់​ ព.ស​ ៥៤៣​ ​ត្រូវជា​ឆ្នាំ​ទី ​១​ មុន​គ.ស។​ ​រួម​សេចក្ដី​មក​ ​ព្រះរាជ​វង្ស​ព្រះថោង​នាងនាគ​បាន​គ្រប់គ្រង​ទឹកដី​ខ្មែរ​អស់​រយៈពេល​ប្រមាណជា​ ២៦៧​ ឆ្នាំ។
ការវិភាគ
ក្នុងរាជ្យស្ដេចអង្គនេះ​ ​យើង​អាច​កត់សំគាល់​បាន​ថា​ ​ស្ដេច​ប្រទេសរាជ​ ​ដែល​ជា​រាស្ដ្រ​សោះ​ ​ហើយ​ដែល​គ្មាន​ជាប់​ឈាមជ័រ​ស្ដេច​អ្វី​ទាំងអស់​ ​បាន​ឡើង​សោយរាជសម្បត្ដិ​នគរ​កម្ពុជា​ដោយសារ​មហេសី​ជា​កូន​ស្ដេច។​ ​ត្រង់នេះ​មាន​ន័យ​ថា​ ​នៅ​ក្នុង​ទំនៀម​ទម្លាប់​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​ជំនាន់​ដើម​ ​បុរស​អាច​ឈោង​យក​តាម​ត្រកូល​ខាង​ប្រពន្ធ​មក​ប្រើ​ការ​យក​បុណ្យ​សក្ដិ​ ​យក​អំណាច​ ​ឬ​រាជបល្ល័ង្ក​ ​ឡើង​ធ្វើ​ជា​ស្ដេច​បាន។​ ​ដូច្នេះ​ហើយ​ ​ដោយសារ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​សុវណ្ណមាលា​ ​ដែល​ត្រូវជា​កូន​របស់​មហាក្សត្រ​ផង​ ​ជា​ប្អូនបង្កើត​ព្រះមហាក្សត្រ​ផង​ ​ស្ដេច​ប្រទេសរាជ​ដែល​ជា​រាស្ដ្រ​ ​និង​ជា​កូន​អ្នកនេសាទ​ត្រី​សោះ​ ​បាន​មាន​សិទ្ធិ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្ដិ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​ ​ទំនៀមទម្លាប់​ឡើង​ស្នងរាជ្យ​ ​ឬ​ក្ដាប់​អំណាច​ដោយ​វិធី​របៀប​នេះ​ យើង​ឃើញ​មាន​ជា​ហូរហែ​តទៅ​ទៀត​ក្នុង​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ខ្មែរ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ដេចត្រាញ់ខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សព្រះថោង
ប្រាសាទតាព្រហ្ម
ប្រវត្តិប្រាសាទ
1 ឈ្មោះដើមរបស់ប្រាសាទតាព្រហ្មគឺ រាជវិហារ។ ប្រាសាទតាព្រហ្មមានទីតាំងនៅតាមផ្លូវវង់តូចទៅតាមទារជ័យគឺ បន្ទាប់ពីប្រាសាទតាកែវ ប្រហែល១គ.ម ហើយមានកំពែងបន្ទាយក្តីផ្នែកពាយ័ព្យ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើយនៅក្នុងឆ្នាំ១១៨៦នៃគ្រឹស្តរាជ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះមាតាមកពីពិមាយ(Phimai) របស់ព្រះអង្គក្រោមរូបភាពប្រាជ្ញាបារមី។ "តា" មកពីពាក្យថៃមានន័យថា ភ្នែក។ "ព្រហ្ម" មកពីសំស្រ្កឹតមានន័យថា ព្រះព្រហ្ម ឬប្រាជ្ញា។ "តាព្រហ្ម" មានន័យថា ភ្នែកនៃប្រាជ្ញា។ ប្រាសាទនេះរុំព័ទ្ធទៅដោយឈើធំៗដុះលើប្រាសាទ។ក្រោយថៃ្ងរំដោះ៧ មករាឆ្នាំ១៩៧៩ រហូតមកប្រាសាទតាព្រហ្មនេះត្រូវបានរួចផុតពីក្រញាំនៃរបប ប៉ុលពតហើយក៏មានភាពស្រស់បំព្រងឡើងវិញ រួមទាំងមានភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ មកទស្សនាដើម្បីស្រាវជ្រាវថ្ម និងវត្ថុបុរាណដែលប្រាសាទនេះកើតតាំងពី សតវត្សទី១៣ គឺក្រោយប្រាសាទអង្គរវត្ត ខេត្តសៀមរាប។
សូមមើលផងដែរ
13.435°N, 103.88917°W
តាព្រហ្ម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
សមុទ្ររាម
thumb|left|200px|រូបសំណាកនៅសមុទ្ររាម ឧទ្យានជាតិខេត្តព្រះសីហនុ ស្តិតនៅរវាងកោះថ្មី និង ក្រុងព្រះសីហនុ មានចំងាយប្រហែល ១៨ គម ពីក្រុងព្រះសីហនុ។ ឧទ្យានជាតិនេះបានបើកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលមានផ្ទៃដី ២១ ០០០ ហិកតា ដែលក្នុងនោះ ១៥​ ០០០ហិកតា ជាដីគោកតាមឆ្នេរសមុទ្រ និង ៦ ០០០ហិកតា ជាផ្ទៃទឹកសមុទ្រ។
ឧទ្យានជាតិនេះមាននូវ ឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាត និងមានផ្លូវអមតាមឆ្នេរសមុទ្រ ដើមកោងកាង ព្រៃភ្នំ និង សត្វស្លាបជាច្រើនប្រភេទ និង ឆ្នេរស្រស់បំព្រង ដូចជា កោះតាគាវ និង កោះឬស្សី ព្រមទាំងមាន ផ្ទះសំរាប់ស្នាក់នៅ មានសេវាកម្ម ម្ហូបអាហារ និងទូកសំរាប់ ធ្វើដំណើរទៀតផង។
សមុទ្ររាមមានចំងាយប្រមាណ ៣០គឺឡូម៉ែត្រ ពី​ក្រុងព្រះសីហនុ និងមានសេវាកម្មជាច្រើន សំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៍ ក៏ដូចជាឆ្នេរខ្សាច់យ៉ាងស្រស់ស្អាត ដែលមិនអាចបំភ្លេចបាន។ មានកន្លែងសំរាប់កំសាន្ត និងមានទូកសំរាប់ធ្វើដំណើរទៅទស្សនាតាមតំបន់កោះជាច្រើន ដូចជា កោះតាគាវ កោះឬស្សី កោះស្រមោច និងមានកោះជាច្រើនទៀត ដែលមានឆ្នេរខ្សាច់ស្អាត និងអាចមើលផ្កាថ្ម ព្រមទាំងមាន ទេសភាពគួរជាទីគយគន់។ តំបន់រាមជាកន្លែង សំរាប់បងប្អូនកងទ័ព រស់នៅ និង ជាកន្លែងការពារដែនដីទឹក របស់ប្រទេសជាតិ។ បច្ចុប្បន្នមានកងទ័ពជាច្រើន ដែលបានជួយការពារបូរណៈភាពទឹកដីនៅទីនោះ ជាពិសេសយុវជន ជំនាន់ក្រោយ ដែលជា ទំពាំងស្នងឬស្សី ជួយការពារទឹកដី ដើម្បីប្រទេសជាតិខ្មែរយើង។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ ​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេសចរណ៍
សមាគមរោងចក្រកម្ពុជា
សមាគម​រោងចក្រ​កម្ពុជា (ភាសា​អង់គ្លេស ៖ Garment Manufacturers Association in Cambodia ឬ​ឈ្មោះ​កាត់ហៅ​ថា GMAC) ជា​សមាគម​មួយ​ដែល​ធ្វើការ​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ដើម្បី​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ឆក់​ប្រសិទ្ធិភាព​នៃ​ការិយាធិបតេយ្យ ដែល​ជា​ដៃ​មួយ​ចូល​រួម​នឹង​សហប្រតិបត្តិការ​ជាមួយ​ចលនា​ការងារ ដើម្បី​ធានា​បាន​នូវ​ការ​សង្កេត​មួយ​នៃ​ស្តង់ដារ​ការងារ​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​ផ្សេង​ទៀត។ សមាគម​នេះ​ត្រូវ​បង្កើត​ឡើង​ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា ចូល​ជា​ដៃ​គូ​មួយ​នៅ​ក្នុង​ទីផ្សារ​គ្រឿង​តែង​កាយ​សកល ដែល​មាន​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង។
ប្រវត្តិ
សមាគម​នេះ​មាន​លោក វ៉ាន់ ស៊ូអៀង ជា​ប្រធាន។ បន្ទាប់​ពី​ការ​កសាង​របស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ1993 មាន​វិនិយោគិន​បរទេស ជា​លើក​ដំបូង​បាន​មក​ធ្វើ​ការផ្សងព្រេង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រទេស គឺ​ជា​រោងចក្រ​កាត់​ដេរ​នេះ។ ជាមួយ​នឹង​ជោគជ័យ​ដោយ​ទទួល​បាន​សិទ្ធិ​ពាណិជ្ជកម្ម MFN / GSP ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​ឆ្នាំ 1996 ដោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​សហភាព​អឺរ៉ុប ឧស្សាហកម្ម​កាត់​ដេរ​បាន​រក្សា​ទីតាំង​ដ៏​ខ្ពស់​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ទិដ្ឋភាព​ឧស្សាហកម្ម​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ សូម្បីតែ​ការ​ដាក់ កូតា នៃ​សំលៀក​បំពាក់​ដោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ក្នុង​ឆ្នាំ 1999 មិន​បាន​រាំង​ស្ទះ​ដល់​ការ​កើន​ឡើង Meteor ទេ។ នៅ​ក្នុង​ការ​គិត​អំពី​អតីតកាល បញ្ហា កូតា ជំរុញ​លើ​ការ​វិនិយោគ ​កាន់​តែ​ច្រើន​ទៅ​ក្នុង​វិស័យ​នេះ ដូចជា កូតា ដែល​បាន​ដាក់​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក បាន​នៅ​លើ​មូលដ្ឋាន​ក្នុង​ម្នាក់​ដែល​ជា​សប្បុរស​បំផុត​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំងអស់​ទទួល​រង​នូវ​របប​អត់ធ្មត់​បរិមាណ​ឯកតោ​ភាគី នេះ ដោយ​សារ​តែ​ការ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​មូលដ្ឋាន​បទដ្ឋាន​ការងារ​ជា​លក្ខខណ្ឌ​ពិសេស ​បាន​ដាក់​ដោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ​ក្នុង​ការ​ត្រឡប់​មក​វិញ សម្រាប់​ការ​ទទួល​បាន កូតា កាត់​ដេរ​សប្បុរស​ដោយ​ឈរ​លើ​មូលដ្ឋាន​ប្រចាំ​ឆ្នាំ គឺ​លេង​ជា​កីឡាករ​បម្រុង សម្គាល់​នៃ​ការ​រីក​ចម្រើន​នៃ​ការ​សម្រេច​បាន ​ដោយ វិស័យ​កាត់​ដេរ​កម្ពុជា​ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​តាម​អនុសញ្ញា​អង្គការ​ពលកម្ម​អន្តរជាតិ។ ហើយ​ទទួល​បាន​មូលនិធិ​ច្រើន​បំផុត​ដោយ​ក្រសួង​ការងារ សហរដ្ឋអាមេរិក ការពិសោធ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ប្រធាន​ទីប្រឹក្សា​បច្ចេកទេស​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ចាត់​តាំង​ពី​អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ (ILO ) ។ ជា​កត្តា​រួម​ចំណែក​មួយ​ក្នុង​សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ មាន​តំណាង 3 អង្គុយ​នៅ​លើ​គណៈកម្មាធិការ 9 សមាជិក​ប្រឹក្សា​គម្រោង​របស់ខ្លួន។ អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ គម្រោង​នេះ​បាន ចាប់​ផ្តើម​ពី​ឆ្នាំ 2006 ការវិវត្ត​ទៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​ត្រួត​ពិនិត្យ​រោងចក្រ​កាន់​តែ​ប្រសើរ​នៅ​កម្ពុជា។
នៅ​ក្នុង​ពាក់​កណ្តាល​ឆ្នាំ 1996 ដែល​ភាគ​ច្រើន​នៃ​អ្នក​វិនិយោគ​រោងចក្រ​កាត់ដេរ ដែល​បាន​មក​ពី​ផ្ទៃ​ខាង​ក្រោយ ដែល​ជា​ចំណុះ​ជាមួយ ប្រទេសចិន ទីក្រុងហុងកុង ម៉ាកាវ ម៉ាឡេស៊ី និង​សិង្ហបុរី បាន​សម្រេច​ចិត្ត​បង្កើត​អង្គភាព​គោល​បំណង​ពិសេស​មួយ ដើម្បី​តំណាង​ឱ្យ​ពួកគេ​ជា​ក្រុម​ជំនួស​ឱ្យ​បុគ្គល​មួយ​នៅ​ពេល​ដែល​មាន​បញ្ហា​ធ្វើការ​ដោះស្រាយ​ជាមួយ​នឹង​មន្ត្រី​មក​ពី ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម (MoC) ដែល​ត្រូវ​បាន​រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា (RGC) ឱ្យ​ត្រួត​ពិនិត្យ​ការ​នាំចេញ សម្លៀកបំពាក់ និង​ចេញ​វិញ្ញាបនបត្រ​ដើម។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ​ដដែល​នេះ រដ្ឋាភិបាល (MoC) ធ្វើការ​រួម​គ្នា​ជាមួយ​សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ ដែល​មាន​តួនាទី​ដ៏​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ឲ្យ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​ទៅ​កាន់​សហរដ្ឋ​អាមេរិច ដើម្បី​ធ្វើ​ការអនុវត្ត​ពន្ធ​ធម្មតា​ក្នុង​វិស័យ​កាត់ដេរ កម្ពុជា​បាន​នាំចូល​ទៅ​ក្នុង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ ដូច្នេះ បាន​ចាប់​ផ្តើម​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​នៃ​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​រវាង​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត symbiotic កាត់ដេរ និង​រាជរដ្ឋាភិបាល ដែល​បាន​ឈរ​ការ​ធ្វើ​តេស្ត​នៃ​ពេល​វេលា​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។
ក្នុង​ឆ្នាំ 1999 សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​បញ្ជី​ជា​ផ្លូវការ​ជាមួយ ក្រសួង​សង្គមកិច្ច ការងារ និង អតីតយុទ្ធជន កិច្ចការ​យុវជន ដែល​ជា​អង្គការ​និយោជក​មួយ​នៅ​ក្នុង​អនុលោម​តាម​ច្បាប់​ការងារ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឆ្នាំ 1997 ។ ក្រោយ​មក​ទៀត វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​បញ្ចូល​ថា ជា​សមាគម​ជាមួយ​នឹង​ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម។ ឆ្នាំ 2000 សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ​ត្រូវ​បាន​ប្រគល់​ភារកិច្ច​ឲ្យ ដោយ​រាជ​រដ្ឋាភិបាល ក្នុង​ការ​ដឹកនាំ​ដំណើរការ​នាំចេញ និង​កិច្ច​សម្រួល ​ពាណិជ្ជកម្ម​ក្រុម​ការងារ ។ តំណាង​សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ គឺ​ជា​អ្នក​ចូលរួម​ជា​ទៀងទាត់​លើ​ពន្ធច្បាប់ និង​អភិបាលកិច្ច​ល្អ​ក្នុង​ក្រុម​ការងារ។ ធនាគារ​ពិភពលោក​បាន​អញ្ជើញ សមាគម​រោងចក្រ​កាត់​ដេរ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2002 ដើម្បីចូលរួម​សម័យ​ប្រជុំ​ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ពិនិត្យ​ឡើង​វិញ​នៃ​ច្បាប់​ស្តី​អំពី​វិនិយោគ ប្រកាស​ឲ្យ​ប្រើ​នៅ​ឆ្នាំ 2003។ អង្គការសហប្រជាជាតិ​ដ៏ធំ (ជា​ពិសេស ស្ថាប័ន​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ ដូចជា​ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍​អាស៊ី សាជីវកម្ម​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ IMF និង MPDF) បាន​ផ្តល់​ការ​ជួប​ប្រជុំ​ជា​ទៀងទាត់​ជាមួយ​សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ ដើម្បី​ជូន​ដំណឹង​ក៏​ដូចជា​សុំ​យោបល់ ឬ មតិ​ព័ត៌មាន​ពី​សមាជិក​របស់​ខ្លួន​ទាក់ទង​នឹង​ការអនុវត្ត​គោល​នយោបាយ ដោយ IFI ។ ភ្នាក់ងារ​ម្ចាស់​ជំនួយ​បរទេស​ជាច្រើន បាន​ផ្តល់​ជំនួយ​បច្ចេកទេស (ដូចជា UNDP និង ITC ) ឬ ជំនួយ​ហិរញ្ញវត្ថុ ដល់​សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ អនុវត្ត​គម្រោង​ក្នុង​សង្គម ដែល​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​កម្មករ​រោងចក្រ​កាត់ដេរ ដែល​ភាគ​ច្រើន​ជា​ស្ត្រី និង​ជា​ពិសេស​សមាគម​រោងចក្រ​កាត់ដេរ។
ព្រះធម៌
ធម៌ (धर्म dhárma, धम्म dhamma, Dharma) គឺ​ជា​ពាក្យ​ទូទៅ​មួយ​ដែល​មាន​អត្ថន័យ​ច្រើន​យ៉ាង​​អាស្រ័យ​ទៅ​តាម​សាសនា​នីមួយៗ។
ពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់​ព្រះពុទ្ធ
សំរាប់​ពុទ្ធ​បរិស័ទ ពាក្យ​ថាព្រះធម៌ មាន​ន័យ​ថា គឺ​ជា​ពាក្យ​ទេសនា​អប់រំ​ទូន្មាន​របស់​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធអោយ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ផ្លូវ​ជា​កណ្តាលគឺ​មជ្ឈិមបដិបទា ដែល​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ទាំង​ឡាយ​គួរ​គោរព​ប្រតិបត្តិតាម​ដើម្បី​ការ​នៅ​ជា​សុខ​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​ក៏​ដូច​ជា​ក្នុង​កាល​ជា​អនាគត ប្រសើរ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​គឺ​ដើម្បី​រួច​ផុត​ចាកទុក្ខ​ទាំង​ពួង​គឺ​​ព្រះនិព្វាន។
ព្រះ​ធម៌​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​រតនៈ​ទាំង​៣ គឺ​ ពុទ្ធ​រតនៈ ធម្មរតនៈ និង សង្ឃរតនៈ។
ព្រះធម្មគុណ
ស្វាក្ខាតោ ព្រះ​បរិយត្តិធម៌ គឺ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក ជា​ធម៌​ដែល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​ត្រាស់​សម្តែង​ហើយ​ដោយ​ល្អ មាន​៩​ប្រការ គឺ​មគ្គ​៤ ផល​៤ និព្វាន១។
សន្ទិដ្ឋិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល​ទាំង​ពួង ដឹង​ពិត ឃើញ​ពិត​ដោយ​បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ គឺថា នឹង​បាន​ដឹង​ បាន​ស្តាប់​ដោយ​ជឿ​បុគ្គល​ដទៃ​នោះៗ ក៏​ទេ គឺ​ឃើញ​ច្បាស់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង
អកាលិកោ ជាធម៌​អោយ​នូវ​ផល​មិន​រង​ចាំ​កាល គឺ​ថា កាល​បើ​ព្រះ​អរិយមគ្គ​កើត​ឡើង​ហើយ ព្រះ​អរិយផល​ក៏​កើត​ឡើង​ក្នុង​លំដាប់​គ្នា​មិន​បាន​យឺត​យូរ​ឡើយ
ឯហិបស្សិកោ ជាធម៌​គួរ​ដល់​ឯហិបស្សវិធី គឺ​ថា បើ​ព្រះ​អរិយបុគ្គល ដែល​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ហើយ ក៏​គួរ​នឹង​ហៅ​បុគ្គល​ដទៃ​អោយ​ចូល​មក​មើល​បាន(​ក្នុង​ន័យ​នេះ គឺថា បើ​បុគ្គល​ម្នាក់​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល ក៏​ណែ​នាំ​បុគ្គល​ដទៃដើម្បី​អោយ​គេ​បាន​សម្រេច​មគ្គ​ផល​ដូច​ខ្លួន​ដែរ ដោយ​ការ​ទទួល​យក ធ្វើ​ការ​ពិសោធន៍​ ពិចារណា​អំ​ពី​សេចក្តី​ពិត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង)។
ឱបនយិកោ ជា​ធម៌​គឺ​ព្រះ​អរិយ​បុគ្គល​គប្បី​បង្អោន​ចូល​មក​ទុក​ក្នុង​ខ្លួន ដោយ​អំណាច​នៃ​ភាវនា។
បច្ចត្តំ វេទិតព្វោ វិញ្ញូហិ ជា​ធម៌​គឺ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ឡាយ​មាន​ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល​ជា​ដើម គប្បី​ដឹង គប្បី​ឃើញ​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​នៃ​ខ្លួន។
ការ​ពិចារណ​រំលឹង​ធម្មគុណ​ជា​រឿយ​ៗ អាច​ធ្វើ​អោយ​បុគ្គល​នោះ​ឯង​បាន​ទទួល​នូវ​សេចក្តី​ស្ងប់​សុខ ព្រោះ​ចិត្ត​ឆ្ងាយ​ស្រឡះ​ចាក​មិច្ឆាទិដ្ឋិ​ទាំង​ពួង។
ច្បាប់ធម្មជាតិ
អ្វី​ៗ​កើត​ឡើង​ក្នុង​លោក​ព្រោះ​មាន​ហេតុ​ជា​បច្ច័យ។ វា​គឺ​ជា​សេចក្តី​ពិត​ដែល​មិន​អាច​មាន​នរណា​ម្នាក់​កែ​ប្រែ​សេចក្តី​នេះ​បាន​ឡើយ។
អត្ថន័យ​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា
ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ធម៌​គឺ​សំដៅ​លើ​ការ​សិក្សា​ ក្បួន​ច្បាប់​តាម​គម្ពីរ​វេទ កតព្វកិច្ច​ដែល​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​ឡាយ​ចាំបាច់​ត្រូវ​គោរព​ប្រតិបត្តិ​តាម។
ពាក្យ​ថា ធម៌ ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​ឡាយ​សំដៅ​យកវិជ្ជា​ផ្លូវ​លោក​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ជា​អច្ឆរិយៈ មាន​ហោរាសាស្ត្រ ស្តោះ​ផ្លុំ រំដោះ​គ្រោះ រាយ​មន្តអាគម ដាក់​ស្នេហ៍​ សុំលាភ​សក្ការៈពី​ទេវតា​ជាដើម។ គេ​ចែក​គម្ពីរ​វេទ​ជា​បី​ប្រភេទគឺ
ព្រះ​ដែល​ជា​ទី​គោរព​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ គឺ​ព្រះ​ព្រហ្ម ដែល​គេ​សន្មត់​ថា​ជា​អ្នក​បង្កើត​លោក។
យោង
ព្រះរតនត្រ័យ
ត្រៃលក្ខណ៍
ព្រហ្មញ្ញសាសនា
វចនានុក្រមខ្មែរ ដោយ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
មើលផងដែរ
ព្រះរតនត្រ័យ
ត្រៃលក្ខណ៍
ព្រហ្មញ្ញ សាសនា
ព្រះធម៍
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះធម៌
សង្គ្រាមលោកលើកទី២
សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី២ (ភាសាអង់គ្លេស៖ World War II ឬ Second World War) គឺជា​សង្គ្រាម​សកលដែលបានផ្ទុះឡើង​នៅរវាង​ឆ្នាំ១៩៣៩ ដល់​ឆ្នាំ១៩៤៥។ ប្រទេសភាគច្រើននៅលើពិភពលោកត្រូវបានធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមនេះ (រួមទាំងប្រទេសមហាអំណាចផងដែរ)​​​​​ ដោយរួមគ្នាបង្កើតបានសម្ព័ន្ធភាពយោធាប្រឆាំងគ្នាចំនួនពីរគឺ ក្រុម​សម្ព័ន្ធមិត្ត (Allies) និង​​​មហាអំណាច​អ័ក្ស (Axis)។ វា​ត្រូវជា​សង្គ្រាម​ធំ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សលោកដោយមានមនុស្ស​ជាង ១០០ លាន​នាក់​បាន​ចូលរួម​ដោយ​ផ្ទាល់មកពីប្រទេស​ជាង ៣០ និង​បណ្ដាលឱ្យបាត់បង់ជីវិត​​មនុស្សប្រមាណពី ៥០–៨៥ លាន​នាក់ ​និងជា​ជម្លោះ​យោធា​ដ៏​សាហាវ​បំផុត​នៅក្នុង​ប្រវត្តិ​​មនុស្សជាតិ។ ក្នុងនោះ មនុស្សចំនួនរាប់សិបលាននាក់បានក្ស័យជីវិតដោយសារការប្រល័យពូជសាសន៍ ស្លាប់ដោយសារការអត់ឃ្លាន ការសម្លាប់រង្គាល និងជំងឺរាតត្បាតជាដើម។ យន្ដហោះបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះដូចជា ការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាយុទ្ធសាស្ត្រនិងវឌ្ឍកម្មនៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។
ជាទូទៅ គេបានចាត់ទុកថាសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៦ បន្ទាប់ពីអាល្លឺម៉ង់បានឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញនិងការប្រកាសសង្គ្រាមរបស់អង់គ្លេសនិងបារាំងមកលើអាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី៣។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៣៩ និងឆ្នាំ១៩៤១ ទ្វីបអឺរ៉ុបស្ទើរទាំងអស់ត្រូវបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាល្លឺម៉ង់ហើយមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ អាល្លឺម៉ង់បានថែមទាំងចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយអ៊ីតាលី ជប៉ុន និងប្រទេសមួយចំនួនផ្សេងទៀតផង។ នៅក្រោមកត្តិកសញ្ញាទ្វេភាគីនៃឆ្នាំ១៩៣៩ អាល្លឺម៉ង់និងសហភាពសូវៀតបានវាយយកនិងបែងចែកទឹកដីប្រទេសជិតខាងរបស់ពួកគេមានដូចជា៖ ប្រទេសប៉ូឡូញ ហ្វាំងឡង់ រ៉ូម៉ានី និងរដ្ឋបាលទិក។ ប្រទេសបារាំងបានដួលរលំនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៤០ ដែលបន្សល់ឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសតែមួយបន្តទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់អាល្លឺម៉ង់។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤១ អាល្លឺម៉ង់បានដឹកនាំកម្លាំងអ័ក្សចូលឈ្លានពានសហភាពសូវៀត, ប្រវត្តិវិទូជាច្រើនបានចាត់ទុកវាថាជាការឈ្លានពានដ៏ធំបង្អស់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាម។
ប្រទេសជប៉ុនដែលមានបំណងចង់ត្រួតត្រាលើទ្វីបអាស៊ីនិងប៉ាស៊ីហ្វិក បានចូលឈ្លានពានប្រទេសចិននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧។ នៅអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤១ ជប៉ុនបានធ្វើការវាយលុកលើទឹកដីអង់គ្លេសនិងអាមេរិកនៅតាមតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍និងនៅសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកហើយក្នុងនោះរួមមានការវាយប្រហារលើភើលហារប៊័រផងដែរ។ ដោយឃើញបែបនេះ អាមេរិកក៏សម្រេចចិត្តប្រកាសសង្គ្រាមមកលើជប៉ុនហើយមិនយូរប៉ុន្មាន មហាអំណាច់អ័ក្សនៅអឺរ៉ុបក៏បានប្រកាសសង្គ្រាមមកលើអាមេរិកវិញ។ ក្រោយបន្តិចមក ជប៉ុនបានចូលត្រួតត្រាលើតំបន់កោះប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិចបានដោយជោគជ័យហើយបានបន្តពង្រីកអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតប៉ុន្តែវាត្រូវបានបញ្ឈប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២ បន្ទាប់ពីជប៉ុនបានទទួលបរាជ័យនៅក្នុងសមរភូមិមីតវេ។ ចំណែកឯអាល្លឺម៉ង់និងអ៊ីតាលីវិញបានទទួលរងនូវសេចក្តីអាម៉ាស់ដ៏ធំនៅពេលដែលពួកគេបានចាញ់សង្គ្រាមនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកនិងនៅទីក្រុងស្តាលីនក្រាដ (សហភាពសូវៀត)។ នៅឆ្នាំ១៩៤៣ មហាអំណាចអ័ក្សបានទទួលរងនូវការបរាជ័យឥតឈប់ឥតឈរនៅតាមជួរប្រយុទ្ធខាងកើតបូករួមទាំងការឈ្លានពានរបស់ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តមកលើតំបន់ស៊ីស៊ីលីនិងទឹកដីអ៊ីតាលីដីគោក និងការវាយបកមកវិញរបស់ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក។ នៅឆ្នាំ១៩៤៤ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តបានវាយចូលប្រទេសបារាំង (ស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់អាល្លឺម៉ង់) ខណៈដែលសូវៀតបានដណ្តើមទឹកដីរបស់ខ្លួនបានមកវិញនិងត្រៀមវាយលុកបន្តចូលក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៤៤ និងឆ្នាំ១៩៤៥ ជប៉ុនបានទទួលរងការបរាជ័យខ្លះៗនៅអាស៊ីដីគោកហើយទឹកដីដែលខ្លួនដណ្តើមបានទាំងប៉ុន្មាននៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកត្រូវបានក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តចូលកាន់កាប់បន្តិចម្តងៗ។