cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿងមហាចោរនៅទល់ដែនវគ្គទី៣៖រាត្រីស្ងាត់
មានន្ទមកដល់ ! ដៃប្រុសម្នាក់ចាប់នាងយ៉ាងខ្លាំងទាញចូលក្នុងផ្ទះវិញ។ ធីតាភ្ញាក់។ មានន្ទដើរយ៉ាងស្វាហាប់ចូលស្លុងទៅក្នុងផ្ទះ លុតជង្គង់ម្ខាងគ្រឹប ទៅលើក្ដារពីមុខវិសេសក្លាហាន និយាយដោយវាចាមួយៗ យ៉ាងដាច់ខាត៖
វិសេសក្លាហាន មើលមុខមានន្ទដោយពុំលែងចោលសោះ។ លោកញញឹមជាសញ្ញាទទួលយល់ព្រម។ លោកងក់ក្បាល រួចលូកដៃទៅចាប់ស្មាមានន្ទ មានវាចាថា៖
នាងទេវីសប្បាយចិត្ដក្នុងគ្រានោះ នឹងរកវត្ថុអ្វីមកប្រៀបគ្មានឡើយ។ នាងហាក់ហើបខ្លួនពីដី ហាក់អណ្ដែតត្រសែតលើអាកាសជាមួយមានន្ទ និងជាមួយឪពុកនាង កញ្ញាស្ទុះទៅឱបជង្គង់លោកឪពុកជាទីស្នេហា។ នាងភួងក៏ធ្វើដូច្នោះដែរ។ វិសេសក្លាហានបន្ដសេចក្ដីមួយៗ ដូចតទៅ ៖
វិសេសក្លាហានងើបទៅលើគិត។ រួចលោកគ្រវីក្បាល។
មានន្ទឮដូច្នោះ ក៏ដាក់ភ្នែកចុះ។ អ្នកនៅស្ងៀមគិតវាយក្រឡាស្ទង់ ញញឹមរួចទទួល :
ក្នុងពេលប្រស់ទឹកឲ្យពរនេះ វិសេសក្លាហានដួលផ្ងារខ្លួនទៅក្រោយ។ លោកមេឃុំ លោកជំទប់ មានន្ទ នាងទេវី នាងភួងក៏ផ្អើលឆោឡោ ខ្លះកោសខ្យល់ ខ្លះចាប់ ខ្លះច្របាច់ ខ្លះហៅ ខ្លះផ្ដុំត្រចៀក តែជីពចរវិសេសក្លាហាន ក៏ចេះតែវាយថយទៅៗ រហូតដល់ដាច់ខ្យល់សូន្យឈឹងតែម្ដង។ វិសេសក្លាហានចូលកាន់មរណភាពក្នុងពេលនេះឯង។ លោកថយចេញពីពិភពលោកនេះដោយមានទឹកមុខញញឹម ព្រោះលោកបានទុកដាក់បុត្រីជាទីស្នេហារបស់លោកហើយ ញញឹមព្រោះលោកជឿថា វរលក្ខណ៍មានបង្អែកមួយដ៏មាំមួនហើយ ញញឹមដោយពេញចិត្ដគ្មានអរិត្រង់ណា។
នាងទេវី និងមានន្ទប្ដីប្រពន្ធថ្មី កើតទុក្ខនឹងមរណៈសញ្ញានេះយ៉ាងខ្លាំងជាងគេ។ នាងភួងឱបជើងខ្មោចយំរអាក់រអួល រៀបរាប់ពីចិត្ដវិសេសក្លាហាន ពីគុណសម្បត្ដិវិសេសក្លាហាន។ នាងទេវីរៀបរាប់អំពីសេចក្ដីសោកស្ដាយដោយបិតានេះ ពុំទាន់បានឃើញនាងសុខ រឺទុក្ខយ៉ាងណាផងទៅថ្ងៃមុខ។ នាងរំជួលយោលយោគសោកយ៉ាងក្រៃអនេក។ មានន្ទមានទឹកមុខក្រៀមបំផុត។ ក្នុងពេលនោះ ជើងសេះឮសូរកុបៗផាយពីចំងាយមក។ មានន្ទប្រុងខ្លួនមើលទៅទិសដែលអស្សពាហ៍មក។ លុះមកដល់មុខខ្ទមកម្សត់ អ្នកជិះលោតចុះពីលើខ្នងអាជានេយ្យយ៉ាងរហ័ស។ បុរសមិនស្គាល់នេះមកគំនាប់មានន្ទយ៉ាងស្វាហាប់ រួចហុចសំបុត្រមួយដែលមានន្ទហែកមើលឃើញមានសេចក្ដីដូចតទៅ៖
<br \>
នាងទទួលសំបុត្រមកអាន។ នាងបែរមកកើតទុក្ខនឹងប្ដីទៀតហើយ។ ឱ !ទុក្ខអើយទុក្ខ ! ! គិតទៅក្នុងវដ្ដសង្សារនេះឃើញតែទុក្ខជួបតែទុក្ខ មានតែទុក្ខ។ ទុក្ខអ្វីក៏ទុក្ខម៉្លេះ មកញាំញីនាងទេវីមួយគ្រាជាពីរគ្រា រួចមកបន្ថែមលើគ្នាគ្មានស្រាកស្រាន្ដដូច្នោះ។ នាងសួរស្វាមីថា៖
មានន្ទឮបណ្ដាំនេះព្រឺព្រួចគ្រលួចក្នុងចិត្ដអាណិតភរិយា? ព្រោះភរិយានេះផ្ដាំតែប៉ុណ្ណោះឯង។ បងមកកុំខានណា ពាក្យនេះឮសូរធ្ងន់ក្នុងដួងចិត្ដមេទ័ពក្មេងនេះ។ ពាក្យនេះពីរោះរកតូរ្យតន្ដ្រីណាមកប្រៀបស្មើគ្មាន។ ពាក្យនេះឮក្ដូងៗ ក្នុងបេះដូង...។ ពាក្យនេះថ្មីដរាបចង់តែឮ ចង់តែស្ដាប់ ចង់តែឲ្យនាងថាម្ដងទៀត។ មានន្ទមើលមុខនាង នាងមើលមុខមានន្ទ រួចបុរសក្រោកដើរយ៉ាងលឿនទៅខាងក្រៅ ដែលអ្នកយកសំបុត្រនៅរង់ចាំ។ រួចមានន្ទប្រាប់អ្នកយកសំបុត្រថាឲ្យដើរទៅបន្ទាយវិញចុះ ។ ចំនែកអ្នកលោតលើខ្នងលេះបំផាយតម្រង់ទៅអាសនៈព្រះកំពុតជាបិតា៕
ជំនួយបន្ថែម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រឿងមហាចោរនៅទល់ដែន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រលោមលោកខ្មែរ២៤៥
គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស
គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស (អង់គ្លេស:Human Rights Party) គឺជាគណបក្សនយោបាយមួយនៅកម្ពុជាបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃ ២២កក្កដា ២០០៧ ដឹកនាំដោយ កឹម សុខា ។ ពួកអ្នកទិះតៀនពោលអះអាងថាគ្រឹះរបស់គណប្សនេះ គឺមានបំណងធ្វើឲគណបក្សប្រឆាំងចុះខ្សោយ និងជួយជំរុញដោយគណបក្សកាន់អំនាច ។ គំនិតនេះ យ៉ាងណាក៏ដោយប្រហែលជាវាត្រូវបានលើកឡើងដោយគណបក្សកាន់អំនាចខ្លួនឯងទេ ដូចគ្នានេះដែរ កឹម សុខា គឺជាអ្នកទិះតៀនយ៉ាងមិនសំចៃលើគណបក្សCPPកាន់អំនាច ។ ហេតុអ្វីបានជាចោទថាគណបក្សនេះជាអ្នកធ្វើឱ្យចុះខ្សោយបក្សប្រឆាំងទៅវិញ? តាមពិតគឺជាការចោទប្រកាន់ មួលបង្កាច់របស់ បក្សប្រឆាំងដូចគ្នា ដែលការគាំទ្ររបស់ខ្លួនចុះខ្សោយប៉ុណ្ណោះ។ តែយ៉ាងណា បក្សសិទ្ធិមនុស្សទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងឆាប់រហ័ស ផ្អែកលើ លទ្ធផលឆ្នាំ២០១២ ។ ក្រោយមកបក្សនេះ រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយគណបក្សសមរង្ស៊ី ជាគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ។
គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស គឺជាគណបក្សទីមួយហើយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលរើសយកប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យនិងមានតុល្យភាព ដោយការផ្លាស់ប្ដូរវប្បធ៌មគណបក្សដឹកនាំដោយមនុស្សតែម្នាក់ ដែលគណបក្សភាគច្រើននៅកម្ពុជាយយល់ស្របតាម ។ វាក៏ជាគណបក្សទីមួយផងដែរ ដែលមេដឹកនាំសំខាន់ៗរបស់បក្សត្រូវបានជ្រើសរើស ក្នុងសន្និបាតបក្ស ។ ប្រជាប្រិយភាពរបស់បក្សកំពុងតែកើនឡើងគួរឲកត់សំគាល់មែនទែនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅជនបទស្រុកស្រែចម្ការ ។
ក្នុងការបោះឆ្នោតសភាខែកក្កដា ២០០៨ គណបក្សកាន់អំនាចបានឈ្នះសំលេងភាគច្រើនភ្លូកទឹកភ្លូកដី និងគណបក្សសិទ្ធិស្ថិតនៅលំដាប់ទីបី ។
បរិយាកាស
សព្វថ្ងៃនេះ ដោយ វិទ្យាសាស្ត្រ រីកចម្រើនគេតែងទទួលបានទិន្នន័យពីម៉ាស៊ីនថត និងឧបករណ៍ផ្សេងៗនៅ លើ យានអវកាសអំពីទម្រង់ និងសមាសភាពបរិយាកាសផែនដីបច្ចុប្បន្ន។
១. សមាសភាពបរិយាកាស
កាលពី ៤ ៦០០ លានឆ្នាំមុនគេ សម្គាល់ឃើញថា បរិយាកាសនៅជុំវិញផែនដីមានតែចំហាយទឹកនិងឧស្ម័នពុលពីរយ៉ាងដែលមិនអាចឲ្យជីវិតមនុស្ស សត្វរស់នៅបាន គឺ មេតាន និង អាម៉ូញ៉ាក់ ។ ប៉ុន្តែ បច្ចុប្បន្ននេះបរិយាកាសផែនដីមិនដូចពីមុនទៀតឡើយ ។ គេឃើញមានជីវិតជាច្រើនបានកើតឡើយជាបន្តបន្ទាប់ក៏ដោយសារបរិយាកាសផែនដីប្រែប្រួល។
បរិយាកាសបច្ចុប្បន្ននេះជាល្បាយនៃឧស្ម័នច្រើនមុខដូចជា អាសូត ៧៨% អុកសុីសែន ២១% និង ១%ជាល្បាយ ឧស្ម័នផ្សេងៗទៀត ដែលមានដូចជា ឧស្ម័នកាបូនិច ចំហាយទឹក អាកុង នេអុង សេណុង គ្រីបតុង អេល្យូម មេតាន អ៊ីដ្រូសែន និង អូសូន ។
ISO 3166
ISO 3166 គឺជាបទដ្ឋាន standard ដែលចេញផ្សាយដោយ អង្គការបទដ្ឋានអន្តរជាតិ International Organization for Standardization (ISO) ដើម្បីកំណត់នូវ កូដ codes សម្រាប់ឈ្មោះនៃប្រទេស និងទឹកដីរណប countries, dependent territories, ក៏ដូចជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រពិសេសៗមួយចំនួនទៀត និង their principal subdivisions (ឧទាហរណ៍ ខេត្ត ឬ រដ្ឋ provinces or states) ។ ឈ្មោះផ្លូវការនៃបទដ្ឋាននេះគឺ កូដសម្រាប់តំណាងឲ្យឈ្មោះនៃប្រទេសនិងបំណែងចែករដ្ឋបាល (Codes for the representation of names of countries and their subdivisions) ។ បទដ្ឋាននេះចែកចេញជា ៣ផ្នែក៖
The first edition of ISO 3166 was published in 1974, which included only alphabetic country codes. The second edition, published in 1981, also included numeric country codes, with the third and fourth editions published in 1988 and 1993 respectively. The fifth edition, published between 1997 and 1999, was expanded into three parts to include codes for subdivisions and former countries.
សមាជិក
There are ten experts with voting rights on the ISO 3166/MA. Five are representatives of national standards organizations:
The other five are representatives of major United Nations agencies or other international organizations who are all users of ISO 3166-1:
The ISO 3166/MA has further associated members who do not participate in the votes but who, through their expertise, have significant influence on the decision taking procedure in the maintenance agency.
ស្រុកអង្គរបុរី
សរសេរជា «បូរី» មិនមែន«បុរី»
ល្បែងទាញព្រ័ត្រ
ល្បែងទាញព្រ័ត្រ ជាល្បែងលេងកំសាន្ដសប្បាយរបស់យុវជនខ្មែរទាំងបុរស ទាំងស្រ្ដី កំលោះ ក្រមុំ។ ល្បែងនេះគេលេងដោយប្រើកំលាំងកាយជាមូលហេតុ ហើយគេលេងតែ ក្នុងរដូវចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺខែចេត្រ ពិសាខប៉ុណ្ណោះ។ គេច្រើននិយមលេងក្នុងវត្ដអារាម ក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ព្រោះវត្ដមានទីវាលធំទូលាយ ងាយដល់ការលេងល្បែងនេះ តែអាច លេងនៅតាមភូមិក៏បាន បើប្រសិនជាភូមិនោះមានមនុស្សនៅផ្ដុំគ្នាច្រើន ហើយមានទីវាលល្មមលេងកើត។ ល្បែងនេះគេច្រើនលេងនៅពេលថ្ងៃ តែប្រសិនជាមានចង្កៀងយ៉ាងភ្លឺ រឺ ពន្លឺព្រះចន្ទភ្លឺថ្លាល្អ គេអាចលេងនៅពេលយប់ក៏បាន។
សមាសភាពនៃអ្នកលេង ល្បែងនេះ គេចែកមនុស្សអ្នកលេងជា២ក្រុម ម្ខាងៗយ៉ាងតិចត្រឹម៥នាក់ រឺ១០នាក់ឡើងទៅតាមដែលគេរកគ្នាបានប៉ុន្មាន ក៏លេងប៉ុណ្ណោះ តែតាមទំលាប់អ្នកស្រុក បើមានមនុស្សស្រីចូលលេងផង គេ អោយស្រីៗនៅម្ខាង ប្រុសៗនៅម្ខាង ហើយគេយល់ថា ភេទស្រីតែងមានកំលាំងខ្សោយជាងបុរស គេតែងដាក់ខាងស្រីអោយមានចំនួនច្រើនលើសប្រុស យ៉ាងតិចត្រឹម២នាក់ជាដរាប គឺបើខាងប្រុស៨នាក់ គេដាក់ខាងស្រី ១០នាក់។ គ្រឿងប្រដាប់សំរាប់លេង គេយកខ្សែព្រ័ត្រធ្វើពីស្បែកគោស្បែកក្របីធ្វើព្រ័ត្រ រឺគេយក ពួរធ្វើពីជក់ដូងជាព្រ័ ត្រសំរាប់ទាញ ប្រវែងយ៉ាងខ្លីពី ២០ហត្ថឡើងទៅ ទំហំប៉ុនកដៃក្មេង ហើយនឹងយកសំភោររឺគងម៉ង់ រឺរគាំង១ សំរាប់ទះរឺសំរាប់វាយនៅពេលដែលទាញដំបូង។
របៀបលេង មុនដំបូងគេរើសរកប្រុសម្នាក់ ស្រីម្នាក់ មានមាឌធំមាំ កំលាំងច្រើន អោយជាអ្នកឈរកាន់ចុងព្រ័ត្រគឺប្រុសកាន់ចុងម្ខាង ស្រីកាន់ចុងម្ខាង ហើយអោយប្រុសម្នាក់ ស្រីម្នាក់ទៀតមានមាឌធំមានកំលាំង ឈរកណ្ដាល ព្រ័ត្រ ត្រង់កន្លែងដែលពួកទាំងពីរឈរ សំរាប់នាំពួកខ្លួនអោយខំទាញតែរៀងខ្លួន អែមនុស្សដែលមានមាឌតូចៗស្គមៗ កំលាំងខ្សោយៗ គេអោយឈរកណ្ដាលគេ។ លុះរៀបចំរួចហើយ គេអោយមនុស្សប្រុសម្នាក់កាន់សំភោរ រឺ គងម៉ង់រឺក៏រគាំងឈរត្រង់កណ្ដាលទីជិតអ្នកទាំងពីរដែលកាន់ខ្សែឈរប្រទល់មុខគ្នានោះ ផ្ដើមស្រែកឡើងព្រមគ្នាថា យក្សអរ(១) !.! លឺយ៉ាងខ្លាំងៗ ធ្វើសំលេងវែងៗ រលាក់រលែកយ៉ាងគ្រលួច។ អែអ្នកប្រុងទាញព្រ័ត្រទាំងប៉ុន្មានជួយស្រែកទទួលឡើងព្រមគ្នាថា ហ៊ោវ៉ឺយៗ ៣ដង ទើបនាំគ្នាទាញប្រុងយកជ័យជនះតែរៀងខ្លួន។ ក្នុងពេលពួកអ្នកទាញព្រ័ត្រ កំពុងតែខំប្រឹងទាញ អ្នកកាន់សំភោរ រឺគងម៉ង់ រឺរគាំង គេចេះតែបញ្ជើតសំភោរ រឺគងម៉ង់ រឺក៏រគាំងរឿងៗ លឺសូរតាក់ទីងៗ រឺម៉ូងៗ ម៉ឹងៗ ជាដរាប ទាល់តែឃើញចាញ់ឃើញឈ្នះម្ខាងៗ ទើបឈប់បញ្ឆើត។
ពេលលេងម្ដងៗ អស់ថិរវេលាពី ៥-៦ នាទី ដល់ ១០នាទីឡើងទៅទើបឃើញឈ្នះឃើញចាញ់ម្ខាងៗ។ កាលដឹងថា ខាងណាឈ្នះខាងណាចាញ់ហើយ គេចាប់ផ្ដើមលេងសារជាថ្មី ម្ខាងទៀត ដ៏រាបដល់ហត់តែរៀងៗខ្លួនទើបឈប់។ ល្បែងនេះចាត់ទុកជាការហាត់កំលាំង ហាត់ប្រាណអោយរាងកាយមានកំលាំង មានសុខភាពល្អ។
សូមអានខ្លឺមសារបន្ថែមនៅ​សៀវភៅ«បញ្ជីសារពើរភណ្ឌមរតកវប្បធម៌អរូបីកម្ពុជា»ដោយ​ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រ១៤៦។ បំណងល្អដោយ៖ ក្រុមផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ខ្មែរនៅស្វីស
ភូមិក្រាំងដូង
ភូមិក្រាំងដូង គីជាភូមិមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំសំរោងក្រោម ស្រុកបន្ទាយមាស នៃខេត្តកំពត។ ប្រជាជននៅទីនោះប្រកបមុខរបរកសិកម្ម ​ ព្រមទាំងចិញ្ជិមសត្វដូចជា៖ចិញ្ជិមសត្វគោ សត្វមាន់ ទា ជាដើម។ ភូមិក្រាំងដូងនេះពីមុនមានសំបូរទៅដោយដូងជាច្រើន ប៉ុន្តែឈ្មោះ «ក្រាំងដូង» នេះ​មិនមែន​មកពីភូមិ​នេះ សំបូរ​ដូងនោះទេ​។ តាម​ការ​តំណាល​របស់ចាស់​ៗ​នៅទីនោះ​បាន​អោយ​ដឹងថា ភូមិនេះ​ កាលពីដើម ជាពិសេសវត្ត​ក្រាំងដូង​គឺជា​វត្ត​របស់​លោក ​អាចារ្យ ហែម ចៀវ កាល​លោកធ្វើជា​គ្រូ​បង្រៀន​។ ភូមិនេះ​សំបូរដោយអ្នកចេះដឹង​ជាច្រើន ហើយ​បាន​យក​ស្លឹក​ដូង មក​ចារ​ជាគម្ពីរ​ និងអក្សរ​ផ្សេង​ៗ​។ ពាក្យ «ក្រាំង» គឺសំដៅ​លើ​ គម្ពីរ រឺ​ចារិក​ ឯពាក្យ​ «ក្រាំងដូង» គឺ​ក្រាំង​ដែល​ចារ​លើ​ស្លឹក​ដូង​នេះឯង។ alt=ទិដ្ឋភាពពេលថ្ងៃលិចភូមិក្រាំងដូង|រូបភាពតូច|រូបភាព​ក្រាំងដូង​មើលទៅទិសខាងលិច ប្រជាជននៅភូមិក្រាំងដូង​ភាគ​ច្រើន​ជា​អ្នក​ធ្វើ​ស្រែ និង​ដាំដំណាំ​បន្តិច​បន្តួច​នៅពេល​សម្រាក​ពី​ការ​ដកស្ទូង ច្រូតកាត់​។ ភូមិនេះ​នៅ​ជាប់​ភូមិ​ត្រពាំងមន្ត្រី​ ភូមិ​តាអៀក ភូមិ​ស្រែព្រៃ និង​ភូមិ​ស្លែង​ជាប់​ផ្សារ​បន្ទាយមាស​។ ក្រាំងដូង​មាន​ចំងាយ​ប្រម៉ាណ​១គីឡូម៉ែត្រពីផ្សារ​ស្រុក​បន្ទាយ​មាស ហេតុ​នេះ​ហើយ​ប្រជាជន​ក្នុងភូមិ​ភាគ​ច្រើន​តែងនិយាយថា អ្នកភូមិក្រាំងដូង​គឺស្រែមិនស្រែ ផ្សារ​មិនផ្សារ​ ព្រោះ​ភាគ​ច្រើន​គេ​មិន​សូវ​នេសាទ​រក​ម្ហូប​ រឺ​ដាំដំណាំ​បន្លែបង្ការ​ផ្សេង​ៗ​ទេ គឺគេ​ទៅទិញ​ដូច​អ្នកផ្សារ​ដែរ​។ ភូមិក្រាំងដូង​ចែកចេញ​ជា​៣សង្កាត់គឺ៖ ភូមិក្រាំងដូង មាន​សាលាបឋម​សិក្សា​មួយ​នៅ​ក្នុងវត្ត​ក្រាំងដូង មាន​ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត​ដែលបន្សល់ទុកពីសម័យ ​ប៉ុល ពត និង​មាន​វាល​ទំនាប​ស្រែ​ នៅ​ភាគ​ខាងលិច​ភូមិ​ ប៉ុន្តែភូមិនេះ​មិនមាន​មណ្ឌលសុខភាព​ទេ​។ ពេលពលរដ្ឋ​មាន​បញ្ហាសុខភាព គេត្រូវ​បញ្ជូនទៅ​កាន់​មណ្ឌលសុខភាព​ស្រុក រឺ​ទៅ​មណ្ឌល​សុខភាពឃុំ​សំរោង​ក្រោម ដែល​ស្ថិត​នៅ​ឆ្ងាយ​ពីភូមិ។ កាលពីមុន ភូមិនេះ​សំបូរ​អ្នកចេះដឹងណាស់ ដែល​ពួកគាត់ភាគ​ច្រើន​សុទ្ធ​តែធ្លាប់​បាន​បួសរៀន ពីសំណាក់អាចារ្យល្បីៗ​មាន​ដូចជា អាចារ្យ ហែម ចៀវ រឺ​អាចារ្យ ខៀវ​ ជុំ រឺ សម្តេចសង្ឃ​ ជួន ណាត​ ជាដើម​។ ក្នុងកំឡុង​ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដល់​ឆ្នាំ ២០០៤ ភូមិ​នេះ​មាន​ភាពសំបូរ​សប្បាយ ប្រជាជន​ចេះធ្វើបុណ្យទាន ព្រោះ​វត្ត​ក្រាំងដូង គឺជា​កន្លែង​បើក​សាលា​បាលី​ថ្នាក់បឋម​សិក្សា ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ អតីតព្រះគ្រូ​អនុគណ ហ៊ីង ងឹម។ សាស្រ្តា​ចារ្យភាសាបាលី​ល្បីល្បាញ​បំផុត​ក្នុងកាលនោះ គឺ​លោកគ្រូ ពេជ្យ ណុច ហើយ​អាចារ្យ​ធំប្រចាំវត្ត​កាល​នោះ គឺ​លោកអាចារ្យ មឿង តេង អាចារ្យ ច្រឹង ឈន។ មកដល់ពេលនេះ លោកអ្នកចេះដឹងទាំងនោះ​បាន​អនិច្ចកម្មអស់ហើយ​។
ឆ្នេរសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ
ឆ្នេរសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ រមណីយដ្ឋានឆ្នេរសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ​​ ជាតំបន់ទេសចរណ៏គួរអោយចាប់​អារម្មណ៏បំផុត​នៅក្នុងខេត្តនេះ។
right|thumb|200px| ទេសភាពឆ្នេរសមុទ្រនាពេលរសៀលនៅ ខេត្តព្រះសីហនុ
ក្រុង ព្រះសីហនុ គឺជា​ព្រះនាម​របស់​សម្ដេច​ព្រះវររាជបិតាសីហនុ។​​ ក្រុងព្រះសីហនុជាទីក្រុង ធំបង្អស់នៅប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ នេះ ជាក្រុង ត្រូវបានបង្កើតថ្មី នៅឆ្នាំ ១៩៦៤។ បង្កើតក្រុងព្រះសីហនុ គឺដើម្បីរំលឹក ដល់ស្នាដៃរបស់ព្រះបាទ នរោត្តមសីហនុ។ ឈ្មោះដើម របស់ក្រុងព្រះសីហនុ មុនឆ្នាំ១៩៦៤គឺ ក្រុងកំពង់សោម ។ ក្រុងព្រះសីហនុ ជាទីក្រុងកំពងផែសមុទ្រ ធំបង្អស់ នៅឆ្នេរសមុទ្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅពាក់កណ្តាល ចន្លោះថៃ និងប្រទេសវៀតណាម ហើយទីក្រុងព្រះសីហនុ ជាទីក្រុងសំខាន់ជាងគេ នៅឈូងសមុទ្រថៃ។ ក្រុងព្រះសីហ​នុ ជាកន្លែងដែលគួរអោយ ចាប់អារម្មណ៍ណាស់ សំរាប់ទេសចរជាតិ និងទេសចរអន្តរជាតិ ។
យោងតាមឯកសារ ក្រសួងទេសចរណ៍ នៃប្រទេសកម្ពុជា បានអោយដឹងថា ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ មានចំនួនទេសចរអន្តរជាតិ ប្រមាណជាង ៣២០,០០០ នាក់ មកទស្សនា ក្រុង ព្រះសីហនុ។ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៧ ព្រលានយន្តហោះ នៅក្រុង ព្រះសីហនុ ត្រូវបាន
បើកសម្ពោធ ដើម្បីការហោះហើរជាសំខាន់ ក្រុងសៀមរាប-ក្រុងព្រះសីហនុ ហើយតាមគំរោង នៃរាជរដ្ឋាភិបាល បានអោយដឹងថា ព្រលានយន្តហោះនៃក្រុងព្រះសីហនុ នឹងក្លាយជា ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ នៅឆ្នាំ២០១០។ ក្រុងព្រះសីហនុ​ជាខេត្ត​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ​ មួយ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ។
ក្រុងព្រះសីហនុគឺជាទ្វីបដ៏តូចមួយនិងមានឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើនហើយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ ត្រូពិចក្តៅនិងសើមដែលស្ថិតភាគខាងលិចនិងខាងត្បូងមានឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតជាច្រើន ។ ចំនែកឯភាគខាងលិចឆៀងខាងត្បូងមានកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្ម។ ចំពោះឆ្នេរសមុទ្រនៅតាមបណ្តោយទីក្រុងដែលចេញមកពីភាគខាងជើងទៅភាគខាងត្បូងមានដូចជា ឆ្នេរជ័យជំនះ ឆ្នេរកោះពស់ ឆ្នេរឯករាជ្យ ឆ្នេរសុខា ឆ្នេរអូឈឺទាលនិង​​ ឆ្នេរអូត្រេស។ ក្រុង​ព្រះ​សីហនុ​ជាខេត្តមួយដែលមាន​សោភ៏ណ្ឌ​ភាព​ស្រស់ស្អាត។      មូល​ហេតុ​ដោយសារ​ក្រុង​ព្រះសីហនុមាន​ ទីកន្លែង​កំសាន្ត​ពិសេសទាក់ទាញ​ អារម្មណ៏​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៏​ជាតិ​ និង​អន្តរជាតិ គឺ ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ដ៏ស្រស់​ស្អាត​មានដូចជា ឆ្នេរ​សមុទ្រឯករាជ្យ ( ​​អូរ​តែល​ប្រាំពីរ​ជាន់) ឆ្នេរ​សុខា ឆ្នេរ​អូរឈើទាល អូរត្រេះ ឆ្នេរហាវៃ ឆ្នេរ​ម្លប់​ជ្រៃ ទឺកធ្លាក់​ក្បាលឆាយជាដើម.....។      ឆ្នេរសមុទ្រដែលមានការពេញនិយមជាងគេក្នុងចំនោមឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើននោះគឺឆ្នេរអូឈឺទាល ឆ្នេរសុខា ឆ្នេរឯករាជ្យនិង ឆ្នេរជ័យជំនះ។  ភ្ញៀវទេសចរណ៏អាចមុចទឹកនៅក្បែរកោះ សំរាកលំហែកាយ និងការស្ទូចត្រីកំសាន្តសំរាប់ដំណើរកំសាន្ត។         មាន​មនុស្ស​ជា​ច្រើនដែល​តែង​តែ​ទៅ​ទស្សនា​នៅទីនោះ​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ​ពុំ​សូវ​ដែលលាស់​ទេ ជាពិសេស​ភ្ញៀវ​ទេសចណ៏អន្តរជាតិ​ ព្រម​ទាំង​មាន​បង​ប្អូន​ខ្មែរ​យើង​នៅក្រៅស្រុកនិង​ក្នុង​ស្រុកផង​ដែរ​ ។ ដើម្បីបាន​មកដល់​ក្រុង​ព្រះ​សីហនុ ​យើង​ត្រូវ​ធ្វើដំណើរ​ដោយ​ឆ្លង​កាត់​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ៤​ ។ ​ចំពោះ​ផ្លូវ​វិញគឺមាន​ភាពងាយស្រួល​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅវិញទៅមក ។ រមណីយដ្ឋានដែលជាទីចាប់​អារម្មណ៏ជាងគេ​នៅក្រុង​ព្រះ​សីហនុ​ គឹឆ្នេរ​អូរឈើ​ទាល​។ នៅទីនោះមាន​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៏ទៅលេង​យ៉ាង​ច្រើនកុះករ​បំផុត​ ជា​ពិសេស​ថ្ងៃឈប់សំរាកពីការងារ​ ថ្ងៃបុណ្យទាន​ ថ្ងៃចុង​សប្ដាហ៏។ ពួកគេទៅលេង​នៅទីនេះដោយ​មាន​អ្នក​ខ្លះ​ជួលតូប ឫ ក៏អង្គុយលំហែកាយ​នៅក្រោម​ដើម​ឈើ លក្ខណ:ជាក្រុមគ្រួសារ​ រឺជាមិត្តភក្ដិ​​ អ្នក​ធ្វើការ​យ៉ាង​សប្បាយ​រីករាយ​ ។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​ស្ពានដែល​ទើប​តែ​កសាង​ឡើង​ពីឆ្នេរ​សមុទ្រ​ដីគោក​តភ្ជាប់​ទៅនឺង​កោះពស់​ មាន​ភាពស្រស់​ស្អាត​ ហើយ​ស្ពាន​ថ្មី​ទើប​តែកសាង​នោះមាន​ឈ្មោះថា​ សា្ពនតេជោមរកត ។ ការធ្វើស្ពានភ្ជាប់​ពីដីគោកទៅដីកោះ​គេមាន​គំរោង​សាង​សង់សណ្ឋារ​គារ​ អូរ​តែល​នៅទីនោះដើម្បីធ្វើការ​អភិវឌ្ឍន៏ផ្នែក​ទេសចរណ៏​នៅ ក្រុង​ព្រះសីហនុអោយកាន់​តែមាន​ភាពរីកចំរើនជាង​មុន​ថែមទៀត ។ ឆ្នេរសមុទ្រ​ក្រុង​ព្រះសីហនុ​ជាឆ្នេរ​ដឬលមានខ្សាច់​សរក្បុស​ ស្រស់​ស្អាតបំផុត​ដែលបានចាត់ចូលជាឆ្នេរស្អាត​ខ្នាត​​អន្តរជាតិ​។ នៅទីនោះមាន​ខ្ចុស​លំហែកាយ​ សំរាប់ជួលមាន​តំលៃ​សមរម ។ ក្រៅពីនេះមាន​ម្ហូមអាហារ​គ្រឿង​សមុទ្រ​ ពិសេសៗ​ ផង​ដែរ​ ។ ទឹកសមុទ្រ​មាន​ពណ៌ខៀវ​ស្រងាត់​ ត្រជាក់ល្ហឺម ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៏​ចុះលេង​ទឺក​មាន​ជួល​ពោង​ហែល​ ឬអង្គុយ​លេង​លើ​ឆ្នេរ លេង​ដីខ្សាច់លេង​បាល់​ លេង​សី​ អ្នក​ខ្លះទៀត​រក​កូន​ខ្យង​តូចៗ ជាការ​កំសាន្ត ។ អ្នកខ្លះ​ទៀតមក​ពីតំបន់​ឆ្ងាយៗ អត់បាន​ដឺង​ថា ​ទឺកសមុទ្រ​មាន​រសជាតិ ប្រៃល្វីង​ទេ​ ។ ក្រោពីការ​លេង​កំសាន្ត នៅលើ​ឆ្នេរ​ក៏មាន​ជួល អូរបរ​ ឬទូកាម៉ាស៊ីនទោលេង​លើ​កោះផង​ដែរ​ ជាពិសេស​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៏អន្តរជាតិ ។ អ្នក​ដែលបាន​មកដល់​តែង​តែ​ថត​រូប នៅតាម​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ឬ នៅទីរមណីយដ្ឋានដទៃទៀត ទុកជាអនុស្សាវរីយ៏ផង​ដែរ ។ ប្រសិនបើមាន​អ្នក​ចង់​ ធ្វើដំណើរកំសាន្ត​អោយសប្បាយនោះសូមកុំភ្លេច​ទីរមណីយដ្ឋាននៅខេត្ត​ព្រះសីហនុ​ ពិសេស​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ក្រុង​ព្រះសីហនុ ពេលអ្នកមកដល់អ្នក​នឺង​មាន​អារម្មណ៏អស់បាត់នូវទុក្ខ​កង្វល់​ គឺមាន​តែភាពសប្បាយៗ ជានិច្ច។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
រឿងចៅសុក្រ និង ចៅសៅរ៍
ដំនើររឿង
កាលពីព្រេងនាយមានមានបុរស2នាក់សំឡាញ់នឹងគ្នា មួយឈ្មោះចៅសុក្រ មួយឈ្មោះចៅសៅរ៍ បានបួសនៅវត្ត មួយជាមួយគ្នា។ បួសយូរបន្តិចក៏សឹកមកវិញ ហើយក៏ជាសំឡាញ់នឹងគ្នាទៀត សន្យានឹងគ្នាថា "បើអ្នកណាក្រត្រូវ ជួយគ្នា " ហើយបុរសទាំងពីនាក់ក៏មានប្រពន្ធកូននៅរកស៊ីទីទៃពីគ្នា។ ចៅសុក្ររកស៊ីទៅមានទ្រព្យរបស់ច្រើន។ ឯចៅសៅរ៍ល្ងង់ខ្លៅ​ក្រលំបាកហើយ​ប្រពន្ធមានសហាយផង។ ចៅសុក្រដឹងថាប្រពន្ធចៅសៅរ៍មានសហាយ ហើយ ក្រលំបាកដូច្នោះ ទៅសួរចៅសៅរ៍ ទៅដល់ឃើញចៅសៅរ៍ក្រលំបាកមែន ក៏បបួលចៅសៅរ៍ទៅរកស៊ី ហើយនិយាយ ថា "ត្រូវឯងតាមពាក្យអញ" ចៅសៅរ៍ក៏ព្រមតាមពាក្យចៅសុក្រ។ ចៅសុក្រក៏បបួលចៅសៅរ៍ទៅកាប់ឈើ ធ្វើក្តារ មឈូសលក់។ ចៅសៅរ៍តាមពាក្យចៅសុក្រក៏ព្រមទៅជាមួយគ្នា។ ឯកូនសេដ្ធី​ដែលមានសហាយនឹងនាងប៉ិចជាប្រពន្ធ ចៅសៅរ៍ឃើញចៅសៅរ៍មិននៅផ្ទះក៏ទៅដេកនឹងប្រពន្ធចៅសៅរ៍ រួចហើយវិលមកផ្ទះវិញ។ ចៅសុក្រនិងចៅសៅរ៍ ធ្វើបានក្តារមឈូសមួយ ក៏យកមក​ដាក់ក្នុងផ្ទះហើយទៅធ្វើក្តារមឈូសទៀត។ កូនសេដ្ធីក៏ទៅដេកនឹងនាងប៉ិចទៀត។ ដល់ពាក់កណ្តាលផ្លូវអាធ្រាតចៅសុក្រ និង ចៅសៅរ៍មកផ្ទះវិញ ចៅសុក្រខំដើរប្រញាប់មកមុន ស្រែកហៅ ប្រពន្ធចៅសៅរ៍ឲ្យបើកទ្វារ។ ឯកូនសេដ្ធីក៏ភិតភ័យរត់ពុំរួច នាងប៉ិចឲ្យសហាយចូលដេកក្នុងក្តារមឈូស ហើយទៅ បើកទ្វារឲ្យចៅសុក្រ ចៅសៅរ៍ចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ នាងប៉ិចសួរថា "ដូចមេ្តចបានជាវិលមកវិញ"។ ចៅសៅរ៍ប្រាប់ថា "ចៅសុក្រឈឺក្បាលហៅវិលមកវិញ"។ ហើយចៅសៅរ៍ប្រាប់ទៅនាងប៉ិចឲ្យដណ្តាំបាយស៊ី ស៊ីបាយរួចហើយ ដោយចៅ សុក្រដឹងថា សហាយនាងប៉ិចដេកក្នុងក្តារមឈូស ក៏ប្រាប់ទៅចៅសៅរ៍ថា "រកផ្តៅចងក្តារមឈូសទុកក្រែងចោរលួច " ចៅសៅរ៍ក៏យកផ្តៅមកចងក្តារមឈូសទុកក្រែងចោរលួច ចៅសៅរ៍ក៏យកផ្តៅទៅចងរួចស្រេច ហើយយកដែកគោល បោះថែមទៀត។ ឯចៅសៅរ៍ពុំដឹងថា ប្រពន្ធមានសហាយ ក៏ធ្វើតាមពាក្យចៅសុក្របង្គាប់។ លុះព្រឹកឡើងចៅសៅរ៍ ប្រើប្រពន្ធឲ្យទៅទិញឥវ៉ាន់ ហើយនាងប៉ិចហួសទៅប្រាប់សេដ្ធីថា "ឲ្យឪពុកម្តាយចាំទិញមឈូស ត្បិតកូនសេដ្ធីនៅ ដេកនឹង្ត ប្តីខ្ញុំមកទាន់វារត់ទៅដេកក្នុងមឈូស ឥឡូវនេះប្តីខ្ញុំ សែងយកមកព្រឹកនេះហើយ។ " ប្រាប់ហើយនាងប៊ិច ក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ចៅសុក្រនិងចៅសៅរ៍ស៊ីបាយរួច ក៏សែងមឈូសយកទៅលក់។ សេដ្ធីឲ្យខ្ញុំមួយនាក់ចាំមើល ផ្លូវផ្តាំថា "បើឃើញអ្នកណាសែងក្តារមឈូសមកលក់ឲ្យរត់ទៅហៅយើង"។ ចៅសុក្រនិងចៅសៅរ៍សែងក្តារមឈូស ទៅដល់ផ្ទះសេដ្ធី ស្រែកពពាយនាយថា "អ្នកណាទិញក្តារមឈូសទេ?"។  សេដ្ធីឭសួរថា "លក់តមៃ្លប៉ុន្មាន?"។ ចៅសុក្រប្រាប់ថា "ឲ្យចាក់ប្រាក់ពីដីឡើងស្មើនឹងមឈូស"។ សេដ្ធីសុំតមៃ្ល ចៅសុក្រមិនព្រម។ សេដ្ធីក៏ប្រើខ្ញុំកំដរ ឲ្យទៅ យកប្រាក់មកចាក់ស្មើនឹងមឈូស ហើយចៅសុក្រនិងចៅសៅរ៍យកប្រាក់ទៅផ្ទះចែកគ្នា។ សេដ្ធីគាស់មឈូសយកកូន ចេញ ក្រោយមកចៅសៅរ៍ យកនាងប៉ិចធ្វើប្រពន្ធដូចដដែលវិញ។
ពាលវគ្គបាឡី
ពាលវគ្គបាឡី ៥. ពាលវគ្គោ
៦០. ទីឃា ជាគរតោ រត្តិ, ទីឃំ សន្តស្ស យោជនំ; ទីឃោ ពាលានំ សំសារោ, សទ្ធម្មំ អវិជានតំ។
៦១. ចរញ្ចេ នាធិគច្ឆេយ្យ, សេយ្យំ សទិសមត្តនោ; ឯកចរិយំ [ឯកចរិយំ (ក.)] ទឡ្ហំ កយិរា, នត្ថិ ពាលេ សហាយតា។
៦៣. យោ ពាលោ មញ្ញតិ ពាល្យំ, បណ្ឌិតោ វាបិ តេន សោ; ពាលោ ច បណ្ឌិតមានី, ស វេ ‘‘ពាលោ’’តិ វុច្ចតិ។
៦៤. យាវជីវម្បិ ចេ ពាលោ, បណ្ឌិតំ បយិរុបាសតិ; ន សោ ធម្មំ វិជានាតិ, ទព្ពី សូបរសំ យថា។
៦៥. មុហុត្តមបិ ចេ វិញ្ញូ, បណ្ឌិតំ បយិរុបាសតិ; ខិប្បំ ធម្មំ វិជានាតិ, ជិវ្ហា សូបរសំ យថា។
៦៦. ចរន្តិ ពាលា ទុម្មេធា, អមិត្តេនេវ អត្តនា; ករោន្តា បាបកំ កម្មំ, យំ ហោតិ កដុកប្ផលំ។
៦៧. ន តំ កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា អនុតប្បតិ; យស្ស អស្សុមុខោ រោទំ, វិបាកំ បដិសេវតិ។
៦៨. តញ្ច កម្មំ កតំ សាធុ, យំ កត្វា នានុតប្បតិ; យស្ស បតីតោ សុមនោ, វិបាកំ បដិសេវតិ។
៦៩. មធុវា [មធុំ វា (ទី. និ. ដីកា ១)] មញ្ញតិ ពាលោ, យាវ បាបំ ន បច្ចតិ; យទា ច បច្ចតិ បាបំ, ពាលោ [អថ ពាលោ (សី. ស្យា.) អថ (?)] ទុក្ខំ និគច្ឆតិ។
៧១. ន ហិ បាបំ កតំ កម្មំ, សជ្ជុ ខីរំវ មុច្ចតិ; ឌហន្តំ ពាលមន្វេតិ, ភស្មច្ឆន្នោវ [ភស្មាឆន្នោវ (សី. បី. ក.)] បាវកោ។
៧២. យាវទេវ អនត្ថាយ, ញត្តំ [ញាតំ (?)] ពាលស្ស ជាយតិ; ហន្តិ ពាលស្ស សុក្កំសំ, មុទ្ធមស្ស វិបាតយំ។
៧៣. អសន្តំ ភាវនមិច្ឆេយ្យ [អសន្តំ ភាវមិច្ឆេយ្យ (ស្យា.), អសន្តភាវនមិច្ឆេយ្យ (ក.)], បុរេក្ខារញ្ច ភិក្ខុសុ; អាវាសេសុ ច ឥស្សរិយំ, បូជា បរកុលេសុ ច។
៧៤. មមេវ កត មញ្ញន្តុ, គិហីបព្ពជិតា ឧភោ; មមេវាតិវសា អស្សុ, កិច្ចាកិច្ចេសុ កិស្មិចិ; ឥតិ ពាលស្ស សង្កប្បោ, ឥច្ឆា មានោ ច វឌ្ឍតិ។
៧៥. អញ្ញា ហិ លាភូបនិសា, អញ្ញា និព្ពានគាមិនី; ឯវមេតំ អភិញ្ញាយ, ភិក្ខុ ពុទ្ធស្ស សាវកោ; សក្ការំ នាភិនន្ទេយ្យ, វិវេកមនុព្រូហយេ។
ពាលវគ្គោ បញ្ចមោ និដ្ឋិតោ។
ល្បែងចោលឈូង
ឈូងមាន ២បែប
ឈូងច្រៀងរាំ
មុនដំបូង ពួកខាងប្រុសបោះឈូងទៅអោយពួកខាងស្រី ពួកខាងស្រីប្រុងចា ប់កុំអោយធ្លាក់ដល់ដី បើធ្លាក់ដល់ដី គេចាត់ជាស្អុយ ហើយគេផ្តើមបោះទៅខាងប្រុសវិញពួកខាងប្រុសចាប់កុំអោយធ្លាក់ដល់ដី។ កាលចាប់បានហើយ ចោលសំដៅទៅ ពួកខាងស្រី គឺសំដៅនាងណាដែលខ្លួនស្ម័គ្រ បើចោលខុសគេចាត់ជាស្អុយ រួចគេផ្តើមបោះ ជាថ្មីទៀត បើចោលត្រូវស្រីណាហើយ ស្រីនោះច្រៀងរាំយកឈូងទៅជូនខាងប្រុស ហៅថាច្រៀងរាំជូនឈូង។ របៀបច្រៀងរាំនោះ ម្នាក់កាន់ឈូងនាំមុខ ម្នាក់ដៃទទេរាំក្រោយ ហើយច្រៀងជាទំនុកថា « ប្អូនចាប់ឈូងបាន ឈូងបែកជាបួន ព្រលឹងមាសស្ងួន ទទួលឈូងទៅ»។ ពួស្រីក្រៅពីនោះគ្រប់គ្នាទទួលថា «ឱណាកែវកែវពិអា ឱណាកែវ អឺយ អឺអឺងអឺយ!» រួចហើយហុចឈូងនោះទៅអោយប្រុសៗ ទទួយក ហើយក៏ផ្ដើមបោះឈូងនោះទៅអោយពួកខាងស្រីវិញ។ បើពួកស្រីចាប់ឈូងបានក៏ចោលសំដៅទៅពួកប្រុស បើចោលត្រូវប្រុសណាប្រុសនោះ ត្រូវរាំនាំឈូងទៅជូនស្រីដោយច្រៀងជាទំនុកថា «បងចាប់ឈូងបាន បងបីត្រកង ព្រលឹងមាសបង ទទួលឈូងទៅ»។ ពួកប្រុសៗគ្រប់គ្នាទទួលបន្ទរថា «ឱណាកែវ កែវពីអា ឱណាកែវអឺយ អឺអឺងអឺយ! » ហើយហុចឈូងនោះទៅអោយពួកស្រីៗទទួលយកទើប ផ្ដើមបោះតទៅទៀត។
ឈូងលោះខ្ញុំ
ដើមដំបូង ខាងប្រុសគេផ្ដើមច្រៀង១ទំនុកជាមុន។ ឯទំនុកច្រៀងឈូង មានច្រើនបែបប្លែកៗទៅតាមប្រាជ្ញារបស់អ្នកនាំច្រៀងនិងតាមស្រុក។ ទីនេះស្រង់យកតែ ទំនុកធម្មតា ដែលអ្នកឈូងគ្រប់ស្រុកគេតែងច្រៀងគ្រប់គ្នាថា៖ បងបោះឈូងទៅ អូន អើយ កំពស់ចុងដូង(ស្ទូន) ក្រមុំឈរច្រូង អូនអើយទទួលឈូងបង រឺថា បងបោះឈូងទៅ ឈូងបែកជាបួន ស្រីណាមានខ្លួន ទទួលឈូងបង ៘ ច្រៀងហើយគេស្រែកថា ឈូងអឺយឈូង! ហើយអ្នកផ្ដើមទំនុកក៏បោះឈូងទៅលើពួកស្រីៗ អោយពួកស្រីៗចាប់ ខាងស្រីចាប់ឈូងបាន គេចោលសំដៅទៅរកប្រុសណាដែលត្រូវចិត្ដ បើចោលត្រូវប្រុសណា គេទៅចាប់យកប្រុសនោះមកទុកខាងពួកគេ។ បើចោលមិន ត្រូវទេ ខាងប្រុសគេចាប់ឈូងនោះចោលសំដៅមករកស្រីណាដែលគេស្ម័គ្រ បើខាងប្រុសចោលមកត្រូវខាងស្រី ហើយ ប្រុសម្នាក់ដែលស្រីចាប់យកទៅលើកមុននោះ ត្រូវបានរួចខ្លួន បើប្រុសចោល មិនត្រូវស្រីវិញទេ ប្រុសម្នាក់នោះត្រូវនៅខាងស្រីដដែល។ បើខាងណាប៉ិនប្រសព្វគេចោលយកម្ខាងទាល់តែអស់។ កាលណាអស់គ្នាហើយ គេផ្ដើមលេងសាជាថ្មី ដោយអោយ ខាងស្រីបោះឈូងទៅអោយខាងប្រុសមុនវិញ។ មុននឹងស្រីៗបោះឈូងទៅអោយប្រុសគេ ស្រែកច្រៀងថា '''អូនបោះឈូងទៅ បងអើយកំពស់ចុងស្លា ប្រុសឈរត្រៀបត្រា បងអើយទទួលឈូង ប្អូន៘ ច្រៀងហើយគេស្រែកថា ឈូងអឺយឈូង! ហើយគេបោះឈូងទៅ លើពួកប្រុសៗ'''។
ឯខាងប្រុស បើគេចាប់ឈូងខាងស្រីបានហើយ គេចោលឈូងនោះសំដៅទៅស្រីៗ កាលត្រូវលើស្រីណាម្នាក់គេចាប់យកស្រីនោះមកទុកខាងគេ។ បើខាងណាអស់មនុស្ស គេចែកគ្នាលេងសាជាថ្មី។ មនុស្សដែលគេចាប់បាននោះ ជួនកាលគេចងមុខជិត លែងអោយរត់ទៅកាន់ទីផ្សេងៗ ជាការកំសាន្ដសប្បាយ។ របៀបបែបទី២ នេះ ជួនកាលអ្នកលេង គេច្រូតកាត់មិនបាច់ច្រៀង ស្រាប់តែចោលតែម្ដងក៏មាន។ ល្បែងនេះរាប់ចូលក្នុងពួកការហាត់ភ្នែកអោយវៃ ហាត់ដៃអោយត្រង់ផង ជាការកំសាន្ដសប្បាយ ដោយមានការរាំច្រៀងលាយជាមួយផង។
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ខ្មែរនៅស្វីស
សូមមើលផងដែរ
ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ
ចោលឈូង
អង្គការការីតាស
thumb|308x308px អង្គការការីតាស គឺជាដៃគូនៃការអភិវឌ្ឍសង្គមជាផ្លូវការនៃ​ព្រះសហគមន៍កាតូលិក​ដែលមានសកម្មភាពពិសេសនៅខាងក្នុង​ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា ។ ។ វាត្រូវបានគេ បង្កើតឡើងនៅលើតម្លៃនៃក្ដីស្រឡាញ់, កង្វល់, ការ យុត្តិធម៌ សន្តិភាព យូនីធី, ការចែករំលែកនិងជាបងប្អូន បាន។ ការីតាសបានបំផុសគំនិតថ្មីៗ ដំណឹងល្អនិង គោលបំណង,ការអភិវឌ្ឍដ៏សំខាន់មួយនៃមនុស្សដែលមិនគិតពីការរើសអើងពូជអំបូរនិងសាសនា។​ ក្នុងនោះដែរការីតាសក៏បានជួយលើកកម្ពស់និងពង្រឹងសកម្មភាព ដែលក្នុងគោលបំណង អភិវឌ្ឍ ដ៏សំខាន់មួយដ៏សហគមន៍ ជាពិសេសដើម្បីជួយដល់កសិកម្ម និរន្តរភាព និងមានកម្មវិធីជាច្រើនដូចជា ការផ្តល់ភាពអង់អាច កម្មវិធីសេដ្ឋកិច្ច សុខុមាលភាព កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ កម្មវិធីសុខភាពទូលំទូលាយ កម្មវិធីការថែទាំសម្រាប់មនុស្សជាមួយមេរោគអេដស៍ / ជំងឺអេដស៍ មជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់កុមារ សុខភាពផ្លូវចិត្ត , កម្មវិធី ការការពារ ពិការភ្នែកសង្គ្រោះ និងកម្មវិធីស្តារនីតិសម្បទាជាដើម។ល។
អត្ថន័យពាក្យការីតាស(Caritas)
ពាក្យអង្គការការីតាសបានមកពីឡាតាំង វាមានន័យថាសប្បុរសធម៌និងស្នេហា។ ឈ្មោះនេះត្រូវបានតំណាងអោយ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់គ្រិស្តសាសនាដើម្បីនាំមកនូវក្ដីមេត្តានិងក្ដី​ស្រឡាញ់ដល់​មនុស្ស​ជាតិ។
ប្រវត្តិ​នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
បន្ទាប់ពីរបបពលពតបានរលត់ទៅប្រជាជនដែលបានភៀសខ្លួនទៅតាមតំបន់ឆ្ងាយក៏បានវិលត្រឡប់មកកាន់ លំនៅស្ថានដែលខ្លួនធ្លាប់រស់នៅវិញ។ ក្នុងពេលនោះដែរការអនុវត្ត​សាសនាត្រូវ​បាន​គេហាម​ឃាត់ នៅក្នុងរបវកំម្មុយនីស្តរហូតមកដល់ខែមិនា ១៩១០។ នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០ សេរីភាពនៃការអនុវត្តការជំនឿសាសនា ត្រូវបានគេផ្តល់អោយប្រជាជនកម្ពុជា។
​គនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០អគ្គលេខាធិការនៃអង្គការការីតាស និង Secours Catholique ប៉ារីសបានមកជាមួយគ្នាដើម្បីកម្ពុជា​និងបានចុះបញ្ជីអង្គការដែលស្ថិតនៅក្រោម​ក្រសួង​ការបរទេស​នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដូចជាអង់តែននៃអង្គការការីតាស មួយ។​ ​លោក​អភិបាល​​ អេមីល ដេតម្ប បានវិលត្រឡប់មកដល់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩​​​ ។ គាត់ត្រូវបានគេបណ្តេញចេញក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥​ ក្នុងអំឡុងរបបប៉ុលពត។ លោកអភិបាល អ៊ីវ រ៉ាមូស ជាប៊ីស្សពនិងជាប្រធានជាលើកដំបូងសម្រាប់រចនាសម្ព័ន្ធអង្គការការីតាស។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧​​ ​លោក​អភិបាល​​ អេមីល ដេតម្ប ត្រូវបានតែងតាំងជា Co-adjutore និងក្នុងឆ្នាំ ២០០១គាត់បានក្លាយជាប៊ីស្សពនិងបានបន្តក្លាយទៅជាប្រធានអង្គការការីតាសកម្ពុជារហូតដល់ចុងឆ្នាំ ២០០៦​ ។ នៅក្នុងខែធ្នូ​ ឆ្នាំ ២០០៧ លោក Enrique Fiqaredo (Kike) នៃភូមិភាគបាត់ដំបងត្រូវបានចូលមកជំនួសជាប្រធានអង្គការការីតាសកម្ពុជា។
គ្រិស្តសាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា
វិហារកាតូលិកត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ៥០០ឆ្នាំមកហើយ។ នៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសាឆ្នាំ 1975 ដែលគ្រិស្តសាសនាត្រូវបានហាមឃាត់នឹងត្រូវគេបណ្តេញចេញ ហើយការអនុវត្តនៃសាសនានាត្រូវបានហាមឃាត់ដោយខ្មែរក្រហមក្រោយមកវៀតណាមបានទម្លាក់របបខ្មែរក្រហមនិងបានមកធ្វើការត្រួតត្រាក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងបានរក្សាការហាមឃាត់នៅលើសាសនានោះដែរ។ អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាពេលនោះជាពិសេសឪពុក Mep ត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យចាកចេញពីប្រទេសនេះផងដែរ។ នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ1900 បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃពួកខ្មែរក្រហម ការអនុវត្ត ខាងសាសនាត្រូវបានអនុញ្ញាតជាថ្មីម្តងទៀត ហើយប្រជាជនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រតិបត្តិតាមសាសនារបស់ពួកគេ។ ក្នុងនោះដែរគ្រិស្តសាសនា បានត្រៀមខ្លួនជាស្រេចថានឹងមានវត្តមាន នៅក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា ជាថ្មីលក្រោយរបបផ្តាច់ការខ្មែរ។ ជាពិសេសវិធីដ៏ល្អបំផុត សម្រាប់គ្រិស្តសាសនា ដើម្បីវិលត្រលប់ចូលទៅក្នុងប្រទេសនេះតាមរយៈសកម្មភាពសង្គម ដែលជាការចាំបាច់ធ្ងន់ធ្ងរលើ ផលវិបាកនៃការធ្វើសមាធិ ខ្មែរក្រហមផងដែរ។​ ជាលទ្ធផល អង្គការការីតាសអន្ដរជាតិ បានដើរ តួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការចរចាជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំថ្មីនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដើម្បីទទួលបាន​គ្រិស្តសាសនា ក្នុងនាមជាអង្គការការងារសង្គម។ ខណៈដែលគ្រិស្តសាសនាបានចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាជា អង់តែននៃអង្គការការីតាសអន្ដរជាតិ ដើម្បីអនុវត្តសកម្មភាពសង្គមនៅក្នុងសង្គមថ្មី របស់​កម្ពុជា។ កីឡាករ Emile Destombes ត្រូវបានផ្ញើជាតំណាងអង្គការការីតាសអន្ដរជាតិក្នុងការផ្តួចផ្តើមអង្គការការីតាសនៅកម្ពុជាហើយបានផ្លាស់ប្តូរតាមពីក្រោយដោយ Mgr​ Ramousse។ ហើយគ្រិស្តសាសនាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ សព្វថ្ងៃនេះ អង្គការការីតាសកម្ពុជាជា អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ដែលមានមូលដ្ឋានមួយ និងគោលការណ៍ច្បាស់លាស់។
សព្វថ្ងៃអ្នកកាន់សាសនានៅក្នុងស្ថាប័នសាសនាកាតូលិកគឺមានចំនួនសមាជិក៦០០០០ ក្នុងចំនួនទាំងអស់ដែលមានប្រមាណត្រឹម៧០០០ជាខ្មែរ។ ជាពិសេសសហគមន៍កាតូលិកខ្មែរក្រីក្រខ្លាំងណាស់។ សាសនាចក្រនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានគាំទ្រដោយសហគមន៍សាសនាទាំងស្រុងពីទូទាំងពិភពលោក ហើយរចនាសម្ព័ន្ធសាសនាចក្រទាំងអស់ត្រូវបាន​គ្រប់គ្រងដោយជនបរទេស​លើកលែងតែ​អង្គការ​ការីតាសកម្ពុជាដែលនៅថ្ងៃនេះខ្មែរជាអ្នកដឹកនាំ។ បញ្ហាប្រឈមធំបំផុតគឺការនាពេលអនាគតរបស់ពួកកាតូលិកកម្ពុជានិងអត្ថិភាពនាពេលអនាគតនៃសាសនាចក្រជាមួយនូវអត្តសញ្ញាណខ្មែរ។ ការបូជាចារ្យខ្មែរមួយចំនួនត្រូវបានតែងតាំងឡើងនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ នៅពេលជាមួយគ្នានោះមានការសាមគ្គីភាពដ៏សំខាន់នៅក្នុងសហគមន៍កាតូលិកបានត្រូវបានចងរឹត។
រចនាសម្ព័ន្ធអង្គការ
ហិរញ្ញវត្ថុ: ត្រូវបាន centralized នៅការិយាល័យជាតិដែល consolidates ហិរញ្ញវត្ថុថ្នាក់តំបន់និងថ្នាក់ជាតិជាមួយនឹងកម្មវិធីពិសេស។ វាត្រូវបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យអនុវត្ត​ប្រព័ន្ធថ្មីទាំង​នៅ​ក្នុង​តំបន់និងថ្នាក់ជាតិការិយាល័យដែលនឹងប្រសើរឡើងនូវតម្លាភាពនិងគណនេយ្យភាព។
ការសម្រេចចិត្តធ្វើ: វិធីសាស្រ្តដែលមានការចូលរួមត្រូវបានតម្លើងឋានៈក្នុងដំណើរការធ្វើសេចក្តីសម្រេចនៅគ្រប់កម្រិតទាំងអស់។ អង្គការការីតាសកម្ពុជាបានធ្វើការនៅក្នុងវិស័យសំខាន់ ៣គឺ សុខភាពវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនិងកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍យុវជន (ចែកទៅជាគម្រោងខុសគ្នា) ត្រូវបានគេកំពុងរត់នៅក្នុងឆ្នាំ 2005 នៅក្នុងតំបន់ ៦នៃប្រទេសកម្ពុជា។
ទំនាក់ទំនង: មានប្រសិទ្ធិភាពហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគឺមិនត្រឹមតែអាចរកបាននៅការិយាល័យជាតិនោះទេប៉ុន្តែមធ្យោបាយទំនាក់ទំនងមានភាពទន់ខ្សោយនៅក្នុងកម្រិតតំបន់។
ដៃគូ​
ដៃគូជាតិ
ដៃគូអន្តរជាតិ
ពត៌មានទំនាក់ទំនង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ
ជនជាតិចាម្ប៍
រូបភាពតូច|ជនជាតិចាមកំពុងតម្បាញកន្ត្រក នៅខេត្តក្រចេះ ប្រទេសកម្ពុជា ចាម្ប៍ ឬ​ ចាម ជាជនជាតិភាគតិចដែលកំពុងរស់នៅប្រទេសកម្ពុជា វៀតណាម និង ថៃ។ ពួកគេនិយាយភាសាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេគឺ ភាសាចាម្ប៍។ ពួកគេជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយនៃ ព្រះរាជាណាចក្រ។ ជនជាតិចាមមានច្រើនជាងគេនៅកម្ពុជា ដែលគេប្រមាណថាប្រហែលជា​មានដល់ទៅកន្លះលាន ទៅមួយលាននាក់។ នៅវៀតណាមមានជនជាតិចាមប្រមាណ មួយសែននាក់ និងប្រហែលបួនពាន់នាក់នៅប្រទេសថៃ។ ជនជាតិចាមបង្កើតជាសហគមន៍ឥស្លាម (មូស្លីម) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងវៀតណាម។ ជនជាតិ​ចាម ទទួលយក​សាសនា​ឥស្លាម​តាមរយៈ​ជនជាតិ​ជ្វា អំឡុង​សតវត្ស​ទី​១៦ ឫ​ទី​១៧។ ជនជាតិ​ជ្វា​ប្តូរ​ពី​សាសនា​ព្រហ្ម​ម​ញ្ញ ទៅ​សាសនា​ឥស្លាម​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​១២ ឫ​ទី​១៣ តាមរយៈ​ជនជាតិ​អារ៉ាប់​។
ជនជាតិចាមស្ថិតក្នុងអំបូរអូស្រ្តូនេស៊ាន។ ភាសាចាមស្ថិតក្នុងក្រុមភាសាម៉ាឡាយូប៉ូលីនេស៊ី ក្នុងអំបូរភាសាអូស្ត្រូនេស៊ី។ បើតាមការសិក្សាបានអោយដឹងថាមានប្រជាជនខ្មែរអ៊ីស្លាមដែររស់នៅប្រទេសកម្ពុជាប្រមាណពី១៥០.០០០នាក់ ទៅ ២០០.០០០ នាក់នៅអ៉ឡុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ដោយសារសង្រ្គាមនៅអំឡុងពេលឆ្នាំ១៩៧០ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ របស់ពួកខ្មែរក្រហមបានធ្វើចំនួនចំនួនប្រជាជនមានការថយចុះរួមទាំងជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាមផងដែរ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅឆ្នាំ១៩៨០ ប្រជាជនខ្មែរទំាងអស់បានវិលត្រឡប់មកផ្ទះវវិញរួមបញ្ចូលទាំងជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាមផងដែរ អង្គការ Pew Research Center បានប៉ាន់ប្រមាណថាមាន១.៦ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនកម្ពុជាទាំងអស់មានជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាមទាំងអស់២៣៦.០០០។ ជនជាតិអ៊ីស្លាមមានកាន់សាសនាធំគឺ ស៊ូនី (Sunni) ហើយនិងសាហ្វីល  (Shafil)។
ប្រវត្តិ
ប្រទេសចម្ប៉ាដែលគេស្គាល់ថាជារដ្ឋត្រឹមត្រូវគឺកើតឡើងនៅទសវត្សរ៍ទី២នៃគ.ស និងរីកចំរើនដល់កំពូលនៅសតវត្សរ៍ទី៩ ដែលនៅពេលនោះ ចម្ប៉ាគ្រប់គ្រងដែនដីពីតំបន់វ៉េ (ភាគកណ្តាលខ្ពង់រាបអណ្ណាម) ដល់តំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គ នៅកូសាំងស៊ីន។ វិបុលភាពរបស់ចម្ប៉ាបានមកពី ពាណិជ្ជកម្មឈើក្រអូប និងទាសករ តាមសមុទ្រ និងប្រហែលជាការប្លន់តាមសមុទ្រផងដែរ។
អៀរីស
អៀរីស (និមិត្តសញ្ញា៖ ) គឺជាវត្ថុធំជាងគេទី 10 និងធ្ងន់បំផុតទី 9 ដែលវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ។
ជនជាតិចាម្ប៍
ប្រវត្តិ
សាសនាដំបូងរបស់ចំប៉ាគឺសាសនាហិណ្ឌូដែលទទួលឥទ្ឋិពលពីឥណ្ឌា។ តែក្រោយមកដោយសារ ពាណិជ្ជករអារ៉ាប់តែងតែមកឈប់សំចតតាមឆ្នេរសមុទ្រចំប៉ាមុននឹងទៅប្រទេសចិន ជាហេតុធ្វើអោយឥទ្ឋិពលសាសនាឥស្លាមសាយភាយចូលទៅក្នុងស្រទាប់ប្រជាជនចំប៉ា។ គេមិនដឹង​ច្បាស់ទេពីការបរិច្ឆេទនៃការមកដល់នៃសាសនាឥស្លាម។
នៅរវាងឆ្នាំ៨០០ពេលដែលអាណាចក្រខ្មែរឆាប់ផ្ដើមរីកចំរើន និង ពេលដែលវៀតណាមចាប់ពង្វាត ទឹកដីមកទិសខាងត្បូង រាជាណាចក្រចំប៉ាចាប់ផ្តើមចុះទន់ខ្សោយ។ នៅឆ្នាំ ១៤៧១ ចំប៉ាបានចាញ់សង្គ្រាមនឹងវៀតណាមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលនៅពេលនោះមនុស្សជាង ១សែន២ម៉ឺននាក់​ត្រូវបានវៀតណាមសំលាប់ ហើយរាជាណាចក្រនេះបានរួមតូចមកត្រឹមកញ្ចិបដីនៅក្បែរញ៉ាត្រាង សព្វថ្ងៃ។ នៅរវាងឆ្នាំ ១៦០៧ ដល់ ១៦៧៦ ស្តេចចាមបានប្តូរមកកាន់សាសនាឥស្លាម ដែលនៅពេលនោះប្រជាជនភាគច្រើនលើសលប់បានប្តូរមកកាន់សាសនាឥស្លាមរួចទៅហើយ។ ក្រោយការលុកលុយនៅឆ្នាំ ១៧២០ ស្តេចវៀតណាម មិញ ម៉ាង បានវាយបានប្រទេសចំប៉ាទាំងស្រុង។ នៅពេលនោះស្តេចចំប៉ាចុងក្រោយឈ្មោះ ភូ ចៀន បានសំរេចចិត្តប្រមូលប្រជាជនមួយចំនួននិរទេសទៅភាគខាងត្បូងកម្ពុជា ហើយអ្នកខ្លះទៀតបាននិរទេសទៅ ត្រេងហ្គានូ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ មានប្រជាជនចាមមួយចំនួនតូច​បានគេចទៅកោះហៃណានប្រទេសចិន ដែលសព្វថ្ងៃពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា អ៊ុតស៊ុល។ កន្លែងដែលស្តេចចាមនិងមនុស្សរបស់ខ្លួនបាននិរទេសទៅគឺនៅត្រង់ខេត្តកំពង់ចាម ដែលនៅទីនោះ ពួកគេបានពង្រាយគ្នាជាសហគមន៍រស់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ។ នៅមានអ្នកខ្លះនៅក្រាញននៀល​រស់នៅភាគកណ្តាលវៀតណាមរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដូចជានៅខេត្តញ៉ាត្រាង ខេត្តផាន់រ៉ាង ខេត្តផាន់រី ខេត្តផាន់ថៀត ជាដើម។
ជនជាតិចាមវៀតណាមភាគច្រើនរស់នៅតាមខេត្តជាប់សមុទ្រនិងតំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គ។ ពួកគេមានសហគមន៍សាសនា២ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ មួយឈ្មោះថា ចាមបានី (មានពី ៨០% ទៅ ៨៥%)ដែលកាន់សាសនាឥស្លាម និង បាឡាមន (មានពី ១៥% ទៅ ២០%)ដែលកាន់សាសនាហិណ្ឌូ​។ ទោះជាពួកគេមានភាសានិងប្រវត្តិសាស្ត្ររួមគ្នាក៏ដោយ ក៏ពួកគេមិនអាចរៀបការនឹងគ្នាដែរ។ មានជនជាតិចាមមួយចំនួនតូចប្តូរមកកាន់ពុទ្ឋសាសនាមហាយានដែរដោយសារពួកនេះត្រូវបាន​ផ្តាច់ចេញពីសហគមន៍ឥស្លាមដទៃទៀត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថៃចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចំប៉ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិភាគតិច
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
រាត្រីស្ងាត់។ពន្លឺអគ្គិសនីដែលបំភ្លឺផ្លូវធ្លា ចោលរន្ទះពណ៌មាសទៅក្នុងទឹកពណ៌ខ្មៅនៃស្ទឹងសង្កែ ដែលហូរត្រកួញខ្មាញ់។
ម៉ោង១០យប់ហើយ។នៅត្រើយខាងកើត ចង្រិតយំមួយៗ ហើយយូរៗម្តងមានរ៉ឺម៉ករត់រោឆ្លងស្ពានដែក ដឹកនាំអ្នកដែលត្រឡប់មកពីអាស្រ័យបបរសាមចូក នៅទីផ្សារវិលទៅកាន់ភូមិស្ថានវិញ។
នៅតាមមាត់កំពង់ដែលមានជួរដើមអំពិលធំៗត្រឈឹងត្រឈៃជាលម្អ ពួកក្មេងកម្លោះតែងមកប្រជុំគ្នានៅអង្គុយលើរានតូចៗ ដើម្បីយករំហើយ ហើយនិយាយកំសាន្តរទូៗ។
នៅភូមិវត្តពោធិក្នុង ត្រង់កំពង់ចម្លងឆ្ពោះទៅសាលារៀន ក៏មានកូនរានមួយជ្រកក្រោមអំពិលផ្អែមមួយដើមដែរ។តែដោយភូមិនេះពុំមានក្មេងកម្លោះដូចភូមិឯទៀត កូនរាននេះក៏នៅទំនេរ ឥតមាននរណាមកអ៊ូអែឡើយ។
នៅយប់ដែលយើងដំណាលរឿងនេះ បើប្រសិនជាមានអ្នកដំណើរណាមួយមកឈប់អង្គុយលេងលើរានអំពិលផ្អែម គេនឹងឮសម្លេងនារីពីរោះក្រអៅអណ្តែតចេញមកល្វើយៗ ពីផ្ទះមួយដែលមានព្រឹក្សាដុះគ្របជុំវិញ។ឱសម្លេងអើយ ដែលរសាត់មកតាមវាយោជាមួយនឹងពិដោរក្រអូបត្រជាក់នៃផ្កាម្លិះ និងកុលាប! ឱសំឡេងអើយ ថ្លាដូចចរណៃគួរឲ្យពិសម័យដល់ម្ចាស់សម្លេងនោះពន់ប្រមាណ។
អ្នកដំណើរ កាលបើបានស្តាប់សម្លេងនេះហើយ ក៏មិនងាយនឹងដកខ្លួនចេញពីរាននោះរួចទេ ព្រោះកម្រណាស់នឹងមានសំណាងបានស្តាប់សម្លេងដែលមានឱជារសយ៉ាងនេះឡើយ!
បើប្រសិនជាអ្នកដំណើរនោះឆ្ពោះវង់ភ័ក្ត្រមើលត្រង់ទៅខាងកើត ក៏នឹងឃើញពន្លឺចង្កៀងចាំងចេញតាមប្រឡោះស្លឹករុក្ខជាតិ ហើយនឹងឃើញមានផ្លូវមួយក្រាលឥដ្ឋ នាំជំហានទៅដល់ជណ្តើរនៃគេហដ្ឋានមួយដែលសង់ជារោងដោយដំបូលប្រក់ក្បឿង ជញ្ជាំងក្តារឥតលាបថ្នាំ ដែលប្រែសម្បុរទៅជាប្រផេះដោយត្រូវភ្លៀង និងត្រូវពន្លឺថ្ងៃ។នៅយ៉ខាងមុខដែលភ្ជាប់នឹងរានហាល មានសង់ហោណាំងមួយ ប្រក់សង្កសីនឹងមានបន្ទះឈើជាចំរឹងព័ទ្ធពីខាងមុខ។នៅទីនោះមានក្តារងឿងមួយធ្វើពីខ្លឹមក្រកោះខ្មៅរលើប។ អ្នកម្ចាស់ផ្ទះ មុននឹងបិទទ្វារដេក តែងមកសន្ធឹងយករំហើយនៅកន្លែងនេះ។
គេហដ្ឋានដ៏មានរបងស្តុកស្តម្ភ តែងស្ងាត់ជ្រងំដោយមានតែមនុស្សស្រីបីនាក់ស្ថិតនៅ។
យាយនួនមានអាយុ៥០ឆ្នាំប្លាយហើយ សក់ស្កូវមួយៗ ហើយកោរខ្លី ដោយគាត់កាន់ឧបោសថមិនដែលខានឡើយ។ នេត្រគាត់ដែលមានពន្លឺថ្លាយង់ ហើយជ្រកនៅក្នុងរូងព្រមទាំងរង្វង់ថ្គាមមាំ យ៉ាងរឹងប៉ឹង សម្តែងឲ្យយល់ថា ស្ត្រីនេះជាអ្នកចិត្តរឹងរូសមានៈណាស់។ បើគំនិតគាត់បែរទៅចាប់អ្វីហើយ គ្មាននរណាងាយនឹងដកគំនិតនោះយកមកបានទេ។ តាំងតែប្តីគាត់ស្លាប់ចោលទៅកាលណា គាត់លះបង់ជំនួញជួញប្រែទាំងអស់។គាត់ខំតែការពារធនធានដែលមានទាំងប៉ុន្មាន ទុកឲ្យកូនស្រីគាត់ដែលគាត់មានសេចក្តីប្រតិព័ទ្ធលើសលប់ជាងអ្វីៗទាំងអស់។
នាងវិធាវីជាបុត្រីយាយនួន។នាងចម្រើនវ័យបាន១៧ឆ្នាំហើយ។នាងមានរូបឆោមលោមពណ៌ស្រស់ចំប្រប់ រាងរៀវទន់ភ្លន់ មុខមូលវែង ហើយទុកសក់ប្រះស្មាខ្មៅញាប់។នាងជាអ្នកសុភាព ស្តាប់ដំបូន្មានម្តាយនាងជាដរាប។កាលដែលនៅពីតូច នាងបានទៅរៀនអក្សរនៅសាលាវត្តពោធិវាល។គ្រូនាងតែងសរសើរពីប្រាជ្ញារបស់នាង។លុះនាងបានពេញជំទង់ហើយ ម្តាយនាងឲ្យឈប់រៀន។ដូច្នេះនាងក៏នៅកាន់កាប់ការតែក្នុងផ្ទះទៅ តែបើមានពេលទំនេរនាងតែងទៅសិក្សារៀនភាសាសៀម និងរៀនប៉ាក់ជុលជាមួយគ្រូស្រីម្នាក់ ដែលនៅជិតផ្ទះនាង។មិនប៉ុន្មានខែក្រោយមក នាងក៏ចេះមើលសៀវភៅរឿងសៀមបាន។ឯបង្អួចផ្ទះ ស្រោមខ្នើយសោត ក៏មានក្បាច់ភ្ញីលម្អឡើងដោយស្នាដៃនាងក្នុងការអញ្ជុល។
អ្នកផ្ទះទីបីគឺយាយផៃ។គាត់បាននៅបម្រើគ្រួសារយាយនួននេះតាំងតែពីមុនសម័យដែលនាងវិធាវីមកចាប់បដិសន្ធិ។ គាត់មានអាយុចាស់ជាងយាយនួនទៅទៀត ស្បែកគាត់ក៏សឹងស្វិតជ្រីវ សក់គាត់ក៏សឹងស្កូវស្ទើរគ្មានសល់មួយសរសៃទៅហើយ។នាងវិធាវីតែងរាប់អានគាត់ដូចជាសាច់ញាតិពេញទី។មួយទៀត យាយផៃគាត់ក៏មិនចង់ដើរទៅណាឡើយ ព្រោះគាត់ធ្លាប់បីបមនាងវិធាវី ហើយធ្លាប់ស្រឡាញ់តាំងតែពីកូនង៉ាមក។គាត់ហៅយុវតីនេះថា នាងតូចៗដូច្នេះ។
នៅយប់ដែលយើងពណ៌នានេះ យាយនួនគាត់មានកង្វល់ក្នុងចិត្ត ហើយគាត់បានបបួលកូនគាត់ ឲ្យមើលក្រាំងព្រះលក្សិណវង្សគ្រាន់កែអផ្សុក។
នៅពេលនោះ ចង្កៀងធូបមួយអុជដាក់ចម្រើនលើក្បាលដំណេកនៃនាងវិធាវី។នារីនេះស្លៀកសំពត់ខ្មៅ ពាក់អាវព្រែសាច់ម៉ដ្ឋពណ៌កុលាប ហើយបើកាលណានាងយារដៃឆ្វេងបើកសន្លឹកក្រាំងម្តងៗឡើង ចិញ្ចៀនពេជ្រទាំងគ្រាប់ត្បូងមួយ ដែលជាគ្រឿងលម្អនៃដៃនាងដ៏ដេញភ្លើងភ្លឺព្រោងព្រាយ។នាងអានរឿងព្រះលក្សិណវង្សធ្វើបទបញ្ចេញសម្លេងមូលក្រឳពីរោះឥតឧបមា។ គឺសម្លេងនេះហើយ ដែលអ្នកដំណើរបានស្តាប់ឮល្វើយៗពីធ្លាមាត់កំពង់។
ពេលនេះយាយនួនមានមុខស្ងួត ដេកនៅស្ងៀមអែបនៅកៀនបុត្រីគាត់។ឯភ្នែកគាត់សម្លឹងដោតពិដានខ្ជាប់ធ្វើឲ្យយល់ថា វិញ្ញាណស្ត្រីនេះអណ្តែតអណ្តូងទៅក្នុងគំនិតមួយ ដែលមានសណ្ឋានកណ្តាញ់ចាក់ស្រែះដូចអំបោះដែលសំផុរហើយរកដើម រកចុងមិនឃើញជាពុំខាន។
ចំណែកយាយផៃវិញ គាត់អង្គុយត្របោមជង្គង់ ខ្នងផ្អែកនាជញ្ជាំង ហើយស្តាប់ធ្វើមាត់ប្រហើរ។លុះមើលដល់ត្រង់ព្រះលក្សិណវង្សជឿតាមពាក្យក្លែងនាងយីស៊ុន ហើយប្រើពេជ្ឈឃាតយកចៅព្រាហ្មណ៍ទៅសម្លាប់ យាយផៃគាត់ជូតទឹកភ្នែកយ៉ាងញឹកញាប់។លុះដល់គេបណ្តើរឲ្យនាងព្រាហ្មណ៍កេសរស្រែកអាក្រោសតាមផ្សារ យាយផៃគាត់ខឹងខ្លាំងណាស់ទប់មិនក៏ស្ទុះក្រោកឈរឡើងហើយស្រែកថា៖
ឮសម្តីនេះហើយ នាងវិធាវីដែលកំពុងជក់តាមរឿង ក៏បែរភ័ក្ត្រមកមើលឃើញយាយផៃគាត់ស្ទុះក្រញេងក្រញាងដូច្នោះ នាងក៏ញញឹមសើចបញ្ចេញធ្មេញថ្លាដូចផ្កាម្លិះ ហើយសួរទៅដោយសម្តីផ្អែមថា៖
ស្ត្រីនេះកាលបើឮសម្តីនេះហើយ ក៏ភ្ញាក់ភ្ញារដឹងខ្លួនដូចគេទើបក្រោកពីដេក។នៅស្រឡាំងកាំងមួយសន្ទុះ ទើបឆ្លើយតបថា៖
យាយនួនលុះឮវាចា យាយផៃថាដូច្នេះ ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនព្រើតស្ទុះក្រោកអង្គុយឡើង ហើយនិយាយថា៖
នាងវិធាវីឮហើយ ក៏ម្នីម្នាក្រោកអង្គុយ យកដៃក្បឹតសក់បិទក្រាំង ហើយកាន់ចង្កៀងចូលទៅខាងក្នុង។យាយផៃគាត់ក៏ជញ្ជូនប្រអប់ស្លា និងផ្តិលដែលនៅរាយខាងក្រៅដាក់ទៅខាងក្នុងផ្ទះដែរ។
បន្តិចក្រោយមក គន្លឹះទ្វារក៏ស្រែកគ្រាំងៗ។នាងវិធាវីផ្លុំភ្លើងពន្លត់ ហើយប្រវាមចូលទៅនិទ្រា ប្របនឹងមាតានាង។
តណ្ហា​​
(បា.),(សំ.) (តន់-ហា) (ត្ឫស្ណា) ចំណង់, សេចក្ដី​ប្រាថ្នា, សម្រេក, សេចក្ដី​អន្ទះអន្ទែង...។ ឈ្មោះ​ធីតា​នៃ​មារ ... ។ (Tanahā, craving)
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
នាងវិធាវីកាលបើឮឈ្មោះបុរសនេះឡើង ក៏ព្រឺព្រួចសប្បាយមួយសន្ទុះ។តែលុះនឹងឃើញផ្សេងៗក៏មានអារម្មណ៍ភ័យតក់ស្លុតទៅវិញ ដោយមានបារម្ភក្រែងមានគ្រោះកាចយ៉ាងណាមកបៀតបៀនដល់មិត្រនាងក៏មិនដឹង។នាងខំសង្កត់វិតក្កហើយឆ្លើយថា៖
យាយនួនធ្វើហាក់ដូចជាមិនឮសម្តីបុត្រីគាត់ ហើយក៏ចរចា ទៅទៀតថា៖
កន្ទុយពាក្យយាយនួន រលាយសូន្យក្នុងផែនស្ងប់ស្ងៀមនៃរាត្រី។
នាងវិធាវីសែនខ្លោចផ្សាក្នុងចិត្ត ដោយនឹកអាណិតប៊ុន-ធឿន។បើប្រសិនណាជានាងមានធនធានជាកម្មសិទ្ធិខ្លួនឯងវិញ ម្ល៉េះសមនាងរត់ទៅជួយគ្រួសារដែលរងគ្រោះនេះឲ្យផុតពីសេចក្តីទោសទុក្ខ...បើនឹងសម្លឹងទៅចិត្តម៉ែខ្លួន?...នាងក៏គ្មានរំពឹងសោះឡើយ។
យូរបន្តិចមក យាយនួននិយាយខ្សាវៗទៅទៀតថា៖
ត្រង់នេះយាយនួនគាត់នឹកក្នាញ់នឹងសម្តីកូនគាត់ពេក គាត់ក៏បញ្ចប់សេចក្តីដោយពាក្យចំអកទៅវិញថា៖
សឺន គុយ
ដោយឃើញថា នៅមានខេត្តខ្លះ នៅកម្ពុជាក្រោម ស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្មែរ នៅឡើយ ព្រះចៅយួនក្រុងហ្វេបានបញ្ជារឲ្យមេទ័ពយួន ម្នាក់ឈ្មោះ អុងឡូវ នាំទ័ពពីរកងវរ សេនាតូច មកឡោមព័ទ្ធនិងវាយលុកទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំង។ ទ័ពយួនអុងឡូវបានចេញដំណើរពីព្រៃនគរ សំដៅទៅខេត្តព្រះត្រពាំង ក្នុងគោលបំណងវាយកំទេចជំរំទ័ពដ៏ល្បីរបស់លោកឧកញ៉ា សឺន គុយ។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
យាយនួនគាត់ឈប់មួយលើក ឯនាងវិធាវីក៏នៅស្ងៀមឡឹនឡង់។មួយស្របក់ក្រោយមក ទើបគេឮមាត់ម្តាយនាងនិយាយតទៅទៀត៖
សឺន គុយ
ក្រោយពីបានទទួលដំណឹងថា យួននឹងវាយប្រហារទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំង ក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខនេះ លោកឧកញ៉ាបានបញ្ជារឲ្យសហការីរបស់ លោក រៀបចំទ័ពដើម្បីត្រៀមប្រយុទ្ធការពារខេត្ត។ មិនយូរប៉ុន្មាន អុងឡុវបាននាំទ័ពមកដល់ខេត្ត ព្រះត្រពាំង ហើយចាប់ផ្តើមពង្រាយទ័ពដើម្បីវាយលុកចូលទីរួមខេត្ត។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
ក្នុងវេលានោះ គេឮសូរសម្លេងស្អកនាឡិកាវាយម៉ោង១២អាធ្រាត្រ។យាយនួនគាត់នៅស្ងៀមលែងស្តី គាត់ប្រែខ្លួនទៅម្ខាង ហើយនិន្ទ្រាលក់ទៅ។
សឺន គុយ
ចំណែកឯអុង ឡូវវិញ ក្រោយពីទ័ពរបស់ខ្លួនបានទទួលជោគជ័យ លើទ័ពរបស់ឧកញ៉ានៅសមរភូមិទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំងហើយ ក៏ បានរៀបចំធ្វើពិធីជប់លៀងយ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ បានបញ្ជារឲ្យទ័ពរបស់ខ្លួន ដើរឆក់ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ នឹងចាប់កូន ក្រមុំខ្មែរ សម្រាប់ការសប្បាយក្នុងពិធីជប់លៀងរបស់គេទៀតផង។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
នាងវិធាវីខ្សឹកខ្សួលអន់អួលទឹកនេត្រាហូរល្ហែងស្រប់អស់ភ័ក្ត្រ។នាងគិតឃើញថា ម្តាយនាងនិយាយខុសទាស់ច្រើនកន្លែងណាស់។តែនាងជាយុវតីមួយ ដែលធ្លាប់ស្តាប់បង្គាប់ម្តាយជានិច្ចនិរន្តន៍ នាងមិនដែលហ៊ានតបវាចាឆ្លងឆ្លើយនឹងម្តាយនាងដោយរឹងត្អឹងឡើយ។មួយវិញទៀតនាងមានខ្មាសច្រើន។ បើកាលណាឮគេនិយាយពីគូស្រករឡើង ខេមរកញ្ញាយើងជាធម្មតាតែងតែនៅស្ងៀមមិនចរចាទេ ទោះត្រូវចិត្តឬមិនត្រូវចិត្តក៏ដោយ។
សឺន គុយ
ដោយគ្មានពេលគ្រប់គ្រាន់ដើម្បី ប្រមូលនិងហ្វឹកហ្វឺនទ័ព លោកឧកញ៉ាគ្មានកម្លាំង គ្រប់គ្រាន់អាច់ទប់នឹងកម្លាំងរបស់ អុង បូ បានឡើយ។ ទីបំផុតត្រូវបោះបង់ចោលជំរំនោះទៀត។ ក្រោយពីបានវាយកំទេចជំរំទ័ពរបស់ ឧកញ៉ាហើយ អុង បូ បាននាំទ័ពទៅបោះទីតាំងនៅវត្តផ្នោដូង។ ចំណែកឯលោកឧកញ៉ា ក៏បាននាំទ័ពទៅស្នាក់នៅជាបណ្តោះអាសន្ន នៅវត្តចេតិយ នាភូមិចាប់ភ្លើង ដែលជាស្រុក កំណើតរបស់ភរិយាគាត់។ ហើយបន្តកេណ្ឌប្រមូលទ័ព ដើម្បីតស៊ូតទៅទៀត។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
ប៊ុន-ធឿន! នាងស្រមៃឃើញមុខកម្លោះនេះនៅពីមុខភ្នែកនាង។នាងគេងជញ្ជឹងគិត កាលពីកុមារតូចៗតែងលេងជាមួយគ្នា។នាងនឹកឃើញថា កាលដែលប៊ុន-ធឿនមកលានាងទៅប្រឡងឯភ្នំពេញ ហើយយប់ៗឡើងនាងតែងអុជធូបបូជាទេវតា សុំឲ្យបងប៊ុន-ធឿនបានសម្រេចក្នុងការប្រឡងនេះ។នាងនឹកឃើញកាលដែលប៊ុន-ធឿនត្រឡប់មកពីក្រុងភ្នំពេញវិញ ហើយមានទឹកមុខរីករាយដោយមានជ័យជំនះក្នុងការរៀនសូត្រ។នាងនឹកឃើញកាលដែលប៊ុន-ធឿននិទានរឿង” ប៉ូល និងវៀហ្ស៊ីនី “ប្រាប់នាង។ថ្ងៃនោះឯង នាងបានហៅសំឡាញ់នាងជាល្បែងថា បងប៉ូលៗ។ប៊ុន-ធឿនក៏ឆ្លើយហៅ នាងថា អូនវៀហ្ស៊ីនីវិញ។នាងនឹកដល់កាលដែលប៊ុន-ធឿនជិតឡើងរថយន្តចាកចេញទៅរៀនឯក្រុងភ្នំពេញ។ថ្ងៃនោះប៊ុន-ធឿន បានខ្សឹបនឹងនាងថា៖
សឺន គុយ
បើយើងក្រឡេកទៅមើលវត្តផ្នោដូងវិញ យើងឃើញទ័ពយួនដែលបោះទីតាំងនៅទីនោះ បានធ្វើការឆក់ប្លន់ និងកាប់សម្លាប់រាស្ត្រ​​ខ្មែរឥតត្រាប្រណីឡើយ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះពួកគេបានធ្វើការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយវាយបំបាក់ព្រះពុទ្ធ បដិមាករ គាស់រំលើងកុដិសាលា ដុតបំផ្លាញគម្ពីដីកា ព្រមទាំងយកព្រះវិហារ ដែលជាទីសក្ការៈរបស់ខ្មែរមកធ្វើជាកន្លែងស៊ីផឹក នឹងរំលោភនារីខ្មែរដែលពួកវាចាប់មកយ៉ាងព្រៃផ្សៃបំផុត។
ថ្ងៃមួយលោកឧកញ៉ាបានទទួល ដំណឹងពីចារបុរសរបស់គាត់ថាទ័ពយួន អុង បូ ដែលបោះនៅវត្តផ្នោដូង មានការធ្វេសប្រហែស ដោយយល់ថាទ័ពរបស់លោកឧកញ៉ា គ្មានលទ្ធភាពនឹងវាយប្រហារមកលើខ្លួនឡើយ ដោយមួយថ្ងៃៗ ពួកគេជាប់រវល់នឹងការស៊ីផឹក និងឆក់ប្លន់ប្រជារាស្ត្រ។ ឆ្លៀតឱកាសដ៏ប្រពៃនេះ លោកឧកញ៉ាបានបញ្ជាឲ្យលើកទ័ពទៅវាយទ័ពយួននៅវត្តផ្នោដូងជាបន្ទាន់។ ដោយការធ្វេសប្រហែស មិនបានត្រៀមប្រយុទ្ធជាមុនទ័ពយួននៅទីនោះរត់ឆ្លេឆ្លាបាត់សា្មរតីប្រយុទ្ធ។ ទីបំផុតត្រូវបាក់ទ័ពរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយ ឯមេទ័ពយួន អុង បូ ក៏បាត់បង់ជីវិតក្នុងទីលានប្រយុទ្ធដែរ។
ដំណឹងពីការបាត់បង់មេដ៏ចំណាន អុង បូ និងការបរាជ័យនៅសមរភូមិផ្នោដូង បានធ្វើឲ្យចៅហ្វាយយួន អុង ឡុវ មានការឈឺចាប់ និងមានការអាម៉ាសយ៉ាងខ្លាំង។ ការបរាជ័យនេះ ញ៉ាំងឲ្យ អុង ឡូវ ត្រូវតែរិះរកយុទ្ធវីធីថ្មី។ យុទ្ធវីធីថ្មីនោះគឺការស៊ីរូង និងបំបែកបំបាក់ផ្ទៃ់ក្នុងឲ្យចុះទន់ខ្សោយ។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
នាងវិធាវីកន្ទក់កន្ទេញទោម្នេញ និន្ទ្រាមិនលក់ ចេះតែប្រែបម្រះខ្លួន ហាក់ដូចជាពួកកន្ទេលនាងក្លាយទៅជារងើកភ្លើង។
សឺន គុយ
អុង ឡូវ បានបញ្ជាឲ្យកេណ្ឌខ្មែរ ចូលបម្រើក្នុងជួរទ័ពយួន ហើយពេលយប់បញ្ជាឲ្យពួកនេះដើរឆក់ប្លន់ប្រជារាស្ត្រ​​ខ្មែរ។ លុះ ព្រឹកឡើងពួកវាប្រកាសថាទាហានរបស់ឧកញ៉ាជាអ្នកប្រព្រឹត្ត។ ល្បិចកលដ៏ថោកទាបនេះបានធ្វើឲ្យពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនភាន់ច្រឡំថា អ្នកដែលប្រព្រិត្តអំពើឆក់ប្លន់នោះ គឺពិតជាក្រុមរបស់លោកឧកញ៉ាមែន។
នៅលើទីលានសមរភូមិ យួនបានឲ្យរនុកក្នុងរបស់វាលួចសម្លាប់ទាហានខ្មែរដោយស្ងាត់ៗ និងញុះញង់ឲ្យមានការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង។ ថ្ងៃមួយទាហានម្នាក់ បានជួបប្រទះសាកសពរបស់លោកតាម៉ង់ ដែលជាមេទ័ពដ៏ខ្លាំងម្នាក់ ដេកស្លាប់ចម្ងាយ ៣០០មែត្រ ពីវត្តផ្នោដូងយ៉ាងអាថ៌កំបាំង។ ចំណែកឯលោកហ្មឺន ឯក បានគេចខ្លួនបាត់ ដោយគ្មានអ្នកណាមួយដឹងថាគាត់ទៅណា គ្រាន់បានឃើញសារមួយដែលគាត់ទុកឲ្យ ដែលចារថាគាត់នឹងទៅធ្វើការតស៊ូតែម្នាក់ឯង។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកទេសា សោម ត្រូវយួនចាប់បាននៅសមរភូមិ ហើយយកទៅធ្វើទារុណកម្ម រហូតដល់បាត់បង់ជីវិត។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងឡាយខាងលើនេះ បានធ្វើឲ្យលោកឧកញ៉ាមានការសោកស្តាយជាទីបំផុត។ ផ្ទុយទៅវិញភូឈួយគង់បែរជាញញឹមបិទមាត់មិនជិត ព្រោះគោលបំណងរបស់គេជិតបានសម្រេចហើយ។
រឿងផ្កាស្រពោនវគ្គទី២
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រឿងផ្កាស្រពោន
សឺន គុយ
ការបាត់បង់នូវមេទ័ពដ៏ចំណាន់ៗទាំងបីរូប បានធ្វើកងទ័ពក្នុងចលនាតស៊ូ បាត់បង់ស្មារតីប្រយុទ្ធ ព្រមទាំងមានភាពអនាធិបតេយ្យទៀតផង។ អុងឡូវ បានដឹងច្បាស់ពីការរង្គោះរង្គើនៃចលនា ក៏មិនបណ្តោលឲ្យឱកាសដ៏ល្អនេះកន្លងទៅបានឡើយ ដោយបានបញ្ជាឲ្យទ័ពរបស់វាយប្រហារទីតាំងទ័ពខ្មែរនៅផ្នោដូងជាបន្ទាន់។ ថ្វីត្បិតតែយួនទទួលបានជោគជ័យនៅលើ សមរភូមិប្រយុទ្ធក៏ដោយ តែគេមិនអាច់ចាប់ខ្លួនឧកញ៉ាបានឡើយ។ ចលនាតស៊ូរបស់ឧកញ៉ា នៅតែបន្តការវាយប្រលើទ័ពយួន តាមរបៀបសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ ឬសង្គ្រាមឈ្លប់។
ការធ្វើសង្គ្រាមឈ្លប់ បានធ្វើឲ្យយួនស៊ីមិនឆ្ងាញ់ ដេកមិនលក់ ជាហេតុធ្វើឲ្យ អុង ឡូវ មានការម៉ួរម៉ៅកាន់តែខ្លាំង។ អុង ឡូវបានបញ្ជាឲ្យទ័ពរបស់ខ្លួនតាមប្រមាញ់លោកឧកញ៉ា គ្រប់ទិសទី។ ទោះជាធ្វើយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏យួននៅតែមិនអាច់រំលាយចលនាតស៊ូនេះដែរ។ សង្គ្រាមឈ្លប់របស់ឧកញ៉ា បានធ្វើទាហានយួនងាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
ពេលនេះមេទ័ព អស់មធ្យោបាយក្នុងការពន្លត់ចលនាតស៊ូ និងតាមចាប់ខ្លួនឧកញ៉ាដោយកម្លាំងទ័ព ដែលជាហេតុបណ្តាល ឲ្យយួនត្រូវតែបង្ហាញពីសារជាតិពិតរបស់គេ គឺសារជាតិកាចសាហាវ សារជាតិក្រឡិចក្រឡុច និងសារជាតិបោកប្រាស។ អុង ឡូវ បានបញ្ជារទាហានរបស់ខ្លួន ដើរឆក់ប្លន់ និងកាប់សម្លាប់ខ្មែរដោយឥតរើសមុខ។ ជាមួយគ្នានេះ យួនបានធ្វើសេចក្តីប្រកាសគ្រប់កន្លែង ថាគេនឹងបន្តការកាប់សម្លាប់រាស្ត្រ​ខ្មែរឥតរើសមុខតទៅទៀត ដរាបណាឧកញ៉ាមិនព្រមប្រគល់ខ្លួនឲ្យយួនទេ។
ដោយគ្មានលទ្ធភាពក្នុងការពារប្រជារាស្ត្រខ្មែរឲ្យផុតពីការកាប់សម្លាប់របស់យួនបាន លោកឧកញ៉ាក៏សម្រេចចិត្តរបាះ បង់ចោលការតស៊ូ ព្រមប្រគល់ខ្លួនឲ្យយួនចាប់ ដើម្បីជាថ្នូរឲ្យយួនឈប់កាប់សម្លាប់ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ខ្មែរតទៅទៀត។ យួនសប្បាយចិត្តណាស់ ដោយឃើញលោកឧកញ៉ាព្រមចុះចាញ់។ ដូច្នេះដែលជាសញ្ញាមួយប្រាប់ថា នយោបាយឈ្លានពានលេបទឹកដីរបស់គេបានឈានដល់គោលដៅហើយ។
សេចក្តីប្រកាសរបស់ មិញ-ម៉ាង មានដូច តទៅ៖ ១. លោកសង្ឃខ្មែរ ត្រូវគោរពប្រតិបត្តិដូចលោកសង្ឃយួនដោយត្រូវ៖ – កោរសក់ទុកចិញ្ចើម – ឆាន់ចង្ហាន់ពេលល្ងាច និងឆាន់អាហារសាប – ស្លៀកខោជើងពីរ ពាក់អាវ កត្រង់ ពត៌ ឈាមជ្រូក – ពេលសូត្រធម៌ ត្រូវគោះត្រដោក
នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសនោះបានចែងថា បើជនណាមិនគោរពតាមបញ្ជារនេះ នឹងត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិត។ ក្រោយពីឃើញសេចក្តីប្រកាសនេះកាលណាមកប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ មានការក្តៅក្រហាយជាពន់ពេក តែមិនហា៊នប្រឆាំង ព្រោះបញ្ជានេះដាច់ណាស់ពេក។ ដោយយល់ថា មានតែលោកឧកញ៉ាទេ ដែលជាពឹងព្រះសង្ឃ និងប្រជារាស្ត្រខ្មែរជាច្រើន បានធ្វើញត្តិជូនឧកញ៉ា សូមជួយធ្វើអន្តរាគមន៍។ លោកឧកញ៉ាបានយកសំណើរនេះ ជូន អុង ឡូវ សូមកុំអនុវត្តតាមបទបញ្ជារនេះ ជាច្រើន លើកច្រើនសា។ តែរាល់ពេលដែលឧកញ៉ា លើកយកបញ្ហានេះមកពីភាក្សា អុង ឡូវ តែងតែតប់ថា នេះជាបញ្ជា របស់ព្រះអធិរាជក្រុងហ្វេ គ្មានអ្នកម្នាក់អាច់ជំទាស់បានឡើយ។ បើសិនជាអ្នកណាមួយហា៊នតវ៉ានឹងបញ្ជានេះ ទាល់តែហានស្លាប់សិន។
ដោយអស់មធ្យោបាយក្នុងការអង្វរក អុង ឡូវ កុំឲ្យអនុវត្តន៍តាមបទបញ្ជានេះ លោក ឧកញ៉ាបាននិយាយទៅកាន់ អុង ឡូវ ថា “សូមលោកមេត្តាផ្ញើសារមួយជូនព្រះចៅក្រុងហ្វេឲ្យទ្រង់បានជ្រាប់ថា ខ្ញុំឧកញ៉ា សឺន គុយ អតីតអភិបាលខេត្តព្រះត្រពាំង បច្ចុប្បន្នទីប្រឹក្សារបស់លោក សូមយកជីវិតមកប្តូរ បើសិនជាព្រះអធិរាជព្រមលុបចោលបទបញ្ជានេះ”។ អុង ឡូវ យល់ព្រម ហើយបានផ្ញើសារជូនព្រះចៅក្រុងហ្វេ។
ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរមានសេចក្តីរីករាយណាស់ ក្រោយពីបានដំណឹងថា ព្រះចៅក្រុងហ្វេបានសព្វព្រះរាជហឫទ័យ ទុកឲ្យប្រជារាស្ត្រខ្មែរគោពតាមទំនៀមទម្លាប់ និងព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ។ តែក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរ ខ្មែរគ្រប់រូបក៏មានមានការសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង ដោយគេត្រូវបាត់បង់នូវកុលបុត្រដ៏ឆ្នើមម្នាក់ ដែលក្នុងមួយជីវិតរបស់លោក លោកតែងតែធ្វើអ្វីៗទាំងអស់ រហូតដល់ហ៊ានបូជាជីវិតដើម្បីបុព្វហេតុជាតិ និងសាសនា។
យួនបានយកលោកឧកញ៉ាទៅប្រហារជីវិត នៅមុខសាលាឃុំ បិន-ឌឹក ត្រង់កន្លែងដែលមានដើមម្នាស់ កាលដាំទន្ទឹមគ្នាពីរដើមនៅជិតផ្លូវជាតិ។ សាកសពរបស់គាត់ ត្រូវបានព្រះសង្ឃនិងប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ យកទៅធ្វើបុណ្យហើយបញ្ចុះ នៅក្នុងព្រះចេតិយវត្តពោធិសាលរាជ ទីរួមខេត្តព្រះត្រពាំង ហើយខឿនចេតិយនោះនោះ នៅសល់រហូតដល់បច្ចុប្បន្នននេះ។ ចំណែកឯភូឈួយគង់ ដែលជារនុកក្នុងរបស់យួននោះ ក៏ត្រូវយួនយកទៅប្រហារជីវិតដែរ។
លោកឧកញ៉ា សឺន គុយ ជាកុលបុត្រដ៏ឆ្នើមម្នាក់របស់ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម។ គាត់បានធ្វើអ្វីៗ ទាំងអស់រហូតដល់ហ៊ានពលីកម្ម ជីវិត ដើម្បីភាពគង់វង្សនៃជាតិខ្មែរ និងសាសនា។ លោកបានបន្សល់ទុកនូវគំរូវិរភាពមួយដ៏ត្រចះត្រចង់ សម្រាប់ឲ្យកុលបុត្រកុលធីតាខ្មែរកម្ពុជា ក្រោមគ្រប់រូបគោរពស្ញប់ស្ញែងនិងយកតម្រាប់តាម។
ថ្វីត្បិតតែលោកឧកញ៉ា ត្រូវយួនឈ្លានពានផ្តាច់ផ្តិលជីវិតឲ្យលាចាកលោកនេះ អស់រយៈពេលជិតពីរសតវត្សរ៍ហើយក៏ដោយ ក៏កិត្តិនាមរបស់លោកនៅតែល្បីរន្ទឺក្រអូបសុះសាយក្នុងសង្គមខ្មែរកម្ពុជាក្រោមយើងដដែល។ យើងទាំងគ្នាជាបច្ឆាជនដែល មានវាសនា បានស្គាល់នូវវប្បធម៌ អក្សរសាស្ត្រ ភាសា និងសាសនារបស់ខ្មែរនាពេលនេះ ក៏ដោយសារការបូជាសាច់ស្រស់ឈាមស្រស់របស់ឧកញ៉ា និងវិរកុលបុត្រខ្មែរកម្ពុជាក្រោមដទៃទៀត ក្នុងចលនាតស៊ូរបស់លោកក្នុងអតីតកាលដែរ។
យើងខ្ញុំទាំងអស់គ្នាសូមកត់ ត្រាទុកនូវគុណូបការៈដ៏ធំធេងនេះ ក្នុងក្រអៅបេះដូងរបស់យើងខ្ញុំជារៀងរហូត ហើយប្តេជ្ញាថា នឹងយកតាមគំរូវិរភាពរបស់លោកឧកញ៉ា ដើម្បីថែររក្សារកេរ្តិ៍មត៌កដែលលោកបានបន្សល់ទុកឲ្យបានគង់វង្សជានិរន្តរ៍តរៀងទៅ៕
ចៅហ្វាយ គុយ, គេស្គាល់ថាជាឧកញ៉ាសឺនគុយជាអភិបាលខេត្តត្រពាំង (បច្ចុប្បន្នត្រាវិញ) ។
គាត់ត្រូវបានគេកាត់ក្បាលនៅឆ្នាំ 1841 ដោយពួកយួនដើម្បីឱ្យខ្មែរក្រោមអាចអនុវត្តសាសនានិងវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ ជាវីរបុរសជាតិខ្មែរនៅដែនដីកម្ពុជាក្រោមក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ។ លោក បានឲ្យយួនកាត់ ក ជាថ្នូរនឹងការរក្សាប្រពៃណី ព្រះពុទ្ធសាសនា ថេរវាទខ្មែរនៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ។ ហើយក៏ជាអ្នកដាំដើមឈើ១ដើមទុកលើទឹកដីកម្ពុជាក្រោម ដោយបញ្ច្រាស់គល់ឡើងលើនៅសព្វថ្ងៃនេះ ។
=ពាក្យបណ្តាំចុងក្រោយ=
''' "ខ្ញុំត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរខ្លាំងណាស់ក្នុងការឃើញបងប្អូនជនរួមជាតិនិងព្រះសង្ឃរបស់យើងមុនពេលខ្ញុំចាកចេញពីជីវិតនេះ។ ខ្ញុំសូមអង្វរសុំការលើកលែងទោសពីបងប្អូនរបស់យើងនិងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនារបស់ពួកគេព្រោះខ្ញុំមិនមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបម្រើមាតុភូមិរបស់យើងទៀតទេ។ ដូច្នេះខ្ញុំត្រូវតែបញ្ចប់ជីវិតរបស់ខ្ញុំដើម្បីអោយប្រជាជាតិខ្មែររស់នៅដោយគ្មានវិប្បដិសារី។ ឥលូវនេះប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់និងពុទ្ធសាសនាខ្មែរបានត្រឡប់មកវិញបន្ទាប់ពីតម្រូវការ។ ហេតុដូច្នេះសូមឱ្យព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនារបស់អ្នកនិងមិត្តរួមជាតិទាំងអស់អភិរក្សការពារការពារនិងថែរក្សាពួកគេកុំឱ្យស្លាប់។ សូមឱ្យព្រះសង្ឃនិងបងប្អូនជនរួមជាតិរបស់អ្នកចងចាំនិងយល់ច្បាស់ថាពូជសាសន៍ខ្មែររបស់យើងធ្លាប់ជាអ្នកមានអំណាចនិងល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។ ដូច្នេះយើងត្រូវតែមានភាពរឹងមាំនិងរួបរួមជានិច្ចកុំជឿលើល្បិចរបស់សត្រូវកុំលក់ខ្លួនឯងទៅខ្មាំងសត្រូវណាមួយដើម្បីឱ្យពួកគេអាចសម្លាប់ជាតិនិងមិត្តរួមជាតិរបស់អ្នកដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅទីបំផុតខ្ញុំជឿជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាខ្ញុំជាបុគ្គលម្នាក់ស្លាប់តែ ... នឹងមានកូនខ្មែររាប់លាននាក់និងជនរួមជាតិដែលនឹងក្លាយជាអ្នកស្នេហាជាតិហើយមានឆន្ទៈខ្ពស់ក្នុងការបូជា, ស្លាប់, ការពារ, ការពារ, ការពារនិងថែរក្សា។ អធិបតេយ្យជាតិសេរីភាពព្រះពុទ្ធសាសនានិងពូជសាសន៍ខ្មែរដូច្នេះពួកគេអាចរស់នៅបាន " '''។
<!--
A Brief History of the Kampuchea-Krom
By Peter Scott and KKF Research Team
(Extracted from the same name of the history document in
“The Khmer-Krom Journey to Self-Determination” book)
Historically, the identity and name of the Khmer-Krom people and their ancestral lands have been changed and/or referred to differently by various civilizations as well as the colonizing governments. Under the colonization of France, Kampuchea-Krom was called Cochin China. The terms Khmer, Khmer-Krom, Vietnamese of Khmer Origin, Khmer Nam Bo, and Cambodian are used interchangeably when referring to people of Funan descendent (see table below). FUNAN OR NOKOR PHNOM
Khmer-Krom legend has it that the community’s origins can be traced to an ancient story in India: “The Brahman named Kaundinya sailed from India in his magnificent ship to find the beautiful Dragon princess who lived in the forest beyond O Keo with father, Naga. When the Dragon princess beheld Kaundinya’s ship, she paddled out in her dugout to meet him. Naked and erect in the canoe, the Dragon Princess amazed Kaundinya with her beauty and power. He drew his magic bow, shot an arrow into the dugout at her feet and with it subdued her. He clothed her nakedness and married her and they lived at O Keo….”
The international and the Cambodian researchers, by and large, agree that the Indigenous Peoples of Kampuchea-Krom, known as the Khmer-Krom, are ancient descendents of the people of Nokor Phnom (or Funan in the corrupted Chinese translation) Empire. A study by the Ethnographic Study Services on Minority Groups in the Republic of Vietnam (1966) supports this claim by describing the Khmer-Krom people as “descended from the ancient Khmer of the Empire of Funan.”