cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១
ភាពជាប់គាំង (កក្កដា ១៩៥០–១៩៥៣)
នៅថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥២ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការដ៏ធំបំផុតនៅឥណ្ឌូចិន៖ ទាហានសហភាពបារាំងចំនួន ៣០,០០០ នាក់បានឆ្លងខ្សែរឡាដ្រេដើម្បីវាយលុកកន្លែងស្តុកផ្គត់ផ្គង់របស់វៀតមិញនៅខេត្តភូយិន។ កងកម្លាំងសាឡង់បានដណ្តើមកាន់កាន់ខេត្តភូថុកនៅថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា និងភូដូននៅថ្ងៃទី៩ ហើយទីបំផុតខេត្តភូយិននៅថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា។ ដំបូង វ៉ាបមិនបានអើពើអ្វីទៅនឹងការវាយលុករបស់បារាំងនោះទេដោយវ៉ាបមានគម្រោងថានឹងរងចាំរហូតទាន់តែខ្សែផ្គត់ផ្គង់របស់បារាំងអូសបន្លាយវែង រួចកងកម្លាំងលោកនឹងវាយកាត់ផ្តាច់ខ្សែនោះចេញពីដីសណ្ដទន្លេក្រហម។
សាឡង់បានស្មានដឹងពីកលល្បិចរបស់វៀតមិញ រួចហើយក៏រំសាយប្រតិបត្តិការខ្លួនចោលនៅថ្ងៃទី១៤ ហើយបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងលោកដកថយទៅខ្សែឡាដ្រេវិញ។ ខណៈពេលដែលកំពុងដកថយ វៀតមិញបានលួចវាយឆ្មក់មកលើកងពលបារាំងនៅចាន់មឿងក្នុងថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា។ ការដកថយរបស់បារាំងក៏បានបន្ត បន្ទាប់ពីខ្លួនបានបញ្ជូនកងពលតូចមួយទៅពិនិត្យមើលផ្លូវខាងមុខ។ បារាំងបានបាត់បង់ជីវិតទាហានប្រមាណ ១,២០០ នាក់នៅក្នុងប្រតិបត្តិការនោះ ហើយចំនួនអ្នកស្លាប់ភាគច្រើនគឺកើតឡើងនៅពេលកំពុងប្រយុទ្ធទរទល់នឹងការវាយឆ្មក់របស់វៀតមិញនៅចាន់មឿង។ ថ្មីត្បិតតែបារាំងមិនសូវបានទទួលជោគជ័យនៅក្នុងប្រតិបត្តិការនេះមែន តែវាបានបង្ហាញថាបារាំងនូវអាចធ្វើសកម្មភាពនៅក្រៅខ្សែឡាដ្រេរបស់ខ្លួនបាន។ ប៉ុន្តែប្រតិបត្តិការនេះមិនបានបង្វែរការវាយលុករបស់វៀតមិញឬបំផ្លាញបណ្តាញផ្គត់ផ្គង់វៀតមិញអ្វីនោះទេ។
នៅថ្ងៃទី៩ ខែវិឆ្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣, វ៉ាបបន្ទាប់ពីបានបរាជ័យម្តងហើយម្តងទៀតនៅក្នុងការវាយលុកមកលើបន្ទាយបារាំងនៅវៀតណាម ក៏បានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រខ្លួនហើយចាប់ផ្តើមដាក់សម្ពាធទៅលើបារាំងដោយលុកលុយប្រទេសឡាវនិងសម្រេចវាយយកទីតាំងរបស់បារាំងជាច្រើនដូចជានៅតំបន់មឿងឃូជាដើម។ នៅខែឧសភា នាយឧត្តមសេនីយ៍ហង់រី ណាវ៉ារ៉េបានជំនួសលោកសាឡង់ជាមេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ថ្មីនៃកងទ័ពបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ គាត់បានធ្វើការរាយការណ៍ទៅរដ្ឋាភិបាលបារាំងថា៖ "...មិនមានលទ្ធភាពអាចឈ្នះសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនបាននោះទេ" ហើយបានបន្ថែមទៀតថា អ្វីដែលយើងអាចរំពឹងបាននោះគឺមានតែការឈរទរទល់នៅមួយកន្លែង។
លោកណាវ៉ារ៉េបានតបទៅនឹងការលុកលុយប្រទេសឡាវរបស់វៀតមិញ ដោយចូលទៅកាន់កាប់ក្រុងតូចមួយឈ្មោះថាឌៀបបៀនភូ ដែលមានចម្ងាយ ១៦ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែនភាគខាងជើងប្រទេសឡាវ។
ប្រតិបត្តិការកាស្ទ័រក៏ចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២០ ខែវិឆ្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ ដោយទាហានបារាំងប្រមាណ ១,៨០០ នាក់បានចុះឆត្រយោងមកលើជ្រលងភ្នំក្បែរក្រុងឌៀនបៀនភូ ហើយក៏ចាប់ផ្តើមតាមកម្ចាត់យោធភូមិវៀតមិញតូចៗនៅក្បែរនិងនៅក្នុងក្រុង។
តាមយុទ្ធសាស្រ្ត ប្រតិបត្តិការនេះគឺជាភាពជោគជ័យរបស់បារាំង។ ក៏ប៉ុន្តែ វ៉ាបបានមើលឃើញចំណុចខ្សោយរបស់បារាំងហើយក៏ចាប់ផ្តើមរំកិលកងកម្លាំងគាត់នៅខ្សែការពារឡាដ្រេមកជិតក្រុងឌៀនបៀនភូ។ ត្រឹមពាក់កណ្តាលខែធ្នូ កងល្បាតបារាំងនិងឡាវដែលនៅលើកំពូលភ្នំជុំវិញឌៀនបៀនភូក៏ត្រូវវៀតមិញលួចវាយឆ្មក់កម្ចាត់ចោលស្ទើរទាំងអស់។ ការប្រយុទ្ធតតាំងដើម្បីរក្សាការកាន់កាប់ក្រុងឌៀនបៀនភូគឺជាការប្រយុទ្ធដ៏មានរយៈពេលយូរនិងលំបាកបំផុតសម្រាប់អង្គភាពបេសនកម្មចុងបូព៌ាបារាំង, ពួកគេបានចងចាំការប្រយុទ្ធនេះថា"៥៧ ថ្ងៃនៅក្នុងឋាននរក"។
ការបរាជ័យរបស់បារាំងនៅឌៀនបៀនភូ និងការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម
នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ទោះបីមានការផ្សព្វផ្សាយជាផ្លូវការថាវាគឺជា"សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត"ក្តី តែនៅឯបារាំង សាធារណជនគ្រប់គ្នាបានប្រឆាំងនិងមិនគាំទ្រសង្គ្រាមនេះជាដាច់ខាត។ ការជាប់គាំងខាងផ្នែកនយោបាយរបស់សាធារណរដ្ឋបារាំងទី៤ គឺមានន័យថាខ្លួននឹងមិនអាចដកខ្លួនចេញពីជម្លោះនេះបានទេ។
សមរភូមិឌៀនបៀនភូបានកើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ រវាងកងទ័ពវៀតមិញក្រោមបញ្ជាការរបស់ឧត្តមសេនីយ៍វ៉ូ ង្វៀនវ៉ាប ដែលបានគាំទ្រដោយចិននិងសហភាពសូវៀត ទរទល់ប្រយុទ្ធនឹងអង្គភាពបេសនកម្មចុងបូព៌ារបស់សហភាពបារាំង ដែលគាំទ្រដោយអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួននៅឥណ្ឌូចិន។ ការប្រយុទ្ធនេះបានកើតនៅភូមិមួយក្បែរឌៀនបៀនភូ ហើយវាគឺជាសមរភូមិសំខាន់ជាងគេរវាងបារាំងនិងវៀតណាមនៅក្នុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១។
សមរភូមិនេះបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា នៅពេលដែលវៀតមិញបានបើកការបាញ់ប្រហារជាសម្ងាត់មកលើកងទ័ពបារាំង។ គ្រាប់កាំភ្លើងធំរបស់វៀតមិញបានធ្លាក់មកចំអាកាសយានដ្ឋានធំៗរបស់បារាំងដែលទុកសម្រាប់ឱ្យយន្តហោះចុះមកផ្តល់គ្រឿងផ្គត់ផ្គង់។ ផ្លូវតែមួយគត់ដែលធ្វើដំណើរចូលក្រុងឌៀនបៀនភូគឺមានលក្ខណៈពក់ផុយ ពិបាកក្នុងការឆ្លងកាត់ហើយអ្វីដែលធ្វើឱ្យមានការពិបាកដល់បារាំងថែមទៀតនោះគឺផ្លូវនោះត្រូវបានកម្ទិចនិងកាន់កាប់ដោយក្រុមវៀតមិញរួចទៅហើយ។ បន្ទាប់ពីបណ្តាញផ្គត់ផ្គង់របស់បារាំងត្រូវបានវៀតមិញកម្ទិចហើយក៏ចូលមកដល់នូវរដូវមូសុងដែលធ្វើឱ្យការទម្លាក់ទ័ពតាមឆត្រយោងមានការពិបាកខ្លាំងសម្រាប់បារាំង។ កាលៈទេសៈរបស់បារាំងក៏កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ ប៉ុន្តែពួកគេនូវតែខិតខំព្យាយាមឈរទប់ទល់ប្រយុទ្ធរហូតទាន់តែកិច្ចប្រជុំសន្តិភាពក្រុងហ្សឺណែវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា បើកដំណើរការឡើង។ ពួកវៀតមិញក៏បានប្រើបន្ទាយបារាំងចាស់ៗជាកន្លែងស្តុកទុកអាវុធនិងគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ផ្សេងៗដែលបានផ្តល់ឱ្យដោយសម្ព័ន្ធមិត្តកុម្មុយនិស្តខ្លួន។
ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃសង្គ្រាមមានរយៈពេលពីរថ្ងៃគឺថ្ងៃទី៦ និងថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ខណៈពេលដែលបារាំងបានកំពុងបន្តប្រយុទ្ធ ក៏ស្រាប់តែត្រូវវាយប្រហារដោយកងកម្លាំងវៀតមិញដ៏ធំមួយ។ ឧត្តមសេនីយ៍ខុកនីនៅហាណូយបានបញ្ជាឱ្យនាយឧត្តមសេនីយ៍កាស្រ្ទីដែលជាមេបញ្ជាការប្រចាំនៅឌៀបៀនភូឱ្យចេញបទឈប់បាញ់នៅម៉ោង ៥:៣០ នាទីល្ងាច ហើយត្រូវបំផ្លាញរាល់ប្រដាប់ប្រដារ សម្ភារៈ អាវុធទាំងអស់ដើម្បីកុំឱ្យរបស់ទាំងនោះធ្លាក់មកនៅក្នុងដៃពួកវៀតមិញ។ ការប្រយុទ្ធភាគច្រើនបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា។ ក៏ប៉ុន្តែបទឈប់បាញ់នេះគឺមិនត្រូវបានគោរពនៅបន្ទាយអ៊ីសាប៊ែលទេដែលជាបន្ទាយរបស់បារាំងនៅវៀតណាមខាងត្បូងដោយការប្រយុទ្ធនោះបានអូសបន្លាយរហូតដល់ថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា នៅវេលាម៉ោង ១:០០ ព្រឹក។
ទាហានបារាំងប្រមាណ ២,២០០ នាក់នៅក្នុងចំណោមទាហានសរុប ២០,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហើយ ទាហានចំនួន ១,៧២៩ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបាត់ខ្លួន ហើយ ១១,៧២១ នាក់ទៀតត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយវៀតមិញ។ ក្នុងចំណោមទាហានវៀតណាមចំនួន ៥០,០០០ នាក់ដែលបានចូលរួមប្រយុទ្ធ, ក្នុងនោះមានប្រមាណពី ៤,៨០០ ទៅ ៨,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហើយពី ៩,០០០ ទៅ ១៥,០០០ នាក់ទៀតត្រូវរងរបួស។
រយៈពេលមួយខែបន្ទាប់ពីសមរភូមិឌៀនបៀនភូត្រូវបាមបញ្ចប់ កងកម្លាំងបារាំងក៏ត្រូវជម្លាសចេញពីបន្ទាយអានឃេ ហើយក៏ត្រូវលួចវាយលុកដោយទ័ពវៀតមិញនៅក្នុងសមរភូមិច្រកម៉ាំងយ៉ាងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ហើយបញ្ចប់ទៅវិញនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា។ ជ័យជម្នះរបស់វៀតមិញនៅឌៀនបៀនភូបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់លទ្ធផលនៃសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៥៤ ដែលបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា។ នៅខែសីហា, ប្រតិបត្តិការមាគ៌ាឆ្ពោះទៅរកសេរីភាពក៏ផ្តើមឡើងដោយក្នុងប្រតិបត្តិការនេះ គេបានជម្លៀសអ្នកកាតូលិកនិងប្រជាជនវៀតណាមមួយចំនួនឱ្យរត់គេចពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមខាងជើង។
សន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវ និងការបែកចែកប្រទេសវៀតណាម
សន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវនៃថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤ បានទទួលស្គាល់ខ្សែស្របទី១៧ ថាជា"ខ្សែកំណត់ព្រំដែនយោធាបណ្តោះអាសន្ន"ដោយបានបែកចែកប្រទេសវៀតណាមជាពីរ (ជាបណ្តោះអាសន្ន)៖ ភាគខាងជើង (លើខ្សែស្របទី១៧) គឺរដ្ឋកុម្មុយនិស្តវៀតណាមខាងជើង និងភាគខាងត្បូង (ក្រោមខ្សែស្របទី១៧) គឺវៀតណាមខាងត្បូងដែលគាំទ្រដោយលោកខាងលិច។
"'ថ្ងៃនេះ វាអាចជាថ្ងៃដែលយើងរាល់គ្នាមកជួបជុំនៅទីនេះដើម្បីសន្តិភាព វាគឺជាសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ប្រទេសយើង (បារាំង) ជាយូរណាស់មកហើយ...ប្រហែលជាពីរបីឆ្នាំមកហើយ ការចរចាសម្របសម្រួលរកសន្តិភាពជាមួយនឹងគូប្រជែងហាក់ដូចជាជម្រើសចុងក្រោយរបស់ខ្ញុំ សន្តិភាពនេះនឹងអាចជួយដល់ហិរញ្ញវត្ថុជាតិយើង និងសេដ្ឋកិច្ចជារួម។ សង្គ្រាមមួយនេះគឺជាបន្ទុកដែលប្រទេសយើងមិនអាចទ្រាំទ្របាន ហើយថ្ងៃនេះគឺជាការគំរាមកំហែងថ្មីមួយទៀតសម្រាប់ភាគីទាំងអស់៖ ប្រសិនបើជម្លោះនៅឥណ្ឌូចិនមិនត្រូវបានដោះស្រាយ — បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស — ទេនោះ វានឹងអាចវិវត្តទៅជាសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមគ្នាដ៏ឃោរឃៅ សង្គ្រាមអន្តរជាតិ ហើយអ្វីដែលអាក្រក់បំផុតនោះគឺការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកបរិមាណូ។ ខ្ញុំចង់បានសន្តិភាព សន្តិភាពដែលអាចជួយដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសយើង។ សម្បីឥឡូវ ស្ថានភាពនៅឥណ្ឌូចិនត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋ ទាហាន និងអ្នកមួយចំនួននៅទីនេះ លះបង់និងលែងគាំទ្រទៅហើយ។ បារាំងនឹងមិនចាំបាច់ទទួលយកហើយនិង'មិនទទួលយក'ដំណោះស្រាយដែលមិនត្រូវនឹងផលប្រយោជន៍សំខាន់របស់ខ្លួននោះទេ។ ប្រទេសបារាំងនូវតែមានវត្តមានពីចម្ងាយ។ ទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តនិងគូប្រជែងរបស់យើងគឺមិនត្រូវរក្សាការសង្ស័យអ្វីមកលើអត្ថន័យនៃការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់យើងឡើយ។ ការចរចាមួយត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឯក្រុងហ្សឺណេវ...ខ្ញុំបានសិក្សាពីរបាយការណ៍នេះយូរមកហើយ...និងបានពិគ្រោះយោបល់ជាមួយនឹងអ្នកជំនាញខាងយោធានិងអ្នកការទូតរួចមកហើយ។ ការជឿជាក់របស់ខ្ញុំថាដំណោះស្រាយទំនាស់សន្តិភាពដែលអាចទៅរួចត្រូវបានបញ្ជាក់ហើយ។ ពីថ្ងៃនេះតទៅ បទឈប់បាញ់នឹងត្រូវមានការសម្របសម្រួលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីដែលខ្ញុំត្រៀមនឹងបង្កើតនេះ នឹងដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង — ជាមួយនឹងគូប្រជែង — ដោយចំណាយពេល ៤ សប្តាហ៍ដើម្បីរងចាំការឆ្លើយតបពីពួកវា។ ថ្ងៃនេះគឺជាថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ហើយខ្ញុំនឹងបង្ហាញខ្លួនខ្ញុំនៅចំពោះមុខអ្នកមុនថ្ងៃទី២០ ខែកក្តដា...ប្រសិនបើគ្មានដំណោះស្រាយណាដែលគួរឱ្យពេញចិត្តនៅថ្ងៃនុះនោះទេ អ្នកនឹងរួចផុតពីកិច្ចសន្យាដែលអាចនឹងចងភ្ជាប់យើងឱ្យរួមគ្នាហើយរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្ញុំនឹងផ្តល់នូវវិស្ថាបនកម្មពីតំណែងទៅកាន់ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋ។'"
កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណេវបានសន្យាថានឹងធ្វើការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីកំណត់រដ្ឋាភិបាលជាតិតែមួយសម្រាប់ប្រទេសវៀតណាម។ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកនិងរដ្ឋវៀតណាមទាំងពីរគឺមិនបានចុះហត្ថលេខាលើអ្វីនោះទេនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវនោះ។
ទាក់ទងទៅនឹងសំណួរនៃការបង្រួបបង្រួមជាតិឡើងវិញ គណៈប្រតិភូវៀតណាមប្រឆាំងកុម្មុយនិស្តបានជំទាស់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាម ប៉ុន្តែការជំទាស់របស់ខ្លួនត្រូវបានបដិសេដក្រោយពីពួកបារាំងបានយល់ព្រមទទួលយកសំណើររបស់ប្រតិភូវៀតមិញម្នាក់ឈ្មោះប៉ាម វ៉ាន់ដុង។ ក្នុងសំណើរនោះគេបាននិយាយថា ការបង្រួបបង្រួមប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវធ្វើឡើងនៅក្រោមការបោះឆ្នោតជាតិដោយមានការឃ្លាំមើលពី"គណៈកម្មការមូលដ្ឋាន"។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំទាស់ទៅនឹងសំណើរវៀតមិញដោយលើកឡើងនូវមតិមួយដែលគេច្រើនស្គាល់ថា"ផែនការអាមេរិក" ដោយមតិនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយវៀតណាមខាងត្បូង និងសហរាជាណាចក្រ។ ក្នុងមតិ (សំណើរ) របស់អាមេរិកបាននិយាយថា ការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមជាតិវៀតណាមនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយមានការឃ្លាំមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែសំណើររបស់អាមេរិកនេះត្រូវបានបដិសេដដោយសហភាពសូវៀត។ ពេលកំពុងស្នាក់នៅប្រទេសបារាំង អតីតអធិរាជបាវ ដាយបានតែងតាំងលោកង៉ូ ឌិនយៀមធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃវៀតណាមខាងត្បូង។ ដោយមានការគាំទ្រពីអាមេរិក យៀមបានធ្វើប្រជាមតិមួយដើម្បីដកបាវ ដាយចេញពីអំណាចហើយបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម។
នៅពេលការបោះឆ្នោតមិនបានសម្រេចកើតឡើង កម្មាភិបាលវៀតមិញនៅវៀតណាមខាងត្បូងបាននាំគ្នាងើបឡើងធ្វើសកម្មភាពប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល។ វៀតណាមខាងជើងបានចូលលុកលុយផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសឡាវដើម្បីបង្កើតជាផ្លូវចូលទៅផ្គត់ផ្គង់កងទ័ពនិងកម្មាភិបាលខ្លួននៅឯវៀតណាមខាងត្បូង ពេលនោះត្រូវបានគេស្គាល់ថារណសិរ្សរំដោះជាតិ។ សង្គ្រាមនេះក៏បានវិវត្តទៅជាសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី២ ដែលភាគច្រើនត្រូវបានគេស្គាល់ថាសង្គ្រាមវៀតណាម ហើយសម្រាប់ជនជាតិវៀតណាមវិញ គេច្រើននិយមហៅថាសង្គ្រាមអាមេរិក។
ស្ថានភាពផ្ទៃក្នុងប្រទេសបារាំង
រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃឆ្នាំ១៩៤៦ បានធ្វើឱ្យប្រទេសបារាំងក្លាយជាសាធារណរដ្ឋប្រកាន់សភា (សាធារណរដ្ឋទីបួន)។ ដោយសារតែបរិបទនយោបាយ បារាំងអាចមានស្ថេរភាពបានលុះត្រាតែត្រូវបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពរវាងគណបក្សធំៗចំនួនបីគឺ ចលនាសាធារណរដ្ឋប្រជាជន (ប្រជាធិបតេយ្យ) បក្សកុម្មុយនិស្តបារាំង (បកប) និងគណបក្សសង្គមនិយមឈ្មោះថាផ្នែកបារាំងនៃពលករអន្តរជាតិ (ផបពអ)។  សម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបានគេស្គាល់ថា"ត្រីភាគីនិយម" (Tripartisme) ហើយសម្ព័ន្ធភាពនេះមានអត្ថិភាពរហូតដល់ត្រឹមខែឱសភា ឆ្នាំ១៩៤៧។ នៅពេលនោះ បារាំងបានជួបនូវវិបត្តិនយោបាយដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការបណ្តេញចេញនូវពួកមន្រ្តីកុម្មុយនិស្តមួយចំនួនចេញពីអំណាច។ សង្គ្រាមត្រជាក់នៅបារាំងក៏ចាប់មានឡើងចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ កត្តាខាងលើបានធ្វើឱ្យរបបថ្មីនោះចុះខ្សោយជាលំដាប់ព្រោះថាចលនាសំខាន់ៗចំនួនពីរនាពេលនោះគឺចលនាកុម្មុយនិស្តនិងបក្សពួកដឺហ្គោលត្រូវបានធ្លាក់ចេញពីអំណាច។
ដើម្បីបង្កើតបានជារដ្ឋាភិបាលមួយទៀត បក្សពួកស្តាំនិយមនិងឆ្វេងនិយមក៏បង្ខំខ្លួនចូលជាសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគ្នាដោយមានការគាំទ្រពីរដ្ឋសភាជាតិ។ ជាលទ្ធផល អស្ថេរភាពនៅក្នុងសភាក៏កើតមានឡើងហើយនៅរវាងឆ្នាំ១៩៤៧ និងឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានផ្លាស់ប្តូរនាយករដ្ឋមន្រ្តីអស់ចំនួន ១៤ រូប។ ភាពចលាចលនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល (នៅអំឡុងសង្គ្រាម រដ្ឋាភិបាលបារាំងចំនួន ១៧ ផ្សេងៗគ្នាត្រូវបានបង្កើតឡើង) បានធ្វើឱ្យបារាំងមិនអាចផ្តោតទៅលើសង្គ្រាមបានតាមគោលការណ៍នយោបាយណាមួយនោះទេ។ ការចំណាយរបស់បារាំងមកលើសង្គ្រាមក៏ចាប់ថយឡើងៗ ហើយនៅត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៤ ហិរញ្ញប្បទានប្រមាណ ៨០% នៃសង្គ្រាមគឺត្រូវបានផ្តល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកដើម្បីបន្តសង្គ្រាម។ នៅឆ្នាំ១៩៥២ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវចំណាយប្រាក់ចំនួន ៣,០០០,០០០ ដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ។
ចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនក៏ចាប់មានឡើងនៅក្នុងប្រទេសបារាំងដែលត្រូវជំរុញនិងគាំទ្រដោយបក្សកុម្មុយនិស្តបារាំង និងសមាគមអ្នកសកម្មប្រយុទ្ធមួយចំនួនដូចជា សហព័ន្ធការងារទូទៅ និងបញ្ញវន្តឆ្វេងនិយមមួយចំនួន។ ព្រឹត្តិការណ៍ដំបូងប្រហែលជាកើតមាននៅក្នុងរដ្ឋសភាជាតិនាថ្ងៃទី២១ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៧ ខណៈពេលដែលអ្នកតំណាងកុម្មុយនិស្តមិនបានជំរុញគាំទ្រសកម្មភាពយោធានៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ កិច្ចប្រជុំស្តីពីសន្តិនិយមមួយក៏បានរៀបចំធ្វើឡើងដែលមានឈ្មោះថា"សមាជបក្សពួកសន្តិភាពពិភពលោកទី១" (1er Congrès Mondial des Partisans de la Paix) ហើយកម្មវិធីនោះបានចាប់ធ្វើឡើងពីថ្ងៃទី២៥–២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៨ នៅទីក្រុងប៉ារីសដោយមានលោកហ្រ្វេឌឺរិច ជូលីអូ‐គុយរីជាប្រធាន។
ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធកុម្មុយនិស្តវ័យក្មេងមួយចំនួនត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ពីការប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញដូចជារឿងរ៉ាវរបស់ហេនរី ម៉ាទីន និងករណីរបស់អ្នកស្រីរេម៉ុងដេ ឌៀនដែលគាត់ត្រូវបានគេចាប់ដាក់ពន្ធនាគារអស់រយៈពេលមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីអ្នកស្រីនិងអ្នកសកម្មប្រយុទ្ធមួយចំនួនបានព្យាយាមបិទផ្លូវរថភ្លើងដើម្បីរារាំងកុំឱ្យរថភ្លើងដឹកសម្ភារៈសង្គ្រាមបន្តធ្វើដំណើរទៅដល់ឥណ្ឌូចិន។ សកម្មភាពស្រដៀងៗគ្នាជាមួយនឹងរថភ្លើងនេះបានកើតមានឡើងនៅតាមក្រុងមួយចំនួន សម្បីតែនៅប៉ារីសក៏មានដែរ។ គេបានរាយការណ៍ថានៅពេលខ្លះគ្រាប់បែកត្រូវបានផ្ទុះដោយឯកឯង ពួកគេបានថាក្រុមភ្នាក់ងារ បកប ប្រហែលជាជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងរឿងនេះហើយត្រូវតែទទួលខុសត្រូវ។ សកម្មភាពទាំងនេះបានក្លាយជាបុព្វហេតុដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភមួយនៅឆ្នាំ១៩៥០ រហូតដល់ថ្នាក់សភាបារាំងបានចាប់ធ្វើការបោះឆ្នោតអនុម័តច្បាប់ប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញនៅចន្លោះថ្ងៃទី២–៨ ខែមីនា។ ភាពតានតឹងកាន់តែកើនឡើងៗនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរវាងអ្នកនយោបាយធម្មតានឹងអ្នកតំណាងកុម្មុយនិស្ត ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមទាំងពីរបានស្រែកតវ៉ាគ្នាខ្លាំងៗនៅក្នុងសភាបន្ទាប់ពីអ្នកតំណាងកុម្មុយនិស្តបានស្រែកប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា មន្រ្តីកុម្មុយនិស្តទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានបណ្តេញចេញពីរដ្ឋាភិបាលដែលនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រីភាគីនិយមបានបញ្ចប់។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក គឺនៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥០ មេដឹកនាំបក្សកុម្មុយនិស្តបារាំង លោកម៉ររីស តូរេសក៏បានធ្វើដំណើរទៅទីក្រុងមូស្គូ។
រឿងអាស្រូវខាងនយោបាយពីរបីបានកើតឡើងនាពេលនោះដូចជារឿងអាស្រូវស្តីអំពីរបាយការណ៍របស់លោកឧត្តមសេនីយ៍រីវើរ (Rapport Revers ) ជាដើម។ រឿងអាស្រូវខាងនយោបាយ–យោធាដែលកើតឡើងដំបូងត្រូវគេបានស្គាល់ថា"ព្រឹត្តិការណ៍នៃឧត្តមសេនីយ៍ (Affaire des Généraux) បានចាប់ផ្តើមពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៩ រហូតដល់ខែវិឆ្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥០។ ជាលទ្ធផល លោកឧត្តមសេនីយ៍ហ្ស៊ក រីវើរត្រូវបានបណ្តេញចេញពីការងារនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៩ ហើយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិសង្គមនិយមម្នាក់គឺលោកជូល ម៉ុគ ត្រូវបានរដ្ឋសភានាំចូលតុលាការនៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥០។ រឿងអាស្រូវទីបីគឺរឿងនយោបាយ–ហិរញ្ញវត្ថុដែលទាក់ទងនឹងអំពើពុករលួយ ប្រាក់កាស និងការជួញដូរអាវុធរវាងកងទ័ពសហភាពបារាំងនឹងវៀតមិញ។ សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិនក៏បានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ប៉ុន្តែរឿងអាស្រូវសម្រាប់ប្រទេសបារាំងគឺនៅតែបន្ត ដោយលើកនេះគឺនៅអាល់ហ្សេរី។ បក្សកុម្មុយនិស្តបារាំងបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ដោយបានផ្គត់ផ្គង់រណសិរ្សរំដោះជាតិអាល់ហ្សេរីជាមួយនឹងឯកសារស៊ើបការសម្ងាត់ៗនិងជំនួញហិរញ្ញវត្ថុ។
នៅក្នុងព័ត៌មានបារាំង សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនត្រូវបានបង្ហាញជាការបន្តផ្ទាល់នៃសង្គ្រាមកូរ៉េដែលបារាំងបានចូលរួម៖ កងវរសេនាតូចបារាំងនៃ អសប ដែលបានបញ្ចូលទៅក្នុងអង្គភាពអាមេរិកនៅប្រទេសកូរ៉េក្រោយមកត្រូវបានបញ្ជូនមកប្រយុទ្ធបន្តនៅឯសមរភូមិច្រកម៉ាំងយ៉ាងនៅខែមិថុនា និងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។ នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍មួយដែលបានថតនៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៤ អតីតឧត្តមសេនីយ៍លោកម៉ាហ្សេល ប៊ីហ្គាត បានអះអាងថា"កំហុសដ៏ជ្រាលជ្រៅបំផុតមួយដែលប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយបារាំងក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមទាំងនោះគឺការឃោសនាប្រាប់ថា អ្នកកំពុងតែតស៊ូដើម្បីសេរីភាព អ្នកកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត" ដូចនៅក្នុងសមរភូមិឌៀនបៀនភូអញ្ជឹង ដែលទាហានស្ម័គ្រចិត្តជាច្រើននាក់បានលះបង់ជីវិតរបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃចុងក្រោយនៃសមរភូមិនោះ ទាហានបារាំងចំនួន ៦៥២ នាក់នៃកងទាហានទាំងអស់បានចេញទៅប្រយុទ្ធជាលើកដំបូងនិងជាលើកចុងក្រោយនៅក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេដើម្បីគាំទ្រសហជីវិនគេនិងដើម្បី"សេរីភាព"។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ សេចក្តីដោះសាដើម្បីបន្តសង្គ្រាមត្រជាក់ត្រូវបានលើកឡើងដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍មោរីស ឆាលថា"តើលោកអ្នកចង់ឱ្យក្រុងអាល់ហ្សែរក្លាយជារបស់សូវៀតនៅថ្ងៃស្អែកឬ?"។
ពីរបីម៉ោងបន្ទាប់ពីសហភាពបារាំងបានទទួលបរាជ័យនៅឌៀនបៀនភូក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៤ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក លោកចន ហ្វស្ទើរ ឌលស៍បានធ្វើសុន្ទរកថាផ្លូវការមួយដែលបរិយាយថា វាគឺជា"ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏គួរឱ្យខ្លោចផ្សាបំផុត" និង"ការឈរខិតខំប្រយុទ្ធរបស់ទាហានបារាំងនៅឌៀនបៀនភូអស់រយៈពេលជាងហាសិបប្រាំពីរថ្ងៃនិងយប់គឺជាទង្វើដ៏ក្លាហានបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត"។ ក្រោយមកទៀត លោកបានប្រកាសព្រមានចិនពីការផ្តល់ជំនួយរបស់ពួកគេទៅឱ្យវៀតមិញ ហើយលោកបានពន្យល់ថា សហរដ្ឋអាមេរិកមិនអាចធ្វើសកម្មភាពដោយបើកចំហបានទេដោយសារតែមានសម្ពាធពីអន្តរជាតិ ហើយចុងក្រោយលោកបានអំពាវនាវឱ្យ"ប្រជាជាតិទាំងឡាយដែលមានការព្រួយបារម្ភ"ចាំបាច់ចូល"រួបរួមគ្នាការពារប្រយុទ្ធ"ប្រឆាំងនឹង"ការឈ្លានពានរបស់ពួកកុម្មុយនិស្ត"។
ជ័យជម្នះរបស់វៀតមិញនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះគឺមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដែលបានជម្រុញដល់ចលនាឯករាជ្យផ្សេងៗនៅតាមអាណានិគមរបស់បារាំងឱ្យងើបបម្រាស់ឡើងជាពិសេសគឺចលនា ររដ នៅអាល់ហ្សេរី។ សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរីបានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៤, ៦ ខែបន្ទាប់ពីសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវបានបញ្ចប់។ លោកប៊ិនយូឆេហ្វ ប៊ិងកេដាដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋអាល់ហ្សេរីបានកោតសរសើរចំពោះជ័យជម្នះរបស់វៀតមិញនៅឌៀនបៀនភូថា"មានឥទ្ធិពលជម្រុញលើកទឹកចិត្តអ្នកដែលគិតថាការបះបោរភ្លាមៗគឺជាយុទ្ធសាស្រ្តតែមួយគត់"។
ការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ដោយសហភាពបារាំង
By 1946, France headed the French Union. As successive governments had forbidden the sending of metropolitan troops, the French Far East Expeditionary Corps (CEFEO) was created in March 1945. The Union gathered combatants from almost all French territories made of colonies, protectorates and associated states (Madagascar, Senegal, Tunisia, etc.) to fight in French Indochina, which was then occupied by the Japanese. About 325,000 of the 500,000 French troops were Indochinese, almost all of whom were used in conventional units.
The Afrique Occidentale Française (AOF) was a federation of African colonies. Senegalese and other African troops were sent to fight in Indochina. Some African alumni were trained in the Infantry Instruction Center no.2 (Centre d'Instruction de l'Infanterie no.2 ) located in southern Vietnam. Senegalese of the Colonial Artillery fought at the siege of Dien Bien Phu. As a French colony (later a full province), French Algeria sent local troops to Indochina including several RTA (Régiment de Tirailleurs Algériens ) light infantry battalions. Morocco was a French protectorate and sent troops to support the French effort in Indochina. Moroccan troops were part of light infantry RTMs (Régiment de Tirailleurs Marocains ) for "Moroccan Sharpshooters Regiment".
As a French protectorate, Bizerte, Tunisia, was a major French base. Tunisian troops, mostly RTT (Régiment de Tirailleurs Tunisiens ), were sent to Indochina. Part of French Indochina, then part of the French Union and later an associated state, Laos fought the communists along with French forces. The role played by Laotian troops in the conflict was depicted by veteran Pierre Schoendoerffer's famous 317th Platoon released in 1964. The French Indochina state of Cambodia played a significant role during the Indochina War through its infantrymen and paratroopers.
One point that neither the Americans nor the French seemed to grasp, was the concept of sanctuary. As long as the revolutionaries who are fighting a guerilla war have a sanctuary, in which they can hide out, recoup after losses, and store supplies, it is almost impossible for any foreign enemy to ever destroy them. In the early 1950s, southern China was used as a sanctuary by Việt Minh guerrillas. Several hit and run ambushes were successfully operated against French Union convoys along the neighboring Route Coloniale 4 (RC 4) which was a major supply way in Tonkin (northern Vietnam). One of the most famous attack of this kind was the battle of Cao Bang. China supplied the Việt Minh guerrillas with food (thousands of tons of rice), money, medics, arms, ammunitions, artillery (24 guns were used at Dien Bien Phu) and other military equipment including a large part of material captured from Chiang Kai-shek's National Revolutionary Army during the Chinese Civil War. Evidences of the Chinese secret aid were found in caves during Operation Hirondelle in July 1953. 2,000 Chinese and Soviet Union military advisors trained the Việt Minh guerrilla to turn it into a full range army. On top of this China sent two artillery battalions at the siege of Dien Bien Phu on May 6, 1954. One operated 12 x 6 Katyusha rockets China and the Soviet Union were the first nations to recognize North Vietnam.
The Soviet Union was the other ally of the Việt Minh supplying GAZ trucks, truck engines, fuel, tires, arms (thousands of Skoda light machine guns), all kind of ammunitions, anti-aircraft guns (4 x 37 mm type) and cigarettes. During Operation Hirondelle, the French Union paratroopers captured and destroyed tons of Soviet supply in the Ky Lua area. According to General Giap, the Viet Minh used 400 GAZ-51 soviet-built trucks at the battle of Dien Bien Phu. Using highly effective camouflage, the French Union reconnaissance planes were not able to notice them. On May 6, 1954 during the siege, Katyusha were successfully used against the outpost. Together with China, the Soviet Union sent 2,000 military advisors to train the Viet Minh and turn it into a fully organized army. The Soviet Union and China the were first nations to recognize Ho Chi Minh's North Vietnam.
Mutual Defense Assistance Act (1950–1954)
At the beginning of the war, the U.S. was neutral in the conflict because of opposition to imperialism and consequently to help colonial empires regain their power and influence, because the Việt Minh had recently been their allies, and because most of its attention was focused on Europe where Winston Churchill argued an Iron Curtain had fallen.
Then the U.S. government gradually began supporting the French in their war effort, primarily through Mutual Defense Assistance Act, as a means of stabilizing the French Fourth Republic in which the French Communist Party was a significant political force. A dramatic shift occurred in American policy after the victory of Mao Zedong's Communist Party of China in the Chinese Civil War. By 1949, however, the United States became concerned about the spread of communism in Asia, particularly following the end of the Chinese Civil War, and began to strongly support the French as the two countries were bound by the Cold War Mutual Defense Programme. After the Moch–Marshall meeting of September 23, 1950, in Washington, the United States started to support the French Union effort politically, logistically and financially. Officially, US involvement did not include use of armed force. However, recently it has been discovered that undercover (CAT) -or not- US Air Force pilots flew to support the French during Operation Castor in November 1953. Two US pilots were killed in action during the siege of Dien Bien Phu the following year. These facts were declassified and made public more than 50 years after the events, in 2005 during the Légion d'honneur award ceremony by the French ambassador in Washington.
In May 1950, after the capture of Hainan island by Chinese Communist forces, U.S. President Harry S. Truman began covertly authorizing direct financial assistance to the French, and on June 27, 1950, after the outbreak of the Korean War, announced publicly that the U.S. was doing so. It was feared in Washington that if Ho were to win the war, with his ties to the Soviet Union, he would establish a puppet state with Moscow with the Soviets ultimately controlling Vietnamese affairs. The prospect of a communist dominated Southeast Asia was enough to spur the U.S. to support France, so that the spread of Soviet-allied communism could be contained.
On June 30, 1950, the first U.S. supplies for Indochina were delivered. In September, Truman sent the Military Assistance Advisory Group (MAAG) to Indochina to assist the French. Later, in 1954, U.S. President Dwight D. Eisenhower explained the escalation risk, introducing what he referred to as the "domino principle", which eventually became the concept of Domino theory. During the Korean War, the conflict in Vietnam was also seen as part of a broader proxy war with China and the USSR in Asia.
US Navy assistance (1951–1954)
The USS Windham Bay (CVE-92) delivered Grumman F8F Bearcat fighter aircraft to Saigon on January 26, 1951.
The same month, the United States delivered additional aircraft, again using the USS Windham Bay. On April 18, 1954, during the siege of Dien Bien Phu, the USS Saipan (CVL-48) delivered 25 Korean War AU-1 Corsair aircraft for use by the French Aeronavale in supporting the besieged garrison.
US Air Force assistance (1952–1954)
A total of 94 F4U-7s were built for the Aeronavale in 1952, with the last of the batch, the final Corsair built, rolled out in December 1952. The F4U-7s were actually purchased by the U.S. Navy and passed on to the Aeronavale through the U.S. Military Assistance Program (MAP). They were supplemented by 25 ex-U.S.MC AU-1s (previously used in the Korean War) and moved from Yokosuka, Japan to Tourane Air Base (Da Nang), Vietnam in April 1952. US Air Force assistance followed in November 1953 when the French commander in Indochina, General Navarre, asked General McCarty, commander of the Combat Cargo Division, for 12 Fairchild C-119 for Operation Castor at Dien Bien Phu. The USAF also provided C-124 Globemasters to transport French paratroop reinforcements to Indochina.
On March 3, 1954, twelve C-119s of the 483rd Troop Carrier Wing ("Packet Rats") based at Ashiya, Japan, were painted with France's insignia and loaned to France with 24 CIA pilots for short term use. Maintenance was carried out by the US Air Force and airlift operations were commanded by McCarty.
Central Intelligence Agency covert operations (1954)
Twenty four CIA (CAT) pilots supplied the French Union garrison during the siege of Dien Bien Phu by airlifting paratroopers, ammunition, artillery pieces, tons of barbed wire, medics and other military material. With the reducing DZ areas, night operations and anti-aircraft artillery assaults, many of the "packets" fell into Việt Minh hands. The 37 CIA pilots completed 682 airdrops under anti-aircraft fire between March 13 and May. 6 Two CAT pilots, Wallace Bufford and James B. McGovern, Jr. were killed in action when their Fairchild C-119 Flying Boxcar was shot down on May 6, 1954. The ceasefire began on May 7 at 5:00 pm under Hanoi-based General Cogny's orders. On February 25, 2005, the French ambassador to the United States, Jean-David Levitte, awarded the seven remaining CIA pilots with the Légion d'honneur.
ក្នុងវប្បធម៌
Famous Communist propagandist Roman Karmen was in charge of the media exploitation of the battle of Dien Bien Phu. In his documentary, Vietnam (Вьетнам, 1955), he staged the famous scene with the raising of the Viet Minh flag over de Castries' bunker which is similar to the one he staged over the Berlin Reichstag roof during World War II (Берлин, 1945) and the "S" shaped POW column marching after the battle, where he used the same optical technique he experimented before when he staged the German prisoners after the Siege of Leningrad (Ленинград в борьбе , 1942) and the Battle of Moscow (Разгром немецких войск под Москвой , 1942).
The first French movie about the war, Shock Patrol (Patrouille de Choc ) aka Patrol Without Hope  (Patrouille Sans Espoir ) by Claude Bernard-Aubert, came out in 1956. The French censor cut some violent scenes and made the director change the end of his movie which was seen as "too pessismistic ". Léo Joannon's film Fort du Fou (Fort of the Mad)/Outpost in Indochina  was released in 1963. Another film was The 317th Platoon (La 317ème Section ) was released in 1964, it was directed by Indochina War (and siege of Dien Bien Phu) veteran Pierre Schoendoerffer. Schoendoerffer has since become a media specialist about the Indochina War and has focused his production on realistic war movies. He was cameraman for the army ("Cinematographic Service of the Armies", SCA) during his duty time, moreover as he had covered the Vietnam War he released The Anderson Platoon, which won the Academy Award for Documentary Feature.
Graham Greene's novel The Quiet American takes place during this war.
រឿង​ក្រសា​និង​ក្តាម
វគ្គទី ១ ការបាត់មិត្ត
ថ្ងៃមួយវាមកទុំនៅមាត់បឹងហើយស្រែកខ្លាំងៗ សម្រក់ទឹកភ្នែកសស្រាក់។ ក្តាមមួយក្បាលមករកវា ដោយមានត្រីជាច្រើនក្បាលមកតាមដែរ សួរយ៉ាងសមគួរទៅក្រសាថា
“លោកពូ! លោកពូមិនអីទេ? ហេតុអ្វីក៏លោកពូមិនស៊ីអីសោះថ្ងៃនេះ? ហេតុអ្វីបានជាលោកពូយំ? ហេតុអ្វីបានជាលោកពូដកដង្ហើមធំបែបនេះ?”
“កូនៗអើយ!…ខ្ញុំសម្រេចចិត្តថាកាន់សីលហើយ។ ខ្ញុំធ្លាប់ជាអ្នកស៊ីត្រី តែឥលូវនេះខ្ញុំប្តេជ្ញាថានឹងមិនប៉ះសាច់ត្រីទៀតទេ បើទោះជាត្រីមកជិតខ្ញុំក៏ដោយ ព្រោះខ្ញុំប្តេជ្ញាថានឹងតមមិនស៊ីត្រីទៀតទេរហូតដល់ស្លាប់។” ក្តាមក៏សួរគាត់ថា
“ហេតុអ្វីក៏លោកពូកាន់សីល?”
ក្រសាក៏និយាយថា
“ខ្ញុំបានកើតនៅបឹងនេះ ហើយខ្ញុំក៏ចាស់នៅទីនេះដែរ។ ខ្ញុំដឹងថាទីនេះនឹងគ្មានភ្លៀងទៀតទេ ក្នុងអំឡុងដប់ពីរឆ្នាំនេះ។”
ក្តាមក៏ឧទានថា
“តើលោកពូឮរឿងនេះពីណាមក?”
“ខ្ញុំឮពីមាត់គ្រូទាយម្នាក់។ គ្រូទាយនោះនិយាយថា គេសរសេរនៅក្នុងគម្ពីរតារាសាស្ត្រថា ទៅតាមទីតាំងរបស់ផ្កាយនិងតារា នឹងគ្មានភ្លៀងទៀតទេក្នុងដប់ពីរឆ្នាំនេះ។ បឹងនេះគ្មានទឹកគ្រប់គ្រាន់ ហើយទឹកនឹងតិចទៅៗ ហើយនៅទីបញ្ចប់ វានឹងស្ងួតអស់។ ដូច្នេះ គ្មានទឹក សត្វក្នុងទឹកដែលខ្ញុំធ្លាប់ស៊ី ដែលខ្ញុំធ្លាប់លេងជាមួយតាំងពីកើតមក នឹងស្លាប់ទាំងអស់។ ខ្ញុំមិនអាចឃ្លាតចាកពីពួកវាបានទេ។ហេតុដូច្នេះបានជាខ្ញុំតមបែបនេះ។ សត្វទឹកនៅក្នុងបឹងតូចៗផ្សេងទៀត ត្រូវបានជម្លៀសទៅកាន់បឹងផ្សេងទៀតដោយបងប្អូនរបស់វា អណ្តើក ក្រពើ និងសត្វធំៗធ្វើដំណើរទៅដោយខ្លួនឯង។ ប៉ុន្តែសត្វទឹកក្នុងបឹងនេះហាក់ដូចជាគ្មានខ្វល់ខ្វាយសោះ។ ខ្ញុំយំ ព្រោះបន្តិចទៀតនេះ គ្រប់យ៉ាងនឹងវិនាសអស់។”
ក្តាមក៏ទៅប្រាប់សត្វទឹកឯទៀត។ ក្តាម ត្រី អណ្តើក និងសត្វផ្សេងទៀតភ័យស្លន់ស្លោជាខ្លាំង។ ពួកគេទៅរកក្រសាហើយនិយាយថា
“តើលោកដឹងថាពួកយើងគួរធ្វើយ៉ាងម៉េចទេ? តើពួកមិនអាចការពារខ្លួនពីគ្រោះមហន្តរាយនេះទេឬ?”
ក្រសាតបថា
“មិនអីទេ នៅជិតនេះមានបឹងធំមួយ មានទឹកពេញ។ បើទោះជាគ្មានភ្លៀងម្ភៃបួនឆ្នាំ ក៏បឹងនោះមិនរីងដែរ ព្រោះមានស្លឹកឈូកគ្របពីលើ ការពារមិនឲ្យបឹងនោះរីង។ បើនរណាម្នាក់ជិះលើខ្នងរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំអាចយកទៅដាក់ទីនោះបាន។” ពួកមច្ឆាទាំងនោះ ជឿលើក្រសា ហើយក៏ប្រមូលគ្នាមកនៅជុំវិញក្រសា។ ពួកគេស្រែកថា
“លោកពូ! លោកឪពុក! បងប្រុស! ខ្ញុំមុន! ខ្ញុំមុន!” ក្រសាបោកបានយកពួកគេម្តងមួយៗ ដាក់លើខ្នងរបស់វា។ នៅពេលដែលវាហើរចេញបានឆ្ងាយបន្តិច វាទម្លាក់ត្រីលើថ្មដើម្បីសម្លាប់ ហើយស៊ីត្រីយ៉ាងឆ្ងាញ់។នៅពេលក្រសាត្រឡប់មកវិញ វាក៏ទៅនិយាយកុហកក្រុមគ្រួសារត្រីដែលចេញទៅមុននោះ។
ថ្ងៃមួយ ក្តាមនិយាយនឹងក្រសាថា
“លោកពូ ខ្ញុំជាមិត្ររបស់លោកពូមុនគេ តែលោកពូយកខ្ញុំទៅក្រោយគេ។ ឥលូវសូមលោកពូជួយសង្គ្រោះជីវិតខ្ញុំផង” នៅពេលដែលក្រសាឮបែបនេះ វាគិតក្នុងចិត្តថា
“អញស៊ីត្រីរាល់តែថ្ងៃ ឥលូវនេះអញសាករសជាតិក្តាមម្តងមើល។” វាក៏យកក្តាដាក់លើខ្នងរបស់វា រួចដឹកទៅថ្មដែលវាបានសម្លាប់ត្រីអស់នោះ។ ក្តាមឃើញគំនរឆ្អឹងត្រីដែលក្រសាបានសម្លាប់ ហើយក៏ភ្ញាក់ខ្លួន យល់ហេតុការណ៍ទាំងអស់។ វាក៏និយាយនឹងក្រសាថា
ក្រសាគិតក្នុងចិត្តថា
“ឥលូវនេះអាល្ងង់នេះធ្លាក់ក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់អញទៅហើយ វាមិនអាចរួចពីកណ្តាប់ដៃអញបានទេ”
ក្រសាក៏និយាយនឹងក្តាមថា
“អាក្តាម តើមានបឹងឯណាក្បែរនេះទៀត? ឯងជាចំណីរបស់អញហើយ។ អញនឹងបោកឯងនឹងថ្មសម្លាប់ឥលូវនេះ ហើយអញនឹងស៊ីឯង”
ក្រសានិយាយមិនទាន់ទាំងចប់ផង ក្តាមក៏យកដង្កៀបរបស់វាមកកៀបកក្រសាដាច់ជាកង់ រហូតដល់ក្រសាដាច់ខ្យល់ស្លាប់។ក្តាមក៏វាមកបឹងរបស់វាវិញដោយយកកក្រសាមកជាមួយផង។ ពួកសត្វទឹកក៏មកប្រមូលផ្តុំគ្នាជុំវិញក្តាម ហើយសួរថា “ក្តាម ម៉េចក៏ឯងត្រឡប់មកវិញ? ម៉េចក៏លោកពូមិនមកវិញជាមួយឯង? ម៉េចក៏គាត់ធ្វើឲ្យខាតពេលបែបនេះ? ពួកយើងចាំគាត់ស្ទើរតែទ្រាំមិនបានទៅហើយ។”
ក្តាមក៏សើច ហើយនិយាយថា
“ពួកអាភ្លើ! អាបោកមួយនេះវាមិនបានយកពួកយើងទៅបឹងមួយទៀតស្អីទេ វាយកពួកយើងទៅស៊ី នៅជិតនេះឯង។ ដោយវាសនាបានកំណត់មកថាអញត្រូវរស់បានអាយុវែង អញក៏យល់នូវកលល្បិចរបស់វា។ អញបានសម្លាប់អាបោកម្នាក់នេះ ហើយនេះករបស់វាអញយកមកបង្ហាញពួកឯង។ ឥលូវនេះពួកឯងមិនបាច់ខ្វល់ទៀតទេ។ ពួកយើងអាចរស់នៅដោយសុខបានហើយ។”
ឆ្កែព្រៃនោះតថា
“អញ្ចឹងហើយបានជាខ្ញុំនិយាយថា ក្រសាល្មោភស៊ី ស៊ីបានទាំងសត្វតូចធំគ្រប់ប្រភេទ តែត្រូវស្លាប់ដោយសារក្តាម។” បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ឆ្កែព្រៃនិយាយបែបនេះ ក្អែកក៏សួរថា
“អញ្ចឹងតើពួកយើងគួរធ្វើយ៉ាងម៉េចទៅទើបអាចសម្លាប់ពស់វែកនោះបាន?”
ឆ្កែព្រៃនោះតបថា
“មិនអីទេ ពួកឯងទៅទីប្រជុំជន។ ពួកឯងរកមើលផ្ទះអ្នកមាន ជាផ្ទះរបស់មន្ត្រីធំឬនរណាក៏បាន មើល បើពួកគេធ្វេសប្រហែស ទុកដាក់មាសប្រាក់ចោល ដូចជាខ្សែកមាស ឬចិញ្ចៀនមាស។ ពួកឯងឆាប់ពាំយកមក តែទុកឲ្យពួកបម្រើឃើញឯង ពួកឯងហើរយឺតៗមកលំនៅរបស់ឯងវិញ រួចទម្លាក់របស់នោះក្នុងរូងរបស់ពស់វែកនោះ។ នៅពេលនោះបម្រើនោះនឹងរត់តាមឯង ដើម្បីតាមយករបស់នោះទៅវិញ ពេលពួកគេមកដល់ ឃើញពស់ ពួកគេប្រាកដជាសម្លាប់ពស់នេះ។”
ក្អែកស្តាប់តាមដំបូន្មានរបស់ឆ្កែព្រៃ រួចក៏ហើរចេញទៅ។ នៅពេលដែលពួកវាកំពុងតែហើរ វាក៏ឃើញពួកស្រីស្នំ កំពុងតែងូតទឹក។ ពួកស្រីទាំងនោះទុកខ្សែកមាសនិងគុជចោល។ ក្អែកញីក៏ឆាបយកខ្សែកមាស រួចហើរយឺតៗសំដៅទៅទ្រនំរបស់វា។ នៅពេលដែលពួកអាមាត្រឃើញបែបនេះ ក៏យកដំបងដេញតាមក្អែក។ ក្អែកញីក៏ទម្លាក់ខ្សែកនោះចូលក្នុងរូងពស់ រួចក៏ទៅទុំលើមែកឈើជិតនោះ។ ពេលដែលបម្រើស្តេចមកដល់ ពួកគេត្រូវប្រឈមមុខនឹងពស់ កំពុងតែបើកពពា ក្នុងរូងនៅក្នុងដើមពោធិនោះ។ ពួកគេក៏សម្លាប់ពស់នោះ រួចយកខ្សែកមាសនោះត្រឡប់ទៅវិញ។ រួចហើយក្អែកក៏រស់នៅបានសុខរហូតមក។ ទម្នករ ក៏បន្តថា
“អញ្ចឹងហើយ បានជាខ្ញុំនិយាយថា អ្វីដែលមិនអាចសម្រេចដោយកម្លាំងបាន គេត្រូវប្រើគំនិត។ គ្មានអ្វីលើលោកនេះដែលមនុស្សឆ្លាតម្នាក់មិនអាចធ្វើបាននោះទេ។ ដោយសារតែបញ្ញា ទន្សាយមួយក្បាលអាចសម្លាប់តោព្រៃដ៏សាហាវមួយក្បាលបាន។”
កត៌កក៏សួរថា
ទម្នាករក៏និទានរឿង តោ និង ទន្សាយ។
បុណ្យវិសាខបូជា
ពិធីបុណ្យវិសាខបូជា គឺជាពិធីបុណ្យដ៏ធំមួយនៅក្នុងវិស័យ ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលនឹងចូលមកដល់នៅថៃ្ងទី ១៥កើត ខែពិសាខត្រូវនឹង ថៃ្ងទី៣ ខែឧសភា ខាងមុខនេះ ពិធីបុណ្យ នឹងត្រូវប្រារព្ឋធ្វើនៅ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬភ្នំឧត្តុង្គ ដូចកាលពី ឆ្នាំកន្លងមកនោះដែរប៉ុនែ្ត សម្រាប់ ពិធីបុណ្យឆ្នាំនេះ មានការរៀបចំប្រសើរជាងឆ្នាំមុន ទាំងរបៀបរៀបរយ ទាំងសោភ័ណភាព ហើយរៀបចំឲ្យមានការសមែ្តងសិល្បៈកំដរនៅពេលរាត្រីទៀតផង លោក ជា គានអគ្គលេខាធិការរង នៃគណៈកម្មាធិការ រៀបចំបុណ្យជាតិ និងអន្តរជាតិបាន មានប្រសាសន៍ ឲ្យដឹងថា ពិធីបុណ្យវិសាខបូជា ជាបុណ្យដ៏ធំមួយនៅក្នុងវិស័យ ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលពុទ្ឋសាសនិកជន ប្រារព្ឋធ្វើនៅ ថៃ្ងទី១៥ កើត ខែពិសាខ ជារៀងរាល់ឆ្នាំនោះ នឹងត្រូវប្រារព្ឋធ្វើនៅ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ អតីតរាជធានី ឧត្តុង្គ ដូចកាលពីឆ្នាំកន្លងមកនេះដែរបន្ទាប់ពី ព្រះចង្កូមកែវ ត្រូវបានដងែ្អ ទៅតម្កល់ នៅលើ ព្រះសក្យមុនីចេតិយ ដែលទើបនឹងសាងសង់រួច តាមព្រះរាជតម្រិះរបស់ ព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុមក។ ពិធីបុណ្យវិសាខបូជាឆ្នាំនេះនឹងមានប្រារព្ឋពិធីរាប់បាត្រ និងមានការអញ្ជើញចូលរួមពីថ្នាក់ដឹកនាំជាតិ សមេ្តចព្រះសង្ឃរាជទាំងពីរគណៈ ព្រះសង្ឃនិងពុទ្ឋបរិស័ទនៅ ព្រឹក ថៃ្ងទី១៥កើត ត្រូវនឹងថៃ្ងទី៣ ខែឧសភា ហើយនៅពេលល្ងាច នឹងមានការធ្វើពិធីក្រុងពាលី និងពិធីផេ្សងៗទៀតតាមបែបព្រះពុទ្ឋសាសនា ចំណែកព្រឹកថៃ្ងទី1រោច ខែពិសាខដដែលពិធីបុណ្យនេះ ត្រូវបាន គណៈកម្មាធិការរៀបចំ បុណ្យជាតិ និងអន្តរជាតិប្រគល់ទៅឲ្យ អាជ្ញាធរខេត្តរៀបចំបន្តទៀត ដោយប្រគេនចង្អាន់ដល់ព្រះសង្ឃ ឬធ្វើពិធីរាប់បាត្រក៏បានតាម ការរៀបចំ របស់គណៈកម្មការរៀបចំបុណ្យជាតិ និងអន្តរជាតិរបស់ខេត្ត លោកជា គាន បានបន្តថា ព្រះសង្ឃ ចំនួន៣០០អង្គ ដែល និមន្តទៅពីភ្នំពេញ និងពីបណ្តាវត្តនានា ជុំវិញ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ នឹងនិមន្តចូលរួមក្នុង ពិធីបុណ្យនេះនៅ ព្រឹកថៃ្ងទី១៥កើត ដើម្បីធ្វើពិធី រាប់បាត្រ។ គួរបញ្ជាក់ដែរថាកាល​ពី​បណ្តា​​ឆ្នាំ​កន្លងទៅ ក្នុងពិធីបុណ្យវិសាខបូជា តែងតែធ្វើពិធីរាប់បាត្រ និងអញ្ជើញ ថ្នាក់ដឹកនាំចូលរួមនៅ ព្រឹកថៃ្ងទី១រោច ខែពិសាខ ប៉ុនែ្តសម្រាប់ ពិធីបុណ្យឆ្នាំនេះគឺធ្វើខុស ពីរៀងរាល់ឆ្នាំដើម្បីឲ្យ មន្រ្តីរាជការ និងពុទ្ឋបរិស័ទមាន ឱកាសចូលរួម បានច្រើនកុះករ ទាក់ទងនឹងថ្នាក់ដឹកនាំរាជរដ្ឋាភិបាល ដែលត្រូវអញ្ជើញចូលរួមក្នុងពិធីបុណ្យនេះលោកជា គានបានឲ្យដឹងថា បើ តាម លោកឧកញ៉ាចៅហ្វាវាំង គង់ សំអុល រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង បានណែនាំឲ្យលោកមិន ឃិនអគ្គលេខាធិការនៃគណៈ កម្មាធិការ រៀបចំបុណ្យជាតិ អន្តរជាតិឲ្យអញ្ជើញ សមេ្តចប្រមុខរដ្ឋស្តីទីគឺ សមេ្តច ជាស៊ីម ប៉ុនែ្តមិនដឹងថាសមេ្តច មានលទ្ឋភាពពេលវេលាអញ្ជើញចូលរួម ប$ក៏សមេ្តចបញ្ជូនតំណាងរបស់សមេ្តចមកចូលរួមទេ ព្រោះគណៈកម្មាធិការបុណ្យមិនទាន់បានទទួលពត៌‌មានជាក់លាក់នៅ ឡើយទេ។ ភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ឬភ្នំអដ្ឋរស្ស ឬភ្នំឧត្តុង្គ គឺជាបូជនីយដ្ឋានមួយដ៏សមរម្យដែល ព្រះករុណាសមេ្តចព្រះបាទនរោត្ដម សីហនុ សព្វព្រះរាជហ ឬទ័យយកទីនោះកសាង ព្រះសក្យមុនីចេតិយ ដើម្បីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុ ព្រះពុទ្ឋបរមគ្រូ សម្រាប់ការគោរពបូជារបស់ ពុទ្ឋបរិស័ទទាំងអស់ ព្រះចង្កូមកែវរ បស់ព្រះសម្មាសម្ពុធ ត្រូវបានដងែ្អទៅតម្កល់ ក្នុងព្រះសក្យមុនីចេតិយ នៅភ្នំអដ្ឋរស្សកាលពីថៃ្ងទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០២ ត្រូវនឹង ថៃ្ងទី១៥កើត ខែមិគសិរ ឆ្នាំមមី ចត្វាស័ក ពុទ្ឋសករាជ២៥៤៦ ព្រះចង្កូមកែវត្រូវបានដងែ្អចេញពី ព្រះសក្យមុនីចេតិយចាស់ ដែលមានទីតាំង នៅមុខស្ថានីយរាជាយស្ម័យយាននា ក្រុង ភ្នំពេញសព្វថៃ្ងនេះ បន្ទាប់ពីប្រារព្ឋពិធីបុណ្យ៧ យប់ ៧ថៃ្ង រួចមក។ លោកជា គានបានបន្តថា ពិធីបុណ្យវិសាខបូជានេះ គឺជាពិធីឧទ្ទិសចំពោះពេលវេលាសំខាន់ចំនួន៣ គឺនៅពេល ព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត្រចាកឧទ្ធរមាតា ពេលព្រះពុទ្ធទ្រង់ បានសម្រេចនូវអរិយសច្ចៈ និងពេលទ្រង់ចូលព្រះបរិនិព្វាន អ្នកណាដែលបានចូលរួមក្នុងពិធីបុណ្យនេះ ហើយតាំងចិត្តអធិដ្ឋានរំលឹកដល់គុណព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ អ្នកនោះឯង នឹងទទួលបានផល្លានិសង្សច្រើនណាស់។
ឆ្នាំនេះនៅវត្តព្រះពុទ្ធ ក្រុងអែតឡែនតា
ឯកសារយិតយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យនៅស្រុកខ្មែរ
ក្រលាផ្ទៃត្រីកោណ
right|250pxright|250px គេមានត្រីកោណ ABC មានកំពស់ AH = h រង្វាស់ជ្រុង a, b និង c (BC = a, AC = b, AB = c) និងមុំរៀងគ្នា A, B​ និង C ។ ដូចនេះក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC អាចកំនត់តាមរូបមន្តខាងក្រោម៖ ដែល (p ជាកន្លះបរិមាត្រ) (f, g, v, w ជារង្វាស់ប្រវែងបង្ហាញដូចរូបខាងស្តាំ) S = ចំនួនចំនុចដែលស្ថិតនៅក្នុងត្រីកោណ + កន្លះដងនៃចំនួនចំនុចនៅតាមគែមនៃជ្រុងត្រីកោណ − ១
សំរាយបញ្ជាក់
right|250px
h \, ជាកំពស់នៃត្រីកោណ ដែលបាតមានរង្វាស់ស្មើ a \, (បាតជាជ្រុងឈមនឹងកំពស់)។
ចតុកោណកែងធំ (ចតុកោណ A'BCA \,)បង្កើតបានជាចតុកោណកែងតូចៗចំនួនពីរ (ចតុកោណ A'BHA \, និង AHCA\, )ដែលមានក្រលាផ្ទៃ d\times h និង e\times h (ក្រលាផ្ទៃចតុកោណស្មើនឹង ទទឹងគុណបណ្តោយ) ។ ដូចនេះក្រលាផ្ទៃត្រីកោណធំ (ត្រីកោណ ABC ) បង្ហើតបានជាត្រីកោណកែងតូចចំនួនពីរ (ត្រីកោណ ABH និង AHC) ដែលក្រលាផ្ទៃរបស់វាស្មើនឹងកន្លះក្រលាផ្ទៃចតុកោណកែងតូច។ មានន័យថា
ដោយ គេបាន
AHC ជាត្រីកោណកែង នោះគេបានកំពស់ ។​ ដោយប្រើលទ្ធផលសំរាយបញ្ជាក់ខាងលើ គេបានក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC កំនត់ដោយ
ដូចគ្នាដែរ បើ h_b\, ជាកំពស់គូសចេញពីកំពូល B \, និង h_c \, ជាកំពស់គូសចេញពីកំពូល C \, គេបានក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC កំនត់ដោយ
ដូចនេះ ក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC ក្នុងករណីគេស្គាល់រង្វាស់ជ្រុងពីរ និង មុំមួយនៃត្រីកោណ កំនត់ដោយ
ដូចនេះយើងអាចប្រើ គេបានក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC កំនត់ដោយ
ដោយផលបូករង្វាស់មុំទាំងបីនៃត្រីកោណស្មើនឹង ១៨០០ និង  គេបាន
ដូចគ្នាដែរ
ហេតុនេះ ដែល (p ជាកន្លះបរិមាត្រ)
ចំពោះសំរាយបញ្ជាក់រូបមន្តនេះ សូមមើលរូបមន្តហេរុង!!! right|250px
ក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC ស្មើនឹងក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណកែងដែលហ៊ុំព័ទ្ធត្រីកោណ ABC ដកនឹងក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណកែងទាំងបីនៅតាមជ្រុងនៃចតុកោណចេញ។ ហេតុនេះក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC កំនត់ដោយ
វា​ជា​ករណី​ដ៏​ស្មុគស្មាញ​ប្រសិន​កំពូល​នៃ​ត្រីកោណ​មិន​ស្ថិត​នៅ​លើ​ជ្រុង​នៃ​ចតុកោណកែងដែល​ហ៊ុំព័ទ្ធ​ត្រីកោណ​នោះទេ (ដោយសារមានមុំមួយជាមុំទាល)។ ប៉ុន្តែលទ្ធផលរក្សាតំលៃដដែលក្នុងករណីនេះ ដែលរង្វាស់ជ្រុងនៃចតុកោណកែងដែលហ៊ុំព័ទ្ធទៅជា f+v និង g+w ហើយរង្វាស់ជ្រុងមួយនៃត្រីកោណក្លាយជាអង្កត់ទ្រួងនៃចតុកោណកែង។
តាមរយៈរូបខាងស្តាំ និង  ។
តាមរូបមន្តទី(៥) ខាងលើ គេបានក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ ABC កំនត់ដោយ
ប៉ុន្តែលទ្ធផលនៃការគណនារូបមន្តខាងលើអាចអវិជ្ជមាន អាស្រ័យនឹងទិសដៅនៃមុំដែលត្រូវកំនត់យក។ ហេតុនេះចាំបាត់ត្រូវបំបាត់តំលៃដាច់ខាត គេបានក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណកំនត់ដោយ
ដោយបូកត្រីកោណទាំងអស់បញ្ចូលគ្នា គេទទួលបានពហុកោណសាមញ្ញមួយ។
ចំពោះចតុកោណកែងដែលគែមរបស់វាមានប្រវែង x និង y ស្ថិតនៅតាមក្រលា នោះក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណកែងគឺ x y \, ។ ចំនួននៃចំនុចស្ថិតនៅចំផ្នែកក្នុងដោយមិនលំអៀងនៃចតុកោណកែងគឺ ខណៈដែលចំនួនចំនុចនៅលើគែមនៃចតុកោណកែងគឺ 2x+2y \, ។
ពីព្រោះ ជាលទ្ធផលត្រឹមត្រូវចំពោះចតុកោណកែងនៃទំរង់នេះ។
ចំពោះត្រីកោណកែងដែលគែមដែលខ្លីមានប្រវែង x និង y ស្ថិតនៅតាមផ្ទៃនៃក្រលា នោះក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណកែងគឺ ពីព្រោះវា និង រង្វិលរបស់វាប៉ុនគ្នា ហើយរួមគ្នាបង្កើតបាន​ចតុកោណកែង​មួយដែលពុះច្រៀក​ដោយ​អង្កត់ទ្រួងនៃចតុកោណកែងនោះ។ ចំនួននៃចំនុចដែលស្ថិតនៅចំផ្នែកក្នុងត្រីកោណកែងឥតល្អៀងគឺ   ដែល z ជាចំនួនចំនុចស្ថិតនៅលើអង្កត់ទ្រូង (ប៉ុន្តែមិនស្ថិតនៅលើកំពូលទេ) ខណៈដែលចំនួនចំនុចស្ថិតនៅលើគែមគឺ  x+y+z+1 \, ។
ពីព្រោះ  គឺជាលទួ្ធផលត្រឹមត្រូវចំពោះត្រីកោណកែងនៃទំរង់នេះ។
យើងអាចប្រើបច្ចេកទេសពុះបំបែកនេះដើម្បីដកចំនួននៃត្រីកោណកែងណាមួយចេញពីចតុកោណកែង ដោយមិន​ចាំបាច់​មាន​កន្លះចតុកោណកែង ពីព្រោះ​ក្រលាផ្ទៃ​នៃ​ទ្រង់ទ្រាយ​ដែលនៅសល់ បូក នឹងក្រលាផ្ទៃត្រីកោណកែងនោះ​គឺជាក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណកែងដើម។ ចំនួនចំនុចដែល​ស្ថិតនៅ​លើគែម​នៃ​ទ្រង់ទ្រាយ​ដែល​នៅសល់ និង ចំនួនចំនុច នៅលើគែម​នៃ​ត្រីកោណកែង​ គឺស្មើនឹង ផលបូកនៃចំនួនចំនុចនៅលើគែមនៃចតុកោណកែង ជាមួយនឹងពីរដងនៃចំនួនចំនុចនៅលើគែម និងជាមួយនឹង ពីរដងនៃចំនួនចំនុចស្ថិតនៅលើត្រីកោណកែង។ ចំនួន​ចំនុច​​ស្ថិត​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង​នៃទ្រង់ទ្រាយ​ដែល​នៅសល់ និង ផ្នែកខាងក្នុងនៃត្រីកោណកែង​គឺស្មើនឹង​ចំនួនចំនុចស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្នុងនៃ​ចតុកោណកែង​ដែល​តិចជាង​ចំនួនចំនុច​ស្ថិតនៅ​លើ​គែមមួយ។ ហេតុនេះ​ចំពោះ​ទ្រង់ទ្រាយ​ដែល​នៅសល់​ដែលករណីនេះ​ជាករណីត្រីកោណទូទៅ​ លទ្ធផលគឺថាក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណគឺជា​ចំនួនចំនុច​ស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្នុងនៃ​ត្រីកោណ​បូកនឹង​កន្លះដងនៃចំនួនចំនុចនៅលើគែម ដកនឹង ១ ចេញ។
ដោយដាក់ត្រីកោណបញ្ចូលរួមគ្នា គេអាចទទួលបានលទ្ធផលទូទៅ​ចំពោះពហុកោណសាមញ្ញផងដែរជាមួយនឹងកំពូលត្រង់ចំនុចដែល​ជាចំនួនគត់នៅលើផ្ទៃនៃក្រលា។​
600px|កណ្តាល
ខណ្ឌដង្កោ
ខណ្ឌដង្កោ (សរសេរជាឡាតាំង Dangkao)គឺជាខណ្ឌមួយនៅភាគខាងលិចនៃរាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា។ ខណ្ឌនេះត្រូវបានចែកទៅជា ១៣សង្កាត់ និង ?ភូមិ។ ខណ្ឌនេះមានផ្ទៃក្រឡា១១១,៧៥៨៥ គម២។ តាមរយៈជំរឿនឆ្នាំ១៩៩៨កម្ពុជា វាមានប្រជាជន៩២ ៤៦១នាក់ កាលពីខណ្ឌដង្កោស្ថិតនៅទីតាំងខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យនៅឡើយ។
រដ្ឋបាល
ក្រមប្រៃសណីយ៍ខណ្ឌដង្កោ (១២៤០០)
សកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្មស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌដង្កោ។
ឯកសារយោង
ដង្កោ
ស៊ីម៉ាណិ(ខេត្ត)
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសជប៉ុន
សាលារៀនសាធារណៈស៊ីតថល
សាលារៀនសាធារណៈនៃ​ទីក្រុងស៊ីអាថឹល (Seattle Public Schools) គឺ​ជា​បណ្តា​​សាលារៀន​រដ្ឋ​មួយ​ចំនួន​ ​នៅ​ក្នុង​​ទីក្រុង ស៊ីអាថឹល រដ្ឋវ៉ាស៊ីងតោន នៃ​សហរដ្ឋអាមេរិក ។ ទីបញ្ជាការ​ធំ​របស់​សាលារៀន​សាធារណៈ​នៃ​ទីក្រុង​ស៊ីអាថឹល ស្ថិតនៅមជ្ឈមណ្ឌល សំរាប់ឧត្ដមភាពវិស័យអប់រំ ចនស្ទែនហ្វដ''' ។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខណ្ឌរដ្ឋបាលសាលារៀននៅសហរដ្ឋ
ក្រលាផ្ទៃ
ក្រឡាផ្ទៃជារង្វាស់បរិមាណឬទំហំនៃផ្ទៃ (ផ្ទៃជាផ្ទាំងឬតំបន់) ដែលខ័ណ្ឌដោយខ្សែកោងបិទជិត។ right|200px
ខ្នាតក្រឡាផ្ទៃ
ខ្នាតសម្រាប់វាស់ក្រឡាផ្ទៃរួមមាន
រូបមន្តក្រឡាផ្ទៃសំខាន់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រឡាផ្ទៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
ខេត្តមីយ៉ាហ្សាគី
សូមមើលផងដែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសជប៉ុន
យ៉ាម៉ាណាស៊ិ(ខេត្ត)
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសជប៉ុន
ខណ្ឌរដ្ឋបាលសាលាភីឡាដេលផ្យា
thumb|[[សាលារៀនអឹលីហ្សាបាតឡឺខឺខប្រាយដ៍]] សាលាថ្នាក់ស្រុកភីឡាដេលផ្យា (School District of Philadelphia) គឺជាសាលាថ្នាក់ស្រុកមួយដែលមានមូលដ្ឋានជាសាលាស្រុកនៃមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំភីឡាដេលផ្យានៅ ភីឡាដេលផ្យា រដ្ឋផេនស៊ីលវ៉ានាដែលរួមបញ្ចូលសាលារដ្ឋទាំងអស់ក្នុងទីក្រុងនៅឯភីឡាដេលផ្យា ។ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨១៨ វាគឺជាសាលាថ្នាក់ស្រុកដ៏ធំបំផុតទីប្រាំបីក្នុងប្រទេសនេះ ។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខណ្ឌរដ្ឋបាលសាលារៀននៅសហរដ្ឋ
ហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា(ខេត្ត)
ខេត្តហុីរ៉ូសុីម៉ា គឺជាខេត្តមួយរបស់ប្រទេសជប៉ុនដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ជូគូគុ នៃហុងស៊ូ ។  ខេត្តហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ាមានប្រជាជនចំនួន ២.៨១១.៤១០ (គិតត្រឹម ថ្ងៃទី១ មិថុនា ២០១៩) និងមានផ្ទៃដី ៨.៤៧៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ។ ខេត្តហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្ត អូកាយ៉ាម៉ា នៅខាងកើត ខេត្តតូតូរី នៅភាគ ឦសាន ខេត្តស៊ីម៉ានៀ នៅភាគខាងជើងនិង ខេត្តយ៉ាម៉ាគូជី នៅភាគនិរតី។
រូប
រូប ជាទួទៅសំដៅលើ​វត្ថុ​ដែល​យើង​អាច​មើលឃើញ នៅចំពោះយើង ។
ន័យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា
រូបក្ខន្ធ គឺ​ជាកងរូប ប្រជុំនៃរូប។ រូប​ខន្ធ គឺជាខន្ធមួយ​ក្នុង​ចំណោមខន្ធទាំង៥ មាន​ រូប, វេទនា, សញ្ញា, សង្ខារ, និង​វិញ្ញាណ។
ប្រសាទរូប៥
ប្រសាទរូប ឬបសាទរូប គឺរូបដែល​ទទួលសម្ផស្សដឹងអារម្មណ៍ មានកែវភ្នែកជាដើម។ ប្រសាទ​រូប​មាន​៥ គឺ៖
ភាវរូប២
ភាវៈ២បានដល់ភាព​ជាស្រី និងភាពជាប្រុស។
រូបទាំង២នេះជាសុខុមរូប ដែល​កើត​អំពី​កម្ម​ជាមុដ្ឋាន​ មានទួទំាងសរីរៈ​ទាំងអស់ដូចជា​កាយិន្ទ្រិយ។
ជីវិតរូប១
ជីវិតគឺការប្រជុំនៃសភាវរសទាំងឡាយ ជាដំណើររស់នៅ ជាអាយុរបស់មនុស្ស សត្វ​ទាំងឡាយ។
សាលាប្រព័ន្ធសាលារដ្ឋស្រុកម៉ូបាល
ប្រព័ន្ធសាលារដ្ឋស្រុកម៉ូបាល រឺ អ៊ែមស៊ីភីអ៊ែសអ៊ែស(Mobile County Public School System, MCPSS)គឺជាសាលាថ្នាក់ស្រុកមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅបរិវេនការិយាល័យកណ្ដាលសាលារដ្ឋស្រុកម៉ូបាលជាតំបន់ដែលមិនភ្ជាប់គ្នាមួយនៅឯស្រុកម៉ូបាល អាល់បាម៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក ។
អ៊ែមស៊ីភីអ៊ែសអ៊ែស(MCPSS) ថ្មីៗនេះបំរើការគ្រប់តំបន់ទាំងអស់នៃស្រុកម៉ូបាល រួមមាន ម៉ូបាលលើកលែងតែទីក្រុង សារ៉ាលេនទេដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតបំបែកចេញពីស្រុកម៉ូបាលក្នុងខែ មិថុនា ឆ្នាំ២០០៦ ។ អ៊ែមស៊ីភីអ៊ែសអ៊ែស(MCPSS) បំរើសេវានៅតាមទីក្រុង ជាយក្រុង និងជនបទ ។ សាលាអ៊ែមស៊ីភីអ៊ែសអ៊ែស(MCPSS)ទាំងអស់បានស្នើសុំអនុម័តយកគោលការណ៍ឯកសណ្ឋានសាលា ។ វាគឺជាប្រព័ន្ធសាលាដ៏ធំបំផុតនៅអាល់បាម៉ាហើយនិងជាប្រព័ន្ធសាលាធំៗទី ៥៦នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ,
ខណ្ឌសាលារៀនសាមគ្គីឡងប៊ិច
ខណ្ឌសាលារៀនសាមគ្គីភាពឡងប៊ិច (Long Beach Unified School District, LBUSD) គឺជាសាលាថ្នាក់ស្រុកមួយដែលមានមូលដ្ឋានធំនៅ ឡងប៊ិច កាលីផ្វនញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក ។
LBUSD(អ៊ែលប៊ីយូអ៊ែសឌី) បំរើសេវាភាគច្រើននៅឡង ប៊ិចទីក្រុងទាំងអស់នៃស៊ិខណល ហ៊ីល ហើយនិងភាគខ្លះនៃ ឡិខវូដ និង ប៉ារ៉ាម៉ោន ក៏ដូចគ្នា អាវ៉ាឡូន និងធូ ហាបឺនៅលើកោះ សាន់តា កាតាលីណា។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខណ្ឌរដ្ឋបាលសាលារៀននៅសហរដ្ឋ
រឿង​មូស​និង​ចៃ
វគ្គទី ១ ការបាត់មិត្ត
ក្នុងប្រទេសមួយ មានស្តេចមួយអង្គដែលមានក្រឡាបន្ទុំ តុបតែងបានយ៉ាងស្អាត។ គ្រែដេកដណ្តប់ដោយភួយធ្វើអំពីក្រណាត់សូត្រពណ៌សដ៏មានតម្លៃ ហើយនៅក្នុងផ្នត់ភួយនោះ មានចៃញីសមួយក្បាល ដែលមានឈ្មោះថា មន្ទវិសរបិនី រស់នៅ។ វាអស្រ័យដោយបឺតឈាមស្តេច រស់នៅយ៉ាងមានសេចក្តីសុខ។
មានថ្ងៃមួយ មានមូសមួយក្បាល ឈ្មោះ អញីមុខៈ បានហើរចូលមកក្នុងបន្ទប់នោះ។ នៅពេលដែលចៃនោះឃើញមូសហើរចូលមក វាក៏ស្រែកថា
“អញីមុខៈ! ហែ្អង​មកធ្វើអីនៅទីនេះ? ចេញទៅវិញភ្លាម!”
“អ្នកស្រី” មូសតប “នេះមិនមែនជារបៀបនិយាយនឹងភ្ញៀវនោះទេ បើទោះជាភ្ញៀវនោះគ្មានអ្វីល្អត្រង់ណាសោះក៏ដោយ។ ស្ត្រីមេផ្ទះ​ត្រូវ​ចេះ​រាក់ទាក់​ភ្ញៀវ​ទោះបី​ភ្ញៀវ​នោះ​មាន​ឋានៈ​តូច​ទាប​យ៉ាង​ម៉េចក៏ដោយ។ នាងគួរនិយាយថា -សូមស្វាគមន៍! សូមអញ្ជើញអង្គុយ! អ្នកមិនបានមកលេងខ្ញុំច្រើនថ្ងៃហើយ។ មានអីប្លែកទេ ប្រាប់ខ្ញុំផង? អ្នកដូចជាស្គម។ អ្នកមិនអីទេ? ខ្ញុំ​រីករាយ​ណាស់​ដែលបានជួបអ្នកថ្ងៃនេះ!- ហើយជាងនេះទៅទៀត ខ្ញុំធ្លាប់ភ្លក់រសជាតិឈាមច្រើនប្រភេទណាស់ តែខ្ញុំមិនធ្លាប់សាកឈាមស្តេចសោះ។ ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​វា​ច្បាស់​ជា​ឆ្ងាញ់​ពិសេស​មិន​ខាន ព្រោះស្តេចសោយសុទ្ធតែម្ហូបឆ្ងាញ់ៗ។ ឥលូវនេះ បើអ្នកស្រីអនុញ្ញាត ខ្ញុំចង់ភ្លក់រសជាតិឈាមស្តេចណាស់។ ខ្ញុំមកផ្ទះអ្នកស្រីទាំងស្រេកឃ្លាន។ មន្ទវិសរបិនី វាគ្មានតម្លៃអ្វីទេ បើ​អ្នកស្រី​សប្បាយនឹងឈាមព្រះរាជាតែម្នាក់ឯង! សូមចែករំលែកខ្លះមកខ្ញុំផង។”
“ប៉ុន្តែ អញីមុខៈ” ចៃតប “អញអាចបឺតឈាមស្តេចបាន តែពេលដែលស្តេចដេកលក់ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែឯងវិញ មាត់ឯងស្រួចដូចម្ជុល។ តែបើឯងសន្យាថាចាំស្តេចដេកលក់សិន ចាំបឺតឈាមគាត់ ទើបអញព្រមឲ្យឯងផឹកឈាមរបស់គាត់”។
“ខ្ញុំសូមសន្យា!” មូសតប “ខ្ញុំព្រមទាំងសូមស្បថថាចាំដល់ពេលអ្នកស្រីបឺតឈាមស្តេច រួចហើយ ទើបខ្ញុំបឺតតាមក្រោយ”។
នៅពេល ដែលពួកគេកំពុងតែជជែកគ្នា ស្តេចក៏យាងចូលមកដល់ ហើយប្រាសដេកលើគ្រែ។ មូសក៏ចាប់បឺតឈាមស្តេចភ្លាមដោយមិនចាំដល់ស្តេចសម្រាន្តលក់ទាន់។ ដូចគេនិយាយថា
៤៣) គេមិនអាចកែចរឹកមនុស្សម្នាក់បានដោយការប្រៀនប្រដៅនោះទេ សូម្បីទឹកក្តៅក៏គង់តែត្រជាក់បាន។ មូសខាំស្តេច ដូចម្ជុលចាក់។ ស្តេចភ្ញាក់ ក៏ស្រែកហៅបម្រើ
“ហេ! មានស្អីខាំអញ! មើលមើ ក្រែងលោមានមូសឬចៃសង្កើចស្អីលើគ្រែរបស់អញ!”
នៅពេលដែលមូសឮបែបនេះ វាក៏លាក់ខ្លួនបាត់ទៅ។ បម្រើក៏មកដល់ ហើយពិនិត្យពិច័យបានយ៉ាងល្អិតល្អន់ ក៏ឃើញមានចៃមួយក្បាលនៅលើចន្លោះភួយ រួចក៏សម្លាប់ចៃនោះចោលទៅ។
“ហើយដូច្នេះហើយ” ទម្នកៈបន្ត “បានជាខ្ញុំនិយាយថា កុំសេពគប់នឹងមនុស្សដែលយើងមិនស្គាល់ឥរិយា។ តាមពិតមូសអ្នកខុស តែគេបែរជាសម្លាប់ចៃទៅវិញ។ ខ្លះទៀតគេនិយាយថា អ្នកដែលទុកចិត្តលើអ្នកក្រៅ នឹងស្លាប់ដូចស្តេចកុកុទ្រុមៈ”។
“រឿងនោះយ៉ាងម៉េចខ្លះ?” ពិន្គលកៈសួរ។
ទម្នកៈក៏និទានរឿង ចចកធ្លាក់ចូលធុងល័ខ។
អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៨២
អាស៊ីហ្គេមលើកទី៩ ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅទីក្រុងញូដេលី ប្រទេសឥណ្ឌា ពីថ្ងៃទី១៩ វិច្ឆិកា ដល់ទី៤ ធ្នូ ១៩៨២។ នេះជាលើកទី២ហើយដែលញូដេលីបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ​អាស៊ីហ្គេម។ ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាលើកនេះ​រៀបចំដោយក្រុមប្រឹក្សាអូឡាំពិចអាស៊ី (OCA)។ សហព័ន្ធកីឡាអាស៊ី​ បន្ទាប់ពីបានរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍អាស៊ីហ្គេមបាន៨លើក ក៏រំលាយខ្លួនទៅ ដើម្បីបើកផ្លូវអោយ OCA។