cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប៉ាគីស្ថាន
តំបន់​ដែល​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​សម័យថ្មី​សព្វថ្ងៃ គឺជា​ទីកំណើត​នៃ​អរិយធម៌​ជ្រលង​ទន្លេឥណ្ឌុស​បុរាណ និង ក្រោយមក​ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ដោយ អរិយធម៌​វេទបុរាណ អរិយធម៌​ពែក អរិយធម៌​ឥណ្ឌូ-ក្រិច និង​អរិយធម៌​ឥស្លាម​។ តំបន់​នេះ​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​ឈ្លានពាន និង​ចូលមក​រស់នៅ​ដោយ​ពួក អារ្យ័ន ពែក ក្រិច អារ៉ាប់ ទួរគី អាហ្វហ្កាន និង ម៉ុងហ្គោល​។ វា​ធ្លាប់​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ចក្រភពឥណ្ឌា-អង់គ្លេស​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៨៥៨ ដល់ ១៩៤៧​។ នៅពេលដែល ចលនាប៉ាគីស្ថាន​ដើម្បី​បង្កើត​រដ្ឋឥស្លាម ដឹកនាំ​ដោយ មូហាម៉ាត់ អាលី ហ្ស៊ីណាហ៍ (Muhammad Ali Jinnah) និង​សម្ព័ន្ធមូស្លីម (Muslim League) ជា​លទ្ធផល​បាន​បង្កើតឡើង​នូវ​រដ្ឋឯករាជ្យ​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​មាន​ខេត្ត Sindh, North-West Frontier Province, West Punjab, Balochistan និង East Bengal ។ ប៉ាគីស្ថាន បាន​ក្លាយទៅជា​សាធារណរដ្ឋ​ឥស្លាម​តាមរយៈ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​១៩៥៦​។ នៅក្នុង​សង្គ្រាមស៊ីវិល​ឆ្នាំ​១៩៧១ នៅ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាងកើត ជា​លទ្ធផល​បាន​លេចឡើង​នូវ​រដ្ឋឯករាជ្យ​បង់ក្លាដេស​។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នូវ​សម័យកាល​នៃ ការរីចម្រើន​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច ការគ្រប់គ្រង​បែប​យោធានិយម និង អស្ថិរភាព​នយោបាយ​។
ប៉ាគីស្ថាន គឺជា​ប្រទេស​មាន​ប្រជាជន​ច្រើនជាងគេ​ទី០៦ នៅលើ​ពិភពលោក និង ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម​ច្រើនជាងគេ​ទី០២ បន្ទាប់ពី​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។ ប៉ាគីស្ថាន បាន​ជាប់​នៅក្នុង​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច ១១ ("Next Eleven") ។ ប៉ាគីស្ថាន បាន​ចូលជា​សមាជិក អង្គការ​សន្និសីទ​ឥស្លាម (Organization of the Islamic Conference), សមាគម​អាស៊ីខាងត្បូង​ដើម្បី​សហប្រតិបត្តិការ (South Asian Association for Regional Cooperation), ប្រទេស​កំពុងអភិវឌ្ឍ​ទាំង០៨ (Developing 8 Countries) និង អង្គការ​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច (the Economic Cooperation Organization) ។ ប៉ាគីស្ថាន ក៏ជា​សមាជិក អង្គការសហប្រជាជាតិ (the United Nations), កុំមុនវាល (Commonwealth of Nations), អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក (World Trade Organization), ក្រុមប្រទេស​កំពុងអភិវឌ្ឍ​ទាំង៣៣ (G33 developing countries), ក្រុមប្រជាជាតិ​កំពុងអភិវឌ្ឍ​ទាំង៧៧ (Group of 77 developing nations), សម្ព័ន្ធមិត្ត​មិនមែន​ណាតូ​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក (major non-NATO ally of the United States) និង ​មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ (nuclear state)​។
និរុត្តិសាស្ត្រ
ឈ្មោះ Pakistan (IPA: [paːkɪst̪aː]) តាម​ភាសាពែក និង ភាសាអ៊ូរឌូ​ មានន័យថា Land of (the) Pure (ទឹកដី​បរិសុទ្ធ)​។ វា​ត្រូវ​បាន​ដាក់ថា Pakistan នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៤ ដោយ Choudhary Rahmat Ali ដែល​បាន​បោះពុម្ព​នៅក្នុង​អត្ថបទ​រិះគន់​របស់​គាត់ "Now or Never" ។ ឈ្មោះ​នេះ​តំណាងឲ្យ ប្រជាជន​មូស្លីម ៣០ លាន​នាក់​នៃ​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​រស់នៅ​តំបន់​ចំនួន​០៥ នៅ​ភាគខាងជើង​នៃ​ចក្រភព​ឥណ្ឌា-អង់គ្លេស​មាន​៖ Punjab, Afghania (North-West Frontier Province), Kashmir, Sindh, and Baluchistan ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋជាសមាជិកនៃសមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
ឋានន្តរសក្ដិរបស់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ
ថ្នាក់នាវី
=ថ្នាក់ព្រឹន្ទបាល ទៅដល់ ថ្នាក់ពលទោ=
សង្កាត់កំពង់បាយ
(Sangkeat Kampong Bay) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងកំពត ខេត្តកំពត  ០២ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
អាកាសយានដ្ឋានជ័យបុរី
អាកាសយានដ្ឋានជ័យបុរី ឬ អាកាសយានដ្ឋានសៃញៈប៊ូលី គឺជាព្រលានយន្តហោះមួយនៅ ទីរួមខេត្តជ័យបុរី ខេត្តជ័យបុរី នៃ ប្រទេសឡាវ ។
អេឡិចសាន់ដឺ ដឹ ហ្គារ៉ែត
ការដណ្ដើមដីធ្វើសញ្ច័យនិង សិទ្ធអំណាចរបស់ស្ដេច អេឡិចសាន់ដឺ ដឹ គ្រែត (Alexander the Great) បានកើតនៅថ្ងៃទី ២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ៣៥៦មុនគ.សនៅភិឡា(Pella) មេសិដូនៀ(Macedonia)។ កំឡុងពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់បានបង្រួបបង្រួមរដ្ធធានីក្រិក ហើយបោះបង់ចោល ខូរីនឌៀន លៀជឺ(Corinthian League )។ ព្រះអង្គបានក្លាយជាស្ដេចនៃភឺសៀ បាប៊ីឡោន ហើយនិងអេស៊ី ហើយក៏​បានប​ង្កើត​អាណា.និគម មេសិដូនៀន (Macedonian)ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ែនផងដែរ។ខណៈពេលដែលទទួលដឹងថាការ​ច្បាំងទទួលបានជ័យជំនះ​លើ​ទីក្រុង​ខាដែជ(Carthage)និង ទីក្រុងរ៉ូម(Rome)ព្រះអង្គអេឡិចសាន់ក៏បានស្លាប់ដោយសារជម្ងឺគ្រុនចាញ់នៅទី​ក្រុង បាប៊ីឡោន នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ៣២៣មុនគ.ស។ (សូមរំលឹកថារឿងរ៉ាវខាងលើបានផ្ដេកផ្ដូលទៅលើជំនឿផលកម្មទាំងអស់)
រឿងរ៉ាវដំបូងនៃឆាកជីវិត
អេឡិចសាន់ដឺ ដឹ គ្រែតបានកើតនៅខែកញ្ញា ថ្ងៃទី២០ ឆ្នាំ៣៥៦មុនគ.ស នៅភិឡា(Pella) មេសិដូនៀ (Macedonia)ដែលបិតាគឺសម្ដេច ភីលីព ទី២នៃក្រុងមេសិដូនៀ ហើយមាតានាម អូលីផៃដែលជាកូនស្រីរបស់សម្ដេច និអប់ប្លូលីម៉ូស។រាជាធិរាជក្មេងនិងកូនស្រីត្រូវបានលេចឡើង​នៅ​ព្រះ​រាជ​វាំងស្ដេច។អេឡិចសាន់ដឺបានធំធាត់ឡើងជាមួយនិង ភ្នែកពណ៍ខ្មៅ និងសក់រួញអង្គាសដី។ទ្រង់ កម្រនិងបានជួបបិតាទ្រង់ណាស់​ដោយសារ​ព្រះអង្គ​បាន​ចំនាយពេលវេលាភាគច្រើនរបស់ព្រះអង្គទៅលើការបញ្ចុះបញ្ចូលយោធានិងករណីកិច្ចរវាងប្ដីប្រពន្ធខាងក្រៅ។ទោះបីជា អូលីផៃ បានផ្ដល់​ជា​គំរូដល់មានថាមពលក៏ដោយ អេឡិចសាន់ឌឺនៅតែ បាន ធំឡើងមកដោយមានការ​អាក់អន់ចិត្តនិងអវត្តមាន​របស់បិតា​និង​ភាព​ជាព្រាន​របស់​ទ្រង់​ដដែល។ អេឡិចសាន់ដឺបានទទួលការអប់រំ យ៉ាងលឿនបំផុតក្រោម ការគ្រប់គ្រងរបស់លោក គ្រូ លីអូនីដាស(Leonidas)។លីអូនី​ដាសជាអ្នក​ដែល​ត្រូវបានជួលដោយស្ដេច ភីលីព ទី២ដើម្បីបង្រៀនអេឡិចសាន់ដឺនូវមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា សិល្បះនៃការជិះសេះ ការបាញ់ព្រួញ ការ​តស៊ូ​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង សិស្សរបស់ព្រះអង្គ ដែលបះបោរ។អធ្យាបកាទី២របស់អេឡិចសាន់ដឺគឺ លីស៊ីម៉ាឆូស(Lysimachus)ដែលបានប្រើការបន្លំខ្លួន ដើម្បីចាប់​កំហុស ការមិនប្រុងប្រយត្ន័របស់ក្មេងប្រុស។អេឡិចសាន់ដឺមានការសប្បាយចិត្តជាពិសេសចំពោះការបន្លំខ្លួនជាអ្នកចម្បាំងអេឈីលេស(Achilles)។ នៅឆ្នាំ៣៤៣មុនគ.ស សម្ដេចភីលីព ទី២បានជួលទស្សនវិទូ អារីស្ដូត ដើម្បីបងៀនអេឡិចសាន់ដឺនៅ៝ឯប្រាសាទ នីមស៍(Nymphs)នៅ មៀសា (Meirsa)។អស់រយះពេលជាងបីឆ្នាំ អារីស្ដូតបានបង្រៀនអេឡិចសាន់ នូវមុខវិទ្យាទស្សវិជ្ជាតែមួយក្ដាប់តូច មាន កំនាព្យ ល្ខោន វិទ្យាសាស្ត្រ និង នយោបាយ។ដោយបានឃើញនូវ ហូមឺស អ៊ីលេដ៏ បានញុំងអោយអេឡិចសាន់ដឺមានក្ដីសុបិន្ដចង់កា្លយជាអ្នកចម្បាំងដ៏កា្លហាន ហេតុនេះហើយ​អារីស្ដូត បានបង្កើតនូវសៀវភៅកំណែប្រែសង្ខបថ្មីសម្រាប់អេឡិចសាន់ដឺដើម្បីអោយទ្រង់យកតាមខ្លួនពេលទៅបញ្ចុះបញ្ចូលយោធា។
ហោត្រ័យ
ហោត្រ័យ ឬហោត្រៃ ស្មើនឹងបណ្ណាល័យ។ ហោត្រៃ ឬហោត្រ័យ=ហោ+ត្រៃ (ហោមានន័យថាមន្ទីរ និងត្រៃមានន័យថាបី) ដូចនេះហោត្រៃមានន័យថាមន្ទីរតម្កល់គម្ពីរព្រះត្រៃបិដក ឬតម្កល់គម្ពីរផ្សេងៗទៀតផងក៏បាន ធម្មមន្ទីរត្រូវបានកសាងនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទ និងវត្តអារាម។ ចំណែកឯបណ្ណាល័យ= បណ្ណ ឬប័នណៈ+ អាល័យ។ បណ្ណមានន័យថាសន្លឹក ចំណែកអាល័យមានន័យថាកន្លែងឬលំនៅដ្ឋាន។ ដូចនេះបណ្ណល័យមានន័យថាជាដ្ឋានឬទីកន្លែងសម្រាប់រក្សាទុកនូវឯកសារ គម្ពីរ ក្បួនខ្នាត់ផ្សេងៗដែលចងក្រងអំពីសន្លឹកដូចជា សៀវភៅគម្ពីរ សាស្រា្តស្លឹករឹតជាដើម ។
ជ័យបុរី
រាជធានីឈរនៅលើច្រាំងទន្លេ ណាំ ហុង ដែលជាដៃទន្លេនៃ ទន្លេមេគង្គ ឆ្ពោះទៅចុងភាគខាងជើងនៃខេត្ត។ តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទ​ថា​ជា​តំបន់​បេះដូង​សម្រាប់​ការ​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​យោធា​ក្នុង ​ការ​ជួញ​ដូរ​ឈើ​ខុស​ច្បាប់ ។
កន្លែងសម្គាល់
វត្ត សុី ប៊ុនហួង ជា​វត្ត​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ចំណាស់​ជាង 500 ឆ្នាំ​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ក្រុង។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា វត្តស៊ីផាន់ដូន ត្រូវបានគេកត់សំគាល់ថាជាចេតិយដែលមានរាងដូចពេជ្រ និងវត្តស៊ីសុវត្ថិវង្ស ដែលល្បីល្បាញខាងសាងសងដោយ ព្រះបាទស្រីស្វាងវង្ស ផ្ទាល់នៅលើទីតាំងអតីតប្រាសាទ។ ទីក្រុងនេះមានសារមន្ទីរ និងបណ្ណាល័យ និងចំណតឡានក្រុងចំនួនពីរ ដែលនីមួយៗមានចម្ងាយប្រហែល 2 គីឡូម៉ែត្រខាងជើង និងខាងត្បូងនៃទីក្រុងរៀងគ្នា។
Trichinellosis
១. សេចក្ដីផ្ដើមៈ
Trichinellosis or Trichinosis ជាជំងឺឆ្លងពីសត្វទៅមនុស្ស រស់នៅក្នុងពោះវៀនតូចរបស់សត្វ និង មនុស្ស (ជ្រូក កណ្ដុរ និង សត្វចិញ្ចឹមកូនដោយទឹកដោះដទៃទៀត )។ ព្រូកពេញវ័យរស់នៅក្នុងពោះវៀនតូច របស់ សត្វ និង មនុស្ស ចំណែកឯកូនព្រូនរស់នៅសាច់ដុំរបស់សត្វ និង មនុស្ស។ តាមការស្រាវជ្រាវបានអោយ ដឹងថាមកទល់បច្នុប្បន្ននេះ គេបានរកឃើញថាព្រូនប្រភេទនេះជា Parasites ចំពោះសត្វមានជាង ១០០ប្រភេទ។ ជំងឺនេះចំពោះមនុស្ស វាបង្កគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់ដោយហេតុថា ចំពោះមនុស្សដែលមានជំងឺនេះ ពិបាកនឹង ព្យាបាល ហើយជាទូទៅ អ្នកដែលកើតជំងឺនេះទីបំផុតក៏ត្រូវស្លាប់។ នៅកម្ពុជា​តាមការស្រាវជ្រាវបានអោយដឹងថា ជំងឺនេះមានកើតនៅលើជ្រូក (Trichinella Spiralis)។
២. គោលបំណងៈ
រៀបរាប់ ទំរង់ និង រូបរាង វដ្ដជីវិត ការបង្ករោគ រោគសញ្ញា ការវះកាត់សត្វស្លាប់ រោគវិនិច្ឆ័យ ការព្យាបាល និងវិធានការការពារ ។
៣. ទំរង់ និង រូបរាងៈ
គឺជាព្រូនមូលមានទំហំតូច ព្រូនឈ្មោលមានប្រវែង ១,៤-១,៦ មម ទំហំ ០,១៤ មម ។ ព្រូនញីធំជាង ព្រូនឈ្មោល ២ដង ពោលគឺ មានទំហំ ៣-៤មម វាគឺ ជាពពួកព្រូនដែលកើតជាកូន ។
៤. វដ្ដជីវិតៈ
Trichinella ជាជំងឺដែលសត្វតែមួយអាចជាម្ចាស់បញ្ចប់ ដោយព្រូនរស់នៅក្នុងពោះវៀន បន្ទាប់មក សត្វដដែល ជាម្ចាស់បណ្ដោះអាសន្ន ដោយព្រូនរស់នៅក្នុងសាច់ដុំ។ សត្វឆ្លងជំងឺនៅពេលដែលវាស៊ីសាច់ ដែលមានវត្ដមានកូនព្រូន ដែលព្រូនទាំងនោះបង្កប់នៅក្នុងសាច់ដុំ ។ នៅក្នុង ក្រពះ កូនព្រូនត្រូវបានរំដោះចេញពីសាច់ដុំ ពេលនោះកូនព្រូនមានប្រវែង ១ មម។
កូនព្រូនដែលនៅក្នុងស្រោមរស់បានជាច្រើនឆ្នាំ (កូនព្រូនអាចរស់បានរហូតដល់ ២៤ ឆ្នាំ)។ នៅក្នុង ស្រោម ឬ គីស្ដ កូនព្រូនមិនអាចរីកចំរើនលូតលាស់ទៅទៀតល៉ើយ វាត្រូវរង់ចាំរហូតដល់ពេលដែលវាត្រូវបាន លេបចូលតាមរយៈសាច់ដុំពីសំណាក់ម្ចាស់ (សត្វ)ដទៃទៀត។ ក្រោយពីត្រូវបានលេបចូលក្នុងក្រពះ ក្រោម ឥទ្ធិពលនៃរសរំលាយអាហារកូនព្រូនត្រូវបានរំដោះ ហើយវាក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ពោះវៀន ធំពេញវ័យ បន្ដពូជបាននៅទីនោះ។ ព្រូនញី អាចរស់ក្នុងពោះវៀនរហូតដល់ ៨ ខែ យ៉ាងយូរ។
មាលាវត្តី
ព្រះម្នាងមាលាវត្តី ទ្រង់ត្រូវជាព្រះម្នាងរបស់ព្រះបាទជេដ្ឋាជ័យ។ តាមរយៈ​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​បាន​សរសេរ​ថា​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​ ​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយនឹង​ប្អូនបង្កើត​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​តារាវត្តី​ ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ថ្វាយ​ឋានៈ​ជា​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ ​ជាមួយនឹង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នេះ​ ​ព្រះ​ជេដ្ឋាជ័យ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ ​ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ ​បទុមរាជា​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំរោង​ ​ហើយ​ជាមួយនិង​ព្រះ​ម្នាង​មាលាវត្ដី​បាន​ព្រះរាជ​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​នាម​ សុភវត្តី​ ​ដែល​ប្រសូត​ក្នុង​ឆ្នាំឆ្លូវ។​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះម្នាងខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវអស្ចារ្យ
វត្ថុបំណង
ការកំណត់វត្ថុបំណងក្នុងកិច្ចតែងការនៅបឋមសិក្សា
+ ចំណេះដឹង ៖ ជាបញ្ញត្តិព៌ត័មាន ទ្រឹស្តីរូបមន្ត វិធី ដែលសិស្សទទួលបាននៅពេលរៀន និងបង្រៀន ។ ក្នុងចំណេះដឹង គឺមិនទាន់ធ្វើការបកស្រាយ ឬពន្យល់ព្រឹត្តិការណ៍ឲ្យបានច្បាស់លាស់ទេ ។ កិរិយាស័ព្ទត្រូវប្រើមានដូចជាៈ ពណ៌នា រៀបរាប់ ប្រាប់ បង្ហាញ កំណត់និយមន័យ … ។
+ បំណិន ៖ ជាការអនុវត្តចំពោះចំណេះដឹង ការហ្វឹកហាត់ ការប្រតិបត្តិ គណនា សរសេរ បកស្រាយតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង ។ កិរិយាស័ព្ទត្រូវប្រើមានដូចជាៈ វិភាគ បកស្រាយ ពន្យល់ ប្រៀបធៀប ទាញរកការច្នៃ ប្រឌិត សរសេរ ទាញរកអត្ថប្រយោជន៍ ផ្ទៀងផ្ទាត់ ធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ អនុវត្ត សង្ខេប ធ្វើគំនូសបំព្រួញ … ។
ភាសាមណីបុរៈ
ភាសាមណីបុរៈ ឬ ភាសាម៉េតេ ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ភាសាមណីបុរី គឺជាភាសាទីបេ-ភូមានៃ￼￼ភាគឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា￼￼។ វាជាភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដោយមនុស្សប្រហែល ១.៨ លាននាក់ ដែលភាគច្រើននៅក្នុងរដ្ឋ￼￼មណីបុរៈ￼￼ ប៉ុន្តែក៏មានដោយសហគមន៍តូចៗនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងទៀត និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសជិតខាង ￼￼មីយ៉ាន់ម៉ា￼￼ និង￼￼បង់ក្លាដែស￼￼។  វាមានដើមកំណើតពីជនជាតិម៉េតេ ហើយនៅក្នុងទីក្រុងមណីបុរៈ វាមានតួនាទីជាភាសាផ្លូវការ និងភាសាលីងគោហ្វ្រេនកា។  វាត្រូវបានគេប្រើជាភាសារាជវាំងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ￼￼ព្រះរាជាណាចក្រមណីបុរៈ￼￼ ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរួមបញ្ចូលក្នុងចំណោម ២២ ￼￼ភាសាដែលបានគ្រោងទុក￼￼នៃប្រទេសឥណ្ឌា។
ភាសាម៉េតេ គឺជាភាសា សំនៀង ដែលការចាត់ថ្នាក់ពិតប្រាកដនៅក្នុង ប្រទេសចិន-ទីបេ នៅតែមិនច្បាស់លាស់។ វា​មាន​ប្រយោគ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​គូគី និង ​តាំង​គុល ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing explicitly cited English-language text
អស្សជិតត្ថេរ
អស្សជិតត្ថេរ
តាមភាសាបាលី អស្សជិ (Assaji) ភាសាសំស្រ្កឹត អស្សជិត (Assajit) គឺជាព្រះអរហន្តមួយអង្គក្នុងចំណោម អរហន្តបញ្ចវគ្គិយភិក្ខុដំបូងបង្អស់ដែលទទួលស្តាប់ធម្មទេសនាដំបូងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ អស្សជិតត្ថេរ គឺជាឧបជ្ឈាយ៍របស់ព្រះសារីបុត្តផងដែរ ។ ព្រះអស្សជិ បានសម្តែងគាថាដល់ព្រះសារីបុត្ត ថា ៖ "យេ ធម្មា ហេតុប្បភវា តេសំ ហេតុំ តថាគតោ (អាហ) តេសញ្ច យោ និរោធោ​ ឯវំ វាទី មហាសមណោតិ" ។ សេចក្តីថា "ធម៌ទាំងឡាយណា គឺ ខន្ធ ៥ តែង​កើតអំពីហេតុ ព្រះតថាគតពោល​នូវហេតុនៃធម៌ទាំងឡាយនោះ ម្យ៉ាង​ទៀត​សេចក្ដី​រលត់​និង​ឧបាយ​ជា​គ្រឿង​រលត់​នៃ​ធម៌​ទាំងឡាយ​ណា ព្រះ​តថាគត​ពោល​នូវ​សេចក្ដី​រលត់​និង​ឧបាយ​ជា​គ្រឿង​រលត់​នៃ​​ធម៌ទាំងឡាយ​នោះ ព្រះមហាសមណៈមានប្រក្រតី​ពោល​ពាក្យ​​យ៉ាងនេះ" ។
ប្រវត្តិ
អស្សជិ បានកើតនៅក្នុងគ្រួសារព្រាហ្មណ៍ ។ ឪពុករបស់អស្សជិ គឺជាអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ (ព្រាហ្មណ៍ប្រាជ្ញា) ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ ៨ នាក់ដែលត្រូវបានអញ្ជើញដោយព្រះបាទសុទ្ធោទនៈ (Suddhodana) ជាស្ដេចនៃនគរសាក្យៈ (Sakyan) ឲ្យទៅកាន់ក្រុងកបិលវត្ថុ (កបិលភ័ស្ត) ដើម្បីគន់គូរឬក៏ទស្សន៍ទាយលក្ខណសម្បតិ្តព្រះបុត្រារបស់ព្រះអង្គគឺ ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ (Siddhartha) ។ ឪពុករបស់អស្សជិ និងព្រាហ្មណ៍ ៦ នាក់ទៀតបានទស្សន៍ទាយថា ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ នឹងក្លាយទៅជាអ្នកដឹកនាំសាសនាដ៏អស្ចារ្យ (ព្រះពុទ្ធ) ឬជាស្តេចយោធាដ៏អស្ចារ្យ (ស្តេចចក្រព័ត្តិ) ។ ព្រាហ្មណ៍កោណ្ឌញ្ញ (Kaundinya) ដែលក្មេងជាងគេគឺជាអ្នកដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញបំផុត ដោយអះអាងថា ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ នឹងក្លាយជាព្រះពុទ្ធ ។ ជាលទ្ធផលនៅពេលដែល ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ បានលះជីវិតលោកិយចោល (ចេញបួស) កោណ្ឌញ្ញ និង អស្សជិ ក៏ដូចជា ភទ្ទិយៈ (Bhaddiya) វប្បៈ (Vappa) និង មហានាម (Mahanama) កូនប្រុស ៣ នាក់របស់អ្នកប្រាជ្ញ ៣ នាក់ បានចូលរួមជាមួយ ព្រះសិទ្ធត្ថ ក្នុងជីវិតតាបស ។ អ្នកទាំង ៥ នាក់បានចូលរួមជាមួយ ព្រះសិទ្ធត្ថ ក្នុងការអនុវត្តអត្តកិលមកម្ម (ធ្វើខ្លួនឲ្យលំបាក) នៅក្នុងព្រៃឧរុវេល (Uruvela) តាមទំនាបស្ទឹងនេរញ្ជរា ជាទីឋានដែលស្ងប់ស្ងាត់ត្រជាក់ស្រួល ដែលព្រះសិទ្ធត្ថជ្រើសរើសជាកន្លែងតាំងបំពេញសេចក្តីព្យាយាមរហូតដល់បានត្រាស់ដឹងអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ក្លាយជាសាស្តាចារ្យឯកក្នុងលោកនៅទីនោះឯង ។ នៅពេលដែល ព្រះសិទ្ធត្ថ បានបោះបង់ចោលនូវការអនុវត្ដដ៏តឹងតែងនេះ ដើម្បីដើរតាមមាគ៌ាមជ្ឈិម ពួកគេបានទុកឱ្យ ព្រះសិទ្ធត្ថ ខកចិត្តនៅម្នាក់ឯង ដោយជឿថា ព្រះសិទ្ធត្ថ បានក្លាយទៅជារាយមាយ និងមិនតឹងតែងដូចមុនទៀតទេ ។
ឯកសារយោង
ព្រះត្រៃបិដក > វិនយបិដក > មហាវគ្គ > បឋមភាគ > មហាខន្ធកៈ > បព្វជ្ជា​របស់​បរិព្វាជក​ឈ្មោះ​សារីបុត្ត​និង​មោគ្គល្លាន រឿង​អស្សជិត្ថេរ (សៀវភៅ​ភាគ ៦ ទំព័រ​ទី ១២៣)
សាកលវិទ្យាល័យបៀលប្រាយ
សាកលវិទ្យាល័យបៀលប្រាយ​​​​​ ​(BBU University) គឺជាគ្រឹះស្ថានឯកជននៅកម្ពុជា។​ សាកលវិទ្យាល័យចែកចេញជា មហាវិទ្យាល័យវិទ្យសាស្រ្ត និងបច្ចេកវិទ្យា មហាវិទ្យាសាស្រ្តនិងមនុស្ស មហាវិទ្យាល័យគ្រប់គ្រងធុរកិច្ច។ សាកលវិទ្យាល័យបៀលប្រាយមានសាខានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។​ មាននៅ៖ សាខាខេត្តបន្ទាយមានជ័យ សាខាខេត្តបាត់ដំបង សាខាខេត្តតាកែវ សាខាខេត្តរតនគីរី សាខាខេត្តព្រះសីហនុ សាខាខេត្តសៀមរាប សាខារាជធានីភ្នំពេញ។
ប៊ែនហាដ រីម៉ាន
ប៊ែនហាដ រីម៉ាន (Bernhard Riemann) (១៧ កញ្ញា ១៨២៦ - ២០ កក្តដា ១៨៦៦) ជា​គណិតវិទូអាល្លឺម៉ង់​ដែល​បាន​ចូលរួម​ចំនែក​យ៉ាង​ចំបង​ក្នុង​គណិតវិទ្យាវិភាគ និង ធរណីមាត្រឌីផេរ៉ង់ស្យែល។
ជីវប្រវត្តិ
នៅវិទ្យាល័យ​រីម៉ាន​បាន​រៀន​បាន​សិក្សាគម្ពីសាសនាគ្រឹស្តទាំងបង្ខំ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​គាត់​ផ្តោត​ទៅ​លើ​តែ​​គណិតវិទ្យា​ប៉ុណ្ណោះ​។ គ្រូរ​​បស់​គាត់​សប្បាយ​ចិត្ត​យ៉ាង​ខ្លាំង​នូវ​ទេពកោសល្យ និង សម្ថតភាព​របស់​​គាត់​ដែល​អាច​ដោះស្រាយ​ប្រមាណវិធី​គណិតវិទ្យាស៊ាំញាំបាន​។ នៅឆ្នាំ១៨៤០ គាត់​បាន​ទៅ​រស់​នៅ​ជាមួយជីដូន​របស់​គាត់​នៅ​ហាណូវើ និង បាន​ចូល​រៀន​​អនុវិទ្យាល័យ​ទីនោះ។ បន្ទាប់ពីជីដូន​របស់​គាត់​បានទទួល​អនិច្ចកម្ម​នៅឆ្នាំ​១៨៤២ គាត់បានទៅ​រស់នៅ Lüneburg និង បានចូលរៀនវិទ្យាល័យនៅទីនោះ។ នៅឆ្នាំ​១៨៤៦ ក្នុងវ័យ១៩ឆ្នាំ គាត់បានសិក្សាទស្សនៈវិជ្ជា និង ទេវវិទ្យា (វិជ្ជាខាងសាសនា) ដើម្បីក្លាយជាភិក្ខុ និង ដើម្បី​ជួយ​ទ្រទ្រង់​ជីវភាព​គ្រួសារ​របស់​គាត់។ នៅឆ្នាំ​១៨៤៧ ឪពុករបស់គាត់ បន្ទាប់​ពី​បាន​ប្រមូល​ប្រាក់​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បីបញ្ជូន​ទៅ​អោយ​គាត់​ចូល​មហាវិទ្យាល័យ​ រីម៉ាន​បានឈប់រៀនទេវវិទ្យា និង ចាប់ផ្តើមរៀនគណិតវិទ្យា​។​ គាត់បានចូលរៀននៅ​សាកលវិទ្យាល័យហ្គូតទីនហ្គេន (University of Göttingen) ដែល​បានជួប ខាល ហ្វ្រេនដ្រិច ហ្គូស (Carl Friedrich Gauss) ដំបូងនៅទីនោះ។ ក្នុងឆ្នាំ​១៨៤៧ គាត់បានប្តូរទៅនៅប៊ែឡាំង ដែលយ៉ាកូបី (Jacobi) ឌីរីចឡេ (Dirichlet) និង ស្តេណើ (Steiner ) បង្រៀន​នៅ​ទី​នោះ​។ គាត់​បាន​ស្នាក់​នៅប៊ែឡាំងរយៈពេល​២ឆ្នាំ និង​ បាន​ត្រលប់​ទៅកាន់​ហ្គូតទីនហ្គេន​​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​​១៨៤៩​។
រីម៉ាន​បាន​​បង្រៀន​មេរៀន​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ​​១៨៥៤ ដែល​មិន​ត្រឹមតែបាន​​រក​ឃើញ​ធរណីមាត្ររីម៉ានប៉ុណ្ណោះទេ​ថែមទាំងបានរកឃើញ​សំនុំ​ចំពោះ រ៉ឺឡាទីវីតេអាំងស្តែនទូទៅ (Einstein's general relativity) ទៀតផង។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៨៥៧ មាន​កិច្ច​ខំ​ប្រឹងប្រែង​តំឡើង​គាត់​អោយ​ក្លាយ​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​វិសាមញ្ញ​​នៅ​​សាកលវិទ្យាល័យហ្គូតទីនហ្គេន​ ប៉ុន្តែ​ការព្យាយាម​នេះ​មិន​បាន​សំរេច​ទេ។ តែ​ទីបំផុត​គាត់​បាន​ទទួល​ប្រាក់ខែ​ជា​ប្រចាំ​។ ក្នុងឆ្នាំ​១៨៥៩ ដោយសារឌីរីចឡេបានទទួលអនិច្ចកម្ម គាត់ត្រូវបានតំឡើងជាប្រធានដេប៉ាតឺម៉ង់គណិតវិទ្យានៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ហ្គូតទីនហ្គេន។ នៅឆ្នាំ​១៨៦២​គាត់​បាន​រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ អេលីស កូច (Elise Koch) និង មានកូនស្រីម្នាក់​។ គាត់​បាន​ទទួល​អនិច្ចកម្ម​ដោយ​សារ​ជំងឺរបេង​ក្នុង​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​អ៊ីតាលី​​ក្នុង​ក្រុងសេឡាស្កា (Selasca បច្ចុប្បន្នជាក្រុងវែរបានី) ​សព​របស់គាត់​បាន​បញ្ចុះ​នៅ Biganzolo (Verbania)។
ឥទ្ធិពល​រីម៉ាន​ក្នុង​គណិតវិទ្យា
នៅ​ក្នុង​និក្ខេបបទ​របស់​គាត់​ដែល​បាន​សរសេរ​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៥៧ រីម៉ាន​បានអភិវឌ្ឍ​ទ្រឹស្តីនៃអនុគមន៍ដែលមានអថេរជាចំនួនកុំផ្លិច ដែល​បង្ហាញ​ពី​គំនិតអំពីផ្ទៃដោយបានដាក់ឈ្មោះរបស់គាត់ (ផ្ទៃរីម៉ាន) និង បាន​បង្ហាញ​អំពី​ស្វ៊ែររីម៉ាន។ ការ​ស្រាវជ្រាវ​របស់​គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្នែក​ដ៏​សំខាន់​នៃ​ទ្រឹស្តីបទធរណីមាត្ររីម៉ាន ធរណីមាត្រពិជគណិត និង complex manifold នា​គ្រាបន្ត​បន្ទាប់​មក​។ ទ្រឹស្តី​អំពី​ផ្ទៃរីម៉ាន​ត្រូវ​បាន​រៀបរាប់​លំអិត​ដោយ Felix Klein និង អាដុល្ហ្វ ហឺវីត (Adolf Hurwitz) ។ រីម៉ាន​បាន​ចូលរួម​យ៉ាងចំបង​ក្នុង​ការវិភាគលើចំនួនពិត​។ គាត់បាន​កំនត់​អាំងតេក្រាលរីម៉ាន​ដោយប្រើ​មធ្យមនៃ​ផលបូករីម៉ាន​ និង បានអភិវឌ្ឃទ្រឹស្តីនៃ​ស៊េរីត្រីកោណមាត្រ​ដែល​មិនមែនជា​ស៊េរីហ្វួរា និង បានសិក្សា​អំពី​ឌីផេរ៉ង់ស្យែលរីម៉ាន–លីអ៊ូវីល (Riemann–Liouville differintegral) ។ គាត់បានចូលរួមចំនែកដ៏អស្ចារ្យមួយចំនួនចំពោះទ្រឹស្តីចំនួនវិភាគ (analytic number theory)​។ នៅក្នុងឯកសារដ៏ខ្លី គាត់បានបង្ហាញពី​អនុគមន៍ហ្សេតារីម៉ាន និង​បានបង្កើត​នូវសារសំខាន់របស់វា​សំរាប់​ស្វែងយល់​ពី​របាយ​នៃចំនួនបឋម​។
សូមមើលផងដែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទូអាល្លឺម៉ង់
Echinococcosis
១. សេចក្ដីផ្ដើមៈ
Echinococcosis បង្កឡើងដោយ Parasites Cestodes មាននៅលើសត្វកសិកម្ម និង មនុស្ស។ វាបង្ក ជំងឺលើសត្វ គោ-ក្របី ចៀម ពពែ ជ្រូក និង ពពួកសត្វមានក្រចកជើងមួយ ។ Cyste Echinococcosis ឃើញ មាននៅលើស្បែក ថ្លើម (ពពួកសត្វទំពាអៀង )។
២. គោលបំណងៈ
ទីបញ្ចប់នៃមេរៀននេះនិស្សិតអាច ៖
- រៀបរាប់ វដ្ដជីវិត ការបង្ករោគ រោគសញ្ញា រោគវិនិច្ឆ័យ ការឆ្លងរាតត្បាត ការវះកាត់សត្វស្លាប់  វិធានការការពារ និងការព្យាបាល។
៣. វដ្ដជីវិតៈ
Echinococcosis granulosis ជំទង់ជាព្រូនតូចបំផុតដែលមានដងខ្លួនប្រវែង ២-៦ មម មានក្បាល ហើយដងខ្លួនចែកជា ៣-៤ កង់ (សមាជិក)តែប៉ុណ្ណោះ ។
- វគ្គកូនដង្កូវ ៖ ជាពពុះតូចៗ (Cyste) នៅខាងក្នុងមានទឹកខាប់ដែលរុំព័ទ្ធដោយស្រទាប់ស្ដើង រួមជាមួយនឹងក្បាលរបស់ Parasites។ ការលូតលាស់របស់ Echinococcosis ដោយសារវារស់នៅលើសត្វស៊ីសាច់ ជាអាហារ ដូចជា៖ ឆ្កែ កញ្ជ្រេង ឆ្កែចចក។ Echinococcosis granulosis ពេញវ័យរស់នៅក្នុងពោះវៀនតូចរបស់សត្វស៊ីសាច់ជាអាហារ។ ចំណែកឯកូនរបស់វារស់នៅក្នុង ថ្លើម សួត និងសរីរាង្គក្នុងផ្សេងទៀតរបស់ សត្វកសិកម្ម និងសត្វព្រៃ ។
ចំពោះសត្វកសិកម្មឆ្លង Parasites នៅពេលស៊ីស្មៅនិងផឹកទឹកដែលដោយទៅជាមួយនូវស៊ុត Parasites។
រូប
២ . Echinococcosis granulosis
៣ . Eggs
៤ . ថ្លើមដែលមាន Echinococcosis
៥ . កង់ទុំធ្លាក់មកក្រៅ
៤. ការរាតត្បាតៈ
សត្វទាំងឡាយឆ្លង Echinococcosis ច្រើននៅរដូវប្រាំង ពិសេស ខ្វះទឹក ដែលជាហេតុធ្វើអោយ សត្វប្រមូលផ្ដុំគ្នា ជាហ្វូងធំៗ ទៅផឹកទឹកតែមួយកន្លែង រួចហើយបង្កលក្ខណៈឆ្លងគ្នាទៅវិញទៅមក ជាមួយសត្វ ឆ្កែ នឹងជាមួយសត្វដែលម្ចាស់បញ្ចប់ផ្សេងទៀត ។
៥. ការបង្ករោគៈ
ការលូតលាស់របស់ Cyste Echinococcosis ក្នុងប្រព័ន្ធកោសិកាជាហេតុធ្វើអោយដាច់ទ្រង់ទ្រាយ និងធ្វើអោយអសកម្មមុខងារចាំបាច់របស់សរីរាង្គផ្សេងៗ។ ការបង្ករោគអាស្រ័យដោយកន្លែងតាំងនៅក្នុងថ្លើម (Cyste) Echinococcosis។ កាលណា Cyste តាំងនៅក្នុងថ្លើមធ្វើអោយមុខងាររបស់អសកម្ម ហើយបណ្ដាលបន្ដអសកម្មដល់មុខងារប្រព័ន្ធរំលាយអាហារថែមទៀត ។ ប្រសិនបើគីស្ដស្ថិតនៅក្នុងសួតច្រើនធ្វើអោយ អសកម្មចលនាដង្ហើម ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះកាកសំណល់ នៃការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់កូន Parasites ជាសារធាតិ ពុល ក្នុងសារពាង្គកាយ របស់សត្វ Hote Intermediaires។
៦. រោគសញ្ញាៈ
សត្វដែលឆ្លងកូន Parasites គេសង្កេតឃើញសត្វស្គមស្គាំង,ថយចុះផលិតផល។ វត្ដមាន Cyste Echinococcus ច្រើននៅថ្លើម លេចល៉ើង នូវពណ៌លឿង នៅលើស្រទាប់ស្ដើង នៃស្បែក និង ភ្នែក ហើយធ្វើអោយ ការរំលាយអាហារមិនប្រក្រតី ។ Echinococcus នៅក្នុងសួតធ្វើអោយ សត្វក្អក ,ដកដង្ហើមយ៉ាងពិបាក សត្វ អាចងាប់ដោយសារការស្ទះដង្ហើមនៅពេលដែលគីស្ដ Echinococcus មានចំនួនច្រើនលើស លុបនៅក្នុង សួត ។
៧. ការវះកាត់សត្វស្លាប់ៈ
Cyste Echinococcus ច្រើនស្ថិតនៅក្នុងថ្លើម, សួត , អាចនៅក្នុងលំពែង ។ ជួនកាល យើងឃើញ Cyste Echinococcus មានពណ៌ប្រផេះស្ថិតនៅបន្ដបន្ដបន្ទាប់គ្នា នៅលើស្រទាប់   ក្រៅ នៃថ្លើម និងសួត ។ ប៉ុន្ដែ  Echinococcus ក៏ច្រើនស្ថិតនៅក្នុងស្រទាប់ក្នុងនៃសួត ឬ ថ្លើម ដែលយើងដឹងបាននៅពេលដែល យើង ចុចស្ទាបវា ។ កំណត់សំគាល់មួយទៀត គឺ ថ្លើម ឬ សួតរីក មាឌ និង ទំហំហើយភាពស្ដើងរលោងនៃ ផ្ទៃខាង ក្រៅនៃថ្លើម ឬ សួត ភាពមិនស្មើ ដោយសារតែដុំ Cyste Echinococcus។
៨. រោគវិនិច្ឆ័យៈ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យលើសត្វរស់ ចំពោះ Echinococcus មានការពិបាកជាទីបំផុត ព្រោះពុំ ទាន់មាន ជីវិតអ្វីច្បាស់លាស់ ។ ប៉ុន្ដែជួនកាលគេប្រើសូលុយស្យុង Echinococcus ក្នុងស្បែកសត្វ ត្រង់ក ឬ ស្បែកគុល កន្ទុយដោយចាក់ 0,1-0,2ml នូវទឹកខាប់សូលុយស្យុង Scolex។
៩. ការផ្ទៀងផ្ទាត់លទ្ធផលនៃការពិសោធន៍ៈ
នៅពេលវះកាត់សត្វងាប់ Cyste Echinococcus ខុសគ្នាពី Cysticercus ដោយ Cysticercus រុំព័ទ្ធដោយភ្នាសស្ដើងភ្លឺថ្លា។ Cyste Echinococcus រុំព័ទ្ធដោយភ្នាសសប្រផេះ ហើយ ភាគច្រើនស្ថិតនៅ ស្រទាប់ជ្រៅនៃកោសិកាសួត និងថ្លើម ។
១០. ការព្យាបាលៈ
ការព្យាបាលចំពោះកូន Cestodes Echinococcus វិទ្យាសាស្ដ្រពុំទាន់បានស្រាវជ្រាវអោយឃើញបានច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ ។ ប៉ុន្ដែក្នុងអត្ថបទវិទ្យាសាស្ដ្រខ្លះ បានបញ្ជាក់ថាថ្នាំ Mebendazole ទទួលបានលទ្ធផលល្អ ដោយប្រើលាយជាមួយចំណីក្នុងកំរិត 50mg/kgទំងន់រស់ ។
ចំពោះការប្រឆាំង និង Echinococcus ពេញវ័យ Cyste Echinococcus granulosis   ពិសេស សត្វឆ្ដែ ក្នុងការព្យាបាលគេនិយមប្រើ Arecoline HBr, Bunamidine Hcl ,Praziquantel។
១១. វិធានការការពារៈ
ដើម្បីចៀសវាងការឆ្លងរាតត្បាតជំងឺ ប្រដាប់ក្នុងរបស់សត្វមិនត្រូវចោលពាសវាលពាសកាល ដែលជា ហេតុធ្វើអោយសត្វ ឆ្កែរើសស៊ីជាអាហារ។ មួយវិញទៀតប្រសិនបើឃើញសត្វឆ្កែងាប់តាមវាល ឬផ្លូវសាធារណៈ ត្រូវយកឆ្កែនោះកប់អោយជ្រៅ ចៀសវាងចំលងដល់សត្វដទៃ ។ ចំពោះសរីរាង្គក្នុងរបស់គោ ,ចៀម, ជ្រូក ។ល។ ដែលសង្ស័យថាមាន Cyste Echinococcus ត្រូវកប់ចោលយ៉ាងជ្រៅ ឬ ក៏យកទៅចំអិនក្នុងទឹកដាំពុះក្នុង រយៈពេល ៤០-៥០នាទី រួចទើបយកទៅជាចំណីរបស់សត្វ ។
រឿងសព្វសិទ្ធិ
នៅក្នុងព្រៃហេមពាន្តមានសត្វជៀបកប្បាសឈ្មោលញីមួយគូរស់នៅដោយមានកូនខ្ចីនៅក្នុងសំបុក។ ព្រឹកឡើងចាបឈ្មោលចេញទៅរកចំណីចិញ្ចឹមកូន ទុកឲ្យចាបញីនៅក្រុងរក្សាកូន។ ហើរទៅដល់ទៀបស្រះឈូកមួយមានផ្កាឈូករីកក៏ហើរទៅទំលើផ្កាឈូករីកនោះ ហើយត្រូវផ្កាឈូកក្តោបរំរកច្រកចេញពុំរួច។ លុះសុរិយាជ្រាលជ្រេផ្កាឈូកលា ទើបចាបឈ្មោលចេញរួចហើរពាំចំណីសំដៅទៅកាន់សំបុកវិញ។ ថ្លែងពីនាងសកុណីនៅក្នុងព្រៃត្រូវភ្លើងឆេះព្រៃស្លាប់កូនអស់ លុះឃើញសកុណាជាប្តីមកដល់មានធុំក្លិនក្រអូបនៃផ្កាឈូកទៀតនោះ​ក៏កើតក្តីប្រច័ណ្ឌខឹងនឹងប្តីថារវល់តែត្រេកត្រអាលស្រីញីថ្មីភ្លេចកូនប្រពន្ធ។ សកុណីក៏លោតចូលភ្លើងដោយបានសច្ចាថាបើកើតជាតិថ្មីមិនស្តីនិយាយនឹងប្រុសឈ្មោលណាឡើយ។ ឯសកុណាដែលពន្យល់សកុណីមិនជឿក៏លោតសម្លាប់ខ្លួនក្នុងភ្លើងដែរ ដោយបានសច្ចាថាកើតជាតិណាណាសូមជួបប្រពន្ធរបស់ខ្លួនជានិច្ចកុំខានឡើយ។ កាលស្លាប់ទៅ ចាបឈ្មោលបានទៅកើតជាបុត្រារបស់កោណ្ឌញ្ញសេដ្ឋី និងនាងខេមារីក្នុងស្រុកចន្ទគ្រាមបុរី ក្រុងពារាណសី ដោយមាននាមថា "ចៅសព្វសិទ្ធិ"។ កាលសព្វសិទ្ធិប្រសូតនោះមានកុមារ ១០០១នាក់កើតឡើងដែរជាបរិវា។ ចំណែកឯនាងសកុណីកាលស្លាប់ទៅ បានយកកំណើតជាបុត្រីរបស់ត្រកូលក្សត្រមាននាមថា "សុវណ្ណកេសរ" នៃក្រុងពារាណសីដែលមានបិតានាមព្រះបាទព្រហ្មទត្ត និងមហេសីនាមកុសុមា។ កាលធំដឹងក្តីឡើងសព្វសិទ្ធិបានសុំឪពុកម្តាយទៅរៀនវេទនឹងលោកអាចារ្យទិសាបាមោក្ខនៅនគរតក្កសិលា ដោយមានកុមារទាំង១០០១ទៅរៀនជាមួយគ្នា ព្រមទាំងមានភិលៀងជំនិតម្នាក់ផង ដែលបានរៀនសូត្រចេះដឹងដូចសព្វសិទ្ធិដែរ។ ក្នុងចំណោមសិស្សទាំងអស់ សព្វសិទ្ធិគឺជាសិស្សដែលពូកែ និងឆ្លាតជាងគេ។ វេលាដែលបានចេះចាំសព្វហើយក៏បានធ្វើដំណើរត្រឡប់មកមាតុភូមិវិញ។ ថ្លែងឯនាងសុវណ្ណកេសរវិញពុំដែលនិយាយរកប្រុសណាសោះ រាប់ទាំងបិតានាងផង។ ការនេះធ្វើឲ្យបិតាព្រះនាងមានការងឿងឆ្ងល់ជាខ្លាំងក៏សួរទៅនាងកុសុមាជាមហេសីឲ្យសួរនាំក៏បានដឹងសព្វគ្រប់ កើតចិត្តអាណិតបុត្រីថាការនេះគឺបណ្តាលមកពីកម្ម និងកោតសរសើរបុត្រីថាជាស្រីគ្រប់លក្ខណ៍។ ព្រះបាទព្រហ្មទត្តក៏ប៉ាវគងឲ្យក្សត្រគ្រប់នគរ នាម៉ឺន មន្ត្រី សេដ្ឋី ប្រជានុរាស្ត្រនាំបុត្រា កូនប្រុសមកសាកល្បងយ៉ាងណាឲ្យនាងសុវណ្ណកេសរព្រមនិយាយជាមួយ នឹងលើកព្រះនាងឲ្យជាមហេសី។ ប៉ុន្តែគ្រប់បុត្រា និងបុរសជាច្រើនមិនបានធ្វើឲ្យព្រះនាងនិយាយជាមួយនោះទេ។ ព័ត៌មាននេះបានលេចលឺដល់សព្វសិទ្ធិ ក៏បាននាំភិលៀងមកនគរពារាណសី ដើម្បីល្បងយកនាងសុវណ្ណកេសរ ដោយបានប្រើសិល្ប៍សាស្ត្រដកដួងព្រលឹងភិលៀងទៅដាក់លើវត្ថុផ្សេងៗជាគម្រប់៤ដង។ លើកទីមួយសព្វសិទ្ធិបានដកដួងព្រលឹងភិលៀងទៅដាក់នឹងទ្វារ។ លើកទីពីរដាក់នឹងចង្កៀង លើកទីបីដាក់នឹងពានព្រះស្រី និងលើកទីបួនដាក់នៅនឹងវាំងនន។ ហើយក្នុងមួយលើកៗសព្វសិទ្ធិបាននិទានរឿងមួយ។
ការនិទានរឿងទាំងបួនរបស់សព្វសិទ្ធិនេះធ្វើឲ្យសុវណ្ណកេសរនិយាយតប ដោយមានសូរសព្ទភ្លេងជាសក្ខីភាព។ សព្វសិទ្ធិ និងនាងសុវណ្ណកេសរត្រូវបានបិតាមាតារៀបអភិសេកឲ្យនាពេលនោះទៅ។
សម័យក្រោយមក សព្វសិទ្ធិបានលាមហេសីទៅប្រពាតព្រៃជាមួយនឹងភិលៀង។ ទៅដល់ព្រៃបានជួបនឹងប្រើសស្លាប់មួយ សព្វសិទ្ធិបានដកដួងចិត្តពីរូបខ្លួនទៅចូលក្នុងសាកសព្វនោះដោយបានផ្តាំភិលៀងឲ្យមើលថែរូបកាយខ្លួនឲ្យបានល្អ។ សព្វសិទ្ធិក្នុងរូបរាងប្រើសបានរត់លេងយ៉ាងសប្បាយនៅក្នុងព្រៃ។ ឱកាសល្អ ភិលៀងបានដកដួងជីវិតរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងរូបសព្វសិទ្ធិ ហើយដុតរូបរបស់ខ្លួនចោលទៅ។ សព្វសិទ្ធិត្រឡប់មកវិញដឹងថាភិលៀងក្បត់យកព្រលឹងចូលរូបរបស់ខ្លួននោះក៏កើតទុក្ខទោម្នេញ។ ចៃដន្យល្អមានសត្វសារិកាមួយស្លាប់ថ្មីៗ សព្វសិទ្ធិក៏ដកដួងជីវិតចូលទៅក្នុងរូបសត្វនោះ ហើរទៅរាជវាំង រ៉ាយរ៉ាប់ប្រាប់មហេសីសព្វគ្រប់។ សុវណ្ណកេសរក៏បានលួងលោមភិលៀងឲ្យដកដួងជីវិតដាក់ក្នុងពពែស្លាប់មួយ។ សព្វសិទ្ធិក៏ដកដួងជីវិតរបស់ខ្លួនចូលក្នុងរូបរបស់ខ្លួនវិញ។ រួចរាល់ហើយគេក៏សម្លាប់ពពែនោះចោលទៅ។ ក្រោយមកព្រះបាទព្រហ្មទត្តទ្រង់រាជាពាធដល់នូវទីវង្គត។ អស់ចតុរង្គជំនំគ្នាសេ្តចយាងក្សត្រគឺ សព្វសិទ្ធិ និងសុវណ្ណកេសរឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យជាសុខសាន្តរហូតដល់ព្រះជន្មមួយរយម្ភៃព្រះវស្សារទើបសោយវិលាល័យ​ទៅកើតនៅឋានតុសិត។ សព្វសិទ្ធិសរជាតិជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ នាងសុវណ្ណកេសរជាកន្សៃសារពេជ្ញ ភិលៀងជាទេវទត្ត ព្រះបាទព្រហ្មទត្តជាអានាថបណ្ឌិតមហាសេដ្ឋី កុសុមាជានាងពលីកា កោណ្ឌញ្ញសេដ្ឋីជាពុទ្ធបិតានាមសុទ្ធោទន៍ នាងខេមាជាពុទ្ធមាតានាមនាងសិរីមហាមាយា។
រានហាល
នៅស្ទើរតែគ្រប់ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ដែលជាទីទេវឋានទាំងអស់សុទ្ធតែមានរានរាំ ឬក្តារបែន ដែលជាកន្លែងសម្រាប់រាំរបាំថ្វាយអាទិទេពក្នុងបរិវេណកំពែងប្រាសាទនៅមុខទ្វារចូលទៅតួប៉មប្រាសាទ កណ្តាលប្រាសាទតែម្តង។ ជាក់ស្តែងយើងឃើញនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត បែនឬរានរាំយ៉ាងធំ ខ្ពស់ពីដីបែរមុខទៅទិសខាងលិច ស្ថិតនៅចំមុខប្រាសាទធំ ដែលមានទ្រង់ទ្រាយជាកាកបាទ ដោយមានលំអជាមួយបង្គាន់កាន់ដៃសត្វនាគ។ ពាក្យថាក្តារបែនមានពាក្យម៉្យាងទៀតហៅថារានហាល គឺជារានសង់អំពីថ្ម រៀបឱ្យខ្ពស់ពីដីមានបង្គាន់ដៃនិងគ្រឿងលម្អផ្សេងៗ តែពុំមានប្រក់ដំបូលទេហើយនៅជាប់ពីមុខប្រាសាទ ឬទីសក្ការៈអ្វីមួយ។ ជួនកាលជាកន្លែងសម្រាប់តភ្ជាប់ពីក្លោងទៅនឹងប្រាសាទ ឬពីសំណង់មួយទៅសំណង់មួយទៀតក៏គេហៅថារានហាលដែរ។ ឯសម័យក្រោយៗមក គេក៏នៅតែបន្តទ្រង់ទ្រាយក្តារបែនជារាងកាកបាទដដែល តួយ៉ាងនៅប្រាសាទបាយ័ន គេកសាងនៅទិសខាងកើតគឺច្រកចូលប្រាសាទធំ នៅទីនោះមានស្រះទឹកអមសង់ខាងពីរ។ ចំណែកឯនៅប្រាសាទតាព្រហ្មដែលជាទីសក្ការៈមួយក្នុងចំណោមទីសក្ការៈដ៏ធំៗរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនិក សម័យនោះក្តារបែននិងរានហាលនេះដែរ។ នៅប្រាសាទព្រះខ័ន ដែលកសាងដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ រានរាំនិងក្តារបែននៅមានសណ្ឋាននិងទ្រង់ទ្រាយដូចនឹងប្រាសាទ ដែលបានលើកឡើងខាងលើដែរ។ លុះចំណេរកាលក្រោយមករានរាំងត្រូវបានគេជ្រើសរើសយកទីទួលកណ្តាលវាលសម្រាប់សម្តែងតែពុំមានដំបូលនិងជញ្ជាំងទេ គឺគ្រាន់តែក្រាលកន្ទេលសម្រាប់តែអ្នកសម្តែងតែប៉ុណ្ណោះ។ មកដល់បច្ចុប្បន្នគេលែងទៅសម្តែងនៅមុខប្រាសាទទៀតហើយ គេតែងសម្តែងនៅមហោស្រពជាដើម ។
ធម៌សាលា
ចំពោះវត្តមានធម៌សាលា ឬសាលាធម៌ ដែលជាជម្រករបស់អ្នកដំណើរគាថា ១២២ ដល់១២៦នៃសិលាចារឹកប្រាសាទតាព្រហ្មបានឱ្យដឹងថា នៅតាមដងផ្លូវនានានៃព្រះរាជណាចក្រកម្ពុជាបុរាណមានធម៌សាលាចំនួន ១២១ ដែលសម្រាប់ឱ្យប្រជាជនស្នាក់អាស្រ័យនៅជាបណ្តោះអាសន្នក្នុងការធ្វើដំណើរពីភូមិមួយទៅភូមិមួយទៀត ឬពីខេត្តមួយទៅខេត្តមួយទៀត។ នៅក្នុងធម៌សាលានីមួយៗអ្នកដំណើរអាចមានភ្លើងបំភ្លឺបានទៀតផង។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទតាព្រហ្មមានខ្លឹមសារថា នៅតាមដងផ្លូវនានាពីយសោធរបុរៈ(រាជធានីក្នុងសម័យព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ ដែលមានភ្នំបាខែងជាចំណុចកណ្តាល)ទៅក្រុងចម្ប៉ាសាក់(ប្រាសាទវត្តភូ) ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ព្រះអង្គបានកសាងសាលាដំណាក់ចំនួន ៤៧ ដោយមានភ្លើងសម្រាប់បំភ្លឺផង។ ពីរាជបូរី ដល់ជ័យវតី ហើយពីនេះដល់ជ័យសិង្ហវតីហើយពីទីនេះដល់ជ័យវិរវតី ហើយពីនេះដល់ជ័យរាជគិរី ហើយពីនេះសុវីរបុរី ហើយពីក្រុងនេះដល់យសោធរបុរមានសាលាដំណាក់៤៤ដោយមានប្រដាប់សម្រាប់បង្កាត់ភ្លើង។ មានដំណាក់មួយនៅសូយ្យបរវ័ត(ភ្នំជីសូរ្យ) មួយនៅស្រីវិជយាទិត្យបុរៈ មួយនៅកល្យណសិទ្ធិក។រួមទាំងអស់មាន១២១។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះខ័នបានឱ្យដឹងថាពីរាជធានីអង្គរទៅនគរចម្ប៉ាមានជម្រកសម្រាប់អ្នកសំណើរចំនួន ៥៧ ពីរាជធានីអង្គរទៅភិមាយមានដំណាក់ចំនួន ១៧ ហើយ៤៤ទៀតកសាងតាមផ្លូវនានាឆ្លងកាត់ពីរាជធានីទៅខេត្តមួយចំនួន ដែលយើងពុំស្គាល់ដូចជាផ្លូវមួយទៅភ្នំជីសូរ្យនិងមានខ្លះទៀតមិនស្គាល់ទីតាំងជាក់លាក់ ។
ខោង
ខោង ប្រទេសឡាវ គឺជា ស្រុកមួយ របស់ ខេត្តចំប៉ាសក្តិ នៅភាគនិរតីនៃ ប្រទេសឡាវ ។ ស្រុកនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសកម្ពុជានៅភាគខាងត្បូងឆ្ងាយ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ទឹកធ្លាក់ខនផាផេង និងតំបន់ សុី ផាន់ដូន (កោះចំនួន 4000)។
ផ្លូវជាតិលេខ៧
ផ្លូវជាតិលេខ ៧ (១០០០៧) គឺជាផ្លូវជាតិមួយក្នុងចំនោម ផ្លូវជាតិ របស់ កម្ពុជា ។ ជាមួយនឹងប្រវែង 509.17 គីឡូម៉ែត្រ តភ្ជាប់ ស្គួន ជាមួយ ត្រពាំង ក្រៀល ច្រក ទ្វារ អន្តរជាតិ ជាមួយ ប្រទេស ឡាវ ។ វាជាផ្នែកមួយនៃ បណ្តាញផ្លូវហាយវេអាស៊ី និងនៃការតភ្ជាប់ផ្លូវរវាង ទីក្រុងភ្នំពេញ និង ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ដោយភ្ជាប់ជាមួយ ផ្លូវលេខ 13 ក្នុងប្រទេសឡាវ ឆ្ពោះទៅភាគខាងជើងតាមដងទន្លេមេគង្គទៅកាន់ ទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ។
នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2004 វាត្រូវបានប្រកាសថា ការស្ថាបនាផ្លូវនេះឡើងវិញ ដែលត្រូវបានជួយដោយរដ្ឋាភិបាលចិន នឹងត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញដោយផ្នែកដោយក្រុមហ៊ុន ក្រុមសំណង់សាងហៃ របស់ប្រទេសចិន។ ការងារសាធារណៈដែលចំណាយអស់ប្រហែល 80 លានដុល្លារអាមេរិក ត្រូវបានសម្ពោធជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី 29 ខែមេសា ឆ្នាំ 2008។
តេជោដាំដី
តេជោជ្រែកដី
ចៅពញាតេជោជ្រែកដី រឺ តេជោតំឌិន (ដាំឌិន នេះជាពាក្យយកពីថៃមានន័យថា តំ ត្រូវនឹង​ดำមានន័យថា មុជ ឬជ្រែក ឯឌិនត្រូវនឹងดิน មានន័យថាដី) សរុបមានន័យថាតេជោជ្រែកដី ។​ លោកជាឧកញ៉ាមន្ត្រីក្នុងសម័យព្រះបាទបទុមសុរិយវង្ស។ ​ព្រះបាទ​បទុមសុរិយវង្ស ​ដោយសារ​មាន​ព្រះ​នេត្រ​ទិព្វ​ ​ព្រះ​អង្គ​បានដឹង​បាន​យល់​នូវ​អស់​ព្រឹត្ដិការណ៍​ ​ព្រះ​អង្គ​បានដឹង​ថា​ ​អ្នកមាន​បុណ្យ​មាត់ទិព្វ​បាន​កើតឡើង​ហើយ​ ​ព្រះ​អង្គ​នឹកគិត​ឃើញ​ថា​ ​មិន​ងាយ​នឹង​ចាប់​ពញា​រោង​នេះ​ឡើយ។​ ​ព្រះ​អង្គ​កោះ​ប្រជុំ​អស់​នាម៉ឺន​មុខមន្ដ្រី​ ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ដ៏​ធំ​នេះ។​ ​ព្រះ​អង្គ​យល់​ឃើញ​ថា​តទៅ​អនាគត​ ​ប្រទេស​សៀម​នឹង​មាន​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ ​ដែល​គេ​ពុំ​អាច​កំទេចបាន​ឡើយ។​ ​ដូច្នេះ​គេ​ត្រូវ​តែ​ចាត់​ទុក​ស្រុក​សៀម​ដោយ​ឡែក​ ​ដោយ​មិន​ចាំ​នាំ​សួយសារអាករ​មក​ថ្វាយ​ស្ដេច​ស្រុក​ខ្មែរ​ដូច​សព្វ​ដងនោះ​ ទៀត​ទេ។​
បើ​យោល​ទៅ​តាម​ឯកសារ​ខ្លះ​ទៀត​ ​បុព្វហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​ព្រះរាជា​ខឹង​ខ្ញាល់​ចេញ​បញ្ជា​ចាប់​ពញា​រោង​នោះ ​គឺ​មក​អំពី​នាយ​រោង​បាន​ប្រមាថ​មាក់ងាយ​ចេស្ដា​ព្រះ​អង្គ​ ​ដោយ​គ្មាន​ញញើតញញើម​ហ៊ាន​ចូល​មក​ឈរ​បង់​ជំទែង​កណ្ដាល​សាល​ជំនុំ​ ​ចំ​ពីមុខ​ព្រះ​ភ័ក្ត្រ​ព្រះ​អង្គ​ ​ពេល​ដែល​ចូល​មក​នាយ​រោង​បាន​បំបាំង​ខ្លួន​ ​មិន​ឲ្យ​នាម៉ឺន​មន្ត្រី​ពល​សេនា​ម្នាក់​មើលឃើញ​ឡើយ។​ ​មាន​តែ​ព្រះមហាក្សត្រ​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​មួយ​អង្គ​គត់​ ដែល​យាង​ចូល​មក​ដល់​ទើប​មើលឃើញ។ ​អាកប្បកិរិយា​ព្រហើន​ច្រលោង​ខាម​នេះ​ហើយ​ ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ខ្ញាល់​ ​ចេញ​បញ្ជា​រក​ចាប់​នាយ​រោង។​ ​ឃើញច្បាស់​ជាក់​នឹង​ភ្នែក​ ​ថា​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​តេជៈ​បារមី​ ​មិន​អន់​ខ្សោយ​ដូចដែល​ខ្លួន​នឹក​ស្មាន​ ​ពញា​រោង​ក៏​រត់​ភៀសខ្លួន​បាត់​ស្រមោល​ទៅ។​ ​ឧកញ៉ា​មន្ដ្រី​ចៅពញា​តេជោជ្រែកដី (តំដិន) ​ត្រូវ​នាំ​ពល​សេនា​ចំនួន ​៣០០ ​នាក់​ ​ជ្រែក​ដី​ទៅ​ចាប់​ពញា​រោង​នៅ​ឯ​ស្រុក​សុខោទ័យ។​ ​កងទ័ព​តេជោដាំដី​វិញ​ដេញ​តាម​ចាប់​ប្រកិត​ពីក្រោយ​ ​ពញា​រោងរ​ត់ទៅ​ដល់​ស្រុក​ពីជិត​ ​ហើយ​ឡើង​កាត់​សំដៅ​ទៅ​តំបន់​ស្រុក​សុខោទ័យ​ ​មក​ដល់ទី​នេះ​ ​ពញា​រោង​រត់​ចូល​ទៅ​ពួន​លាក់ខ្លួន​ក្នុង​វត្ដ​ពុទ្ធថៃ​ ​សុំ​លោក​ចៅអធិការ​សាង​ផ្នួស​បួស​ជា​សាមណេរ។​ រសៀល​ថ្ងៃមួយ នៅ​ពេល​ដែល​នេន​រោង​កំពុង​តែ​បោសសំអាតទីធ្លា​មុខ​ព្រះ​វិហារ​ ​ស្រាប់តែ​ចៅពញា​តេជោដាំដីជ្រែក​ដី​លេច​ចេញ​មក​ពាក់កណ្ដាល​ខ្លួន​ចំ​ពីមុខ​តែ​ម្ដង​ ​ដោយ​មិន​បានដឹង​ថា​នេន​នេះ​ជា​ពញា​រោង​ ​តេជោដាំដី​ក៏​ទូល​សុំ​សួរ​លោក​រក​ពញា​រោង។​ ​នេន​រោង​ស្គាល់​ច្បាស់​ថា​គេ​មក​រក​ចាប់ខ្លួន​ ​បាន​មានសង្ឃ​ដីកា​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​វិញ​ ​សូម​ឧបាសក​រង់ចាំ​នូវ​ទី​នេះ​សិន​ចុះ​ចាំ​អាត្មា​ទៅ​រក​ជូន​ ​ភ្លាម​នោះ​ដែរ​ ​រូបរាង​កាយ​តេជោដាំដី​ប្រែ​ទៅ​ជា​រឹង​បន្ដិចៗ​ម្ដង ​ហើយ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ថ្ម​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​ ​មេទ័ព​ពល​សេនា​នៅ​សល់​ប៉ុន្មាន​ ​ដែល​ដើរ​តាម​ផ្លូវ​ជ្រែក​ដី​ដោយតេជោជ្រែកដី បាន​នាំ​គ្នា​ដកថយ​ត្រលប់​ចូល​ នគរ​ទៅ​រាយការណ៍​ថ្វាយ​ព្រះរាជា​តាម​ហេតុការណ៍។​ ក្រោយ ​ដែល​ស្ដេច​សៀម​នៅ​សុខោទ័យ​ចូល​ទិវង្គត​ ​នេន​រោង​បាន​ចាក​សិក្ខាបទ​ ​ហើយ​បាន​ឡើង​គ្រប់គ្រង​ស្រុក​សៀម​ពី​ពេល​នោះ​មក។​ ​ពញា​រោង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​មាន​ព្រះ​បរម​នាម​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ថា​ ​ព្រះបាទ​ចន្ទ្រាធិបតី​ ​ស្ដេច​សៀម​ថ្មី​អង្គ​នេះ​ ​ដែល​គេ​និយម​ហៅ​តែ​ពញា​រោងៗ​ ​បាន​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​គត់​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ចំនួន​ពីរ​លើក​ទៀត។ ឈ្មោះរបស់លោកត្រូវបានគេប្រសិទ្ធិនាមឱ្យផ្លូវមួយខ្សែដែលចាប់ផ្ដើមពីអង់តែនទួលគោក រហូតដល់រង្វង់មូលកួចកាណុង។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តេជោខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចៅពញាខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន
ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ម៉ាឡេស៊ីហោះហើរលេខ 17
ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ម៉ាឡេស៊ីជើងហោះហើរលេខ 17, ទីក្រុង អាំស្ទែដាំ, ប្រទេសហូឡង់ស៊ីហោះហើរព្រូនចូលទៅក្នុងព្រលានយន្តហោះអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគូឡាឡាំពួដែលជាការធ្វើដំណើរជាទៀងទាត់នៅលើព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ុយក្រែននៅថ្ងៃទី 18 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2014, យន្តហោះទាំងពីរត្រូវបានបាញ់ធ្លាក់ដោយមីស៊ីលបាញ់ដោយដីមួយ។
ឯកសារយោង
<references group="" responsive=""> ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations
អត្តវគ្គបាឡី
ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ធម្មបទគាថា
១២. អត្តវគ្គោ
១៥៧.
អត្តានញ្ចេ បិយំ ជញ្ញា, រក្ខេយ្យ នំ សុរក្ខិតំ;
តិណ្ណំ អញ្ញតរំ យាមំ, បដិជគ្គេយ្យ បណ្ឌិតោ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ (Michael Faraday) (២២ កញ្ញា ១៧៩១ - ២៥ សីហា ១៨៦៧) ជារូបវិទូនិងគីមីវិទូ​អង់គ្លេស ដែលបានរួមចំនែកក្នុងការស្រាវជ្រាវ​ផ្នែកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច​និងអេឡិចត្រូគីមី។
អត្តវគ្គបាឡី
អត្តានមេវ បឋមំ, បតិរូបេ និវេសយេ;
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ហ្វារ៉ាដេយ​បានសិក្សាអំពីដែនម៉ាញ៉េទិច​នៅជុំវិញអង្គធាតុចំលង​ដែលមានចរន្តជាប់ឆ្លងកាត់។ គាត់បានបង្កើតគំនិតគ្រឹះអំពីដែនម៉ាញ៉េទិច​នៅក្នុងរូបវិទ្យា។ គាត់បានរកឃើញបាតុភូតអាំងឌុចស្យុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដ្យាម៉ាញ៉េទិច និង ច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគ។ គាត់បានរកឃើញថា​ម៉ាញ៉េទិច​អាចមានឥទ្ធិពលលើ​កាំពន្លឺ​និងបានពោលថា មានទំនាក់ទំនងពិសេស១នៅពីក្រោយបាតុភូតទាំង២នេះ។ គាត់បានរកឃើញគោលការណ៍ដែលគេប្រើក្នុងម៉ាស៊ីនអគ្គីសនី។
អត្តវគ្គបាឡី
អថញ្ញមនុសាសេយ្យ, ន កិលិស្សេយ្យ បណ្ឌិតោ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ក្នុងផ្នែកគីមីវិទ្យា ហ្វារ៉ាដេយ​បានរកឃើញបង់សែន បង្កើតចំពុះប៊ុនសិន និងប្រព័ន្ធចំនួនអុកស៊ីតកម្ម និងបំផុសបំផុលការប្រើប្រាស់ពាក្យ អាណូត កាតូត អេឡិចត្រូត និង អ៊ីយ៉ុង ជាដើម។
អត្តវគ្គបាឡី
១៥៩.
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ទោះបីជាហ្វារ៉ាដេយ​មិនបានទទួលការអប់រំជាផ្លូវការអោយបានច្រើន និងមានចំនេះដឹងតិចតួច​ពីគណិតវិទ្យាថ្នាក់ខ្ពស់ ក៏ដោយ ក៏គាត់បានក្លាយជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏មានឥទ្ធិពលនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ហ្វារ៉ាដ ដែលជាខ្នាតរបស់កាប៉ាស៊ីតេ​នៅក្នុងSI ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគាត់។ ដូចគ្នាផងដែរ​ថេរហ្វារ៉ាដេយ ជាបន្ទុកអគ្គីសនីរបស់អេឡិចត្រុងមួយម៉ូល (ប្រហែល 96 485 គូឡុំ)។ ច្បាប់អាំងឌុចស្យុងរបស់ហ្វារ៉ាដេយបានចែងថាដែនម៉ាញ៉េទិច​ដែលប្រែប្រួលទៅតាមពេលវេលា​បង្កើតជាកំលាំងចលករអគ្គីសនីដែលសមាមាត្រនឹងបំរែបំរួលនោះ។
អត្តវគ្គបាឡី
អត្តានំ ចេ តថា កយិរា, យថាញ្ញមនុសាសតិ;
សុទន្តោ វត ទមេថ, អត្តា ហិ កិរ ទុទ្ទមោ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ជីវប្រវត្តិ
thumb|left|150px|upright|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ នៅអាយុខ្ទង់សាម
អត្តវគ្គបាឡី
អត្តា ហិ អត្តនោ នាថោ, កោ ហិ នាថោ បរោ សិយា;
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ជីវប្រវត្តិ
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ ចាប់កំនើតនៅ ញូវីងតុន បាត់ស៍(Newington Butts) ផ្នែកមួយរបស់ឡិនដិនខាងត្បូង ប្រទេសអង់គ្លេស។ គ្រួសាររបស់គាត់មិនធូរធារប៉ុន្មានទេ។ ឪពុករបស់លោក​ឈ្មោះ ចេមស៍ ហ្វារ៉ាដេយ (James Faraday) ជាជាងដែក។ ក្នុងគ្រួសារមួយដែលមានកូន៤នាក់ ម៉ៃឃើល​ ហ្វារ៉ាដេយមានលទ្ធភាពរៀនសូត្រកំរិតមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះនៅសាលា ហើយក្រោពីនេះគាត់ត្រូវរៀនសូត្រដោយខ្លួនឯង។ នៅអាយុ១៤ឆ្នាំ គាត់បានទៅធ្វើជាកូនជាងរបស់អ្នកធ្វើនិងលក់សៀវភៅម្នាក់ឈ្មោះ ចច រីបៅ (George Riebau)។ ក្នុងរយៈពេល៧ឆ្នាំនៅទីនោះ ហ្វារ៉ាដេយបានអានសៀវភៅជាច្រើន និងបានបណ្ដុះចំនាប់អារម្មណ៍យ៉ាងពិសេសលើផ្នែកអគ្គីសនី។ ជាពិសេសទៅទៀត គាត់មានការកោតសរសើរយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសៀវភៅឈ្មោះ Conversations in Chemistry (បទសន្ទនាក្នុងគីមីវិទ្យា) សរសេរដោយ ចេន ម៉ារសិត (Jane Marcet)។
អត្តវគ្គបាឡី
អត្តនា ហិ សុទន្តេន, នាថំ លភតិ ទុល្លភំ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ជីវប្រវត្តិ
នៅអាយុ២០ឆ្នាំ គឺក្នុងឆ្នាំ១៨១២ គាត់បានបញ្ចប់ការងារជាកូនជាង​ ហើយបានចូលរៀនក្នុងថ្នាក់រៀនរបស់គីមីវិទូអង់គ្លេសដ៏ឧត្តមឈ្មោះ ហាំហ្វ្រី ដាវី (Humphry Davy) របស់ Royal Institution និង Royal Society និង ចន តាធូម (John Tatum)។ ហ្វារ៉ាដេយបានទទួលសំបុត្រចូលរៀន​ពី វិល្លៀម ដាន់ស៍ (William Dance)។ ក្រោយមកទៀត ហ្វារ៉ាដេយ បានផ្ញើសៀវភៅមួយក្បាលដែលមានកំរាស់៣០០ទំព័រ​ ដែលគាត់សរសេរក្នុងពេលរៀនក្នុងថ្នាក់នោះ ទៅអោយដាវី។ ដាវីបានឆ្លើយតបទៅវិញភ្លាមៗ ប្រកបដោយសប្បុរស​និងអនុគ្រោះ។ នៅពេលដែលដាវីបាន​បាត់បង់ចក្ខុវិញ្ញាណ​ក្នុងឧប្បត្តិហេតុ​ពិសោធន៍នីត្រូសែនទ្រីក្លរីត គាត់បានសំរេចចិត្តជួលហ្វារ៉ាដេយអោយធ្វើជាលេខា​របស់គាត់។ នៅពេលដែលជំនួយការនៅ Royal Institutionឈ្មោះចន ផេយនី (John Payne) ត្រូវបានគេដេញចេញពីការងារ ហាំហ្វ្រី ដាវីត្រូវបានគេស្នើសុំអោយជួយរកមនុស្សមកធ្វើការជំនួស។ ដាវី​បានជ្រើសតាំង​ហ្វារ៉ាដេយ​អោយធ្វើជា​ជំនួយការគីមីវិទ្យា​នៅទីនោះ នៅថ្ងៃទី១ មីនា។
អត្តវគ្គបាឡី
អត្តនា ហិ កតំ បាបំ, អត្តជំ អត្តសម្ភវំ;
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ជីវប្រវត្តិ
ហ្វារ៉ាដេយបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយ​នាង សារ៉ា បារណាត (១៨០០-១៨៧៩) នៅថ្ងៃទី២ មិថុនា ១៨២១។ ពួកគេគ្មានកូនចៅទេ។ ពួកគេទាំង២ជួបស្គាល់គ្នានៅវិហារសាសនាគ្រឹស្តនិកាយ​សេនដឺម៉ានីមួយ។ គាត់បានជាប់ឆ្នោតជាំសមាជិក Royal Society នៅឆ្នាំ១៨២៤ ត្រូវគេតែងតាំងជានាយកមន្ទីរពិសោធន៍នៅឆ្នាំ១៨២៥ និងនៅឆ្នាំ១៨៣៣ ត្រូវគេតែងតាំងជា Fullerian professor of chemistry ពេញមួយជីវិត ដោយមិនចាំបាច់បង្រៀនទេ។
អត្តវគ្គបាឡី
អភិមត្ថតិ [អភិមន្តតិ (សី. បី.)] ទុម្មេធំ, វជិរំ វស្មមយំ [វជិរំវ’ម្ហមយំ (ស្យា. ក.)] មណិំ។
១៦២.
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
គីមីវិទ្យា
thumb|250px|right|ហ្វារ៉ាដេយនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធ ការងារផ្នែកគីមីវិទ្យារបស់ហ្វារ៉ាដេយ ចាប់ផ្ដើមពេលដែលគាត់នៅធ្វើជាជំនួយការរបស់ហាំហ្វ្រី ដារី។ ហ្វារ៉ាដេយបានសិក្សាពិសេសអំពីក្លរ និងបានរកឃើញកាបូនក្លរីត២ប្រភេទ។ គាត់ក៏បានធ្វើការពិសោធន៍ត្រួសៗជាលើកដំបូង​អំពីសំនាយឧស្ម័ន។ បាតុភូតនេះត្រូវបានកត់សំគាល់មុនគេដោយ ចន ដាល់តុន និងត្រូវបានពន្យល់បកស្រាយ​ក្បោះក្បាយដោយ ថូម៉ាស់ ហ្គ្រាហាម(Thomas Graham) និង ចូសេហ្វ ឡូស្មីត (Joseph Loschmidt)។ ហ្វារ៉ាដេយបានសំរេចធ្វើកំនរជាអង្គធាតុរាវ​នូវឧស្ម័នជាច្រើន ដូចជាក្លរជាដើម។ គាត់បានសង្កេតពីសំលោហៈដែកថែប និងបានបង្កើតកែវជាច្រើនប្រភេទ​សំរាប់ប្រើក្នុងអុបទិច។
អត្តវគ្គបាឡី
យស្ស អច្ចន្តទុស្សីល្យំ, មាលុវា សាលមិវោត្ថតំ;
ករោតិ សោ តថត្តានំ, យថា នំ ឥច្ឆតី ទិសោ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
គីមីវិទ្យា
ហ្វារ៉ាដេយ​បានបង្កើតរបស់មួយដែលក្រោយមកប្លែងជាចំពុះប៊ុនសិន ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាសាកល​នៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធវិទ្យាសាស្ត្រ​ សំរាប់ជាប្រភពកំដៅដែលងាយប្រើ។ ហ្វារ៉ាដេយធ្វើការយ៉ាងទូលំទូលាយ​លើផ្នែកគីមីវិទ្យា ដោយបានរកឃើញបង់សែននិង បង្កើតប្រព័ន្ធចំនួនអុកស៊ីតកម្ម។ នៅឆ្នាំ១៨២៩ ហ្វារ៉ាដេយ​បានធ្វើរបាយការអំពី​ការធ្វើសំយោគអង្គធាតុសមាស​ជាលើកដំបូង​ពីកាបូននិងក្លរ គឺ C2Cl6 (អិចសាក្លរ៉ូអេតាន) និង C2Cl4 (តេត្រាក្លរ៉ូអេតាន)។ និងបានបោះពុម្ពលទ្ធផលនេះនៅឆ្នាំបន្ទាប់។
អត្តវគ្គបាឡី
១៦៣.
សុករានិ អសាធូនិ, អត្តនោ អហិតានិ ច;
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
គីមីវិទ្យា
ហ្វារ៉ាដេយក៏បានរកឃើញច្បាប់នានា​ទាក់ទងនឹងអគ្គីសនីវិភាគ និងបានបំផុសបំផុល​ការប្រើប្រាស់ពាក្យ អាណូត កាតូត អេឡិចត្រូត និង អ៊ីយ៉ុង ដែលជាវាក្យស័ព្ទបង្កើតដោយ វិល្លៀម វីវ៉ែល (William Whewell)។
អត្តវគ្គបាឡី
១៦៤.
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច
ស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យជាងគេរបស់ហ្វារ៉ាដេយ ប្រហែលជាស្ថិតក្នុងផ្នែកអគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច។ ពិសោធន៍ដំបូងគេដែលគាត់ធ្វើគឺ ការផលិតថ្មពិលវ៉ុលតា​ដោយតំរៀបសន្លឹកស័ង្កសី៧ឆ្លាស់គ្នាជាមួយ​ក្រដាសជ្រលក់ទឹកអំបិល​៦សន្លឹក។។ ដោយប្រើថ្មពិលនេះ គាត់បានបំបែក​ម៉ាញ៉េស្យូមស៊ុលផាត។
អត្តវគ្គបាឡី
យោ សាសនំ អរហតំ, អរិយានំ ធម្មជីវិនំ;
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច
thumb|upright|left|ពិសោធន៍របស់​ហ្វារ៉ាដេយ​អំពីរង្វិលអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច
អត្តវគ្គបាឡី
បដិក្កោសតិ ទុម្មេធោ, ទិដ្ឋិំ និស្សាយ បាបិកំ;
ផលានិ កដ្ឋកស្សេវ, អត្តឃាតាយ [អត្តឃញ្ញាយ (សី. ស្យា. បី.)] ផល្លតិ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច
នៅឆ្នាំ១៨២១ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីរូបវិទូនិងគីមីវិទូដាណឺម៉ាក ហាន់ គ្រីស្ទៀន អឺស្តែដ (Hans Christian Ørsted) បានរកឃើញបាតុភូត​អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដាវីនិងវិល្លៀម ហាយ វុល្លាស្តុន (William Hyde Wollaston) បានព្យាយាមទាំងមិនបានសំរេចក្នុងការគូរប្លង់ម៉ូទ័រអគ្គីសនី។ ហ្វារ៉ាដេយបានពិភាក្សាជាមួយអ្នកទាំង២នោះ និងបានបន្តផលិតឧបករណ៍២ដែលបង្កើតចលនាដែលគាត់ហៅថា​ចលនារង្វិលម៉ាញ៉េទិច (ចលនាវង់ដែលកើតពីកំលាំងម៉ាញ៉េទិចវង់ជុំវិញខ្សែ​ចំលង)។​ ខ្សែចំលងដែលជ្រលក់ចូលក្នុងផើងបារ៉តដែលមានដាក់មេដែកនៅខាងក្នុង នឹងវិលជុំវិញមេដែកនោះ ប្រសិនបើគេផ្ដល់ចរន្តពីថ្មពិលទៅអោយវានោះ។ ឧបករណ៍នេះគេអោយឈ្មោះថា ម៉ូទ័រអូម៉ូប៉ូល។ ពិសោធន៍និងរបកគំហើញនេះ​បានក្លាយជាគ្រឹះរបស់បច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចបច្ចុប្បន្ន។ ហ្វារ៉ាដេយ​បានបោះផ្សាយលទ្ធផលទាំងនេះ​ដោយមិនបានបញ្ជាក់ថាជាការងារបន្តពី ដាវី និង វុល្លាស្តុន ហើយដែលភាពចំរូងចំរាស់នេះ​បានធ្វើអោយហ្វារ៉ាដេយដកខ្លួនពីការស្រាវជ្រាវអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ជាច្រើនឆ្នាំ។
អត្តវគ្គបាឡី
១៦៥.
អត្តនា ហិ [អត្តនាវ (សី. ស្យា. បី.)] កតំ បាបំ, អត្តនា សំកិលិស្សតិ;
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច
នៅក្នុងដំនាក់កាលនេះ គេមានភស្ដុតាងដែលថាដាវី​អាចព្យាយាមបង្អាក់ដំនើររបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ក្នុងការក្លាយខ្លួនជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។ ឧទាហរណ៍នៅឆ្នាំ១៨២៥ ដាវី​បានអោយហ្វារ៉ាដេយធ្វើពិសោធពីកែវអុបទិច ដែលមិនបានហុចលទ្ធផលធំដុំឡើយក្នុងរយៈពេល៦ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ដាវីនៅឆ្នា១៨២៩ ទើបហ្វារ៉ាដេយឈប់ធ្វើការងារគ្មានបានការបែបនេះ និងងាកមកធ្វើការប្រឹងប្រែងលើអ្វីដែលមានតំលៃ​អោយធ្វើជាង។ នៅឆ្នាំ១៨៣១ គាត់បានផ្ដើមធ្វើពិសោធជាស៊េរី​ដ៏អស្ចារ្យរបស់គាត់ ដែលក្នុងនោះគាត់បានរកឃើញបាតុភូតអាំងឌុចស្យុងអេឡិចម៉ាញ៉េទិច។ ចូសេហ្វ ហិនរី តំនងជារកឃើញបាតុភូតអូតូអាំងឌុចស្យុង​​រយៈពេលពីរបីខែមុននេះ។ thumb|150px|upright|right|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយនៅឆ្នាំ១៨៤២
អត្តវគ្គបាឡី
អត្តនា អកតំ បាបំ, អត្តនាវ វិសុជ្ឈតិ;
សុទ្ធី អសុទ្ធិ បច្ចត្តំ, នាញ្ញោ អញ្ញំ [នាញ្ញមញ្ញោ(សី.)] វិសោធយេ។
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច
នៅពេលដែលហ្វារ៉ាដេយរុំខ្សែរបុំ​ខ្សែចំលងដែលមានអ៊ីសូឡង់ពីគ្នា ជុំវិញកងដែកមួយ គាត់បានរកឃើញថាមានចរន្តអគ្គីសនីមួយប៉ប្រិចកើតឡើងក្នុងរបុំមួយទៀត។ គាត់ហៅបាតុភូតនេះថា អាំងឌុចស្យុងមុយទុយអែល។ នៅក្នុងពិសោធន៍បន្ទាប់ទៀត គាត់បានរកឃើញចរន្តអគ្គីសនីឆ្លងកាត់ខ្សែចំលង​ប្រសិនបើគាត់ផ្លាស់ទីមេដែកមួយ​ក្នុងរបុំខ្សែចំលង ឬពេលរបុំផ្លាស់ទីលើមេដែកនៅនឹងថ្កល់។ គាត់បានស្រាយបញ្ជាក់ថា ដែលម៉ាញ៉េទិចប្រែប្រួល បង្កើតដែនអគ្គីសនី ដូចមានចែងនៅក្នុងច្បាប់ហ្វារ៉ាដេយ។ ហ្វារ៉ាដេយបានប្រើគោលការណ៍នេះ​ក្នុងការផលិតឌីណាម៉ូអគ្គីសនី ដែលជាបុព្វបុរសរបស់ម៉ាស៊ីនភ្លើងសព្វថ្ងៃ។
អត្តវគ្គបាឡី
១៦៦.
អត្តទត្ថំ បរត្ថេន, ពហុនាបិ ន ហាបយេ;
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច
នៅឆ្នាំ១៨៣៩ ហ្វារ៉ាដេយ​បានសំរេចស៊េរីពិសោធន៍​ក្នុងគោលដៅ​ស្វែងរកធម្មជាតិគ្រឹះរបស់អគ្គីសនី។ គាត់បានប្រើ អេឡិចត្រូស្តាទិច បាត់តឺរី និង អគ្គីសនីក្នុងសត្វ ដើម្បីបង្កើតបាតុភូតទំនាញអេឡិចត្រូស្តាទិច អគ្គីសនីវិភាគ ម៉ាញ៉េទិច ជាដើម។ គាត់បានធ្វើការសន្និដ្ឋានថា គំនិតនៅសម័យនោះដែលថាមានប្រភេទអគ្គីសនីច្រើនប្រភេទ​នោះ វាមិនពិតទេ។ ផ្ទុយទៅវិញគាត់បានស្នើឡើងថា មានអគ្គីសនីតែមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះ ហើយបំរែបំរួលតំលៃទំហំ និងអាំងតង់ស៊ីតេ អាចបង្កើតជាបាតុភូតច្រើនយ៉ាង។
អត្តវគ្គបាឡី
អត្តទត្ថមភិញ្ញាយ, សទត្ថបសុតោ សិយា។
អត្តវគ្គោ ទ្វាទសមោ និដ្ឋិតោ។
=ឯកសារ​យោង=
ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ
ដ្យាម៉ាញ៉េទិច
thumb|upright|right|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ កាន់របារកែវមួយដែលគាត់ប្រើនៅឆ្នាំ១៨៤៥​សំរាប់បង្ហាញថាម៉ាញ៉េទិចមានអំពើលើពន្លឺ នៅឆ្នាំ១៨៤៥ ហ្វារ៉ាដេយ​បានរកឃើញថា​រូបធាតុជាច្រើនទទួលរងកំលាំងច្រានចេញយ៉ាងខ្សោយ​មួយពីដែនម៉ាញ៉េទិច។ គាត់បានហៅបាតុភូតនេះថា ដ្យាម៉ាញ៉េទិច។
ហ្វារ៉ាដេយក៏បានរកឃើញផងដែរថា​ប្លង់ប៉ូលកម្មរបស់ពន្លឺមានប៉ូលលីនេអ៊ែរ​ អាចបង្វិលបានដោយប្រើដែលម៉ាញ៉េទិចស្របនឹងទិសដៅរបស់ពន្លឺផ្លាស់ទី។ គេអោយឈ្មោះបាតុភូតនេះថា ផលហ្វារ៉ាដេយ។ បាតុភូតនេះបង្ហាញថាកំលាំងម៉ាញ៉េទិចនិងពន្លឺមានទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នា។
នៅឆ្នាំ១៨៦២ ហ្វារ៉ាដេយបានប្រើស្ពិចត្រូទស្សន៍ក្នុងការស្រាវជ្រាវពីទំរង់ផ្សេងៗរបស់ពន្លឺ ក្រោមឥទ្ធិពលដែនម៉ាញ៉េទិច។ ប៉ុន្តែឧបករណ៍ដែលគាត់ប្រើមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកំនត់បំរែបំរួល​ស្ពិចច្បាស់លាស់​មួយទេ។ ភីធើរ ហ្ស៊ីម៉ាន់ (Pieter Zeeman) ក្រោយមកបានប្រើឧបករណ៍ទំនើបជាងដើម្បីសិក្សាពី​បាតុភូតដដែលនេះ និងបានបោះផ្សាយលទ្ធផលនៅឆ្នាំ១៨៩៧ និងទទួលបានរង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យានោឆ្នាំ១៩០២សំរាប់ស្នាដៃនេះ។
ខែលហ្វារ៉ាដេយ
thumb|left|150px|[[ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល]]
នៅក្នុងផ្នែកអេឡិចត្រូស្តាទិច ហ្វារ៉ាដេយ​បានបង្ហាញថា​បន្ទុកអគ្គីសនីដែល​មាននៅលើផ្ទៃខាងក្រៅឬនៅក្រៅអង្គធាតុចំលងអគ្គីសនីមួយ គ្មានឥទ្ធិពលទៅលើអ្វីៗដែល​នៅក្នុងអង្គធាតុចំលងនោះទេ។ នេះបណ្ដាលមកពីបន្ទុកដែលនៅផ្ទៃខាងក្រៅ​រាយប៉ាយក្នុងរបៀបមួយដែល​ដែនរបស់វាក្នុងអង្គធាតុនោះ​ទូទាត់គ្នា។ បាតុភូតនេះត្រូវបានគេអោយឈ្មោះថា ខែលហ្វារ៉ាដេយ។
ហ្វារ៉ាដេយជាអ្នកពិសោធដ៏ពូកែ​ដែលពន្យល់គំនិតនានារបស់គាត់​បានច្បាស់​ដោយប្រើភាសាសមញ្ញៗ។ ប៉ុន្តែសមត្ថភាពគណិតវិទ្យារបស់គាត់​បានត្រឹមតែពិជគណិតងាយៗ មិនដល់ត្រីកោណមាត្រផង។ គឺ ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល (James Clerk Maxwell) ដែលបានយកស្នាដៃរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​និងអ្នកដទៃទៀត​ ទៅចងក្រងបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាសំនុំសមីការដែលគេស្គាល់ថាជាសមីការម៉ាកស្វែល សំរាប់ពន្យល់រាល់ទ្រឹស្ដីបទទំនើបៗក្នុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។
សាយ័ន្តវ័យ
thumb|upright|left|150px|ហ្វារ៉ាដេយ ក្នុងវ័យចំនាស់ នៅខែមិថុនា ១៨៣២ សាកលវិទ្យាអក់ហ្វដ​បានផ្ដល់សញ្ញាប័ត្របណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់ស៊ីវិល (សញ្ញាប័ត្រកិត្តិយស) ដល់ហ្វារ៉ាដេយ។ ក្នុងជីវីតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ គាត់បានបដិសេដងារ knighthood ម្ដងនិង តំនែងជាប្រធាន Royal Society ២ដង។
ហ្វារ៉ាដេយបានបដិសេដមិនចូល​រួមផលិអាវុធគីមីសំរាប់ប្រើក្នុងសង្គ្រាមគ្រីមៀ ក្នុងបុព្វហេតុសីលធម៌។
ហ្វារ៉ាដេយបានទទួលមរណភាពនៅក្នុងផ្ទះរបស់លោក នៅ Hampton Court នៅថ្ងៃទី២៥ សីហា ១៨៦៧។ thumb|upright|right|150px|ផ្នូររបស់ហ្វារ៉ាដេយនៅ​ឈាបនដ្ឋានហាយហ្គេត (Highgate Cemetery)
រូបសំនាកនិងការចងចាំ
thumb|right|upright|150px|រូបសំនាកហ្វារ៉ាដេយន Savoy Place, ឡិនដិន
ក្រដាសប្រាក់
ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ២០០១ រូបរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ត្រូវគេបោះពុម្ពលើផ្នែកខាងខ្នងនៃក្រដាស​ប្រាក់ £20 (២០ផោន) Series E បោះផ្សាយដោយធនាគារអង់គ្លេស។
ផ្សេងទៀត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអង់គ្លេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គីមីវិទូអង់គ្លេស
ផ្សារកំពង់ត្រាច
សេដ្ឋកិច្ច
<span style="font-family: khmer os muol light,color:green; font-size: 20px; background">សេដ្ធកិច្ចនៅក្នុងស្រុកកំពុងត្រាចប្រជាជនប្រកបររបរ​ជាកសិករ និង ធ្វើចំការមួយចំនួនតូច ពុំបានទទួលប្រាក់កំរៃច្រើននោះទេ។​​ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះមានការរីចម្រើនច្រើន គឺ មានអគ្គីសនី និង ទឹកស្អាត ប្រើគ្រប់គ្រាន់។ ប្រជាជនមិនសូវជាមានជីវភាពគ្រប់គ្រាន់ទេ ព្រោះពួកគាត់ភាគច្រើនពុំសូវបានរៀនសូត្រគ្រប់គ្រាន់។ហើយពួកគាត់ប្រកបរបរជាកម្មករ ធ្វើការអោយគេ ដូចជា ប្រកបរបរអាជីកម្មផ្សេងៗ កម្មករច្រូតកាត់ សំណង់ ​​ កម្មករ រោងចក្រ ដើម្បើចិញ្ចិមជីវិត ។ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ស្រុកកំពង់ត្រាចវិញបើនិយាយពីផ្លូវគឹពុំមានភាពងាយស្រួលធ្វើដំណើរនោះទេជាពិសេសនៅតាមភូមិ ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន អណ្ដូង លូ ​​ ។ ចំពោះផ្នែកអសន្ដិសុខវិញគឹពុំមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ខ្លាំនោះទ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ។
បច្ឆាមរណនាម
ដើម្បីឱ្យងាយស្រួលក្នុងអានសិលាចារឹក អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវត្រូវតែស្គាល់ព្រះបច្ឆាមរណនាមរបស់ព្រះមហាក្សត្រព្រោះនៅក្នុងសិលាចារឹកតែងតែយកព្រះបច្ឆាមរណនាមមកប្រើនៅក្នុងសិលាចារឹក។ ការមិនស្គាល់ព្រះបច្ឆាមរណនាមនេះជាហេតុធ្វើឱ្យអ្នកសិក្សាខាតពេលវេលាក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវដូចជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ពេលព្រះអង្គសោយទីវង្គតទៅមានព្រះបច្ឆាមរណនាមថា ជយវរមទិវបរមេស្វរៈជាដើម ។ បច្ឆាមរណនាមជាឈ្មោះរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៅពេលព្រះមហាក្សត្រសោយទីវង្គតទៅ។ តាមប្រពៃណីខ្មែរជាទូទៅ ព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គតែងតែមានព្រះនាមចំនួន៣គឺ ព្រះនាមនៅពេលចាប់កំណើត ព្រះនាមពេលឡើងសោយរាជ្យ និងព្រះនាមពេលសោយទីវង្គត។
Charlotte's Web
Charlotte's Web គឺជាសៀវភៅអក្សរសិល្ប៍កុមារដោយអ្នកនិពន្ធជនជាតិអាមេរិក E. B. White និងគូរដោយ Garth Williams; វាត្រូវបានបោះពុម្ពនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយ Harper & Brothers ។ ប្រលោមលោកប្រាប់ពីរឿងជ្រូកចិញ្ចឹមមួយក្បាលឈ្មោះ Wilbur និងមិត្តភាពរបស់គាត់ជាមួយសត្វពីងពាងជង្រុកឈ្មោះ Charlotte ។ នៅពេលដែល Wilbur ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការត្រូវបានសម្លាប់ដោយកសិករ Charlotte សរសេរសារសរសើរ Wilbur (ដូចជា "Some Pig") នៅក្នុងបណ្តាញរបស់នាងដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលកសិករឱ្យអនុញ្ញាតឱ្យគាត់រស់នៅ។
សង្កាត់អណ្ដូងខ្មែរ
(Sangkeat Andoung Khmer) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងកំពត ខេត្តកំពត  ០៥ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
នគរគោកធ្លក
នគរគោកធ្លក​ ឬកោះគោកធ្លក​ ជារបស់នគរខ្មែរមួយសម័យកាល​មុនសម័យនគរភ្នំ។ នគរគោកធ្លក​ ឬកោះគោកធ្លក​ សព្វថ្ងៃគឺស្ថិតនៅបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង។ ភស្ដុតាងសំណង់​ប្រាសាទមួយដែលសល់ដានដល់សព្វថ្ងៃ នោះគឺប្រាសាទព្រះវិហារច័ន្ទ​ ឬប្រាសាទព្រះម៉ែចន្ទលក្ខិណា ដែលស្ថិតក្នុងភូមិរោងដំរី ឃុំជើងភ្នំ ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង។ ប្រាសាទនេះ ត្រូវបានបំផ្លាញស្ទើរទាំងស្រុងក្នុងរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម ហើយនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៩០ រូបចម្លាក់ទាំង៣ ត្រូវជនខិលខូចលួចកាត់ព្រះកេសយកទៅបាត់ទៀត។
វិទ្យាល័យ​​បុរី​​១០០ខ្នង
វិទ្យាល័យហ៊ុនសែនបូរី១០០ខ្នង ចាប់ផ្តើមឆ្នាំសិក្សាដំបូង​នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨២ មាន​ឈ្មោះថា​សាលា​មធ្យមសិក្សាកម្រិតទី១​បូរី១០០ខ្នង ស្ថិត​នៅភូមិទឹកថ្លា ឃុំទឹកថ្លា ស្រុកឬស្សីកែវ មានទំហំ ៦៦៧០ម៉ែត្រការ៉េ មាន​ប្រជាជន​រស់នៅ​​ឡូកឡំ​ចំនួន​៥គ្រួសារ មាន​អគារថ្ម១ខ្នង​ ប្រក់ស័ង្កសី៣បន្ទប់ មិនសមស្របតាមនិយាម​គរុកោសល្យ ជាអតីតឃ្លាំងដាក់ចំណីសត្វ និងជាទ្រុងជ្រូក​ពីសង្គមចាស់។ ឆ្នាំសិក្សា១៩៨២-៨៣ សាលានេះ​មានគ្រូសរុបចំនួន​៨នាក់  សិស្ស២២៤នាក់ ចែកជា៤ថ្នាក់ គឺថ្នាក់​ទី៥ ទាំងអស់(សិស្សប្រឡងជាប់​៥៥.៦៦%)  ដែលកាលនោះ​សាលានេះ​ដឹកនាំដោយ​លោកនាយក ជួង សាល់ (ជំនាន់ទី១)។
មកដល់ឆ្នាំ១៩៩២  ដឹកនាំដោយលោក អ៊ុំ មុនី (ជំនាន់ទី២) គ្រូបង្រៀនមានចំនួន២១នាក់ ស្រី១៣នាក់ សិស្ស​៤៥៥នាក់ ស្រី១៨៧នាក់ ចែកជា៩ថ្នាក់ ក្នុងនោះថ្នាក់ទី៦​មាន​២ថ្នាក់ ទី៧មាន៣ថ្នាក់ និងទី៨ មាន៤ថ្នាក់(សិស្សប្រឡងជាប់​៦៣.៣៣%)​។ ដំណើរការ​គ្រប់គ្រង ការរៀន និងបង្រៀន​១០ឆ្នាំ​ កន្លងមកនេះ​មាន​ការ​បង់​វិភាគទាន​ពី​មាតាបិតាសិស្ស បុណ្យផ្កាសាមគ្គី ថវិកា​​ពីសហគមន៍ វត្តអារាម និង សប្បុរសជនផងដែរ។
.ឆ្នាំ១៩៩៨  សាលានេះត្រូវ​បានប្តូរឈ្មោះជា អនុវិទ្យាល័យហ៊ុនសែនបូរី១០០ខ្នង មាន អគារ​សិក្សា២ខ្នង ១៤បន្ទប់ ស្មើនឹង២៤ថ្នាក់ សាងសង់ថ្មីទាំងស្រុង ដោយក្រុមហ៊ុន(EVG) បន្ទាប់​ពី​ដោះស្រាយ​ជាមួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​រស់នៅក្នុងសាលា​ចំនួន៥គ្រួសារ​រួចរាល់​នាឆ្នាំ១៩៩៧ ហើយ​មូលនិធិសង្គមបានកសាងអគារសិក្សាថ្ម​១ខ្នង​១០​បន្ទប់បន្ថែមទៀតនៅឆ្នាំ២០០៣ ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​លោក​នាយក សែម សាវុធ​​ (ជំនាន់ទី៣)។ សិស្ស​សរុបមានចំនួន១១១៨នាក់ ស្រី៥០២នាក់ ចែកជា២៤ថ្នាក់ (សិស្សប្រឡងជាប់​៦២.៣៤%)។
នៅឆ្នាំ២០១០​សាលានេះ​ត្រូវបានដំឡើងជា វិទ្យាល័យហ៊ុនសែនបូរី១០០ខ្នង (​ប្រកាសលេខ​២៣២៦ អយក.ប្រក.​ចុះ​ថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១០) ​ដឹកនាំ​ដោយលោកនាយក ភោគ ផលបុណ ​(ជំនាន់ទី៤) ជំនួសលោកសែម សាវុធ ដែលចូលនិវត្តន៍ គឺគ្រូបង្រៀនមានចំនួន៧៤នាក់ ស្រី២៣នាក់  សិស្ស​១១៤០នាក់ ស្រី៥៥៩នាក់ ចែកជា២៧ថ្នាក់ ក្នុងនោះថ្នាក់ទី៧​មាន​៧ថ្នាក់ ទី៨មាន៧ថ្នាក់ និងទី៩មាន៤ថ្នាក់ ។
សម្រាប់​ឆ្នាំ​សិក្សា ២០១៦-២០១៧ វិទ្យាល័យហ៊ុនសែនបូរី១០០ខ្នង មាន​ទីតាំង ស្ថិត​នៅតាម​បណ្តោយ​មហាវិថី​សហព័ន្ធរុស្ស៊ី ក្នុង​ភូមិ​ទឹកថ្លា សង្កាត់ទឹកថ្លា ខណ្ឌ​សែនសុខ រាជធានីភ្នំពេញ លើផ្ទៃដី​៣៧៦៥ម៉ែត្រការ៉េ មានភូមិចំនួន១០ចំណុះឲ្យសាលា មានអគារសិក្សា២ខ្នង មាន២០បន្ទប់​។ បុគ្គលិកសរុបមានចំនួន ១៣៩នាក់ ស្រី​៥៥នាក់ សិស្សសរុប ២០៨៣នាក់ ស្រី​១០២២នាក់ ដែលដឹកនាំ​ដោយ​លោក​នាយក ភោគ ផលបុណ។ នៅ​ឆ្នាំ​២០១៧​សិស្ស​ប្រឡងជាប់​សញ្ញាបត្រ​មធ្យមសិក្សា​បឋមភូមិ ៩៥.២០% និងមធ្យមសិក្សា​ទុតិយភូមិ ៦៦.៦៦%។
ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន ២០១៧ - ២០១៨
វិទ្យាល័យហ៊ុនសែនបូរី១០០ខ្នង មាន​ទីតាំង ស្ថិត​នៅតាម​បណ្តោយ​មហាវិថី​សហព័ន្ធរុស្ស៊ី ក្នុង​ភូមិ​ទឹកថ្លា សង្កាត់ទឹកថ្លា ខណ្ឌ​សែនសុខ រាជធានីភ្នំពេញ  មានអគារសិក្សា៣ខ្នង អគារA មាន១០បន្ទប់(សម្រាប់​ទីចាត់ការនិងរដ្ឋបាល) អគារB មានកម្ពស់៥ជាន់ ២០បន្ទប់(ជំនួយឥតសំណងពីជប៉ុន​ទើបសង់រួច) និងអគារC មាន១០បន្ទប់​។ បុគ្គលិកសរុបមានចំនួន ១៣៩នាក់ ស្រី​៥៧នាក់​។​ សិស្សសរុប ២១៦៦នាក់ ស្រី​១០៨០នាក់ ចែកជា៤៦ថ្នាក់ ក្នុងនោះថ្នាក់ទី៧​មាន​៨ថ្នាក់ សិស្សសរុប៣៨៦នាក់ ស្រី១៩០នាក់​ ទី៨មាន៦ថ្នាក់ សិស្សសរុប២៩០នាក់ ស្រី១២៩នាក់ និងទី៩មាន៦ថ្នាក់ សិស្សសរុប២៧៦នាក់ ស្រី១៣៤នាក់ ថ្នាក់ទី១០​មាន​១០ថ្នាក់ សិស្សសរុប​៤៦០នាក់ ស្រី២១៩នាក់ ទី១១មាន៨ថ្នាក់ សិស្សសរុប៣៣៤នាក់ ស្រី១៨៦នាក់ និងទី១២មាន៨ថ្នាក់ សិស្សសរុប៤១០នាក់ ស្រី២២២នាក់។
ផ្លូវលេខ១៣ (ប្រទេសឡាវ)
ផ្លូវលេខ 13 គឺជាផ្លូវហាយវេដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុង ប្រទេសឡាវ ។ វាចាប់ផ្តើមនៅ បរតិន នៅភាគខាងជើងប្រទេសឡាវ នៅព្រំដែនចិន។ វាតភ្ជាប់ពីទីក្រុង វៀងចន្ទន៍ ទៅ ហ្លួងព្រះបាង នៅភាគខាងជើង ហើយប្រហែលនឹងខ្សែបន្ទាត់នៃ ទន្លេមេគង្គ ចុះទៅព្រំដែនជាមួយ ប្រទេសកម្ពុជា ។ ផ្លូវនេះបន្តតាម ផ្លូវជាតិលេខ៧ ក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ។ ផ្លូវលេខ 13 ឆ្លងកាត់ ពហុកីឡដ្ឋានជាតិឡាវថ្មី នៅ ខេត្តវៀងចន្ទន៍ និងអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិទាំងបីក្នុងប្រទេសឡាវ អាកាសយានដ្ឋានវៀងច័ន្ទ អាកាសយានដ្ឋាន ហ្លួងព្រះបាង និង អាកាសយានដ្ឋានប៉ាកសេ ។ រវាង បរតិន និង ណាតឿយ ពី 20 គីឡូម៉ែត្រ​នៃ​ផ្លូវ​លេខ 13 គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​ផ្លូវ​ល្បឿន​លឿន​គុន​មីង-បាងកក ( ផ្លូវហាយវេអាសុី AH3 )។ ពី​ណាតឿយ ​ទៅ​វៀងចន្ទន៍ ផ្លូវ​លេខ ១៣ ជា​ផ្នែក​នៃ AH12 និង​ពី​ក្រុង​វៀងចន្ទន៍​ដល់​ព្រំដែន​កម្ពុជា AH11 ។ វាប្រហាក់ប្រហែលនឹង ផ្លូវល្បឿនលឿនវៀងច័ន្ទន៍-បូតេន ។