ប្រវត្តិដើមនៃទេសចរណ៍
ទេសចរណ៍ មានន័យទូលំទូលាយខ្លាំងណាស់ ហើយនិយមន័យរបស់វាបានត្រូវបានជួបប្រទេស ផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនក្នុងប្រេភេទឯកសារ។ ពាក្យទេសចរណ៍កើតចេញពីភាសាអង់គ្លេស Tourism (Tour) មានន័យថាការដើរលេងកម្សាន្ត តាមរយះដំណើរថ្នើរជើង ឬយាន-ជំនិះណាមួយ ហើយវិលត្រឡប់មកទីកន្លែង ដែលចេញដំណើរវិញក្រោយពីបញ្ចប់សកម្មភាពនេះ។ មានការកំណត់ផ្សេងៗទៀតថា ទេសចរណ៍ជាការធ្វើដំណើរ ឬជាប្រភេទចលនារបស់ពលរដ្ឋ ដែលមិនទាក់ទងនិងការផ្លាស់ប្តូរទីកន្លែងរស់នៅ និងការងារ គឺបានន័យថាធ្វើដំណើរក្នុងបំណងសម្រាកលំហែកាយអារម្មណ៍។ ទាំងនេះបង្ហាញឲ្យឃើញថាទេសចរណ៍កើតចេញពីការធ្វើដំណើរ ហើយការធ្វើរដំណើរនេះ បាននាំឲ្យមានការកកើតឡើងនូវសកម្ម- ភាពថ្មីមួយទៀត គឺទីស្នាក់នៅ ទទួលទានអាហារ និងសម្រាកលំហែកាយ។ ការធ្វើដំណើរទេសចរណ៍ និងបដិសណ្ឋាកិច្ច ជានិយមន័យបី ដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា ដោយមិនអាចបំបែកចេញពីគ្នាបាន និងនៅក្នុងជីវិតរស់នៅក្នុងសង្គមមហាជនគ្រប់រូបតែងតែទាមទារ និងចង់បាន ដោយខានមិនបានក្នុងការធ្វើដំណើរ ជាចលនារបស់ប្រជា-ពលរដ្ឋ ក្នុងកំឡុងពេលណាមួយ នារយៈកាលណាមួយក្នុងតំបន់ណាមួយ។ រីឯអ្នកធ្វើចលនានេះ ដោយមិនគិតពីគោលបំណងទិសដៅ និងមធ្យាបាយធ្វើដំណើររយៈពេលខ្លី ឬវែងនោះត្រូវបានគេហៅថា អ្នកធ្វើដំណើរ ដោយសមស្របទៅតាមលក្ខណៈពិសេសៗ នៃការធ្វើដំណើរគេកំណត់ថាជាអ្នកឆ្លងកាត់ ឬធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រ ហោះហើរ អាជីវករ អ្នកវិទ្យាសា-ស្រ្ត។ ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការរៀបចំធ្វើដំណើរ អ្នកដំណើរអាចប្រើប្រាស់សេវាកម្មផ្សេងៗ ដែលផ្តល់ដោយអង្គការ ឬក្រុមហ៊ុនឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍។ អ្នកដំណើរក្នុងគោលបំណងណាមួយបានត្រូវគេហៅថា Visitor ។ យោងតាមកត្តាផ្សេងៗនៃសេដ្ឋកិច្ច អ្នកដំណើរប្រភេទនេះត្រូវបានបែងចែកជាអ្នកដែលបានស្នាក់នៅ យ៉ាងហោចណាស់មួយយប់ ឬមួយពេលក្នុងតំបន់ដែលគេមកដល់ និងអ្នកមកដល់ដែលមានពេលតិចជាង ២៤ម៉ោង។ ការកើតឡើងនៃការធ្វើដំណើរ មិនអាចត្រូវគេកំណត់ច្បាស់លាស់នោះទេ។ ការកើតឡើងនេះចាប់ផ្តើមពីយុគសម័យ គឺនៅពេលដែលមនុស្សចាប់មានកំណើត លើផែនដីបន្ទាប់ពីមានការបម្លែងងពីសត្វ គឺក្នុងរយៈពេល ដែលមនុស្សកើតចេញពីសត្វស្វា ហើយជួបនឹងការលំបាកយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការប្រឆាំងនឹងធម្មជាតិ ដើម្បីជីវិតរស់នៅ និងការកកើតនៃអរិយធម៌នៃសង្គមមនុស្ស។ មិនមែនជារឿងធម្មតានោះទេ ក្នុងពេលវេលាដែលមនុស្សខំប្រឹងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងធម្មជាតិ  ហើយបង្កើតបាននូវវប្បធម៌ដំបូង  នៃសង្គមជីវិតរបស់មនុស្សលោកតាម រយៈការបង្កើតឡើងនូវសម្ភារៈ សម្រាប់ធ្វើការងារ សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងទ្រទ្រង់សង្គមគ្រួសាររបស់ពួកគេ។ ទាំងអស់នេះហើយ ដែលផ្តល់ជាដំបូងសម្រាប់សង្គមមនុស្សនូវប្រភេទផ្សេងៗនៃសកម្មភាពការងារ ដែលក្នុងនោះរួមមានទាំងការងារធ្វើដំណើរផងដែរ។ ការស្គាល់និងយល់ដឹងពីបរិស្ថានជុំវិញ បានចាប់ផ្តើមកកើតឡើងនៅពេល ដែលមនុស្សដំបូងបានធ្វើដំណើរចាកចេញពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ ដើម្បីស្វែងរកអាហារចិញ្ចឹមជីវិត។ ជាមួយគ្នានឹងការកកើតឡើងនូវសត្វពាហនៈ និងសត្វព្រៃផ្សេងៗ មនុស្សមានការចង់ដឹងអំពីតំបន់ ដែលពួកគេអាចរកអាហារសម្រាប់ពាហនៈទាំងនេះ នឹងដើម្បីស្វែងរកតំបន់វាលស្មៅ ដែលជាអាហារសត្វពាហនៈទាំងនេះ ពួកគេត្រូវធ្វើដំណើរក្នុងរយៈចំងាយណាមួយ ហើយចំណាំផ្លូវនេះទុក ។  ជាមួយគ្នានឹង ការរីកដុះដាល ការធ្វើចំការដាំដំណាំ  ក៏មានការរីកដុះដាល  នូវ សណ្តានចិត្តស្វែងរកតំបន់ណាមួយថ្មីទៀត សម្រាប់ការដាំដុះរុក្ខជាតិ។ ក្នុងរយៈនេះមនុស្សត្រូវយល់ដឹងមិនត្រឹមតែកន្លែង ឬតំបន់ដែលមានដីជីជាតិល្អប៉ុណ្ណោះទេ គឺថែមទាំងជ្រើសរើសដីណាដែលអាចដាំដុះបាន។ ចំណុចទាំងនេះទាមទារឲ្យមានការប្រើប្រាស់រយៈពេលវែង ក្នុងការស្វែងរកដីប្រភេទដែលគេចង់បាន។ ការស្វែងអាហារសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតជាប្រចាំរបស់មនុស្ស បានតម្រូវឲ្យពួកគេធ្វើដំណើរក្នុងរយៈចំងាយកាន់តែឆ្ងាយឡើងៗ និងដើម្បីស្វែងយល់កាន់តែច្បាស់លាស់ពីទីកន្លែង ដែលផ្តល់លទ្ធភាពទាំងនេះ។ តាមរយៈការស្រាវជ្រាវរបស់ទស្សនៈវិទូ និងប្រវត្តិវិទូ ចាប់តាំងពីមានកំណើតឡើមក មនុស្សលោកបានស្នាក់ និងរស់នៅក្នុងតំបន់តែមួយរយៈប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថាគេត្រូវរើសតំបន់ផ្សេងៗទៀតរស់បាន មានចំណីអាហារ ធ្វើចំការដាំដំណាំ។ល។ ទាំងអស់នេះបានតម្រូវឲ្យគេស្វែងរក និងធ្វើដំណើរតាមខ្សែរបណ្តាញណាមួយ ដើម្បីបន្តការរស់រានមានជីវិតបាន។ ជាមួយនឹងការកើតឡើងនូវកុលសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ ការទំនាក់ទំនងពួកគេបានធ្វើឲ្យមានការបង្កើននូវផ្លូវដំណើរ សម្រាប់ធ្វើការប្រាស្រ័យទាក់ទង រវាងតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ ពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ។ ផ្លូវដំណើរសំខាន់ក្នុងរយៈកាលនោះ គឹការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹកដោយប្រើមធ្យោបាយពិសេសណាមួយ។ ការធ្វើដំណើរជាប្រចាំ តាមផ្លូវដូចបានបញ្ជាក់ខាងលើនេះ បាននាំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទៅលើរុក្ខជាតិ រក្សារទុកនូវស្លាកស្នាមផ្សេងៗ ដែលមនុស្សធ្វើឡើងជាសញ្ញាសម្គាល់ លើថ្ម ស្នាមជើង ។ល។ សរុបសេចក្តីទៅមនុស្សលោក គឺចាប់ពីមានកំណើតមក បានបង្កើតផ្លូវជាច្រើន សម្រាប់ធ្វើការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា និងសម្រាប់ស្វែងរកទីលំនៅថ្មី មានសន្តិសុខ ចំណីអាហារសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវិត។ តាមរយៈផ្លូវទាំងអស់នេះហើយដែលក្រោយមក (សម័យថ្មី) មានការសាងសង់ផ្លូវជាតិតូចធំ ផ្លូវរថភ្លើង ។ល។ មនុស្សលោកក្នុងប្រត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួនមួយជំហានៗបានឈានទៅរកការស្វែងយល់ដឹងអំពីលោកទាំងមូល និងបង្កើតដំបូងជាគោលដៅ នៃការពង្រីកការធ្វើជំនួញ ពង្រីកដី សម្រាប់ក្នុងចំណោមអ្នកដែលធ្វើដំណើរ (Travel) ក្រៅពីអ្វីដែលយើងបាននិយាយខាងលើមានអ្នកជំនួញ និងអ្នកផ្សាយសាសនា (Pilgrims) ។ ការចង់បាននិងធ្វើជាម្ចាស់ដីធ្លី ធនធានផ្សេងៗ និងជំនួញបានជំរុញឲ្យមនុស្សធ្វើដំណើរជាលំដាប់ ពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ  ប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ  និងពីទ្វីបមួយទៅទ្វីបមួយ។   ប្រវត្តិវិទូជនជាតិក្រិចម្នាក់ឈ្មោះ Gerodot កាលពីសតវត្សទី៥  មុនគ្រិស្ត្ររាជ (Before Christ  ក្រោយគ្រិស្ត្ររាជ) បានសរសេររៀបរាប់ពីការធ្វើដំណើរ និងការរកឃើញថ្មី។ ភូមិវិទូ និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ   Pytheas  បានចេញធ្វើដំណើរ  (Travel)  ជុំវិញអ៊ឺរ៉ុប និង   តាមជាយសមុទ្រនៃកោះ អង់គ្លេស ន័រវេស  អ៊ីស្លង់ ក្នុងឆ្នាំ៣២០ក្នុងគ្រឹសរាជ។ គាត់បានចងក្រងជាឯកសារអំពីការធ្វើដំណើររបស់គាត់ និងអ្វីថ្មីដែលគាត់បានឃើញ និងជួបប្រទះក្នុងសៀវភៅមួយឈ្មោះ”ទាំងអស់ដើម្បីសមុទ្រ  On the ocean’’។ដាំដំណាំស្វែងរកធនធានសម្រាប់ផលិតកម្ម និងផ្លូវថ្មីសម្រាប់ធ្វើដំណើរ។ បើសិនជាយើងពិនិត្យមើលពីប្រវត្តិ និងទំនៀមទំលាប់របស់អាណាចក្ររ៉ូម យើងនឹងអាចថាអ្នកមាន ឬសេដ្ឋីតាមរយៈការអនុញាត្តរបស់អធិរាជ បានធ្វើដំណើរជាមួយគោលដៅសម្រាកលំហែកាយចិត្ត។ ឧទាហរណ៍ នៅប្រទេសអេស្ស៊ីប ឬប្រទេសដទៃទៀតអាណាចក្ររ៉ូមបានបង្កើតប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាច្រើន ដែលតាម រយៈផ្លូវនេះគេអាចធ្វើដំណើរទៅប្រទេសអ៊ីតាលី អេស្ស៊ីប អង់គ្លេស។ សាសនាជាកត្តាចំបង ក្នុងការជម្រុញឲ្យមានការរីចម្រើនក្នុងការធ្វើដំណើរ។ អ្នកកាន់សាសនា គ្រប់ផ្នែកបានខិតខំបំពេញគោលបំណងរបស់សាសនាខ្លួន គឺផ្សព្វផ្សាយឲ្យបានទូលំទូលាយ ទាំងនេះជាហេតុធ្វើឲ្យពួកគេធ្វើដំណើរទៅតំបន់ ផ្សេងៗ។ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយអូសទាញពលរដ្ឋផ្សេងៗ   ការធ្វើដំណើរនេះត្រូវបានគេចងក្រងជា    ឯកសារក្នុងយុគសម័យ កណ្តាលក្នុងរយៈពេលសព្វថ្ងៃនេះសាសនាបានទាក់ទាញ និងក្លាយទៅជាមូលដ្ឋាន ដ៏ចម្បងមួយ នៃការរីដុះដាលទេសចរណ៍។ សាសនាជាប្រភេទមួយ នៃទេសចរណ៍មានទំហំការងារសកម្មភាពមួយដ៏ចម្បង។   ទីកន្លែងអ្នកជួបជុំសាសនាធំៗ ក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃនេះ ហើយដែលក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ធំនោះ គឺតំបន់សាសនាអ៊ីស្លាម មៀកគូរបស់ប្រទេសអារ៉ាប់ប៊ីសាអ៊ូឌីត ការជួបជុំអ្នកកាន់សាសនាគ្រឹស្ត្រ នៅទីក្រុងយូរ៉ូសាឡឹម ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងការធ្វើទស្សនកិច្ចទៅកាន់តំបន់សាសនា និងពិធីបុណ្យដែលទាក់ទងសាសនា។ល។