cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ខេត្តព្រះត្រពាំង
​រ​មណី​យ​ដ្ឋា​ន​
​ឆ្នាំ១៩៩៦ នៅ​ជុំវិញ​បរិវេណ​វត្ត​អង្គររាជ​បូរី (​អង្គ​) មាន​សារ​មន្ទីរ​ជនជាតិខ្មែរ និង​ស្រះ​គូ​ជាដើម ត្រូវបាន​ក្រសួង​វប្បធម៌​ឃោសនាការ នៃ​រដ្ឋាភិបាល​បក្សកុម្មុយនិស្ត​យួន ទទួលស្គាល់​ជា​ផ្លូវការ​ថា ជា​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ថ្នាក់ជាតិ៕​
ឯកសារយោង
ដោយ ថាច់ ប្រីជា គឿន
=មើលផងដែរ=
បុរសវិលមិនជុំជើងក្រាន
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">បុរសវិលមិនជុំជើងក្រាន (បទ ពាក្យ៨)
បុរសវិលមិនជុំជើងក្រាន (បទ ពាក្យ៨) (១) កាលនៅពីតូចរៀននៅសាលា គ្រូពន្យល់ថាមានពាក្យមួយឃ្លា
បងប្អូននារីក្មេងចាស់គ្រប់គ្នា មិនដែលឃ្លាតឃ្លាអំពីជើងក្រាន។
(២) ស្ដាប់ហើយរៀនហើយមិនចាប់អារម្មណ៍ ដល់ពេលខ្លួនធំឃ្លាតញាតិសន្ដាន
មកនៅតែឯងចំបែងពេញប្រាណ ឡើងផ្សារលាងចានធ្វើម្ហូបដាំស្ល។
(៣) ពីព្រឹកដល់យប់មិនដែលទំនេរ សូរិយាទន់ទេរដល់ម៉ោងចៀន ខ
ពេលក្រោកពីគេងឆាស្ងោរបន្ត បើខ្ជិលបបរនឹងពងទាចៀន។
(៤) ខ្ជិលកាន់តែខ្លាំងដេកឡើងស្រមុក ថ្ងៃចាំងចំមុខដល់ម៉ោងទៅរៀន
គ្មានពេលដាំបាយអោយក្រពះឃ្លាន ធ្វើមុខអឹមអៀនយកដៃស្ទាបពោះ។
(៥) ឃ្លាតញយៗដងចេះបែកគំនិត តើត្រូវរិះគិតរកអ្នកជំនួស
បានគ្នា២នាក់មកនៅរួមរស់ ប្រហែលតឹងពោះមិនពិបាកអ្វី។
កោសខ្យល់បោចសក់ពេលឈឺរីងរៃ មានពៅពិសីនៅកំដបង។
និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ២៣ កុម្ភៈ ២០១០
ក្រុងហាកុណិ (ខេត្តកាណាហ្គាវ៉ា)
ហាកុណិ ជាក្រុង ឫ ទីប្រជុំជនមួយ ក្នុងស្រុកអាស៊ីហ្គារ៉ាស៉ីម៉ុ ខេត្តកាណាហ្គាវ៉ា ប្រទេសជប៉ុន។ គិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១២ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជន ១៣៤៩២នាក់ និង មានដង់ស៉ីតេប្រជាជន ១៤៤នាក់ ក្នុង១គ.ម²។ ក្រឡាផ្ទៃសរុបគឺ ៩២,៨២km²។ ហាកុណិត្រូវបានជ្រើសរើសជាឧទ្យាន Geopark ដោយអង្គការយូណេស្កូ ។
បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ
លោកស្រី បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ ​(ជា​ភាសាអង់គ្លេស Benazir Bhutto, ភាសាស៊ីន​៖ بينظير ڀٽو, ភាសាអ៊ូរឌូ​៖ بینظیر بھٹو, IPA: [beːnəziːɾ bɦʊʈːoː]) (២១ មិថុនា ១៩៥៣ – ២៧ ធ្នូ ២០០៧) គឺជា​អតីត​អ្នកនយោបាយ​ប៉ាគីស្ថាន និង​ជា​ប្រធាន​គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន (Pakistan People Party) ដែល​ជា​គណបក្ស​នយោបាយ​កណ្ដាល​និយម​លំអៀង​ទៅ​ខាងឆ្វេង នៅ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​។ លោកស្រី ប៊ូតូ គឺជា​ស្ត្រី​ទី​មួយ ដែល​បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ក្នុង​ពិភព​ឥស្លាម ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ប៉ាគីស្ថាន​ចំនួន​ពីរ​លើក (១៩៨៨-១៩៩០ និង ១៩៩៣-១៩៩៦)​។ គិត​មកដល់​សព្វថ្ងៃនេះ គាត់​គឺជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ស្ត្រី​ទី​មួយ និង​តែ​ម្នាក់​គត់​របស់​ប៉ាគីស្ថាន​។
លោកស្រី ប៊ូតូ គឺជា​បុត្រ​ច្បង​របស់​លោក​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ប៉ាគីស្ថាន Zulfikar Ali Bhutto ដែល​ជា​ជនជាតិ​ប៉ាគីស្ថាន​នៃ​អម្បូរ Sindhi ជា​អ្នក​ប្រកាន់​សាសនាឥស្លាម និកាយ​ស៊ីអា (Shia Muslim) យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន និង អ្នកស្រី Nursrat Bhutto ដែល​ជា​ជនជាតិ​ប៉ាគីស្ថាន​នៃ​អម្បូរ ឃើដ-អ៊ីរ៉ង់ ក៏​ជា​អ្នក​ប្រកាន់​សាសនាឥស្លាម និកាយ​ស៊ីអា (Shia Muslim) យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន​ដូចគ្នា​។ ជីតា​ខាងឪពុក​របស់​លោកស្រី គឺ​លោក Sir Shah Nawaz Bhutto បាន​ចូល​មក​រស់នៅ​ស្រុក Larkana នៃ​ខេត្ត Sindh ដោយ​រត់​ចេញពី​ស្រុកកំណើត​របស់​គាត់​នៅ​ក្រុង Bhatto Kalan ដែល​ត្រូវ​បាន​ទៅ​ឥណ្ឌា​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ Haryana មុន​ពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស​។
លោកស្រី ប៊ូតូ បាន​ស្បថ​ចូលកាន់​តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ប៉ាគីស្ថាន ជា​លើក​ដំបូង​របស់​គាត់​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៨ នៅ​អាយុ ៣៥ ឆ្នាំ ប៉ុន្តែ​គាត់​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ចេញពី​តំណែង​ក្នុងរយៈពេល ២០ ខែ​ក្រោយមក ដោយ​លោក​ប្រធានាធិបតី Ghulam Ishaq Khan ពី​បទចោទប្រកាន់​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ពុករលួយ​។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ គាត់​បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​សាជាថ្មី ប៉ុន្តែ​គាត់​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ពី​តំណែង​ម្ដងទៀត ស្ដីពី​បទចោទប្រកាន់​ដូចមុន​ដែរ តែ​ម្ដង​នេះ​ដោយ​ប្រធានាធិបតី Farooq Leghai ។ គាត់​បាន​ធ្វើ​និរទេស​ដោយខ្លួនឯង​ទៅ​ទីក្រុង Dubai នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៨​។
ការសិក្សា និង​ជីវិត​ឯកជន
លោកស្រី​បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ កើត​នៅ​ទីក្រុង​ការ៉ាជី រដ្ឋ​ដូមីណូន​ប៉ាគីស្ថាន នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២១ មិថុនា ១៩៥៣ ជា​បុត្រី​របស់​លោក ហ្ស៊ូលហ្វីការ អាលី ប៊ូតូ និង​អ្នកស្រី Nursrat Ispahari (Nursrat Bhutto) នៃ​គ្រួសារ​ដែល​ប្រកាន់​សាសនា​ឥស្លាម (ស៊ីអា) និង​មាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ស្ដុកស្ដម្ភ​មួយ​នៅ​ក្នុង​ស្រុក Larkana ។ គាត់​បាន​ចូលរៀន​នៅ​សាលា Lady Jennings Nursey school និង​ក្រោយមក​ចូលរៀន​នៅ Convent of Jesus and Mary ក្រុង​ការ៉ាជី​។ ក្រោយពី​ការសិក្សា​រយៈពេល ២ ឆ្នាំ នៅ Rawalpindi Presentation Convent គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជូន​ទៅ​សាលា Jesus and Mary Convent នៅ​ក្រុង Murree ។ គាត់​បាន​ប្រលង​ជាប់​ដោយ​ទទួល​បាន O-level (Ordinary Level) នៅ​អាយុ ១៥ ឆ្នាំ​។ បន្ទាប់​មក​ទៀត គាត់​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​សាលា Karachi Grammar School ដោយ​ទទួល​បាន A-Level (Advance Level) ។
ក្រោយ​ពី​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន លោក​ស្រី​បាន​បន្ត​ការ​ការ​សិក្សា​នៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក​។ ពី​ឆ្នាំ ១៩៦៩ ដល់ ១៩៧៣ គាត់​បាន​សិក្សា​នៅ Radcliff College នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ Harvard ជា​កន្លែង​ដែល​គាត់​បាន​ទទួល​បរិញ្ញាបត្រ ដោយ​មាន​ការ​សរសើរ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ផង​។ លោកស្រី​ធ្លាប់​បាន​ហៅ រយៈពេល ៤ ឆ្នាំ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ Harvard ជា​ពេលវេលា​រីករាយ​បំផុត​ក្នុង​ជីវិត​របស់​គាត់ ហើយ​និយាយ​ថា វា​បាន​បង្កើត​មូលដ្ឋាន​នៃ​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​សម្រាប់​ខ្លួន​គាត់​។ ក្រោយ​មក​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី គាត់​បាន​រៀបចំ​ជា​អំណោយ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន​ជូន​ដល់​សាលា​ច្បាប់​នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ Harvard ។
បន្ទាប់មក​ទៀត គាត់​បាន​បន្ត​ការសិក្សា​នៅ​ប្រទេស​អង់គ្លេស​។ ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៩៧៣ និង ១៩៧៧ លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​សិក្សា​ផ្នែក​ទស្សនវិជ្ជា នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ Oxford លើស​ពី​នេះ​ទៀត​ លោក​ស្រី​ក៏​បាន​សិក្សា​ពី​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​ការ​ទូត​ប្រកប​ដោយ​ជោគ​ជ័យ នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ Oxford ផង​ដែរ។ នៅ​ខែ ធ្នូ ១៩៧៦ គាត់​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​ជា​ប្រធាន Oxford Union ជា​ស្ត្រី​អាស៊ី​ទី​មួយ​ដែល​នាំមុខ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ប្រកបដោយ​កិត្តិយស​។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៨ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨៧ គាត់​បាន​រៀបការ​ជាមួយ​លោក អាស៊ីហ្វ អាលី ហ្សាដារី នៅ​ក្រុងការ៉ាជី​។ គូរ​ស្វាមី​ភរិយា​នេះ​មាន​កូន​បី​នាក់​ជា​ចំណងដៃ​គឺ Bilawal, Bakhtwar និងAseefa ។
គ្រួសារ
ឪពុក​របស់​លោកស្រី បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ គឺជា​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ្ស៊ូលហ្វីការ អាលី ប៊ូតូ ដែល​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ចេញពី​អំណាច​តាមរយៈ​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដឹកនាំ​របស់​ប្រមុខ​កងទ័ព គឺ​លោក​ឧត្ដមសេនីយ៍ Muhammad Zia-ul-Haq ដែល​បាន​ប្រកាស​ដាក់ឲ្យ​ប្រើ​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក ប៉ុន្តែ​បាន​សន្យា​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ការបោះឆ្នោត​ក្នុងរយៈពេល​បី​ខែ​។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ជំនួស​ឱ្យ​ការសន្យា​ឱ្យ​មាន​ការបោះឆ្នោត​សកល ឧត្ដមសេនីយ៍ Muhammad Zia-ul-Haq បាន​ចោទប្រកាន់​លោក ហ្ស៊ូលហ្វីការ អាលី ប៊ូតូ ថា​មាន​ជាប់ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​នឹង​ការ​ធ្វើឃាត​ឪពុក​របស់​អ្នកនយោបាយ​ប្រឆាំង​ម្នាក់​គឺ​លោក Ahmed Raza Kasuri ។ លោក ហ្ស៊ូលហ្វីការ អាលី ប៊ូតូ ត្រូវ​បាន​កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ដោយ​តុលាការសឹក​។
ទោះជា​ការចោទប្រកាន់​ខាងលើ​នេះ បាន​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​មន្ទិល​ជាច្រើន​ពី​សាធារណៈ ហើយ​ក៏​មាន​ផង​ដែរ​ការ​សុំ​ឱ្យ​មាន​ការ​លើកលែងទោស​ពី​បណ្ដា​មេដឹកនាំ​ប្រទេស​ជាច្រើន​នៅ​លើ​ពិភពលោក​។ លោក ហ្ស៊ូលហ្វីការ អាលី ប៊ូតូ ត្រូវ​បាន​គេ​ព្យួរ​ក​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៤ មេសា ១៩៧៩​។ ការ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការ​លើកលែងទោស​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោល​ដោយ​ប្រធានាធិបតី​ស្ដីទី ឧត្ដមសេនីយ៍ Muhammad Zia-ul-Haq ។ លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​ម្ដាយ​របស់​គាត់ ត្រូវ​បាន​ឃាត់ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​របស់​ប៉ូលិស​របស់​ដល់​ដំណាច់​ខែ ឧសភា ក្រោយ​ការ​ប្រហារជីវិត​ឪពុក​របស់​គាត់​។
តំណែង​នាយករដ្ឋមន្ត្រី
ក្រោយ​ពី​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​វិល​ចូល​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​វិញ​នៅ​ខែ មិថុនា ១៩៧៧ ដែល​គ្រោង​នឹង​កាន់​តំណែង​ក្នុង​មុខងារ​ការបរទេស ខណៈ​ដែល​ឪពុក​របស់​គាត់​បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​។ ប៉ុន្តែ​ពីរ​សប្ដាហ៍​ក្រោយ​មក ពួក​យោធា​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​ឧត្ដមសេនីយ៍ Muhammad Zia-ul-Haq បាន​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​មិន​បង្ហូរ​ឈាម​មួយ ទម្លាក់​លោក ហ្ស៊ូលហ្វីការ អាលី ប៊ូតូ ចេញពី​តំណែង ហើយ​រូប​គាត់​ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ ឯ​ឪពុក​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​គុក ដែល​ក្រោយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រហារជីវិត​។ លោកស្រី​បាន​ចំណាយ​ពេល ១៨ ខែ​ទាំង​នៅ​ក្នុង និង​នៅ​ក្រៅ​ការ​ឃុំ​ខ្លួន​ក្នុង​ផ្ទះ ដើម្បី​ប្រមូល​ការ​គាំទ្រ​ផ្នែក​នយោបាយ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ឪពុក​របស់​គាត់ ប៉ុន្តែ​មេដឹកនាំ​ផ្ដាច់ការ​យោធា​ពុំ​បាន​អើពើ​ចំពោះ​ការ​អំពាវនាវ​ទាំងនោះ​ឡើយ​។
លោកស្រី ត្រូវ​បាន​រដ្ឋអំណាច​ចាប់ខ្លួន​ជាច្រើន​ដង និង​ត្រូវ​បាន​ជាប់ឃុំ​រយៈពេល ៣ ឆ្នាំ​មុន​ពេល​ត្រូវ​បាន​គេ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ចាកចេញ​ពី​ប្រទេស​កំណើត​របស់​ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៤​។ គាត់​បាន​ចេញទៅ​រស់នៅ​ទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេស​អង់គ្លេស​មួយ​រយៈ ហើយ​ត្រឡប់​មក​កាន់​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​វិញ​នៅ​ពេល​ដែល​ប្អូន​ប្រុស​របស់​គាត់​បាន​ស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយ​គាត់​ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន​ម្ដងទៀត​ពី​បទ​ចូលរួម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​យោធា​។ គាត់​បាន​ចេញទៅ​ប្រទេស​អង់គ្លេស ក្រោយ​ពី​ការ​ដោះលែង​ឲ្យ​មាន​សេរីភាព ហើយ​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​ត្រូវ​បាន​ដកចេញ​ពី​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​នៅ​ដំណាច់​ឆ្នាំ​នោះ​។ បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​ឧត្ដមសេនីយ៍ Muhammad Zia-ul-Haq នៅតែ​បន្ត ហើយ​លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​វិល​ចូល​មាតុប្រទេស​វិញ​នៅ​ខែ មេសា ១៩៨៦​។ ដើម្បី​ជា​ការ​ឆ្លើយតប​ទៅ​នឹង​ភាព​ចលាចល​នេះ លោកស្រី​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​លោក​ឧត្ដមសេនីយ៍ Muhammad Zia-ul-Haq ដែល​បាន​សម្លាប់​ឪពុក​របស់​គាត់ លាឈប់​ពី​មុខ​តំណែង​។
គោលនយោបាយ​សម្រាប់​ស្ត្រី
ក្នុងកំលុង​ពេល​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ឃោសនា​បោះឆ្នោត រដ្ឋាភិបាល​លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​លើកឡើង​ពី​កង្វល់​អំពី​បញ្ហា​សង្គម និង​សុខុមាលភាព​របស់​ស្ត្រី ដោយ​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ការរើសអើង​ប្រឆាំង​ស្ត្រី​ផង​ដែរ​។ លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ប្រកាស​នូវ​គម្រោង​បង្កើត​ឲ្យ​មាន ស្ថានីយ​ប៉ូលិស តុលាការ និង​ធនាគារ​អភិវឌ្ឍន៍​សម្រាប់​ស្ត្រី​។ បើទោះជា ផែនការ​ទាំង​បី​នេះ លោកស្រី​ប៊ូតូ មិនបាន​ដាក់​សំណើ​ទៅ​សភា​ណាមួយ ដើម្បី​លើកកម្ពស់​សេវា​សុខុមាលភាព​សម្រាប់​ស្ត្រី​ក៏ដោយ​។ ក្នុងកំលុង​ពេល​នៃ​យុទ្ធនាការ​ឃោសនា​របស់​គាត់ លោកស្រី​បាន​សន្យា​ថា​នឹង​លុបចោល​ច្បាប់​វាទប្បដិវាទ (ដូចជា​បទបញ្ញត្តិ Hudood និង Zina) ដែល​បាន​រឹតត្បិត​សិទ្ធ​សេរីភាព​ស្ត្រី​នៅ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​។ លោកស្រី​បាន​និយាយ​បរិហារ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ពន្លូតកូន ដែល​គួរឲ្យ​កត់សម្គាល់​បំផុត​នោះ​គឺ​នៅ​ឯ​សន្និសីទ​អន្តរជាតិ​ស្ដីពី​ប្រជាជន និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​នៅ​ក្រុង Cairo ដែល​លោកស្រី​បាន​ចោទប្រកាន់​លោក​ខាងលិច​ថា​បាន​បង្កើត​ឲ្យ​មាន ការ​ផិតក្បត់ ការ​ពន្លូតកូន ការអប់រំ​អំពី​ការ​រួមសង្វាស និង​កត្តា​ផ្សេងទៀត​ដូចជា លក្ខណៈ​បុគ្គល សង្គម សាសនា ដែល​បង្កប់​នូវ​លក្ខណៈ​សង្គម​ផ្ទាល់​របស់​ពួកគេ​។
បទបញ្ញត្តិ Zina ត្រូវ​បាន​លុបចោល​ជាស្ថាពរ​ដោយ​លោក​ប្រធានាធិបតី ពែរវេ មូសារ៉ាហ្វ នៅ​ខែ កក្កដា ២០០៦​។
គោលនយោបាយ​ស្ដីពី​ពួក​តាលីបាន
ពួក​តាលីបាន បាន​ឡើង​កាន់អំណាច​នៅ​ក្រុងកាប៊ុល នៅ​ខែ កញ្ញា ១៩៩៦​។ ក្នុងកំលុង​ពេល​ដែល លោកស្រី​ប៊ូតូ​កំពុងតែ​គ្រប់គ្រង​អំណាច ពួក​តាលីបាន​បាន​ពង្រីក​អំណាច​នៅ​ពាសពេញ​ប្រទេស​អាហ្វហ្គានីស្ថាន​ទាំងមូល​។ តាមរយៈ​អ្នកនិពន្ធ Stephen Coll សរសេរ​ថា លោកស្រី​ប៊ូតូ ក៏​ដូចជា​មេដឹកនាំ​ជាច្រើន​នៅ​ពេលនោះ​ដែរ បាន​សម្លឹង​ឃើញ​ថា​ពួក​តាលីបាន​គឺជា​ក្រុម​មួយ ដែល​អាច​នាំ​ស្ថិរភាព​ឲ្យ​ប្រទេស​អាហ្វហ្គានីស្ថាន និង​អាច​ធ្វើការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​បណ្ដា​ប្រទេស​អាស៊ី​កណ្ដាល​បាន​។ គាត់​បាន​អះអាង​ទៀត​ថា ដូចជា​សហរដ្ឋអាមេរិក​ដែរ រដ្ឋាភិបាល​លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ផ្ដល់​ជំនួយ​ផ្នែក​យោធា និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដល់​ពួក​តាលីបាន បើទោះជា​មាន​ការ​បញ្ជូន​នូវ​កងទ័ព​ប៉ាគីស្ថាន​មួយ​ចំនួន​តូច​ទៅ​អាហ្វហ្គានីស្ថាន​ក៏ដោយ​។
ថ្មីៗ​នេះ​ទៀត លោកស្រី​មាន​ជំហរ​ប្រឆាំង​ពួក​តាលីបាន ហើយ​បាន​ថ្កោលទោស​ដល់​សកម្មភាព​វាយប្រហារ​ភេរវកម្ម​ជាច្រើន ថា​បាន​រៀបចំ​ឡើង​ដោយ​ពួក​តាលីបាន និង​អ្នកគាំទ្រ​របស់​ពួក​នេះ​។
បទចោទប្រកាន់​ប្រព្រឹត្ត​អំពើពុករលួយ
ឯកសារបារាំង ប៉ូឡូញ អេស្ប៉ាញ និងស្វីស បាន​ផ្ដល់​ទហនវត្ថុ​ពី​បទចោទប្រកាន់​ស្ដីពី​ការប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយប្រឆាំងលោកស្រីប៊ូតូ និង​ស្វាមី​របស់​គាត់​។ ពួកគាត់ត្រូវប្រឈមមុខនឹងពាក្យបណ្ដឹង ដោយរួមបញ្ចូលទាំងបទចោទប្រកាន់ពីការបង្វិលប្រាក់នៅធនាគារស្វីសផងដែរ។ ថ្វីបើ​ពុំដែល​មាន​ការកាត់ទោស​ក៏ដោយ ស្វាមីរបស់លោកស្រី លោក អាស៊ីហ្វ អាលី ហ្សាដារី បានជាប់ឃុំនៅក្នុងគុករយៈពេល ៨ ឆ្នាំ ស្ដីពី​បទចោទប្រកាន់​ការ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើពុករលួយ​ស្រដៀងគ្នានេះដែរ។ ក្រោយពីការដោះលែងឲ្យមានសេរីភាពដោយបង់ប្រាក់ធានានៅឆ្នាំ ២០០៤ លោកហ្សាដារី បានសន្មតថា ពេល​នៅ​ការរយៈពេលនៅក្នុងគុករបស់គាត់មានជាប់ពាក់ព័ន្ធការធ្វើទារុណកម្ម។ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស ដែលគាំទ្រការអះអាងរបស់គាត់ថា សិទ្ធ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​រំលោភ​។
លោកស្រីបានការពារចំពោះការចោទប្រកាន់ទាំងនោះថាអំពើរបស់លោកស្រី និងស្វាមី គឺជានយោបាយដ៏បរិសុទ្ធ។ របាយការណ៍របស់ AGP (Auditor General of Pakistan) បានគាំទ្រដល់អះអាងរបស់លោកស្រីប៊ូតូ។ វាបានផ្ដល់ព័ត៌មានដល់ការសម្រេចចិត្តក្នុងការបណ្ដេញលោកស្រីប៊ូតូ ចេញ​ពី​អំណាច​នៅឆ្នាំ ១៩៩០ ដោយលោកប្រធានាធិបតី Ghulam Ishaq Khan ។ របាយការណ៍របស់ AGP បាននិយាយថា លោកប្រធានាធិបតី Ghulam Ishaq Khan បានចំណាយប្រាក់ ២៨ លានរូពី ដោយខុសច្បាប់ឲ្យទៅពួកអ្នកច្បាប់ជាច្រើននៅក្នុងសំណុំរឿងអំពើពុករលួយចំនួន ១៩ ករណី​ប្រឆាំង​លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​ស្វាមី​លោកស្រី នៅឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៩២។
ការធ្វើនិរទេសដើមទសវត្សឆ្នាំ ២០០០
នៅឆ្នាំ ២០០២ ប្រធានាធិបតីប៉ាគីស្ថាន ពែរវេ មូសារាហ្វ បានធ្វើការកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលពុំអនុញ្ញាតឲ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់តំណែងលើសពី ២ អាណត្តិទេ។ ច្បាប់នេះបានបិទផ្លូវមិនឲ្យលោកស្រីប៊ូតូ សម្រាប់ការប្រកួតប្រជែងដណ្ដើមតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាថ្មីបានឡើយ។ ការកែប្រែ​នេះត្រូវបានគេសន្មតថាជាការប្រឆាំងដោយផ្ទាល់ទៅលើលោកស្រីប៊ូតូ និងអតីតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី ណាវ៉ា សារីហ្វ។ នៅថ្ងៃទី ០៣ សីហា ២០០៣ លោកស្រីប៊ូតូបានក្លាយជាសមាជិកនៃ Minhaj ul Quran International (ដែលជាអង្គការអន្តរជាតិមួយសម្រាប់អប់រំ និងលើកកម្ពស់សាសនាឥស្លាម)។
នៅពេលរស់នៅទីក្រុងឌូបៃ ប្រទេសអារ៉ាប់រួមអ៊ិមីរ៉េត លោកស្រីបានមើលថែកូនបីនាក់ និងម្ដាយរបស់លោកស្រី ដែលបានយាយីដោយជំងឺ Alzheimer's disease ដែលបានធ្វើដំណើរទៅឲ្យដំបូន្មាន និង​រក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកគាំទ្រគណបក្សប្រជាជនប៉ាគីស្ថានរបស់គាត់។ ពួកគេ​បាន​ជួបជុំ​ជាមួយស្វាមីរបស់លោកស្រីវិញនៅខែ ធ្នូ ២០០៤ ក្រោយពីការបែកគ្នាអស់រយៈពេល ៥ ឆ្នាំមក។ នៅឆ្នាំ ២០០៦ ប៉ូលិសអាំងទែរប៉ូល បាន​ស្វែង​រក​ចាប់ខ្លួនលោកស្រីប៊ូតូ និងស្វាមីរបស់គាត់ពីបទប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ ដែលស្នើឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលប៉ាគីស្ថាន។ លោកស្រី​ក៏​បាន​ចោទសួរ​អំពីនីតិក្រមនៃលិខិតស្វែងរកចាប់ខ្លួននៃប៉ូលិសអាំងទែរប៉ូលផងដែរ។ នៅថ្ងៃទី ២៧ មករា ២០០៧ លោកស្រី​ត្រូវ​បាន​អញ្ជើញ​ដោយ​សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បី​ពិភាក្សា​ជាមួយលោកប្រធានាធិបតី ចច ដាប៊ិលយូ ប៊ូស។ លោកស្រីប៊ូតូ បានបង្ហាញខ្លួននៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ BBC នៅក្នុងកម្មវិធីនាទីចោទសួរ (Question Time) នៅប្រទេសអង់គ្លេស នៅខែ មីនា ២០០៧។ លោកស្រី​ក៏​បាន​បង្ហាញមុខ​ជាច្រើន​លើក​ផងដែរ​នៅ​ក្នុង​កម្មវិធី ព័ត៌មានពេលរាត្រី (Newsnight) នៅកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ BBC ។
លោកស្រីប៊ូតូ បាន​ប្រកាស​ពី​ចេតនា​របស់​គាត់​ក្នុងការត្រឡប់ចូលប្រទេសប៉ាគីស្ថានវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ដូចដែលគាត់បានសន្យាមែន បើទោះជា​មាន​សេចក្ដីថ្លែងការ​របស់​លោក​មូសារ៉ាហ្វ នៅខែ ឧសភា ឆ្នាំ ២០០៧ ថា​នឹង​មិន​អនុញ្ញាតឲ្យ​លោកស្រី​វិលត្រឡប់មក​ដឹកនាំ​ការបោះឆ្នោត​សកល ដែល​បម្រុង​ធ្វើ​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ ២០០៧ ឬ ដើមឆ្នាំ ២០០៨ នោះឡើយ។ លោកស្រីប៊ូតូ ត្រូវ​បាន​គេ​រំពឹងថា​អាច​នឹង​ឡើងកាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជាថ្មី​ម្ដងទៀត​។
អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិក Arthur Herman នៅក្នុងបញ្ញត្តិហាមឃាត់ ដែលបានចេញផ្សាយនៅ សារព័ត៌មាន Wall Street នៅថ្ងៃទី ១៤ មិថុនា ២០០៧ ដែលជាការឆ្លើយតបចំពោះលោកស្រីប៊ូតូ ដែលអាចកំណត់នូវអនាគតនៃតំណែងប្រធានាធិបតី និងជីវិតនយោបាយរបស់គាត់ ដោយ​និយាយ​ថា លោកស្រីគឺជាមេដឹកនាំអសមត្ថភាពបំផុតនៅអាស៊ីខាងត្បូង ហើយបានពោលអះអាងថា លោកស្រីប៊ូតូ និង​វរជន​ដទៃទៀត​នៅ​ប៉ាគីស្ថាន បាន​ស្អប​់លោកមូសារ៉ាហ្វ ព្រោះតែ លោកជា muhajir ដែលជាកូនប្រុសនៃជនមូស្លីមឥណ្ឌារាប់លាននាក់ ដែល​បាន​ចូលមក​ប៉ាគីស្ថាន​ក្នុងពេល​ទទួល​ឯករាជ្យ​នៅឆ្នាំ ១៩៤៧ ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ២០០៧ សហរដ្ឋអាមេរិកហាក់ដូចជាជំរុញឲ្យលោកមូសារ៉ាហ្វ ធ្វើការ​ចរចា​ចែករំលែក​អំណាច​ជាមួយ​លោកស្រី​ប៊ូតូ ដោយ​ទុកឲ្យ​លោក​មូសារ៉ាហ្វ​ខ្លួនឯង​នៅ​រក្សា​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី​ដដែល ដោយ​បោះបង់​តំណែង​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព ហើយ​លោកស្រីប៊ូតូ ត្រូវ​ឈរឈ្មោះជាបេក្ខជន​សម្រាប់​តំណែង​នាយករដ្ឋមន្ត្រី។
គណបក្សប្រជាជនប៉ាគីស្ថានដែលដឹកនាំដោយលោកស្រីប៊ូតូ បានទទួលសំឡេងគាំទ្រច្រើនជាងគេ (២៨.៤២%) និងអាសនៈចំនួន ៨០ (២៣.១៦%) នៅក្នុងសភាជាតិ នៅក្នុងបោះឆ្នោតសកល ខែ តុលា ២០០២។ គណបក្ស PML-N ដែលដឹកនាំដោយលោកណាវ៉ា សារីហ្វ បានទទួលអាសនៈតែ ១៨ ប៉ុណ្ណោះ។ បេក្ខជនជាប់ឆ្នោតខ្លះនៃគណបក្សប្រជាជនប៉ាគីស្ថាន (PPP) បានបង្កើតបក្សពួកខ្លួនផ្ទាល់ ដែលហៅថា PPP-Patriots (អ្នកស្នេហាជាតិនៃគណបក្សប្រជាជនប៉ាគីស្ថាន) ដឹកនាំដោយលោក Makhdoom Faisal Saleh Hayat ដែលជាអតីតអ្នកដឹកនាំនៃ គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថានរបស់លោកស្រីប៊ូតូ។ ក្រោយមកពួកគេបានចូលរួមបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាមួយគណបក្ស PML-Q របស់លោកមូសារ៉ាហ្វ។
លទ្ធភាពចែករំលែកអំណាចជាមួយលោកមូសារ៉ាហ្វ
នៅ​ពាក់កណ្ដាល​ឆ្នាំ ២០០២ លោក​ប្រធានាធិបតី មូសារ៉ាហ្វ បាន​កំណត់​អាណត្តិ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ត្រឹមតែ​ពីរ​អាណត្តិ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ទាំង​លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​សត្រូវ​របស់​លោក​មូសារ៉ាហ្វ គឺ​លោក ណាវ៉ា សារីហ្វ សុទ្ធ​តែ​បាន​កាន់​តំណែង​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ពីរ​លើក​រួចមក​ហើយ​។ សម្ពន្ធភាព​របស់​លោក​មូសារ៉ាហ្វ នៅ​ក្នុង​សភា ជាពិសេស​គណបក្ស PML-Q មិន​ដូចគ្នា​ឡើយ​គឺ​អាច​មាន​ឱកាស​កាន់​តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ជា​លើក​ទី​បី​បាន លើកលែង​តែ​ករណី​លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​លោក​ណាវ៉ា សារីហ្វ​។
នៅ​ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ២០០៧ ការ​ផ្អឹប​ទុក​ប្រាក់​មួយ​ចំនួន​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់ តែ​លោកស្រី​នៅតែ​ប្រឈមមុខ​នឹង​បទចោទប្រកាន់​សំខាន់ៗ​មួយ​ចំនួន​ដដែល​។ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ០៨ ខែ សីហា ឆ្នាំ ២០០៧ នៅ​ក្នុង​បទ​សម្ភាស​ជាមួយ Canadian Broadcasting Corporation លោកស្រី​បាន​ប្រាប់​ឲ្យដឹង​ពី​ជំនួប​ស្ដីពី​បំណង​ត្រឡប់​ចូល​ប្រទេស ប៉ាគីស្ថាន​វិញ ដើម្បី​ចូលរួម​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ ២០០៨ ដែល​លោក​មូសារ៉ាហ្វ នៅ​រក្សា​តំណែង​ប្រធានាធិបតី និង​លោកស្រី​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៩ ខែ សីហា ឆ្នាំ ២០០៧ លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ប្រកាស​ថា​លោក​មូសារ៉ាហ្វ គួរ​លាឈប់​ពី​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០១ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០០៧ លោកស្រី​បាន​ប្ដេជ្ញា​ថា​នឹង​ត្រឡប់​ចូល​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ក្នុង​ពេល​ឆាប់ៗ​ខាងមុខ​ ដោយ​មិន​ខ្វល់ខ្វាយ​ថា​តើ​ត្រូវ​ចែក​អំណាច​ជាមួយ​លោក​មូសារ៉ាហ្វ ឬ​ក៏​អត់​នោះ​ឡើយ​។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៧ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០០៧ លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ចោទប្រកាន់​សម្ពន្ធភាព​លោក​មូសារ៉ាហ្វ​ថា​បាន​ធ្វើឲ្យ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ធ្លាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​វិបត្តិ ដោយសារ​ការ​បដិសេធ​របស់​របស់​ពួកគេ​ចំពោះ​ការ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង​ការ​ចែករំលែក​អំណាច​។ លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា គណបក្ស​របស់​លោកស្រី​អាច​ចូលរួម​ជាមួយ​គណបក្សប្រឆាំង​ផ្សេងទៀត ជាពិសេស​ជាមួយ​គណបក្ស​របស់​លោក​ណាវ៉ា សារីហ្វ​។ លោក​អគ្គមេធាវី Malik Mohammed Qayyum បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​គណៈកម្មាធិការ​រៀបចំ​ការបោះឆ្នោត​មាន​ការ​ស្ទាក់ស្ទើរ​ក្នុង​ការ​កំណត់​កាលបរិច្ឆេទ​សម្រាប់​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​។ លោក Farhatullah Babar មកពី​គណបក្ស​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​និយាយ​ថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ប៉ាគីស្ថាន​អាច​រារាំង​លោក មូសារ៉ាហ្វ​មិន​ឲ្យ​ឈរឈ្មោះជាបេក្ខជន​ប្រធានាធិបតី​បាន ព្រោះ​លោក​ជា​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​រួច​ទៅ​ហើយ ខណៈ​ដែល​លោក​មូសារ៉ាហ្វ ត្រូវ​បាន​រារាំង​មិន​ឲ្យ​ប្រកួតប្រជែង​សម្រាប់​តំណែង​ប្រធានាធិបតី គាត់​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​គណៈកម្មាធិការ​រៀបចំ​ការបោះឆ្នោត​រំលោភ និង​ជាន់ឈ្លី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​។
លោក​មូសារ៉ាហ្វ បាន​ត្រៀមខ្លួន​ដើម្បី​កាន់​តួនាទី​ស៊ីវិល​វិញ ដោយ​លាលែង​ពី​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​។ គាត់​នៅតែ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ឧបសគ្គ​ចំពោះ​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត​ឡើងវិញ​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០២ តុលា ២០០៧ លោក​មូសារ៉ាហ្វ បាន​ដាក់ឈ្មោះ​លោក​ឧត្ដមសេនីយ៍ Ashfaq Kayani ដែល​ជា​មេបញ្ជាការរង​កងទ័ព ជា​អ្នក​ស្នង​តំណែង​ពី​រូបលោក​ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ទី ០៨ តុលា ២០០៧ តទៅ ប្រសិនបើ​លោក​ជាប់ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី​ជាថ្មី​ម្ដងទៀត​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៥ តុលា ២០០៧ លោក​មូសារ៉ាហ្វ បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​ច្បាប់​ស្ដីអំពី​ការផ្សះផ្សាជាតិ ដែល​ផ្ដល់​ការលើកលែងទោស​ដល់​លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​មេដឹកនាំ​នយោបាយ​ដទៃ​ទៀត លើកលែងតែ​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កំពុង​និរទេស​លោក ណាវ៉ា សារីហ្វ​។ ច្បាប់​នេះ​បាន​ចេញ​មួយថ្ងៃ​មុន​លោក​មូសារ៉ាហ្វ ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​នឹង​ការបោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​ដ៏​លំបាក​។ ទាំង​គណបក្សប្រឆាំង PPP របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​គណបក្ស​កាន់អំណាច PML-Q របស់​លោក​មូសារ៉ាហ្វ បាន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការចរចា​ទុកជាមុន​អំពី​ការ​បែងចែក​អំណាច​។ នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​វិលត្រឡប់​មក​មាតុប្រទេស​វិញ លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន បាន​យល់ព្រម​មិន​ធ្វើ​ពហិការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​ទេ​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៦ តុលា ២០០៧ លោក​មូសារ៉ាហ្វ បាន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ដោយ​សភា​សម្រាប់​តំណែង​ប្រធានាធិបតី​។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តុលាការ​កំពូល បាន​កំណត់​ថា​គ្មាន​អ្នក​ឈ្នះ​ណា​ម្នាក់​អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ជា​ផ្លូវការ​ទេ​រហូតដល់​ពេល​មាន​សេចក្ដី​សម្រេច​ជាចុងក្រោយ​ថាតើ ជ័យជម្នះ​របស់​លោក​មូសារ៉ាហ្វ​ជា​ការ​ស្របច្បាប់​ដែរ​ឬទេ ខណៈ​ដែល​លោក​នៅ​កាន់​តំណែង​ជា​មេបញ្ជាការ​កងទ័ព​នៅឡើយ​។ គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ មិន​បាន​ចូលរួម​ធ្វើ​ពហិការ​ជាមួយ​គណបក្សប្រឆាំង​ដទៃ​ទៀត​ទេ ប៉ុន្តែ​បាន​បោះឆ្នោត​អនុបវាទ​។ ក្រោយមក​លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ទាមទារ​ការ​ធានា​សុវត្ថិភាព​ពី​ប្រធានាធិបតី​។ លោកស្រី​ក៏​បាន​ទិញ​កិច្ចសន្យា​ពី​ភ្នាក់ងារ​សន្តិសុខ​បរទេស​សម្រាប់​ការពារ​សុវត្ថិភាព​របស់​គាត់​ផងដែរ​។
ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍
លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ដឹង​យ៉ាង​ច្បាស់​ពី​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​ជីវិត ដែល​បណ្ដាល​មកពី​ការ​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍​ចូល​មាតុប្រទេស ដើម្បី​ចូលរួម​យុទ្ធនាការ​ឃោសនា​បោះឆ្នោត​សម្រាប់​តួនាទី​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​របស់​លោកស្រី​។ នៅ​ក្នុង​បទ​សម្ភាស​កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ២៨ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០០៧ ជាមួយ​លោក Wolf Blitzer អ្នកយកព័ត៌មាន​របស់ CNN លោកស្រី​បាន​ដឹង​រួចជាស្រេច​អំពី​លទ្ធភាព​នៃ​ការវាយប្រហារ​លើ​រូប​គាត់​។
ក្រោយ​រយៈពេល ០៨ ឆ្នាំ នៃ​ការ​និរទេស​នៅ​ទីក្រុងឌូបៃ និង​ទីក្រុងឡុងដ៍ លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ត្រឡប់​ទៅ​ទីក្រុងការ៉ាជី នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៨ តុលា ២០០៧ ដើម្បី​ត្រៀមខ្លួន​សម្រាប់​ការបោះឆ្នោត​ថ្នាក់​ជាតិ​ឆ្នាំ ២០០៨​។
នៅ​ក្នុង​ការ​ជួបជុំ​មួយ​ដើម្បី​ទទួលស្វាគមន៍​ដំណើរ​វិលត្រឡប់​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ នៅ​ទីក្រុងការ៉ាជី នា​ថ្ងៃ​ទី ១៨ តុលា ២០០៧ មាន​ការ​វាយប្រហារ​គ្រាប់បែក​ពីរ​ប្រកិតៗ​គ្នា ក្រោយ​ពី​ការ​មកដល់ និង​ចាកចេញពី​ប្រលានយន្តហោះ​អន្តរជាតិ​ជីនណាហ៍ (Jinnah International Airport) របស់​លោកស្រី​។ លោកស្រី​មិនបាន​រង​របួស​ក្នុង​ការ​ផ្ទុះ​គ្រាប់បែក​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​គេ​បាន​ដឹង​ថា​មាន​មនុស្ស ១៣៦ នាក់​បាន​បាត់បង់ជីវិត និង​យ៉ាង​ហោច ៤៥០ នាក់​ទៀត​បាន​រង​របួស​នៅ​ក្នុង​ការវាយប្រហារ​អត្តឃាត​មួយ​។ ក្នុងចំណោម​អ្នក​ស្លាប់​ទាំងនោះ​ក៏​មាន​យ៉ាងហោចណាស់ កងការពារ ៥០ នាក់​មកពី​គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន និង​ភ្នាក់ងារ​ប៉ូលិស ០៦ នាក់​ផងដែរ​។ ក្រោយមក លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​បញ្ជាក់​ថា លោកស្រី​បាន​ព្រមាន​រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន ថា​ការវាយប្រហារ​គ្រាប់បែក​អត្តឃាត​នេះ​អាច​សំដៅ​មក​លើ​ការ​វិលត្រឡប់​របស់​លោកស្រី ហើយ​ថា​រដ្ឋាភិបាល​បាន​បរាជ័យ​ចំពោះ​សកម្មភាព​នេះ​។ លោកស្រី​មាន​ការ​ប្រយ័ត្នប្រយែង​មិន​ស្ដីបន្ទោស​លោក​ពែរវេ មូសារ៉ាហ្វ ចំពោះ​ការវាយប្រហារ​នេះ​ទេ ជំនួស​ដោយ​ការចោទប្រកាន់​ថា ពិតជា​មាន​បុគ្គល​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល ដែល​បាន​បំពាន​ចំពោះ​តួនាទី និង​អំណាច​របស់​ពួកគេ​។ ក្រោយ​ពី​ការប៉ុនប៉ង​ធ្វើឃាត​លើ​រូប​លោកស្រី​ភ្លាម លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​សរសេរ​លិខិត​មួយ​ជូន​លោក​មូសារ៉ាហ្វ ដោយ​កំណត់​ឈ្មោះ​មនុស្ស ០៤ នាក់​ដែល​សង្ស័យ​នៅ​ពីក្រោយ​ការវាយប្រហារ​នេះ​។ មនុស្ស​ទាំង​នោះ​មាន លោក Chaudhry Pervaiz ជា​ប្រមុខខេត្ត​ប៉ានចាប លោក Hamid Gul អតីត​នាយក​នៃ Inter-Services Intelligence, លោក Ijaz Shah ជា​អគ្គនាយក​នៃ Intelligence Bureau និង​ម្នាក់ទៀត​ជា​ភ្នាក់ងារ​ជំនាញ​របស់​ប្រទេស​​។ ជន​ទាំងអស់នោះ​សុទ្ធតែ​ជា​មនុស្ស​ជំនិត​របស់​លោក​ឧត្ដមសេនីយ៍ មូសារ៉ាហ្វ ។
ពីរបី​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក មេធាវី​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ Farooq H. Naik បាន​មានប្រសាសន៍​ថា​គាត់​បាន​ទទួល​សំបុត្រ​មួយ​ច្បាប់​ដែល​គំរាម​សម្លាប់​កូនក្ដី​របស់​គាត់​។ សំបុត្រ​នោះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​មាន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ពួក​អាល់កៃដា​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​អូសាម៉ា ប៊ិនឡាឌិន (Osama bin Laden) ។
រដ្ឋក្នុងភាពអាសន្ន ឆ្នាំ ២០០៧ និងការឆ្លើយតប
នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៣ វិច្ឆិកា ២០០៧ លោក​ប្រធានាធិបតី ពែរវេ មូសារ៉ាហ្វ បាន​ប្រកាស​ដាក់​ប្រទេស​ក្នុង​ភាពអាសន្ន​។ នៅ​ពេល​ដឹង​ថា​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​វិបត្តិនយោបាយ​ហើយ លោកស្រី​បាន​កំណត់​ថា​ការ​ប្រកាស​ដាក់​ប្រទេស​ក្នុង​ភាព​អាសន្ន​របស់​លោក​មូសារ៉ាហ្វ នឹង​បង្ក​ការលំបាក​ដល់​ការ​ធ្វើឲ្យ​មាន​ការបោះឆ្នោត​មួយ​ប្រកបដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌​ណាស់ ប្រសិនបើ​មិន​ដក​វា​ចេញ​ទេ​។ លោកស្រី​បាន​មានប្រសាសន៍ថា ពួកបះបោរ​ត្រូវការ​អំណាចផ្ដាច់ការ ហើយ​អំណាចផ្ដាច់ការ​ត្រូវការ​ពួកបះបោរ​។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៨ វិច្ឆិកា ២០០៧ លោកស្រី​ប៊ូតូ ត្រូវ​ជាប់​ឃុំខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ តែ​ពីរបី​ម៉ោង​មុន​នេះ លោកស្រី​បាន​ដឹកនាំ និង​និយាយ​ទៅកាន់​ការប្រជុំ​មួយ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ដាក់​ប្រទេស​ក្នុង​ភាពអាសន្ន​។
ក្នុង​ពេល​សម្ភាស​តាម​ទូរស័ព្ទ​ជាមួយ​វិទ្យុជាតិ​សាធារណៈ (National Public Radio) នៃ​សហរដ្ឋអាមេរិក លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​និយាយ​ថា ខ្ញុំ​មាន​សេរីភាព​ដើរហើរ​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​តែប៉ុណ្ណោះ​។ ខ្ញុំ​ពុំ​មាន​សេរីភាព​ដើរហើរ​នៅ​ក្រៅ​ផ្ទះ​ឡើយ​។ ពួកគេ​បាន​ដាក់​កម្លាំង​ប៉ូលិស​យ៉ាង​ច្រើន ហើយ​យើង​មាន​កម្លាំង​ប៉ូលិស ៤០០០ នាក់​នៅ​ជុំវិញ​ជញ្ជាំង​ផ្ទះ​ទាំងបួន​របស់​ខ្ញុំ គឺ ១០០០ នាក់​ក្នុង​មួយ​ជ្រុង​។
ពីរបី​ថ្ងៃ​ក្រោយមក រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន​បាន​ប្រកាស​ថា​ការ​ឃាត់ខ្លួន​លោកស្រី​ប៊ូតូ​ត្រូវ​បាន​ដកចេញ ហើយ​លោកស្រី​អាច​មាន​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​ធ្វើដំណើរ និង​បង្ហាញខ្លួន​ជា​សាធារណៈ​។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏​មេដឹកនាំ​គណបក្ស​នយោបាយ​ប្រឆាំង​ដទៃ​ទៀត​នៅតែ​ត្រូវ​គេ​ហាមឃាត់​មិន​ឲ្យ​និយាយ​ស្ដី​ជា​សាធារណៈ​ដដែល​។
ការ​ធ្វើឃាត
សាកសព​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹក​តាម​យន្តហោះ​យោធា​មួយ​គ្រឿង​ទៅកាន់​ស្រុកកំណើត​របស់​គាត់​នៅ Garhi Khuda Bakhsh ស្រុក Larkana District ខេត្ត Sindh ហើយ​លោក​អាស៊ីហ្វ ហ្សាដារី ស្វាមី​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ និង​កូន​របស់​គាត់ ៣ នាក់​រួម​ទាំង​មេដឹកនាំ​ថ្នាក់ខ្ពស់​ខ្លះ នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន​របស់​លោកស្រី​ក៏​បាន​ធ្វើដំណើរ​តាម​យន្តហោះ​ដឹក​សព​នោះ​ដែរ​។ សាកសព​របស់​គាត់ ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​បន្ទាប់ពី​ឪពុក​នៅ​ក្នុង​ផ្នូរសព​គ្រួសារ​នៅ​ក្នុង​ពិធីបុណ្យ​មួយ ដែល​មាន​ការចូលរួម​ពី​អ្នក​កាន់ទុក្ខ​រាប់​ម៉ឺន​នាក់​។
មាន​ការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ខ្លះ​អំពី​មូលហេតុ​នៃ​ការ​ស្លាប់​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ​។ ស្វាមី​លោកស្រី បាន​បដិសេធ​ពុំ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គាស់​សព​ដើម្បី​ធ្វើ​ការវះកាត់​ពិនិត្យ​សាកសព​ឡើយ​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៨ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៨ ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ប៉ាគីស្ថាន បាន​អះអាង​ថា​លោកស្រី​បាន​ស្លាប់​ដោយសារ​ការ​បោក​ក្បាល​នឹង​រថយន្ត ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​បក់ដៃ​ទៅកាន់​ហ្វូង​មនុស្ស កម្លាំង​ផ្ទុះ​បាន​ធ្វើឲ្យ​ក្បាល​របស់​គាត់​បោក​ទៅ​នឹង​ដង​ដែល​បាន​ចងភ្ជាប់​នឹង​ដំបូល​រថយន្ត ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​បែក​ប្រេះ​លលាដ៍ក្បាល​។ យ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកនាំពាក្យ​មន្ទីរពេទ្យ បាន​អះអាង​ជា​ដំបូង​ថា លោកស្រី​បាន​រង​របួស​ដោយ​សារ​អំបែង​នៃ​គ្រាប់បែក ដែល​ធ្វើឲ្យ​ក្បាល​របស់​គាត់​មាន​របួស​ជា​ទម្ងន់ ដែល​ជា​មូលហេតុ​នៃ​មរណភាព​របស់​លោកស្រី​។ អង្គរក្ស​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ ក៏បាន​ច្រានចោល​ការ​ពន្យល់​របស់​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ផង​ដែរ​។
មេបញ្ជាការ​អាល់កៃដា (Al-Qaeda) Mustafa Abu al-Yazid បាន​ប្រកាស​ទទួល​ខុសត្រូវ​ចំពោះ​ការវាយប្រហារ​នេះ ដែល​ធ្លាប់​បាន​និយាយ​ថា​លោកស្រី​ប៊ូតូ គឺជា​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​បំផុត​របស់​អាមេរិក​។ រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន ក៏​បាន​អះអាង​ផង​ដែរ​ថា​ខ្លួន​មាន​ភស្តុតាង​ដែល​អាច​បញ្ជាក់​ថា ពួក​អាល់កៃដា​ស្ថិត​នៅ​ពីក្រោយ​ការវាយប្រហារ​នេះ​។ តាម​របាយការណ៍​របស់ CNN ថា ដំបូង​ឡើយ​ក្រសួងមហាផ្ទៃ បាន​ប្រាប់​ដល់​ទូរទស្សន៍ Geo TV របស់​ប៉ាគីស្ថាន​ថា អ្នក​វាយប្រហារ​គ្រាប់បែក​អត្តឃាត​គឺ Lashkar i Jhangvi ដែល​ជា​ជន​អាល់កៃដា ដែល​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​នឹង​ក្រុម​សកម្ម​ប្រយុទ្ធ ដែល​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​ស្ដីបន្ទោស​ពី​បទ​សម្លាប់​មនុស្ស​រាប់​ពាន់​នាក់​។ រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន បាន​និយាយ​ថា Baitullah Mehsud គឺជា​មេខ្លោង​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការ​ធ្វើឃាត​នេះ​។ Lashkar i Jhangvi គឺជា​សមាជិក​អង្គការ​មូស្លីម​បះបោរ Wahabi ដែល​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​អាល់កៃដា ក៏​ធ្លាប់​បាន​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើឃាត​ទៅលើ​រូប​លោក​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ណាវ៉ា សារីហ្វ ដែល​និយាយ​ឲ្យ​ខ្លី គឺជា​អ្នក​ទទួល​ខុសត្រូវ​ចំពោះ​ការ​ស្លាប់​លោកស្រី​ប៊ូតូ ដែល​មាន​អាយុ ៥៤ ឆ្នាំ ព្រមទាំង​មនុស្ស​ប្រមាណ ២០ នាក់​ទៀត​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ហេតុការណ៍​នោះ បើទោះជា​មាន​ការ​ជំទាស់​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ពី​សំណាក់​គ្រួសារ​លោកស្រី​ប៊ូតូ ពី​គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន និង​ពី Baitullah Mehsud ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៣ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០០៨ លោក​ប្រធានាធិបតី ពែរវេ មូសារ៉ាហ្វ បាន​អញ្ជើញ​ប៉ូលិស​អង់គ្លេស​ស្កុតឡែន​យ៉ាត ឲ្យ​ជួយ​ធ្វើការ​ស៊ើបអង្កេត​ករណី​ធ្វើឃាត​លោកស្រី​បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ ដោយ​លោក​មិន​សប្បាយចិត្ត ចំពោះ​ការស៊ើបអង្កេត​របស់​មនុស្ស​របស់​លោក​ឡើយ​។
ករណី​ឃាតកម្ម​លើ​រូប​លោកស្រី បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ ក៏​ត្រូវ​បាន​ស្ដី​បន្ទោស​ផង​ដែរ​ចំពោះ​ភ្នាក់ងារ​ជំនាញ​បរទេស​ជាច្រើន ដែល​មាន​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​អស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​។
ប្រតិកម្ម​ក្នុង​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន
ក្រោយ​ពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ឃាតកម្ម​លើ​រូប​លោកស្រី​ប៊ូតូ​មក មាន​កុប្បកម្ម​ជាច្រើន​បាន​កើតឡើង ជា​លទ្ធផល​មនុស្ស​ប្រមាណ​ជា ២០ បាន​បាត់បង់​ជីវិត ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន ៣ នាក់​ជា​មន្ត្រី​ប៉ូលិស​។ រថយន្ត​ប្រមាណ ២៥០ គ្រឿង​ត្រូវ​បាន​ឆេះ​។ អ្នកគាំទ្រ​ដែល​ខឹងសម្បា និង​អាក់អន់ចិត្ត​ចំពោះ​ការ​ធ្វើឃាត​លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ចោល​ដុំថ្ម​នៅ​ខាងក្រៅ​មន្ទីរពេទ្យ​ដែល​គាត់​បាន​សម្រាក​។ រហូតដល់​ថ្ងៃ​ទី ២៩ ធ្នូ ២០០៧ រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន បាន​និយាយ​ថា​កុប្បករ​បាន​បំផ្លាញ ការិយាល័យ​បោះឆ្នោត​ចំនួន ៩, ធនាគារ ១៧៦, ស្ថានីយ​ឥន្ធនៈ ៣៤, តួរថភ្លើង ៧២, ផ្លូវដែក ១៨ ខ្សែ, ក្រៅពីនេះ​នៅ​មាន រថយន្ត និង ហាងទំនិញ រាប់​រយ​ផ្សេងទៀត​។
មេដឹកនាំ​គណបក្សប្រឆាំង​ម្នាក់ទៀត​លោក ណាវ៉ា សារីហ្វ នៃ​គណបក្ស Pakistan Muslim League (N) បាន​និយាយ​ថា នេះ​គឺជា​សោកនាដកម្ម​សម្រាប់​គណបក្ស​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ ហើយ​ក៏​ជា​សោកនាដកម្ម​សម្រាប់​គណបក្ស​របស់​យើង និង​ប្រទេសជាតិ​ទាំងមូល​។ លោក​បាន​បន្ថែម​ទៀត​ថា នេះ​ពុំ​មែន​ជា​ថ្ងៃ​ក្រៀមក្រំ​ទេ តែ​វា​ជា​ថ្ងៃ​ដ៏​ខ្មៅ​ងងឹត ខ្មៅ​ជាទីបំផុត សង្វេគ​ជាទីបំផុត នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​នេះ​។ អ្វី​ដែល​ពុំ​អាច​គិតដល់ វា​បាន​កើតឡើង​។ អ្វី​ដែល​មិន​អាច​នឹកស្មាន​ដល់ ដែល​មិន​អាច​គិត​ដល់ បាន​កើតឡើង​ហើយ​។ លោក​ប្រធានាធិបតី ពែរវេ ម៊ូសារ៉ាហ្វ បាន​ប្រកាស​ឲ្យ​មាន​ការ​កាន់ទុក្ខ​រយៈពេល​បី​ថ្ងៃ ហើយ​អំពាវនាវ​សូម​ឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ទាំងមូល​រក្សា​ភាព​ស្ងៀមស្ងាត់ និង​បង្ហាញ​នូវ​ភាព​អត់ធ្មត់​។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៣០ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៧ នោះ​ដែរ គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ បាន​ស្នើ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​អង់គ្លេស និង​អង្គការសហប្រជាជាតិ ជួយ​ធ្វើការ​ស៊ើបអង្កេត​លើ​ករណី​ការ​ស្លាប់​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ​។ ប៊ីឡាវ៉ាល់ ហ្សាដារី ប៊ូតូ ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​ជា​ប្រធាន​គណបក្សប្រឆាំង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​មួយ​នេះ​ក្រោយ​មរណភាព​របស់​ម្ដាយ​គាត់​។ គណបក្ស​ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន បាន​បញ្ចេញ​ឲ្យ​ដឹង​នូវ​សំបុត្រ​មួយ​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ ដែល​គាត់​បាន​សរសេរ​តែ​ពីរ​សប្ដាហ៍​ប៉ុណ្ណោះ​មុន​ពេល​វិលត្រឡប់​មក​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​វិញ និង​តែ ១២ សប្ដាហ៍​ប៉ុណ្ណោះ​មុន​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើឃាត ដែល​បាន​សរសេរ​សូម​ឲ្យ​ស្វាមី​របស់​លោកស្រី​គឺ​លោក អាស៊ីហ្វ អាលី ហ្សាដារី បន្ត​តំណែង​ដឹកនាំ​គណបក្ស​របស់​លោកស្រី រហូតដល់​ពេលណា​ដែល​ប្រធាន​ថ្មី​ត្រូវ​បាន​ជ្រើសតាំង​។
ប្រតិកម្ម​ពី​អន្តរជាតិ
មេដឹកនាំ​ពិភពលោក​បាន​សម្ដែង​ការ​ខឹងសម្បា​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ចំពោះ​ការ​ធ្វើឃាត​មេដឹកនាំ​គណបក្សប្រឆាំង​នៃ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​គឺ លោកស្រី បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ កាលពី​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ទី ២៧ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៧ កន្លងទៅ​នេះ ដោយ​បាន​ហៅ​ការ​សម្លាប់​នោះ​ថា​ជា​ការវាយប្រហារ​ទៅលើ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅ​ក្នុង​សាធារណរដ្ឋ​ឥស្លាម​មួយ​នេះ​។
ការស៊ើបអង្កេត​របស់​ប៉ូលិស​ស្កុតឡែន​យ៉ាត
កាសែត​ញូវយ៉ក ថែមស៍ រាយការណ៍​នៅ​ថ្ងៃសុក្រ ទី ០៨ កុម្ភៈ ២០០៨ នេះ​ថា ប៉ូលិស​អង់គ្លេស​ស្កុតឡែន​យ៉ាត​បាន​ធ្វើការ​សន្និដ្ឋាន​ថា លោកស្រី បេណាហ្សៀរ ប៊ូតូ មេដឹកនាំ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ប៉ាគីស្ថាន បាន​ស្លាប់​ដោយសារតែ​កម្លាំង​ផ្ទុះ​នៃ​គ្រាប់បែក​អត្តឃាត មិនមែន​ស្លាប់​ដោយ​គ្រាប់កាំភ្លើង​របស់​ឃាតក​ទេ​។
ការ​រក​ឃើញ​នេះ​ប្រសិនបើ​ជា​ការពិត​នោះ នឹង​គាំទ្រ​ចំពោះ​ការ​ពន្យល់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន​ជុំវិញ​មរណភាព​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ​។ ប៉ូលិស​ទីក្រុងឡុង​ដែល​បាន​បញ្ជូន​ក្រុម​អ្នក​ស៊ើបអង្កេត​របស់​ខ្លួន​ទៅ​ស្រាវជ្រាវ​មរណភាព​នោះ បាន​បដិសេធ​មិន​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​ទៅលើ​របាយការណ៍​នោះ​ទេ​។
អ្នកនាំពាក្យ​ប៉ូលិស​ម្នាក់​និយាយ​ថា កងកម្លាំង​ប៉ូលិស​នឹង​មិន​និយាយ​អំពី​ការ​រក​ឃើញ​របស់​ខ្លួន​ទេ​រហូត​ទាល់តែ​របាយការណ៍​នោះ​ត្រូវ​បាន​ចេញផ្សាយ​ជា​សាធារណៈ​។
ក្នុង​ការស្ទង់មតិ​មួយ ដែល​ធ្វើឡើង​ដោយ​ក្រុម Gallup Pakistan បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា ប្រជាជន​ប៉ាគីស្ថាន​ជិត​ពាក់កណ្ដាល​ជឿ​ថា​ភ្នាក់ងារ​រដ្ឋាភិបាល ឬ​អ្នកនយោបាយ​ដែល​ចង​សម្ពន្ធភាព​ជាមួយ​លោក​មូសារ៉ាហ្វ​មាន​ជាប់​ទាក់ទង​ក្នុង​ការ​ធ្វើឃាត​នេះ​។
របាយការណ៍​របស់​ប៉ូលិស​អង់គ្លេស ដែល​នឹង​ត្រូវ​គេ​យក​ទៅ​ប្រគល់​ជូន​រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន​និង​គ្រួសារ​របស់​លោកស្រី​ប៊ូតូ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ០៨ កុម្ភៈ ២០០៨ នេះ​បាន​និយាយ​ថា លោកស្រី​ប៊ូតូ​ស្លាប់​បន្ទាប់ពី​គ្រាប់បែក​អត្តឃាត​បាន​ផ្ទុះឡើង ហើយ​កម្លាំង​ផ្ទុះ​បោក​មក​លើ​ក្បាល​របស់​លោកស្រី​។ បើ​តាម​កាសែត​ញូវយ៉ក ថែមស៍ បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា ការស៊ើបអង្កេត​នោះ​បាន​កំណត់​ថា មាន​ខ្មាន់កាំភ្លើង​តែម្នាក់​ទេ​ដែល​រូបភាព​របស់​ជន​នេះ​ ត្រូវ​គេ​ថត​បាន​នៅកន្លែង​កើតហេតុ​គឺជា​អ្នក​បំផ្ទុះ​គ្រាប់បែក​ឡើង​។ មុន​នេះ​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ប៉ាគីស្ថាន​បាន​និយាយ​ថា មាន​ជន​វាយប្រហារ ២ នាក់​។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយប៉ាគីស្ថាន
បេះដូង កម្លំាងចិត្ត មនសិកា ខ្មែរ
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">បេះដូង កម្លំាងចិត្ត មនសិកា ខ្មែរ (បទ ពាក្យ៨)
បេះដូង កម្លំាងចិត្ត មនសិកា ខ្មែរ (បទ ពាក្យ៨)
(១) ដួងវិញ្ញាណខ្មែរបង្កប់ក្នុងប្រាណ បានប្រតិស្ឋានមកពីកំណើត
ស្រឡាញ់ទាំងអស់វប្បធម៌ល្អឆើត ជើងត្បូងលិចកើតស្មោះស្ម័គ្រមេត្រី។
(២) វិញ្ញាណក្នុងរូបទំាងអំបាលម៉ាន ចក្ខុចង់បានឃើញខ្មែរល្បាញល្បី
សោតៈចង់លឺសម្រែកជោគជ័យ ជិវ្ហាចង់ឆីប្រហុកត្រីខ្មែរ។
(៣) កាយាចង់ប៉ះសាច់ហូលផាមួង ឃានចង់ស្រូបបួងក្លិនរំដួលស្រែ
ចង់នៅកៀកកិតរាល់យប់ថ្ងៃខែ ស្រឡាញ់ជាតិខ្មែរមិនប្រែកាឡៃ។
(៤) ទឹកចិត្តមួយដួងដែលស្រឡាញ់ខ្មែរ ស៊ូរក្សាថែលុះត្រាក្សិណក្ស័យ
ទាំងកំលាំងចិត្តមនសិកាថ្លៃ គតិកែច្នៃអភិវឌ្ឍជាតិ។
ដើមត្នោត
ដើមត្នោត ជារុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែលមានដុះយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ដើមត្នោតមានដើមធំ ត្រង់ ខ្ពស់ ដែលមានកម្ពស់អាចលើសពី ១០ ម៉ែត្រ ហើយស្លឹករបស់វាស្ថិតនៅកំពូលដើម មានរាងដូចជាផ្លិតធំៗ រឹងនិងមានផ្លែជាច្រើន។ រុក្ខជាតិប្រភេទនេះបានផ្ដល់សារៈប្រយោជន៍ជាច្រើន សំរាប់ឲ្យមនុស្ស យកទៅកែច្នៃសំរាប់ធ្វើជាសំភារៈ ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ និង ថែមទាំងអាចយកទៅធ្វើជាអាហារបានទៀតផង។ ខេត្តដែលសំបូរដើមត្នោតជាងគេគឺខេត្តកំពង់ស្ពឺហើយមនុស្សបាន ទទួលយក សារៈប្រយោជន៍ជាច្រើនពីដើមត្នោតដូចជា ៖ ផ្លែត្នោតខ្ចីគេអាចបរិភោគសាច់របស់វាដោយមានរសជាតិ ផ្អែមពិសារនិងថែមទាំងអាចយកទៅធ្វើជាបង្អែមផ្សេងៗបានទៀតផងដែរ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះផ្លែត្នោតខ្ចីគេអាចយកទៅធ្វើជាមុខម្ហូបជាច្រើនមុខទៀត។ ចំណែកឯផ្លែទុំវិញគេអាច យកវាទៅធ្វើជានំយ៉ាងឈ្ងុយឆ្ងាញ់បានផងដែរ។ ហើយចំពោះស្លឹកត្នោតវិញ គេអាចយកទៅត្បាញ ធ្វើជាសំភារៈមួយចំនួនមាន៖ មួក កន្ដ្រក  កន្ទេល  និងថែមទាំងអាចយកទៅធ្វើជា វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ស្រស់ស្អាតជាច្រើននិងយកទៅវេចខ្ចប់ធ្វើនំផងដែរ។ យ៉ាងណាមិញនៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីនិងប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណស្លឹកត្នោតគេប្រើសម្រាប់ធ្វើជាក្រដាស់សរសេរដែលជាប្រភេទមូយនៃpapy បន្ទាប់មកពូកគេយកទៅបម្រុងទុកនៅកន្លែងក្តៅហើយដាក់ក្នុងទឹកអំបិលជាមួយនិងម្សៅរមៀត នៅពេលនោះស្លឹកស្ងូតគ្រប់គ្រាន់ត្រូវបានគេយកទៅដុះខាត់ជាមួយ pumice ថ្ម បន្ទាប់មកទៀតបានកាត់ទំហំជាក្រោយឲ្យល្មមសមរម្យដែលពួកគេអាចយកទៅសរសេរបាន។
សារៈសំខាន់ ៖
- ដើម ៖ ភាគច្រើនប្រជាជនខ្មែរយើងយកទៅធ្វើផ្ទះ ឬ ទូក និងគ្រឿងសង្ហារិមជា ច្រើន។
អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌
The Asian palmyra palm is a symbol of Cambodia. It grows near the Angkor Wat temple and is a very common palms, where it found all over the country. Palmyra tree is also symbol of South Sulawesi province (Indonesia).
This plant has captured the imagination of Bengalis in the words of Rabindranth Tagore whose nursery rhyme 'Taal Gaach ek Paye daariye' (তাল গাছ এক পায়ে দাড়িয়ে..) in Sahaj Path (সহজ পাঠ) is a staple reading material in most schools in West Bengal
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ដើមត្នោត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុក្ខជាតិ
ប្រទីបបំភ្លឺវិញ្ញាណ
ប្រទីបបំភ្លឺវិញ្ញាណ (បទ កាកគតិ) (១) ទឹកចិត្តជាស្ពាន នាំដួងវិញ្ញាណ ទៅសុគតិភព
ដោយអំណាចចិត្ត ញាតិមិត្តប្រារព្ធ បន់ប្រាំពីរយប់
ឧទ្ទិសមផល។
(២) ខ្មែរមួយនគរ នាំគ្នាជូនពរ រួមទុក្ខដំកល់
ក្នុងសន្តានចិត្ត គំនិតខ្វាយខ្វល់ ហេតុចលាចល
វិនាសកម្ម។
(៣) រួមគ្នាបួងសួង ទេវតាទាំងពួង ជួយស្ដាប់បណ្ដាំ
សូមដួងវិញ្ញាណ បានឈានផុតកម្ម កូនខ្មែរចងចាំ
(៤) សូមជៀសអោយឆ្ងាយ គ្រោះអន្តរាយ  ដែលមកយីយា
ប្រជាបានសុខ ស្រណុកធូរធា គ្រប់ពេលវេលា
សំណើចក្អាកក្អាយ។
''និពន្ធដោយ សុខគឹមហេង ''២៣ វិច្ឆិកា ២០១០
មណ្ឌល៥
មណ្ឌល៥ គឹជាមណ្ឌលមួយនៅ ខណ្ឌមិត្តភាព ខេត្ត ព្រះសីហនុ នៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
គណនីធនាគារ
គណនីធនាគារ គឺជាគណនីហិរញ្ញវត្ថុមួយដែលបង្កើតឡើងរវាងអតិថិជនធនាគារ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ។ គណនីធនាគារអាចជាគណនីប្រាក់បញ្ញើ កាតឥណទាន ឬជាគណនីប្រភេទណាមួយផ្សេងៗទៀតដែលផ្តល់ដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ។
ប្រភេទនៃគណនី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារ
មណ្ឌល៤
មណ្ឌល៤
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
ជីវិតនៅស្រុកខ្មែរ
អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ មានកំណើតនៅរាត្រីថ្ងៃច័ន្ទ មានខែរះពេញបូរមី បាំងឆ័ត្របីជាន់ ក្នុងផ្ទះខ្ទមសសរឬស្សី ប្រក់ស្បូវភ្លាំង សង់ជាប់របងវត្ត ភូមិ ត្រពាំងថ្ម ឃុំ ប៉ោយចារ​ ស្រុក ភ្នំស្រុក ខេត្ត បាត់ដំបង (សព្វថ្ងៃនេះ គេបានផ្លាស់ប្តូរ កាត់ភូមិភាគនេះ ទៅជាខេត្ត បន្ទាយមានជ័យ )។ ឈ្មោះកំណើតដើម របស់អ្នកស្រីគឺ ច័ន្ទបូរមី ក្រោយមកបានត្រូវទទួល ពិធីឧបកិច្ចពិសេសមួយ ដើម្បីប្រគល់ទារកតូច នាមច័ន្ទបូរមីនេះ អោយទៅឪពុកម្តាយធម៌ យកទៅចិញ្ចឹមវិញ។ ទារកនេះ បានទទួលប្រតិស្ឋនាមថ្មី មួយទៀតថា ច័ន្ទបូរណ៍ ដោយ ព្រះគ្រូសង្ឃរាជ ចៅអធិការវត្ត ប្រចាំភូមិ ត្បិតកាលនោះ អ្នកស្រី មានជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃ តាំងពីពេលប្រសូត្រភ្លាមមក ដែលជាជម្ងឺ បណ្តាលមកពី ម្តាយអ្នកស្រីបរិភោគ ស្រាថ្នាំព្យាបាលសរសៃខ្ចី ពេលនៅបំបៅដោះកូននៅឡើយ ទើបបណ្តាល អោយមានជាតិស្រាប៉ះពាល់ដល់ សុខភាពប្រព័ន្ធសរសៃខួរក្បាល របស់ទារក។ កូនទីមួយ (ដែលជាបងស្រី របស់អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍) បានធ្វើមរណកាលទៅ នៅក្នុងវ៍យ៩ខែ ដោយសារផលវិបាក នៃការបរិភោគ ស្រាថ្នាំសរសៃខ្ចី របស់លោកជាម្តាយ ក្នុងពេលដែលលោក នៅបំបៅដោះកូនខ្ចី នៅឡើយ។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះដែរ លោកឪពុក របស់អ្នកស្រីច័ន្ទបូរណ៍ បានធ្វើដំណើរឃ្លាតឆ្ងាយ ពីក្រុមគ្រួសារ ទៅបន្តការសិក្សាជាន់ខ្ពស់ ឯទីក្រុង អស់ជាច្រើនឆ្នាំ។ លោកត្រឡប់ មកលេងផ្ទះវិញ ម្តងមួយកាល ប្រមាណ ៥ឬ៦ខែម្តង ម៉្លោះហើយ ការរស់នៅ របស់ក្រុមគ្រួសារអ្នកស្រី ឯស្រុកកំណើត ពិតជាអត្តខាត់ណាស់ គឺពឹងផ្អែក ទៅលើញាតិជិតខាង (ដែលស្ទើរតែគ្មាន ការសិក្សា និងចំណេះវិជ្ជាអ្វីសោះ) ដែលតែងតែជួយហុចដៃ ជួយជានិច្ច ពេលមានកង្វះខាត ឬមានអាសន្នអន់ក្រ ម្តងៗ ពេលលោកឪពុកមិននៅ។ ដូច្នេះហើយ ទើបក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្រី ត្រូវបាត់បង់សមាជិក ខ្លះៗ ដោយសារការខ្វះខាត ចំណេះចេះដឹង ផ្នែកវិជ្ជាពេទ្យ និងការសិក្សាជាទូទៅ នោះឯង។
កាលជំនាន់នោះ ភូមិ ត្រពាំងថ្ម ជាភូមិជនបទ ដាច់ស្រយាល ធ្វើដំណើរទៅណាមកណា ដោយជើង កង់ សេះ និងរទេះគោ។ នៅទីនោះ មានគ្រួសារខ្មែរ ប្រហែល២០គ្រួ និងគ្រួសារជាជនជាតិកួយ ប្រហែល២០គ្រួទៀត ដែររស់នៅរាយប៉ាយ ឆ្ងាយៗគ្នា ដោយសារគម្លាតផ្ទៃដី ដាំដំណាំនិងធ្វើស្រែ ម៉្យាងដោយខ្វះខាតទឹក សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព ប្រចាំថ្ងៃផង ជាពិសេស គឺនៅរដូវប្រាំង។ អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះ ច្រើនមានមុខរបរ រកស៊ីធ្វើស្រែ ដាំដំណាំអំពៅ ដំឡូង និងត្បាញសូត្រ បែប ផាមួងលាត ផាមួងបន្តក់ អន្លូញ សារុងសូត្រ ចរបាប់ និង ស៊ឹង។ អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះ មិនសូវមានការសិក្សាទេ ក្រៅតែពីទៅបួស រៀនអក្សរនិងធម៌អាឋ៌ នៅវត្តតូចមួយ​ ឈ្មោះថា វត្ត ត្រពាំងថ្ម។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៦ សាលាបថមសិក្សា តូចមួយ មានចំនួន បួនថ្នាក់បានត្រូវបង្កើតឡើង ដោយក្រសួងសិក្សាធិការ នៃសង្គមរាស្ត្រនិយម ពីកម្រិតកុមារដ្ឋាន (ថ្នាក់ទី១) ដល់មជ្ឈឹមដ្ឋានទីមួយ (ថ្នាក់ទី៤)។ ក្រោយមក អ្នកស្រីបានមករស់នៅ ជួបជុំជាមួយក្រុមគ្រួសារ នៅក្រុង បាត់ដំបង បានបន្តការសិក្សា នៅ ទក្ខិណសាលា និងនៅវិទ្យាល័យ អ៊ាបឃុត នេតយ៉ង់។ កាលមកដល់ក្រុង បាត់ដំបង លើកដំបូង អ្នកស្រីជាសិស្ស ដែលរៀន ខ្សោយជាងគេបំផុត នៅក្នុងថ្នាក់រៀន ម៉្យាងដោយសារ ជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃពីកុមារភាព ពីរដោយសារ ភាពខ្វះខាត ក្នុងក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួន បីដោយសារ សង្គមរស់នៅ ក្នុងទីក្រុង រួមទាំងសង្គមសិក្សា មិនសូវលើក កម្លាំងចិត្តក្មេង មកពីជនបទ ដែលមាន សំដីនិងភាសា រដឺនៗប្លែកៗ ទាំងនោះឡើយ។ តែអ្នកស្រីមិនលះបង់ ការចង់ចេះចង់ដឹង និងការចង់ផ្លាស់ប្តូរខ្លួន អោយប្រសើររុងរឿងនោះដែរ។ ដោយសារមូលហេតុនេះហើយ ទើបអ្នកស្រីនាំខ្លួន ចូលជាសមាជិក ពុទ្ធិកសមាគមប្រាជ្ញាខ្មែរ នៅ វត្តពោធិវាល បាត់ដំបង ដោយមានសម្តេចសង្ឃរាជ ប៉ុន សុម្ភាចន៍ ជាមេគណប្រចាំខេត្ត ហើយបានចូលរៀន ជាសិស្សផ្ទាល់ ជាមួយ ព្រះសង្ឃរាជ ជាគ្រូច្រើនព្រះអង្គទៀត ដូចជា នៅវត្តកំផែង វត្តគរ វត្តធម្មយុត្តិ វត្តដំរីស និងវត្តសង្កែ ក្នុងការបណ្តុះបណ្តាល ផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ផ្នែកកម្រងកែវ ក្បាច់កាព្យ ក្បាច់ទំនុកច្រៀងប្រជាប្រិយ ក្បាច់ចម្រៀងគ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ ក្បាច់ប្រឡែងបរិវារស័ព្ទខ្មែរ ក្បាច់និពន្ធបង្កសន្ទេហវិធី ពូតអារម្មណ៍អ្នកអាន បណ្តុះការចេះដឹង​ និងទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន អោយមានជំនាញ កាន់តែប្រសើរជាងមុន ល្អឡើងៗ​ ជាលំដាប់។ ដោយសារតែមានការគាំទ្រ និងលើកទឹកចិត្ត​ពី លោកឪពុករបស់អ្នកស្រី ដែលជាអ្នកមានទេពកោសល្យ ខាងបទភ្លេង និងសំនួនវោហារកម្រងកែវ យ៉ាងចំណានផង អ្នកស្រីបានដុះខាត់ ស្នាដៃរបស់ខ្លួន ផ្នែកនិពន្ធអក្សរសិល្ប៍ ទាំងសំណេរអត្ថបទ ទាំងទំនុកច្រៀងនិងបទភ្លេង កាន់តែភ្លឺថ្លាពណ្ណរាយ បន្ថែមទៀត។
ជីវិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក
អ្នកស្រីបានរស់នៅឆ្លងកាត់ សម័យប៉ុលពត តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៥​ដល់១៩៧៩។ អ្នកស្រីបានទទួលរង គ្រោះទោសទណ្ឌ របស់ខ្មែរក្រហម នៅវត្តឯកភ្នំ បាត់ដំបង បានភៀសខ្លួន រួចរស់ជីវិត ទាំងប្រផិតប្រផីយ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ តែបានត្រូវខ្មែរក្រហម កៀរកេណ្ឌម្តងទៀត​ទៅភ្នំឆ័ត្រ នៅឆ្នាំ១៩៧៩។​ អ្នកស្រី បានភៀសខ្លួនសាជាថ្មី ហើយបានទទួល ការសង្គ្រោះ ពីក្រុមកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៩ ក្រោយមកក៏បាន ទទួលការអនុញ្ញាតិ ចូលទៅរស់នៅ សហរដ្ឋអាមេរិក នៅខែមិថុនាឆ្នាំ១៩៨១។ បន្ទាប់ពី អ្នកស្រីទទួល ការវះកាត់ព្យាបាលខ្លួន នៅមន្ទីរពេទ្យនៅឆ្នាំ១៩៨១នោះ អ្នកស្រីក៏វិលត្រឡប់ ចូលបន្ថែមការសិក្សា នៅសកលវិទ្យាល័យ NDSU រដ្ឋ North Dakota បន្ទាប់មក នៅសកលវិទ្យាល័យ U of M រដ្ឋ Minnesota ។ ដោយការខិតខំ ដ៏ស្វិតស្វាញ អ្នកស្រី​បានទទួល អាហារូបករណ៍ រៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីបន្ថែមវិជ្ជា និងការស្រាវជ្រាវ ផ្នែកចិត្តវិទ្យា​ សតិវិទ្យា និងគ្រួសារវិទ្យា។ សព្វថ្ងៃ អ្នកស្រីទទួលមុខនាទីការងារ ជាបុគ្គលិកក្រសួងយុត្តិធម៌ ផ្នែកការពារ សិទ្ធិកុមារនិងយុវជន ហើយបានបម្រើ ការងារនេះ តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៩ បន្ទាប់ពីបានទទួល បណ្ឌិតបរិញ្ញា ខាងចិត្តវិធីព្យាបាល និងគ្រួសារវិទ្យា។
ជីវិតគ្រួសារ
អ្នកស្រីបានរៀបការ ជាមួយស្វាមី នាម មេង សួង សុវណ្ណធី ជាអតីតសាស្រ្តាចារ្យ នៅសកលវិទ្យាល័យ វិចិត្រសិល្បៈ ផ្នែករបាំបុរាណ និងមានបុត្រីមួយរូប នាម សុវណ្ណធី ធម្មិកា បារមីបុណ្យ។ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ បានទទួលចិញ្ចឹម បីបាច់ថែរក្សាកូនខ្មែរ ចំនួនច្រើននាក់ទៀត ដែលកំព្រាឪពុកម្តាយ ដោយសារសង្គ្រាម ខ្មែរក្រហម និងសង្គ្រាមវៀតណាម រហូតដល់ពួកគេ បានទទួលចំណេះវិជ្ជា អាចទ្រទ្រង់ ជីវិតរបស់ខ្លួនឯង យ៉ាងរឹងប៉ឹងមាំមួន។
ប្រវត្តិនិពន្ធមុនឆ្នាំ១៩៧៥
អ្នកស្រីជាកូនទីពីរ របស់លោក ប៊ុន ថង អតីតអគ្គានុរក្ស វិទ្យាល័យអ៊ាបឃុត បាត់ដំបង និងជាតារាល្បីល្បាញប្រចាំខេត្ត ខាងភាសា កម្រងកែវ កំប្លែងស្ងួត ខាងអប់រំ បំបែកភាសិត និងពាក្យប្រដៅខ្មែរ ព្រមទាំងចម្រៀង ប្រើភាសា គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ផង។ ម្តាយបង្កើតរបស់អ្នកស្រី ជាមនុស្សដែលធ្លាប់មាន ទេពកោសល្យខ្ពស់ ខាងច្រៀងចម្រៀងខ្មែរ និងខាងរបាំប្រជាប្រិយណាស់ តែលោកជាមនុស្សស្ងាត់ស្ងៀម មិនសូវចេញមុខមាត់ ក្នុងសង្គមប៉ុន្មានឡើយ ម៉្លោះហើយ ទេពកោសល្យរបស់លោក ក៏ត្រូវបាត់បង់ទៅវិញ ដោយមិនបានយកមកប្រើ ដុសខាត់ជាប្រយោជន័។ ចំណែក លោក ប៊ុន ថងពូកែវាយស្គរ ច្រៀងប្រដេញប្រាជ្ញា និងដេញចាប៉ីផ្លែសាច់ភ្លេង ព្រោះនោះជា ចំណូលចិត្តរបស់លោក ប្រចាំថ្ងៃ។ នៅក្នុងភូមិដែលលោករស់នៅ លោក ប៊ុន ថង ធ្លាប់ជាគ្រូបង្រៀន ខាងកម្រងកែវ ទំនុកវោហារ ទំនុកចម្រៀង និងបទភ្លេង របស់ រស់ សិរីសុទ្ធា ឬ រស់សេរីសុទ្ធា(និងប្អូនៗ) ប៉ែន រ៉ន (និងប្អូនស្រីបីនាក់ ជាអ្នកចម្រៀងដែរ) ហួយ មាស និង អ៊ឹម សុងសឺម។ ថ្វីបើ អ្នកស្រីច័ន្ទបូរណ៍ បានរស់នៅ ឯស្រុកកំណើត បែកពីលោកឪពុក ក្នុងឧិកាសដែលលោក ចេញចាកឆ្ងាយក្រុមគ្រួសារ ទៅបំពេញវិជ្ជាសិក្សាជាន់ខ្ពស់ អស់ជាច្រើនឆ្នាំ តែអ្នកស្រី ជាកូនតែមួយគត់ ដែលចម្លងសម្បទា និងទេពកោសល្យ ផ្នែកភាសាកម្រងកែវ បានច្រើនជាងគេ ពីលោកឪពុករបស់អ្នកស្រី ជាពិសេស ខាងផ្នែកនិពន្ធកម្រងកែវ ពាក្យចួន ពាក្យកាព្យ ទំនុកច្រៀង​​គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ និងបំណកស្រាយភាសិត បែបសុទដ្ឋិនិយម។ កាលនោះ អ្នកស្រីបានហាត់រៀន ទេពកោសល្យ ប្រើសម្លេង ក្នុងការអានកម្រងកែវ ទំនុកវោហារ សម្រាប់វិទ្យុជាតិ ប្រចាំខេត្ត ជាមួយអ្នកស្រី ហួយ មាស និងសិស្សប្រុសស្រី ជាច្រើនរូបទៀត។ បួនឆ្នាំបន្ទាប់ពី អ្នកស្រី ហួយ មាស បានទទួល រហស្សនាមប្រជាប្រិយថា មាស មេត្រី ចំពោះទេពកោសល្យ ក្នុងការប្រើថ្វីមាត់ សូត្រកំណាព្យបុរាណខ្មែរ យ៉ាងល្បីប្រចាំខេត្ត អ្នកស្រីកែវច័ន្ទបូរណ៍​ ក៏បានទទួល រហស្សនាមប្រជាប្រិយ មួយដែរ គឺ មិត្ត មេត្រី ចំពោះទេពកោសល្យ អានកំណាព្យ និពន្ធកំណាព្យ និងនិពន្ធទំនុកច្រៀង ពាក្យ គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ បែបកំប្លែងស្ងួត សម្រាប់អប់រំ ដូចជាបំណកស្រាយភាសិត និងពាក្យស្លោកខ្មែរ ជាដើម។
នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ អ្នកស្រីបានចាប់ផ្តើម និពន្ធកម្រងកែវ ទំនុកច្រៀង និងបទភ្លេងចង្វាក់ប្រជាប្រិយ ចង្វាក់សម័យ បែបមនោសញ្ចេតនា ជាច្រើនបទ ដែលត្រូវបានលោក ពៅ ស៊ីផូ លោក ម៉ា ឡៅពី និងលោក ម៊ែរ ប៊ុន យកទៅសម្រួល ជាបទចម្រៀង អោយអ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា ហួយ មាស ប៉ែន រ៉ន និង អ៊ឹម សុងសឺម ច្រៀងផ្ញើជាចំណងដៃ ដល់អ្នកស្រុក បាត់ដំបង វិញ។ បទចម្រៀងដែលអ្នកស្រីនិពន្ធ បានទទួលនូវប្រិយភាពខ្ពស់ជាងគេបង្អស់ គឺបទ សំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ ច្រៀងដោយ អ្នកស្រី ហួយ មាស និងបទ ស្តាយវ័យកុមារ ច្រៀងដោយ អ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា។
ទេពកោសល្យពិសេស និងចំណុចខ្វះខាត ក្នុងឋានៈជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរ រស់នៅបរទេស
អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ មានថ្វីដៃចំណាន ខាងគូរគំនូរខ្មៅដៃវាស គំនូរផាត់ជក់ និងឆ្លាក់អក្សរ។ កន្លងមក អ្នកស្រីជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរទីមួយ ដែលវាយអក្សរពុម្ព ចងក្រង សំណៅរឿងទាំងឡាយ ជាសៀវភៅដោយខ្លួនឯង ព្រមទាំងបានគូរគំនូរ រចនាក្របសៀវភៅរបស់អ្នកស្រី គ្រប់សំណៅ ដែលបានបោះពុម្ព ចេញផ្សាយនានា ទាំងនៅក្នុងស្រុក និងក្រៅប្រទេស។ អ្នកស្រីបានទទួលរហស្សនាម នៅឆ្នាំ២០០៧ ពីសមាគមអក្សរសិល្ប៍នូហាច នៅពុទ្ធិសាសនបណ្ឌិត្យភ្នំពេញ ថាជា អ្នកនិពន្ធខ្យល់ព្យុះ ដោយព្រោះអ្នកស្រី អាចប្រឌិតសាច់រឿងអប់រំមួយ ហើយអាចវាយអក្សរពុម្ព ចងក្រងជាសំណៅ ដោយខ្លួនឯង ចំនួនជាង២០០ទំព័រ ក្នុងរយៈពេលបួនថ្ងៃគត់​ គឹរឿង អំបែងអណ្តែត ដោយមានសាស្រ្តាចារ្យ យូ សុភា អតីតនាយក កម្មវិធីអក្សរសិល្ប៍ ​PEN នៅកម្ពុជា ជាសាក្សី នៅក្នុងការចងក្រង សៀវភៅមួយក្បាលនោះ។ ដោយសារ ការរស់នៅប្រទេសគេ មានការខ្វះខាត ផ្នែកជំនួយ ពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធ ទើបយើងទាំងឡាយ បានប្រទះឃើញ ស្នាដៃរបស់អ្នកស្រី ច្រើនមាន កំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធ ដោយអន្លើ។
ម៉្យាងទៀត ដោយសារទេពកោសល្យនិពន្ធ យ៉ាងពូកែ ខាងកំណាព្យ កម្រងកែវ ចម្រៀង ល្ខោននិយាយផ្នែកអប់រំ និងទេពកោសល្យ ប្រើសំនួនវោហារ តាមរយៈសំដី ដ៏ទន់ភ្លន់ មានទឹកដមផ្អែមពិរោះ អ្នកស្រីបានត្រូវ សហគមន៍ខ្មែរ នៅរដ្ឋមីនីសូតា ធ្វើសំណូមពរ ជ្រើសរើសអ្នកស្រី អោយចូលខ្លួនជា បុគ្គលិកស្ម័គ្រចិត្ត បម្រើវិទ្យុជាតិ រដ្ឋមីនីសូតា ផ្នែកវប្បធម៌ និងការសិក្សាអប់រំ ផ្សាយបន្តផ្ទាល់ តាមរលកអាកាស រៀងរាល់សប្តាហ៍ ជាភាសាខ្មែរ ចំនួន១១ឆ្នាំ មុននឹងអ្នកស្រីចូលនិវត្តន៍ ដើម្បីទៅបម្រើ សហគមន៍ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ នៅកម្ពុជា តាមរយៈអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល មជ្ឈមណ្ឌលគរុកោសល្យ សមូហកម្មអក្សរសិល្ប៍នូហាច នៅឆ្នាំ២០០៥។
ចំណែកឯស្នាដៃ ផ្នែកកំណាព្យអប់រំ របស់អ្នកស្រីដទៃទៀត ជាច្រើនរាប់មិនអស់ ក៏បានទទួលការគាំទ្រ យ៉ាងខ្លាំង ពីសំណាក់មហាជនអនុជនខ្មែរជាទូទៅ ទាំងនៅក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេស ដោយមានការចេញផ្សាយ ជាប្រចាំ ដូចជា នៅក្នុងទស្សនាវដ្តីទស្សនៈខ្មែរ ដែលមានដំកល់នូវ បណ្ណាល័យសភាសហរដ្ឋ ទស្សនាវដ្តីខ្មែរ កាសែតខ្មែរ ក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។
ស្នាដៃនិពន្ធទាំងឡាយ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធល្បី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនិពន្ធនាសតវត្សទី២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកអប់រំ
ព្រះគ្រូ សាស្ត្រាចារ្យ រៀមច្បង និង សហការី ផ្នែក អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និងបទភ្លេង
<div style="column-count:៤;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4"> នៅមានត...
ការធ្លាក់ចុះនៃសម័យអង្គរ
តើហេតុអ្វីបានជាការកសាងប្រាសាទនៅសម័យអង្គរនាំឲ្យសង្គមធ្លាក់ចុះ?
នាឡិកាខ្សាច់
នាឡិកាខ្សាច់ ឬនាឡិកាកែវ គឺជាឈ្មោះឧបករណ៍ម្យ៉ាង សម្រាប់វាស់ពេលវេលារយៈពេលខ្លី ទៅតាមតម្រូវការរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។ នាឡិកាខ្សាច់នេះ មានវាស់ពេលចំនួន៣នាទី ក៏មាន ១ម៉ោងក៏មាន ទៅតាមខ្នាតដែលគេ​ឆ្នៃធ្វើមក។ តាមភាសាបរទេស គេអាច​ហៅថាអេកថែមមើ (eggtimer) ព្រោះជាឧបករណ៍ ដែលគេប្រើសម្រាប់កំណត់ពេលស្ងោរស៊ុត។ នាឡិកាប្រភេទនេះ មានអំពូលពីរធ្វើអំពីកែវ តភ្ជាប់គ្នា ជាទំរង់បញ្ឈរ ដើម្បីឲ្យខ្សាច់ហូរពីអំពូលកែវផ្នែកខាងលើ ចុះមកផ្នែកខាងក្រោម តាមរន្ធដ៏តូចនៅត្រង់ផ្នែកកណ្តាល។ នៅពេលដែលខ្សាច់ហូរអស់ពីអំពូលកែវផ្នែកខាងលើ គេអាចត្រឡប់ឧបករណ៍នេះបញ្ច្រាស់មកវិញ គឺអំពូលដែលនៅផ្នែកខាងក្រោម ដាក់នៅផ្នែកខាងលើវិញ ហើយចាប់គិតរយៈពេល ដែលខ្សាច់ហូរចុះមក​អំពូលខាងក្រោម ឡើងវិញ។ កត្តាដែលធ្វើឲ្យឧបករណ៍នេះ វាស់ពេលបានត្រឹមត្រូវ មិនលំអៀង គឺ គេត្រូវគិតអំពីចំនួនខ្សាច់ ដែលត្រូវដាក់បញ្ចូល ក្នុងអំពូលនោះ ទំហំរបស់អំពូល ទំហំផ្នែកកណ្តាល (ផ្នែក ក) ដែលខ្សាច់ត្រូវហូរចុះ និងគុណភាព​របស់ខ្សាច់។ ក្រៅពីខ្សាច់ប្រភេទនេះ គេអាចប្រើម្សៅសំបកស៊ុត ឬម្សៅម៉ាបក៏បាន។ (sources disagree on the best material). បច្ចុប្បន្ននេះ នាឡិកាខ្សាច់ ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់វាស់រយៈពេលស្ងោរស៊ុត ឬវាស់រយៈពេលគិត របស់ដៃគូ ក្នុងការលេងល្បែងមួយចំនួន ដូចជាល្បែងអុក ត-អក្សរ ឬ រៀបអក្សរ ជាដើម។
ប្រវត្តិ
Hourglasses were very popular on board ships, as they were the most dependable measurement of time while at sea. Unlike the clepsydra, the motion of the ship while sailing did not affect the hourglass. The fact that the hourglass also used granular materials instead of liquids gave it more accurate measurements, as the clepsydra was prone to get condensation inside it during temperature changes. Seamen found that the hourglass was able to help them determine longitude, distance east or west from a certain point, with reasonable accuracy.
The hourglass also found popularity on land as well. As the use of mechanical clocks to indicate the times of events like church services became more common, creating a 'need to keep track of time', the demand for time-measuring devices increased. Hourglasses were essentially inexpensive, as they required no rare technology to make and their contents were not hard to come by, and as the manufacturing of these instruments became more common, their uses became more practical.
Hourglasses were commonly seen in use in churches, homes, and work places to measure sermons, cooking time, and time spent on breaks from labor. Because they were being used for more everyday tasks, the model of the hourglass began to shrink. The smaller models were more practical and very popular as they made timing more discreet.
After 1500 A.D., the hourglass was not as widespread as it had been. This was due to the development of the mechanical clock, which became more accurate, smaller and cheaper, and made keeping time easier. The hourglass, however, did not disappear entirely. Although they became relatively less useful as clock technology advanced, hourglasses remained desirable in their design. Some of the most famous hourglasses are the twelve-hour hourglass of Charlemagne of France and the hourglasses of Henry VIII of England, made by the artist Holbein in the 16th century. The oldest known surviving hourglass resides in the British Museum in London.
Not until the 18th century did the Harrison brothers, John and James, come up with a marine chronometer that significantly improved on the stability of the hourglass at sea. Taking elements from the design logic behind the hourglass, they were able to invent a marine chronometer that was able to accurately measure the journey from England to Jamaica, with only a miscalculation of five seconds, in 1761.
ការរចនា
The shape behind the hourglass has hardly any written evidence of why its external form is the shape that it is. The glass bulbs used, however, have changed in style and design over time. While the main designs have always been ampoule in shape, the bulbs were not always connected. The first hourglasses were two separate bulbs with a cord wrapped at their union that was then coated in wax to hold the piece together and let sand flow in between. It was not until 1760 that both bulbs were blown together to keep moisture out of the bulbs and regulate the pressure within the bulb that varied the flow.