cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
វិធីសាស្រ្តសរសេរប្រវត្តិសាស្រ្ត
វាបានលូកចូលក្នុងកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ជីវិតបុគ្គលឯកជន និងទោះជានៅក្នុងគ្រប់ទំនាក់ទំនងស្និទ្ធស្នាល ។ ក្នុងភាសាបារាំង ភាពស្និទ្ធស្នាល ត្រូវបានរៀបរាប់ដោយសព្វនាម ឯង(tu) ដែលខុសពីពាក្យ លោក ឬ អ្នក (vous) ដែលត្រូវប្រើនៅក្នុងភាសាផ្លូវការ ។ បើទោះជាជនជាតិបារាំង ជួនកាល ប្រើពាក្យ ឯង ជារឿយៗក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន កាលពីរបបចាស់ គេប្រើវាសំរាប់ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធបំផុត ។ មាតាបិតាហៅកូនថា «ឯង» ហើយកូនត្រូវឆ្លើយតបថា «លោក ឬ អ្នក» ។ មនុស្សចាស់ ឬមានអំណាចធំជាងប្រើពាក្យ «ឯង» ទៅកាន់អ្នកមានអាយុតិចជាងឬមនុស្សតូចតាច សំរាប់មនុស្សហៅសត្វ និងសំរាប់ប្រើរវាងគូរសង្សារ ។
បដិវត្តន៍បារាំងចង់អោយមនុស្សគ្រប់គ្នាក្លាយជា «ឯង (tu)» ។ នេះគឺជាដំណោះស្រាយមួយដែលត្រូវបានគេអនុម័តកាលពីថ្ងៃទី ១៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៧៩៣ នៅតំបន់ភ្នំក្រីក្រមួយ ក្នុងប្រទេស បារាំងភាគខាងត្បូង «ចូរគិតថា គោលការណ៍ការជានិរន្តន៍សំរាប់សមភាព ហាមមិនអោយប្រជា ពលរដ្ឋប្រើពាក្យលោក ឬ អ្នក សំរាប់ហៅគ្នាទេ ពាក្យលោក ឬ អ្នក នាពេលនេះត្រូវបានលុបបំបាត់ចេញពីភាសាបារាំងសេរី ហើយនៅគ្រប់កាលៈទេសៈ វានឹងត្រូវបានជំនួសដោយពាក្យ ឯង 'tu.' » សំលៀកបំពាក់ ជារឿយៗ មានតួនាទីជាទែម៉ូម៉ែត្រវាស់សីតុណ្ហភាពនយោបាយ ។ ដើម្បីសំគាល់កងទ័ព អង្គការបដិវត្តន៍បានប្រើពាក្យមួយមានប្រភពចេញពីសំលៀកបំពាក់ sans-culotte មានន័យថា «គ្មានទ្រនាប់» គឺអ្នកណាដែលស្លៀកខោវែង ជាជាងស្លៀកទ្រនាប់ដែលជាម៉ូដបុរាណសំរាប់ពួកអភិជន ។ ម៉ូដែលសំរាប់បដិវត្តន៍ ដែលលេចឡើងនៅលើកាំភ្លើង នៅលើផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយនិងគ្រឿងភាជន៍ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៧៩៣ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន គឺគេស្លៀកខោវែង អាវចំហ ក អាវធំសំរាប់កងទ័ព ស្បែកជើងកវែង និងពាក់មួកកាតិបសេរីភាពលើសក់ធម្មជាតិ មានន័យថា គេមិនសិតសក់ដោយទុកអោយធ្លាក់ដល់ស្មា ។ រ៉ូបសំរាប់នារី យ៉ាងហោចណស់ស្រ្តីអភិជន នៅសម័យមុនបដិវត្តន៍បន្តិច មានលំអ ដោយវៀល ក និងសំពត់រាងដូចជាល និងមានរាងល្អប្លែក ។ សក់ក្បាលលំអដូចរោមកាំប្រម៉ា លើកឡើងលើកំពស់ប្រហែលពីរបីហ្វីត និងលំអផងដែរដោយ props រាងដូចទីទុយ ។ (សូមមើលរូបខាងក្រោម) ។ ម៉ូដសក់ម៉្យាងត្រូវបានតុបតែងក្នុងរូបភាពជាគង្វាលចៀម មានទាំងបឹង ព្រានបាញ់ទា កង្ហារខ្យល់បក់និងអ្នកកិនស្រូវ ជិះលាទៅផ្សារចំពេលដែលសង្ឃកំពុងរួមរ័ក្សជាមួយភរិយា ។
ស្ថានបន្សុទ្ធ
ស្ថានបន្សុទ្ធ ក្នុង ព្រះគម្ពីរ
លើសពីនេះទៅទៀត ក្នុង ព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី សាវកប៉ុល ផ្ញើលិខិតមួយទៅកាន់ពួកកូរិនថូស បានប្រកាសថា៖ "បើ​ស្នាដៃ​នរណា​ម្នាក់​ត្រូវ​ឆេះ អ្នក​នោះ​ក៏​នឹង​បាត់​រង្វាន់​ដែរ ប៉ុន្តែ គេ​នឹង​រួច​ជីវិត​ដូច​ជា​ឆ្លង​កាត់​ភ្លើង។"
ពិធីបុណ្យគោរពមរណបុគ្គល
ដោយសារ​គោលលទ្ធិ​ស្ថានបន្សុទ្ធ នៅ​ក្នុង​សាសនាកាតូលិក​ការអធិស្ឋាន​សម្រាប់​អ្នកស្លាប់​អាចជួយអ្នក​ជាទីស្រឡាញ់​ឡើងឋានៈ​នៃព្រះគុណ។ នៅពេលអ្នកស្លាប់ជាទីស្រឡាញ់ម្នាក់ប្រសិនបើ​មនុស្សម្នាក់នេះ​រស់នៅ​ក្នុងស្ថានភាពនៃព្រះគុណ នោះគោលលទ្ធិ​បង្រៀន​ឱ្យ​គេ​ចូល​ទៅ​ស្ថានសួគ៌។ ប្រសិនបើ​មនុស្សម្នាក់នេះ​មិន​មាន​ព្រះគុណទេ​តែរស់នៅ​ក្នុង​ជីវិតល្អ​និងធ្លាប់មានជំនឿលើព្រះ​នោះ​មនុស្សម្នាក់នោះទៅ​បួងសួង​នៅឯស្ថានបន្សុទ្ធ​ដែល​ដូចជា​ទីលានបណ្តោះអាសន្ន​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ការការបោសសំអាត​មុន​ពួកគេ​អាច​ចូល​ទៅ​ស្ថានសួគ៌។
វិធីសាស្រ្តសរសេរប្រវត្តិសាស្រ្ត
ក្រោយឆ្នាំ ១៧៨៩ គេនិយមម៉ូដឡើងពីក្រោម ។ សក់ត្រូវសិតអោយរាប សំពត់ត្រង់ កអាវ លើកឡើងលើ ហើយកែងស្បែកជើងត្រូវបន្ទាបចុះ ៕
ស្ថានបន្សុទ្ធ
ពិធីបុណ្យគោរពមរណបុគ្គល
ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា បាន​ទទួល​ការអនុញ្ញាត​ពី សន្តអសនៈ ក្នុងការប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យគោរពមរណបុគ្គលដែលត្រូវនឹងថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកាជារៀងរាល់ឆ្នាំ តាមប្រតិទិន​ព្រះសហគមន៍​កាតូលិក​សកល មកប្រារព្ធនៅថ្ងៃ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែល​ជា​បុណ្យប្រពៃណី​ជាតិខ្មែរ​រួមជាមួយ​ប្រជាជនកម្ពុជា​ទាំងអស់។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រិស្តសាសនា
ទុំទាវ
​ទុំទាវ (អង់គ្លេស: Tum Teav) គឺជារឿងប្រលោមលោកសោកនាដកម្មបែបមនោសញ្ចេតនា ដែលនិពន្ធដោយភិក្ខុ ងួនសោម ដែលសរសេរអំពីស្នេហាប្រកាន់វណ្ណៈនា សម័យកាលលង្វែក ក្នុងគ.ស ១៥៧២ រជ្ជកាលព្រះបាទ បរមរាជាទី២ ។ ស្នាដៃនិពន្ធរបស់ ភិក្ខុ ងួនសោម ត្រូវបានព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ដាក់បញ្ចូលជាស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ជាតិ ឆ្នាំ១៩២៨ ដែលរៀបជាពាក្យកាព្យ ១០៥០ ល្បះ ដោយស្មើនិង ១១៨ ទំព័រ ។ ស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោក ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអ្នកនិពន្ធអន្តរជាតិ ប្រដូចទៅនិងរឿងប្រឡោមលោកដ៏ល្បីរបស់អុឺរ៉ុប គឺរឿង "រ៉ូមេអូ និង ជូលីអេត" (អង់គ្លេស: Romeo and Juliet) និង ប្រឡោមលោកដ៏ល្បីរបស់ចិន គឺរឿង (អង់គ្លេស: The Butterfly Lovers) (ចិន: 梁祝) ដែលមានតួអង្គឈ្មោះ "លាំងសុឺបុិ និង ជូអិញថាយ" (អង់គ្លេស: Liang Shanbo and Zhu Yingtai). រឿងទុំទាវ ត្រូវបានយកមកប្រែសម្រួលដោយលោក Frank Stewart ក្នុងឆ្នាំ 1942 ក្នុងសៀវភៅ In the Shadow of Angkor.
ទុំទាវ ក្លាយជារឿងអក្សរសិល្ប៍ជាតិ បែបទំនេីប
ទុំទាវ គឺជារឿងប្រលោមលោកបែបទំនេីបដ៏ល្បីល្បាញនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលត្រូវបានក្រុមអ្នកនិពន្ធ យកមកប្រែសម្រួលបោះពុម្ភផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងនោះមានលោកឧកញ៉ាវិបុលរាជសេនា នូ កន បានយកមកប្រែសម្រួលនិងតាក់តែងថ្មីជារឿង ទាវឯក ដែលប្ដូរជារជ្ជកាលគ្រងរាជរបស់ ព្រះបាទ រាមាជើងព្រៃ ឆ្នាំ (១៥៩៤-១៥៩៦) រឿងទាវឯកនេះដែរបានបោះពុម្ភចេញផ្សាយឆ្នាំ ១៩៤៩. រឿងទុំទាវ ត្រូវបានគេលើកមកបញ្ជូលក្នុងកម្មវិធីសិក្សា ក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ទស្សវតន៍ឆ្នាំ៦០ ដាក់ជាស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ផ្នែកអត្ថបទពាក្យកាព្យនៃរឿង ដែលត្រូវបានលើកយកមកសូត្រជាបទកាព្យ ពាក្យ៧ ក្នុងនោះដែលត្រូវបានលោក គង់ហួត និង លោកចាវ សេង យកចុះផ្សាយដោយពុទ្ធកវិទ្យាល័យសីហនុរាជ ។ រឿងទុំទាវ ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងទម្រង់ល្ខោនយីកេផងដែរ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥ ក្របខណ្ឌនៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៩ រឿងទុំទាវ ក៏ត្រូវបានយកទៅចូលរួមសម្តែងក្នុងមហោស្រពអន្តរជាតិ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីផងដែរ, និងប្រទេសហ្វីលីពីន នាសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ។
វីរៈភាព នៃមនោសញ្ចេតនា
ទុំទាវ គឺជារឿងប្រឡោមលោក ដ៏សំខានមួយដែលត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រ នៃអត្ថបទកំណាព្យបែបមនោសញ្ចេតនា នៃបែបផែនបុរាណរបស់ខ្មែរ ដែលជាអត្ថបទកំណាព្យមួយប្រភេទ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ និង ស្រលាញ់បំផុត ដែលបញ្ចូលពីអត្តចរិតនៃតួអង្គនីមួយៗ និង វីរៈភាពរបស់តួអង្គ ដែលទាមទាររកសិទ្ធសេរីភាព និង ភាពយុត្តិធម៌ ដែលត្រូវបានចាត់ទុក ជារឿងអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ដែលជាអត្ថបទដ៏ល្អបំផុត ដូចទៅនិង អត្ថបទប្រឡោមលោក របស់ពួកប៉ែកខាងលិច "Romantic Epic". ទុំទាវគឺជាប្រឡោមលោកស្នេហាមួយ ដែលល្បីល្បាញទូទៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា រឿងទុំទាវគឺជារឿងដែលមានលក្ខណៈប្លែកពីរឿងឯទៀតនៅក្នុងរឿងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ពីព្រោះសាច់រឿង មានបញ្ចាក់ពីទីកន្លែងពិត ឈ្មោះពិត និងសម័យកាលពិតផងដែរ ដែលរឿងមួយនេះត្រូវបានគេលើកយកមកសិក្សាផ្នែកអក្សរសាស្ត្រកំនាព្យ ជាញឹកញាប់ ដែលនិយាយពីតួអង្គនេនទុំ គង់នៅវត្តវិហារធំ ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង ដែលតួអង្គ ដែលជាភិក្ខុនេះ ចេះស្មូត សូត្របាលីសាស្ត្រាបុរាណ ដ៏មានទឹកដមដ៏ពិរោះ ខ្ទរខ្ទារ ទៅដល់អ្នកស្រុក ត្បូងឃ្មុំ និងត្រូវបានគ្រួសារនាងទាវ និមន្តអញ្ជើញមកស្មូតដល់ក្នុងផ្ទះ ហើយភិក្ខុទុំ ក៏ចាប់ចិត្តលួចស្រលាញ់នាងទាវ ដើម្បីស្នេហានេះ ភិក្ខុទុំ បានលួចលាចាកសិក្ខាបទ ពីព្រះសង្ឃ ហើយស្កាត់មកជួបនាងទាវ ស្នេហារបស់ពួកគេត្រូវបានបំបែកដោយម្ដាយកំណាចរបស់ទាវដែលមានឈ្មោះថា យាយផាន់ ដែលប្រកាន់វណ្ណៈនៃជនថ្នាក់ទាប ដោយសំលឹងមើលជាបុណស័ក្ដនិងទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយពួកគេក៏ត្រូវបំបែកជាច្រើនលើក និងចុងក្រោយត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រកាត់សេចក្ដី ឲ្យអ្នកទាំងពីររៀបការនិងគ្នា ដោយសេចក្ដីចង់ផ្ចាញ់ឈ្នះរបស់ តួអង្គអរជូន បានសម្លាប់ទុំ ហើយភក្ដីស្នេហ៍ របស់នាងទាវ បូជាចំពោះស្នេហាពួកគេដោយការធ្វើអត្តឃាតផងដែរ ។ ដោយសារតែអត្ថបទកំណាព្យនៃរឿងនេះ បញ្ចូលនៅចម្រៀងរៀបរាប់គ្រប់បែបយ៉ាងនៃសកម្មភាពរបស់តួងអង្គ ដែលវាមានលក្ខណៈជារឿងពិសេសមួយបែបប្រទេស និងត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ។
វិភាគអក្សរសិល្ប៍
នៅក្នុងទិដ្ឋភាពសង្គមកម្ពុជា នាសម័យកាលលង្វែក គេតែងតែមានទស្សនៈនៃការ ទុកដាក់កូនចៅរើសគូស្រករ តាមចិត្តគំនិតរបស់ឪពុកម្ដាយ ដែលជាអ្នករៀបចំ និងធ្វើការសម្រេច ជំនួសនៃការផ្សំផ្គុំគូស្នេហ៍កូនរបស់ខ្លួនគ្រប់ៗរូប ។ ដោយសារតែមានផ្នត់គំនិតដូចខាងលើនេះហើយ ទើបមានទស្សនៈមួយលើកឡើងថា "នំមិនធំជាងនាឡ" ដែលមានន័យថា នំដែលធ្វើធំយ៉ាងណាក៍ត្រូវដាក់នៅលើរវាស់ខ្នាតឧបករណ៍នៃការដាក់នំ ដែលនំតំណាងឲ្យតួអង្គកូន រីឯនាឡ ជាឧបករណ៍សម្រាប់ដាក់នំ ដែលតំណាងឲ្យតួអង្គម្ដាយ ដូចនេះកូនត្រូវស្ដាប់បង្គាប់ម្ដាយ ។ ដោយសារតែអត្ថបទ ទុំទាវ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្តចរិតតួអង្គ ក្នុងការទាមទារសិទ្ធសេរីភាព ក្នុងការជ្រើសរើសមនុស្សដោយខ្លួនស្រលាញ់ ដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ បែបនេះហើយទើបរឿង ទុំទាវ ត្រូវបានក្រុមអ្នកនិពន្ធជាច្រើនលើកជាស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ថ្នាក់ជាតិ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិដ្ឋភាពពិតនៅក្នុងសង្គម ។
នំមិនធំជាងនាឡិ
ម៉ែលើកឱ្យងួន អើយ!ពិតអស្ចារ្យ សម្បត្តិទ្រព្យធានអើយ! រកផ្ទឹមគ្មាន ។
គ្រោងសៀវភៅ
ទុំទាវ គឺជារឿងរ៉ាវស្នេហាសោកសៅរបស់ព្រះសង្ឃដែលមានទេពកោសល្យឈ្មោះទុំនិងក្មេងស្រីជំទង់ស្រស់ស្អាតម្នាក់ឈ្មោះទាវ ដែលមានភាពល្បីល្បាញទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ ។ រឿងរ៉ាវត្រូវបានគេនិយាយជាលក្ខណៈអក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និងតាមរយៈល្ខោនយីកេ និងខ្សែភាពយន្ត រឿងមួយនេះដែរជាការបកប្រែរបស់អ្នកនិពន្ធនៃព្រះតេជគុណ បុទុមថេរៈ ងួនសោម ។ ដែលវាក៏ពិនិត្យមើលភាពចម្រូងចម្រាស លើការនិពន្ធកំណាព្យ និងការបកស្រាយរបស់អ្នកនិពន្ធ និងអ្នកសំដែង ដែលទាក់ទងផ្នែកអក្សរសាស្ត្រទាក់ទងនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា និងក្រមសីលធម៌ប្រពៃណី ការរំលោភអំណាចទៅលើប្រជាជាតិនៃយុត្តិធម៌ ។
ព្រឹត្តិការណ៍កីឡានៅស៊ីហ្គេម
ព្រឹត្តិការណ៍កីឡានៅស៊ីហ្គេមលើកទី២៤ និងមានវិញ្ញាសារចំនួនច្រើនជាងគេបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីហ្គេម និងច្រើនជាងអាស៊ីហ្គេមនិងអូឡាំពិកហ្គេមទៅទៀត។
ស្មារតីកូនខ្មែរ
ចង្វាក់រាំក្បាច់ ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា
ស្ទឹងខៀវ
ច្រៀងដោយ រស់សិរីសុទ្ធា និពន្ធដោយ កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ សម្រួលដោយ ប៊ុន ថង និង ម៉ា ឡៅពី ឆ្នាំ ១៩៦៨
ស្មារតីកូនខ្មែរ
និពន្ធបទភ្លេង និងទំនុកច្រៀង ដោយ នភ ហង្សផលា ឆ្នាំ២០០៩
ស្ទឹងខៀវ
១. ទឹក​ហូរ​បាត់​ទៅ សល់​នៅ​ទឹក​ភ្នែក​រង​ថ្លា ជាមួយ​អក្ខរា​សច្ចា​ស្បថ​ស្បែ​ស្នេហ៍​ស្និទ្ធ ឱ​ស្ទឹង​សង្កែ​ស្រោច​ថែ​ជីវិត ស្ទឹង​ខៀវ​ខក​ចិត្ត​អាណិត​វាសនា  ។
ស្មារតីកូនខ្មែរ
1/ យើងជាកូនខ្មែរ រក្សាធួនថែតម្លែជាតិ
ស្ទឹងខៀវ
២. បើ​សិន​ទឹក​ស្ទឹង​កក​រឹង​រីង​ហួត​លែង​ហូរ ផ្កា​ស្លា​ទាំង​គូ​អូន​ស៊ូ​លើក​ជូន​មេបា មិន​អោយ​ស្ទឹង​ខៀវ​ដៀល​ទាវ​ស្រី​ថា ក្បត់​ចិត្ត​ស្នេហា​ស្រវា​ភព​ថ្មី  ។
ស្មារតីកូនខ្មែរ
អរិយធម៌ថ្លៃថ្លាវរនាឋ ធនធានធម្មជាតិ ដែនដីសីមា
ស្ទឹងខៀវ
បន្ទរ. អនុស្សាវរីយ៍​គ្រប់​ទី​ទាំង​អស់ បូជា​ចំពោះ​ជូន​ឈ្មោះ​កង្រី គោរព​សន្យា​ស្នេហា​ភក្តី លប់​ឈ្មោះ​កាកី​ជា​ស្រី​អាស្រូវ  ។
ស្មារតីកូនខ្មែរ
ដំណែលដូនតា ពង្សអ្នកក្សេមក្សាន្ត។
ស្ទឹងខៀវ
៣. ពី​ថ្ងៃ​នេះ​ទៅ​អូន​នៅ​សែន​ឆ្ងាយ​ពី​បង រាល់​ពេល​នឹក​ផង​ផ្តាំ​ផង​ក្រែង​បង​មើល​ផ្លូវ ផ្គរ​លាន់​ដើម​ឆ្នាំ​អូន​ចាំ​ប្រុស​ពៅ អូន​មក​ឥឡូវ​មក​នៅ​ជិត​បង  ។
ស្មារតីកូនខ្មែរ
2/ យើងមិនប្រហែស កសាងចំណេះ ប្រសើរកល្យាណ
ទូន្មានខ្លួនល្អ បន្តសន្តាន អំបូរថ្កើងថ្កាន សុខសាន្តសិរី
ជាជាតិប្រពៃ ស្កឹមស្កៃបវរ។
3/ យើងជាកូនខ្មែរ សច្ចាធួនថែ តរាប់តំណ
សិល្បៈរចនា ប្រាសាទអង្គរ សម្បត្តិវប្បធម៌ អក្សរសាស្រ្តា
យើងខ្មែរស្រឡាញ់ជាតិ
(ចង្វាក់ រាំវង់)
ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា
និពន្ធបទភ្លេង និងទំនុកច្រៀង ដោយ នភ ហង្សផលា ឆ្នាំ២០០៩
១.​ យើងខ្មែរ ស្រឡាញ់ជាតិខ្មែរ  ប្រឹងរក្សាថែវប្បធម៌ថ្លៃថ្លា
តម្លៃនៃជាតិខេមរា (ផ្ទួន)   ពង្សអ្នកឧស្សាហ៍​ប្រសប់គ្រប់យ៉ាង​(ច្រៀងបន្ទរ)។
២.​​ យើងខ្មែរ មានអធ្យាស្រ័យ  សណ្តោសប្រណីដល់ញាតិជិតខាង
ជីវិតយើងបានភ្លឺស្វាង ​​ (ផ្ទួន)    នេះជាតំណាងដួងចិត្តមេត្រី  ​  (ច្រៀងបន្ទរ)។
៤. យើងខ្មែរ អំបូរអ្នកប្រាជ្ញ  ព្យាយាមអង់អាចពុះពារគ្រប់ប្រាណ
នាំជាតិរុងរឿងថ្កើងថ្កាន ​ (ផ្ទួន)     គ្រប់ទីភូមិឋានសុខសាន្តរៀងអើយ (ច្រៀងបន្ទរ)៕
សូមផ្ការីកម្ដងទៀត
ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា
និពន្ធបទភ្លេង និងទំនុកច្រៀង ដោយ នភ ហង្សផលា ឆ្នាំ២០០៩
២. ឱ! បុប្ផា សាយក្លិនក្រអូបក្រៃ  រីកស្រស់ប្រិមប្រិយ ប្រិមប្រិយ   អោយហឫទ័យរមនា។
R. បុប្ផារីកស្រស់ក្រពុំ ក្រពុំ ចោលលំអងស្នេហ៍គាប់ទ័យា ខ្ញុំសូមថ្នមថើប ស្រង់គន្ធា គ្រប់វេលា មិនអោយឃ្លាត។
៣. ក្លិនផ្កាអើយ! ក្លិនពិដោរធម្មជាតិ ស្អែករីកម្ដងទៀត ម្ដងទៀត អោយខ្ញុំញញឹមជាថ្មី…
មីឆេឡា លូស៊ី
មីឆែល លូស៊ី (Michela Luci) (កើតនៅ ១៩ ខែឧសភាឆ្នាំ ២០០៦) គឺជាតារាសម្តែងនិងចំរៀងវ័យជំទង់ជនជាតិកាណាដាមកពីទីក្រុង Ancaster រដ្ឋ Ontario ដែលភាគច្រើនត្រូវបានគេកត់សំគាល់ថាជាតួឯករបស់ ''Go, Dog. Go!'' ។
រូបមន្តតង់សង់កន្លះមុំ
__លាក់មាតិកា__
រូបមន្ត
តាង
នោះគេបាន និង
ដោយត្រឡប់រូបមន្តអិចស្ប៉ូណង់ស្យែលចំពោះ t និងរក φ ជាអនុគមន៍នៃ t, គេបានទំនាក់ទំនងអាកតង់សង់ជាអនុគមន៍នៃលោការីតនេពែរដូចខាងក្រោម
បំរើបំរាស់ក្នុងការគណនា
តាង
យើងបាន
សញ្ញាណអ៊ីពែបូលីក
ចំនុចមួយនៅផ្នែកខាងស្តាំនៃអ៊ីពែបូលកំនត់ដោយ (cosh θ, sinh θ)។ ដោយធ្វើចំណោលចំនុចទៅលើអ័ក្ស y ពីចំនុចកណ្តាល (−1, 0) កំនត់ដូចតទៅ៖
ជាមួយនឹងសញ្ញាណ និង
អនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់
ដោយប្រៀបធៀបសញ្ញាណអ៊ីពែបូលីកទៅនឹងសញ្ញាណត្រីកោណមាត្រ គេសំគាល់ឃើញថាពួកវាជាប់ទាក់ទងនឹងអនុគមន៍នៃ t ដូចគ្នា។
គេបាន
អនុគមន៍ ហៅថាអនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់។ អនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់ផ្តល់ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់រវាងអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រនិងអនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក តែមិនជាប់ទាក់ទងនឹងចំនួនកុំផ្លិចទេ។
តង់សង់មធ្យម
ដោយកំនត់ α ឬ β អោយស្មើសូន្យ។
ជំងឺ​ដុំ​ពក​ស្បែក​
ជំងឺ​ដុំ​ពក​ស្បែក​គឺជាជំងឺមួយប្រភេទ របស់ គោ ក្របី បង្ក​ឡើង​ដោយ​វីរុស​ក្នុង​គ្រួសារ Poxviridae ក្រុម Capripoxvirus។ វីរុស​នេះ​មាន​ភាព​ធន់​ជាមួយ​នឹង​បរិស្ថាន ហើយ​អាច​រស់​បា​នយូរ​ចាប់​ពី​ ៣​ខែ​ឡើង នៅ​លើ​កំណក​កមរមាស់​លើស្បែក​ស្ងួត​និង​យ៉ាង​យូរ​ ៦ ខែ​ចំពោះ​ស្បែក​ប្រឡូក​ប្រឡាក់​កខ្វក់។
ការ​ឆ្លង
ជំងឺ​នេះ​ឆ្លង​តាម​រយៈ​វ៉ិចទ័រ ដែល​អាច​សម្គាល់​តាម​រយៈការ​លេច​ឡើង​ជា​ដុំ​ពក​ស្បែក និង​បង្ក​ឡើង​ដោយ​វីរុស​ដែល​មាន​សេនេទិច ស្រដៀងបំផុត​ទៅ​នឹង​វីរុស​អុត និង​កញ្រ្ចិល ដែល​បង្ក​នៅ​លើ​ជៀម និង​ពពែ បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ដុំ​ពក​ស្បែក​នៅ​លើ​រាង​កាយ​របស់​សត្វ។
រោគ​សញ្ញា
មាន​រោគ​សញ្ញា​លើសត្វ​ដូចជា៖ គ្រុនក្តៅ (កំដៅ​កើន​ឡើង​ដល់ ៤១ អង្សាសេ ស្រងូត​ស្រងាត់ អត់​ស៊ី​ចំណី រលាក​ប្រហោង​ច្រមុះ ហៀរ​សំបោរ និង​ទឹក​មាត់ ជាដើម ដែល​សត្វ​ឈ្មោល​អាច​បាត់​បង់​សមត្ថភាព​បង្ក​កំណើត និង​មេ​ផើម​អាច​រលូត​កូន។
ជំងឺ​នេះ​បាន​បង្ក​ឱ្យ​សត្វ​គោ ក្របី​ឈឺ ពី ៥-៤៥% និង​ស្លាប់​តិច​ជាង​១០% ដែល​មាន​រោគ​សញ្ញា​លើសត្វ​ដូចជា៖
ជំងឺរាតត្បាតឆ្នាំ ២០២១
នៅ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាន​ករណី​គោ​ឈឺ​ចំនួន ៦ ៨០៤​ករណី បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ផ្ទុះ​នូវ​ជំងឺ​ដុំពក​ស្បែក​គោក្របី​នៅ​ដើម​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ២០២១ ដែល​ករណីដំបូង​កើត​មាន​នៅ​ខេត្ត ព្រះវិហារ និង​ឧត្តរមានជ័យ និង​បន្ទាប់​មក​ដល់​ខេត្ត​ជាប់​ព្រំដែន​ថៃ​មួយ​ចំនួន​ទៀត ខណៈមិនទាន់មានថ្នាំព្យាបាល។
ជំងឺ​ដុំ​ពក​ស្បែក​បង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់លើសុខុមាលភាពសត្វនិងខាតបង់ប្រាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិករចិញ្ចឹមគោក្របីជាលក្ខណៈគ្រួសារពាក់កណ្តាលពាណិជ្ជកម្មនិង ប្រភេទពាណិជ្ជកម្មប៉ុន្តែមិនឆ្លងកាត់មនុស្សទេ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺបង្ករោគ
សម្រស់វង់ភក្រ្ត
ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា
ពន្លឺនាវាត្រៃលក្ខណ៍ វគ្គទី៣
វិបស្សនាបញ្ហាធម្មបរិយាយ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបស្សនាធុរៈ
សម្រស់វង់ភក្រ្ត
២. ភក្ត្រាស្រទន់ អោយរៀមគយគន់គួចចិត្តស្នេហា  ថ្ងៃយប់សុបិនតែកនិដ្ឋា  ដួងចិត្តប្រាថ្នាជួបជាគូ។
បន្ទរ.កេសាស្រស់ស្រីខ្មៅរលោង នេត្រាថ្លាយង់ចិញ្ចើមខ្វង់ដូចឥន្ទនូ   ភក្រ្តាញញឹមស្រស់ប៉ប្រឹមដូចគំនូរ​ ផែនថ្ពាល់ទាំងគូ   គន់មើលយូរ  រឹតតែស្នេហា  ហ៊ឺៗៗ!!!
៣. ឧិ! ភក្រ្តសែនស្រស់ បងលង់សម្រស់ក្រពុំបុប្ផា   ផ្សងបីត្រកងក្នុងវង់ហត្ថា  ប្រលោមស្នេហារៀងរាល់រាត្រី  ហ៊ឺៗៗ!!!
អនុគមន៍​ដឺក្រេ​ទី​បួន​
ក្នុង​គណិតវិទ្យា អនុគមន៍​ដឺក្រេ​ទី​៤ ជាអនុគមន៍​ដែល​មាន​រាង
ដែល a ជា​ចំនួន​ខុស​ពី​សូន្យ។ គេ​ហៅ​អនុគមន៍​នេះ​មួយ​បែប​ទៀត​ថា ពហុធា​ដឺក្រេ​ទី​៤។ អនុគមន៍​ប៊ីការេ ជា​ករណី​ពិសេស​នៃ​អនុគមន៍​នេះ ដែល​មាន​រាង
ដោយ​យក \ f(x)=0 យើង​ទាញ​បាន​សមីការ​ដឺក្រេ​ទី​៤ ដែល​មាន​រាង៖
ដែល \ a\ne 0 ។
ដេរីវេ​នៃ​អនុគមន៍ដឺក្រេ​ទី​៤ ជាអនុគមន៍​ដឺក្រេ​ទី​បី។
ដោយ​អនុគមន៍​ដឺក្រេ​ទី​៤ ជា​ពហុធា​មាន​ដឺក្រេ​គូ នោះ​អនុគមន៍​នេះ​មាន​លីមីត​ដូចគ្នា​ពេល​អថេរ​ខិត​ទៅ​រក​បូក​ឬ​ដក​អនន្ត។ បើ \ a វិជ្ជមាន​នោះ​ អនុគមន៍កើន​ទៅ​រក​បូក​អនន្ត​នៅ​ពេល​អថេរខិត​ទៅ ហើយ​ដូច្នេះ​អនុគមន៍​មាន​តម្លៃ​តូច​បំផុត​មួយ។ បើ \ a អវិជ្ជមាន​នោះ​ អនុគមន៍ខិត​​ទៅ​រក​ដក​​អនន្ត​នៅ​ពេល​អថេរខិត​ទៅ ហើយ​ដូច្នេះ​អនុគមន៍​មាន​តម្លៃ​ធំ​​បំផុត​មួយ។
ដឺក្រេ​ទី៤ ជា​ដឺក្រេ​ខ្ពស់​បំផុត​ដែល​គេអាច​ដោះស្រាយ​រក​ឫសរ៉ាឌីកាល់​​របស់​ពហុធា​មួយ ក្នុង​ករណី​ជា​ទូទៅ​បាន (មាន​ន័យ​ថា​ទោះ​មេគុណ​មាន​តម្លៃ​យ៉ាង​ម៉េច​ក៏​ដោយ)។​
ប្រវត្តិ
X^4+3x^2-10=0
អាដាម លេមបឺត
អាដាម មីតឆេល លេមបឺត (Adam​ Mitchel Lambert) កើតនៅថ្ងៃ ២៩ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៨២ ជាអ្នកចំរៀង អ្នកនិពន្ធ និងជាតារាសំដែងសញ្ជាតិអាមេរិក។ លោកកើតនៅទីក្រុង អិនឌីណាប៉ូលីស​(Indianapolis)រដ្ឋ អិនឌីណា​(Indiana)​​សហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅខែឧសភា​ ឆ្នាំ ២០០៩ លោកបានចូលប្រគួតនៅកម្មវិធី American Idol រដូវកាលទី៨, ដែលពេលនោះលោកបាន ជាប់ចំនាក់ថ្នាក់ទី២។
នៅខែ វិឆ្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៩ អាដាមបានចេញអាល់ប៊ុមទីមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា For Your Entertianment។ អាល់ប៊ុមនេះបានជាប់តារាង Billboard 200 លេខ៣ ក្នុងខែ ធ្នួ។
សញ្ញាណលោការីត
លក្ខណៈច្រាស់
រូបមន្តមុនត្រូវបានប្រើដើម្បីដោះស្រាយ​សមីការរកអញ្ញត្តិដែលមានស្វ័យគុណ។
វិធីសាស្រ្តប្តូរគោលនៃលោការីត
រូបមន្តនេះមានសារៈសំខាន់សំរាប់គណនាលោការីតដោយប្រើម៉ាស៊ីនគណនា។
ដេរីវេ
ក្នុងករណីពិសេស គោល e ៖
សាលីណា កូមាស់
រូបភាពតូច|សាលីណា កូមាស់
សាលីណា "មារៀ"​​ កូមាស់​ (Selena Marie Gomez) ជាអ្នកចំរៀង អ្នកនិពន្ធទំនុកចំរៀង តារាសំដែងសព្ជាតិអាមេរិក។​ នាងកើតនៅថ្ងៃ ២២ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៩២ ក្នុងទីក្រុង ហ្គេន ភីរៀ​ (Grand Prairie) រដ្ឋ​ (Texas)។​ ភាពល្បីល្បាញរបស់នាងបានកើនឡើងដោយនាងសំដែងជាតួ អាឡិច រូសូ (Alex Russo)។
ទំនាក់ទំនង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងអាមេរិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងអាមេរិច
គំរោងអាជីវកម្ម
២.ការវិភាគទីផ្សារ ការវិភាគទីផ្សាររបស់យើងខ្ញុំផ្តោតសំខាន់ទៅលើអ្នកដែលមិនទាន់បានដឹងពីផែនការអាជីវកម្មរបស់យើង និងអ្នកដែលមិនទាន់បានស្គាល់សោះឲ្យបានដឹងពីអាជីវកម្មនិងគោលដៅទីផ្សាររបស់យើងខ្ញុំ។ ហេតុនេះហើយយើងខ្ញុំចាំបាច់ក្នុងការផ្តល់និងការពន្យល់ទៅពួកគេឲ្យបានយល់ច្បាស់ពីអាជីវកម្មរបស់យើងខ្ញុំ។ •	ទំហំអាជីវកម្មៈ អាជីវកម្មយើងខ្ញុំគឺជាប្រភេទអាជីវកម្មធនតូចដែលមានលក្ខណជាអាជីវកម្មគ្រូសារប៉ុណ្ណោះ ហើយយើងបើកដំណើរការសំរាប់បំរើសេវាកម្មលក់ ជួល ស៊ីឌី វីស៊ីឌី ឌីវីឌី និងបញ្ចូលបទភ្លេងទូរស័ព្ទដល់អតិថិជន។ •	អត្រាកំណើនអាជីវកម្មៈ អត្រាកំណើនអាជីវកម្មរបស់យើងខ្ញុំគឺ ប្រាក់ចំណេញ អតិថិជន លទ្ធភាពក្នុងការពង្រីកអាជីវកម្ម នៅពេលដែលអាជីវកម្មរបស់យើងខ្ញុំត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ និងមានភាពល្បីល្បាញ។ •	ស្តង់ដាកំរិតចំណេញៈ សំរាប់បញ្ហាកំរិតចំណេញគឺយើងខ្ញុំកំណត់យក២០% គ្រប់ផលិតផលនិងសេវាកម្មដែលបានលក់។ •	ស្តង់ដានៃបណ្តាញចែកចាយផលិតផលៈ យើងខ្ញុំពុំមានសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនទូរទាំងប្រទេស និងបានទូរលំទូរលាយទេតែយើងមានសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនដល់ទីកន្លែងក្នុងរយៈចំងាយ៣គីឡូម៉ែត្រយើងមានការដឹកជញ្ជូនដល់ផ្ទះដោយមិនគិតថ្លៃប៉ុន្តែបើលើសពីបីគីឡូម៉ែត្រដល់៦គីឡូម៉ែត្របើសិនជាចង់ឲ្យយើងដឹកជញ្ជូនដល់ផ្ទះនោះនឹងមានការបង់ប្រាក់បន្ថែម៥០០រៀលបន្ថែមពីលើប្រាក់ដែលបានទិញឬជួលផលិតផលយើងខ្ញុំ។ ក្នុងករណីដែលអតិថិជនមានការទុកចិត្តមានការពេញនិយម និងមានកាកើនឡើងនូវប្រាក់ចំនេញយើងខ្ញុំនិងពង្រីកសាខា និងផលិតផលឬសេវាបន្ថែមទៀត ដើម្បីបំពេញតំរូវការរបស់អតិថិជនឲ្យបានទាន់ពេលវាលានិងជាទីគាប់ចិត្តបន្ថែមទៀត។ ៣. ការពិពណ៍នាខ្លីៗពីអាជីវកម្ម ក្នុងចំនុចនេះយើងនិងអត្ថាធិប្បាយដោយសង្ខេបនូវព័តមានមួយចំនួនដូចខាងក្រោមៈ ១. ទំនិញ ផលិតផលដែលយើងខ្ញុំនឹងលក់មានដូចខាងក្រោមនេះ៖ •	ចំរៀងៈ 	ចំរៀងបទបូរាណ 	ចំរៀងបទញាក់ 	ចំរៀងបទស្នេហា....... •	រឿង 	រឿង ភាគថៃ (មនោសញ្ចេតនា) 	រឿង ភាគចិន 	រឿង ភាគកូរ៉េ (មនោសញ្ចេតនា) 	រឿងបែបវិទ្យាសាស្រ្តគ្រប់ប្រភេទ...... •	បញ្ចូលបទភ្លេង 	ចំរៀងវីដេអូរ 	ចំរៀងបែបសម័យ 	ចំរៀងបែបបូរាណ 	ចំរៀងញាក់កន្រាក់អារម្មណ៍ 	ចំរៀងហីបហប..... ២. ទីតាំងរបស់តូបអាជីវកម្ម តូប ប្រជុំប្រភពរឿង របស់យើងខ្ញុំមានអាស័យដ្ឋានស្ថិតនៅផ្លូវជាតិលេខ៦ ភូមិថ្នល់បែក ឃុំត្រពាំងឬស្សី ស្រុកកំពង់ស្វាយ ខេត្តកំពង់ធំ ប្រទេសកម្ពុជា ទល់មុខផ្សារថ្នល់បែក។
Source	Source from where/whom	Unite/Month	Cost/Unit	Total Cost/Month Variable Cost Telephone Expense	Smart			$ 20.00 Electric Expense				$ 20.00 Disk Expense	ផ្សារអូឬស្សី/2	600	0,28	$ 84.00 Total				$ 134.00 ៨. ផែនការហិរញ្ញវត្ថុ ទឹកប្រាក់សរុបដែលយើងត្រូវការចាំបាច់ក្នុងការដំណើរការអាជីវកម្ម គឺមានចំនួន មួយរយដុល្លាអាមេរិក (៣០០ USD) តែឥឡូវយើងមិនទាន់មានទឹកប្រាក់គ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ ប៉ុន្តែយើងក៏មានប្រាក់ចំនួនមួយរយម្ភៃដុល្លា (១២០ដុល្លា) សំរាប់ដំណើរការហើយនៅក្នុងនោះដែរមានម្ចាស់ភាគហ៊ុន ៦នាក់ ដែលចេញស្មើៗគ្នា (១នាក់ ២០ដុល្លា)។ ចំពោះទឹកប្រាក់គឺយើងយកទៅប្រើប្រាស់ដូចជាៈ ១. ការចំណាយដើមទុនសំរាប់ការចាប់ផ្តើម •	ចំណាយលើការជួលតូប •	ការទិញលើគ្រឿងបរិក្ខា ឧបករណ៍ សំភារៈ។ល។ Source	Unit	Unit Price	Total Cost Shop Rent			$ 10 Office Supplies			$ 15 CD VCD DVDsរឿង	300	$ 0,38	$ 114 CD VCD DVDs ចំរៀង	300	$ 0,18	$ 54 Total			$ 96,50.00 Source	Unit	Unit Price	Total Cost Trade name			$ 5.00 Total			$ 5.00 ២. ការចំណាយដើមទុនសំរាប់ប្រតិបត្តិការ •	ចំណាយលើប្រាក់ខែ •	ចំណាយលើភ្លើងចំណាយលើទូរស័ព្ទ និងចំណាយផ្សេងៗ
ប្រជុំពិភពរឿង Income Statement For 31 January 2014 to 31 March 2014
January	February	March 1.	Revenue Sale Revenue	$ 167,25.00 	$ 193,88.00	$ 228,50.00 Total Revenue	$ 167,25.00	$ 193,88.00	$ 228,50.00 2.	Operating Expense Shop Rent	$ 10	$ 10	$ 10 Electric Expense	$ 20	$ 22	$ 21 Telephone Expense	$ 20	$ 20	$ 20 Trade name	$ 5 Disk Expense	$96,50.00	96,50.00	$ 98.00 Total Expense	$ 151,50.00 	$ 148,50.00	$ 149.00 Net Income	$ 15,75.00	$ 45,38.00	$ 79,50.00
៤. តារាងតុល្យការ ( Balance Sheet)
I.	Assets Cash	$ 120.00 Trade name	$ 5.00 Shop	$ 10.00 Total Assets	$150.00 II. Liabilities & Owner’s Equity Owner’s Equity	$ 664.00 Beginning Capital	$ 120.00 Add: Net Income	$ 15,75.00 Ending Capital	$135,75.00 Total Owner’s Capital	$135,75.00 Total Liabilities & Owner’s Equity	$799,75.00 ៥. លំហូរបេឡា (Cash Flow) ប្រជុំពិភពរឿង Cash Flow January 31, 2014 Beginning Cash Cash In Owner’s Investment 	$ 120.00 Cash Sale	$ 15,75.00 Cash Available 	$ 135,75.00 Cash Out Shop	$10.00 Trade Name	$ 5.00 Electric 	$ 20.00 Telephone	$ 20.00 Total Cash Out	$ 55.00 CASH BALANCE	80,75.00
សៀងចិន្តា
ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា និងនភ ផលាកល្យាណ
(គ្រហឹម) ហ៊ឺៗ!!!!!​ហ៊ឺៗៗៗៗ!!!! ហ៊ឺៗៗៗៗៗៗ!!!!.
១. សព្ទសៀងចិន្តា       ចរចាឆ្លើយឆ្លង     សំនៀងបេះដូងលោមដួងចិត្តស្នេហ៍ ស្រទន់មានន័យ ពិរោះម៉្លេះទេ  ភ្លឺថ្លាដូចខែរះពេ​ញបូរមី  ។ ២. សៀងបេះដូងពីរ     ជីវីតែមួយ ឧិរារញ្ជួយរំភើបណាស់ថ្លៃ ក្តីស្នេហ៍បរិសុទ្ធ   ផុតក្នុងលោកីយ៍   ពណ្ណរាយរស្មីដូចសែងសុរិយា  ។
បន្ទរ. ចម្រៀងមួយបទ     យើងកត់ត្រាពីរនាក់  រាយទំនុកឆ្លាក់ហប្ញទ័យស្នេហា តន្ត្រីដួងចិត្ត  និត្យពីរកាយា    ចំណងវាសនាចិន្តាសែនស្មោះ  ។ ៤. បេះដូងពីរពិត         ចិត្តយើងដូចគ្នា​​  ជាគូរមនារីករាយសែនស្រស់ សៀងស្នេហ៍មង្គល  ប្រគំពីរោះ  លុះគ្រាយើងអស់សង្ខាររៀងអើយ  ៕
(គ្រហឹម) ហ៊ឺៗ!!!!!​ហ៊ឺៗៗៗៗ!!!! ហ៊ឺៗៗៗៗៗៗ!!!!.....
ល្បុក្កតោ
ល្បុក្កតោ មានមេគុន ១២ទ្វារ
12 Door Directly of Bokator
ល្បុក្កតោ​មានមេគុន ១២ទ្វារ ដែលជាច្រកទ្វារក្បាច់គុន សម្រាប់ការប្រើប្រាសទៅក្នុងសង្គ្រាមសម្រាប់កងទ័ព ដែលបែងចែក ច្រកទ្វារទី១ ដល់ច្រកទ្វារទី៨ ត្រូវបានហៅថា "រហ័នយុទ្ធ" មានន័យថា ច្បាប់វាយប្រហារ កម្រិតតូច ទៅមធ្យម ដូចជាការប្រើប្រាសកាយសម្បទាដើម្បីប្រយុទ្ធ ដូចជាគុនដៃ (អង់គ្លេស: Hand to Hand Combat) និង គុនជើង (អង់គ្លេស: Foot Kicking) ដែលបែងចែកជាក្បាច់ប្រយុទ្ធផ្សេងៗទៀតដូចជា៖ ក្បាច់ប្រដាល់ (អង់គ្លេស: Boxing) ដែលមានដើមកំណើតក្នុងការកកើតក្នុងអំឡុងនាការចាប់ផ្ដើមដំបូងនៃសម័យអង្គរ ។ ល្បុក្កតោ ដែលជាមោទនភាព​នៃគុនខ្មែរ ក្បាច់ប្រដាល់កម្ពុជា បានឈ្នះមេដាយប្រាក់ចំនួន២ ក្នុងព្រឹត្តិការ​ណ៍ កីឡាទ្វីបអាសុី (អង់គ្លេស: Asian Games) ក្នុងទស្សវតន៍ ឆ្នាំ 1970s ។​
ល្បុក្កតោ នៃច្រកទ្វារទី៩ ដល់ច្រកទ្វារទី១០ ត្រូវបានហៅថា "អាខ័នយុទ្ធ" មានន័យថា ច្បាប់វាយប្រហារ ដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ដែលរាប់បញ្ចូល ដំបង ដាវ កាំបិត លំពែង បាញ់ធ្នូរ ជាដើម ដែលរាប់ជារឿងសាស្ត្រាវុធក្នុងការធ្វើសង្គ្រាមនិងបញ្ចាមិត្ត រីឯច្រកទ្វារទី១១ ដល់ច្រកទ្វារទី១២ ត្រូវបានហៅថា "អាត្ម័នយុទ្ធ" មានន័យថា ច្បាប់ប្រយុទ្ធ ដែលប្រើប្រាសដួងវិញាណ មានន័យថា អ្នកចម្បាំងល្បុក្កតោអាចប្រើបាន គ្រប់សំភារៈ​ដែលប្រទះនៅក្នុងដៃជាគុនខែលការពារខ្លួនផង និង ជាការប្រើទៅវាយប្រហារសត្រូវ ដៃគូបានផងដែរ រួមមាន៖ ពូថៅ គប់កូនកាំបិត គប់កងចក្រ ការវាយនិងក្រម៉ា ការវាយនិងខ្សែរទី ផ្សេងៗ ល- ។ ដោយយោងតាម សិលាចារឹក​មួយ នៅ​បាង​ថាក ប្រទេសឡាវ បាន​តំណាល​ពី​ព្រះបាទ ​សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែល​កំពុង​ប្រយុទ្ធ​ក្នុង​​​សមរភូមិ ថាព្រះអង្គ​លោត​ផ្លោះ​ពីលើ​ព្រះទីនាំង​គជេន្ទ្រ​ទៅ​គង់​លើ​ក្បាលដំរី​របស់​ សត្រូវ ហើយ​ទ្រង់​ប្រហារ​ជិវិត​សត្រូវ​បីដូច​ជា គ្រុឌ​ស្ទុះ​ទៅ​សង្គ្រប់​សំលាប់​នាគ​នា​កំពូលភ្នំ ដែលបញ្ចាក់ថា ស្ដេចខ្មែរជំនាន់មុនគឺចេះក្បាច់គុន និងការរៀបចំច្បាប់កងទ័ព ទើបវិសាលភាព ក្នុងការពង្រីកទឹកដីរបស់ព្រះអង្គគឺមានភាពធំធេង និងជាកិច្ចការ ដ៏អស្ចារ្យ​របស់ព្រះអង្គក្នុងការបង្កើតសម័យកាលដ៏រុងរឿងនោះគឺ សម័យកាលអង្គរ ។
ប្រវត្តិ​ល្បុក្កតោ
Bokator History
ល្បុក្កតោ ត្រូវបានជឿជាក់ថា ជាសិល្បៈក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរ ដែលបង្កើតឡើងដោយ ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា របស់ សាសនាហិណ្ឌូ ដែលហូរចូលមកកម្ពុជានូវរវាង ស.វទី១០ ក្នុងរាជព្រះបាទ រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ (Rajendravarman II) ដែលពណ៌នាអំពី អាវតា ព្រះវិស្ណុ ក្រឡាខ្លួនជា នរ:សិង្ហ (Narasimha Narayana) ដែលមានក្បាលជា សត្វតោ ដងខ្លួនជាមនុស្ស ដែលបានប្រយុទ្ធគ្នាជាមួយនិង អាសុរា (Asura) នាម "ហិរណយក្សសិបុ" (Hiranyakashipu) ដោយភាពស្មោះត្រង់និងការគោរពដល់សាសនា ព្រះសិវៈ "ហិរណយក្សសិបុ" ត្រូវបានប្រទានពរ ពីទេព ព្រះសិវៈ ផ្ទាល់ ដែលទទួលបានពរទាំង១០ប្រការ ដូចជា ៖
១.មិនអាចសម្លាប់នៅទីណាណាទាំងអស់ (Can not kill anywhere.)
២.មិនអាចសម្លាប់នៅពេលព្រឹក (Can not kill in the morning)
៣.មិនអាចសម្លាប់នៅពេលថ្ងៃ (Can not kill at noon)
៤.មិនអាចសម្លាប់នៅពេលយប់ (Can not kill at night)
៥.មិនអាចសម្លាប់នៅក្រោមដី (Can not kill underground)
៦.មិនអាចសម្លាប់នៅក្នុងទឹក (Can not kill in water)
៧.មិនអាចសម្លាប់នៅលំហអាកាស (Can not kill in space)
៨.មិនអាចសម្លាប់ដោយភ្លើង (Cannot be killed by fire)
៩.មិនអាចសម្លាប់ នៅក្នុងនិងក្រៅ កន្លែងស្នាក់នៅណាទាំងអស់ (Cannot kill inside and outside any accommodation)
១០.មិនអាចសម្លាប់ដោយអវុធណាទាំងអស់នៅក្នុងចក្រវាឡ ។ (Can not be killed by all weapons in the universe.)
ប៉ុន្តែក្រោយមក "ហិរណយក្សសិបុ" នៅតែអាចស្លាប់ ដោយ អវតារ ព្រះវិស្ណុ នាម "នរៈសិង្ហ" ដែលមានរាង្គកាយពាក់កណ្ដាលជាសត្វ និងពាក់កណ្ដាលជាមនុស្ស សម្លាប់ដោយប្រើ ក្រចកមុតស្រួត ត្រង់ពាក់កណ្ដាលមាត់ទ្វារ ចំពេលព្រះអាទិត្យលិចបាត់អស់ពាក់កណ្ដាល ប្រហែលភាពអស្ចារ្យនៃសាច់រឿងនេះហើយទើបសិល្បៈគុនខ្មែរត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា "ល្បុក្កតោ" ការវាយសម្រុកដូចសត្វតោ ដែលបានដកស្រង់ចេញពីទេវៈកថាដ៏អស្ចារ្យនេះ ដែលមានតឹកតាងឆ្លាក់នៅលើ ប្រាសាទ បន្ទាយស្រី ផងដែរ ។
ល្បុក្កតោ បានចាប់ផ្ដើមឃើញមានវត្តមានជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នាដើម ស.វទី២០ នៅឆ្នាំ ១៩២៣ នៃគ.សករាជ ដែលត្រូវបាន Record ទុកដោយប្រវត្តិវិទូ​ជនជាតិបារាំង ដោយពួកគេបានមកទស្សនា ការប្រកួត​ក្បាច់គុន​ខ្មែរ នាទីរួម ខេត្តបាត់ដំបង រាល់ពេលដែលមានការប្រកួត គេតែងតែសែងមជ្ឈូសយកទៅដាក់នៅទីនោះតែម្ដង ព្រោះវាជាការប្រកួតភ្នាល់ដាក់ជីវិត នៃភាគីជម្លោះម្ខាងៗ ដោយភាពល្បីល្បាញ ក្រុមទេសាភិបាលបារាំងក៏បង្កើតឱ្យមានជាកីឡាប្រដាល់ ជំនួសវិញ ក្នុងឆ្នាំ ១៩២៨ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ប្រដាល់គុនខ្មែរ (អង់គ្លេស: Kun Khmer Boxing) ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ប្រដាល់គុនខ្មែរ វាគ្រាន់តែជាក្បាច់គុនមួយផ្នែក នៅក្នុងចង្កោមមេក្បាច់គុនរបស់ គុនល្បុក្កតោប៉ុនណោះ
ក្រណាត់សូត្រចងក្បាល ៧កម្រិត
7 levels of silk Headband
ល្បុក្កតោ ត្រូវបាន​បែងចែក​ជា ៧​កម្រិត ដែល​កម្រិត​នីមួយៗ​ត្រូវបាន​សម្គាល់ ដោយ​ពណ៌​នៃ​ក្រណាត់សូត្រ​ដែល​រួមមាន​៖ ពណ៌ស បៃតង ខៀវ ក្រហម ត្នោត ខ្មៅ និង ថ្នាក់គ្រូ ពណ៌មាស ។ ក្រណាត់សូត្រ ក្នុងមួយពណ៌ តំណាងឱ្យ យុទ្ធក្រមមួយ មានន័យថា តំណាងឱ្យច្បាប់ប្រយុទ្ធមួយ កម្រិតពណ៌ស រាប់ចាប់ពី មេគុន ៥ក្បាច់ បាតដៃ កណ្ដាប់ដៃ ក្រញាំដៃ ម្រាមដៃ កែងដៃ ហើយក្នុងមួយក្បាច់ ចែកចេញជាច្រើន "ស្នៀត" (Techniques) ឧទាហរណ៍: ការប្រើប្រាសកែងដៃ ដូចជា៖ កែងរុញស្រប កែងរុញខ្វែង កែងបត់ កែងពុះ កែងបុករះ កែងបុកចំហៀង កែងគាស់ កែងខោក កែងញុល កែងស៊ក កែងស៊កពុះ កែងគ្រលាស់ កែងវាត់ ....។
ការរស់ឡើងវិញនៃក្បាច់គុនល្បុក្កតោ
The Resurrection of Bokator
ប្រាសាទបាពួន
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
បា្រសាទបាភួនមានទីតាំងស្ថិតនៅផ្លូវចូលទៅកាន់ទ្វារដីឆ្នាំង ស្ថិតនៅបន្ទាប់ពីប្រាសាទបាយ័ន និងក្បែរព្រះពន្លាជល់ដំរី។ ដើរឆ្លងកាត់ចេញពីប្រាសាទបាយ័នបន្តិចឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃមានរូងរូបសំណាក់ព្រះពុទ្ធដល់ធំមួយ ហើយបើយើងដើរឆ្ពោះទៅទិសខាងជើងចម្ងាយប្រហែលបួនដប់ម៉ែត្រទីនោះ យើងឃើញមានបំណែកថ្មយ៉ាងច្រើនអនេករាយពាសពេញផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់ប្រាសាទបាពួន។ បើយើងទស្សនាប្រាសាទបាពួនពីទិសខាងកើតដោយឡើងពីទីលានខាងមុខយើងនឹងឃើញផ្លួវតភ្ជាប់ពីព្រលានខាងមុខសំដៅទៅកានើខឿនរបស់ប្រាសាទជាទម្រង់ស្ពាន់ផ្លូវចូល។
ឈ្មោះប្រាសាទ
តាមមាត់អ្នកស្រុកដែលហៅ "បាភួន" នេះ មានឈ្មោះជាភាសាសំស្រ្កឹត "ភូវនតិលក (Bhuvan-tilaka) ឬព្រះភូវន (តិលក)" ដែលលោកសឺដែសគិតថាមានន័យដូចគ្នានឹង "ត្រៃលោក្យតិលក (Trailokyatilaka)" ប្រែមកថា "ភពបី"។ ឈ្មោះ ត្រៃលោក្យតិលក មានចារនៅក្នុងសិលាចារឹកលង្វែកដែលនិយាយទាក់ទងនឹងប្រាសាទបាភួន។ រីឯអ្នកគ្រូ ពៅ សាវរស យល់ថាឈ្មោះបាភួននេះក្លាយមកពី "ត្រីភូវនចូធាមណិ (Tribhuvanacūḍāmaṇi)" ប៉ុន្តែអ្នកគ្រូមិនបានពន្យល់ពីឈ្មោះនេះមកពីសិលាចារឹកណាមួយទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក្ដី "ភួន" ក្លាយមកពី "ភូវន" ដែលជាសម្លេងខ្លីទម្លាប់ហៅតាមមាត់ខ្មែរ។ រីឯ "បា" វិញ ពោលគឺមានន័យស្មើនឹង "ព្រះ"។ ឈ្មោះប្រាសាទផ្សេងទៀតក៏មានហៅជួនកាល "បា" ជួនកាល "ព្រះ" ដូចជាប្រាសាទ "ព្រះគោ" ឬ "បាគោ" (ប្រាសាទនៅរលួស)ជាដើម។ តាមសិលាចារឹកលង្វែកដដែលនេះ ប្រាសាទបាភួនមានឈ្មោះដើម "ហេមាទ្រី (Hemadri)" មានន័យថា "ភ្នំមាស"។ សូមសម្រួលនិងសង្ខេបន័យនៅក្នុងសិលាចារឹកដែលនិយាយថា "នៅកណ្ដាលជម្ពូទ្វិប ដែលជាលំនៅនៃទេពទាំងឡាយ មានភ្នំមាសមួយ (ហេមាទ្រី)។ ព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២បានលើកភ្នំមាសមួយនេះនៅកណ្ដាលទីក្រុង..."។ ទាក់ទងនឹងភ្នំមាស ឬប្រាសាទមាសនេះក៏មាននិយាយនៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់អ្នកការទូតចិន ជីវតាក្វាន់ ដែលមកអង្គរនៅក្នុងឆ្នាំ១២៩៦។ក្នុងកំណត់ត្រានោះនិយាយថា៖ "...ព្រះរាជវាំងស្ថិតនៅផ្នែកខាងជើងនៃប្រាសាទមាសនិងស្ពានមាស នៅជិតទ្វារចូលខាងជើង ចម្ងាយប្រហែលពី៥ទៅ៦លី (ព្រះរាជវាំងគឺនៅក្នុងបរិវេណអង្គរធំ មានប្រាសាទភិមានអាកាសនៅកណ្ដាល) ។ អ្នកស្រាវជ្រាវយល់ថាប្រាសាទមាសនិងស្ពានមាសដែលនិយាយក្នុងកំណត់ត្រាចិននោះ គឺជាប្រាសាទបាភួននេះឯង ។
ប្រវត្តិប្រាសាទ
ប្រាសាទបាភួនមានឈ្មោះដើមហៅថា ត្រីភូវនចូនាមណី ដែលក្រោយមកឈ្មោះនេះនៅសល់តែភូវន តែប៉ុណ្ណោះ ហោយពាក្យថា ភូវន ក្លាយជាភូនវិញ។ ពាក្យត្រីភូវនមានន័ថាអ្នកដែលគ្រប់គ្រងលើភពទាំងបី។ ចំនែកពាក្យដែលក្លាយទៅជាពួន គឺមានន័យថាលាក់បំបាំងកាយ ដែលប្រាស់ចាក់ពីឈ្មោះដើមដែលមានន័យគ្រប់គ្រាន់ ។ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១១ រវាងឆ្នាំ១០៦០ ដោយព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ សោយរាជ្យចន្លោះឆ្នាំ(១០៥០-១០៦៦) ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ឈ្មោះនៃប្រាសាទនេះ គេច្រើនតែសរសេរ "បាពួន" ដែលផ្ទុយពីន័យដើមរបស់ប្រាសាទនេះ។ ឈ្មោះគួរតែហៅ ឬក៏សរសេរ "បាភួន" ដែលអាចផ្ដល់ន័យត្រឹមត្រូវទៅនឹងន័យដើមរបស់ប្រាសាទមានចារនៅក្នុងសិលាចារឹក។ តាមមាត់អ្នកស្រុកដែលហៅ "បាភួន" នេះ មានឈ្មោះជាភាសាសំស្រ្កឹត "ភូវនតិលក (Bhuvan-tilaka) ឬព្រះភូវន (តិលក)" ដែលលោកសឺដែសគិតថាមានន័យដូចគ្នានឹង "ត្រៃលោក្យតិលក (Trailokyatilaka)" ប្រែមកថា "ភពបី"។ ឈ្មោះ ត្រៃលោក្យតិលក មានចារនៅក្នុងសិលាចារឹកលង្វែកដែលនិយាយទាក់ទងនឹងប្រាសាទបាភួន។ រីឯអ្នកគ្រូ ពៅ សាវរស យល់ថាឈ្មោះបាភួននេះក្លាយមកពី "ត្រីភូវនចូធាមណិ (Tribhuvanacūḍāmaṇi)" ប៉ុន្តែអ្នកគ្រូមិនបានពន្យល់ពីឈ្មោះនេះមកពីសិលាចារឹកណាមួយទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក្ដី "ភួន" ក្លាយមកពី "ភូវន" ដែលជាសម្លេងខ្លីទម្លាប់ហៅតាមមាត់ខ្មែរ។ រីឯ "បា" វិញ ពោលគឺមានន័យស្មើនឹង "ព្រះ"។ ឈ្មោះប្រាសាទផ្សេងទៀតក៏មានហៅជួនកាល "បា" ជួនកាល "ព្រះ" ដូចជាប្រាសាទ "ព្រះគោ" ឬ "បាគោ" (ប្រាសាទនៅរលួស)ជាដើម។តាមសិលាចារឹកលង្វែកដដែលនេះ ប្រាសាទបាភួនមានឈ្មោះដើម "ហេមាទ្រី (Hemadri)" មានន័យថា "ភ្នំមាស"។ សូមសម្រួលនិងសង្ខេបន័យនៅក្នុងសិលាចារឹកដែលនិយាយថា "នៅកណ្ដាលជម្ពូទ្វិប ដែលជាលំនៅនៃទេពទាំងឡាយ មានភ្នំមាសមួយ (ហេមាទ្រី)។ ព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នបានលើកភ្នំមាសមួយនេះនៅកណ្ដាលទីក្រុង..."។ ទាក់ទងនឹងភ្នំមាស ឬប្រាសាទមាសនេះក៏មាននិយាយនៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់អ្នកការទូតចិន ជីវតាក្វាន់ ដែលមកអង្គរនៅក្នុងឆ្នាំ១២៩៦និង៩៧ដែរ។ ក្នុងកំណត់ត្រានោះនិយាយថា "...ព្រះរាជវាំងស្ថិតនៅផ្នែកខាងជើងនៃប្រាសាទមាសនិងស្ពានមាស នៅជិតទ្វារចូលខាងជើង ចម្ងាយប្រហែលពី៥ទៅ៦លី (ព្រះរាជវាំងគឺនៅក្នុងបរិវេណអង្គរធំ មានប្រាសាទភិមានអាកាសនៅកណ្ដាល) ។ អ្នកស្រាវជ្រាវយល់ថាប្រាសាទមាសនិងស្ពានមាសដែលនិយាយក្នុងកំណត់ត្រាចិននោះ គឺជាប្រាសាទបាភួននេះឯង ។
លក្ខណៈស្ថាបត្យកម្ម
ប្រាសាទបាពួនគឺជាប្រាសាទភ្នំ តំណាងឱ្យភ្នំសុមេរុដែលជាទីស្ថានរបស់អាទិទេពគង់នៅ។ នៅចំពីមុខតួប៉មរបស់ប្រាសាទបែរមុខទៅទិសខាងកើតតំណាងឱ្យសិរីសួស្តី មានស្ពានមួយប្រវែង២០០ម៉ែត្រទទឹងប្រវែង២.៥ម៉ែត្រ ទ្រដោយសសរចំនួន ៥៤៧ដើម រៀបគ្នាជាជួរយ៉ាងស្មើ ស្ពាននេះត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ដើរចេញចូលគឺតំណាងឱ្យផ្លូវភ្ជាប់ពីឋានមនុស្សទីឋានសួគ៌។ នៅខាងឆ្វេងនៃស្ពានមានស្រះទឹកមួយទំហំ ៣៧ម៉ែត្រ គុណ២៨ម៉ែត្រ លម្អដោយកាំជណ្តើរធ្វើអំពីថ្មភក់។ ស្រះនេះត្រូវបានគេយល់ថា គេប្រើសម្រាប់ពិធីលាងបាបនៅសម័យនោះ។ កំពែងរបស់ប្រាសាទមានទំហំ ៤២៥ម៉ែត្រ គុណនឹង ១២៤ម៉ែត្រ ប៉ុន្តែរាងរបស់កំពែងត្រូវបានបាក់បែកខូចខាតទាំងស្រុង រីឯតួប្រាសាទមានបណ្តោយប្រវែង ១២០ម៉ែត្រ និងទទឹងប្រវែង១០០ម៉ែត្រ មានកម្ពស់ប្រហែល៥០ម៉ែត្រ។ សំណង់ប្រាសាទកសាងដោយថ្មភក់ស្រោបពីខាងក្រៅ រីឯពំនូតដីនិងថ្មបាយក្រៀមត្រូវបានធ្វើជាខឿនស្ថិតនៅផ្នែកខាងក្នុង។ តួរបស់ប្រាសាទមានបីថ្នាក់ ថ្នាក់នីមួយៗព័ន្ធជុំវិញដោយសាងពីថ្មភក់លម្អ ដោយបង្អួចចំហជាច្រើននិងខ្លោងទ្វារមួយផងដែរ ប៉ុន្តែសាលទាំងនោះត្រូវបានបែកបាក់ជាច្រើន។ ប្រាសាទភ្នំនេះមានរាង ដូចសាជីមានប្រាំថ្នាក់សំណង់ធ្វើ ពីថ្មភក់ថ្មបាយក្រៀម និងឈើមានគោបុរៈ នៅទាំងបួនទិស ព្រមទាំងមានរូបចម្លាក់ក្បាច់រចនា ល្អឆើតទាក់ទងទៅនឹងរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ និងមានក្បាច់ចម្លាក់ផ្សេងៗ ទៀតទាក់ទងទៅនឹងល្បែងកីឡា និងរូបព្រះពុទ្ធចូលព្រះនិពា្វនដែលគេទើបកសាងនាសម័យលង្វែក។ តួប្រាសាទមានរាងខ្ពស់ត្រដែតមានជណ្តើរប្រាំថ្នាក់ទៅលើ។ ជណ្លើរនេះសង់អំពីថ្មភក់ប្លែកពីជណ្លើរទាំងឡាយ។
ឯកសារយោង
បាពួន ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
អ្នកលឿង
អ្នកលឿង​គឺជាទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មមួយស្ថិតក្នុងខេត្តព្រៃវែង តាមដងទន្លេមេគង្គ និងផ្លូវជាតិលេខ១​។ វាជាឃុំមួយ និង ជាទីរួមស្រុកពាមរ ខេត្តព្រៃវែង ផងដែរ​។ គេ​អាច​ទៅ​ដល់​អ្នកលឿង​ដោយ​ជិះ​សាឡាង​ពី​ឃុំកំពង់ភ្នំ ស្រុកលើកដែក ខេត្តកណ្តាល ឬក៏ ដោយជិះទូក​ឬ​អូប័រ​តាមបណ្តោយ​ទន្លេមេគង្គ​។
ដោយសារវាជាតំបន់យុទ្ធសាស្រ្ត ទីប្រជុំជន​និង​កំពង់ផែ​អ្នកលឿង​ធ្លាប់​ជា​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​ក្នុង​សម័យសង្រ្គាម​ប្រទេសកម្ពុជា​។ ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៣ សម័យសង្រ្គាមស៊ីវិល អ្នកលឿង​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​​ធ្វើ​​ជា​​មជ្ឃមណ្ឌលតាំងទីជាអន្តរជាតិ ​ដែលនៅពេលនោះគ្រាប់បែក B-៥២ របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ទំលាក់​ដោយកំ​ហុស​ដែលមានទំងន់ ២០តោន បានទំលាក់ចំកណ្តាលទីប្រជុំជន។ មាន​ជ្រជាជន​កម្ពុជា​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ១៣៧​នាក់​បាន​ស្លាប់ និង​ ២៦៨​នាក់​ផ្សេង​ទៀត​បាន​រង​របួស។
ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
អនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់
thumb|270px|right| អនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់ដែលមានអាស៊ីមតូត គូសជាពណ៌ខៀវ អនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់ (Gudermannian Function) ត្រូវបានគេយកឈ្មោះតាមអ្នកគណិតវិទ្យាជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ ឈ្មោះគ្រីស្តុប ហ្គុឌែរម៉ាន់ (Christoph Gudermann) (១៧៩៨ - ១៨៥២) ។ អនុគមន៍នេះផ្តល់នូវទំនាកទំនងរវាងអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ និង អនុគមន៍អ៊ីពែបូលីក ដោយមិនប្រើប្រាស់ចំនួនកុំផ្លិច។
វាកំនត់ដោយ
សញ្ញាណខាងក្រោមក៍ផ្ទៀងផ្ទាត់៖
thumb|270px|right| អនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់ច្រាស់
អនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់ច្រាស់ កំនត់ដោយ
ដេរីវេនៃអនុគមន៍ហ្គុឌែរម៉ាន់ និង អនុគមន៍ច្រាស់របស់វាគឺ
ហ្គុឌែរម៉ាន់
កាន់ដៃស្នេហ៍
ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា និង នភ ផលាកល្យាណ
និពន្ធបទភ្លេង និងទំនុកច្រៀង ដោយ នភ ហង្សផលា ឆ្នាំ២០០៩
១.​ (ប) កាន់ដៃបងមកណាកនិដ្ឋា    ​​ឆ្លងមេឃស្នេហាសែនភក្តី
ស្តាប់សៀងបេះដូងឆ្លើយសម្តី ក្នុងដួងហប្ញទ័យសែនសុខរមនា។
២. (ស) កាន់ដៃអូនហើយកុំឡើយលែង ឲ្យស្រីនៅចំបែងរែងរងា
សូមតែស្មោះពិតចំពោះគ្នា ក្នុងដួងទ័យាស្មោះលុះថ្ងៃសូន្យ។
បន្ទរ. (ប) ដៃបងទាំងទ្វេ មាសមេរៀមក្រសោបអោបមាសស្ងួន
បេះដូងជូនអូន នឹមនួនជឿចិត្តបងណាវរលក្ខណ៍
(ស) ខ្នើយមេត្រីអូនសូមឆ្លាក់
៣. (ប ស) យើងកាន់ដៃគ្នាលុះអវសាន  បេះដូងពីរប្រាណសូមចងភ្ជាប់
ស្នេហ៍ភក្តីជាផលភ័ព្វ មង្គលជាទ្រព្យ  ស្មោះលុះថ្ងៃសូន្យ (ផ្ទួន)៕
អ.ម.អ.៣១៦៦-២:KH
អ.ម.អ.៣១៦៦-២:KH រឺ ISO 3166-2:KH គឺជាច្រកចូលសម្រាប់កម្ពុជាក្នុង អ.ម.អ.៣១៦៦-២ ផ្នែកនៃបទដ្ឋានអ.ម.អ.៣១៦៦ បានចេញផ្សាយដោយអង្គការបមាណីយកម្មអន្តរជាតិ (អមអ) ដែលកំណត់ ក្រមសម្រាប់ឈ្មោះបំណែងចែករងសំខាន់ៗ (ឧ. ខេត្ត រឺ រដ្ឋ) នៃប្រទេសទាំងឡាយដែលបានកំណត់ក្រមក្នុង អ.ម.អ.៣១៦៦-១។
ថ្មីៗនេះសម្រាប់កម្ពុជា ក្រម អ.ម.អ.៣១៦៦-២ គឺត្រូវបានកំណត់ឱ្យក្រុងស្វយ័ត៤ និង ខេត្ត២០។
ក្រមនីមួយៗរួមមានពីរផ្នែក ដែលញែកគ្នាដោយសហសញ្ញា។ ផ្នែកទីមួយគឺ <tt>KH</tt> ក្រមអ.ម.អ.៣១៦៦-១ អាល់ផ្វា-២នៃកម្ពុជា។ ផ្នែកទីពីរគឺលេខ។ អង្គលេខត្រូវបានប្រើនៅពេលថ្មីៗនេះជាក្រមប្រៃសណីយ៍ លើកលែងចំពោះក្រម ១-៩ ចាប់ពីនោះត្រូវបញ្ចូល ០ ពីមុខលេខ (១ ក្លាយជា ០១) ទទួលបានក្រមប្រៃសណីយ៍ ចាប់ពីក្រមអ.ម.អ.:
ក្រមថ្មីៗ
ឈ្មោះបំណែងចែករងត្រូវបានចុះបញ្ជីដូចនៅក្នុងបទដ្ឋានអ.ម.អ.៣១៦៦-២ ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយដោយទីភ្នាក់ងារតំហែទាំអ.ម.អ.៣១៦៦ (អ.ម.អ.៣១៦៦/ភ.ត.)។
ឃ្លិកលើឆ្នុចក្នុងក្បាលតារាងដើម្បីចាត់ជាប្រភេទកាឡោននីមួយ។
ឆ្នេរខ្សាច់ប្រលោមស្នេហ៍
ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា
និពន្ធបទភ្លេង និងទំនុកច្រៀង ដោយ នភ ហង្សផលា ឆ្នាំ២០០៩
១. ចន្ទ្រារះផូរផង់              រៀមនិងឆោមយង់ស្ម័គ្រមេត្រី    តារាជាសាក្សី               កត់ត្រាសម្តីភក្តីស្នេហ៍។
២. រលកប្រដេញគ្នា          រមនាដួងចិត្តម្លេះទេ   ជំនោរក្រោមដួងខែ​        ​​​​​​​​​​​​​ហាក់សៀងបំពេរប្រលោមចិត្ត។
បន្ទរ. ឆ្នេរខ្សាច់អន្លាយ          ពន្លឺផ្កាយល្អប្រណីត    រាត្រីសែនអម្រិត            ពីរកាយស្នេហ៍ស្និទ្ធ រួមចិត្តតែមួយ (ផ្ទួន)៕
ឥណ្ឌូណេស៊ី
ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី Surat Yasin ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូណេស៊ី (ភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី៖ Republik Indonesia) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងតំបន់មេឡាណេស៊ី ចន្លោះរវាងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប្រទេសនេះមានកោះសរុបប្រមាណ ១៧,០០០ កោះដោយក្នុងនោះមានកោះសំខាន់ៗដូចជា៖ កោះស៊ូម៉ាត្រា ស៊ូឡាវីស៊ី ជ្វា ផ្នែកមួយនៃកោះបរនេអូ និងនូវែលគីនេ។ ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺជាប្រទេសកោះធំជាងគេបង្អស់ តែបើគិតជាទូទៅ វាជាប្រទេសធំបំផុតទី ១៤ នៅលើពិភពលោកដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុបស្មើនឹង ១,៩០៤,៥៦៩ គម២។ ដោយមានប្រជាជនសរុប ២៧០ លាននាក់ ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុតទី ១៤ និងជាប្រទេសមានប្រជាជនកាន់សាសនាឥស្លាមច្រើនបំផុតផងដែរ។ ប្រជាជនឥណ្ឌូណេស៊ីជាងពាក់កណ្តាលមានទីលំនៅលើកោះជ្វា ហើយវាក៏ត្រូវជាកោះដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតផងដែរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងកោះផ្សេងៗនៅលើពិភពលោក។
ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ
នៅដើមគ្រិស្ដសតវត្សទី៦ ក្នុងពេលដែលអាណាចក្រហ្វូណនកំពុងធ្លាក់ចុះ រដ្ឋផ្សេងៗ ក្នុងក្រុមកោះឥណ្ឌូនេស៊ីមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង អាណាចក្រដែលធំជាងគេគឺ ស្រីវិជ័យ សិង្ហសារីនិងមច្ឆប៉ាហិត តាមលំដាប់។​ រដ្ឋទាំង ៣ នេះមានអរិយធម៌បែបហិណ្ឌូ-ជ្វា និងពុទ្ធសាសនាមហាយាន(ស្រីវិជ័យ)។
អាណាចក្រសី្រវិជ័យ
អាណាចក្រស្រីវិជ័យជាមជ្ឈមណ្ឌលផ្លូវសមុទ្រដែលរីកចម្រើនជំនួសអាណាចក្រហ្វូណន(ផ្លូវគោក) តាំងនៅក្នុងក្រុមកោះនិងចូលគ្របដណ្ដប់លើច្រកម៉ាឡាកានិងច្រកស៊ុនដាតំាងពីគ្រិស្ដសតវត្សទី៦ ជាមជ្ឈមណ្ឌលពានិជ្ជកម្មរវាងចិននិងឥណ្ឌា ទីក្រុងកំពង់ផែសំខាន់គឺ ប៉ាឡិមប៉ាំង។
ដោយមានលក្ខណៈភូមិសាស្រ្ដល្អធ្វើឱ្យនគរស្រីវិជ័យមានឥទិ្ធពលខាងពានិជ្ជកម្មនិងនយោបាយលើដែនដីឧបទ្វីបម៉ាឡាយូត្រើយខាងកើត មានមេដឹកនាំដែលរឹងមាំជាអ្នកការទូតដ៏ឆ្លៀវឆ្លាត មានការបញ្ជូនមន្រ្ដីទូតទៅចម្រើនសម្ព័ន្ធមេត្រីជាមួយចិនក្នុងគ្រិស្ដសតវត្សទី៥​ និងទី៦ ដើម្បីឱ្យចិនទទួលស្គាល់អំណាច ហើយបានបង្កើតស្ថេរភាពខាងនយោបាយឱ្យដល់អាណាចក្រ សាសនាព្រះពុទ្ធបានចម្រើនរុងរឿងជាខ្លាំង ក្នុងអាណាចក្រនេះ បានបន្សល់ភស្ដុតាងស្ថាបត្យកម្មចេតិយបរមពុទ្ធោនៅភាគកណ្ដាលនៃកោះជ្វា។
អាណាចក្រចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះដោយសារចិនធ្វើដំណើរមកធ្វើពានិជ្ជកម្មក្រៅប្រទេសកាន់តែញឹកញាប់។ ចិនប្ដូរទីក្រុងកំពង់ផែពានិជ្ជកម្មថ្មីដូចជាក្នុងកោះស៊ូម៉ាត្រា និងឈូងសមុទ្រថៃ ធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរបស់ស្រីវិជ័យធ្លាក់ចុះ ថែមទាំងជួបនឹងបញ្ហាពួកចូឡាក់ពីតំបន់ភាគខាងត្បូងរបស់ឥណ្ឌាចូលមករុករាន។ មូលហេតុសំខាន់បំផុតគឺ កើតអាណាចក្រថ្មីដែលមានភាពរឹងមាំទាំងខាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចឡើងគឺ អាណាចក្រសិង្ហសារី។
អាណាចក្រសិង្ហសារី
ក្នុងខណៈដែលអាណាចក្រស្រីវិជ័យធ្លាក់ចុះ អាណាចក្រមួយទៀតបានរុងរឿង។ អាណាចក្រនេះនៅក្នុងបរិវេណភូមិភាគកណ្ដាលនៃកោះជ្វា គឺអាណាចក្រសិង្ហសារី (គ.ស ១២២២-១២៩២)។ ក្សត្រអង្គសំខាន់គឺ ព្រះចៅកិត្តិព្រហ្ម ព្រះអង្គទ្រង់បានពង្រីកអំណាចនិងឥទ្ធិពលរបស់អាណា​ចក្រទៅពាសពេញកោះជា្វដោយប្រើអំណាចខាងយោធានិងសាសនារហូតអាចគ្រប់គ្រងច្រកម៉ាឡាកា ហើយអាចឡើងមកកាន់អំណាចជំនួសអាណាចក្រស្រីវិជ័យបាន តែមិនបានយូរណាស់ណាទេ។
ដោយសារការមិនបញ្ជូនគ្រឿងសួយសាអាករទៅឱ្យចិនដូចដែលធ្លាប់ធ្វើក្នុងដំណាក់កាលដំបូង ធ្វើឱ្យក្នុងចុងសម័យនៃអាណាចក្រត្រូវចិន(ម៉ុងកូល)រុករាន ថែមទាំងកើតមានចលនាក្បត់ក្នុងស្រុកទៀត ទើបក្លាយជាមូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យអាណាចក្រសិង្ហសារីត្រូវដួលរលំ។
អាណាចក្រមច្ឆប៉ាហិត
អាណាចក្រចុងក្រោយក្នុងក្រុមកោះឥណ្ឌូនេស៊ីគឺ អាណាចក្រមច្ឆប៉ាហិត(គ.ស ១២៩៣-១៥២០) ចាត់ទុកជាតំណាងនៃអាណាចក្រសិង្ហសារី ក្នុងការបន្ដនយោបាយពង្រីកអាណាខេត្តទៅកោះផ្សេងៗ ក្នុងក្រុមកោះឥណ្ដូនេស៊ី ចូលមកជារដ្ឋតែមួយ។ តួអង្គសំខាន់ក្នុងការធ្វើឱ្យអាណាចក្រមានភាពចម្រើនរុងរឿងមិនមែនជាក្សត្រទេ តែជាឯកអគ្គមហាសេនាបតី គឺគជា មាតា មានស្នាដៃសំខាន់ៗ ដូចជា៖
ពេលគជា​ មាតា អស់ព្រះជន្ម អាណាចក្រមច្ឆប៉ាហិតក៏ធ្លាក់ចុះអំណាច។ មូលហេតុសំខាន់មួយប្រការទៀតគឺ​​ ការពង្រីកខ្លួនរបស់អាណាចក្រឥស្លាមចូលមកក្នុងក្រុមកោះឥណ្ឌូនេស៊ីខាងកើតឆៀងខាងត្បូង។ រដ្ឋតូចៗ ងាកទៅគោរពសាសនាឥស្លាមកាន់តែច្រើនឡើងដើម្បីភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើពានិជ្ជកម្មជាមួយជាអារ៉ាប់និងប្រឆាំអាណាចក្រមច្ឆប៉ាហិត។
ពេលអាណាចក្រមច្ឆប៉ាហិតធ្លាក់ចុះអំណាច រដ្ឋនៃកោះផ្សេងៗ ផ្ដើមប្រកាសឯករាជ្យ។ ចាប់ពីពេលនោះមកមិនមានអាណាចក្រណានៅឥណ្ឌូនេស៊ីអាចបង្កើតអាណាចក្រធំបានទៀតឡើយ។​ ក្នុងពេលនោះដែរពួកលោកខាងលិចក៏ចាប់ផើ្ដមចូលមកស​ន្សឹមៗ ផ្លាស់ប្ដូរគ្នាចូលមកសំឡឹងផលប្រយោជន៍ និងពង្រីកអំណាចរបស់ខ្លួនក្នុងដែនដីនេះ។
អាណាចក្រឥស្លាម
ពេលអាណាចក្រហិណ្ឌូចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះរវាងឆ្នាំគ.ស ១៥០៧-១៥២០ អាណាចក្រមុស្លីមក៏ចាប់ផ្ដើមរុងរឿងនៅកោះជ្វាភាគកណ្ដាល ស៊ូម៉ាត្រ ស៊ូឡាវីស៊ី កាលីម៉ាន់តាន់ រហូតដល់អ៊ិរៀនខាងលិច ហើយជះឥទ្ធិពលធ្វើឱ្យភាសាម៉ាលេដែលជនជាតិមុស្លីមក្នុងបរិវេណនេះកំពុងប្រើបានផ្សព្វផ្សាយចេញទៅ ហើយក៏ក្លាយជាភាសាប្រចាំជាតិរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីតែម្ដង។
ក្នុងដំណាក់កាលនោះ ក្រុងចាកាតាគ្រាន់តែជាក្រុងកំពង់ផែតូចមួយនៅកោះជ្វា មានឈ្មោះថា ស៊ុនដាខេឡាប៉ា។ ក្រោយមកក្រុងនេះត្រូវបានលោកនាយពលហ្វាម៉ាទីននៃអាណាចក្រដាណឺម៉ាកវាយយកបាន ទើបឱ្យប្ដូរជាឈ្មោះចាកាតា ដែលមានន័យថា ទីកន្លែងនៃជ័យជម្នះ ព្រោះជាជ័យជម្នះលើជនជាតិព័រទុយហ្កាល់។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៦២១ ហូឡង់បានចូលមកវាយដណ្ដើមគ្រប់គ្រងឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយបានប្ដូរឈ្មោះទីក្រុងនេះទៅជា ប៉ាត់តាវៀ។ នៅសម័យធ្លាក់ជាអាណានិគមរបស់ហូឡង់ ហូឡង់បានបង្កើតក្រុមហ៊ុន United Dutch East India Company ក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៦០២ ដើម្បីធ្វើពានិជ្ជកម្មនៅលើកោះឥណ្ឌូនេស៊ីខាងកើត ក្រៅពីការធ្វើពានិជ្ជកម្មក្រុមហ៊ុននេះនៅបានដើរតួនាទីស្វែងរកអាណានិគមឱ្យដល់ហូឡង់ទៀតផង។ នៅទីបំផុតហូឡង់បានធ្វើការវាយលុកគ្រប់គ្រងឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៦២១ ហើយបានពង្រីកការគ្រប់គ្រងទៅទូទាំងប្រទេស ធ្វើឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ីធ្លាក់នៅក្រោយអាណានិគមរបស់ហូឡង់នៅទីបំផុត។
ការធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងហូឡង់បានចាប់ផ្ដើមឡើងក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៦៦៦ ដោយស៊ុលតង់ហនុឌិននៃរដ្ឋកុឡា តែត្រូវទទួលបរាជ័យហើយត្រូវចុះសន្ធិសញ្ញាចាញ់សង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៧៦៧ ។ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៦៩០-១៨២៤ ក្រុមហ៊ុនបានបញ្ចូលទាហានចូលមកគ្រប់គ្រងម៉ូលុកាស ដើម្បីចូលគ្រប់គ្រងពានិជ្ជកម្មគ្រឿងទេស។ ក្នុងកំឡុងពេលតំណាលគ្នាក៏មានវត្ដមានជនជាតិអង់គ្លេសមកតាំងមូលដ្ឋាននៅក្រុងបេវគូលេននៅត្រើយខាងលិចនៃកោះស៊ូម៉ាត្រា ហើយមានការសាងសង់ប៉មនិងបនា្ទយឡើង ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ជនជាតិអង់គ្លេស នៅមិនទាន់មានសកម្មភាពអ្វីធំដុំទេ។
មធ្យមហែងស៍
មធ្យមហែងស៍នៃពីរចំនួនពិតមិនអវិជ្ជមាន A និង B ត្រូវបានអោយនិយមន័យដោយ Bhatia គឺថា៖
ឥណ្ឌូណេស៊ី
អាណាចក្រឥស្លាម
ការចូលគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសក្នុងចន្លោះរជ្ជសម័យរបស់ណាប៉ូលេអុង បារាំងបានចូលគ្រប់គ្រងហូឡង់ ទើបក្រុមហ៊ុន British East Company បានចូលគ្រប់គ្រងឥណ្ឌូនេស៊ីជំនួស(គស ១៨១៥-១៨១៦)។ ពេលណាប៉ូលេអុងអស់អំណាចក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៨១៥ ឥណ្ឌូនេស៊ីក៏ធ្លាក់ក្រោមអាណានិគមរបស់ហូឡង់ម្ដងទៀត។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ហូឡង់ ចាប់តាំងពីឥណ្ឌូនេស៊ីធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ហូឡង់ ជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីបានក្រោកឡើងប្រឆាំងហូឡង់ជាច្រើនដង តែមិនអាចទទួលជ័យជម្នះ។ ចលនាដើម្បីទាមទារឯករាជ្យ បានមានការចាត់តាំងសមាគម Budi Utom(ការតស៊ូដ៏អង់អាច) ឡើងក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩០៨ បានរួមគ្នាបង្កើតបក្សនយោបាយឡើងជាច្រើនបក្ស ដើម្បីតស៊ូទាមទារឯករាជ្យ ពីហូឡង់។ ឆ្នាំគ.ស ១៩២៤ ក្រុមអ្នកសិក្សាបានបង្កើតសមាគមអ្នកសិក្សាឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយមានលោកដុកទ័រមហាម៉ាត់ អាត់តាជាមេដឹកនាំ។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ លោកដុកទ័រមហាម៉ាត់ អាត់តាបានបង្កើតអង្គការសហព័ន្ធ ដោយរួបរួមបក្សនយោបាយឥណ្ឌូនេស៊ីទាំងអស់ចូលគ្នា។ ក្នុងឆ្នាំដែល លោកដុកទ័រស៊ូកាណូ និងថ្នាក់ដឹកនាំមួយក្រុមទៀតបានរួមគ្នាបង្កើតបក្សជាតិនិយមឥណ្ឌូនេស៊ីឡើង ហើយប្រើភាសាបាហាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាផ្លូវការសម្រាប់ទាក់ទងការងារ គាំទ្រនយោបាយណាដែលមិនផ្ដល់កិច្ចសហប្រតិបត្ដិការជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំហូឡង់។ ចលនានេះបានទទួលការគាំទ្រយ៉ាងទូលំទូលាយពីសំណាក់យុវជន ហើយបង្កើតជាអង្គការយុវជនឡើងនៅតាមតំបន់ផ្សេងៗ ។ ក្នុងសម័យការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន ក្នុងរវាងសង្គ្រាមមហាអាស៊ីបូព៌ា កងទ័ពជប៉ុនបានចូលគ្រប់គ្រងឥណ្ឌូនេស៊ី ចន្លោះឆ្នាំគ.ស ១៩៤១-១៩៤៤ កងទ័ពជប៉ុនព្យាយាមយកចិត្ដឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយការដោះលែងមេដឹកនាំនយោបាយដែលត្រូវខាងហូឡង់ចាប់ដាក់គុក ការប្រកាសឯករាជ្យពេលជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាមក្នងឆ្នាំ ១៩៤៥ ជប៉ុនបានបើកឱកាសឱ្យជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីក្រោមការដឹកនាំរបស់ លោកដុកទ័រស៊ូកាណូ និងលោកដុកទ័មហាម៉ាត់ អាត់តា ប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី នៅឆ្នាំ១៩៤៥។
មធ្យមហែងស៍
ដែល 0 ≤ x ≤ 1/2 ។
ឥណ្ឌូណេស៊ី
អាណាចក្រឥស្លាម
ឥណ្ឌូនេស៊ី ប្រកបដោយក្រុមកោះដែលមានភាពចម្រើនរុងរឿងមកជាយូរហើយ តែក្រោយមកត្រូវធ្លាក់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ហូឡង់ប្រមាណ៣០១ឆ្នាំ។ នៅខែមករា គ.ស ១៩៤២ ដែលជាកំឡុងពេលនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនបានវាយយកឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយបណ្ដេញពួកហូឡង់ម្ចាស់អាណានិគមលើឥណ្ឌូនេស៊ីបានជោគជ័យ ទើបធ្វើឱ្យអ្នកដឹងនាំឥណ្ឌូនេស៊ីសំខាន់ៗ នៅសម័យនោះផ្ដល់ការសហការជាមួយជប៉ុន តែមិនបានផ្ដល់ទំនុកចិត្ដលើជប៉ុនណាស់ណាទេ ព្រោះមានហេតុផលមិនគួរជាទីទុកចិត្ដគឺពេលអ្នកស្នេហាជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីរៀបចំផែនការផ្សេងៗ ជប៉ុនតែងសុំចូលរួមគ្រប់គ្រងនិងប្រតិបត្តិការជាមួយ។
ពេលជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាម ហើយប្រកាសព្រមចាញ់បក្សសម្ព័ន្ធមិត្ត ឥណ្ឌូនេស៊ីបានឆ្លៀតឱកាសប្រកាសឯករាជ្យក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៤៥ តែហូឡង់ម្ចាស់អាណានិគមដើមមិនព្រមទទួលស្គាល់ការប្រកាសឯករាជ្យរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ទើបលើកកងទ័ពចូលមកបង្ក្រាប។ លទ្ធផលនៃការប្រយុទ្ធបានឱ្យឃើញថា ហូឡង់មិនអាចបង្ក្រាបកងទ័ពឥណ្ឌូនេស៊ីបានទេ។ ក្រោយមកអង់គ្លេសដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្ដរបស់ហូឡង់បានចូលមកជួយសម្របសម្រួលដើម្បីបញ្ចប់ទំនាស់ ដោយឱ្យភាគីទាំងសងខាងចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងលិងកាត់យ៉ាទិ(Linggadjati Agreement) នៅឆ្នាំគ.ស ១៩៤៦ ដោយហូឡង់ព្រមទទួលស្គាល់អំណាចរដ្ឋាភិបាលរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីនៅកោះជ្វា និងកោះស៊ូម៉ាត្រា។ ក្រោយមកហូឡង់បានល្មើសលើកកិច្ចព្រមព្រៀង នាំទាហានចូលវាយលុកឥណ្ឌូនេស៊ី ធ្វើឱ្យប្រទេសផ្សេងៗ ដូចជា អូស្ដ្រាលី និងឥណ្ឌាបានប្ដឹងទៅក្រុមមន្រ្តីស្ថេរភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិឱ្យចូលមកដោះស្រាយ។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានចូលមកដោះស្រាយបញ្ហា ដោយបង្កើតគណៈកម្មការ រួមមានអូស្ដ្រាលី ប៊ែលហ្សិក និងអាមេរិកដើម្បីធ្វើជាអ្នកសម្របសម្រួលហើយបានអំពាវនាវឱ្យបញ្ចប់ការវិវាទ តែហូឡង់បានចូលចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីគឺ ស៊ូកាណូ និងអាត់តាទៅដាក់គុក។
ក្រោយមកទាហានឥណ្ឌូនេស៊ីអាចជួយសង្គ្រោះមេដឹកនាំទាំងពីរនាក់ចេញមកបាន។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ គ្រប់ប្រទេសលើសកលលោកនំាគ្នារិះគន់ទង្វើរបស់ហូឡង់យ៉ាងខ្លាំង ហើយគណៈមន្រ្ដីស្ថេរភាពបានដាក់គំនាបឱ្យហូឡង់ប្រគល់ឯករាជ្យដល់ឥណ្ឌូនេស៊ី នៅថ្ងៃទី២៧ ធ្នូ ១៩៤៩។ ឥណ្ឌូនេស៊ីបានទទួលឯករាជ្យ តែបញ្ហាស្មុគស្មាញនៅមាន ដោយសារហូឡង់មិនព្រមឱ្យបង្រួបបង្រួមដែនដីអ៊ិរៀនខាងលិចចូលជាមួយឥណ្ឌូនេស៊ី ទើបភាគីទាំងពីរត្រៀមខ្លួនប្រយុទ្ធគ្នាទៀត។ លទ្ធផលចុងក្រោយ ហូឡង់ក៏ព្រមប្រគល់អំណាចឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិជាអ្នកគ្រប់គ្រងតំបន់អ៊ិរៀនខាងលិច ហើយឱ្យជនជាតិអ៊ិរៀនខាងលិចសម្ដែងប្រជាមតិ ថាត្រូវចូលរួមជាមួយឥណ្ឌូនេស៊ីឬអត់។ លទ្ធផលនៃការធ្វើប្រជាមតិបង្ហាញថា ជនជាតិអ៊ិរៀនខាងលិចភាគច្រើនត្រូវការចូលរួមជាមួយឥណ្ឌូនេស៊ី ទើបអង្គការសហប្រជាជាតិ ដាក់អ៊ិរៀនខាងលិចឱ្យនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦៣ ។
មធ្យមហែងស៍
ចំពោះតំលៃផ្សេងគ្នានៃ x មធ្យមហែងស៍នេះបន្ថែមបន្ថយរវាងមធ្យមនព្វន្ឋ (x = 0) និង មធ្យមធរណីមាត្រ (x = 1/2) គឺថាចំពោះ 0 < x < 1/2:
ឥណ្ឌូណេស៊ី
នយោបាយនិងការគ្រប់គ្រង
រូបភាពតូច|ប្រធានាធិបតីចូកូ វីដូដូ ប្រើក្នុងការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលតាំងពីចុងឆ្នាំ២០១៦ ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៩ តំបន់ដែលជាប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបច្ចុប្បន្ន ជាអាណាខេត្ដដែលកំណត់ទុក កាលពីឆ្នាំ ១៩១០ ។ កាលពីមុននោះដែនដីរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីខុសពីលក្ខណៈដូចបច្ចុប្បន្ន។ មុនសង្គ្រាមមហាអាស៊ីបូព៌ា ឥណ្ឌូនេស៊ីត្រូវគេស្គាល់ក្នុងនាមជាក្រុមកោះឥណ្ឌាខាងកើតរបស់ហូឡង់ ប្រកបដោយកោះផ្សេងៗ ប្រមាណ ១៣៦៧៧កោះ។ កោះដែលសំខាន់គឺ កោះជ្វា កោះស៊ូម៉ាត្រា កោះស៊ូឡាវីស៊ីឬកោះសេលេបេស មួយផ្នែកនៃកោះកាលីម៉ាន់តាន់ឬកោះបូនេអូ និងផ្នែកមួយនៃកោះអ៊ិរៀនជយា។
ជនជាតិដាណឺម៉ាកចាប់ផ្ដើមចូលមកប្រម៉ាញ់អាណានិគម លើក្រុមកោះខាងលើតាំងពីឆ្នាំគ.ស ១៦០២ ហើយចាប់ពីពេលនោះមកឥណ្ឌូនេស៊ីក៏ធ្លាក់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ហូឡង់ ក្នុងរយៈពេលប្រមាណជាបីសតវត្ស​ រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ១៩៤២ ចន្លោះសង្គ្រាមមហាអាស៊ីបូព៌ា ជប៉ុនបានចូលមកគ្រប់គ្រងក្រុមកោះឥណ្ឌូនេស៊ីខាងកើត។
ក្រោយពេលដែលសង្គ្រាមមហាអាស៊ីបូព៌ារលត់ ហូឡង់បានបញ្ជូនកម្លាំងទ័ពមកឥណ្ឌូនេស៊ីម្ដងទៀត ដោយបានទទួលការគាំទ្រពីកងទ័ពអង់គ្លេស ដែលចូលមកគ្រប់គ្រងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ក្រោយពេលដេញជប៉ុនចេញពីប្រទេស ឥណ្ឌូនេស៊ីបានប្រកាសឯករាជ្យ ព្រមទាំងប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ឆ្នាំគ.ស ១៩៤៥ និងប្រកាសមូលដ្ឋានបញ្ចសីល។ លោកដុកទ័រស៊ូកាណូបានទទួលការជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតី ដែលបានធ្វើការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យ ប្ដូរដោយឈាមសាច់ស្រស់ និងអាយុជីវិតរបស់ជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីរាប់សែននាក់។ នៅទីបំផុតឥណ្ឌូនេស៊ីក៏ទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ ។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៤៥ កំណត់ឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ី មានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងក្នុងទម្រង់តែមួយ មានរបបគ្រប់គ្រងជាលក្ខណៈរួមទូទាំងប្រទេស (United Structure) មានប្រធានាធិបតីជាប្រមុខនិងមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ពេលដាណឺម៉ាកប្រគល់អំណាចអធិបតេយ្យឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ ឥណ្ឌូនេស៊ីក៏មានរដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់ទី២ កំណត់ឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ីមានការគ្រប់គ្រងបែបសាធារណរដ្ឋ (Federation) ហៅឈ្មោះប្រទេសថា សហរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី (United states of Indonesia)។
ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ឥណ្ឌូនេស៊ីបាននាំយករដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់ទី៣ មកប្រើក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេស កំណត់ឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ីត្រឡប់ទៅមានរបបគ្រប់គ្រងបែបរួមទូទាំងប្រទេសដូចរដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់ដំបូង។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៥៩ ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៊ីក៏បានប្រកាសឱ្យប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញច្បាប់ឆ្នាំ ១៩៤៥ ជាថ្មី។
នយោបាយប្រជាជន
នយោបាយប្រជាជនជាផ្នែកមួយនៃចរន្ដប្រជាសង្គម (Civil society)។ បើនិយាយពីនយោបាយប្រជាជននៅឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងយុគសម័យបច្ចុប្បន្ន ចាំបាច់ត្រូវឈានទៅឱ្យដល់ស្ថានការណ៍ទូទៅក្នុងសម័យនៃអតីតប្រធានាធិបតីស៊ូហារតូថាបានបើកឱកាសឱ្យប្រជាជនបានចូលរួមក្នុងកិច្ចការនយោបាយដល់កម្រិតណា។ លោកប្រធានាធិបតីស៊ូហារតូ គ្រប់គ្រងប្រទេសតាំងពីថ្ងៃទី ១១​ មីនា ១៩៦៦ ដោយប្រើច្បាប់ទាហានមកគ្រប់គ្រងប្រទេស មានការរឹតត្បិតចំពោះអ្នកសិក្សា បញ្ញាជន សិល្បករ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ក្រុមជនជាតិចិននិងក្រុមមុស្លីមផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យ “របៀបថ្មី”ក្លាយជាមូលដ្ឋានសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីតាមតម្រូវការ ធ្វើឱ្យកើតមានអំណាចផ្ដាច់ការនៅឥណ្ឌូនេស៊ី អស់រយៈពេល៣២ឆ្នាំ គឺចាប់ពីឆ្នាំគ.ស ១៩៦៦-១៩៩៨។
ការរួបរួមបក្សនយោបាយជានយោបាយសំខាន់ដែលស៊ូហារតូប្រើដើម្បីកាត់បន្ថយបក្សនយោបាយផ្សេងៗ ដោយផ្ដល់ហេតុផលថា ប្រទេសដែលមានភាពចម្រុះខាងជនជាតិ សាសនានិងវប្បធម៌នោះ បើមានបក្សនយោបាយច្រើន ជាការមិនសមស្របក្នុងការបង្កើតស្ថេរភាពខាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។
មុនដំបូងក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៧០ រដ្ឋាភិបាលប្រកាសឱ្យមានការរួបរួមគ្នានៅសល់ត្រឹម ៣ ក្រុមធំៗ ដូចជា៖ ១. ក្រុមកណ្ដាលនិងជាក្រុមផ្លូវលោកហៅថា ក្រុមប្រតិបត្តិការឬក្រុមកូលកា(Golongan Karya-GOLKAR) ២. ក្រុមចិត្តវិទ្យា ដែលរួបរួមបក្សមុស្លីមទាំងអស់បញ្ចូលគ្នា ៣. ក្រុមអ្នកជាតិនិយម ដែលរួបរួមបក្សនយោបាយដែលនៅសល់បញ្ចូលគ្នា
ក្នុងពេលដែលធ្វើការកាត់បន្ថយអំណាចបក្សនយោបាយនោះ ស៊ូហារតូបាននាំយកទ្រឹស្ដី “ប្រជាជនហេលហាល” មកប្រើព្រមៗ គ្នាដែរ គឺបែបចែកប្រជាជនចេញពីកិច្ចការរបស់បក្សនយោបាយ។ ប្រជាជនទូទៅអាចចូលរួមនយោបាយបានតែក្នុងពេលបោះឆ្នោតសកល រៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្ដងប៉ុណ្ណោះ ដែលស្មើនឹងការផ្ដាច់ប្រជាជនចេញពីនយោបាយនោះឯង។ សភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងសម័យនោះផ្ដល់ប្រយោជន៍តែចំពោះពួកថ្នាក់ដឹកនាំ និងក្រុមនាយទុនតែប៉ុណ្ណោះ។ ប្រជាជនភាគច្រើនមិនមានការងារធ្វើ ហើយក្រីក្រណាស់។ ការរិះគន់ផ្សេងៗ ដែលទាក់ទិននឹងភាពក្រីក្រឬវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច និងបញ្ហាណាក៏ដោយ ដែលអាចនាំទៅរកអស្ថេរភាពក្នុងប្រទេស ត្រូវបានរឹតត្បិតយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសបំផុតនោះគឺប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផ្សេងៗ ត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការពីសំណាក់ក្រុមការងារស្ថេរភាពរបស់រដ្ឋគ្រប់ពេលវេលា​ ទាំងស្ថានីយ៍វិទ្យុផ្សាយសំឡេង ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ និងការសែតផ្សេងៗ របស់រដ្ឋនិងឯកជន។ បើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងនោះចង់ផ្សាយព័ត៌មានឬព្រឹត្ដិការណ៍ផ្សេងៗ ត្រូវឆ្លងកាត់ការត្រូតពិនិត្យនិងការអនុញ្ញាតិជាផ្លូវការពីរដ្ឋជាមុន បើចចេសនឹងត្រូវទទួលទោសដោយគ្មានការលើកលែងទាំងអស់។
'====រចនាសម្ព័ន្ធការគ្រប់គ្រងរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី====
១. ថ្នាក់ជាតិ
-សភាទីប្រឹក្សាប្រជាជន --- សភាតំណាងរាស្ដ្រ + សភាតំណាងភូមិភាគ
-ប្រធានាធិបតី
-គណៈរដ្ឋមន្ដ្រី
-សភាតំណារាស្ដ្រ
-សង្កាត់បក្សនយោបាយ
-បានមកពីការបោះឆ្នោត
-សភាតំណាងភូមិភាគ
-សាលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ
ឆោមស្រស់
ច្រៀងដោយ នភ ហង្សផលា
ឥណ្ឌូណេស៊ី
នយោបាយប្រជាជន
-អង្គការឯករាជ្យ
-គណៈកម្មការសិទ្ធិមនុស្ស
ឆោមស្រស់
និពន្ធបទភ្លេង និងទំនុកច្រៀង ដោយ នភ ហង្សផលា ឆ្នាំ២០០៩
ឥណ្ឌូណេស៊ី
នយោបាយប្រជាជន
-គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យកិច្ចការផែនដី