cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ពន្លឺនាវាត្រៃលក្ខណ៍ វគ្គទី៨
វិបស្សនាបញ្ហាធម្មបរិយាយ វគ្គទី៨
ភព១ ។ បើចិត្តជាប់នឹងរស តួចិត្តដែលជាប់នោះ ជាភវតណ្ហា រសនោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យរសនោះបាត់ទៅ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះជា វិភវតណ្ហា រសនោះជា អរូបភព១ ។ ក្នុងរស១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។ បើចិត្តត្រេកអរ នឹងសម្ផស្ស តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះ ជាកាមតណ្ហា សម្ផស្សនោះជា កាម
ភព១ ។ បើចិត្តជាប់ នឹងសម្ផស្ស តួចិត្តដែលជាប់នោះ ជាភវតណ្ហា សម្ផស្សនោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យសម្ផស្សបាត់បង់ទៅ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះជា វិភវតណ្ហា សម្ផស្សនោះជា អរូបភព១ ។ ក្នុងសម្ផស្ស១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។ បើចិត្តត្រេកអរ នឹងធម្មារម្មណ៍ តួចិត្តដែល ត្រេកអរនោះ ជាកាមតណ្ហា ធម្មារម្មណ៍នោះជា កាមភព១ ។ បើចិត្តជាប់ នឹងធម្មារម្មណ៍ តួចិត្តដែល ជាប់នោះជា ភវតណ្ហា ធម្មារម្មណ៍នោះជា រូបភព១ ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យធម្មារម្មណ៍ ព្រាត់ប្រាសទៅ តួចិត្តដែល មិនចង់នោះ ជាវិភវតណ្ហា ធម្មារម្មណ៍នោះជា អរូបភព១ ។ ក្នុងធម្មារម្មណ៍១ មានភព៣ មានតណ្ហា៣ មានឧបាទាន៣ មានទិដ្និ២ ។
ចាត់ជាអតីត អនាគត បច្ចុប្បន្ន ។ កាលបើភ្នែកក្រឡេក ឃើញរូបហើយ ចិត្តត្រេកអរ កាមតណ្ហានេះ ជាបច្ចុប្បន្ន អតីត អនាគតមិនទាន់ មានមកដល់ ។ កាលបើចិត្ត ជាប់
នឹងរូប ភវតណ្ហានេះជា បច្ចុប្បន្ន កាមតណ្ហានោះ ជាអតីតវិញ អនាគត មិនទាន់មានមកដល់ ។ កាលបើចិត្តមិនចង់ ឲ្យរូបព្រាត់ប្រាស វិភវតណ្ហានេះ ជាបច្ចុប្បន្ន ភវតណ្ហា
នោះ ជាអតីតវិញ អនាគតមិនទាន់ មានមកដល់ ។ តណ្ហានេះចាត់ទុកជា អតីត៣៦ អនាគត៣៦ បច្ចុប្បន្ន៣៦ រួមទាំងអស ត្រូវជា១០៨ ។
ព្រោះសឡាយតនៈ សឡាយតនៈកើតមានព្រោះនាមនិងរូប នាមនិងរូបកើតមានព្រោះសង្ខារ សង្ខារកើតមានព្រោះអវិជ្ជា ។ ក៏បដិច្ចសមុប្បាទនេះ ជាធម៌ដោយឡែកអំពី
គ្នា តែត្រូវអាស្រ័យគ្នា ហើយកើតឡើងតៗគ្នា ព្រោះមានអវិជ្ជា និងសង្ខារជាមេប្រធាន បណ្តាលឲ្យកើតឡើង តៗគ្នាមិនដាច់ ហើយអវិជ្ជា ទៅកាន់ការ គ្រប់តំណែង សង្ខារ
ក៏ជាអ្នកតាក់តែងគ្រប់ដំណែង នៅក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទធម៌នេះ ហើយកងទុក្ខ ទាំង១២មានជាតិទុក្ខជាដើម ក៏កើតឡើងតៗគ្នា ព្រោះមានអវិជ្ជា និងសង្ខារជា បច្ច័យ ។ កាល
បើបដិច្ចសមុប្បាទ កើតឡើង កងទុក្ខក៏កើតឡើង ហើយហូរចូល ទៅកាន់ត្រៃលោក ។ ត្រៃលោក ក៏បញ្ជូនទៅកាន់ អាកាសធាតុ ទៅនៅត្រង់សេចក្តី វិនាសសូន្យសោះ ទទេៗហៅថា អាកាសធាតុ ។ នាវាត្រៃលោក ដែលប្រដាប់ ទៅដោយ ធម៌ទាំង១៦យ៉ាងនេះ គឺបដិច្ចសមុប្បាទ១២ ត្រៃលោក៣ អាកាសធាតុ១ ត្រូវជា១៦ ។ កាលបើធម៌ ទាំង១៦នេះកើតឡើង ហើយ ភ្លើងទុក្ខនិងភ្លើងកិលេស ក៏កើតឡើង តៗគ្នាជាប់មិនដាច់ ដូចន័យដែលមាន សេចក្តីអធិប្បាយ ទៅខាងមុខនេះ ។ យោគៈ៤ នីវរណៈ៥ ឧបាទាន៤ បរាមាសៈ១ អនុសយៈ៧ មលៈ៣ អកុសលកម្មបទ១០ អកុសលចិត្តុប្បាទ១២ ។
អ្នកឃើញភ្លើងកិលេស ហើយឬនៅ? សាធុ សាធុ ប្រពៃហើយ! ប្រពៃហើយ! ខ្ញុំទាំងពីរនាក់ ឃើញច្បាស់ ណាស់ហើយ ថាភ្លើងកិលេស ទាំងអស់នេះ ប្រជុំចូលក្នុង បដិច្ច
សមុប្បាទធម៌ ទាំង១២ពិតមែន ហើយធម៌ទាំងនេះបង្វិល ឲ្យវិលទៅកាន់ នាវាត្រៃលោក ហើយក៏នាំចូល ទៅកាន់អាកាសធាតុ គឺជារបស់ សោះសូន្យទទេៗ រកប្រយោជន៍
គ្មាន ស្លាប់ទៅទទេៗ មានតែភ្លើងទុក្ខ និងភ្លើងកិលេស ជាប់តាម ទៅជាមួយផង ដល់ត្រឡប់ មកកើតវិញ ក៏មកទទេៗ មានតែភ្លើងទុក្ខ និងភ្លើងកិលេស តាមមក ជាមួយ
ដោយភ្លើងទុក្ខ និងភ្លើងកិលេស ដុតបំផ្លាញរូប ដុតបំផ្លាញនាម ឲ្យរលាយទៅជា អាកាសទទេៗ ។ ឯភ្លើងទុក្ខទាំង៤ភ្នក់នេះ សម្រាប់ដុតបំផ្លាញ រូបទាំង២៨ឲ្យ រលាយសោះ
សូន្យ ទៅទទេៗ ។ ចំណែកភ្លើងកិលេស ទាំង១៥០០នេះ សម្រាប់ដុតបំផ្លាញ ពួកនាមទាំង៤គឺ វេទនា១ សញ្ញា១ សង្ខារ១ វិញ្ញាណ១ ឲ្យរលាយសោះសូន្យទៅ ហើយបំភ្លៃ
កំណើត ឲ្យក្លាយទៅកើត ជាប្រេត-នរក-តិរច្ឆាន-អសុរកាយ សោយនូវសេចក្តី ទុក្ខវេទនា រកទីបំផុតគ្មាន ។ ដូចអន្ទាក់ឆ្វាក់រឹតក អូសទាញដឹកនាំ ឲ្យនៅតែក្នុង នាវាត្រៃលោក ច្រើនមីរដេរដាស កកកុញណែនណាន់តាន់តាប់ ចង្អៀតដូចជា អង្ករនៅក្នុងនាឡិ ឬដូចជាស្និតចេក ត្រា
រាប់ពុំអស់ នូវមនុស្សសត្វដែលជិះ នៅលើនាវាត្រៃលោក ហើយបើកទៅ តាមប្រឡាយទឹក ដែលហូរត្របាញ់ គឺតណ្ហា ឆ្ពោះទៅកាន់ ភពតូចនិងភពធំ នោះឯង ។ ខ្ញុំទាំងពីរ
មនុស្ស ឬសត្វណាជិះ សោះឡើយ មែនឬមិនមែន ព្រះអង្គ?
មានអាយុវែង រូបល្អ ចំរើនភាវនា ឲ្យបានផលមានបញ្ញា និងបានសេចក្តីសុខច្រើន ខ្ញុំសំគាល់ឃើញ ដូច្នេះហើយ ក៏ខំធ្វើទាន សីល ភាវនាទៅ ។ បញ្ញាថា បើអ្នកសំគាល់ ឃើញដូច្នោះ ហើយខំធ្វើទាន សីល ភាវនាយ៉ាងនេះ មិនបានចូលក្នុង នាវាត្រៃលក្ខណ៍ ជាដាច់ខាត បានជាថា មិនបានចូលក្នុង នាវាត្រៃលក្ខណ៍នោះ ព្រោះថាអ្នកសំគាល់
យក ត្រៃលោកមកជាអារម្មណ៍ ហៅថាលោកាធិបតេយ្យ អត្តាធិបតេយ្យ ។ ទាន សីល ភាវនារបស់អ្នកនេះ ចាត់ចូលទៅក្នុង នាវាត្រៃលោកទាំងអស់ ។ បើទាន សីល ភាវ
នារបស់អ្នក កាន់យក ធម្មាធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍នោះ ទើបចាត់ចូល ទៅក្នុងនាវា ត្រៃលក្ខណ៍ទាំងអស់ ។ សញ្ញា វិញ្ញាណថា ទាន សីល ភាវនា ដែលខ្ញុំបានធ្វើទាំងអស់ មិនចាត់ចូល ទៅក្នុងនាវាត្រៃលក្ខណ៍ ខ្ញុំក៏យល់ព្រមហើយ ពិតជានៅក្នុង នាវាត្រៃលោក ប្រាកដមែន ចុះចំណែក ផលបុណ្យ បានឬមិនបាន? ។ បញ្ញាថា សេចក្តីត្រង់នេះ អ្នកចាំស្តាប់ អភិធម្មសំដែងថា សោមនស្ស សហគត ញាណសម្បយុត្ត កុសលចិត្តកើតឡើង ប្រកបដោយ សោមនស្សវេទនា ប្រកបដោយញាណ ជាគ្រឿងដឹង បើមាន
ញាណ ទើបធ្វើទាន សីល ភាវនា កាន់យក ធម្មាធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍បាន ។ កុសលចិត្ត ដែលកើតឡើងក្នុង នាវាត្រៃល័ក្ខណ៍ បើគ្មានញាណទេ ហើយធ្វើទាន សីល ភាវនា ប្រើតែវិញ្ញាណនោះ កាន់យកបានតែ លោកាធិបតេយ្យ និងអត្តាធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ ជាប់នៅក្នុង នាវាត្រៃលោក ទាំងអស់ ។ សោមនស្ស សហគត ទិដ្និគតសម្បយុត្ត លោភចិត្តកើតឡើង ប្រកបដោយ សោមនស្សវេទនា និងព្រមដោយទិដ្និ ទាំង២ប្រការគឺ សស្សតទិដ្និ១ ឧច្ឆេទទិដ្និ១ ។ បើធ្វើទាន ប្រកបដោយសោមនស្ស ព្រមដោយទិដ្និ ដែលយល់ឃើញថា អនាគតទៅ ខាងមុខ នឹងមានភោគ សម្បត្តិច្រើន ឃើញដូច្នោះហើយ ចិត្តក៏ត្រេកអរ ជាប់ចិត្តនឹងសម្បត្តិ ហើយក៏ប្រាថ្នាថា ឲ្យបាន
ចុះ ។ ចំណែកអ្នកម្ចាស់ទាន ក៏កើតលោភមូល សោមនស្ស ជាទិដ្និសម្បយុត្ត រឹតតែខ្លាំងឡើងៗ ត្រង់ដែលយល់ឃើញថា ធ្វើទានបាន សម្បត្តិច្រើននេះ ជាតួសស្សតទិដ្និ ។ ត្រង់ចិត្តដែលជាប់ នឹងសម្បត្តិ ប្រកាន់ឲ្យតែមានៗ ឲ្យតែនៅៗ នេះជាតួភវតណ្ហា ។ ត្រេកអរនឹងរបស់មាន ត្រេកអរនឹងរបស់នៅ នេះជាតួកាមតណ្ហា ។ បើមិនចង់ឲ្យ របស់
ទេ ព្រោះញាណសម្បយុត្តនោះ មានពីត្រឹមព្រះ សោតាបន្នបុគ្គល ឡើងទៅ ម្ល៉ោះហើយបានជា ខ្ញុំធ្វើទានតាំងពី ដើមរៀងរាបមក មានតែលោភមូល ជាទិដ្និសម្បយុត្ត ធ្វើ
ទានប្រាថ្នា ចង់ឲ្យបានតែផលបុណ្យ គឺឲ្យបានតែ ទ្រព្យច្រើនប៉ុណ្ណោះ ។ ខ្ញុំទាំងពីរនាក់នេះ យល់ឃើញថា ខុសឆ្ងាយអំពី ព្រះពុទ្ធសាសនា គ្មានឆិតគ្មានជ្រិះសោះ ។ ខ្ញុំ
ខុសណាស់ ព្រះអង្គបញ្ញា ហើយខ្លួនខ្ញុំមិនដឹង ជាខុសផង ឥឡូវនេះខ្ញុំបានភ្លឺ ណាស់ហើយព្រះអង្គ ខ្ញុំលែងវង្វេង ទៀតហើយ ។ សញ្ញា វិញ្ញាណថា ខុសម្លឹងៗ ហើយមិន
ដឹង ជាខុសផង ធ្វើទានម្តងៗលោភៈ តណ្ហារឹតតែច្រើនឡើង ម៉្លោះហើយផលលោភៈ ផលតណ្ហាឲ្យមក បានតែក្រៗ តែខ្វះៗ នេះជាផល របស់លោភៈ និងតណ្ហាហុចផល ឲ្យយ៉ាងនេះឯង ។ ខ្ញុំទាំងពីរនាក់នេះ ខុសណាស់ព្រះអង្គ កាលខ្ញុំទៅរកស៊ី ធ្វើការងារអ្វីៗ ក៏យកលោភៈ តណ្ហានិងទិដិ្ន ទៅធ្វើទៅរក ដល់ខ្ញុំទៅធ្វើទាន ក៏យកលោភៈ តណ្ហា និងទិដ្និទៅធ្វើ ទានទៀត ម៉្លោះហើយផលហុចឲ្យ មកបានតែទុក្ខ បានតែខុស បានតែក្រ បានតែខ្វះ នេះខ្លួនខ្ញុំវិនិច្ឆ័យ អំពីទានដោយខ្លួនឯង ឥតមានសេចក្តី សង្ស័យទេ ពិតជានៅក្នុង នាវាត្រៃលោក ប្រាកដណាស់ព្រះអង្គ ។ ចុះធ្វើទានដូចម្តេច ទើបបានទៅនៅក្នុង នាវាត្រៃលក្ខណ៍? ។ នោះតើដូចម្តេច? ញាណសម្បយុត្តនោះ គឺ មគ្គញាណ ញាណដែល ត្រាស់ដឹងច្បាស់ នូវភ្លើងទុក្ខ និងភ្លើងកិលេស ក្នុងខន្ធទាំង៥ ដឹងច្បាស់នូវភ្លើងទុក្ខ និងភ្លើងកិលេស ក្នុងកាមគុណទាំង៥ ញាណដែលដឹងច្បាស់នូវទុក្ខ ហើយចិត្តនៅ សម្បយុត្តជាប់នឹង អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា ដូច្នេះឈ្មោះថាញាណ ។ ញាណនេះឯងហើយ ដែលធ្វើទានបាន មហាកុសល៨នោះ ។ កាលដែលខ្ញុំ ធ្វើទាននោះ មានចិត្តសោមនស្ស ចំពោះបុគ្គល ដែលគួរឲ្យទាន មុននឹងឲ្យទាននោះ មានញាណជាគ្រឿងដឹងថា ឲ្យទាននេះរំលត់តែ ភ្លើងគឺលោភៈ តណ្ហានិងឧបាទាន ឲ្យអស់តែប៉ុណ្ណោះ មិនមានចិត្តប្រាថ្នា អ្វីអំពីទាននោះឡើយ គឺមានចិត្តត្រេកអរ ចំពោះតែត្រង់បាន ធ្វើទាននេះ១ ត្រេកអរចំពោះ បុគ្គល
ដែលបាន ទទួលទាននេះ១ ។ បើធ្វើទានម្តងៗ លោភៈ តណ្ហា និងឧបាទាន ក៏រលត់អស់ បើរលត់អស់ហើយ មហាកុសល៨ក៏កើតឡើង ពេញនៅក្នុងចិត្ត ឥតខ្វះខាត ។ បើធ្វើទានម្តងៗ លោភៈ តណ្ហា ប្រាថ្នាចង់បានបុណ្យ ចង់បានសម្បត្តិ ចង់បានលាភ យស សរសើរ ចង់បានសុខ ចង់បានអាយុវែង ចង់បានរូបល្អ ចំណង់ចង់បាននេះ ហៅ
ថា លោភៈ តណ្ហា កើតមកអំពី សស្សតទិដ្និ កាន់យក លោកាធិបតេយ្យ និងអត្តាធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍ ទាននេះឈ្មោះថា កាមសុខល្លិកាទាន រាប់ចូលក្នុង នាវាត្រៃលោក ទាំងអស់ ។ ពាក្យបូរាណ មួយឃ្លាបានពោលថា បើឲ្យទានឲ្យអោយស្មោះ កុំអាឡោះ អាល័យស្ងួន ទ្រព្យនេះនឹងនាំខ្លួន ទៅបរលោក ពុំសោះសូន្យ។ អ្នកដែលឲ្យទាន ស្មោះ
នោះ គឺឲ្យទានទៅហើយ មិនប្រាថ្នា មិនទារយកបុណ្យ មិនទារយកសម្បត្តិ មិនទារយកសុខ សរសើរ លាភ យស មិនទារយក អាយុវែង មិនប្រាថ្នារូបល្អ ចិត្តមិនមាន អា
មហាកុសល៨ ។ បើឲ្យទានស្មោះ អស់លោភៈ តណ្ហា ទិដ្និ និងឧបាទាន ដូចបានពោលមកនេះ បុណ្យនោះច្រើន ជាអនេករាប់មិនអស់ ពីព្រោះលោភៈ តណ្ហាទិដ្និនេះ ជា
តួអកុសល បើអស់លោភៈ តណ្ហា ទិដ្និហើយ ចិត្តនោះជាតួ មហាកុសលទាំងអស់ ។ ទានដែលឲ្យស្មោះនេះ ព្រោះកាន់យក ធម្មធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍ ហៅថា មជ្ឈិមាបដិ
បទាទាន រាប់បញ្ចូលទៅក្នុង នាវាព្រះត្រៃលក្ខណ៍ ។ សញ្ញាថា ខ្ញុំចេះអភិធម្មដែរ វិញ្ញាណថាខ្ញុំចេះដែរ ចុះហេតុដូចម្តេច ក៏បានទៅជា ធ្វើទានម្តងៗប្រកបដោយ លោភមូល ជាទិដ្និសម្បយុត្តដូច្នេះ ហើយ មិនដឹងខុសផង ។ វិញ្ញាណថា យើងធ្លាប់បានធ្វើ ពីដើមរៀងរាបមក ក៏ច្រើនណាស់ដែរ ហើយ ទើបនឹងមកដឹង ខុសត្រូវក្នុងថ្ងៃនេះ ។ សញ្ញា
ថា យើងទាំងពីរនាក់នេះ ខុសហើយ បានជាថា ខុសហើយនោះ ព្រោះលោភៈ តណ្ហា និងសស្សតទិដ្និ កើតឡើងព្រមគ្នា ក្នុងកាលដែលយើង ធ្វើទានម្តងៗនោះ កាន់យក
តែ លោកាធិបតេយ្យ និងអត្តាធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍ ហើយធ្វើទានទៅ លោភចិត្តកើតឡើង ហើយចង់បានបុណ្យ ចង់បានទ្រព្យ សម្បត្តិច្រើន ចង់បានជាទេវតា ជាព្រះ
ឥន្រ្ទ ចង់បានអាយុវែង ចង់បានលាភយស ចង់បានសុខសរសើរ ចង់បានរូបល្អ ។ ត្រង់ដែលចិត្ត ជាប់នឹងសម្បត្តិ នឹងវត្ថុទាំងអស់ ដូចជាខាងលើនេះ ហៅថាលោភចិត្ត ។ ត្រង់ដែល យល់ឃើញថា បានបុណ្យមកស្រួល បានសម្បត្តិមកស្រួល បានយសមកស្រួល យល់ឃើញដូច្នេះហៅថា សស្សតទិដិ្ន ។ បើចិត្តត្រេកអរ តែនឹងវត្ថុដូចមាន ខាង
លើនេះទាំងអស់ តួចិត្តដែលត្រេកអរ នោះហៅថា កាមតណ្ហា ។ បើចិត្តប្រកាន់ខ្ជាប់ នូវវត្ថុទាំងអស់នោះ ឲ្យតែនៅៗ ទៀងៗតួចិត្តនោះ ហៅថា ភវតណ្ហា ។ បើចិត្តមិនចង់ ឲ្យវត្ថុទាំងអស់នោះ វិនាសព្រាត់ប្រាស បាត់បង់ទៅ តួចិត្តដែលមិនចង់នោះ ហៅថា វិភវតណ្ហា ។ បើចិត្តកាន់យកនូវវត្ថុ ដូចមាននៅខាងលើនេះ ណាមួយមកជាអារម្មណ៍
ហើយធ្វើទានទៅ ទាននោះហៅថា លោកាធិបតេយ្យទាន និង អត្តាធិបតេយ្យទាន ។ នេះរាប់បញ្ចូលទៅក្នុង នាវាត្រៃលោក ទាំងអស់ ។ មានរឿងមួយសម្តែងថា នាកាល
ព្រះពុទ្ធសករាជ បាន២១៨ឆ្នាំ មានព្រះមហាក្សត្រ មួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមធម្មាសោក ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គបានកសាង ព្រះចេតិយចំនួន ៨ម៉ឺន៤ពាន់ ឃើញថាធ្វើទាន
នោះ ច្រើនជាអនេក តែកាន់យក អត្តាធិបតេយ្យ ជាអារម្មណ៍ ហើយខំកសាងទៅ ។ លុះកសាងរួច ស្រេចហើយ ទើបចូលទៅ ក្រាបទូលសួរ ព្រះមោគ្គលីបុត្តថា ខ្ញុំព្រះករុ
ណាម្ចាស់ កសាងនេះ តើនឹងបានទៅជាអ្វី? ព្រះមោគ្គលីបុត្តតបថា ទានដែលមហារាជ ធ្វើទាំងអស់នេះ ជាទានក្រៅ ព្រះពុទ្ធសាសនា គ្មានចូលក្នុង ព្រះពុទ្ធសាសនាទេ ។ បញ្ញាសួរទៅវិញ្ញាណថា នាវាត្រៃលោក តើនាំសត្វឯណា? វិញ្ញាណឆ្លើយថា នាវាត្រៃលោក នាំសត្វទៅកាន់ សេចក្តីវិនាស ព្រាត់ប្រាសសោះសូន្យ ទទេៗ ។ អើវិញ្ញាណ! អ្នកឆ្លើយហ្នឹង ត្រូវហើយ ព្រោះថាសត្វ ទាំងអស់នេះ មានកម្មជាគោល បើធ្វើកម្មនោះយ៉ាងណា តែងហុចផលឲ្យមកយ៉ាងនោះ មិនដែលឲ្យផលមកខុសគោលដើមទេ ។
ឥឡូវនេះយើងធ្វើទានម្តងៗ យកតែគ្រឿងវិនាសមកជាអារម្មណ៍ ហើយឲ្យទានទៅ បានជាផលមក បានតែវិនាសព្រាត់ប្រាសសោះសូន្យទទេៗ ។ បើធ្វើទានកាន់យក លោ
អារម្មណ៍ ទាននោះហៅថា មជ្ឈិមាបដិបទាទាន ។ មជ្ឈិមាបដិបទាទាននេះ រាប់បញ្ចូលទៅក្នុង នាវាត្រៃលក្ខណ៍ ។ ដែលធ្វើទាន កាន់យក លោកាធិបតេយ្យ និងអត្តាធិប
គេនាំគ្នា ប្រាថ្នាថា ឲ្យមានសម្បត្តិ ឲ្យបានបុណ្យ បានសក្តិយស ឲ្យបានខ្ពង់ខ្ពស់ ឲ្យបានកើតទៅ ជាទេវតា ជាព្រះឥន្រ្ទ ជាព្រះព្រហ្ម ឲ្យបានស្មើរៗគ្នាទៅហោង គេនាំគ្នា
សោមនស្ស ត្រេកអរថា សាធុៗ ៣ដង គេសន្មតថាបានបុណ្យ ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបស្សនាធុរៈ
អនុគមន៍បែតា
អនុគមន៍បែតាត្រូវបានសិក្សាដោយអយល័រ (ឬអឺលែរ) និង គណិតវិទូបារាំង អាដ្រៀន ម៉ារី ឡឺហ្សង់ (Adrien-Marie Legendre) និងត្រូវបានដាក់ឈ្មោះដោយគណិតវិទូ រូបវិទូ និង តារាវិទូ ជនជាតិ​បារាំង លោក ហ្សាក់ ប៊ីណេ (Jacques Binet) ។
លក្ខណៈនៃអនុគមន៍បែតា
អនុគមន៍បែតាជាអនុគមន៍ស៊ីមេទ្រី មានន័យថា
អនុគមន៍បែតាមានទំរង់ជាច្រើនរួមមាន:
ទំនាក់ទំនងរវាងអនុគមន៍បែតា និង អនុគមន៍ហ្គាំម៉ា
ដើម្បីទាញរកអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍បែតា យើងត្រូវសរសេរផលគុណហ្វាក់តូរ្យែលជា
តាង និង  យើងបាន
បំលែងវាទៅក្នុងប្រព័ន្ធកូអរដោនេប៉ូលែរដោយ និង :
ហេតុនេះ សរសេរឡើងវិញនូវអាគុយម៉ង់ជាមួយនឹងទំរង់ធម្មតានៃអនុគមន៍បែតា យើងបាន
អាគុយម៉ង់ក្នុងអិចស្ប៉ូណង់ស្យែលជំរុញអោយយើងប្រើវិធីជំនួស
ដែល J ជាយ៉ាកូប៊ីនៃបំលែង។ ដោយប្រើបំលែងនេះយើងទាញបាន
គេទាញបាន
ដេរីវេនៃអនុគមន៍បែតា
ដេរីវេនៃអនុមន៍បែតាកំនត់ដោយ
ដែល \ \psi(x) ជាអនុគមន៍ឌីហ្គាំម៉ា (digamma function) ។
អនុគមន៍បែតាមិនពេញលេញ
អនុគមន៍បែតាមិនពេញលេញកំនត់ដោយ
ចំពោះ x = 1 \, អនុគមន៍បែតាមិនពេញលេញត្រូវគ្នានឹងអនុគមន៍បែតាពេញលេញ (មានន័យថាវាជាអនុគមន៍បែតា) ។
អនុគមន៍បែតាមិនពេញលេញ​ដែលត្រូវបានគេធ្វើអោយទៀងទាត់​ត្រូវបានគេកំនត់ជាអនុគមន៍​នៃ​អនុគមន៍បែតាមិនពេញលេញ និង អនុគមន៍បែតាពេញលេញ។
ជាមួយនឹងអាំងតេក្រាល (ដោយប្រើអាំងតេក្រាលដោយផ្នែក) ចំពោះតំលៃជាចំនួនគត់ a និង b គេបាន
លក្ខណៈនៃអនុគមន៍បែតាមិនពេញលេញ
បែតា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ជំងឺទឹកនោមផ្អែម
ជំងឺទឹកនោមផែ្អម គឺជាជំងឺមួយដែលបង្កឡើងដោយភាពខុសបែ្លកនៃអ័រម៉ូន វាអាចបណ្តាលឲ្យមានបញ្អាជាច្រើនដូចជា ក្រលៀន ជើងប្រអប់ជើង ភែ្នក បេះដូង ប្រព័ន្ធប្រសាទ និងចរន្តឈាម ។ បើសិនជាយើងទុកវា មិនព្យាបាលទេនោះបញ្អាទាំងនេះអាចនឹងនាំ ខ្សោយក្រលៀន កើតដំបៅ ស្លាប់អវៈយវៈ ងងឹតភែ្នក ឬក៏អាចនឹងនាំឲ្យមាន ការដាច់សរសៃឈាម ក្នុងខួរក្បាលទៀតផង ។ ជំងឺទឹកនោមផែ្អម កំពុងតែកើនឡើងជាលំដាប់ ប្រហែលជាមកពីមនុស្សដែលមានអាយុច្រើន ធាត់ ហើយធ្វើឲ្យកើនឡើងនូវ អសកម្មក្នុង ជីវភាពរស់នៅ ។
ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី១
ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី១ គឺជាជំងឺទឹកនោមផែ្អម ដែលអាស្រ័យទៅលើអ័រម៉ូនអាំងសូលីនដែលមាននៅក្នុងខ្លួន ឬជាជំងឺដោយបន្សោយ ភាពស៊ាំរបស់រាងកាយ ។ ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី1នេះវាអាចបំផ្លាញកោសិកាលំពែងដែលជាអ្នកផលិត អ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីន អ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីន គឺត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បី គ្រប់គ្រងកម្រិតជាតិស្ករ នៅក្នុងឈាម បើសិនជាគ្មានអាំងស៊ូលីនទេនោះអ្នកជំងឺ អាចស្លាប់បាន។ ចំពោះអ្នកដែលកើតជំងឺទឹកនោមផែ្អមទាំងនៅកេ្មង នោះពួកគេមិន អាចផលិត អ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីន បានឡើយ។ អ្នកកើតជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី១ ត្រូវតែបង្កើនបរិមាណ អ័រម៉ូនអាំងសូលីននៅក្នុងខ្លួនរបស់ពួកគេ មិនថាតាមរយៈ ការចាក់ថ្នាំអាំងស៊ូលីន ឬពាក់ឧបករណ៍ ដើម្បីបំភាយអាំងស៊ូលីន នៅក្រោមសែ្បកទេ អ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីនមិនអាចទទួលបានតាមរយៈថ្នាំគ្រាប់ទេពីព្រោះវានឹង ត្រូវបំផ្លាញនៅ ពេលដែលយើង លេបចូលទៅដោយ មិនទាន់ទាំងបានផ្តល់ដល់រាងកាយផង។
ក) រោគសញ្ញា
ចំពោះជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី១ គឺភាគច្រើនបង្អាញរោគសញ្ញាភ្លាមៗ ។ រោគសញ្ញារបស់វាមានៈ
ចំពោះមូលហេតុពិតប្រាកដ ដែលនាំឲ្យកើតមាន ជំងឺទឹកនោមផែ្អម គេនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់នៅឡើយទេ បើទោះបីជាមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា វាអាចជាជំងឺតពូជក៏ដោយ តែក៏មានកត្តាមជ្ឈដ្ឋាន និងជំងឺដទៃដែលនាំឲ្យកើតជំងឺនេះបានដែរ។
គ) តើជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី១ អាចគ្រប់គ្រងបានឬទេ?
ចំពោះអ្នកដែលមាន ជំងឺទឹកនោមផែ្អម ប្រភេទទី១ ពួកគេអាចរស់នៅដោយរីករាយ និងមានសុខភាពធម្មតា បើសិនជាគេអនុវត្តតាមការព្យាបាល ។ កំរិតជាតិស្ករ ត្រូវបានគ្រប់គ្រង ឲ្យនៅក្នុង សភាពធម្មតារហូតតាមរយៈការចាក់បញ្ចូល អ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីន ការហាត់ប្រាណ និងការទទួលទានអាហារ ឲ្យបានទៀងទាត់ ។ ការធ្វើតេស្តលើទឹកនោម និងឈាមនឹងបង្ហាញថាតើជំងឺនេះ អាចគ្រប់គ្រងបានឬអត់ ។ វត្តមានរបស់សមាសធាតុឃីថូន (Ketones) នៅក្នុងទឹកនោមនឹងបង្ហាញថា មានបញ្ហា ។
ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២
ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២ គឺមានកំរិតធ្ងន់ធ្ងរជាងប្រភេទទី១ ហើយមានគ្រោះថ្នាក់បំផុតពីព្រោះ វាមិនអាស្រ័យទៅលើអ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីននោះទេ ភាគច្រើនវាកើតឡើងចំពោះមនុស្សដែលមានវ័យចំណាស់ចាប់ពីអាយុ ៤៥ឆ្នាំឡើងទៅ និងអ្នកដែលលើសទម្ងន់ អ្នកដែលមានជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២ នេះ គឺមិនអាចផលិតអ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីនបានគ្រប់គ្រាន់ទេ។ ឬក៏មិនអាចប្រើប្រាស់អ័រម៉ូនអាំងស៊ូលីនបានតែម្តង។ ដោយគ្មានអ័រម៉ូនអាំងសូលីនគ្រប់គ្រាន់នេះហើយ ទើបរាងកាយមិនអាចបញ្ជូនជាតិស្ករទៅក្នុងឈាម ចូលទៅក្នុងកោសិកាបានទេ។ ជាតិស្ករកើនឡើងនៅក្នុងឈាម បង្កឲ្យមានបញ្ហាដល់សុខភាព។
ក) រោគសញ្ញា
ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២ ភាគច្រើនវាមានការរាតត្បាតយឺតទេ អ្នកជំងឺភាគច្រើនមានអាការៈស្រេកទឹកខ្លាំង និងនោមញឹក។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ពួកគេមានអារម្មណ៍នឿយហត់ ឆាប់ខឹង និងចង់ក្អួត ពួកគេមានអាការៈ ឃ្លានខ្លាំងតែស្រកទម្ងន់។ ខាងក្រោមនេះ គឺជារោគសញ្ញាផេ្សងៗទៀតៈ រោគសញ្ញាទាំងនេះអាចមានលក្ខណៈស្រាល ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យគេមិនបានចាប់អារម្មណ៍ ដោយគេអាចច្រឡំ ដោយសារតែ មានវ័យចំណាស់ ។ មានមនុស្សរាប់លាន នាក់នៅលើ ពិភពលោកដែលកើត ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២នេះដោយមិនដឹងខ្លួន។
ខ ) មូលហេតុដែលនាំឲ្យកើតជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២
ចំពោះមូលហេតុដែលនាំឲ្យកើត ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទនេះ គឺដូចជាជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី១ដែរ គឺមិនទាន់ដឹងច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ ដែលគេថាវាអាចជា ជំងឺតពូជតែពុំមានភស្តុតាងនោះទេ។ មានកត្តាផេ្សងទៀតដែលគេកំណត់ ចំពោះអ្នកកើតជំងឺនេះដូចជាការធាត់ លើសទម្ងន់ BMI > 25 លើសសំពាធឈាម លើសជាតិខ្លាញ់ក្នុងឈាម ជាដើម​ ។
គ ) តើជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២នេះអាចគ្រប់គ្រងបានឬទេ?
ជំងឺទឹកនោមផែ្អមប្រភេទទី២ អាចគ្រប់គ្រងបានដោយរក្សាបរិមាណ ជាតិស្ករឲ្យស្ថិតនៅក្នុង កំរិតធម្មតាជានិច្ចតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ហើយការគ្រប់គ្រង ជាតិស្ករអាចធ្វើទៅ បានតែតាមរយៈការហាត់ប្រាណឲ្យ បានទៀងទាត់ និងគ្រប់ការតមអាហារឲ្យបានម៉ត់ចត់តែប៉ុណ្ណោះ។ ការសម្រកទម្ងន់អាចជួយអ្នកលើស ទម្ងន់ខ្លះក្នុងការរក្សាកំរិតជាតិស្ករ ក្នុងឈាមស្ថិតនៅក្នុងសភាពធម្មតាបាន។
តើជំងឺទឹកនោមផែ្អមទាំងពីរប្រភេទនេះអាចព្យាបាលបានឬទេ?
នៅពេលនេះក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត វេជ្ជបណ្ឌិត បានខិតខំស្វះសែ្វងគ្រប់វិធីដើម្បីរកវិធីព្យាបាល ហើយក៏មានក្តីសង្ឃឹមខ្លះដែរ ទោះបីជាមិនមាន ថ្នាំព្យាបាលពិតប្រាកដ ក៏អាចកាត់បន្ថយ គ្រោះថ្នាក់បានខ្លះៗដែរ ។ សង្ឃឹមថាគេនឹងរកឃើញថ្នាំ និងវិធីព្យាបាលក្នុងរយៈពេលឆាប់ៗខាងមុខនេះ។
ប្រភពអត្ថបទនេះ
ដកស្រង់និងបកប្រែពីអត្ថបទរបស់ប៊ីប៊ីស៊ី BBC (The British Broadcasting Corporation) ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សុខភាព
សម្ព័ន្ធអ្នកសរសេរ
សម្ព័ន្ធ​ការសរសេរ​ (Writing Alliance) គឺជា​សមាគម​មួយ​ដែល​​ អតីត​និស្សិត​ចំនួន​១០រូប​​បាន​បង្កើតឡើងនៅ​ខែ​មករា​ឆ្នាំ​២០១១។ សមាគមនេះ​មាន​មាន​គោល​ដៅ​ជម្រុញ​យុវជន​ខ្មែរ​ឱ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍ និង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ទៅ​លើ​ការ​សរសេរ។ សមាគមធ្លាប់​​បាន​​សហការ ជាមួយ​ដៃ​គូជាច្រើន ជាទូទៅ​ក្នុង​មុខ​ងារ​ជា​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ។ នៅ​ចុង​ខែ​កុម្ភៈ​ឆ្នាំ​២០១៤ សម្ព័ន្ធ​ការ​សរសេរបាន​ចូល​រួម​ក្នុង​កម្មវិធី​ពិពណ៌សៀវភៅ នៅសាល​សន្និសីទ​ចតុមុខ។ ក្នុង​ចំណោម​សៀវភៅ​ដែល​សមាគម​ដាក់​លក់​នៅ​ថ្ងៃ​នោះ មាន​សៀវភៅ​បួន​ក្បាល លោក​សុខ ចាន់ផល​ជាអ្នកនិពន្ធ។
កំណើត​​សមាគម​ សម្ព័ន្ធ​ការសរសេរ
សមាគមសម្ព័ន្ធ​ការសរសេរ កើត​ឡើង​ពី​និស្សិត​ដប់រូប ក្នុង​ចំណោម​និស្សិត​២០០រូប​ដែល​ សាកលវិទ្យាល័យ​កម្ពុជាបាន​ជ្រើស​រើស​។ កាលនោះ សាកវិទ្យាល័យ​កម្ពុជា​បាន​ប្រកាស​ជ្រើស​រើស​និស្សិត​ ក្នុង​គោល​បំណងដើម្បី​ជួយ​ដល់​ដំណើរ​ការងារ​មួយ​ចំនួន​របស់សាកលវិទ្យាល័យ។ ក្រោយ​មក ចំនួន​ស្សិត​ក៏ចេះ​តែ​ថយចុះទៅៗ។ ពេល​ដែល​នៅ​សល់​និស្សិត​ប្រហែល​៣០រូប សាលាបាន​បើក​វគ្គ​បណ្ដុះបណ្ដាល​មួយ​ដែល​មាន​រយៈពេល ២ខែ។ វគ្គបណ្ដុះបណ្ដាល​នេះមានបួន​មេរៀន ហើយបង្ហាត់​និស្សិត​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ដែល​នៅ​សល់​៣០រូប ​ឱ្យ​ចេះ​សរសេរអត្ថបទ​បែប​សារពត៌មាន។
ក្រោយ​មក​ទៀត ចំនួន​និស្សិត​ក្នុង​ក្រុម​ថយ​មក​នៅ​ត្រឹមដប់រូប។ និស្សិត​ដប់រូប​នេះ ជាអ្នក​សរសេរ​ព្រឹត្តិបត្រ​ប្រចាំ​សាកលវិទ្យាល័យ​កម្ពុជា។ នៅ​ខែមករា​ឆ្នាំ​២០១១ និស្សិត​ទាំង​ដប់​រូបបាន​ព្រមព្រៀង​គ្នា​បង្កើត​សមាគម​មួយ។ សមាគម​នោះគឺ​សម្ព័ន្ធ​ការ​សរសេរ​នេះ​ឯង។
កំណើត​សមាគមបច្ចុប្បន្ន
ប្រហែលជាខែមេសាឆ្នាំ២០១២ សមាជិក​បួនរូបបាន​ត្រឡប់​មកជួបគ្នាវិញ។ លោក​សុខ ឡាក់​ជា​សមាជិក​ម្នាក់​ក្នុង​នោះ។ ប្រមួល​គ្នា​បាន​ប្រហែលដប់នាក់ ក្រុម​នេះ​រក្សា​ឈ្មោះ​ជា​សមាគម​សម្ព័ន្ធ​ការសរសេរដដែល ហើយក្នុង​រយៈពេល​បួន​ខែ​ដំបូង(ពីមេសា​ដល់​សីហា) សមាជិកទាំង​អស់​ព្រមព្រៀងពេល​គ្នាដើម្បី​ជួប​ប្រជុំធ្វើ​កិច្ច​ការ​ពីរយ៉ាង។ កិច្ច​ការទី​មួយគឺ​ចាប់​ផ្ដើម​ផ្លាស់ប្ដូរ​យោបល់​គ្នា​សរសេរ​អត្ថបទ។ កិច្ច​ការទីពីរគឺ​ពួក​គេ​រៀប​ចំ​បង្កើត​រចនាសម្ព័ន្ធ និង កំណត់​ទស្សនវិស័យនិង​គោលការណ៍នៃ​សមាគម។ សមាគម​ក៏បាន​ព្យាយាម​ស្វែង​រក​កន្លែង​ផ្សព្វផ្សាយ​ស្នាដៃ​សំនេរ​របស់​ខ្លួន។ នា​ខែ​សីហាឆ្នាំ២០១២ សមាគម​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​គេហទំព័រ writingalliance.net។​
បណ្ឌិត្យ​សភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​ទីក្រុង​ឡាអេ
បណ្ឌិត្យសភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​ទីក្រុង​ឡាអេ (ជាភាសា​អង់គ្លេស ៖ The Hague Academy of International Law; ជា​ភាសា​បារាំង ៖ Académie de droit international de La Haye) គឺ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​អប់រំ​កម្រិត​ខ្ពស់​ផ្នែកនីតិ​អន្តរជាតិ​សាធារណៈ និង ឯកជន ស្ថិត​នៅ វិមាន​សន្តិភាព ទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ ។ កម្មវិធី​សិក្សា​បង្រៀន​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស និង​បារាំង និង នៅ​វិមាន​សន្តិភាព លើក​លែង​តែ​វគ្គ​សិក្សា​កម្មវិធី​ខាង​ក្រៅ ។
ប្រវត្តិ
ចាប់​តាំង​ពី​ការ​បង្កើត​នៅ​ឆ្នាំ ១៩២៣ បណ្ឌិត្យ​សភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​ទីក្រុង​ឡាអេ​បាន​កាន់កាប់​បរិវេណ​នៃវិមាន​សន្តិភាព ។ នៅ​ជាប់​អគារ​វិមាន​សន្តិភាព គឺ​ជា​អគារ​របស់​បណ្ឌិត្យសភា​ដែល​រាប់​បញ្ចូល​នូវ​សហ​សាល​បណ្ឌិត្យសភា​ដែល​កសាង​ឡើង​សម្រាប់​សន្និសីទ​អន្តរជាតិ បណ្ណាល័យ​វិមាន​សន្តិភាព ក៏​ដូច​ជា​ទីស្នាក់ការ​រដ្ឋបាល​ផ្សេង​ទៀត ។ អគារ​ថ្មី​ត្រូវ​បាន​គ្រោង និង​សាងសង់​ដោយ​វិស្វករ Michael Wilford និង Manuel Schupp ។ នៅ​ជាប់​នឹង​បណ្ឌិត្យសភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​ទីក្រុង​ឡាអេ វិមាន​សន្តិភាព​ក៏​ជា​កន្លែង​របស់​ស្ថាប័ន​យុត្តាធិការ​ជាន់ខ្ពស់​ដែរ ដូចជា តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និង ការិយាល័យ​របស់ តុលាការ​មជ្ឈត្តការអចិន្ត្រៃយ៍​ ។ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ចលនា​កសាង​សន្តិភាព​តាម​រយៈ​ច្បាប់ គំនិត​នៃ​ការ​បង្កើត​បណ្ឌិត្យសភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​ត្រូវ​បាន​លើក​មក​ពិភាក្សា​ក្នុងសន្និសីទ​ទីក្រុង​ឡាអេ​លើក​ទី​ពីរ ឆ្នាំ ១៩០៧ ​(បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​បាន​សម្ដែង​ចេញ​ដោយ Institut du Droit International កាល​ពី​ដើម​ឆ្នាំ ១៨៧៣) ។ រដ្ឋាភិបាល​ហូឡង់​​ទទួល​យក​គំនិត​នេះ ហើយ​សមាគម​នីតិ​អន្តរជាតិ​ជា​អ្នក​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​លើ​ចំណោទ​បញ្ហា​នេះ ។ មេធាវី​ហូឡង់ Tobias M. C. Asser បាន​ស្នើ​នូវ​គម្រោង​ដែល​បានស្មាន​នូវ​អ្វី​ដែល​បណ្ឌិត្យ​សភានឹង​ក្លាយ​ទៅ​ជា រួម​ជាមួយ​វគ្គ​សិក្សា​ចាប់​ពី​ខែ​កក្កដា​ដល់​ខែ​តុលា ។ Asser ទទួល​បានរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព​នៅ​ឆ្នាំ ១៩១១ និង​​វិភាគទាន​ប្រាក់​រង្វាន់​មួយ​ផ្នែក​ទៅ​បណ្ឌិត្យសភា ខណៈ​ពេល​ដែល មូលនិធិ Carnegie សម្រាប់​សន្តិភាព​អន្តរជាតិ ផ្ដល់​នូវ​វិភាគទាន​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ដើម្បី​ឲ្យ​បណ្ឌិត្យសភា​ដំណើរការ ។ ការ​សម្ពោធ​បណ្ឌិត្យសភា​ត្រូវ​បាន​គ្រោង​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ខែ​តុលា ១៩១៤ ។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមលោកលើកទី២បាន​ផ្ទុះ​ឡើង ហើយ​ការ​រៀប​ចំ​មិន​អាច​បន្ត​ទៅ​បាន​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ១៩២១ ។ នៅ​ពេល​វគ្គ​រដូវក្ដៅ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ថ្ងៃទី ១៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩២៣ នៅ​វិមាន​សន្តិភាព​ ទីក្រុង​ឡាអេ មាន​សិស្ស​ចំនួន ៣៥៣ នាក់ មក​ពី​ប្រទេស​ចំនួន ៣១ ចូល​រួម ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន​ស្ត្រី​ចំនួន ៣៤ នាក់ ។
បច្ចុប្បន្ន បណ្ឌិត្យសភា​គឺ​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ស្រាវជ្រាវ និង​ បង្រៀន​នីតិ​អន្តរជាតិ​សាធារណៈ និង​ឯកជន ក្នុង​គោលបំណង​នៃ​ការ​សិក្សា​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ និង​ស៊ី​ជម្រៅ​ នៃ​ទិដ្ឋភាព​គតិយុត្តិ​នៃ​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ ។ មហាសន្និបាត​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិជា​រឿយ​​លើក​ឡើង​ពី « វិភាគទាន​ដ៏​មាន​តម្លៃ » ដែល​បណ្ឌិត្យសភា « បន្ត​ចូល​រួម​ចំណែក​ក្នុង United Nationas Program of Assistance in the TEaching, Study, Dissemination and Wider Appreciation ​in International Law » ។ បណ្ឌិត្យសភា​ទទួល​បាន រង្វាន់​សន្តិភាព Wateler (១៩៣៦, ១៩៥០), រង្វាន់សន្តិភាព Félix Houphouët-Boigny (១៩៩២), Order of Rio Branco, ប្រេស៊ីល (១៩៩៩), និង មេដាយ​នៃ​វិទ្យាស្ថាន​ភូមិន្ទ​នៃ​ការ​សិក្សា​អឺរ៉ុប, អេស្ប៉ាញ (២០០០) ។ បណ្ឌិត្យសភា​ជ្រើសតាំង​សម្រាប់រង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពចំនួន ៣៤ ដង ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៩១៥ និង ១៩៥៦ ។ បណ្ឌិត្យសភា​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃសម្ព័ន្ធ​បណ្ឌិត្យសភា​ក្រុង​ឡាអេ ។
Curatorium
សកម្មភាព និង​គោល​នយោបាយ​​អប់រំ​របស់​បណ្ឌិត្យសភា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ដោយ Curatorium ។ Curatorium រួម​​ផ្សំ​ឡើង​ដោយ​សមាជិក​ដែល​មាន​សញ្ជាតិ​ផ្សេងៗ​គ្នា ដែល​មាន​កិត្តិសព្ទ​ក្នុង​ពិភព​សាកលវិទ្យាល័យ ពិភព​ការទូត ឬ មេធាវី​ផ្នែក​នីតិ​អន្តរជាតិ ។ ប្រធាន Curatorium គឺ​ជា​អ្នក​ច្បាប់​កិត្តិយស​ដែល​ជា​ទូទៅ​មាន​បទពិសោធន៍​ដ៏​ធំ​ទូលាយ​ក្នុង​វិជ្ជាជីវៈ​អន្តរជាតិ និង​ការទូត ។ ក្នុង​ចំណោម​ប្រធាន​ចុងក្រោយ រួម​មាន Robert Ago, Nicolas Valticos និង Boutros Boutros-Ghali ។
Boutros Boutros-Ghali, អតីត​ប្រធាន​គណៈកម្មការ​ជាតិ​សិទ្ធិមនុស្ស​អេហ្ស៊ីប និង អតីតអគ្គលេខាធិការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ;
អនុប្រធាន
Erik Jayme, សាស្ត្រាចារ្យ​ Emeritus ​នៅ វិទ្យាស្ថាន​សម្រាប់​នីតិ​ឯកជន​បរទេស និង​ នីតិ​អន្តរជាតិ​ឯកជន​និង​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​ទីក្រុង Heidelberg;
សមាជិក
Geneviève Bastid-Burdeau, សាស្ត្រាចារ្យ​នៅ​ សាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស ១ (Panthéon-Sorbonne);
Antônio Augusto Cançado Trindade, ចៅ​ក្រម​នៃតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និង អតីត​ចៅក្រម​និង​អតីត​ប្រធាន តុលាការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរ​អាមេរិក, សាស្ត្រាចារ្យ​ Emeritus ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ Brasilia;
James Crawford, សាស្ត្រាចារ្យ​នីតិ​អន្តរជាតិ និង ម្ចាស់​អាសនៈ Whewell , Cambridge;
Florentino P. Feliciano, អតីតប្រធាន, ស្ថាប័នឧទ្ធរណ៍, អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក; អតីត Senior Associate Justice, តុលាការ​កំពូល​ហ្វីលីពីន;
Diego P. Fernandez Arroyo, សាស្ត្រាចារ្យ​កិត្តិយស​នៃ សាកលវិទ្យាល័យ​ជាតិ Córdoba, សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រចាំ វិទ្យាស្ថាន​សិក្សា​នយោបាយ​នៃ​ទីក្រុង​ប៉ារីស;
Beat Hess, អតីត​ Group Legal Director, អតីត​សមាជិក​គណៈកម្មាធិការ​ប្រតិបត្តិ, Royal Dutch Shell plc;
Maarit Jänterä-Jareborg, សាស្ត្រាចារ្យ និង អតីត​ព្រឹទ្ធបុរស​នៃ​មហាវិទ្យាល័យ​នីតិសាស្ត្រ​នៃ សាកលវិទ្យាល័យ Uppsala;
Djamchid Momtaz, សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រចាំ សាកលវិទ្យាល័យ Teheran;
Shinya Murase, សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រចាំ សាកលវិទ្យាល័យ Sophia, ទីក្រុង​តូក្យូ; សមាជិក​នៃ គណៈកម្មការ​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ;
Linos-Alexander Sicilianos, សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រចាំ សាកលវិទ្យាល័យអាតែន;
A. (Teun) V.M. Struycken, សាស្ត្រាចារ្យ Emeritus ប្រចាំ Catholic University of Nijmegen; អតីត​ប្រធាន​គណៈកម្មាធិការ​នីតិ​អន្តរជាតិ​ឯកជន​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ហូឡង់​
Peter Tomka, ចៅក្រម និង ប្រធាន តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ;
Tullio Treves, តុលាការ​ប្រចាំ សាកលវិទ្យាល័យ Milan, ចៅក្រម អង្គ​ជំនុំ​ជម្រះ​អន្តរជាតិ​សម្រាប់​នីតិ​សមុទ្រ;
Hanqin Xue, ចៅក្រម​ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ;
អគ្គលេខាធិការ
Yves Daudet, សាស្ត្រាចារ្យ Emeritus ប្រចាំ សាកលវិទ្យាល័យ​ប៉ារីស ១.
ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល
ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល​ទទួល​បន្ទុក​លើ​ទិដ្ឋភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​សម្ភារៈ​នៃ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​​របស់​បណ្ឌិត្យសភា ។ ជា​ស្ថាប័ន​ហូឡង់ ដែល​សមាជិក​មាន​សញ្ជាតិ​ហូឡង់ និង​ប្រធាន​តែងតែ​ជា​ឥស្សរជន​ឈាន​មុខ​គេ (បច្ចុប្បន្ន​គឺ​អតីត​រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Bennard Bot  ។ ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល​មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ មូលនិធិហូឡង់ Carnegie ដែល​ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង និង​ចាត់ចែង វិមានសន្តិភាព ។
វគ្គ​រដូវក្ដៅ
វគ្គ​រដូវក្ដៅ​របស់​បណ្ឌិត្យសភា​​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ខែ​កក្កដា (នីតិ​អន្តរជាតិ​សាធារណៈ ) និង ខែសីហា (នីតិ​អន្តរជាតិ​ឯកជន ) ហើយ​វគ្គ​នីមួយៗ​មាន​រយៈ​ពេល ៣ សប្ដាហ៍ ។ បណ្ឌិត្យសភា​មិន​មែន​ជា​សាកលវិទ្យាល័យ​ ហើយ​ក៏​មិន​ដំណើរការ​ដូច​ជា​សាកលវិទ្យាល័យ​ដែរ ។ បណ្ឌិត្យសភា​គ្មាន​បុគ្គលិក​អចិន្ត្រៃយ៍​សម្រាប់​បង្រៀន​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ស្ថាប័ន​វិទ្យាសាស្ត្រ (Curatorium) អាច​អញ្ជើញ​​អ្នក​បង្រៀន​មក​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ ការទូត អ្នក​អនុវត្ត និង​ឥស្សរជន​ផ្សេង​ទៀត​ទូទាំង​ពិភពលោក ដែល​គេ​សន្មត​ថា​មាន​សមត្ថភាព​ក្នុង​ការ​បង្រៀន ដែល​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស ឬ បារាំង (ដោយ​មាន​ការ​បកប្រែ​ភ្លាមៗ) ។ វគ្គសិក្សា​ទាំង​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​ទម្រង់​ជា​សន្និសីទ​បន្តបន្ទាប់​គ្នា​​លើ​ប្រធាន​បទ​ទូទៅ ឬ ពិសេស ។ ជា​គោលការណ៍ វគ្គសិក្សា​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ពផ្សាយ​ក្នុង​សមូហកម្ម​​វគ្គសិក្សា​នៃ​បណ្ឌិត្យសភា​នីតិ​អន្តរជាតិ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ច្រើន​ជាង ៣៦០ វគ្គ និង​ចូលរួម​ចំណែក​ក្នុង​​ការ​បោះពុម្ព​សព្វវចនាធិប្បាយ​ដ៏​សំខាន់ៗ​លើ​ផ្នែក​នីតិ​អន្តរជាតិ​សាធារណៈ និង​ឯកជន ។
វគ្គ​រដូវ​ក្ដៅ​សំដៅ​ចំពោះ​និស្សិត​ជាន់​ខ្ពស់ និង​អ្នក​អ្នក​អនុវត្ត​ដែល​ស្វែង​រក​ចំណេះដឹង​កាន់​តែ​ជ្រៅ​ក្នុង​ផ្នែក​នីតិ​អន្តរជាតិ​សាធារណៈ ឬ​ឯកជន ។ វគ្គ​រដូវក្ដៅ​បើក​សម្រាប់​បេក្ខជន​ដែល​បាន​បញ្ចប់​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ការ​សិក្សា​រយៈ​ពេល​ ៤ ឆ្នាំ នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​មុខ​វិជ្ជា​នីតិ​អន្តរជាតិ និង​អាច​បង្ហាញ​ទៅ​កាន់ Curatorium ថា​ពួក​គេ​មាន​ចំណេះ​ដឹង​គ្រប់គ្រាន់​លើ​ប្រធានបទ​នោះ ឬ បេក្ខជន​ដែល​មាន​សញ្ញាប័ត្រ​ច្បាប់​ដែល​សិក្សា​រយៈ​ពេល ៣ ឆ្នាំ នៅ​ពេល​ដែល​បើក​វគ្គ​សិក្សា ។ បេក្ខជន​ទាំង​អស់​ត្រូវ​តែ​ស្ទាត់​ជំនាញ​លើ​ភាសា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ភាសា​ប្រើ​ការ​នៅ​បណ្ឌិត្យសភា (បារាំង ឬ អង់គ្លេស) ។ កម្មវិធី​អាហារូបករណ៍​ផ្អែក​លើ​គុណសម្បត្តិ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ប្រហែល ២០% នៃ​សិស្ស​សរុប​អាច​ទទួល​បាន​ជំនួយ​ពី​ប្រភព​ផ្គត់ផ្គង់​សាធារណៈ និង ឯកជន ។ ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ អ្នក​តំណាង​ឲ្យ​ ៨០ ទៅ ១០០ សញ្ជាតិ ចូលរួម ។
មជ្ឈមណ្ឌល​សម្រាប់​ការ​សិក្សា និង ស្រាវជ្រាវ​ ផ្នែក​នីតិ​អន្តរជាតិ និង ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ
ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៥៧ មជ្ឈមណ្ឌល​ស្រាវជ្រាវ​បាន​បើក​ដំណើរការ​ សម្រាប់​រយៈ​ពេល ៣ សប្ដាហ៍ ពី​ពាក់​កណ្ដាល​ខែ​សីហា សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ធ្វើ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​កម្រិត​ខ្ពស់ ធ្វើ​ការ​ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​សាស្ត្រាចារ្យ​ដែល​មាន​គុណវុឌ្ឍិ​ខ្ពស់​ក្នុង​ប្រធានបទ​ដែល​សិក្សា ដែល​សមិទ្ធផល​ដែល​ល្អ​បំផុត​នឹង​ត្រូវ​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​ក្នុង​សមូហកម្ម​របស់​បណ្ឌិត្យសភា ។មាន​អ្នក​ចូល​រួម​ចន្លោះ​ពី ២០ ទៅ ២៤ នាក់ ដែល​ពាក់​កណ្ដាល​នៅ​ប៉ែក​និយាយ​ភាសា​អង់គ្លេស និង​ពាក់​កណ្ដាល​ទៀត​នៅ​ប៉ែក​និយាយ​ភាសា​បារាំង ។
ប្រធានបទ ៖
២០១០ ៖ អន្តោប្រវេសន៍​អន្តរជាតិ
២០១១ ៖ បណ្ដឹង​ប្រឆាំង​សកម្មភាព​របស់​អង្គការ​អន្តរជាតិ
២០១២ ៖ ឧក្រិដ្ឋកម្ម​លើ​សមុទ្រ
២០១៤ ៖ សិទ្ធិ​នារី និង ការ​លុប​បំបាត់​ការ​រើស​អើង
កម្មវិធី​សិក្សា​ខាង​ក្រៅ
នៅ​ចុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ៦០ បណ្ឌិត្យសភា​បាន​បង្កើត « កម្មវិធីសិក្សា​ខាង​ក្រៅ » ដែល​ជា​ធម្មតា​ធ្វើ​ឡើង​ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ដោយ​ផ្លាស់​វេន​គ្នា​នៅ​អាហ្វ្រិក អាស៊ី និង​អាមេរិក​ឡាតាំង តាម​រយៈ​ការ​អញ្ជើញ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​​ ឬ អង្គការ​អន្តរជាតិ ។
កម្មវិធី​សិក្សា​ខាង​ក្រៅ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​សម្រាប់​អ្នក​ចូល​រួម​ប្រហែល ២០ នាក់ មក​ពី​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់ ហើយ​ថ្លៃ​ធ្វើ​ដំណើរ​ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​ផ្គត់ផ្គង់​ដោយ​បណ្ឌិត្យសភា ហើយ​ការ​ស្នាក់នៅ​ត្រូវ​ផ្គត់ផ្គង់​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​រដ្ឋ​ម្ចាស់​ផ្ទះ ឬ អង្គការ ។ បន្ថែម​លើ​នេះ​ទៀត ចំនួន​អ្នក​ចូលរួម​ចេញ​ដោយ​រដ្ឋ​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ខ្លួន​ឯង ។
សញ្ញាប័ត្រ​បណ្ឌិត្យសភា
បណ្ឌិត្យ​សភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​ទីក្រុង​ឡាអេ​ផ្ដល់​សញ្ញាប័ត្រ​កម្រិត​ខ្ពស់​ដល់​សិស្ស​ដែល​ដែល​មាន​ចំណេះដឹង​ជ្រៅជ្រះ​ផ្នែក​នីតិ​អន្តរជាតិ និង​បាន​ឆ្លងកាត់​ការ​ប្រលង​ទាំង​ផ្នែក​នីតិ​អន្តរជាតិ​សាធារណៈ និង នីតិ​អន្តរជាតិ​ឯកជន ។ មាន​សញ្ញាប័ត្រ​តិច​តួច​បំផុត​ត្រូវ​ផ្ដល់​ឲ្យ​ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ដោយ​សារ​​ការ​ប្រលង​មាន​លក្ខណៈ​សម្រាំង​កម្រិត​ខ្ពស់  ។
អាហារូបករណ៍​ថ្នាក់​បណ្ឌិត
ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ បណ្ឌិត្យសភា​ផ្ដល់​អាហារូបករណ៍​បណ្ឌិត​ចំនួន ៤ កន្លែង ។ អ្នក​ទទួល​អាហារូបករណ៍​ស្នាក់​នៅ​ទីក្រុង​ឡាអេ​រយៈ​ពេល ២ ខែ (កក្កដា និង សីហា) ដើម្បី​បន្ត​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ថ្នាក់​បណ្ឌិត​របស់​ពួក​គេ ។ គេ​អាច​ចូល​ទៅ​បណ្ណាល័យ​វិមាន​សន្តិភាព និង​ ចូល​រួម​វគ្គ​រដូវក្ដៅ ។ បេក្ខជន​​ត្រូវ​តែ​ជា​អ្នក​មក​ពី​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍន៍ និង​កំពុង​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន ហើយ​និក្ខេបទ​បណ្ឌិត​របស់​គេ​កំពុង​ស្ថិត​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​បញ្ចប់ ។
ការ​បោះពុម្ព
ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩២៣ វគ្គ​សិក្សា​ទាំង​អស់​នៅ​បណ្ឌិត្យសភា ជា​គោលការណ៍ ត្រូវ​បោះ​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង សមូហកម្ម​វគ្គសិក្សា​នៃ​បណ្ឌិត្យសភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​ទីក្រុង​ឡាអេ (ជា​ភាសា​អង់គ្លេស ៖ Collected Courses of the Hague Academy of International Law; ជា​ភាសាបារាំង ៖ Recueil des cours de l'Académie de droit international de La Haye) ជា​ភាសា​ដែល​បាន​បង្រៀន ។ គ្រប់​វគ្គ​ទាំង​អស់​នៃ​សមូហកម្ម​នៃ​វគ្គ​សិក្សា​ដែល​​បាន​បោះពុម្ព​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩២៣ ទាំង​វគ្គ​ដំបូង​គេ​បំផុត ​អាច​រក​បាន​ជា​ទម្រង់​អេឡិចត្រូនិក និង​សៀវភៅ​ ។  ។ កម្រង ឯកលេខនា​នៃ​បណ្ឌិត្យសភា​នីតិ​អន្តរជាតិ​នៃ​ទីក្រុង​ឡាអេ (អង់គ្លេស ៖ The Hague Academy of International Law Monographs; បារាំង ៖ Monographies de l’Académie de droit international) រួម​មានកំណែថ្មី​ដែល​បោះពុម្ព​ឡើង​វិញ និង បន្ទាន់​សម័យ​នៃ​វគ្គ​សិក្សា​នៅ​បណ្ឌិត្យសភា ។ ស្នាដៃ​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​របស់​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា និង​ស្រាវជ្រាវ​​ជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ការ​បោះពុម្ព​ផ្សាយ ចាប់តាំង​ពី​វគ្គ​ឆ្នាំ ១៩៨៥ របស់​មជ្ឈមណ្ឌល ដែល​ក្នុង​នោះ​អ្នក​ដឹក​នាំ​ការ​សិក្សា​​រាយការណ៍​អំពី​ស្ថានភាព​នៃ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ខ្លួន ។ នៅ​ពេល​ដែល​ការងារ​នៅ​មជ្ឈមណ្ឌល​ត្រូវ​បាន​ចាប់​អារម្មណ៍​ជា​ពិសេស និង​មាន​ភាព​ថ្មី​ប្លែក របាយការណ៍​របស់​អ្នក​ដឹកនាំ​ការ​សិក្សា​អម​ជាមួយ​អត្ថបទ​របស់​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​នឹង​ត្រូវ​បោះពុម្ព​ក្នុង សៀវភៅ​ច្បាប់​នៃ​បណ្ឌិត្យសភា (អង់គ្លេស ៖ Law Books of Academy; បារាំង ៖ Les livres de droit de l’Académie)  ដែល​ក្នុង​នោះ​ក៏​ចុះ​ផ្សាយ​នូវ Colloquia ដែល​រៀបចំ​ដោយ​បណ្ឌិត្យសភា​ដែរ ។
Colloquia របស់​បណ្ឌិត្យសភា
ស្ថិតនៅក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​​ក្រុមការងារ​តូច Colloquia ប្រមូល​ផ្ដុំ​អ្នក​ជំនាញ​លើ​ប្រធាន​បទ​ដែល​បាន​ជ្រើស​រើស មក​ពី​បណ្ដា​ប្រទេស​នានា​លើ​ពិភពលើក ។ កម្មវត្ថុ​ចំបង​នៃ Colloquia គ្មាន​អ្វី​ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​អ្នក​មក​ពី​ខាង​សាកលវិទ្យាល័យ ការទូត និង​អ្នក​អនុវត្ត ដែល​មាន​ប្រយោជន៍ និង​ចំណេះដឹង​រួម​លើ​មូលបទ​ជាក់លាក់​មួយ នាំ​ទៅ​រក​ការ​ប្រមូល​ចំណេះដឹង​លើ​ប្រធានបទ​ក្នុង​ការ​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​​ដែល​មាន​គុណភាព​ខ្ពស់ ។
១៩៦៨ កិច្ចព្រមព្រៀង​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ (១៩៦៩)
១៩៧១ ទិដ្ឋភាព​គតិយុត្តិ​នៃ​សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច (១៩៧២)
១៩៧៣ កិច្ចការពារ​បរិស្ថាន និង នីតិអន្តរជាតិ (១៩៧៥)
១៩៧៨ សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​សុខ​ភាពជា​សិទ្ធិ​មនុស្ស
១៩៧៩ សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​ក្នុង​កម្រិត​អន្តរជាតិ (១៩៨០)
១៩៨០ The New International Economic Order. Commercial, Technological and Cultural Aspects (១៩៨២)
១៩៨១ ការ​គ្រប់គ្រង​ធនធាន​សម្រាប់​មនុស្ស​ជាតិ ៖ នីតិសមុទ្រ (១៩៨២)
១៩៨៣ អនាគត​នៃ​នីតិ​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ពិភព​ពហុវប្បធម៌ (១៩៨៤)
១៩៨៤ អនាគត​នៃ​នីតិ​បរិស្ថាន​អន្តរជាតិ (១៩៨៥)
១៩៨៥ The Adaptation of Structures and Methods at the United Nations (1986)
១៩៩០ ដំណោះស្រាយ​សន្តិភាព​នៃ​ជម្លោះ​អន្តរជាតិ​នៅ​អឺរ៉ុប ៖ ទស្សនវិស័យ​ទៅ​អនាគត (១៩៩១)
១៩៩២ ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​តួនាទី​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ (១៩៩៣)
១៩៩៤ អនុសញ្ញា​ស្ដីពី​ការ​ហាមឃាត់ និង​ ការ​លុបបំបាត់​អាវុធគីមី ៖ ការ​ទម្លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ការ​រំសាយ​អាវុធ​ពហុភាគី (១៩៩៥)
២០០៧ បច្ចុប្បន្នភាព​នៃ​សន្និបាត​ទីក្រុង​ឡាអេ ១៩០៧ ​សន្និបាត​សន្តិភាព​លើក​ទី ២ (២០០៨)
Bibliography
Robert Kolb : Les cours généraux de droit international public de l'Académie de La Haye. Bruylant, Bruxelles, 2003.
អាស៊ីខាងកើត
អាស៊ីខាងកើត ឬអាចហៅបានថា អាស៊ីបូព៌ា គឺជាអនុតំបន់មួយនៃអាស៊ីដែលកំណត់តាមតំបន់ភូមិសាស្រ្ត និងវប្បធម៌។ រដ្ឋប្រទេសនៅអាស៊ីខាងកើតមានដូចជា៖ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ហុងកុង (តរព) ម៉ាកាវ (តរព) ជប៉ុន ម៉ុងហ្គោលី កូរ៉េខាងជើង (សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ) កូរ៉េខាងត្បូង (សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ) និងតៃវ៉ាន់ (សាធារណរដ្ឋចិន)។  សូមបញ្ជាក់ថា នៅអាស៊ីខាងកើតមានរដ្ឋចំនួនបួនដែលមិនទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពគ្នាទៅវិញទៅមកហើយរដ្ឋទាំងនោះមាន ចិនដីគោកនឹងកោះតៃវ៉ាន់ ហើយកូរ៉េខាងជើងនឹងកូរ៉េខាងត្បូង។ ម៉ាកាវនិងហុងកុងគឺជារដ្ឋដែលមានស្វ័យភាពខ្ពស់តែត្រូវនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់ចិន។ អាស៊ីខាងកើតមានព្រំប្រទល់៖ ខាងជើងជាប់នឹងអាស៊ីខាងជើង ខាងត្បូងជាប់នឹងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ភាគនីរតីគឺជាប់នឹងអាស៊ីខាងត្បូង ខាងលិចជាប់នឹងអាស៊ីកណ្តាល ខាងកើតជាប់នឹងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយភាគអាគ្នេយ៍ជាប់នឹងបណ្តុំកោះមីក្រូណេស៊ី។ នៅពេលខ្លះ ប្រទេសសិង្ហបុរីនិងវៀតណាមក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃអាស៊ីបូព៌ាផងដែរព្រោះថារដ្ឋទាំងពីរនេះមានទំនៀមទម្លាប់ វប្បធម៌ និងពូជសាសន៍ស្រដៀងនឹងប្រជាជាតិអាស៊ីបូព៌ា។ លើសពីនេះទៅទៀតនោះ សិង្ហបុរីគឺជាសមាជិកនៃកូននាគទាំងបួន។
តំបន់អាស៊ីខាងកើតគឺជាកន្លែងកំណើតនៃប្រទេសចិនបុរាណនិងអរិយធម៌ដ៏ចំណាស់របស់វា។ អាស៊ីខាងកើតមិនត្រឹមតែជាកន្លែងកំណើតនៃអរិយធម៌ចិនតែមួយនោះទេ វាក៏ជាកន្លែងកំណើតនៃអរិយធម៌ច្រើនទៀតផងដែរដូចជា ប្រទេសកូរ៉េសម័យបុរាណ ជប៉ុនសម័យបុរាណ និងចក្រភពម៉ុងកូលជាដើម។ អស់រយៈពេលជាងរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ប្រទេសចិនបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងមកលើអាស៊ីបូព៌ានិងប្រទេសជិតខាងព្រោះថាចិនគឺជារដ្ឋដែលមានអរិយធម៌ឈានមុខគេនៅក្នុងតំបន់នេះ។   តាមប្រវត្តិសាស្រ្ត សង្គមនៅអាស៊ីបូព៌ាបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីអរិយធម៌ចិន វាក្យស័ព្ទនិងអក្សរនៅតំបន់អាស៊ីខាងកើតគឺសុទ្ធតែកើតចេញពីអក្សរចិនបុរាណទាំងអស់។ ប្រតិទិនចិនគឺជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌អាស៊ីខាងកើតហើយជាឫសគល់នៃប្រតិទិនអាស៊ីបូព៌ាជាទូទៅ។ សាសនាធំៗនៅអាស៊ីខាងកើតមានដូចជា ព្រះពុទ្ធសាសនា (ភាគច្រើនគឺមហាយាន ) ខុងជឺសាសនា និងតាវសាសនាជាដើម។ សាសនាប្រជាប្រិយចិនគឺមាននៅចិនដីគោក ហុងកុង ម៉ាកាវ និងតៃវ៉ាន់ ព្រះពុទ្ធសាសនានិងស៊ីនតូសាសនាគឺនិយមនៅប្រទេសជប៉ុន រីឯសាសនាគ្រិស្ត ព្រះពុទ្ធសាសនានិងស៊ីនតូសាសនាគឺមាននៅប្រទេសកូរ៉េ។  សាសនាតេងហ្គឺនិងព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេជាទូទៅត្រូវបានគោរពប្រកាន់ដោយជនជាតិម៉ុងកូលនិងជនជាតិទីបេ ចំណែកឯសាសនាសាម៉ាវិញដែលបានរីករាលដាលដល់ភាគខាងជើងនៃប្រទេសចិន សព្វថ្ងៃត្រូវបានប្រជាជនភាគតិចចិនមួយចំនួនគោរពសាសនានេះ ជាពិសេសគឺជនជាតិម៉ាន់ជូ។ ភាសាធំៗនៅអាស៊ីខាងកើតមាន៖ ចិនកុកងឺ ភាសាជប៉ុន និងភាសាកូរ៉េ។ ក្រុមជនជាតិធំៗនៅអាស៊ីខាងកើតមាន៖ ជនជាតិហាន ជនជាតិយ៉ាម៉ាតូ និងជនជាតិកូរ៉េ។ អាស៊ីបូព៌ាមានជនជាតិភាគតិចចំនួន ៧៦ ក្រុមដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ ៥៥ ក្រុមមានដើមកំណើតនៅចិន ១៦ ក្រុមមាននៅលើកោះតៃវ៉ាន់ មួយក្រុមនៅលើកោះហុកកៃដូ (ប្រទេសជប៉ុន) និង ៤ ក្រុមទៀតនៅម៉ុងហ្គោលី។
ប្រជាជនអាស៊ីខាងកើតមានប្រមាណ ១,៧ ពាន់លាននាក់ដែលស្មើនឹង ៣៨% នៃប្រជាជនសរុបនៅទ្វីបអាស៊ី និង ២២% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបលើពិភពលោក។  ភូមិភាគអាស៊ីបូព៌ាគឺជាម្ចាស់ផ្ទះនៃទីក្រុងធំៗនៅលើពិភពលោកដូចជា៖ ទីក្រុងប៉េកាំង ហុងកុង សេអ៊ូល ស៊ាងហៃ តៃប៉ិ និងតូក្យូ...។
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ជនជាតិចិនគឺជាក្រុមមនុស្សដំបូងដែលបានមកបោះទីលំនៅលើទឹកដីអាស៊ីបូព៌ាហើយត្រូវជាស្នូលនៃអរិយធម៌អាស៊ីបូព៌ា។ ចិនបានជះឥទ្ធិពលនៃអរិយធម៌និងវប្បធម៌របស់ខ្លួនទៅតាមតំបន់ផ្សេងៗនៃអាស៊ីបូព៌ា ដែលជាហេតុនាំឱ្យតំបន់ទាំងនោះមានទំនៀមទម្លាប់ស្រដៀងនឹងចិន។ ប្រវត្តិវិទូម្នាក់ឈ្មោះពីង‐ទី ហូបានសម្តៅលើអរិយធម៌ចិនថាជា"កំណើតអរិយធម៌អាស៊ីខាងកើត"។
អរិយធម៌ចិនគឺមានអាយុកាលប្រមាណ ១,៥០០ ឆ្នាំមកហើយមុនពេលដែលអរិយធម៌អាស៊ីខាងកើតផ្សេងទៀតបានលិចចេញឡើង រាជាធិរាជចិនបានពង្រីកនូវវប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច បច្ចេកវិទ្យា និងឥទ្ធិពលនយោបាយរបស់ខ្លួនទៅកាន់រដ្ឋដទៃទៀតនៃអាស៊ីបូព៌ា។ រាជវង្សចិននីមួយៗបានខំពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនទៅទូទាំងតំបន់អាស៊ីបូព៌ាដោយការផ្សព្វផ្សាយនៃវប្បធម៌ខ្លួន ការធ្វើសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយជាដើម។ ជាលទ្ធផល ឥទ្ធិពលរបស់ចិនបានគ្របដណ្តប់មកលើដែនដីអាស៊ីបូព៌ាអស់រយៈពេលជាង ២ សហស្សវត្ស (២,០០០ ឆ្នាំ)។  ប្រព័ន្ធដៃទន្លេនៃរាជាធិរាជចិនបានឆ្លាក់រូបរាងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃអាស៊ីបូព៌ាអស់ជាងពីរសហស្សវត្ស ហើយវាបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តអាស៊ីខាងកើត។ ភាពលិចធ្លោខាងផ្នែកវប្បធម៌របស់រាជាធិរាជចិនមិនត្រឹមតែនាំឱ្យចិនក្លាយជារដ្ឋដែលមានអក្ខរកម្មដំបូងគេបង្អស់នៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ាទាំងមូលប៉ុណ្ណោះទេ តែឥទ្ធិពលរបស់វាក៏បានជះទៅដល់កូរ៉េ និងជប៉ុនផងដែរ។
នៅក្រោមអំណាចរបស់អធិរាជវូ នៃរាជវង្សហាន, ចិនបានក្លាយជាមហាអំណាចដ៏លិចធ្លោមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីចខាងកើតដោយការនាំចេញនូវឥទ្ធិពលអំណាចរបស់ខ្លួនទៅរដ្ឋជិតខាង។ កាលសម័យនោះ រាជវង្សហាននៃប្រទេសចិនគឺជារដ្ឋដែលបានបង្រួបបង្រួមប្រជាជនអាស៊ីខាងកើត មានអក្ខរកម្មនិងនគរូបនីយកម្មច្រើនបំផុត ក៏ដូចជា ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច អរិយធម៌ បច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌ទៅគ្រប់កន្លៀតនៃអាស៊ីបូព៌ា។ ក្រោយមក គឺការធ្វើអន្តរកម្មខាងវប្បធម៌និងសាសនារវាងជនជាតិចិននិងនគររាជវង្សអាស៊ីបូព៌ាផ្សេងៗទៀត។ ការភាយសាយឥទ្ធិពលរបស់ចិនមកលើកូរ៉េដំបូងគឺចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលជនជាតិហានបានកំពុងពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅភាគឥសាន្តនៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១០៨ មុនគ.ស។ ពួកហានបានគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េហើយក៏បង្កើតចេញជាខេត្តមួយឈ្មោះថាលេឡាំង។ មិនយូរប៉ុន្មាន ឥទ្ធិពលរបស់ចិនក៏ចាប់ផ្តើមចាក់ឫសចូលទៅក្នុងតំបន់កូរ៉េតាមរយៈការនាំចូលនូវប្រព័ន្ធសរសេរអក្សរ ប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុ វប្បធម៌កសិកម្មស្រូវ និងស្ថាប័ននយោបាយខុងជឺ។ សង្គមជូម៉ុននៅសម័យជប៉ុនបុរាណបាននាំចូលនូវវប្បកម្មស្រូវសើមនិងលោហស្សាហកម្មតាមរយៈការធ្វើទំនាក់ទំនងបន្តជាមួយប្រទេសកូរ៉េ។ នៅដើមសតវត្សទី៤ នៃគ.ស ជប៉ុនបាននាំចូលនូវប្រព័ន្ធសរសេររបស់ចិនដែលក្រោមមកក៏បានវិវត្តទៅជាតួអក្សរកាន់ជិដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាញឹកញាប់នៅក្នុងប្រព័ន្ធសរសេររបស់ជប៉ុន។ ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសរសេរអក្សរចិនបានអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិជប៉ុនអាចអនុវត្តសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ រក្សាកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្រ្ត ផ្តល់នូវទម្រង់គំនិត មតិយោបល និងទស្សនវិជ្ជាផ្សេងៗ។ នៅក្នុងសម័យរាជវង្សថាង ឥទ្ធិពលរបស់ចិនបានរាលដាលទៅពាសពេញតំបន់អាស៊ីបូព៌ា ឧទាហរណ៍៖ ទស្សនៈផ្សេងៗនៃវប្បធម៌ចិនបានរាលដាលចូលដល់ប្រទេសកូរ៉េ និងជប៉ុននៅសម័យរាជវង្សថាង។  នៅបជ្ឈឹមសម័យ ខណៈពេលដែលរដ្ឋអាស៊ីបូព៌ាបានកកើតឡើងដូចជា រដ្ឋកូរ៉េនៅសតវត្សទី៤ និងជប៉ុននៅសតវត្សទី៧។ រដ្ឋទាំងពីរក៏បាននាំចូលឥទ្ធិពលរបស់ចិនជាច្រើនដូចជា ការប្រៀនប្រដៅរបស់ខុងជឺ ការប្រើប្រាស់តួអក្សរហាន ស្ថាបត្យកម្មបែបចិន ស្ថាប័នរដ្ឋ ទស្សនវិជ្ជានយោបាយ សាសនា ផែនការទីប្រជុំជន ហើយនិងគំរូវិទ្យាសាស្រ្តនិងបច្ចេកវិទ្យាចិនចូលទៅក្នុងវប្បធម៌របស់ពួកគេតាមរយៈការធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នាទៅវិញទៅមក។   តាមរយៈការបំផុសគំនិតលើប្រព័ន្ធននយោបាយថាង ព្រះអង្គម្ចាស់ណាកា ណូ អ៊ូបានចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់តៃកានៅឆ្នាំ ៦៤៥ នៃគ.ស ដែលជាហេតុនាំឱ្យប្រទេសជប៉ុនផ្លាស់ប្តូរទៅជាអាណាចក្រការិយាធិបតេយ្យមជ្ឈការមួយ។ ជនជាតិជប៉ុនក៏បានប្រកាន់យកព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានជាសាសនារបស់ខ្លួន ស្ថាបត្យកម្មបែបចិន ពិធីបុណ្យទំនៀមទម្លាប់តាមព្រះរាជវាំងរាជាធិរាជមានដូចជា តន្រ្តីវង់ភ្លេង និងរបាំរាំរបស់រដ្ឋជាដើម។ ភាសាចិនថាងបានទទួលនូវកិត្យានុភាពនិងទស្សនៈនៃវប្បធម៌ថាងដូចជា កំណាព្យ អក្សរផ្ចង់ និងគំនូរទេសភាព សុទ្ធតែមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងនៅជប៉ុន។ ក្នុងអំឡុងសម័យណារ៉ា ជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមនាំចូលវប្បធម៌និងរចនាបថចិនជាច្រើមសន្ធឹកសន្ធាប់រួមមានពិធីសារខុងជឺដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវប្បធម៌របស់ជប៉ុនហើយក៏ដូចជាទស្សនវិជ្ជានយោបាយនិងសង្គមផងដែរ។ ជនជាតិជប៉ុនក៏បានបង្កើតច្បាប់ដែលដកស្រង់ពីប្រព័ន្ធច្បាប់ចិនដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្គាប់បន្ថែមលើសម្លៀកបំពាក់គីម៉ូណូដែលត្រូវបានបំផុសពីអាវផាយរបស់ចិន (ហានហ្វូ) ក្នុងសតវត្សទី ៨ នៃគ.ស។ អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្ស ជាពិសេសគឺពីសតវត្សទី៧ ដល់ទី១៤ ប្រទេសចិនបានឈរជាអរិយធម៌ដ៏ជឿនលឿនបំផុតនៅអាស៊ីខាងកើត និងអំណាចយោធាហើយសេដ្ឋកិច្ចដែលត្រូវជាប្រភពឥទ្ធិពលធំបំផុតរបស់ខ្លួនបានបញ្ជូនវប្បធម៌ចិនទំនើបនិងវិធីសាស្រ្តគំនិតថ្មីៗទៅពាសពេញតំបន់មួយនេះរហូតដល់សតវត្ស​ទី១៩។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី <references group="lower-alpha" />
ឃុំបារុង
ឃុំបារុងជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន២ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ឃុំព្រៃពោន
ឃុំព្រៃពោនជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្របែក, ខេត្តព្រៃវែង។
ប្រវត្តសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជា
= សង្ខេបប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា = ដោយសារ​តែ​ការ​អាក់ខាន​នៃ​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ពី​បុរេប្រវត្តិ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទើប​មិន​មាន​អ្នក​ណា​ម្នាក់​បាន​ ​ដឹង​អោយ​ប្រាកដ​ថា​ ​តើ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​បាន​រស់នៅ​លើ​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន​តាំងពី​ពេល​ណា​មក​។ ​បើ​តាម​ផ្ទាំង​សិលា​ស្ថិត​ក្នុង​ ​រូងភ្នំ​នៅ​ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​បានអោយ​ដឹង​ថា​មនុស្ស​ដែល​បាន​ប្រើប្រាស់​ដុំ​ថ្ម​ធ្វើ​ជា​ឧបករណ៍​បាន​រស់នៅ​ ​ក្នុង​រូងភ្នំ​តាំងពី​ដើម​​សតវត្ស​ទី​៤០០០​មុន​គ​.ស​ហើយ​ដំណាំ​ស្រូវ​ត្រូវ​បាន​ដាំ​ដុះ​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​តាំង​តែ​ពី​មុន​សតវត្ស​ ​ទី​១​នៃ​ព​.សម​ក​ម្លេះ​។​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ដំបូង​ហាក់ជា​បាន​មក​រស់នៅ​ទី​នេះ​មុន​កាលបរិច្ឆេទ​ខាងលើ​ទៅ​ទៀត​ ​ហើយ​ប្រហែលជា​និរទេស​ខ្លួន​មក​ពី​ភាគ​ខាងជើង​ ​ទោះបីជា​ពុំ​បានដឹង​ពី​ភាសា​និយាយ​ ​និង​ជីវិត​រស់នៅ​របស់​ពួក​គេ​ក៏​ដោយ​។​ ​ នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​១​នៃ​ព​.ស​. ពួក​អ្នកជំនាញ​ជនជាតិ​ចិន​ក៏​បាន​ចាប់ផ្តើម​សរសេរ​អំពី​វត្តមាន​អាណាចក្រ​មួយ​ក្នុង​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែល​ស្ថិត​លើ​ឆ្នេរ​ ​និង​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​មាត់សមុទ្រ​។​ ​អាណាចក្រ​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ពាក់ព័ន្ធ​រួច​ទៅ​ហើយ​ ​ជាមួយនឹង​វប្បធម៌ឥ​ណ្ឌា​ ​ដែល​បាន​ផ្តល់​នូវ​អក្ខរក្រម​ ​ទំរង់​សិល្បៈ​ ​រចនា​បទ​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​ ​សាសនា​(ហិណ្ឌូ​ ​និង​ព្រះពុទ្ធ​) និង​ប្រព័ន្ធ​នែ​ការ​បែងចែក​ថ្នាក់​។​ ​បើ​តាម​ជំនឿ​អ្នកស្រុក​វិញ​ថា​ ​លក្ខណៈ​សំខាន់​នៃ​ព្រលឹង​វិញ្ញាណ​ក្ខ័​ន​ ​បុព្វបុរស​គឺ​វា​មានការ​ពាក់ព័ន្ធ​ ​ឬ​លាយ​ទ្បំ​ជាមួយនឹង​សាសនា​ឥណ្ឌា​ ​ហើយ​វា​ពិតជា​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​ទ្ធិ​ពល​របស់​ខ្លួន​ ​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​។​ ​ វប្បធម៌​ ​អរិយធម៌​របស់​ប្រទេស​កម្ពុ​ជានា​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ ​មាន​ឬ​ស​គល់​តាំងពី​សតវត្ស​ទី​១​រហូត​ដល់​សតវត្ស​ ​ទី​៦​មក​ម្លេះ​ ​ដែល​ពេល​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​សម័យ​ហ្វូ​ណ​ន​ ​ជា​សម័យមួយ​ដែល​មាន​ភាព​ចំណាស់​ជាងគេ​ក្នុង​អាស៊ី​ ​អា​គ្នេ​យិ៍​យើង​នេះ​។​ ​ចាប់ពី​ពេល​នោះ​ហើយ​ ​គឺជា​ពេល​នៃ​ការ​វិវត្តន៍​ភាសា​ខ្មែរ​ ​ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​អំបូរ​មន​ខ្មែរ​ ​ហើយ​ ​មាន​លាយ​ជាមួយនឹង​ភាសាបាលី​សំស្ក្រឹត​។​ ​ជា​ឧទាហរណ៍​ ​ពួក​ប្រវត្តិវិទូ​បាន​កត់​សំគាល់ថា​ប្រជាជន​កម្ពុជា​មាន​ ​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​ប្រទេស​ជិតខាង​ដោយសារ​សំលៀក​បំពាក់​ ​ដូច​ជា​ការ​ប្រើប្រាស់​ក្រមា​ ​យក​មក​ជួតក្បាល​ជំនួស​ ​អោយ​ការ​ពាក់មួក​ជាដើម​។​ ​ សម័យ​ហ្វូ​ណ​ន​បាន​ត្រួសត្រាយ​ផ្លូវ​ខ្មែរ​អោយ​បាន​ឈាន​ឆ្ពោះទៅ​រក​អាណាចក្រ​អង្គរ​ ​ជាមួយនឹង​ការ​កាន់កាប់​អំណាច​ ​ដោយ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​២​ក្នុង​ឆ្នាំ​៨០២​។​ ​៦០០ឆ្នាំបន្ទាប់បានបង្ហាញអោយឃើញពីទ្ធិពលដ៏ខ្លាំងក្លានៃ អាណាចក្រខ្មែរ ដែល​ពេល​នោះ​មាន​ផ្ទៃដី​លាត​សន្ធឹង​យ៉ាង​ធំធេង​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អា​គ្នេ​យិ៍​ ​ដោយ​មាន​ព្រំដែន​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​ភូមា​ ​ភាគ​ខាងកើត​ជាប់​នឹង​សមុ​ទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង​ ​រីឯ​ភាគ​ខាងជើង​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​លាវ​។​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​នា​អំ​ទ្បុ​ង​ពេល​ ​នោះ​បាន​សាង​សង់​ប្រាសាទបុរាណ​ជា​ច្រើន​ ​ដូច​ជា​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​ ​ដែល​ជា​អច្ឆរិយៈវត្ថុ​ទី​៧​នៅ​លើ​ពិភពលោក​។​ ​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​បាន​សម្រេច​បាន​នូវ​ជោគជ័យ​ដ៏​ធំធេង​អស្ចារ្យ​នេះ​ ​រួម​មាន​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​២​ ​ព្រះបាទ​ន្ទ្រ​វរ្ម័ន​ទី​១​ ​ព្រះបាទ​សូរយ្យ​វរ្ម័ន​ទី​២​ ​និង​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧​ ​រួម​ទាំង​ការ​បង្កើត​នូវ​ស្នាដៃឯក​វិស្វកម្ម​បែប​បុរាណ​ ​ដូច​ជា​ ​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្ត្រ​ដ៏​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​បំផុត​ ​ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន​បា​រា​យិ៍​(បឹង​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​បង្កើត​ទ្បើ​ង​ដោយ​មនុស្ស​) និង​ព្រែកជីក​ដែល​អាច​ផ្តល់​ដល់​ប្រជាជន​នូវ​លទ្ធភាព​ធ្វើស្រែ​បាន​៣​ដង​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ ​ហើយ​ជាង​នេះ​ទៀត​សោត​ ​ផ្នែក​ខ្លះ​ ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​មក​ប្រើមកប្រើប្រាស់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃទៀតង។
ស្ថានភាព​សង្គម​មុន​សម័យ​អង្គរ​កែប្រែ
នៅ​ដើម​គ្រឹស្តសករាជ​មាន​រដ្ឋ​មួយ​ដែល​សំខាន់​ជាងគេ​បាន​កើតឡើង​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ​មានឈ្មោះ​ថា​អាណាចក្រ​ភ្នំ​។​ ​តាម​ ​ឯកសារ​អ្នកការទូត​កាំ​ង​ថៃ​ ​បឋម​ក្សត្រ​នៃ​អាណាចក្រ​ភ្នំ​ឈ្មោះ​ហ៊ុនទៀន​ ​នៅ​ឧបទ្វីប​ណ្ឌូ​ចិន​ក្នុង​កំឡុង​៥​សតវត្ស​ ​អាណាចក្រ​ ​ភ្នំ​ជា​មហាអំណាច​មួយ​ដែល​មាន​រដ្ឋ​ចំណុះ​មួយ​ចំនួន​។​ ​ឆ្លៀតឱកាស​នៃ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​ខ្សោយ​នៃ​អាណាចក្រ​ភ្នំ​ ​ព្រះរាជា​នគរ​ ​ចេ​ន​ឡា​នាម​ភ​វ​វរ្ម័ន​ ​បាន​លើកទ័ព​មក​វាយ​និង​ដាក់​អាណាចក្រ​ភ្នំ​ជា​ចំនុះ​។​ ​ក្រោយមក​ចេ​ន​ឡា​ក៏​បាន​ទទួល​ឋានៈ​ជា​រដ្ឋ​ ​អ​ធិ​តេ​យ្យរ​ហូត​ដល់​ពាក់កណ្តាល​ទី​២​នៃ​សតវត្ស​ទី​៨​។​ ​នៅ​សតវត្ស​ទី​៨​ ​ចេ​ន​ឡា​ស្ថិត​ក្នុង​សម័យកាល​ខ្មៅ​ងងឹត​ ​គ្មាន​ស្ថេ​រ​ភាព​ ​នយោបាយ​ដោយ​ការ​បែកបាក់​ផ្ទៃក្នុង​។​ ​នេះ​ជា​មូលហេតុ​ដែល​នាំ​អោយ​ជ្វា​ហ៊ាន​លូកដៃ​មក​កកូរ​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​របស់​ ​ប្រទេស​ជាតិ​។
ស្ថានភាព​សង្គម​សម័យ​អង្គរ​ ​កែប្រែ
ពី​ឆ្នាំ​ ​៨០២ ដល់​ឆ្នាំ​ ​៩៤៤ជាដំណាក់កាលនៃការកសាងជាតិឡើងវិញ។ តែ​រហូត​ដល់​ពាក់កណ្តាល​ទី​១​នៃ​សតវត្ស​ទី​៩​ ​ការ​បង្កើត​ក្រុង​អង្គរ​គឺជា​ការ​បង្កើត​របប​គ្រប់គ្រង​ថ្មី​មួយ​ដោយ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​២​។​ ​ទ្រង់​បាន​រៀបចំ​សន្តិ​វង្ស​អង្គរ​មុន​គេ​បង្អស់​ព្រមទាំង​បាន​គ្រងរាជ្យ​យូរ​ជាង​ក្សត្រ​មុនៗ​ទៀត​ផង​ (៨០២-៨៥០)។ ក្នុង​ដំនាក់​កាលនោះ​មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​ជា​ ​ច្រើន​ដូច​ជា​ការ​រំដោះជាតិ​ចេញពី​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​ជ្វា​ ​ការ​បង្រួបបង្រួម​ជាតិ​ ​ការ​កសាង​រាជធានី​ ​សោ​ធ​បុ​រៈការ​ខិតខំ​ ​ពង្រីក​នយោបាយ​ដើម្បី​ពង្រីក​វិស័យ​កសិកម្ម​ ​និង​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​សម័យ​នោះ​។​ ពី​ឆ្នាំ​ ​៩៤៤ ដល់​ ​១១៧៧ ជា​ដំណាក់​រុងរឿង​និង​រីក​ចម្រើន​របស់​ចក្រភព​អង្គរ​។​ ​ ពី​ឆ្នាំ​ ​១១៧៧ ដល់​ ​១២១៨ ជា​ដំនាក់កាល​រុងរឿង​បំផុត​របស់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​ដែល​ពុំ​ធ្លាប់​មាន​មក​ក្នុង​ ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាតិ​ ​ហើយ​ដែល​ផ្តើម​ឡើង​ដោយ​ព្រះបាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន​ទី​៧​។​ ​ព្រះ​អង្គជា​វីរបុរស​រំដោះជាតិ​អោយ​ផុត​ ចេញពី​ចាម​ឈ្លានពាន​ ​ហើយ​បាន​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ជាតិ​ឆ្ពោះទៅ​កាន់​យុគ​មួយ​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាតិ​ដែល​គេ​ហៅ​ ​ថា​ ​យុគមាស​។