cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អាសនៈ របស់សន្ត សិលា
រូបភាពតូច| ព្រះរាជបល្ល័ង្ករបស់សម្តេចប៉ាប។ រូបភាពតូច| ព្រះរាជបល្ល័ង្ករបស់សម្តេចប៉ាបនៅត្រូវបានលាតត្រដាងជាសាធារណៈចុងក្រោយនៅឆ្នាំ ១៨៦៧។ អាសនៈ របស់សន្តៈសិលា ( Cathedra Petri  ) គឺជាវត្ថុបុរាណមួយដែល ត្រូវបាន អភិរក្សនៅក្នុង វិហារវិហារធំ របស់សន្ត សិលា ក្នុង ទីក្រុង វ៉ាទីកង់ ដែលជាតំបន់អធិបតេយ្យភាពរបស់ សម្តេចប៉ាប នៅក្នុង ទីក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលី ។ ព្រះសារីរិកធាតុគឺជា បល្ល័ង្ក ឈើដែលប្រពៃណីអះអាងថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់សាវក សីលា ដែលជាអ្នកដឹកនាំ គ្រិស្តបរិស័ទសម័យដើម នៅទីក្រុងរ៉ូម និង សម្តេចប៉ាប ទីមួយ ។  វត្ថុបុរាណនេះត្រូវបានរុំព័ទ្ធដោយចម្លាក់សំរិទ្ធ ករណីរចនាឡើងដោយ កីឡាករ Gian Lorenzo Bernini និងប្រតិបត្តិការរវាង ឆ្នាំ១៦៤៧ និង ១៦៥៣។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ សម្តេចប៉ាប បេណេឌីកទី១៦ បាន ពណ៌នា អាសនៈ របស់សន្តៈសិលា ថាជា "និមិត្តរូបនៃបេសកកម្មពិសេសរបស់ពេត្រុស និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់ ដើម្បីចិញ្ចឹមហ្វូងរបស់ព្រះគ្រីស្ទ ដោយរក្សាវាឱ្យរួបរួមក្នុងសេចក្តីជំនឿ និងក្នុងសេចក្តីសប្បុរសផង" ។
ការពិពណ៌នា
វត្ថុបុរាណខ្លួនគឺជាកៅអីធ្វើពីឈើដែលខូចដោយសារការកាប់ និងដង្កូវ។ កៅអី​មាន​ចិញ្ចៀន​ដែក​នៅ​ជាប់​នឹង​ផ្នែក​នីមួយៗ ​។ ផ្នែកខាងក្រោយ និងផ្នែកខាងមុខនៃកៅអីត្រូវបានតុបតែងដោយភ្លុកឆ្លាក់។ ការពិពណ៌នានេះបានមកពីឆ្នាំ ១៨៦៧ នៅពេលដែលវត្ថុបុរាណនួយនេះត្រូវបានថតរូប និងដាក់តាំងសម្រាប់ការគោរព។
ពិធីបុណ្យ នៃអាសនៈ របស់សន្ត សិលា
តាមប្រពៃណីរបស់ជនជាតិរ៉ូម៉ាំងបុរាណ គេមានពិធីគោរពអ្នកដែលបានចែនឋានទៅហើយម្យ៉ាងគឺ ពេល ពួកគេអង្គុយពិសាអាហារជិតផ្នូររបស់សមាជិករបស់ក្រុមគ្រួសារនោះ ហើយក្នុងជុំវិញតុបាយ គេទុកកៅអីមួយ ឲ្យទទេ សម្រាប់អ្នកដែលចែកឋានទៅនោះ។ មានន័យថា ទោះបីសមាជិករបស់គ្រួសារនោះស្លាប់ទៅហើយ ក៏ដោយ ក៏គេនៅតែនឹករលឹកដល់។
ដូចគ្នាដែរ ចាប់ពីសតវត្សទី ៤ គ្រិស្តបរិស័ទចាប់ផ្តើមរំលឹកកៅអីទំនេរ ឬ អាសនៈ របស់ សន្តសិលា ដែលចែកឋានទៅហើយនោះ។ រឿងនេះភ្ជាប់ទៅនឹងអ្នកដឹកនាំរបស់ព្រះសហគមន៍ ដែលមាន សន្តសិលាជាគ្រឹះ (និងលោកប៉ូល) ហើយមានការបន្តទៅក្នុងឋានៈជា សម្តេចប៉ាបបន្តបន្ទាប់មករហូតដល់ សព្វថ្ងៃនេះ។
ព្រះសហគមន៍កាតូលិកមានជំនឿលើព្រះសហគមន៍ ដែលមានព្រះយេស៊ូជាព្រះសិរសា(ក្បាល) ដោយ ប្រកាសថា ព្រះសហគមន៍កាតូលិកគឺ ដ៏វិសុទ្ធ, សកល និងបន្តពីក្រុមគ្រិស្តទូត ជាពិសេស អាសនៈ របស់សន្តៈសិលា ជានិមិត្តរូបរបស់ការបន្តពីក្រុមគ្រិស្តទូតនេះ៕
ឃុំកំពង់សំរោង
( Kampong Samraong Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត មាន  ០៣ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
ព្រះវិហារវត្តព្រះឥន្ទឧស្សាន៍
ព្រះវិហារវត្តព្រះឥន្ទឧស្សាហ៍ជាព្រះវិហារបុរាណក្នុងវត្តខ័ណ្ឌសារសាងសង់ឡើងក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤៨០ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៩៣៦ នៃគ.ស ដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងឃុំកំពង់ចិនខាងជើង ស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ ។
ជេដ្ឋាធិរាជ
ជេដ្ឋាធិរាជ (ເສດຖາທິຣາດ  អានថា: សេតថាធិរ៉ាត ; 24 មករា 1534 – 1571) ឬ ជ័យជេដ្ឋា (ໄຊເສດຖາ) ; ไชยเชษฐาธิราช   Chaiyachetthathirat ) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្រះមហាក្សត្រដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រឡាវ ។ ពេញមួយទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1560 រហូតដល់ការសោយទិវង្គត ព្រះអង្គបានការពារ អាណាចក្រឡាន សាង ដោយជោគជ័យប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពរបស់ស្តេចភូមា បឹយីនណោន ដែលបានវាយលុកឈៀងម៉ៃ នៅឆ្នាំ 1558 និង អយុធ្យា នៅឆ្នាំ 1564 ។ ជេដ្ឋាធិរាជ គឺជាអ្នកសាងសង់ដ៏វិសេសវិសាល និងបានសាងសង់បូជនីយដ្ឋាន ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាច្រើន រួមទាំង វត្ត សៀងថង នៅ ហ្លួងព្រះបាង ហោ ព្រះកែវ វត្តអង្គទឺមហាវិហារ និង ព្រះធាតុហ្លួង ក្នុង ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ។
ឃុំដារ(ស្រុកចិត្របុរី)
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ព្រះវិហារវត្តសិរីឧត្ដម
thumb|ព្រះវិហារវត្តសិរីឧត្ដម ព្រះវិហារវត្តសិរីឧត្ដមជាព្រះវិហារបុរាណ សសាងសង់ឡើងក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤៨១ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៩៣៧ នៃគ.ស ដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងវត្តជាន់លែង ឃុំមានជ័យ ស្រុកសណ្តាន់ ខេត្តកំពង់ធំ ។
ឃុំឫស្សីស្រុក(ស្រុកពាមជរ)
=រដ្ឋបាល= មាន ១៨ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ បែ៉ន
សម្តេចព្រះបិយោ ព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍ (អ្នកម៉ែនាងបែ៉ន) ឬ សម្តេចព្រះស្រីសុទ្ធានាធម្មចរិយា ព្រះអង្គគឺជាអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទអង្គដួង និងជាព្រះរាជមាតានៃព្រះបាទនរោត្តម ព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូតឆ្នាំវក សំរិទ្ធិស័ក ព.ស២៣៥៦ត្រូវនឹងគ.ស១៨១៣ ដែលមានបិតាគឺជាលោកអគ្គសុភាធិបតីចាងហ្វាងក្រសួងយុត្តិធម៌ ។
ព្រះអង្គទ្រង់សោយព្រះទិវង្គត់នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី២៧ខែមិថុនា ឆ្នាំមមី ចត្វាស័ក ព.ស២៤៣៨ ត្រូវនឹងគ.ស១៨៩៥ ក្នុងព្រះជន្មាយុ៨២ព្រះវស្សានាព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ។ ព្រះបរមសពត្រូវបានដង្ហែមកថ្វាយព្រះភ្លើងនៅវាលព្រះមេរុរាជខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងរាជធានីចតុម្មុខមង្គលក្រុងភ្នំពេញ។
គ្រឿងឥស្សរិយយស
នៅថ្ងៃអង្គារ ទី០៧ ខែមិនា ឆ្នាំមមែ សប្តស័ក ព.ស២៣៩១ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៨៤៨ ត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានគោរមងារតែងតាំងតំឡើងព្រះឋានៈពីទី«អ្នកម្នាង» ទៅជាទី«សម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍អ្នកម៉ែនាងប៉ែន» ។ ក្រោយមកទៀតហ្លួងប្រទានព្រះឋានៈឲ្យឡើងជាទី« សម្តេចព្រះស្រីសុទ្ធានាធម្មចរិយាអ្នកម៉ែនាងប៉ែន» ។
រាជវង្សានវង្ស
ព្រះអង្គមានពរះរៀមព្រះអនុជរួមព្រះឧទរចំនួន៣អង្គ៖
១.សម្តេចព្រ បិយព្រះបរមទេវធីតាអ្នកម៉ែនាងពៅ( ជាមហេសីព្រះបាទអង្គដួង)
២. សម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍អ្នកម៉ែនាងប៉ែន
៣.សម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមអច្ឆរាអក្សរអ្នកម៉ែនាងពៅឬពូ? ( មាតាហ្លួងស៊ីសុវត្ថិ)
- ព្រះស្វាមី៖សម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាធិបតីព្រះអង្គដួងអភិសេកឆ្នាំបារាំង១៨៣៣។
ព្រះរាជាបុត្រា
ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រាព្រះរាជបុត្រី៣ព្រះអង្គ៖
១. ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមអតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី( ប្រសូតគ.ស. ១៨៣៤)
២. សម្ដេចព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍អង្គដួងចង្កុលណី( ជាព្រះជាយាហ្លួងស៊ីសុវត្ថិ) ប្រសូតគ.ស. ១៨៣៦
៣. សម្ដេចព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍អង្គដួងកេសរណី( ប្រសូតគ.ស. ១៨៤០) ។
ឯកសារយោង
- នៅថ្ងៃអង្គារទី០៧ខែមិនាឆ្នាំមមែសប្តស័កព.ស. ២៣៩១ឆ្នាំបារាំង១៨៤៨ត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានគោរមងារតែងតាំងតំឡើងព្រះឋានៈពីទី« អ្នកម្នាង» ទៅជាទី« សម្តេចព្រះបិយោព្រះបរមជាតិក្សត្រីយ៍អ្នកម៉ែនាងប៉ែន» ។
- ក្រោយមកទៀតហ្លួងប្រទានព្រះឋានៈឲ្យឡើងជាទី« សម្តេចព្រះស្រីសុទ្ធានាធម្មចរិយាអ្នកម៉ែនាងប៉ែន» ។
- ព្រះអង្គទ្រង់សោយព្រះពិរាល័យនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី២៧ខែមិថុនាឆ្នាំមមីចត្វាស័កព.ស. ២៤៣៨ត្រូវនឹងគ.ស. ១៨៩៥ក្នុងព្រះជន្មាយុ៨២ព្រះវស្សានាព្រះបរមរាជវាំងក្រុងឧត្តុង្គមានជ័យ។ព្រះបរមសពត្រូវបានដង្ហែមកថ្វាយព្រះភ្លើងនៅវាលព្រះមេរុរាជខាងជើងព្រះបរមរាជវាំងរាជធានីចតុម្មុខមង្គលក្រុងភ្នំពេញ។
- ព្រះបរមឆាយាល័ក្ខណ៍នេះថតឆ្នាំឆ្លូវព្រះពុទ្ធសាសនារំលងបាន  ២៤០៩ត្រូវនឹងឆ្នាំបារាំង១៨៦៦ដោយÉmile Gsell ។
- ប្រភព៖Royalark.net
Luminous-Lint.com
@រក្សាសិទ្ធគ្រប់យ៉ាងដោយគេហទំព័រ៖Colorise & Old Photos of Cambodia
By: Leak NCee
មឿងស្វា
មឿងស្វា ( ເມືອງຊວາ   ) គឺជាឈ្មោះរបស់ ហ្លួងព្រះបាង បន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ ៦៩៨ នៃ គ.ស ដោយព្រះអង្គម្ចាស់ ជនជាតិតៃ /លាវ ឃុន ឡូ ដែលបានចាប់យកឱកាសរបស់គាត់នៅពេលដែលស្តេច ណានចូវ បានភ្ជាប់ពាក្យនៅកន្លែងផ្សេង។ ឃុនឡូត្រូវបានប្រគល់ទីក្រុងនេះដោយឪពុករបស់គាត់ឈ្មោះ ឃុនបរម ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងរឿងព្រេងរបស់ ឡាវ នៃការបង្កើតពិភពលោកដែលឡាវចែករំលែកជាមួយ ជនជាតិសាន និងប្រជាជនដទៃទៀតនៃតំបន់។ ឃុនឡូបានបង្កើតរាជវង្សមួយដែលអ្នកគ្រប់គ្រងដប់ប្រាំនាក់បានសោយរាជ្យលើមឿងស៊ូឯករាជ្យសម្រាប់ផ្នែកល្អប្រសើរនៃមួយសតវត្ស។
ព្រះវិហារវត្តប្រាសាទនរិន្ទឥន្ទកុមារ
thumb|ព្រះវិហារវត្តប្រាសាទនរិន្ទឥន្ទកុមារ ព្រះវិហារវត្តប្រាសាទនរិន្ទឥន្ទកុមារជាព្រះវិហារបុរាណ សាងសង់ឡើងក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤៨៤ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៩៤០ នៃគ.ស ដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងវត្តឥន្ទខ្មារ ឃុំកំពង់ស្វាយ ស្រុកកំពង់ស្វាយ ខេត្តកំពង់ធំ ។
គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> គណបក្សខ្មែរប្រជាធិបតេយ្យ (អង់គ្លេស៖ Khmer Democratic Party ហៅកាត់ថា​ KDP) គឺជាគណបក្សនយោបាយមួយនៅកម្ពុជា ។
មនោគមវិជ្ជា
មនោគមវិជ្ជាផ្សេងទៀតដែលគណបក្សខ្មែរប្រជាធិបតេយ្យលើកកម្ពស់ និងគាំទ្រគឺ សិទ្ធិមនុស្ស "ជាពិសេសសម្រាប់ស្ត្រី និងកុមារ" និងផ្តល់ការគាំទ្រគ្មានដែនកំណត់ដល់ "សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី" ហើយក៏មិនលំអៀងដោយការគាំទ្រ និង "កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ" ជាមួយ ប្រទេសទាំងអស់នៃពិភពលោក "ដោយមិនគិតអំពីសង្គមនយោបាយរបស់ពួកគេ" ។ ក្រៅ​ពី​នោះ​ ​គណបក្ស​នេះក៏គាំទ្រ​ជំនឿថា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គ្រប់​រូប​​មាន​ការ​គ្រប់​គ្រង​ប្រទេស​ដោយ"​អធិបតេយ្យភាព"។
មនោគមវិជ្ជាផ្សេងទៀតដែលគណបក្សនេះគាំទ្រគឺដូចជាឧទាហរណ៍ នៃការគាំទ្រផ្នែកអភិរក្សនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងសីលធម៌សង្គម ព្រមទាំងច្បាប់ធម្មនុញ្ញ ដែលមានន័យថាពួកគេប្រឆាំងទៅនឹងអំពើចោរកម្ម គ្រឿងញៀន និងការជួញដូរមនុស្ស។ល។
សកម្មភាពនយោបាយ
ក្នុង​ចំណោម​កម្មវិធី​ឃោសនា​តាម​ទូរទស្សន៍​ជា​ច្រើន​ដែល​បង្ហាញ​គណបក្ស​នយោបាយ​លើក​កម្ពស់​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​ខ្លួន គណបក្ស​ខ្មែរ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទទួល​បាន​ម៉ោង ១ ម៉ោង ៤៨ នាទី ដែល​ជា​ម៉ោង​ច្រើន​ជាង​​គណបក្សប្រជាជន​កម្ពុជាដែល​កាន់​អំណាច​ទទួលបាន ១ ម៉ោង ៤៣ នាទី។ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៧ ក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៤ ឆ្នាំ២០០៨ ជាមួយនឹងសំឡេង ៣២៣៨៦ ជាមួយនឹង ១ អាសនៈ។
RHM Album (CD Vol.04)
RHM Album (CD Vol.04) គឺជា Collection Album របស់តារាចម្រៀងរស្មីហង្សមាស ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស CD Vol.04 ឆ្នាំ 1995 ។
រាជវង្សស៊ុយ
រាជវង្សស៊ុយ (ឆ្នាំគ.ស ៥៨១-៦១៨)
“ក្រោយពីបានឆ្លងកាត់ការប្រយុទ្ធដណ្ដើមផែនដីគ្នាអស់រយៈពេលជាង ២៧០ ឆ្នាំ នៅទីបំផុតយ៉ាងចៀនបានស្ថាបនារាជវង្សស៊ុយ បង្រួបបង្រួមផែនដីឲ្យមានឯកភាពជាថ្មីម្ដងទៀត។ តែសន្ដិភាពមានមិនបានយូរប៉ុន្មាន ពេលស៊ុយយ៉ាងទី មានអ្នកបន្ដរាជបល្ល័ង្កក្រោយមកពេញទៅដោយការវង្វេងនឹងអំណាច បំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្ដិក្នុងព្រះរាជឃ្លាំងអស់ខ្ទេចខ្ទី ប្រើធនធាននិងកម្លាំងការងារយ៉ាងខ្ជះខ្ជាយ បំផ្លាញគ្រឹះដែលបុព្វបុរសសម័យមុនបានបង្កើតឡើង ដុតភ្លើងសង្គ្រាមដណ្ដើមអំណាចគ្នាជាថ្មីទៀត”។
ចុងសម័យរាជវង្សជើងត្បូង ក្រោយពីបានឆ្លងកាត់ការបែងចែកអំណាចនិងច្បាំងគ្នាអស់រយៈពេលជាង ២៧០ ឆ្នាំមក ប្រជារាស្រ្ដរំពឹងចង់បានការបង្រួបបង្រួមជាតិឲ្យមានឯកភាព តែរាជវង្សប៉ើយចូវនាភាគខាងជើងនិងរាជវង្សឆឺននាភាគខាងត្បូងពុំមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់។ លុះពេលយ៉ាងចៀនចូលកាន់អំណាចនយោបាយរបស់រាជវង្សប៉ើយចូវ ស្ថាបនារាជវង្សស៊ុយ ភារកិច្ចការបង្រួបបង្រួមផែនដីត្រូវធ្លាក់លើតយ៉ាងចៀនឬស៊ុយវ៉ើនទី។
លក្ខខណ្ឌការបង្រួបបង្រួមផែនដី
រាប់ចាប់តាំងពីសម័យរាជវង្សហានខាងកើតមក មានការភាសខ្លួនចូលមករស់នៅភូមិភាគកណ្ដាលរបស់ជនជាតិផ្សេងៗ មានដូចជា សុងនូ សៀនប៉ើយ ឆៀង ទី ជាដើម ជាពិសេសក្រោយពេលបដិវត្ដន៍ដ៏ធំមួយដែលឆ្ពោះទៅរកភាពជាជនជាតិហានក្នុងសម័យនគរវុយខាងជើង ក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចសៀវវ៉ើនទី គួបផ្សំនឹងការផ្លាស់ប្ដូរផ្នែកវប្បធម៌ ភាសានិងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ ធ្វើឲ្យសភាពសង្គមទូទៅបានទទួលការរលាយបញ្ជូលគ្នាទៅរកភាពជាជនជាតិហាន មានការផ្លាស់អំណាចគ្នាជាញឹកញាប់ ទើបភាពខុសគ្នារវាងជនជាតិខាងជើងខាងត្បូងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នាច្រើន ដែលជាបច្ច័យសំខាន់មួយទៀតក្នុងការបង្រួបបង្រួមផែនដីរបស់រាជវង្សស៊ុយ។ ក្នុងសម័យរាជវង្សជិនខាងកើតនិងរាជវង្សជើងត្បូង ប្រជាជនពីភូមិភាគខាងជើងភាសខ្លួនមកភាគខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើង បន្ថែមអត្រាកម្លាំងពលកម្ម និងវិទ្យាសាស្ត្របច្ចេកទេសក្នុងការផលិតចូលមកជាមួយគ្នា ដែលធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចដែនដីចៀងណាន* (កាំងណាំ) អភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងលឿន។ កាលពីមុនពានិជ្ជកម្មរវាងជនជាតិភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងត្រូវរាជការរឹតត្បិតយ៉ាងតឹងរឹង តែក្នុងសម័យរាជវង្សជើងត្បូងការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបានបំផ្លាញការរឹតត្បិតនេះ គួបផ្សំនឹងសភាពការសង្គ្រាមមានរយៈពេលយូរ ចិត្ដរបស់ប្រជាជនម្នាក់ៗ ប្រាថ្នាការរួបរួមប្រទេស ដើម្បីបង្កើតជាសង្គមសន្ដិភាព។
រាជវង្សស៊ុយបង្រួបបង្រួមផែនដីជើងត្បូង
យ៉ាងចៀន ចាប់កំណើតក្នុងត្រកូលមន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងរាជវង្សប៉ើយចូវ។ ធីតារបស់យ៉ាងចៀនបានក្លាយជាហងហៅក្នុងរាជសំណាក់សម័យចូវស្វៀនទី។ ឆ្នាំគ.ស ៥៨០ ចូវស្វៀនទីស្លាប់ ប្រគល់រាជបល្ល័ង្គឲ្យបុត្រាព្រះជន្ម ៨ វស្សាឡើងគ្រងរាជ្យជាចូវជិងទី ដោយមានយ៉ាងចៀនជាមហាសេនាបតីជួយមើលការខុសត្រូវ។ តែក្នុងឆ្នាំគ.ស ៥៨១ យ៉ាងចៀនសម្លាប់ចូវជិងទី តាំងខ្លួនជាស្ដេចស៊ុយវ៉ើនទី (៥៨១-៦០០) ស្ថាបនារាជវង្សស៊ុយ ដោយមានរាជធានីនៅក្រុងតាស៊ិង (ស៊ីអានបច្ចុប្បន្ន)​។  ក្រោយមកធ្វើនយោបាយចងសម្ព័ន្ធជាមួយជនជាតិធូចៀខាងកើត (តឺក)។ ក្រោយមកចាត់កម្លាំងវាយចុះទៅភូមិភាគខាងត្បូង និងវាយដណ្ដើមរាជធានីចៀនខាំងរបស់រាជវង្សឆឺនបានក្នុងឆ្នាំគ.ស ៥៨៩ បញ្ចប់សង្គ្រាមបែងចែកដែនដីដែលមានរយៈពេលជាង ២៧០ ឆ្នាំ។
ស៊ុយ​វ៉ើនទីទ្រង់គោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ចូលចិត្ដរស់នៅធម្មតាសន្សំសំចៃ រហូតក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គមានហងហៅត្រឹមតែមួយព្រះអង្គ ខណៈដែលរជ្ជទាយាទយ៉ាងយ៉ុងបែរជាចិញ្ចឹមនាងស្អំ នាងរបាំច្រើនរាប់រយនាក់។ ឆ្នាំគ.ស ៦០០ ស៊ុយវ៉ើនទី ទ្រង់ទន្លាក់រជ្ជទាយាទយ៉ាងយ៉ុង តែងតាំងរាជបុត្របន្ទាប់ឈ្មោះយ៉ាងក្វាង ឡើងជំនួស។ យ៉ាងក្វាងរួមដៃជាមួយវីវ៉ើនស៊ូ ហើយយ៉ាងស៊ូរៀបចំផែនការដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្ក។ ឆ្នាំគ.ស ៦០៤ ស៊ុយវ៉ើនទី សុគត់បែបទាន់ហន់ យ៉ាងក្វាងបន្ដរាជបល្ល័ង្ក មានព្រះនាមថាស៊ុយយ៉ាងទី។
យ៉ាងក្វាង ពេលឡើងគ្រងរាជ្យក៏វង្វេងតែនឹងអំណាច ក្អេងក្អាង ចាយវាយខ្ជះខ្ជាយ កេណ្ឌកម្លាំងប្រជាជនរាប់សែននាក់សង់រាជធានីមួយទៀតខាងកើតក្រុងលួយ៉ាង និងឧទ្យានខាងលិចដែលមានបរិវេណប្រមាណជាង ១០០ គីឡូម៉ែត្រ ជួសជុលមហាកំពែង លើកទ័ពវាយកូរ៉េ** បីដង មនុស្សស្លាប់រាប់មិនអស់។ ក្រៅពីនេះ បានជីកព្រែកតាវិនហឺ ដើម្បីទេសចរណ៍ទៅលេងចៀងណាន ខាតបង់ថវិកាជាតិចំនួនមហាសាល ប្រជារាស្ដ្រក្រីក្រលំបាក មានប្រជាជនគេចពីការកេណ្ឌទាហាននិងកម្លាំងពលកម្មកើនឡើងជារឿយៗ ក្លាយជាជនពនេចរ គ្មានទីជម្រកអាស្រ័យ។
** កូរ៉េក្នុងសម័យនោះត្រូវនឹងសម័យបីអាណាចក្រ (ឆ្នាំ ៥៧ មុនគ.ស - ឆ្នាំគ.ស ៦៦៨): អាណាចក្របុរាណទាំងបីរបស់កូរ៉េដែលប្រកបដោយ ខូគូរៀ ផែកចេ និងឈិលលឡា គ្រប់គ្រងដល់ឧបទ្វីបកូរ៉េនិងដែនដីមួយភាគធំក្នុងតំបន់ម៉ាន់ជូរីដែរ។
ផែនដីឆេះជាភ្លើង
ឆ្នាំគ.ស ៦១១ យ៉ាងក្វាងជម្រុញការប្រមូលទ័ពនៅភូមិភាគឥសានដើម្បីវាយកូរ៉េ ធ្វើឲ្យប្រជាជនដែលក្រលំបាកតាំងពីដើមមកមិនពេញចិត្ដ ជាហេតុបង្កឲ្យកើតចលនាបះបោររបស់អ្នកស្រែកើតឡើង ដឹកនាំដោយវ៉ាំងប៉។ ក្រោយមកក៏មានចលនាបះបោរពីតំបន់ផ្សេងៗ ទៀត មិនដាច់រយៈ។ ឆ្នាំគ.ស ៦១៣ ខណៈដែលស៊ុយយ៉ាងទីលើកទ័ពទៅវាយកូរ៉េជាលើកទី ២ យ៉ាងស្វៀនកាន់ ដែលជាកូនក្មួយត្រកូលធំបង្កប់កងកម្លាំងគិតចង់ផ្ដួលរាជវង្សស៊ុយ ដោយមានមន្ដ្រីធំៗ ជាច្រើននាក់ទៀតចូលដៃជាមួយ។ ពេលស៊ុយយ៉ាងទីដឹងដំណឹង ក៏ប្រញាប់ថយទ័ពត្រឡប់មកវិញភ្លាម។ ការបង្ក្រាបលើកនេះមានមនុស្សត្រូវប្រហារជីវិតចំនួនជាច្រើន។
ចលនាបះបោររបស់អ្នកស្រែដែលប្រឆាំងនឹងទាហានស៊ុយ ខ្លះបែកទ័ព ខ្លះរួមក្រុមគ្នា ក្រុមដែលមានកម្លាំងរឹងមាំមាន ៣ ក្រុម ដូចជា កងកម្លាំងវ៉ាកាំង នៅហឺណាន (ភូមិភាគកណ្ដាល) ដឹកនាំដោយចៃយ៉ាំង និងលីមី ភូមិភាគខាងជើងមានកងកម្លាំងហឺប៉ិយ ដឹកនាំដោយតូវចៀនតឺ និងភូមិភាគខាងត្បូងមានកងកម្លាំងចៀងហួយ ដឹងនាំដោយទូហ៊្វូវ៉ើយ។
មុនការដួលរលំនៃរាជវង្សស៊ុយ បណ្ដាមន្ដ្រីភាគច្រើនគិតក្បត់កាន់អាវុធឡើងតាំងខ្លួនជាធំ ដែលសំខាន់មានដូចជា លួអ៊ី តាំងមូលដ្ឋាននៅចួច្វិន (ប៉េកាំងបច្ចុប្បន្ន) លៀងស៊ឺទូ ស្ថាបនានគរលៀងនៅសួហ្វាង (ម៉ុងកូលខាងក្នុង) លិវអ៊ូចូវ នៅម៉ាអ៊ី (ខេត្ដសានស៊ី) សៀជី នៅជិនឆឺង (ឡាន់ចូវខេត្ដកាន់ស៊ូ) លីគុយ ស្ថាបនានគរតាលៀងនៅអ៊ូវ៉ើយ លីយួន ស្ថាបនារាជវង្សថាងនៅកួនចុង សៀវសៀន តែងតាំងខ្លួនជាលៀងទីនៅប៉ាលិង (ក្រុងយ៉េវយ៉ាងខេត្ដហ៊ូណាន) សឺនហ្វាស៊ិង តែងតាំងខ្លួនជាលៀងវ៉ាំងនៅក្រុងអ៊ូស៊ិង ជាដើម។ ភាគីនីមួយៗ ចូលរួមចំណែកដណ្ដើមផែនដី ដោយយកលេសបង្ក្រាបកងកម្លាំងចលនាក្បត់។
កងកម្លាំងវ៉ាកាំង
ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦១១ ចៃយ៉ាំងនាំកងកម្លាំងងើបបះបោរនៅវ៉ាកាំង (បច្ចុប្បន្ននៅខេត្ដហឺណាន)។ ក្រោយមកអ្នកក្លាហានមកពីសានទុងនិងហឺណាននាំគ្នាធ្វើដំណើរមករួមដៃជាមួយ។ អ្នកដែលសំខាន់នោះគឺ លីមី ដែលក្រោយមកមានឥទ្ធិពលក្នុងកងកម្លាំងវ៉ាកាំងយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦១៧ កងកម្លាំងវ៉ាកាំងវាយចូលលួយ៉ាង ចូលប្លន់ឃ្លាំងស្បៀងយកទៅចែកចាយប្រជារាស្ដ្រ ធ្វើឲ្យមានអ្នកមកចូលរួមកាន់តែច្រើនឡើង ក្លាយជាកងកម្លាំងដែលរឹងមាំជាងគេបំផុតនៅហឺណាន។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នាដែរមូលដ្ឋានផ្ទៃក្នុង បែរជាកើតការបែកបាក់ លីមីដែលកើតចេញពីត្រកូលមន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ ក្រោយពេលចលនាក្បត់យ៉ាងសៀនកាន់ទទួលបរាជ័យ បានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងវ៉ាកាំង ផ្ដុំកម្លាំងខាងខ្លួន ក្រោយមកដណ្ដើមតំណែងជាមេដឹកនាំជាហេតុធ្វើឲ្យកងកម្លាំងវ៉ាកាំងធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ លុះដល់ឆ្នាំគ.ស ៦១៨ ស៊ុយយ៉ាងទីស្លាប់នៅចៀងទូ។ លីមីផ្ដុំកម្លាំងស្វាមីភក្ដិយ៉ាងតុងពីរាជសំណាក់ស៊ុយ។ យ៉ាងតុងប្រគល់ឲ្យលីមីនាំកងកម្លាំងបង្ក្រាបវីវ៉ើនហួជី ថ្វីបើទទួលបានជ័យជម្នះតែកងកម្លាំងលីមីត្រូវខូចបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្រោយមកត្រូវកងកម្លាំងរបស់វ៉ាំងស៊ឺវាយសង្គ្រប់បែកខ្ចាត់ខ្ចាយក្រោយការវាយលុកជាច្រើនដង។ លីមីគេចខ្លួនទៅស្វាមីភក្ដិជាមួយលីយួន ដែលស្ថាបនារាជវង្សថាងក្នុងដែនដីថៃយួន។ ចុងក្រោយបង្កើតចលនាយោធាក្បត់តែមិនបានសម្រេចត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិត។
កងកម្លាំងហឺប៉ើយ
កងកម្លាំងហឺប៉ើយដឹកនាំដោយតូវចៀនតឺ ពីដើមចូលរួមចលនាបះបោរក្នុងក្រុមរបស់កៅស៊ឺតៅ។ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦១១ ក្រោយមកពេលកៅស៊ឺតាស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ តូវចៀនតឺក្លាយជាមេដឹកនាំជំនួស។ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦១៧ វាយទ័ពស៊ុយបែកខ្ចាត់ខ្ចាយ មានកិត្ដិយសក្នុងសមរភូមិយ៉ាងខ្លាំង តែងតាំងខ្លួនជាឆាងឡឺវ៉ាំង គ្រប់គ្រងដែនដីហឺប៉ិយភាគខាងជើង មានស្ម័គ្របក្សពួកចូលរួមជាងមួយសែននាក់។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦១៨ រាជវង្សស៊ុយរលំរលាយ ទើបស្ថាបនានគរសៀ តែងតាំងខ្លួនជាសៀវ៉ាំង មានរាជធានីនៅមិងចូវ (ស្រុកយ៉ុងភិងខេត្ដហឺប៉ិយ) រហូតដល់ឆ្នាំគ.ស ៦២១ ប្រយុទ្ធចាញ់លីស៊ឺមិន ត្រូវចាប់ធ្វើជាឈ្លើយសឹក និងស្លាប់នាពេលក្រោយមកទៀត។ ឆ្នាំបន្ទាប់មកទៀត លីស៊ឺមិនលើកទ័ពបង្ក្រាបលិវហឺយថាមេទ័ពកំពូលរបស់តូវចៀនតឺនិងកងកម្លាំងដែលសេសសល់រហូតទាល់តែអស់។
កងកម្លាំងចៀងហួយ
ឆ្នាំគ.ស​ ៦១៣  ទូហ៊្វូវ៉ើយ និង ហ៊្វូកុងស៊ឺ ចាប់ផ្ដើមបង្កចលនាបះបោរនៅសានទុង។ ក្រោយមកបរទ័ពចុះទៅភូមិភាគខាងត្បូង គ្រប់គ្រងដែនដីទំនាបទន្លេហួយហឺ ភាគខាងកើតឆៀងខាងត្បូង។ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦១៧ រាជសំណាក់ស៊ុយបានបញ្ជូនកងកម្លាំងទៅបង្រាប តែត្រូវវាយបកឲ្យថយទៅវិញ។ ពេលស៊ុយយ៉ាងទីស្លាប់ ទូហ៊្វូវ៉ើយចុះចាញ់យ៉ាងតុងខ្សែញាតិវង្សនៅលួយ៉ាង បានទទួលការផ្ដល់យសសក្ដិ​ ។ ក្រោយមកពេលរាជវង្សថាងរឹងមាំក៏ទៅស្វាមីភក្ដិជាមួយលីយួននៅឆាងអានក្នុងឆ្នាំគ.ស ៦២២ ។ ឆ្នាំបន្ទាប់មកទៀត ហ៊្វូកុងស៊ឺងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជវង្សថាង វាយគ្រប់គ្រងតំបន់ម្ដុំខេត្ដចៀងស៊ូនិងអាន់ហ៊ុយ តែចុងក្រោយត្រូវចាញ់វិញក្នុងឆ្នាំ ៦២៤។
អវសាននៃរាជវង្សស៊ុយ
ឆ្នាំគ.ស ៦១៧ កងកម្លាំងវ៉ាកាំងវាយចូលតំបន់ខាងកើតរាជធានីលួយ៉ាង។ ខណៈពេលនោះ ស៊ុយយ៉ាងទីស្ដេចប្រពាសចៀងណាននៅសល់ត្រឹមកងកម្លាំងរបស់យ៉ាងតុង ដែលជាញាតិវង្សចាំការពាររាជធានីលួយ៉ាង។ ស៊ុយយ៉ាងទីហៅប្រមូលកម្លាំងទ័ពរបស់វ៉ាំងស៊ឺឆុង ដែលប្រចាំនៅចៀងទូ មកជួយការពាររាជធានីលួយ៉ាង តែត្រូវកងកម្លាំងវ៉ាកាំងវាយរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយ។ រាជសំណាក់ស៊ុយត្រូវកម្លាំងចលនាបះបោរចូលវាយលុករហូតបាត់បង់តំបន់ជុំវិញ។ លីយួនដែលនៅការពារក្រុងថៃយួននៅសានស៊ីក៏ឆ្លៀតឱកាសវាយចូលឆាងអាន តែងតាំងខ្លួនជាធំក្នុងដែនដីថៃយួន។
ក្រោយការស្ថាបនារាជវង្សស៊ុយ មជ្ឍមណ្ឌលអំណាចនៅភាគខាងជើង សភាពសេដ្ឋកិច្ចនៃភូមិភាគខាងជើងថ្វីបើរីកចម្រើនលឿន ស្បៀងអាហារសម្រាប់ចិញ្ចឹមប្រជាជនក្នុងរាជធានីនៅត្រូវពឹងលើការដឹកជញ្ជូនពីខេត្ដចៀងហួយ ដោយសារការដឹកជញ្ជូនផ្លូវគោកមានការលំបាក ថែមទាំងពុំអាចទ្រាំទ្រសភាពការរីកចម្រើនរបស់ទីក្រុងបាន ដូច្នេះ ការជីកព្រែកដើម្បីដឹកជញ្ជូនផ្លូវទឹក មានភាពចំាបាច់ខ្លាំងចំពោះសភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមនាពេលនោះ ហើយថែមទាំងជាការពង្រឹងបន្ថែមនៅតំបន់ភាគឥសាននិងដែនដីភាគខាងត្បូងផងដែរ។
រាជសំណាក់ស៊ុយបានចំណាយទ្រព្យសម្បត្ដិនិងកម្លាំងប្រជារាស្ដ្រមហាសាលដើម្បីជីកព្រែកតាយុនហឺ ដែលមានទំហំបណ្ដោយសរុបជាង ២ ៥០០ គីឡូម៉ែត្រ ចាប់ផ្ដើមសង់តាំងពីឆ្នាំគ.ស ៥៨៧ ប្រើពេលជាង ៣០ ឆ្នាំ ដោយពឹងលើផ្លូវធម្មជាតិនៃស្ទឹងអូរដែលមានស្រាប់ ភ្ជាប់នឹងព្រែកជីកដោយកម្លាំងមនុស្សភ្ជាប់ដែនដីភាគខាងជើងខាងត្បូងជាមួយគ្នា ដោយទុកតំបន់រាជធានីលួយ៉ាងជាមជ្ឍមណ្ឌលកណ្ដាល ភាគខាងជើងចាប់ផ្ដើមពីស្រុកចួច្វិន (បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកមួយនៃក្រុងប៉េកាំង) រហូតដក់ចុងបំផុតភាគខាងត្បូងត្រង់ស្រុកអ៊ីហាំង (ក្រុងហំាងចូវខេត្ដចឺចៀង) ដោយបែងជា ៤ ផ្នែក ដូចជា ព្រែកជីកថុងជី ព្រែកជីកហាន ព្រែកជីកយ៉ុងជី និងព្រែជីកចៀងណាន ជាព្រែកជីកដែលជីកដោយកម្លាំងមនុស្សដែលវែងជាងគេបំផុតនៅសម័យនោះ។
ព្រែកជីកថុងជី ចាប់ផ្ដើមពីឧទ្យានខាងលិចរាជធានីលួយ៉ាង ចូលទៅក្នុងទន្លេហួងហូ ពីទន្លេហួងហូ កាត់អូរឆ្ពោះទៅទន្លេហួយហឺ ដែលហូរកាត់សាន់យ៉ាង (បច្ចុប្បន្នគឺហួយអានក្នុងខេត្ដចៀងស៊ូ) ពីទីនេះភ្ជាប់បន្ដទៅព្រែកជីកហានដែលជាព្រែកជីបុរាណនៅសម័យឈុនឈិវ ភ្ជាប់ទន្លេហួយហឺនឹងទន្លេឆាងចៀងនៅក្រុងចៀងទូ (បច្ចុប្បន្នគឺក្រុងយ៉ាងចូវខេត្ដចៀងស៊ូ) ពីលួយ៉ាងដល់ចៀងទូសរុបប្រវែងជាង ១ ០០០ គីឡូម៉ែត្រ ពីភាគខាងត្បូងនៃទន្លេឆាងចៀង (ឬយ៉ង់សេ) ភ្ជាប់នឹងទន្លេចៀងណានអមបឹងថៃហ៊ូលាតសន្ធឹងដល់ក្រុងអ៊ីហាំង (ហាំងចូវ) ប្រវែងជាង ៥០០ ម៉ែត្រ ចំណែកភាគខាងជើងជាព្រែកជីយ៉ុងជី ចាប់ពីឃ្លាំងស្បៀងនៅសួខូវជិតក្រុងលួយ៉ាង ឡើងទៅជើងឆ្ពោះទៅចួច្វិន (ប៉េកាំង) ប្រវែង ១ ០០០ គីឡូវម៉ែត្រ។
ព្រែកជីតាយ៉ុនហឺ ចាត់ទុកជាស្នាដៃវិស្វកម្មដ៏ធំមួយក្នុងលោក មានអាយុជាងពាន់ឆ្នាំ បានបង្ហាញពីបញ្ញានិងការបង្កើតថ្មីរបស់មនុស្សនៅសម័យបុរាណ និងបានសាងគុណសម្បត្ដិយ៉ាងសំខាន់ចំពោះការរីកចម្រើនរុងរឿងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរបស់សង្គមសម័យក្រោយមកទៀត។
ព្រះវិហារវត្តពោធិរោងសេះ
thumb|ព្រះវិហារវត្តពោធិរោងសេះ ព្រះវិហារវត្តពោធិរោងសេះជាព្រះវិហារបុរាណ សាងសង់ឡើងក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤៨៥ ត្រូវនឹងឆ្នាំ១៩៤១ នៃគ.ស ដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងវត្តសម្បូរណ៌ ឃុំសំបូរ ស្រុកប្រាសាទសំបូរ ខេត្តកំពង់ធំ ។
ឃុំកោះតូច
( Kaoh Touch Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត មាន  ០៤ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម
ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម ឬ ជនជាតិយួន សំដៅលើជនជាតិភាគតិចវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ឬជនជាតិវៀតណាមដែលមានដើមកំណើតខ្មែរ ពេញលេញ ឬដោយផ្នែក។ តាម​ប្រភព​កម្ពុជា​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ មាន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ប្រមាណ ១៥.០០០​នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ប្រភព​វៀតណាម​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា មាន​មនុស្ស ១៥៦.០០០ នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ខណៈ​ចំនួន​ពិត​ប្រាកដ​អាច​មាន​ចន្លោះ​ពី ៤០០.០០០ ទៅ ១ លាន​នាក់ នេះ​បើ​តាម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ឯករាជ្យ។ ពួក​គេ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាប់​ព្រំដែន​ប្រទេស​វៀតណាម ឬ ​តាមទូក ​ក្នុង ​បឹង​ទន្លេសាប និង​ទនទន្លេ្លេ ​មេគង្គ ។ ជនជាតិវៀតណាមដំបូងបានចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសម័យទំនើបចាប់ពីដើមសតវត្សទី១៩ ក្នុងសម័យរាជវង្សង្វៀន ហើយជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនបានចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យរដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង និងរដ្ឋបាល សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ។ ក្នុង របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរនិងរដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហម ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំំំំ១៩៧០ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅនៃការប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ធំ។ ជនជាតិ​វៀតណាម​រាប់​ពាន់​នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​បាន​ស្វែង​រក​ការ​ជ្រកកោន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ទំនាក់ទំនងជាតិសាសន៍រវាង ប្រជាជនកម្ពុជា និងវៀតណាមមានភាពក្រីក្រ ហើយជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅចម្បងនៃការវាយប្រហារដោយជនភៀសខ្លួនពីគណបក្សនយោបាយចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ។ ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅដោយគ្មានរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផលពួកគេប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការទទួលបានការអប់រំ ការងារ និងលំនៅដ្ឋាន។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
នៅឆ្នាំ១៨៨០រដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង ដើម្បីផ្តល់ឋានៈជាកម្មវត្ថុ ដល់ប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា។ ក្នុង​រយៈពេល​ហាសិប​ឆ្នាំ​បន្ទាប់ ជនជាតិ​វៀតណាម​ជាច្រើន​បាន​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​មក​កម្ពុជា។ ជំរឿនប្រជាជនដែលធ្វើឡើងដោយជនជាតិបារាំងបានកត់ត្រាការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនវៀតណាមពីប្រហែល ៤៥០០ នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៦០ ដល់ជិត ២០០ ០០០ នាក់ នៅចុងបញ្ចប់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ ។ នៅពេលដែល ជប៉ុនឈ្លានពានឥណ្ឌូចិន នៅឆ្នាំ១៩៤០ អ្នកជាតិនិយមវៀតណាមនៅកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមការប៉ុនប៉ងខ្លីមួយប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដើម្បីវាយប្រហារអ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង។ នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិត្រូវបានអនុម័តដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃចំណេះដឹងជាភាសាខ្មែរ និងដើមកំណើតជាតិ ហើយបានដកចេញយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនូវជនជាតិខ្មែរ វៀតណាម និង ចិន ភាគច្រើន។ នៅ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន វៀតណាម​ក៏​បាន​ប្រឈម​នឹង​ករណី​នៃ​ការ​បំភិត​បំភ័យ​ដោយ​ហិង្សា​ពី​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ម្តងម្កាល។ ក្នុងមហាសន្និបាតសង្គមរាស្ត្រនិយម ឆ្នាំ ១៩៦២ អ្នកនយោបាយបានជជែកពិភាក្សាគ្នាអំពីបញ្ហាសញ្ជាតិលើជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា ហើយដំណោះស្រាយមួយត្រូវបានអនុម័តមិនឱ្យផ្តល់សញ្ជាតិវៀតណាមឱ្យចូលសញ្ជាតិ។
នៅពេលដែលលោកលន់នល់ ឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៧០ រដ្ឋាភិបាលសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការឃោសនាដើម្បីបង្ហាញជនជាតិវៀតណាមជាភ្នាក់ងាររបស់ វៀតកុង ។ ជនជាតិវៀតណាមប្រហែល ៣០ ០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងសម្លាប់នៅក្នុងពន្ធនាគារ ខណៈដែលមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ទៀតបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ជនជាតិវៀតណាមតិចជាង ៨០ ០០០ នាក់បានបន្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅពេលដែលខ្មែរក្រហម បានដណ្តើមអំណាច។ ជិត​បី​ភាគ​បួន​នៃ​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ហើយ​អ្នក​ដែល​នៅ​សេសសល់​ចំនួន ២០ ០០០ នាក់​ទៀត​គឺជា​អ្នក​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ​និង​វៀតណាម។ អ្នកដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបប។ នៅ​ពេល​ដែលកងទ័ពវៀតណាមចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រជាជន​វៀតណាម​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​របស់​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ទីលំនៅ ឬ​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់។ វៀតណាមបានបង្កើតរបបថ្មីមួយដែលគេស្គាល់ថាជា សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (ស.ប.ក.) ហើយទីប្រឹក្សាវៀតណាមត្រូវបានតែងតាំងនៅក្នុងរដ្ឋបាលរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ រដ្ឋាភិបាល ស.ប.ក. បានបង្កើតគោលនយោបាយផ្លូវការមួយ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់អតីតអ្នករស់នៅវៀតណាមនៅកម្ពុជា ឱ្យវិលត្រឡប់មកតាំងទីលំនៅវិញ។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលមិនមានទំនាក់ទំនងគ្រួសារមកកម្ពុជាក៏ចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសនេះផងដែរ ដោយសារមានការគ្រប់គ្រងព្រំដែនតិចតួចក្នុងការកំណត់ជនចំណាកស្រុកវៀតណាមមិនឱ្យចូលប្រទេស។ ជនជាតិវៀតណាមត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាជនជាតិភាគតិចជាផ្លូវការនៅក្រោមរបបស.ប.ក. ហើយសមាគមវៀតណាមនៅក្រៅប្រទេសត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានចំនួនប្រជាជនវៀតណាមច្រើន។ រដ្ឋាភិបាលស.ប.ក.ក៏បានផ្តល់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដល់ពួកគេរហូតដល់ការដកទ័ពវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៩០។
ពលករ​ចំណាក​ស្រុក​វៀតណាម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​មក​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩២​មក​ដោយ​សារ​ការ​បង្កើត​ឱកាស​ការងារ​ថ្មី​ដោយ​រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់ ។ ជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់បានអនុញ្ញាតឱ្យបើកការិយាល័យនយោបាយ និងគណបក្សនយោបាយដូចជា ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្សប្រជាធិតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា បានចាប់ផ្តើមឃោសនានូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមក្នុងចំណោមប្រជាជន ដើម្បីគាំទ្រអ្នកបោះឆ្នោតនៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩២ ខ្មែរក្រហមដែលគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីកំណត់គោលដៅសម្លាប់ទាហាន និងជនស៊ីវិលវៀតណាមជាប្រព័ន្ធ។ ការវាយប្រហារបែបទ័ពព្រៃលើកដំបូងដោយខ្មែរក្រហមទៅលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩២ ហើយទាហានខ្មែរក្រហមបានបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការសម្លាប់ដោយអះអាងថាជនស៊ីវិលមួយចំនួនជាទាហានវៀតណាមក្នុងការក្លែងបន្លំ។ ជម្លោះនៃការសម្លាប់ដោយខ្មែរក្រហមបានជំរុញឱ្យជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ២១ ០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។
ចំនួនប្រជាជន
ជនជាតិវៀតណាមជាទូទៅប្រមូលផ្តុំនៅតាមច្រាំងទន្លេនៃបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គដែលព័ទ្ធជុំវិញខេត្ត សៀមរាប កំពង់ឆ្នាំង និង ពោធិ៍សាត់ ។ ចំនួនប្រជាជនតិចតួចអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ក៏ដូចជាខេត្តភាគអាគ្នេយ៍ជាប់ព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម ដូចជា ព្រៃវែង ស្វាយរៀង កំពត កណ្តាល ក្រចេះ និង តាកែវ ។ ចំនួនប្រជាជនវៀតណាមមានចំនួនច្រើនជាងគេនៅឆ្នាំ១៩៦២ នៅពេលដែលជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញថាពួកគេជាជនជាតិភាគតិចធំបំផុតរបស់ប្រទេស ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី ៣.៨% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រជាសាស្រ្តបានត្រឡប់មកវិញនូវចំនួនប៉ាន់ស្មានជនជាតិវៀតណាមខ្ពស់ជាងជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលឆ្លុះបញ្ចាំង។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ចំនួនជនជាតិវៀតណាមដែលស្នាក់នៅអាចមានច្រើនរហូតដល់ ៤០០ ០០០ ខណៈពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិខ្មែរម្នាក់ទៀតគឺលោក ម៉ៃឃើល វីកឃឺរី បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាជនវៀតណាមស្នាក់នៅចន្លោះពី ២០០ ០០០ ទៅ ៣០០ ០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានដាក់តួលេខមិនលើសពី ៦០ ០០០ នាក់។ តួលេខ​ប្រជាជន​ខាងក្រោម​បង្ហាញ​ពី​ចំនួន​ប្រជាជន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ដោយ​ផ្អែក​លើ​តួលេខ​ដែល​បាន​មក​ពី​ជំរឿន​របស់​រដ្ឋាភិបាល៖
សាសនា
ជនជាតិភាគតិចវៀតណាមក៏ជាអ្នកកាន់តាមជំនឿ តាវដាយ ដែលត្រូវបានណែនាំនៅឆ្នាំ 1927 ។ ជំនឿតាវដាយ បានទាក់ទាញទាំងអ្នកកាន់សាសនាវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូងនៃការបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែព្រះរាជក្រឹត្យដែលហាមឃាត់សាសនា និងការខិតខំរបស់អ្នកជាតិនិយមខ្មែរដើម្បីកាត់ទោសអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ខ្មែរបាននាំឱ្យ Cao Dai ត្រូវបានសង្កេតឃើញតែដោយជនជាតិវៀតណាមចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 តទៅ។ ប្រាសាទតាយដាយ ត្រូវបានសាងសង់នៅមហាវិថីម៉ៅសេទុងក្នុងឆ្នាំ 1937 ហើយនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 មានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 70,000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តាយដាយ ត្រូវបានដាក់នៅក្រៅច្បាប់ក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ និងរបបខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ 1985 និងមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 2,000 នាក់នៅឆ្នាំ 2000។
ភាសា
ជនជាតិវៀតណាមទាំងមូលបង្ហាញកម្រិតនៃភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុង ភាសាខ្មែរ និង ភាសាវៀតណាមផ្សេងៗ គ្នា។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍នេសាទដោយខ្លួនឯងតាមបឹងទន្លេសាបប្រើប្រាស់ភាសាវៀតណាមក្នុងការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ ហើយមានបុគ្គលដែលមានកម្រិតជំនាញភាសាខ្មែរ និងអ្នកដែលចេះពីរភាសា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសង្កាត់ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាខ្មែរបានបញ្ជូនកូនរបស់ពួកគេទៅសាលារដ្ឋ ហើយជាលទ្ធផល កុមារអាចនិយាយភាសាខ្មែរបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ប៉ុន្តែបង្ហាញការយល់ដឹងអំពីភាសាវៀតណាមនៅមានកម្រិត។
ការអប់រំ
ការស្រាវជ្រាវតាមវាលដែលធ្វើឡើងដោយក្រុម ជនជាតិភាគតិច ដូចជា Stefan EhrentrautStefan Ehrentraut បង្ហាញថា មានតែកុមារវៀតណាមមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលចូលរៀននៅសាលារដ្ឋ ដោយតួលេខប្រែប្រួលតាមខេត្តផ្សេងៗគ្នា។ នៅ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង និង​សៀមរាប ដែល​ជនជាតិ​វៀតណាម​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទន្លេ ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​ចូល​រៀន​នៅ​សាលា​រដ្ឋ​មាន​អត្រា​ទាប​ជាង ១០% ចំណែក​ឯ​ខេត្ត​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា​កំពត និង​ក្រចេះ សមាមាត្រ​មាន​ច្រើន​ជាង។ ដោយសារ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគច្រើន​មិន​មាន​ឯកសារ​សញ្ជាតិ ពួកគេ​មិន​អាច​ចុះឈ្មោះ​កូន​ចូល​សាលា​រដ្ឋ​បាន​។ សម្រាប់អ្នកដែលបញ្ជូនកូនទៅសាលារៀន ភាគច្រើនពួកគេចូលរៀនបានតែប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ហើយកម្រនឹងបញ្ចប់ ថ្នាក់ទី១២ ដោយសារឪពុកម្តាយជាជនជាតិវៀតណាមមិនមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសាលា។ សិស្សវៀតណាមក៏ប្រឈមមុខនឹងការលំបាកក្នុងការងារសិក្សា ដោយសារថ្នាក់រៀនត្រូវបានបង្រៀនជាភាសាខ្មែរទាំងស្រុង ហើយកុមារវៀតណាមដែលធំឡើងនិយាយភាសាវៀតណាមនៅផ្ទះមានកម្រិតសមត្ថភាពភាសាខ្មែរ។ នៅក្នុងសហគមន៍វៀតណាមមួយចំនួនដែលមានមូលដ្ឋាននៅទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ មានសាលាឯកជនដែលគ្រប់គ្រងដោយសមាគមសហគមន៍វៀតណាម និងអង្គការសាសនាគ្រឹស្ត។ សាលាឯកជនផ្តល់ការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ហើយភាគច្រើនត្រូវបានចូលរួមដោយកុមារនៃគ្រួសារក្រីក្រ។
សេដ្ឋកិច្ច
ក្នុង​របប​អាណានិគម​បារាំង ជនជាតិ​វៀតណាម​ដែល​មាន​ការ​អប់រំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ការងារ​ក្នុង​រដ្ឋបាល​មុខងារ​ស៊ីវិល​ជា​លេខា ស្មៀន និង​ការិយាធិបតេយ្យ។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ 1953 រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយព្រះសីហនុបានបញ្ឈប់មន្ត្រីរាជការវៀតណាមភាគច្រើនជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ហើយពួកគេបានស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងធនាគារ និងសហគ្រាសពាណិជ្ជកម្មជាលេខាធិការ និងមុខតំណែងផ្សេងទៀតដែលមានការិយាល័យ។ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ជនជាតិវៀតណាមរស់នៅក្នុងទីក្រុងដែលមានប្រវត្តិអប់រំទាបក៏បានធ្វើការជាមេកានិកក្នុងការជួសជុលរថយន្ត និងហាងលក់ម៉ាស៊ីនដែលគ្រប់គ្រងដោយពាណិជ្ជករចិន។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលតាំងទីលំនៅជនបទធ្វើការជាអ្នកនេសាទតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ ហើយក៏ជាកម្មករចម្ការកៅស៊ូក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តក្រចេះផងដែរ។
ដោយសារជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅគ្មានរដ្ឋ ពួកគេស្វែងរកការរស់នៅតាមឧស្សាហ៍កម្មផ្សេងៗដូចជា សំណង់ កែឆ្នៃ និងឧស្សាហកម្មពេស្យាចារ ឬជាអ្នកឈ្នាន់តាមដងផ្លូវ។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ គឺជាអ្នកនេសាទចិញ្ចឹមជីវិត។ ចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋទាំងនេះមានជនចំណាកស្រុកដែលបានចូលមកប្រទេសកម្ពុជាចន្លោះឆ្នាំ 1992 និង 1993 ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់។ ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើននៅតែរស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ ទោះបីជាជនជាតិវៀតណាមមួយចំនួនតូចត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា។ ឧទាហរណ៍​មួយ​គឺ​លោក សុខ គង់ ជា​ប្រធាន​ក្រុមហ៊ុន​អាជីវកម្ម ​សូគីម៉ិច ដែល​ជា​ម្ចាស់​សម្បទាន​រដ្ឋ​ក្នុង​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង ទេសចរណ៍ និង​សហគ្រាស​ក្នុង​ប្រទេស។
ទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ និងសង្គម
ស្ទើរតែ 90% នៃជនជាតិដើមភាគតិចវៀតណាម គឺជាអ្នកគ្មានសញ្ជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយមិនកាន់ឯកសារសញ្ជាតិដូចជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬសំបុត្រកំណើត។ ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ 1996 អនុញ្ញាតឲ្យជនជាតិវៀតណាមដែលកើតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានសញ្ជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងពីមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថ្នាក់កណ្តាល ដែលជាទូទៅបដិសេធមិនចុះឈ្មោះជនជាតិវៀតណាម ដោយសារបារម្ភពីផលប៉ះពាល់នយោបាយពីគណបក្សប្រឆាំង ប្រសិនបើត្រូវផ្តល់សញ្ជាតិ។. ជនជាតិភាគតិចនៃជនជាតិវៀតណាមអាចទទួលបានសញ្ជាតិបានលុះត្រាតែបង់ប្រាក់សំណូកដល់មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ឬបានរៀបការជាមួយប្តីប្រពន្ធខ្មែរ។ ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគតិច​ដែល​កាន់​សញ្ជាតិ​បាន​រាយការណ៍​ពី​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ដែល​រឹបអូស​ឯកសារ​សញ្ជាតិ​របស់​ពួកគេ។ ជាលទ្ធផល ជនជាតិវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹងផ្លូវច្បាប់ពីការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាពសាធារណៈ ការអប់រំ ការងារ និងការទិញដីសម្រាប់លំនៅដ្ឋាន ដោយសារភាគច្រើនមិនមានសញ្ជាតិកម្ពុជា។ ជនជាតិ​វៀតណាម​គ្មាន​សញ្ជាតិ​បាន​សាងសង់​លំនៅឋាន​បណ្តែត​ទឹក​ជំនួស​ការ​ទិញ​លំនៅឋាន​ដី​ដែល​ទាមទារ​ឯកសារ​សញ្ជាតិ។ យោងតាមការស្រាវជ្រាវតាមតំបន់ដែលធ្វើឡើងដោយអង្គការសិទ្ធិជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនឹងប្រឈមមុខនឹងអ្នកនេសាទវៀតណាមនៅបឹងទន្លេសាប និងទាមទារសំណូកដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេធ្វើនេសាទ។
ទំនាក់ទំនងអន្តរជនជាតិ
ជនជាតិខ្មែរមានការយល់ឃើញមិនល្អចំពោះសហគមន៍វៀតណាម ដោយសារតែអារម្មណ៍មិនស៊ីសង្វាក់គ្នារវាងសហគមន៍ពីអតីតកាលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ 1958 ការស្ទង់មតិមួយដែលធ្វើឡើងដោយលោក William Willmott លើសិស្សវិទ្យាល័យក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ បានបង្ហាញថា ទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិចិនជាទូទៅត្រូវបានគេវាយតម្លៃថាជាមិត្តភាព ចំណែកសិស្សខ្មែរបានមើលមិត្តរួមថ្នាក់វៀតណាមរបស់ពួកគេដោយមានការសង្ស័យ។ ទំនាក់ទំនងរវាងជនជាតិវៀតណាម និងចិនមានភាពល្អប្រសើរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារជនជាតិទាំងពីរមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ជិតស្និទ្ធ។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការស្រាវជ្រាវតាមវាលដែលធ្វើឡើងដោយ Ehrentraut ក្នុងឆ្នាំ 2013 បានបង្ហាញថា ទំនាក់ទំនងជនជាតិភាគតិចរវាងជនជាតិវៀតណាមបានកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនមិនត្រឹមតែជាមួយជនជាតិខ្មែរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មាន ជនជាតិចាម និងជនជាតិចិនផងដែរ។
ជន​ជាតិ​វៀតណាម​ភាគ​ច្រើន​មិន​មាន​តំណាង​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សា ​ឃុំ​សង្កាត់ ​កម្ពុជា ដោយសារ​ពួក​គេ​ខ្វះ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ។ យោងតាមអ្នកឆ្លើយតបពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ Ehrentraut មេឃុំ និងមន្ត្រីកម្ពុជាភាគច្រើនបង្ហាញការគាំទ្រក្នុងការមិនរាប់បញ្ចូលតំណាងវៀតណាមពីការទទួលបានសញ្ជាតិ និងចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ និងកិច្ចប្រជុំដោយសារតែការមើលងាយ។ ជនជាតិវៀតណាមតែងតាំងមេភូមិរបស់ពួកគេ ហើយបង្ហាញសហគមន៍អំពីកង្វល់របស់សមាគមសហគមន៍វៀតណាម ( វៀតណាម ៖ Tổng hội người Campuchia gốc Việt) ដែលបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៣។ សមាគមសហគមន៍កាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិមានកម្រិត និងទទួលបានមូលនិធិពីថ្លៃសមាជិកភាព អំណោយពីស្ថានទូតវៀតណាមប្រចាំនៅកម្ពុជា និងការលក់ដីបញ្ចុះសពពីសហគមន៍វៀតណាម។ ថវិកាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីដោះស្រាយកង្វល់សហគមន៍វៀតណាម ដែលរួមមានការគាំទ្រកន្លែងគោរពបូជាសាសនា និងការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ក៏ដូចជាការផ្តល់ជំនួយដល់គ្រួសារជួបការលំបាក។ ខណៈពេលដែលសមាគមសហគមន៍មានការគាំទ្រយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីសហគមន៍វៀតណាម ភាគច្រើនមិនទទួលយកសមាជិកភាពទេ ដោយសារខ្លាចទទួលបានការមាក់ងាយពីសង្គមពីសង្គមកម្ពុជា។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2013 សាខានៃសមាគមទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន 19 ក្នុងចំណោម 23 ខេត្តទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។
នយោបាយ
បញ្ហា​វត្តមាន​វៀតណាម​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​នយោបាយ​យក​មក​ធ្វើជា​ប្រធាន​បទ​ដើម្បី​គាំទ្រ​អ្នកបោះឆ្នោត​តាំងពី​ការបោះឆ្នោត​សកល​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​។ គណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ រួមមាន ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច BLDP និង ម៉ូ លីណាកា ហើយពួកគេបានផ្សព្វផ្សាយលើប្រធានបទទាក់ទងនឹងវត្តមានប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា និងការយល់ឃើញរបស់វៀតណាមជ្រៀតជ្រែកក្នុងរដ្ឋាភិបាលអំឡុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។ គណបក្សនយោបាយទាំងនេះក៏បានចោទប្រកាន់ថា វត្តមានជនជាតិវៀតណាមក្នុងប្រទេសជាមូលហេតុធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចបរាជ័យ ហើយសន្យាថានឹងបណ្ដេញជនជាតិវៀតណាមក្នុងស្ថានភាពដែលខ្លួនឈ្នះការបោះឆ្នោត។ ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានេះ ខ្មែរក្រហមដែលពីមុនបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតក៏បានបង្កើតមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមស្រដៀងគ្នាជាមួយគណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗ ទោះបីជាមានទម្រង់ជ្រុលនិយមក៏ដោយ។ ខ្មែរក្រហមនឹងចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ និងការផ្សាយតាមវិទ្យុដោយចោទប្រកាន់អ៊ុនតាក់ថាបានសហការជាមួយវៀតណាម ហើយបានអំពាវនាវឱ្យបណ្តេញប្រជាជនវៀតណាមតាមរយៈកម្លាំង។ ពួក​គេ​នឹង​តាម​ដាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម ដែល​បាន​បន្ត​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ ១៩៩៣ ចប់។
នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 1998 ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្ស សម រង្ស៊ី ដែលទើបបង្កើតថ្មីបានប្រើវោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមម្តងទៀតនៅក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ពួកគេ។ មេដឹកនាំគណបក្សទាំងពីរនេះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ និងលោក សម រ ង្ស៊ី បានចោទប្រកាន់ថា ជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋមួយចំនួនបានសូកប៉ាន់មន្ត្រីរដ្ឋដើម្បីទទួលបានសញ្ជាតិ ហើយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនៅតែរក្សាឥទ្ធិពលនយោបាយលើគណបក្សកាន់អំណាច គឺ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ។ ទន្ទឹមនឹងនេះចំនួននៃឧប្បត្តិហេតុ  នៃការវាយប្រហារដោយហិង្សាលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានកើនឡើង ដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយទាំងសំណល់ខ្មែរក្រហម និងជនស៊ីវិលកម្ពុជាដូចគ្នា។ ចំនួននៃអំពើហឹង្សាដោយចេតនានយោបាយលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានថយចុះបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ហើយនៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2003 និង 2008 ជាបន្តបន្ទាប់ គណបក្សនយោបាយប្រឆាំងការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមក៏ត្រូវបានកាត់បន្ថយផងដែរ។ កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩ លោក សម រង្ស៊ី បានចោទប្រកាន់វៀតណាមពីបទទន្ទ្រានទឹកដីកម្ពុជាក្នុងសមយុទ្ធបោះបង្គោលព្រំដែន ហើយបានដឹកនាំសកម្មជនមួយក្រុមទៅដកតម្រុយបង្គោលព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាមក្នុងខេត្តស្វាយរៀង។ ទោះបីជាលោក សម រង្ស៊ី ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារកំបាំងមុខជុំវិញឧប្បត្តិហេតុនេះក៏ដោយ ឧបទ្ទវហេតុនេះបានក្លាយជាការផ្តោតសំខាន់នៅក្នុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតដោយ គណបក្ស សង្គ្រោះជាតិសម្រាប់ ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2013 ។ មេដឹកនាំគណបក្សសង្រ្គោះជាតិក៏បានធ្វើឱ្យមានការទាមទារលើទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ កម្ពុជាក្រោម ហើយនាំឱ្យមានការប្រឆាំងវៀតណាមកាន់តែច្រើនឡើងក្នុងចំណោមអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។ នៅពេលដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានចាញ់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 2013 យ៉ាងចង្អៀត ពួកគេបានបើកការ តវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់រវាងឆ្នាំ 2013-2014 ដែលបណ្តាលឱ្យមានឧប្បត្តិហេតុហាងវៀតណាមនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញត្រូវបានរុះរើ។
ប្រជាជនវៀតណាមភាគច្រើនគាំទ្រគណបក្សប្រជាជន ហើយអ្នកដែលកាន់សញ្ជាតិខ្មែរនឹងបោះឆ្នោតឱ្យគណបក្ស។ ការ​គាំទ្រ​វៀតណាម​ចំពោះ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ភាគ​ច្រើន​បាន​ជំរុញ​ដោយ​មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​វៀតណាម​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​គណបក្ស​នយោបាយ​ផ្សេង​ទៀត។ ទោះបីជាសមាជិកជាច្រើនក្នុងឋានៈ និងឯកសាររបស់ CPP ចែករំលែកមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមជាមួយគណបក្សនយោបាយផ្សេងទៀតក៏ដោយ គណបក្សប្រជាជននៅតែរក្សាជំហរអព្យាក្រឹតបើកចំហចំពោះសហគមន៍វៀតណាម។ យោងតាមលោក Ehrentraut ជំហរអព្យាក្រឹតរបស់ CPP គឺជាតុល្យភាពរវាងការមិនផ្តល់ការគាំទ្រដោយបើកចំហសម្រាប់សហគមន៍វៀតណាម ដែលនឹងមានឥទ្ធិពលសក្តានុពលនៃការបាត់បង់សន្លឹកឆ្នោតទៅគណបក្សនយោបាយផ្សេងទៀត ស្របពេលជាមួយគ្នានោះការរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមដែល គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៩។ ជនជាតិវៀតណាមដែលកាន់សញ្ជាតិកម្ពុជាក៏បានសម្តែងការភ័យខ្លាចចំពោះអសន្តិសុខរាងកាយក្នុងអំឡុងពេលបោះឆ្នោត ដែលជាក់ស្តែងបំផុតក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1993 និង 2013 នៅពេលដែលជនស៊ីវិលវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការបំភិតបំភ័យរាងកាយពីខ្មែរក្រហម និងអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិរៀងៗខ្លួន ហើយបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត។.
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា
បេនហ្គាលី
ភាសាបង់ក្លាដែស (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះខេនឌឺ Bangla, Bangla , ឬ Bengali ) គឺជា ភាសាឥណ្ឌូ - អារីយ៉ានដែល ជាភាសា និយាយនិងសរសេរដ៏សំខាន់របស់ ជនជាតិបង់ក្លាដែស នៅ អាស៊ីខាងត្បូង ។Matrbhasira នៃគ្រួសារ ភាសាបង់ក្លាដែស ឥណ្ឌូ - អ៊ឺរ៉ុបដែលជាភាសា ទីបួននិងទីប្រាំមួយធំជាងគេនៅក្នុងពិភពលោក។  បេងហ្គាល់គឺជាភាសាធំជាងគេទី ៧ នៅលើពិភពលោកបើគិតពី ចំនួនអ្នកប្រើប្រាស់សរុប ។ភាសាបង់ក្លាដែ គឺជា ភាសានិងភាសារបស់រដ្ឋតែមួយគត់ផ្លូវការនៃ ភាសាដែលមានមូលដ្ឋានអធិបតេយ្យភាព ប្រទេសជាតិ - ស្ថានភាពនៃការ បង់ក្លាដែស  និង ដែល លោកបារ៉ាក់ជ្រលងភ្នំ នៃ រដ្ឋ West Bengal , Tripura និង រដ្ឋ Assam ក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា។ ភាសាផ្លូវការ។ភាសាបេងហ្គាល់គឺជាភាសានិយាយសំខាន់ របស់ កោះអាន់ដាម៉ាន់នៅ ឈូងសមុទ្រ បេងហ្គាល់។ ក្រៅពីនេះ , វាមានចំនួនច្រើនគួរសមនៃភាសាបង់ក្លាដែនិយាយនាក់នៅគឺឥណ្ឌា ជារដ្ឋ នៃ រដ្ឋ Jharkhand , រដ្ឋ Bihar ,Meghalaya , Mizoram ប្រទេស និង រដ្ឋ Orissa ។ភាសាបង់ក្លាដែសគឺជាភាសាដែលនិយាយច្រើនជាងគេទី ២ នៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា បន្ទាប់ពី ភាសាហិណ្ឌូ ។ ផងដែរ តួលេខសំខាន់នៃជនអន្តោប្រវេសន៍ភាសាបង់ក្លាដែនិយាយនៅ មជ្ឈិម , អាមេរិក និងអឺរ៉ុប។  ទាំងអស់, ច្រើនជាង 26 crore នាក់នៅជុំវិញពិភពលោកដែលភាសាបង់ក្លាដែការប្រើជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេនៅ។  បាន ភ្លេងជាតិ និង ចម្រៀងជាតិនិងបទចំរៀងនេះត្រូវបាន ផ្សំឡើងជាភាសាបេងហ្គាលី។
(ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ ប្រវត្តិនៃការអភិវឌ្ឍភាសាបង់ក្លាដែសមានអាយុ ១៣០០ ឆ្នាំ។ ឆារីប៉ាដាដាគឺជាគំរូ ដើម នៃ ភាសានេះ។ភាសាបេងហ្គាល់បានយកទម្រង់បច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួននៅចុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបីតាមរយៈការប្រមូលផ្តុំអក្សរសិល្ប៍បេងហ្គាល់យ៉ាងច្រើនពីសតវត្សទី ៨ ។ អក្សរភាសាបេងហ្គាល់គឺជា អក្សរ Bangla ។ វាមាន ភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចនៅក្នុងវាក្យសព្ទនិងការបញ្ចេញសម្លេងរវាងភាសា បង់ក្លាដែស ដែលមានជាទូទៅនៅ បង់ក្លាដែស និងខាងលិចបេងហ្គាល់ ។ ភាសានិង អក្សរសាស្ត្រ បេងហ្គាល់បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់បំផុតក្នុង ការអភិវឌ្ឍឡើងវិញ នៃបេងហ្គាល់ និងក្នុង ការ អភិវឌ្ឍ ជាតិនិយមបង់ក្លាដែស និងការបង្កើតប្រទេសបង់ក្លាដែស ។
ចលនាភាសាបេងហ្គាល់ដែលបាន រៀបចំ នៅ បេងហ្គាល់ខាងកើត ពីឆ្នាំ ១៩៤៨ ដល់ ១៩៥២ បានបង្កើតទំនាក់ទំនងនៃអត្ថិភាពរបស់បេងហ្គាល់ជាមួយភាសានេះ។ នៅថ្ងៃទី ២១ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ ១៩៥២ ការតវ៉ានិស្សិតនិងសកម្មជននៅសាកលវិទ្យាល័យដាកាបាន លះបង់ជីវិតដើម្បីបង្កើតភាសាបេងហ្គាល់ដែលជាភាសាកំណើតនៃភាសាភាគច្រើន។ ច្បាប់សេចក្តីផ្តើមភាសាបេនហ្គាលីក្នុង ឆ្នាំ ១៩៨៧បានប្រើប្រាស់ការប្រើប្រាស់ជាកាតព្វកិច្ចរបស់បេនហ្គាលីនៅក្នុងមុខងារទាំងអស់របស់រដ្ឋបង់ក្លាដែស។ ការទទួលស្គាល់នៃការតស៊ូរបស់ពួកបរិសុទ្ធភាសាឆ្នាំ ១៩៥២ អង្គការយូណេស្កូបានប្រកាស ថ្ងៃទី ២១ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ១៩៩៩ ជា ទិវាភាសាកំណើតអន្តរជាតិ ។
វាគ្មិនភូមិសាស្ត្រកែសម្រួល
ចំនួនភាសាកំណើតរបស់ភាសាបេងហ្គាល់ទូទាំងពិភពលោក (ចំនួនប្រជាជនសរុបជាង ២៦៥ លាននាក់)
বাংলা ভাষা বিকাশের ইতিহাস ১৩০০ বছর পুরনো। চর্যাপদ এ ভাষার আদি নিদর্শন। অষ্টম শতক থেকে বাংলায় রচিত সাহিত্যের বিশাল ভাণ্ডারের মধ্য দিয়ে অষ্টাদশ শতকের শেষে এসে বাংলা ভাষা তার বর্তমান রূপ পরিগ্রহণ করে। বাংলা ভাষার লিপি হল বাংলা লিপি। বাংলাদেশ ও পশ্চিমবঙ্গে প্রচলিত বাংলা ভাষার মধ্যে শব্দগত ও উচ্চারণগত সামান্য পার্থক্য রয়েছে। বাংলার নবজাগরণে ও বাংলার সাংস্কৃতিক বিবিধতাকে এক সূত্রে গ্রন্থনে এবং বাঙালি জাতীয়তাবাদের বিকাশে তথা বাংলাদেশ গঠনে বাংলা ভাষা ও সাহিত্য সবচেয়ে গুরুত্বপূর্ণ ভূমিকা রেখেছে।
ផ្សេងទៀត (១,៦%)
ឃុំស្វាយភ្លោះ
=រដ្ឋបាល= មាន ១៨ភូមិគឺ÷
ឃុំកំពង់ប៉េង(ស្រុកផ្សារថ្មី)
ឃុំកំពង់ប៉េង ស្ថិតនៅ ស្រុកផ្សារថ្មី ខេត្តលង់ហោរ។
ឃុំស្វាយភ្លោះ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
ឃុំកំពង់ប៉េង(ស្រុកផ្សារថ្មី)
ឃុំកំពង់ប៉េង មាន ភូមិ÷
ឃុំស្វាយភ្លោះ
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ប្រភេទប្រាសាទខ្មែរ
ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ចែកចេញជាបីប្រភេទដូចជា ៖
គេសាងសង់ប្រាសាទភ្នំ ដើម្បីតំណាងភ្នំ ព្រោះមានទស្សនៈឥណ្ឌា គេនិយមគោរពភ្នំសុមេរុ ដែលជាទីឋាននៃអាទិទេព។ ការសាងសងប្រាសាទតាមបែបពុទ្ធសាសនា គេច្រើននិយមសង់លើដីរាបស្មើតាមបែបវត្តអារាមពុំមានជាន់ថ្នាក់ខ្ពស់ៗដូចជា ប្រាសាទបែបព្រាហ្មណ៍និយមទេ។ សំណង់ប្រាសាទប្រភេទនេះ បញ្ជាក់ឱ្យយើងដឹងថា ព្រះពុទ្ធជាមនុស្សនៅលើលោកនេះរស់នៅជាមួយមនុស្សគ្រប់គ្នាគឺមិនស្ថិតនៅលើមេឃឆ្ងាយដាច់ពីមនុស្សដូចជាអាទិទេពនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ឡើយ ។
អង្គ វង្សវឌ្ឍនា
លោក អង្គ វង្សវឌ្ឍានា គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរមួយរូប និង ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ តាំងពីខែឧសភាឆ្នាំ២០០៤។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
មុខងារប្រាសាទ
មតិខ្លះបានយល់ច្រលំថា ប្រាសាទដែលបុព្វបុរសយើងកសាងទុកមកគឺសម្រាប់ជាលំនៅឋាន(ព្រះរាជវាំង) របស់ព្រះមហាក្សត្រ។ តាមពិតប្រាសាទបុរាណខ្មែរទាំងឡាយ ទោះជាប្រាសាទភ្នំក្តី ឬប្រាសាទសង់លើដីរាបក្តីពុំមែនសម្រាប់នៅទេ គឺសម្រាប់ ៖
ប្រភេទចម្លាក់
ប្រភេទនៃចម្លាក់នៃប្រាសាទបុរាណខ្មែរចែកចេញជា៣គឺ ៖
ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស
ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស (កើតនៅថ្ងៃទី ២៥ សីហា ១៩១២ ដល់ ៣១ សីហា ១៩៥៦) គឺជាព្រះរាជបុត្រាទី២របស់អតីត ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស និងសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រីនរោត្ដម កានវិមាននរល័ក្ខទេវី ។ លោក​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​នយោបាយ​កម្ពុជា​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ និង​ក្រោយ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​២ ។
ជីវប្រវត្តិ
គាត់បានចាប់ផ្តើមការសិក្សារបស់គាត់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មុនពេលត្រូវបានបញ្ជូនទៅប្រទេសបារាំងនៅ ក្រាស៍ បន្ទាប់មកនៅ ទីក្រុងណាក៍ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩២៧ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អភិបាលនៃឥណ្ឌូចិន ហ្វ្រង់ស័រ ម៉ារីយូ៉សបាឌូអ៊ីន ។ ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣០ លោក​បាន​ចំណាយ​ពេល​ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​នៅ​វត្ត​បទុម​វតី​ក្នុង ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ។
មួយឆ្នាំក្រោយមក ព្រះអង្គម្ចាស់បានត្រឡប់ទៅប្រទេសបារាំងវិញ ជាកន្លែងដែលទ្រង់ចូលរៀននៅសាលាបណ្ឌិតសភាដ៏មានកិត្យានុភាពនៃ សាលាយោធាពិសេសនៃសេន៍-ស៊ីរ - កូអ៊ីតខ្វីដាន់ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៣៩ គាត់បានចូលរួមជាមួយកងទ័ពអាកាសបារាំង ហើយបានចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការយោធារហូតដល់ខែមិថុនា ១៩៤០ ។ បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះបិតានៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤១ ក្មួយប្រុសរបស់ព្រះអង្គគឺព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ បានតែងតាំងព្រះអង្គជា "ព្រះបាទអង្គក្រុមហ្លួង" នៅថ្ងៃទី ២ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤១
ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤១មក ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិមុនីពង្សបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងនយោបាយកម្ពុជា។ ទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រតិភូរាជប្រតិភូសុខាភិបាល កីឡា និងសេដ្ឋកិច្ច ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ទ្រង់ត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំជាតិក្នុងរដ្ឋាភិបាល ដឹកនាំដោយបងប្រុសច្បងរបស់ព្រះអង្គគឺ សម្តេចក្រុមព្រះស៊ីសុវត្ថិ មុនីរ៉េត ។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គនាយកសេវាកម្មនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ហើយនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៩ តំណាងឱ្យប្រទេសកម្ពុជានៅទីក្រុងប៉ារីសសម្រាប់ការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាលើកដំបូងរវាងប្រទេសបារាំង និងកម្ពុជា ដែលជាផ្នែកមួយនៃ សហភាពហ្វ្រង់ស័រ ។ នៅទីបំផុតនៅឆ្នាំ ១៩៥០ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី (ថ្ងៃទី ១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ថ្ងៃទី ៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៥១)។ តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Stupa_of_King_Sisowath_Monivong_in_Oudong.JPG/170px-Stupa_of_King_Sisowath_Monivong_in_Oudong.JPG|រូបភាពតូច| ព្រះធាតុ​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស គង់​នៅ​ក្នុង [[ចេតិយ|​ចេតិយ ​ដូចគ្នា​នឹង​ព្រះបិតា​របស់ ​ព្រះអង្គស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស នៅ ​ឧដុង្គ ។]] នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យរបស់ ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ និងការតែងតាំងព្រះបាទ នរោត្តម សុរាម្រិត និងព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះមហាក្សត្រយានីព្រះមហាក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈនារីរត្ន័សិរីវឌ្ឍនា បងស្រីរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស ត្រូវបានតែងតាំងជាឯកអគ្គរាជទូតកម្ពុជាប្រចាំទីក្រុងប៉ារីស បានស្លាប់ដោយសារគាំងបេះដូងនៅថ្ងៃទី ៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៥៦។ ពិធីបុណ្យសពរបស់ព្រះអង្គបានធ្វើឡើងនៅរាជធានីភ្នំពេញប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក តាមទំនៀមបុរាណនៃរបបរាជានិយមខ្មែរ។ ព្រះធាតុ​របស់​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​ច្បង​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ សំអុល មុនីពង្សតម្កល់​នៅ​ក្នុង ​ចេតិយ ​ព្រះបាទ ​ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស នៅ​លើ​ភ្នំ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ក្នុង​ក្រុង ​ឧដុង្គ ។
ជីវិត​ឯកជន
ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ មុនីពង្ស មានមហេសី ៥ អង្គ និងបុត្រ ១៣ អង្គ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា
ឃុំម៉ាក់ប្រាង្គ
( Makprang Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត មាន  ០៣ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
គហេ
តាគហេ​ លោកតាគឺជាអ្នកជ្រោមជ្រែង និង ទំនុកបំរុងតាំងពីព្រះបាទបក្សីចាំក្រុងនៅវ័យកុមារ។ លោកជាមន្ត្រីចាស់កំសត់កម្រនឹងព្រះបាទបក្សីចាំក្រុងនិងព្រះមាតារបស់ទ្រង់។
ការតាមចាប់បក្សីចាំក្រុង
តាគហេ​ត្រូវ​នាំ​បក្សីចាំក្រុង​ទៅ​មហានគរ​ធ្វើការ​ពិសោធន៍​នឹង​គេ​ដែរ។ ​បក្សីចាំក្រុង​ដាក់​ដៃ​ដាក់​ជើង​ទៅ​លើ​ម្សៅ​ ​ហើយ​ដក​មក​វិញ​កាលណា​ ​ស្រាប់តែ​រូប​កងចក្រ​ដាម​ដិត​ជាប់​ក្រឡៅ​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ម្នា​នាម៉ឺនពល​រេហ៍​ទាំងឡាយ​ភ្ញាក់ផ្អើល​ឆោឡោ​ ​ឈូឆរ​ ​ច្របូកច្របល់​ទ្រហឹង​អឺងកង។​ ​មើលឃើញ​មិន​ស្រួល​ ​យល់​ថា​ស្ថានការណ៍​មិនល្អ​ ​អាច​នាំ​មក​នូវ​គ្រោះថ្នាក់​ ​តា​គហេ​ក៏​ចាប់​កញ្ឆក់​ដៃ​ ​លើក​បក្សីចាំក្រុង​ដាក់​អៀវ​លើ-ក​ ​រត់​យ៉ាង​លឿន​ហើយ​គេចខ្លួន​យ៉ាង​រហ័ស​ចេញ​ផុត​ពី​ទីប្រជុំជន​ដែល​មាន​ មនុស្ស​អ៊ូអរ។​ ​គ្រានោះ​មាន​សត្វ​ម្រឹគីម្រឹគា​បក្សាបក្សី​ទាំង​ហ្វូងៗ​ ​រត់​ស្រុះ​ស្រ​ដង្ហែ​អម​តាម​ផ្លូវ​ចាំ​ការពារ​​បក្សីចាំក្រុង​ ពីក្រោយ។​ ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ព្រះ​សិន្ធពអមរិន្ទ​ ​ឬ​ស្ដេច​ព្រហ្មកិល​ ​គ្រាន់តែ​បាន​ទទួល​ដំណឹង ​ដឹង​អស់​គ្រប់​ហេតុការណ៍​ច្បាស់លាស់​ភ្លាម​កាលណា​ ​ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​កងទ័ព​ដេញ​តាម​ចាប់​បក្សីចាំក្រុង​ ​និង​តា​គហេ។​ តា​គហេ​អៀវ​បក្សីចាំក្រុង​បណ្ដើរ​ ​រត់​បណ្ដើរ​ ​ងាកឆ្វេង​ស្ដាំ​មើល​ក្រោយ​បណ្ដើរ។​ ​គាត់​ភ័យ​តក្កមា​ ​នៅ​ពេល​ដែល​ងាក​មើលទៅ​ឃើញ​ទ័ព​ស្ដេច​ដេញ​តាម​ប្រកិត​ពីក្រោយ។​ ​រត់​ចូល​ទៅ​ដល់​ព្រៃ​មួយ​ ​គាត់​យក​បក្សីចាំក្រុង​ទៅ​ដាក់​លាក់​ហើយ​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​ ​«បាពួន​នៅ​ឲ្យ​ស្ងៀម​កុំ​មាត់ក​អ្វី​ទាំងអស់​!»។ បន្ទាប់​មក​គាត់​ចេញ​ទៅ​ស៊ើប​លប​លួច​មើល​ចលនា​ទ័ព​ស្ដេច។​ ​ហេតុតែ​បក្សីចាំក្រុង​ជា​អ្នកមាន​បុណ្យ​បារមី​ ​ទ័ព​ពញាក្រែក​ដេញ​តាម​មិន​ទាន់​ ​រក​មិនឃើញ​ឡើយ​ ​ហើយ​ចេះ​តែ​ទៅ​ផុត​ ​មក​ផុត​ ​ដើរ​ហួស​ទៅ​ហួស​មក។​ ​កាលបើ​ស្ថានភាព​បាន​ធូរស្រាល​បន្ដិច​ហើយ​ ​តា​គហេ​លើក​បក្សីចាំក្រុង​ដាក់​លើ-​ក​ ​ហើយ​អៀវ​រត់​កាត់​វាល​ចូល​ព្រៃតូច​ ​ចូល​ព្រៃធំ​មាន​ព្រៃ​ក្រាស់​ មានព្រៃ​ស្ដើង​ ​វិល​ត្រលប់​តំរង់​ទៅ​គេហដ្ឋាន​វិញ។​ ​មក​ដល់​ជិត​ផ្ទះ​ ​តា​គហេ​យក​បក្សីចាំក្រុង​ទៅ​លាក់​ក្នុង​គម្ពោត​ព្រៃ​ដោយ​ពោល​ថា​ ​«បា​រង់ចាំ​នៅ​ទី​នេះ​សិន​ហើយ​!»។
ដំណើរភៀសព្រះកាយជាមួយតាគហេ
លោកតា​បាន​ រៀបរាប់​គ្រប់​ហេតុការណ៍​ពី​ដើម​ដល់​ចប់​ប្រាប់​ប្រពន្ធ​ ​និង​ទូល​ថ្វាយ អ្នកម្នាងកែវ ​ហើយ​គាត់​ក៏​ឲ្យ​ភរិយា​ចាត់ចែង​រៀបចំ​បាយ​ទឹក​ស្បៀងអាហារ​ ​និង​បង្វេច​សំរាប់​រត់​ភៀសខ្លួន​ចាក​ចេញពី​ទីប្រជុំជន​ ​ទៅ​នៅ​ឲ្យ​ឆ្ងាយ​ដាច់​ស្រយាល​ ​ក្នុង​គោលបំណង​សង្ឃឹមថា​ ​នឹង​បាន​សន្ដិសុខ​ដល់​រូប​បក្សីចាំក្រុង។​ ​រួច​ស្រេច​ហើយ​កាលណា​ ​តា​គហេ​ត្រលប់​ទៅ​យក​បក្សីចាំក្រុង​លើក​អៀវ​ដាក់​លើ​-ក​ ​ហើយ​ធ្វើ​ដំណើរ​ផ្សងព្រេង​ ​កាត់​វាល​ចូល​ព្រៃ​ដោយ​គ្មាន​ទិស​ដៅ​អ្វី​ជា​ពិតប្រាកដ។​
តំបន់សៀមរាប
​ទៅ​ដល់​ទួល​មួយ​ ​មាន​ដើម​រលួស​ដុះ​ជា​ច្រើន​ ​យល់​ឃើញ​ថា​ ​ជា​កន្លែង​ល្អ​សមរម្យ​តា​គហេ​ ​និងបក្សីចាំក្រុងក៏​នាំ​គ្នា​ឈប់​សំរាកនិទ្រា។​ ​ទីកន្លែង​ដើម​រលួស​នេះ​ ​ថ្ងៃក្រោយ​ក្លាយជា​ខេត្ដ​រលួស​ ​ហើយ​មាន​វត្ដ​មួយ​ឈ្មោះ​វត្ដ​រលួស ​(ក្នុង​ស្រុក​និគម​ ​ខេត្តសៀមរាប) ជាប់​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ។​ ព្រឹក​ព្រហាម​ ​តា​គហេ​នាំ​បក្សីចាំក្រុង​ធ្វើ​ដំណើរ​រត់​ភៀសខ្លួន​ទៅ​មុខ​ទៀត។​ ​ទៅ​ដល់​ព្រែក​មួយ​ ​គាត់​បាន​ជួប​អ្នក​កំលោះ​ម្នាក់​ឈ្មោះ​ជីក្រែង​ ​ដែល​កំពុង​តែ​អុំទូក​ស្ទូចត្រី​ ​ជីក្រែង​បាន​យកអាសា​ ​ជួយចម្លង​ទូក​យក​ទៅ​ដាក់​ត្រើយម្ខាង​ ​ព្រែក​នោះ​ជាប់​ឈ្មោះ​ថា​ «ព្រែក​ជីក្រែង» រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ ​ដើម្បី​រំលឹក​ប្រវត្ដិ​បក្សីចាំក្រុង​ និង​គុណ​បំណាច់​របស់​ជីក្រែង។​
តំបន់កំពង់ធំ
តា​គហេ​ និង​បក្សីចាំក្រុង​ ​ខំ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មុខ​ទៀត​ ​កាត់​វាល​ចូល​ព្រៃ​ ​កាត់​ព្រៃ​ចូល​វាល​រហូត​ដល់​ភ្នំ​មួយ។​ ​នៅ​ទី​នេះ​គាត់​បាន​ជួប​តា​ម្នាក់​ឈ្មោះ​តា​ម៉ឹង​ ​គាត់​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​ទាំងអស់​ប្រាប់​តា​ម៉ឹង​ ​ពី​ដើម​ដល់​ចប់។​ ​គាត់​បាន​ពោល​បន្ថែម​ថា​ ​«ឥឡូវ​នេះ​ ​តា​ក៏​រឹងរឹត​តែ​អាសន្ន​មានទុក្ខ​ពិបាក​យ៉ាង​ធ្ងន់​ ​ពីព្រោះ​គាត់​អស់​ស្បៀងអាហារ»។ តា​ម៉ឹង​ស្ដាប់​ឮ​សូរ​ដូច្នេះ​ ​កើត​មានចិត្ដ​អាណិតអាសូរ​ស្រឡាញ់​រាប់អាន​ ​ហើយ​ជួយ​លាក់​បំពួន​ផ្គត់ផ្គង់​តា​គហេ​ ​និង​បក្សីចាំក្រុង។​ ​រួច​ហើយ​ ​គាត់​ចេញ​ទៅ​ប្រមែប្រមូល​ ​វេច​ខ្ចប់​បាយ​ទឹក​អង្ករ​ត្រី​សាច់​ ​ទុក​ឲ្យ​តា​គហេ​ធ្វើ​ជា​ស្បៀង​ ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មុខ។​ ​កន្លែង​ព្រៃ​ភ្នំ​នោះ​ ​តាំង​តែ​ពី​សម័យ​បក្សីចាំក្រុង​ ​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​បាន​ទទួល​ឈ្មោះ​ថា​ ​ភ្នំ​អាសន្ន​ទុក្ខ​ ​ដែល​ឥឡូវ​ក្លាយទៅជា​ ​ភ្នំ​សន្ទុក (នៅ​ក្នុង​ខេត្តកំពង់ធំ)។ ​ឆ្លង​ផុត​ពី​ព្រៃ​ភ្នំ​ចូល​មក​ដល់​វាល​ ​តា​ ​និង​ចៅ​នាំ​គ្នា​ឈប់​សំរាក។​ ​សត្វ​ល្មាំង​មួយ​ហ្វូង​បាន​ចេញ​មក​យាម​កា​ពារ​បក្សីចាំក្រុង​ ​កន្លែង​នោះ​ក៏​ជាប់​ឈ្មោះ​ថា​ ​គោកល្មាំង ឬ​គោកព្រះកង​ ​តរៀង​មក។​ ​អ្នកខ្លះ​ហៅ​ថា​ គោកព្រះកង​ ​ពីព្រោះ​នៅ​ក្បែរ​បឹង​ជិត​នោះ​ ​ពេល​បក្សីចាំក្រុង​ ​ព្រះ​អង្គ​ច្រត់​ដៃ​អោនក្បាល​សោយ​ទឹក​ ​ស្នាម​កងចក្រ​បាន​ដិត​ដៅ​ក្រឡៅ​ជាប់​លើ​ដី​ភក់។​ ចេញផុត​ពី​ស្រុក​អាសន្នទុក្ខ​ទៅ​ដល់​វាល​ផ្សេង​មួយទៀត​ ​បក្សីចាំក្រុង​បាន​ជួបនឹង​សេះ​ពណ៌​ខៀវ​មួយ​មានកំពស់​ប្រមាណ​ជា​បី​ហត្ថ។​ ​សេះ​ពណ៌​ខៀវ​ដើរ​ចេញ​មក​លុតជង្គង់​សំពះ​បក្សីចាំក្រុង​បី​ដង។​ ​បក្សីចាំក្រុង​ក៏​បាន​សេះ​នោះ​មក​ធ្វើ​ជា​ជំនិះ​ ​ឯ​តា​គហេ​វិញ​គាត់​ដើរ​ពីមុខ​នាំ​ផ្លូវ។​ ​កន្លែង​ដែល​បក្សីចាំក្រុង​ជួប​សេះ​ ​បាន​មានឈ្មោះ​ជាប់​មក​ថា​ ​គោកសេះ។
សម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ
ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​ ​បាន​សរសេរ​បន្ដ​ទៅ​ទៀត​ថា​ ​ព្រះបាទ​បក្សីចាំក្រុង​ ​បាន​យាង​ព្រះ​មាតា​ ​អ្នក​ម្នាង​កែវ​ឲ្យ​មក​គង់​ក្នុង​បរមរាជវាំង​ជាមួយ។​ ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ប្រទាន​ដល់​ព្រះ​មាតា​ព្រះ​បរម​នាម​ ​សម្ដេច​ព្រះ​វររាជនី​ទេវី​លក្ខិណា​មហាក្សត្រី។​ ​តា​គហេ​ ​និង​យាយ​លក្ខណ៍​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​អង្គ​ទុកដាក់​ ​និង​ប្រទាន​ឋានៈ​ជា​ជីដូន​ជីតា​ចិញ្ចឹម​ ​មិនតែប៉ុណ្ណោះ​ ​តា​គហេ​បាទ​ទទួល​ឋានន្ដរសក្ដិ​ជា​សម្ដេច​ចៅហ្វា​ ​ដោយ​មាន​អំណាច​គ្រប់គ្រាន់​ពេញលេញ​ ​ក្នុង​ការ​ចាត់ចែង​រៀបចំ​សំរេចកិច្ចការ​ធំៗ​ក្នុង​នគរ។​