cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រវត្តិភាសាអ៊ីតាលី
​សម័យទំនើប
អត្ថន័យគួអោយកត់សំគាល់ពីរបច្ចុប្បន្នក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តភាសា អ៊ីតាលីបានកើតឡើរវាងឆ្នាំ១៥០០ និង១៨៥០។ ព្រឹត្តការណ៏ទាំងពីរ គឺមានការផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងរហ័ស។ អ្នកគ្រប់គ្រង អ្នកច្បាប់ នៃជនជាតិស្ប៉ាញបានផ្សាយ និង
អ៊ីតាលី ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអឺរ៉ុប ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអ៊ីតាលី
ភីឡាដេលផ្យា
តាមរយះជំរឿនស.រ.អា ឆ្នាំ២០១០ អត្រាប្រជាជនទីក្រុងដែលត្រឹមត្រូវគឺ ១,៥២៦,០០៦នាក់ ។ តំបន់ទីរួមក្រុងភីឡាដេលផ្យាដ៏ធំមែនទែនមានអត្រាប្រជាជន៦.១លាននាក់ និងជាតំបន់រថភ្លើងក្រោមដីដ៏ធំបំផុតទី៥របស់ប្រទេស ។ ទីក្រុងនេះដែលសណ្ដូកប្រហែល 80 miទៅខាងត្បូងឈៀងខាងលិច នៃទីក្រុង ញូ យ៉ខ ។ ក៏ជាទីផ្សាអ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដ៏ធំបផុតទីបួន របស់ប្រទេស ដែលបានធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ ដោយការស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៀលសិន(NIelsen) ។
សមុទ្រអង់ដាម៉ង់
សមុទ្រអង់ដាម៉ង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖Andaman Sea) គឺជាសមុទ្រមួយនៅអាគ្នេយ៍ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់ នៅខាងត្បូងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា នៅខាងលិចប្រទេសថៃ និងខាងកើតកំរងកោះអង់ដាម៉ង់។ វាជាផ្នែកមួយរបស់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ វាមានបណ្ដោយប្រហែល ១២០០គ.ម (ពីជើងទៅត្បូង) និងទទឹង ៦៥០គ.ម (ពីកើតទៅលិច) គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃទឹក ៧៩៧ ៧០០គ.ម២។ វាមានជំរៅជាមធ្យម ៨៧០ម និងមានជំរៅអតិបរមា ៣៧៧៧ម។ ផ្នែកអាគ្នេយ៍របស់សមុទ្រអង់ដាម៉ង់លយចូលទៅចន្លោះរវាង​ឧបទ្វីបម៉ាឡេ និង កោះស៊ូម៉ាត្រា បង្កើតបានជាច្រកម៉ាឡាកា។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
ញ៉ែ
搭讪
ការ​ញ៉ែ ឬ របៀប​ញ៉ែ
ជា​ធម្មតា​ញ៉ែ​អាច​ជា​ផ្លូវ​មួយដែល​អ្នក​អាច​សាក​មើល​ថា​អ្នក​ម្ខាង​ទៀត​នោះ​អាច​នឹង​​មនុស្ស​ដែល​អ្នក​អាច​ដើរ​ជាមួយ​ឬក៏មិន​មែន។ ការ​ញ៉ែ​អាច​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ពិធី​ជុប​លៀង​, រាំ ជាដើម, ហើយ​នេះ​ជា​ផ្លូវ​តែ​មួយ​គត់​ដែល​អ្នក​អាច​ស្គាល់​អ្នក​ផ្សេង។ ហើយ​ការ​ស្គាល់​ជា​ការ​មួយ​សំខាន់ នា​ថ្ងៃ​ក្រោយ ។ ពេល​ក្រោយ​អ្នក​ប្រហែល​ជា​គ្មានឱកាស​នឹង​ជួយ​គ្នា​ក៏​ថាបាន។ ពេល​លឺ​ពាក្យ​ថា​ញ៉ែ​អ្នកភាគ​ច្រើន​មាន​អារម្មណ៍ រំជើប​ឬ​ភ័យ តែ ការញ៉ែ​គឺ​ជា​សិល្ប​មួយ​ដែល​អ្នក​អាច​រៀន​បាន​តាម​ការ​ចំនុច​ខ្លះៗ​ខាង​ក្រោម៖
១. កុំ​សង្ឃឹម​ខ្លាំង​ពេក
ការ​ញ៉ែ​ជា​រឿង​សប្បាយ​ម្យ៉ាង បើសិន​ជា​អ្នក​មិន​យក​វា​ឱ្យ​មែន​ទែន​ខ្លាំង​ពេក ។ ជា​រឿយ​ៗ​វា​គ្រាន់​តែ​ការ​ញ៉ែ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ហើយ​ក៏​លែង​ជួយ​គ្នា ។ ប្រសិន​បើ​អ្នកតែង​តែគិត​ទៅ​ដល់​ជា​រឿងរក​សង្សា, ការ​ណាត់​ជួយ, ឬ ក៏ការ​រៀប​អពាហ៍ពិពាហ៍ ជាមួយ​មនុស្ស​ដែល​អ្នក​នឹង​ញ៉ែ នោះ​អ្នក​នឹង​ប្រហែល​ជា​ខក​ចិត្ត -- ហើយ​ក៏​អាច​បង្ហាញ​នូវ​ចំណង់​របស់​ខ្លួន​ខ្លាំង​ពេក ។ ចាំថា, អ្នក​គ្រាន់​តែ​ញ៉ែ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។
២. កាយវិការរបស់​អ្នក
ញញឹម, ធ្វើអារម្មណ៍​អោយ​ស្រួល។ ប្រើ​កាយវិការ​អ្នក​ដើម្បី​ផ្ដល់​សញ្ញា​ថា អ្នក​ជា​មនុស្ស​ ស្រួល ជឿ​លើ​ខ្លួន​ឯង, ជាមនុស្ស​អ្នក​ដែល​អាច​ចុះ​ចូល​និយាយ​រក​បាន។ គ្មាន​អ្វី​ដែល​គួអោយ​ភ័យ​ទេ ។
៣. អាន​កាយវិការ
តើ​បុគ្គល​នោះ​មើល​ទៅអាច​ចូល​ចុះ​ដែរ​រឺ​ទេ? តើ​គេ​ចាប់​អារម្មណ៍​នឹង​អ្នក​រឺ​ទេ? ពេល​ដែល​អ្នក​ចាប់​ផ្ដើម​ញ៉ែ​អ្នកណា​ម្នាក់​ អ្នក​គួរតែ​អាន​អាកប្បកិរិយា​ទាំង​នេះរបស់​គាត់​ឬក៏​នាង ។ តែ ពេលដែល​អ្នក​កំពុង​ញ៉ែវិញ, កាយ​វិការ​របស់​គាត់​រឺ​នាង​បង្ហាញ​ថា​គាត់​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​លើ​អ្នក​ពិត ឬ ​មិនមាន ។ យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ពីកំណើតមាន​សម្ថភាព​នឹង​អាច​អាន​អាកប្បកិរិយា​បាន​ តែក៏​អាច​វាយ​តម្លៃ​ខុស​បាន​ដោយ​ងាយ​ដែរ, ដូចនេះ​គួរ​ប្រុង​ ហើយ​បោះជំហាន​មួយៗ ។ បើ​អ្នក​ឃើញ​សញ្ញា​មួយ ថា​ជន​នោះ​ចាប់​អារម្មណ៍, រង់​ចាំ​សញ្ញា​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​នឹង​បញ្ជាក់​បន្ថែម ។
៤. ប្រើ​ភ្នែក​របស់​អ្នក
ក៏ប៉ុន្តែ​កុំអោយ​យូរ​ពេក។ គ្រាន់​តែ​ដៀង​មើល​ក្នុង​រយៈ​ខ្លី, ហើយ​ក្នុង​ពេល​នោះ​ចូរ​ញញឹម​ផង, ហើយ​ងាក​ចេញ​យឺត​ៗ ។ ហើយ​បើ​អ្នក​មើល​ទៅ​ម្ដង​ទៀត​ ឃើញ​ថា​គាត់​មើល​មក​ជួប​នឹង​ភ្នែក​អ្នក​ដែរ នោះ​អារម្មណ៍​ក្នុង​ការ​ញ៉ែ​អាច​មាន​បន្ដិច ។
៥. ផ្ដើម​ការ​សន្ទនា​ជាមួយ​មនុស្ស​ដែល​អ្នក​មាន​ចំនាប់​អារម្មណ៍
ធនាគារអេស៊ីលីដា
ឯកឧត្តមទួនសុចប្រធានធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី(ACLEDA Bank Plc.) ជា​ក្រុមហ៊ុន​មហាជន​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​មាន​កម្រិត ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង តាម​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​គ្រឹះស្ថាន​ធនាគារ និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ។ ធនាគារ អេស៊ីលីដា បាន​ចាប់​បដិសន្ឋិ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ក្នុង​នាម​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ ដែល​មាន​ទិស​ដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​មុខ​របរ​ខ្នាត​ធំបំផុត និនិងខ្នាតធំ តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ឥណទាន ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៧ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០០០ ធនាគារ អេស៊ីលីដា បាន​ទទួល​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ឯកទេស ពី​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០១ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០៣ ធនាគារ អេស៊ីលីដា បាន​ទទួល​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ ពី​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ធនាគារ អេស៊ីលីដា មាន​លទ្ធភាព​បំពេញ​ទៅ​តាម​តម្រូវ​ការ​របស់​អតិថិជន​នូវ​សេវា​ធនាគារ​បាន​ ទូទៅ និង​ទូលំ​ទូលាយ​ថែម​ទៀត ហើយ​ក៏​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវ​ការ​មក​ជា "ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី" ។
ប្រវត្តិធនាគារ
ដោយមាន​ការ​ជួយ​គាំទ្រ​ពី​អង្គការ​ពលកម្ម​អន្តរជាតិ (ILO) និង កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ (UNDP) អេស៊ីលីដា ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ក្នុង​នាម​ជា​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ មាន​ទិសដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​មុខ​របរ​ខ្នាត​តូច​បំផុត និង​ខ្នាត​តូច តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ឥណទាន ។ តាំង​ពី​ពេល​ចាប់​ផ្តើម​ដំបូង អេស៊ីលីដា​បាន​ទទួល​ការ​គាំទ្រ​ពី​ភ្នាក់ងារ​អភិវឌ្ឍន៍​អន្តរជាតិ​សំខាន់ៗ​ ជា​ច្រើន ។ ការ​ពង្រីក​បណ្ដាញ​ប្រតិបត្តិការ​គ្រប​ដណ្ដប់​ទាំង ២៤​ខេត្ត-ក្រុង ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​សមត្ថភាព​របស់​ធនាគារ ក្នុង​ការ​រក​ប្រាក់​ចំណេញ​ដែល​ធានា​នូវ​និរន្តរភាព គឺ​ជា​កត្តា​ធំ​ពីរ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​ប្រឹក្សាភិបាល និង​ដៃ​គូ​អន្តរជាតិ​របស់​ខ្លួន​សម្រេច​ថា ធនាគារ អេស៊ីលីដា គួរ​ធ្វើ​ការ​កម្លាយ​ខ្លួន​ទៅ​ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ ។ ធ្វើ​បែប​នេះ មិន​ត្រឹម​តែ​ជួយ​ពង្រឹង​ស្ថិរភាព​រចនាសម្ព័ន្ធ​ផ្នែក​ច្បាប់ សម្រាប់​បំពេញ​កាតព្វកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ពី​មុន​មក​នោះ​ទេ វា​ថែម​ទាំង​ផ្តល់​ឲ្យ​ធនាគារ​នូវ​ជម្រើស​កាន់​តែ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​រក​ទុន​ បន្ថែម (ដូចជា​ការ​បន្ថែម​ដើម​ទុន ការ​ទទួល​ប្រាក់​បញ្ញើ​សាធារណៈ ឬ​ការ​ទទួល​ប្រាក់​កម្ចី​ពាណិជ្ជកម្ម រវាង​ធនាគារ​ដូចគ្នា) សម្រាប់​គាំទ្រ​ដល់​ការ​ពង្រីក ការ​ផ្តល់​សេវា​មីក្រូ​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ជា​អាជីវកម្ម​ស្នូល​របស់​ខ្លួន ។ ដោយ​មាន​ការ​ជួយ​ជ្រោមជ្រែង​ពី​ស្ថាប័ន​មួយ​ចំនួន​ដូចជា ភ្នាក់ងារ​អភិវឌ្ឍន៍​អន្តរជាតិ​នៃ​សហរដ្ឋអាមេរិក (USAID) កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​វិស័យ​ឯកជន​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ (MPDF/IFC) និង​កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (UNDP) ធ្វើ​ឲ្យ​កម្មវិធី​កម្លាយ​ខ្លួន​រយៈពេល​បី​ឆ្នាំ​មួយ ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨ ហើយ​សម្រេច​ជោគជ័យ ដោយ​ទទួល​បាន​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ឯកទេស នៅ​ក្នុង​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០០០ ។
នៅ ​ក្នុង​ដំណើការ​កម្លាយ​ខ្លួន​នេះ អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​អេស៊ីលីដា​ដើម បាន​បង្វែរ​ទ្រព្យ​សកម្ម និង​បំណុល​ក្នុង​ដៃ​អតិថិជន (ប្រាក់​កម្ចី​រយៈ​ពេល​វែង ដែល​ទទួល​បាន​ពី​ម្ចាស់​ជំនួយ) ទៅ​កាន់​ធនាគារ អេស៊ីលីដា ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី ដោយ​ប្តូរ​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ​ជា​ភាគហ៊ុន ៤៤,៩១% របស់​ធនាគារ​ស្មើ​នឹង ៤ លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក សមាគម​បុគ្គលិក​អេស៊ីលីដា (ក្រុមហ៊ុន អេ អេស អេ អ៊ីន្ស) ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​មូលនិធិ​របស់​បុគ្គលិក បាន​ទិញ​ភាគហ៊ុន​ចំនួន ៦,០៩% ហើយ​ចំណែក​ដែល​នៅ​សល់ ៤៩% ទៀត​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៅ​ឲ្យ​ភាគទុនិក​បរទេស​ចំនួន​បួន​គឺ សាជីវកម្ម​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ (សាខា​របស់​ធនាគារ​ពិភពលោក), DEG (ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់), FMO និង ធនាគារ​ទ្រីយ៉ូដូស (ប្រទេស​ហុល្លង់ដ៍) ។ នា​ពេល​អនាគត ធនាគារ អេស៊ីលីដា អាច​នឹង​មាន​វត្តមាន​នៅ​ក្នុង​ទី​ផ្សារ​ភាគហ៊ុន ក្នុង​ពេល​សមស្រប​ណា​មួយ ។
បន្ទាប់ ​ពី​បង្កើន​ដើម​ទុន​របស់​ខ្លួន​មួយ​ទ្វេរ​ជា​បី ឡើង​ដល់ ១៣​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក ធនាគារ​អេស៊ីលីដា បាន​ទទួល​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០១ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០៣ ហើយ​ត្រូវ​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា "ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី" ។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០៦ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា បាន​ប្រកាស​ពី​ការបង្កើន​ដើម​ទុន​ដែល​មាន​ពី ១៣.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក ទៅ​ដល់ ៣០.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក ។ នៅថ្ងៃទី០៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា ​បាន​ប្រារព្ធ​ពិធី​គំរប់​ខួប​ទី១៥​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ប្រតិបត្តិការ​របស់​ ខ្លួន​ និង​បាន​ប្រកាស​បង្កើន​ដើម​ទុន​របស់​ខ្លួន​ពី ៣០.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក ទៅ ៥០.០០០.០០០​ដុល្លារ​អាមេរិក​ ។
ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០០ មក ធនាគារ​អេស៊ីលីដា បាន​ធ្វើ​ការ​ពង្រីក​អាជីវកម្ម​របស់​ខ្លួន​យ៉ាង​លឿន ជា​មួយ​នឹង​អត្រា​កើន​ឡើង​ជា​មធ្យម​នៃ​ចំនួន​ទឹក​ប្រាក់​ឥណទាន​សរុប ៤៦,១៩% ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ ។ នា​ចុង​ឆ្នាំ​២០០៦ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា មាន​សមតុល្យ​ឥណទាន​សរុប​ប្រមាណ ១៥៨,៥​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក នៅ​លើ​ដៃ​អតិថិជន​ជាង ១៥៩.៩០០​នាក់ ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន ៦០.៥៩% ជា​ស្ត្រី ។ ធនាគារ​អេស៊ីលីដា កាន់​កាប់​ទី​ផ្សារ​បាន​ប្រមាណ ១៨% នៃ​ទំហំ​ទី​ផ្សារ​ឥណទាន​សរុប ហើយ​នឹង​បន្ត​កើន​ឡើង​បន្ថែម​ទៀត និង មាន​ទ្រព្យ​សកម្ម​លើស​ពី ២២២​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក ។​​​ បច្ចុប្បន្ន ធនាគារ​អេស៊ីលីដា មាន​បុគ្គលិក​សរុប ៥.៦១០ កំពុង​បម្រើ​ការងារ​នៅ​ក្នុង ២១៩​ការិយាល័យ ដែល​គ្របដណ្តប់ ២៤​ខេត្ត-ក្រុង​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ។ធនាគារ អេស៊ីលីដា ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​សវនកម្ម​តាម​ធម្មនិយាម​អន្តរជាតិ​ដោយ ប្រាយវ័តធ័រហាវខូភើស៍ និង មាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ច្បាប់​មួយ​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំពេញ គឺ Sciaroni & Associates ។
ឯកឧត្តមទួនសុច នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្យ សេវាកម្មនិងការិយាល័យ
ក្រៅ​ពី​សេវា​ឥណទាន និង​សេវា​បញ្ញើ-សន្សំ ធនាគារ អេស៊ីលីដា មាន​បម្រើ​ជូន​នូវ​សេវា​ផ្ទេរ​ប្រាក់​ក្នុង និង​ក្រៅ​ប្រទេស​តាម​រយៈ Western Union និង SWIFT (សង្គម​ជុំវិញ​ពិភពលោក​សម្រាប់​ទូរគមនាគមន៍​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ) ។ ​សេវា​ហិរញ្ញប្បទាន​ពាណិជ្ជកម្ម រួម​មាន ៖ Documentary Collection, សេវា​លិខិត​ឥណទាន, សេវា​លិខិត​ធានា និង សេវា​ចាត់ចែង​សាច់​ប្រាក់ មាន​ដូចជា ៖ សេវា​ប្តូរ​ប្រាក់, សេវា Standing Order / Direct Debit, សេវា​ទូទាត់​សាច់​ប្រាក់, សេវា Cash Consolidation Accounts, សេវា​បើក​ប្រាក់​បៀវត្ស, សេវា​លិខិត​អះអាង​លើ​គណនី​និង​ព័ត៌មាន​អតិថិជន, សេវា​មូលប្បទានបត្រ​សាច់​ប្រាក់, សេវា​ប្រមូល​សាច់​ប្រាក់, សេវា​​មូលប្បទានបត្រ​​ទេសចរណ៍, សេវា​ទិញ​មូលប្បទានបត្រ​បរទេស, សេវា​មូលប្បទានប័ណ្ណ និង​សេវា​ធនាគារ​ដទៃ​ជា​ច្រើន​ទៀត ។
ការិយាល័យកណ្ដាល របស់​ធនាគារ អេស៊ីលីដា មាន​ទី​តាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ទី​ក្រុង​ភ្នំពេញ ជា​មួយ​នឹង​បណ្ដាញ​ប្រតិបត្តិការ​គ្រប​ដណ្ដប់ ក្រុងភ្នំពេញ, ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ, ខេត្តបាត់ដំបង, ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង, ខេត្តកំពង់ចាម, ខេត្តកណ្ដាល, ខេត្តកោះកុង, ខេត្តកំពត, ក្រុងកែប, ខេត្តកំពង់ស្ពឺ, ខេត្តក្រចេះ, ខេត្តកំពង់ធំ, ខេត្តមណ្ឌលគិរី, ខេត្តឧត្តរមានជ័យ, ក្រុងប៉ៃលិន, ខេត្តពោធិ៍សាត់, ខេត្តព្រៃវែង, ខេត្តព្រះវិហារ, ខេត្តរតនគិរី, ក្រុងព្រះសីហនុ, ខេត្តសៀមរាប, ខេត្តស្ទឹងត្រែង, ខេត្តស្វាយរៀង, និង ខេត្តតាកែវ ។
ទស្សនៈនិងបេសកកម្ម
ទស្សនៈ:ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី ជា​ធនាគារ​ពាណិជ្ជ​នាំ​មុខ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្នុង​ការ​ផ្តល់​សេវាកម្ម​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​ល្អ​បំផុត ជូន​ដល់​សាធារណជន​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​ក្នុង​សហគមន៍ ។
បេសកកម្ម:ធនាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី គឺ​ផ្តល់​ជូន​សហគ្រិន​ខ្នាត​តូច​បំផុត ខ្នាត​តូច ខ្នាត​មធ្យម និង​សាធារណជន នូវ​មធ្យោបាយ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង ចាត់​ចែង​ធន​ធាន​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់ ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​ជីវភាព​រស់​នៅ​ឲ្យ​ប្រសើរ​ឡើង ដោយ​អនុវត្ត​ឲ្យ​បាន​នូវ​និរន្តរភាព និង​បង្កើន​នូវ​អត្ថប្រយោជន៍​ជូន​ដល់​ភាគទុនិក កម្មករ​និយោជិត ព្រម​ទាំង​សហគមន៍​ទាំង​អស់ ។ យើង​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​ជា​និច្ច​នូវ​គោលការណ៍​សីលធម៌​វិជ្ជាជីវៈ សង្គម ច្បាប់ និង បរិស្ថាន ប្រកប​ដោយ​កម្រិត​ខ្ពស់​បំផុត ។
គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារ
អង់តាកទិក
thumb|រូបភាពតូច| អង់តាកទិក (,អានថា: អង់'តាកទិច)គឺជាទ្វីបនៅខាងត្បូងបង្អស់នៃផែនដី ដែលស្ថិតក្នុងអក្ខោសានខាងត្បូងតាមភូមិសាស្ត្រ។ វាត្រូវបានតាំងនៅតំបន់អង់តាកទិកនៃអឌ្ឍគោលខាងត្បូង ស្ទើរតែភាគខាងត្បូងទាំងមូលនៃរង្វង់អង់តាកទិក និង ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រអង់តាកទិក។ ក្នុងផ្ទៃក្រឡា ១៤,០លាន គម២ (៥,៤លាន ការ. ម៉ាយ.) វាគឺជាទ្វីបធំទីប្រាំខាងផ្ទៃដីបន្ទាប់ពី អាស៊ី អាហ៊្វ្រិក អាមេរិកខាងជើង និង អាមេរិកខាងត្បូង។
មហាសមុទ្រអង់តាកទិក
សមុទ្រជ្វា
សមុទ្រជ្វា (ជាភាសាអង់គ្លេស៖Java Sea) ជាសមុទ្រដែលមានទឹករាក់ស្ថិតនៅលើធ្នើរសមុទ្រស៊ុនដា។ វាមានផ្ទៃទឹក ៣១០ ០០០គ.ម២។ វាកកើតឡើងនៅពេលដែលកំពស់ទឹកសមុទ្របានកើនឡើងនៅចុង​យុគទឹកកកចុងក្រោយ។ សមុទ្រជ្វាស្ថិតនៅចន្លោះកោះនានារបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី មានកោះបរនេអូ(នៅខាងជើង) កោះជ្វា(នៅខាងត្បូង) កោះស៊ូម៉ាត្រា(នៅខាងលិច) និងកោះស៊ុឡាវេស៊ី(នៅខាងកើត)។ ច្រកការីម៉ាតាដែលនៅភាគឦសានសមុទ្រនេះតភ្ជាប់វាទៅកាន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ការនេសាទជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់នៅសមុទ្រជ្វា។ គេរកឃើញមានជីវិតក្រោមសមុទ្រជាង៣០០០ប្រភេទនៅក្នុងតំបន់នេះ។ តំបន់ជុំវិញ​សមុទ្រជ្វា​ជាទីរមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយភាព​។ ការកំសាន្តជ្រមុជទឹកសមុទ្រផ្ដល់ឱកាសដល់អ្នកទេសចរណ៍រុករកនិងថតរូប​សត្វសមុទ្រ ផ្កាថ្ម ថ្មប៉ប្រះទឹក និង ខ្មោចនាវា ជាដើម។ សមរភូមិសមុទ្រជ្វា (ពីខែកុម្ភៈដល់ខែមិនា ១៩៤២) ជាសមរភូមិសមុទ្រដ៏ធំមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ កងទ័ពជើងទឹករបស់ហុល្លង់ អង់គ្លេស អូស្ត្រាលី និង អាមេរិក ស្ទើរតែត្រូវបានកំទេចទាំងស្រុង នៅពេលដែលពួកគេព្យាយាមការពារកោះជ្វាពីការវាយលុករបស់ជប៉ុន។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
រមណីយដ្ឋានខេត្តបាត់ដំបង
រមណីដ្ឋានប្រាសាទបាសែត
កសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យិវរ្ម័នទី១(១០០២-១០៥០)ស្ថិតនៅ លើទីទួលមួយចំងាយ​ ១៥.គម ពីទីរួមខេត្តក្នុងភូមិបាសែត ឃុំតាប៉ុន។ប្រាសាទ បាសែតជាស្ថាបត្យកម្មសតវត្សទី១១ កសាងក្នុងឆ្នាំ ១០៣៦​ និង ១០៤២ ។នៅក្បែរប្រាសាទមានស្រះបុរាណនួយមានបណ្តោយ ២០.ម ទទឹង ១២.ម និងជំរៅ ១០.ម៊មានលក្ខណៈពិសេសគឺ ស្រះនេះមានទឹកខូបប្រាំងវស្សា។នៅរដូវវស្សាទឹកឡើងជាធម្មតា។
រមណីដ្ឋានប្រាសាទវត្តឯក
ជាស្ថាបត្យកម្ម រចនាបថពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១ កសាងឡើងនៅឆ្នាំ១០២៧ រាជ្ជកាល ព្រះបាទសូរ្យិវរ្ម័នទី១ (១០០២-១០៥០) មានទីតាំងនៅ ភូមិពាមឯក ចំងាយ ៧គ.ម បែកចេញពីផ្លូវខេត្តលេខ ១៥៦ ត្រង់ភូមិថ្កូវ ឃុំក្កុលដូនទាវ និងចំងាយ ៧គ.ម ពីទីប្រជុំជនខេត្ត សរុប១៤គ.ម។
រមណីដ្ឋានប្រាសាទបាណន់
ជាស្ថាបត្យកម្ម រចនាបថពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១ និងចុងសតវត្សទី១២។ព្រះរាជាដែលបានកសាងមុនគេគឺ ឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ (១០៥០-១០៦៦)ក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទិ៧ (១១៨១
រមណីដ្ឋានប្រាសាទស្នឹង
ធ្វើអំពីឥដ្ឋ នៅលើដីទួលមានបណ្តោយ ៣០ម ទទឹង ២០ម ប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈជាចេតីយ៍មានចំននួ ៣ ដាចពីគ្នា ៕ តាមរចនាបថក្បែរក្លោងទ្វារ ប្រាសាទនេះ មានលក្ខណៈប្រហាកប្រហែលគ្នា នឹងបណ្ដោយប្រាសាទកសាងនៅសត្សត៍ទី ១២។នៅពីក្រោយប្រាសាទមាន វិហារមួយទៀតកសាងថ្មី ។ប្រាសាទទាំងពីនេះស្ថិតនៅបរិវេណវត្តស្នឹង ឃុំស្នឹង ស្រុកណន់ ចំងាយ ២២គ.ម ពីទីប្រជុំជនខេត្ត ។
រមណីដ្ឋានភ្នំសំពៅ
ជារមណីដ្ឋានធម្មជាតិ ស្ថិតនៅតាមផ្លូវជាតិលេខ ៥៤(អតីតផ្លូវជាតិលេខ ១០) ក្នុងឃុំសំពៅ មានកំពស់ជាង ១០០ម ចំងាយ១២គ.ម ពីទីក្រុងបាដំបង។នៅលើកំពូលភ្នំមានព្រះវិហារ និងល្អាងសំខាន់ៗ ៣ គឺល្អាងផ្កាស្លា ល្អាងល្ខោន ល្អាងអសុភ។នៅក្បែរៗភ្នំសំពៅ មានចង្កោមភ្នំសំខាន់ៗ មួយចំនួន ដែលទាក់ទងទៅនិងរឿងនិទានខ្មែរ គឺ រឿងរាជ កុលាងរំសាយសក់ មានភ្នំក្តោង ភ្នំក្រពើ ភ្នំទ្រុងមាន់ ភ្នំទ្រុងទា ភ្នំនាងរំសាយសក់ដែលសុទ្ធតែជារមណីដ្ឋានធម្មជាតិ ។
រមណីដ្ឋានអាងកំពីងពួយ
ស្ថិតនៅចន្លោះភ្នំពីរ គឺភ្នំគល់ រឹហៅថាភ្នំតាង៉ែន និងភ្នំកំពីងពួយក្នុង ភូមិតាង៉ែន ឃុំតាគ្រាម ចំងាយ ៥៤គ.ម ប្រជុំជនខេត្ត និង ១៩ គ.ម និងទទឹងអាង ១៩០០ម អាចផ្ទុកទឹកបានចំនួន ១១០.០០០.០០០ម នៅរដូវវស្សាជាប្រភពទឹកសំរាប់ធ្វើកសិកម្ម ។ផ្នែកតាមទិដ្ឋភាព និងទីតាំងដែលចង់គួរគន់នេះ អាងកំពីងពួយជា រមណីដ្ឋានរៀបចំមួយសំខាន់នៅតំបន់នេះ ។
រមណីដ្ឋានសេកសក
ជារមណីដ្ឋានធម្មជាតិ ដែលគេនិយមទៅកំសាន្តតាំងពីសម័យមុនសង្រ្គាមក្នុងស្រុកមកម្លេះ។ សេកសក ជាចំរៀលចំណោតស្ទឹង ដែលទឹកហូរលើផ្ទៃថ្មរាបស្មើរ និងមានចំណោតឡើងចុះដោយអន្លើ មានបណ្តោយប្រមាណ ៥០០ម អមដោយរុក្ខជាតិតូចធំនិងមានពណ៍ប៉ៃតងស្រងាត់ ហើយព្រៃឬស្សី ដែលជាម្លប់ដ៏ត្រជាក់តាមបណ្តោយមាត់ស្ទឹងសេកសក។ គេទៅលេងសេកសកអាចចូលលេង ពពុះពេជចិន្តាដងទង់ និងទស្សនារមណីដ្ឋានបុរេប្រវត្តិល្អាងស្ពាន ដែលនៅក្នុងចង្កោមសេកសកតែមួយ និងមានចំងាយពី ៥គ.ម ទៅ ៦គ.ម ពីគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ ។ សេកសកក៏ស្ថិតនៅក្នុងឃុំត្រែង ស្រុករតនៈមណ្ឌល និងមានចំងាយ ៥០គ.ម ក្រុងបាត់ដំបង តាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ៥៧ អតីតផ្លូវជាតិលខ១០។
ឯកសារយោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបាត់ដំបង
វិសមភាព អាស្គី-ហ្គាស្ពើ
ដែល
គឺជាពហុធាយ៉ាកូប៊ី ។
សមុទ្រលឿង
សមុទ្រលឿង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Yellow Sea; 黃海; 황해) ជាសមុទ្រមួយស្ថិតនៅចន្លោះឧបទ្វីបកូរ៉េនិងចិនដីគោក។ វាជាសមុទ្រស្ទើរបិទរបស់សមុទ្រចិនខាងកើត។ ឈ្មោះវាត្រូវបានដាក់តាមពណ៌របស់វា ដែលមានពណ៌លឿងបណ្ដាលមកពីកំទេចខ្សាច់ដែលហូរមកពីទន្លេលឿង។ នៅប្រទេសកូរ៉េគេហៅសមុទ្រនេះថា 西海 (សូហិ=សមុទ្រខាងលិច)។ វាមានជំរៅរាក់ ជាមធ្យម៤៤ម និងមានទំហំ ៣៨០ ០០០គ.ម២។
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
ប្រាង្គព្រួញបី
​ រូបភាពតូច| ប្រាសាទប្រាង្គបី ឬ ព្រួញបី (Phra Prang Sam Yod); (พระปรางค์สามยอด)ជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណដែលស្ថិតនៅលើទឹកដីថៃ ស្ថិតក្នុងខេត្តលវបុរី ដែលមានរចនាបថបាយ័ន។
ទីតាំង
ស្ថិត​ចម្ងាយ​ពី​ទីក្រុង​បាងកក​ប្រមាណ ១៥៤ គីឡូម៉ែត្រ តែប៉ុណ្ណោះ ប្រាសាទ​ប្រាង្គ​មាន​កំពូល​បី​ដ៏​ធំ ដែល​ភាសា​ថៃ​ហៅថា សាម​យ​ត​មាន​ន័យ​ថា ប្រាង្គ​បី ឬ​ព្រួញ​បី ត្រូវបាន​កសាងឡើង​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​សូរ្យ​វរ្ម័នទី​១។ ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​ក្នុង​ទីក្រុង​លពបុរី​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ជា​ទីក្រុង​មួយ​ធំ​របស់​ខ្មែរ​នា​ សម័យមហានគរ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ចំពោះ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ទីក្រុង​ល្វ ឬ​លពបុរី​នេះ គឺជា​ឈ្មោះ​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ ដែល​ត្រូវបាន​កត់ត្រា​ក្នុង​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក​នៃ​ប្រាសាទព្រះខ័ន នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប​អង្គរ។​ រូបភាពតូច|
លក្ខណៈ
​​ប្រាសាទ​ព្រួញ​បី ដែល​ងាយស្រួល​ក្នុងការ​សម្គាល់ គឺ​ប្រាសាទ​មាន​កំពូល​បី ឬ​ប្រាង្គ​បី​ត្រូវ​បាន​កសាងឡើង​ដោយ​ថ្មបាយក្រៀម​បូក​ពី​ក្រៅ​ដោយ​បាយ​អ។ ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​នា​សម័យ​អង្គរ​ដ៏​ល្អ​គ្មាន​ពីរ​នេះ ជា​ការបង្ហាញ​ពី​បច្ចេកទេស​ដ៏​ប៉ិនប្រសព្វ​របស់​ខ្មែរ នា​រាជ្យព្រះបាទ​សូរ្យវរ្ម័នទី១ ដែល​បាន​ស្ថាបនា​បូជនីយដ្ឋាន​នេះ​បញ្ចប់​ជា​ស្ថាពរ។​ ​   ​ ការប្រើ​ថ្មបាយក្រៀម ដើម្បី​សាងសង់​ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​បែបនេះ បាន​ចាប់​ពន្លក​តាំងពី​សម័យ​នគរ​ភ្នំ និង​ចេនឡា គឺ​ជា​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​សុទ្ធសាធ។ ថ្វី​ត្បិត​តែ​ផ្នែក​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន នៃ​ប្រាសាទ​កំពូល​បី ឬ​ព្រួញ​បី​ត្រូវ​បាន​ជន​ទុច្ចរិត​បំផ្លាញ​ចោល​ទៅ​ហើយ​ក៏​ដោយ ក៏ប៉ុន្ដែ​ក្បាច់ក្បូរ និង​ចម្លាក់​ដែល​នៅ​សេសសល់​បានបង្ហាញ​នូវ​សម្រស់​ទឹក​ដម ជា​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​ខ្មែរ​នា​សម័យអង្គរ។​
ប្រវត្តិ
​ប្រាសាទ​ព្រួញ​បី ត្រូវបាន​កសាងឡើង​តាំងពី​សម័យ​មុន​គេ​បង្អស់ ដោយ​ព្រះបាទ​សូរ្យវរ្ម័នទី​១ នៅ​ឆ្នាំ​១០០២ ទៅ ១០៥០។ ប៉ុន្ដែ​នៅ​សម័យ​ព្រះបាទ​សូរ្យ​វរ្ម័នទី​២ ទើប​បញ្ចប់​ការស្ថាបនា​ជា​ស្ថាពរ​នៅ​ឆ្នាំ​១១១៣ ដល់ ១១៥០។ លុះដល់​ចុង​សតវត្សរ៍​ទី​១២ ប្រាសាទ​នេះ​ត្រូវបាន​ជួសជុល​សាជាថ្មី​ឡើងវិញ ដោយ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧ ដែល​កាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា គឺ​មុន​ទីក្រុង​ល្វនេះ​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​រ​បស់​ថៃ ដូច្នេះ​ហើយ​ពុទ្ធបដិមា​ទាំងនេះ ស្ថិត​ក្នុង​រចនាបថ​បាយ័ន។ ប្រាសាទបុរាណ​ព្រួញ​បី នៅ​ទីក្រុង​ល្វនេះ​មាន​ទម្រង់​ធំ បន្ទាប់​ពី​ប្រាសាទ​ពិ​មា​យ និង​ប្រាសាទ​មឿង​តាំ (​ប្រាសាទក្រោម) ក្នុង​ខេត្ត​បុរីរម្យ​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន។​
តែ​ទោះបីយ៉ាងណា​ក៏ដោយ សារៈសំខាន់​នៃ​ចម្លាក់​បុរាណ​របស់​ប្រាសាទ​ព្រួញ​បី គឺ​បាន​កែប្រែ​ទស្សនៈ​មួយចំនួន​ដែល​យល់​ថា តំបន់​នេះ​ដើមឡើយ​ជា​ទឹកដី​របស់​មន ដែល​ព្រះបាទ​សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដណ្ដើម​បាន​នោះ។ តាមពិត​ទៅ​ទឹកដី​នៃ​ខេត្ត​លពបុរី​នេះ គឺជា​ទឹកដី​ដែល​ខ្មែរ​យើង​បាន​កាន់កាប់​ត្រួតត្រា​មុន​សតវត្ស​ទី​១២ ម្ល៉េះ ដូច​វត្តមាន​របស់​វត្ថុ​បុរាណ​ជា​សក្ខីកម្ម​ស្រាប់៕​ (​ម​.​ត្រា​ណេ​)
ឯកសារសៀមកាឡៃប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រហែលសតវត្សទី១០ ទីក្រុងរដ្ឋទ្វារវត្តីទាំងនេះត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាមណ្ឌលពីរ លវោ (សម័យទំនើបលពបុរី) និងសុវណ្ណភូមិ (សុវ៌ណបុរីសម័យទំនើប)។ តាមរយៈរឿងនិទាននៅក្នុងពង្សាវតារភាគខាងជើង នៅឆ្នាំ៩០៣ ស្ដេចមួយអង្គនៃតម្ព្រលិង្គ បានលុកលុយនិងដណ្ដើមយកលវោ ហើយបានតែងតាំងព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាឡេមួយអង្គឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅល្វោ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាឡេអង្គនេះបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងខ្មែរដែលបានភៀសព្រះកាយពីការសំលាប់រង្គាលរាជវង្សនៅមហានគរ។ បុត្រានៃគូស្វាមីទាំងពីរបានដណ្ដើមយកបានរាជបល្លង្កខ្មែរ ហើយបានក្លាយជាព្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី១ ដូចនោះនាំឱ្យល្វោស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្មែរឆ្លងតាមសហបុគ្គល។ សូយ៌្យវម៌្មទី១ក៏បានពង្រីកទឹកដីទៅដល់ខ្ពង់រាបគោរាជ (ក្រោយមកបានហៅថា ឦសាន) ដោយបានសាងសង់ប្រាសាទជាច្រើន។
សូយ៌្យវម៌្ម យ៉ាងណាមិញ ព្រះអង្គគ្មានរជ្ជទាយាទជាឱរសឡើយ ហើយលវោក៏បានទទួលឯករាជ្យឡើងវិញ។ ព្រះបាទអនិរុទ្ធនៃបាកានបានលុកលុយលវោនៅឆ្នាំ១០៥៨ និង បានយកព្រះនាងលវោមួយអង្គជាព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់។ អំណាចនៃនគរលវោបានឡើងដល់កំពូលក្នុងរាជ្យនៃព្រះនរាយណ៍ (១០៧២-១០៧៦)។ លវោបានប្រឈមមុខនឹងការឈ្លានពានរបស់ភូមា ក្រោមរាជ្យក្យានហ៊្សីត្ថា ដែលមាតារបស់ទ្រង់គឺជាព្រះនាងនៃលវោ នៅឆ្នាំ១០៨០ ប៉ុន្តែព្រះអង្គប្រហែលត្រូវគេវាយច្រានឱ្យដកទ័ពថយក្រោយវិញ។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃព្រះនរាយណ៍ យ៉ាងណាមិញ លវោបែរធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្នក់ភ្លើងសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីបង្ហូរឈាមគ្នាឯង ហើយខ្មែរស្ថិតក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសូយ៌្យវម៌្មទី២ បានឆក់យកឱកាសដ៏ល្អនេះដោយបើកការលុកលុយលវោបានសំរេច រួចហើយក៏តែងតែព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ជាស្ដេចនៃលវោ។
ម្ដងហើយម្ដងទៀត ផ្ទុយទៅវិញដោយមិនអាចបញ្ឈប់ការត្រួតត្រារបស់ខ្មែរបាន នៅទីបញ្ចប់ខ្មែរក៏បានធ្វើ "ខ្មែរូបនីយកម្ម" នគរលវោ។ លវោត្រូវបានប្រែទំរង់ពីទីក្រុងទ្វារវត្តីមនខាងថេរវាទទៅជាទីក្រុងខ្មែរបែបព្រហ្មញ្ញសាសនាទៅវិញ។ លវោបានក្លាយជាឃ្លាំងនៃវប្បធម៌ខ្មែរនិងមហាអំណាចនៃតំបន់អាងទន្លេចៅព្រះញា។ ចំលាក់លៀនរាក់នៅអង្គរវត្តបានបង្ហាញពីកងទ័ពលវោជាកងទ័ពរបស់នគរចំណុះនៃមហានគរខ្មែរ។ ប៉ុន្តែ ការចាប់អារម្មណ៍មួយគួរឱ្យយើងកត់សំគាល់នោះគឺថាកងទ័ពតៃត្រូវគេឃើញថាជាចំណែកមួយនៃកងទ័ពលវោ មួយសតវត្សមុនពេលពួកសៀមបង្កើតនគរសុខោទ័យ។
មើលផងដែរ
=មើលផងដែរ=
ព្រួញបី
ឃុំព្រែកក្មេង
ឃុំព្រែកក្មេងជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន២ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
រូបថតសារពត៌មាន
អ្នកសារពត៌មាន គឺជាទំរង់ពិសេសនៃ អ្នកកាសែត (មានដូចជា ការប្រមូលពត៌មាន ការបោះពុម្ពផ្សាយ  និង ពត៌មានបច្ចុប្បន្ន សំភារៈសំរាប់បោះពុម្ពផ្សាយ រឺ ផ្សាយតាមវិទ្យុ ទូរទស្សន)  ដែលរៀបចំ បងើ្កតនូវរូបភាពដើម្បីបា្រប់ប្រវត្តពីពត៌មាននោះ។ តាមធម្មតាឥឡូវ ដែលគេយល់ឃើញថា វាគឺជាសំដៅបពា្ជក់ថារូបភាព ត្រឹមតែស្រមោល ប៉ុនែ្តក្នុងករណីពេលខ្លះអាចបញ្ជាក់ពីពេលវេលា ក្នុងការប្រើប្រាស់  ដើម្បីផ្សាយតាមកាសែត វីឌីដូផងដែរ។ អ្នកសារពត៌មាន   គឺត្រូវស្គាល់ច្បាស់ពី មែកសាខាដទៃទៀតនៃពាក្យ   ការថតរូប  ( សំណុំឯកសារ  ការថតរួប  ឯកសារថតទាក់ទងនិងសង្គម   មធ្យោបាយរបៀបថតរូប  រឺ  របៀបថតរូបអោយល្បីល្បាញ)  ដោយការយល់ស្របតាមជាមួយត្រូវតែមាន គំរោងប្លង់ ទំរង់ល្អ ដែលត្រូវការនោះ  កិច្ចការទាំងនេះ ត្រូវមិនលំអៀង  និង ដែលទៀងត្រង់យ៉ាងទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ចំពោះ រឿងរ៉ាវ សំរាប់  ខណៈពេលនៃសារពត៌មាន។ អ្នកសារពត៌មានគឺ ត្រូវបងើ្កតរូបភាពដែលជួយអោយបានដើម្បីបានជាពត៌មាន។
ពេលផុតកំណត់   រូបភាពត្រូវមានអត្ថន័យនៅក្នុងអត្ថបទនៃការបោះពុម្ព រឺ  កត់ទុកមួយដោយ ព្រឹតិ្តការណ៏ថ្មីៗ។ វត្ថុបំណង           ការថ្លែងពាក្យ តាំងពាក្យ ដោយ រូបភាពមានភាពគួរសម និង   ការបង្ហាញដោយទៀងត្រង់នៃព្រឹតិ្តការណ៌ វាអាចពណ៌នាបាននូវមាតិការរឿង និង សម្លេង។ អំពីរឿងនិទាន    រូបភាពភ្ជាប់មកជាមួយ ពត៌មានផ្សេងៗទៀតជាធាតុដើម្បី ធ្វើអោយហេតុការណ៌ដែល ជាប់ទាក់ទងអ្នក ធ្វើបទបង្ហាញ ឬ អ្នកអានយល់នៅកំរិត។ លឹម សុជាតិ ការគ្រប់គ្រងសុវត្ថិភាពកសិដ្ឋាន
ភូមិ ជីឃ្មល់
ជា​ភូមិ​តូច​មួយ ដែល​ប្រជាជន​មាន​ជីវភាព​សម្មញ្ញ ។ ប្រជាជន​ភូមិ​ភាគ​ច្រើន​មិន​បាន​ទទួល​ការ​សិក្សា​គ្រប់​គ្រាន់ ដោយ​សារ​តែ​មាន​កង្វះខាត​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច និង​សាលា​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ភូមិ ។ ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៧​នេះ ភូមិ​ជីឃ្មល់​មាន​សាលា​បឋមសិក្សា​ដែល​មាន​ពីថ្នាក់​មតីយ៍​ដល់​ថ្នាក់​ទី​៥ ដែល​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៥ មាន​ត្រឹម​តែ​ថ្នាក់​ទី​៣​ប៉ុណ្ណោះ ។ សាលា​អនុវិទ្យាល័យ និង​វិទ្យាល័យ​ត្រូវ​ទៅ​រៀន​នៅ​វិទ្យាល័យ​ថ្នល់​បំបែក ដែល​មាន​ចំងាយ​១៤​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ភូមិ ស្ថិត​នៅ​ភូមិ​ថ្នល់​បំបែក ស្រុក​ទ្រាំង ។
រូបថតសារពត៌មាន
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1935 រហូត 1942 ការគ្រប់គ្រងសុវត្ថិភាពកសិដ្ឋាន និង ការគ្រប់គ្រងតម្រូវមុនដំបូងបង្អស់ របស់វាគឺជាផ្នែកមូយនៃ Franklin Roosevelt’s New Deal ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសទុកជាមុនដើម្បីពិពណ៌នា​អំពីបញ្ហានៃវិស័យកសិកម្មដែលមិនទៀង និង              ភាពក្រីក្រនៅតាមជនបទដែលទាក់ទងជាមួយ    ដំនើរធ្លាក់ចុះដុនដាបនៃសេដ្ឋ​កិច្ចដ៍ធំសម្បើម ។ លក្ខណៈពិសេសមួយរបស់ជំនាញនៃការថតរូបបានកើតឡើងដោយ Roy​ Stryker ដែលត្រូវបានកំនត់ព្រំដែនដើម្បីរៀបចំទំនាក់ទំនងសាធារណៈសំរាប់កម្មវិធីឬបំនងរបស់វា  ប៉ុន្តែវាត្រូវបានជំនួស តាងផលិតផលអ្វីខ្លះៗដែលស្ថិតលើការពិចារណាមួយ ហើយត្រូវសម្រិតសម្រាំងបំផុត លើរូបថតឯកសារដែល តែងតែបង្កើតនៅក្នុង សហរដ្ឋអាមេរិក​​ ។ ទោះជាការខំប្រឹងប្រែងនេះអាចត្រូវបានគេហៅថា អ្នកសារពត៌មាន photojournalism ក៍ដោយ ក៍វាត្រូវបានគេបន្ទាបបន្ថយដែរ ចាប់តាំងពីអ្នកថតរូប FSA មានពេលវេលា​ ឬ​ ឪកាសច្រើន និងធនធាន ឬ ឧបករណ៍ ដើម្បីបង្កើតការងាររបស់ពួកគេច្រើនជាងអ្នកថតរូបពត៌មាន តាមធម្មតាមាន។
ភូមិ ជីឃ្មល់
ភូមិសាស្ត្រ
ភូមិ​ជីឃ្មល់​​គឺ​ជា​ភូមិ​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ ក្នុង​ឃុំ​គោគព្រេច ស្រុក​គីរីវង់ ខេត្តតាកែវ ។ ភូមិ​នេះ ជា​ភូមិ​ដាច់​ស្រយាល នៅ​ជិត​ព្រំប្រទល់​ខេត្ត​កំពត ចេញ​ពី​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ២​​​ចំងាយ​១៤​គីឡូម៉ែត្រ ដែល​ចេញ​ពី​ផ្លូវ​ជាតិ​ពី​ភូមិ​ថ្នល់​បំបែក ទៅ​ទិស​ខាង​លិច​ចំងាយ​១២​គីឡូម៉ែត្រ និង​កាច់​ទៅ​ខាង​ឆ្វេង​ចំងាយ​២​គីឡូម៉ែត្រ ។ បើ​​មក​តាម​ច្រក​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​​៣ ត្រូវ​បត​មក​តាម​ច្រក​តានី មក​ទិស​ខាង​កើត ដែល​មាន​ចំងាយ​ប្រហែល​ជាង​១០​គីឡូម៉ែត្រ ។
រូបថតសារពត៌មាន
តម្លៃនៃជីវិត
នៅក្នុង * Golden age *របស់អ្នកសារពត័មានក្នុងអំលុងទសវត្ស 1930 ដល់ទសវត្ស​1950 ទស្សនាវដ្ដីដែលបានចុះផ្សាយជាច្រើនដូចជា (Picture Post(នៅក្នុងទីក្រុង London), Paris Match(នៅក្នុងក្រុង Paris), Albeiter-Illusierte-Zeitung(នៅក្រុង Berlin), Berliner IllustrierteZeitung (នៅក្រុង​Berlin), Life(នៅUSA), Sport Illustrated(នៅUSA), ហើយនៅមានសារពត៌មានផ្សេងទៀតនោះគឺ (The Daily Mirror(នៅក្រុងLondon), The New York Daily News(នៅក្រុងNew York),ត្រូវបានគេបង្កើតឡើងដើម្បីជា សេចក្ដីតម្រូវការរបស់អ្នកដែល ចូលចិត្តអាន ធ្វើអោយសារពត៌មានទាំងអស់ ទទួលបាននូវកេរ្ដិ៏ល្បីល្បាយ ដោយភាគច្រើនអ្នកថតរូបភាពមួយចំនួន ពួកគេបានប្រើប្រាស់ការថតយករូបភាព ហើយក្នុងនោះផងដែរមានអ្នកថតរូបជាច្រើនរូប ដូចជាRobert  Capa, Alfred Eisenstaedt, Margaret Bourke-White ហើយនិងលោក​W.Eugene Smith មានមនុស្សជាច្រើន​បានស្គាល់ឈ្មោះរបស់ពួកគាត់​​​ កាន់តែច្បាស់ថែមទៀត។ លោកHenri Cartier-Bersson គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងខាងបច្ចេកទេស ដ៏ឆ្នើមម្នាក់ក្នុងការថតយករូបភាព និង ធ្វើការផ្សព្វផ្សាយ​ដល់សារធារណះជន។
ទោះបីជាការផ្សព្វផ្សាយ តាមបែបជំនាញតំនើបៗ នៅពេលដែលយើងមើលទៅមាន​លក្ខណះសាមញ្ញធម្មតា គេនិងធ្វើការអនុវត្តឡើង អោយវាមានភាពខុសប្លែកពី ការផ្សព្វផ្សាយសារពត៌មាន ដោយគ្មានដាក់រូបភាពដូចជា Erich Salomon   បានធ្វើការផ្សព្វផ្សាយពត៌មានដោយ បានផ្ដិតយកនូវរូបភាពដែល ទាក់ទងទៅនឹងផ្នែកនយោបាយមួយ ហើយវាមានលក្ខណះភ្លឺច្បាស់មើលទៅ គួរអោយទាក់ទាយដល់ អ្នកអានយ៉ាងខ្លាំង នៅក្នុងទសវត្ស1930។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៏ សង្រ្គាមលោកលើកទី2 ពលទាហាន Tony Vaccaro គឺត្រូវបាន ធានាអោយក្លាយទៅជាមនុស្សដែលមានសិទ្ធជាអ្នក​ថតរូប មា្នក់នៅក្នុងហេតុការណ៏នោះ រូបភាពរបស់គាត់ ត្រូវបានថតជាមួយជនផ្ដាច់ខ្លួន Argus_C3 ដែលត្រូវគេចាប់បានមើល​ទៅសាហាវគួរអោយភ័យរន្ធត់បំផុត ក្នុងខណះពេលដែលសង្រ្គាម កំពុងកើតមានឡើង។ ប្រហែលជាពេលនោះអាចនឹងទាហានមាន សមត្ថភាពម្នាក់ចេះប្រើប្រាស់កាំភ្លើង និងអាវក្រៅ ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ត្រូវបានស្ថិតនៅលើសមុទ្រ Omaha  នៅថ្ងៃ D-Day ហើយគេក៏ចាប់យកបាន​រូបភាព ក្នុងខណះនោះ Vaccaro គឺអាចដឹងផងដែរ សម្រាប់ កើតមានការអភិវឌ្ឍន៏រូបភាពផ្ទាល់ ខ្លួនរបស់គាត់នៅ ក្នុងមួកដែករបស់ទាហាន និងការប្រើប្រាស់ សារធាតុគីមីដែលមានជាតិញៀន ត្រូវគេបានរក្សាទុកក្នុង កាម៉េរានៅឆ្នាំ 1944។
រហូតមកដល់ទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៨០កាសែត ដែលធំទូលំទូលាយជាងគេគឺបោះពុម្ពជាមួយ ការបិតទំព័រទស្សវត្សនៃមានលក្ខណះត្រឹមត្រូវបច្ចេកវិទ្យាត្រូវបាន ប្រើប្រាស់យ៉ាងងាយស្រួលដោយឧបករណ៍ (smudged oil-based ink,off-white;low-quality “newsprint”paper,)និងការឆ្លាក់ក្បាច់របាំងគគ្រើម៕​​​ពេលដែលបង្កើតអត្ថបទដោយមាន តួអក្សរត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាតដែលអាចមើលដាច់។រូប​​ថត​ រូបចំលាក់ ធ្វើឪ្យ​ដូចមានស្នាមចុចក្លាយជាទំរង់រូបភាពជ្រាបចេញឬមានស្នាមប្រលាក់ក្លាយ ជាសរសៃ ផ្សេងគ្នា។​ក្នុងមធ្យោបាយនេះការថតកាន់តែប្រសើទៅទៀតនៅពេលការប្រើរូបថតបានល្អ ផលិត​ផល​កាន់តែល្អ​​ ទិន្នផលច្រើនការផលិតមិនច្បាស់លាស់ជានិច្ចជាកាលមានការប៉ាស់ពាល់ ដល់អ្នក​អានការអានសាជាថ្មីម្តងទៀតនៅចំនងជើងដើម្បីមើលឃើញ អ្វីដែលរូបថតទាំងអស់បាន​ពណ៌​នាអំពី​(wall street journal)រើសយក stippled hedcuts នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ដើម្បីបោះពុម្ព​ការីនិងជៀសវាង​ការ​ដាក់កំហិត​នៃការបោះពុម្ព letterpresses មិនបន្តមកដល់ទស្សវត្សឆ្នាំ១៩៨០​មាននិតិភាព​(ភាពពេញការ)​នៃការសែតបានប្តូរទៅ”offset”presse ដែលបង្កើតរូបថត​ម្តង​​ទៀតជាមួeយ​សេចក្តីទៀង​ត្រង់ដែលប្រសើរជាងក្រដាសពណ៌​​​​​​ស។តាមរយះភាពខុសគ្នា​នៃជីវិតទស្សនាវដ្ដីបោះពុម្ពផ្សាយរាល់សប្តាហ៏ ដែលមានប្រជាប្រិយភាពល្បីជាងគេនៃសហរដ្ឋអាមេរិចចាប់ពីឆ្នាំ១៩៣៦ ឆ្លងកាត់មកដល់ដើមទស្សវត្ស១៩៧០ ហើយត្រូយបានដាក់បញ្ចូលជាមួយរូបថតដែលផលិតយ៉ាងស្រស់ស្អាតនៅក្នុងទំហំ​​ ១១x១៤inch
ក្នុងវិសាលមួយចំនែក ព្រោះរូបគំនូរបស់ពួកគេច្បាស់ល្មមគ្រប់គ្រាន់ដែលគួរឲ្យកោតសរសើរ ហើយព្រោះថាកាបង្ហាញនូវឈ្មោះរបស់ពួកគេជាមួយ​ និង ការងារជាអ្នកថតរូបទស្សនាវដ្តី ជិតទទួលបានសម្រេចនូវភាពខ្ពង់ខ្ពស់ល្បីល្បាញ ហើយអាចវិនិច្ជ័យថានៅក្នុងឆាកជីវិតរបស់គេជាអ្នកថតរូបដ៍ល្បីសាធារះមួយ ហើយសព្វថ្ងៃនេះ អ្នកថតរូបសៀវភៅដ៍ល្បីល្បាញ ​<photo​journalism> ប្រសិនបើវាមានខាងវិស័យទស្សនាវដ្តីអ្នកថតរូបដ៍ល្បីមួយ មានកេរិ៏ឈោ្មះទាំងស្រុង។
មនុស្សនៅលើសកលលោក កំឡុងពេលសង្រ្គាមលោកលើកទីពីរ ហើយនៅពេលដែលសង្រ្គាមបានបញ្ចប់ទៅ វាមានប្រវត្តិដ៍ល្អមួយនៅក្នុង USA ហើយអ្នកបំផ្លាញឥតបង្ហៀរនៃទ្វីអឺរ៉ុប លោកឧត្តមសេនីយម្នាក់បានជឿថា អ្ចីដែលអាចល្អប្រសើរ មានតែកម្មវិធីទស្សនាវដ្តីមនុស្សលោក និង វិញ្ញាណដែលអាចធ្វើអោយងាយស្រួល។ ទោះបីជាពួកគេបានបង្ហាញពីរភាពក្រីក្រអត់ឃ្លានយ៉ាងណាក៏ដោយ គឺវានៅតែឋិតក្រោមលិខិតមួយ ដែលអាចធ្វើអោយពួកគេបានដឹង ពីរសេចក្តីតំរូវការទាំងអស់​ដើម្បីលើកតំកើងនូវរឿងរ៉ាវគ្រប់យ៉ាង អោយក្លាយទៅជាសារធារណះ៕
សីលធម៌ និង ប្រព័ន្ធច្បាប់ អ្នកកាសែតធ្វើការសំអាងទៅលើក្រមសិលធម័ ដែលទាក់ទងនឹងកម្មវិស័យភាព ដែលត្រូវបានអនុវត្តន៏​ដោយអ្នកកាសែតជាច្រើន។អ្វីដែលជាការដុះចេញ ជាគំរោងប្លង់ ការពិនិត្យ និងរបៀបនៃការពិចារណា ដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់ដោយគិតបានល្អិតល្អន់។ជារឿយៗអ្នកនិពន្ធ និងទទួលបានការប៉ះទង្គិច នៃសីលធម៍តិច រឺច្រើនអាស្រយ័ទៅលើសកម្មភាពអត្ថបទ រឺរូបភាពដែលបានចេញផ្សាយ។
ការផុសចេញនៃ digital photography ទាំងអស់ផ្ដល់នូវរូបគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនៃភាពទាក់ទាញ ការបង្កើតនិង បញ្ជួលចេញជារូបភាព។វាជាការជៀសមិនផុស រឺ ការស្មុកស្មាញជាច្រើននៃសីលធម័ជារឿងជាបទាក់ទង។
រឿងជាច្រើនរាល់បញ្ជូលក្នុង photo manipulation, វាអាចទទួលនូវកំរិតណា?ដំណាក់កាលក្នុងការថតមាន(យុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការថត war photography:history សំរាប់ឧទាហរណ៏មុន និងការមិនពិតឬការដែលនាំឲ្យយល់ខុសនូវចំនងជើង2006 Lebanon War photographs controversies អ្វីជាការគួរកត់សំគាល់ពីបញ្ហាទាំងឡាយ និងបានឃើញនូវphoto manipulation: use in journalism សំរាប់ឧទាហរណ៏ផ្សេងទៀត។
សហរដ្ឋអាមេរិច បានធ្វើការគាបសង្គត់ទៅលើសមាគមន៏អ្នកការសែត ដែលសំដៅចំៗទៅលើ ការការពារលេខកូដ និងទប់ឲ្យជាប់ពីការអាចចួលជិតបានពីអ្នកវិជា្ជជីវៈផ្សេងៗទៀត។
អ្នកនិពន្ធមានរឿងជាច្រើនសំខាន់ៗដែលបានសរសេរទុក ប៉ុន្តែ គ្មានអត្ថប្រយោជន៏ក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់។​ចំពោច្បាប់អ្នកការសែតមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការផ្តល់ដំណឹងពី​ប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ ។​ការដាក់តាំងនៅនីត្យានុកូលតាមច្បាប់ជា​គោលដៅខាងមុខយ៉ាងស្មុកស្មាញ ពេលដែរអ្នកការសែតធ្វើការពិចារណាសំរាប់ផលិត វាក្នុងប្រទេសនិងជាញឹកញាប់គេបោះពុម្ភផ្សាយ ជាច្រើនទៀតនៅក្នុងប្រទេស។
អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យអាណាចក្រភ្នំ
ដំណើរវិវវត្តន៍នៃប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញថា​​ អាណាចក្រភ្នំបានទទួលឥទ្ធិពលឥណ្ឌាយ៉ាងខ្លាំងអស់ពីរលើក គឺមួយលើកនៅដើមគ.ស.ទី១​ និងមួយទៀតនៅដើអរិយធម៌មគ.ស.ទី៥។ តទៅទៀត​ យើងនឹងសាកល្បងគូសវាសរូបភាពសង្គមខ្មែរនៅសម័យនោះ ដោយពឹងផ្អែកលើឯកសារចិន និងសិលាចារឹក។
ការរស់នៅ​ និងទំនៀមទំលាប់
ឯកសារចិនជាច្រើនបានបញ្ជាក់ថា មនុស្សនៅសម័យអាណាចក្រភ្នំមានសម្បុរខ្មៅ សក់រួញអង្គាដី​រូបច្រើនមិនសូវបាន។​ ពត៌មានប៉ុណ្ណោះអាចប្រាប់យើងពីលក្ខណៈនរវិទ្យារបស់ជនជាតិខ្មែរ-មនជាទូទៅ និងជាពិសេស របស់ជនជាតិខ្មែរយើងនេះផងដែរ។ ដែលចិននិយាយថា​មានសម្បុរខ្មៅ ក្តី រូបច្រើនមិនសូវបាន បើនិយាយប្រៀបធៀបទៅនឹងលក្ខណៈជនជាតិចិន។​ ប៉ុន្តែដោយកង្វះឯកសារជាភាសាខ្មែរនៅសម័យនោះ ទើបអក្នសិក្សាស្រាវ ជ្រាវបានបញ្ចេញទស្សនៈប្លែកៗ ចំពោះម្ចាសដើមនៃអាណាចក្រភ្នំ អក្នខ្លះយល់ថារដ្ឋនេះជារដ្ឋឥណ្ឌា អក្នចខ្លះទៀតយល់ថាជារដ្ឋមន ឫ ខ្មែរ-មន និងអក្នខ្លះយល់ថាជាម៉់ាឡាយ៉ូទៅវិញ។ តែតាមការពិតជាតិសាសន៍ទាំងនេះ សុទ្ធសឹងតែបានរស់នៅក្នុងអាណាចក្រភ្នំជាមួយគ្នាទាំងអស់ ហើយមានអក្នខ្លះជាអក្នកាន់អំណាចគ្រប់គ្រងគេ(ខ្មែរ និងឥណ្ឌាខ្លះ) ឯអក្នឯទៀតត្រូវបានគេគ្រប់គ្រងវិញ(មន​ ម៉ាឡាយូ)
ឯកសារចិនបាននិយាយទៀតថា​ មនុស្សនៅសម័យអាណាចក្រភ្នំច្រើន លែងខ្លួន អក្នក្រស្លៀកសារុងអំបោះដើរជើងទទេ រីឯអក្នមាន និងនាម៉ឺនវិញស្លៀកសារុងចរបាប់ពាក់ស្បែងជើង។ ផ្ទះសង់ខ្ពស់ពីដីប្រក់ស្លឹកចាក ដែលដុះនៅមាត់សមុទ្រហើយមានការតុបតែង។​ ផ្ទះទាំងនោះសុទ្ធតែសង់ពីឈើ ដែលគេកាប់យកមកពីក្នុងព្រៃ មានរបងពទ្ធជុំវិញ ហើយផ្តុំគ្នាជាភូមិ ដែលមានផ្ទះពី៥០ ទៅ៦០ផ្ទះ ដោយមានស្រះមួយសម្រាប់យកទឹករួមគ្នា។
មនុស្សនៅសម័យអាណាចក្រភ្នំគ្មានគំនិតរញិមរញ៉ាំ ត្រង់ណាស់មិនចេះលួចទេ មានការប៉ិនប្រសប់ ហើយខិល ព្រោះចូលចិត្តចាប់យកមនុស្សនៅក្រុងជិតខាង ដែលមិនគោរពរាប់អានខ្លួនមកធ្វើជាខ្ញុំកំដរ។ នៅពេលទំនេរគេចូលចិត្តលេងប្រជល់មាន់ និងប្រជល់ជ្រូក។
សង្គមអាណាចក្រភ្នំជាសង្គម " មេនិយម" គឺគេចាត់ទុកស្រ្តីជាធំនៅក្នុងគ្រួសារក៏ដូចជាសង្គមជាតិផងដែរ ៖ រឿងព្រះនាងលីវយី លើកទ័ពទៅតទល់ និងព្រះបាទហ៊ុនទៀនជាភស្តុតាងស្រាប់។ ឯកសារចិនបាននិយាយបន្តទៀតថា ពិធីបុណ្យការ និងបុណ្យសព្វមានលំនាំដូចនៅលីនយី ហើយបានបញ្ជាក់ថានៅស្រុកនោះគឺស្រីទៅដណ្តឹងប្រុស បើដូចច្នោះអក្នស្រុក"ភ្នំ" សម័យនោះច្បាស់ជានៅនិយមឲស្រីទៅដណ្តឹងប្រុសនៅឡើយ។ នេះជាធាតុមួយទៀតសម្រាប់បញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃលទ្ធិ "មេនិយម" ទៀតដែរ។ ចំពោះរឿងនេះពួកចិនបានកតើសម្គាល់ទៀតថា នៅក្នុងគ្រួសារពួកស្រីប្រុសអាចទាក់ទងគ្នាបានតាមទំនើងចិត្ត។
ក្នុងករណីកាន់ទុក្ខ គេត្រូវកោរសក់ និងកោរពុកមាត់ ឯវិធីរំលាយសពមាន៤យ៉ាងគឺ៖
ក្នុងករណីបូជាដោយភ្លើង គេតែងតែប្រមូលធាតុដែលនៅសល់យកទៅដាក់ក្នុងកោដ្ឋមួយបិទជិត ហើយយកទៅបោះចោលក្នុងទឹកទនេ។ បើជាព្រះមហាក្សតកោដ្ឋត្រូវធ្វើពីមាស បើជានាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី គេប្រើកោដ្ឋធ្វើអំពីប្រាក់ ហើយបើជាប្រជារាស្រ្តសាមញ្ញគេប្រើកោដ្ឋដី ។ អក្នស្រុកសម័យអាណាចក្រភ្នំចូលចិត្តរកវិធីអស្ចារ្យដើម្បីស្វែងរកកាពិត។ កាលណាមានបាត់របស់អ្វីមួយ គេក៏យកបាយមួយពំនូតទៅដាក់នៅចំពោះមុខព្រះភ័ក្រ្ភទេព្តា រួចគេអង្វរសូមឲព្រះអង្គជួយបង្ហាញមុខជនទុច្ចរិត។ ស្អែកឡើងគេយកបាយទៅចែកឲពួកខ្ញុំនៅក្នុងផ្ទះបរិភោគ: ក្នុងមាត់របស់ចោរនឹងមានឈាមហូរយ៉ាងជាក់ស្តែង ហើផយវាមិនអាចទំពារបាយបានទៀតផង ឯមាត់របស់ចោរទៀតត្រូវបាយនោះអាចរអិលទៅក្នុងមាត់បានយ៉ាងស្រួល។ ម្យ៉ាងទៀតបើកាលណាមានជនជាប់ចោទ គេឲជននោះអត់បាយ៣ថ្ងៃ រួចគេតម្រូវឲលូកយកវត្ថុផ្សេងៗចេញពីទឹកកំពុងពុះ ឫកាន់ពូថៅច្រវ៉ាក់ដុតក្រហមដើរ៧ជំហ៊ាន។ បើមានកំហុសរមែងដៃជននោះក្តៅរលាករលួយ ផ្ទុយទៅវិញបើជននោះគ្មានកំហុសគឺគ្មានហ្មងអ្វីទាំងអស់។
នយោបាយ និងរដ្ឋបាល
អាណាចក្រភ្នំមានការរៀបចំផ្នែករដ្ឋបាលតាមបែបឥណ្ឌា។ អក្នដឹកនាំរដ្ឋគឺជាព្រះរាជាដែលគង់នៅក្នុងប្រាសាទឈើ មានច្រើនជាន់ហើយមានរបងពទ្ធជុំវិញ។​ ព្រះរាជាមានឋានន្តរនាមជា ក្រុងវ្នំ ព្រោះយកតាមភ្នំដែលព្រះអង្គយាងឡើងធ្វើសក្ការៈបូជាចំពោះ ព្រះមហេស្វរ និងមានតំកល់លិង្គព្រះគិរិស គឺឈ្មោះព្រះឥសូរដែលសណ្ឌិតលើភ្នំនោះ។ដោយហេតុតែព្រះអង្គមានឋានៈជាទំណាងអទិទេព ដូច្នោះហើយបានជាអំណាចរបស់ព្រះអង្គមានទំហំធំទូលាយណាស់។ រាជសម្បត្តិត្រូវបន្តពីបិតាទៅបុត្រ នេះជាហេតុនាំឲមានវិបត្តិក្នុងរាជវង្សានុវង្សច្រើនលើកច្រើនគ្រាណាស់ដែរ។ ប៉ុន្តែរាស្រ្តអាចលើកវរជនដែលពួកគេពេញចិត្តឲឡើងកាន់អំណាចដែរ ដូចជាករណីរបស់ព្រះបាទហ្វាន់ ចេម៉ាន់ និងកៅណ្ឌីន្យទី២ ជាដើម។
អធិរាជអាណាចក្រភភ្នំនិយមធ្វើនយោបាយពង្រីកទឹកដី ជាក់ស្ដែងព្រះបាទ ហ្វាន់ ចេម៉ាន់ បានលើកទ័ពជើងទឹកទៅវាយយកបានរដ្ឋជាច្រើនដាក់ជារដ្ឋចំណុះ ក្នុងចំនោមរដ្ឋទាំងនោះខ្លះជាខ្មែរ ខ្លះទៀតជាចាម ជាមន ឫម៉ាឡាយ៉ូជាដើម។ ក្នុងសង្គា្រមវាទីយកទឹកដី គេតែងចាប់យកឈ្លើយសឹកសង្គ្រាមមកធ្វើជាទាសាទាសី។ ដោយអាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាយើងនិយាយថា អាណាចក្រភ្នំជា អធិរាជាណាចក្រ ហើយព្រះរាជាមានឋានៈជាមហារាជ ឫសាវ៌កៅ (ស្តេចចក្រវាឡ)។ រដ្ឋដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្រភ្នំសុទ្ធតែមានស្តេចសោយរាជ្យ ប៉ុន្តែស្តេចទាំងនោះ ជាសាមន្តរាជ របស់អធិរាជអាណាចក្រភ្នំ ហើយត្រូវនាំសួយសាអាករមកថ្វាយអាណាច្រភ្នំជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ រដ្ឋខ្លះទៀតមានស្តេចសោយរាជខ្លះដែរ តែស្តេចទាំងនោះជារាជបុត្រ ឫជាញាតិរបស់អធិរាធភ្នំ។​ ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១បានប្រទានរដ្ឋបែបនេះថ្វាយទៅព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែព្រះបាទហ៊ុន ប៉ាន់ហួន បាន រំលាយរដ្ឋបែបនេះចោលទៅវិញ។ រដ្ឋបែបទី២នេះហៅថា វិស័យរដ្ឋ ជាសម្បត្តិផ្ទាល់របស់អធិរាជភ្នំ។ គួរកត់សម្គាល់ថារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ ដូចបានពោលរួចមកហើយនេះឃើញថា នាំឲមានគ្រោះថ្នាក់ច្រើនដែរ ព្រោះបើកាលណាអំណាចកណ្តាលធ្លាក់ចុះ ពួកសាមន្តរាជតែងតែបះបោរឡើយទាមទារឯករាជ្យតែរៀងៗខ្លួន ដូចជាករណីរបស់រដ្ឋ ចេនឡា នៅស.វទី៦ជាដើម។
ក្នុងវិស័យនយោបាយក្រៅប្រទេស អាណាចក្រភ្នំនិយមចងសម្ព័ន្ធស្ពានមេត្រីជាមួយប្រទេសធំៗ ដូចជាប្រទេសឥណ្ឌា និងជាពិសេសប្រទេសចិន។ នយោបាយការទូតខ្មែរមានសកម្មភាពយ៉ាងមមាញឹក ចាប់តាំងពីរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ ហ្វាន ឆាន​ ។ ទំនាក់ទំនងក្រៅប្រទេសនេះ មាននយោបាយ ពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌ផងដែរ។
នៅក្បែរព្រះអធិរាជ គេឃើញមានមន្ត្រីបំរើព្រះរាជាពីរបែប គឺមន្រ្តីឆ្វេង និងមន្រ្តីស្តាំ។ មន្រ្តីឆ្វេងគឺជាមន្ត្រីដែលអង្គុយគាល់នៅពីខាងឆ្វេង រីឯមន្ត្រីស្តាំវិញគឺជាមន្រ្តីដែលមានសក្តិធំជាង ហើយអង្គុយនៅពិខាងស្តាំព្រះរាជា។ ក្រៅពីនេះគឺនៅមានមន្ត្រីផ្សេងៗទៀត ដែលខ្លះឈរត្រួតត្រានៅតាមអាណាខេត្ត។ ព្រះអធិរាជតែងតែប្រទានសវនាការជាញឹកញាប់ដល់ប្រជារាស្រ្ត និងពួកជនបរទេសដែលបានយកដង្វាយផ្សេងៗមកថ្វាយព្រះអង្គមិនដែលខាន។ ក្នុងករណីនេះព្រះអធិរាជទ្រង់គង់ប្រថាប់ដោយទំលាក់ព្រះបាទឆ្វេងដល់ដី ហើយបញ្ឈរព្រះបាទស្តាំ រួចគេក្រាលកំរាលមួយផ្ទាំងនៅចំពីមុខរបស់ព្រះភ័ក្រ្ភព្រះអង្គ ដើម្បីយកភាជន៍មាស និងភាជន៍ដុតគ្រឿងក្រអូបមកតំកល់លើកំរាលនោះ។ កាលណាយាងចូលឫ យាងត្រឡប់មកវិញព្រះអង្គតែងប្រថាប់លើខ្នងដំរី។ ឯពួកស្រីស្នំ និងពួកមន្ត្រីជាបរិវារក៏ជិះដំរីដែរ ព្រះអធិរាជទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងការបរបាញ់ណាស់ ហើយយាងទៅម្តងៗអស់ពេលរាប់ខែ។
នៅអាណាចក្រភ្នំ រាស្ត្របង់ពន្ធដារជូនរាជការជាមាស ប្រាក់ត្បូងគុជ ឬគ្រឿងករអូបផ្សេងៗ។ គេមិននិយមធ្វើគុកដាក់ជនទុច្ចរិតទេ។ បើកាលណាមានកំហុសស្រាលគេពិន័យជនមានទោស តែបើមានកំហុសធ្ងន់វិញគេយកមនុស្សមានទោសនោះ ទៅឲក្រពើ ឬសត្វសាហាវស៊ីតែម្តង។ ក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃបើសត្វអស់នោះមិនព្រមស៊ីទេ គេចាត់ទុកថាជននោះគ្មានកំហុសហើយត្រូវលើកលែងទោសឲរួចខ្លួន។
សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច
អាណចក្រភ្នំ ដែលមានឈ្មោះថាថ្កុំថ្កើងរុងរឿង ក៏ដោយសារតែសារៈសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ច ឯសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចចំបងនូវសម័យនោះគឺ កសិកម្មនិង ពាណិជ្ជកម្ម។
កសិកម្មមានការរីកលូតលាស់ខ្លាំង ក៏ដោយសារតែមានភាពជោគជ័យលើនយោបាយទឹក យ៉ាងណាមិញ អក្នស្រុកចេះជីកព្រែកខ្វាត់ខ្វែងដែលមានសល់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ នៅកម្ពុជាក្រោមភាគខាងលិច។ តាមយោបល់អ្នកជំនាញការ បណ្តាញព្រែកជីកនេះត្រូវបានគេកសាងឡើង សំរាប់បង្កូរទឹកជំនន់ទន្លេមេគង្គចេញផង និងសំរាប់លាងឲស្អាតនូវទឹកភក់ល្បាប់ និងបន្សាបជាតិអំបិលជ្រាបចូលទៅក្នុងដីផង ហើយជាគមនាគមន៍រវាងទីក្រុងទាំងឡាយ និងសម្រាប់ឲសំពៅ ទូកឆ្លងកាត់ទៅបានពីសមុទ្រចិន ទៅឈូងសមុទ្រខ្មែរដោយមិនចាំបាច់ព័ទ្ធតាមចុងជ្រោយទឹកខ្មៅនោះទេ។
ក្រៅពីរបរស្រែចំការចិនថា"គេព្រោះមួយឆ្នាំរួចគេច្រូតបានបីដូវ" របរខាងចំការទំនងជាមានការលូតលាស់ណាស់ដែរ គេដាំ ក្រូច​ ទទឹម អំពៅ ស្លា -ល-។
ពាណិជ្ជកម្មជាវិស័យមួយមានការរីកលូតលាស់ណាស់ដែរ ជាភស្តុតាងគេបានរកឃើញស្នាមកំពង់ផែសមុទ្រមួយយ៉ាងធំ។ តាមយោបល់អក្នជំនាញការ គេថាកំពង់ផែនេះ (កំពង់ផែអូរកែវ) ជាកំពង់ផែអន្តរជាតិ ព្រោះកំណាយតំបន់បានរកឃើញវត្ថុផ្សេងៗ ដែលមពីប្រទេសឆ្ងាយៗដូចជា ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ពិភពអ៊ីរ៉ង់ ប្រទេសឥណ្ឌារ ។ ដូច្នេះឃើញថា នៅសម័យនោះអ្នកស្រុកអាណាចក្រភ្នំ មិនគ្រាន់តែធ្ចើជំនួញជានមួយប្រទេសជិតខាងប៉ុណ្ណោះទេ គឺបានទាក់ទងជំនួយនេះជាមូយ ចិន ឥណ្ឌា រ៉ូម៉ាំង និងពែរ្សទៀតផង។​​ ហើយការដែលអក្នជំនួញមានលទ្ធភាពអាចធ្វើដំណើរទៅឆ្ងាយបាន ក៏ព្រោះតែមានបច្ចេកទេសខ្ពស់ក្នុងការស្ថាបនាសំពៅធំៗ សម្រាប់ឆ្លងកាត់សមុទ្របាន។ ឯកសារចិនថាមានសំពៅប្រវែង៣០ម ក្បាលនិងកន្សៃមានរាងជាក្បាល និងកន្ទុយសត្វត្រី។ ទំនិញដែលគេលក់ដូរភាគច្រើនជា មាស ប្រាក់ សំពត់ព្រែ គ្រឿងកែវ -ល- ។
ឯកសារបាននិយាយថាអាណាចក្រភ្នំជាកន្លែងកើត មាស ប្រាក់ ទង់ដែង សំណបាហាំង គ្រឿងក្រអូប ភ្លុកដំរី និង ពេជ្រ ។ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់ទៀតថា ពេជ្រនេះគេមុជទៅរកនៅបាតសមុទ្រ ហើយមានភាពរឹងណាស់យកដែកដំមិនខូចទេ តែខូចដែកវិញ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អ្នកស្រុកមានភាពប៉ិនប្រសប់ណាស់ក្នុងរបរធ្វើជាជាងមាសប្រាក់។ អក្នស្រុកប៉ិនណាស់របរសូន្យរូប ត្បាញសូត្រ​ ចរបាប់ ស្លកែវ​-ល- ។
វប្បធម៌
ឯកសារចិនបាននិយាយថាអាណាចក្រភ្នំមានសៀវភៅ និងកន្លែងទុក្ខបណ្តាសារ តែគួរឲស្តាយព្រោះសៀវភៅទាំងនោះប្រហែលជាត្រូវវិនាសបាត់បង់អស់ទៅហើយ ដែលជាហេតុនាំឲយើងមានការលំបាកច្រើនក្នុងការស្រាវជា្រវពីប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរក្នុងសម័យនោះ។ សព្វថ្ងៃយើងមិនដឹងថាអក្សរ និងភាសាដែលដូនតាយើងប្រើសៀវភៅទាំងនោះមានបែបផែនយ៉ាងណានោះទេ។ បើយើងសំអាងទៅលើសិលាចារឹកទាំង៤ផ្ទាំង ដែលគេរកឃើញរហូតមកដល់សេព្វថ្ងៃឃើញថា ភាសាផ្លូវការក្នុងសម័យនោះគឺភាសាសំស្រ្កឹក។ ត្រង់នេះមិនមែនមានន័យថានៅសម័យនោះគេមិនប្រើភាសាខ្មែរសោះនោះទេ ​​​​​​​​​​​ឈ្មោះស្រុកក្តី (វ្នំ) ឈ្មោះរាជធានី (ទមាក់ ឬ ទល្មាក់) ជាភស្តុតាងមួយបញ្ជាក់ថាភាសាខ្មែរក៏គេប្រើទន្ទឹមនឹងភាសាសំង្រ្កឹតដែរ។ គេសង្ឃឹមថា នាពេលអនាគតអក្នស្រាវជ្រៀវនឹងរកឃើញសិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរបូរាណក្នុងចំណោមសិលាចារឹកប្រើភាសាខ្មែរបុរាណដែលគ្មានចុះកាលកំណត់ ប៉ុន្តែទម្រង់អក្សរអាចឲភ្ជាប់មកសម័យអាណាចក្រភ្នំបាន។
ក្នុងវិស័យជំនឿសាសនា មនុស្សនៅសម័យអាណាចក្រភ្នំកាន់សាសនាធំៗទាំងពីររបស់ឥណ្ឌា គឺព្រហ្មណ៍សាសនា និងព្រះពុទ្ធសាសនា តែគេមិនដឹងច្បាស់ថាសាសនាមួយណាបានចូលមកស្រុកយើងមុនគេនោះទេ។ បើតាមឯកសារខ្លះ ព្រះបាទអសោក បានបញ្ជូនសមណទូត២អង្គមកកាន់សុវណ្ណភូមិ ដើម្បីផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនានៅសតវត្សទី៣មុនគ្រិស្តរាជ ។ គេមិនដឹងច្បាស់ថាសុវណ្ណត្រូវនឹងតំបន់ណាមួយ ឬស្រុកណាមួយឲប្រាកដនោះទេ។ អក្នសិក្សាស្រាវជ្រាវគ្រាន់តែស្របគ្នាថា សុវណ្ណភូមិនេះត្រូវនឹងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍នេះឯង។​ ម្យ៉ាងទៀតបុរាណវត្ថុផ្សេងទាក់ទងនឹងព្រះពុទ្ធសាសនាដែលគេរកឃើញនៅតំបន់ផ្សេងៗ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យើងនេះមានអាយុនៅស.វ.ទី៣-៤​ នៃគ.ស. ហេតុនេះបានជាព្រះពុទ្ធសាសនាឲផ្លែផ្កាតែនៅស.វ.ទី៣-៤នៃគ.ស.ទៅវិញ គឺអស់រយៈពេលដល់ទៅ៦ ឬ៧ ស.វ.។
តែទោះបីជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏អាចដឹងថាព្រះពុទ្ធសាសនាដែលនាំចូលស្រុកយើងដំបូងនោះគឺ ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយហីនយាន ប្រើភាសាសំង្រ្កឹតដែលឥណ្ឌានៅអមវតីរាប់អាននៅស.វ.ទី២-៣នៃគ.ស.។ សិលាចារឹករ៉ូកាញ់ និងសិលាចារឹកតាព្រហ្មបាទីអាចវបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈនេះបាន។​ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានភាពរុងរឿងនៅស.វ.ទី៥-៦ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន្ម និងរុទ្រវរ្ម័ន ដោយមានការបញ្ជូលព្រះសង្ឃជាតិខ្មែរ និងឥណ្ឌាទៅកាន់ប្រទេសចិន ដើម្បីយកឯកសារផ្សេងៗ និងព្រះពុទ្អរូបទៅថ្វាយស្តេចក្រុងចិន ឬជួយប្រែគម្ពីរសំង្រ្កឹតទៅជាភាសាចិនទៀតផង។ ព្រះសង្ឃ សង្ឃបាល បានគង់នៅប្រទេសចិនអស់១៦ព្រះវស្សា ហើយបានធ្វើការនៅ៥ការិយាល័យ។ ព្រះចៅក្រុងចិនមានការស្ងើចសរសើរព្រះអង្គយ៉ាងខ្លាំងចំពោះស្នាព្រះហស្តព្រះអង្គ ហើយចាត់ទុក្ខព្រះអង្គជាព្រះគ្រូទៀតផង។
នៅពេលដែលទ័ពចេនឡាវាយលុកចូលអាណាចក្រភ្នំ ពុទ្ធសាសនាហីនយាន ភាសាសំង្រ្កឹតប្រហែលជានៅរុងរឿងនៅឡើយ។ លុះដល់ចុងស.វ.ទី៧ទើបលឺព្រះសង្ឃចិននាម យី ស៊ីង​ ដែលបាននិមន្តត្រឡប់ពីប្រទេសឥណ្ឌាទៅកាន់ប្រទេសចិនវិញ ហើយមានថិរដីការថា ពីដើមព្រះធម៌មានភាពរុងរឿង ហើយផ្សព្វផ្សាយទៅគ្រប់ទិសទី តែឥលូវស្តេចកំណាចមួយអង្គបានបំផ្លិចបំផ្លាញចោលអស់ ហើយព្រះសង្ឍរកតែមួយអង្គក៏មិនឃើញផង។ ដូច្នេះ ព្រះពុទ្ធសាសនាហីនយានប្រហែលជារលាយបាត់បង់ចាប់ពីពេលនោះរហូតមកដល់សតវត្ស ក្រោយទើបឃើញនព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានចូលមកផ្សព្វផ្សាយលទ្ធិរបស់ខ្លួន។
ក្នុងវិស័យស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទបុរាណទាំងឡាយសុទ្ធសឹងតែកសាងអំពីដីឥដ្ឋ។ ដូច្នេះហើយបានជាពុំមានប្រាសាទណាមួយក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំងនោះអាចនៅស្ថិតស្ថររហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ក្រៅពីប្រាសាទដែលគេកសាងឡើងដោយលុងភ្នំ។ ខឿនសំណង់ផ្សេងៗដែលគេបានរកឃើញនៅកំពង់ផែអូកែវ និងអង្គរបូរីក៏ជាសំណង់ធ្វើពីដីឥដ្ឋដែរ។ ខាងសិល្បៈបដិមា​​​​​​​​​​​ គេបានរកឃើញពុទ្ធរូប និងទេវរូបជាច្រើននៅតំបន់ភ្នំដា ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ ដូចជាពុទ្ធរូបវត្តរំលក រូបព្រះវិស្ណុ ព្រះពលរាម ព្រះកល្កិន ព្រះគ្រឹស្ណគោវធ៌ន។ ស្នាដៃទាំងអស់នេះនៅមានល្ខណៈជាឥណ្ឌារនៅឡើយត្រង់ដែលមានរាងធាត់ កាច់ចង្កេះ ហើយមានធ្នូ ឬចន្ទល់ទ្រឆ្លាក់ជាប់នឹងជញ្ជាំងថ្ម គឺថាពុំមានលក្ខណៈជាចម្លាក់សោតពេញលេញនៅឡើយទេ។
រួមសេចក្តីឃើញថាខ្មែរនៅសម័យអាណាចក្រភ្នំបានកសាងអរិយធម៌មួយដ៏ត្រចះត្រចង់មានលក្ខណៈខ្ពង់ខ្ពស់ជាងអរិយធម៌ជនជាតិជិតខាងក្នុងសម័យជាមួយគ្នានោះដែរ។ទោះបីជាអរិយធម៌នេះនៅពុំទាន់មានលក្ខណៈជាតិពេញលេញនៅឡើយ តែវាជាកេរមត៌កមួយយ៉ាងសំខាន់សំរាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយៗដែលមានគំនិតចេះយកធាតុបរទេសនេះ ទៅកែច្នៃដោយផ្សំនឹងធាតុជាតិដើម្បីបង្កើតជាអរិយធម៌ដែលមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹង ហើយឡើងដល់គំរិតកំពូលនៅសម័យអង្គរនេះឯង៕
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ
គឹម សាង
ព្រះតេជព្រះគុណ​ធម្មវិរិយោ គឹម សាង​នាយក​សាសនា​នៃ​គណៈ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ​មជ្ឈមណ្ឌល​ព្រៃ​នគរ​និង​​ជា​​ប្រធាន​​គណៈ​​កម្មាធិការ​​កណ្តាល​​ដឹក​នាំ​ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ​ក្រោម នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម​តស៊ូ​ទាមទារ​ឲ្យ​អាណានិគម​យួន​ផ្តល់​នាទី​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​ដល់ខ្មែរក្រោម នាឆ្នាំ ១៩៦៩ ។
ព្រះ​អង្គ​​ប្រសូតិ​ គ.ស.១៩២២ និងសុគត គ.ស. ១៩៨៩ ក្រោយ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​យួន​បាន​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​អស់​ពីរ​លើក​នៅ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ ។
ប្រវត្តិ
ព្រះគុណ គឹម សាង (ធម្មវិរិយោ) ឈ្មោះធ្លាប់ហៅថាង៉ាយ ប្រសូតិ នៅក្នុងឆ្នាំចចត្វាស័ក ព.ស.២៤៦៦ គ.ស.១៩២២ នៅភូមិផ្នោដូងឃុំផ្នោដូង ស្រុកកញ្ចោង (Tiểu Cần) ខេត្តព្រះត្រពាំង។ជាបុត្ររបស់លោក គឹម ចាន់ និង អ្នកស្រី គឹម ធី ចិប ព្រះអង្គមានបងប្អូនបង្កើត ៤ នាក់គឺ៖
ការសាងផ្នួស
ពេលធំដឹងក្តីម៉ែឳបានឲ្យទៅរៀននៅសាលាបឋមសិក្សាកំពង់ដូង។ រៀនបានបីបួនឆ្នាំក៏បានវិលមកផ្ទះជួយធ្វើការឳពុកម្តាយវិញ ។ អាយុបាន ២១ ឆ្នាំ បានឧបសម្បទាជាភិក្ខុ នៅវត្តពោធិវង្សកំពង់ដូងឋិតនៅក្នុងស្រុកកញ្ចោង ខេត្តព្រះត្រពាំង ដែលមានព្រះមហាបរិយត្តិវិជ្ជា ថាច់ លឿក ជាព្រះ ឧបជ្ឈាយ៍ ហើយដាក់នាមបញ្ញត្តិថា ធម្មវិរិយោ ។
តួនាទីរបស់ព្រះអង្គក្នុងសង្គមជាតិខ្មែរក្រោម និងពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជាក្រោម
ឆ្នាំមមែសប្តស័ក ព.ស.២៤៩៩ គ.ស.១៩៥៥ ព្រះមេគណខេត្តព្រះត្រពាំង សឺង ធន ដែលមានព្រះមហាផាត់ជាលេខាធិការបានខ្នះខ្នែងបើកអនុ វិទ្យាល័យឯកជនមួយនៅខាងលិច វត្តនិគ្រោធកំពង់ក្សាន្តឈ្មោះ « អនុវិទ្យាល័យរស្មីចរិយា» និងបង្រៀនតាមកម្មវិធីបារាំង-ខ្មែរ សាស្ត្រាចារ្យមាន អស់ លោក ថាច់ ផែន ថាច់ ស្វី និង មហាថាច់ សាប៊ុត ។ល។អនុវិទ្យាល័យបើកបានដល់ឆ្នាំ ១៩៥៨ មាន ៤ ថ្នាក់ គឺ ថ្នាក់ទី ៧ ទី ៦ទី ៥ និង ទី ៤ មានកូនសិស្ស ចំនួន ២០០ រូប ។ អនុវិទ្យាល័យនេះត្រូវ បាន បិទទ្វារនៅឆ្នាំ ១៩៥៨គឺជាខែដែលប្រធានាធិបតីយួនឈ្មោះ ង៉ោ ឌិញ យ៉េម ប្រកាសបិទអក្សរខ្មែរទូទាំងប្រទេសនៅតាមសាលាសាធារណៈ ។
ឆ្នាំខាលចត្វាស័កព.ស.២៥០៦ គ.ស.១៩៦២ព្រះ អង្គបានទទួលនាទីជាអាគាធិការពុទ្ធិកគរុសល្យ មានការិយាល័យនៅវត្តចន្ទរង្សី ទីក្រុងព្រៃនគរ ។ ថ្ងៃសុក្រ ១២ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំ ថោះបញ្ច ស័ក ព.ស.២៥០៧ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ១៣ ខែធ្នូ គ.ស. ១៩៦៣ មហាសន្និបាតទូទៅនៅកម្ពុជាក្រោម បានប្រារព្ធ ឡើងនៅវត្តចន្ទរង្សីទីក្រុងព្រៃនគរដើម្បីជ្រើស តាំងថ្នាក់ដឹកនាំគណៈពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ។ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតមានដូចតទៅ៖
ក្រុមវិនយធរ និង ក្រុមប្រឹក្សា
នាយកសាសនា
នាយកសាសនារង
អគ្គពិនិត្យ
ប្រធានខាងគ្រហស្ថ អនុប្រធាន
អគ្គលេខាធិការ
ការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិសេរីភាពជូនខ្មែរក្រោម
ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ៣ កើត ខែអស្សុជ ឆ្នាំ ច សំរឹទ្ធិ ស័ក ព.ស.២៥០២ ត្រូវថ្ងៃទី ១៦ តុលា គ.ស.១៩៥៨ បណ្ឌិត សឺង ង៉ុក ថាញ់ បានបង្កើតចលនាខ្មែរសេរី នៅភូមិធំ ខេត្តនាគគិរី កម្ពុជាក្រោម មានគ្នាប្រ ហែល ១៤០ នាក់ ។ ពេលនោះ ព្រះមហាធម្មវិរិយោ គឹម សាង ឬ អាចារ្យ ង៉ាយ បានទទួល ងារជា ឃោសនិកនៃចលនាខ្មែរសេរីប្រចាំខេត្តព្រះត្រពាំង ។ ថ្ងៃទី ២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៩ព្រះអង្គបាន ទទួល ទីជាព្រះប្រធាន គណៈកម្មាធិការកណ្តាល ដឹកនាំព្រះសង្ឃខ្មែរកំណើតនៅយួនខាងត្បូង តស៊ូទាមទារដើម្បីរក្សានូវនាទីជាជនជាតិភាគតិច ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី ១៨ ដល់ថ្ងៃទី ២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៦៩ ព្រះអង្គបានចលនាឲ្យមានការធ្វើបាតុកម្មនៅ ទីក្រុងព្រៃនគរ ដែលមានការចូលរួមពីព្រះសង្ឃ ខ្មែរក្រោម និមន្តមកពីខេត្តនានាទូទាំងដែនដី កម្ពុជាក្រោម ដើម្បីទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលយួន សេរីផ្តល់តួនាទីជាជនជាតិភាគតិចដល់ខ្មែរ ក្រោម ។ ល ។
ព្រះអង្គសុគតដោយជាប់គុកពីរលើក
លើកទីមួយអស់ ៥ ឆ្នាំ ពីថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ថ្ងៃទី ២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៨០ បានត្រ ឡប់មកដល់វត្តកំណើតក្រោយចេញពីគុក ។ លើកទីពីរពីឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ យួនបាន ចាក់ថ្នាំឲ្យព្រះឡប់សតិ ។ ព្រះអង្គសុគត ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ១២ រោច ខែបុស្ស ឆ្នាំរោង សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស. ២៥៣២ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៨៩ ៕
ឯកសារ​យោង​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ឃុំភូមិធំ(ស្រុកល្វាឯម)
=រដ្ឋបាល= ឃុំភូមិធំជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកល្វាឯម ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន២ភូមិ៖
=ប្រជាសាស្ត្រ= =មន្ត្រី=
មន្ត្រីភូមិ
=មន្ត្រីនគរបាល និង សន្តិសុខភូមិ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=សុខាភិបាល=
ពេទ្យឯកជន
=មើលផងដែរ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ម៉ូបាល (អាល់ឡាបាម៉ា)
ម៉ូបាល (អង់គ្លេស:Mobile, អក្សរអន្តរជាតិ: moʊˈbiːl/ moh-BEEL)គឺជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតទីបីក្នុងភាគខាងត្បូងសហរដ្ឋអាមេរិកនៃរដ្ឋអាល់ឡាបាម៉ា(Alabama) និងគឺជាទីរួមស្រុកនៃស្រុកម៉ូបាល ។​ វាតាំងនៅតាមទន្លេម៉ូបាល និងកណ្ដាលឆ្នេរឈូងសមុទ្រសហរដ្ឋអាមេរិក ។ អត្រាប្រជាជននៅខាងក្នុងទីក្រុង ដែលកំណត់ គឺ១៩៨,៩១៥នាក់កំឡុងជំរឿនឆ្នាំ២០០០ ។ វាជាទីរួមក្រុងដ៏ធំបំផុតតាមឆ្នេរឈូងសមុទ្រ រវាង ញូ អលៀន, ល្វីស្យានណា និងអ៊ែសធី.ភិតថឺស្បឺខ, ផ្វ្លរីដា ។ ម៉ូបាលគឺជាក្រុងសំខាន់នៃតំបន់ស្ថិតិទីរួមក្រុងម៉ូបាល (អ៊ែមអ៊ែសអេ រឺ MSA) តំបន់ដែលអ្នកតាំងទីលំនៅជាប្រចាំ៤១១,៧២១ នាក់ដោយបានបង្កើតឡើងដាច់តែឯងនូវស្រុកម៉ូបាល និងតំបន់ស្ថិតិទីរួមក្រុងដ៏ធំបផុតទីពីរ ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ម៉ូបាលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងតំបន់ស្ថិតិរួមម៉ូបាល-ដាផ្វណេ–ភ្វែរហូផ​ (Mobile-Daphne-Fairhope) ជាមួយនឹងប្រជាជនសរុប ៥៩១,៥៩៩នាក់ក្នុងតំបន់ស្ថិតិរួមធំបំផុតទីពីរក្នុងរដ្ឋពីក្រោយបឺរមីងហ៊ែម ។
ក្រុង​កំពត
( Kampong Bay Municipality) ស្ថិតនៅ ខេត្តកំពត មាន ៥សង្កាត់ និង ១៥ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
=រមណីដ្ឋាន=
សមុទ្រអុកហុតស្គ៍
សមុទ្រអុកហុតស្គ៍ (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Sea of Okhotsk ជាភាសារុស្ស៊ី៖ Охо́тское мо́ре) ជាផ្នែកមួយរបស់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាស្ថិតនៅចន្លោះរវាងឧបទ្វីបកាំចាត់កា(នៅខាងកើត) កំរងកោះគូរីល(នៅអាគ្នេយ៍) កោះហុកកៃដូ(នៅខាងត្បូង) កោះសាខាលីន(នៅខាងលិច) និងឆ្នេរស៊ីបេរី(នៅខាងលិចនិងខាងជើង)។ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោកអុកហុតស្គ៍​ ដែលជាជនជាតិរុស្ស៊ីដំបូងគេដែលមកតាំងទីលំនៅនៅរុស្ស៊ីចុងបូព៌ានេះ។
ភូមិវិទ្យា
សមុទ្រអុកហុតស្គ៍ភ្ជាប់ទៅសមុទ្រជប៉ុនតាមច្រកទាំងសងខាងកោះសាខាលីន៖ គឺនៅខាងលិចតាមរយៈឈូងសមុទ្រសាខាលីននិងឈូងសមុទ្រតារតារី និងនៅខាងត្បូងតាមរយៈច្រកឡាប៉េរូស។ នៅក្នុងរដូវរងារ ការធ្វើដំនើរនៅលើសមុទ្រអុកហុតស្គ៍មានការលំបាកខ្លាំង និងជួនកាលមិនអាចធ្វើទៅបានដោយសារមានកំនទឹកកកអណ្ដែតលើផ្ទៃសមុទ្រ។ ការណ៍​នះបណ្ដាលមកពីបរិមាណទឹកសាបហូរមកពីទន្លេអាមួរដ៏ច្រើនលើសលុប ធ្វើអោយកំរិតភាពប្រៃរបស់ទឹកសមុទ្រធ្លាក់ចុះនិងធ្វើអោយសីតុណ្ហភាពចំនុចកំនក​របស់ទឹកសមុទ្រកើនឡើង។ បរិមាណនិងកំរាស់របស់ទឹកកកអណ្ដែត(អាយហ្វ្លោ)នេះប្រែប្រួលដោយកត្តា​ច្រើនយ៉ាងមាន ទីតាំង រដូវកាល ចរន្ដទឹក និងសីតុណ្ហភាពសមុទ្រ។
ធនធានធម្មជាតិ
ស្រទាប់ឧស្ម័នធម្មជាតិនិងប្រេងកាតចំនួន២៩កន្លែងត្រូវបានគេរកឃើញ​នៅក្នុងធ្នើរក្បែរច្រាំងសមុទ្រក្នុងសមុទ្រអុកហុតស្គ៍នេះ។ បរិមាណឥន្ឋនៈសរុប​ត្រុវបានគេវាយតំលៃថាមានប្រហែល ៣,៥ពាន់លានតោន ដែលក្នុងនោះមានប្រេងកាត ១,២ពាន់លានតោន និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ១,៥ពាន់លានម៉ែត្រគូប។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្រ
រោគ​ផ្ដាសាយ​ដើម​បំពង់ក
ប្រភេទ​រោគ
រោគ​ផ្ដាសាយ​ដើម​បំពង់​ក អាច​កើត​មាន​ដល់​មនុស្ស​គ្រប់​វ័យ និង គ្រប់​ប្រភេទ។
មូល​ហេតុ
រោគ​នេះ​បើ​កើត​ហើយ​ឆាប់​បាត់​ទៅ​វិញ​គឺ​បណ្ដាល​មក​ពី៖
រោគ​នេះ​បើ​កើត​ហើយ​រាំរ៉ៃគឺ​បណ្ដាល​មក​ពី៖
អាការៈ​រោគ
អាការៈ​នៃ​រោគ​ផ្ដាសាយ​ដើម​បំពង់​ក​នោះ​គឺ៖
វិធី​រក្សា​រោគ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សុខភាព
ព្រាប សុវត្ថិ
ព្រាប សុវតិ្ថ (អង់គ្លេស: Preap Sovath) (កើតថ្ងៃទី២៥ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៥) លោក គឺជាកុំពូលតារាចម្រៀងកម្ពុជាមួយរូប ដែលទទួលបាននូវការចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនិជន ជាមួយនិងការបង្ហាញខ្លួនរបស់លោកក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ជាមួយនិង អាល់ប៊ុម (Album) បទចម្រៀងពេញនិយមក្នុងបទ (ទូរសព្ទប្រាប់អូន) ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស បទចម្រៀងមួយនេះ ធ្វើឱ្យលោកទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីទស្សនិជន និង ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាបន្តបន្ទាប់ លោកក៏ជាតារាភាពយន្ត ជាអគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកយីហោល្បី ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចៅក្រម និងជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ សវនាកម្មដែលជាអ្នកវាយតម្លៃ សម្រាប់ភាពពិតនៃសម្លេងដែលបង្ហាញក្នុងវគ្គ Blind audition ក្នុងកម្មវិធី The Voice Cambodia ហើយលោកក៏បានក្លាយជា Jugde Audition ក្នុងកម្មវិធីបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា៖ (Cambodian Idol) (The Voice Kid Cambodia) and (X Factor Cambodia) ផងដែរ។
ជីវិតចាប់ផ្ដើម
Early Life