cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលអូម៉ូសែនលំដាប់ n
សមីការ​ឌីផេរ៉ង់ស្យែល​អូម៉ូសែនលំដាប់ n​ គឺ​ជា​ប្រភេទ​មួយ​នៃ​សមីការឌីផេរ៉ងស្យែល​។ អនុគមន៍ពីរអថេរ ឯករាជ្យ f(x,y) អាចនិយាយថាអូម៉ូសែនដឺក្រេ n ប្រសិនបើ ចំពោះតំលៃ ឬ អនុគមន៍អាចកំនត់បាន។
ឧទាហរណ៍៖
អោយ =
ពហុធាប៊ែរនូយី
ក្នុងគណិតវិទ្យា ពហុធាប៊ែរនូយី (Bernoulli polynomials) លេចឡើងក្នុងការសិក្សាផ្នែកជាច្រើននៃអនុគមន៍ និង ជាពិសេស​អនុគមន៍ហ្សេតារីម៉ាន (Riemann zeta function)​ ។
និយមន័យ
ពហុធា​ប៊ែរនូយីគឺជាស្វ៊ីតពហុធាតែមួយគត់ ដែល
អនុគមន៍តំនពូជ
អនុគមន៍តំនពូជ (Generating function) ចំពោះពហុធាប៊ែរនូយីគឺ
អនុគមន៍តំនពូជ (Generating function) ចំពោះពហុធាអយល័រ (Euler polynomials) គឺ
ផលបូកនៃស្វ័យគុណទី p
យើងមាន
ចំពោះសេចក្តីលំអិតអំពីរូបមន្តនេះ សូមមើល​រូបមន្តហ្វូលហាប័រ (Faulhaber's formula)
កន្សោមអិចភ្លីស៊ីតចំពោះលំដាប់ទាប
ពហុធាប៊ែរនូយី​ដំបូង​មួយចំនួន
ពហុធាអយល័រ​ដំបូង​មួយចំនួន
ស៊េរីហ្វួរា
ស៊េរីហ្វួរា (Fourier series) នៃពហុធាប៊ែរនូយី​ក៏ជា​ស៊េរីឌីរិចឡេ​​អោយដោយការពន្លាត
ការពន្លាតនេះគឺត្រឹមត្រូវតែចំពោះ 0 ≤ x ≤ 1 ដែល n ≥ 2 និងត្រឹមត្រូវចំពោះ 0 < x < 1ដែល n = 1 ។
និង
UTC+7
UTC+7 ជាល្វែងម៉ោងប្រើនៅ៖
ពហុធាប៊ែរនូយី
ស៊េរីហ្វួរា
សំគាល់ថា \ C_\nu និង \ S_\nu គឺអនុគមន៍សេស​និងគូរៀងគ្នា
UTC+7
500px|thumb|right|UTC +7 ខៀវ (ធ្នូ), លឿង (ពេញមួយឆ្នាំ), ទឹកក្រូច (មិថុនា), ខៀវស្រាល - តំបន់សមុទ្រ
អាស៊ីអាគ្នេយ៍៖
អាស៊ីខាងជើង៖
ពហុធាប៊ែរនូយី
ស៊េរីហ្វួរា
អនុគមន៍ទាំងនេះមានទំនាក់ទំនងនឹង​អនុគមន៍ឈីឡឺហ្សង់ (Legendre chi function) \ \chi_\nu ជា
UTC+7
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្វែងម៉ោង
ភូមិបាយទា
គឺជាភូមិមួយស្ថិតនៅ ឃុំស្វាយទងខាងជើង ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត។ ភូមិនេះត្រូវបានប្រជាជនរស់នៅទីនោះបានដាក់ឈ្មោះ​និងបានហៅតៗគ្នាមកតាំងពី​បុរាណកាលមកម្លេះ។ តាមចាស់ៗបុរាណបាននិយាយតៗគ្នាថា ដោយហេតុបានជាដាក់ឈ្មោះភូមិនេះថាជាភូមិបាយទានោះ ក៏ព្រោះតែភូមិនេះសំបូរទៅដោយរុក្ខជាតិ ម្យ៉ាងដែលគេហៅថា បាយទា ជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលដុះក្នុងស្រែពេលដែលខែសន្ទង់បែកគម្ភ ហើយជាពិសេសគឺសត្វទាចូលចិត្តស៊ីនៅរុក្ខជាតិនោះ។ ភូមិនេះមានចំ​ងាយប្រមាណជាបីគីឡូម៉ែត្រពីផ្លូវជាតិលេខ៣៣ទៅ ដោយធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ភូមិទ្រូងអណ្តើកហើយនិងឆ្លងកាត់ភ្នំមួយឈ្មោះថា ភ្នំថ្កូវ(កូវ)ទើបដល់ភូមិនោះ។ បើធ្វើដំណើរតាមផ្លូវស្រុកកំពង់ត្រចាព្រែកចាកវិញ មកដល់ឃុំកំពូលមាសមា​នផ្លូវលំមួយដោយធ្វើដំណើរតាមក្លោងទ្វារវត្ត គិរីគង្គារ ហៅថា វត្តកំពង់គ្រញូង ប្រមាណជា បួនគីឡូម៉ែត្រទើបដល់ភូមិបាយទា។ ភូមិនេះមានប្រជាជនប្រមាណជា៨០%ជាប្រជាកសិករ ១៥%ជាអាជីវករ និង ប្រមាណជា៥% ប៉ុណ្ណោះជានាក់ធ្វើការងាររាជការ។​​ប្រជាជនសរុបក្នុងភូមិបាយទានេះមានប្រមាណជាជាង៤៥០គ្រូសារប៉ុណ្ណោះ ហើយប្រជាជនរស់នៅក្នុងភូមិនោះតែងតែធ្វើស្រែចំការតាមយថាផល។ ភូមិបាយទាមាន​ដៃ​ព្រែកជាប់មួយយ៉ាងធំដែលលាតសន្ធឹងមកពីទំនប់លំពូខា​ងលើស្រុកកំពង់ត្រាចឆ្ពោះទៅ​កាន់សមុទ្រនៃភូមិភាគនារតីនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះទំនប់​នេះត្រូវបានទប់សំរាប់យកទឹកដើម្បីយកមកធ្វើស្រែប្រាំងផង។ ទំនប់នោះត្រូវបានហៅថា ទំនប់កំពង់គ្រញូង។ ហើយជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅមុខទំនប់ទឹកនោះត្រូវបានព្រះ​សង្ឃ​និង ពុទ្ធបរិស័ទជើង​វត្តកំពង់គ្រញូងប្រារព្ភធ្វើបុណ្យអុំទូកឈើមិនដែលខានផងដែរ។
ពហុធាប៊ែរនូយី
ទ្រឹស្តីបទផលគុណ
ទ្រឹស្តីបទផលគុណ (Multiplication theorems) ត្រូវបានផ្តល់អោយដោយ Joseph Ludwig Raabe ក្នុងឆ្នាំ ១៨៥១
ភូមិបាយទា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្ត
ពហុធាប៊ែរនូយី
អាំងតេក្រាល
អាំងតេក្រាលមិនកំនត់
អាំងតេក្រាលកំនត់
ឆកសមុទ្រចាការតា
ឆកសមុទ្រចាការតា (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Jakarta Bay, ជាភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី៖ Teluk Jakarta) គឺជាឆកសមុទ្រមួយ​នៅខាងជើងក្រុងចាការតាខាងជើង។ វាមានផ្ទៃទឹកប្រហែល ៥១៤ គ.ម២ និងមានជំរៅមធ្យម១៥ម៉ែត្រ។ កោះមួយពាន់ស្ថិតនៅទីនេះ។ មានស្ទឹងចំនួន១៣​ហូរចូលទៅក្នុងឆកសមុទ្រនេះ។ ភាគច្រើននៃសហគមន៍ប្រជាជនរស់នៅតាម​ឆ្នេរឆកសមុទ្រនេះ រស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ និងខ្វះអនាម័យ។
UTC+7
Časové pásmo Huso horario
ស្ទឹងស៊ីលីវូង
ស្ទឹងស៊ីលីវូង (ជាភាសាអង់គ្លេស៖ Ciliwung River) ជាស្ទឹងមួយដែលហូរកាត់រដ្ឋធានី​ចាការតា នៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ស្ទឹងនេះមានប្រភពពីតំបន់ពុនចាក់ (Puncak) នៅលើខ្ពង់រាបជ្វាខាងលិច និងហូរចូលទៅក្នុង​ឆកសមុទ្រចាការតា។
នៅឆ្នាំប្រមាណ១៧២០ មានរោងចក្រផលិតស្ករស​ជាច្រើននៅតាមដងស្ទឹងនេះ។ ក្នុងចំនោមរោងចក្រទាំង១៣០ មានរោងចក្រចំនួន៥០សង់ជាប់នឹងមាត់ស្ទឹងនេះតែម្ដង។ កម្មកររោងចក្រតែងតែបោះចោលកាកអំពៅចូលទៅក្នុងស្ទឹងនេះ ជាហេតុធ្វើអោយវាស្ទះ​មិនអាចហូរទឹកបាន។
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
http://www.wcities.com/en/record/,107683/190/record.html
សមីការកូស៊ី-អយល័រ
សមីការ
តាង គឺជាដេរីវេទី n នៃអនុគមន៍មិនស្គាល់ \ y(x) ។ នោះសមីការកូស៊ី-អយល័រលំដាប់ n មានរាង
ដោយជំនួស \ x = e^u ដើម្បី​បន្ថយ​ស្វ័យគុណ​នៃសមីការ​នេះទៅជា​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលលីនេអ៊ែរ​ដែលមាន​មេគុណ​ជាចំនួនថេរ។
លំដាប់២
យើងសន្មតតាង
ដោយធ្វើដេរីវេ (ឌីផេរ៉ង់ស្យែល) យើងបាន
និង
ជំនួសវាចូលក្នុងសមីការដើម យើងបាន
តំរៀបឡើងវិញ យើងបាន
យើងអាចដោះស្រាយសមីការនេះចំពោះ m ។​ មានបីករណីពិសេស
សមីការនេះអាចត្រូវបានដោះស្រាយជាមួយនឹងបំលែង \ x = e^t ។
ឧទាហរណ៍
គេអោយសមីការ
យើងជំនួសចំលើយងាយ
យើងបាន និង  ។ ចំលើយទូទៅនៃសមីការគឺ
អ្នកសារព័ត៌មាន
អ្នកសារពត៌មានគឺជាអ្នកដែលសារពត៌មាននៅទូរគមនាគមន៏ ដូចទូរទស្សន៏ដូចវិទ្យុ។ល។ឬកាសែត។
និយមន័យសារព័ត៌មាន
សារព័ត៌មានជានិយមន័យមួយក្នុងចំណោមនិយមន័យនៃការសរសេឬសំនេរដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនិងសំនេរតែង សេចក្ដីព្រោះមានលក្ខណៈនៃការសរសេនិងអត្ថន័យរួមដូចគ្នាគឺថាជាការដែលសរសេរៀបរាប់នូវរឿងរ៉ាងនៃហេតុការអ្វីមួយប្រា ប់ដល់បណ្តាអ្នកអានអោយបានយល់ដឹងនូវន័យសេចក្ដីផ្សេងៗដែលកើតមាន។ពេលខ្លងព័ត៌មានត្រូវបានគេអោយណ័យថាជា អត្ថបទដែលនិយាយជាលក្ខណៈសង្ខេបៗនៃអត្ថន័យទាំងមូលដែលកើតមានឡើងឬក៏ជាប្រវត្ដិសាស្រ្តសង្ខេប។ពីព្រោះពេលខ្លះ សារព័ត៌មានត្រូវបានគេសរសេរៀបរាប់នូវព្រឹត្តិការណ៏សំខាន់ឬហៅបានថារៀបរាប់នូវចំណុចសំខាន់ៗរបស់ហេតុការណ៏ដែល កើតឡើងអោយក្លាយជាអត្ថបទក្នុងគោលបំណងតែមួយគឺចង់បង្ហាញដល់មិត្តអ្នកអានអោយបានយល់នូងអត្ថន័យដែលកើតឡើ ងនោះ។ប៉ុន្តែអ្វីដែលសារព័ត៌មានសរសេនោះជាចំណងជើងដែលត្រូវសរសេជាប្រយោគខ្លីៗនិងមានន័យពេញលេញលេញគ្រប់ គ្រាន់ទៅតាមហេតុការណ៏ដែលកើតឡើងនោះ។កាចេញផ្សាញរបស់សារព័ត៌មានឬអត្ថបទសារព័ត៌ត្រូវឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យ ទាំងអក្ខរាវិរុទ្ធនិងអត្ថន័យនៃឃ្លាសេចក្តីរបស់រឿងដែលនិតត្រូវបោះពុម្ភផ្សាយដល់មិត្តអ្នកអាន។ហើយបណ្តាស្ថាប័ណ្ណនៃប្រព័ន្ធ ផ្សាព្វផ្សាយមានតួរនាទីត្រួតពិន្យនូវភាពត្រឹមត្រូវនិងភាពជាក់លាក់របស់អត្ថបទសារព័ត៌មានដែលនិងចេញផ្សាយ។ការប្រកាន់ យកនូវស្តង់ដាឬក៏អាចថាបានចំពោះនិយាមនៃភាពត្រឹមត្រូវ,គុណភាពនៃសារព័ត៌មាន,ការរចនានូវការសរសេនៃសារព័ត៌មាន។ បណ្តាស្ថាប័ណ្ណជាច្រើនតែងតែធ្វើការត្អូញត្អែចំពោះការដែលសារព័ត៌ត្រូវពប្រឈរមុចខនិងមន្ត្រីដែលមានអំនាចលើឬគ៏ជាមន្ត្រី របស់រដ្ឋាភុបាលដែលបានថានៈធំៗនិងអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវមានទំនួលខុសត្រូវខ្ពស់ចំពោះសារព័ត៌មានរបស់ខ្លួនដែលត្រូវចេញ ផ្សាយជាពិសេសនោះត្រូវពិនិ។អោយបានច្បាស់រាល់ន័យសេចក្ដីទាំងឡាយដោយមិនអោយលំអៀងទៅលើនណាម្នាក់នោះទេ នោះមានន័យថាមានទំនួលខុសត្រូវប្រៀបបីដូចជាគ្រូពេទ្យដែលកំតែព្យាបាលជម្ងឺដល់អ្នកជម្ងឺព្រោះអាចនិងប៉ះពាល់ដល់អាយុ ជីវិតរបស់អ្នកជម្ងឺចំពោះអ្នកាសារព័ត៌មានវិញអាចប៉ហពាល់ដល់អាយុជីវិតរបស់ខ្លួនឯងផ្ទាល់តែម្ដង។នាពេលបច្ចប្បន្ននេះដោយ មានការអភិវឌ្ឍន៏នូវបច្ចេកវិទ្យកុំព្យូទ័រដូចនេះក៏ជាហេតុដែលបង្កអោយមានភាពងាយស្រួលដល់បណ្តាអ្នកសារព័ត៌ក្នុងការាយកា រណ៏និក្នុងការធ្វើនូវរបាយការណ៏ទាន់ហេតុការណ៏បំផុតឬយើងអាចហៅបានម្យ៉ាងទៀតថាព័ត៌មានទាន់ហេតុការណ៏។
ការរាយការណ៏ព័ត៌មាន
ការសរសេរនិងការរាយការណ៏នៃសារព័ត៌មានត្រូវពឹងផ្អែកទៅលើគោលការនួយចំនួនដូចជាត្រូវចោទសួរថា៖ ១ តើនណាឬអ្នកណាដែលជាប់ទាក់ទងនិងហេតុការដែលបានកើតឡើងនោះ។ ២ អ្វីគឺមានន័យថាតើមានអ្វីដែលកើតឡើងជាប្រភេទរឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើង ៣ តើហេតុការនោះបានកើតឡើងនៅពេលណា?និងតាំងពីពេលណាមក? ៤ តើព្រឹត្តិការនោះកើតនៅឯណា?នេះសំដៅលើទីតាំងរបស់ហេតុការណ៏។ ៥ តើហេតុអ្វីបានជាមានព្រឹត្តិការបែបនេះកើតឡើង។គឺសំដៅពីមូលហេតុ។ ៦ តើកើតឡើងបានដោយរបៀបណា។ ទាំងប្រាំចំណុចប៉ុន្មានខាងលើនេះជាមូលដ្ឋានគ្រិះសំរាប់ការដែលស្វែងរកអោយឃើញនូវមុលហេតុនៃដំណើរឿងជាពិសេស ទៀតនោះជាឬសគុលនៃការដែលចង់បង្ហាញអោយអស់នូវដើមទងនៃហេតុការមួយដែលត្រូវបានកើតឡើងយ៉ាងសព្វឡគ្រប់ ជ្រុងជ្រោយ។ពណ្តាញនៃប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាញជាពិសេសសារព័ត៌មានភាគច្រើនតែងមានវត្តមាននៅលើព្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដូចជា តាយទូរទស្សន៏,វិទ្យុ,អត្ថបទការសែត,ទស្សនាវដ្តី,និងនាពេលបច្ចប្បន្ននេះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាច្រើននៅតាមប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែ តយ៉ាងច្រើនឥតគណនាបាន។ចំពោះប្រធានបទដែលអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវចោទសួរនោះមានគ្រប់បែបយ៉ងនិងគ្រប់ជំពូកទាំងអ ស់ដែលមិនអាចកំណត់បានថាត្រូវសរសេមួយណាអោយពិតប្រាកដនោះបានទេឬក៏ថាប្រធានបទណាមួយដែលជារបស់អ្នកសា រព័ត៌មាននោះបានដែរ។តួរយ៉ាងមានដូចជា៖ប្រធានបទដែលស្ដីអំពីនយោបាយគឺទាំងជាតិនិងអន្តរជាតិ,ដំណឹងក្នុងស្រុកគ្រប់ ប្រភេទបូករួមទាំងសេដ្ឋកិច្ច,ការរកស៊ីឬជំនួញ,សុខភាពនិងឪសថ,ការអប់រំនិងកីឡា,ពេលទំនេរ,ទំម្លាប់,ជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ,ស ម្លៀកបំពាក់,ការហូបចុក,ជីវិតសត្វផ្សេងៗ,សុខភាពផ្លូវភេទនិងបញ្ហាផ្លូវភេទ,ទំនាក់ទំនងទូរទៅ។អ្នកសារព័ត៌មានមានតួរនាទីរា យការនូវរឿងរ៉ាវគ្រប់ប្រធានបទដែលស្ថាប័ណ្ណសារព័ត៌មានគិតថាប្រិយមិត្តអ្នកអាននិងអាននូវរឿងរ៉ាវទាំងនោះ។អ្នកសារព័ត៌មា នក៏អាចរាយការណ៏ដែលស្ថិតនៅខាងក្រៅនៃអត្ថបទការសែតដូចជា៖ទស្សនាវដ្ដីសារព័ត៌មាន,ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ,និងបញ្ហាដែល ស្ដីពីសង្គមទូរទៅរួមមានខាងពាណិជ្ជកម្មផងដែរ។អ្នកសារព័ត៌មានក៏តែងតែចេញទៅខាងក្រៅផងដែរដើម្បីស្វែងរកនូវព័ត៌មាន ដែលកើតមានឡើងជារាងរាល់ពេលវេលានៅតាមបណ្កាទីសាធារណៈទូរទៅដើម្បីធ្វើការរាយការណ៏នូវព័ត៌មានទាំងនោះគឺថាអ្ន កសារព័ត៌មានប្រៀបបាននិងមនុស្សដែលមានជើងដប់នោះមានន័យថាមិននៅស្ងាមតែមួយកន្លែងទេគឺតែងតែសួរនូវសំនួរមួយ ឡើងថាតើនៅពេលនេះមានអ្វីដែលកំពុងតែកើតមានឡើង?និងមុលហេតុអ្វីបានជានាំអោយមានការកើតឡើង?និងមានលទ្ធផ លបែបណានៅពេលអនាគតនោះ?ទាំងនេះសុទ្ធតែជាគំនិតដែលអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវតែប្រកាន់យកជារៀងរាល់វិនាទីនៃជីវិតជា អ្នកសារព័ត៌មានរបស់ពួកគេ។ចំពោះការដែលទតួលបាននូវព័ត៌មានគឺអាចទទួលបានតាមរយៈទូរស័ព្វគឺថាការដែលធ្វើទំនាក់ទំ នងនិងមនុស្សដែលនៅជិតនិងហេតុការនោះដើម្បីទទួលាបាននូវដំណឹងនិងហេតុការណ៏ដែលកើតឡើងនិងការទទួលបាននូវព័ ត៌មានតាមរយៈកុំព្យូទ័រដោយប្រពន្ធអ៊ិនធើណែតក៏ជាមធ្យោបានមួយដែលបណ្ដាអ្នកសារព័ត៌មានតែងតែប្រើសំរាប់ទទួលបាននូវ ដំណឹងផងដែរក្នុងការរាយការណ៏របស់ពួគគេ។ប៉ុន្តែរាល់ព័ត៌មានទាំងអស់ដែលត្រូវចេញផ្សាយនៅគឺត្រូវបានឆ្លងកាត់ត្រូតពិន្យ នៅក្នុងបន្ទប់ទត្រូតពិនិត្យមួយដែលមានបណ្តារមន្ត្រីរបស់សារព័ត៌មាននិងបណ្តានិពន្ធនាយកជាច្រើនដែលរត្រួតពិនិត្យទាំងអត្ថ ន័យនិងអត្តរសរបស់អត្ថបទការសែតដែលនិងត្រូវចេញផ្សាយ។អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវតែស្គាល់អោយបានច្បាស់នូវតំបន់ឌេលហេ តុការនោះបានកើតឡើង,ឈ្មោះរបស់អ្នកដែលត្រូវសរសេរនៅក្នុងអត្ថបទសារព័ត៌មានជាបពិសេសនោះត្រូវមានទំនាក់ទំនងនិង ព្រឹត្តិការណ៏នោះអោយបានជិតស្និទ្ធនោះមានន័យថាអ្នកសារព័ត៌មានម្នាក់ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវរាល់ព័ត៌មានដែលខ្លួនបានចេញ ផ្សាយគឺរាល់ពាក្យសម្តីដែលអ្នកសារព័ត៌មានម្នាក់បានអធិប្បាយចេញនោះតើមានភានសុក្រិដឬយ៉ាងណាដែរ។និងពួគគរក៏អាច ធ្វើការស្រាវជ្រាវបន្ថែមទៅលើហេតុការដែលនបាបកើតឡើងនោះអោយបានកាន់តែច្បាស់ថែមទៀតដូចជាករណីនៃការសម្លាប់ ឬក៏ករណីដែលមានភាពសុំាញុំានិងអ្នកជាទីចាប់អារម្មរបស់អ្នកអានដែលគេរង់ចាំនិងយល់អោយបានច្បាស់បន្ថែមទៀតរាល់ព្រឹត្តិ ការណ៏ដែលកើតមានឡើងនោះ។
ការបោះពុម្ភកាសែត
ការបោះពុម្ភសារព័ត៌មានត្រូវបានបែងចែកជាផ្នែកៗជាច្រើនរួមមានដូចជា៖សារព័ត៌មានសំរាប់អត្ថបទការសែត,សារព័ត៌មានសំរា ប់ទស្សនាវដ្ដី,សារព័ត៌មានសំរាប់ជាការចំណាប់អារម្មណ៏ទូរទៅ,សារព័ត៌មានសំរាប់ជាលក្ខណៈឯកជន,សារព័ត៌មានសំរាប់ជាលក្ខ ណៈការផ្សព្វផ្សាយនៅតាមបណ្តាគេហទំព័រលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត។និងរាល់បណ្តាសារព័ត៌មានទាំងអស់តែតតែមាននូវឧបករណ៏ និងវិធីនៃការយកនូវព័ត៌មាននិងការរាយការណ៏នូវព័ត៌មានផ្សេងៗគ្នាទៅតាមវិធីសាស្រ្តបច្ចេកទេសរបស់គេនីមួយៗដែលគិតថាមា នភាពងាយស្រួលនិងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការរាយតការណ៏នូវព័ត៌មានឬបញ្ជូនព័ត៌មាន។ជាឧទាហរណ៏អ្នកសារព័ត៌មានស ហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើនូវវិធីសាស្រ្តមួយចំនួនដែលមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការរាយការណ៏ឬការបញ្ជូននូវព័ត៌មានរបស់ពួគគេគឺថាមា នរូនរាងជាពីរ៉ាមីដផ្កាប់។ដែលរាល់ព័ត៌មានដែលសំខាន់ៗត្រូវបានបញ្ជូ្ននទៅមុននិងជាបន្តបន្ទាប់ទៅតាមការសំខាន់រសប់ព័ត៌មាន រហូតដល់ចំណុចចុងក្រោយនៃជាប្រភេទព័ត៌មានដែលគិតថាមិនសូវសំខាន់ឬក៏ជាព័ត៌មានដែលទីបញ្ចប់របស់ព័ត៌មាន។ក្នុងការស រសេនូវព័ត៌មានត្រូវតែរៀបព័ត៌មាននោះជាបញ្ជីនូវដំណឹងដែលបានទទួលមកនោះហើយត្រូវគិតថាព័ត៌មានឬចំណុចមួយណាដែល សំខាន់និងត្រូវសរសេមុននិងមួយណាត្រូវសរសេជាបន្តជាបន្ទាប់និងជាចុងក្រោយនៃអត្ថបទនោះ។ហើយអ្នកនិពន្ធនាយកក៏ត្រូវបា នត្រួតពីនិត្យនូវរាល់អត្ថបទដែលនិងត្រូវចេញផ្សាញនោះ។តែចំពោះរឿងដែលជាប្រភេទនៃការរៀបរាប់នោះគឺមានលកខណៈខុស គ្នាទៅនិងព័ត៌មានដែលមានភាពក្តៅនិងទាន់ហេតុការណ៏។ទស្សនាវដ្ដីសារព័ត៌មានតែងតែមានចំណងជើងមានលក្ខណៈទាក់ទា ញនិងមានការសរសេប្លែកៗនិងក្នុងគោលបំណងតែមួយគឺអោមានភាពទាក់ទាញដល់អ្នកអាន។
ការផ្សព្វផ្សាយនូវព័ត៌មាន
អ្នកសារព័ត៌មានសំរាប់ជាការផ្សព្វផ្សាយរបស់វិទ្យុត្រូវតែប្រមូលផ្តុំនូវបណ្តាព័ត៌មានដែលត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដនិងជាក់លាក់សំរាប់ធ្វើ ការផ្សាយចេញដល់ប្រិយមិត្តអ្នកស្តាប់ទូរទៅបានយល់ដឹងនូវបណ្តាដំណឹងទាំងនោះ។ដូចជាការដែលស្វែងរកអោយបាននូវអត្ថប ទយោងផ្សេងៗរួមមានរបាយការណ៏ដែលបានថតជាខ្សែសំលេងខ្លីដើម្បីជាឯកសារយោងដល់សារព័ត៌មានដែលផ្សាយចេញទីមួយ អោយមានភាពទាក់ទាញនិងម៉្យាងទៀតនោះត្រូវភស្តុតាងក៏ដូចជាកាដែលបង់បង្ហាញថារាល់ព័ត៌មានដែលផ្សាយចេញនោះមានល ក្ខណ ពិតប្រាកដទៀតផង។ទាំងអ្នកសម្ពាសន៏ ទាំងអ្នកដែលត្រូវគេសម្ភាសន៏ត្រូវមានសកម្មភាពទាក់ទងនិងគ្នាយ៉ាងស្អិតរមួតនៅក្នុងការផ្សាយនូវព័ត៌មាននោះឬអាចថាជាប្រវត្តិអ មនិងសារព័ត៌មាននោះផងដែរក្នុងគោលបំណងតែមួយចង់អោយមានភាពទាក់ទាញនិងសកម្ម,រស់រវើកក្នុងការអធិប្បាយរបស់ព័ត៌ មាន។អ្នករាយការណ៏តាមវិទ្យុនិងត្រូវសរសេរនូវសេចក្តីផ្តើមរបស់សារព័ត៌មានដែលត្រូវបានអានដោយពិធីករវិទ្យុនិងអាចត្រូវបាន ធ្វើការផ្សាយផ្ទាយពីអ្នកដែលត្រូវសម្ភាសន៏តែម្ដង។ចំពោះអ្នកសារព័ត៌មានតាមទូរទស្សវិញពឹងទៅលើអ្វីដែលមើលឃើញឬអាចហៅ បានម្យ៉ាងទៀតថាជាការផ្សាយនូវព័ត៌មនដែលជាក់លាក់និអាចមើលឃើញផ្ទាល់តែម្តង។ចំពោះការរាយការណ៏ព័ត៌មានតាមទូរទ ស្សវិញត្រូវបានប្រើម៉ាស៊ីនថតវីដេអូរជាកត្តាសំខាន់សំរាប់ការធ្វើព័ត៌មានដូចជាការដែលធ្វើជាបទសម្ភាសន៏ជាមួយនិងមនុស្សទូរ ទៅជាពិសេសនោះនៅទីតាំងដែលកើតហេតុតែម្តង។និងអ្នកពិធីករតាមទូរទស្សមិនសូវមានទុកចន្លោះច្រើនសំរាប់ការអត្ថាធិប្បាយ ដូចអ្នកសារព័ត៌មានដែលចុះទៅយកព័ត៌មានជាក់ស្តែងតែផ្ទុយទៅវិញត្រូវសរសេរនូវហេតុការនោះអោយបានសព្វគ្រប់ដែលបានកើត ឡើង។
សារព័ត៌មានតាមប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែត
ដោយសរតែវិសាលភាពនៃការីកចំរើននៃប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែតបានបង្ករអោយមានភាពងាយស្រួលដល់ការកើតឡើងឬក៏ការចាប់ ផ្តើមនូវការរីកលូតលាស់កាន់តែធំឡើងៗជាបន្តបន្ទាប់សំរាប់អ្នកសារព័ត៌មាននាពេលបច្ចប្បន្ននេះដែលត្រូវបានគេអោយឈ្មោះ ថាជាសារព័ត៌មានតាមប្រពន្ធអ៊ិនធើណែត(online-Journlism)។ទាំងនេះដោយសារតែល្បឿននៃការបញ្ជូននៃសារព័ត៌មានបា នលឿននិងទាន់ហេតុការនៅតានប្រពន្ធអ៊ីនធើណែតនិងដោយសារតែការហូរចូលនូវប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នាពេល បច្ចប្បន្ននេះនិងជាពិសេសនោះគឺការដែលស្វែងរកបាននូវប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែតនៅគ្រប់ទីកន្លែង។វិសាលភាពនៃការរីកចំរើនរបស់ សារព័ត៌មានអ៊ីនធើណែតកានតែមានភាពធំឡើងៗដែលអាស្រ័យទៅដោយឧបករណ៏ដែលមានភាពទំនើបនាពេលថ្មីៗទាំងនេះ។ គឺថានាពេលនេះបណ្តាអ្នកសារព័ត៌មានដែលធ្វើការចេញផ្សាយឬក៏ជាការសរសេរនូវព័ត៌មានរបស់ខ្លួនបានយ៉ាងលឿនទៅតាមអ្វី ដែលអានធ្វើទៅបានផងដែរ។និងក៏មានបណ្តាគេហទំព័រមួយចំនួនដែលធ្វើការផ្តល់ជូននូវសេវ៉ាកម្មផ្នែកខងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដោ យសេរីនិងគិតតំលៃនោះទេដូចជា៖គេហទំព័រវ៉លស្រ្តីតញូសផេភើ(WallstreetJournal)ញូសយ៉កថាម(New york time)។ការករកើតនៃគេហទំព័រផ្សេងៗមួយចំនួនទៀតដែលសុទ្ធតែជាគេហទំព័រដែលផ្តោតទៅលើសារព័ត៌មានទាំងអស់។
សារព័ត៌មានជាលក្ខណៈបទយកការណ៏
ដោយសរតែវិសាលភាពនៃការីកចំរើននៃប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែតបានបង្ករអោយមានភាពងាយស្រួលដល់ការកើតឡើងឬក៏ការចាប់ ផ្តើមនូវការរីកលូតលាស់កាន់តែធំឡើងៗជាបន្តបន្ទាប់សំរាប់អ្នកសារព័ត៌មាននាពេលបច្ចប្បន្ននេះដែលត្រូវបានគេអោយឈ្មោះ ថាជាសារព័ត៌មានតាមប្រពន្ធអ៊ិនធើណែត(onlineJournlism)។ទាំងនេះដោយសារតែល្បឿននៃការបញ្ជូននៃសារព័ត៌មានបានលឿ ននិងទាន់ហេតុការនៅតានប្រពន្ធអ៊ីនធើណែតនិងដោយសារតែការហូរចូលនូវប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នាពេលបច្ចប្ប ន្ននេះនិងជាពិសេសនោះគឺការដែលស្វែងរកបាននូវប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែតនៅគ្រប់ទីកន្លែង។វិសាលភាពនៃការរីកចំរើនរបស់សារព័ ត៌មានអ៊ីនធើណែតកានតែមានភាពធំឡើងៗដែលអាស្រ័យទៅដោយឧបករណ៏ដែលមានភាពទំនើបនាពេលថ្មីៗទាំងនេះ។គឺថា នាពេលនេះបណ្តាអ្នកសារព័ត៌មានដែលធ្វើការចេញផ្សាយឬក៏ជាការសរសេរនូវព័ត៌មានរបស់ខ្លួនបានយ៉ាងលឿនទៅតាមអ្វីដែ លអានធ្វើទៅបានផងដែរ។និងក៏មានបណ្តាគេហទំព័រមួយចំនួនដែលធ្វើការផ្តល់ជូននូវសេវ៉ាកម្មផ្នែកខងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដោ យសេរីនិងគិតតំលៃនោះទេដូចជា៖គេហទំព័រវ៉លស្រ្តីតញូសផេភើ(WallstreetJournal)ញូសយ៉កថាម(New yorktime)។ការករកើតនៃគេហទំព័រផ្សេងៗមួយចំនួនទៀតដែលសុទ្ធតែជាគេហទំព័រដែលផ្តោតទៅលើសារព័ត៌មានទាំងអស់។
អត្ថបទសាមានគឺមានលក្ខណៈនិងរបៀបនៃការសរសេនិងអត្ថន័យផ្សេងៗគ្រប់បែបយ៉ាងទៅតាមការនិយមសរសេរបស់អ្នកសារ ព័ត៌មានរាងៗខ្លួនជាពិសេសនោះគឺបទយកការណ៏ហើយបណ្តាអ្នកសារព័ត៌មានដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈយូរឆ្នាំប្រកបដោយបទពិ សោទន៏។អត្ថបទរៀបរាប់ជាធម្មតាតែងតែមានលក្ខណៈវែងជាងចំណងជើងរបស់អត្ថបទសារព័ត៌មាននិងក្នុងការសរសេរពិពណ៌ នានតែងតែត្រូវបានដាក់រូបភាពនិងឬនិមិត្តសញ្ញាផ្សេងៗដែលជាជាភស្តុតាងអោយអត្ថបទសារព័ត៌មានតបស់យើងមានភាពប្រា កដឡើងថែមទៀត។អត្ថបទវិចារណៈកថាដែលត្រូវសរសេរទាមទារអោយមានការរៀបរាប់ការសង្កេតអោយបានច្រើនទៅលើអ ត្ថបទវិចារណៈកថារបស់ពួកគេនិងការបញ្ចូលបន្ថែមនូវសំលេងអមឬរូបភាពអមនិងកការអត្ថាធិប្បាយនេះ។ចំពោះចំណងជើងរ បស់អត្ថបទសារព័ត៌មានទានទារអោយសរសេរជាអត្ថប្រយោគខ្លីៗនិងបង្កប់ដោយអត្ថន័យទូរលំទូរលាយច្បាស់លាស់មិនធ្វើអោ យអ្នកអានមានអារម្មថាធុញទៅនិងចំណងជើងនៃអត្ថបទសារព័ត៌មាននោះទេ។បណ្តាកម្មិវធីជជែកអំពីសារព័ត៌មានរបស់កម្មវិធី ទូរទស្សមួយចំនួនបានបង្ហាញនូវទំរង់ឬបែបបទផ្សេងៗគ្នាច្រើនរបស់សារព័ត៌មាន។ហើយស្ទើរតែរាល់កម្មវិធីទាំងនេះដែលអះអា ងថាជាកម្មវិធីសារព័ត៌មានតែមិនបានបំពេញរាល់តំរូវការបស់សារព័ត៌មាននោះទេ។បោះទៅះយ៉ាងណាក៏ដោយវិទ្យុសារណៈរប ស់សហរដ្ខអាមេរិចត្រូវនូវលទ្ធផលដូចគ្នានេះដែរ។រួមសេចក្ដីមកបទយកការណ៏នៅតែរក្សានូវភាពផ្សេងគ្នាវរាងអត្ថបទសារព័ត៌ មាននិងបទយកការនេះដដែល។
សារព័ត៌មានកីឡា
បើនិយាយអំពីអ្នកសារព័ត៌មានសំរាប់កីឡាវិញគឺជាប្រភេទអ្នកសារព័ទ៌មានដែលត្រូវគ្រប់សង្កត់រាល់ព័ត៌មានទាំងអស់ដែលទាក់ ទងនិងសកម្មភាពកីឡាគ្រប់បែបយ៉ាងដូចជាការដែលប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្តើបយកនូវជ័យជំនេះនិងពានរង្វាន់ធំតូចគ្រប់កាលៈ ទេសៈ។រាល់ការផលិតទាំងអស់អស់ទាក់ទងតែនិងកីឡាដូចជាករដែលផ្សាយព័ត៌មានតាមវិទ្យុក្ដី,តាមទូរទស្សក្ដី,នៅតាមបណ្តាទ ស្សនាវដ្ដី,និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានាសុទ្ធតែជាសកកម្មភាពកីឡាទាំអស់។មានពេលខ្លះគេតែងតែអោយពិន្ទុដណពោះអ្នកសារព័ត៌ មានកីឡាថាជាប្រភេទសារព៧ត៌មានដែលមិនសូវពិពណ៌នាអំពីរឿងហេតុដែលជាក់លាក់ប៉ុន្មាននោះទេ។ព្រឹក្តិការណ៏កីឡារបស់ លោខាងលិចភាគច្រើនដែលបានបង្កើតឡើងគឺមិនមែនសំរាប់តែជាការដែលប្រកួតប្រជែងប៉ុណ្ណោះទេតែវាហាក់បីដូចជាសំរាប់អោ យអ្នកសារព័ត៌មានកីឡាមានសកម្មភាពក្នុងការបង្ហាញនូវការផ្ដិតយកនូវព័ត៌មានផងដែរចំពោះកីលានិងព័ត៌មាន។
អ្នកសារព័ត៌មានវិទ្យាសាស្រ្ដ
អ្នកសារព័ត៌មានវិទ្យាសាស្រ្តជាប្រភេទសារព័ត៌មានមួយប្រភេទដែលមានលក្ខណៈនិងការសរសេរដែលផ្តោតលើព្រឹត្តិការដែលកើត មានឡើងនិងទាក់ទងនិងរបបគំហើញវិទ្យាសាស្រ្ត។នោះគឺថារាល់ការបោះពុម្ភផ្សាយនូវអត្ថបទសារព័ត៌មានគឺជាអនុគមន៏នៃវិទ្យាសា ស្រ្ត។អ្នកសារព័ត៌មានប្រភេទនេះត្រូវតែយល់អោយបានច្បាស់នូវដំណើរការរបស់វិទ្យាសាស្ត្រនិងត្រូវតែរាយការណ៏លំអិតអោយបា នច្រើននូវប្រវត្តិរបស់វិទ្យាសាស្រ្តដែលបានកើតឡើងនិងកំពុងតែកើតឡើងរួមទាំងលទ្ធផលចុងក្រោយរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តនិងរបប គំហើញទៀតផងដែរ។ពេលខ្លះអ្នកសារព័ត៌មានវិទ្យាសាស្ត្រផងដែរក៏តែងតែរើសយកនូវប្រធានបទដែលទាក់ទងនិងរឿងដែលអំពើរ បុណ្យនិងអំពើបាបទៀតផងនិងរាល់អំពើបុណ្យនោះសុទ្ធតែកើតចេញពីវិទ្យាសាស្ត្រជាអ្នកបង្កើតតែម្តង។ដូចជារឿងដែលជាទង្វើនៃរ បបគំហើយខាងគីមីវិទ្យារួមមានថ្មាំពេទ្យជាដើមដែលបណ្តាអ្នកសារព័ត៌មានលើកយកមកធ្វើការអត្ថាធិប្បាយប្រធានបទសារព័ត៌មាន សំរាប់បែបវិទ្យសាស្រ្ត។
អ្នកសារព័ត៌មានស៊ើបអង្កេត
ជាប្រភេទសារព័ត៌មានដែលតែងតែផ្តោតសំខាន់ទៅលើការស៊ើបអង្កេតរឿងហេតុដែលខុសច្បាប់,បទឧក្រិដ្ឋ,ភាពអយុត្តិធម៌ ,អំពើរចារកម្ម,និយាយជារួមទៅជារឿងដែលមិនសមហេតុផលទាំងឡាយណាដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងសង្គមទាំងនាពេល បច្ចុប្បន្ននិងក្នុងអតីតផងដែរ។ហើយប្រធានបទដែលស៊ើបនោះមានកិច្ចការរដ្ឋភិបា,ការរកស៊ីឬការជួញដូរ,និងកិច្ចការនេះត្រូវ ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការធ្វើការងានោះដែរ។ដូចជាត្រូវប្រជុំនូវក្រុមអ្នកសារព័ត៌មាន,ធ្វើការសម្ភាសន៏,ជជែកវែកញែក,ពេល ខ្លះត្រូវធ្វើការសម្ភាសន៏ដដែលជាច្រើនលើកច្រើនពេលនិងក្នុងរយៈពេលមួយដែលយូរខែនិងអាចឈានដល់រយៈពេលឆ្នាំផង ដែរទៅតាមករណីដែលកើតមានឡើងនោះវាមានភាពស្មុកស្មាញប៉ុណាដែរ។និងម្យ៉ាងវិញទៀតទៅតាមកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង,ក ត្តាល័ក្ខខ័ណ្ឌដែលផ្ដល់ការប្រកបដោយភាពងាយស្រួលប៉ុណាដែរ។ការចូលរួមចមណែករបស់សារធារណៈជនដែលស្ថិតនៅ ជុំវិញយើងដែរឬទេត្រូវមានការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនិងអំពើដែលមិនប្រកតីទាំងឡាយណាដែលកើតមានចំពោះអ្នកសារព័ត៌មានស៊ើ បអង្កេត។ការប្រើនូវប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដើម្បីសិក្សាស្រាវជ្រាវរាល់ឯកសារដែលទាក់ទង,និងប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែតផងដែរបើជាកណីចាំ បាច់ហើយវាក៏ជាវិធីមួយដែលបង្ករលក្ខណៈងាយស្រួលដ់អ្នកសារព័ត៌ប្រភេទនេះព្រះឯកសារដែលជាប់ទាក់ទងភាគច្រើនតែង តែបានបង្កប់នៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ិនធើណែត។ហើយក៏ជាបណ្តាល័យដែលផ្ទុករាល់ឯកសារដែលយើងត្រូវការផងដែរ។ប៉ុន្តែរាល់ការ តាមដានទាំងនេះត្រូវមានភាពវ័យឆ្លាសចេះយល់និោងបត់បែនតាមកាលៈទេសៈនៃស្ថានភាពទាំងនោះព្រោះមេរៀននៅសាលា វាពិតជាមានភាពខុសគ្នាទៅនិងមេរៀនដែលនៅនិងការអនុវត្តន៏ជាក់ស្ដែងស្រឡះតែម្ដង។ អ្នកសារពត៌មានសែ្វងរកនិវេទន៏និងពត៌មាននឹងយកការណ៌។ អ្នកសារពត៌មានមានវិន័យដូច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិជ្ជាជីវៈ
អនុគមន៍ទ្រីហ្គាំម៉ា
right|thumb|300px|អនុគមន៍ទ្រីហ្គាំម៉ា \psi_1(z) ក្នុង​[[ប្លង់កុំផ្លិច ។ ពណ៌​នៃ​ចំនុច \ z អិនកូដតំលៃនៃ \ \psi_1(z) ។ ពណ៌​ដិត​តំណាង​អោយ​តំលៃ​ជិត​នឹងសូន្យ និង ភាពលាំនៃពណ៌តំណាងអោយ​អាគុយម៉ង់]]
ធ្វើអោយវាក្លាយទៅជាករណីពិសេសនៃអនុគមន៍ហឺវីតហ្សេតា (Hurwitz zeta function)
សំគាល់ថា រូបមន្តពីរចុងក្រោយគឺមានប្រសិទ្ធភាពនៅពេល \ 1-z មិនមែនជាចំនួនគត់ធម្មជាតិ។
ការគណនា
តំណាងអាំងតេក្រាលឌុប
ការពន្លាតអាស៊ីមតូតជាអនុគមន៍នៃ​ចំនួនប៊ែរនូយី
រូបមន្តរវាងតួជាប់គ្នា
អនុគមន៍ទ្រីហ្គាំម៉ាផ្ទៀងផ្ទាត់រូបមន្តរវាងតួជាប់គ្នា
តំលៃពិសេស
អនុគមន៍ទ្រីហ្គាំម៉ាមានតំលៃពិសេសមួយចំនួន៖
ដែល K តំណាងអោយ​ថេរកាតាឡាន (Catalan's constant) ។
ផែនដី
ផែនដី (Earth) គឺ​ជា​ភពទី​៣ ពី​ព្រះអាទិត្យ​ ហើយ​ក៏​ជា​ភព​ណែន​បំផុត និង ធំបំផុត​ទី៥ ក្នុង​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ វា​ក៏​ជា​ភព​ដី​មួយ​ ក្នុង​ចំណោម​ភព​ដី​ទាំង៤ របស់​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ។
ផែនដី​ គឺ​ជាទី​តាំង របស់​វត្ថុ​មាន​ជីវិត​ជា​ច្រើន​អំបូរ​ផង​ដែរ ដោយ​រាប់​ទាំង​មនុស្ស​ផង។ វា​ជា​អង្គ​តារាសាស្រ្ត​​តែ​មួយគត់ ដែល​គេ​រក​ឃើញ​មាន​ជីវិត​ស្ថិត​នៅ។​​ ផែន​ដី​បាន​កើត​ឡើង​ ៤,៥៧ ពាន់លាន​ឆ្នាំ​មុន ហើយ​ជីវិត​បាន​កកើត​ឡើង ក្នុង​កំឡុង​ប៉ុន្មាន​ពាន់លានឆ្នាំ​មក​នេះ។ ស្រទាប់​​ជីវិត​របស់​ផែនដី(Biosphere) បាន​កែប្រែ​បរិយាកាស​ និង លក្ខខណ្ឌ​អជីវិត​ផ្សេងទៀត របស់​ភព​នេះ អោយ​ទៅមាន​ការ​សាយ​កូន នៃ​សរីរាង្គ​រស់​នៅ​ត្រូវ​ការ​ខ្យល់ ក៏​ដូច​ជា​ការ​បង្កើត​នូវ​ស្រទាប់​អូសូន ដែល​រួម​គ្នា​ក្លាយ​ជា​ ដែន​ម៉ាញ៉េទិច​ផែនដី សំរាប់​ទប់​នូវ​ចំណាំង​ព្រះអាទិត្យ​គ្រោះថ្នាក់ ហើយ​អនុញ្ញាត​អោយ​មាន​ការ​កកើត​ជីវិត​នៅ​លើដី។ លក្ខណៈ​មុខងារធម្មតា​របស់ផែន​ដី ក៏ដូច​ជា​ប្រវត្តិ​ភូមិសាស្រ្ត និង គន្លង​របស់​វា បាន​ផ្ដល់​អោយ​ជីវិត​ស្ថិត​ស្ថេរ​បាន​នៅ​ក្នុង​កំឡុង​ពេល​នេះ។ ភពផែន​ដី​ ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា​ នឹងទ្រទ្រង់​ជីវិត​ យ៉ាង​តិច​ណាស់​ក៏​សំរាប់​រយះពេល ៥០០ លាន​ឆ្នាំ​ទៀត​ដែរ។ គេ​ចែក ស្រទាប់​ខាង​ក្រៅ​របស់​ផែន​ដី​ ជា​ ចំណែក​រឹង​ជា​ច្រើន,​ រឺ​ក៏​ហៅ​ថា ស្រទាប់​តិចតូនិច(Tectonic Plate) ដែល​ធ្វើ​ចលនាឆ្លង​កាត់​ផ្ទៃ​ផែនដី អស់រយះ​កាល​រាប់​លាន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ។ ប្រហែល​ ៧១%​ របស់​ផ្ទៃ​ផែន​ដី ត្រូវ​គ្របដណ្ដប់​ដោយ​ ទឹក​សមុទ្រ​ប្រៃ ហើយ​ក្រៅ​ពីនេះ​គឺជា ទ្វីប​ និង​ កោះ ដែល​វា​ទាំង​ពីរ​មាន បឹង និង ធនធានទឹក​ផ្សេង​ទៀត ក្នុង​ការ​ចូលរួម​បង្កើត​ជា​ ស្រទាប់​ទឹក(Hydrosphere)។ ទឹក​រាវ ដែល​មាន​សារៈសំខាន់​សំរាប់​គ្រប់​ជីវិត​ដែល​គេ​ដឹង​ទាំង​អស់ គឺ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ ក្នុង​ចំនួន​សមតា ណាមួយ​ទេ​ នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ភព​ដទៃ​ទៀត។ ប៉ូល​របស់ផែនដី សឹង​តែ​ត្រូវ​បាន​គ្រប​ដណ្ដប់​ទាំង​ស្រុង​ដោយ​ទឹកកករឹង (ផ្ទាំង​ទឹក​កក​ អង់តាកទិច) រឺ ទឹកសមុទ្រ​កក (គំរបទឹកកក អាចទិច)។ ផ្ទៃ​ខាង​ក្នុង​ផែនដី នៅ​តែមានសកម្មភាព ដែល​មានសំបក​រឹង​មធ្យម, ស្នូល​ខាង​ក្រៅ​រាវ ដែល​បង្កើត​ជា​ដែន​ម៉ាញ៉េទិច​ផែនដី និង ស្នូល​ដែក​ខាង​ក្នុង​រឹង។
ផែនដីបានកកើតកន្លងមកខ្ទង់ 4.57 [ពាន់កោដិ]ឆ្នាំ ហើយរណបភព​(ចក្រវាឡរណប=satellite)​របស់វាគឺព្រះច័ន្ទបានវិលជុំវិញផែនដីកន្លងមកប្រមាណ 4.53 ពាន់កោដិឆ្នាំ។ បច្ចុប្បន្ន ផែនដីវិលជុំវិញ ព្រះអាទិត្យមួយដងក្នុងរាល់366.26ដងវិលជុំវិញអាក្សខ្លួនឯង(ស្មើនឹង 365.26 ទិវាសុរិយៈ), ដំណាក់កាលមួយត្រូវបានស្គាល់ថាជាទំព័រពិតនៃឆ្នាំ។ ទំរេត 23.4° នៃអ័ក្សធ្វើអោយមានបំរែបំរួល រដូវនានាលើផ្ទៃនៃផែនដី។
ប្រវត្តិ
ផែនដីនិងភពផ្សេងទៀតបានកើតឡើងពី 4.6 - 4,8 ពាន់លានឆ្នាំមុន។ ពួកគេត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយឧស្ម័នដែលនៅសល់ពីកញ្ចក់ដែលបង្កើតព្រះអាទិត្យ។ ព្រះចន្ទប្រហែលជាត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងភពផែនដីនិងភពតូចជាង (ជួនកាលគេហៅថាថាយ៉ា) អ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រជឿថាផ្នែកខ្លះនៃភពទាំងពីរបានបែកបាក់ - ក្លាយទៅជាទំនាញផែនដី។
ផែនដី និងភពដទៃទៀតបានកកើតឡើងតាំងពីជាង 4.6 - 4.8 ពាន់លានឆ្នាំមុនមកម៉្លេះ ។ ចំហាយទឹកដំបៅផ្កាយដុះកន្ទុយនិងអាចម៍ផ្កាយប៉ះនឹងផែនដីបានធ្វើឱ្យមហាសមុទ្រ ក្នុងរយៈពេលមួយពាន់លានឆ្នាំ (ប្រហែល 3,8 ពាន់លានឆ្នាំមុន) ជីវិតដំបូងបានវិវត្តនៅក្នុងសម័យអាកធៀន។ បាក់តេរីខ្លះបង្កើតការសំយោគរស្មីសំយោគដែលអនុញ្ញាតឱ្យរុក្ខជាតិធ្វើម្ហូបអាហារពីពន្លឺព្រះអាទិត្យនិងទឹក។ នេះបានបញ្ចេញឧស្ម័នអុកស៊ីសែនជាច្រើនចូលទៅក្នុងបរិយាកាសឬខ្យល់ធ្វើឱ្យផ្ទៃផែនដីសមស្របសម្រាប់ជីវិត។ អុកស៊ីសែននេះក៏បានបង្កើតស្រទាប់អូហ្សូនដែលការពារផែនដីពីវិទ្យុសកម្មអ៊ុលត្រាវីយូអាក្រក់ពីព្រះអាទិត្យ។ ការការពារនេះបានធ្វើឱ្យអ្វីៗអាចផ្លាស់ទីពីមហាសមុទ្រជ្រៅទៅផ្ទៃខាងលើ។ តាំងពីយូរយារមកហើយដីស្ទើរតែទាំងអស់នៅកន្លែងតែមួយ។ នេះហៅថាមហាទ្វីប។ មហាទ្វីបដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដំបូងបំផុតត្រូវបានគេហៅថា Rodina ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រជឿថាមិនយូរប៉ុន្មានទេមានពេលមួយ (Cryogenian) នៅពេលដែលផែនដីស្ទើរតែគ្របដណ្ដប់ដោយផ្ទាំងទឹកកកក្រាស់ នេះត្រូវបានគេហៅថាទ្រឹស្ដីផែនដីព្រិល
អ្វីដែលវាត្រូវបានធ្វើឡើង
thumb|right|A rough size comparison of Earth and the other three terrestrial [[planets, Mercury, Venus and Mars.]]
ទម្រង់រូបរាង
រូបរាងរបស់ផែនដីគឺជា oblate sphroid នេះមានន័យថាវាមានរាងជាស្វ៊ែរតែវានៅជុំវិញកណ្តាល បរិវេណនៃផែនដីគឺប្រហែល 40.000 គីឡូម៉ែត្រ​​ទំហំមធ្យមនៃផែនដីគឺប្រហែល 12,700 គីឡូម៉ែត្រចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅលើផែនដីគឺជាកំពូលភ្នំអេវឺរ៉េសដែលមានកម្ពស់ 8,848 ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រចំណុចធម្មជាតិទាបបំផុតគឺក្រោមបាតសមុទ្រម៉ារៀនៀនដែលមានកម្ពស់ត្រឹមតែ 10.911 ម៉ែត្រក្រោមកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ដោយសារតែពំនូកដីនៅកណ្តាលឬអេក្វាទ័រចំណុចខ្ពស់បំផុតពីមជ្ឈមណ្ឌលរបស់ផែនដីគឺនៅលើកំពូលភ្នំគីមបូរ៉ាហ្សូនៅអេក្វាឌ័រ។
thumb|right|A diagram of the inside of the Earth, showing the different layers.
ផ្លាកទិចតូនិក
thumb|right|A [[map showing the Earth's major tectonic plates.]] ផែនដី គឺជាភពដីគោកតែមួយគត់ដែលមានចលនាចាន។ ដោយសារតែផ្ទាំងកញ្ចក់ទ្វារសំបកផែនដីគឺអណ្ដែតលើថ្មរាវក្រាស់នៃសំបកខាងក្រោម។ សំបកត្រូវបានចែកចេញជាផ្នែកដែលហៅថាចាន។ ចានទាំងនេះធ្វើអន្តរកម្មនៅពេលពួកគេធ្វើចលនាបណ្តាលឱ្យមានការរញ្ជួយដីនិងការបង្កើតភ្នំភ្លើងនិងជួរភ្នំ។ កន្លែងដែលចានជួបប្រជុំត្រូវបានគេហៅថាព្រំដែន។ វាមានបីប្រភេទនៃបន្ទាត់ចាន: ស្ថាបនា, បំផ្លិចបំផ្លាញនិងបំលែង។
ផ្ទៃដីខាងក្រៅ
ផែនដីផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ។ ផ្ទៃខាងលើជាង 70% ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយទឹក។ ផ្ទៃទឹកនៅក្រោមទឹកមានលក្ខណៈដូចៗគ្នាជាច្រើនដូចជាទឹកសមុទ្រខាងលើដែលមានភ្នំភ្លើងភ្នំនិងត្រែឬអន្លង់។ 30% មិនគ្របដណ្តប់ដោយទឹកគឺភាគច្រើនព្រៃឈើវាលខ្សាច់វាលទំនាបភ្នំនិងខ្ពង់រាប។ អរិយធម៌របស់មនុស្សបាននាំឱ្យមានកំណើននគរូបនីយកម្ម - កំណើនទីក្រុង។
រឿងជាច្រើនអាចផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃផែនដី។ ការប៉ះទង្គិចចានគឺជាមូលហេតុចម្បងនៃការផ្លាស់ប្តូរប៉ុន្តែមានមួយចំនួនផ្សេងទៀតដូចជាសំណឹកពីខ្យល់និងភ្លៀងសំណឹកដោយមហាសមុទ្រឬផលប៉ះពាល់ពីផ្កាយព្រះគ្រោះ។ មានដុំថ្មសំខាន់ៗបីប្រភេទដែលបង្កើតបានជាផ្ទៃផែនដី:
Hydrosphere
ទឹកទាំងអស់នៅលើផែនដីនៅលើដីឬនៅក្នុងបរិយាកាសគឺជាផ្នែកមួយនៃ hydrosphere ប្រហែល 97,5% នៃទឹកទាំងអស់គឺជាទឹកប្រៃ។ប្រហែលពាក់កណ្តាលកសាបបច្ចុប្បន្ននេះមទឹកកក។ [12]មហាសមុទ្រស្រូបយកឬស្រូបយកកាបូនឌីអុកស៊ីត ឧស្ម័នដែលបន្ថែមឥទ្ធិពលផ្ទះកញ្ចក់និងកំដៅផែនដី។ ទឹកនៅលើភពផែនដីមិនហួតដូចភពអង្គារទេ ព្រោះភពផែនដីមានម៉ាសធំនិងមានCO2
បរិយាកាស
បរិយាកាសរបស់ភពមួយគឺជាស្រទាប់នៃឧស្ម័នផ្សេងៗដែលនៅជុំវិញវា។ វាត្រូវបានរក្សាទុកនៅទីនោះតាមទំនាញផែនដី។ បរិយាកាសរបស់ផែនដីត្រូវបានបង្កើតឡើងពីអាសូត 78% 21% អុកស៊ីសែននិងបរិមាណតិចតួចនៃឧស្ម័នផ្សេងៗទៀត។ ល្បាយនេះត្រូវបានគេហៅថាខ្យល់។ លើសពីនេះទៀតមានស្រទាប់ឧស្ម័នអូហ្សូនដែលហៅថាស្រទាប់អូហ្សូន។ អូហ្សូនស្រូបយកវិទ្យុសកម្មអ៊ុលត្រាវីយូឡេចេញពីព្រះអាទិត្យ។ កាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូឡេនមានគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សដូច្នេះហើយបើគ្មានជីវិតស្រទាប់អូហ្សូននឹងមិនអាចទៅរួចទេ។ បរិយាកាសក៏ការពារផែនដីពីគ្រោះថ្នាក់ដោយឧបទ្ទវហេតុនិងអាចម៍ផ្កាយតូចៗ។ នេះគឺដោយសារតែពួកគេដុតឡើងដោយសារតែការកកិតទាំងអស់ខណៈដែលពួកគេបានហើរតាមរយៈវា។ វាក៏អាចជួយរក្សាកំដៅផែនដីផងដែរ។ ឧស្ម័នមួយចំនួនរួមទាំងកាបូនឌីអុកស៊ីតនិងមេតានសកម្មភាពដូចជាភួយនៅជុំវិញផែនដីពួកគេអន្ទាក់កំដៅនៅក្រោមវារក្សាភពផែនដីក្តៅ។ នេះត្រូវបានគេហៅថាឥទ្ធិពលផ្ទះកញ្ចក់ធម្មជាតិ។ នៅពេលមនុស្សបង្កើតរោងចក្រនិងរោងចក្រថាមពលដើម្បីធ្វើចរន្តអគ្គិសនីការដុតត្រូវបានជាប់ទាក់ទង។ ការបំភាយឧស្ម័នអនុញ្ញាតឱ្យបញ្ចេញកាបោនឌីអុកស៊ីតច្រើន។ កាបូនឌីអុកស៊ីតនេះឡើងចូលទៅក្នុងបរិយាកាសហើយអន្ទាក់ជាច្រើនមានកំដៅច្រើន។ នេះហៅថាការឡើងកម្តៅផែនដី។
អាកាសធាតុ និងវដ្តនៃទឹក
ខ្យល់ក្តៅបានកើនឡើង។ នៅពេលវាឡើងវាកាន់តែត្រជាក់ម្តងទៀតហើយធ្លាក់។ នេះត្រូវបានគេហៅថាចរន្តវិលវល់។ នៅពេលដែលខ្យល់ក្តៅប៉ះនឹងខ្យល់អាកាសខ្យល់ខុសៗគ្នាកើតឡើង។ ចរន្តអគ្គីសនីគឺជាមូលហេតុនៃអាកាសធាតុស្ទើរតែទាំងអស់នៅលើផែនដី។ នៅពេលដែលវាក្តៅនៅលើផ្ទៃទឹកហួតហើយក្លាយជាចំហាយទឹកឬចំហាយទឹក។ ទឹកក្តៅនេះឡើងក្តៅ។ នៅពេលវាឡើងវាកាន់តែត្រជាក់។ នៅពេលដែលវាត្រជាក់វាត្រលប់ទៅទឹកម្តងទៀត។ នេះបណ្តាលឱ្យមានពពកនិងភ្លៀង។ វាត្រូវបានគេហៅថាវដ្តទឹក។
គន្លង និងបង្វិលជុំ
ផែនដីត្រូវការរយៈពេល 24 ម៉ោងដើម្បីបញ្ចប់មួយថ្ងៃនិងប្រហែល 365 ថ្ងៃដើម្បីបញ្ចប់មួយឆ្នាំ។ តាមពិតផែនដីត្រូវការ 365.24 ថ្ងៃដើម្បីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ ដើម្បីធ្វើឱ្យត្រីមាសនេះប្រចាំឆ្នាំជារៀងរាល់ឆ្នាំបន្ថែមមួយថ្ងៃបន្ថែមរៀងរាល់បួនឆ្នាំធ្វើឱ្យ 366 ថ្ងៃ។ នេះគឺជាឆ្នាំបង្គ្រប់មួយ។ ផែនដីជាមធ្យមគឺចម្ងាយ 150 លានគីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យហើយធ្វើដំណើរក្នុងល្បឿន 30 គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទីឬក៏ 108,000 ម៉ាយក្នុងមួយម៉ោង។
ព្រះច័ន្ទវិលជុំវិញភពផែនដីក្នុងចម្ងាយជាមធ្យម 250,000 ម៉ាយល៍។ វាត្រូវបានចាក់សោរជាប់ទៅនឹងផែនដីដែលមានន័យថាវាតែងតែមានផ្នែកដូចគ្នាដែលប្រឈមនឹងផែនដី។ វាត្រូវចំណាយពេលប្រហែលមួយខែដើម្បីបញ្ចប់គន្លងមួយ។
ផែនដី គឺជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យនិងវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យរួមជាមួយវត្ថុតូចៗរាប់ពាន់និងភពប្រាំបី។ ព្រះអាទិត្យនិងប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់រន្ធ Orion នៃ Galaxy Milky Way ហើយនឹងត្រូវចំណាយពេលប្រហែល 10,000 ឆ្នាំក្រោយ។
សូក្រាត
ជីវប្រវត្តិ
សូក្រាតជាអ្នកទស្សនវិទូជនជាតិក្រិចដែលនៅកើតនៅឆ្នាំ៤៧០មុនគ.សនិងបានស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ៣៩៩មុនគ.ស ។ សូក្រាតគឺជាទស្សនវិទូជនជាតិក្រិចបុរាណដែលត្រូវបានគេជឿថាជាស្ថាបនិកម្នាក់នៃទស្សនវិទូលោកខាងលិចហើយជាទស្សនវិទូខាងសីលធម៌ដំបូងគេ ។ ស្នាដៃ និងទស្សនៈរបស់លោកភាគច្រើនគេស្គាល់តាមរយៈៈឯកសារនៃការសរសេរអ្នកនិពន្ធបុរាណរបស់កូនសិស្សរបស់គាត់គឺ ផ្លងតុងនិងស៊ីណូហ្វុន។ ការសន្ទនារបស់លោកផ្លាតូគឺស្ថិតក្នុងចំណោមកំណត់ត្រាដ៏ទូលំទូលាយបំផុតរបស់សូក្រាតដើម្បីរស់រានពីអតីតកាលទោះបីជាវាមិនច្បាស់លាស់អំពីកម្រិតដែលសូក្រាតខ្លួនឯងត្រូវបានលាក់នៅពីក្រោយ សិស្សដ៏ឆ្នើមបំផុតរបស់គាត់។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទស្សនវិទូ
បរិមាត្រ
អេលីប
ដែល \ R_a និង \ R_b កាំ​កន្លះអ័ក្ស​នៃ​អេលីប​។
ការ៉េ​និង​ចតុកោណស្មើ
\ P = 4a ដែល \ a គឺជារង្វាស់ជ្រុង
ចតុកោណកែង
ដែល \ L ប្រវែងបណ្តោយ និង \ l ជាប្រវែងទទឹងនៃចតុកោណកែង។
ពហុកោណស្មើ
\ P = na
ពហុកោណនិយ័ត
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
អនុគមន៍ពហុហ្គាំម៉ា
thumb|right|300px|ក្រាប​នៃ​អនុគមន៍​ពហុហ្គាំម៉ា​​តាមបណ្តោយអ័ក្សពិត ពណ៌ទឹកក្រូច m = 0, ពណ៌លឿង m=1, ពណ៌បៃតង m=2, ពណ៌ក្រហម m=3 និងពណ៌ខៀវ m=4 ក្នុងគណិតវិទ្យា អនុគមន៍​ពហុហ្គាំម៉ា​នៃលំដាប់ m គឺកំនត់ជាដេរីវេលោការីតទី (m + 1) នៃ​អនុគមន៍ហ្គាំម៉ា​៖
ទីនេះ
គឺជា​អនុគមន៍ឌីហ្គាំម៉ា និង \ \Gamma(z) គឺជា​អនុគមន៍ហ្គាំម៉ា ។ អនុគមន៍ ជួនកាលត្រូវបានគេហៅថា​អនុគមន៍ទ្រីហ្គាំម៉ា (trigamma function) ។
និយមន័យតាមអាំងតេក្រាល
ដែលមានប្រសិទ្ធភាព Re z >0 និង m > 0 ។ ចំពោះ  m = 0 សូមមើលនិយមន័យនៃ​អនុគមន៍ឌីហ្គាំម៉ា ។
ទំនាក់ទំនងរវាងតួជាប់គ្នា
អនុគមន៍ពហុហ្គាំម៉ាមានទំនាក់ទំនងរវាងតួជាប់គ្នា
ទ្រឹស្តីបទផលគុណ
ទ្រឹស្តីបទផលគុណ
ចំពោះ m>1 និងចំពោះ  m=0 រូបមន្តផលគុណនៃអនុគមន៍ឌីហ្គាំម៉ា៖
តំណាងស៊េរី
អនុគមន៍ពហុហ្គាំម៉ា​មានតំណាងស៊េរី
ដែលមានប្រសិទ្ធភាពចំពោះ \ m > 0 និងចំពោះចំនួនកុំផ្លិច \ z មិនមែនជាចំនួនគត់អវិជ្ជមាន​។ តំណាង​នេះ​អាច​ត្រូវ​បាន​គេសរសេរ​បង្រួមឡើងវិញជាអនុគមន៍នៃ​អនុគមន៍ហឺវីតហ្សេតា (Hurwitz zeta function)
អនុគមន៍ហឺវីតហ្សេតា (Hurwitz zeta function) អាចត្រូវបានគេស្គាល់ជា​អនុគមន៍ទូទៅ​នៃអនុគមន៍ពហុហ្គាំម៉ា​ចំពោះ​​លំដាប់​មិនមែនជាចំនួនគត់
ស៊េរីតាយល័រ
ស៊េរីតាយល័រត្រង់ចំនុច z=1 គឺ ដែលទាល់ចំពោះ \ |z|<1 ។ ទីនេះ \zeta(n)\, គឺជា​អនុគមន៍ហ្សេតារីម៉ាន (Riemann zeta function)
កាសែតស្រឡាញ់ខ្មែរ
ប្លក់ គឺជាវ៉ែបសាយមួយដែលបង្កើតអាស័យដ្ឋានសេរី មានលក្ខណះងាយស្រួលបំផុតក្នុងការប្រើប្រាស់ ជាវ៉ែបសាយសម្រាប់អោយសិស្សានុសិស្សអនុវត្តន៏ប្រើប្រាស់និង ជាវ៉ែបសាយផ្ទាល់ខ្លួននិងអាចអាន សរសេរ កែប្រែ សម្រាប់ធ្វើជាសារព័ត៍ប្រចាំថ្ងៃ។ កាសែតស្រលាញ់ខ្មែរ ឆ្នាំ ២០០៨
កាសែតស្រលាញ់ខ្មែរ ឆ្នាំមុនៗ
ក្លោងទ្វារ:ប្រាសាទ
តំណភ្ជាប់ ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ
ពហុកោណស្មើ
ក្នុងធរណីមាត្រ ពហុកោណស្មើ​គឺជា​ពហុកោណ​ដែល​មាន​ជ្រុង​ទាំង​អស់​មាន​ប្រវែង​ស្មើគ្នា។ ឧទាហរណ៍៖ ត្រីកោណសម័ង្ស​ជា​ប្រភេទ​មួយ​នៃ​ពហុកោណស្មើ​ដែល​ជ្រុង​ទាំងបី​របស់​វា​មាន​រង្វាស់​ស្មើគ្នា។ 300px|កណ្តាល|
ចតុកោណ​ដែល​មាន​រង្វាស់​ជ្រុង​ទាំង​បួន​ស្មើ​គ្នា​ហៅថា​ចតុកោណស្មើ​។ ការ៉េ​ក៏​ជា​ចតុកោណស្មើ​ដែរ។ 300px|កណ្តាល|
សុខភាព
ផលលាភ
សេចក្តីផ្តើម
តែងតែទទួលបាននូវសុភមង្គល ទាំងផ្លូវកាយ ផ្លូវចិត្ត និងរួមរស់ជាមួយអ្នកដទៃប្រកបដោយភាពចុះសម្រុងដែលជាកត្តាធ្វើឲ្យគេ ទទួលបានជោគជ័យក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ រួមនិងកាត់បន្ថយបានយ៉ាងច្រើនមហិមាទៅលើការចំណាយផ្នែកថ្នាំសង្កូវ និងការ ព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗ។ហើយអាចនិយាយឲ្យខ្លីថាសុខភាពគឺជាមាសប្រាក់។
និយមន័យទូទៅ
សុខភាព គឺជាភាសាបាលី មានន័យថាភាពសុខ សេចក្តីសុខ។ ក្នុងន័យនេះគឺសំដៅទៅលើភាពគ្មានជំងឺតម្កាត់នៅ ក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។បច្ចុប្បន្ននេះ សុខភាព មានន័យទូលំទូលាយជាងន័យពិតប្រាកដរបស់វាទៅទៀត។សុខភាព មិនត្រឹមតែមានន័យថា ភាពគ្មានជំងឺ ឬ គ្មានពិការភាពនោះទេ សុខភាពត្រូវបានកំណត់ថា ជាសភាពមានសុខមាលភាពពេញ លេញផ្នែករាងកាយ ផ្លូវចិត្ត និងផ្នែកសង្គម ។ យើងអាចនិយាយសរុបបានថា សុខភាពត្រូវបានចែកជាបីផ្នែក គឺ សុខភាព រាងកាយ សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងសុខភាពសង្គម ។ បុគ្គលដែលមានសុខភាពល្អ គឺ ត្រូវបានកំណត់ថាជាបុគ្គលដែល មានសក្ខណៈ សម្បត្តិទាំងបីដូចខាងលើដែលជាគុណភាពនៃជីវិតនិងសុខមាលភាពរបស់បុគ្គលនោះនោះគ្របដណ្តប់ទៅលើសុខភាពទាំងបី ផ្នែកគឺ សុខភាពរាងកាយ សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងសុខភាពសង្គម។
សុខភាពរាងកាយ
សុខភាពរាងកាយ គឺជាការនិយាយយោងដល់ថាតើ រាងកាយរបស់យើងមានល័ក្ខណ្ឌល្អប្រសើរយ៉ាងដូចម្តេច។ នៅពេលយើងមានសុខ ភាពផ្នែករាងកាយល្អ គឺយើងអាចបំពេញការងារប្រចាំថ្ងៃបានល្អដោយគ្មានភាពនឿយហត់។ យើងមានថាមពលគ្រប់គ្រាន់ក្នុង ការទៅសាលាដើម្បីរៀនសូត្រ ឬបំពេញការងារផ្សេងៗដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។ យើងអាចរីករាយ និងពេលទំនេររបស់យើង មើលខុស ត្រូវ និងថែទាំគ្រួសារក្នុងផ្ទះរបស់យើង។ មនុស្សដែលមានសុខភាពរាយកាយល្អ គឺជាអ្នក ដែលចេះប៉ាន់ប្រមាណក្នុងការបរិភោគ បានសមស្រប ហាត់ប្រាណ ឬបញ្ចេញពលកម្មបានទៀងទាត់ទទួលទានដំណេកបានគ្រប់គ្រាន់ ថែរក្សាសុខភាពមាត់ធ្មេញ និង សុខភាពរាងកាយទាំងមូលបានល្អប្រសើរ។
សុខភាពផ្លូវចិត្ត
គឺជាការនិយាយយោងដល់ថាតើ យើងមានអារម្មណ៍ល្អប្រសើរយ៉ាងដូចម្តេចចំពោះខ្លួនយើង ហើយថាតើយើងត្រូវ ប្រឈមមុខដោះស្រាយនឹងបញ្ហាផ្សេងៗដែលជាសំណូមពរនៃ ជីវិភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់យើងបានល្អកម្រិតណា។ នៅពេល ដែលយើងមានសុខភាពផ្លូវចិត្តល្អយើងពេញចិត្តនឹងខ្លួនរបស់យើងស្គាល់ខ្លួនឯងថាជានរណា យើងទទួលស្គាល់ សមិទ្ធិផល ដែលយើងធ្វើបាននិងរីករាយក្នុងការរៀនសូត្រអំពីកំហុសដែលយើងបានធ្វើ ដើម្បីជាមេរៀនសម្រាប់តម្រង់ទិសជីវិតយើងទៅ ថ្ងៃក្រោយ យើងអាចប្រើប្រាស់ ពេលវេលាក្នុងការសម្រាកមានអធ្យាស្រ័យល្អព្រមទាំងចែករំលែកអារម្មណ៍របស់យើងជាមួយ នឹងអ្នកដ ទៃរួមនិងសាកល្បងនូវបទពិសោធន៍សំខាន់ផ្សេងៗដែលយើងទទួលបាន ដើម្បីជាផលប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាពផ្លូវ ចិត្តរបស់យើង។
សុខភាពសង្គម
សុខភាពសង្គមគឺជាការនិយាយយោងទៅដល់ភាពចុះ សម្រុងរបស់ខ្លួនយើងជាមួយអ្នកដទៃដែលនៅជុំវិញខ្លួនយើង។ នៅពេលយើង មានសុខភាពសង្គមល្អ យើងមានអារម្មណ៍ស្រឡាញ់មិត្តភាព និងរក្សានូវទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកនៅជុំវិញខ្លួនយើងបានល្អប្រសើរ យើងចេះគោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ និងចេះជួយយកអាសាអ្នកដទៃដោយពុំគិតពីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ។ ការកសាងនូវទំនាក់ទំនង មួយដ៏ល្អប្រសើរជាមួយនឹងសមាជិកគ្រួសារ ការបង្កើត និងរក្សាបាននូវមិត្តភាពជាមួយនឹងមិត្ត ភក្តិផរបស់ខ្លួនទាំងអស់នេះឯងគឺ មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះសុខភាពផ្នែកសង្គម។
ឯកសារយោង
[[Category:សុខភា
ព]]
ទ្វីបអាមេរិក
thumb|250px|ផែនទីពិភពលោកបង្ហាញអំពីទ្វីបអាមេរិកthumb|250px|ផែនទីនយោបាយនៃទ្វីបអាមេរិក (ផែនទីរបស់ សេអ៊ីអា)
ទ្វីបអាមេរិក ជាទឹកដីទាំងឡាយនៃ ចំហៀងខាងលិចរបស់ផែនដី ឬ ពិភពថ្មី រួមមានបណ្តា ទ្វីប នៃ អាមេរិកខាងជើង និង អាមេរិកខាត្បូង រួមនឹងប្រជុំកោះ និង តំបន់។ ទ្វីបអាមេរិកមានទំហំស្មើនឹង ៨.៣% នៃផ្ទៃសរុបរបស់ផែនដី (២៨.៤% នៃផ្ទៃដីរបស់ផែនដី) និង មានចំនួនប្រជាជនប្រមាណស្មើ ១៤% នៃប្រជាជន ពិភពលោក.
អំពីឈ្មោះ
ទ្វីបអាមេរិច ចែកជាពីរផ្នែកធំៗ អាមេរិចខាងជើង និងអាមេរិចខាងត្បូង សំរាប់អ្នកប្រាជ្ញ ជាពិសេសនៅប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិចនេះគឺជាពីរទ្វីប ក៏ប៉ុន្តែសំរាប់អ្នកប្រាជ្ញ នៅប្រទេសដែលនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញនិងភាសាបារាំង​ នេះគឺជាមានតែមួយទ្វីប ពីព្រោះប្រទេសកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងច្រើនជាមួយប្រទេសបារាំងនៅភាសាខ្មែរ យើងយកគំនិតអ្នកប្រាជ្ញបារាំង និងអេស្ប៉ាញ ដូច្នេះហើយពេលយើងនិយាយពីទ្វីបអាមេរិច យើងយល់អាមេរិចខាងជើង និងអាមេរិចត្បូងជាមួយទ្វីប ។
បញ្ហាទី្វបអាមេរិច និងសហរដ្ឋអាមេរិច
មានមនុស្សជាច្រើនប្រើពាក្យអាមេរិច និងគិតតែពីប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិច ដូច្នេះហើយពេលគេនិយាយអំពីអ្វីពីអាមេរិច គេគិតតែនោះគឺមកពីសហរដ្ឋអាមេរិច ក៏ប៉ុន្តែសហរដ្ឋអាមេរិចគឺជាប្រទេសតែមួយនៅក្នុងទ្វីបអាមេរិច ។
ប្រភពឈ្មោះដើម
ពាក្យអាមេរិច មកពីភាសាអ៊ីតាលី ពីព្រោះលោក អាមេរីកូ វេស៏ពូស៊ីអូ ដែលជាអ្នកដែលបង្កើតផែនទីដំបូងគេ នៅរវាងឆ្នាំ ១៤៩៩ ដល់ ១៥០២ អំពីទ្វីបទាំងអស់ ដូច្នេះគេដាក់ឈ្មោះរបស់គាត់សំរាប់ទ្វីបនេះ ដែលជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបបានស្គាល់ថ្មី ។
បុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត
មានការពិភាក្សាច្រើនពីបញ្ហារបស់មនុស្សដែលរស់នៅទ្វីបអាមេរិចនៅបុរេប្រវត្តិសាស្រ្ត ពីព្រោះទ្វីបអាមេរិចគឺជាទ្វីបថ្មីដែលទទួលមនុស្ស នៅពិភព​លោក អ្នកប្រាជ្ញនិយាយថា មានមនុស្សរស់នៅទ្វីបអាមេរិចតាំងពី ១០០ពាន់ឆ្នាំហើយ មានក្រុមអ្នកប្រាជ្ញដែលគិតមនុស្ស​បាន​ចូលមកទ្វីបអាមេរិច មកពីទ្វីបអាស៊ី មានស៊ីប៉េរី ដល់អេមេរិចខាងជើង ហើយនឹងមានក្រុមអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀតដែលគិតមនុស្សមកពីតំបន់ ប៉ូលីណែស៊ី នៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្រ្វិច ចូលនៅអាមេរិចខាងត្បូង ។ កន្លែងដែលចាស់ជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិច គឺនៅប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិច ប្រទេសមិចស៊ិចកូ ប្រទេសកូឡុំប៊ី ប្រទេសប្រេស៊ីល ប្រទេសឈីលី ប្រទេសប៉េរ៉ូ និងប្រទេសអាហ្សង់ទិន
ជនជាតិដែលចំនាស់ជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិច
ទីក្រុងចាស់ជាងគេនៅទ្វីបអាមេរិច មានឈ្មោះថា ទីក្រុងការ៉ាល នៅប្រទេសប៉េរ៉ូ ដែលមានជាង ១២ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ហើយនឹងនៅអេមេរិច​ខាងជើងមានអារ្យធម៌ដែលមានឈ្មោះ ក្លូវីស៍ នៅប្រទេសមិចសិចកូមានជនជាតិដែលមានឈ្មោះ អល៍មេកា ​ និង ទល៍ទេកា​ ចាស់ជាង ១០ពាន់ឆ្នាំ ។
ជនជាតិមុនសម័យគ្រីស្តូបកូឡុំ
មុនលោក​គ្រីស្តូបកូឡុំ រកឃើញទ្វីបអាមេរិចមានជនជាតិជាច្រើនដែលមានអនុវត្តន៍ច្រើនជាពិសេសនៅប្រទេសមិចសិចកូ និងអាមេរិចកណ្តាល ដូចជា ជនជាតិម៉ាយ៉ា និងជនជាតិអាស្តេកា គឺជាជនជាតិម៉ាយ៉ាដែលរកឃើញលេខសូន្យនៅគណិតវិទ្យា ហើយនឹងម៉ាយ៉ាបានរៀនច្រើន​អំពី​តារាសាស្រ្ត (តារាវិទ្យា) គេមានប្រតិទិនរបស់ខ្លួនដែលអភិវឌ្ឍជាងគេលើពិភពលោក ហើយនឹងម៉ាយ៉ាបានព្យាករណ៍ថា សូរ្យគ្រាស ដល់សតវត្ស​​ ទី ២១ ក៏ប៉ុន្តែនៅពេលដែលជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបមកដល់ទ្វីបអាមេរិច ពេលនោះជនជាតិម៉ាយ៉ាបានរលត់ផុតទៅ ។ នៅប្រទេសប៉េរ៉ូ ប្រទេសបូលីប៊ែរ ប្រទេសអេក្វាឌ័រ ប្រទេសឈីលីខាងជើង និងប្រទេសកូឡុំប៊ីខាងត្បូង មានជនជាតិកេឆ្វ័រ ដែលគេហៅថាអ៊ីនកា នៅប្រទេសកូឡុំប៊ីមានសហរដ្ឋមួយដែលហៅខ្លួនឯង មូអ៊ីស្ការ ឬឈីបឆា ហើយនឹងនៅសមុទ្រការីបមានជនជាតិហៅ ការីប ។ មនុស្សទាំងនោះ​កាន់សាសនាព្រាហ្ម គេអង្វរព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទ និង​គេធ្វើពិធីបូជាយញ្ញមនុស្ស គេនិយាយភាសាជាច្រើន មានអ្នកបំរើ និងមានជនជាតិខ្លះស៊ី​មនុស្ស គេអត់ដឹងដែលមានទ្វីបផ្សេងទៀតនៅពិភពលោក គេអត់ស្គាល់សត្វសេះ លោហធាតុ សំរាប់គ្រឿងសព្វាវុធ ហើយនឹងអត់ស្គាល់រំសេវ ​ ភាសារបស់គេ អត់មានអក្សរ ។
ការរកឃើញទ្វីបអាមេរិច
នៅឆ្នាំ ១៤៩២ លោកគ្រីស្តូបកូឡុំបានរកឃើញទ្វីបអាមេរិច លោកជាជនជាតិអ៊ីតាលី ប៉ុន្តែម្ចាស់ក្សត្រី អ៊ីសាប៊ែល នៅរាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញបាន​អោយ​គាត់កប៉ាល់ចំនួនបី និងបុរសជាច្រើនសំរាប់គាត់រកឃើញផ្លូវផ្សេងទៀតសំរាប់ទៅដល់នៅប្រទេសឥណ្ឌា ពីព្រោះនៅពេលនោះជនជាតិ​អារ៉ាប់មានសង្រ្គាមជាមួយជនជាតិអ៊ឺរ៉ុប និងមិនអនុញ្ញាតិជំនួញជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសចិន ហើយនឹងគ្រីស្តូបកូឡុំដែលជានាវិកកប៉ាល មានគំនិតថាផែនដី ជាមូល ពីព្រោះនៅពេលនោះនៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប គេគិតថាផែនដីរាងតំប៉ែត ។ គ្រីស្តូបកូឡុំ និងបុរសដែលទៅជាមួយគាត់បានតាម​មហាសមុទ្រអាតាឡង់ទិច ទៅដល់ទិសខាងលិចពីព្រោះគាត់គិតថា​ គេនឹងដល់នៅប្រទេសឥណ្ឌា បើសិនពិភពលោកពិតជាមូល គេ​នាវិក​កប៉ាលមួយឆ្នាំនៅពេលបុរសចាប់ផ្តើមបារម្មណ៍ គេចង់ព្យួរករលោកកូឡុំ ក៏ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៤៩២​ គេបានឃើញដីថ្មី​ដែលជា​ទ្វីប​អាមេរិច គេទៅដល់កោះដូមីនិចកាន់ ដែលបច្ចុប្បន្ននេះជាប្រទេសសាធារណៈរដ្ឋដូមីនិចកាន់ និងប្រទេសហៃទី កូឡុំអោយឈ្មោះកោះនោះថា ស្ប៉ាញថ្មី ក៏ប៉ុន្តែកូឡុំគិតដែលទ្វីបនោះជាទ្វីបអាស៊ី ដូច្នេះគាត់ហៅជនជាតិទាំងអស់នៅទ្វីបថ្មី​ជាជនជាតិឥណ្ឌា ។
ជ័យជំនះរបស់អាមេរិច
នៅពេលនោះ នៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបមានបញ្ហាជាច្រើនពីព្រោះមានសង្រ្គាមធំជាមួយជនជាតិអារ៉ាប់ ប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបទាំងអស់មានបញ្ហាម្ហូប និងក្រីក្រមែនទែន ដូច្នេះ នៅពេលគេដឹងដែលគ្រីស្តូបកូឡុំរកឃើញដីថ្មី ប្រទេសច្រើននៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបចង់ទៅទីនោះ និងរកអ្វីៗសំរាប់ពួកគេប្រទេសដែលទៅនៅទ្វីបអាមេរិច​ ទីមួយគឺប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងប្រទេសប៉ុទុយកាល់ បន្ទាប់មកប្រទេសអង់គ្លេស បារាំង ហូឡង់ ពីព្រោះប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងប្រទេសប៉ុទុញកាល់ មានបញ្ហាជាមួយគ្នា សម្តេចប៉ាបមានព្រះនាម អាឡិចសាន់ឌ្រូ បានចែកពិភពលោក សំរាប់ទាំងពីរ​ បានជាប្រទេសអេស្ប៉ាញយកដីច្រើននៅអាមេរិចខាងត្យូង និងប៉ុទុយកាល់បានយកដីច្រើននៅទ្វីបអាហ្រិច ប្រទេសអង់គ្លេសចាប់​ ដីនៅអាមេរិចខាងជើងជាមួយប្រទេសបារាំង និងប្រទេសហូឡង់​ ។ ជនជាតិអ៊ឺរ៉ុប ធ្វើអាណានិគមជាច្រើននៅទ្វីបអាមេរិចទាំងអស់គេបានសម្លាប់ ជនជាតិអាមេរិចកាំងច្រើន ហើយនឹងជនជាតិអាមេរិចទាំងអស់ឆ្លងជំងឺរបស់អ៊ឺរ៉ុប និងស្លាប់ជាច្រើន ឯមនុស្សដែលរួចជីវិតនៅអាមេរិចធ្វើជាអ្នក​បំរើរបស់អ៊ឺរ៉ុប និងជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបអោយគេនិយាយភាសាអ៊ឺរ៉ុប ហាមពួកគេមិនអោយនិយាយភាសារបស់ខ្លួនឯង ហើយនឹងអោយគេអង្វរសាសនា​គ្រីស្តទូត​ នៅពេលមានអាមេរិចកាំងបុរាណតិចតូចជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបបានចាប់ជនជាតិអាហ្រិចជាច្រើនសំរាប់ធ្វើជាអ្នកបំរើនៅទ្វីបអាមេរិច ជាពិសេស​ ជនជាតិអង់គ្លេស ជនជាតិប៉ុទុយកាល់ ជនជាតិបារាំង ជនជាតិហូឡង់ ចាប់អាហ្រិចជាច្រើន និងលក់សំរាប់ជនជាតិអេស្ប៉ាញ ។ ជនជាតិអ៊ឺរ៉ុបយក​មាសច្រើនសំរាប់ទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប ជនជាតិអេស្ប៉ាញបន្តរកទ្វីបអាស៊ី ហើយនឹងបុរសម្នាក់ដែលជាជនជាតិប៉ុទុយកាល់មានឈ្មោះ ម៉ាហ្រ្គាចាណេស៍ គេ​បានធ្វើការសំរាប់អេស្ប៉ាញ គេនាវិកកប៉ាល់នៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្រ្វិច និងទៅដល់ប្រទេសពីលីពីន ប៉ុន្តែជនជាតិហ្រីលីពីនសំលាប់គាត់ បន្ទាប់មកប្រទេសអេស្ប៉ាញ បានដាក់ប្រទេសពីលីពីនជាអនានិគមរបស់គេដែរ ។
ឯករាជ្យនៅទ្វីបអាមេរិច
អាណានិគមដែលឯករាជ្យទីមួយនៅទ្វីបអាមេរិច គឺជាប្រទេសអាមេរិចនៅឆ្នាំ ១៧៨៣​ ពីប្រទេសអង់គ្លេស បន្ទាប់មកប្រទេសហៃទី នៅឆ្នាំ ១៨០៤ ពីប្រទេសបារាំង និងអាមេរិចខាងត្បូងទាំងអស់ នៅឆ្នាំ១៨១០ ប្រទេសកាណាដា ជាអាណានិគមអង់គ្លេស និងប្រទេសប្រេស៊ីលជាអាណានិគម របស់ប៉ុទុយកាល់​មិនធ្វើសង្រ្គាមសំរាប់សេរីភាព ។ សហរដ្ឋអាមេរិច ជាអាណានិគមច្រើនរបស់ប្រទេសអង់គ្លេស ហូឡង់ បារាំង និងប្រទេស​អេស្ប៉ាញ សង្រ្គាមជាមួយប្រទេសអង់គ្លេសចាប់ផ្តើមនៅរដ្ឋខាងលិចដូចជា ញូយ៉ក ពីមុនជាអាណានិគមរបស់ប្រទេសហូឡង់ នៅពេលគេឈ្នះ​ជនជាតិអង់គ្លេសគេយកអាណានិគមដែលនៅអាមេរិចខាងជើង និងបង្កើតសហរដ្ឋ ដែលគេអោយឈ្មោះថា អាមេរិចដូចទ្វីបរបស់ខ្លួន ។ នៅអាមេរិច​ខាងត្បូងដែលនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ​ មានសង្រ្គាមពីឆ្នាំ ១៨១០ ដល់ឆ្នាំ ១៨២០ បន្ទាប់មកមានសេរីភាពអាណានិគម​អេស្ប៉ាញទាំងអស់ធ្វើប្រទេសច្រើន​ដែលយើងហៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះថា អាមេរិចឡាទិន ពីព្រោះគេនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ​ដែលមកពី​ភាសាឡាតាំង ។ នៅឯករាជ្យទាំងអស់របស់អាណានិគមអាមេរិច មានបុរស និងស្រ្តីជាច្រើនដែលជាវិរៈបុរសនារី ក៏ប៉ុន្តែជាពិសេសមានបីនាក់ លោក ចច់វ៉ាស៊ីនតុន នៅសហរដ្ឋអាមេរិច លោក យ៉ូស៊េបស៊ានមាទីន នៅអាហ្សង់ទិន និងស៊ីនម៉ូនប៊ូលីប៉ាល នៅប្រទេសដទៃ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្វីបអាមេរិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្វីប
ប្រាសាទអង្គរវត្ត
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទអង្គរវត្ត ឬប្រាសាទអង្គរតូចមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃក្រុងសៀមរាបនៃខេត្តសៀមរាប។ ប្រាសាទអង្គរវត្តជាប្រាសាទព្រហ្មញ្ញសាសនាធំបំផុត និងជាវិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងលោក។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលជាស្នាដៃដ៏ធំអស្ចារ្យ និងមានឈ្មោះល្បីល្បាញរន្ទឺសុះសាយទៅគ្រប់ទិសទីលើពិភពលោក។ ប្រាសាទនេះសាងសង់ឡើងនៅដើមសតវត្សទី១២ ដែលស្ថិតនៅក្នុងរាជធានីយសោធរបុរៈ។ ប្រាសាទអង្គរវត្តជាប្រាសាទកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់[[ព្រះវិស្ណុ។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទដែលនៅគង់វង្សល្អបំផុតនៅក្នុងតំបន់អង្គរ។ប្រាសាទអង្គរវត្ត ប្រើកម្លាំងពលកម្មប្រម៉ាណជាង 30មុឺននាក់ និង ដំរី ជាង 6ពាន់ក្បាល និងប្រើប្រាស់ថ្ម សរុបប្រមាណជាង 10លានតោន។នៅក្នុងប្រាសាទមានចម្លាក់អប្សរាយ៉ាងស្អាត ចំណែកឯទីធ្លាខាងក្រៅមានដើមត្នោតរួមទាំងទេសភាពដ៏ស្រស់បំព្រង ហើយនៅជុំវិញប្រាសាទប្រាសាទអង្គរវត្តត្រូវបានរចនាដើម្បីតំណាងភ្នំព្រះសុមេរុ ដែលជាទីលំនៅរបស់អាទិទេព និងទេវតាក្នុងទេវកថាហិណ្ឌូ ដែលមានកសិ្សណ ឬគូទឹកព័ទ្ធជុំវិញប្រហែលជា ១៦គីឡូម៉ែត្រ ចំណែកកសិ្សណពិតប្រាកដរបស់ប្រាសាទ មានបណ្តោយប្រវែង ១៥០០ម៉ែត្រ x ទទឹង១៣០០ម៉ែត្រ លើ២០០ម៉ែត្រ ផ្លូវធំដើរចូលពីទិសខាងលិចទៅដល់ប្រាសាទកណ្តាលមានប្រវែង ២៥០ម៉ែត្រ ឯកំពូលកណ្ដាលខ្ពស់ធំជាងគេបំផុតរបស់នគរវត្ដ មានកម្ពស់ ៦៥ម និងជញ្ជាំងខាងក្រៅវែងគឺជាថែវមានបីជ្រុង ដែលថែវនីមួយៗឡើងខ្ពស់ទៅថែវដែលជាប់គ្នា។ នៅចំកណ្ដាលនៃប្រាសាទបញ្ឈរនូវជួរចតុរង្គនៃប៉ម។ មិនដូចប្រាសាទនៅតំបន់អង្គរភាគច្រើនទេ អង្គរវត្តបែរមុខទៅទិសខាងលិច តាមការស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកសិក្សាបានវែកញែកថាជាចំណុចសំខាន់នៃប្រាសាទនេះ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេកោតសរសើរដោយសារភាពសម្បើម និងរុងរឿងនៃស្ថាបត្យកម្មនេះ ចម្លាក់ដែលលាតសន្ធឹង និងដោយសារស្ថាបត្យកម្មខ្មែរមានរូបអប្សរា និងទេវតា ដែលឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។
ឈ្មោះប្រាសាទ
ពាក្យថាអង្គរ តាមវចនានុក្រមរបស់លោកគ្រូ ពៅ សាវរស អង្គរមកពីពាក្យសំស្ដ្រ នគរ មានន័យថា ទីក្រុង រាជធានី អាណាចក្រ ។ រីឯពាក្យវត្ត ជាទីដែលមានព្រះសង្ឃគង់នៅ។ រួមន័យមក អង្គរវត្ត មានន័យថាជាទីក្រុងដែលមានវត្ត[ព្រះពុទ្ធសាសនា]។ តាមវចនានុក្រមគឺវាបានមកពី នគរវត្ត ជាឈ្មោះប្រាសាទបុរាណមួយកន្លែងនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ជាមហាមន្ទីររុងរឿងដោយលំអគ្មានពីរ (ហៅក្លាយមកជាអង្គរវត្ត)។ ពាក្យ នគរនេះច្រើនតែមានសំឡេងក្លាយឃ្លាតជាអង្គរដូច្នេះឯង ដូចជានគរបាល នគរបុរី នគរយមរាជ នគរវត្តក្លាយជាអង្គរបាល អង្គរបុរី អង្គរជមរាជ អង្គរត្តជាដើម។ ប្រាសាទអង្គរវត្តមានឈ្មោះដើមថា "បរមវិស្ណុលោក"។ ការវិវត្តនៃឈ្មោះ អង្គរវត្ត នេះអាចត្រូវបានគេយកមកប្រើតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ។ តាមសិលាចារឹកនៅសតវត្សទី១៦ បញ្ជាក់ថា ឈ្មោះប្រាសាទអង្គរវត្តគឺ ព្រះមហានគរឥន្ទ្រប្រ័ស្ថព្រះពិស្ណុលោក។ ពាក្យ ឥន្ទ្រប្រ័ស្ថ មានន័យថា "ទីក្រុងរបស់ព្រះឥន្ទ្រ"។ មួយចំណែកទៀតនៅសតវត្សរ៍ទី១៧ ត្រូវបានគេហៅថា ឥន្ទបត្តម្ភានគរស្រីសុធរវពិស្ណុលោក។ បើតាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាតពាក្ថាយ ឥន្ទបត្ត ឬ ឥន្ទ្រប្រ័ស្ថ នេះមានសេចក្ដីពន្យល់ដូចតទៅ៖ ឈ្មោះក្រុងមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាសម័យត្រង់កន្លែងក្រុងទេល្ហីសព្វថ្ងៃនេះ។ ប្រជាជនខ្មែរ សម័យមហានគរ  ប្រើពាក្យនេះជាវិសេសនាមឬជាគោរមនៃក្រុមមហានគរ ច្រើនប្រើក្នុងព្រះបរមរាជសាសន៍ ឬព្រះបរមរាជឱង្ការ ថា ព្រះបាទសម្តេចព្រះរាជឱង្ការបរមបពិត្រកម្ពុជាធិបតីស្រីឥន្រ្ទប្រ័ស្ថបុរីរ័ត្នរាជធានី... (ប្រើពាក្យនេះតាំងអំពីបានព្រះខ័នរាជ្យ ដែលមានសេចក្ដីតំណាលថា ព្រះឥន្រ្ទយកមកប្រទានទុកជាកេរ្តិ៍ជាសស្រ្តាដ៏វិសេសសម្រាប់កម្ពុជារដ្ឋ។ ចំពោះប្រជាជនខ្មែរជាពិសេសអ្នករស់នៅខេត្តសៀមរាបច្រើននិយមហៅឈ្មោះរួមមួយថា អង្គរតូច។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកនិពន្ធនៅលើពិភពលោកទាំងអស់បានកំណត់ហៅឈ្មោះរួមមួយថា អង្គរវត្ត រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ឈ្មោះសម័យថ្មី អង្គរវត្តមានន័យថា ទីក្រុងវត្ត ក្នុងភាសាខ្មែរ អង្គរមានន័យថា ទីក្រុង រឺ ទីក្រុងធានី ជាទម្រង់ប្រាក្រឹតនៃពាក្យ នគរ ដែលមកពីពាក្យភាសាសំស្ក្រឹត nagara (नगर)។ វត្តគឺជាពាក្យខ្មែរសម្រាប់ ទេវាល័យលើដី បានមកពីពាក្យបាលី "vatta" (वत्त)។ មុនពេលនេះ ប្រាសាទនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា បរមវិស្ណុលោក (Parama Vishnuloka ជាភាសាសំស្ក្រឹត) បន្ទាប់ពីងារបច្ឆាមរណៈនៃស្ថាបនិកនៃប្រាសាទ។ ។ អត្តបទសិលារឹកនគរវត្តភាគច្រើនបង្ហាញថា អ្នកស្រុកនៅចង់ចាំបាននៅឡើយនៅឈ្មោះដើមរបស់ប្រាសាទនេះ ដោយគេហៅថាស្ថានព្រះវិស្ណុលោក ឬមហាវិស្ណុលោក។ ឈ្មោះនេះមានន័យមិនខុសពីឈ្មោះដើមថា បរមវិស្ណុលោកនោះទេ។
តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/Buddhist_monks_in_front_of_the_Angkor
អង្គរវត្តត្រូវការការស្ដារឡើងវិញច្រើននៅសតវត្សទី២០ ជាសំខាន់ការយកដីរុំកោះនិងសារពើរុក្ខជាតិចេញ។ ការងារត្រូវបានអាក់ខានដោយសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី និងការគ្រប់គ្រងប្រទេសដោយខ្មែរក្រហមកំឡុងទសវត្ស១៩៧០ និង១៩៨០ ប៉ុន្តែការបំផ្លិចបំផ្លាញតិចតួចដោយប្រៀបធៀបត្រូវបានធ្វើកំឡុងសម័យនោះ ក្រៅពីនេះទៅមានពួកចោរ និងការបំផ្លាញនូវរូបចម្លាក់សម័យក្រោយអង្គរភាគច្រើនទៀត។ ប្រាសាទនេះគឺជានិមិត្តរូបពោរពេញដោយថាមពលរបស់កម្ពុជា និងជាប្រភពនៃមហាមោទនភាពជាតិដែលបានដាក់ជាកត្តាក្នុងទំនាក់ទំនងការទូតរបស់កម្ពុជាជាមួយបារាំង សហរដ្ឋ និងអ្នកជិតខាងរបស់ខ្លួន ថៃ។ រូបគំនូរនៃអង្គរវត្តធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃទង់ជាតិនានារបស់កម្ពុជាចាប់តាំងពីការដាក់បញ្ចូលនូវកំណែលើកទីមួយ រង្វង់ឆ្នាំ១៨៦៣។ ដោយសារទស្សនៈវិស័យខាងប្រវត្តិសាស្ត្រកាន់តែធំ និងបរិវត្តវប្បធម៌ថែមទៀត យ៉ាងណាៗ ប្រាសាទអង្គរវត្តនេះមិនបានក្លាយត្រឹមតែជានិមិត្តរូបនៃមោទនភាពជាតិផ្ទាល់ជាតិសាសន៍នោះទេ ប៉ុន្តែក៏ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងដំណើរការនយោបាយ-វប្បធម៌នៃផលិតកម្មកេរដំណែលបារាំង-អាណានិគម ក្នុងនោះដែលទីស្ថានប្រាសាទដើមត្រូវបានតាំងបង្ហាញក្នុងពិព័ណអាណានិគមបារាំងនិងសកលនៅប៉ារីសនិងម៉ាខ់សីរវាងឆ្នាំ១៨៨៩ និង១៩៣៧។ មរតកសិល្បៈដ៏រុងរឿងនៃអង្គរវត្តនិងបូជនីយដ្ឋានខ្មែរផ្សេងៗនៅតំបន់អង្គរបានដឹកនាំបារាំងដោយផ្ទាល់ទទួលយកកម្ពុជាជាអាណាព្យាបាលនៅថ្ងៃ ១១ សីហា ១៨៦៣ និងលុកលុយសៀមដើម្បីត្រួតត្រាលើវិកិណ្ណដ្ឋាននានា។ នេះបាននាំឱ្យកម្ពុជាភ្លាមៗអះអាងដែនដីនានាឡើងវិញនៅជ្រុងខាងលិចឆៀងខាងជើងនៃប្រទេសដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀម(ថៃ)ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៣៥១នៃគ.ស.(ម៉ានិច-ជុមសៃ ២០០១) រឺដោយរឿងរ៉ាវខ្លះៗ ១៤៣១ គ.ស.។ កម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃ ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ និងបានគ្រប់គ្រងអង្គរវត្តចាប់តាំងពីពេលនោះមក។កំឡុងពេលនៅចំកណ្ដាលនៃសង្គ្រាមវៀតណាម ព្រះប្រមុខរដ្ឋនរោត្តម-សីហនុបានទទួលចាក្លឹន-ខឹនន្ឌីនៅកម្ពុជាដើម្បីបំពេញក្ដីស្រមៃអស់មួយជីវិតរបស់លោកស្រីទៅមើលអង្គរវត្ត។ នៅក្នុងកុប្បកម្ម មករា ២០០៣បានផ្ទុះនៅភ្នំពេញ ពេលដែលពាក្យចចាមអារ៉ាមមិនពិតទាល់តែសោះបានខ្ចរខ្ចាយថាតារាសម្ដែងស្រីសាច់រឿងល្ខោនថៃបានអះអាងថាអង្គរវត្តជារបស់ថៃ។
ស្ថាបត្យកម្ម
ប្រាសាទអង្គរមានកម្ពស់ ៦៥ម៉ែត្រ មានក្រឡាផ្ទៃប្រហែល ២០០ហិចតា រាងចតុកោណ ដែលកំណត់ដោយកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ និង គូទឹក ដែលមានទទឹង ២០០ម៉ែត្រ។ បរិវេណនៃកំពែង គឺមានប្រវែងប្រហែល ៥,៥គ.ម។ ផ្លូវចូលធ្វើអំពីថ្មភក់មានប្រវែងបណ្តោយ ២៥០ម៉ែត្រ និងទទឹង ១២ម៉ែត្រ។ ដោយសារតែទំហំដ៏ធំ និងស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យនេះ មានមនុស្សមួយចំនួនគិតថា ប្រាសាទអង្គរវត្តមិនមែនជាស្នាដៃរបស់មនុស្សទេ គឺជាស្នាដៃរបស់អាទិទេពពីព្រោះដោយសារប្រណីត។។នៅខាងមុខផ្លូវចូលមានតោថ្មធំៗ ឈរយាមនៅអមសងខាងផ្លូវ។ នៅខាងចុងនៃផ្លូវចូលនោះ មានគោបុរៈប្រាង្គបី ដែលមានកម្ពស់ខុសគ្នា ហើយប្រាង្គផ្នែកខាងលើត្រូវបានដួលរលំហើយ។ នៅគោបុរៈនោះ មានថែវដែលមានកំពូលជាវូត។ បន្ទាប់ពី គោបុរៈមកគឺមានផ្លូវមួយដែលមានប្រវែងបណ្តោយ ៣៥០ម៉ែត្រ និង ទទឹង ៩ម៉ែត្រ ធ្វើពីថ្មភក់ និង បង្កាន់ដៃនាគនៅអមសងខាង។
ស្ថានីយ និងគម្រោង
អង្គរវត្ត តាំងនៅ 13.4125°N, 103.86667°W, គឺជាការបន្សំតែមួយគត់នៃប្រាសាទភ្នំ ការរចនាជាបទដ្ឋានសម្រាប់ពួកប្រាសាទសភាវៈតំណាងរបស់អធិរាជាណាចក្រនេះ គ្រោងចុងក្រោយនៃថែវសហមជ្ឈមណ្ឌល និងឥទ្ធិពលពីឱឌ៉ិឝានិងចោឡ៊រ៊ នៃទមិឡនាដុ ឥណ្ឌា។ ប្រាសាទនេះគឺជាតំណាងនៃភ្នំព្រះសុមេរុ លំនៅនៃពួកទេវៈ: ជួរចតុរង្គចំកណ្ដាលនៃប្រាង្គជាសញ្ញាសំគាល់កំពូលទាំងប្រាំនៃភ្នំ ហើយជញ្ជាំងនិងគូទឹក ជាជួរភ្នំព័ទ្ធជុំវិញ និងមហាសមុទ្រ។ ច្រកចូលទៅកាន់តំបន់ខាងលើនៃប្រាសាទគឺកាន់តែដាច់ដោយឡែកជាលំដាប់ ជាមួយនឹងពួកគ្រហស្ថដែលកំពុងត្រូវបានគេអនុញ្ញាតឱ្យចូលនៅជាន់ទាបបំផុតតែប៉ុណ្ណោះ។ មិនដូចប្រាសាទខ្មែរភាគច្រើនទេ អង្គរវត្តគឺបែរមុខទៅទិសខាងលិច ផ្ទុយពីប្រាសាទផ្សេងបែរទៅទិសខាងកើត។ នេះបាននាំមកនូវហេតុជាច្រើន (រួមមានហ្គ្លេសហ្សឹ និង ហ្សក-សឺដេស) សន្និដ្ឋានថាព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នបានបម្រុងទុកវាសម្រាប់ជាប្រាសាទបញ្ចុះព្រះសពរបស់ទ្រង់។ ភស្តុតាងបន្ថែមទៀតចំពោះការមើលឃើញដូចនេះត្រូវបានផ្ដល់ដោយចម្លាក់លៀនស្រាលៗ ដែលបានធ្វើតាមក្បួនក្នុងទិសដៅប្រឆាំងនឹងទក្ខិណាវដ្ដ-ប្រសវ្យៈជាយត្តសព្ទវិជ្ជាហិណ្ឌូ-ដូចនេះគឺជាការបញ្ច្រាសនៃរបៀបធម្មតា។ ក្បួនរីត៍ជាច្រើនប្រារព្ធក្នុងរបៀបបញ្ច្រាសកំឡុងសេវការបុណ្យសពព្រហ្មញ្ញ។ បុរាណវិទូ ឆាលអឹស-ហាយអ៊ែមក៏បានពិពណ៌នានូវអ្វីនៅខាងក្នុងដែលប្រហែលជាក្រឡបញ្ចុះសពដែលត្រូវបានគេយកមកពីប្រាង្គប៉មកណ្ដាល។ វាត្រូវបានគេហៅដោយអ្នកខ្លះថាជាការចំណាយកម្លាំងច្រើនបំផុតលើសាកសពមួយដែលគេបោះបង់ចោល។  ហ៊្វ្រីម៉ឹន និង ចាខ យ៉ាងណាក៏ដោយ កត់សម្គាល់ថាប្រាសាទអង្គរផ្សេងៗជាច្រើនបែរមុខចេញពីទិសខាងកើតជាធម្មតា និងផ្ដល់យោបល់ថាការបង្វែររបស់អង្គរវត្តគឺដោយសារតែការឧទ្ទិសរបស់ប្រាសាទដល់ព្រះវិស្ណុ ដែលព្រះអង្គរាប់អាននឹងទិសខាងលិច។ ការបកស្រាយបន្ថែមអំពីអង្គរវត្តត្រូវបានស្នើដោយអិលឡឹណឺរ-មែនិកា។ ដោយទាញយកការបង្វែរទិសនិងទំហំខ្នាតរបស់ប្រាសាទនេះ ហើយនិងនៅលើភាគខាងក្នុងនិងការរៀបចំនៃចម្លាក់លៀនស្រាលៗ គាត់លើកឡើងថារចនាសម្ព័ន្ធសំណង់បង្ហាញនូវសករាជថ្មីនៃសន្តិភាពដែលបានប្រកាសក្រោមរាជព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២: ជារង្វាស់នៃវដ្តកាលសុរិយគតិ និងចន្ទគតិត្រូវបានសាងជាលំហពិសិដ្ឋនៃអង្គរវត្ត អាណត្តិទេពនេះដើម្បីដឹកនាំត្រូវបានពឹងទៅលើមន្ទីរនិងសាលស័ក្ដសិទ្ធ ដែលក្នុងន័យចងចាំនូវអំណាចរបស់ព្រះរាជា និងដើម្បីគោរពដល់និងធ្វើឱ្យស្ងប់ព្រះទ័យពួកទេវៈដែលគង់នៅស្ថានលើ។  ការលើកឡើងរបស់មែនិកាត្រូវបានទទួលយកជាមួយការលាយឡំគ្នានៃចំណាប់អារម្មណ៍និងសង្ស័យនិយមក្នុងរង្វង់បណ្ឌិតសភា។ គាត់ដាក់ខ្លួនឯងអោយនៅឆ្ងាយពីបរិកប្បកម្មនៃអ្នកដទៃ ដូចជាហ្គ្រេម-ហ៊ែងខខ់ ថាអង្គរវត្តគឺជាផ្នែកនៃតំណាងតារានិករមករ។