cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ការដោះស្រាយទំនាស់ក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការ
ប្រព័ន្ធច្បាប់ ផ្តល់នូវភាពចាំបាច់ក្នុងការដោះស្រាយទំនាស់ជាច្រើន។ ទោះជាយ៉ាងណាជម្លោះមួយចំនួននឹងមិនឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងតាមរយៈកាសម្របសម្រួលគ្នាឡើយ។ ជម្លោះមួយចំនួនត្រូវការអំណាចបង្ខិតបង្ខំរបស់រដ្ឋដើម្បីពង្រឹងដំណោះស្រាយមួយ។ មនុស្សត្រូវការអ្នកមានជំនាញ មានវិជ្ជាជីវៈ ដើម្បីជួយដោះស្រាយពួកគេ ពេលដែលពួកគេជួបបញ្ហា ប្រសិនបើជម្លោះនោះទាក់ទងនឹងការរំលោភសិទ្ធិស្របច្បាប់ ការធ្វើខុសច្បាប់ឬការគំរាមកំហែងនៃការសកម្មភាពផ្លូវច្បាប់ ប្រឆាំងនឹងពួកគេ។ ទម្រង់ទូទៅ នៃការដោះស្រាយក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការគឺជាវិវាទ។ ទំនាស់កើតឡើងនៅពេលដែលភាគីម្ខាងមិនសុខចិត្តនឹងភាគីម្ខាងទៀត។ អ្នកដែលដោះស្រាយដោយមិនលំអៀងគឺ ចៅក្រម និង / ឬ គណៈកម្មការវិនិច្ឆ័យ ដោយផ្អែកលើសំណួរអង្គហេតុនៃរឿងក្តីនេះនិងច្បាប់ ។ ចៅក្រមចូលនិវត្តន៍ឬមេធាវីឯកជនជាញឹកញាប់ក្លាយជាអាជ្ញាកណ្តាល ឬសំរបសំរួល ទោះជាយ៉ាងណាពូកគេត្រូវមានការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញនិងការដោះស្រាយជម្លោះ។ បណ្តឹងដែលបង្កើតឡើងដោយតុលាការមានពីរគឺ បណ្តឹងសារទុក្ខ និង បណ្តឹងសើរើ។
ក) បណ្តឹងសារទុក្ខ 	សេចក្តីសម្រេចដែលអាចធ្វើបណ្តឹងសារទុក្ខបាន ៖ សាលដីការនៃសភាស៊ើបសួរដោយគិតបញ្ចូលទាំងរឿងបត្យាប័ន ព្រមទាំងសាលដីកាដែលសម្រេចជាសមត្ថកិច្ចចុងក្រោយដោយសភាព្រហ្មទណ្ឌនៃសភាឧទ្ធរណ៍ ។ 	បុគ្គលដែលអាចធ្វើបណ្តឹងសារទុក្ខបាន បណ្តឹងសារទុក្ខអាចត្រូវធ្វើដោយ ­	អគ្គព្រះរាជអាជ្ញាអមតុលាការកំពូល ­	ជនជាប់ចោទ ឬ ពិរុទ្ធជន ­	បុគ្គលដែលត្រូវគេទាមទារ ក្នុងករណីនៃនិតិវិធីបត្យាប័ន ­	ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ­	អ្នកទទួលខុសត្រូវរដ្ឋប្បវេណី 	មូលហេតុនៃបណ្តឹងសារទុក្ខ ­	សមាសភាពមិនស្របច្បាប់នៃតុលាការ ­	អសមត្ថកិច្ចនៃតុលាការ ­	ការរំលោភអំនាច ­	ការបំពានច្បាប់ ឬ ភ្លេចទម្រង់ការដែលច្បាប់បញ្ញត្តិ ថាត្រូវទុកជាមោឃៈ ­	ការមិនបានសម្រេចលើពាក្យប្តឹងសុំរបស់អយ្យការ ឬភាគីកាលណាពាក្យប្តឹងសុំនេះធ្វើជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ និងមានន័យយ៉ាងច្បាស់លាស់ ­	ការបំភ្លៃអង្គហេតុ ­	គ្មានសំអាងហេតុ ­	ការផ្ទុយគ្នារវាងសំអាងហេតុ និង សេចក្តីសម្រេច ។ 	រយៈពេលធ្វើបណ្តឹងសារទុក្ខ ­	១ ខែ ចំពោះសាលដីការរបស់សភាព្រហ្មទណ្ឌនៃសាលាឧទ្ធរណ៍ ­	១៥ ថ្ងៃ ចំពោះសាលដីការសភាស៊ើបសួរនៃសាលាឧទ្ធរណ៍ ­	៥ ថ្ងៃ ចំពោះមតិរបស់សភាស៊ើបសួរដែលបញ្ជេញក្នុងរឿងបត្យាប័ន ។ ខ) បណ្តឹងសើរើរឿងក្តី 	បណ្តឹងសើរើ គឺជាផ្លូវតវ៉ាមួយប្រឆាំងនឹងសាលក្រម និង សាលដីការដែលស្ថាបពរ និង មានអាជ្ញាអង្គជំនុំ។ សភាពេញអង្គនៃតុលាការកំពូលមានសមត្ថភាពលើបណ្តឹងសើរើ ។ 	ករណីបើ់កសើរើរឿងក្តី បណ្តឹងសើរើរឿងក្តីអាចធ្វើទៅបានតែក្នុងករណីដូចតទៅ ៖ ­	កាលណាក្រោយពីការផ្តន្ទាទោសពីបទមនុស្សឃាតមានលេចតម្រុយយ៉ាងគ្រប់គ្រាន់ដែលគិតថាជនរងគ្រោះនៅរស់រានមានជីវិតនៅឡើយ។ ­	កាលណាជនជាប់ចោទទាំងពីរនេះត្រូវផ្តន្ទាទោស ចំពោះបទល្មើសដដែលនេះដោយការផ្តន្ទាទោសទាំងពីរនេះមិនចុះសម្រុងគ្នា ។ ­	កាលណាសាក្សីណាមួយត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីបទល្មើស ធ្វើជាសាក្សីដោយក្លែងប្រឆាំងនឹងជនជាប់ចោទ។ ­	កាលណាមានអង្គហេតុថ្មី ឬលិខិត ឬភស្តុតាងថ្មីដែលនាំឱ្យគេសង្ស័យលើពិរុទ្ធភាពលើទណ្ឌិត។ ­	បុគ្គលដែលអាចសើរើរឿងក្តី សិទ្ធប្តឹងឱ្យសើរើរឿងក្តីជាសិទ្ធរបស់ ៖ ­	រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៍ ­	ទណ្ឌិត ឬ អ្នកដំណាងស្របច្បាប់ ប្រសិនបើទណ្ឌិតនេះជាអសមត្ថជន ­	សហព័ន្ធ ឪពុក ម្តាយ កូន និងជាទូទៅជនណាដែលមានប្រយោជន៍ខាងសំភារៈ ឬខាងផ្លូវចិត្តក្នុងការលុបបំបាត់ខាងទណ្ឌកម្មនេះ ក្នុងដែលទណ្ឌិតបានទទួលមរណៈភាពឬ បាត់ខ្លួន ។
ឯកសារយោង ១/. ក្រមព្រហ្មកម្ពុជាឆ្នាំ ២០០៩ ២/. បទសម្ភាសន៍ជាមួយលោក សេង ឌីណា និង លោក សុខ សំអឿន របស់វិទ្យុ RFI តាម Internet 3/. http://www.khmer.rfi.fr ចូលមើល (04/11/2013) ៤./ សាកលវិទ្យាល័យបៀលប្រាយ(២០១២-២០១៣), សៀវភៅសិល្បៈនៃការស់នៅ ៥./ និតិវិធិព្រហ្មទណ្ឌ ៕
បឹងនៅសិង្ហបុរី
នេះជាបញ្ជីឈ្មោះបឹងទាំងអស់នៅប្រទេសសិង្ហបុរី៖
ប្រជាមតិជាតិសិង្ហបុរីឆ្នាំ១៩៦២
ប្រជាមតិជាតិសិង្ហបុរីឆ្នាំ១៩៦២ ជាប្រជាមតិដំបូងគេបំផុតនៅសិង្ហបុរី ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១ កញ្ញា ១៩៦២ ដើម្បីសំរេចពីការបញ្ជូលសិង្ហបុរីទៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ប្រជាជនត្រូវបានគេផ្ដល់នូវ៣ជំរើស ដែលក្នុងនោះមិនមានជំរើសប្រឆាំងការបញ្ជូលនេះទេ។
ជំរើសទី១ បានទទួលសំលេងគាំទ្រច្រើនជាងគេ (៧៣%)។
យោងតាមការធ្វើប្រជាមតិនេះ សិង្ហបុរីបានរំលាយខ្លួនចូលទៅក្នុងសហព័ន្ឋម៉ាឡេស៊ី​នៅថ្ងៃទី ១៦ កញ្ញា ១៩៦៣។
ស៊ីហ្គេមលើកទី១៤
ចំនួនមេដាយ
(ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌)
ស្រុកកំពត
ស្រុកកំពត គឺជាអតីតស្រុកមួយនៃខេត្តកំពតរួមមាន ១៦ឃុំ បន្ទាប់ពីបង្កើតប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលថ្មីមក បច្ចុប្បន្នបានប្ដូរទៅស្រុកទឹកឈូវិញហើយ៖
(Tuek Chhou District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពត ដែលមាន ១៦ឃុំ និង  ៦៦ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
=ឯកសារដើម=
=តំណភ្ជាប់ក្រៅ=
ស្រុកកំពង់ត្រាច
ស្រុកកំពង់ត្រាចគឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោមស្រុក-ក្រុងទាំង៨នៃខេត្តកំពត និង ស្រុកនេះបានតាំងនៅប៉ែកខាងកើតដែលជាប់នឹងព្រំដែនវៀតណាមនៅភាគខាងកើត ស្រុកបន្ទាយមាសនៅភាគខាងជើង ខេត្តកែបនៅភាគខាងលិច និងឈូងសមុទ្រថៃនៅភាគខាងត្បូង។ ហើយវាជាស្រុកមួយដែលស្ថិត​នៅក្នុង​ទីរួមខេត្តកំពត ហើយមានឃុំ១៤។ស្រុកកំពង់ត្រាចសំបូរទៅដោយធនធានជាច្រើនប្រភេទសំរាប់អោយភ្ញៀវទេសចរណ៏ចូលមកលេងកំសាន្តនៅទីនោះកំពង់ត្រាច​ជា ទីប្រជុំជន​ដ៏​តូច​មួយ ប៉ុន្តែ​មាន​រមណីយដ្ឋាន​ទេសចរណ៍​ជាច្រើន​។ នៅ​ទី​នោះ លោក​អ្នក​អាច​ទស្សនា​ល្អាង​ថ្មកំបោរ និង​ភ្នំ​មួយ​នៅ​ក្បែរ​នោះ​ផង​ដែរ​ កាលពី​ដើម​ឡើយ ទី​នេះ​ធ្លាប់​ជា​ល្អាង​មួយ​យ៉ាង​ធំ​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ភ្នំ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​មាន​ថ្ម​មួយ​ផ្ទាំង​យ៉ាង​ធំ​បាក់​ហើយ​បិទ​កន្លែង​នោះ​បាត់ ទៅ​។ នៅក្នុង​ល្អាង​ភ្នំ​នោះ លោកអ្នក​អាច​ឃើញ​ទីសក្ការបូជា ដែល​ជា​ទី​ចាប់​អារម្មណ៍​បំផុត​។ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត លោកអ្នក​អាច​ប្រទះ​ភ្នែក​ឃើញ​អណ្តូង​ទឹកតូចៗ​នៅ​ជើងភ្នំ​កំពង់ត្រាច​។ អណ្តូងទឹក​នេះ ជាទី​គោរព​សក្ការៈ​ពី​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ចិន​និង​វៀតណាម​ក្នុង​មូលដ្ឋាន។ អណ្តូង​មួយ​មាន​វិជ្ជមាត្រ​ប្រហែល​ជា​៣០​ម៉ែត្រ ហើយ​លោក​អ្នក​អាច​ឃើញ​ដី​ប្រាំពីរ​ពណ៌​។ អណ្តូង​តូចៗ​មាន​ថ្ម ដែល​មាន​រាង​ដូច​សត្វ​ផ្សេងៗ​។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
​
(Kampong Trach District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពត ដែលមានរដ្ឋបាល ១៤ឃុំ និង ៦៩ភូមិ÷
ប្រវិត្តិសាស្រ្ត
កាលពីដើមឡើយស្រុកកំពង់ត្រាច គ្រានតែជាស្រុកមួយដែលមានភ្នំ ៣ ទៅ ៤កន្លែង តែផ្លូ​វនៅជុំវិញភូមិ ហើយទាំងស្រុកផងដែរគឹពុំមានផ្លូវដូចបច្ចប្បន្ននោះទេ គឹលំបាក់ណាស់ក្នងការធ្វើដំណើរហើយនៅក្នុងស្រុក ហើយជាស្រុកដែលនៅេះជាប់និងព្រំប្រទល់វៀតំណាម ហើយប្រជាជនទាំងអសស់នៅក្នងភូមិប្រកបរបរធ្វើស្រែចំការ និងធ្វើកសិកម្ម។ការប្រកបរបរធ្វើស្រែចំការ ក៏មិនមានវិធីសាស្រ្តនិងបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការដាំដុះ​ ដំណាំ្រស្រូវ ។ ឯការចិញ្ចឹមសត្វវិញក៏មិនមានជំនាញក្នុងការចិញ្ចឹមបានដិតដល់ដូចសព្វថ្ងៃដែរ ចំនែកផ្លូវវិញគឺ ភ្លូវ ភ្លឺស្រែ គឺមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៏នៅឡើយ កាលពីមុនផ្លូវពិបាកធ្វើដំណើរប្រជាពលរដ្ធមានភាពលំបាកច្រើន។
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ធកិច្ចនៅក្នុងស្រុកកំពុងត្រាចប្រជាជនប្រកបររបរ​ជាកសិករ និង ធ្វើចំការមួយចំនួនតូច ពុំបានទទួលប្រាក់កំរៃច្រើននោះទេ។​​ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះមានការរីចម្រើនច្រើន គឺ មានអគ្គីសនី និង ទឹកស្អាត ប្រើគ្រប់គ្រាន់។ ប្រជាជនមិនសូវជាមានជីវភាពគ្រប់គ្រាន់ទេ ព្រោះពួកគាត់ភាគច្រើនពុំសូវបានរៀនសូត្រគ្រប់គ្រាន់។ហើយពួកគាត់ប្រកបរបរជាកម្មករ ធ្វើការអោយគេ ដូចជា ប្រកបរបរអាជីកម្មផ្សេងៗ កម្មករច្រូតកាត់ សំណង់ ​​ កម្មករ រោងចក្រ ដើម្បើចិញ្ចិមជីវិត ។ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ស្រុកកំពង់ត្រាចវិញបើនិយាយពីផ្លូវគឹពុំមានភាពងាយស្រួលធ្វើដំណើរនោះទេជាពិសេសនៅតាមភូមិ ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន អណ្ដូង លូ ​​ ។ ចំពោះផ្នែកអសន្ដិសុខវិញគឹពុំមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ខ្លាំនោះទ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ។
ទ្រឹស្តីបទមេអំបៅ
សំរាយបញ្ជាក់
ខាងក្រោមនេះជាសំរាយបញ្ជាក់ផ្លូវការនៃទ្រឹស្តីបទមេអំបៅ។
តាង X' \, និង X \, ជាចំណោលកែងនៃ X \, រៀងគ្នាមកលើបន្ទាត់ (AM) និង (DM) ។ ដូចគ្នាដែរ តាង តាង Y' \, និង Y \, ជាចំណោលកែងនៃ Y \, រៀងគ្នាមកលើបន្ទាត់ (BM) និង (CM) ។
ស្រុកកំពង់ត្រាច
ទេសចរណ៏
ជាស្រុកមួយដែលមានភ្នំកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត ។ ។ជាកន្លែងទេសចរណ៏សំរាប់ភ្ញៀវមកពីគ្រប់ទិសទីចូលកំសាន្តមានដូចជា ល្អាង ចម្លាក់ និងកន្លែងគោរពបូជាយ៉ាងច្រើន។ទេសចរណ៍។
ទ្រឹស្តីបទមេអំបៅ
សំរាយបញ្ជាក់
right|frame|
ស្រុកកំពង់ត្រាច
ភ្នំ
ស្រុក​កំពង់ត្រាច​មាន​ភ្នំ​ចំនួន​១៦គឺ
ទ្រឹស្តីបទមេអំបៅ
សំរាយបញ្ជាក់
គេបាន
ពីសមីការខាងលើ
ស្រុកកំពង់ត្រាច
ឯកសារយោង
កំពង់ត្រាច
ទ្រឹស្តីបទមេអំបៅ
សំរាយបញ្ជាក់
តាមសម្មតិកម្ម M ជាចំនុចកណ្តាលនៃ PQ នោះគេបាន PM \, = MQ \,
សញ្ញាជាតិសិង្ហបុរី
សញ្ញាក្បាលតោ ត្រូវបានប្រើជាសញ្ញាជាតិមួយផ្សេងទៀតរបស់ប្រទេសសិង្ហបុរី។ វាត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩៨៦។ វាត្រូវបាន​ក្នុងកាលៈទេសៈមិនសូវផ្លូវការ ជាពិសេសដើម្បីជំរុញ​អត្តសញ្ញាណជាតិសិង្ហបុរី។
ទ្រឹស្តីបទមេអំបៅ
សំរាយបញ្ជាក់
ហេតុនេះ
សញ្ញាជាតិសិង្ហបុរី
ដើមកំនើត
សិង្ហបុរី ជាបុរីនៃសត្វសិង្ហឬតោ។ ហេតុសត្វតោបានក្លាយជានិមិត្តរូបរបស់សិង្ហបុរី។
ទ្រឹស្តីបទមេអំបៅ
សំរាយបញ្ជាក់
ដូចនេះ គេអាចសន្និដ្ឋានថា MX = MY \, ឬ M \, គឺជាចំនុចកណ្តាលនៃ XY \, ។
សញ្ញាជាតិសិង្ហបុរី
អត្ថន័យ
ក្បាលតោតំណាងភាពអង់អាចក្លាហាន រឹងមាំ និង ឧត្ដមភាព ក៏ដូចជាភាពអត់ធន់ក្នុងការប្រឈមមុខនឹងការលំបាក។ វាមានពណ៌ក្រហមជ្រៅលើផ្ទៃពណ៌ស ដែលជាពណ៌ទាំង២ក្នុងទង់ជាតិដែរ។ រោមតោទាំង៥តំណាង​អោយឧត្ដមគតិទាំង៥​ (ប្រជាធិបតេយ្យ សន្ដិភាព ភាពរីកចំរើន​ យុត្តិធម៌ និង សមភាព) ដូចផ្កាយទាំង៥ក្នុងទង់ជាតិដែរ។
បំរើបំរាស់
អង្គភាពនានា​អាចប្រើសញ្ញាក្បាលតោនេះបាន​បន្ទាប់ពីមានការអនុញ្ញាតត្រឹមត្រូវ ក្នុងគោលដៅបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណជាតិ​និងក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងសំរេចឧត្ដមភាពសិង្ហបុរី។
ឃុំគោកបល្ល័ង្គ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ៨ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ឃុំចំណោម
( Chamnaom Commune) ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកមង្គលបូរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ មាន ១៧ភូមិ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ឃុំគយម៉ែង
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ៨ភូមិ ។
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយរុស្ស៊ី
=ភូមិសាស្ត្រនយោបាយរុស្ស៊ី=
តើ​រុស្ស៊ី​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក​ហើយ​ឬ​នៅ?​
right|thumb|[[វិមាន​ក្រេមឡាំង​​​ និមិត្តរូបនៃ​រដ្ឋអំណាច​រុស្ស៊ី © រូបថតរក្សាសិទ្ធិ]] ១០​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក តើ​រុស្ស៊ី​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​ពិភពលោក​ហើយ​ឬ​នៅ?
ឯកសារយោង
ដោយ តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នយោបាយរុស្ស៊ីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិសាស្ត្រនយោបាយរុស្ស៊ីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ី
ព្រៃឈើ
មូលហេតុនៃការបាត់បង់ព្រៃឈើ
មានកត្តាជាច្រើនយ៉ាងដែលធ្វើអោយព្រៃឈើមានការបាត់បង់ធ្វើអោយព្រៃឈើវិនាសហ៊ិនហោចគឺមកពីបញ្ហា មនុស្សនិង បញ្ហាសង្គម។
បញ្ហាមនុស្ស
មនុស្សមូយចំនួនចាំបាច់ត្រូវការកាប់ឆ្ការព្រៃដើម្បីយកទៅធ្វើអុស ធ្យូង ហើយនិងយកទៅសម្រួលក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ ហើយសព្វថ្ងៃនេះប្រជាជនដែល ប្រើប្រាស់អុស ធ្យូង មានប្រមាណប្រហែល ៨៩.៩៩% ដែលពួកគេប្រើប្រាស់របស់ទាំងនេះសំរាប់ជីវិតរបស់ពួកគេប្រចាំថ្ងៃ ហើយ ១១.១%ដែលប្រើប្រាស់អគ្គីសនី ។ តើវាមានអ្វីកើតឡើងនៅពេលព្រៃឈើត្រូវបាត់បង់អស់? ប្រជាជននៅកម្ពុជាភាគច្រើនជាពលរដ្ធឬក្រុមគ្រូសារក្រីក្រដែលគ្មានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អគ្គីសនីឬហ្គាសដោយសារ តែពួកគេរៀនសូត្របានតិចតូចហើយគ្មានចំណេះដឹងគ្រប់គ្រាន់ទើបមិនបានយល់ពីសារៈប្រយោជន៏ឬផលប្រយោជន៏នៃព្រៃឈើហើយភាគច្រើនគឺប្រជាពលរដ្ធដែលរស់នៅតាម តំបន់ជនបទ និងនៅតាមស្រុកស្រែចម្ការ។ហើយម៉្យាងវិញទៀតនៅជនបទគ្មានអគ្គីសនីដាក់អោយប្រើប្រាស់ពីព្រោះផ្ទះរបស់ពួកគេដែលរស់នៅតំបន់ជនបទនៅឆ្ងាយពីផ្លូវជាតិ និងមានផ្ទះឆ្ងាយៗពីគ្នាហើយមានភាពស្ងប់ស្ងាត់មិនសូវអ៊ូអរដូចនៅទីក្រុងឡើយ ម្យ៉ាងវិញទៀតនៅជនបទគឺមានតែព្រៃឈើប៉ុណោះដែលធ្វើអោយពួកគេងាយស្រួលក្នុងការកាប់ ឆ្ការយកទៅធ្វើអុស និង យកទៅលក់ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ចិញ្ចឹមជីវិតគ្រួសាររបស់ពួកគេបានមួយចំណែកក្នុងការសម្រូលជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។នេះគ្រាន់តែមូយចំណែករួមតូចដែលធ្វើអោយមាន ការបាត់បង់ព្រៃឈើហើយនៅមានចំនុចជាច្រើនទៀតដែលបណ្តាលអោយបាត់បង់ព្រៃឈើមានដូចជា៖ ប្រជាជនមិនស្រឡាញ់ព្រៃឈើធម្មជាតិ មិនរួបរួមសាមគ្គីគ្នាឬចូលរូមដាំដើម ឈើ នាំគ្នាកាប់ឆ្កាព្រៃដើម្បីផលប្រយោជន៏ខ្លួឯង មានចំណេះដឹងតិចតូច មិនយល់ពីសារៈប្រយោជន៏នៃព្រៃឈើ ដុតព្រៃឈើចោលព្រោះគិតថាព្រៃឈើជាទំនុកសម្រាម និងជាព្រៃ ស្តុកដែលអាចមានសត្វសាហាវមករស់នៅក្នុងព្រៃនោះនិងអាចបណ្តាលអោយពួកគេមានគ្រោះថ្នាក់គ្រប់ពេលវេលាបាន។
បញ្ហាសង្គម
មានការបង្កើតរោងចក្រច្រើនបំពុលផ្សែងចេញពីរោងចក្រ បញ្ហាកម្តៅនៅក្នុងសង្គមមានការឡើងខ្ពស់ ការបំពុលទឹក ការកាប់ឈើធ្វើជំនួញ ធ្វើវិនិយោគទុនក្នុងនិងក្រៅប្រទេស កាប់ដើមឈើធ្វើផ្លូវ ធ្វើផ្ទះ ភូមិ ស្រុក...។ហើយការបំពុលផ្សែងចេញពីរោងចក្រនេះវាជាមូលហេតុធំមួយដែលធ្វើឳ្យព្រៃឈើបាត់បង់យ៉ាងឆាប់រហ័សពីព្រោះថាការបំពុលផ្សែង បែបនេះអាចធ្វើអោយព្រៃឈើគ្មានការលូតលាស់មិនអាចធំធាត់ និងអាចធ្វើឳ្យព្រៃឈើងាប់បានយ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ។ មួយចំណែកវិញទៀតការធ្វើជំនួញនិងវិនិយោគទុនបែបនេះ ក៏ជាចំណែកធំខ្លាំងបំផុតហើយយើងអាចនិយាយបានថាធំជាងការបំពុលផ្សែងចេញពីរោងចក្រទៅទៀតពីព្រោះការធ្វើជំនួញនេះមិនមែនការធ្វើជំនួញធម្មតានោះទេគឺធ្វើការជូញដូរទៅ ក្រៅប្រទេសទៀតផង។ យើងងាកមកមើលនៅក្នុងសង្គមសព្វថ្ងៃជាក់ស្តែងនៅក្នុងសង្គមយើងព្រៃឈើដែលបានបាត់បង់យើងសង្កេតឃើញថាគឺមានកត្តាជាច្រើនដែលមានការប៉ះទង្គិច និងប្រឈមមុខនិងការបាត់បង់ព្រៃឈើដោយសារអ្នកវិនិយោគទុនធំៗមូយចំនួនពួកគាត់បានរកស៊ីខាងជួញឈើដោយបច្ចុប្បន្ននេះសង្គមកំពុងតែស្អប់ខ្ពើមព្រោះការជូញដូរឈើនេះជា ការរកស៊ីតាមផ្លូវងងឹតនិងគេចពន្ធក្នុងការជូញដូរខុសច្បាប់។ ហើយក្នុងពេលនោះផងដែរក៏មានក្រុមសមត្ថកិច្ចមួយចំនួនបានចុះត្រូតពិនិត្យដែលជាតូនាទីរបស់ពូកគេតែបែរជាគ្មានហេតុការណ៏អ្វីកើតឡើងទាល់សោះឡើយព្រោះដោយសារពូកគាត់បានត្រូវស៊កប៉ាន់ពីអ្នកវិនិយោគទុនមូយចំនួនដែលបានបំផ្លាញព្រៃឈើ ហេតុការណ៏បែបនេះគឺបានត្រូវឃើញនៅក្នុងសង្គមយើងជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែមិនមែនជាចំណែកធំទេគឺសមត្ថកិច្ចមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។ ដោយសារតែពូកគាត់មិនបានយល់នៅសារៈប្រយោជន៏អំពីព្រៃឈើ(.......) សូមបញ្ជាក់ថាផងដែរថា៖      អ្នកដែលអាចជូញឈើបាន គឺមិនមែនជាមនុស្សធម្មតាទេ មនុស្សធម្មតាមិនអាចរកស៊ីឈើបានទេគឺមានតែអ្នកដែលមានថ្នាក់ស័ក្តិនិងមានមុខមាត់ធំធេងនៅក្នុងសង្គមសព្វថ្ងៃ។     ជាចុងក្រោយ ប្រទេសនិងសង្គមមិនអាចអភិវឌ្ឈន៏និងគ្មានការរីកចម្រើនបានរលូនដោយសារតែមានព្រៃឈើបាត់បង់ដោយមានសកម្មភាពឬកត្តាជាច្រើដោយសារមានមនុស្សមួយចំនួន មិនចេះស្រឡាញ់ព្រៃឈើធម្មជាតិ មិនខ្វល់ខ្វាយពីសង្គមខ្លូនឯង គិតតែពីប្រយោជន៏ខ្លូនឯង មិនចូលរូមនិងជួយកសាងប្រទេសហើយមានតែបំផ្លាញព្រៃឈើធម្មជាតិនៅក្នុងសង្គម ខ្លួនឯងអោយវិនាសហ៊ិនហោច។
ឃុំអូរប្រាសាទ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១៤ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ឃុំភ្នំតូច
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១០ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ឃុំរហាត់ទឹក
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១៣ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់
thumb|right| ក្នុង​ធរណីមាត្រ ​ចតុកោណ​ចារឹក​ក្នុង​រង្វង់ ​គឺ​ជា​ចតុកោណ​ដែល​កំពូល​និមួយៗ​របស់​វា​ស្ថិត​នៅ​លើ​រង្វង់​តែ​មួយ។ ក្នុង​ចតុកោណ​ចារឹក​ក្នុង​រង្វង់ មុំ​ឈម​គ្នា​ជា​មុំបំពេញ (មុំ​ដែល​មាន​ផល​បូក​ស្មើ ​\pi \,) ហើយ​មុំ​ក្រៅ​និមួយៗ​គឺ​ស្មើ​នឹង​មុំ​ឈម​ខាង​ក្នុង។
រូបមន្ត​សំខាន់ៗ​ចំពោះ​ចតុកោណ​ចារឹក​ក្នុង​រង្វង់
ស៊ុម| គេ​មាន​ចតុកោណ ABCD ចារឹក​ក្នុង​រង្វង់ កាំ R ។
របៀបដាំត្រកួួន
រូបភាពតូច|ដំណាាំត្រកួន
របៀបដាំដំបូង
ការដាំត្រកួនយើងត្រូវធ្វើដូចខាងក្រោមៈ
របៀបក្នុងការធ្វើដី
ទី១ត្រូវរកដីដែលមានជីជាតិនិងដីនោះជាប់ទឹក ទី២ត្រូវធ្វើដីឲ្យម៉ដ្ឋល្អពេលដែលយើងធ្វើដំបូង ទី៣ត្រូវដាក់ជីពេលដែលយើកំពុងធ្វើដីឲ្យម៉ដ្ឋ ទី៤ត្រូវធ្វើរងឲ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការដាំត្រកួន ទី៥ជ្រើសរើសយកពូជដែលល្អដើម្បីធ្វើឲ្យត្រកួនវាលូតលាស់ល្អ ទី៦ត្រូវដាក់គ្រាប់ត្រកួនពេលដែលយើងមិនទាន់ដាំយ៉ាងតិចឲ្យបានកន្លះថ្ងៃឬ១ថ្ងៃ។។។
ឃុំសំបួរ(ស្រុកមង្គលបូរី)
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១១ភូមិ ។
របៀបដាំត្រកួួន
របៀបក្នុងការធ្វើរង
ទី១យើងត្រូវធ្វើរងដោយទំហំ កន្លះម៉ែត្រទៅ១ម៉ែត្រ ទី២ពេលដែលយើងធ្វើរងហើយ យើងត្រូវគន្លងវាដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការដាំ និង ងាយស្រួលស្រោចទឹក
ឃុំសំបួរ(ស្រុកមង្គលបូរី)
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
របៀបដាំត្រកួួន
របៀបក្នុងការដាក់ជី
ទី១ត្រូវដាក់លាមកឬជីធម្មជាតិដើម្បីឲ្យត្រកួនកាន់តែខ្ចីល្អ ទី២ត្រូវដាក់ជីពេលយើងដាំយ៉ាងហោច១ដងទៅ២ដង បន្ទាប់ពីទទួលបានផល ទី៣ត្រូវដាក់ធម្មជាតិដូចជាៈ លាមកសត្វ ជីអាចម៌គោ ពិសេសបើបានលាមកមនុស្សកាន់តែល្អ។។។
របៀបក្នុងការស្រោចទឺកត្រកួន
ទី១ត្រូវស្រោចទឹក ២ ដង យ៉ាងតិចក្នុង១ថ្ងៃ ដើម្បីផឲ្យត្រកួនកាន់លូតលាស់ល្អ ទី២ត្រូវស្រោចទឹកនៅពេលព្រឹកព្រលឹម និង នៅពេលល្ងាច ដើម្បីកុំឲ្យវាឆួលឆាប់ងាប់ ទី៣ត្រូវសោចទឹកត្រកួនជារៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីឲ្យវាមានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់និងធ្វើឲ្យវាឆាប់លូតលាស់ល្អ
ច្បាប់ស្តីពីការបោះផ្សាយនិងការជួញដូរមូលបត្រមហាជន
ច្បាប់ ស្តីពីការបោះផ្សាយ និងការជួញដូរមូលបត្រមហាជន ត្រូវ​បាន​រដ្ឋសភា​អនុម័ត​កាល​ពី​ថ្ងៃទី ១២​ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០០៧ នាសម័យ​ប្រជុំ​វិសាមញ្ញ​របស់​រដ្ឋសភា​នីតិកាលទី៣ ដែល​មាន​សេចក្តីទាំង​ស្រុង​ដូច​តទៅ៖
របៀបដាំត្រកួួន
របៀបដាំបានច្រើនដង
ទី១ការដាំដោយគ្រាប់ ទី២ការដាំដោយឬស
ច្បាប់ស្តីពីការបោះផ្សាយនិងការជួញដូរមូលបត្រមហាជន
ឧបសម្ព័ន្ឋ​នៃ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​ការ​បោះ​ផ្សាយ និងការ​ជួញដូរ​មូល​បត្រ​មហាជន​ សទ្ទានុក្រម​សម្រាប់​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​ច្បាប់​នេះ
ផុត​រយៈ​ពេល​នោះ​ឯកជន​ត្រូវ​ផ្ទេរ​នូវ​សិទ្ធិ​ សិទ្ធិ​កាន់​កាប់​ និង​ ផល​ប្រយោជន៍​ទាំង​អស់​លើ​សំណង់​ហេដ្ឋារចនា​សម្ព័ន្ធ ដែលមាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ តាមលក្ខខណ្ឌ​នៃ​កិច្ច​សន្យា​​មក​ឲ្យ​ ស្ថាប័ន​មាន​សមត្ថកិច្ច​វិញ។
របៀបដាំត្រកួួន
របៀបក្នុងការដាំត្រកួនដោយឬស
ទី១យើងដាំដោយឬសគឺវាងាយស្រួលក្នុងការទទួលផលពីព្រោះពេលដែលយើងទទួលផលគឺយើងត្រូវដកវាទាំងឬស ហើយវាងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដី ទី២ពេលដែលយើងដាំវាគឺដាំមួយដងពីព្រោះយើងដកវាទាំងឬស ហើយយើងអាចដាំវាឡើងវិញបាន ទី៣រយៈពេលកន្លះខែ ទៅ ១៥ថ្ងៃ
ច្បាប់ស្តីពីការបោះផ្សាយនិងការជួញដូរមូលបត្រមហាជន
ឧបសម្ព័ន្ឋ​នៃ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​ការ​បោះ​ផ្សាយ និងការ​ជួញដូរ​មូល​បត្រ​មហាជន​ សទ្ទានុក្រម​សម្រាប់​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​ច្បាប់​នេះ
ប៉ុន្តែ​សំណើ​លក់​ជាសាធារណៈមិន​រាប់​បញ្ចូល​នូវ៖
របៀបដាំត្រកួួន
របៀបក្នុងការដាំត្រកួនដោយគ្រាប់
ទី១យើងងាយស្រួលក្នុងការដាំ​ និង ថែរក្សាវាដូចគ្នា ទី២យើងងាយស្រួលក្នុងការចំណាយផ្សេងៗដូចជាៈ ចំណិញថវិកា ចំនិញពេលាក្នុងការដាំឡើងវិញ ទី៣គឺធ្វើឲ្យយើងងាយស្រួលមិនបាចដាំឡើងវិញ គឺយើងដាំហើយ យើងគ្រាន់តែកាន់វា បន្ទាប់មកយើងស្រោចវា និង ដាក់ជីដូចដែលយើងដាំដំបូងគឺយើងអាចទទួលផលបាន២ទៅ៣ម្ដងទៀត ទី៤ចំនិញកំលាំងក្នុងការដាំឡើងវិញ និង ទទួលផលបានច្រើនដង ទី៥រយៈពេលដាំគឺប្រើរយៈដូចគ្នាគឺកន្លះខែ ទៅ១៥ថ្ងៃ នោះយើងនិងទទួលផល
ច្បាប់ស្តីពីការបោះផ្សាយនិងការជួញដូរមូលបត្រមហាជន
ឯកសារយោង
គណៈកម្មការ​មូលបត្រ​កម្ពុជា
ឃុំប្ញស្សីក្រោក
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១៧ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
រូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺ
right|thumb|300px| ក្នុងធរណីមាត្រ រូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺ (Bretschneider's formula) ជារូបមន្តសំរាប់គណនាក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណ។ រូបមន្តននេះត្រូវបានរកឃើញដោយអ្នកគណិតវិទ្យាជនជាតិអាល្លឺម៉ង់​ឈ្មោះ Carl Anton Bretschneider (១៨០៨ - ១៨៧៨) ។
ដែល
រូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺ (Bretschneider's formula) ផ្ទៀងផ្ទាត់ចំពោះគ្រប់ចតុកោណ ទាំងចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់ និងមិនចារឹកក្នុងរង្វង់។
សំរាយបញ្ជាក់រូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺ
តាង S ជាក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណ ABCD ។ នោះគេបាន
ហេតុនេះ
តាមទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស យើងបាន
ពីព្រោះជ្រុងទាំងពីរស្មើនឹងការ៉េនៃប្រវែងអង្កត់ទ្រូង BD ។ គេអាចសរសេរឡើងវិញ
ជំនួសវាក្នុងរូបមន្តខាងលើចំពោះ 4S^2 \,
គេអាចសរសេរវាឡើងវិញ
តាង (កន្លះបរិមាត្រចតុកោណ)
សមីការខាងលើក្លាយជា
រូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺចំពោះរង្វាស់ជ្រុងនិងរង្វាស់អង្កត់ទ្រូង
right|thumb|ចតុកោណ ABCD មានរង្វាស់អង្កត់ទ្រូង m និង n ករណីដែលគេស្គាល់រង្វស់ជ្រុង a, b, c, d និងរង្វាស់អង្កត់ទ្រូង m, n នៃចតុកោណ រូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺកំនត់ដោយ
សំរាយបញ្ជាក់តាមលក្ខណៈវ៉ិចទ័រ
ក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណ ABCD ដែលមាន AC និង BD ជាអង្កត់ទ្រូងកំនត់ដោយ
ដោយ
និង
គេបាន
ជំនួស (**) ចូលក្នុង (*) គេបាន
រូបមន្តទាក់ទង
រូបមន្តប្រេឆ្នៃដឺ (Bretschneider's formula) ជារូបមន្តទូទៅនៃរូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា (Brahmagupta's formula) ចំពោះក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់ ដែលជារូបមន្តទូទៅនៃរូបមន្តហេរ៉ុង ចំពោះក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ។
ជី កុង
តាវជី (ថ្ងៃទី២ កុម្ភៈ ១១៣០–ថ្ងៃទី១៦ ឧសភា ១២០៧) ត្រូវបាន​គេស្គាល់ជាទូទៅថា ជា ជី កុង ជា​ព្រះសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាមួយអង្គនៅសម័យ រាជវង្សសុងខាងត្បូងនៃ​ប្រទេសចិន។ ឈ្មោះកំនើតរបស់លោក​គឺ លី ស៊ីវយាន (李修元)។
ឃុំសឿ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១១ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរអ្នកសឿ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
អ្នកនិពន្ធវ័យក្មេង
អ្នកនិពន្ធវ័យក្មេង (អង់គ្លេស៖ Cambodia Super Writer) ជា​កម្មវិធី​ប្រកួតប្រជែង​លើ​កញ្ចក់​ទូរទស្សន៍​ផ្នែ​ក​សរសេរ និងនិពន្ធមុនដំបូង​គេប​ង្អស់​នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលនាំមក​ជូន និង​រក្សាសិទ្ធិផ្ដាច់មុខដោយផលិតកម្ម ទីក្រុង ភាពយន្ត (Town Production)។
កម្មវិធីនេះបង្កើតឡើង​ដើម្បី​លើកទឹកចិត្តដល់យុវវ័យ ដែលស្រឡាញ់​វិស័យ​សិល្បៈ មិនត្រឹមតែជាការ​សម្ដែង រាំ ច្រៀងប៉ុណ្ណោះទេ។ កម្មវិធីនេះនឹងបង្ហាញ​ស្នាដៃ​អ្នកនិពន្ធបទភ្លេងថ្មីវ័យក្មេង និង​មាន​ទេពកោសល្យថ្មីៗជាច្រើន ដែលជាធនធាន​ដ៏សំខាន់​សម្រា​ប់ការអភិវឌ្ឍន៍​វិស័យសិល្បៈខ្មែរយើង។
ឈាន
ឈាន Jhāna​ (झान) ជាពាក្យបាលី ចំណែកភាសាសំស្រ្កឹតគេហៅថា ធ្យាន (Dhyāna, ध्यान) មានន័យថា សមាធិ ឬភាវៈ នៃសមាធិ ។  ក្នុងភាវៈនៃសមាធិ ឈានមានលក្ខណៈសម្គាល់ដោយការតម្កល់ចិត្តជ្រៅក្នុងភាវនាកម្ម និងការស្ងប់អារម្មណ៍  ។  មានការពិភាក្សាអំពីឈាន ក្នុងគម្ពីរបាលីនិង ក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ បន្ទាប់ពីមានក្រិតវិន័យ របស់សាសនាមក  ។  មកដល់ សព្វថ្ងៃនេះ ពុំមានការពិភាក្សាច្រើន តាមការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្រ្ត អំពីឈាន ទេ  ។
ការ​ប្រតិបត្តិ​ឈាន​នៅ​សម័យ​បុរាណ
ក្នុងគម្ពីរជំនាន់ដើម ឈានបានត្រូវយកមកបង្រៀនថា ជាភាវៈនៃការស្មឹងស្មាធិ៍សតិ ឲ្យមូលទៅលើកាយទាំងមូល ដែលចិត្តទៅជាមាន ថាមពលនិងស្ងប់ស្ងៀម ប៉ុន្តែមិនមែនកករឹងឡើយ ហើយក្នុងស្ថានភាពបែបនេះអាចឲ្យគេ​ពិនិត្យមើលដំណើរហូរទៅនៃការ ប្រែប្រួល ហើយបញ្ញាក៏កើតឡើង ។  ស្នាដៃ​អក្សរសិល្ប៍​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទជំនាន់ក្រោយៗ ជាពិសេសគម្ពីរព្រះវិសុទ្ធិមគ្គ រាប់រៀបឈានថាជាការជាប់នៅ ដែលអារម្មណ៍ជ្រើសរើសណាមួយ បានស្រូបយកនិងជ្រួតជ្រាប ពេញបរិបូណ៌ទៅក្នុងចិត្ត មានលក្ខណៈជាឯកគ្គតា (ចិត្តមូលតែមួយ)  ។  ព្រះពុទ្ធ​ក៏បានចូលកាន់ឈាន ក្នុង​ការស្វែង​រក​សម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ដូចបានរៀបរាប់ក្នុងគម្ពីរដើម  ។  ហើយក៏គេបានឃើញក្នុងគម្ពីរសុត្តន្ត​បិដកជារឿយៗ ឲ្យសាវ័កទាំងឡាយចម្រើនឈានជាផ្លូវបដិបត្តិដើម្បី​ការត្រាស់ដឹងនិងរំដោះទុក្ខ  ។  ចំណុចសំខាន់នៃការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធគឺថាអប្បនាសមាធិត្រូវប្រកបទៅដោយញាណនៃការរំដោះ  ។
មុននឹងព្រះអង្គចូលបរិនិព្វាន ព្រះពុទ្ធបានចូលក្នុងឈានតាមវិធី អនុលោម និង បដិលោម ហើយការរលត់នៃជីវិតរបស់ព្រះអង្គ កើតឡើងបន្ទាប់ពីឈានទី ៤ ។  ការប្រៀនប្រដៅដ៏ល្បីរបស់ព្រះពុទ្ធ ចំពោះការបដិបត្តិឲ្យបានសម្រេចឈាន គឺអានាបានស្សតិ ដែលគេរកឃើញក្នុងអានាបានស្សតិសូត្រ និង​នៅ​កន្លែង​ផ្សេងៗ​ទៀត  ។
ថ្នាក់នៃឈាន
ក្នុងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក​ ព្រះពុទ្ធបានសម្ដែងប្រាប់ អំពីការឡើងកម្រឹតនៃឈាន ៨ ថ្នាក់ ។  ឈាន ៤ ដំបូងជាសមាធិមានរូប ហៅថារូបជ្ឈាន និង​ឈាន​ ៤ ​ទៀត​ជាសមាធិឥតរូប ហៅថាអរូបជ្ឈាន  ។  ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា រូបជ្ឈាន ទាក់ទងទៅនឹងការរស់នៅ ដោយរីករាយនិងរួចខ្លួនអំពីទុក្ខ  ។  ឈានគឺភាវៈនៃសមាធិ ដែលចិត្តបានរួចចាកនីវរណធម៌ ៥ (កាមច្ឆន្ទ, ព្យាបាទ, ថីនមិទ្ធ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ច និងវិចិកិច្ឆា) ហើយចាប់តាំងពីទុតិយជ្ឈាន (ឈានទី ២) ឡើងទៅ មិនអាចមានគំនិតរាយមាយឡើយ  ។  ការចុះស៊ប់ក្នុងឈានអាចតាំងនៅបានជាច្រើនម៉ោង  ។  ឈានធ្វើឲ្យចិត្តរបស់អ្នកចម្រើន បានរឹងមាំហើយអាចចូលជ្រៅទៅក្នុងធម្មជាតិពិត នៃវត្តមានរបស់ធម៌  ។  នៅមានការសម្រេចឈាន ៤ ថ្នាក់ទៀត ដែលជ្រៅជាងនេះ គឺបានសម្រេចអរូបភព ជួនកាលគេហៅថាអរូបជ្ឈាន​ដែល​ខុសគ្នាអំពីរូបជ្ឈាន  ។  ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធិកៈ ពាក្យឈានមិនបានយកមកប្រើ​ដើម្បីសំគាល់ថ្នាក់អរូបជ្ឈានទេ ប៉ុន្តែថ្នាក់អរូបជ្ឈាននីមួយៗ ត្រូវគេរាប់រៀងគ្នាបន្តអំពីរូបជ្ឈាន ៤ មក  ។  ការត្រាស់ដឹងចំពោះស្ថានអរូប​ទាំងអស់​អាចសម្រេចបានកាលណាគេ​ឆ្លងផុតឈានទី ៨  ។
រូបជ្ឈាន
ផ្តោតទៅលើ​សមាធិ (concentration)  ។  សមាធិជ្រៅដែលហៅថា រូបជ្ឈាន (material / meditations of form, rūpa jhāna) មាន ៤ ថ្នាក់ គឺ :
១- បឋមជ្ឈាន ឬ ឈាន ទី ១:
បឋមជ្ឈានមានអង្គ ៥ គឺ:
ក- វិតក្កៈ គឺសេចក្តីត្រិះរិះរលឹកទុកក្នុងអារម្មណ៍
ខ- វិចារៈ គឺសេចក្តីពិចារណាដុសខាត់អារម្មណ៍
គ- បីតិ សេចក្ដីឆ្អែតកាយ ឆ្អែតចិត្ត អាចញ៉ាំងកាយនិងចិត្តឲ្យពេញ
ឃ- សុខៈ គឺសេចក្តីស្រួលកាយស្រួលចិត្ត
២- ទុតិយជ្ឈាន ឬឈាន ទី ២:
ទុតិយជ្ឈានមានអង្គ ៣ គឺ:
ក- បីតិ = នៅមាន
ខ- សុខៈ = នៅមាន
គ- ឯកគ្គតា = នៅមាន ។
៣- តតិយជ្ឈាន ឬឈាន ទី ៣:
តតិយជ្ឈានមានអង្គ ២​ គឺ:
ក- សុខៈ = នៅមាន
៤- ចតុត្ថជ្ឈាន ឬឈាន ទី ៤:
ចតុត្ថជ្ឈានមានតែឯកគ្គតាចិត្ត
ក- ឧបេក្ខា = ចិត្តនៅជាកណ្តាល ​ ។ ​
ខ- ឯកគ្គតា = នៅមាន​
អរូបជ្ឈាន
អរូបជ្ឈាន (immaterial / the formless jhānas, arūpajhānas) មាន ៤ ថ្នាក់ គឺ ៖
អាកាសានញ្ចាយតនៈ (Dimension of Infinite Space)
ទំហ៊ុំអាកាសគ្មានទីបំផុត ។  អរូបជ្ឈានទី១នេះមានការដឹងដោយវិញ្ញាណនូវទំហ៊ុំគ្មានទីបំផុតនៃអាកាស ព្រមជាមួយឯកគ្គតាចិត្ត និង ផស្សៈ វេទនា សញ្ញា ចេតនា វិញ្ញាណ ឆន្ទៈ អធិមោក្ខៈ វិរិយៈ សតិ ឧបេក្ខា និងមនសិការៈ  ។
វិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ (Dimension of Infinite Consciousness)
ទំហ៊ុំវិញ្ញាណគ្មានទីបំផុត ។  អរូបជ្ឈានទី២នេះមានការដឹងដោយវិញ្ញាណនូវទំហ៊ុំគ្មានទីបំផុតនៃវិញ្ញាណ ព្រមជាមួយឯកគ្គតាចិត្ត និង ផស្សៈ វេទនា សញ្ញា ចេតនា វិញ្ញាណ ឆន្ទៈ អធិមោក្ខៈ វិរិយៈ សតិ ឧបេក្ខា និងមនសិការៈ  ។
អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ (Dimension of Nothingness)
ទំហ៊ុំនៃចន្លោះទទេ ។  អរូបជ្ឈានទី៣នេះមានការដឹងដោយ វិញ្ញាណនូវទំហ៊ុំនៃចន្លោះទទេ ព្រមជាមួយឯកគ្គតាចិត្ត និង ផស្សៈ វេទនា សញ្ញា ចេតនា វិញ្ញាណ ឆន្ទៈ អធិមោក្ខៈ វិរិយៈ សតិ ឧបេក្ខា និងមនសិការៈ  ។
នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ (Dimension of Neither Perception nor Non-Perception)
អំពីមុខងាររបស់អរូបជ្ឈានទី៤នេះ គេនិយាយថា គេចេញពីការបានសម្រេចឈាន ប្រកបដោយសតិរលឹក ។  ពេលចេញពីការសម្រេចឈាន ប្រកបដោយសតិរលឹកមក គេសំគាល់របស់ដែលពីមុន បានផ្លាស់ប្តូរនិងរលត់ទៅថា អើហ្ន៎របស់ដែលគ្មានពីមុន បានកើតឡើងយ៉ាងដូច្នេះ! របស់ដែលកើតឡើងរួចហើយ ក៏រលត់បាត់បង់ទៅវិញយ៉ាងដូច្នេះ! ។ ចំពោះរបស់នោះ គេស្ថិតនៅក្នុងភាពមិនស្រឡាញ់មិនស្អប់ សេរី មិនជាប់ជំពាក់ រួចរំដោះ មិនទាក់ទង និងប្រកបដោយការយល់ដឹងគ្មានឧបសគ្គ  ។  គេយល់ដឹងថា នៅមានការរំដោះខ្លួនឆ្ងាយទៀត ហើយការតាមរកឲ្យបានការរំដោះនៅទីនោះ ពិតជាសម្រាប់ខ្លួនរបស់គេ  ។
នៅក្នុងសូត្រ អរូបទាំង៤ថ្នាក់នេះ មិនបានរាប់ថាជាឈានទេ ។  តាមគម្ពីរបូរាណថា ព្រះពុទ្ធ បានសិក្សាអរូបជ្ឈាន ទី៣ និង ទី៤ អំពីគ្រូ ២ អង្គ គឺ អាឡារកលម មុនដំបូង និង ឧទ្ទករាមបុត្ត ជាចុងក្រោយ មុនពេលដែលព្រះអង្គ បានសម្រេចការត្រាស់ដឹង  ។  គ្រូទាំង២អង្គនេះប្រហែលជាអ្នកបួស ក្នុងប្រពៃណីសាសនាព្រាហ្មណ៍  ។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ជ្រាបថា អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ និង នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ មិននាំផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វានឡើយ ហើយព្រះអង្គក៏ចាកចេញ ពីគ្រូទាំង ២ នោះទៅ  ។  ព្រះពុទ្ធមានព្រះបន្ទូល ក្នុងអរិយបរិយេសនសូត្រថាៈ
"គំនិតមួយបានកើតឡើងដល់តថាគតថា ធម៌នេះមិននាំឆ្ពោះទៅកាន់ ការរួចផុតពីជាប់ជំពាក់ ការរួចទុក្ខ ការរំលត់ទុក្ខ សេចក្តីស្ងប់រំងាប់ ការដឹងប្រកដ ការត្រាស់ដឹង និងការរួចពីចំណងទេ ប៉ុន្តែធម៌នេះគ្រាន់តែឲ្យកើតជាថ្មី នៅក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈប៉ុណ្ណោះ ព្រោះមិនជាការគួរដល់តថាគត តថាគតក៏ចាកចេញទៅ ។ "
ការសូន្យទៅនៃវេទនា និង សញ្ញា
ព្រះពុទ្ធបានរកឃើញ ដោយព្រះអង្គឯង ផុតអំពី នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ទៅការសូន្យទៅនៃ វេទនា និង សញ្ញា ដែលសេចក្តីអធិប្បាយពន្យល់ធម៌ និង អក្សរសាស្រ្តរបស់អ្នកសិក្សាបានហៅថា ឈាន ទី៩ ។  ចំពោះឈាន ទី៩ នេះ មានពាក្យពោលថាៈ ឃើញដោយសេចក្តីយល់ដឹង អាសវៈទាំងឡាយរបស់គាត់ ដល់ទីបំផុតហើយ  ។  ពេលចេញពីការសម្រេចឈាន ប្រកបដោយសតិរលឹកមក គេសំគាល់របស់ដែលពីមុនបានផ្លាស់ប្តូរ និង រលត់ទៅថា អើហ្ន៎របស់ដែលគ្មានពីមុន បានកើតឡើងយ៉ាងដូច្នេះ! របស់ដែលកើតឡើងរួចហើយ ក៏រលត់បាត់បង់ទៅវិញយ៉ាងដូច្នេះ! ។ ចំពោះរបស់នោះ គេស្ថិតនៅក្នុងភាពមិនស្រឡាញ់មិនស្អប់ សេរី មិនជាប់ជំពាក់ រួចរំដោះ មិនទាក់ទង និងប្រកបដោយការយល់ដឹងគ្មានឧបសគ្គ  ។  គេយល់ដឹងថា គ្មានការរំដោះខ្លួនឆ្ងាយទៀតទេ ហើយការតាមរក ឲ្យបានការរំដោះនៅទីនោះ ពិតជាមិនមែនសម្រាប់ខ្លួនរបស់ គេទេ  ។  អ្នកដែលបានសម្រេចដល់ថ្នាក់នេះ គឺជា ព្រះអនាគាមិ និង ព្រះអរហន្ត  ។  ក្នុងសេចក្តីដកស្រង់ខាងលើនេះ ព្រះពុទ្ធបានលើកយកមកពន្យល់ថា ព្រះសារីបុត្តបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត ដោយសារឡើងដល់ឈាន ទី៩ នេះ  ។
ការប្រើឈាន
ដោយនីវរណធម៌ ៥ សាបសូន្យទៅជាច្រើនថ្ងៃ បន្ទាប់ពីគេចូលទៅក្នុងឈាន អ្នកចម្រើន ឈាននឹងមានអារម្មណ៍ភ្លឺស្វាងល្អ មានសតិរលឹក ពេញទៅដោយមេត្តា សន្តិភាពនិង ពន្លឺ ក្រោយពេលដែលគេបាន ចម្រើនឈានរួចហើយ ។  នេះបើតាម អជហ្នព្រហ្ម អាចឲ្យគេយល់ច្រឡំថា គេបានសម្រេចការត្រាស់ដឹងហើយ  ។  ភាវៈនៃឈានមិនអាចនាំទៅ ដល់ការត្រាស់ដឹងបាន ដោយខ្លួនឯងទេ ព្រោះឈាន​គ្រាន់តែកំចាត់បង់នូវកិលេស  ។  អ្នកចម្រើនឈានត្រូវប្រើភាវៈនៃឈាន ជាឧបករណ៍ សម្រាប់បណ្តុះបញ្ញា និងប្រើសម្រាប់ចូលជ្រៅទៅក្នុង សេចក្តីពិតនៃបាតុភូតធម្មជាតិ តាមរយៈការយល់ដឹងផ្ទាល់ខ្លួន ដែលនឹងនាំទៅកាន់ការផ្តាច់បង់កិលេស និងសម្រេចព្រះនិព្វាន  ។  ជាធម្មតាគេរៀបរាប់អំពីឈាន តាមធម្មជាតិនៃចេតសិក ដែលកើតឡើងក្នុងភាវៈរបស់ ឈានទាំងនេះ ៖
១- សកម្មភាពរបស់ចិត្តដែលឡើងកាន់អារម្មណ៍ ( វិតក្កៈ )
២- ចិត្តជាប់នៅក្នុងអារម្មណ៍ ( វិចារៈ )
៣- សេចក្តីរីករាយ ( បីតិ )
៤- សេចក្តីសុខ ( សុខៈ )
៥- ចិត្តកណ្តាលឥតសុខឥតទុក្ខ ( ឧបេក្ខា )
៦- ចិត្តមូលក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ ។
ភាវៈនៃឈាន៤ថ្នាក់គឺៈ
១- បឋមជ្ឈាន ( វិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា ) ។  នីវរណធម៌៥បានសាបសូន្យអស់ ទៅ សល់នៅតែបរមសុខដែលរឹងមាំ  ។
២- ទុតិយជ្ឈាន ( បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា ) ។  សកម្មភាពនៃចិត្តទាំងឡាយត្រូវឈប់ នៅមានតែបរមសុខតែម៉្យាង ការអាចបង្កើតកុសលចេតនាក៏ត្រូវឈប់ដូចគ្នាដែរ  ។
៣- តតិយជ្ឈាន ( សុខៈ ឯកគ្គតា ) ។  បរមសុខក៏រលត់អស់ពាក់កណ្តាល (បីតិ)  ។
៤- ចតុត្ថជ្ឈាន ( ឧបេក្ខា ឯកគ្គតា ) ។  បរមសុខពាក់កណ្តាលទៀត (សុខៈ) ក៏រលត់អស់ជាហេតុឲ្យដល់នូវភាវៈឥតសុខឥតទុក្ខ ដែលព្រះពុទ្ធហៅថា សុខុមសុខពិតប្រាកដ (ប្រសើរជាងបីតិនិងសុខៈ)  ។
គម្ពីរធម៌បានពន្យល់ថា គេមិនត្រូវរកឲ្យបានសម្រេច ឈានខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែគេត្រូវរៀនធ្វើឈានមួយ ឲ្យបានថ្នឹកសិន ទើបយកឈានបន្ទាប់ទៀត ។  ការថ្នឹកក្នុងឈានគឺ អាចចូលឈានបានតាមបំណង ហើយស្ថិតនៅក្នុងឈាន បានយូរតាមបំណង ចេញអំពីឈានបានដូចចិត្ត ពិសោធន៍ឃើញអង្គឈាននិមួយៗ( វិតក្កៈ វិចារៈ បីតិ សុខៈ ឯកគ្គតា ) តាមការដែលត្រូវធ្វើ  ។  សេចក្តីពន្យល់ទាំងនេះ ហាក់ដូចជាប្រាប់ថា អង្គរបស់ឈានថ្នាក់ក្រោម អាចបង្ហាញខ្លួននៅក្នុឈានលើៗបាន បើសិនជាគេមិនបាន ចម្រើនឲ្យបានត្រឹមត្រូវ  ។  ព្រះពុទ្ធទ្រង់ទូន្មានសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ឲ្យផ្ចឹតផ្ចង់ក្នុងការធ្វើឈានឲ្យមានលំនឹងមាំមួនល្អ ថែមទៀត  ។
ភាវៈដំបូងនៃឈាន
ព្រះយោគាវចរផ្សេងគ្នា ពិសោធន៍ឃើញនិមិត្តផ្សេងគ្នាដែរ ហើយអ្នកចម្រើនខ្លះមិនឃើញអ្វីទាល់តែសោះ ។  អ្នកចម្រើនម្នាក់ ដែលធ្វើសមាធិច្រើនសារ  ក៏អាចឃើញនិ មិត្តខុសៗគ្នាក្នុងលើកនិមួយៗ  ។  និមិត្តទាំងនោះអាចជាទី សប្បាយ គួរឲ្យភ័យខ្លាច គួរឲ្យស្អប់ គួរឲ្យរន្ធត់ ឬជាធម្មតា  ។  ដោយសមាធិមានកំរិតកាន់តែជ្រៅទៅ ការដឹងអំពីដង្ហើមនិងខ្លួនប្រាណ ក៏បាត់អស់រលីង សល់តែការដឹងដោយចិត្ត ប៉ុណ្ណោះ  ។  ក្នុងភាវៈបែបនេះ អ្នកចម្រើនដែលខ្វះការពិសោធន៍ អាចភិតភ័យហើយគិតថា បើគេនៅតែបន្តសមាធិតទៅទៀត គេនឹងស្លាប់មិនខាន ព្រោះគេលែងដឹងអំពីដង្ហើម និងខ្លួនប្រាណរបស់គេទាំងអស់  ។  គេមិនត្រូវភិតភ័យដូច្នេះឡើយ គេត្រូវបន្តសមាធិតទៅទៀត ដើម្បីឲ្យបានសម្រេចឈាន (អប្បនាសមាធិ)  ។
ការហាត់ធ្វើឈានឲ្យថ្នឹក
យោគាវចរបន្ទាប់ពីបានឧបចារសមាធិ ត្រូវហាត់ឈានដំបូងឲ្យបានស្ទាត់ល្អ មុននឹងឡើងកាន់ឈានខ្ពស់តទៅទៀត ។  ការហាត់ឲ្យស្ទាត់ជំនាញនេះ មាន៥យ៉ាងគឺៈ
សូត្រជំនាន់មុនបាននិយាយថា ភាពល្អបំផុតរបស់ឯកវាសី (អ្នករស់នៅឆ្ងាយពីសង្គម) នៅត្រង់ដែលអាច សម្រេចឈានមួយណាក៏បាន ហើយតស៊ូរនឹងឈាន ដោយគ្មានការពិបាក ។  ព្រះអរហន្តប្រភេទនេះ បានរួចរំដោះទាំងពីរផ្លូវ  ។  ព្រះអង្គស្ទាត់ជំនាញក្នុងការធ្វើឈាន ហើយក៏យល់ដឹងច្បាស់ អំពីសេចក្តីខកចិត្តចំពោះឈានទាំងនោះ នៅ ពេលចុងក្រោយបង្អស់ដែរ បើពុំនោះសោតទេ ព្រះអង្គនឹងធ្លាក់ចុះ ទៅក្នុងបញ្ហាដដែល ដូចគ្នាក្នុងរឿងគ្រូទាំង២ ដែលព្រះពុទ្ធបានរៀនអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈឈាន និង នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈឈាន ថាជាការសម្រេចចុងក្រោយបង្អស់នោះ  ។  បញ្ហានោះស្ថិតនៅត្រង់ការឃើញអ្វីៗថាទៀង (និច្ចំ) ចំពោះអ្វីៗដែលមិនទៀងពិត (អនិច្ចំ)  ។
ព្រះពុទ្ធ និង ឈាន
ព្រះពុទ្ធពុំមែនមិនយល់ព្រម អំពីការសម្រេច ហើយនិងអំពីអរូបជ្ឈានទេ ប៉ុន្តែគឺចំពោះទ្រឹស្តីទាំងមូលរបស់គ្រូព្រះអង្គ ដោយមកពីវាមិនឲ្យសម្រេចព្រះនិព្វាន ។ ពេលនោះព្រះអង្គក៏បានធ្វើទុក្ករកិរិយាយ៉ាងខ្លាំង ដែលក្នុងទីបំផុត ព្រះអង្គនៅតែខកព្រះទ័យដដែល  ។  បន្តមកទៀត ព្រះអង្គនឹកឃើញអំពីឈាន ដែលព្រះអង្គបានធ្វើ កាលពីវ័យកុមារ ហើយព្រះអង្គក៏យល់ដឹងថា នេះហើយជាផ្លូវ ទៅកាន់ការត្រាស់ដឹង ដោយពិត  ។
តាមមហាសច្ចកសូត្រ ព្រះពុទ្ធទ្រង់នឹកឃើញដល់ ភាវៈនៃឈានដែលព្រះអង្គបានចូលដោយចៃដន្យ កាលពីនៅក្នុងវ័យកុមារ ហើយព្រះអង្គក៏បោះបង់ទុក្ករកិរិយា ដែលព្រះអង្គបានធ្វើនោះចោលទៅ ។  តថាគតបានរលឹកឃើញម្តងនោះកាលដែលព្រះវររាជបិតាកំពុងធ្វើពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល  ។  តថាគតកំពុងតែអង្គុយនៅក្រោមម្លប់ដើមព្រីង ពេលនោះ ឆ្ងាយផុតពីអារម្មណ៍ផ្សេងៗ តថាគតបានចូលកាន់បឋមជ្ឈាន ហើយតាំងនៅក្នុងឈាន បីតិ និង សុខៈកើតឡើងអំពីសេចក្តីស្ងប់ សម្បយុត្តដោយវិតក្កៈ និង វិចារៈ  ។  តើឈាននេះអាចជាផ្លូវឲ្យដល់ ការត្រាស់ដឹងឬទេ? ពេលនោះដោយសារការដើរតាម ការចងចាំពីមុន ក៏បានមកនូវការសម្រេចផល “ នេះហើយជាផ្លូវត្រាស់ដឹងដ៏ពិត “ ។
តាមឧប្បក្កិលេសសូត្រ បន្ទាប់ពីរកឃើញហេតុនៃឧបសគ្គផ្សេងៗ ហើយគ្របសង្កត់ ឧបសគ្គទាំងនោះបានមក ព្រះពុទ្ធអាចឆ្លងកាត់ និមិត្ត ហើយចូលកាន់ឈាន ទី១ ដល់ ទី ៤ ។
"តថាគតបានឃើញពន្លឺ និង ឃើញរូប ទាំង ២ យ៉ាង ។  រំពេចនោះពេលដែលការឃើញពន្លឺ និង រូប បានរលត់ទៅ តថាគតគិតថា តើមានអ្វីជាហេតុជាបច្ច័យ ឲ្យពន្លឺ និង រូបរលត់ទៅ? ហើយចូរអ្នកពិចារណា ដូច្នេះថា សំណួរបានកើតឡើងដល់តថាគត ហើយដោយសារសេចក្តីសង្ស័យ កម្លាំងសមាធិក៏ធ្លាក់ចុះ ហើយកាលណាកម្លាំងសមាធិធ្លាក់ចុះ ពន្លឺ និង រូបក៏រលត់ទៅ  ។  តថាគតធ្វើកុំឲ្យសំណួរកើតឡើងដល់ តថាគតទៀត តថាគតបានទប់ឲ្យនៅក្នុងការប្រឹងប្រែង ខ្លាំងក្លា បានទទួលឃើញនូវពន្លឺ និង រូប  ។  រំពេចនោះបន្ទាប់ពីការឃើញពន្លឺ និង រូបបានរលត់ទៅ តថាគតគិតថា តើមានអ្វីជាហេតុជាបច្ច័យ ឲ្យពន្លឺ និង រូបរលត់ទៅ? ហើយចូរអ្នកពិចារណាដូច្នេះថា សេចក្តីមិនប្រយ័ត្ន កើតមានដល់តថាគត ព្រោះតែសេចក្តីមិនប្រយ័ត្ន និង ការចុះអន់ថយ នៃសមាធិចិត្តរបស់តថាគត ពន្លឺ និង រូបក៏រលត់បាត់ទៅ  ។  តថាគតត្រូវតែប្រតិបត្តិតាមវិធីមួយដើម្បីកុំឲ្យសេចក្តីសង្ស័យ និង ការមិនប្រយ័ត្នកើតឡើងដល់តថាគតម្តងទៀត  ។ "
តាមរបៀបដូចខាងលើនេះ ព្រះពុទ្ធជួបឧបសគ្គច្រើនទៀត ដែលជាហេតុឲ្យពន្លឺរលត់ទៅ ហើយព្រះអង្គបានរកឃើញផ្លូវចេញ ពីឧបសគ្គទាំងនោះបាន ។  ឧបសគ្គទាំងនោះរាប់បញ្ចូលថីនមិទ្ធៈ ការភិតភ័យ សេចក្តីរីករាយ សេចក្តីរវើយ ការប្រឹងហួស ការប្រឹងខ្វះ រាគៈ ការដឹងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ និងសមាធិហួសកំរិតលើវិធី  ។  ទីបំផុតព្រះ អង្គបានឆ្លងដល់ពន្លឺ ហើយចូលទៅក្នុងឈានបាន  ។  សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងឧបកិលេសសូត្រ បង្ហាញថែមទៀត នូវការដែលព្រះអង្គរកឃើញផ្លូវទៅដល់ឈាន ៤ ដំបូង ដែលក្រោយមកព្រះអង្គយល់ថាជា សម្មាសមាធិ  ។
“ ម្នាលអនុរុទ្ធ កាលណាតថាគតដឹងថា សេចក្តីសង្ស័យជា ភាពមិនបរិសុទ្ធរបស់ចិត្ត តថាគតបោះបង់ សេចក្តីសង្ស័យចោល ភាពមិនបរិសុទ្ធរបស់ចិត្ត ។  កាលណាតថាគតដឹងថា សេចក្តីប្រមាទ ថីនមិទ្ធៈ ការភិតភ័យ សេចក្តីរីករាយ សេចក្តីរវើយ ការប្រឹងហួស ការប្រឹងខ្វះ រាគៈ ការដឹងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ និងសមាធិហួសកំរិតលើវិធី តថាគតបោះបង់ (ដល់) សមាធិហួសកំរិតលើវិធី ភាពមិនបរិសុទ្ធនៃចិត្ត  ។  ម្នាលអនុរុទ្ធ កាលណាតថាគតដឹងថា សេចក្តីសង្ស័យជា ភាពមិនបរិសុទ្ធនៃចិត្ត តថាគតបោះបង់ សេចក្តីសង្ស័យចោល ភាពមិនបរិសុទ្ធនៃចិត្ត  ។  កាលណាតថាគតដឹងថា សេចក្តីប្រមាទ ថីនមិទ្ធៈ ការ ភិតភ័យ សេចក្តីរីករាយ សេចក្តីរវើយ ការប្រឹងហួស ការប្រឹងខ្វះ រាគៈ ការដឹងអារម្មណ៍ ផ្សេងៗ និងសមាធិហួសកំរិតលើវិធី តថាគតបោះបង់ (ដល់) សមាធិហួសកំរិតលើវិធី ភាពមិនបរិសុទ្ធនៃចិត្ត ដូច្នេះតថាគតគិតថា តថាគតបានបោះបង់ចោល ភាពមិនបរិសុទ្ធនៃចិត្ត  ។  ឥឡូវនេះសមាធិនឹងចម្រើន ដោយវិធី៣យ៉ាង...ហើយយ៉ាងដូច្នេះអនុរុទ្ធចម្រើនសមាធិប្រកបដោយវិតក្កៈនិងវិចារៈ, ចម្រើនសមាធិគ្មានវិតក្កៈ ប៉ុន្តែប្រកបដោយវិចារៈ, ចម្រើនសមាធិគ្មានវិតក្កៈទាំងគ្មានវិចារៈ, ចម្រើនសមាធិប្រកបដោយបីតិ, ចម្រើនសមាធិមិនប្រកបដោយបីតិ, ចម្រើនសមាធិជាមួយសុខៈ,​ចម្រើនសមាធិប្រកបដោយឧបេក្ខា... ។ ម្នាលអនុរុទ្ធ កាលណាតថាគតចម្រើនសមាធិ ប្រកបដោយវិតក្កៈនិងវិចារៈ​ដល់​ការ​ចម្រើន...កាលណាសមាធិសម្បយុត្តដោយ ភាពត្រឹមត្រូវ សេចក្តីដឹងពិតឃើញពិតក៏កើតឡើងចំពោះតថាគត ការរំដោះខ្លួនរបស់តថាគត មិនរ​ង្គោះរង្គើរ​ឡើយ​នេះ​ហើយជាជាតិចុងក្រោយ របស់តថាគត ឥឡូវនេះគ្មានអ្វីគួរជាបច្ច័យទៀតទេ ។
ក្នុងសូត្រទាំងឡាយ ការសម្រេចអរូបជ្ឈាន ពុំដែលលើកមក និយាយថាជាឈានទេ ។  ការសម្រេចផ្នែកអរូបនេះ ទាក់ទងច្រើនទៅខាង ការធ្វើឲ្យរីកធំ ចំណែកឯរូបជ្ឈានវិញ ផ្តោតទៅលើការស្មឹងស្មាធ គឺសមាធិ  ។  ពិតមែនតែភាវៈនៃសមាធិ ពុំមែនជាគោលបំណងចុងក្រោយ ប៉ុន្តែវាពិតជាផ្លូវដែលនាំឲ្យទៅដល់គោលបំណងនោះ  ។  សេចក្តីអធិប្បាយ៣នៅក្នុងពោជ្ឈង្គសម្បយុត្ត បានប្រាប់ឲ្យដឹងថា ពួកជនដទៃក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនាបានប្រកាសថា ពួកគេក៏បានចម្រើនការស្មឹងស្មាធ បែបដូចការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ រួមទាំងសមាធិផងដែរ  ។  ជនទាំងនោះបានសួរព្រះពុទ្ធថា តើមានការខុសគ្នា ដូចម្តេចរវាងការបង្រៀនរបស់ពួកគេ និងការបង្រៀនរបស់ព្រះអង្គ? ព្រះពុទ្ធមិនឆ្លើយដោយការពន្យល់ ពីសម្មាទិដ្ឋិទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គប្រាប់ជនទាំងនោះថា ពួកគេមិនយល់គ្រប់គ្រាន់ អំពីការបដិបត្តិរបស់ សមាធិទេ ។  ពិតមែនតែព្រះពុទ្ធមិនមែនជាអ្នកទី១ ដែលបានសម្រេចអរូបជ្ឈាន ការរៀបចំកំរឹតជាន់ថ្នាក់ របស់សមាធិ ជាឈាន៤ ជារបៀបថ្មីរបស់ព្រះពុទ្ធ  ។  បន្ទាប់មកគេខ្ចីរបៀបថ្មីនេះ ក្នុងភាពមិនគ្រប់គ្រាន់ ដាក់ចូលទៅក្នុងមោក្សធម៌ (Mokṣadharma) ដែលជាផ្នែកមួយនៃមហាភារត (Mahābhārata)  ។  ហាក់ដូចជាក្នុងយោគៈ Yoga របស់ពួកព្រាហ្មណ៍ជំនាន់ដើម អរូបភពអាចសម្រេចបានដោយបន្តពីរូបសមាធិ (រូបជ្ឈាន) ទៅ  ។  យោគៈនេះបានត្រូវយកមកបង្រៀន តាមតែការរើសយករបស់សិស្ស នៅក្នុងអត្ថបទ ផ្នែកពុទ្ធកៈជំនាន់ដើមផងដែរ  ។  ម្យ៉ាងទៀតវិធីសំខាន់ ក្នុងការបង្រៀន ដើម្បីការសម្រេចអរូបជ្ឈាន ក្នុងគម្ពីរជំនាន់ចាស់ គឺបន្ទាប់ពីបានសម្រេចឈានទី៤មក គេត្រូវបន្តកិច្ចការរបស់គេ ទៅក្នុងអាកាសានញ្ចាយតនៈទៀត  ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
សារៈប្រយោជន៍នៃទឹក
water
និយមន័យទឹក
ទឹក​ គឺ​ជា​សារធាតុ​មួយ​នៃ​ទូទៅ​បំផុត​ដែល​នៅ​លើ​ផែនដី​នេះ​។ គ្រប​ដ​ណ្ត​ប់​ជាង 70​% នៃ​ផ្ទៃ​នៃ​ភព​ផែនដី​នេះ​វា​ជា​ការ​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​។ សូម្បី​តែ​នៅ​ក្នុង​វាល​ខ្សាច់​មួយ​ដែល​វា​មិនមែន​ជា​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ស្វែង​រក​ទឹក​, ប្រសិន​បើ​អ្នក​ដឹង​ពី​កន្លែង​ដែល​ត្រូវ​រក​មើល​។ ​ទឹក​​ ក្រុម​អ្នក​វិទ្យា​សាស្ត្រ​ជឿ​ថា​ចំនួន​ទឹកប្រាក់​នៃ​ទឹក​នៅ​លើ​ផែន​ដី​មិន​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ចិត្ដ​ដឹងគុណ​លើស​ម៉ោង​។ នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​ផ្សេង​ទៀត​ចំនួន​ទឹកប្រាក់​នៃ​ទឹក​ដែល​មាន​នៅ​លើ​ភព​ផែនដី​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គឺ​មាន​​ចំនួន​ដូច​គ្នា​នោះ​គឺ​នៅ​លើ​ផែនដី​ក្នុង​រជ្ជកាល​របស់​ដា​យ​ណូ​ស័​រ​។
«​ការ​ស្លាប់​របស់​ខ្ញុំ​ស្រេកទឹក​! " ជា​ការ​ប្រសើរណាស់​, អ្នក​គ្រាន់​តែ​អាច​។ វា​ស្តាប់​ទៅ​ហាក់បីដូចជា​សាមញ្ញ​ណាស់​។ H20 - ពីរ​ផ្នែក​អ៊ីដ្រូសែន​និង​អុក​ស៊ី​សែន​ជា​ផ្នែក​មួយ​។ សារធាតុ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា​ទឹក​នេះ​គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ធាតុ​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​ដើម្បី​សុខភាព​និង​មាន​សារៈ​សំខាន់​ណាស់​ដែល​រាងកាយ​របស់​អ្នក​ពិត​ជា​មាន​ជាក់លាក់ ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​គ្រោះ​រាំង​ស្ងួត នៅ​ក្នុង​កន្លែង​ដើម្បី​ការពារ​ការ​ខ្សោះ​ជាតិ​ទឹក​និង​ការ​ធានា​បាន​នូវ​ការ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​របស់​អ្នក​។ ទឹក​អាច​នឹង​មាន​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​ប៉ុន្តែ​មិន​ត្រូវ​យក​វា​សម្រាប់​ការ​ទទួល​។
ទឹក​ water ធ្វើ​ឱ្យ​បាន​ច្រើន​ជាង​ពីរ​ភាគ​បី​នៃ​ទម្ងន់​ខ្លួន​របស់​មនុស្ស​ឡើង​ហើយ​គ្មាន​ទឹក​ទេ​យើង​នឹង​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​ពីរ​បី​ថ្ងៃ​។ ខួរក្បាល​របស់​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៃ​ទឹក 95​% ឈាម​គឺ 82​% និង​សួត 90​% ។ ការ​ធ្លាក់​ចុះ​តែ 2​% នៅ​ក្នុង​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ទឹក​រាងកាយ​របស់​យើង​អាច​បង្ក​ឱ្យ​មាន​គ​ស​្ញ​ន​ការ​ខះ​ជាតិទឹក​: ការ​ចងចាំ​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ស្រពិចស្រពិល​បញ្ហា​ជា​មួយ​នឹង​គណិតវិទ្យា​ជា​មូលដ្ឋាន​និង​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ផ្តោ​ត​លើ​ការ​បោះពុម្ព​តូច​ជាង​មុន​ដូច​ជា​អេក្រង់​កុំព្យូទ័រ​។ (តើ​អ្នក​កំពុង​មាន​បញ្ហា​ក្នុង​ការ​អាន​នេះ​ឬទេ​? ផឹក​ឡើង​!​) ខ្វះ​ជាតិ​ទឹក​ស្រាល​ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​មូលហេតុ​ទូទៅ​បំផុត​នៃ​ការ​អស់កម្លាំង​ពេល​ថ្ងៃ​។ ប្រមាណ​ចិតសិប​ប្រាំ​ភាគរយ​នៃ​ជនជាតិ​អាមេរិក​ដែល​មាន​កម្រិត​ស្រាល​, ការ​ខ្សោះ​ជាតិ​ទឹក​រ៉ាំរ៉ៃ ។ ស្ថិតិ​គួរ​ឱ្យ​ខ្លាច​ណាស់​សម្រាប់​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍​ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​ទឹក​គឺ​អាច​រក​បាន​ងាយស្រួល​តាម​រយៈ​ទឹក​ម៉ាស៊ីន​ឬ​ដប​។
ទឹក​បាន​បម្រើ​ការ​ជា​ប្រេង​រំអិល​មួយ ទឹក​បាន​បម្រើ​ការ​ជា​ប្រេង​រំអិល​មួយ​នៅ​ក្នុង​ការ​រំលាយ​អាហារ​និង​ដំណើរការ​រាងកាយ​ផ្សេង​ទៀត​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​។ ទឹក​នៅ​ក្នុង​ទឹកមាត់​របស់​យើង​អាច​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ទំពារ​និង​លេប​ធានា​ម្ហូប​អាហារ​ដែល​នឹង​ធ្លាក់​ចុះ​បំពង់​អាហារ​បាន​យ៉ាង​ងាយ​ស្រួល​។ ទឹក lubricates សន្លាក់​និង​ឆ្អឹង​ខ្ចី​របស់​យើង​និង​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ពួក​គេ​ទៅ (លើកលែងទោស pun បាន​) ផ្លាស់ទី​កាន់​តែ​ច្រើន fluidly ។ នៅ​ពេល​ដែល​ខ្វះ​ជាតិ​ទឹក​, របប​រាងកាយ​ទឹក​ឆ្ងាយ​ពី​សន្លាក់​។ រំអិល​តិច​ស្មើ​កកិត​កាន់តែ​ច្រើន​និង​ដែល​អាច​ប​ណ្តា​ល​ឱ្យ​សន្លាក់​ជង្គង់​និង​ការ​ឈឺ​ខ្នង​មាន​សក្តា​នុ​ពល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​រង​របួស​និង​ជំងឺ​រលាក​សន្លាក់​។ ទោះ​បី​ជា​រង្វង់​របស់​យើង​ត្រូវ​ការ​ឱ្យ​បា​នើ​ន​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​ទឹករំអិល​ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​យ៉ាង​ល្អ​ហើយ​នៅ​តែ​មាន​សុខភាព​ល្អ​។
ទឹក​និយ័ត​កម្ម​សីតុណ្ហភាព​រាងកាយ រាងកាយ​របស់​យើង​អាច​គ្រប់គ្រង​លើ​កំ​ដៅ​តាម​រយៈ​ញើស​ចេញ​ពី​ក្រពេញ​ញើស​នៅ​ស្បែក​និង​ពី​ការ​ហួត​ដែល​ផលិត​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ត្រជាក់​មួយ​។ ឈាម​ត្រូវ​បាន​ប​ញ្ជួ​ន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​នៅ​ជិត​ទៅ​លើ​ផ្ទៃ​នៃ​ស្បែក​ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​វា​អាច​ត្រូវ​បាន​ត្រជាក់​ហើយ​បន្ទាប់​មក​បាន​អនុវត្ត​ការ​ត្រលប់​ទៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង​នៃ​រាងកាយ​ផង​ដែរ​។ និយាយ​នៅ​ក្នុង​បរិស្ថាន​ត្រជាក់​មួយ​ស្បែក​រក្សា​សី​តុ​ណ្ហា​ភាព​រាងកាយ​ឱ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ដោយ shunting ឈាម​ចេញ​ពី​ផ្ទៃ​ខាងក្រៅ​នោះ​ដោយហេតុនេះ​អភិរក្ស​កំ​ដៅ​នៅ​ក្នុង​រាងកាយ​។ ចលនា​នៃ​ទឹក​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​កោសិកា​របស់​យើង​ក៏​ដឹក​ជញ្ជូន​ដ៏​សំខាន់​ប្លា​ស្មា​ឈាម​ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ 92​% នៃ​ទឹក​។ ប្លា​ស្មា​ឈាម​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ buffering មាន pH រាងកាយ​របស់​ចរាចរ​អង់​ទី​ករ​មក​ពី​ប្រព័ន្ធ​ភាពស៊ាំ​និង​ការ​គ្រប់គ្រង​តុល្យភាព​អូស្មូស​ទាំង​អស់​ដែល​បាន​ជួយ​ដើម្បី​រក្សា​សីតុណ្ហភាព​រាងកាយ​ត្រឹមត្រូវ​។
រុក្ខជាតិ និងសត្វទាំងឡាយ ក៏ដូចជាមនុស្សលោក ត្រូវការទឹកជាចាំបាច់សម្រាប់ជីវិតរស់នៅ។ ទឹកដែលយើងបរិភោគចូលទៅ មួយចំណែកធំជួយធ្វើឲ្យឈាមនៅក្នុងខ្លួនរាវល្អ ម្យ៉ាងទៀត វាជួយបញ្ជូនសារធាតុសម្រាប់ទ្រទ្រង់ទៅ​គ្រប់ផ្នែកនៃរាងកាយ ដើម្បីរក្សាឲ្យកាយនេះរីកចំរើនធំធាត់ មានជីវិត។ នៅពេលដែលយើងបែកញើស ទឹកជួយរក្សាកំដៅក្នុងរាងកាយឲ្យនៅដដែល។ ទឹកក៏មាននាទីសំខាន់ផងដែរក្នុងការជួយបញ្ជូន​អុកស៊ីសែនពីសួត ទៅក្នុងរាងកាយ។ ទឹកដែល​មាននៅក្នុងមាត់ ឬហៅថាទឹកមាត់ មាននាទីជួយឲ្យអណ្តាតដឹងរសអាហារ និងជួយធ្វើឲ្យអាហារម៉ត់ល្អពេលដែលយើងទំពាអាហារ។ ទឹកមួយផ្នែកជំរុញសារធាតុពុលឲ្យចេញមកក្រៅ ដែលយើងហៅថា ទឹកនោម។ ទឹកគឺជា​ចំណែក​មួយ យ៉ាងសំខាន់នៃរាងកាយមនុស្ស។
ទឹកគឺជាគ្រឿងផ្សំចំបងនៃភេសជ្ជៈគ្រប់ប្រភេទ មានដូចជា ទឹកដោះគោ ទឹកផ្លែឈើ ស្រា ជាដើម។ ទឹកដែលមនុស្សយើងអាចបរិភោគបាន ហៅថា ទឹកផឹក ឬទឹកសម្រាប់បរិភោគ។ ទឹកសមុទ្រ គឺជាទឹកដែលមានរសប្រៃ គេមិនអាចយកមកប្រើជាទឹកសម្រាប់បរិភោគបានទេ ប៉ុន្តែ គេអាចទាញយកប្រយោជន៍ពីទឹកសមុទ្របាន ដោយយកទៅធ្វើជាអំបិល។ ទឹកទន្លេ ឬទឹកបឹង ជាដើម គឺជាទឹកសាប ជាទឹកធម្មជាត ដែលភាគច្រើន គេអាច​យកមកធ្វើជាទឹកសម្រាប់ផឹកបាន។ តាមការស្រាវជ្រាវ បានឲ្យដឹងថា ទឹកដែលចាត់ជាទឹកស្អាត សម្រាប់បរិភោគបាន មាន៣%ប៉ុណ្ណោះ នៅលើផែនដី ក្រៅពីនោះគឺជាទឹកប្រៃ។.
តេត្រាអែត
តេត្រាអែតឬ ចតុត័ល(Tetrahedron) is ពហុត័ល(polyhedron)ដែលបង្កើតដោយមុខបួនជាត្រីកោណ ហើយមុខបីជួបគ្នាត្រង់កំពូលនីមួយៗ ។តេត្រាអែតនិយ័តគឺជាតេត្រាអែតដែលមានមុខទាំងបួនជាត្រីកោណសម័ង្ស ហើយវាជាប្រភេទមួយនៃសូលីតប្លាតូនិច(Platonic solids)​ ។
380px|right|តេត្រាអែត
រូបមន្តចំពោះតេត្រាអែតនិយ័ត
ចំពោះតេត្រាអែតនិយ័តដែលមានជ្រុងប្រវែង a
មាឌនៃតេត្រាអែត
Video|«880px|right|តេត្រាអែត បើV\, ជាមាឌរបស់តេត្រាអែតគេបាន
ដែលB\,ជាផ្ទៃបាត និងh\,ជាកំពស់ពីបាតទៅកំពូល ។
ចំពោះតេត្រាអែតដែលមានកំពូល និង  គេបាន
បើគោលតំរុយត្រូវបានជ្រើសរើសនៅត្រង់ D\, នោះ D=0\, ដូចនេះ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
រូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា
ក្នុងធរណីមាត្រ រូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា (Brahmagupta's formula) ជារូបមន្តសំរាប់រកក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណមួយចំនួន​ ដែលគេស្គាល់រង្វាស់ជ្រុង និង មុំមួយចំនួននៃចតុកោណនោះ។ ក្នុងទំរង់​ទូទៅរបស់វា រូបមន្តនេះអាចរកក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់។
ទំរង់គ្រឹះ
ទំរង់គ្រឹះ​និងងាយចង់ចាំរបស់វាគឺថា រូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា​អាចអោយយើង​កំនត់បាននូវ​ក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់​ដែលជ្រុងមានរង្វាស់ជ្រុង a b c និង d ។ ក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណនេះកំនត់ដោយៈ
ដែល p គឺជាកន្លះបរិមាត្រនៃចតុកោណ កំនត់ដោយ
ក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់​គឺអាចមានតំលៃអតិបរមា​ចំពោះចតុកោណមួយចំនួនដែលគេស្គាល់រង្វាស់ជ្រុងរបស់វា។
បំណកស្រាយរូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា
frame|right|
ក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់ = ក្រលាផ្ទៃនៃ + ក្រលាផ្ទៃនៃ
ប៉ុន្តែដោយសារ ABCD ជាចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់ គេបាន ហេតុនេះ  ដូច្នេះ
ដោយជំនួស (ពីព្រោះមុំ A និង មុំ C ជាមុំបំពេញគ្នា) រួចផ្តុំវាឡើង យើងបាន
ជំនួសវាក្នុងសមីការក្រលាផ្ទៃ យើងបាន
តាមរូបមន្ត គេបាន
តាង (ជាកន្លះបរិមាត្រនៃចតុកោណ ABCD) យើងបាន
ដោយបំបាត់ការ៉េ ដោយបំពាក់រឹសការ៉េ យើងបានរូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតាដូចខាងក្រោម
រូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតាចំពោះចតុកោណមិនចារឹកក្នុងរង្វង់
ក្នុងករណីចតុកោណមិនចារឹក្នុងរង្វង់ទេ រូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតាអាចត្រូវបានបន្លាយ​ដោយវាស់មុំឈមគ្នាពីរនៃចតុកោណ៖
ដែល \theta \, ជាកន្លះផលបូកនៃមុំឈមទាំងពីរ។ (គូនៃមុំគឺមិនទាក់ទងគ្នាទេ ប្រសិនបើមុំពីរផ្សេងទៀតត្រូវបានយក ហើយកន្លះផលបូករបស់វាជាមុំបំពេញនៃ \theta \, ។ ពីព្រោះ គេបាន
រូបមន្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជារូបមន្តប្រេតស៍ឆ្នេឌើ (Bretschneider's formula) ដោយយោងតាមគេហទំព័រ_MathWorld រូបមន្តប្រេតស៍ឆ្នេឌឺត្រូវបានគេសរសេរជា
ដែល m និង n ជារង្វាស់អង្កត់ទ្រូងនៃចតុកោណ។
វាជាលក្ខណៈនៃចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់ (និងទីបំផុតជាមុំចារឹកក្នុងរង្វង់) ដែលផលបូកមុំឈមនៃចតុកោណស្មើនឹង ១៨០° ។ ហេតុដូចនេះ ក្នុងករណីចតុកោណចារឹកក្នុងរង្វង់ ដូចនេះ
ផ្តល់នូវទំរង់គ្រឹះនៃរូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា។
ទ្រឹស្តីបទពាក់ព័ន្ធ
ទំនាក់ទំនងរវាងទំរង់ទូទៅ និង ទំរង់បន្លាយ​នៃរូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា គឺមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងរបៀបដែល​ទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស​បន្លាយជា​ទ្រឹស្តីបទពីតាករ។
__លាក់មាតិកា__
ភ្នំវល្លិ
ភូមិសាស្រ្តភ្នំវល្លិ៖
ភ្នំវល្លិជាភ្នំមួយដែលស្ថិតនៅខេត្តកែបផងដែរ។ ហើយវាសម្បូរទៅដោយព្រៃឈើតូច ធំ និងមានសត្វរស់នៅជាច្រើនដូចជា៖ សត្វស្វា សត្វទោច ខ្លាត្រី ខ្លាឃ្មុំ ចចក មាន់ព្រៃ ដំរី ខ្លា ពស់ អណ្តើក ជ្រូកព្រៃ ពង់រូល កំប្រុក សត្វប្រមា ប្រើស ឈ្លូស…..សត្វទាំងអស់នេះវារស់នៅជួវជុំគ្នាទៅដោយសុខក្សេមក្សាន្តនៅក្នុងព្រៃឈើដ៏ត្រជាក់ត្រជុំគ្មានអ្នកណាមកឆាឆៅឡើយ។ ដើមឈើតូចធំបានផ្តល់សម្រស់យ៉ាងស្រស់ស្អាតដល់ធម្ម​ជាតិ វាបានធ្វើអោយដីមានភាពត្រជាក់ត្រជុំពោរពេញទៅដោយផាសុខភាព។ នៅពេលនោះសត្វដែលរស់នៅក្នុងព្រៃឈើរស់នៅដោយគ្មានការភ័យខ្លាចឬព្រួយបារម្ភអ្វីឡើយ។ នៅសម័យនោះគ្មានប្រជាជនណាម្នាក់ហានចូលទៅព្រៃភ្នំនោះទេ ដោយសារពួកគេខ្លាចសត្វព្រៃ។​ ណាមួយមានពួកខ្មែរក្រហមរស់នៅទីនោះផងដែរ ហើយពួកខ្មែរក្រហមជាមនុស្សអង់អាចនឹងមិនចេះខ្លាចសត្វព្រៃទើបពួកគេអាចនៅទីនោះបាន ពួកគេរស់នៅទីនោះដោយមានការរួបរួមសាមគ្គីគ្នាមិនអោយមានការបែកបាក់គ្នាឡើយ។​ ពួកគេរស់នៅដោយប្រុងប្រយ័ត្នយ៉ាងខ្លាំងមិនថាពេលយប់ឬពេលថ្ងៃឡើយ​ ការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់ពួកគេដោយសារពួកគេបានរៀន នឹងបានហ្វឹកហាត់កន្លងមក។ហើយនៅទីនោះផ្លូវដែលចូលទៅគឺមានផ្លូវតូចជាលក្ខណៈផ្លូវរទេះគោ មានព្រៃស្បូវ ព្រៃសងសម្បងហើយនៅជុំវិញទីនោះគឺមានមនុស្សរស់នៅដោយមានការភ័យខ្លាចនិងប្រុងប្រយ័ត្នមួយចំណែកផងដែរ។ជូនកាលពេលខ្លះមានពួកខ្មែរក្រហមចុះមកសម្លាប់ប្រជាជនដែលរស់នៅតំបន់នោះហើយមានពួកកងទ័ព ឈ្លប ទាហាន នឹងប៉ូលីស មិនងាយចាញ់ពួកទាហានឡើយ ដោយសារពួកវាមានបច្ចេកទេសខ្ពស់និងបានហ្វឹកហាត់ពីមុនមក។​ នៅអំឡុងពេលពួកគេកំពុងបាញ់គ្នាពួគទាហ៊ានបានរត់ចោលបន្ទាយ ហើយបានវិលត្រឡប់ទៅទីកន្លែងដើមវិញគឺផ្ទះរបស់ពួកគេហើយមានការបង្កើតជាក្រុមៗនឹងមានការត្រួតពិនិត្យច្បស់លាស់នៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលពួកគេបានធ្វើដំណើរ។​នៅពេលពួកទាហ៊ានបានវិលត្រឡប់មកបន្ទាយវិញដោយដឹងថាពួកសត្រូវបានទៅបាត់អស់ហើយទើបពួកទាហ៊ានមិនភ័យខ្លាចឡើយ។មេដឹកនាំបានណែនាំប្រាប់កូនចៅគ្រប់គ្នាៗអោយចេះប្រុងប្រយ័ត្ន ចេះសាមគ្គីគ្នាជាកម្លាំង ដើម្បីតតាំងទល់ជាមួយពួកខ្មាំងគ្រប់ពេលវេលា។ លុះពេលក្រោយក្រុមរបស់ខ្មែរក្រហមឡើងព័ទ្ធបន្ទារបស់ក្រុមទាហ៊ានបានច្បាំងជាមួយកងទ័ពរបស់ក៏រត់អស់ទៅ។ ក្រុមខ្មែរក្រហមបានចុះតាមភូមិស្រុករ​បស់ប្រជាជនពួកវាបានស្អប់ទាហ៊ាន ឈ្លូប ប៉ូលីស នគរបាលហើយបានគិតថា ពួកទាំងនេះសុទ្ធតែពួកជញ្ជូកឈាមរបស់ប្រជាជន។ វាបានសម្លាប់ មេភូមិ មេឃុំ មានអ្វីផ្សេងទៀតដែលពួកគេមិនចូលចិត្ត។ក្រោយមកប្រពន្ធ​ កូន របស់អ្នកទាំងនោះបានយំសោកស្តាយជាខ្លាំងដោយសារគេសម្លាប់ប្តីរបស់ខ្លួន។ហើយបានដាក់បណ្តាសសាដល់អ្នកដែលបានសម្លាប់ប្តីរបស់គេ លុះពេលក្រោយមកមានក្រុមយានបានច្បាំងជាមួយក្រុមពួកខ្មែរក្រហមនៅពេលនោះពួកខ្មែរក្រហមវបានច្បាំងជាមួយចាញ់រត់បាត់អស់ទៅ។ នៅពេលលុះក្រោយមកដែលរស់នៅតំបន់ជិតភ្នំវល្លិឬឆ្ងាយបានដឹងថាភ្នំវល្លិគ្នានមនុស្សរស់នៅទៀតទេ។ ទើបពួកគេបានចាប់ឆ្ការព្រៃធំតូចដើម្បីយកកន្លែងនោះធ្វើជាកន្លែងភូមិតូចមួយនិងចាប់ផ្តើមនាំគ្នាធើ្វផ្ទះតូចៗនឹងរស់នៅទីនោះយ៉ាងមានសេចក្តីសុខជាមួយគ្រូសាររបស់ពួកគេ។ហើយគេមានសម្ការដើម្បីដាំដំាណាំផ្សេងៗចិញ្ចឹមគ្រួសារនិងផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ពួកគេ។​ ហើយគេបានដាំដំណាំមានដូចជា៖ ធុរេន ម្រេច ស្វាយ ខ្នុរ ទៀប ដូង ចេក​ ល្ហុង ល្មុត ជាពិសេស​ដំណាំម្រេចដំណាំនេះវាបានទាក់ទាញដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលពួកគេទាំងនោះបានមកទស្សនាឬមកលេងនៅជុំវិញតំបន់ឆ្នេរកែបហើយក៏បន្តដំណើររបស់ពួកគេទៅលេងនៅឯភ្នំវល្លិដែលជារមណីយដ្ធានមួយស្ថិតនៅខេត្តកែប។ប្រជាជនបានអភិវឌ្ឈន៏តំបន់នោះអោយទៅជាកន្លែងដែលមានរមណីយដ្ធាន និងជាកន្លែងធម្មជាតិស្រស់បំព្រងសម្រាប់ភ្ញៀវទស្សនា។ ប្រជាជនបានចាប់ដីនៅទីនោះបានរាប់សិបលានហិចតា នៅពេលមានដីឡើងថ្លៃពួកគេបានលក់ដីនោះអោយទៅអ្នកដែលមកទិញដីនោះធ្វើជារមណីយដ្ធានឬជាចម្ការដើម្បីដាំដំណាំផ្សេងៗ…។
ប្រាសាទកុដ្តិស្វរៈ
ឯកសារ:Kutisvara big.jpg
សូមមើល៖ https://km.wikipedia.org/wiki/ប្រាសាទកុដីស្វរ
សមភាពគួរកត់សំគាល់
ខាងក្រោមនេះជាសមភាពគួរកត់សំគាល់មួយចំនួនដែលគេប្រើញឹកញាប់នៅក្នុងគណិតវិទ្យា៖ ចំពោះគ្រប់ចំនួនពិត a និង b គេបាន៖
ឃុំស្រះរាំង
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកមង្គលបុរី ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ៩ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកមង្គលបូរី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ