cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
វៀតណាម
នយោបាយ
ក្រុមអភិរក្សនិយម ដែលប្រឆាំង ឬពន្យាការបើកប្រទេស ព្រោះខ្លាចកើតមានចលនា “វិវត្ដនាការសន្ដិវិធី” (peaceful evolution) ដែលកើតមកពីការបើកប្រទេស។
ក្រុមអ្នកកណ្ដាល សម្របសម្រួលរវាងក្រុម ២ ខាងលើ ដឹកនាំដោយលោកអតីតប្រធានាធិបតី ចឺន ឌឹក លឿង ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមត្រូវទទួលយករបត់នៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសឱ្យបានយូរអង្វែងនិងបើកទូលាយខ្លាំងឡើង តែមិនអាចដើរទៅបានក្នុងជំហានដ៏លឿននោះទេ។
វៀតណាមមានបោះឆ្នោតសភាជាតិ សម័យទី១១ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ឧសភា ឆ្នាំគ.ស ២០០២ មានសមាជិកសរុបទាំងអស់ ៤៩៨ រូប មានសមាជិកឯករាជ្យត្រឹមតែ ២ រូប នៅសល់ប៉ុន្មានជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្ដដែលបានទទួលការជ្រើសរើសពីបក្សកុម្មុយនីស្ដ។ សភាជាតិមានអាណត្ដិ ៥ ឆ្នាំ មានតួនាទីខាងផ្នែកច្បាប់ តែងតាំង ឬដកប្រធានាធិបតី ប្រធានរដ្ឋសភា និងនាយករដ្ឋមន្ដ្រី។
សភាជាតិថ្មីបានបើកអង្គប្រជុំកាលពីថ្ងៃទី១៩ កក្កដា ឆ្នាំគ.ស ២០០២ ដោយសភាបានកំណត់គោការណ៍សំខាន់ៗ ដូចជា ទទួលស្គាល់លទ្ធផលការបោះឆ្នោត កាលពីថ្ងៃទី១៩ ឧសភា។ ជ្រើសតាំងគណៈកម្មការផ្សេងៗ ប្រចាំសភា ការជ្រើសតាំងលោកង្វៀន វ៉ាន់ អាន ឱ្យកាន់តំណែងប្រធានសភាតទៅទៀត (កាលពីថ្ងៃទី២៣ កក្កដា)។
ការជ្រើសតាំងលោក ចឺន ឌឹក លឿង ឱ្យកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីតទៅទៀត (កាលពីថ្ងៃទី២៤ កក្កដា) និងជ្រើសតាំងលោក ហ្វាន វ៉ាន់ ខាយ ឱ្យកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ដ្រីតទៅទៀត (កាលពីថ្ងៃទី២៥ កក្កដា) និងបានមានការកែសម្រួលគណៈរដ្ឋមន្ដ្រីកាលពីថ្ងៃទី៨ សីហា ២០០២ ដោយក្នុងគណៈរដ្ឋមន្ដ្រីថ្មី ២៦ រូប មានរដ្ឋមន្រ្ដីដែលបានទទួលការតែងតាំងថ្មី ១៥​ រូប ដែលភាគច្រើនជាមនុស្សជំនាន់ថ្មីដែលមានចំណេះដឹងនិងសមត្ថភាព មានច្រើននាក់ធ្លាប់កាន់តំណែងរដ្ឋមន្រ្ដីក្នុងក្រសួងផ្សេងៗ រួចហើយ។ ក្រៅពីនេះនៅមានការបង្កើតក្រសួងថ្មី ៣ ទៀតដូចជា ក្រសួងធនធានធម្មជាតិនិងបរិស្ថាន ក្រសួងប្រៃសនីយ៍និងទូរគមនាគមន៍ និងក្រសួងផ្នែកខាងក្នុង ដែលជាក្រសួងបង្ហាញឱ្យឃើញពីទិសដៅនៃការធ្វើបដិវត្ដសេដ្ឋកិច្ច និងការគ្រប់គ្រងប្រទេស។ ពេលពិចារណាលើចំណុចនេះ ប្រហែលជាមិនមានផលប៉ះពាល់ចំពោះសម័្ពន្ធភាពរវាងវៀតណាមនិងប្រទេសផ្សេងៗ ទៀត ដែលប្រព្រឹត្ដិទៅយ៉ាងល្អនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះទេ។ រូបភាពតូច|ប្រធានាធិបតីវៀតណាម លោក ង្វៀន ហ្វូចុង ផែនការបដិវត្ដន៍ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរាជការប្រចាំឆ្នាំគ.ស ២០០១-២០១០ ផ្ដោតលើ ៤ ចំណុចសំខាន់ ដូចជា ការធ្វើបដិវត្ដប្រព័ន្ធច្បាប់ ការធ្វើបដិវត្ដទម្រង់អង្គការ ការលើកកម្ពស់សមត្ថភាពរបស់មន្រ្ដីរាជការ និងការធ្វើបដិវត្ដខាងផ្នែកឃ្លាំង។
ភូមិសាស្ដ្រ
វៀតណាមជាប្រទេសដែលមានផ្ទៃដីរាងជាទ្រវែង និងមានលក្ខណៈភូមិសាស្រ្ដជាភ្នំខ្ពស់បាំងរវាងទំនាបទន្លេដែលមានដីមានជីរជាតិរវាងភាគខាងជើងនិងភាគខាងត្បូង តែមានភ្នំដែលមានព្រៃស្ដុកត្រឹមតែ ២០% តែប៉ុណ្ណោះ។ វៀតណាមជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោម ៦ ប្រទេសដែលមានជីវចម្រុះច្រើនបំផុត ដោយមានពូជឈើ ១៣០០០ ប្រភេទ និងពូជសត្វជាង ១៥០០០ ប្រភេទ។
លក្ខណៈភូមិសាស្រ្ដ
-មានទំនាបទន្លេធំៗ ២ គឺ ភាគខាងជើងជាតំបន់ទំនាបទន្លេក្រហម និងភាគខាងត្បូជាតំបន់ទំនាបទន្លេមេគង្គ។ រូបភាពតូច|ផែនទីតំបន់វៀតណាម -មានតំបន់ខ្ពង់រាបនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេស និងជាភូមិភាគដែលមានភ្នំហ្វានស៊ីប៉ាំង ដែលជាភ្នំខ្ពស់បំផុត ៣១៤៣ ម៉ែត្រ (១០៣១២ft) ស្ថិតនៅក្នុងខេត្ដឡាវកាយ ជាកំពូលភ្នំខ្ពស់ជាងគេនៅឥណ្ឌូចិន។
លក្ខណៈអាកាសធាតុ
ជាអាកាសធាតុមូសុងតំបន់ក្ដៅ ឆ្នេរសមុទ្រផ្នែកខាងកើតបើកស្រឡះទទួលរបបខ្យល់មូសុងឥសានដែលបក់មកពីសមុទ្រចិនខាងត្បូង ធ្វើឱ្យមានរបបខ្យល់មូសុងនិងព្យុះខ្យល់គួចតំបន់ក្ដៅ ទើបមានភ្លៀងធ្លាក់ជោគជាំក្នុងរដូវរងារ អាចដាំស្រូវបាន ២ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ (ភ្លៀងធ្លាក់ពេញមួយឆ្នាំ បានទទួលរបបខ្យល់មូសុងឥសាន)។
ជាប្រទេសដែលមានសំណើមប្រមាណ ៨៤% ពេញមួយឆ្នាំ មានបរិមាណទឹកភ្លៀងពី ១២០ ទៅ ៣០០ សង់ទីម៉ែត្រ និងសីតុណ្ហភាពមធ្យមពី ៥ អង្សារសេ (៤១ អង្សារហ្វារិនហៃ) ទៅ ៣៧ អង្សារសេ (៩៩ អង្សារហ្វារិនហៃ)។
ព្រំដែន
ប្រទេសវៀតណាមមានប្រវែងព្រំដែនសរុប ៤៦៣៨ គីឡូម៉ែត្រ (២៨៨៣ ម៉ាយ) ដោយជាប់នឹងប្រទេសកម្ពុជាប្រវែង ១២២៨ គីឡូម៉ែត្រ (៧៦៣ ម៉ាយ) ជាប់ប្រទេសចិន ១២៨១ គីឡូម៉ែត្រ (៧៩៦ ម៉ាយ) និងប្រទេសឡាវ ២១៣០​ គីឡូម៉ែត្រ (១៣២៤ ម៉ាយ)។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
រូបភាពតូច|ផ្នែករដ្ឋបាលវៀតណាម ខេត្តនៃវៀតណាម ប្រទេសវៀតណាមបែងចែកជា ៥៨ ខេត្ដ និង ៥ ក្រុង
ប្រជាសាស្ត្រ
រូបភាពតូច|ជនជាតិវៀតណាម(ហៅថា គិញ) នៅទីក្រុងហាណូយ ប្រជាជនមានចំនួន ៨៤.២៣ លាននាក់ មានដង់ស៊ីតេប្រជាជនជាមធ្យម ២៥៣ នាក់ក្នុងមួយគម២ មានជនជាតិវៀតណាម ៨៦% ។ ក្រៅពីនេះ នៅមានជនជាតិផ្សេងៗ ទៀត ដូចជា តាយ ថៃ មៀង ហួ(ចិន) ខ្មែរ​ នុង មុង។
វប្បធម៌
តាមរយៈការស្រាវជ្រាវក្នុងឆ្នាំគ.ស ១៩៩៩ ប្រទេសវៀតណាមមានប្រជាជនដល់ទៅ ៨០% ដែលចាត់ទុកថាខ្លួនឯងមិនមានសាសនា ដែលនៅសេសសល់ពីនោះគឺគោរពរសាសនាខុងជឺ តាវ ពុទ្ធមហាយាន រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ប្រូតេស្ដង់ និងផ្សេងៗ តែក៏មានពួកមុស្លីមដែលរបស់នៅខាងភូមិភាគនិរតី ដែលជាជនជាតិចាម។
ក្នុងការទំនាក់ទំនងគេប្រើភាសាវៀតណាម ដែលកាលពីឆ្នាំគ.ស ១៩២០ អ្នកជំនាញការវៀតណាមបានធ្វើប្រជាមតិក្នុងការចង់ប្រើតួអក្សររ៉ូម៉ាំង (quoc ngu) ជំនួសតួអក្សរចិន (Chu Nom) ក្នុងការសរសេរភាសាវៀតណាម។
ពិធីបុណ្យផ្សេងៗ
បុណ្យតេត ជាបុណ្យសាសនាដែលសំខាន់បំផុត មានឈ្មោះពេញថា “តេតង្វៀនដាន” មានន័យថា បុណ្យនៃពន្លឺដំបូងក្នុងឆ្នាំថ្មី មានរៀបចំធ្វើឡើងក្នុងរវាងចុងខែមករាដល់ដើមខែកុម្ភៈ ជាពិធីបុណ្យឆ្លងជំនឿលើអាទិទេព លទ្ធិតាវ ខុងជឺ និងសាសនាព្រះពុទ្ធ និងជាការគោរពបុព្វបុរស។
ពិធីបុណ្យកណ្ដាលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ ត្រូវនឹងថ្ងៃ ១៥ កើត ខែ ៨ រៀងរាល់ឆ្នាំ អ្នកស្រុកប្រកួតគ្នាធ្វើនំពៀកកូយួន(បាន់ត្រាំងធូ) ព្រមទាំងរៀបចំក្បួនហែរ លេងម៉ុងសាយនាគ ដើម្បីជាការបង្ហាញសេចក្ដីគោរពចំពោះដួងព្រះច័ន្ទ។
កសិកម្ម
រូបភាពតូច|វាលស្រែភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាម មានផលិតផលកសិកម្មដូចជា ស្រូវ កៅស៊ូ តែ កាហ្វេ ថ្នាំជក់ ម្រេច(ក្នុងឆ្នាំគ.ស ២០០៦ នាំចេញជាង ១១៦០០០តោន) ។ ការនេសាទ វៀតណាមចាប់ត្រីបានលំដាប់លេខ ៤ នៃទំនិញនាំចេញ ដូចជា ម៉ឹក បង្កង ។ ទីផ្សារសំខាន់គឺ ជប៉ុន តៃវ៉ាន់ និងសិង្ហបូរី។
ឧស្សាហកម្ម
ឧស្សាហកម្មដែលសំខាន់គឺ ឧស្សាហកម្មកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ មានមជ្ឈមណ្ឌលនៅឯក្រុងហូជីមិញ និងតំបន់ឧស្សាហកម្មម៉មតាក់ស៊ីធីបៀនហូ។ ឧស្សាហកម្មរ៉ែសំខាន់គឺ ធ្យូងថ្ម ប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ វៀតណាមជាប្រទេសនាំចេញប្រេងឆៅលំដាប់ទី៣ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ បន្ទាប់ពីឥណ្ឌូនេស៊ីនិងម៉ាលេស៊ី។
ការរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងការប្រឈមនឹងកង្វះថាមពលអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ ធ្វើឱ្យមានការទិញថាមពលពីតំបន់យូណាននៃប្រទេសចិន តាំងពីខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០០៤។
ហេតុផលសេដ្ឋកិច្ចជាហេតុផលសំខាន់បន្ទាប់ពីហេតុផលនយោបាយនិងយុទ្ធសាស្ដ្រក្នុងការដែលអាស៊ានទទួលវៀតណាមចូលជាសមាជិក ជាហេតុផលសំខាន់ដែលមិនអាចមើលរំលង សម្ព័ន្ធភាពទ្វេភាគីខាងសេដ្ឋកិច្ចរបស់វៀតណាម និងការដកទ័ពចេញពីកម្ពុជា ធ្វើឱ្យវៀតណាមត្រូវចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសន្ដិភាពទីក្រុងបារីសឆ្នាំ ១៩៩១។
ផ្លូវគមនាគមន៍
វៀតណាមមានអាកាសយានដ្ឋានខ្នាតធំ ៦ កន្លែង គឺ អាកាសយានដ្ឋានណូយបាយ(Noi Bai) នៅក្រុងហាណូយ អាកាសយានដ្ឋានតឺនសឺនញិត(Tan Son Nhat) នៅទីក្រុងហូជីមិញ អាកាសយានដ្ឋានឡុងថិញ(Long Thanh) អាកាសយានដ្ឋានជូឡាយ(
Chu Lai) នៅខេត្ដក្វាងណាម(Quang Nam) និងអាកាសយានដ្ឋានទីក្រុងដាណាំង (Danang)។
ការចូលជាសមាជិកអាស៊ាន
១. ការគាំទ្រ និងការជួយអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមទាំងដោយត្រង់និងដោយប្រយោលពីប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ធ្វើឱ្យវៀតណាមមើលឃើញថា ជាប្រការដែលមកតំណាលគ្នាជាមួយការសម្របខ្លួនខាងយុទ្ធសាស្ដ្រនិងការសម្របខ្លួនខាងនយោបាយក្រៅប្រទេស។ ការចូលជាសមាជិកអាស៊ានធ្វើឱ្យវៀតណាមទទួលបានបទពិសោធក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសពីសមាជិកផ្សេងៗ ដែលជាកត្ដាជំនួយនិងជំរុញខ្លួនទៅរកប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយប្រទេសដទៃបាននៅទីបំផុត។
២. វៀតណាមផ្ដោតការសំខាន់ចំពោះការចូលរួមក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនៃភូមិភាគអាស៊ីប៉ាស៊ីភិក និងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ការចូលជាសមាជិកអាស៊ាននឹងនាំទៅរកការមានការរួមចំណែកក្នុងការធ្វើទីផ្សារសេរីអាស៊ាន ហើយនាំវៀតណាមទៅរកទម្លាប់នៃការប្រតិបត្ដិក្នុងការរួមក្រុមខាងសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតពិភពលោក ដែលនឹងមានផលល្អនិងជាកត្ដាមួយដែលអាចជំរុញវៀតណាមឱ្យឈានទៅរកការចូលជាសមាជិករបស់ APEC និង WTO បាននៅពេលអនាគត។
៣. ក្នុងឋានៈជាសមាជិកអាស៊ាន វៀតណាមសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីកំណើតពានិជ្ជកម្មនិងការវិនិយោគជាមួយប្រទេសអាស៊ានទំាងឡាយ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នាដែរ ក្នុងពេលដែលពានិជ្ជកម្មក្នុងក្រុមប្រទេសអាស៊ានកំពុងពង្រីកខ្លួន វៀតណាមក៏បានត្រៀមនិងសម្របគោលដៅការនាំចេញរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងទីផ្សារអាស៊ានយ៉ាងប្រាកដប្រជាខ្លាំងឡើងៗ។ ការនាំចូលរបស់វៀតណាមពីប្រទេសអាស៊ាន ក្នុងបច្ចុប្បន្នទំនិញនាំចូលរបស់វៀតណាមជាងពាក់កណ្ដាលបានមកពីបណ្ដារប្រទេសអាស៊ាន និងប្រមាណ ៣០% នៃពានិជ្ជកម្មទាំងអស់របស់វៀតណាមបានធ្វើជាមួយអាស៊ាន។ ក្រៅពីនេះវៀតណាមនៅមានការរំពឹងទុកថា ខ្លួននឹងទទួលបានសិទ្ធិពិសេស GSP យ៉ាងតិច ១០ ឆ្នាំឡើងទៅ ហើយវៀតណាមក៏ជាគោលដៅនាំចេញដ៏សំខាន់មួយដែររបស់បណ្ដាប្រទេសអាស៊ាន។
ក្នុងផ្នែកការវិនិយោគ ទាំងវៀតណាមនិងក្រុមប្រទេសអាស៊ានដទៃទៀត នឹងទទួលបានផលប្រយោជន៍រួមគ្នាពីការដែលក្រុមប្រទេសទាំងអស់នោះចូលទៅវិនិយោគក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយវៀតណាមនឹងអាចទទួលបានវិទ្យាសាស្ដ្រនិងបច្ចេកទេសដែលចូលមកជាមួយការវិនិយោគអន្ដរជាតិ ជាពិសេសក្នុងទម្រង់ការសហវិនិយោគ ដែលនឹងនាំទៅរកការអភិវឌ្ឍការផលិតរបស់វៀតណាម ហើយក្នុងពេលជាមួយគ្នាដែរ
បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសដែលបានចំណាយទុនវិនិយោគច្រើនជាងគេនៅវៀតណាមក មានដូចជា សិង្ហបូរី ដែលមានគ្រោងការវិនិយោគដែលបានទទួលការអនុម័តចំនួនគ្រោងការ ក្នុងតម្លៃ៥.៣ ពាន់លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ តម្លៃការវិនិយោគនៃប្រទេសសមាជិកអាស៊ានក្នុងប្រទេសវៀតណាមមាន ២៧.៦៩% នៃតម្លៃការវិនិយោគអន្ដរជាតិទាំងអស់នៅវៀតណាម ពោលគឺមានតម្លៃ ៨.១៤ ពាន់លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក នៃតម្លៃការវិនិយោគអន្ដរជាតិសរុប ២៩.៤ ពាន់លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានគ្រោងការទាំងអស់ ៣៣៧ គ្រោងការ ដោយម៉ាលេស៊ីវិនិយោគលំដាប់ទី២ បន្ទាប់ពីសិង្ហបូរី ថៃវិនិយោគលំដាប់ទី៣។ ប្រភេទនៃការវិនិយោគដែលប្រទេសសមាជិកអាស៊ានកំពុងដំណើរការនៅវៀតណាមមានដូចជា ឧស្សាហកម្មការផលិត ការបង្កើតស្ថាប័ន លំនៅដ្ឋាន ការផលិតទំនិញឧបភោគបរិភោគនិងការកែច្នៃអាហារ។ វៀតណាមរំពឹងទុកថា ការវិនិយោគពីប្រទេសសមាជិកអាស៊ាននេះនឹងមានការរួមចំណែកធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពការវិនិយោគរវាងកូរ៉េខាត្បូង តៃវ៉ាន់ ហុងកុង និងជប៉ុន។
ហេតុផលមួយទៀតដែលធ្វើឱ្យអាស៊ានរីករាយទទួលវៀតណាមចូលជាសមាជិកគឺ ការរួមក្រុមអាស៊ានរបស់វៀតណាមនេះអាចមានឥទ្ធិពលទៅបន្ថែមលើសមត្ថភាពក្នុងការប្រកួតប្រជែងសេដ្ឋកិច្ច និងអំណាចនៃការតវ៉ានយោបាយទាំងឡាយ ប្រទេសនីមួយៗ ក៏មានផលប្រយោជន៍ស្របគ្នា ទាំងខាងនយោបាយនិងខាងសេដ្ឋកិច្ច ដែលនាំទៅរកការទទួលស្គាល់ជាអន្ដរជាតិ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឯកបក្ស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍
រឿងពិតនៃខ្ញុំ
{| cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:2px solid #00FF00; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">រឿងពិតនៃខ្ញុំ (បទ ពាក្យ៨)
រឿងពិតនៃខ្ញុំ (បទ ពាក្យ៨) (១) សួស្តីប្រិយមិត្តទីជិតទីឆ្ងាយ                  ខ្ញុំសូមឪនកាយហើយបន្ទាបប្រាណ
គោរពទៅដល់អស់ញាតិសន្តាន                  បងប្អូនគ្រប់ប្រាណនិងគ្រប់វណ្ណៈ។
(២) មនុស្សគ្រប់គ្នាកើតមកលើលោក       រមែងមានទុក្ខទៅតាមដំណាក់
ទុក្ខតូចទុក្ខធំគ្រប់កាលៈទេសៈ                    ដែលនៅជំពាក់ជាប់នឹងកំណើត។
(៣) កំណាព្យមួយនេះតែងពីរឿងពិត      រឿងក្នុងជីវិតដែលបានកកើត
(៤) ឃុំទន្លេបិទនាស្រុកត្បូងឃ្មុំ                  ជាទីសុខុមក្បែរម្លប់ដើមត្នោត
ភូមិឋានឳពុកប្រជាជនកោត                       ជួយដោះចំណោទអ្នកក្រទីទាល់។
(៦) អ្វីៗលើលោកសុទ្ធតែមិនទៀង         រន្ទះព្យុះភ្លៀងបក់បោកជីវិត
ធ្វើការបាក់កំលាំងនៅតាមវាលស្រែ      បំបែកពុកម៉ែសំលាប់អ្នកប្រាជ្ញ។
(៨) សម្បត្តិសក្តិភូមិត្រូវបានកំទេច        គួរធ្វើដូចម្តេចជៀសរឿងកំណាច
កុំអោយមានទៀតចិត្តដូចបិសាច           ព្រឺព្រួចសែនខ្លាចស្ទើររលត់ជាតិ។
(៩) ថ្ងៃប្រាំពីរមករាចិតសិបប្រាំបួន       ខ្មែរបានរួចខ្លួនរស់វិញម្តងទៀត
តែសង្រ្គាមរ៉ាំរ៉ៃនៅមិនទាន់ឃ្លាត             រុញប្រទេសជាតិទៅក្នុងឪនភាព។
(១០) ថ្ងៃសូន្យខែសូន្យឆ្នាំសូន្យជាតិសូន្យ អ្វីៗក៏សូន្យពលរដ្ឋជ្រួតជ្រាប
គុណធម៌សីលធម៌សាសនាបន្ទាប          ខ្លួនត្រូវគេលាបពណ៌អត្មានិយម។
(១១) បទឧក្រិដ្ឋអំពើអបាយមុខ             មនសិការកប់ទុកដូចជាប់ក្នុងឃុំ
រំលោភកូនក្មេងលក់កូនសំងំ                    ក្លែងសង្ឃរឿងធំបន្ថោកសាសនា។
(១២) គេក្រខ្ញុំក្រម្តេចក៏មិនគិត                ឆបោកកលល្បិចឥតពិចារណា
តើមនសិការអ្នកកប់ឯណា                       ម្តេចក៏ប្រហារជាតិខ្មែរដូចគ្នា។
(១៣) នេះជាសង្គមខ្ញុំចាប់កំណើត         ភ្លើងពណ៌ល្អឆើតសែនស្រស់សោភា
(១៤) ទស្សនមាតាបិតាពិតត្រូវ               សង្គមឥឡូវពុទ្ធិជាធំ
ស៊ូធ្វើអ្នកក្រនៅទីប្រជុំ                                រើផ្ទះមកភ្នំពេញជាន់ទីពីរ។
(១៥) គុណលោកទាំងទ្វេសែនប្រពៃពិត បានផ្តល់ជីវិតដល់គ្រប់បុត្រភ្ញី
ធ្វើការនឿយហត់គ្រប់វិនាទី                      ដើម្បីបុត្រភ្ញីសំរេចគោលដៅ។
(១៦) ឆ្លៀតឪកាសនេះសូមថ្លែងពីចិត្ត     មោទនភាពពិតបានរួមពូជផៅ
កូនសាងអនាគតមិនអោយហ្មងសៅ         កត្តញ្ញូតទៅព្យាយាមឧស្សាហ៍។
(១៧) ពេលខ្ញុំចូលរៀននៅភ្នំដូនពេញ       ត្រូវឃ្លាតចាកចេញពីវង់ហត្ថា
ស្វែករកវិជ្ជានៅបឋមសិក្សា                           ខំប្រឹងរក្សាក្នុងតារាងឆ្នើម។
(១៨) លេខមួយដល់ប្រាំត្រូវគ្រូសុំឈ្មោះ  តារាងកិត្តិយសកេរ្តិ៍ឈ្មោះសំបើម
ត្រូវគ្រូចាត់ទុកជាក្រុមសិស្សឆ្នើម                ជាគ្រឹះផ្តួចផ្តើមនៃក្តីស្រមៃ។
(១៩) មិនគិតពីអ្វីខិតខំសិក្សា                        តែគួរអនិច្ចាដល់អនុវិទ្យាល័យ
សង្គមប្តូរផ្លាស់គ្រូចិត្តអប្រិយ                         ពុះជ្រៀកហរទ័យពន្លកទំពាំង។
(២០) បាត់អស់មនសិការមាតាទីពីរ           កប់តួនាទីក្នុងបន្ទប់ឃាំង
អ្នកទៅរៀនគួរទួលលើទីនាំង                        រីឯទំពាំងជាន់កប់ក្នុងដី។
(២១) លំហាត់ប្រលងដូចពេលរៀនគួរ      ខ្ញុំតែងសាកសួរសុំសៀវភៅខ្ចី
ពីមិត្តជិតស្និតខំរៀនឃ្មាតខ្មី                          ផ្លាស់ប្តូរលេខថ្មីលំហាត់តែមួយ។
(២២) មិត្តបានមួយរយឯខ្ញុំបានសូន្យ         ដូចព្យុះបក់ក្បូនតែគ្មានអ្នកជួយ
ខំយកតវ៉ាក្រែងមានផ្លូវមួយ                         ចិត្តគ្រូរលួយបានថ្លែងវាចា។
អត់ទេអ្នកគ្រូរវល់សិក្សា                               នៅឯសាលាភាសាមួយទៀត។
(២៤) បើមិនរៀនគួរម្តេចក៏ឯងចេះ         លំហាត់ទាំងនេះគ្រូបានបញ្រ្ជៀត
ដាក់ក្នុងម៉ោងគួរដល់សិស្សឯទៀត         ប្រហែលឯងឆ្លៀតលួចមើលចំលើយគេ។
(២៥) ហេតុតែបានសូន្យគឺមានន័យថា   រូបឯងនេះណាប្រលងមើលគេ
ឪព្រះជាម្ចាស់ខ្ញុំគិតសរសេរ                      បែរថាមើលគេហេតុផលមិនសម។
(២៦) នៅចុងបំណាច់ឆ្នាំបានមកដល់   ឥតមានចំងល់បញ្ជីខ្មៅហំ
អាគារនុរក្សមិននៅសំងំ                             បួនមឿនរៀលផ្សំបានឡើងថ្នាក់ថ្មី។
(២៧) សិស្សបាន៥ក្បៀសទើបបានអាចជាប់ តែខ្ញុំអភព្វ៤ក្បៀស៩៨
ទឹកភ្នែករលោងទៅជួបម្ចាស់ថ្លៃ              ជូនតាមតំលៃមិននៅរុញរា។
(២៨) ឡើងថ្នាក់ទី៨ព្យាយាមឧស្សាហ៍   មិនពិចារណាខិតខំពុះពារ
សូមម៉ែរៀនគួរគ្រប់មុខវិជ្ជា                        ដើមខែក្លាយជាសិស្សឆ្នើមក្នុងថ្នាក់។
(២៩) សិស្សធ្លាក់ទី៧ លេខមួយទី៨        ពិភពលោកិយសែនក្រឡាប់ចាក់
រូបខ្ញុំមិនយល់សង្គមតថៈ                            បាតដៃប្រលាក់ដោយលុយក្រដាស់។
(៣០) ស្របពេលគ្រានោះមានសាលាឯកជន ហ្សាម៉ាន់បោះទុនបានផ្តល់ឪកាស
ជ្រើសរើសសិស្សឆ្នើមដែលបានប្រទះ        មិននៅរុះរះផ្លាស់ប្តូរសាលា។
អប់រំទំពាំងដោយមនសិការ                           លុតដំអស្ចារ្យក្លាយជាឫស្សី។
(៣២) រៀនទាំងចំណេះព្រមទាំងគុណធម៌ សប្បុរសធម៌ជួយអ្នកក្រក្រី
កុមារកំព្រាយោធិនពិការក្តី                              គ្មានចិត្តអប្រិយមានតែចិត្តល្អ។
(៣៣) អរគុណលោកគ្រូអ្នកគ្រូទាំងអស់     មានចិត្តសប្បុរស ហរទ័យស្មោះសរ
រៀនមិនសូវបានតែខំទន្ទេញ                            ពុះពារបញ្ចេញគ្រឹះដែលពុកផុយ។
(៣៥) វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា                ទីផ្តល់វិជ្ជារៀនមិនប្រថុយ
សមត្ថភាពខ្លាំងក្លាទៅមិនរាថយ                    ទៅមិនងាកក្រោយទៅដល់បារាំង។
(៣៦) ខ្ញុំសូមដឹងគុណអ្នកផ្តល់ចំណេះ         សមាគមប្រទេសនិយាយបារាំង
រួមទាំងវិទ្យាស្ថានបានផ្តល់កំលាំង                 អនុបណ្ឌិតចែងចាំងមិនភ្លេចជាតិខ្មែរ។
(៣៧) ក្រោយចប់អនុបណ្ឌិតចិត្តឥតវៀចវេរ មិនគិតពីគេតែស្រលាញ់ខ្មែរ
មាតុភូមិកំណើតដែលបានថ្នមថែ                  ខ្ញុំត្រូវកែប្រែអភិវឌ្ឍរូបអ្នក។
(៣៨) គោលដៅបន្ទាប់តយកបណ្ឌិត           គ្រប់គ្រាខ្ញុំគិតជាតិខ្មែរចាំជាក់
ទោះជាយ៉ាងណាមិនជាប់ជំពាក់                   លុយកាក់អន្ទាក់រស់នៅបរទេស។
(៣៩) បំណងចុងក្រោយមានតាំងពីក្មេង  មិនមែនថាលេងឈួលដូចចំហេះ
បង្កើតមណ្ឌលផ្គត់ផ្គង់ចំណេះ                       សង់ជាពិសេសសំរាប់កូនខ្មែរ។
(៤០) កុមារកំព្រារស់គ្មានទីពឹង                    មានដួងព្រលឹងជាជនជាតិខ្មែរ
ហោ ណាំហុង
{| style="clear:both; background:none; color:black;"
រឿងពិតនៃខ្ញុំ
(៤១) ជាងនេះទៅទៀតមានចាស់ជរា     មិនមានបុត្រភ្ញាជួយថែតាយាយ
ហោ ណាំហុង
ហោ ណាំហុង។
រឿងពិតនៃខ្ញុំ
មណ្ឌលខ្ញុំសូមស្វាគមថ្នមបី                          កុមារតាយាយគ្រួសារថ្មីមួយ។
ហោ ណាំហុង
ប្រវត្តិ​
ឯកឧត្តម ហោ ណាំហុង កើតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ១៩៣៥ ក្នុងប្រទេសវៀតណាម សព្វថ្ងៃជាឧបនាយ​ករដ្ឋមន្ត្រី​ រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩០ដល់១៩៩៣ និង ពី១៩៩៨ដល់សព្វថ្ងៃ។ ឯកឧត្តមក៏ជាតំណាងរាស្រ្តមណ្ឌលកំពង់ចាម គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ ឯកឧត្តមមានគ្រួសារ និងកូនចំនួន៥នាក់។
រឿងពិតនៃខ្ញុំ
(៤២) ជាចុងបញ្ចប់ខ្ញុំសូមផ្តាំផ្ញើ                  សូមជូនសំណើរទទួចអោយជួយ
ហោ ណាំហុង
គ្រឿងឥស្សារិយស
គ្រឿងឥស្សារិយសជាតូបការ​
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋមន្ត្រីចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយខ្មែរ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
រឿងពិតនៃខ្ញុំ
កុំគិតលុយពេកលោកអ្នកគ្រូផុយ             ព្យាយាមគិតជួយទំពាំងស្នងឫស្សី។
(៤៣) កូនអ្នកកូនគេកូនដូចតែគ្នា            ទោះបីប្រាក់បៀវត្តន៍ទាបមិនថ្វី
(៤៤) បើចង់បើកគួរក៏បើកទៅចុះ            តែគួរដឹងខុសអនុវត្តត្រូវ
គ្រប់គ្រូទាំងអស់ប្រៀបបានសំពៅ          ជួយសិស្សល្ងង់ខ្លៅដល់ត្រើយសុភមង្គល។
''និពន្ធដោយៈ សុខគឹមហេង ''២៨ កក្កដា ២០០៩
ជួម្លា
ជួម្លគឺជាប្រពន្ធ័ គ្រប់គ្រងអត្ថបទមួយយ៉ាង ទូលំទូលាយហៅថា'''Content Management System(CMS)''' ដែលសំរាប់ផ្សាយព័ត៌មាន តាមរយៈអ៊ីនធឺណែត(The World Wide Web) ដែលអាចប្រើដោយឯករាជ្រ។ជួម្លាត្រូវបាន សរសេរឡើយដោយប្រើប្រាស់ បច្ចេកទេស ''សឺវឺសាយ ស្រ្កីប ផីង លែងហ្វីច ឬ ផឹសិនណល ហូមផេច(Server Site Scripting or personal Home Page (PHP)'' ។តាំងពីកម្មវិធី សេរី ១.៦ ដែលស្តុកទុកទិន្នន័យជា ម៉ាយអេសឃ្យូអិល (My SQL)។(ឬតាំងពីកម្មវិធី សេរី ២.៥ ប្រើ MS SQL) ដែលរួមបញ្ចូលលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួន ដូចជា ផ្លាស(Flash) ប្លក់(Blog) ការបោះឆ្នោត ជាដើម(Polls) ដែលស្គាល់រាល់ភាសា អន្តរជាតិ។នៅខែ កញ្ញាឆ្នាំ២០១១ ជួម្លា(Joomla) ត្រូវបានគេតោងយកយក ទៅប្រើប្រាស់ដល់ទៅ ២១លានដង។ នៅចន្លោះខែ មិនា ឆ្នាំ២០០៧ ហើយនិង ខែគុម្ភៈឆ្នាំ ២០១១ មានមនុស្សជាង ២១លាននាក់បានប្រើប្រាស់ជួម្លា ។ ដូចជានៅខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៧ មានអ៊ិច ស្តិនសិន(Extension) ដល់ទៅ៨៦០០ រួមបញ្ចូលការលក់ និងមិនគិតប្រាក់ ដែលយើងអាចចូលទៅយកមកប្រើប្រាស់តាមរយៈJoomla Extension ដែលយើងបានដឹងហើយថា វាជាប្រព័ន្ធ ស៊ីអិមអេស(CMS) ប្រើប្រាស់យ៉ាងពេញនិយមបន្ទាប់ ពីWordpress ។
ការវិវឌ្ឍន៍់
ជួម្លា ធ្លាប់ជាលទ្ធផលនៃកម្មវិធីសរសេរកូដ ហ្វកនៃម៉ាមបូ(Fork of Mambo) (សំរាប់សសេរកូដវេបសាយ) នៅខែ សីហា ទី១៧ ឆ្នាំ២០០៥។ នៅក្នុងពេលនោះ ម៉ាបបូ(Mabbo) ជាទីផ្សារពានិជ្ជកម្មដោយក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិ ម៉ីរូ(Miro) Pvt Ltd ដែលជាក្រុមហ៊ុនមួយដែលមិនរកប្រាក់ចំនូល សំរាប់ជំនួយក្នុងគោលបំណង ការពារគំរោងបណ្តឹងក្តី។ ក្រុមបង្កើតជួម្លា បានប្តឹងតវ៉ា នូវការផ្តល់អោយនូវការបង្កើតរចនាសមន្ធ័ ដែលបានប្រឆាំងទៅ និងការព្រមព្រៀងមុន ដែលបានជ្រើសរើសឡើងដោយ កម្មាកាម៉ាមបូ( Mambo Steering Committee) ដែលខ្វះខាតការសុំយោបល់យ៉ាងចាំបាច់ រួមទាំងបានធ្វើខុសការវាយ តំលៃលើសិទ្ធ អូផិនសោះ(Open Source)( កម្មវិធីកុំព្យុទ័រសំរាប់សរសេរកូដ) ក្រុមអ្នកកសារជួម្លា បានបង្កើត វិបសាយ មួយឈ្មោះថា អូផិនសោះ មែតធឺ(Open Source Matter) ដើម្បីចែកចាយព័ត៌មានដល់អ្នកប្រើប្រាស់ '''វិបឌីសាញនឺ(Web Designers) វិបឌីវូលោពផឺ(Web Developers)''' និងនៅក្នុងសង្គមទូទៅ។ អ្នកដឹកនាំគំរោង លោកអិនដ្រួ អ៊ីតដី(Andrew Addie) បានសរសេរសំបុត្រមួយដែលបានលេច ឡើងនៅក្នុងការប្រកាស់សមោសរដ្ឋជាសាធារណៈនៅឯ វិបសាយលោក ម៉ាមបុ (mamoserver.com ) ។ មានមនុស្សមិនតិចជាងមួយពាន់នាក់ឡើយ ដែលបានចូលទៅទស្សនាវិបសាយ Open source Matter.org ក្នុងមួយថ្ងៃៗ។ សំនេរដែលបានផ្សព្វផ្សាយភាគច្រើនជាអត្ថបទដែលគាំទ្រនិង លើកទឹកចិត្ត រីឯវិបសាយវិញ បានទទួលការភ្ជាប់ទំពរ័យ៉ាងច្រើនកុះករ។ មីរ៉ូស៊ីអ៊ីអូ ពីតទឺលេមូន(Miro CEO Petter Lamont) បានឆ្លើយតបជាសាធារណៈដើម្បីជួបអភិវឌ្ឍន៍ក្រុមអ្នកបង្កើតជួម្លា ដែលមានចំណងជើងថា ឌឹ ម៉ាមបូ អូផិនសោះ ខនត្រូវឺស៊ី(The Open Sourse Controversy) ។ ក្នុងរយៈពេលតែពីរសប្តាហ៍ ការគោរពតាមការប្រកាស់របស់លោក អ៊ីតដី(Eddie) ក្រុមជួម្លា បានរៀបចំឡើងវិញ ហើយសមាគមន៍បានបន្តការរីកចំរើន ។ លោកសាស្រ្តចារ អ៊ីបិន ម៉ូកលិន(Eben Moglen) នៅសកលវិទ្យល័យប្រទេសកូឡុំប៊ី រួមទាំងអង្គការ Software Freedom Law Center(SFLC) បានជួយក្រុមជួម្លា ចាប់ផ្តើមនៅ ខែសីហាឆ្នាំ ២០០៥ ដែលបានបង្ហាញនៅ ក្នុងប្លក់ ម៉ូលិន(Moglen) ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលប្រកាស់នោះមក។ ចំនែកឯ SFLC នៅតែបន្តការការ ណែនាំផ្លូវច្បាប់ នៅក្នុងគំរោងជួម្លាតទៅទៀង។ នៅខែសីហាទី១៨ លោក អិនដ្រួ អ៊ីដី(Andrew Eddie) បានហៅសមាគមន៍នូវឈ្មោះដែលគេ បានស្នើរសុំជាច្រើន ។ ក្រុមកណ្តាល់បានប្រាប់ថាវាគួតែធ្វើការសំរេចចិត្តមួយសំរាប់គំរោង ឈ្មោះដែលអាស្រ័យទៅលើសមាគមន៍ បានដាក់អោយ។ តែដល់ថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា គេបានប្រកាស់ឈ្មោះមួយថា ជួម្លា(Joomla)] ដែលជាពាក្យភាសាអង់គ្លេស ដែលមានន័យថា ទាំងអស់គ្នា ឬ ទាំងមូល ។ ថ្ងៃទី៦ខែកញ្ញា ក្រុមជួម្លាបានសុំអោយបង្កើតឡូហ្គូសំរាប់ជួម្លា ពីសមាគមន៍ ហើយបាន អញ្ជើញម្ចាស់សមាគមន៍ទាំងអស់មកធ្វើការបោះឆ្នោតដើម្បីជ្រើសរើសយក់ ឡូហ្គូមួយណា ដែលបានព្រៀងទុក ។ រហូតដល់ ថ្ងៃទី ២២ ខែកញ្ញាក្រុមជួម្លា បានប្រកាស់ការសំរេចចិត្ត ជ្រើសរើសយកឡូហ្គូដែលបានជ្រើសរើស ដែលឡូហ្គូ និងឈ្មោះទាំងនេះមិនទាន់មាននរណា ម្នាក់បានជ្រើសឡើយ ហើយក៏មានប្រកាស់អោយប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈនៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ។ ជួម្លា បានឈ្នោះរង្វាន់ធំនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៦-២០០៧ និងឆ្នាំ ២០១១។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៨ លោក ជួហាន ជែនសិន(Johan Janssens) ដែលជាមនុស្ស ម្នាក់ដ៏មានតម្លៃ បានប្រកាស់ពីរង្វាន់នេះ សំរាប់ការងាររបស់គាត់ដែលជាអ្នកជំនាញ បង្កើតវិបសាយ ជួម្លា ១.៥ (Joomla 1.5)។ នៅឆ្នាំ ២០០៩ លោក ឡូវីស ឡែនដ្រី(Louis Landry ) បានទទួលរង្វាន់ជាមនុស្សយ៉ាងសំខាន់ នៅក្នុងបញ្ជីអ្នកបង្កើត និងគ្រប់គ្រងវិបសាយជួម្លា(Joomla architecture and development Coordinator)។
ប្រវត្តកំណែប្រែ
ជួម្លា(Joomla 1.0) បានដាក់អោយប្រើប្រាស់នៅ ថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៥។ ជួម្លា(Joomla 1.5.25)បានដាក់អោយប្រើប្រាស់នៅ ថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ ។ ការដាក់លើកក្រោយនេះ នៅ ថ្ងៃទី១៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១១ ដែលជា Version Joomla 1.5.25 ដែលមានគាំទ្របានយូរ។ ជួម្លា(Joomla 1.6) បានដាក់អោយប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ២០១១ ដែលមានគ្រប់ មុខងារនិងឧបកណ៍ទាំងអស់សំរាប់គ្រប់គ្រង ប្រើជាលក្ខណៈចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម។
ប្រាមួយខែក្រោយមក ជួម្លា (Joomla 1.7) បានបើកអោយប្រើប្រាស់ នៅថ្ងៃទី19 ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១។  សេរីក្រោយនេះ បានបន្ថែមនូវសុវត្តិភាព និងបង្កើតការបំលាស់ប្តូរឧបករណ៍ ជាច្រើន។ ប្រាំមួយខែក្រោមមកទៀត ជួម្លា(Joomla 2.5) បានបើកអោយប្រើប្រាស់នៅ ថ្ងៃទី២៤ មករា ឆ្នាំ២០១២ ។ កំនែរប្រែនេះមានការទទួលស្គាល់យូរ ហើយវាសឹងតែជាងក្លាយជា Joomla 1.8 ទៅហើយ ។ ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅថ្ងៃទី៩ខែសីហា វាត្រូវបានប្រកាស់ថា គួរតែ ប្តូទៅជា សេរីថ្មីមួយនៅក្នុងតារាងខាងលើ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយក៏ ជួម្ល១.៨(Joomla 1.8)និងអាចប្រើប្រាស់នៅ ខែកញ្ញា ២០១២ ខាងមុខនេះ។
ការអភិវឌ្ឍន៍
ជួម្លា(Joomla) អាចដំឡើងប្រើប្រាស់បានដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធីប្រពភ កូដ ដែលអាចដំណើរ ការជាមួយ កម្មវិធីភីអេចភី(PHP) ។ មានក្រុមហ៊ុនយ៉ាងច្រើនកុះករ ដែលមាន វិបហសស្ទីង(Web hosting) សំរាប់ផ្តល់ដល់អ្នក ប្រើប្រាស់។ Joomla អាចប្រើប្រាស់ដំឡើងនៅលើម៉ាស៊ីន កុំព្យូទ័រ Microsoft Web Platform Installer) ដែល អាចដំឡើងកម្មវិធីនៅលើវិនដួតែម្តង។ កម្មវិធីនិងធ្វើការត្រួតពិនិត្យនូវរាល់ទិន្នន័យដែលបានបាត់ លុះត្រាណាតែយើងបង្កើត PHP ឬ My SQL សិនទើបអាចដំឡើង Joomla បាន ។
ឯកសារយោង
"Logo Usage and Brand Guide". Open Source Matters. Retrieved 2008-10-08.
គុយវ៉ែត
ប្រទេសគុយវ៉ែត, (ប្រកប៖ "ឃូ–វ៉ាយត៍") ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា រដ្ឋ​គុយវ៉ែត (ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة الكويت‎) គឺ​ជាប្រទេស​មួយស្ថិត​នៅ​អាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅប៉ែកខាងជើងនៃតំបន់អារ៉ាប់ខាងកើត ពោលគឺនៅដើមឈូងសមុទ្រពែរ្ស ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់នៅភាគខាងជើង និងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រជាជនភាគច្រើននៃប្រទេសនេះចូលចិត្តរស់នៅប្រមូលផ្តុំគ្នានៅតំបន់រាជធានីគុយវ៉ែត។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ប្រទេសគុយវ៉ែតមានប្រជាជនសរុប ៤.៦៧ លាននាក់ដោយក្នុងនោះមាន ១.៤៥ លាននាក់ជាប្រជាជនគុយវ៉ែត ខណៈ ៣.២ លាននាក់ទៀតជាជនបរទេសមកពីជាង ១០០ ប្រទេសផ្សេងៗគ្នា។
គុយវ៉ែត​មាន​ប្រេង​បម្រុង​ធំ​ជាង​គេ​ទី​៥​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក និង​ជា​ប្រទេស​មាន​ជាង​គេ​បំផុត​ទី​៤​ក្នុង​លោក ដែល​ប្រជាជន​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ខ្ពស់។ ធនធាន​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​គុយវ៉េត ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ និង​ប្រើប្រាស់​​នា​ទសវត្សរ៍​១៩៣០ និង​បន្ទាប់​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​អង់គ្លេស​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦១ វិស័យ​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​នេះ​បាន​រីក​លូត​លាស់​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ផលិត​ផល​ប្រេង និង​ប្រេង​ឆៅ​របស់​ប្រទេស​នេះ​មាន​តម្លៃ​៩៥​ភាគរយ​នៃ​ទឹក​ប្រាក់​នាំ​ចេញ និង​ជា​ប្រភព​ចំណូល​៨០​ភាគរយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គុយវ៉ែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អេមីរ៉ាត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឈូងសមុទ្រពែរ្ស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការឈូងសមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
កោះរ៉ុងសន្លឹម
កោះរ៉ុងសន្លឹម ជាកោះមួយរបស់ខេត្តព្រះសីហនុ ប្រទេសកម្ពុជា។ កោះនេះស្ថិតនៅចំងាយប្រហែល៤គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងកោះរ៉ុង។ កោះនេះមានរាង​បត់នៅចុងខាងត្បូងនិង​ខាងជើង ជាហេតុធ្វើអោយឆ្នេររាងជាបេះដូង​ដែលនៅខាងក្នុងមានសោភណ្ឌភាពដូចជា​ឆ្នេរសំងាត់អញ្ចឹង។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
រ៉ុងសន្លឹម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះនៅក្រុងព្រះសីហនុ
ត្រីមេអំបៅ
ត្រីមេអំបៅ bluering angelfish (Pomacanthus annularis) is an angelfish of the family Pomacanthidae, found in the Indo-West Pacific oceans from East Africa, throughout Indonesia and New Guinea to New Caledonia, north to southern Japan.
In the aquarium
It is highly sought after and prized member of the Pomacanthus genus, composed of large marine angelfish. Bluering angelfish can reach up to 12 inches in the wild and often obtain lengths near that in captivity.
In the aquarium bluering angelfish are algae grazers but consume fish and coral flesh as well. They are known to eat shrimps and nibble on both large polyped stony and small polyped stony corals. Overall most seasoned reef aquarists do not recommend keeping this species in a reef aquarium due to these habits.
ហិចហ្វាន់
ហិចហ្វាន់(hedge fund) គឺជាមូលនិធិវិនិយោគដែលត្រូវបានដាក់កម្រិតយ៉ាងស្រាល ហើយដែលជាលក្ខណៈត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់តែមនុស្សមួយចំនួនដែលបង់ថ្លៃចូលរួមទៅអ្នកគ្រប់គ្រងវិនិយោគមូលនិធិប៉ុណ្ណោះ។
ខេត្តក្រមួនស
ក្រមួនស គឺជា​ខេត្ត​មួយ នៅ​ដែនដី​ ត្រូវបាន រដ្ឋាភិបាល​យួន​ប្តូរ ឈ្មោះ​ទៅជា​ភាសា​យួន​ថា ខេត្ត កៀង យ៉ាង ( Kiên Giang ) ។ មជ្ឈមណ្ឌល​របស់​ខេត្ត​គឺ​ទីក្រុង ក្រមួនស (Thanh Pho Rach Gia) ឆ្ងាយ​ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ប្រមាណ ២៥០ គីឡូម៉ែត្រ​ឆ្ពោះទៅ​ទិស​ខាងជើង​។ ទិស​ឦ​- សាន នៃ​ខេត្ត​ក្រមួនស ជាប់​នឹង​ខេត្តមាត់ជ្រូក​ ទិស​ខា កើត ជាប់ នឹង​ទីក្រុង​ព្រែក​ឫស្សី​ ទិសអាគ្នេយ៍​ជាប់​នឹង​ខេត្តពលលាវ, ទិស​ខាងត្បូង​ជាប់​នឹង​ខេត្ត​ទឹកខ្មៅ​, ទិស​ខាងជើង​ជាប់​ព្រំដែន ប្រទេស​កម្ពុជា ដែលមាន​បន្ទាត់​ព្រំដែន​ប្រវែង ៥៤​គីឡូម៉ែត្រ ទិស​ខាងលិច​ជាប់​នឹង​ឈូង​សមុទ្រថៃ ដែលមាន​បន្ទាត់ ព្រំដែន ប្រវែង ២០០ គីឡូម៉ែត្រ។ ខេត្ត​ក្រមួន​សមាន​កោះ​តូចធំ​ជាង ១០០ នៅក្នុង​សមុទ្រ។ ខេត្ត​ក្រមួន​សមាន​ផ្ទៃដី ៦ ២៩៩ គីឡូម៉ែត្រ ក្រឡា។​ បច្ចុប្បន្ននៅកម្ពុជានៅសល់វិថីមួយដែលមានឈ្មោះថា វិថីក្រមួនស ដែលគិតចាប់ពី មហាវិថីព្រះមុនីវង្ស មកដល់ មហាវិថីព្រះនរោត្តម ខាងជើង មន្ទីរពេទ្យព្រះអង្គឌួង។
ហិចហ្វាន់
គ្រប់ hedge fund មានយុទ្ធសាស្ត្រវិនិយោគផ្ទាល់ខ្លួន ទៅតាមប្រភេទវិនិយោគ ហើយយុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះអាស្រ័យទៅលើបុគ្គល។ Hedge Fund ទទួលការវិនិយោគមានទ្រង់ទ្រាយធំជាង និងសកម្មជាងមូលនិធិវិនិយោគធម្មតា ហើយវាវិនិយោគដោយប្រើទ្រព្យសកម្មច្រើនជាងរួមមានការវិនិយោគរយៈពេលវែង និងខ្លីក្នុងប័ណ្ណភាគហ៊ុន សញ្ញាប័ណ្ណ និងទំនិញ។ Hedge Fund ជារឿយៗជៀសវាងហានីភ័យក្នុងការវិនិយោគផ្សេងៗដោយប្រើវិធីសាស្ត្រជាច្រើនដូចជា short selling និង derivatives។
ខេត្តក្រមួនស
thumb|right|500px|ទិដ្ឋភាពខេត្តក្រមួនស។បន្តវិគីភីឌាសឺនសុរីយាអាប់រស្មី
ហិចហ្វាន់
ក្នុងយុត្តាធិការភាគច្រើន hedge fund បើកសម្រាប់តែអ្នកវិនិយោគដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្តម្ភ និងអ្នកមានវិជ្ជាជីវៈ ដែលអាចបំពេញលក្ខខណ្ឌរបស់និយតករប៉ុណ្ណោះ។
ខេត្តក្រមួនស
និរុត្តិសាស្ត្រ​
​ពាក្យ​ថា ក្រមួនស មកពី ក្រមួន និង ស​។​
​*ក្រមួន (​នាម​) វត្ថុ​មាន​ព៌​ណ​លឿង​, ​លឿងចាស់​, លឿងខ្ចី​ឬ​ព៌​ណស​ក៏មាន ជា​វត្ថុ​មាន​អាកា​រៈទ​ន់​ល្អិត ធ្វើជា​ទៀន​អុជ​បាន​, កើត​ពី​ទឹក ឃ្មុំ។ ក្រមួនមាត់ គឺ​ក្រមួន​ស្ល​លាយ​នឹង​ប្រេង និង​គ្រឿង​ក្រ អូ​ប​ឯទៀត​សម្រាប់​លាប​បបូរមាត់ ។​សាច់​ខ្យង ដែលមាន​ពណ៌​លឿង​ដូច​ក្រ មួន​ក៏​ហៅថា ក្រមួន ដែរ។​
ហិចហ្វាន់
ទំហំឧស្សាហកម្ម
ការប៉ាន់ស្មានពីទំហំនៃឧស្សាហកម្មមានភាពមិនចុះសម្រុងគ្នាដោយសារតែកង្វះខាតស្ថិតិជាផ្លូវការ កង្វះខាតនិយមន័យនៃហិចហ្វាន់ និងការរីកលូតលាស់នៃឧស្សាហកម្ម។ តាមសន្ទស្សន៍ជាទូទៅ ឧស្សាហកម្មអាចគ្រប់គ្រងមូលធនប្រមាណ $២,៥ លាន លាន ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតនៅរដូវក្ដៅឆ្នាំ ២០០៨។
ខេត្តក្រមួនស
និរុត្តិសាស្ត្រ​
​*ស​ ( គុណនាម ) ដែលមាន​ពណ៌​សម្បុរ​ដូច​សំឡីកប្បាស​, ពណ៌​ស​,​សំពត់​ស​, សក្បុស​, ស​ណាស់។ សរុបមក ខេត្ត​ក្រមួនស មានន័យថា ខេត្ត​ដែលមាន ក្រមួន ពណ៌ ស។​
ហិចហ្វាន់
នាយកគ្រប់គ្រងហិចហ្វាន់ដែលធំបំផុត
នាយកគ្រប់គ្រងហិចហ្វាន់ធំបំផុតចំនួន ២៥ គ្រប់គ្រងទ្រព្យសកម្មចំនួន $៥១៩,៧ ពាន់លាន មកដល់ត្រឹមថ្ងៃទី ៣១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០០៩។ នាយកគ្រប់គ្រងធំជាងគេគឺ JP Morgan Chase ($៥៣,៥ ពាន់លាន)។
ថ្លៃសេវា
នាយកគ្រប់គ្រងហិចហ្វាន់នឹងទទួលបាននូវ ថ្លៃគ្រប់គ្រង និង ថ្លៃប្រតិបត្តិការ ពីមូលនិធិ។ នាយកគ្រប់គ្រងតែងទាមទារថ្លៃសេវា “២ និង ២០” ដែលមានន័យថា ថ្លៃគ្រប់គ្រង ២% នៃថ្លៃទ្រព្យសកម្មសុទ្ធរបស់មូលនិធិ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ និងថ្លៃប្រតិបត្តិការ ២០% នៃផលចំណេញរបស់មូលនិធិ។
ខេត្តក្រមួនស
ប្រវត្តិ​
​ឆ្នាំ ១៨៧៦ បារាំង​បាន​ចែក​ភូមិ សាស្ត្រ​នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម ជា ៥ តំបន់​រដ្ឋបាល​ធំៗ ហើយ​នៅក្នុង​តំបន់​នីមួយៗ គេ​ចែកចេញជា និគម​តូចៗ មួយទៀត បានជា​ខេត្ត​ពាម (Hà Tiên ) ពី​ដើម​ត្រូវបាន​ចែកជា ២ គឺ ៖
នៅ​ថ្ងៃទី ០១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩០០ និគម​ទាំងពីរ​គឺ ពាម និង ក្រមួនស ត្រូវបាន​ក្លាយជា​ខេត្ត​ទាំង ២ គឺ ខេត្ត​ពាម និង​ខេត្ត​ក្រមួនស។​
​ពេលដែល​កម្ពុជា​ក្រោម នៅក្រោម​ការកាន់កាប់ នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម (Việt Nam Cộng Hoà) ខេត្ត​ពាម និង ខេត្ត​ក្រមួនស រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​មួយ​នេះ បាន​ច្របាច់​បញ្ចូល ខេត្ត​ទាំងពីរ​នេះ​ឲ្យ​ចូលគ្នា​ទៅជា​ខេត្ត​មួយ ហើយ​ផ្លាស់​ឈ្មោះ​ថ្មី ទៅជា​ភាសា​យួន​មួយ​ទៀតថា ខេត្ត​កៀង​យ៉ាង (Kiên Giang ) ចំណែក​ខ្មែរក្រោម​វិញ នៅតែ​ហៅថា​ខេត្ត​ក្រមួនស តាម​ភាសាជាតិ របស់ខ្លួន។​
=រដ្ឋបាល​=
(Kramuon Sa Province) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង ​បច្ចុប្បន្ន   រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម បាន​កែប្រែ​ឈ្មោះ​ភូមិ ឃុំ ស្រុក នៃ​ខេត្ត​ក្រមួនស​ទៅ​ភាសា​យួន និង​បាន​បែងចែក​រដ្ឋ​ភូមិសាស្ត្រ ចេញ​ជាច្រើន​ភូមិ ឃុំ​និង​ស្រុក។​
​ភូមិសាស្ត្រ​ខេត្ត​ក្រមួនស ពេលនេះ ត្រូវបាន​បែង​ចែកចេញជា ១២ ស្រុក (Huyện) និង​មាន​ទីក្រុង ១  គឺ​ទីក្រុង ក្រមួនស (Rạch Giá) និង​ទី​រួម​ខេត្ត ១ គឺ​ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម (Hà Tiên)។ ខេត្ត​ក្រមួន​សមាន ១០ទីរួមស្រុក​ ៩៧ ឃុំ និង ១៣ សង្កាត់។​
​ឈ្មោះ​ស្រុក​ទាំង ១២ និង​ទី​រួម​ខេត្ត​ទាំង ២ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា​ភាសា​យួន​។ ខេត្តនេះមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
500x500px|ផែនទីខេត្តក្រមួស
រមណីយដ្ឋាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​ក្រមួនស ជា​ខេត្ត​មួយ​សម្បូរ​ទៅដោយ​ទីតាំង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែល​ទាក់ទិន​នឹង​រឿងរ៉ាវ​ខ្មែរក្រោម ដូចជា ជំនីក​ព្រែក​តែង (Kênh Đào Vĩnh Tế) កំពង់ផែ​អន្តរជាតិ​អូរ​កែវ (Oc Eo) នៃ​មហា​ណា​ចក្រ​នគរ​ភ្នំ ( ភាសា​យួនៈ Phù Nam) និង​វត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ​ខ្មែរ​មាន​ចំនួន ៧៦ វត្ត ក្នុងនោះ​មាន វត្តរតនរង្សី ហៅ វត្ត​ចំការ​ត្រើយ​ត្បូង បានកកើតឡើង​ក្នុង គ​. ស​. ១៤១២ ៕
ឯកសារយោង
ដោយ ថាច់ ប្រីជា គឿន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រុងនៃកម្ពុជាក្រោម
=មើលផងដែរ=
អូរតាប៉ាង (ក្រុងព្រះសីហនុ)
អូតាប៉ាងគីជាភូមិមួយស្ថិតនៅក្នុងឃុំអូឧកញ៉ាហេងខេត្តព្រះសីហនុដែលមានប្រជាជនរស់នៅប្រមានជាង ២៥០ គ្រួសារ ។ ប្រជាពលរដ្ធនៅទីនោះភាគច្រើនប្រកបរបរ ធ្វើស្រែចំការ។​ ភូមិនេះស្ថិតនៅចន្លោះ ភូមិព្រៃនប់ និង ភូមិអូចំណារ ដែលបង្គើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ មកម្លេះ   ដំបូងភូមិនេះពុំទាន់មានផ្សារទេប៉ុន្តែដោយសារតែប្រជា ពរដ្ធពិបាកក្នុងការទៅផ្សារដើម្បីទិញអីវាន់នោះ ពួកគេក៏បាន​មូលគុំនិតគ្នាដើម្បីបង្កើតផ្សារមួយដែលមានឈ្មោះថា ផ្សារអូតាបាង ដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០១។​ ផ្សារនេះនៅមានលក្ខណះតូចនៅឡើយទេដោយសារតែនៅក្នុភូមិអូតាប៉ាងពុំសូវមានប្រជាជនរស់នៅ។
កសិកម្ម
ឯកសារ:កសិក្ម.jpg
នៅក្នុងភូមិអូតាប៉ាងក្នុងមួយឆ្នាំព្រជាពលរដ្ធអាចធ្វើស្រែបានចំនួនតែមួយដងប៉ុណ្ណោះ ហើយការធ្វើស្រែរបស់ពួកគេគឺពឹងផ្អែកទៅលើទឹកភ្លៀងទាំងស្រុងតែម្តង កាលណា បើមានគ្រោះធម្មជាតិកើតឡើងដោយប្រការណាមួយនោះនិងបណ្តាលអោយដំនាំខូចទាំស្រុងតែម្តង ព្រោះនៅភូមិនេះពុំទាន់មានប្រឡាយ និងទំនប់កាពាឬគ្រប់គ្រាន់ នៅឡើយទេ ។ ដោយការធ្វើស្រែក្នុងមួយហិចតាពួកគេអាចប្រមូលផលបានប្រមាណជា ៣ ទៅ ៥តោនក្នុងមួយហិចតាបើសិនជាស្រែនោះទទួលបានផលល្អ ។ ការធ្វើស្រែរបស់ពួកគេភាគច្រើនគឺប្រើជីគីមី ច្រើនជាងជីធម្មជាតិ ដើម្បីបាចស្រែរបស់ពួកគេព្រោះជីគីមីវាទទួលបានផលជាងជីធម្មជាតិ ៣០ ទៅ ៤០%។ប៉ុន្តែបើយើងប្រើជីគីមី ច្រើនពេកវានិងធ្វើអោយដីមានជាតិជូរ ដូចនេះវាដំរូវអោយយើងត្រូវបាចមួយឆ្នាំកើនម្តងមួយ បន្តិចៗ។ បន្ទាប់ពីប្រមូលផលស្រូវរួចប្រជាពលរដ្ធខ្លះនាំគ្នាទៅកាប់គាស់ដីដើម្បីដាំ ដំនាំរកប្រាក៉បន្ថែមមកផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ ៕
ឯកសារ:ទំនប់ទឹកកាពាទឹកប្រៃ.jpg
ទំនប់ទឹកការពារទឹកប្រៃព្រនប់
គឺជាទំនប់មួយដែលមានសារសំខាន់បំផុតសំរាប់ប្រជាកសិករពីព្រោះវាមានតូនាទីកាពារទឹកប្រៃកុំអោយហូចូលដីស្រែ និងកាពារទឹកសាបកុំអោយហូរចូលទៅក្នុងសមុទ ដែលបណ្តាលអោយប្រជាពលរដ្ធខ្វះទឹកប្រើប្រាស់សំរាប់ស្រោចផលដំនាំរបស់ពួកគេ។ ដូចនេះហើយវាគីជាទំនប់ដ៏សំខាន់មួយ ក៏ដូចជាជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ធទូទាំង ភូមិអូតាប៉ាងទាំងអស់។ បើកាលណាទំនប់នោះមានការខូចបាក់បែកនោះវានិងបណ្តាលអោយមានទឹកប្រៃហូចូមកក្នុងស្រែរបស់ប្រជាពលរដ្ធធ្វើអោយសន្ទូងងាប់ ក្រិន និងធ្វើអោយដីមានជាតិជូ ធ្វើអោយដីលែងមានជីវជាតិ បាត់បង់គុណភាពទទួលផលបានតិចតួច ៕ និងបណ្តាលអោយត្រីងាប់ពេញ់ទឹកដោយសារតែពុលទឹកប្រៃ។
សាលារៀន
ភូមិអូតាប៉ាងមានសាលារៀនមួដែលមានចំនួនបីខ្នង ស្ថិតនៅក្បែវត្តពោធ៏អណ្តែត ដែលបង្រៀនចាប់ពីថ្នាក់ទីមួយរហូតដល់ថ្នាក់ទីប្រាំមួយ ដូចនេះក្មេងៗដែលរស់នៅក្នុងភូមិ នេះគីមានភាពងាយស្រួលបំផុតបើចង់អោយកូនរបស់ពួកគេចុំឈ្មោះចូលរៀន។​ បន្តាប់ពីពួកគេរៀនចប់នៅថ្នាក់ទីប្រាំមួយចង់បន្តទៅអនុវិឡាល័យក៏ពុំមានកាពិបាកដែព្រោះសាលាអនុវិទ្យាល័យ គឺនៅប្រមាណជាពីរគីឡូម៉ែតពីភូមិអូតាប៉ាងប៉ុនណ្ណោះ។ដោយនៅសាលារៀននោះមានគ្រូបង្រៀនល្អៗដែលមានបទពិសោទ និង មានវិន័យតឹងរឹង។
ឯកសារ:មន្ទីពេទ្យ.jpg
មន្ទីពេទ្យ
អូតាប៉ាងគឺជាភូមិដ៏តដូចមួយនៅក្នុងស្រុកព្រៃនប់ដូចនេះវាពុំទាន់មានមន្ទល់សុខភានៅឡើយទេ ប៉ុន្តែបើប្រជាពលរដ្ធចង់ទៅមណ្ឌុលសុខភពនោះវាមិនពិបាកទេព្រោះវាស្ថិតនៅក្នុងភូមិអូជំណា ដែលនៅជិតភូមិអូតាបាង មានចំងាយប្រហែលជា ៣ គីឡូម៉ែតប៉ុណ្ណោះពីភូមិអូតាបាងដែលមានគ្រូពេទ្យល្អៗប្រចាំការនៅទីនោះ២៤ម៉ោង។ បើទៅកាន់អណ្តូងថ្មវិញវាក៏មិនឆ្ងាយប៉ុន្មានដែរ ពីព្រោះវាស្ថិនៅប្រមាណជា ៣គីឡូម៉ែតប៉ុណ្ណោះពីអូតាប៉ាងដូចនេះនៅក្នុងភូមិអូតាប៉ាងប្រសិនបើលោកអ្នកចង់ទៅមន្ទីពេទ្យនោះវាពិតជាមិនមានកាពិបាកឡើយ។
តំបន់ទេសចរណ៏
ប្រសិនបើយើងធ្វើដំនើមកលេងនៅភូមិអូតាប៉ាងសូមបងប្អូនគុំភ្លេចចូលលទស្សនានៅរម្យនីយ្យដ្ធានទឹកធា្លក់ ដែលនៅក្បែរនិងភូមិអូតាប៉ាង។ ប្រសិនបើបងប្អូនធ្វើដំនើមកពីខេត្តព្រះសីហនុ គីហួសផ្សាអូតាប៉ាងប្រមានជា ២គីឡូម៉ែតដែលនៅពីខាងឆ្វេងដៃ កាចូលទស្សនានៅទីនោះសម្រាប់ម៉ូតូគេយកប្រាក់ចំនួន ១០០០ រៀល ចំពោះឡានវវិញចំនួន ៣០០០រៀល។ នៅបណ្តោយ ផ្លូវចូលទៅកាន់ទឹកធ្លាក់មានដើមឈើដុះនៅជុំវិញអមសងខាងផ្លូវយ៉ាងត្រជាក់ស្គឹមស្គៃ បន្ទាប់ពីធ្វើដំនើហួសប្រមាណជាកន្លះគីឡូម៉ែតលោកអ្នកនិងឃើញមានចំកាស្រកានាគដ៏ធំមួយដែលមាន ផ្លែទុំក្រហមពែញ់ដើម។បន្ទាប់មកធ្វើដំនើទៅមុខបន្ទិចទៀតលោកអ្នកនិងឃើញមានទឹកធ្លាក់ជំនួនពីជាន់ដែលមានទឹកថ្លាឆ្វេង។ ដែលក្នុងមួយដំនាក់ៗគឺវាមានលក្ខណះខុសគ្នា ដែលដំនាក់ទីមួយ វាមានលក្ខណះរាក់សម្រាប់អោយកូនៗខ្មេងហែលលេង និងសម្រាប់មនុស្សដែលមិនចេះហែលទឹក ហើយសម្រាប់ជាន់ទីពីរវាមានជម្រូវជ្រៅជាងជាន់ទីមួយបន្ទិចសម្រាប់អោយមនុស្សដែលចេះ ហែលទឹកបន្តិចបន្ទួចហែលលេង ចំនែកឯជាន់ទីបីវិញ គីវាមាកលក្ខណះជ្រៅណាស់ដែលមានជម្រូវប្រមានបី ទៅ បួនម៉ែត ដូចនេះប្រសិនបើយើងមិនទាន់ចេះហែលទឹកទេនោះយើយអាចទៅលេងនៅជាន់ទីមួយបាន។ ហើយបើលោកអ្នកធ្វើដំនើទៅលើបន្ទិចទៀទលោកអ្នកនិងឃើញមានទឹធ្លាក់តាមចន្លោះប្រហោងថ្ម​ និងមានកន្លែងសម្រាប់អងលគ្គុយលេងកំសាន្ននៅក្រិមម្លប់ដើមឈើយ៉ាងត្រជាក់។
ឯកសារ:ទឹកធ្លាក់.jpg
ដំបន់ទេសចរណ៏ខេត្តកំពត
ខេត្តកំពតគឺជាខេត្តមួយដែលសំបូដំដោយដំបន់ទេសចរណ៏ និងរមណីយដ្ឋានស្អាតៗ ដែលសំរទៅដោយព្រៃព្រឹក្សា និងមានទឹកធ្លាក់ពីលើកំពូលភ្នំដ៏ខ្ពស់យ៉ាងត្រជាក់ស្គឹមស្គៃ ព្រមទាំមានដុំថ្មស្អាតៗនៅពីខាងក្រោម ។​ ប្រសិនបើលោកអ្នកធ្វើដំនើរតាមផ្លូវជាតិលេខ ៣ លោកអ្នកនិងបានឃើញស្ពានមួយដែលមានឈ្មោះថា ស្ពាម កំពង់ស្មាច់ ដែលនៅទីនោះមានសេវាកម្មបម្រើជូនដូចជា ភេជ្ជះ បាយ មីឆា លោតឆារ ព្រមទាំមានកញ្ជុះនៅពីលើទឹកយ៉ាងស្រស់ស្អាតសម្រាប់អោយភ្ញៀវទេសចណ៏អង្គុយដើម្បីសម្រាកកាយមុននិងធ្វើដំនើទៅមុខទៀត។
រម្មណីសដ្ឋានភ្នុំអជ្ឋរស្ស
ឯកសារ:ទឹកឈូ.jpg រម្មណីសដ្ឋានភ្នុំអជ្ឋរស្ស ស្ថិតនៅក្នុងឃុំផ្សាដែក និងឃុំភ្នុំបាតស្រុកពញាឮ ភ្នុំនេះមានឈ្មោះបី ហៅបានដូចគ្នា ភ្នុំឧត្តុង្គ ភ្នុំព្រះរាជទ្រព្យ និងភ្នុំអដ្ឋរស្ស ។ ដើម្បីទៅដល់ទីនោះត្រូវធ្វើដំនើរតាមផ្លូវជាតិលេខប្រាំ “ភ្នុំពេញ- បាត់ដំបង”លុះដល់គិឡូម៉ែតលេខ៣៧ មានផ្លូវលំក្រាលគ្រួក្រហម បែកចូលខាងឆ្វេងដៃចំងាយ ៣.៥០គ.ម ។អដ្ឋរស្សជាខ្សែភ្នុំមួយដែលលាតសន្ធឹងពីជើងទៅត្បូងប្រវែង ១៥០០ម៉ែត្រនិងទទឹង៧០០ម៉ែត្រ ។ភ្នុំនេះមានផ្លូវព័ន្ធជុំវិញ ដែលក្នុងនោះរួមមានផ្លូវលំមួយខាងកើត និង ផ្លូវលំមគួយខាងលិចនៅខាងជើងភ្នុំមាន ភូមិភ្នុំខងត្បូងមានភូមិពោករ៉ានេ។ខ្សែភ្នុំអដ្ឋរស្សនេះមានកំពូលភ្នុំ ៥ គឺ កំពូលភ្នុំចេតីយ៏ទន្ទឹមកំពូលភ្នុំត្រៃត្រឹង កំពូលភ្នុំចេតីយ៏កំពូលបួន ព្រះអង្គចូលព្រះនិពាន្ធនិងកំពូលភ្នុំអរិយ្យប្បស ។  រម្មនីដ្ថាននេះ ក្រៅពីសម្រស់ធម្មជាតិ មានទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាល និងជំនូខ្យល់បរិសុទ្ធនៃភ្នុំអដ្ឋរស្ស គឺអាចទាក់ទាញភ្ងៀវទេសចរណ៏ងំពីប្រវត្តសាស្ស្តដែលទាក់ទងទៅនិងកាកសាងព្រះរាជវាំង ក្នុងសត្តវត្តទី១៧ -១៩  (១៦២០ - ១៨៦៦ )ក្នុងរាជកាលស្តេចជ័យជេដ្ឋាទី២ ។
​​ វត្តពោធ៌អណ្តែត
ឯកសារ:វត្១២៣៤ត.jpg
ស្ថិតក្នុងភូមិធំ ស្រុកកៀនស្វាយ ដើម្បីទៅដល់មណ្ឌុលកំសាន្តនេះ ត្រូវធ្វើតំនើតតាមផ្លូវជាតិលេខ ១ ភ្នំពេញ ស្វាយរៀង ឆ្លងកាត់ស្ពានមន្នីវង្ស ស្ពានក្បាលថ្នល់ លុះដល់គីឡូលេខ១៩ មានផ្លូវលំខាងឆ្វេងដៃតាមក្លោងទ្វាវត្តកៀនស្វាយក្រៅចំងាយ ៣០០ ម និងដល់ទីកំសាន្តនោះ។ដើមឡើយទីនេះវាមិនមែនជារម្មណីយដ្ឋានទេ វាកើតឡើយក្រោយឆ្នាំ ១៩៧៩ គោលដៅនៃរម្មណីយដ្ឋាននេះគឺត្រង់វត្តកៀនស្វាយក្រៅ ទីនេះនៅមានសម្រស់តន្លេខ្ទបដ៏វិសេសវិសាលមួយទៀតដែលបែកចេញ់ពីទន្លេ មេគង្គហូរកាត់ទឹកដីដ៏សំបូជីវជាតិ និងចំការក្ខជាតិដ៏ស្តុកស្ដម ។ ទន្លេនេះហាក់ដូចជាប្រកគល់ខ្លួនទាំស្រុងដល់អ្នកស្រុក នៅទីនោះក្នុងកាប្រកបរបរដាំដុះ និងរស់នៅក្នុងក្តីសង្ឃឹម។ ដើមរក្ខជាតិហូបផ្លែទាំងតូចទាំងធំ បានដុះទោទន់ទៅរកផ្ទៃទឹកប្រប និងឆ្នេ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
ហ្វីលីពីន
ប្រទេសហ្វីលីពីន (ភាសាហ្វីលីពីន៖ Pilipinas) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីន (ភាសាហ្វីលីពីន៖ Republika ng Pilipinas) គឺជាប្រទេសប្រជុំកោះមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រទេសនេះមានទីតាំងនៅក្នុងតំបន់ភាគខាងលិចនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងមានកោះប្រហែល ៧,៦៤០ កោះដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់តាមបំណែងចែកភូមិសាស្ត្រសំខាន់ៗចំនួនបីពីខាងជើងទៅត្បូងរួមមាន៖ លូហ្ស៊ុន ប៊ីសាយ៉ា និងមីនដាណាវ។ ប្រទេសហ្វីលីពីនត្រូវបានហុំព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រហ្វីលីពីនខាងលិចនៅភាគខាងលិច សមុទ្រហ្វីលីពីននៅខាងកើតនិងសមុទ្រសេឡេបេសនៅភាគនិរតី និងមានព្រំដែនសមុទ្រជាមួយតៃវ៉ាន់នៅភាគខាងជើង ជប៉ុននៅភាគឦសាន ប៉ាឡូនៅភាគខាងកើតនិងអាគ្នេយ៍ ឥណ្ឌូណេស៊ីនៅភាគខាងត្បូង ម៉ាឡេស៊ីនៅភាគនិរតី វៀតណាមនៅភាគខាងលិច និងចិននៅភាគពាយព្យ។ ប្រទេសហ្វីលីពីនបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡាសរុប ៣០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសមួយនេះមានប្រជាជនប្រហែល ១០៩ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទីដប់បីនៅលើពិភពលោក។ ហ្វីលីពីន​ជា​រដ្ឋ​ចម្រុះ​ជាតិសាសន៍ ដែល​មាន​ជនជាតិ និង​វប្បធម៌​ចម្រុះ​នៅ​គ្រប់ជ្រុងជ្រោយនៃ​កោះ​របស់​ខ្លួន។ ម៉ានីលគឺជារដ្ឋធានី ខណៈដែលទីក្រុងធំបំផុតមានឈ្មោះថាទីក្រុងកេហ្ស៊ុន។
ហ្វីលីពីនធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមអេស្ប៉ាញ និង ក្រោយមកអាមេរិក។ ហ្វីលីពីនបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញពីអាមេរិក​នៅថ្ងៃទី៤ មិថុនា ១៩៤៦ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប៉ាស៊ីហ្វិកបញ្ចប់ តាមរយៈសន្ឋិសញ្ញាម៉ានីល។ ក្រោយមកហ្វីលីពីនក្លាយជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ​យ៉ាងសន្តិភាព រហូតដល់ការកាន់កាប់អំនាច​របស់លោក ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ារកូស ដែលបាននាំទៅដល់ការទំលាក់តំនែងលោក​ដោយបដិវដ្ដន៍កំលាំងប្រជាជន។ បន្ទាប់ពីនោះមក​ស្ថានភាពនយោបាយមានភាពឡើងចុះ ប៉ុន្តែប្រកបដោយសន្ដិភាព។
បច្ចុប្បន្ន ហ្វីលីពីនមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងបស្ចិមប្រទេស ដែលភាគច្រើនក្លាយមកពីវប្បធម៌អេស្ប៉ាញ អាមេរិកឡាទីន និង សហរដ្ឋអាមេរិក។ សាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិក បានក្លាយជាសាសនាធំជាងគេក្នុងប្រទេស និងក្រៅពីនេះគឺសាសនារបៀបអេស្ប៉ាញ និងឥស្លាម។ ភាសាផ្លូវការនៅហ្វីលីពីនគឺភាសាហ្វីលីពីន និងភាសាអង់គ្លេស។
ឈ្មោះ
ហ្វីលីពីន ជាពាក្យក្លាយមកពីឈ្មោះព្រះរាជាហ្វីលីពទី២របស់អេស្ប៉ាញ។ ឈ្មោះនេះត្រូវបានប្រើសំរាប់ហៅកោះលេយតេ និង កោះសាម៉ារ ក្នុងបេសសកម្ម​ព្រះរាជាអេស្ប៉ាញមកហ្វីលីពីន។ ក្រោយមកឈ្មោះនេះត្រូវបានប្រើសំរាប់ហៅកំរងកោះនេះទាំងមូល។
នៅមុនពេលក្លាយជាអាណានិគម ហ្វីលីពីនមិនទាន់ជាប្រទេសបង្រួបបង្រួមមួយទេ ប៉ុន្តែតំបន់នោះទាំងមូលត្រូវបានគេហៅជាភាសាម៉ាឡេបុរាណថា ម៉ាហារលីកា។ ហ្វីលីពីនធ្លាប់គិតគូរដាក់ឈ្មោះខ្លួនឯងថា ម៉ាឡេស៊ី ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបច្ចុប្បន្នសំរេចប្រើប្រាស់ឈ្មោះនេះមុននៅឆ្នាំ១៩៦៣ មុនពេលដែលហ្វីលីពីនអាចធ្វើអ្វីកើតទៀតអំពីបញ្ហានេះ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ជនជាតិដើមនៅហ្វីលីពីនជាជនជាតិនេហ្គ្រីតូសដែលជាជនជាតិនៅក្នុងអំបូរអូស្ត្រូឡូ-មេឡានេស៊ី បានមកដល់ហ្វីលីពីន​តាំងពី ៣០០០០ឆ្នាំមុនមកម៉្លេះ។ នៅស.វទី៩ដល់ទី១២ ហ្វីលីពីនធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយចិននិងជប៉ុន​ និងមានចំនងវប្បធម៌រឹងមាំជាមួយឥណ្ឌា តាមរយៈប្រទេសជិតខាងសព្វថ្ងៃ ម៉ាឡេស៊ី និង ឥណ្ឌូនេស៊ី។
សាសនាឥស្លាម​ត្រូវបាននាំមកហ្វីលីពីនដោយពួកឈ្មួញ​និងពួកអ្នកនិយមប្ដូរសាសនា មកពីម៉ាឡេស៊ី និង ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ឥស្លាមនីយកម្មរបស់ហ្វីលីពីនគឺបណ្ដាលមកពីឥទ្ឋិពលឥណ្ឌា ដែលពេលនោះជាប្រទេសមូស្លីម។ មកទល់ស.វទី១៣ សាសនាឥស្លាម​បានចាក់ឫសនៅកំរងកោះស៊ូលូ និងបានសាយភាយទៅកោះមិនដាណាវ និងទៅដល់ម៉ានីល​នៅឆ្នាំ១៥៦៥។ ទោះបីជាសាសនាឥស្លាមបានរីកសាយភាយរហូតទៅដល់កោះលូសុង ក៏ដោយ ក៏សាសនាព្រលឹង ព្រាហ្មណ៍ និងព្រះពុទ្ឋសាសនានិកាយវជ្ជរាយាន នៅតែជាសាសនាចំបងនៅហ្វលីពីន។ អ្នកចំនូលស្រុកមូស្លីម​បាននាំមកនូវគំនិតនយោបានក្នុងការរៀបចំប្រទេសអោយដឹកនាំដោយ រាជា ឬ ស៊ុលតង់។
ពួកអេស្ប៉ាញបានមកដល់ហ្វីលីពីននៅស.វទី១៦។ អ្នករុករកសញ្ជាតិព័រទុយហ្គាល់ឈ្មោះ ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាហ្គែល្លាន់ (Ferdinand Magellan) និងកូនចៅរបស់គាត់ ដែលបំរើការអោយអេស្ប៉ាញ បានចេញដំនើរនៅថ្ងៃទី២០ កញ្ញា ១៥១៩ និងមកដល់កោះសាម៉ារនៅថ្ងៃទី១៧ មិនា ១៥១២។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ពួកគេបានមកដល់កោះហូម៉ុនហុន និងទៅដល់កោះលីម៉ាសាវ៉ានៅថ្ងៃទី២៨ មិនា ១៥១២។ នៅថ្ងៃទី៧ មេសា ១៥១២ ពួកគេបានទៅដល់កោះសេប៊ូ និងបានក្លាយជាមិត្តជាមួយរាជាហ៊ូម៉ាបុន(Rajah Humabon) ហើយបានធ្វើអោយក្រុមញាតិវង្សនិងជនជាតិសេប៊ូ៧០០នាក់ផ្សេងទៀត ក្លាយជាអ្នកកាន់សាសនាគ្រឹស្ត។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ម៉ាហ្គែល្លាន់ ត្រូវបានសំលាប់ក្នុងសមរភូមិម៉ាកតាន់ ដោយអ្នកចំបាំងជនជាតិភាគតិចដែលដឹកនាំដោយឡាពូឡាពូ (Lapu-Lapu) (គូប្រជែងរបស់ហ៊ូម៉ាបុន)។
ចំនាប់ផ្ដើមនៃរបបអាណានិគមធ្វើឡើងនៅពេលស្តេច ហ្វីលីពទី២ របស់អេស្ប៉ាញបញ្ជាអោយមានការរុករកបន្តទៀត និងបានអោយលោក មីហ្គែល ឡូប៉េ ឌឺ ឡេហ្គាស្ពី(Miguel López de Legazpi) មកបោះទីតាំងអេស្ប៉ាញនៅសេប៊ូ​ក្នុងឆ្នាំ១៥៦៥។ នៅឆ្នាំ១៥៧១ គាត់បានយកក្រុងម៉ានីលធ្វើជារដ្ឋធានីរបស់ដែនដីអាណានិគមថ្មីនេះ។
ការគ្រប់គ្រប់របស់អេស្ប៉ាញបាននាំមកនូវការបង្រួបបង្រួមនយោបាយនៅលើកំរងកោះនេះ ដែលនៅមុននេះបន្តិចជាកោះនិងសហគមន៍ឯករាជ្យនិងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ អេស្ប៉ាញបាននាំមកនូវអារ្យធម៌បស្ចិមប្រទេសដូចជា ក្រមច្បាប់ របៀបបោះពុម្ព និង ប្រក្រតិទិនជាដើម។ ហ្វីលីពីនត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្នុងឋានៈជាដែនដី អេស្ប៉ាញថ្មី ពីឆ្នាំ១៥៦៥ដល់ឆ្នាំ១៨២១ និងស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលផ្ទាល់ពីក្រុងម៉ាឌ្រីដ បន្ទាប់ពីឯករាជ្យម៉ិកស៊ិក។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ ក្រុងជាច្រើនត្រូវបានបង្កើត ហេដ្ឋារចនាសំព័ន្ឋត្រូវបានស្ថាបនា ប្រភេទដំនាំដាំដុះនិងសត្វពាហនៈថ្មីៗត្រូវបាននាំចូលមក ហើយជំនួញក៏មានភាពសកម្មឡើង។ នៅស.វទី១៦ នាវា ម៉ានីឡា ហ្គាល្លេអុន (Manila Galleon) ដែលតភ្ជាប់ម៉ានីលនិងអាកាពុលកូ បើកដំនើរការម្ដងដងទៅ២ដងក្នុង១ឆ្នាំ ដើម្បីដឹកជញ្ជូន សូត្រ គ្រឿងទេស ភ្លុកនិងប៉រសឺឡែន ទៅទ្វីបអាមេរិក ហើយដឹកជញ្ជូនប្រាក់មកហ្វីលីពីនវិញ។ ទាហានអេស្ប៉ាញបានវាយប្រយុទ្ឋជាមួយអ្នកបះបោរក្នុងស្រុកជាច្រើន ក៏ដូចជាជាមួយប្រទេសប៉ុនប៉ងដាក់អាណានិគមពីក្រោជាច្រើនមាន អង់គ្លេស ចោរសមុទ្រចិន ហុល្លង់ និង ព័រទុយហ្គាល់។ បេសកជនរ៉ូម៉ាន់កាតូលិក​ជាច្រើនបានបំលែងប្រជាជនភាគច្រើនមកកាន់សាសនាគ្រឹស្ត និងបានកសាងសាលារៀន សាកលវិទ្យាល័យនិងមន្ទីរពេទ្យជាច្រើន។ នៅឆ្នាំ១៨៦៣ ព្រះរាជក្រិត្យពីអេស្ប៉ាញបានបញ្ជាអោយបង្កើត វិស័យអប់រំសាធារណៈ ដោយផ្តល់ការបង្ហាត់បង្រៀនដោយឥតគិតថ្លៃ ជាភាសាអេស្ប៉ាញ។
នៅចុងស.វទី១៩ ចលនាឃោសនានយោបាយដែលមានអ្នកជាតិនិយមហ្វីលីពីនឈ្មោះចូសេ រីហ្សាល់ (ពេលនោះជានិស្សិតសិក្សានៅអេស្ប៉ាញ)ចូលរួម បានផុសផុលឡើងនៅអេស្ប៉ាញ ដើម្បីទាមទារអោយមានកំនែទំរង់រដ្ឋាភិបាលអយុត្តិធម៌នៅហ្វីលីពីននិងបំបាត់អំពើរំលោភបំពានទៅលើអ្នកកាន់សាសនាគ្រឹស្ត។ ដោយមិនអាចសំរេចបំនងបាន រីហ្សាល់ក៏ត្រលប់មកហ្វីលីពីនវិញ និងបានបំផុសអោយមានកំនែទំរង់ក្នុងស្រុក។ រីហ្សាល់ត្រូវបានគេចាប់ខ្លួននិងកាត់ទោសពីបទក្បត់ជាតិនៅថ្ងៃទី១០ ធ្នូ ១៨៩៦។ នៅដើមឆ្នាំដដែលនោះ មានចលនាបដិវដ្តន៍មួយផ្សេងទៀតរបស់ពូកកាទីពូណាន់ ដែលដឹកនាំដោយលោក អង់ដ្រេស បូនីហ្វាស្យូ(Andrés Bonifacio) និងក្រោយមកដោយលោក អេមីល្យូ អាហ្គីណាល់ដូ(Emilio Aguinaldo) បានបង្កើតអោយមានរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍មួយ។ ចលនានេះត្រូវបានអេស្ប៉ាញបង្ក្រាបវិញនៅថ្ងៃទី១៧ មិនា ១៨៩៧។
សង្គ្រាមអេស្ប៉ាញ-អាមេរិកបានផ្ទុះឡើងនៅគុយបានៅឆ្នាំ១៨៩៨ និងបានរាលដាលមកដល់ហ្វីលីពីន នៅពេលដែលឧត្តមនាវីត្រី ចច ដេវី (Commodore George Dewey) យកឈ្នះលើកងពលអេស្ប៉ាញនៅឆកម៉ានីល។ ដោយចាញ់សង្គ្រាម អេស្ប៉ាញបានប្រគល់ជាផ្លូវការទៅអោយអាមេរិកនូវហ្វីលីពីន, គុយបា, ហ្គាំ និង ពែរតូ រីកូ។ លោកអាហ្គីណាល់ដូ បានប្រកាសឯករាជ្យអោយហ្វីលីពីននៅថ្ងៃទី១២ មិថុនា ១៨៩៨។ និងបានឡើងធ្វើជាប្រមុខរដ្ឋ។ នៅឆ្នាំ១៨៩៩ សាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីនទី១ ត្រូវបានបង្កើតនៅម៉ាឡូឡូស និង ប៊ូឡាកាន់ ប៉ុន្តែត្រូវបានរំលាយចោលវិញដោយកងកំលាំងអាមេរិក ហើយភ្លើងសង្គ្រាមហ្វីលីពីន-អាមេរិក រវាងកងទ័ពអាមេរិកនិងអ្នកបដិវដ្ដន៍ហ្វីលីពីនបានឆេះឡើង។ អាមេរិកឈ្នះសង្គ្រាមនោះ ដោយបានចាប់ខ្លួនលោកអាហ្គីណាល់ដូនៅថ្ងៃទី២៣ មិនា ១៩០១។ ក៏ប៉ុន្តែចលនាបដិវដ្ដន៍មិនទាន់ចប់ភ្លាមៗទេ ដោយអូសបន្លាយរហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៣ និងបានឆក់យកអាយុជីវិតជនជាតិហ្វីលីពីនជាង១លាននាក់។ ឋានៈគ្រាន់តែជាដែនដីមួយ បានផ្លាស់ប្ដូរនៅពេលហ្វីលីពីនក្លាយជា ខំមិនវ៉ែលនៃហ្វីលីពីន នៅឆ្នាំ១៩៣៥ ដែលផ្ដល់នូវស្វ័យភាពជាងមុន។ គំរោងការទៅរកឯករាជ្យបរិបូណ៌ត្រូវបានអាក់ខាន ដោយសារសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេលជប៉ុនបានឈ្លានពានកាន់កាប់កំរងកោះនេះ។ បន្ទាប់ពីជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាម ហ្វីលីពីនបានទទួលឯករាជ្យពីអាមេរិកនៅថ្ងៃទី៤ កក្កដា ១៩៤៦ ដើម្បីជាការសងគុណដល់កងទ័ពហ្វីលីពីនដែលបានចូលរួមនឹងកងទ័ពអាមេរិក​ក្នុងការវាយរំដោះហ្វីលីពីនពីឆ្នាំ១៩៤៤ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥។
តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៦ ហ្វីលីពីនបានជួបនិងអស្ថេរភាពនយោបាយ ដោយសារមានក្រុមបះបោរជាច្រើនក្រុមកើតឡើង។ ទ.វឆ្នាំ៦០និង៧០ ជាពេលដែលសេដ្ឋកិច្ចហ្វីលីពីនរីកចំរើន (លេខ២នៅអាស៊ី បន្ទាប់ពីជប៉ុន)។ ប្រធានាធិបតីជាប់ឆ្នោតនៅពេលនោះគឺលោក ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ារកូស។ ដោយត្រូវបានគេហាមមិនអោយលោកកាន់តំនែងនៅអាណត្តិទី៣ ម៉ារកូសបានប្រកាសប្រើច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅថ្ងៃទី២១ កញ្ញា ១៩៧២ ដោយយកលេសថាអស្ថេរភាពនយោបាយនិងកុបកម្មរបស់ពួកកុម្មុយនីសនិងមូស្លីម ហើយបានដឹកនាំប្រទេសតាមរបៀបប្រើប្រាស់ក្រឹត្យ (ផ្ដាច់ការ)។
អ្នកដឹកនាំបក្សប្រឆាំងលោក បេនីញូ អាគីណូ (Benigno Aquino) ត្រូវបានគេលួចធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី២១ សីហា ១៩៨៣ បន្ទាប់ពីត្រលប់មកពីការនិរទេសខ្លួន។ នៅខែមករា ១៩៨៦ លោក ម៉ារកូសបានអនុញ្ញាតអោយមានការបោះឆ្នោតយ៉ាងទាន់ហន់ បន្ទាប់ពីមានការទាមទារយ៉ាងធំពីប្រជាជន។ ការបោះឆ្នោតនោះប្រកបដោយភាពទុច្ចរិត បន្លំសន្លឹកឆ្នោត និងបាននាំទៅដល់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាង​ពលទាហានបះបោរនិងពលទាហានស្ម័គ្រស្មោះនឹងរដ្ឋាភិបាល។ ក្រុមអ្នកតវ៉ារួមជាមួយមន្ត្រីសំខាន់ៗក្នុងជួរគណរដ្ឋមន្ត្រីលាលែងពីតំនែង បានគាំទ្រទាហានបះបោរ។ ទីបំផុត អ្នកស្រី កូរ៉ាហ្សូន អាគីណូ (Corazon Aquino) ភរិយារបស់លោក បេនីញូ អាគីណូ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានឈ្នះការបោះឆ្នោតលើកនោះ។ បន្ទាប់ពីបដិវដ្ដន៍កំលាំងប្រជាជន អ្នកស្រីអាគីណូបានឡើងជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល និងបានបើកសន្និបាតរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយ ដើម្បីធ្វើពង្រាងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី។ លោក ម៉ារកូសនិងគ្រួសារបានគេចខ្លួនទៅកាន់កោះហាវ៉ៃបាត់ទៅ។
ការត្រលប់មកវិញនូវរបបប្រជាធិបតេយ្យនិងកំនែទំរង់រដ្ឋាភិបាលបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៩៨៦ ត្រូវបានរារាំងរំខានដោយបញ្ហាមួយចំនួនធំជាពិសេស បំណុលជាតិដ៍សំបើម អំពើពុករលួយក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារ កុបកម្មរបស់ពួកកុម្មុយនីស និង ចលនាបំបែកខ្លួនរបស់ពួកមូស្លីម។ សេដ្ឋកិច្ចរីកលូតលាស់ក្រោមអំនាចលោក ហ្វីដែល វ៉ាល់ដេ រ៉ាម៉ូស (Fidel Valdez Ramos) ដែលបានជាប់ឆ្នោតនៅឆ្នាំ១៩៩២។ ប៉ុន្តែការរីកចំរើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនេះត្រូវបានបង្អាក់ដំនើរដោយសារវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីឆ្នាំ១៩៩៧។ បដិវដ្ដន៍EDSAឆ្នាំ២០០១ បាននាំអោយប្រធានាធិបតី ចូសេហ្វ អេស្ត្រាដា (Joseph Estrada) ធ្លាក់ពីតំនែង។ រដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្នរបស់លោកស្រី ហ្គ្លូរីយ៉ា ម៉ាកាប៉ាហ្គាល់ អាររ៉ូយ៉ូ (Gloria Macapagal Arroyo) ត្រូវបានគេរិះគន់ថាបានប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ និង កេងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតក្នុងការបោះឆ្នោត។
អាកាសធាតុ
ប្រទេសនេះស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអាកាសធាតុត្រូពិចសមុទ្រ បន្ថែមដោយខ្យល់មូសុងនិរតី និងឦសាន ដែលបង្កើតអោយមានរដូវ ​២ ច្បាស់លាស់គឺ រដូវប្រាំងចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់មេសា និងរដូវវស្សាពីខែឩសភាដល់ខែតុលា។
នយោបាយ និងរដ្ឋាភិបាល
រដ្ឋាភិបាលហ្វីលីពីនជារដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងដោយប្រធានាធិបតី បង្រួបបង្រួមរដ្ឋាភិបាលស្វ័យយ័តតាមតំបន់នីមួយៗដែលមានសេរីភាពពីរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាល។ ប្រធានាធិបតីមាននាទីជាប្រមុខរដ្ឋផងនិងជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលផង និងជាអគ្គមេបញ្ជាការកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ។ ប្រធានាធិបតីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសំលេងភាគច្រើនក្នុងការបោះឆ្នោត សំរាប់១អាណត្តិដែលមានរយៈពេល៦ឆ្នាំ ហើយមានសិទ្ឋិជ្រើសតាំងនិងដឹកនាំគណរដ្ឋមន្ត្រី។
អង្គការនីតិបញ្ញត្តិមានសភា២គឺ ព្រឹទ្ឋសភា (សភាជាន់ខ្ពស់) និង សភាតំណាងរាស្ត្រ (សភាជាន់ទាប)។ ព្រឹទ្ឋសភាមានសមាជិកជ្រើសរើសដោយការបោះឆ្នោតជាតិ និងមានអាណត្តិរយៈពេល៦ឆ្នាំ។ សភាតំណាងរាស្ត្រមានអាណត្តិរយៈពេល៣ឆ្នាំ។
អំណាចនីតិបញ្ញត្តិត្រូវបានប្រគល់អោយតុលាការកំពូល ដែលអង្គចៅក្រមដឹកនាំដោយ អគ្គចៅក្រមម្នាក់ និង ចៅក្រមរង១៤នាក់។ ចៅក្រមទាំងអស់ត្រូវតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីមានការឧទ្ទេសនាមពីក្រុមប្រឹក្សាតុលាការនិងច្បាប់។
ហ្វីលីពីនជាសមាជិកស្ថាបនិកនិងសកម្មមួយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ តាំងពីកំនរកំនើតអង្គការនេះនៅថ្ងៃទី២៤ តុលា ១៩៤៥ និងជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់អាស៊ាន។ ហ្វីលីពីនជាសមាជិករបស់ East Asia Summit (កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត ហៅកាត់ថាEAS) និងជាសមាជិកសកម្មរបស់​ Asia-Pacific Economic Cooperation (កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ហៅកាត់ថាAPEC), Latin Union (សំព័ន្ឋឡាទីន) និង Group of 24 (ក្រុមប្រទេស២៤)។ ប្រទេសនេះជាសំព័ន្ឋមិត្តមិនមែនណាតូរបស់អាមេរិក ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងនោះជាសមាជិកចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។
ប្រជាសាស្ត្រ
ជនជាតិភីលីពីនមានដូចជា ជនជាតិតាកាឡូ ២៨,១% សេប៉ូអាណួ ១៣,១% អ៊ីឡូកាណូ ៩% ប៊ីសសាយ៉ា ៧,៦% ហ៊ីឡូកាណូន ៧,៥% ប៊ីកុល ៦% វ៉ារ៉េ ៣,៤% និងជនជាតិដទៃទៀត ២៥,៣% ។
ភាសា
ភីលីពីនមានភាសាចំនួន ១៧៥ ដែលក្នុងនោះមាន​ ភាសាចំនួន៤ត្រូវបានបាត់បង់ ។ ភាសា ភីលីពីណូ ( តាកាឡូ) និង ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការ ។ ភាសាធំៗមាន ៦ គឺ តាកាឡូ សេបូអាណូ អ៊ីឡយឡូ ហ៊ីលីកាណូន កាប៉ាមប៉ានង៉ាន និង ប៉ានហ្គាស៊ីណាន ។
សាសនា
ប្រជាជនភីលីពីន ៩០%​កាន់សាសនាគ្រិស្ត ។ ប្រជាជន ប្រហែល ៥ ទៅ ១០%​កាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ។ ព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាតាវ គ
ចេញមាន សឺមីកុងឌុចទ័រ ផលិតផលអគ្គិសនី ឧបករណ៍ដឹកជញ្ជូន ប្រេងកាត ទង់ដែង ដូងប្រេង និងផ្លែឈើ ។ដៃគូពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗមាន សហរដ្ឋអាមេរិច ជប៉ុន ចិន សឹង្ហបុរី កូរ៉េខាងត្បូង ហូឡង់ ហុងកុង អាឡឺម៉ង់ តៃវ៉ាន់ និង​ថៃ ។ រូបិយប័ណ្ណរបស់ភីលីពីនគឺ ពីសូ (₱ រី PHP) ។
សុខភាព
ក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ប្រទេសភីលីពីនមានមន្ទីរពេទ្យចំនួន ១៧០០ ក្នុងនោះមនី្ទរពេទ្យរដ្ឋមាន​ ៤០% និង មនី្ទរពេទ្យឯកជនមាន ៦០% ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ មានអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៏ចំនួន ១៥០០០នាក់ ។
គមនាគមន៍ និងទូរគមនាគមន៍
ប្រទេសភីលីពីនមានផ្លូវជាតិប្រវែង ២០៣​ ០២៥គម ។ នៅភីលីពីនមានអាកាសយានដ្ឋានសាធារណៈចំនួន ៨៥ និង ឯកជនចំនួនប្រហែល ១១១ ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ភីលីពីនអ៊ែរឡាញដែលជាក្រុមហ៊ុនចាស់ជាងគេនៅអាស៊ីនៅតែបន្តប្រតិបត្តិការ ។
វប្បធម៌
thumb|ម្ហូបហាឡូ ហាឡូ ធ្វើពីទឹកកក ទឹកដោះគោ ផ្លែឈើ និងការ៉េម
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមអេស្ប៉ាញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអាស៊ាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតអាណានិគមជប៉ុន
សមាគម​យុវជន​ខ្មែរ
ជំពូក​ទី​១ អំពី​ ការ​កកើត
មាត្រា​ ១.-
យុវជន​ខ្មែរ​ទាំងពីរ​ភេទ​បាន​រួបរួម​គ្នា​បង្កើត​សមាគម​មួយ​នៅ​ក្នុង​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា : "សមាគម​យុវជន​ខ្មែរ "​ សរសេរ​ជា​អក្សរ​កាត់​ថា​ "ស.យ.ខ " ។
មាត្រា​ ២.-