cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សារីបុត្រ
ប្រាថ្នាតំណែងជាអគ្គសាវក
កាលគ្រប់ ៧ ថ្ងៃ ព្រះអនោមទស្សី ទ្រង់ចេញចាកនិរោធសមាបត្តិហើយ ត្រាស់​ឱ្យ​និស្សភអគ្គសាវក ដែលអង្គុយនៅខាងស្តាំ ព្រះអង្គថា ម្នាលនិស្សភៈ អ្នកចូរអនុមោទនាអាសនៈផ្កា របស់ពួកតាបសទាំងនេះ ដែលបានធ្វើការបូជាយ៉ាងក្រៃលែង ។ ព្រះនិស្សភ ត្រេកអរ ដូចជានាយទាហានបានលាភធំពីស្តេចចក្រពត្តិដូច្នោះ លោកតាំងនៅក្នុងសាវកបារមីញាណ ហើយសម្តែងអនុមោទនាអាសនៈផ្កា ក្នុងពេលដែលព្រះនិស្សភៈសម្តែងអនុមោទនាចប់ហើយ ព្រះអនោមទស្សី ត្រាស់​ឱ្យ​អនោមអគ្គសាវកឆ្វេងថា អ្នកចូរសម្តែងធម៌ដល់តាបសទាំងនេះ ព្រះអនោមបានពិចារណាមើលនូវព្រះពុទ្ធវចនៈ ទូទាំងព្រះត្រៃបិដក ហើយទើបសម្តែងធម៌ ឯផលនៃការសម្តែងធម៌របស់អគ្គសាវកទាំងពីររូបនោះ មិនមានតាបសណាម្នាក់ ត្រាស់ដឹងសច្ចធម៌ឡើយ ។ ក្នុងលំដាប់នោះ ព្រះអនោមទស្សីបរមសាស្តាទ្រង់តាំងនៅក្នុងពុទ្ធវិស័យ ប្រមាណមិនបាន ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌ ហើយកាលចប់ព្រះធម្មទេសនា តាបស៨ម៉ឺន៤ពាន់នាក់បានសម្រេចជាព្រះអរហន្តគ្រប់រូប វៀរតែ សរទតាបសម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ព្រះអនោមទស្សី ទ្រង់លាព្រះហស្ថចេញត្រាស់ថា អ្នកទាំងឡាយ ចូរមកជាភិក្ខុចុះ រំពេចនោះសក់ និងពុកចង្ការបស់តាបសទាំងនោះ វិនាសអន្តរធានអស់ទៅ មានបរិក្ខារ ៨ មកពាក់ជាប់នឹងរាងកាយ ហាក់ដូចជាព្រះថេរៈមានវស្សា៦០ហើយ ។ មានពាក្យសួរថា ហេតុអ្វីសរទតាបសមិនបានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ឆ្លើយថា ព្រោះថា តាបសជាអ្នកមានចិត្តរាយមាយ ចាប់ផ្តើមតាំងពីស្តាប់ព្រះធម្មទេសនា របស់អគ្គសាវកដែលអង្គុយលើអាសនៈទី២ បន្ទាប់ពីព្រះអនោមទស្សីចុះមក ដែលតាំងនៅក្នុងសាវកបារមីញាណ ហើយសម្តែងធម៌ធ្វើ​ឱ្យ​គិតថា សូម​ឱ្យ​យើងបានទទួលភាវៈ ជាអគ្គសាវកដូចលោកម្ចាស់អង្គនេះបានទទួល ក្នុងសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធដែលនឹងឧបត្តិឡើងក្នុងលោកនាអនាគតកាលផងចុះ ។ សរទតាបសរវល់តែបណ្តោយចិត្ត​ឱ្យ​គិតរាយមាយទៅដូច្នេះ ទើបមិនអាចសម្រេចមគ្គផលជាធម៌ពិសេសបាន លុះចប់ធម្មកថា ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះអនោមទស្សីបរមសាស្តា ហើយក្រោកឈរឡើងក្រាបទូលសួរក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្រថា បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ភិក្ខុគង់នៅលើអាសនៈជាប់នឹងអាសនៈរបស់ព្រះអង្គឈ្មោះអ្វីទៅព្រះអង្គ? ព្រះអង្គត្រាស់ថា ភិក្ខុនេះដល់កំពូលនូវសាវកបារមីញាណជាអ្នកប្រកាសធម្មចក្រតាមដែលតថាគតប្រកាសហើយ ជាអ្នកត្រាស់ដឹង ចាក់ធ្លុះនូវសោឡសបញ្ហាហើយ ជាអគ្គសាវកក្នុងសាសនារបស់តថាគត មានឈ្មោះថា និស្សភ ។
សរទតាបស លុះជ្រាបហើយទើបតាំងប្រាថ្នាថា បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គបាំងស្វេតច្ឆត្រផ្កាឈើ ថ្វាយព្រះអង្គអស់រយៈ ៧ ថ្ងៃ ដោយអានិសង្សនៃសក្ការនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនប្រាថ្នាជាព្រះឥន្ទ្រ ព្រះព្រហ្មឡើយ តែសូម​ឱ្យ​ខ្ញុំព្រះអង្គបានជាអគ្គសាវករបស់ព្រះពុទ្ធមួយអង្គក្នុងអនាគតកាល ដូចព្រះនិស្សភ នេះផងចុះព្រះអង្គ ។
ការព្យាករណ៍របស់ព្រះអនោមទស្សី
ព្រះអនោមទស្សី ទ្រង់ប្រសើរលើសដោយអនាគតង្សញ្ញាណ ទ្រង់ពិចារណាមើលថា សេចក្តីប្រាថ្នារបស់សរទតាបសនេះ នឹងសម្រេចឬទេ ទ្រង់ក៏ឃើញសេចក្តីសម្រេចនោះថា កាលកន្លងទៅមួយអសង្ខេយ្យកប្ប និងមួយសែនមហាកប្ប លុះទ្រង់ឃើញហើយទើបត្រាស់ថា សេចក្តីប្រាថ្នានេះរបស់អ្នកនឹងមិនជាមោឃៈ ។ កាលកន្លងទៅមួយអសង្ខេយ្យ និងមួយសែនមហាកប្ប ខាងមុខទៀត នឹងមានព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះគោតម ទ្រង់ឧបត្តិឡើងក្នុងលោក ព្រះមាតាទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះនាងមហាមាយាទេវី ព្រះបិតាទ្រង់នាមថា ព្រះបាទសុទ្ធោនមហារាជ ព្រះរាជឱរសទ្រង់ព្រះនាមថា រាហុល ភិក្ខុជាឧបដ្ឋាកឈ្មោះថា អានន្ទ ទុតិយអគ្គសាវកឈ្មោះថា មោគ្គល្លាន ចំណែកអ្នកបានជាអគ្គសាវករបស់ ព្រះគោតមអង្គនោះ និងមានឈ្មោថា ធម្មសេនាបតីសារីបុត្ត ជាកំពូលដោយបញ្ញាបារមី ។ ព្រះអនោមទស្សី ទ្រង់ព្យាករណ៍សរទតាបសយ៉ាងនេះ បានទ្រង់សម្តែងធម្មកថាស្រេចហើយ ព្រមដោយភិក្ខុសង្ឃហែហម ស្តេចយាងត្រឡប់ទៅតាមផ្លូវអាកាស ។ ឯសរទតាបសទៅរកព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលធ្លាប់ជាកូនសិស្សរបស់ខ្លួន ផ្តាំទៅដល់សិរីវឌ្ឍៈកុដុម្ពិកៈ​ដែលជាសម្លាញ់ថា សូមលោកទាំងឡាយ ចូរប្រាប់ដល់សម្លាញ់របស់ខ្ញុំថា សរទតាបសជាសម្លាញ់របស់លោក បានប្រាថ្នាតំណែងអគ្គសាវក ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសមណគោតម ដែលទ្រង់នឹងឧបត្តិឡើងក្នុងអនាគតកាល ក្នុងទីជិតព្រះយុគលបាទ របស់ព្រះអនោមទស្សី ហើយ​សូមសម្លាញ់ប្រាថ្នាតំណែងទុតិយសាវកចុះ ។ លុះផ្តាំដូច្នេះហើយ ខ្លួនឯងក៏រួសរាន់ទៅ ហើយបានទៅដល់មុនព្រះថេរៈទាំងឡាយ ដោយប្រើពេលត្រឹមតែមួយស្របក់ បានទៅឈរនៅមុខទ្វារផ្ទះរបស់សិរីវឌ្ឍកុដុម្ពិកៈ​  ។
ប្រាថ្នា​ឱ្យ​សម្លាញ់
សិរីវឌ្ឍកុដុម្ពិកៈ​ មើល​ឃើញ​សរទ​តាបស ក៏​ពោល​ថា យូរ​ណាស់​ហើយ ដែល​លោក​ម្ចាស់​របស់​យើង​ទើប​តែ​មក សូម​និមន្ត​លោក​ម្ចាស់​អង្គុយ​លើ​អាសនៈ​នេះ​ចុះ ឯ​ចំណែក​ខ្លួន​ឯង​ក៏​អង្គុយ​លើ​អាសនៈ​ដែល​ទាប​ជាង ហើយ​សួរ​សរទ​តាបស​ថា ពួក​កូន​សិស្ស​របស់ លោក​ម្ចាស់​ទៅ​ណា​អស់​ទៅ ទើប​មិន​ឃើញ​មក​តាម? សរទ​តាបស​ឆ្លើយ​ថា​សម្លាញ់​អើយ ព្រះ​អនោមទស្សី​​ យាង​ទៅ​កាន់​អាស្រម​បទ​របស់​យើង យើង​បាន​ធ្វើ​សក្ការ បូជា​តាម​លទ្ធភាព​របស់​ខ្លួន ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​សម្តែង​ធម៌ ឥសី​ទាំង​ឡាយ​បាន​សម្រេច​អរហត្ត​ផល​ទាំង​អស់ ហើយ​បព្វជ្ជា​ទាំង​អស់​ដែរ ​វៀរ​តែ​យើង​ប៉ុណ្ណោះ សិរីវឌ្ឍ​កុដុម្ពិកៈ​ ក៏​សួរ​ស៊ក​ឡើង​ថា ព្រោះ​ហេតុ​អ្វី​ទើប​លោក​មិន​បព្វជ្ជា សរទ​តាបស​ឆ្លើយ​ថា ព្រោះ​យើង​បាន​ឃើញ ព្រះ​និស្សភ​ ជា​អគ្គ​សាវក​របស់​ព្រះ​បរម​សាស្តា នឹក​ពេញ​ចិត្ត​ទើប​ប្រាថ្នា​​ឱ្យ​​បាន​តំណែង​នោះ​ក្នុង​សាសនា​របស់​ព្រះ​សមណ​គោតម ស្តេច​នឹង​ឧបត្តិក​ឡើង​ក្នុង​អនាគត​កាល សូម​សម្លាញ់​ចូរ​ប្រាថ្នា​តំណែង​អគ្គ​សាវក​ទី​២ ក្នុង​សាសនា​ព្រះ​គោតម​​ចុះ ។ សិរីវឌ្ឍ​កុដុម្ពិកៈ​​និយាយ​ជំ​ទាស់​ថា ខ្ញុំ​មិន​មាន​ការ​ស្និទ្ធ​ស្នាល​នឹង​ព្រះ​ពុទ្ធ​ តើ​ត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​​ឱ្យ​​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ទេ សរទ​តាបស​ប្រាប់​ថា ការ​ក្រាប​ទូល​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ជា​នាទី​របស់​យើង សូម​​សម្លាញ់​ឯង​ត្រៀម​អាហារ និង​គ្រឿង​សក្ការ​ទុក​​ឱ្យ​​ស្រេច​បាច់ សិរីវឌ្ឍ​កុដុម្ពិកៈ​​ក៏​យល់​ក្នុង​ពាក្យ​ណែ​នាំ​នោះ ហើយ​ត្រៀម​ខាទ​នីយ​ភោជ​នីយា​ហារ និង​សាង​មណ្ឌប ហើយ​បាន​ធ្វើ​មហា​ទាន​ចំពោះ​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​១​សែន មាន​ព្រះ​អនោម​ទស្សី​​ ទ្រង់​ជា​ព្រះ​ប្រធាន កាល​ធ្វើ​ទាន​ ៧ ​ថ្ងៃ​ស្រេច​ហើយ បាន​ប្រាថ្នា​តំ​ណែង អគ្គ​សាវក​ទី​២ តាម​ពាក្យ​ណែ​នាំ របស់​សរទ​តាបស​នោះ ។
ធម្ម​សេនាបតី
ព្រះ​សារីបុត្ត​បាន​ប្រកាស​ជីវ​ប្រវត្តិ​ក្នុង​អតីត​ជាតិ​ទុក ដែល​មាន​សម្តែង ក្នុង​​គម្ពីរ​ខុទ្ទក​និកាយ អបទាន​ថា សម័យ​ថ្ងៃ​មួយ លោក​ជា​តាបស​ឈ្មោះ​ថា សុរុចិ បាន​សម្រេច​សមាបត្តិ​ ៨ អភិញ្ញា ​៥ មាន​សិស្ស​ ៨ ​ម៉ឺន​ ៤ ​ពាន់​នាក់ ​បាន​បូជា​ព្រះ​អនោម​ទស្សី​​ និង​ព្រះ​សាវក​មួយ​សែន​រូប​ដោយ​ផ្កា​ឈើរ​ហូត ៧ ​ថ្ងៃ ហើយ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ទី​ ៧  បាន​ស្តាប់​ព្រះ​ធម្ម​ទេសនា​ទៀត និង​ខាង​ក្នុង​ ៧ ​ថ្ងៃ ដែល​លោក​បូជា​ដោយ​ផ្កា​ឈើ​នោះ លោក​បាន​ឈរ​ប្រណម្យ​អញ្ជលី​នម​ស្ការ ព្រះ​អនោម​ទស្សី​​ ក្នុង​ទី​កន្លែង​មួយ ដោយ​មិន​បាន​ទៅ​ណា ​មិន​បាន​បរិភោគ​បាយ​ទឹក និង​ភោជនី​យាហារ​ឡើយ ឆ្អែត​ដោយ​បីតិ​ដែល​បាន​ឃើញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ និង​សាវក​មួយ​សែន​រូប កំពុង​ចូល​និរោធ​សមាបត្តិ ។ លុះ​ផុត​ ៧ ​ថ្ងៃ​ហើយ សិស្ស​ទាំង​នោះ បាន​ស្តាប់​ធម៌​របស់​ព្រះ​អនោម​ទស្សី​​ ក៏​បាន​សម្រេច​ជា​ព្រះ​អរហន្ត​ទាំង​អស់​ ចំណែក​សុរុចិ​តាបស បាន​ប្រាថ្នា​តំណែង​អគ្គ​សាវក និង​កាល​ចុតិ​ចាក​ជាតិ​នោះ​ ហើយ​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង​ព្រហ្ម​លោក ​១ ​ពាន់​កប្ប បាន​ជា​ស្តេច​ចក្រ​ពត្តិ ​១ ​ពាន់​ជាតិ បាន​ជា​ព្រះ​ឥន្ទ្រ​១​ពាន់​ជាតិ និង​ជាតិ​ចុង​ក្រោយ​នេះ បាន​មក​ជា​បុត្ត​របស់​ព្រាហ្មណ៍​មាន​ទ្រព្យ ​៥៦០​ កោដិ ហើយ​បាន​ចេញ​បួស​ជា ​ព្រះ​អរហន្ត ដ៏​កំ​ពូល​ដោយ​បញ្ញា ដែល​បាន​ទទួល​ការ​លើក​តម្កើង​ថា អាច​នឹង​រាប់​គ្រាប់​ភ្លៀង​ដែល​កំពុង​ធ្លាក់​ចុះ​មក​បាន ។ បុណ្យ​បារមី​ដែល​ជួយ​​ឱ្យ​​ព្រះ​សារីបុត្ត​ជា​អ្នក​មាន​បញ្ញា​ច្រើន​ព្រោះ​លោក​ធ្លាប់​បាន​បួស​ជាប់​ត​ៗ​គ្នា​រហូត​៥​រយ​ជាតិ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​អដ្ឋកថា​វេស្សន្តរ​ជាតក និង​ព្រោះ​លោក​ធ្លាប់​បាន​សាង​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ក្នុង​​អតីត​ជាតិ​ផង​ដែរ ។
ព្រះ​សារីបុត្ត​ជា​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​អង់​អាច និង​ការ​ប្រ​ព្រឹត្តិ​ល្អ​ក្រៃ​លែង ព្រម​ទាំង​មាន​ការ​ឈ្លាស​វៃ ជា​កម្លាំង​យ៉ាង​សំ​ខាន់​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ក្នុង​ការ​ជួយ​ប្រកាស​ព្រះ​ធម្ម​វិន័យ​​ឱ្យ​​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ទៅ​ក្នុង​ទិសានុ​ទិស ទើប​មាន​នាម​តាម​ដែល​លោក​បាន​ទទួល​ការ​លើក​តម្កើង​ថា ព្រះ​ធម្មសេនាបតី គូ​នឹង​ព្រះ​នាម​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ថា ព្រះ​ធម្ម​រាជា​ដូច​មាន​សេចក្តី​មួយ​វគ្គ​ក្នុង​​សេល​សូត្រ គម្ពីរ​មជ្ឈិម​និកាយ មជ្ឈិម​បណ្ណា​សកៈ មាន​សេចក្តី​ថា ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ប្រថាប់​គង់​ក្នុង​អាបណ​និគម សេល​ព្រាហ្មណ៍​ជា​អាចារ្យ​បង្ហាត់​មន្ត​ដល់​មាណព​ ៣០០​ នាក់ បាន​នាំ​ពួក​មាណព​ទៅ​ចូល​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ពិចារណា​ឃើញ​មហា​បុរិស​លក្ខណៈ ៣២​​ប្រការ​ហើយ​បាន​ក្រាប​ទូល​ចំពោះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ និង​អារាធនា​​ឱ្យ​​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ ។ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​ថា តថាគត​ជា​ព្រះ​រាជា​ក្នុង​ធម៌​ទ្រង់​ញ៉ាំង​ធម្ម​ចក្រ​​ឱ្យ​​ប្រ​ព្រឹត្ត​ទៅ ជា​ចក្រ​ដែល​គ្មាន​អ្នក​ណា​អាច​​ឱ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន ។ សេល​ព្រាហ្មណ៍​ក្រាប​ទូល​សួរ​ដល់​មេទ័ព​ធម៌​ដែល​ជា​គូ​នឹង​ព្រះ​ធម្ម​រាជា ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​ចង្អុល​ទៅ​សារីបុត្ត​ជា​ធម្ម​សេនាបតី ។ ម៉្យាង​ទៀត​បើ​ប្រៀប​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ជា​កង​ទ័ព ក៏​ហៅ​បាន​ថា​កង​ទ័ព​ធម៌ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​តាំង​នៅ​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​កំពូល​ទ័ព​ធម៌ ព្រះ​សារីបុត្ត​ជា​មេ​ទ័ព​ធម៌​ ព្រះ​សារីបុត្ត​មាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ទាក់​ទង​នឹង​ហេតុ​ដែល​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​តាំង​នៅ​យូរ និង​មិន​យូរ រហូត​ដល់​ការ​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដើម្បី​ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ​សម្រាប់​ប្រើ​ជា​ធម្មនុញ្ញ គឺ​ក្រិត្យ​ក្រម​យ៉ាង​ខ្ពង់​ខ្ពស់​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ដោយ​លោក​បំណង​ល្អ​ចង់​​ឱ្យ​​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​តាំង​នៅ​អស់​កាល​យូរ មិន​សាប​សូន្យ មិន​អន្តរធាន​ទៅ​រហ័ស​ពេក ដូច​មាន​គោល​ចារឹក​ទុក​ក្នុង​​គម្ពីរ​មហា​វិភង្គ ព្រះ​វិន័យ​បិដក បឋមភាគ​នៃ​វេរញ្ជ​កណ្ឌ បញ្ជាក់​ថា សម័យ​​កាល​ព្រះមាន​ព្រះ​ភាគ​ប្រថាប់​គង់​នៅ​ក្នុង​ដែន​វេរញ្ជា គ្រា​នោះ​ព្រះ​សារីបុត្ត​ទៅ​ពួន​សម្ងំ​​ក្នុង​ទី​ស្ងាត់ ចិត្ត​របស់​លោក​មាន​បរិវិតក្ក​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​អង្គ​ណា​តាំង​នៅ​មិន​យូរ និង​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ណា​តាំង​នៅ​យូរ លុះ​ដល់​វេលា​រសៀល លោក​ចេញ​ចាក​ទី​ស្ងាត់​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ថ្វាយ​បង្គំ​ហើយ​អង្គុយ​ក្នុង​ទី​ដ៏​សម​គួរ​មួយ ហើយ​ក្រាប​ទូល​សួរ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​ពួន​សង្ងំ​ក្នុង​ទី​ស្ងាត់​មួយ ចិត្ត​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​មាន​បរិវិត្តក​ថា សាសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទាំង​ឡាយ របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ណា​ហ្ន៎ តាំង​នៅ​មិន​បាន​យូរ របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ណា​ហ្ន៎ តាំង​នៅ​បាន​យូរ ព្រះ​អង្គ? ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​តប​ថា ម្នាល​សារីបុត្ត ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​របស់​ព្រះ​វិបស្សី​ ព្រះ​សិខី​ និង​ព្រះ​វេស្សភូ​ តាំង​នៅ​មិន​បាន​យូរ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​របស់​ព្រះ​កកុសន្ធោ​ ព្រះ​កោនាគមនោ​ និង​ព្រះ​កស្សប​ៈ តាំង​នៅ​បាន​យូរ ។ ព្រះ​សារីបុត្ត​ក្រាប​ទូល​សួរ​រក​មូល​ហេតុ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ហេតុ​អ្វី បច្ច័យ​អ្វី ​ឱ្យ​​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​របស់​ព្រះ​វិបស្សី​ ព្រះ​សិខី​ និង ព្រះ​វេស្សភូ​ តាំង​នៅ​មិន​បាន​យូរ ព្រះ​អង្គ? ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​ថា ម្នាល​សារីបុត្ត ព្រះ​វិបស្សី ព្រះ​សិខី ព្រះ​វេស្សភូ ទ្រង់​ខ្វល់​ខ្វាយ​តិច​ក្នុងការ​​សម្តែង​ធម៌​ដោយ​ពិស្តារ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ម៉្យាង​ទៀត សុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ គា​ថា ឧទាន ឥតិវុត្តកៈ ជាតក អព្ភូត​ធម៌ វេទល្លៈ របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទាំង ​៣ ​ព្រះ​អង្គ​មាន​តិច សិក្ខា​បទ ក៏​ទ្រង់​មិន​បាន​បញ្ញត្តិ បាតិមោក្ខ ក៏​ទ្រង់​មិន​បាន​សម្តែង​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ។
កាល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទាំង​នោះ និង​ពួក​សាវក​ដែល​ត្រាស់​ដឹង​តាម​អន្តរធាន​ទៅ​ហើយ ពួក​សាវក​ដែល​មាន​មក​ក្នុង​ខាង​ក្រោយ ដែល​មាន​នាម ​មាន​គោត្ត មាន​ជាតិ​ផ្សេង​ៗ​គ្នា ​ចេញ​បួស​អំ​ពី​ត្រ​កូល​ផ្សេង​គ្នា ធ្វើ​​ឱ្យ​​ព្រះ​សាសនា​នោះ​អន្តរ​ធាន​ទៅ​ដោយ​រហ័ស ។ ម្នាល​សារីបុត្ត​ផ្កា​ឈើ​ពណ៌​ផ្សេង​ៗ ដែល​បុគ្គល​គរ​ទុក​លើ​បន្ទះ​ក្តារ មិន​ទាន់​បាន​ដោត​ក្រង​ដោយ​អំបោះ ខ្យល់​រមែង​ផាត់​​ឱ្យ​​ផ្កា​ទាំង​នោះ​ខ្ចាត់​ខ្ចាយ​ទៅ​បាន ។ សេច​ក្តី​នោះ​ព្រោះ​ហេតុ​អ្វី? ព្រោះ​បុគ្គល​មិន​បាន​ចង​ដោយ​អំបោះ យ៉ាង​ណា​មិញ ព្រោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទាំង​នោះ និង​ពួក​ព្រះ​សាវក​ដែល​ត្រាស់​ដឹង​តាម​អន្តរធាន​ទៅ ហើយ​ពួក​សាវក​ដែល​មាន​មក​ខាង​ក្រោយ មាន​នាម មាន​គោត្ត មាន​ជាតិ​ផ្សេង​គ្នា ចេញ​បួស​អំពី​ត្រ​កូល​ផ្សេង​គ្នា ទើប​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ព្រះ​សាសនា​នោះ​អន្តរ​ធាន​ទៅ​ដោយ​ឆាប់​រហ័ស​ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ ព្រោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទាំង​នោះ ទ្រង់​ខ្វល់​ខ្វាយ​តិច ក្នុង​ការ​កំណត់​មើល​ចិត្ត​របស់​សាវក​ទាំង​ឡាយ​ដោយ​ព្រះ​ទ័យ ហើយ​ទ្រង់​ទូន្មាន​សាវក​ទាំង​ឡាយ ។ ម្នាល​សារីបុត្ត ដូច​ជា​សម័យ​មួយ ព្រះ​វេស្សភូ​​ គង់​នៅ​ក្នុង​ដង​ព្រៃ​ដែល​គួរ​​ឱ្យ​​ខ្លាច​មួយ ទ្រង់​កំណត់​មើល​ចិត្ត​របស់​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ដោយ​ព្រះ​ទ័យ​ហើយ ទ្រង់​ទូន្មាន​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ប្រមាណ​មួយ​ពាន់​រូប​ថា ពួក​អ្នក​ចូរ​ត្រិះ​រិះ យ៉ាង​នេះ កុំ​ត្រិះ​រិះ​យ៉ាង​នោះ ចូរ​ធ្វើ​ទុក​ក្នុង​ចិត្ត​យ៉ាង​នេះ កុំ​ធ្វើ​ទុក​ក្នុង​ចិត្ត​យ៉ាង​នោះ ចូរ​លះ​ចំណែក​នេះ ចូរ​ចូល​ដល់​ចំណែក​នេះ​ដូច្នេះ ។ ចិត្ត​របស់​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ប្រមាណ​មួយ​ពាន់​រូប​ដែល​ព្រះ​វេស្សភូ​ ទ្រង់​ទូន្មាន​យ៉ាង​នោះ​ ក៏​រួច​ផុត​ចាក​អាសវៈ​ទាំង​ឡាយ ​មិន​ប្រកាន់​មាំ ។ ម្នាល​សារីបុត្ត នេះ​ឯង​ជា​ហេតុ ជា​បច្ច័យ​​ឱ្យ​​ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះ​វិបស្សី ព្រះ​សិខី ព្រះ​វេស្សភូ​ តាំង​នៅ​មិន​បាន​យូរ ព្រះ​សារីបុត្ត​ក្រាប​ទូល​សួរ​ត​ទៅ​ទៀត​ថា អ្វី​ជា​ហេតុ និង​ជា​បច្ច័យ​​ឱ្យ​​ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះ​កកុសន្ធោ ព្រះ​កោនាគមនៈ និង​ព្រះ​កស្សប​ តាំង​នៅ​បាន​យូរ ព្រះ​អង្គ? ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ត្រាស់​តប​ថា ម្នាល​សារីបុត្ត ព្រះ​កកុសន្ធោ ព្រះ​កោនាគមនៈ និង​ព្រះ​កស្សប​ ទ្រង់​មិន​បាន​ខ្វល់​ខ្វាយ​តិច ក្នុង​ការ​សម្តែង​ធម៌​ដោយ​ពិស្តារ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ។ ម៉្យាង​ទៀត សុត្តៈ គេយ្យៈ វេយ្យាករណៈ គាថា ទាន ឥតិវុត្តកៈ ជាតក អព្ភូត​ធម៌ វេទល្លៈ របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទាំង ៣ ព្រះ​អង្គ​នោះ​ សម្តែង​ច្រើន ថែម​ទាំង​ព្រះ​ពុទ្ធ​​​ទាំង ​៣ ​ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​បាន​ត្រាស់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ ទ្រង់​បាន​សម្តែង​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ​ផង ។ កាល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទាំង​នោះ និង​ព្រះ​សាវក​ ទាំង​ឡាយ​ដែល​ត្រាស់​ដឹង​តាម​បរិនិព្វាន​ទៅ ពួក​សាវក​ដែល​មាន​មក​ខាង​ក្រោយ មាន​នាម មាន​គោត្ត មាន​ជាតិ​ផ្សេង​គ្នា ចេញ​បួស​អំពី​ត្រ​កូល​ផ្សេង​គ្នា ទើប​រក្សា​ ព្រះ​សាសនា​នោះ​ទុក​បាន​អស់​កាល​យូរ​អង្វែង ។ ម្នាល​សារីបុត្ត នេះ​ឯង​ជា​ហេតុ ជា​បច្ច័យ​​ឱ្យ​​ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះ​កកុសន្ធោ ព្រះ​កោនាគមនោ និង​ព្រះ​កស្សប​ តាំង​នៅ​បាន​យូរ ។
លំ​ដាប់​ត​អំពី​នោះ ព្រះ​សារីបុត្ត​ ក្រោក​ចាក​អាសនៈ ដណ្តប់​ចីវរ​ឆៀង​ស្មា​ម្ខាង ប្រណម្យ​អញ្ជលី​ឡើង ក្រាប​ទូល​ថា បពិត្រ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដ៏​ចម្រើន ដល់​ពេល​សម​គួរ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ និង​ទ្រង់​សម្តែង​បាតិមោក្ខ ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ដែល​ជា​ហេតុ​​ឱ្យ​​ព្រះ​សាសនា​នេះ​តាំង​នៅ​បាន​យូរ ព្រះ​អង្គ ។ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​ថា ម្នាល​សារីបុត្ត ចូរ​រង់​ចាំ​សិន ចូរ​បង្អង់​សិន តថាគត​ជា​អ្នក​ស្គាល់​កាល​វេលា​ ក្នុង​កាល​គួរ​នឹង​ធ្វើ​យ៉ាង​នោះ តថាគត​មិន​ទាន់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ មិន​ទាន់​សម្តែង​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក​​ទាំង​ឡាយ ក្នុង​កាល​ដែល​ធម៌​ជា​ទី​តាំង​នៃ​អាសវៈ​ពួក​ខ្លះ​មិន​ទាន់​ប្រាកដ​ឡើង​ដល់​សង្ឃ​ក្នុង​សាសនា​នេះ លុះ​កាល​ណា​ធម៌​ជា​ទី​តាំង​នៃ​អាសវៈ​ពួក​ខ្លះ​ប្រាកដ​ឡើង​ដល់​សង្ឃ​ក្នុង​សាសនា​នេះ កាល​នោះ​ព្រះ​សាស្តា ទើប​ទ្រង់ បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ និង​សម្តែង​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ​ ដើម្បី​កម្ចាត់​នូវ​ធម៌​ដែល​ជា​ទី​តាំង​នៃ​អាសវៈ​ទាំង​នោះ​នុះ​ឯង ។ ធម៌​ដែល​ជា​ទី​តាំង​នៃ​អាសវៈ​ពួក​ខ្លះ មិន​ទាន់​ប្រាកដ​ឡើង​ដល់​សង្ឃ​ក្នុង​សាសនា​នេះ អស់​កាល​ដែល​សង្ឃ​មិន​ទាន់​ចម្រើន ច្រើន​ដោយ​ភិក្ខុ​ជា​ថេរៈ លុះ​កាល​ណា​សង្ឃ​ចម្រើន​ច្រើន​ដោយ​ភិក្ខុ​ជា​ថេរៈ​ហើយ ឯ​ធម៌​ដែល​ជា​ទី​តាំង​នៃ​អាសវៈ​ពួក​ខ្លះ រមែង​ប្រាកដ​ឡើង​ដល់​សង្ឃ​ក្នុង​សាសនា​នេះ កាល​ណោះ​ឯង​ តថាគត​ក៏​នឹង​ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ និង​ទ្រង់​សម្តែង​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ដើម្បី​កម្ចាត់​បង់​ធម៌​ដែល​ជា​ទី​តាំង​នៃ​អាសវៈ​ទាំង​នោះ ។ ធម៌​ដែល​ជា​ទី​តាំង… ។ល។ ដល់​សង្ឃ​ដែល​មិន​ទាន់​ចម្រើន​ច្រើន​ដោយ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ ។ ដល់​សង្ឃ​ដែល​មិន​ទាន់​បរិបូណ៌​ដោយ​លាភ​សក្ការៈ ។ ម្នាល​សារីបុត្ត ពេល​នេះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​មិន​ទាន់​មាន​ចម្រូង​ចម្រាស មិន​ទាន់​មាន​ទោស នៅ​ប្រាស​ចាក​សេចក្តី​សៅហ្មង មាន​សេចក្តី​បរិសុទ្ធ​ផូរ​ផង់ តាំង​នៅ​ក្នុង​គុណ ព្រោះ​បណ្តា​ភិក្ខុ ៥០០ រូប​នេះ ភិក្ខុ​ដែល​ទ្រ​ទ្រង់​គុណ​យ៉ាង​ទាប ក៏​ជា​ព្រះ​សោតាបន្ន ជា​អ្នក​មាន​ការ​មិន​ធ្លាក់​ចុះ​ជា​ធម្មតា ជា​អ្នក​មាន​គតិ​ទៀង​ទាត់ តែង​នឹង​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ក្នុង​អនាគត​កាល ។
មាន​សេចក្តី​អធិប្បាយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​តម្រាស់​ឃាត់​ព្រះ​សារីបុត្ត​ ដែល​ក្រាប​ទូល​​ឱ្យ​​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​​ ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ និង​ទ្រង់​សម្តែង​ព្រះ​បាតិមោក្ខ​ដល់​សាវក​ទាំង​ឡាយ ដោយ​ប្រាកដ​ក្នុង​អដ្ឋកថា​គម្ពីរ បឋម​សមន្តប្បាសាទិកា អធិប្បាយ​​ព្រះ​វិន័យ​បិដក​បញ្ជាក់​ថា ពាក្យ​ដែល​ពោល​ក្នុង​​ថា ​ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទាំង​នោះ​តាំង​នៅ​មិន​បាន​យូរ គឺ​តាំង​នៅ​ត្រឹម​មួយ​រយៈ​ព្រះ​ជន្មាយុ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទាំង​នោះ​ប៉ុណ្ណោះ ឯ​ព្រះ​ជន្មាយុ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទាំង​នោះ​មាន​ផ្សង​ៗ​គ្នា ដូច្នេះ គឺ ព្រះ​វិបស្សី​មាន​ព្រះ​ជន្ម ​៨ ​ម៉ឺន​ឆ្នាំ អាយុ​របស់​សាវក​ដំបូង ក៏​ស្មើ​នឹង​ព្រះ​ជន្មាយុ​របស់​ព្រះ​វិបស្សី ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះ​អង្គ​តាំង​នៅ​ត្រឹម​តែ​អាយុ​របស់​សាវក​ចុង​ក្រោយ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រះ​សិខី មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ ៧ ​ម៉ឺន​ឆ្នាំ សាវក​ទាំង​ឡាយ​ជា​ដំបូង​របស់​ព្រះអង្គ ក៏​មាន​អាយុ​ប្រមាណ​ប៉ុណ្ណោះ​ដូច​គ្នា ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះ​អង្គ​តាំង​នៅ​ត្រឹម​តែ​អាយុ​របស់​សាវក​ចុង​ក្រោយ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រះ​វេស្សភូ មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ ៦​ ម៉ឺន​ឆ្នាំ ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះអង្គ តាំង​នៅ​ត្រឹម​អាយុ​របស់​សាវក​ដែល​ត្រាស់​ដឹង​ចុង​ក្រោយ​គេ​ប៉ុណ្ណោះ សាវក​ដំបូង​មាន​អាយុ​ស្មើ​នឹង​ព្រះ​អង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​ឯង ។ ចំណែក​ព្រះ​កកុសន្ធោ មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ ៤ ​ម៉ឺន​ឆ្នាំ ព្រះ​កោនាគមនៈ មាន​ព្រះជន្មាយុ ៣​ម៉ឺន​ឆ្នាំ ព្រះ​កស្សបៈ មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ ២​ម៉ឺន​ឆ្នាំ ព្រះ​សាវក​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទាំង ៣ ព្រះ​អង្គ​មាន​ច្រើន​យុគ​សម័យ ព្រះ​សាសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ទ​ទាំង ៣ ព្រះ​អង្គ​នោះ​ទើប​តាំង​នៅ​បាន​យូរ ។
បរិនិព្វាន
ស្តាំ|thumb|230px|ស្តូប​របស់​ព្រះ​សារី​បុត្ត​ នៅ​នាលន្ទា​ប្រទេស​ឥណ្ឌា សម័យមួយ ព្រះ​សារីបុត្តអង្គុយ​ចូល​សមាបត្តិ ។ លុះ​លោក​ចេញ​ពី​សមាបត្ត​ហើយ ក៏​គិត​ថា ជា​ធម្មតា ព្រះ​ពុទ្ធ​​ និង​អគ្គ​សាវ័ក នរណា​បរិនិព្វាន​មុន ហើយ​លោក​ក៏​ជ្រាប​ថា អគ្គ​សាវ័ក​បរិនិព្វាន​មុន លោក​ក៏​ពិចារណា​មើល​អាយុ​សង្ខារ​របស់​លោក ឃើញ​ថា​នៅ​តែ​ ៧ ​ថ្ងៃ​ទៀត​នឹង​បរិនិព្វាន ។ លោក​ក៏​បាន​ពិចារណា​ទៀត​ថា លោក​គួរ​តែ​បរិនិព្វាន​ក្នុង​ទី​ណា ពេល​នោះ​លោក​ស្រាប់​តែ​រលឹក​ដល់​ញោម​ស្រី​របស់​លោក ដែល​នៅ​ជា​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​(មាន​ការ​យល់​ខុស)​នៅ​ឡើយ ។​ លោក​ក៏​មើល​ឧបនិស្ស័យ​របស់​ញោមលោក ដឹង​ថា​ញោម​ស្រី​មាន​ឧបនិស្ស័យ​អាច​សំរេច​សោតា​បត្តិ​មគ្គ ដោយ​បាន​ស្តាប់​ធម៌​របស់​លោក ។ លោក​ក៏​សំរេច​ចិត្ត​ទៅ​ផ្ទះ​ញោម​ស្រីដើម្បី​ប្រោស​ញោម ហើយ​និង​បរិនិព្វាន​ក្នុង​បន្ទប់​ដែល​លោក​ប្រសូត ។
ព្រះសារី​បុត្ត​គិត​ហើយ ក៏​ទៅ​សុំ​អនុញ្ញាត​ ថ្វាយបង្គំលា​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ ដើម្បី​នឹង​បរិនិព្វាន ។ ព្រះ​អង្គ​ក៏​បាន​​ឱ្យ​​ព្រះ​សារី​បុត្ត​សម្តែង​ធម៌​ទេសនា​ជា​លើក​ចុង​ក្រោយ​របស់​លោក ។ លុះ​សម្តែង​ចប់​ហើយ ព្រះ​សារី​បុត្ត​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ចេញ​ទៅ​ជាមួយ​នឹង​ភិក្ខុ​ ៥០០ ​រូប ដោយ​មាន​មហា​ជន​ជា​ច្រើន​ជូន​ដំណើរ​លោក​រហូត​ដល់​ទ្វារ​នគរ ។ ក្នុង​ថ្ងៃ​ដែល​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​ញោម យប់​នោះ​ព្រះ​ធម្មសេនាបតី​មាន​អាពាធ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា (រោគ​ធ្លាក់​ឈាម) ។ ទេវតា​ទាំង​ឡាយ​មក​សុំ​មើល​ព្យាបាល​ជំងឺ​​ឱ្យ​​លោក តែ​លោក​បាន​បដិសេធន៍ ។ គ្រានោះ ញោម​របស់​លោក​បាន​ឃើញ​ទេវតា​ទាំង​ឡាយ លុះ​ទេវតា​ទៅ​វិញ​អស់​ ទើប​ញោមស្រី​ចូល​ទៅ​សួរ​លោក​អំ​ពី​អ្នក​ដែល​មកមុន​នេះ ។ ព្រះ​សារី​បុត្ត​ក៏​ប្រាប់​ថា ហ្នឹងគឺ​​ព្រះ​ឥសូ​រ​ ព្រះ​ព្រហ្ម​ មហារាជ​ទាំង​ ៤ ។ នាង​ព្រាហ្មណី​ក៏​គិត​​ក្នុង​ចិត្ត​ថា យើង​ធ្លាប់​គោរព​បូជា​ព្រះ​ព្រហ្ម តែ​ពេល​នេះ​ព្រះ​ព្រហ្ម​បែរ​ជា​មក​ថ្វាយ​បង្គំ​បុត្ត​របស់​យើង​វិញ ។ បើ​ដូច្នេះ ព្រះ​សាស្តា​របស់​បុត្ត​យើង​ នឹង​ធំ​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត ។ គិត​រួច នាង​ព្រាហ្មណី​ក៏​សួរ​អំពី​គុណ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ។ ព្រះ​សារី​បុត្ត​បាន​រៀប​រាប់​គុណ​ទាំង​ឡាយ​របស់​ព្រះ​អង្គ ហើយ​ក៏​បាន​ធ្វើ​​ឱ្យ​​នាង​ព្រាហ្មណី​មាន​ចិត្ត​ជ្រះ​ថ្លា សោតាបត្តិមគ្គ​ក៏​បាន​កើត​ប្រាដក​ដល់​ញោម​ស្រី​របស់​លោក​ក្នុង​ពេល​នោះ ។
ពេល​ទៀប​ភ្លឺ ព្រះ​សារី​បុត្ត​បាន​​ឱ្យ​​ព្រះ​ចុន្ទ​ ដែល​ជា​ប្អូន​របស់​លោក​ប្រ​ការ​សង្ឃ​មក​ប្រ​ជុំ​គ្នា នឹង​អាល​បាន​សុំ​ខមាទោស​នូវ​ទោស​កំហុស​ណា​ដែល​លោក​បាន​ធ្វើ​ដោយ​កាយ​ឬ​ដោយ​វាចារ​មិន​ជា​ទី​គាប់​ចិត្តដល់​សិស្សរបស់​លោក ។​ លុះ​សុំ​ខមាទោស​គ្នា​ទៅ​វិញទៅ​មក​ស្រេច​ហើយ ព្រះ​សារី​បុត្ត​ក៏​យក​ចីវរ​មួយ​ផ្ទាំង​គ្រប​មុខ ហើយ​ចូល​សមាបត្តិក្នុង​វិហារធម៌​ដោយ​លំដាប់​៩​យ៉ាង (​រូប​ជ្ឈាន​៤ អរូប​ជ្ឈាន​៤ និង​សញ្ញាវេទយិតនិរោធ)​ ហើយ​ក៏​បញ្ច្រាស់​ទៅ​មក​ លុះ​ចេញពី​ចតុត្ថជ្ឈាន លោក​ក៏​បរិនិព្វាន​ដោយ​អនុបាទិសេស​និព្វាន នៅ​ពេល​ដែល​អរុណោទ័យ​ប្រាកដ​ឡើង​ឯ​នាយ​ជើង​មេឃ ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​ ១៥​កើត​ ខែ​កត្តិក ។
ការបញ្ញតិសិក្ខាបទរបស់​ព្រះពុទ្ធ
សេច​ក្តី​​ដែល​​ព្រះ​​មាន​​ព្រះ​ភាគ​របស់​យើង​ទាំង​ឡាយ ទ្រង់​មិន​ទាន់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ​ក្នុង​កាល​ដែល​នៅ​មិន​ទាន់​មាន​ហេតុ​នោះ ព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ការ​ពារ​ការ​តិះ​ដៀល​ដែល​នឹង​កើត​អំពី​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ថា កាល​សាវក​តាំង​នៅ​ជា​ប្រ​ក្រតី ហេតុ​អ្វី​ព្រះ​សមណ​គោតម​ក៏​ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ ការ​ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ​មុន​មាន​ហេតុ​ការណ៏​រមែង​ជា​ទោស ដូច​ការ​ដាក់​ថ្នាំ​ដល់​បុគ្គល​ដែល​មិន​ទាន់​ឈឺ​ដូច្នោះ ។ បើ​ពេទ្យ​ណា​ហៅ​អ្នក​ដែល​មិន​ទាន់​កើត​បូស​មក​ប្រាប់​ថា បូស​ធំ​នឹង​កើត​ឡើង​ក្នុង​រាង​កាយ​របស់​អ្នក​ត្រង់​នេះ អ្នក​ចូរ​ប្រញាប់​ព្យា​បាល​ក្នុង​កាល​ឥឡូវ​នេះ​ កាល​អ្នក​នោះ​ព្រម​​ឱ្យ​​ព្យា​បាល ពេទ្យ​ល្ងង់​នោះ​ក៏​វៈ​រាង​កាយ​ត្រង់​នោះ​ហើយ​នាំ​លោហិត​ចេញ​ទៅ លុះ​វៈ​ហើយ​ពេទ្យ​នោះ ក៏​ទារ​ថ្លៃ​អំពី​អ្នក​នោះ អ្នក​នោះ​ក៏​នឹង​ជំ​ទាស់​ថា តើ​លោក​បាន​ព្យា​បាល​ជម្ងឺ​អ្វី​របស់​ខ្ញុំ មាន​តែ​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ខ្ញុំ​កើត​ទុក្ខ ធ្វើ​​ឱ្យ​​លោហិត​របស់​ខ្ញុំ​អស់​ទៅ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ដូច្នេះ យ៉ាង​ណា​មិញ កាល​ពួក​សាវក​មិន​ទាន់​មាន​កំ​ហុស បើ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ​ឡើង ក៏​នឹង​បាន​ទទួល​ការ​ជំ​ទាស់​តិះ​ដៀល​ដូច្នោះ លុះ​ត្រា​តែ​ពួក​សាវក​មាន​កំហុស​កើត​ឡើង​ហើយ ទើប​ព្រះ​ពុទ្ធ ទ្រង់​បញ្ញត្តិ​សិក្ខា​បទ​ឡើង ប្រៀប​ដូច​កាល​រោគ​កើត​ឡើង​ហើយ ទើប​គ្រូ​ពេទ្យ​ឆ្លាត​ដាក់​ថ្នាំ​ព្យា​បាល​ជម្ងឺ​ដូច្នោះ ។​
កិត្តិគុណរបស់​ព្រះ​សារីបុត្ត
កិត្តិ​គុណ​របស់​ព្រះ​សារីបុត្ត​ ដូច​ជា​កិត្តិ​គុណ​ព្រះ​រាជ​ឱរស​របស់​ស្តេច​ចក្រ​ពត្តិ ដែល​មាន​ប្រាកដ​មក​ក្នុង​​គម្ពីរ​អង្គុត្តរ​និកាយ​បញ្ចក​និបាត នៃ​អនុវត្តន​សូត្រ និង​ក្នុង​អដ្ឋកថា​គម្ពីរ​មនោរថ​បូរណី​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​បាន​សម្តែង​ទុក​ថា ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ព្រះ​រាជ​ឱរស​ច្បង​របស់​ស្តេច​ចក្រ​ពត្តិ ប្រកប​ដោយ​គុណ ៥​ ប្រការ រមែង​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ចក្រ​ដែល​ព្រះ​រាជ​បិតា​ទ្រង់​​ឱ្យ​​ប្រ​ព្រឹត្ត​ទៅ​ហើយ ​ឱ្យ​​ប្រ​ព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​បាន​ដោយ​ធម៌ ចក្ក​រតនៈ​នោះ រមែង​ជា​ចក្រ​ដែល​មិន​មាន​អ្នក​ជា​សឹក​សត្រូវ​ណា​ៗ ត​ទល់​បាន​ឡើយ គុណ​សម្បត្តិ ៥ ​ប្រការ​នោះ គឺ​ព្រះ​រាជ​ឱរស​ច្បង​របស់​ស្តេច​ចក្រ​ពត្តិ​ទ្រង់​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ ។ អត្ថញ្ញូ ស្គាល់​អត្ថ បាន​ដល់ រមែង​ទ្រង់​ជ្រាប​ប្រយោជន៍​របស់​រាជ​ការ ត្រូវ​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ប្រជាជន​ត្រជាក់​ដោយ​សង្គហ​វត្ថុ​៤ ។ ធម្មញ្ញូ ស្គាល់​ធម៌ បាន​ដល់ រមែង​ទ្រង់​ជ្រាប​ធម៌ និង​ច្បាប់​ប្រពៃណី នៃ​ព្រះ​រាជា​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​កាល​មុន ហើយ​តាំង​នៅ​ក្នុង​ទស​ពិធ​រាជ​ធម៌ ។ មត្តញ្ញូ ស្គាល់​ប្រមាណ បាន​ដល់ រមែង​ទ្រង់​ជ្រាប​ក្នុង​ការ​ដាក់​ទោស ឬ​ក្នុង​ការ​ប្រើ​កម្លាំង និង​ស្គាល់​ក្នុង​ការ​ទទួល​រាជ​ពលី បាន​ដល់​ការ​ប្រមូល​ពន្ធ​អាករ មិន​​ឱ្យ​​ប្រជាជន​ក្តៅ​ក្រហាយ ។ កាលញ្ញូ ស្គាល់​កាល បាន​ដល់ រមែង​ទ្រង់​ជ្រាប​កាល​សោយរាជ្យ​សុខ កាល​ធ្វើ​ការ​វិនិច្ឆ័យ កាល​ស្តេច​យាង​សួរ​សុខ​ទុក្ខ​តាម​ជន​បទ ។ បរិសញ្ញូ ស្គាល់​បរិស័ទ បាន​ដល់ រមែង​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា​នេះ​ជា​ខត្តិយ​បរិស័ទ នេះ​ជា​ព្រាហ្មណ៍​បរិស័ទ នេះ​ជា​វេស្ស​បរិស័ទ (ពួក​ឈ្មួញ) នេះ​ជា​សូទ្រ​បរិស័ទ នេះ​ជា​សមណ​បរិស័ទ គឺ​ស្គាល់​កិរិយា​អាការៈ ការ​និយាយ ការ​ធ្វើ​ចំពោះ​ប្រ​ជុំ​ជន​ថា ដូច​ម្តេច​ទើប​ល្មម​នឹង​បរិស័ទ​នោះ ។
ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ព្រះ​រាជ​ឱរស​ច្បង​របស់​ស្តេច​ចក្រ​ពត្តិ​ទ្រង់​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ចក្រ ដែល​ព្រះ​រាជ​បិតា​ទ្រង់​​ឱ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ហើយ ​ឱ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ដោយ​ធម៌​ពិត យ៉ាង​ណា​មិញ​ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ព្រះ​សារីបុត្ត​ប្រកប​ដោយ​ធម៌ ៥​ប្រការ ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ គឺ​សារីបុត្ត​រមែង​ញ៉ាំង​ធម្ម​ចក្រ ដ៏​ប្រសើរ​ដែល​តថាគត​​ឱ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ហើយ ​ឱ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ដោយ​ត្រឹម​ត្រូវ ធម្ម​ចក្រ​នោះ​រមែង​មិន​មាន​សមណៈព្រាហ្មណ៍ទេព្តា មារ​ព្រហ្ម អ្នក​ណា​មួយ​ក្នុង​លោក នឹង​រា​រាំង​បាន​ឡើយ ។
ធម៌ ៥ ប្រការ​នោះ តើ​ដូច​ម្តេច? ​សារីបុត្ត ជា​អ្នក​ឆ្លាត​តែង​ស្គាល់ ទី ​១ អត្ថញ្ញូ គឺ​ស្គាល់​អត្ថ បាន​ដល់ ស្គាល់​ប្រយោជន៍ ​៥ ​ប្រការ បាន​ដល់ (១) វត្ថុដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យហេតុបច្ច័យ (២) និព្វាន (៣) អត្ថន័យនៃពាក្យពេចន៍ (៤) វិបាក និង (៥) កិរិយា ។ ទី ២ ធម្មញ្ញូ គឺ​ស្គាល់​ធម៌​បាន​ដល់ ស្គាល់​ធម៌ ​៥ ​ប្រការ គឺ (១) ធម៌ដែលជាបច្ច័យ (២)​ អរិយមគ្គ (៣) ពុទ្ធវចនៈ (៤) កុសល (៥) អកុសល ។ ទី ៣ មត្តញ្ញូ គឺ​ស្គាល់​ប្រមាណ បានដ​ល់ ស្គាល់​ប្រមាណ​ក្នុង​ការ​ទទួល និង​ការ​បរិភោគ​បច្ច័យ​៤ គឺ​គ្រឿង​ស្លៀក​ដណ្តប់ អាហារ​បិណ្ឌ​បាត ទី​សេនា​សនៈ ថ្នាំ​កែ​រោគ ។ ទី ៤ កាលញ្ញូ ស្គាល់​កាល បានដល់ ស្គាល់​កាល​ថា កាល​នេះ​ជា​កាល​គួរ នៅ​ក្នុង​ទី​ស្ងប់​ស្ងាត់ កាល​នេះ​ជា​កាល​ចូល​សមាបត្តិ កាល​នេះ​ជា​កាល​សម្តែង​ធម៌ កាល​នេះ​ជា​កាល​ចារិក​ទៅ​តាម​ជន​បទ ។ ទី ៥ បរិសញ្ញូ ស្គាល់​បរិស័ទ បាន​ដល់ ស្គាល់​ថា នេះ​ជា​ខត្តិយ​បរិស័ទ នេះ​ជា​ព្រាហ្មណ៍​បរិស័ទ នេះ​ជា​គហបតី​បរិស័ទ នេះ​ជា​សមណ​បរិស័ទ ការ​ដឹង​កិរិយា​អាការៈ ការ​និយាយ ការ​ធ្វើ​ចំពោះ​ប្រ​ជុំ​ជន​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​ទើប​សម​ល្មម​នឹង​បរិស័ទ​នោះ ។
ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ សារីបុត្ត​ឃើញ​​ច្បាស់​ធម៌​តាម​លំដាប់​បទ​បាន​ក្នុង​កាល​មួយ​រំពេច​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​បាន​ត្រាស់​សរសើរ​ព្រះ​សារីបុត្ត ផ្នែក​ខាង​ចូល​រូប​ឈាន​ ​៤​ និង អរូប​ឈាន ទាំង​ការ​កំណត់​ដឹង​សភាវៈ​ដែល​ជា​រូប និង​អរូប​មក​ជា​អារម្មណ​ថា លោក​ចូល​ទៅ​តាម​លំដាប់​នៃ​ឈាន ហើយ​អាច​កំណត់​ដឹង​ធម៌​តាម​លំដាប់​ថ្នាក់​ឈាន​ទាំង​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​ការ​កើត​ឡើង​​ការ​​តាំង​នៅ​ ការ​អស់​ទៅ​នៃ​ធម៌ទាំង​នោះ​ រហូត​បាន​ទទួល​ការ​សរសើរ​ថា ជា​អ្នក​ស្ទាត់​ជំនាញ ដល់​នូវ​ការ​សម្រេច​ក្នុង​អរយិ​សីល អរិយ​សមា​ធិ អរិយ​បញ្ញា អរិយ​វិមុត្តិ ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ បុគ្គល​កាល​ពោល​ដោយ​ប្រពៃ​គប្បី​ពោល​សរសើរ​ភិក្ខុ​ជា​បុត្ត​របស់​ព្រះពុទ្ធ ជា​ឱរស​របស់ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ កើត​អំពី​ព្រះ​ឱស្ឋ​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ កើត​អំពី​ធម៌​ អ្នក​ដែល​ធម៌​​និម្មិត​ ជាធម្ម​ទា​យាទ មិន​ជា​ទា​យាទ​របស់​អាមិស ភិក្ខុ​រូប​នោះ គឺ​សារីបុត្ត​នេះ​ឯង ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ សារីបុត្ត​រមែង​ប្រកាស​ធម្ម​ចក្រ​​ឱ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ដោយ​ប្រពៃ​បាន ដូច​តថាគត់​​ឱ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ហើយ ។ កាល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​បាន​ត្រាស់​ដូច្នេះ​ហើយ ភិក្ខុទាំង​នោះ​ក៏​សម្តែង​សេចក្តី​ត្រេក​អរ​រីក​រាយ​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ​តម្រាស់​ដែល​ត្រាស់​សរសើរ​នោះ ។
ភាព​ជា​អ្នក​មាន​បញ្ញា​របស់​ព្រះ​សារីបុត្ត​ដែល​ព្រះពុទ្ធ​ត្រាស់​សរសើរ​ថា​វៀរ​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ចេញ​ហើយ​មិន​មាន​អ្នក​ណា​នឹង​មាន​សមត្ថភាព​ប្រៀប​ផ្ទឹម​បញ្ញា​របស់​ព្រះ​សារីបុត្ត​បាន​ឡើយ​ ដូច​មាន​រឿង​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​រាប់​ដំណក់​ទឹក​ភ្លៀង​ដែល​មាន​ចារ​ក្នុង​អដ្ឋកថា​គម្ពីរ​ធម្ម​បទ​នៃ​ពុទ្ធ​​វគ្ព​ក្នុង​រឿង​យមក​បាដិហារិយ៏​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​សារីបុត្ត​បាន​ឈរ​នៅ​ចំពោះ​ព្រះ​ភក្ត្រ​ព្រះ​សាស្តា​បន្លឺ​សីហនាទ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​កាល​ភ្លៀង​ធ្លាក់​រហូត​កប្ប​ក៏​ដោយ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​​ក៏​អាច​រាប់​គណនា​បាន​ថា​ភ្លៀង​ធ្លាក់​ក្នុង​មហា​សមុទ្រ​ប៉ុណ្ណេះ​ដំណក់​ ធ្លាក់​លើ​ផែន​ដី​ប៉ុណ្ណេះ​ លើ​កំ​ពូល​ភ្នំ​ប៉ុណ្ណេះ​ដំ​ណក់ ព្រះ​បរម​សាស្តា​ត្រាស់​នឹង​សារីបុត្ត​ថា ​ម្នាល​សារីបុត្ត​តថាគត​ក៏​ដឹង​ថា​អ្នក​អាច​រាប់​ដំណក់​គ្រាប់​ភ្លៀង​បាន​ (ក្នុងអដ្ឋកថា ​រឿង​​សក្ក​ទេវរាជ​​ថា​ សាវក​ទាំង​ឡាយ​មាន​ព្រះ​សារីបុត្ត​ជា​ដើម​ដែល​ប្រកប​ដោយ​បញ្ញា​ដែល​អាច​រាប់​ដំណក់​ទឹក​ភ្លៀង​បាន​ក្នុង​កាល​ភ្លៀង​ធ្លាក់​រហូត​ទូ​ទាំង​ផែន​ដី​ ម៉្យាង​ទៀត​សេចក្តី​ឧបមា​ដែល​នឹង​នាំ​មក​ប្រៀប​ធៀប​នឹង​បញ្ញា​របស់​ព្រះ​សារីបុត្ត​មិន​មាន​ ព្រោះ​ដូច្នោះ​ទើប​លោក​ក្រាប​ទូល​ថា ខ្សាច់​ក្នុង​ស្ទឹង​គង្ពារ​នឹង​អស់​ទៅ​ ទឹក​ក្នុង​មហា​សមុទ្រ​នឹង​រីង​ស្ងួត​ហួត​ហែង​ទៅ​ ដី​ក្នុង​ផែន​ដី​នឹង​អស់​ទៅ​ ការ​ឆ្លើយ​បញ្ហា​ដោយ​ការ​ដឹង​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​នៅ​មិន​ទាន់​អស់​ឡើយ​ ។ មាន​សេចក្តី​អធិប្បាយ​ពាក្យ​ពេចន៍​របស់​ព្រះថេរៈ​វគ្គ​នេះ​ថា​ កាល​លោក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​មួយ​ន័យ​ចប់​ហើយ​ បុគ្ពល​នឹង​ដាក់​ខ្យាច់​មួយ​គ្រាប់​ ដំណក់​ទឹក​មួយ​ដំណក់​ ដី​មួយ​ដុំ​តូច​ចុះ​ទៅ​ ​សូម្បី​លោក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​រាប់​រយ​រាប់​ពាន់​ឬ​ក៏​រាប់​សែន​បញ្ហា​ បុគ្ពល​នឹង​ដាក់​ខ្នាច់​យ៉ាង​ណា​មួយ​មាន​ខ្សាច់​ជា​ដើម​ក្នុង​ទន្លេ​គង្ពារ​ មួយ​បញ្ហា​មួយ​គ្រាប់ វត្ថុ​គណនា​ទាំង​ឡាយ​មាន​ខ្សាច់​ដែល​នៅ​ក្នុង​ទន្លេ​គង្ពារ​ជា​ដើម​គប្បី​អស់​ទៅ​ដោយ​រហ័ស​ជាង​ការ​ឆ្លើយ​បញ្ហា​របស់​លោក​ គឺ​វត្ថុ​ផ្សេង​ៗ​ដែល​នាំ​មក​ធ្វើ​ជា​ខ្នាច់​នឹង​អស់​ទៅហើយ​ តែ​ការ​ឆ្លើយ​បញ្ហា​របស់​លោក​​មិន​ទាន់​អស់​ទៅ​ទេ ។
គុណ​សម្បតិ្ត​ និង​ជំនាញ
គោលធម៌​ដែល​ជា​គុណ​សម្រាប់​ធ្វើ​នាទី​ជា​ទូត គឺ​ជា​អ្នក​នាំ​សេចក្តី​ទៅ​ប្រាប់​ដល់​ផ្នែក​ទាំង​ពីរ​ មាន​ក្នុង​ខ្លួន​ព្រះ​សារី​បុត្ត​ ដែល​មាន​ពោល​ក្នុង​​ទូត​សូត្រ​គម្ពីរ​អង្គុត្តរ​និកាយ អដ្ឋក​និបាត​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​សរសើរ​ព្រះ​សារី​បុត្ត​ថា មាន​គុណ​សម្បត្តិ​ផ្នែក​អ្នក​ការ​ទូល គឺ​ជា​អ្នក​ប្រកប​ដោយ​អង្គ​ ៨ ​ប្រការ សម​គួរ​ដល់​ការ​ធ្វើ​ជា​ទូត គឺ (១) ចេះ​ទទួល​ស្តាប់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង (២) ចេះ​ញុំាង​អ្នក​ដទៃ​​ឱ្យ​​ព្រម​ស្តាប់​ខ្លួន (៣) រៀន​យក​ដោយ​ល្អ (៤) ចង​ចាំ​ទុក​បាន​ល្អ (៥) ជា​អ្នក​យល់​ដឹង​ដោយ​ល្អ សព្វ​កិច្ចការ (៦) ធ្វើ​​ឱ្យ​​អ្នក​ដទៃ​បាន​ដឹង​ផង (៧) ឆ្លាត​ក្នុង​អំពើ​ដែល​ជា​ប្រយោជន៍ និង​មិន​ជា​ប្រយោជន៍ និង (៨) មិនបង្ករ​ការ​ឈ្លោះ​វិវាទ (មានបដិភាណល្អ) ។
លទ្ធផងការ​ងារ​របស់​លោក​ដែល​ចាត់​ទុក​ជា​ព័ស្តុតាង ត​មក​ដល់​ការ​សង្គាយនា​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ គឺ​លោក​បាន​ប្រជុំ​ព្រះសង្ឃ​បរិយាយ​ធម៌ដែល​សំខាន់​ៗ ចែក​ជា​វគ្គ ជា​ឃ្លា ស្រួល​ក្នុង​ការ​ចងចាំ ហៅ​ថា សង្គីតិ​សូត្រ ចាត់​ជា​សង្គាយនា​ព្រះ​ធម៌​ក្នុង​សម័យ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទ្រង់​គង់​ព្រះ​ជន្ម​នៅ​ឡើយ តែ​ជា​ការ​ធ្វើ​ដោយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន មិន​បាន​សូម​ញត្តិ​អំពី​ព្រះ​សង្ឃ មាន​សេចក្តី​ប្រាកដ​ពិស្តារ​ក្នុង​សង្គីតិ​សូត្រ​ទី ​៣៣ ​នៃ​ទីឃនិកាយ បាដិក​វគ្គ​បញ្ជាក់​ថា សម័យ​មួយ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​សម្រេច​ឥរិយា​បទ​នៅ​ក្នុង​នគរ​បាវា ក្នុង​សណ្ឋាគារ ឈ្មោះ ឧព្ភតកៈ របស់​ស្តេច​មល្លៈ​ទាំង​ឡាយ ក្នុង​រាត្រី​មួយ​ទ្រង់​សម្តែង​ធម៌​ដល់​ស្តេច​មល្លៈ​ទាំង​ឡាយ​រហូត​យប់​ជ្រៅ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​រោយ​ខ្នងណាស់ ទ្រង់​បំណង​នឹង​ទម្រេត​ខ្នង​បន្តិច ទើប​ប្រោស​ប្រទាន​វរោកាស​​ឱ្យ​​ព្រះ​សារីបុត្ត​​សម្តែង​ធម៌ដល់​ព្រះសង្ឃ​ជំនួស​ព្រះអង្គ ។ ព្រះ​សារី​បុត្ត​បាន​ឱកាសល្អ​ដូច្នោះ ទើប​ប្រារព្ធ​រឿង​និគ្រន្ថ​វិវាទ​គ្នា ជា​មូល​ហេតុ​ ​ឱ្យ​​ព្រះ​សង្ឃ​ទាំង​ពួងមើល​ជា​និមិត្ត ដើម្បី​កុំ​​ឱ្យ​​បែក​បាក់​គ្នា​ដូច​ជា​ពួក​និគ្រន្ថ ។ ព្រះ​សារី​បុត្ត​ក៏​បាន​សម្តែង​ធម៌​ជា​ពួក​ៗ ជាក្រុម​ៗ ដើម្បី​​ឱ្យ​​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ស្រួល​យល់ ស្រួល​ចាំ​ក្នុង​អត្ថ​នីមួយៗ ។
ឯកសារយោង
ព្រះត្រៃបិដក > វិនយបិដក > មហាវគ្គ > បឋមភាគ > មហាខន្ធកៈ (បព្វជ្ជា​របស់​​ឈ្មោះ​សារីបុត្ត​និង​មោគ្គល្លាន រឿង​អស្សជិ) (សៀវភៅភាគ ៦ ទំព័រ​ទី ១២៣)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
អង់រីកូ ហ្វែរមី
កុមារភាព
អង់រីកូ ហ្វែរមី ចាប់កំនើតនៅទីក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលី។ ឪពុករបស់លោកឈ្មោះ អាល់បែរតូ ហ្វែរមី ជាអគ្គស្នងការនៃក្រសួងទំនាក់ទំនង ឯម្ដាយរបស់លោកឈ្មោះ អ៊ីដា ដឺ ហ្គាតទីស ជាគ្រូបង្រៀននៅសាលាបឋម។ កាលពីក្មេង លោកចូលចិត្តរៀនរូបវិទ្យា និង គណិតវិទ្យា ដូចបងប្រុស របស់លោកដែរ។ ពេលដែលបងប្រុសរបស់លោក​ទទួលមរណភាពដោយមិនបានរំពឹងទុក​ដោយជំងឺដុះសាច់ក្នុងបំពង់ក​នៅឆ្នាំ១៩១៥, អង់រីកូ មានការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង ហើយបានបូជាខ្លូនឯងទៅក្នុងការសិក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ។ តាមកំនត់ត្រាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោក ជារៀងរាល់ថ្ងៃលោកតែងដើរកាត់មុខមន្ទីរពេទ្យ​ដែលបងប្រុសរបស់លោកទទួលមរណភាព រហូតដល់ស៊ាំនឹងសេចក្ដីឈឺចាប់។ សៀវភៅរូបវិទ្យាដំបូងគេរបស់លោក ត្រូវបានលោករកបាននៅក្នុងផ្សារមួយនៅរ៉ូម៉ា។ សៀវភៅនោះឈ្មោះថា Elementorum physicae mathematicae (រូបវិទ្យានិងគណិតវិទ្យាបឋម) ដែលនិយាយអំពីមុខវិជ្ជាផ្សេងៗមាន គណិតវិទ្យា មេកានិចក្លាស់សិច តារាវិទ្យា អុបទិច និង អាគូស្ទិច។ សៀវភៅនោះមានចំនួន៩០០ទំព័រ សរសេរជាភាសាឡាតាំង ដោយលោកឪពុក អង់ឌ្រា ការ៉ាហ្វា (សាស្ត្រាចារ្យនៅមហាវិទ្យាល័យរ៉ូម៉ាណូ)។ ហ្វែរមីបានរៀនសូត្រយ៉ាងជ្រៅជ្រះពីក្នុងសៀវភៅនោះ។ ក្រោយមកទៀត អងរីកូ ហ្វែរមី បានក្លាយជាមិត្តរបស់សិស្សវិទ្យាសាស្ត្រម្នាក់ទៀតឈ្មោះ អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ ហើយពួកគេទាំង២នាក់បានរួមគ្នាធ្វើការលើគំរោងវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើន ដូចជា ការសាងសង់ហ្គីរ៉ូទស្សន៍ និងវាស់ដែនម៉ាញ៉េទិចរបស់ផែនដី។ ចំនូលចិត្តលើផ្នែករូបវិទ្យារបស់ហ្វែរមី ត្រូវបានជំរុញដោយ​មិត្តម្នាក់របស់ឪពុកលោក ឈ្មោះ អាឌុលហ្វូ អាមីដេ ដែលតែងតែផ្ដល់ដល់លោកនូវសៀវភៅ​រូបវិទ្យានិងគណិតវិទ្យាជាច្រើន។ លោកអាចអាននិងចងចាំខ្លឹមសារសៀវភៅទាំងនោះបានក្នុងរយៈពេល​យ៉ាងខ្លី។
Scuola Normale Superiore នៅទីក្រុង ពីសា
ក្រៅពីរៀននៅថ្នាក់ធម្មតា អង់រីកូ ហ្វែរមីតែងឆ្លៀតពេលធ្វើការសិក្សាបន្ថែមលើកម្មវិធីសិក្សា ជាពិសេសដោយមានជំនួយពីមិត្តរបស់លោកឈ្មោះ អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ (Enrico Persico) ដែលនៅរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យមួយនៅរ៉ូម។ ពីឆ្នាំ១៩១៩ ដល់ឆ្នាំ១៩២៣ ហ្វែរមីបានសិក្សាពី រ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ មេកានិចកង់ទិច និង រូបវិទ្យាអាតូមិច។ ចំនេះដឹងស្ដីពីមេកានិចកង់ទិចរបស់លោក បានឡើងកំរិតខ្ពស់ រហូតដល់ប្រមុខវិទ្យាស្ថានរូបវិទ្យាគឺលោកសាស្ត្រាចារ្យ ល្វីហ្គី ពុសស្យានទី (Luigi Puccianti) បានហៅលោកអោយបើកសិក្ខាសាលាមួយអំពីប្រធានបទនេះ។ ​នៅក្នុងកំឡុងពេលនោះ លោកបានរៀនពី គណិតវិទ្យាវិភាគតង់ស័រ ដែលជាផ្នែកនៃគណិតវិទ្យាបង្កើតដោយ ហ្គ្រេហ្គូរ្យូ រីសស៊ី (Gregorio Ricci) និង ទុលល្យូ លេវី ស៊ីវីតា (Tullio Levi-Civita) ក្នុងការបកស្រាយពីគោលការណ៍នានាក្នុងរ៉ឺឡាទីវីតេទូទៅ។ នៅឆ្នាំ១៩២១ ពេលហ្វែរមីនៅជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ លោកបានបោះពុម្ភស្នាដៃផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្ររបស់លោកជាលើកដំបូង ក្នុងទស្សនាវដ្ដីអ៊ីតាលី ឈ្មោះ Nuovo Cimento។ អត្ថបទដំបូងរបស់លោកមានចំនងជើងថា ស្ដីអំពីឌីណាមិចនៃប្រព័ន្ឋសូលីដនៃបន្ទុកអគ្គីសនីក្នុងលក្ខខណ្ឌអន្តរកាល។ អត្ថបទទី២មានចំនងជើងថា ស្ដីអំពីអេឡិចត្រូស្តាទិចនៃដែនទំនាញឯកសណ្ឋាននៃបន្ទុកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច និងស្ដីអំពីទំងន់របស់បន្ទុកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ បើគេមើលតែមួយភ្លែត អត្ថបទទី១របស់លោកហាក់ដូចជាមានការមិនចុះសំរុងគ្នារវាងទ្រឹស្ដីអេឡិចត្រូឌីណាមិចនិង ទ្រឹស្ដីរ៉ឺឡាទីវីស ទាក់ទិននឹងការគណនាម៉ាស់អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ បន្ទាប់ពីរយៈពេលមួយឆ្នាំក្នុងការធ្វើការលើ កំនែលំអនៃភាពមិនចុះសំរុងគ្នារវាងទ្រឹស្ដីអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចនិង ទ្រីស្ដីរ៉ឺឡាទីវីសស្ដីពីបន្ទុកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ និចលភាពនិងទំងន់អគ្គីសនី អង់រីកូ ហ្វែរមីបានរកឃើញភាពត្រឹមត្រូវរបស់អត្ថបទមុនរបស់លោក។ អត្ថបទចុងក្រោយរបស់លោកបានទទួលជោគជ័យយ៉ាងត្រចះត្រចង់ រហូតដល់ត្រូវបានគេបកប្រែជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ និងត្រូវបានគេបោះពុម្ភក្នុងទស្សនាវដ្ដីវិទ្យាសាស្ត្រអាល្លឺម៉ង់ដ៏ល្បីឈ្មោះ Physikalische Zeitschrift។
នៅឆ្នាំ១៩២៣ ពេលកំពុងសរសេរសេចក្ដីបន្ថែមអោយសៀវភៅបោះពុម្ភជាភាសាអ៊ីតាលី ចំនងជើងថា កំនរកំនើតរ៉ឺឡាទីវីតេរបស់អែងស្តែង សរសេរដោយ A. Kopff, អង់រីកូ ហ្វែរមី បានរកឃើញជាលើកដំបូងនូវ ភាពពិតដែលថាក្រៅពីសមីការអែងស្តែងដ៏ល្បី (E=mc^2 \;) នៅមានបរិមាណថាមពលដ៏មហិមា (ថាមពលនុយក្លេអែរ) ដែលគួរតែយកជាប្រយោជន៍បាន។
អ្នកប្រឹក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតរបស់ហ្វែរមីគឺ បណ្ឌិត ល្វីហ្គី ពុសស្យានទី។ នៅឆ្នាំ១៩២៤ ហ្វែរមីបានចំនាយពេលមួយឆមាសនៅហ្គឺតថីនហ្គេន ហើយបានស្នាក់នៅប៉ុន្មានខែនៅឡៃដេន ជាមួលលោក ផោល អេរេនហ្វេស្ត (Paul Ehrenfest)។ ចាប់ពីខែមករាឆ្នាំ១៩២៥ ដល់រដូវស្លឹកឈើជ្រុះឆ្នាំ១៩២៦ លោកស្នាក់នៅសាកលវិទ្យាល័យហ្វ្លូរ៉ង់។ នៅក្នុងកំឡុងពេលនោះ លោកវបានធ្វើការលើ ស្ថិតិហ្វែរមី-ឌីរ៉ាក់។ នៅពេលលោកមានអាយុ២៤ឆ្នាំ លោកបានទទួលឋានៈជាសាស្ត្រចារ្យ​នៅសាកលវិទ្យាល័យរ៉ូម (នាំមុខគេផ្នែករូបវិទ្យាអាតូមិចនៅអ៊ីតាលី) ដែលនៅទីនោះលោកបានឈ្នះការប្រកូតមួយដែលរៀបចំដោយលោកសាស្ត្រាចារ្យ អរសូ ម៉ារីយ៉ូ ករប៊ីណូ (Orso Mario Corbino) នាយកវិទ្យាស្ថានរូបវិទ្យា។ ករប៊ីណូបានជួយហ្វែរមីក្នុងការជ្រើសរើសក្រុមការងារ​ ដែលប្រមូលផ្ដុំដោយមនុស្សពូកែៗមាន អេដូអារដូ អាម៉ាល់ឌី (Edoardo Amaldi), ប៊្រុយណូ ប៉ុងតេករវ៉ូ (Bruno Pontecorvo), ហ្វ្រង់កូ រ៉ាសិតទី (Franco Rasetti) និង អេមីល្យូ សេហ្គ្រែ (Emilio Segrè)។ ចំពោះការសិក្សាផ្នែកទ្រឹស្ដី មានការចូលរួមផងដែរពី អេតូរ៉េ ម៉ាចូរ៉ាណា (Ettore Majorana) ។ ក្រុមការងារនេះធ្វើការលើការពិសោធន៍ល្បីៗរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៣៣ រ៉ាសិតទី បានចាកចោលអ៊ីតាលីទៅនៅកាណាដានិងអាមេរិកបាត់ ចំនែកប៉ុងតេករវ៉ូ បានចេញទៅបារាំង ហើយសេហ្គ្រែបានចេញទៅបង្រៀននៅប៉ាឡែម៉ូ។
នៅក្នុងកំឡុងពេលដែលពួកគេនៅជុំគ្នានៅរ៉ូម ក្រុមការងារនេះបានរួមចំនែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុង​រូបវិទ្យាទ្រឹស្ដីនិងអនុវត្តន៍។ នៅក្នុងនោះមាន ទ្រឹស្ដីបទបំពុកបេតា និងរបកគំឃើញណឺត្រុងយឺត ដែលគេអាចប្រើជាស្នូលក្នុងរ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរ។ ពួកគេបានបំផ្ទុះជាច្រវាក់នូវធាតុគីមីនានាដោយប្រើណឺត្រុងយឺត ហើយក្នុងការពិសោធន៍ជាមួយអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម ពួកគេបានរកឃើញប្រតិកម្មបន្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ។ នៅពេលនោះបន្ទុះនុយក្លេអ៊ែរត្រូវបានគេគិតថាមិនអាចធ្វើទៅបានទេ បើយោងតាមទ្រឹស្ដី។ ខណៈមនុស្សគ្រប់គ្នាគិតថាធាតុដែលមានលេខអាតូមខ្ពស់ជាងកើតឡើងពីបំផ្ទុះណឺត្រុង​នៃធាតុស្រាលជាងនោះ គ្មាននរណារម្នាក់ជឿថាណឺត្រុងអាចមានថាមពលគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបំបែក​អាតូមធ្ងន់ៗ​ជា២ចំនែកបានទេ។
ហ្វែរមីល្បីខាងដោះស្រាយបញ្ហាតាមរបៀបសាមញ្ញ។ គាត់ចាប់ផ្ដើមការបកស្រាយដោយឃ្លាគណិតវិទ្យាងាយៗ និងទាញទៅរកចំលើយទាំងស្រុង។ សមត្ថភាពរបស់លោកក្នុងនាមជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏មហិមា ក្នុងការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានូវរូបវិទ្យាទ្រឹស្ដីនិងរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរអនុវត្ត ត្រូវបានគេគ្រប់គ្នាទទួលស្គាល់។ លោកមានឥទ្ឋិពលទៅលើអ្នករូបវិទ្យាជាច្រើន​ដែលបានធ្វើការជាមួយលោក តួយ៉ាងដូចជាលោក ហាន់ស៍ បេតេ ( Hans Bethe) ដែលបានចំនាយពេល២ឆមាសធ្វើការជាមួយលោក។ តាំងពីកុមារភាព ហ្វែរមីកត់ចូលយ៉ាងល្អិតល្អន់នូវរាល់ការគណនារបស់លោក​ចូលទៅក្នុងសៀវភៅសរសេរ។ លោកថែមទាំងបានដោះស្រាយចំនោទថ្មីៗ​ដែលលោកជួបប្រទះ​ ដោយប្រើចំលើយពីចំនោទមុនៗ។
នៅពេលដែលហ្វែរមីបានដាក់​សារណាដ៏ល្បីរបស់លោកស្ដីពី បំពុកបេតេ ទៅទស្សនាវដ្ដីដ៏ល្បីឈ្មោះ Nature, និពន្ឋនាយករបស់ទស្សនាវដ្ដីនោះបានបដិសេដមិនបោះផ្សាយ​ព្រោះ សារណានោះមានទ្រឹស្ដីជាច្រើនដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពេកពីការពិត។ ហេតុនេះគេឃើញទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានបោះពុម្ភផ្សាយជាភាសាអ៊ីតាលីនិងភាសាអាល្លឺម៉ង់​មុនភាសាអង់គ្លេស។ ទីបំផុត Nature បានសំរេចបោះពុម្ភរបាយការណ៍របស់ហ្វែរមីស្ដីពីបំពុកបេតានៅថ្ងៃទី១៦ មករា ១៩៣៩។
គំរោងម៉ាន់ហាថាន់
right|thumb|250px|ហ្វែរមី (ក្រោមខាងឆ្វេង), ស៊ីឡាដ (ទី២រាប់ពីស្ដាំខាងក្រោម), និងសមាជិកក្រុមការងារ ហ្វែរមី​រស់នៅទីក្រុងរ៉ូមរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៣៨។ នៅឆ្នាំនោះ ហ្វែរមី(អាយុ៣៧ឆ្នាំ)បានទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា សំរាប់បំនកស្រាយរបស់លោកអំពីអត្ថិភាពនៃធាតុវិទ្យុសកម្មថ្មីដែលកើតពីបន្សាយណឺត្រុង និងសំរាប់របកគំឃើញរបស់លោកអំពីប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរបណ្ដាលពីណឺត្រុងយឺត។
បន្ទាប់ពីហ្វែរមីបានទទួលរង្វាន់ណូបែលនៅស្តុកហូមរួចមក ខ្លូនលោក ភរិយា (ឡូរ៉ា) និងកូនចៅរបស់លោក បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅញូយ៉ក។ នេះបណ្ដាលមកពីច្បាប់ របស់របបហ្វាស៊ីសរបស់ បេនីតូ មូសូលីនី ដែលបានគំរាមគំហែងឡូរ៉ា​ដែលជាជនជនជ្វីហ្វ។
ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីលោកមកដល់ញូយ៉ក លោកបានចូលបំរើការនៅសាកលវិទ្យាល័យកូឡុំបៀ។
នៅខែធ្នួ ១៩៣៨ អ្នកគីមីវិទ្យាអាល្លឺម៉ង់ឈ្មោះ អុតតូ ហាន (Otto Hahn) និង ហ្វ្រីត ស្ត្រាស់ម៉ាន់ (Fritz Strassmann) បានផ្ញើសំនេរមួយទៅកាន់ Naturwissenschaften រាយការណ៍ថាពួកគេបានរកឃើញធាតុ បារ្យូម បន្ទាប់ពីបំផ្ទុះអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម​ដោយណឺត្រុង។ នៅពេលដដែលនោះ ពួកគេបានទាក់ទងទៅ លីស ម៉ៃតណឺ (Lise Meitner) ពីលទ្ឋផលនេះ។ ម៉ៃតណឺនិងក្មួយប្រុសឈ្មោះ អុតតូ រ៉ូបឺត ហ្វ្រីស (Otto Robert Frisch) បានបកស្រាយថាលទ្ឋផលដែលបាននោះជាបន្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ។ ហ្វ្រីសបានបញ្ជាក់ពីលទ្ឋផលនេះដោយពិសោធន៍នៅថ្ងៃទី១៣ មករា ១៩៣៩។ នៅឆ្នាំ១៩៤៤ អុតតូ ហាន បានទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកគីមីវិទ្យា សំរាប់របកគំឃើញបន្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ។
ការងារទាំងអម្បាលបាននេះបានឆ្លងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច​ទៅក្នុងដៃ ណែល បរ (Niels Bohr) ដែលជាគ្រូបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យព្រីនស្តុន។ អ៊ីស៊ីដរ អ៊ីសាក់ រ៉ាប៊ី (Isidor Isaac Rabi) និង វិល្លីស ឡាំ (Willis Lamb) ដែលជាអ្នករូបវិទ្យារបស់សាកលវិទ្យាល័យកូឡុំបៀ ធ្វើការនៅសាកលវិទ្យាល័យព្រីនស្តុន បានលឺនិងនាំដំនឹងនេះទៅប្រាប់ហ្វែរមី។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅសាកលវិទ្យាល័យកូឡុំបៀ​ដឹងច្បាស់ណាស់ថាពួកគេ​គួរតែព្យាយាមស៊ើបអង្កេតពីថាមពលដែលបានពីបន្ទុះនុយក្លេអ៊ែរនៃអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម ពីការបំផ្ទុះណឺត្រុង។ នៅថ្ងៃទៅ២៥ មករា ១៩៣៩ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅសាកលវិទ្យាល័យកូឡុំបៀ​បានធ្វើការពិសោធន៍បន្ទុះនុយក្លេអ៊ែរជាលើកដំបូងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទាំងនោះមាន ហឺរបឺត ល. អាន់ដឺសុន (Herbert L. Anderson), អ័យហ្គេនេ ត. ប៊ូស (Eugene T. Booth), ចន រ. ដាន់នីង (John R. Dunning), អង់រីកូ ហ្វែរមី, ហ្គ. ណូរីស ហ្គ្លាសូ (G. Norris Glasoe), និង ហ្វ្រាន់ស៊ីស ហ្គ. ស្លាក់ (Francis G. Slack)។ ក្រោយមកហ្វែរមីបានទៅកាន់សាកលវិទ្យាល័យជីកាហ្គោ និងចាប់ផ្ដើមធ្វើការសិក្សារហូតដល់បានស្ថាបនាថ្មពិលនុយក្លេអ៊ែរទី១គឺ Chicago Pile-1 (ជីកាហ្គោ ថ្មពិល-១)។
ហ្វែរមីបានរំលឹកពីការចាប់ផ្ដើមគំរោងនេះ នៅក្នុងសន្ទរកថាឆ្នាំ១៩៥៤ ពេលដែលលោកចូលនិវត្តន៍ពីតំនែងប្រធានសហគមន៍រូបវិទ្យាអាមេរិក(American Physical Society) ដូចតទៅ៖
right|250px|thumb|រូបភាពមួយក្នុងអាជ្ញាប័ណ្ឌរ៉េអាក់ទ័រណឺត្រុង​របស់ហ្វែរមី-ស៊ីឡាដ នៅខែសីហាឆ្នាំ១៩៣៩ លីអូ ស៊ីឡាដ(Leó Szilárd) និង អាល់បឺត អែងស្តែង បានសរសេរនិងចុះហត្ថលេខាលើសំបុត្រដ៏ល្បីមួយ ដែលក្រើនរំលឹកដល់លោកប្រធានាធិបតី ហ្វ្រែងគ្លីន ដ. រ៉ូសវ៉ែល ថាពួកណាស៊ីមានគំរោងផលិតគ្រាប់បែកបរមាណូ។ រ៉ូសវ៉ែលបានបារម្ភនឹងបញ្ហានោះហើយបានបង្កើតអោយមានគណកម្មាធិការអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម និងបានផ្តល់មូលនិធិថាមពលអាតូមិចលើកទី១ចំនួន៦ពាន់ដុល្លា​ដល់សាកលវិទ្យាល័យកូឡុំបៀ។ ថវិកានេះត្រុវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីសិក្សានិងផលិតរ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរទី១គឺ Chicago Pile-1 ដែលជាថ្មពិលអាតូមិចដ៏ធំ ធ្វើពីសសរក្រាភីតនិងឥន្ទនៈអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូម។ ហ្វែរមីបានរៀបគំរោងនិងធ្វើការគណនាយ៉ាងល្អិតល្អន់ រហូតដល់សំរេចបាននូវច្រវាក់ប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ​ស្វ័យប្រវត្តិ។ ជោគជ័យនេះអាចអោយគេសិក្សាអោយបានរឹតតែច្បាស់ពីលក្ខណៈបន្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ​និងចលនការក្នុងគ្រាប់បែកបរមាណូ។ ជោគជ័យនេះជួយអោយគេសាងសង់រ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរដ៏ធំមួយនៅហាន់ហ្វដ, វ៉ាស៊ីនតោន ដែលនៅទីនោះគេបានផលិតធាតុភ្លុយតូនីញ៉ូម​ចាំបាច់សំរាប់ប្រើក្នុងគ្រាប់បែកបរមាណូទំលាក់នៅ​មណ្ឌលទ្រីនីធី(កន្លែងសាកល្បងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអាមេរិក) និងនៅ ណាហ្គាសាគី។ ទីបំផុតការងារលើម៉ាស៊ីនរ៉េអាក់ទ័ររបស់ហ្វែរមីនិង​ស៊ីឡាដ​ត្រូវបានបិទ ក្រោមអ្វីដែលគេអោយឈ្មោះថា គំរោងម៉ាន់ហាថាន់។
ក្រោយមកហ្វែរមីបានប្ដូរទៅនៅ ឡូស អាឡាម៉ូស នៅចុងគំរោងម៉ាន់ហាថាន់ និងបានបំរើការងារជាទីប្រឹក្សាទូទៅ។ លោកបានក្លាយជាពលរដ្ឋអាមេរិកដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅឆ្នាំ១៩៤៤។
ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២
ក្រោយពីសង្គ្រាម ហ្វែរមីធ្វើការទៅមករវាងជីកាហ្គោនិងញូយ៉ក។ លោកបានចូលរួមក្នុងគំរោង វគ្គបំបែកអ៊ីសូតូបនៃថាមពលអាតូមិច។
អ្វីដែលធ្វើអោយគេមិនសរសើរមិនបាននោះគឺ​ការដាក់ខ្លួនរបស់ហ្វែរមី និងសមត្ថភាពរបស់លោកក្នុងធ្វើការងារគ្រប់ជំពូក។ នេះហើយដែលជាកត្តាធ្វើអោយលោកមានប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំនោមមនុស្សគ្រប់ឋានៈ តាំងពីជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែល​ទៅដល់អ្នកបច្ចេកទេស។ លោក ហង់រី ដឺវ៉ូលហ្វ ស្មីត (Henry DeWolf Smyth) ប្រធានដេប៉ាតឺម៉ង់រូបវិទ្យានៅព្រីនស្តុន ម្ដងនោះបានអញ្ជើញហ្វែរមីអោយទៅធ្វើការពិសោធន៍មួយចំនូននៅក្នុងបន្ទប់ស៊ីក្លូត្រុងរបស់ព្រីនស្តុន។ ថ្ងៃមួយពេលលោកស្មីតបានដើរចូលទៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធ លោកបានឃើញហ្វែរមីជួយនិស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាម្នាក់សែងតុ។ មានពេលមួយទៀត ពេលដែលមិត្តម្នាក់របស់លោកទៅលេងលោកនៅកូឡុំបៀ តែមិនបានឃើញលោកនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធនិងការិយាល័យ តែបែរជាទៅរកឃើញហ្វែរមីនៅក្នុងរោងជាង កំពុងកាត់បន្ទះសំណប៉ាហាំងដោយប្រើកន្ត្រៃយ៍យ៉ាងធំមួយ។
thumb|right|300px|វិថីអង់រីកូ ហ្វែរមី នៅរ៉ូម
បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ហ្វែរមីបានបំរើការមួយរយៈខ្លីជាគណកម្មាធិការប្រឹក្សាទូទៅនៃ​ស្នងការដ្ឋានថាមពលអាតូមិច។ នៅក្នុង.....វ័យរបស់លោក ហ្វែរមីបានធ្វើការងារលើរូបវិទ្យាស្ដីពីភាគល្អិត ជាពិសេសការសិក្សាលើពីញ៉ុងនិងមុយញ៉ុង។ លោកក៏បន្តបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យជីកាហ្គោ លើផ្នែកមេកានិចកង់ទិច រូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ និង ទែរម៉ូឌីណាមិច។
ហ្វែរមីទទួលមរណភាពនៅអាយុ៥៣ឆ្នាំ ដោយសារជំងឺមហារីកក្រពះ។ និស្សិត២នាក់ទៀតដែលនៅតាមធ្វើការលើថ្មពិលនុយក្លេអ៊ែរជាមួយលោកក៏បានស្លាប់ដោយសារជំងឺមហារីកដែរ។ ហ្វែរមីនិងក្រុមការងាររបស់លោក​ដឹងខ្លួនច្បាស់ណាស់ថាការងារបែបនោះ​វាមានគ្រោះថ្នាក់ ប៉ុន្តែពួកគេបានគិតពីសារសំខាន់ជាចាំបាច់របស់លទ្ឋផលការងារពួកគេ ជាជាងសុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួន។
បន្ទប់ពិសោធន៍រូបវិទ្យានិងឧបករណ៍បង្កើនសំទុះភាគល្អិត Fermilab នៅអ៊ីលីណយ ត្រូវបានសហគមន៍រូបវិទ្យាដាក់ឈ្មោះតាមហ្វែរមី ដើម្បីជាការចងចាំដល់រូបលោក។ រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ Fermi 1 និង Fermi 2 នៅញួផត, មីឈីហ្គេន និង វិទ្យាល័យអង់រីកូហ្វែរមី ក៏ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោកដែរ។
នៅឆ្នាំ១៩៥២ ធាតុទី១០០ក្នុងតារាងខួបធាតុគីមីត្រូវបានផ្ដាច់ចេញបានសំរេចពីតេស្តនុយក្លេអ៊ែរ។ ជាកិត្តិយសដល់ការរួមចំនែករបស់ហ្វែរមីក្នុង​សហគមន៍រូបវិទ្យា ធាតុនោះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា ហ្វែរមីញ៉ូម។
តាំងពីចុងទសវត្សរ៍ទី៥០ ស្នងការដ្នានថាមពលអាតូមិចសហរដ្ឋអាមេរិក​បានបង្កើតនូវ រង្វាន់ហ្វែរមី។
អំពីគ្រួសារនិងមរតក
ម្ដាយរបស់អង់រីកូ ហ្វែរមី បានធ្វើចង្ក្រានសំពាធដោយខ្លួនឯង ហើយប្រហែលជាដោយសារប្រការនេះហើយ​ដែលបណ្ដុះគំនិតអង់រីកូអោយសាងសង់​រ៉េអាក់ទ័រនុយក្លេអ៊ែរលើកទី១នៅឆ្នាំ១៩៤២។ ចង្ក្រានសំពាធជាលោហៈដែលមានផ្ទុកចំហាយសំពាធ ចំនែកថ្មពិលនុយក្លេអ៊ែររបស់ហ្វែរមីជាក្រាហ្វីតផ្ទុកអ៊ុយរ៉ានីញ៉ូមពីបន្ទុះ។ នៅឆ្នាំ១៩២៨ ហ្វែរមីបានរៀបការជាមួយ ឡូរ៉ា កាប៉ុង (Laura Capon)។ ពួកគេមានកូន២នាក់ពេលរស់នៅអ៊ីតាលីគឺ កូនស្រីឈ្មោះ ណែលឡា ហ្វែរមី វេណឺ (Nella Fermi Weiner) (បណ្ឌិត) (១៩៣១-១៩៩៥) ជាវិចិត្រករស្ត្រីនិយម និងកូនប្រុសឈ្មោះ ហ្គុល្យូ (ជូដ) ហ្វែរមី (Giulio ("Judd") Fermi) (បណ្ឌិត) (១៩៣៦-១៩៩៧)។ ឡូរ៉ានិងហ្គុល្យូធ្វើការជាមួយជ័យលាភីណូបែលលោក ម៉ាក ប៉េរូត (Max Perutz) លើទំរង់អេម៉ូហ្គ្លូប៊ីន។
នៅចុងជីវិតរបស់លោក ហ្វែរមីបានដឹងថា​ភក្ដីភាពរបស់លោកចំពោះសង្គមក្នុងការធ្វើជំរើស​ប្រកបដោយគតិបណ្ឌិត ស្ដីពីបច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ ត្រូវបានគេសង្ស័យ។ ហ្វែរមីបានមានប្រសាសន៍ថា៖
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអ៊ីតាលី ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអាមេរិក ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែល ផ្នែករូបវិទ្យា
ពន្លឺនាវាត្រៃលក្ខណ៍ វគ្គទី៤
វិបស្សនាបញ្ហាធម្មបរិយាយ វគ្គទី៤
សង្ស័យក្នុងអតីត៥យ៉ាងនោះគឺៈ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបស្សនាធុរៈ
ស្រុកបាកាន
​
(Bakan District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ដែលមានរដ្ឋបាល ៩ឃុំ និង ១៣១ភូមិ ÷
=រដ្ឋបាលឃុំចាស់= ស្រុកបាកានរួមមាន១០ឃុំ ៖
=វត្ត=
=មើលផងដែរ=
ឃុំឈ្នួរមានជ័យ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១២ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
ការលូតលាស់របស់កម្ពុជា
នាងខ្ញុំមានចម្ងល់ចង់សួរថាៈ ១-តើពេលណាដែលបណ្តាអ្នកច្បាប់ខ្មែរ បានធ្វើម្ចាស់ការលើការតាក់តែងច្បាប់របស់ខ្លួនឲ្យស្របតាមស្ថានភាពសង្គម និងទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណី? ២-តើយន្តការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលសម័យបច្ចុប្ប មានកាបែងចែកបែបបណា? ៣-ការកំណត់យកឈ្មោះខេត្ត-ក្រុង ឫការកែប្រែព្រំប្រទល់ ត្រូវធ្វើឡើងតាមយន្តការបែបណា? នាងខ្ញុំរីករាយ និងរង់ចាំទទួលចម្លើយតាមរយៈកម្មវីធីនេះដោយក្តីរីករាយ ។ សូមអរគុណ!
សមភាពការ៉េទាំង៤របស់អឺលែរ
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា, សមភាពការ៉េទាំង៤របស់អឺលែរ ចែងថាផលគុណនៃ២ចំនួន ដែលចំនួននីមួយៗជាផលបូកនៃការ៉េនៃ៤ចំនួនផ្សេងទៀត ក៏ជាផលបូកនៃការ៉េនៃ៤ចំនួន។ ជាពិសេសទៅទៀត
អឺលែរ បានសរសេរពីសមភាពនេះនៅឆ្នាំ១៧៥០។ សមភាពនេះត្រូវបានប្រើដោយឡាហ្គ្រង់ ដើម្បីស្រាយបញ្ជាក់ ទ្រឹស្ដីបទការ៉េទាំង៤របស់គាត់។
ទស្សនវិជ្ជាមូលដ្ឋាន
=== ' ទស្សនះវិជ្ជា' === តើអ្វីទៅជាទស្សនះវិជា្ជ?,តើអ្វើទៅដែលចាំបាច់សិក្សាលើមុខវិជ្ជាទស្សនះវិជ្ជា?,សារប្រយោជន៏ជាអ្វី? តើជនជាតិខ្មែរយើងចាប់អារម្មណ៏ទស្សនះវិជ្ជាទេ?,តើមនុស្សជាតិត្រូវរៀនទស្សនះវិជ្ជាទេ?
(ពាក្យសំដី និង ផ្នត់គំនិតសាមាញ្ញ ដែលពិបាកធ្វើ)
រៀបរាងដោយ លោក សេង ប៉ូលីន
អារម្ភកថា ទស្សនះវិជ្ជាជាកាសិក្សាលើការអប់រំផ្នត់គំនិត ដែលផ្ដោតសំខាន់លើ(សិលធម័ និង ឧត្តមគតិ)។ ច្បាស់ណាស់ខ្ញុំប្រើពាក្យថាដាច់ខាតត្រូវសិក្សាទស្សនះវិជ្ជា គ្រប់មនុស្សជាតិត្រូវមាន(សិលធម័ និង ឧត្តមគតិ)វាជាពន្លឺ ដែលជះកាំរស្មីទៅលើភាពអវិជ្ជាទាំងឡាយរបស់មនុស្ស អវិជ្ជាគ្មានដែនកំណត់។
ទស្សនះវិជា្ជអាចផ្លាស់ប្តូរមនុស្ស សង្គមជាតិ និង ជាមាគាឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាពផ្លូវចិត្ត។ ជាកាពិតមនុស្សយើងកើតមកបានជាប់នូវភាព អាត្មានិយម និង ចំណង់ ដែលហៅថាជាមហាគ្រោះភ័យដល់ខ្លួនឯង សង្គមជាតិ មនុស្សជាតិ និង ធ្វើអោយតុល្យភាពរបស់ធម្មជាតិទូទៅត្រូវបំផ្លាញ។
# ១.មាគ៏ាទស្សនះ (សិលធម័ ស្របតាមធម្មជាតិ)ទ្រឹស្តីអច្ឆរិយបុគ្គល (ឡាវ ជឺ)
​​​​​​​​​​​​​​​​' '១.គ្រប់វត្ថុទាំងអស់សុទ្ធតែមានពីរផ្នែកជាគូគ្នា
នៅក្រោមមេឃគ្រប់គ្នាដឹងថាភាពស្អាតជាភាពស្អាត ព្រោះមានភាពមិនស្អាត, គ្រប់គ្នាដឹងថាសេចក្ដីល្អ ព្រោមានសេចក្ដីអាក្រក់ វាជាធម្មជាតិរបស់គ្រប់ជីវិត។ ដូចច្នេះភាពជោគជ័យ និង បរាជ័យ ជាគូនិងគ្នាគ្មានការជោគជ័យរហូត បរាជ័យរហូតនោះទេវាជាផ្នែកមួយនៃការងារប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សយើងទូទៅជាធម្មជាតិគួរកុំប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងវាពេក។កាជាប់ជំពាក់់ខ្លាំងវាធ្វើអោយយើងទទួលបាននៅទុក្ខទោសនូវផ្លូវចិត្តទៅវិញទេ អ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់ភាពបរាជ័យវាជាការកាត់បន្ថយភាពរីករាយផ្នែកផ្លូវចិត្តហើយវាកាន់តែពិបាកទៅដល់គោលដៅ ហើយអ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់ភាពជោគជ័យអតីតកាលក៏រមែងមិនអាចនាំខ្លួនទៅកាន់ជោគជ័យថ្មីបានឡើយ។ច្បាស់ណាស់គួរកុំរំពឹង ភាពជោគជ័យ និង បរាជ័យ ខ្លាំងពេកត្រឹមកំរិតណាមួយបានហើយទើបវាមិនមានភាពប៉ះពាល់ដល់ទឹកចិត្ត។
រឿងការគិតក៏ដូចគ្នាវាតែងតែមានមតិស្រប និង មតិផ្ទុយ បើយើងប្រកាន់ខ្ជាប់ភាពត្រឹមត្រូវរបស់ខ្លូនពេករមែងកើតទំនាស់។ត្រូវបើកចិត្តអោយទូលាយទទួលយកមតិទាំងឡាយដែលផ្ទុយពីយើង ត្រូវធ្វើចិត្តជាកណ្ដាលមិនលំអៀងមានការវិនិច្ឆ័យលំអិត។ការពិតវាជារឿងធម្មជាតិ មិនមែនខុសប្រក្រតីនោះទេ វាជាដំណើរឆ្ពោះទៅដល់គោលដៅ។ ខុសពីមនុស្សខ្វះបញ្ញាដែលចាំតែងតែស្វែងរកភាពខុសគ្នាពីក្នុងខ្លួន ហើយបំផ្លាញភាពខុសគ្នានោះដោយវិធីផ្សេងៗ។ការធ្វើបែបនេះបង្កអោយមានទំនាស់កើតឡើង ហើយប្រាកដណាស់ថា វានឹងនាំទៅរកអំពើហឹង្សាដែលគ្មានថ្ងៃបញ្ចប់។
​​​​​​​​​                  '''ក្នុងជីវិតរស់នៅការងារប្រចាំថ្ងៃវាមានភាពខុសផ្លែកគ្នាច្រើនជានិច្ច យើងគួរតែចេះបើកចិត្តសមរបខ្លួននិងទទួលយកភាពខុសគ្នា។ ==
ផលិតកម្ម ទីក្រុង ភាពយន្ត
ផលិតកម្ម​ ទីក្រុង ភាពយន្ត (អង់គ្លេស​: Town Production) គឺជាភ្នាក់ងារកំសាន្តរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ដោយ N/A ក្រុមហ៊ុននេះដំណើរការជាស្លាកសញ្ញាផលិតកម្ម ជាក្រុមហ៊ុនផលិតតន្ត្រី ការគ្រប់គ្រងព្រឹត្តិការណ៍ និងជាស្នាក់ការផ្សព្វផ្សាយតន្ត្រីផងដែរ ។​
ពិធី​បូជា​ក្របី
នៅលើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទបាយ័ន​ដែល​ព្រះបាទ​ជយ ​វ័រ្មន​ទី ៧ បាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះ​អ​វ​លោ​កេស្វរៈ​ដែលជា​ព្រះ​ ពោធិសត្វ​ដ៏​សំខាន់បំផុត​នៃ​លទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនា​មហាយាន​នៅ​ចុង​ស.វ​ទី ១២នៃ​គ.ស គេ​បានឃើញ​រូបចម្លាក់​បុរាណ​មួយ​យ៉ាង​ល្អ​ប្រណីត​បង្ហាញ​ពី​ការបូជា​ក្របី ។
ការបូជា​ក្របី​ជា​ពិធី ​បូជា​យ៉ាង​ធំ​បំផុត​សម្រាប់​មនុស្ស​ខ្មែរ​ជំនាន់​នោះ ជាពិសេស​សម្រាប់​មេទ័ព​ប្រារព្ធ​ឡើងមុនពេល​ចេញទៅ​សមរភូមិ ឬ​ទៅ​ច្បាំង និង​ឧទ្ទិស​ជូនចំពោះ​វិញ្ញាណ​ក្ខ័​ន្ធ​បុព្វបុរស​ដើម្បី​សុំ​នូវ​សិរី​មង្គល និង​ជ័យជំនះ​ទៅលើ​បច្ចាមិត្ត ។ ដូចនេះ ការបូជា​ក្របី​ក៏​ជា​ពិធី​ពិ​សិ​ដ្ឋិ​មួយ​ដើម្បី​ប្រមូល​កំលាំង​ថាមពល​ ប្រឈមមុខ​នឹង​សត្រូវ​ដែល​គេ​ប្រព្រឹត្ត​មុនពេល​ចេញទៅ​ធ្វើសង្គ្រាម​ដោយមាន​ ការ ប្រជុំ​គ្នា​យ៉ាង​អ​ធឹ​ក​អធម​ជុំវិញ​ការសម្លាប់​ក្របី ។
តាមរយៈ​ទំនៀមទម្លាប់រ​ បស់បង​ប្អូន​ខ្មែរលើ​ដែល​បាន​ត​ពូជពង្ស​ពី​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា​ពួក​រដែ ស្ទៀង និង​ខ្មុ (ដូច​ពួក​ព្នង) ស្ថិតនៅក្នុង​អម្បូរ​មន-ខ្មែរ បានឱ្យដឹងថា​ក្រោយ​ពិធី​បូជា​ក្របី​រួច គេ​បែងចែក​សាច់​ទៅតាម​មនុស្ស​រួម​អាវុធ ឬរួម​លោហិត​ដើម្បី​យកទៅ​បរិភោគ ហើយ​ជួនកាល​ត្រូវ​ច្រៀង​រាំ​យ៉ាង​សប្បាយ​ ដើម្បី​បង្កើន​សេចក្តី​អង់អាច​ឡើង ។
ទំនៀមទម្លាប់​នេះ ខ្មែរ​យើង​សព្វថ្ងៃ​ឈប់​និយម​ហើយ ព្រោះ​គេ​ចាត់ទុកថា​ហួស​សម័យ​គួបផ្សំ​នឹង​តម្លៃយ៉ាងខ្ពស់​របស់​សត្វ​ដែល​គេ​ ពិបាក​រកបាន​ដោយ​ងាយ ប៉ុន្តែបងប្អូន​តាម​ព្រៃភ្នំ​ខ្ពង់រាប​នៅតែ​និយម​ខ្លះ ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត​ការបូជា​ ក្របី​នៅ​សម័យ​បាយ័ន​មានកំណើត​យូរយារ​ណាស់​មកហើយ ដូច​មាន​ចម្លាក់​ប្រាសាទបាយ័ន​ជា​សក្ខីភាព​ស្រាប់ ។ ទំនៀមទម្លាប់​ប្រជាប្រិយ​ខ្មែរ​នេះ និង​ទំនៀមទម្លាប់​ពួក​ខ្មែរលើ បានកើត​ចេញពី​ពុម្ព​វប្បធម៌​តែមួយ​ដែល​បាន​ចាប់ បដិសន្ធិ​ឡើង​នៅ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ។
ហេតុដែល​នាំឱ្យ​ អ្នកស្រាវជ្រាវ​ខ្មែរ​សន្និដ្ឋានថា ជា​សំណង់​វប្បធម៌បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រោះ​គេ​បាន​ជួបប្រទះ​នូវលលាដ៍ក្បាល និង​ឆ្អឹង​ក្របី​តាម​ស្ថានីយ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាច្រើន ។
ម្យ៉ាងទៀត​ជួនកាល​នៅ​ សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នគរ​ភ្នំ​ពីស.វ.ទី ១ ដល់ទី ៦ នៃ​គ.ស គេ​តែងតែ​ឃើញ​នូវ​ស្លាកស្នាម​នៃ​ពិធី​បូជា​នោះ ដូចជា​ឆ្អឹង​ដែល​គេ​ចោល​ក្នុង​អណ្តូង ឬ​កប់​ក្នុង​ដី ឬ​ស្ថានីយ​នានា​នៅក្នុង​ស្រុក​អង្គរបុរី​ជាដើម ។ សរុបសេចក្តី​មក វត្តមាន​នៃ​ពិធី​បូជា​ក្របី​នៅលើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទខ្មែរ​ ជាវ​ត្ថុ​សញ្ញា​មួយ​បង្ហាញ​នូវ​ចំណាស់ ក៏ដូចជា​ភាព​សំយោគ​វប្បធម៌​-អរិយធម៌​ខ្មែរ ​នា​សម័យអង្គរ       (ម.ត្រា​ណេ) ។ ឯកសារ:Buffalow.jpg
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ទ្រឹស្តីបទស្ស៊ីបភើ
បើ​ a_n\, និង b_n\, គឺជាស្វីតទ័លត្រង់ L\, នោះ ទ័លត្រង់L\, ។
សំរាយបញ្ជាក់
ឧបមាថា a_n \to L និង b_n \to L ។ តាង  c_n\, ជាស្វ៊ីតថ្មីមួយទៀត  a_1\,, b_1\,, a_2\, , b_2\dots a_n\, , b_n\dots
ដូចនេះ យើងអាចតាង,   ចំពោះ n \ge 1\,
ចំនួនសេស
ចំនួនសេស(Odd number)គឺជាចំនួនដែលចែកមិនដាច់នឹង២ ។
ចំនួនគូ
ចំនួន(Even number)គឺជាចំនួនដែលចែកដាច់នឹង២ ។
វេយ្យាករណ៍ភាសាខ្មែរ
ក្នុង​ទំព័រ​នេះ​បាន​ដក​ស្រង់​​ទាំង​ស្រុង​ចេញ​ពី​​វចនានុក្រមខ្មែរ​អេឡិចត្រូនិក​កំណែ​ទី ២ ​នៃ​ វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធសាសន​បណ្ឌិត្យ​។​ អត្ថបទ​វេយ្យាករណ៍​នេះ​ត្រូវបាន​រៀប​រៀង​ចង​ក្រង​ដោយ​​ លោក ​មៀច ប៉ុណ្ណ​ ដែល​​បង្ហាញ​ត្រួសៗ​នូវ​ចំណុច​ចាំ​បាច់​ខ្លះ​​ មានក្នុង​វេយ្យាករណ៍​ខ្មែរ។បន្តវិគីភីឌាចន្ទតារា
វាចា​អ្នក​និពន្ធ
មៀច ប៉ុណ្ណ
អំពី​អក្សរ ឬ​អក្ខរៈ
អក្សរ តាម​ពាក្យ​សំស្រ្កឹត មាន​ន័យ​ថា ទន់​ភ្លន់​ អាច​បត់​បែន​បាន អាច​យក​ទៅ​ច្នៃ​បាន តាម​ការ​ផ្សំ​ជា​មួយ​ស្រៈ តាម​ការ​ប្រកប​ជា​មួយ​នឹង​ព្យញ្ជនៈ​មួយ​ទៀត ឬ​តាម​ការ​ផ្សំ​ជា​មួយ​ជើង​អក្សរ​ណា​មួយ ។ អក្សរ ​ឬ​អក្ខរៈ អាច​ហៅ​បាន​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា “វណ្ណៈ” មាន​ចែក​ជា​បី​ក្រុម​គឺ ៖
​ព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈ​ទាំង​ ៣៣​ តួ ត្រូវ​រាប់​តាម​លំដាប់​ពី​ដើម​ដល់​ចប់៖
ក​ខ​គ​ឃ​ង ច​ឆ​ជ​ឈ​ញ ដ​ឋ​ឌ​ឍ​ណ ត​ថ​ទ​ធ​ន ប​ផ​ព​ភ​ម យ​រ​ល​វ​ ស​ហ​ឡ​អ
ជើង​ព្យញ្ជនៈ
ព្យញ្ជនៈ​ប្រៀប​បាន​នឹង​មនុស្ស​ដែរ​ គឺ​មាន​សក់ (៊) មាន​តួ​ខ្លួន (ក) ​មាន​ជើង (្ក) ។ រូប​នៃ​ជើង​ព្យញ្ជនៈ​មាន​ទ្រង់​ទ្រាយ​ដូច​គ្នា​នឹង​តួ​អង្គ​ព្យញ្ជនៈ​ដែរ ប៉ុន្តែ​គ្រាន់​តែ​តូច​ជាង​តួ និង​ពុំ​មាន​"សក់"ទេ ។ ខាង​ក្រោម​នេះ គឺ​ជើង​ព្យញ្ជនៈ (Consonnes souscrites)​ ។
្ក ្ខ ្គ ្ឃ ្ង, ្ច ្ឆ ្ជ ្ឈ ្ញ , ្ដ ្ឋ ្ឌ ្ឍ ្ណ , ្ត ្ថ ្ទ ្ធ ្ន ​, ្ប ្ផ ្ព ្ភ ្ម , ្យ ្រ ្ល ្វ ្ស ្ហ ្ឡ ្អ
របៀប​សរសេរ ជើង​ព្យញ្ជនៈ ភ្ជាប់​ជា​មួយ​តួ​ព្យញ្ជនៈ ដូច​ខាង​ក្រោម​ ៖
ក្ខ​ខ្ខ​គ្គ​ឃ្ឃ​ង្ង ច្ច​ឆ្ឆ​ជ្ជ​ឈ្ឈ​ញ្ញ ដ្ត​ឋ្ឋ​ឌ្ឌ​ឍ្ឍ​ណ្ណ ត្ត​ថ្ថ​ទ្ទ​ធ្ធ​ន្ន ប្ប​ផ្ផ​ព្ព​ភ្ភ​ម្ម យ្យ​រ្រ​ល្ល​វ្វ​ ស្ស​ហ្ហ​ឡ្ឡ​អ្អ