cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សុវណ្ណសាមជាតក
មេត្តាចិត្ត​ព្រះ​ពោធិសត្វ
សម័យ​មួយ ព្រះរាជា​ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា ៖ បិលយក្ខរាជ សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ពារាណសី ទ្រង់​ល្មោភ​ចំពោះ​សាច់​ម្រឹគ​ក្នុង​ព្រៃ ក៏​ផ្ទេរ​រាជ​សម្បត្តិ​​ឲ្យ​​ព្រះ​រាជ​ជននី​គ្រប់​គ្រង ។ ទ្រង់​ចង​សៀត​រាជាវុធ​៥​យ៉ាង ចូល​កាន់​ហិមវន្ត​ប្រទេស សម្លាប់​ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​សោយ​សាច់ ស្តេច​បាន​យាង​ទៅដល់​មិគសម្មតានទី​ដោយ​លំដាប់ រហូត​យាង​ដល់​កំពង់​ដែល​សុវណ្ណសាម​ដង​ទឹក​រាល់​ថ្ងៃ ។ ព្រះ​រាជា​បាន​ទត​ឃើញ​ច្បាស់​នូវ​ស្នាម​ជើង​ម្រឹគ​ដ៏​ច្រើន ទ្រង់​ក៏​បាន​ធ្វើស៊ុម​ដោយ​មែក​ឈើ​ស្រស់​ហើយ​ត្រៀម​ព្រះ​អង្គ​នៅ​ក្នុង​ស៊ុម​នោះ ជាមួយ​នឹង​ធ្នូ​សរ​ដែល​លាប​ទៅ​ដោយ​ថ្នាំ​ពិស ។ ចំណែក​ព្រះ​ពោធិសត្វ​នាំ​ផល្លា​មក​ដល់​ក្នុង​វេលា​ល្ងាច ទុក​ដាក់​ក្នុង​បណ្ណ​សាលា​ហើយថ្វាយ​បង្គំ​មាតា​បិតា​រួច​ទៅ​ដង​ទឹក មាន​ហ្វូង​ម្រឹគ​ហែហម ។ ព្រះ​រាជា​ទត​ឃើញ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ គិត​ថា​ យើង​ត្រាច់​មក​កាន់​ហិមវន្ត​ប្រទេស​ រហូត​អស់​កាល​ត្រឹម​នេះ មិន​ទាន់​ឃើញ​មនុស្ស​ឡើយ តើ​បុគ្គល​នេះ​ជា​ទេវតា​ឬ​ក៏​ជា​នាគ​ហ្ន៎ ។ ប្រសិន​បើ​យើង​នឹង​ចូល​ទៅ​សួរ បើ​ជា​ទេវតា​ នឹង​ហោះ​ឡើង​ទៅ​លើ​អាកាស បើ​ជា​នាគ នឹង​មុជ​ចុះ​ទៅ​ក្នុង​ដី ឯ​យើង​នឹង​មិន​នៅ​ទី​នេះ​រហូត​ទេ ។ ដល់​យើង​ត្រឡប់​ទៅ​ពារាណសី​វិញ អាមាត្យ​ទាំង​ឡាយ​នឹង​សួរ​យើង​ថា ៖ កាល​ព្រះ​អង្គ​យាង​ទៅ​ហិមវន្ត​ប្រទេស បាន​ទត​ឃើញ​អ្វី​អស្ចារ្យ​ខ្លះ ។ កាល​បើ​សួរ​ដូច្នេះ យើង​នឹង​ប្រាប់​ថា ៖ បាន​ឃើញ​សត្វ​ដូច​នេះ ។ គេ​នឹង​សួរ​ដេញ​ដោល​ថា ៖ សត្វ​នោះ​ឈ្មោះ​អ្វី កាល​បើ​យើង​មិន​ស្គាល់ គេ​នឹង​តិះ​ដៀល​យើង ។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​យើង​នឹង​បាញ់​បុគ្គល​នេះ ធ្វើ​​ឲ្យ​​ដល់​នូវ​ទុព្វលភាព​ហើយ យើង​នឹង​សួរ​​ឲ្យ​​ដឹង​រឿង ។ លំដាប់​នោះ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ចុះ​ទៅ​ងូត​ទឹក​រម្ងាប់​នូវ​ការ​ក្រវល់​ក្រវាយ​កាយ​សមគួរ ហើយ​ឡើង​មក​ស្លៀក​ដណ្តប់​សំពត់​សំបក​ឈើ និង​យក​ស្បែក​ខ្លា​ដាក់​លើ​ស្មា ហើយ​យក​ក្អម​ទឹកឡើង​ដាក់​លើ​ស្មា​ខាង​ឆ្វេង ។ ក្នុង​កាល​នោះ ព្រះរាជា​ទ្រង់​គិត​ថា​ កាល​នេះ​សម​គួរ​នឹង​បាញ់​ហើយ ទើប​លើក​ធ្នូ​និង​សរ​ដែល​លាប​ដោយ​ថ្នាំ​ពិស​នោះ បាញ់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ត្រូវ​ខាង​ស្តាំ​ ធ្លុះ​ចេញ​ទៅ​ខាង​ឆ្វេង ។ ហ្វូង​ម្រឹគ​ដឹង​ថា ៖ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ត្រូវ​គេ​បាញ់ ក៏​តក់​ស្លុត​ភ្ញាក់​ផ្អើល​រត់​អស់ ។ សុវណ្ណសាម សូម្បី​ត្រូវ​ព្រួញ​ពិស​ក៏​នៅ​ទ្រក្អម​ទឹក​ទុកដោយ​ប្រក្រតី មាន​ស្មារតី​ដាក់​ចុះ​ក្រោម ដោយ​កាយ​ដី​ខ្សាច់​​ឲ្យ​​ក្រហូង​បន្តិច ទើប​ដាក់​ក្អម​ទឹក​​ឲ្យ​​នឹង នៅ​ទី​នោះ រួច​ហើយ​កំណត់​ទិស ទើប​បែរ​សីសៈ​ទៅ​ខាង​បណ្ណ​សាលា បី​ដូច​សុវណ្ណ​បដិមា​ដែល​ដួល​ដេក​នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ខ្សាច់​ពណ៌​ប្រាក់ ។ សុវណ្ណសាម​ តាំង​សតិ​ពោល​ថា ៖ បុគ្គល​ដែល​មាន​ពៀរ​នឹង​យើង ក្នុង​ហិមវន្ត​ប្រទេស​នេះ មិន​មាន​ឡើយ ឯ​បុគ្គល​ដែល​មាន​ពៀរ​ជា​មួយ​នឹង​មាតា​បិតា​យើង​ក៏​មិន​មាន​ដែរ ពោល​រួច​ ក៏​បាន​ខ្ជាក់​លោហិត​ចេញ​ពី​មាត់ ។ កាល​ដែល​មិន​បាន​ឃើញ​ព្រះ​រាជា ទើប​ពោល​នូវ​គាថា ៖​សួរ​ថា ៖
បណ្តា​បទ​ទាំង​នោះ ដោយ​សេចក្តី​ថា ៖ បុគ្គល​មិន​បាន​តាំង​នូវ​សតិ​ក្នុង​ការ​ចម្រើន​មេត្តា គឺ​បាន​ធ្វើ​ខ្លួន​ជា​អ្នក​ប្រមាថ​ក្នុង​ខណៈ​នោះ​ បាញ់​ហើយ​ពួន​កាយបាត់​ ។
ក្នុង​គ្រា​ដែល​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ហើយ ដើម្បី​នឹង​សម្តែង​ភាព​នៃ​មំសៈ​ក្នុង​សរី​រៈ​របស់​ខ្លួន​​ឲ្យ​​ឃើញ​ថា ៖​មិន​មែន​ជា​ភក្សា​ហារ ទើប​ពោល​គាថា ៖​បន្ត​ថា ៖
ក្នុង​គាថា ៖​នោះ​មាន​សេចក្តី​ថា ៖ ម្នាល​មាណព​ដ៏​ចម្រើន​អើយ សាច់​របស់​ខ្ញុំ គឺ​សាច់​ក្នុង​សរីរៈ​របស់​ខ្ញុំ​បរិភោគ​មិន​បាន គឺ​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​មិន​គប្បី​បរិភោគ ។ ស្បែក​របស់​ខ្ញុំ គឺ​ស្បែក​ក្នុង​សរីរៈ​របស់​ខ្ញុំ មិន​មាន​ប្រយោជន៍​ដល់​មនុស្ស​ទាំងឡាយ ។ កាល​បើ​ដូច្នោះ បុរស​នេះ​សំគាល់​ថា ៖ ខ្ញុំ​គួរ​បាញ់ ដោយ​មិន​ពិចារណា ដោយ​វណ្ណៈ​អ្វី គឺ​ដោយ​ហេតុ​អ្វី ។
កាល​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ពោល​គាថា ៖​យ៉ាង​នេះ​ហើយ ក៏​បាន​ស្ងៀម​ក្នុង​ថ្លុក​ឈាម​នោះ​ឯង ។ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ស្តាប់​យ៉ាង​នេះ​ហើយ គិត​ថា​ បុរស​នេះ​សូម្បី​ត្រូវ​យើង​បាញ់​ដោយ​ព្រួញ​លាប​ថ្នាំ​ពិស​ដួល​ចុះ​ហើយ ក៏​មិន​បាន​ជេរ​យើង ហើយ​ក៏​មិន​ត្អូញ​ត្អែរ​អ្វី​ដែរ បែរ​ជា​ហៅ​រក​យើង​ដោយ​ពាក្យ​គួរ​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​ទៅ​វិញ បេះ​ដូង​យើង​ដូច​ជា​ត្រូវ​គេ​អារ​ដោយ​កាំបិត យើង​នឹង​ទៅ​រក​គេ ។ ទ្រង់​គិត​ដូច្នេះ​ហើយ ស្តេច​ក៏​យាង​ទៅ​ប្រថា ៖ប់​ឈរ​ក្នុង​ទី​ជិត​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ហើយ​ពោល​ថា ៖
គា​ថា ៖​ទាំង​នោះ​មាន​សេចក្តី​ថា ៖ ព្រះបាទ​បិលយក្ខ​នោះ​មាន​ព្រះ​តម្រិះ​ថា ៖ ទេវតា​ក៏​ដោយ នាគ​ក៏​ដោយ រមែង​និយាយ​ភាសា​មនុស្ស​បាន​ យើង​មិន​ដឹង​ថា ៖​បុគ្គល​នោះ​ជា​អ្វី បើ​គេ​ក្រោធ នឹង​ធ្វើ​​ឲ្យ​​យើង​វិនាស​ទៅ​បាន ដូច្នេះ​កាល​បើ​ប្រាប់​ថា ៖​យើង​ជា​ស្តេច អ្នក​ណា​ដែល​មិន​ខ្លាច រមែង​មិន​មាន​ឡើយ ។ កាល​តម្រិះ​ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​ត្រាស់​ថា ៖ ម្នាល​មាណព​ យើង​ជា​ព្រះ​រាជា​របស់​ដែន​កាសី ប្រជាជន​ស្គាល់​យើង​ដោយនាម​ថា ៖ ព្រះបាទ​បិលយក្ខ ។ ដោយ​មាន​សេចក្តី ល្មោភ​នឹង​សាច់​ ក៏​បាន​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ​ដល់​ព្រះ​ជននី ហើយ​ចេញ​មក​ស្វែង​រក​សាច់​ម្រឹគ ។ យើង​ជា​អ្នក​ទ្រទ្រង់​នូវ​កម្លាំង អាច​យឹត​ធ្នូ​ដ៏​ធ្ងន់​បាន គឺ​ធ្នូ​មាន​ទំងន់​ដែល​បុរស​ធម្មតា​១ពាន់​អ្នក​ទើប​អាច​លើក​រួច​បាន រឿង​នេះ​បាន​ល្បី​ពេញ​ជម្ពូទ្វីប ។ ដំរី​ដែល​មាន​កម្លាំង​មក​ចំ​មុខ​ព្រួញ​ ក៏​មិន​អាច​ផុត​ចាក​ពី​កន្លែង​ទៅ​បាន​៧​ជំហាន​ឡើយ ។​​​ ព្រះរាជា​ទ្រង់​សរសើរ​កម្លាំង​របស់​ព្រះអង្គ​ហើយ ក៏​ត្រាស់​សួរ​នាម​នឹង​គោត្រ​របស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ថា ៖
ព្រះ​ពោធិសត្វ​ គិត​ថា​ យើង​ជា​ទេវតា នាគ យក្ស កិន្នរ ឬ​ថា ៖​ជា​ក្សត្រ​ជា​ដើម​យ៉ាង​ណា​មួយ ព្រះ​រាជា​ក៏​គង់​តែ​ជឿ ប៉ុន្តែ​យើង​គួរ​ពោល​តែ​ពាក្យ​ពិត​ប៉ុណ្ណោះ លុះ​គិត​ហើយ​ ទើប​ពោល​ថា ៖
បទ​ទាំង​នោះ​ថា ៖ បពិត្រ​មហារាជ សូម​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ចម្រើន ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ជា​បុត្រ​ឥសី​ដែល​​ឥសី​នោះ​ជា​បុត្រ​នាយ​ព្រាន ។ ញាតិ​ទាំង​ឡាយ​ហៅ​ទូល​បង្គំ​ដែល​នៅ​មាន​ជីវិត​មុន​នេះ​ថា ៖ សាម ។ ថ្ងៃ​នេះ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ទៅ​ដល់ គឺ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​មាត់​នៃ​មរណៈ​ហើយ​យ៉ាង​នេះ ។ ម្រឹគ​ត្រូវ​ព្រាន​បាញ់​ដោយ​ព្រួញ​ធំ​លាប​ថ្នាំ​ពិស​យ៉ាង​ណា សូម្បី​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ក៏​ជា​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ព្រះអង្គ​បាញ់​យ៉ាង​នោះ​ឯង ។ សូម​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ទត​មើល​នូវ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ដែល​ដេក​មាន​សភាព​បែប​នេះ ។ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​សណ្តាប់​ហើយ មិន​ត្រាស់​សេចក្តី​ពិត កុហក​ថា ៖
លំដាប់​នោះ ព្រះពោធិសត្វ​ទូល​ព្រះ​រាជា​ថា ៖ បពិត្រ​ ព្រះរាជា ព្រះអង្គ​ត្រាស់​អ្វី​ហ្នឹង ដែល​ថា ៖​ម្រឹគ​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ ហើយ​រត់​គេច​ទៅ​នោះ មិន​មាន​ក្នុង​ហិមវន្ត​ប្រទេស​នេះ​ឡើយ ។
ធម្មតា​ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ហើយ រមែង​មិន​ភ័យ​ខ្លាច​តក់​ស្លុត​ឡើយ ។ បពិត្រ​ព្រះ​រាជា​ជា​ធំ ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​ចូរ​លើក​ទុក​សិន​ចុះ ពោល​ពី​ធម្មតានៃ​កិន្នរ​ទាំង​ឡាយ រមែង​ជា​អ្នក​ភ័យ​ខ្លាច​ដ៏​ក្រៃលែង ប៉ុន្តែ​កិន្នរ​ទាំង​នោះ ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ហើយ រមែង​មិន​ភ័យ​តក់​ស្លុត​ឡើយ តាមពិត​ពួក​យើង​រីករាយ​ជាមួយ​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅ​មក​ទៅ​តាម​ព្រៃ​ភ្នំ ។ ព្រះពោធិសត្វ​សម្តែង​នូវ​សេចក្តី​ថា ៖ ព្រោះ​ហេតុអ្វី ទើប​ព្រះអង្គ​​ឲ្យ​​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ជឿ​ថា ៖ ម្រឹគ​ទាំង​ឡាយ​ឃើញ​ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​ហើយ​ភ័យ​តក់​ស្លុត​នោះ ។ ​ព្រះរាជា​​សណ្តាប់​ហើយ ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ថា ៖ យើង​បាញ់​សាម​ដែល​ជា​អ្នក​មិន​មាន​កំហុស​នេះ​ហើយ នៅ​ពោល​មុសាវាទ​ទៀត ឥ​ឡូវ​យើង​នឹង​ពោល​តែ​ពាក្យ​ពិត​ប៉ុណ្ណោះ ទើប​ត្រាស់​ថា ៖
កាល​ដែល​បាន​ត្រាស់​យ៉ាង​នេះ​ហើយ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ថា ៖ សាមនេះ នឹង​មិន​មែន​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នេះ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ទេ ញាតិ​ទាំង​ឡាយ​របស់​គេ​គប្បី​មាន​ជា​ប្រាកដ យើង​នឹង​សួរ​គេ​មើល ទើប​ត្រាស់​ថា ៖
ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ស្តាប់​នូវ​ព្រះ​តម្រាស់​ហើយ អត់​ទ្រាំ​ចំពោះ​ទុក្ខ​វេទនា​ដ៏​ខ្លាំង​ក្លា ខ្ពុរ​ព្រះ​លោហិត​ហើយ​ពោល​ថា ៖
ព្រះរាជា​ទ្រង់​សណ្តាប់​នូវ​ការ​រៀប​រាប់​ពិលាប​សោការបស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ហើយ ទ្រង់​គិត​ថា​ បុរស​នេះ​ជា​អ្នក​តាំង​នៅ​ក្នុង​ធម៌​ដ៏​ប្រសើរ បាន​បដិបត្តិ​មាតា​បិតា​ដ៏​ប្រពៃ​ក្រៃ​លែង ឥ​ឡូវ​នេះ​បាន​ដល់​សេចក្តី​ទុក្ខ​មាន​សភាព​បែប​នេះ​ហើយ នៅ​ពិលាប​រៀប​រាប់​ដល់​មាតា​បិតា​ទៀត ។ យើង​បាន​ធ្វើ​ខុស​ក្នុង​បុរស​ដែល​សម្បូរណ៍​ដោយ​គុណ​ធម៌​យ៉ាង​នេះ ដូច្នេះ​យើង​គួរ​តែ​លួង​លោម​យក​ចិត្ត​បុរស​នេះ​យ៉ាង​ណា​ទៅ​ហ្ន៎ ។ ហើយ​ទ្រង់​សន្និដ្ឋាន​ថា ៖ ក្នុង​វេលា​ដែល​យើង​ធ្លាក់​នរក រាជ​សម្បត្តិ​នឹង​ធ្វើ​អ្វី​បាន យើង​នឹង​បដិបត្តិ​មាតា​បិតា​នៃ​បុរស​នេះ ដោយ​ទំនង​ដែល​បុរស​នេះ​ធ្លាប់​បដិបត្តិ​ហើយ ការ​ស្លាប់​របស់​បុរស​នេះ​ហាក់​ដូច​ជា​ការ​មិន​ស្លាប់ ដោយ​ប្រការ​ដូច្នេះ​ ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​ថា ៖
ព្រះរាជា​ត្រាស់​ថា ៖ យើង​ជា​អ្នក​ឆ្លាត​ក្នុង​ធ្នូ នឹង​សម្លាប់​ម្រឹគ​ធាត់​ៗ ចិញ្ចឹម​មាតា​បិតា​របស់​អ្នក ដោយ​មំសៈ​ដ៏​មាន​ឱ​ជារស​ឆ្ងាញ់ ។ ព្រះពោធិសត្វ​ពោល​តប​ថា ៖ បពិត្រ​មហារាជ​ដ៏​ជា​ធំ ព្រះអង្គ​កុំ​សម្លាប់​សត្វ​ព្រោះ​ហេតុ​ពួក​ទូល​ព្រះបង្គំ​ឡើយ ។ ព្រះអង្គ​ក៏​ត្រាស់​បន្ត​ថា ៖ អ្នក​បាន​ចិញ្ចឹម​នូវ​លោក​ទាំង​ពីរ​នោះ​យ៉ាង​ណា សូម្បី​ខ្ញុំ​ក៏​នឹង​ចិញ្ចឹម​លោក​ទាំង​ពីរ​នោះ​យ៉ាង​នោះ​ដូចគ្នាដែរ ។ លំដាប់​នោះ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ទូល​ថា ៖ ល្អហើយ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន បើ​យ៉ាង​នោះ​ សូម​ព្រះអង្គ​មេត្តា​ប្រោស​ជួយ​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ថែរក្សា​នូវ​មាតា​បិតា​នៃ​ទូល​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ​ផង​ចុះ ។
ឯកសារ​យោង
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ជាតក > សុវណ្ណសាមជាតក (សៀវភៅ​ភាគ​ ៦២ ទំព័រ​ទី ៤៩)
''The Story of Thuwannashan or Suva.n.na Sâma Jâtaka, according to the Burmese version, published at the Hanthawati Press, Rangoon. By R. F. ST. ANDREW ST. JOHN, M.R.A.S.''
Syama Jataka
The Sama Jataka
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๘ > พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๒๐ > ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒​ > ๓. สุวรรณสามชาดก
อรรถกถา สุวรรณสามชาดก
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទសជាតក
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហភាពអឺរ៉ុប និងអាស៊ាន
=ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហភាពអឺរ៉ុប និងអាស៊ាន=
ឯកសារយោង
ដោយ តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ
http://www.khmer.rfi.fr/asia/20100510-%E1%9E%9F%E1%9E%A0%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96%E2%80%8B%E1%9E%A2%E1%9E%BA%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%BB%E1%9E%94-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E2%80%8B%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B6%E1%9E%93%E2%80%8B%E1%9E%93%E1%9F%85%E2%80%8B%E1%9E%8F%E1%9F%82%E2%80%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E2%80%8B%E1%9E%9A%E1%9E%80%E2%80%8B%E1%9E%82%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E2%80%8B%E1%9E%98%E1%9E%B7%E1%9E%93%E2%80%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B%E2%80%8B%E1%9E%83%E1%9E%BE%E1%9E%89 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហភាពអឺរ៉ុបចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អឺរ៉ុបចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ីអាគ្នេយ៍ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នយោបាយចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអាស៊ាននិងសហភាពអឺរ៉ុប
វិទ្យាល័យហ៊ុនសែនវាលរេញ ខេត្តព្រះសីហនុ
ប្រវត្តិវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែនវាលរញ
សាលាវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែន វាលរេញ គឺបានកសាងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ។ សាលានេះបានកសាងឡើងក្នុងគោលបំណង ជួយអោយយុវជន នៅក្នុងស្រុកព្រៃនប់អោយមានចំណេះដឹង។
ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ
សាលាវិទ្យាល័យ ហ៊ុន សែន វាលរេញ គឺជាសាលាមួយ ដែលស្ថិតនៅ ភូមិវាលរេញ ឃុំវាលរេញ ស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ។ សាលានេះ ក៏ស្ថិតនៅជាប់តាម បណ្ណោយផ្លូវជាតិលេខ៤ ដែលមានទិសដៅពី ខេត្តព្រះសីហនុ ទៅ ទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយពី ទីក្រុងភ្នំពេញ ទៅ ខេត្តព្រះសីហនុ ។ បើសិន គិតពី ផ្សារវាលរេញ ទៅវិទ្យាល័យ ប្រហែលជាប្រវែង ៧០០ម
ពិពណ៌នាពីវិទ្យាល័យហ៊ុន សែនវាលរេញ
នៅពេលឥឡូវនេះ សាលាវិទ្យាល័យហ៊ុន សែនវាលរេញ មានអាគារសំរាប់សិក្សា មានចំនួន ៥អាគារ បណ្ណាល័យសំរាប់ដាក់សៀវភៅ មានចំនួន ០១អាគារ ហើយនឹង ទីចាត់ការគ្រូ មានចំនួន ០១អាគារ ។ នៅក្នុងអាគារសិក្សា ក្នុងមួយអាគារៗមួយខ្នង មាន០៥បន្ទប់ អាគារបណ្ណាល័យ មាន០២បន្ទប់ ហើយនឹង ទីចាត់ការគ្រូមានចំនួន ០៣បន្ទប់។កាលពីមុន សាលាវិទ្យាល័យនេះ មិនមានកន្លែងសំរាប់ លែងកីឡា បាល់ទាល់ បាល់ទះ និង បាល់បោះ នៅឡើយទេ ។ ដោយនៅពេលក្រោយៗមក ប្រហែលជានៅឆ្នាំ ២០០៥ទើបមាន ការអភិវឌ្ឍន៍សាលា ដោយលុបត្រពាំងនៅខាងឆ្វេងដៃ ផ្លូវចូលសាលា ធ្វើជាកន្លែងទីលានបាល់ទាត់ បាល់ទះ បាល់បោះ និង​កន្លែងកំសាន្តផ្សេងៗទៀត។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សាលាមានទេសភាព
ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១
ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ១០១០-ឆ្នាំ១០៥០នៃគ.ស)
ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ មានមាតាជាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមានបុព្វសិទ្ធិដីនៅម៉ាឡាកាដូចនេះ ព្រះអង្គបានបញ្ចូលទឹកដីមកចក្រភពអង្គរ។ ព្រះអង្គឱ្យនាមុឺនទាំងអស់សច្ចាប្រណិធានថាស្មោះនឹងព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គបានកសាងរាជធានីថ្មីដែលមានប្រាសាទបាពួននៅចំកណ្តាលរាជធានី សង់បង្ហើយប្រាសាទភិមានអាកាស ប្រាសាទតាកែវ និងគោបុរៈវាំង(ខ្លោងទ្វារព្រះបរមរាជវាំង)។ កសាងប្រាសាទភ្នំជីសូរ ប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រាសាទព្រះខ័ន។ល។ព្រះអង្គគោរពសាសនាព្រាហ្មណ៍ តែមិនចោលព្រះពុទ្ធសាសនាទេ ។ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញស្រីសូរ្យវរ្ម័នទេវៈ និងមានបច្ឆាមរណនាមថា បរមនិវ៌ានបទ ។
ចម្លាក់ត្រីប្រាសាទអង្គរវត្តនិងបាយ័ន្ត
<span style="font-family: khmer os​bokor ; font-size:120%;color:Green;"> ចម្លាក់ត្រីប្រាសាទអង្គរវត្តនិង បាយ័ន
ចម្លាក់ក្រឡោតទាបនៅលើជញ្ជាំងរោងំខាងកើត ស្លាបខាងត្បូង ប្រាសាទអង្គវត្ត right|thumb|200px| អង្គរវត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា បង្ហាញពីរឿងទេវកថាមួយបរិយាអំពី”ការកូរសមុទ្រទឹកដោះ”។ផ្ទាំងចម្លាក់នេះមានបណ្តោយប្រវែង ៥០ មែត្រ ចែកជាបីផ្នែក ផ្នែកខាងលើនៃផ្ទាំងចម្លាក់ បង្ហាញនូវពូកទេពអប្សរា កំពុងហោះរេរាំនៅលើផ្ទៃ អាកាស។ ផ្នែកកណ្តាល បង្ហាញពសកម្មភាពកូរសមុទ្រទឹកដោះដោយពូកអាសូនិងទេវតាដែលមានព្រះនារាយណ៍ជាអាជ្ញាកណ្តាល។ពួកអាសូរដែលឈរនៅផ្នែក ខាងក្រោមបង្ហាញពី ពពួកសត្វទឹកជាច្រើនប្រភេទដែលមានរូបរាងប្លែកៗ។ ក្នុងនោះ ត្រីខ្លះមានរូបរាងចម្លែកណាស់ ហើយមិនដែលប្រទះឃើញក្នុងធម្មជាតិទៀតផង។ តាមរយៈដំណើររឿងខាងលើ ការកូសមុទ្រទឹកដោះប្រព្រឹត្តទៅ អស់រយៈពេល១.០០០ឆ្នាំ ហើយលេចចេញនូវបតុភូត ផ្សេងៗជាច្រើនដូចជា ពួកទេពអប្សរា ដំរីព្វរ៉ាវ័ន្ត សេះ ឧច្ច័យស្រព នាងលក្សីនិងអ្វីៗជាច្រើនទៀត ។ចុងក្រោយបង្អស់គឺទឹកអម្រឹតដែលជាទឹកមន្តពិសិដ្ឌសម្រាប់ធ្វើអោយជីវិតលែងស្លាប់។ ក្រៅពីប្រាសាទអង្គវត្ត ចម្លាក់ត្រីក៍មានបង្ហាញនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទដទៃដែរ។ ប្រាសាទបាយ័ន្ត ដែលសង់ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន (ទី៧)នៅអំពីរឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្រ្តទេវកថានិងជីវកថាប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន។ ចម្លាក់នៅរោងទងខាងត្បូង ស្លាបខាងកើតនៃប្រាសាទនេះបង្ហាញអំពីការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទដូចជាធ្មុកដៃ និងសំណាញ់ ។លើសពីនេះ ចម្លាក់ហាក់ដូចជា បង្ហាញពីផល់ប្រយោជន៍ត្រីក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជននាសម័យអង្គរ។ ម្យ៉ាងទៀត ចម្លាក់ទាំងនេះមើលទៅហាក់ ដូចជាត្រីកំពុងហែលក្នុងទឹកតាមបែបធម្មជាតិ។ តាមរយៈសារណាបញ្ចាប់បរិញ្ញាប័ត្ររបស់ លោក ជ័យ ឈន (១៩៧៣) យើងអាច ស្គាល់ ឈ្មោះត្រី ខ្លះដែល ឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំង ប្រាសាទបាយ័នវិភាគរក ប្រភេទពូជត្រីទាំអស់នេះទេ។ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីរលោក ទូច សៀង តាណា អ្នកអែកទេសត្រីប្រចាំគណះកម្មាធិការជាតិទន្លេ មេគង្គ និងអ្នស្រី Barbara Albrecht យើងអាចបញ្ចាក់ អំពីអំបូរត្រី ឬជួនកាលថែមទាំងអាចស្គាល់ប្រភេទពូជ ត្រីដែលឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងរោងទងខាងត្បូងនៃប្រាសាទបាយ័ន និងរោងទងខាងកើតនៃប្រាសាទអង្គរវត្តទៀតផង ។ ក្នុងចំណោមប្រភេទត្រីចំនួន១៦ដែល ឆ្លាក់បង្ហា្ញញនៅលើជញ្ជាំងនៃរោងទងប្រាសាទអង្គវត្ត និងបាយ័ន យើងអាចវិភាគស្គាល់ពូជត្រីចំនួន១៣ ការសង្កេតពិនិត្យផ្ទាល់លើចម្លាក់នៃប្រាសាទទាំងពីនេះ យើងរាប់ឃើញមានត្រីចំនួន ១.១៩៣។ ចំនូននេះយើងរាប់ចំពោះត្រីដែលអាចមើលឃើញច្បាស់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពីនេះ មានត្រីជាច្រើនទៀតដែលយើងពុំមានលទ្ធភាពវិភាគបាន ដោយហេតុថាចម្លាក់ខ្លះឆ្លាក់មិនទាន់រូច ហើយផ្នែកខ្លះពុកផុយដោយសារធម្មជាតិនិងការបំផ្លាញដោយទង្វើមនុស្ស។ ចម្លាក់មច្ឆជាតិមិនត្រឹមតែឆ្លាក់ទៅលើប្រាសាទទាំងពីរខាងលើទេ។ នៅលើជញ្ជាំងស្រះស្រី(ឈ្មោះបុរាណកេហៅ “សិលាតដាក”) ដែលស្ថិតក្នុង បរិវេណព្រះបរមរាជ្យវាំងអង្គរ និងជញ្ជាំងលានស្តេច គម្លង់ចម្លាក់ត្រីច្រើនដែរ។ តែនៅទីនេះយើងសូមលើកយកតែចម្លាក់ត្រីនៅប្រាសាទអង្គរវត្តនិងបាយ័នមកសិក្សាតែប៉ុណ្ណោះ។ ចម្លាក់នៅប្រាសាទអង្គវត្តមាន បង្ហាញអំបូរត្រីមានស្រកាច្រើន ។គេចាត់ទុកថាប្រភេទត្រីមានស្រកានេះប្រហែល ៧៨%នៃប្រភេទត្រីទាំងអស់ ។ក្រៅពីនោះ អំបូរត្រីស្លាតមាន៧%អំបូរត្រីរាស់មាន៤%និងអំបូរត្រីផ្ទូងមាន៤.៦។
អង្គរវត្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
អ្នកស្រឡាញ់ពីរភេទ
ការស្រឡាញ់ពីរភេទ​ គឺជាចំណង់ចំណួលចិត្តផ្លូវភេទ​ មួយ។ អ្នកដែលស្រឡាញ់ពីរភេទ គឺជាមនុស្សដែល​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍ទៅលើមនុស្ស​ទាំង​ពីរ​ភេទ ពោលគឺ​ទាំង​ស្រី និងប្រុស។
មនុស្ស​ម្នាក់​ក៏អាច ជាមនុស្សដែលស្រឡាញ់​ភេទ​ផ្ទុយ​គ្នា តែមានអារម្មណ៍ស្រឡាញ់​ភេទដូចគ្នាខ្លះៗ។ ដូចគ្នានេះដែរ មនុស្ស​ម្នាក់​អាច ជា​មនុស្ស​ដែលស្រឡាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា តែមានអារម្មណ៍ស្រឡាញ់​អ្នកភេទផ្ទុយខ្លះៗ។ មនុស្ស​ដែល​ស្រឡាញ់​ពីរភេទ​ គឺជាមនុស្សដែលមានចំណង់ចំណូលចិត្តផ្លូវភេទ នៅចំពាក់កណ្តាល​ អ្នក​ដែល​ស្រឡាញ់​តែ​មនុស្ស​ផ្ទុយ​ភេទ​សុទ្ធ និងអ្នកដែល​ស្រឡាញ់​មនុស្ស​ភេទ​ដូចគ្នា​សុទ្ធ។​
នៅឆ្នាំ ១៩៤៨ លោក អាល់ហ្វ្រេត ឃីនស៊ី បានបង្កើត​និង បោះពុម្ពនូវ លំដាប់​ឃីនស៊ី។ លំដាប់​ឃីនស៊ី បានបង្ហាញ​ថា ចំណង់ចំណូលចិត្តផ្លូវភេទគឺជា តំណសម្ព័ន្ធ​មួយ​ដែលមិនអាចចែកដាច់​គ្នា​បាន។ វា​ធ្វើដំណើរ​បន្តិច​ម្តងៗ​ ពីមនុស្សដែលស្រឡាញ់​ភេទ​ផ្ទុយ​គ្នា ទៅ អ្នកដែល​ស្រឡាញ់​មនុស្ស​ភេទ​ដូចគ្នា​សុទ្ធ។ នៅលើ លំដាប់​ឃីនស៊ី លេខ ០​ តំណាងអោយ​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ស្រឡាញ់តែអ្នកដែលមានភេទផ្ទុយ​គ្នា​សុទ្ធ។ លេខ ៦ តំណាងអោយ​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ស្រឡាញ់តែអ្នកដែលមានភេទដូច​​គ្នា​សុទ្ធ។ មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ស្រឡាញ់​អ្នកដែលមានភេទផ្ទុយ​គ្នា​ និង អ្នកដែលមានភេទដូចគ្នា ស្មើគ្នា​ (ដែលហៅថា​អ្នកស្រឡាញ់​ពីរភេទ) គឺ​ត្រូវបាន​តំណាង​ដោយ​លេខ​ ៣។
បារ៉ាក អូបាម៉ា
លោក បារ៉ាក អូបាម៉ា កើតនៅថ្ងៃទី ៤ សីហា ឆ្នាំ ១៩៦១ បច្ចុប្បន្នជាប្រធានាធិបតីទី ៤៤ នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ។គាត់គឺជាប្រធានាធិបតីស្បែកខ្មៅដំបូងបំផុត​ដែលកាន់អំណាចនៅសេតវិមាន ។ មុនពេលគាត់​ ឈ្នះ​ឆ្នោត​​​​គាត់មាន​តំណែងជាព្រឹទ្ធសមាជិក នៅរដ្ឋអ៊ីលីណយ(Illinois) ចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ រហូត ដល់ការលាលែងរបស់គាត់ បន្ទាប់ពីការឈ្នះឆ្នោត ក្នុងការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ២០០៨ ។ អូបាម៉ា​​​​ បាន​បញ្ចប់​​​​ការ​សិក្សា​នៅសកលវិទ្យាល័យ កូឡុំប៊ី(Columbia University) និង សាលាច្បាប់ ហាវ៉ាត(Harvard Law School)
កិរិយាស័ព្ទ
កិរិយាស័ព្ទ គឺ​ជា​ពាក្យ​ដែល​សម្ដែង​នូវ​អំពើធ្វើ ឬ​ពោល​នូវ​ដំណើរ ដូច​ជា​ពាក្យ៖ ដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក, ស៊ី, ផឹក, ងូត, ស្ដី, យំ, សរសេរ, វាយ, ធាក់, ហក់, លោត, ធ្វើ, តែង,...។ល។ ពាក្យ​កិរិយា​សព្ទ​មាន​ប្រធាន កាល​ណាគេ​ចង​ជា​ប្រយោគដូច​ជា​៖ ខ្ញូំ​ដើរ... "ខ្ញុំ" គឺ​ជា​ប្រធាន​នៃ "ដើរ"។ កិរិយា​មាន​ពីរ​យ៉ាង​គឺ៖ សកម្មកិរិយា និង អកម្មកិរិយា
សកម្មកិរិយា
កិរិយា​សព្ទ​ប្រកប​ដោយ​កម្ម គឺ​កិរិយា​សព្ទ​ដែល​កាល​ណា​និយាយ ត្រូវ​ស្រែក​ហៅ​អំពើ​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​មក​ផង, ដូច​ជា ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ជាដើម : ធ្វើ​ការ, ស៊ី​បាយ,ទទួល​សំបុត្រ​ វាយ​ស្គរ, បិទ​ទ្វារ; ការ, បាយ, សំបុត្រ, ស្គរ, ទ្វារ ជា កម្ម “អំពើ” របស់ ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ដែល​ជា សកម្ម​កិរិយា; ហៅ​ថា សកម្ម​ធាតុ ក៏​បាន (ព. វ.) ។
កិរិយាអកម្ម
កិរិយា​ដែល​មាន​អំពើ​គ្រប់​គ្រាន់​នឹង​ខ្លួន​ឯង​ហើយ ដូច​ជា​ពាក្យ៖ ខ្ញុំ​កើត, យើង​ទៅ, វា​ស្លាប់, កប៉ាល់​ចេញ, ក្លើ​ខ្ញុំ​មក, ប្អូន​ខ្ញុំ​ដល់, ឈើ​ងាប់, សត្វ​ហើរ, ទឹក​ហូរ, គោ​បោល,...។
ការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជននៅលើពិភពលោក
''តើពិភពលោ​កកំពុងតែ​ប្រឈមមុខ​នឹងការកើនឡើ​ងច្រើន​នៃចំនួ​នប្រជាជ​នមែនទេ? តើភពផែនដី​អាចទ្រទ្រង់​ជីវិត​មនុស្ស​បានចំនួ​នប៉ុន្មាននាក់? តើប្រទេ​សនីមួយ​ៗគួរតែព្យាយា​មកម្រិត​ចំនួ​នប្រជាជ​នរបស់​គេដែ​រឬទេ?'' ទាំងនេះ​គឺជាចំណោទ​មួយចយ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ចំពោះរដ្ឋាភិបាល​ អង្គការ​អន្តរជាតិ និងមនុស្ស​គ្រប់រូប ឲគួរតែចាប់​ផ្តើមគិតគូរ​អំពី​បញ្ហា​នេះ។
ចំនួន​ប្រជាជន​នៅលើពិភពលោក​ចាប់ផ្តើម​កើនឡើង​កាន់តែ​រហ័ស។ កាលពី​១០,០០០ឆ្នាំ​មុនគ.ស មានប្រជាជន​ប្រហែល១០លាននាក់។ នៅគ.សទី១ ចំនួន​ប្រជាជន​មានប្រមាណ​៣០០លាននាក់។ អស់រយៈកាល​១៧៥០ឆ្នាំ ប្រជាជន​បានកើនឡើង​ដល់​៦២៥លាននាក់ គឺកើនឡើងពីរដងធៀបទៅនឹងដើមគ.ស។ ១០០ឆ្នាំក្រោយមក គឺនៅឆ្នាំ១៨៥០ ចំនួនប្រជាជន​ ស្ទើរតែកើនឡើងទ្វេរម្តងទៀត ចំនួន១១៣០លាននាក់។ នៅក្នុងឆ្នាំ​១៩៥០ ការប៉ាន់ស្មាន​ បានកើនឡើងដល់​២៥១០លាននាក់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ មានប្រជាជន​ប្រាមណ៥៣០០លាននាក់។ រហូតមក​ដល់ឆ្នាំ​២០០០ គេរំពឹងថា​ ប្រជាជន​នៅលើពិភពលោក​ អាចនឹងកើនឡើង​ដល់ជាង​៦០០០,០០០,០០០នាក់ ហើយ១០,០០០,០០០,០០០នាក់ នៅឆ្នាំ​២០៥០។
លើសពីនេះទៅទៀត ប្រជាជន​ភាគច្រើន​ នឹងរស់នៅតំបន់​ក្រីក្រអនាធិបតេយ្យ​តាមបណ្តាទីក្រុង​ធំៗ។ បច្ចុប្បន្ននេះ(១៩៩៩) ៩៥ភាគរយនៃ​ប្រជាជន​ពិភពលោក រស់នៅក្នុង​ប្រទេសក្រីក្រ។ មានន័យថា ប្រជាជន​ភាគច្រើន ស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ក្រីក្រនៅឡើយ។ ចំនួនប្រជាជន កាន់តែ​កើនឡើងឆាប់រហ័ស​នៅក្នុងទីក្រុង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ទីក្រុងនៃប្រទេស​លោកទី៣តែមួយប៉ុណ្ណោះ មានប្រជាជន​រហូតដល់៥លាននាក់។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ២០០០ ចំនួន​នេះនឹងកើនឡើង​ដល់៤៦លាននាក់។ ដូច្នេះ ពលរដ្ឋភាគច្រើន នឹងរស់នៅក្នុងទីក្រុង។
សំណួរស្រដៀងគ្នានេះ បានចោទសួរឡើងថា តើផែនដីមានធនធាន​ធម្មជាតិគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីទ្រទ្រង់មនុស្សដ៏​ច្រើនសន្ធឹក​សន្ធាប់នេះ​បានទេ? អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​ខុសៗគ្នា ផ្តល់ចម្លើយ​ខុសៗគ្នា​ដែរទៅ​នឹងសំណួរខាង​លើនេះ។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​ខ្លះនិយាយថា ធនធាន​នៅលើផែនដី​អាចគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់​ទ្រទ្រង់មនុស្សជាង​៦០០០លាននាក់។ ទោះជាយ៉ាង​នេះក្តី ក្រុមប្រទេស​អ្នកមានដែលមានតិចតួច​ក្នុងចំណោម​ប្រជាជន​ពិភពលោក បែរជា​ប្រើប្រាស់​ធនធានច្រើនជាង​គេទៅវិញ។ ប៉ុន្តែប្រជាជន​គ្រប់រូប នឹងទទួលបាន​ធនធាន​គ្រប់គ្រាន់ ប្រសិនបើ ធនធានទាំងនេះ ត្រូវ​បានចែកចាយដោយតុល្យភាព​ទៅជុំវិញ​ពិភពលោក។
អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត​ផ្សេងទៀត បាននិយាយថា យើងគួរតែកម្រិតកំណើន​ប្រជាជន ពីព្រោះធនធាន​របស់យើង​មានកំណត់។ មានតែ១០ភាគរយ​នៃផ្ទៃដីសរុប​ប៉ុណ្ណោះ អាចប្រើប្រាស់​សម្រាប់កសិកម្ម​ដាំដុះ ហើយ២០ភាគរយ​ផ្សេងទៀត សម្រាប់​ការចិញ្ចឹម​សត្វ។ ការបង្កើន​ទំហំផ្ទៃដីដាំដុះ អាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែបានតិចតួច។ ដីខ្លះនៅក្នុង​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍន៍ អាចនឹង​ទទួលបានផលច្រើន​ពីវិស័យកសិកម្ម​ ប្រសិនបើ​គេប្រើប្រាស់​យុទ្ធវិធីដាំដុះ​តាមបែប​ទំនើប ប៉ុន្តែវិធីនេះ ក៏នៅតែ​មិនអាចបង្កើន​ផលិតកម្ម​ទូទាំង​ពិភពលោក​បានច្រើន​ណាស់ណា​ដែរ។
យើងគ្រប់គ្នា បានដឹងហើយថា បរិមាណ​ឥន្ធនៈមានកំណត់។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ បរិមាណនៃ​ដែក ប្រាក់ មាស និងលោហៈផ្សេង​ទៀត ក៏មានកំណត់ដែរ។ សូម្បីតែទឹកដែល​យើងអាច​ប្រើប្រាស់​សព្វថ្ងៃ ក៏មានកំណត់ ដែលភាគច្រើន​នៃទឹកនៅលើផែនដី​គឺជាទឹកប្រៃ ហើយទឹកសាបភាគច្រើន គឺជាទឹកកកដែល​មានតែនៅតាម​ប៉ូលខាងជើង និងខាងត្បូងតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែកូរេខាងត្បូង
វិសយ័កសិកម្មនិងចំណេះដឹង
វិសយ័អបរំនិងចំណេះដឹង
ខ្ញុំបង្កើតគេហទំព័រផ្ទាល់ខ្លួននេះឡើង គឺដើម្បីកត់ត្រានូវកំណត់ហេតុ យោបល់ និងទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួន ព្រមទាំងរូបថតផ្សេងៗ ដែលខ្ញុំបានថតនៅតាមទីជនបទ ស្រែចំការក្នុងស្រុកខ្មែរយើង។ ខ្ញុំស្រឡាញ់ចូលចិត្តទេសភាពជនបទស្រែចំការ ណាស់… ហេតុនេះហើយបានជាខ្ញុំជ្រើសរើសឈ្មោះរបស់គេហទំព័រផ្ទាល់ខ្លួន របស់ខ្ញុំថា “ស្រុកស្រែ“…។
ខ្ញុំជាអ្នករស់នៅជនបទ ស្រែចំការ ដូចអ្នកស្រែចំការខ្មែរយើងទូទៅដែរ… គឺជាអ្នកស្រុកដែលរស់នៅតាមបណ្តោយដងទន្លេបាសាក់ត្រើយខាងកើត…។ បច្ចុប្បន្នខ្ញុំប្រកបការងារជាបុគ្គលិកសាមញ្ញៗ ធម្មតានៅក្នុងអង្គការមនុស្សធ៌មមួយ។ ឆ្លៀតពេលទំនេរក្នុងថ្ងៃឈប់សំរាក ខ្ញុំនឹងចូលរួមចែករំលែកនូវបទពិសោធន៍ និងចំណេះដឹង ព្រមទាំងទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំដែលមានទាំងប៉ុន្មាននៅទីនេះ ហើយខ្ញុំក៍សប្បាយរីករាយក្នុងការរៀនសូត្រនូវចំណេះដឹងទាំងឡាយ ពីអ្នកដែលនៅជុំវិញខ្ញុំក្នុងទីនេះដែរ…
ប្រទេស​​កម្ពុជា​ ​​បង្កើន​​ការ​​ដាំដុះ​​ផលិតផល​​កសិកម្ម​​គួរ​​អោយ​​កត់​​សម្គាល់​​ក្នុង​រយៈ​​ពេល​​ចុង​ក្រោយ​​នេះ​​ ​ប៉ុន្តែ​​ប្រទេស​​ក្រីក្រ​​មួយ​​នេះ​​នៅ​​ប្រឈម​​នឹង​​កង្វះ​ខាត​​ប្រព័ន្ធ​​ធារាសាស្រ្ត ​ខ្វះ​​ទីផ្សារ​​និង​​ខ្វះ​​រោងចក្រ​​កែច្នៃ។​
តើកសិកម្មគឺជាអ្វី?
ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ អ្នក​ជំនួញ​មក​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​និង​អ្នកជំនួញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​បោះ​ទុន​វិនិយោគ​យ៉ាង​ច្រើន​ទៅ​ក្នុងវិស័យ​កសិកម្ម ដូចជា​៖ការ​ដាំ​កៅស៊ូ ដាំ​ដំឡូងមី ដំា​ពោត ដាំ​ដើម​មៀន ដាំ​សណ្តែក​សៀង ដាំ​ធូរេន ដាំ​ស្វាយ ដាំ​ស្រូវនិង​ដំណាំ​កសិកម្ម​ជា​ច្រើន​មុខ​ផ្សេងទៀត។
ជា​តួលេខ​ពិត​ប្រាកដ គេ​មិនទាន់​មាន​នៅ​ឡើយ​ទេ​ប៉ុន្តែ​អ្នក​ជំនួញ​ជា​ច្រើ​ន​បាន​រំពឹង​ទុក​ជាមុន​ថា មុខ​របរ​រកស៊ី​ដែល​ចំណេញ​បាន​ប្រាក់​ច្រើន​នាពេលអនាគត​គឺ​វិស័យ​កសិកម្ម​។ អ្នក​ជំនួញ​ខ្លះ​មាន​ដី​រាប់​រយ​ហិកតា​សម្រាប់​ធ្វើស្រែ​និង​ដាំ​ដំណាំ​កសិកម្ម​។ ​អ្នក​ជំនួញ​ខ្លះ​ទៀត​មាន​ដីដល់​ទៅ​រាប់ម៉ឺន​ហិកតា​សម្រាប់​ធ្វើ​កសិកម្ម​នា​ពេល​អនាគត។
និន្នាការ​ងាក​មក​ធ្វើ​កសិកម្ម​នេះ​ទើប​ចាប់់​ផ្តើម​មាន​ចលនា​ខ្លាំង​ក្នុង​រយៈពេល​បី​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ កាល​ពី​ពេល​មុន អ្នក​ជំនួញ​ខ្មែរ​ចូល​ចិត្ត​រកស៊ីជួញដូរដីធ្លី​ជាជាងធ្វើកសិកម្ម។ វិស័យកសិកម្មត្រូវ​បាន​គេមើលរំលង​យ៉ាងឆ្ងាយ​បើទោះបីជាប្រទេសក្រីក្រ​មួយនេះ​ជា​ប្រទេស​កសិកម្មក៏ដោយ។
ប៉ុន្តែ​ឥឡូវ​នេះ ការ​ដាំដុះ​ដំណាំ​កសិកម្ម​​បាន​និង​កំពុង​កើន​ឡើង​គួរ​អោយកត់​សម្គាល់។ ការ​ដាំដុះ​កើន​ឡើង​មែន ប៉ុន្តែ​​បញ្ហា​ប្រឈម​ក៏​មាន​ច្រើន​ដែរ។ បញ្ហា​ប្រឈមធំៗ​មាន​ពីរ។
ទី១ ៖ បញ្ហា​កង្វះ​ខាត​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្រ្ត​និង​​បញ្ហា​កង្វះទីផ្សារ។
ចំពោះ ​បញ្ហា​ទីមួយ​នេះ​ ប្រជា​កសិករ​ខ្មែរ​និង​អ្នក​ជំនួញ​ផ្នែក​កសិកម្ម​បាន​ប្រឈម​តាំង​ពី​យូរ​យារ​​ ណាស់​មក​ហើយ។ ហើយ​វា​នៅ​តែ​បន្ត​ប្រឈម​ដដែល។ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ដឹង​បញ្ហា​នេះ​ច្បាស់​​ហើយ​ អ៊ីចឹង​ហើយ​ទើប​ក្នុង​រយៈពេល​ចុង​ក្រោយ​នេះ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ព្យាយាម​ជួសជុល​ ស្តារ កែលម្អប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ​ចាស់​ៗ​ឡើង​វិញ។​ មិនត្រឹមតែ​ប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋាភិបាល​បាន​និង​កំពុង​​​កសាង​​បណ្តាញ​​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្រ្ត​ថ្មីៗ​មួយ​ចំនួ​បន្ថែម​ទៀត។ ប៉ុន្តែ​បើទោះ​បីជាយ៉ាងនេះ​ក្តី ក៏​ប្រទេស​​កម្ពុជា​នៅ​ខ្វះ​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្រ្ត​យ៉ាង​ច្រើន​ដើម្បីស្រោច​ស្រព​ដីដាំ​កសិកម្ម​។
វិស័យ​កសិកម្ម​ខ្មែរ​មិន​អាច​លូតលាស់​ដូច​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ជិត​ខាង​កម្ពុជា​បាន​ទេ​ប្រសិន​បើ​ប្រទេស​នេះ​នៅ​តែ​ធ្វើ​ស្រែ​ប្រវ៉ាស់​នឹង​មេឃ​ ហើយបច្ចេកទេស​កសិកម្ម​នៅ​ទន់​ខ្សោយ។ កសិកម្ម​កម្ពុជា​នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គឺ​ជា​កសិកម្ម​របៀប​គ្រួសារ​ភាគ​ច្រើន​ពោល​គឺ​កម្ពុជា​មិនទាន់​ឈាន​ដល់​បរិបទ​កសិកម្ម​ពាណិជ្ជកម្ម​និង​ឧស្សាហកម្ម​នៅ​ឡើយ​ទេ។
អ្វីគូររៀន? អ្វីមិនគូររៀន?
ជាទូទៅ ធម្មតាជាតិរបស់មនុស្សពុំមានអ្វីខុសគា្នប៉ុន្នានទេ ប៉ុនែ្តការរៀនយល់ដឹង ធ្វើអោយមនុស្សខុសប្លែកពីគា្ន
អង្គការរ៉ាក់
អង្គការរ៉ាក់ (អង់គ្លេស៖ Reproductive Health Association in Cambodia (RHAC) )គឺជាអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលនាំមុខគេផ្តល់នូវការធ្វើផែនការគ្រួសារគុណភាពនិង សេវា សុខភាពផ្លូវភេទនិងសុខភាពបន្តពូជនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ការងាររបស់អង្គការគឺត្រូវដោះស្រាយតាមសេចក្តីត្រូវការខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់នៃការធ្វើផែនការគ្រួសារ, ជំងឺរលាកការបន្តពូជ​ក្នុងចំណោម​ស្ត្រីនិង​បុរស, ការផ្តល់សុវត្ថិភាពនិងសមត្ថភាពដើម្បីគ្រប់គ្រងស្ថានភាពការថែទាំផ្នែកសម្ភពសង្គ្រោះបន្ទាន់, សុខភាពកុមាររួមទាំងអាហាររូបត្ថម្ភកុមារ, របេងមេរោគអេដស៍ / ជំងឺអដស៍និង ទឹកនិងអនាម័យ។
ប្រវត្តិ​
រ៉ាក់ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1996 ដោយមានការប្តេជ្ញាចិត្តដ៏ខ្ពស់ក្នុងការនាំយកសេវាសុខភាព ដែលមានគុណភាពដល់សហគមន៍។ ជាពិសេសដើម្បីផ្នែក ក្រីក្រ និងជនងាយរងគ្រោះរបស់ ប្រជាជន។ នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ1990 មានការខ្វះខាតដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃការផ្តល់សេវា ហើយការធ្វើផែនការគ្រួសារគឺបានធ្វើជាមួយនឹងស្ត្រីដែលជួបការលំបាកក្នុងការទទួលបានសេវាជាមូលដ្ឋាន សូម្បីតែ សម្រាប់​សុខភាពបន្តពូជរបស់ពួកគេ។ កម្មវិធីសហគមន៍ គ្រួសារ ការធ្វើផែនការរ៉ាក់ និងបណ្តាញបានបង្កើតឡើងនូវគ្លីនិករបស់ខ្លួន ដើម្បីផ្តល់សេវាពិគ្រោះ សុខភាពបន្តពូជ ជាពិសេសការច្នៃប្រឌិត​ថ្មី​ក្នុងការស្វែងរកវិធីថ្មីដើម្បីផ្តល់សេវាដល់អ្នកដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល និងដើម្បីបានណែនាំដល់ប្រជាជនជាច្រើនដែលមិនបានដឹងថា កន្លែងណាដែលត្រូវមកទទួលបានការផ្ដល់ប្រឹក្សានិង ការព្យាបាល សុខភាពបន្តពូជ របស់ពួកគេ។
វិសយ័កសិកម្មនិងចំណេះដឹង
ប្រវត្តិ
នៅក្នុងវត្តនេះពុំមានព្រះសង្ឍគង់នៅទេ។ ព្រះបាទសម្តេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុ គង់នៅទៅនោះ ក្នុង​ពេល​ព្រះអង្គសាងព្រះផ្នួស​រយៈពេល​មួយព្រះវស្សា (ថ្ងៃទី១៤កើត ខែទុតិយសាធ ឆ្នាំកុរ នព្វស័ក ព.ស២៤៩០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៣១ ខែកក្តដា ឆ្នាំ១៩៤៧)។ ហេតុដូច្នេះ​​ហើយ​​បាន​ជា​​មាន​ពាក្យសាមញ្ញហៅថា ព្រះវិហារព្រះកែវ ពោលគឺឥតមានវត្ត ក្នុងពាក្យនោះទេ។ នៅ​ពេល​ណា​ដែល​ព្រះរាជាទ្រង់ប្រារព្វព្រះរាជពិធីតាមព្រះពុទ្ធសាសនាគឺត្រូវនិមន្តព្រះសង្ឍគង់ពីវត្តដទៃទៀតក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដូចជានៅវត្តឧណ្ណាលោម វត្តបទុមវត្តី ជាដើម។
អង្គការរ៉ាក់
ប្រវត្តិ​
ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមរបស់ខ្លួនរ៉ាក់បានគាំទ្រ ក្រសួងសុខាភិបាលក្នុងការផ្តល់ គុណភាពខ្ពស់លើសេវាបន្តពូជ មេរោគអេដស៍ / ជំងឺអេដស៍ រួមបញ្ចូលគ្នាតាមរយៈបណ្តាញរបស់ខ្លួនក្នុងការ មិនរក​ប្រាក់​ចំណេញ គ្លីនិក ។ វាជំរុញអោយមានសុខភាពក្នុងមនុស្សវ័យជំទង់ ដោយមានការផ្តោតទៅលើសុខភាពផ្លូវភេទ និងសុខភាពបន្តពូជមួយដែលធ្វើអោយប្រសើរឡើងនូវការទទួលបានព័ត៌មាន និង​សេវាសុខភាពសម្រាប់ក្រុមជនងាយរងគ្រោះនិងជនក្រីក្រនៅជនបទ ។ សព្វថ្ងៃនេះ សកម្មភាពកម្មវិធីរ៉ាក់របស់គ្របដណ្តប់ប្រជាជនប្រមាណ 6,8 លាននាក់ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។
វិសយ័កសិកម្មនិងចំណេះដឹង
ទីតាំង
វត្តនេះស្ថិតនៅខាងត្បូងនៃផ្ទៃព្រះបរមរាជវាំង ដែលហ៊ុំព័ទ្ធទៅដោយថែវរាងខ្ពស់ស្រឡះ។ នៅតាមបណ្តោយថែវនេះ គែធ្លាប់បានប្រើប្រាស់​ជា​ថ្នាក់រៀនភាសាបាលី សំរាប់​ព្រះសង្ឍ​ដែល​គង់​នៅ​តាមវត្តក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ និង​តាមបណ្តា​ខេត្ត​មួយចំនួន មុនពេលបង្កើតសាលាបាលីនៅភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី១៦ខែធ្នូឆ្នាំ១៩៣០។
អង្គការរ៉ាក់
ប្រវត្តិ​
រ៉ាក់ គឺជាអង្គការុមួយដ៏រស់រវើក និងអង្គការដែលធ្វើការសិក្សាលើសេវាសុខភាពជាច្រើន។ គ្រួសាររ៉ាក់បានកើនឡើងពីចំនួន10នាក់ ក្នុងការចាប់ផ្តើមដំបូងរបស់ខ្លួន រហូតដល់ជាង700នាក់នៅថ្ងៃនេះ។អង្គការមានគោលដៅប្តេជ្ញាចិត្តជានិច្ច ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវជំនាញរបស់ខ្លួននិងដើម្បីសម្រេចបាននូវការប្រសើរក្នុងកម្មវិធីផ្សេងៗដែលអង្គការបានអនុវត្ត ហើយនឹងបង្កើនលទ្ធផលក្នុងការផ្តល់សេវា ដែលមានគុណភាពខ្ពស់ ដើម្បីបម្រើដល់សេចក្តីត្រូវការរបស់ប្រជាជន។
វិសយ័កសិកម្មនិងចំណេះដឹង
រូបគំនូរលើជញ្ជាំងថែវនៃព្រះវិហារ
នៅលើជញ្ជាំងថែវមានរូបគំនូរបុរាណដែលនិទានពិរឿងរាមកេរ្តិ៍ ពីដើមដល់ចប់។ គំនូរនេះត្រូវបានគូរឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៣-១៩០៤ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឧកញ្ញា ទេពនិមិត្ត ឆ្លាក់​រួម​ជាមួយ​វិចិត្រករ​ខ្មែរ​ចំនួន៤០នាក់។ គំនូរនេះចាប់ផ្តើមរឿងពីថែវខាងកើតផ្នែកខាងត្បូងទៅ ព័ទ្ធមួយជុំថែវទាំងមូលដែលមានប្រវែង៦៤២ម៉ែត្រ និងកំពស់៣ម៉ែត្រ។ ដូចនេះមានន័យថា គេ​មើល​ថែវ​គំនូរនេះ​តាមរង្វង់ប្រទក្សិណ។ គំនូរបុរាណនៅជុំវិញថែវ រឿងរាមកេរ្តិ៍បានបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្លែកដែលពុំមែនផ្តិតយក ឬក៏​ចំលង​ទាំងស្រុង​ពីរឿងរាមាយណៈ​របស់​ឥណ្ឌា​ឡើយ​ពីព្រោះ​ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ដំណើររឿងមានអន្លើខ្លះហាក់បីដូចជាស្ថិតក្នុងភាពអាថ៌កំបាំង ទាល់តែមើលឱ្យឆ្ងាយតៗទៅមុខ ទើប​ដឹង​ដំណើរ​ប្រវត្តិ​រឿងខាងក្រោមវិញ។ ឬ​មួយ​ទាល់តែ​ដឹង​រឿង​បែប​រាមាយណៈខ្លះ ទើបឆាប់យល់។ ខ្លឹមសាររឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ ត្រូវបានគេបកស្រាយឈុតខ្លះជាល្ខោនខោល​​ស្បែកធំ ឬធ្វើជារូបចំលាក់ផ្សេងៗ និង​ប្រើ​ជាការទស្សន៏ទាយ​របស់ហោរា​មើល​ជោជតារាសី។ បច្ចុប្បន្ននេះគំនូរទាំងនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និង​រលុប​បាត់​បន្តិចម្តងៗ​ដោយ​សារ​ធាតុអាកាស និងមេរោគស៊ីថ្ម ព្រមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយមនុស្ស។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៥ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញ លើកគំរោងការការពារ និងជួសជុលរូបគំនូរ តែការជួសជុលរូបគំនូរនោះដំណើរការបានតែ ៥ឆ្នាំប៉ណ្ណោះ ក្រោយ​មក​ក៏​ត្រូវ​បានបញ្ចប់ ដោយ​មកពីថវិកាសំរាប់ចំណាយលើគំរោងនេះផុតកំណត់។
អង្គការរ៉ាក់
ដៃគូម្ចាស់ជំនួយ
http://www.usaid.gov http://www.ippf.org/en/ http://www.theglobalfund.org/en/ http://www.arrow.org.my/ http://www.pydcambodia.org/ http://plan-international.org/where-we-work/asia/cambodia http://plan-international.org/where-we-work/asia/cambodia http://www.ippf.org/en/ http://www.un.org.kh/unfpa/_about/ec_unfpa.htm http://ec.europa.eu/index_en.htm http://www.worldbank.org/http://www.rhac.org.kh/donors.php
វិសយ័កសិកម្មនិងចំណេះដឹង
ប្រការដែលគូររៀនយល់ដឹង
ប្រការដែលយើងគូររៀន មានដូចជា: -ទស្សន:និងទំនោរនិយមដ៏ល្អប្រពៃ -ចំណេះដឹងដែលមានប្រយោជន៏ដល់សុខភាពផ្លូវកាយ -កត្តាដែលនំាអោយមានប្រយោជន៏ដល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត -ចំណេះដឹងដែលមានប្រយោជន៏ដល់តូនាទីនិងការទទូលខុសត្រូវរបស់ខ្លូន -កំហុសពីអតីសតកាល........
ដើម្បីសម្រេចការរៀនអោយបានពេញលេញ
យើងត្រូវអនុវត្តអោយបានតាមដំណាក់កាលទំាងបីគឹ: ១ បើកចំហរចិត្ត មានចិត្តចង់រៀន ស្គាល់តម្លៃនៃការរៀន​ ២ យកអី្វដែលរៀន មកគិតត្រិះរិះអោយបានយល់ច្បាល់ ៣ យកចំណេះទៅបំពេញអោយកើតជាប្រយោជន៏ក្នុងផ្លូវល្អ និងនាំទៅដល់ការផ្លាស់ប្តូរទស្សន: និងការលើកតម្លៃនៃអ្វីល្អៗ តែយើងក៏មិនត្រូវបំភ្លេចដែរថា យើងត្រូវមានកគោលបំណងជាមុន ព្រោះបើគា្មនគោលដៅអី្វ វាក៏គា្មនថាមពលអោយចង់រៀនដែរ៕
យល់ដឹងអំពីខូក្បាល
មនុស្សមា្នក់ៗសុទ្ធតែមានខូក្បាល និ​ង កោសិកាខួក្បាល គឺជាអី្វដែលអស្ចារ្យបំផុត ខូក្បាលមួយដុំនេះ បង្កប់ទៅដោយអានុភាពដ៏ខំា្លងខ្លា ប៉ុនែ្តគឺជាការគូរអោយស្តាយ ដោយសារតែមនុស្សបច្ចុប្បន្ន​ ប្រើជីវិតអោយរសាត់ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថៃ្ងដោយពុំមាន ឪកាសនិងបានដឹងថា មានកំណប់ទ្រព្យុដ៏មានដំលៃ​លាក់បង្កប់នៅក្នុងខូក្បាលរបស់ ខ្លូនសោះឡើយ។
តើខួក្បាលល្អ អាស្រយ័លើដំណពូជដែរឬទេ?
មានពេលចៃដន្យខ្លះ យើងឃើញនរណាម្នាក់រៀនពូកែ ធ្វើអី្ចៗសុទ្ធតែល្អគ្រាប់យ៉ាង ចំណែកខ្លូនឯងវិញធ្វើអ្វីមិនបានល្អដូចគេ និងនឹកអន់ចិត្ត​តែខ្លូនឯង​​ បានតែគិតថា កមពីរគេធ្វើបុណ្យល្អ ឯខ្លុនឯងប្រហែលជា ពុំមានថៃ្ងដូចគេឡើយ ខ្ញុំសូមជម្រាប់ថា អ្នកគិតខុសហើយ សូមគិតសាជាថ្មីឡើងវិញ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: វិសយ័កសិកម្មនិងចំណេះដឹង
ស្រុកឱរ៉ាល់
(Aoral District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលមានរដ្ឋបាល ៥ឃុំ និង ភូមិ÷
= សូមមើលផងដែរ =
=តំណភ្ជាប់ក្រៅ= =ឯកសារពិគ្រោះ=
កោះខ្យង
កោះខ្យងគឺភូមិមួយដែលមានទីតាំងជាប់និងសមុទ្រ ហើយជាទីកន្លែងមួយដែលសំបូរទៅដោយ គ្រឿងសមុទ្រ មានដូចជា បង្គារ ក្តាម មឹក បង្កង និង ត្រីសមុទ្រជាច្រើនទៀត។ហើយនៅពេលអានាគតរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមានគំរោងអភិវឌ្ឈន៍តំបន់នេះឲ្យក្លាយជាកំពង់ផែដ៏ធំមួយ។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
កោះខ្យងគឺជាភូមិមួយក្នុងចំនោមភូមិទាំង០៦ដែលមាននៅក្នុងស្រុកព្រៃនប់ដូចជា​ ស្រៃចាមលើ(ចំកណ្តាល) កោះក្របី(ជាប់និងភ្នំ) ស្រែចាមក្រោម(ជាប់និងវាលស្រែ) ស្រែក្នុង អូរជ្រៅ(ជាប់និងវាលស្រែ) និងកោះខ្យង(ជាប់និងសមុទ្រ)ដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំអូរជ្រៅ ស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីគហនុ។ភូមិនេះមានព្រំប្រទល់ខាងត្បូងជាប់និងសមុទ្រ ខាងជើងជាប់និងភូមិស្រែចាមលើ ខាងកើតជាប់និងសមុទ្រ ខាងលិចជាប់ភូមិកោះថ្មី។
ប្រវត្តិ
ទីនេះដំបូងគឺជាសមុទ្រដោយសារតែមានមនុស្សរស់នៅច្រើន ហើយមនុស្សទាំងអស់នោះចោលសំរាមច្រើនទៅៗក៏បណ្តាលឲ្យកើតឡើងជាទីទួលបន្ទាប់មកទីនោះក៏ជាប់ឈ្មោះថា កោះខ្យង។កោះខ្យងនេះជាប់ឈ្មោះជាយូរណាស់មកហើយ​​ ចំពោះមូលហេតុដែលគេហៅភូមិនេះថាជាភូមិកោះខ្យង ពីព្រោះទីនេះមានទីតាំងជាប់សមុទ្រ និង​ កោះនាៗជាច្រើនទៀត ព្រមទាំងទីនេះ មានសណ្ឋានដីដូចជាកោះ និង សំបូរទៅដោយខ្យងផងនោះទើបទីនេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា កោះខ្យង។
ស្រុកគងពិសី
($ District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលមានរដ្ឋបាល ១៣ឃុំ និង ២៥០ភូមិ÷
កោះខ្យង
ស្ថានភាព
កោះខ្យងគឺជាតំបន់ជំនួញតូចមួយប៉ុន្តែប្រជាជននៅទីនេះភាគច្រើនមានជីវភាពធូរធារដោយសារតែពួកគេសុទ្ធតែជាអ្នកជំនួញ។ ទីនេះមានប្រជាជនប្រហែលជា២៥០ទៅ៣០០គ្រួសារភាគច្រើនដូចជាអ្នក នេសាទ​ ជាអ្នកលក់ដូរ​​ និងបើកអាជីវកម្មផ្ទាល់ខ្លួន។ ជាកោះខ្យងជាតំបន់មួយដែលសំបូរដោយជនចំណូលស្រុកនិងមានប្រជាជនចំរុះសាសន៍ខុសៗគ្នាដូចជា​ ចិន វៀតណាម និង​ខ្មែរ។ ទីនេះជាតំបន់ជំនួញផងនិងជាតំបន់ជំលោះក្មេងស្ទាវផង ដោយសារតែទីនេះមានអ្នកចំណូលស្រុកច្រើន និងជាប់នឹងសមុទ្រផងនោះទើបទីនេះសំបូរបញ្ហាដែលកើតឡើងពីក្មេងស្ទាវ។តំបន់នេះភាគច្រើនជាអ្នកជំនួញដូច្នេះហើយ ទីនេះពុំសូវផ្តោតសំខាន់លើការសិក្សានោះទេហេតុនេះហើយទើបទីនេះមានអ្នកខិតខំសិក្សាមានតែបន្តិចបន្តូចតែប៉ុន្នោះ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ័ណ្ឌព្រៃនប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ
វត្តភ្នំខ្លែង
វត្តភ្នំខ្លែង​ជា​រមណីយដ្ឋាន​ធម្មជាតិ​កែច្នៃ ជាអារាម សម្រាប់ពុទ្ធសាសនា មានចម្ងាយ ១២ គីឡូម៉ែត្រ ខាងត្បូងខេត្តតាកែវ នៅជាប់ផ្លូវជាតិលេខ២ ។ វត្ត​ភ្នំ​ខ្លែង​ស្ថិត​នៅឃុំ​ព្រៃស្លឹក ស្រុកទ្រាំង ត្រូវ​បាន​កសាង​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៧៥៣ នៃ​គ្រិស្ត-សករាជ ។ ទី​នេះ​ជា​កន្លែង​បន់​ស្រន់​ពូកែ​ស័ក្តិ​សិទ្ធិ​ណាស់ ហើយ​មាន​មនុស្ស​ចេញ​ចូល​បន់ស្រន់ ឥត​ដាច់ ហើយ​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃបុណ្យ​ទាន​ម្តងៗ​មានមនុស្ស​យ៉ាងច្រើន ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ
ប្រាក់ ហ៊ិន
{| style="clear:both; background:none; color:black;" សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សុមេធាធិបតី ប្រាក់ ហ៊ិន សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ នៃ​គណៈ​មហា​និកាយ (ប្រសូត ៨​កើត ខែ​បុស្ស ឆ្នាំ​កុរ បញ្ច​ស័ក ព.ស.​២៤០៧/គ.ស.​១៨៦៣ សុគត ៨​កើត ខែ​កក្ដិក ឆ្នាំ​កុរ ព.ស.​២៤៩១/២០ ខែ​វិច្ឆិកា គ.ស.​១៩៤៧) ជា​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ​អង្គ​ទី​៣ នៃ​គណៈ​មហានិកាយ នៃ​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។ ទ្រង់​កាន់​តំណែង​ពី​ព.ស.​២៤៨១/គ.ស.១៩៣៧ ដល់ ព.ស.​២៤៩១​/គ.ស.១៩៤៧ ក្នុង​រជ្ជ​កាលសម័យ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះនរោត្ដម។
​ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​
ព្រះអង្គប្រសូត នៅថ្ងៃអាទិត្យ ៨កើត ខែបុស្ស ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក ព.ស. ២៤០៧ គ.ស. ១៨៦៣ នៅភូមិចាក់អង្ករ ស្រុកកំពង់សៀម ខែត្រកំពង់ចាម (តែពេលទំងន់នៅភូមិ ពោធិជំទាវមាន់ ខែត្រព្រៃវែង ដោយស្រុកមានវិបត្តិភ័ន្តប្រែជាន់រាមាកំហែង ក៏បានរត់ទៅ នៅភូមិចាកៈអង្ករវិញ) ។ បិតានាម ប្រាក់ មាតានាម ដែង ។ ក្រោយមកមាតាបិតា បាន មករស់នៅឃុំ លេខ៦ ជ្រោយចង្វា ភ្នំពេញ មានរបរជាអ្នកជំនួញឫស្សី ។ ព្រះជន្មាយុបាន ១២ឆ្នាំ បានបួសជាសាសមណេរ នៅវត្តសាំងសាមី ក្រុងព្រៃវែង ពី ឆ្នាំច ឆស័ក ព.ស. ២៤១៨ គ.ស.១៨៧៤ ។ ព្រះជន្មាយុ ២១ឆ្នាំ បានឧបសម្បទាជាភិក្ខុ នៅក្នុងវត្តសាំងសាមី ឆ្នាំមមែ ចត្វាស័ក ព.ស. ២៤២៧ គ.ស. ១៨៨៣ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ឱ្យ នាមបញ្ញត្តិថា សុធម្មត្ថេរ ។ ព្រះអង្គបានឡើងធ្វើជាចៅអធិការវត្តសារាវ័នតេជោ ឃុំលេខ៣ ក្រុងភ្នំពេញ ពីឆ្នាំច ត្រីស័ក ព.ស. ២៤៥៤ គ.ស. ១៩១០ ។	ព្រះជន្មាយុ ៧៥ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ ព.ស. ២៤៨១ ព្រះអង្គបានឡើងជា ព្រះសង្ឃ នាយកស្តីទី គណៈមហានិកាយ (ព្រះរាជក្រឹត្យ លេខ៦ ចុះថ្ងៃទី០១ ខែហ្វេរី្រយេ (ខែកុម្ភៈ) ឆ្នាំ ១៩៣៧) ។ ព្រះជន្មាយុ ៧៧ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានទទួលឋានន្តរស័ក្តិជា ព្រះសង្ឃនាយក (ព្រះរាជក្រឹត្យ លេខ២២ ចុះថ្ងៃទី១៧ ដេសមប្រី (ខែធ្នូ) ឆ្នាំ១៩៤០) ។ ព្រះជន្នាយុ ៨០ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានឡើងសមណស័ក្តិជាន់ខ្ពស់ជាទី សម្តេច- ព្រះពោធិវ័ង្ស ព្រះសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ នៅថ្ងៃសុក្រ ៣កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំមមី ចត្វាស័ក ព.ស. ២៤៧៤ គ.ស. ១៩៣០ ។	ព្រះជន្មាយុ ៨១ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានឡើងសមណៈស័ក្តិខ្ពស់បំផុត ជាទី សម្តេច ព្រះមហាសុមេធាធិបតី សង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ នៅថ្ងៃ១រោច ខែ អស្សុជ ឆ្នាំមមែ បញ្ចស័ក ព.ស. ២៤៧៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃ១៩ ឧកតប្រិ៍ (ខែតុលា) ឆ្នាំ១៩៣១ ។ ព្រះជន្មាយុ ៨៥ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានទទួលព្រះអនិច្ចធម្ម នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ៨កើត ខែកក្តិក ឆ្នាំកុរ ព.ស. ២៤៩១ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ វេលាពាក់កណ្តាល អធ្រាត្រ ៕
-ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ព្រះរាជប្រពៃណីព្រះមហាក្សត្រ និង សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ព.ស. ២៥៤៧ - គ.ស. ២០០៣ ។-
ជាតិ​បរិច្ឆេទ (កំណត់​អំពី​ជាតិ)
ព្រះអង្គប្រសូត នៅថ្ងៃអាទិត្យ ៨កើត ខែបុស្ស ឆ្នាំកុរ បញ្ចស័ក ព.ស. ២៤០៧ គ.ស. ១៨៦៣ ។
សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ
សម្ដេច​ព្រះ​មហា​សុមេធាធិបតី ប្រាក់ ហ៊ិន ព្រះ​សង្ឃ​នាយក ​គណៈ​មហា​និកាយ ប្រាក់ ហ៊ិន ទ្រង់​កាន់​តំណែង​ពី​ព.ស.​២៤៨១/គ.ស.១៩៣៧ ដល់ ព.ស.​២៤៩១​/គ.ស.១៩៤៧
គ្រឿង​ឥស្សរិយយស
- ព្រះជន្មាយុ ៧៥ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ ព.ស. ២៤៨១ ព្រះអង្គបានឡើងជា ព្រះសង្ឃ នាយកស្តីទី គណៈមហានិកាយ (ព្រះរាជក្រឹត្យ លេខ៦ ចុះថ្ងៃទី០១ ខែហ្វេរី្រយេ​​ (ខែកុម្ភៈ) ឆ្នាំ ១៩៣៧) ។
- ព្រះជន្មាយុ ៧៧ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានទទួលឋានន្តរស័ក្តិជា ព្រះសង្ឃនាយក (ព្រះរាជក្រឹត្យ លេខ២២ ចុះថ្ងៃទី១៧ ដេសមប្រី (ខែធ្នូ) ឆ្នាំ១៩៤០) ។
- ព្រះជន្នាយុ ៨០ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានឡើងសមណស័ក្តិជាន់ខ្ពស់ជាទី សម្តេច- ព្រះពោធិវ័ង្ស ព្រះសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ នៅថ្ងៃសុក្រ ៣កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំមមី ចត្វាស័ក ព.ស. ២៤៧៤ គ.ស. ១៩៣០ ។
- ព្រះជន្មាយុ ៨១ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានឡើងសមណៈស័ក្តិខ្ពស់បំផុត ជាទី សម្តេច ព្រះមហាសុមេធាធិបតី សង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ នៅថ្ងៃ១រោច ខែ អស្សុជ ឆ្នាំមមែ បញ្ចស័ក ព.ស. ២៤៧៥ ត្រូវនឹងថ្ងៃ១៩ ឧកតប្រិ៍ (ខែតុលា) ឆ្នាំ១៩៣១ ។
ស្រុកឧដុង្គ
(Odongk District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលមានរដ្ឋបាល ១៥ឃុំ និង ភូមិ÷
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហភាពអឺរ៉ុប និងរុស្ស៊ី
=ភូមិសាស្ត្រនយោបាយសហភាពអឺរ៉ុប និងរុស្ស៊ី=
ឯកសារយោង
ដោយ តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ
http://www.khmer.rfi.fr/general/20100517-%E1%9E%9F%E1%9E%A0%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96%E2%80%8B%E1%9E%A2%E1%9E%BA%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%BB%E1%9E%94-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E2%80%8B%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E2%80%8B%E1%9E%87%E1%9E%B6%E2%80%8B%E1%9E%8A%E1%9F%83%E2%80%8B%E1%9E%82%E1%9E%BC%E2%80%8B%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9F%8B-%E1%9E%8F%E1%9F%82%E2%80%8B%E1%9E%98%E1%9E%B7%E1%9E%93%E2%80%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B%E2%80%8B%E1%9E%99%E1%9E%9B%E1%9F%8B%E2%80%8B%E1%9E%85%E1%9E%B7%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E2%80%8B%E1%9E%82%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហភាពអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នយោបាយ
កែ អ៊ុក
{| style="clear:both; background:none; color:black;"
សម្ដេច​ព្រះ​ធម្មលិខិត កែ អ៊ុក សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ នៃ​គណៈ​មហា​និកាយ (ព្រះអង្គប្រសូត នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ (បាត់រនោច. ខ្នើត) ខែកតិ្តក ឆ្នាំកុរ ត្រីស័ក ព.ស. ២៣៩៥ គ.ស. ១៨៥១ នៅភូមិក្រោលខៀវ ស្រុកពញាលឺ ខែត្រកណ្តាល) ។ ជា​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ​អង្គ​ទី​២ នៃ​គណៈ​មហានិកាយ នៃ​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។ ទ្រង់​កាន់​តំណែង​ពី​ព.ស.​២៤៥៨/គ.ស.១៩១៤ ដល់ ព.ស.​២៤៨០/គ.ស.១៩៣៦ ក្នុង​រជ្ជ​កាលសម័យ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះនរោត្ដម។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ទូរទស្សន៍អសនីចុម្ពិត
ឯកសារ:ឧទាហរណ៍.jpg
កែ អ៊ុក
​ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​
ព្រះអង្គប្រសូត នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ (បាត់រនោច. ខ្នើត) ខែកតិ្តក ឆ្នាំកុរ ត្រីស័ក ព.ស. ២៣៩៥ គ.ស. ១៨៥១ នៅភូមិក្រោលខៀវ ស្រុកពញាលឺ ខែត្រកណ្តាល ។ បិតានាម កែ មាតានាម មា ហើយត្រូវជាចៅសម្តេច ជហ្វា ប៉ុក ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ទូរទស្សន៍អសនីចុម្ពិត
និបខូដិស ជា ស្នាមបង្ហាញ ដានផ្លូវជាវង្វង់ពទ្ទ័ជុំវិញនៃប្រហោងដិស ដែលអាចមានជ្រុងច្បាស់លាស់របស់អ្នកបង្កើតផងដែរ។បរិវេណចំពោះ ដិសទទេដែលមានស្នាមអូស បង្ហាញ ពីតំបន់ដែលបានសំអាត  ។ការចាប់ផ្តើមដំបូងរបស់ ម៉ាស៊ីនទូរទស្សន៍ អាចនាំដានរូបព្រាលៗស្មាៗដើម្បីស្វៃងរក ការនាំពន្លឺរូប ចំពោះ ធាតុស៊ីលីញ៉ូមដែល រកឃើញដោយលោក វិលឡូបាយ ស្មិត(Willoughby Smith)  នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៣ ។ការបង្កើតឧបករណ៍សំរាប់ ​​សំអាតដិស រកឃើញដោយលោក ភូលហ្វត័លីប និបខូ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៤ 1ជាមួយនិងវត្តុបង្ហាញពន្យលរបស់ លោក ចនលូហ្គីប៉ាដ (John Logie Baird) នៅពេល ដែលបានបង្ហាញនូវការផ្លាស់ប្តូររូបភាព នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៦។តាមដែលបានដឹងមានសិស្សសកលវិទ្យាលយ័right|thumbl300px អាលឺម៉ង់ម្នាក់អាយុ២៣ឆ្នាំឈ្មោះថា ភូលនិខូ បានស្នើ សុំប្រកាសដាក់ជានិបត្រ័តក្កកម្ម ចំពោះប្រពន្ទ័ អសនីកម្ម ទូរទស្សន៍ ជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៨៨៤ ទោះបីជាគាត់មិនដែល បង្កើត គំរូការងារ ចំពោះប្រពន្ទ័ ការផ្លាស់ប្តូរ​​ នៃ​ថាដិស​ របស់លោក​​និបខូ ចំពោះរូបភាពល្អកស្លាៗ សំរាប់ទូរទស្សន៍ ​បានក្លាយជា ភាបល្អធម្មតា ​ហើយ​ ក៍មានបន្តការប្រើរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៣៩2 ឧបករណ៍ខនស្តេនថិន​ ផឺស្គីអី បានដាក់​ជាពាក្យសំរាប់ទូរទស្សន៍ក្នុងអត្តបទមួយ​ ដើម្បីជួបប្រជុំអគ្គីសនី អន្តរជាតិ នៅឯការតាំងពិពរណ៍ពិភពលោកអន្តរជាតិនៅទីក្រុងប៉ារីស ខែសីហា ថ្ងៃទី២៥​​ ឆ្នាំ ១៩០០ ​​អត្តបទ ផឺស្គីអី បានពិនិត្យឡើងវិញ មានជាមួយ និង បច្ចេកវិទ្យាអសនីចុម្ពិតសំរាប់សំគាល់ការងាររបស់ លោកនិបខូ ហើយ​និង​​ មានអ្វីជាច្រើនទៀត។3ទោះជាយ៉ាងណាក៍ដោយ​​ បច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះមិនបានដល់ឆ្នាំ១៩០៧ ដែល មានការអភិវឌ្ឃន៍ ក្នុង​ បច្ចេកវិទ្យារីកចំរើនឡើង ដោយ​លោក លី ដិហ្វរេស​​និងក្នុងចំនោមក្រុម អាធរ័ ខុន  ដទៃទៀត​​​​   ដែលជាអ្នកបានធ្វើគំរោងអនុវត្តន៍ ។[4]
កែ អ៊ុក
​ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​
ព្រះជន្មាយុបាន ១០ឆ្នាំ នៅឆ្នាំវក ត្រីស័ក ព.ស. ២៤០៤. គ.ស. ១៨៦០ មាតាបិតា នាំយកទៅរៀនសូត្រ នៅវត្តរំដួល ស្រុកឧដុង្គ ខែត្រកំពង់ស្ពឺ នៅក្នុងសំណាក់ ព្រះពោធិវ័ង្ស ប្រាក់ ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ទូរទស្សន៍អសនីចុម្ពិត
ការបង្ហាញបំភ្លឺជាលើកដំបូង ចំពោះ ការបញ្ចូនរូប​ គឺមានភាពស្រមោលខ្មៅព្រាល ចំពោះរូបភាព ដោយឧបករណ៍ ហ្វរ័ហ្វិស រិខនូគ  និង​​  ឧបករណ៍ អា​ ហ្វូរនៀ នៅទីក្រុងប៉ារីស ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៩   ការប្រើប្រអប់កញ្ចក់វិល សំរាប់ជាអ្នកវិភាគ ​និង​មានស្រមោលព្រាលនៃសំនុំធាតុ សិលិនញ៉ូម៦៤ ធ្វើជាអ្នកទទួលរូប[5]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១១ លោកប៉ូរីស រូសិង  និងសិស្សរបស់គាត់ លោក វ្លែ​ដិមម៊ែរ​ ស្វូររីខេន ​បានបង្កើតប្រពន្ទ័ទូរទស្សន៍  ដែលប្រើ ម៉ាស៊ីន ស្គរកញ្ចក់ ជាអ្នកវិភាគ ដើម្បីបញ្ចូនរូប   ក្នុងសំដីរបស់លោក ស្វូររីខេន​ថា​ "រូបមានភាពគ្រីមគ្រើមព្រាលៗខ្លាំងណាស់ "នៅលើខ្សែរបញ្ចូន "ប្រូន ត្យូប" ( ខាសូដ រ៉េ ត្យូប រឺ ស៊ី អ៊រ ធី)  ក្នុងអ្នកទទួល ។ ការផ្លស់ប្តូររូបភាពនៅកន្លែងអ្នកវីភាគ ក៍មិនបានល្អដែរ ពីព្រោះ  អ្វីដែលអោយមក មិនបានគ្រប់គ្រាន់ទេ  ហើយ សំនុំ ធាតុសិលិនញ៉ូម គឺមានភាពការពារកំដៅ យ៉ាងខ្លាំង។[6]
កែ អ៊ុក
​ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​
មានព្រះជន្មាយុ ១៥ឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ សប្តស័ក ព.ស. ២៤០៩ គ.ស. ១៨៦៥ បានបួសជាសាមណេរ នៅវត្តរំដួល ស្រុកឧដុង្គ ខែត្រកំពង់ស្ពឺ ។
ព្រះជន្មាយុ ២២ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំវក ចត្វាស័ក ព.ស. ២៤១៦ គ.ស. ២៨៧២ បានបំពេញឧបសម្បទាជាភិក្ខុ នៅវត្តឧណ្ណាលោម ដែលមានសម្តេចមហាសង្ឃរាជ និល ទៀន ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ទូរទស្សន៍អគ្គីសនី
គាត់បានបន្ថែមទៅលើការយល់ឃើញរបស់គាត់ នៅក្នុង សន្តរកថាដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងទីក្រុង ឡុនដុន នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១១ ហើយជាពេលដែល បានរាយការណ៍ផងដែរ[18]ជាមួយនិងសារពត៌មាន របស់ សង្គម រ៉ូនហ្គិន(Rontgen society ) ។[19][20] នៅក្នុងលិខិត ដាក់ជាសាធារណះជាតិ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៦ លោក ខេមបិល ស្វិនតន់ ផងដែរ ដែលបានធ្វើការប្រកាសន៍ជាលទ្វផល សំរាប់អ្វីទាំងនោះ "ប៉ុន្តែ មិនបានជោគជយ័ចំពោះពិសោធកម្មទាំងស្រុងទេ" គាត់បាន ដឹកនាំ ជាមួយ ជី អំ  មិនឆិន និង ជេ ស៊ី អំ   ស្តេនតន់(G.M . Minchin និង J.C.M.Stanton)  ។ពួកគេបានខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីបង្កើតសញ្ញា អគ្គីសនី ដោយមានគំរោងការ ទៅលើរូបភាព តាមរយះចានលោហះធាតុដែលស្រោបដោយជាតិស៊ីលីញ៉ូម ដែលបានកើតមាននៅពេលតែមួយ ដោយមានរន្ធចេញនូវចរន្តអគ្គីសនី[21][22]ការធ្វើពីសោធនកម្មទាំងនេះ ត្រូវបាន ធ្វើមុនខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩១៤​ នៅពេលដែល មិនឆិន បានទទួលមរណះភាព [23] ប៉ុន្តែ ការពីសោធនកម្ម នេះ បានធ្វើឡើងដោយក្រុមពីរផ្សេងទៀត នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៧​ មានលោក មិលឺ(Miller) និង លោក ជេ ដាប់បិលយូ(J.W)។ភាពខុសគ្នា ពី លោក អ៊ី អម អាយ (EMI)[24] និងដោយលោក អេច ឡាម (H.lams)​និង​ លោក អា រ៉ូស(A .roses) មកពី អ៊រ ស៊ី អេ (RCA)[25]
ក្រុមទាំងពីរ បានទទួលជោគជយ័ក្នុងការបញ្ជូនរូបភាព( ប៉ុន្តែមិនច្បាស់ល្ងទេ)​ រូបភាពដែលបញ្ចូនមកពី ចានលោហះធាតុស្រោបដោយធាតុស៊ីលិញ៉ូម របស់​ឧបករណ៍​ ខេមបិល ស្វិនតន់(Campbell-Swinton)។ទោះបីជា បានធ្វើពិសោធនកម្ម ជាមួយការប្រើនូវបំពុងនាំចរន្តអគ្គីសនី ជាអ្នកទទួល រូបក៍ដោយ ការយល់ឃើញ ចំពោះការប្រើ ឧបករណ៍ មួយជាអ្នកបញ្ចូនគឺមានភាពថ្មីឡើងវីញ ។[26]ដោយមានតាំងពីឆ្នាំ១៩២០ នៅពេលមានទូរទស្សន៍អសនីចុម្ពិត កំពុងបានដាក់បង្ហាញ  អ្នកបង្កើតបី បួន ក្រុម​បានកំពុងធ្វើការបែងចែក ទៅលើខ្នាត់រាល់ បំពង់បញ្ចូនចរន្តអគ្គីសនី ទាំងអស់   រួមបញ្ចូលទាំងក្រុម លោក ភិលឡូ  ហ្វានស្វស័ (Philo Farnsworth) និង​លោក វ្លែដិមម៊ែ  ស្វរ​ រី ខិន (Vladimir Zworykin ) នៅសហរដ្ធអាមេរិកនិងលោក ខាមមេន  ទី ហា នី យី នៅប្រទេស Hangary (Kálmán Tihanyi in Hungary).
កែ អ៊ុក
​ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​
ព្រះជន្មាយុ ៦៤ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំខាល ឆស័ក ព.ស. ២៤៥៨. គ.ស. ១៩១៤ ព្រះអង្គបានទទួលសមណស័ក្តិជា ព្រះសង្ឃនាយកស្តីទី ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ទូរទស្សន៍ពណ៌
អត្តបទដើម : ទូរទស្សន៍ពណ៌
កែ អ៊ុក
​ ព្រះរាជ​ជីវប្រវត្តិ​
ព្រះជន្មាយុ ៧៥ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំរោង សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស. ២៤៧២ គ.ស. ១៩២៨ ព្រះអង្គបានទទួលសមណស័កិ្តជា សម្តេចព្រះធម្មលិខិត សង្ឃនាយក សិរីមហាសង្ឃកិច្ច គណៈមហានិកាយ(ព្រះសង្ឃនាយកស្តីទី ចំនួន១៥ឆ្នាំ)។
ព្រះជន្មាយុ ៨៦ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំជូត អដ្ឋស័ក ព.ស. ២៤៨០ គ.ស. ១៩៣៦ ព្រះអង្គបានទទួលនិច្ចធម្ម នៅថ្ងៃសៅរ៍ ២រោច ខែជេស្ឋ ឆ្នាំជូត នៅវេលាម៉ោង២០ និង ៣០នាទី នៅវត្តឧណ្ណាលោម ក្រុងភ្នំពេញ ៕
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
ការចាក់ផ្សាយរបស់ទូរទស្សន៍
ពត៌មានខាងមុខ: ខ្សែបណ្តាញ ចំពោះការបង្ហាញទូរទស្សន៍នៅលើប្រទេសជាច្រើន
កែ អ៊ុក
ជាតិ​បរិច្ឆេទ (កំណត់​អំពី​ជាតិ)
ព្រះអង្គប្រសូត នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ (បាត់រនោច. ខ្នើត) ខែកតិ្តក ឆ្នាំកុរ ត្រីស័ក ព.ស. ២៣៩៥ គ.ស. ១៨៥១ នៅភូមិក្រោលខៀវ ស្រុកពញាលឺ ខែត្រកណ្តាល ។ បិតានាម កែ មាតានាម មា ហើយត្រូវជាចៅសម្តេច ជហ្វា ប៉ុក ។
សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ
សមេ្តចព្រះធម្មលិខិត សិរីមហាសង្ឃកិច្ចព្រះសង្ឃនាយក គណៈមហានិកាយព្រះឥន្ទតេ្ថរោ កែ អ៊ុក ទ្រង់​កាន់​តំណែង​ពី​ព.ស.​២៤៥៨/គ.ស.១៩១៤ ដល់ ព.ស.​២៤៨០/គ.ស.១៩៣៦
គ្រឿង​ឥស្សរិយយស
ព្រះជន្មាយុ ៦៤ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំខាល ឆស័ក ព.ស. ២៤៥៨. គ.ស. ១៩១៤ ព្រះអង្គបានទទួលសមណស័ក្តិជា ព្រះសង្ឃនាយកស្តីទី ។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
សហរដ្ធអាមេរិច
​ កាលបរិច្ឆេទយ៉ាងច្បាស់លាស់ជាដំបូងរបស់ការបំរើទូរទស្សន៍ ក្នុងសហរដ្ធអាមេរិច ដែលបានចាប់ផ្តើម នៅខែ កក្តដា ទី២ ឆ្នាំ១៩២៨​ ។គណះកម្មាធិការ លោក ហិដឺរ៉ល រ៉ាឌីអូ បាន ផ្តល់អោយ ស៊ី អែស(C.F Jenkins)ជិនខិន​ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយផ្សាយ ពីស្ថានីយ៍ពិសោធន៍ W3XK នៅ វេថន ម៉ារីលែន (Weaton Maryland)ជាយក្រុង​ របស់ វ៉ស៊ិនតោន ។​D.C យ៉ាងហោច មាន១៨ខែ ​៤៨ បណ្តាញ មានរូបពណ៌ខ្មៅ ព្រាលៗ​ មកពី ចលនារូប បានផ្សាយ ។ ទោះបីការចាប់ផ្តើម នៅរដូវក្តៅ សំរាប់ឆ្នាំ ១៩២៩ គាត់ដោយជួនដាក់ផ្សាយ ក្នុងកន្លះតោន ។
កែ អ៊ុក
គ្រឿង​ឥស្សរិយយស
ព្រះជន្មាយុ ៧៥ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំរោង សំរឹទ្ធិស័ក ព.ស. ២៤៧២ គ.ស. ១៩២៨ ព្រះអង្គបានទទួលសមណស័កិ្តជា សម្តេចព្រះធម្មលិខិត សង្ឃនាយក សិរីមហាសង្ឃកិច្ច គណៈមហានិកាយ(ព្រះសង្ឃនាយកស្តីទី ចំនួន១៥ឆ្នាំ)។
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
សហរដ្ធអាមេរិច
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គមចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ទូរទស្សន៍
កែ អ៊ុក
ព័ត៌មាន​ទាក់ទង
-- ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ព្រះរាជប្រពៃណីព្រះមហាក្សត្រ និង សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ព.ស. ២៥៤៧ - គ.ស. ២០០៣ ។ --
ទន្លេសាប
រូបភាពតូច
បឹងទន្លេសាប
បឹងទន្លេសាប មានខេត្តជាច្រើនព័ទ្ធជុំវិញៈ ខេត្តសៀមរាប ខេត្តកំពង់ធំ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ខេត្តបាត់ដំបង។ នៅរដូវប្រាំង បណ្ដោយមានប្រវែងប្រហែល ១៥០ គម ទទឹងអតិបរមាប្រហែល ៣២ គម និងផ្ទៃ ៣.០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ រីឯនៅរដូវទឹកឡើង ផ្ទៃអាចឡើងដល់ទៅ ១០.០០០ គីឡូមែត្រការ៉េ ។ របបទឹកបឹងទន្លេសាបមានទិដ្ឋភាពជាសមុទ្រក្នុងមួយយ៉ាងជ្រៅ និងអាចធ្វើនាវាចរបាននៅរដូវវស្សា ឬផ្ទុយទៅវិញនៅរដូវប្រាំង បឹងនេះមានទិដ្ឋភាពមិនខុសអំពីស្រះធំមួយប្រកបទៅដោយភក់ ហើយរាក់ថែមទៀតផង។ រដូវទឹកសម្រក ចាប់ផ្ដើមនៅខែធ្នូ ហើយចប់នៅខែឧសភា ។ ពេលនោះ កម្ពស់ទឹកបឹងទន្លេសាបមានជាអប្បបរមាពី ០,៨០ ម ដល់ ២ ម ជាមធ្យម។ ចាប់ពីកំពង់ឆ្នាំង ជាពិសេស នៅវាលភក់ ជម្រៅទឹកចុះជាលំដាប់រហូតដល់នាវាចរត្រូវហាមឃាត់ លើកលែងតែកូនទូកតូចៗ។ នៅរដូវវស្សា ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃបឹងទន្លេសាប ផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើន ផ្ទៃព្រមទាំងជម្រៅទឹកក៏កើនជាលំដាប់ រហូតដល់ជួនកាលទឹកជំនន់ចូលពេញទំនាបដែលព័ទ្ធជុំវិញបឹងនោះ ។ កម្ពស់ទឹកអាចឡើងដល់ទៅ ១៤ ម គឺខុសគ្នា ១០ ម យ៉ាងតិចពីកម្ពស់ទឹកនៅរដូវប្រាំង ។ គឺនៅពេលនោះហើយដែលនាវាមានចំណុះច្រើនអាចបើកបរចូលទៅដល់បឹងទន្លេសាប ។ បឹងទន្លេសាបចែកជាបីផ្នែក ៖ រូបភាពតូច
ដៃសំខាន់ៗនៃក្រុមបឹងទន្លេសាប
ដៃទន្លេសាបខាងស្ដាំមាន៖ រូបភាពតូច
អង្គការសុខភាពពិភពលោក
អង្គការសុខភាពពិភពលោក (ភាសាអង់គ្លេស៖ World Health Organization ហៅកាត់ថា WHO) គឺជាស្ថាប័នឯកទេសរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលមាននាទីជាអាជ្ញាធម៌សហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ​ផ្នែកសុខភាពសាធារណៈ។​
អង្គការនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ​ថ្ងៃទី៧ខែមេសាឆ្នាំ១៩៤៨​និងមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ​ ប្រទេសស្វីស។
បេសកកម្ម
ធម្មនុញ្ញរបស់​WHO ចែងថាគោលដៅចំបងរបស់ខ្លួនគឺ​"ការលើកកំពស់កំរិតសុខភាពរបស់មនុស្សជាតិអោយបានខ្ពស់បំផុត​តាមដែលអាចធ្វើបាន"។​ការងារជាចំបងរបស់អង្គការនេះគឺ​ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺនានា​ជាពិសេសគឺ​ជំងឺឆ្លងសំខាន់ៗ​និងការលើកស្ទួយសុខភាពទូទៅរបស់មនុស្សជាតិ។
រចនាសម្ព័ន្ធ
សមាជិករបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក បានតែងតាំងគណប្រតិភូនៅក្នុង សភាអង្គការសុខភាពពិភពលោក។ សមាជិកនៅក្នុង អង្គការសហប្រជាជាតិ ទាំងអស់ ត្រូវបានជ្រើសតាំងឲ្យធ្វើជាសមាជិកនៃអង្គការសុខភាពពិភពលោក។ ដោយយោងទៅតាមគេហទំព័ររបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក «ប្រទេសផ្សេងៗ ត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យក្លាយជាសមាជិក នៅពេល ដែល​ការ​ស្នើសុំ​របស់ពួកគេ ត្រូវបានទទួលការយល់ព្រមពីសភាអង្គការសុខភាពពិភពលោក ដោយការបោះឆ្នោតសម្លេងភាគច្រើន»។ អង្គការ​សុខភាព​ពិភពលោក មានសមាជិកសរុបទាំងអស់ ១៩៣ប្រទេស។
កិច្ចប្រជុំទូទៅនៃសភាអង្គការសុខភាពពិភពលោក ប្រព្រឹត្តទៅនៅ ខែឧសភា រៀងរាល់ឆ្នាំ។
បេសកកម្ម
រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានចែងថាវត្ថុបំណងរបស់វា “គឺការធ្វើឲ្យមនុស្សទាំងអស់ទទួលបាននូវកំរិតសុខភាពខ្ពស់បំផុតតាមដែលអាចធ្វើបាន។” កិច្ចការចំបងរបស់វាគឺការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជម្ងឺ ជាពិសេសជម្ងឺឆ្លងសំខាន់ៗ ហើយនិងការបង្កើនសុខភាពទូទៅរបស់ប្រជាជនទូទាំងពិភពលោក។
ការបង្កើត
អង្គការសុខភាពពិភពលោកគឺជាក្រសួងបង្កើតឡើងមុនគេបង្អស់ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់វាត្រូវបានចាប់ផ្ដើមអនុវត្តជាផ្លូវការនៅថ្ងៃសុខភាពពិភពលោកលើកទីមួយ (៧ មេសា ១៩៤៨) គឺនៅពេលដែលវាត្រូវបានសច្ចានុម័តនដោយរដ្ឋបុរសទី២៦។ មុនហេតុការណ៍នេះ ដំណើរការរបស់វា ក៏ដូចជាសកម្មភាពដែលនៅសល់របស់អង្គការសុខភាពសមាគមប្រជាជាតិ សុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ គណៈកម្មការស្ដីទី ក្រោយពីសន្និសីទស្ដីពីសុខភាពអន្តរជាតិ នៅក្នុងរដូវក្ដៅ ឆ្នាំ១៩៤៦។ ការផ្ទេរតំណែងនេះត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយដោយការកំណត់របស់សន្និបាតសាធារណៈ។ សេវាកម្មសិក្សារោគរាតត្បាតនៃ ការិយាល័យអន្តរជាតិផ្នែកសុខភាពសាធារណៈ (Office International d'Hygiène Publique) របស់ប្រទេសបារាំង ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងគណៈកម្មការស្ដីទីនៃអង្គការសុខភាពពិភពលោកនៅថ្ងៃទី ១ មករា ឆ្នាំ១៩៤៧។
ទំនួលខុសត្រូវបន្ថែម
បន្ថែមទៅលើបេសកកម្មដែលបានរៀបរាប់ខាងលើទាំងប៉ុន្មានរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិបានផ្ដល់បន្ទុកការងារជាច្រើនដល់អង្គការនេះ។ ជាឧទាហរណ៍ អនុសញ្ញាទោលស្ដីពីថ្នាំណាកូទីន និង អនុសញ្ញាស្ដីពីសារធាតុសាយកូត្រូពិច បានកោះហៅ អង្គការសុខភាពពិភពលោក ដើម្បីចេញផ្សាយនូវការប៉ាន់ប្រមាណផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ និង វិទ្យាសាស្ត្រ អំពីថ្នាំចិត្តសកម្ម ហើយនិងដើម្បីផ្ដល់ជាយោបល់ថាតើគួរត្រូវធ្វើនិយតកម្មយ៉ាងណាៗ។ តាមរបៀបវីរៈនេះ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានដើរតួជាអ្នកត្រួតពិនិត្យទៅលើគោលការណ៍ផលិតថ្នាំក្នុងស្រុក ដែលមានឈ្មោះថា គណៈកម្មការស្ដីពីថ្នាំណាកូទីន។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកក៏មានភារកិច្ចចងក្រងនូវកម្មវិធីដែលត្រូវបានគេយកលំនាំតាមយ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង គឺ ចំនែកថ្នាក់ជំងឺអន្តរជាតិ (ICD)។ កំណែទម្រង់ទី១០ របស់ ICD ដែលមានឈ្មោះមួយទៀតថា ICD-១០ ត្រូវបានចេញឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២ ហើយក៏អាចស្វែងរកបាននៅតាមវ៉ិបសាយរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោកដែរ។ កំណែទម្រង់ក្រោយៗមកទៀតត្រូវបានចងក្រងជាលិបិក្រម និង មានបោះពុម្ពចេញផ្សាយជាសៀវភៅ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក មិនអនុញ្ញាតឲ្យមានចំណែកថ្នាក់ព្រមៗគ្នានៅក្នុងតំបន់ពីរផ្សេងគ្នានោះទេ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកក៏បានចាត់ចែងបង្កើតគម្រូបញ្ជីឈ្មោះថ្នាំសំខាន់ៗ ដែលប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពនៅគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់គួរតែបើកឲ្យប្រើប្រាស់ដល់ប្រជាជនទូទៅ។ ដៃគូឯកជនរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោកមួយចំនួន