នរោត្ដម_ចន្ទរង្សី
ប្រវត្តិ​ទ្រង់​នរោត្តម ចន្ទរង្សី
អ្នក​អង្គ​ម្ចាស់​ នរោត្តម ចន្ទរង្សី បាន​ប្រសូត​នៅ​ឆ្នាំ ១៩២៦ ត្រូវ​នឹង​ឆ្នាំខាល​នៅ​ក្នុង​ស្ថានភាព​មួយ  ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​ស្ថិតនៅ​ក្រោម​នឹម​អាណានិគម​បារាំងសែស​។  បិតា​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះនាម​ថា  ​ព្រះអង្គម្ចាស់​ចន្ទលេខា  ហៅ​ព្រះអង្គម្ចាស់​តូ  ដែល​ត្រូវ​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះបាទ​នរោត្តម ជាមួយ​នឹង​អ្នកម្នាង​តាត​។  ទ្រង់​មាន​ប្អូនស្រី​រួម​ផ្ទៃ​ម្នាក់​ឈ្មោះ​អ្នកអង្គម្ចាស់​ង៉ែត។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​ប្រឡូក​ក្នុង​ជីវភាព​នយោបាយ​ដំបូង នៅ​មាន​វត្តមាន​ជប៉ុន​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា  ​កំឡុង​ពាក់កណ្ដាល​ចុងក្រោយ​នៃ​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​ ១៩៤០​។  ព្រះ​អង្គ​បាន​ចូល​រួម​ជា​សមាជិក​ក្នុង“ទាហាន​ស្ម័គ្រចិត្ត”  ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​  ក្រោម​ការ​ឧបត្ថម្ភ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​យោធា​ជប៉ុន​។  នៅ​ថ្ងៃ ​៩ មីនា ឆ្នាំ ១៩៤៥  ជប៉ុន​បាន​ចាប់ខ្លួន​កងទ័ព  អ្នក​រដ្ឋការ  និង​ជនស៊ីវិល​បារាំង  ហើយ​បី​ថ្ងៃ​ក្រោយមក  ពួកគេ​បាន​ជួយ​ជំរុញ​ឱ្យ​សម្ដេច ​នរោត្ដម សីហនុ ប្រកាស​ឯករាជ្យ​កម្ពុជា​។  វាសនា​ជប៉ុន​នៅ​លើ​ទឹកដី​កម្ពុជា​មិន​មាន​រយៈពេល​វែង​ឡើយ  ដោយ​សារ​ឥទ្ធិពល​របស់​ពួកគេ​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​ក្រោយពេល​គេ​ចាញ់​សង្គ្រាមលោក​លើក​ទី ​២​។  បារាំង​ក៏​បាន​វិល​ត្រលប់​មក​កាន់​ទឹកដី​កម្ពុជា​វិញ  ដែល​ជាហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នក​ទាំងឡាយ​ណា​បាន​ធ្វើ​សហប្រតិបត្តិការ​ជាមួយ​ជប៉ុន  ដូចជា “ក្រុម​ទាហាន​ស្ម័គ្រចិត្ត” ជា​ដើម​  មាន​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​​បារាំង​ចាប់​ខ្លួន។ “ក្រុមទាហាន​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត” ត្រូវ​រំសាយ​ខ្លួន​ជា​ស្វ័យប្រវត្តិ​។ ចំណែក​​ទ្រង់​ចន្ទរង្សី ក៏​បាន​គេច​ចេញទៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង  ដែល​កាលនោះ​ជា​ទឹកដី​ស្ថិតនៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ថៃ​។  នៅ​​ទី​នោះ  ទ្រង់​បាន​ចូលរួម​ជាមួយ​ចលនា​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ  ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ដោយ​លោក ប៉ុក គុណ និង​លោក រស់ យឿន រួច​ទៅ​ហើយ​។  គេ​បាន​ឱ្យ​ទ្រង់​កាន់​តំណែង​ជា​មេបញ្ជាការ​កងវរសេនាតូច​។  ពួក​គេ​បាន​ធ្វើ​សកម្មភាព​​ផ្សេងៗ​ ក្រោម​ការ​ជួយ​គាំទ្រ​ពី​ថៃ  រហូត​ដល់​ពេល​ដែល​ខេត្ត​បាត់ដំបង​ត្រូវ​ផ្ទេរ​មក​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​។  ក្រុម​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​រត់​គេច​​ទៅ​​ក្រុង​បាងកក​។  នៅចន្លោះ​ខែ​​តុលា និង​ខែ​វិច្ឆិកា  ពួក​មេ​ខ្មែរឥស្សរៈ​ទាំងឡាយ​  នាំ​គ្នា​ប្រជុំ​មួយ​  ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ ប៉ុក គុណ​។  ក្រោយ​ការពិភាក្សា​ដ៏​ល្អិតល្អន់​រវាង​មេ​ដឹក​នាំ​​ល្បីៗ  ដូច​ជា ហូល​វង្ស អានុភាព,  ដាប ឈួន,  កៅ តក់,  ស៊ីវ ហេង,  ហែម សាវាង,  តំណាង​មកពី​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ  និង​ពួក​យៀក​មិញ,  សេចក្ដី​សម្រេច​ចំនួន​បួន​ត្រូវ​បាន​​អនុម័ត​។ តាម​រយៈ​សេចក្ដី​សម្រេច​ទី ​៣ ទ្រង់​ចន្ទរង្សី និង ប៉ុក គុណ ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ជូន​ឱ្យ​ទៅ​បាងកក  ​ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​តំណាង​អន្តរជាតិ​របស់​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ និង​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ផ្នែក​ទំនាក់​ទំនង​​ជាមួយ​​អាជ្ញាធរ​​ថៃ និង​ពួក​យៀក​មិញ​។  ទន្ទឹម​នឹង​នេះ  តាម​រយៈ​សេចក្ដី​សម្រេច​ទី​ ៤  ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​គេ​តែង​តាំង​ជា​តំណាង និង​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ក្រុម​រាជវង្សានុវង្ស  ​ដែល​ប្រឆាំង​​នឹង​​បារាំង។  អង្គ​ប្រជុំ​សម្រេច​ថា  ​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ត្រូវ​ពង្រីក​សកម្មភាព​សង្គ្រាម​ទ័ពព្រៃ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា  ​ឱ្យ​បាន​គ្រប់​ច្រកល្ហក​ក្នុងពេលឆាប់ៗ និង​ប្រកាស​ឱ្យ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​​ឯករាជ​​នៃ​ចលនា​ខ្មែរឥស្សរៈ  ​ដែល​នឹង​បណ្ដេញ​បារាំង និង​សម្ដេច​សីហនុ  ដោយ​រក្សា​សមាជិក​រាជវង្ស​ណា​មួយ​អង្គ​ជា​និមិត្តរូប​  គឺ​ ទ្រង់​ចន្ទរង្សី។ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​រដ្ឋាភិបាល​លោក ព្រីឌី ផាណុមយ៉ុង (ប្រីតី ភ្នំយង្គ) កាន់​កាប់​អំណាច​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ ពួក​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​គាំទ្រ​ជាច្រើន​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​។  ប៉ុន្តែ សកម្មភាព​របស់​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់  ក្រោយ​មាន “ពលប្រហារ” មួយ​នៅ​ទីក្រុង​បាងកក  ​នា​​ថ្ងៃ​ទី​ ៧ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៧​។  រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​បាន​សម្រេច​បញ្ឈប់ និង​ចាប់ខ្លួន​បណ្ដា​មេ​ដឹក​នាំ​ខ្មែរឥស្សរៈ​ទាំងឡាយ​។  ចំណែក​ព្រះអង្គម្ចាស់​ចន្ទរង្សី បម្រុង​តែ​នឹង​រត់​ទៅ​ហើយ  តែ​សំណាង​ល្អ  ​ទ្រង់​ត្រូវ​បាន ប៉ុក គុណ ធានា និង​រា​រាំង​មិន​ឱ្យ​គេ​ចាប់ខ្លួន​ទ្រង់​ទេ។  នៅ​ចន្លោះ​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៧ និង​ដើម​ឆ្នាំ ១៩៤៨  ទ្រង់​ចន្ទរង្សី និង​បណ្ដា​មេ​ដឹក​នាំ​ខ្មែរឥស្សរៈ​ដទៃ​ទៀត  ​រួម​មាន ហែម សាវាង,  ម៉ី ផូ,  ស៊ីវ ហេង  និង កៅ តក់​ ជា​ដើម  បាន​រត់គេច​មក​ទឹកដី​កម្ពុជា​វិញ​។  ទ្រង់​ចន្ទរង្សី​បាន​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ជាមួយ​ពួក​យៀក​មិញ  ព្រោះ​ពួកគេ​បាន​ចោទប្រកាន់​ថា​  ទ្រង់​គឺជា​ពួក​សក្ដិភូមិ​ប្រតិកិរិយា​។  ដូចនេះ  ទ្រង់​​ក៏​បាន​បង្កើត​ក្រុម​ឥស្សរៈ​មួយ​ដោយខ្លួនឯង  ដែល​ប្រតិបត្តិការ​នៅ​ភាគ​ខាងត្បូង​នៃ​ខេត្ត​បាត់ដំបង  ដំណាល​ពេល​ដែល​មេដឹកនាំ​ឥស្សរៈ​ដទៃ​ទៀត​  ដូចជា លាវ កែវមុនី និង កៅ តក់ បាន​រួម​សហការ​គ្នា​នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​ខេត្ត​បាត់ដំបង និង​ខេត្ត​សៀមរាប​។  ទ្រង់​បាន​ផ្ដាច់​ខ្លួន​ចេញពី “គណៈកម្មាធិការ​រួបរួម​ជាតិ”  ដោយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ចលនា​របស់​ទ្រង់​​ថា ចលនា​ឆ្ពោះ​ទៅ “​មាគ៌ា​សន្តិភាព”​។  ចលនា​នេះ​​មាន​ទស្សនៈ​ផ្ទុយពី​ទ្រឹស្ដី​កុម្មុយនិស្ត  ហើយ​លើក​តម្កើង​ការ​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស​។  ក្រុម​របស់​ទ្រង់​បាន​ធ្វើ​ប្រតិបត្តិការ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់  ​និង​ពង្រីក​ដែនដី​ត្រួតត្រា​បន្តិច​ម្តងៗ រហូតដល់​ទឹកដី​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ​។