cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ម៉ារាហ្វ អាមីន
ម៉ារាហ្វ អាមីន (Ma'ruf Amin)កើតថ្ងៃទី ១១ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៣គឺជាអ្នកនយោបាយ របស់ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ជា បព្វជិតអ៊ីស្លាមសាសនានិងជា សាស្ត្រាចារ្យ រូបលោកជាអនុប្រធានាធិបតីទី ១៣ របស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបច្ចុប្បន្ន ។ គាត់មានអាយុជិត៧៧ ឆ្នាំ នៅពេលចូលកាន់តំណែង។ គាត់គឺជាអនុប្រធានាធិបតីដែលមានវ័យចំណាស់បំផុតដែលមិនធ្លាប់ស្បថចូលកាន់តំណែង ។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៨ ប្រធានាធិបតី ចូកូ វីដូដូ បានប្រកាសថា លោក ម៉ារាហ្វ អាមីន និងក្លាយជាគូប្រជែងគាត់ក្នុង ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូណេស៊ីឆ្នាំ ២០១៩ ។
ប្រាសាទត្រពាំងប្រាសាទ
ប្រពពទី១: ចេញពីទីរួមខេត្តឧត្តរមានជ័យ ឆ្លងកាត់ស្រុកអន្លង់វែង ឆ្ពោះទៅស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ មានចម្ងាយសរុប ១១៣គីឡូម៉ែត្រ ស្ថិតក្នុងភូមិត្រពាំងប្រាសាទ ឃុំត្រពាំងប្រាសាទ ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដែលមានចម្ងាយ ៥០០ម៉ែត្រ ខាងជើងរង្វង់មូលទីរួមស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ។
ប្រាសាទនេះបែរមុខទៅទិសខាងកើតមានតួប៉មបី ប្រាសាទមានប្លង់រាងបួនជ្រុងស្មើដែលធ្វើពីឥដ្ឋរត់ជាជួរពីជើងទៅត្បូង។ មានស៊ុមទ្វារពីរ នៅផ្នែកខាងលិចនៃតួប៉មកណ្ដាលធ្វើពីថ្មភក់ និងទ្វារបីទៀតជាទ្វារបញ្ឆោតដែលធ្វើអំពីឥដ្ឋ។ តួប៉មទាំងនេះសង់នៅលើខឿនតែមួយធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀមរួមទាំងកំពែងចតុកោណកែងធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម។
ប្រាសាទនេះកសាងឡើងមុនសម័យអង្គរហើយឧទ្ទិសចំពោះព្រះសិវៈ។ ប្រភពទី២: កាលពីឆ្នាំ២០០៩ លោកបណ្ឌិត ផុន កសិកា បានដឹកនាំមន្ត្រីស្រាវជ្រាវផ្នែក បុរាណវិទ្យា នៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវនៅប្រាសាទ ត្រពាំងប្រាសាទ ដែលស្ថិតក្នុងភូមិត្រពាំងប្រាសាទ ឃុំត្រពាំងប្រាសាទ ស្រុកត្រពាំងប្រាសាទ ខេត្ដឧត្ដរមានជ័យ គឺស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយជួរភ្នំដងរែក។ លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា ប្រាសាទត្រពាំងប្រាសាទជាបណ្ដុំប្រាសាទពីរ ខណ្ឌ័ដាច់ដោយផ្លូវលំមួយខ្សែផ្ជាប់ពីវត្ដត្រពាំងប្រាសាទ ទៅទីប្រជុំជន។ យើងសន្មតហៅឈ្មោះប្រាសាទទាំងពីរ គឺប្រាសាទខាងត្បូងផ្លូវ និងប្រាសាទខាងជើងផ្លូវ ដែលមានត្រពាំងនៅចំពីមុខប្រាសាទ។ ត្រពាំងនៃប្រាសាទខាងត្បូងមានប្រវែង ៨៥០ ម៉ែត្រ និង ទទឹង ១៨០ ម៉ែត្រ។ តាមរយៈការសិក្សាសង្កេតរយៈពេលខ្លី ប្រាសាទទាំងពីរកសាងក្នុងរចនាប័ទ្មខុសគ្នា ប៉ុន្តែក្នុងសម័យអង្គរដូចគ្នា។ ប្រាសាទត្រពាំងប្រាសាទខាងត្បូងប្រហែលសាងសង់នៅក្នុងសតវត្សទី១០ ក្នុងរចនាបថកោះកេរ និង ប្រែរូប។ ចំណែក ប្រាសាទត្រពំាងប្រាសាទខាងជើងវិញមានរូបរាង និងប្លង់ដូចគ្នានឹងមន្ទីរពេទ្យរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលព្រះអង្គបានកសាងនៅតាមផ្លូវបុរាណក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ។ ដូច្នេះ ប្រាសាទត្រពាំងប្រាសាទខាងជើងប្រហែលសង់ក្នុងសតវត្សទី១៣ ក្នុងរាជរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។
វារ:វ័នបត
នៅ​ពេល​ចូល​ថ្ងៃទី​​ ២ នៃ​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ គេ​ហៅ​ថ្ងៃ​នោះ ថា​ជា វារៈវ័នបត ប្រជាជន​​នាំ​គ្នា​ទៅ​វត្ដ​អារាម​ដើម្បី​យក ចង្ហាន់ នំចំណី ផ្លែឈើ ​ ទៅ​ប្រគេន​ព្រះសង្ឃ ។ លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត ក៏​មាន​ការ​រៀបចំ​លេង​ល្បែង​ប្រជាប្រិយ ដូចជា៖ ចោលឈូង បោះអង្គញ់ លាក់កន្សែង និង​មាន​ការ​ច្រៀង​រាំ​​បទ​ចម្រៀង​ប្រពៃណី ផង​ដែរ នៅ​តាម​វត្ដ​អារាម និង តាម​បណ្ដា​តំបន់​នានា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ។
អាលប៊ុម ២x៥
ពិភពក្រុមតន្ត្រីតូច (អង់គ្លេស:  ) (SWSB) បានចេញនៅអាលប៊ុមទី១ អាលប៊ុម ២x៥ ដែលមានបទចម្រៀងដូចជា ៖
ផ្ទះស្នាក់សហគមន៍
ផ្ទះស្នាក់សហគមន៍គឺសំដៅផ្ទះរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន ដែលបានរៀបចំយ៉ាងមានរបៀបរៀបរយក្នុងការដាក់បម្រើភ្ញៀវទេសចរក្នុងការស្នាក់នៅក្នុងអំឡុងភ្ញៀបទេសចរមកទស្សនាកម្សន្តនៅក្នុងតំបន់សហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ណាមូយ។ ការស្នាក់នៅទៀតសោតគឺមានទិសដៅសំខាន់ក្នុងការផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងភ្ញៀវទេសចរ និងម្ចាស់ផ្ទះសហគមន៍ផ្ទាល់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍ល្អផ្សេងៗ វប្បធម៌ ប្រពៃណី និងចូលរួមក្នុងសកម្មភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន ។
វត្តទឹកអប់
វត្តទឹកអប់ (វៀតណាម៖ Chùa Hương, Chữ Hán៖ 香寺)គឺ​ជា​ ប្រាសាទ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា និង​ទីសក្ការៈ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ថ្មកំបោរ ហឿង ធីច(Hương Tích) ភ្នំ។វាជាកន្លែងនៃពិធីបុណ្យសាសនា ដែលទាក់ទាញអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាជាច្រើនមកពីទូទាំង ប្រទេសវៀតណាម។ចំណុចកណ្តាលនៃប្រាសាទហឿង (Hương) ស្ថិតនៅក្នុងឃុំ ហឿង សុន (Hương Sơn )ស្រុក Mỹ Đức អតីតខេត្ត ហា ថាយ (Hà Tây) (បច្ចុប្បន្នជាទីក្រុងហាណូយ)។ ចំណុចកណ្តាលនៃអគារនេះគឺប្រាសាទទឹកអប់ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Chua Trong (ប្រាសាទខាងក្នុង) ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងរូងភ្នំ Hương Tích។
ផលិតផលទេសចរណ៍
ផលិតផលទេសចរណ៍គឺជាការដាក់បញ្ចូលគ្នារវាងភាពទាក់ទាញទេសចរណ៍ និងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍នៅក្នុងតំបន់ទេសចរណ៍ណាមួយ ដែលអាចរៀបចំ និងបង្កើតជាធនធានផលិតផល និងសេវាកម្មទេសចរណ៍បាន។ នៅក្នុងនោះភាពទាក់ទាញទេសចរណ៍រួមមានដូចជា តំបន់ធម្មជាតិ វប្បធម៌ ប្រពៃណី ប្រវត្តិសាស្ត្រ ទីតាំងវប្បធម៌ផ្សេងៗជាដើម។ ចំពោះឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍គឺសំដៅលើសេវាកម្មទេសចរណ៍ ភ្នាក់ងារការីទេសចរណ៍ មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូល សេវាកម្មម្ហូបអាហារ ភេសជ្ជៈ​ និងហាងទំនិញផ្សេងៗនៅក្នុងតំបន់សហគមន៍អេកូទេសចរន៍ ។
ទេសចរណ៍សហគមន៍
ទេសចរណ៍សហគមន៍គឺសំដៅលើការទំនាក់ទំនងរវាងភ្ញៀវទេសចរ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានតាមរយៈដំណើរកម្សាន្តទៅកាន់តំបន់ណាមួយ ដែលកំណត់យកប្រជាជន និងធនធានសក្តានុពលផ្សេងៗនៅក្នុងសហគមន៍ជាកត្តាទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់ ។ ទេសចរណ៍សហគមន៍គឺជាប្រភេទទេសចរណ៍ ដែលសហគមន៍មូលដ្ឋានជាអ្នកគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ ដើម្បីជំរុញដល់ការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ដោយធ្វើការអន្តរកម្មរវាងសហគមន៍មូលដ្ឋានជាមួយភ្ញៀវទេសចរប្រកបដោយសុខមាលភាព និងសាមគ្គីភាពនៅក្នុងសហគមន៍ ។ ទេសចរណ៍សហគមន៍គឺជាអន្តរកម្មទំនាក់ទំនងដ៏មាអត្ថន័យរវាងភ្ញៀវទេសចរ និងម្ចាស់ស្រុកដោយបានបង្កើតផលប្រយោជន៍ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងអភិរក្សាបរិស្ថាន និងសហគមន៍មូលដ្ឋានផ្ទាល់ ។ ទេសចរណ៍សហគមន៍គឺជាប្រភេទទេសចរណ៍ ដែលមានការគិតគូរអំពីនិរន្តរភាពផ្នែកបរិស្ថាន សង្គម សេដ្ឋកិច្ច​ និងវប្បធម៌ជាចម្បង។ ជាគោលការណ៍រួមប្រជាជនមូលដ្ឋានជាអ្នកគ្រប់គ្រង និងទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់តាមរយៈការជំរុញ និងបង្កើនការយល់ដឹងពីទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីការរស់នៅរបស់សហគមន៍ ។ អេកូទេសចរណ៍គឺជាដំណើរកម្សាន្តមួយប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ លើការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ និងលើកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដែលមានគោលបំណងសំខាន់ក្នុងការសិក្សាស្វែងយល់ពីសម្បត្តិធនធានធម្មជាតិ វប្បធម៌ ប្រពៃណី ទនៀមទម្លាប់របស់សហគមន៍ផ្ទាល់ ។
ខេត្ត
ខេត្ត គឺជាផ្នែករដ្ឋបាលក្នុងប្រទេស ឬ រដ្ឋ ។ ភាគផែនដីដែលបែងជាអន្លើៗ មានប្រជុំស្រុកច្រើនដោយរដ្ឋបាលបញ្ញត្តិ ។
ការពិភាក្សា
អាន
មើល​ប្រវត្តិ
តាមដាន
បន្ថែមទៀត
កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី ។ រាជធានីភ្នំពេញមិនមែនជាខេត្តទេ តែជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេស ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាខេត្ត ដោយហេតុថាវាត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្នុងកម្រិតដូចគ្នាទៅនឹងខេត្ត ២៤ ទៀតដែរ។ ឈ្មោះនៃខេត្តដូចគ្នាទៅនឹងក្រុង(ទីរួមខេត្ត) លើកលែងតែ បន្ទាយមានជ័យ កណ្ដាល ឧត្តរមានជ័យ រតនគីរី កោះកុង កំពង់ធំ តាកែវ និង កំពង់ស្ពឺចេញ។
ភ្នំពេញមានសន្ទភាព និង ប្រជាជនខ្ពស់បំផុត។ ខេត្តដែលមានផ្ទៃក្រឡាធំបំផុតគឺខេត្តមណ្ឌលគីរី ហើយនិងតូចបំផុតគឺខេត្តកែប។ កែបមានអត្រាប្រជាជនទាបបំផុត ស្របពេលដែលមណ្ឌលគីរីមានសន្ទភាពប្រជាជនទាបបំផុតដែរ (ស្ដែងតាមរយៈជំរឿនឆ្នាំ ២០០០)។
កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១៥៩ ស្រុក។ ខណ្ឌ១២មានតែនៅភ្នំពេញទេ។ ចំនួនស្រុកក្នុងខេត្តនីមួយៗមានខុសៗគ្នា ចាប់ពីពីរក្នុងខេត្តតូចៗបំផុតរហូតដល់១៤ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តបាត់ដំបង។ ខេត្តនីមួយៗត្រូវមានតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយផងដែរ ហៅថាក្រុង (ទីរួមខេត្ត) លើកលែងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងខេត្តស្វាយរៀង មានក្រុងពីរ ដែលមួយជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេស និងមួយទៀតជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស។ កម្រិតបំណែងចែកតទៅទៀតគឺ ឃុំ, សង្កាត់ និង ចុងក្រោយបង្អស់ ភូមិ។ នៅភ្នំពេញគ្មាន ឃុំ ទេ។
Arms of Cambodia.svg
តាកែវ
កំពង់ចាមArms of Cambodia.svg
បាត់ដំបង
ប៉ៃលិន
កណ្ដាល
កំពង់ស្ពឺ
កំពត
កំពង់ឆ្នាំង
មណ្ឌលគីរីArms of Cambodia.svg
ស្ទឹងត្រែងArms of Cambodia.svg
រតនគីរីArms of Cambodia.svg
ព្រះវិហារArms of Cambodia.svg
ព្រះសីហនុArms of Cambodia.svg ភ្នំពេញArms of Cambodia.svg
បន្ទាយមានជ័យ
សៀមរាប
ឧត្តរមានជ័យ
ក្រចេះArms of Cambodia.svg ពោធិ៍សាត់Arms of Cambodia.svg
ត្បូងឃ្មុំArms of Cambodia.svg
កំពង់ធំArms of Cambodia.svg
កោះកុង
Cambodia, administrative divisions - km - colored.svg
លរ. ឡាតាំង	អក្សរកាត់	ឈ្មោះ	អក្សរកាត់ខ្មែរ	ទីរួមខេត្ត-រាជធានី
(អាសនៈ)	អក្សរកាត់ខ្មែរ	ប្រជាជន (ជំរឿន ២០០៨)	ផ្ទៃក្រឡា (គម២)	សន្ទភាព	អបអ
១	Phnom Penh	PP	ភ្នំពេញ	ភព	ដូនពេញ	ដព	១៣២៧៦១៥	២៩០	៦៣៨	KH-12
២	Banteay Meanchey	BMC	បន្ទាយមានជ័យ	បជ	សិរីសោភ័ណ	៦៧៧៨៧២	៦៦៧៩	១០២	KH-01
៣	Battambang	BB	បាត់ដំបង	បប	បាត់ដំបង	១០៥៨១៧៤	១១៧០២	៨៩	KH-02
៤	Kampong Cham	KC	កំពង់ចាម	កច	កំពង់ចាម	៩២៥៩៩២			KH-03
៥	Kampong Chhnang	KCH	កំពង់ឆ្នាំង	កឆ	កំពង់ឆ្នាំង	៤៧២៣៤១	៥៥២១	៨៦	KH-04
៦	Kampong Speu	KS	កំពង់ស្ពឺ	កស	ច្បារមន	៧១៦៩៤៤	៧០១៧	១០២	KH-05
៧	Kampong Thom	KT	កំពង់ធំ	កធ	ស្ទឹងសែន	៦៣១៤០៩	១៣៨១៤	៥១	KH-06
៨	Kampot	KP	កំពត	កព	កំពត	៥៨៥៨៥០	៤៨៧៣	១២០	KH-07
៩	Kandal	KD	កណ្ដាល	កណ	តាខ្មៅ	១២៦៥២៨០	៣៥៦៨	៣៥៥	KH-08
១០	Koh Kong	KK	កោះកុង	កក	ខេមរភូមិន្ទ	១១៧៤៨១	១១១៦០	១២	KH-09
១១	Kep	KEP	កែប	កែប	កែប	៣៥៧៥៣	៣៣៦	១២០	KH-23
១២	Kratié	KRC	ក្រចេះ	ក្រច	ក្រចេះ	៣១៩២១៧	១១០៩៤	២៩	KH-10
១៣	Mondulkiri	MK	មណ្ឌលគីរី	មគ	សែនមនោរម្យ	៦១១០៧	១៤២៨៨	៤	KH-11
១៤	Oddar Meanchey	OMC	ឧត្តរមានជ័យ	ឧជ	សំរោង	១៨៥៨១៩	៦១៥៨	៣០	KH-22
១៥	Pailin	PL	ប៉ៃលិន	បល	ប៉ៃលិន	៧០៤៨៦	៨០៣	៨៨	KH-24
១៦	Preah Sihanouk	SN	ព្រះសីហនុ	សន	ព្រះសីហនុ	២២១៣៩៦	៨៦៨	២៣០	KH-18
១៧	Preah Vihear	PV	ព្រះវិហារ	ពវ	ព្រះវិហារ	១៧១១៣៩	១៣៧៨៨	១២	KH-13
១៨	Pursat	PS	ពោធិ៍សាត់	ពស	ពោធិ៍សាត់	៣៩៧១៦១	១២៦៩២	៣១	KH-15
១៩	Prey Veng	PRV	ព្រៃវែង	ព្រវ	ព្រៃវែង	៩៤៧៣៧២	៤៨៨៣	១៩៤	KH-14
២០	Ratanakiri	RK	រតនគីរី	រគ	បានលុង	១៥០៤៦៦	១០៧៨២	១៤	KH-16
២១	Siem Reap	SR	សៀមរាប	សរ	សៀមរាប
រដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្តនីមួយៗត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមប្រឹក្សាតាមរយៈការបោះឆ្នោតអសកលពីក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ ដែលឲ្យឈ្មោះថា ក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត។ ក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្តគឺជាតំណាងប្រជាពលរដ្ឋក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរាជធានី ខេត្ត។ គណៈអភិបាលរាជធានី ខេត្តត្រូវ តែងតាំងដោយព្រះរាជក្រឹត្យ តាមរសំណើពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ គណៈអភិបាលរាជធានី ខេត្តត្រូវមានអភិបាលមួយរូបមាននាទីដឹកនាំរួម និងអភិបាលរង(តាមការកំណត់របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ) ជាជំនួយការដឹកនាំអភិបាលលើជំនាញ វិស័យនានាក្នុងរាជធានី ខេត្ត។
រដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្តនីមួយៗត្រូវបង្កើតឲ្យមានគណៈកម្មាធិការ តាមលក្ខខ័ណ្ឌនៃច្បាប់ ដើម្បីធានាការអភិវឌ្ឍន៍តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ។ ដើម្បីសម្របសម្រួលលើវិស័យ ជំនាញ ក៏ត្រូវឲ្យមានការបង្កើតគណៈបញ្ជាការឯកភាពរាជធានី ខេត្ត មានសមាសភាពពីមន្ទីរ អង្គភាពនានាទាំងអស់ក្នុងដែនរាជធានី ខេត្តសាមីដែលអភិបាលរាជធានី ខេត្តជាប្រធាន។
ស្រីស្វាងវង្ស
ស្រីស្វាងវង្ស (ឡាវ ເຈົ້າມະຫາຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງ) (១៤ កក្កដា ១៨៨៥ - ២៩ តុលា ១៩៥៩) គឺជាស្តេចនៃ នគរ ហ្លួងព្រះបាំង ហើយក្រោយមកជា ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៨ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩០៤ រហូតដល់ទ្រង់បានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩៥៩ ។
ប្រវត្តិ
ព្រះអង្គជាអ្នកបានស្នងរាជ្យបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ជាស្តេច ហ្លួងព្រះបាង បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់បិតារបស់ទ្រង់នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩០៤។ ហ្លួងព្រះបាងគឺជាអាណាព្យាបាលបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនបារាំង។ ព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជ្យនៅឯព្រះបរមរាជវាំងចាស់ហ្លួងព្រះបាងថ្ងៃទី ១៥ ខែមេសាឆ្នាំ ១៩០៤ ហើយត្រូវបានគ្រងរាជ្យជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩០៥។ ក្នុងកំឡុងពេលដំបូងនៃរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គជនជាតិបារាំងបានសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងដ៏ល្អឆើតឆាយមួយសម្រាប់ព្រះអង្គគឺ ព្រះបរមរាជវាំងហ្លួងព្រះបាង សម្រាប់ការប្រើប្រាស់លំនៅដ្ឋានគង់នៅអចិន្ត្រៃយរបស់ទ្រង់។ នៅក្រោមអាណាចក្ររបស់ទ្រង់ ទ្រង់បានរួបរួម ខេត្ត ហួ ផាន់ ឆ្នាំ១៩៣១ហួហ្កាង ខ្វែងជើងខ្វែង និង វៀងចន្ទន៍ ឆ្នាំ ១៩៤២ ចំប៉ាសក្ត័ និងខេត្តបលិខាំសៃឆ្នាំ ១៩៤៦
ហោវ៉ៃ
រូបភាពតូច ហោវ៉ៃ (ភាសាអង់គ្លេស÷ Huawei) គឺជាសាជីវកម្មបច្ចេកវិទ្យាពហុជាតិសាសន៍របស់ចិន ដែលមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ ទីក្រុងសេជាំង ខេត្តក្វាងទុង ប្រទេសចិន។  វារចនា អភិវឌ្ឍ និងលក់ឧបករណ៍ទូរគមនាគមន៍ គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក និងឧបករណ៍ឆ្លាតវៃផ្សេងៗ។  ក្រុមហ៊ុន ហោវ៉ៃ ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាអ្នកវិនិយោគ R&D ធំជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោកដោយមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវរួមសហភាពអឺរ៉ុប (JRC) នៅក្នុងតារាងពិន្ទុវិនិយោគ R&D ឧស្សាហកម្មសហភាពអឺរ៉ុបឆ្នាំ 2021 និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី 5 នៅលើពិភពលោកក្នុងប៉ាតង់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក សាជីវកម្មនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1987 ដោយ រ៉េន ជេងហ្វី ដែលជាអតីតប្រធានកងវរសេនាធំរងនៅក្នុងកងទ័ពរំដោះប្រជាជន។  ដំបូងឡើយផ្តោតលើការផលិតឧបករណ៍ប្តូរទូរស័ព្ទ ក្រុមហ៊ុន ហោវ៉ៃ បានពង្រីកអាជីវកម្មរបស់ខ្លួនដើម្បីរួមបញ្ចូលការកសាងបណ្តាញទូរគមនាគមន៍ ការផ្តល់សេវាប្រតិបត្តិការ និងប្រឹក្សាយោបល់ និងឧបករណ៍ដល់សហគ្រាសក្នុង និងក្រៅប្រទេសចិន និងការផលិតឧបករណ៍ទំនាក់ទំនងសម្រាប់ទីផ្សារអ្នកប្រើប្រាស់។  ក្រុមហ៊ុន ហោវ៉ៃ មានបុគ្គលិកជាង 194,000 គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ 2019។
ព្រះរាជដំណាក់
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ព្រះរាជដំណាក់ គឺជាវីឡារាជវាំង ដែលមានទីតាំងនៅខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា ។ ព្រះរាជដំណាក់ គឺជាកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នៅពេលទ្រង់យាងមកខេត្តសៀមរាប។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
យោងតាមមន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប វីឡានេះត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ១៩០៤
ក្នុងសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង វីឡានេះបានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់អតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម សីហនុ ដែលត្រូវបានគេនិយាយថាបានប្រើព្រះរាជដំណាក់ដើម្បីធ្វើផែនការ និងចាប់ផ្តើមការដេញថ្លៃរបស់ព្រះអង្គដើម្បីឯករាជ្យ របស់ប្រទេសកម្ពុជាពីប្រទេសបារាំង ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០។
ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ផ្ទះវីឡានេះ ត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រនរោត្តមសីហនុ ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗ ជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាព ចំពេលមានការវិវឌ្ឍន៍នយោបាយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា រួមទាំងការជួបជាមួយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម រណឫទ្ធិ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង លោក សម រង្ស៊ី និងអ្នកការទូតបរទេស។
កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៧ ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី បានទទួលស្វាគមន៍តារាសម្ដែង អែនជេលីណា ចូលី និងក្រុមគ្រួសារ នៅគេហដ្ឋាន។ ចូលី នៅឯខេត្តសៀមរាប នៅពេលសម្រាប់ការបញ្ចាំងលើកដំបូងលើពិភពលោកនៃរឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ ដែលនាងបានធ្វើជាអ្នកដឹកនាំរឿង និង សីហមុនី ជាអ្នកឧបត្ថម្ភភាពយន្ត។
នៅយប់ថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ ដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនី ដែលបានធ្វើឱ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំង ពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នា ដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ទោះបីជាអគារលំនៅដ្ឋានធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់។   មន្ត្រី​បាន​សន្យា​ថា​នឹង​កសាង​រចនាសម្ព័ន្ធ​ឡើង​វិញ​ដោយ​ការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ហើយ​។
ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន
ក្រៅពីជាលំនៅឋានបន្ទាប់បន្សំផ្លូវការរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ វីឡាក៏ជាទីតាំងក្នុងស្រុក និងជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរណ៍ញឹកញាប់ក្នុងក្រុង សៀមរាប ទោះបីមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គេអាចមើលបានពីខាងក្រៅ និង សួនច្បារឯករាជ្យ នៅជាប់គ្នាជាសាធារណៈ នៅក្បែរ រូបសំណាកព្រះមហាក្សត្រ និង ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម ដែលជាទីគោរពសក្ការៈក្នុងស្រុក និងសាសនា។
ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី
​ ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី (goddess Brahmaniब्रह्माणी देवी) ឬ  ព្រះព្រហ្មមី  (goddess Brahmiब्राह्मी देवी) គឺ  តេបធីតានៃ ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា, ព្រះនាង គឺ ទេវតាទេពភេទស្ត្រីរក្សាពិភពលោកក្នុង​នៅសកលលោក.៕ ព្រះនាងគឺជា ទេពធីតាម្តាយទាំង៧របស់សក្តិនិកាយ. , ព្រះនាងគឺជា ​អវតារព្រះ​ម៉ែ​សរស្វតី ទេពជាយាក្នុងព្រះព្រហ្ម.។ ៚
ពញាកែវ
​
ប្រវត្តិ
លុះដល់មកឆ្នាំមមែ ឯកស័ក ព្រះចៅបរមរាជា ត្រាស់ឲ្យព្រះឥន្ទរាជា ជារាជបុត្រធ្វើជាមេទ័ពមុខលើកមកលុកលុយមហានគរ (ស្រុកខ្មែរ)។ ព្រះអង្គឯង ធ្វើជាមេទ័ពហ្លួង លើកទ័ពធំ ព្រមដោយសេនា ពល សេះ ដំរី យាត្រាប្រាបប្រាមស្រុកខ្មែរ តាមរយៈផ្លូវ ចូលមកដល់ក្រុងមហានគរ។ លុះមកដល់មហានគរកម្ពុជាហើយ ព្រះចៅបរមរាជា ក៏បញ្ជាទ័ព ឲ្យចូលចោមវាយបន្ទាយគ្រប់ទិស ឥតបង្អែបង្អង់ឡើយ។ ព្រះបាទធម្មាសោករាជ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា បានទ្រង់ជ្រាប ថាទ័ពសៀមលើកមកចោម ក្រុងមហានគរគ្រប់ទិសហើយ ទ្រង់ក៏ចាត់ពល ឲ្យឡើងរក្សាទីបន្ទាយ ឲ្យពញាកែវ ជានាយកងទ័ព រក្សាទិសខាងលិច ពញាទ័យ ត្រួតទិសខាងជើង ពញាយ៉ាតត្រួតទិសខាងត្បូង ចៅហ្វាទឡ្ហៈ ត្រួតទិសខាងកើត។ ព្រះបរមរាជវង្សទាំងបីព្រះអង្គ និងសម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ ក៏ចេញយកព្រះទ័យ យកចិត្តទុកដាក់ ត្រួតត្រាតាមនាទីមាំមួន គ្រប់ព្រះអង្គគ្រប់គ្នា ពុំមានធ្វេសប្រហែសឡើយ។ ព្រះចៅបរមរាជា "ស្ដេចសៀម" ឲ្យលើកដីខ្ពស់ស្មើនឹងកំពែងបន្ទាយខ្មែរ ហើយឲ្យអូសកាំភ្លើងធំ ឡើងបាញ់ចូលទៅខាងក្នុងបន្ទាយខ្មែរ។ ទ័ពខ្មែរ ក៏បាញ់ ចេញពីខាងក្នុងបន្ទាយ មកត្រូវរេហ៍ពលសៀម ស្លាប់ជាច្រើនដែរ។ ទ័ពសៀមបាញ់ត្រូវ ទ័ពខ្មែរក៏ស្លាប់ច្រើនដែរ តែពុំបែកបាននគរឡើយ។ ព្រះចៅបរមរាជា ដេញឲ្យទាហានពាន (ពាន = ឡើងពាររំលងលើ) បន្ទាយមកទៀត ទ័ពខ្មែរក៏បាញ់កាប់ចាក់ ពីលើភាគបន្ទាយ និង ចោលដោយ ដុំថ្មទៅលើទ័ពសៀម ស្លុតស្លាប់ជាច្រើន។ សៀមយកព្រះមហានគរពុំបាន។ គិតតាំងពីទ័ពសៀម ចូលចោមព្រះមហានគរ ក្នុងខែមិគសិរ មកដល់ខែជេស្ឋ ត្រូវជា ៧ ខែ តែយកមហានគរពុំបាន។ ក្រោយនោះមក មានទាហានសៀម ៦នាក់ ឈ្មោះនាយអឿន ១ នាយលាន​ ១ នាយឆាន់ ១ នាយដេត ១ នាយកៅ ១ នាយឌី ១ គិតកលយល់ឧបាយព្រមគ្នាស្រេច ក៏ចូលក្រាបទូលព្រះបរមរាជាថា:
ទាហានទាំង ៦នាក់នោះ ក្រាបទូលថា៖ "ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ បានយកអាសាព្រះចៅសៀមមកច្រើនគ្រាហើយ តែពុំបានបំណាច់អ្វីសោះ។ លុះដល់ថ្ងៃម្សិលមិញនេះ ទ្រង់ដាក់អាជ្ញាថា ឲ្យទូលព្រះបង្គំទាំង ៦នាក់នេះ វាយបន្ទាយប៉ែកខាងត្បូងឲ្យបែក។ លុះទូលព្រះបង្គំធ្វើការថ្វាយពុំបានដូចព្រះបង្គាប់ ទើបព្រះបរមរាជា ទ្រង់ត្រាស់ឲ្យធ្វើទោសវាយខ្នងសាប់ថ្ងាស់យ៉ាងនេះ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះសោត ទ្រង់មានព្រះតំរាស់ថា : ព្រឹកនេះ ទ្រង់នឹងឲ្យសំលាប់ទូលព្រះបង្គំទាំង ៦នាក់នេះទៀត។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ ទើបបានជាទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយភិតភ័យណាស់ ហើយរត់មកសូមជ្រកក្រោមព្រះបារមី នៃ ព្រះបរមបពិត្រ ជាអម្ចាស់"។ កាលទាហានសៀមទាំង ៦នាក់ កំពុងក្រាបបង្គំទូលនោះ មានមន្ត្រីខ្មែរម្នាក់ ចូលមកពីទិសខាងលិច ហើយមកក្រាបបង្គំទូលថា : ទូលព្រះបង្គំ បានឃើញទាហានសៀម ១៥ នាក់ នាំយកភូឃុំ ១៥នាក់មកសំលាប់នៅទ្វារបន្ទាយខាងលិច។ ទូលព្រះបង្គំសាកសួរទៅទាហានទាំងនោះប្រាប់ថា : នាយភូឃុំទាំងនេះ បានឲ្យរួចមនុស្សទាំង ៦នាក់នេះ។
ព្រះបរមបពិត្រ និង សេនាបតី ពិនិត្យសេចក្ដីរបស់មន្ត្រីខ្មែរនេះសព្វគ្រប់ទៅ ឃើញថា ត្រូវនឹងពាក្យទាហានទាំង ៦នាក់នោះមែន, ដូច្នេះ ទ្រង់ក៏ជឿ ចំលើយរបស់ទាហានទាំង ៦នាក់នោះណាស់ ទើបទ្រង់ឲ្យដោះក្ដី ឲ្យនៅមើលជំងឺខ្លួនឲ្យបានសះជា។ បណ្ដាទាហានទាំង ៦ នាក់នោះ ទាហានពីរនាក់ស្លាប់ដោយជំងឺបែកខ្នងនោះទៅ នៅសល់តែ ៤ នាក់មិនស្លាប់ទេ។ ទាហានសៀមទាំង ៤ នាក់នោះ កាលបើមើលជំងឺខ្លួនបានសះជាហើយ ក៏សំដែងខ្លួនជាអ្នកក្លាហាន ចេញជួយទាហានខ្មែរ ច្បាំងនឹងទាហានសៀមរឿយៗ។ កាលទ្រង់ទតឃើញទាហានទាំង ៤ នាក់នោះ មានចិត្តក្លាហានណាស់ ទ្រង់ក៏ប្រទានយសសក្ដិ ប្រាក់រង្វាន់ជារឿយៗ ហើយទុកព្រះទ័យលើទាហានសៀមទាំងនោះរៀងមក។ ទាហានសៀមទាំង ៤នាក់ដែលគិតកលនោះ លុះយល់ថា បានការណ៍ហើយ ក៏សរសេរសំបុត្រចងនឹងព្រួញ បាញ់ចេញទៅទូលថ្វាយ ព្រះចៅបរមរាជា តាមដំណើរដែលខ្លួនបានធ្វើការណ៍មកនោះ។ តមកទាហានទាំង ៤ នាក់នោះ ក៏លបយកដែកគោលទៅស្លង់កាំភ្លើងធំទាំងអស់។
ព្រះចៅបរមរាជា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់ព្រះអំណរណាស់ តមកទ្រង់ត្រាស់ឲ្យមន្ត្រី ៨ នាក់ រក្សាព្រះនគរជាមួយនឹងព្រះឥន្ទរាជា ជាព្រះរាជបុត្រ។ ព្រះអង្គឲ្យនិមន្តព្រះពុទ្ធរូបមាស ប្រាក់ សំរិទ្ធិ កែវ រូបព្រះគោ រូបសត្វទីទៃជាច្រើន និង ព្រះសង្ឃសមណៈ ឲ្យនាំយកទាំង ពញាកែវ ពញាទ័យ ជាព្រះរាជបុត្រ នៃព្រះបាទធម្មាសោករាជ និង ទ្រង់ឲ្យកៀរគ្រួខ្មែរបាន ៧ ម៉ឺននាក់ ហើយឲ្យលើកទ័ពទៅក្រុងស្រីអយុធ្យាវិញ។ ព្រះឥន្ទរាជា នៅគ្រប់គ្រងកម្ពុជា ស៊ើបបានព្រះខឌ្ដ និង គ្រឿងព្រះបញ្ចក្សេត្រហើយ ទ្រង់គិតនឹងឲ្យនាំយកទៅស្រុកសៀម។ ខណៈនោះ ក៏បង្កើតជាអស្ចារ្យ មហារាយោ ព្យុះធំ រងំខ្ទ័រ ផ្គរ អសនីបាញ់គ្រប់ទិស។ ក្នុងរាត្រីយប់នោះ ស្ដេចផ្ទំស្កល់ទៅ ទ្រង់សុបិនឃើញថា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ អំពីបូរាណមក មកឈរពីលើក្រឡាព្រះបន្ទំ របស់ព្រះអង្គ ហើយត្រាស់កំហែងថា បើឯងយកព្រះខាន់នេះទៅ ខ្លួនឯងនឹងស្លាប់ ដោយឫទ្ធិអាវុធ ព្រះខាន់នេះពុំខានឡើយ។ ហេតុនេះហើយ បានជាស្ដេចសៀមខាននាំព្រះខាន់ នឹងគ្រឿងបញ្ចក្សត្រទៅស្រុកសៀម ដោយខ្លាចព្រះតេជៈ នៃព្រះមហាក្សត្រអំពីបូរាណ។
​​ពញា​កែវ​ ​និង​ពញា​ទ័យ​ បើ​តាម​ពង្សាវតារ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ប៉ាន់​ ​និង​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​ត្រូវ​ស្ដេច​សៀម​ចាប់ខ្លួន។​
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពញាខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពញានៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់នៃកម្វុជទេឝ
ខេត្តឧទង
ខេត្តឧទង ជាខេត្តខ្មែរសម័យអង្គរ។ ដែលថៃបច្ចុប្បន្នបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា ខេត្តអង្គទង อ่างทอง ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសថៃ បានសរសេរថា ស្តេចឧទង ថាជាមហាក្សត្ររបស់ខ្លួន តែបើតាមឯកសារមហាបុរសខ្មែរនៅសម័យអង្គរ ខេត្តឧទង ជាខេត្តរបស់ខ្មែរ។
សហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុក
ការបង្កើតសហគមន៍
សហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុកបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣ ក្នុងគោលបំណងគាំទ្រដល់ស្រី្តក្នុងភូមិ ដើម្បីលើកកម្ពស់ជីវភាពដោយផ្តល់ឱ្យពួកគាត់មានមុខរបរថ្មីគឺការអុំទូកដឹកភ្ញៀវទេសចរ ទស្សនាសត្វព្រៃ និងព្រៃលេចទឹក ដែលមានការកើនឡើង និងមានការថែរក្សាតាំងពីឆ្នាំ១៩៣១។ សហគមន៍នេះមានទីតាំងនៅក្នុងភូមិចំនួន៣ដូចជា ភូមិគោកក្តុល ភូមិដីក្រហម និងភូមិត្នោតកំបុត ក្នុងស្រុកប្រាសាទបាគង នៃខេត្តសៀមរាប ។ សេវាកម្មនៅក្នុងសហគមន៍មានដូចជា៖
ភូមិផាត់សណ្ដោង
បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជា
សេវាកម្មសង្គម
សេវាសង្គមរួមមាន ការផ្តល់ជូននូវតម្រូវការអប់រំ សុខភាពជូនប្រជាជន (សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យជាដើម)
ឃុំក្បាលដំរី
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
បាល់ទាត់ពិភពលោក ឆ្នាំ២០២២
=តំបន់អាស៊ី=
ការបែងចែកផតសំរាប់ក្រុម
ការចាប់ឆ្នោតវគ្គជម្រុះជំទី២នឹងត្រូវប្រារព្ធឡើង នៅថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩ ស្ថិតនៅ ទីក្រុងដូហា
The seeding is based on the FIFA World Rankings of June 2019 (shown in parentheses below).
ពូល A
{| class="wikitable" ! colspan="6"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង ។មនិង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ពូល B
{| class="wikitable" ! colspan="4"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល B ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង និង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ពូល C
{| class="wikitable" ! colspan="6"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល C ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង និង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ពូល D
{| class="wikitable" ! colspan="4"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង និង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ពូល E
{| class="wikitable" ! colspan="4"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង និង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ពូល F
{| class="wikitable" ! colspan="6"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល ! ការប្រកួត ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង និង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ពូល G
{| class="wikitable" ! colspan="6"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល ! ការប្រកួត ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង និង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ពូល H
{| class="wikitable" ! colspan="6"|តារាងនៃការប្រកួតសំរាប់ពូល ! កាលបរិច្ឆេទ ! ក្រុមបាល់ទាត់ ! ម៉ោង និង លទ្ធិផល ! ក្រុមបាល់ទាត់
ម៉ាឡេស៊ី និង ទីម័រខាងកើត
=តំបន់អឺរ៉ុប=
ពូល I
=ទ្វីបអាមេរិច=
តំបន់អាមេរិចខាងត្បួង
=អូសេអានី=
មហោរី
រូបភាពតូច| ក្រុមភ្លេងនារីនៃវង់ភ្លេងមហោរី របស់កម្ពុជា ពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨០០ ។ មហោរី ឬ វង់ភ្លេងមហោរី គឺជាក្រុមភ្លេងប្រពៃណីមួយរបស់ ប្រទេសកម្ពុជា ។   ភ្លេងមួយនេះផ្សំឡើងពីឧបករណ៍ភ្លេងជាច្រើនប្រភេទ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះវាកាន់តែពិសេសទៅទៀតចំពោះឧបករណ៍ភ្លេងតូចមួយនៃខ្យល់ ខ្សែ និងឧបករណ៍ភ្លេង។
សិល្បៈ​តន្ត្រី​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើងនៅ ​សម័យ​អង្គរ ហើយ​ប្រហែល​ជា​មាន​អាយុកាល​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី ៩។ មហោរី កាន់តែមានប្រជាប្រិយភាព និងមានការវិវត្តន៍បន្ថែមទៀតនៅក្នុងសម័យក្រោយ អង្គរ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។  បទចម្រៀង និងទំនុកច្រៀងនៃតន្ត្រី មហោរី ជាធម្មតាបង្ហាញពីភាពស្រស់ស្អាត និងការកោតសរសើរនៃធម្មជាតិ និងការសារភាពនៃសេចក្តីស្រឡាញ់។ តន្ត្រីដែលប្រគុំដោយក្រុមខ្មែរនេះគឺទន់ភ្លន់ និងស្រទន់ ដែលសាកសមសម្រាប់ការកម្សាន្តក្នុងព្រឹត្តិការណ៍សង្គម និងប្រពៃណីខ្មែរ។ បច្ចុប្បន្ននេះ មហោរី នៅតែជាតន្ត្រីប្រពៃណី ខ្មែរ ដ៏ពេញនិយមមួយ ដែលលេងក្នុងឱកាស និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
រូបភាពតូច| ឧបករណ៍ភ្លេងមហោរីពាក់កណ្តាលទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨០០។ មហោរី មានតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបុរាណតាំងពីសម័យដែលខ្មែរមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តន្ត្រីប្រភេទនេះមិនមានប្រភពមកពីប្រទេសឥណ្ឌាទាំងស្រុងនោះទេ។   មហោរី ប្រហែលជាមាននៅមុន ឬក្នុងសម័យអង្គរ ហើយក្រោយមកបានទទួលយកដោយជនជាតិសៀមនៃ អាណាចក្រអយុធ្យា ។ នៅឆ្នាំ 1931 ព្រះអង្គម្ចាស់ដាំរ៉ង់ ដែលជាអ្នកនិពន្ធនៃប្រវត្តិសាស្រ្តតន្ត្រីសៀមបានអះអាងថា មហោរីរបសៀមមានដើមកំណើតខ្មែរនិងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយខ្មែរបុរាណហើយក្រោយមកបានទទួលយកនៅក្នុងសង្គមសៀម។    មានន័យថាវង់ភ្លេងមហោរីខ្មែរបានបង្កើតឡើងរួចហើយក្នុង សម័យអង្គរ ទោះបីជាភ្លេងនេះមានវ័យចំណាស់ជាងក៏ដោយ។
ក្រោយការ​ដួល​រលំ​នៃសម័យ​អង្គរ វង់ភ្លេងមហោរីបាន​ក្លាយ​ជាជាវង់ភ្លេងពេញ​និយម​នៅ​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំងអាយុធ្យារបស់​សៀម និង​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​កាន់​តែ​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ​នៃ បន្ទាយលង្វែក ។  ក្រោយមក វង់ភ្លេងមហោរី ក្លាយជាក្រុមភ្លេងប្រពៃណីសម្រាប់រដ្ឋទាំងពីរ។
ក្នុងសម័យលង្វែក វង់ភ្លេងមហោរី ត្រូវបានអ្នកលេងភ្លេងបុរសតែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្រោយមកក្នុងសម័យឧត្តុង្គ អ្នកលេងភាគច្រើនជាស្ត្រី ហើយអ្នកចម្រៀងស្រីច្រៀងបានពីរោះយ៉ាងពិរោះរណ្តំដូចសំឡេងរបស់ ណូរី ឬ បក្សីមហោរី ។
តាម​ការ​សង្កេត ក្រុម​មហោរី​ទំនង​ជា​បង្កើត​ចេញ​ពី​ក្រុម​ភ្លេងការ (ក្រុម​អាពាហ៍ពិពាហ៍) និង​ក្រុម​ភ្លេង ​ពិណពាទ្យ ។ ដោយសារ​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ភាគច្រើន​ដែល​ប្រើ​ក្នុង​ក្រុម​នេះ​គឺ​យក​ចេញពី​ក្រុម​ភ្លេងការ និង​ភ្លេង​ពិណពាទ្យ​។
អ្នកខ្លះជឿថាតន្ត្រី មហោរី ធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះបរមរាជវាំងសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ រដ្ឋមន្ត្រី មន្ត្រី និងមនុស្សដែលមានឋានៈខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក វាបានក្លាយទៅជាតន្ត្រីធម្មតាសម្រាប់សាធារណជន និងប្រជាពលរដ្ឋទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។
សង្កាត់ប៉ៃលិន
( Pailin Sangkeat) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងប៉ៃលិន ខេត្តប៉ៃលិន មាន ១៣ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ស្តូអ៊ីក
លទ្ធិស្តូអ៊ីកនិយមត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅអាថែន ដោយទស្សវិទូ Zeno of Citium នៅដើមសតវត្សទី៣ មុនគ.ស។ ពួកស្តូអ៊ីកបានបង្រៀនថាអារម្មណ៍កើតចេញពីការវិនិច្ឆយខុសដែលនាំឲ្យមានសេចក្ដីវិនាស ផ្អែកទៅលើទំនាក់ទំនងយ៉ាងសកម្មរវាងបច្ច័យនិយមពិភពលោក និងសេរីភាពរបស់មនុស្ស ហើយបានបង្រៀនអំពីជំនឿដែលមានគុណធម៌ដើម្បីរក្សាបំណងមួយដែលស្របនឹងធម្មជាតិ។ ដោយសារតែកត្តានេះ ពួកស្តូអ៊ីកបានបង្ហាញថាទស្សនវិជ្ជារបស់ពួកគេជាផ្លូវនៃជីវិត ហើយពួកគេបានគិតថាការបង្ហាញដ៏ល្អបំផុតនៃទស្សវិជ្ជារបស់បុគ្គលម្នាក់ៗមិនមែនស្ថិតនៅលើអ្វីដែលបុគ្គលនោះនិយាយទេ គឺស្ថិតនៅលើអ្វីដែលបុគ្គលនោះប្រព្រឹត្តវិញ។ ដើម្បីរស់នៅក្នុងជីវិតដ៏ល្អមួយ មនុស្សម្នាក់ត្រូវតែយល់នូវច្បាប់នៃសណ្ដាប់ធ្នាប់ធម្មជាតិ ដោយព្រោះពួកគេបានបង្រៀនថាអ្វីទាំងអស់មានឫសគល់ក្នុងធម្មជាតិ។
សង្កាត់ប៉ៃលិន
=រដ្ឋបាល= សង្កាត់ប៉ៃលិន មាន ១១ភូមិ
ស្តូអ៊ីក
គោលលទ្ធិរបស់ស្តូអ៊ីកល្បីល្បាញក្នុងអំឡុងសម័យចក្រភពរ៉ូម។ ក្រោយមកគោលលទ្ធិនេះបានធ្លាក់ចុះ បន្ទាប់ពីសាសនាគ្រីស្ទបានក្លាយសាសនារបស់រដ្ឋ ក្នុងសតវត្សទី៤។ អស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្ស គោលលទ្ធិនេះមានការផុសផលឡើងវិញ ហើយសម័យកាលដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់នោះ គឺនៅសម័យ Renaissance (Neostoicism) និងសម័យទំនើប (modern Stoicism)។
គោលសំខាន់នៃលទ្ធិស្តូអ៊ីក
ពួកស្តូអ៊ីកបានផ្ដល់ការពន្យល់រួមមួយអំពីពិភពលោក ដោយថាវាមានធាតុផ្សំ៣គឺ មានប្រព័ន្ធច្បាស់លាស់ មានរូបដែលផ្សំឡើងពីអង្គធាតុតែមួយ និងមានប្រព័ន្ធច្បាប់ធម្មជាតិផ្នែកលើសីលធម៌។ ចេញពីកត្តាទាំង៣នេះ ពួកគេបានសង្កត់ធ្ងន់លើប្រព័ន្ធច្បាប់ផ្នែកសីលធម៌ជាការផ្ដោតដ៍សំខាន់នៃចំណេះដឹងរបស់មនុស្ស ទោះបីជាទ្រឹស្ដីឡូស៊ីករបស់ពួកគេត្រូវបានពួកទស្សនវិទូសម័យក្រោយចាប់អារម្មណ៍ច្រើនជាងក៏ដោយ។
សង្កាត់ប៉ៃលិន
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
ស្តូអ៊ីក
គោលសំខាន់នៃលទ្ធិស្តូអ៊ីក
លទ្ធិស្តូអ៊ីកនិយមបង្រៀនថាការអភិវឌ្ឍនូវការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង និងចិត្តអត់ធ្មត់គឺជាមធ្យោបាយយកឈ្នះអារម្មណ៍ដែលនាំមកនូវសេចក្ដីវិនាស; ទស្សនវិជ្ជានេះបានចាត់ទុកថា ការក្លាយជាអ្នកគិតពិចារណាច្បាស់លាស់ និងមិនលំអៀង អនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សម្នាក់យល់អំពីហេតុផលសាកល (Logos)។ ទិដ្ឋភាពដ៏សំខាន់នៃលទ្ធិស្តូកនិយម គឺទាក់ទងនឹងការលើកកម្ពស់ក្រមសីលធម៌បុគ្គល និងសុខុមាលភាពសីលធម៌: "គុណធម៌មាននៅក្នុងឆន្ទៈមួយដែលស្របនឹងធម្មជាតិ។" គោលការណ៍នេះក៏មានទំនាក់ទំនងនឹងទំនាក់ទំនងរវាងបុគ្គលនឹងបុគ្គលដែរ "ដើម្បីឲ្យរួចផុតពីកំហឹង ការឈ្នានីស និងការច្រណែន" ហើយដើម្បីទទួលស្គាល់ថាសូម្បីតែទាសករ "ក៏មានភាពស្មើគ្នានឹងមនុស្សផ្សេងទៀតដែរ ពីព្រោះមនុស្សទាំងអស់សុទ្ធតែកើតមកពីធម្មជាតិដូចគ្នា។"
ធម្មបទ
ធម្មបទ (ធ័ម-មៈ-បត់) (ន.) (បាលី) (Dhammapada) ផ្លូវធម៌, លំអានធម៌ ។ ឈ្មោះគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងសុត្តន្តបិដកខាងពួកខុទ្ទកនិកាយ ហៅថា ខុទ្ទកនិកាយ ធម្មបទ, ជាពុទ្ធភាសិតសុទ្ធតែជាគាថាទាំងអស់ ហៅថា ធម្មបទគាថា ឬ គាថាធម្មបទ ។ គាថាធម្មបទ អាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងគម្ពីរសុត្តន្តបិដក សៀវភៅភាគ៥២ ទំព័រទី ២១ ដល់ទំព័រទី ១១២ នៃគម្ពីរព្រះត្រៃបិដករៀបរៀងជាភាសាខ្មែរ ។
គាថាធម្មបទប្រែ
១ រឿង ព្រះចក្ខុបាលត្ថេរ
ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ទេសនាប្រារឰព្រះថេរៈ ឈ្មោះចក្ខុបាល ។ កាលពីព្រះថេរៈឣង្គនេះ លោកនៅជាគ្រហស្ថ មិនទាន់បានសាងផ្នួសនោះ លោកបានទៅស្តាប់នូវព្រះធម៌ទេសនា របស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ហើយ កើតសេចក្តីជ្រះថ្លា ក្នុងព្រះធម៌ទេសនានោះ យ៉ាងក្រៃលែង មានចិត្តប្រាថ្នាចង់បួសជាភិក្ខុ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា លុះត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ក៏បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឣស់ ឲ្យដល់ប្អូនប្រុស របស់ខ្លួនស្រេចហើយ ទើបសុំលាប្អូនទៅបួស ក្នុងសំណាក់ព្រះបរមសាស្តា លុះបួសបាន ៥ ព្រះវស្សាហើយ លោកក៏បានចូលទៅ ក្រាបថ្វាយ បង្គំសុំរៀនព្រះកម្មដ្ឋាន ជាមួយនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ បន្ទាប់មក ក៏បានក្រាបថ្វាយបង្គំលាព្រះឣង្គទៅ បំពេញសមណធម៌ នៅក្នុងទីកន្លែងមួយដ៏ស្ងាត់ ព្រមជាមួយនឹងភិក្ខុសង្ឃ ៦០ រូប ជាបរិវារ ។ ព្រះថេរៈ លោកមានសេចក្តីព្យាយាម យ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត ក្នុងការប្រតិបត្តិធម៌ លោកបានតាំងចិត្ត សច្ចាធិដ្ឋានថា “ឣាត្មាឣញ នឹងមិនសិង រហូត ៣ ខែ នៅក្នុងរដូវភ្លៀងនេះ” ។
ក្នុងវស្សានោះ រោគក្នុងភ្នែក ក៏បានកើតឡើង ដល់ព្រះថេរៈ ។ គ្រូពេទ្យ បានមកជួយព្យាបាលរោគប្រគេនព្រះថេរៈ ហើយឲ្យព្រះ ថេរៈសិងបន្តក់ថ្នាំតាមភ្នែក ។ តែព្រះថេរៈ មិនព្រមសិងបន្តក់ថ្នាំ តាមលោកគ្រូពេទ្យប្រាប់សោះ ព្រោះលោកបានតាំងចិត្តស្រេចហើយ ថា នឹងមិនសិង រហូត ៣ ខែ ។ ព្រោះហេតុនោះ រោគក្នុងភ្នែក ក៏រឹងរឹតតែរកាំធ្ងន់ខ្លាំងឡើងៗ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ។ មិនយូរប៉ុន្មាន ភ្នែក ទាំងទ្វេ របស់ព្រះថេរៈ ក៏បានបែកធ្លាយ ខ្វាក់ងងឹតឈឹង មើលអ្វីលែងឃើញទាំងឣស់ហើយ ព្រមគ្នាជាមួយនឹងការបានសម្រេចជាព្រះឣរហន្ត- សុក្ខវិបស្សកៈ ។
លុះដល់ថ្ងៃបវារណា ចេញវស្សាហើយ ព្រះចក្ខុបាលត្ថេរ បាន ចម្រើនពរ លាពួកញាតិញោម ឧបាសក ឧបាសិកា ដើម្បីនឹងទៅគាល់ព្រះបរមសាស្តា ដែលព្រះឣង្គប្រថាប់គង់នៅ ក្នុងវត្តជេតពនមហាវិហារ ទៀបក្រុងសាវត្ថី ។ នៅក្នុងរាត្រី នៃបច្ឆិមយាម ក្រោយពេលដែលភ្លៀងរាំងហើយ, ព្រះថេរៈ បានដើរចង្ក្រមទៅមកៗ ជាន់សត្វមេភ្លៀងស្លាប់ឣស់ ជាច្រើន ព្រោះលោកមើលមិនឃើញ ហើយក៏មិនមានចេតនាគិតនឹងធ្វើឲ្យសត្វមេភ្លៀងទាំងនោះស្លាប់ផងដែរ ។
ស្អែកឡើង ពេលព្រឹកព្រលឹម ក៏ស្រាប់តែមានឣាគន្តុកភិក្ខុ ជាច្រើនរូប បានចូលទៅមើលកន្លែងព្រះចក្ខុបាលត្ថេរ ហើយបានឃើញសត្វមេភ្លៀង ជាច្រើនស្លាប់ ពាសពេញទីចង្ក្រមន៍ របស់ព្រះថេរៈ ក៏បានត្មះតិះដៀលលោក ដោយប្រការផ្សេងៗ ស្រេចហើយ ក៏នាំយករឿងនេះ ទៅក្រាបទូលថ្វាយ ដល់ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ជ្រាប ។
ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ពន្យល់ដល់ភិក្ខុទាំងនោះថា “ម្នាល ភិក្ខុទាំងឡាយ មរណចេតនា គឺ ចេតនាគិតនឹងសម្លាប់ មិនមានសោះឡើយ ដល់ព្រះថេរៈ ដែលជាព្រះឣរហន្តខីណាស្រព” ។
ឣាគន្តុកភិក្ខុទាំងនោះ ងឿងឆ្ងល់ បានក្រាបទូលសួរព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ថា “បពិត្រព្រះឣង្គដ៏ចម្រើន ព្រះចក្ខុបាលត្ថេរ ជាព្រះឣរហន្តខីណាស្រព ចុះហេតុអ្វី បានជាខ្វាក់ភ្នែក?” ។
ព្រះសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងឣតីតនិទាន ថា “កាលពីឣតីតកាល ព្រះចក្ខុបាលត្ថេរ ធ្លាប់បានធ្វើជាគ្រូពេទ្យ ព្យាបាលជម្ងឺភ្នែក ។ សម័យថ្ងៃមួយ លោកគ្រូពេទ្យនោះ បានទៅព្យាបាលភ្នែក ដល់ស្រ្តីម្នាក់នៅជនបទ ។ ស្ត្រីនោះ បានសន្យាជាមួយគ្រូពេទ្យថា “បើលោកគ្រូពេទ្យឣាចព្យាបាលជម្ងឺភ្នែកនាងខ្ញុំ ឲ្យបានជាស្បើយ ដូចដើមវិញនោះ, នាងខ្ញុំ ព្រមទាំងបុត្រ នឹងធ្វើជាទាសីឣ្នកបម្រើរបស់លោកគ្រូ” ។
សង្កាត់ប៉ៃលិន
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ស្តូអ៊ីក
រូបសាស្ត្រ និងលោកធាតុវិទ្យា
យោងតាមស្តូអ៊ីក សាកលលោកនេះគឺជាអង្គធាតុ ជាធាតុដែលមានហេតុផល ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាព្រះ ឬធម្មជាតិ ដែលពួកស្តូអ៊ីកបានបែងចែកជាពីរថ្នាក់ គឺថ្នាក់សកម្ម និងអសកម្ម។ ធាតុអសកម្មគឺជាធាតុដែលមិនសូវមានសកម្មភាព ជាធាតុមួយដែលស្រេចបាច់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ ប៉ុន្តែច្បាស់ថាវាគ្មានចលនាអ្វីទេ ប្រសិនបើគ្មានអ្នកណាកំណត់ចលនាឲ្យវា។ ធាតុសកម្មដែលអាចត្រូវបានហៅថាវាសនា (Fate) ឬហេតុផលសាកល (Universal Reason) គឺជាអាកាសឆ្លាត (intelligent aether) ឬជាភ្លើងដើម (primordial fire) ដែលធ្វើសកម្មភាពលើធាតុអសកម្ម។
ធម្មបទ
១ រឿង ព្រះចក្ខុបាលត្ថេរ
ចំណែកគ្រូពេទ្យ បានដឹងថា នាងពិតជានិយាយកុហក ដូច្នេះហើយ ក៏មានចិត្តក្រោធខឹងយ៉ាងខ្លាំង ហើយមានចេតនា ចង់ធ្វើឲ្យនាងវិនាស ទើបផ្សំថ្នាំពិសឲ្យនាងលាប ធ្វើឲ្យភ្នែករបស់នាង ខ្វាក់ទាំងគូ មើលអ្វីលែងឃើញទាំងឣស់ ។ ព្រោះបាបកម្មដែលព្រះចក្ខុបាលត្ថេរ បានធ្វើឲ្យស្ត្រីនោះខ្វាក់ភ្នែកទាំងទ្វេ ដោយចេតនានោះឯង បានជាព្រះថេរៈ ត្រូវតែទទួលនូវបាបកម្មនោះវិញ គឺ ត្រូវតែខ្វាក់ភ្នែក នៅក្នុងជាតិនេះ” ដូច្នេះហើយ ទើបទ្រង់ត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា ៖
មនោបុព្វង្គមា ធម្មា     មនោសេដ្ឋា មនោមយា
មនសា ចេ បទុដ្ឋេន    ភាសតិវា ករោតិវា
២រឿង មដ្ឋកុណ្ឌលី
ព្រះបរមសាស្តា ទ្រង់បានប្រារឰនូវមដ្ឋកុណ្ឌលី ដែលជាកូនរបស់ព្រាហ្មណ៍កំណាញ់ម្នាក់ នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ។ ព្រោះព្រាហ្មណ៍ជាបិតាជាមនុស្សកំណាញ់ស្វិត ទើបគាត់ធ្វើទំហ៊ូដោយខ្លួនឯង ឲ្យកូនពាក់ ។ នៅពេលដែលមដ្ឋកុណ្ឌលីឈឺធ្ងន់, ព្រាហ្មណ៍ ជាបិតា មិនបានទៅរកគ្រូពេទ្យ មកព្យាបាលជម្ងឺឲ្យកូនគាត់ទេ ព្រោះគាត់ខ្លាចឣស់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ។ នៅថ្ងៃដែលមដ្ឋកុណ្ឌលីជិតនឹងមរណានោះ ព្រាហ្មណ៍ជាបិតា បានលើកកូនមកឲ្យដេក ឣស់សេចក្តីសង្ឃឹមតែម្នាក់ឯង នៅរបៀងផ្ទះខាងក្រៅ ។
សម័យនោះ ព្រះសាស្តា ទ្រង់បានបញ្ចេញព្រះរស្មីទៅ ដើម្បីឲ្យមដ្ឋកុណ្ឌលីបានឃើញ ។ មដ្ឋកុណ្ឌលី ឃើញព្រះរស្មីនៃព្រះឣង្គ ហើយ ក៏កើតសេចក្តីជ្រះថ្លា យ៉ាងខ្លាំង ក្នុងមួយរំពេចនោះ ស្រេចហើយ ក៏បានធ្វើមរណកាល នៅពេលនោះឯង ហើយបានទៅកើត នៅក្នុងឋានតាវតិ្តង្សទេវលោក ក្រឡេកមើលមកឃើញឪពុក របស់ខ្លួន ដែលកំពុងតែសៅសោក យំស្រែកបោកខ្លួន យ៉ាងខ្លាំង ទើបបានចុះពីទេវលោកមក ដើម្បីជួយសង្គ្រោះ ដល់ឪពុករបស់ខ្លួន ឲ្យបាន រួចផុតឣំពីសេចក្តីទុក្ខសោកសៅនោះ ហើយបានធ្វើឲ្យគាត់លះបង់ សេចក្តីកំណាញ់ចេញផុតពីខន្ធសន្តាន ឲ្យកើតមានចិត្តជ្រះថ្លា ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ឋានទេវលោកវិញ ។
លុះព្រឹកឡើង ព្រាហ្មណ៍ជាឪពុក បានទៅឣារាធនានិមន្តព្រះសង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ឲ្យទទួលនូវភត្តាហារ ក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយ បានក្រាបទូលសួរឣំពីការដែលកូនរបស់ខ្លួន គឺ មដ្ឋកុណ្ឌលី គ្រាន់តែធ្វើចិត្ត ឲ្យជ្រះថ្លា ចំពោះព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ មិនបានធ្វើកុសលអ្វីដទៃ ក្រៅឣំពីនេះទេ ក៏ស្រាប់តែបានទៅកើត នៅឯឋានទេវលោក ។ ព្រះបរមសាស្តា ទ្រង់បានឣធិដ្ឋានឲ្យមដ្ឋកុណ្ឌលីទេវបុត្រ ចុះមកសម្តែងរឿងពិត ដល់ព្រាហ្មណ៍ជាឪពុក និង ពួកមហាជន បានឃើញជាក់ស្តែង ហើយព្រះឣង្គត្រាស់ព្រះគាថានេះ ថា ៖
មនោបុព្វង្គមា ធម្មា មនោសេដ្ឋា មនោមយា
ស្តូអ៊ីក
រូបសាស្ត្រ និងលោកធាតុវិទ្យា
អ្វីៗទាំងអស់ស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់នៃវាសនា ដ្បិតសាកលលោកនេះមានសកម្មភាពទៅតាមធម្មជាតិរបស់វា ហើយលក្ខណៈរបស់ធាតុអសកម្មជាអ្នកគ្រប់គ្រង។ ព្រលឹងរបស់មនុស្សគឺជាអ្វីដែលភាយចេញពីភ្លើងដើម ហើយស្ថិតនៅក្រោមអំណាចវាសនា។
សង្កាត់ប៉ៃលិន
វត្ត
=មើលផងដែរ=
ស្តូអ៊ីក
រូបសាស្ត្រ និងលោកធាតុវិទ្យា
តាមធម្មជាតិ ព្រលឹងនីមួយៗអាចខូច ហើយអាច "ផ្លាស់ប្ដូររូបរាង និងអាចសាយឡើង ក្លាយជាភ្លើងធម្មជាតិ ដោយត្រូវបានទទួលទៅក្នុងហេតុផលមួយដ៏មានឥទ្ធីពលក្នុងសាកលលោក។" ដោយព្រោះហេតុផលត្រឹមត្រូវគឺជាគ្រឹះនៃមនុស្សជាតិ និងសាកលលោក ដូច្នេះគោលដៅនៃជីវិតគឹត្រូវរស់នៅទៅតាមហេតុផល គឺមានន័យថារស់នៅក្នុងជីវិតមួយដែលស្របតាមធម្មជាតិ។
ធម្មបទ
២រឿង មដ្ឋកុណ្ឌលី
តតោ នំ សុខមន្វេតិ ឆាយាវ ឣនុបាយិនី ។
៣ រឿង ព្រះតិស្សត្ថេរ
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ប្រារឰព្រះតិស្សត្ថេរ ។ ព្រះថេរៈជាព្រះរាជឱរសរបស់ព្រះបិតុច្ឆា របស់ព្រះឣង្គ ។ លោកបានមកបួសជាភិក្ខុ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា នៅពេលដែលមានវ័យចាស់ជរាហើយ លោកមិនដែលធ្វើវត្តប្រតិបត្តិ គោរពចំពោះភិក្ខុឣាគន្តុកៈ ដែលមានវស្សាចាស់ជាងខ្លួន តាមព្រះធម៌វិន័យឡើយ ។
ព្រះសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ ឲ្យព្រះតិស្សៈ សុំខមាទោសចំពោះភិក្ខុឣាគន្តុកៈទាំងនោះ, តែព្រះតិស្សៈ ចចេស មិនព្រមធ្វើតាមព្រះពុទ្ធដីកា របស់ព្រះឣង្គឡើយ ។ គ្រានោះ ព្រះបរមសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់សម្តែង នូវឣតីតនិទាន របស់ព្រះតិស្សៈ ដូចមានតទៅនេះ ៖ នៅក្នុងជាតិដែលព្រះតិស្សៈនេះ បានកើតជាតាបស ឈ្មោះ ទេវិល, តថាគត បានកើតជាតាបស ឈ្មោះ នារទៈ ។ តាបសទាំងពីររូបនោះ បានឈ្លោះទាស់ទែងគ្នា យ៉ាងខ្លាំង រហូតឮដល់ព្រះរាជាក្រុងពារាណសី ស្តេចយាងទៅ ជួយរម្ងាប់ការវិវាទទាស់ទែងគ្នានោះ ហើយទ្រង់បានឲ្យទេវិលតាបស សុំខមាទោសនារទតាបស ព្រោះជាឣ្នកខុស ។ ទោះជាព្រះរាជបញ្ជា ឲ្យធ្វើយ៉ាងនេះ ក៏ទេវិលតាបស នៅតែមិនព្រមសុំខមាទោស ចំពោះនារទតាបស ទៀត នៅតែចចេស មិនព្រមស្តាប់ មិនព្រមធ្វើតាម តាំងតែពីជាតិនោះមក រហូតមកដល់ជាតិនេះ ដូច្នេះហើយ ទើបព្រះឣង្គត្រាស់នូវព្រះគាថានេះ ថា ៖
ឣក្កោច្ឆិ មំ ឣវធិ មំ ឣជិនិ មំ ឣហាសិ មេ យេ ច តំ ឧបនយ្ហន្តិ វេរំ តេសំ ន សម្មតិ ។ ឣក្កោច្ឆិ មំ ឣវធិ មំ ឣជិនិ មំ ឣហាសិ មេ យេ ច តំ នូបនយ្ហន្តិ វេរំ តេសូបសម្មតិ ។
បើជនទាំងឡាយណា ចងសេចក្តីក្រោធនោះទុក យ៉ាងនេះថាៈ ជនឯណោះ បានជេរឣញ ជនឯណោះ បានវាយឣញ ជនឯណោះ បានឈ្នះឣញ ជនឯណោះ បានលួចយកទ្រព្យរបស់ឣញទៅហើយ (ដូច្នេះ) ពៀរវេរា របស់ជនទាំងឡាយនោះ មិនស្ងប់រម្ងាប់បានឡើយ។
ស្តូអ៊ីក
ក្រមសីលធម៌ និងគុណធម៌
ពួកស្តូអ៊ីកសម័យបុរាណតែងតែត្រូវបានមនុស្សជាច្រើនយល់ខុស ដោយសារតែពាក្យដែលពួកគេបានប្រើ ទាក់ទងទៅនឹងគំនិតជាច្រើន ដែលខុសពីគំនិតរបស់មនុស្សបច្ចុប្បន្ន។ ពាក្យ "ស្តូអ៊ីក" បានក្លាយជាពាក្យមួយដែលមានន័យថា "គ្មានអារម្មណ៍" ឬ មិនអើពើនឹងកាឈឺចាប់ ព្រោះក្រមសីលធម៌ស្តូអ៊ីកបានបង្រៀនឲ្យរួចផុតពី "តណ្ហា" ដោយធ្វើតាម "ហេតុផល"។ ពួកស្តូអ៊ីមិនបានព្យាយាមពន្លត់អារម្មណ៍នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេព្យាយាមបំលែងអារម្មណ៍ទាំងនោះ ដោយតាំងចិត្តដាក់វិន័យខ្លួនឯង ដើម្បីជំរុញឲ្យមានការវិនិច្ឆយច្បាស់លាស និងមានសេចក្ដីស្ងប់នៅក្នុងចិត្ត។ ឡូស៊ីក ការត្រិះរិះ និងការផ្ចង់អារម្មណ៍ គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការដាក់វិន័យខ្លួនឯង។
ធម្មបទ
៣ រឿង ព្រះតិស្សត្ថេរ
បើជនទាំងឡាយណា មិនចងសេចក្តីក្រោធនោះទុក យ៉ាងនាងកាលីយក្ខិនីនេះថាៈ ជនឯណោះ បានជេរឣញ ជនឯណោះ បានវាយឣញ ជន ឯណោះ បានឈ្នះឣញ ជនឯណោះ បានលួចយកទ្រព្យរបស់ឣញទៅហើយ (ដូច្នេះ) ពៀរវេរា របស់ជនទាំងឡាយនោះ តែងស្ងប់រម្ងាប់ទៅបាន ។
៤ រឿង នាងកាលីយក្ខិនី
មិនយូរប៉ុន្មាន ស្ត្រីដែលនាងរកមកឲ្យស្វាមី ធ្វើជាប្រពន្ធចុងនោះ ក៏ចាប់ផ្តើមមានផ្ទៃពោះ ។ ប្រពន្ធដើមនោះ ដឹងច្បាស់ថាៈ នាងប្រពន្ធចុងមានផ្ទៃពោះហើយ ក៏យកថ្នាំពិសមក ឲ្យប្រពន្ធចុងផឹក ។ ប្រពន្ធចុង ស្មានថា ជាថ្នាំសម្រាប់ថែរក្សាគភ៌ ក៏បានយកថ្នាំពិសនោះទៅផឹក នាងបានរលូតកូនស្លាប់ដល់ទៅពីរលើក ព្រោះថ្នាំពិសរបស់ប្រពន្ធដើម ។ ក្នុងលើក ទី៣ នាងប្រពន្ធចុង ត្រូវបានស្លាប់ទាំងខ្លួន ព្រមទាំងកូននៅក្នុងផ្ទៃ ព្រោះថ្នាំពិសរបស់ប្រពន្ធដើម ដូចជាលើក មុនៗ ដែរ ។
ស្វាមីរបស់នាង បានដឹងរឿងនោះហើយ ក៏វាយធ្វើបាបនាងប្រពន្ធដើម រហូតដល់ក្ស័យជីវិតតែម្តង ។ នាងប្រពន្ធដើម និង ប្រពន្ធចុង ពីរនាក់នេះ បានចងកម្មពៀរវេរា នឹងគ្នាម្នាក់ម្តងៗ យ៉ាងនេះ គឺ ៖ ប្រពន្ធចុង ស្លាប់ទៅ ក៏បានទៅកើតជាមេឆ្មា, ឯប្រពន្ធដើម ស្លាប់ទៅ បានទៅកើតជាមេមាន់ ។ មេឆ្មា បានស៊ីពងមាន់ និង មេមាន់ ។
ប្រពន្ធចុង (មេប្រើស) ស្លាប់ទៅកើតជានាងយក្ខិនី, ឯប្រពន្ធដើម (មេខ្លា) ស្លាប់ទៅ ក៏បានកើតជានាងកុលធីតា ។ នាងយក្ខិនី (ប្រពន្ធចុង) ក៏បានចាប់កូននាងកុលធីតា (ប្រពន្ធដើម) យកទៅខាំ ស៊ីឣស់ រហូតដល់ទៅពីរលើក ។ ក្នុងលើកទីបី នាងកុលធីតា ក៏បាននាំយកកូនខ្ចី រត់គេចទៅផ្ទះដើមកំណើតរបស់ខ្លួន លុះដល់ពាក់កណ្តាលផ្លូវ ក៏ស្រាប់តែនាងយក្ខិនី (ស្រីប្រពន្ធចុង) ដេញជាប់ តាមក្រោយនាង មកប្រកិតៗ ។ នាងកុលធីតា ក្រឡេកឃើញនាងយក្ខិនី ដេញតាមជាប់ពីក្រោយខ្លួន យ៉ាងដូច្នេះហើយ ក៏មានសេចក្តីតក់ស្លុត ភ័យខ្លាចជាទីបំផុត ហើយបានរត់ចូលទៅ ក្នុងវត្តជេតពនមហាវិហារ យ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ ។
ស្តូអ៊ីក
ក្រមសីលធម៌ និងគុណធម៌
គ្រឹះនៃក្រមសីលធម៌ស្តូអ៊ីកគឺថាសេចក្ដីល្អស្ថិតនៅក្នុងសភាពនៃព្រលឹង នៅក្នុងប្រាជ្ញា និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ។ ក្រមសីលធម៌ស្តូអ៊ីកសង្កត់ធ្ងន់លើច្បាប់: "ធ្វើតាមហេតុផល"។ ដូច្នេះមនុស្សម្នាក់ត្រូវខំប្រឹងធ្វើយ៉ាងណាឲ្យរួចផុតពីតណ្ហា ដោយចាំថាអត្ថន័យកាលពីបុរាណនៃពាក្យ "តណ្ហា" គឺ "សេចក្ដីតានតឹងក្នុងចិត្ត" ឬ "សេចក្ដីឈឺចាប់" ដែលសេចក្ដីនេះមានប្រតិកម្មស្ងៀមៗ ទៅលើព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រៅ។ ដូច្នេះពាក្យ "តណ្ហា" នេះ មានន័យខុសពីការប្រើប្រាស់សម័យបច្ចុប្បន្ន។
ធម្មបទ
៤ រឿង នាងកាលីយក្ខិនី
ជួនជានៅពេលនោះ ព្រះសាស្តា កំពុងតែទ្រង់សម្តែងព្រះធម៌ទេសនា ឣប់រំដល់ពួកពុទ្ធបរិស័ទ ។ នាងកុលធីតា បានចូលទៅជិតព្រះសាស្តា ហើយយកកូនទៅដាក់ នៅក្បែរព្រះបាទ របស់ព្រះ ឣង្គ ក្រាបបង្គំទូលថាៈ បពិត្រព្រះឣង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រគេនកូនតូចនេះ ដល់ព្រះឣង្គ សូមព្រះឣង្គមេត្តាទទួលយកចុះ ។ បន្ទាប់មក នាងយក្ខិនី ក៏បានមកដល់វត្តជេតពននោះដែរ ។
ព្រះសាស្តា ទ្រង់បានត្រាស់ទៅកាន់នាងទាំងពីរនោះ ថា “នែនាងទាំងពីរនាក់ ព្រោះហេតុអ្វី បានជាពួកនាង តាមចងកម្មចងពៀរនឹងគ្នា មិនចេះឈប់ឈរ យ៉ាងនេះ?” ដូច្នេះហើយ ទ្រង់ត្រាស់នូវព្រះគាថានេះ ថា ៖
ន ហិ វេរេន វេរានិ| សម្មន្តីធ កុទាចនំ ឣវេរេន ច សម្មន្តិ ឯស ធម្មោ សនន្តនោ ។
មែនពិត ក្នុងពេលណាៗ ក៏ដោយ ក្នុងលោកនេះ ធម្មតាពៀរទាំងឡាយ មិនដែលរម្ងាប់ ដោយការចងពៀរឡើយ ពៀរទាំងឡាយ តែងរម្ងាប់ ដោយការមិនចងពៀរ នេះជាបវេណីធម៌ ។
ស្តូអ៊ីក
ក្រមសីលធម៌ និងគុណធម៌
ចំពោះពួកស្តូអ៊ីក ហេតុផលមានន័យថាមិនគ្រាន់តែប្រើឡូស៊ីកប៉ុណ្ណោះទេ គឺជាការយល់ពីដំណើរនៃធម្មជាតិផងដែរ។ ការរស់នៅស្របតាមហេតុផល និងគុណធម៌ គឺត្រូវរស់នៅឲ្យស្របទៅនឹងសណ្ដាប់ធ្នាប់ខាងព្រះនៃសាកលលោក។ ពួកស្តូអ៊ីកប្រកាន់យកគោលគំនិតដូច្នេះ ដោយទទួលស្គាល់ហេតុផលសាមញ្ញ និងតម្លៃសំខាន់ៗរបស់មនុស្សទាំងអស់។
ធម្មបទ
៥ រឿង ពួកភិក្ខុកោសម្ពី
ចំណេរកាលក្រោយមក ពួកពុទ្ធបរិស័ទ បានថ្កោលទោសពួកភិក្ខុទាំងនោះៗ បានដឹងកំហុសរបស់ខ្លួន ក៏បានចូលទៅរកព្រះ ឣានន្ទត្ថេរ ឲ្យលោកជួយសុំខមាទោសចំពោះព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ហើយទូលសុំ ឲ្យព្រះឣង្គស្តេចយាងត្រឡប់មកវិញ ។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់បានទទួលពាក្យ របស់ភិក្ខុកោសម្ពីទាំងនោះហើយ ទើបស្តេចយាងវិលត្រឡប់មកវិញ ទ្រង់ប្រទានព្រះឱវាទដល់ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ឲ្យមានសេចក្តីព្រមព្រៀងគ្នា ចេះស្រឡាញ់គ្នា កុំឲ្យមានការឈ្លោះ ទាស់ទែងនឹងគ្នាឯង តទៅទៀត ដោយព្រះធម្មីកថា ទីឃាវុជាតកហើយ ទ្រង់ត្រាស់នូវព្រះគាថានេះ ថា ៖
បរេ ច ន វិជានន្តិ មយមេត្ថ យមាមសេ យេ ច តត្ថ វិជានន្តិ តតោ សម្មន្តិ មេធគា ។
ស្តូអ៊ីក
ក្រមសីលធម៌ និងគុណធម៌
គុណធម៌សំខាន់របស់ទស្សវិជ្ជាស្តូអ៊ីកគឺជាការចាត់ថ្នាក់មួយ ដែលមានប្រភពមកពីសេចក្ដីបង្រៀនរបស់ផ្លាតូ (Plato): ដោយយកតាមទស្សនវិទូសូក្រាត ពួកស្តូអ៊ីកយល់ថាអពមង្គល និងសេចក្ដីអាក្រក់គឺជាលទ្ធផលនៃភាពអវិជ្ជារបស់មនុស្ស អំពីហេតុផលក្នុងធម្មជាតិ។ ប្រសិនបើអ្នកណាគ្មានចិត្តសប្បុរស នោះគឺដោយព្រោះតែគេមិនដឹងពីហេតុផលសាកលរបស់ខ្លួន ដែលហេតុទាំងនោះនាំទៅរកសេចក្ដីសប្បុរស។ ដំណោះស្រាយចំពោះសេចក្ដីអាក្រក់ និងអពមង្គល គឺជាការអនុវត្តនៃទស្សវិជ្ជាស្តូអ៊ីក: ដើម្បីពិនិត្យការវិនិច្ឆយរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ និងឥរិយាបទ ហើយកំណត់កន្លែងដែលសេចក្ដីទាំងនោះបានឃ្លាតចេញពីហេតុផលសាកលនៃធម្មជាតិ។
ធម្មបទ
៥ រឿង ពួកភិក្ខុកោសម្ពី
ពួកជនទាំងឡាយដទៃ (ក្រៅឣំពីបណ្ឌិត) តែងមិនដឹងខ្លួនថា ពួកយើងទាំងឣស់គ្នា នឹងវិនាស ក្នុងកណ្តាលជំនុំនៃពួកនេះ ដូច្នេះឡើយ, ចំណែកឯជនទាំងឡាយណា ក្នុងកណ្តាលជំនុំនៃពួកនេះ ដឹងខ្លួនច្បាស់ថា ពួកយើងទាំងឣស់គ្នា នឹងវិនាស ក្នុងកណ្តាលជំនុំ នៃរឿង ព្រះចុល្លកាល មហាកាលពួកនេះ ដូច្នេះ, ការឈ្លោះប្រកែកគ្នាទាំងឡាយ រមែងរម្ងាប់ឣំពីជនទាំងឡាយនោះ ។
៦ រឿង ព្រះចុល្លកាល មហាកាល
ព្រះបរមសាស្តា ទ្រង់ប្រារឰព្រះចុល្លកាល និង ព្រះមហាកាល ។ ព្រះចុល្លកាល ជាប្អូនរបស់ព្រះមហាកាល លោកបួសមិនទាន់បានមួយវស្សាផង ក៏លាចាកសិក្ខាបទ (សឹក) មកជាគ្រហស្ថ ព្រោះភរិយារបស់លោក ចេះតែមកធ្វើឲ្យរំខានខ្លាំងពេក ។ ចំណែកព្រះមហាកាលដែលជាបង លោកបានមកបួស ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយសទ្ធាជ្រះថ្លា ខិតខំចម្រើនឣសុភកម្មដ្ឋាន រហូតដល់បានសម្រេចឣរហត្តផល ព្រមទាំងបដិសម្ភិទា ។
ឯភរិយា របស់ព្រះមហាកាល បានឃើញកិរិយាលួងលោម របស់ភរិយាព្រះចុល្លកាល ដែលបានធ្វើឲ្យលោកសឹកហើយ ទើបគិតនឹងធ្វើ ជាតម្រាប់តាម ហើយបានទៅឣារាធនាភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន មកទទួលភត្តាហារ នៅផ្ទះរបស់ខ្លួន ។
ព្រះសាស្តា ព្រមទាំងភិក្ខុសង្ឃ បានទទួលភត្តាហារហើយ ទើបទ្រង់ស្តេចយាងត្រឡប់ទៅវត្តវិញ ទុកតែព្រះមហាកាល មួយ ឣង្គប៉ុណ្ណោះ ឲ្យនៅចាំធ្វើភត្តានុមោទនា តាមពាក្យទូលសុំ នៃពួកភរិយា របស់ព្រះមហាកាល ។
គ្រានោះ ពួកភរិយា របស់ព្រះមហាកាល បាននាំគ្នាបង្ខំឲ្យលោក លាចាកសិក្ខាបទ, ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះមហាកាល មិនព្រមលាចាកសិក្ខាបទទេ ព្រោះលោកជាព្រះឣរហន្ត ហើយក៏បានហោះទៅ លើ ឣាកាស ត្រឡប់ទៅវត្តវិញ ។ ពួកភិក្ខុទាំងឡាយ បានសន្ទនាគ្នាឣំពីរឿងរ៉ាវព្រះមហាកាល និង ព្រះចុល្លកាល ដោយប្រការផ្សេងៗ ។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់ត្រាស់ព្រះគាថានេះ ថា ៖
សុភានុបស្សឹ វិហរន្តំ ឥន្ទ្រិយេសុ ឣសំវុតំ ភោជនម្ហិ ឣមត្តញ្ញុំ កុសីតំ ហីនវីរិយំ តំ វេ បសហតី មារោ វាតោ រុក្ខំវ ទុព្វលំ ។ ឣសុភានុបស្សឹ វិហរន្តំ ឥន្ទ្រិយេសុ សុសំវុតំ ភោជនម្ហិ ច មត្តញ្ញុំ សទ្ធំ ឣារទ្ធវីរិយំ តំ វេ នប្បសហតី មារោ វាតោ សេលំវ បព្វតំ ។
មារ រមែងគ្របសង្កត់បុគ្គលដែលយល់ឃើញ នូវឣារម្មណ៍ ថា ល្អ មិនសង្រួម ក្នុងឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយ មិនស្គាល់ប្រមាណ ក្នុងភោជន ខ្ជិលច្រឣូស មានព្យាយាមធូរថយនោះ (បានដោយស្រួល) ដូចជាវាយោ បក់បោករំលើងនូវដើមឈើដែល (មានប្ញស) មិនល្អ យ៉ាងនោះឯង ។
តែមារ រមែងគ្របសង្កត់បុគ្គលដែលយល់ឃើញនូវឣារម្មណ៍ ថា មិនល្អ សង្រួមប្រពៃ ក្នុងឥន្ទ្រីយ៍ទាំងឡាយ ស្គាល់ប្រមាណ ក្នុងភោជន មានសទ្ធា ប្រារឰព្យាយាមនោះមិនបាន ដូចជាវាយោ បក់បោកភ្នំថ្មតាន់ (ឲ្យបែក) មិនបាន យ៉ាងនោះឯង ។
៧ រឿង ភិក្ខុទេវទត្ត
ព្រះបរមសាស្តា ទ្រង់ប្រារឰសំពត់កាសាវពស្ត្រ របស់ភិក្ខុទេវទត្ត ។ សម័យថ្ងៃមួយ ភិក្ខុទេវទត្ត បានសំពត់កាសាវពស្ត្រ ពីញាតិញោមមួយក្រុម ។ សំពត់នោះជាសំពត់មានសាច់ល្អ មានតម្លៃ ក៏ច្រើន ។ មនុស្សខ្លះ និយាយថាៈ សំពត់នេះ មិនសមគួរ ដល់ភិក្ខុទេវទត្តឡើយ, តែសមគួរ ដល់ព្រះសារីបុត្រ ។
ព្រះសាស្តា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទើបទ្រង់សម្តែងរឿងដែលភិក្ខុទេវទត្ត ធ្លាប់គ្រងសំពត់កាសាវពស្ត្រ ដែលមិនសមគួរដល់ខ្លួន តាំងតែអំពីពេលដែលទេវទត្ត កើតជាព្រានព្រៃ បានលួចយកនូវសំពត់ កាសាវពស្ត្រ របស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ មួយឣង្គ មកស្លៀកពាក់ ដើម្បីបន្លំខ្លួន ធ្វើជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធ លបចាំសម្លាប់ដំរី ដែលដើរនៅពីក្រោយគេបង្អស់ម្តងមួយៗ ។ ក្នុងគ្រានោះឯង ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់បានសោយព្រះជាតិជា ស្តេចដំរី ឃើញដំរីដែលជាបរិវារ របស់ព្រះឣង្គ ចេះតែបាត់ឣស់ទៅជាច្រើន ទើបសង្កេតមើលនូវហេតុឣន្តរាយដែលកើតឡើង មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានឃើញជាក់ច្បាស់ថា ឣន្តរាយនេះ កើតឡើង ព្រោះមានមនុស្សមកបន្លំខ្លួន ធ្វើជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះឣង្គទ្រង់បាន ឣែបមកនៅ ខាងក្រោយហ្វូងម្តង ដើម្បីលបចាំចាប់ព្រានព្រៃនោះលុះព្រះឣង្គចាប់ព្រានព្រៃបានហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះ ថាៈ នឹងបោកសម្លាប់ចោល តែព្រះឣង្គទ្រង់ត្រិរិះទាន់ គឺ មិនបានសម្លាប់ គ្រាន់តែ អប់រំទូន្មាន ប្រៀនប្រដៅហើយ ក៏លែងព្រានព្រៃនោះទៅវិញ នៅទីបញ្ចប់នៃឣតីតនិទាន ព្រះឣង្គទ្រង់ត្រាស់ នូវព្រះគាថានេះ ថា ៖
ឣនិក្កសាវោ កាសាវំ យោ វត្ថំ បរិទហេស្សតិ ឣបេតោ ទមសច្ចេន ន សោ កាសាវមរហតិ ។ យោ ច វន្តកសាវស្ស សីលេសុ សុសមាហិតោ ឧបេតោ ទមសច្ចេន ស វេ កាសាវមរហតិ ។
ស្តូអ៊ីក
ការអនុវត្តខាងព្រលឹងវិញ្ញាណ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|[[Marcus Aurelius, អធិរាជដែលជឿលើលទ្ធិស្តូអ៊ីក។]] ទស្សនវិជ្ជាសម្រាប់ពួកស្តូអ៊ី មិនមែនជាបណ្ដុំនៃជំនឿ ឬការអះអាងនៃក្រមសីលធម៌ឡើយ គឺវាគ្រាន់តែជាផ្លូវនៃជីវិត ដែលទាក់ទងនឹងការអនុវត្តជាប្រចាំ និងការហាត់រៀនតែប៉ុណ្ណោះ។ ការអនុវត្តខាងទស្សវិជ្ជា និងខាងព្រលឹងវិញ្ញាណ របស់ពួកស្តូអ៊ីករួមមាន ឡូស៊ីក វីធីសូក្រាទីក និយាយនឹងខ្លួនឯង ការត្រិះរិះអំពីសេចក្ដីស្លាប់ ហាត់ផ្ដោតអារម្មណ៍តែលើពេលវេលាដែលខ្លួនកំពុងតែស្ថិតនៅ និងត្រិះរិះពិចារណាអំពីបញ្ហាប្រចាំថ្ងៃ ព្រមទាំងដំណោះស្រាយដែលអាចទៅរួច។ ទស្សនវិជ្ជាស្តូអ៊ីកគឺជាដំណើរការដ៏សកម្មមួយនៃការអនុវត្តជាប្រចាំ និងជាគ្រឿងសម្រាប់រំលឹកដាស់តឿនខ្លួនឯង។
ធម្មបទ
៧ រឿង ភិក្ខុទេវទត្ត
បុគ្គលណា នៅមានទឹកឣម្ចត់ គឺរាគាទិក្កិលេស (ក្នុងសន្តាន) ជាឣ្នកបោះបង់ការទូន្មាននូវឥន្ទ្រីយ និង សច្ចៈ ហើយស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាវពស្ត្រ, បុគ្គលនោះ មិនគួរនឹងស្លៀកដណ្តប់សំពត់ កាសាវពស្ត្រសោះឡើយ ។ លុះតែបុគ្គលណា មានទឹកឣម្ចត់ គឺរាគាទិក្កិលេស ខ្ជាក់ចោលឣស់ហើយ ជាឣ្នកមានចិត្តតម្កល់មាំ នៅក្នុងសីលទាំងឡាយ ប្រកបដោយការទូន្មានឥន្ទ្រីយ និង សច្ចៈ, បុគ្គលនោះឯង ទើបគួរនឹងស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាវពស្ត្របាន ។
៨ រឿង សញ្ជ័យបរិព្វាជក
វគ្គ​នេះ​និយាយ​អំពី​ការ​ឆ្លើយ​តប​​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ចំពោះ​សំណួរ​របស់​​ព្រះ​សារីបុត្រ និង ព្រះ​មហាមោគ្គល្លាន ។ ព្រះ​អគ្គសាវ័ក​ទាំង​ពីរ​រូប​បាន​ក្រាប​ទូល​សួរ​ព្រះ​ពុទ្ធ​អំពី​មូលហេតុ​ដែល​សញ្ជ័យបរិព្វាជក​មិន​មក​ចូល​រួម​ស្តាប់​សេចក្តី​បង្រៀន​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។
ឈ្មោះ​ពិត​​របស់​ព្រះ​សារីបុត្រ គឺ ឧបតិស្សៈ ហើយ​ឈ្មោះ​ពិត​​របស់​​ព្រះ​មហាមោគ្គល្លាន​ គឺ កោលិតៈ ។ លោក​ទាំង​ពីរ​​ធ្លាប់​ជា​សិស្ស​របស់​សញ្ជយបរិព្វាជក នៅ​ក្នុង​សម័យដែល​លោក​ទាំង​ពីរ​​កំពុងតែស្វែងរកមោក្ខធម៌ ។ នៅ​ក្នុង​សម័យ​នោះ សញ្ជយបរិព្វាជក គឺ​ជា​អាចារ្យ​ដែលមានឈ្មោះ​បោះ​សម្លេង​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​ក្រុង​រាជគ្រឹះ ។
ស្តូអ៊ីក
ការអនុវត្តខាងព្រលឹងវិញ្ញាណ
នៅក្នុងការតាំងសម្មាធិ​ អធិរាជ Marcus Aurelius កំណត់ការអនុវត្តមួយចំនួន។ ឧទាហរណ៍:"ពេលព្រឹកព្រលឹម ចូរនិយាយនឹងខ្លួនឯងថា: ថ្ងៃនេះខ្ញុំនឹងជួបមនុស្សអកត្តញ្ញូ មនុស្សហិង្សា មនុស្សក្បត់ មនុស្សឈ្នានីស និងមនុស្សគ្មានចិត្តសប្បុរស។ អស់ទាំងភាពល្ងង់ខ្លៅអំពីសេចក្ដីល្អពិតប្រាកដ និងសេចក្ដីអាក្រក់... ខ្ញុំមិនអាចរងការឈឺចាប់ដោយសារពួកវាណាមួយឡើយ ដ្បិតគ្មានមនុស្សណាម្នាក់នឹងពាក់ព័ន្ធជាមួយខ្ញុំក្នុងការធ្វើខុស ហើយខ្ញុំក៏មិនអាចខឹង ឬស្អប់អ្នកនោះបានឡើយ ពីព្រោះយើងមកក្នុងពិភពលោកនេះ ដើម្បីធ្វើការជាមួយគ្នា..."
ធម្មបទ
៨ រឿង សញ្ជ័យបរិព្វាជក
ក្រោយមក ឧបតិស្សបរិព្វាជក (គឺព្រះសារីបុត្រ) បានស្តាប់នូវឣរិយសច្ចកថា ឣំពីសំណាក់ នៃព្រះឣស្សជ្ជិត្ថេរ ដោយសង្ខេប ហើយ ក៏បានសម្រេចព្រះសោតាបត្តិផល ទើបត្រឡប់មកពន្យល់ឲ្យកោលិតបរិព្វាជក (ព្រះមហាមោគ្គល្លាន) ជាសំឡាញ់របស់ខ្លួន បានស្តាប់ រហូតដល់កោលិតៈ បានសម្រេចនូវព្រះសោតាបត្តិផល ដូចខ្លួនដែរ ស្រេចហើយ ទើបនាំគ្នាទៅកាន់សំណាក់គ្រូសញ្ជយបរិព្វាជក ដើម្បីសុំលាទៅ ក្រាបថ្វាយបង្គំគាល់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ព្រមទាំងបានបបួលគ្រូសញ្ជ័យ ឲ្យទៅគាល់ជាមួយផងដែរ ។ តែគ្រូសញ្ជ័យ មិនព្រមទៅជាមួយឡើយ ។ ឧបតិស្សៈ និង កោលិតៈ ព្រមទាំងបរិវារ របស់ខ្លួន បាននាំគ្នាទៅគាល់ព្រះបរមសាស្តា ហើយបានក្រាប ថ្វាយបង្គំទូលសុំបព្វជ្ជា និង ឧបសម្ប័ទ ជាភិក្ខុ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា លុះបានសម្រេចនូវសោឡសកិច្ចហើយ ក៏បានទទួលដំណែងជាព្រះឣគ្គសាវ័ក ឆ្វេងស្តាំ ។ ក្រោយមក ព្រះឣគ្គសាវ័កទាំងពីរ បានក្រាបទូលព្រះសាស្តា ឣំពីរឿងដែលគ្រូសញ្ជ័យ មិនព្រមមកគាល់ព្រះឣង្គ ជាមួយនឹងពួកខ្លួន តាមពាក្យបបួល ។
ស្តូអ៊ីក
ទស្សនសង្គម
លក្ខណៈពិសេសនៃលទ្ធិស្តូអ៊ីកនិយម គឺគោលលទ្ធិនេះយល់ថាមនុស្សទាំងអស់គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់សហគមន៍មួយ (cosmopolitanism) ដោយផ្អែកលើសីលធម៌រួមមួយ: មនុស្សទាំងអស់គឺជាអ្វីដែលស្ដែងអំពីវិញ្ញាណសាកលមួយ ហើយយោងតាមពួកស្តូអ៊ីក មនុស្សទាំងអស់គួរតែរស់នៅក្នុងសេចក្ដីស្រឡាញ់ជាបងប្អូន និងត្រូវត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។
ធម្មបទ
៩ រឿង ព្រះនន្ទត្ថេរ
ព្រះបរមសាស្តា ទ្រង់ប្រារឰព្រះនន្ទត្ថេរ ដែលត្រូវជាព្រះរាជឱរស របស់ព្រះនាងបជាបតិគោតមី ។ សម័យថ្ងៃមួយ ជាថ្ងៃរៀបមង្គលការ របស់ព្រះនន្ទកុមារ ជាមួយនឹងនាងជនបទកល្យាណី ។
គ្រានោះ ព្រះសាស្តា ស្តេចយាងទៅ ក្នុងពិធីរៀបមង្គលការ របស់នន្ទៈនោះដែរ ព្រះឣង្គទ្រង់បានប្រទាននូវបាត្រ ទៅឲ្យនន្ទៈកាន់ទ្រង់ត្រាស់មង្គលកថា ស្រេចហើយ ទើបស្តេចយាងត្រឡប់ទៅកាន់វត្តវិញ តែព្រះឣង្គទ្រង់មិនបានទទួលយកបាត្រ ឣំពីដៃរបស់ព្រះនន្ទៈ វិញឡើយ ។
ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបហើយ ទើបនាំព្រះនន្ទៈ ឲ្យទៅមើលពួកស្រីទេពឣប្សរបវរកញ្ញា ដែលមានរូបរាងត្រេកឣរ ជាងនាងជនបទកល្យាណី នៅឯឋានទេវលោក ហើយទ្រង់ត្រាស់ឣប់រំព្រះនន្ទៈ ថាៈ នែនន្ទៈ ចូរឣ្នកខិតខំ ព្យាយាមបំពេញសមណធម៌ ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ, តថាគត នឹងជួយដណ្តឹងស្រីទេពឣប្សរបវរកញ្ញា ក្នុងឋានសួគ៌ានេះឲ្យឣ្នក, តើឣ្នកចង់បាននាងទេពឣប្សរបវរកញ្ញា ដែលមានរូបឆោមត្រេកឣរ បែបណា? ។
ព្រះនន្ទៈ បានឮយ៉ាងដូច្នោះហើយ មានចិត្តត្រេកឣរពន់ពេកណាស់ ខិតខំព្យាយាមបំពេញសមណធម៌ យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាទីបំផុត ព្រោះចង់បានស្រីទេពឣប្សរបវរកញ្ញានោះឯង ។
ក្រោយមក ពួកភិក្ខុបានសួរព្រះនន្ទៈ ថាៈ ម្នាលនន្ទៈ ឥឡូវ នេះ តើលោកចង់សឹកដែរឬទេ? ។ ព្រះនន្ទៈ ឆ្លើយថាៈ ខ្ញុំព្រះករុណា មិនត្រូវការចង់សឹកទៀតទេ ។ ពួកភិក្ខុ្ខ ឮដូច្នោះហើយ ក៏ចោទព្រះ នន្ទៈ ថាៈ ជាឣ្នកពោលឣួត នូវគុណធម៌ដែលមិនមានក្នុងខ្លួន ហើយបាននាំរឿងនេះ ទៅក្រាបទូលដលព្រ់សាះស្តា ។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់ ថាៈ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះនន្ទៈ បានពោលត្រឹមត្រូវហើយ... បន្ទាប់ មកទ្រង់ត្រាស់ព្រះគាថានេះថា ៖
យថា ឣគារំ ទុច្ឆន្នំ វុដ្ឋិ សមតិវិជ្ឈតិ ឯវំ ឣភាវិតំ ចិត្តំ រាគោ សមតិវិជ្ឈតិ ។ យថា ឣគារំ សុច្ឆន្នំ វុដ្ឋិ ន សមតិវិជ្ឈតិ ឯវំ សុភាវិតំ ចិត្តំ រាគោ ន សមតិវិជ្ឈតិ ។
តំណក់ទឹកភ្លៀង តែងលេចស្រោចនូវផ្ទះ ដែលគេប្រក់មិនបានជិតល្អហើយ យ៉ាងណាមិញ, រាគៈ តែងចាក់ទម្លុះនូវចិត្តដែលបុគ្គលមិនបានឣប់រំល្អហើយ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ។
តំណក់ទឹកភ្លៀង មិនលេចស្រោចនូវផ្ទះ ដែលគេបានប្រក់ជិតល្អហើយ យ៉ាងណាមិញ, រាគៈ ក៏មិនចាក់ទម្លុះនូវចិត្ត ដែលបុគ្គលបានឣប់រំល្អហើយ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ។
ស្តូអ៊ីក
ទស្សនសង្គម
ពួកស្តូអ៊ីកយល់ថាភាពខុសប្លែកគ្នាខាងក្រៅ ដូចជាឋានៈ និងទ្រព្យសម្បត្តិ គ្មានសំខាន់អ្វីនៅក្នុងទំានាក់ទំនងសង្គមទេ។ ផ្ទុយទៅវិញពួកគេបានគាំទ្រភាពជាបងប្អូនរបស់មនុស្សជាតិ និងភាពស្មើគ្នាពីធម្មជាតិរបស់មនុស្សជាតិគ្រប់រូប។
សាសនាគ្រីស្ទ
បូជាចារ្យអង់គ្លីខេន ឈ្មោះ Maxwell Staniforth បានពិភាក្សាអំពីឥទ្ធីពលដ៏ជ្រាលជ្រៅរបស់លទ្ធិស្តូអ៊ីកនិយមទៅលើសាសនាគ្រីស្ទ។ គាត់បានអះអាងថាអ្នកនិពន្ធនៃដំណឹងល្អទាំង៤ បានប្រកាសថាព្រះគ្រីស្ទគឺជាហេតុផលសាកល (Logos) ដែលជាពាក្យដ៏សំខាន់មួយក្នុងចំណោមពាក្យជាច្រើនទៀត នៅក្នុងលទ្ធិស្តូអ៊ីកនិយម ហើយពាក្យត្រូវបានជ្រើសរើសយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងដើម្បីពន្យល់ពីរបៀបដែលព្រះមានទំនាក់ទំនងនឹងសាកលលោក។"   ទាក់ទងទៅនឹងអ្វីដែលលទ្ធិស្តូអ៊ីកហៅថា "វិញ្ញាណខាងព្រះ", លោកStanisforth បានសរសេរថា:"ទស្សនវិទូ Cleanthes ដែលចង់ពន្យល់ឲ្យកាន់តែច្បាស់អំពីអត្ថន័យនៃពាក្យ 'ភ្លើងដែលមានសមត្ថភាពបង្កើត (creative fire) របស់ទស្សវិទូ Zeno គឺជាមនុស្សដំបូងដែលគិតអំពីពាក្យ pneuma ដែលមានន័យថា 'វិញ្ញាណ' ដែលទស្សវិទូ Zeno បានប្រើ ដើម្បីពិពណ៌នាពាក្យ 'ភ្លើងដែលមានសមត្ថភាពបង្កើត'។ វិញ្ញាណដ៏ឆ្លាតនេះមានលក្ខណៈដូចជាភ្លើង ហើយវាត្រូវបានគេស្រមៃឃើញថាជាធាតុដ៏តូចល្អិតមួយ ស្រដៀងនឹងចរន្តខ្យល់ ឬដង្ហើម ប៉ុន្តែវាមានកម្ដៅពិសេស។ វាមាននៅក្នុងសាកលលោក ដូចជាព្រះ ហើយនៅក្នុងមនុស្សវាជាព្រលឹង និងជាគោលការណ៍ដែលផ្ដល់ជីវិត។ តាមរយៈសេចក្ដីពន្យល់នេះ បូជាចារ្យ Stanisforth មើលឃើញយ៉ាងច្បាស់ថា​ វិញ្ញាណដែលCleanthes បានកំពុងពន្យល់នេះ គឺជាព្រះវិញ្ញាណដ៌វិសុទ្ធ ដែលមាននិយាយនៅក្នុងទេវកថាគ្រីស្ទានស្ដីពី 'ព្រះអម្ចាស់ និងអ្នកផ្ដល់ជីវិត' គឹត្រង់កន្លែងដែលភ្លើងនៃព្រះវិញ្ញាណត្រូវបានបើកសម្ដែងនៅបុណ្យថ្ងៃទី៥០។ នៅក្នុងគ្រីស្ទាន ដូចនៅក្នុងគំនិតពួកស្តូអ៊ីក។"ទាក់ទងនឹងព្រះត្រីឯក បូជាចារ្យ Staniforth បានសរសេរថា:"នៅក្នុងគោលលទ្ធិស្ដីអំពីព្រះត្រីឯក គំនិតស្តីអំពីព្រះបិតា ព្រះបន្ទូល និងព្រះវិញ្ញាណ គឺដូចគ្នានឹងឈ្មោះព្រះបីរួមតែមួយ (Divine Unity) របស់ពួកស្តូអ៊ីក។"សាវ័កប៉ូលបានជួបជាមួយពួកស្តូអ៊ីក ក្នុងអំឡុងពេលដែលគាត់ស្នាក់នៅអាថែន យោងតាមព្រះគម្ពីរកិច្ចការ ១៧:១៦-១៨។ នៅក្នុងសំបុត្ររបស់លោកប៉ូល យើងឃើញថាលោកប៉ូលបានប្រើចំណេះដឹងខាងទស្សវិជ្ជាស្តូអ៊ីករបស់គាត់ គឺគាត់ប្រើពាក្យស្តូអ៊ីក និងពាក្យប្រៀបធៀមជាច្រើន ដើម្បីធ្វើឲ្យពួកសាសន៍ដទៃកែប្រែចិត្ត ហើយត្រឡប់មកជាគ្រីស្ទាន។