cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ គឺ​ជា​ប្រព័ន្ធ​រង្វាស់​មួយ​ដែល​ផ្អែក​លើ​ខ្នាត​គោល​ចំនួន​៧ ដូច​ជា៖ ម៉ែត្រ (ប្រវែង), គីឡូក្រាម (ម៉ាស), វិនាទី (ពេល​វេលា), អំពែរ (ចរន្ត​អគ្គិសនី), កែលវិន (សីតុណ្ហភាព), ម៉ូល (បរិមាណ), និង កង់ដេឡា (ពន្លឺ)។ គេ​អាច​ប្រើ​ខ្នាត​គោល​ទាំង​នេះ ដើម្បី​ផ្សំ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។ ការ​ផ្សំ​បែប​នេះ​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ជា ខ្នាត​កម្លាយ ដែល​គេ​អាច​យក​ទៅ​បក​ស្រាយ​បរិមាណ​ដទៃ​ទៀត​ដូច​ជា កម្រិត​សំឡេង, ថាមពល, អានុភាព, និង ល្បឿន។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
បេសកកម្មអរិយធម៌
ពួកអ្នករិះគន់អាណានិគមនិយមបារាំងបានទទួលការដឹងលឺពីអន្តរជាតិនៅទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ និង ជាញឹកញាប់បានប្រើសេចក្ដីរាយការណ៍ជាឯកសារ និងបញ្ជូនទៅទីភ្នាក់ងារមួយចំនួនដូចជា សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ និង អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ ដើម្បធ្វើឱ្យការតវ៉ាប្រឆាំងរបស់ខ្លួនត្រូវបានគេដឹងលឺ។ ការរិះគន់ខ្លាំងបំផុតគឺកម្រិតអំពើហិង្សាខ្ពស់ និង ការធ្វើទុកបុកម្នេញក្នុងចំណោមពួកជនជាតិដើម។ អ្នករិះគន់ភាគច្រើនរួមមាន លោកអាល់ប៊ាំរ-ឡុងដ្ហ្រឹស ភ្វីលីស៊្យាំង-ឝាឡេយ និង ពលឡឹ-ម៉ឺណិត ដែលសៀវភៅនិងអត្ថបទពួកលោកត្រូវបានគេអានជាទូទៅ។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រព័ន្ធ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​ជា​សាកល ក៏​ប៉ុន្តែ​មាន​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​មិន​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​ជា​ខ្នាត​រង្វាស់​ផ្លូវ​ការ​ឡើយ ដូច​ជា មីយ៉ាន់ម៉ា, លីបេរៀ, និង សហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំង​នេះ គេ​តែង​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ​នៅ​ក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ និង​វេជ្ជសាស្ត្រ។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
បេសកកម្មអរិយធម៌
ខណៈពេលនោះ ដំណាក់កាលដំបូងៗនៃការដណ្ដើមអំណាចគ្នានេះជាញឹកញាប់ចាំបាច់ធ្វើឱ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញ​សំណង់អគារប្រវត្តិសាស្ត្រហើយប្រើប្រាស់ស្ថានីយ៍នោះជាទីបញ្ជាការរបស់បារាំង ពួកអ្នកបុរាណវិទ្យា និង ប្រវត្តិវិទូខាងសិល្បៈភ្លាមៗក៏បានជាប់ខ្លួនក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងជាប្រព័ន្ធដើម្បីរកឱ្យឃើញ គូរផែនទី និង អភិរក្សស្ថានីយ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា ជាពិសេសប្រាសាទបុរាណដូចជា អង្គរវត្ត សំណល់សំណង់បាក់បែករបស់ចាម្ប៉ា និង វត្តអារាមនៅហ្លួងព្រះបាំង។ សារៈមន្ទីរបារាំងជាច្រើនមានសមុច្ច័យនៃសម្ភារៈសឹកអាណានិគម។ ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានសម្ពោធសារៈមន្ទីរវត្ថុបុរាណអាណានិគមរួមមាន Musée du Quai Branly និង Cité Nationale de l’Histoire de l’Immigration នៅប៉ារីស Centre Culturel Tjibaou នៅកាឡេដូនីថ្មី និង Maison des Civilisations et de l’Unité Réunionnaise នៅ Réunion។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រវត្តិ​និង​ការ​ប្រើ
ប្រព័ន្ធម៉ែត្រ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ក្រោយ បដិវត្តន៍បារាំង ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៨៩។ ប្រព័ន្ធ​ដើម​នេះ​មាន​តែ​ខ្នាត​គំរូ​ពីរ​ប៉ុណ្ណោះ​គឺ​គីឡូក្រាម និង​ម៉ែត្រ។ ប្រព័ន្ធ​ម៉ែត្រ​នេះ​មាន​ភាព​ពេញ​និយម​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​វិទ្យសាស្ត្រ​ជាច្រើន។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
អនាណានិគមកិច្ច រឺ ការប្រកាសឯករាជ្យ (សតវត្សទី២០)
ចក្រភពអាណានិគមបារាំងមួយនេះបានចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ នៅពេលដែលប៉ែកផ្សេងៗត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពួកមហាអំណាចបរទេស (ជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន ប៊្រិតថេននៅស៊ីរី លីបង់ និង ម៉ាដាហ្គាស្កា សហរដ្ឋនិងប៊្រិតថេននៅម៉ារ៉ុកនិងអាល់ហ្សេរី និង អាល្លឺម៉ង់និងអ៊ីតាលីនៅទុយនីស៊ី)។ យ៉ាងណាមិញ អំណាចគ្រប់គ្រងត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញបន្តិចម្ដងៗដោយលោកហ្សាល ដឺ ហ៊្គោល។ សហភាពបារាំងបានដាក់បញ្ចូលបន្ថែមក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ១៩៤៦ ដែលបានជំនួសឱ្យអតីតចក្រភពអាណានិគមមួយនេះ។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រវត្តិ​និង​ការ​ប្រើ
នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៨៦០ James Clerk Maxwell និង William Thomson (ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា Lord Kelvin) បាន​ស្នើ​ប្រព័ន្ធ​មួយ​ទៀត​ដែល​មាន​ខ្នាត​គោល​ចំនួន​បី មាន​ប្រវែង ម៉ាស និង​ពេល​វេលា។ ចំណែក​ខ្នាត​ដទៃ​ទៀត គេ​បាន​ធ្វើ​កម្លាយ​ចេញ​ពី​ខ្នាត​គោល​ទាំង​បី​នោះ។ ក្រោយ​មក​ទៀត គេ​បាន​ប្រើ​សំណើ​នោះ ដើម្បី​ប្រព័ន្ធ​ថ្មី​មួយ​ទៀត​មាន​ឈ្មោះ​ថា ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​សង់ទីម៉ែត្រ-ក្រាម-វិនាទី (centimetre–gram–second system of units ) ហៅ​កាត់​ថា CGS។ ខ្នាត​មួយ​នេះ​ប្រើ​សង់ទីម៉ែត្រ​ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ប្រវែង, ក្រាម​ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ម៉ាស និង​វិនាទី​ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ពេល​វេលា។ ក្នុង​នោះ​ក៏​មាន​រួម​បញ្ចូល​ខ្នាត ឌីន (dyne) ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់ កម្លាំងច្រាន និង អឺហ្កង់ ជា​ខ្នាត​គោល​សម្រាប់​ថាមពល។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
អនាណានិគមកិច្ច រឺ ការប្រកាសឯករាជ្យ (សតវត្សទី២០)
បារាំងបានប្រឈមមុខនឹងការចាប់ផ្ដើមនៃចលនាអនាណានិគមកិច្ច (ការប្រកាសឯករាជ្យ)​ ភ្លាមៗ។ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី (ផបអព) របស់ពល-ហ្រាម៉ាឌ្យេរបានបង្ក្រាបការបះឡើងម៉ាឡាហ្គាស៊ីនៅឆ្នាំ១៩៤៧។ នៅអាស៊ី វៀតមិញរបស់ហូ-ជីមិញបានប្រកាសឯករាជ្យនៃវៀតណាម ដោយការចាប់ផ្ដើមសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ។ នៅកាមេរូន បដិកម្បនារបស់សហភាពប្រជាជនកាមេរូន បានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៥៥ និងបានដឹកនាំដោយរុបប៊េន-អ៊ុម-ន្យ៉ុបែ ត្រូវបានគេបង្ក្រាបយ៉ាងហិង្សា។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រវត្តិ​និង​ការ​ប្រើ
នៅ​ពេល​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​សិក្សា​ទៅ​លើ អេឡិចត្រូនិក និង ដែនម៉ាញេទិក ពួក​គេ​ក៏​បាន​នឹក​ឃើញ​ថា​ត្រូវ​មាន​ខ្នាត​គោល​ដទៃ​ទៀត ដែល​ត្រូវ​ការ​ចាំបាច់ ដើម្បី​បកស្រាយ​លើ​ប្រធានបទ​ទាំង​នោះ។ នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវស្ស​ទី​២០ កំណែ​ផ្សេងៗ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ម៉ែត្រ​ត្រូវ​បាន​ប្រើ ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​យល់​ច្រឡំ​ច្រើន។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
អនាណានិគមកិច្ច រឺ ការប្រកាសឯករាជ្យ (សតវត្សទី២០)
នៅពេលដែលសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនបានបញ្ចប់ជាមួយការបរាជ័យនិងការដកទ័ពចេញនៅឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងស្ទើរតែភ្លាមៗក៏បានពាក់ព័ន្ធក្នុងការប៉ះទង្គិចគ្នាថ្មីនិងថែមទាំងធ្ងន់ធ្ងរនៅអាល់ហ្សេរី ដែលជាដែនអាណានិគមដ៏សំខាន់និងចាស់បំផុត។ ចលនារបស់ផ្វឺរហាត-អាប្បាស និង ម៉ាស្សាលី-អ្ហាចបានកត់សំគាល់សម័យកាលចន្លោះសង្គ្រាមពីរ ប៉ុន្តែភាគីទាំងសងខាងបានធ្វើមូលវិវដ្ដបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ នៅឆ្នាំ១៩៤៥ ការសម្លាប់រង្គាលស៊ទីភ្វត្រូវបានបន្តដោយកងទ័ពបារាំង។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រវត្តិ​និង​ការ​ប្រើ
នៅ​ក្នុង សន្និសីទសាកលស្ដីពីទម្ងន់និងរង្វាស់ (CGPM) ឆ្នាំ​១៩៥៤ គេ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នូវ​កំណែ​ដំបូង​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ។ គេ​បាន​ប្រើ​ខ្នាត​គោល​ចំនួន​ប្រាំមួយ​រួម​មាន​ម៉ែត្រ គីឡូក្រាម វិនាទី អំពែរ កែលវិន និង​កង់ដេឡា។ ខ្នាត​គោល​ទី​ប្រាំង​ពីរ គឺ​ម៉ូល ត្រូវ​បាន​បន្ថែម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
អនាណានិគមកិច្ច រឺ ការប្រកាសឯករាជ្យ (សតវត្សទី២០)
សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរីបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៥៤។ អាល់ហ្សេរីមានបញ្ហាដោយឡែក ដោយសារតែចំនួនពួកនិគមជនអឺរ៉ុបមួយចំនួនធំ (រឺ បាទ-និល) ដែលបានតាំងលំនៅនៅទីនោះក្នុងរយៈពេល១២៥ឆ្នាំនៃការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង។ ការចូលកាន់អំណាចរបស់លោកហ្សាល-ដឺ-ហ៊្គោលនៅឆ្នាំ១៩៥៨នៅចំកណ្ដាលនៃវិបត្តិនៅទីបំផុតបាននាំ​ទៅដល់ការទទួលឯករាជ្យអាល់ហ្សេរីជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងអ៊ីវ្យ៉ង់១៩៦២។ វិបត្តិស៊ុយអេនៅឆ្នាំ១៩៥៦ក៏បានបង្ហាញការកំណត់ព្រំដែនអំណាចបារាំង ពេលដែលមានការប៉ុនប៉ងរបស់ខ្លួនដើម្បីដណ្ដើមយកព្រែកជីកនេះជាមួយពួកប៊្រិតថេនត្រូវបានរាំងស្ទះនៅ​ពេលសហរដ្ឋមិនបានគាំទ្រផែនការនេះឡើយ។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ប្រវត្តិ​និង​ការ​ប្រើ
បច្ចុប្បន្ន​នេះ គេ​បាន​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​គោល​អន្តរជាតិ​ស្ទើរ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នៅ​លើ​ពិភព​លោក លើក​លែង​តែ សហរដ្ឋអាមេរិក, លីបេរៀ និង មីយ៉ាន់ម៉ា ប៉ុណ្ណោះ ដែល​គេ​នៅ​ប្រើ​ខ្នាត​ចាស់។ ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ដែល​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ទៅ​នឹង ចក្រភពអង់គ្លេស មាន​ភាព​យឺតយ៉ាវ​ក្នុង​ការ​ជំនួស​ប្រព័ន្ធ​ចាស់​ដោយ​ប្រព័ន្ធ​ម៉ែត្រ ឬ​ក៏​ប្រើ​ទាំង​ពីរ​ក្នុង​ពេល​តែមួយ។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
អនាណានិគមកិច្ច រឺ ការប្រកាសឯករាជ្យ (សតវត្សទី២០)
សហភាពបារាំងត្រូវបានជំនួសដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ១៩៥៨ថ្មីដោយសហគមន៍បារាំង។ មានតែហ៊្គីណេតែមួយគត់បានបដិសេធដោយប្រជាមតិធ្វើឡើងនៅក្នុងអង្គការអាណានិគមថ្មីនេះ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ សហគមន៍បារាំងបានរំលាយខ្លួនចោលក្នុងកណ្ដាលសង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី ដែនអាណានិគមអាហ៊្វ្រិកផ្សេងៗស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានគេប្រគល់ឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៦០ បន្តបន្ទាប់ពីប្រជាមតិនៅក្នុងតំបន់។ ដែនអាណានិគមភាគខ្លះបានជ្រើសរើសនៅតែជាប៉ែកនៃបារាំង ក្រោមឋានៈជា ដេប៉ាតេម៉ង់ នាយសមុទ្រ (ទឹកដី)។ អ្នករិះគន់នវាណានិគមនិយមបានអះអាងថា ផ្ហ្រង់សាភ្វ្រិក បានដាក់ការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ជាផ្លូវការឡើងវិញ។ ពួកគេបានលើកឡើង ខណៈពេលដែលលោកដឺ-ហ៊្គោលប្រគល់ឯករាជ្យដៃម្ខាង លោកក៏កំពុងតែបង្កើតការរឹតចំណងថ្មីដែលមានការជួយពីលោកហ្សាខ់កឹ-ភ្វខកា ទីប្រឹក្សារបស់លោកចំពោះបញ្ហាអាហ៊្វ្រិក។ លោកភ្វខកាក៏បានគាំទ្រសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនីហ្សេរីយ៉ាជាពិសេសកំឡុងចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ខ្នាត​គោល
ខ្នាត​គោល​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ខ្នាត​អន្តរជាតិ គឺ​ជា​រង្វាស់ ដែល​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ និង​មនុស្ស​ជុំវិញ​ពិភព​លោក​យក​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់។ គេ​ក៏​អាច​សរសេរ​ខ្នាត​ផ្សេង​ទៀត ដោយ​រួម​ផ្សំ​ខ្នាត​គោល​ទាំង​ប្រាំ​ពីរ​នេះ​ក្នុង​វិធី​ផ្សេងៗ។ ខ្នាត​ផ្សេង​ទាំង​នោះ ហៅ​ថា ខ្នាត​កម្លាយ។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
អនាណានិគមកិច្ច រឺ ការប្រកាសឯករាជ្យ (សតវត្សទី២០)
កោះម័រក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌាបានបោះឆ្នោតប្រជាមតិនៅឆ្នាំ១៩៧៤ដើម្បីរក្សាទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួន​ជាមួយបារាំងនិងខកខានទាមទារឯករាជ្យ។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
ខ្នាត​កម្លាយ
ខ្នាត​កម្លាយ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ដោយ​ការ​ផ្សំ​រវាង​ខ្នាត​គោល។ គេ​អាច​ធ្វើ​កម្លាយ គុណ ឬ​លើក​ជា​ស្វ័យគុណ។ ខ្នាត​កម្លាយ​ខ្លះ​មាន​ឈ្មោះ​ពិសេស។ ជា​ធម្មតា គេ​ខ្នាត​កម្លាយ​ទាំង​នេះ ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​ការ​គណនា​ងាយ​ស្រួល។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
និគមជនបារាំង
មិនដូចកន្លែងផ្សេងទៀតនៅអឺរ៉ុបទេ បារាំងមានបទពិសោធន៍ពាក់ព័ន្ធនឹងនិរប្រវេសន្តន៍កម្រិតទាបទៅកាន់ទ្វីបអាមេរិក វាលែងតែពួកអ៊ីគ្នក្នុងដែនអាណានិគមរបស់ប៊្រិតថេន រឺ នីដឺឡន់ចេញ។ បារាំងតាមធម្មតាធ្លាប់មានការបិទខ្ទប់កំណើនប្រជាជនជាប្រក្រតីឱ្យយឺតបំផុតនៅអឺរ៉ុប និងការដាក់គំនាបនិរប្រវេសន្តន៍ ដូច្នេះហើយបានជានិរប្រវេសន្តន៍នៅមានតិចតួចណាស់។ តិចតួច ប៉ុន្តែជានិរប្រវេសន្តន៍គួរឱ្យកត់សំគាល់ ដែលមានចំនួនត្រឹមតែរាប់ម៉ឺននាក់ ចំណោម ប្រជាជនបារាំងកាតូលិករ៉ូមភាគច្រើនបាននាំឱ្យមានការតាំងលំនៅនៅបណ្ដាខេត្តអាកាឌី កាណាដា និង ល្វីស្យាណឹ ទាំងពីរខេត្តនឹង (នៅពេលនោះ) ជាកម្មសិទ្ធិរបស់បារាំង ក៏ដូចជាបណ្ដាអាណានិគមនៅក្នុងពួកកោះឥណ្ឌាខាងលិច ម៉ាស្ការ៉េកណេស និង អាហ៊្វ្រិកដែរ។ នៅឯបារាំងថ្មី ពួកអ៊ីគ្នត្រូវបានហាមឃាត់ពីការតាំងលំនៅក្នុងទឹកដីនេះ ហើយ កេបិកគឺជាតំបន់មួយក្នុងចំណោមតំបន់កាតូលិករឹងមាំបំផុតក្នុងលោករហូតដល់សម័យបដិវត្តន៍ស្ងៀមស្ងាត់។ ប្រជាជនអាកាឌីបារាំងថ្មីៗ ដែលមានចំនួនដល់រាប់លាននាក់ជាប់សាច់សារលោហិតស្ទើរតែទាំងស្រុងមកពីប្រជាជននិគមជនភាគតិច​របស់បារាំងថ្មី។
ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ
បុព្វបទ
មិន​ថា​រង្វាស់​ធំ​ឬ​តូច សុទ្ធ​តែ​អាច​សរសេរ​បាន​ដោយ​ប្រើ​បុព្វបទ។ គេ​ប្រើ​សុព្វបទ​នៅ​ពី​មុខ​ខ្នាត ដើម្បី​បង្កើត​ខ្នាត​ថ្មី​មួយ។ ឧទាហរណ៍​ថា គីឡូ មាន​ន័យ​ថា "១០០០" ដង​នៃ​ខ្នាត​ដើម ហើយ មីល្លី មាន​ន័យ​ថា "០.០០១" ដង​នៃ​ខ្នាត​ដើម។ ដូច​ច្នេះ មួយគីឡូក្រាម ស្មើ​នឹង ១០០០ ម៉ែត្រ ហើយ​មួយមីល្លីក្រាម ស្មើ​នឹង​ទី ១០០០ នៃ​មួយ​ក្រាម។
ចក្រភពអាណានិគមបារាំង
និគមជនបារាំង
នៅថ្ងៃ ៣១ ធ្នូ ១៦៨៧ សហគមន៍ពួកអ៊ីគ្នបារាំងមួយបានតាំងនិគមនៅអាហ៊្វ្រិកខាងត្បូង។ ភាគច្រើននៃពួកនោះដើមឡើយបានតាំងលំនៅនៅឯជ្រោយអាណានិគម ផ្ទុយទៅវិញដោយហេតុនេះហើយពួកគេក៏ត្រូវបានស្រូបទាញយ៉ាងលឿនទៅជាប្រជាជនអាហ៊្វ្រិកាវិញ។ បន្ទាប់ពីការបង្កើតទីក្រុងកេបិករបស់លោកឝំផ្លាំងនៅឆ្នាំ១៦០៨ ទីក្រុងនេះបានក្លាយជាអាណានិគមធានីនៃបារាំងថ្មី។ ការជម្រុញចិត្តឱ្យមានការតាំងលំនៅពិតជាលំបាក និងខណៈនោះដែរ អន្តោប្រវេសន្ត៍មួយចំនួនបានកើតមានឡើង នៅឆ្នាំ១៧៦៣ បារាំងថ្មីមានប្រជាជនត្រឹមតែ ៦៥ ០០០ នាក់ ប៉ុណ្ណោះ។
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៧១៣ ដល់ ១៧៨៧ ពួកអ្នកអាណានិគម ៣០ ០០០ នាក់ បានធ្វើអន្តោប្រវេសន្ត៍ពីបារាំងទៅកាន់សត.ដូម៉ាងហ្គិ។ នៅឆ្នាំ១៨០៤ លោកដិស្សាលីណឺស អ្នកដឹកនាំទីមួយនៃហៃទីឯករាជ្យ (សត.ដូម៉ាងហ្គិ) បានបញ្ជាឱ្យមានការសម្លាប់រង្គាលពួកស្បែកសដែលនៅសេសសល់លើកោះនេះ។ ក្រៅពីពួកអ្នកស្រុក ៤០ ០០០ នាក់ នៅហ្គួដឌ្លូបប៉ឹ នៅចុងសតវត្សទី១៧ ដែលមានច្រើនជាងជនជាតិស្បែកខ្មៅ ២៦ ០០០ នាក់ និង ជនជាតិស្បែកស ៩ ០០០ នាក់។ លោកប៊ីល្ល-ម៉ាឝលបានសរសេរថា "ការខិតខំរបស់បារាំងលើកទីមួយដើម្បីធ្វើអាណានិគមហ៊្គីយ៉ាន នៅឆ្នាំ១៧៦៣ បានបរាជ័យមែនទែននៅពេលជំងឺ និង អាកាសធាតុនិវត្តន៍បានសម្លាប់មនុស្សទាំងអស់នៅសល់ត្រឹមតែ ២ ០០០ នាក់ ក្នុងចំណោមនិគមជន ១២ ០០០ នាក់ ដំបូង។"
ច្បាប់បារាំងបានធ្វើឱ្យងាយស្រួលដល់ ពួកនិគមជន ជនជាតិ រឺ សញ្ជាតិបារាំងមកពីអតីតអាណានិគមអាហ៊្វ្រិកខាងជើងនិងខាងលិច ឥណ្ឌា និង ឥណ្ឌូចិនទៅរស់នៅបារាំងដីគោក។ វាត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថា ពួកអាណានិគមជន ២០ ០០០ នាក់ បានកំពុងរស់នៅសៃហ្គននៅឆ្នាំ ១៩៤៥។ ពួកpieds noirs អឺរ៉ុប ១,៦ លាន នាក់ បានធ្វើទេសន្តរប្រវេសន៍ពី អាល់ហ្សេរី ទុយនេស៊ី និង ម៉ារ៉ុក។ ត្រឹមតែពីរបីខែក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ពួកអាល់ហ្សេរីបារាំង ៩០០ ០០០ នាក់ បានចាកចេញពីអាល់ហ្សេរីដោយការតាំងលំនៅប្រជាជនឡើងវិញនៅអឺរ៉ុបច្រើនបំផុត ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២មក។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ពួកអាណានិគមជន បារាំង ៣០ ០០០ នាក់ បានចាកចេញពីកម្ពុជាកំឡុងរបបខ្មែរក្រហម ពេលដែលរដ្ឋាភិបាលប៉ុល-ពតបានរឹបអូសយកកសិដ្ឋាន និង កម្មសិទ្ធិដីធ្លីរបស់ពួកគេ។ នៅខែ វិច្ឆិកា ២០០៤ ជាច្រើនពាន់នាក់នៃពួកប្រជាជាតិបារាំងដែលប៉ាន់ស្មាន ១៤ ០០០ នាក់ ក្នុងឆ្នេរអ៊ីវ័របានចាកចេញពីប្រទេសនេះបន្ទាប់ពីប៉ុន្មានថ្ងៃនៃអំពើហិង្សាប្រឆាំងពួកស្បែកស។
ក្រៅពីពួកបារាំង-កាណាដា (Québécois និង ពួកអាកាឌី) និង ពួកកាឌី ពួកកាជុន និង មេទីស ប្រជាជនផ្សេងៗដែលមានពូជពង្សបារាំងនៅខាងក្រៅមាតុបុរីបារាំងរួមមាន ពួកកាដូចេ នៃកាឡេដូនីថ្មី ត្រូវបានគេហៅដូច្នេះថា ពួកហ្សូរ៉េល្លេ ពួកពេទីត្សប្លាន ដែលរួមគ្នាទាំង ពួកបារាំង-ម៉ូរីតានីនៃប្រជុំកោះមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និង ជនជាតិបេកេនៃឥណ្ឌាខាងលិចនរបស់បារាំងផងដែរ។
អាយុរំពឹងរស់
អាយុសង្ឃឹម គឺជារយៈពេលជាមធ្យមដែលមនុស្សអាចរស់រានមានជីវិត។
សិទ្ធិពីកំនើត និងតាមផ្ឡូវច្បាប់
សិទ្ធិពីកំណើត គឺជាសិទ្ធិដែលមនុស្សគ្រប់រូបត្រូវទទួលបានដោយស្វ័យប្រវត្តិពីកំណើតរបស់ខ្លួន។ សិទ្ធិតាមផ្លូវច្បាប់ គឺជាសិទ្ធិដែលច្បាប់បានផ្តល់ឲ្យនូវបុគ្គលភាពគតិយុត្ត។
ស្ទឹងមានជ័យ
ពីដើមឡើយហៅថា «ស្ទឹងទទឹងថ្ងៃ»។​ មកដល់រាជ្យព្រះជ័យចេស្តា (ព្រះអង្គសូរ) នាពេលមួយ ចៅពញាភក្តីសង្រ្គាមហុក បានក្រាបបង្គុំទូលថ្វាយនៅ«ទូលព្រះស្រី»​ ថា កាល ដែលច្បាំងឈ្នះផ្តាច់ព្រ័ទ្ធ គឺនៅត្រង់ស្ទឹងទទឹងថ្ងៃនេះឯង សម្លាប់សត្រូវងាប់ស្អុយ ទឹក កន្លែងនោះគេក៏ហៅថា «អន្លង់ក្បាលយួន» រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ទើប បានហ្លួងមានព្រះរាជឱង្ការថា បើចឹងយើងហៅទីនេះថា «ស្ទឹងមានជ័យ» ទៅវិញ ចុះ (ព្រោះទ័ពយើងច្បាំងឈ្នះ នៅត្រង់ស្ទឹងទទឹងថ្ងៃនេះ)។
ឯទូលព្រះស្រី (ក៏ស្ថិតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញដែរ តែខ្ញុំមិនច្បាស់ថានៅត្រង់ណាទេ ព្រោះសព្វថ្ងៃ វាបាត់ដានអស់ទៅហើយ)។ គឺព្រះបាទបរមរាជា ពញាយ៉ាត​កាល​ ព្រះអង្គយាងមកសាងវាំងប្រាសាទ ក៏ឲ្យគេធ្វើដំណាក់មួយប្រទាន ព្រះស្រីរាជា ជាព្រះរាជបុត្រ នៅលើទូលមួយនោះ ក៏ហៅទូលនោះថា ទូលព្រះស្រីរាជា តែ​ ក្រោយមកក៏បាត់ពាក្យរាជា ហៅនៅត្រឹមទូលព្រះស្រីៗ ជួនក៏មានអ្នកមិនអានថា ព្រះស្រី ទៅជា ទូលប្រស្រីៗ រៀងមក។
ស្រុកសន្ទុក
($ District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ធំ ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
=ឯកសារចាស់= ស្រុកសន្ទុកជាស្រុកមួយនៅក្នុងខេត្តកំពង់ធំដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃខេត្តកំពង់ធំ ។ ពីអតីតកាលជា ខេត្តអាសន្ទុក ដែលមានឃុំចំនួន៩គឺ៖
​ប្រជាជននៅស្រុកសន្ទុក ភាគច្រើនគឺជាកសិករ ហើយមួយចំនួនតូចគឺជាជាងចំលាក់។​ ហើយស្រុកនេះផងដែរក៍មានរមនីយដ្ឋានភ្នំសន្ទុក ពេលយើងចួលទៅដល់កន្លែងនោះ យើងនឹងឃើញធម្មជាតិដ៏ស្រស់ស្អាត នៅលើភ្នំនោះ មានដូចជាវត្តអារាម សត្វព្រៃដូចជាស្វា បក្សា បក្សី ហើយអ្វីដែលសំខាន់នោះគឺ​ ព្រះបាទជាន់ទុក ដែលមាននៅលើកំពូលភ្នំសន្ទុក​​​​​​ =មើលផងដែរ=
អំពើអនិត្យានុកូល
អំពើអនីត្យានុកូល Want. A restrainig. Order Lifted against kyle amadues Darcy និយមន័យនៃកំហុសចេតនា និង អចេតនា នៅក្នុង (អំពើអនីត្យានុកូល) នេះ អំពើដោយមានកំហុសចេតនា ឬ អចេតនា សំដៅទៅលើ អំពើដែលត្រូវនឹងចំណុចណាមួយខាងក្រោមនេះ៖ ក-ធ្វើអំពើបំពានដោយព្យាករទុកជាមុនអំពីការកើតឡើងនៃលទ្ធផល ហើយ ដោយទទួលយកការកើតឡើងនៃលទ្ធផលនោះ ។ ខ-ធ្វើអំពើដែល បើតាមប្រក្រតី បុគ្គលដែលមានឋានៈនៃការងារ ឬ បទ ពិសោធន៍ស្មើគ្នានឹងអ្នកធ្វើអំពើនោះ អាចព្យាករទុកជាមុនអំពីការកើតឡើងនៃលទ្ធផល ក៏ដោយ ក៏អ្នកធ្វើអំពើនោះនៅតែពុំបានព្យាករទុកជាមុនអំពីការកើតឡើងនៃលទ្ធផល នោះ ដោយសារការធ្វេសប្រហែសមិនប្រុងប្រយ័ត្ន ហើយទោះជាមានករណីយកិច្ច ជៀសវាងនូវលទ្ធផលនោះក៏ដោយ ក៏នៅតែប្រព្រឹត្តផ្ទុយនឹងករណីយកិច្ចនោះ ។
ល័ក្ខខ័ណ្ឌ និង ការទទួលខុសត្រូវក្នុងការបញ្ជាក់បង្ហាញនៃ អំពើអនីត្យា-នុកូលទូទៅ ១-បុគ្គលដែលបំពានដោយខុសច្បាប់នូវសិទ្ធិ ឬ ផលប្រយោជន៍របស់ជនដទៃ ដោយកំហុសចេតនា ឬ ដោយកំហុសអចេតនា ត្រូវទទួលខុសត្រូវក្នុងការសងការខូចខាត ដែលកើតឡើងដោយអំពើនោះ ។ ២-បញ្ញត្តិនៃកថាខណ្ឌទី ១ ខាងលើនេះ ត្រូវយកមកអនុវត្តដូចគ្នាផងដែរ ចំពោះ ករណីដែលការខូចខាតបានកើតឡើង ដោយសារមានករណីយកិច្ចធ្វើអំពើណាមួយ តែមិន បានធ្វើអំពើនោះ ។ ៣-ចំពោះកំហុសចេតនា ឬ កំហុសអចេតនារបស់ចារីនេះ ទំនាក់ទំនងនៃហេតុ ផលរវាងអំពើរបស់អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបំពាន និង ការកើតឡើងនៃការខូចខាត និង ការខូច ខាតដែលកើតមានឡើងលើជនរងគ្រោះ បុគ្គលដែលទាមទារសំណងការខូចខាតនោះ ត្រូវ បញ្ជាក់បង្ហាញ លើកលែងតែមានបញ្ញត្តិពិសេសនៅក្នុងក្រមនេះ ឬ ច្បាប់ផ្សេងទៀត ។
អាគីហ៊ីតុ
សម្ដេចព្រះអធិរាជ អាគីហ៊ីតុ (明仁, Akihito, ព្រះរាជសម្ភព 23 ធ្នូ 1933) ឬ ចូកូ (上皇, Jōkō) ជាអធិរាជជប៉ុនព្រះអង្គទី 125 ចាប់ពីថ្ងៃទី 7 ខែមករា ឆ្នាំ 1989 រហូតដាក់រាជ្យនៅថ្ងៃទី 30 ខែមេសា ឆ្នាំ 2019 រាប់ជាអធិរាជជប៉ុនព្រះអង្គដំបូងដែលទ្រង់ដាក់រាជ្យក្នុងប្រហែលពីរសតវត្សរ៍
ព្រះនាម
ពេលអធិរាជអាគីហ៊ីតុដាក់រាជ្យ ទ្រង់អភិរក្សកិត្តិយសថ្មីជា "ចូកូ" (上皇, Jōkō) ពាក្យកាត់របស់ "ដៃចូតិនណូ" (太上天皇, Daijō Tennō) ឬភាសាអង់គ្លេស់បានហៅថា "Emperor Emeritus"
ព្រះរាជប្រវត្តិ
រៀងគ្នាទទួលថ្វាយរាជសម្បត្ដិរបស់ជប៉ុន ព្រះអង្គទ្រង់ជាអ្នកស្នងមរតកគឺលេខ 1 របស់រាជបល្ល័ង្កចាប់តាំងពីប្រសូត ហើយទ្រង់ចូលព្រះរាជពិធីបង្កើតជាម្កុដរាជកុមារ (立太子の礼, Rittaishinorei) នៅថ្ងៃទី 10 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1951
នៅពេលដែលអធិរាជស្យូវ៉ាបានសុគតក្នុងឆ្នាំ 1989 មកុដរាជកុមារអាគីហ៊ីតុបានគ្រងរាជ្យជាអធិរាជអង្គទី 125 របស់ជប៉ុនបន្តភ្លាម តាមបុរាណរាជប្រពៃណី ហើយមានការផ្ញើបន្តគ្រឿងរាជលក្ខណសញ្ញាព្រះរាជាទាំងបី ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី 12 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1989 ទ្រង់បានទទួលរាជាភិសេក ជាសម្តេចព្រះអធិរាជនៃជប៉ុនជាផ្លូវការ ហើយទ្រង់ ស្ថាបនាមកុដរាជកុមារីមីឈីកុឡើងជាសម្តេជព្រះអធិរាជិនីមីឈីកុ
នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ព្រះអង្គនិងព្រះអនុជា ព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាសាហ៊ីតុត្រូវគេចពីការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកដោយសហរដ្ឋទៅនៅចេញពីទីក្រុងតូក្យូ ហើយពេលសហរដ្ឋចូលកាន់កាប់ប្រទេសជប៉ុន ព្រះអង្គបានទទួលការបង្រៀនភាសាអង់គ្លេសនិងប្រពៃណីលោកខាងលិចដោយអ្នកគ្រូជនជាតិអាមេរិក អេលីសាបិត ហ្គ្រេយ៍ វិននិង លើស​ពី​នេះ​ទៀត នៅតែទ្រង់ចូលរួមសិក្សាខ្លីនៅមហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ សាកលវិទ្យាល័យហ្គាគុស៊្យូអ៊ីន ប៉ុន្តែមិនទ្រង់ទទួលបានសញ្ញាបត្រ
ការដាក់រាជ្យ
ព្រះអង្គមានបញ្ជាដល់សាធារណៈជននៅថ្ងៃទី 8 សីហា ឆ្នាំ 2016 ដែល​មានអត្ថន័យគឺការដាក់រាជ្យបល្ល័ង្គអោយដល់មកុដរាជណារុហ៊ីតុ ព្រះរាជឱរសអង្គធំ ហើយនៅករណីពេលអធិរាជអាគីហ៊ីតុបានដាក្យរាជ ក៏នឹងត្រូវមានការវកែសម្រួលវិសោធនកម្មច្បាប់ព្រះរាជក្រឹត្យ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុនទាយថា នឹងអាចនិយាយអញ្ជើញព្រះអង្គម្ចាស់ណារុហ៊ីតុឡើងសោយរាជបល្លង្កបាននៅថ្ងៃទី 31 ធ្នូ ឆ្នាំ 2018 ដោយអធិរាជជប៉ុនអង្គថ្មីបំផុតដែលដាក់រាជ្យ គឺអធិរាជខូកាកុ នៅឆ្នាំ 1817
នៅថ្ងៃទី 13 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2016 ស្ថានីយ៍វិទ្យុជាតិ NHK មានរាយការណ៍ថា អធិរាជត្រៀមដាក់រាជ្យ ដើម្បីផលប្រយោជន៍ព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គធំគឺព្រះអង្គម្ចាស់ណារុហ៊ីតុ មកុដរាជកុមារនៃជប៉ុន ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំ ដោយទ្រង់យោងទៅអាយុរបស់អង្គមកុដរាជកុមារ ការដាក់រាជ្យក្នុងរាជវង្សជប៉ុន មិនលេចឡើងទេចាប់តាំងពីក្នុងរជ្ជកាលសម័យរបស់អធិរាជខូកាកុ នៅឆ្នាំ 1817 ទោះយ៉ាងណា មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់របស់ការិយាល័យព្រះបរមរាជវាំង បានចេញមកបដិសេធចំពោះព័ត៌មាននោះ មិនមានផែនការផ្លូវការណាមួយសម្រាប់សម្តេចព្រះអធិរាជដាក់រាជ្យឡើយ ការដាក់រាជ្យដែលមានអាចកើតឡើងសម្រាប់ព្រះអធិរាជ នឹងច្បាប់រាជវង្សត្រូវតែធ្វើវិសោធនកម្ម បច្ចុប្បន្ននេះមិនមានតម្រូវការសម្រាប់សកម្មភាពនោះទេ នៅថ្ងៃទី 8 ខែសីហា ឆ្នាំ 2016 អធិរាជមានសុន្ទរកថារាជផ្ទាល់តាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏កម្រ ដោយនិយាយឡើងវិញដល់អាយុដែលច្រើនទៀតនិងសុខភាពដែលអន់ ការមានដែលសុន្ទរកថារាជតាមរយៈទូរទស្សន៍ពេលនេះដូច្នេះបកស្រាយថាជា ព្រះអង្គមានព្រះរាជបំណងដែលនឹងដាក់រាជ្យ នេះបើយោងតាមព័ត៌មានរដ្ឋាភិបាលជប៉ុនថា ដើម្បីជៀសវាងអន្តរាគមន៍ច្បាប់រាជវង្សនិងច្បាប់រាជសន្តតិវង្ស ដូច្នេះករណីលើកលែងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាករណីពិសេសតែម្តង ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទ្រង់ដាក់រាជ្យបាន ដែលទ្រង់ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងដាក់រាជ្យនៅថ្ងៃទី 31 ខែធ្នូឆ្នាំ 2018
នៅថ្ងៃទី 26 ខែមករាឆ្នាំ 2017 កាសែត ម៉ៃនីជីស្ស៊ីមប៊ុង បានបោះពុម្ពផ្សាយពាក្យឲ្យសម្ភាសន៍របស់បុគ្គលិកព្រះបរមរាជវាំងម្នាក់មួយថាពេលអធិរាជអាគីហ៊ីតុដាក់រាជ្យឲ្យដល់ព្រះអង្គម្ចាស់ណារុហ៊ីតុ ហើយនឹងស្តេចរើនៅវាំងអាកាសាកា ដែល​ជាអាស័យដ្ឋានរបស់ម្ចាស់អាគីស្ស៊ីណុ ដូចជាសម្រាប់ម្ចាស់អាគីស្ស៊ីណុនិងថ្វាយរាជសម្បត្ដិនឹងរើនៅវាំងតូហ៊្គូជំនួសវិញ ដល់សភាតំណាងរាស្រ្តនឹងសភាតំណាងរាស្រ្តក៏បានអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ
ថ្ងៃទី 19 ខែឧសភាឆ្នាំ 2017 រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានស្នើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ដាក់រាជ្យដែលមានឥទ្ធិពលជាក់លាក់អធិរាជអាគីហ៊ីតុប៉ុណ្ណោះនៅថ្ងៃទី 8 ខែមិថុនាឆ្នាំ 2017
ពេលទ្រង់ដាក់រាជ្យ មកុដរាជកុមារណារុហ៊ីតុក៏នឹងឡើងស្នងរាជបល្ល័ង្កបន្តភ្លាមៗ រួមជាមួយព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គដែលនឹងផ្លាស់ប្តូរជា "សម្តេចព្រះអធិរាជណារុហ៊ីតុ" ជាមួយគ្នា រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនក៏នឹងបានផ្តល់ជូននាមសម័យថ្មីដើម្បីប្រើជំនួសសម័យហេសេដែលចុះបញ្ចប់ក្នុងថ្ងៃដដែល លើស​ពី​នេះ​ទៀតលំដាប់សិទ្ធនៅក្នុងថ្វាយរាជសម្បត្ដិរបស់ជប៉ុនក៏នឹងមានផ្លាស់ប្តូរគឺ ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វ៊ុមិហ៊ីតុ​ អាគីស្ស៊ីណុមីយ៉ា ព្រះជេដ្ឋាក៏ផ្លាស់ទីឡើងជាអ្នកស្នងមរតកទី 1 ខណៈពេលព្រះអង្គម្ចាស់ហ៊ីសាហ៊ីតុនៃអាគីស្ស៊ីណុ នត្តាប្រុសនឹងឡើងទៅជាអ្នកស្នងមរតកទី 2 នឹងព្រះអង្គម្ចាស់ម៉ាសាហ៊ីតុ ហ៊ីតាឈីណុមីយ៉ា ព្រះបិតុលា (ពូ) នឹងឡើងទៅជាអ្នកស្នងមរតកទី 3
នៅថ្ងៃទី 1 ខែមេសា ឆ្នាំ 2019 បានមានប្រកាសបោះផ្សាយនាមសម័យថ្មីរបស់សម្តេចព្រះអធិរាជព្រះអង្គថ្មីចេញ​មកគឺ រេវ៉ា ដែលបានចាប់ផ្តើមប្រើនៅថ្ងៃទី 1 ខែឧសភា ឆ្នាំ 2019
ព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតា
អធិរាជអាគីហ៊ីតុ និងអធិរាជិនីមីឈីកុ មានព្រះរាជឱរសនិងព្រះរាជធីតារួមទាំង 3 ព្រះអង្គគឺ
គ្រឿង​ឥស្សរិយាភរណ៍ជប៉ុន
អធិរាជអាគីហ៊ីតុ ទ្រង់ជាប្រធានរបស់គ្រឿងឥស្សរិយាភរណ៍ជប៉ុន ដូចតទៅ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អធិរាជជប៉ុន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ប្រាសាទនគរបាជ័យ
ស្ថាបត្យកម្ម
ប្រាសាទនគរបាជ័យជាប្រាសាទបុរាណមួយដែលបានសាងសង់ឡើងនៅ ចុងសតវត្សទី១២ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន។ ប្រាសាទនេះបច្ចុប្បន្នបានបាត់បង់រូបរាងដើមស្ទើរតែទាំងស្រុង។ ជាដំបូងខ្ញុំសុំរៀបរាប់ត្រួសៗអំពីប្លង់នៃប្រាសាទតាមការសង្កេត ផ្ទាល់របស់ខ្ញុំ។ ប្រាសាទនេះមានទំហំប្រហែល ៥០០មx៥០០ម វាមានកំពែងបីជាន់ និងមានគោបុរៈគ្រប់ទិសធំទាំង៤។ លោកអ្នកអាចចូលទៅលេងតាមគោបុរៈទិសខាងកើតនិងជើង ឯទិសខាងត្បូងគឺបាក់បែកអស់ជាច្រើន ឯទិសខាងលិចគឺទៅកាន់ភូមិអ្នកស្រុក។ កំពែងជាន់ទី១គឺបាក់បែកនិងស្រុតអស់ជាច្រើនកន្លែង ឯកំពែងជាន់ទី២និង៣នៅរក្សារូបរាងដើមបាន ល្មមធ្វើឲ្យយើងនៅចំណាំបាន។ នៅក្នុងកំពែងជាន់ទី២មានស្រះទឹកតូចៗ២ ដែលឥឡូវរាក់និងអាចរីងនៅពេលខាងមុខ។ តួប្រាសាទដែលស្ថិតនៅក្នុងកំពែងទី៣ ត្រូវបានកែប្រែឲ្យក្លាយជាចេតិយមួយដ៏ធំដែលលោកអ្នកអាចមើលឃើញនៅ នឹងរូបភាពខាងឆ្វេងដៃនេះ។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅក្នុងរចនាបទបាយ័ន ហើយបើទោះជាព្រះជ័យវម៌នទេពទី៧ គោរពពុទ្ធសាសនាមហាយាន ក៏គ្មានប្រាសាទណាសាងសង់កំពូលស្រួចដូចចេតិយបែបនេះដែរ ឯចេតិយនិងវិហារដែលនៅជាប់នឹងចេតិយនេះគឺសាងសង់នៅសម័យក្រោយទេ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានរុះរើជុសជុលតួប៉មកណ្តាលឱ្យក្លាយទៅជាចេតិយវិញនៅក្នុងរាជ្យកាល ព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ និង ព្រះបាទអង្គចន្ទរាជា នៅសតវត្សរ៏ទី១៦។
រឿងព្រេង
ប្រាសាទនេះមានរឿងព្រេងមួយដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៏ ហើយមានចេតិយនិងតូបអ្នកតាសម្គាល់ជាភស្តុតាងទៀតផង។ រឿងនេះសង្ខេបដោយខ្លីគឺ មានពីរនាក់ប្តីប្រពន្ធមានកូនប្រុសមួយ ពេលយកទៅមុជទឹកនៅទន្លេមិនប្រយ័ត្នក៏របូតដៃធ្លាក់កូនចូលទៅក្នុងទឹក ប៉ុន្តែស្រាប់តែមានត្រីធំមួយពាំយកទារកនោះទៅ។ ត្រីនោះត្រូវបានអ្នកនេសាទចិនចាប់បានហើយយកទៅថ្វាយស្តេចព្រោះឃើញ ត្រីនោះធំចម្លែក ពេលវះពោះត្រីនោះក៏ត្រលប់ជាឃើញទារកនោះនៅមានជីវិត ស្តេចចិនក៏យកទុកជាកូនចញ្ចឹម។ កុមារនោះលុះធំមានតម្រេះខ្ពស់និងរូបសម្បត្តិល្អ ក៏សួរស្តេចពីប្រវត្តិដើមរបស់ខ្លួន លុះដឹងរឿងហេតុអស់ហើយក៏សុំឪពុកចិញ្ចឹមមកតាមរកឪពុកម្តាយបង្កើតនៅ ស្រុកខ្មែរវិញ។ លុះមកដល់ក៏ទៅសុំសំណាក់និងម្តាយបង្កើតខ្លួន យូរៗទៅដោយពុំបានដឹងក៏បានរួមរស់ជាមួយម្តាយខ្លួនឯង។ តកាលក្រោយមកពេលដែលចៅព្រហ្ម(នាមកុមារនោះ)ដឹងរឿងហេតុក៏ សំពះសុំខមាទោសពីម្តាយ ឯម្តាយក៏បង្គាប់ថាឲ្យធ្វើចេតិយមួយពេលម្តាយស្លាប់ ហើយឲ្យសង់ជួយរូបកូនសំពះចេតិយម្តាយពេលកូនស្លាប់ទៅដែរឲ្យបាន គ្រប់៥០០០ឆ្នាំ ទើបរួចពីកម្មពាវេរាទាំងនោះ។ ចៅព្រហ្មដោយមានចំនេះខ្ពង់ខ្ពស់ក៏បានឡើងធ្វើជាគ្រូអាចារ្យនៅ ភូមិស្រុកនោះទៅ ហើយបានបញ្ជារឲ្យសិស្សគណសាងសងតាមបញ្ជាររបស់ម្តាយលោក។ ដល់ពេលលោកស្លាប់ទៅសិស្សគណក៏សាងសង់រូបលោកសំពះទៅកាន់ចេតិយនោះទៅ ហើយឈ្មោះលោកក៏បានត្រូវគេហៅថា តាព្រហ្មៗវិញ ឯម្តាយលោកគេហៅថា យាយពៅៗ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ សព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងកំពែងជាន់ទី២មានវិហារស៊ីម៉ង់មួយដែលគេហៅថាវិហារយាយពៅ ឯវិហារតាព្រហ្មគឺស្ថិតនៅឯកំពែងជាន់ទីមួយមានលក្ខណៈតាមបែបចិនលាយនិងខ្មែរផងដែរ។ ឯចេតិយនៅក្នុងរូបនេះគឺជាតេចិយដែលអ្នកស្រុកជឿថាជាចេតិយយាយពៅនេះឯង។ ឯលក្ខណៈចម្លែកមួយទៀតនោះគឺ ក្នុងដីប្រាសាទតែម្តងគឺមានវត្ត២ មួយគេហៅថាវត្តនគរបាជ័យក្រៅនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រាសាទ និងមួយទៀតគឺវត្តនគរបាជ័យក្នុងដែលនៅភាគពាយ័ព្យប្រាសាទ។ ខ្ញុំមិនបានដឹងថាវត្តទាំង២នេះមានសង្គ្រាជតែមួយ ឬពីរផ្សេងគ្នានោះទេ តែដោយគ្រាន់តែឃើញខ្លោងទ្វារចូលវត្តដែលនៅជាប់និងផ្លូវជាតិលេខ៧ បានសរសេរថា វត្តនគរបាជ័យ ដោយមិនមានបញ្ជាក់ថាក្នុងឬក្រៅទេ។ នៅទល់បញ្ឆិតនិងខ្លោងទ្វារនោះដែរដោយគ្រាន់តែឆ្លងថ្នល់ជាតិ លោកអ្នកនិងអាចឃើញស្រះទឹកមួយដ៏ធំពីបុរាណដែលឥឡូវវិញ ហៅថាទន្លេអុំ។ ស្រះនេះរីឯជាយូរមកហើយដោយកាលពីជំនាន់សង្គមរាស្រ្តនិយមគេបានយកវាធ្វើជាទីលានប្រណាំងសេះ លុះក្រោយមកប្រជាជននៅទីនោះបានយកដីទៅស្រះនេះធ្វើស្រែ ប៉ុន្តែមានម្តងម្កាលដែលមានភ្លៀងធំគេក៏ឃើញមានទឹកដក់យ៉ាងច្រើនដែរ។
ឯកសារយោង
នគរបាជ័យ
ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស
ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស (Payroll tax ឬ Tax on salary) គឺជាពន្ធប្រចាំខែកំណត់លើប្រាក់បៀវត្សដែលរូបវន្តបុគ្គលបានទទួលក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃការ បំពេញសកម្មភាពបំរើការងារ។ រូបវន្តបុគ្គលនិវាសនជននៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ត្រូវជាប់ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស ចំពោះប្រាក់បៀវត្សប្រភពកម្ពុជានិងប្រាក់បៀវត្សប្រភពបរទេស។ រូបវន្តអនិវាសនជនត្រូវជាប់ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្សចំពោះ ប្រាក់បៀវត្សប្រភពកម្ពុជា។ សហគ្រាសដែលជានិយោជក ត្រូវមានកាតព្វកិច្ចកាត់ទុកពន្ធលើប្រាក់បៀវត្សនៅមុនពេល បើកប្រាក់បៀវត្សឱ្យដល់និយោជិត និងបង់ប្រាក់ពន្ធនេះជូនរដ្ឋបាលសារពើពន្ធយ៉ាងយឺតបំផុតនៅថ្ងៃទី ១៥នៃខែបន្ទាប់ ពីខែដែលប្រាក់បៀវត្សត្រូវបានបើក។ សម្រាប់និយោជិតនិវាសនជន ប្រាក់ពន្ធត្រូវបង់ត្រូវកំណត់លើប្រាក់បៀវត្សជាប់ពន្ធប្រចាំខែនិងត្រូវកាត់ទុក តាមអត្រាកំណើនតាមថ្នាក់ដូចតទៅៈ ភាគបៀវត្សប្រចាំខែត្រួវជាប់ពន្ធ	អត្រាពន្ធ ពី	០ ៛	ដល់	៥០០.០០០ ៛	០% ពី	៥០០. ០០១ ៛	ដល់	១.២៥០.០០០ ៛	៥% ពី	១.២៥០.០០១ ៛	ដល់	៨.៥០០.០០០ ៛	១០% ពី	៨.៥០០.០០១ ៛	ដល់	១២.៥០០.០០០ ៛	១៥% លើសពី	១២.៥០០.០០០ ៛	២០% សម្រាប់និយោជិតអនិវាសនជន ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្សត្រូវបានកាត់ទុកតាមអត្រា ២០% នៃទឹកប្រាក់ត្រូវបើកឱ្យមុន ការកាត់ទុក។ ពន្ធកាត់ទុកនេះគឺជាពន្ធចុងក្រោយនៃប្រាក់បៀវត្សសម្រាប់អនិវាសនជនជាអ្នកទទួលប្រាក់បៀវត្ស។ ចំពោះអត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមជារៀងរាល់ខែ សហគ្រាស ក្រុមហ៊ុនត្រូវកាត់ទុកនិងបង់ប្រាក់ពន្ធតាមអត្រា ២០% នៃតម្លៃសរុបរបស់អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមដែលបានផ្តល់ឱ្យនិយោជិតទាំងអស់។ តម្លៃនៃអត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមគឺជាតម្លៃទីផ្សារ រួមទាំងពន្ធអាករទាំងអស់។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពន្ធដារ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការងារ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពន្ធកាត់ទុក
ការពិពណ៍នាពីចម្លាក់ប្រាសាទអង្គរវត្តនិងបាយ័ន្ត
ការពិពណ័នាចម្លាក់ត្រីនៅប្រាសាទអង្គវត្ត និងបាយ័ន្ត
ចម្លាក់ក្រឡោតទាបនៅលើជញ្ជាំងរោងំខាងកើត ស្លាបខាងត្បូងប្រាសាទអង្គវត្ត បង្ហាញពីរឿងទេវកថាមួយបរិយាអំពី”ការកូរសមុទ្រទឹកដោះ”។ផ្ទាំងចម្លាក់នេះមានបណ្តោយប្រវែង ៥០ មែត្រ ចែកជាបីផ្នែក ផ្នែកខាងលើនៃផ្ទាំងចម្លាក់ បង្ហាញនូវពូកទេពអប្សរា កំពុងហោះរេរាំនៅលើផ្ទៃ អាកាស។ ផ្នែកកណ្តាល បង្ហាញពសកម្មភាពកូរសមុទ្រទឹកដោះដោយពូកអាសូនិងទេវតាដែលមានព្រះនារាយណ៍ជាអាជ្ញាកណ្តាល។ពួកអាសូរដែលឈរនៅផ្នែក ខាងក្រោមបង្ហាញពី ពពួកសត្វទឹកជាច្រើនប្រភេទដែលមានរូបរាងប្លែកៗ។ ក្នុងនោះ ត្រីខ្លះមានរូបរាងចម្លែកណាស់ ហើយមិនដែលប្រទះឃើញក្នុងធម្មជាតិទៀតផង។ តាមរយៈដំណើររឿងខាងលើ ការកូសមុទ្រទឹកដោះប្រព្រឹត្តទៅ អស់រយៈពេល១.០០០ឆ្នាំ ហើយលេចចេញនូវបតុភូត ផ្សេងៗជាច្រើនដូចជា ពួកទេពអប្សរា ដំរីព្វរ៉ាវ័ន្ត សេះ ឧច្ច័យស្រព នាងលក្សីនិងអ្វីៗជាច្រើនទៀត ។ចុងក្រោយបង្អស់គឺទឹកអម្រឹតដែលជាទឹកមន្តពិសិដ្ឌសម្រាប់ធ្វើអោយជីវិតលែងស្លាប់។ ក្រៅពីប្រាសាទអង្គវត្ត ចម្លាក់ត្រីក៍មានបង្ហាញនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទដទៃដែរ។ ប្រាសាទបាយ័ន្ត ដែលសង់ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន (ទី៧)នៅអំពីរឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្រ្តទេវកថានិងជីវកថាប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន។ ចម្លាក់នៅរោងទងខាងត្បូង ស្លាបខាងកើតនៃប្រាសាទនេះបង្ហាញអំពីការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទដូចជាធ្មុកដៃ និងសំណាញ់ ។លើសពីនេះ ចម្លាក់ហាក់ដូចជា បង្ហាញពីផល់ប្រយោជន៍ត្រីក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជននាសម័យអង្គរ។ ម្យ៉ាងទៀត ចម្លាក់ទាំងនេះមើលទៅហាក់ ដូចជាត្រីកំពុងហែលក្នុងទឹកតាមបែបធម្មជាតិ។ តាមរយៈសារណាបញ្ចាប់បរិញ្ញាប័ត្ររបស់ លោក ជ័យ ឈន (១៩៧៣) យើងអាច ស្គាល់ ឈ្មោះត្រី ខ្លះដែល ឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំង ប្រាសាទបាយ័ន្ត។ ក្នុងនោះមានត្រីគលរាំង ត្រីអណ្តែង ត្រីព្រួល ត្រីក្អែក ត្រីគ្រំ ត្រីឆ្ពិន ។ល។ ប៉ុន្តែគាត់មិនបានពន្យល់ប្រាប់អំពីបច្ចេកទេសដែលគាត់វិភាគរក ប្រភេទពូជត្រីទាំអស់នេះទេ។ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីរលោក ទូច សៀង តាណា អ្នកអែកទេសត្រីប្រចាំគណះកម្មាធិការជាតិទន្លេ មេគង្គ និងអ្នស្រី Barbara Albrecht យើងអាចបញ្ចាក់ អំពីអំបូរត្រី ឬជួនកាលថែមទាំងអាចស្គាល់ប្រភេទពូជ ត្រីដែលឆ្លាក់នៅលើជញ្ជាំងរោងទងខាងត្បូងនៃប្រាសាទបាយ័ន និងរោងទងខាងកើតនៃប្រាសាទអង្គរវត្តទៀតផង ។ ក្នុងចំណោមប្រភេទត្រីចំនួន១៦ដែល ឆ្លាក់បង្ហា្ញញនៅលើជញ្ជាំងនៃរោងទងប្រាសាទអង្គវត្ត និងបាយ័ន យើងអាចវិភាគស្គាល់ពូជត្រីចំនួន១៣ ការសង្កេតពិនិត្យផ្ទាល់លើចម្លាក់នៃប្រាសាទទាំងពីនេះ យើងរាប់ឃើញមានត្រីចំនួន ១.១៩៣។ ចំនូននេះយើងរាប់ចំពោះត្រីដែលអាចមើលឃើញច្បាស់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពីនេះ មានត្រីជាច្រើនទៀតដែលយើងពុំមានលទ្ធភាពវិភាគបាន ដោយហេតុថាចម្លាក់ខ្លះឆ្លាក់មិនទាន់រូច ហើយផ្នែកខ្លះពុកផុយដោយសារធម្មជាតិនិងការបំផ្លាញដោយទង្វើមនុស្ស។ ចម្លាក់មច្ឆជាតិមិនត្រឹមតែឆ្លាក់ទៅលើប្រាសាទទាំងពីរខាងលើទេ។ នៅលើជញ្ជាំងស្រះស្រី(ឈ្មោះបុរាណកេហៅ “សិលាតដាក”) ដែលស្ថិតក្នុង បរិវេណព្រះបរមរាជ្យវាំងអង្គរ និងជញ្ជាំងលានស្តេច គម្លង់ចម្លាក់ត្រីច្រើនដែរ។ តែនៅទីនេះយើងសូមលើកយកតែចម្លាក់ត្រីនៅប្រាសាទអង្គរវត្តនិងបាយ័នមកសិក្សាតែប៉ុណ្ណោះ។ ចម្លាក់នៅប្រាសាទអង្គវត្តមាន បង្ហាញអំបូរត្រីមានស្រកាច្រើន ។គេចាត់ទុកថាប្រភេទត្រីមានស្រកានេះប្រហែល ៧៨%នៃប្រភេទត្រីទាំងអស់ ។ក្រៅពីនោះ អំបូរត្រីស្លាតមាន៧%អំបូរត្រីរាស់មាន៤%និងអំបូរត្រីផ្ទូងមាន៤.៦។
ខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ា
ខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ា (鹿児島県) ឬអាចសរសេរបានថា ខាហ្គោស៊ីម៉ា គឺជាខេត្តរបស់ប្រទេសជប៉ុន មានទីតាំងនៅលើកោះឃ្យឺស្យ៊ឺនិងកោះរ្យូគ្យូ ខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ាមានប្រជាជនចំនួន 1,599,779 នាក់ (1 មករា 2020) និងមានផ្ទៃដី 9,187 km2 (3,547 sq mi) ខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ាមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តឃឹម៉ាម៉ុតុនៅភាគខាងជើង និងខេត្តមីយ៉ាហ្សាគិនៅភាគឦសាន
ខាហ្កុស៊ីម៉ាគឺជារាជធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៃខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ា ជាមួយទីក្រុងធំៗផ្សេងទៀត រួមមានគីរិស៊ីម៉ា, កាណុយ៉ា និងសាត្ស៊ឹម៉ាសិនដៃ ​ ខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ាមានទីតាំងនៅចំណុចខាងត្បូងបំផុតរបស់ឃ្យឺស្យ៊ឺនិងរួមបញ្ចូលក្រុមកោះសាត្ស៊ឹណាន់របស់កោះរ្យូគ្យូ ទឹកដីដីគោករបស់ខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ាលាតសន្ធឹងពីសមុទ្រអារិតាកិទៅឈូងសមុទ្រស៊ីប៊ុស៊ិនៅលើឆ្នេរសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយឧបទ្វីបធំពីរដែលបង្កើតឡើងដោយឈូងសមុទ្រខាហ្កុស៊ីម៉ា ខេត្តខាហ្កុស៊ីម៉ាបានបង្កើតស្នូលរបស់ដែនសាត្ស៊ឹម៉ា គ្រប់គ្រងពីប្រាសាទខាហ្កុស៊ីម៉ា មួយនៃដែនជប៉ុនដ៏សំខាន់បំផុតនៃយុគសម័យអេដុ និងការស្ដារឡើងវិញមេជិ
ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ
ខេត្តខាហ្គុស៊ីម៉ាគឺជាអាណាខេត្តនៅភាគខាងត្បូងទី២នៅ ប្រទេសជប៉ុនបន្ទាប់ពីខេត្តអូគីណាវ៉ា។​វាស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៅកោះឃ្យឺស្សឺនិងចែកចេញជាតំបន់ធំៗរួមមាន​តំបន់សាត្សឹម៉ា​តំបន់អូស៊ឹមី​និងតំបន់កោះ។​ ខេត្តខាហ្គុស៊ីម៉ាជាប់នឹងសមុទ្រលឿងនៅខាងលិច ជាប់ខេត្តឃឹម៉ាម៉ុតុ​នៅខាងជើង ជាប់ខេត្តមីយ៉ាសាគីនៅខាងលិច និង ជាប់(ដោយសមុទ្រ)ខេត្តអូគីណាវ៉ានៅខាងត្បូង។ វាមានព្រំសមុទ្រ​ប្រវែង ២ ៦៣២គ.ម។ នៅចន្លោះឧបទ្វីបសាត្សឹម៉ានិងឧបទ្វីបអូស៊ឹមី ជាឆកសមុទ្រគីងកូ។ ខេត្តខាហ្គុស៊ីម៉ាសំបូរភ្នំភ្លើងទាំងរស់និងងាប់ ដូចជាភ្នំសាគឹរ៉ាជីម៉ា ដែលផុសឡើងចំកណ្ដាលឆកសមុទ្រគីងកូ ចំងាយប្រហែល៤គ.មពីក្រុងខាហ្គុស៊ីម៉ា។ ភ្នំភ្លើងនេះនៅរស់ ដោយមានសកម្មភាពបញ្ចេញផ្សែងជារាងរាល់ថ្ងៃ និងផ្ទុសបំផុសផេះស្ទើររាល់ឆ្នាំ។ ភ្នំសាគឹរ៉ាជីម៉ាជាភ្នំភ្លើងដ៏សកម្មមួយរបស់ជប៉ុន។ ភ្នំនេះដើមឡើយជាកោះទេ ប៉ុន្តែកំអែពីបន្ទុះឆ្នាំ១៩១៤ បានតភ្ជាប់វាទៅឧបទ្វីបអូស៊ឹមី។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តជប៉ុន
តេជោយ៉ត
​​ នៅដែនដីកំពង់ស្វាយមានបុរសម្នាក់ឈ្មោះ មាស មានងារជា ឧកញ៉ាតេជោបរមរាជដែលគេហៅថាតេជោមាស។ លោកមានភរិយា ឈ្មោះស្រែន មានងារជាជំទាវ និងមានសិស្សជំនិតម្នាក់ឈ្មោះយ៉តដែលតែងតែទៅសមរភូមិប្រយុទ្ធជាមួយនឹងលោកគ្រប់កន្លែង។ ស្វាមីភរិយាទាំងពីរនេះមានទឹកចិត្តស្រលាញ់រាប់អាន យ៉ត ជាពន់ពេក។ ស្តេចសំរែបានតាំងខ្លួនឯងថា ស្តេចរាជាធិរាជ បានតាំងទីកងទ័ពនៅកំពង់ ហៅ(កំពង់ឆ្នាំង)ដោយបានរៀបចំបន្ទាយមួយឈ្មោះថាបន្ទាយនគរ។ ស្តេចសំរែជាមេក្រុមបះបោរប្រឆាំងនឹងស្តេចព្រះជ័យចេស្តា ដើម្បីដណ្តើមអំណាចគ្រប់គ្រងផែនដី។ តេជោមាស​ និងយ៉ត​ បានព្យាយាមលើកទ័ពទៅបង្រ្កាបក្រុមបះបោរនេះខ្លាំងណាស់ដែរតែត្រូវបរាជ័យ។ជំទាវស្រែន​បានរៀបចំល្បិចបញ្ឆោតស្តេច សំរែធ្លាក់ក្នុងអន្លង់  ស្នេហាលើរូបនាង ហើយបង្អកស្រារហូតដល់ស្រវឹង។ស្តេចសំរែ និងបក្សពួកត្រូវបានតេជោមាស​ យ៉ត​ និងកងទ័ពចាប់ទៅថ្វាយព្រះចៅជ័យចេស្តា កាត់ទោសតាមច្បាប់នគរ។ ក្រោយពីបានទទួលជោគជ័យលើស្តេចសំរែរួចមក តេជោមាសបានទទួលអនិច្ចកម្មទៅតេជោយ៉តបំពេញនាទីដឹកនាំកងទព័ជំនួស។ តេជោយ៉តបានទទួលរាជបញ្ជា និងដាវអាជ្ញាសឹកទៅបង្រ្កាបពួកឈ្លើយសឹកបះបោរ នៅខេត្តពោធិ៍សាត់។ ឆ្លងតាមបទពិសោធរបស់ឧកញ៉ាចក្រី និងក្រឡាហោម ទទួលបរាជ័យក្នុងការបង្រ្កាបឈ្លើយសឹកនៅទីនោះ តេជោយ៉តបានរកឃើញថា ការចាញ់សង្រ្គាមនេះបណ្តាលមកពីខ្មាំងនៅក្រោយខ្នង។ តេជោយ៉តបានបញ្ជាកេណ្ឌទ័ពទៅលង្វែក កំពង់ស្វាយ ក្នុងនោះមានម៉ឺនចៃចុងរ៉ាក់ដែលជាប្អូនថ្លៃមហាក្សត្រផងដែរ។ ដើម្បីរកខ្មាំងខាងក្រោយខ្នងតេជោយ៉ត បានបញ្ជាអោយកងទព័កំណែនទាំងអស់អូសឬស្សីបញ្ច្រាសចុងដើម្បីកសាងបន្ទាយ បើនរណាប្រឆាំងនឹងសម្លាប់ចោល។បក្សពួកម៉ឺនចៃចុងរ៉ាក់ មិនបានធ្វើតាមបញ្ជានេះឡើយ ហើយថែមទាំងធ្វើតាមទំនើងចិត្តរបស់ខ្លួន ព្រោះសំអាងទៅលើបងស្រីដែលធ្លាប់ទទួលសំណូក និងជាអ្នកម្នាងនៃព្រះមហាក្សត្រនឹងជួយឱ្យរួចពីកំនែននេះ។ ទង្វើនោះត្រូវតេជោយ៉តរកឃើញថាម៉ឺនចៃចុងរ៉ាក់នេះឯងជាខ្មាំងក្រោយខ្នងហើយក៏ចាប់យកទៅសម្លាប់ទៅ។ ក្រោយពីបានទទួលដំណឹងថាប្អូនប្រុសស្លាប់ អ្នកម្នានូបានទូលថ្វាយព្រះរាជាអោយចាប់ តេជោយ៉តមកបានកាត់ទោសប្រហារជីវិត។ ព្រះរាជាបានធ្វើតាមការសុំរបស់អ្នកម្នាង តែតេជោយ៉តមិនបានមកតាមការបញ្ជានោះឡើយដោយសំអាងថា​ ខ្លួនជាប់ដៃបង្រ្កាបសត្រូវបះបោរ ចាំរួចការនេះខ្លួននឹងមកទទួលទោសដោយខ្លួនឯង។ដោយសារអ្នកម្នាងទទូចខ្លាំងពេក ព្រះរាជាបានបង្ខំអោយតេជោយ៉ត មកជួបតទល់ជាមួយនឹងអ្នកម្នាងនូ។ពេលកំពុងតែជជែកគ្នានោះតេជោយ៉តបានចោទប្រកាន់ថាអ្នកម្នាងនូជាខ្មាំងពីក្រោយខ្នង ព្រោះបានរំខានខ្លួនធ្វើសឹកបើកឱកាសអោយសត្រូវវាយលុក និងទទួលសំណូកដើម្បីការពារបក្សពួកម៉ឺនចៃចុងរ៉ាក់ធ្វើឱ្យបាក់ស្មារតី ហើយក៏គប់កូនដាវសម្លាប់អ្នកម្នាងនូនាពេលនោះទៅ។ តេជោយ៉ត ប្រកាសជម្រាបមន្រ្តីទាំងនោះថា ចាំបង្រ្កាបសត្រូវរួច នឹងចូលមកទទួលទោសពីព្រះអង្គដោយខ្លួនឯង។ ការបង្រ្កាបឈ្លើយសៀមបះបោរបានសម្រេចជោគជ័យ តេជោយ៉តឱ្យគេធ្វើឃ្នាង​ ហើយដាក់ខ្លួនឯងដើរចូលទៅទទួលទោសពីព្រះរាជា ពីបទដែលខ្លួនបានសម្លាប់អ្នកម្នាងនូ។ ព្រះរាជាមិនឱ្យចូលជួប​ រួចបញ្ជាអោយមន្រ្តី ដោះលែង និងឱ្យទៅត្រួតត្រាការឯខេត្តកំពង់ស្វាយ។តេជោយ៉តបានកួចចិត្តប៉ងប្រាថ្នាយកជំទាវស្រែន​ មកធ្វើជាភរិយាតែមិនបានសម្រេចទេ ព្រោះជំទាវស្រែនគិតថាយ៉តជាជនជាតិភាគតិចហើយជាសិស្សរបស់ប្តីនាងពីមុនផងដែរ។ ដោយសង្កេតឃើញ ជំទាវរើសអើងស្នេហាប្រកាន់វណ្ណៈបែបនេះ តេជោយ៉ត បានប្រើល្បិចលួចយក កាំជណ្តើរផ្ទះជំទាវស្រែន មកឱ្យជាងដាប់ឆ្លាក់ជារូបព្រះពុទ្ធបដិមា និងរូបតេជោមាស ហើយប្រកាសធ្វើបុណ្យយ៉ាងធំបញ្ជូនកុសលទៅគ្រូរបស់ខ្លួន។ គ្រានោះជំទាវស្រែនយល់ន័យទង្វើរបស់តេជោយ៉ត​ ហើយក៏ព្រមព្រៀងរៀបការជាមួយ តេជោយ៉តនាពេលនោះទៅ។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រឿងប្រវត្តិសាស្រ្តខ្
ការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក
រូបភាពតូច|World Cup 1978 World Cup រឺ ពាន​រង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោក គឺជាការប្រកួតប្រជែងរបស់សមាគមបាល់ទាត់អន្តរជាតិ (FIFA) ដែលបាន​បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ​ ១៩៣០​​ ។​ ការប្រកួតប្រជែងនេះត្រូវបានប្រារព្ធរាល់ ៤ឆ្នាំ​ម្ដង ចាប់តាំងពីការប្រកួត ប្រជែង​លើកដំបូងបំផុតនៅទីក្រុងម៉ុងតេវីដេអូ ប្រទេសអ៊ុយរុយហ្គាយ ប៉ុន្តែត្រូវបានអាក់ខាននៅឆ្នាំ ១៩៤២ និង ១៩៤៦​ ដោយសារសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ។ ការប្រកួត គឺធ្វើការជំរុះក្រុមទាំង ៣២ រាប់បញ្ចូលទាំងម្ចាស់ផ្ទះ រឺ សហម្ចាស់ផ្ទះ(មាន​សិទ្ធិមិនបាច់ជំរុះ)​ ហើយចែកចេញជា៨ពូល គឺ ១ពូលមាន ៤ក្រុម​ និង​ធ្វើការប្រកួតរហូតដល់រកឃើញម្ចាស់ជើងឯក ។​ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៣០​មក ការប្រកួតបានធ្វើឡើងចំនួន ១៩ ដងមកហើយ​ ហើយក្នុងនោះប្រទេសប្រេស៊ីលឈ្នះចំនួន ៥ ដង ប្រទេសអ៊ីតាលីចំនួន ៤ ដង ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់់ចំនួន ៣ ដង​ ប្រទេសអាហ្សង់ទីន និង ប្រទេសបើកឆាកអ៊ុយរុយហ្គាយចំនួន ២ដង ចំនែក ប្រទេសបារាំង អង់គ្លេស​ និង អេស្ប៉ាញ បាន​ឈ្នះ ១ ដង។ ការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក គឺជា ការប្រកួតកីឡាតែមួយគត់ដែលមានអ្នករង់ចាំទស្សនាច្រើនជាងគេលើពិភពលោក ។ជាក់ស្ដែង ការប្រកួតបាលទាត់ពិភពលោកវគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រឆ្នាំ ២០០៦ នៅប្រទេស អាល្លឺម៉ង់ រវាង ក្រុមជំរើសជាតិបារាំង និង ក្រុមជំរើសជាតិអ៊ីតាលី ត្រូវបានគេប្រមាណថាមានអ្នករង់ចាំទស្សនា ចំនួន៧១៥.១លាននាក់ ។ ការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោកចុងក្រោយបំផុត​ គឺប្រារព្ធនៅប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង នៅឆ្នាំ ២០១០ ។ ហើយការប្រកួតលើកក្រោយនឹងប្រារព្ធនៅប្រទេសប្រេស៊ីលនៅឆ្នាំ ២០១៤ ,ប្រទេសរុស្ស៊ី នៅឆ្នាំ ២០១៨ ,ប្រទេសកាតារ នៅឆ្នាំ ២០២២ ។
ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣០​ដល់ឆ្នាំ ១៩៧០​ ពានរង្វាន់ហ្ស៊ុល រីមែត ត្រូវបានប្រគល់ជូនអ្នកឈ្នះ ប៉ុន្ដែវាត្រូវបានស្គាល់ដោយឈ្មោះថា ពានរង្វាន់ពិភពលោក តែប៉ុណ្ណោះ ។លុះដល់ឆ្នាំ ១៩៤៦ វាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះឡើងវិញតាម ឈ្មោះលោកប្រធានសហព័ន្ធបាលទាត់ពិភពលោក(FIFA) ហ្ស៊ុល រីមែត ដែលបានរៀបចំការប្រកួតបាលទាត់ពិភពលោកដំបូងបំផុត។
ការប្រកួតជាអន្តរជាតិពីអតីតកាល
ការប្រកួតបាល់ទាត់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិដំបូងបំផុត ត្រូវបានលេងនៅទីក្រុងក្លាសហ្គូវ(Glasgow)នៅឆ្នាំ ១៨៧២​ រវាងក្រុមជំរើសជាតិ ស្កុតឡែន និង ជំរើសជាតិ អង់គ្លេស​ ហើយបានបញ្ចប់ក្នុងលទ្ធផល០-០។ ចាប់តាំងពីសហព័ន្ធបាល់ទាត់ពិភពលោក(FIFA) បានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩០៤ មក​ សហព័ន្ធបាល់ទាត់ពិភពលោក(FIFA)បានព្យាយាមរៀបចំអោយមានឡើងនូវការប្រកួតបាល់ទាត់ជាលក្ខណៈអន្ដរជាតិ រវាងប្រទេសដែលនៅក្រៅគម្រោងអូឡាំពិក ក្នុងប្រទេសស្វ៊ីស(Switzerland)នៅឆ្នាំ១៩០៦ ។
បរាភវសូត្រ
​នៅ​ក្នុង​​​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ សុត្តនិបាត តតិយភាគ (សៀវភៅ​ភាគ៥៤ ទំព័រទី ៣៦) (បរាភវសូត្រ) មាន​​​តំណាល​អំពី​​សេចក្តី​បង្រៀន​របស់​ព្រះពុទ្ធ​​​ឲ្យ​មនុស្ស​ស្គាល់​មូលហេតុ​ ១២ ប្រការ​ដែល​នាំ​មក​នូវ​ក្តីវិនាស ។ ជា​គូ​នឹង​បរាភវសូត្រ នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ផ្នែក​សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ ត្រង់ ខុទ្ទកបាឋៈ (សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រ​ទី ១ ដល់ ២០) មាន​រៀបរាប់​អំពី​​កិច្ចការ​ចំនួន ៣៨ ប្រការ​ ​ដែល​នាំ​មក​នូវ​សេចក្តី​ចម្រើន ឬ ​​មង្គលសូត្រ (ទំព័រ​ទី ៤ ដល់​ទី ៦)  ។ ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ទាំងឡាយ​អនុវត្តតាម​គោលការណ៍​ទាំង ៣៨ ប្រការ​​នៅ​ក្នុង​មង្គលសូត្រ ហើយ​វៀរចាក​អំពើ​គួរ​ចៀសវាង​ទាំង ១២ នៅ​ក្នុង​បរាភវសូត្រ មនុស្ស​ទាំងឡាយ​នឹង​បាន​សុខ​ស្ងប់ និង ចម្រុង​ចម្រើន  ។
​
បរាភវសូត្រ ស្រង់ចេញពីព្រះត្រៃបិដក
[១០] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្តជេតពន របស់​អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុង​សាវត្ថី ។ គ្រានោះឯង ទេវតា ១ អង្គ កាល​ដែលរាត្រី​បឋមយាម​កន្លងទៅហើយ មានរស្មី​ដ៏រុងរឿង ញុំាងវត្ត​ជេតពន​ជុំវិញទាំងអស់ ឲ្យភ្លឺ​ស្វាងហើយ ចូលទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូល​ទៅដល់ ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ ហើយស្ថិត​ក្នុងទីសមគួរ ។ លុះ​ទេវតានោះ ស្ថិតនៅ​ក្នុងទីសម​គួរហើយ ទើបក្រាប​បង្គំទូល​ព្រះមានព្រះភាគ ដោយគាថា​ដូច្នេះថា ។
[១១] យើងទាំងទ្បាយ មកដើម្បីសួរព្រះគោតមដ៏​ចម្រើន​ (ដោយគិតថា)​យើង​ទាំងទ្បាយ សូមសួរ​អំពីបុរស​បុគ្គល ដែលមាន​សេចក្តីវិនាស​ចុះអ្វីជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
(ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា) ''១. បុរសដែល​ចម្រើន​ ជាបុគ្គល គឺបណ្ឌិត​ដឹងបាន​ដោយងាយ​បុរស​ដែលវិនាស ជាបុគ្គល គឺបណ្ឌិត​ដឹងបាន​ដោយងាយដែរ​ បុគ្គលអ្នក​ប្រាថ្នាធម៌ រមែង​ចម្រើន​ អ្នកស្អប់ធម៌ រមែងវិនាស ។''
យើងទាំងទ្បាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តីវិនាសទី ១ បពិត្រ​ព្រះមានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គ​សំដែង​នូវហេតុទី ២ អ្វីជា​ប្រធាននៃ​សេចក្តីវិនាស ។
២. បុគ្គលមានពួកអសប្បុរសជាទីស្រឡាញ់ មិនធ្វើសេចក្តី​ស្រឡាញ់​ចំពោះ​ពួក​សប្បុរស ពេញចិត្ត​ចំពោះធម៌​របស់ពួក​អសប្បុរស នោះជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
យើងទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តី​វិនាសទី​ ​២ បពិត្រ​ព្រះមានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គ​សំដែងនូវ​ហេតុទី ៣ អ្វីជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស ។
៣. ជនអ្នកដេកលក់ច្រើនក្តី និយាយច្រើនក្តី មិនខ្មីឃ្មាតក្តី ខិ្ជលច្រអូសក្តី ប្រាកដ​តែខាង​ក្រោធក្តី នោះជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តីវិនាស ។
យើងទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តី​វិនាសទី ៤ បពិត្រ​ព្រះមាន​ព្រះភាគ សូមព្រះអង្គ​សំដែងនូវ​ហេតុទី ៥ អ្វីជា​ប្រធាននៃ​សេចក្តីវិនាស ។
៥. បុគ្គលបញ្ឆោតព្រាហ្មណ៍ក្តី សមណៈក្តី ឬអ្នកសូម​ដទៃក្តី ដោយពាក្យ​កុហក នោះជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
៦. បុរសបុគ្គល មានទ្រព្យជាគ្រឿងត្រេកអរ​ច្រើន មានប្រាក់ សម្បូណ៌​ភោជន​បរិភោគ​នូវភោជន​មានរសឆ្ងាញ់​តែម្នាក់ឯង នោះជា​ប្រធាននៃ​សេចក្តីវិនាស ។
យើងទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តី​វិនាសទី ៦ បពិត្រ​ព្រះមានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គ​សំដែងនូវ​ហេតុទី ៧ អ្វី​ជាប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
៧. ជនដែលរឹងត្អឹងដោយអាងជាតិក្តី រឹងត្អឹងដោយអាង​ទ្រព្យ​ក្តី រឹងត្អឹង​ដោយអាង​គោត្រកូល​ក្តី ហើយ​មើលងាយ​ញាតិរបស់​ខ្លួន នោះ​ជា​ប្រធាននៃ​សេចក្តី​វិនាស ។
យើងទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តី​វិនាស ទី ៧ បពិត្រ​ព្រះមានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គ​សំដែង​នូវហេតុទី ៨ អ្វី​ជាប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
យើងទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តី​វិនាសទី ៨ បពិត្រ​ព្រះមានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គ​សំដែង​នូវហេតុទី ៩ អ្វីជា​ប្រធាននៃ​សេចក្តី​វិនាស ។
៩. ជនមិនត្រេកអរនឹងប្រពន្ធរបស់ខ្លួន ទៅខូច​ចំពោះពួក​ស្រីពេស្យា ឬខូចចំពោះ​ប្រពន្ធនៃ​បុគ្គល​ដទៃ នោះជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
១០. បុរសមានវ័យកន្លងហើយ នាំយកស្រ្តី (ក្មេង) ដែលមាន​ដោះក្បំ ដូចជាផ្លែទន្លាប់ រមែង​ដេកមិនលក់ ព្រោះ​សេចក្តី​ប្រច័ណ្ឌ​ចំពោះ​ស្រ្តីនោះ នោះជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
យើងទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តី​វិនាសទី ១០ បពិត្រ​ព្រះមានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គ​សំដែងនូវ​ហេតុទី ១១ អ្វីជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
យើងទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុនុ៎ះថា នោះជា​សេចក្តី​វិនាសទី ១១ បពិត្រ​ព្រះមានព្រះភាគ សូម​ព្រះអង្គ​សំដែង​នូវហេតុទី ១២ អ្វីជាប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
១២. បុគ្គលដែលកើតក្នុងខតិ្តយត្រកូល មានភោគៈ​តិច តែមាន​សេចក្តី​ប្រាថ្នាធំ ទៅប្រាថ្នា​រជ្ជសម្បត្តិ នោះជា​ប្រធាន​នៃសេចក្តី​វិនាស ។
បុគ្គលជាបណ្ឌិត បរិបូណ៌ដោយការឃើញ​ដ៏ប្រសើរ ពិចារណា​ឃើញច្បាស់ នូវសេចក្តី​វិនាស​ទាំងនុ៎ះ​ក្នុងលោក បណ្ឌិត​នោះ រមែងគប់​រកនូវ​លោក ដែលមាន​សេចក្តី​សុខដ៏ក្សេម​ក្សាន្ត [បាលីថា សិវំ ក្នុងទីឯទៀតៗ បានដល់​ព្រះនិព្វាន តែក្នុង​ទីនេះ អដ្ឋកថា​ប្រាប់ថា បានដល់​សេចក្តី​សុខ​ក្សេមក្សាន្ត ក្នុងមនុស្ស និងទេវតា ។] ។
ចប់ បរាភវសូត្រ ទី៦ ។
(ព្រះត្រៃបិដក ភាគ៥៤ ទំព័រទី ៣៦ សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ សុត្តនិបាត)
ទី ១ - បុគ្គលអ្នកទ្រុស្តធម៌ ស្អប់ធម៌
ពាក្យ​ថា "ធម៌" មាន​អត្ថន័យ​ច្រើន​ណាស់ ប៉ុន្តែ​នៅ​ទី​នេះ ក្នុង​ន័យ​ទូលាយ ធម៌​ មាន​ន័យ​ថា​ ​ការ​បង្រៀន ឬ ​សភាវៈ​ពិត ។​  នៅ​ក្នុង​ន័យ​​ចង្អៀត ធម៌ គឺ​ជា​​ការបង្រៀន​របស់​​​ព្រះ​ពុទ្ធ  ។ សូម​កុំ​ច្រឡំ​ការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ និង ធម៌​​សម្រាប់​សូត្រ​ពេល​បុណ្យ​ទាន​​នានា  ។ ដោយ​សារ​នៅ​ទី​នេះ​ ធម៌​ ផ្តោត​ជា​ពិសេស​ទៅ​លើ​សេចក្តី​ពិត, ​ច្បាប់​ធម្មជាតិ ឬ​ វិទ្យាសាស្ត្រ ដូច្នេះ​មនុស្ស​ដែល​ស្រឡាញ់​សេចក្តី​ពិត អនុវត្ត​តាម​ច្បាប់​វិទ្យាសាស្ត្រ​​នឹង​ចេះ​ស្វែង​រក​ទិន្នន័យ​ឬ​ព័ត៌មាន​ត្រឹមត្រូវ​ គ្រប់គ្រាន់ និង​ទាន់សម័យ​សម្រាប់​ធ្វើ​​​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ប្រកប​ដោយ​គតិ​បណ្ឌិត​ឬ​​​បញ្ញាញាណ  ។ ពួក​គេ​​រស់​នៅ​មាន​សេរីភាព ​រួច​ផុត​ពី​សេចក្តី​បង្រៀន​ក្លែងក្លាយ​​ទាំង​ឡាយ ដែល​ជា​អន្ទាក់​​, សំណាញ់​, ឬ​រនាំង​ហ៊ុំ​ព័ទ្ធ​បិទ​បាំង​ពួក​គេ​មិន​ឲ្យ​មើល​ឃើញ​ការ​ពិត ​ ។ មនុស្ស​ជឿ​លើ​សេចក្តី​ពិត​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​​​នឹង​រស់​នៅ​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​សុខ​ស្ងប់ គ្មាន​ការ​រវល់​អំពល់​ទុក្ខ ឬ​ភ័យ​ព្រួយ​បង្ក​ឡើង​ដោយ​ការ​បន្លាច ឬ​​ការ​អូស​ទាញ​ឲ្យ​​ជឿ​ទៅ​លើ​សេចក្តី​ជំនឿ​ឥត​ហេតុ​ផល ឬ​អរូបិយជំនឿ​ទាំង​ឡាយ ដូច​ជា​ជំនឿ​ថា​មាន​​មនុស្ស​​, សត្វ​ ឬ​ហេតុការណ៍​​អស្ចារ្យ ​ស្ថាន​នរក ​ស្ថាន​សួគ៌ ​ខ្មោច ​ប្រេត ​អតីតជាតិ ​អនាគត​ជាតិ​ ​ទេវតា ​ព្រហ្ម ឬ​អាទិទេព​ជា​ដើម  ។ ជា​រួម មនុស្ស​ជឿ​សេចក្តី​ពិត មិន​ងាយ​សម្រេច​ចិត្ត​ជឿ​តាម​សម្តី​ពន្យល់​ឬ​សេចក្តី​បង្រៀន​​ណា​មួយ​ដែល​​មិន​ទាន់​​មាន​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​​ពិសោធន៍​ល្អិត​ល្អន់​ដោយ​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នោះ​ឡើយ  ។
ចំណែក​មនុស្ស​ដែល​មិន​ស្វែង​យល់​សេចក្តី​ពិត ពួក​គេ​នឹង​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​សេចក្តី​បង្រៀន​ក្លែងក្លាយ ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​ខាត​បង់​ពេល​វេលា ទ្រព្យ​សម្បត្តិ និង ជីវិត​ក៏​អាច​មាន ។ មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​នេះ​នឹង​ធ្វើ​ខ្លួន​ងាយ​ឲ្យ​មនុស្ស​ដទៃ​បោក​បញ្ឆោត បំភ័យ ឬ​អូស​ទាញ​ឲ្យ​ធ្វើ​អំពើ​ផ្សេងៗ​ដែល​គ្មាន​ភាព​ប្រកដ​និយម ដូច​ជា​ត្រូវ​គេ​បោក​ឲ្យ​ជឿ​លើ​ការ​សាក់​លើ​ខ្លួន​ប្រាណ ការ​ទិញ​កន្សែង​យ័ន្ត, ការ​ទិញ​ថ្នាំ​បុរាណ​ធ្វើ​ពី​ឫស​ឈើ​​ឬ​សត្វ​ងាប់, ការ​ស្រោច​ទឹក​លើក​រាសី, ការ​ទស្សន៍ទាយ​មើល​អនាគត, ពិធី​សែន​ព្រេន​ ជំនឿ​ហោះហើរ​ដើរ​លើ​អាកាស ឬ​ការ​វិនិយោគទុន​បោកប្រាស​តាម​បែប​ពីរ៉ាមីដ  ។ មនុស្ស​ក្រុម​នេះ​នឹង​ងាយ​ត្រូវគេ​បញ្ឆោត​​ឲ្យ​ចំណាយ​ពេល​វេលា ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ ឬ​ជីវិត​ទៅ​លើ​​គោល​លទ្ធិ​មួយ  ។ ពួក​គេ​នឹង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មនុស្ស​យន្ត​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ការ​បញ្ជា​របស់​ជន​បោក​ប្រាស់​ដែល​រង់ចាំ​ឱកាស​កេងប្រវ័ញ្ច​យក​ប្រយោជន៍​ទៅ​បម្រើ​បុគ្គល​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ឬ​បក្ស​ពួក​របស់​គេ  ។ មនុស្ស​​មិន​ស្រឡាញ់​ការពិត​ ឬ​សេចក្តី​បង្រៀន​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ​នឹង​សម្រេច​ចិត្ត​យ៉ាង​ងាយ​ដោយ​មិន​បាន​គិត​ពិចារណា​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្ត្រ  ។
ទី ២ - សេពគប់នឹងជនជាអសប្បុរស
ដើម្បី​យល់​ច្បាស់​អត្ថន័យ​នៅ​ក្នុង​គោលការណ៍​មួយ​នេះ យើង​ត្រូវ​សិក្សា​ពាក្យ​សប្បុរស​ និង​ អសប្បុរស​ឲ្យ​បាន​ល្អិតល្អន់ ជាមុន​សិន ។ ពាក្យ​ថា សប្បុរស គឺ​បុរស (មនុស្ស​ប្រុស​ក្តី​ ស្រី​ក្តី) ជា​អ្នក​ស្ងប់ មិន​ធ្វើ​អំពើ​អាក្រក់​ដោយ​កាយ វាចា ឬ​ចិត្ត  ។ សប្បុរសជន ជា​មនុស្ស​ប្រព្រឹត្ត​ល្អ ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់​រដ្ឋ​និង​ច្បាប់​សាសនា  ។ សប្បុរសជន​ជា​មនុស្ស​រស់​នៅ​ចុះ​សម្រុង​នឹង​មនុស្ស​ដទៃ​​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍ ឬ​សង្គម​ជាតិ​ទាំង​មូល  ។ ពួក​សប្បុរស​ជន​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន​ និង មាន​មេត្តា​ករុណា​ដល់​សត្វ​ និង​ រុក្ខជាតិ​នៅ​លើ​ផែន​ដី  ។ សប្បុរសជន​មិន​គិត​តែ​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ឬ​ប្រយោជន៍​របស់​ក្រុម​បក្ស​ខ្លួន​នោះ​ទេ  ។ ពួក​គេ​ចេះ​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​មនុស្ស​ដទៃ​ដែល​ជា​ជន​ល្ងិតល្ងង់​ឲ្យ​មាន​ប្រាជ្ញា ជួយ​ជន​រង​ទុក្ខ​ឲ្យ​មាន​សេរីភាព ជួយ​ជន​ក្រីក្រ​​ស្រេក​ឃ្លាន​​ឲ្យ​​ទទួល​បាន​អាហារ​​បរិភោគ ជួយ​ជន​ខ្វះ​ទី​ជម្រក​ឲ្យ​មាន​គេហដ្ឋាន​ត្រឹមត្រូវ បង្រៀន​មនុស្ស​ខ្វះ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​​​ឲ្យ​ចេះ​ប្រកប​អាជីព​ត្រឹមត្រូវ​សម្រាប់​ជួយ​យឹតយោង​ខ្លួន​និង​គ្រួសារ  ។ លើស​ពី​នោះ​ទៀត ​សប្បុរសជន​ប្រដៅ​បង្រៀន​កូនចៅ​របស់​ពួក​គេ​ឲ្យ​ចេះ​គោរព​មនុស្ស​​ដទៃ​ដោយ​គ្មាន​ការ​រើស​អើង​វណ្ណៈ ឬ​សាសនា  ។ ពួក​គេ​ចេះ​គោរព​សេចក្តី​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​មនុស្ស​ដទៃ ស្តាប់​យោបល់​ល្អ​របស់​មនុស្ស​ផ្សេង​ទៀត​ដើម្បី​កែ​លម្អ​ខ្លួន​គេ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ប្រសើរ  ។ ការ​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​សប្បុរសជន​ គឺ​ធ្វើ​ឡើង​បន្ទាប់​ពី​​ពួក​គេ​បាន​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​រាវ​រក​ព័ត៌មាន​ត្រឹមត្រូវ និង ប្រឹក្សាយោបល់​ជាមួយ​មនុស្ស​មាន​បទ​ពិសោធន៍​ច្រើន​ ឬ​ជន​ជា​បណ្ឌិត  ។​ ការ​ប្រតិបត្តិ​ជីវិត​តាម​មាគ៌ា​របស់​សប្បុរសជន​​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​រស់​នៅ​យ៉ាង​សុខ​ស្ងប់ ចម្រុងចម្រើន និង សន្តិភាព​​​នៅ​ក្នុង​សង្គម  ។​ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​បុរាណាចារ្យ​ប្រដៅ​ឲ្យ​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​សេពគប់​រាប់រក​មនុស្ស​ជា​សប្បុរសជន  ។
ផ្ទុយ​ពី​សប្បុរសជន មនុស្ស​ជា​អសប្បុរសជន​​ខ្វះ​ខាត​គុណសម្បត្តិ​ទាំងឡាយ​​ដែល​សប្បុរសជន​មាន​ដូច​បាន​រៀបរាប់​ខាង​លើ​ស្រាប់ ។ ពិនិត្យ​មើល​ពី​ជ្រុង​ជ្រោយ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ទោះបី​អសប្បុរសជន​មាន​ទ្រព្យ​ច្រើន​សន្ធឹក​យ៉ាង​ណា ក៏​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​នេះ​មិន​អើពើ​ចែក​រំលែក​ទ្រព្យ​របស់​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​មនុស្ស​ដទៃ ដូច​ជា​ការ​ចែក​ទាន​ដោយ​ផ្ទាល់​​ដល់​ជន​ក្រីក្រ ឬ​ការ​បង្កើត​មូល​និធិ​សម្រាប់​ជួយ​សិស្ស​និស្សិត​ក្រីក្រ​ កសាង​សាលា​រៀន ​មន្ទីរ​ពេទ្យ ឬ​ផ្លូវ​ថ្នល់​ ដែល​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​សហគមន៍​ទាំង​មូល​នោះ​ទេ  ។ កុំ​ថា​ឡើយ​​ដល់​ទៅ​ការ​ចែក​រំលែក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​របស់​ខ្លួន​ដល់​មនុស្ស​ដទៃ អសប្បុរសជន​មិន​រវល់​អើពើ​ចំណាយ​ពេល​វេលា​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ជួយ​កិច្ចការ​សង្គម ដូច​ជា​ការ​ជួយ​បង្ហាត់​បង្រៀន​ជន​ល្ងិតល្ងង់ ការ​ជួយ​កិច្ចការ​វត្តវ៉ា​អារាម សាលា​រៀន ឬ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​ជាដើម  ។ ​​​អសប្បុរសជន​សម្រេច​ចិត្ត​ធ្វើ​អ្វី​មួយ​តែង​ឈរ​លើ​មូលដ្ឋាន​ទាញ​យក​ប្រយោជន៍​មក​ដល់​ខ្លួន​ឬ​បក្សពួក​របស់​ខ្លួន​ជា​មុន​  ។ អសប្បុរសជន​​ទាញ​យក​គ្រប់​ហេតុ​ផល​ដើម្បី​បន្ត​អំពើ​រើស​អើង​វណ្ណៈ ជំនឿ​សាសនា និង ពណ៌​សម្បុណ៌​ស្បែក​របស់​មនុស្ស​ដទៃ​ដែល​មិន​មែន​នៅ​ក្នុង​វណ្ណៈ​របស់​ពួក​គេ  ។
ទី ៣ - កិរិយា​ដេក, និយាយ, ខ្ជិល, ខឹង​ច្រើន
កិរិយា​ទី ១ គឺ​ការ​ដេក ។ ជាទូទៅ​​ មនុស្ស​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល ៨ ម៉ោង សម្រាប់​ដេក​សម្រាក ដើម្បី​ឲ្យ​ខួរ​ក្បាល​ត្រជាក់​ផង និង ទុក​ពេល​ឲ្យ​រាងកាយ​បញ្ចេញចោល​សារជាតិ​គីមី​ពុល​ដែល​សល់​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន និង ខួរ​ក្បាល ផង  ។ លើស​ពី​នោះ​ទៀត ក្នុង​ពេល​ដេក​លង់លក់ ខួរ​ក្បាល​មនុស្ស​ចាប់​ផ្តើម​រៀបចំ​ព័ត៌មាន​ដែល​ទទួល​បាន​កាល​ពី​ពេល​ភ្ញាក់​ដឹង​ខ្លួន​ (ព័ត៌មាន​ទទួល​បាន​តាម​រយៈ​ភ្នែក​, ត្រចៀក​, អណ្តាត, ច្រមុះ, ស្បែក, និង​ ចិត្ត) ឲ្យ​មាន​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ត្រឹមត្រូវ​  ។ ព័ត៌មាន​ណា​ដែល​គ្មាន​ប្រយោជន៍ ខួរ​ក្បាល​មនុស្ស​នឹង​បោះបង់​ចោល​ដើម្បី​ទុក​លំហ​សម្រាប់​រក្សាទុក​ព័ត៌មាន​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍  ។ ចំពោះ​ព័ត៌មាន​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍​វិញ ជាពិសេស​ព័ត៌មាន​ទាក់ទង​នឹង​ទីកន្លែង​មាន​ម្ហូប​ចំណី សុវត្ថិភាព និង វិធី​ការពារ​ខ្លួន​ឲ្យ​រួច​ផុត​ពី​គ្រោះ​ថ្នាក់​ជាដើម ត្រូវ​បាន​ខួរ​ក្បាល​យក​ទៅ​តម្រៀប​ទុក​តាម​លំដាប់លំដោយ​សម្រាប់​មនុស្ស​យក​មក​ប្រើប្រាស់​នៅ​ពេល​ខាង​មុខ  ។ បន្ទាប់​ពី​ដេក​លក់​បាន ៧ ឬ​ ៨ ម៉ោង មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​នឹង​ភ្ញាក់​ឡើង​​ប្រកប​ដោយ​អារម្មណ៍​ភ្លឺ​ថ្លា គិត​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​អ្វី​មួយ​បាន​លឿន ព្រម​ទាំង​មាន​ប្រតិកម្ម​តប​នឹង​ស្ថានភាព​អាសន្ន​មួយ​យ៉ាង​រហ័សរហួន​ផង​ដែរ  ។ មនុស្ស​ដែល​ដេក​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ច្បាស់​ជា​មាន​ប្រតិកម្ម​យឺតៗ អាច​បង្ក​គ្រោះថ្នាក់​នៅ​ពេល​បើកបរ​ ឬ​បញ្ជា​គ្រឿង​យន្ត ចំណែក​សិស្សានុសិស្ស​ដែល​ដេក​មិន​គ្រប់គ្រាន់​វិញ​ក៏​ពិបាក​នឹង​ចងចាំ​មេរៀន​ដែល​បាន​រៀន​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ម្សិល​មិញ​ដែរ  ។
ដូច្នេះ​ ការ​ដេក​គឺ​ពិត​ជា​រឿង​សំខាន់​ណាស់សម្រាប់​មនុស្ស​គ្រប់​រូប ទោះ​បី​មនុស្ស​ខ្លះ​ត្រូវ​ការ​ពេលវេលា​ត្រឹម ៣ ទៅ ៤ ម៉ោង​ក៏​អាច​ដេក​លក់​គ្រប់គ្រាន់​ក៏​ដោយ ។ សេចក្តី​បង្រៀន​នៅ​ក្នុង​គោលការណ៍​ទី ៣ នេះ គឺ​ កុំ​ចំណាយ​ពេល​ដេក​លើស​ពី​សេចក្តី​ត្រូវការ​​របស់​រាង​កាយ  ។ ការ​ចំណាយ​ពេល ៩ ឬ​ ១០ ម៉ោង​ សម្រាប់​ដេក​ពួន គឺ​ពិត​ជា​បង្ហិន​ពេល​វេលា​សំខាន់​លើស​ពី ១ ភាគ ៣ ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​​សម្រាប់​ធ្វើ​ការងារ​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​ខ្លួន​ឯង ដល់​គ្រួសារ និង សង្គម  ។ បើ​យើង​ពិចារណា​ពី​ជ្រុង​ជ្រោយ​សុខភាព ការ​ដេក​ច្រើន​ក៏​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​សាច់ដុំ​ចុះ​ខ្សោយ ឆ្អឹង​ងាយ​ផុយ​ស្រួយ តម្រង​នោម និង សួត​ពិបាក​ធ្វើការ  ។ ការ​ដេក​ច្រើន​ពេក​ក៏​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​ស្បែក​ខ្នង​រលាក ហើយ​ក្រពះ​ក៏​ពិបាក​រំលាយ​អាហារ ដែល​បង្ក​ទៅ​ជា​រោគ​ទល់​លាមក​ក៏​មាន  ។ មាន​រោគ​ជា​ច្រើន​បង្ក​ឡើង​ដោយ​សារ​តែ​ការ​ដេក​ច្រើន​ហួស​សេចក្តី​ត្រូវការ​របស់​រាងកាយ  ។ ដូច្នេះ​យើង​មិន​ត្រូវ​ដំអក់​ទម្រន់​មិន​ក្រោក​ពី​គ្រែ​​ឬ​ទី​ដេក​​នៅ​ពេល​ដល់​ម៉ោង​ត្រូវ​ភ្ញាក់​នោះ​ទេ វៀរលែង​តែ​ករណី​មាន​ជម្ងឺ​  ។ ការ​ពិសារ​គ្រឿង​ញៀន​ស្រវិង​ក៏​នឹង​បង្ក​ឲ្យ​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​វេលា​សម្រាប់​ដេក​ពួន​លើស​ពី​សេចក្តី​ត្រូវការ​របស់​រាង​កាយ​ដែរ  ។ ហេតុ​នេះ​យើង​ក៏​ត្រូវ​ជៀសវាង​គ្រឿង​ញៀន​​​ឬ​ស្រវឹង​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បង្ក​បញ្ហា​ដល់​សុខភាព​ខួរ​ក្បាល សួត ថ្លើម និង តម្រង​នោម  ។​​
កិរិយា​ទី​ ២ គឺ​ការ​និយាយ​ច្រើន​ហួសហេតុ​ដែល​មនុស្ស​​គ្រប់​រូប​គួរ​កាត់បន្ថយ ។ ជា​ទូទៅ​ មនុស្ស​​​និយាយ​ប្រាស្រ័យ​ទាក់ទង​គ្នា​ជាប់​ជាប្រចាំ ដើម្បី​ចែក​រំលែក​ព័ត៌មាន ចំណេះ​ដឹង វិធី​ធ្វើ​ការងារ​ និង ជួញ​ដូរ  ។ ការ​និយាយ​គឺ​ជា​អំពើ​ដែល​រាងកាយ​មនុស្ស​ប្រើ​សម្ពាធ​ខ្យល់​បញ្ចេញ​ពី​សួត​ដើម្បី​បញ្ជា​ប្រអប់​សំឡេង​ឲ្យ​មាន​ចេញ​ជា​សំឡេង​ស្រែក ខ្សិប ឬ​និយាយ  ។ យើង​ឃើញ​ថា​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ត្រូវ​ប្រើ​ថាមពល​យ៉ាង​ច្រើន​ដើម្បី​និយាយ​ទាក់ទង​គ្នា  ។ បើ​មនុស្ស​និយាយ​តិច គាត់​ក៏​នឹង​ចំណាយ​ថាមពល​តិច បើ​គាត់​និយាយ​ច្រើន គាត់​ក៏​ចំណាយ​ថាពល​ច្រើន​ដែរ  ។ ពេល​យើង​ដឹង​ការពិត​ដូច្នេះ​ហើយ យើង​ត្រូវ​កាត់បន្ថយ​ការ​និយាយ​ឲ្យ​បាន​តិច​តាម​អាច​ធ្វើ​បាន​ដើម្បី​សន្សំ​ថាមពល​ទុក​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​កាយវិការ​ដទៃទៀត  ។ មនុស្ស​មួយ​​ដែល​ចំនួន​ប្រកប​អាជីព​ខ្លះៗ​ដែល​ទាមទារ​ការ​និយាយ​ច្រើន ដូច​ជា​គ្រូ​បង្រៀន ភិក្ខុ មេធាវី ឬ​តំណាង​រាស្ត្រ  ។ ការ​និយាយ​របស់​ពួក​គាត់​​ភាគ​ច្រើន​​ជា​ការ​នាំ​ប្រយោជន៍​ដល់​មនុស្ស​ច្រើន​នាក់  ។ ប៉ុន្តែ​ពួក​គាត់​ក៏​ខាតបង់​ថាមពល​ច្រើន​ណាស់​ដែរ​នៅ​ពេល​និយាយ​ម្តងៗ  ។ ប៉ុន្តែ​មនុស្ស​ខ្លះ​បែរ​ជា​ចង់​បញ្ចេញ​សំដី​រោយរាយ​ព្រោកប្រាជ្ញ​ឥតប្រយោជន៍​តាម​តៀមស្រា ឬ​វត្តវ៉ាអារ៉ាម ដោយ​គ្មាន​គោលដៅ​ពិត​ប្រាកដ ព្រោះ​ពួក​នេះ​មាន​អំនួត​ខ្ពស់ និង​ ចង់​ឲ្យ​មនុស្ស​ដទៃ​កោតក្រែង​ខ្លួន​ថា​ជា​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ច្រើន  ។ ការ​និយាយ​បែប​នេះ​គឺ​ជា​ការ​បង់​ខាត​ថាមពល​របស់​ខ្លួន  ។ បើ​ជ្រុល​ជា​និយាយ​ដើម​អាក្រក់​​ឬ​បង្ខូច​​កិត្តិយស​របស់​មនុស្ស​ដទៃ​​វិញ ជន​ព្រោកប្រាជ្ញ​ឥតបាន​ការ​ទាំង​នោះ​ច្បាស់​ជា​នឹង​ត្រូវ​គេ​ជេរ​ស្តី​ឬ​វាយប្រហារ​ឲ្យ​ឈឺ​សាច់​ជា​មិន​ខាន  ។​ បើ​នៅ​ក្នុង​វង់​ជជែក​វិញ មនុស្ស​និយាយ​ច្រើន​មិន​ទុក​ឱកាស​ឲ្យ​ដៃគូ​បញ្ចេញ​គំនិត​របស់​គេ​ទេ  ។ នេះ​គឺ​ពិត​ជា​ការ​ខាត​បង់​ដ៏​ធំ​មួយ ព្រោះ​ថា​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​តែង​មាន​គំនិត​ល្អរៀងៗ​ខ្លន គ្រាន់​តែ​គេ​មិន​ចង់​បញ្ចេញ​ឲ្យ​ក្រុម​ពិភាក្សា​ដឹង​​ព្រោះ​គាត់​គ្មាន​ឱកាស  ។ ដូច្នេះ​មនុស្ស​និយាយ​ច្រើន​គួរ​តែ​ទុក​ឲ្យកាស​ស្តាប់​យោបល់​របស់​មនុស្ស​ដទៃ កុំ​គិត​ថា​មាន​តែ​ខ្លួន​ទេ​ទើប​មាន​យោបល់​ល្អ ឬ​ចេះ​ដឹង​ច្រើន​ជាង​គេ  ។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ការ​និយាយ​ច្រើននឹង​នាំ​ឲ្យ​បែក​ធ្លាយ​ការណ៍​សម្ងាត់​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ជនបង្កប់​លួច​យក​ព័ត៌មាន​ទៅ​ប្រើ​​សម្រាប់​ធ្វើ​អំពើ​​​អាក្រក់​ដល់​​​ខ្លួន​ឬ​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន  ។