cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន
បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិន, ត្រូវបានគេស្គាល់នៅចិនដីគោកថា សង្គ្រាមរំដោះ, គឺជាជម្លោះយោធាដែលដឹកនាំដោយបក្សកុម្មុយនិស្តចិននិងលោកប្រធានម៉ៅសេទុង ហើយជាលទ្ធផល ប្រទេសចិនត្រូវក្លាយជារដ្ឋកុម្មុយនិស្តដោយមានឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ បដិវត្តន៍នេះបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៤៦ ក្រោយពីសង្គ្រាមចិន–ជប៉ុនលើកទី២ (១៩៣៧–៤៥) បានបញ្ចប់ ហើយវាត្រូវជាព្រឹត្តិការណ៍ផ្នែកទីពីរនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលចិន (១៩៤៥–៤៩)។
សាវតារប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រវត្តិវិទូមួយចំនួនបាននិយាយថាដើមហេតុនៃបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិនគឺកើតមកពីវិសមភាពនៅក្នុងសង្គមចិនដែលមានអត្ថិភាពចាប់តាំងពីចុងសម័យនៃរាជវង្សឆេងមកម្លេះដោយនៅសម័យនោះ អត្រាថ្លៃឈ្នួលគឺមានកម្រិតខ្ពស់ចំណែកឯពន្ធដែលបានបង់ដោយប្រជាពលរដ្ឋគឺត្រូវបានធ្លាក់ទៅក្នុងដៃមេភូមិ និងម្ចាស់ដីធ្លីទាំងស្រុង។ អ្នកប្រវត្តិវិទូម្នាក់បានបញ្ហាញស្ថិតិមួយថា"ប្រជាកសិករចិនប្រមាណតែដប់ភាគរយប៉ុណ្ណោះដែលបានកាន់កាប់ដី ២/៣ នៃផ្ទៃដីសរុប"។ ប្រវត្តិវិទូទាំងនេះបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនកាលនុះគឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមសម្ពាធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីមហាអំណាចអាណានិគមលោកខាងលិច និងប្រទេសជប៉ុន ហើយម៉្យាងទៀតចិនត្រូវប្រឈមនឹងការវាយប្រហារពីគ្រប់ទិសទី (ឧទាហរណ៍៖ សង្គ្រាមអាភៀន) និងត្រូវបង្ខំឱ្យចុះលើសន្ធិសញ្ញាវិសមភាពជាច្រើន។ រួមទាំងបញ្ហាផ្ទៃក្នុងផង ឥទ្ធិពលនិងអំណាចប្រទេសចិនបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងដុនដាប។ ទាំងអស់នេះបានបណ្តុះឱ្យប្រជាជនចិនជាច្រើននាក់បានមកប្រកាន់លទ្ធិជាតិនិយម និងឆ្វេងនិយម។
បន្ទាប់ពីភាពចលាចលនៅក្នុងប្រទេសនិងការដាក់សម្ពាធជាច្រើនពីបរទេសដែលបានធ្វើឱ្យរដ្ឋឆេងចុះខ្សោយ មន្ត្រីយោធាចិនថ្មីៗក៏បាននាំគ្នាងើបបះបោរ (បដិវត្តន៍ចិនឆ្នាំ១៩១១) ផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមចិនដែលមានអាយុកាលជាង ២,០០០ ឆ្នាំនិងជំនួសមកវិញនូវរបបសាធារណរដ្ឋ។ ពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងបដិវត្តន៍ខែតុលានៅរុស្ស៊ីបានបញ្ចប់ ចលនាតស៊ូពលកម្មនៅចិនក៏ចាប់ផ្តើមរីករាលដាលពេញផ្ទៃប្រទេសដោយពលករកម្មករទាំងអស់បានខិតខំប្រឹងប្រែងតវ៉ាជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលក្នុងគោលបំណងចង់តម្លើងប្រាក់ឈ្នួលធ្វើការ។ នៅទីក្រុងស៊ាងហៃ អំពើកូដកម្មប្រមាណ ៤៥០ ករណីបានផ្ទុះឡើងរវាងឆ្នាំ១៩១៩ និងឆ្នាំ១៩២៣។
ប្រវត្តិទូបារាំងម្នាក់ឈ្មោះលូស៊ីអង់ ប៊ីនកូបានសួរសំណួរមួយថា តើបដិវត្តន៍នេះអាចមានអ្វីទាក់ទងជាមួយនឹងចក្រពត្តិនិយមឬ"សក្តិភូមិនិយម"។ លោកបានចង្អុលបង្ហាញថាបក្សកុម្មុយនិស្តចិនមិនសូវជាទទួលបានលាភជោគជ័យអ្វីទេមុនការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧។ មុនពេលសង្គ្រាម ប្រជាកសិករគឺមិនទាន់បានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់បដិវត្តន៍អ្វីនោះទេព្រោះថាបើពួកគេចូលក្នុងចលនាបដិវត្តន៍នោះ សេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មចិនអាចនឹងដួលរលំ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលសំខាន់ជាងនេះនុះគឺលទ្ធិជាតិនិយម៖ "វាគឺជាសង្គ្រាម (ជាមួយជប៉ុន) ដែលបានប្រមូលកសិករទាសករនិងប្រទេសចិនទាំងមូលឱ្យធ្វើបដិវត្តន៍ ហើយបក្សកុម្មុយនិស្តចិនក៏ចាប់ផ្តើមមានប្រជាប្រិយភាពឡើងពីពេលនោះដែរ។" ចលនាបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្តចិនគឺមានគោលលទ្ធិនិងគោលបំណងដ៏វែងឆ្ងាយ ហើយនិងយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយច្បាស់លាស់។ ទាំងអស់នេះបានអនុញ្ញាតឱ្យចលនាកុម្មុយនិស្តអាចសម្របខ្លួនទៅតាមគ្រប់ស្ថានភាពនិងកាលៈទេសៈដែលកើតមាននៅប្រទេសចិន។
ការស្ថាបនាបក្សកុម្មុយនិស្តចិន
គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន (គកច) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២១ ពោលគឺអំឡុងពេលដែលចលនា ៤ ឧសភាកំពុងសកម្ម ហើយម៉ៅសេទុងបានចាត់ទុកវាជាថ្ងៃកំណើតនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅចិន។
គកច បានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគួមីនតាងដែលជាគណបក្សជាតិនិយមចិនប៉ុន្តែមិនសូវទទួលបានផលអ្វីប៉ុន្មានទេ។ នៅឆ្នាំ១៩២៧ សម្ព័ន្ធភាពនេះក៏បានបែកបាក់ហើយក្រុមកុម្មុយនិស្តក៏ក្លាយជាអ្នករងគ្រោះពីវិសុទ្ធកម្មនយោបាយដែលប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយគណបក្សគួមីនតាងក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកចាង កាយចៀក។ ក្រោយឆ្នាំ១៩២៧ ពួកកុម្មុយនិស្តបានរត់ទៅកាន់ទីជនបទហើយបានកសាងមូលដ្ឋានបក្ស/ទ័ពនៅពាសពេញប្រទេសចិន។ អំឡុងពេលចិនត្រូវរងការឈ្លានពានពីប្រទេសជប៉ុន ពួកកុម្មុយនិស្តបានឈ្លាតឱកាសបង្កើតមូលដ្ឋានបន្ថែមនៅក្នុងតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយកងទ័ពជប៉ុនហើយថែមទាំងតាំងទីបញ្ជាការខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។
សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន ឆ្នាំ១៩៤៥–១៩៤៩
ពួកជាតិនិយមមានគុណសម្បត្តិទាំងខាងចំនួនកងទ័ពនិងគ្រឿងសព្វាវុធ មានទឹកដីធំទូលាយ មានចំនួនប្រជាជនច្រើន និងទទួលបានការគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីអន្តរជាតិ។ ក្រុមបក្សពួកកុម្មុយនិស្តវិញបានចាប់ផ្តើមមានវត្តមាននៅម្តុំភាគខាងជើងនិងភាគពាយព្យនៃប្រទេសចិន។ កងទ័ពជាតិនិយមចិនជាច្រើននាក់ដែលទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលយ៉ាងល្អិតល្អន់ត្រូវបានកម្ចាត់ចោលនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយនឹងកងទ័ពជប៉ុនដែលបំពាក់ដោយគ្រឿងសស្ត្រាវុធទំនើបៗនិងល្អប្រសើរជាង ចំណែកឯពួកកុម្មុយនិស្តវិញគឺទទួលរងនូវការខាតបង់តិចតួចបំផុត។ ពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលលើកទី២ បានផ្ទុះឡើង ក្រុមកុម្មុយនិស្តចិនត្រូវបានគាំទ្រនិងផ្តល់ជំនួយដោយសហភាពសូវៀត ចំណែកឯសហរដ្ឋអាមេរិកវិញបានផ្តល់ជំនួយដល់ក្រុមជាតិនិយមចិនដោយផ្គត់ផ្គង់ពួកគេនូវគ្រឿងអាវុធយោធាដែលមានតម្លៃប្រមាណរាប់រយលានដុល្លារក៏ដូចជាបញ្ជូនទ័ពជាតិនិយមតាមផ្លូវអាកាសពីតំបន់ចិនកណ្តាលទៅម៉ាន់ជូរីក្នុងគោលបំណងដណ្តើមតំបន់នោះពីពួកកុម្មុយនិស្ត។ លោកចាង កាយចៀកបានប្រមូលទ័ពរបស់លោកត្រៀមប្រឈមជាមួយនឹងកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិននៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ប្រយុទ្ធគ្នាមួយនៅឡៅស៊ីអំឡុងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនៃឆ្នាំ១៩៤៨។ កម្លាំងរបស់កងទ័ពជាតិនិយមនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ មានចំនួន ៤,៣ លាននាក់ដែលក្នុងនោះមាន ២,៣ លាននាក់ត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាលយ៉ាងល្អនិងត្រៀមរួចជាស្រាច់សម្រាប់ការប្រយុទ្ធចល័តនៅទូទាំងប្រទេស។  ក្រឡេកមកមើលសមរភូមិឡៅស៊ីវិញ ទោះបីជាចិនជាតិនិយមមានគុណសម្បត្តិច្រើនក៏ដោយក៏នូវតែច្បាំងចាញ់ក្រុមកុម្មុយនិស្ដដដែរហើយក្រោយពីពេលនោះមក ក្រុមជាតិនិយមចិនក៏ចាប់ផ្តើមដកថយបន្តិចម្តងៗទៅតំបន់ភាគខាងត្បូង។
ប្រភព
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍ក្នុងសតវត្សទី២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍នៅចិន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍កុម្មុយនីស្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:លទ្ធិម៉ៅនិយមនៅចិន
ឃុំបារាយណ៍(ស្រុកស្រីសន្ធរ)
ឃុំបារាយណ៍ ស្ថិតនៅ ស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាម។
=រដ្ឋបាល= ស្ថិតនៅ ស្រុកស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាម មាន ៤ ភូមិ÷
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ការិយាល័យចំណុះសាលាក្រុង-ស្រុក
១.១. សាលាស្រុក-ក្រុង
សាលាស្រុក-ក្រុង គឺជាការិយាល័យធ្វើការរបស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និងគណៈ​អភិបាលស្រុក-ក្រុង ដែលត្រូវបើកធ្វើការឱ្យបានទៀងទាត់ តាមពេលម៉ោងធ្វើការ​របស់រដ្ឋ។ ក្នុងអំឡុងពេលម៉ោងធ្វើការងារ ប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិ ៖
នៅចន្លោះម៉ោងធ្វើការ ឬថ្ងៃឈប់សម្រាកជាផ្លូវការ ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និង​គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុងត្រូវធានាឱ្យមានមន្ដ្រី បុគ្គលិកនៃរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនក្នុង​ចំនួន​សមស្របប្រចាំការ ដើម្បីទទួល ឬដោះស្រាយសំណូមពរបន្ទាន់ពិសេស​នានា។
រដ្ឋបាលស្រុក-ក្រុងនីមួយៗត្រូវធ្វើជាម្ចាស់ និងទទួលខុសត្រូវចាត់ចែងលើរាល់​លិខិតស្នាម ឯកសារទាំងអស់ដែលបានទទួលត្រឹមត្រូវឱ្យបាន ស្របតាមច្បាប់​ជាធរមាន។ រដ្ឋបាលស្រុក-ក្រុងនីមួយៗក៏ជាម្ចាស់ និងទទួលខុសត្រូវលើរាល់លិខិត​ស្នាម ឯកសារនានា ដែលបានរៀបចំឡើងដោយក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង ឬក្នុងនាម​ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និងដោយគណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុងក្នុងនាមរដ្ឋ ព្រមទាំង​ជាម្ចាស់​លើឧបករណ៍ មធ្យោបាយ និងសម្ភារៈនានានៃរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះ រដ្ឋបាល​ស្រុក-ក្រុងនីមួយៗ ត្រូវធានាទុកដាក់ ឯកសារ លិខិតស្នាម ឧបករណ៍ មធ្យោបាយ និងសម្ភារៈនានានៃរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន ឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមការកំណត់ មានសណ្ដាប់ ធ្នាប់ល្អ និងគង់វង្ស។
១.២.  ការិយាល័យចំណុះសាលាស្រុក-ក្រុង
សាលាស្រុក-ក្រុងនីមួយៗត្រូវមានការិយាល័យចំណុះចាំបាច់ដូចខាងក្រោម ៖
ក).   ការិយាល័យរដ្ឋបាល និងហិរញ្ញវត្ថុ
ការិយាល័យរដ្ឋបាល និងហិរញ្ញវត្ថុនៃសាលាស្រុក-ក្រុង គឺជាសេនាធិការឱ្យ​ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង និងគណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុងលើកិច្ចការសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម ៖
គ).   ការិយាល័យអន្ដរវិស័យ
ការិយាល័យអន្ដរវិស័យនៃសាលាស្រុក-ក្រុង គឺជាសេនាធិការឱ្យក្រុមប្រឹក្សា​ស្រុក-ក្រុង និងគណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង លើកិច្ចការសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម ៖
ក្រៅពីតួនាទី និងភារកិច្ចខាងលើនេះ ការិយាល័យនីមួយៗអាចទទួល​ភារកិច្ចជាអចិន្ដ្រៃយ៍បន្ថែមទៀតតាមការចាំបាច់។ នាយករដ្ឋបាលត្រូវស្នើទៅ​គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង ដើម្បីសុំការសម្រេចពីក្រុមប្រឹក្សារបស់ខ្លួន ក្នុងការប្រគល់​ភារកិច្ចជាអចិន្ដ្រៃយ៍បន្ថែមដល់ការិយាល័យណាមួយ។ ក្នុងការអនុវត្ដកិច្ចការ​ប្រចាំថ្ងៃ ករណីមានកិច្ចការថ្មីៗបន្ទាន់ ចាំបាច់ណាមួយ ដែលមិនបានកំណត់ជា​តួនាទី និងភារកិច្ចរបស់ការិយាល័យជាក់លាក់ណាមួយ នាយករដ្ឋបាលត្រូវ​សុំ​យោបល់ជាបន្ទាន់ពីអភិបាលស្រុក-ក្រុង ដើម្បីប្រគល់កិច្ចការនោះដល់​ការិយាល័យ​ជាក់​លាក់ណាមួយ ឱ្យធ្វើការចាត់ចែងស្របតាមនីតិវិធី រួចហើយត្រូវរាយ​ការ​ណ៍​ជូនក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង។ បន្ទាប់ពីអនុវត្ដ ក្នុងករណីពិនិត្យឃើញថាកិច្ចការនោះ មានលក្ខណៈជាកិច្ចការអចិន្ដ្រៃយ៍ នាយករដ្ឋបាលត្រូវស្នើទៅគណៈ​អភិបាល​ស្រុក-ក្រុង ដើម្បីសុំការសម្រេចពីក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុងរបស់ខ្លួន ក្នុងការប្រគល់ភារកិច្ច អចិន្ដ្រៃយ៍បន្ថែមដល់ការិយាល័យណាមួយនោះ។
ក្រៅពីការិយាល័យខាងលើ គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុងអាចស្នើទៅក្រុមប្រឹក្សា​ស្រុក-ក្រុង ដើម្បីបង្កើត ឬកែសម្រួល ឬរំសាយការិយាល័យណាមួយ ឬមួយចំនួន តាមការចាំបាច់។ ក្នុងករណីមានតម្រូវការបង្កើតការិយាល័យបន្ថែម ការិយា​ល័យនោះមិនត្រូវមានតួនាទី និងភារកិច្ចត្រួតគ្នាជាមួយការិយាល័យទាំងបី​ខាង​លើឡើយ។ ផ្អែកតាមការសម្រេចពីក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុងរបស់ខ្លួន អភិបាលស្រុក-ក្រុង ត្រូវលើកសំណើមកអភិបាលខេត្ដ ដើម្បីស្នើសុំមករដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ពិនិត្យ សម្រេចក្នុងការបង្កើត ឬការរំសាយ ឬការកែសម្រួលការិយាល័យខាង​លើ​នេះ។
បញ្ជាក់ ៖
+ ការិយាល័យច្រកចេញចូលតែមួយ និងការិយាល័យប្រជាពលរដ្ឋ ដែល​តម្រូវឱ្យបង្កើតឡើងដោយសេចក្ដីសម្រេចលេខ៤៧ ស.ស.រ របស់រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល ចុះថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៣ និងគោលការណ៍ស្ដីពី​ការ​បន្ដ​រៀបចំការិយាល័យទាំងនេះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជារចនាសម្ព័ន្ធ និង ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រងនៃថ្នាក់រដ្ឋបាលដែលពាក់ព័ន្ធ។
+ គណៈអភិបាលនៃថ្នាក់រដ្ឋបាលពាក់ព័ន្ធ ត្រូវចាត់ចែងការិយាល័យច្រក​ចេញ​ចូលតែមួយ ដោយធ្វើគណនេយ្យភាពដោយផ្ទាល់ចំពោះក្រុមប្រឹក្សា​របស់​ខ្លួន។
១.៣.   របៀបរបបធ្វើការងាររបស់ការិយាល័យចំណុះសាលាស្រុក-ក្រុង
ក្នុងការគ្រប់គ្រង ចាត់ចែងការអនុវត្ដតួនាទី និងភារកិច្ចរបស់ការិយា​ល័យ​នីមួយៗ ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក-ក្រុង គណៈអភិបាលស្រុក-ក្រុង នាយករដ្ឋបាល ប្រធាន​ការិ​យា​ល័យ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ត្រូវពិចារណាលើរបៀបរបបការងារ​របស់​ការិយា​ល័យនីមួយៗ ដូចខាងក្រោម ៖
ស្ពានយោលកំពង់ឆ្លង
រូបភាពតូច ប្រសិនបើលោកអ្នកធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ ស្របមាត់ស្ទឹងសង្កែ ឆ្ពោះទៅកាន់រមណីយដ្ឋានប្រសាទ បាណន់ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃទីរួមខេត្តបាត់ដំបង ដល់ចំណុចភូមិកំពង់ឆ្លង ឃុំឈើទាល ស្រុក បាណន់ ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ១២ គីឡូម៉ែតពីរួមខេត្ត។ នៅពេលធ្វើដំណើរដល់វត្តខ្សាចពោយដែល ស្តិតនៅខាងស្តាំដៃ រួចបន្តដំណើរចម្ងាយប្រមាណជា១០០ ម៉ែត្រទៀត និងដល់ចំណុចផ្លូវលំគ្រួសក្រហមមួយ ដែលស្ថិតនៅខាងឆ្វេងដៃ ដែលផ្លូវនេះជាផ្លូវទៅកាន់ស្ពានយោល ។ ស្ពានយោលកំពង់ឆ្លង ជាស្ពានដែលឆ្លងកាត់ស្ទឹងសង្កែ ដែលមានប្រវែងប្រមាណ ១០០ ម៉ែត្រ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិ កំពង់ឆ្លង ឃុំឈើទាល ស្រុកបាណន់ ខេត្តបាត់ដំបង ។ បច្ចុប្បន្ន ស្អាននេះមិនត្រឹមតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ របស់អ្នកស្រុកប៉ុណ្ណោះទេ វាក៍ជាកន្លែងមួយដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិផងដែរ។ ពីព្រោះវាជាកន្លែងមួយដែលមានខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ នៅពេលដែលលោកអ្នកឈរនៅពាក់កណ្តាលស្ពាន លោកអ្នកនឹងឃើញទិដ្ឋភាពដ៍ស្រស់ស្អាតនៃស្ទឹងសង្កែ។ ជាពិសេសនៅរដូវប្រាំង អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះនាំគ្នាដាំដំណាំផ្សេងៗ នៅតាមមាត់ស្ទឹង ដែលបង្កើតបានទស្សនីយភាពដ៍ស្រស់ស្អាត សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរថតយករូបភាព និងស្វែងយល់ពីការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតរបស់អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះ ។ នៅពេលលោកអ្នកទៅទស្សនាប្រាសាទបាណន់ សូមកុំភ្លេចចូលទស្សនាស្ពានយោលដ៍ស្រស់ស្អាតនេះ ។
ស្វាងវឌ្ឍនា
ស្រីសវរិនថិរា ( ศรีสวรินทิรา  ; ប្រសូតថ្ងៃទី ១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៦២ ដល់ថ្ងៃទី ១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥៥) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ស្វាងវឌ្ឍនា ( สว่างวัฒนา) ជា​មហេសីនិង​ជាបងប្អូន​ស្រី​ដែល​មាន​ឪពុក​ឬ​ម្ដាយ​ទីទៃ​​របស់​ ​ចុល្លាង្ករណ៍ (រាមា​ទី ៥) ប៉ុន្តែ​នាង​មិន​មែន​ជារាជនីឬ​មហេសីដែលមានឋានៈខ្ពស់បំផុត​​នោះ​ទេ។ បន្ទាប់ពីការឡើងកាន់អំណាចរបស់ចៅប្រុសដំបូងរបស់នាងនៅឆ្នាំ ១៩៣៥ នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា សម្តេចព្រះផាន់អយ្យកាចៅ ( สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า "មហាក្សត្រី") ។ កូនទាំងអស់របស់នាងបានស្លាប់មុននាង ដូច្នេះហើយនាងរស់នៅដើម្បីឃើញចៅប្រុសរបស់នាងអានន្ទមហិតលនិងភូមិពលអតុល្យតេជឡើងសោយរាជ្យ។
ស្រីគោត្តបុរ
ស្រីគោត្តបុរៈ ជានគរមន ដ៏មានវ័យចំណាស់ជាងគេ
ក្រុងព្រះវិហារ
ក្រុងព្រះវិហារ ស្ថិតនៅខេត្តព្រះវិហារ មាន ២សង្កាត់÷
Clickkhongthuocla
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
សហភាពយុវជនកុម្មុយនិស្តហូជីមិញនិងអង្គការដទៃទៀតចង់ប្រមូលហត្ថលេខាចំនួន លាន (ហត្ថលេខាតាមអ៊ិនធរណេត) នៃយុវជនទាំងអស់ដែលចូលរួមក្នុងគេហទំព័រចុចkhkhongthuocla.vn។ គោលបំណងនៃការអនុម័តច្បាប់បង្ការការជក់បារីនៅប្រទេសវៀតណាម។
គេហទំព័រនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខែមីនាឆ្នាំ ២០១០ ហើយមានយុវជនចំនួន ៦ ម៉ឺននាក់បានចុះឈ្មោះតាមអ៊ិនធឺរណែតដើម្បីយល់ព្រមលើច្បាប់ត្រួតពិនិត្យថ្នាំជក់របស់ប្រទេសវៀតណាម ។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាម
ឃុំអរញ្ញ
ឃុំអរញ្ញ ស្ថិតនៅ ស្រុកអរញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ។
ឃុំអរញ្ញ មាន ភូមិ÷ (នៅមានឯកសារបន្ថែមទៀត) =ប្រាសាទ=
ទសជាតក
ទសជាតក ឫក៏ អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយមសុទ្ធ គឺជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ ក្នុងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយម ដែលមានក្នុងព្រះត្រ័យបិដក មានរឿងទសជាតក និងរឿងសតជាតក ។ ដែលរួមមាន ១០រឿង ហៅថា ទសជាតក ។
ពាក្យថា ទសជាតក គឺជា​​ប្រវត្តិរឿងរ៉ាវអតីតជាតិ ​របស់​ព្រះសក្យមុនី​គោតម បរម​សម្ពុទ្ធ​ក្នុង ១០ ព្រះជាតិ មុន​ព្រះជាតិ ដែល​បាន​ត្រាស់​។ រឿង​នេះ​ប្រភពដើម​ជា​ភាសាបាលី មាន​នៅក្នុង​គម្ពីរ​ខុទ្ទកនិកាយ​ជាតក មហានិបាត ដែលពុទ្ធសាសនិកទាំងបព្វជិត និងគ្រហស្ថមានជំនឿថាជា​ព្រះពុទ្ធវចនៈ ពិតប្រាកដ ដែល​មាន​មក​ជាង​ពីរ​ពាន់​ឆ្នាំ​ហើយ​។
សេចក្ដី​នៃ​ព្រះពុទ្ធវចនៈ​គ្រប់តែ​ជាតក សុទ្ធតែ​ជា​គាថា​ខ្លី​ លំបាក​ប្រែ ពិបាកយល់ ​។ ឯ​សេចក្ដី​ក្នុង​អដ្ឋកថា ដែល​ជា​ការពន្យល់​នូវ​ពាក្យ​ជា​ព្រះពុទ្ធវចនៈ នោះ​ទើប​ងាយ​យល់ ហើយ​ជា​របៀប​ចងក្រង​រឿង​ជាតក​យ៉ាង​ក្បោះក្បាយ​ផង​។ អ្នកប្រាជ្ញ​បុរាណ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ​បាន​ប្រែ​ជា​សម្រាយ យ៉ាង​ពិស្ដារ​តាម​អដ្ឋកថា ចែកចេញជា ១០ គម្ពីរស្លឹករឹត​ដែល​រួមគ្នា​ហៅថា "គម្ពីរទសជាតក" ផ្ទុក​ទៅ​ដោយ​ឧត្ដមគតិ ដំបូន្មាន និង ភាសិត​ដ៏​សំខាន់ៗ​។ គម្ពីរទសជាតក​ជា​គ្រឿង​និយម​រាប់អាន នៃ​ពុទ្ធសាសនិកជន​ទូទៅ​ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ (ប្រទេសថៃ និង លាវ​ក៏​រាប់អាន​ដូចគ្នា​ដែរ) ។
បារមី ១០
១. ទានបារមី វេស្សន្ដរជាតក ​ ជាតកទី ១០
២. សីលបារមី ភូរិទត្តជាតក ជាតកទី ៧
៣. នេក្ខម្មបារមី តេមិយជាតក ជាតកទី ១
៤. បញ្ញាបារមី មហោសថជាតក ជាតកទី ៥
៥. វិរយបារមី មហាជនកជាតក ជាតកទី ២
៦. ខន្តីបារមី ចន្ទកុមារជាតក ជាតកទី ៦
៧. សច្ចបារមី វិធុរជាតក ជាតកទី ៩
៨. អធិដ្ឋានបារមី នេមិរាជជាតក ជាតកទី ៤
៩. មេត្តាបារមី សុវណ្ណសាមជាតក ជាតកទី ៣
១០. ឧបេក្ខាបារមី នារទព្រហ្មជាតក ជាតកទី ៨
សួរថា បារមី ប្រែថា ដូចម្តេច? អធិប្បាយយ៉ាងណា?
ឆ្លើយថា បារមីស័ព្ទនេះ លោកប្រែបានច្រើនយ៉ាង តែក្នុងទីនេះ យកតែស័ព្ទពីរយ៉ាងមកប្រែ ព្រមទាំងអធិប្បាយដូចមានសេចក្តីតទៅ៖
១. បារមី ប្រែថា គុណជាតិជាគ្រឿងដល់នូវព្រះនិព្វាន ព្រោះតែកិរិយាកសាងនូវបុណ្យកុសលអ្វីមួយ ដែលសម្បយុត្តដោយបញ្ញា។
២. បារមី ប្រែថា ការរក្សា ឬការបំពេញ នូវគុណធម៌អ្វីមួយដែលជាធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
សេចក្តីអធិប្បាយ៖ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលជាគុណដ៏វិសេស មានទាន សីល ភាវនា ជាដើម ដ៏សម្បយុត្តដោយបញ្ញា ប្រាសចាកតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានៈ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ធម៌​ទាំង​ឡាយ​នោះ ឈ្មោះ​ថា បារមី។ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលមិនមានគុណដ៏វិសេស មានទាន សីល ភាវនា ជាដើម ដ៏ប្រាសចាកបញ្ញា ហើយសម្បយុត្តតែដោយតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានៈ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ធម៌​ទាំង​ឡាយ​នោះ មិនឈ្មោះ​ថា បារមីទេ។	ទាន សីល ភាវនា ដែលសាធុជនបានធ្វើហើយ ដោយតាំងចិត្តថា មិនចង់បានលាភសក្ការៈ ឬ​គុណ​វិសេស​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​អ្នក​ទទួល​ក្តី ឬ​ក៏​មិន​ប្រាថ្នា​យក​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​យស​ស័ក្តិ ទៅ​កើត​ជានេះជានោះក្តី គឺធ្វើដោយតាំងចិត្តថា ឲ្យអស់តែកិលេសពីក្នុងខន្ធសន្តាន ហើយយកព្រះនិព្វានជាគោលប៉ុណ្ណោះ ទាន សីល ភាវនា​នោះ ទើប​ឈ្មោះ​ថា បារមីធម៌។ ទាន សីល ភាវនា ដែលសាធុជនបានធ្វើហើយ ដោយតាំងចិត្តប្រាថ្នា ចង់បានលាភសក្ការៈ ឬ ទាមទារគុណបំណាច់ ផលប្រយោជន៍ពីអ្នកទទួលក្តី ចង់ឲ្យ​គេ​ពោល​សរសើរ លើក​តំកើង​ខ្លួន ជាអ្នកធំ អ្នកគ្រាន់បើក្តី ឬមានបំណងចង់ទៅកើតជានេះជានោះឲ្យបានថ្កុំថ្កើងរុងរឿងក្តី ទាន សីល ភាវនានោះ មិនបានឈ្មោះថា បារមីធម៌ឡើយ។ ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន​ណា បានបំពេញកុសលអ្វីមួយ ប្រកបដោយចិត្តជ្រះថ្លារីករាយ ទាំងប្រកបដោយការចេះដឹងប៉ិនប្រសប់វាងវៃ ស្អប់ខ្ពើមធុញទ្រាន់ភពបី ពុទ្ធសាសនិកជននោះ បាន​ឈ្មោះ​ថា ជា​អ្នក​បាន​បំពេញ​បារមី​ធម៌​ដោយ​ពិត។ កុសលនេះ ហៅថា វិវដ្តគាមិកុសល។ ពុទ្ធសាសនិកជនណា បានបំពេញកងការកុសល​អ្វី​មួយ​ដោយ​ចិត្ត​ជ្រះថ្លា​រីករាយ​ដែរ តែ​ប្រាស​ចាក​បញ្ញា គឺ​​ធ្វើ​​ដោយ​​ការ​ល្ងង់​ខ្លៅ ហើយប្រាថ្នាភពតូចភពធំ ចង់​កើត​ជា​នេះ​ជា​នោះ​ជា​ដើម ពុទ្ធសាសនិក​ជន​នោះ​មិន​បាន​ឈ្មោះ​ថា ជា​អ្នក​បំពេញ​បារមី​ធម៌​ទេ។ កុសលនេះ ហៅថា វដ្តគាមិកុសល។​
ក្នុង​បារមី​មួយ​ៗ លោកចែកចេញជាបីៗ រួមត្រូវជាបារមី ៣០ គត់។ បារមីទាំង ៣០ នេះ ព្រះពុទ្ធជាគ្រូនៃយើងក្តី ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងអនុពុទ្ធក្តី ឬ ព្រះអសីតិសាវ័កក្តី សុទ្ធ​តែ​បាន​បំពេញ​បារមី​ទាំង​នេះ គ្រប់ៗ អង្គ គ្រាន់តែមានបំណងប្រាថ្នានិងការកសាងធ្ងន់ ដោយបារមីនេះបារមីនោះខុសៗគ្នាប៉ុណ្ណោះ អង្គខ្លះប្រាថ្នាជាពុទ្ធភូមិ អង្គខ្លះប្រាថ្នាជាបច្ចេកភូមិ អង្គ​ខ្លះ​ប្រាថ្នា​ជា​សាវ័ក​ភូមិ ម្ល៉ោះ​ហើយ​លទ្ធផល គឺ​ផល​ដែល​បាន​សម្រេចនៃលោកទាំងនោះ ក៏ទៅជាធ្ងន់ស្រាលយូរឆាប់ស្រណុកពិបាកតាមលំដាប់ថ្នាក់ឧបនិស្ស័យវាសនាប៉ុណ្ណោះឯង។
ទានបារមី
ការបរិច្ចាគធនទ្រព្យឲ្យទៅជាទាន ដោយចិត្តមេត្តាប្រណីអាណិតខ្លោចផ្សាទួទៅ ចំពោះមនុស្សសត្វមិនរើសមុខ ទាំងមិនប្រាថ្នា​ទាម​ទារ​បំណាច់​ផល​ប្រយោជន៍​អំពី​មនុស្ស​សត្វ​អ្នក​ទទួល​វិញ​ឡើយ គឺតាំងចិត្តថា បរិច្ចាគទ្រព្យនេះឲ្យអស់តែសេចក្តីកំណាញ់ពីក្នុងខន្ធសន្តានប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនេះហៅថា ទានបារមី ៗ ប្រែថា គុណជាតិជាគ្រឿងដល់នូវត្រើយគឺព្រះនិព្វាន ព្រោះ​ការ​បរិច្ចាគ​ធនទ្រព្យ។ បារមីនេះចែកចេញជា៣យ៉ាងគឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការបរិច្ចាគនូវធនទ្រព្យបុត្រភរិយាមិនស្រណោះអាឡោះអាល័យឲ្យទៅជាទាន ហៅថា ទានបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការបរិច្ចាគនូវអវយវៈធំតូចនៃខ្លួន មានសាច់ ស្បែក ឈាម សរសៃ ឲ្យទៅជាទាន ហៅថា ទានឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការបរិច្ចាគនូវជីវិត មានពុះទ្រូងរូងយកថ្លើម ប្រមាត់ បេះដូងជាដើម ឲ្យទៅជាទាន ហៅថា ទានបរមត្ថបារមី។
វេស្សន្តរជាតក
ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាវេស្សន្តរ ជាបុត្តព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យព្រះចៅជេតុត្តរ ព្រះពោធិសត្វអង្គនេះ ទ្រង់បំពេញទានបារមី។
សីលបារមី
១.បុត្តទារស្សបិ ការរក្សាកាយវាចាឲ្យរៀបរយប្រក្រតី ឬសង្រួមក្នុងសីល មិនឲ្យពព្រុះធ្លុះធ្លាយ ព្រោះតែបុត្រភរិយា ហៅថា សីលបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការរក្សាកាយវាចា ឲ្យរៀបរយប្រក្រតី ឬសង្រួមក្នុងសីល មិនឲ្យពព្រុះធ្លុះធ្លាយ ព្រោះតែអវយវៈតូចធំរបស់ខ្លួន ហៅថា សីលឧបបារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……
ភូរិទត្តកុមារ
ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាភូរិទត្ត ទ្រង់បំពេញសីលបារមី។
កាលកន្លងទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់ច្យុតមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃនាងសមុទ្ទជា ជាអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទធតរដ្ឋក្នុងពិភពនាគ។ នាមដើមហៅថា “ទត្តកុមា” ក្រោយមក ព្រះអង្គ​បាន​ឡើង​ទៅ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ថ្វាយ​សក្ក​ទេវរាជ​ៗ​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម​ថា “ភូរិទត្តកុមារ” វិញ ព្រោះ​មាន​ប្រាជ្ញា​លើស​ទេវតា​ទាំង​ពួង។ ភូរិទត្ត​ពោធិសត្វ មាន​ចិន្តា​ថា “ប្រយោជន៍​អ្វី​ដល់​អាត្មា​អញ​នៅ​ជា​សត្វ​តិរច្ឆាន​ដូច្នេះ គួរ​តែ​អាត្មា​អញ​ទៅ​រក្សា​សីល​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​ក្នុង​ស្ថាន​មនុស្ស​ប្រសើរ​ជាង” ក៏​ថ្វាយ​បង្គំ​លា​សក្ក​ទេវរាជ​មក​កាន់​ស្ថាន​មនុស្ស។ ភូរិទត្ត​ទៅ​ព័ទ្ធ​ព័ន្ធ​នូវ​ដំបូក​មួយ​ជិត​ឆ្នេរ​យមុនានទី តាំង​សច្ចា​ធិដ្ឋាន​ថា “អាត្មា​អញ​នឹង​រក្សា​ឧបោសថ​សីល បើ​នរណា​មួយ ត្រូវ​ការ​ឆ្អឹង​សាច់​ឈាម​សរសៃ​ស្បែក​របស់​អញ ក៏​ចូរ​យក​តាម​ប្រាថ្នា​ចុះ” ហើយ​ធ្មេច​នេត្រា​ជា​សុខ​ក្នុង​ឧបោសថ​នោះ​ទៅ។ កាល​នោះ មាន​ព្រាហ្មណ៍​អាលម្ពាយ (ហ្ម​ពស់) ម្នាក់ ដើរ​ទៅ​ឃើញ​ព្រះអង្គ​ហើយ ក៏​ចូល​ទៅ​ចាប់​ទាញ​កន្ត្រាក់​ហែក​មាត់​ច្រក​ថ្នាំ​ពិស​ក្តី វាយ​ដំ​ច្រំ​ធាក់​ជិះ​ជាន់​ញាំ​ញី ទាល់​តែ​មាន​ព្រះ​លោហិត​ធ្លាក់​តាម​មាត់​នឹង​នាសិក​ក្តី ទោះបី​ព្រាហ្មណ៍​ប្រើ​ឲ្យ​រាំ ស៊ី​ឈ្នួល​អ្នក​ស្រុក​យក​ផល​ប្រយោជន៍​មក​ចិញ្ចឹម​ប្រពន្ធ​កូន​ក្តី ក៏​មិន​ប្រទូស្ត​តប​ត​វិញ​ឡើយ បើ​ជា​បើក​ពពារ​ព្រួស​ពិស អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រាហ្មណ៍​នោះ​ទៅ​ជា​ផេះ​ក៏​បាន ប៉ុន្តែ​នាគ​មិន​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ឡើយ តែង​តែ​ខំ​ប្រឹង​តាំង​ហរទ័យ​ឲ្យ​រឹង​ប៉ឹង​មាំ​មួន​ក្នុង​សីល​របស់​ខ្លួន​ជា​ដរាប។ លុះ​អស់​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ទៅ​កើត​ក្នុង​ស្ថាន​តាវត្តឹង្ស​ទេវលោក សោយ​ទិព្វ​សម្បត្តិ​អស់​កាល​យូរ​អង្វែង។
នេក្ខម្មបារមី
ការចេញចាកកាម ទៅសាងបព្វជ្ជាដោយចិត្តជ្រះថ្លាចំពោះសមណភេទក្តី មានចិត្តធុញទ្រាន់នឿយណាយក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិបុត្រភរិយាដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ក៏​ខំ​ស្មឹង​ស្មាធ៍​ចំរើន​សមថ​ធម៌ និង​វិបស្សនា​ធម៌​ឲ្យ​កើត​ឯកគ្គតា​រម្មណ៍​ក្តី ឬ​ក៏​មាន​ចិត្ត​ភ័យ​ខ្លាច​តក់​ស្លុត​ចំពោះ​សត្វ​និង​សង្ខារ​ដែល​វិល​កើត​វិល​ស្លាប់ រក​ទី​បំផុត​គ្មាន ហើយ​ស្វែង​រក​ពោធិញាណ ដើម្បី​កំចាត់​បង់​នូវ​កិលេស​ឲ្យ​អស់​ពី​ខន្ធ​សន្តាន យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា នេក្ខម្ម​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ចេញ​សាង​បព្វជ្ជា។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការចេញសាងបព្វជា្ជ ឥតជាប់ជំពាក់ទាក់ទាមនឹងបុត្រភរិយា ដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ហៅថា នេក្ខម្មបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការចេញសាងបព្វជា្ជ ឥតគិតដល់ជីវិត ដែលជាទីស្រឡាញ់បណ្តាច់បណ្តូលរបស់ចិត្ត ហៅថា នេក្ខម្មបរមត្ថបារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……
តេមិយជាតក
ព្រះពោធិសត្វ ចាប់ជាតិជាតេមិយ បំពេញនេក្ខម្មបារមី។
កាលកន្លងទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វច្យុតមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះនាងចន្ទាទេវី ជាអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទកាសិករាជ ក្នុងក្រុងពារាណសី។ កាលព្រះពោធិសត្វប្រសូតបានព្រះជន្ម ១ ខែ ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា ទ្រង់​ព្រះ​រាជ​ទាន​ពរ​ថានឹង​ផ្ទេរ​រាជ​សម្បត្តិ​ដល់​តេមិយ​កុមារ​នេះ។ ព្រះ​អង្គ​គ្រាន់​តែ​ឮ​ព្រះ​រាជ​ឱង្ការ​ប៉ុណ្ណោះ ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យ​នឹក​ព្រួយ​ជា​ខ្លាំង ព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ទ័យ​នឿយ​ណាយ​ក្នុង​កិលេស​កាម​និង​វត្ថុ​កាម ដោយ​យល់​ឃើញ​ថា “រាជ​សម្បត្តិ​នេះ ដែល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​នរក វិល​កើត​វិល​ស្លាប់​រក​ទី​បំផុត​មិន​ឃើញ” ទើប​ព្រះ​អង្គ​ធ្វើ​ជា​មនុស្ស​ខ្វិន​ថ្លង់។ ទុក​ជា​ព្រះ​វរ​មាតា​បិតា លួង​លោម​យ៉ាង​ណា​ក្តី គំរាម​កំហែង​ដោយ​ឧបាយ​ផ្សេង​ៗ​ ក្តី ព្រះ​បរម​ពោធិសត្វ​នៅ​តែ​មិន​ព្រម​ធ្វើ​តាម ទើប​ព្រះ​វរ​បិតា ទ្រង់​ប្រើ​សុនន្ទ​សារថី ឲ្យ​ចាប់​ព្រះ​អង្គ​យក​ទៅ​កប់​ចោល​ក្នុង​រណ្តៅ។ ពេល​នោះ ព្រះ​ពោធិសត្វ ទ្រង់​ដោះ​ព្រះ​អង្គ​រួច​ពី​គ្រោះ​ថ្នាក់​ហើយ ទើប​បណ្តេញ​សុនន្ទ​សារថី​ឲ្យ​ត្រឡប់​មក​វិញ ដើម្បី​ថ្វាយ​ដំណឹង​ដល់​ព្រះ​វរ​មាតា​បិតា​ឲ្យ​បាន​ជ្រាប​ថា “ព្រះ​អង្គ​មិន​មែន​ជា​មនុស្ស​ខ្វិន​ថ្លង់​ទេ ដែល​ធ្វើ​ដូច្នោះ ព្រោះ​មិន​ត្រូវ​ការ​រាជ​សម្បត្តិ​ទេ​តើ!”។ ត​ពី​នោះ​មក ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បំពេញ​នេក្ខម្ម​បារមី ចេញ​ទៅ​ទ្រង់​ផ្នួស​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ។ ព្រះ​វរ​មាតា​បិតា បាន​ជ្រាប​ដំណឹង​ហើយ ក៏​លើក​សេនា​ទៅ​តាម​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​មក​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​វិញ លុះ​បាន​ស្តាប់​ធម្ម​ទេសនា ក៏​កើត​សង្វេគ ទើប​នាំ​គ្នា​ចូល​កាន់​បព្វជ្ជា​ក្នុង​ពេល​នោះ​ឯង។
បញ្ញាបារមី
ការដឹងច្បាស់នូវសាមញ្ញលក្ខណៈ មានអនិច្ចលក្ខណៈជាដើមក្តី ការកំណត់ដឹងនូវបញ្ចក្ខន្ធដោយចំណែកៗ មានរូបក្ខន្ធជាដើមក្តី ការ​ឈ្វេង​យល់​ដោយ​ឧបាយ​នៃ​សេចក្តី​ករុណា​ចំពោះ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ឲ្យ​រួច​ចាក​ទុក្ខ គឺ​ការ​កើត ចាស់ ឈឺ ស្លាប់​ក្នុង​ភព​វដ្ត​សង្សារ​ក្តី ការ​ត្រិះ​រិះ​ពិចារណា​ពិនិត្យ​ពិច័យ ចំពោះ​ហេតុ​ផល​ប្រយោជន៍​និង​ឥត​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​មិន​រើស​មុខ​ក្តី ហៅ​ថា​បញ្ញា​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ការ​ដឹង​ច្បាស់ ឬ​ការ​វិនិច្ឆ័យ។ បារមី​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការដកចិត្តផុតស្រឡះអំពីគ្រឿងឧបករណ៍ និងបុត្តភរិយា ហើយធ្វើនូវការត្រិះរិះវិនិច្ឆ័យ ចំពោះប្រយោជន៍និងមិនមែនប្រយោជន៍ដល់សត្វទាំងឡាយឥតរើសមុខ ហៅថា បញ្ញា​បារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការដកចិត្តផុតស្រឡះអំពីជីវិត គឺការរស់នៅ ហើយធ្វើនូវការត្រិះរិះវិនិច្ឆ័យ ចំពោះប្រយោជន៍ និង មិនមែនប្រយោជន៍ដល់សត្វទាំងឡាយឥតរើសមុខ ហៅថា បញ្ញា​បរមត្ថ​បារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……
មហោសថជាតក
ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាព្រះមហោសថ បំពេញបញ្ញាបារមី។ កាលកន្លងទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់ច្យុតមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃនាងសុមនាទេវី ជា​ភិរិយា​របស់​សិរី​វឌ្ឍ​សេដ្ឋី​ក្នុង​នគរ​មិថិលា។
កាល​ប្រសូត​មក មហាជនបានសន្មតនាមថា “មហោសថកុមារ” ព្រោះកុមារនេះ មានថ្នាំទិព្វនៅក្នុងដៃ។ ខាង​ក្រោយ​មក ព្រះ​រាជា ទ្រង់​ព្រះ​នាម​វិទេហ​រាជ សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​ក្នុង​នគរ​មិថិលា​នោះ បាន​តាំង​មហោសថ​កុមារ ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ច្បង​របស់​ព្រះ​អង្គ ដោយ​ហេតុ​កុមារ​នេះ មាន​បញ្ញា​ឈ្លាស​វៃ​លើស​លប់​ជាង​ជន​នានា​ទាំង​អស់។ លុះ​ពោធិសត្វ មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ​ ១៦​ វស្សា បាន​ចូល​ទៅ​ស្តី​ដណ្តឹង​នាង​អមរា ស្ត្រី​ប្រកប​ដោយ​បញ្ច​ពិធ​កល្យាណី​ជា​ភរិយា។ មហោសថ​បណ្ឌិត​បំពេញ​បញ្ញា​បារមី ដោយ​បាន​ដោះ​ស្រាយ​ប្រស្នា​ ១៩ ​ប្រការ ដែល​មហាជន​សាក​សួរ ព្រម​ទាំង​ប្រស្នា​ដទៃ​ទៀត​ជា​ច្រើន បាន​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ព្រះ​រាជា ឲ្យ​មាន​សេចក្តី​សុខ​ក្សេម​ក្សាន្ត ក៏​ព្រោះ​តែ​ប្រាជ្ញា​របស់​ខ្លួន​ដែរ។ សម័យ​ថ្ងៃ​មួយ ព្រះ​រាជា​លើក​យក​មេណ្ឌ​បញ្ហា​មក​សួរ​ថា អ្នក​មាន​បញ្ញា និង​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ អ្នក​ណា​ប្រសើរ​ជាង? មហោសថ​បណ្ឌិត​ដោះ​ស្រាយ​ថា អ្នក​មាន​បញ្ញា​ប្រសើរ​ជាង ព្រោះ​សេចក្តី​សុខ​ដ៏​ក្រៃ​លែង បុគ្គល​នឹង​យក​ទ្រុព្យ​ទៅ​ទិញ​ពុំ​បាន​ឡើយ មាន​តែ​បញ្ញា​នេះ​ហើយ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្លួន​បាន​នូវ​ទី​រលត់​ទុក្ខ។ ព្រះ​រាជា​មាន​ព្រះ​ទ័យ​សោមនស្ស ហើយ​ព្រះ​រាជ​ទាន​ឲ្យ​មហោសថ​បណ្ឌិត នៅ​ជា​សុខ​សប្បាយ​ត​រៀង​ទៅ។
វីរិយបារមី
បុគ្គល​ដែល​មាន​ការ​ព្យាយាម​មិន​ថមថយ​​​អាចញុំាងឲ្យ​​​សម្រេច​គោលបំណង​របស់​ខ្លួន ។ ការតាំង​ចិត្ត​ស្មិងស្មាធិ៍​​ព្យា​យាម​​ជម្រះ​ចោល​​​កិលេស​​ឲ្យ​អស់​រលីង​ពី​ខន្ធ​សន្តាន​ហៅ​ថា វីរិយ​បារមី​ ។ វីរិយបារមី​​គឺ​ជា​គុណ​ជាតិ​ដ៏​ប្រពៃ​​អាច​ជួយ​អ្នក​បដិបត្តិ​ធម៌​សម្រេច​ការ​ត្រាស់ដឹង (​ព្រះ​និព្វាន) ។ ទ្រឹស្តី​ពុទ្ធសាសនា​បែងចែក​បារមី​​ជា ​៣ ​យ៉ាង ​គឺ ៖ ១. បុត្តទារស្សបិ : ការ​ព្យាយាមចំពោះកម្មជាកុសល ដូច​ជា​ការបរិច្ចាគទ្រព្យធនជាដើម ដោយ​មិនគិតគូរ​ដល់បុត្រាបុត្រី ឬ​ភរិយា ដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត ។ ការ​ព្យាយាម​ប្រភេទ​នេះ​ហៅ​ថា វីរិយបារមី​​ ។ ២. អត្តនោ អង្គប្បច្ចង្គស្សបិ : ការ​ព្យាយាមចំពោះកម្មជាកុសលយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយ​មិនគិតដល់អវយវៈរបស់ខ្លួន ។ ការ​ព្យាយាម​ប្រភេទ​នេះ​ហៅ​ថា​ វីរិយឧបបារមី ។ ៣. ជីវិតស្សបិ : ការ​ព្យាយាមចំពោះកម្មជាកុសល​យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយ​សុខចិត្ត​​លះបង់ជីវិត មិនលះបង់ការ​ព្យាយាមចោល ។ ការ​ព្យាយាម​ប្រភេទ​នេះ​ហៅ​ថា វីរិយបរមត្ថបារមី ។
ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​ឧទាហរណ៍​​​នៃ​វីរិយបារមី​ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​ជាតក​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ក្នុង​និកាយ​ថេរវាទ ។ សូម​បញ្ជាក់​ថា​ គ្រប់​និទានកថា​នៅ​ក្នុង​ជាតក​គ្រាន់​តែ​ជា​រឿង​ប្រតិដ្ឋ​​សម្រាប់​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​នូវ​ក្រមសីលធម៌​ណា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ។ សាច់រឿង​ទាំង​អស់​​នៅ​ក្នុង​ជាតក​មិន​មែន​ជា​រឿង​ពិត​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មនុស្ស​ទេ ។ ​
ជនកជាតក
​ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាព្រះជនក បំពេញវីរិយបារមី។
ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ច្យុត​​ចាកទេវលោក មកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃអគ្គមហេសី​របស់​ព្រះបាទអរិដ្ឋជនក នៅ​​​មិថិលាមហានគរ។ ក្រោយមក មានចម្បាំងក្នុងនគរ ព្រះ​រាជ​ស្វាមី​​របស់​ព្រះ​នាង​បាន​​សោយ​ទីវង្គត​ ។ ព្រះ​នាង​ក៏​បាន​​ភៀស​ខ្លួន​ចេញ​ពី​នគរ ។ ​​សក្ក​ទេវ​រាជ​បាន​​និម្មិត​​ជា​​​អ្នក​បរ​រទេះ​មក​នាំ​យក​ព្រះ​​នាង​​ទៅ​​​​​ចម្បា​​នគរ។ ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​​បាន​ប្រសូត និង ត្រូវ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម​ថា "មហា​ជនក​កុមារ" ។ ពេល​​ព្រះរាជកុមារ​​មាន​ព្រះ​ជន្មាយុ ​១៦​ វស្សា ព្រះ​អង្គ​បាន​​លា​ព្រះ​មាតា​​ទៅ​មិថិលា​មហា​នគរ​ ។ ពេល​ព្រះ​រាជកុមា​រ​បាន​​ជិះ​សំពៅ​​ដល់​កណ្តាល​សមុទ្រ ​ខ្យល់​ព្យុះ​បាន​​បោកបក់​​បែក​សំពៅ លិច​ក្នុង​លំហ​សាគរ ។ អ្នក​ជិះ​សំពៅ​​​​​ស្លាប់​អស់​ នៅ​សល់​​តែ​​ព្រះ​​ពោធិសត្វ​​​ ។ ព្រះ​រាជកុមារ​​​​ខំ​ព្យាយាម​ហែល​ទឹក​អស់​ពេល​​ ៧​ ថ្ងៃ ។ ​មណីមេខលា​ទេព​ធីតា បាន​មក​ស្រង់​យក​ព្រះ​រាជកុមា​​ទៅ​ដាក់​ក្រោម​ដើម​ស្វាយ​ក្នុង​ឧទ្យាន​ក្បែរ​នគរ​មិថិលា​ ។ ពួក​បណ្តា​ជន​នៃ​នគរ​មិថិលា​​​បាន​អភិសេក​​​ព្រះ​រាជកុមា​​ឲ្យ​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ រួច​ក៏​បាន​អភិសេក​នាង​សិម្ពិនី​​​ជា​អគ្គ​មហេសី ។ ក្រោយ​មក ​ព្រះ​អង្គ​បាន​យាង​​ទៅ​ដង្ហែ​យក​ព្រះ​មាតា​មក​​នគរ​មិថិលា​វិញ ។ ព្រះ​ពោធិសត្វបាន​​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​ ​៧ ​ឆ្នាំ ។ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​​បាន​​បរិច្ចាគ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​ច្រើន​អនេក​ដល់​ជន​ក្រីក្រ ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​​រក្សា​សីល​ពុំ​ដែល​​ខាន ។ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ទ័យ​នឿយ​ណាយ​ចំពោះ​កាម​សុខ ទើប​សេ្តច​ទ្រង់​យាង​​ចេញ​សាង​​ផ្នួស​ជា​​តាបស​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ។ ព្រះ​អង្គ​ខំ​ស្មិង​​ស្មាធិ៍​​​ធ្វើ​សមណ​ធម៌​អស់​​ពេល​ច្រើន​ឆ្នាំ​​ទើប​បាន​សម្រេច​ឈាន (ការ​សម្លឹង​អារម្មណ៍​ដែល​ជា​អប្បនាសមាធិ) និង​ អភិញ្ញា (សេចក្តី​ដឹង​យ៉ាង​ខ្ពស់) ។ លុះ​អស់​ព្រះ​ជន្មាយុ ព្រះ​អង្គ​​​បាន​ទៅ​ឧប្បត្តិក​នៅ​​​​ឯ​​ព្រហ្ម​លោក ។
ខន្តិបារមី
ការអត់ធន់ចំពោះសេចក្តីលោភ ក្រោធខឹងក្តី ចំពោះការស្រេកឃ្លាន ក្តៅត្រជាក់ ទុក្ខលំបាកក្តី ការទប់ទល់ទ្រាំទ្រ ចំពោះទោសកំហុសនៃជនដទៃ ដែល​ព្យាបាទ​បៀត​បៀន​សង្កត់​សង្កិន​ញាំ​ញី​ក្តី ហើយ​មិន​ប្រទូស្ត​តប​ត​ទៅ​វិញ ហៅ​ថា ខន្តិ​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ការ​អត់​ធន់ ឬ​អត់​ទ្រាំ។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការអត់ធន់ទ្រាំ ចំពោះកំហុសនៃបុត្តភរិយា ឬក៏ជនដទៃ ហៅថា ខន្តិបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការអត់ធន់ទ្រាំ ចំពោះសេចក្តីទុក្ខលំបាកនៃអវយវៈរបស់ខ្លួន ហៅថា ខន្តិឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការអត់ធន់ទ្រាំ ចំពោះការផ្តាច់បង់នូវជីវិត ហៅថា ខន្តិបរមត្ថបារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……
ចន្ទកុមារជាតក
សច្ចបារមី
សេចក្តីទៀងត្រង់ គឺមិនពោលពាក្យកុហក មិននិយាយឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ឬក៏មិនពោលបំផ្លើសឲ្យលើហូសពីការដឹង ការឃើញ​ដោយ​តាំង​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ​ពិត​ត្រង់​ចំពោះ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ ទុក​ដូច​​ជា​ក្រុម​ញាតិ​ឬ​មិត្ត​ភ័ក្ត ហើយ​មិន​ប្រាថ្នា​ទាម​ទារ​ផល​ប្រយោជន៍​គុណ​បំណាច់​អ្វី​មួយ​អំពី​សត្វ​ដទៃ​នោះ​ឡើយ គឺ​តាំង​ចេតនា​ឲ្យ​តែ​ទៀង​ត្រង់ ដើម្បី​កំចាត់​បង់​នូវ​មុសាវាទ​ដែល​ជា​កិលេស​ជាតិ ឲ្យ​ឃ្លាត​ចាក​ខន្ធ​សន្តាន​ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា សច្ច​បារមី ៗ​ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ​គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​សេចក្តី​ទៀង​ត្រង់។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការមិនពោលពាក្យកុហក ឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ព្រោះតែបុត្រភរិយា ហៅថា សច្ចបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការមិនពោលពាក្យកុហក ឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ព្រោះតែអវយវៈរបស់ខ្លួន ហៅថា សច្ចឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការមិនពោលពាក្យកុហក ឲ្យខុសឲ្យភ្លាត់ពីសភាវៈពិត ព្រោះតែជីវិតហៅថាសច្ចបរមត្ថបារមី។ ដូចឧទាហរណ៍ថា
វិធុរជាតក
ព្រះពោធិសត្វចាប់ជាតិជាព្រះវិធុរ បំពេញសច្ចបារមី។
កាលកន្លងទៅហើយ មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទធនញ្ជ័យកោរព្យ សោយរាជ្យសម្បត្តិនៅនគរឥន្ទបត្តបុរី ព្រះអង្គមានអ្នកប្រាជ្ញមួយរូបឈ្មោះ “វិធុរបណ្ឌិត” សម្រាប់​ទូន្មាន​ធម៌​ចំពោះ​ព្រះអង្គ ព្រមទាំងសេ្តច ១២១ អង្គទៀត។ សេចក្តី​ដំណាល​ថា មាន​សេ្តច ​៤ ​ព្រះ​អង្គ​គឺ៖ ព្រះ​ឥន្ទ្រា​ធិរាជ ១ ព្រះ​វរុណ​នាគរាជ ​១ សេ្តច​សុបណ្ណ​គុ្រឌ ១ ព្រះ​រាជ​បុត្ត​ព្រះ​បាទ​ធនញ្ជ័យ​កោរព្យ ​១ បាន​មក​ជួប​ជុំគ្នា រក្សា​ឧបោសថ​សីល ក្នុង​ព្រៃ​ឱទ្យាន​របស់​ព្រះ​បាទ​ធនញ្ជ័យ​កោរព្យ។ សេ្តច​ទាំង ​៤ ​អង្គ​នេះ តែង​អួត​ដណ្តើម​យក​សេចក្តី​បរិសុទ្ធ​រៀង​ៗ​ ខ្លួន ទើប​ចូល​ទៅ​រក​ព្រះ​វិធុរ​បណ្ឌិត ឲ្យ​កាត់​សេចក្តី​ថ្វាយ។ គ្រា​នោះ វិធុរ​បណ្ឌិត​វិនិច្ឆ័យ​ថា “បរិសុទ្ធ​ដូច​គ្នា​ទាំង ​៤ ​អង្គ”។ ធម្ម​ទេសនា​របស់​ពោធិសត្វ ក៏​ល្បី​ល្បាញ​សុស​សាយ ជ្រាប​ដំណឹង​ដល់​ព្រះ​នាង​វិមលា​ទេវី ជា​អគ្គ​មហេសី​នៃ​វរុណ​នាគ​រាជ ទើប​ព្រះ​នាង​ធ្វើ​ឧបាយ​កល ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​ជួប​នឹង​ពោធិសត្វ។ កាល​នោះ បុណ្ណក​យក្ខ​ទទួល​យក​អាសា​ថា ទៅ​យក​បេះដូងពោធិសត្វ​ឲ្យ​បាន ទើប​បុណ្ណក​យក្ខ​ចូល​ទៅ​លេង​បាស្កា​ភ្នាល់​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​បាទ​ធនញ្ជ័យ​កោរព្យ តាំង​ប្តេជ្ញា​ថា “ បើ​ព្រះ​រាជា​ចាញ់ នឹង​ឲ្យ​សម្បត្តិ​ក្នុង​នគរ​ទាំង​អស់”។ ព្រះ​រាជា​បរាជ័យ​ចាញ់​យក្ខ យក្ខ​សុំ​យក​តែ​វិធុរ​បណ្ឌិត​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រះ​រាជា​មិន​ព្រម​ឲ្យ ទើប​អញ្ជើញ​ពោធិសត្វ​ឲ្យ​មក​កាត់​សេចក្តី ពោធិសត្វ​បំពេញ​សច្ច​បារមី កាត់​សេចក្តី​ថា “ត្រូវ​តែ​ឲ្យ​ទៅ​យក្ខ​ជា​ដាច់​ខាត”។ បុណ្ណក​យក្ខ ក៏​នាំ​ពោធិសត្វ​យក​ទៅ​សម្លាប់​អស់​វារៈ​៩​ដង តែ​មិន​ស្លាប់​ឡើយ ដោយ​គុណា​នុភាព​នៃ​សច្ច​បារមី​នោះ​ឯង។ លុះ​វិធុរ​បណ្ឌិត​អស់​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ទេវ​លោក។
អង្គុត្តរនិកាយ
ជា​ធម៌​ដែល​គេ​ចាត់​ជា​ខ ជា​ពួក ឬ​ហៅ​ថា​និបាត ដែល​មាន​តាំង​ពី​ឯកនិបាតធម៌​ដែល​មាន​ ១ខ ទុកនិបាត​មាន​២ខ រៀង​រហូត​ដល់ ឯកាទសកនិបាត​គឺ​មាន​១១​ខ ។ ក្នុង​និបាត​នីមួយៗ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ជា​បណ្ណាសក ហើយ​ក្នុង​បណ្ណាសក​នីមួយៗ​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ជា​វគ្គ និង​ក្នុង​វគ្គ​នីមួយៗ ត្រូវ​បាន​ចែក​ជា​សូត្រ​ច្រើន​បន្ត​ទៀត ។ នៅ​ក្នុង​អង្គុត្តរនិកាយ​មាន​សូត្រ​សរុប​​ចំនួន ៩៥៥៧ សូត្រ ។ អ្នក​រៀបរៀង​ព្រះត្រៃបិដក​ខ្មែរ​បាន​តម្រៀប​សៀវភៅ​ក្នុង​និកាយ​នេះ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ភាគ ៤០ ដល់ ភាគ៥១ ។
ទសជាតក
អធិដ្ឋានបារមី
ការប្តេជ្ញាដោយផ្លូវចិត្ត ឬការតាំងចិត្តស៊ប់ ក្នុងកុសលធម៌ណាមួយដោយសេចក្តីបរិសុទ្ធ មិនលុះក្នុងអំណាចតណ្ហា គឺមិនប្រាថ្នាលាភសក្ការៈ យសស័ក្តិ ឬផលប្រយោជន៍ពីជនដទៃ ហើយ​សមាទាន​នូវ​កម្ម​ជា​កុសល​ធម៌ ដោយ​សេចក្តី​តឹង​រ៉ឹង​មោះ​មុត​អង់​អាច ដើម្បី​កំចាត់​បង់​នូវ​កិលេសាសវៈ​ទាំង​ពួង ទោះ​បី​មាន​ទុក្ខ​វេទនា​មក​ជ្រៀត​ជ្រែក ឬ​គ្រប​សង្កត់​ដូច​ម្តេច ក៏​មិន​បន្ធូរ​បន្ថយ​ឬ​លះ​បង់​ចិត្ត ដែល​បាន​តំកល់​ស៊ប់​ហើយ​នោះ​ចោល ហៅ​ថា អធិដ្ឋាន​បារមី ​ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​ការ​តាំង​ចិត្ត​ស៊ប់​ក្នុង​កុសល​ធម៌។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១.បុត្តទារស្សបិ ការតាំងចិត្តស៊ប់ក្នុងកុសលធម៌ដោយមធ្យ័ត្ត ទោះបីបុត្រភរិយា មានទុក្ខលំបាកយ៉ាងណា ក៏មិនបង្អោនចិត្តនឹកដល់បុត្រភរិយាទាំងនោះ ព្រម​ទាំង​មិន​បន្ធូរ​បន្ថយ​លះ​បង់​កុសល​ធម៌​ចោល យ៉ាង​នេះ ហៅ​ថា អធិដ្ឋាន​បារមី។
២. អត្តនោ អង្គប្បច្ចង្គស្សបិ ការតាំងចិត្តស៊ប់ក្នុងកុសលធម៌ដោយតឹងរ៉ឹង ទោះបីមានសេចក្តីទុក្ខវេទនា ដល់អវយវៈតូចធំរបស់ខ្លួនយ៉ាងណាក្តី ក៏មិនបន្ធូរបន្ថយលះបង់កុសលធម៌ចោល យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា អធិដ្ឋាន​ឧប​បារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការតាំងចិត្តស៊ប់ ក្នុងកុសលធម៌ដោយតឹងរ៉ឹង ទោះបីមានសេចក្តីអន្តរាយដល់ជីវិត ក៏មិនបន្ធូរបន្ថយលះបង់កុសលធម៌ចោល យ៉ាងនេះ ហៅថា អធិដ្ឋានបរមត្ថបារមី។
ដូចមានអតីតនិទានជាឧទាហរណ៍ថា……
នេមិរាជជាតក
ព្រះនេមិរាជពោធិសត្វ ទ្រង់បំពេញអធិដ្ឋានបារមី។
កាលនោះ ព្រះពោធិសត្វចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះអគ្គមហេសីព្រះមហាក្សត្រក្នុងនគរមិថិលា លុះគម្រប់ទសមាសហើយ ក៏ប្រសូតមក។ ព្រះមហាក្សត្រប្រទានព្រះនាមថា នេមិរាជ​កុមារ។ លុះ​ព្រះ​វរ​បិតា​មាន​ព្រះ​កេសា​ស្កូវ​ហើយ ក៏​អភិសេក​ព្រះ​នេមិរាជ​ឲ្យ​គ្រង​រាជ​ស្នង​ព្រះ​អង្គ។ ព្រះ​នេមិរាជ​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​សទ្ធា​បរិច្ចាគ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​សាង​សាលា​ ៥ ក្នុង​សាលា​មួយ​ៗ ទ្រង់​ចំណាយ ​១ ​សែន​កហាបណៈ រាល់​ៗ​ ថ្ងៃ​ឲ្យ​ទាន ទ្រង់​រក្សា​សីល​ ៥ និង​ឧបោសថ​កម្ម​ជាប់​ជា​និច្ច។ រាត្រី​មួយ ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បរិវិតក្ក​ថា “មាន​ផល​អ្វី​ហ្ន៎! ប្រសើរ​ជាង​ទាន​សីល​ភាវនា ដែល​អាត្មា​អញ​បាន​ធ្វើ​មក​ហើយ​ដែរ​ឬ?” ។ លុះ​ទ្រង់​បរិវិតក្ក​ប៉ុណ្ណោះ​ហើយ ក៏​ផ្ទំ​ស្កល់​ទៅ។ ស្រាប់​តែ​ដល់​រាត្រី​មជ្ឈិម​យាម ព្រះ​អមរិន្ទ​ឥន្ទ​កោសិយ ក៏​ហោះ​មក​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ថា “អានិសង្ស​ផ្នួស​មាន​ផល​ប្រសើរ​ជាង​ផល​ទាំង​នេះ​ទៅ​ទៀត”។	កាល​បើ​ព្រះ​អមរិន្ទ​ឥន្ទ​កោសិយ បាន​ហោះ​ទៅ​ដល់​ស្ថាន​តាវត្តឹង្ស​ហើយ ក៏​ប្រើ​មាតលី​ទេវបុត្រ​ឲ្យ​ប្រដាប់​វេជយន្ត​រាជ​រថ ទឹម​ដោយ​សេះ​សិន្ទព​ទិព្វ​បរ​ហោះ​មក​អញ្ជើញ​ព្រះ​ពោធិសត្វ ឲ្យ​សេ្តច​យាង​ទៅ​កាន់​ស្ថាន​តាវត្តឹង្ស។ លុះ​ទៅ​ដល់​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ទេសនា​ថ្វាយ​សក្ក​ទេវ​រាជ ៗ មាន​សោមនស្ស​ចំពោះ​ព្រះ​អង្គ ក៏​បូជា​ស្ថាន​តាវត្តិង្ស​ឲ្យ​សោយ​រាជ្យ​ពាក់​កណ្តាល។ ព្រះ​អង្គ​សំដែង​សេច​ក្តី​អរគុណ ហើយ​ក៏​លើក​ថ្វាយ​ទៅ​សក្កៈ​វិញ ដោយ​ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ថា “ការ​សោយ​សម្បត្តិ​ដោយ​សារ​អ្នក​ដទៃ ពុំ​ប្រសើរ​ឡើយ ទុក​ដូច​ជា​របស់​ខ្ចី​គេ”។ ទើប​ព្រះ​អង្គ​លា​ព្រះ​ឥន្ទ្រា​ធិរាជៗ ក៏​ឲ្យ​មាតលិ​ទេវបុត្រ​ទឹម​វេជយន្ត​រាជរថ ជូន​ព្រះ​អង្គ​មក​កាន់​មិឋិលា​មហា​នគរ​នា​មនុស្ស​លោក​វិញ។	លុះ​ដល់​ព្រះ​កេសា​ស្កូវ​ហើយ ក៏​អភិសេក​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ឲ្យ​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ស្នង​ព្រះ​អង្គ ៗ ក៏​ចេញ​សាង​បព្វជ្ជា​ជា​ឥសី តាំង​ព្រះ​ទ័យ​មាំ​ក្នុង​ពោធិញ្ញាណ ប្រឹង​ចំរើន​សមណ​ធម៌​ដរាប​ដល់​សម្រេច​ឈាន និង​អភិញ្ញា ​៥ សមាបត្តិ​ ៨។ លុះ​សោយ​ព្រះ​ទីវង្គត​ទៅ ក៏​បាន​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ស្ថាន​ព្រហ្ម​លោក​នាយ។
មេត្តាបារមី
សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អាន ឬការជិតស្និទ្ធប្រដិតប្រជីចំពោះសត្វទាំងឡាយមិនមានរើសមុខ ដោយចិត្តបរិសុទ្ធ មិនលុះក្នុងអំណាចនៃតណ្ហា គឺមិនមានប្រាថ្នាលាភសក្ការៈ ឬ​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​អ្នក​ដទៃ​ឡើយ ដោយ​មាន​គោល​បំណង​តែ​ម្យ៉ាង ដើម្បី​ឲ្យ​សត្វ​បាន​សេចក្តី​សុខ​ចំរើន កុំ​ឲ្យ​សត្វ​បាន​ទុក្ខ​ទោស​ពៃរ៍ ទាំង​ដើម្បី​នឹង​កំចាត់​បង់​នូវ​ទោស​ព្យាបាទ​វិ​ហឹសា​ទិក្កិលេស ឲ្យ​អស់​ពី​ខន្ធ​សន្តាន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាង​នេះ​ហៅ​ថា មេត្តា​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​រាប់​អាន។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានចំពោះសត្វទាំងឡាយ ទោះបីសត្វដែលបៀតបៀនបុត្រភរិយា ក៏មានការរាប់អានចំពោះសត្វទាំងនោះដែរ ហៅថា មេត្តាបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានចំពោះសត្វទាំងឡាយ សូម្បីសត្វដែលបៀតបៀនអវយវៈរបស់ខ្លួន ក៏មានការរាប់រកចំពោះសត្វទាំងនោះដែរ ហៅថា មេត្តាឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានចំពោះសត្វទាំងឡាយ សូម្បីសត្វដែលបៀតបៀនជីវិត ក៏មានការរាប់រកចំពោះសត្វទាំងនោះដែរ ហៅថា មេត្តាបរមត្ថបារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……
សុវណ្ណសាមជាតក
កាលកន្លងទៅហើយ ពោធិសត្វចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃនាងទុប្បារិកា ជាភរិយានៃទុក្កុលៈ មាតាបិតាឲ្យនាមថា សាមៈ (ហៅថា សុវណ្ណសាម) ​នៅ​ក្នុង​សាលា​ដែល​វេស្សកម្ម​ទេវបុត្រ​និមិ្មត​ឲ្យ​ក្នុង​ព្រៃ​ហេមពាន្ត។	លុះ​ដល់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ដឹង​ក្តី​ឡើង មាតា​បិតា​ក៏​ងងឹត​ចក្ខុ​ទំាង​ពីរ។ សុវណ្ណសាម​កុមារ ធ្វើ​ការ​បំរើ​មាតា​បិតា ឥត​មាន​ធុញ​ទ្រាន់​ឡើយ ព្រម​ទាំង​ខំ​ចំរើន​មេត្តា​ព្រហ្ម​វិហារ​ជាប់​ជា​និច្ច។ ដោយ​គុណានុភាព​នៃ​មេត្តា​ព្រហ្ម​វិហារ​នេះ ពោធិសត្វ​នៅ​ក្នុង​ទី​ណា​ៗ តែង​មាន​ពួក​ម្រឹគ​ចោម​រោម​ជា​បរិវារ​ក្នុង​ទី​នោះ​ៗ។ ថ្ងៃ​មួយ​សុវណ្ណសាម​កាន់​ក្អម​ទៅ​ដង​ទឹក​ស្ទឹង​មិគសមតា មាន​ហ្វូង​ម្រឹគ​ចោម​រោម​ជា​បរិវារ​ទៅ​ផង។ គ្រា​នោះ​ព្រះ​បាទ​បិលយក្ខ ជា​ព្រះ​ចៅ​ពារាណសី​ សេ្តច​ចេញ​ទៅ​ប្រពាត​ព្រៃ ដើម្បី​បាញ់​ម្រឹគ ទ្រង់​បាន​ទត​ឃើញ​សុវណ្ណសាម​ពោធិសត្វ​ដែល​មាន​ម្រឹគ​ចោម​រោម​ជា​បរិវារ​ដូច្នោះ ក៏​លើក​ធ្នូ​បាញ់​ម្រឹគ មិន​ត្រូវ​ម្រឹគ​បែរ​ជា​ត្រូវ​ពោធិសត្វ​វិញ។ ពោធិសត្វ​ក៏​ដួល​ដេក​ប្រះ​ននៀល​ទួញ​ថា “ឱ! លោក​មាតា​បិតា​អើយ! លោក​មុខ​ជា​ក្ស័យ​ជន្មាយុ​ទាំង​ពីរ​នាក់​ពុំ​ខានឡើយ!” ហើយ​ក៏​សន្លប់​បាត់​ស្មារតី​ក្នុង​ទី​នោះ​ឯង។ ព្រះ​បាទ​បិលយក្ខ ឮ​នូវ​ស័ព្ទ​វាចា​នៃ​ពោធិសត្វ​ដូច្នោះ ក៏​ទៅ​នាំ​មាតា​បិតា​ពោធិសត្វ​មក​កាន់​ទី​នោះ​ភ្លាម។ លុះ​មាតា​បិតា​មក​ដល់​ហើយ ទើប​បួង​សួង​សច្ចា​ធិដ្ឋាន​ថា “សូម​ឲ្យ​ថ្នាំ​ពិស​សាប​សូន្យ​ចាក​បុត្រ​របស់​ខ្ញុំ ឥឡូវ​នេះ​ទៅ!”។ លំដាប់​នោះ ហេតុ​ទាំង​ ៤ យ៉ាង​គឺ៖ពោធិសត្វ​ជា​សះ​ស្បើយ ​១ មាតា​បិតា​មាន​ចក្ខុ​ភ្លឺ​ឡើង​វិញ​ ១ អរុណ​រះ​ឡើង ​១ ជន​ទាំង​អស់​បាន​ដល់​អាស្រម​បទ​ ១ ក៏​កើត​ប្រាកដ​ឡើង។ ពោធិសត្វ​លុះ​អស់​ជន្មាយុ ក៏​បាន​ទៅ​ឧប្បត្តិ​ក្នុង​ព្រហ្ម​លោក។
ឧបេក្ខាបារមី
ការតាំងចិត្តព្រងើយកន្តើយ មិនមានសោមនស្ស ទោមនស្សក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ និងអនិដ្ឋារម្មណ៍ក្នុងទ្វារទាំង ៥ ក្តី ការតាំងចិត្តឲ្យនៅជាកណ្តាល មិនត្រេកអររីករាយ មិនមានថ្នាំងថ្នាក់អាក់អន់ ចំពោះ​សត្វ​និង​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ទោះ​មាន​ឧបការ​គុណ​ក្តី មិន​មាន​ឧបការ​គុណ​ក្តី ឬ​ក៏​សត្វ​ដែល​គួរ​ស្រឡាញ់​រាប់​អាន​ក្តី សត្វ​ដែល​គួរ​ស្អប់​ខ្ពើម​ធុញ​ទ្រាន់​ក្តី ក៏​នៅ​តែ​តាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​ព្រងើយ។ តាម​ប្រ​ក្រតី​ទៅ​បាន តែង​មាន​ស្មារតី នឹក​ឃើញ​ដឹង​ខ្លួន​ជា​និច្ច​មិន​ភ្លាំង​ភ្លាត់ យ៉ាង​នេះ ហៅ​ថា ឧបេក្ខា​បារមី ៗ ប្រែ​ថា គុណ​ជាតិ​ជា​គ្រឿង​ដល់​នូវ​ត្រើយ គឺ​ព្រះ​និព្វាន ព្រោះ​តែ​ការ​តាំង​ចិត្ត​ព្រងើយ​ៗ កណ្តាល​ៗ។ បារមី​នេះ ចែក​ចេញ​ជា​៣​យ៉ាង​គឺ៖
១. បុត្តទារស្សបិ ការតាំងចិត្តឲ្យព្រងើយកន្តើយចំពោះបុត្រភរិយា ព្រមទាំងសត្វនិងសង្ខារ ចិត្តដែលតាំងស៊ប់នៅជាកណ្តាលយ៉ាងនេះ ហៅថា ឧបេក្ខាបារមី។
២. អត្តនោ អង្គស្សបិ ការតាំងចិត្តព្រងើយកន្តើយ ចំពោះអវយវៈរបស់ខ្លួន ព្រមទាំងចំពោះសត្វនិងសង្ខារ ចិត្តដែលតាំងនៅស៊ប់យ៉ាងនេះ ហៅថា ឧបេក្ខាឧបបារមី។
៣. ជីវិតស្សបិ ការតាំងចិត្តព្រងើយកន្តើយ ចំពោះជីវិតព្រមទាំងចំពោះសត្វនិងសង្ខារ ចិត្តដែលតាំងស៊ប់នៅជាកណ្តាលយ៉ាងនេះហៅថា ឧបេក្ខាបរមត្ថបារមី។
ឧទាហរណ៍ដូចជា……
នារទព្រហ្មជាតក
ព្រះពោធិសត្វជានារទព្រហ្ម បំពេញឧបេក្ខាបារមី។
ក្នុងអតីតកាល មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមអង្គតិរាជ សោយរាជសម្បត្តិក្នុងក្រុងមិឋិលា ដែនវិទេហៈ ទ្រង់មានព្រះរាជធីតាមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមនាងរុចាទេវី ជា​ស្ត្រី​បរិបូណ៌​ដោយ​ប្រាជ្ញា ហើយ​ជា​ទី​គាប់​ព្រះ​ទ័យ​ផង។ មាន​អាមាត្យ​ ៣​ នាក់ អាមាត្យ​ទី ១ ទី ២ ជា​សម្មា​ទិដ្ឋិ ឯ​អាមាត្យ​ទី​ ៣ ជា​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ។ អាមាត្យ​ទាំង​អម្បាល​នោះ​តែង​នាំ​សេចក្តី​យល់​របស់​ខ្លួន ទៅ​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​រាជា​ផ្សេង​ៗ​ គ្នា។	លុះ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ព្រះ​រាជា​ក៏​ទ្រង់​ជឿ​តាម​យោបល់​អាមាត្យ​ទី ​៣ ទើប​ទ្រង់​យាង​ទៅ​ជួប​នឹង​លោក​គ្រូ​គុណា​ជីវក ទ្រង់​ជឿ​តាម​គុណា​ជីវក​ជា​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ តែង​ពោល​ថា គ្មាន​បុណ្យ បាប នរក សួគ៌​ឡើយ។ ហេតុ​នោះ បាន​ជា​នាង​រុចា​រាជ​ធីតា ចូល​ទៅ​គាល់​សម្តេច​ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ថា “សូម​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តា​ប្រោស កុំ​ជឿ​ស្តាប់​ពាក្យ​គ្រូ​គុណា​ជីវក​ៗ​នោះ យល់​ខុស​ទេ សូម​ព្រះ​អង្គ​លះ​បង់​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​ចោល​ស្រឡះ​ចេញ ទើប​បាន​រួច​ចាក​ទោស​អំពី​លោកន្តរ​នរក”។ ព្រះ​បាទ​អង្គតិ​រាជ លុះ​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្តាប់​ហើយ ក៏​ទ្រង់​អាសូរ​សំដី​បុត្រី​ណាស់​ដែរ ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​នឹង​លះ​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​ចោល​ចេញ​ពុំ​បាន។ នាង​រុចា​ទេវី​ទាល់​ប្រាជ្ញា ក៏​តំាង​សច្ចា​ធិដ្ឋាន​បួង​សួង​ដល់​ទេវ​បុត្រ ទេវតា និងព្រហ្ម សូម​ជួយ​ដោះ​ទុក្ខ​ព្រះ​វរ​បិតា​ឲ្យ​រួច​អំពី​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ។ វេលា​នោះ ក៏​ស្រាប់​តែ​ជ្រាប​ដល់​នារទ​ព្រហ្ម​ពោធិសត្វ ៗ ក៏​និម្មិត​ភេទ​ជា​ឥសី​ ហើយ​ហោះ​ចុះ​មក​កាន់​នគរ​មិឋិលា សំដែង​ធម្ម​ទេសនា​ប្រោស​ព្រះ​បាទ​អង្គតិ​រាជ ព្រះ​រាជា​ក៏​ទ្រង់​លះ​បង់​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​បាន​តាម​លំដាប់ មាន​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​បែរ​មក​ខាង​សម្មា​ទិដ្ឋិ​ឡើង​វិញ ហើយ​តាំង​រក្សា​សីល​បរិច្ចាគ​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ​ឲ្យ​ទាន​ជាប់​ជា​និច្ច មិន​ដែល​ដាច់​សោះ។ នារទ​ព្រហ្ម​ពោធិសត្វ ក៏​វិល​ទៅ​កាន់​ព្រហ្ម​លោក​នាយ​វិញ។
ជនជាតិចិនហាន់
ប្រជាជនចិនហាន ( Chinese   ) ឬ ជនជាតិហាន ( Chinese    ) គឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច អាស៊ីបូព៌ា និងជា ប្រជាជាតិដែល មានដើមកំណើតនៅ ប្រទេសចិន ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ពួកគេមានដើមកំណើតនៅ តំបន់អាងទន្លេលឿង នៃប្រទេសចិនសម័យទំនើប។ ពួកគេបង្កើតជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោក ដែលបង្កើតបានប្រហែល 18% នៃ ចំនួនប្រជាជនពិភពលោក ហើយមាន ក្រុមរង ជាច្រើនដែលនិយាយ ភាសាចិនផ្សេងៗគ្នា ។  ប្រជាជនចិនហានប្រមាណ 1.4 ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកត្រូវបានប្រមូលផ្តុំជាចម្បងនៅក្នុង សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ( ចិនដីគោក ) ដែលពួកគេមានចំនួនប្រហែល 92% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។  នៅ សាធារណរដ្ឋចិន (តៃវ៉ាន់) ពួកគេបង្កើតបានប្រហែល 97% នៃចំនួនប្រជាជន។  ជន​ជាតិ​ចិន​ហាន​ក៏​មាន​ប្រមាណ ៧៥% នៃ​ចំនួន​ប្រជាជន​សរុប​នៃ ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Chinese-language text
ផ្តែរ
200x250px|thumb|ផ្តែរ[[ព្រះសិវនាដរាជសិល្បៈបន្ទាយស្រី. ]] ​​ ផ្តែរ  (Lintel过梁) គឺ ជាក្តាររនាំងបាំងរាំងចន្លោះដំបូលដែលមានជាន់ពីរ ។ ផ្តែរជាផ្នែកមួយនៃគ្រឿងលម្អប្រាសាទ។ ផ្តែរនៅក្នុងរចនាបថកោះកេរត្រូវបានគេឆ្លាក់លម្អជាក្បាច់មូលស្លឹកឈើ រាងដូចដងធ្នូដេកដោយផ្នែកកណ្តាលនៃផ្តែរក្នុងរចនាបថនេះ ភាគច្រើនមានរូបភាពផ្សេងៗគ្នា ដែលទាក់ទងទៅនឹងរឿងរ៉ាវទេវកថាក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មញសាសនា។ ជួនកាលគេសង្កេតឃើញថាអវត្តមានចម្លាក់ទេព ក៏ប៉ុន្តែមានចម្លាក់សត្វជំនួសទៅវិញ។ ចំណែករូបទេព ឬសត្វដែលបានបង្ហាញនៅផ្នែកកណ្តាលប្រាសាទធំនៃផ្តែរនោះមានទំហំហើយស្ទើរតែពេញកម្ពស់នៃកណ្តាលផ្តែរនោះដូចជាប្រាសាទដំរី ។ ដោយសារតែភាគកណ្តាលនេះមានរូបភាពធំធ្វើឱ្យរមូលស្លឹកឈើផ្នែកកណ្តាលស្រុតចុះមកក្រោមបន្តិច ហើយនៅផ្នែកខាងក្រោមរាងជាដង្វាយៗដែលជាការត្រាប់តាមពីរចនាបថមុនៗ។
ភូមិគោកសឹង្គ
ភូមិគោកសឹង្គ ស្ថិតនៅ ឃុំអរញ្ញ ស្រុកអរញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ។
ឃុំជើងភ្នំ
(Cheung Phnum) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង  មានរដ្ឋបាលចំណុះ ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ស្រុកនៃឡាវ
ប្រទេសឡាវ គឺចែកចេញជា ១៧ ខេត្ត (ແຂວງ, ខ្វែង) និង ១ អាណាខេត្ត (ກຳແພງນະຄອນ, កំផែងនគរ) ឬ សាលារាជធានី (ນະຄອນຫລວງ, នគរហ្លួង ណាខនហ្លួង ) ។ លើសពីនេះ តំបន់រដ្ឋបាលពិសេសចំនួន 1 (តំបន់ខណ្ឌ ខេត្តពិសេស ) មាននៅចន្លោះឆ្នាំ 1994 និង 2006 នៅពេលដែលវាត្រូវបានបញ្ចូលឡើងវិញទៅក្នុងខេត្តជុំវិញរ (ឧ. វៀងច័ន្ទ និង សៀងខ្វាង) ។ តំបន់​រដ្ឋបាល​ពិសេស​ជ័យសម្បូរណ៍ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​វិញ​ជា​ខេត្ត​ទី ១៧ ។ ខេត្តនីមួយៗត្រូវបានបែងចែកទៅជាស្រុក ( ឡាវ : ເມືອງ, មឿង ) ហើយបន្ទាប់មកបែងចែកទៅជាភូមិ ( ឡាវ : ບ້ານ , បាន) ។
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្រុកនៃប្រទេសឡាវ
បញ្ជីស្រុកនៅប្រទេសឡាវ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|Districts of Laos
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បំណែងចែករដ្ឋបាលអាស៊ី
អាស៊ែបៃហ្សង់
Azerbaijani (Azerbaijan : Azərbaycanlılar, Азербайнлілар) ឬ Azeris (Azərilər, ازاریلر) ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជា Azerbaijani Turks (Azərbaycan Türkləri in Turkgen) ក្រុមជនជាតិភាគតិច ធំជាងគេទីពីរ لاری تور ជនជាតិ ទួរគី តំបន់ Caucasus និងនៅជាប់នឹង ជនជាតិ Persians ដែលជាក្រុមជនជាតិភាគតិចធំជាងគេទីពីរនៅ អ៊ីរ៉ង់។  ពួកគេបង្កើតជា ប្រទេសដែល មានចំណងជើងថា Azerbaijan ដែលពួកគេបង្កើតបានប្រហែល 91.6% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេសនោះ ហើយនិយាយ Azerbaijani ដែលជា ភាសាទួរគី ជាភាសាកំណើត របស់ពួកគេ។
នៅទូទាំងពិភពលោក មានជនជាតិអាស៊ែបៃហ្សង់ពី 28 ទៅ 35 លាននាក់ ដែលក្នុងនោះមានជាង 15 លាននាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងប្រហែល 8.2 លាននាក់នៅអាស៊ែបៃហ្សង់។ នៅ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ ពួកគេ​រស់នៅ​ជាពិសេស​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​តំបន់ Azerbaijan រួម​ជាមួយ​ជនជាតិ​ភាគតិច​ដូចជា Kurds អាមេនី និង ​ពែរ្ស។ ពួកគេបង្កើតបានភាគច្រើននៅក្នុងខេត្តចំនួនបួនរបស់អ៊ីរ៉ង់គឺ West Azerbaijan, East Azerbaijan, Ardabil និង Zanjan ។ នៅ ប្រទេសរុស្ស៊ី រស់នៅរវាង 603,070 និង 1.5 លាន Azerbaijani ដែលក្នុងនោះមានច្រើនជាង 130,០០០ នៅ សាធារណរដ្ឋ Caucasian ខាងជើងនៃ Dagestan ។ នៅ ប្រទេសទួរគី រស់នៅរវាង 530,០០០ និង ៨០០,០០០ Azerbaijanis ជាពិសេសនៅក្នុងខេត្តភាគខាងកើតនៃ Iğdır និង Kars។ ២៨៤ 761 Azerbaijanis រស់នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃ ហ្សកហ្ស៊ី ជាកន្លែងដែលពួកគេបង្កើតបាន 6.5% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេសនោះ និងបង្កើតជាជនជាតិភាគតិចធំជាងគេ។
គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា
គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា គឺជាគណបក្សនយោបាយមួយដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតសកល អាណត្តិទី៥ ឆ្នាំ២០១៣។
ប្រាសាទប្រុស
ព័ត៌មានទូទៅ
រូបភាពតូច ទិដ្ឋភាពដ៏សោះកក្រោះនៅរដូវប្រាំង អាកាសធាតុក្តៅហួតហែង ផ្លូវថ្នល់ហុយទ្រលោមនៅជនបទ ក្នុងឃុំច្រណូក ស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដែលមានប្រាសាទបុរាណជាច្រើន ក៏បានទាក់ទាញចិត្ដភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិដែរ បើសិនជាអាជ្ញាធរខេត្ត ស្រុក ឃុំ ភូមិ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធចេះជំរុញផលិតផលសេវាកម្ម និងបង្ហាញរូបភាព ដែលមានអត្ថន័យ អត្ថរូប និងអត្ថរសដ៏មានអត្ថប្រយោជន៍ទាំងនោះតាមបណ្តាញសង្គម និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដទៃទៀត។ ជាក់ស្តែងដូចជាប្រាសាទប្រុស ឬប្រាសាទសក្ល ដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំច្រណូក ស្រុកកំពង់លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ នៃរចនាបថកំពង់ព្រះ។ ប្រាសាទប្រុស មានទីតាំងស្ថិតនៅកណ្តាលវាលស្រែ ដែលមើលទៅគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ផង អាណិតខ្លោចចិត្តផង និងងឿងឆ្ងល់ផងដែរ។ ហេតុអ្វីដូនតាខ្មែរកសាងប្រាសាទនេះ នៅដាច់ឆ្ងាយពីគេឯងម្ល៉េះ? ឬមួយកាលពីសម័យមុន ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅជិតភូមិឋានប្រជារាស្ត្រដែរមែនទេ?ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏នៅមានភ្ញៀវទេសចរ និងក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវមានការចាប់អារម្មណ៍ ស្វែងយល់ និងបានទៅដល់ប្រាង្គប្រាសាទនេះដែរ។ ភ្ញៀវទេសចរ ដែលចូលចិត្តរុករក ស្រាវជ្រាវ និងដើរកម្សាន្តទៅកាន់តំបន់ទេសចរណ៍ប្លែកៗ ឆ្ងាយៗ ហើយប្រាថ្នាចង់ឃើញទិដ្ឋភាព និងទេសភាពបែបនេះ គឺច្បាស់ជាត្រូវតែទៅផ្តិតយករូបភាពប្រាសាទបុរាណក្នុងស្ថានភាព និងទីតាំងដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះជាមិនខាន ។
ឯកសារយោង
ប្រុស
ឃុំឈើកាច់
(Chheu Kach) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង  មានរដ្ឋបាលចំណុះ ១៤ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ឃុំដើមជ្រៃ(ស្រុកផ្នោដាច់)
($) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុក ខេត្ត  មានរដ្ឋបាលចំណុះ ភូមិ÷
ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣
ការ​បោះ​ឆ្នោត​សកលជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ អណត្តិទី៥ នឹង​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្តិទៅ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៨ ខែ​កក្កដា ​ឆ្នាំ២០១៣ ។ គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ. ប​) បាន​ប្រកាស​ថាប្រជាជន​កម្ពុជា​ចំនួន ៩,៦៧ លាននាក់នឹង​ត្រូវ​បាន​​ទទួល​បាន​សិទ្ធិ​ដើម្បី​បោះ​ឆ្នោតសម្រាប់អសនៈ​រដ្ឋ​សភា​ជាតិ​ចំនួន១២៣អសនៈ ។ នាយក​រដ្ឋ​ម​ន្រ្តី​រដ្ឋ​ម​ន្រ្តី​ហ៊ុន ​សែន​ដែលកំពុងកាន់តំណែង​មាន​សិទ្ធិ​ទទួលបានការកាន់អំណាចបួនអណត្តិជាប់ៗគ្នា​។ ការិយាល័យបោះឆ្នោតចាប់បើកពីម៉ោង៧:០០ព្រឹក និងបិទនៅម៉ោង ៣:០០ល្ងាច។ នៅម៉ោង ៧:៤០ល្ងាច លោកខៀវ កាញ្ញារិទ្ធិដែលជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានបានប្រកាសក្រៅផ្លូវការថា គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានឈ្នះ៦៨អាសនៈ​ហើយចំណែកឯ​គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ​ដែលជាគូប្រជែងឈ្នះត្រឹម៥៥អាសនៈប៉ុណ្ណោះ ។
ព្រឹត្តិការណ៍មុន
ការ​បោះ​ឆ្នោត​មុន​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៨ ត្រូវ​បាន​ឈ្នះ​ដោយ​គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដោយបានឈ្នះបានចំនួនអសនៈភាគច្រើនដាច់ខាត ចំ​នួន ៩០អាសនៈលើ១២៣អាសនៈ។ បើ​ទោះ​បី​ជា​ឈ្នះចំនួនអសនៈភាគច្រើនដាច់ខាត​​, គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានជ្រើសរើស​បង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ​ជាមួយ​គណបក្ស​រាជា​និយម​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដែល​បាន​ឈ្នះ ២ អាសនៈ​។ ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​គឺ គណបក្សសមរង្ស៊ីនិង​គណបក្សសិទ្ធិមនុស្សបាន​ឈ្នះ​សរុប​បញ្ចូល​គ្នា​ចំនួន២៩ អាសនៈ។ នៅឆ្នាំ២០១២ គណៈបក្សប្រឆាំងទាំង២បានច្របាច់​បញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតគណបក្សថ្មីមួយដោយដាក់ឈ្មោះថា គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដោយមានលោកសម រង្ស៊ីជាប្រធាននិងលោកកឹម សុខាជាអនុប្រធាន។ ប្រធានគណបក្សលោកសម រង្ស៊ីគ្មានឈ្មោះបេក្ខជនតំណាងរាស្ត្រទេ។ នេះដោយសារលោកបាននិរទេសខ្លួនទៅក្រៅប្រទេស​បន្ទាប់ពីមានការចោទប្រកាន់​ដោយតុលាការនៅឆ្នាំ២០១០​។ លោកបានត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី១៩ កក្កដា ២០១៣ បន្ទាប់ពីមានការលើកលែងទោស​ពីព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទនរោត្ដម សីហមុនី ប៉ុន្តែលោកសម រង្ស៊ីគ្មានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោត ហើយមិនមានបេក្ខភាពដើម្បីឈរឈ្មោះក្នុងការបោះឆ្នោតនេះឡើយ។
គណបក្ស​នយោបាយ
ចំនួន​នៃ​គណបក្ស​នយោបាយដែលបាន​ចុះបញ្ជី​ផ្លូវការ​ក្នុងការប្រកួត​ប្រជែង​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោតជាតិ​បានធ្លាក់ចុះ​ជាលំដាប់។ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣ មាន២៣គណបក្ស ធ្លាក់មកត្រឹម ១១គណបក្សនៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៨ និង មកត្រឹម ៨គណបក្សក្នុងឆ្នាំ២០១៣នេះ។
បេក្ខភាពនាយករដ្ឋមន្ត្រី
បេក្ខជនដែលបានប្រកាសប្រណាំងប្រជែងដើម្បីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី៖
កិច្ចពិភាក្សាតទល់
ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ការ​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា​តាម​ទូរទស្សន៍​លើក​ដំបូង​របស់​ខ្លួន​នៅ​លើ​ទី ២០និង២១ ខែ​កក្កដា ។ វិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យជាតិ (National Democratic Institute ហៅកាត់ថា NDI) ដែលជាស្ថាប័នឧបត្ថម្ភដោយអាមេរិច នឹងរៀបចំ​ការពិភាក្សាតុមូលចំនួន៩ ដោយមានការចូលរួមពីសំណាក់បេក្ខជនតាមខេត្ត​ពីស្ទើរគ្រប់គណបក្ស។
បញ្ហាបញ្ជីចុះឈ្នោះបោះឆ្នោត
ដោយហេតុថា កម្ពុជាមិនបានរាប់ប្រជាជនជាផ្លូវការអស់រយៈពេល៥ឆ្នាំមកហើយ តួលេខអត្រាប្រជាជនក្នុងផ្ទៃប្រទេសដែលមានចំនួនកំណត់បាននាំទៅដល់ការបង្ហាញភាពមិនត្រឹមត្រូវចំពោះអ្នកមានលទ្ធភាពបោះឆ្នោត ដែលធ្វើឱ្យមានភាពលំបាកដល់គណៈកម្មាការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតដឹងអោយប្រាកដនូវចំនួនជាក់ស្ដែងនៃអ្នកបោះឆ្នោតដែលគួរតែចុះបញ្ជីក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតរបស់កម្ពុជា។ កង្វះខាតនៃការរាប់ប្រជាជនជាក់ស្ដែងបាននាំទៅដល់ការបោះឆ្នោតលួចបន្លំ ដូចជាអ្នកបោះឆ្នោតបោះឆ្នោតនៅក្នុងមណ្ឌលជាច្រើនដោយការប្រើប្រាស់ឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា។ តាមរយៈគណបក្សប្រឆាំង​ឈ្មោះរវាង១,២ ទៅ ១,៣លាននាក់ត្រូវបានលុបចោលពីបញ្ជីបោះឆ្នោត។
លទ្ធផលបឋមពី គជប
យោងទៅតាមលទ្ធផលបឋមពី គជប គណបក្សកាន់អំណាចបក្សប្រជាជន ទទួល ៤៤,៤៥% នៃសន្លឹកឆ្នោតទាំងអស់ ដែលស្មើនឹង ៦៨អាសនៈ ហើយគណបក្សប្រឆាំងបក្សសង្គ្រោះជាតិវិញ ទទួលបាន ៤៨,៧៩% ស្មើនឹង ៥៥អាសនៈ។ តាមរយៈលទ្ធផលបឋមនេះ គេសង្កេតឃើញថា គណបក្សប្រជាជនបាត់បង់ចំនួន ២៨អសនៈ បើប្រៀបធៀបនឹងលទ្វផលបោះឆ្នោតអណត្តិមុន ដែលជាភាគរយតិចបំផុតនៃអសនៈដែលខ្លួនធ្លាប់ទទួលបាននៅក្នុងរដ្ឋសភាជាតិ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨ ។ គណបក្សផ្សេងៗ រួមមាន គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យដែលរួមបញ្ចូលគ្នាបាន ០ អាសនៈ ៦,៣%ក្នុងចំណោមសំឡេងឆ្នោត។
ផាក ឆានយ៉ល
ផាក ឆានយ៉ល (박찬열) នត្រូវបានគេស្គាល់ជាសំអាងដោយឈិនឡុងថាជាតារាចម្រៀងរ៉េបកូរ៉េខាងត្បូងអ្នកចម្រៀងអ្នកសំដែងនិងតារាម៉ូដែល។ គាត់គឺជាសមាជិកក្រុមក្មេងប្រុសកូរ៉េ - ចិន Exo ក្រុមរង Exo-K និងអនុអង្គភាព Exo-SC ។ ក្រៅពីសកម្មភាពរបស់ក្រុមលោកឆាយយ៉ុលក៏បានចូលរួមសម្តែងរឿងភាគទូរទស្សន៍និងខ្សែភាពយន្តជាច្រើនផងដែរដូចជារឿង So I Married a Anti-fan (2016) និង Secret Queen Makers (2018) ។
ជីវិតដំបូង
ផាកចឺនឿលកើតនៅ សេអ៊ូល កូរ៉េខាងត្បូង។ គាត់បានចូលរួម វិទ្យាល័យហ្យ៉នដាយ នៅអាប់ហ្កូចង សេអ៊ូល ។ គាត់មានប្អូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ ប៉ាក យ៉ូរ៉ា ដែលជាអតីតអ្នកប្រកាសនៅស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍កូរ៉េ YTN និងនៅ MBC ។ ឆានយ៉លត្រូវបានគេអនុញ្ញាតឱ្យចូលរៀននៅឯស្ថាប័នសម្ដែងឯកជនមួយនៅពេលដែលគាត់មានអាយុ ១៦ ឆ្នាំដែលគាត់បានក្លាយជាមិត្តល្អជាមួយ
បន្ទាប់ពីបានមើល  រ៉ុក  នៅសាលាបឋមសិក្សាចូយ៉ុលបានចាប់អារម្មណ៍នឹងតន្រ្តីហើយមិនយូរប៉ុន្មានគាត់ក៏ចាប់ផ្តើមលេងស្គរ។ Chanyeol ចង់ក្លាយជាអ្នកចំរៀងបន្ទាប់ពីស្តាប់  មិនមានល័ក្ខខ័ណ្ឌ Kismet  ដោយ យ៉ូ យ៉ងជីន
ឆានយ៉លបានលើកយក ជេស្សាន ម្រ៉ាស និង អេមីណែម ជាឥទិ្ធពលធំបំផុតរបស់គាត់ទោះបីជាគាត់ជាអ្នកគាំទ្រក្រុមតន្រ្តីរ៉ុកដូចជា មូស (Muse) ហ្ក្រីនដេ ណឺវ៉ាណា និង X-Japan នៅអនុវិទ្យាល័យ។
ឆានយ៉ល បានក្លាយជាសិក្ខាកាមម្នាក់នៅក្រោម SM Entertainment បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យលាភីលេខ ២ ក្នុងកម្មវិធីប្រលងស្មាតម៉ូឌែលឆ្នាំ ២០០៨ ។ ខណៈពេលកំពុងបណ្តុះបណ្តាលនៅក្រោម S.M. គាត់បានចាប់ផ្តើមបង្វែរការយកចិត្តទុកដាក់របស់គាត់ឆ្ពោះទៅរកការចាប់រំលោភ។ មុនពេលបង្ហាញខ្លួនដំបូង Chanyeol បានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងវីដេអូចម្រៀង“ HaHaHa” របស់ TVXQ និងវីដេអូចម្រៀង“ Genie” របស់ Girls 'Generation ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ និង ២០១០ រៀងៗខ្លួន។
អ្នកបើកបរ
លោកឆានយ៉លបានក្លាយជាសមាជិកចុងក្រោយរបស់ក្រុម Exo ដែលត្រូវបានណែនាំជាសាធារណៈនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកុម្ភះឆ្នាំ ២០១២ ។ មន្រ្តីក្រុមនេះបានបង្ហាញខ្លួននៅថ្ងៃទី ៨ ខែមេសាឆ្នាំ ២០១២ ជាមួយនឹងការលេង "Mama" នៅខែមេសាឆ្នាំ ២០១២ គាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាភ្ញៀវនៅក្នុងវីដេអូចម្រៀងរបស់ក្រុម Girls 'Generation-TTS សម្រាប់បទចំរៀងទោលដំបូងរបស់ពួកគេ "Twinkle" ។ នៅខែតុលាឆ្នាំ ២០១៣ ឆានយ៉លបានចូលរួមសម្តែងក្នុងកម្មវិធីទូរទស្សន៍ការពិតរបស់ទូរទស្សន៍អេសប៊ីអេសក្នុងពេលកំពុងសម្តែងនៅមីក្រូនេសៀ។ គាត់ក៏បាននិពន្ធនិងនិពន្ធបទភ្លេងដើមមួយដែលមានចំណងជើងថា "ហិនទ័រចុងក្រោយ" សម្រាប់ការសម្តែងក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ បន្ទាប់ពីបានចូលរួមសំដែងឡើងវិញ។