cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ព្រះបាង
ព្រះបាង ឬ ព្រះបាទ គឺជា រូបបដិមាមួយនៃប្រទេសឡាវ ។ ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​ឡាវ​សម្រាប់​រូបភាព​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​តាម​វិធី​មួយ​ចំនួន​រួម​មាន "ព្រះ បាំង" "ព្រះ បាង" "ផា បាង" និង "ផា បាង" ។ រូបសំណាក ៨៣ ស.ម ព្រះពុទ្ធ ​ឈរ​មាន​បាតដៃ​បែរ​មុខ​ទៅ​មុខ ប្រក់​ដោយ ​ធាតុនៃលោហធាតុ​លង្ហិន មាស និង​ប្រាក់។ យោងទៅតាមរឿងព្រេងក្នុងស្រុក វាត្រូវបានគេបោះនៅក្នុង Ceylon (ឥឡូវ ស្រីលង្កា ) ជួនកាលនៅចន្លោះសតវត្សទី 1 និងទី 9 ។ យ៉ាង​ណា​មិញ លក្ខណៈ​ពិសេស​នៃ​រូបភាព​បង្ហាញ​ពី​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ​ក្រោយ​មក។ រូបភាពតូច| ព្រះបាំង នៃ ឡាន សាង និងឈ្មោះនៃ ហ្លួង ព្រះបាង ប្រទេសឡាវ។ ព្រះ​បាំង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​រូប​ព្រះពុទ្ធ​ដ៏​ពិសិដ្ឋ​បំផុត​និង​វប្បធម៌​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ។ រូបចម្លាក់នេះ​មាន​ដើម​កំណើត​ជា​ខ្មែរ ហើយ​ស្រោប​ដោយ​លោហធាតុ​សំរិទ្ធ មាស និង​ប្រាក់។ ព្រះ​បាំង​បាន​មក​ដល់​ក្រុង ​ឡានឆាង ​ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ ​ហ្វាង៉ុម ​ពី ​អង្គរ ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​ផ្សព្វផ្សាយ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ ​ក្នុង​នគរ​ថ្មី។ នៅឆ្នាំ 1359 ស្តេចខ្មែរបានប្រគល់ព្រះខ័នទៅឱ្យកូនប្រសាររបស់គាត់ ដែលជាស្តេច ហ្លួង ព្រះបាង ដំបូងបង្អស់ ហ្វា ង៉ុម (1353-1373); ដើម្បីផ្តល់ភាពស្របច្បាប់របស់ព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងការគ្រប់គ្រងរបស់ ព្រះបាទ ហ្វា ង៉ុម និងដោយការពង្រីកដល់អធិបតេយ្យភាពនៃប្រទេសឡាវ។ អតីតរាជធានីឡាវ ហ្លួងព្រះបាង ជាកន្លែងដែលត្រូវបានរក្សាទុក ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមរូបព្រះពុទ្ធ។
ព្រះ បាំង ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាយូរយារណាស់មកហើយដោយពុទ្ធសាសនិកជនដែលគោរពបូជាថាជានិមិត្តរូបនៃសិទ្ធិក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេសឡាវ ព្រោះមានតែរដ្ឋាភិបាលដែលគួរឱ្យសរសើរ និងមានគុណធម៌ប៉ុណ្ណោះដែលសមនឹងទទួលបានជាអ្នកថែរក្សារូបសំណាកដ៏ពិសិដ្ឋបែបនេះ។ នៅឆ្នាំ 1705 ព្រះ បាំង ត្រូវបាននាំយកទៅ ទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ។ នៅឆ្នាំ ១៧៧៨ សៀម (ឥឡូវជា ថៃ ) បានចូលលុកលុយក្រុងវៀងចន្ទន៍ ហើយចាប់បាន ព្រះបាំង យកត្រឡប់ទៅ បាងកក វិញ។ នៅ​ទី​នោះ ភាព​ចលាចល​នយោបាយ និង​សំណាង​អាក្រក់​ត្រូវ​បាន​គេ​សន្មត​ថា​ជា ព្រះ បាំង ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ 1782 វា​ត្រូវ​បាន​ប្រគល់​មក ​ប្រជាជន​ឡាវ ​វិញ។ ម្តងទៀតនៅឆ្នាំ 1828 សៀមបានដណ្តើមយកព្រះរាម ប៉ុន្តែម្តងទៀតនៅឆ្នាំ 1867 បន្ទាប់ពីសម័យកាលនៃការចលាចលនយោបាយស្រដៀងគ្នា។ ធ្វេង|រូបភាពតូច|275x275ភីកសែល| សារមន្ទីរព្រះបរមរាជវាំង នៅហ្លួងព្រះបាង ក្នុងឆ្នាំ 2013 ព្រះពុទ្ធព្រះបាង ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរពីសារមន្ទីរជាតិ ហើយបាននាំយកទៅ Haw Pha Ban ក្នុងបរិវេណព្រះបរមរាជវាំង។ ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​បី​នៃ​បុណ្យ ​ភ្ជុំបិណ្ឌ ឬ​ថ្ងៃ​ចូល​ឆ្នាំ​ឡាវ ព្រះ​បាង​ត្រូវ​ដង្ហែ​ទៅ ​វត្ត​ម៉ៃ ។ នៅទីនោះ គេដាក់តាំងបង្ហាញនៅទីសក្ការៈបូជា ដែលរូបព្រះពុទ្ធត្រូវបានបូជាដោយអ្នកគោរពបូជាក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំឡាវ។
ប្រវត្តិនៃបំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង
ប្រវត្តិនៃបំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង យើងនិងធ្វើការសិក្សាដោយត្រួសៗ ពីប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដើម្បីស្វែង យល់អំពីរបបរដ្ឋបាល ខ្មែរតាំងពីជំនាន់ដើម (សម័យមុនបារាំងចូលស្រុក )រហូតមកដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ។ សម័យមុនអាណានិគមបារាំងគឺជារបបរាជានិយម ដែលព្រះមហាក្សត្រក្តោបអំណាចទាំងអស់ ដោយផ្ទាល់តែមួយអង្គឯង ជាពិសេស អំណាចនយោបាយ និងអំណាចរដ្ឋបាល។ ព្រះមហាក្សត្រមិនធ្វើច្បាប់ដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គទេ គឺទ្រង់យកច្បាប់ដែលចេញពីគម្ពីរវេទ និងទំនៀមទំលាប់ មកប្រតិបត្តិតែម្តង។ ព្រះមហាក្សត្រចេញ ក្រឹត្យបញ្ជាតែក្នុងវិស័យរដ្ឋបាល និងក្នុងនីតិវិធីតុលាការខ្លះតែប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសាវនាការ កិច្ចការរដ្ឋបាលកាលសម័យយុគកណ្តាលពីរដងក្នុងមួយថ្ងៃ បើតាមកំណត់ហេតុអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ ចិនម្នាក់ ឈ្មោះ ជីវតាក្វាន់ ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦។ ព្រះអង្គក៏ជឿចៅក្រមផងដែរ។ កាលសម័យនោះ មហាក្សត្រត្រូវតែដឹកនាំចំបាំង ដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គទើបសមជាមហាក្សត្រ ពីព្រោះ ព្រះអង្គត្រូវធ្វើគំរូដល់មេទ័ពឯទៀតៗ ដែលលោកជាមេបញ្ជាការកំពូលនោះ។
ប្រវត្តិ
ការរៀបចំរដ្ឋបាលផែនដីគឺមាន “ ដី ” ដែលជាអតីតរាជាណាចក្រនៃប្រទេសដែលស្តេចខ្មែរវាយយកមកចំណុះ រួចបញ្ជូលយក ជា ដីខ្មែរ តែម្តង។ តាំងពីបរាជ័យនៅលង្វែកកាលពីក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ មកឯកសារសំខាន់ៗបាត់អស់ ហេតុដូច្នេះ យើងពុំអាចដឹងដោយច្បាស់ថា “ដី ” នោះមានចំនួនប៉ុន្មានពិតប្រាកដទេ ។ យើងមិនដឹង ច្បាស់ថាមានខេត្តចំនួន “៩០” ឬ “១០១” ទេពីព្រោះវាទៅជារឿងព្រេងអស់ ទៅដោយសារការរលំរលាយនៃបន្ទាយលែង្វកនោះ។
មុនបារាំងចូលមក
ដែលមានអំណាចតែងតាំង ឬ ដេញ ចោលមន្ត្រីទាំងអស់ដែលនៅក្នុង “ដី ” នោះ ។ ស្តេចត្រាញ់មានស្វ័យភាពរដ្ឋបាល និង ហិរញ្ញវត្តុ ។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ១៩ មក ព្រះបាទអង្គឌួង (សោយរាជ្យ ១៨៤៥ ដល់ ១៨៦០) បាន លុបចោលស្តេចក្រាញ់ជាបន្តបន្ទាប់មក លើការកាន់កាប់ “ដី” ទាំងនោះ និងដកអំណាចអស់ពីស្តេច ត្រាញ់ឱ្យអោយនៅសល់តែងារប៉ុណ្ណោះ ។ នៅឆ្នាំ ១៨៧៥ ពេលបារាំងចូលមករៀបចំ គេឃើញថា “ ដី ” ចំនួន ៥ ដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចមហាក្សត្រ (អំណាចកណ្តាល) ទាំងអស់។ បារាំងបានសរសេរលើផែនទីថា grande provice (ខេត្តធំ រឺ មហាខេត្ត) មន្ត្រីដែលគ្រប់គ្រងកាន់កាប់ មឿងក្នុង ព្រះនាមនៃព្រះមហាក្សត្រ គេហៅថា “ចៅមឿង” ។ ព្រះបាទអង្គឌួង ក្រោយមក ព្រះអង្គមិនចង់ឱ្យ មានេឈ្មាះ “មឿង” ដែលជាឈ្មាះសៀម ព្រះអង្គក៏ឱ្យផ្លាស់ឈ្មាះ ហើយហៅថា “ ខេត្ត ” ទៅវិញ ។ ដូច្នេះ ឈ្មោះ “ខេត្ត” កើតពីសម័យព្រះអង្គឌួង ហើយនៅជាប់រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៤ មាន ៥៧ ខេត្ត ។ កាលសម័យនោះ កាលណារាស្ត្រនិយាយថា “ ចៅហ្វាយស្រុក ” គឺគាត់ចង់និយាយ “ចៅហ្វាយខេត្ត ” វិញទេ ។ ពួកចាស់ៗក្នុង “ ស្រុក ” ជំនុំគ្នាជាក្រុមជំនុំ ហើយចាត់ក្នុងចំណោមជនដែលមាន មានវ័យនៅក្មេងជាងគាត់ ហើយដែលមានបញ្ញាឆ្លាតវាងវៃ ឱ្យធ្វើការឱ្យ “ស្រុក ” ខ្លួន។ គេហៅថា “មេស្រុក” ។ ដូច្នេះ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ “ មេស្រុក ” (ក្នុងន័យនេះគាត់គ្រាន់តែជាជំនួយការរបស់អភិបាលខេត្ត បើប្រៀបធៀននឹងសម័យរាជាណាចក្រទី២) គឺជាអ្នកជំនួយការតែប៉ុណ្ណោះ។ ចាស់ៗនោះ ដល់ក្រោយមក ក៏បញ្ជូលក្នុងក្រុមជំនុំរបស់ “ ស្រុក ” នូវអតីតមន្ត្រី អាចារ្យវត្ត ឬ អ្នកប្រាជ្ញអក្សរសាស្ត្រដើម្បីជួយគិតការងារ។ គេឱ្យឈ្នោះក្រុមនោះថា “ក្រុមពញ្ញា” ។ ពួកនេះធ្វើការ ឥតបៀវត្សអ្វីទេ ។ “ក្រុមពញ្ញាជា” (ស្រដៀងក្រុមប្រឹក្សាស្រុកសព្វថ្ងៃនេះ) នេះបានបង្កើតភ្នាក់ងារជំនួយ “មេស្រុក” ដែលគេហៅថា “ជំទប់” ។ ហើយ “ ជំទប់ ” ក៏អាចរកស្មៀនឱ្យជួយសរសេរ ឬ ធ្វើការងារផ្សេងៗបាន។ គេទាំងអស់គ្នាធ្វើការ គ្មានប្រាក់ខែទេពីព្រោះ ពុំទាន់មានការបង្តើត “ លុយ ” ចាយនៅឡើយ ។ គេទទួលតែអំណោយជា រង្វាន់ ដូចជាអង្ករ ត្រី ៘ ព្រះបាទអង្គឌួងទ្រង់បានបង្កើត “ប្រាក់” ឱ្យចាយនៅក្នុងពាក់កណ្តាល សត្សវតទី ១៩។ ជាសរុបមកមុនបារាំងចូលស្រុក គឺ ខេត្ត/ដី (ចៅហ្វាយស្រុកខេត្ត) បែងចែកជា មឿង/ខេត្ត (ចៅមឿង/ចៅហ្វាយស្រុក) ហើយមឿង បែងជា ស្រុក/ភូមិ/បាន (ចៅបាន) (ជាប្រភេទរដ្ឋបាលមិនច្បាស់លាស់ តែប្រហាក់ប្រហែលនឹងឃុំសព្វថ្ងៃ)
សម័យអាណានិគមបារាំង
យើងដឹងហើយថា បារាំងបានធ្វើសន្ធិសញ្ញាមួយនៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ដាក់ប្រទេសកម្ពុជាឱ្យនៅក្រោម អាណាព្យាបាលរបស់ប្រទេសបារាំង ។ ម្ភៃឆ្នាំក្រោយសន្ធិសញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៦៣ គឺនៅថ្ងៃ ទី ១៧ មិថុនា ១៨៨៤ សន្ធិសញ្ញាមួយទៀតដែលបារាំង បានបង្ខំឱ្យព្រះបាទនរោត្តម ចុះព្រះហស្ថលេខា ទាំងក្តៅក្រហាយនោះបាន ធ្វើឱ្យប្រទេសខ្មែរក្លាយទៅជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមបារាំង ថ្វីបើគេសរសេរជាផ្លូវការថា { protectora } ក៏ដោយ ពីព្រោះបារាំងបានដកអំណាចពិតប្រាកដទាំងអស់ចេញពីមហាក្សត្រខ្មែរ ដោយបានផ្ទេរទៅឱ្យលោក រេស៊ីដង់ស៊ុបពែរីយែ (ឯកាធិបតី) បារាំងវិញ ។ សេនាបតី សភាត្រូវប្រជុំក្រោមអធិបតី របស់លោក រេស៊ីដង់ស៊ុបពែរីយែ។ កិច្ចប្រជុំលែងនៅក្រោមព្រះរាជាធិបតីរបស់មហាក្សត្រខ្មែរដូចកាលពីដើមទៀតឡើយ ។ ក្នុងវិស័យរដ្ឋបាល បារាំងបានយកគំរូ រចនាសម្ព័ន្ធរបស់បារាំដែលបានអនុវត្តនៅប្រទេសយួន យក មកចម្លងដាក់ទាំងស្រុងនៅប្រទេសខ្មែរ។ នៅត្រួតពីលើចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរ មានលោករេស៊ីដង់បារាំងម្នាក់នៅគ្រប់ខេត្ត។ រេស៊ីដង់នេះ មានអំណាចខ្លាំងណាស់លើមន្ត្រីទាំងអស់ លើចៅហ្វាយខេត្តខ្មែរទៀត ។ ក្នុងខេត្តនីមួយៗមាន ចែកជា arrondissements (និគម) ដែលយើងហៅរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះថា “ស្រុក” ប និងជា Communes (ដែលយើង ហៅថា “ឃុំ ”)។
បារាំងបានកាន់កាប់ប្រទេសខ្មែរជាង ៩០ ឆ្នាំទើបសុខចិត្តប្រគល់ឱ្យខ្មែរនូវឯករាជ្យភាពជាតិវិញនៅ ឆ្នាំ ១៩៥៣ ដោយសារស្នាព្រះហស្តព្រះបាទ នរោន្តម សីហនុ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ និង ដោយសារការរួមសាមគ្គីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រកបដោយសេចក្តីប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមុតមាំ ។ បារាំងដកចេញទៅមែន តែអ្វីៗដែលបារាំងបានបង្កើតហើយក្នុងវិស័យរដ្ឋបាល ទាំងរចនាសម្ព័ន្ធ ទាំងរបៀប ធ្វើការ ក៏នៅបនជ្តាប់ជានិច្ចក្នុងរបបរាស្ត្រនិយម (រាជាណាចក្រទី១) ក៏ដូចក្នុងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ លន់ ណុល ដែរ ។ លិខិតស្នាមផ្លូវការ ច្រើនសរសេរជាភាសាបារាំង របៀបធ្វើការ និង ច្បាប់ទាំងឡាយ ក៏នៅតែទៅតាមបារាំងទាំងអស់ ពីព្រោះពួកជំនាញការច្រើនតែពួកបារាំង។ នៅលើក្រដាស មានច្បាប់ដែលឱ្យសិទ្ធិទៅរាស្ត្រតាមឃុំ ខេត្ត គ្រប់គ្រងផ្ទាល់កិច្ចការទាំងឡាយ ជា ប្រយោជន៍ដល់ ឃុំ ខេត្ត។ ប៉ុន្តែតាមប្រតិបត្តិជាក់ស្តែង អំណាចចៅហ្វាយខេត្ត (អភិបាលខេត្ត) ចៅហ្វាយក្រុង (អភិបាលក្រុង) និង ចៅហ្វាយស្រុក (អភិបាលស្រុក) ដែលជាតំណាងកណ្តាលនោះ នៅ តែខ្លាំងដូចជាជំនាន់មុនដដែល។
តំណក្រៅ
DiaNote
ជំរំជនភៀសខ្លួន ខាវអ៊ីដាង
តើ​អ្នក​ធ្លាប់​នៅ​ទីនេះ​មាន​អនុស្សាវរីយ៍​អ្វី​ខ្លះ? ហើយ​ទីនេះ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​សភាព​បែប​ណា?
លោក ជី វិតា មាន​សេចក្ដីរាយការណ៍​មួយ​ស្ដី​អំពី​ការ​រំឭក​រឿងរ៉ាវ​ខ្លះៗ នៃ​ជំរំខៅអ៊ីដាង​នេះ ...
ខៅអ៊ីដាង ដែល​ឋិត​នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ៤០​គីឡូ​ម៉ែត្រ ខាង​ជើង​ស្រុក​អរញ្ញ ជាប់​ព្រំប្រទល់​ក្រុង​ប៉ោយ​ប៉ែត កម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន​នេះ ក្លាយ​ជា​ព្រៃ​ស្ងាត់​ជ្រងំ​មួយ មិន​ខុស​ពី​បទ​ចម្រៀង​មួយ​ឃ្លា ដែល​លោក កែវ សារ៉ាត់ ធ្លាប់​ច្រៀង​ពណ៌នា​អំពី​ទិដ្ឋភាព​ទី​នេះ កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៨០ នោះ​ឡើយ។
ចម្រៀង កែវ សារ៉ាត់៖ «រសៀល​រៃ​យំ​ល្វើយៗ ខៅអ៊ីដាង​ខ្ញុំ​អើយ កាល​ដើម​ឡើយ​ស្ងាត់​ឈឹង … »
ថ្វី​បើ​ពេល​នេះ ខៅអ៊ីដាង មាន​សភាព​ស្ងាត់​ជ្រងំ មិន​មាន​អ្វី​ជា​ទី​ចាប់​អារម្មណ៍​សណ្ដំ​ចិត្ត​ចំពោះ​មនុស្ស​ទូទៅ​រាប់​ពាន់​លាន​នាក់​ក្ដី ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​រាប់​ម៉ឺន​នាក់ នៅ​តែ​ចាប់​អារម្មណ៍ និង​ចង​ចាំ​ឈ្មោះ​ខៅអ៊ីដាង ព្រោះ​ពួក​គេ​ធ្លាប់​ភៀសខ្លួន​មក​រស់​នៅ​ទីនេះ កាល​ពី​ក្នុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ១៩៨០។ ជា​រឿយៗ មាន​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ដែល​ជា​អតីត​ជនភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​នាំ​គ្នា​ទៅ​លេង​នៅ​ទី​នោះ។ ពួក​គាត់​ថតរូប​បង្ហោះ​លើ​ហ្វេសប៊ុក ជជែក​គ្នា​ពី​អនុស្សាវរីយ៍​ចាស់ និង​ទទួលទាន​អាហារ​ជុំ​គ្នា អម​ដោយ​ចម្រៀង​បទ ខៅអ៊ីដាង ដួង​ចិត្ត របស់​លោក កែវ សារ៉ាត់ ផង។
សំឡេង៖ «ដល់​ហើយ​នេះ រសៀល​រៃ​យំ​ហើយ»។
ពួក​គាត់​តែង​ព្យាយាម​ស្វែង​រក​ទីតាំង​ចាស់​នានា ដើម្បី​ចំណាំ ដូច​ជា ផ្ទះ មន្ទីរពេទ្យ អាគារ​រដ្ឋបាល និង​វត្តអារាម​ជា​ដើម។
ទោះ​ជា​ព្រៃ​ដុះ​ជិត​ទៅ​ហើយ​ក្ដី ក៏​ទី​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះបង់​ចោល​ទាំង​ស្រុង​ដែរ។ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០១៦​មក អាជ្ញាធរ​ថៃ បាន​កសាង​អាគារ​មួយ​សម្រាប់​តម្កល់​ទុក​ប័ណ្ណសារ​នានា ទាក់ទង​នឹង​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ ដែល​ធ្លាប់​មក​ស្នាក់អាស្រ័យ​នៅ​ទីនេះ ពី​ចុង​ឆ្នាំ១៩៧៩ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៩៣។ អាគារ​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​អំពី​ប្រវត្តិ​ខៅអ៊ីដាង ដែល​ជា​ការ​រំឭក​អំពី​ការ​ទទួល​ខុសត្រូវ​របស់​ប្រទេស​ថៃ រួម​ជា​មួយ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ ជួយ​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​ជនភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​ពេល​នោះ។
ជនជាតិ​ថៃ​មួយ​រូប ដែល​ជា​បុគ្គលិក​ធ្វើការ​នៅ​ទី​នេះ លោក ស៊ុមស៊ី ផៃអ៊ុបផ្លី ឲ្យ​ដឹង​ថា ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​មជ្ឈមណ្ឌល​នេះ​បើក​ទ្វារ​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៦​មក មាន​ភ្ញៀវ​មក​ទស្សនា​ជា​ហូរហែ។ ភ្ញៀវ​ទាំង​នេះ តែង​តែ​បាន​ចុះ​កំណត់ត្រា​អំពី​ចំណាប់​អារម្មណ៍​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​សៀវភៅ​រំឭក​អនុស្សាវរីយ៍ ដែល​តម្កល់​ទុក​នៅ​ទី​នេះ​ដែរ។ លោក ស៊ុមស៊ី (ផៃអ៊ុបផ្លី) បង្ហាញ​ក្នុង​សៀវភៅ​កំណត់​ហេតុ​ថា ភាគ​ច្រើន​នៃ​អ្នក​មក​ទស្សនា​ទី​នេះ គឺ​ជា​អតីត​ជនភៀសខ្លួន​ខ្មែរ ដែល​ធ្លាប់​រស់​នៅ​ទី​នេះ។
ក្រៅ​ពី​អតីត​ជន​ភៀសខ្លួន ក៏​មាន​អ្នក​សិក្សា អតីត​អ្នក​ធ្វើការ​ឲ្យ​អង្គការ​អន្តរជាតិ ជន​ជាតិ​ថៃ និង​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ផង។ ក្នុង​សៀវភៅ​កត់ត្រា​ភ្ញៀវ យើង​ឃើញ​មាន​ឈ្មោះ​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ពីរ​រូប គឺ​លោក គង់ វិបុល និង​លោក អៀង សុផល្លែត បាន​ទៅ​លេង​អតីត​ជំរំខៅអ៊ីដាង​នេះ នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ ២០១៧។
អតីត​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ម្នាក់ ក្នុង​ចំណោម​ជនភៀសខ្លួន​ជាច្រើន​នាក់ ដែល​ធ្លាប់​បាន​ត្រឡប់​មក​ទស្សនា​អតីត​ជំរំខៅអ៊ីដាង​នេះ​ម្ដង​ទៀត គឺ​លោក សុខ សារ៉ែន ថ្លែង​ថា លោក​នៅ​តែ​នឹក​ឃើញ​ជីវិត​អតីតកាល ព្រោះ​ទីនេះ​ធ្លាប់​ផ្ដល់​ជា​ទី​ជម្រក​សុខសាន្ត​ដល់​រូប​លោក និង​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​រាប់​ម៉ឺន​នាក់​ផ្សេង​ទៀត ដែល​ភៀស​ខ្លួន​ពី​សង្គ្រាម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា៖ «ទៅ​ដល់​គ្រាន់​តែ​ឃើញ​ភ្នំ​ខៅអ៊ីដាង​ហ្នឹង យើង​ស្លុត​ចិត្ត។ ម្នាក់ៗ គ្រាន់​តែ​ឃើញ​អ៊ីចឹង ចង់​តែ​ទៅ​ដល់​កន្លែង​ដែល​ខ្លួន​នៅ ដូច​ជា វត្ត សំខាន់​រក​វត្ត​ឲ្យ​ឃើញ។ ដំបូង​យើង​វង្វេង​ពេញ​តែ​ព្រៃ ទៅ​រក​ជើង​ភ្នំ​ឃើញ​ហើយ រក​វត្ត​មិន​ឃើញ។ ប៉ុន្តែ​គេ​រក្សា​ទុក​ខ្ទម​អ្នកតា​នោះ។ វត្ត​ហ្នឹង​នៅ​មាន​សល់​ដូច​ជា​កន្លែង​ព្រះ​ដែល​យើង​ដុត​ធូប​ដុត​អី​ហ្នឹង ឃើញ​នៅ​ជា​ស៊ីម៉ង់។ ព្រៃ​វា​ដុះ​លើ​កន្លែង​ណា​ដែល​អត់​ស៊ីម៉ង់​អ៊ីចឹង​ទៅ គ្រប​លើ​ស៊ីម៉ង់»។
លោក សុខ សារ៉ែន រំឭក​ឡើង​វិញ​ថា ពេល​ដែល​លោក​រត់​ភៀសខ្លួន​ពី​ស្រុក​ថ្ម​ពួក ទៅ​ព្រំដែន​នៅ​គ្រា​នោះ គឺ​ជា​ពេលវេលា​ដែល​លំបាក​វេទនា​បំផុត៖ «បញ្ហា​ប្រឈម​ទី​មួយ គឺ​យើង​អត់​មាន​អី​ហូប ហើយ​ប្រជាជន​កើត​ជំងឺ​ខ្វះ​អាហារូបត្ថម្ភ ហើម ខ្លះ​ស្លាប់។ ស្លាប់​ច្រើន​ណាស់ ហើយ​ពេល​ដែល​យើង​ឈឺ​ថ្កាត់ យើង​អត់​មាន​ថ្នាំ​ព្យាបាល»។
ស្រដៀង​គ្នា​នេះ​ដែរ អតីត​ជន​ភៀសខ្លួន​ម្នាក់​ទៀត គឺ​លោកស្រី ស្ងួន គីម បញ្ជាក់​បន្ថែម​ថា ក្នុង​ពេល​ភៀស​ខ្លួន​នោះ ជនភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​រស់​នៅ​ក្រោម​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​គ្រប់​យ៉ាង និង​គ្មាន​សុវត្ថិភាព​ឡើយ។ អ្នក​ខ្លះ​ស្លាប់​ដោយ​សារ​ដាច់​ស្បៀង ជំងឺ​គ្រុន​ចាញ់ និង​ជំងឺ​ដង្កាត់​ផ្សេងៗ ទៀត ដោយ​គ្មាន​ថ្នាំ​ព្យាបាល នៅ​ក្នុង​តំបន់​ព្រៃ​ស្រោង​តាម​ព្រំដែន៖ «ដោយសារ​អត់​បាយ ខ្លះ​ឃ្លាន​ពេក អោប​ឆ្នាំង​ងាប់​ក៏​មាន​ដែរ។ អង្គុយ​ផ្អែក​ដើម​ឈើ​ក៏​ងាប់​ដែរ។ នៅ​កំរៀង នៅ​អូរ​ត្រាង សឹង​តែ​ថា កន្លែង​កប់​ខ្មោច​មិន​ចេះ​តិច​ហិកតារ​ទេ​ដី ធំ​ណាស់។ ងាប់​មួយ​សហករណ៍ៗ ចង់​រលីង។ ដល់​ថ្នាក់​មែនទែន​ទៅ ទាហាន​ថៃ​យក​ម៉ៃខូ (Excavator) កាយ​ដាក់​កប់»។
ដោយសារ​តែ​មាន​ការ​​ប្រយុទ្ធ​គ្នា និង​ក្រុម​ចោរ​ឆក់​ចោរ​ប្លន់​ជា​ដើម អ្នក​ខ្លះ​ស្លាប់​ អ្នក​ខ្លះ​ពិការ ព្រោះ​ត្រូវ​គ្រាប់​កាំភ្លើង និង​គ្រាប់​មីន។
ទាំង​លោក សុខ សារ៉ែន និង​លោកស្រី ស្ងួន គីម ដែល​ជា​សាក្សី​រស់​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ដូច​គ្នា​ថា ដោយសារ​តែ​ឃើញ​ទុក្ខ​វេទនា​របស់​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ខ្មែរ​ទាំង​នេះ​ហើយ ទើប​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ សហការ​ជាមួយ​យោធា​ថៃ បាន​ប្រមូល​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ទាំង​នេះ យក​ទៅ​ដាក់​នៅ​ជំរំ​ស្រះ​កែវ ឋិត​ក្នុង​ខេត្ត​ស្រះ​កែវ ប្រទេស​ថៃ៖ «មាន​ឡាន​ក្រុង​មក​តម្រៀប​ចាំ​នៅ​របង​ជាប់​ព្រំប្រទល់​ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ម្ដុំ​ព្រំប្រទល់​គោករមៀត​យើង​សព្វថ្ងៃ​នេះ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ​ដែរ។ ម្ដុំ​តាផៈយ៉ា​អី​ហ្នឹង។ គេ​ឲ្យ​យើង​ឡើង​ឡាន​ទៅ ប៉ុន្តែ​របស់របរ​ដូច​ជា​ការ៉ុង​អី យើង​មិន​អាច​យក​បាន​ទេ ទៅ​តែ​ខ្លួន។ មាន​ប្រាក់​អី​យក​បាន ជាប់​ខ្លួន។ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ផ្សេង​ដូច​ជា​អង្ករ ខោអាវ​សំពីងសំពោង​អី​យក​អត់​បាន​ទេ គឺ​បោះ​ចោល​ត្រឹម​ហ្នឹង​អស់​ហើយ តាំង​ពី​គោ ក្របី លែង​ចោល​អស់​ហើយ។ អត់​មាន​នរណា​អាច​យក​អី​បាន​ទេ ក្រៅ​ពី​ខោអាវ​មួយ​ចង្កេះ​ហ្នឹង។ ដល់​ពេល​យើង​ឡើង​ឡាន​ទៅ ឡាន​ក្រុង​គេ​បើក​ជូន​យើង​ទៅ ប៉ុន្តែ​ដល់​កន្លែង​មួយ ឡាន​ហ្នឹង​ឈប់​ទាំង​អស់ ហើយ​មាន​ក្រុម​បិទ​មុខ​ឡើង​មក​ប្លន់​យើង។ នរណា​មាន​មាស គឺ​ដោះ​យក​អស់ នាឡិកា​ក៏​ដោះ​យក​អស់ ហើយ​បាន​គេ​ដឹក​យក​ទៅ​ស្រះ​កែវ​ទី​១»។
លោកស្រី ស្ងួន គីម បញ្ជាក់​អំពី​រឿង​នេះ៖ «ពួក​ទាហាន​ថៃ បារាំង​ទៅ​ប្រមូល ម៉ែ​ឪ​ខ្លះ​ស្លាប់​សល់​តែ​កូន​កុមារ​កំព្រា​អី​ហ្នឹង​ប្រមូល​យក​មក​ចូល​ជំរំ​ស្រះ​កែវ​ទី ១​ហ្នឹង។ អ្នក​ខ្លះ​ចាញ់​នយោបាយ​គេ ក៏​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ កាល​នៅ​ស្រះ​កែវ​ទី​១​នោះ។ ភាគ​ច្រើន​ទៅ​យប់ ព្រោះ​អី​មាន​មេ​ខ្មែរក្រហម​មក​បញ្ចុះបញ្ចូល ខ្លះ​ភ្លេច​ខ្លួន ក៏​ទៅ​តាម​គេ​វិញ​ទៅ»។
នៅ​ទន្ទឹម​គ្នា​នឹង​ការ​ប្រមូល​ជន​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ដាក់​នៅ​ជំរំ​ស្រះ​កែវ​នោះ​ដែរ គឺ​នៅ​ចុង​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ឧត្ដម​ស្នងការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​ជន​ភៀសខ្លួន ហៅ​កាត់​ថា យូ.អិន.អេច្ឆ.ស៊ី.អារ៍ (UNHCR) ដែល​សហការ​ជាមួយ​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ថៃ បាន​បង្កើត​ជំរំ​សុវត្ថិភាព​ក្នុង​ទឹក​ដី​ថៃ​មួយ​ទៀត ដើម្បី​ទទួល​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ខ្មែរ​ទាំង​នោះ។ គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ជំរំ​នេះ​ថា ជំរំ​ខៅអ៊ីដាង ព្រោះ​តែ​ជំរំ​នេះ​ឋិត​នៅ​នឹង​ជើង​ភ្នំ​ខៅអ៊ីដាង​នេះ​តែ​ម្ដង។
ជើង​ភ្នំ​ខៅអ៊ីដាង ដែល​ធ្លាប់​ជា​ព្រៃ​ស្ងាត់ ពេល​នោះ​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ឈូស​ឆាយ​ឲ្យ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ប្រជុំ​ជន​នៃ​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​រាប់​ពាន់​នាក់ ជ្រក​នៅ​ដោយ​សុវត្ថិភាព ដែល​មិន​ខុស​ពី​ចម្រៀង​របស់​លោក កែវ សារ៉ាត់ ឡើយ។
លោក សុខ សារ៉ែន ដែល​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដឹក​ពី​ជំរំ​ស្រះ​កែវ​​ចូល​ជំរំខៅអ៊ីដាង​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​១៩៨០ ក្នុង​វ័យ ៨​ឆ្នាំ នៅ​ចាំ​បាន​ថា អ្វី​ដែល​គេ​យក​ចិត្ត​ទុកដាក់​ដំបូង​នោះ គឺ​បញ្ហា​សុខភាព៖ «គឺ​យើង​ចុះ​ពី​ឡាន​ដែល​គេ​ដឹក​ពី​ស្រះ​កែវ​មក គេ​ឲ្យ​យើង​ចាក់​ថ្នាំ​វ៉ាក់សាំង​ការពារ ហើយ​បាន​គេ​ឲ្យ​យើង​នៅ​ជា​របៀប​តង់ ហើយ​ចែក​ឲ្យ​របប​ហូប។ មិន​ទាន់​មាន​ប្រធាន​ក្រុម​អី​ទេ កាល​នោះ។ នៅ​បាន​មួយ​រយៈ បាន​គេ​ចែក​ស្លឹក ឫស្សី និង​គ្រឿង​ប្រដាប់ប្រដា​ធ្វើ​ផ្ទះ​ស្លឹក បាន​ម្នាក់ៗ ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ផ្ទះ​ប្រក់​ស្លឹក​ធ្វើ​ពី​ឫស្សី​ជា​ជួរៗ ហើយ​មាន​ធ្វើ​ជា​សង្កាត់ ជា​កន្លែង​បើក​អាហារ កន្លែង​មណ្ឌល​ផ្សេងៗ»។
កាល​ពី​ពេល​បើក​ដំបូងៗ ឧត្ដម​ស្នងការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ (UNHCR)បាន​បញ្ជូន​រថយន្ត​ក្រុង និង​រថយន្ត​ដឹក​ឥវ៉ាន់​ជា​ច្រើន​គ្រឿង ទៅ​ទទួល​យក​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ ពី​ជំរំ​ចលនា​តស៊ូ​នានា នៅ​តាម​បន្ទាត់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ថៃ យក​មក​ដាក់​នៅ​ជំរំ​ខៅអ៊ីដាង​នេះ។ ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ ដែល​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ចាកចេញ​ពី​ជំរំ​នៅ​ជាយដែន ទៅ​រស់​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​ក្នុង​ទឹកដី​ថៃ​នេះ ក៏​ព្រោះ​តែ​គេ​ចង់​រួច​ផុត​ពី​ភាព​អត់​ឃ្លាន និង​គេច​ផុត​ពី​ការ​ច្បាំង​គ្នា ដែល​កើត​មាន​ជា​ញឹកញាប់ រវាង​កងទ័ព​អ្នក​តស៊ូ​នៅ​តាម​ព្រំ​ដែន និង​កងទ័ព​វៀតណាម​រួម​ជាមួយ​កងទ័ព​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​ពេល​នោះ ដែល​គេ​ហៅ​ថា កងទ័ព ហេង សំរិន។
ជំរំខៅអ៊ីដាង ដែល​មាន​ទំហំ​ជាង ២​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា (២.៣​គីឡូម៉ែត្រ) បាន​ទទួល​ក្រុម​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ដំបូង​គេ​ជិត ៥​ពាន់​នាក់។ នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​ឆ្នាំ ១៩៨០ តួលេខ​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​ក្នុង​ជំរំខៅអ៊ីដាង បាន​កើន​ឡើង​ដល់​ចំនួន ១៦​ម៉ឺន (១៦០,០០០) នាក់។ តួលេខ​នេះ ធ្វើ​ឲ្យ​អង្គការ UNHCR បិទ​លែង​ទៅ​ទទួល​យក​ជន​ភៀសខ្លួន​ពី​ព្រំដែន​មក​ទៀត។ ហេតុ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​មាន​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្លះ​ធ្វើ​ដំណើរ​កាត់​ព្រៃ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង លួច​ចូល​ទៅ​រស់នៅ​ក្នុង​ជំរំខៅអ៊ីដាង​នេះ។
លោក ខូយ កុសល ជា​អតីត​អ្នក​ខៅអ៊ីដាង​ម្នាក់ ដែល​បាន​លប​ចូល​ទៅ​រស់​នៅ​ក្នុង​ជំរំខៅអ៊ីដាង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៤ ក្នុង​គ្រា​ដែល​ជំរំ​នៅ​តាម​ព្រំ​ដែន​ត្រូវ​រង​ការ​វាយប្រហារ​ពី​កងទ័ព​វៀតណាម៖ «យើង​គេច​ពី​យួន​មក​ទេ។ ដល់​ពេល​ចូល​ខៅអ៊ីដាង​ហ្នឹង​ទៅ ក៏​មាន​គេ​ថា យក​ខ្មែរ​ទៅ​ស្រុក​បរទេស​អី ប្រទេស​ទី​៣ យើង​ក៏​ប្រាថ្នា​រស់​នៅ​ទី​នោះ​បន្ត​ទៀត​ទៅ កុំ​ឲ្យ​ពិបាក​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ ព្រោះ​ជំនាន់​ឆ្នាំ១៩៨៤ ហ្នឹង​រត់​គេច​គ្រាប់​ផ្លោង​យួន​បាញ់​គ្នា​ជាមួយ​ប៉ារ៉ា សេរីកា និង​ជា​មួយ​ខ្មែរ​ក្រហម​ហ្នឹង គឺ​ត្រូវ​តែ​គេច​មុខ​គ្រាប់​ហើយ។ ទៅ​វិញ​ម្ដេច​កើត បើ​យួន​នៅ​អស់​ហើយ​កាល​នោះ មាន​តែ​ចូល​ខៅអ៊ីដាង​ហ្នឹង»។
លោក ខូយ កុសល មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​រស់​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​ខៅអ៊ីដាង មាន​សុវត្ថិភាព​ជាង​ជំរំ​តាម​ជាយ​ដែន៖ «វា​អត់​មាន​នរណា​ការពារ​សន្តិសុខ​ឲ្យ​យើង​ទេ គឺ​ខ្លួន​ទីពឹង​ខ្លួន នៅ​តាម​ជាយដែន។ ប៉ុន្តែ​យើង​មក​នៅ​ខៅអ៊ីដាង មាន​ទាហាន​ថៃ​ការពារ។ អ្នក​មាន​សិទ្ធិ​នៅ​ក្នុង​ខៅអ៊ីដាង យូ.អិន.អេច្ឆ.ស៊ី.អរ ការពារ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ​វា​ល្អ​ជាង​នៅ​ជាយដែន។ យូ.អិន.អេច្ឆ.ស៊ី.អរ គេ​បើក​បន្លែ​បើក​សាច់ អង្ករ​គ្រប់សព្វ​ឲ្យ​យើង​មិន​ខ្វះ​អី​ស៊ី។ នរណា​ចង់​ធ្វើ​អី ធ្វើ​ហ្នឹង​ទៅ។ នរណា​ចង់​រៀន​អី​ក៏​រៀន​ទៅ»។
នៅ​ក្នុង​ជំរំខៅអ៊ីដាង អ្នក​ដែល​រស់​នៅ​ស្រប​ច្បាប់ គឺ​អ្នក​ដែល​អង្គការ យូ.អិន.អេច្ឆ.ស៊ី.អរ ចុះបញ្ជី​ទទួល​ស្គាល់ និង​ចេញ​ប័ណ្ណ​សម្គាល់​ខ្លួន​ឲ្យ​មាន​សិទ្ធិ​រស់​នៅ ក្នុង​ជំរំ​នេះ​បាន៖ «ពេល​យើង​នៅ​ខៅអ៊ីដាង យើង​ទទួល​ការ​ឧបត្ថម្ភ​ពី​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ទាំង​ការ​អប់រំ ទាំង​សុខាភិបាល ចំណី​អាហារ គឺ​យើង​ហូប​មួយ​គ្រប់​គ្រាន់។ មិន​សល់ ហើយ​ក៏​មិន​ខ្វះ។ ទាំង​ស្បៀង​អាហារ​ទាំង​ទឹក​ទាំង​អី គឺ​មួយ​គ្រប់ ហើយ​ការ​អប់រំ គឺ​មិន​មាន​បង់​ប្រាក់​ទេ ទៅ​កន្លែង​ណា ក៏​យើង​អាច​រៀន​បាន ពី​មត្តេយ្យ​ក៏​បាន បឋម​ក៏​មាន ហើយ​ទៅ​វិទ្យាល័យ»។
ប៉ុន្តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី អ្នក​ដែល យូ.អិន.អេច្ឆ.ស៊ី.អរ និង​កង​ការពារ​ថៃ ​មិន​ទាន់​បាន​ទទួល​ស្គាល់ គឺ​ជា​អ្នក​ខុស​ច្បាប់ មិន​មាន​ប័ណ្ណ​សម្គាល់​ខ្លួន និង​មិន​មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​របប​អាហារ​ឡើយ។ អ្នក​ដែល​លប​ចូល​មក​រស់​នៅ​ដោយ​ខុស​ច្បាប់​ទាំង​នោះ ត្រូវ​រស់​នៅ​ដោយ​​ក្ដី​ព្រួយ​បារម្ភ​ជានិច្ច ព្រោះ​ខ្លាច​គេ​ចាប់​បញ្ជូន​ចេញ​ទៅ​ជំរំ​នានា វិញ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​អ្នក​ទាំង​នោះ រួម​ទាំង​រូប​លោក ខូយ កុសល ផង ត្រូវ​រត់​ពួន​ក្នុង​ជញ្ជាំង​ភ្លោះ ឬ​ក្នុង​រូង​ក្រោម​ដី ពេល​ដែល​ទាហាន​ថៃ​ចុះ​ឆែក​ម្ដងៗ។ អ្នក​ខ្លះ​ស្លាប់​ពេល​រត់​ពួន​នោះ៖ «យើង​អត់​ច្បាប់​ពួន ជីក​ត្រង់សេ (រូង​ដី) នៅ​ក្នុង​ដី​ធ្វើ​បំពង់​ដក​ដង្ហើម​តាម​សសរ​ឫស្សី​ផ្ទះ​ហ្នឹង ចោះ​ឲ្យ​ប្រហោង​ទាំង​អស់ ដក​ដង្ហើម​តាម​ហ្នឹង ហើយ​ត្រង់សេ​បិទ​ដី​ឲ្យ​ជិត ហើយ​នៅ​ក្នុង​ហ្នឹង​ទៅ។ អ្នក​ដែល​មាន​របប គេ​មាន​សិទ្ធិ​រស់​នៅ​ស្រួល​របស់​គេ។ ប៉ុន្តែ​យើង​ដែល​ទើប​នឹង​មក មិន​អាច​រស់នៅ​បាន​ទេ។ រត់​ពួន​ទាហាន​ថៃ ព្រោះ​យើង​អត់​ច្បាប់ យើង​អត់​សិទ្ធិ​រស់នៅ។ រស់​នៅ​ផ្លាស់​យប់​ឡើង។ ថ្ងៃ​ក៏​មិន​ហ៊ាន​ដើរ នៅ​តែ​ក្នុង​ផ្ទះ​ក្នុង​ត្រង់សេ ទម្រាំ​តែ​គេ​បើក​របប​ឲ្យ ទើប​បាន​សិទ្ធិ​រស់នៅ។ នៅ​សម័យ​ឆ្នាំ ១៩៨៤​ហ្នឹង អ្នក​ខ្លះ​ងាប់​ក្នុង​ស៊ីទែន​ទឹក»។
នៅ​គ្រា​ដំបូងៗ ជំរំខៅអ៊ីដាង ក្រៅ​ពី​ជម្រក​ស្នាក់នៅ​របស់​ជន​ភៀស​ខ្លួន អង្គការ​អន្តរជាតិ​សម្រាប់​សង្គ្រោះ​បន្ទាន់ ដូច​ជា​គណៈកម្មការ​កាកបាទ​ក្រហម​អន្តរជាតិ (ICRC) ក៏​បាន​បោះតង់​បង្កើត​មន្ទីរ​ពេទ្យ ដើម្បី​ជួយ​វះកាត់​អ្នក​ជំងឺ រង​របួស និង​សង្គ្រោះ​ជា​បន្ទាន់​ដែរ។ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន ជម្រក​សំពត់​កៅស៊ូ ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ផ្ទះ​ធ្វើ​ពី​ដើម​ឫស្សី និង​ស្លឹក​ចាក​រាប់​ម៉ឺន​ខ្នង។ រី​ឯ​មន្ទីរពេទ្យ​នៅ​ក្រោម​សំពត់​តង់ ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​អាគារ​ឈើ​ប្រក់​ស័ង្កសី​ចាក់​បេតុង ក្លាយ​ជា​​មន្ទីរពេទ្យ​បង្អែក​រឹងមាំ​សម្រាប់​ទទួល​អ្នក​ជំងឺ​របួស​ដែល​គេ​បាន​បញ្ជូន​មក​ពី​ជំរំ​នានា នៅ​តាម​ព្រំដែន។ មន្ទីរពេទ្យ​នេះ​មាន​គ្រូពេទ្យ​​មក​ពី​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អឺរ៉ុប ជប៉ុន ថៃ និង​បុគ្គលិក​ខ្មែរ​ជាង ១០០​នាក់។
ការ​រស់​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​នេះ ជន​ភៀស​ខ្លួន​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ យូ.អិន.អេច្ឆ.ស៊ី.អារ៍ (UNHCR) និង​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ថៃ ទទួល​បន្ទុក​ការពារ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង ដោយ​មាន​របង​លួស​បន្លា​ព័ទ្ធ​ហ៊ុំ​ជុំវិញ​ពីរ​ជាន់ និង​ដាក់​ទាហាន​ថៃ​ការពារ ដែល​ខុស​ពី​ជំរំ​ផ្សេង​ទៀត​នៅ​តាម​បន្ទាត់​ព្រំដែន​ក្នុង​ទឹក​ដី​ខ្មែរ។
លោក សុខ សារ៉ែន នៅ​ជំរំ​ខៅអ៊ីដាង អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​​បាន​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ទឹក​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់ និង​មាន​រៀបចំ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ផ្លូវ​ ភ្លើង​បំភ្លឺ និង​ប្រឡាយ​ទឹក​ខ្វាត់ខ្វែង មាន​មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន ​វត្តអារាម និង​ស្ថាប័ន​ការងារ​រដ្ឋបាល​ជា​ដើម៖ «សេវា​សាធារណៈ ភ្លើង​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​ក៏​មាន គ្រាន់​តែ​មិន​បាន​តាម​ផ្ទះ។ ប៉ុន្តែ​បើ​យើង​ដើរ​តាម​ផ្លូវ មាន​ភ្លើង​ភ្លឺ​ចិញ្ចាច​ដើរ​លេង​មួយ​សប្បាយ ហើយ​ផ្លូវ​ថ្នល់ យើង​ជិះ​កង់​មួយ​ស្រួល។ បើ​និយាយ​ទៅ យើង​រស់​នៅ​ទី​នោះ​មាន​សុវត្ថិភាព​ខ្ពស់ ទទួល​ការ​អប់រំ​បាន​ល្អ។ ការ​អប់រំ ក្រៅ​ពី​រៀន​ចំណេះដឹង​ទូទៅ យើង​មាន​សាលា​វិជ្ជាជីវៈ
ក្រៅ​ពី​មន្ទីរពេទ្យកាកបាទ​ក្រហម​អន្តរជាតិ អង្គការ​មនុស្សធម៌​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ជា​ដៃ​គូ​ជា​ច្រើន​ទៀត ក៏​ចូល​មក​ផ្ដល់​សេវា​ជួយ​ជនភៀសខ្លួន​ដែរ។
ចំណែក​លោកស្រី ស្ងួន គីម ថ្លែង​ថា ជីវិត​រស់​នៅ​ជា​ជន​ភៀស​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ជំរំខៅអ៊ីដាង មិន​ត្រឹម​តែ​មាន​ជម្រក​សមរម្យ​ទេ គឺ​ថែម​ទាំង​បាន​ទទួល​របប​អាហារ​ហូបចុក​គ្រប់គ្រាន់ ដែល​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ចែក​ឲ្យ​ជា​រៀងរាល់​សប្ដាហ៍៖ «ពួក​ខ្ញុំ​លែង​កម្សត់​ទៀត​ហើយ ព្រោះ​អី​គេ​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ជីវភាព​រស់​នៅ តាំង​ពី​ថ្នាំ​លេប តាំង​ពី​ស្អី​សព្វ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង យើង​រស់​បាន​ស្រួល។ គេ​រក​ការងារ​ឲ្យ យើង​ចង់​ធ្វើ​ការ​ងារ​អី​គេ​រក​ការងារ​ឲ្យ​យើង​ធ្វើ​ទៀត»។
ជំរំ​ខៅអ៊ីដាង ជា​កន្លែង​សម្រាប់​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​រត់​គេច​ពី​ទុក្ខ​ភ័យ ហើយ​ក៏​ទី​សំចត​ក្នុង​ពេល​រង់ចាំ​ទៅ​តាំង​លំនៅ​ថ្មី​នៅ​ប្រទេស​ទី​បី ឬ​ត្រូវ​បញ្ជូន​ទៅ​ជំរំ​ផ្សេងៗ ទៀត ដែល​សម្របសម្រួល​ដោយ UNHCR។ ប្រសិនបើ​គេ​គិត​ចាប់​ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៩២ មាន​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​ប្រមាណ ២៣​ម៉ឺន ៥​ពាន់​នាក់(២៣៥.០០០​នាក់) បាន​ទៅ​តាំង​ទី​លំនៅ​ថ្មី​ក្នុង​ប្រទេស​ទី​៣ ដូច​ជា ​សហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី កាណាដា និង​បារាំង ជាដើម។ ភាគ​ច្រើន​បំផុត​នៃ​អ្នក​ទៅ​តាំង​ទី​លំនៅ​ថ្មី​ក្នុង​ប្រទេស​ទី​៣ ទាំង​នេះ គឺ​សុទ្ធ​តែ​បាន​ឆ្លងកាត់​តាម​ជំរំ​ខៅអ៊ីដាង​នេះ។
លោកស្រី ស្ងួន គីម នៅ​តែ​នឹក​ឃើញ​គុណ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដែល​បង្កើត​ជំរំ​សម្រាប់​ជនភៀសខ្លួន។
លោក និង​មិត្តភ័ក្ដិ​អតីត​ជន​ភៀសខ្លួន​ផ្សេង​ទៀត ពេញ​ចិត្ត​ចំពោះ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ ដែល​រក្សា​ទី​នេះ​ជា​កន្លែង​សិក្សា​អំពី​ប្រវត្តិ​ជនភៀសខ្លួន​ខ្មែរ។ លោក​មិន​ចង់​ឲ្យ​ទីតាំង​នេះ​រលប់​បាត់​ទៅ​តាម​ព្រៃ​ដុះ​នោះ​ទេ៖ «អ៊ីចឹង​ជំរំ​ហ្នឹង​វា​យ៉ាង​ម៉េច យើង​ចង់​ឲ្យ​មាន​ការ​ថែទាំ​ដូច​ជា​ស្ថានីយ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​សម្រាប់​ជនភៀសខ្លួន។ មាន​អ្នក​ខ្លះ​គេ​មក​ពី​ប្រទេស​ក្រៅ គេ​ចំណាយ​លុយ គេ​មក​មើល​កន្លែង​ដែល​គេ​ធ្លាប់​រស់​នៅ។ ថៃ​ក៏​បាន​ចំណេញ​ដែរ ពេល​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​យើង​ទៅ​លេង យើង​ត្រូវ​បង់​សេវា យើង​ត្រូវ​ជួល​ឡាន យើង​ត្រូវ​ទិញ​ម្ហូបអាហារ ហើយ​អនាគត​ទៅ មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​ទេ គឺ​មនុស្ស​ចង់​ចូល​ម៉ឺន​នាក់​នៅ​ជំរំ ត្រូវ​មាន​កូន​គាត់ គាត់​ទៅ​នៅ​ប្រទេស​ក្រៅ មាន​ចៅ ពេល​និយាយ​ត​គ្នា​ទៅ អ៊ីចឹង​ពួក​ទាំង​អស់​នោះ​មក​លេង​កន្លែង​ហ្នឹង ព្រោះ​គេ​ចង់​ឃើញ​ណាស់»។
ជំរំខៅអ៊ីដាង ត្រូវ​បាន​បិទ​ទាំង​ស្រុង​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៣ គឺ​បន្ទាប់​ពី​ក្រុម​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ ១៩៩​នាក់​ចុង​ក្រោយ ចាកចេញ​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ។
ចំណែក​លោកស្រី ស្ងួន គីម គឺ​ថិត​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​ដែល​ចាកចេញ​ក្រោយ​គេ​នោះ។ លោកស្រី​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ហេតុផល​ដែល​លោកស្រី​ចាកចេញ​ទៅ​ក្រោយ​គេ​ពេល​នោះ គឺ​ព្រោះ​មិន​ចង់​វិល​ទៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ៖ «ខ្ញុំ​ក្រាញ​ថា អត់​ទៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ដាច់ខាត។ ថា​បើ​គេ​ដឹក​មក​ប្រទេស​ទី​៣ អាមេរិក​អី​ហ្នឹង គឺ​មក​ហើយ ឬ​ប្រទេស​ណា​ក៏​បាន​ដែរ ឲ្យ​តែ​បាន​ចេញ។ ប៉ុន្តែ​ពេល​ហ្នឹង គេ​សរសេរ​ប៉ាយ​ធំៗ ដាក់​ថា ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​នៅ​ទី​នោះ គេ​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​នឹង​ធ្វើ​មាតុភូមិ​និវត្តន៍​ទៅ​នៅ​ប្រទេស​ខ្លួន​វិញ។ បើ​គេ​ដាក់​អ៊ីចឹង​ហើយ យើង​មិន​ទៅ? ពួក​កាសែត​ចូល​អត់​បាន​ទេ កាល​នោះ»។
ចាប់​តាំង​ពី​ក្រុម​ជន​ភៀសខ្លួន​ចុង​ក្រោយ ១៩៩​នាក់ ចាកចេញ​មក អតីត​ជំរំ​ជនភៀសខ្លួន​ខៅអ៊ីដាង​នេះ ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ព្រៃ​ភ្នំ​ស្ងាត់​ជ្រងំ​ដូច​ដើម​វិញ។ បន្ទាប់​ពី​បាន​បិទ​ទាំង​ស្រុង​អស់​រយៈ​ពេល ១៣​ឆ្នាំ អតីត​ជំរំខៅអ៊ីដាង ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​កន្លែង​បណ្ដុះ​កូន​ឈើ និង​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​អំពី​ប្រវត្តិ​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្ស ៧០ និង៨០។
បច្ចុប្បន្ន មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​អំពី​ប្រវត្តិ​ជន​ភៀសខ្លួន​ខ្មែរ ខៅអ៊ីដាង មាន​តម្កល់​រូបថត​ និង​ឯកសារ​ពាក់ព័ន្ធ​នានា សម្រាប់​អ្នក​ទៅ​ស្វែង​យល់​អំពី​ជនភៀសខ្លួន​ខ្មែរ និង​អតីត​ជំរំ​នេះ។ ទីតាំង​ខ្លះ ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ស្លាក​សញ្ញា​សម្គាល់។ នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ក៏​មាន​បន្សល់​ទុក​ស្លាកស្នាម​ទីតាំង និង​បំណែក​របស់របរ ដែល​ជនភៀសខ្លួន​ខ្មែរ​ធ្លាប់​ប្រើប្រាស់ ដូច​ជា​អាង​ទឹក បំណែក​ពាង​ទឹក គ្រឿង​ចាន​ឆ្នាំង និង​គុម្ព​ផ្កា​ជា​ដើម៕
សុលលី (អ្នកចម្រៀងកូរ៉េ)
ឆ្វេ ជីនរី (최진리) ឈ្មោះការសម្តែង សុលលី គឺជាអ្នកចម្រៀងប្រទេសកូរ៉េ អតីតសមាជិកនៃក្រុមតន្រ្តី F(X) នាងជាអ្នកចំរៀង តួសម្តែង ពិធីករ គំរូ នាងបានធ្វើឱ្យនាងសម្ដែងជាលើកដំបូងដែលជាក្មេងម្នាក់ពីការធ្វើជាតារាសម្ដែង សុលលីជាអ្នកហ្វឹកហាត់ដំបូងចាប់ផ្តើមរបស់ SM Entertainment ឬយុគសម័យត្រួសត្រាយឧស្សាហកម្
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តារាសម្តែងកូរ៉េ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងស្រីកូរ៉េ
Jujutsu Kaisen
Jujutsu Kaisen (呪術廻戦) គឺជាតុក្កតា ឬគំនូរជីវចលរឿងម៉ានហ្គាជប៉ុន សរសេរនិងភាពដោយ ហ្គេហ្គេ អាគុតាមី បានបោះពុម្ពជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងទស្សនាវដ្តី Weekly Shōnen Jump ក្រុមហ៊ុនស៊ូអេស្សា ចាប់តាំងពីខែមីនា ២០១៨ ជាមួយ​នឹង​ជំពូក​របស់​ខ្លួន​ដែល​បាន​ប្រមូល​និង​បោះពុម្ព​ជា ១៩ ភាគ (តាំងកូបុង) គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២២ រឿង​នេះ​បន្ត​ពី​សិស្ស​វិទ្យាល័យ យូជី អ៊ីតាដូរី នៅពេលគាត់ចូលរួមជាមួយអង្គការសម្ងាត់របស់អាបធ្មប់មហាវេទមន្ត (Jujutsu) ដើម្បី​សម្លាប់​បណ្តាសា​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​មួយ​ឈ្មោះថា រ្យ៉ូមេង ស៊ូគូណា ដែលយូជីក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះ រឿងនេះគឺជាវគ្គបន្តរបស់ សាលាបច្ចេកទេសបណ្តាសាទីក្រុងតូក្យូរបស់អាគុតាមី បោះពុម្ភនៅ Jump GIGA របស់ក្រុមហ៊ុនស៊ូអេស្សា ពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៧ ក្រោយមកប្រមូលបានក្នុងបរិមាណតាំងកូបុង ដាក់ចំណងជើងឡើងវិញថាជា Jujutsu Kaisen 0 ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៨
រឿងនេះត្រូវបានផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណសម្រាប់ការចេញផ្សាយជាភាសាអង់គ្លេសនៅអាមេរិកខាងជើងដោយវីហ្សមេឌា (Viz Media) ដែលបានបោះពុម្ពសៀវភៅតុក្កតាតាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៩ ក្រុមហ៊ុនស៊ូអេស្សា
រឿងទូរទស្សន៍តុក្កតាអានីមេដែលមាន ២៤ ភាគ សម្របដោយ MAPPA បានចាក់ផ្សាយនៅលើ MBS​ ចាប់ពីខែតុលា ២០២០ ដល់ខែមីនា ២០២១ រដូវកាលទី ២ គ្រោងនឹងចាក់បញ្ចាំងនៅឆ្នាំ ២០២៣
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តុក្កតាជប៉ុន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ានហ្គា
មិម
សេចក្តីផ្តើម
នៅរោងទងខាងកើតផ្នែកខាងត្បូងនៃប្រាសាទបាយ័ន ឃើញមានរូបទេពអប្សរាមួយអង្គអង្គុយកូតឧបករណ៍តន្ត្រីម្យ៉ាងក្នុងអំបូរទ្រ។ តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវឧបករណ៍នេះបានរកឃើញនៅខេត្តរតនៈគីរី ក្នុងស្រុកអូរជុំ ស្ថិតនៅក្នុងដៃបងប្អូនជនជាតិគ្រឹង និងទំពូន ដែលជាឧបករណ៍ដល់កម្រហើយរកកលផុតរលត់ទៅហើយដែរ បងប្អូនគ្រឹង និងទំពូនបានហៅឧបករណ៍ភ្លេងនេះថា មិម។ ចំពោះជនជាតិខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្នមួយចំនួនមិនបានស្គាល់ ហើយព្រមទាំងមិនដឹងថាមានឧបករណ៍ភ្លេងមួយនេះទេ។ មិមរបកគំហើញ​​ឈ្មោះ​ឧបករណ៍​ភ្លេងនា​សម័យអង្គ​រប្រភព​ឧបករណ៍​ភ្លេងខ្មែរ​មួយចំនួន​នៅ​សម័យ​អង្គរ​បាន​ចាប់កំណើត​ចេញពី​ ខឿនវប្បធម៌​មន​-​ខ្មែរ នា​សម័យមុន​បុរេប្រវត្តិ​សាស្ត្រ ដោយ​មាន​ភស្តុតាង​ជាច្រើន​បង្ហាញ​អំពី​ឥទ្ធិពល និង សារសំខាន់​នៃ​វិស័យ​តូរ្យតន្ត្រី ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​នា​ជំនាន់​ដើម​ស្រប​តាម​ពិធី​ប្រពៃណី​ផ្សេងៗ ដែល​គេ​បាន​ប្រារព្ធ។ ​ទោះបីជា​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​វង់ភ្លេង​ខ្មែរ​នា​សម័យ​ទំនើប​ បច្ចុប្បន្ន​គេ​បាន​រកឃើញ​ថា​ជា​ឥទ្ធិពល​ប្រទេសឥណ្ឌា​ឬ ប្រទេសចិន​ក៏​ដោយ ក៏​ឧបករណ៍​មួយ​ចំនួន​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ដោយ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ដែរ​ ក្នុង​អតីតកាល​ដ៏​យូរលង់​មួយ។​
ការស្រាវជ្រាវ
​អ្នកដើរ​ទស្សនា​តាម​ថែវ​នៃ​ប្រាសាទ​បាយ័ន បាន​ឃើញ​នូវ​ទេពអប្សរ​ជាច្រើន​កំពុង​អង្គុយ​កូត​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ម្យ៉ាង​ស្រដៀង ​នឹង​ទ្រ។ អ្នកណា​ក៏​ឆ្ងល់​ដែរ​ថា តើ​គេ​កូត​យ៉ាងម៉េច​បើ​ទ្រ​នោះ​អត់​មាន​ប្រអប់​សូរ​សោះ ឬ​មួយ​ក៏​សិល្បករ​ភ្លេង​ឆ្លាក់​ឧបករណ៍​នោះ​មិនឲ្យ​ចប់​ចុង​ចប់​ដើម ។
​​ម្យ៉ាងវិញទៀត​គេ​ក៏​មិនដឹង​ដែរ​ថា តើ​ឧបករណ៍​នេះ​មានឈ្មោះ​អ្វី​ដែរ ។ អាថ៌កំបាំង​នេះ​ត្រូវ​បាន​បំភ្លឺ​ដោយ​ការសិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ខាង​ជាតិពន្ធុ​វិទ្យា និង​បដិមា​កម្ម​បុរាណ​ខ្មែរ ។
​ឧបករណ៍​នេះ​កំពុង​ពេញនិយម​នៅ​ខេត្ត​រតនគីរី ស្រុក​អូរ​ជុំ​ដោយ​បងប្អូន​ខ្មែរ​ជនជាតិ​ទំពួន និង​គ្រឹង កំពុង​រក្សា​រហូតមក​ទល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ។ ជនជាតិ​ខ្មែរ​លើ​បាន​ហៅ​ឧបករណ៍​នេះ​ថា ’​មិម​” ចំពោះ​ខ្មែរ​កណ្តាល​មិនដែល ឮ​ហើយ​ក៏​មិន​ដែល​ដឹង​ថា​មាន​ឧបករណ៍​នោះ​ផង។
មិម ឬ​ម៉ឹម​មាន​ខ្យល់ និង​ន័យ​ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ។ សូមជម្រាបថា ជនជាតិ​ខ្មែរ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ នៅ​រក្សា​សំនៀង មិម ដូច​បងប្អូន​កុល​សម្ព័ន្ធ ហើយ​ពាក្យ​នេះ​គឺ​ពាក្យ​មន​-​ខ្មែរ សុទ្ធសាធ ។ ដោយហេតុថាវាលេងនៅចន្លោះធ្មេញលើក្រោមដូចបៅដោះម្ដាយ ពាក្យ​បៅ​នេះ​ខ្មែរ​តែង​និយាយ​ទំយើ​កូនចៅ​ថា ម៉ឹម​រហូត​ដល់មិ​មក៏​មាន ដូច្នោះ​ហើយ​បានជា​គេ​ហៅ​ឧបករណ៍​នេះ​ថា​ម៉ឹម ។
ការលេង
ការ​ដែល​គ្មាន​ប្រអប់​សូរ​នោះ គឺ​លោក​ជំនួស​ដោយ​ប្រើ​ក្រអូមមាត់​មាន​លក្ខណៈ​អាច​បន្លឺ​សូរ​តាម​បំណង​នៃ​ អ្នក​កូត ។ តន្ត្រីករ​មិមបាន​យក​ខ្សែ​អំ​បោះទៅ​ចង​នៅ​ចុង​ក្រោម​ជិត​កន្លែង​កូត រួច​បន្លាយ​មក​ដាក់​ក្នុង​មាត់ ។ ដើម្បី​ស្ថិតនៅក្នុង​មាត់​បាន គឺ​គេ​យក​ស្រកាពង្រូល​មក​ចោះ​រន្ធ រួច​ស៊ក​ខ្សែ​អំបោះ​ក្នុង​រន្ធ​នោះ​ដោយ​បង្ខាំង​នឹង​កន្លាស់​ឬ​ស្សី តូច​មួយ​ហើយ​ដាក់​ចន្លោះ​ធ្មេញ​លើ​ក្រោម​ប្រៀប​ដូច​ទារក​បៀម ឬ​បៅដោះ​ម្តាយ ។
​ជនជាតិ​ខ្មែរ​លើ​លេង​មិម​រួមជាមួយ​នឹង​ឧបករ​ណ៍ត​ន្រី្ត​ចំនួន ២-៣ បែប​ប្លែកៗ​ទៀត​នៅ​ក្រោម​ដំបូល​ផ្ទះ​ប្រក់​ស្លឹក​ខាន់​ម៉ា ឬ​លេង​ទោល​តែឯង​នៅក្នុង​ខ្ទម​សង់​កណ្តាល​ស្រែចម្ការ​ជិត​ជ្រោះ​ជ្រលង​ដងអូរ កណ្តាល​ព្រៃ​ភ្នំ អម​ដោយ​ធម្មជាតិ​ខៀវស្រងាត់ និង​ជំនោរ​ខ្យល់​ត្រជាក់​កែ​អផ្សុក​នៅពេល​សម្រាក​ពី​ការងារ។ ​ខុសប្លែក​ពី សម័យអង្គរ​ឧបករណ៍​មិមអាច​មានតួនា​ទីលេ​ង​កំដ​រការ​រាំ​របស់​នាង​ទេពអប្សរ​ ជាមួយ ឧបករណ៍​ពិណ ដែល​បាន​និរាស​លាចាក​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​ក្នុងពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ហើយ ៕
ឯកសារយោង
Cambodia Express News ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឿងភ្លេងខ្មែរ
ឃុំជាលា
( Chea Lea Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាធាយ ខេត្តកំពង់ចាម មាន ៥ភូមិ ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=ប្រជាជន= =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្តិ៍
=ផ្សារ= =តំបន់ទេសចរណ៍=
សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ
ការបង្កើត
សសន្និសីទបង្កើតសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ បាន​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​នៅ​កំពង់​សោម​លើ ​ខេត្ត​កំពត ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៧ – ​ថ្ងៃ​ទី​១៩ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៥០។ ប្រតិភូ​ប្រមាណ ២០០​នាក់ បាន​ជួយ​ដល់​អង្គ​សន្និបាត ក្នុង​នោះ ១០៥​អង្គ ជាព្រះសង្ឃ ។ អ៊ុង សៅ ឧត្តមសេនីយវៀតមិញ ជួយសន្និសីទ។ នៅឯកន្លែងសន្និសីទ ទង់ជាតិខ្មែរ វៀតណាម និងឡាវ ត្រូវបានតាំងបង្ហាញ។
សន្និសីទបានជ្រើសរើសគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិមជ្ឈិមជាតិ ដែលដឹកនាំដោយ សឺង ង៉ុកមិញ ។ សមាជិកគណៈកម្មាធិការផ្សេងទៀតមាន ចាន់ សាម៉ៃ (រង) សៀវ ហេង (លេខា) ចាន់ តារា (មេបញ្ជាការយោធា) មាស វង្ស (មេបញ្ជាការយោធា) មាស វណ្ណៈ (មេបញ្ជាការយោធា) ចូវ យិន (មេបញ្ជាការយោធា) ញ៉ែម ស៊ុន (មេបញ្ជាការយោធា)។, សុខ សាផៃ (មេទ័ព), ងិន ហោ (មេទ័ព), កែវ មុនី, ណៃ សារ៉ាន់ តំណាងភ្នំពេញ (អាចជាកែវ មាស) និងតំណាងខ្មែរអាណិកជនពីរនាក់។ អ្នក​ក្រោយ​គេ​ត្រូវ​គេ​ជឿ​ថា​ជា​តំណាង ​ខ្មែរ​ក្រោម លោក មាស វង្ស និង​លោក មាស វណ្ណៈ។ គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា​មាន​សមាជិក​គណៈកម្មាធិការ​ចំនួន​ប្រាំ​នាក់​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន ។
រដ្ឋាភិបាលប្រឆាំង
សន្និសិទស្ថាបនិកនៃសហគមន៍ខ្មែរឥស្សរៈ បានសម្រេចបើកដំណើរការបដិវត្តន៍គំរូរដ្ឋាភិបាល គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមរំដោះប្រជាជន(PLCC) ដឹកនាំដោយ សឺង ង៉ុកមិញ ។ ជួយលោកគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមរំដោះប្រជាជន មានអនុប្រធានបីនាក់; ចាន់ សាម៉ៃ, សៀវហេង (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមរំដោះប្រជាជន) និង ទូ សាមុត (កម្មាភិបាល ICP ទាំងបី)។ សឺន ភូករតនា បានក្លាយជាលេខាធិការរដ្ឋបាលនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមរំដោះប្រជាជន ។ ណុន សួន គឺជាសមាជិកទីប្រាំមួយ នៃថ្នាក់ដឹកនាំគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមរំដោះប្រជាជន។
ថ្ងៃទី ១៩ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥០ សឺង ង៉ុកមិញ បានប្រកាសកម្ពុជាឯករាជ្យ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកបានអះអាងថា កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ បានគ្រប់គ្រងមួយភាគបីនៃប្រទេស។
នៅឆ្នាំ១៩៥២ សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ បានដាក់បញ្ចូលក្រុមឥស្សរៈជាគូប្រជែងនៃ គណៈកម្មាធិការរំដោះជាតិខ្មែរ ដែលដឹកនាំដោយលោក លាវ កែវមុនី និងមានមូលដ្ឋាននៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេស ទោះបីជាធាតុប្រឆាំងកុម្មុយនិស្តមួយចំនួននៃគណៈកម្មាធិការរំដោះជាតិខ្មែ បានបន្តប្រតិបត្តិការដោយឯករាជ្យក៏ដោយ។ សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ បន្ទាប់មកបានបង្កើត 'រដ្ឋាភិបាលតស៊ូខ្មែរ' ដោយមានសមាសភាពដូចខាងក្រោមៈ
ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ
នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥០ សាលាយោធាសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានកម្មាភិបាលសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ប្រដាប់អាវុធប្រហែលមួយរយនាក់ជាក្រុមដំបូងរបស់ខ្លួន។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥០ កងកម្លាំងសហភាពបារាំងបានបង្កើនយុទ្ធនាការរបស់ពួកគេប្រឆាំងនឹងសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ។ នៅពេលនោះ កងទ័ពឧទ្ទាមសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ មានការគាំទ្រពីកងទ័ពវៀតណាម វៀតមិញ ប្រមាណ ៣០០០នាក់។
នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥៣ កងកម្លាំងសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ និងវៀតមិញ បានវាយឆ្មក់ និងសម្លាប់អភិបាលខេត្តព្រៃវែង ។ សកម្មភាពនេះបង្កើតបានជាជ័យជំនះនៃការឃោសនាដ៏ធំមួយសម្រាប់សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ដែលការអំពាវនាវជ្រើសរើសបុគ្គលិកត្រូវបានកាត់បន្ថយដោយការសន្យារបស់សម្ដេចសីហនុ ក្នុងការសម្រេចបានឯករាជ្យពីប្រទេសបារាំង។
សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ
សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ បានបញ្ជូនប្រតិភូពីររូបគឺ កែវ មុនី និង ម៉ី ផូ ទៅសន្និសីទឆ្នាំ១៩៥៤ ស្តីពីដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនៅឥណ្ឌូចិន។ អ្នកទាំងពីរបានអមដំណើរគណៈប្រតិភូវៀតមិញ ដែលបានមកដល់ទីក្រុងហ្សឺណែវកាលពីថ្ងៃទី ៨ ឧសភា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ត្រូវបានអញ្ជើញជាផ្លូវការឱ្យចូលរួមក្នុងសន្និសីទនេះ។ ក្នុងសុន្ទរកថាដំបូងរបស់គណៈប្រតិភូវៀតមិញបានជំរុញថា រដ្ឋាភិបាលតស៊ូរបស់ខ្មែរដែលដឹកនាំដោយសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ គួរតែត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សា ដោយឈរជើងស្មើភាពជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ ការ​អង្វរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គាំទ្រ​ដោយ​គណៈប្រតិភូ​នៃ ​សហភាព​សូវៀត និង ​ចិន វីយ៉ាឆេស្លាវ ម៉ូឡូតូវ និង ជូ អេនឡាយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក ជូ អេនឡាយ ត្រូវបានបញ្ចុះបញ្ចូលដោយមហាអំណាចលោកខាងលិចឱ្យដកការគាំទ្ររបស់គាត់សម្រាប់ការចូលរួមសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ នៅក្នុងសន្និសីទ។
លទ្ធផលនៃសន្និសីទរួមមានបទឈប់បាញ់ដែលរួមមាន សមាគមខ្មែរឥស្សរៈឯករាជ្យភាពរបស់កម្ពុជាក្រោមសីហនុ និងការដកកងកម្លាំងវៀតមិញចេញពីកម្ពុជា។ សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ឈប់ដំណើរការ។ ក្រោយ​មក ពួក​កុម្មុយនិស្ត​កម្ពុជា​នឹង​ប្រកែក​ថា វៀតមិញ​បាន​ក្បត់សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ក្នុង​សន្និសីទ។
លទ្ធផលនៃកិច្ចពិភាក្សានៅទីក្រុងហ្សឺណែវបានផ្តល់ថា អតីតទ័ពព្រៃសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ នឹងត្រូវបានការពារដោយគណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យ និងត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិក្នុងអំឡុងពេលយុទ្ធនាការបោះឆ្នោត ប៉ុន្តែតាមពិតការធានាបែបនេះមិនត្រូវបានផ្តល់ឱ្យទេ។ ជាមួយនឹងផ្ទៃខាងក្រោយនេះ កម្មាភិបាលសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ មួយពាន់នាក់បានចាកចេញទៅប្រទេសវៀតណាម រួមជាមួយនឹងកងកម្លាំងវៀតមិញដែលកំពុងចាកចេញ នៅលើនាវា ប៉ូឡូញ ដែលផ្តល់ដោយ ICSC នៅ ទន្លេមេគង្គ ។
សមាជិកភាព
ប្រភព​វៀតណាម​បាន​អះអាង​ថា សមាជិកភាពសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ បាន​ឡើង​ដល់ ១៥ ម៉ឺន​នាក់​មុន​ដំណាច់​ឆ្នាំ ១៩៥០។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប៉ាន់ប្រមាណដែលមានលក្ខណៈអភិរក្សជាងនេះ គឺថាសមាជិកភាពសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ មិនដែលលើសពី ២០ ០០០ នាក់ឡើយ។
សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ និងព្រះពុទ្ធសាសនា
ដោយយល់ឃើញថា មេដឹកនាំសំខាន់ៗពីររូបនៃសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ គឺ សឺង ង៉ុកមិញ និង ទូ សាមុត ជាអតីតព្រះសង្ឃសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ អាចមានឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់ក្នុងចំណោមមជ្ឈដ្ឋានសាសនាព្រះពុទ្ធ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥១ សមាគមខ្មែរឥស្សរៈ បានរៀបចំសន្និសីទព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ដឹកនាំដោយ សឺង ង៉ុកមិញ។
នៅឆ្នាំ១៩៥២ សឺង ង៉ុកមិញ, ព្រំ សាមិត (ព្រះសង្ឃដែលបានចូលរួមជាមួយសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ និងក្លាយជានិពន្ធនាយកនៃការបោះពុម្ពផ្សាយ ឥស្សរៈ) ច័ន្ទតារា និងព្រះសង្ឃប្រាំអង្គបានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅតំបន់ ខ្មែរក្រោម ។ ក្នុងដំណើរទស្សនៈកិច្ចនេះ ពួកគាត់បានសង្កត់ធ្ងន់លើតួនាទីរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងការតស៊ូរំដោះជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ សឺង ង៉ុកមិញ បានបញ្ចុះបញ្ចូលអាចារ្យនៃវត្តចំនួនបីក្នុងខេត្តកំពត ថាពួកគេកាន់ទីប្រឹក្សាអ្នករត់ចោលជួរពីសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ឱ្យត្រឡប់ទៅឋានន្តរស័ក្តិសមាគមខ្មែរឥស្សរៈវិញ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមឧទ្ទាមនៅកម្ពុជា
សឺង ង៉ុកមិញ
សឺន ង៉ុកមិញ ( កើតនៅឆ្នាំ១៩២០ - ២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧២) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជាអាចារ្យមាន គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរកុម្មុយនិស្ត និងជាអ្នកនយោបាយ ដែលមានស្នាដៃគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដំបូងគេបង្អស់គឺនៅឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលគាត់ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រមុខនៃរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តបណ្តោះអាសន្ននៃសមាគមខ្មែរឥស្សរៈ ដែលរៀបចំនៅហុងដិន ។ ក្នុង​ចំណោម​មិត្តភ័ក្តិ​វៀតណាម​របស់​លោក លោកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផាំ វ៉ាន់ហួ ។
ជីវប្រវត្តិ
សឺង ង៉ុកមិញ កើតនៅឆ្នាំ១៩២០ នៅខេត្តព្រះត្រតាំង ( ដែនដីកម្ពុជាក្រោមបច្ចុប្បន្ន) ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ចំពោះឪពុកជនជាតិខ្មែរ និងម្តាយជាជនជាតិវៀតណាម។ លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​គ្រូ​អធិប្បាយ​ពុទ្ធសាសនា (អាចារ្យ ) ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន លោកត្រូវបានជ្រើសរើសដោយពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ( វៀតមិញ ) ឱ្យធ្វើជាប្រធានគណៈកម្មាធិការរំដោះប្រជាជនកម្ពុជា (CPLC) ដែលទើបបង្កើតថ្មីនៅខេត្តបាត់ដំបង ។ លោក កើតនៅស្រុកខ្មែរមួយ នៃវៀតណាមភាគខាងត្បូង ដែលមានដើមកំណើតខ្មែរ-វៀតណាម ដែលមានន័យថា លោកគឺជាអ្នកនៅជិតបំផុតដែលយួនមានបដិវត្តន៍ខ្មែរពិតប្រាកដ។ ឈ្មោះរបស់ក្លែងក្លាយ មានបំណងចង់យកប្រជាប្រិយភាពរបស់គូប្រជែងដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញរបស់ព្រះសីហនុគឺ សឺង ង៉ុកថាញ់ បន្ទាប់មកនៅតែកំពុងនិរទេសខ្លួននៅប្រទេសបារាំង។
លោកមិញ នៅតែជាឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ក្នុងបក្ស ទោះបីជាភាគច្រើនប្រតិបត្តិការពីរដ្ឋធានីហាណូយ ក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងជើងក៏ដោយ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧២ នៅពេលដែលមានការស្នើសុំរបស់ អៀង សារី គាត់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យនៅ រដ្ឋធានីប៉េកាំង ដើម្បីព្យាបាលលើសឈាម។ លោកមិញ បានស្លាប់នៅទីក្រុងប៉េកាំងនៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ។ ការស្លាប់របស់លោកបានកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរបស់ពួកកុម្មុយនិស្តដែលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលពីរដ្ឋធានីហាណូយមកលើរបបខ្មែរក្រហម ស្របគ្នានឹងការបង្កើនអំណាចនៃ 'មជ្ឈមណ្ឌល' របស់គណបក្សរឹងរូសដែលដឹកនាំដោយ ប៉ុល ពត ។
ឃុំត្បែង(ស្រុកកំពង់ស្វាយ)
East	ឃុំ ត្រពាំងបឫស្សី ស្រុកកំពង់ស្វាយ West	ឃុំ សាន់គរ ស្រុកកំពង់ស្វាយ South	ឃុំ កំពង់គោ ស្រុកកំពង់ស្វាយ North	ឃុំ នីពេជ ស្រុកកំពង់ស្វាយ List of village Code	Khmer	English	Reference	Note 1	06020801	ត្រាច	Trach	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 2	06020802	តារាម	Ta Ream	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 3	06020803	ឫស្សីជះ	Ruessei Cheah	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 4	06020804	ពោធិ៍	Pou	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 5	06020805	ព្រៃប្រស់	Prey Pras	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 6	06020806	បឹងអណ្ដែង	Boeng Andaeng	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 7	06020807	តាអាំ	Ta Am	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 8	06020808	ត្បែង ក	Tbaeng Ka	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 9	06020809	ត្បែង ខ	Tbaeng Kha	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 10	06020810	បាគង់	Bakong	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 11	06020811	ត្រាំខ្លា	Tram Khla	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 12	06020812	ស្រង៉ែ	Srangae	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 13	06020813	អូរអំបែង	Ou Ambaeng	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 14	06020814	ភ្លង	Phlong	លេខប្រកាស ៤៩៣ ប្រ.ក 15	06020815	ឈើទាល	Chheu Teal
ព្រំប្រទល់នៃ
ត្បែង(ស្រុកកំពង់ស្វាយ)
ក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ
ក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ គឺជាស្ថាប័នមួយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទទួលខុសត្រូវលើភាសាខ្មែរ។ ក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះរាជក្រឹត្យលេខ នស/រកត/០៦១១/៦០០ ចុះថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១១ ស្ដីពីការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ។
ណែម ប្រុសគុជ
ជីវប្រវត្តិ ❤ ខ្ញុំបាទឈ្មោះ ភេទប្រុស សញ្ជាតិខ្មែរ ប្រជាជន កម្ពុជា ❤ កើតនៅ ថ្ងៃ ទី ខែ ឆ្នាំ​ ❤ ទីកន្លែងកំណើតភូមិ ឃុំ  ស្រុក  ខេត្ត
ម៉ម ប៉ុណ្ណារ៉ាយ
=បទដែលលោកនិពន្ធ=
ឃុំជើងព្រៃ
( Cheung Prey Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាធាយ ខេត្តកំពង់ចាម មាន ០៦ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=ប្រជាជន= =អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្តិ៍
=ផ្សារ= =តំបន់ទេសចរណ៍=
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន
ប៉ាឡេស្ទីន (ភាសាអារ៉ាប់៖ فلسطين), មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន គឺជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ រដ្ឋនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការដោយអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (PLO) និងមានទឹកដីទាមទារនៅវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយកាសា។ បរិពន្ធភូមិចំនួន ១៦៥ នៅតំបន់វ៉េសប៊ែង ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន (PNA) ខណៈដែលតំបន់កាសាកំពុងស្ថិតនៅក្រោមក្រុមហាម៉ាស។ បើទោះបីជាប៉ាឡេស្ទីនបានអះអាងក្រុងយេរូសាឡឹមថាជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួនពិតក៏មែនក្តីប៉ុន្តែទីក្រុងនេះសព្វថ្ងៃគឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ ការទាមទារអះអាងរបស់ភាគីទាំងពីរចំពោះទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិនោះទេ។ ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន​ដែល​រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន​កំពុងទាមទារ​គឺត្រូវ​បាន​អ៊ីស្រាអែល​កាន់កាប់​តាំង​ពី​បញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃនៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦៧ មកម្លេះ។ ប៉ាឡេស្ទីនសព្វថ្ងៃមានប្រជាជនចំនួន ៥,០៥១,៩៥៣ នាក់បើគិតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២០ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទី ១២១ នៅលើពិភពលោក។
នៅក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តផែនការបែងចែកទឹកដីម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនដោយផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យបង្កើតរដ្ឋអារ៉ាប់និងជ្វីហ្វឯករាជ្យពីរនិងទឹកដីអន្តរជាតិមួយនៅក្រុងយេរូសាឡឹម។ ផែនការបែងចែកទឹកដីនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយជនជាតិយូដា (ជ្វីហ្វ) ប៉ុន្តែត្រូវបានបដិសេធដោយពួកអារ៉ាប់។ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការអនុម័តសេចក្តីសម្រេចចប់ដោយមហាសន្និបាត អសប សង្រ្គាមស៊ីវិលមួយក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយផែនការនេះក៏ត្រូវបានដកលែងអនុវត្តវិញ។ រយៈពេលមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីបានបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨  កងទ័ពរួមអារ៉ាប់ជិតខាងបានសម្រុកចូលឈ្លានពានអតីតម៉ាន់ដាតរបស់អង់គ្លេស និងបានប្រឈមប្រយុទ្ធគ្នាជាមួយនឹងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល។  ក្រោយមក រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួមត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់នៅថ្ងៃទី២២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៨ ដើម្បីគ្រប់គ្រងតំបន់បរិពន្ធភូមិកាសា។ រដ្ឋាភិបាលនោះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសមាជិកសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ទាំងអស់ លើកលែងតែត្រង់ហ្សកដានី។ ទោះបីជាយុត្តាធិការរបស់វាត្រូវបានប្រកាសថាគ្របដណ្តប់លើម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូលមែន ប៉ុន្តែតាមការពិតយុត្តាធិការរបស់វាត្រូវបានកំណត់តែចំពោះតំបន់ដែនជ្រោយកាសាប៉ុណ្ណោះ។ អ៊ីស្រាអែលក្រោយមកបានដណ្តើមកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយកាសា និងឧបទ្វីបស៊ីណៃពីប្រទេសអេហ្ស៊ីប តំបន់វ៉េសប៊ែង (រួមទាំងក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើត) ពីហ្សកដានី និងកំពូលហ្កូឡានពីប្រទេសស៊ីរីនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៧ នៃអំឡុងសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ។
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ នៅទីក្រុងអាល់ហ្សែរ លោកយ៉ាសែរ អារ៉ាហ្វាត់ ប្រធានអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (PLO) បានប្រកាសពីការបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើង។ មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនក៏បានបង្កើតឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រង (ក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា) តំបន់ A និង B នៅវ៉េសប៊ែងដែលរួមមាន"កោះ"ចំនួន ១៦៥ និងដែនជ្រោយកាសាទាំងមូល។ បន្ទាប់ពីក្រុមហាម៉ាសបានក្លាយជាគណបក្សឈានមុខគេនៅក្នុងសភា PNA នៅក្នុងការបោះឆ្នោតថ្មីៗបំផុត (២០១៦) ជម្លោះថ្មីមួយក៏បានផ្ទុះឡើងរវាងខ្លួននិងគណបក្សហ្វាតា ដែលជាហេតុនាំឱ្យកាសាត្រូវធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាសនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ (ពោលគឺពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីការផ្តាច់ខ្លួនចេញរបស់អ៊ីស្រាអែល)។
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៣៨ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ មក វាមានស្ថានភាពជារដ្ឋអ្នកសង្កេតការណ៍ក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ប៉ាឡេស្ទីនជាសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ហ្សេ ៧៧ គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ ក៏ដូចជាអង្គការយូណេស្កូ សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីពាណិជ្ជកម្ម និងការអភិវឌ្ឍន៍ និងតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ។ល។
និរុត្តិសាស្ត្រ
ទឹកដីនៃតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន និងវិសាលភាពភូមិសាស្រ្តរបស់វាមានភាពខុសៗប្លែកពីគ្នាទៅតាមសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានគួបផ្សំឡើងពីរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន តំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយកាសា។ ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" ឬពាក្យទាក់ទងនឹងតំបន់នៅជ្រុងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ ក្បែរប្រទេសស៊ីរី បានកើតឡើងតាំងពីសម័យក្រិកបុរាណមកម្លេះដោយមានលោកអេរ៉ូដូតឺសដែលជាអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេនៅសតវត្សទីប្រាំមុន គ.ស ជាអ្នកសម្គាល់បញ្ជាក់។ លោកបានសរសេរនៅក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់លោកថា "ស្រុកមួយនៃប្រទេសស៊ីរីហៅថា ប៉ាឡេស្ទីន (Palaistine)" ដែលជនជាតិព្យូនិកបានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយនិងរួមទាំងប្រជាជននៅតាមដែនសមុទ្រផ្សេងៗទៀត។ ពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" (ជាភាសាឡាតាំងថា Palæstina) ត្រូវគេគិតថាជាពាក្យបង្កើតដោយជនជាតិក្រិកបុរាណសម្រាប់សម្តៅលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយពួកភីលីស្ទីន ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីមួយប៉ុណ្ណោះ។
បច្ចេកសព្ទសាស្ត្រ
អត្ថបទនេះបានប្រើពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" ឆ្លាស់គ្នាអាស្រ័យទៅលើបរិបទ។ ជាពិសេស ពាក្យថា "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" គឺសម្តៅទាំងស្រុងទៅលើទឹកដីភូមិសាស្ត្ររបស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧។ រាល់ករណីទាំងអស់ គ្រប់ឯកសារសម្អាងទាក់ទងនឹងទឹកដីគឺចង់សម្តៅទៅលើដីដែលទាមទារដោយរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
នៅឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិ (អសប) បានអនុម័តផែនការបែងចែកសម្រាប់ដំណោះស្រាយរដ្ឋចំនួនពីរនៅលើទឹកដីម៉ាន់ដាត។ ផែនការនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយមេដឹកនាំជនជាតិជ្វីហ្វ ប៉ុន្តែត្រូវបានបដិសេធដោយមេដឹកនាំអារ៉ាប់ ហើយចំណែកចក្រភពអង់គ្លេសវិញក៏បានបដិសេដមិនអនុវត្តផែនការនេះដែរ។ នៅមុនថ្ងៃនៃការដកខ្លួនចុងក្រោយរបស់អង់គ្លេស ទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វសម្រាប់អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលតាមផែនការដែលបានស្នើឡើងរបស់ អសប។ គណៈកម្មាធិការកំពូលអារ៉ាប់មិនបានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋរបស់ខ្លួននោះទេតែផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបរួមជាមួយត្រង់ហ្សកដានី និងសមាជិកដទៃទៀតនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់នាពេលនោះ បានចាប់ផ្តើមធ្វើសកម្មភាពយោធាដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យផ្ទុះសង្រ្គាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨។ ក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមយកទឹកដីបន្ថែមដែល អសប ធ្លាប់បានកំណត់ជាផ្នែកនៃរដ្ឋអារ៉ាប់។ អេហ្ស៊ីបដំបូងបានគាំទ្រការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួម ប៉ុន្តែបានបោះបង់គំនិតនេះចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ត្រង់ហ្សកដានីមិនដែលទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលនេះទេ ហើយថែមទាំងបានសម្រេចចិត្តកាត់បញ្ចូលតំបន់វ៉េសប៊ែងជាទឹកដីរបស់ខ្លួនទៀតដើម្បីបង្កើតរដ្ឋហ្សកដានី។ ការកាត់បញ្ចូលទឹកដីនេះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅឆ្នាំ១៩៥០ ប៉ុន្តែត្រូវបានច្រានចោលដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។ សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលជាពេលអ៊ីស្រាអែលប្រយុទ្ធតបទល់ជាមួយអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី និងស៊ីរី បានបញ្ចប់ដោយអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដូចជាតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយកាសា។
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ នៅពេលដែលហ្សកដានីចូលគ្រប់គ្រងតំបន់វ៉េសប៊ែងម្តងទៀត អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (PLO) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះដោយមានគោលដៅប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ ធម្មនុញ្ញជាតិប៉ាឡេស្ទីននៃ PLO បានកំណត់ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីនជាទឹកដីទាំងមូលដែលបន្សល់ពីម៉ាន់ដាតរបស់អង់គ្លេសដែលក្នុងនោះក៏មានទាំងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃបានបញ្ចប់ PLO បានផ្លាស់ទៅជ្រកនៅប្រទេសហ្សកដានី ប៉ុន្តែក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅប្រទេសលីបង់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។
កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ បានកំណត់ PLO ថាជា "តំណាងស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ហើយបានបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា "ពួកគេមានសិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយជាបន្ទាន់"។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤ PLO ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាពលើការដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងប្រធានបទប៉ាឡេស្ទីនដោយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិផ្តល់ឋានៈសង្កេតការណ៍របស់ពួកគេជា "អង្គភាពមិនមែនរដ្ឋ" នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។ បន្ទាប់ពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាសនេះ ហើយបានសម្រេចចិត្តប្រើឈ្មោះ "ប៉ាឡេស្ទីន" ជំនួសឱ្យ "អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន" នៅក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ទោះបីជាមានការសម្រេចនេះក៏ដោយ PLO មិនដែលបានចូលរួមនៅអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើយ។
នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ អេហ្ស៊ីបបានសម្រេចចុះហត្ថលេខាបញ្ចប់ការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួនលើតំបន់ដែនជ្រោយកាសា។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ ហ្សកដានីបានលះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួននៅវ៉េសប៊ែងទៅឱ្យ PLO។ នៅអំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ សភានីតិបញ្ញត្តិនិរទេសរបស់ PLO បានប្រកាសបង្កើត"រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន"ឡើង។ នៅខែបន្ទាប់ រដ្ឋនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗដោយរដ្ឋដទៃជាច្រើន រួមទាំងអេហ្ស៊ីប និងហ្សកដានីផង។ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីន គេបានចែងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើ "ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន" ដោយមិនមានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះទេ។ ដោយហេតុនេះ ទើបប្រទេសមួយចំនួនដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនបានសម្តៅកិច្ចទទួលស្គាល់របស់ពួកគេទៅលើ "ព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧" ដូច្នេះប្រទេសទាំងអស់នោះបានទទួលស្គាល់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រឹមតែជាទឹកដីក្រោមការកាន់កាប់ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែលនោះទេ។ ការដាក់ពាក្យសុំចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដែលដាក់ជូនដោយរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថាវាបានផ្អែកខ្លួនលើ "ព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧"។ នៅអំឡុងពេលចរចាក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ PLO បានប្រកាសទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បានទទួលស្គាល់ PLO ថាជាអ្នកតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនវិញដែរ។ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៨៨ បានរួមបញ្ចូលនូវការអំពាវនាវរបស់ PNC សម្រាប់ការចរចាបែបពហុភាគីលើមូលដ្ឋាននៃដំណោះស្រាយលេខ ២៤២ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដែលក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថា "កិច្ចព្រមព្រៀងប្រវត្តិសាស្ត្រ" ដោយវាបង្ហាញពីការទទួលយកដំណោះស្រាយរដ្ឋចំនួនពីរ ហើយលែងចោទសួរពីភាពស្របច្បាប់នៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។
នៅឆ្នាំ១៩៩៣ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានទទួលស្គាល់ក្រុមចរចារបស់ PLO ថាជា "តំណាងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ជាថ្នូរនឹង PLO ទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងការរក្សាសន្តិភាព ការទទួលយកដំណោះស្រាយរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២ និង ៣៣៨ និងការឈុំប្រកាន់"អំពើហឹង្សា និងអំពើភេរវកម្ម"លើអ៊ីស្រាអែល។ ជាលទ្ធផល នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ PLO បានបង្កើតរដ្ឋបាលដែនដីមួយហៅអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន (ហៅកាត់ថា PNA ឬ PA) ដោយវាមានមុខងារអនុវត្តកិច្ចការមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងដែនជ្រោយកាសា។ នៅឆ្នាំ២០០៧ ក្រុមហាម៉ាសបានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយកាសា ហើយទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយបន្សល់ទុកគណបក្សហ្វាតារបស់លោកអាបាស់ឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់វ៉េសប៊ែង ខណៈក្រុមហាម៉ាសនៅគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយកាសា។ នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមភាគីនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៃដំណើរផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែការប្រកាសអនុវត្តជាផ្លូវការនៃសន្ធិសញ្ញានេះត្រូវផ្អាក រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលរួបរួមមួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។
ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូកន្លងមក អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ PLO បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលមានទម្រង់ជាការគ្រប់គ្រងដោយអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន។ អាជ្ញាធរនេះត្រូវបានផ្តល់ការគ្រប់គ្រងជាលក្ខណៈស៊ីវិលនៅក្នុងតំបន់ B និងទាំងការគ្រប់គ្រងស៊ីវិល និងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ A ប៉ុន្តែពួកគេមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនឹងតំបន់ C នោះទេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តផែនការផ្តាច់ខ្លួនជាឯកតោភាគីរបស់អ៊ីស្រាអែល អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើតំបន់ដែនជ្រោយកាសា លើកលែងតែនៅតាមព្រំដែន ដែនអាកាស និងដែនទឹករបស់វា។ បន្ទាប់ពីជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ាឡេស្ទីនបានកន្លងផុតទៅនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមហាម៉ាសបានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយកាសាដោយទុកឱ្យហ្វាតារក្សាការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ មក តំបន់ដែនជ្រោយកាសាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហាម៉ាស និងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយហ្វាតា។
ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៣៨ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ ប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថានភាពជារដ្ឋអ្នកសង្កេតការណ៍-មិនមែនជាសមាជិកនៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។