cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប្រាសាទព្រះវិហារ
ព្រឹត្តិការណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ
ចំពោះប្រាសាទព្រះវិហារមានផែនទីមួយមានចំណងជើងថា គណៈកម្មការកំណត់ព្រំដែនរវាងឥណ្ឌូចិននឹងសៀម (Commission de délimitation entre I´Indochine et le Siam) ត្រូវបានបោះពុម្ពនៅទីក្រុងប៉ារីស និងត្រូវបានប្រគល់ជូនឱ្យរដ្ឋាភិបាលសៀម និងផ្តល់ជូនរាល់សមាជិកមកពីប្រទេសសៀម ដែលស្ថិតនៅក្នុងគណៈកម្មការចម្រុះខាងកំណត់ព្រំដែននៅឆ្នាំ១៩០៨។ នៅក្នុងផែនទីនេះ ខ្សែព្រំដែនកាត់តាមខាងជើងប្រាសាទមានចម្ងាយប្រហែល៥០០ម៉ែត្រ។ ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងច្បាស់ ហើយបន្ទាប់មកសៀមមិនដែលលើកយករឿងប្រាសាទព្រះវិហារមកចោទជាបញ្ហាម្តងណាឡើយ។ នៅឆ្នាំ១៩២៥ និងឆ្នាំ១៩២៦បារាំងនឹងសៀមបានរៀបចំដែនដី ហើយនៅពេលនោះក៏ពុំមានបញ្ហាចោទអំពីជួរភ្នំដងរែកឡើយ។ ជារឿងអកុសលណាស់ដែលជៀង៣០ឆ្នាំ ក្រោយពីសៀមបានដកថយជាលើកចុងក្រោយនោះ ប្រាសាទព្រះវិហារព្រមទាំងទឹកដីភាគខាងជើង និងពាយ័ត្យរបស់យើង មានបញ្ហាជាមួយសៀមម្តងទៀត។ អនុសញ្ញាបារាំងសៀម នៅថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា នៅទីក្រុងតូក្យូ តាមអន្តរាគមន៍នៃប្រទេសជប៉ុន ដែលបានតម្រូវឱ្យមានយុទ្ធសន្តិភាព ដើម្បីបញ្ឈប់ការប្រទូស្តរាយ ដែលប្រទេសសៀមបានប្រព្រឹត្តប្រឆាំងនឹងកម្ពុជា ពោលគឺប្រឆាំងនិងបារាំង នៅដើមសង្គ្រាមលើកលើទី២។ តាមអនុសញ្ញានេះប្រទេសកម្ពុជាបានបាត់បង់ខេត្តបាត់ដំបង ខេត្តកំពង់ធំមួយភាគ ខេត្តសៀមរាប និងខេត្តស្ទឹងត្រែង។ ប៉ុន្តែជាសំណាងល្អ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមកមានកិច្ចព្រមព្រៀងបារាំងសៀមនៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៦នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន បានរំលាយចោលនូវអនុសញ្ញាចុះថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១។ ដូច្នេះថៃត្រូវប្រគល់ទឹកដីខ្មែរ ដែលខ្លួនបានកាន់កាប់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤១ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៦នោះមកឱ្យខ្មែរវិញ ។
ព្រះរាជបន្ទូលសម្តេចព្រះនរោត្តមសីហនុ
ព្រះរាជបន្ទូលសម្តេចព្រះនរោត្តមសីហនុ ក្នុងព្រះរាជពិធីបង្ហូតទង់ជាតិខ្មែរនៅប្រាសាទព្រះវិហារ ០៥ មករា ១៩៦៣ “ ———– ពួកថៃ ជាចុងក្រោយបានដកថយចេញពីប្រាសាទព្រះវិហារ បន្ទាប់ពីកុហកភូតភរជាច្រើនរួចមកនិងល្បិចកល់ដែលគេប្រើមិនទាន់អស់ការ។ ការដកថយនេះ មិនបានបញ្ឈប់ប្រទេសថៃឲ្យធ្វើខ្លួនជាអ្នកចាញ់ដ៏ល្អទេ តែប្រទេសថៃនៅបន្តការពង្រីកដែនដីរបស់គេពោលគឺគេបានគូសផែនទីថ្មីដោយរំលោភចូលមកប្រាសាទព្រះវិហារ។ជាពិសេសទៅទៀត ពួកថៃបានរាយលួលបន្លានិងសង់បន្ទាយយោធានិងតម្រួតនៅកន្លែងមួយចំនួនចូលជ្រៅក្នុងទឹកដីខ្មែរ។ការធ្វើបែបនេះគឺជាការបំពានសាលក្រមតុលាការអន្តរជាតិ “ ។ លិខិតក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាជូនទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គករសហប្រជាជតិដកនៅ ថៃ្ងទី ២៣ មេសា ១៩៦៦ ដកស្រង់ព្រះរាជសន្ទរកថាសម្តេចសីហនុដែលបានថ្លែងក្នុងពិធីបង្ហូតទង់ជាតិខ្មែរនៅប្រាសាទព្រះវិហារ។
តម្លៃនៃប្រាសាទ
ការសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រៀបធៀបប្រដូចចម្លាក់រចនាបថ សិល្បៈខ្មែរ ដើម្បីស្វែងយល់ស្គាល់អំពីការវិវត្តិរបស់វប្បធម៌ខ្មែរ និងអរិយធម៌ខ្មែរអាចជាកត្តាមួយដើម្បីធ្វើឱ្យយើងមានមោទភាពក្រៃលែងចំពោះការប៉ិបប្រសប់ ចំណេះដឹងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងភាពឧស្សាណ៍ព្យាយាម តស៊ូរបស់ដូនតាយើង។ ប្រាសាទព្រះវិហារមិនគ្រាន់តែជាមោទភាពក្នុងផ្នែកសិល្បៈវប្បធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ប្រាសាទព្រះវិហារជាមោទភាពដល់ធំធេង ឧត្តុងឧត្តមរបស់ខ្មែរក្នុងវិស័យទ្រឹស្តី គំនិត បញ្ញាញាណ នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច កសិកម្ម យោធា គ្រប់គ្រង និងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ល។ ប្រាសាទព្រះវិហារជាសក្ខីភាពនៃមហាអំណាចរបស់ខ្មែរជាសក្ខីភាពនៃការគ្រប់គ្រងនយោបាយដ៏ល្អប្រសើរមួយ ដែលមានទ្រឹស្តីពិតប្រាកដនិយម មានចក្ខុវិស័យល្អខ្ពង់ខ្ពស់ ចេះកសាងស្ថាបនាជាតិតាមផ្លូវល្អប្រសើរ ប្រត្យកនិយម និងជាសក្ខីភាពនៃសេចក្តីអង់អាចក្លាហាន ពូកែរបស់ខ្មែរចេះបន្តវេណគ្នាឱ្យមានចីរភាព។ កត្តានេះហើយដែលធ្វើឱ្យប្រទេសខ្មែរមានទឹកដីដល់ធំទូលាយក្លាយជាអាណាចក្រមួយយ៉ាងធំនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេសចរណ៍ ព្រះវិហារ
ឃុំព្រះនេត្រព្រះ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ នេះមាន ១៤ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ
អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ
អង់រីកូ ពែរស៊ីកូ (Enrico Persico) (៩ សីហា ១៩០០-១៧ មិថុនា ១៩៦៩) ជាអ្នករូបវិទ្យាអ៊ីតាលីល្បីម្នាក់ ដែលបានផ្សព្វផ្សាយពីមេកានិចកង់ទិចនៅអ៊ីតាលី។ លោកជាសាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យទូរីន។
ពែរស៊ីកូចាប់កំនើតនៅទីក្រុងរ៉ូមនៅថ្ងៃទី៩ សីហា ១៩០០។ នៅពេលលោករៀននៅមហាវិទ្យាល័យ លោកបានស្គាល់គ្នា​​និងធ្វើជាមិត្តភក្តិជាមួយ​អង់រីកូ ហ្វែរមី។ លោកបញ្ចប់ការសិក្សានៅឆ្នាំ១៩២១ និងចូលបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យរ៉ូមនៅឆ្នាំ១៩២៦។ លោកនិងហ្វែរមី បានរួមគ្នាសរសេរពីរលកមេកានិច។ ក្រោយមកលោកប្ដូរទៅហ្វ្លូរ៉ង់ ដែលនៅទីនោះគាត់បង្រៀនពីរលកមេកានិច។ នៅចុងឆ្នាំ១៩៣០ គាត់ត្រូវបានអញ្ជើញទៅទូរីន។ លោកតែងរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួនហ្វែរមីជានិច្ច ពីទូរីន។ លោកជាសាក្សីនៃរបកគំឃើញការពន្យឺតណឺត្រុង និងលទ្ឋផលជាលាយល័ក្ខអក្សរនៃអំនានកុងទ័រដែលហ្វែរមីប្រើសំរាប់វាស់​សកម្មភាពរបស់ណឺត្រុង​ក្នុងភាគល្អិតរបស់ប្រាក់ ដោយមាននិងមិនមានវត្តមានប៉ារ៉ាហ្វីន។ នៅឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយធុញថប់នឹងបរិយាកាសក្រោយសង្គ្រម លោកបានសំរេចទៅនៅកាណាដា។ នៅឆ្នាំ១៩៥០ លោកត្រលប់មកទីក្រុងរ៉ូមវិញ។ លោកបានបន្តចំនាប់អារម្មណ៍​លើផ្នែកអុបតូអេឡិចត្រូនិច ដែលលោកបានបណ្តុះបណ្ដាលតាំងពីនៅកាណាដា។ នៅឆ្នាំ១៩៥៣ លោកបានដឹកនាំការសិក្សាទ្រឹស្ដីដែលទ្រទ្រង់ដល់​ការស្ថាបនា សាំងក្រូត្រុង 1.1 GeV។ គាត់ក៏បានអភិវឌ្ឈទ្រឹស្ដីបទទូទៅនៃ​ការបាញ់បញ្ចូលភាគល្អិតនៅក្នុងឧបករណ៍បង្កើនល្បឿន។
សៀវភៅសរសេរដោយពែរស៊ីកូ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករូបវិទ្យាអ៊ីតាលី
តម្បាញសូត្រ
របៀបត្បាញសូត្រ
ត្បាញសូត្រសុទ្ធដើរតួជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងក៏ជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌រស់នៅក្នុង កម្រិតជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា។ វាជាឯកសារដែលដកស្រង់ចេញពីខេត្តតាកែវ ដែលបានផលិតសូត្រចាប់តាំពីសម័យហ្វូណន។ ហើយសព្វថ្ងៃនេះតម្បាញសូត្រ និងផលិតផលសូត្រ មានសារៈសំខាន់សំរាប់ខេត្តប្រាំហើយសូត្រដែលមានការច្នៃម៉ូតដ៏ល្បី និងគុណភាព ខ្ពស់គឺមកពីខេត្តតាកែវ ខេត្តបាត់ដំបង ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ខេត្តសៀមរាប និងខេត្តកំពត។ ពីមុនអ្នកត្បាញសូត្រ ត្រូវបានទទួលកម្រៃ និងពាក់បានសម្រាប់តែពួកពូជពង្សស្តេច និងអ្នកវណ្ណៈខ្ពស់ តែសព្វថ្ងៃ នេះ តម្បាញសូត្រជាកេរមត៌កដែលបានប្រើប្រាស់ក្នុងពិធីរៀបមង្គលការ ពិធីបុណ្យសព និង ការរៀបចំតុបតែងប្រាសាទ។
សំពត់ហូល
វាយភណ្ឌជាតិបែបផែនខ្មែរគឺ វែហ្វធ៍អ៊ីកាត់ វាមានពីរប្រភេទគឺមួយគ្រឿងស្លៀកពាក់ ហៅថា សំពត់ហូល និងជារបៀបអ៊ីកាត់និងត្បាញជាក្រឡា។ សំពត់មានន័យថាសំពត់រុំ និងហូល មានន័យថាអ៊ីកាត់។ វាបានកកើតមកពីសំពត់រុំរបស់ប្រជាជនឥណ្ឌា ហើយក៏បានកែច្នៃបច្ចេកទេស និងរូបរាងជាច្រើនសតវត្ស ហើយក៏ក្លាយជាសិល្បៈខ្មែរមួយ។ អ៊ីកាត់ត្រូវបានជាបកភាសាខ្មែរថា អង្កៀតសំរាប់ទាញ និងចងខ្សែអំបោះជាមួយនឹងសរសៃសូត្រដើម្បីបង្កើតជាខ្សែសូត្រ មុននឹងត្បាញការរៀបចំម៉ូតគឺមិនដែលគូសវាសលើក្រដាស ប៉ុន្តែត្រូវចងដោយផ្ទាល់ក្នុងសូត្រ ដោយការចងចាំ។ រាល់ការត្បាញគឺធ្វើដោយស្ត្រី។ សំពត់ហូលបុរាណមានច្រើនជាង២០០ម៉ូត ដោយគ្រាន់តែចងពណ៌ចូលគ្នារវាង៣ទៅ៥ពណ៌សំខាន់ដូចជា៖ ពណ៌លឿង ក្រហម ខ្មៅ ទឹកប៊ិច និងពណ៌បៃតង។ សម័យដើមរុក្ខជាតិជាច្រើនត្រូវបានគេយកមកលាបពណ៌លើសូត្រ បុរាណខ្មែរជាមួយនឹងល័ក្តក្រហមដែលបានមកពីសត្វល្អិត និងពណ៌លឿង និងពណ៌បៃតង បានមកពីដើមស្រែងឆ្កែ និងពណ៌សទឹកប៊ិចមកពីដើមឆ្លុះ និងពណ៌ខ្មៅបានមកពីដើមស្លឹកកផ្លូរ។ វាយភណ្ឌជាតិខ្មែររួមមាន សំពត់ហូលប្រាំពណ៌ សំពត់ហូលពណ៌ សំពត់ហូលក្បិន សំពត់ហូលក្តង់។ ម៉ូតគឺ យកតាមគំរូដើមនិងលាយជាមួយ រូបក្បាច់សត្វនិងរុក្ខជាតិដូចជាផ្កា សត្វល្អិត និងកង្កែបជាដើម។ តាមរយៈការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថាសំពត់ហូលធ្វើឡើងនៅក្នុង ស្រុកបាទី ស្រុកព្រៃកប្បាស និងស្រុកសំរោង ក្នុងខេត្តតាកែវ ស្រុកស៊ីធរកណ្តាល ខេត្តព្រៃវែង និង ភូមិចាមជាច្រើនដូចជានៅខេត្តកំពង់ចាម។ បាដានគឺជា រូបភាពអ៊ីកាត់ជាមួយនិងម៉ូតក្បាច់ ដើមរបស់អ្នកកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធ និងក៏ត្រូវបានតាំងលំអសម្រាប់ពិធីបុណ្យសាសនា និងពិធីមង្គលការជាដើម។
សំពត់ផាមួង
ទម្រង់មួយបែបផ្សេងទៀតនៃវាយភ័ណ្ឌប្រពៃណីរបស់ខ្មែរគឺ សំពត់ផាមួង។ ផាមួងដែលគេប្រើ សព្វថ្ងៃមាន៥២ពណ៌។ ផាមួងចរបាប់ ជាប្រភេទក្រណាត់សំពត់មួយបែបដ៏ប្រណីតជាងគេបំផុត នាពេលបច្ចុប្បន្នដោយគេប្រើម្ជុល ដែលប្រើខ្សែចាប់ពី២២ឡើងទៅ មាននៅភូមិព្រែកតាកូវ និងភូមិព្រែកថាង ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកខ្សាច់កណ្តាល ខេត្តកណ្តាល ក្បែររាជធានីភ្នំពេញ។ ប្រភេទសំពត់ដ៏ទៃផ្សេងទៀតដូចជា៖ របាក់ ចរកង អន្លូញ កានែល និងបានទុក ផលិតនៅ ខេត្តកំពត និងខេត្តកណ្តាល។ សំពត់ទាំងនេះត្រូវបានគេប្រើក្នុងពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និង ពិធីសំខាន់ៗផ្សេងទៀត។ កំណាត់សូត្រពណ៌លឿងរបស់ខ្មែរ ត្រូវបានគេស្គាល់នូវគុណភាព ដ៏ល្អរបស់ខ្លួន នៅក្នុងតំបន់ និងមកពីខេត្តកំពត និងតាកែវ។ នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ប្រទេសកម្ពុជា បាននាំនូវអំបោះសូត្រពីប្រទេសវៀតណាម។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជា ទទួលបានសន្តិភាពឡើងវិញហើយ ប្រជាជនកម្ពុជាអាចមានលទ្ធភាពធ្វើអោយប្រសើរឡើង នូវជីវភាពរស់នៅរបស់ខ្លួននោះមានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នូវតំរូវការសូត្រ ពីព្រោះ តម្លៃនៃសូត្រដែលនាំចូលពីបរទេសកើនឡើងលើសប៉ុន្មានឆ្នាំមុន ធ្វើឱ្យការផលិតសូត្រនៅក្នុង ស្រុកនាសព្វថ្ងៃនេះកំពុងរស់ឡើងវិញ ហេតុដូច្នេះហើយ ស្ត្រីអាចផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ចំណូលរបស់ គេសិក្សាអំពីមុខជំនាញជាប្រពៃណីនេះ។ បច្ចេកទេសត្រូវបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងជាមួយនិង កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងឡាយដើម្បីដាំដើមមន ការប្រើប្រាស់នូវវិធីជ្រលក់ពណ៌តាមបែប ធម្មជាតិព្រមទាំងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវគុណភាពរបស់សូត្រដង្កូវនាងសម្រាប់ការផលិត។ បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដូចជា៖ កីត្បាញ ត្រែងលោហធាតុ និងស៊ុំត្រូវបានគេបង្ហាត់បង្ហាញរួមជាមួយ និងបច្ចេកទេសថ្មីៗនានា ក្នុងការប្រើប្រាស់ថ្នាំជ្រលក់ និងសរសៃសូត្រដែលមានគុណភាព ខ្ពស់ត្រូវបានឧបត្ថម្ភគាំទ្រពីការប្រឹងប្រែងរបស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗ៕
ឫស​កែវ​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​តាម​អាវុធ​ថ្ម
បុព្វការី​ជន​របស់​មនុ​ស្សបាន​មានជីវិត​ រស់រាន​ប្រមាណ​ជា ៤ លាន​ឆ្នាំ​មកហើយ​នៅ​ប្រទេស​អា​ហ្វ្រិ​ច ហើយ​ដើរ​ជើង​ពីរ ។ ពួកគេ​បាន​ផ្តើម​ការប្រើប្រាស់​ថ្ម​ធើ្វ​ជា​អាវុធ​ប្រមាណ ២,៨ លាន​ឆ្នាំមុន​គ.ស ។ ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់​ធើ្វ​អំពី​ថ្ម​ដែល​ចាស់​ជាងគេ គឺ​ត្រូវបាន​គេ​រកឃើញ​នៅ​ប្រទេស​អេ​ទី​យ៉ូ​ពី ។
នៅក្នុង ​ឧ​ប​ទី្វ​ប​ឥណ្ឌូចិន​ដែលជា​ទឹកដី​កំណើត​របស់​អម្បូរ​ខ្មែរ-មន ឬ មន-ខ្មែរ ការប្រើ​ឧបករណ៍​ថ្ម​ត្រូវបាន​ផ្តើមឡើង​តាំងពី ១ លាន​ឆ្នាំ​តែប៉ុណ្ណោះ (ឡាំ​ប៉ាង​ប្រទេស​ថៃ) រហូតដល់​សម័យ​លោហធាតុ​ប្រមាណ ១៥០០-១០០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស ។
គេ​កំណត់​អាយុ​តាមរបៀប ( K40/Ar40 ) ។ ការស្រាវជ្រាវ​ឱ្យដឹងថា នៅ​កម្ពុជា​ក្រោម ឧស្សាហកម្ម​ថ្ម​មាន​អាយុ​ពី ៥៦០.០0០ ឆ្នាំទៅ ៦៥០.០០០ ឆ្នាំ ។ រីឯ​នៅ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន ឧស្សាហកម្ម​ថ្ម​នៅ​វាល​ស្បូវ​រវាង​ខេត្តក្រចេះ និង​សឹ្ទ​ង​ត្រែង​មាន​អាយុ​ពី ៥១០.០០០ ទៅ ៦៩០.០០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស ។
ទិន្នន័យ ​ខាង​បុរេប្រវត្តិ​​ទាំងនោះ​បង្ហាញ​ឱ្យ​យើង​ស្វែងយល់​អំពី​ចំណាស់​នៃសំណង់​ គ្រឹះ​របស់​វប្បធម៌-អរិយធម៌​ខ្មែរ​ដែលមាន​អាយុ​ដ៏​យូរលង់​ណាស់​មកហើយ មុន​ការបង្កើត​អាណាចក្រ​ភ្នំ​នា​ដើម​ស.វ​ទី ១ នៃ​គ.ស ក្រោម​ឥ​ទិ្ធ​ពល​វប្បធម៌​ឥណ្ឌា (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ:Cambodia rock era.jpg ឯកសារ:Cambodia rock age.jpg
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា
តើសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ចុះនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា ?
ដែន​អនុវត្តន៍​
ប្រព័ន្ធ​ ​VAT ​របស់​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​កំណត់​ត្រឹម​សកម្មភាព​អាជីវកម្ម​នៃ​អ្នក​បង់ពន្ធ​របប​ពិត​ ​ដែល​ផលិត​នូវ​របស់​ផ្គត់ផ្គង់​ ​ដែល​ត្រូវ​បង់ពន្ធ​ហើយ​រួម​ទាំង​អ្នក​នាំ​ចូល​ខ្លះ​។​ ​សូម​មើល​ខាងក្រោមៈ​ អ្នក​បង់ពន្ធ​របប​ពិត​រួម​មាន​អ្នក​បង់ពន្ធ​ ​Incorperated​ ​និង​ Large​ ​ដែល​ទាក់ទង​ដល់​ផលិតកម្ម​ពាណិជ្ជកម្ម​ ​និង​ ​សេវាកម្ម​។​ ​ក្នុង​ករណី​នីមួយៗ​អាជីវករ​ត្រូវ​បង់​ ​VAT ​លើ​តម្លៃ​នៃ​ទំនិញ​ ​រឺ​សេវា​ដែល​ត្រូវ​ផ្គត់ផ្គង់​។​ ​ការ​បង់ពន្ធ​លើ​ ​របប​មិន​ពិត​អាច​នឹង​ត្រូវ​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ ​VAT ​នា​​ពេល​ក្រោយ​។​ VAT ​ក៏​អនុវត្ត​ផង​ដែរ​លើ​តម្លៃ​នៃ​អាករ​លើ​ទំនិញ​ដែល​នាំ​ចូល​ដោយ​រួម​មាន​សម្បទាន​ ​ទោះបី​សម្រាប់​អ្នក​នាំ​ចេញ​ក៏​ដោយ​ ​ទំនិញ​ដែល​លើកលែង​ពន្ធ​ខ្លះ​មាន​បារី​ ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ ​ផលិតផល​គ្រឿងយន្ត​ដែល​នាំ​ចូល​សម្រាប់​គាំទ្រ​ដល់​ការ​កែ​ច្នៃ​នាំ​ចេញ​។​ ​ទំនិញ​ដែល​នាំ​ចូល​អាច​ចាត់ទុកជា​សេវា​ភ្ជាប់​រួម​។​ ​អ្នក​នាំ​ចូល​ត្រូវ​បង់​ ​VAT ​ដល់​គយ​នៅ​ក្នុង​ពេល​ដែល​អ្នក​នាំ​ចូល​នោះ​ ​បង់ពន្ធ​នាំ​ចូល​។​ ​VAT ​អាច​ត្រូវ​បង់​នៅ​ពេល​ទំនិញ​ណាមួយ​ត្រូវ​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​ជា​បុគ្គល ​រឺ​ក៏ ​ជា​អំណោយ​។​
ទំនិញ​ ​និង​សេវា​រួច​ពន្ធ​
VAT ​មិន​ត្រូវ​បាន​រាប់​បញ្ចូល​អោយ​បង់​ទេ​ ​នូវ​សកម្មភាព​ដែល​រួម​មានការ​ផ្គត់ផ្គង់​នូ​វៈ​ បើសិនជា​អាជីវករ​លក់​នូវ​ទំនិញ​ ​រឺ​សេវា​ដែល​រួច​ពន្ធ​ ​គេ​មិន​អាច​ទារពន្ធ​ ​Input​ ​TAX​ ​ដែល​បង់​លើ​ការ​ជាវ​នេះ​បាន​ទេ​។​ ​ប្រការ​នេះ​ផ្ទុយ​ពី​អា​ត្រា​សូន្យ​ ​ដែល​អ្នកលក់​ត្រូវ​រាប់​បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ ​VAT ​និង​ដែល​អាច​ត្រូវ​បង់​ ​Input​ ​TAX​។​ ​បើ​ ​សិន​ជា​អាជីវករ​លក់​ទាំង​របស់​ដែល​ត្រូវ​បង់​ ​និង​រួច​ពន្ធ​នោះ​ ​គេ​អាច​ត្រឹមតែ​ទាមទារ​អោយ​បង់ពន្ធ​លើ​របស់​ដែល​ជាប់ជំពាក់​ ​និង​ ​សកម្មភាព​ដែល​ត្រូវ​បង់ពន្ធ​ប៉ុណ្ណោះ​។​
អា​ត្រា​ពន្ធ​
មាន​អា​ត្រា​ពន្ធ​ ​VAT ​ចំនួន​ពីរ​ដូច​ខាងក្រោមៈ​
ការ​ចុះបញ្ជី​
អ្នក​បង់ពន្ធ​លើ​របប​ពិត​ទាំងអស់​ដែល​ផ្គត់ផ្គង់​នូវ​រាល់​ទំនិញ​ ​និង​សេវា​បង់ពន្ធ​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវ​ចុះបញ្ជី​សម្រាប់​ ​VAT។​ ការ​ចុះបញ្ជី​ដោយ​ស្ម័គ្រចិត្ត​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​មិន​បង់​របប​ពិត​និង​អង្គភាព​ដែល​ទទួល​អាជ្ញា​ប័ត្រ​ពី​ ​ជ​ឌ​ជ​ ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​ ​មុន​ពេល​ប្រតិបត្តិការ​ក៏​អាច​ធ្វើ​បាន​ដែរ​។​
បែបបទ​រដ្ឋបាល​
សម្រាប់​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ក្នុងស្រុក​ ​អ្នក​បង់ពន្ធ​ទាមទារ​អោយ​បិទ​បញ្ជី​ ​VAT ​និង​ធ្វើ​សេចក្តី​ប្រកាស​ ​និង​ការ​ទូទាត់​ផ្អែក​លើ​ ​មូលដ្ឋាន​ប្រចាំខែ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២០​នៃ​ខែ​បន្ទាប់​។​ ​សម្រាប់​ការ​នាំ​ចូល​ ​VAT ​អាច​បង់​ទៅ​គយ​នៅ​ពេល​នាំ​ចូល​។​ ​នៅ​ពេល​ដែល​ ​Input​ ​VAT ​របស់​អ្នក​បង់ពន្ធ​លើស​ពី​ ​Output VAT ​អាជីវករ​ត្រូវ​ប្រកាស​ពី​ការ​លើស​នេះ​ក្នុង​រយៈពេល​បី​ខែ​បន្ទាប់​។​ ​អាជីវករ​អាច​ស្នើ​សុំ​អោយ​អាជ្ញាធរ​គយ​បង់​អោយ​ខ្លួន​វិញ​នូវ​អ្វី​ដែល​លើស​។​ ​បទដ្ឋាន​ពិសេស​នៃ​ការ​បង់​ជូន​វិញ​សម្រាប់​អ្នក​ ​នាំ​ចេញ​ ​និង​អង្គភាព​ដែល​ទទួល​អាជ្ញា​ប័ត្រ​ពី​ ​CDC​ ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​មុន​ពេល​ប្រតិបត្តិការ​។​ ​បទដ្ឋាន​លំអិត​រួម​មាន​ ​កាតព្វកិច្ច​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​តួលេខ​ ​និង​ការ​ធ្វើ​វិ​ក័យ​ប័ត្រ​ពិសេស​។​ ​វិក័យបត្រ​ប្រែប្រួល​ដោយ​ផ្អែក​លើ​ការ​ចុះបញ្ជី​ ​រឺ​មិន​ចុះបញ្ជី​ ​VAT ​របស់​អ្នក​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​វិ​ក័យ​បត្រ​។​
ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ​
៣១ ធ្នូ​ ​១៩៩៨ ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​ត្រូវ​អនុវត្ត​លើ​រាល់​បុគ្គល​ ​រឺ​អង្គភាព​ទោះបី​បុគ្គល​រឺ​ក្រុមហ៊ុន​ក្នុងស្រុក​ ​រឺ​ក៏​បរទេស​ដែល​ ​ដាក់​ទុន​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​ ​ជាមួយនឹង​ការ​ចាប់ផ្តើម​អនុវត្ត​VATពី​ថ្ងៃ​ទី​១​មក​រា​១៩៩៩​មក​ ​ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​លែង​ត្រូវ​បាន​ ​គេ​អនុវត្ត​ទៀត​ហើយ​លើ​អ្នក​បង់ពន្ធ​របប​ពិត​។​ ​ពន្ធ​៤​%នៃ​ការ​ប្រើប្រាស់​ពី​មុន​ ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ផង​ដែរ​ពី​រាល់​អ្នក​នាំ​ចូល​ ​ទោះបីជា​ ​VAT ​នៅ​អនុវត្ត​ក៏​ដោយ​។​ ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​បន្ត​អនុវត្ត​ចំពោះ​អ្នក​បង់ពន្ធ​មិនមែន​របប​ពិត​ក្នុង​អា​ត្រា​ទាប​២​%។ សម្រាប់​ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​គឺ​រួម​មាន​ប្រាក់​ ​ចំណូល​ពី​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ទំនិញ​ ​និង​សេវា​ទោះបីជា​អ្នក​នាំ​ចេញ​ភាគច្រើន​ត្រូវ​លើកលែង​។​ ​ផលរបរ​ដែល​មិន​ទាក់ទង​នឹង​ពន្ធ​លើ​ ​ផលរបរ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​ដូច​ខាងក្រោមៈ​
មូលដ្ឋាន​បង់ពន្ធ​
ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​គឺជា​ពន្ធ​លើ​ប្រាក់​ដែល​ប្រកប​របរ​ដែល​រកបាន​ ​ហើយ​វា​មិនមែន​ជា​ ​VAT ​ទេ​។​ ​ជា​ទូទៅ​គេ​គណនា​វា​ដោយ​ ​តំលៃ​សរុប​ដែល​មាន​ក្នុង​វិ​ក័យ​ប័ត្រ​ដោយ​អា​ត្រា​អនុវត្ត​កំណត់​មួយ​។​ ​វា​ជា​ការ​សាម​ញ្ញែ​ដល​ពន្ធ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ទារ​លើ​ភាគី​ធ្វើ​ ​វិ​ក័យ​ប័ត្រ​។​ករណី​នេះ​ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​ដែល​ប្រមូល​បានជា​ទូទៅ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​បំណុល​នៃ​ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​ទាំងមូល​ឧទាហរណ៍​ ​ដូច​ជា​គ្មាន​ការ​ហូតពន្ធ​ដែរ​។​
អា​ត្រា​ពន្ធ​
ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ​១ មក​រា​ ​១៩៩៩ មក​ ​ពន្ធ​លើ​ផលរបរ​ត្រូវ​បាន​ក្នុង​អា​ត្រា​ ​២%។
បែបបទ​រដ្ឋបាល​
ចំពោះ​ទំនិញ​ក្នុងស្រុក​ ​អ្នក​បង់ពន្ធ​ត្រូវធ្វើ​សេចក្តី​ប្រកាស​ ​និង​បង់ពន្ធ​ពិសេស​នេះ​លើ​គោល​ការ​ណ៏​ប្រចាំខែ​ដោយ​មិន​អោយ​ ​ហួស​ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ​១០ នៃ​ខែ​បន្ទាប់​។​ ​សម្រាប់​ទំនិញ​នាំ​ចូល​ពន្ធ​ពិសេស​ត្រូវ​បង់​ទៅ​អោយ​គយ​ក្នុង​ពេល​នាំ​ចូល​។​ ​បទដ្ឋាន​លំអិត​ ​មាន​ចែង​ពី​កាតព្វកិច្ច​ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​ទិន្នន័យ​ ​និង​ការ​ធ្វើ​វិ​ក័យ​ប័ត្រ​។​
ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ​
ពន្ធ​ពិសេស​លើ​សេវា​ ​និង​ទំនិញ​កំណត់​គឹ​ជា​ទំរង់​មួយ​នៃ​ពន្ធ​អាករ​ដែល​អនុវត្ត​ចំពោះ​ការ​នាំ​ចូល​ ​រឹ​ផលិតផល​ក្នុងស្រុក​ ​និង​ ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​សេវា​ ​និង​ទំនិញ​កំណត់​។​ អត្រាពន្ធ​ទំនិញ​ ​សេវា​ ​និង​អត្រា​នៃ​ពន្ធ​មាន​ដូច​ខាងក្រោមៈ​ ចូរ​កំណត់ចំណាំ​ថា​ ​ការ​អនុវត្ត​ន៏​ពន្ធ​ពិសេស​លើ​ការ​ជួល​បន្ទប់​សណ្ឋាគារ​ត្រូវ​បាន​ផ្អាក​រហូត​ដល់​មាន​សេចក្តីណែនាំ​ថ្មី​។​
មូលដ្ឋាន​ទារពន្ធ​
សម្រាប់​ទំនិញ​ដែល​ផលិត​ក្នុងស្រុក​ ​ពន្ធ​ពិសេស​គឺជា​ទូទៅ​គិត​លើ​តំលៃ​លក់​ក្រោយ​ចេញពី​រោងចក្រ​។​ ​សម្រាប់​ទំនិញ​ដែល​ ​នាំ​ចូល​វិញ​ពន្ធ​នេះ​គិត​លើ​តំលៃ​ ​ជី​ធ​ ​រួម​ជាមួយ​ពន្ធគយ​។​ ​សម្រាប់​សំបុត្រ​យន្តហោះ​ ​សណ្ឋាគារ​ ​និង​សេវា​ទូរគមនាគមន៍​ពន្ធ​ ​នេះ​ជា​ទូទៅ​បង់​លើ​តំលៃ​ដែល​មាន​ក្នុង​វិ​ក័យ​ប័ត្រ​ដោយ​ចំពោះ​សំបុត្រ​យន្តហោះ​ ​ត្រូវ​កំណត់​ត្រឹម​សំបុត្រ​ដែល​ចេញ​ក្នុង​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​
បែបបទ​រដ្ឋបាល​
ចំពោះ​ទំនិញ​ក្នុងស្រុក​ ​អ្នក​បង់ពន្ធ​ត្រូវធ្វើ​សេចក្តី​ប្រកាស​ ​និង​បង់ពន្ធ​ពិសេស​នេះ​លើ​គោល​ការ​ណ៏​ប្រចាំខែ​ដោយ​មិន​អោយ​ ​ហួស​ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ​១០ នៃ​ខែ​បន្ទាប់​។​ ​សម្រាប់​ទំនិញ​នាំ​ចូល​ពន្ធ​ពិសេស​ត្រូវ​បង់​ទៅ​អោយ​គយ​ក្នុង​ពេល​នាំ​ចូល​។​ ​បទដ្ឋាន​លំអិត​មាន​ ​ចែង​ពី​កាតព្វកិច្ច​ក្នុង​ការ​ថ្ងែ​រក្សា​ទិន្នន័យ​ ​និង​ការ​ធ្វើ​វិ​ក័យ​ប័ត្រ​។​
ពន្ធ​នាំ​ចូល​
ពន្ធ​នាំ​ចូល​គ្របដណ្តប់​លើ​ទំនិញ​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​។​ ​ជា​ទូទៅ​អា​ត្រា​មាន​ពី​ ​៧% ១៥% ២០% ៣៥% រឺ​ ​៥០%។ ការ​លើកទឹកចិត្ត​ចំពោះ​វិនិយោគ​ ការ​លើកលែង​ពន្ធ​នាំ​ចូល​អាច​ផ្តល់​ជូន​ដោយ​ ​ជ​ឌ​ជ​ ​ដោយ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ការ​លើកទឹកចិត្ត​ចំពោះ​ការ​វិនិយោគ​។​ ​ការ​លើក​ ​លែង​នេះ​អនុវត្ត​ចំពោះ​ ​៖
ពន្ធ​នាំ​ចេញ​
ពន្ធ​នាំ​ចេញ​គ្របដណ្តប់​លើ​មុខទំនិញ​មួយ​ចំនួន​មាន​កំណត់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ​ដូច​ជា​ឈើ​និង​ផលិតផល​ចេញ​អំពី​សត្វ​មួយ​ចំនួន​ ​ភាគច្រើន​រួម​មាន​អាហារ​សមុទ្រ​។​
ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ​
បទ​បញ្ញា​ត្តិ​ស្តី​ពី​ពន្ធ​លើ​បៀវត្ស​របស់​កម្ពុជា​កំណត់​តាម​គោល​ការ​ណ៏​ប្រភព​ ​និង​ការ​ស្នាក់​នៅ​ផ្តល់​អោយ​ជា​លក្ខណៈ​ ​អន្តរជាតិ​។​ ​ប្រាក់បៀវត្ស​បរទេស​សម្រាប់​ជន​ដែល​ស្នាក់​នៅ​កម្ពុជា​ ​ស្ថិត​ក្រោម​ពន្ធ​លើ​បៀវត្ស​របស់​កម្ពុជា​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​មិន​ ​ស្នាក់​នៅ​កម្ពុជា​ ​តែ​ប្រាក់បៀវត្ស​មាន​ប្រភព​ពី​កម្ពុជា​ក៏​ស្ថិត​ក្រោម​ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស​នេះ​ដែរ​។​ ​ទីកន្លែង​នៃ​ការ​បើក​ ​បៀវត្ស​មិន​ទាក់ទង​ដល់​ការ​កំណត់​ប្រភព​វា​ឡើយ​។​ កម្ពុជា​ធ្វើការ​បែងចែក​ខុស​ពី​គ្នា​រវាង​ប្រាក់បៀវត្ស​សុទ្ធ​ ​និង​ប្រាក់​ចំណេញ​បន្ទាប់បន្សំ​។​ ​ប្រាក់បៀវត្ស​សុទ្ធ​ត្រូវ​ទារ​ពី​ ​និយោជិត​ក្នុង​ពេល​ដែល​ពន្ធ​លើ​បៀវត្ស​លើ​ប្រាក់​ចំណេញ​បន្ទាប់បន្សំ​ត្រូវ​បង់​ដោយ​និយោជក​។​ ​ពន្ធ​លើ​បៀវត្ស​គ្របដណ្តប់​លើ​ ​ប្រាក់ខែ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ការ​បំពេញការងារ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ​ដែល​ខុស​ពី​ចំណូល​បុគ្គល​ទូទៅ​។​ ​ចំណូល​សុទ្ធ​មិន​ត្រូវ​បាន​រាប់​ ​បញ្ចូល​ផង​ដែរ​ ​ដោយ​ចំណូល​របៀប​នេះ​ត្រូវ​ស្ថិត​ក្រោម​ប្រភេទ​ពន្ធលើប្រាក់ចំណេញ​។​ ​បទដ្ឋាន​ទាំងនេះ​អាច​អោយ​អាជ្ញាធរ​ ​គិត​ថា​អ្នក​ពិគ្រោះ​យោបល់​ខ្លះ​ជា​និយោជិត​។​
ប្រាក់បៀវត្ស​ដែល​ត្រូវ​បង់ពន្ធ​
ការ​បែងចែក​ខុស​គ្នា​ត្រូវធ្វើ​ចំពោះ​បៀវត្ស​សុទ្ធ​ ​និង​ប្រាក់​ចំណេញ​បន្ទាប់បន្សំ​។​ ​កំរិត​នៃ​ការ​បង់ពន្ធ​ខុស​គ្នា​ត្រូវ​យក​មក​ ​អនុវត្ត​លើ​បៀវត្ស​សុទ្ធ​។​ បៀវត្ស​សុទ្ធ​រួម​មាន​ ​ប្រាក់ខែ​ ​ប្រាក់​កំលាំង​ពលកម្ម​ ​ប្រាក់​រង្វាន់​ ​ប្រាក់​លើស​ម៉ោង​ ​ការ​ទូទាត់​កំចី​ ​និង​ប្រាក់​បើក​មុន​ដែល​ ​ផ្តល់​ដោយ​និយោជក​។​
ផល​ចំណេញ​បន្ទាប់បន្សំ​
ផល​ចំណេញ​បន្ទាប់បន្សំ​រួម​មានៈ​
ការ​កាត់​រំ​លោះ​
ការ​កាត់​រំ​លោះ​គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​កំរិត​ចំពោះ​ចំនួន​ទឹកប្រាក់​ដែល​បាន​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់​ដែល​មាន​ ​ចំនួន​តិចតួច​សម្រាប់​កូន​នៅ​ ​ក្នុង​បន្ទុក​របស់​និ​យោ​ជិ​ក​ ​និង​សម្រាប់​ការ​សង​វិញ​នៃ​ប្រាក់​កម្ចី​និយោជក​ឬ​ប្រាក់​ផ្តល់​អោយ​មុន​ប្រា​ក់ Avances​។​
អត្រា​ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស​
ប្រាក់ខែ​សុទ្ធ​-ការ​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​អត្រា​ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស​ប្រចាំខែ​គិត​ជា​ប្រាក់​រៀល​ អត្រាពន្ធ​នេះ​សម្រាប់​ការ​មិន​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​គឺ​យ៉ាង​ទាប​១៥​%។ ពន្ធ​នេះ​បង្កើត​បានជា​ពន្ធ​ចុង​ក្រោយ​ផង​ដែរ​។​
ប្រាក់​ចំណេញ​បន្ទាប់បន្សំ​
ប្រាក់​ចំណេញ​បន្ទាប់បន្សំ​គឺ​អាច​ដាក់​ពន្ធ​បាន​លើ​និយោជក​(មិនមែន​លើ​និ​យោ​ជិ​ក​) ចំពោះ​កំរិត​អត្រា​យ៉ាង​ទាប​២០​%នៃ​ ​តំលៃ​ទីផ្សារ​នៃ​ប្រាក់​ចំណេញ​។​ ​កំរិត​អត្រាពន្ធ​គឺ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ជា​ប្រាក់​រៀល​កម្ពុជា​ចំណូល​ជា​រូបិយ​ប​ណ្ណ័​បរទេស​ត្រូវ​ ​បង្វែរ​ទៅ​ជា​ប្រាក់​រៀល​។​ ​អត្រា​ប្តូរ​ប្រាក់​ជា​ផ្លូវការ​គឺ​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​អោយ​ចំពោះ​គោលបំណង​នេះ​។​
ការ​គ្រប់គ្រង
​ និ​យោ​ជិ​ក​ទាំងឡាយ​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​សេចក្តី​ប្រកាស​ ​និង​ការ​បង់​ពន្ធលើប្រាក់បៀវត្ស​ប្រចាំខែ​មិន​ត្រូវ​យឺត​ជាង​ថ្ងៃ​ទី​១៥​នៃ​ខែ​ ​បន្ទាប់ៗ​។​ ​មិន​មានការ​បង់​ត្រឡប់​ប្រចាំឆ្នាំ​វិញ​ (ប្រភពអត្ថបទ ៖ www.cambodia.gov.kh)
ប្រទេស
ប្រទេស​ គឺជាតំបន់ដែលមានភាពរួបរួមកិច្ចការនយោបាយតមួយ។ នេះក៏ជាតំបន់ដែលមានរដ្ឋាភិបាលតែមួយនិងមានសិទិ្ធអំណាចគ្រប់គ្រងទឹកដី។ ប្រទេសមួយគឺជាអង្គភាពភូមិសាស្ត្រ និងនយោបាយ ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយព្រំដែន រដ្ឋាភិបាល និងអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសគឺជាអង្គភាពនយោបាយដាច់ដោយឡែក និងគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ដែលបង្កើតឡើងដោយក្រុមមនុស្សរស់នៅក្នុងទឹកដីដែលបានកំណត់ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានប្រព័ន្ធនយោបាយ និងច្បាប់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ប្រទេសនានាមានច្បាប់ផ្ទាល់ខ្លួន រូបិយប័ណ្ណ និងរដ្ឋាភិបាលដែលធ្វើការសម្រេចចិត្តអំពីបញ្ហាដូចជា គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច ទំនាក់ទំនងការបរទេស វិស័យការពារជាតិ និងសុខុមាលភាពសង្គម។  គោលគំនិតនៃប្រទេសមួយគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ប្រព័ន្ធអន្តរជាតិនៃរដ្ឋជាតិ ហើយមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ដំណើរការនៃនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ រូបភាពតូច|ដែនដីដែលបានសម្គាល់នៅលើផែនទីពិភពលោកនេះ ភាគច្រើនជាប្រទេសដែលមានអធិបតេយ្យភាព ជាមួយនឹងការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិពេញលេញ (តង្កៀបបង្ហាញពីប្រទេសនៃដែនដីដែលបានសម្គាល់ដែលមិនមែនជារដ្ឋអធិបតេយ្យ)។ ទឹកដីខ្លះជាប្រទេសនៅក្នុងសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាប្រទេសបែបនេះ (ឧ. តៃវ៉ាន់) ហើយដែនដីមួយចំនួនដែលត្រូវបានសម្គាល់មួយចំនួនត្រូវបានជំទាស់អំពីប្រទេសណាដែលពួកគេជាកម្មសិទ្ធិ (ឧ. កាស្មៀរ) ឬប្រសិនបើពួកគេជាប្រទេសនៅក្នុងសិទ្ធិរបស់ពួកគេ (ឧ. សាហារ៉ាខាងលិច (ដែនដី) ឬរដ្ឋដែលគេស្គាល់ដោយឈ្មោះដូចគ្នា)។
និយមន័យ
បើតាមវចនានុក្រមខ្មែរ(ជាពាក្យបាលីសំស្ក្រឹត បា.បទេស; សំ.ប្រទេឝ )មានអត្ថន័យថា ទី, តំបន់, កន្លែងទួទៅ, ស្រុក, ដែន ។ ល ។ នានាប្រទេស ប្រទេសផ្សេងគ្នា ។ អ្នកនានាប្រទេស មនុស្សអ្នកនៅក្នុងដែនផ្សេងឬដែលមកអំពីដែនផ្សេង ។ សរីរប្រទេស សព៌ាង្គកាយ គឺរូបរាងកាយទាំងមូល ។
បណ្តាខ្សែភ្ជាប់ក្រៅ
http://en.wikipedia.org/wiki/Countries
នៅប្រទេសមួយបានមានប្រជាជន​ភាសា​និង​សាសន៏ផ្សេងៗ​ដូចនៅប្រទេសឥណ្ឌា។ នៅខេមរភាសាកែប្រែពាក្យ​ស្រុកដូច​ប្រទេស​ប៉ុន្តែ​ពាក្យនោះ​គឺជា​តំបន់នៅក្នុងប្រេទស។​
ការបែងចែក
មានការបែងចែកច្រើននៅប្រទេសទាំងអស់​ដូចជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស
កាល​បរិច្ឆេទ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​កម្ពុជា
នៅលើ​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូចិន​យើង​នេះ ជនជាតិខ្មែរ​ដែល​ស្ថិតនៅក្នុង​អម្បូរ​មន-ខ្មែរ ជា​ជនជាតិ​ចាស់​ជាងគេ ហើយ​ជនជាតិ​នេះ​មាន​វប្បធម៌-អារ្យធម៌​របស់ខ្លួន​ផ្ទាល់​យ៉ាងហោចណាស់​ក៏​ពីរ​ វាង ១ លាន​ឆ្នាំ និង ៦៨០.០០០ ឆ្នាំមុន​គ.ស​មកហើយ​ដែរ ។ វប្បធម៌​នេះ​មាន​ការវិវត្ត​ពី​សម័យមួយ​ទៅ​សម័យមួយ​ពី​ភាពសម្បូរ​បែប​ដល់​ភាព ​លូតលាស់​រុងរឿង​លើ​គ្រប់​វិស័យ ។
ឯកសារ:Cambodia prehistory.jpg
ដោយ​ផ្អែកលើ​ព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ដែលជា​សមិទ្ធផល​នៃ​សង្គម កាលប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​កម្ពុជា​ត្រូវគេ​បែងចែក​ជា​ពីរ​សម័យកាល គឺ​សម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ គេ​អាច​ចែក​កាល ឬ​យុគនីមួយៗខាងលើនេះ​ជាច្រើន​កង់​ថែមទៀត ដូចជា​សម័យ​ថ្ម​បរម​បុរាណ សម័យ​ថ្ម​ក្រួស​បំបែក សម័យ​លោហធាតុ សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​យុគ​បុរាណ យុគកណ្តាល និង​យុគ​ទំនើប ។
ក្នុងសម័យ​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​បាន​កើតឡើង​ចាប់ពី​រវាង​ប្រមាណ ១ លាន​ឆ្នាំ និង ៦៨០.០០០ ឆ្នាំ​រហូតដល់​ស.វ​ទី ១ មុន​គ.ស មនុស្ស​ខ្មែរ​ពុំទាន់​ចេះ​ប្រើ​តួអក្សរ​កត់ត្រា​សម្រាប់​ម​នុស្ស​ជំនាន់​ ក្រោយ​នូវ​រឿងរ៉ាវ​សាសនា​សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ​នៅឡើយ​ទេ ។ គេ​គ្រាន់តែ​ចងចាំ​ដោយ​ការ​ទន្ទេញ​ចាំមាត់​នូវ​រឿងរ៉ាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គម​គ្រួសារ​តែប៉ុណ្ណោះ ។ បរិបទ​វប្បធម៌​ខាងលើនេះ គេ​អាច​ប្រៀប​នឹង​សហគមន៍​ខ្មែរលើ ដូចជា​ព្នង ទំពួន​ជាដើម​ដែល​គ្មាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សរសេរ​ដោយ​មានតែ​ការបញ្ជាក់​ពី​ ថ្ងៃខែ​របស់ខ្លួន ។
ខុសពី​សម័យមុន​សម័យ​កាល​ទី ២ នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចាប់ផ្តើម​ឡើង​នៅ​ស.វ​ទី ១ នៃ​គ.ស គឹជា​សម័យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ក្នុង​សម័យនេះ​ខ្មែរ​យើង​មាន​អក្សរ​ប្រចាំ​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ដោយ​អ្នកដឹកនាំ​ បាន​ខ្ចី​តួអក្សរ​ឥណ្ឌា​មក​ចងក្រង​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់ខ្លួន ។ ប៉ុន្តែ​ការប្រើប្រាស់​តួរ​អក្សរ​នៅ​ពុំទាន់​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​ចូល​គ្រប់​ ច្រកល្ហក​ពេញ​ប្រទេស​នៅឡើយ​ទេ ។ នា​សម័យ​ដើម​នោះ វា​ជា​បុព្វសិទ្ធិ​របស់​អ្នកដឹកនាំ​កំពូល ឬក៏​របស់​អ្នកលក់ដូរ​ក្នុង​ទីក្រុង​ប៉ុណ្ណោះ ។
ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុ​ជាមាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រចាំ​ជាតិ​របស់ខ្លួន​ជាង ២០០០ ឆ្នាំ​មកហើយ ។ រីឯ​ការប្រើប្រាស់​តួអក្សរ​ក៏មាន​ចំណាស់​ដូចគ្នា​ដែរ ទោះបីជា​នាគ្រា​បឋម​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ការអប់រំ​ការបង្រៀន​អក្សរ ឬ​ការផ្សព្វផ្សាយ និង​ការប្រើប្រាស់​តួអក្សរ​ពុំទាន់​មាន​លក្ខណៈ​ទូលំទូលាយ​ក៏ដោយ ។
សូម​កុំភ្លេចថា​អក្សរ​នេះហើយ មិន​គ្រាន់តែ​ជា​ឧបករណ៍​សម្រាប់​កត់ត្រា​ព្រឹត្តិការណ៍​ក្នុងសង្គម​ប៉ុណ្ណោះ ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ជា​យាន​សម្រាប់​ផ្សព្វផ្សាយ​នូវ​មនោគមន៍វិជ្ជា សាសនា និង​ជា​មធ្យោបាយ​សម្រាប់​ពង្រីក​អំណាចកណ្តាល​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ឬ​អ្នកដឹកនាំ​សង្គម ។
ការរៀបរាប់​ខាងលើនេះ​បាន​បញ្ជាក់ថា​ការអនុវត្ត​ច្បាប់ ការផ្សាយ​សាសនា ជាពិសេស​ព្រហ្មញ្ញសាសនា និងព្រះពុទ្ធ សាសនា​ដែល​អាជ្ញាធរ​បាន​អនុវត្ត​នា​សម័យ​នគរ ភ្នំ​ពីស.វ​ទី ១ ដល់ ៧ មិនបាន​សំដៅ​តែ​មនុស្ស​យើង​នៅតាម​ទីក្រុង គឺត្រូវធ្វើ​ឡើង​នៅ​គ្រប់​ខេត្ត​តំបន់​ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ព្រះរាជា​ខ្មែរ ហើយ​ការអនុវត្ត​នេះ​ពុំ​អាច​នឹង​ធ្វើឡើង​បានទេ​ប្រសិនបើ​ពុំមាន​អក្សរ​ សម្រាប់​ចែង​ជា​ច្បាប់ បញ្ញត្តិ ឬ​បទបញ្ជាផ្សេងៗបាន (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ប្រវត្តិរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ
ប្រវត្តិរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ
ពេលកំពុងផែបានសាងសង់រូចហើយ គេបានហៅទីក្រុងនោះថា ក្រុងព្រះសីហនុ សំរាប់ធ្វើជាការគោរពចំពោះបិតាជាតិនៅឆ្នាំ១៩៦៣ គេចាប់ផ្តើមធ្វើសណ្ឋាគារ ឯករាជ្យ ហើយមានមនុស្សជាច្រើបានមកដើរលេងកំសាន្តនៅទីនេះ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំដដែល គេចាប់ផ្តើមពង្រីកកំពង់ផែប៉ុន្តែ ពួកគេត្រូវបានឈប់នៅ ឆ្នាំ១៩៧០ ពីព្រោះ លន នល់បានដណ្តើមអំណាចហើយបានមកកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ ១៩៧០- ១៩៧៥ គេប្រើកំពង់ផែសំរាប់ដាក់អាវុធសំរាប់ធ្វើសង្រ្គាម។
នៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហម បានកាន់កាប់ទីក្រុងព្រះសីហនុ ហើយនិងខ្មែរក្រហមបានចាប់យកកប៉ាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានឈ្មោះ S.S Mayaguez ជាកម្មករដែលធ្វើការនៅលើកប៉ាល់នោះហើយសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកដែលធ្វើអោយក្រុងព្រះសីហនុមានការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់ពួកខ្មែរក្រហមប្រគល់កប៉ាល់និងមនុស្សទៅអោយសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ។ បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៨០ គេបានចាប់ផ្តើមសាងសង់ទីក្រុងសារជាថ្មី នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ រដ្ឋាភិបាលបានអោយកន្លែងសំរាប់អង្គការ ដុនបូស្កូកម្ពុជា សំរាប់ធ្វើសាលាបច្ចេកទេសនៅផ្លូវអូរប្រាំសំរាប់យុវជនក្រីក្រនៅទីក្រុងនោះ និងមកពីខេត្តផ្សេងៗទៀតដែលនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។
នៅថ្ងៃទី ១១ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ ព្រះបាទ នរោត្ត សីហមុនី បានយាងមកទីក្រុងព្រះសីហនុ ឯកឧត្តម ស្បោងសារ៉ាត បានទទួលព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាមួយនឹងព្រះសង្ឃនិមន្តមកពីគ្រប់វត្តនិងថ្នាក់អ្នកដឹកនាំគ្រប់ជាន់ថ្នាក់នៅក្រុងព្រះសីហនុ និងលោកគ្រូ អ្នកគ្រូ សិស្សានុសិស្ស ហើយ និងសាលាបច្ចេកទេស ដុនបូស្កូ ក្រុងព្រះសីហនុផងដែរ។បើនិយាយពីសេដ្ឋកិច្ចនៅក្រុងព្រះសីហនុវិញមានផ្សារជាច្រើនដែលអាចអោយយើងរកទិញរបស់របរជាច្រើនតាមតំរូវការ។ ជាពិសេសមានឆ្នេរសមុទ្រ កំពង់ផែដែលដឹកជញ្ជូនផលិតផលនិងនាំចេញទៅក្រៅប្រទេសថែមទៀតផង។
គេបង្កើតក្រុងព្រះសីហនុគឺដើម្បីរំលឹកដល់ស្នាដៃរបស់ព្រះបាទ នរោត្តមសីហនុ។ ឈ្មោះដើមរបស់ក្រុងព្រះសីហនុមុនឆ្នាំ១៩៦៤គឺ ក្រុងកំពង់សោម ក្រុងព្រះសីហនុ ជាទីក្រុងកំពង់ផែសមុទ្រធំជាងគេបង្អស់នៅឆ្នេរសមុទ្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រុងព្រះសីហនុស្ថិតនៅពាក់កណ្តាលចន្លោះប្រទេសថៃនិងប្រទេសវៀតណាមហើយទីក្រុងព្រះសីហនុគឺជាទីក្រុងសំខាន់ជាងគេនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ ក្រុងព្រះសីហនុ ជាកន្លែងដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍ណាស់ សំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិ និងភ្ញៀវទេសចរណ៏អន្តរជាតិ។
យោងតាមឯកសារក្រសួងទេសចរណ៍ នៃប្រទេសកម្ពុជាបានអោយដឹងថា ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ មានចំនួនភ្ញៀវទេសចរណ៏អន្តរជាតិ ប្រមាណជាង ៣២០,០០០ នាក់មកទស្សនាក្រុងព្រះសីហនុ។ ​​​ នៅខែមករាឆ្នាំ ២០០៧ ព្រលានយន្តហោះនៅក្រុងព្រះសីហនុត្រូវបានបើកសម្ពោធដើម្បីអោយធ្វើការហោះហើរជាសំខាន់ពី ក្រុងសៀមរាប-ក្រុងព្រះសីហនុ ហើយតាមគំរោងនៃរាជរដ្ឋាភិបាលបានអោយដឹងថា ព្រលានយន្តហោះនៃក្រុងព្រះសីហនុនឹងក្លាយជា ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិនៅឆ្នាំ២០១០។ ហើយអាកាសធាតុនៅទីក្រុងព្រះសីហនុមានរដូវរងាចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែកុម្ភះ និងមានរដូវប្រាំងចាប់ពីខែមិនាដល់ខែឧសភា រដូវភ្លៀងមានចាប់ពីខែមិថុនាដល់ខែតុលា។ ទីក្រុងព្រះសីហនុ គឺជាក្រុងដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនជាងគេនៅប្រទេសកម្ពុជាយើង ពីព្រោះមានភ្នំបូកគោស្ថិតនៅភាគខាងជើង។ នៅថ្ងៃដែលក្តៅបំផុតនៅទីក្រុងព្រះសីហនុ មានកំដៅរហូតទៅដល់៣៥អង្សារសេហើយបើត្រជាក់ជាងគេវិញមានរហូត២០អង្សារសេ។
ហើយឆ្នេរសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ គឺជារមណីយដ្ឋានឆ្នេរសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ ជាតំបន់ទេសចរណ៏ដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៏បំផុតនៅក្នុងខេត្តនោះ។ ក្រុងព្រះសីហនុ គឺជាកន្លែងដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍ណាស់ សំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិនិងភ្ញៀវទេសចរណ៏អន្តរជាតិក្រុងព្រះសីហនុគឺជាទ្វីបដ៏តូចមួយនិងមានឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើនហើយស្ថិតនៅក្នុង តំបន់ត្រូពិចក្តៅហើយសើមដែលស្ថិតនៅភាគខាងលិចនិងភាគខាងត្បូងដែលមានឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតជាច្រើនចំនែកឯភាគខាងលិច ឈៀងខាងត្បូង មានកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្ម។ ចំពោះឆ្នេរសមុទ្រនៅតាមបណ្តោយទីក្រុងដែលចេញមកពីភាគខាងជើងទៅភាគខាងត្បូងមានដូចជា ឆ្នេរជ័យជំនះ ឆ្នេរកោះពស់ ឆ្នេរឯករាជ្យ ឆ្នេរសុខា ឆ្នេរអូរឈើទាលនិងឆ្នេរអូត្រេះ។ ក្រុងព្រះសីហនុជាខេត្តមួយដែលមានសោភ័ណ្ឌភាពស្រស់ស្អាត។
មូលហេតុដោយសារក្រុងព្រះសីហនុមាន ទីកន្លែងកំសាន្តពិសេសៗដែលទាក់ទាញអារម្មណ៏ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិ និងភ្ញៀវទេសចរណ៏អន្តរជាតិ ហើយឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតមានដូចជា ឆ្នេរសមុទ្រឯករាជ្យ ( អូរតែលប្រាំពីរជាន់) ឆ្នេរសុខា ឆ្នេរអូរឈើទាល ឆ្នេរអូរត្រេះ ឆ្នេរហាវ៉ៃ ឆ្នេរម្លប់ជ្រៃ ទឹកធ្លាក់ក្បាលឆាយជាដើម។ ចំពោះឆ្នេរសមុទ្រនៅតាមបណ្តោយទីក្រុងដែលចេញមកពីភាគខាងជើងទៅភាគខាងត្បូងមានដូចជា ឆ្នេរជ័យជំនះ ឆ្នេរកោះពស់ ឆ្នេរឯករាជ្យ ឆ្នេរសុខា ឆ្នេរអូរឈើទាលជាដើម។
២០០px|ស៊ុម|ស្តាំ|កន្លែងកំសាន្តនៅព្រះសីហនុ
ទេសភាពតំបន់ឆ្នេរនៅក្រុងព្រះសីហនុ
ឆ្នេរសមុទ្រដែលមានការពេញនិយមជាងគេក្នុងចំនោមឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើននោះគឺឆ្នេរអូឈើទាល ឆ្នេរសុខា ឆ្នេរឯករាជ្យ និងឆ្នេរជ័យជំនះ។ ឆ្នេរទាំងនេះអាចភ្ញៀវទេសចរណ៏អាចមុជទឹកនៅក្បែរកោះ សំរាកលំហែកាយ និងការស្ទូចត្រីកំសាន្តសំរាប់ដំណើរកំសាន្តទៀតផង។ មានមនុស្សជាច្រើនដែលតែងតែទៅទស្សនានៅទីនោះជារៀងរាល់ថ្ងៃមិនដែលមានថ្ងៃលាស់ទេ ជាពិសេសភ្ញៀវទេសចណ៏អន្តរជាតិព្រមទាំងមានបងប្អូនខ្មែរយើងនៅក្រៅស្រុកនិងក្នុងស្រុក ដែលមកទស្សនានៅទីនេះផងដែរ។ ដើម្បីបានមកដល់ក្រុងព្រះសីហនុ យើងត្រូវធ្វើដំណើរដោយឆ្លងកាត់តាមផ្លូវជាតិលេខ៤ ។
ឆ្នេរអូរឈើទាល
ជាពិសេស ឆ្នេរអូរឈើទាល គឺជាឆ្នេរមួយដែលមានសោភ័ណ្ឌភាពស្រស់ស្អាតស្ថិតនៅក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ។ ឆ្នេរនេះមានភាពទាក់ទាញនិងល្បីល្បាយជាខ្លាំងនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើង។ ក្នុងមួយឆ្នាំៗឆ្នេរនេះអាចទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៏បានរាប់រយពាន់នាក់ចូលមកទស្សនានៅក្នុងក្រុងព្រះសីហនុដែលជាចំនែកមួយ ក្នុងការជួយអភិវឌ្ឍន៍ដល់កំនើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិឆ្នេរអូរឈើទាលជាតំបន់ឆ្នេរមួយដែលមានទេសភាពធម្មជាតិស្រស់ល្អបំព្រងគួរអោយចាប់ អារម្មណ៏ក្រៃលែងឆ្នេរនេះមានឆ្នេរខ្សាច់សស្អាតវែងអន្លាយនឹងមានដើមឈើជាច្រើនដុះអែបមាត់ឆ្នេរសមុទ្រមើលទៅជាជួរគួរអោយទាក់ទាញ បំផុតហេតុនេះហើយឆ្នេរនេះក៏បានជាប់ជាសមាជិកក្លឹបឆ្នេរដែលស្អាតជាងគេលើពិភពលោក។ នៅទីនោះមានតូបខ្លះៗរបស់អាជីវកររកស៊ីលក់ដូរយ៉ាងច្រើនសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជួលអង្គុយលេងឬសំរាកលំហែកាយនៅពេលដែលពួកគេបាន មកដល់ទីកន្លែងនេះភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលបានធ្វើដំណើរកំសាន្តនៅឆ្នេរអូរឈើទាលអាចលេងទឹកសមុទ្រយ៉ាងសប្បាយរីករាយ និងយ៉ាងត្រជាក់ចិត្ត ឬពួកគេអាចជួលទូកដើម្បីធ្វើដំណើរកំសាន្តឆ្ពោះទៅកាន់កោះនានា ដែលភាគច្រើនគឺជាជនជាតិបរទេស។ ភ្ញៀវទេសចរណ៏មួយចំនួនចូលចិត្តលេងទឹក ជួលពោង ឬ ជួលអូរបរជិះកំសាន្តលេងយ៉ាងសប្បាយរីករាយ ។ ភ្ញៀវទេសចរណ៏អាចកុម្មង់ម្ហូបអាហារជាប្រភេទអាហារសមុទ្រដូចជាមឹកបង្គាក្ដាមត្រីសមុទ្រជាដើមដែលសុទ្ធសឹងតែជាអាហារមាន ឪជារសឈ្ងុយឆ្ងាញ់ពិសារ។ ក្រៅពីនេះភ្ញៀវទេសចរណ៏អាចទិញវត្ថុអនុស្សាវរីយ៏ ដែលធ្វើអំពីសំបកខ្យង ផ្កាថ្ម ខ្សែដៃ ខ្សែក .......ទាំងអស់នេះគឺជាសា្នដៃប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ នឹងមានអ្នកម៉ាស្សាផងដែរ។ឆ្នេរអូរឈើទាលជាឆ្នេរដែលសំបូរភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិនិងអន្តជាតិមកកំសាន្តសើ្ទរតែរៀងរាល់ថ្ងៃគ្មានថ្ងៃលោះឡើយជាពិសេសថ្ងៃឈប់សំរាក បុណ្យទានឬក៏ថ្ងៃសំរាកចុងសប្ដាហ៏។រមណីយដ្ឋានឆ្នេរអូរឈើទាល ស្ថិតនៅខេត្តព្រះសីហនុ ក្រុងព្រះសីហនុ ជាតំបន់ទេសចរណ៏មួយ គួរជាទីចាប់អារម្មណ៏ំបំផុតរបស់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ជាតិ និងអន្តរជាតិ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តែងតែមានភ្ញៀវទេសចរណ៏មក កំសាន្តនៅទីនេះ ច្រើនកុះករបំផុត មិនថាពេលមានបុណ្យទានឬមានកម្មវិធីអ្វីក៏ដោយ។២០០px|ស៊ុម|ស្តាំ|បង្ហាញពីរការកំសាន្តនៅឆ្នេរ
របាំ​ទន្សោង​គោ​ព្រៃ
របាំ​ទន្សោង​គោព្រៃ​ជាម​រតក​វប្បធម៌​មន-ខ្មែរ​ដែល​បានប្រសូត​ឡើង​នា​សម័យ​ បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយ​ត្រូវបានរក្សា​រហូតដល់​សព្វថ្ងៃ​ដោយ​អ្នកស្រុក​ខ្មែរ​នៅតំបន់ព្រៃភ្នំ​ នៅ​ភូមិ​អញ្ចាញ​រូង​នៅក្នុង​ខេត្តកំពង់ឆ្នាំងបច្ចុប្បន្ន ។
របាំ​ស្នែងទន្សោង​របស់ ​អ្នកស្រុក​ខ្មែរ​នៅ​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​នៅ​ភូមិ​អញ្ចាញ​រូង​ នៅក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង គឺធ្វើឡើង​ដើម្បី សុំ​សេចក្តីសុខ សេចកី្តចម្រើន ភាពត្រជាក់ត្រជុំ​ពី​វត្ថុ​ស័​កិ្ត​សិទ្ធិ ពោលគឺ​អារក្ខ អ្នកតា ម្ចាស់​ទឹក ម្ចាស់​ដី មា្ច​ស់ដង​ព្រឹក្សា ។
អ្នកស្រុក​ក្នុងភូមិ​នេះ​រមែងតែ​ធ្វើឡើង​នៅក្នុង​ពិធីបុណ្យធំៗដូចជា​នៅពេល​ ចូលឆ្នាំ​ថី្ម​ជាដើម ។ ប្រដាប់ប្រដា ឬ​លំដាប់​លំ​ដា​ដែល​រៀបចំ មាន​នំអន្សមចេក ស្រា​សំរាប់ ច្រូច​សែន ឬ​ស្រា​ចំណាយ ឬក៏​ស្រា​សម្រាប់​ផឹក អង្ករ​ជ័យ ឬ​អង្ករ​ដាក់​សែន​ក្នុង​ចាន ឬ​កែវ និង​ត្រួយ​ថេរ ឬ​ត្រួយ​ម្លូ ស្លា​ជាដើម ។
ក្រោយពី​រៀបចំ​លំដាប់​ លំ​ដា​ទាំងនោះ​ដាក់​លើក​នេ្ទ​ល​រួចរាល់​ហើយ អ្នកស្រុក​ប្រមូលផ្តុំ ឈ​រត​មៀ​ប​គ្នា ហើយ​ប្រគំ​ភ្លេង​ច្រៀង​អញ្ជើញ​ព្រលឹង​ដូនតា​នៅតាម​ដងព្រៃ​ភ្នំ​មក​សេពសោយ​ នូវ​គ្រឿង​សំណែន​ទាំងនោះ ។
គប្បី​ជ្រាបថា​ចម្រៀង​ ទាំងនោះ​មាន​លក្ខណៈ​លន្លង់លន្លោច​គួរឱ្យ​រន្ធត់​ចិត្តជា​ពន់​ពេក​ដោយហេតុថា​ អ្នក​ដែលច្រៀង​នោះ​មាន​ទេពកោសល្យ​ខ្ពស់ ។ ពេល​ស្តាប់ គេ​មាន​អារម្មណ៍​ថា អ្នក​ដែល​ច្រៀង​នោះ​តំណាងឱ្យ​អារក្ស ឬ​ធ្មប់ ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អ្នករាំ​ប្រុស​ដែល​តំណាងឱ្យ​ទន្សោង​ឈ្មោល និង​អ្នករាំ​ស្រី ដែល​តំណាងឱ្យ​ទន្សោង​ញី ពួកគេ​ពាក់​ស្នែង​ពិត ព្រោះ​តំណាងឱ្យ​សត្វព្រៃពិតៗឥត​កែ្ល​ង​ក្លាយ ។ បើ​យើង​ពិនិត្យ​កាយវិការ​ដែល​គេ​បាន​បញ្ចេញ​ម្តងវិញ​នោះ យើង​ក៏​សង្កេតឃើញ​ភាព​ស្ទាត់ជំនាញ​របស់គេ​ដែរ ។ កាយវិការ​របស់គេ​ប្រៀបដូចជា​កាយវិការ​រ​បស់​សត្វ​ទន្សោង​គោព្រៃពិតៗ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត​ពេលដែល​គេ​ឃើញ​បងប្អូន​ខ្មែរ​កួយ សួយ​បញ្ចេញ​ក្បាច់​ទន្សោង​ព្រៃភ្នំម្តងៗ គេ​មាន​អារម្មណ៍​ថា កំពុង​សិ្ថ​ត​ក្នុង​បរិបទ​សង្គម​មួយ ដែល​អ្នកស្រុក​មាន​ជីវ​ភាពជា​អ្នកប្រមាញ់​យ៉ាង​ជាក់លាក់ ។ ទាំងនេះ​ស​ឱ្យឃើញ​នូវ​និរន្ត​ភាព ព្រមទាំង​ចំណាស់​នៃ​ប្រពៃណី​នេះ​ដែលជា​មរតក​វប្បធម៌​មន-ខ្មែរ​មាន​តាំងពី​ យូរ​មកហើយ ។
លក្ខណៈ​មួយទៀត​ គួរឱ្យកត់សម្គាល់​ដែល​បង្ហាញ​នូវ​ចំណាស់​របស់​របាំ​ទន្សោង​គោព្រៃ​នេះ គឺ​ក្នុងពេល​សំដែង គេ​មិនបាច់​ផ្លាស់ប្តូរ​សម្លៀកបំពាក់ ។ ធម្មតា​ក្នុងពេល​សំដែង​របាំ​បាន​បង្ហាញថា អ្នករបាំ​ទាំងនោះ​សុទ្ធសឹងតែ​ជា​អ្នកស្រុក​រស់នៅ​តាម​ដង​ព្រៃភ្នំ​ឆ្ងាយ​ពី​ ទីប្រជុំជន​ដែលមាន​មនុស្ស​រស់នៅ​យ៉ាង​កុះករ​ចំណែក​នៅតាម​ទីជនបទ​ដាច់ស្រយាល​ កម្រ​មាន​ទេសចរ​មកដល់ ។
ជារួម មនុស្ស​រាំ​របាំ​ទន្សោង​ព្រៃ​មាន​ចំនួន​ប្រមាណ​ជា ១០ នាក់ ប្រុស ២ នាក់ គឺ​អ្នក​ច្រៀង​ទំនុក​ទន្សោង និងអ្នករាំ​ស្រី ៨ នាក់​កាន់​ឧបករណ៍​ភ្លេង តួ​ទន្សោង ១ នាក់ និង​អ្នករាំ​អម​ទន្សោង ២ នាក់ ។
កត្តា​គួរកត់សម្គាល់​ មួយទៀត ពួក​អ្នករាំ​ទាំងនោះ​ស្ថិតក្នុង​មធ្យម​វ័យ ពោលគឺ​ឆាប់​មានការ​ពិសោធ​ក្នុងការ​បរបាញ់ ក៏ដូចជា​ជីវិត​ប្រចាំថ្ងៃ​ដែរ ជាពិសេស​ស្គាល់​នូវ​ពិធី​កម្ម​ប្រជាប្រិយ​មួយចំនួន​ផង ។
ដូច​ពោល​ខាងលើ លក្ខណៈ​បរម​បុរាណ​នៃ​របាំ​ទន្សោង​គោព្រៃ​នេះ​អាចគូសបញ្ជាក់​តាមរយៈ​កាយវិការ ​របស់អ្នករាំ​ដែលមាន​វ័យ​ចំណាស់ ហើយ​ប្រកបដោយ​បទពិសោធ ។ ក្បាច់​ដែល​ពួកគេ​រាំ​នោះ​មាន​លក្ខណៈយឺតៗមិន​ញាប់នោះទេ ដៃ​ទាំងពីរ​របស់​អ្នករាំ​មិន​រាបស្មើ ពោលគឺ​រេ​ចុះ​រេ​ឡើង បត់​ចុះ​បត់​ឡើង មកលើ​ត្រឹម​ចង្កេះ ត្រាប់​តាម​កាយវិការរបស់​ទន្សោង​គោព្រៃ​មើលទៅ​គួរឱ្យ​កោតសរសើរ ក្រៃលែង ។
ទេពកោសល្យ​របស់​ អ្នករាំ​ប្រុស​ស្រី​ដែល​ដើរតួ​ជា​ទន្សោង​ញី​ឈ្មោល​សិ្ថ​ត​នៅត្រង់ចំណុច​ មួយទៀត គឺ​ការ​រាំ​ស៊ីចង្វាក់​គា្ន ក្បាច់​ជើង ក្បាច់​ដៃ ដងខ្លួន​របស់​ពួកគេ​រេ​រាំ​រំ​ពើត​រំពើន​ប្រកបដោយ​ចរិត​ជា​សត្វ​ដែល​កំពុង​ ចែចង់​គ្នាពិតៗ ។ យោង​លើ​ឥរិយាបថ​នេះ យើង​អាច​កត់សម្គាល់ថា អត្ថន័យ​ស៊ីជម្រៅ ឬនិមិត្តរូបពិតៗរបស់​របាំ​នេះ គឺ​កា​រត​ពូជពង្សវង្ស ត្រកូល​ពី​សំណាក់​អ្នក​ស្រុកភូមិ​ព្រៃភ្នំ​ទាំងនោះ ។ កុំភ្លេចថា​នា​សម័យ​ដើម របាំ​ទន្សោង​នេះ​ជា​ពិធី​ស័ក្តិ​សិ​ទិ្ធ​មួយ​ដែល​ខកខាន​ពុំបាន ។ អ្នកស្រុក​ព្រៃភ្នំ​ត្រូវ​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​មុននឹង​ទៅ​បរបាញ់​សត្វ​ក្នុងព្រៃ ។ ជ័យ​ជោគ ឬ​បរាជ័យ​នៃ​ការ​បរបាញ់ គឺ​សិ្ថ​ត​លើ​ដំណើរការ​សម្តែង​បាន ល្អ ឬ​មិនល្អ​នៃ​របាំ​នេះ​ចំ​តែម្តង ។ របាំ​នេះ​គឺជា​តង្វាយ ឬ​ពលិកម្ម​មួយ​ធ្វើឡើង​ចំពោះ​ព្រលឹង​ដូនតា ចាស់​ស្រុក ដើម្បី​ធ្វើការ​បរបាញ់ ​ប្រកបដោយ​ប្រសិទ្ធភាព ។
មួយវិញទៀត អ្នករាំ​ទាំងពីរ​ភេទ​ក៏​តំណាងឱ្យ​ព្រលឹង​ដូនតា ឬក៏​ព្រលឹង​នៃ​សត្វ​ទន្សោង​គោព្រៃ​ផ្ទាល់​តែម្តងដែល​តាមរយៈ​របាំ​ដ៏​មានន័យ​ នេះ នឹង​មក​ស​ណិ្ឋ​ត​ក្នុង​ខ្លួន​របស់គេ ។ ដូច​កាយវិការ​ត្រាប់​តាម​ចរិត​សត្វ​របស់​អ្នករាំ​ជាភស្តុតាង​ស្រាប់ ។ កុំ​ភេ្ល​ច​ថា​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ទស្សនវិជ្ជារ​បស់បង​ប្អួ​ន​ខ្មែរលើ​ដែល​ កើតចេញពី​ជំនឿ​ជី​វច​ល សត្វ​ទាំងនោះគឺ​តំណាងឱ្យ​បុព្វការី​ជន ។ បុព្វការី​ជន​ជាស​ត្វ ហើយ​សត្វ​ក៏​ជា​បុព្វការី​ជន ។
សរុប​សេច​កី្ត​មក របាំ​ទន្សោង​គោព្រៃ​ជារ​មតក​វប្បធម៌​ដែលមាន​តម្លៃ​ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ​ កាត់ថ្លៃ​មិនបាន ។ របាំ​នេះ​ឆ្លុះ​ប​ញ្ជាំ​ង​ឱ្យឃើញ​នូវ​សម្ព័ន្ធភាព​យ៉ាង​ជិត​សិ្ន​ទ្ធ​រវាង​ សត្វ និង​មនុស្ស ឬ​បរិស្ថាន និង​ជីវភាព​រស់នៅ​របស់​ម​នុស្សនៅតាម​ព្រៃភ្នំ​ដែល​ភាគច្រើន​ចិញ្ចឹមជីវិត​ ដោយ​ការ​បរបាញ់​សត្វ ។
អត្ថប្រយោជន៍​មួយទៀត​ នៃ​ការសិក្សា​របាំ​នេះ គឺ​ជនជាតិខ្មែរ​ព្រៃភ្នំ​សុទ្ធសាធ អី្វ​ដែល​គេ​ហៅថា​មនុស្ស​ភាគតិចដែល​សិ្ថ​ត​ក្នុង​អំបូរ​មន-ខ្មែរ ហើយ​របាំ​នេះ គឺជា​មែកធាង​មួយ​នៃ​ខឿ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​យ៉ាង​ប្រាកដ ។ ការបាត់បង់​នូវ​របាំ​នេះ គឺ​ពិតជា​ធ្វើឱ្យ​ភាពសម្បូរ​បែប​នៃ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ស្រុតចុះ​មួយកម្រិត​ ពុំខាន (ម.ត្រា​ណេ) ។
ឯកសារ​យោង
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំខ្មែរ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:របាំប្រពៃណី
នំបញ្ចុក
នំបញ្ចុក (English : Num Banh Chok) មានឈ្មោះដើមហៅថា "នំបុកប៉ែន" គឺជានំដែលគេយកម្សៅទៅស្ងោរ រួចហើយទើបគេស្រង់យកទៅបុកលាយទឹក រួចគេយកទៅចាក់ក្នុងប៉ែន ទើបយកស្នូលឈើឆ្នុកសង្កត់ប៉ែន ដើម្បីធ្វើជាសសៃៗ រោយវា ទម្លាក់ទៅក្នុងទឹកក្ដៅពុះ ដើម្បីចំអិនសសៃម្សៅឲ្យឆ្អិនល្អ ក្រោយមកទើបគេស្រង់ដាក់ក្នង ជាល កញ្ជ្រែង ឬ កញ្ជើល ដោយរៀបជាចង្វាយៗ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការចាប់យកតាមបរិមាណ សមល្មមរបស់ពួកគេ នំបញ្ចុក ជាប្រភេទនំចំអែតក្រពះ ឬ ហៅថា អាហារសម្រន់ ដែលពលរដ្ឋកម្ពុជាពេញនិយមបរិភោគ ជាអាហារពេលព្រឹក ឬ ជាអាហារសម្រន់ សម្រាប់ពេលរសៀល ។ នំបញ្ចុក ជាអាហារដែលស្រដៀងគ្នាទៅនិង មីទាញ ឬ គុយទាវ របស់ចិន នំបញ្ចុកក៏មានឈ្មោះទៅតាម ការហៅរបស់ប្រទេសមួយចំនួនដែលជាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដូចជា (ថៃ ហៅ ខៈណុមជិន) និង (ឡាវ ហៅ ខោពុន) នំបញ្ចុក មានការឆ្លុះបង្ហាញ តាមរយៈអក្សរសិល្ប៍ដ៏ល្បីល្បាញ របស់ខ្មែរ រឿងធ្មេញជ័យ (ធ្មេញ្ជ័យ) ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង ប្រវត្តិសាស្ត្រពិតរបស់កម្ពុជា ដោយលោក វ៉ាន់ឌី កាអ៊ុន ១៩៦៤ ។
ប្រវត្តិ​ នំបញ្ចុក
នំបញ្ចុក មានឈ្មោះដើមហៅថា "នំបុកប៉ែន" ក្នុងឆ្នាំ ១២៧០​​ នៃ គ.ស នា សវត្សន៍ទី១៣ រាជការណ៍ស្ដេច ឌូសុង (English : Duzong 度宗; Dùzōng) [១] មហាសុង ខាងត្បូង បានលើកទ័ពតាមសំពៅជាច្រើនមក វាយប្រហារនៅ ក្រុងព្រៃនគរ នាភាគខាងកើតឈៀងខាងត្បូង របស់អាណាចក្រខ្មែរ (ដែលជាក្រុងហូជីមិញ ប្រទេសវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន) ក្នុងរាជព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៨ រជ្ជកាល (១២៤៣-១២៩៥) ពួកគេបានចាប់យកអ្នកប្រាជ្ញទស្សនៈវិទ្យារបស់អាណាចក្រខ្មែរ ឈ្មោះ ធ្មេញជ័យ (ធ្មេញ្ជ័យ ឬ ហៅថា ធន់ជ័យ) ដែលជាឈ្លើយសឹកយកទៅដាក់គុកត្រជាក់នាប្រទេសចិន ក្នុងក្រុង សៀនយ៉ា ខេត្តគ័ងទុង លោក ធន់ជ័យ បានបង្កើតខ្លែងដែលអាចបញ្ចេញសម្លេងបាន ដែលកម្ពុជា ហៅថា 'ខ្លែងឯក ហើយលោកតែងតែលួចបង្ហោះវាពេលយប់ដើម្បីរំខាន ពួកចិនទាំងនោះ សម្លេងនិងរូបរាងមិនច្បាស់លាស់នៅពេលយប់របស់ខ្លែងឯក បានបង្ករការផ្ញាក់ផ្អើម ដល់អ្នកស្រុកនិង មន្ត្រីទីនោះ មន្ត្រីនោះបានបង្គាប់ឲ្យមានការទស្សន៍ទាយ អ្នកហោរាសាស្ត្រទីនោះ បានប្រាប់ថា ប្រផ្នូលមិនល្អ បក្សីចម្លែកយំរាល់ៗយប់ មហាសុងនិង ជួបសង្គ្រាមធំ សូមលោកម្ចាស់ដោះលែងអ្នកទោសទាំងអស់ ដើម្បីបញ្ជៀសហានិភ័យទាំងអស់នេះ មន្ត្រីចិនទីនោះក៏ធ្វើតាម ។ ក្រោយមក ធន់ជ័យ ត្រូវបានដោះលែង លោកធ្វើការងារផ្សេងៗជាច្រើនដើម្បីរកប្រាក់ជួល សំពៅត្រឡប់មក អាណាចក្រខ្មែរវិញ ក្រោយមកទៀត លោកបានបែកគំនិត យក "នំបុកប៉ែន" មកលក់ឲ្យអ្នកស្រុកចិនទីនោះ ដោយនំនោះមានរស់ជាតិប្លែក "នំបុកប៉ែន" បានល្បីដល់ ចៅហ្វាយក្រុងចិនមូលដ្ឋានទីនោះ ដែលមានមុខកាច និង គួរឲ្យខ្លាចគ្មានអ្នកណាហ៊ានមើលមុខនោះទេ ព្រោះខ្លាចត្រូវដាក់ទោសសម្លាប់ ជំនិតពួកលោកបាន ផ្ដាំធ្មេញជ័យអំពីរឿងនេះ ពួកគេបានឲ្យលោក ធ្វើ "នំបុកប៉ែន" ឲ្យពួកគេហូប ធ្មេញជ័យ ចង់មើលមុខចៅហ្វាយក្រុងកំណាចនោះ បានពោលបង្គាប់ថា បើលោក ម្ចាស់ចង់ហូបនំនេះ សូមកុំប្រើចង្កឹះត្រូវងើយមុខឡើងនិងប្រើដៃបញ្ចុកជំនួស ធ្មេញជ័យ ក្រឡេកឃើញមុខ ចៅហ្វាយក្រុងក៏ពោលពាក្យឡើង មុខចៅហ្វាយក្រុងចិន ដូចមុខឆ្កែ រីឯមុខស្ដេចខ្មែរ ដូចព្រះខែពេញបរមី អ្នកបកប្រែយល់ច្រឡំស្មានតែសរសើរ ក៏ពោលពាក្យតាមពំនោល ចៅហ្វាយក្រុងសប្បាយចិត្តក៏ផ្ដល់សំនូមពរឲ្យ ធ្មេញជ័យ លោក ក៏ស្នើសុំត្រឡប់មក អាណាចក្រខ្មែរ វិញ ភាពល្បីល្បាញ របស់ "នំបុកប៉ែន" បានប្ដូរឈ្មោះ មក នំបញ្ចុក មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ដំណាក់កាលទី១
មុនដំបូងគេយកអង្ករលាងហើយលាយជាមួយនឹងទឹកហើយយកទៅកិន។
ដំណាក់កាលទី២
បន្ទាប់មក គេពូតទឹកអោយស្ងួតហើយទុកវាអោយស្ងួត
ដំណាក់កាលទី៣
គេយកម្សៅដែលស្ងួតទៅបុកមួយសន្ទុះ
ដំណាក់កាលទី៤
យកម្សៅដែលបុកហើយទៅដាក់នៅបំពងមួយមានរន្ធតូចៗហើយសង្កត់វាចេញមកជាសសៃ។
ដំណាក់កាលទី៥
ដាំទឹកអោយពុះហើយដាក់ពីក្រោមពេលចេញសសៃ
ដំណាក់កាលទី៦
ស្រង់នំចេញពីទឹកក្ដៅហើយយកទៅលាងជាមួយទឹកស្អាតហើយជាទឹកធម្មតា
ដំណាក់កាលទី៧
យកស្លឹកចេកមកដាក់នៅពីក្រោមហើយចាប់វាជាចង្វាយៗជាការស្រេច។
និយមន័យនំបញ្ចុក»
គឺជាមុខម្ហូបមួយប្រភេទ កើតឡើងដោយការរួមផ្សំអំពីភោគផល ដែលមានសម្បូរហូរហៀរនៅក្នុងប្រទេសពិតៗ សម្រាប់ស៊ីចុកបន្ទាប់ពីបាយដែលជាអាហារប្រចាំថ្ងៃ ប្រកបដោយរសជាតិប្លែក មានជីរជាតិសំខាន់ច្រើនយ៉ាង ដោយសារគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗដទៃទៀត មានទឹកសម្ល និងរបោយបន្លែ ទៅតាមចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ និងតាមតំបន់នីមួយៗ។ នំបញ្ចុកផលិតចេញពីម្សៅអង្ករ ដែលបានមកពីរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ហៅថា«ស្រូវ»។ តាមជំនឿជាប្រពៃណីពីបុរាណ របស់ប្រជាជនកម្ពុជាដែលបានចាត់ទុក«ស្រូវ» ជាវត្ថុមានគុណបំណាច់ខ្ពស់ក្នុងការចិញ្ចឹមមនុស្សលោក រហូតប្រសិទ្ធិឈ្មោះផ្សេងទៀតថា «ព្រះមេរុ ឬប្រពៃស្រព» ហើយដើម្បីជាការរំឭកដល់គុណប្រយោជន៍នៃវត្ថុដ៏ថ្លៃថ្លានេះ ទើបប្រជាជនខ្មែរចូលចិត្តយកចំណីចំណុកជាកត្តាសំខាន់ក្នុងការប្រគេ នភត្តាហារចំពោះព្រះសង្ឃ និងជាអាហារសម្រាប់ លាងភ្ញៀវនៅក្នុងឱកាសបុណ្យ«ដារលាន» ដែលជាពិធីរំឭកគុណព្រះអគ្គី ព្រះធរណី ព្រះគង្គា និងព្រះពាយផងដែរ ក្រោយពីការច្រូតកាត់ប្រមូលផលស្រូវទុកដាក់រួចរាល់ហើយ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ចំណីនំបញ្ចុកក៏បានវិវត្តន៍តួនាទីយ៉ាងសំខាន់ខ្លាំងឡើងថែមទៀត ទៅតាមនិយមចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ប្រជាជាតិ សឹងជាចំណីពេលព្រឹក ពេលរសៀល ពេលល្ងាច ឬប្រើជំនួសបាយម្តងម្កាលថែមទៀតផង។ មិនតែប៉ុណ្ណោះនំបញ្ចុក កាន់តែបានទទួលនូវការនិយមជាទូទៅ និងខ្លាំងឡើងទៀតក្នុងគ្រប់ស្រទាប់ប្រជាជន ដែលបានកែច្នៃគ្រឿងផ្សំសម្រាប់ ស៊ីចុកបានជាច្រើនមុខថែមទៀត ដូចជាទទួលទានជាមួយសម្លខ្ទិះ(ការី) ផ្ទាប់ជាមួយសាច់ផ្សេងៗដែលអមទៅដោយ ទឹកគ្រឿងជាដើម។ ដោយសារមានសារៈសំខាន់ដូចនេះហើយ ទើបបានជា«ការធ្វើនំបញ្ចុក» ក្លាយជាមុខរបរមួយដ៏ប្រសើរ ប្រចាំជីវភាពគ្រួសារ ព្រោះជារបរមួយសាមញ្ញ ប្រើប្រាស់នូវឧបករណ៍ធម្មតា ដែលជួនកាលគេអាចកែច្នៃធ្វើដោយខ្លួនឯងបានដូចជា៖ ប៉ែន កញ្ជ្រែង កញ្ជើ កន្ត្រង ត្បាល់បុក ត្បាល់ជាន់ ត្បាល់កិនជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀតពុំចាំបាច់មានចំណេះវិជ្ជាជ្រៅជ្រះផងទេ គឺប្រើប្រាស់ត្រឹមកម្លាំងកាយ និងការអំណត់ ឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងយកចិត្តទុកដាក់ ធ្វើផ្ទាល់ជាមួយអ្នកចេះតែបីបួនដងប៉ុណ្ណោះ។
គ្រឿងផ្សំ
ត្រីឆ្អើរ ឬសាច់ត្រីស្រស់ស្ងោរឆ្អិន ប្រហុក ស្លឹកគ្រៃ ខ្ទឹមស ខ្ជាយ រមៀត អំបិល ស្ករ។
វិធីស្ល
២. ស្លឹកគ្រៃហាន់ល្អិតៗបុកឲ្យម៉ត់ ដាក់ខ្ទឹមស ខ្ជាយ រមៀត បុកលាយជាមួយគ្នា។
៣. យកសាច់ត្រីដែលបេះរួចមកបុកលាយជាមួយគ្រឿង។
៤. ដាំទឹកឲ្យពុះ ជ្រុំប្រហុក រួចបង់សាច់ត្រី ដែលបុកលាយជាមួយគ្រឿង។
៥. ដាំ២-៣អំពុះទើបបង់អំបិល ស្ករ ភ្លក្សតាមចូលចិត្តជាការស្រេច។
ភូមិសាស្ត្រនយោបាយប៉ាឡេស្ទីន អៀរ៉ាក់ អេហ្ស៊ីប និងអ៊ីស្រាអែល
ភូមិភាគដើមបូព៌ា ៖ តំបន់​ពោរពេញ​ទៅ​ដោយ​សោកនាដកម្ម
right|thumb|ផែនទី​ភូមិភាគ​ដើម​បូព៌ា ©រក្សាសិទ្ធិ ជាង​៦០​ប្លាយ​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​ហើយ ដែល​ភូមិភាគ​ដើមបូព៌ា ជា​តំបន់​ក្តៅ​គគុក​ជាង​គេ​បង្អស់​មួយ នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក។ តើ​មក​ពី​មូលហេតុ​អ្វី?
ឯកសារយោង
ដោយ តាន់ ហ្សង់-ហ្វ្រង់ស្វ័រ
http://www.khmer.rfi.fr/middle-east/20101025-%E1%9E%97%E1%9E%BC%E1%9E%98%E1%9E%B7%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98%E1%9E%94%E1%9E%BC%E1%9E%96%E1%9F%8C%E1%9E%B6-%E1%9F%96-%E1%9E%8F%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%8B%E2%80%8B%E1%9E%96%E1%9F%84%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%81%E1%9E%89%E2%80%8B%E1%9E%91%E1%9F%85%E2%80%8B%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E2%80%8B%E1%9E%9F%E1%9F%84%E1%9E%80%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8A%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98
ទាវ (តួអង្គ)
នាងទាវ គឺជាមនុស្សរស់ក្នុងសម័យលង្វែក កើតជានៅភូមិពោធិ៍ជើងខាល ខែត្រត្បូងឃ្មុំ កាលក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទបរមិន្ទរាជា។ នាងមានប្ដីឈ្មោះទុំ មានងារជាម៉ឺនឯក ឯម្ដាយឈ្មោះនាងទន់ និងភីលៀងម្នាក់ឈ្មោះនោ អ្នកទាំងពីររាប់អានគ្នាដូចបងប្អូនអញ្ជឹង ប៉ុន្តែជាអកុសលម្ដាយនាងបានបំបែកនាងពីប្ដីអោយទៅរៀបការនឹងម៉ឺនជូ ដែលត្រូវជាបុត្ររបស់ស្ដេចត្រាញ់ត្បូងឃ្មុំ អរជូនជ័យ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យលង្វែកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តួអង្គរឿងទុំទាវ (សោម)ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តួអង្គរឿងទុំទាវ (ម៉ុក)ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:តួអង្គរឿងទាវឯកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទុំទាវ
សាស្ត្រាចារ្យ
សាស្ដរាចារ្យ
ឋានានុក្រម ឬប្រភេទតំណែងនៃសាស្ដ្រាចារ្យ
សម្រាប់តំណែង «សាស្ដ្រាចារ្យ»នៅស្រុកខ្មែរហាក់បីដូចនៅមិនទាន់មានការរៀបចំ រចនាសម្ព័ន្ធរាល់ដំណែងនៃពាក្យថាសាស្ដ្រាចារ្យអោយបានច្បាស់លាស់ប៉ុន្មានទេ ថ្វីត្បិត តែមានពង្រាងជាអនុក្រឹត្យរួចទៅហើយក៏ដោយ មិនខុសអំពីប្រទេសដទៃដែរ តែសម្រាប់ ប្រទេសមួយចំនួន គេបានរៀបចំប្រព័ន្ធនៃតំណែងនេះបានល្អណាស់។ ដូច្នេះតទៅសូមលើកយកតំណែង
សាស្ដ្រាចារ្យជំនួយ - Assistant Professor (Ass. Prof.)
អ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងតំណែងនេះ ត្រូវមានចំណេះចេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ មានទេព្យកោសល្យ មានជំនាញផ្នែកណាមួយយ៉ាងជាក់លាក់ មានសមត្ថភាព បទពិសោធ មានគុណធម៌ ចរិយធម៌ សីលធម៌និងសុជីវធម៌ល្អ ព្រមទាំងបានបញ្ចេញនូវស្នាដៃមួយចំនួនដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយជាសាធារណជន ហើយមានអ្នកប្រាជ្ញទទួលស្គាល់ថាជា Academic work ។ គណកម្មការផ្នែកវាយតំលៃបានយល់ឃើញនិងទទួលស្គាល់ មួយអន្លើដោយស្របតាមអនុក្រឹត្យនៃប្រទេសនីមួយ ៗ ព្រោះថា ក្រោយពីគណកម្មការ វាយតំលៃហើយ មានការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការតាមអនុក្រឹត្យ ពេលនោះ មានតំឡើងប្រាក់បៀវត្សប្រចាំតំណែងខ្ពស់ជាងមុន ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជា វិជ្ជាករ (Academic Scholar) ។ សូមកុំយល់ច្រឡំតាមការប្រែស័ព្ទ បើតាមស័ព្ទគឺអ្នកជំនួយការសាស្ដ្រាចារ្យ តែពុំមែនមានន័យថាអ្នកជួយធ្វើការសាស្ដ្រាចារ្យទេ វាជាតំណែងឯកទេស មានការងារផ្នែកស្រាវជ្រាវផ្ទាល់របស់ខ្លួន។
សាស្រា្ដចារ្យរង - Associate Professor(Asso. Prof.)
បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងតំណែងនេះ បានឆ្លង់កាត់នូវតំណែង Assistant Professor (Ass. Prof.) មិនតិចជាង ៣ ឆ្នាំ មានកម្រិតវប្បធម៌ទាបបំផុតត្រឹមថ្នាក់អនុបណ្ឌិត ឬ បរិញ្ញាប័ត្រជាន់ខ្ពស់ (តាមអនុក្រឹត្យកំណត់) ហើយកំពុងបំពេញតួនាទីជាគ្រូបង្រៀននៅសកលវិទ្យាល័យណាមួយយ៉ាងជាក់លាក់ មានជំនាញផ្នែកណាមួយក្នុងកម្មវិធីសិក្សារបស់ស្ថាប័នជាន់ខ្ពស់ ព្រមទាំងមានតំណែងក្នុងស្ថាប័ននោះដែរ ។
បានផលិតស្នាដៃទាំងផ្នែកការសរសេរ ប្រែ បង្រៀន ស្រាវជា្រវប្រកបដោយគុណភាព ព្រមទាំងបានបោះពុម្ភផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណជន គ្រប់អត្ថបទបោះពុម្ពត្រូវបានអំណះអំណាង ផ្នែកការស្រាវជ្រាវរបស់អនុជន ។ អ្នកដែលស្ថិតក្នុងតំណែងនេះត្រូវមានចំណេះចេះដឹង សមត្ថភាពខ្ពង់ខ្ពស់ មានទេពកោសល្យនិងជំនាញការផ្នែកស្រាវជ្រាវ  ហើយក៏មានសិទ្ធបង្រៀននិស្សិត ថ្នាក់អនុបណ្ឌិត និងបណ្ឌិត។ បុគ្គលដែលស្នើក្នុងតំណែងនេះ ត្រូវឆ្លងកាត់ការវិនិច្ឆ័យយ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់ពីគណកម្មការផ្នែកវាយតំលៃ មានទាំងការស៊ើបអង្កេត តាមដានត្រួតពិនិត្យរាល់ចរិយាវត្ត និងឯកសារស្រាវជ្រាវ ជាដើម។
សាស្ដ្រាចារ្យ - Professor(Prof.)
បុគ្គលដែលស្ថិតនៅក្នុងតំណែងនេះមានចំណេះវិទ្យាខ្ពង់ខ្ពស់ កម្រិតវប្បធម៌ថ្នាក់បណ្ឌិត មានជំនាញឆ្ពោះផ្នែកណាមួយ ឬជាគ្រូបង្រៀនជំនាញជាន់ខ្ពស់ ត្រូវបានផ្ដល់តំណែងដោយសារស្នាដៃAcademic Work, Academic Scholar, រហូតត្រូវគេបានយកស្នាដៃទាំងនេះមកជាទ្រឹស្ដីឬជាស្នាដៃផ្នែកស្រាវជ្រាវ ។ លក្ខណះការផ្ដល់អោយនូវតំណែងនេះ មានក្រិតក្រម និងសុភវិនិច្ឆ័យយ៉ាងតឹងរឹង ហើយសុក្រិតបំផុតពីគណកម្មការវាយតំលៃ។
អត្ថន័យពាក្យថាសាស្ដ្រាចារ្យ មានលក្ខណះផ្សេងគ្នាតាមប្រទេសនីមួយ សម្រាប់ប្រទេសប្រើភាសាអង់គ្លេសក្នុងសហអាណាចក្រ (United State) លើក លែង តែ ប្រទេស កាណាដា(Canada) និងអៃឡង់ ពាក្យនេះមានន័យថា ជាគ្រូថ្នាក់ អាវុសោដែល ស្ថិតក្នុង តំណែងវិជ្ជាស្យង់ (Departmental Chair)ជាពិសេសជាប្រធានមុខវិជ្ជផ្នែកណាមួយ(Head of Department) ឬជាតំណែងឆ្ពោះបច្ចេកបុគ្គល សម្រាប់ប្រទេសកាណាដា និងសហរដ្ឋ អាមេរិកា សាស្ដ្រាចារ្យជាតំណែងសម្រាប់គ្រូថ្នាក់អាវុសោនៃស្ថាប័នឧត្តមសិក្សា ជាទូទៅ តំណែង នេះ បើកចំហសម្រាប់គ្រូច្រើនជាងតំណែងក្នុងប្រទេសសហអាណាចក្រ។
ប្រទេសជាច្រើនក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប (European) ដូចជាអាឡឺមង់(Germany) បារាំង (France) អេស្បាញ(Spain) អ៊ីតាលី(Italy) និងក្រុមប្រទេសស្ដែនឌីវែ (Scandinavian) ពាក្យថាសាស្ដ្រាចារ្យប្រើនៅមុខឈ្មោះតាមច្បាប់ ប៉ុន្ដែមានចំនួនកំណត់ ។ ប្រទេសដែលនិយាយភាសាអេស្បាញ-ប៉ទុយកាល់(Spanish and Portuguese speaking) ដូចជាប្រទេសអេស្បាញ (Spain)ប៉ទុយកាល់(Portugal) និងអាមេរិចការឡាតីន (Latin America) ពាក្យថាសាស្ដ្រាចារ្យប្រើបានគេប្រើដល់បុគ្គលដែលធ្វើ តួនាទីក្នុង ស្ថាប័ន សិក្សា សាលារៀន សាលាបច្ចេកវិទ្យា (Techinal School)សាលាអាជីវសិក្សា (Vocational School) វិទ្យាល័យ(College) មហាវិទ្យាល័យ(University) ដោយមិនអោយ សេចក្ដី សំខាន់ ផ្នែកខ្លឹមសារនៃជំនាញណាមួយ ឬអាយុ កម្រិតរបស់សិស្ស ដែលអាចរួមទាំង ថ្នាក់ មតេយ្យសាលា បឋមសិក្សា មធ្យមសិក្សា ចំពោះគ្រូដែលបង្រៀន ក្នុងសកលវិទ្យា ល័យ ហៅថា សាស្ដ្រាចារ្យសលកវិទ្យាល័យ(University Professor)។
សព្វថ្ងៃនេះ សាស្ត្រាចារ្យមានច្រើនណាស់ដូចយ៉ាង សាស្ត្រាចារ្យ ជ័យ ចាប សាស្ត្រាចារ្យ កុល ផេង សាស្ត្រាចារ្យ ច័ន្ទ សំណព្វ សាស្ត្រាចារ្យ សូ មុយឃៀង សាស្ត្រាចារ្យ ឈិន សីហា សាស្ត្រាចារ្យ ជា តារា សាស្ត្រាចារ្យ សុខ ទូច ជាដើម សុទ្ធតែពោរពេញដោយគុណវុឌ្ឍិ សមត្ថភាព ពុទ្ធិ និងក្រមសីលធម៌។
Visiting Professor
(សាស្ដ្រាចារ្យសញ្ចរ ឬសាស្ដ្រាចារ្យអាគន្ដុកៈ) ជាសាស្ដ្រាចារ្យដែលមានតំណែងក្នុងសកលវិទ្យាល័យណាមួយយ៉ាងជាក់លាក់ ហើយត្រូវបានគេអញ្ជើញមកបង្រៀន ឬធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវនៅឯសកលវិទ្យាល័យមួយទៀតក្នុងមួយរយះតាមកិច្ចសន្យា។
Chair Professor
(សាស្ដ្រាចារ្យមេធីចារ្យ) ឬជាសាស្ដ្រាចារ្យកិត្តិយស ដែលត្រូវបានផ្ដល់អោយជាកិត្តិគុណសម្រាប់ការបដិបត្តិតួនាទីជាសាស្ដ្រាចារ្យក្នុងសលកវិទ្យា ល័យកន្លងមក អោយជាអ្នកជាវិជ្ជាករថ្នាក់អន្ដរជាតិ ដើម្បីស្ដែងអោយឃើញថាបុគ្គលនេះ បានលើកកំពស់គុណភាពការសិក្សាថ្នាក់សកលវិទ្យាល័យផ្នែកការបង្រៀន ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការអោយសេវាកម្មផ្នែកការសិក្សា។
Distinguished Professor
(សាស្ដ្រាចារ្យកិត្តិញ្ញាណ) ជាសាស្ដ្រាចារ្យដែលមានជំនាញផ្នែកស្យង់ណាមួយយ៉ាងជាក់លាក់បំផុត ហើយត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញក្នុងស្យង់នោះៗលើកកំពស់បំផុត។ អ្នកប្រាជ្ញប្រភេទនេះកម្រនឹងកើតមាន ហើយស្នាដៃផ្នែកស្រាវជ្រាវត្រូវបានគេយកមកអនុវត្តរហូតកើតជាប្រយោជន៍មហាសាលដល់សាលកលោក។
Research Professor
(សាស្ដ្រាចារ្យកិតិ្ដមេធីចារ្យទទួលបន្ទុកផ្នែកស្រាវជ្រាវ)ជាសាស្ដាចារ្យដែលមានជំនាញផ្នែកការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកប្រាជ្ញឯកទេស ជាអ្នកស្រាវជ្រាវមានកិតិ្ដនាមល្បីល្បាញ។ បុគ្គលប្រភេទនេះត្រូវបានគេអញ្ជើញមកកាន់សកលវិទ្យាល័យណាមួយ ដើម្បីធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវក្នុងរយះវេលាកំណត់ ហើយស្នាដៃដែលជ្រាវជ្រាវឃើញត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា្នក់ជាតិនិងអន្ដរជាតិ។ តំណែងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់តំណែង ជាជំនួយការសាស្ដ្រាចារ្យកិត្តិមេធីចារ្យទទួលបន្ទុកផ្នែកស្រាវជ្រាវ (Research Assistant Professor) និងតំណែងរងសាស្ដ្រាចារ្យកិត្តិមេធីចារ្យទទួលបន្ទុកផ្នែកស្រាវជ្រាវ(Research Associate Professor)
តំណែងសាស្ដ្រាចារ្យក្នុងស្រុកខ្មែរ
ចំណែកឯតំណែងសាស្ដ្រាចារ្យក្នុងប្រទេសខ្មែរយើង ខ្ញុំមិនអាចនឹងធ្វើសុភវិនិច្ឆ័យបានថា តើគេធ្វើការវាយតំលៃគុណភាពនៃចំណេះចេះដឹង សមត្ថភាព និងស្នាដៃផ្នែកការសិក្សាជ្រាវជ្រាវយ៉ាងណាទេ ព្រោះបន្ទាប់ពីខ្ញុំបានចូលសាលារៀនបំដូងត្រូវបានលឺពាក្យថា សាស្ដ្រាចារ្យរួចស្រេចទៅហើយ រហូតមករៀននៅមធ្យមសិក្សាក៏លឺពាក្យនេះដែរ ប្រហែលជាខ្មែរយើងសំដៅលើគ្រូបង្រៀនតែម៉្យាងហើយ មើលទៅ តែបើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រវិញនោះ អ្នកដែលបានឈ្មោះថាសាស្ដ្រាចារ្យមុនដំបូង ប្រហែលជាលោកសាស្ដ្រាចារ្យ កេង វាន់ សាក់ ដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកអក្សរសាស្ដ្រនិងមនុស្សសាស្ដ្រ (Faculte’ des letters et des sciences humaines) ពីប្រទេសបារាំង ពេលនិវិត្តន៍មកស្រុកកំណើតវិញត្រូវបានគេហៅថាលោកសាស្ដ្រាចារ្យ។
សព្វថ្ងៃនេះរាជរដ្ឋាភិបាលបានពង្រាង (ព្រាង) អនុក្រឹត្យស្ដីពីការផ្ដល់ឋានៈសាស្ដ្រាចារ្យ ដើម្បីកំណត់អំពីយន្ដការ នីតិវិធី និងលក្ខខណ្ឌនៃការជ្រើសរើស និងផ្ដល់ឋានៈសាស្ដ្រាចារ្យ (យោងតាម សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានស្ដីពីលទ្ធផលនៃសម័យប្រជុំពេញអង្គគណៈរដ្ឋមន្ដ្រីបានឱ្យដឹងថ្ងៃទី១៦ កក្កដា ឆ្នាំ ២០១០ វេលាម៉ោង៨និង៣០នាទីព្រឹក នៅទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ដ្រី មានបើកសម័យប្រជុំ ពេញអង្គគណៈរដ្ឋមន្ដ្រី ក្រោមអធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់សម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ដ្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងអាណត្ដិទី៤)។ គួរអោយសោកស្ដាយ ណាស់ដែលអនុក្រឹត្យច្បាប់នេះពុំទាន់បានផ្សាយអោយដឹងជាសាធារណថា តើតំណែងសាស្ដ្រាចារ្យបែងជាប៉ុន្មានចំណាត់ថ្នាក់? ថ្នាក់ទាបជាងតំណែងសាស្ដ្រាចារ្យ មានឈ្មោះជាអ្វី?
យ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសខ្មែរយើងជាប្រទេសមួយដែលនៅមានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនសង្ងំខ្លួនជាជនអនាមឹក មិនមានអំនួតអួតក្អេងក្អាង មានចំណេះចេះដឹងមានតំលៃជាងតំណែងទៅទៀត ទទឹមនឹងនោះដែរ ថ្មីៗនេះ តំណែងសាស្ដ្រាចារ្យបានលិចលឺជាសាធារណ បានដោយសារតែរាជរដ្ឋាភិបាលតែងតាំងជាផ្លូវការ ហើយស្របចំណេះចេះដឹងនិងអនុក្រិត្យថ្មីនេះដែរ ព្រមទាំងមានតំណែងមួយចំនួនជាតំណែងកិត្តិយស ចំពោះបៀវត្សវិញពុំដឹងថា តើគេផ្ដល់អោយតាមតំណែង និងចំណេះចេះដឹងទេ។ តំណែងសាស្ដាចារ្យ តាមការដឺងលឺមក(ពុំដឹងថាបែងជាប៉ុន្មានតំណែងទេ) ដូចជា៖
ឯកសារយោង
បកស្រាយដោយលោក ដោយ យន់ សុធា៖