cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបទ្វីបអារ៉ាប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមប្រឹក្សាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឈូងសមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជាធិបតេយ្យឥស្លាម
វិសមភាព វេតស្សឹនបុក
នៅក្នុងគណិតវិទ្យា វិសមភាពវេតស្សឹនបុក(Weitzenböck's inequality)និយាយចំពោះជ្រុងa, b, c និង​ផ្ទៃ\Delta នៃត្រីកោណមួយ។​ វិសមភាពសំដែងដោយ​៖
សមភាពកើតឡើងលុះត្រាតែ ត្រីកោណជាត្រីកោណសម័ង្ស​។
សំរាយបញ្ជាក់
សំរាយបញ្ជាក់នៃវិសមភាពនេះ គឺត្រូវបានដាក់ជាសំនួរនៅក្នុងគណិតវិទ្យាអូឡាំព្យាឆ្នាំ១៩៦១។ លទ្ធផលគឺមិនពិបាកណាស់ណាទេ ដោយប្រើរូបមន្តហេរុងចំពោះផ្ទៃនៃត្រីកោណមួយ។
វិធីសាស្រ្តទី១
លទ្ធផលទទួលបានដោយគ្រាន់តែបំពាក់ឫសការេលើអង្គទាំង២ ។ ចំពោះវិសមភាពទី១ យើងឃើញថា សមភាពកើតឡើងនៅពេលដែល a = b = c ហើយត្រីកោណជាត្រីកោណសម័ង្ស។
វិធីសាស្រ្តទី២
សមភាពកើតឡើងនៅពេលដែល a = b = c ហើយត្រីកោណជាត្រីកោណសម័ង្ស។
ត្រីកោណសម័ង្ស
លក្ខណះ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណ
រឿង សំណង់ចុងក្រោយ
ពូសែមជាមេជាងពូកែម្នាក់ ដែលធ្វើការអោយក្រុមហ៊ុនសំណង់ផ្ទះ សំណង់វីឡាមួយ នៅភ្នំពេញ តាំងពី ជំនាន់អ៊ុនតាក់។ នៅខែនេះ គាត់បានមកសុំច្បាប់លាចូលនិវត្តន៍ ព្រោះប្រពន្ធរបស់គាត់មានជម្ងឺ ហើយគាត់ក៏ត្រូវនៅជួយថែរក្សា ទុកអោយកូនៗជាអ្នកចេញធ្វើការ ជួយផ្គត់ផ្គង់ក្រុមគ្រួសារម្តង។ គ្រានោះ នាយករបស់ក្រុមហ៊ុន បានប្រាប់គាត់ថា គេមានគម្រោងសំណង់ផ្ទះឈើធំមួយ អោយគាត់ ជួយសង់ជាចុងក្រោយ។ ពូសែមឭហើយ ក៏ប្រកែកដាច់អហង្ការ។ ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុន​បានទទូចថា នោះគឺជាកិច្ចការកុងត្រាដ៏សំខាន់​ ដែលមិនអាចចៀសបាន ដូច្នោះ ពូសែមក៏ទទួលយក ការងារ ទាំងចិត្តហ្មួហ្មង។ ដោយសារចិត្តមិនចង់ផង ដោយគិតថា នោះជា កិច្ចការបង្ហើយចុងក្រោយផង​ ពូសែមក៏លួចពង្រួញ ផ្ទៃក្រឡាផ្ទះ ដែលកំពុងសង់នោះ អោយតូចជាងមុន លួចគ្រឿងឈើសំណង់ ទៅលក់ យកលុយទិញស្រាជប់លៀង កូនជាង យ៉ាងសប្បាយហឺុហា ខុសរាល់ដង ហើយក៏បង្គាប់កូនជាងអោយធ្វើការរហ័សៗ ខ្ជីខ្ជាៗ យ៉ាងណាៗ អោយរួចតែពីដៃ ដើម្បីប្រញាប់អោយឆាប់ហើយ នឹងអាលគាត់បានឈប់សម្រាក។ គាត់មិនបានគិតទៀតទេ ថាគុណភាពនៃសំណង់ផ្ទះឈើមួយនេះ អាចដួលរលំសង្កត់ម្ចាស់ផ្ទះឡើយ។
ត្រីកោណសម័ង្ស
លក្ខណះ
Triângulo
រឿង សំណង់ចុងក្រោយ
ពីរអាទិត្យក្រោយមក ពូសែមនិងកូនជាងបានប្រមូលគ្នា ត្រៀមខ្លួន ទទួលនាយកក្រុមហ៊ុន និងអ្នកត្រួតពិនិត្យកិច្ចការ ដើម្បីមកមើល ផ្ទះថ្មី ដែលទើបនឹងសង់រួចហើយនោះ។ នៅពេលពួកគេចូលមកដល់ នាយកក្រុមហ៊ុន បានដើរចូលទៅ មើលផ្ទះនោះហើយ មិនមានសម្តែងកិរិយា ចាប់ភ្លឹក ថាទំហំផ្ទះធំឬតូចជាងមុន អ្វីបន្តិចឡើយ។ បន្ទាប់មក លោកនាយកក៏ដើរ ទៅរកពូសែម ហើយហុចកូនសោរផ្ទះមួយ អោយគាត់ រួចស្រដីថា ៖
- ពូសែម! ពូបានធ្វើការអោយក្រុមហ៊ុនយើង យ៉ាងពូកែជំនាញបំផុត ជិត២០ឆ្នាំ ហើយបានធ្វើអោយ ក្រុមហ៊ុនយើង ល្បីល្បាញ ខាងសាងសង់ និងលក់ផ្ទះវិឡា បានទទួលប្រាក់ចំណេញរាល់ឆ្នាំ រៀងរហូតមក។ នៅពេលនេះ ក្រុមហ៊ុន សូមជូនផ្ទះមួយខ្នងនេះ ដល់ពូ ជារង្វាន់ចូលនិវត្តន៍។
ភ្លាមនោះ ពូសែម ភ្ញាក់ក្រញាង បើកភ្នែកគ្រលួង ធ្វើមុខភាំង ស្លាក់វាចា និយាយមិនចេញមួយម៉ាត់ សូម្បីពាក្យ ថា "អរគុណ"!!!!
ដោយ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
Super Bowl
កម្មវិធី Super Bowl គឺការប្រកួតជើងឯកប្រចាំឆ្នាំរបស់សម្ព័ន្ធជាតិកីឡាបាល់ទាត់ (NFL) ដែលជាកម្រិតនៃការប្រកួតបាល់ទាត់ដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់បំផុតនៅសហរដ្ឋអាមេរិចឡើងដល់កំពូលកាលពីរដូវកាលដែលចាប់ផ្តើមនៅចុងរដូវក្តៅនៃឆ្នាំប្រតិទិនមុន។ Super Bowl [1] ខ្ញុំបានលេងនៅលើទី 15 ខែមករាឆ្នាំ 1967 បន្ទាប់ពីមានរដូវទៀងទាត់ឆ្នាំ 1966 ។ ការប្រកួតបន្ទាប់ប្រកួត Super Bowl XLIX នឹងត្រូវលេងនៅលើទី 1 ខែកុម្ភៈឆ្នាំ 2015 បន្ទាប់ពីរដូវកាលឆ្នាំ 2014 ។ ការប្រកួតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចព្រមព្រៀងការរួមបញ្ចូលគ្នារវាង NFL និងលីកបន្ទាប់មក-គូប្រជែងរបស់ខ្លួនគឺកីឡាបាល់ទាត់ក្របខ័ណ្ឌ League អាមេរិក (AFL) ។ វាត្រូវបានយល់ស្របថាក្រុមម្ចាស់ជើងឯកលីកចំនួនពីរដែលនឹងលេងនៅក្នុងការប្រកួតជើងឯកពិភពលោកឈ្មោះ AFL-NFL រហូតដល់ការរួមបញ្ចូលគ្នានេះគឺជាការចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ 1970 បន្ទាប់ពីការរួមបញ្ចូលគ្នានេះត្រូវបានគេ redesignated លីកគ្នាជា«សន្និសីទ "និងការប្រកួតនេះត្រូវបានគេលេងបានបន្ទាប់មក រវាងក្រុមម្ចាស់ជើងឯកក្នុងសន្និសីទនេះ។ បច្ចុប្បន្ននេះសន្និសិទកីឡាបាល់ទាត់ជាតិ (ប្រព័ន្ធ NFC) នាំការប្រកួតលីកដោយមាន 26 ដល់ 22 ឈ្នះឈ្នះសម្រាប់សន្និសិទកីឡាបាល់ទាត់អាមេរិច (របស់ AFC) នេះ។ នេះ Pittsburgh បានក្រុម Pohang Steelers កាន់កំណត់ត្រាសម្រាប់ Super Bowl ជាមួយនឹងជ័យជម្នះចំនួនប្រាំមួយនេះ។ ថ្ងៃដែលកម្មវិធី Super Bowl ត្រូវបានលេងបាន, ឥឡូវនេះគេចាត់ទុកថាជាថ្ងៃឈប់សម្រាកមួយចំនួនដោយមិនផ្លូវការជាតិអាមេរិក [2] [3] ត្រូវបានគេហៅថា "Super Bowl កាលពីថ្ងៃអាទិត្យ»។ វាគឺជាថ្ងៃទីពីរដ៏ធំបំផុតសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ម្ហូបអាហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបន្ទាប់ពីការអរព្រះគុណទិវា [4] លើសពីនេះទៀតកម្មវិធី Super Bowl ត្រូវបានគេចាក់ផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ជាញឹកញាប់នោះអាមេរិកក្នុងឆ្នាំនេះមើលច្រើនបំផុត។ ការផ្សាយបំផុតមើលចំនួនបួននៅអាមេរិកប្រវត្តិសាស្រ្តទូរទស្សន៍គឺជា Super Bowl ។ [5] នៅឆ្នាំ 2014 Super Bowl XLVIII បានក្លាយជាកម្មវិធីទូរទស្សន៍អាមេរិកមើលច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តដោយមានទស្សនិកជនជាមធ្យមត្រឹម 111.5 លានទស្សនិកជន, លើកទីបួនក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំមកហើយការប្រកួតនេះ បានបង្កើតកំណត់ត្រាមួយដែលចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការប្រកួត Super Bowl ឆ្នាំ 2010 ដែលខ្លួនវាបានក្នុងរយៈពេលចំនួនមួយកន្លែងបានធ្វើឡើងសម្រាប់ 27 ឆ្នាំមកហើយដោយភាគចុងក្រោយនៃការតាមដាន * * * S ជាក្រុមហ៊ុន H ។ [6] [7] បានប្រកួត Super Bowl ផងដែរ ក្នុងចំណោមព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដែលមើលច្រើនបំផុតនៅក្នុងពិភពលោកនេះទស្សនិកជនស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានអាមេរិចខាងជើងនិងជាទីបីក្របខ័ណ្ឌ UEFA Champions League វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រនិងអែល Clasico កីឡាបាល់ទាត់នៅក្នុងប្រទេសអេស្ប៉ាញដែលជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាប្រចាំឆ្នាំដែលបានមើលច្រើនជាងគេបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោក។ NFL បានកំណត់ការប្រើប្រាស់ "Super Bowl" ពាណិជ្ជសញ្ញារបស់ខ្លួន; វាត្រូវបានគេហៅជាញឹកញាប់ល្បែងធំឬលក្ខខណ្ឌទូទៅផ្សេងទៀតដោយសាជីវកម្មដែលមិនមែនជាការការធានា។ [10] ដោយសារតែការទស្សនាខ្ពស់, ម៉ោងផ្សាយពាណិជ្ជកម្មក្នុងអំឡុងការផ្សាយប្រកួត Super Bowl គឺមានតម្លៃថ្លៃបំផុតក្នុងឆ្នាំនេះនាំឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃថ្លៃបំផុតរបស់ពួកគេឱ្យបានទៀងទាត់ សម្រាប់ការចាក់ផ្សាយនេះ។ ជាលទ្ធផលការមើលនិងការពិភាក្សាអំពីពាណិជ្ជកម្មការផ្សាយនេះបានក្លាយជាទិដ្ឋភាពដ៏សំខាន់នៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ។ [11] បន្ថែមលើនេះទៀតតារាចម្រៀងនិងតន្រ្តីករដ៏ពេញនិយមរួមទាំងលោក Michael Jackson ដែលម៉ាដូណាព្រះអង្គម្ចាស់បានរំកិលថ្មដែលបាន, និង Whitney Houston បានអនុវត្តក្នុងអំឡុងពេល ព្រឹត្តិការណ៍នេះមុនការប្រកួតនិងកន្លះថ្ងៃពិធី។
ល្បែងលោតអន្ទាក់
ល្បែងលោតអន្ទាក់ ជាល្បែងសម្រាប់កុមារាកុមារីជំទង់ៗលេងក្នុងវេលាយប់ នៅរដូវចូលឆ្នាំ ឬនៅពេលទំនេះខ្លះ តាមដែលគេស្ម័គ្រ។ បានជាគេហៅថា ល្បែងលោតអន្ទាក់ ព្រោះល្បែងនេះមានមនុស្សមួយពួកអង្គុយប្រហោងដំកង់ ចាប់ចុងដៃគ្នាជាអន្ទាក់ ចាំស្ទាក់អ្នកលោតកុំឲ្យចូលបាន។ មួយពួកទៀត ឈរជុំវិញ ចាំលោតរំលងឲ្យចូលទៅក្នុងអន្ទាក់ដៃនោះ។
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ
ការប្រណាំងក្របីនិងបោកចំបាប់
ការជិះក្របីប្រណាំងនិងបោកចំបាប់នៅថៃ្ងភ្ជុំបិណ្ឌបានក្លាយទៅជាប្រពៃណីយិ៍ដ៏យូរលុងណាស់មកហើយរបស់អ្នកស្រុកវិហារសួគ៌ក្នុងស្រុកខ្សាច់កណ្តាល ខេត្តកណ្តាល។ ពិធីនេះរៀបចំឡើងក្នុងគោលបំនងជាតង្វាយព្រះដើម្បីសុំឱ្យបារមីព្រះអង្គវិហារសួគ៌ជួយថែរក្សាសត្វពាហនៈក្នុងភូមិឃុំទាំងមូលឱ្យ ចៀសផុតពីជំងឺតម្កាត់ផេ្សងៗ និងជាថៃ្ងដែលអ្នស្រុកយកក្របីរបស់ខ្លួនមកបង្អួតបង្ហាញពីភាពសង្ហា ខ្លាំងក្លា លឿន ទឹមភ្ជួររាស់បានល្អ។ល។ និងជាបន្ត គឺពិធីប្រកួតបោកចំបាប់ដែលមានន័យនិងគោលបំនងមិនខុសគ្នាពីការជិះក្របីប្រណាំងនោះទេ។
លោក ជៀង រតនៈ ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តកណ្តាល បានរៀបរាប់ថា​ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី១៥រោច ខែភទ្របទ ត្រូវ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​នឹងថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ​ អ្នកស្រុក អ្នកភូមិវិហារសួគ៌តែងតែប្រារព្ធធ្ធើពិធីជិះក្របីប្រណាំងនិងបោកចំបាប់ដោយមានមនុស្សម្នាចូលរួមក្នុងពិធីយ៉ាងច្រើនកុះករ ហើយពិធីនេះធ្វើឡើងក្នុង បរិវេណវត្ពព្រះវិហារសួគ៌តែម្ដង។ ការជិះក្របីប្រណាំង និង ការប្រកួតបោកចំបាប់របស់អ្នកស្រុកវិហារសួគ៌នៅថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌនោះបានក្លាយទៅជាប្រពៃណី ដ៏យូរលុងណាស់មកហើយ ដោយគេតែងតែប្រារព្ធធ្វើតាំងពីបុរាណកាលមកមិនដែលខានឆ្នាំណាទេលើកលែងតែសម័យប៉ុល ពត។​​​
សូមបញ្ជាក់ថាវត្តព្រះវិហារសួគ៌ស្ថិតនៅក្នុងភូមិវិហារសួគ៌ ឃុំវិហារសួគ៌ ស្រុកខ្សាច់កណ្តាល ខេត្តកណ្តាល ដោយធ្វើដំនើរតាមផ្លូវជាតិលេខ6A ឆ្លងដស្វាយអាត់កាត់ ទន្លេមេគង្គហើយធ្វើដំនើរត្រង់តាមស្ពានព្រះគន្លងនឹងទៅដល់ទីនោះជាក់ជាមិនខាន។
ស្ទឹងសៀមរាប
ស្ទឹងសៀមរាបជាស្ទឹងមួយដែលហូរកាត់ខេត្តសៀមរាប ភាគពាយព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។
និមិត្តសញ្ញាគីមី
Current symbols
Antimatter atoms are denoted by a bar above the symbol for their matter counterpart, so e.g. H is the symbol for antihydrogen.
=ឯកសារយោង=
កាលប្បវត្តិកម្ពុជា
ស-វ​ទី​១-៦: នគរ​ភ្នំ (ហ្វូណន) ស្ថិតនៅ​តំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ​ក្រោម។
ស-វ​ទី​៦-៧: នគរ​ចេនឡា​ ស្ថិតនៅ​ពាក់កណ្តាល​នៃតំបន់​ទន្លេ​មេគង្គ​អនុវត្តន៍​គោលនយោបាយ​ធារា​សាស្រ្ត។
ស-វ​ទី​៨: នគរ​ចេនឡា​ បែកបាក់ជាពីរ គឺចេនឡាទឹកលិច និង​ ចេនឡាដីគោក គាប់ជួនពេលនោះនគរជ្វាក៏បានវាយប្រហារនគរចេនឡាទាំងពីរដាក់ជាចំនុះ។ ឆ្នាំ​៨០២-៨៥០​: ការ​រួមបញ្ចូលគ្នា (រវាង​ចេនឡាដីគោក​ និង​ នគរ​ចេនឡាទឹកលិច) ដើម្បី​កកើតជា រាជាណាចក្រ​សម័យ​អង្គរក្រោមលទ្ធិទេវរាជ ដែលមានព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើម។
ស-វ​ទី​១៤-១៨: ប្រទេស​សៀម និង​ប្រទេស​វៀតណាម បាន​ជ្រៀតជ្រែក ចូលក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយសារ​មាន​ជំលោះ​ផ្ទៃក្នុង ក្នុងការ​ដណ្តើម រាជ្យ​អំណាច រវាង​រាជវង្សានុវង្ស​នគរខ្មែរ ដែលជា​ឱកាស​សំរាប់​ប្រទេស​ ​ជិតខាង (ប្រទេស​សៀម និង​ប្រទេស​វៀតណាម) ក្នុងការ​វាយដណ្តើម​ យក​ទឹកដី​នគរ​ខ្មែរ។
ឆ្នាំ១៨៦០: ព្រះបាទ​នរោត្តម បានឡើង​គ្រងរាជ្យ​សម្បត្តិ។
ឆ្នាំ១៨៦៣:​ព្រះបាទ​នរោត្តម បានទទួល​ប្រទេស​បារាំង​ជាប្រទេស អាណាព្យាបាលរបស់ខ្លួន​។
ឆ្នាំ១៩៤១:​​ សម្តេច​ព្រះបាទ​នរោត្តមសីហនុ ជាចៅទួត​របស់ព្រះបាទ​​ ​នរោត្តម។ ទ្រង់បាន​ជ្រើសតាំង​អោយ​ឡើង​គ្រងរាជ្យ​សម្បត្តិ ជា​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​​ដោយ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រាជសមុ្បត្តិ។
ឆ្នាំ១៩៥៣:​ ថ្ងៃទី0៩ វិច្ឆិកា ប្រទេស​កម្ពុជា បានទទួល​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង។
ឆ្នាំ​១៩៦០: ក្រោយមក ព្រះអង្គ​បាន​ដាក់រាជ្យ (ឈប់​គ្រងរាជ្យ​សម្បត្តិ) ព្រះបាទ​នរោត្តសីហនុ ទ្រង់​បានឡើង​ធ្វើជា​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ។
ឆ្នាំ១៩៦៣: លោក​សាឡុត ស​(ប៉ុលពត​នាសម័យ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ) និង​លោក​ស៊ុន សេន បានបង្កើត​ក្រុមឧទ្ទាម​ទ័ពព្រៃ ប្រឆាំង​នឹងរដ្ឋា​ភិបាល។
ឆ្នាំ១៩៦៥: ផ្តាច់​ចំណង​មិត្តភាព នៃ​ទំនាក់​ទំនង​ការទូត រវាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ប្រទេស​ទាំងពីរ​បានបង្កើត​ចំណងមិត្ត​ ភាព​នេះ​ឡើងវិញ នៅឆ្នាំ​១៩៦៩។
ឆ្នាំ១៩៦៦: ការបង្កើត​ចលនា២ ដែល​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល ក្នុងនោះ​រួមមាន៖ ចលនា​ទ័ពខ្មែរ​សេរី ឬ (Free Khmer) ​ចលនានេះ ​ត្រូវបាន​ឧបត្ថម្ភ​និង​គាំទ្រ ដោយ​ប្រទេសថៃ និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ រីឯ​ខ្មែរ​”ក្រហម” ​វិញ ត្រូវបាន​ឧបត្ថម្ភ និង​គាំទ្រ​ដោយ​ប្រទេស​ចិន​កុំម្មុយនីស្ត។
ឆ្នាំ១៩៦៧: លោក​ខៀវ សំផន និង​លោក ហូយន់ បានបង្កើត​ចលនា​​ក្រុម​ឧទ្ទាម​ទ័ពព្រៃ ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​ទៀត។
ឆ្នាំ១៩៧០: ថ្ងៃ១៨ មិនា ជាថ្ងៃ​ដែល​លោក​លន់ ណុល ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទំលាក់​ សម្តេច​ព្រះ​នរោត្តសីហនុចេញពី​អំណាច ជាហេតុ​ធ្វើអោយ​មានការ​ប្រ​យុទ្ធគ្នា នៅ​ភូមិភាគ​ឥណ្ឌូចិន​ទាំងមូល រវាង​កងទ័ព​ថ្មើរជើង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក-វៀតណាម នៅក្នុង​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​នេះ។
ឆ្នាំ១៩៧០:​ ថ្ងៃ0៤ ឧសភា សម្េតច​ព្រះ​នរោត្តម​សីហនុ បានបង្កើត​រាជរដ្ឋា​ភិបាល​រួបរួម​ជាតិ ឬ​សហភាព​កម្ពុជា។
ឆ្នាំ១៩៧៥: ថ្ងៃ១៧ មេសា ជាថ្ងៃ​ជ័យជំនះ​របស់ខ្មែរក្រហម ​ដែលដឹក​នាំ​ដោយ​ប៉ុលពត។ ដោយ​បង្កើត របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិប​តេយ្យ​ខ្មែរ។​ ប៉ុលពត បាន​ទំលាក់ លោក​លន់ ណុល ចេញពី​អំណាច និងបាន​ដណ្តើម​កាន់​កាប់​យក ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ដោយ​ជំលៀស​ប្រជាជន​ទាំងអស់​ ចេញពី​ទី​ក្រុង​​ភ្នំពេញ។
ឆ្នាំ១៩៧៦: របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិប​តេយ្យខ្មែរ​នោះ បានបង្កើត​ឡើង​ដោយ​លោកខៀវ សំផន។ ប៉ុល​ ពត ជា​អ្នកកាន់​របប​ផ្តាច់ការ​និង ជាអគ្គ​លេ​ខាធិការ​ជាន់ខ្ពស់​របស់​បក្ស​កុម្មុយនីស្ត។ រួមទាំង​មាន​គ្រូបង្វឹក​ដ៍ចំ​ណាន​​ពី​ចិន​កុម្មុយនីស្ត​ ដែលនៅ​ពីក្រោយ​ខ្នងផងដែរ។ ប្រជាជន​ជិត​២​លាន​នាក់ ត្រូវបាន​សំលាប់​យ៉ាង​រង្គាល នៅក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម កាន់​អំណាច​នោះ(ប្រជាជន​ដែល​និរទ្ទេស​ខ្លួន ក៍មាន​ចំនួន​ច្រើន​លើសលប់​ដែរ ក្រុម​​​គ្រួសារ​នៃសមាជិក​ជំនាន់​មុនៗ ​ត្រូវទទួល​រង​នូវ​ការ​បង្ខិតបង្ខំ ការសង្កត់​សង្កិន ទាំងកំលាំង កាយ ចិត្ត ជំនឿ​សាសនា និង​ការបង្ខំ​អោយ​រស់នៅ​ជា​សមូហភាព​និយម ក្នុង​ជីវិត​ប្រចំា​ថ្ងៃ)។
ឆ្នាំ១៩៧៩: ថ្ងៃ0៧ មករា ជាថ្ងៃ​រំដោះ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ អោយ​រួចផុត​ពី​របប​​ (កម្ពុជា​ប្រជាធិប​តេយ្យ) ដោយ​កងទ័ព​វៀត​ណាម​ ហើយ​ក៏ជាថ្ងៃ ដែល​បង្កើត​ធម្មនុញ្ញនៃ​ របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា(គ្រប់​គ្រងរដ្ឋាភិ​បាល​​ដោយ​លោក​ហេង សំរិន)។
ថ្ងៃ១៨ កុម្ភ: ជាថ្ងៃ​សន្ធិសញ្ញា​ជាមិត្តភាព និង​កិច្ចសហ​ប្រតិ​បត្តិ​ការ រវាង​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​ប្រទេស​វៀត ណាម ដែលមាន​វត្តមាន​ជាផ្លូវ​ការណ៍ លើ​ទឹកដី​កម្ពុជា។
ឆ្នាំ១៩៨៣: ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ចុះ​សន្ធិសញ្ញា​នោះ​រួចមក ចំនួន​ប្រជាជន​វៀត​ណាម បានចូល​មករស់​នៅលើ​ទឹកដី​កម្ពុជា មាន​ចំនួន​ កាន់តែ​ច្រើន​ឡើងៗ​ តាម​ការ​ប៉ាន់ប្រមាណ​ជាមធ្យម ប្រហែល​ជាមាន ចំនួន​៥០០.០០០​នាក់។
ឆ្នាំ១៩៨៩: ១០ឆ្នាំ កន្លង​ផុតទៅ ប្រជាជន​វៀតណាម​ទាំងអស់ ដែល​មាន​មុខរបរ​គ្រប់​ប្រភេទ ត្រូវ​បាន​ចាកចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា។
ឆ្នាំ១៩៩០: ថ្ងៃ0៩​ កញ្ញា នៅ​ទីក្រុង​ចាកាតា ភាគី​ខ្មែរ​ទាំងអស់​បាន​យល់ព្រម​ទទួល​យក​ផែនការណ៍​សន្តិភាព​របស់​UN​ ដើម្បី​បង្កើត(SNC)​កម្ពុជា​ជាន់ខ្ពស់​។ (SNC)ជា​អ្នក​រៀបចំ​គំរោង​ការណ៍ ​ដ៏ល្អិត​ល្អន់​បំផុត​នៃ​គំរោង​ការណ៍​នេះ។ ក្រុម​ប្រឹក្សាជាតិ​ដ៏មាន​អំណាច​កំពូល(SNC)នេះ ស្ថិតនៅ​ក្រោម​ការ ការពារ​និង​គាំទ្រ ​ដោយ​អង្គការ​​សហប្រជាជាតិ។​ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ(SNC=ក្រុម​ប្រឹក្សាជាតិ​ជាន់ខ្ពស់​កម្ពុជា)នេះ ​បាន​រួបរួម​គ្នា​បងើ្កត​ឡើង ​ដោយ​ចតុភាគី។
ឆ្នាំ១៩៩១: ការបញ្ចប់​សង្រ្គាម​រវាង​ខ្មែរក្រហម ដោយមាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ពី​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ដោយ​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព ទីក្រុងប៉ារីសនាំ អោយ​ខ្មែរ​​ក្រហម​បាន​ទទួលយក ​បទ​ឈប់​បាញ់​គ្នា។
ឆ្នាំ១៩៩២: ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ទំលាក់​អាវុធ​ដើម្បី​ចុះចូល​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​ចំរុះ។
ការបង្កើត អាជ្ញាធរ​បណ្តោះ​អាសន្ន​ របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ​ប្រចាំ​នៅ​កម្ពុជា(UNTAC)។ព្រមទំាង ការធ្វើ​មាតុ​ភូមិនិវត្តន៍ជនភៀស​ខ្លួន​មក​កម្ពុជា។
ឆ្នាំ១៩៩៣: ថ្ងៃ២៤-២៨ ឧសភា ជាថ្ងៃ​បោះឆ្នោត​ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌ ​ក្នុងការ​ជ្រើស​រើសតំណាង​រាស្រ្ត។​ ក្រោម​ការឃ្លំា​មើល ​ដោយ​កងរក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​​សហប្រជាជាតិ(UN)។ ហើយក៏​ជាថ្ងៃ បរាជ័យ​នៃ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែរ។
ថ្ងៃ២៩ តុលា: ការបង្កើត​របប​រាជានិយម​អាស្រ័យ​រដ្ឋសភា ដែលមាន​ការចូល​រួមពី ព្រះអង្គម្ចាស់​នរោត្តម​រណរិទ្ធ និង​លោក​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​ហ៊ុន សែន។ ដោយមាន​វត្តមាន ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​នរោត្តម​សីហនុ​ជា​ព្រះ​ប្រធាន។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី បាន​ទទួលស្គាល់​សេរីភាព ខាងជំនឿ​សាសនា ។
ឆ្នាំ១៩៩៥: ខែមិនា សន្និសីទ​អន្តរជាតិ នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ស្តីអំពី​ការ​កសាង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឡើងវិញ។
ឆ្នាំ១៩៩៦: ថ្ងៃ០៨ សីហា ការបំបែក​ខ្លួន​នៃ​ចលនា​ឧទ្ទាមទ័ព​ព្រៃ​ខ្មែរក្រ​ហម។
មាន​ប្រជាជន​កម្ពុជា ប្រមាណ​ជាង១00.000​នាក់ ធ្វើអន្តោ​ប្រ​វេសន៍​យ៉ាង​សំងាត់ នៅ​ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បី​ធ្វើ​ការងារ​ខុស​ច្បាប់​នៅក្នុងប្រ​ទេស​ថៃ ​។
ឆ្នាំ១៩៩៧: ខែមិថុនា ប៉ុលពត​បានធ្វើ​នយោបាយ ដើម្បី​សំលាប់​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារ​ជាតិ ស៊ុន សេន។ ប៉ុន្មាន​ថ្ងៃ​ក្រោយមក ប៉ុលពត បានកាត់​ ក្តី​​​គូរកន​របស់គាត់ (ស៊ុន សេន)នេះ អោយជាប់​ទោស​ក្នុង​ពន្ធនា​គារ។​
សមុទ្រចិនខាងត្បូង
សមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាផ្នែកមួយនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលលាតសន្ឋឹងពីសិង្ហបុរី ទៅច្រកតៃវ៉ាន់ គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃទឹក ៣,៥លានគ.ម២។ វាជាសមុទ្រធំជាងគេបន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រទាំង៥។
កាលប្បវត្តិកម្ពុជា
សហគមន៍​អាស៊ាន បាន​ពន្យា​ពេល​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន នូវការ​ចូលជា​សមា​ជិក​​អាស៊ាន។ សហគមន៍​អន្តរជាតិ បានច្រាន​ចោល​ នូវ​ជំនួយ​ពី​បរទេស ក្នុងការ​ជួយ​ស្រោចស្រង់ និង​ការស្ថាបនា​​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឡើងវិញ។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង
ភូមិសាស្ត្រ
សមុទ្រចិនខាងត្បូងលាតសន្ធឹងពីនិរតីទៅឦសាន ដែលព្រំដែនភាគខាងត្បូងស្ថិតនៅរយៈទទឹងខាងត្បូង៣ដឺក្រេ ចន្លោះរវាងកោះស៊ូម៉ាត្រាខាងត្បូងនិងកាលីម៉ាន់តាន់ (ច្រកកាលីម៉ាតា) ហើយព្រំដែនភាគខាងជើងគឺច្រកតៃវ៉ាន់ពីចុងខាងជើងកោះតៃវ៉ាន់ទៅឆ្នេរហ្វុចៀនរបស់ចិនដីគោក។ ឈូងសមុទ្រថៃគឺជាចំនែកភាគខាងលិចរបស់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។
កាលប្បវត្តិកម្ពុជា
ថ្ងៃទី២-៦ ខែកក្តដា: អសេ្ថរភាព​នយោបាយ ក៏ជា​ថ្ងៃ​ដែល​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង
ភូមិសាស្ត្រ
រដ្ឋនិងដែនដីដែលមានព្រំដែនជាប់សមុទ្រចិនខាងត្បូងមាន ចិន ម៉ាកាវ ហុងកុង តៃវ៉ាន់ ហ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី ប្រ៊ុយណេ ឥណ្ឌូនេស៊ី សិង្ហបុរី ថៃ កម្ពុជា និង វៀតណាម។
កាលប្បវត្តិកម្ពុជា
ថ្ងៃទី៥ ខែកក្តដា: ជា​ថ្ងៃ​ដែល​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ហ៊ុន សែន​ជា​នាយក រដ្ឋមន្រ្តី​ទី២ ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទំលាក់ ព្រះអង្គម្ចាស់​នរោត្តម​រណរិទ្ធ ជា​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ទី1 ចេញពី​តំណែង។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង
ភូមិសាស្ត្រ
ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងមាន ទន្លេគុជ ទន្លេមីន ទន្លេជូលុង ទន្លេក្រហម ទន្លេមេគង្គ ទន្លេរ៉ាចាង ទន្លេប៉ាហាង និង ទន្លេប៉ាស៊ីហ្គ។
ពាក្យសច្ចាប្រណិធានជាតិសិង្ហបុរី
ពាក្យសច្ចាប្រណិធានជាតិសិង្ហបុរី ជាពាក្យសម្បថពីភក្ដីភាពចំពោះ​សិង្ហបុរី។ ពាក្យសច្ចាប្រណិធាន​នេះត្រូវបានប្រជាជនសិង្ហបុរី​សូត្រជាទូទៅ​នៅក្នុងពិធីបុណ្យជួបជុំសាធារណៈផ្សេងៗជាពិសេសនៅតាមសាលារៀន នៅក្នុងជួរកងយោធពលសិង្ហបុរី​ និងនៅក្នុងពិធីព្យុហយាត្រាថ្ងៃបុណ្យឯករាជ្យជាតិ។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង
ធនធាន
សមុទ្រចិនខាងត្បូងជាដែនទឹកដ៏សំខាន់។ វាជាដែនទឹកដ៏មមាញឹកទី២លើពិភពលោក ។ តំបន់នេះមានប្រេងកាតឆៅប្រមាណ ១,២គ.ម៣ (៧៧០០លានបារ៉ែល) និងឧស្ម័នធម្មជាតិប្រមាណ ៧៥០០គ.ម៣ ។
កាលប្បវត្តិកម្ពុជា
ឆ្នាំ១៩៩៨: ថ្ងៃ១៥ មេសា ជាថ្ងៃ​ដែល​ប៉ុល ពត​ធ្វើ​អត្តឃាដ​ដោយ​ខ្លួនឯង។ ការចុះ​ចូល​នៅ​តំបន់​ស្វ័យយ័ត និងការពារ ដ៏​រឹងមាំ​របស់​ខ្មែរក្រហម​នៅ​អន្លង់វែង​​ មក​រួបរួម​គ្នា​វិញ​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង
ធនធាន
ចិនខាងត្បូង
ពាក្យសច្ចាប្រណិធានជាតិសិង្ហបុរី
ដើមកំនើត
ពាក្យសច្ចាប្រណិធាន​នេះត្រូវបានសរសេរឡើងដោយលោក Sinnathamby Rajaratnam នៅឆ្នាំ១៩៦៦ ១ឆ្នាំក្រោយសិង្ហបុរីបានឯករាជ្យ។ លោកបានបង្ហាញពីសុបិន្តក្នុងការកសាង ប្រទេសសិង្ហបុរីមួយដែលយើងមានមោទនភាពចំពោះ។ លោកជឿថា ភាសា ជាតិសាសន៍ សាសនា ជាកត្តាបំបែកបំបាក់ ប៉ុន្តែពាក្យសច្ចាប្រណិធាននេះ​សង្កត់ធ្ងន់ថា កត្តាទាំង៣នេះនឹងមិនមែនជាឧបសគ្គទេ ប្រសិនបើប្រជាជនសិង្ហបុរីមានការយកចិត្តទុកដាក់អោយបានគ្រប់គ្រាន់​ចំពោះប្រទេសជាតិរបស់គេ។
កាលប្បវត្តិកម្ពុជា
ថ្ងៃ២៦​​ ខែកក្តដា: តាក់តែង​ច្បាប់​បោះឆ្នោត សារជា​ថ្មី(៩៣.៧៤% ជា​តួលេខ ដូចដែល​បានបង្ហាញ​ពីមុន)។ របប​គ្រប់គ្រង​ដ៏ចាស់​គំ​រិល​ដែល​ដឹកនាំ ដោយ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ហ៊ុន សែន បានបរា​ជ័យ​នៅក្នុង​ការបោះ ឆ្នោត។​​ ក្រោយមក​លោក​បាន​ដឹកនាំ​ ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ដោយ​ប្រើប្រាស់​កំលាំង​ប្រដាប់​អាវុធ ប្រឆាំង​នឹង​ក្រុម​​រាជានិយម។
ឆ្នាំ១៩៩៩: នៅខែមករា លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ហ៊ុន សែន​បាន​អំពាវ​នាវ​សាលា​ជំរះ​ក្តី​អន្តរជាតិ ដើម្បី​កាត់ទោស មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ទាំងអស់ ដែល​ជាប់​ទាក់ទង​នឹង​សង្រ្គាម កាល​ពី​៣០ឆ្នាំ​មុន ​មិនត្រឹមតែ​ក្នុង​កំឡុងពេល​របប​ខ្មែរក្រហម​ពីឆ្នាំ​១៩៧០-១៩៩៨ ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំង​ក្នុង​របប​ប៉ុល ពត​ផង​ដែរ។
មេដឹកនំា​ខ្មែរក្រហម​ម្នាក់ ក្នុង​ចំណោម​ពួកគេ គឺតា ម៉ុក ត្រូវបាន​ចាប់​ខ្លួន​ដោយ​ទាហាន​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ដើម្បី​យកមក​ផ្តន្ទាទោស​ទៅ​តាម​ ច្បាប់​ជាធរមាន។ នេះជា​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​ចុងក្រោយ ក្រោយពី សង្រ្គាម​ត្រូវបាន​បញ្ចប់។
នេះគឺជាកាលប្បវត្តិនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ។ មើលផងដែរប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ និងបញ្ជីអ្នកគ្របគ្រងកម្ពុជា ។
ទី៩ – ទី១០ – ទី១១ – ទី១២ – ទី១៣ – ទី១៤ – ទី១៥ – ទី១៦ – ទី១៧ – ទី១៨ – ទី១៩ – ទី២០ – ទី២១
សីលាទិគុណ
សីលាទិគុណសម្បន្នោ សង្ឃោ មគ្គផលេ ឋិតោ ជិតិន្រ្ទិយោ ជិតបាបោ ទក្ខិណេយ្យោ អនត្តរោ ។
ព្រះសង្ឃអ្នកបរិបូណ៌ដោយគុណមានសីលជាដើម ទ្រទ្រង់នូវមគ្គផល ជាអ្នកឈ្នះឥន្រ្ទិយ និងបាបបាន ជាអ្នកគួរទទួលនូវទក្ខិណាដ៏ប្រសើរ ។
ណាប៉ូលេអុងទី៣
ណាប៉ូលេអុងទី៣ (ឆាល-ល្វី ណាប៉ូលេអុង បូណាប៉ារត៍, ២០ មេសា ១៨០៨ – ៩ មករា ១៨៧៣)​ គឺជាប្រធានាធិបតីដំបូងនៃប្រទេសបារាំង (ក្រោមនាម ល្វី-ណាប៉ូលេអុង បូណាប៉ារត៍) ពីឆ្នាំ១៨៤៨ ដល់ឆ្នាំ១៨៥២ និងជាព្រះរាជាបារាំងចុងក្រោយដោយកាន់អំណាចជាចៅអធិរាជនៃបារាំងពីឆ្នាំ១៨៥២ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៧០។ បន្ទាប់ពីបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋទីពីរនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៤៨ ព្រះអង្គបានរឹបអូសដណ្តើមអំណាចដឹកនាំក្នុងឆ្នាំ១៨៥១ នៅពេលដែលទ្រង់មិនអាចបន្តឈរជាបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីតទៅទៀតបាន ហើយក្រោយមកក៏បានប្រកាសខ្លួនជាអធិរាជនៃបារាំង។ ព្រះអង្គបានបង្កើតចក្រភពទីពីរឡើង និងបានបន្តសោយរាជ្យរហូតដល់ការបរាជ័យនៃកងទ័ពបារាំងនៅក្នុងសង្គ្រាមបារាំង-ព្រុសនៃឆ្នាំ១៨៧០។ ណាប៉ូឡេអុងទី៣ គឺជាព្រះមហាក្សត្រដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយអង្គដោយក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ បារាំងបានឆ្លងកាត់ការធ្វើទំនើបកម្មសេដ្ឋកិច្ច ហើយបានបំពេញទីក្រុងប៉ារីសដោយមហាវិថីធំៗ និងសួនច្បារថ្មីៗ។ លើសពីនេះ ទ្រង់បានពង្រីកវិសាលភាពនៃអាណាចក្របារាំងនៅឯនាយសមុទ្រ ហើយបានពង្រីកកងទ័ពជើងទឹកបារាំងឱ្យក្លាយជាកម្លាំងជើងទឹកដ៏ធំជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោក និងព្រមទាំងប្រឡូកដៃចូលក្នុងសង្គ្រាមឯករាជ្យអ៊ីតាលីលើកទី២ ក៏ដូចជាសង្រ្គាមបារាំង-ព្រុសដែលព្រះអង្គបានចេញបញ្ជាទាហានបារាំងដោយផ្ទាល់ក្នុងអំឡុងពេលប្រយុទ្ធ ហើយចុងក្រោយត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយសត្រូវ។
ព្រះចៅណាប៉ូលេអុងទី៣ បានធ្វើការចាត់ចែងការកសាងទីក្រុងប៉ារីសឡើងវិញដោយបានចាត់តាំងលោកហ្ស៊ក-អ៊ូជេន ហ៊ូសម៉ាន់ជាប្រមុខដឹកនាំនៃផែនការដ៏ធំមហិមានោះ។ ព្រះអង្គបានពង្រីក និងបង្រួបបង្រួមប្រព័ន្ធផ្លូវដែកនៅទូទាំងប្រទេស និងធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធធនាគារ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ទ្រង់បានលើកកម្ពស់ការកសាងប្រឡាយស៊ុយអេ និងបង្កើតប្រព័ន្ធកសិកម្មទំនើបដែលជាហេតុនាំឱ្យលែងកើតមានគ្រោះទុរ្ភិក្សនៅក្នុងប្រទេសតទៅទៀត និងប្រែប្រទេសបារាំងទៅជាប្រទេសនាំចេញកសិផល។ ព្រះអង្គបានផ្តើមការចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីកូបដិន-ឆេវ៉ាលីយេរក្នុងឆ្នាំ១៨៦០ ជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស និងកិច្ចព្រមព្រៀងស្រដៀងៗគ្នាជាមួយដៃគូពាណិជ្ជកម្មអឺរ៉ុបផ្សេងៗទៀត។ កំណែទម្រង់សង្គមក្នុងរបបទ្រង់រួមមានការផ្តល់សិទ្ធិឱ្យកម្មករបារាំងធ្វើកូដកម្ម សិទ្ធិជួបជុំ និងសិទ្ធិឱ្យស្ត្រីចូលសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យបារាំង។
សម្រាប់គោលនយោបាយការបរទេសវិញ ណាប៉ូឡេអុងទី៣ មានគោលបំណងចង់ពង្រីកនូវឥទ្ធិពលរបស់បារាំងនៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងជុំវិញពិភពលោកឡើងវិញ។ នៅភាគអឺរ៉ុប ព្រះអង្គបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយអង់គ្លេស ហើយបានយកឈ្នះលើរុស្ស៊ីក្នុងសង្គ្រាមគ្រីមៀ (១៨៥៣-១៨៥៦)។ របបរបស់ទ្រង់បានជួយឱ្យប្រទេសអ៊ីតាលីមានការបង្រួបបង្រួម និងជារង្វាន់ បារាំងបានកាត់តំបន់សាវ៉យ និងនីសតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងទូរីន។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះដែរ កងកម្លាំងបារាំងបានការពាររដ្ឋប៉ាបពីការលេបត្របាក់ដោយប្រទេសអ៊ីតាលី។ ណាប៉ូឡេអុងទី៣ បានពង្រីកដែនដីអាណានិគមបារាំងយ៉ាងធំទ្វេដង ដោយត្រួតត្រាលើតំបន់មួយចំនួននៅតាមទ្វីបអាស៊ី ប៉ាស៊ីហ្វិក និងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អន្តរាគមន៍របស់បារាំងនៅម៉ិកស៊ិកក្នុងគោលបំណងបង្កើតចក្រភពម៉ិកស៊ិកទីពីរក្រោមការការពារពីបារាំង បានទទួលលទ្ធផលបរាជ័យទាំងស្រុង។ ពីឆ្នាំ១៨៦៦ ណាប៉ូឡេអុងទី៣ ត្រូវប្រឈមនឹងកំណើនឥទ្ធិពលរបស់ព្រុសដោយអធិការបតីនៃព្រុសគឺលោកអូតូ វ៉ន ប៊ីស្មាគបានខិតខំរកវិធីសាស្ត្របង្រួបបង្រួមជាតិអាល្លឺម៉ង់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រុស។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៧០ ណាប៉ូឡេអុងទី៣ បានប្រកាសសង្រ្គាមលើព្រុស បន្ទាប់ពីរងសម្ពាធពីសាធារណជនបារាំង។ កងទ័ព​បារាំង​ត្រូវរងនូវ​ភាពបរាជ័យភ្លាមៗ ខណៈ​ដែលណាប៉ូលេអុង​ទី៣ ត្រូវ​គេចាប់​ខ្លួនបាន​នៅ​សេដាន។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេទម្លាក់ពីរាជបល្ល័ង្ក ហើយសាធារណរដ្ឋទីបីត្រូវបានប្រកាសនៅទីក្រុងប៉ារីស។ បន្ទាប់មក ទ្រង់ក៏បានទៅនិរទេសខ្លួនទៅនៅប្រទេសអង់គ្លេសរហូតដល់សោយទិវង្គតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៣។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ណាប៉ូលេអុងទី៣ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីបារាំងក្នុងសតវត្សទី១៩ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះរាជាបារាំងក្នុងសតវត្សទី១៩ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គក្សត្រអង់ដូរ៉ាក្នុងសតវត្សទី១៩ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អធិរាជបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សបូណាប៉ារត៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អភិជនទីក្រុងប៉ារីស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេដឹកនាំឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈរដ្ឋប្រហារ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គក្សត្របារាំង (បូណាប៉ារត៍)
រឿង អ្នកភូមិនិងធុងទឹក
មានអ្នកភូមិក្រីក្រម្នាក់ តែងចេញទៅរែកទឹក ព្រឹកល្ងាច នៅស្រះមួយ នាជាយភូមិរបស់គាត់​ ដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់ ប្រចាំគ្រួសាររាល់ថ្ងៃ។ ធុងទាំងពីររបស់គាត់ ចាស់បន្តិចហើយ មួយសឹករិចធ្លុះបាតតិចៗ ហើយមួយទៀត នៅជិតល្អ នៅឡើយ។ នៅពេលគាត់រែកទឹក ពីស្រះមកដល់ផ្ទះ ធុងមួយនៅសល់ទឹក តែកន្លះធុង តែមួយទៀត នៅពេញដដែល។
ច្រើនខែក្រោយមក ធុងធ្លុះបាត កើតក្តីតប់ប្រមល់ នឹកអាមាស ដែលខ្លួនជាធុងធ្លុះ មិនអាចជួយអោយ ម្ចាស់ខ្លួន រែកទឹកបានគ្រប់គ្រាន់ មកដល់ផ្ទះ ក៏ស្រដីទៅម្ចាស់ ដែលកំពុងសម្រាក ដកដង្ហើម ពីការនឿយហត់ រែកទឹកច្រើនជើង ច្រើនសា ក្នុងមួយថ្ងៃនោះ ថា ៖
ស្រាប់តែអ្នកភូមិនោះ ងើបមុខឡើងញញឹម ហើយឆ្លើយតបវិញ យ៉ាងរហ័ស ថា​ ៖
- នែ៎! ធុងធ្លុះបាតអើយ កុំគិតច្រើនពេក! អ្នកមានបានសង្កេតមើលទេ ថា នៅពេល កន្លងមក តាំងពីធុងឯងធ្លុះបាត ខ្ញុំបានដាំផ្កា ដាំជីរស្លឹកគ្រៃ តាមផ្លូវរហូតមក។ ហើយនៅពេលខ្ញុំរែកទឹកតាមផ្លូវនោះ ធុងឯងក៏សម្រក់ទឹក ស្រោចដំណាំទាំងឡាយនោះ អោយស្រស់បំព្រង រៀងរាល់ពេលដែរ។ បើសិនជាអ្នក មិនបានធ្លុះ ជ្រាបទឹក មកក្រៅទេ ម៉្លេះសមខ្ញុំគ្មាន បន្លែស្លស្លុក គ្មានផ្កាស្អាត សម្រាប់លំអផ្លូវ មានមេអំបៅ ហើររេរា នាំអោយខ្ញុំសប្បាយ ត្រជាក់ចិត្ត ដើររែកទឹកផង ច្រៀងផង យ៉ាងសប្បាយឡើយ។ ដូច្នេះ ឈប់គិតខុស ថាខ្លួនជារបស់ អត់ប្រយោជន៍ទៀតទៅ។ អ្វីក៏ដោយ លើលោកនេះ អាចបម្រើ ប្រយោជន៍សង្គម បានទាំងអស់ អោយតែយើង​ មានប្រាជ្ញា ចេះឆ្នៃប្រឌិតរចនា ទៅតាមបែបបទ ដែលជីវិតត្រូវការ ហើយការមានសតិប្រាជ្ញា ល្អប្រសើរ អាចនាំអោយយើង ចៀសផុត​ ពីការប្រមាថមាក់ងាយ តម្លៃសមត្ថភាព របស់អ្នកដទៃ ទៀតផង។
ដោយ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
ខេត្ដព្រះសីហនុ
ខេត្តព្រះសីហនុជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្ត/ក្រុងទាំង២៥នៃប្រទេសកម្ពុជា មានទីតាំងនៅលើភាគខាងត្បូងឈូងសមុទ្រនៃប្រទេសថៃ។
វត្តសំរោងបុរី
កាលដើមឡើយមានដីទូលខ្ពស់មួយដែលមានតាំងពីបរមបុរាណកាលមកហើយ មានដើមសំរោងមួយដើមធំខ្ពស់ដុះនៅកណ្តាលទួលនោះ ហើយដីនោះមានទទឹង ប្រវែង២២ម មានបណ្តោយ ប្រវែង៤៣ម។ ពេលនោះលោកគ្រូបាឡាត់ព្រះនាម ឌូង នេត និមន្តមកពី វត្តសុរិយាវង្ស ហៅ (ព្រៃវៀរ) ឃើញដីទួលនោះខ្ពស់ស្រាប់ ទើបព្រះអង្គរៀបចំធ្វើការពិភាក្សាគ្នាជាមួយនិងអាចារ្យ ភិន ព្រមទាំងពុទ្ធបរិស័ទដែលស្ថិត នៅក្នុងភូមិនោះ និងរដ្ឋអំណាចគ្រប់ឋានៈ ដើម្បីរៀបចំកសាងវត្តមួយ។ នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៨៥៦ នៃគ.ស កាលនោះមានឧបាសកឈ្មោះ រស់, រាម និង រាជ​ទាំងបីនាក់បងប្អូនរបស់​គាត់បានប្រគេនដីខាងជើង និងទួលខាងកើតដល់លោកគ្រូបាឡាត ឌួង នេត ដើម្បីកសាងវត្តហើយក៏បានដាក់ឈ្មោះថា វត្តសំរោងបុរី ចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះឯង ហើយវត្តនេះមានប្រវែងបណ្តោយ ២៣៥ម និងទទឹង ១៥២ម។ លោកគ្រូបាឡាត់ ឌួង នេត បានដឹកនាំភិក្ខុសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទកសាងកុដិ សាលាឆាន់ ព្រមទាំងសមិទ្ធិផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ជាបណ្តោះអាសន្នសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅសិនទើបលោកគ្រូបាឡាត់ ឌួង នេត ចាត់តាំង​ អោយលោកគ្រូព្រះនាម មាស ហង្ស ដែលនិមន្តមកពីវត្ត សុរិយាវង្ស ធ្វើជាចៅអធិការវត្តនិងលោកគ្រូព្រះនាម មាស សោម ព្រមទាំងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនអង្គទៀតដើម្បីមកគង់ចាំព្រះវស្សា​លុះរៀបចំវត្តសព្វគ្រប់​ហើយ​ ទើបលោកគ្រូ ឌួង នេត និមន្តទៅគង់នៅវត្ត​ សុរិយាវង្ស វិញ។ បន្ទាប់ពីពេលនោះមកលោកគ្រូ មាស សោម ជាចៅអធិការវត្តបានដឹកនាំភិក្ខុសង្ឃ និងពុទ្ធបរិស័ទកសាងកុដិ និងសាលាបុណ្យមួយខ្នងមានបណ្តោយ ២៣ម ទទឹង ១០ម ហើយកសាងព្រះវិហារដែលសង់នៅ​លើដីទួលខ្ពស់​មាន​ បណ្តោយ ២៩ម ទទឹង ១៨ម និងជីកស្រះទឹកដែលស្ថិតនៅខាងមុខព្រះវិហារមានបណ្តោយប្រវែង ៧៥ម ទទឹង ២៥ម ហើយនៅពេលនោះដែរលោកគ្រូក៏បានដាំដើមគគី និងដើមស្វាយជាច្រើនរយដើម ព័ទ្ធជុំវិញស្រះ និងពាសពេញទីធ្លាវត្ត ហើយមាន​ដើមឈើជាច្រើនដើមទៀតដូចជា ដូង ខ្នុរ ជាដើម ដែលមានលក្ខណជាជូរបន្ទាត់ ខ្វាត់ខ្វែងមើលទៅសាកសមជាវត្តអារាម
ទីអង្គុយ (តាមឱវាទពីបុរាណ)
ចាស់ៗ​ច្រើន​ទូន្មាន​កូន​ចៅ​ថា​ «ត្រូវ​អង្គុយ​ឲ្យ​ទាប» តើយ៉ាង​ណា​ម៉ិញ​? ។ ក្នុង​ពេល​ប្រជុំ​ម្ដងៗ​ រមែង​មាន​ជន​គ្រប់​ជាន់​គ្រប់​ថ្នាក់​ក្សត្រិយ៍​ មន្ត្រី រាស្ត្រសាមញ្ញប្រុស​ស្រី​ ចាស់​ក្មេង​ជា​ធម្មតា ហើយ​លោក​ឲ្យ​ឱវាទ​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា ឲ្យអង្គុយ​ឲ្យទាប ។ ចុះ​ទី​ត្រង់ណា​ដែល​យើង​សំគាល់​ទុក​ថា​ជា​ទី​ទាប? ។
ទីក្រុងញូវយ៉ក
ទីក្រុងញូវយ៉ក (ភាសាអង់គ្លេស៖ New York City) ជាទីក្រុងមួយដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេនៅក្នុងចំណោមទីក្រុងទាំងអស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងជាតំបន់មជ្ឈមណ្ឌលនៃរដ្ឋធានី មួយក្នុងចំណោមរដ្ឋធានីដែលមានប្រជាជនច្រើនលើពិភពលោក ។ ទីក្រុងញូយ៉កប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលមួយដែលមានសារសំខាន់លើ ពាណិជ្ជកម្ម ហិរញ្ញាវត្ថុនៃពិភពលោក មធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយ សិល្បៈ ម៉ូត ការស្រាវជ្រាវ បច្ចេកវិទ្យា ការអប់រំ និងការកម្សាន្ត ។
ទីអង្គុយ (តាមឱវាទពីបុរាណ)
យើង​ទាំងអស់គ្នាត្រូវ​ឲ្យ​ដឹង​ឋានៈ​របស់​យើង យើង​អាច​ស្គាល់​បាន ចូល​ចិត្ត​បាន​ថា​ក្នុ​ងប្រជុំ​នេះ (មិន​និយាយ​ពីប្រជុំ​ជា​ផ្លូវ​ការ​ទេ) គឺ​អ្នកស្រុក​ភូមិ​ផង​របង​ជាមួយ​ញាតិ​សាច់​ និង​មិត្រភក្ដិ... ។ល។ ដូច្នេះ​យើង​អង្គុយ​ត្រង់នេះ ជា​ទី​គួរ​សមតែ​យើង​កុំ​គប្បីទៅ​អង្គុយ​ដល់​ទីនោះ​ភ្លាម​ទេ យើង​គប្បី​រើស​យកទី​បន្ទាប់អំពី​នោះ​បន្តិច​មក យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ហៅថា​អង្គុយ​ឲ្យ​ទាប ព្រោះ​យើង​បារម្ភ​ក្រែង​មាន​អ្នកធំ​ជាង​យើង ឬ ចាស់​ជាង​យើង អញ្ជើញ​មក​ទៀត​មិន​រវល់​នឹង​រើស​កន្លែង ។
មួយវិញទៀត ក្នុង​ពេលប្រជុំ​នោះ បើ​មាន​មន្ត្រី​ចាស់ (រ៉ឺត្រែត) ដែល​លោក​មាន​យសក្ដិ​ធំ​ខ្ពស់​ដែរ ឬ មាន​ចាស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ ដែល​ប្រកប​ដោយ​លក្ខណៈ ជាអ្នក​ស្រគត់ស្រគំ អ្នក​សមាទាន​រក្សា​សីល សមរម្យ​ជាទីគោរព​របស់​យើង ទុក​ដូចជា​ឪពុក​យើង ម្ដាយ​យើង ជីដូន​ជីតា​យើង យើង​គប្បី​អញ្ជើញ​ឲ្យ​ខិត​ឡើង​ទៅ​មុខបន្តិចក៏​គួរដែរ ទុក​ណាជា​យើង​ជា​មន្ត្រី​ធំ​ក្ដី តូច​ក្ដី ដែល​នៅងារ​ពេញ​ទី ។ ចំណែក​ខាង​ស្រីៗ​ក៏គប្បី​ប្រើ​របៀបអង្គុយ​ដូចអធិប្បាយ​ហើយ​ខាង​លើនេះ ។
របៀប​អង្គុយ​នឹង​ឲ្យរៀបរយ​បាន​ល្អ​អាស្រ័យ​ភ្ញៀវ និងការ​គួរសម​ឲ្យ​បរិបូណ៌​ផង បើ​ភ្ញៀវ​ឥតល្បប​មិន​គិត​ក្រែង​មាន​ការ​រំខាន​ដល់​ភ្ញៀវ​ និងភ្ញៀវផងគ្នា ឬ ដល់​អ្នកម្ចាស់ផ្ទះ ម្ចាស់​បុណ្យ នោះ​ជា​អំពើ​ឲ្យ​កើត​ឡើង​នូវ​សេចក្ដី​មិន​ស្រួល​ក្នុង​ទី​ប្រជុំ ឬបង្កើត​នូវ​សេចក្ដី​ចង្អៀត​ចង្អល់​ចិត្ត​គេឯង​រាល់គ្នា ។
ម៉ាង សារិទ្ធ
ម៉ាង សារិទ្ធ គឺជាវិចិត្រករខាងសូន្យរូបដែលបានបង្កើតតួអង្គនានាពីដីឥដ្ឋសម្រាប់ខ្សែភាពយន្តរូបភាពដែលបាត់បង់ដែលផលិតដោយលោកប៉ាន់ រិទ្ធី។
រឿង ត្រឡោកបាយ
សុធាបានធ្វើបុណ្យសពម្តាយរួចហើយ ក៏ពិគ្រោះនឹងភរិយា ដើម្បីទទួលយកឪពុកចាស់មកនៅជាមួយ ព្រោះគាត់នៅឯស្រុក តែម្នាក់ឯង គ្មាននរណាជួយថែរក្សា។ ណារីក៏យល់ព្រមទាំងទើសទាល់ក្នុងចិត្ត ត្បិតឪពុកក្មេក ជាអ្នកជនបទ មិនដែលរស់នៅទីក្រុង។
ក្រោយពេលបានមករស់នៅជាមួយគ្រួសាររបស់កូន តាព្រីងបានប្រឹងរៀបចំ ឥរិយាបថតម្រូវចិត្តកូនប្រសារណាស់ ខ្លាចចិត្តម្ចាស់ផ្ទះ ដែលជាអ្នកទីក្រុង ក៏ចេះតែងើបធ្វើការជូតនេះ ជូតនោះក្នុងផ្ទះ មិនហ៊ាន នៅស្ងៀមបន្តិចឡើយ។ រាល់ពេលទំនេរ គាត់អង្គុយបង្រៀន ចៅប្រុសរបស់គាត់ ឈ្មោះសុជាតិ​ អាយុ៧ឆ្នាំ អោយរៀនខាត់ត្រឡោកលេង ដើម្បី ធ្វើទ្រ កូទបទភ្លេងខ្មែរ។
ថ្ងៃមួយ ណារីមកពីធ្វើការវិញ ឃើញកូនរៀនខាត់ត្រឡោក ក៏កើតខឹងសម្បារ រួចក៏ស្រែកគំហកទៅ ឪពុកក្មេក អោយឈប់នាំចៅធ្វើដូច្នោះ។ តាព្រីងក៏នៅស្ងៀម ដេញចៅ អោយទៅរត់លេងវិញទៅ។ នៅរសៀលថ្ងៃដដែល តាព្រីងចូលរួម ពិសារបាយជាមួយ ក្រុមគ្រួសាររបស់សុធា។ តែដោយអារម្មណ៍មិនល្អ គាត់ញ័រដៃទទ្រើក កាន់ចានមិនជាប់ បណ្តាលអោយធ្លាក់បែកប្រាវ ធ្វើអោយ ណារីខឹងឆេវតែម្តង ព្រោះចាននោះ ជាចំណងដៃអនុស្សាវរីយ៍ ពេលរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ របស់ នាងនិងសុធា។ ឃើញដូច្នោះ សុធាក៏ងើបទៅយកចានថ្មីមួយ មកផ្លាស់ជូនឪពុក ស្រាប់តែណារីឆ្លើយថា ៖
- បើពុកគាត់ពូកែរញីរញ័រ ធ្លាក់ចានបែកអស់ដូច្នោះ បងគួរយកត្រឡោក ដាក់អោយគាត់ពិសាវិញទៅ​ ទើបវាមិនចេះបែក កុំអោយ ពិបាករកប្រាក់ សម្រាប់ទិញចានថ្មី អោយគាត់រាល់ថ្ងៃ​ នាំតែចាយលុយចោលទទេៗ!!
សុធាមិនហ៊ានប្រកែក ក៏ស្ទុះទៅយកត្រឡោកដែល តាព្រីងបានខាត់ ជាមួយចៅនោះ មកដួសបាយ ដាក់ជូនឪពុកពិសា។ តាព្រីង មិនហ៊ានមាត់ក មួយម៉ាត់ តបតវិញឡើយ ត្បិតខ្លាចកូនទាំងពីរមានទំនាស់នឹងគ្នា ក្នុងគ្រួសារ ក៏ឈ្ងោកពិសាអាហារ ទាំងអួលស្លាក់ទឹកភ្នែក។
នៅថ្ងៃអាទិត្យមួយ... ណារីនិងសុធា អង្គុយលេង​ នៅចំហៀងផ្ទះ ឃើញកូនអង្គុយក្រោមម្លប់ឈើ លេងតែម្នាក់ឯង។
- សុជាតិ! កូនធ្វើអីហ្នឹង? (ណារីសួរកូនប្រុស)
- បាទ! កូនកំពុងតែខាត់ត្រឡោក។
- បាទ អត់ទេ! កូនមានចង់ធ្វើជាអ្នកភ្លេងឯណា?
- បើអញ្ចឹង កូនឯងខាត់ត្រឡោកធ្វើអី?
- គឺកូនខាត់ត្រឡោកពីរ ទុកជូនប៉ានិងម៉ាក់ សម្រាប់ធ្វើចានបាយ ពេលចាស់ជរាដូចលោកតា​ កុំអោយខ្ញុំពិបាកទិញចានថ្មី អោយប៉ាម៉ាក់ប្រើ នាំតែអស់លុយខ្ញុំ និងលុយរបស់ប្រពន្ធខ្ញុំ ខំរក។
- ពុទ្ធោកូន!!
ណារីភ្ញាក់ក្រញាង បែរសម្លឹងមុខប្តីទាំងស្រឡាំងកាំង។ ថ្ងៃនេះ ទាំងពីរនាក់ សុធានិងណារី បានទទួលមេរៀនល្អមួយ ពីកូនប្រុសរបស់ខ្លួនយ៉ាងធ្ងន់!! សំណាងល្អដែរ ដែលគេនៅមានឧិកាសកែកុនកំហុសនៅឡើយ ដើម្បីកុំអោយ មានពៀរឆ្លងទាន់!!
ដោយ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍
កំណាព្យ ព្រំ ម៉ាញ
លោក ព្រំ ម៉ាញ
លោក ព្រំ ម៉ាញ សិល្បករ​ខ្មែរ​ខាង​ផ្នែក​ចម្រៀង​អាយ៉ៃ​ល្ខោន ភាពយន្ត​និង​ទូរទស្សន៍​ដ៏​ល្បីល្បាញ អាយុ ៥៨​ឆ្នាំ ទើប​បាន​ទទួល​គោរម្យងារ​ពី​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ឡើង​ជា​វីរ​សិល្បករ​ដំបូង​បំផុត​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​ខ្មែរ។ ពាក្យប្រដៅក្មេងប្រុសស្រី ខ្ញុំឭគេថា			នៅតាមសាលា		ក្មួយៗក្មេងស្ទាវ គេចពីថ្នាក់រៀន		ញៀនថ្នាំឈាមរាវ		ប្រុសស្រីវ័យស្ទាវ ​                       រាវរាក់គិតខ្លី។ ដូចចាស់លោកថា		វ័យវឌ្ឍនាកា		ជំទង់ជិតម្ភៃ ចង់សាកចង់ល		យក៍អ្វីដែលថ្មី		ខុសត្រូវម្ដេចក្ដី វ័យរាក់មិនជ្រៅ។ ពិតណាស់ដូចថា		តម្រាប់តម្រា		តម្រង់ត្រង់ផ្លូវ មនុស្សម្នាដើរវាង		រេរាងអង់នៅ		ផ្លូវល្អមិនទៅ សម្ដៅច្រាំងជ្រោះ។ ពាក្យពិតរែងស្លែង		នំបន្លំក្លែង		តែងល្អតែឈ្មោះ លេបចូលកាលណា		ខ្ដៅសាពេញពោះ		ខុសល្វីងស្ដៅស្រុស កែគ្រុនឥតត្រួយ។ ម្នាលក្មួយព្រលឹង		បើចាំក្មួយដឹង		ក្រែងហួសពេលជួយ ទើបចង់ផ្ដែផ្ដាំ		ចាំជាជំនួយ	       បើខូចអ្នកមួយ ព្រួយឥតស្រឡះ។ ក្រោកឡើងស្ងួនភ្ងា		លុបលាងភក្ត្រា		ចម្រះរឿងចាស់ លះបង់ចោលទៅ		កុំនៅផ្ដេសផ្ដាស		ក្រោកសុំពរព្រះ ប្រោសអ្នកជាថ្មី។ ស្វែងរកអនាគត		ដើម្បីរំលត់		ពត់ចិត្តអប្រិយ អ្នកអស់ឧបាយ		ក្នុងកាយប្រុសស្រី		អ្នកនឹងមានជ័យ គ្រងខ្លួនឯងបាន។		ដោយលោកគ្រូ ព្រហ្មម៉ាញ់ សរសេរដោយ៖ ប៉ាវ សុគុណ
Shrove Tuesday
Shrove ថ្ងៃអង្គារ (ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាទិវា Pancake) គឺជាថ្ងៃនៅក្នុងខែកុម្ភៈឬខែមីនាឆ្នាំមួយមុនផេះកាលពីថ្ងៃពុធ (ថ្ងៃដំបូងនៃការផ្តល់ប្រាក់កម្ចី) ដែលត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនតាមរយៈការប្រើប្រាស់ pancakes នេះ។
Shrove ថ្ងៃអង្គារដែលជាបុណ្យចល័តត្រូវបានកំណត់ដោយអ៊ីស្ទើរ។ ការបញ្ចេញមតិ "Shrove ថ្ងៃអង្គារថា: «មកពីពាក្យ shrive ដែលមានន័យថា" សារភាព "។ [1] Shrove ថ្ងៃអង្គារត្រូវបានអង្កេតឃើញដោយពួកគ្រីស្ទានជាច្រើនរួមទាំង Anglicans ការ, លូធើរៀនមេតូឌីនិងរ៉ូម៉ាំងកាតូលិក [2] ដែល«ធ្វើឱ្យចំណុចពិសេសមួយនៃខ្លួនឯង ពិនិត្យនៃការពិចារណានូវអ្វីដែល wrongs ពួកគេត្រូវប្រែចិត្តហើយអ្វីដែលធ្វើវិសោធនកម្មនៃជីវិតឬតំបន់នៃកំណើនខាងវិញ្ញាណដែលពួកគេត្រូវការជាពិសេសដើម្បីសុំជំនួយពីព្រះក្នុងការដោះស្រាយជាមួយ។ ក្នុងនាមជាថ្ងៃចុងក្រោយមុនពេលរដូវកាលនៃការផ្តល់ប្រាក់កម្ចី penitential, ការអនុវត្តន៍ដែលទាក់ទងនឹងការពេញនិយមដូចជាការបណ្ដោយខ្លួនតាមការម្ហូបអាហារដែលថ្វាយយញ្ញបូជាមួយសម្រាប់នាពេលខាងមុខអស់រយៈពេលសែសិបថ្ងៃត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការប្រារព្ធពិធី Shrove ថ្ងៃអង្គារមុនពេលចាប់ផ្ដើមតមអាហារនិងកាតព្វកិច្ចសាសនាផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការផ្តល់ប្រាក់កម្ចី។ រយៈពេល Mardi Gras នេះគឺជាភាសាបារាំងសម្រាប់ "ជាតិខ្លាញ់ថ្ងៃអង្គារ" សំដៅដល់ការអនុវត្តន៍នៃយប់ចុងក្រោយនៃការបរិភោគផ្តួអាហារមានជាតិខ្លាញ់នៅមុនពេលពិធីបុណ្យតមអាហារនៃរដូវកាល Lenten ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅលើផេះកាលពីថ្ងៃពុធនេះ។
សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម
សង្គ្រាមកម្ពុជាវៀតណាម គឺជាការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធរវាងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម និង កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ សង្គ្រាមនេះបានចាប់ផ្ដើមជាមួយការប៉ះទង្គិចផ្សេងៗគ្នាតាមបណ្ដោយព្រំដែនគោក និងសមុទ្រវៀតណាមនិងកម្ពុជារវាងឆ្នាំ១៩៧៥ និង១៩៧៧ ជួនកាលមានការពាក់ព័ន្ធនឹងភាគកងទ័ពយោធានានាដែលមានទំហំស្មើនឹងកងពលធំ។ ថ្ងៃ ២៥ធ្នូ ១៩៧៨ វៀតណាមបានផ្ដើមការលុកលុយកម្ពុជាពេញទី និងជាបន្តបន្ទាប់ក៏បានកាន់កាប់ប្រទេសនេះ បន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមត្រូវបានដកចេញពីអំណាច។
កំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម និងខ្មែរក្រហមបានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពមួយដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបប ដែលមានស.រ.នៅពីក្រោយខ្នងក្នុងប្រទេសពួកគេរៀងៗខ្លួន។ ទោះបីជាមានការបង្ហាញជាចំហរបស់ខ្លួននូវការសហការជាមួយពួកវៀតណាមក៏ពិតមែន ក៏ពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមបានភ័យខ្លាចថាពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមកំពុងតែមានគម្រោងដើម្បីបង្កើតសហព័ន្ធឥណ្ឌូចិនដែលមានវៀតណាម​ជាកម្លាំងត្រួតត្រាក្នុងតំបន់នេះ។ ដើម្បីដណ្ដើមអោយបានការប៉ុនប៉ងជាមុនដោយពួកវៀតណាមត្រួតត្រាខ្លួន ពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមក៏បានចាប់ផ្ដើមធ្វើបន្សុទ្ធកម្មបុគ្គលិកដែលបង្វឹកដោយវៀតណាម ក្នុងជួររបស់ខ្លួន ពេលដែលរបបលន់-ណុលបានចុះចាញ់នៅឆ្នាំ១៩៧៥។ បន្ទាប់មក នៅខែ ឧសភា ១៩៧៥ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលបានបង្កើតថ្មីមួយនេះ បានត្រួតត្រាដោយពួកខ្មែរក្រហម បានចាប់ផ្ដើមបង្កសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងវៀតណាម ដែលត្រូវបានកត់សម្គាល់តាមរយៈការវាយប្រហារលើកោះវៀតណាមភូគុក (កោះត្រល់)។ ទោះបីជាការប្រយុទ្ធគ្នាដែលបានកើតឡើងរវាងប្រទេសទាំងពីរនេះក៏ដោយ ក៏ពួកមេដឹកនាំវៀតណាមនិងកម្ពុជាបានរួបរួមគ្នាឡើងវិញដែលបង្កើតជាការដោះដូរការទូតជាសាធារណៈច្រើនលើកច្រើនសា ពេញមួយឆ្នាំ១៩៧៦ ដើម្បីធ្វើឱ្យលេចឡើងទំនាក់ទំនងរឹងមាំដោយសង្ឃឹមទុករវាងប្រទេសទាំងពីរ។ នៅពីក្រោយឆាក យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាបានបន្តភ័យនូវអ្វីដែលខ្លួនបានសង្កេតថាជាការវាតទីនិយម រឺ វិត្ថានិយមរបស់វៀតណាម។ ដូចគ្នាដែរ នៅថ្ងៃ ៣០មេសា ១៩៧៧ ពួកគេបានផ្ដើមការវាយប្រហារយោធាដ៏ធំមួយផ្សេងទៀតលើវៀតណាម។ ដោយតក់ស្លុតតាមរយៈការវាយសម្រុកចូលរបស់កម្ពុជា វៀតណាមក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារសងសឹកមួយវិញនៅចុងឆ្នាំ១៩៧៧ ក្នុងបំណងមួយដើម្បីបង្ខំអោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចរចារ។ នៅខែ មករា ១៩៧៨ កងទ័ពវៀតណាមបានដកថយព្រោះគោលដៅនយោបាយរបស់ខ្លួនមិនបានសម្រេច។
នៅក្នុងជំនួបក្រៅផ្លូវការចាកាតាលើកទីបីនៅឆ្នាំ១៩៩០ ក្រោមផែនការសន្តិភាពកម្ពុជាដែលឧបត្ថម្ភដោយអូស្ត្រាលី ពួកអ្នកតំណាងនៃរ.ច.ក.ប. និងស.ប.ក.បានយល់ព្រមការរៀបចំអោយមានការបែងចែកអំណាចគ្នាដោយការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមគ្នាដែលគេស្គាល់ថាជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាជាតិ (ឧ.ក.ជ.)។ តួនាទីឧ.ក.ជ.គឺដើម្បីតំណាងអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ ដែលកាលណោះអាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា (អ៊ុនតាក់ រឺ អ.អ.ស.ប.ក.) ត្រូវទទួលបន្ទុកជាមួយការត្រួតពិនិត្យគោលនយោបាយក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសនេះរហូតដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបានបោះឆ្នោតដោយប្រជាជនតាមរយៈ​ដំណើរការសន្តិភាព ប្រជាធិបតេយ្យ។ ផ្លូវលំកម្ពុជាដើម្បីសន្តិភាពបានបង្ហាញថាមានការលំបាក ពេលដូចគ្នា ពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមបានសម្រេចចិត្តមិនចូលរួមនៅក្នុងការបោះឆ្នោតជាសកលទេ ប៉ុន្តែជំនួសមកវិញ ពួកគេបានជ្រើសយកការរំខានដំណើរការការបោះឆ្នោតដោយផ្ដើមការវាយប្រហារយោធាលើពួកអ្នកថែរក្សាសន្តិភាព និងសម្លាប់ជនអន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិយួន។ នៅខែ ឧសភា ១៩៩៣ ចលនាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចរបស់ព្រះសីហនុបានផ្ដួលគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា (គ.ប.ក.) អតីតបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា (ប.ប.ប.ក.) ដោយឈ្នះការបោះឆ្នោតជាសកល។ ក៏ប៉ុន្តែ ពួកមេដឹកនាំគ.ប.ក.បានបដិសេធទទួលយកការបរាជ័យ ហើយពួកគេបានប្រកាសខេត្តភាគខាងកើតកម្ពុជា ដែលជាទីដែលភាគច្រើននៃសម្លេងរបស់គ.ប.ក.ដែលស្រូបទាញបានពីទីនោះ នឹងធ្វើអបគមន៍ចេញពីកម្ពុជា។ ដើម្បីចៀសវាងលទ្ធផលដូច្នេះ ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម-រណឫទ្ធិ មេដឹកនាំហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបានយល់ព្រមអោយបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាមួយគ.ប.ក.។ រយៈពេលដ៏ខ្លីតមកទៀត រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ ហើយពួកខ្មែរក្រហមត្រូវស្ថិតនៅក្រៅច្បាប់ដោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្កើតថ្មី។
ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ-យួន
អង្គរ គឺជាទីអាសនៈនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរត្រូវបានដាក់នៅក្រោមឥទ្ធិពលយួនដូចគ្នានៅដើមសតវត្សទី១៥។ ឥទ្ធិពលយួនបានរីកសាយភាយយឺតៗ និងដោយប្រយោល ហើយវាមិនរហូតដល់ដើមសតវត្សទី១៩ទេ ដែលយួនបានប្រើប្រាស់ការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់។ នៅឆ្នាំ១៨១៣ អ្នកអង្គចន្ទបានទទួលបានរាជបល្ល័ង្កជាមួយការជួយជ្រោមជ្រែងពីយួន ហើយក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់កម្ពុជាប្រែក្លាយជាប្រទេសក្រោមអាណាព្យាបាល។ បន្តបន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ទ្រង់នៅឆ្នាំ១៨៣៤ យួនបានធ្វើអាណានិគមកិច្ចកម្ពុជា ដែលបានដាក់ការគ្រប់គ្រងក្រោមរដ្ឋបាលយួន និងបានកំណត់ក្នុងលក្ខខណ្ឌ'ខេត្ត' យួន។ ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ១៨៣០ យួនព្យាយាមលុបបំបាត់វប្បធម៌ខ្មែរ ដែលបានមកពីមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសង្គម សម្លៀកបំពាក់របស់កម្ពុជា និងសាសនាមកពីឥណ្ឌាផ្ទុយស្រឡះពីចិន។ និន្នាការនៃភាពត្រួតត្រារបស់យួនបានបន្តដល់កំឡុងសម័យអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់យួនដែលកម្ពុជាត្រូវបង្ខំអោយប្រគល់ភាគច្រើននៃកោណភាគខាងត្បូងរបស់ខ្លួន (នឹងក្រោយមកទៀតគឺសៃហ្គន ដីសណ្ដមេគង្គ និងតៃនិញ) ទៅពួកយួន។ ពួកខ្មែរក្រហមក្រោយមកបានធ្វើយុត្តិកម្មការលុកលុយរបស់ខ្លួនចូលទៅវៀតណាមតាមរយៈការប៉ុនប៉ងដើម្បីដណ្ដើមទឹកដីទាំងនោះមកវិញ ដែលកម្ពុជាបានបាត់បង់កំឡុងប៉ុន្មានសតវត្សមុនៗ។
ការងើបឡើងនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត
ចលនាកុម្មុយនិស្តនៅកម្ពុជានិងវៀតណាមបានចាប់ផ្ដើមមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី២ជាមួយការបង្កើតឡើងបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន (ប.ក.ឥ.) ដែលស្ទើរតែទាំងស្រុងលើសលប់បានត្រួតត្រាដោយពួកវៀតណាម ដើមឡើយក្នុងអត្ថន័យដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងអាណានិគមរបស់បារាំងនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅឆ្នាំ១៩៤១ ង្វៀន-អាយឃ្វក (ដែលគេស្គាល់ជាសាមញ្ញតាមឈ្មោះហៅក្រៅរបស់លោកថាហូ-ជីមិញ) បានបង្កើត វៀតណាមដុកឡឹបដូងមីញហ៊យ រឺ វៀតមិញ។ នៅពេលនោះពួកជប៉ុនបានចាញ់នៅចុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ លោកក៏បានផ្ដើមគំនិតអោយមានសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយដើម្បីឯករាជ្យប្រឆាំងតទល់នឹងពួកបារាំង។ អំឡុងពេលនោះ កងទ័ពវៀតណាមបានធ្វើការប្រើប្រាស់ដ៏ធំធេងនៃទឹកដីកម្ពុជាដើម្បីដឹកជញ្ជូនសព្វាវុធ គ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ និងកងទ័ព។ ទំនាក់ទំនងនេះបានបន្តពេញមួយសង្គ្រាមវៀតណាម នៅពេលនោះពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានប្រើប្រាស់កម្ពុជាជាផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងតំបន់ឆាកប្រយុទ្ធសម្រាប់ការវាយប្រហារលើវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅឆ្នាំ១៩៥១ វៀតណាមបានដឹកនាំអោយមានការបង្កើតបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាអោយនៅដាច់ដោយឡែក គឺបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា (ប.ប.ប.ក.) ដែលបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយចលនាបំបែកខ្លួនពីអ្នកជាតិនិយម ខ្មែរសេរី ដើម្បីស្វែងរកឯករាជ្យ។ ដោយអនុលោមជាមួយកិច្ចសម្រុះសម្រួលសឺណែវ១៩៥៤ ដែលកំពុងចរចានូវការបញ្ចប់ការត្រួតត្រារបស់បារាំង វៀតណាមខាងជើងកុម្មុយនិស្តដែលបង្កើតថ្មីបានដកហូតពួកទាហាន និងកម្មាភិបាលរបស់ខ្លួនចេញពីកម្ពុជា យ៉ាងណាៗ ដោយហេតុថាប.ប.ប.ក.ត្រូវបានផ្ដល់បុគ្គលិកដំបូងដោយជនជាតិយួន រឺ ពួកខ្មែរស្ថិតនៅក្រោមការទំនុកបម្រុងរបស់ខ្លួន ប្រហែលពួកកម្មាភិបាលកុម្មុយនិស្ត៥០០០នាក់ក៏បានទៅជាមួយពួកគេដែរ ។
កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ និង ខ្មែរក្រហម
រដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមបានជ្រើសយកពាក្យសម្ងាត់អង្គការ និងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៧ អត្តសញ្ញាណនៃពួកមេដឹកនាំរបស់អង្គការនៅតែអាថ៌កំបាំង ។ ប្រមុខរដ្ឋផ្លូវការគឺខៀវ-សំផន ប៉ុន្តែមនុស្សពីរនាក់ដែលនៅក្នុងអំណាចគឺប៉ុល-ពត និងអៀង-សារី។ គោលដៅចុងក្រោយនៃខ្មែរក្រហមគឺលុបចោលរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋកម្ពុជា ដែលពួកខ្លួនមើលឃើញថាជាសក្ដិភូមិ មូលធននិយម និងបានតម្រង់ទិសដៅនៅជិតរបៀបវារៈនៃពួកឥស្សរជនដែលកំពុងកាន់កាប់ដីធ្លី និងពួកចក្រពត្តិនិយម។ ជាការជំនួសវិញ ពួកគេសង្ឃឹមថានឹងបង្កើតសង្គមគ្មានវណ្ណៈដែលផ្អែកទាំងស្រុងលើពួកកម្មករ កសិករ។ មនោគមវិជ្ជាដាច់ខាតនិងគោលដៅនៃពួកខ្មែរក្រហមគឺជាទស្សនាទានដ៏ចម្លែកចំពោះពួកជនភាគច្រើន។ ជាការពិត បដិវត្តន៍សង្គមនិយមបានយកចិត្តទុកដាក់ការសុំអង្វរអំពាវនាវរបស់ប្រជាជនតិចតួចមែនទែន ដែលនាំអោយប៉ុល-ពត និងពួកកម្មាភិបាលរបស់គាត់ប្រើមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមយ៉ាងលើសលប់ ការដឹកនាំដោយសង្កត់សង្កិន និងដោយឃាតកម្ម ហើយការឃោសនាមានបំណងបង្ហាញនូវភាពអាក្រក់ ពួកវៀតណាមដើម្បីរក្សាអំណាចមិនរឹងមាំរបស់ខ្លួន។
១៩៧៥–៧៦ ចាប់តាំងពីការប្រយុទ្ធរហូតដល់ការកសាងទំនាក់ទំនងជាមិត្ត
ទីបញ្ចប់នៃការប៉ះទង្គិចនៅឥណ្ឌូចិននៅខែ មេសា ១៩៧៥ ភ្លាមៗនោះបាននាំមកដល់ការប៉ះទង្គិចថ្មីមួយទៀតរវាងវៀតណាម និងកម្ពុជា ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា ទាំងវៀតណាមខាងជើងនិងខ្មែរក្រហមក៏បានប្រយុទ្ធកៀកស្មាគ្នាពីមុនមកដែរ ពួកមេដឹកនាំនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដែលបានបង្កើតថ្មីបានបន្តមើលឃើញថាវៀតណាមខាងជើងដោយការសង្ស័យយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះតែពួកខ្លួនមានជំនឿថាពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមមិនដែលបានបោះបង់ចោលសុបិនរបស់ពួកគេក្នុងការបង្កើតសហព័ន្ធឥណ្ឌូចិនដែលមានវៀតណាម​ជាមេដឹកនាំឡើយ ។ ដោយហេតុផលនេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសម្រេចិត្តដកកងកម្លាំងយោធាវៀតណាមខាងជើងទាំងអស់ពីទឹកដីកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី បន្ទាប់ពីការកាន់កាប់ភ្នំពេញបាននៅឆ្នាំ១៩៧៥។ ការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏សំខាន់លើកដំបូងរវាងអតីតសម្ព័ន្ធមិត្តទាំងពីរ កងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជាបានលុកលុយកោះភូគុកវៀតណាមនៅថ្ងៃ ១ឧសភា ១៩៧៥ ដែលពួកគេអះអាងថាជាផ្នែកនៃទឹកដីកម្ពុជា ។
៩ថ្ងៃក្រោយមក នៅថ្ងៃ ១០ឧសភា ១៩៧៥ កងទ័ពកម្ពុជាបានបន្តការលុកលុយរបស់ខ្លួនដោយការកាន់កាប់ថូកចឺវ ជាកន្លែងដែលបានសម្លាប់អសេនិកជនយួន៥០០នាក់។ កងទ័ពវៀតណាមបានឆ្លើយតបភ្លាមៗទៅនឹងសកម្មភាពរបស់កម្ពុជា ដោយការវាយប្រហារតបតវិញ និងរុញច្រានកងទ័ពកម្ពុជាពី ភូគុក និង ថូកចឺវ ហើយក្រោយមកក៏លុកលុយកោះប៉ូឡូវ៉ៃកម្ពុជាវិញ។ នៅ ខែ មិថុនា ១៩៧៥ កាលណោះចំពេលទស្សនកិច្ចទៅហាណូយ មេដឹកនាំកម្ពុជាប៉ុល-ពតបានស្នើថាវៀតណាមនិងប្រទេសរបស់គាត់គួរតែចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាពមួយ និងចាប់ផ្ដើមការពិភាក្សាលើជម្លោះព្រំដែន។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការពិភាក្សាអស់ទាំងនេះមិនដែលបានធ្វើឱ្យចេញជារូបរាងទេ ហើយពួកខ្មែរបានអះអាងថាវៀតណាមបានបដិសេធសំនើទាំងពីរយ៉ាង។ នៅខែ សីហា ១៩៧៥ វៀតណាមបានប្រគល់កោះប៉ូឡូវ៉ៃអោយកម្ពុជាវិញនិងទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាជាផ្លូវការលើកោះនេះ។
បន្តបន្ទាប់ពីឧប្បត្តិហេតុទាំងនោះមក ប្រទេសទាំងពីរបានប៉ុនប៉ងបង្កើនទំនាក់ទំនងទូតរបស់ខ្លួនជាមួយសារអបអរសាទរជាបន្តបន្ទាប់ និងការដោះដូរទស្សនកិច្ចគ្នា។ ថ្ងៃ ១៧មេសា ១៩៧៦ ពួកមេដឹកនាំវៀតណាមបានបញ្ជូនសារមួយដើម្បីអបអរសាទរ ខៀវ-សំផន នួន-ជា និងប៉ុល-ពតទៅលើការបោះឆ្នោតពួកគាត់ធ្វើជាប្រធាន ប្រធានពួកអ្នកតំណាងប្រជាជន និងរដ្ឋមន្ត្រីប្រមុខនៃកម្ពុជារៀងៗខ្លួន។ បន្ថែមទៀត ពួកវៀតណាមថែមទាំងបានថ្កោលទោសការទម្លាក់គ្រាប់បែកស.រ.ដែលបានពោលអះអាងនៅសៀមរាបនៅខែ កុម្ភៈ ១៩៧៦ ដោយហេតុនោះ ក៏ធ្វើអោយមានការអះអាងដែលជាចុងក្រោយរបស់កម្ពុជាបន្ថែមលើឧប្បត្តិហេតុនេះទៀត។ ជាការឆ្លើយតបវិញ នៅខែ មិថុនា ១៩៧៦ ពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាបានបញ្ជូនសារមួយដល់រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្នសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង ដែលបានគ្រប់គ្រងវៀតណាមខាងត្បូងតាំងតែពីការធ្លាក់របបដែលមានស.រ.នៅពីក្រោយខ្នង ដោយការអបអរពួកគេលើខួបអនុស្សាវរីយ៍ទីប្រាំពីរនៃការបង្កើតឡើងរបស់ខ្លួន។
នៅខែ កក្កដា ១៩៧៦ បន្តបន្ទាប់ពីការបង្កើតនូវសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាមទៅជាប្រទេសបង្រួបបង្រួមឡើងវិញ​ វិទ្យុភ្នំពេញបានផ្សាយបទវិចារណកថាដែលបានប្រកាសសាមគ្គីភាពនិងមិត្តភាពសកម្មប្រយុទ្ធរវាងប្រជាជនកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ​និងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម​ដែលកាន់តែស្រស់ត្រកាល និង​រឹងមាំជានិច្ចឥតឈប់ឈរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ កំឡុងខែដដែលនោះ រដ្ឋមន្ត្រីប្រមុខប៉ុល-ពតបានប្រលយពាក្យអោយឃើញនូវភាពតានតឹងរវាងវៀតណាម និងកម្ពុជាដែលនៅពេលនោះគាត់បានប្រាប់គណៈប្រតិភូប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយវៀតណាមដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចថាមាន ឧបសគ្គ និងភាពលំបាក នៅក្នុងទំនាក់ទំនងភាពរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ មិនថ្វីទេ នៅថ្ងៃ ២១កញ្ញា ១៩៧៦ ការភ្ជាប់សេវាអាកាសចរណ៍ដំបូងហាណូយនិងទីក្រុងហូជីមិញជាមួយភ្នំពេញក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ក្រោយមកទៀតនៅខែ ធ្នូ ១៩៧៦ អង្គការបដិវត្តន៍កម្ពុជាបានបញ្ជូនពាក្យស្វាគមន៍ដល់បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមកំឡុងសមាជលើកទីបួនរបស់ពួកគេ។
១៩៧៧ ការវិវត្តបន្តិចម្ដងៗទៅកាន់សង្គ្រាម
ឆ្ពោះទៅចុងឆ្នាំ១៩៧៦ គ្រានោះវៀតណាមនិងកម្ពុជាបានបង្ហាញជាសាធារណៈថាកំពុងតែបង្កើនចំណងមេត្រីភាពរបស់ខ្លួន ការមន្ទិលសង្ស័យរៀងៗខ្លួននៃពួកមេដឹកនាំប្រទេសទាំងពីរបានកើតមានឡើងដែរ។ ដោយទស្សនវិស្ស័យវៀតណាម ពួកគេគឺជាអ្នកគាំទ្រដល់បដិវត្តន៍ម៉ាក្សនិយម-លេនីននិយមជាក់ស្ដែងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូច្នេះវាជាការសំខាន់ណាស់ចំពោះពួកគេដើម្បីប្រើការគ្រប់គ្រងលើពួកខ្មែរនិងលាវ។ ពិតមែនហើយ នោះគឺជាហេតុផលដែលវៀតណាមខាងជើងបានគាំទ្រដល់ពួកខ្មែរក្រហមកំឡុងពេលការប្រយុទ្ធរបស់ពួកគេប្រឆាំងនឹងរបបលន់-ណុល ក្នុងក្ដីសង្ឃឹមថាពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជានឹងរក្សាទុកខ្សែបណ្ដាញដែលនិយមវៀតណាមតាមតែជ័យជម្នះរបស់ខ្លួនក្នុងវិធីដូចគ្នា ដែលបទេសលាវបានធ្វើរួចហើយ។ យ៉ាងណាមិញ ក្ដីសង្ឃឹមរបស់ពួកគេត្រូវបានសាបសូន្យនៅដើមឆ្នាំ១៩៧៣ដូចគ្នា ពីព្រោះកងភាគទ័ពយោធានៃវៀតណាមខាងជើងកំពុងតែប្រតិបត្តិការនៅក្នុងទឹកដីដែលកាន់កាប់ដោយខ្មែរក្រហមចៃដន្យបានស្ថិតនៅក្រោមការវាយប្រហារ​ប្រដាប់អាវុធដោយសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួន។ តួនាទីរបស់វៀតណាមនៅខាងក្នុងកម្ពុជាកាន់តែចុះខ្សោយបន្ទាប់ពីការបញ្ចប់សង្គ្រាមនេះ ពេលនោះដែរ គ្មានធាតុនិយមវៀតណាមនៅសេសសល់នៅខាងក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាទៀតឡើយ។
ខណៈពេលនោះ នៅភ្នំពេញពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាបានបង្កើនឡើងនូវការភ័យខ្លាចដែលពុះកញ្ជ្រោលឡើងនិងការស្អប់ខ្ពើមចំពោះមេដឹកនាំវៀតណាមដែលជាលទ្ធផលមួយនៃ​ភាពត្រួតត្រាជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វៀតណាមលើប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ចាប់តាំងពីការប្រមើលមើលជាមុនរបស់កម្ពុជា យុទ្ធសាស្ត្ររបស់វៀតណាមត្រួតត្រាឥណ្ឌូចិនមានជាប់ទាក់ទិននឹងការជ្រៀតចូលបក្សកុម្មុនិស្តកម្ពុជានិងលាវជាមួយនឹងពួកកម្មាភិបាល​ដែលអប់រំឡើងដោយវៀតណាម។ ដោយហេតុផលនេះ នៅពេលក្រុមដំបូងនៃបុគ្គលិកខ្មែរក្រហមអបរំដោយវៀតណាមខាងជើងបានត្រឡប់មកប្រទេសវិញ ពួកគេភ្លាមៗក៏ត្រូវគេធ្វើបន្សុទ្ធកម្មចេញពីបក្ស។ កំឡុងពេលប៉ុន្មានខែបន្តបន្ទាប់ការបរាជ័យនៃរបបលន់-ណុល ប៉ុល-ពតបានបន្តធ្វើបន្សុទ្ធកម្មបក្សរបស់គាត់និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក្នុងចំណោមនោះ ដែលគាត់បានជឿថាជាភ្នាក់ងាររបស់សូវៀតនិងវៀតណាម។ ក្រោយមកទៀត នៅក្នុងបរិបទនៃជោគជ័យនិយមបានផ្សព្វផ្សាយដល់ពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមក្នុងសង្គ្រាមមួយ ដែលពួកខ្លួនបានអះអាងថាពួកខ្លួនបានកម្ចាត់ ចក្រពត្តិនិយមអាមេរិក ដោយកណ្ដាប់ដៃខ្លួនតែឯង កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក៏បានចាប់ផ្ដើមបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងវៀតណាម។
ពេលនោះដែរ កងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជាបានធ្វើការរៀបចំទុកសម្រាប់សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងវៀតណាម ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋនៅវៀតណាមបានបញ្ជុនសារអបអរសាទរដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក្នុងខួបអនុស្សាវរីយលើកទីពីរ​នៃការបង្កើតឡើងនៃរបបនេះនៅថ្ងៃ ១៧មេសា ១៩៧៧។ ថ្ងៃ ៣០មេសា ១៩៧៧ ខួបអនុស្សាវរីយលើកទីពីរនៃការធ្លាក់សៃហ្គន កម្ពុជាបានឆ្លើយតបមកក្នុងទម្រង់ជាការវាយប្រហារយោធាទល់នឹងខេត្តវៀតណាម អានយ៉ាង (ពាមបារាជ) និង ចូវដុក (មាត់ជ្រូក) ដោយសម្លាប់អសេនិកជនយួនរាប់រយនាក់។ កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានឆ្លើយតបវិញដោយការរំកិលទ័ពរបស់ខ្លួនទៅតំបន់ដែលវាយប្រហារដោយកម្ពុជា និង នៅថ្ងៃ ៧មិថុនា ១៩៧៧ វៀតណាមបានស្នើសុំអោយមានការជជែកកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីពិភាក្សាបញ្ហានានាដែលមិនទាន់បានដោះស្រាយ។ ថ្ងៃ ១៨មិថុនា ១៩៧៧ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានឆ្លើយតបដោយការទាមទារអោយវៀតណាមដកអង្គភាពទ័ពរបស់ខ្លួនទាំងអស់ចេញពីតំបន់ជម្លោះ ហើយបង្កើតតំបន់គ្មានកងទ័ព រវាងកងកម្លាំងប្រឈមគ្នាទាំងពីរ។
ទាំងសងខាង មិនបានយកចិត្តទុកដាក់លើសំណើរបស់គ្នាទៅវិញទៅមកទេ ហើយកងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជាបានបន្តបញ្ជូនទាហានឆ្លងកាត់ព្រំដែនដើម្បីវាយប្រហារទីប្រជុំជននិងភូមិយួន។ នៅខែ កញ្ញា ១៩៧៧ កងកាំភ្លើងធំកម្ពុជាបានវាយប្រហារភូមិវៀតណាមជាច្រើនតាមបណ្ដោយព្រំដែន និងភូមិប្រាំមួយនៅខេត្តឌងថាបដែលត្រូវរុករានដោយទ័ពថ្មើរជើងកម្ពុជា។ រយៈកាលខ្លីក្រោយមក កងពលធំទាំងប្រាំមួយនៃកងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជាបានរុលមកប្រហែល10 kmរឺ (គីឡូម៉ែត)ចូលទៅក្នុងខេត្តតៃនិញ (រោងដំរី) ដែលជាទីដែលពួកគេបានសម្លាប់អសេនិកជនយួនច្រើនជាង១០០០នាក់។ ដោយខឹងដោយសារការវាយសម្រុកចូលបន្តបន្ទាប់របស់កម្ពុជា កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាមបានប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាប្រាំបីកងពលធំ ប៉ាន់ប្រមាណជិត៦០០០០នាក់ ផ្ដើមការវាយលុកសងសឹកនឹងកម្ពុជាវិញ។ ថ្ងៃ ១៦ធ្នូ ១៩៧៧ កងពលធំរបស់វៀតណាម ដែលមានជំនួយពីធាតុសំខាន់នៃកងទ័ពអាកាសប្រជាជនវៀតណាម បានឆ្លងកាត់ព្រំដែនតាមរយៈការបណ្ដេញចេញជាច្រើនលើកច្រើនសាដែលមានគោលដៅក្នុងការបង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចរចា។
នៅឯសមរភូមិ ពួកខ្មែរបានខាតបង់លើដីយ៉ាងលឿននូវអង្គភាពប្រយុទ្ធរបស់ខ្លួនដែលត្រូវបានរុញច្រានឱ្យដកថយវិញដោយពួកយួន។ នៅចុងខែ ធ្នូ ១៩៧៧ វៀតណាមបានទទួលបានជ័យជម្នះយោធាយ៉ាងជាក់ច្បាស់លើកម្ពុជា ដូចគ្នាដែរ ភាគកងទ័ពរបស់វៀតណាមបានដើរឆ្លងកាត់ខេត្តស្វាយរៀងនិងគ្រាន់តែឈប់រយៈពេលខ្លីក្នុងការចូលទៅទីរួមខេត្តនេះ។ ទោះបីជាភាពសាហាវនៃការសងសឹករបស់វៀតណាមយ៉ាងណាក្ដី ក៏រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅតែរឹងទទឹងដដែល។ ថ្ងៃ ៣១ធ្នូ ១៩៧៧ ខៀវ-សំផនបានប្រកាសថារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជា បណ្ដោះអាសន្ន ជាមួយវៀតណាម ហើយរហូតដល់កងទ័ពវៀតណាមដកចេញពី ទឹកដីពិសិដ្ឋនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ ថ្ងៃ ៦មករា ១៩៧៨ កងពលធំវៀតណាមគឺនៅត្រឹមតែ38 km រឺ (គីឡូម៉ែត្រ) ពីភ្នំពេញប៉ុណ្ណោះ តែរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានសម្រេចចិត្តដកទ័ពរបស់ខ្លួនពីកម្ពុជា ព្រោះពួកគេបានបរាជ័យដើម្បីសម្រេចគោលបំណងនយោបាយវៀតណាម។ កំឡុងការដកទ័ពចេញ កងទ័ពវៀតណាមក៏បានជម្លៀសរាប់ពាន់នាក់នៃពួកអ្នកទោសនិងពួកជនភៀសខ្លួនអសេនិក ដែលរួមមានមេដឹកនាំអនាគតលោកហ៊ុន-សែនផងដែរ។
១៩៧៨ ការរៀបចំដើម្បីការប្ដូររបប
ជំនួសអោយការចេះប្រមាណតាមរយៈការបង្ហាញកងទ័ពរបស់វៀតណាម រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានអួតថាការដកទ័ពរបស់វៀតណាមគឺជាជ័យជំនះដ៏ធំសម្រាប់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ដែលប្រៀបធៀបរឿងនេះទៅនឹង ការបរាជ័យនៃចក្រពត្តិនិយមស.រ. នៅថ្ងៃ ១៧មេសា ១៩៧៥។ ពួកខ្មែរបានបន្តបន្ថែមអះអាងថាជ័យជំនះ ៦មករា របស់យើងលើពួកអ្នកទេសនុពន្ធនិយម គឺសត្រូវអ្នកឈ្លានពានយួនបានផ្ដល់ឱ្យក្នុងចំណោមពួកយើងនូវជំនឿចិត្តដ៏ខ្លាំងក្លាជាកម្លាំងដល់ប្រជាជននិងប្រទេសជាតិយើង ក្នុងបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាយើងនិងកងទ័ពបដិវត្តន៍របស់យើងហើយនៅក្នុងជួរបក្សនៃសង្គ្រាមរបស់ប្រជាជនយើង។ ពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាបានអះអាងថាទាហានកម្ពុជាម្នាក់ត្រូវស្មើនឹងទាហានយួន៣០នាក់ ដូច្នេះបើកម្ពុជាអាចបង្កើនទាហានពីរលាននាក់ពីអត្រាប្រជាជនប្រាំបីលាននាក់ អាចនឹងលុបបំបាត់ចោលប្រជាជនយួន៥០លាននាក់និងនៅមានប្រជាជនប្រាំមួយលាននាក់ទៀតដែលនៅសល់។ ជាការពិត ពួកមេដឹកនាំកម្ពុជាធម្មតាមិនយកចិត្តទុកដាក់ស្ថានភាពប្រជាជននៅក្នុងប្រទេរបស់ពួកគេនិងវៀតណាមឡើយ ពួកវៀតណាម ទោះបីជាក្រក៏ពិតមែន ក៏ស្ថានភាពរូបរាងកាយល្អដែរ ដែលគ្រានោះដែរ ប្រជាជនកម្ពុជាអស់ទាំងកម្លាំងកាយ និងចិត្តដោយពលកម្មយ៉ាងលំបាកជាច្រើនឆ្នាំ ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺដង្កាត់។
ដើម្បីបន្សុទ្ធភូមិភាគយោធាបូព៌ាទាំងនោះ ដែលគាត់បានដឹងថាត្រូវបានធ្វើឱ្យល្អក់កករដោយពួកវៀតណាម ប៉ុល-ពតបានបញ្ជាអង្គភាពយោធានានាមកពីភូមិភាគនិរតីផ្លា់ស់ទៅកាន់ភាគខាងកើតកម្ពុជា និងកម្ចាត់ចោលពួកក្បត់ដែលលាក់ខ្លួន។ ដោយមិនស៊ូទ្រាំនឹងការវាយប្រហារពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា សោ-ភឹម ក៏បានសម្លាប់ខ្លួនដែលកាលណោះឧបៈរបស់គាត់លោកហេង-សំរិនបានរត់ទៅវៀតណាម។ ថ្ងៃ ១២មេសា ១៩៧៨ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានប្រកាសខ្លួន និងវៀតណាមអាចចរចាម្ដងទៀតបាន បើសិនជាវៀតណាមបោះបង់ចោលមហិច្ឆតាវាតទីនិយមរបស់ខ្លួន ហើយនិងទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។ យ៉ាងណាមិញ ក៏ធ្លាប់មានលក្ខខណ្ឌមុនៗ ដែលស្នើឱ្យវៀតណាមសន្យាកិច្ចសន្យាជាច្រើនតាមរយៈបទឈប់បាញ់សាកល្បងរយៈពេលប្រាំពីរខែ។ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមភ្លាមៗបានបដិសេធការទាមទារនេះ ហើយ ជាការឆ្លើយតបវិញ កងពលធំកម្ពុជាពីរកងក៏បានទម្លុះរហូតដល់2 km (គីឡូម៉ែត្រ) ចូលទៅក្នុងទឹកដីវៀតណាម និងបានសម្លាប់រង្គាលអសេនិកជនវៀតណាមជាង៣០០០នាក់ក្នុងភូមិបាជូកនៅខេត្តអានយ៉ាង (មាត់ជ្រូក)។
នៅខែ មិថុនា ១៩៧៨ កងទ័ពអាកាសវៀតណាមបានចាប់ផ្ដើមទម្លាក់គ្រាប់បែកទីតាំងជាច្រើនរបស់កម្ពុជាតាមតំបន់ព្រំដែន ដែលហោះហើរប្រហែលជា៣០ជើងនៃការទម្លាក់គ្រាប់បែកក្នុងមួយថ្ងៃ និងបណ្ដាលឱ្យមានសហេតុភាពដ៏ធ្ងន់ធ្ងរលើប្រជាជនខ្មែរ។ តាមដំណាក់កាលក្នុងការប៉ះទង្គិចនោះ ពួកមេដឹកនាំដែលនៅរស់ភាគច្រើននៅភូមិភាគយោធាបូព៌ាបានរត់គេចខ្លួនចូលទៅវៀតណាម ជាទីដែលពួកគេបានប្រមូលគ្នីគ្នាក្នុងជំរុំសំងាត់ផ្សេងៗជាមួយនិងគោលបំណងនៃការបង្កើត កងទ័ពរំដោះ ដែលមានវៀតណាមនៅពីក្រោយខ្នងដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរបបខ្មែរក្រហមរបស់ប៉ុល-ពត។ ខណៈពេលនោះដែរ ការិយាល័យនយោបាយបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមកំពុងតែប្រជុំនៅហាណូយដើម្បីពិភាក្សាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនសម្រាប់កម្ពុជា។ ដែលបានសន្និដ្ឋានថារបបខ្មែរក្រហមគឺជាតំណាងនៃចិន កំពុងតែព្យាយាមបំពេញនូវការស្រូបទាញអំណាចបន្តបន្ទាប់ពីការដកទ័ពរបស់សហរដ្ឋ។ ដូចគ្នាដែរ ចិនបានបង្ហាញឱ្យឃើញថាជាសត្រូវធំរបស់វៀតណាម និងរបបពឹងពាក់ចិននៅភ្នំពេញត្រូវតែបណ្ដេញចេញដោយកងកម្លាំងយោធាជាធម្មតា ពីព្រោះតែការយកលំនាំតាមរបស់វៀតណាមនៃលទ្ធិសង្គ្រាមប្រជាជនម៉ៅនិយមដែលមិនបានជោគជ័យទល់នឹងរចនាសម្ព័ន្ធសន្តិសុខរបស់ខ្មែរក្រហម។