cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ភាពវិជ្ជមានក្នុងអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ
សរុបសេចក្តីមក ការសរសេរស្វែងចាប់កំហុសទោសពៃរ៍របស់បុគ្គល ឬសង្គម មិនមាននាំភាព ប្រសើរអ្វីក្រៅអំពីនាំនូវក្តីទើសទាល់ក្នុងចិត្ត អោយអ្នកអានគិតសៅហ្មងក្នុងចិត្តឃ្លាតចាក ពីការគិតវិជ្ជមាន តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីនឹងរំងាប់ចិត្តអវិជ្ជមានបាន អ្នកនិពន្ធត្រូវប្រកាន់ធម៌ខន្តី ដើម្បីពង្រីកអនុភាពនៃ សតិប្រាជ្ញា ក្នុងសំណេររបស់ខ្លួន អោយកាន់តែប្រសើរមកវិញ ដោយចៀសវាងការសរសេរ បង្កបង្កើន ទុក្ខទោសផ្នែកអារម្មណ៍ ចំពោះអ្នកដទៃៗទៀតទាំងឡាយ រួមទាំងអ្នកអានរបស់យើងផង។ ដូច្នេះ សេចក្តីអនុគ្រោះ អនុលោម អធ្យាស្រ័យ អត់អោនមេត្តាករុណាជាធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ បំផុត ដែលមនុស្សគ្រប់រូប គួរបដិបត្តិដើម្បីសុខសន្តិភាព។ បើស្មេរមានការអនុគ្រោះច្រើន នៅក្នុងសន្តានចិត្តរបស់គេ នោះអត្ថបទ ដែលស្មេរនិពន្ធចងក្រងឡើង រមែងកកើននូវភាពវិជ្ជមានច្រើន ហើយក៏មានសោភ័ណ គួរជាទីស្រឡាញ់គាប់ចិត្ត នៃអ្នកអានគ្រប់រូបផងដែរ។ នេះគឺជាជំហានសំខាន់មហិមា ក្នុងការកែលំអវិស្ស័យអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ឆ្ពោះទៅរក សេចក្តីរីកចំរើនថ្កុំថ្កើង បរិបូណ៌ ដោយប្រយោជន៍នានា ច្រើនរាប់មិនអស់។
ម៉្យាងវិញទៀត ការមានទឹកចិត្តអធ្យាស្រ័យតែម៉្យាង ក៏អត្ថបទមិនបាននាំនូវសុខុមាលភាពផ្លូវចិត្ត និងភាពភ្លឺស្វាងក្នុងសតិប្រាជ្ញា ចំពោះអ្នកអានគ្រប់រូបដែរ បើប្រសិនជាអ្នកនិពន្ធ ខ្វះភាពប៉ិនប្រសប់ក្នុងសិល្ប: ប្រើប្រាជ្ញានិងគំនិត ដើម្បីប្រលែងលេងជាមួយគំនិត និងសតិប្រាជ្ញារបស់អ្នកអាន ក្នុងការស្វែងរកវិធីដោះស្រាយ ចំណុចបញ្ហានៅក្នុងសាច់រឿង ទៅតាមសន្ទេហវិធីដ៏ប្រសើរៗ ដែលអ្នកអានទូទៅធម្មតា មិនអាចគិតឃើញ ដល់កម្រិតនោះបាន។ នោះហើយជាសិល្ប៍វិធីជំនាញ ប៉ិនប្រសប់ដ៏ប្រសិទ្ធ របស់អ្នកនិពន្ធស្លាបប៉ាកាទេព ដ៏មានវេទមន្ត អាចជួយជប់មនុស្សល្ងង់អោយក្លាយទៅជាឆ្លាត ជប់មនុស្សងងិតអោយភ្លឺស្វាង ជប់មនុស្ស ទាល់ច្រក អោយមើលឃើញផ្លូវដើរ ជប់មនុស្សកើតទុក្ខអោយឃ្លាតសោក ជប់មនុស្សបរាជ័យ អោយមានកម្លាំងចិត្ត ងើបឡើងតស៊ូក្នុងជីវិត ដើម្បីស្វែងរកជោគជ័យភ្លឺស្វាង តាមរយ:ជំនួយសតិប្រាជ្ញា ក្នុងសំណេរអក្សរសិល្ប៍ដ៏ប្រសិទ្ធ នៃម្ចាស់ប៉ាកាទេពនោះតែម្តង។
វិសមភាពអូណូ
ក្នុងគណិតវិទ្យា វិសមភាពអូណូ (Ono's inequality) ជាទ្រឹស្តីបទសិក្សាពីត្រីកោណ​ក្នុងប្លង់អឺគ្លីដ។ ក្នុងទំរង់ដើមរបស់វាដែលប៉ាន់ប្រមាណដោយអូណូ (Ono) ក្នុងឆ្នាំ១៩១៤ គឺថាវិសមភាពមិនផ្ទៀងផ្ទាត់ទេ​ ប៉ុន្តែវាផ្ទៀងផ្ទាត់ចំពោះត្រីកោណដែលមានមុំទាំងបី​ជាមុំស្រួច ដូចដែលត្រូវបានបង្ហាញដោយ បាលីត្រែនដ៍ (Balitrand ) ក្នុងឆ្នាំ១៩១៦។
ពំណោលវិសមភាព
ឧបមាគេមានត្រីកោណដែលមានមុំទាំងបីជាមុំស្រួចក្នុងប្លង់អឺគ្គីដ ដែលមានរង្វាស់ជ្រុង a, b និង c និង មានក្រលាផ្ទៃ A នោះគេបាន
អូណូ ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រត្រីកោណ
រូពីឥណ្ឌូនេស៊ី
រូ គឺជា រូបិយប័ណ្ណ របស់ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី នោះទេ។ (រូបិយប័ណ្ណ កូដ : ចំនួន IDR ) ។
ឈ្មោះ កើតចេញមកពី ឯកតា រូបិយវត្ថុ ប្រាក់រូ Guilder ហូឡង់ ឥណ្ឌូនេស៊ី ឥណ្ឌា ដែលត្រូវបានប្រើ រវាង 2153 ឆ្នាំមុនគ ដល់ទៅ 2360 ម.គ. ដោយមាន ការចេញ នៃ guilders ហូឡង់ ពួកឥណ្ឌៀខាងកើត នេះ។ រូពី ត្រូវបានប្រើ ក្នុងអំឡុងពេល កាន់កាប់របស់ជប៉ុន នៃសង្គ្រាម លោកលើក ទី 2 ដំបូងនិង បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម បានបញ្ចប់ ។ ធនាគារ រូ java Java ដែល បាន ចេញ guilders Pecatonica ជំនួស បណ្តោះអាសន្ន នៅក្នុង ហូល្លង់ ។ និងចំនួន ដែលទាក់ទងទៅនឹង កម្លាំង ចោររសី នេះត្រូវបានប្រើ នៅទូទាំង កោះនេះ ផងដែរ។
4 ឆ្នាំបន្ទាប់ពី ឯករាជ្យ ឥណ្ឌូនេស៊ី បានអនុម័ត រូពី ត្រូវបានគេប្រើ នៅថ្ងៃទី 2 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 2492 ដែលជា រូបិយប័ណ្ណ ជាតិ ថ្មីនេះ។ Pinang ហ្គីណេ ថ្មីនិង ផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ( Irian Barat ) ត្រូវបាន ចេញ ផងដែរ រូពី របស់ពួកគេផ្ទាល់ ផងដែរ។ វា នៅពេលក្រោយ ត្រូវបាន ដាក់បញ្ចូល ទៅក្នុង រូ ជាតិ 2507 និង 2514 រៀងគ្នា បន្ទាប់ពី ការបហ្ចុហតមលៃ អតិផរណា ធ្ងន់ធ្ងរ នេះ នៅថ្ងៃទី 13 ខែធ្នូឆ្នាំ 2508 បាន ។ ថ្មី រូ (ថ្មី រូ ) អត្រាប្តូរប្រាក់ នៅក្នុង 1000 ដោយមាន Rp 1 Rp វិបត្តិ សេដ្ឋកិច្ច ថ្មី នៅក្នុងតំបន់អាស៊ី ដែលមានអាយុ 2540 បណ្តាលឱ្យ រូ ដើម្បី ការកាត់បន្ថយ 35% នៅក្នុងពេលវេលា គ្រាន់តែ បានមិនអើពើ ផងដែរ។ យប់ និង នាំឱ្យមាន ការផ្តួលរលំ ស៊ូហាតូ បាន។
រូ អាចត្រូវ បានផ្លាស់ប្តូរ ដោយសេរី។ ប៉ុន្តែ អត្រាប្តូរប្រាក់ គឺជា មនុស្ស ល្អ។ ដោយសារតែ បានបន្ត អតិផរណា ខ្ពស់។ នៅក្នុង ខែកញ្ញាឆ្នាំ 2547 1 ដុល្លារ អាមេរិក ស្មើនឹង ប្រហែល 9,230 រូពី។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី
រមណីយដ្ខានភ្នំកំពង់ត្រាច
រមណីយដ្ខានភ្នំកំពង់ត្រាច
3០០px|ស៊ុម|ស្តាំ|ភ្នំកំពង់ត្រាច ភ្នំកំពង់ត្រាច គឺជាភ្នំមួយដែលមានទីតាំងនៅស្រុកកំពង់ត្រាច បច្ចុប្បន្នប្រែក្លាយជារមណីយដ្ឌាន ដែលមានភាពស្រស់ស្អាតបែបធម្មជាតិ និងជាកន្លែងដែលគួឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុត របស់ប្រជាពលរដ្ឋ នៅស្រុកកំពង់ត្រាច ហើយក៍បានដិងឮគ្រប់ខេត្ត គ្រប់ស្រុក ព្រមទាំងមាន​​ភ្ញៀវទេសចរណ៍​​​​បរទេសជាច្រើន បានមកទស្សនាភ្នំកំពង់ត្រាច យ៉ាងច្រើនកុះករពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ប្រជាពលរដ្ឋ និងប្រធានសហគមន៍មូលដ្ឋាន ក៍បានឱ្យដិងថា នៅក្នុងរ៉ូងភ្នំ មានរូមចម្លាក់ កនិង សិលាចរិកផ្សេងៗ ដូចជា៖ មានស្រែមួយរយ រូបចំលាក់ សត្វអណ្តើកនិងជើងរបស់មេទ័ពម្ខាង ដែលបានជាប់ទើរនៅ ក្នុងរ៉ូងនោះ ហើយមានសំឡេងសត្វយំ ទឹកធ្លាក់ និងមានកន្លែងជាច្រើនទៀត ដែលមិនបាន រៀបរាប់ អស់។តំបន់នេះ មានចំនុចសំខាន់ៗ​​ ជាច្រើនទៀត ដែលជាការទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍។ហើយគេ ក៍សង្ឃឹមថា ភ្នំកំពង់ត្រាច គឺជាកន្លែងដែលមានប្រជាប្រិយភាពសម្រាប់ភ្ញៀវទាំងអស់គ្នា។លោកសយ ស៊ីណាល់ប្រធានមន្ទីទេសចរណ៍ខេត្តកំពត បានឱ្យដឹងថា រមណីយដ្ឋានភ្នំកំពង់ត្រាចជារមណីយដ្ឋាន ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ ស្ថិតក្នុងទឹកដីខេត្តកំពតភូមិឃុំដំណាក់កន្ទួតខាងត្បូងស្រុកកំពង់ត្រាចដោយអ្នក ខ្លះហៅ“ភ្នំកំពង់ត្រាច” ឯខ្លះទៀតហៅ “ភ្នំបាក់”ដែលនៅកណ្តាលភ្នំមានបរិវេណវាលល្ហល្ហេវជាទីស្ថាន ពោរពេញដោយភាពសុខដុមគ្មានពីរ បើយើងចោលភ្នែកសម្លឹងទៅលើនឹងឃើញ ផ្ទៃមេឃ គ្របជិត បង្កើយជារង្វង់មូល អាស្រ័យតាម រាងរៅនៃចន្លោះផ្ទាំងថ្មបាញ់ចេញ ពីបាតភ្នំនោះ។លោកបានបន្តថា នៅអមសងខាងនៃទីវាលបាតភ្នំមានល្អាងជាច្រើនប្រកបដោយរូបសំណាកសត្វឬឧបករណ៍ច្រើន ប្រភេទកើតឡើង ដោយសារសំណឹកមកជាយូរលង់របស់ផ្ទាំងថ្មធំៗ ហើយអ្នកទស្សនា ទាំងឡាយ អាចមើលសណ្ឋានកាត់យល់តាមការផ្គូផ្គង អំពីសំណាក់មគ្គុទេសក៍ ដែលរង់ចាំជូនដំណើរ។ រមណីយដ្ឋានភ្នំកំពង់ត្រាច ឬភ្នំបាក់នេះ មានបរិមាត្រប្រមាណប្រហែល ៤ គីឡូម៉ែត្រ និងកម្ពស់ពី ១៥០ ម៉ែត្រទៅ ២០០ ម៉ែត្រ ។ ទីតាំងនៃតំបន់ភ្នំនេះមានអំណោយផលល្អ សម្រាប់ការថតខ្សែ ភាពយន្តផ្សេងៗជាមួយ នឹងទេសភាពស្រស់ត្រកាល ប្រកបដោយសោភ័ណភាពប្រណីតៗ។ប្រសិនបើងាកមកខាងមុខផ្លូវចូលទៅក្នុងភ្នំវិញ មានវត្តមួយឈ្មោះថា “វត្តគិរីសីលា” ដែលតាជីយាយជី និងព្រះសង្ឃកំពុងគង់នៅដូចបណ្តាទីអារាមដទៃៗទៀតដែរ។ ក្នុងភ្នំមានល្អាងជាច្រើនព័ទ្ធជុំវិញទីវាលមួយ ដែលទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យដ៏ភ្លឺចិញ្ចាចហើយពេល ភ្ញៀវទាំងឡាយងើបសម្លឹងមើលទៅលើឃើញផ្ទៃមេឃនៅកៀកបង្កើយ គ្របពីលើរាងជារង្វង់មូលដូចខ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យអារម្មណ៍ហាក់នៅទីស្ថានមួយ ពោរពេញដោយភាពសុខដុមគ្មាន ពីរ។នៅតាមល្អាងនីមួយៗមានសំណាកជារូប ឬឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ ដែលរូប និងឧបករណ៍ទាំងនោះពេលភ្ញៀវចូលទស្សនានឹងមានមគ្គុទេសក៍ ពន្យល់ប្រាប់តាមលំដាប់ លំដោយយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។ដូច្នេះ ក្នុងនាមយើងជាកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ ត្រូវជួយថែរក្សាភ្នំកំពង់ត្រាច ឱ្យនៅបានគង់វង្សយូរអង្វេង ដើម្បីសម្រស់ធម្មជាតិភ្នំររៀងរហូតតទៅ៕
លេអុនហាដ អយល័រ
លេអុនហាដ អយល័រ (Leonhard Euler, ​អានតាមអាល្លឺម៉ង់ : /ˈɔʏlɐ/; ១៥ មេសា ឆ្នាំ ១៧០៧ - ១៨ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៧៨៣) ជា​គណិតវិទូនិង​រូបវិទូ​​ស្វ៊ីស​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​មួយ​រូប។ គាត់​បាន​ស្រាវជ្រាវ​រក​ឃើញ​​របស់​សំខាន់​ៗ​ជា​ច្រើន​ក្នុង​វិស័យដ៏​ទូលំ​ទូលាយ​ដូចជា​ការ​គណនា​មិន​កំណត់ (infinitesimal calculus) និង​ទ្រឹស្ដី​ក្រាប។ គាត់​ក៏​ជាអ្នក​បង្កើត​ពាក្យនិង​និមិត្តសញ្ញា​​គណិតវិទ្យា​​ទំនើបជា​ច្រើន​ផង​ដែរ ជា​ពិសេស​សម្រាប់​ផ្នែក​គណិត​វិភាគ ដូច​ជា​សញ្ញា​តំណាង​អនុគមន៍​ជា​ដើម។ គាត់​បាន​បង្កើត​ស្នាដៃ​ល្បី​ៗ​ក្នុង​វិស័យ​មេកានិច ឌីណាមិច​អង្គធាតុរាវ អុបទិច​និង​តារាវិទ្យា។
អយល័រ​បាន​ចំណាយ​ពេលវេលា​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ជីវិត​ពេញ​វ័យ​របស់​គាត់​រស់​នៅ​ក្នុង​ក្រុងសាំង​ពេទ័របួគ៌ ប្រទេស​រុស្ស៊ី និង​ក្រុង​ប៊ែរឡាំង​ រាជាណាចក្រ​ព្រុស្ស៊ីយ៉ា (សព្វ​ថ្ងៃ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់)។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​គណិតវិទូ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​នៅ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៨ និងអាច​ចាត់​ទុក​​ជា​គណិតវិទូ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​គ្រប់​កាល​សម័យ ដោយ​មិន​អាច​ប្រកែក​បាន។ គាត់​ជា​បុគ្គល​ដែល​បាន​បង្កើត​​ស្នាដៃ​ដ៏​ច្រើន​; ស្នាដៃ​របស់​គាត់​បើ​​ចង​ក្រង​ជា​សៀវភៅទម្រង់​​ក្វារតូ(សៀវភៅ​ទំហំ 9x12") នោះ​អាច​មាន​រហូត​ដល់​៦០ទៅ​៨០​ក្បាល។ លោក​ ព្យែរ​ស៊ីម៉ុន ឡាប្លាស់ បាន​សម្ដែង​ពី​ឥទ្ធិពល​របស់​លោក​អយល័រ​ក្នុង​ផ្នែក​គណិត​វិទ្យា​ ដោយ​ប្រយោគ​មួយ​ឃ្លា​ថា "អាន​អយល័រ, អាន​អយល័រ, គាត់​ជា​គ្រូ​របស់​យើង​ក្នុង​គ្រប់​វិស័យ" ដែល​ក្រោយ​មក​គេ​សម្រួល​មក​ជា ""អាន​អយល័រ, អាន​អយល័រ, គាត់​ជា​គ្រូ​របស់​យើងទាំង​អស់​គ្នា"។
រូបថត​អយល័រ ត្រូវ​បាន​ដាក់​បង្ហាញ​នៅ​លើ​ក្រដាស​ប្រាក់​១០​ហ្វ្រង់​ស៊េរី​ទី​១០​របស់​ស្វ៊ីស និង​នៅ​លើ​តែម​ជា​ច្រើន​របស់​ប្រទេស​ស្វ៊ីស អាល្លឺម៉ង់ និង​រុស្ស៊ី។ គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​កូនភព​មួយ​ថា កូន​ភព​អយល័រ​២០០២ ដើម្បី​ជា​ការ​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ដល់​គាត់​។ គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​កត់​បញ្ចូល​ដើម្បី​ធ្វើ​បុណ្យ​រំលឹក​គុណ​ដោយ​ព្រះ​វិហារ ​Lutheran ទៅ​ក្នុង​ប្រក្រតីទិន​នៃសន្តបុគ្គលក្នុង​ថ្ងៃ​២៤ឧសភា; អយល័រ​ជា​អ្នក​ជឿ​ស៊ប់​លើ​សាសនា​គ្រឹស្ទ ដែល​ជឿ​ថា​ព្រះ​គម្ពីរ​ត្រឹមត្រូវ​ឥតខ្ចោះ ហើយ​បាន​សរសេរ​លិខិត​ជា​ច្រើន​ការពារ​សាសនា​ទប់​ទល់​នឹង​អ្នក​ដែល​មិន​ជឿ​លើ​ព្រះ​គម្ពីរ​នា​សម័យ​នោះ។
បឋមកាល
thumb|left|ក្រដាស​ប្រាក់​១០​ហ្វ្រង់​ចាស់​របស់​ស្វ៊ីស ដែល​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ដល់​អយល័រ
អយល័រ​បាន​កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៧០៧ នៅ​បាហ្សល (Basel)។ ឪពុក​របស់​គាត់​ឈ្មោះ ប៉ូល​អយល័រ ជា​ប៉ាស្ទ័រ​របស់​ព្រះវិហារ​ប្រូតេស្តង់។ ម្ដាយ​របស់​គាត់​ឈ្មោះ​ម៉ាកឺរីត​ប្រាក់ឃ័រ ជា​កូន​ស្រី​របស់​​ប៉ាស្ទ័រ​ម្នាក់។ គាត់​មាន​ប្អូន​ស្រី​ពីរ​​នាក់​ឈ្មោះ អាណា​ម៉ារីយ៉ា និង ម៉ារីយ៉ា ម៉ាក់​ដាលេណា។ មួយ​រយៈ​ខ្លី​ក្រោយ​កំណើត​របស់​លេអុនហាដ គ្រួសារ​អយល័រ​បាន​រើ​ចេញ​ពី​បាហ្សល​ទៅ​រស់​នៅ​ក្រុង​ Riehen ដែល​នៅទី​នោះ​អយល័រ​បានរស់​នៅ​យ៉ាង​ក្នុង​វ័យ​កុមារភាព។​ ប៉ូល​អយល័រ​ជា​មិត្តភក្តិ​របស់​គ្រួសារ​ប៊ែរនូលី—យ៉ូហាន ប៊ែរនូលី ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​គណិតវិទួ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​នៅ​អឺរ៉ុប ហើយអាច​ជា​អ្នក​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់​ទៅ​លើ​យុវជន​លេអុនហាដ។ អយល័រ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​សិក្សា​នៅ​បាហ្សល ដែល​នៅ​ទី​នោះ​គាត់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឱ្យ​ទៅ​រស់​នៅ​ជាមួយ​យាយ​ខាង​ម្ដាយ។ នៅ​អាយុ​​១៣​ឆ្នាំ គាត់​បាន​ចូល​រៀន​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បាហ្សល​ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧២៣ គាត់​បាន​ទទួល​សញ្ញាប័ត្រ​ថ្នាក់​ម៉ាស្ទ័រ​ផ្នែក​ទស្សនវិជ្ជា ដែល​បរមាធិប្បាយ​របស់​គាត់​ប្រៀប​បាន​នឹង​ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ដេកាត និង​ញូតុន​ដែរ។ នៅ​ក្នុង​ពេល​នោះ គាត់​តែ​ង​ទៅ​រៀន​ជាមួយ​យ៉ូហាន​ប៊ែរនូលី​នា​រៀងរាល់​ល្ងាច​ថ្ងៃ​សៅរ៍។ ប៊ែរនូលី​បាន​ដឹង​ច្បាស់​ថា​កូន​សិស្ស​របស់​គាត់​មាន​ជំនាញ​ខាង​គណិត​វិទ្យា។ នៅ​ពេល​នោះ​អយល័រ​កំពុង​សិក្សាទេវាវិទ្យា ភាសាក្រិច និង​ភាសា​ហ៊ីប្រូវ៍ (Hebrew) ក្រោម​សម្ពាធ​ពី​ឪពុកដើម្បី​ក្លាយ​ជា​ប៉ាស្ទ័រ, ប៉ុន្តែ​ប៊ែរនូលី​បាន​ជម្នះ​ប៉ូល​អយល័រថា លេអុនហាដ​​មាន​វាសនា​កើត​មក​ត្រូវ​ក្លាយ​ជា​គណិតវិទូ​ដ៏​ល្បីល្បាញ​មួយ​រូប។ នៅ​ឆ្នាំ​១៧២៦ អយល័រ​បាន​បញ្ចប់​សារណាលើ​ដំណាល​នៃ​សំឡេង ក្រោម​ចំណង​ជើង​ថា De Sono. ក្នុង​ពេល​នោះ គាត់​បាន​ដាក់​បេក្ខភាព​ប្រកួត​ប្រជែង​ដណ្ដើម​មុខ​តំណែង​នៅ​សកល​វិទ្យាល័យ​បាហ្សល​ តែ​ត្រូវ​បរាជ័យ។ នៅ​ឆ្នាំ​១៧២៧ គាត់​បាន​ចូល​រួម​ប្រកួត​ប្រជែង​ដណ្ដើម​​ពានរង្វាន់​ចំណោទ​បណ្ឌិតសភា​ប៉ារីស​ ដែល​ចំណោទ​នា​សម័យ​នោះ​គឺ​រក​វិធី​ដែល​ប្រសើរ​បំផុត​ក្នុង​ការដាក់ដង​​ក្ដោង​ទូក។ ​គាត់​បានឈ្នះ​រង្វាន់​លេខ​២ ដោយ​លេខ​មួយ​បាន​ទៅ​លោក ព្យែរ​ប៊ូគេរ(Pierre Bouguer)— ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​បិតា​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​​នាវា​។ នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​ អយល័រ​បាន​ឈ្នះ​ការ​ប្រកួត​ប្រចាំ​ឆ្នាំនេះ​ចំនួន​១២​ដង។
ជីវិត​នៅ​​សាំង​ពេទ័របួគ៌
អំលុង​នោះ កូន​ប្រុស​ទាំង​ពីរ​នាក់​របស់​យ៉ូហាន​ប៊ែរនូលី គឺ ដានីញែល​ប៊ែរនូលី និង នីកូឡាប៊ែរនូលី កំពុង​តែ​ធ្វើ​ការ​​នៅ​បណ្ឌិតសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​ចក្រភព​រុស្ស៊ី នៅ​សាំង​ពេទ័រ​បួគ៌។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ កក្កដា​ ឆ្នាំ​១៧២៦ នីកូឡា​បាន​ស្លាប់​ដោយ​សារ​រលាក​ខ្នែង​ពោះ​វៀន បន្ទាប់​ពី​រស់​នៅ​នៅ​រុស្ស៊ី​បាន​មួយ​ឆ្នាំ​មក។ នៅ​ពេល​ដែល​ដានីញែល​ទទួល​តំណែង​របស់​បង​ប្រុស​គាត់​នៅ​ដេប៉ាតឺម៉ង់​គណិត​វិទ្យា​និងរូប​វិទ្យា គាត់​បាន​ស្នើ​ឡើង​ថា តំណែងសរីរសាស្ត្រ​ដែល​គាត់​បាន​បោះ​បង់​គួរ​តែ​ផ្ដល់​ទៅ​មិត្ត​របស់​គាត់​គឺ​អយល័រ។ ក្នុង​ខែ​វិច្ឆិកា ១៧២៦ បាន​ព្រម​ទទួលយក​តំណែង​នេះ​ ប៉ុន្តែ​បាន​ពន្យារ​ពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​សាំង​ពេទ័រ​បួគ៌ ដោយ​សារ​ពេល​នោះ​គាត់​បាន​ដាក់​ពាក្យ​ធ្វើ​ជា​សាស្ត្រា​ចារ្យ​នៅ​សកល​វិទ្យាល័យ​បាហ្សល​។
thumb|តែម​ឆ្នាំ ១៩៥៧ របស់​អតីត [[សហភាព​សូវៀត រំលឹក​ខួបកំណើត​ទី​២៥០​របស់​អយល័រ។ អត្ថបទ​នេះ​សរសេរ​ថា៖ ២៥០​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ពី​កំណើត​នៃ​គណិតវិទូ​ដ៏​ឆ្នើម​បំផុត, សមាជិក​បណ្ឌិត្យសភា លេអុនហាដ​ អយល័រ]]
អយល័រ​បាន​មក​រាជធានី​រុស្ស៊ី​នៅ​ថ្ងៃ ១៧ ឧសភា ១៧២៧។ គាត់​ត្រូវបាន​ដំឡើង​ពី​តំណែង​ដំបូង​ក្នុង​ដេប៉ាតឺម៉ង់​វេជ្ជាសាស្ត្រ​ទៅ​កាន់​តំណែងថ្មី​នៅ​ដេប៉ាតឺម៉ង់​គណិវិទ្យា។ គាត់​ស្នាក់​នៅ​ជាមួយ​ដានីញែល​ប៊ែរនូលី​ ដែល​គាត់​តែង​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​គ្នា​យ៉ាង​ស្និទ្ធស្នាល​។ អយល័រ​រៀនភាសា​រុស្ស៊ី​បាន​ស្ទាត់​ជំនាញ​ប្រើ​ការ​បាន​ ហើយចាប់​ផ្ដើម​ជីវិត​នៅ​​សាំងពេទ័របួគ៌។ គាត់​ក៏​បាន​ធ្វើ​ការងារ​បន្ថែម​ជា​ពេទ្យ​ទាហាន​នៅ​កងនាវា​របស់​រុស្ស៊ី​ផង​ដែរ។
បណ្ឌិត្យសភា​នៅ​សាំងពេទ័របួគ៌ បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយមហារាជភេទ័រ ដែល​ទ្រង់​មាន​គោល​បំណង​អភិវឌ្ឍ​វិស័យ​អប់រំ​របស់​រុស្ស៊ី និង​កាត់​បន្ថយ​គម្លាត​ផ្នែក​វិទ្យា​សាស្ត្រ​ជាមួយ​លោក​ខាង​លិច។ ជា​លទ្ធផល ប្រទេស​រុស្ស៊ី​បាន​ក្លាយ​ជា​ទី​ចំណាប់​​អារម្មណ៍​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បរទេស​ដូច​ជា​អយល័រ។ បណ្ឌិត្យសភា​មាន​ថវិកា​ដ៏​ច្រើន​លើស​លប់ និង​បណ្ណាល័យ​ដ៏​ធំ​ទូលំ​ទូលាយ​ដែល​បង្កើត​ចេញ​ពី​បណ្ណាល័យ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​ភេទ័រ​ផ្ទាល់ និង​របស់​ពួក​អភិជន។ ចំនួន​សិស្ស​ដ៏​តិចតួច​បំផុត​ត្រូវ​បាន​គេ​ជ្រើសរើស​ឱ្យ​ទៅ​សិក្សា​នៅ​បណ្ឌិត្យសភា​នេះ​ ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ការងារ​បង្រៀន តែ​បង្កើន​ការងារ​ស្រាវជ្រាវ​វិញ ដូច្នេះ​វា​បាន​ផ្ដល់​ពេល​វេលា​និង​សេរីភាព​សម្រាប់​ធ្វើ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ។
ឧបការីនី​របស់​បណ្ឌិត្យសភា កាតេរីនទី១ (Catherine) បាន​អនុវត្ត​បន្ត​គោលនយោបាយ​​របស់​ស្វាមី​នាង​ បាន​ស្លាប់​មុន​ពេល​ដែល​អយល័រ​មក​ដល់​។ ពួក​អភិជន​របស់​រុស្ស៊ី​បាន​បង្កើន​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​រាជ្យ​របស់​​ភេទ័រ​ទី​២ ដែល​ទើប​តែ​មាន​អាយុ​១២​ឆ្នាំ។ ពួក​អភិជន​បាន​សង្ស័យ​ពី​ពួក​សមាជិក​បណ្ឌិត​សភា​ដែល​ជា​ជន​បរទេស​ ហើយ​ក៏​កាត់​ផ្ដាច់​ការ​ផ្ទត់ផ្គង់​ហិរញ្ញវត្ថុ និង​បង្ក​ជា​ការ​លំបាក​ផ្សេង​ៗ​ដល់​អយល័រ​និង​សហការី​​របស់​គាត់។
ស្ថានភាព​បាន​ប្រសើរ​ជាងមុន​បន្តិច​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ភេទ័រ​ទី​២ បាន​ស្លាប់ ហើយអយល័រ​បាន​ឡើង​ឋានៈ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​នៅ​ក្នុង​បណ្ឌិត្យសភា និង​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​ប្រូហ្វ៊េស្ស៊័ររូបវិទ្យា​​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៣១។ ពីរ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ដានីញែល​ប៊ែរនូលី ដែល​បាន​ធុញទ្រាន់​នឹង​ភាព​តឹងរ៉ឹង​និង​ភាព​ប្រទូសរ៉ាយ​ដែល​គាត់​បាន​ប្រឈម​មុខ​នៅ​សាំងពេទ័របួគ៌ បាន​ត្រលប់​មក​កាន់​បាហ្សល​វិញ។ អយល័រ​បាន​បន្ត​តំណែង​ពី​គាត់​ ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​ដេប៉ាតឺម៉ង់​ផ្នែក​គណិតវិទ្យា​។
ជីវិត​នៅ​ប៊ែរឡាំង
ដោយ​ព្រួយ​បារម្ភ​ពី​សង្គ្រាម​ផ្ទៃក្នុង​ដែល​ចេះ​តែ​បន្ត​នៅ​រុស្ស៊ី អយល័រ​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​សាំង​ពេទ័រ​បួគ៌ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៩ មិថុនា ឆ្នាំ​១៧៤១ ដើម្បី​ទៅ​ទទួល​តំណែង​ថ្មី​នៅ​បណ្ឌិត្យសភា​ប៊ែរឡាំង ដែល​ត្រូវ​បាន​ផ្ដល់​ដោយ​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​ហ្វ្រេឌ្រិច​របស់​រាជាណាចក្រ​ប្រយសិន។ គាត់​រស់​នៅ​អស់​រយៈ​ពេល​២៥​ឆ្នាំ​នៅ​ប៊ែរឡាំង ដែល​នៅ​ទី​នោះ​គាត់​សរសេរ​អត្ថបទ​ផ្សាយ​បាន​ចំនួន៣៨០​អត្ថបទ។ នៅ​ប៊ែរឡាំង គាត់​បាន​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​សៀវភៅ​ពីរ​ក្បាល​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​គាត់​ល្បី​បំផុត៖ Introductio in analysin infinitorum, សៀវភៅ​សរសេរ​ពី​អនុគមន៍​ដែល​បាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៤៨ និង Institutiones calculi differentialis, ដែល​បាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​ឆ្នាំ​ 1755 ក្រោម​ប្រធានបទ​គណនា​ឌីផេរ៉ង់ស្យែល។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៥៥ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះឆ្នោត​តែងតាំង​ជា​សមាជិក​បរទេស​នៃ​បណ្ឌិត្យសភា​វិទ្យា​សាស្ត្រ​ស៊ុយអ៊ែដ។
អយល័រ​ត្រូវ​ស្នើ​ឱ្យ​ធ្វើ​ជា​គ្រូ​របស់​ព្រះ​អង្គម្ចាស់ក្សត្រី​នៃ Anhalt-Dessau, ដែល​ត្រូវ​ជា​ក្មួយ​របស់ហ្វ្រេឌ្រិច។ អយល័រ​បាន​សរសេរ​សំបុត្រ​ជាង​២០០​ទៅ​កាន់​នាង, ដែល​សំបុត្រ​ទាំង​នោះ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​ចងក្រង​ជា​សៀវភៅ​ដែល​លក់​ដាច់​បំផុត ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា សំបុត្រ​របស់​អយល័រ​លើ​មុខវិជ្ជា​ផ្សេង​ៗ​ក្នុង​ទស្សនវិជ្ជា​ធម្មជាតិ​ទៅ​កាន់ព្រះ​អង្គម្ចាស់ក្សត្រី​​របស់​អាល្លឺម៉ង់  (Letters of Euler on different Subjects in Natural Philosophy Addressed to a German Princess)។ សៀវភៅ​នេះ​និយាយ​ពី​ការ​ពន្យល់​បក​ស្រាយ​លើ​មុខវិជ្ជា​ផ្សេង​​ៗ ដែល​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​រូបវិទ្យា​និង​គណិតវិទ្យា ក៏​ដូច​ជា​ផ្ដល់​នូវ​ការ​យល់​ដឹង​យ៉ាង​ស៊ីជម្រៅ​ទៅលើ​បុគ្គលភាព​របស់​អយល័រ​និង​ជំនឿ​របស់​គាត់​លើ​សាសនា។ សៀវភៅ​នេះ​ក្លាយ​ជា​សៀវភៅ​ដែល​គេ​អាន​ច្រើន​បំផុត ច្រើន​ជាង​សៀវភៅ​ផ្សេង​ទៀត​របស់​គាត់​ទៅ​ទៀត។ សៀវភៅ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បោះ​ពុម្ពផ្សាយ​ពាសពេញ​អឺរ៉ុប​និងសហរដ្ឋ​អាមេរិច។ ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ 'សំបុត្រ' ទាំង​នេះ បង្ហាញ​ពី​សមត្ថភាព​របស់​អយល័រ​ក្នុង​ទាក់​ទង​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ​យ៉ាង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជា​មួយ​អ្នក​ស្ដាប់​ធម្មតា ដែល​ជា​សមត្ថភាព​ពិសេស​ដ៏​កម្រ​មួយ​សម្រាប់​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ។
thumb|រូបអយល័រ​ ក្នុង​ឆ្នាំ 1753 ដោយ[[Emanuel Handmann។ រូប​នេះ​គេ​អះ​អាង​ថាអយល័រ​មាន​​បញ្ហា​គ្រាប់​ភ្នែក​ខាង​ស្ដាំ និង​ប្រហែល​ជា​ជំងឺ strabismus។ ភ្នែក​ខាង​ឆ្វេង​​មើល​ទៅ​ធម្មតា ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​ប៉ះពាល់​ដោយ​ជំងឺ​​ភ្នែក​ឡើង​បាយ។ ]]
ពិការភាព​ភ្នែក
ភ្នែក​របស់​អយល័រ​បាន​ខូចខាត​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​អំលុង​អាជីព​ជា​គណិតវិទូ​របស់​គាត់​។ បីឆ្នាំ​បន្ទាប់​គាត់​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺ​ស្ទើរ​ស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៣៥ ភ្នែក​ខាង​ស្ដាំ​របស់​គាត់​ស្ទើរ​តែ​ខ្វាក់ ប៉ុន្តែ​គាត់​បានបន្ទោស​បញ្ហា​នេះ​ថា​មកការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ផែនទី​នៅ​បណ្ឌិតសភា​សាំងពេទ័របួក៌​ទៅ​វិញ។ ភ្នែក​ខាង​ស្ដាំរបស់​គាត់​នេះ បាន​ខូច​កាន់​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ទៅ​ៗ នៅ​ពេល​គាត់​ស្នាក់​នៅ​ប៊ែរឡាំង រហូត​ដល់​ហ្វ្រេឌ្រិចបានហៅ​គាត់​សាក្លប (Cyclop)(មាន​ន័យ​ថា អាយក្ស​ភ្នែក​មួយ)។ ក្រោយ​មក​ទៀត អយល័រ​បាន​កើត​ជំងឺ​ភ្នែក​ឡើង​បាយ​នៅ​ភ្នែក​ខាង​ឆ្វេង​ដែល​នៅ​ល្អ​របស់​គាត់ ដែល​ជំងឺ​នេះ​ធ្វើ​ឱ្យ​គាត់ស្ទើរ​តែ​ក្លាយ​ជា​មនុស្ស​ខ្វាក់​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​ហើយ នៅ​ប៉ុន្មាន​សប្ដាហ៍​ក្រោយ​ពី​ជំងឺ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៦៦។ បើ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី ស្ថានភាព​របស់​គាត់​មិន​មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​ខ្លាំង​ក្លា​ដល់​ទិន្នផល​ការងារ​របស់​គាត់​ឡើយ ព្រោះ​គាត់​មាន​សមត្ថភាព​គណនា​មាត់​ទទេ​ពូកែ និង​ពូកែចង​ចាំ​រូបភាព។ ឧទាហរណ៍ អយល័រ​អាច​សូត្រ​កំណាព្យ​របស់ Aenid របស់ Virgil បាន​ពី​ដើម​ដល់​ចប់​ដោយ​គ្មាន​ទាក់ ហើយ​គ្រប់​ទំព័រ​ទាំង​អស់​នៃ​សៀវភៅ​នេះ​ គាត់​អាច​ប្រាប់​បាន​ថា​បន្ទាត់​ណា​នៅ​ខាង​មុខ បន្ទាត់​ណា​នៅ​ខាង​ក្រោយ​បាន។ ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​ស្មេរ​របស់​គាត់ ស្នាដៃ​របស់​អយល័រ​នៅ​លើ​វិស័យ​ផ្សេង​ៗតាម​ពិត​បាន​កើន​ឡើង​ទៅ​វិញ​ទេ។ គាត់​សរសេរ​បាន​ជាមធ្យម​នូវ​ភេភ័រ​គណិតវិទ្យា​មួយ​ជា​រៀងរាល់​សប្ដាហ៍​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៧៥។
ការ​ត្រលប់​ទៅ​កាន់​រុស្ស៊ី​វិញ
ស្ថានភាព​នៅ​រុស្ស៊ី​បាន​ប្រសើរ​ឡើង​វិញ​បន្ទាប់​ពី​ការ​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​របស់​មហារាជCatherine ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៦៦ អយល័រ​បាន​យល់​ព្រម​តាម​ការ​អញ្ជើញ​​ត្រលប់​ទៅបណ្ឌិត្យសភាសាំងពេទ័របួគ៌​វិញ ហើយ​បាន​រស់​នៅ​រុស្ស៊ី​រហូត​ដល់​ជីវិត​ចុងក្រោយ។ ការ​ស្នាក់​នៅ​លើក​ទី​២​របស់​គាត់​នៅ​រុស្ស៊ី​នេះ គាត់​ជួប​ប្រទះ​នូវ​គ្រោះ​អាក្រក់​ដ៏​គួរ​ឱ្យ​រន្ធត់។ អគ្គិភ័យ​នៅ​សាំង​ពេទ័របួគ៌​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៧១ បាន​បំផ្លាញ​ផ្ទះ​របស់​គាត់ និង​ស្ទើរ​តែ​បំផ្លាញ​ជីវិត​របស់​គាត់​ផង​ដែរ។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៧៣ គាត់​បាន​បាត់​បង់ ​Katharina ប្រពន្ធ​របស់​គាត់ក្នុង​អាយុ​៤០​ឆ្នាំ។ ៣​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គាត់​បាន​រៀបការ​ជាមួយ​ប្អូន​ស្រី​ចុង​របស់​ប្រពន្ធ​ដើម​គាត់​គឺ Salome Abigail Gsell (1723–1794). អាពាហ៍​ពិពាហ៍​បានឋិតឋេរ​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​គាត់​ស្លាប់។
នៅ​ថ្ងៃ ១៨ កញ្ញា ១៧៨៣ បន្ទាប់​ពី​ទទួល​ទាន​អាហារ​ថ្ងៃ​ត្រង់​ជាមួយ​គ្រួសារ​របស់​គាត់ ក្នុង​ពេល​សន្ទនា​ជាមួយ​Anders Lexell អំពី​របក​គំហើញ​ថ្មីនៃ​ទ្វីប​អ៊ុយរ៉ានុសនិង​​គន្លង​របស់​វា, អយល័រ​បាន​កើត​ជំងឺ​ដាច់​សរសៃ​ឈាម​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល ហើយ​បាន​ស្លាប់​​ប៉ុន្មាន​ម៉ោង​ក្រោយ​មក។ ដំណឹងមរណភាព​ខ្លី​មួយ​សម្រាប់​បណ្ឌិត​សភារុស្ស៊ី ​ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ដោយJacob von Shtelin និង​ពាក្យ​សរសើរ​ដ៏​ក្បោះក្បាយ​មួយ ត្រូវ​បាន​សរសេរ​និង​អាន​ក្នុង​ពិធី​រំលឹក​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​ដោយ​គណិវិទួ​រុស្ស៊ី Nicolas Fuss, ដែល​ជាសាវ័ក​មួយ​របស់​អយល័រ។ ក្នុង​ពាក្យ​សរសើរ​សម្រាប់​បណ្ឌិត្យសភា​បារាំង ដែល​សរសេរ​ដោយគណិតវិទូ​និង​ទស្សនវិទូ​បារាំងMarquis de Condorcet, គាត់​បាន​សរសេរ​ថា
…il cessa de calculer et de vivre — … គាត់​នៅ​តែ​បន្ត​ការ​គណនា ហើយ​រស់​នៅ​ជា​រៀង​រហូត
គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​នៅ​ជាប់​ផ្នូរ​របស់ Katharina នៅវិមានសព Smolensk Lutheran នៅកោះ​ Vasilievsky។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៨៥ បណ្ឌិត្យសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​ដាក់​តាំង​រូប​សំណាក​លេអុនហាដ​អយល័រ​នៅ​ជាប់​នឹង​កៅអី​របស់​ប្រធាន​បណ្ឌិត្យសភា។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៨៣៧ បណ្ឌិត្យសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​​ដាក់​ប្លាក​មុខ​ផ្នូររបស់​គាត់ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៦ ដែល​ត្រូវ​ជា​ខួប​កំណើត​ទី​២៥០​របស់​អយល័រ ផ្នូរ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្ដូរ​ទៅ​ដាក់​នៅវិមានសព​សតវត្សរ៍​ទី១៨ នៅ Alexander Nevsky Lavraវិញ។
thumb|ផ្នូរ​របស់​អយល័រ នៅ [[Alexander Nevsky Lavra]]
វិភាគទាន​ក្នុង​វិស័យគណិតវិទ្យា​និង​រូបវិទ្យា
ស្នាដៃ​របស់​អយល័រ​មាននៅ​ក្នុង​​ស្ទើរ​គ្រប់​វិស័យ​នៃ​គណិតវិទ្យា៖ ធរណីមាត្រ គណនា​មិន​កំណត់ ត្រីកោណមាត្រ ពីជគណិត និង​ទ្រឹស្ដី​នព្វន្ត ព្រម​ទាំង​រូបវិទ្យា​នៃ​មជ្ឈដ្ឋាន​ជាប់​ ទ្រឹស្ដី​ព្រះ​ចន្ទ​និង​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​រូប​វិទ្យា។ ​
និមិត្តសញ្ញា​គណិតវិទ្យា
អយល័រ​បាន​បង្កើត​និង​ធ្វើឱ្យ​និមិត្តសញ្ញា​មួយ​ចំនួន​ពេញ​និយម​ប្រើ​តាម​រយៈ​សៀវភៅ​ជា​ច្រើនរបស់​គាត់​ដែល​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ។ គួរឱ្យ​កត់​សម្គាល់​ជាង​គេ​ គឺ​គាត់​ជា​អ្នក​បង្កើត​សញ្ញាអនុគមន៍​ ដែល​សរសេរ​ក្រោម​រាង​ជា \ f(x) តំណាង​ឱ្យ​អនុគមន៍​ \ f អនុវត្ត​លើ​អថេរ \ x ។ គាត់​ជា​អ្នក​បង្កើត ពាក្យ​តំណាង​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ, ប្រើ \ e តាង​គោល​លោការីត​ធម្មជាតិ (ដែល​ជួនកាល​គេ​ហៅ​ថា​ចំនួន​អយល័រ), ប្រើ​អក្សរ​ក្រិច​ស៊ិចម៉ា \ \Sigma តាង​ឱ្យ​ផលបូក​ និង អក្សរ​ \ i តាង​ឱ្យ​ឯកតា​ប្រឌិត​ក្នុង​ចំនួន​កុំផ្លិច។ ការ​ប្រើ​អក្សរ​ \ \pi តាង​ឱ្យ​ផលធៀបបរិមាត្រ​រង្វង់​ធៀបនឹង​អង្កត់​ផ្ចិត​រង្វង់ ក៏​អយល័រ​ជា​អ្នក​នាំ​ឱ្យមាន​ការ​ពេញ​និយម​​ប្រើ​ដែរ, តែ​និមិត្តសញ្ញា​នេះ​មិនមែន​គាត់​ជា​បង្កើត​ឱ្យ​ប្រើ​មុន​គេ​ឡើយ។
វិភាគ
ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​ការ​គណនា​មិន​កំណត់​កំពុង​តែឋិត​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​​ពុះ​កញ្ជ្រោល​ក្នុង​វិស័យ​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​គណិត​វិទ្យា​នា​សតវត្សរ៍​ទី​១៨ ហើយ​ត្រកូលប៊ែរនូលី ដែល​ជា​មិត្តភក្តិ​របស់​អយល័រ ជា​អ្នក​មាន​ចំណែក​ដ៏​ធំ​បំផុត​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឱ្យ​វិស័យ​នេះ​រីក​ចម្រើន​បំផុត។ ដោយ​សារ​ឥទ្ធិពល​របស់​ត្រកូល​នេះ ការ​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​គណិត​គណនា​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធានបទ​ចម្បង​សម្រាប់​អយល័រ។ បើ​ទោះ​បី​ជា​សម្រាយ​បញ្ជាក់​ខ្លះ​របស់អយល័រ មិន​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​វិធី​គណិត​ទំនើប​ស្មុគស្មាញ​ក៏​ដោយ ក៏​គំនិត​របស់​អយល័រ​បាន​ជួយ​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ដល់​ផ្នែក​​នេះ​ជា​ខ្លាំង។ ភាព​ល្បីល្បាញ​របស់​អយល័រ​នៅ​ក្នុង​គណិតវិភាគ​គឺ​ការ​បាន​ប្រើ​យ៉ាង​ញឹក​ញាប់​និង​បាន​អភិវឌ្ឍ​ស៊េរី​ស្វ័យគុណ​គឺការ​បំបែក​​អនុគមន៍​មួយ​ជា​តួ​ជា​ច្រើន​មិន​កំណត់​បូក​ចូល​គ្នា ដូចជា
ជា​ពិសេស​នោះ អយល័រ​បាន​ស្រាយ​បញ្ជាក់តាម​វិធី​ផ្ទាល់​នូវ​ការបំបែក​ជា​ស៊េរី​ស្វ័យគុណ​នៃ e និង​អនុគមន៍​តង់សង់​ច្រាស​។ (ការ​ស្រាយ​បញ្ជាក់​តាម​វិធី​មិន​ផ្ទាល់​​តាម​រយៈវិធី​​ស៊េរី​ស្វ័យគុណ​ច្រាស ត្រូវ​បានធ្វើ​​ឡើង​ជា​ដំបូង​ដោយ​ញូតុន​និង​ឡាយប៍​នីត(Leibniz) ក្នុង​រវាង​ឆ្នាំ​១៦៧០ និង ១៦៨០។) គាត់​បាន​ប្រើ​ស៊េរី​ស្វ័យ​គុណ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ចំណោទ​បាហ្សល (Bazel) ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៣៥ (ហើយ​គាត់​បាន​ផ្ដល់​អំណះអំណាង​បន្ថែម​កាន់​តែ​ច្បាស់លាស់​ជាង​មុន​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៤១):
thumb|បំណកស្រាយ​រូបមន្ត​អយល័រ​តាម​វិធី​ធរណីមាត្រ
អយល័រ​បាន​ណែនាំ​ការ​ប្រើប្រាស់​អនុគមន៍​អ៊ិចស្ប៉ូណង់ស្យែល និង​លោការីត​នៅ​ក្នុង​បំណក​ស្រាយ​បែប​វិភាគ។ គាត់​បាន​រក​ឃើញ​វិធី​សរសេរ​អនុគមន៍​លោការីត​ដោយ​ប្រើ​ស៊េរី​ស្វ័យគុណ ហើយ​គាត់​បាន​កំណត់​ប្រកប​ដោយ​ជោគជ័យ​នូវ​លោការីត​នៃ​ចំនួន​អវិជ្ជមាន​និង​កុំផ្លិច ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ពង្រីក​ដែន​កំណត់ប្រើប្រាស់​នៃ​លោការីត​ក្នុង​គណិតវិទ្យា។ គាត់​ក៏​បាន​កំណត់​នូវ​អនុគមន៍​អ៊ិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​សម្រាប់​ចំនួន​កុំផ្លិច​ផង​ដែរ និង​បាន​រក​ឃើញ​ទំនាក់ទំនង​នៃ​អនុគមន៍​អ៊ិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​ជាមួយ​នឹង​អនុគមន៍​ត្រីកោណ​មាត្រ។ សម្រាប់ចំនួន​ពិត​φមួយ រូបមន្ត​អយល័រ​ចែង​ថា អនុគមន៍​អ៊ិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​កុំផ្លិច​ផ្ទៀងផ្ទាត់
ករណី​ពិសេស​នៃ​រូបមន្ត​ខាង​លើ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ឯកលក្ខណភាព​អយល័រ
ដែល​លោក​រីឆាត​ហ្វេយម៉ាន​(Richard Feynman) បាន​ហៅ​ថា​រូបមន្ត​ដ៏​ពិសេស​បំផុត​ក្នុង​គណិតវិទ្យា ព្រោះ​ក្នុង​រូបមន្ត​នេះ​គេ​ប្រើ​តែ​សញ្ញាបូក​ សញ្ញាគុណ​​ អ៊ិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​ និង​សមភាព​តែម្ដង​គត់​ ហើយ​ប្រើ​តែម្ដងគត់​​នូវ​មេគុណ 0, 1, e, i និង n ។ ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៨ អ្នក​អាន​របស់ ទស្សនាវដ្ដី Mathematical Intelligencer បាន​បោះឆ្នោត​រូបមន្ត​ជា​រូបមន្ត​គណិត​វិទ្យា​ស្អាត​បំផុត​ជា​និរន្តរ៍។ ជាសរុប អយល័រ​ជា​ម្ចាស់​នៃ​រូបមន្ត​ចំនួន​បី​ក្នុង​ចំណោម​រូបមន្ត​គណិត​វិទ្យា​ទាំង​ប្រាំ​លើ​គេ​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​នោះ។
រូបមន្ត​ដឺម័រ ជា​វិបាក​ផ្ទាល់​នៃ រូបមន្ត​អយល័រ។
ជាបន្ថែម អយល័រ​បាន​បង្កើត​ទ្រឹស្ដី អនុគមន៍​មិន​ពីជគណិត (transcendental function) លំដាប់ខ្ពស់ ដោយ​បង្កើត​អនុគមន៍​​ហ្កាម៉ា និង​បាន​បង្កើត​វិធី​ថ្មី​ដើម្បី​ដោះ​ស្រាយ​សមីការ​ដឺក្រេ​ទី​បួន។ គាត់​ក៏​បាន​រក​ឃើញ​វិធី​ដើម្បី​គណនា​អាំងតេក្រាល​មាន​លីមីត​កុំផ្លិច​ផង​ដែរ ដែល​បាន​ជំនួយ​ដល់ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​ការ​វិភាគ​កុំផ្លិច​ទំនើប និង​បាន​បង្កើត​គណិត​គណនា​នៃ​អថេរ​ ក្នុង​នោះ​មាន​សមីការ​អយល័រ​-ឡាក្រង់​ដ៏ល្បី​ល្បាញ។​
អយល័រ​ក៏​ជា​អ្នក​ផ្ដើម​គំនិត​ប្រើ​ប្រាស់​វិធី​វិភាគ​ដើម្បី​ដោះ​ស្រាយ​ចំណោទ​ទ្រឹស្ដី​នព្វន្ត​ផង​ដែរ។ ក្នុង​ការងារ​នោះ គាត់​បាន​បង្រួបបង្រួម​មែកធាង​គណិត​ពីរ​ដែល​បែក​ពីគ្នា ហើយ​បាន​បង្កើត​វិស័យ​ស្រាវជ្រាវ​ថ្មី​មួយគឺ ទ្រឹស្ដី​នព្វន្ត​វិភាគ។​​ ក្នុង​វិស័យ​ថ្មី​នៃ​គណិតវិទ្យា​នេះ អយល័រ​បាន​បង្កើត​ទ្រឹស្ដី​នៃស៊េរី​អ៊ីពែរ​ធរណីមាត្រ, ស៊េរី-q, អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​អ៊ីពែរបូលិច និង​ទ្រឹស្ដី​វិភាគ​នៃ​ប្រភាគ​ជាប់​ទូទៅ។ ឧទាហរណ៍​ គាត់​បាន​ស្រាយ​បញ្ជាក់​ពី​ភាព​មិន​កំណត់​នៃ​ចំនួន​បឋម ដោយប្រើ​ភាព​រីក​នៃ ស៊េរី​អាម៉ូនិច ហើយ​គាត់​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​វិធី​វិភាគ​ដើម្បី​ស្វែង​យល់​ពី​របាយ​នៃ​ចំនួន​បឋម។​ ស្នាដៃ​អយល័រ​ក្នុង​វិស័យ​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​រីកចម្រើន​ដល់​ទ្រឹស្ដីបទ​នៃ​ចំនួន​បឋម។
ទ្រឹស្ដីនព្វន្ត​
ចំណាប់​អារម្មណ៍​របស់​អយល័រ​លើ​ទ្រឹស្តី​នៃ​ចំនួន​អាច​បណ្ដាលមក​ពី​ឥទ្ធិពល​របស់​ Christian Goldbach ដែល​ជា​មិត្តភក្ដិ​នៅ​បណ្ឌិត្យសភា​សាំង​ភីធ័រ​ស្ប៊័ក៌។ ការងារ​ដំបូង​ៗ​ភាគ​ច្រើន​របស់​អយល័រ​លើ​ទ្រឹស្ដី​នព្វន្ត មាន​គោលការណ៍​ផ្អែក​លើ​ទ្រឹស្តី​នានា​របស់​ព្យែរ​ដឺ​ភែម៉ា។ អយល័រ​បាន​អភិវឌ្ឍ​គំនិត​ខ្លះ​របស់​ភែម៉ា ហើយ​បាន​បក​ស្រាយ​រក​កំហុស​ក្នុង​ការ​ទស្សន៍ទាយ(conjecture) ​ខ្លះ​ៗ​របស់​ភែម៉ា​។
អយល័រ​បាន​ភ្ជាប់​លក្ខណៈ​នៃ​របាយ​ចំនួន​បឋម​ទៅ​នឹង​គណិត​វិភាគ។ គាត់​បាន​បង្ហាញ​ថា ផលបូក​នៃ​ចម្រាស​របស់​ចំនួន​បឋម​ជា​ស៊េរី​រីក។ ក្នុង​ការ​បក​ស្រាយ​នោះ​ គាត់​បាន​រក​ឃើញ​​ពីការ​ទាក់ទង​គ្នា​រវាង​អនុគមន៍​ហ្សែតា​រីម៉ាន់ និងចំនួន​បឋម, ទំនាក់ទំនង​នេះ​គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា​​រូបមន្ត​ផលគុណ​អយល័រ​សម្រាប់​អនុគមន៍​ហ្សែតា​រីម៉ាន់។
អយល័រ​បាន​ស្រាយ​បញ្ជាក់​ឯកលក្ខណភាព​ញូតុន, កូនទ្រឹស្ដីបទ​ភែម៉ា, ទ្រឹស្ដីបទ​ភែម៉ានៃ​ផល​បូក​ចំនួន​ការេ​ពីរ ហើយ​គាត់​បាន​ផ្ដល់​វិភាគ​ទាន​យ៉ាង​សម្បើម​ដល់​ទ្រឹស្ដី​បទ​ការេ​បួន​របស់​ឡាក្រង់​។ គាត់​ក៏​បាន​បង្កើត​អនុគមន៍​តូស្ហិន \ \phi(n) ដែល​ស្មើ​នឹង​ចំនួន​​នៃចំនួន​គត់​វិជ្ជមាន​ដែល​តូច​ជាង​ឬ​ស្មើ​ចំនួន​គត់ \ n ហើយ​ដែល​បឋម​នឹង \ n ។ ​ដោយ​ប្រើ​លក្ខណៈ​នេះ គាត់​បាន​ធ្វើ​សាមញ្ញភាវូបនីយកម្ម​កូន​ទ្រឹស្តី​បទ​ភែម៉ា ឱ្យ​ក្លាយ​ជា​ទ្រឹស្ដី​បទ​ថ្មី​ដែល​ហៅ​ថា​ទ្រឹស្ដី​បទ​អយល័រ។ គាត់​ក៏​ផ្ដល់​វិភាគ​ទាន​យ៉ាង​សម្បើម​ផង​ដែរ​​ដល់​ទ្រឹស្ដី​បទ​នៃ​សម្បុណ្ណលេខ (perfect number) ដែល​ទ្រឹស្ដី​នៃចំនួន​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​គណិតវិទូ​ចាប់​អារម្មណ៍​ជា​ខ្លាំង​​តាំង​ពី​សម័យ​អឺគ្លីដ​មក។ អយល័រ​បាន​អភិវឌ្ឍ​ទ្រឹស្ដី​នៃ​ចំនួន​បឋម ហើយ​បាន​ធ្វើ​ការ​ស្មាន​ទុក​នូវ​ទ្រឹស្ដី​នៃភាព​ច្រាសកាដ្រាទិច។ គោលការណ៍​ទាំង​ពីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ទ្រឹស្ដីបទ​គ្រឹះ​នៃ​ទ្រឹស្ដី​នព្វន្ត ហើយ​គំនិត​របស់​អយល័រ​បាន​បើក​ជា​ផ្លូវ​សម្រាប់​ការងារ​របស់​ខាល​ហ្វ្រ៊ីឌ្រិច​គ្ហោស។
នៅឆ្នាំ​១៧៧២ អយល័រ​បាន​បង្ហាញ​ថា ជា​ចំនួន​បឋម​មែរសែន។ ចំនួន​បឋម​នេះ​នៅ​តែ​ជា​ចំនួន​បឋម​ធំ​បំផុត​ដែល​គេ​ស្គាល់​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៨៦៧។
ទ្រឹស្ដីបទ​ក្រាប
អយល័របាន​រក​ឃើញ​រូបមន្ត៖ \ V-E+F=2 ដែល​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​ចំនួន​កំពូល, ជ្រុង និងមុខ​របស់​ពហុមុខ​ប៉ោង​, ហើយ​រូបមន្ត​នេះ​​កែ​សម្រួល​មក​សម្រាប់​ប្រើ​ក្នុង​ក្រាប​ប្លង់​បាន​ដែរ។ ចំនួន​ថេរ​នៅ​ក្នុង​រូបមន្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​លក្ខណៈ​អយល័រ​សម្រាប់​ក្រាប(ឬ​វត្ថុ​គណិត​ផ្សេង​ទៀត), ហើយ​ជាប់​ទាក់​​ទង​ទៅ​នឹង​genus នៃ​វត្ថុ។ ការ​សិក្សា​និង​ការ​ធ្វើ​ឱ្យ​រូបមន្ត​នេះ​កាន់​តែ​ទូលំទូលាយ​ជាងមុន ជាពិសេស​ដោយ​លោក​ Cauchy និង L'Huillier, គឺ​ជា​ប្រភព​នៃ​តូប៉ូឡូស៊ី។
គណិតវិទ្យា​អនុវត្តន៍
ជោគជ័យដ៏​សម្បើម​បំផុត​​ខ្លះ​របស់​អយល័រ​គឺ​ភាព​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ក្នុង​ពិភព​លោក​ជាក់​ស្ដែង​តាម​វិភាគ និង​ការ​អធិប្បាយ​ទៅ​លើ​ការ​អនុវត្ត​ជា​លេខ​នៃ​ចំនួន​ Bernoulli, ស៊េរី​ Fourier, ដ្យាក្រាម​វ៉ែន (Venn), ចំនួន​អយល័រ, ថេរ \ e, ប្រភាគ​ជាប់ និង​អាំងតេក្រាល។ គាត់​បាន​ធ្វើ​អាំងតេក្រាល​សមីការ​ឌីផេរ៉ង់ស្យែល Leibniz ដោយ​ប្រើ​វិធី​ភ្លុចស្យុង​របស់​ញូតុន និង​បាន​បង្កើត​វិធី​ងាយស្រួល​ប្រើ​ដែល​គេ​អាច​យក​ទៅ​ប្រើ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​រូបវិទ្យា។ គាត់​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​រីក​ចម្រើន​ផ្នែក​គណនា​តម្លៃ​ប្រហែល​នៃ​អាំងតេក្រាល ដោយ​បង្កើត​វិធី​ប្រហែល​ដែល​គេ​ស្គាល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ថា​ជាវិធី​តម្លៃ​ប្រហែល​អយល័រ។ វិធី​តម្លៃ​ប្រហែល​ដែល​ល្បី​បំផុត​គឺ វិធី​អយល័រ និង រូបមន្ត​អយល័រ​-ម៉ាក់​ឡូរ៉ាំង។ គាត់​បាន​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​សមីការ​ឌីផេរ៉ង់ស្យែល ជា​ពិសេស​បាន​បង្កើត ថេរ​អយល័រ-ម៉ាសឈែរ៉ូនី ៖
ការ​បង្កើត​ដ៏​ចម្លែក​មួយ​របស់​អយល័រ​គឺ​អនុវត្ត​​គណិតវិទ្យា​ក្នុងតន្ត្រី។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៣៩ គាត់​បាន​សរសេរ Tentamen novae theoriae musicae, ដោយ​សង្ឃឹម​ថានឹង​អាច​បញ្ចូល​​ទ្រឹស្តី​តន្ត្រី​​ទៅ​ក្នុង​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គណិតវិទ្យា។ ការងារ​របស់​គាត់​មួយ​នេះ​មិន​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ឱ្យ​បាន​ទូលំទូលាយ​នោះ​ទេ ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​គណិតវិទ្យា​ពេក​សម្រាប់​តន្ត្រីករ និង​ពោរពេញ​ដោយ​តន្ត្រី​ពេក​សម្រាប់​គណិតវិទូ។
រូបវិទ្យា​និង​តារាវិទ្យា
អយល័រ​បាន​ជួយ​អភិវឌ្ឍ​សមីការ​ធ្នឹមអយល័រ–ប៊ែរនូលី, ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​របក​គំហើញ​ដ៏​សម្បើម​មួយ​ស្រាប់​វិស័យ​វិស្វកម្ម។ ក្រៅ​ពី​បាន​អនុវត្ត​ឧបករណ៍​វិភាគ​របស់​គាត់​ប្រកប​ដោយជោគជ័យ​ក្នុង មេកានិច​ក្លាស្ស៊ិច, អយល័រ​បាន​អនុវត្ត​តិចនិច​ទាំង​នេះ​ទៅ​ក្នុង​បញ្ហា​តារាវិទ្យា​ថែម​ទៀត។ ការងារ​របស់​គាត់​លើ​ផ្នែក​តារាវិទូ​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ស្វាគមន៍​ដោយ​រង្វាន់​ដ៏​ច្រើន​ផ្សេង​គ្នា​ពី​បណ្ឌិត្យសភា​ក្រុង​ប៉ារីស។ ស្នាដៃ​របស់​គាត់​រួម​មាន​ការកំណត់​ប្រកប​សុក្រឹតភាព​ខ្ពស់​បំផុត​នូវ​គន្លង​របស់​ផ្កាយ​ដុះកន្ទុយ​និង​ភព​ផ្សេង​ទៀត, ការ​យល់​ដឹង​ពី​លក្ខណៈ​នៃ​ផ្កាយ​ដុះកន្ទុយ, និង​គណនាប៉ារ៉ាឡ័ក្ស របស់​ព្រះ​អាទិត្យ។ ការ​គណនា​របស់​គាត់ក៏​បាន​ជួយ​ដល់​ការ​បង្កើត តារាង​រយៈបណ្ដោយ​ដែល​សុក្រឹត​ជាង​មុន​ផង​ដែរ។
ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត អយល័រ​បាន​ផ្ដល់​វិភាគ​ទាន​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​វិស័យ អុបទិច។ គាត់​បាន​បដិសេធ​ទ្រឹស្ដី​អង្គ​តូច​នៃ​ពន្លឺរបស់​ញូតុន​ ក្នុង​ស្នាដៃ Opticks ដែល​ទ្រឹស្ដី​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​ជា​យូរ​មក​ហើយ។​ ​ភែបភ័រ​ឆ្នាំ​១៧៤០​របស់​គាត់​ស្ដី​ពី​អុបទិច​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា​ ទ្រឹស្ដី​រលក​នៃ​ពន្លឺ​របស់Christian Huygens នឹង​ក្លាយ​ទស្សនៈ​ថ្មី​ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅទៅ​ថ្ងៃ​មុខ ហើយ​ទ្រឹស្តី​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​រហូតមក​ដល់​សម័យ​បង្កើត​ទ្រឹស្ដី​បទ​កង់តូម​នៃ​ពន្លឺ។
តក្កវិទ្យា
គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ផងដែរ​ថា​បាន​ប្រើ​ប្រាស់ខ្សែកោង​បិទជិត ដើម្បី​បកស្រាយ​អំណះអំណាង​តក្ក​វិទ្យា​បែប​ស៊ីឡូស៊ីក។ ដ្យាក្រាម​ទាំង​នេះ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា ដ្យាក្រាម​អយល័រ។
តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សដែលកើតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៧០៧ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សដែលស្លាប់នៅក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៣ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទូស្វ៊ីស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូស្វ៊ីស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មនុស្សដែលមកពីបាហ្សល
វិសមភាពភីដូ
ហើយវិសមភាពនេះក្លាយជាសមភាព​លុះត្រាតែត្រីកោណ​ទាំងពីរដូចគ្នា។
វិសមភាពភីដូ​ជាវិសមភាពទូទៅនៃ​វិសមភាពវេតស្សឹនបុក (Weitzenböck's inequality)។
សំរាយបញ្ជាក់
តាមរូបមន្តហេរុងចំពោះត្រីកោណទាំងពីរគេបាន
ដោយប្រើវិសមភាពកូស៊ី គេបាន
ជាលទ្ធផល
ដូចនេះ
វិសមភាពក្លាយជាសមភាពលុះត្រាតែ
ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​ គឹជាពាក្យបច្ចេកទេសមួយ ដែលប្រើសម្រាប់រៀបរាប់អំពី មធ្យោបាយ ក៏ដូចជាគ្រឿងប្រដាប់សំរាប់ ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរស់នៅសម័យទំនើប របស់មនុស្សយើង។
ជ័យវរ្ម័ន (ចាម)
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័ន (ម.គ.ស ៣៥២-២៦២) រជ្ជកាល (ម.គ.ស ៣៣២-២៨២) ជាស្ដេចចាមសោយរាជ្យទី១ ក្នុងរឿងព្រេង និងក្នុងពង្សាវតារខ្មែរ ព័ត៌មានទាក់ទងនឹងស្ដេចអង្គនេះបានពីរឿងនិទាន។ រឿងរ៉ាវរៀបរាប់​អំពី​ការ​លុកលុយ​របស់​ស្តេចហ៊ុនទៀន ដែល​យាង​មកពី​ទិស​ខាងត្បូង ដូចដែលបាន​កត់ត្រា​ដោយបេសកជនចិន។ ទោះជា​យ៉ាងណាក៏ដោយ ពួក​ជ្វាព្រាហ្មណ៍ ឬ​ព្រាហ្មណ៍ នៅ​កោះ​ជ្វា​ទាំងនោះ ធ្វើដំណើរ​ចេញមក​ពី​ប្រជុំ​កោះ​អាំង​ស៊ូ​ឡាំង។ ពួក​នោះ​ប្រហែលជា​បច្ឆាញាតិ​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ប្រមាណ​ជា​ ២​ ម៉ឺន​គ្រួសារ ដែល​បានធ្វើ​និ​រ​ប្រវេសន៍​ចេញពី​ប្រទេសឥណ្ឌា នៅ​ដើម​មហាសករាជ មក​តាំងទី​លំនៅ​លើ​កោះ​ជា្វ ហើយ​ផ្សព្វផ្សាយ ព្រហ្ម​ញ្ញសាសនាដល់​ប្រជាជន​ដើម​នៅ​ទីនោះ។ រឿងនិទាន​រៀបរាប់ថា ក្រៅពី​ប្រជាជន ឬ​ពួក​ពលទាហាន និង​ពួក​សំពៅ ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ដែលជា​មេ​គេ​ទាំងនោះ មាន​សក់វែង មាន សម្បុរ​ខ្មៅ ហើយ​បាន​អះអាងថា ពួកគេ​មកពី​នគរ​ពារាណសី។ រឿងនិទាន​ក៏បាន​រៀបរាប់​ផងដែរ​ថា នគរ​ដែល​ពួក​ជ្វា​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ បាន​បង្កើតឡើង​គឺ​នគរ​គោកធ្លក គឺ​ស្រុក​ខ្មែរ​នេះឯង និង​ថា មាន​ព្រះមហាក្សត្រ​ចាម ​៦​ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​បន្តបន្ទាប់​គ្នា ព្រះមហាក្សត្រ​ទាំងនោះ ជា​បច្ឆាញាតិ​របស់​ព្រះ​នាង​លីវយី និង​ព្រះបាទ​ហ៊ុនទៀន ដែលជា​ជ្វា ចំណុច​នេះ​ខុស ព្រោះថា​ហ៊ុនទៀន ឬ កៅ​ណ្ឌិ​ន្យ ( គឺជា​ជនជាតិ​ឥណ្ឌាមក នគរវ្នំ តាមរយៈ​កោះ​ជ្វា)។​ ស្តេចជ័យវរ្ម័ន សោយរាជ្យ​៥០​ឆ្នាំ។ តាម​រឿងនិទាន ព្រះអង្គ​គោរពបូជា​ព្រះ​វិស្ណុ ហើយ​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ ក្នុង​ព្រះ​ជន្មាយុ​ ៧០ ​ឆ្នាំ។​ រាជបុត្រ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ព្រះនាម កវលរាជកុមារ បាន​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះបិតា ហើយ​គោរពបូជា​ថ្ម​ស្វ័យ​ម្ភុ ដែល​មានន័យថា កើតមានឡើង​ដោយ​ឯងៗ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សជ័យវរ្ម័ន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រចាមក្នុងរឿងនិទាន
ទ្រឹស្តីបទ មេដ្យាន
ទ្រឹស្តីបទមេដ្យាន ទ្រឹស្តីបទ​មេដ្យាន មេដ្យាន
ជនជាតិខ្មែរ
ជនជាតិខ្មែរ (អ.ស.អ: /kʰmae/) គឺ​ជា​ក្រុម​ជន​ជាតិ​ដ៏​ច្រើន​លើស​លប់​នៅ​កម្ពុជា  ដោយ​គណនា​ប្រហែល​ ៩៧% ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន ២៥ លាន​នាក់ ​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ។  ពួក​គេ​និយាយ​ភាសាខ្មែរ  ដែល​ជា​ភាសា​ធំ​ជាង​គេទីពីរនៅក្នុង​អំបូរ​អូស្ត្រូអាស៊ី ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ពាស​ពេញ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។  ភាគ​ច្រើន​នៃ​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ  គឺ​ជា​អ្នក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​បែប​ខ្មែរ កំណែ​ជំនឿ​រួម​ដ៏​ច្រើន  ដែល​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា​ធាតុ​ជា​ច្រើន​នៃ​ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ  ព្រហ្មញ្ញសាសនា  វិញ្ញាណនិយម និង ការបូជាព្រលឹងដូនតា   ។  ប្រជាជន​គួរ​ឲ្យ​កត់​សំគាល់​នៃ​ពួក​ខ្មែរ​តាំង​លំនៅ​ក្នុង​តំបន់​កៀក​កិត​ថៃ (ខ្មែរខាងជើង) និង​តំបន់​ដីសណ្ដមេគង្គក្នុង​​ប្រទេស​វៀតណាមជិត​ខាង (ខ្មែរក្រោម)  ។
និរុត្តិសាស្ត្រ
តាម​លោក ឈឹម-ក្រសេម ឈ្មោះ​ជាតិ​ខ្មែរ​ហៅ​ត្រឹម​ត្រូវ តាម​សូរ​សព្ទ​ដើម  ថា កុមេរុ  ដូច្នេះ​តែ​តាម​សំឡេង​និយាយ​ជា​ធម្មតា​ថា  កុមេរុ៍  ទំនង​ដូច​ឈ្មោះ​ភ្នំ​ព្រះ​សុមេរុ  គេ​ហៅ​នៅ​ត្រឹម  សុមេរុ៍  ។  លុះ​យូរ​មក  ឈ្មោះ​នេះ​បាន​ក្លាយ​ចេញ​ទៅ​ទៀត  ប្រាកដ​នៅ​សិលា​ចារឹក​របស់​ខ្មែរ​ថា  ក្មេរ៑ ទៅ​ជា​សំឡេង​ផ្សំ​ក្រោយ​សម័យ​សិលាចារឹក​មក​​បាន​ប្រែ​ថា​ ខ្មែរ  ។  បើតាមលោក  ពាក្យ​​ថឆ ខ្មែរ​ បាន​ក្លាយ​ពី​ពាក្យ កុមេរុ  ដែល​ជា​ឈ្មោះ​សំគាល់​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ និង​ប្រទេស​របស់​ខ្លួន  កាល​ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ម៉្លេះ  ។ កុមេរុ>ក្មេរ>ខ្មែរ  ។
ទស្សនៈលោក ពៅ-ឈិន ជា​ព្រឹទ្ធបុរស​នៃ​ក្រុម​សាលា​សន្សំ​សុខ សង្កាត់​លេខ ៥ ក្រុង​ភ្នំពេញ យោង​តាម​វចនានុក្រម​​សម្តេច​ ជួន ណាត សរសេរ​ថា  ទំនង​ជា​មក​ពី​ពាក្យ ខេមរៈ  តែពាក្យនេះឃើញមានសរសេរក្នុងសិលាចារឹក​ថា ក្មេរ  ហើយម្យ៉ាងទៀត  ពាក្យខេមរៈ មកពី ខិ+មៈ+រៈ ប្រែជា ក្សេម​ល្អ ការ​រក្សា​នូវ​ប្រយោជន៍​ដែល​បាន​ហើយ  ។  ដោយ​លោក​យោង​តាម​សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត​ពីបុរាណកាល  និយម​ចារ​ប្រកប​ដូច​ជា ត្មា = តាម  ថ្មែ​ទាំ្ង = ថែម​ទាំង ផ្មើ = ផើម ។ល។ ដោយហេតុនេះ ខេមរ > ខ្មេរ > ខ្មែរ (ស្រៈអែកើតមក ពីការនិយមរបស់ខ្មែរក្នុងការអានស្រៈ េ -បាលី-សំស្ក្រឹត)  ។
តាម​សន្និដ្ឋាន​របស់​លោក​បណ្ឌិត​សាស្ត្រាចារ្យ មីស្ហែល ឫទ្ធី អង់តែល្ម ពាក្យ​ថា  ខ្មែរ  ​មក​ពី​បុព្វបទ ក ឬ ខ  ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​មន-ខ្មែរ  មាន​ន័យ​ថា  មនុស្ស  (ដូច​ជា​ កួយ  មាន​ន័យ​ថា  មនុស្ស​  ក្នុង​ភាសា​កួយ,  ពាក្យ​ ខា  មាន​ន័យ​ថា  មនុស្ស  ​ក្នុង​ភាសា​មន-ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ)  ឬ​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ  កូន  ហើយ​និង​ពាក្យ មីរ  (ឬ មឺរ  ឬ ម៉ារ)  ដែល​មាន​ន័យ​ថា  ចម្ការ  ក្នុង​ភាសា​មន-ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន  (មីរ  ក្នុង​ភាសា​ព្នង  មឺរ  ក្នុង​ភាសា​ព្រៅ  ម៉ារ  ក្នុង​ភាសា​បះណារ)  ដោយ​មាន​ការ​វិវត្ត​ទៅ​តាម​សម័យ​កាល  ដូច​ត​ទៅ ៖  ក- ឬ ខ- ឬ កូន + មីរ > ក្មីរ > ក្មេរ៑ > ខ្មេរ > ខ្មែរ  ។    ដូច្នេះ  ខ្មែរ  ប្រហែល​ជា​មាន​ន័យ​ដើម​ថា  អ្នក​ចម្ការ   ជា​ឈ្មោះ  ដែល​ជន​ជាតិ​មន-ខ្មែរ​ដទៃ​ទៀត​  បាន​ដាក់   មុន​នឹង​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ស្រែ​វិញ   ។
ប្រវត្តិ
ការ​ធ្វើ​អន្តោប្រវេសន៍​មក​កាន់​តំបន់​ដី​គោក​នៃ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ពី​ភាគ​ខាង​ជើង  បាន​បន្ត​យ៉ាង​ល្អ​  ក្នុង​សម័យ​​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ ពួក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ភាគ​ច្រើន  មាន​ជំនឿ​ថា  ពួក​គេ​បាន​មក​នៅ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ៣០០០ ឆ្នាំ​កន្លង​ទៅ​ដែរ លឿន​ជាង​ពួក​តៃ  ដែល​ឥឡូវ  រស់​នៅ​ភាគ​ច្រើន  នូវ​អ្វី​ដែល​ដើម​ឡើយ​ជា​ទឹក​ដីអាស៊ី​ទក្សនិណ  ។  ហេតុផល ដែល​ពួក​គេ​បាន​ធ្វើ​អន្តោប្រវេសន៍  ទៅ​កាន់​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍  គឺ​ត្រូវ​បាន​ជជែក​ត​ទល់​ជា​ទូទៅ ប៉ុន្តែ​ពួក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​មួយ​ចំនួន  មាន​ជំនឿ​ថា  ខ្មែរ-មនត្រូវ​បាន​រុញ​ច្រាន​ចុះ​មក​ក្រោម  ដោយ​ការ​លុក​លុយ​ពី​អំបូរ​ពួកចិន-ទីបេ  ពី​ភាគ​ខាង​ជើង  តាម​ភស្តុតាង​ដោយ​វាក្យសព្ទ​អាស៊ី​ទក្សិណ  ជា​ភាសា​ចិន ឬ ដោយ​គោល​បំណង​កសិកម្ម​ជា​ភស្តុតាង  តាម​ផ្លូវ​អន្តោប្រវេសន៍  របស់ពួ​កគេ  តាម​បណ្ដោយ​ទន្លេ​សំខាន់ៗ ជា​ច្រើន  ។  ពួក​ខ្មែរ  គឺ​ជា​ញាតិ​សន្តាន​នឹង​ពួក​មន  ដែល​បាន​តាំង​លំនៅ​ឆ្ងាយ​ទៅៗ ទៅ​ភាគ​ខាង​លិច ។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៧ មករា ១៩៧៩ កង​កម្លាំង​វៀតណាម​បាន​បណ្ដេញ​ខ្មែរ​ក្រហម​ចេញ  ។  ក្រោយ​ពី​ដប់​ឆ្នាំ​ប្លាយ​នៃ​ការ​កសាង​ឡើង​វិញ​យឺតៗ  ដោយ​ឈឺ​ចាប់​ជាមួយ​នឹង​ការ​ជួយ​ខាង​ក្រៅ​ស្ដួច​ស្ដើង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ  សហប្រជាជាតិ​បាន​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​  ដែល​ហុច​ជា​លទ្ធផល​ក្នុង​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាព​ប៉ារីស  នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៣ តុលា ១៩៩២  និង​បាន​បង្កើត​លក្ខណៈ​ជា​ច្រើន  ដល់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​សកល  នៅ​ខែ ឧសភា ១៩៩៣  ដែល​ដឹក​នាំ​ដល់​ការ​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​  និង​ការ​ស្ដារ​ឡើង​វិញ​នូវ​សម្ដេច សីហនុ ឲ្យ​សោយ​រាជ្យ​ជា​​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ឡើង​វិញ  នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣  ។  មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បន្ត​គ្រប់​គ្រង​ប៉ែក​ខាង​លិច​និង​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា  រហូត​ដល់​ចុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ១៩៩០  នៅ​ពេល​ពួក​គេ​បាន​ចុះ​ចូល​​ទៅ​នឹង​កង​កម្លាំង​របស់​រាជរដ្ឋាភិបាល​  ក្នុង​ការ​ដោះ​ដូរ​ចំពោះ​ការ​លើក​លែង​ទោស ឬ ការ​សម្រួល​វិញ  ចំពោះ​ទី​តំណែង​មួយ​ចំនួន  នៅ​ក្នុង​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា និង​សន្តិសុខ​ខាង​ក្រៅ​រាជធានី​ដែល​នៅ​មាន​បញ្ហា  ។
ភូមិសាស្ត្រ និង ប្រជាសាស្ត្រ
ដោយសារតែសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា រាប់ពាន់នាក់នៃខ្មែរឥឡូវមានលំនៅជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅសហរដ្ឋ កាណាដា អូស្ត្រាលី និងបារាំងដូចគ្នា។
វប្បធម៌ និង សង្គម
វប្បធម៌នៃជនជាតិខ្មែរគឺដូចគ្នាសាកសមតាមរយៈលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ គ្រាមភាសាតាមតំបន់ជាច្រើនគង់វង្សនៅ ប៉ុន្តែអាចស្ដាប់គ្នាបានទៅវិញទៅមក។ បទដ្ឋាននេះត្រូវពឹងផ្អែកលើការនិយាយនៅភ្នំពេញ ដែលដោយសារតែស្ថានភាពទីក្រុងជាទីរួមជាតិ ដែលត្រូវបានរងឥទ្ធិពលមិនសូវច្រើនដោយឥទ្ធិពលបារាំងនិងវៀតណាមថ្មីៗនេះ។ យ៉ាងណាមិញ ភាពផ្សេងគ្នានៃភាសាខ្មែរដែលនិយាយនៅបាត់ដំបងគឺជាតំណាងនៃការនិយាយបន្ថែមទៀតភាគច្រើននៃប្រជាជន។ គ្រាមភាសាផ្សេងទៀតគឺជាគ្រាមភាសាខ្មែរភាគខាងជើង ហៅថា ខ្មែរសុរិន្ទដោយពួកខ្មែរ បាននិយាយដោយខ្មែរនៅថៃ និងខ្មែរក្រោមបាននិយាយដោយខ្មែរដើមកំណើតនៅតំបន់ដីសណ្ដមេគង្គនៅវៀតណាមដែលនៅក្បែរកម្ពុជា។ គ្រាមភាសាដែលគេបានសិក្សាតិចតួចជាខ្មែរខាងលិច រឺ ខ្មែរក្រវាញ ត្រូវបាននិយាយដោយប្រជាជននៅដាច់ឆ្ងាយមួយចំនួនតូចនៅជួរភ្នំក្រវាញដែលលាតសន្ធឹងចាប់ពីកម្ពុជាដល់ថៃ។ ទោះបីបានសិក្សាតិចតួច វាក៏មានតែមួយគត់នៅរក្សាទុកប្រព័ន្ធច្បាស់លាស់មួយនៃកម្ពស់សំឡេងដែលមានទាំងអស់ ប៉ុន្តែបានបាត់នៅក្នុងគ្រាមភាសាដទៃទៀតក្នុងខ្មែរទំនើប។ ពួកខ្មែរមានជំនឿក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលត្រូវបានយកមកពីហិណ្ឌូសាសនា និងពុទ្ធសាសនា។ ខ្មែរទំនើបបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណជនជាតិរបស់ខ្លួនយ៉ាងខ្លាំងជាមួយជំនឿនិងការបដិបត្តិរបស់ខ្លួនដែលផ្សំនឹងសន្ធាន្ត​នៃពុទ្ធសាសនាថេរវាទដែលមានធាតុផ្សំនៃការបូជាព្រលឹងបុព្វបុរសអ្នកស្រុក វិញ្ញាណនិយម និងគ្រូសិល្ប៍និយមរឺស្មឹងនិយម។ ភាគច្រើននៃពួកខ្មែររស់នៅនៅភូមិនានាតាមជនបទជាអ្នកស្រែ រឺ អ្នកនេសាទនិងជីវិតវិលវល់ក្បែរវត្តអារាម និងពិធីពុទ្ធសាសនានានាពេញមួយឆ្នាំ។ យ៉ាងណាមិញ បើសិនជាមានខ្មែរម្នាក់ឈឺ ពួកគេនឹងទៅជួបគ្រូខ្មែរជារឿយៗ (ស្មឹង/អ្នកព្យាបាល) ដែលជាអ្នក ពួកគេជឿថាអាចពិនិត្យព្យាបាលដោយព្រលឹងជាច្រើន (អ្នកតា អ្នកដូន) បានធើឱ្យមានជំងឺ និងបង្ហាញផ្លូវដើម្បីផ្គាប់ចិត្តព្រលឹងដែលអាក់អន់ចិត្ត ដោយហេតុនោះក៏ជាសះស្បើយពីជំងឺ។ គ្រូខ្មែរក៏បានរៀននៅក្នុងមុខវិជ្ជាថ្នាំ និងជាញឹកញាប់បានស្វះស្វែងរករៀបចំថ្នាំសង្កូវផ្សេងៗនិងឱសថទឹក រឺ រកសាក់មន្តអាគម ទាំងអស់នឹងដើម្បីផ្ដល់នូវរបស់មួយជាមួយវីរកម្មពិសេសនិងរារាំងព្រលឹងបិសាច រឺក៏ សំណាងអាក្រក់ជាទូទៅ។ ជំនឿខ្មែរក៏ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើហោរាសាស្ត្រ ជាការបន្សល់ទុកនៃហិណ្ឌូសាសនា។ អ្នកប្រាប់ពីជោគវាសនាបានហៅថាហោរ រឺ គ្រូទាយជាភាសាខ្មែរ ត្រូវបានគេប្រឹក្សាជារឿយៗមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ ដូចជាការជ្រើសរើសប្ដីប្រពន្ធ ការចាប់ផ្ដើមនូវដំណើរសំខាន់ រឺ ការរកស៊ី កំណត់ថ្ងៃសម្រាប់រៀបការ និងកំណត់ទីតាំងសមរម្យដើម្បីការកសាងសំណង់ថ្មី។ ពេញមួយឆ្នាំ ខ្មែរប្រារព្ធពិធីបុណ្យជាច្រើន ភាគច្រើនសាសនា រឺ ព្រលឹង ភាគខ្លះក្នុងនោះក៏ត្រូវបានសង្កេតផងដែរ ថាជាថ្ងៃឈប់សម្រាកសាធារណៈ។ ពីរដែលសំខាន់បំផុតគឺចូលឆ្នាំខ្មែរ និងភ្ជុំបិណ្ឌ (ថ្ងៃបុព្វបុរស)។ ប្រតិទិនពុទ្ធសាសនាខ្មែរត្រូវបានគេបែងចែកជា១២ខែជាមួយឆ្នាំថ្មីតាមបែបប្រពៃណីដែលចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទីមួយ​នៃខែចែត្រ ដែលត្រូវនឹងព្រះចន្ទថ្មីទីមួយនៃថ្ងៃ១៣មេសាក្នុងប្រតិទិនលោកខាងលិច។ យ៉ាងណាមិញ ការប្រារព្ធធ្វើនាសម័យទំនើបនេះត្រូវបានធ្វើបមាណីយកម្មឱ្យត្រូវជាមួយថ្ងៃ១៣មេសា។
វប្បធម៌ខ្មែរបានជះឥទ្ធិពលដល់វប្បធម៌ថៃនិងលាវនិងត្រឡប់មកវិញ។ ពាក្យកម្ចីខ្មែរជាច្រើនត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងភាសាសៀម និងលាវ និងពាក្យកម្ចីសៀមនិងលាវជាច្រើនក៏ត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងភាសាខ្មែរដែរ។ អក្ខរក្រមថៃត្រូវបានយកមកពីអក្ខរក្រមខ្មែរ ដែលជាលំដាប់ ត្រូវបានដកចេញពីអក្សរបល្លវៈនៅឥណ្ឌាខាងត្បូង។
ឯកសារយោង
settings ===កំណត់===
settings ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ==
រឿង ភូមិតិរច្ឆាន
រឿង ភូមិតិរច្ឆាន គឺជាប្រលោមលោកមួយបែបប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលបានរៀបរាប់ពីការជិះជាន់ គាបសង្កត់ កេងប្រវ័ញ្ច ពីសំណាក់ ពួកអាណានិគមបារាំង និងបានរៀបរាប់ពីទុក្ខវេទនា និងជីវភាពរស់នៅរប។ស់ប្រជាជនកម្ពុជា នៅសម័យនោះ។
រឿងនេះត្រូវបានរៀបរៀង និងចងក្រងដោយលោក ឌឹក គាម និងលោក ឌឿក អំ នៅឆ្នាំ ១៩៦៤ ដល់ ១៩៦៥ ហើយចេញផ្សាយជាសាធារណៈ នៅឆ្នាំ ១៩៧១។Hi
កថាមុខ
រឿងភូមិតិរច្ឆាន ពិតជាបានទាញអារម្មណ៍ អ្នកអានឲ្យនឹកឃើញ ពីនឹមដែក របស់អាណានិគមបារាំង ដែលសង្កត់ប្រជាជនកម្ពុជា ជិតមួយសតវត្ស។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ក៏បានបំផុសកំហឹងឈឺចាប់ដល់អ្នកអាន ពីទារុណកម្មដ៏សែនឃោរឃៅ របស់អាណានិគមបារាំង មកលើការស្លូតត្រង់កម្ពុជាយើង។ ការតស៊ូប្រឆាំងនឹងពួកត្រួតត្រា ការចងកំហឹង ឈឺចាប់នៃជនដែលត្រូវគេជិះជាន់ ពូតផ្ដុំបានជាកម្លាំងភ្ញាក់រឭក ស្នេហាជាតិ ដ៏មោះមុត ក្រោកឡើងតស៊ូរំដោះជាតិ។
ឆ្លងកាត់បទពិសោធជូរចត់ជាច្រើន នៅសម័យអាណានិគម អ្នកនិពន្ធបានពញ្ញាក់ស្មារតីប្រជាជន ឲ្យប្រុងប្រយ័ត្ន ចំពោះនឹមថ្មីមួយទៀត របស់ចក្រពត្តិអាមេរិក ដែលមានពិសពុល ជាអាណានិគមបារាំងទៅទៀត។ អ្នកនិពន្ធបានផ្សព្វផ្សាយរឿងនេះឡើង ក្នុងពេលចក្រពត្តិអាមេរិក កំពុងដាក់នឹមត្រួតត្រាលើប្រទេសកម្ពុជាយើង។
រឿងភូមិតិរច្ឆាន បានវែកមុខពួកចោរប្លន់ទឹកដី ប្លន់សេរីភាពប្រជាជន ហើយក៏បានបកអាក្រាត មុខមាត់យ៉ាងអាសោធ របស់បនអាយ៉ងឆ្កែបម្រើបារាំង ដែលមិនគ្រាន់តែធ្វើតាមខ្សែញាក់របស់ចៅហ្វាយប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងខំធ្វើឲ្យបានលើសទៀត ដើម្បីផ្គាប់ផ្គុនចៅហ្វាយ ហើយក្លាយខ្លួនជាឧបករណ៍ជិះជាន់ដាច់ថ្លៃ នៃពួកឈ្លានពាន។ អំពើជិះជាន់ សង្កត់សង្កិន ដ៏ឃោរឃៅរបស់អាណានិគមបារាំង មកលើប្រជាជនកម្ពុជាទាំងមូល ជាពិសេសរបស់លោកបាដេស (រេស៊ីដង់បារាំងប្រចាំខេត្តកំពង់ឆ្នាំង) មកលើអ្នកភូមិក្រាំងលាវ បានបណ្ដាលឲ្យមានប្រតិកម្មពីសំណាក់មហាជន ពលករ ដែលបានក្រោកឈរឡើង វាយបកទៅលើពួកវាវិញយ៉ាងខ្លាំងក្លា។
សកម្មភាពក្រោកឈរ តស៊ូរបស់អ្នកក្រាំងលាវ ជាចលនាស្នេហាជាតិ ដ៏ក្ដៅគគុក ដែលជាទុនដ៏សំខាន់មួយ រួមចំណែកដល់ចលនាបដិវត្តអធន សម្រេចបានជោគជ័យជាបន្តបន្ទាប់ បទពិសោធក្នុងរឿង ភូមិតិរច្ឆាន ដែលកុលបុត្រកម្ពុជា ត្រូវចងចាំជានិច្ចកាល គឺភាពតក់ក្រហល់ និងមោទនភាពហួសហេតុ លើជ័យជំនះ (វាយបាដេសងាប់ មានសន្ទុះចិត្ត ចង់កម្ទេចបារាំងនៅបន្ទាយកំពង់ឆ្នាំងទៀត ដោយមិនគិតទៅដល់យុទ្ធវិធី ដើម្បីសម្រេចយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន)។ ដូចនេះ យើងសង្កេតឃើញថា រាល់ជ័យជំនះកន្លងមក ពុំបានស្ថិតស្ថេរទេ ព្រោះគ្មានមាគ៌ាបក្សដឹកនាំ។
យោលលើខ្លឹមសាររឿង ភូមិតិរច្ឆាន ស្ថិតនៅក្នុងប្រភេទអក្សរសិល្ប៍តថនិយមរិះគន់ ដែលលើកឡើងត្រឹមចលនាតស៊ូរំដោះជាតិ មិនទាន់ដល់រំដោះវណ្ណៈទេ។ នេះជាក្រឹត្យក្រមនៃបដិវត្តន៍សង្គម ក្នុងករណីប្រទេសជាតិរងការត្រួតត្រា ពីពួកអាណានិគម។
ភូមិតិរច្ឆាន ឬ ផ្ដើមសេចក្ដី
រឿង ភូមិតិរច្ឆាន ព្រឹត្តិការណ៍ ១៨ មេសា ពុំមែនជារឿងយល់សប្តិ របស់អ្នកនិពន្ធទេ ប៉ុន្តែគឺជារឿងពិត នៅដើមសតវត្សទី២០នេះ។
ព្រឹត្តិការណ៍ ១៨ មេសា នឹងបង្ហាញលោកអ្នកអានជ្រាប អំពេីចលនាបាតុកម្មមួយ ប្រឆាំងទល់នឹងអាណានិគមបារាំងសែស នៅឆ្នាំ ១៩២៥។ ចលនានេះ មានសភាពឃោរឃៅ គួរឲ្យរំភើបក្រៃលែង ដែលបានផ្ទុះឡើងពីចំណោមកសិករខ្មែរ ដ៏សុទ្ធសាធ នៅភូមិក្រាំងលាវ ស្រុករលាប្អៀរ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ក្រោមការដឹកនាំរបស់អ្នកក្លាហានពីរនាក់ គឺឈ្មោះ ជួន និងឈ្មោះ នៅ ដែលមានដើមកំណើត និងទីលំនៅ នៅភូមិបន្ទាយអំពិល ឃុំព្រៃខ្មែរ ស្រុករលាប្អៀរ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ ពួកបាតុករ បានសម្លាប់លោកបារាំងម្នាក់ ឈ្មោះបាដេស ដែលធ្វើជារេស៊ីដង់នៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ហើយនិង អ្នកបកប្រែភាសាម្នាក់ទៀត ឈ្មោះ សួន ព្រមទាំងទាហានរក្សាស្រុកម្នាក់ ឈ្មោះ ឡាច ដែលបានទៅតាមបារាំង នៅពេលនោះ។
ពិតមែន តែអ្នកសិក្សាខ្មែរភាគច្រើន មិនសូវបានដឹង ឮព្រឹត្តិការណ៍នេះ ប៉ុន្តែបើតាមយោបល់ផ្ទាល់យើងខ្ញុំ ៗ យល់ថា រឿងដែលយើងខ្ញុំបានសរសេរជម្រាប នៅទំព័រខាងមុខនេះ ចាត់ទុកថា ជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំមួយ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិយើង។ ហើយព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃ ១៨ មេសា ឆ្នាំ ១៩២៥ ក៏បានពន្យល់ទុកនូវ អនុស្សាវរីយ៍ដ៏ជូរចត់មួយដែរ ដល់អ្នកស្រុកក្រាំងលាវ។
ភូមិតិរច្ឆាន គឺជាចំណងដៃ ដល់អ្នកស្រុកក្រាំងលាវ បន្ទាប់ពីបានសម្លាប់បាដេសម្នាក់នោះមក។ ភូមិតិរច្ឆាន គឺជាកេរមត៌ក របស់អាណានិគមបារាំងសេស បន្ទាប់ពីបានចូលមកទឹម កប្រជាជនខ្មែរ នៅចុងសតវត្សទី១៩។ ប៉ុន្តែ បើយោងតាមយោបល់យើងខ្ញុំបាទ ភូមិតិរច្ឆាន គឺជាភូមិតិរច្ឆានជាន់ខ្ពស់ ដែលសត្វតិរច្ឆាននៅក្នុងភូមិនេះ បានខិតខំរើបម្រះ ពីក្រោមនឹមដែក ដើម្បីទាមទារនូវអ្វីមួយ ដែលមនុស្សលោកត្រូវការ ចង់បានគ្រប់ៗគ្នា ប្រយោជន៍ឲ្យបានរស់នៅសមរម្យ និងពេញលក្ខណៈជាមនុស្សឡើងវិញ។
មុននឹងរ៉ាយរ៉ាប់ ឲ្យបានពិស្ដារ នូវព្រឹត្តិការណ៍ ១៨ មេសា ១៩២៥ អ្នកនិពន្ធសូមបញ្ជាក់ជូនលោកអ្នកអានថា រឿងនេះ យើងខ្ញុំបាទទាំងពីរនាក់ បម្រុងរៀបរៀងបោះពុម្ពផ្សាយ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៤ - ១៩៦៥ ម្ល៉េះ ប៉ុន្តែ ដែលនៅកឿងទើរ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយសារបុព្វហេតុពីរយ៉ាង៖
ដើម្បីនឹងធ្វើការនេះឲ្យបានu ហើយបានសព្វគ្រប់បន្តិចនោះ យើងខ្ញុំបានចែកគ្នា ដូច្នេះ៖
ចំពោះខទី១ ខាងលើនេះ ខ្ញុំបាទយល់ខុសទទេ ព្រោះដល់ពិនិត្យសាជាថ្មី នូវសេចក្ដី ក្នុងព្រះរាជប្រកាសនោះទៅ ទើបយល់ច្បាស់ថា ក្នុងថ្ងៃទី២៣ មេសា ១៩២៥ ដែលជាថ្ងៃប្រជុំសេនាបតីខ្មែរ គឺមានលោករេស៊ីដង់ស៊ុបបេរីយ័របារាំងជំនុំផងដែរ គឺលោករេស៊ីដង់ស៊ុបបេរីយ័របូដ្វាំង ជាប្រធាននៃអង្គប្រជុំ ឯស្ដេចខ្មែរ គ្រាន់តែជាអ្នកស៊ីញ៉េលើព្រះរាជប្រកាសនោះ។ បានសេចក្ដីថា រឿងដែលតម្រូវឲ្យហៅឈ្មោះក្រាំងលាវថា ភូមិតិរច្ឆាន នោះគឺដើមគំនិតមកពីបារាំងដដែល។ លោកអ្នក នឹងបានឃើញនូវព្រះរាជប្រកាសនោះ នៅវគ្គខាងមុខទៀត។
មួយវិញទៀត សូមបញ្ជាក់ថា ក្រៅពីឯកសារយ៉ាងកម្រ ដែលខំសន្សំបានមកនេះ យើងខ្ញុំស៊ើបសួរចាស់ៗ ដែលធ្លាប់បានដឹងឮរឿងនេះខ្លះ ហើយអស់លោកខ្លះទៀត បានទាំងចូលរួមក្នុងមហាបាតុកម្ម ថ្ងៃ១៨ មេសានោះថែមទៀតផង។
រីឯនាមអស់លោក ដែលបានផ្ដល់ឯកសារជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ និងដំណាលប្រាប់ផ្ទាល់មាត់មានដូចតទៅ៖
ឯកសារ ដែលជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ មានបោះពុម្ពផ្សាយ ហើយដែលយើងយកមកសរសេរគឺ៖
ដើម្បីជួយបន្ធូរបរិយាកាស លោកអ្នកអានឲ្យបានសប្បាយរីករាយ យើងខ្ញុំ សូមអញ្ជើញលោកអ្នកអានរឿង ភូមិតិរច្ឆាន ឬ ព្រឹត្តិការណ៍ ១៨ មេសា តាមបែបប្រលោមលោកដូចតទៅ។
សាច់រឿងភូមិតិរច្ឆាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រឿង ភូមិតិរច្ឆាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រលោមលោកខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ផានផាន
កុរុងផានផាន (ចិន:盤盤, ភិងអ៊ិង:Pánpán, យ៉ាត់ផេង:pun4pun4 រឺ ភូនភូន) (គ.ស ?-២២០) រជ្ជកាល (គ.ស ២១៧-២២០) កាល​កុរុង​ហ៊ុនផានហួង អង្គ​អធិរាជសោយទិវង្គតហើយ ​ព្រះ​រាជ​ឱរស​ព្រះ​នាម ផានផាន ត្រូវជាបុត្រទីពីរ បាន​ទទួល​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​តមក ទ្រង់​មាន​ព្រះ​អគ្គមហេសី​ព្រះ​នាម​ដូចម្ដេច​មិន​ប្រាកដ មាន​ព្រះ​រាជ​ឱរស​តូច​ៗ ពីរ​អង្គ។ ការ​ផែនដី ព្រះ​មហាក្ស​ត្រិយ៍​អង្គ​នេះ ប្រហែល​ជា​ទ្រង់​ខ្សោយ​ព្រះ​សមត្ថភាព ឬ​ពុំ​ដូច្នោះ ក៏​ទ្រង់​មាន​ព្រះ​កាយ​ទុរពល​មិន​គួរ​ដល់​រាជកិច្ច​ទាំងពួង ទើប​ប្រាកដ​ថា ទ្រង់​បាន​ប្រគល់​សព្វ​កិច្ចការ​ផែនដី​ឲ្យ​សេនាបតី​ធំ ១ នាក់ ​ឈ្មោះ ឝ្រីមារញ (ឧទយ តាមព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា របស់លោកឧកញ៉ាពិទូរ-ក្រសេម) សឹង​ទាក់ទង​ជា​ព្រះ​រាជវង្ស ជា​អ្នក​មាន​សមត្ថភាព​នឹង​សតិ​បញ្ញា​ជ្រៅជ្រះ​ទទួល​ប្រតិបត្តិការ​ស្នង​ព្រះ​អង្គ។ ការ​ផែនដី​ក្នុង​វេលា​នោះ​បាន​ចម្រើន​យ៉ាង​ណា​ខ្លះ មិន​ឃើញ​មាន​ពោល​ដល់។ កុរុងផានផាន​ស្ដេច​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រាជ​សម្បត្តិ​បាន​តែ ៣ ឆ្នាំ ក៏​សោយទិវង្គត។ 	កាល​កុរុង​ផានផាន​សោយ​ទិវង្គត​ហើយ រាជ​សម្បត្តិ​គួរ​បាន​ទៅ​ព្រះ​រាជ​ឱរស​របស់​ព្រះ​អង្គ តែ​ត្រឡប់​ជា​បាន​ទៅ​ផ្វានឝ៊ឺម៉ានសេនាបតី​ប្រាកដ​ព្រះ​បរម​នាម​ថា ឝ្រីមារញ។ ការ​បាន​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​របស់​កុរុង​ឝ្រីមារញ បើ​និយាយ​តាម​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ឈ្មោះ​ថា ទម្លាយ​សិទ្ធិ​របស់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​រជ្ជទាយាទ​បង់ តែ​នេះ​ប្រហែល​ជា​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​រជ្ជទាយាទ​នៅ​កុមារ​តូច​ពេក ទាំង​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​ឝ្រីមារញ ​សេនាបតី​មាន​សមត្ថភាព ធ្លាប់​បាន​ទទួល​អំណាច​សម្រេច​ការ​ផែនដី​តាំង​ពី​ដំបូង​មក​ជា​ទី​និយម​របស់​ប្រជាជន​ទូទៅគណៈកម្មការ​រាជ​សន្តតិវង្សទើប​ព្រមព្រៀង​អញ្ជើញ​ឝ្រីមារញ ​សេនាបតី​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សហ៊ុន
ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា
ប្រវត្តិសង្ខេប
ប្រព័ន្ធ​សភា​ពីរ​ថ្នាក់ បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា តាំង​ពី​ពេល​ដែល រដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា បាន​កកើត​ឡើង​ជា​លើក​ដំបូង នា​ឆ្នាំ ១៩៤៧។ ប៉ុន្តែ​អាស្រ័យ​ដោយ​ឥទ្ធិពល​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់ លើ​សកល​លោក បាន​ធ្វើ ឱ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​ធ្លាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​រ៉ាំរ៉ៃ​អស់​រយៈ​ពេល​ជាង​ពីរទសវត្សរ៍ ដែល​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​គ្រប់​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​សង្គម ត្រូវ​បំផ្លាញ​ខ្ទេចខ្ទី និងបាត់​បង់​ទាំង​ស្រុង​ធ្លាក់​ដល់​កម្រិត​សូន្យ នា​សម័យ​កាល​ដ៏​ខ្មៅ​ងងឹត នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។
កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស នា​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៩១ បានកំណត់​ឱ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​សកល ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្រោម​ការ​រៀបចំ​របស់​អាជ្ញាធរ​បណ្តោះ​អាសន្ន នៃ​អង្គការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​ប្រចាំ នៅ​កម្ពុជា​ហៅ​កាត់​ថា (UNTAC) ដើម្បី​បញ្ចប់​ជម្លោះ បង្កើត​ស្ថាប័ន​គ្រប់​គ្រង​ប្រទេស និង​កសាង​នីតិ​រដ្ឋ។
បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​សកល​លើក​ដំបូង ដែល​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៩៣ សភា​ធម្មនុញ្ញ​មួយ​បាន​ចាប់​បដិ​សន្ធិ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី​១៤ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ដើម្បី​តាក់​តែង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។ រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នោះ ត្រូវ​បាន​សភា​ធម្មនុញ្ញ​អនុម័ត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៩៣ និង​បាន​ចូល​ជា​ធរមាន នា​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​ឆ្នាំ​ដដែល។ រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នោះ បាន​កំណត់​ឱ្យ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ស្ថិត​ក្រោម​របប​រាជា​និយម​អាស្រ័យ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ។
អំណាច​ក្នុង​ការ​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ដាច់​ពី​គ្នា​ជា​បី គឺ​អំណាច នីតិ​ប្បញ្ញត្តិ នីតិ​ប្រតិបត្តិ និង​អំណាច​តុលាការ។ នៅ​ពេល​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បាន​ចូល​ជា​ធរមាន សភា​ធម្មនុញ្ញ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋសភា​នីតិកាល​ទី១ ហើយ​បាន​ដំណើរការ​ក្នុង​នាម​ជា​ស្ថាប័ន​នីតិ​ប្បញ្ញត្តិ​តែ​មួយ​គត់ របស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ពេញ​មួយ នីតិ​កាល។
ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជា​សកល ជ្រើស​តាំង​តំណាង​រាស្ត្រ​នីតិកាល​ទី២ នាថ្ងៃទី​២៦ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៩៨ វិបត្តិ​នយោបាយ ផ្ទៃ​ក្នុង​មួយ​បាន​កើត​ឡើង។ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​នេះ កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​រវាង​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ជាន់​ខ្ពស់ នៃ​គណ​បក្ស​នយោបាយ​ធំ​ទាំង​ពីរ គឺ​គណ​បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា និង​គណ​បក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចបាន​ប្រារឰ​ឡើង​ពី​ថ្ងៃទី​១២-១៣ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៩៨ នា​ប្រាសាទ​ខេមរិន្ទ ព្រះ​បរម​រាជវាំង ក្រោម​ព្រះ​រាជា​ធិបតី​ភាពដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ដែល​នៅ​ពេល​នោះ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ នៃ​ព្រះរាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា។
តាម​រយៈ​លទ្ធផល​នៃ​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​នេះ ស្ថាប័ន​ព្រឹទ្ធសភា ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង និង​ក្លាយ​ជា​ចំណែក​មួយ​នៃ​ស្ថាប័ន​នីតិ​ប្បញ្ញត្តិ​ជាតិ ដែល​មាន​ពីរ​ថ្នាក់ បន្ទាប់​ពី​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នីតិកាល​ទី២ បាន​ធ្វើ​វិសោធន​កម្ម​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​១៩៩៣។ ព្រឹទ្ធសភា​នីតិ​កាល​ទី១ កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​តែង​តាំង និង​មាន​អាណត្តិ​៥ឆ្នាំ។ សមាជិក​ចំនួន​៦១រូប ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ពី​ក្នុង​ចំណោម​ឥស្សរជន​ជាន់​ខ្ពស់ នៃ​គណបក្ស​នយោបាយ ដែល​មាន​អាសនៈ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​នីតិកាល​ទី២។
ព្រឹទ្ធសភា នីតិ​កាល​ទី១ បាន​បើក​សម័យ​ប្រជុំ​លើក​ទី១ នៅ​ថ្ងៃទី​២៥ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៩៩។ ព្រឹទ្ធសភា​នីតិកាល​ទី២ កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​អសកល នាថ្ងៃ​អាទិត្យ ទី​២២ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៦ ដោយ​មាន​អាណត្តិ​៦ឆ្នាំ។ ក្នុង​ចំណោម សមាជិក​៦១រូប មាន​៥៧រូប​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​អសកល ០២រូប​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​រដ្ឋសភា និង​០២រូប​តែងតាំង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ។
ព្រឹទ្ធសភា​​នីតិកាល​​ទី២ បាន​​បើក​​សម័យ​​ប្រជុំ​​ដំបូង នា​​ថ្ងៃ​ទី​​២០ ខែ​​មីនា ឆ្នាំ​​២០០៦ ដោយ​មាន​អាណត្តិ​៦ឆ្នាំ។ ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក ៦១រូប មាន ៥៧រូប​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​អសកល ០២រូប​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​រដ្ឋសភា និង​០២រូប​តែង​តាំង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ។