cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ធម្មបទ
រឿង នាងធម្មទិន្នាថេរី
យស្ស បុរេ ច បច្ឆា ច មជ្ឈេ ច នត្ថិ កិញ្ចនំ ឣកិញ្ចនំ ឣនាទានំ តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ ។
រឿង ព្រះឣង្គុលិមាលត្ថេរ
ព្រះរាជា ទ្រង់បានប្រឹក្សា ជាមួយនឹងព្រះនាងមល្លិកាទេវី ។ ព្រះនាងមល្លិកាទេវី បានក្រាបទូល ថា “បពិត្រព្រះស្វាមី បើដំរីដែលស្លូតៗ មិនមានហើយ ត្រូវតែយកដំរី ដែលកាចសាហាវមកប្រើការជំនួស ប៉ុន្តែព្រះឣង្គ ត្រូវយកដំរីដែលកាចសាហាវនោះ ឲ្យឈរកាន់ស្វេតច្ឆត្រ បាំងព្រះឣង្គុលិមាលត្ថេរ ទើបជាការប្រសើរ” ។ ព្រះរាជា ទ្រង់បានធ្វើតាមព្រះនាងមល្លិកាទេវីទងាំឣស់ ។
ដំរី ដែលកាចសាហាវនោះ គ្រាន់តែឃើញព្រះឣង្គុលិមាលត្ថេរ ក៏ត្រឡប់ជាសត្វស្លូតបូតត្រឹមត្រូវ មិនកាចសាហាវ ដូចមុនទៀតឡើយ ។
ភិក្ខុទាំងឡាយ ឃើញដូច្នោះហើយ សួរនូវព្រះថេរៈ ថា “ព្រះគុណម្ចាស់ ឃើញដំរីដែលកាចសាហាវ ឈរបាំងស្វេតច្ឆត្រឲ្យនោះតើមានការភ័យខ្លាចដែរឬទេ?” កាលបើព្រះថេរៈ ឆ្លើយថា “ខ្ញុំ មិនភ័យខ្លាចទេ” ដូច្នេះហើយ ទើបចោទព្រះថេរៈថា “ពោលឣួតនូវព្រះ ឣរហត្តផល” ហើយ បាននាំយករឿងនោះ ទៅក្រាបទូល ដល់ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាប ។ ព្រះសាស្តា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ត្រាស់ពន្យល់ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ កុំឲ្យយល់ច្រឡំ ហើយត្រាស់នូវព្រះគាថានេះ ថា ៖
ឧសភំ បវរំ វីរំ មហេសឹ វិជិតាវិនំ ឣនេជំ នហាតកំ ពុទ្ធំ តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ ។
រឿង ទេវហិតព្រាហ្មណ៍
ព្រះបរមសាស្តា ទ្រង់ប្រារឰបញ្ហារបស់ទេវហិតព្រាហ្មណ៍ ។ ព្រាហ្មណ៍នេះ បានថ្វាយនូវភេសជ្ជៈ ដល់ព្រះសាស្តា ក្នុងគ្រាដែលព្រះឣង្គទ្រង់ព្រះប្រឈួន ដោយព្រះវាយោ, កាលបើព្រះឣង្គ ទ្រង់បាត់ព្រះប្រឈួនហើយ, ទើបក្រាបទូល ថា “បពិត្រព្រះឣង្គ ដ៏ចម្រើន តើថ្វាយនូវទេយ្យធម៌ ដល់បុគ្គលបែបណា ទើបបាននូវផលានិសង្ស ច្រើន?” ។
ព្រះសាស្តា ទ្រង់បានត្រាស់ថា “ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ថ្វាយដល់ បុគ្គលជាព្រាហ្មណ៍នោះឯង ទើបបានផលានិសង្សនោះច្រើន” ដូច្នេះហើយ ទ្រង់ត្រាស់នូវព្រះគាថានេះ ថា ៖
បុព្វេនិវាសំ យោ វេទិ សគ្គាបាយញ្ច បស្សតិ ឣថោ ជាតិក្ខយំ បត្តោ ឣភិញ្ញា វោសិតោ មុនិ សព្វវោសិតវោសានំ តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ ។
បុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវខន្ធបញ្ចកៈ ដែលខ្លួនធ្លាប់នៅឣាស្រ័យ ក្នុងកាលមុនផង ដឹងច្បាស់ឋានសួគ៌ និង ឣបាយភូមិផង មួយទៀត បានសម្រេចធម៌ជាគ្រឿងឣស់ជាតិ ជាឣ្នកប្រាជ្ញ ស្រេចកិច្ចហើយ ព្រោះដឹងច្បាស់ តថាគត ហៅបុគ្គលដែលជាឣ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ចប់សព្វគ្រប់ហើយនោះ ថា ជាព្រាហ្មណ៍ ។
ចប់ព្រាហ្មណវគ្គ ទី២៦ ចប់ភាគ ទី ៨
ចប់គាថាធម្មបទប្រែ
កំណត់​ចំណាំ
ឧទាននៃគាថាធម្មបទ គឺសម្តែងឣំពីយមកវគ្គ ១ ឣប្បមាទវគ្គ ១ ចិត្តវគ្គ ១ បុប្ផវគ្គ ១ ពាលវគ្គ ១ បណ្ឌិតវគ្គ ១ ឣរហន្តវគ្គ ១ សហស្សវគ្គ ១ បាបវគ្គ ១ ទណ្ឌវគ្គ ១ ត្រូវជា ១០ វគ្គ ។
ជរាវគ្គ ១ ឣត្តវគ្គ ១ លោកវគ្គ ១ ពុទ្ធវគ្គ ១ សុខវគ្គ ១ បិយវគ្គ ១ កោធវគ្គ ១ មលវគ្គ ១ ធម្មដ្ឋវគ្គ ១ មគ្គវគ្គ ១ រួមនឹង វគ្គខាងដើម ត្រូវជា ២០ វគ្គ ។
ទុក្ខប្បត្តា ច និទ្ទុក្ខា ភយប្បត្តា ច និព្ភយា សោកប្បត្តា ច និស្សោកា ហោន្តុ សព្វេបិ បាណិណោ ។
សត្វទាំងឡាយទាំងពួង ដែលដល់ហើយនូវសេចក្តីទុក្ខ សូមឲ្យជាសត្វបាត់សេចក្តីទុក្ខទៅ, ដែលដល់ហើយនូវភ័យ សូមឲ្យជាសត្វបាត់ភ័យទៅ, ដែលដល់ហើយនូវសេចក្តីសោក សូមឲ្យជាសត្វ បាត់សេចក្តីសោកទៅ ។
តុលាការ
ការកាត់ក្តីនៅសម័យអង្គរ
រឿងប្រជារាស្រ្តកើតក្តីក្កាំគ្នា ពិតមែនតែជារឿងតូចតាច ប៉ុន្តែជាការណ៍មួយគួរឱ្យចង់ដឹងលឺដែរ។ រឿងក្តីក្តាំរបស់ប្រជារាស្រ្ត សុទ្ធតែឡើងគាល់ដល់ស្តេចឱ្យជំរះក្តី។ ដើមឡើយស្តេចឥតមានវាយតប់ដោតរំពាត់ធំ ឬតូចឡើយមានតែពិន័យជាមាសប៉ុណ្ណោះ។ បើអ្នកនោះមានះមិនព្រមធ្វើតាម ឬមានទោសធ្ងន់នោះ គេត្រូវចាប់ចង់យកទៅប្រហារជីវិតដែរ គ្រាន់តែនាំយកទៅខ្លោងទ្វារខាងលិច ហើយឱ្យជីករណ្តៅកាប់អ្នកទោសនោះ និងយកដី ឬថ្មក្របកាប់ពីលើប៉ុណ្ណោះ។ ទោសស្រាលបន្ទាប់មកកាត់ម្រាមដៃ មានខ្លះត្រូវបានគេកាត់ច្រមុះចោលក៏មានដែរ។ រឿងសាហាយស្មន់ និងលេងល្បែងឥតមានហាមឃាត់ទេ។ បើប្តីរបស់សាហាយស្រីនោះដឹងគេយកឈើពីរយកទៅគាប់ជើងរបស់ប្រុសសាហាយនោះឱ្យឈឺស្ទើស្លាប់។ បក្សពួកខាងប្រុសទាំងប៉ុន្មានត្រូវរួចខ្លួន។ ឯអ្នកផ្តើមគំនិតបោកប្រាស់គេត្រូវមានទោសដែរ។ បើមានមនុស្សស្លាប់ទ្វារកំពែង គេយកខ្សែរចងអូសទៅទីវាលក្រៅក្រុងហើយសម័យនោះគ្មានការពិនិត្យសាកសពអ្វីទេ។ បើគេចាប់បានចោរ គេក៏អាចចាប់យកទៅឃុំឃាំងយកទៅសួរចម្លើយដែរ តែមានការគួរឱ្យអស់សំណើច គឹថាបើជននោះជាជនសង្ស័យថាជាចោរ ហើយជននោះមិនព្រមសារភាពគេនឹងយកខ្ទះមកដាំខ្លាញ់ឱ្យក្តៅមែនទែន ហើយគេឱ្យជននោះលូកដៃទៅក្នុងខ្ទះខ្លាញ់កំពុងពុះនោះឯង។ បើជននោះជាចោរមែនគឺត្រូវរលាករលួយដៃ បើមិនមែនជាចោរមែនឥតមានរលាកឡើយ។ ម៉្យាងទៀតបើគ្រួសារពីរមានក្តីក្តាំគ្នា ហើយរកកាត់ត្តីរកអ្នកណាត្រង់ ឬវៀចមិនកើតគេធ្វើដូច្នោះ នៅពីមុខព្រះបរមរាជវាំងមានប្រាសាទថ្មតូច១២ខ្នង ហើយគេបញ្ជាកូនក្តីឱ្យចូលទៅអង្គុយនៅក្នុងប្រាសាទនោះមួយម្នាក់ គេអង្គុយតាំងពី មួយថ្ងៃ ពីរថ្ងៃ បីថ្ងៃ និងបួនថ្ងៃទៅ បើអ្នកណាដែលជាអ្នកធ្វើខុសនឹងច្បាប់នោះ ពិតជាមានភស្ថុតាងជាមិនខានគឺបើមិនចេញមករមាស់ទេ ក៏ក្អួតក្តៅផ្តាសាយដែរ។ ឯអ្នកទៀងត្រង់ឥតមានផលរមាស់អ្វីឡើយ។ ការវិន្ឆ័យបែបនេះហៅថា គុកសួគ៌។  រឿងដូច្នោះបានមកពីព្រះភូមិរក្សាទឹកដីរបស់គេ ពូកែស័កសិទ្ធិណាស់ ទើបគេអាចធ្វើបែបនេះទៅកើត ។
ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម
វ្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម (គ.ស ?-៥៦០) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៥៥-៥៦០) បើតាមរឿងនិទានមួយ ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌​មានប្រវត្តិទាក់​ទងនឹងរឿងនិទានផងគឺ មហា​ឫសី​​កម្វុ និងប្រវត្តិ នៃខ្សែ ស្រឡាយរបស់សូយ៌្យវង្ស។ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់​ថែរក្សា​ផែនដីនៃកម្ពុជា គឺជាវង្សក្សត្រត្រិយ៍ទាំងនោះហើយ ដែលជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយវង្ស និងជាឫសគល់នៃក្សត្រិយ៍ក្រោយហើយ​ក្សត្រិយ៍ឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ ដែលអាចប្រដូចទៅនឹង ព្រះអាទិត្យ ក្នុងចក្រវាឡ គឺជាត្រកូលនៃវង្សឝ្រី​កម្វុ។ ឝ្រេឝ្ឋបុរក៏បានក្លាយទៅជាក្រុងមួយ ជាជង្រុកនៃសន្តតិវង្សដើមនៃកម្វុជ។ ព្រះបាទឝ្រុតវម្ម៌ និង ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ គឺជាអតីតក្សត្រិយ៍ប្រទេសនៃនគរភ្វូណាន។ ឝ្រេឝ្ឋបុរ បានបញ្ជាក់ឡើងឲ្យយើងបានឃើញច្បាស់ថា ប្រាកដជាមានលក្ខណៈសមរម្យប្រពៃណីណាស់ ដោយហេតុថា គេឃើញមាន ការស្រប ឆន្ទៈ នឹងឯកសារនេះ ថានៅតាមតំបន់នេះហើយ ដែលអំពីបុព្វកាល ជាក្រុងដើមនៃរាជណាចក្រចេនឡា និងប្រភពដើមយ៉ាងប្រណីតនៃ មាតុភូមិកម្ពុ ដែលមានព្រះបាទឝ្រុតវម្ម៌ និង ឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ ជាក្សត្រិយ៍ដំបូងបង្អស់។ កវីបណ្ឌិតដែលនិពន្ធសិលាចារឹកនៅ បានធាតុ នោះឡើង ហាក់ដូចជាមានចេតនាចង់បញ្ចេញឲ្យ​យើងបាន​ដឹងអំពីក្រុងនេះ ព្រោះថា បានបញ្ចេញអំពីបវ៌តភទ្រេឝ្វរ គឺវត្តភូ ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស​កម្ពុ ភទ្រេឝ្វរាទ្រាវឥហ កម្វុទេឝ។ យើងក៏មានការបញ្ជាក់ទៀតថា ស្តេចឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម ពីពាក់កណ្តាលស.វទី៦ ពោលគឺ រវាង៥៥៥ ដល់៥៦៥ នៃគ.សដែលស្ថិតក្នុងសន្តតិវង្ស សូយ៌្យវង្ស ខុសពីស្តេចនគរភ្វូណាន ដែលស្ថិតក្នុងសន្តតិវង្សសោមវង្ស ឬចន្ទ្រ​វង្ស​ ទ្រង់គឺជាបុត្ររបស់ក្សត្រឝ្រុតវម៌្ម ហើយបានប្រសូតនៅជយាទិត្យបុរ។ វង្សត្រកូលរបស់ព្រះអង្គមានលោហិត នឹងមហាឫសីកម្វុជ និង អប្សរមេរាដែលពាក់ព័ន្ធ នឹងទេវកថាវិទ្យាផ្នែកព្រះអាទិត្យ។ នៅឆ្នាំ៥៥៥ ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម​ស្តេចចេនឡា​គង់នៅ​តែឯកឯង។ ព្រះអង្គទទួលបន្ទុកកាន់កាប់ផែនដីកម្ពុជា និងរំដោះប្រជានុរាស្ត្រនៃខ្សែស្រឡាយរបស់កុលសម្ព័ន្ធពីនគរភ្វូណាន។ ព្រះរាជធានីគឺឝ្រេឝ្ឋបុរ ដែលតាំងនៅរមណីដ្ឋានបាដើម ខាងកើតស្ទឹងត្រែង ជាកន្លែងដែលត្រូវបានគេ​ស្រង់នូវការវិនាសនា​ជំនាន់​ដើម។ ទីសក្ការៈ នេះនៅប្រទេសកម្ពុជាគឺភ្នំភទ្រេឝ្វរ ឬលិង្គបវ៌ត ពាក្យលាវហៅថាភូខៅ ស្ថិតចំងាយប្រមាណ​១៥០គ.ម ​ត្រង់ពីបាដើម។ មានការផ្ញើរភ្នាក់ងារទូតទៅកាន់ប្រទេសចិននៅឆ្នាំ ៥៥៧ នៃគ.ស។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ
បាងក្រួយ
បាងក្រួយ ( บางกรวย) ជាស្រុកមួយ នៅភាគខាងត្បូងនៃ ខេត្តនន្ទបុរី ភាគកណ្តាលនៃ ប្រទេសថៃ ។
ឥរិយាវិទ្យា
ការសិក្សាអំពីឥរិយាបថសត្វ
ចតុចក្រ
ចតុចក្រ ( จตุจักร ,  ) គឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោម 50 ស្រុក ( ខេត ) នៃ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ។ ស្រុកនេះមានព្រំប្រទល់ដោយខណ្ឌចំនួនប្រាំពីរផ្សេងទៀត (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា)៖ ឡាក់ស៊ី បាងខេន ឡាតប្រាវ ហួយ ឃ្វាង ឌិន ដាង ផាយ៉ាថៃ និង បាងស៊ូ ។
ប្រាសាទឥដ្ឋតាពូ
ប្រាសាទឥដ្ឋតាពូ ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដែលកសាងឡើងជាប្រភេទប្រាសាទភ្នំ ដែលស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំតាពូ ថៃបានដូរឈ្មោះថា ភ្នំពូតា និង ប្រាសាទឈ្មោះ ប្រាសាទតាពូ។
=មើលផងដែរ=
ឥដ្ឋតាពូ
ការប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទ
ទូរស័ព្ទគឺជាទូរស័ព្ទចល័តដែលអាចធ្វើឱ្យនិងទទួលការហៅនៅលើហ្វ្រេកង់វិទ្យុតំណដែលអ្នកប្រើត្រូវបានខណៈពេលដែលការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងតំបន់សេវាទូរស័ព្ទ។ តំណប្រេកង់វិទ្យុការបង្កើតការតភ្ជាប់ទៅនឹងប្រព័ន្ធប្ដូរប្រតិបត្តិករទូរស័ព្ទចល័តដែលផ្តល់នូវការចូលដំណើរការទៅជាសាធារណៈនេះបានប្តូរបណ្តាញទូរស័ពទ (PSTN) ។ សេវាទូរស័ព្ទចល័តសម័យទំនើបភាគច្រើនប្រើបណ្តាញចល័តស្ថាបត្យកម្ម, និង, ដូច្នេះ, ទូរស័ព្ទចល័តជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេហៅផងដែរទូរស័ព្ទចល័តឬទូរស័ព្ទដៃ។ ក្នុងការបន្ថែមទៅទូរស័ព្ទ, ទូរស័ព្ទដៃឆ្នាំ 2000 សម័យ-គាំទ្រដល់ភាពខុសគ្នានៃការផ្តល់សេវាផ្សេងទៀតដូចជាការផ្ញើសារអត្ថបទ, រូបភាព, អ៊ីម៉ែល, អ៊ីនធឺណែ, ទំនាក់ទំនងឥតខ្សែរយៈចម្ងាយខ្លី (អ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ, ប៊្លូធូស), កម្មវិធីអាជីវកម្ម, លេងហ្គេម, និងការថតរូបឌីជីថលមួយ។ ទូរស័ព្ទដៃដែលផ្តល់ជូននូវសមត្ថភាពប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រទាំងនេះនិងទូទៅជាច្រើនទៀតត្រូវបានសំដៅដល់ថាជាស្មាតហ្វូន។
ប៉ៈថេតឡាវ
ប៉ៈថេតឡាវ (ភាសាលាវ៖ ປະເທດລາວ, ប្រែមកចំថា"ប្រទេសលាវ"), មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា កងទ័ពរំដោះប្រជាជនឡាវ គឺជាចលនាកុម្មុយនីស្ត និងអង្គការនយោបាយមួយក្នុងប្រទេសឡាវដែលបានបង្កើតឡើងនៅអំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០។ ក្រុមនេះបានទទួលជ័យជម្នះនិងឡើងកាន់អំណាចនយោបាយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលឡាវបានបញ្ចប់។ តាំងបង្កើតឡើងមក ប៉ៈថេតឡាវតែងតែមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយចលនាកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ប៉ៈថេតឡាវបានទទួលការហ្វឹកហ្វឺននិងគាំទ្រដោយកងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម។ ក្រុមទាំងពីរបានរួមកម្លាំងគ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម។
ទសវត្សឆ្នាំ១៩៤០ និងឆ្នាំ១៩៥០
អង្គការនេះបានលេចខ្លួនឡើងនៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ស្រដៀងទៅនឹងខ្មែរឥស្សរៈនៅប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតមិញនៅប្រទេសវៀតណាមដែរ។ ដើមឡើយ ឡាវឥស្សារ៉ាដែលជាចលនាជាតិនិយមតស៊ូប្រឆាំងបារាំងបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយដល់ឆ្នាំ១៩៥០ វាបានប្តូរឈ្មោះមក"ប៉ៈថេតឡាវ" នៅពេលដែលវាត្រូវបានទទួលដោយកងកម្លាំងឡាវក្រោមការដឹកនាំរបស់ស៊ូភូនូវង្សដែលបានចូលរួមជាមួយការបះបោររបស់វៀតមិញ អាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងនៅ ឥណ្ឌូចិន ក្នុងអំឡុង សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ ។
បុណ្យជាតិ
បុណ្យជាតិ ជាបុណ្យដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរឈប់សំរាកពីការងារ និង មន្ត្រីរដ្ឋចូលរួមពិធីបុណ្យនេះដូចជា÷
ប៉ៈថេតឡាវ
ទសវត្សឆ្នាំ១៩៤០ និងឆ្នាំ១៩៥០
ស៊ូភូនូវង្សដែលបានចំណាយពេលប្រាំពីរឆ្នាំនៅ ញ៉ាត្រាង  ក្នុងកំឡុងពេលដប់ប្រាំបីឆ្នាំរបស់គាត់នៅវៀតណាម  បានជួប ហូជីមិញ រៀបការជាមួយស្ត្រីជនជាតិវៀតណាមម្នាក់ខណៈកំពុងនៅវៀតណាមហើយបានសុំជំនួយពីវៀតមិញក្នុងការបង្កើតកម្លាំងទ័ពព្រៃ។
នៅខែសីហាឆ្នាំ ១៩៥០ ស៊ូផានូវង្សបានចូលរួមជាមួយពួកវៀតមិញនៅទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ពួកគេនៅភាគខាងជើង ទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាមហើយបានក្លាយជាប្រមុខភេតឡាវរួមជាមួយដៃនយោបាយរបស់ខ្លួនដែលត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា“ នីអូឡាវអ៊ីសារ៉ា ” (រណសិរ្សឡាវសេរី) ។  តឡាវបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលតស៊ូជាមួយសមាជិក៖ ស៊ូផានភូវង្ស (នាយករដ្ឋមន្រ្តីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស) កៃសុងផមវីហាន់ (រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ) នូហាកភូមសាវ៉ាន (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច) ភូមីវង្សវិជ្ជី (ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី) រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ) ស៊ុកវង់សាក់ស៊ីថុនខមដាមនិងហ្វាយដាំងឡូបលីយ៉ាយ៉ា។ នេះគឺជាការប៉ុនប៉ងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចមិនពិតចំពោះចលនាកុម្មុយនិស្តឡាវដោយអះអាងថាតំណាងឱ្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដែលមិនប្រកាន់បក្សពួក។ ស្ថាបនិកសំខាន់បំផុតពីររូបរបស់ខ្លួនគឺសមាជិកនៃបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន ដែលគាំទ្រការផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមក៏ដូចជាការបណ្តេញជនជាតិបារាំងចេញ។
១៩៥៩ ដល់ ១៩៧៥
នៅចុងឆ្នាំ 1959 វៀតណាមខាងជើងបានកាន់កាប់តំបន់ភាគខាងកើតឡាវឡើងវិញ។  តំបន់នេះត្រូវបានគេប្រើជាផ្លូវឆ្លងកាត់សម្រាប់បុរស និងការផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់ ក្រុមបះបោរ វៀតកុង នៅ វៀតណាមខាងត្បូង ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លូវលំហូជីមិញ ។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1959 វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើត ក្រុម 959 ក្នុងប្រទេសឡាវក្នុងគោលបំណងធានាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង និងកសាងប៉ាថេតឡាវទៅជាកម្លាំងប្រឆាំងដ៏ខ្លាំងក្លាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលឡាវ។  ក្រុម 959 បានផ្គត់ផ្គង់ដោយបើកចំហ បណ្តុះបណ្តាល និងគាំទ្រដោយយោធាប៉ាថេតឡាវ។ យុទ្ធសាស្ត្រធម្មតាក្នុងសម័យនេះគឺសម្រាប់ ក.ប.វ.ណ.ធម្មតា វាយលុកមុន ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកបញ្ជូនប៉ាថេតឡាវនៅចុងបញ្ចប់នៃសមរភូមិដើម្បីដណ្តើមយកជ័យជំនះ។
នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ការប៉ុនប៉ងបន្ថែមទៀតលើកិច្ចព្រមព្រៀងអព្យាក្រឹតភាព និងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រូវបានប៉ុនប៉ង ជាចម្បង កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិស្តីពីអព្យាក្រឹតភាពនៃប្រទេសឡាវ បានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងហ្សឺណែវនៅថ្ងៃទី 23 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1962 ប៉ុន្តែដោយសារវៀតណាមខាងជើងមិនមានចេតនាដកខ្លួនចេញពីឡាវ កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនេះបានបរាជ័យទាំងអស់។ ប៉ាថេតឡាវបានចូលទៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះមួយទៀតនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1962 ប៉ុន្តែនៅខែមេសា ឆ្នាំ 1963 ប៉ាថេតឡាវបានបោះបង់ចោលក្រុមចម្រុះ ហើយចាប់ផ្តើមការប្រយុទ្ធឡើងវិញ។
នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ប្រទេសនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្រ្គាមប្រូកស៊ីរវាងក្រុមយោធាមិនទៀងទាត់ដែលគាំទ្រអាមេរិក និងគាំទ្រវៀតណាមខាងជើង។ PAVN/Pathet Lao បានប្រយុទ្ធជាមួយ RLA កងកម្លាំងមិនទៀងទាត់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក (រួមទាំង Air America និងបុគ្គលិកជាប់កិច្ចសន្យាផ្សេងទៀត និង កងកុម្មង់ដូ Hmong ) និងកងកម្លាំងស្ម័គ្រចិត្តថៃនៅក្នុងប្រទេសឡាវដែលបានទទួលការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៅភាគខាងជើង និងខាងកើត។ រដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងគ្មានអំណាច។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ 1968 ប្រតិបត្តិការយោធាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយអង្គភាពតូចៗ ជាធម្មតានៃ ក្រុមហ៊ុន ឬ ទំហំ កងវរសេនាតូច ភាគច្រើន ។ ជាធម្មតា RLA នឹងមានភាពលេចធ្លោក្នុងរដូវវស្សាចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែតុលា នៅពេលដែល PAVN/Pathet Lao ត្រូវបានរារាំងដោយភ្លៀង ហើយ PAVN/Pathet Lao នឹងគ្របដណ្តប់ក្នុងរដូវប្រាំងចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសា។ កម្លាំង PAVN នៅប្រទេសឡាវផ្តោតជាចម្បងលើការគាំទ្រ និងការពារផ្លូវលំហូជីមិញ ដោយមានការគាំទ្រដល់បដិវត្តប៉ាថេតឡាវជាតួនាទីបន្ទាប់បន្សំ។ នៅឆ្នាំ 1968 នៃកងទ័ពប៉ាថេតឡាវប៉ាន់ស្មានចំនួន 40.000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសឡាវ 25.000 នាក់បានចូលរួមក្នុងការគាំទ្រផ្លូវលំ 700 ជាទីប្រឹក្សារបស់ប៉ាថេតឡាវ និងនៅសល់នៅក្នុងអង្គភាពចល័តដែលគាំទ្រប្រតិបត្តិការប៉ាថេតឡាវ។  ជាសាធារណៈ វៀតណាមខាងជើងបានរក្សាថាពួកគេមិនមានកងទ័ពណាមួយនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ហើយកំពុងគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តកំពុងបំពានវា។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​អះអាង​ផ្ទុយ​ពី​នេះ។
ទីស្នាក់ការកណ្តាល ឬមជ្ឈមណ្ឌលកំពូល Pathet Lao មានទីតាំងនៅក្នុង រូងភ្នំ Viengxay ក្បែរ Xam Neua ដែលគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលិកប្រមាណ ៥០០នាក់។  សមាជិកភាព NLHS  ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន 11,000 ក្នុងឆ្នាំ 1965 និង 14,000 ក្នុងឆ្នាំ 1978។
នៅខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៥ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា កងទ័ពរំដោះប្រជាជនឡាវ (LPLA) ។ LPLA បានប៉ាន់ប្រមាណថាកម្លាំងគឺ 25.000 នាក់ក្នុងខែមិថុនាឆ្នាំ 1965 ចំនួន 33.000 នៅខែមេសាឆ្នាំ 1967 48,000+ ក្នុងឆ្នាំ 1970 និង 35.000 នាក់នៅចុងឆ្នាំ 1972  នេះ LPLA ត្រូវបានបែងចែកទៅកងកម្លាំងទៀងទាត់, តំបន់ / ការពេញនិយមនិងកងជីវពល / ទ័ពព្រៃ។ កងកម្លាំង LPLA មានទីប្រឹក្សា PAVN ដែលត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យពួកគេ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានលាយជាមួយកងកម្លាំង PAVN ទេ។  ជ្រើសរើសចូលក្នុង LPLA គឺផ្អែកលើការអំពាវនាវដល់ស្នេហាជាតិរបស់យុវជនឡាវ ដែលត្រូវបានប្រាប់ថាប្រទេសរបស់ពួកគេសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែប្រជាជនក្រីក្រដោយសារតែមូលធននិយម និងចក្រពត្តិនិយមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រសិនបើមានអ្នកស្ម័គ្រចិត្តមិនត្រូវបានខាងមុខនេះយុវជននឹងត្រូវបានព្រាងដោយមានការសេចក្តីព្រាងអាយុ 15 ឆ្នាំតែនៅក្នុងករណីជាច្រើនដែលត្រូវបានគេជាក់លាក់វ័យក្មេងដែលមាន 12 ខណៈដែល  បណ្តុះបណ្តាលគឺជាគ្រឹះមួយជាមួយនឹងការបញ្ជាក់កាន់តែច្រើនបានដាក់នៅលើការអប់រំខាងនយោបាយជាងនៅលើជំនាញយោធា "ឆន្ទៈប្រយុទ្ធ" ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រភពដ៏សំខាន់បំផុតនៃកម្លាំងយោធា។  អង្គភាពយោធាមាន គណៈកម្មាការនយោបាយ ចុះដល់កម្រិតក្រុមហ៊ុន។  LPLA ពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើ PAVN សម្រាប់ការផ្គត់ផ្គង់អាវុធ និងអាវុធ ហើយជាទូទៅត្រូវបានដកដោយ RLA ។
នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦៨ ក.ប.វ.ណ.បានបើកការលុកលុយច្រើនផ្នែកលើឡាវ។ ប៉ាថេតឡាវបានបំពេញតួនាទីជាកម្លាំងជំនួយដល់ ក.ប.វ.ណ. នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1969 ក.ប.វ.ណ./ប៉ាថេតឡាវ បានបើក យុទ្ធនាការ ថន ថាង ដែលជាការវាយលុករដូវវស្សាដំបូងរបស់ពួកគេ។ មិន​អាច​ផ្គូផ្គង​អាវុធ​ធុន​ធ្ងន់​របស់ ​សូវៀត និង​ចិន បន្ថែម​ពី​លើ​កម្លាំង​លេខ​របស់​កង​កម្លាំង PAVN/Pathet Lao RLA បាន​ខាតបង់​យ៉ាង​ខ្លាំង។  នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1969 RLA បានវាយប្រហារទីតាំង PAVN/Pathet Lao នៅលើ Plain of Jars និងតាមបណ្តោយផ្លូវ Ho Chi Minh ខណៈពេលដែលជោគជ័យដំបូង កងកម្លាំង RLA ត្រូវបានរុញត្រឡប់មកវិញដោយ PAVN/Pathet Lao Campaign 139 ។
ទាហានប៉ាថេតឡាវនៅទីក្រុងវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ ឆ្នាំ១៩៧៣
ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសបានបញ្ចប់ការចូលរួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម ប៉ាថេតឡាវ និងរដ្ឋាភិបាលឡាវបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់មួយ សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ នៅថ្ងៃទី 21 ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1973។
នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 1974 ប៉ាថេតឡាវបានទទួលខុសត្រូវចំពោះការ សម្លាប់លោក Charles Dean និង Neil Sharman ដែលជាអ្នកធ្វើដំណើរតាមកាបូបដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅជិតទីក្រុងវៀងចន្ទន៍។
សន្តិភាពដែលរំពឹងទុកដោយសន្ធិសញ្ញាមានរយៈពេលត្រឹមតែពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ាថេតឡាវមិនព្រមដកអាវុធទេ ហើយ ក.ប.វ.ណ.ក៏មិនចាកចេញពីប្រទេសដែរ។ នៅចុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1975 ប៉ាថេតឡាវដែលមានជំនួយរបស់ PAVN បានចាប់ផ្តើមវាយលុកទីតាំងរឹងមាំរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅលើវាលទំនាប។ ជាមួយនឹងការ ដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទៅនឹង របបខ្មែរក្រហម នៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសានិង ការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីកនៅថ្ងៃទី 30 ខែមេសាឆ្នាំ 1975 ធាតុមិនមែនកុម្មុយនិស្តរបស់រដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិបានសម្រេចថាអនុញ្ញាតឱ្យ Pathet ឡាវចូលទៅក្នុងអំណាចអាចនឹងល្អប្រសើរជាងមុន ជាង​ឲ្យ​គេ​ចាប់​វា​ដោយ​កម្លាំង។ ឡុង ទៀង ត្រូវបានជម្លៀសចេញនៅពាក់កណ្តាលខែឧសភា។ នៅថ្ងៃទី 23 ខែសីហា ឆ្នាំ 1975 កងកំលាំងប៉ាថេតឡាវបានចូលទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ដោយស្ងាត់ស្ងៀម។
នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៧៥ ប៉ាថេត​ឡាវ​បាន​ចូល​កាន់​កាប់​រដ្ឋាភិបាល​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់ ដោយ ​លប់​ចោល​របប​រាជានិយម និង​បង្កើត ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ ។ មិនយូរប៉ុន្មាន ប៉ាថេតឡាវបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយវៀតណាម ដែលអនុញ្ញាតឱ្យវៀតណាមឈរជើងផ្នែកមួយនៃកងទ័ពរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេស និងបញ្ជូនទីប្រឹក្សានយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចចូលទៅក្នុងប្រទេសឡាវ។ ក្រោយ​មក វៀតណាម​បាន​បង្ខំ​ឡាវ​ឲ្យ​កាត់​ផ្តាច់​ទំនាក់ទំនង​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​នៅ​សេសសល់​ជាមួយ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ផ្សេង​ទៀត​រួម​មាន​ថៃ និង​កម្ពុជា។
បន្ទាប់ពីប៉ាថេតឡាវបានកាន់កាប់ប្រទេសក្នុងឆ្នាំ 1975 ជម្លោះបានបន្តនៅក្នុងហោប៉ៅដាច់ដោយឡែក។ នៅឆ្នាំ 1977 កាសែតកុម្មុយនិស្តមួយបានសន្យាថាគណបក្សនឹងតាមប្រមាញ់ "អ្នកសហការអាមេរិក" និងគ្រួសាររបស់ពួកគេ "ដល់ឫសចុងក្រោយ" ។ ជាមួយនឹងការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត ការគ្រប់គ្រងប្រទេសឡាវដោយវៀតណាមបានធ្លាក់ចុះនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ។ សព្វថ្ងៃនេះ "ប៉ាថេតឡាវ" ត្រូវបានគេហៅជាញឹកញាប់ថាជាពាក្យទូទៅដែលបង្ហាញពីជាតិនិយមឡាវ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រលាវ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការទ័ពព្រៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការយោធាប្រតិព័ន្ធនៅឡាវ
ឡាក់សុី
ឡាក់ស៊ី ( หลักสี่ ,  ) គឺជាស្រុកមួយក្នុងចំណោម ៥០ ស្រុក ( ខេត ) នៃ ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ។ វាត្រូវបានព្រំប្រទល់ដោយ (ពីខាងជើងតាមទ្រនិចនាឡិកា)៖ ដូនមឿង បាងខេន និងចតុចក្រនៃទីក្រុងបាងកក។ ស្រុក មឿង នន្ទបុរី និងស្រុក ប៉ាក់ ក្រេត នៃ ខេត្តនន្ទបុរី ។
បឹងនៅប្រទេសកម្ពុជា
បឹងនៅប្រទេសកម្ពុជាទូទាំងប្រទេស÷ =ខេត្តកណ្ដាល= =រាជធានីភ្នំពេញ=
សសរផ្អោប
លម្អដោយក្បាច់ប្រទាក់រាងដូចអក្សរ(S)ក្បាច់ទេស និងភ្ញីផ្សេងៗ ។ សសរផ្អោបនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត មានក្បាច់រចនាស្រស់សោភា ដែលសសរខ្លះមានពណ៌នាទេវកថា ដែលមានរចនាអង្គរវត្តប៉ុណ្ណោះ។ ក្រៅពីរឿងទេវកថាក៏មានការលម្អជារូបស្រីទេពអប្សរ ឥសីព័ន្ធជាអ័ក្សឬជារូបសត្វតោខ្ជាកើកម្រផ្កាជាក្បាច់ដង្វាយផងដែរ។ គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា ក្បាច់ផ្កាដែលលម្អលើតួសសរវាមានលក្ខណៈសំបូរបែបដូចជាក្បាច់ដង្វាយ ដែលមានលម្អដោយសត្វហង្ស ហើយមានក្បាច់ខ្លះ ដែលគេឃើញមានប្រើក្នុងរចនាបថបាយ័នផងដែរ ដូចជាក្បាច់រំយោល ដែលជាក្បាច់ផ្ការឈូកតំរៀបគ្នាអមដោយសង្វាយសង់ខាង។
បឹងចារ
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
ឧកញ៉ា ទេព​ ផន
លោកឧកញ៉ាទេព ផន ធ្លាប់បានធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុកព្រៃកប្បាស បានប្រហែល៣ឆ្នាំចាប់ឆ្នាំ១៩៣៣​-១៩៣៦ ដែលស្ថិននៅក្នុងសម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង។ នៅកាលសម័យនោះសាលាស្រុកព្រៃកប្បាស មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងឃុំព្រៃផ្តៅ ស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ នៅសម័យបច្ចុប្បន្ននៅមានបន្សល់ទុកស្រះទឹកមួយ ដែលគេតែងតែហៅថា ស្រហលោកចៅហ្វាយ មកទល់សព្វថ្ងៃ។ នៅឆ្នាំ១៩៣៦ លោកឧកញ៉ាត្រូវបានប្តុរការងារចេញពីស្រុកព្រៃកប្បាស។ បន្ទាប់មកលោកបានក្លាយជាចៅហ្វាយក្រុងភ្នំពេញប្រហែលនៅឆ្នាំ១៩៦០-១៩៦៨ ដោយបានរៀបចំក្រុងភ្នំពេញបានល្អគួរឱ្យសរសើរ និងបានបង្កើតតំបន់ទួលគក ដោយចែកដីឡូធំឱ្យលោកធំ និងពួកអភិជន។ លោកឧកញ៉ាជាចៅហ្វាយស្រុកព្រៃកប្បាសចុងក្រោយគេ ដែលមានសាលាស្រុកនៅទីប្រជុំជនព្រៃផ្តៅ។ នៅឆ្នាំ១៩៣៦ សាលាស្រុកព្រៃកប្បាសត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅផ្សារព្រៃល្វាវិញ ដែលមានលោក ស៊ិន បុប្ចកោ ធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុកព្រៃកប្បាសមុនគេនៅផ្សារព្រៃល្វា បន្ទាប់ុមកលោកក៏បានឡើងធ្វើជាចៅហ្វាយខេត្តក្រចេះវិញនៅឆ្នាំ១៩៦៥-ឆ្នាំ១៩៦៨។
ពញាទ័យ
​
ពញាទ័យ ត្រូវជាបុត្រព្រះបាទធម្មាសោករាជបើតាមពង្សាវតារខ្លះ ឯពង្សាវតារវត្តទឹកវិលថាជាបុត្រព្រះបាទស្រីសុរិយោវង្សទៅវិញ។
ប្រវត្តិ
លុះដល់មកឆ្នាំមមែ ឯកស័ក ព្រះចៅបរមរាជា ត្រាស់ឲ្យព្រះឥន្ទរាជា ជារាជបុត្រធ្វើជាមេទ័ពមុខលើកមកលុកលុយមហានគរ (ស្រុកខ្មែរ)។ ព្រះអង្គឯង ធ្វើជាមេទ័ពហ្លួង លើកទ័ពធំ ព្រមដោយសេនា ពល សេះ ដំរី យាត្រាប្រាបប្រាមស្រុកខ្មែរ តាមរយៈផ្លូវ ចូលមកដល់ក្រុងមហានគរ។ លុះមកដល់មហានគរកម្ពុជាហើយ ព្រះចៅបរមរាជា ក៏បញ្ជាទ័ព ឲ្យចូលចោមវាយបន្ទាយគ្រប់ទិស ឥតបង្អែបង្អង់ឡើយ។ ព្រះបាទធម្មាសោករាជ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា បានទ្រង់ជ្រាប ថាទ័ពសៀមលើកមកចោម ក្រុងមហានគរគ្រប់ទិសហើយ ទ្រង់ក៏ចាត់ពល ឲ្យឡើងរក្សាទីបន្ទាយ ឲ្យពញាកែវ ជានាយកងទ័ព រក្សាទិសខាងលិច ពញាទ័យ ត្រួតទិសខាងជើង ពញាយ៉ាតត្រួតទិសខាងត្បូង ចៅហ្វាទឡ្ហៈ ត្រួតទិសខាងកើត។ ព្រះបរមរាជវង្សទាំងបីព្រះអង្គ និងសម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ ក៏ចេញយកព្រះទ័យ យកចិត្តទុកដាក់ ត្រួតត្រាតាមនាទីមាំមួន គ្រប់ព្រះអង្គគ្រប់គ្នា ពុំមានធ្វេសប្រហែសឡើយ។ ព្រះចៅបរមរាជា "ស្ដេចសៀម" ឲ្យលើកដីខ្ពស់ស្មើនឹងកំពែងបន្ទាយខ្មែរ ហើយឲ្យអូសកាំភ្លើងធំ ឡើងបាញ់ចូលទៅខាងក្នុងបន្ទាយខ្មែរ។ ទ័ពខ្មែរ ក៏បាញ់ ចេញពីខាងក្នុងបន្ទាយ មកត្រូវរេហ៍ពលសៀម ស្លាប់ជាច្រើនដែរ។ ទ័ពសៀមបាញ់ត្រូវ ទ័ពខ្មែរក៏ស្លាប់ច្រើនដែរ តែពុំបែកបាននគរឡើយ។ ព្រះចៅបរមរាជា ដេញឲ្យទាហានពាន (ពាន = ឡើងពាររំលងលើ) បន្ទាយមកទៀត ទ័ពខ្មែរក៏បាញ់កាប់ចាក់ ពីលើភាគបន្ទាយ និង ចោលដោយ ដុំថ្មទៅលើទ័ពសៀម ស្លុតស្លាប់ជាច្រើន។ សៀមយកព្រះមហានគរពុំបាន។ គិតតាំងពីទ័ពសៀម ចូលចោមព្រះមហានគរ ក្នុងខែមិគសិរ មកដល់ខែជេស្ឋ ត្រូវជា ៧ ខែ តែយកមហានគរពុំបាន។ ក្រោយនោះមក មានទាហានសៀម ៦នាក់ ឈ្មោះនាយអឿន ១ នាយលាន​ ១ នាយឆាន់ ១ នាយដេត ១ នាយកៅ ១ នាយឌី ១ គិតកលយល់ឧបាយព្រមគ្នាស្រេច ក៏ចូលក្រាបទូលព្រះបរមរាជាថា:
"ទ័ពសៀម ដែលនិងគិតការវាយយកមហានគរនោះ តាមដោយកំលាំងយុទ្ធសាស្ត្រ ឃើញថាពុំងាយនឹងយកបានឡើយ។ ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ ទាំង ៦នាក់ សុំយកអាសានឹងទៅស្លង់កាំភ្លើងធំ របស់ មហានគរ ដែលដាក់មុខចាំផ្លូវថ្នល់ទាំងប៉ុន្មាននោះឲ្យបានសិន។ ថាបើស្លង់កាំភ្លើងនោះបានហើយទំនើង (ទំនើង, ធ្វើបានតាមចិត្ត , ស្រេចនូវចិត្តចង់ធ្វើអ្វីក៏ ធ្វើបានឥតទើសទាស់ឡើយ) តែកាំភ្លើងរបស់យើង បាញ់ចូលទៅ សេនាទាហានអាវុធខ្លីរបស់យើង ក៏នឹងចូលពានបន្ទាយខ្មែរលុះបានដោយងាយ។ ព្រះចៅរាមា ស្ដេចសៀមបានទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់។ ទ្រង់ត្រាស់ថា បើចៅទាំង ៦នាក់ ទទួលអាសាទៅស្លង់កាំភ្លើងបាននោះ សំរេចការសង្គ្រាមកាលណាយើងនឹងឲ្យរង្វាន់ ដល់ចៅឲ្យពេញចិត្ត, ត្រាស់តែម៉្លោះហើយ ក៏ក្លែងធ្វើជាទ្រង់ព្រះពិរោធណាស់ ហើយមានបន្ទូលថា: ម្សិលមិញអញឲ្យឯង ឡើងវាយបន្ទាយមហានគរ ម្ដេចក៏ឯងនាំពលរេហ៍រត់ថយក្រោយមកវិញ។ កំហុសរបស់ឯងនេះ ត្រូវអញយកទោស ឲ្យពេញច្បាប់។ តមកទើបទ្រង់ត្រាស់ឲ្យចងរ៉ាវ (ចងរ៉ាវ = ឲ្យមនុស្សដែលមានទោសដេកផ្កាប់មុខ រួចចងដៃទាំងពីរ ជើងទាំងពីរ ហើយទាញសន្ធឹងឲ្យតឹងភ្ជាប់នឹងស្នឹងទាំងបួនទិស) វាយខ្នងទាហានទាំង ៦នាក់នោះ ៥០ខ្វាប់ម្នាក់ ហើយឲ្យលាក់ថ្ងាស ជាជើងក្អែក គ្រប់ទាំង ៦នាក់។ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យលែងវាចោលទៅ ដើម្បីជាបំរាម ដល់ទាហានទាំងឡាយតទៅ។ លុះដល់ជិតនឹងអាធ្រាត្រ ទាហានទាំង ៦នាក់នោះ ក៏លបលួចរត់ទៅជួបនឹងកងល្បាតខ្មែរ ដែលកំពុងតែល្បាត។ កងល្បាតខ្មែរចាប់ដាក់ក្ដី ហើយយកទៅជូនសម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈដែលនៅត្រួតទ្វារកំពែងខាងកើត។ សម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ បានសួរទៅទាហានទាំង ៦នាក់នោះ តាមដំណើរ។ ទាហានទាំង ៦នាក់ ឆ្លើយថា : ខ្លួនជាទាហានសៀម រត់មកសុំចុះចូលនឹងទ័ពខ្មែរ សម្ដេចចៅហ្វាទឡ្ហៈ ឮហើយ ក៏នាំខ្លួនទាំង ៦នាក់ ទៅក្រាបទូលថ្វាយព្រះបរមបពិត្រ សូមស្ដេចទ្រង់ជ្រាបគ្រប់ប្រការ។ ព្រះបរមបពិត្រត្រាស់សួរ ថាហេតុអ្វី បានជាឯងបែកខ្នង បែកថ្ងាស ហើយចូលមកក្រាបយំ យ៉ាងដូច្នេះ។
ទាហានទាំង ៦នាក់នោះ ក្រាបទូលថា៖ "ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ បានយកអាសាព្រះចៅសៀមមកច្រើនគ្រាហើយ តែពុំបានបំណាច់អ្វីសោះ។ លុះដល់ថ្ងៃម្សិលមិញនេះ ទ្រង់ដាក់អាជ្ញាថា ឲ្យទូលព្រះបង្គំទាំង ៦នាក់នេះ វាយបន្ទាយប៉ែកខាងត្បូងឲ្យបែក។ លុះទូលព្រះបង្គំធ្វើការថ្វាយពុំបានដូចព្រះបង្គាប់ ទើបព្រះបរមរាជា ទ្រង់ត្រាស់ឲ្យធ្វើទោសវាយខ្នងសាប់ថ្ងាស់យ៉ាងនេះ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះសោត ទ្រង់មានព្រះតំរាស់ថា : ព្រឹកនេះ ទ្រង់នឹងឲ្យសំលាប់ទូលព្រះបង្គំទាំង ៦នាក់នេះទៀត។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ ទើបបានជាទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយភិតភ័យណាស់ ហើយរត់មកសូមជ្រកក្រោមព្រះបារមី នៃ ព្រះបរមបពិត្រ ជាអម្ចាស់"។ កាលទាហានសៀមទាំង ៦នាក់ កំពុងក្រាបបង្គំទូលនោះ មានមន្ត្រីខ្មែរម្នាក់ ចូលមកពីទិសខាងលិច ហើយមកក្រាបបង្គំទូលថា : ទូលព្រះបង្គំ បានឃើញទាហានសៀម ១៥ នាក់ នាំយកភូឃុំ ១៥នាក់មកសំលាប់នៅទ្វារបន្ទាយខាងលិច។ ទូលព្រះបង្គំសាកសួរទៅទាហានទាំងនោះប្រាប់ថា : នាយភូឃុំទាំងនេះ បានឲ្យរួចមនុស្សទាំង ៦នាក់នេះ។
ព្រះបរមបពិត្រ និង សេនាបតី ពិនិត្យសេចក្ដីរបស់មន្ត្រីខ្មែរនេះសព្វគ្រប់ទៅ ឃើញថា ត្រូវនឹងពាក្យទាហានទាំង ៦នាក់នោះមែន, ដូច្នេះ ទ្រង់ក៏ជឿ ចំលើយរបស់ទាហានទាំង ៦នាក់នោះណាស់ ទើបទ្រង់ឲ្យដោះក្ដី ឲ្យនៅមើលជំងឺខ្លួនឲ្យបានសះជា។ បណ្ដាទាហានទាំង ៦ នាក់នោះ ទាហានពីរនាក់ស្លាប់ដោយជំងឺបែកខ្នងនោះទៅ នៅសល់តែ ៤ នាក់មិនស្លាប់ទេ។ ទាហានសៀមទាំង ៤ នាក់នោះ កាលបើមើលជំងឺខ្លួនបានសះជាហើយ ក៏សំដែងខ្លួនជាអ្នកក្លាហាន ចេញជួយទាហានខ្មែរ ច្បាំងនឹងទាហានសៀមរឿយៗ។ កាលទ្រង់ទតឃើញទាហានទាំង ៤ នាក់នោះ មានចិត្តក្លាហានណាស់ ទ្រង់ក៏ប្រទានយសសក្ដិ ប្រាក់រង្វាន់ជារឿយៗ ហើយទុកព្រះទ័យលើទាហានសៀមទាំងនោះរៀងមក។ ទាហានសៀមទាំង ៤នាក់ដែលគិតកលនោះ លុះយល់ថា បានការណ៍ហើយ ក៏សរសេរសំបុត្រចងនឹងព្រួញ បាញ់ចេញទៅទូលថ្វាយ ព្រះចៅបរមរាជា តាមដំណើរដែលខ្លួនបានធ្វើការណ៍មកនោះ។ តមកទាហានទាំង ៤ នាក់នោះ ក៏លបយកដែកគោលទៅស្លង់កាំភ្លើងធំទាំងអស់។
ព្រះចៅបរមរាជា ទ្រង់ជ្រាបតាមសំបុត្រនោះហើយ ក៏លើកទ័ពធំប្រជុំចូលមករោមព្រះមហានគរទាំង ៤ ទិស។ ទាហាន កាលឃើញទ័ពសៀម ចោមព្រះមហានគរគ្រប់ទិសហើយ ក៏អុជកាំភ្លើងធំបាញ់សំដៅទៅទ័ពសៀម តែបាញ់ពុំចេញ ទើបទទួលច្បាំងតែនឹងកាំភ្លើងតូច និង ធ្នូ ស្នា សស្ត្រាវុធផ្សេងៗ។ ទ័ពសៀមស្លុតស្លាប់វិនាសពាសពេញសងខាងថ្នល់ទាំង ៤ ទិស។ សៀមចូលវាយតាំងអំពីព្រឹក លុះដល់រសៀល ក៏នៅតែវាយទំលាយព្រះមហានគរពុំបាន ទើបសៀមទាំង ៤ នាក់ លាក់ខ្លួនពួនអាត្មា លួចបើកទ្វារបន្ទាយទិសខាងលិច។ មួយរំពេចនោះ ទាហានខ្មែរឃើញហើយ ក៏ស្ទុះទៅកាប់សៀមទាំង ៤ នាក់នោះស្លាប់ភ្លាមមួយរំពេច។ ទ័ពសៀមឃើញទ្វារបន្ទាយរបើក ក៏ស្ទុះចូលទៅក្នុងមហានគរ។ លុះបានចំណាប់ហើយ ក៏បោះបាញ់ កាប់ចាក់គ្នា ច្រឡំបល់ក្នុងព្រះនគរ គ្រប់ទិសទាំង៤។ សម្ដេចព្រះធម្មាសោករាជ ជាអម្ចាស់ផែនដី ព្រះអង្គដល់នូវកាលទិវង្គតទៅ ទ័ពខ្មែរក៏បាក់បែកខ្ចាត់ខ្ចាយខ្លះក៏ទទួលសាពិភ័ក្ដិនឹងទ័ពសៀម។ សៀមមានជ័យជំនះ វាយបែកព្រះមហានគរ ក្នុងឆ្នាំ វក ទោស័ក ព.ស. ១៩២៤ - គ.ស. ១៣៨០-ម.ស. ១៣០២- ច.ស. ៧២៤។ លុះបានជ័យជំនះហើយ ព្រះបរមរាជា ស្ដេចសៀម ក៏លើកអស់សេនា យោធា ទាហាន ចូលក្នុងនគរចាប់ ពញាកែវ ពញាទ័យ ដែលជាព្រះរាជបុត្រ នៃ ព្រះបាទធម្មាសោករាជ និង មន្ត្រីសេនាទាហានច្រើន។ អស់ប្រជានុរាស្ត្រ រត់រួចបានមួយសួន គេចាប់បាន ៣ សួន។ បន្ទាប់មក ព្រះបរមរាជា ស្ដេចសៀម ទ្រង់ក៏អភិសេក ព្រះឥន្ទរាជា "ពញាក្រែក" ជាព្រះរាជបុត្រ ឲ្យសោយរាជ្យសម្បត្តិ ក្នុងប្រទេស ក្រុងកម្ពុជាធិបតី។ បើតាមពង្សាវតារផ្សេងការឈ្លានពាននេះស្ថិតក្នុងរាជ្យព្រះបាទបរមសោករាជទៅវិញទេ។
នេះ​ជា​លើក​ទី​២​​ហើយ ​ដែល​សៀម​វាយប្រហារ​ឈ្លានពាន​លុកលុយ​ដណ្ដើម​យក​បាន​ព្រះ​មហានគរ​ (ពង្សាវតារ​សម្ដេច​វាំង​ជួន​បាន​សរសេរ​ថា​ ​មហានគរ​ត្រូវ​សៀម​វាយ​ដណ្ដើម​យក​បានជា​លើក​ទី​២​នៅ​ក្នុង​គ.ស ​១៤១៦។ ចំពោះ​ឯកសារ​ខ្មែរ​ខ្លះទៀត មាន​ពង្សាវតារ​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ប៉ាន់​ ​និង​វត្ដ​ទឹកវិល​ជាដើម​ ​គឺ​នៅ​ក្នុង​គ.ស​ ១៣៧៣។​ ​ចំណែកឯ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​អាមេរិកាំង​ ​ឈ្មោះ​ ​L. P. ​Briggs​ មហានគរ​បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​កណ្ដាប់ដៃ​សៀម​ក្នុង​គ.ស ​១៤៣១។ តែ​អ្នកប្រវត្ដិវិទូ​ម្នាក់​ទៀត​ឈ្មោះ​ ​O. W​ ​Wolter​ ​អះអាង​ថា​ ​នៅ​ក្នុង​គ.ស ​១៣៨៩)។ ស្ដេច​សៀម​បង្គាប់​ឲ្យ​ប្រមែប្រមូល​លួច​ប្លន់​ ​ដឹក​ជញ្ជូន​យក​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ខ្មែរ​ ​មាន​មាសប្រាក់​ ​ពេជ្រ​កែវកង​ពិទូរ្យ​សូរ្យកាន្ដ​ ​ដែល​មាន​ច្រើន​ឥតឧបមា​ក្នុង​នគរ។​ ​រូបចំលាក់ជា​ច្រើន​ ​មាន​ព្រះ​គោ​ ​ដែល​ក្នុង​ពោះ​ ​អ្នកប្រាជ្ញ​ ​គ្រូអាចារ្យ​បាធ្យាយ​បូរម្យបូរាណ​ខ្មែរ​ ​ធ្លាប់​បានតំកល់ទុក​នូវ​ព្រះ​ត្រៃបិដក​ ​ត្រៃវេទ​ ​និង​ក្បួន​គម្ពីរ​សិល្ប៍​សាស្ដ្រ​វិជ្ជា​វេទមន្ដ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ ​និង​ព្រះ​បដិមាករ​ជា​ច្រើន​នៅ​នគរវត្ដ​ ​ក៏​ត្រូវ​ស្ដេច​សៀម​លួច​ប្លន់​ដឹក​ជញ្ជូន​យក​ទៅ​ក្រុង​ស្រីអយុធ្យា​ដែរ។​ ​គ្រួសារ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ម៉ឺន​សែន​នាក់​ ​ត្រូវ​សៀម​សង្កត់សង្កិន​ជិះជាន់​ ​ធ្វើបាប​វាយដំ​ច្រំធាក់​ ​កាប់​ចាក់​សំលាប់​ ចាប់ចង​ដាក់​ច្រវាក់​ខ្នោះឃ្នាង​ ចោះត្រចៀក​បង្ហូត​ខ្សែ​ដោត​ជា​ជួរ​ ​កេណ្ឌ​កៀរ​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ឈ្លើយ​ ​ជា​ទាសាទាសី។​ ​
ព្រះចៅបរមរាជា ទ្រង់ជ្រាបហើយ ទ្រង់ព្រះអំណរណាស់ តមកទ្រង់ត្រាស់ឲ្យមន្ត្រី ៨ នាក់ រក្សាព្រះនគរជាមួយនឹងព្រះឥន្ទរាជា ជាព្រះរាជបុត្រ។ ព្រះអង្គឲ្យនិមន្តព្រះពុទ្ធរូបមាស ប្រាក់ សំរិទ្ធិ កែវ រូបព្រះគោ រូបសត្វទីទៃជាច្រើន និង ព្រះសង្ឃសមណៈ ឲ្យនាំយកទាំង ពញាកែវ ពញាទ័យ ជាព្រះរាជបុត្រ នៃព្រះបាទធម្មាសោករាជ និង ទ្រង់ឲ្យកៀរគ្រួខ្មែរបាន ៧ ម៉ឺននាក់ ហើយឲ្យលើកទ័ពទៅក្រុងស្រីអយុធ្យាវិញ។ ព្រះឥន្ទរាជា នៅគ្រប់គ្រងកម្ពុជា ស៊ើបបានព្រះខឌ្ដ និង គ្រឿងព្រះបញ្ចក្សេត្រហើយ ទ្រង់គិតនឹងឲ្យនាំយកទៅស្រុកសៀម។ ខណៈនោះ ក៏បង្កើតជាអស្ចារ្យ មហារាយោ ព្យុះធំ រងំខ្ទ័រ ផ្គរ អសនីបាញ់គ្រប់ទិស។ ក្នុងរាត្រីយប់នោះ ស្ដេចផ្ទំស្កល់ទៅ ទ្រង់សុបិនឃើញថា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ អំពីបូរាណមក មកឈរពីលើក្រឡាព្រះបន្ទំ របស់ព្រះអង្គ ហើយត្រាស់កំហែងថា បើឯងយកព្រះខាន់នេះទៅ ខ្លួនឯងនឹងស្លាប់ ដោយឫទ្ធិអាវុធ ព្រះខាន់នេះពុំខានឡើយ។ ហេតុនេះហើយ បានជាស្ដេចសៀមខាននាំព្រះខាន់ នឹងគ្រឿងបញ្ចក្សត្រទៅស្រុកសៀម ដោយខ្លាចព្រះតេជៈ នៃព្រះមហាក្សត្រអំពីបូរាណ។
​​ពញា​កែវ​ ​និង​ពញា​ទ័យ​ បើ​តាម​ពង្សាវតារ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​សម្ដេច​សង្ឃនាយក​ប៉ាន់​ ​និង​ពង្សាវតារ​វត្ដ​ទឹកវិល​ ​ត្រូវ​ស្ដេច​សៀម​ចាប់ខ្លួន។​
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់ខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពញាខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពញានៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអង្គម្ចាស់នៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ
ខេត្តកំពង់ស្វាយ
ខេត្តកំពង់ស្វាយ ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា ស្រុកកំពង់ស្វាយ ខេត្តកំពង់ធំ ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ប្រទេសកម្ពុជា សម័យ ខេត្តនេះមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
សង្កាត់អូរតាវ៉ៅ
( Ou Ta Vau Sangkeat) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងប៉ៃលិន ខេត្តប៉ៃលិន មាន ១០ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាលចាស់= សង្កាត់អូរតាវ៉ៅ មាន ១១ភូមិ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
=មើលផងដែរ=
កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)
ព្រះនាងកម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ប្រសូត គ.ស ?-?) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៧៥-៥៨០) ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយមហាក្សត្រនៃអាណាចក្រចេនឡាព្រះនាម ភវវម៌្មទី១ ព្រះនាងគឺជាសាច់ញាតិខាងមាតានៃវ្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃឝ្រេឝ្ឋបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ
ពេជ្រ និង ពៅ
អាមាត្យ ពេជ្រ និង ពៅ រឺ ម៉ឺនពេជ្រ និង ម៉ឺនពៅ អ្នកទាំងពីរជាបងប្អូនរួមទាំងអាមាត្យទាំង ១០ នាក់ផ្សេងៗទៀតនោះជាវីរជនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដែលលោកទាំង ១២ នាក់បានប្រឡូកក្នុងការរំដោះជាតិ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើអោយយើងដឹងថាអស់លោកទាំងនោះជាអ្នកស្នេហាជាតិយ៉ាងមុតមាំ បើទោះបីខ្មែរដែលបំរើសៀមនោះក៏នៅតែមានចិត្តចិញ្ចឹមរំដោះជាតិដដែលក្នុងប្រវត្តិរបស់អស់លោកទាំង ១២ នេះយើងដឹងថាទឹកចិត្តស្នេហាជាតិអស់លោកយ៉ាងណា។
ប្រវត្តិ និង ការរំដោះជាតិ
កាលព្រះឥន្ទរាជាបានចាប់យកអង្គរបានហើយ ចំណែកឯសម្ដេចចៅពញាយ៉ាត ជាក្សត្រខត្តិយវង្ស ដែលស្ដេចទ្រង់ចេញរួចពីចំណោមសៀមហើយរត់ចាកព្រះនគរទៅនោះ ព្រះអង្គទៅតាំងបញ្ចុះបញ្ចូលមន្ត្រីរាស្ត្របានជាច្រើន។ ទ្រង់ព្រះចិន្តា រកទីជ័យភូមិ ដែលនឹងតាំងជាក្បួនទ័ព សព្វទីកន្លែង តែមិនបានសោះ។ ក្រោយមកទ្រង់ឃើញថា ស្រុកកោះបាសាន "ស្រីសន្ធរ" សព្វថ្ងៃនេះ មានជ័យភូមិល្អ គួរឲ្យតាំងជាបន្ទាយមាំមួនបាន។ ទ្រង់ជ្រាបថា កាលព្រះបាទគម្ដែង អញប្រដាញ់រាជបក្សីចាំក្រុង ក៏ស្ដេចមកតាំងព្រះអង្គនៅស្រុកនេះដែរ។ ​លុះមន្ត្រីគ្រប់ក្រុម យល់ព្រមហើយ ស្ដេចក៏លើកទ័ពទៅតាំងបន្ទាយជាមាំមួន នៅខេត្តកោះបាសាននោះ។ ឯអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រ ខេត្តក្រៅទាំងប៉ុន្មាន ដែលបានឮដំណឹងថា សម្ដេចចៅពញាយ៉ាត ស្ដេចយាងមកតាំងទីបន្ទាយ នៅខេត្តកោះបាសានហើយ ក៏នាំគ្នាមកចុះចូលគ្រប់ៗខេត្ត។ ចំណេរខាងក្រោយមក ព្រះបរមបពិត្រ ស្ដេចត្រាស់ប្រឹក្សា រកមនុស្សឯណាឲ្យបន្លំចូលទៅនៅធ្វើជាខ្ញុំរាជការ ព្រះឥន្ទរាជា "ស្ដេចសៀម" ដើម្បីនឹងគិតការលុកស្ដេចសៀមនោះឲ្យបាន។ ខណៈនោះ មានអាមាត្យពីរនាក់ ឈ្មោះ ពេជ្រ ១ ពៅ ១ ជាបងប្អូនបង្កើតនឹងគ្នា កាលបានឮព្រះតំរាស់នេះហើយ ក៏ចូលថ្វាយបង្គំសុំខ្លួនទទួលអាសា ធ្វើការថ្វាយតាមបន្ទាល់។ សម្ដេចចៅពញាយ៉ាត ទ្រង់មានព្រះអំណរណាស់ ទើបទ្រង់ចាត់ប្រើទៅ អាមាត្យទាំងពីរនាក់ក៏ថ្វាយបង្គំលា នាំស្ម័គ្របក្សពួក ១០ នាក់ចូលទៅដល់មហានគរ។
ដល់ហើយ ក៏រកពឹងមន្ត្រីសៀម ឲ្យនាំខ្លួនទាំងពីរនាក់ និង ស្ម័គ្របក្សពួក ១០ នាក់ទៀត ជា ១២ នាក់នោះ ឡើងក្រាបបង្គំទូលថា: ខ្មែរទាំង ១២នាក់នេះ មានចិត្តសាពិភ័ក្ដិ (សាពិភ័ក្ដិ = ការត្រឡប់សះសានឹងគ្នា ហើយទំនុកបំរុងគ្នាទៅ។ ឧ.- មនុស្សពីរនាក់នេះពីដើមទាស់គ្នា ឥឡូវវាមានសាពិភ័ក្ដិ នឹងគ្នាវិញហើយ។) ស្ម័គ្រមកសុំចូលធ្វើរាជការ ស្នងព្រះតេជគុណលុះអស់ជីវិតរៀងៗខ្លួន។ ព្រះឥន្ទរាជា ពេលនោះស្ដេចកំពុងប្រថាប់នៅមុខប្រាសាទ លើថ្មជាទីកណ្ដាលវាល លុះទ្រង់បានព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនេះហើយ ក៏សព្វព្រះទ័យណាស់ ទើបត្រាស់ថា: តាំងអំពីយើងមកឈរស្រុកខ្មែរនេះ ជិត​ ៣​ ខែហើយ គ្មានឈ្មោះណាឡើយស្ម័គ្រចិត្តចូលមកនៅផង។ ទើបតែថ្ងៃនេះ យើងឃើញចៅទាំង ១២ នាក់ មកសាពិភ័ក្ដិជាមុនគេ គួរយើងឲ្យរង្វាន់ចៅ ឲ្យដល់ចិត្ត។ ទ្រង់ត្រាស់ហើយ ទ្រង់ព្រះសំរួល បង្គាប់មុខងារព្រះឃ្លាំង ឲ្យយកសំពត់ខោអាវ មកប្រទាន។ ឯនាយមហាមាត្រទាំងពីរនាក់ ពេលនោះក៏ក្រាប ថ្វាយបង្គំខិតចូលទៅជិត ហើយហូតកាំបិតស្នៀត ដែលចងនៅផ្នួងសក់នោះ ស្ទុះទៅចាក់ ព្រះឥន្ទរាជា ត្រូវព្រះឱរាមួយកាំបិត។ ព្រះចៅឥន្ទរាជា ស្រែកថាឲ្យចាប់ បានតែមួយព្រះឱស្ឋប៉ុណ្ណោះ ក៏ដួលចុះហើយ សុគត ក្នុងឆ្នាំរោង បញ្ចស័កនោះទៅ។ ខណៈនោះ អស់ពួកទាហាន រក្សាព្រះអង្គ ស្ទុះព្រមគ្នាចូលចោមចាប់ កាប់សំលាប់មហាមាត្យពីរនាក់ និង ស្ម័គ្របក្សពួក ១០ នាក់នោះ។ មហាមាត្យទាំង ១២ នាក់ ក៏ស្ទុះទៅចាប់យកព្រះសែង និង គ្រឿងអាវុធ ពីក្រុមរក្សាព្រះអង្គនោះ ចូលតដៃប្រថុយជីវិត កាប់សំលាប់មន្ត្រី និងសេនាទាហានសៀមបានប្រមាណមួយរយប្លាយនាក់។ មហាមាត្យទាំង ១២ នាក់នោះ រោយដៃអស់កំលាំង ដោយហេតុថាទាហានសៀមច្រើន លើសលប់កំលាំងពេក និង តស៊ូទៅទៀតពុំបាន សៀមក៏សំលាប់ទាំង ១២ នាក់នោះក្នុងខណៈនោះទៅ។ មន្ត្រីសៀមទាំងនោះ ក៏រៀបចំព្រះសពដាក់ក្នុងព្រះកោដ្ឋស្រេច ចាត់ឲ្យបំរើទៅក្រាបទូល ព្រះចៅក្រុងស្រីអយុធ្យា តាមផ្លូវរាជការ។
ឯសម្ដេចចៅពញាយ៉ាតរាជា ព្រះអង្គត្រៀមពលរួចជាស្រេច។ ក្រោយមហាមាត្យទាំង ១២ នាក់ចេញទៅនោះ ព្រះអង្គក៏លើកទ័ពបណ្ដោយតាមក្រោយមក។ លុះមកដល់ហើយ ស្ដេចឃើញមន្ត្រី និង ទាហានសៀម កំពុងជ្រើមជ្រួលរមួលគ្នា ដូច្នេះ ក៏ទ្រង់ចូលចោមវាយ ព្រះមហានគរភ្លាមមួយរំពេច។ ពួករាស្ត្រខ្មែរ ក្នុងព្រះនគរ ក៏កាប់សំលាប់សៀម គ្មានញញើតដៃឡើយ ហើយបើកទ្វារចេញមកទទួលកងទ័ពព្រះអង្គ។ ខណៈនោះ សម្ដេចចៅពញាយ៉ាត ព្រះអង្គក៏លើកក្បួនទ័ព ចូលក្នុងព្រះនគរកាប់សំលាប់ទ័ពសៀម និង ហើយដោយឃើញបែបនោះមន្ត្រីខ្មែរ រឺ ក៏ខ្មែរដែលបំរើក្នុងរាជការសៀមនោះក៏ប្រកាប់ប្រចាក់ផ្ទប់ទ័ពសៀមចូលគ្នាជាមួយព្រះអង្គ រួចហើយចាប់បានពួកសៀមជាឈ្លើយ អស់ជាច្រើននាក់។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាមាត្យនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាមាត្យសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ឺននៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ឺនសម័យចតុមុខ
សសរពេជ្រ
សសរពេជ្រ គឺជាឈ្មោះសសរមួយប្រភេទ។ ជាគ្រឿងបង្ខុំដ៏សំខាន់ក្នុងសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ​​ ដែលមានការពេញនិយុម តាំងពីសត្ថវត្ទទ៦ រហតដល់ សត្ថវត្តទី​១៩ នៃគ្រឹស្ដសករាជ។
ក្នុងសិល្បៈរជនបទខ្មែរ បាន​យកសសរពេជ្រ គួជាផ្នែកដ៏សំខាន់ក្នុងការឆ្វែញយល់ពីអយកាលរបស់ប្រាសាទ។
សសរពេជ្រ​ជាទូទៅ មានការរៀបជុំ ចំនួនមួយកូ នៅតាមទ្វាចូល ភ្ជាប់សំទ្វា ឫ ពេលខ្លះនៅភ្ជាប់ទ្វាបញ្ឆោតផងដែរ ដែលមានតួនាទី ទ្រផ្ដែរទ្វា និងទល់ហោជាង។​
ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបុរាណសសរពេជ្រនិយមសាងសង់មកពីថ្មភក់ និងពេលខ្លះសង់មកពីឥដ្ឋបូកកំបោរបាយអ ហើយមានការរចនាខុសៗគ្នាទៅតាមសម័យកាល និងរចនាបថ។ យោងទៅលើការសិក្សារព្រវតិ្តតសិល្បៈវីទូ បានបែងចែកទម្រង់សសរពេជ្រ ចំនួន ១៤ រចនេាបថ។​ សសរពេជ្រជាទូទៅសសរពេជ្រ ក្នុងរចនាបថអង្គរ មានប្រាំពីរជ្រុងធ្វើអំពីថ្មភក់មួយដុំ ក៏ប៉ន្តែវាមានប្រាំមួយជ្រុងនៅប្រាសាទអង្គរវត្តនិងប្រាសាទវត្តអធ្វា ប្រាសាទបឹងមាលា ប្រាសាទបន្ទាយសម្រែគេឃើញមានលេចនូវសសរពេជ្រមានបន្ទះអមសងខាង ហើយប្រើប្រាស់រហូតដល់រចនាបថបាយ័ន ។
សសរបេជ្រសម័យមុនអង្គរ ភាកច្រើនមានរាងមូល ពេលខ្លះក៏មានការចនា ៨ ជ្រង ផងដែរ​​ ដូចជានៅ ប្រាសាទប្រុស ខត្តកំពង់ឆ្នាំង និង ប្រាសាទត្រពាំងផុង ខត្តសៀមរាប។ សសរពេជ្ររចនបថគុលែន នាដើមសម័យអង្គរ ភាកច្រើនមានរាង ៨ ជ្រង​ និង ៤​ ជ្រង​ ហើយពេលខ្លះក៏មានរាងមូលផងដែរ​ ដូចជានៅ ប្រាសាទជប់ជ្រៃ និង​ ប្រាសាទដំរីក្រាប។
ដើម្បីងាយស្រួលសិក្សាឈ្វេងយល់អំពីទម្រង់សសរពេជ្រក្នុងសិល្បៈស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ អ្នកស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នហាក់មានការយល់ស្របគ្នាថា សសរពេជ្រមានការបែងចែកជាបីផ្នែកសំខាន់ៗគឺ៖ ផ្នែកក្បាលសសរ និងគល់សសរមានការរចនាប្រហាក់ប្រហែលគ្នាភាគច្រើនសិល្បករនិយមក្រឡឹងសសរពេជ្រឱ្យមានរាងដូចជាក្អមទឹក និងដូចផើងផ្កា ហើយមានក្បាច់ភ្ញីលម្អផ្សេងៗទៅតាមសម័យកាល។ ថ្នាំងកណ្តាលភាគច្រើនសិល្បករនិយមប្រើប្រាស់ថ្នាំងជាលេខសេសគឺ សសរពេជ្រមួយមានថ្នាំង ១កាំ, ៣កាំ, ៥កាំ, ៧កាំ និង៩កាំ ពេលខ្លះមានក្រវ៉ាត់តូចៗលម្អនៅចន្លោះថ្នាំងនីមួយៗ ចំណែកក្បាច់លម្អលើថ្នាំង និងក្រវ៉ាត់មានភាពខុសប្លែកគ្នាទៅតាមរចនាបថនីមួយៗ។
គន្ថនិទ្ទេស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុរាណវិទ្យា
វីរវម៌្ម
ព្រះបាទវីរវម៌្ម (គ.ស ?-៥៧៦) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៦០-៥៧៦) ពីដំបូងត្រូវបានគេហៅដូច្នេះថា ពួកមេកន្ទ្រាញដងរែក ដែលមានអាណាខេត្តមេកន្ទ្រាញតូចៗនៅភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងនៃជួរភ្នំដងរែក ដែលពុំមិនសូវមានគេស្គាល់។ ពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលគេបានស្គាល់ទីមួយត្រូវបានគេវែកញែក នៅក្នុងសិលាចារឹកដើមដំបូងគេ។ សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែលមិនបានចុះកាលបរិច្ឆេទ) នៅឯវាលកន្ទេល ខេត្តស្ទឹងត្រែង (K.៣៥៩) មានឈ្មោះក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមវីរវម៌្មជាបិតានៃព្រះនាងមួយអង្គដែលព្រះនាងព្រះនាមមិនត្រូវបានវែកញែកទេ ដែលបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម សោមសម៌ន និង ជាព្រះភគិនីនៃព្រះបាទភវវម៌្មទី១ប្រាកដមែន។ តាមរយៈសិលាចារឹកមួយមកពីចន្ទនគរនៅបាសាក់/លាវ (K.៣៦៣) ព្រះបាទវីរវម៌្មក៏ជាបិតាព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនាដែរ ដែលជាព្រះអនុជនៃព្រះបាទភវវម៌្មទី១។ ប្រាកដណាស់ ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គនេះមានព្រះមាតារួមគ្នា តែបិតាផ្សេងគ្នា ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់អះអាងដោយសិលាចារឹកស្រីទេព K.៩៧៨ (ប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ន៖15° 27’ N, 101° 4’ E) ដែលផ្ដល់ព័ត៌មានថាព្រះបាទភវវម៌្មជាបុត្រនៃប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និងជាព្រះនត្តានៃចក្រវរ្តិន រីឯសិលាចារឹកមួយទៀតមកពីបាកមូលនៅឧប្បល/ប្រទេសថៃ (K.៤៩៦) បានឲ្យយើងដឹងថានាមនៃបិតាព្រះបាទវីរវម៌្មមានព្រះនាមថាសាវ៌ភៅម ពាក្យនេះមិនមែនជានាមទេគឺងាររបស់ស្ដេចចក្រវរ្តិន ដូច្នេះងារត្រូវនឹងវ្រះបាទរុទ្រវម៌្ម។ សិលាចារឹកទាំងនេះសំដៅលើទឹកដីមួយភាគធំត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយបណ្ដាក្សត្រអស់ទាំងនោះខាងលើ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ
ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស
ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស (Los Angeles) ឬគេស្គាល់ជាពីអក្សរកាត់នៃឈ្មោះថា ឣិលឣេ (L.A.) គឺជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតដែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២ នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក និង​គឺ​មួយ​នៃមជ្ឈ​មណ្ឌល សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៍ និងការកំសាន្ត ។ ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសត្រូវបានមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងរដ្ឋកាលីហ្វញ៉ា និងរួចដុតក្រុងនៅថ្ងៃទី ៤ មេសា ឆ្នាំ ១៨៥០ ខណៈពេលមានចំនួនប្រជាជន ១.៦១០​ នាក់ ។ នៅក្នុងឆ្នាំ​​​​ ២០០០ យោង​ទៅ​តាមការធ្វើ​ជំរឿន​ប្រជាជនឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស មានប្រជាជនប្រមាន​ ៤ លាននាក់នៅទីប្រជុំជន និងនៅតំបន់ក្រៅក្រុងប្រមាន​ ១៧,៥​ លាននាក់ ។ ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីក្រុងមួយដែលមានលាយចម្រុះរបស់វប្បធម៍ជាច្រើនបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក ដោយសារតែការជម្លៀសរបស់សញ្ជាតិជាច្រើន ដោយសារតែអាកាសធាតុក្តៅ និងធម្មជាតិនៃជំនឿផ្សេងគ្នា ។
ឈ្មោះទីក្រុងឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស (Los Angeles) កើត​មកពី​ពាក្យ "ឡូស​អាំងគេ​លេស" (Los Ángeles)  នៅក្នុងភាសាអេស្ប៉ាញ មានន័យថា ពួកទេវតាជាច្រើន គឺជាទម្រង់ពហុវចនរបស់​ពាក្យ el ángel ដែលជាបុរស ដូច្នេះឈ្មោះទីក្រុងមានន័យថា "ទីក្រុងនៃពួកទេវតា" ។
ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងរបស់ ហូលីវូដ និងចុងនៃផ្លូវជាប្រវត្តិសាស្រ្ត រូ៉ទ ៦៦ ។ ក្រុមកីឡាល្បីល្បាញនៅក្នុងទីក្រុងគឺ​មាន ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសឡេកឹរ ។ នៅក្នុងទីក្រុងឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស ត្រូវបានម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិកសម្រាប់ពីរដង នៅក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៣២​ និងឆ្នាំ​ ១៩៨៤ ។ សាកលវិទ្យាល័យល្បីឈ្មោះដែលមានទីតាំងស្ថិតក្នុងឡូស​អាន់​ជ័រ​លេសគឺ​មាន សាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វញ៉ា ឡូស​អាន់​ជ័រ​លេស (UCLA) និង សាកលវិទ្យាល័យសឹធឹរ​៍នកាលីហ្វញ៉ា (USC)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប​ណ្តា​ទីក្រុងនៅក្នុងរដ្ឋរួបរួមគ្នា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋកាលីហ្វញ៉ា
នាគ
នាគ
នាគ(បាលី ឬសំស្រ្តឹតមានន័យច្រើនយ៉ាងតាមន័យ ប្រសើរ ចម្បង បរិសុទ្ធ។ អ្នកវៀរចាកអំពើបាបដូចព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ អ្នកទៅសាងផ្នួស ពស់ដែលមានអនុភាពចម្បងហៅថា នាគ ។ ចម្លាក់បង្កាន់ដៃនាគផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទបាគងដំបូងបំផុតដែលបានស្ថាបនាឡើងនៅឆ្នាំ៨៨១នៃគ.ស ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៩។ ខ្លួននាគតម្កក់លើផ្ទៃដីផ្ទាល់ កក្រាស់មានក្បាលពាក់ក្បាំង៧(តែខាងមុខ)រាងខ្លីដាច់ចេញពីគ្នា ។ ចម្លាក់បង្កាន់ដៃនាគនៅប្រាសាទអង្គរវត្តមានទំហំធំបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភក់មួយដុំ គេមិនមិនឃើញសត្វករខ្ជាក់នាគចេញពីមាត់ និងមានទម្រផ្កាឈូក ខុសពីនាគនៅប្រាសាទបន្ទាយសម្រែ ។ ក្នុងក្នុងរចនាបថខ្មែរ បុព្វបុរសខ្មែរតែងកសាងអ្វីមួយតែងតែមានអត្ថន័យជានិច្ច តួយ៉ាងការឆ្លាក់រូបនាគមានក្បាលច្រើនជាលេខគត់សេស ដែលជានាគតំណាងឱ្យភាពរស់រានមានជីវិត ចំណែកនាគដែលមានជាលេខគត់គូវិញជានាគតំណាងឱ្យនាគស្លាប់ ហេតុនេះហើយបានជាតាមប្រាសាទបុរាណខ្មែរនាគភាគច្រើនមានក្បាលចំនួនបី ប្រាំ ឬប្រាំពី និងប្រាំបួន។ នាគជាវត្ថុមួយ ដែលខ្មែរជំនាន់ដើម ចូលចិត្តដាក់នៅតាមប្រាសាទព្រោះ វាជាសត្វមានអំណាចរស់នៅជិតទឹក តំណាងភាពត្រជាក់ត្រជុំ ។ ចម្លាក់នាគតំណាងឱ្យព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ដែលមានតំណវង្សពីព្រះនាងនាគ តំណាងឱ្យធាតុទឹក ដែលបានផ្តល់ភាពសម្បូររុងរឿង ត្រជាក់ត្រជុំ តំណាងឱ្យឥន្ធូដែលតភ្ជាប់ពីឋានមនុស្សទៅឋានទេវតា និងតំណាងជាឆ្មាំការពារទេវឋាន សំណង់សាសនា ផ្ទះសំបែងជាដើម។ នាគដែលមានក្បាលចំនួនមួយរយជានាគឈ្មោះថា អនន្ត។ ក្រោយពីព្រះសិវៈភ្នាល់ចាញ់ព្រះវិស្ណុនាគនេះមានឈ្មោះថា សេសៈនិងនាគដែលប្រើក្នុងការកូរសមុទ្រទឹកដោះមានឈ្មោះថា វាសុគិ។ រូបភាពតូច
នាគក្បាលបី
នាគនេះមានឈ្នោះ កាល័យយ៉ា នេះមានតម្លៃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ។ ក្នុងសាសនាព្រហ្មញ្ញសាសនាតំណាងឱ្យលទ្ធិត្រីមុតគឺព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ ព្រះវិស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៍ និងព្រះព្រហ្ម ឬព្រះប្រាម៉ា(បាយ័ន)។ ១. ក្បាលនាគកណ្តាលតំណាងឱ្យទេវៈបំផ្លាញលោកគឺព្រះសិវៈ។ ២. ក្បាលខាងស្តាំតំណាងឱ្យទេវៈបង្កើតលោកគឺ ព្រះព្រហ្ម។ ៣. ក្បាលខាងឆ្វេងតំណាងឱ្យទេពការពារលោកគឺព្រះវិស្ណុ។ រីឯតាមជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនាតំណាងឱ្យត្រៃរតនៈទាំងបីគឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ។
នាគក្បាលប្រាំ
នាគនេះតំណាងឱ្យទន្លេនៅឋានសួគ៌ទាំងប្រាំមានដូចជា ទន្លេគង្កា ទន្លេយមនៈ ទន្លេព្រហ្មបុត្រ ទន្លេសរស្វតី និងទន្លេព្រះគ្រឹស្ណ និងម្យ៉ាងទៀតតំណាងឱ្យកំពូលភ្នំសុមេរុទាំង១០៩។
នាគក្បាលប្រាំពីរ
តំណាងឱ្យសប្តាហ៍រាសីមានឈ្មោះពីភពទាំងប្រាំពីរនិងតំណាងទេព ដែលគ្រប់គ្រងមហាសមុទ្រទាំងប្រាំពីរនិងជួរភ្នំទាំងប្រាំពីរដែលមានឈ្មោះថាសីទន្តរសត្តបរិភណ្ឌ។
🐉ទួនសុចស្តេចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ ការពារផែនដីនាគក្បាលប្រាំបួន
តំណាងឱ្យភាពអមតៈប្រាំបួនប្រការដែលមានប្រាំបួនទិសនិងទេពថែរក្សាលោកតាមទិសនីមួយៗ។
ចម្លាក់នាគ
ក្នុងសិល្បៈខ្មែរមុនសម័យអង្គរ(សតវត្សរ៍ទី៦-៨) បានបង្ហាញចម្លាក់នាគចែងដំបូលនៃហោជាង ក្រុមខាងត្បូងនៃប្រាសាទយាយព័ន្ធក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធសម្បូរព្រៃគុក រាជ្យព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១ នាដើមសតវត្សរ៍ទី៧ លុះដល់រចនាបថព្រៃក្មេងក្នុងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១ សតវត្សរ៍ទី៧ បានបង្ហាញម្ដងទៀតជាចម្លាក់ផ្តែរគឺព្រះវិស្ណុផ្ទុំលើនាគអនន្ត(វិស្ណុអនន្តសៃយន) ។ ចម្លាក់នាគខ្មែរក្នុងសម័យអង្គរ(សតវត្សរ៍ទី៩-១៣)សិល្បករបានបង្កើតចម្លាក់នាគសណ្តូកខ្លួនគ្មានទម្រជើងទៀនដំបូងនៅប្រាសាទបាគងដែលបានសង់ឡើងនៅឆ្នាំ៨៨១នៃគ្រិស្តសករាជ។ ចម្លាក់នាគក្បាលប្រាំពីររាងខ្លីហើយឃ្លាតពីគ្នា ពាក់ក្បាំងក្នុងរចនាបថព្រះគោ ហើយមានវត្តមានរចនាបថបាខែងក្នុងរាជព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១(ឆ្នាំ៨៨៩-៩១០នៃគ.ស) ។ ជាថ្មីម្តងទៀត ចម្លាក់នាគលេចឡើងវិញសណ្តូកខ្លួនលើដីផ្ទាល់តាមបណ្តោយផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទអង្គរធំ គ្មានទម្រដដែលក្បាលប្រាំពីរពាក់ក្បាំងកំពូលពីរដោយកន្ទុយលើកឡើងខ្ពស់រចនាបថកោះកេរ ។ ជាទូទៅចម្លាក់សត្វនាគបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងអរិយធម៌និងវប្បធម៌ខ្មែរ យ៉ាងណាមិញវាក៏បានប៉ពេញតួនាទីនិងនិមិត្តរូបក្នុងសិល្បបុរាណ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា
បឹងពោងពាយ
បឹងពោងពាយ ស្ថិតនៅ ភូមិទំនប់ និង ភូមិបាយ៉ាប សង្កាត់ភ្នំពេញថ្មី ខណ្ឌសែនសុខ រាជធានីភ្នំពេញ។
ព្រះអាទិត្យ
ឈ្មោះនឹងនិមត្តិសញ្ញ
ភាសាអង់គ្លេសត្រឹមត្រូវឈ្មោះ ព្រះអាទិត្យបាន បង្កើតឡើងពី ភាសាអង់គ្លេសបុរាណ sunne និងអាចទាក់ទងទៅ ខាងត្បូង ។ ភាសាអង់គ្លេសសំដៅទៅភាសាអង់គ្លេសផ្សេងទៀតរួមមាន Old Frisian sunne, sonne , Old Saxon sunna , កូនប្រុសរបស់ ប្រទេសហូឡង់ , សម័យទំនើប ហូឡង់ហូឡង់ , sunna អា ឡាតាំង ចាស់ , អាល្លឺម៉ង់សម័យទំនើប Sonne , sunna ចាស់ Norse និង ហ្គោធិក sunnō ។ ពាក្យអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់សម្រាប់ព្រះអាទិត្យដែលមកពីដើម Proto-Germanic * sunnōn
រោងជួង
រោងជួងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ដែលនៅខាងជើងពីសំណាកអង្គរវត្ត គេឃើញមានរោងជួងមួយ ដែលគេពុំបានដឹងកាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់សាងសងឡើងសម្រាប់វាយជាសញ្ញាបើក និងបិទទ្វារព្រះវិហារព្រះកែវមរកតក្នុងពេលមានព្រះរាជពិធីបុណ្យធំៗ និងសម្រាប់ពេលដែលព្រះសង្ឃចូលសិក្សាភាសាបាលី នៅពេលមានសាលាបាលីនៅតាមថែវមុនឆ្នាំ១៩១៤។ ពីព្រោះនៅថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៤មានការបង្កើតសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់នៅភ្នំពេញ ។
ព្រះអាទិត្យ
ឈ្មោះនឹងនិមត្តិសញ្ញ
ពន្លឺព្រះអាទិត្យ
រោងជួង
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជធានីភ្នំពេញ
ព្រះអាទិត្យ
ឈ្មោះនឹងនិមត្តិសញ្ញ
ថេរពន្លឺព្រះអាទិត្យ គឺជាចំនួនថាមពលដែលប្រាក់បញ្ញើព្រះអាទិត្យក្នុងមួយឯកតាដែលត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់[6]ទៅនឹងពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ ថេរពន្លឺព្រះអាទិត្យគឺស្មើនឹងប្រមាណ 1.368 W / m 2 (វ៉ាត់ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ) នៅចម្ងាយនៃ អង្គភាពតារាសាត្រាមួយ (AU) ពីព្រះអាទិត្យ (ដែលនៅលើឬនៅជិតផែនដី)។ ពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅលើផ្ទៃផែនដីត្រូវបាន ថយចុះ ដោយបរិយាកាសរបស់ផែនដីដូច្នេះថាមពលតិចជាងមុនមកដល់ផ្ទៃដី (ជិត 1000 W / m 2 ) នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌច្បាស់លាស់នៅពេលដែលព្រះអាទិត្យគឺនៅជិត zenith នេះ ។ ពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅផ្នែកខាងលើនៃបរិយាកាសផែនដីត្រូវបានផ្សំឡើងដោយថាមពលសរុបនៃពន្លឺអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ 50% ពន្លឺដែលអាចមើលឃើញ 40% និងពន្លឺអ៊ីយ៉ុងឧស្ម័ន 10% បរិយាកាសនៅក្នុងតម្រងពិសេសបញ្ចេញជាង 70% នៃ ultraviolet ព្រះអាទិត្យជាពិសេសនៅជំហានរលកខ្លី។ វិទ្យុសកម្មកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូអេយ៉ូ នបានបង្កើត ionisation បរិយាកាសខាងលើថ្ងៃរបស់ផែនដីបង្កើត អាតូម អេឡិចត្រូនិច។ពណ៌របស់ព្រះអាទិត្យគឺពណ៌សជាមួយសន្ទស្សន៍ចន្លោះពណ៌ CIE ជិត (0.3, 0.3) នៅពេលដែលមើលពីលំហឬនៅពេលដែលព្រះអាទិត្យខ្ពស់នៅលើមេឃ។ នៅពេលដែលវាស់ថតទាំងអស់ដែលបញ្ចេញបញ្ចេញពន្លឺព្រះអាទិត្យពិតជាបញ្ចេញពន្លឺកាន់តែច្រើនក្នុងផ្នែកពណ៌បៃតងជាងវិសាលគមដទៃទៀត។
បរិយាកាស
រូបភាពតូច|ធ្វេង|ថតដោយកែវយឹតពន្លឺព្រះអាទិត្យរបស់ Hinode នៅថ្ងៃទី 12 ខែមករាឆ្នាំ 2007 រូបភាពនៃព្រះអាទិត្យនេះបង្ហាញពីភាពច្បាស់លាស់នៃប្លាស្ទិកតភ្ជាប់តំបន់ដែលមានដែនម៉ាញេទិចខុសៗគ្នា។ ក្នុងអំឡុងពេលមាន ពន្លឺព្រះអាទិត្យសរុប នៅពេលដែលថាសនៃព្រះអាទិត្យត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយព្រះច័ន្ទនោះបរិវេណជុំវិញបរិយាកាសជុំវិញព្រះអាទិត្យអាចមើលឃើញ។ វាត្រូវបានផ្សំឡើងដោយផ្នែកបួនខុសៗគ្នាគឺ: chromosphere, តំបន់ផ្លាស់ប្តូរ , corona និង heliosphere ។ស្រទាប់ត្រជាក់បំផុតនៃព្រះអាទិត្យគឺតំបន់អប្បបរមាសីតុណ្ហភាពលាតសន្ធឹងប្រហែល 500 គីឡូម៉ែត្រ ពីខាងលើកាំរស្មីហើយមានសីតុណ្ហភាពប្រហែល 4,100 គីឡូម៉ែត្រ ផ្នែកមួយនៃព្រះអាទិត្យនេះគឺត្រជាក់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានអត្ថិភាពនៃម៉ូលេគុលសាមញ្ញដូចជា ឧស្ម័នកាបូម៉ូនីត និងទឹកដែលអាចត្រូវបានរកឃើញតាមរយៈវិសាលភាពស្រូបយករបស់ពួកគេ។ កម្រិត chromosphere, តំបន់អន្តរកាលនិង corona មានកំដៅច្រើនជាងផ្ទៃនៃព្រះអាទិត្យហេតុផលមិនត្រូវបានគេយល់ច្បាស់ប៉ុន្តែភ័ស្តុតាងបង្ហាញថា រលកអាល់ហ្វែន អាចមានថាមពលគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីកំដៅ coronaនៅលើស្រទាប់អប្បបរមានៃសីតុណ្ហភាពគឺស្រទាប់ប្រហែល 2,000 គីឡូម៉ែត្រ ក្រាស់គ្របដណ្ដប់ដោយវិសាលគមនៃបន្ទាត់ការបំភាយនិងស្រូបយកវាត្រូវបានគេហៅថា chromosphere ពីភាសាក្រិករបស់ក្រមមានន័យថាពណ៌ពីព្រោះក្រូម៉ូសូមអាចមើលឃើញជាពន្លឺពណ៌នៅពេលចាប់ផ្ដើមនិងបញ្ចប់នៃ ពន្លឺព្រះអាទិត្យ សរុបសីតុណ្ហភាពនៃកម្រិត chromosphere កើនឡើងបន្តិចម្តងជាមួយនឹងកម្ពស់រហូតដល់ប្រហែល នៅជិតកំពូល។ [93] នៅផ្នែកខាងលើនៃក្រូម៉ូសូម អេហេលីមបាន ក្លាយទៅជា អ៊ីយ៉ូដ ផ្នែកខ្លះ។ នៅខាងលើក្រូម៉ូសូមនៅក្នុង តំបន់ផ្លាស់ប្តូរ ស្តើងមួយ (ប្រហែល 200 គីឡូម៉ែត្រ) សីតុណ្ហាភាពកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សពី 20.000 គីឡូក្រាម ក្នុងក្រូម៉ូសូមខាងលើទៅសីតុណ្ហភាពកោនជិតដល់ 1.000.000 គីឡូក្រាមការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពត្រូវបានសម្របសម្រួលដោយការអ៊ីយ៉ូដអ៊ីយ៉ូដពេញនៅក្នុងតំបន់អន្តរកាលដែលជួយកាត់បន្ថយភាពត្រជាក់នៃប្លាស្មាយ៉ាងខ្លាំងតំបន់ផ្លាស់ប្តូរមិនមានកើតឡើងនៅរយៈកម្ពស់ដែលកំណត់ច្បាស់លាស់ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញវាបង្កើតជាប្រភេទនៃ សំបុក នៅជុំវិញលក្ខណៈពិសេសរបស់សារធាតុខនិជដូចជា spicules និង filaments ហើយវាមានចលនាថេរតំបន់អន្តរកាលមិនអាចមើលឃើញពីផ្ទៃផែនដីបានយ៉ាងងាយស្រួលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានគេមើលឃើញយ៉ាងងាយស្រួលពី ទីអវកាស ដោយឧបករណ៍ដែលប្រកាន់អក្សរតូចធំទៅផ្នែក អេកូ អ៊ែរវីយូ Corona គឺជាស្រទាប់បន្ទាប់នៃព្រះអាទិត្យ។ corona ទាបនៅជិតផ្ទៃនៃព្រះអាទិត្យមានដង់ស៊ីតេបំណែកនៅជុំវិញ 10 15 m -3 ទៅ 10 16 m -សីតុណ្ហភាពជាមធ្យមនៃ corona និងខ្យល់ពន្លឺព្រះអាទិត្យគឺប្រហែល 1,000,000-2,000,000 K; ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅក្នុងតំបន់ក្តៅបំផុតវាមានចំនួនពី 8,000,000-20,000,000 Kដែលមានទំហំធំជាងទំហំដែលរុំព័ទ្ធដោយពន្លឺរបស់ព្រះអាទិត្យ។ លំហូរនៃប្លាស្មាចេញពីព្រះអាទិត្យទៅក្នុងលំហអាកាសគឺ ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ ។ ឋានព្រះពុទ្ធ ដែលជាបរិយាកាសខាងក្រៅនៃព្រះអាទិត្យដែលពោរពេញដោយភាពច្របូកច្របល់ត្រូវបានបំពេញដោយផ្លាស្មាខ្យល់ព្រះអាទិត្យ។ ស្រទាប់ខាងក្រៅបំផុតនៃព្រះអាទិត្យត្រូវបានកំណត់ឱ្យចាប់ផ្តើមពីចម្ងាយដែលលំហូរនៃ ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ ក្លាយជាលំហូរដែលលឿនជាង រលក នៃ រលកអាល់ហ្វេន រូបភាពតូច|ស្តាំ|នៅក្នុងរូបភាពអ៊ុលត្រាវីយូពណ៌ក្លែងក្លាយនេះព្រះអាទិត្យបង្ហាញពីការផ្ទុះពន្លឺព្រះអាទិត្យ C3 ថ្នាក់ (តំបន់ពណ៌សនៅខាងឆ្វេង) រលកស៊ូណាមិ (រលកដូចរលកដែលស្ថិតនៅខាងស្តាំខាងលើ) និងខ្សែអេ ផ្លាសជាច្រើន តាមបណ្ដាលវាលម៉ាញេទិច។ ផ្ទៃផ្កាយ។
បំរែបំរួលនៅក្នុងសកម្មភាព
រូបភាពតូច|ស្តាំ|សន្លឹកអេឡិចត្រូហ្វីលូលបាន ពង្រីកទៅដល់ចំនុចខាងក្រៅរបស់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យនិងលទ្ធផលពីឥទ្ធិពលនៃវាលម៉ាញេទិកបង្វិលរបស់ព្រះអាទិត្យលើ ប្លាស្មា នៅក្នុង ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច ដែនម៉ាញ៉េទិចរបស់ព្រះអាទិត្យនាំទៅរកឥទ្ធិពលជាច្រើនដែលត្រូវបានគេហៅថា សកម្មភាពព្រះអាទិត្យ ។ ការផ្ទុះពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងការ ច្រាន coronal - ដ៏ធំមួយ មាននិន្នាការកើតឡើងនៅក្រុម ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ។ ការផ្លាស់ប្តូរល្បឿនលឿននៃ ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ត្រូវបានបញ្ចេញចេញពី រន្ធ Coronal នៅលើផ្ទៃថត។ ទាំងពីរច្រាន coronal - ដ៏ធំនិងល្បឿនខ្ពស់នៃស្ទ្រីមពន្លឺព្រះអាទិត្យអនុវត្តប្លាស្មានិង វាលម៉ាញេទិច ចេញចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យ។ ផលប៉ះពាល់នៃសកម្មភាពព្រះអាទិត្យនៅលើផែនដីរួមមាន នៅរយៈទទឹងកណ្តាលនិងខ្ពស់និងការរំខាននៃទំនាក់ទំនងវិទ្យុនិង ថាមពលអគ្គិសនី ។ សកម្មភាពព្រះអាទិត្យត្រូវបានគេគិតថាបានដើរតួនាទីយ៉ាងធំនៅក្នុងការ បង្កើតនិងការវិវត្តន៍នៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ។ជាមួយនឹងការផ្លាស់ប្តូរកំដៅព្រះអាទិត្យនៃចំនួន sពន្លឺព្រអាទិត្យ ភ្ជាប់មកជាមួយការកែសម្រួលនៃលក្ខខណ្ឌ អាកាសធាតុអវកាស រួមទាំងអ្នកដែលនៅជុំវិញផែនដីដែលជាកន្លែងដែលប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាអាចត្រូវបានរងផលប៉ះពាល់។
ការផ្លាស់ប្តូររយៈពេលវែង
អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រខ្លះបានគិតថាការផ្លាស់ប្តូរផ្នែកលោកិយរយៈពេលវែងទាក់ទងនឹងការផ្លាស់ប្តូររយៈពេលយូរនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលជាលទ្ធផលអាចជះឥទ្ធិពលដល់អាកាសធាតុរយៈពេលយូររបស់ផែនដីនៅសតវត្សទី 17 វដ្តពន្លឺព្រះអាទិត្យហាក់ដូចជាបានបញ្ឈប់ទាំងស្រុងអស់ជាច្រើនទសវត្សមកហើយ។ sunspots មួយចំនួនត្រូវបានគេសង្កេតឃើញក្នុងកំឡុងពេលដែលគេស្គាល់ថាជា អប្បបរមា ។ រឿងនេះស្របគ្នាទៅនឹងយុគសម័យនៃ ទឹកកកតូច នៅពេលដែលអឺរ៉ុបមានសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខុសធម្មតា។ អប្បបរមាដែលបានពង្រីកត្រូវបានគេរកឃើញតាមរយៈការវិភាគនៃ ចិញ្ចៀនអាពាហ៍ពិពាហ៍ ហើយទំនងជាស្របគ្នាជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពទាបជាងមធ្យមភាគទ្រឹស្ដីថ្មីមួយអះអាងថាមានអស្ថិរភាពម៉ាញ៉េទិចនៅក្នុងស្នូលនៃព្រះអាទិត្យដែលបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួលដែលមានរយៈពេល 41.000 ឬ 100.000 ឆ្នាំ។ ទាំងនេះអាចផ្តល់នូវការពន្យល់ល្អប្រសើរជាងមុននៃ អាយុទឹកកក។
ដំណាក់កាលជីវិត
ស៊ុននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះគឺប្រហែលពាក់កណ្តាលតាមរយៈផ្នែកដែលមានស្ថេរភាពបំផុតនៃជីវិតរបស់វា។ វាមិនមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលជាងបួនពាន់លានឆ្នាំហើយនឹងនៅតែមានស្ថេរភាពជាងប្រាំពាន់លានបន្ថែមទៀត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយបន្ទាប់ពីញ៉ាំអ៊ីដ្រូសែននៅក្នុងស្នូលរបស់វាបានឈប់ព្រះអាទិត្យនឹងទទួលបានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ។
ការបង្កើត
ព្រះអាទិត្យបានបង្កើតឡើងប្រហែលជា 4,6 ពាន់លានឆ្នាំមុនពីការដួលរលំនៃ ម៉ូលេគុលម៉ូលេគុល ដ៏ធំដែលភាគច្រើនមានអ៊ីដ្រូសែននិងអេហេលីហើយវាប្រហែលជាបង្កើតផ្កាយជាច្រើនទៀត។ អាយុនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណដោយប្រើ គំរូកុំព្យូទ័រ នៃ ការវិវត្ត របស់ ផ្កាយ។ លទ្ធផលគឺស្របជាមួយនឹង កាលបរិច្ឆេទវិទ្យុសកម្ម នៃសម្ភារៈប្រព័ន្ធសុរិយគតិដែលចាស់ជាងគេនៅ 4.567 ពាន់លានឆ្នាំមុន។ ការសិក្សាអំពី មេតានុអង្គ បុរាណបានបង្ហាញពីស្នាមប្រហាក់ប្រហែលនៃកូនស្រីដែលមានអាយុកាលថេរនៃអ៊ីសូតូមដែលមានអាយុកាលខ្លីដូចជា មីក្រូ 60 ដែលបង្កើតបានតែនៅក្នុងការផ្ទុះផ្កាយខ្លីប៉ុណ្ណោះ។ នេះបង្ហាញថាមួយឬច្រើនត្រូវបានកើតឡើងនៅជិតកន្លែងដែលព្រះអាទិត្យបានបង្កើតឡើង។ រលកឆក់ ពីផ្កាយរណបនៅក្បែរនោះអាចបង្កឱ្យមានការបង្កើតព្រះអាទិត្យដោយការបង្ហាប់បញ្ហានៅក្នុងពពកម៉ូលេគុលហើយបណ្តាលឱ្យតំបន់ខ្លះដួលរលំនៅក្រោមទំនាញផែនដី។នៅពេលបំណែកនៃពពកមួយបានដួលរលំវាបានចាប់ផ្តើមបង្វិលដោយសារតែការ រក្សាចលនាអង្កត់ផ្ចិត និងកម្តៅឡើងជាមួយនឹងសម្ពាធកើនឡើង។ ភាគច្រើននៃម៉ាស់ត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅកណ្តាលចំណែកឯនៅសល់ត្រូវបានរាបស្មើចេញចូលទៅក្នុងថាសដែលនឹងក្លាយទៅជាភពនិងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យផ្សេងៗទៀត។ ទំនាញនិងសម្ពាធនៅក្នុងស្នូលនៃពពកបានបង្កើតកំដៅបានច្រើននៅពេលដែលវាបានបង្កើតបញ្ហាបន្ថែមពីឌីសជុំវិញដែលនៅទីបំផុតបង្កឱ្យមានការ បញ្ចូលគ្នានុយក្លេអ៊ែរ ។ ដូច្នេះព្រះអាទិត្យបានកើតមក។
លំដាប់មេ
រូបភាពតូច|ស្តាំ|ការវិវត្តនៃ ពន្លឺ របស់ព្រះអាទិត្យ, កាំ និង សីតុណ្ហភាពដែលមានប្រសិទ្ធិភាព ធៀបនឹងព្រះអាទិត្យបច្ចុប្បន្ន។ បន្ទាប់ពី Ribas (2010 ព្រះអាទិត្យគឺស្ថិតនៅពាក់កណ្តាល នៃ ដំណាក់កាល សំខាន់ របស់វាក្នុងកំឡុងពេលដែលប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរនៅក្នុងអ៊ីយ៉ុង fuse ស្នូលរបស់វាចូលទៅក្នុង helium ។ ក្នុងមួយវិនាទីបញ្ហាវត្ថុជាង 4 លាន តោន ត្រូវបានគេបម្លែងទៅជាថាមពលនៅក្នុងស្នូលរបស់ព្រះអាទិត្យដែលបង្កើតឱ្យមាន នឺត្រុង និង វិទ្យុសកម្មលើព្រះអាទិត្យ ។ នៅឯអត្រានេះព្រះអាទិត្យបានបម្លែងរហូតដល់ 100 ដងនៃម៉ាស់ផែនដីទៅជាថាមពលប្រហែល 0,03% នៃម៉ាស់សរុបនៃព្រះអាទិត្[1]រយ។ ព្រះអាទិត្យនឹងចំណាយពេលសរុបប្រហែល 10 ពាន់លាន ឆ្នាំជាផ្កាយលំដាប់លំដោយ ព្រះអាទិត្យត្រូវបានក្លាយជាបន្តិចម្តងក្តៅក្នុងកំឡុងពេលរបស់ខ្លួននៅលើលំដាប់ដ៏សំខាន់នោះទេព្រោះអាតូមអ៊ីលីយ៉ូមនៅក្នុងស្នូលផ្ទុកទំហំតិចជាង អាតូមអ៊ីដ្រូសែន។ ស្នូលនេះត្រូវបានបង្រួម, អនុញ្ញាតឱ្យស្រទាប់ខាងក្រៅនៃព្រះអាទិត្យដើម្បីផ្លាស់ទីកាន់តែខិតជិតទៅកណ្តាលនិងមានកម្លាំងទំនាញខ្លាំងជាងនេះទៅទៀត, នេះបើយោងតាមច្បាប់ បញ្ច្រាសការ៉េ ។ កម្លាំងខ្លាំងនេះបង្កើនសម្ពាធលើស្នូលដែលត្រូវបានទប់ទល់ដោយការកើនឡើងបន្តិចម្តង ៗ នៅក្នុងអត្រាដែលការរលាយកើតឡើង។ ដំណើរការនេះមានល្បឿនលឿនខណៈស្នូលជាបណ្តើរកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ វាត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាព្រះអាទិត្យបានប្រែជាភ្លឺថ្លាជាង 30% ក្នុងរយៈពេល 4,5 ពាន់លានឆ្នាំចុងក្រោយ។