cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ភាសាកម្មវិធី
Refinement
The period from the 1960s to the late 1970s brought the development of the major language paradigms now in use, though many aspects were refinements of ideas in the very first Third-generation programming languages: Each of these languages spawned an entire family of descendants, and most modern languages count at least one of them in their ancestry.
The 1960s and 1970s also saw considerable debate over the merits of structured programming, and whether programming languages should be designed to support it. Edsger Dijkstra, in a famous 1968 letter published in the Communications of the ACM, argued that GOTO statements should be eliminated from all "higher level" programming languages.
The 1960s and 1970s also saw expansion of techniques that reduced the footprint of a program as well as improved productivity of the programmer and user. The card deck for an early 4GL was a lot smaller for the same functionality expressed in a 3GL deck.
Consolidation and growth
រូបភាពតូច|240px|ស្តាំ|A selection of textbooks that teach programming, in languages both popular and obscure. These are only a few of the thousands of programming languages and dialects that have been designed in history.
The 1980s were years of relative consolidation. C++ combined object-oriented and systems programming. The United States government standardized Ada, a systems programming language derived from Pascal and intended for use by defense contractors. In Japan and elsewhere, vast sums were spent investigating so-called "fifth generation" languages that incorporated logic programming constructs. The functional languages community moved to standardize ML and Lisp. Rather than inventing new paradigms, all of these movements elaborated upon the ideas invented in the previous decade.
One important trend in language design for programming large-scale systems during the 1980s was an increased focus on the use of modules, or large-scale organizational units of code. Modula-2, Ada, and ML all developed notable module systems in the 1980s, although other languages, such as PL/I, already had extensive support for modular programming. Module systems were often wedded to generic programming constructs.
The rapid growth of the Internet in the mid-1990s created opportunities for new languages. Perl, originally a Unix scripting tool first released in 1987, became common in dynamic websites. Java came to be used for server-side programming, and bytecode virtual machines became popular again in commercial settings with their promise of "Write once, run anywhere" (UCSD Pascal had been popular for a time in the early 1980s). These developments were not fundamentally novel, rather they were refinements to existing languages and paradigms, and largely based on the C family of programming languages.
Programming language evolution continues, in both industry and research. Current directions include security and reliability verification, new kinds of modularity (mixins, delegates, aspects), and database integration such as Microsoft's LINQ.
ឡាទិច (លំដាប់)
យកA ជាសំនុំមួយ។ យក≤ ជាទំនាក់ទំនង លំដាប់ជាផ្នែក នៅលើ​សំនុំ​A។
ភាសាកម្មវិធី
Consolidation and growth
The 4GLs are examples of languages which are domain-specific, such as SQL, which manipulates and returns sets of data rather than the scalar values which are canonical to most programming languages. Perl, for example, with its 'here document' can hold multiple 4GL programs, as well as multiple JavaScript programs, in part of its own perl code and use variable interpolation in the 'here document' to support multi-language programming.
ឡាទិច (លំដាប់)
សំនុំA បង្កើតជា ឡាទិច ដោយសារ ទំនាក់ទំនង≤ បើសិនជា:
គ្រប់គូ<a, b> ដែល a, b ∈A មាន supremum តែមួយ​ និង infimum​ តែមួយគត់។
supremum : (join) a∨b
ភាសាកម្មវិធី
Syntax
រូបភាពតូច|ស្តាំ|367px|[[Parse tree of Python code with inset tokenization]] រូបភាពតូច|ស្តាំ|292px|[[Syntax highlighting is often used to aid programmers in recognizing elements of source code. The language above is Python.]]
ឡាទិច (លំដាប់)
infimum: (meet) a∧b
ភាសាកម្មវិធី
Syntax
A programming language's surface form is known as its syntax. Most programming languages are purely textual; they use sequences of text including words, numbers, and punctuation, much like written natural languages. On the other hand, there are some programming languages which are more graphical in nature, using visual relationships between symbols to specify a program.
The syntax of a language describes the possible combinations of symbols that form a syntactically correct program. The meaning given to a combination of symbols is handled by semantics (either formal or hard-coded in a reference implementation). Since most languages are textual, this article discusses textual syntax.
This grammar specifies the following:
The following are examples of well-formed token sequences in this grammar:,   and.
Not all syntactically correct programs are semantically correct. Many syntactically correct programs are nonetheless ill-formed, per the language's rules; and may (depending on the language specification and the soundness of the implementation) result in an error on translation or execution. In some cases, such programs may exhibit undefined behavior. Even when a program is well-defined within a language, it may still have a meaning that is not intended by the person who wrote it.
Using natural language as an example, it may not be possible to assign a meaning to a grammatically correct sentence or the sentence may be false:
The following C language fragment is syntactically correct, but performs operations that are not semantically defined (the operation <tt>*p >> 4</tt> has no meaning for a value having a complex type and <tt>p->im</tt> is not defined because the value of <tt>p</tt> is the null pointer):
If the type declaration on the first line were omitted, the program would trigger an error on compilation, as the variable "p" would not be defined. But the program would still be syntactically correct, since type declarations provide only semantic information.
The grammar needed to specify a programming language can be classified by its position in the Chomsky hierarchy. The syntax of most programming languages can be specified using a Type-2 grammar, i.e., they are context-free grammars. Some languages, including Perl and Lisp, contain constructs that allow execution during the parsing phase. Languages that have constructs that allow the programmer to alter the behavior of the parser make syntax analysis an undecidable problem, and generally blur the distinction between parsing and execution. In contrast to Lisp's macro system and Perl's  blocks, which may contain general computations, C macros are merely string replacements, and do not require code execution.
Static semantics
The static semantics defines restrictions on the structure of valid texts that are hard or impossible to express in standard syntactic formalisms. For compiled languages, static semantics essentially include those semantic rules that can be checked at compile time. Examples include checking that every identifier is declared before it is used (in languages that require such declarations) or that the labels on the arms of a case statement are distinct. Many important restrictions of this type, like checking that identifiers are used in the appropriate context (e.g. not adding an integer to a function name), or that subroutine calls have the appropriate number and type of arguments, can be enforced by defining them as rules in a logic called a type system. Other forms of static analyses like data flow analysis may also be part of static semantics. Newer programming languages like Java and C# have definite assignment analysis, a form of data flow analysis, as part of their static semantics.
Dynamic semantics
Once data has been specified, the machine must be instructed to perform operations on the data. For example, the semantics may define the strategy by which expressions are evaluated to values, or the manner in which control structures conditionally execute statements. The dynamic semantics (also known as execution semantics) of a language defines how and when the various constructs of a language should produce a program behavior. There are many ways of defining execution semantics. Natural language is often used to specify the execution semantics of languages commonly used in practice. A significant amount of academic research went into formal semantics of programming languages, which allow execution semantics to be specified in a formal manner. Results from this field of research have seen limited application to programming language design and implementation outside academia.
Type system
A type system defines how a programming language classifies values and expressions into types, how it can manipulate those types and how they interact. The goal of a type system is to verify and usually enforce a certain level of correctness in programs written in that language by detecting certain incorrect operations. Any decidable type system involves a trade-off: while it rejects many incorrect programs, it can also prohibit some correct, albeit unusual programs. In order to bypass this downside, a number of languages have type loopholes, usually unchecked casts that may be used by the programmer to explicitly allow a normally disallowed operation between different types. In most typed languages, the type system is used only to type check programs, but a number of languages, usually functional ones, infer types, relieving the programmer from the need to write type annotations. The formal design and study of type systems is known as type theory.
Typed versus untyped languages
A language is typed if the specification of every operation defines types of data to which the operation is applicable, with the implication that it is not applicable to other types. For example, the data represented by " " is a string. In most programming languages, dividing a number by a string has no meaning; most modern programming languages will therefore reject any program attempting to perform such an operation. In some languages the meaningless operation will be detected when the program is compiled ("static" type checking), and rejected by the compiler; while in others, it will be detected when the program is run ("dynamic" type checking), resulting in a run-time exception.
A special case of typed languages are the single-type languages. These are often scripting or markup languages, such as REXX or SGML, and have only one data type—most commonly character strings which are used for both symbolic and numeric data.
In contrast, an untyped language, such as most assembly languages, allows any operation to be performed on any data, which are generally considered to be sequences of bits of various lengths. High-level languages which are untyped include BCPL and some varieties of Forth.
Static versus dynamic typing
In static typing, all expressions have their types determined prior to when the program is executed, typically at compile-time. For example, 1 and (2+2) are integer expressions; they cannot be passed to a function that expects a string, or stored in a variable that is defined to hold dates.
Statically typed languages can be either manifestly typed or type-inferred. In the first case, the programmer must explicitly write types at certain textual positions (for example, at variable declarations). In the second case, the compiler infers the types of expressions and declarations based on context. Most mainstream statically typed languages, such as C++, C# and Java, are manifestly typed. Complete type inference has traditionally been associated with less mainstream languages, such as Haskell and ML. However, many manifestly typed languages support partial type inference; for example, Java and C# both infer types in certain limited cases.
Dynamic typing, also called latent typing, determines the type-safety of operations at run time; in other words, types are associated with run-time values rather than textual expressions. As with type-inferred languages, dynamically typed languages do not require the programmer to write explicit type annotations on expressions. Among other things, this may permit a single variable to refer to values of different types at different points in the program execution. However, type errors cannot be automatically detected until a piece of code is actually executed, potentially making debugging more difficult. Lisp, Perl, Python, JavaScript, and Ruby are dynamically typed.
Weak and strong typing
Weak typing allows a value of one type to be treated as another, for example treating a string as a number. This can occasionally be useful, but it can also allow some kinds of program faults to go undetected at compile time and even at run time.
Strong typing prevents the above. An attempt to perform an operation on the wrong type of value raises an error. Strongly typed languages are often termed type-safe or safe.
An alternative definition for "weakly typed" refers to languages, such as Perl and JavaScript, which permit a large number of implicit type conversions. In JavaScript, for example, the expression  implicitly converts   to a number, and this conversion succeeds even if   is ,  , an  , or a string of letters. Such implicit conversions are often useful, but they can mask programming errors. Strong and static are now generally considered orthogonal concepts, but usage in the literature differs. Some use the term strongly typed to mean strongly, statically typed, or, even more confusingly, to mean simply statically typed. Thus C has been called both strongly typed and weakly, statically typed.
It may seem odd to some professional programmers that C could be "weakly, statically typed". However, notice that the use of the generic pointer, the void* pointer, does allow for casting of pointers to other pointers without needing to do an explicit cast. This is extremely similar to somehow casting an array of bytes to any kind of datatype in C without using an explicit cast, such as  or.
Standard library and run-time system
Most programming languages have an associated core library (sometimes known as the 'standard library', especially if it is included as part of the published language standard), which is conventionally made available by all implementations of the language. Core libraries typically include definitions for commonly used algorithms, data structures, and mechanisms for input and output.
A language's core library is often treated as part of the language by its users, although the designers may have treated it as a separate entity. Many language specifications define a core that must be made available in all implementations, and in the case of standardized languages this core library may be required. The line between a language and its core library therefore differs from language to language. Indeed, some languages are designed so that the meanings of certain syntactic constructs cannot even be described without referring to the core library. For example, in Java, a string literal is defined as an instance of the <tt>java.lang.String</tt> class; similarly, in Smalltalk, an anonymous function expression (a "block") constructs an instance of the library's <tt>BlockContext</tt> class. Conversely, Scheme contains multiple coherent subsets that suffice to construct the rest of the language as library macros, and so the language designers do not even bother to say which portions of the language must be implemented as language constructs, and which must be implemented as parts of a library.
Design and implementation
Programming languages share properties with natural languages related to their purpose as vehicles for communication, having a syntactic form separate from its semantics, and showing language families of related languages branching one from another. But as artificial constructs, they also differ in fundamental ways from languages that have evolved through usage. A significant difference is that a programming language can be fully described and studied in its entirety, since it has a precise and finite definition. By contrast, natural languages have changing meanings given by their users in different communities. While constructed languages are also artificial languages designed from the ground up with a specific purpose, they lack the precise and complete semantic definition that a programming language has.
Many programming languages have been designed from scratch, altered to meet new needs, and combined with other languages. Many have eventually fallen into disuse. Although there have been attempts to design one "universal" programming language that serves all purposes, all of them have failed to be generally accepted as filling this role. The need for diverse programming languages arises from the diversity of contexts in which languages are used:
One common trend in the development of programming languages has been to add more ability to solve problems using a higher level of abstraction. The earliest programming languages were tied very closely to the underlying hardware of the computer. As new programming languages have developed, features have been added that let programmers express ideas that are more remote from simple translation into underlying hardware instructions. Because programmers are less tied to the complexity of the computer, their programs can do more computing with less effort from the programmer. This lets them write more functionality per time unit.
Natural language processors have been proposed as a way to eliminate the need for a specialized language for programming. However, this goal remains distant and its benefits are open to debate. Edsger W. Dijkstra took the position that the use of a formal language is essential to prevent the introduction of meaningless constructs, and dismissed natural language programming as "foolish". Alan Perlis was similarly dismissive of the idea. Hybrid approaches have been taken in Structured English and SQL.
A language's designers and users must construct a number of artifacts that govern and enable the practice of programming. The most important of these artifacts are the language specification and implementation.
Specification
The specification of a programming language is intended to provide a definition that the language users and the implementors can use to determine whether the behavior of a program is correct, given its source code.
A programming language specification can take several forms, including the following:
Implementation
An implementation of a programming language provides a way to execute that program on one or more configurations of hardware and software. There are, broadly, two approaches to programming language implementation: compilation and interpretation. It is generally possible to implement a language using either technique.
The output of a compiler may be executed by hardware or a program called an interpreter. In some implementations that make use of the interpreter approach there is no distinct boundary between compiling and interpreting. For instance, some implementations of BASIC compile and then execute the source a line at a time.
Programs that are executed directly on the hardware usually run several orders of magnitude faster than those that are interpreted in software.
One technique for improving the performance of interpreted programs is just-in-time compilation. Here the virtual machine, just before execution, translates the blocks of bytecode which are going to be used to machine code, for direct execution on the hardware.
Usage
Thousands of different programming languages have been created, mainly in the computing field. Programming languages differ from most other forms of human expression in that they require a greater degree of precision and completeness.
When using a natural language to communicate with other people, human authors and speakers can be ambiguous and make small errors, and still expect their intent to be understood. However, figuratively speaking, computers "do exactly what they are told to do", and cannot "understand" what code the programmer intended to write. The combination of the language definition, a program, and the program's inputs must fully specify the external behavior that occurs when the program is executed, within the domain of control of that program. On the other hand, ideas about an algorithm can be communicated to humans without the precision required for execution by using pseudocode, which interleaves natural language with code written in a programming language.
A programming language provides a structured mechanism for defining pieces of data, and the operations or transformations that may be carried out automatically on that data. A programmer uses the abstractions present in the language to represent the concepts involved in a computation. These concepts are represented as a collection of the simplest elements available (called primitives). Programming is the process by which programmers combine these primitives to compose new programs, or adapt existing ones to new uses or a changing environment.
Measuring language usage
It is difficult to determine which programming languages are most widely used, and what usage means varies by context. One language may occupy the greater number of programmer hours, a different one have more lines of code, and a third utilize the most CPU time. Some languages are very popular for particular kinds of applications. For example, COBOL is still strong in the corporate data center, often on large mainframes; Fortran in scientific and engineering applications; and C in embedded applications and operating systems. Other languages are regularly used to write many different kinds of applications.
Various methods of measuring language popularity, each subject to a different bias over what is measured, have been proposed:
Combining and averaging information from various internet sites, langpop.com claims that in 2013 the ten most popular programming languages are (in descending order by overall popularity): C, Java, PHP, JavaScript, C++, Python, Shell, Ruby, Objective-C and C#.
Taxonomies
There is no overarching classification scheme for programming languages. A given programming language does not usually have a single ancestor language. Languages commonly arise by combining the elements of several predecessor languages with new ideas in circulation at the time. Ideas that originate in one language will diffuse throughout a family of related languages, and then leap suddenly across familial gaps to appear in an entirely different family.
In broad strokes, programming languages divide into programming paradigms and a classification by intended domain of use, with general-purpose programming languages distinguished from domain-specific programming languages. Traditionally, programming languages have been regarded as describing computation in terms of imperative sentences, i.e. issuing commands. These are generally called imperative programming languages. A great deal of research in programming languages has been aimed at blurring the distinction between a program as a set of instructions and a program as an assertion about the desired answer, which is the main feature of declarative programming. More refined paradigms include procedural programming, object-oriented programming, functional programming, and logic programming; some languages are hybrids of paradigms or multi-paradigmatic. An assembly language is not so much a paradigm as a direct model of an underlying machine architecture. By purpose, programming languages might be considered general purpose, system programming languages, scripting languages, domain-specific languages, or concurrent/distributed languages (or a combination of these). Some general purpose languages were designed largely with educational goals.
A programming language may also be classified by factors unrelated to programming paradigm. For instance, most programming languages use English language keywords, while a minority do not. Other languages may be classified as being deliberately esoteric or not.
ប្រវត្តិច្បាប់រក្សាសិទ្ធ
ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ ច្បាប់រក្សាសិទ្ធិបាន​ចាប់ផ្ដើម ជាមួយអភ័យឯកសិទ្ធិ ដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយផ្តាច់មុខបោះពុម្ពជាសៀវភៅឡើង។ លក្ខន្តិកៈរបស់ម្ចាស់ស្ត្រី អេនី(Anne) នៃប្រទេសអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៧០៩ មានចំនងជើងពេញថា ជាសកម្មភាពរៀនមួយយ៉ាងក្លាហាន់ ដោយ បន្សល់ទុកនូវអ្នក និពន្ធ ឬអ្នកទិញ នៅលើសៀវភៅដែលបានថតចំលងយកទៅប្រើប្រាស់ នៅកំឡុងពេលនោះ មានការវាយតំលៃជា ការរក្សាសិទ្ធ ដំបូងគេ។ ច្បាប់រក្សាសិទ្ធដំបូងគេ គ្រាប់តែដាក់នៅលើសៀវភៅដែលបានថតចំឡងតែប៉ុន្នោះ។ ​ អស់រយៈពេលជាច្រើន អ្នកប្រើប្រាស់មួយចំនួន ដូចជាការបកប្រែរ អ្នកធ្វើការក្លែងបន្លំ ច្បាប់ដើម ហើយការរក្សាសិទ្ធគ្រប់ដណ្តប់យ៉ាងទូលំទូលាយ នៅក្មុងមជ្ឈដ្ឋានការងារ រួមទាំងមាន ផែនទី ការសំដែង គំនូរ រូបថត ថតចំលងសំលេង រូបភាពមានចលនា និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រមួយចំនួន។ បច្ចុប្បន្នច្បាប់រក្សាសិទ្ធ អន្តរជាតិបានធ្វើអោយមាន បមានីយ៍កម្មទៅតាម អាណាខេត្តមួយចំនួនតាមរយៈការព្រមព្រៀងនៅក្នុងតំបន់និងអន្តរជាតិ ដូចជានៅ ទីក្រុងបឺនBerne ប្រទេសអាឡឹម៉ង់ ហើយនិងនៅអឺរ៉ុបផងដែរ។ ទោះបីជាមានច្បាប់ការរក្សាសិទ្ធយ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់យ៉ាងណាក៏ដោយ ។ សាលាក្តីនីមួយៗ បានបំបែកច្បាប់ផ្សេងៗ​ និងភាពទៀងទាត់សិទ្ធថតចំលង។ សាលាក្តីមួយចំនួនបានរៀបចំសីលធម៌ អភ័យឯកសិទ្ធដល់អ្នកនិពន្ធ អោយដូចជាបង្កើតការងារនោះឡើង។ ច្បាប់រក្សាសិទ្ធជាអភ័យឯកសិទ្ធពិសេស ដែលបានអនុញ្ញាតិអោយ អ្នកនិពន្ធ​ឬ នាយកជាម្ចាស់របស់ការងារខ្លួន រួមទាំងច្បាប់ថតចំលងចែកចា និង តម្រូវការផងដែរ។ ការរក្សាសិទ្ធមិនមែមការពារគំនិតទេ ត្រឹមតែការសំដែងអោយឃើញថាជារបស់គេ ការតែងតាំងទៅជាការស្រេច។ នៅក្នុងសាលាក្តីភាគច្រើន ការតែងតាំងសិទ្ធថតចំលង មិនត្រូវការចុះបញ្ជីឡើយ។ ម្ចាស់ដើមមានសិទ្ធពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងការថតចំលង និងការចែកចាយផ្សេងៗ ក្នុងពេលជាក់លាក់មួយ បន្ទាប់ពីការងារមួយណាដែលបានដាក់ចូលជាកម្មសិទ្ធសាធារណៈ។ ការប្រើប្រាស់គឺត្រូវស្ថិតនៅ ក្រោមការកំណង់ និងការលើកលែងរបស់អ្នកដែលជាម្ចាស់ឯកសិទ្ធ ដូចជាការប្រើប្រាស់បានសមរម្យ មិនទាមទា អោយមានការសុំអនុញ្ញាតិពី ម្ចាស់ដើមឡើយ ។ រីឯការប្រើប្រាស់ដទៃទៀងទាមទាអោយមានការសុំអនុញ្ញាតិបានត្រឹមត្រូវទើបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។
ការរីកចំរើនដំបូង
ច្បាប់អភ័យឯកសិទ្ធ បានចេញមុនគេមកពី ប្រទេស អ៊ីរីឡែន(Ireland) នៅបណ្ណល័យ កាថាច(Cathach) គឺជាមានវ័យចាស់ជាងគេបំផុតនៃការសរសេរសៀវភៅ និងជាគំរូដំបូងគេសំនេរអ៊ីរីស( Irish)។
ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនៅប្រទេសបារាំងដំបូង
អត្ថបទដើមៈ សៀវភៅរបស់បារាំងជំនាន់មុនបានយល់ស្របជាផ្លូវការដោយអ្នកត្រួតពិនិត្យនិងអ្នកនិពន្ធ និងអ្នកបោះពុម្ភដែលបានទទួលអភ័យឯកសិទ្ធដោយព្រះមហាក្សត្រមុន និងបោះពុម្ភជាសាធារណៈ។ អភ័យឯកសិទ្ធ គឺមិនចុះសំរុងនិងគ្នារហូតដល់៦ឆ្នាំទើមបានបង្កើតថ្មីជាផ្លូវការមួយ។ នៅពេលនោះផងដែរត្រូវបានបង្កើតថ្មីនូវដោយព្រះមហាក្សត្របានដាក់ដោយផ្ទាល់ និងមិនប្រាកដ។ នៅឆ្នាំ១៧៦១ មានការប្រជុំមួយ ដែលក្ដៅគគុកដោយ ស្ដេចខោនស៊ីល(Council)បានអោយអភ័យឯកសិទ្ធដល់អ្នកនិពន្ធជាងអ្នកបោះពុម្ភ នូវប្រធានបទអក្សរសាស្រ្តដែលស្រដៀងគ្នាដែលមានការផ្លាស់ប្ដូរកន្លែង នៅប្រទេសអង់គេ្លសអំឡុងពេល ការប្រកួតប្រជែងនៃអ្នកលក់សៀវភៅ ។ នៅឆ្នាំ១៧៧៧ អនុក្រុមនៃច្បាប់បានចេញម្ដងទៀតនូវអភ័យឯកសិទ្ធ។ ពេលវេលានៃអភ័យឯកសិទ្ធត្រូវបាន ដាក់នូវរយៈពេលយ៉ាងខ្លីគឺ១០ឆ្នាំរឺសំរាប់ ពេលដែលអ្នកនិពន្ធនៅរស់ប៉ុន្នោះដែលមិនលើសនេះឡើយ។ប្រសិនបើអ្នកនិពន្ធបានទទួលសិទ្ធនិងមិនមានការបង្កើត និងមិនលក់ នូវសៀវភៅគេអាចបោះពុម្ភដោយខ្លួនឯងនិង ចម្លងបន្តរដើម្បីលក់ដោយខ្លួនឯង ហើយឆ្លងកាត់ការអនុញ្ញាតទុកជាកេរ្តិ៍មរតក ដែលមានភាពពេញចិត្តនិងមានសិទ្ធជំទាស់។ ប្រសិនបើការអនុញ្ញាតត្រូវបានដោះស្រាយអោយអ្នកបោះពុម្ភសិទ្ធក្នុងការជំទាស់គឺមានរយៈពេលមុន។ ច្បាប់ហាមឃាត់នៃការផ្លាស់ប្ដូរថ្មីនៃការអនុញ្ញាតគឺមានច្បាប់មួយដែលផុតកំនត់ ដែលមនុស្សខ្លះអាចទទួលកាអនុញ្ញាតធម្មតាដើម្បីបង្កើតនិងចម្លងការងាររបស់ពួកគេ។ ហេតុនេះហើយកម្មសិទ្ធបោះពុម្ភសៀវភៅ ដែលទទួលបានការអនុញ្ញាតត្រូវបានបោះបង់ចោលនូវការរៀបចំ។ បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្ដូររបស់បារាំងមានការជជែកតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំនៅ ខមិដាយ ហ្វ្រេនខៀស(Comédie-Française) ធ្វើអោយមានការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងអំពីសិទ្ធក្នុងការបង្ហាញនូវវិនាដកម្មបានកើតមានឡើង។ ហើយនៅឆ្នាំ១៧៩១ការប្រជុំអន្តរជាតិបានលុបចោលនូវការអនុញ្ញាតនេះ។ អ្នកគ្រប់គ្នាត្រូវបានបង្កើតនូវល្ខោននិង ការប្រជុំអន្តរជាតិបានប្រកាសថាការងាររបស់អ្នកនិពន្ធខ្លះ ដែលបានស្លាប់ជាង៥ឆ្នាំគឺបានផ្សព្វផ្សាយនូវអ្វីដែលគាត់មាន។ ការប្រជុំអន្តរជាតិបានបង្ហាញថាការផ្សព្វផ្សាយការងាររបស់ពួកគេ ត្រូវបានធ្វើដោយវាជាការផ្សព្វផ្សាយបែបធម្មជាតិហើយវាជាសិទ្ធរបស់ អ្នកនិពន្ធដែលបានរក្សាទុកជាគោលការណ៍ខុសពីធម្មតានេះដើម្បីអោយអ្នកនិពន្ធមានពេលធ្វើការរបស់គាត់។ ឆ្នាំ១៧៩៣មានច្បាប់ថ្មីបានបង្កើតសំរាប់អ្នកនិពន្ធ អ្នកនិពន្ធបទភ្លេង អ្នកវិចិត្រតរ ដែលបានតវាដើម្បីបង្កើតនិងបានបែងចែកការងាររបស់ពួកគេហើយសិទ្ធត្រូវបានពង្រីក សំរាប់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេនិងបន្តបាន១០ឆ្នាំបន្ទាប់ពីគេបានស្លាប់។ ការប្រជុំអន្តរជាតិបានរក្សាទុកច្បាប់នេះយ៉ាងល្អ។និងហៅច្បាប់នេះថា Declaration of the Rights of Geniu ហើយត្រូវបានល្បីជាសេចក្ដីថ្លែងការនៃសិទ្ធរបស់បុរសនិងពលរដ្ឋទាំងអស់(Declaration of the Rights of Man and of the Citizen)។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយសិទ្ធរបស់អ្នកនិពន្ធ គឺបានជាប្រធានបទមួយដែលមានការបែងចែកក្នុងកាចម្លង Bibliothèque Nationale និងនៅស.វទី១៩ អ្នកអត្ថាធិបាយបានចាច្បាប់ នៅឆ្នាំ១៧៩៣ជាutilitarian និងប្រើប្រាស់នៅក្នុងសង្គម។
ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនៅសហរដ្ឋអាមេរិច
ច្បាប់នៃAneមិនត្រូវបានដាក់ពាក្យសុំទៅអាណានិគមបារាំងទេ។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់សហ​រដ្ឋអាមេរិច​ដំបូងគឺមានលក្ខណៈធំសំបើមដែលអាស្រ័យទៅលើការធ្វើស្រែចំការ​និង​មានតែសិទ្ធឯកជនចំនួន៣​ដែលបានកើតឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិចនៅឆ្នាំ1783។​នៅក្នុងច្បាប់ទាំងបីនោះមានពីរដែលបានកំនត់សំរាប់រយៈពេល៧ឆ្នាំ​និងផ្សេងពីនោះគឺមានតែរយៈពេល៥ឆ្នាំ។​នៅក្នុងឆ្នាំ1783 ការបញ្ចុះ​បញ្ចូល​របស់អ្នកនិពន្ធអោយមានសមាជនៃទ្វីប​(Continental Congress)គឺភាគច្រើនសំរាប់ការសិក្សាបុរស​និង​ការពារ​អក្សរសាស្រ្តជាងការមានទេពកោសល្យដែលមិនយកមកប្រើប្រាស់។​ប៉ុន្តែអត្ថបទដែលមានការចូលរួមជាច្រើន(Articles of Confederation)​ អ្នកអនុញ្ញាតច្បាប់នៃសមាជនៃទ្វីបមិនអនុម័ត្តច្បាប់រក្សារសិទ្ធនេះឡើយ។ សមាជនៃទ្វីបបានដាក់សំនើរនេះនៅក្នុងរដ្ឋយ៉ាងប្រញ៉ាប់រហូត​ដល់ការបោះពុម្ភសៀវភៅថ្មីអំពីច្បាប់នេះដែលរយៈពេលដែលតិចជាង៤០ឆ្នាំចំពោះការប្រកាសដំបូងហើយសំដីរបស់អ្នកនិពន្ធគឺមានអំនាច​ប្រសិនបើពូកគេនិងរស់នៅជាក្រុមដំបូង​ និងសៀវភៅសំរាប់ក្រុមដ៏ទៃ​ទៀត​គឺមានរយៈពេលតិចជាង៤០ឆ្នាំ។មានរដ្ឋចំនួនបីដែលបានអនុម័ត្តអោយប្រើប្រាស់ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនៅឆ្នាំ១៧៨៣ដំបូងគេដែលសមាជនៃទ្វីមបានដាក់​ហើយបានបន្តរហូតមកដល់រដ្ឋទទួលយក​ច្បាប់រក្សាសិទ្ធ(Delaware )។​មានរដ្ឋចំនួន៧ដែលឯកភាពនិងច្បាប់Ane និង​សមាជនៃទ្វីប​ហើយក៏បានស្នើសុំអោយមាន៤០ឆ្នាំសំរាប់ពីរក្រុម។​ហើយរដ្ឋ៥​ដែលនៅសល់ក៏អនុញ្ញាតសំរាប់​មួយក្រុមមានរយៈពេល​៤០ឆ្នាំ​និង​២០​នឹង២១ឆ្នាំ​ដោយពុំមានការផ្លាស់ប្ដូរថ្មី។ នៅឆ្នាំ១៧៨៧​នៅPhiladelphia Convention លោក ចេម ម៉ាដិសិន(James Madison)និង​​​​លោក​ ឆាល ខនតេសវឹស(Charles Cotesworth Pinckney) បានផ្ញើរនូវសំនើរគួរតែអនុញ្ញាតអោយសមាជ​អនុញ្ញាតច្បាប់រក្សាសិទ្ធ។​សេចក្ដីស្នើរសុំនេះ​មានប្រភពមកពី​Copyright Clause នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិចដែលអនុញ្ញាតអោយមានច្បាប់រក្សាសិទ្ធនិង​អោយប៉ាតង់ដើម្បីបំរើអ្វីដែលល្អគឺដើម្បីអោយមានភាពរីកចំរើនខាងវិទ្យាសាស្រ្តនិង​សិល្បៈ។​ជាដំបួងនៃច្បាប់រក្សាសិទ្ធគឺ​ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនៅឆ្នាំ(Copyright Act of 1790)​ជាច្បាប់ដែលដាក់សំរាប់ក្រុម​ដែលមានរយៈពេល១៤ឆ្នាំប្រសិនបើអ្នកនិពន្ធនៅមានជីវិតសំរាប់ក្រុមដំបូង។ ផ្នែកខាងក្រៅនៃសិទ្ធអនុមត្តច្បាប់ផ្សេងទៀតនោះមិនត្រឹមតែសៀវភៅប៉ុន្នោះទេថែមទាំងផែនទីនិងក្រាបផងដែរ។ជាពិសេសជាងនេះ​ទៀត​ច្បាប់រក្សសិទ្ធនៅលើផែនទីនិងក្រាបនៅឆ្នាំ1790​គឺត្រូវបានចម្លងតាមច្បាប់របស់​Ane។ នៅពេលដែលអាចធ្វើការគឺគ្រាន់តែទទួលការ​​ការពារនៅក្រោមមាត្រាសហព័ន្ធ​ប្រសិនបើសហពន្ធនោះនៅដំនើការ​ដូចជា ការកត់សំគាល់សិទ្ធធម្មតា និង​ពេញចិត្ត។​ប្រសិនបើ​វាមិនមែនជាករណីថ្មីៗ​ដែលបានចូលទៅ​ការផ្សព្វផ្សាយជាកម្មសិទ្ធ(public domain)​នៅឆ្នាំ១៨៣៤​ច្បាប់របស់Supreme Court នៅWheaton v. Peters(ករណីស្រដៀងគ្នាទៅនិងករណីនៅឆ្នាំ 1774 នៅ Donaldson v Beckett in Britain)ដែលអ្នកនិពន្ធមិន​អាចផ្សព្វផ្សាយ​ការងាររបស់គេ​បានដើម្បីគ្រប់គ្រងការផ្សព្វផ្សាយដំបូងដែលអ្នកនិពន្ធមិនអាចផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈបានចំពោះការងារដំបូងរបស់ពួកគេ។
ច្បាប់ជាសកលដំបូង
អត្ថបទដើមៈ​ច្បាប់រក្សាសិទ្ធជាសកល អនុសញ្ញាផ្សេងត្រូវបានពិភាក្សាយ៉ាងក្ដៅគគុកនៅឆ្នាំ១៨៨៦​រហូត​ដល់បានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ1896 នៅទីក្រុងផារីស(Paris) 1908នៅបិលីន(Berlin) 1928នៅរូម (Rome) 1948នៅប្រេស៊ីល (Brussels), 1967 នៅស្កតហុល(Stockholm) និង 1971នៅផារីស (Paris)។​អនុសញ្ញាដែលទាក់ទងនឹងអក្សរសាស្រ្ត និង​ការងារសិល្បៈ ដូចជាវីដេអូ​ហើយសហពន្ធតំរូវអោយសមាជិកនៃរដ្ឋការពាររាល់អ្វីដែល​ទាក់ទងនិង​អក្សរ​ នៃវិទ្យាសាស្រ្ត និង​សិល្បៈជាកម្មសិទ្ធផ្ទាល់។​សហពន្ធផ្សេងនេះតំរូវអោយមានអ្នកកណ្ដាលរួមទាំងគោលការណ៍ផ្សេងៗនៃសកម្មភាពអន្តរជាតិ ដែលសមាជិករដ្ឋនីមួយៗអាចភិភាក្សាដើម្បីអោយប្រជាជនផ្សេងៗ​បានទទួលសិទ្ធរក្សាសិទ្ធដូចដែលបានអោយមនុស្សពីមុន(អត្ថបទ៣ដល់អត្ថបទ៥)។ ទីស្នាក់ការកណា្ដលផ្សេងទៀតគឺជាគ្រិស្ថានដែលមានស្ដង់ដាតូចមួយ​នៃច្បាប់អន្តរជាតិដែលសមាជិកនៃរដ្ឋនីមួយបានយល់ស្រប​អោយមានច្បាប់មូលដ្ឋានដែលជាច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវតែមាន។​ទោះបីជា​សមាជិកនៃរដ្ឋ​អាចធ្វើអ្ចីក៏ដោយប្រសិនបើពួកគេបង្កើន​នូវការថែរក្សាច្បាប់រក្សាសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួនក៏ដោយ។ច្បាប់មួយតូចនៅក្នុងច្បាប់រក្សាសិទ្ធដែលសំខាន់គឺជាផ្នែកមួយយ៉ាងតូចនៃជីវិតរបស់អ្នកនិពន្ធបូកនិង​៥០​ឆ្នាំ​។​ច្បាប់សំខាន់មួយ​ផ្សេងទៀតដែលបានបង្កើតដោយBerne Convention​ដែលជាច្បាប់បានមកដល់ហើយសមស្របនិងការងារ​និង​មិនពឹងផ្អែកទៅលើគ្រួសារឡើយ​ដូចជាការចុះបញ្ជី(អត្ថបទ៥(២))។​នៅក្នុងពេលនោះផងដែរ​មានប្រទេសជាច្រើនបានចុះបញ្ជីក្នុងច្បាប់នេះ​​ហើយនៅពេលដែចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រើច្បាប់Copyright Act 1911ជាច្បាប់Berne Convention​ហើយត្រូវបានលុបចោលវិញនៅStationers' Hall។ Berne Conventionបានសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើច្បាប់របស់អ្នកនិពន្ធជាពិសេសនិងគោលបំនងនៃសហពន្ធគឺថែរក្សាអ្នកនិពន្ធនិងការនិពន្ធរបស់ពួកគេនិង​សិល្បៈផ្សេងទៀត(អត្ថបទ១)ជាងការការពារអ្នកបោះពុម្ភនិង​តួ​ផ្សេងទៀតដែលទាក់ទងការងារសារធារណៈ។​នៅក្នុងឆ្នាំ1928​មានការកែប្រែ​ច្បាប់​សីលធម៌(ច្បាប់រក្សាសិទ្ធ)ដែលបានបញ្ជាក់នៅ(អត្ថបទ១០​bis) ដែលអ្នកនិពន្ធត្រូវបានអោយសញ្ញាទទួលស្គាល់​​រាល់អ្វីៗ​និង​ជទាស់នូវអ្វីដែលការងាររបស់ពួកគេជាអាក្រក់​។​សិទ្ធនេះបានបន្តររហូតបានក្លាយជាច្បាប់​សេដ្ឋិច្ច​​ការការពារផលិតផលការផលិតឡើងវិញ​ដោយមិនអោយបង្កើតដោយអ្នកផ្សេងឡើយ។ ច្បាប់Berne Convention​ បានដាក់តំកល់នៅការកំនត់ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនិងការយល់ព្រមដើម្បីអោយមានការបង្កើតឡើងវិញនូវអក្សរសាស្រ្ត​​និងការសិល្បៈដោយគ្មានកម្មសិទ្ធផ្ទាល់​និងបានអនុញ្ញាត​។​ការយល់ស្របច្បាស់ជាងនេះទៀតនោះច្បាប់នេះបានចេញជាច្បាប់អន្តរជាតិ​ ប៉ុន្តែការបង្ហាញនៅអត្ថបទទី៩នៃសហពន្ធ​។​គេបានហៅផងដែរថា​ការសាកល្បង៣ជំហ៊ាននៃច្បាប់​Bern​ហេតុនេះហើយទើមមានការយល់ព្រម នៅក្នុងករណីពិសេស​ ​ដែលតំរូវអោយការផលិតម្ដងទៀតពុំមានការប៉ះទង្គិចជាមួយជាជីវកម្មធម្មតាឡើយ​​និងមិនប្រកាន់នូវអ្វីដែលច្បាប់បានបង្កើត។​សេរីភាពនៃច្បាប់រក្សាសិទ្ធ​បានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈនៅក្នុងករណីដែលត្រូវតាមច្បាប់នូវអ្វីដែលពួកគេបានបង្កើត និងធ្វើអោយមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះសំរាប់បង្រៀន​និង​អត្ថបទថ្មី(អត្ថបទ១០)។
ច្បាប់រក្សាសិទ្ធនៅក្នុងប្រទេសគម្មុយនីស
ប្រវត្តិសាស្រ្ត, ដឹកនាំសង្គមជាច្រើន ដោយ អ្នកសង្គម អ្នកដឹកនាំបានបង្ហាះច្បាប់រក្សាសិទ្ធជាសុខភាព​ឬ​ជាបច្ចេកទេសសំរាប់សិល្បៈ​​ជំនួស(ឬ​នៅក្នុងការបន្ថែម) ច្បាប់។​ គំនិតនេះប្រហែលជាបានរកឃើញដោយភាពខ្លាំងរបស់ពួកគេ នៅ Scandinaviaច្បាប់។
នៅអ៉ឺរ៉ុបខាងកើត សង្គមរដ្ឋ បានទទួលស្គាល់ ការជួលនៅក្នុងសង្គមនិងទទួលរង្វាន់នូវស្នាដៃសិល្បៈ​​របស់ពួកគេ​និងការបង្កើត ប៉ុន្តែជាការពិតច្បាប់របស់ពួកគេគឺមានជំរៅពាក់ពាន់និងការតិះដៀល និង​ រដ្ឋ គ្រប់គ្រងវប្បធម៌ អ្នកធ្វើការខាងវប្បធម៌សហភាពសូវៀត ធ្វើបានយ៉ាងល្អ ប្រសិនបើពួកគេអាចជួល​ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេ"blat"និងធ្វើអោយជឿនូវច្បាប់ សង្គមសហភាពសូវៀត ជាផ្លូវការដើម្បីជួយការងាររបស់ពួកគេ។
សហភាពសូវៀតមានចំនួនអន្តរាគមជាមួយច្បាប់អន្តរជាតិ:
ប៉េកាំង
ប៉េកាំង (ភាសាចិន 北京)​ ជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសចិន ដែលមានប្រជាជន 19,612,368 នៅឆ្នាំ 2010 ។​ (សូមជួយបន្ថែម)
ទីក្រុងដៃគូ
Beijing has two partner cities, both in Europe:
ខេត្តតាកែវ
ខេត្តតាកែវ គឺជាខេត្តមួយដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ស្ថិតនៅខាងលិចទន្លេបាសាក់ ខេត្តតាកែវ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តកំពត ខាងលិចជាប់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺខាងជើងឆៀងខាងលិច និងខេត្តកណ្តាលនៅខាងជើងនិងខាងកើត។ ហើយព្រំប្រទល់ភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តគឺព្រំដែនអន្តរជាតិជាមួយវៀតណាម(ខេត្តមាត់ជ្រូក)។ ទីក្រុងខេត្តដែលទើបនឹងត្រូវបានគេស្គាល់ថា​ជា​ទីរួម​ខេត្ត​ដូនកែវ (អតីត​ហៅ​ថា​ក្រុងតាកែវ) គឺជា​ទីក្រុង​តូច​មួយ​មាន​ប្រជាជន​សរុប ៣៩ ១៨៦ នាក់។ ខេត្តតាកែវគឺជាស្លាកស្នាមនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ដោយសារតែជាអតីតនគរវ្នំនិងអាណាចក្រចេនឡាស្ថិតនៅកណ្តាលតំបន់។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
រូបភាពតូច|វាលស្រែនៅខេត្តតាកែវ រូបភាពតូច|ផែនទីភូមិសាស្ត្រខេត្តតាកែវ ខេត្តតាកែវគឺជាខេត្ដមួយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹងខេត្តកំពត ភាគពាយ័ព្យជាប់នឹងខេត្តកំពង់ស្ពឺ ខាងជើងនិងខាងកើតជាប់ខេត្តកណ្ដាល និងភាគខាងត្បូងជាប់ជាមួយព្រំដែនអន្ដរជាតិប្រទេសវៀតណាម។ ខេត្តតាកែវមានផ្ទៃដីសរុប ៣,៥៦២.៧០ គីឡូម៉ែត្កការេ ។ ទីរួមខេត្តនៃខេត្តតាកែវគឺក្រុងដូនកែវ ដែលជាក្រុងតូចមួយមានប្រជាជន ៣៩,១៨៦ នាក់។ បើយើងធ្វើដំណើរពីភ្នំពេញទៅកាន់ទីរួមខេត្តតាកែវលើកំណាត់ផ្លូវជាតិលេខ ២ និងលេខ៣ គេនឹងបានឃើញស្ថានភាពប្រជាពលរដ្ឋ ការប្រកបរបររកស៊ីរបស់ពួកគេនៅក្នុងខេត្តនេះ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ គេក៏អាចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ២ផងដែរ ដែលមានចម្ងាយផ្លូវប្រហែល៧៨ គីឡូម៉ែត្រ។
រដ្ឋបាល
ខេត្តតាកែវមាន ក្រុង ០៩ ស្រុក ៩៧ ឃុំ, ៣ សង្កាត់ និង ១១១៩ ភូមិ ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
រូបភាពតូច|ប្រាសាទតាព្រហ្មទន្លេបាទី តាកែវជាខេត្តចំណាស់មួយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "ដើមកំណើតនៃអរិយធ៌មខ្មែរ" ដោយសារតែធ្លាប់ជាតំបន់កណ្តាលនៃនគរចេនឡាបន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះនៃនគរភ្នំ។ ប្រវត្តិសាស្រ្ត ជាច្រើនដែលទាក់ទងនឹងសម័យ អាណាចក្រភ្នំ និងសម័យ ចេនឡា ដោយមាន ប្រាសាទបុរាណជាច្រើនរហូតដល់៣៤ប្រាសាទដែលបានកសាងឡើងមុនសម័យអង្គររវាងសតវត្សទី៥ដល់ទី៨។ សក្ដានុពលភាពសំខាន់ក្នុងខេត្ត នេះគឺវិស័យទេសចរណ៍ ដែលជាប្រភពចំណូលជូនរដ្ឋ និងអាចឱ្យប្រជាពលរដ្ឋទាញរកប្រយោជន៍ពីវិស័យនេះផងដែរ។ តំបន់ទេសចរណ៍សំខាន់ៗក្នុងខេត្តនេះមានភាគច្រើនជាទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា ប្រាសាទបុរាណជាដើម ដែលធ្វើឱ្យទេសចរចូលចិត្តមកធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ព្រមទាំងទទួលនូវអារម្មណ៍បរិសុទ្ធ ពីទេសភាពប្រណីតៗជុំវិញតំបន់ ប្រាសាទបុរាណនោះផងដែរ។តាកែវត្រូវបានគេគិតថាជាកន្លែងកំណើតនៃអរិយធម៌ខ្មែរ។ ពាណិជ្ជករនៃប្រទេសចិនបានរៀបរាប់ថា រាជាណាចក្រខ្មែរកាលពីដើមមានទីតាំងស្ថិតនៅតាកែវ ដែលមានឈ្មោះថា "ហ្វ៊ូណន" ហើយពួកគេបាននិយាយទៀតថា នេះជាព្រះរាជាណាចក្រដែលមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ។ ភស្ដុតាងនៃវត្ថុបុរាណនៅអង្គរបុរី បានបញ្ជាក់ថាទីនេះជាកន្លែងដែល ជាមូលដ្ឋាននៃព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរយ៉ាងសំខាន់ចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំ ៤០០ មុនគ្រិស្តសករាជ។ ក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ២៤ ខេត្តតាកែវគឺជាខេត្តមួយដែលមានវ័យចំណាស់ជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលមានប្រវត្តិទាក់ទង់និងអាណាចក្រភ្នំ និងចេនឡា។ ខេត្តតាកែវមានប្រាសាទបុរាណចំនួន ៣៤ ដែលបុព្វបុរសខ្មែរយើងបានបន្សល់ទុក ហើយក៏ជាដួងព្រលឹងនៃប្រជាជនខ្មែរកាលជំនាន់នោះនិងប្រទេសកម្ពុជាយើងផងដែរ។ បច្ចុប្បន្នខេត្តតាកែវមានប្រាសាទ ដែលមានរូបរាងច្បាស់លាស់ចំនួន ៩កន្លែងដែលទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្រ្តគឺ៖
វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ក្នុងតំបន់
ទាំងនេះគឺជាហូលខ្មែរ ផាមួង និងក្រមាសូត្រដែលជាស្នាដៃរបស់ស្រ្ខ្តីខ្មែរនៅក្នុងស្រុកសំរោង។ ផលិតផលទាំងអស់នេះត្រូវបានទិញនៅគ្រប់វិស័យ កីឡា ទេសចរណ៏និងទីផ្សារក្នុងស្រុក។ ហើយពួកវាត្រូវបានផលិតឡើងក្នុងគុណភាពល្អបំផុត និងមានប្រយោជន៏សម្រាប់ការតុបតែងផ្ទះ និងការប្រើប្រាស់។ យើងអាចរកទិញបាននៅតាមទីផ្សារមួយចំនួនណៅក្នុងខេត្តតាកែវ ដូចជា ផ្សារ អង្គតាសោម ផ្សារសំរោងយ៉ោង និងនៅតាមទីផ្សារផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងខេត្តតាកែវ និងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ទាំងនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណខ្មែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាពួកវាត្រូវបានគេត្បាញនៅក្នុងខេត្តជាំច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ សូមអញ្ជើញមកទស្សនា និងទិញផលិតផលទាំងនេះដែលមានតម្លៃតោកសមរម្យ ហើយមានគុណភាពខ្ពស់។
អាកាសធាតុ
រូបភាពតូច|អ្នកនេសាទនៅជិតអង្គរបូរី ខេត្តតាកែវ ខេត្តតាកែវមាន ៤រដូវគឺ រដូវរងា ចាប់ពី វិច្ឆិកាដល់ខែកុម្ភៈ និង មានរដូវលំហែរមានប្រាំង និង វស្សា ចាប់ ខែមិនា ដល់ខែឧសភា រដូវភ្លៀងមានចាប់ពី ខែមិថុនាដល់ខែតុលា។ ទីក្រុងដូនកែវ ខេត្តតាកែវ គឺជាក្រុងដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន នៅថ្ងៃដែលក្តៅ មានកំដៅរហូតទៅដល់ ៣៧អង្សា ហើយបើត្រជាក់ជាងគេវិញមានរហូត ២១អង្សា។
ការអភិវឌ្ឍ
រូបភាពតូច|ទិដ្ឋភាពវិមានឯករាជ្យទីក្រុងដូនកែវនៃខេត្តតាកែវ ចំពោះការអភិវឌ្ឈវិញមានភាពរីកចំរើននិងងាយស្រួលជាងមុន ដោយមានផ្លូវជាតិ ផ្លូលំ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ។ ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អគ្មានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបររបស់ប្រជាជនឡើយ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះប្រព័ន្ធអគ្គីសនីវិញមានស្ទើគ្រប់ផ្ទះ និង មានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ នេះប្រជាជនប្រមាណ ៤០%ហើយដែលបានប្រើប្រាស់ទឹកស្អាតរាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងតែខិតខំរៀបចំទឹកស្អាតដល់ប្រជាជនទូទាំងខេត្ត តែប្រជាពលរដ្ឋហាក់ដូចជាមិនចង់បោះបង់ចោលទម្លាប់ចាស់របស់ពួកគេ ក្នុងការប្រើប្រាស់ទឹកស្រះ និងទឹកអណ្ដូងឡើយ។  ក្រុមមន្ត្រី នឹងខិតខំជំរុញពួកគេឲ្យងាកមកប្រើប្រាស់ទឹកស្អាតវិញ។ បើប្រៀបធៀបខេត្តកំពង់ស្ពឺ កំពត កណ្ដាល ដែលជាខេត្តដែលនៅភាគខាងត្បូងនិងមានព្រំដែនជាប់ជាមួយប្រទេសវៀតណាម ខេត្តតាកែវគឺជាខេត្តដែលជាប់ចំណាត់ច្នាក់ ហើយមានភ្ញៀវទេសចរណ៏ទៅទស្សនាជាច្រើន។ អ្នកទស្សនាភាគច្រើនជាជនជាតិខ្មែរដែលពួកគេច្រើនទៅទស្សនាប្រាសាទបុរាណនៅចុងសប្តាហ៏។
ផ្សារ
សំរាប់ផលិតផល ត្រី ផ្លែឈើ បន្លែ សាច់ និងផលិតផលវេចខ្ចប់ មួយចំនួនជាផលិតផលក្នុងស្រុក និងភាគច្រើននាំចូលមកពីប្រទេសវៀតណាម។ ភាគច្រើននៃហាងលក់ម្ហូបអាហារ និងភេសជ្ជៈ គឺនៅជុំវិញផ្សារ។
ផ្សារនៅខេត្តតាកែវរួមមាន
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ
ពុទ្ធសាសនា​ដូច​ម្តេច
ដូចម្ដេច​ហៅ​ថា ពុទ្ធសាសនា ? ព្រះមហា​វិរិយបណ្ឌិតោ ប៉ាង ខាត់ រៀបរៀង
ពុទ្ធសាសនា ជា​លទ្ធិសាសនា = Religion (ពាហិរសាសនា ? )
ពុទ្ធសាសនា នឹង​ហៅ​ថា : លទ្ធិសាសនា ឬ ពាហិរសាសនា (Religion ) តាម​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ ដូច​អ្នក​ផង​ធ្លាប់​យល់​មក​នោះ​ក៏​ទេ ព្រោះ​ពុទ្ធសាសនា​មិនមែន​ជា​ប្រព័ន្ធ (Système) នៃ​ជំនឿឥត​ហេតុផល (Croyance ) និង ការ​បូជា (Culte) នោះ​ឡើយ ។
ពុទ្ធសាសនា មិន​ព្រម​ប្រដៅ​ពុទ្ធសាសនិកជន ឲ្យ​មាន​ជំនឿ​ឥត​ហេតុផល​ទាល់​តែ​សោះ ។ ជំនឿ​ឥត​ហេតុផល​នេះ ពុំ​មាន​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​ឡើយ ។ ពុទ្ធសាសនិកជន ប្រើ​ជំនឿ​ដែរ តែ​ជា​ជំនឿ​មួយ​បែប គឺ​ជំនឿ​ហេតុផល ជំនឿ​ជា​ទី​ទុក​ចិត្ត (Confidence ) ហើយ​មាន​ប្រាជ្ញា​ប្រកប​ផង ដែល​នៅ​ក្នុង​ភាសា​បាលី លោក​ហៅ​ថា សទ្ធា (ជំនឿ​ហេតុផល​ប្រកប​ដោយ​បញ្ញា) ។
ជំនឿ​ឥត​ហេតុផល គឺ​ជំនឿ​ជឿ​អាទិទេព ថា "អាទិទេព​ទទួល​បាប​ខ្លួន ឲ្យ​ខ្លួន​បរិសុទ្ធ ហើយ​នាំ​ឲ្យ​ទៅ​កើត​ឋាន​សួគ៌" ។ ជំនឿ​បែប​នេះ ពុំ​មែន​ជា "សទ្ធា" ដូច​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​ទេ ។ ជំនឿ "សទ្ធា" ដែល​ពុទ្ធសាសនា​ប្រដៅ​ឲ្យ​ប្រើ​ចំពោះ​អង្គ​ព្រះសម្ពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ មាន​លក្ខណៈ​ជ្រះថ្លា​ចំពោះ​គុណធម៌ ហើយ​មាន​លក្ខណៈ​ហ៊ាន​ពុះពារ​ដើរ​ទៅ​តាម គឺ​មាន​ទំនង​ដូច​អ្នក​ឈឺ​ជឿ​ទុក​ចិត្ត​លោកគ្រូ​ពេទ្យ​ថា អាច​ជួយ​រក្សា​ជម្ងឺ​ខ្លួន ឲ្យ​ជា​សះស្បើយ​បាន ហើយ​ហ៊ាន​កាន់​តាម​ពាក្យ​ទូន្មាន​លោកគ្រូ​ពេទ្យ ឬ​ដូចជា​សិស្ស​ជឿ​គ្រូ​ថា គ្រូ​អាចារ្យ​របស់​ខ្លួន ជា​អ្នក​បង្រៀន​ខ្លួន​ឲ្យ​ចេះ​ចំណេះ​វិជ្ជា​បាន ហើយ​ហ៊ាន​ប្រតិបត្តិ​តាម​ឱវាទ​របស់​គ្រូ ដោយ​យល់​ច្បាស់​ថា គ្រូ​បង្រៀន​ខ្លួន​ឲ្យ​ចេះ​រស់​ខ្លួន​ឯង ឲ្យ​ចេះ​ដើរ​ខ្លួន​ឯង ។
សេចក្ដី​ពិត មិនមាន​អ្នកណា​ដទៃ អាច​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ ក្រៅ​ពី​ខ្លួន​ឯង​បាន​ឡើយ ។ ការ​ពឹង​គេ​ឲ្យ​ជួយ​បែប​នេះ ពុំ​មែន​ជា​វិធី​ទេ​ក្នុង​លោក​នេះ ។ ខ្លួន​ឯង​ជួយ​ខ្លួន​ឯង ទើប​ជា​វិធី ។ ព្រះសម្ពុទ្ធ​ជា​សាស្រ្តាចារ្យ ជា​អ្នក​ទូន្មាន​សត្វ គ្រាន់​តែ​ជា​អ្នក​បង្រៀន ប្រាប់​ផ្លូវ សត្វ​ទាំងឡាយ​ត្រូវ​ដើរ​ខ្លួន​ឯង ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ពុទ្ធសាសនិកជន ទោះ​យោបី​យក​ព្រះពុទ្ធ​ជា​ទីពឹង ក៏​ពុំ​មែន​បណ្ដោយ​ខ្លួន​ឲ្យ​ចេះ​តែ​គ្រឿង​សក្ការៈ​ដូចជា ទៀន ធូប ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា ជា​ការ​បូជាគុណ មេត្តា ករុណា បញ្ញា​របស់​បុគ្គល​ប្រសើរ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ប្រយោជន៍​ដើម្បី​សកលលោក ធ្វើ​ហាក់​ដូច​កាល​ទ្រង់​គង់​ធរមាន​នៅ​ឡើយ ហើយ​យក​អង្គ​ព្រះសម្ពុទ្ធ​ជា​គម្រូ ជា​គតិ​ប្រចាំ​ចិត្ត ប្រតិបត្តិ​តាម​ធម្មវិន័យ​ព្រះអង្គ តាម​ចរិយា​ព្រះអង្គ ដើម្បី​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​បាន​ឃើញ​ធម៌​ដូច​ព្រះអង្គ ។
១- អាមិស​បូជា បូជា​គ្រឿង​សក្ការៈ ទៀន ធូប ភ្ញីផ្កា ការ​បូជា​ទាំងនេះ មិនមែន​ជា​ការ​សំខាន់​អ្វី​ពេក​ទេ តែ​ពុទ្ធសាសនិកជន​ពេញ​ចិត្ត​ធ្វើ ។ (សូម​យោង​ទៅ​​ពិធី​សូត្រ​ថ្វាយគ្រឿងសក្ការៈរតនត្រ័យ ឥមេហិ ទិបធូបា ...)
២- បដិបត្តិ​បូជា បូជា​គឺ​ការ​ប្រតិបត្តិ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ធម៌​វិន័យ​ព្រះអង្គ ។
បូជា​ពីរ​ប្រកា​នេះ បដិបត្តិ​បូជា​គឺ​ការ​ប្រតិបត្តិ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ធម្មវិន័យ​ជា​ការ​បូជា ប្រសើរ​លើស។ ទ្រង់​ត្រាស់​ថា : អ្នកណា​បូជា​ព្រះអង្គ​ដោយ​បដិបត្តិ​បូជា គឺ​ប្រតិបត្តិ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ធម៌ អ្នក​នោះ​ឈ្មោះ​ថា គោរព រាប់អាន បូជា​តថាគត ដោយ​ការ​បូជា​ដ៏​ប្រសើរ​លើស ។ ក្នុង​ទី​ដទៃ​ទៀត​ទ្រង់​ត្រាស់​ចំពោះ​វក្កលិភិក្ខុ​ថា : "អ្នកណា​ឃើញ​ធម៌ អ្នក​នោះ​ឈ្មោះ​ថា​ឃើញ​តថាគត" ។
សេចក្ដី​ពិត ពុទ្ធសាសនា​ពុំ​មាន​វិធី​ស្ដុតិ​ទេ វិធី​បន់ស្រន់​អង្វរករ​ក៏​ពុំ​មាន​ដែរ ព្រោះ​វិធីស្ដុតិ បន់ស្រន់ អង្វរករ ទាំងអស់​នេះ ពុំ​មែន​ជា​និយ្យានិកធម៌ "ធម៌​ស្រោចស្រង់" ទេ ។ ព្រះសម្ពុទ្ធ ប្រោស​សត្វ​ដែល​សូត្រ​ស្តុតិ បន់ស្រន់ ឬ អង្វរករ ព្រះអង្គ​ពុំ​កើត​ទេ ។ ធម៌​ព្រះអង្គ​ជា​ធម៌​ស្រោច ស្រង់​ខ្លួន​ឯង (និយ្យានិកធម៌ ) ប្រែ​ថា "សេចក្ដី​បរិសុទ្ធ​ត្រូវ​ធ្វើ​ដោយ​ស្រង់​ខ្លួន​ឯង" ។ ព្រះសម្ពុទ្ធ​ឃើញ​ថា "សូត្រស្តុតិ​ថ្វាយ​ព្រះអង្គ ជា​ការ​ឥត​ប្រយោជន៍" ហើយ​ទ្រង់​ពុំ​យល់​ឃើញ​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណឹង​ទេ ទ្រង់​ឃើញ​ទៀត​ថា "ការ​សូត្រ​ស្តុតិ​សុំ​ក្ដី​អនុគ្រោះ​នេះ ជា​ការ​បន្ទាប​បន្ថោក​ខ្លួន ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​គំនិត​ថោក​ទៀត​ផង" ។ ពុទ្ធសាសនិកជន ពុំ​គួរ​សូត្រ​ស្តុតិ ដើម្បី​ស្រោចស្រង់​ខ្លួន​ទេ ត្រូវ​ទុក​ចិត្ត​ខ្លួន​ឯង ធ្វើ​ខ្លួន​ឯង ដើម្បី​សេរីភាព​ខ្លួន​ឯង ។
ពុទ្ធសាសនា ពុំ​មាន​អាទិទេព ពុំ​មាន​ជំនឿ​ចំពោះ​ពលានុភាព​ពិភពលោក​ដែល​ស្ដី​ថា​មាន "ការ​ចេះ​ដឹង​សព្វ ឬ សព៌េជ្ញ" (Omniscience) មាន​នៅ​សព្វ​កន្លែង​ ឬ សារពើ​ឋាន (Omniscience) ពុំ​មាន​ទិដ្ឋិ (Dogma) ដែល​ត្រូវ​ប្រកាន់​ជឿ, ពុំ​មាន​លទ្ធិ (Creed ) ដែល​ត្រូវ​ទទួល ជំនឿ (Foi ) ពុំ​មាន​ព្រាហ្មណ៍​ធ្វើ​ជា​អាជ្ញា​កណ្ដាល រវាង​មនុស្ស​ និង​ អាទិទេព, ពុំ​មាន​ពិធី រីតិ៍ពិសេស (Rite), ពុំ​មាន​ពិធី​សំស្ការ (ពិធី​ប្រសិទ្ធិ​ឲ្យ​បាន​ជា​ព្រាហ្មណ៍ ធ្វើ​​ឲ្យ​កើត​បាន​ជា​ពុទ្ធសាសនិកជន), ពុំ​មាន​មន្រ្ត (បទ​សូត្រស្តុតិ) ឬ​​ យជ្ញពិធី (rituel védique), ពុំ​មាន​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ព្រហ្មចរិយ​ គឺ​ តបធម៌ (austérités) ឬ យោគធម៌ (meditation, concentration) ដើម្បី​ស្រោចស្រង់​ខ្លួន​ទេ ។
ដូច្នេះ ពុទ្ធសាសនា អ្នក​ផង​​ពុំ​គប្បី​ហៅ​ថា Religion (លទ្ធិសាសនា​) ពេញ​ទ្រ​ពងមាត់សោះ ព្រោះ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា ពុំ​មែន​ជា​ប្រព័ន្ធ (Système ) នៃ​ជំនឿ​ឥត​ហេតុផល (Foi ) និង​ ការ​បូជា (Culte) ទេ ឬ​នឹង​ថា​ជា "អំពើ​ដែល​ដឹក​នាំ​មនុស្ស​ឲ្យ​ទទួល​ស្គាល់​អាទិទេព ឬ អាទិទេព​ត្រូវ​មាន​អានុភាព​លើ​វាសនា​ខ្លួន​ជា​មនុស្ស ហើយ​មនុស្ស​ត្រូវ​តែ​គោរព​បូជា សូត្រស្តុតិ​ជា​កិច្ច​តបស្នង​សងគុណ​វិញ" ដូច្នេះ​ក៏​ទេ​ដែរ ។
៥- តក្កហេតុ កុំ​ប្រកាន់​ជឿ​អ្វី​ដោយ​អាង​ហេតុ ឬ​ស្មាន​យក (អនុមាន)
៦- នយហេតុ កុំ​ប្រកាន់​ជឿ​អ្វី ដោយ​អាង​ការ​គ្នេរគ្នាន់ ឬ​កាត់​តម្រូវ
៧- អាការបរិវិតក្ក កុំ​ប្រកាន់​ជឿ​អ្វី ដោយ​អាង​ការ​ត្រិះរិះ​មើល​តាម​អាការ ។
៨- ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តី កុំ​ប្រកាន់​ជឿ​អ្វី ដោយ​អាង​ថា​ខ្លួន​ពេញចិត្ត
៩- ភព្វរូបតា កុំ​ប្រកាន់​ជឿ​អ្វី​ថា អ្នក​នេះ​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ គួរ​ជឿ​តាម
១០- សមណោ នោ គរុ កុំ​ប្រកាន់​ជឿ​ថា "សមណៈ​នេះ​ជា​គ្រូ​យើង" ។
ព្រះសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ប្រដៅ​ទៀត​ថា អ្វី​ដែល​ជា​កុសល អ្វី​ដែល​ប្រសើរ ដែល​អ្នក​បាន​ឃើញ​ពិត​ខ្លួន​ឯង ចូរ​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ចុះ អ្វី​ដែល​ជា​អកុសល អ្វី​ដែល​មិន​ប្រសើរ ដែល​អ្នក​បាន​ឃើញ​ពិត​ខ្លួន​ឯង ចូរ​កុំ​ប្រព្រឹត្ត​ឡើយ ។ ក្នុង​លទ្ធិ​សាសនា​ដទៃ (Religions) មាន​ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រដៅ​ប្រាកដ​ដូច្នេះ​ឬ​ទេ ? ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រដៅ​នេះ ព្រះសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​ទេសនា​ទុក​យូរយារ​ណាស់​ហើយ ហើយ​ឋិត​នៅ​តាម​សំណៅ​ដើម​ដដែល ឃើញ​ហាក់​នៅ​ថ្មី​ៗ ។ ចូរ​ពិចារណា​មើល​ចុះ ! ពុទ្ធវចនៈ​នេះ​បញ្ជាក់​ច្បាស់​ថា "ពុទ្ធសាសនា មិន​ព្រម​ប្រើ​ជំនឿ​ឥត​ហេតុផល" នោះ​ទេ ។ បុគ្គល​ម្នាក់​ៗ មាន​សិទ្ធិ​ប្រើ​សេរីភាព​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ការ​ពិត ការ​និយាយ ការ​ធ្វើ ។ គួរ​កត់​ចំណាំ​ទុក​ចុះ​ថា "ពុទ្ធសាសនា​ជា​សាសនា​ប្រគល់​សេរីភាព" ។ ព្រះពុទ្ធ​ជា​អ្នក​ប្រទាន​សេរីភាព ពុំ​មែន​ជា អាចរិយមុដ្ឋិ "កណ្ដាប់​ដៃ​នៃ​អាចារ្យ" ទេ ។
ពុទ្ធសាសនិកជន គោរព​មនស្សការ​ព្រះពុទ្ធបដិមា ពុំ​មែន​សុំ​ក្ដី​អនុគ្រោះ (Faveur) ពី​អាទិទេព គឺ​គោរព​អ្វី​ដែល​ជា​តំណាង​ព្រះសម្ពុទ្ធ ។ ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា ពុំ​មាន​សូត្រស្តុតិ (prière) បន់ស្រន់​អាទិទេព​ទេ ។ ការ​បូជា​បើ​នឹង​ហៅ​ពុទ្ធសាសនា​ថា Religion "លទ្ធិសាសនា" ដោយ​មាន​អត្ថន័យ​ថា "ជា​ពុទ្ធវចនៈ ដែល​ស្ដី​ពី​ជីវិត​ចូល​ទៅ​ដល់​ក្នុង​ជីវិត តាម​យថាភូត​ ទស្សនញាណ ពុំ​មែន​គិត​សើ​ៗ​តែ​សំបក​ក្រៅ​នោះ​ទេ, ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ស្ដី​ពី​ដំបូន្មាន ផ្ដល់​ឲ្យ​មនុស្ស​ចេះ​ប្រតិបត្តិ ចេះ​ដើរ​ខ្លួន​ឯង ទៅ​តាម​គន្លង​ដំបូន្មាន​ល្អិត​សុខុម​ត្រឹមត្រូវ​វិសេស, ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ស្ដី​ពី​ដំបូន្មាន បង្រៀន​មនុស្ស​ឲ្យ​មាន​ក្ដី មាន​តស៊ូ យក​ឈ្នះ​ខ្លួន​ឯង ចេះ​រស់​ក្នុង​ជីវិត​ដោយ​ប្រយ័ត្ន ចេះ​តស៊ូ​ចំពោះ​សេចក្ដី​ស្លាប់​មិន​រួញរា មិន​ថ្ងូរ មិន​ញញើត ដោយ​ខន្តី​ធម៌​ជា​ពុទ្ធវចនៈ​ទុក​ជា​អាគម​សក្តិសិទ្ធិ ស្ដោះ​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​ក្ដី​ប្រសើរ ក្ដី​ល្អ ក្ដី​រីករាយ ឲ្យ​កើត​ដល់​ខ្លួន​ឯង និង​ដល់​ជន​ដទៃ​ទូទៅ" ។ បើ​ពុទ្ធសាសនា​ជា​លទ្ធិសាសនា មាន​អត្ថន័យ​ដូច​ពោល​មក​ខាង​លើ​នេះ​មែន នុះ​លទ្ធិសាសនា​នេះ​ឯង ប្រាកដ​ជា​ប្រសើរ​លើស លើ​លទ្ធិ​សាសនា​ទាំងឡាយ (A religion of religions) ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ឃុំស្រែជាខាងជើង​​​​ ស្រុកដងទង់​ ខេត្តកំពត្ត
right|thumb|ទេសភាពឃុំស្រែជាខាងជើង
[ឃុំស្រែជាខាងជើង]' គឹជាឃុំមួយដែលស្ថិតក្នុងស្រុកដងទង់ ដែលជាស្រុកមួយក្នុងចំនោម ស្រុកទាំងប្រាំមពីរនៅក្នុងខេត្តកំពត។ប្រជាជនដែលរស់នៅស្រុកដងទង់ តែងតែប្រកបរបកសិកម្ម ជាពិសេសគឹឃុំស្រែជាខាងជើង។