cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
វត្តព្រះកែវមរកត
រូបគំនូរលើជញ្ជាំងថែវនៃព្រះវិហារ
នៅលើជញ្ជាំងថែវមានរូបគំនូរបុរាណដែលនិទានពិរឿងរាមកេរ្តិ៍ ពីដើមដល់ចប់។ គំនូរនេះត្រូវបានគូរឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៣-១៩០៤ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឧកញ្ញា ទេពនិមិត្ត ឆ្លាក់​រួម​ជាមួយ​វិចិត្រករ​ខ្មែរ​ចំនួន៤០នាក់។ គំនូរនេះចាប់ផ្តើមរឿងពីថែវខាងកើតផ្នែកខាងត្បូងទៅ ព័ទ្ធមួយជុំថែវទាំងមូលដែលមានប្រវែង៦៤២ម៉ែត្រ និងកំពស់៣ម៉ែត្រ។ ដូចនេះមានន័យថា គេ​មើល​ថែវ​គំនូរនេះ​តាមរង្វង់ប្រទក្សិណ។ គំនូរបុរាណនៅជុំវិញថែវ រឿងរាមកេរ្តិ៍បានបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្លែកដែលពុំមែនផ្តិតយក ឬក៏​ចំលង​ទាំងស្រុង​ពីរឿងរាមាយណៈ​របស់​ឥណ្ឌា​ឡើយ​ពីព្រោះ​ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ដំណើររឿងមានអន្លើខ្លះហាក់បីដូចជាស្ថិតក្នុងភាពអាថ៌កំបាំង ទាល់តែមើលឱ្យឆ្ងាយតៗទៅមុខ ទើប​ដឹង​ដំណើរ​ប្រវត្តិ​រឿងខាងក្រោមវិញ។ ឬ​មួយ​ទាល់តែ​ដឹង​រឿង​បែប​រាមាយណៈខ្លះ ទើបឆាប់យល់។ ខ្លឹមសាររឿងរាមកេរ្តិ៍នេះ ត្រូវបានគេបកស្រាយឈុតខ្លះជាល្ខោនខោល​​ស្បែកធំ ឬធ្វើជារូបចំលាក់ផ្សេងៗ និង​ប្រើ​ជាការទស្សន៏ទាយ​របស់ហោរា​មើល​ជោជតារាសី។ បច្ចុប្បន្ននេះគំនូរទាំងនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និង​រលុប​បាត់​បន្តិចម្តងៗ​ដោយ​សារ​ធាតុអាកាស និងមេរោគស៊ីថ្ម ព្រមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយមនុស្ស។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៥ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញ លើកគំរោងការការពារ និងជួសជុលរូបគំនូរ តែការជួសជុលរូបគំនូរនោះដំណើរការបានតែ ៥ឆ្នាំប៉ណ្ណោះ ក្រោយ​មក​ក៏​ត្រូវ​បានបញ្ចប់ ដោយ​មកពីថវិកាសំរាប់ចំណាយលើគំរោងនេះផុតកំណត់។​ ដោយមានព្រះរាជបណ្តាំពីព្រះករុណាព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥គេបានលើកគម្រោងជួសជុលគំនូរទាំងនេះម្តងទៀតដោយមានការសហការដេាយក្រុមជាងមកពីបរទេស និងជាងខ្មែរជាច្រើនរូបទៀត។ តទៅគេសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថាកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយនឹងបានឃើញគំនូរដ៏ល្អវិសាសវិសាលនេះឡើងវិញ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
អាន ដ្យឿង វឿង
អាន ដ្យឿង វឿង (យួន:An Dương Vương; 安陽王) គឺជាងាររបស់ថាច់ ផាន់ (Thục Phán រឺ 蜀泮), ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើនគរឪវៀតបុរាណពី២៥៧ដល់២០៧ម.គ.បន្ទាប់ពីឈ្នះរដ្ឋវ៉ាន់ឡាង ហើយក៏បង្រួបបង្រួមកុលសម្ព័ន្ធពីរគឺ ឪវៀត និងឡាក់វៀត ។ ព្រះអង្គត្រូវបានគេនិយាយ ជាប្រពៃណីថាមានព្រះជន្មប្រហែលជា១០០ព្រះវស្សា ។
រឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រ
តាមរយៈកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម ដាយវៀតស៊ុគីទាន់ធូ ("大越史記全書") និង ខាំឌិញវៀតស៊ូថុងហ្កៀមកឿងម៉ាច់ ("欽定越史通鑑綱目") ថាច់ ផាន់ គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់នៃរដ្ឋស្ឈូចិន (蜀, ដែលប្រើប្រាស់តួអក្សរចិនដដែលជាត្រកូលរបស់ទ្រង់ ថាច់) ដែលបានបញ្ជូនដោយបិតាទ្រង់ដំបូង ដើម្បីរុករកអ្វីដែលឥឡូវជាខេត្តគ័ងស៊ី និងយូនណានចិនខាងត្បូងហើយទីពីរ ដើម្បីបំលាស់ទីប្រជារាស្ត្ររបស់ពួកទ្រង់ ទៅកាន់វៀតណាមខាងជើងសម័យបច្ចុប្បន្ន កំឡុងពេលការលុកលុយរបស់រាជវង្សឈិង ។
ក៏ប៉ុន្តែ ពួកអ្នកប្រាជ្ញវៀតណាមសម័យទំនើបនេះខ្លះអះអាងថា ថាច់ ផាន់ គឺជាឈ្មោះជនជាតិដើមអាស៊ីខាងត្បូង ដែលមានន័យថា ទេព្ដាស្នា ហើយនិងទ្រង់គឺជាជនជាតិដើមវៀតណាម ។
ជនជាតិវៀតណាមសម័យថ្មីនេះខ្លះមានជំនឿថា ថាច់ ផាន់ បានមកដល់ដែនដី ឪវៀត (甌越) (ចុងបំផុតវៀតណាមខាងជើងនាសម័យបច្ចុប្បនេះ គ័ងតុងភាគខាងលិច និងខេត្តគ័ងស៊ីខាងត្បូងដែលមានរាជធានីនៅអ្វីដែលបច្ចុប្បនេះគឺជាខេត្តកាវបាង) ។ បន្ទាប់ពីប្រមូលផ្ដុំកងទ័ពមួយកង ទ្រង់បានកម្ចាត់ស្ដេច ហុង វឿង (雄王) ទី១៨ ព្រះរាជាចុងក្រោយនៃរាជវង្សហុងបាង នៅប្រហែលឆ្នាំ២៥៧ម.គ. ។ ព្រះអង្គបានប្រកាសខ្លួនថាជា អាន ដ្យឿង វឿ (安陽王, "ស្ដេច អាន ដ្យឿង") ។ ទ្រង់ក្រោយមកទៀតបានដាក់ឈ្មោះរដ្ឋថ្មីពីវ៉ាន់ឡាង ទៅ ឪឡាក់ (甌貉/甌雒/甌駱) និងស្ថាបនារាជធានីថ្មីនៅ ផុងខេ (Phong Khê) នៅឯកូនក្រុងភូថូ (Phú Thọ) នាសម័យបច្ចុប្បន្ននៅវៀតណាមខាងជើង ដែលទ្រង់ខិតខំសាងកូឡូវថាញ់ (បន្ទាយប្រាការកូឡូវ រឺ Cổ Loa Thành) បន្ទាយរាងគូទខ្យងនៅប្រហែល១០ម៉ាយល៍ភាគខាងជើងរាជធានីថ្មីនេះ ។
ថាច់ ផាន់ និងរដ្ឋបាលឪឡាក់
មិនមានកំណត់ត្រារឺការសរសេរច្រើនអំពីរបៀប ដែលពួកឪឡាក់គ្រប់គ្រងអភិបាលនិងរៀបចំទេ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ពឹងផ្អែកលើកំណត់ត្រារឿងព្រេងនិទាន ព្រះអង្គត្រូវគេសន្និដ្ឋានលក្ខណៈសម្បត្តិ ដែលប្រកបដោយប្រាជ្ញាឆ្លាតវៃមោះមុត ចំណេះដឹង និងគួរឲកត់សំគាល់ ។ ពិតមែនហើយ ទ្រង់គឺជាមេទ័ពដ៏ប៉ិនប្រសប់ ដែលស្គាល់ពីរបៀបទាញយកផលប្រយោជន៍នូវការច្របូកច្របល់ និងចលាចលនៅប្រទេសចិន កំឡុងសម័យកាលនោះមិនត្រឹមតែដណ្ដើមបានទឹកដីមួយចំណែកសំរាប់ព្រះអង្គទេ ក៏ប៉ុន្តែក៏ធ្វើឲមានសុវត្ថិភាពទ្រព្យសម្បត្តិ និងភាពគង់វង្សរបស់រដ្ឋព្រះអង្គដែរ ។ ប្រហែលជាពេលដូចគ្នានោះដែរ រដ្ឋផ្សេងៗកំពុងធ្វើសឹកនឹងគ្នាដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រទេសចិន ។ នៅទីបញ្ចប់ រដ្ឋឈិង បានបង្កើនអំណាចនិងបង្រួបបង្រួមចិនក្រោមព្រះចៅអធិរាជ ឈិន ស៊ឺ ហ៊័ង ។ ពេលនោះ ព្រះចៅអធិរាជ ឈិន ស៊ឺ ហ៊័ង បានចេញរាជបញ្ជាឲមានការសាងសង់នូវមហាកំផែង ហើយព្រះចៅអាន ដ្យឿង វឿង បានចាប់ផ្ដើមការសាងសង់បន្ទាយរាងគូទខ្យងដែលហៅថាកូឡៅថាញ់ (Cổ Loa Thành) ដើម្បីការពារតទល់នឹងការឈ្លានពាន ។
កូឡៅថាញ់និងឪឡាក់
បន្ទាប់ពី ថាច់ ផាន់ បានយកជ័យជំនះលើស្ដេច ហុង វឿងចុងក្រោយហើយក៏បានឡើងសោយរាជ្យពេលនោះ អាន ដ្យឿង វឿង បានដាក់ឈ្មោះប្រទេសសារជាថ្មីពីវ៉ាន់ឡាង មកជាឪឡាក់វិញនិងស្ថាបនាបន្ទាយប្រាការកូឡូវ (古螺) ជារាជធានីថ្មី ។ ទ្រង់បានប្រមើលមើលឃើញនូវភាពសំខាន់ នៃកូឡូវទាំងយុទ្ធសាស្ត្រនិងភូមិសាស្ត្រ ។ ទាំងពីរចំនុចនេះ កូឡូវព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រៃភ្នំក្រំថ្មយ៉ាងក្រាស់ ។ ក៏មានទន្លេមួយហូរនៅក្បែរនោះដែរ ។ គ្មានអ្នកណាដឹងទេថា តើហេតុអ្វីបានជា អាន ដ្យឿង វឿង ពេញចិត្តនឹងសណ្ឋានរាងដូចសំបកគូទខ្យងនៃកូឡូវថាញ់ទេ ក៏ប៉ុន្តែតាមរឿងនិទានថា ការសាងសង់ពិតជាស្វិតស្វាញនិងលំបាកមែនទែនដើម្បីបង្ហើយសំណង់នេះ ។ រាល់ពេលវាហៀបជិតនឹងរួចហើយ វាក៏រលំមកជាគំនរនៅពេលយប់ដោយព្រលឹងវិញ្ញាណបិសាច ។
ព្រេងនិទាននៃកូឡូវនិងស្នាទិព្វ
ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿង បានដុតធូប បួងសួងផ្សង ធ្វើជាដង្វាយ ហើយសំបូងសង្រូងដល់ពួកទេព្ដាដើម្បីឲមកជួយទ្រង់ ។ យប់មួយនោះ នៅក្នុងសុបិន្ត បុរសដ៏ចាស់គួរឲគោរពម្នាក់ដែលមានសក់សវែងមកកាន់ក្បែរព្រះអង្គ ហើយប្រាប់ទ្រង់ថាមានតែមនុស្សម្នាក់ទេ ដែលជាអ្នកជួយទ្រង់សាងបន្ទាយប្រាការរបស់ព្រះអង្គបានគឺអណ្ដើកមាស ដែលបានរស់នៅកន្លែងមួយនៅក្បែរកូឡូវ ។
ពីរបីថ្ងៃក្រោយមក ពេលដែលកំពុងគង់លើទូកនៅក្នុងទន្លេ ហើយក៏បានព្រះតំរិះអំពីអត្ថន័យនៃសុបិន្តរបស់ទ្រង់ អណ្ដើកមាសយក្សមួយក៏បានផុសឡើងភ្លាមៗមួយរំពេចពីផ្ទៃទឹក ។ អណ្ដើកមាសយក្សបានប្រាប់ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿង ថាទ្រង់នៅខ្វះក្រញ៉ាំរបស់វាមួយទេដើម្បីបង្ហើយគ្រោងការរបស់ទ្រង់ ។ ដោយដកក្រញ៉ាំរបស់វាមួយនិងបោះវាទៅឲព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿងហើយ អណ្ដើកនោះក៏បាត់ខ្លួនទៅវិញទៅ ។
ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿង មានកាវ ឡូ (Cao Lỗ) វិស្វករអាវុធរបស់ទ្រង់ បានសាងធ្នូមួយរួមជាមួយក្រញ៉ាំនេះ ដែលអាចបាញ់បានរាប់ពាន់ព្រួញនៅពេលតែម្ដង ។ ត្រូវមែនណាស់បន្ទាប់ពីទទួលបានក្រញ៉ាំនេះ ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿងបានមើលឃើញនៅជោគជាតារបស់ទ្រង់បានផ្លាស់ប្ដូរ ។ រាជធានីរបស់ព្រះអង្គបានចាប់ផ្ដើមចេញរូបរាងឡើង ។ នគររបស់ព្រះអង្គបានរុងរឿងថ្កើងថ្កានហើយភ្លាមៗ ក៏មានការប៉ុនប៉ងចង់បានពីរដ្ឋជិតខាងដែរ ។ ក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំងនោះ អ្នកដែលចង់បានទឹកដីរបស់ព្រះអង្គគេនោះគឺ ចាវ ថួ (ទ្រៀវ ដា ជាភាសាវៀតណាម) មេទ័ពឈិង ដែលជាអ្នកមិនយល់ព្រមចុះចាញ់ទៅនឹងរាជវង្សហានដែលបានបង្កើតឡើងថ្មី ។ កំឡុងរយៈពេលដប់ឆ្នាំ ប្រហែលឆ្នាំ២១៧ដល់២០៧ម.គ. ទ្រៀវ ដាបានប៉ុនប៉ងការឈ្លានពានជាច្រើនដងដើម្បីសញ្ជ័យយកឪឡាក់ ក៏ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យរាល់ដងដោយសារតែភាពប៉ិនប្រសប់ខាងកងទ័ព និងយុទ្ធសាស្ត្រការពាររបស់ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿង ។
ឧបាយកលរបស់ទ្រៀវដា
ទ្រៀវ ដា (趙佗) ដោយត្រូវវាយជាច្រើនលើក ក៏បានបង្កើតឡើងនូវផែនការមួយថ្មី ។ លោកបានចរចារសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយឪឡាក់ (甌雒/甌駱) ។ លោកបានសម្រេចចិត្តរកកន្លែងដាក់កម្លាំង និងយុទ្ធសាស្ត្រនៃសត្រូវរបស់លោក ។ លោកថែមទាំងស្នើសុំឲមានការរៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីរបស់ អាន ដ្យឿង វឿង ព្រះនាង មី ចៅ និងបុត្រារបស់លោក ត្រុង ធុយ (, Zhong Shi) ។ ក្នុងពេលនោះ ទ្រៀវ ដា បានដឹងតាមរយៈព្រះសណិសារ មី ចៅ ថា ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿង មានស្នាទិព្វដែលធ្វើឲទ្រង់មិនដែលចេះចាញ់ទាល់តែសោះ ។ ទ្រៀវ ដាក្រោយមកបានប្រាប់ទៅកាន់បុត្រារបស់លោក ត្រុង ធុយ លបទៅក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះបិតាក្មេកហើយលួចស្នាទិព្វនេះ ដោយប្ដូរវាជាមួយនឹងអាក្លែងក្លាយជំនួសវិញ ។ ទ្រៀវ ដា ដោយមានស្នាទិព្វក្នុងដៃ លោកក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារថ្មីលើគូសត្រូវ និងអាន ដ្យឿង វឿងដែលជាដន្លងនឹងគ្នារបស់លោក ។
ការបាត់បង់កូឡូវនិងស្នាទិព្វ
ពេលនេះ បន្ទាយកូឡូវបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់ ទ្រៀវ ដា ។ ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿង បានដណ្ដើមយកមកវិញ មី ចៅ ជាបុត្រីតែមួយគត់របស់ទ្រង់ហើយបានគេចខ្លួនពីឆាកប្រយុទ្ធ ។ ព្រះអង្គបានជិះសេះទៅទន្លេហើយបានពើបប្រទះ នឹងអណ្ដើកមាសយក្សដែលវាបានប្រាប់ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿង ថា “អ្នកដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យរបស់ទ្រង់ កំពុងតែជិះនៅពីក្រោយក្បែរព្រះអង្គ!”
ដោយសេចក្ដីខឹងក្រេវក្រោធចំពោះការក្បត់របស់បុត្រីទ្រង់ ស្ដេចបានសម្លាប់បុត្រីរបស់ព្រះអង្គ (ក្នុងឈុតឆាកប្រជាប្រិយនៃរឿងនិទានទ្រង់បានកាត់ព្រះសិរិសារព្រះនាង) ។ ក្រោយមកទៀតទ្រង់ក៏បានលោតចូលទន្លេជាមួយនឹងអណ្ដើកមាសយក្សនោះទៅ ។
ត្រុង ធុយ កំពុងតែរកប្រពន្ធសំលាញ់របស់គេ ហើយបន្តិចក្រោយមក ក៏បានមកដល់កន្លែងកើតហេតុ ។ សាកសពប្រពន្ធជាទីស្រលាញ់របស់លោកកំពុងតែដេកក្នុងថ្លុកឈាម ហើយបិតាក្មេកក៏រកមើលមិនឃើញនៅកន្លែងណាមួយសោះ ។ ដោយស្ម័គ្រស្មោះចិត្តជាមួយនិងភាពស្មោះត្រង់ឥតងាករេជាប្ដីប្រពន្ធ លោកក៏បានទាញដាវហើយសំលាប់ខ្លួនឯងតាមប្រពន្ធ ដើម្បីបាននៅជាមួយប្រពន្ធរបស់លោកជារៀងរហូតនៅជាតិក្រោយ ។
ដោយបានកម្ចាត់ព្រះចៅ អាន ដ្យឿង វឿងហើយ ទ្រៀវ ដា បានបញ្ចូលបន្ថែមនូវទឹកដីដែលសញ្ជ័យបានថ្មីៗ ដើម្បីខ្លួនលោកហើយនិងបានបង្កើតរដ្ឋណានយៀក ដោយបានប្រកាសខ្លួនថាជាព្រះចៅអធិរាជនៃរាជវង្សទ្រៀវ (២០៧-១១១ម.គ.) ។
ឌីវីឌី
អត្ថបទនិយាយអំពី ឌីវីឌីដែលជាវត្ថុសម្រាប់ផ្ទុកទិន្នន័យ, វីដេអូ , សម្លេង និង​ ព័ត៌មាន ផ្សេងៗ ។
ឌីវីឌី គឺជាថាសសម្រាប់ផ្ទុកទិន្នន័យ, ដែលបានរកឃើញ និង បង្កើតដោយក្រុមហ៊ុន Philips , Sony , Toshiba និង Panasonic នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ។ ឌីវីឌី ផ្តល់អោយសមត្ថភាពផ្ទុកទុកខ្ពស់ជាង ថាសឌីសតូច(Compact Discs)នៅក្នុងខណៈពេលដែលមានទំហំដូចគ្នា ។ 250px|ស៊ុម|ស្តាំ|ឌីវីឌី ជាថាសឌីសសម្រាប់ផ្ទុកព័ត៌មាន
ឌីវីឌី ត្រូវបានប្រើនៅក្នុង ឌីវីឌី-វីដេអូរបស់ឌីសវីដេអូអ្នកប្រើប្រាស់ និង នៅក្នុង ឌីវីឌី-សម្លេងDVD-Audio របស់ឌីសសម្លេងអ្នកប្រើប្រាស់, ដែលប្រើជា ការសរសេរសម្រាប់ អេវីស៊ីអេចហ៍ឌី ឌីស (AVCHD discs)។ ឌីវីឌី អាចផ្ទុកនៅទិន្នន័យ និង​ ព័ត៌មានផ្សេងៗទៀត ដែលអាចសំដៅទៅលើ ឌីវីឌីសម្រាប់ផ្ទុកទិន្នន័យ ។
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
មុនពេលមកដល់នៃ ឌីវីឌី នៅឆ្នាំ ១៩៩៥, វីស៊ីឌី បានក្លាយជាឌីសផ្ទុកព័ត៌មានលើកដំបូង សម្រាប់ចែកចាយ វីដេអូឌីជីថល ស្ថិតនៅលើកម្រិតស្តង់ដារ ១២០ មីលីម៉ែត អ៊ុបទិចឌីស ។ ( បុព្វបុរសរបស់វាគឺ , វីស៊ីឌី , ដែលប្រើ ស្រដៀងនឹង ការថតទុកវីដេអូ។) វីស៊ីឌី ត្រូវបានដាក់លក់នៅលើទីផ្សារ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ នៅឆ្នាំដដែល, ឌីសអ៊ុបទិចសម្រាប់ផ្ទុកព័ត៌មានថ្មី២ ត្រូវបានចាប់ផ្តើមបង្កើតឡើង ។ ទីមួយគឺ ឌីសព័ត៌មានចម្រុះ «Multimedia Compact Disc (MMCD)» ដែលបង្កើតឡើងដោយ ក្រុមហ៊ុន Philips និង Sony និង មួយទៀតគឺ ឌីសដែលបានដង់ស៊ីតេខ្លាំង «Super Density (SD) disc» ដែលគាំទ្រដោយ Toshiba, Time Warner, Matsushita Electric, [http://en.wikipedia.org/wiki/Hitachi,_Ltd. Hitachi], Mitsubishi Electric, Pioneer, Thomson, និង JVC។ 10px|ស៊ុម|ធ្វេង|ប្រភេទនៃ ឌីវីឌី និង ទំហំស្តូកទុក
កម្រិតទំហំ
កម្រិតទំហំនៃ ឌីវីឌី ត្រូវបានបង្កើត និង ធ្វើអោយល្អជាងមុន (Updated) ដោយ កិច្ចប្រជុំឌីវីឌី ដែលបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ និង ត្រូវបានគេហៅថា សៀវភៅឌីវីឌី ( ឧទាហរណ៍៖ សៀវភៅឌីវីឌីរ៉ូម «DVD-ROM Book», សៀវភៅសម្លេងឌីវីឌី «DVD-Audio Book», សៀវភៅវីដេអូឌីវីឌី «DVD-Video Book», សៀវភៅឌីវីឌីអ «DVD-R Book», សៀវភៅឌីវីឌី​ អ ដាប់បលយូរ «DVD-RW Book»​ , សៀវភៅឌីវីឌី វីអ«DVD-VR Book» ជាដើម)។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យាសាស្រ្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បច្ចេកវិជ្ជា
ផ្សារទួលទំពូង
ផ្សារទួលទំពូង (Phsar Tuol Poung) ជាផ្សារមួយក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ ផ្សារមានដាក់លក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ វត្ថុមានតំលៃជាច្រើនដូចជារូបចំលាស់ គ្រឿងអលង្កា គ្រឿងមាស សំលៀកបំពាក់ជាដើម។ ផ្សារនេះត្រូវបានគេហៅផងដែរថាជាផ្សាររុស្ស៊ី (Russian Market) ពីព្រោះកាលពីមុន ផ្សារនេះធ្លាប់លក់ទំនិញនាំចូលពីប្រទេសរុស្ស៊ី។ ផ្សារទួលទំពូងលើផ្លូវ៤៤០អាចទំនាក់ទំនងពត៏មានរដ្ឋបាលនៅសាលាសង្កាត់ទួលទំពូងទី១​សន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម​​និងសន្តិសុខផ្ទាល់ខ្លួនទំនាក់ទំងប៉ុស្តិរដ្ឋបាលសង្កាត់
តំនភ្ជាប់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្សារក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ
ស្រុកចំការលើ
​
=រដ្ឋបាល= ($ District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ចាម ដែលមានរដ្ឋបាល ៨ឃុំ និង ៨២ភូមិ ÷
ព្រំប្រទល់នៃ ស្រុកចំការលើ រួមមាន ៨ ឃុំ ៖
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=មណ្ឌលសុភាព= =មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្ដិ៍
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ=ស្ពឺ
=តំបន់ទេសចរណ៍=ក្បាលទឹក
=តំណក្រៅ= =ឯកសារពិគ្រោះ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកនៃកម្ពុជា
ការិយាល័យ
ប្រវត្តិនៃការិយាល័យ
រចនាសម្ព័ន្ធនិងទ្រង់ទ្រាយនៃការិយាល័យ H
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការិយាល័យ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការិយាល័យរដ្ឋបាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បន្ទប់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទខ្លីមិនពេញលេញ
ដែនជម្រកសត្វព្រៃគូលែនព្រហ្មទេព
The sanctuary contains lowland forest as well as the largest swamp in the country. It is part of the Northern Plains Dry Forest Priority Corridor.
ធី្វតតឺ
ធ្វីតតឺ គឺជាសេវាកម្មមួយក្នុងការទំនាក់ទំនងតាមប្រព័ន្ធ អ៊ីនធឺណេត ហើយជាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយតូច ដែលអាចធ្វើទៅបាន វាអាចអោយអ្នកប្រើសំរាប់ផ្ញើរ ហើយអានសារដែលសរសេរ ដែលមានលក្ខណះ ១៤០អក្សរ។
វាត្រូវបានបង្កើតនៅក្នុង ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៦ ដោយ ចេក ដស៊ី ហើយចាប់ផ្ដើមធ្វើនៅខែ កក្ដដា។ ការបង្កើត បានបង្ហោះឡើង ដែលមានប្រជាប្រិយភាព លើសាកលលោក ជាមួយសកម្មភាពអ្នកប្រើ ជាង៥០០លាននាក់ ក្នុងឆ្នាំ២០១២ ដែលការបង្ហោះជាង ៣៤០លានអត្ថបទរាងរាល់ថ្ងៃហើយ នៅក្បាលអត្ថបទជា១,៦លានទំព័រស្វែងរកសំណួរ] ក្នុងមួយថ្ងៃ។ ជាកន្លែងចាប់ផ្ដើមធ្វើវា "ធ្វីតតឺ" បានក្លាយជាចំណាប់អារម្មណ៍ចំនាត់ថា្នក់ទី១០ បានត្រួតពិនិត្យនៅលើវ៉េបសាយតាមប្រព័ន្ធ អ៊ីនធឺណេត ហើយត្រូវបានគេពិពណ៌នា ដូចជា [[SMS ​នៅលើអ៊ីនធឺណេត។
ខ្មែរលើ
'ខ្មែរលើ គឺ​ជាកុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរមន រស់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ខ្ពង់រាប​​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ការ​ចាប់​កំណើត​នៃ​ក្រុម​នេះ គឺ​ពុំ​មាន​នរណា​មួយ​ដឹង​ច្បាស់​ឡើយ ។ អ្នក​មួយ​ចំនួន​ជឿ​ថា កុលសម្ព័ន្ធដែល​​និយាយ​ភាសាខ្មែរ​មន​​នេះ ជា​​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ដ៏​ឆ្ងាយ​របស់កុលសម្ព័ន្ធ​នេះ​មក​ពី​ភាគ​ពាយ័ព្យ។ ក្រុម​កុលសម្ព័ន្ធ​​រដែនិងជ្រាយ ដែល​និយាយ​ភាសា​អំបូរ​ Austronesian បាន​មក​រស់​នៅតាម​​បណ្ដោយ​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​វៀតណាម ហើយ​បន្ទាប់​មកក៏​ផ្លាស់​ប្ដូរ​មក​ភាគាគ​ពាយ័ព្យ​ កកើត​ជា​ក្រុម​​តូច​ៗ​ក្នុងចំណោមកុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរមន​មួយចំនួន។
រាជរដ្ឋាភិបាល​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ បានបង្កើតពាក្យ​"ខ្មែរ​លើ" គឺ​មាន​អត្ថន័យ​ថា "ខ្មែរ​ដែល​រស់​នៅ​តាម​តំបន់​ភ្នំ​ខ្ពង់រាប" នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ​១៩៦០ ដើម្បីបង្កើត​ចំណង​សាមគ្គីភាព​រវាងក្រុមកុលសម្ព័ន្ធខ្ពង់រាប និងជនជាតិខ្មែរកណ្តាល។ កាល​ពី​មុន ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ជា​ពួក "ម៉ុងតាញ៉ារដ៍" (ជន​​ជាតិ​​ភ្នំ)​ ដោយ​​រដ្ឋាភិបាលអាណានិគម​បារាំង ។ ជាប្រពៃណី ខ្មែរបាន​ហៅ​ក្រុម​កុលសម្ព័ន្ធ​នេះ​ថា "ព្នង"​និង​"សំរែ" ដែល​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​នេះ មាន​អត្ថន័យ​​មើល​ងាយ ។
ក្រុម​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរ​លើមួយ​ចំនួន បើ​តាម​ការ​ពិត​ទៅ គឺ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​គ្នា​ទៅ​នឹង​ភាសា​ខ្មែរ​ ក៏​ប៉ុន្តែ​មួយ​ចំនួន​​ផ្សេង​ពី​នេះ គឺ​វា​មាន​ទម្រង់​នៃ​ភាសាវិទ្យា​និង​ពង្សាវតារ​នៃ​វប្បធម៌ ខុស​ប្លែក​ពីគ្នា​ ។
ភូមិសាស្ដ្រនិងប្រជាសាស្រ្ត
គេ​ឃើញ​ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរ​លើ​ ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​នៃ​ភាគ​ឦសាន មាន​​ខេត្ត​រតនគិរី ខេត្ត​ស្ទឺង​ត្រែង និង​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី។ មាន​ខ្មែរ​លើ​មួយ​ចំនួន​រស់​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ក្រចេះច្រើន​គួរ​សម​ដែរ ។
ភាគច្រើន ខ្មែរ​លើ​រស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​រាយ​ប៉ាយ​បណ្ដោះ​អាសន្ន ដែល​មាន​អ្នក​ស្រុក​រស់​នៅ​តិច​តួច​ណាស់ ។ ភូមិទាំងនេះ ជាធម្មតាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុម​ប្រឹក្សា​នៃ​មនុស្ស​ចាស់​ក្នុងស្រុក ឬ​ក៏​ដោយ​មេ​ភូមិ ។
បង​ប្អូន​ខ្មែរ​លើ​កំពុង​ជួប​ប្រទះ​កង្វះ​ខាត​ជា​ច្រើន​ ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​គ្រួសារ  សុខាភិបាល  ការសិក្សាអប់រំ ... ។ ព្រៃឈើ  សត្វព្រៃ  និង​ដី​ព្រៃ  គឺ​ជា​បង្អែក​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​ពួក​ខ្មែរ​លើ តាំង​ពី​យូរ​យារ​ណាស់​មក​ហើយ។  សព្វ​ថ្ងៃ​  ព្រៃ​ឈើ និង​សត្វ​ព្រៃ​  ត្រូវ​វិនាស  ហើយ​ដី​ព្រៃ​ត្រូវ​ខ្សោះ​ជី​ជាតិ​ដោយ​សំណឹក។  នេះ​ជា​ចំណោទ​ដ៏​ធំ​មួយ​ទៀត  ចំពោះ​បង​ប្អូន​ខ្មែរ​លើ ។
ខ្មែរ​លើ​មាន​ប្រហែល ៣០ក្រុម​ជន​ជាតិ និង​គ្រាមភាសា​ផ្សេងៗគ្នា ក្នុង​អំបូរ​ភាសា​ខ្មែរ​មន ហើយ​ប្រកប​របរ​បេះ​ផ្លែ​ឈើ និង​ដាំ​ចម្ការ​ព្រៃ​ដុត។ ពួកនេះមាន៖ ចំនួន​ប្រជាជន​ខ្មែរលើ​នៅ​កម្ពុជា , បើតាម តំណាង​ក្រុម​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​​ ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​សរុប​​មាន​ប្រមាណ​១៩៧.០០០​នាក់​ មាន​ចំនួន​២​៤​ក្រុម​ រស់នៅក្នុង១៤​ខេត្ត​ទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា​​នៃ​តំបន់​ព្រៃភ្នំ​ ​។​
ចំពោះ​ចំនួន​ប៉ាន់​ស្មាន​ប្រជាជន​សរុប​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦៩ គឺ​មាន​ចំនួន​ប្រហែល​ជា ៩០.០០០ នាក់ ។ ចំណែក​ឯ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧១ ចំនួន​ខ្មែរ​លើ​គឺ​ត្រូវ​បាន​ប៉ាន់​ស្មាន​ឃើញ​ខុសៗ គ្នា  ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ចន្លោះ​ពី ៤០.០០០នាក់​និង ១០០.០០០នាក់ ។ តួ​លេខ​ចំនួន​ប្រជាជន ​គឺ​ពុំ​អាច​រក​ឃើញ​ទេ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៨៧ ក៏​ប៉ុន្តែ គេ​បាន​ធ្វើ​ការ​កំណត់​សរុប​ទៅ គឺ​ប្រហែល​ជា​នៅ​ក្បែរៗ ១០០.០០០នាក់ ។ ខ្មែរលើមានចំនួន ៧៥.០០០នាក់នៅឆ្នាំ១៩៩២។
ក្រសួងសុខាភិបាល
សាវតាក្រសួង
យោងតាមអនុក្រឹត្យលេខ ៦៧ អនក្រ.បក របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចុះថ្ងៃទី២២ខែតុលាឆ្នាំ១៩៩៧ ត្រូវបាន តែងតាំង ក្រសួងសុខាភិបាល ជាក្រសួងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។ ក្រសួងសុខាភិបាល ទទួលខុសត្រូវ រាល់កិច្ចការ ទាក់ទងនឹង វិស័យសុខាភិបាល រួមមានអភិវឌ្ឍន៍គំរោងយុទ្ធសាស្ដ្រ អនុវត្ដន៍ និងវាយតំលៃសេវាសុខភាព សាធារណៈ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។
ដើម្បីផ្ដល់សេវាសុខភាព ដែលមានប្រសិទ្ធិភាព និង ជោគជ័យដល់ប្រជារាស្ដ្រ ក្រសួងសុខាភិបាល បានរៀបចំ អង្គការ លេខ នៅទីស្ដីការក្រសួង និង បែងចែកតួនាទី នឹងភារកិច្ច នៅថ្នាក់ខេត្ដ និង ថ្នាក់ស្រុក។ យោងតាមអនុក្រឹត្យខាងលើ អង្គការលេខរបស់ក្រសួងសុខាភិបាល ត្រូវបានរៀបចំអោយមាន តួនាទី និង ភារកិច្ចយ៉ាងច្បាស់លាស់គ្រប់ថ្នាក់។ អគ្គនាយកដ្ឋានចំនួនបីស្ថិតក្រោមរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ក្រសួងសុខាភិបាល ៖
អគ្គនាយកដ្ឋាននីមួយៗគ្រប់គ្រងនាយកដ្ឋាន និង ការិយាល័យនានា ព្រមទាំងទទួលខុសត្រូវ TOR ដែលបាន ចាត់ចែង ដោយក្រសួង សុខាភិបាល។
បេសកកម្ម
ក្រសួងសុខាភិបាលជាស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលនាំមុខគេ ទទួលខុសត្រូវដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រង សេវាសុខភាព ក្នុង ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
តួនាទីនិងការទទួលខុសត្រូវ
ក្រសួងសុខាភិបាលត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះរាជក្រម នស/រភម/ ០១៩៦/០៦ ចុះថ្ងៃទី ២៤ មេសា ១៩៩៦។ ដោយឃើញសេចក្ដីប្រកាសក្នុងព្រះរាជក្រមនិងអនុក្រឹត្យលេខ ៦៧ អនក្រ.បក ក្រោមការគ្រប់គ្រងនៃក្រសួង សុខាភិបាលបានកំពុងអនុវត្ដតួនាទី និង កត្ដព្វកិច្ចទាំងឡាយត្រូវបានរាយនាមដូចខាងក្រោម ៖
fdsfsas
អ៊ូឡង់បាទ័រ
អ៊ូលេនបាធរ (Улаанбаатар) ដែលមានន័យថា វីរបុរសក្រហម គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេរបស់ប្រទេសម៉ុងហ្គោលី ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៤ រដ្ឋធានីនេះមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ១.៣ លាននាក់ ដែលចំនួននេះគឺប្រហាក់ប្រហែលទៅនឹងពាក់កណ្ដាលនៃចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ប្រទេសម៉ុងហ្គោលី ។ រដ្ឋធានីនេះស្ថិតនៅក្បែរចំណុចកណ្ដាលនៃភាគខាងជើងប្រទេស ហើយវាស្ថិតក្នុងជ្រលងទន្លេធូល និងនៅរយៈកម្ពស់ប្រមាណ ១៣០០ ម៉ែត្រពីនីវ៉ូសមុទ្រ ។ ទីក្រុងនេះជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ ឧស្សាហកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ និងបណ្ដាញទូរគមនាគមន៍នៃប្រទេសម៉ុងហ្គោលី ។
ក្រសួងការពារជាតិ
The Ministry of National Defense (Khmer:ក្រសួងការពារជាតិ) is charged with supervising all agencies and functions of the government relating directly to national security and the Royal Cambodian Armed Forces. The current Minister of National Defense is Tea Banh.
បេសកកម្ម
== តួនាទីនិងភារកិច្ចរបស់ក្រសួងការពារជាតិនៃព្រះរាជនាចក្រកម្ពុជា
អាសវៈ
និយមន័យ
បណ្ឌិត​ លីលី​ ដេ ស៊ីលវ៉ា (Lily De Silva, PhD) បាន​សរសេរ​ថា អាសវៈ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​រំឭក​ជា​ញឹកញយ​​នោះ មាន កាមាសវៈ, ភវាសវៈ, ទិដ្ឋាសវៈ​ និង អវិជ្ជាសវៈ ។ លោក​ ហ័រណឺ (Horner) បក​ប្រែ​ពាក្យ​ទាំង​នេះ​ថា​ជា គ្រឿង​សៅហ្មង​​ក្នុង​អារម្មណ៍​រំភើប (​កាម)​​, គ្រឿង​នាំ​ឲ្យ​ត្រឡប់​ទៅ​កើត​វិញ (ភព), គ្រឿង​នាំ​ឲ្យ​យល់​ខុស (ទិដ្ឋិ) និង អវិជ្ជា ។ ពាក្យ​ថា គ្រឿង​សៅហ្មង បង្កប់​ន័យ​ថា ធ្វើ​ឲ្យ​ពុក​ផុយ​ ឬ រលួយ​បន្តិច​ម្តង​ៗ ។ ន័យ​ប្រៀបធៀប​ទាំង​នេះ ប្រហែល​ជា​ពិពណ៌នា​​លក្ខណៈ​សម្គាល់​មួយ​ចំនួន​នៃ​សញ្ញាណ​​របស់​អាសវៈ ពោល​គឺ បើ​រក្សា​ទុក​យូរ​ពេក​នៅ​ក្នុង​ឃ្លាំង វា​នឹង​ជ្រាប​លេច​ចេញ វា​នឹង​ប្រឡាក់ វា​នឹង​ពុកផុយ ។ល។
លោក​ រដ្ឋាគ្រិសណ័ន (Radhakrishnan) បញ្ជាក់​ថា ពាក្យ អាសវៈ ត្រូវ​បាន​យក​ទៅ​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ធម្មបទ នៅ​ត្រង់​ប្រយោគ​លេខ ៩៣, ២២៦, ២៥៣, ២៩២ និង ២៩៣ ។
[អរហន្តវគ្គ ៧ ខ ៩៣] ជនណា អស់អាសវៈហើយ ទាំងមិនអាស្រ័យ (តណ្ហា និង ទិដ្ឋិ) ក្នុងអាហារ ជនណា មាន​សុញ្ញតវិមោក្ខ អនិមិត្តវិមោក្ខ និង អប្បណិហិតវិមោក្ខ ជាគោចរ ដំណើររបស់ជននោះ គេកម្រដឹងបាន ដូច​ដំណើរនៃពួកសត្វស្លាបឰដ៏អាកាស ដូច្នោះ ។
[កោធវគ្គ ១៧ ខ ២២៦]​ ...
[មលវគ្គ ១៨ ខ ២៥៣]​ ...
[បកិណ្ណកវគ្គ ២១ ខ ២៩៣]​ ...
អាសវៈ ៤ យ៉ាង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ
តើក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិមានតួនាទីអ្វីខ្លះ?
ភាសាកាតាឡាន
តំនភ្ជាប់
កាតាឡាន
ភាសាប៉ូឡូញ
តំនភ្ជាប់
ប៉ូឡូញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាប៉ូឡូញ
ប្រាជ្ញាបារមីតហ្ឫទយសូត្រ
ប្រាជ្ញាបារមីតហទយសូត្រ
អវលោកេស្វរពោធិសត្វ កាលប្រតិបត្តិដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមនូវប្រាជ្ញាបារមី
បានចាក់ធ្លុះនូវ​បញ្ចក្ខន្ធ​ទាំងឡាយថាជាសភាវសូន្យទទេ និង
ឆ្លងផុតអន្លង់ទុក្ខ​ សោក រោគ ភ័យ និង អកុសលធម៌ទាំងឡាយ ។
វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណក៏ដូច្នោះដែរ ។
ម្នាលសារីបុត្រ ព្រះធម៌ទាំងឡាយមានលក្ខណៈ​សូន្យទទេ មិនកើត មិនស្លាប់
មិនស្មោកគ្រោក មិនបរិសុទ្ធ មិនថយ មិន​កើន ។
ដូច្នេះនៅក្នុងសុញ្ញតា មិនមានរូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ​ មិនមានចក្ខុ សោត ឃាន ជិវ្ហា កាយ ចិត្ត
មិនមានរូប សម្លេង ក្លិន រស សម្ផស្ស ធម្ម
មិនមានចក្ខុធាតុ … មិន​មាន​មនោវិញ្ញាណធាតុ
មិន​មាន​អវិជ្ជា ក៏មិនមាន​ការ​រលត់​នៃ​​អវិជ្ជា …
មិន​មាន​ជរា និង មរណៈ, មិនមាន​ការ​រលត់​ទៅ​នៃ​ជរា និង មរណៈ
មិន​មាន​សមុទយសច្ច មិន​មាន​និរោធសច្ច និង មិន​មាន​មគ្គសច្ច,
មិន​មាន​​បញ្ញា និង មិន​មាន​លាភ ។
ព្រះពោធិសត្វអាស្រ័យប្រាជ្ញាបារមី
ដោយសារ​​​មិនមានឧបសគ្គរារាំង​ចិត្ត ពេល​នោះ​ក៏​មិន​មាន​ការភ័យខ្លាច​ដែរ ឃ្លាតចាកពី​ចិត្ត​វិបរិត និង សុបិនសញ្ញាទាំងឡាយ រហូតលុះក្នុងទីបំផុតគឺព្រះនិព្វាន ។
និង បាន​​ត្រាស់ដឹង​អនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណ ។
ស្រុកជើងព្រៃ
(Cheung Prey District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ចាម ដែលមានរដ្ឋបាល ១០ឃុំ និង ៧៤ភូមិ ÷
ព្រំប្រទល់នៃ
ប្រាជ្ញាបារមីតហ្ឫទយសូត្រ
ដូច្នេះគប្បីដឹងថាប្រាជ្ញាបារមី គឺជាមហិទ្ធិកមន្ត មហាវិទ្យមន្ត្រ អនុត្តរមន្ត អសមមន្ត …
ស្រុកជើងព្រៃ
ស្រុកជើងព្រៃ រួមមាន ១០ ឃុំ ៖
ប្រាជ្ញាបារមីតហ្ឫទយសូត្រ
ដូច្នេះទើបសម្តែងអំពីប្រាជ្ញាបារមីតមន្ត គឺសម្តែងនូវមន្តដូច្នេះថា ៖
គតេ គតេ បារគតេ បារសង្គតេ
ស្រុកជើងព្រៃ
=អប់រំ=
បឋមសិក្សា
ស្គន់
ប្រាជ្ញាបារមីតហ្ឫទយសូត្រ
ពោធិ ស្វាហា​
(ទៅហើយ ទៅហើយ ជាអ្នកមានកិរិយា​ដល់​ត្រើយ ជាអ្នកឈ្នះ​អវិជ្ជា និង តណ្ហា​ និង បរិបូណ៌ដោយ​ពោធិញាណ) ។
ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី
ភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី (bahasa Indonesia, បាហាសាឥណ្ឌូណេស៊ី)ជាភាសាផ្លូវការរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ឥណ្ឌូណេស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានចម្រុះជាតិសាសន៍និងភាសាដោយសារមានជនជាតិច្រើនទើបឥណ្ឌូណេស៊ីមានតំបន់ច្រើនភាសាដូចនេះ។ ភាសាសំខាន់ៗ ដែលមនុស្សប្រើច្រើនក្នុងតំបន់ផ្សេងៗ របស់ឥណ្ឌូណេស៊ីមាន ភាសាជ្វា ស៊ុនដា បាលី មីណាំងកាបៅ ប៊ូគីសជាដើម។ ដោយការចង់មានភាសាកណ្តាលដើម្បីទាក់ទងគ្នា ដើម្បីឯកភាពគ្នានិងដើម្បីឲ្យដូចពាក្យថា” ជាតិតែមួយ ភាសាតែមួយ” ទើបរដ្ឋាភិបាលប្រកាសឲ្យប្រើភាសាបាហាសាឥណ្ឌូណេស៊ីជាភាសាផ្លូវការនិងជាភាសាជាតិផងដែរ។ ដូចនេះហើយទើបជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីច្រើននិយាយភាសាបាហាសាជាគោលនិងប្រើភាសាក្នុងតំបន់របស់ខ្លួនព្រមទាំងភាសាអង់គ្លេសជាភាសាសំខាន់បន្ទាប់។ ឥណ្ឌូនេស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី
ប្រាជ្ញាបារមីតហ្ឫទយសូត្រ
Maha PRAJNA PARAMITA HEART SUTRA
Avalokitesvara Bodhisattva, doing deep prajna paramita,
Clearly saw emptiness of all the five conditions,
O Shariputra, form is no other than emptiness, emptiness no other than form;
Form is exactly emptiness, emptiness exactly form;
Sensation, conception, discrimination, awareness are likewise like this.
O Shariputra, all dharmas are forms of emptiness, not born, not destroyed;
Not stained, not pure, without loss, without gain;
So in emptiness there is no form, no sensation, conception, discrimination, awareness; No eye, ear, nose, tongue, body, mind;
No color, sound, smell, taste, touch, phenomena;
No realm of sight. . . no realm of consciousness;
No ignorance and no end to ignorance. ..
No old age and death, and no end to old age and death;
No suffering, no cause of suffering, no extinguishing, no path;
No wisdom and no gain. No gain and thus
The bodhisattva lives prajna paramita
With no hindrance in the mind, no hindrance, therefore no fear,
Far beyond deluded thoughts, this is nirvana.
All past, present, and future Buddhas live prajna paramita,
And therefore attain anuttara-samyak-sambodhi.
Therefore know, prajna paramita is
The great mantra, the vivid mantra,
The best mantra, the unsurpassable mantra;
ស្រុកជើងព្រៃ
អនុវិទ្យាល័យ
=មណ្ឌលសុភាពស្គន់= =មន្ត្រី=
មន្ត្រីប៉ុស្ដិ៍
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ=
=តំបន់ទេសចរណ៍=
=តំណក្រៅ= =ឯកសារពិគ្រោះ=
ប្រាជ្ញាបារមីតហ្ឫទយសូត្រ
It completely clears all pain—this is the truth, not a lie.
So set forth the Prajna Paramita Mantra,
Set forth this mantra and say:
Gate! Gate! Paragate! Parasamgate!
Bodhi svaha. Prajna Heart Sutra. ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន
ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានគឺជាក្រសួងនៃការចាត់តាំងរបស់អ្នកកាសែតដែលបង្កើតឡើងទៅលើការផ្ដល់អោយមានពីការធ្វើសេចក្ដីរាយការណ៏ព័ត៌មាន ទៅនឹងអង្គការសារពត៌មាន មានដូចជាៈ កាសែត, ទស្សនាវដ្ដី, និង វិទ្យុ, និង ការផ្សព្វផ្សាយនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៏ ជាមួយគ្នានេះផងដែរ ក្រសួងសារព៌តមានក៏បានធ្វើការចង្អុលបង្ហាញទៅលើការផ្សព្វផ្សាយដូចជា សេវាកម្មបំរើផ្ញើរសារតាមទូរលេខ, សារព៌តមានផ្ញើរសារជាសំលេង ឬក៏សេវាកម្មសារព៌តមាន
សេវាកម្មបំរើការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាសែត
អ្វីដែលហៅថាភាសា
សា គឺជាពាក្យសំដីដែលមនុស្សនិយាយជាសំឡេងចេញមកក្រៅ ឬថាភាសា គឺជាឧបករណ៍១យ៉ាង ដែលមនុស្សសម្រាប់ប្រើជាមធ្យូបាយដើម្បីលាតត្រដាងនូវមនោសញ្ចេតនា, គំនិត, សតិអារម្មណ៍... ក្នុងការទាក់ទងរាប់អានគ្នា ឲ្យយល់គ្នាបានទៅវិញទៅមកដោយសំដី(ភាសា)។ និយាយមួយបែបទៀតថាៈ ភាសាគឺជាបាតុភូតិនៃសង្គមមនុស្ស ភាសាវាកើតឡើងអំពីសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្សរស់នៅក្នុងសង្គម ខាងការបង្ហាញសតិអារម្មណ៍ គំនិត ស្មារតី... ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងដំណើរចលនាធ្វើពលកម្ម ដើម្បី បម្រើជីវិត។ បើគ្មានភាសា មនុស្សមិនអាចមានផលិតផល គ្មានការវិវត្តន៍ជឿនលឿន... និយាយរួមទៅ គឺថាវាគ្មានទាំងសង្គមមនុស្សទៀតផង។
​ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងសតិអារម្មណ៍(គំនិត) ភាសាបានកត់សំគាល់ចំណាំក្នុងពាក្យសំដីនូវ បណ្តាលលទ្ធផល នៃការចលនាខាងស្មារតី ខាងការចំរើនជឿនលឿនរបស់មនុស្សឲ្យយល់បាននូវខឿន អារ្យធម៌ របស់ជាតិយើង និងជាតិនានាដែលមានទាក់ទងគ្នា វាមានសារៈសំខាន់ណាស់។ ក្នុងការស្រាវជ្រាវនូវមូលដ្ឋាននៃអក្សរសាស្ត្រ ឬ វប្បធម៌ជាតិនិយាយរួម ក្នុងការស៊ីជម្រៅឲ្យយល់បាន ច្បាស់ហើយត្រឹមត្រូវផងនូវតម្លៃនឹងខ្លឹមសារនៃអក្សរសាស្រ្តជាតិ ក្នុងការណែនាំទស្សន៍របស់ខ្លួនឲ្យមាន សុភនិច្ឆ័យ មានគំនិតត្រឹមត្រូវ ជាសត្យានុមតិ ប្រកបដោយគតិបណ្ឌិតខាងការវាយតម្លៃអក្សរសាស្រ្ត ឬ វប្បធម៌ជាតិយើង យើងម្នាក់ៗគប្បីយល់ឲ្យបាននូវខឿនអក្សរសាស្រ្ត ឬ វប្បធម៌ជាតិដទៃពីរឬបីថែមទៀត ក្រៅពីជាតិយើង ដើម្បីជាកសិណក្នុងការប្រៀបធៀប។ ពីព្រោះហេតុអ្វី បានជាយើងចង់យល់ឲ្យបានច្បាស់នូវខឿនអក្សរសាស្ត្ររបស់ជាតិយើង ហើយ ត្រឡប់ជាត្រូវឲ្យដឹងអក្សរសាស្រ្ត ឬ វប្បធម៌ជាតិដទៃ? ពីព្រោះថា ក្នុងការស៊ីជម្រៅ ការយល់ ការដឹងឲ្យ បានច្បាស់លាស់ ហើយត្រឹមត្រូវផងនូវខឿនអារ្យធម៌ នូវខឿនអក្សរសាស្រ្តនិយាយដោយឡែក យើងង់ វាយតម្លៃវាឲ្យត្រូវសមល្មម (កុំឲ្យទាបពេក កុំឲ្យខ្ពស់ពេក) យើងត្រូវការធ្វើការប្រៀបធៀប។ មានយោបល់ខ្លះឆ្លើយថាៈ ទៅចាំបាច់ ប្រៀបធៀបនឹងអក្សរសាស្រ្ត ឬ វប្បធម៌ជាតិដទៃធ្វើអ្វី! ប្រៀប ធៀបតែជាមួយនឹងជាតិយើងទៅបានហើយ គឺថាអក្សរសាស្រ្តណាវាល្អវាត្រឹមត្រូវគឺវាបំរើជាតិនោះ វាដើរ ស្រប់នឹងបំណងជាតិនោះៗ....។
យើងមានយោបល់ឆ្លើយថាៈ ការប្រៀបធៀបតាមយោបល់ខាងលើនេះក៏វាសមហើយ គឺថាៈ អក្សរ សាស្រ្តរបស់ជាតិណាមួយវាតោងតែបំរើផលប្រយោជន៍ជាតិនោះ ទោះបីក្នុងវិស័យណាក៏ដោយ ទោះតិច ឬច្រើន...។ ប៉ុន្តែបើយើងសួរថាៈ អក្សរសាស្ត្រជាតិនោះបំរើផលប្រយោជន៍របស់ជាតិនោះបានដល់កំរិត ណាឬតម្លៃអត្ថរសនឹងរូបភាព តម្លៃសតិស្មរតីក្នុងកាលៈទេសៈមួយដ៏ជាក់លាក់ តើវាបានដល់កំពស់ណា ដែរ? ចង់ឆ្លើយអំពីកំរិត, កំពស់, បរិមាណ.... នៃការបំរើរបស់អក្សរសាស្រ្តចំពោះផលប្រយោជន៍ជាតិយើង ត្រូវការ ធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងអក្សរសាស្រ្តជាតិមួយទៅនឹងជាតិមួយទៀតជាដាច់ខាត។
ឧទាហរណ៍- បើសិនជានៅលើលោកទាំងមូលមានតែមនុស្សម្នាក់ តើមនុស្សនោះអាចដឹងបានថាខ្លួន គាត់ជាអ្វីឬទេ? តើគាត់អាចដឹងថារូបគាត់នេះជាភេទប្រុសឬភេទស្រីទេ? តើគាត់មានឈ្មោះសម្រាប់ហៅ ឬទេ? តើគាត់ដឹងថាគាត់ជាជាតិអីឬទេ?... ។ល។ ទែ! ប្រហែលជាគ្មានបាតុភូតិបែបនេះផង បើយើង និយាយឲ្យវាចប់ទៅ។ និយាយមួយបែបទៀតថាៈ មនុស្សដឹងបានថាមានភេទប្រុសមកអំពីមានភេទស្រី, ដឹងថាខ្លួនមានទ្រព្យមកអំពីមានអ្នកក្រទ្រព្យ ដឹងថាអក្សរសាស្ត្ររបស់យើងវារឹងប៉ឹងមកអំពីមានអក្សរ សាស្រ្តជាតិដទៃវាទន់ខ្សោយ...។ល។
មុននឹងនិយាយអំពីងក្សរសាស្ត្រ យើងទាំងអស់គ្នាគួរបានយល់ អំពីបញ្ហាភាសាសាស្ត្រជាមុនសិន ពី ព្រោះថាបញ្ហាទាំងពីរនេះវាទាក់ទងគ្នាយ៉ាងជិតដឹតណាស់ និយាយមួយបែបទៀតថាៈ ភាសាសាស្រ្តនឹង អក្សរសាស្រ្តវាជាវត្ថុភ្លោះ។ អក្សរសាស្ត្រគឺគេយកអក្សរជាសញ្ញាសំគាល់ ចំណែកឯភាសាសាស្ត្រវិញគឺគេ យកសំឡេងជាសញ្ញាសំគាល់ ហើយម្យ៉ាងទៀត អក្សរសាស្រ្តវាចាប់ផ្តើមមានរូបរាងចេញមកអំពីភាសា ពីព្រោះហេតុនេះហើយបានជាយើងត្រូវតែដឹងភាសាសាស្ត្រជាមុន។
ដូមីនិក សាវីយ៉ូ
រឿងរ៉ាវដ៏វែងឆ្ងាយរបស់គាត់ ត្រូវបានសម្រេចវាសនាស្លាប់រស់ក៏ព្រោះតែការខិតខំព្យាយាមក្លាយជា សន្តវ័យក្មេង ។ ថ្វីបើមានមនុស្សជាច្រើនរិះគន់ចំពោះគាត់ដែលបណ្តាលអោយគាត់ត្រូវស្លាប់​ក្នុងវ័យក្មេងទើបតែ ១៤ឆ្នាំ ដើម្បីគ្រាន់តែធើ្វជាសន្តវ័យក្មេង នូវហេតុការណ៍នោះក៏ដោយ ក៏គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុក និងមានសិទ្ធជាសន្ត ក្នុងការបង្ហាញជា គុណធម៌ក្លាហាន ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ​របស់​គាត់ ។ គាត់ជាសន្តក្មេងតែមួយគត់នៅក្នុងក្រុមក្មេងដែលមានវ័យស្របាលគ្នា ដែលមាននៅក្នុង ម៉ារៀ ហ្គូរីធី ហើយនឹង ផូនទីកូស នៃលីយ៉ូនស៍ ដែលគាត់បានប្រកាសជា សន្ត មិនមែនអាស្រ័យលើទុក្ករបុគ្គលដែលរងទុកឡើយ ប៉ុន្តែអាស្រ័យលើការឃើញពីជីវិតដែលបរិសុទ្ធរបស់​គាត់ ។ គាត់ត្រូវបានគេតែងតាំងជាសន្តមួយរូបនៅថ្ងៃ ទី ១២ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥៤ ដោយសម្តេចប៉ាប ពីយូស ទី៧ ក៏បានធ្វើអោយគាត់ជាអ្នកវិសុទ្ធក្មេងបំផុត ដើម្បីបញ្ញតិ្តក្នុងព្រះគម្ពីរបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិក ។
ជីវប្រវត្តិ
ព័ត៌មានដែលសំខាន់នៃជីវប្រវត្តិអំពី ដូមីនិក​ សាវីយ៉ូ ដែលជីវប្រវត្តិរបស់លោកបានការសរសេរដោយលោក ចន​ បូស្កូ ក្នុងការបន្ថែមដើម្បីបញ្ជាក់ពី សក្ខីភាព ពីសំណាក់គ្រួសារសាវីយ៉ូ និងក្រុមមិត្តភ័ក្តជាច្រើនទៀត។ [12]
ជីវិតដំបូង នៅផ្ទះ សាវីយ៉ូ កើតនៅថ្ងៃទី ២ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៨៤២ នៅ ខាឡូ និង ប្រ៊ីហ្គីដា សាវីយ៉ូ។ ពួកគេបានរស់នៅជិតទីក្រុង តូរីន ។ នៅពេលដែលគាត់មានអាយុពីរឆ្នាំ ឪពុកម្តាយរបស់គាត់​ បានត្រឡប់ទៅរស់នៅ ឯស្រុកកំនើតវិញ គឺនៅ ម៉ូរាលដូ ដែលស្ថិតនៅជាយ ក្រុងខាស្តិលញូអូវូ ឌីអាស្ទី (ជាទីកន្លែងកំនើតរបស់លោក ចន បូស្កូ ហើយ រីវ៉ា ជាកន្លែងដែលពួកគេធ្លាប់បានទៅ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៤១ )
thumb|left|200px|លោកឪពុកបូស្កូអប់រំដល់សន្តដូមីនិក សាវីយ៉ួ នៅក្រោមការអបរំរបស់លោកឪពុកបូស្កូ លោកឪពុក ជីយូសិប ខាប់យូ គឺជាលោកគ្រូ របស់ដូមីនិក សាវីយ៉ូ នៅ ឯសាលា ដែលបានផ្តល់ប្រាក់ ឲ្យគាត់ទៅជួប និង លោកឪពុក សន្តចន បូស្កូ និងបានផ្តល់ជាគំនិត ថា លោកឪពុកបូស្កូ និង ជួបគាត់ក្នុងអំឡុងពេល ថ្វាយបង្គុំ នៅពេលគាត់ យកកូនប្រុសរបស់ទៅ មូរីអូលដូ។ ដូមីនិកសាវីយ៉ូ បានជួបលោកឪពុកបូស្កូ ជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃច័ន្ទ នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៨៥៤។ លោកឪពុក ចន បូស្កូ ចងចាំ ការសន្ទនាបានយ៉ាងល្អ។ គាត់បានកត់សំគាល់ថា ដូមីនិក គឺជាយុវជន ដែលមានបំណងចង់ទៅទីក្រុងតូរីន ជាមួយលោកឪពុកចនបូស្កូ និងគាត់មានបំណងប្រថ្នាចង់ក្លាយជាអ្នកបូស បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ការសិក្សា នៅទីក្រុងនោះ។ ការប្រជុំនេះ គឺជាការចាប់ផ្តើម នៃភាពទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគាត់ លោកឪពុកចន បូស្កូ ក៏បានយល់ព្រមអោយ ដូមីនិក សាវីយ៉ូ ទៅទីក្រុង តូរីន ជាមួយគាត់។
នៅក្នុងកន្លែងសូត្រធម៌
លោកឪពុកបូស្កូបានមានប្រសាសន៍ចំពេលដែល ដូមនិក បានមកដល់នៅ កន្លែងសូត្រធម៌ គាត់បានអង្គុយនៅកន្លែងមួយដោយខ្លួនគាត់ផ្ទាល់ ក្រោមការណែនាំរបស់លោក។ លោកឪពុក ក៏កត់សំគាល់ផងដែលថា ដូមនិក គឺវៀងវៃ ព្យាយាម តស៊ូក្នុងការធ្វើការងារ និង មានការអនុវត្ត នូវច្បាប់វិន័យ របស់សាលា។ គាត់មានភាពរីករាយជាខ្លាំង ជាមួយការស្តាប់ ដើម្បីនិយាយ និង អានព្រះបន្ទូល ហើយ ពុំមានការស្ទាក់ស្ទើសំរាប់ការបញ្ជាក់អោយ ច្បាស់លាស់ នៅលើចំនុច ផ្សេងៗដែលមិនមានភាពច្បាស់លាស់ចំពោះគាត់។ លោកឪពុក បូស្កូ បានកត់សំគាល់ អំពីរបៀប ដែល ដូមីនិក មានការស្តាប់ឱវាទគ្រូៗ របស់គាត់ ហើយ គាត់បានធ្វើការជ្រើសរើស រកមិត្តភក្តីយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ និងប្រយ័ត្នប្រយែងទៀតផង។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើង នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៤ នៅក្នុង ក្រុងរ៉ូម នៃរដ្ឋ ដុកម៉ា ចំពោះការចាប់​ បដិសន្ធិដ៏បរិសុទ្ធ របស់ព្រះនាង ម៉ារី គឺចាប់ផ្តើមមានអត្ថន័យយ៉ាងខ្លាំង។ បរិវច្ឆ័ណ សំរាប់កំណត់សំគាល់ នៃពិធីបុណ្យនេះគឺាមានការព្រឹត្តិទៅនៅក្នុង កន្លែងសូត្រធម៌ លោកឪពុកបូស្កូបានមានប្រសាសន៍ ចំពោះ ការណែនាំ នៃអ្នកទទួលសារភាព របស់គាត់ថា ដូមីនិក បានបន្តការសន្យានៃ ការរួបរួមគ្នា ជាលើកដំបូង របស់គាត់ នៅបូជណិយស្ឋានព្រះនាងម៉ារី ក្នុងកន្លែងសូត្រធម៌។ លោកឪពុក បូស្កូ បានមានប្រសាសន៍ ពីលទ្ធផលនៃចំនុចជាច្រើនរបស់ ដូមីនិក ដែលឆ្ពោះទៅរកជីវិតដ៏បរិសុទ្ធដែលអាចមើលឃើញច្បាស់ ថា លោក ឪពុក បូស្កូ ផ្តល់ឱវាទ ឧប្បត្តិហេតុ ដែលកើតមានឡើងផ្សេងៗគ្នា និងខុសគ្នា សំរាប់ជាសំអាងនៅពេលថ្ងៃអនាគត់។ មាតារបស់ លោក ឪពុក បូស្កូ ដែលមានឈ្មោះថា អ្នកម្តាយ ម៉ាការីត បានកត់សំគាល់ ទៅលើ ដូមីនិច សាវីយ៉ូថា ៖ អ្នកមានបុត្រល្អៗជាច្រើន ប៉ុន្តែ មានតែមួយទេ ដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ និង វិញ្ញាណក្ខន្ធរបស់ ដូមីនិច។ ខ្ញុំបានឃើញគាត់ជាអ្នក អធិដ្ឋាន អ្នកទេសនានៅក្នុង ព្រះវិហារ ច្រើនជាងអ្នកដទៃ ជារៀងរាល់ថ្ងៃ គាត់មើលទៅកន្លែងក្មេងលេង ហើយធ្វើសច្ចាប្រណិធាន។ នៅពេលគាត់នៅក្នុងព្រះវិហារ គឺហ៊ាកបីដូចជា ទេវតាចុះ ពីស្ថានសួគ៌។
ការទាក់ទងជាលើកដំបូង​
នៅពេលនេះ វាគឺជាទំលាប់របស់ក្មេងៗ នៅក្នុងអាយុ១២ ដែលនឹងត្រូវទទួលការទាក់ទងជាលើកដំបូង​ របស់ពួកគេ ។ បន្ទាប់ពីការស្ទាក់ស្ទើរជាលើកដំបូង ហើយនឹងការពិគ្រោះគ្នាជាចុងក្រោយ ជាមួយបូជាចារ្យដ៏ទៃផ្សេងទៀត បូជាចារ្យនៅទីក្រុងប៉ារីសក៏បានយល់ព្រមឲ្យ ដូមីនិច ទទួលការទំនាក់ទំនង ជាលើកដំបូងនៅក្នុងអាយុ៧ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីគាត់បានដឹង អំពីសាសនាសន្ទនានិយម និងបានដឹងខ្លះៗអំពីការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា ។ គាត់បានចំនាយពេលយ៉ាងច្រើន សំរាប់ការបួងសួង និង​ ការអាននៅក្នុងបរិវច្ឆ័យ ។ គាត់ក៏បានសួរទៅម្តាយ អំពីការអត់អោនទោសចំពោះអ្វី ដែលគាត់បានធ្វើខុសចំពោះម្តាយរបស់គាត់​ បន្ទាប់មកគាត់ក៏បានទៅព្រះវិហារ ។ នៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់ដូមីនិក សាវីយ៉ូ លោកឪពុក ចន បូស្កូ ក៏បានប្រាប់អំពីបែបបទ នៅក្នុងការទំនាក់ទំនង ជាលើកដំបូងរបស់ ដូមីនិកផងដែល ។ គាត់ក៏បាននិយាយថា នៅពេលដែលដូមីនិក និយាយអំពីថ្ងៃនៃការទំនាក់ទំនង ជាលើកដំបូងរបស់គាត់នោះ គាត់ក៏បាននិយាយ ដោយសំលេងត្រកអរថា
"នោះគឺជាសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយក៏ជាថ្ងៃដ៏អស្ចារ្យនៅក្នុងជីវិតរបស់ខ្ញុំផងដែល "
ការតាំងចិត្តបង្កើតឡើងដោយខ្ញុំ ដូមីនិក សាវីយ៉ូ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៤៩ នៅក្នុងថ្ងៃការទំនាក់ទំនងជាលើកដំបូងរបស់ខ្ញុំ នៅអាយុ៧ឆ្នាំ
សេចកី្តបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាឡេស៊ាន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សន្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាតូលិកសាសនិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអ៊ីតាលី
សុត្តន្តបិដក
ព្រះត្រ័យបិដក > សុត្តន្តបិដក
សុត្តន្តបិដក ឬ ​ព្រះសូត្រ គឺ​ជា​ឈ្មោះ​គម្ពីរ​ក្នុងព្រះពុទ្ធ​សាសនា​មួយ​ផ្នែក​ ក្នុង​ចំណោម​គម្ពីរ​ព្រះត្រ័យបិដកទាំង​ ៣ ផ្នែក ។ គេ​ចែក​គម្ពីរ​ក្នុង​ព្រះសូត្រជា ​​​៥ ​ផ្នែក​ គឺ ទីឃនិកាយ, មជ្ឈិមនិកាយ, សំយុត្តនិកាយ, អង្គុត្តរនិកាយ​ និង ខុទ្ទកនិកាយ ។
គម្ពីរទីឃនិកាយ
ទីឃនិកាយ (Digha Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ១៥ ដល់​ភាគ១៩) គឺ​ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ​​ទាំង​អស់​ចំនួន ៣៤ សូត្រ មាន​ព្រហ្មជាលសូត្រ​ជា​ដើម និង​ត្រូវ​បាន​​ចាត់​ចំណែក​​ជា ​៣ ​វគ្គ ។ និកាយ​នេះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ទីឃនិកាយ ព្រោះ​ជា​ទី​ប្រជុំ និង​ជា​ទី​នៅ​របស់​សូត្រ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​ខ្នាត​វែង ។
គម្ពីរ​មជ្ឈិមនិកាយ
មជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ២០ ដល់​ភាគ២៨) ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ​១៥២ ​សូត្រ មាន​មូល​បរិយាយ​សូត្រ​ជា​ដើម ។ ជា​និកាយ​ដែល​មាន​ខ្នាត​កណ្តាល ចាត់​ជា​១៥​វគ្គ។
គម្ពីរ​សំយុត្តនិកាយ
សំយុត្តនិកាយ (Samyutta Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ២៩ ដល់​ភាគ៣៩) គឺ​ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ ៧.៧៦២ សូត្រ មាន​​ឱឃតរណសូត្រ​ជាដើម ដែល​ត្រាស់​ទុក​ដោយ​អំណាច​នៃ​ទេវតា​សំយុត្ត​ជាដើម។
គម្ពីរ​អង្គុត្តរនិកាយ
អង្គុត្តរនិកាយ (Anguttara Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ៤០ ដល់​ភាគ៥១)​ គឺ​ជា​និកាយ​ដែល​មាន​សូត្រ ៩៥៥៧ សូត្រ មាន​ចិត្ត​បរិយាទាន​សូត្រ​ជា​ដើម ដែល​ត្រាស់​ទុក​ដោយ​អំណាច​នៃ​ការ​បន្ថែម​ឡើង ចែក​ជា​ពួក​ៗ។
គម្ពីរ​ខុទ្ទកនិកាយ
ខុទ្ទកនិកាយ (Khuddaka Nikaya) (សៀវភៅ​ភាគ៥២ ដល់​ភាគ៧៧) គឺ​ជា​ចង្កោម​ព្រះសូត្រ​ខ្លី​ៗ និង ជា​សៀវភៅ​​ចុង​ក្រោយ​​បំផុត​ក្នុង​ចំណោម​គម្ពីរ​ទាំង ៥ នៃ​គម្ពីរព្រះត្រៃបិដក​ ។ ព្រះត្រ័យបិដក​ភាសា​ខ្មែរ​​​ បាន​រៀង​គម្ពីរ​ទាំង​ឡាយ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​នេះ​​ចាប់​តាំង​ពី​ សៀវភៅ​ភាគ៥២ រហូត​ដល់ភាគ៧៧ ដែល​​បរិយាយ​អំពី​ប្រធានបទ​ផ្សេង​​ ដែល​លើក​ឡើង​ដោយ​ព្រះ​ពុទ្ធ និង សាវ័ក​សំខាន់​ៗ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ សៀវភៅ "ប្រវត្តិ​​ពុទ្ធសាសនា​ នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា " (A History of Indian Buddhism), សាស្ត្រាចារ្យ ហ៊ីរ៉ាកាវ៉ា អាគីរ៉ា (Hirakawa Akira, 1915-2002) បាន​លើក​ឡើង​ថា គម្ពីរ​ខុទ្ធកនិកាយ​ បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ការ​គោរព​ដំណាក់​កាល​នៃ​ការ​ចងក្រង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ក្នុង​នោះ​បណ្តា​ឯកសារ​ថ្មី​ៗ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​គម្ពីរ​ដើម​ទាំង ៤ នៃ​សុត្តន្តបិដក​ទេ ​​គឺ​គេ​យក​មក​ចង​ទុក​ក្នុង​គម្ពីរ​​ខុទ្ទកនិកាយ ។ គម្ពីរ​ដើម​ទាំង​ ៤ នៅ​ក្នុង​សុត្តន្តបិដក គឺ ទីឃនិកាយ (Digha Nikaya), មជ្ឈិមនិកាយ (Majjhima Nikaya), សំយុត្តនិកាយ (Samyutta Nikaya) និង អង្គុត្តរនិកាយ (Anguttara Nikaya) ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក
វត្តបទុមវតី
វត្តបទុមវតីរាជវរារាម ឬ វត្តបទុមវតី (និយមហៅថា វត្តបទុម ) គឺជាវត្តអារាមខ្មែរបែបព្រះពុទ្ធសាសនាស្ថិតនៅរាជធានីភ្នំពេញ ដែលត្រូវបានកសាងឡើងដោយព្រះបាទពញ្ញាយ៉ាត (១៤០៥ - ១៤៦៧) នៅសតវត្សទី១៥ មានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងព្រះបរមរាជវាំង។ វត្តនេះជាវត្តដ៏ចំណាស់មួយក្នុងចំណោមវត្តចាស់ៗចំនួន៥ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញដែលមានដើមកំនើតតាំងសម័យបុរាណ។ វាក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាវត្តបទមផ្កាឈូកផងដែរ ពីព្រោះកាលពីដើម កន្លែងនេះជាកោះតូចមួយព័ទ្ធជុំវិញដោយបឹងផ្កាឈូក។ ឈ្មោះនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះត្រូវហៅតាំងពីឆ្នាំ១៨៦៥មកម្ល៉េះ។ ចំពោះសំនង់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ត្រូវបានកសាងឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៣៧ ។ នៅក្នុងបរិវេនវត្តមានចេតីយ៍ជាច្រើន ដែលក្នុងក៏មានព្រះអធិធាតុព្រះមហាក្សត្រផងដែរ។
រូបចំលាក់បដិមាករដ៏ធំពណ៌លឿង និងពណ៌បែតងនៅខ្លោងទ្វារវត្តនេះ តំណាងអោយនាគរាជ ដែលជាសត្វពស់ក្នុងរឿងព្រេងបុរាណរស់នៅក្រោមដី(subterranean kingdom) និងមានយុទ្ធសិល្ប៍អាចប្រែក្រលាជាមនុស្សលោកបាន។
ព្រះចៅអធិការបច្ចុប្បន្នគឺ ព្រះមហាសុមេធាធិបតី នន្ទ ង៉ែត។
ប្រវត្តិ
វត្តបទុមវតីរាជវរារាម ហៅកាត់ថា វត្តបទុមវតី​ឬវត្តបទុម កាលដើមឡើយមានឈ្មោះថា វត្តខ្ពបតាយ៉ង ព្រោះទីនេះជាដីខ្ពប របស់តាយ៉ងអ្នកធ្វើចម្ការ។ វត្តខ្ពបតាយ៉ង ត្រូវបានកសាងឡើងដំណ ា លគ្នានឹងវត្តឧណ្ណាលោម អមសងខាងព្រះបរមរាជវាំង គឺវត្តឧណ្ណាលោមនៅពីខាងជើង​ ហើយវត្តខ្ពបតាយ៉ងនៅពីខាងត្បូងព្រះបរមរាជវាំងប្រមាណ៣០៩ម៉ែត្រ កសាងក្នុង'''ឆ្នាំកុរ​ បញ្ចស័ក ព‍. ស ១៩៨៦ គ. ស ១៤៤៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមរាជា (ពញាយ៉ាត)(ព. ស ១៩៣៧ . គ . ស ១៣៩៣ ដល់ ព​. ស ២០០៧ . គ. ស ១៤៦៣ )''' សម័យនោះមិនទាន់មានចែកជានិកាយទេ ។
សម័យក្រោយមកទៀតក្នុងរជ្ជកាលសម្តេចព្រះសុគន្ធបទព្រមទាំងព្រះរាជាក្រោយៗទៀតក៏បោះបង់ចោលទីក្រុងភ្នំពេញទៅសាងទីក្រុងថ្មីនៅទួលបាសាន(ឆ្នាំរោង សំរិទ្ធិស័ក ព.ស ២០៥២ គ.ស ១៥០៨ ម.ស ១៤៣០ ច.ស ៨៧០) និងទីផ្សេងៗទៀត វត្តខ្ពបតាយ៉ងនេះក៏ស្ងប់ស្ងាត់ការកសាងទៅវិញ រហូតដល់ក្លាយជាវត្តនៅក្នុងព្រៃ សូម្បីតែភិក្ខុ សាមណេរ មួយអង្គគង់នៅក៏គ្មានផង ហើយត្រូវអ្នកស្រុកបោះបង់ចោលរាប់រយឆ្នាំមកហើយ គេស្គាល់ឈ្មោះតែក្នុងព្រះរាជពង្សាវតាតែប៉ុណ្ណោះ​ ចំណែកទីតាំងពិតគឺមានតែរោងឧបោសថប្រក់ស្លឹកនិងព្រះជីរ៍មួយអង្គ ថ្មសន្លឹកសីមាមួយផ្ទាំង នៅក្នុងព្រៃទួលខ្ពស់មួយ ដែលក្បែរនោះពីខាងកើតមានខ្ពបតូចមួយវែង ដែលតាយ៉ងជីកយកទឹកស្រោចដំណាំគាត់ ហើយអ្នកស្រុកក៏តែងតែមកដងទឹកនេះយកទៅប្រើប្រាស់ ។
រហូតមកដល់'''ឆ្នាំឆ្លូវ សប្តស័ក ព. ស ២៤០៨ គ. ស ​១៨៦៥ សម្តេចព្រះនរោត្តម'''បោះបង់
តមកថ្ងៃអង្គារ ១០រោច ខែមាឃ​ ឆ្នាំកុរនព្វស័ក ព.ស ២៤៣០ គ.ស ១៨៨៧ សម្តេចព្រះនរោត្តមទ្រង់បានទទួលព្រះពោធិព្រឹក្ស ព្រមទាំងព្រះបរមសារីរិកធាតុ  ព្រះអរហន្តធាតុពីប្រទេសស្រីលង្កា ក៏ទ្រង់ប្រារព្ធពិធី បុណ្យ៣ថ្ងៃ ដាំព្រះមហាពោធិព្រឹក្សនោះនៅមុខព្រះវិហារវត្តបទុមវតីរាជវរារាម។
ថ្ងៃពុធ ១រោច ខែពិសាខឆ្នាំរកា ឯកស័ក ព.ស ២៤៥២ ច.ស ១២៧១ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា គ.ស ១៩០៩ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសម្តេចព្រះស៊ីសុវត្ថិ (ព្រះបរមរាជានុកោដ្ឋ)សម្តេចព្រះមង្គលទេពាចារ្យ អៀម ប្រារព្ធពិធីបុណ្យបញ្ចុះព្រះបរមសារីរិកធាតុ និងព្រះអរហន្តធាតុនៅថ្នាក់ខាងលើ ឯព្រះអដ្ឋិធាតុនៃសម្តេចព្រះសុគន្ធាធិបតី ប៉ាន បញ្ចុះថ្នាក់ខាងក្រោមក្នុងព្រះចេតិយធំដែលសម្តេចបានដឹកនាំកសាងមានកំពស់៣៣ម៉ែត្រ សណ្ឋាន៤ជ្រុងនៅខាងត្បូងព្រះវិហារ(គេហៅព្រះចេតិយ៨ទិស)មានចេតិយតូចៗជាបរិវារអមគ្រប់ជ្រុងទាំង៤      មួយៗកំពស់៦ម៉ែត្រ មានប្រាង្គគ្រប់ទាំង៤ជ្រុងរំលេចក្បូរក្បាច់រចនាយ៉ាងប្រណីត។
នៅក្នុងឆ្នាំឆ្លូវ នព្វស័ក ព.ស២៤៨០ ​គ.ស ១៩៣៧ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសម្តេច ព្រះស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ ស៊ុក ផ្តើមរុះរើព្រះវិហារចាស់ចេញ កសាងព្រះវិហារថ្មី។
ព្រះវិហារថ្មីនោះកសាងរហូតមកដល់សម័យសម្តេចព្រះសុធម្មាធិបតី អ៊ុង ស្រី ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុវរ្ម័ន ទើបហើយស្រេចក៏ធ្វើបុណ្យសម្ពោធឆ្លង នៅថ្ងៃ សៅរ៍១៥កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំមមីចត្វាស័ក ព.ស ២៤៨៥ ច.ស ១៣០៤ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២០ ខែមិនាគ.ស១៩៤២ ។ សម័យនោះវត្តបទុមវតីរាជវរារាមជាវត្តធំខាងគណៈធម្មយុត្តិក និកាយ ។
នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ វត្តនេះត្រូវបានបោះបង់ចោលម្តងទៀត ដោយសាររបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ បណ្តេញផ្សឹកព្រះសង្ឃគ្មានសល់ គម្ពីរដីកាសស្ត្រា ក្បួនច្បាប់ សំណង់ផ្សេងៗត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញ បាត់ភាពអ៊ូអរ បាត់សម្លេងធម៌ វត្តបទុមវតីទៅជាស្ងាត់ជ្រងំ​ ដុះស្មៅដុះព្រៃឡើងវិញ។
ក្រោយថ្ងៃរំដោះឆ្នាំ ១៩៧៩ ដល់ ១៩៨៩ វត្តនេះជាទីសំណាក់នៃកងទ័ពវៀតណាម។
លុះដល់ឆ្នាំ១៩៨៩ ក្រោយពីមានព្រះពុទ្ធសាសនា មានព្រះសង្ឃឡើងវិញ ទើបប្រមុខដឹកនាំប្រទេស មានសម្តេចអគ្គមហាធម្មពោធិសាល ជា ស៊ីម បាននិមន្តសម្តេចព្រះពោធិវ័ង្ស   នន្ទ ​ង៉ែត មកពីវត្តលង្កាកុសុមារាម មកគង់នៅដើម្បីដឹកនាំព្រះសង្ឃ ពុទ្ធបរិស័ទរហូតមក។ ចាប់ពីពេលនោះមកវត្តបទុមវតីរាជវរារាមក៏ក្លាយជាវត្តរបស់ព្រះសង្ឃគណៈមហានិកាយ មានព្រះសង្ឃមកគង់នៅរៀនសូត្រកាន់តែច្រើនឡើងៗ។
ឆ្នាំ ១៩៩១ ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ បានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ ក៏សុំឲ្យ សម្តេចព្រះសុគន្ធាធិបតី ប៊ូ គ្រី សម្តេចព្រះសង្ឃរាជគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយមកគង់នៅវត្តបទុមវតីដែរ តែមានចំនួនតែមួយកុដិប៉ុណ្ណោះ រហូតមកទល់សព្វថ្ងៃមានព្រះសង្ឃតែ​២០ ទៅ៣០ អង្គទេ ចំណែកខាងគណៈមហានិកាយវិញក្នុងមួយឆ្នាំមានព្រះសង្ឃមកគង់នៅរៀនសូត្រជាង៤០០អង្គ ឯនិស្សិត ពី ៦០០ ទៅ ៧០០នាក់។
បច្ចុប្បន្ននេះ ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី នន្ទ ង៉ែត សម្តេចព្រះសង្ឃនាយកនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ជាសម្តេចព្រះចៅអធិការ ព្រមទាំងព្រះញាណវង្ស ឃឹម សន ព្រះមេគណរាជធានីភ្នំពេញ និងជាព្រះគ្រូសូត្រស្តាំ បានពង្រឹងធម៌ វិន័យ បដិបត្តិ សិក្សា អប់រំប្រកបដោយការសន្តោសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ធ្វើឲ្យនិស្សិតបានបញ្ចប់ការសិក្សាដោយជោគជ័យរាប់រយនាក់ជាបន្តបន្ទាប់។  ឯខាងពុទ្ធចក្រក៏មានព្រះសង្ឃចេះដឹងច្រើនអង្គ បាន សរសេរសៀវភៅផ្សព្វផ្សាយអប់រំ ជាគ្រូ សាស្ត្រាចារ្យ ជាធម្មកថិកទេសនា មានចំនួនច្រើនជាងវត្តដទៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ដោយមានការសហការយ៉ាងល្អ ជាមួយព្រះសង្ឃគ្រប់ព្រះអង្គ រាជរដ្ឋាភិបាល មន្ត្រីរាជការ ពុទ្ធបរិស័ទគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន ធ្វើឲ្យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ទាំងឡាយក្នុងវត្តត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងល្អគួរឲ្យជ្រះថ្លា មានការរៀបចំទីធ្លាវត្ត ប្រព័ន្ធទឹក ប្រព័ន្ធលូ​ ផ្លូវថ្នល់ សួនច្បារ របង សំណង់ផ្សេងៗ កុដិចាស់ៗទាំងឡាយ ត្រូវបានកសាងជាថ្មី និងជួសជុលកែលម្អបំពេញបន្ថែមតាមតម្រូវការជាក់ស្តែង។ ដំណាក់កាលចុងក្រោយនេះ (២០១៤.២០១៥)បាននឹងកំពុងកសាងឧបដ្ឋានសាលាដ៏ធំទូលាយ ស្រស់ស្អាត ដើម្បីឆ្លើយតបតាមតម្រូវការរបស់ពុទ្ធបរិស័ទសម្រាប់បំពេញបុណ្យកុសល និងកម្មវិធីផ្សេងៗនៃសាសនានិងសង្គម។រូបភាពតូច|រូបបដិមាព្រះពុទ្ធក្នុងសាលាធម្មសភាវត្តបទុមវតី
ភូមិសាស្ត្រ
រូបភាពតូច|សាលាធម្មសភាវត្តបទុមវតី
ក្នុងចំណោម​ វត្ត ៤៦៧៦វត្ត(២០១៤)​ និងទួល អាស្រម ទីបូជនីយដ្ឋានយ៉ាងច្រើនដែលជាទីគោរពសក្ការ: នៃប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងនោះ វត្តបទុមវតីរាជវរារាមក៏ជាវត្តអារាមដ៏ពិសិដ្ឋមួយក្នុងព្រះរាជណាចក្រកម្ពុជា ដែលមានប្រវត្តិជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងការកកើតឡើងនៃរាជធានីភ្នំពេញ។ វត្តនេះមាន បណ្តោយ ពីខាងលិចទៅខាងកើត ២៦០ម៉ែត្រ និងទទឹង ពីខាងជើងទៅខាងត្បូង ២០២ម៉ែត្រ ស្ថិតនៅ សង្កាត់ចតុមុខ ខ័ណ្ឌដូនពេញ រាជធានីភ្នំពេញ។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា
ស្លក្រាម
ឃុំស្លក្រាមគីជាឃុំមួយ នៅចំកណ្ដាល ក្រុងសៀមរាប នៅក្នុងខេត្តសៀមរាប នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ឃុំនេះជាឃុំស្អាតជាងគេនិងធំជាងគេនៅក្នុង ក្រុងសៀមរាប ព្រោះនៅទីនោះមានក្រុមអ្នកសម្អាតទីក្រុង ដែលបោសសម្អាតជា​រៀងរាល់ថ្ងៃ
ហើយខ្ពស់ៗដែលធ្វើឲ្យមានបរិយាកាសរីករាយនិង ត្រជាក់ស្រួល ហើយនៅទីនោះមានសាលារៀន​ជាច្រើន​មានទាំងបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ
ប្រទេសនៅអាស៊ី
អត្ថបទនេះគឺជាបញ្ជីរដ្ឋអធិបតេយ្យ និងរដ្ឋអនិស្សរភាពនៅទ្វីបអាស៊ី។ បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋប្រទេសចំនួន ៤៩ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋអធិបតេយ្យ (រដ្ឋទាំងអស់នោះសុទ្ធតែជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ) រដ្ឋចំនួនពីរដែលអធិបតេយ្យភាពមានការកំណត់តែត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ រដ្ឋចំនួនបួនជារដ្ឋគ្មានការទទួលស្គាល់ និងរដ្ឋអនិស្សរភាពមានចំនួនប្រាំមួយ។
ស្លក្រាម
វិទ្យាល័យ និងសកលវិទ្យាល័យជាច្រើនដែលអាចទ្រទ្រង់ការសិក្សារបស់សិស្សានុសិស្សនិងអាចអនុញ្ញាត្តិឲ្យសិស្សានុសិស្សទាំងអស់ចូល​សិក្សា
ប្រទេសនៅអាស៊ី
ក្នុងចំណោមរដ្ឋចំនួន ៤៩ ដែលមានវត្តមាននៅក្នុងបញ្ជីនេះ មានរដ្ឋប្រទេសចំនួនពីរដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកនៃទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាហ្រ្វិក។ នេះដោយសារតែរដ្ឋទាំងពីរនោះមានទឹកដីមួយផ្នែកដែលស្ថិតនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី។ ទោះបីជាទឹកដីនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ីមួយភាគធំត្រូវស្ថិតនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ីមែនប៉ុន្តែជាទូទៅគេបានចាត់ទុករុស្ស៊ីជាផ្នែកមួយនៃអឺរ៉ុបដោយសារតែវាមានប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ ជនជាតិ និងនយោបាយទាក់ទងនឹងអឺរ៉ុបខ្លាំង។ មូលហេតុមួយទៀតនោះគឺដោយសារតែរុស្ស៊ីមានរដ្ឋធានីស្ថិតនៅទ្វីបអឺរ៉ុបហើយប្រជាជនភាគច្រើនរបស់ខ្លួនក៏រស់នៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបផងដែរ។ មួយទៀតគឺប្រទេសអេហ្ស៊ីប, អេហ្ស៊ីបមានទឹកដីតូចមួយនៅអាស៊ីដែលមានឈ្មោះថាឧបទ្វីបស៊ីណៃក៏ប៉ុន្តែមនុស្សទូទៅតែងចាត់ទុកអេហ្ស៊ីបជាប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្រ្វិកដោយសារតែប្រជាជននិងទឹកដីភាគច្រើនរបស់ខ្លួនស្ថិតក្នុងទ្វីបអាហ្រ្វិក។
រដ្ឋអធិបតេយ្យ
រដ្ឋអធិបតេយ្យគឺជាសមាគមនយោបាយមួយដែលមានអធិបតេយ្យភាពលើប្រជាជនខ្លួនហើយប្រជាជនទាំងនោះត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តដើម្បីបំពេញនូវផលប្រយោជន៍នៃប្រទេសជាតិខ្លួន។ យោងទៅតាមអនុសញ្ញាម៉ុងតេវីដេអូបានឱ្យដឹងថា៖ រដ្ឋនីមួយៗត្រូវតែមានប្រជាជនជានិរន្ត មានទឹកដីកំណត់ច្បាស់លាស់ មានរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំសមរម្យ និងមានសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងរដ្ឋដទៃទៀត។
ស្លក្រាម
​រៀនសូត្រហើយ​អាចផ្ដល់ចំនេះដឹងនិងជំនាញមួយច្បាស់លាស់សម្រាប់ការ​ប្រកបរបរ​និង​ ​បំពេញ​​​​​ការងារ​​​បានយ៉ាងពេញលេញ នៅក្នុងឃុំនេះដែរក៏​
ប្រទេសនៅអាស៊ី
រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ
រដ្ឋប្រទេសអាស៊ីចំនួនសរុប ៤៩ គឺមាននៅក្នុងបញ្ជីខាងក្រោមនេះហើយរដ្ឋទាំង ៤៩ នោះគឺសុទ្ធតែជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។
រដ្ឋដែលមានការទទួលស្គាល់ខ្លះៗ
រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺជារដ្ឋដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិច្រើនហើយមានស្ថានភាពជារដ្ឋសង្កេតការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិប៉ុន្តែមិនមានការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើទឹកដីខ្លួនឡើយ ចំណែកឯតៃវ៉ាន់វិញគឺជារដ្ឋមួយដែលមានអធិបតេយ្យភាពជាក់ស្តែងពេញលេញលើទឹកដីនិងទំនាក់ទំនងក្រៅផ្លូវការជាមួយសហគមន៍អន្តរជាតិភាគច្រើនតែមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាទូទៅទេ។ តៃវ៉ាន់ (កាលនុះហៅថា សាធារណរដ្ឋចិន) គឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិប៉ុន្តែចាប់តាំងឆ្នាំ១៩៧១ មកតៃវ៉ាន់លែងត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិទៀតឡើយ។
ស្លក្រាម
មានមន្ទីពេទ្យរដ្ឋនិង ជំនួយពីអង្គការក្រៅប្រទេសផ្សេងៗ ដែលមានដូចជាមន្ទីពេទ្យបង្អែកខេត្ត មន្ទីពេទ្យកុមារនិងពេទ្យឯកជន​ដទៃ​ទៀត​ជា​ច្រើន​។
ប្រទេសនៅអាស៊ី
តំបន់ពិសេសដែលនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរដ្ឋផ្សេង
អង្គទាំងពីរខាងក្រោមគឺជាតំបន់ដ៏សំខាន់របស់រដ្ឋគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ ហើយព្រមទាំងមានអំណាចនយោបាយទៀតផងដែលត្រូវបានសម្រេចតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិ។
ស្លក្រាម
ព្រះរាជដំណាក់ ក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់របស់របស់ខេត្តសៀមរាប ក្រុងសៀមរាប ក៏ដូចជាឃុំនេះដែរ ហើយនៅជិតព្រះរាជ្យដំណាក់នេះដែរ
ប្រទេសនៅអាស៊ី
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឈ្មោះ​ប្រទេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស​ក្នុង​ទ្វីបអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
រង្វង់
រង្វង់គឺជាខ្សែកោងបិទជិតដែលមានផ្ចិតមួយ។ ចម្ងាយពីផ្ចិតទៅគ្រប់ចំនុចនៅលើរង្វង់មានចំងាយស្មើគ្នា​។ ប្រវែងនេះហៅថាកាំនៃរង្វង់។ ចម្ងាយពីចំនុច មួយនៅលើរង្វង់ ទៅចំនុចមួយទៀតនៅលើរង្វង់ដូចគ្នាហៅថាអង្កត់ធ្នូនៃរង្វង់។ អង្កត់ធ្នូដែលកាត់តាមផ្ចិតហៅថាអង្កត់ផ្ចិត។ ប្រវែងអង្កត់ផ្ចិតគឺស្មើ ពីរដងនៃកាំ។ 290px|thumb|រូបនេះបង្ហាញពី កាំ, អង្កត់ផ្ចិត,ផ្ចិត និង [[បរិមាត្រនៃរង្វង់។]]
ស្លក្រាម
មានកន្លែងសក្ការៈបូជាមួយ​ដែលមាន​ឈ្មោះ​ថា​ ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម។ ហើយនៅចំពីមុខព្រះរាជ្យដំណាក់មានស្ទឹងមួយដ៏វែងដែលមាន​
រង្វង់
លទ្ឋផលនៃការវិភាគ
frame|right|កាំរបស់រង្វង់ r=1, ផ្ចិត (a, b)=(1.2, -0.5).
លក្ខណៈសម្បត្តិមេដឹកនាំ
មាតិការ
១. ការសិក្សា ការសិក្សា​ គឺជាប្រទីបជីវិត ២. បទពិសោធន៍
ស្លក្រាម
ឈ្មោះថា ស្ទឹងសៀមរាប។ នៅស្ទើពាសពេញឃុំនេះមានសណ្ឋាគារ​ជាច្រើននិង​​ គ្រប់លំដាប់​ថ្នាក់​ បន្ទាប់ពីនេះមានផ្ទះសំណាក់
រង្វង់
លទ្ឋផលនៃការវិភាគ
right|250px|អង្កត់ធ្នូ, secant, បន្ទាត់ប៉ះ, and អង្កត់ផ្ចិត.
ស្លក្រាម
ភោជនីយដ្ឋាន​​​ អាហារដ្ឋាន រមណីយដ្ឋាន សួនកម្សាន្ដ លើសពីនេះមានរោងភាពយន្ដដែលមានតែមួយគត់នៅក្រុងសៀមរាបគឺ រោងភាពយន្ដ​
រង្វង់
លទ្ឋផលនៃការវិភាគ
នៅក្នុងប្រព័ន្ឋអក្សកូអរដោនេដេកាត(x,y) រង្វង់ដែលមានផ្ចិត (a,b) និងកាំ r គឺជាសំនុំនៃគ្រប់ចំនុច (x,y) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់
ប្រសិនបើផ្ចិតនៃរង្វង់មានកូអរដោនេ(0,0)​ សមីការខាងលើក្លាយទៅជា
ស្លក្រាម
បារាយ៍អណ្ដែត ព្រមទាំងមានអង្គការនិង​ ក្រសួងនានា​ដែលជួយអភិវឌ្ឍន៍ក្រុង​សៀមរាប ឲ្យកាន់តែមានសម្រស់ស្រស់ស្អាតហើយអាច​
រង្វង់
សមីការបន្ទាត់ប៉ះ
សមីការបន្ទាត់ប៉ះ កាត់តាមចំនុច P នៅលើរង្វង់គឺកែងទៅនឹងអង្កត់ផ្ចិតដែលកាត់ចំនុច P។ សមីការរបស់បន្ទាត់ប៉ះទៅនឹងរង្វង់ដែលមានកាំ r និងផ្ចិត(0,0) ត្រង់ចំនុចដែលមានកូអរដោនេ(x1, y1)គឺ
ស្លក្រាម
ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវទេសចរណ៍បានស្ទើគ្រប់ប្រទេស និង​ភ្ញៀវក្នុងស្រុកផងដែរ លើសពីនេះអ្វីដែល​ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់បំផុត​នេះ​គឺរាសាទ​
រង្វង់
សមីការបន្ទាត់ប៉ះ
ដូច្នេះ មេគុណប្រាប់ទិសរបស់បន្ទាត់ប៉ះទៅនឹងរង្វង់ត្រង់ចំនុច(x1, y1) គឺ
ស្លក្រាម
នានា​ជាច្រើន ជាពិសេសប្រាសាទអង្គរវត្ត។ ហើយប្រជាជននៅឃុំនេះប្រកបរបរចិញ្ចិមជីវិត​ដូចជា៖កសិកម្មមានលក្ខណៈតិចតួច​នៅតាមភូមិ
រង្វង់
សមីការបន្ទាត់ប៉ះ
ជាទូទៅ មេគុណប្រាប់ទិសរបស់បន្ទាត់ប៉ះ(x, y)ទៅនឹងរង្វង់, {ចំនុច(a, b)គឺជាផ្ចិត និង​rគឺជាកាំរបស់រង្វង់} គឺ:
ស្លក្រាម
​ស្ថាន អ្នកនេសាទ​ច្រើនមាននៅតាម​បឹងទន្លេសាប អាជីវករលក់ដូរ អ្នកធ្វើការតាមក្រុមហ៊ុន ក្រសួង និងអង្គភាពផ្សេងៗ​ជាច្រើន​ដែធ្វើឲ្យ​
រង្វង់
សមីការបន្ទាត់ប៉ះ
ដែល y \neq b
ស្លក្រាម
ឃុំស្លក្រាម ក្រុងសៀមរាប និងខេត្តសៀមរាបទាំងមូលមានសកម្មភាពលូតលាស់ឆាប់​រហ័ស​​ស្ទើគ្រប់វិស័យ ទាំងកសិកម្ម សេដ្ឋកិច្ច ទេសចរណ៍
រង្វង់
សមីការបន្ទាត់ប៉ះ
រូបតូច|ស្តាំ|210ភស|ធ្នូ [[ចំរៀករង្វង់ និង អង្កត់ធ្នូ]]
ស្លក្រាម
និង វិស័យផ្សេងៗទៀតជាច្រើន។
រង្វង់
បរិមាត្រ
សមមាត្រ រវាងបរិមាត្រc និង ផ្ទៃAគឺ
កាំr ហើយនិងπ អាចលុបចោល ដោយទុកតែ
ស្លក្រាម
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តសៀមរាប
រង្វង់
បរិមាត្រ
ដូចនេះ បរិមាត្រស្មើពីរដងនៃផ្ទៃ ចែកឱ្យកាំ។ រូបមន្តនេះអាចត្រូវបានប្រើ ដើម្បីគណនាបរិមាត្រ នៅពេលដែលតំលៃរបស់\pi \,មិនអាចគណនាបាន។
អង្កត់ផ្ចិត
អង្កត់ផ្ចិតគឺជាអង្កត់នៃបន្ទាត់ដែលកាត់តាមផ្ចិតនៃរង្វង់ ហើយប៉ះទៅនឹងរង្វង់ត្រង់ចំនុចទាំងសងខាងនៃរង្វង់។
អង្កត់ផ្ចិតគឺស្មើពីរដងនៃកាំ
ផ្ទៃ
thumb|200px|ផ្ទៃរង្វង់ = \pi \, × ផ្ទៃការ៉េតូច
ប្រើការ៉េមួយដែលមានជ្រុងស្មើនឹងអង្កត់ផ្ចិតរបស់រង្វង់ រួចចែកការ៉េនោះជាបួនការ៉េតូចៗដែលជ្រុងរបស់វា ស្មើនឹងកាំរបស់រង្វង់ ។ យកផ្ទៃរបស់ការ៉េ តូចៗ គុណនឹង\pi។
នេះបង្ហាញថា តំលៃនេះប្រហែលជា៧៩%នៃផ្ទៃការ៉េធំ។
សូម​មើល​ផង​ដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វង់និងស៊្វែរ
នីវរណធម៌
នីវរណធម៌ ៥
ពាក្យ​ថា នីវរណធម៌ (Nīvaraṇa, hindrances) គឺ​ជា​ពាក្យ​នៅ​ក្នុង​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង ភាសា​បាលី ដែល​មាន​ន័យ​ថា ធម៌​រារាំង, ឃាត់​ខាំងទប់ចិត្ត​មិន​ឲ្យ​ងាក​ទៅ​រក​អំពើ​ជា​កុសល ។ ទ្រឹស្តី​ពុទ្ធនិយម​អះអាង​ថា នីវរណធម៌ គឺ​ជាអកុសចេតសិក ដែលរារាំងមិនឲ្យសមាធិឈាន កើតឡើងបាន ហើយដែលនាំ​ឲ្យ​ចិត្ត​ចាក​ឆ្ងាយពីព្រះនិព្វាន ។ នីវរណធម៌​​គឺ​ជា​ទំនាស់​នៃ​សមាធិ ។ នីវរណធម៌​ មាន​ ៥ យ៉ាង​គឺ ៖
នៅ​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក​ជា​ភាសា​បាលី
ក្នុងបិដកបាលី សំយុត្តនិកាយ ធម្មទេសនាជាច្រើន បានដាក់នីវរណធម៌ផ្ទឹមគ្នា ជាមួយនឹងពោជ្ឈង្គ៧ (កត្តានៃការត្រាស់ដឹង៧) ដូចជាតាមសំយុត្តនិកាយ៤៦.៣៧ ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់បន្ទូលថាៈ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! មានឧបសគ្គ៥នេះ ជាគ្រឿងរារាំង ជាគ្រឿងពុករលួយនៃចិត្ត ជាគ្រឿងឲ្យបញ្ញាអាប់ឱន ។ តើ៥អ្វីខ្លះ? គឺកាមឆន្ទៈ ព្យាបាទៈ ថីនមិទ្ធៈ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ វិចិកិច្ឆា ។
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ! មានកត្តានៃការត្រាស់ដឹង៧ ដែលមិនជាឧបសគ្គ ដែលមិនជាគ្រឿងរារាំង ដែលមិនជាគ្រឿង ពុករលួយនៃចិត្ត កាលណាគេយកមកចម្រើន នឹងបណ្តុះបណ្តាល វានឹងនាំទៅដល់ផល គឺផ្លែផ្កានៃសេចក្តីយល់ដឹងពិត នឹងការរំដោះខ្លួន ។ តើ៧អ្វីខ្លះ? គឺកត្តានៃការត្រាស់ដឹង៧ សតិ ធម្មវិចិយៈ វិរិយៈ បីតិ បស្សទ្ធិ សមាធិ ឧបេក្ខា ។