cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រាជវង្សថាង
ព្រះអាទិត្យអស្ដងគត់ពេលថ្ងៃត្រង់
តែនៅចុងរជ្ជកាល ដោយសារប្រទេសសន្ដិភាពរយៈពេលយូរ ថាងស្វៀនចុងទម្លាក់ដៃពីភារកិច្ចរបស់ខ្លួនបន្ដិចម្ដងៗ​ ។ ឆ្នាំគ.ស ៧៤៤ ចាប់តាំងពីទទួលយ៉ាងវីហួនមកធ្វើជាស្នំគុយហ្វឺយក្បែរកាយ ក៏វង្វេងនឹងការសេពសុខនាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជីវិត បោះបង់ភារកិច្ចគ្រប់គ្រងរាជការផែនដី រហូតផ្ដល់ឱកាសឲ្យសេនាបតីលិលិនហ្វូ ចូលក្ដោបអំណាច ស្វែងរកអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន ចាំកៀបសង្កត់មន្ដ្រីនិងមេទ័ពដែលមានគុណសម្បត្ដិ កាត់បន្ថយកងកម្លាំងអំណាចកណ្ដាលដែលពុំមែនជាបក្សពួករបស់ខ្លួន ផ្ដល់ការឧបត្ថម្ភគាំទ្រលើមេទ័ពជាយដែនដែលមកពីក្រុមជនជាតិខាងក្រៅ។ ដោយសារក្នុងកំឡុងពេលខាងលើកើតស្ថានការណ៍តានតឹងតាមព្រំដែនជាមួយទីបេ ធូចៀ កូរ៉េ និងណានចៅភាគខាងត្បូង កម្លាំងទាហានស៊ីឈ្នួលដែលត្រូវប្រចាំនៅតាមព្រំដែនមានចំនួនកើនឡើង ទើបមេទ័ពតាមព្រំដែនក្ដោបអំណាចដាច់ខាតខាងយោធាបាន។
ក្រោយពេលលីលិនហ៊្វូស្លាប់ យ៉ាងកួចុង ញាតិច្បងរបស់ស្នំយ៉ាងគុយហ្វឺយបានឡើងជាសេនាបតីជំនួស តែបែរជាសាហាវលើសដើម ដោយក្ដោបអំណាចធំ ពុករលួយ អំពើពុករលួយរបស់ពួកមន្ដ្រីធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធការរៀបចំដីស្រែនិងការកេណ្ឌទាហានដួលរលំ កម្លាំងទាហានចុះខ្សោយជាលំដាប់។ ក្នុងកំឡុងពេលខាងលើ កើតទំនាស់ដណ្ដើមអំណាចរវាងយ៉ាងកួចុងសេនាបតីថ្មីជាមួយអាន់លូសាន់ មេទ័ពជាដែនភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង ជាហេតុធ្វើឲ្យអាន់លូសាន់រកលេសលើកទ័ពចូលរាជធានីឆាងអាន។
ថាងស្វៀនចុងនិងយ៉ាងគុយហ្វឺយភាសខ្លួនមកភាគខាងត្បូង នៅតាមផ្លូវបណ្ដាមេទ័ពដែលចងគំនុំនាំគ្នាចាប់ខ្លួនយ៉ាងកួចុងសម្លាប់ចោល។ ក្រោយមកបង្ខំឲ្យថាងស្វៀនចុងប្រហារយ៉ាងគុយហ្វឺយ។ ក្រោយមកបរទ័ពបន្ដទៅដល់សេឆួន ក្នុងពេលជាមួយគ្នា រជ្ជទាយាទលីហឺង គេចខ្លួនទៅដល់លិងអ៊ូ (ចប្ចុប្បន្នក្នុងខេត្ដនិងសៀ) ក៏បានទទួលការជ្រោមជ្រែងឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យបន្ដ ទ្រង់ព្រះនាមថា ថាងស៊ូចុង។
ខាងកងកម្លាំងក្បត់ពេលទទួលបានជ័យជម្នះ ក៏ចូលប្លន់ទ្រព្យសម្បត្ដិប្រជារាស្ដ្រ។ ឆ្នាំគ.ស ៧៥៧ កើតការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង អាន់លូសាន់ត្រូវឈិងស៊ីបុត្រាប្រហារជីវិត។​ កងទ័ពថាងបានឱកាសផ្ដុំកម្លាំងវាយយករាជធានីឆាងអាននិងលួយ៉ាងមកវិញ។ តែក្នុងឆ្នាំគ.ស ៧៥៨ ស៊ឺស៊ឺមិងមេទ័ពចាស់របស់អាន់លូសាន់បង្កចលាចលម្ដងទៀត​ នៅក្រុងហ្វាន់យ៉ាង (ប៉េកាំង) ប្រហារអាន់ឈិងស៊ី។ ក្រោយមកវាយដណ្ដើមយកក្រុងលួយ៉ាងបានម្ដងទៀត។ ឆ្នាំគ.ស ៧៦១ ក្នុងពេលលើកទ័ពវាយឆាងអានត្រូវឆៅអ៊ី បុត្រារបស់ខ្លួនប្រហារដូចគ្នា ជាហេតុធ្វើឲ្យកងកម្លាំងចលាចល ទ័ពថាងបានឱកាលរួមជាមួយកងកម្លាំងរបស់ជនជាតិហ៊ុយហឺ វាយបកវិញ ឆៅអីបរាជ័យធ្វើអត្ដឃាត។ ហេតុការណ៍ក្បត់អាន់លូសាន់និងលីស៊ឺមិង ចាប់ពីឆ្នាំគ.ស ៧៥៥-៧៦៣ ត្រូវបានបង្ក្រាបរាបទាប។
ការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្ដាលពីអំពើក្បត់លើកនេះ ជាហេតុធ្វើឲ្យយុគមាសរបស់រាជវង្សថាងរលត់ភ្លឹបភ្លាម និងពុំអាចត្រឡប់មកឲ្យដូចការគ្រាមុនបានទៀតឡើយ។
កំឡុងពេលចុះខ្សោយរបស់រាជវង្សថាង
ក្នុងកំឡុងកើតចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ សភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមក្នុងតំបន់ទីក្រុងដែលពួកចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ចូលប្លន់បានទទួលរងការខូចខាតធំធេង។ កងទ័ពថាងត្រូវកោះហៅទៅផ្ដុំនៅមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចកណ្ដាលអស់ចំនួនជាច្រើន។ ប៉មការពារតំបន់ជាយដែនទទេស្អាត ជាហេតុធ្វើឲ្យអាណាចក្រខាងក្រៅ មានជាអាទិ ធូហ្វានឬទីបេភាគខាងលិច និងអាណាចក្រណានចៅនាភាគខាងត្បូងបំបែកខ្លួនជាឯករាជ្យ ថែមទាំងបានរុករានចូលមកម្ដងម្កាល។ ក្នុងកំឡុងចុងសម័យនៃចលនាក្បត់ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៧៦២ កើតហេតុប្រែប្រួលក្នុងរាជសំណាក់ថាងដោយខាន់ធីលីហ៊្វូកួ ប្រហារចាងហងហៅ ថាងស៊ូចុងស្លាប់ ទើបខាន់ធីលីហ្វូកួលើករជ្ជទាយាទលីវីឡើងគ្រងរាជ្យ ទ្រង់ព្រះនាមថា តៃចុង។
ក្រោយការកើតចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងដ៏រឹងមាំរបស់អាណាចក្រត្រូវបានទង្គោះរង្គើយ៉ាងខ្លាំង។ បណ្ដាមេទ័ពការពារជាយដែននាំគ្នាសន្សំកម្លាំងរបស់ខ្លួន។ ថ្វីបើថាមានឈ្មោះក្រោមបង្គាប់រាជសំណាក់ តែមិនរៀបចំប្រមូលភាស៊ីចូលមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាល​ ថែមទាំងបន្ដតំណែងមេទ័ពតាមខ្សែស្រឡាយ មិនព្រមទទួលយកការតែងតាំងពីមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលទៀតផង។ ព្រំដែនអំណាចពីមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលរួមតូច សល់ត្រឹមដែនដីតំបន់សេឆួន សានស៊ីនិងសាន់ស៊ី សភាពស្រុកទេសធ្លាក់ទ្រុឌទ្រោម ខាងក្រៅកើតសង្គ្រាមប្រឆាំងគ្នារវាងមេទ័ព ខាងក្នុងកើតការដណ្ដើមអំណាចគ្នាក្នុងរាជសំណាក់។
សម័យខាន់ធីគ្រប់គ្រងប្រទេស
ដើមសម័យរាជវង្សថាង បរិមាណខាន់ធីមិនមានច្រើនប៉ុន្មានទេ ស្ថានភាពសង្គមនៅអន់ថយ មិនមានសិទ្ធិពាក់ព័ន្ធនឹងផ្នែកយោធា។ តែពេលដល់រជ្ជកាលស្ដេចថាងស្វៀនចុង បរិមាណខាន់ធីកើនឡើងខ្លាំង ដោយមេដឹកនាំខាន់ធីកៅលីស៊ឺ បានទទួលការទុកព្រះទ័យយ៉ាងខ្ពស់។ កំឡុងចុងរជ្ជកាលស្ដេចថាងស្វៀនចុងបោះបង់រាជកិច្ច របាយការណ៍ថ្វាយព្រះរាជាទំាងឡាយ សុទ្ធតែត្រូវឆ្លងកាត់កៅលីស៊ឺជាមុន ថែមទាំងមានអំណាចចាត់ចែងសម្រេចចិត្ដដាច់ខាតក្រៅភ្នែកត្រចៀតព្រះរាជា។ ខាន់ធីផ្សេងៗ ទៀតបានចូលកាន់តំណែងសំខាន់ៗ ដូចជាការចេញត្រួតកម្លាំងទាហាននិងជារាជទូត អ្នកតំណាងព្រះរាជា ។ល។ ពេលដល់រជ្ជកាលស្ដេចថាងស៊ូចុង ខាន់ធីលីហ៊្វូកួ ដែលគាំទ្រព្រះអង្គឡើងគ្រងរាជបល្ល័ង្កក្នុងពេលព្រះអង្គគេចខ្លួនពីចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ក៏កាន់តែបានទទួលការទុកព្រះទ័យ រហូតអាចក្ដោបអំណាចបញ្ជាការទាហានអង្គរក្សក្នុងរាជធានីទាំងអស់។
សម័យខាន់ធីគ្រប់គ្រងប្រទេសនេះ បាននាំឲ្យសង្គមកើតហនិភ័យ ដោយសារខាន់ធីមិនបានមានមូលដ្នានអំណាចតាមរយៈមន្ដ្រីដូចពីមុន។ ដៃជើងដែលរងចំាធ្វើការឲ្យពួកខាន់ធីគឺក្រុមពួកឈ្មួញនិងអន្ធពាលប្រចាំតំបន់។ សភាពសង្គមច្របូកច្របល់ ម្នាក់ៗ ប្រជែងដណ្ដើមគ្នាដើម្បីបាននូវទ្រព្យសម្បត្តិនិងអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្សត្រ និងមន្ដ្រីដែលមិនព្រមនៅក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់ក្រុមខាន់ធីបានត្រឹមតែបៀមទុក្ខ ដូច្នេះហើយទើបបានជាកើតចលនាបះបោរប្រឆាំងជាបន្ដបន្ទាប់។
ខ្យល់ដង្ហើមនៃការបះបោរចុងក្រោយ
ក្រោយចលនាក្បត់អាន់លូសាន់ សេដ្ឋកិច្ចសង្គមខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ មានប្រជារាស្ដ្របាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្ដិនិងដីធ្លីចំនួនច្រើនណាស់ គួបផ្សំនឹងការពុករលួយកេងប្រវ័ញ្ចពីសំណាក់មន្ដ្រីរាជការ ធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធការគ្រប់គ្រងដួលរលំ ប្រជាជនមិនអាចរស់នៅបានសុខសាន្ដ ចុងក្រោយត្រូវងើបបះបោរ។
ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំគ.ស ៨៧៥ ក្រុមមេឈ្មួញអំបិលធឿនវ៉ាំងសៀនជឺ ងើបបះបោរប្រឆាំងរាជការ។ ក្រោយមកចលនាក្បត់ហួងឆៅ ងើបបះបោរគាំទ្របន្ថែម។ ក្រោយមកវ៉ាំងសៀនជឺស្លាប់ក្នុងពេលប្រយុទ្ធ ទើបហួងឆៅក្លាយជាមេដឹកនាំបន្ដ ដោយវាយបានដែនដីភាគខាងត្បូងស្ទើរតែទាំងអស់។ ក្រោយមកបានសំដៅទៅភូមិភាគខាងកើតយ៉ាងលឿន។ ចលនាក្បត់ហួងឆៅត្រដាងស្លាបឡើងទៅភូមិភាគខាងជើង វាយយកឆាងអាន ស្ថាបនានគរតាឈី។ ក្នុងឆ្នាំគ.ស ៨៨០ បង្ខំឲ្យថាងស៊ីចុង (៨៧៣-៨៨៧) គេចខ្លួនទៅតំបន់សេឆួន។ ក្រោយមក ថ្វីបើចលនាក្បត់ហួងឆៅត្រូវបានបង្ក្រាបរាបទាប តែលើកនេះ រាជសំណាក់បានទទួលរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ មិនអាចងើបខ្លួនបានទៀតឡើយ គឺរងចាំតែថ្ងៃរលាយសាបសូន្យដោយសន្សឹមៗ។
ចលនាក្បត់ហួងឆៅត្រូវបានបង្ក្រាបរាបទាបអស់ តែការដណ្ដើមអំណាចគ្នាក្នុងរាជសំណាក់នៅមិនទាន់ចប់នៅឡើយ ទាំងដែលការពិតទៅអំណាចក្នុងរាជសំណាក់នៅសល់តែសំបកក្រៅ។ ក្រោយពេលថាងចៅចុង (៨៨៨-៩០៥) ឡើងគ្រងរាជ្យ ក៏រួមដៃជាមួយក្រុមសេនាបតីឈុយយិន ដើម្បីកម្ចាត់អំណាចខាន់ធីក្នុងវាំង ទើបណាត់ជាមួយជូឆ្វៀនចុងឲ្យធ្វើជាកម្លាំងជំនួយពីខាងក្រៅ។ ឆ្នាំគ.ស ៩០៣ ក្រោយពេលជូឆ្វៀនចុងវាយកងកម្លាំងរបស់លីម៉ៅចឺនដែលគាំទ្រខាងខាន់ធីរាបទាបអស់ហើយ ក៏បរទ័ពវាយចូលឆាងអាន បោសសម្អាតកាប់សម្លាប់ខាន់ធីក្នុងវាំងអស់មួយចំនួនធំ ជាទីអវសាននៃសម័យខាន់ធីគ្រប់គ្រងប្រទេស។
ជូឆ្វៀនចុងបានទទួលការផ្ដល់គុណសម្បត្ដិដោយសារជួយកម្ចាត់ពួកខាន់ធី ឲ្យឡើងជាលៀងវ៉ាំង ក្ដោបអំណាចគ្រប់គ្រងផែនដីយ៉ាងដាច់ខាតតែម្នាក់ឯង។ តែក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩០៤ ជូឆ្វៀនចុងប្រហារសេនាបតីឈុយយិននិងថាងចៅចុង តែងតាំងថាងអៃទី ព្រះជន្ម ១៣ វស្សាឡើងជាហង់តេអាយ៉ង។
ក្រោមកក្នុងឆ្នាំគ.ស ៩០៧ ជូឆ្វៀនចុងទម្លាក់ថាងអៃទី តាំងខ្លួនជាធំ ស្ថាបនានគរលៀងឡើង ដោយមានរាជធានីនៅក្រុងយេនចូវ (ក្រុងខៃហ្វឺងបច្ចុប្បន្ន) ទើបរាជវង្សថាងដល់កាលអវសាន។
ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ
ទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ ជាប្រពៃណីម៉្យាងដែលមានវ័យចំណាស់មួយក្នុងចំណោមប្រទេសក្នុងទ្វីបអាស៊ី ហើយទំនៀមទំលាប់ខ្មែរដូចជា ការធ្វើពិធី ''' អាពាហ៍ពិពាហ៍តាមរបៀបខ្មែរ បុរាណ ' ​ ពិធីចែចូវ ''  អាណាព្យាបាលកូនប្រុសកូនស្រីជ្រើសយកស្រីណាម្នាក់នៅក្នុងភូមិជាអ្នកមានគូស្រករត្រឹមត្រូវតាមប្រពៃណីដែលមានប្ដីរស់នៅសព្វថ្ងៃ(ចាស់ថា មិនបែកមែកបែកធាង)ជាអ្នកមានចិរិយាសម្បត្តិល្អនិយាយទៅរកនរណាក៍គេស្ដាប់ គេជឿទុកចិត្ត មានជីវភាពធូធារមានកាយសម្បទាគ្រប់គ្រាន់ អោយនាងចូលទៅនិយាយ ការជាមួយឪពុកម្ដាយឬ អាណាព្យាបាលខាងស្រីដោយពាក្យពេចន៍ផ្លែផ្កាជាមុនសិន ដូចពាក្យថា ទឹកដីភូមិនេះស្រស់បំព្រង ដំនាំដាំដុះគ្រប់បែបយ៉ាងដាក់ចុះដុះឡើងអញ្ចឹង បានជាគេមកចង់ផ្ញើរសាច់ផ្ញើរឈាមចង់រួមរស់នៅលើទឹកដីដ៍មានជីជាតិនេះ។ ខាងម្ចាស់ផ្ទះកូនស្រីឮសំដីនេះមិនទាន់តបថាមិចទេគ្រាន់តែសួរថាអីនាង (ឬអ្នកតាមដែលគេអាចហៅបាន) មានការអី?ទឹកដីជ័យភូមិអី?មកអង្គុយលេងសិន (រួចសួរសុខទុក្ខ)រួចបន្តថា​មានការអីដែរ។ នាងដែលយើងពឹងនិយាយត្រង់ថា សូមទោសបង (ឬអ្នកតាមស្និទស្នាល)មានគេពឹងពររកខ្ញុំអោយមកចូលចែចូវភ្ជាប់សាច់ភ្ជាប់ឈាមជាមួយ.....។ ម្ដាយឬ ឪពុកខាងស្រីសួរឈ្មោះកូនប្រុស ពូជពង្ស គ្រួសារ គេមានកូនប៉ុន្មាននាក់ ប្រុសប៉ុន្មាន ស្រីប៉ុន្មាន?ហើយត្រូវជាកូនទីប៉ុន្មាន?អាណាព្យាបាលខាងស្រីមិនថាអីទេ ចាំពីគ្រោះជាមួយឪវា ឬ ប៉ាវានិងសួរបងប្អូនសិន។ តាមពិតគេចង់ពិនិត្យលើពូជពង្ស និង ចិរិយាសម្បត្តិរបស់សមីខ្លួន។ នាងដែលគេត្រូវគេពឹងពរនោះត្រូវទៅពីរ បី បួនដង រហូតដល់បានដំណឹងជាវិជ្ជមាន។
បាណកវិទ្យា
​​​​​   បាណកវិទ្យាគឺជាផ្នែកមួយនៃជីវវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីសត្វល្អិត។សត្វល្អិតជាក្រុមពិសេសនៃសត្វឥតឆ្ងឹងកងស្ថិតក្នុងសាខា ហ្វ៊ីឡុំ​ (Phylum) ពពួកអាត្រូពូដា។ ​​​​   Arthropoda គ្រប់ដណ្តប់បីភាគបួននៃសត្វមានជីវិត។ Arthropoda ចែកចេញជា ៥ក្រុម​៖ ​​​​​​​​​​​​​​​​          ១.Crustacea:   ពពួក បង្កា បង្កង.......           ២. Onychphora  ពពួក ឈ្លើង.......            ៣   Myrillipedes  ពពួក  ម្រើមព្រះ......            ៤    Insecta          ពពួក  កណ្តូប ចង្រិត.........            ៥    Arachnida      ពពួក   ពីងពាង ខ្យាដំរី........ +សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍៖ ពពួក ប្រដាទ័រ សត្វជាប៉ារាស៊ីត សត្វនាំលំអង សត្វផ្តល់ទឹកឃ្មុំ ក្រមួន សត្វផ្តល់សូត្រ សត្វស្ងិតជាចំណី សត្វបំបែកធាតុ និងសត្វល្អិតជាឱសថ។ +សត្វល្អិតបង្កគ្រោះថ្នាក់៖ ពពួកសត្វបំផ្លាញដំណាំ ​(ទាំងដំណាំ និង ផលិតផលស្តុក) សត្វល្អិតរាត្បាតលើមនុស្ស និងសត្វ។ +សត្វល្អិតមានភ្នែកពីរប្រភេទ ៖ ភ្នែកសមាស និង ភ្នែកទោល។ ស្បែកមាននាទីការពារ ទទួលសារធាតុជំរុញជីខាងក្រៅ និង ជាគ្រោងឆ្អឹង។ អង់តែនៈ ជាសរីរាង្គបន្ថែម ដុះវែងចេញពីលើក្បាល ផ្គុំឡើងដោយកង់ជាច្រើន។ អង់តែនជាវិញ្ញាណសំរាប់ទទួលនូវក្លិន ដំណឹង សំលេង និង វេទនារម្មណ៍។ អង់តែនមានបីផ្នែក ៖ -គល់អង់តែន -ដងអង់តែន -ប្រមោយអងតែន ​​  មាត់មានបីប្រភេទ៖ -មាត់ទំពារ ឬមាត់កកេរ -មាត់ចុចជញ្ជក់ -មាត់លិទ្ធ
ចតុស្តម
ចតុស្តម្ភ​ទាំង ៤​ នៃ​វិស័យ​អប់រំ ៖
១.ចំណេះដឹង ២.ចំណេះធើ្វ ៣. សីលធម៌ល្អ ៤. ​ចេះរួម​រស់​ជា​មួយគ្នា ប្រកប​ដោយ​សុខ​ដុម​រមនា
គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ
សូមចាំថាចម្លើយនេះមិនប្រាកដ១០០ភាគរយទេព្រោះខ្ញុំបានកែខុសបែបបទដើមហើយ។
សូមអរគុណ
PS from B2C1
អភិបាលកិច្ចល្អ
អភិបាលកិច្ច​ល្អ គឺ​ជា​ពាក្យ​បច្ចេកទេស​មួយ​ក្នុង​ សំនេររបស់​ការអភិវឌ្ឍន៏​ជា​អន្ដរជាតិ​ដើម្បី​របៀប​អង្គការ​រដ្ឋ​ក្នុង​ការ​ប្រតិបត្ដិ​ការងារ​សាធារណ​និងការគ្រប់គ្រង​ធនធាន​សាធារណ។ អភិបាលកិច្ច គឺ​ជា​ "វិធី​នៃ​ការ​សំរេច​ចិត្តនិង​វិធី​ដែល​ការ​សំរេច​ចិត្ត​ត្រូវ​បានអនុវត្ត​ រឺក៍​មិន​ត្រូវ​បាន​". ពាក្យ​ អភិបាលកិច្ច​ អាច​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​ សហការ​លើ​ ផ្មែក​អន្ដរជាតិ ក្នុង​ប្រទេស​ និង​តាមតំបន់​ក្នុង​ការអនុវត្ត​អភិបាល​កិច្ច រឺក៍​ដើម្បី​ការទំនាក់ទំនង​រវាង​ផ្នែក​ផ្សេងៗ​នៅ​ក្នុង​សង្គម។
គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ
គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុគឺជាដំណើរការដែលអាជ្ញាធររូបិយវត្ថុនៃប្រទេសមួយគ្រប់គ្រងលើការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុ(supply of money) ដោយការកំណត់អត្រាការប្រាក់(interest) សម្រាប់ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិរភាព។ គោលបំណងសំខាន់នៃគោលនយោបាយនេះគឺស្ថិរភាពតម្លៃ និងអត្រាគ្មានការងារធ្វើទាប។
អភិបាលកិច្ចល្អ
បុគ្គលិកលក្ខណៈ​នៃ​អភិបាល​កិច្ចល្អ​
អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ បាន​សង្កត់​ធ្ងង់​លើ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍របស់​មនុស្ស​និង​ការ​កំ​នែ​ទំរង់​អង្គការ​នយោបាយ​។ យោង​ទៅ​តាម​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ អភិបាលកិច្ច​ល្អ​មាន​ ៨បុគ្គលិកលក្ខណៈ ដូច​ជា
គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ
គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុសំដៅលើគោលនយោបាយពង្រីក (expansionary) ឬបង្រួម (contractionary) ដែលគោលនយោបាយពង្រីក (expansionary policy) បង្កើនការផ្គត់ផ្គង់សរុបនៃរូបិយវត្ថុនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីទប់ទល់នឹងភាពគ្មានការងារធ្វើនៅក្នុងពេលមានវិបត្តិ ដោយបញ្ចុះថ្លៃអត្រាការប្រាក់ក្នុងក្ដីសង្ឃឹមថាឥណទានងាយស្រួលនឹងអាចជំរុញកំណើនពាណិជ្ជកម្ម។ ចំណែកគោលនយោបាយបង្រួម (contractionary policy)កាត់បន្ថយការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុ ដើម្បីទប់ទល់នឹងអតិផរណា។
គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុខុសពីគោលនយោបាយសារពើពន្ធដែលសំដៅលើពន្ធដារ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល និងកម្ចី។
សេចក្ដីសង្ខេប គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុផ្អែកលើទំនាក់ទំនងរវាងអត្រាការប្រាក់នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលជាតម្លៃដែលអាចឲ្យខ្ចីលុយបាន និងការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុសរុប។ គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុប្រើឧបករណ៍ជាច្រើនដើម្បីគ្រប់គ្រងអត្រាការប្រាក់ និងការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុសរុប ដើម្បីមានឥទ្ធិពលលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច (economic growth) អតិផរណា (inflation) អត្រាប្ដូរប្រាក់ជាមួយរូបិយវត្ថុផ្សេងៗ និងអនិកម្មភាព (unemployment)។ នៅពេលដែលរូបិយវត្ថុស្ថិតនៅជាឯកាធិភាពនៃអ្នកបង្កើត ឬនៅពេលដែលប្រព័ន្ធបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់មានចំណងនឹងធនាគារកណ្ដាល អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការកែប្រែការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុដែលអាចធ្វើឲ្យមានការប្រែប្រួលអត្រាការប្រាក់ (ដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅនៃគោលនយោបាយ)។ គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីសតវត្សទី ១៩ ដែលពេលនោះគេប្រើដើម្បីរក្សាស្ដង់ដារមាស (gold standard)។
គោលនយោបាយមួយសំដៅថាជាគោលនយោបាយបង្រួមនៅពេលដែលវាកាត់បន្ថយការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុ ឬបង្កើនត្រឹមតិចតួចបំផុត ឬវាបង្កើតអត្រាការប្រាក់។ គោលនយោបាយពង្រីកបង្កើតការផ្គត់ផ្គង់រូបិយវត្ថុយ៉ាងឆាប់រហ័យ ឬកាត់បន្ថយអត្រាការប្រាក់។ លើសពីនេះទៅទៀត គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុត្រូវបានចាត់ទុកថា៖ តម្រូវចិត្ត ប្រសិនបើអត្រាការប្រាក់ដែលកំណត់ដោយអាជ្ញាធររូបិយវត្ថុកណ្តាលមានគោលបំណងបង្កើតកំណើនសេដ្ឋកិច្ច, អព្យាក្រឹត ប្រសិនបើវាមិនមានគោលបំណងបង្កើតកំណើន ឬប្រឆាំងនឹងអតិផរណា, តឹងរ៉ឹង ប្រសិនបើវាមានគោលបំណងកាត់បន្ថយអតិផរណា។
ទ្រឹស្ដី
ប្រវត្តិគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ
និន្នាការធនាគារកណ្ដាល
ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍
ប្រភេទគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ
គោលដៅអតិផរណា
គោលដៅកម្រិតថ្លៃ
រូបិយវត្ថុសរុប
អត្រាការប្រាក់ថេរ
គោលនយោបាយរបស់ប្រទេសផ្សេងៗ
ឧបករណ៍គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ
មូលដ្ឋានរូបិយវត្ថុ
តម្រូវការទុនបម្រុង
ការឲ្យខ្ចី
អត្រាការប្រាក់
គណៈរូបិយវត្ថុ
ណុត
ណុត (ភាសាអង់គ្លេស៖ Knot) ជាខ្នាតល្បឿនប្រើនៅក្នុងវិស័យនាវាចរនិង​អាកាសចរ។ អក្សរកាត់របស់វាដែលប្រើប្រាស់ដោយអាមេរិក កាណាដា វិទ្យាស្ថានវិស្វកម្មអគ្គីសនីនិងអេឡិចត្រូនិក និង ការិយាល័យអន្តរជាតិសំរាប់ទំងន់និងរង្វាស់រង្វាល់ គឺ kn។ អក្សរកាត់ kt ក៏ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដែរ។ វាជាខ្នាតមិនSI តែត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយប្រើប្រាស់ជាមួយខ្នាតSI ។ បើគេនិយាយថានាវាមួយធ្វើដំនើរ១ណុតតាមខ្សែបណ្ដោយ មានន័យថា នាវានោះធ្វើដំនើរក្នុងចំងាយ\frac{1}{6}°នៃរយៈទទឹងក្នុង១ម៉ោង។ ១ណុត = ១,៨៥២គ.ម/ម៉ោង។
ប្រវត្តិសាស្រ្តអ្នកកាសែត
ប្រវត្តិអ្នកការសែតចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ ១៤៥៦ នៅពេលដែលលោក Johanner Gutemberg បានបង្កើតម៉ាស៊ីន បោះពុម្ភមុនគេ ធ្វើសៀវភៅតាម ការសរសេរដៃ ហើយបានធ្វើសៀវភៅមួយក្បាល មានមនុស្សជាពិសេសអ្នក បួសចំណាយពេលជាង១០ ឆ្នាំ សៀវភៅនោះគឺមានតំលៃថ្លៃណាស់ដែលអ្នក ដែលមានទើបអាចទិញបាន ។ សារពត៍មានទីមួយ នៅលើពិភពលោក បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៥៩៤ នៅទីក្រុង Cologne មានឈ្មោះថា Mercuius Gallobelgicus ; គេបានសរសេរ នៅភាសាឡាតាំង ហើយមានមនុស្សច្រើននៅអង់គ្លេស អានពត៍មាននោះ។ នៅឆ្មាំ ១៦៦៥គេបានបង្កើតពត៍មានមួយនៅអង់គ្លេស ដែលគេហៅថា Oxford Gazette បន្ទាប់មកប្តូរឈ្មោះជា London Gazette សារពត៍មានទីមួយ ដែលគេបោះពុម្ភប្រចាំថ្ងៃ បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៧០៧ នៅអង់គ្លេសហើយមាន ឈ្មោះថា Daihy Courant នៅពេលនោះប្រទេសអង់គ្លេស បង្កើតច្បាស់ទី១ សំរាប់អ្នកការសែត ដែលហៅថា Press Restriction Act ច្បាប់នោះអោយ អោយអ្នកការសែតធ្វើការដាក់ឈ្មោះនិង កន្លែងរបស់គាត់។ នៅប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិចគេបង្កើតច្បាប់សារពត៍មានទីមួយនៅទីក្រុង Philadelphia នៅឆ្នាំ ១៧២៨ ដោយលោក Benjarnin Franklin ហើយសារ ពត៍មាននោះមានឈ្មោះថា Pennsylvania Gazette ហើយនៅឆ្នាំ ១៧៥០ មាន១៤ សារពត៍មាននៅសហរដ្ឋអាមេរិចនៅពេលដែលអាមេរិចជាអាណា និគមន៍របស់អង់គ្លេស បន្ទាប់ឯករាជ្យ ពីអង់គ្លេស មានការសែត៨៩ នៅ៣៥ ទីក្រុង នៅអាមេរិច ។ នៅឆ្នាំ 1800 មាន២៣៥ការសែត និយាយពីនយោបាយ ។ នៅឆ្នាំ១៨៣៥ លោក James Gordon Bennett បានបង្កើតការសែត New york Herald ដែលមានសារពត៍មានច្រើន។ នៅឆ្នាំ ១៨៤១ លោក Horace Greeley បានបង្កើតការសែតដែលមានឈ្មោះ ថា New york Tribune ដែលជាការសែតទីមួយដែលមកដល់ទូទាំងប្រទេស អាមេរិច។ នៅឆ្នាំ ១៨៦១ គេបោះពុម្ភ ៦០០០សំរាប់ទីក្រុងទាំងអស់នៅអាមេរិច ។ នៅឆ្នាំ ១៨៥១ លោក Georg Jones and Henry Raymond បង្កើតការសែត The New york Times។ នៅសង្រ្គាម ស៊ីវិល អាមេរិច មានអ្នកសារពត៍មានច្រើនដែលផ្ញើរពត៍មាន ពីសមរភូមិ នៅពេលនោះគេប្រើម៉ាស៊ីនទូរលេខ ពីសង្គ្រាមអ្នកការសែតចាប់ ផ្តើមសរសេរ សង្ខេបព្រោះមានពត៍មានច្រើនពីសង្គ្រាម ការសែតទាំង៦ ប្រជុំ គ្នានិងបានបង្កើតក្រសួងពត៍មានទីមួយ នៅលើពិភពលោក មានឈ្មោះថា Associated press ហើយ ក្រសួងនេះផ្ញើរពត៍មានទីមួយ តាម ខ្សែ កាប ដល់ទ្វីប អ៊ឺរ៉ុប នៅឆ្នាំ ១៨៥៨។ អ្នកការសែតនៅ អាមេរិច មិនពេញចិត្តតែនិយាយពីអ្វីដែលបានបង្កើត តែចង់ ទៅរកពត៍មានដោយខ្លួនឯង។ James Bennett ដែលបង្កើតការសែត Harald អត់ចង់សរសេរពីការបាត់ ខ្លួនរបស់លោក David Living Stane នៅទ្វីបអាហ្វិក ប៉ុន្តែគាត់ផ្ញើរអ្នកការសែត ម្នាក់ឈ្មោះ Henry Stanley ទៅប្រទេស Uganda ដើម្បីរកគាត់។ លោក Bennett បង្កើតកាសែត អាមេរិច នៅទ្វី អ៊ឺរ៉ុបហៅថា Paris Herald នៅបច្ចុប្បន្ន នេះជា International Herald Tribune ។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៣ William Randlph Hearst បង្កើត  New york Journal ហើយ លោក Joseph Pulitzer បង្កើត New york world នៅឆ្នាំ ១៨៩៦។ លោក Hearst និង លោក Pulizer បានបង្កើតកាសែតពណ៍លៀងដែលជា កាសែតបោះពុម្ភពត៍មាន ពីព្រោះលោកគិតថាមនុស្សទាំងអស់ត្រូវដឹង។
បរមាណូ
បរមាណូ ឬ អាតូម (atom) គឺជាភាគល្អិតតូចបំផុតដែលមិនអាចបំបែកទៀតបាន។
អតិសុខុមជីវវិទ្យា
អតិសុខុមប្រាណគឺជាភាវៈរស់តូចៗដែលមិនអាចមើលឃើ់ញនិងភ្នែកទទេ។ គេអាចប្រើមីក្រូទស្សន៍ ដើម្បីពង្រីកមើលរូបភាពជាក់ស្តែងរបស់ពួកវា។ អតិសុខុមប្រាណមានដូចជាៈ បាក់តេរី ពពួកផ្សិត វីរុស ។ អំបូរបាក់តេរីនៅក្នុងថ្នាក់គោលសំខាន់អាចឲ្យនិយមន័យពីរ ១គឺក្រុមនៃពួកសរីរាង្គដែលមានកំរិតនៃរូបសាស្រ្ត និងការរីកចំរើនលូតលាស់ដូចគ្នា។ ២គឺក្រុមពួកសរីរាង្គដែលមានកំរិតនៃការវិវត្តន៍ប្រែប្រួលយ៉ាងល្អប្រសើ។ បាក់តេរីគឺជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៃពួកមីក្រូសរីរាង្គប្រូការីយ៉ូត។ តួយ៉ាងងតិសុខុមប្រាណខ្លះក្នុងពេលមួយវាមានទំហំនិងរូបរាង ធំទូលាយ ដែលមានការផ្លាស់ប្តូរពីរាងកូនដំបងទៅជារាងមូល និងប្រែមកជារាងស្ពៀរ។បាក់តេរីជាធម្មតាមានច្រើននៅគ្រប់ទីកន្លែងលើផែនដីហើយធំធាត់នៅក្នុងដី មជ្ឈដ្ឋានអាស៊ីតនិងកាកសំណល់វិទ្យុសកម្ម ទឹក ជំរៅដី ហើយ ជាពិសេសនៅលើអង្គធាតុសរីរាង្គព្រមទាំងអាចរស់នៅកន្លែងរស់នៅរបស់់រុក្ខជាតិនិងសត្វ។ការផ្តល់បានយ៉ាងល្អនូវឧទាហរណ៍អំពីទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក នៅក្នុងការបំបែកក្នុង ផ្នែកនៃរាងកាយមនុស្ស ប្រៀបដូច កណ្តៀរ កន្លាត ជាដើម។ s	គេបានសំគាល់ឃើញថាមានបាក់តេរីចំនួន៤០លានក្នុងមួយក្រាមដីនិងមួយលានបាក់តេរីក្នុងមួយលីតទឹកថ្លា សរុប មកមានបាក់តេរីប្រហែល5 x 1030បាក់តេរីលើផែនដី។ បាក់តេរីរស់នៅក្នុងវដ្តនៃសារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានដំណើរវិលចុះវិលឡើង ពឹងផ្អែកលើអង្គធាតុសរីរាង្គដូចជាអ្នកជីវវិទ្យា បាននិងកំពុងសិក្សាថាបាក់តេរីជួយបំលែងសារធាតុចិញ្ចឹមដោយបំបែលសារធាតុផ្សំមិនអាចបំបែកបានដូចជា អាសូត មេតាន...។បាក់តេរីភាគច្រើនមិនមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ទេមានតែចំនួនពាក់់កណ្តាលប៉ុណ្ណោះដែលអាចរស់នៅនិងលូតលាស់់នៅក្នុងមន្ទីរបិសោធន៍បាន។ ការសិក្សាអំពីបាក់តេរីគឺជាបាក់តេរីវិទ្យា វាជាផ្នែកមួយនៃអតិសុខុនប្រាណវិទ្យា។ មានកត្តាជាច្រើនដែលជះឥទ្ធិពលទៅលើការលូតលាស់របស់បាក់តេរីតែមានមួយចំនួនសំខាន់ៗ ទឹកៈបាក់តេរីត្រូវការទឹកដើម្បីបំបែកអាហារប្រើប្រាស់និងលូតលាស់។ទឹកអាចឲ្យអាហារជ្រាបចូលក្នុងកោសិការរបស់បាក់តេរី ហើយវាប្រើប្រាស់ទឹកសំរាប់់ចរាចរធាតុគីមីដើម្បីជីវិតនិងការលូតលាស់។
សត្វឆ្អឹងកង
សត្វឆ្អឹងកង (Vertebrates) គីជាសត្វដែលជាសមាជិកនៃ អនុក្រុម  (chordates ដែលមាន ឆ្អឹងខ្នង)។​ សត្វឆ្អឹងកង មានរួមបញ្ចូលនូវចំនួនដ៏ច្រើននៃពួកក្រុមសត្វ  Chordata​ ដែលមកទល់ពេលនេះមាន អំបូរចំនួន ៦៤​ ០០០ អំបូរ។ ​ សត្វឆ្អឹងកង មានរួមបញ្ចូលដូចជា សត្វត្រីឥតថ្គាម សត្វត្រីសំបូរឆ្អឹង ត្រីឆ្លាម និង ប្រភេទត្រីrays អំបូរសត្វដែលអាចនៅលើគោកផង ក្នុងទឹកផង អំបូរល្មូន និង អំបូរសត្វស្លាប។​ សត្វឆ្អឹងកងដែលនៅមានសព្វថ្ងៃ មានតាំង​ពី​ទំហំតូច​ដល់​ធំ ពី​សត្វកង្កែប​ ដល់​សត្វ​ Paedophryne amauensis ​ ដែលមានទំហំតូចគឺ ៧.៧ មម​ (០.៣ អ៊ិញ) ដល់សត្វបាឡែនខ្នាតធំ (blue whale)  ដែលមានទំហំដល់ទៅ ៣៣ ម៉ (១១០ ហ្វ៊ីត)។ ក្នុងចំនោមសត្វទាំងឡាយដែលត្រូវបានគេកត់ចុះក្នុងបញ្ជី សត្វឆ្អឹងកងមានចំនួនប្រមានជា​ ៤ ភាគរយ រី៑ឯចំនួនសត្វនៅសេសសល់សុទ្ធតែជា សត្វឥតឆ្អឹងកង។
សត្វឆ្អឹងកង ដំបូងឡើយក៏បានរាប់បញ្ចូលទាំងសត្វ hagfish ដែលមិនមានឆ្អឹងខ្នងទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ សត្វដែលជាប់ជាញាតិសន្តានរបស់វា ពោលគឺ សត្វ lampreys​ មានឆ្អឹងកងខ្នង។ ក៏ប៉ុន្តែ​ សត្វ​ hagfish មានគ្រោងឆ្អឹងក្បាល។ ដោយហេតុនេះហើយ បានជាពេលខ្លះ អនុក្រុមសត្វឆ្អឹងកង ត្រូវបានគេហៅថា « Craniata​ »​ នៅពេលដែលគេជជែកវែកញែកអំពី រូបសាស្ត្រ។​ ការស្រាវជ្រាវវែកញែកម៉ូលេគុល តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២​ បានធ្វើសំណើរថា សត្វhagfish មានសន្តាននៅជិត សត្វlampreys ជាងគេ ដែលជាហេតុធ្វើអោយពួកវាស្ថិតនៅក្នុងក្រុម​សត្វ​ឆ្អឹងកង​ បើសិនជា​យើង​និយាយ​អំពី​រូបសាស្រ្ត។  អ្នកខ្លះទៀតក៏ ចាត់ទុកពួកវាជា ក្រុមបងប្អូនទៅនឹងសត្វឆ្អឹងកង ដែលស្ថិតនៅក្រោម វាក្យស័ព្ទ Craniata។
អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា
ប្រវត្តិ
អ៊ុនតាក់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩២ ក្រោមដំណោះស្រាយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខសហប្រជាជាតិ៧៤៥ក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយរដ្ឋកម្ពុជា រដ្ឋាភិបាលជាក់ស្ដែងនៃប្រទេសនេះនៅពេលនោះ ដើម្បីអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពប៉ារីសនៅខែ តុលា ១៩៩១។ អ៊ុនតាក់គឺផលិតផលនៃសកម្មភាពការទូតដ៏ខ្លាំងក្លាអស់ជាងច្រើនឆ្នាំមកហើយ។
បានដឹកនាំដោយលោកអាកាឝ៊ិ-យ៉ាស៊ុយឝ៊ិ ដែលមានលោកឧត្តមសេនីយ៍ទោចន-ស៊ែនដឺរសុនជាប្រមុខនៃសមាសភាគយោធា អ៊ុនតាក់បានពាក់ព័ន្ធនឹងយោធា១៥៩០០នាក់ នគរបាលអសេនិក៣៦០០នាក់ អសេនិកជន២០០០នាក់ និងអ្នកស្ម័គ្រចិត្តស.ប.៤៥០នាក់ ដូចគ្នាដែរក៏បានរើសបុគ្គលិក និងអ្នកបកប្រែផ្ទាល់មាត់ក្នុងស្រុកដែរ។ ប្រតិបត្តិការទាំងមូលមានតម្លៃជាង$១,៥រយកោដិ ភាគច្រើនជាប្រាក់ខែសម្រាប់ពួកអ្នកស្រុកក្រៅ។ ប្រទេសជាច្រើនដែលចូលរួមផ្ដល់នូវពួកអ្នកអង្កេតយោធា នគរបាល រឺ កងទ័ពគឺ : កាណាដា កាមេរូន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ជប៉ុន ឈីលី ញូហ្សេលែនដ៍ ថៃ ទុយណេស៊ី ព្រះរាជាណាចក្រនីដឺឡន់ បង់ក្លាដេស បារាំង ប៉ាគីស្ថាន ប៊ុលហ្គារី ប៉ូឡូញ បែលហ៊្សិក ប៊្រុយណេ ភ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី សហព័ន្ធរុស្ស៊ី សហរដ្ឋ សហរាជាណាចក្រ សេណេហ្គាល់ ហ្គាណា អាល់ហ្សេរី អាល្លឺម៉ង់ អាហ្សង់ទីន ឥណ្ឌា ឥណ្ឌូនេស៊ី អ៊ុយរូហ្គាយ អូទ្រីស អូស្ត្រាលី និងអៀរឡង់។
ការដកហូតអាវុធ
ទោះបីជាមានការអួតអាងរបស់អ៊ុនតាក់នូវប្រសិទ្ធិភាពរបស់ខ្លួននិងការមានកិត្តិយសតាមរយៈសហគមន៍អន្តរជាតិជា​ជោគជ័យមួយក៏ពិតមែន ក៏អ៊ុនតាក់បានបរាជ័យដើម្បីដកហូតអាវុធពួកខ្មែរក្រហមដដែល គ្រានោះការដកហូតអាវុធពួកជីវពលតាមតំបន់របស់រ.ក.មានប្រសិទ្ធិភាព។ ភាពល្អៀងនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យខ្មែរក្រហមបង្កើតនូវផលចំណេញទឹកដី និងបានបណ្ដាលឱ្យមានអំពើហិង្សានយោបាយ។ រដ្ឋនៃពួកមេដឹកនាំយោធារបស់កម្ពុជានេះធ្លាប់មានកំហឹងខ្លាំងណាស់ ដោយអះអាងថាអ៊ុនតាក់បានតឹងតែងជ្រុលពេកជាមួយការដកហូតអាវុធនៃក.ប.ក. ក៏ប៉ុន្តែអត់ឱននិងអប្រសិទ្ធិភាពនៅពេលវាបានមកដកហូតអាវុធពួកខ្មែរក្រហម។
ប្រសិទ្ធិភាពនៃវត្តមានអ៊ុនតាក់
ព្រះនរោត្តម-សីហនុធ្លាប់មានការទំនុកបម្រុងច្រើនអំពីប្រតិបត្តិការអ៊ុនតាក់ទាំងស្រុង ចំពោះវត្តមានសន្ធឹកសន្ធាប់នៃកងទ័ពបរទេសបាននាំនូវចក្ខុវិស័យរបស់ទ្រង់ចំពោះការបំពាបំពាននិងការអាប់អោនកិត្តិយសនៃ​ពួកស្ត្រីកម្ពុជា ដែលកំពុងលើកស្ទួយពេស្យាកម្ម និងការនាំអេដស៍ចូលមក ដែលនាំឱ្យកម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលបានឆ្លងខ្លាំងបំផុតដោយជំងឺអេដស៍នៅអាស៊ី។ ចំនួនពួកស្រីពេស្យាក្នុងរដ្ឋកម្ពុជាបានកើនឡើងពីប្រហែល៦០០០នាក់នៅឆ្នាំ១៩៩១ ទៅជាង២០០០០នាក់ បន្ទាប់ពីការមកដល់នៃបុគ្គលិកអ៊ុនតាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ នៅឆ្នាំ១៩៩៥ មានខ្មែររវាង៥០០០០ និង៩០០០០នាក់ដែលបានឆ្លងដោយជំងឺអេដស៍តាមរយៈការប៉ាន់ប្រមាណរបស់អ.ស.ព. (WHO)។
នៅខែ មករា ១៩៩៣ ធ្វើឱ្យអាក់អន់ចិត្តជាមួយបេសកកម្មអ៊ុនតាក់បានកើតឡើងជាទំហំមួយ ដូចនេះដែលទីភ្នាក់ងារអសេនិកស.ប. និងសហគមន៍អ.ក.រ.បានស្នើសុំឱ្យមានជំនួបជាសាធារណៈដើម្បីពិភាក្សាការទៅមុខឆ្ពោះទៅកាន់ការបោះឆ្នោតនេះ ក៏ប៉ុន្តែជាសំខាន់ទៀត ការប្រព្រឹត្តិមិនត្រឹមត្រូវនៃពួកអ្នកថែរក្សាសន្តិភាពស.ប.។ ក៍កាន់តែសំខាន់ន ជំនួបនេះត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើក្នុងទីស្នាក់ការធំនៅភ្នំពេញរបស់អាកាឝ៊ិ-យ៉ាស៊ុយឝ៊ិ និងត្រូវបានចូលរួមដោយបុគ្គលិកស.ប. និងអ.ក.រ.ប្រហែល១០០នាក់។ ពេលនោះបានសុំឱ្យមានមតិយោបល់លើរបាយការណ៍នគរបាលកម្ពុជាដែលបានប៉ាន់ស្មានថារាប់រយនាក់នៃពួកខ្មែរត្រូវ​បានសម្លាប់ដោយយានយន្តរបស់អ៊ុនតាក់ជារឿយៗដែលបានបើកបរដោយពួកអ្នកបើកបរស.ប.គ្មានសមត្ថភាព រឺ ស្រវឹង លោកអាកាឝ៊ិបានខំនឹករកពាក្យ។ នៅពេលមានការចោទសួរបន្ថែមអំពីចរាចរណ៍ថ្នាំ ការរំលោភរួមភេទជាមួយកុមារ និងអំពើពុករលួយបានកើនឡើង ការឆ្លើយតបរបស់លោកអាកាឝ៊ិ: ' នៅពេលក្មេងរបស់យើងចេញមកពីព្រៃស្បាតពួកគេសមនឹងទទួលបានR&Rតិចតួច (ការសម្រាកនិងការលំហែ)' ត្រូវបានស្វាគមន៍ជាមួយ និងភាពគ្មានជំនឿ និងភាពស្អប់ខ្ពើមដោយបុគ្គលិកអ.ក.រ.និងអសេនិកស.ប.ដែលបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា។ លោកអាកាឝ៊ិបានបន្តជាតំណាងពិសេសនៃអគ្គលេខាធិការនៅយូហ៊្គោស្លាវីទៀត។
ការជំនុំជម្រះនៃពួកមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមចាស់ៗ
ថ្ងៃ ៤តុលា ២០០៤ រដ្ឋសភាកម្ពុជាបានឱ្យសច្ចាប័នកិច្ចព្រមព្រៀងមួយជាមួយសហប្រជាជាតិលើការបង្កើតឡើងនូវសាលាក្ដីមួយដើម្បីជំនុំជម្រះ​ពួកមេដឹកនាំចាស់ៗដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះភាពឃោរឃៅយង់ឃ្នងដែលបានប្រព្រឹត្តដោយខ្មែរក្រហម។ ប្រទេសម្ចាស់ជំនួយបានសន្យាឱ្យចំណែកជាអន្តរជាតិ$៤៣លាននៃថវិកាសាលាក្ដីបីឆ្នាំ ពេលនោះចំណែកនៃថវិការបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមាន$១៣,៣លាន។
ស្ថិតិវិទ្យា
រយៈពេល: ខែមិនា ឆ្នាំ១៩៩២​ - កញ្ញា ១៩៩៣
កម្លាំង: ប្រហែលបុគ្គលិកយោធានិងអសេនិក២២០០០នាក់
ភ្នំជីតាពិជ្រ
រមណីយដ្ឋានភ្នំជីតាពិជ្រ មានទីតាំស្តិតនៅក្នុងស្រុកគីរីវង់ខែតតាកែវ ហើយបានក៏សាងឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ជាពិសេសនោះនៅលើកំពូលភ្នំជីតាពិជ្រមានពុទ្ធរូបអង្គធំមួយព្រះអង្គមានកំពស់ ១៥ម៉ែត។ ភ្នំជិតាពិជ្រកន្លែងគោរពបូជានៃព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏សក្ត័សិទសម្រាបមនុស្សផងទាំងពួង។ ហើយភ្នំជីតាពិជ្រគឹជាកន្លែងកំសាន្តដែលមានភ្ញៀវទេសចរណ៏ក្នុងស្រុកមកំសានមិនដាច់ ទាំងរដូវប្រាំងនិងរដូវវស្សារ ជាពិសេសនោះគឹពេលមានបុណផ្សេងៗ។
កន្ថឹក
ភិនភាគ
ប្រភេទ​នេះ​មាន​ប្រវែង​ក្បាល-ដង​ខ្លួន ១៣៥-២០៥ម.ម កន្ទុយ​មាន​ប្រវែង​ពី ១២៥-១៩៥ម.ម និង​មាន​ទម្ងន់​ពី ៨៣-១៨៥ក្រាម។ វា​មាន​រូបរាង​ដូចកំប្រុក​ដោយ​មាន​កន្ទុយ​វែង​សំពោង និង​មាន​ច្រមុះ​វែង​ហើយ​ស្រួច។ ខ្នង​និង​កន្ទុយ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ចាស់ ចំណែក​ឯ​ពោះ​មាន​ពណ៌​ត្នោត​ស្រាល។ ដូច​គ្នា​នឹង​ប្រភេទ​ផ្សេង​ទៀត​ដែរ នៅ​ក្នុង​អំបូរ​នេះ វា​មាន​ឆ្នូត​តូច​ពណ៌​លឿង​ស្រាល​នៅ​លើ​ស្មា។
ជីវសាស្ត្រ
ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រទះ​ឃើញ​នៅ​តាម​ទី​ជំរក​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន ចាប់​ពី​ព្រៃស្រោង ព្រៃរបោះ ចុល្លព្រឹក្ស រហូត​ដល់​ចំការ។ វា​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​លើ​ដើម​ឈើ តែ​វា​រក​ចំណី​នៅ​លើ​ដី។ វា​ជា​សត្វ​ទិវាចរ (រកស៊ី​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ) ហើយ​ចំណី​អាហារ​របស់​វា​រួម​មាន​សត្វល្អិត ពីងពាង ជន្លេន និង​ផ្លែ​ឈើ។
រប៉ាយ​រស់​នៅ
គួរ​ជា​ពាក្យ របាយ ប្រភេទ​នេះ​មាន​វត្តមាន​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ហើយ​ពួក​វា​ក៏​មាន​ត្រូវ​គេ​ប្រទះ​ឃើញ​ផង​ដែរ​នៅ​ប្រទេស បង់ក្លាដេស ភូមា ថៃ ឥណ្ឌូចិន ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​និង អាសាម។
ស្ថានភាព​អភិរក្ស
ស្ថិត​ក្នុង​ក្រុម​ប្រភេទ​មាន​ដោយ​បង្គួរ។
ស្រុកគីរីវង់
រូបភាពតូច|500x500ភីកសែល| រូបភាពវាលស្រែនៅក្នុងស្រុកទ្រាំង តាកែវ រូបភាពតូច|500x500ភីកសែល| រូបភាពភ្នុំដា ខេត្តតាកែវ រូបភាពតូច|500x500ភីកសែល| រូបភាពភ្នុំដា ខេត្តតាកែវ ស្រុកគីរីវង់ ជាស្រុកមួយ ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងឆៀងខាងលិចនៃខេត្តតាកែវ។ ប្រជាជនក្នុងស្រុកប្រកបមុខរបចឹញ្ចឹមជីវិតដូចជាការត្បាញហូល ដាំបន្លែ ចឺញ្ចឹមសត្វ ធ្វើស្រែប្រាំង ធ្វើការរោងចក្រ ហើយខ្លះទៀតចំណាកស្រុកដើម្បីទៅធ្វើការងារនៅក្នុងខេត្តនានាជាពិសេសទៅធ្វើការនៅភ្នំពេញឬក៏ប្រទេសថៃ។ ស្រុកគីរីវង់សំបូរទៅដោយផ្សារជាច្រើនសំរាប់អោយភ្ញៀវទេសចរណ៏ចូលមកទិញសម្ភារៈគ្រប់ប្រភេទបាន។ ហើយនៅស្រុកនេះមានបង្កើតជាសាលារៀន ជាច្រើនសំរាប់ក្មេងៗដែលរស់នៅទីនោះ ។ ដោយឡែកនៅក្នុងចំនោមឃុំទាំងនោះមានភូមិមួយគឺមានសាលាសំណាក់សំរាប់ធ្វើជាពិធីបុណ្យផ្សេងៗ និងមានការប្រជុំ ដោះស្រាយរាល់ចំណោទបញ្ហារបស់ប្រជាពលរដ្ធ និងមានការបង្រៀនអក្សរ ចំរៀងដល់កុមារនៅទីនោះទៀតផង។ ដោយសារមនុស្សគ្រប់ៗរូបចេះរួមសាមគ្គីជាធ្លុងមួយដូចជានៅក្នុងភូមិដែលរៀបរាប់ខាងលើបង្កើតជាកន្លែងជាច្រើនសំរាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។យ៉ាងណាវិញប្រទេសយើងទើបតែបានរួចផុតពីសង្រ្គាម ដូចនេះហើយនៅគ្រប់កន្លែងទាំងអស់នៅប្រទេសកម្ពុជាសុទ្ធតែត្រូវការកែប្រែ បង្កើតជាសាលារៀន មន្ទីពេទ្យ ស្ពាន ថ្នល់ គ្រប់កន្លែង ដើម្បីអោយមនុស្សជំនាន់ក្រោយ និង មនុស្សរស់នៅបច្ចុប្បន្នមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ស្រុកគីរីវង់មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង៖
-ខាងលិចមានព្រំប្រទល់ជាប់និងខេត្តកំពត
-ខាងកើតមានព្រំប្រទល់ជាប់និងស្រុកកោះអណ្ដែត
-ខាងជើងមានព្រំប្រទល់ជាប់និងស្រុកទ្រាំង
-ខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់និងប្រទេសវៀតណាម។
ការអភិវឌ្ឍ
ចំពោះការអភិវឌ្ឈវិញមានភាពរីកចំរើននិងងាយស្រួលជាងមុន ដោយមានផ្លូវជាតិ ផ្លូលំ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ដើម្បីអោយមនុស្សជំនាន់ក្រោយ និង មនុស្សរស់នៅបច្ចុប្បន្នមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ។ ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ គ្មានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបររបស់ប្រជាជនឡើយ ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះប្រព័ន្ធអគ្គីសនីវិញមានស្ទើគ្រប់ផ្ទះ និង មានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ។ បើនិយាយពីស្ថានភាពរស់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០០ ប្រជាជននៅទីនោះគឺមិនសូវជាជឿនលឿនប៉ុន្មានទេ ពីព្រោះមានអ្នកចេះដឹងតិចតួច។ សព្វថ្ងៃនេះបើប្រៀបធៀបទៅនឹងឆ្នាំ ២០០០ គឺវាមានភាពផ្ទុយស្រលះពីមុន ព្រោះពេលនេះមាន អ្នកដឹកនាំជាច្រើនមានភាពវៃឆ្លាតដែលបានសាងសង់សាលារៀនគឺ សាលាបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាល័យជាច្រើនដែលអាចអោយកុមារាកុមារីបានចូលរៀនបានស្ទើរទូទាំងស្រុកដែលអាចកាត់បន្ថយអត្រាការមិនចេះអក្សរបានមួយភាគធំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុកគីរីវង់នឹងបានកាត់បន្ថយការចំណាយផ្សេងៗក្នុងកាធ្វើដំណើរទៅរៀននៅសាលាឆ្ងាយពីផ្ទះ។ នេះគឺជាសមិទ្ធផលល្អសំរាប់ប្រទេសជាតិក្នុងការជួយអភិវត្តន៏ប្រទេសលើគ្រប់វិស័យ ។
ទេសចរណ៏
បើនិយាយពីទេសចរណ៏វិញស្រុកគីរីវង់ក៏មានការអភិវឌ្ឍនមួយចំនួនដែរ ដែលភ្ញៀវទេសចរណ៍អាចទស្សនា វត្តអារាមនៅខែរដូវបុណ្យទានផ្សេងៗបានយ៉ាងសប្បាយរីករាយ ហើយភ្ញៀវក៏អាចទស្សនាភ្នំបាយយ៉ង់កោដែលជាភ្នំមួយដែលមានវត្តអារាមដែលជាទីគោរពរបស់ប្រជាជននៃ កាលពីដើម រហូតមកដល់បច្ចប្បន្ន ។
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ស្រុកគីរីវង់ជាស្រុកមួយដែលមានវ័យចំណាស់មួយផងដែលនៅក្នុងខេត្តតាកែវដែលពីដំបូងឡើយស្រុកនេះមានប្រជាជនរស់នៅមិនច្រើនប៉ុន្មានទេពីព្រោះមិនទាន់មាន សាលារៀន ផ្លូវថ្នល់ ដែលងាយស្រួលសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការបញ្ជូនកូនអោយទៅរៀន និង ផ្លូវថ្នល់ពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរទើបមិនសូវមានប្រជាជនរស់នៅច្រើន ។
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចស្រុកគីរីវង់តាំងពីដើមប្រជាជនស្រុកនេះប្រកបរបរធ្វើស្រែចំការ និងត្បាញហូលជាដើម ។ល។ បច្ចុប្បន្ននេះប្រជាជនភូមិនេះមានការបង្កើនមុខរបរបន្ថែមដូចជាត្បាញហូល ធ្វើនំតាមរដូវនិងមានការលក់ដូរ ។ បើប្រៀបធៀបប្រជាជនតាំងពីមុនមកបច្ចុប្បន្ននេះមានជីវភាពធូរធារច្រើនណាស់ ។ កាលពីឆ្នាំ ២០១៤ ។ ការប្រមូលផលដំណាំផ្សេងៗគឺមានការមានការកើនឡើងខ្ពស់ជាលំដាប់ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៦ មានការធ្លាក់ជាលំដាប់ពីព្រោះអាកាសធាតុមិនអំណោយផល ហើយកសិករធ្វើស្រែដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង ហើយប្រជាជនមួយចំនួនធ្វើស្រែដោយការជីកអណ្ដូងដើម្បីយកទឹកមកធ្វើស្រែអោយបានគ្រប់គ្រាន់ ។
ការអប់រំ
សព្ចថ្ងៃនេះបើប្រៀបធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០០០ គឺវាមានភាពផ្ទុយស្រលះពីមុន ព្រោះពេលនេះមាន អ្នកដឹកនាំជាច្រើនមានភាពវៃឆ្លាតបានធ្វើអោយអាចបង្កើតសាលារៀនគឺសាលាបឋមសិក្សា អនុវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាល័យជាច្រើនដែលអាចអោយកុមារចូលរៀនបានស្ទើរទូទាំងស្រុកដែលអាចកាត់បន្ថយអត្រាការមិនចេះអក្សរបានមួយភាគធំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុកគីរីវង់នឹងបានកាត់បន្ថយការចំណាយផ្សេងៗក្នុងកាធ្វើដំណើរទៅរៀននៅសាលាឆ្ងាយពីផ្ទះនេះគឺជាសមិទ្ធផលល្អសម្រាប់ស្រុកគីរីវង់។នៅស្រុកគីរីវង់នេះពុំមានការអប់រំព្រោះគ្រួសារខ្លះមានជីវភាពរីកចម្រើនិងគ្រួសារខ្លះខ្វះខាត់ពុំសូវអោយកូនទៅរៀននោះទេ ខ្លះបានរៀនត្រឹមថ្នាក់ទី៩ ទី១០ប៉ុនោះហើយត្រូវទៅជួយរកប្រាក់ឪពុកម្ដាយដោយធ្វើការងារផ្សេងៗ[៣] ។ ខ្លះទៀតគ្រួសារមានជីវភាពមធ្យមអាចឲ្យកូនរបស់គាត់ទៅរៀននៅវិទ្យាល័យខ្លះទៀតបន្តនៅកលកវិទ្យាល័យ។
អាកាសធាតុ
អាកាសធាតុប្រែប្រួលទទួលខ្យល់មូសុង[២] ។ ក្ដៅហើយសើមពេលខ្លះក្ដៅខ្លាំងពេលខ្លះក្ដៅល្មម ។ ចាប់ពី វិច្ឆិការដល់ខែកុម្ភះ និង មានរដូវលំហែរមានប្រាំង និង វស្សា ចាប់ ខែមិនា ដល់ខែឧសភា រដូវភ្លៀង មានចាប់ពី ខែមិថុនា ដល់ខែតុលា។ នៅថ្ងៃដែលក្តៅ មានកំដៅរហូតទៅដល់ ៣៧អង្សា ហើយបើត្រជាក់ជាងគេវិញមានរហូត ២១អង្សា ។
ផ្សារ
នៅស្រុកគីរីវង់មានផ្សារចំនួនតិចណាស់ដែលនៅពេលដែលមនុស្សសំរាក់ពីរការងារពួកគេនាំក្រុមគ្រួសារទៅដើរទិញអីវ៉ាន់នៅផ្សារ ហើយក៏ការលំហែរកាយផងដែរ។ នៅក្នុងស្រុកគីរីវង់មានផ្សារចំនួនតិចណាស់តែគួរសមដែរដែលប្រជាពលរដ្ខអាច ធ្វើការទិញអីវ៉ាន់តាមតម្រូវការ ។ ហើយនៅក្នុងស្រុកគីរីវង់មានផ្សារចំនួនតែ ២ ដែលមានដូចាជា ៖
វត្តអារាម
វត្តអារាមដែលស្ថិនៅក្នុងស្រុកគីរីវង់មាន ៖
រដ្ឋបាល
ស្រុកគីរីវង់មាន ១២ឃុំ ៖
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកគីរីវង់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ គីរីវង់
ដុត​ឲ្យ​ខ្លោច​រោច​ឲ្យ​ឆៅ
ពន្យល់ពាក្យ
មាន​ពាក្យ​សំខាន់​ចំនួន ៤ ម៉ាត់​ដែល​យើង​ត្រូវ​ពន្យល់​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​ជាមុន​ រួច​សឹម​យើង​ពិនិត្យ​មើល​អត្ថន័យ​របស់​សំនួន​វោហាសព្ទ​ទាំង​មូល ។ ដុត គឺ​ជា​កិរិយាសព្ទ​ មាន​ន័យ​ថា ធ្វើ​ឲ្យ​ក្តៅ, ធ្វើ​ឲ្យ​ឆេះ​ដោយ​ភ្លើង ឧទាហរណ៍ ដុត​គំនរ​សំរាម, កុំ​ដុត​ព្រៃ ។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀត ដុត ប្រែ​ថា​ធ្វើ​ឲ្យ​ក្តៅ​ចិត្ត​ដោយ​អាការ​ណា​មួយ ឧទាហរណ៍ ពី​យប់​មិញ​ វា​មក​ដុត​ឯង​ទៀត ។ យើង​អាច​យក​ពាក្យ ​ដុត ​ទៅ​ប្រើ​ជា​គុណនាម​ក៏បាន ដូច​ជា​ពាក្យ​ថា ត្រី​ដុត, ដំឡូង​ដុត មាន​ន័យ​ថា​ ត្រី ឬ ដំឡូង​ដែល​គេ​ដុត​ហើយ ។​
ខ្លោច គឺ​ជា​គុណនាម​ មាន​ន័យថា ដែល​ឆ្អិន​មិន​ស្រួល​មិន​ល្អ​ដោយ​ដុត, ដោយ​អាំង, ដោយ​លីង, ដោយ​រោល​មិន​ស្រួល ភ្លើង​ឆេះ​តែ​ខាង​ក្រៅ​ មិន​ឆ្អិន​ខាង​ក្នុង ឬ​ឆេះ​ទាំង​ក្នុង​ទាំង​ក្រៅ ឧទាហរណ៍ បាយ​ខ្លោច, ត្រី​ខ្លោច ជា​ដើមី ។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ ខ្លោច ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​សំដៅ​ន័យ​ថា ដែល​អាណិត​យ៉ាង​ខ្លាំង ឧទាហរណ៍ អាណិត​ខ្លោច​ចិត្ត​​ ហើយ​ពាក្យ ខ្លោច​ផ្សា គឺ​​សង្រេងសង្រៃ​ខ្លាំង​ហាក់​ដូច​ជា​ឆេះ​ខ្លោច​ហើយ​ផ្សា​ក្នុង​ចិត្ត ។
ចុង​ក្រោយ​បំផុត ពាក្យ​ថា ឆៅ គឺ​ជា​គុណនាម​ ប្រែថា ដែល​មិន​ទាន់​ឆ្អិន ឧទាហរណ៍ ចិន​ឆៅ គឺ​ចិនសុទ្ធ​ដែល​មក​ពី​ប្រទេស​ចិន ។ ន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀត ឆៅ ប្រែថា ចេះ​ស្ទើរៗ ឧទាហរណ៍ គំនិត​ឆៅ, នៅ​ឆៅ, ឆៅ​ណាស់ គឺ​គំនិត​ស្រាល មិន​ទាន់​ដឹង​ខុស​ត្រូវ​ជាក់​លាក់ ។
អត្ថានុរូប
សំនួន​វោហា​សព្ទ​ថា ដុត​ឲ្យ​ខ្លោច​រោច​ឲ្យ​ឆៅ ផ្សំ​ឡើង​ដោយ​ពីរ​ផ្នែក គឺ​ ដុត​ឲ្យ​ខ្លោច និង រោច​ឲ្យ​ឆៅ ។ សំនួន​វោហាសព្ទ​ថា ដុត​ឲ្យ​ខ្លោច សំដៅ​ទៅ​លើ​ការ​ដុត​ភ្លើង​ដាំបាយ​ឬ​ចំអិន​អាហារ​ប្រភេទ​ណា​មួយ​រហូត​ដល់​ខ្លោច​ធំ​ក្លិន​ឈ្ងៀម ។ យើង​អាច​សន្មត់​ថា​​ចុង​ភៅ​អាច​ខឹង​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​​ដែល​ចុងភៅ​នោះ​មិន​អាច​ធ្វើ​អ្វី​គេ​​បាន ឧទាហរណ៍ បាវបម្រើ និង ចៅហ្វាយ​នាយ ។ នៅ​ក្នុង​ស្ថានភាព​នេះ កូន​ឈ្នួល​មាន​កិច្ចការ​​ធ្វើ​ម្ហូប​ឲ្យ​ចៅហ្វាយនាយ រីឯ​ចៅហ្វាយ​នាយ​គ្មាន​ធ្វើ​អ្វី​បន្តិច​សោះ គឺ​ចាំ​តែ​សំឡុត​បញ្ជា ដែល​បង្ក​ឲ្យ​បាវ​បម្រើ​នោះ​ក្តៅ​ចិត្ត ។ បាវបម្រើ​មិន​ដឹង​អាច​ធ្វើ​អ្វី​សងសឹក​ចៅហ្វាយ​នាយ​ខ្លួន ឃើញ​មាន​សល់​តែ​​​​​វិធី​សងសឹក​មួយ​គត់​​នៅ​ចំពោះ​មុខ​គាត់​ គឺ​ការ​បន្ត​ដុត​ភ្លើង​ចង្ក្រាន​រហូត​​ទាល់​តែ​បាយ​ឬ​​​សម្ល​នោះ​​ខ្លោច​មិន​អាច​​ឲ្យ​អ្នកណា​ម្នាក់​យក​ទៅ​បរិភោគ​បាន ។ ជា​សរុប ទាំង​អ្នក​ដាំ​ស្ល​​ទាំង​​ភ្ញៀវ​ដែល​​​រង់ចាំ​បរិភោគ​​​នឹង​​គ្មាន​បាយ​ឬ​ម្ហូប​សម្រាប់​ពិសារ​ ។​​
រីឯ​សំនួន​វោហា​សព្ទ​ រោច​ឲ្យ​ឆៅ ក៏​មាន​ន័យ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ន័យ​ដែល​បាន​បកស្រាយ​ខាង​លើ​រួច​ហើយ​ដែរ ។ ចុង​ភៅ​ដែល​កំពុង​ដាំ​បាយ​​ឬ​ចំអិន​ម្ហូប​អ្វី​មួយ​អាច​នឹង​ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ធ្វើ​ឲ្យ​ខឹង​សម្បារ​ក្តៅក្រហាយ ។ ចុង​ភៅ​គ្មាន​អ្វី​អាច​សងសឹក​ចំពោះ​មនុស្ស​បង្ក​រឿង​នោះ គាត់​ក៏​ប្រើ​ល្បិច​​បុករុក​កំណាត់​ឧស​កំពុង​ឆេះ​នៅ​ក្នុង​ចង្ក្រាន​ឲ្យ​រលត់​អស់​ដែល​ឈប់​មាន​កំដៅ​សម្រាប់​ចំអិន​បាយ​ឬ​ម្ហូប​នោះ​ទៀត ។ ជា​សរុប​ មនុស្ស​ទាំង​អស់​គ្នា ទាំង​ចុងភៅ​និង​ភ្ញៀវ​​គ្មាន​អ្វី​សម្រាប់​បរិភោគ ។
អត្ថបដិរូប
ការ​បកស្រាយ​​អត្ថន័យ​របស់​សំនួន​វោហាសព្ទ​ ដុត​ឲ្យ​ខ្លោច​រោច​ឲ្យ​ឆៅ ស្រប​តាម​អត្ថានុរូប​ខាង​លើ​បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​មាន​មនុស្ស​ពីរ​នាក់​ ឬ​ពីរ​ក្រុម​កំពុង​ប្រជែង​យក​លាភសក្ការៈ​ ផលប្រយោជន៍​គ្នា​ ។ មនុស្ស​ធ្លាប់​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​ដទៃ​មក​ដណ្តើម​យក​ប្រយោជន៍​ទៅ​បាត់​ ឬ​បាន​ទទួល​ចំណែក​តិចតួច​ជាង​មុន ។ ស្ថានភាព​នេះ​បាន​ញ៉ាំង​ឲ្យ​មនុស្ស​បាត់​ប្រយោជន៍​រិះរក​វិធី​សងសឹក​វិញ​ដោយ​ធ្វើ​សកម្មភាព​ផ្សេងៗ​បង្ក​ជា​ការរំខាន​ឬ​បង្អាក់​ដំណើរការងារ​កុំ​ឲ្យ​​សម្រេច​គម្រោង​ឬ​កម្មវិធី​តាម​ផែនការ​កំណត់ ។ ​
ប្រភេទសិលា
សិលាដែលបានរលាយ គេហៅថា “ម៉ាក់ម៉ា” (Magma)។ ម៉ាក់ម៉ាភាគច្រើន កើតចេញពីការរលាយ ដោយផ្នែកនៃម៉ង់តូ។ សិលាម៉ាក់ម៉ា កកើតមាននៅពេលម៉ាក់ម៉ាកករឹង។ ប្រសិនបើម៉ាក់ម៉ា ផុសឡើងលើផ្ទៃផែន ដី នោះវាអាចរងរបិច (ការពុកផុយនៃសិលា) និងសំណឹក ហើយកម្ទេចកំទីដែលបានបង្កើតឡើងនោះ ត្រូវបាន ដឹកជញ្ចូន ហើយជាចុងក្រោយ ត្រូវបានចាក់បង្គរ (ជាធម្មតានៅលើបាតសមុទ្រ) ជាកម្ទេចកំណ។ ប្រសិនបើ កម្ទេចកំណធូរទាំងនេះ ត្រូវបានពង្រឹងទៅជាសិលា នោះវាក្លាយទៅជាសិលាកម្ទេចកំណ។ ខណៈពេលសិលានេះ ត្រូវបានកប់ដោយស្រទាប់បន្ថែមនៃកម្ទេចកំណ និងសិលាកម្ទេចកំណ នោះកម្ដៅ និងសម្ពាធ កើនឡើង។ កម្លាំង តិចតូនិច ក៏អាចធ្វើឱ្យកើនឡើងសីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធផងដែរ។ ប្រសិនបើសីតុណ្ហភាព គឺខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់ ជាធម្មតា នៅជម្រៅជ្រៅជាងពីរ-បីគីឡូម៉ែត្រខាងក្រោមផ្ទៃផែនដី នោះសិលាកម្ទេចកំណដើម លែងមានតុល្យភាពជាមួយ លក្ខខណ្ឌរូប និងគីមីថ្មីនោះហើយ ហើយវា ក៏កកជាក្រាមឡើងវិញម្ដងទៀត។ សិលាថ្មីដែលកកើតឡើងនោះ គេ ឱ្យឈ្មោះថា សិលាប្រែកំណើត។ ប្រសិនបើសីតុណ្ហភាព ទទួលបានខ្ពស់ខ្លាំង នោះសិលារលាយដោយផ្នែក ដោយ បង្កើតបានជាម៉ាក់ម៉ា និងបំពេញនូវវដ្ដសិលា។ វដ្ដនេះ អាចត្រូវបានធ្វើឡើងដដែលៗ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមែនគ្រប់សិលាទាំងអស់ សម្រេចផលបាន តាមជំហាននីមួយៗនៅក្នុងវដ្ដនោះឡើយ។ ឧទាហរណ៍ ៖ សិលាកម្ទេចកំណ អាចត្រូវបានងើបឡើង ត្រូវរងរបិច និងត្រូវរងសំណឹក ដោយបង្កើតបានជាកមេ្ទចកំណថ្មីទៀត។ ដូច្នេះ វដ្ដនេះ រៀបរាប់អំពីការកកើត និងការខូចរូបរាងនៃសិលានៅក្នុងផែនដី។ នៅពេលណាមួយ កន្លែងណាដែលនៅក្នុង ឬនៅលើផ្ទៃផែនដី សិលាត្រូវបានបង្កើត ផ្លាស់ប្ដូរ បំផ្លាញ និងធ្វើវដ្ដ ៖ ប្រហែល ១៤-១៦ គ.ម៣ នៃសម្បកផែនដីដែលបានធ្វើវដ្ដជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ទីតាំងនៃដំណើរការទាំងនេះ ត្រូវបានកំណត់ជាចម្បង ដោយចលនានៃផ្លាកតិចតូនិច (គឺជាចលនានៃផ្លាកតាមរយៈចរន្ដរង្វល់ក្នុងម៉ង់តូ) ដែលធ្វើឱ្យមានការកកើតនៃ សម្បកផែនដីថ្មីនៅព្រំដែនផ្លាកសំណង់ និងការលិចចុះ (ការកប់) នៃសិលា និងការងើបឡើងនៃសម្បកផែនដី នៅឯព្រំដែនបំផ្លាញ។
ឯកសារ​យោង​
អត្ថបទនេះ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ "មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃភូមិសណ្ឋានវិទ្យា" របស់ដេប៉ាតឺម៉ង់ភូមិវិទ្យា និងរៀបចំដែនដី នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។ ដោយ៖ យាំ សារដ្ឋ និស្សិតភូមិវិទ្យា ជំនាន់ទី២៥ (fb.me/Sarath.Khmer.Photographer/app_208195102528120)
រង្វាន់ណូបែល
រង្វាន់ ណូបែល ជារង្វាន់បង្កើតឡើងតាមលិខិតបណ្តាំរបស់ លោកអែលហ្វ្រិដ​ ប៊ែរណា ណូបែល (Alfred Bernhard Nobel) អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិ​ស៊ុយអែតនៅឆ្នាំ​១៨៩៥។
លិខិតបណ្តាំរបស់លោក អែលហ្វ្រិដ ណូបែល
thumb|អែលហ្វ្រិដ ណូបែល
លោកណូបែលបានបរិច្ចាគធនធានផ្ទាល់ខ្លួន ៩៤% ដែលមានតំលៃ ៣១លាន ក្រូណរ (រូបិយប័ណ្ណស៊ុយអែត) ដើម្បីបង្កើតនិងទ្រទ្រង់មូលនិធិរង្វាន់ណូបែល​ទាំង៥។
ខ្លឹមសារនៃពាក្យបណ្តាំ៖ បណ្តាអចលនទ្រព្យដែលនៅសល់របស់ខ្ញុំទាំងអស់សូមយកទៅប្រើប្រាស់ដូចតទៅ៖ មូលធនទាំងអស់ត្រូវតែបាន​យកទៅ​បង្កើត​ជាមូលនិធិដោយមេធាវីរបស់ខ្ញុំ ដែលប្រាក់ដែលបានពីមូលនិធិនេះគួរតែបរិច្ចាគជារៀងរាល់ឆ្នាំ ក្នុងរូបភាពជារង្វាន់ដល់ អ្នកណាដែលបានរួមចំនែក​ដ៏​មាន​តំលៃដល់ផលប្រយោជន៍មនុស្សជាតិទូទៅ។​មូលនិធិដែលបានពោលខាងលើត្រូវតែបែងចែកជា៥ចំណែកស្មើៗគ្នាដូចតទៅ៖​
រង្វាន់សំរាប់វិស័យរូបវិទ្យានិងគីមីវិទ្យាត្រូវតែបានផ្តល់ដោយបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រស៊ុយអែត។​រង្វាន់សំរាប់វិស័យជីវវិទ្យានិងវេជ្ជសាស្ត្រ ដោយ វិទ្យាស្ថានការ៉ូលីនស្កានៅទីក្រុងស្តុកហូម។រង្វាន់សំរាប់វិស័យអក្សរសាស្ត្រ​ដោយ​បណ្ឌិតសភានៅទីក្រុងស្តុកហូម។រង្វាន់សំរាបជ័យលាភីសន្តិភាព​ដោយគណកម្មាធិកា៥រូបដែលត្រូវបាន​បោះឆ្នោតជ្រើសតាំងដោយរដ្ឋសភារបស់ប្រទេសណរវេយ។ នេះជាបំណងប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំក្នុងការផ្តល់រង្វាន់ដល់បេក្ខជនដែលសមនឹងទទួលដោយមិនប្រកាន់សញ្ជាតិ ។
រយៈពេល៥ឆ្នាំបន្ទាប់មកមូលនិធិណូបែលបានលេចរូបរាងឡើង ហើយរង្វាន់ទី១ត្រូវបានផ្តល់នៅថ្ងៃទី ១០ ធ្នូ ១៩០១។ រង្វាន់ណូបែលត្រួវបានគេចាត់ទុកជារង្វាន់ប្រកបដោយកិត្តិយសបំផុត។
បេក្ខភាពនិងការជ្រើសរើស
ប្រៀបធៀបជាមួយរង្វាន់ដទៃ ការឧទ្ទេសនាមបេក្ខភាពនិងការជ្រើសរើសត្រូវការរយៈពេលយូរដោយត្រូវប្រើពេលវិនិច្ឆ័យយ៉ាងម៉ត់ចត់។ ជ័យលាភីណូបែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយ​គណកម្មការ​រៀងៗខ្លួន។ចំពោះរង្វាន់ក្នុងវិស័យគីមីវិទ្យា រូបវិទ្យា និងសេដ្ឋកិច្ច គណកម្មការមានសមាជិក៥រូបដែលត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយ រាជបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រស៊ុយអែត។ចំពោះរង្វាន់ក្នុង​វិស័យ​អក្សរសាស្ត្រគណកម្មការមានសមាជិក​ពី៤ទៅ៥រូបដែលត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយបណ្ឌិតសភាស៊ុយអែត។ចំពោះរង្វាន់ក្នុងវិស័យជីវវិទ្យានិងវេជ្ជសាស្ត្រ​គណកម្មការមានសមាជិក៥​នាក់ដែលត្រូវ​បានជ្រើសតាំងដោយ សភាណូបែល(មានសមាជិក៥០នាក់ដែលត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយវិទ្យាស្ថានការ៉ូលីនស្កា។ចំពោះរង្វាន់សន្តិភាព គណកម្មការណូបែលណរវេយមានសមាជិក៥នាក់​ដែល​ត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយរដ្ឋសភា ណរវេយ។
នៅដំណាក់កាលទី១ ការឧទ្ទេសនាមបេក្ខជនពីមនុស្សទូទៅរាប់ពាន់នាក់។​ពាក្យសុំឧទ្ទេសនាមត្រូវបានផ្ញើទៅកាន់មនុស្ស៣ពាន់នាក់ដើម្បីអោយពួកគេឧទ្ទេសនាមបេក្ខជន។ចំពោះរង្វាន់សន្តិភាព លិខិតឧទ្ទេសនាមត្រូវបានផ្ញើទៅកាន់រដ្ឋាភិបាល សមាជិកតុលាការអន្តរជាតិ សាស្ត្រាចារ្យនិងព្រឹទ្ឋបុរសសកលវិទ្យាល័យ អតីតជ័យលាភីណូបែលសន្តិភាព សមាជិកទាំងអតីតនិងបច្ចុប្បន្ននៃ​គណកម្មការណូបែលណរវេយ ជាដើម។ ការបរិច្ឆេទផុតកំណត់ការផ្ញើលិខិតឧទ្ទេសនាម ថ្ងៃទី ៣ មករា​ (សំរាប់ណូបែលសន្តិភាព) និង ថ្ងៃទី ៣១ មករា (សំរាប់រង្វាន់ដទៃ) ។ ការឧទ្ទេសនាមខ្លួនឯង និង ការឧទ្ទេសនាមអ្នកដែលបានស្លាប់ទៅហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាមោឃៈ។ ឈ្មោះបេក្ខជនប្រហែល២០០នាក់នឹងត្រួវបានយកទៅពិភាក្សាចំរាញ់ជ្រើសរើសដោយគណកម្មការ។​បញ្ជីរាយនាមនេះ​នឹងត្រូវបានបញ្ជូនបន្តទៅ អ្នកឯកទេសក្នុងវិស័យនីមួយៗដើម្បីចំរាញ់ទុកតែប្រហែល១៥នាក់។គណកម្មការនឹងសរសេររបាយការណ៍ភ្ជាប់ដោយអនុសាសន៍ទៅដល់​ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ឋដើម្បីបោះឆ្នោត​សំរេចបេក្ខជនចុងក្រោយ។ដំណើរការដ៏យឺតនិងលំអិតនេះត្រូវបានទទូចដោយលោកណូបែល​ ដែលជាហេតុធ្វើអោយរង្វាន់នេះមានតំលៃ។
ពិធីប្រគល់រង្វាន់
ឈ្មោះបេក្ខជនជ័យលាភីជាធម្មតាត្រូវគេប្រកាសនៅខែតុលា ហើយពិធីប្រគល់រង្វាន់ជាផ្លួវការត្រូវប្រារព្ធឡើងនៅថ្ងៃទី ១០ ធ្នូ (ថ្ងៃមរណភាពរបស់លោកណូបែល) ជារាងរាល់ឆ្នាំ។ពីមុនពិធី​ប្រគល់​ប្រារព្ឋធ្វើនៅ Stockholm's Grand Hotel​ តែក្រោយមកធ្វើនៅStockholm Concert Hall​ ក្រោមអធិបតីភាពព្រះមហាក្សត្រស៊ុយអែត ហើយពិធីជប់លៀងធ្វើនៅ the Blue Hall of Stockholm City Hall​នាពេលបន្ទាប់។ ចំពោះរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព ពិធីប្រគល់ប្រារព្ឋធ្វើនៅNorwegian Nobel Institute (1905-1946) នៅ the Aula of the University of Oslo (1947-1990)និងថ្មីៗនេះនៅ the Oslo City Hallក្រោមអធិបតីភាពប្រធានរដ្ឋសភាណរវេយ។ ក្នុង១ឆ្នាំ ជ័យលាភីយ៉ាងច្រើន៣នាក់ត្រូវបានជ្រើសរើសសំរាប់រង្វាន់នីមួយៗ។ រង្វាន់នីមួយៗរួមមាន មេដាយមាស១ សញ្ញាប័ត្រ១ និង ប្រាក់រង្វាន់ចំនួន១០លានក្រូណា(ប្រហែល ១,៥លានដុល្លាអាមេរិក)។
វិបសាយ
វិបសាយផ្លូវការ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វាន់ណូបែល
ទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិជប៉ុន
ទីភ្នាក់ងារ​សហប្រតិបត្តិការ​អន្តជាតិ​ជប៉ុន​ (独立行政法人国際協力機構 dokuritsu gyōseihōjin kokusai kyōryoku kikō ត្រូវ​បាន​គេស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ដោយអក្សរកាត់​ថា "JICA​: Japan International Cooperation Agency ") គឺ​ជា​ទីភ្នាក់ងារ​រដ្ឋាភិបាល​ឯករាជ្យ​មួយ​ដែល​សម្រប​សម្រួល​ជំនួយ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្លូរ​ការ (ODA) សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​នៃប្រទេស​ជប៉ុន​។ អង្គការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដើម្បី​​​​ជួយ​ដល់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច និង​សង្គម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេ​​ស​កំពុ​ង​អភិវឌ្ឍ និង​​លើក​កម្ពស់​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​អន្តរជាតិ។ ចាប់​ពី​​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០១២ មក ភ្នាក់ងារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដឹកនាំ​ដោយ​ សាស្ត្រាចារ្យ Tanaka Akihiko ដែលជា​នាកយរង​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​តូក្យូ។
ប្រវត្តិ
អង្គការ JICA ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ច្បាប់​ស្តី​ពី​ស្ថាប័ន​រដ្ឋបាល​ឯករាជ្យJICA (ច្បាប់​លេខ​១៣៦ ចុះ​ថ្ងៃ​ទី៦ ធ្នូ ឆ្នាំ​២០០២)។ អង្គការ​នេះ​ត្រូវ​បា​នគេ​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​ ២០០៣ ដូច​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​សហប្រតិបត្ដិការ (រដ្ឋាភិបាល​ឯករាជ្យ) ទីភ្នាក់ងារ​អន្តរជាតិ​នៃ​ឆ្នាំ​២០០២។ មុននេះ (ជប៉ុន) ទីភ្នាក់ងារ​សហប្រតិបត្តិការ​អន្តរជាតិ (ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ជា " JICA") របស់ខ្លួន​គឺ​ជា​អង្គការ​ ពាក់​កណ្តាល​​រដ្ឋាភិបាល​ក្រោម​ដែន​សមត្ថកិច្ច​​នៃ​ក្រសួង​ការ​បរទេស​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ១៩៧៤។ សមាសភាគ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ នៃ​ការ​រុះរើ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ដ៏​ទូលំទូលាយ​នៃ​ជំនួយ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្លូវ​ការ​របស់​ជប៉ុន ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ជប៉ុន​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​នៅ​ក្នុង​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​ ២០០៦ គឺ​​ជា​ការ​រួម​បញ្ចូលគ្នា​ក្នុ​ង​​ឆ្នាំ​២០០៨ រវាង JICA ហើយ​និង​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ធនាគារ​ជប៉ុន​សម្រា​ប់​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​អន្តរជា​តិ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​​កំពុ​ង​ពង្រីក​កម្ចី​​សម្បទាន​ទៅ​ឱ្យ បណ្ដា​ប្រទេស​កំពុង​​អភិវឌ្ឍ។ចាប់តាំង​ពី​ការរៀបចំ​រួច​រាល់​របស់​ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ១ ខែ​តុលា​ឆ្នាំ​២០០៨ "JICA ថ្មី" បាន​ក្លាយ​ជាអង្គ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ទ្វេ​ភាគី​ដ៏​ធំ​​មួយ​​ក្នុង​ចំណោម​​អង្គ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ទ្វេភាគី​ធំ​ជាង​គេ​បំផុត​នៅលើ​ពិភពលោក ដែល​មាន​បណ្តាញ​ការិយាល័យ ៩៧ នៅក្រៅប្រទេស, គម្រោងជាង ១៥០ ប្រទេស និង​ធនធាន​ហិរញ្ញវត្ថុ​ប្រមាណ 1000 ពាន់លានយ៉េន ($ 8.5 មួយ ពាន់លានដុល្លារ)។ ទីភ្នាក់​ងារ​ដែល​រៀបចំ​ឡើង​វិញ​ក៏​មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ការ​គ្រប់គ្រង​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ជំនួយ​ឥត​សំណង​របស់​ប្រទេស​ជប៉ុន ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ដែន​សមត្ថកិច្ច​របស់​​ក្រសួង​ការបរទេស​និង​សមាស​ធាតុ ODAសំខាន់​ទាំង៣​រួម​មាន​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ផ្នែក​បច្ចេកទេស, ប្រាក់​ជំនួយ​និង​​ប្រាក់​កម្ចី​សម្បទាន​ត្រូវ​បាន​គ្រប់​គ្រង​នៅ​ក្រោម​ដំបូល​តែ​មួយ។ អង្គការ JICA ថ្មី​ក៏​នឹង​ពង្រឹង​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​​និង​​ការ​ហ្វឹកហ្វឺន​ក្នុង​ពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាង​មុខ​ ដែល​ដើរ​តួ​ជា think tank របស់​ ODA និង​រួម​ចំណែក​ដល់​យុទ្ធសាស្រ្ត​អភិវឌ្ឍន៍​ជាសកល, ពង្រឹង​ការ​សហការ​ជាមួយ​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​និង​អាច​ទាក់ទង​ជំហរ​របស់​ប្រទេស​ជប៉ុន​លើ​បញ្ហា​ការ​អភិវឌ្ឍ​និង​ជំនួយ​ឲ្យ​​កាន់​​តែ​​ប្រសើរ​​ឡើង​​។
កំណើន​នៃ​គម្រោង​ឬ​កម្មវិធី​របស់ JICAផ្តោត​ទៅ​លើ​អ្វី​ដែល​នាយក​អង្គការ JICA គឺ​លោក​ស្រី សាដាកូ អូហ្កាតា ( Sadako Otaga ) បាន​ពណ៌នា​ប្រៀប​បាន​ជា​ការ​ផ្ដល់​នូវ "សន្តិសុខ​របស់​​មនុស្ស"។ ទស្សនៈ​ដែល​ទើប​តែ​អភិវឌ្ឍន៍​ថ្មី​នៃ "សន្តិសុខ​របស់​មនុស្ស" នឹង​ផ្ដល់​អំណាច​ទៅ​ដល់​សហគមន៍​ក្នុង​ស្រុក​ដើម្បីឲ្យ​មាន​ការ​បញ្ចេញ​យោបល់​របស់​គេ​នា​ពេល​អនាគត​ដោយ​កម្មវិធី​ពង្រឹង​មូលដ្ឋាន​ដូចជា​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រសើរ​ឡើង​នូវ​គម្រោង ការ​អប់រំ និង​សុខភាព។
សកម្មភាព
អង្គការ JICA ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ផ្ដល់​ជំនួយ​​អភិវឌ្ឈន៍​ជា​ផ្លូវការ​របស់​ជប៉ុន ដែលមាន​តួនាទី​ក្នុង​ការ​ផ្ដល់​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិការ​បច្ចេកទេស និង​ការ​ផ្ដល់​ដើមទុន​និង​ប្រាក់​កម្ចី​ជា​ប្រាក់​យ៉េន​។ កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​ស្នូល​របស់អង្គការ JICA ជា​កម្មវិធី​ឬ​គម្រោង​ជំនួ​យ​បច្ចេកវិទ្យា​សម្រាប់​ការ​អភិវឌ្ឍ​សម្ថភាព និង​ស្ថាប័ន, ការ​សិក្សា​លទ្ធភាព​អនុវត្ត និង​ផែន​ការ​មេ​។ អ្នក​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​សហប្រតិបត្តិការ​ជប៉ុន​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស (អង់គ្លស​: Japan Overseas Cooperation Volunteers ហៅ​កាត់​ថា​ JOCV), អ្នក​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ចាស់​របស់​អង្គការ JICA ព្រម​ទាំង​ក្រុម​ជួយ​សង្គ្រោះ​នៅពេល​មាន​គ្រោះ​មហន្តរាយ​របស់​អង្គការ JICA ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​ក្នុងចំណោម​សាធារណៈជន និង​អ្នក​ជាប់​ពន្ធ​ជប៉ុន​។ នៅ​ពេល​មាន​គ្រោះ​មហន្តរាយ​កើត​ឡើង គេ​តែង​ឃើញ​ក្រុម​ជួយ​សង្គ្រោះ​នៅ​ក្នុង​របាយការណ៍​ព័ត៌មាន​អំពី​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ជួយ​សង្គ្រោះ​នៅ​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​គ្រោះ​មហន្តរាយ​ធំៗ​ជុំវិញ​ពិភព​លោក ដូច​ជា ការ​រញ្ជួយ​ដី​នៅ​ទ្វីប​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៥។
សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​បេសកកម្ម​របស់​អង្គការ JICA
អ្នករៀនដើម្បីជាតិ
ហៃកុមារា ចូរខំនាំគ្នា រៀនអក្សរសាស្រ្ត
ទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិជប៉ុន
សកម្មភាព
"យើង​គឺ​ស្ពាន​រវាង​ប្រជាជន​នៃ​ប្រទេស​ជប៉ុន និង​បណ្តា​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍ​មួយ ដែល​នឹង​ជម្រុញ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​អន្តរជាតិ​តាមរយៈ​ការចែករំលែក​ចំណេះដឹង និង​បទពិសោធ ព្រមទាំង​ធ្វើ​ការ​ដើម្បី​កសាង​​ពិភព​លោក​ឲ្យ​មាន​សន្តិភាព​​និង​វិបុល​សុខ​ជាង​មុន។"
អ្នក​ជំនាញ​បាន​បញ្ជូន​ទៅតាម​តំបន់ រួម​មាន​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្ដល់​អនុសាសន៍​ពី​ក្រសួង​រដ្ឋាភិបាល​ពាក់ព័ន្ធ និង​ទីភ្នាក់ងារ ព្រម​ទាំង​អ្នក​ដែល​ដាក់​ពាក្យតាមរយៈ​ប្រព័ន្ធ​ចុះ​ឈ្មោះ​អ្នក​ឯកទេស។ ការងារ​ទាំង​នេះ​គិត​ចាប់​ពី​ការស្នាក់​នៅ​រយៈពេល​លើស​ពី​មួយ​ឆ្នាំ​ចុះ​មក​ដល់​ការ​ស្នាក់​នៅរយៈ​ពេល​តិច​ជា​ង​មួយ​ឆ្នាំ។
កម្មវិធីបណ្តុះ​បណ្ដាល​បច្ចេកទេស
JICA បាន​ផ្តល់​នូវ​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​បច្ចេកទេស​សម្រាប់​អ្នក​ចូល​រួម​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍ​នៅ​ក្នុង​ជួរ​​វិស័យ​ដ៏​ធំ​ទូលាយ​មួយ ដែល​រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាលផ្នែក​​វេជ្ជសាស្ត្រ​ ឧស្សាហកម្ម និង​កសិកម្ម។
អ្នករៀនដើម្បីជាតិ
ចូរកុំរត់លេង ត្រូវនឹកអៀនខ្មាស ហាត់អានឲ្យច្បាស់
សរសេរឲ្យត្រូវ ។ រៀនសូត្រឲ្យចេះ អស់អាថ៌ចំណេះ
កុំឲ្យសត្រូវ ញាំញីលើក្បាល ចិរកាលតទៅ នាំឲ្យអាស្រូវ
ថោកដល់ជាតិទៀត ។ រដ្ឋខ្មែរតូចណាស់
ចូរប្រែក្រឡាស់ រិះរេរកស្នៀត កុំនៅឡែឡ ខាតពេលបង់សៀត
នាងអើយខំឆ្លៀត ទាន់នាងនៅក្មេង ។
ចូរនាងជឿថា រដ្ឋនឹងថ្លៃថ្លា ដោយសារនាងឯង
ដែលខំស្វាធ្យា ដើម្បីចាត់ចែង តាំងផ្ទះសម្បែង
ឲ្យល្អដូចគេ ។ ន. មោ. ក.ខ ហាត់អានឲ្យល្អ
កុំនៅទំនេរ ដីសខ្មៅដៃ ព្យាយាមសរសេរ កុំចាំគ្រូជេរ
តាមកែគេញាក់ ឆ្វេងស្ដាំតាមការ ពួកជនបែបនេះ មានក្នុងតម្រា
ថានាំអាត្មា ទៅរកក្ដីទុក្ខ ។
១.២៣.៤  បូកសងតាមក្បួន គុណចែកតាមមុខ
កុំធ្វេសប្រហែល ខំឡើងគ្រប់ស្រុក ទើបរដ្ឋបានសុខ
រស់រានក្សេមក្សាន្ត ។ អនាគតគឺអ្នក ដូច្នេះត្រូវស្មគ្រ
កុំទំរន់ប្រាណ នឿយហត់កុំត្អូញ យកចេះឲ្យបាន ខ្លួននាងថ្កើងថ្កាន
ពីព្រោះនឿយមុន ។ ខំគូរសំគូរ
អស់ទាំងគំនូរ ធ្ងន់ស្រាលខំពុន ចំណេះនេះហើយ ដែលនាំនូវគុណ
បុណ្យសក្តិទ្រព្យធន ដល់ជាតិដល់អ្នក ។
បិទភ្នែកខ្មែរស៊ី ព្រោះជាតិខ្មែរខ្វាក់ នាងអើយគួរភ្ញាក់
ចូរចងចាំទុក រដ្ឋកម្ពុជា កេរិ៍ម៉ែឪពុក សាងបានជាស្រុក
ដោយសារសាច់ឈាម ។ បើជាតិត្រូវការ
នាងកុំសាវ៉ា ថយក្រោយទីមទាម ស្ទុះស្មគ្របំរើ ឲ្យទាន់ពេលភ្លាម
នោះទើបបដល់ពាម គឺសុខសប្បាយ ។
ទោះរស់ទោះស្លាប់ ស្រីប្រុសប្រញ៉ាប់ ត្រូវបូជាកាយ
ដល់មាតុភូមិ កុំបីនឿយណាយ ជីវិតកុំស្ដាយ
ស្ដាយត្រង់តែជាតិ ។ បើសត្រូវជិះជាន់ ព្រួតតកុំគ្រាន់
វាយវាឲ្យឃ្លាត កុំដេកផ្សងព្រេង ត្រូវវាយឲ្យព្រាត់ វាយឲ្យខ្ទាយខ្ទាត់
ចាកពីទឹកដី ។ ត្រូវប្ដូរជីវិត
ស្លាប់រស់កុំគិត ណានាងប្រុសស្រី រស់នៅខ្ញុំគេ មិនប្រសើរអី
បើនាងបណ្ដោយ ដល់ទៅថ្ងៃក្រោយ គ្មានបញ្ញាឆ្លុះ
វិន័យលោកឪពុកបូស្កូ
ដថ្សដាហថេិហាថថិេឹហាហថហេថហាុេថហេងាេងប។
អ្នករៀនដើម្បីជាតិ
ព្រោះខ្ជិលពុំរៀន គំនិតតុញតុះ ដល់ដឹងថាខុស
ចាស់ជ្រុលទៅហើយ ។ ពេលកន្លងទៅ អ្នកនាងស្រែហៅ
ពុំវិលវិញឡើយ នៅកមេងត្រូវប្រឹង កុំធ្វើព្រងើយ នែអ្នកនាងអើយ
មកទៅ ! មកទៅ ! ។  មកទៅសាលា
ខំរៀនណាពៅ អ្នកនាងកូនខ្មែរ ។
ម៉ែឪសប្បាយ ចិត្តលោកខ្វល់ខ្វាយ ខិតខំធ្វើស្រែ
នាងសង្វាតរៀន ឲ្យបានពូកែ កុំយំឡែឡែ
ខ្មាស់ជាតិជិតខាង ។ គុណគ្រូត្រូវស្គាល់ យប់ថ្ងៃនាងគាល់
ផ្ទិតផ្ទង់សំអាង គឺគ្រូនេះហើយ ដែលជួយកសាង វាសនាសំណាង
ឲ្យនាងរាល់គ្នា ។ ចូរនាងចងចាំ
អស់ទាំងបណ្ដាំ ខាងលើនេះណា ព្រឹកស្អែកត្រៀមខ្លួន ចេញចរយាត្រា
ឆ្ពោះទៅសាលា ខំសិក្សាអឺយ ។
បញ្ជីស្ដេចថៃ
==
ស្ពានមិត្តភាពកម្ពុជា-ជប៉ុន
ស្ពានមិត្តភាពកម្ពុជា-ជប៉ុន ហៅស្ពានជ្រោយចង្វា កសាងឡើងនៅក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៦។ វាមានប្រវែង៧០៩ម៉ែត្រ។ ស្ពាននេះត្រូវបានកំទេចនៅឆ្នាំ ១៩៧២ ដោយពួកកុម្មង់ដូអត្តឃាតវៀតកុងចំនួន១០១នាក់ ដោយដាក់បង្កៃគ្រាប់បែកក្នុងរថយន្តកាមីញ៉ុងអោយផ្ទុះ។ ក្រុមកុម្មង់ដូអត្តឃាតទាំងនោះត្រូវបានកងទ័ពសាធារណរដ្ឋខ្មែរសំលាប់ចោលទាំងអស់គ្មានសល់។
ស្ពាននេះត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញ ក្រោមជំនួយឧបត្ថម្ភពីរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន រួចធ្វើពិធីបើកសម្ពោធបើកអោយប្រើប្រាស់ឡើងវិញនៅថ្ងៃទី ២៦ កុម្ភៈ ១៩៩៤។ ជប៉ុនបានផ្ដល់នូវវិស្វករនិងកម្មករ ក្នុងការត្រួតពិនិត្យនិងសាងសង់ស្ពាននេះអោយរួចរាល់ជាស្ថាពរ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ពាននៅកម្ពុជា
ហ្គ័រដា តារ៉ូ
ជីវិតដំបូង
ហ្គ័រដា ប៉ូហូរីលេបានកើតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១០ នៅក្នុងរដ្ឋ Stuttgart នៃប្រទេសប៉ូឡូញ គាត់បានសិក្សានៅសាលា Swiss boarding school ។ ក្នងឆ្នាំ១៩២៩ គាត់បានចាកចេញទៅរស់នៅរដ្ឋេ Leipzig ជាដំបូងគាត់ ចូលជាមួយពួក ណាស៊ីស អាឡាម់ង់។
ការថែរក្សាបរិស្ថានធម្មជាតិ
thumb|right|200px|សួមជួយថែរក្សាបរិស្ថានធម្មជាតិ ​​​​​​​​​​​​ផែនដី​មានភាព​ស្រស់ស្អាត​ទៅបាន​អាស្រ័យ​មាន​ខ្យល់អាកាស​បរិសុទ្ធ ទឹកមិនកខ្វក់ សំបូទៅដោយព្រៃឈើសត្វព្រៃ​ ​និងបក្សាបក្សីស្រែកយំយ៉ាងខ្ញៀវខ្ញាររំពងអើងកងទាំងអស់នេះ​។ ហើយដែលជាសប្បត្តិបរិស្ថានធម្មជាតិ​ដែលយើងត្រូវរួមគ្នាថែរក្សា​ដើម្បីសម្រស់នៃពិភពលោកទាំងមូល។ប៉ុន្តែ​បើយើង​មិនបានគិតដល់​បញ្ហាមួយ​ចំនួនដែល​ធ្វើអោយប៉ះពាល់​ដល់បរិស្ថាន​ទេនោះ​យើងនឹង​បាត់បង់​នូវអំណោយធម្មជាតិ​យ៉ាងស្រស់បំព្រងនេះ​​ជាមិនខាន។ ហើយដើម្បីរក្សានូវភាពស្រស់ស្អាតពិភពលោកទាំងនោះយើងត្រូវជៀសវាង​នូវគោលការខាងក្រោមនេះអោយខានតែបាន៖
​​​​​ កង្វក់ដី ការបោះសំរាមចោលពាសវាលពាសកាល ការដុតព្រៃឈើបណ្ដាលអោយដីអស់ជីវជាតិ ការប្រើប្រាស់ជីគីមី ច្រើនជាងជីធម្មជាតិទៅលើដំណាំស្រូវ និងដំណាំផ្សេងៗទៀតម្យ៉ាងទៀត ការធ្វើអោយដំណាំសំបូរជាតិគីមីដែលធ្វើអោយប៉ះពាលដល់សុខភាព៕​ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះការប្រើប្រាស់ជីគីមី ច្រើនហួសកំណត់វាបណ្ដាលអោយដី បាត់បង់នូវជីជាតិ​ ហើយធ្វើផលដំណាំ អ្វីក៏ពុំសូវទទួលបានផល។ ចំនែកឯការទទួលទានវិញធ្វើអោយប៉ះពាលដល់សុខភាពដោយសារតែយើងប្រើប្រាស់ជីគីមី វានិងផ្ដល់ផលប៉ះពាល។
រាហុល
រាហុល (អានថា រា​ហ៊ុល) ន. (សំស្ក្រឹត ឬ បាលី < រាហុ "រាហូ"​ + លា "ចាប់" > ល = រាហូ​ចាប់​) ព្រះ​នាម​របស់​ព្រះ​រាជ​ឱរស​នៃ​ព្រះ​សក្យ​មុនី​គោតម (កាល​ដែល​ព្រះ​មហាសត្ត​សិទ្ធត្ថ ទ្រង់​បាន​ជ្រាប​ដំណឹង​ថា "ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ប្រសូត​ហើយ", ទ្រង់​លាន់​ព្រះ​ឱស្ឋថា "រាហូ​ចាប់​អញ​ហើយ ! ចំណង​កើត​ហើយ​តើ !" គឺ​ទ្រង់​ប្រៀប​ថា​ព្រះ​រាជបុត្រ​ទុក​ដូច​ជា​រាហូ​និង​ចំណង​ចាប់​ចង​ព្រះ​អង្គ ដោយ​ហេតុ​នេះ បាន​ជា​ព្រះ​បាទ​សិរី​សុទ្ធោទនៈ ព្រះ​អង្គ​បាន​ជ្រាប​ការណ៍​នេះ​ហើយ ទើប​ទ្រង់​ព្រះ​រាជ​ទាន​នាម​ព្រះ​រាជ​នត្តា​របស់​ព្រះ​អង្គ​ថា រាហុល) ។