cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សារះប្រយោជន័នៃទឹក
សារះប្រយោជន៏នៃទឹក
ទឹក​ water ធ្វើ​ឱ្យ​បាន​ច្រើន​ជាង​ពីរ​ភាគ​បី​នៃ​ទម្ងន់​ខ្លួន​របស់​មនុស្ស​ឡើង​ហើយ​គ្មាន​ទឹក​ទេ​យើង​នឹង​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​ពីរ​បី​ថ្ងៃ​។ ខួរក្បាល​របស់​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៃ​ទឹក 95​% ឈាម​គឺ 82​% និង​សួត 90​% ។ ការ​ធ្លាក់​ចុះ​តែ 2​% នៅ​ក្នុង​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ទឹក​រាងកាយ​របស់​យើង​អាច​បង្ក​ឱ្យ​មាន​គ​ស​្ញ​ន​ការ​ខះ​ជាតិទឹក​: ការ​ចងចាំ​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ស្រពិចស្រពិល​បញ្ហា​ជា​មួយ​នឹង​គណិតវិទ្យា​ជា​មូលដ្ឋាន​និង​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ផ្តោ​ត​លើ​ការ​បោះពុម្ព​តូច​ជាង​មុន​ដូច​ជា​អេក្រង់​កុំព្យូទ័រ​។ (តើ​អ្នក​កំពុង​មាន​បញ្ហា​ក្នុង​ការ​អាន​នេះ​ឬទេ​? ផឹក​ឡើង​!​) ខ្វះ​ជាតិ​ទឹក​ស្រាល​ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​មូលហេតុ​ទូទៅ​បំផុត​នៃ​ការ​អស់កម្លាំង​ពេល​ថ្ងៃ​។ ប្រមាណ​ចិតសិប​ប្រាំ​ភាគរយ​នៃ​ជនជាតិ​អាមេរិក​ដែល​មាន​កម្រិត​ស្រាល​, ការ​ខ្សោះ​ជាតិ​ទឹក​រ៉ាំរ៉ៃ ។ ស្ថិតិ​គួរ​ឱ្យ​ខ្លាច​ណាស់​សម្រាប់​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍​ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​ទឹក​គឺ​អាច​រក​បាន​ងាយស្រួល​តាម​រយៈ​ទឹក​ម៉ាស៊ីន​ឬ​ដប​។
ផល្គុន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចន្ទគតិ
សារះប្រយោជន័នៃទឹក
សារះប្រយោជន៏នៃទឹក
ឪពុក​និង​កូន ទឹក​គឺ​មាន​សារៈ​សំខាន់​ក្នុង​ការ​មេកានិច​នៃ​រាងកាយ​របស់​មនុស្ស​។ រាងកាយ​មិន​អាច​ធ្វើ​ការ​ដោយ​គ្មាន​វា​គ្រាន់​តែ​ជា​រថយន្ត​មួយ​ដែល​មិន​អាច​រត់​ដោយ​មិន​មាន​ឧស្ម័ន​និង​ប្រេង​។ ជា​ការពិត​, កោសិកា​និង​សរីរាង្គ​មុខងារ​ទាំង​អស់​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ឡើង​កាយវិភាគសាស្ត្រ​និង​សរីរវិទ្យា​ទាំង​មូល​របស់​យើង​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ទឹក​សម្រាប់​ការ​ប្រព្រឹត្តទៅ​របស់​ពួកគេ​។
ទឹក​បាន​បម្រើ​ការ​ជា​ប្រេង​រំអិល​មួយ ទឹក​បាន​បម្រើ​ការ​ជា​ប្រេង​រំអិល​មួយ​នៅ​ក្នុង​ការ​រំលាយ​អាហារ​និង​ដំណើរការ​រាងកាយ​ផ្សេង​ទៀត​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​។ ទឹក​នៅ​ក្នុង​ទឹកមាត់​របស់​យើង​អាច​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ការ​ទំពារ​និង​លេប​ធានា​ម្ហូប​អាហារ​ដែល​នឹង​ធ្លាក់​ចុះ​បំពង់​អាហារ​បាន​យ៉ាង​ងាយ​ស្រួល​។ ទឹក lubricates សន្លាក់​និង​ឆ្អឹង​ខ្ចី​របស់​យើង​និង​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ពួក​គេ​ទៅ (លើកលែងទោស pun បាន​) ផ្លាស់ទី​កាន់​តែ​ច្រើន fluidly ។ នៅ​ពេល​ដែល​ខ្វះ​ជាតិ​ទឹក​, របប​រាងកាយ​ទឹក​ឆ្ងាយ​ពី​សន្លាក់​។ រំអិល​តិច​ស្មើ​កកិត​កាន់តែ​ច្រើន​និង​ដែល​អាច​ប​ណ្តា​ល​ឱ្យ​សន្លាក់​ជង្គង់​និង​ការ​ឈឺ​ខ្នង​មាន​សក្តា​នុ​ពល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​រង​របួស​និង​ជំងឺ​រលាក​សន្លាក់​។ ទោះ​បី​ជា​រង្វង់​របស់​យើង​ត្រូវ​ការ​ឱ្យ​បា​នើ​ន​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​ទឹករំអិល​ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​យ៉ាង​ល្អ​ហើយ​នៅ​តែ​មាន​សុខភាព​ល្អ​។
ទឹក​និយ័ត​កម្ម​សីតុណ្ហភាព​រាងកាយ រាងកាយ​របស់​យើង​អាច​គ្រប់គ្រង​លើ​កំ​ដៅ​តាម​រយៈ​ញើស​ចេញ​ពី​ក្រពេញ​ញើស​នៅ​ស្បែក​និង​ពី​ការ​ហួត​ដែល​ផលិត​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ត្រជាក់​មួយ​។ ឈាម​ត្រូវ​បាន​ប​ញ្ជួ​ន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​តំបន់​ដែល​នៅ​ជិត​ទៅ​លើ​ផ្ទៃ​នៃ​ស្បែក​ដែល​ជា​កន្លែង​ដែល​វា​អាច​ត្រូវ​បាន​ត្រជាក់​ហើយ​បន្ទាប់​មក​បាន​អនុវត្ត​ការ​ត្រលប់​ទៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង​នៃ​រាងកាយ​ផង​ដែរ​។ និយាយ​នៅ​ក្នុង​បរិស្ថាន​ត្រជាក់​មួយ​ស្បែក​រក្សា​សី​តុ​ណ្ហា​ភាព​រាងកាយ​ឱ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ដោយ shunting ឈាម​ចេញ​ពី​ផ្ទៃ​ខាងក្រៅ​នោះ​ដោយហេតុនេះ​អភិរក្ស​កំ​ដៅ​នៅ​ក្នុង​រាងកាយ​។ ចលនា​នៃ​ទឹក​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​កោសិកា​របស់​យើង​ក៏​ដឹក​ជញ្ជូន​ដ៏​សំខាន់​ប្លា​ស្មា​ឈាម​ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ 92​% នៃ​ទឹក​។ ប្លា​ស្មា​ឈាម​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ buffering មាន pH រាងកាយ​របស់​ចរាចរ​អង់​ទី​ករ​មក​ពី​ប្រព័ន្ធ​ភាពស៊ាំ​និង​ការ​គ្រប់គ្រង​តុល្យភាព​អូស្មូស​ទាំង​អស់​ដែល​បាន​ជួយ​ដើម្បី​រក្សា​សីតុណ្ហភាព​រាងកាយ​ត្រឹមត្រូវ​។
អាសាឍ
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​៨​នៃ​ចន្ទ​គតិ (ប្រើ​ក្លាយ​ជា​អាសាធ​ក៏​មាន ហៅ​អាសាឍមាសឬអាសាឡមាស​ក៏​បាន ។ បើ​ឆ្នាំ​ដែល​មានលើក​ខែ (តាមអំណាច​ចន្ទ​គតិ) ត្រូវ​លើក​ត្រង់ខែ​អាសាឍ​នេះ​ អោយ​ជា​ពីរ​ខែ ខែ​អាសាឍ​មុន​ហៅ​បឋមាសាឍ​ ឬប្រថមាសសាឍ "អាសាឍទី១" ខែ​អាសាឍ​ក្រោយ​ហៅ​ទុតិយាសាឍឬទ្វិតីយាសាឍ "អាសាឍទី២" មាន៣០​ថ្ងៃ​ដូច​ទាំង​ពីរ​ខែ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
ឃុំព្រែកថ្មី
( Prek Thmei Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្ដាល ១២មាន  ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=រដ្ឋបាលចាស់= ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ១២ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ស្រាពណ៍
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​៩​នៃ​ចន្ទ​គតិ​​ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
ស្រុកមណ្ឌលសីមា
($) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកោះកុង ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
=រដ្ឋបាលស្រុកចាស់= ស្រុក មណ្ឌលសីមា មាន ៣ ឃុំ ៖
ភទ្របទ
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​១០​នៃ​ចន្ទ​គតិ​​ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចន្ទគតិ
រឿងហោរនិងតាចាស់ដូនចាស់
ដំណេីររឿង
កាល​ពី​ព្រេង​នាយ​មាន​ហោរ​ម្នាក់​ជា​អ្នក​ទាយ គន់​គុរ​មើល​ឆុត​ណាស់ ហោរ​នោះ​នៅ​ស្រុក​ជា​មួយ​នឹង​តាចាស់​យាយ​ចាស់ ។ មាន​កាល​ថ្ងៃ​មួយ តាចាស់​ដូន​ចាស់​គាត់​នាំ​គ្នា​ទាំង​ពីរ​នាក់​ទៅ​នេសាទ​ត្រី​នៅ​បឹង​ក្បែរ​ភូមិ​គាត់ ។ ពេល​នោះ​គាត់​រុត​បាន​ត្រីរស់​ ១ហើយ​និង​បាន​ទន្សាយ​លង់​ទឹក​១ ដល់​ល្ងាច​គាត់​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​វិញគាត់​យក​ទន្សាយ​គ្រប​នឹង​អង្រុត​ទុក​នៅ​កណ្តាល​ច្បារ​បន្លែខាង​មុខ​ផ្ទះ​គាត់, ត្រី​រ៉ស់ គាត់​ដាក់​ទ្រុង​ប្រោះទុក​ក្នុង​ត្រពាំង​នៅ​ជិត​ច្បារ​បន្លែ​គាត់ ក្បែរ​កន្លែង​ទុក​ទន្សាយ។ ដល់​ព្រឹក​ឡើង តា​ចាស់​យាយ​ចាស់​គិត​គ្នា​ថា «យើង​ទៅ​រក​ហោរ​ទាយ​មើលថា​ព្រឹក​នេះ​យើង​បាន​ម្ហូប​អ្វី​ស៊ី? បើ​ហោរ​នោះ​ទាយ​ត្រូវ​សឹម​ជឿ​ថា​ពូកែ​មែន ព្រោះ​ចាប់​បាន​ត្រី​រ៉ស់​ ១ ទន្សាយ​១ បម្រុង​នឹង​ទុក​ធ្វើ​ម្ហូប​អាហារ​ស៊ី​ព្រឹក​នេះ​ហើយ» ។
ដល់​ព្រម​ព្រៀង​គ្នា​ស្រេច​ហើយ ក៏​ដើរ​ទៅ​លុះ​ទៅ​ដល់​មុខ​ផ្ទះ​ហោរ​នោះ តា​ចាស់​ក៏​ស្រែក​សួរ​ទៅ​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ថា « អើ​អ្នក​អើយ! លោក​គ្រូ​នៅៗហ្នឹង​ឬ? »។ ម្ចាស់​ផ្ទះ​ក៏​ប្រាប់​មក​តា​ចាស់​ដូន​ចាស់​ថា «គាត់​នៅ​នេះមាន​ការ​អ្វី? តា​យាយ​អញ្ជើញ​ចូល​មក! »។ តា​ចាស់​យាយ​ចាស់​នោះ​គ្នា​ចូល​ទៅ​បន្តិច ហោរ​ដណ្តឹង​សួរ​មក​តា​យាយ​ថា «ចុះ​អញ្ជើញ​មក​នេះ មានការ​អ្វី?» ។ តា​ចាស់​យាយ​ចាស់ ជម្រាប​ទៅ​ហោរ​វិញ​ថា «ខ្ញុំ​មក​នេះ មាន​ការ​បន្តិច, សូម​លោកគ្រូ​មេត្តា​ករុណា​ចុះ» ។ ហោរ​សួរ​ថា «មាន​ការ​អ្វី? ចូរ​ថា​មក​ចុះ! » ។ តា​ចាស់​យាយ​ចាស់​ថា «ឱលោក​គ្រូ​អើយ​! យើង​ខ្ញុំ​ទាំង​ពីរ​នាក់​នេះ អត់​ម្ហូប​អាហារ​ទទួល​ទាន ពីរ​បី​ថ្ងៃ​ហើយ, តើ​ព្រឹក​នេះនឹង​បាន​អ្វី​ទទួល​ទាន​ឬ​ទេ? » ។ ហោរ​ចាប់​ក្តារ​ឆ្នួន​ឡើង វាយ​លេខ​មើល​ឲ្យ​តា​យាយ មើល​រួច​ស្រេច ក៏​ជម្រាប​តា​យាយស​ថា « ព្រឹក​នេះ តាយាយ​ឯង មុខ​តែ​លិទ្ធ​ប្រហុក​ក្នុង​ពាង!» ។ តា​យាយ​ឮ​ហោរ​ថា​ដូច្នោះក៏​នឹក​ក្នុង​ចិត្ត​ថា «ហោរ​នេះ គ្មាន​ពូកែ​ទេ ទាយ​ផ្តេស​ផ្តាស​សោះ,យើង​កុំ​ជឿ!» គិត​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ក៏​នាំ​គ្នា​លា​ហោរ​មក​ផ្ទះ​វិញ ហើយ​យាយ​ក៏​ប្រើ​តា​ឲ្យ​ទៅ​ចាប់​យក​ត្រី​ពី​ទ្រុងទៅ​ធ្វើ​ក្បែរ​ត្រពាំង​ជិត​ផ្ទះ តា​លូក​ចាប់​ត្រី​យក​មក​ក្រៅត្រី​វា​បម្រះ​រួច លោត​ចុះ​ត្រពាំង​ទៅ ។ តា​ក៏​ស្ទុះ​ទៅ​យក​អង្រុតដែល​គ្រប​ទន្សាយ​មក​ដេញ​រុត​ត្រី ។ ឯទន្សាយ​នៅ​ក្នុង​អង្រុត​នោះក៏​ផ្អើល​រត់​បាត់​ទៅ​ទៀត ។ យាយ​មើល​ពី​លើ​មក​ឃើញ​ទន្សាយ​រត់​ចូល​ទៅ​ក្នុងព្រៃ ក៏​ស្រែក​ប្រាប់​ថា «តាៗ! ទន្សាយ​រួច​ទៅ​ហើយ!» ។ តា​ប្រាប់​ទៅ​វិញ​ថា «ឯង សម​តែ​ស៊ី​ប្រហុក​ក្នុង​ពាង ដូច​គេ​ទាយ​ពី​ព្រឹក​ម៉ិញ​នោះ​ឯង » ។ តា​ឮ​យាយ​ថា​ដូច្នោះ ក៏​នឹក​ឃើញ​ថា «គ្រូ​ទាយ​ឆុត​មែន» ដល់​ពេល​បាយ​ព្រឹក តាម​ចាស់​ដូន​ចាស់​ក៏​នាំ​គ្នា​ស៊ី​ប្រហុក​ក្នុង​ពាង​ដូច​ហោរ​ទាយ​ឲ្យ​នោះ​ឯង ។ ទើប​តា​ចាស់ ដូន​ចាស់​ដូន​ចាស់​ជឿ​ថា «ហោរ​ចេះ​ដឹង​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​ក្បួន​តម្រា​ប្រាកដ​មែន» ។
កុំ​អាន​អួត​អាត្មា ត្មះ​តម្រា​ប្រាជ្ញ​ព្រេង​នាយ
ឯកសារយោង
ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ​ភាគ​២
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ទីអង្គុយ (គ្រហស្ថ ក្នុងព្រះទីន័ងវេវាវិនិច្ឆ័យ)
នៅ​​ក្នុង​​ព្រះបរមរាជវាំង​​ កាល​​មាន​​ព្រះរាជ​​ពិធិ​​ទ្វាទមាស​​ម្ដង​ៗ​​ ដែល​​ព្រះករុណា​​ជា​អម្ចាស់​​ជីវិត​​លើ​​ត្បូង​​ស្ដេច​​​យាង​ជា​​ព្រះរាជាធិបតី​ នោះ​​បណ្ដា​ភ្នាក់ងារ​ត្រូវ​រៀប​ទី​ព្រះទីន័ង​ថ្វាយ​ព្រះករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង​ជា​ខាង​ដើម​ ខាង​មុខ​បង្អស់​ បន្ទាប់​មក​ថ្វាយ​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ក្សត្រា​ជា​ទី២​ គណរដ្ឋ​មន្ត្រី​ទី៣​ មន្ត្រី​សក្ដិ​១០​ហ៊ូពាន់​ទី​៤​ (ឧត្តម​មន្ត្រី​ផុត​លេខ​ ចាងហ្វាង​សាលា​វិនិច្ឆ័យ​) ត​ទៅ​វរមន្ត្រី​ អនុមន្ត្រី​ ក្រមការ​...​ ។ល។​ យ៉ាង​នេះ​ជា​របៀប​ ជា​ទម្លាប់​ទំនៀម​ ។
ព្រះរាជវង្សានុវង្សក្សត្រាដែលឡើងគាល់ត្រូវ​គង់​ជាមួយ​គ្នា​ទាំងអស់​នៅ​កន្លែង​មួយ​​ ដែល​មុខងារ​បាន​ចាត់​ទុក​ថ្វាយ​ ។ ការ​គង់​នេះ​ត្រូវ​ជ្រាប​ថា​ព្រះអង្គ​គង់​តាម​ថ្នាក់​សក្ដិយស​ធំ​តូច​ជា​លំ​ដាប់​ ។
ចំណែក​ខ្ញុំ​រាជ​ការ​ដែល​គាល់​បម្រើ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះករុណា​ជា​អម្ចាស់​ជិវិត​លើ​ត្បូង​ នោះ​ត្រូវ​មាន​​កន្លែង​អង្គុយ​គាល់​ដោយ​ឡែក​ ដែល​ក្រុម​ព្រះរាជមន្ទីរ​រៀប​ចំ​បម្រុង​ទុក​ជា​របៀប​ស្រេច​ៗ ។ ដូច្នេះ​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ក្ដី អស់​លោក​មន្ត្រី​ធំ​តូច​ក្ដី ​ត្រូវ​ទទួល​យក​ទី​អង្គុយ​ដែល​ចាងហ្វាង​ព្រះរាជ​មន្ទីរ​ បាន​អញ្ជើញ​ស្ដេចគង់​ អញ្ជើង​អង្គុយ ទើប​មាន​របៀប​រៀបរយ​ល្អ តាម​ច្បាប់​តាម​ទំនៀម ។
ខាង​ស្ត្រី​វិញ​ក៏​មាន​របៀប​ប្រហែល​ៗ​គ្នា​ជា​ទម្លាប់​ទំនៀម ។
នា​ក្រោយ​ព្រះ​មហា​ស្វេតច្ឆត្រ​ជា​កន្លែង​សម្រាប់​ស្ត្រី​គាល់​ព្រះមហាក្សត្រាធិបតី​ គ្រប់​ព្រះរាជ​ពិធី​ទ្វាទសមាស​ ។ នោះ​នៅ​ចំ​ពី​ក្រោយ​ព្រះមហាស្វេតច្ឆត្រ​ ត្រូវ​ចាត់​ជា​៣​រយៈ ទី១ សម្រាប់​ថ្វាយ​សម្ដេច​ព្រះជន​នី​នាថ សម្ដេច​ព្រះមាតុច្ឆា​ សម្ដេច​ព្រះបិតច្ឆា​ ។ល។​ ទី២ ​បន្ទាប់​ត​ទៅ​ខាង​ក្រោយ​ ក្សត្រី​ទី​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់ និង​អ្នក​អង្គម្ចាស់ ។ ទី៣ ខាង​ក្រោយ​បង្អស់ ​ចោជិ​ត ចៅច​ម (អស់អ្នក) ។ នា​ខាង​ស្ដាំ​ទី​ទាំង​៣ នេះ​ក្នុង​ល្វែង​ដោយ​ខ្លួន​សម្រាប់​ជំទាវ​ខុនណាង​ (គឺ​ភរិយា​មន្ត្រី​ធំ​តូច) នោះ​ក៏​មាន​របៀប​តាម​ឋានន្តរសក្ដិ​នៃ​ស្វាមី​ទាំងអស់ ។
ដែល​លើក​យក​របៀប​ទី​គង់​ក្សត្រ​មាន​ព្រះករុណា​ជា​ម្ចាស់​ជីវិត​លើ​ត្បូង​ជា​ប្រធាន​ដរាប​ ចុះ​មក​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​ជា​លំដាប់​ទាំង​ក្សត្រីក្សត្រា​ ទាំង​នា​ម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី​កវី​បណ្ឌិត​ ចៅ​ជិត​ចៅចម​ ជំទាវ​ខុន​ណាង​ មក​ជា​តួ​យ៉ាង​ ដើម្បី​ជា​បែប​ផែន​ពន្យល់​បំភ្លឺ​របៀប​រៀប​ទី​សេនាសនៈ ទទួល​ភ្ញៀវ​ឲ្យ​បាន​សមរម្យ​កុំឲ្យ​ខុស​ឆ្គង​ពេក ។
បើ​យើងយល់​របៀប​នេះ​បាន​ហើយ កាល​គ្រា​យើង​មាន​កិច្ច​ធុរៈ​បុណ្យ​ទាន ឫ រៀប​ពិធី​មង្គលការ​ផ្សេងៗ មាន​អញ្ជើញ​ស្ដេច​ក្សត្រិយ៍​ខត្តិយវង្ស នា​ម៉ឺន​ធំ​តូច​ព្រៀង​លាន ញាតិ​សាច់​សា​លោហិត និង​មិត្រ​ភក្តិ​មក​ជា​អធិកអធម នោះ​គប្បី​ចាត់​ទីកន្លែង​ឲ្យសម​តាមយ​សក្ដិ​ជា​ដរាប ។
នេះ​ចំណែក​ខាង​ក្សត្រិយ៍ និង​មន្ត្រី​ក៏​ល្មម​ចូល​ចិត្ត​បាន ។
ចំណែក​រាស្ត្រ​សាមញ្ញ​គឺ​អ្នក​ឥត​បណ្ណា​សក្ដិ​នោះ​ គេ​ត្រូវ​រាប់​យក​ចាស់​ព្រឹទ្ធា​ចារ្យ​ជា​ធំ​ក្នុង​ទី​ប្រជុំ​នីមួយៗ នោះ​គេ​ដាក់​លោក​អាចារ្យ (គឺ​អ្នក​នាំ​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​សូម​សីល... ។ល។) ឲ្យ​អង្គុយ​មុខ​បង្អស់​នៅ​កណ្ដាល​ទី​ប្រជុំ​ បន្ទាប់​ត​ៗ​មក​ក្រោយ​ គឺ​អញ្ជើញ​លោក​ចាស់​ៗ ឡើង​ទៅ​ជិត​លោក​អាចារ្យ ទើប​ក្មេង​ៗ​ជា​លំដាប់​ចុះ​មក​ ។ តែ​បើ​មាន​នា​ម៉ឺន​ធំ​តូច​ អញ្ជើញ​មក​ខ្លះ​ផង​ គប្បី​អញ្ជើញ​អស់​លោកទាំង​នោះ​អង្គុយ​ជិត​ស្មើ​នឹង​លោក​អាចារ្យ​ទើប​សម ។ ស្ត្រី និង បុរស​ក៏​ត្រូវ​ញែក​ជា​ពួក​នៅ​ក្នុង​ទី​នោះ​ គឺ​តាម​ប្រវេណី​ខ្មែរ​ពី​បុរាណ​មក ការ​ប្រជុំ​ធ្វើ​បុណ្យ ឬ ធ្វើ​ពិធី​អ្វី​នីមួយ​ៗ គេ​តែង​​តែ​ផ្ដុំ​ស្រី​ដោយ​ស្រី ប្រុស​ដោយ​ប្រុស ថ្វី​បើ​ប្ដី​ប្រពន្ធ​មក​ពី​ផ្ទះ​ជាមួយ​គ្នា តែ​ដល់​ទៅ​ទី​ប្រជុំ​គេ​តែង​តែ​បែក​គ្នា​ទៅ​រក​ទី​កន្លែង​តាម​ស្រី​តាម​ប្រុស​ជា​ធម្មតា ។ នៅ​គេហស្ថាន​របៀប​រៀប​ភ្ញៀវ​នេះ​ស្រេច​ហើយ​នៅ​លើ​ម្ចាស់​បុណ្យ ឬ អ្នក​ចាត់ការ ។ នៅ​ទី​វត្ត​វិញ​ស្រេច​ហើយ​តែ​លោក​អាចារ្យ ជា​ប្រមុខ​ចាត់​ចែង​ធ្វើ​កាលទាន ឬ បុណ្យ​ទ្វា​ទស​មាស​ដែល​លោក​អាចារ្យ​មាន​ស្លាក​ ឬ កម្មវិធី ចែក​ចាយ​ផ្សាយ​ដំណឹង​អញ្ជើញ​ទាយកទាយិកា​ជើង​វត្ត​មក ។
អស្សុជ
ឈ្មោះ​ខែ​​ទី​១១​នៃ​ចន្ទ​គតិ​​ ។ អស្វយុជឬអស្សយុជ ។ សូម​មើល ខែទាំង១២នៃចន្ទគតិ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចន្ទគតិ
រឿងអាប៉ាងនាងតី
ដំនើររឿង
ក្នុង​សម័យ​មួយ​នោះ ជា​រដូវ​ស្រូវ​ទុំ អាប៉ាង​ទៅ​ដេក​ចាំ​ស្រូវ​វា ទាំង​យប់​ទាំង​ថ្ងៃ មាន​ទាំង​ចាប៉ី​មួយ​ទៅ​ផង, វេលា​ថ្ងៃ​ឡើង ថែ​ទាំ​ស្រូវ ដល់​ពេល​យប់​តំនេរ តែង​ដេញ​ចាប៉ី ហើយ​ស្រែក​ច្រៀង​ផង។​ លុះ​ច្រៀង​រាប់​យប់​ទៅ មាន​ខ្មោច​ស្រី​ក្រមុំ​ម្នាក់​ឮ​សូរ​ចម្រៀង​ច្រៀង​ចាប៉ី​ពីរោះ​ពេក​ក៏​ដើរ​ ទៅ​ស្តាប់ ទៅ​អង្គុយ​អាំង​ភ្លើង​ក្រោម​ខ្ទម​អាប៉ាង យូរ​បន្តិច​ទៅ អាប៉ាង​ក្រឡេក​ទៅ​ក្រោម​ផ្ទះ ឃើញ​ខ្មោច​ដែល​តំណែង​ខ្លួន​នោះ​អង្គុយ​អាំង​ភ្លើង អាប៉ាង​សួរ​ទៅ​ថា «អាណា​អង្គុយ​ក្រោម​ខ្ទម​នេះ?» ។ មេ​ខ្មោច​ប្រាប់​ថា «ខ្ញុំ» ។ អាប៉ាង​ថា «ប្រហែល​ជា​ខ្មោច​ទេ» ។ មេ​ខ្មោច​ឆ្លើយ​ថា «ខ្មោច​ថា​មិន​ខ្មោច»។ អាប៉ាង​សួរ​ថា «ហោង​ឯង​ឈ្មោះ​អី? មក​រក​អី?» ។ មេ​ខ្មោច​ឆ្លើយ​ថា «ខ្ញុំ​ឈ្មោះ​តី, ខ្ញុំ​មក​ស្តាប់​ថា​ប៉ី»។ អាប៉ាង​ថា «ឡើង​មក! បើ​មក​ស្តាប់​ចាប៉ី » ។ មេ​ខ្មោច​ឡើង​ទៅ​អង្គុយ​ជិត​អាប៉ាងៗ ក៏​ស្រឡាញ់​គ្នា​យក​ជា​ប្តី​ប្រពន្ធ​ទៅ ។ ដល់​រួច​ស្រូវ មេ​ខ្មោច​នោះ សួរ​ទៅ​អាប៉ាង​ថា «ឥឡូវ​រួច​ស្រូវ​ហើយ​ តើ​ឯង​ព្រម​យក​អញ​ឬ​ទេ? បើ​ឯង​មិន​យក​អញៗ នឹង​កាច់​យក​ឯង» ។ អញ​ព្រម​យក ប៉ុន្តែ​ចាំ​អញ​ដឹក​ស្រូវ​ទៅ​ទុក​ផ្ទះ​សិន» ។ លុះ​អាប៉ាង​ដឹក​ស្រូវ​យក​ទៅ​ទុក​រួច​ហើយ ក៏​ត្រឡប់​មក​យក​មេ​កន្តី​នោះ​វិញ ។ មេ​កន្តី ក៏​នាំ​អាប៉ាង​ទៅ​ជម្រាប​សួរ​ពួក​បង​ប្អូន​ខ្មោច​ទាំង​ប៉ុន្មាន រួច​ក៏​នៅ​ជា​មួយ​គ្នា​ទៅ ។ ប្រហែល​ជាង​មួយ​ខែ ពួក​ខ្មោច​ទាំង​ប៉ុន្មាន​បបួល​គ្នា ព្រម​ទាំង​អាប៉ាង​ឲ្យ​ទៅ​រក​បាញ់​សត្វ​មក​ធ្វើ​ជា​អាហារ ។ អាប៉ាង​ក៏​ទៅ​ជា​មួយ​នឹង​ពួក​ខ្មោច​នោះ លុះ​ទៅ​ដល់​កណ្តាល​ព្រៃ​ដើម​ត្រថុក ដែល​ខ្មោច​ទាំង​ពួង​សម្គាល់​ថា ដើម​ឈើ​ទាល បាន​ប្រទេះ​នឹង​កង្កែប​មួយ ខ្មោច​ទាំង​នោះ​ស្រែក​ថា «ប្រយ័ត្ន​វ៉ី​កន​យើង! ដំរី​ធំ​ណាស់ ទៅ​ហើយ! »។ អាប៉ាង​ឮ​គេ​ស្រែក​ថា​ដំរី ក៏​ប្រឹង​រក​មើល មិន​ឃើញ​ដំរី​សោះ ឃើញ​តែ​កង្កែប​លោត​មក​ត្រង់​មុខ​អាប៉ាងៗ ក៏​ចាប់​ដាក់​ក្នុង​ថ្នក់​សំពត់​ទៅ ។ ខ្មោច​អស់​នោះ ចេះ​តែ​ស្រែក​ថា «ប្រយ័ត្ន​វ៉ី​ដំរី​ស្ត​មួយ​ធំ​ណាស់» ហើយ​ស្រែក​សួរ​អាប៉ាង​ថា «ឃើញ​ដំរី​ឬ​ទេ?» ។ អាប៉ាង​ស្រែក​ថា​ «មិន​ឃើញ​ទេ!» ។ ពួក​ខ្មោច​ក៏​នាំ​គ្នា​ដើរ​មក​ដល់​ជិត​អាប៉ាង​ហើយ​ថា «ទៅ​អាប៉ាង​ទៅ​ផ្ទះ​យើង រក​សត្វ​មិន​បាន​ទេ» ។ អាប៉ាង​ថា «អញ​បាន​កង្កែប​មួយ» ។ ខ្មោច​ទាំង​នោះ សួរ​ទៅ​អាប៉ាង​ថា «យ៉ាង​ដូច​ម្តេច​អាប៉ាង​កង្កែប​នោះ? ឯង​ចែក​ឲ្យ​យើង​រាល់​គ្នា​ស៊ី​ផង» ។ អាប៉ាង​យក​កង្កែប​ចេញ​ពី​ថ្នក់ ហើយ​បង្ហាញ​ទៅ​ពួក​ខ្មោច​នោះ ។ ខ្មោច​អស់​នោះ​ឃើញ ក៏​នាំ​គ្នា​រត់​ព្រោង​ព្រាត​អស់​ទៅ​ហើយ​វា​មាន​វា​ចា​ថា «ទុក​ប្តី​មី​កន្តី​ឲ្យ​នៅ​មិន​បាន​ទេ ព្រោះ​វា​ខ្លាំង​ពូកែ​ណាស់ វា​ហ៊ាន​ចាប់​ដំរី​យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ថ្នក់​វា, បើ​ដូច្នោះ យើង​ឲ្យ​អាប៉ាង​នេះ​នៅ​មិន​បាន​ទេ​ ឲ្យ​វា​ទៅ​វិញ​ទៅ!» អាប៉ាង​ក៏​បាន​រួច​ខ្លួន ហើយ​ត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ ។
ល្ងង់​មើល​តែ​ខ្មោច
ឯកសារយោង
ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ​ភាគ​២
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ការប្រាស្រ័យទាក់ទងអន្តរបុគ្គល
ការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាអន្តរបុគ្គលជាសិល្បះនៃការនិយាយពិភាក្សា ឬជាការបញ្ជូនការយល់ដឹង រវាងមនុស្សម្នាក់ទៅកាន់ មនុស្សម្នាក់ទៀត ឬ ច្រើននាក់ ។ ដំណាក់កាលចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនង ៖ –ការស្វាគមន –ស្វែងរកកន្លែងសមរម្យដើម្បីចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនង –ណែនាំឈ្មោះ តួនាទី ការទទួលខុសត្រូវ និងលទ្ធភាពដែលខ្លួនអាចធ្វើបាន –ប្រាប់ពីគោលបំណងនិងពេលវេលានៃការធ្វើទំនាក់ទំនង –ការរក្សាការសំងាត់ –ការកត់ត្រាអាចប្រព្រិត្តទៅបានដោយការសុំអនុញាតិពីគាត់ ឬ ប្រាប់ពីហេតុផលច្បាស់លាស់ថា ហេតុទើបមានការកត់ត្រានេះ –នៅក្នុងការធ្វើទំនាក់ទំនងត្រូវស្វែងយល់ថា ហេតុអ្វីបានជាគាត់ស្វែងរកជំនួយ ឬត្រូវការអោយយើងជួយ ? –តើការស្វែងរកជំនួយនេះដោយស្មាក់ចិត្តដែរឬទេ? –បង្កើតការសន្ទនា និង​បង្កើតបរិយាកាសទុកចិត្ត និងយល់ចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក ដំណាក់កាលធ្វើការជាមួយគ្នា ៖ –ការស្វែងយល់​ និងការបញ្ចេញបញ្ហា ដែលមាននៅក្នុងចិត្ត –ការផ្តោះប្តូយោបល់ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយសមស្រប ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការធ្វើទំនាក់ទំនង ៖ –គាត់អាចមានអារម្មណ័ធូស្រាល ឬអាចនៅតឹងតែង តែក៏មានដំណោះស្រាយថ្មីៗសំរាប់យកទៅវិភាគពិចារណា –ប្រើវិធីដោះស្រាយថ្មីទៅនិងបញ្ហាដែលមាន –គាត់បានទទួលការថែរទាំ ព្យាបាល ឬអន្តរាគមន៍តាមគោលបំណងនិងផែនការ ។ –ការណាត់ជួបនៅពេលក្រោយទៀតបើសិនជាមាន –ការថ្លែងអំណរគុណចំពោះការសហការណ៍របស់គាត់ ឧបស័ក្តក្នុងការធ្វើទំនាក់ទំនង ៖ –ភាសា រួមបញ្ចូលទាំងភាសាបច្ចេកទេស ដែលអ្នកទទួលមិនយល់ –ស្ថានភាពឬឋានះ –ទីកន្លែងពិបាក ឧះ អ៊ូរអរ បញ្ហាសុវត្ថិភាព –មិនមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ –បញ្ហាភេទ (មានការពិបាកសំរាប់នារី ឬបុរសក្នុងការពិភាក្សារឿងរ៉ាវផ្សេងៗ –បរិយាកាសមិនអំណោយផល –ប្រពៃណីផ្សេងគ្នា –មិនមានមធ្យោបាយទំនាក់ទំនង ឬមិនសមស្រប ឧះ វិទ្យុទាក់ទង –សំពាធនយោបាយ –ឥរិយាបទមិនល្អ –មិនយកចិត្តទុកដាក់ –គ្មានចិត្តចង់ –ពត៌មានមិនច្បាស់លាស់ –មិនមែនជាប្រធានបទដែលគាត់ចង់ពិភាក្សា –គោលបំណាង និងការសង្ឃឹមទុកមិនត្រូវគ្នា –ភាសាកាយ –មិនមានលទ្ធភាពក្នុងការនិយាយ –ទទួលពត៌មានដោយមានជំរើស –ស្ថានភាពនៃការអប់រំ ឬ ចំណេះដឹង –ស្ថានភាពអារម្មណ៍ –ស្ថានភាពសុខភាព –ការនិយាយកាត់  ចំណុចសំខាន់​ ៖  គិតសិន មុនពេលនិយាយ
1. អ្នកផ្តល់គួរអនុវត្តន៍ ៖ • គិតពីអ្វីដែលយើងចង់ប្រាស្រ័យទាក់ទង • ផ្តល់សារ/ពត៌មានខ្លី ហើយច្បាស់ • ពិនិត្យឡើងវិញថាតើអ្នកទទួលបានយល់ហើយឬនៅ • មិនត្រូវធ្វើការសន្និដ្ឋាន 2. អ្នកទទួលគួរអនុវត្តន៍ ៖ • ផ្តោតអារម្មណ៍ • មិនត្រូវសរុបសេចក្តីភ្លាមៗ • សួរសំណួរ ដើម្បីបញ្ជាក់រឿងដែលពុំទាន់យល់ច្បាស់ • ត្រួតពិនិត្យឡើងវិញថាតើយល់គ្រប់គ្នាហើយឬនៅ 3. ប្រភេទនៃទំនាក់ទំនង ៖ • ទំនាក់ទំនងដោយប្រើពាក្យសំដី • ទំនាក់ទំនងដោយមិនប្រើពាក្យសំដី 4. ចំណុចសំខាន់ៗដែលត្រូវការ សំរាប់ប្រាស្រ័យទាក់ទងអោយមានប្រសិទ្ធភាពគឺ ៖ • ទំនាក់ទំងល្អ • ភាពបើកចំហរ និងជីនឿ • រួមចំណែកការយល់ចិត្ត ឬឆន្ទះ និងសមត្ថភាពក្នុងការពិនិត្យរឿងរ៉ាវឡើងវិញ • សមត្ថភាពលើការយល់នូវពត៌មានទាំងអស់ដែលត្រូវបានបញ្ជូន មិនមែនយល់តែពាក្យពេចន៍ទេ 5. ទំនាក់ទំនងដោយប្រើពាក្យសំដី ៖ • ប្រើភាសាសាមញ្ញ • មានការលើកទឹកចិត្ត • និយាយពីចំនុចសំខាន់ៗឡើង • ការស្វែងរកបញ្ហា និង ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយ • សង្ខេបសាច់រឿងឡើងវិញ • ការសាកសួរសំនួរ ៖ ដោយប្រើសំនួរបិទ / ដោយប្រើសំនួរបើក 6. ទំនាក់ទំនងដោយមិនប្រើពាក្យសំដី ៖ • ស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ • ប្រើកែវភែ្នកសំឡឹង • ប្រើកាយវិការ • ប្រើជំហរនៃរាងកាយ (ស្ថានភាព ឈរ.....អង្គុយ....) • សភាពនៃសំលេង • ភាពស្ងៀមស្ងាត់ • ការបង្ហាញតាមរយះទឹកមុខ • ការប៉ះ
ព្រះវិស្ណុ
ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍ (Lord Vishnu) or (Lord Narayana) ជាអាទិទេពមួយអង្គក្នុងចំណោមអាទិទេពទាំងបីក្នុង ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ឬ ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវិស្ណុ ជាព្រះការពារលោកកិយ៍ និងជាព្រះដែលបង្កើតព្រះព្រហ្ម តាមរយៈ​ទងផ្ចិតរបស់ព្រះអង្គ បានដុះចេញនូវពន្លកផ្កាឈូក ដែលក្ដោបយកដួងកែវជីវិតដើម្បីផ្ដល់កំណើតដល់ ព្រះព្រហ្ម ។
ព្រះសិវៈ
ព្រះនាមផ្សេងៗ និងប្រវត្តិកំណើត
ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ មានន័យថាក្សេមក្សាន្ដ ករុណា។ ព្រះសិវៈ ជាអាទិទេពបង្កើតលោក និងបំផ្លាញលោកផង។ព្រះនាមរបស់ព្រះសិវៈ អាចហៅថា ព្រះឥស្វរៈ ព្រះឥសូរ ព្រះរុទ្រៈ ព្រះហរៈ ព្រះឧគ្រៈ ព្រះអឃោរៈ ព្រះភៃរវៈ និង ព្រះមហេស្វរៈ ជាដើម។ នៅក្នុងចន្លោះកាលដែលព្រះនរាយណ៍ ឬព្រះវិស្ណុផ្ទុំនៅលើសមុទ្រ ហើយចាប់ពីសម័យលោកធាតុថ្មី ព្រះព្រហ្មក៏បានលេចចេញពីផ្កាឈូកនៃផ្ចិតនៃព្រះវិស្ណុ។ ថ្ងៃមួយព្រះព្រហ្ម និងព្រះវិស្ណុកំពុងឈ្លោះប្រកែកគ្នាដោយចង់តាំងខ្លួនជាអ្នកបង្កើតលោកតែរៀងខ្លួន ពេលនៅស្រាប់តែមានសសរភ្លើងមួយផុសឡើងនៅចន្លោះអាទិទេពទាំងពីរនោះ។ ដោយដឹងអំពីប្រភពនៃសសរភ្លើងនោះ ព្រះព្រហ្មដំណែងខ្លួនជាសត្វហង្ស ដែលជាយានជំនិះរបស់ព្រះព្រហ្ម ហោះទៅរកមើលផ្នែកខាងលើនៃសសរលិង្គនេះ។ ចំណែកឯព្រះវិស្ណុវិញ ក៏ដំណែងខ្លួនធ្វើជាជ្រូកព្រៃវិញមានឈ្មោះថា វារហៈ ឈ្មុសដីរកផ្នែកខាងក្រោមនៃសសរលិង្គវិញ។ ក្រោយពីរកចុង និងគល់សសរលិង្គមិនឃើញ អស់រយៈពេលជាច្រើនពាន់ឆ្នាំ ពេលនៅអាទិទេពទាំងពីរ ក៏ទទួលស្គាល់សសរលិង្គនោះ ជាអាទិទេពដែលមានមហិរិទ្ធជាងខ្លួន ហើយក៏នាំគ្នាគោរពរាប់អានតរៀងមក។
លក្ខណៈពិសេសសម្គាល់ព្រះសិវៈ
ព្រះសិវៈ ជា​អាទិទេព​ធំ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​អាទិទេព​ធំៗ​ទាំង​បី​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​។ សិវៈ មាន​ន័យ​ថា ករុណា ក្សេម​ចាក​ទុក្ខភ័យ​។ ព្រះ​សិវៈ​ ឬ​ព្រះឥសូរ កើត​ឡើង​អំពី​លោហិត​ដែល​ស្រក់​ចាក​ចិញ្ចើម​ព្រះព្រហ្ម។ ព្រះឥសូរជាទេពបង្កើតលោកផង និងបំផ្លាញលោកផង។ ព្រះអង្គមានព្រះនេត្របី ហើយព្រះនេត្រទាំងនេះតំណាងឱ្យព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ និងព្រះអគ្គី ដែលបានផ្តល់ពន្លឺមកកាន់ផែនដី លំហអាកាស និងផ្ទៃមេឃ។ ព្រះអង្គអាចមើលឃើញបច្ចុប្បន្នកាល អតីកាល និងអនាគតកាលផងដែរ ព្រះនេត្រទី៣របស់ព្រះអង្គនៅលើថ្ងាសជាព្រះនេត្រដែលមានអំណាចដ៏អស្ចារ្យប៉ផុត។ មហេសីពីរអង្គគឺ​៖ ព្រះម៉ែឧមានិងព្រះ​ម៉ែ​គង្គា ព្រះសិវៈមានមហេសី៩អង្គមានដូចជា៖ ទ្រង់មាន​បុត្រ​ពីរ​អង្គ​គឺ​៖ តាម​គម្ពីរឫគ្វេទ ចែងថា​ព្រះសិវៈ​ជា​អាទិទេព​បំផ្លាញ​លោក​។ តែ​ក្រោយ​មក​ នៅ​ពេល​មួយមាន​​ទំនាស់​សាសនា​រវាង អ្នក​គោរព​ព្រះព្រហ្ម អ្នក​គោរព​ព្រះវិស្ណុ និង​អ្នក​គោរព​ព្រះសិវៈ​បាន​ផ្ទុះឡើង ដោយ​សិវៈបរិស័ទ មាន​ចំនួន​ច្រើនជាង បាន​ទទួល​ជ័យ​ជម្នៈ ទើប​គេ​បន្ថែម​ងារ​ថា​ ព្រះសិវៈ​ជា​អ្នក​បង្កើត​លោក​ផង ​និង​បំផ្លាញ​លោក​ផង​។ ព្រះ​សិវៈ ជា​បិតា​របស់​ពិភពលោក ជា​អ្នក​កសាង​ពិភពលោក មាន​សេចក្ដី​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រាហ្មណ៍​​ឈ្មោះ ​សិវបុរាណណ៍ម និង​ឈ្មោះ​ កថាសរិតសាគរ សម្ដែង​ថា​៖ «ទ្រង់​វះ​សាច់ភ្លៅ ឱ្យ​ឈាម​ហូរ​មួយ​តំណក់​ស្រក់​ចុះ​ក្នុង​ទឹក កើតឡើង​ជា​ពង​មួយ ហើយ​បែក​ទៅជា​ពីរ​ចំហៀង​ មួយ​ចំហៀង​កើតជា​សួគ៌លោក មួយ​ចំហៀង​ទៀត​កើតជា​មនុស្សលោក ទើប​កើតជា​បុមៈ (បុរស)​។ បុមៈ​នោះ​បង្កើត​ជា​ប្រជាបតី​បង្កើត​មនុស្ស​តៗមក»​។ អាស្រ័យ​ជំនឿ​ថា ព្រះសិវៈ​ជា​បិតាលោក ទើប​ព្រាហ្មណ៍​និយាយ​ប្រឌិត​សាង​អនុស្សាវរីយ៍​ទុក​ជា​ទី​រលឹក គឺ​ធ្វើ​រូប​សិវលិង្គ (លិង្គព្រះឥសូរ) តម្កល់​លើ ឧមាយោនី ទុក​សម្រាប់​ធ្វើ​ពិធី​សិវរាត្រី លាងបាប លាង​ចង្រៃ​ឧបទ្រព​ទាំងឡាយ​។ ព្រះនាងមហាទេវី។ព្រះឥសូរមានលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់សម្គាល់ដូចខាងក្រោម៖ បុត្ររបស់ព្រះសិវៈ : ព្រះសិវៈមានបុត្រ២ព្រះអង្គ គឺព្រះស្កន្ទ ជាអទិទេពតំណាងអ្នកស្នេហាសង្គ្រាម និងគនេស ដែលមានខ្លួនជាមនុស្ស ក្បាលជាដំរី (បាក់ភ្លុកម្ខាង) ហើយមានមុខងារជាមេគណៈ នៃពួកទេព។ អាទិទេពទាំងពីរ គឺជាបុត្ររបស់ព្រះសិវៈ និងព្រះនាងទុគ៌ា។ ព្រះនាងទុគ៌ា គឺជាមហេសីដើមរបស់ព្រះសិវៈហើយព្រះនាងយល់ព្រមលោតចូលទៅក្នុងភ្លើងឲ្យគេបូជាជិវិតជាមួយស្វាមីដើម្បីបញ្ជាក់នូវភក្តីភាពរបស់ព្រះនាង។
ព្រះវិស្ណុ
ប្រវត្តិ ព្រះវិស្ណុ
មានតំណាលថា មាននាគក្បាលប្រាំពីរមួយឈ្មោះថា "អនន្តៈ" បានខ្ជាក់នៅស៊ុត (Egg) របស់ខ្លួន ស៊ុតនោះក៏បានញាស់ចេញជា រូបរាង្គព្រះវិស្ណុ ព្រះវិស្ណុ​ក្នុងទម្រង់បែបនេះត្រូវបានគេហៅថា "ហរិណ្យគហ៌" មានន័យថា កំណើតដ៏អឆ្ឆៈរិយៈ បើសិនជាសម្លឹងទៅលើលិទ្ធិត្រីមូ៌តិវិញ ព្រះវិស្ណុ​ជាអទិទេពកំពូលបង្អស់ ក្នុងការបង្កើត អទិទេពពីរអង្គទៀតនោះគឺ ព្រះព្រហ្ម បន្ទាប់មកគឺ ព្រះឥសូរ ។ នៅពេលដែលព្រះវិស្ណុបានចាប់កំណើតមក ទ្រង់បានផ្ទុំលង់លក់នៅលើខ្នងនាគរាជ អនន្តៈ នៃផ្ទៃសមុទ្រអន្ទកាលដ៏ល្វឹងល្វើយ រហូតដល់​រាប់រយពាន់ឆ្នាំ ទើបទងផ្ជិតរបស់ទ្រង់ដុះនូវពន្លកផ្កាឈូកមួយ ដែលផ្ដល់កំណើតបន្ទាប់ទៅឱ្យ ព្រះព្រហ្ម ទើបទ្រង់ភ្ញាក់ដឹងព្រះកាយ ក្នុងទម្រង់ពេញវ័យនិងភ្ញាក់ដឹងព្រះកាយផងនោះត្រូវបានគេ ឱ្យឈ្មោះថា "ព្រះវិស្ណុ​" ដែលមានន័យថា ព្រះដ៏វិសេស ។
ព្រះសិវៈ
ស្ថាបត្យកម្ម
រូបភាពតូច| ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ  [[សិល្បៈខ្មែរ|សិល្បៈខ្មែរបាពួន.]]
អាទិទេពដ៏មានឫទ្ធិអំណាចមួយអង្គនៅក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ដែលជាការនិយមគោរពសក្ការបូជានៅក្នុងសង្គមខ្មែរកាលពីសម័យបុរាណ ជាពិសេសទេវរូបដែលគេគិតថាបដិមាតំណាងដ៏សំខាន់តម្កល់តាមប្រាង្គប្រាសាទនោះ គឺព្រះឥសូរ ឬព្រះសិវៈ ដែលមានបដិមាសិវលឹង្គជាតំណាង។ ចំណែកឯប្រាសាទបុរាណភាគច្រើនបានឧទ្ទិសថ្វាយព្រះឥសូរ ឬព្រះសិវៈ ដែលមានតម្កល់ព្រះបដិមាព្រះសិវលឹង្គជាតំណាងនៅលើបល្ល័ង្កយោនីព្រះនាងឧមា ទៀតផង។ គេសាងរូបអាទិទេពនេះជាលឹង្គ (Linga) តម្កល់ឲ្យស្ថិតនៅជាមួយយោនី (Yoni) ព្រះនាងឧមា ជានិមិត្តរូបនៃការបង្កើតលោក។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានឲ្យដឹងដែរថា នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១ នៃគ.ស. ប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរនាសម័យបុរាណនោះ មានការពេញនិយមព្រះអាទិទេពអង្គនេះ ជាងព្រះអាទិទេពផ្សេងៗ ឯទៀត ដែលសុទ្ធសឹងតែមានប្រភពមកពីឥណ្ឌាទាំងអស់។ ការឆ្លាក់លឹង្គព្រះឥសូរ តម្កល់លើយោនីព្រះនាងឧមា ឬព្រះនាងទូគ៌ា នេះ បានក្លាយទៅជាប្រពៃណីដែលវិចិត្រករខ្មែរយើងសម័យអង្គរបានត្រាប់តាម ហើយនាសម័យអង្គរនោះដែរ ត្រីសូល៌មុខ៣ ក៏ជាអាវុធ ឬក៏ជាវត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍និកាយសិវៈផងដែរ។ បើនិយាយមួយបែបទៀត ក្នុងការគោរពបូជាលទ្ធិព្រហ្មណ៍ ខ្មែរខ្លះចូលចិត្តព្រះព្រហ្ម ខ្លះទៀតព្រះនារាយណ៍ (ព្រះវិស្ណុ) ក៏ប៉ុន្តែជាទូទៅការនិយមប្រតិបត្តិព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរនេះ គឺមានកម្រិតខ្ពស់ជាងព្រះអាទិទេពផ្សេងៗទៀត។ ម៉្យាងទៀត រូបចម្លាក់លោតបុរេអង្គរជាច្រើន ទាក់ទងនឹងចម្លាក់ព្រះសិវៈ ក្រោមរូបភាពជានិមិត្តសញ្ញា គឺព្រះលឹង្គ ដែលជាទម្រង់លក្ខណៈ ឬក៏ចំណែកមួយនៃសារព៌ាង្គកាយរបស់ព្រះសិវៈ ដែលបង្ហាញឲ្យឃើញនូវអាទិភាពព្រះអាទិទេព អង្គនេះក្នុងសង្គមខ្មែរ។ ចម្លាក់នៃព្រះអាទិទេពចម្បងខាងលើនេះ មានភាពសម្បូរបែបតាំងពីសម័យបុរេអង្គរ (មុនសម័យអង្គរ) មកម្ល៉េះ ជាពិសេសចម្លាក់មានរូបរាងមនុស្សមានផ្នួងសក់ ហើយមានកាន់ខ្សែផ្គាំនៅលើដៃ និងមនុស្សមានភ្នែកបី លំអដោយចំណិតព្រះច័ន្ទលើផ្នួងសក់ និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម។ មកដល់សម័យអង្គរជាពិសេសក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលជាព្រះមហាក្សត្រដ៏ល្បីល្បាញមួយព្រះអង្គ ទ្រង់បានធ្វើឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរថ្មីមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសង្គមខ្មែរ ក៏ដូចជាខាងផ្នែកជំនឿសាសនាផងដែរ។ ព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើងនាពេលនោះ បានដក់ជាប់ក្នុងផ្នត់គំនិតនៃអ្នកដឹកនាំ ក៏ដូចជាប្រជារាស្រ្តខ្មែរទាំងឡាយ ហើយកិត្តិនាមរបស់ព្រះអង្គក៏មានភាពល្បីរន្ទឺ នៅសម័យកាលក្រោយៗមក។ តាមសិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ ដែលចារនៅសម័យក្រោយ បានបញ្ជាក់ឲ្យដឹងដែរថា នៅចុងសតវត្សរ៍ទី៨ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានធ្វើការបង្រួបបង្រួមនូវក្រុមមនុស្សដែលបានបំបែកទឹកដី ឲ្យទៅជានគរតូចទាំងឡាយឲ្យមករួបរួមគ្នាវិញ និងឈានទៅបង្កើតអាណាចក្រមួយ ប្រកបដោយឥទ្ធិពលនៅក្នុងតំបន់។ ក្រោយពីសម្រេចបាននូវការបង្រួបបង្រួមនេះ ព្រះអង្គបានសម្រេចព្រះទ័យ ជ្រើសរើសយកភ្នំគូលេន ដើម្បីរៀបចំពិធីទេវរាជ នៅឆ្នាំ៨០២ ក្នុងបំណងប្រកាសពីការបង្រួបបង្រួមជាតិ និងការមានឯករាជ្យ ដោយបានបញ្ជាក់ថា ចាប់ពីពេលនេះទៅ អាណាចក្រខ្មែរលែងចំណុះឲ្យជ្វាទៀតហើយ។ តាមរយៈព្រះរាជពិធីនេះ ព្រះអង្គបានក្លាយទៅជាព្រះមហាក្សត្រ ដែលជាស្តេចចក្រពត្តិ នៅចក្រភពខ្មែរ ។ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរក្រោយៗមកទៀតបានយកគំរូតាម ដោយបានធ្វើការរៀបចំព្រះរាជពិធីគោរព “សិវលឹង្គ” ដែលជាវត្ថុពិសិដ្ឋ សម្រាប់រាជ្យ ដើម្បីក្លាយជាស្តេចគ្រប់គ្រងទឹកដី។
ព្រះវិស្ណុ
លក្ខណៈរបស់ ព្រះវិស្ណុ
thumb|បដិមាព្រះវិស្ណុផ្ទំនៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ព្រះវិស្ណុ ជាព្រះដ៏វិសេស មានសម្បុររាង្គកាយ ពណ៌បៃតង គ្រងសំលៀកបំពាក់ពណ៌មាស មានយាន្តជំនិះ ជាសត្វគ្រុឌ ឬ ហោះហើរដោយមានផ្កាឈូកទ្រនូវបាតជើងរបស់ព្រះអង្គ ហើយព្រះអង្គបែងភាគដែលមានដៃ ៨ មានកាន់សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថទាំង ៨ ដូចជា៖ កងចក្រ ខ្យងស័ង្ខ ព្រះខ័ន ផ្កាឈូក ដំបង ដងធ្នូ គម្ពីរវេទ និង ឈើច្រត់ ។ ដោយទ្រង់ជាអ្នកការពារថែរក្សាមនុស្សលោក ទ្រង់តែងដើរតួនាទីជាអ្នកសង្គ្រោះពិភពលោក តាមរយៈ​ទេវៈកថា នៃការបែងភាគ អាវតារ ទាំង១០ របស់ព្រះអង្គ ដែលចែកចេញជា ៣ ទម្រង់ គឺទម្រង់ ជាអាវតារ មនុស្ស សត្វ និង ពាក់កណ្ដាល់មនុស្ស ពាក់កណ្ដាលសត្វ ។
អវតាព្រះវិស្ណុ
ព្រះវិស្ណុមានអវតា១០គឺ៖
ចិត្តវិភាគ
ចិត្តវិភាគគឺជាអ្វី?
១. ចិត្តវិភាគគឺជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវអំពីអ្វីដែលកើតមាននៅក្នុងខ្លួនមនុស្សដោយមិនដឹងខ្លួន ។
២. ចិត្តវិភាគគឺជាវិធីសាស្ត្រដែលធ្វើឲ្យមនុស្សម្នាក់អាចយល់ដឹងអំពីអ្វីដែលកើតមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់គេដោយមិនដឹងខ្លួន តាមរយៈការនិយាយ ។
៣. ចិត្តវិភាគគឺជាគោលការណ៍ទូទៅ ដែលពិពណ៌នាពីអ្វីដែលកើតមាននៅក្នុងខ្លួនមនុស្សដោយមិនដឹងខ្លួន ។
លោក Sigmund Freud គឺជាមនុស្សទីមួយដែលបានចាប់ផ្តើមធ្វើការវិភាគខាងផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ។ លោកបានធ្វើការវិភាគខាងផ្នែកនេះអស់រយៈពេល ៥០ ឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំ ១៨៩០ ដល់ឆ្នាំ ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី លោក Sigmund Freud មាន លោកស្រី Anna Freud លោក Ernest Jones លោក Jacques Lacan ដែលបានចែងពីគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋាននៃការវិភាគផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ។ បច្ចុប្បន្ននេះ មាន លោកស្រី MC Ortigues និងលោក E Ortigues ដែលបានកំពុងធ្វើការស្រាវជ្រាវអំពីការវិភាគផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ នៅទ្វីបអាហ្រ្វិក។ បច្ចុប្បន្ននេះ មាន លោក Huo Datong ដែលបានកំពុងធ្វើការស្រាវជ្រាវអំពីការវិភាគផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ នៅប្រទេសចិន។
គោលការណ៍ជាមូលដ្ឋាននៃការវិភាគផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ
- អឺឌីប អឺឌីប គឺជាវិបត្តិដែលក្មេងជាទូទៅឆ្លងកាត់ នៅពេលដែលក្មេងមានអាយុប្រហែល ៥ ឆ្នាំ។ វិបត្តិនេះកើតមានឡើងទាំងទៅលើក្មេងប្រុង និងក្មេងស្រី គ្រាន់តែវាមានលក្ខណៈខុសគ្នា ។ អឺឌីបគឺជាផ្លូវដែលអាចនាំមនុស្សឲ្យទៅយល់ដឹង និងស្គាល់អំពីវប្បធម៌ និងប្រើប្រាស់នូវវប្បធម៌ទាំងនោះនៅពេលក្រោយ ។
អឺឌីបមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស្អិតរមួតជាមួយនឹងគំនិតដែលត្រូវគេក្រៀវ ហើយដែលគំនិតនោះកើតមានឡើងដោយមិនដឹងខ្លួន។ អឺឌីបជាជម្លោះដែលកើតមានដោយមិនដឹងខ្លួន ហើយជម្លោះនេះកើតមានជាដំណាក់កាល ហើយដំណាក់កាលទៀតសោតក៏មានលក្ខណៈខុសគ្នារវាងស្រី និងប្រុសផងដែរ។
- ការក្រៀវ ៖ គឺជាបទពិសោធន៍ផ្លូវចិត្តដែលក្មេងបានឆ្លងកាត់ដោយមិនដឹងខ្លួន នៅពេលដែលក្មេងមានអាយុប្រហែល ៥ ឆ្នាំ ហើយដែលនៅក្នុងបទពិសោធន៍នេះ ក្មេងបានដឹងជាលើកដំបូងនូវភាពខុសគ្នារវាងប្រដាប់ភេទមនុស្សប្រុស និងប្រដាប់ភេទមនុស្សស្រី។
មិនថាជាក្មេងប្រុសឬក្មេងស្រីទេ ក្មេងអាយុក្រោមប្រាំឆ្នាំទាំងអស់សុទ្ធតែគិតថាមនុស្សគ្រប់រូបតែងតែមានពងស្វាស។ នៅពេលធំបន្តិច ក្មេងស្រីក៏ចាប់ផ្តើមស្រលាញ់ឪពុករបស់ខ្លួន ចំណែកឯក្មេងប្រុសវិញក៏ស្រលាញ់ម្តាយខ្លួនបង្កើតផងដែរ ហើយក្មេងទាំងពីរនេះថែមទាំងចង់ "រៀបការ" ជាមួយអ្នកទាំងនោះទៀតផង។ ដូច្នេះហើយក្មេងប្រុសក៏ចាប់ផ្តើមស្អប់ឪពុករបស់់ខ្លួន ហើយក្មេងស្រីក៏ស្អប់ម្តាយរបស់ខ្លួនដែរ ។ នៅពេលនោះ ការស្រលាញ់ និងការស្អប់ក៏កើតមានឡើងក្នុងពេលជាមួយគ្នា ដោយម្ខាងខ្លួនចង់ "រៀបការ" ជាមួយម្តាយឬឪពុករបស់ខ្លួន ហើយម្ខាងទៀតគឺជាការស្រលាញ់ដែលក្មេងជាទូទៅមានចំពោះឪពុកម្តាយ។ នៅពេលនោះ ក្មេងប្រុសគិតថាឪពុករបស់ខ្លួនមិនសប្បាយចិត្តនឹងខ្លួននោះទេ ហើយក្មេងប្រុសក៏ចាប់មានការភ័យខ្លាចចំពោះឪពុករបស់ខ្លួន។ គាត់ខ្លាចឪពុករបស់គាត់ចាប់គាត់ក្រៀវ ពីព្រោះគាត់ឃើញមនុស្សជាច្រើនអត់មានពងស្វាស។ ដូច្នេះ គាត់ក៏បង្ខំចិត្តឈប់ស្រលាញ់ម្តាយរបស់គាត់។ នៅពេលក្មេងប្រុសឃើញម្តាយគាត់អត់មានពងស្វាស គាត់មានការបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង។ ចំណែកឯក្មេងស្រីវិញមិនមានការសប្បាយចិត្តនោះទេ ពីព្រោះខ្លួនមិនមានពងស្វាស ហើយគាត់គិតថាគេបានកាត់ពងស្វាសគាត់ចោល។ ក្រោយមក នៅពេលដែលគាត់ឃើញម្តាយគាត់អត់មានពងស្វាសដែរ ក្មេងស្រីក៏មានការខឹងសម្បារ ពីព្រោះម្តាយរបស់គាត់មិនមានអ្វីដែលគាត់ចង់បាន។ និយាយរួមទៅ គឺម្តាយគាត់មិនអាចអោយពងស្វាសមួយទៅគាត់បានទេ។ ដូច្នេះ ក្មេងស្រីចង់បានពងស្វាស ហើយបន្ទាប់មកក៏ចាប់ផ្តើមស្រលាញ់ឪពុករបស់ខ្លួន និងចង់ "រៀបការ" ជាមួយទៀតផង។ ក្មេងស្រីគិតថាខ្លួនត្រូវគេកាត់ពងស្វាសចោល។ នេះគឺជាវិបត្តិអឺឌីប1924 ។
២. អត្តស្នេហានិយម គឺជាការបញ្ចេញថាមពលដែលមានដូចជាចំណង់ ឬថាមពលផ្លូវភេទ ទៅលើវត្ថុមួយ ហើយរូបភាពនៃវត្ថុនេះក៏ត្រលប់មករកអាត្មាវិញ ។
អត្តស្នេហានិយមមានពីរប្រភេទ៖
ក. ពេលក្មេងនៅតូច ក្មេងគិតថាខ្លួនសំខាន់ណាស់ ហើយខ្លួនគឺជាស្នូលនៃចំណាប់អារម្មណ៍របស់មនុស្សទាំងឡាយដែលនៅជុំវិញខ្លួន។ អ្នកទាំងអស់នោះមានតែរូបគាត់ និងចាប់អារម្មណ៍តែទៅលើគាត់ម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ឧទាហរណ៍ ពេលឃ្លាន គាត់យំ ហើយនៅពេលនោះ អ្នកទាំងអស់នោះ ឬមួយក៏ឪពុកម្តាយរបស់គាត់នឹងត្រូវមកមើលគាត់ និងបញ្ចុកអាហារដល់គាត់។ នៅពេលនោះ គាត់សប្បាយចិត្តណាស់។
ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌មានពីរប្រភេទ៖
ក. ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌ល្អ៖ គឺមនុស្សនិយាយប្រាប់ខ្លួនពីអ្វីដែលត្រូវធ្វើ។ ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌ល្អមានបីចំនុច៖ -	កុំធ្វើ។ ឧទាហរណ៍ កុំស្រឡាញ់ម្តាយរបស់ខ្លួន (សម្រាប់ក្មេងប្រុស)។ -	ធ្វើ ៖ មនុស្សធ្វើអ្វីដែលឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌របស់ខ្លួនយល់ថាល្អ ឧទាហរណ៍ ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌និយាយថា៖ “ត្រូវខំធ្វើការ។” -	ការពារ ៖ ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌ប្រាប់អ្នកពីអ្វីដែលត្រូវធ្វី និងពីអ្វីដែលមិនត្រូវធ្វើ ដើម្បីចៀសវាងកុំឲ្យអ្នកមានបញ្ហា។ ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌ព្យាយាមការពារអ្នក។ ឧទាហរណ៍ អ្នក(មនុស្សប្រុស)ស្រលាញ់ម្តាយរបស់អ្នក ហើយអ្នកចង់រៀបការជាមួយគាត់ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌របស់អ្នកប្រាប់អ្នកថាកុំស្រឡាញ់ម្តាយអ្នក បើមិនអញ្ចឹងទេ អ្នកនឹងត្រូវគេក្រៀវ។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅពេលអ្នកចង់ឆ្លងថ្នល់ ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌របស់អ្នកប្រាប់អ្នកថា ៖ អ្នកត្រូវមើលឆ្វេងមើលស្តាំ បើមិនអញ្ចឹងទេ អ្នកនឹងមានគ្រោះថ្នាក់។
ខ. ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌មិនល្អ ៖ នៅពេលខ្លះ ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌មានលក្ខណៈផ្តាច់ការ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យមានការលំបាក។ ពេលខ្លះ អ្នកចង់ធ្វើអ្វីមួយ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌របស់អ្នកបញ្ជាអ្នកកុំឲ្យធ្វើ ហើយពេលខ្លះទៀត អ្នកមិនចង់ធ្វើអ្វីមួយ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌របស់អ្នកបញ្ជាឲ្យអ្នកធ្វើ។ ឧទាហរណ៍ មនុស្សស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា ឥទ្ធិពលនៃចរិយាធម៌របស់ពួកគេបញ្ជាឲ្យពួកគេកុំស្រលាញ់មនុស្សភេទដូចគ្នា។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
កប្ប
កប្ប​មាន​ ៤ យ៉ាង​គឺ ៖ ១‑អាយុកប្ប ២‑អន្តរកប្ប ៣‑អសង្ខេយ្យកប្ប និង ៤‑មហាកប្ប ។
អាយុកប្ប
សម័យ​ណា​ដែល​មនុស្ស​មាន​អាយុ​ឡើង​ដល់ ១ អសង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ ឬ​ថយ​ចុះ​មក​រហូត​ដល់ ១០ ឆ្នាំ ជាអាយុក្ខ័យ កាន់​យក​តាម​កេណ្ឌ​អាយុ​របស់​មនុស្ស​ក្នុង​សម័យ​កាល​នោះ​ជា «អាយុកប្ប» ។ ដូច​ក្នុង​សម័យ​ពុទ្ធកាល អាយុខ័យ​របស់​មនុស្ស​មាន​ចំនួន ១០០ ឆ្នាំ រាប់​ថា ១០០ ឆ្នាំ ជា​អាយុកប្ប ។ ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន​កាល​នេះ អាយុខ័យ​របស់​មនុស្ស​មាន ៧៥ ឆ្នាំ ចាត់​ថា អាយុ ៧៥ ឆ្នាំ​នេះ ជា​អាយុកប្ប ។
អន្តរកប្ប
ពិធី​រាប់​អន្តរកប្ប​ដូច្នេះ​គឺ​ក្នុង​សម័យ​ដើម​កប្ប​មនុស្ស​មាន​អាយុ​វែង​រហូត ១ អសង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ​ជា​អាយុកប្ប រហូត​ថយ​ចុះ​មក​ដល់ ១០ ឆ្នាំ ហើយ​ក៏​ឡើង​ទៅ​វិញ​រហូត​ ១ អសង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ​ទៀត ហើយ​ថយ​ចុះ​មក​ដល់ ១០ ឆ្នាំ​វិញ ហើយ​ឡើង​ពី​ ១០ ឆ្នាំ ទៅ​ដល់ ១ អសង្ខេយ្យ ១ គូ​នេះ​ហៅ​ថា «១ អន្តរកប្ប» ។
អសង្ខេយ្យកប្ប
ចំនួន​អន្តរកប្ប​ដូច​ពោល​មក​ហើយ កាល​គ្រប់ ៦៤ អន្តរកប្ប រាប់​ជា «១ អសង្ខេយ្យកប្ប» ។
អាចារ្យ​ខ្លះ​ពោល​ថា ២០ អន្តរកប្ប ជា ១ អសង្ខេយ្យកប្ប អាចារ្យ​ខ្លះ​ទៀត​ពោល​ថា ៨០ អន្តរកប្ប ជា ១ អសង្ខេយ្យកប្ប អាចារ្យ​ហោរាសាស្ត្រ​បុរាណ​ថា ១៤ អន្តរកប្ប ជា ១ អសង្ខេយ្យកប្ប ។
អសង្ខេយ្យកប្ប​មាន ៤ យ៉ាង​គឺ ៖ ១‑សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប ២‑សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ ៣‑វិវដ្ស​អសង្ខេយ្យ ៤‑វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ ។
សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប
ខណៈ​ដែល​ចក្រវាល​មាន​ចំនួន ១ សែន​កោដិ​ចក្រវាល​កំពុង​វិនាស​ហៅ​ថា «សំវដ្ដ​អសង្ខេយ្យកប្ប» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​កំពុង​វិនាស​ឈ្មោះ​ថា សំវដ្ដៈ» ។
សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ
ចក្រវាល​ដែល​ត្រូវ​វិនាស​អស់​ដោយ​មិន​មាន​អ្វី​សេស​សល់ មាន​តែ​ភាព​ទទេ​ហៅ​ថា «សំវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «ចក្រវាល​ដែល​បាន​វិនាស​ទៅ​ហើយ មាន​តែ​ភាព​វិនាស​តាំង​នៅ​ហៅ​ថា សំវដ្ដដ្ឋាយី» ។
វិវដ្ដអសង្ខេយ្យ
កាល​ចក្រវាល​ត្រូវ​វិនាស​អស់​រលីង​ហើយ ក៏​ផ្ដើម​កកើត​ឡើង​ថ្មី​ហៅ​ថា «វិវដ្ដអសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​ដែល​កើត​ឡើង ឬ​ចម្រើន​កើត​ឡើង​តាម​លំដាប់​ហៅ​ថា វិវដ្ដៈ» ។
វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ
ចក្រវាល​ដែល​ផ្ដើម​ឡើង​សាថ្មី​នោះ បាន​តាំង​នៅ​ជា​ប្រក្រតី សែន​កោដិ​ចក្រវាល ផែនដី ភ្នំ ដើម​ឈើ មហាសមុទ្រ ស្ទឹង ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ តារា​ផ្សេងៗ មនុស្ស សត្វ ក៏​មាន​ប្រាកដ​គ្រប់​យ៉ាង​ហៅ​ថា «វិវដ្ដដ្ឋាយី​អសង្ខេយ្យ» មាន​វចនត្ថៈ​ថា «កប្ប​ដែល​ចម្រើន​ឡើង​ព្រម​ហើយ ដោយ​ស្ថានទី​ផ្សេងៗ និង​តាំង​នៅ​ជា​ប្រក្រតី​ហៅ​ថា វិវដ្ដដ្ឋាយី» ។
មហាកប្ប
ការ​រាប់​ឲ្យ​គ្រប់​ទាំង ៤ អសង្ខេយ្យកប្ប​ដូច​ពោល​មក​នេះ​ឯង​ស្មើ​នឹង «១ មហាកប្ប» ។ =ប្រភេទនៃកប្ប= កប្ប (kalpa) គឺកាលដ៏យូរអង្វែងតាមការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះពុទ្ធអង្គ ។ កប្បចែកចេញជាពីរ គឺ សុញ្ញកប្ប និង អសុញ្ញកប្ប ។
សុញ្ញកប្ប
គឺកប្បគ្មានព្រះពុទ្ធត្រាសដឹង ។ សុញ្ញកប្ប​មាន​ ៤ យ៉ាង​គឺ ៖
តើ​សុញ្ញកប្ប​សំដៅ​ដល់​កប្ប​យ៉ាង​ណា ? ក្នុង​អដ្ឋកថា​បញ្ជាក់​ច្បាស់​ថា «ដែល​ឈ្មោះ​ថា សុញ្ញកប្ប សំដៅ​ដល់​កប្ប​ដែល​មិន​មាន​ព្រះពុទ្ធ​ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និង​ស្ដេច​ចក្រពត្តិ កើត​ក្នុង​កប្ប​នោះ» ។
អសុញ្ញកប្ប
អសុញ្ញកប្ប មកពី អ + សុញ្ញ + កប្ប អ = មិន ឬ គ្មាន សុញ្ញ = សូន្យ ដូចនេះអសុញ្ញកប្ប មានន័យថា កប្បមិនសូន្យ ឬ កប្បមានព្រះពុទ្ធ២៨អង្គព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង។ អសុញ្ញកប្បមាន ៥ គឺ៖ សារកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ១ អង្គ ។ មណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ២ អង្គ ។ វរកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៣ អង្គ ។ សារមណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៤ អង្គ ។ ភទ្ទកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៥ អង្គ ។
សង្រ្គាមលោកលើកទី១
សង្រ្គាមលោកលើកទីមួយបានកើតឡើងដំបូងចាប់ពីឆ្នាំ ១៩១៤ ដល់ ឆ្នាំ ១៩១៨ សង្រ្គាមនេះមានប្រទេសជាច្រើនចូលរូមដូចជា ប្រទេសអាឡឺម៉ង់ ប្រទេសរុស្ស៊ី ប្រទេសអង់គ្លេស ប្រទេសបារាំង និង ប្រទេសជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។
សុញ្ញតា
អត្ថន័យ
ពាក្យ​ថា សុញ្ញតា (suññatā) ឬ ជា​សំស្ក្រឹត​ថា សូន្យតា (śūnyatā) ប្រែថា ភាព​ទទេ (emptiness), ភាព​ជា​របស់​សូន្យ គឺ​ភាព​មិន​មាន​ខ្លួន ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​ខ្លួន​មិន​បាន ។ សុញ្ញតា​ មាន​អត្ថន័យ​ ៤​ យ៉ាង គឺ ៖
១. សភាព​ប្រាសចាក​ភាព​ជា​សត្វ បុគ្គល តួ​ខ្លួន យើង គេ ជា​ពិសេស​ ភាវៈ​ដែល​ខន្ធ ៥ ជា​អនត្តា គឺ មិន​មែន​ជា​តួ​ខ្លួន រហូត​ដល់​ការ​ប្រាសចាក​​គុណធម៌​ផ្សេងៗ ដូច​ជា សេចក្តី​ទៀង​ត្រង់ ភាព​ស្រស់​ស្អាត សេចក្តី​សុខ ជា​ដើម ។ បើ​បរិយាយ​តាម​បរមត្ថធម៌ ដូច​ជា ធាតុ អាយតនៈ និង បដិច្ចសមុប្បាទ ដែល​បង្ហាញ​តែ​សភាវៈ​ឲ្យ​ឃើញ​ការ​ប្រាស​ចាក​សត្វ បុគ្គល ដែល​មាន​ត្រឹម​តែ​ធម៌ ឬ ក្បួន​ធម៌​ប៉ុណ្ណោះ ។
២. ការ​ប្រាសចាក​កិលេស មាន​រាគៈ ទោសៈ មោហៈ ជា​ដើម ។ សភាវៈ​ដែល​ប្រាសចាក​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ពោល​គឺ និព្វាន ។
៣. លោកុត្តរមគ្គ បាន​ឈ្មោះ​ថា សុញ្ញតា ដោយ​ហេតុ​ផល ៣ ប្រការ គឺ ព្រោះ​លុះ​ដោយ​បញ្ញា ដែល​កំណត់​ពិចារណា​ដល់​អនត្តា មើល​ឃើញ​សភាវៈ​ដែល​សង្ខារ​​គឺ​ជា​ភាព​ទទេ រួច​ផុត​ពី​សត្វ បុគ្គល ឬ តួ​ខ្លួន ព្រោះ​ប្រាសចាក​កិលេស​ មាន​រាគៈ​ជា​ដើម និង ព្រោះ​មាន​សុញ្ញតា គឺ និព្វាន ជា​អារម្មណ៍ ។
៤. ភាព​ទទេ ដែល​កើត​ពី​ការ​កំណត់​ទុក​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត ឬ​ការ​ធ្វើ​ចិត្ត​ឲ្យ​កើត​អារម្មណ៍​របស់​ចិត្ត​នៅ​ក្នុង​ការ​ចម្រើន​សមាបត្តិ ដូច​ជា​​អ្នក​ចម្រើន​អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ កំណត់​ចិត្ត​រហូត​ដល់​​ភាវៈ​ទទេ ដែល​គ្មាន​អ្វី​សោះ​ឡើយ ។
សម្រង់​ចេញ​ពី​ឯកសារ​ភាសា​អង់គ្លេស
នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក សំយុត្តនិកាយ (SN 35.85) ពេល​នោះ​ព្រះ​អានន្ទ​ចូល​ទៅ​ក្រាប​ទូល​សួរ​ព្រះ​ដ៏​មាន​ព្រះ​ភាគ​ថា៖ "បាន​ឮ​មក​ថា​ពិភពលោក​នេះ​គឺ​ទទេ ។ តើ​ពាក្យ​ថា​ ពិភពលោក​នេះ​គឺ​ទទេ​មាន​ន័យ​យ៉ាង​ណា​ព្រះ​អង្គ ?" ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​តប​ថា "ពិភពលោក​គឺ​ទទេ មិន​មាន​ខ្លួន ឬ​​គ្មាន​អ្វីៗ​ទាំង​អស់​ដែល​មាន​ខ្លួន ។ នាមរូប (forms)... ចក្ខុន្ទ្រិយ (eye-consciousness)... ចក្ខុន្ទ្រិយារម្មណ៍ (eye-contact) គឺ​ជា​ភាព​ទទេ មិន​មាន​ខ្លួន ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​សោះ​ឡើយ ។ "ត្រចៀក​គឺ​ទទេ ... "ច្រមុះ​គឺ​ទទេ ... "​អណ្តា​តគឺ​ទទេ ... "​​ខ្លួន​​​ទាំង​មូល​គឺ​ទទេ ... "ភាព​ឆ្លាត​វៃ​ (intellect) គឺ​ទទេ គ្មាន​ខ្លួន ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​ទេ ។ គំនិត (ideas) ... ធម្មិន្ទ្រិយ (Intellect-consciousness)...​ធម្មិន្ទ្រិយារម្មណ៍ (Intellect-contact) គឺ​ទទេ ឬ​គ្មាន​អ្វីៗ​ដែល​មាន​ខ្លួន​សោះ​ឡើយ ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​តថាគត​និយាយ​ថា ពិភពលោក​គឺ​ទទេ ។"
សម្រង់​​សេច​ក្តី​ចេញ​ពី​ព្រះ​ត្រៃបិដក
ចូឡសុញ្ញតសូត្រ (Cula-suññata Sutta) (សៀវភៅភាគ២៧ ទំព័រ​ទី ៣ ដល់ ១៦)
[១] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងប្រាសាទរបស់មិគារមាតា (ប្រាសាទរបស់នាងវិសាខា) ក្នុងបុព្វារាម ទៀបក្រុងសាវត្ថី ។ នៅរាត្រីនោះ ព្រះអានន្ទ បានចេញមកពីទីសមាធិស្ងាត់មួយ ហើយចូលគាល់ព្រះមានព្រះភាគ ។ លុះចូលទៅដល់ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ហើយគង់ក្នុងទីសមគួរ ។ លុះព្រះអានន្ទ គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ទូលស្នើនឹងព្រះមានព្រះភាគដូច្នេះថា ៖ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងនគរនាគារកៈ (Nagaraka) ដែលជានិគមរបស់ពួកសក្យៈ (Sakyans) ក្នុងសក្កជនបទ (Sakyan town) ។ នៅទីនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គបានស្តាប់ក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្រ, បានរៀនក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្រ នៃព្រះមានព្រះភាគ ថា ៖ ម្នាលអានន្ទ "ឥឡូវនេះតថាគតតាំងនៅស៊ប់ក្នុងសុញ្ញតា " (I now remain fully in a dwelling of emptiness) ។ តើខ្ញុំព្រះអង្គបានស្តាប់ពាក្យនោះដោយប្រពៃ បានរៀនដោយប្រពៃ បានយកចិត្តទុកដាក់ដោយប្រពៃ បានចងចាំដោយប្រពៃហើយឬ ?”
[២] ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា ៖ “អើអានន្ទ អ្នកបានស្តាប់ពាក្យនោះដោយប្រពៃ បានរៀនដោយប្រពៃ បានយកចិត្តទុកដាក់ដោយប្រពៃ បានចងចាំដោយប្រពៃហើយ ។ កាលពីដើមក្តី ឥឡូវនេះក្តី "តថាគតតាំងនៅស៊ប់ក្នុងសុញ្ញតា" (I remain fully in a dwelling of emptiness) ។ ការនោះមានឧបមាដូចជាប្រាសាទរបស់មិគារមាតានេះ ដែលឥតមានដំរី គោ សេះ លា, ឥតមានមាស និង ប្រាក់, ឥតមានការជួបជុំស្រី និង ប្រុស ។ នៅទីនេះ មានវត្ថុដែលមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយគត់ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ដោយសារតែវត្តមានភិក្ខុសង្ឃ ។ ពេលភិក្ខុមួយរូបមិនខ្វល់យកចិត្តទុកដាក់លើគាមសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាស្រុក), មិនខ្វល់យកចិត្តទុកដាក់លើមនុស្សសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាមនុស្ស), ភិក្ខុនោះយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (perception of wilderness) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុរូបនោះសប្បាយ ស្កប់ តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងអរញ្ញសញ្ញា ។
ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ “ការរំខាន (disturbance) ទាំងឡាយ ដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យគាមសញ្ញា មិនមានវត្តមានក្នុងទីនេះទេ ។ ការរំខានទាំងឡាយ ដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យមនុស្សសញ្ញា មិនមានក្នុងទីនេះទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺជាសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (wilderness) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានគាមសញ្ញាទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះ គឺគ្មានមនុស្សសញ្ញា ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (wilderness) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុក ការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។
បឋវីសញ្ញា (Perception of Earth)
[៣] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើមនុស្សសញ្ញា, មិនយកចិត្តទុកដាក់លើអរញ្ញសញ្ញា (perception of wilderness), ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាដី) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ប្រៀបដូចជាស្បែកគោ ដែលគេទាញលាតសន្ធឹងឲ្យបាត់រួញ ដោយភ្ជាប់នឹងស្នឹងមួយរយ ភិក្ខុមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះទីខ្ពស់និងទីទាប, ទន្លេក្នុងជ្រោះជ្រៅ, ផ្លូវមានដង្គត់និងបន្លាច្រូងច្រាង, ទួលមានថ្មរដិបរដុប នៅលើផែនដីនេះ, ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ដែលអាស្រ័យលើបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងបឋវីសញ្ញា ។
ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមានព្រោះអាស្រ័យមនុស្សសញ្ញា (perception of human) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមានព្រោះអាស្រ័យអរញ្ញសញ្ញា (wilderness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានមនុស្សសញ្ញាទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះ គឺគ្មានអរញ្ញសញ្ញាទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (perception of earth) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។
អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (Perception of Space)
[៤] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើអរញ្ញសញ្ញា (perception of wilderness), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើបថវីសញ្ញា (perception of earth) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាអាកាស) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យអរញសញ្ញា (perception of wilderness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យបឋវីសញ្ញា (perception of earth) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួច ដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានអរញ្ញសញ្ញាទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះគឺគ្មានបឋវីសញ្ញាទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា  (perception of space) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុក ការរំខាននោះថា គ្មានអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។  ភិក្ខុរូបនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។
វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (Perception of Consciousness)
អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (Nothingness)
[៦] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (ការសម្គាល់ថាភាពទទេ) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ។
ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខាន ដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of space) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មាន អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញា ទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះគឺ គ្មានវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។
នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (Neither Perception nor Non-Perception)
[៧] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (មិនខ្វល់ចំពោះការមានសញ្ញា ឬ គ្មានសញ្ញា) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (dimension of neither perception nor non-perception) ។
ភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា (perception of consciousness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានបន្តិចបន្តួចដែលនៅមានវត្តមាន គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (dimension of neither perception nor non-perception) ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានវិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា ទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះគឺគ្មានអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ គឺសភាវៈតែមួយ (singleness) ព្រោះអាស្រ័យ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។
អនិមិត្តចេតោសមាធិ (Theme-Less Concentration)
[៨] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness), មិនយកចិត្តទុកដាក់លើ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) ភិក្ខុយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ (singleness) អាស្រ័យដោយ អនិមិត្តចេតោសមាធិ (សមាធិចិត្តដែលគ្មាននិមិត្ត) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុង អនិមិត្តចេតោសមាធិ (Theme-Less Concentration of awareness) ។
ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) មិនមានវត្តមានទេ ។ ការរំខានដែលនៅមានវត្តមាន ព្រោះអាស្រ័យនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) មិនមានវត្តមានទេ ។ ហើយមាននៅសល់តែការរំខាន (disturbance) បន្តិចបន្តួច ដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងសឡាយតនៈ (six sensory spheres) ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះគឺ គ្មានអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា ទេ ។ របៀបសម្គាល់នេះ គឺគ្មាន នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងសឡាយតនៈ (six sensory spheres) ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។ ការរំខានដែលនៅសេសសល់ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថាវាកំពុងមានវត្តមាន ៖ “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។
[៩] ម្នាលអានន្ទ លើសពីនោះទៀត ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់លើអាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញា (perception of nothingness) មិនយកចិត្តទុកដាក់លើនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញា (neither perception nor non-perception) ភិក្ខុរូបនោះយកចិត្តទុកដាក់លើសភាវៈតែមួយ ព្រោះអាស្រ័យអនិមិត្តចេតោសមាធិ(1) (theme-less concentration of awareness) ។ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះសប្បាយ ជ្រះថ្លា តាំងនៅ ជឿស៊ប់ ក្នុងអនិមិត្តចេតោសមាធិ (theme-less concentration of awareness របស់វា។
ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា អនិមិត្តចេតោសមាធិ (theme-less concentration of awareness) នេះ អាត្មាអញបានតាក់តែង (fabricated) ហើយ បានរិះគិតសន្សំ (fashioned) ហើយ ។ ភិក្ខុនោះដឹងទៀតថា អ្វីៗដែលបានតាក់តែងហើយ បានរិះគិតសន្សំហើយ គឺមិននៅស្ថិតស្ថេរ (inconstant) ហើយត្រូវរលត់រលាយ (cessation) ជាធម្មតា ។ ពេលភិក្ខុរូបនោះដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះហើយ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះក៏រួចចាកកាមាសវៈ (effluent of sensuality), រួចចាកភវាសវៈ (effluent of becoming) និង រួចចាកអវិជ្ជាសវៈ (effluent of ignorance) ។ ពេលចិត្តរួចស្រឡះ (release) ហើយ ញាណ (knowledge) ក៏កើតឡើង ភិក្ខុក៏បន្លឺថា "អាត្មាអញមានចិត្តរួចស្រឡះហើយ” (released) ។ ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ៖ ជាតិ (birth) ឈប់មានទៀតហើយ, អាត្មាអញបានបំពេញចប់ហើយនូវព្រហ្មចារ្យ (holy life), អាត្មាអញក៏បានធ្វើកិច្ចដែលត្រូវធ្វើស្រេចបាច់ហើយ ។ គ្មានកិច្ចដទៃសម្រាប់លោកិយនេះទៀតទេ ។
ភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខាននៅមាន ព្រោះអាស្រ័យកាមាសវៈ (effluent of sensuality) … ភវាសវៈ (effluent of becoming) … អវិជ្ជាសវៈ (effluent of ignorance) មិនមានទៀតទេ ។ នៅមានតែការរំខានបន្តិចបន្តួច ដែលភ្ជាប់នឹងសឡាយតនៈ ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ភិក្ខុនោះ ដឹងច្បាស់ថា ៖ របៀបសម្គាល់សញ្ញានេះ គឺគ្មានកាមាសវៈ … ភវាសវៈ … អវិជ្ជាសវៈ ទេ ។ មានវត្ថុមិនសូន្យ (non-emptiness) តែមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងសឡាយតនៈ (six sensory spheres) ព្រោះអាស្រ័យកាយនេះ ដែលមានជីវិតជាបច្ច័យ (condition) របស់វា ។ ដូច្នេះ ភិក្ខុរូបនោះចាត់ទុកការរំខាននោះថាសូន្យ នូវអ្វីដែលគ្មាននៅត្រង់នោះ ។  ភិក្ខុរូបនោះដឹងច្បាស់ថា ការរំខានដែលនៅសេសសល់ កំពុងមានវត្តមាន ដោយដឹងច្បាស់ថា “មានរបស់នេះ” ។ របស់នេះ (ការឈានចូលក្នុងសុញ្ញតារបស់ភិក្ខុនោះ) ស្របនឹងសេចក្តីពិត មិនប្រែប្រួលអត្ថន័យ និង បរិសុទ្ធស្អាត ។
[១០] ម្នាលអានន្ទ ក្នុងអតីតកាល សមណៈ (contemplatives) ឬ ព្រាហ្មណ៍ (priests) ណាមួយ បានចូលកាន់ហើយស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតា (emptiness) ណាមួយ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង, ពួកគេបានចូលកាន់ និង ស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតាដដែលនេះ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង ។ ក្នុងអនាគតកាល ពួកសមណៈឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ នឹងចូលកាន់ហើយស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតាណាមួយ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង, ពួកគេនឹងចូលកាន់សុញ្ញតាដដែលនេះ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង ។ ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល ពួកសមណៈឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ចូលកាន់ហើយស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតា ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង, ពួកគេចូលកាន់ និង ស្ថិតនៅក្នុងសុញ្ញតាដដែលនេះ ដែលបរិសុទ្ធ ប្រសើរ និង ក្រៃលែង ។
ម្នាលអានន្ទ ហេតុនោះ ក្នុង​សាសនា​នេះ ភិក្ខុ​ត្រូវ​គិត​ថា យើងរាល់គ្នា នឹងចូលកាន់សុញ្ញតៈ ដ៏​បរិសុទ្ធ ប្រសើរ​ក្រៃលែង ម្នាល​អានន្ទ អ្នក​ទាំងឡាយ គប្បី​សិក្សា​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។ លុះ​ព្រះ​មាន​ប្រភាគ បាន​ត្រាស់​ព្រះ​សូត្រ​នេះ​ចប់​ហើយ​ ព្រះ​អានន្ទ​មាន​អាយុ ក៏​មាន​ចិត្ត​ត្រេកអរ រីករាយ​នឹង​ភាសិត​​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ដោយ​ប្រការ​ដូច្នេះ​ឯង ។
(1) សំគាល់៖ អនិមិត្តចេតោសមាធិ គឺ​ជា​សមាធិចិត្ត​ដែល​ប្រកបដោយ​វិបស្សនា ។ ព្រោះ​សមាធិ​នោះ​ប្រាសចាក​និមិត្ត មាន​សេចក្តី​មិន​ទៀង​ជា​ដើម បាន​ជា​លោក​ហៅ​ថា​អនិមិត្ត ។ (ចប់ចូឡសុញ្ញតសូត្រ ទី ១)
ការ​បកស្រាយ​សុញ្ញតា​ដោយ ភិក្ខុ ថានីស្សារោ​​(Thanissaro Bhikkhu)​
នាមដើម Geoffrey DeGraff (1949 - Present)
សុញ្ញតា (Emptiness) ឬសូន្យតា ឬភាពទទេ គឺជាវិធីនៃការរៀបចំ, ការសម្គាល់អត្តសញ្ញាណ និង ការបកប្រែព័ត៌មានទទួលបានដោយឥន្ទ្រីយ៍ទាំង ៦ (sensory information) ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថាវិធីនៃសញ្ញាណក្ខន្ធ (mode of perception) ដើម្បីឈានទៅដល់ការយល់ច្បាស់បរិស្ថានជុំវិញខ្លួន ឬ​ន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា សុញ្ញតា គឺជារបៀបសំលឹងមើល ឬពិចារណាបទពិសោធន៍ (experience) ទាំងឡាយ ។ សុញ្ញតាមិននាំយកអ្វីមកដាក់បន្ថែម ឬ ដក​យក​អ្វី​ចេញ​ពី​ទិន្នន័យដើម (raw data) នៃព្រឹត្តិការណ៍ខាងរូបកាយ ឬ ចិត្តឡើយ (physical and mental events) ។ អ្នកសំលឹងមើលព្រឹត្តិការណ៍ (events) ទាំងនោះដោយចិត្ត (mind) និង ឥន្ទ្រីយ៍ (senses) ដោយគ្មានគំនិត (thought) គិត​ទុក​ថា​តើ​មាន​អ្វី​លាក់​នៅ​ពី​ខាង​ក្រោយ​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​នោះ​ឡើយ ។
របៀបគិតនេះមានឈ្មោះថា សុញ្ញតា ឬភាពទទេ (emptiness) ព្រោះថាវាមានភាពទទេ ឬគ្មានការគិតទុកជាមុន (presuppositions) ទាំងឡាយ ដែល​ជា​ទូទៅ​យើង​នាំ​យក​ទៅបូកបន្ថែមលើបទពិសោធន៍ទាំងឡាយ ដើម្បីយល់ច្បាស់អំពីបទពិសោធន៍ទាំងនោះ ឧទាហរណ៍នៃគំនិតគិតទុកជាមុនមានដូចជារឿងរ៉ាវ (stories) និង ទិដ្ឋិឬទស្សនៈទាំងឡាយអំពីពិភពលោក (world-views) ដែលយើងច្នៃបង្កើតឡើង ដើម្បីពន្យល់ថាតើយើងជានរណា និង ពិភព​ឬ​ទីតាំង​ដែល​យើង​កំពុង​ស្ថិត​នៅ ។ ទោះបីរឿងរ៉ាវ និង ទស្សនៈទាំងនោះមានប្រយោជន៍រៀងខ្លួនរបស់វាក៏ដោយ ក៏ព្រះពុទ្ធបានរកឃើញថារឿងរ៉ាវនិង ទិដ្ឋិ​ឬ​ទស្សនៈ​ទាំង​នោះ បង្កើតឲ្យមានការងឿងឆ្ងល់បន្ថែមជាច្រើនទៀត ឧទាហរណ៍ដូចជាចម្ងល់អំពីអត្តសញ្ញាណពិត (true identify) របស់យើង និង សេចក្តីពិត (reality) នៃពិភពខាងក្រៅ ដែលជាកត្តាបង្វែរការចាប់អារម្មណ៍របស់យើង ចេញឆ្ងាយពីការធ្វើពិសោធន៍ផ្ទាល់ (direct experience) មួយ​ដើម្បី​ស្វែងរក​ឲ្យ​ឃើញថា តើព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះជះឥទ្ធិពលលើគ្នាយ៉ាងណា នៅក្នុងបច្ចុប្បន្នភ្លាមៗ (immediate present) ។ ដូច្នេះយើងអាចនិយាយថា រឿងរ៉ាវ និង ទិដ្ឋិ​ឬ​ទស្សនៈទាំងនោះជ្រៀតជ្រែកឬរំខានចិត្តរបស់យើង