លីលាវតី_ភាគ​ទី​_២
ដល់មិត្រព្រហ្មចារី
បពិត្រលោកដ៏មានអាយុ ! ព្រះវេឡុវនារាមនាពេលនេះស្ថិតក្នុងសភាពស្ងប់ស្ងាត់គួរឲ្យសោកសង្រេងយ៉ាងខ្លាំង ព្រះអារាមដែលធ្លាប់តែខ្នាន់ខ្នាប់ដោយបរិស័ទទាំង ៤ ដែលភ្លូកភ្លឹកមកពីទិសានុទិស ដើម្បីទទួលអមតធម្មវារី ដែលហូរចេញពីព្រះពុទ្ធឱស្ឋ បានប្រែក្លាយហាក់បីដូចជាអារាមបុះដែលគ្មានអ្នកណាអាស្រ័យនៅអស់កាល​ជា​យូរអង្វែង កុដិ វិហារ ធម្មសាលាដែលធ្លាប់តែស្អាតស្អានរលើបរលីង ឥឡូវនេះមើលទៅព្រលូសព្រលូញរតាត់ រតាយ ហួសវិស័យដែលភិក្ខុចាស់ជរា ២ ឬ ៣ អង្គដែលនៅសល់មើលថែរក្សាឲ្យសព្វគ្រប់បាន ផ្លូវដើរតភ្ជាប់រវាង កុដិនិងកុដិដែលធ្លាប់មើលទៅគួរជាទីរីករាយនៃចិត្តខាងក្រោមម្លប់ដ៏ត្រឈឹងត្រឈៃនៃមែកឫស្សីក្រាស់ឃ្មឹក ឥឡូវនេះ ខ្វះអ្នកមើលថែបោសច្រាសទើបត្រូវស្លឹកឫស្សីនិងមែកឫស្សីស្ងួតហួតហែងដែលរុះជ្រុះមកពីខាងលើ​គ្របដណ្តប់ពាសពេញរហូតដល់មើលមិនឃើញផ្ទៃដី ខ្ញុំព្រះករុណាដើរពិនិត្យមើលវត្តដែលធ្លាប់អាស្រ័យនៅ​ដោយចិត្តស្តាយស្រណោះ ទិដ្ឋភាពស្មុតទ្រុឌលន្លង់លន្លោចនៃសារពើវត្ថុដែលនៅជុំវិញខ្លួន ធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណា ផ្អូករលឹកនឹកដល់អនុសាសនីរឿងអនិច្ចតារបស់ព្រះបរមសាស្តា សង្ខារទាំងឡាយមិនទៀងទាត់ កើតឡើង ចម្រើនឡើង ទ្រុឌទ្រោមចុះហើយក៏រលត់ទៅវិញ គ្មានធម្មជាតណាមួយទៀងទាត់ទេក្រៅតែសភាព​មិនទៀង​ទាត់ហ្នឹងឯង ព្រះវេឡុវនារាមនេះកាលពីមុនគ្រាន់តែជាព្រៃឫស្សីជាទីអាស្រ័យនៅនៃហ្វូងកង្ហែនប៉ុណ្ណោះ លុះ​ចំណេរកាលតមក កាលបើព្រះបាទពិម្ពិសារទ្រង់បានវេរថ្វាយឲ្យជាព្រះអារាមដល់ព្រះបរមសាស្តា ព្រះវេឡុវនារាមក៏ក្លាយទៅជាសង្ឃាវាសដ៏រុងរឿង ប៉ុន្តែនៅពេលដែលព្រះបាទពិម្ពិសារទ្រង់សោយទិវង្គតទៅ ព្រោះស្នាព្រះហស្ថរបស់ព្រះបាទអជាតសត្តុដែលជាព្រះរាជឱរស និងសង្ឃមណ្ឌលបានបាក់បែកខ្ចាត់ខ្ចាយ​ទៅដោយស្នាដៃរបស់ព្រះទេវទត្តបែបនេះ ព្រះវេឡុវនារាមក៏ស្មុតទ្រុឌទ្រោមទៅយ៉ាងឆាប់រហ័ស ក្លាយទៅ​ជាព្រៃឫស្សីជាទីអាស្រ័យនៅរបស់ហ្វូងកង្ហែនដូចដើមវិញ កុំថាឡើយតែព្រះវេឡុវនារាម សូម្បីតែក្រុងរាជ​គ្រឹះជារាជធានីនៃមគធរដ្ឋដ៏ល្បីរន្ទឺឮសុសសាយនៅថ្ងៃណាមួយខាងមុខក៏នឹងក្លាយទៅជាគំនរដីនិងព្រៃរបោះ ដ៏ស្ងាត់ស្រងោចមិនខាន ។ នៅល្ងាចថ្ងៃនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានកោះហៅប្រជុំភិក្ខុជរា ២ ឬ ៣ រូបដែលនៅសល់ក្នុងព្រះវេឡុវនារាមហើយ បានផ្តល់អនុសាសន៍ថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ! សង្ខតធម៌ទាំងឡាយមានសភាពសាបសូន្យទៅ​ជា​ធម្មតា មានកើតឡើង ប្រែប្រួលហើយក៏រលត់ទៅ មើលតែព្រះវេឡុវនារាមនេះចុះ សម័យមួយ ធ្លាប់តែចម្រើន​រុងរឿង ណែនណាន់តាន់តាប់ដោយពុទ្ធបរិស័ទ ឆ្អែតឆ្អន់ ស្រាកស្រាន្តដោយពុទ្ធធម៌ ត្រជាក់ត្រជុំសុខដុម​ដោយ​សន្តិភាព កក់ក្តៅអន់ស្រន់នៅក្រោមពុទ្ធានុភាព គួរនាដូចជាស្រះបោក្ខរណីដែលពេញប្រៀបដោយ​ធម្មវារីដែលប្រជាសត្វអ្នកស្រេកឃ្លានមកពីចតុរាទិសបានបរិភោគសោយសុខ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ឃើញទេ? លោកម្ចាស់ទាំងឡាយក៏ឃើញជាក់ច្បាស់នឹងភ្នែកហើយ កុំថាឡើយតែព្រះវេឡុវនារាម សូម្បីតែអត្តភាព​រាង​កាយរបស់យើងនេះក៏ចេះតែទ្រុឌទ្រោមទៅរាល់ថ្ងៃ នៅថ្ងៃណាមួយប្រាកដជានឹងសល់តែធូលីកប់ផ្ទៃដី​ប៉ុណ្ណោះ" ។ កាលបើមើលឃើញស្ថានភាពរបស់ព្រះវេឡុវនារាមហើយ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយអាចនឹងសោកសង្រេង និង ស្តាយស្រណោះ មូលហេតុដែលស្តាយស្រណោះក៏ព្រោះតែលោកម្ចាស់ទាំងឡាយមិនចង់ឃើញព្រះ​វេឡុវនារាមស្ថិតនៅក្នុងសភាពទ្រុឌទ្រោមបែបនេះ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយចង់ឲ្យព្រះវេឡុវនារាមចម្រើនរុង​រឿងដូចសព្វដង កាលបើវាមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមចំណង់របស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយក៏ សោកសង្រេង សំណោកសោកសង្រេងនេះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់នៃយើងត្រាស់ថាជាសេចក្តីទុក្ខ ជាទុក្ខ​ដែល​កើតឡើងព្រោះចំណង់ឬបំណងប្រាថ្នារបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ មិនមែនកើតឡើងព្រោះ​ដំណើរ​ប្រែប្រួល​របស់វត្ថុទាំងឡាយទេ ព្រោះអ្វីៗតែងប្រែប្រួលទៅបែបនោះជាប្រក្រតីធម្មតា ទោះបីយើងកើតមក​ក្នុងលោកនេះឬមិនកើតមកក៏ដោយ វាក៏ប្រែប្រួលទៅរបស់វាយ៉ាងនោះឯង ប្រៀបបីដូចជាក្រសែទឹកក្នុងស្ទឹង​គង្គាដែលហូរទៅកាន់មហាសាគរប៉ែកខាងទិសបូព៌អស់កាលជានិរន្តរ គ្មានអំណាចណាៗមកបង្គាប់បញ្ជា​ឲ្យក្រសែទឹកនោះហូរបកទៅទិសបស្ចឹមបានទេ គ្មានអំណាចណាៗមកបង្គាប់បញ្ជាឲ្យសង្ខតធម៌ទាំងឡាយ នៅឋិតថេរចីរកាលបានទេ ប៉ុន្តែបើទុកជាដូច្នោះក៏ដោយ ចិត្តរបស់យើងក៏ចង់ឲ្យវាអន្ទោលទៅតាមដែល​យើងប្រាថ្នាចង់បាន កាលបើវាមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមដែលយើងប្រាថ្នាចង់បាន យើងក៏រងទុក្ខទោមនស្ស កាលបើដូច្នេះ ទើបឈ្មោះថា យើងសាងទុក្ខទោមនស្សឲ្យដល់ខ្លួនឯង ។