cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ហ័យអាន
ហ័យអាន ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាហ្វៃហ្វ៊ូ គឺជាទីក្រុងមួយដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ១២០ ០០០នាក់នៅក្នុងខេត្តក្វាងណាមរបស់ប្រទេស វៀតណាមហើយត្រូវបានកត់សម្គាល់ជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ ។ រួមជាមួយនឹងប្រជុំកោះខូឡៅចាម វាគឺជាផ្នែកមួយនៃតំបន់បម្រុងជីវមណ្ឌលខូឡៅចាម-ហ័យអានដែលបានកំណត់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩។
ទីក្រុងចាស់ហ័យអាន ជាសង្កាត់ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ទីក្រុង ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាគំរូដែលត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងល្អពិសេសមួយនៃកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលមានតាំងពី សតវត្សទី១៥ ដល់សតវត្សទី១៩ អគារនិងផែនការផ្លូវដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបញ្ចូលគ្នានៃឥទ្ធិពលជនជាតិដើមភាគតិចនិងបរទេស។ ភាពលេចធ្លោនៅក្នុងទីក្រុងចាស់របស់ទីក្រុងគឺ "ស្ពានជប៉ុន" ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី១៦-១៧ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី
កោះឆាង
កោះឆាងគឺជាកោះធំជាងគេបំផុតលំដាប់ទី២ នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅជាប់ខេត្តភូកេត។ កោះនេះលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីប្រមាណ ៤២៩គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ កោះនេះសម្បូរទៅទៅដោយភ្នំខ្ពស់ៗ និងជ្រលងភ្នំជាច្រើន ហើយភ្នំ ដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាគេនៅលើកោះនេះគឺភ្នំសាលាក់ផេត ដែលមានរយៈកម្ពស់៧៤៤ម៉ែត្រ ចំណែកឯភ្នំចមប្រាសាទ ឈរនៅលំដាប់ទី២ និងភ្នំម៉ៃហមឈរលំដាប់ទី៣។ កោះឆាងមានព្រៃព្រឹក្សាធម្មជាតិ ដែលជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់ និងមានទឹកធ្លាក់ជាច្រើនកន្លែងនៅលើកោះនេះទៀតផង។ កោះឆាងព័ន្ធជុំវិញទៅដោយកោះតូចៗជាច្រើន និងគ្របដណ្តាប់ទៅដោយឆ្មេរខ្សាច់ដ៏ស្រស់ស្អាត និងសម្បូរទៅដោយផ្កាថ្ម ដែលល្អប្រណិត។ ឆ្នេរសំខាន់នៅកោះឆាងមានដូចជា៖
ភាសាខ្មែរខិះ
ភាសាខ្មែរខិះ ឬ​ ខ្មែរខិ គឺជាគ្រាមភាសាដែលត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងភូមិខ្លះៗនៃស្រុកសៀមប៉ាង ខេត្តស្ទឹងត្រែង។
ប្រទេសជ្វា
ជនជាតិ​ជ្វា​ប្តូរ​ពី​សាសនា​ព្រហ្ម​ម​ញ្ញ ទៅ​សាសនា​ឥស្លាម​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​១២ រឺ ​ទី​១៣ តាមរយៈ​ជនជាតិ​អារ៉ាប់​។
តុងកឹង
តុងកឹង ​គឺជា​តំបន់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ ដែល​រួមបញ្ចូល​ជាមួយ​ អណ្ណាម និង កូសាំងស៊ីន(កម្ពុជាក្រោម​) បង្កើតជា​ប្រទេសវៀតណាម ក្រោយ​ការចាកចេញ​ពី​ឥណ្ឌូចិន​របស់​ពួក​អាណានិគម​បារាំង។​​ មាន​ទំហំ ១៣០,៦០០​គ​.​ម​.​ក្រឡា ​តុងកឹង​ គឺជា​ផ្នែក​ខាងជើង​នៃ​វៀតណាម​នាពេល​ឥឡូវនេះ។ តាំងពី​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បុរាណ​ម្លេះ រដ្ឋធានី​របស់​តុងកឹង​​គឺ​យួនបានចាត់ទុកថា ហាណូយ​។ “​តុងកឹង​“​មាន​ព្រំប្រទល់​ភាគ​ខាងជើង ជាប់​នឹង​ប្រទេស​ចិន ភាគ​ខាងកើត​ជាប់​នឹង​ឈូងសមុទ្ទ​តុងកឹង ភាគខាងត្បូង​ជាប់​នឹង​តំបន់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​អណ្ណាម ហើយ​មួយផ្នែក​ទៀត​នៃ​ភាគខាងត្បូង ព្រមជាមួយ​ភាគ​ខាងលិច​ជាប់​ជាមួយ លាវប្រទេសឡាវ។ ស្ថិតនៅលើ​ដីសណ្តរ​នៃ​ទន្លេ​ក្រហម តុងកឹង​គឺជា​តំបន់​មួយ​ដែល​សំបូរ​ទៅដោយ​ភោគផល​ស្រូវ​។​ ក្នុង​ភាសាឡាតាំង តុងកឹង​ត្រូវបាន​គេ​សរសេរ​ខុសៗ​គ្នាៈ Tonkin ,Tongkin, Tonquin ឬ Tongking​។​ តាម​ពួក​អ្នកស្រុក គេ​ចូលចិត្ត​ហៅ​តុងកឹង​ជា​ភាសា​វៀតណាម​ថា​“​បាក់​គី (Bắc Kỳ) មានន័យថា “​ស្រុក​ភាគ​ខាងជើង​“, និង​ក្រោយៗ​មក​គេ​ហៅថា​“​មៀន​បាក់​(Miền Bắc)​មានន័យថា តំបន់​ភាគ​ខាងជើង​។​ ពាក្យ​តុង​កឺ​ង​នេះ​ក្លាយ​មកពី​ពាក្យ​“​ដុង គី​ញ​(Đong Kinh )​ដែល​មានន័យថា​“​ទីក្រុង​ភាគ​ខាងកើត​“​។ បុព្វការី​ជន​វៀតណាម​ហៅ​តុងកឹង​ថា “​វ៉ាន់ ឡាង​“ (Văn Lang)​នៅ​អំឡុង​ពី​ឆ្នាំ​២០០០​ដល់​ឆ្នាំ​១០០​មុន​គ​.​ស​.​។​ តំបន់​តុងកឹង​ត្រូវបាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ដោយ​ជនជាតិ​ចិន នៅ​ឆ្នាំ​១១១​មុន​គ​.​ស ហើយ​ចិន​បាន​ត្រួតត្រា​ទីនោះ រហូតដល់​ពួកគេ​ត្រូវបាន​បណ្តេញចេញ​នា​ឆ្នាំ ៩៣៩ នៃ​គ​.​ស ដែល​នាពេលនោះ តុងកឹង​បានទទួល​ឯករាជ្យ ។ ជនជាតិ​តុងកឹង​បាន​វាតទី​ចុះមក​ភាគខាងត្បូង ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៤៧១ គេ​បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ប្រទេសចម្ប៉ា។​ នា​ឆ្នាំ​១៥៥៨ ទឹកដី​របស់​បុព្វការី​ជន​“​វ៉ាន ឡាង​“​ត្រូវ​បែង​ចែកជា​ពីរ ត្រួតត្រា​ដោយ​សន្តិ​វង្ស​២ ដោយនៅ​ពាក់កណ្តាល​ផ្នែក​ខាងជើង​ប្រទេស បាន​ត្រួតត្រា​ដោយ​ទីក្រុង​តុងកឹង (​ដែលជា​ទីក្រុង​ហាណូយ​នា​សម័យ​ទំនើប​នេះ​) ហេតុនេះហើយ​ទើប​ពួក​អឺរ៉ុប​ហៅ​តំបន់​ភាគ​ខាងជើង​ទាំងមូល​ថា​តុងកឹង​តែម្តងទៅ។​ ​តំបន់​ទាំង​២​បាន​ឯកភាពគ្នា​ឡើងវិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៨០២ នៅក្រោម​ការត្រួតត្រា​ទាំងស្រុង​របស់​រាជវាំង​វ៉េ (​តំបន់អណ្ណាម)​ដោយ​គេ​ចាត់ទុកថា​តុងកឹង​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ចក្រភព​របស់គេ ។​ ​ដើម្បី​បើក​ច្រក​ទន្លេ​ក្រហម​សំរាប់​ការធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់ខ្លួន ប្រទេស​បារាំង​ បាន​ចាត់​បញ្ជូន​បេសកជន​ពិសេស ទៅ​តុងកឹង​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៧៣ និង​១៨៨២ ដែល​នៅក្នុង​ឆ្នាំ​១៨៨២​នោះ បាន​កើតមាន​សង្គ្រាម​អាណានិគម ពេញបន្ទុក​មួយ ហើយ​កាន់តែ​តានតឹង​ថែមទៀត ដោយសារ​មាន​អន្តរាគមន៍​របស់​ចិន​ប្រឆាំងនឹង​បារាំង ដោយ​ចិន​បានប្រកាស​ទាមទារ​យក​តំបន់​តុងកឹង​នេះដែរ។​ ​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៨៤ អាណ្ណា​ម​ទទួលយក​របប​អាណាព្យាបាល​ពី​បារាំង និង​យល់ព្រម​ចុះចាញ់​បារាំង ហើយ​តុងកឹង​ក៏ត្រូវ​ទទួល​ការត្រួតត្រា​ដោយផ្ទាល់​ពី​បារាំង ច្រើនជាង​អណ្ណាម​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៨៨៧ តុងកឹង​បានក្លាយ​ទៅជា​ផ្នែក​មួយ នៃ​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន​របស់​បារាំង។ នៅក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី​២ នា​ឆ្នាំ១៩៤០ ដល់ ១៩៤៥ តំបន់​នេះ​បាន​ត្រូវ​ត្រួតត្រា​ដោយ​ជប៉ុន​។ បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាម ពួក​ជាតិនិយម​ជនជាតិ​តុងកឹង និង​ជនជាតិ​អណ្ណា​ម បាន​ចូលរួម​ជាមួយគ្នា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​សំរាប់​រដ្ឋ​វៀតណាម ដែល​ក្នុង​រយៈពេល​នោះ តុងកឹង​បាន​ក្លាយជា​ចំនុច​នៃ​សង្គ្រាម​ទ័ពព្រៃ រវាង​បារាំង​និង​វៀត​មិញ ដែល ដឹកនាំ​ដោយ​លោក​ហូជីមិញ៕
កោះម៉ាក
កោះម៉ាកស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃកោះឆាងហើយមានចម្ងាយ ៦០គីឡូម៉ែត្រពីដីគោក និងមានប្រហែល២០គ៉ឡូម៉ែត្រពីភាគខាងជើងនៃកោះម៉ាក់គឺកោះកុត។ ជនអន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិចិនគឺជាមនុស្សដំបូងបង្អស់ ដែលបានមករស់នៅលើកោះនេះ ដែលាមានអាយុកាលតាំងពី១០០ឆ្នាំមុន។ កោះម៉ាកជាកោះធំជាងគេលំដាប់ទី៣នៅលើផ្ទៃសមុទ្រនៃខេត្តត្រាត និងលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីប្រមាណ ១៦គីឡូម៉ែត្រការ៉ែ។ កោះនោះមានបណ្តោយប្រវែង១០គីឡូម៉ែត្រ​ និងមានទទឹងប្រវែង ៥គីឡូម៉ែត្រ និងមានឆ្នេរប្រវែង២៧គីឡូម៉ែត្រ។ ដីទំនាបមានចំនួន៨០ភាគរយ ដែលមានចម្ការដូង និងកៅស៊ូ។ ផ្ទៃដីភាគច្រើនរបស់កោះនេះអំណោយផលដល់ព្រៃឈើ និងដំណាំដូង ។
ប្រាសាទកំពែងតូច
ប្រាសាទកំពែងតូច
​
ប្រាសាទកំពែងតូច ជាប្រាសាទរបស់ខ្មែរ ដែលស្ថិតនៅ ខេត្តសិរីសាកេត ត្រូវបាន សៀម ផ្ដូរឈ្មោះទៅជា ប្រាសាទកំផែងឡេក។ ពាក្យខ្មែរ ប្រាសាទ ពាក្យថៃ វត្ត ពាក្យខ្មែរ កំពែង ពាក្យថៃ កំផែង ពាក្យខ្មែរ តូច ពាក្យថៃ ឡេក សរុបមក ពាក្យខ្មែរ ប្រាសាទកំពែងតូច តែពាក្យថៃ វត្តកំផែងឡេក។ ឧទាហរណ៍ វត្តអារុណ នៅទីក្រុងបាងកក។
=មើលផងដែរ=
កំពែងតូច
ភាសាខ្មែរក្រវាញ
ភាសាខ្មែរក្រវាញ (អាចហៅថា ​ភាសាខ្មែរខាងលិច ឬ ភាសាខ្មែរច័ន្ទបុរី) គឺជាគ្រាមភាសាដែលត្រូវបាននិយាយដៅយជនជាតិខ្មែរដែលរស់នៅក្នុងជួរភ្នំក្រវាញ។
ចោល​ឈូង
◙ជាល្បែងដែលប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាតែងលេងនៅរដូវកាលចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីខ្មែរ។
សាវ៌ភៅម
សាវ៌ភៅម (អានថា: សារៈវៈភៅមៈ)ជាពាក្យសំរាប់ហៅស្ដេច អធិរាជ រឺ ចក្រវរ្តិន ស្ដេចចក្រ ជាស្ដេចទាំងចក្រវាឡ។
ចោល​ឈូង
-ល្បែងនេះតម្រូវឲ្យមានប៉ែកខាងបុរសនិងនារី
-គេច្រៀងមុននឹងគ្រវែងឈូង
* សូមជួយកែរសម្រួល
អង្គ
តាមភស្ថុតាងសិលាចារឹកពាក្យ អង្គ (ទួលអង្គ)មានប្រភេពមកពីពាក្យសំស្រ្កឹតថា​ អង្គណ ឬអង្គន។ នៅក្នុងសិលាចារឹកព្រះគុហាហ្លួង ខេត្តកំពតសិលាចារឹកលេខ K.៤៤ នៅក្នុងឃ្លា កំលុង អង្គណ វ្រះ កម្រ តាង អញ មានន័យថា កំឡុងធ្លាប្រាសាទ។ នៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តស្រះក្រាំងបន្ទាយ ខេត្តតាកែវសិលាចារឹកលេខ K.១៤១២ ក្នុងឃ្លាថា អាយកលុងអង្គន មានន័យថា ឯកំឡុងធ្លាប្រាសាទ។ នៅក្នុងសិលាចារឹកទួលគុហា ខេត្តកណ្តាល សិលាចារឹកលេខ K.១១៧៦ ក្នុងឃ្លា អនក អង្គណ មានន័យថាអ្នកបម្រើក្នុងធ្លាប្រាសាទ គឺសំដៅដល់អ្នកបម្រើក្នុងបរិវណប្រាសាទនៅទួលគុហានេះតែម្តង ។ អង្គគឺជាទួលធំមានស្រះ ឬត្រពាំងស្ថិតនៅជិត។ តួយ៉ាងដូចជា អង្គតាសោម អង្គស្នួល អង្គតារាជ អង្គប្រិ អង្គខ្នុរ អង្គរកា អង្គមេត្រី អង្គសេរី។ល។ ភាគច្រើនភូមិ ដែលមានពាក្យអង្គច្រើនស្ថិតនៅក្នុងខេត្តតាកែវ ខេត្តកណ្តាល ខេត្តកំពត និងខេត្តកំពង់ស្ពឺ ។
ប្រាសាទចិនស្រម
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ប្រាសាទចិនស្រម ឬប្រាសាទជាន់ស្រាំ ឬប្រាសាទព្រៃវែងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិព្រៃវែង ឃុំស្រយ៉ង់ ស្រុកគូលែន ខេត្តព្រះវិហារ និងប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃគូលែនព្រហ្មទេព។ ភ្ញៀវទេសចរអាចធ្វើដំណើរតាមរួមស្រុកគូលែនកាត់តាមភូមិព្យួរជ្រុក ឆ្ពោះទៅកាន់ភូមិព្រៃវែងដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ២៣គីឡូម៉ែត្រ។ ម្យ៉ាងទៀតអាចធ្វើដំណើរពីរមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរទៅទិសខាងជើង ឆ្លងកាត់ស្ទឹងសែន និងឆ្លងកាត់ភូមិសម្បូរ ឆ្ពោះទៅកាន់ភូមិព្រៃវែងដែលមានចម្ងាយប្រមាណ១៨គីឡូម៉ែត្រ ដោយផ្លូវទៅកាន់តំបន់នេះមានការលំបាកខ្លាំងនៅរដូវវស្សា។ ប្រាសាទចិនស្រម អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់ច្រើនហៅថា ប្រាសាទជាន់ស្រាំ ឬប្រាសាទព្រៃវែង។
លក្ខណៈស្ថាបត្យកម្ម
ប្រាសាទនេះកសាងអំពីឥដ្ឋមានតួប្រាំ បែរមុខទៅទិសខាងកើត សង់នៅលើខឿនថ្មបាយក្រៀមមានបីថ្នាក់ នៅជុំវិញបរិវេណប្រាសាទមានហោត្រៃចំនួនពីរសង់អំពីឥដ្ឋ សំណង់បន្ទបើរាងចតុកោណកែងចំនួនប្រាំបីសាងសង់អំពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀមមានគោបុរៈចំនួនពីរនៅទិសខាងកើត និងខាងលិចប្រាសាទមានកំពែងថ្មបាយក្រៀមព័ន្ធជុំវិញ និងស្រះទីក បារាយណ៍នៅទិសខាងកើត។ ផ្អែកតាមរចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ និងភស្ថុតាងជាច្រើនដែលនៅសេសសល់នៅក្នុងតំបន់នោះ អាចសន្និដ្ឋានថាប្រាសាទនេះសាងសង់នៅសតវត្សរ៍ទី១០ និងបានជួសជុលកែលម្អឡើងវិញនៅសតវត្សរ៍ទី១១ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទនពស្ថិតនៅក្នុងរាជ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ការសនិ្នដ្ឋាននេះយោងតាមសិលាចារឹកដែលចារនៅលើមេទ្វារប្រាសាទនេះ។ បើតាមសិលាចារឹកនៅលើមេទ្វារនៃប្រាសាទភ្នំសណ្តកក៏បាននិយាយអំពីព្រះរាជគ្រូរបស់ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ដែលព្រះអង្គបានបញ្ជាឱ្យមកជួសជុលប្រាសាទ និងចារសិលាចារឹកនៅប្រាសាទនោះផងដែរ។ ប្រាសាទភ្នំសណ្តកមានចម្ងាយប្រហែល ៦គីឡូម៉ែត្រពីប្រាសាទនេះលផងដែរ។ នៅជុំវិញតួប៉មកណ្តាលមានតួប៉មតូចៗចំនួនបួនសង់នៅលើជ្រុងខឿននីមួយៗនៃជាន់ទី២ ដោយសង់អំពីឥដ្ឋបែរមុខទៅទិសខាងកើតមានសភាពបាត់បែក។ ប៉មតូចៗទាំងនេះបើពិនិត្យលើរចនាសម្ព័ន្ធ និងក្បាច់លម្អនៅលើផ្តែរប្រាសាទទំនងសាងសង់នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០នៃគ.ស នៅក្នុងរចនាបទកោះកេរ។ ខឿនជាន់ទី១ និងជាន់ទី២សាងសង់អំពីថ្មបាយក្រៀម។ ផ្នែកខាងក្រោមនៃទិសខាងកើតមានហោត្រៃចំនួនពីរសាងសង់អំពីឥដ្ឋបែរមុខមកទិសខាងលិចបានបាក់រលំស្ទើទាំងស្រុង។ ក្នុងនោះមានសំណង់រាងចតុកោណគែងមានលក្ខណៈដូចបន្ទប់ស្នាក់នៅ ឬជាឃ្លាំងមានរន្ធតូចៗសម្រាប់ខ្យល់ចេញចូល បច្ចុប្បន្នសំណង់នេះបានបាក់រលំស្ទើទាំងស្រុង ដោយបន្សល់គំនរថ្មបាយក្រៀមជាជញ្ជាំង និងសសរធ្វើអំពីថ្មភក់។ គោបុរៈខាងកើត និងខាងលិចកសាងឡើងវិញអំពីថ្មភក់នៅក្នុងសរវត្សរ៍ទី១១ ដំណាល់គ្នានឹងតួប៉មកណ្តាលដោយមានយកផ្តែរសតវត្សរ៍ទី១០ មកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ។ ផ្តែរខាងកើតនៃគោបុរៈខាងកើត ជាផ្តែរដែលស្ថិននៅក្នុងរចនាបថឃ្លាំង ដែលអាចកសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ ចំណែកខាងលិចនៃគោបិរៈខាងកើតជាផ្តែរដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងរចនាបថកោះកេរ ដែលសាងសង់នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០ នេះមានន័យថាផ្តែរត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងវិញ។ ភាគខាងកើតនៃគោបុរៈខាងកើតមានស្រះទឹកចំនួនពីរ និងស្រះទឺកធំពីទៀតនៅទិសខាងលិច ស្រះទឹកទាងបួននេះ ជញ្ជាំងសង់អំពីថ្មបាយក្រៀមព័ន្ធជុំវិញកម្ពស់ពីរម៉ែត្រ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រះវិហារ ប្រាសាទចិនស្រម
កោះក្រះដាត
កោះនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅជិតកោះម៉ាកហើយកោះនេះមានផ្ទៃរាបស្មើដូចក្រដាស។ វាគឺជាកោះតែមួយគត់នៅប្រទេសថៃ ដែលមានឯកសារកាន់កាប់ដីស្របច្បាប់។ កោះនេះកម្មសិទ្ធឯកជន និងមានរមណីយដ្ឋានតែមួយគត់។ បើភ្ញៀវទេសចរស្ថិតនៅលើកោះនេះ យើងនឹងមើលឃើញកោះនៅជិតៗទាំងអស់។ ទីតាំងភូមិសាស្រ្តដ៏ពិសេសនេះធ្វើឱ្យកោះនេះទទួលបាននាមថា ទិសដៅដែលមើលមិនឃើញនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ នៅលើកោះនេះមានសត្វតាន់ជាច្រើនរស់នៅ។ ដើម្បីទៅកាន់កោះនេះ ភ្ញៀវទេសចរត្រូវទិញសេវាកម្មកញ្ចប់សរវាកម្មដំណើរកំសាន្ត ដែលរួមសេវាកម្មអាហារ ស្នាក់នៅ និងសេវាធ្វើដំណើរទាំងទៅនិងមក ។
ទាញ​ព្រ័ត្រ
alt=ការទាញព្រាត់នាសម័យអង្គរ|រូបភាពតូច|រូុបបង្ហាញ ល្បែងដែលមានក្រុមជាគូរប្រកួតចំនួន២ក្រុមលេង។ គេអាចចែកក្រុមជាពីរស្មើរគ្នាអាស្រ័យលើចំនួនអ្នកលេង។ប្រសិនបើងមានម្ខាងដួលឬរបូតខ្សែនោះក្រុមនោះជានក្រុមចាញ់។
បន្ទាយស្ទឹងសែន
ទីតងាំភមូិសាស្រ្ត(លង្ងែក) លង្ងកែ ជាទីតងាំប្រវិត្សាតស្រ្តង្មរែង្ែល្ថិត្នៅកនុងប្្ុកកាំពងប្់ត្ឡាច នមត្កត ាំពងឆ្់ នងាំ និង ជាកង្នងែយុទសាធស្រ្តមយួមាន ទននែ រឹង ជាពិន្្ង្ប្ពក។ ប្កុមនមការឲ្យនេជីករុកឫ្នរៀរថ្ែ ៦ ហត្ជថុាំវិញរន្ទាយជារីប្ជុង នហើយនលើកែីប្ចុុះកាារន្ែើរន្ទាយននុះកម្ព់ ១៤ ហត្ថ កប្មា្់មងននលើ ១០ ហត្ថ នជើងនទរខាងនប្កាម ២២ ហត្ថ ឯប្ជុងទី៤េឺទននែ។ មូលនហត្ុននុះនហើយ នទើរប្ពុះចនរាាជារញ្ជានោយមស្រនតីឧកញ៉ាន្ន្ទរត្ីនោយនកណ្ឌរាស្រ្តការន់ ើ ជញ្ចូនថ្ែ ង្រកែី នែើមបី្ងរ់ន្ទាយនិងរាជវាំង ប្ទងបា់ននោយនេន្ែើកាំង្ពងការពារ ៥ ជានប្់ពមទងាំដរាំរងឫ្សីយ៉ាងប្កា្់កប្មា្់ ២ ្ិន (១៦០ម) មានេូទឹក មានទែរ ៨ ខាងកនុងរន្ទាយទងាំ៥ជាន់ ដក្់ុទង្ធត្ទហានកានាំភែើងង្វង។
កនុងកាំង្ពងទី៣ដក្់ុទង្ធត្ទហាោវុ្មែី មានដកផ្គ់ាក់ ការាំិត្។ កាំង្ពងទី៤ ដក្់ុទធ ង្ត្ទហានរកាប្ពុះអង្ងា នរាងនលាោន និងប្ពុះពន្ទែទត្នលាោន។នៅកនុងកាំង្ពងទី៥ មាននរាងរញ្ចនកសប្ត្ និងែាំណាក្់ាំរិទធ វិមានកាំសានត ភិរមយ ប្កុមបាេូ រុនរាហិត្ និងប្កុមមហាត្លិកនៅ។ កនុងកាំង្ពងននុះង្ែរ មានរាជវាំង កាំពូលប្បារាំិទមា្ និង លារប្មក័ស្៍ប្មារប្់ពុះមហាកសប្ត្ិរាជផាុាំ នហើយមានត្មលក់វត្ថុ្កតិ្ិទិធេឺ ប្ពុះង្កវ ឬ ប្ពុះប្ត្ង្ែងង្កង និងប្ពុះនោចាំនួន ១២ ង្ែលនៅកនុងនពាុះប្ពុះនោទងាំនន្ទុះមានរកានូវេមពីរកបួនសាស្រសាតែមា៏នត្ម្មនែលើ្លរ។់មានផុះាប្្ី្ាំន ប្កមការ រុប្តរុប្ត្ី និងមានឃ្ែងាំ្ាំៗទុកប្្ូវ អង្ងរក អង្ាំរិល ប្រហុក ប្ត្ីនងៀត្ ប្ត្ីន្អើរ និងឃ្ែងាំសាស្រសាតវុ្។ មយ៉ាងនទៀត្តមជាំននឿររ្់ង្មរែ ប្ពុះនោ និងប្ពុះង្កវជារងរអូនរនងកើត្និងោន ង្ែលអង្នកប្្ុកង្ត្ងង្ត្នោរពរូជាទុកជាវត្ថុ្័កាិ្ិទធិ នដយសារនៅកនុងរន្ទាយលង្ងកែមានរូរប្ពុះនោ ប្ពុះង្កវ នេមានជាំននឿថា ននុះជារន្ទាយ មយួយ៉ាងមា្ាំប្មារកា់រពារ្ប្ត្ូវផង និងឃ្ែងាំវរប្មជា៌ត្ិរន្ទារព់ីអង្ងារ។
រន្ទាយលង្ងកែមានទទឹងប្រង្វង ២ ្ហាត្ិមាប្ត្ និងរនណាាយប្រង្វង ៣ ្ហាត្ិមាប្ត្ នហើយចាំណាយនពលសាង្ង់ ៣ ឆ្ន ាំ (១៥២៧ - ១៥២៩)។
ប្ពុះរាជា និងប្ពឹត្តិការណ្៍្មយ័លង្ងកែ[ង្កង្ប្រ] ប្ពុះបាទចនរាាជា(១៥១៦ - ១៥៦៦)[ង្កង្ប្រ] ប្ពុះបាទចនរាាជា ឬអង្ងចានាទី១ ជាប្ពុះអង្នុជនៅររ្់ប្ពុះបាទប្្ី្ុេនរធទ។ នៅកនុងឱកា្ង្ែលន្ាចកនន្ែើេុត្ប្ពុះបាទប្្ី្ុេនរធទនៅរន្ទាយ្ាឹងង្្នកនុងឆ្ន ាំ១៥១២ នន្ទុះ ប្ពុះអង្ងចានារាជាកាំពុងេងន់ៅប្កុងអង្យុ្យប្្ុកន្ៀមឯនន្ទុះ។ នៅនពលទទួលបានែាំណ្ឹងននុះភ្លែម ប្ពុះអង្ងការ៏កមន្យបាយមករនាំដុះរាជរល័ងែ។ក កនុងអង្ាំែុង្ស្ររាមននុះ ប្រជារាស្រ្តបាន្ុាំឲ្យប្ពុះចនារាជានែើងនសាយរាជយ។ ប្ពុះអង្ងកា៏ប្ពមនែើងប្េងរាជយ្ិន នដយមានប្ពុះន្ទម្ប្មាររា់ជយថា ប្ពុះររមរាជាចនរាាជា នៅេ.្ ១៥១៦។ រហូត្ែល់ឆ្ន ាំ១៥២៦ នជាេជយ័ប្ត្ូវបានទងាំប្្ុងមកនលើប្ពុះចនរាាជា នដយន្ាចកនប្ត្ូវចារបា់ននហើយ្មាែរន់ចាល។ ចារព់ីឆ្ន ាំ១៥២៧ ប្ពុះបាទចនរាាជាបានឲ្យនេសាង្ង់រន្ទាយលង្ងែក។ នៅឆ្ន ាំ១៥២៩ ប្ពុះអង្ងយាងនៅេងន់ៅរន្ទាយលង្ងែក នហើយលង្ងែកកកា៏ែយជារាជធានីង្មរែរហូត្ែល់ចុង្ត្វត្សទី១៦ ។ ប្ពុះបាទចនរាាជា ជាន្ាច្ឹក្ស្ររាមកល៏បីលាញមយួអង្ងកានុង្ត្វត្សទី១៦ នប្ពាុះប្ពុះអង្ងបាានរនាំដុះទឹកែីង្មរែមកវិញរហូត្ែល់ប្កុងអង្យុ្យ។ ប្ពុះអង្ងបាានសាង្ងវ់ត្តោរាមជានប្ចើន រែិមាប្ត្ង្ែងង្កង ប្ពុះនោនិងប្រមូលអង្កនប្បាជញ រណ្ឌិត្ កវី ... ឲ្យចងប្កង និង្រន្រឯកសារប្េរប្់រនភទ្ប្មារក់ុលរុប្ត្ កុល្ីតង្មរែជាំន្ទនន់ប្កាយ។ រុ៉ាង្នតនៅឆ្ន ាំ ១៥៦៦ ប្ពុះបាទចនរាាជាប្ទងបា់នចូលទិវងាត្នៅប្កុងលង្ងែក។ ប្ពុះនចត្ិយត្មកល់អង្ែឋិធាត្ុររ្់ប្ពុះអង្ង្ាថិត្នៅនលើភប្នាំពុះរាជប្ទពយ្ពម្ែថ្។ៃ ប្ពុះបាទររមរាជា (១៥៦៦ - ១៥៧៦)[ង្កង្ប្រ] ប្ពុះបាទររមរាជា ជារុប្ត្ចបងររ្់ប្ពុះចនរាាជា ប្ពុះអង្ងបាានន្ែើចមាាំងជាមួយន្ៀមនែើមបីែនណ្ាើមយកោណាង្មប្ត្ង្មែរ ង្ែលន្ៀមបានយកនៅ។ នៅឆ្ន ាំ១៥៧០ ប្ពុះអង្ងបាានយងនៅេងន់ៅរាជធានីអង្ងរានែើមបីប្រមូលទព័នៅរនាំដុះយកង្មប្ត្នេររាជ្ីមា នហើយដក់ មស្រនតីង្មែរឲ្យនៅប្ត្ួត្ប្តទីនន្ទុះ។ នៅឆ្ន ាំ១៥៧៤ នដយទព័ភូមា និងទព័ង្មែរវយោរន្ៀមខាែងាំនពក ន្ាចន្ៀមរងោាំចិត្ចតុុះ្នធិ្ញ្ជាចងសាពននមប្ត្ីជាមយួង្មរែ
នហើយប្ពមប្រេល់ង្មប្ត្នេររាជ្ីមា ចនរាុរី និងរ្ចិមរុរីឲ្យមហាកសប្ត្ង្មរែវិញ។ ចមាាំងង្មរែន្ៀមនលើកនន្ទុះ េឺង្មរែន្ុើរការណ្៍ែឹងថាន្ាចន្ៀមរវល់ង្ត្ន្ែើចមាាំងជាមយួលាវ (ន្ៀមជយួ ភូមានដយរងោាំចិត្កតនុងចមាាំងជាមយួលាវ)។ ប្ពុះបាទររមរាជាប្ទងន់សាយទិវងាត្នៅ េ.្ ១៥៧៦។ ប្ពុះបាទ្តថទី១ (១៥៧៦ - ១៥៨៦)[ង្កង្ប្រ] ប្ពុះបាទ្តថទី១ ជារុប្តទី២ររ្់ប្ពុះររមរាជាប្ត្ូវបាននសាយរាជ្មបត្តិរនត ឯរុប្តរអូន ប្ពុះបាទប្្ី្ុរិនយពណ្៌ជាឧររាជ។ កនុងរជកាាលប្ពុះបាទ្តថទី១ ប្រនទ្កមពុជាបាត្រ់ងឥ់ទធិពល និង្ិទធិអង្ាំណាចន្ាើរង្ត្អង្្់ទងាំប្្ុងពីោ្ុីោនេយន។៍ នៅឆ្ន ាំ១៥៨៦ ប្ពុះបាទ្តថទី១ ដករា់ជ្មបត្តិឲ្យរុប្តចបងប្ពុះន្ទមជយ័នជដឋទី១។ ប្ពុះបាទជយ័នជដឋទី១ (១៥៨៦ -១៥៩៣)[ង្កង្ប្រ] ប្ពុះបាទជយ័នជដឋទី១ ជារុប្តចបងររ្់ប្ពុះបាទ្តថទី១ បាននែើងប្េងរាជ្មបត្តិ នដយមានប្ពុះជននែទើរង្ត្ ១១ ប្ពុះវ្ា ឯរុប្តទី២ប្ពុះន្ទមពញត្ន ់មានប្ពុះជន ែ៦ ប្ពុះវ្ាជាមហាឧររាជ។ ចាំង្ណ្កប្ពុះបាទប្្ី្ុរិនយពណ្៌ ជាមហាឧភនយរាជ។ កនុងរជកាាលប្ពុះបាទជយ័នជដឋទី១ ប្រនទ្ជាត្ិចុុះទនន់មាយយ៉ាងខាែងាំ ង្ែលរណាាលមកពីវិរត្តិរាជវងានុវងស មស្រនតីន្ន្ទរត្ី និងប្រជារាស្រ្តោែនជាំននឿនឹងនោរពប្ពុះរាជាវ័យនកងែ ោែនប្ពុះរាជត្ាំរិុះរនតិចនសាុះ ន្ែើឲ្យប្រនទ្ជិត្ខាង ជាពិន្្ប្រនទ្ន្ៀមនលើកទព័មកវយលុកចូលប្រនទ្ង្មរែជានប្ចើននលើកនប្ចើនសា។ ទីរាំផុត្ន្ៀមកវ៏យង្រករន្ទាយលង្ងែកនៅ នៅឆ្ន ាំ១៥៩៣។ សាថនភ្លពននយបាយ[ង្កង្ប្រ] ននយបាយកនុងប្រនទ្[ង្កង្ប្រ] នៅ្មយ័លង្ងែកមានវិរត្តិរាជវងសជាញឹកញរ។់ ប្ពុះបាទ្តថទី១ ដករា់ជយថាែយនៅរុប្ត្ចបងប្ពុះន្ទមជយ័នជដឋទី១ ង្ែលមានប្ពុះជននែទើរង្ត្ ១១ ប្ពុះវ្ានប្ពាុះខាែចប្ពុះអង្នុជប្ពុះន្ទមប្្ី្ុរិនយពណ្៌ែនណ្ាើមរាជ្មបត្តិ នដយប្ពុះបាទប្្ី្ុរិនយពណ្៌មាន្មត្ភ្លថព និងប្រជាប្រិយភ្លព ជាងប្ពុះអង្ង។ា ការបាត្រ់ង់រន្ទាយលង្ងកែន្ែើឲ្យង្មរែអង្្់ឫទធនុភ្លព អង្្់កបួនខានត្។ ្ប្ត្ូវប្រមូលប្ទពយ្មបត្តិ និងររ្់មានត្ម្មយែកនៅប្្ុកន្ៀមអង្្់។
ននយបាយនប្ៅប្រនទ្[ង្កង្ប្រ] កាល្មយ័នន្ទុះពុាំទនមា់នកងែល់រញ្ជាប្ពាំង្ែនខាងនកើត្រុ៉ាន្ទែននទ នប្ពាុះប្រនទ្ចមា៉ាកាំពុងជារម្់ែវយជាមយួយួនង្ែលកាំពុងនលរទឹកែីននុះរនតិចមងតៗ។ រុ៉ាង្ននតៅប្ពាំង្ែនខាងលិច ប្ពុះរាជាង្មរែបានពយយមវយរនាំដុះទឹកែីង្ែលបាត្រ់ងន់ៅ តងាំពី្ត្វត្សទី១៣យកមកវិញ។ ប្ពុះបាទប្្ីរាជា ចនរាាជា ររមរាជា និង្តថទី១ បាននលើកទព័នៅវយលុករហូត្ែល់រាជធានីប្្ីអង្យុ្យ នហើយរនាំដុះយកបានោណាង្មប្ត្ជានប្ចើនមក វិញ។ មូលនហត្ុង្ែលន្ទឲ្ាំយទព័ង្មរែទទួលបាននជាេជយ័យ៉ាងននុះ េឺរណាាលមកពីប្ពុះរាជារឹងមា ាំ មានសាែរត្ីកាែហាននមាុះមុត្ ប្រជារាស្រ្តកនុង និងនប្ៅប្រនទ្ោប្ាំទ កងទព័នជឿជាកន់លើប្ពុះរាជា។ មយ៉ាងនទៀត្ ទព័ភូមាបានវយន្ៀមជាញឹកញរព់ីប្ពាំង្ែនន្ៀមភូមា។ រុ៉ាង្ននតប្កាយមកកនុងរជកាាលប្ពុះបាទររមរាជា ប្ពុះអង្ងបាានចុុះហត្នថលខានលើ្នធិ្ញ្ជាចាំណ្ង្មព័ននធម ប្ត្ីភ្លពង្មរែន្ៀមន្ទឆ្នាំ១៥៧៤។ នហើយន្ៀមបានថាែយចាំនពាុះប្ពុះមហាកសប្ត្ង្មរែនូវង្មប្ត្នេររាជ្ីមា រ្ចិមរុរី ចនារុរី។ ចារព់ីរជកាាលប្ពុះបាទ្តថទី១មក ប្ពុះរាជាង្មរែង្ត្នៅពឹងពកួអង្ឺរុរ៉ាែូចជា រទ៉ាុយកាល់ និងនអង្្ា៉ាញ ... ។ ពកួននុះបានរញ្ាូនកងទព័ និងអង្កនផាយសា្ន្ទមកប្រនទ្ង្មរែ ជានហត្ុន្ែើឲ្យន្ៀមកានង្់ត្នៅាប្កហាយ នប្ពាុះង្មរែ និងន្ៀមកានសា់្ន្ទប្ពុះពុទែធូចោន ឯពកួអង្ឺរុ៉ារកានសា់្ន្ទប្េិ្ត នហើយចងម់កផសពផែាយនៅប្រនទ្ង្មែរ។ នៅឆ្ន ាំ១៥៩៤ ន្ៀមបានវយលុកយកប្កុងលង្ងកែ។ វបានប្រមូលរត្នភណ្័ឌអង្្់ពីរន្ទាយលង្ងែក ង្ថ្មទាំងចារ់ប្ពុះបាទប្្ី្ុរិនយពណ្៌ និងអង្នកនចុះែឹងង្មែ រជានប្ចើននៅប្្ុកន្ៀមនទៀត្។ នរើនរណារឹងទទឹង ពកួវនឹង្មាែរន់ចាលភ្លែម។ ន្ែកឋិច្ចមយ័លង្ងែក[ង្កង្ប្រ] ក្ិកមែ[ង្កង្ប្រ] ង្ផកនក្ិកមមាែន្កមភ្លែពខាែងាំ នប្ពាុះប្ពុះរាជា្មយ័នន្ទុះបានយកប្ពុះទយ័ទុកដកន់ឹងរញ្ជាននុះណា្់។ ប្ពុះអង្ងង្ាត្ងង្ត្េិត្េូរែល់ែី្ែី្ប្មារប្់រជារាស្រ្តន្ែើង្ប្្ចមាករ ង្ថ្មទងាំបានជីកអង្ូរ ង្ប្ពក ប្រឡាយ ្ប្មារផ់ត្ាផ់ងាទ់ឹកែល់ក្ិកម។ែ កនុងរជកាាលប្ពុះបាទចនរាាជា ប្ទងបា់នរញ្ជាទព័ឲ្យការឆ្់ករម្ប្ពនែើមបីវត្ទីែីង្ប្្ចមាករ
្ប្មារប្់រជារាស្រ្ត។ នៅរែូវរងករនងកើនផល និងប្រមូលផល នេង្ត្ងង្ត្រញ្ឈរ្់ស្ររាមនែើមបីជួយ ប្រជារាស្រ្តកនុងការប្រកររររក្ិកម។ែ ពាណ្ិជកាមែ[ង្កង្ប្រ] នដយសាររឹងទននសាែរ្មបូរប្ត្ី នហើយែីនៅជុាំវិញ្មបូរជីជាត្ិ និងទនននែមេងាជាផែូវទឹកែ្៏ាំខាន្់ប្មារែ់ឹកន្ទទាំាំនិញនៅលកឯ់ររនទ្ វិ្័យពាណ្ិជកាមមាែនការរីកចនប្មើនេួរឲ្យកត្្់មាាល់។ កនុងរជកាាលប្ពុះបាទពញយ៉ាត្ ន្ាចកន ចនរាាជា ... ប្រនទ្កមពុជា្ុទង្ធត្បានន្ទទាំាំនិញនៅលកន់ៅររនទ្ នហើយទិញមកវិញនូវនប្េឿងសាស្រសាតវុ្។ ប្ពុះបាទររមរាជាបានន្ែើទាំន្ទកទ់ាំនងជាមយួពកួអង្ឺរុ៉ារ ជរុន៉ា ចិន ជាែ ... ឲ្យមកន្ែើជាំនួញនៅប្្ុកង្មរែយ៉ាងនប្ចើន្នធឹក្ន្ទធរ។់ ពកួននុះបានន្ទទាំាំនិញែូចជាកាំណាត្្់ាំពត្ ់ ឧរករណ្៍នប្រើប្បា្់នផសងៗ នហើយន្ទនាំចញនៅវិញនូវនប្េឿងនទ្ ភែុកែាំរី ង្្នង ជរ័ ង្្បក ... ។ ្ិរបកមែ[ង្កង្ប្រ] ្ិរបកមនែៅមានការអង្នថ្់យនៅនែើយ។ ្កមភ្លែព្ាំខានក់នុង្មយ័នន្ទុះេឺការ្ែង្ែក ង្ែលមាន្នាុុះខាែងាំកាែចារព់ីរជកាាលប្ពុះបាទចនរាាជា នប្ពាុះប្ពុះអង្ងបាានយកប្ពុះទយ័ទុកដកន់ឹងរញ្ជា ននុះណា្់។ រុ៉ាង្នកាតរនប្រើង្ែលជាវត្ថុធាត្ុនែើម មានរររែាំង្ែកជានែើម មាន្កមែភ្លព តងាំពីកនុងរជកាាលប្ពុះបាទពញយ៉ាត្នមុះែ៉ា។ ការបាកង្់រករន្ទាយលង្ងែក និងផលវិបាក[ង្កង្ប្រ] ការបាកង្់រករន្ទាយលង្ងកែ[ង្កង្ប្រ] នៅឆ្ន ាំ១៥៨០ ភូមាបានវយលុកចូលប្រនទ្ន្ៀមយ៉ាងខាែងាំ នពលនន្ទុះន្ាចន្ៀមបាននផញើររាជសារ្ុាំជាំនយួពីន្ាចង្មរែប្ពុះបាទ្តថទី១។ ប្ពុះបាទ្តថទី១ ករ៏ ញ្ជា ឲ្យប្ពុះបាទប្្ី្ុរិនយពណ្៌ន្ទទាំព័នៅជយួ ចាាំងន្ៀមរហូត្ទទលួបានជយ័ជាំ នុះនលើទព័ភូមា នហើយបានរនណ្ាញទព័ភូមានចញពីទឹកែីន្ៀមនទៀត្។ នប្កាយពីបានជយ័ជាំនុះនលើភូមានហើយ ន្ៀមរមិលេុណ្ង្មរែ បាននលើកទព័មកវយង្មរែជានប្ចើននលើកនប្ចើនសា។ នៅឆ្ន ាំ១៥៨៨ ន្ៀមបាននលើកទព័ចូលទស្រន្ទានង្មរែយ៉ាងកនប្មាល នហើយបានវយយករន្ទាយមានជយ័ បាត្ែ់ាំរង នពា្សាិ៍ត្់ រហូត្ែល់ប្្ុកររិរូរណ្៍ ប្ពមទងាំហ ុមពទ័ធ
រន្ទាយលង្ងកែនទៀត្ផង។ ពកួវពទ័ធរន្ទាយលង្ងែកអង្្់រយៈនពល ៣ ង្ម ង្ត្ប្ត្ូវបាកទ់ព័រត្ខា់ចត្ខា់ចយនៅវិញ នដយសារមែុះន្បៀងនិងនកើត្ជាំងឺ្ងែ។ មុននៅវិញន្ៀមបាននប្រើលបិចបាចប្បាកែ់ួងជានប្ចើនចូលកនុងេុមឫព្សីង្ែលជាររង ការពាររន្ទាយលង្ង  ែក (នរើតមឯកសារមហារុរ្ង្មែរភ្លេ៣ បានប្បារថា់ ន្ៀមយកប្បាកែ់ងួចាំននួ ៥០០០ ែងួ ប្ចរល់និងប្ោរ្់ាំណ្ប្ចក កនុងកានាំភែើ ង្ាំ ត្ូ ច បាញ់នចញអង្្់នវលា ៣ ម្ថ្ ៃ)។ ប្រជារាស្រ្តង្មរែន្ទោាំនការឆ្់ករេុមឫព្សី នែើមបីយកប្បាកែ់ួងទល់ង្ត្នរចរឹលេុមឫព្សីអង្្់។ នៅឆ្ន ាំ១៥៩៤ នដយែឹងថាេុមឫព្សីនរចរឹលអង្្់នហើយ ន្ៀមបាននលើកទព័មកមងានទៀត្ នហើយនៅទីរាំផុត្រន្ទាយលង្ងកែប្ត្ូវន្ៀមយកបាន។ ពកួន្ៀមបានប្រមូលយកប្ពុះនោ ប្ពុះង្កវ ប្ទពយ្មបត្តិ កបួនខានត្ និងឯកសារនផសងៗជានប្ចើនយកនៅប្្ុកន្ៀម។ ប្ពុះបាទ្តថទី១ និងរុប្ត្ប្ពុះន្ទមជយ័នជដឋទី១ នភៀ្ប្ពុះកាយនៅនៅង្ែនែីលាវ នហើយកន៏សាយទិវងត្ានៅទីនន្ទុះនៅ កនុងឆ្ន ាំ១៥៩៦។ ឯប្ពុះបាទប្្ី្ុរិនយពណ្៌ ប្ត្ូវន្ៀមចារបា់នន្ទយាំកនៅប្្ុកន្ៀម។ ផលវិបាក[ង្កង្ប្រ] នប្កាយពីង្រករន្ទាយលង្ងែកមក ប្រនទ្កមពុជាអង្្់ឫទធនុភ្លព នហើយធាែកន់ៅជារែទឋនន់មាយមយួនៅត្ាំរនោ់្ុីោនេយន។៍ ង្មរែបានបាត្រ់ងន់កត្នភណ្ឌជាត្ិ កបួនចារ ់អង្កនប្បាជ ញរណ្ឌិត្ នហើយវរប្មង្៌មរែ កប្៏ត្ូវន្ៀម្ករ់ែនយ់កនៅប្រនទ្វន្ាើរង្ត្អង្្់រលីង។ ប្រនទ្ជាត្ិធាែកន់ៅកនុងភ្លពអង្ន្ទ្ិរនត្យយ នហើយនប្ោុះទុរភិកសបានចូលមកយយីប្រជារាស្រ្តង្មែរនពញម្ផប្ារនទ្។ ប្រនទ្កមពុជាបានបាត្រ់ងោ់ណាង្មប្ត្ខាងលិច និងពាយពយ ែូចជា ង្មប្ត្ចនរាុរី រ្ចិមរុរី នេររាជ្ីមា បាត្ែ់ាំរង ន្ៀមរារ នពា្សាិ៍ត្់ ... ។
ឃុំកំពង់ចាម
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ប្រជុំកោះវាំង
ប្រជុំកោះវាំអគឺជាប្រជុំកោះតូចមួយស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃកោះម៉ាក។ នៅលើកោះនេះមានដីសម្បទានសម្រាប់ធ្វើសំបុកត្រចៀកកាំ រក្សាពងអណ្តើកសមុទ្រ និងប្រមូលលាមកត្រចៀវ។ ថ្មក្រោមទឹក និងផ្កាថ្ម ដែលនៅទឹកជ្រៅក៏អាចរកបាននៅកោះមួយនេះផងដែរ។ នៅលើកោះនេះមានភ្នាក់ងារមន្ត្រីមួយចំនួនមកពីឧទ្យានជាតិប្រជុំកោះឆាងមកបោះទីតាំងនៅទីនេះ ។
ការថតរូប
ដើមកំណើត
ក្រោយពីការស្រាវជ្រាវអស់ពេលជាយោមក របស់គាត់នៅ ក្នុងទីក្រុង ឡុនដុន នៅថ្ងៃ ទី១៤មេសាឆ្នាំ ១៨៣៩ ដែលធ្វើការជាអ្នកថតរូប ដែលមានចំនេះដឹង និងចែកចាយទូទាំងពិភពលោក ហើយបានបោះពុម្ភនៅថ្ងៃទី២៥ ខែគម្ភះឆ្នាំដ៍ដែល ជាភាសាអាឡេម៉ង នៅក្នុងការសែត វូសាសិច សាតង់(Vossisch Zeitung, )របស់អ្នកស្រី យ៉ួហាបន វូន មាលីរ (Johann von Maedler) ក្នុងការ ធ្វើការ ដែខោអាវ អោយតារាហូលីវ៉ូត ក្នុងការងារជា អ្នកថតរូប រួចហើយ ដែលមានជុំនាញជាភាសារ ក្រឹចក្នុងកាបង្ហាញ ពីរបៀប បង្ហាញអំពីការប្រពន្លឺ ជាគំរូគ្នុងកាបង្ហាញ ជាសាធារណះ។
រូបផ្សេងទៀតដែលបានពីអ្នកបច្ចេកទេស
ក្រៅពី ម៉ាស៊ីនថតរូប មានវិធីជាច្រើនទៀតសំរាប់ ធ្វើរូបអោយបាន ការកំណត នៅហំរបស់ ម៉ាស៊ីន ថតរូប ទៅលើម៉ាស៊ី ផ្តិត រូប ហើយនិងក្លាយជា រូបថត ដោយធ្វើការចំឡងទុក ដោយម៉ាស៊ីន អគ្គីសនី ដែលថ្លាលផ្តូតាម ហ្វីល ដែលបានកំណតដោយ អគ្គីសនី។តាមរូបដែលទទួកបាន ដែលផ្តល អោយទៅក្រដាស តានម៉ាស៊ីនថតថ្តលអោយ កែវដោលថ្តលអោយដោយត្រង់ៗ ដែលផលក្លាយជារូបភាព។
ច្បាប់
រូបថតគឺជាការកំនត់និងការការពារដោយច្បាប់ជាច្រើនសំរាប់ការពារ ។មានហេតុផលជាច្រើនទៀត សំរាប់អនុញាត អោយ មានសិទ្ធិចំឡងនៅរូបថត ដោយមានការអនុញាតពីម្ចាស់ ដើម។ នៅអងគ្លេសនៅពេលថ្មីៗនេះមានច្បាប់(ប្រឆាំង អំពីឧក្រិដ្ឋអំពីរូបថតនៅឆ្នាំ២០០៨)ដែលមានប៉ូលីស ដើម្បីការពារ អ្នកដែលថត រូប សំរាប់រក្សាជាឯកជន រឺរូបដែលយើងចាប់ចិត្ត មានសិទ្ធិ ចែកចាយ ជាសាធារណ
​ភេសជ្ជៈ​
គ្រៀងបរិភោគជាវត្ថុរាវ។
ឧទាហរណ៍៖ ទឹក,ទឺកដូង,ទឹកក្រូច....។ល។ alt=ផ្លែដូងគេកាត់រួចយកជាអជីវកម្ម|រូបភាពតូច|228x228ភីកសែល|ទឹកដូង
ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១
ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៨៧៧-ឆ្នាំ៨៨៩នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាញាតិវង្សនឹងព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣។ ព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិបុគ្គលនិយម(គោរពបូជាដូនតា បុព្វការីជន ញាតិវង្ស) និងបានកសាងប្រាសាទដូចជា ប្រាសាទព្រះគោ ប្រាសាទបាគង បារាយណ៍ឥន្ទ្រតដាក សិវលិង្គនិងការពារសន្តិសុខពេញផ្ទៃប្រទេស ពង្រីកទឹកដី កសាងសិលាចារឹកច្រើនកន្លែងដូចជា នៅប្រាសាទភ្នំបាយ៉ង់ អ៊ូប៊ុន(ប្រទេសថៃ) ។ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ ពុំមានបុត្រសោយរាជ្យបន្ត ទើបប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គឡើងសោយរាជបន្តគឺ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះគោបានឱ្យដឹងថា ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ជាបុត្ររបស់ស្តេច បិវីន្ទ្រវរ្ម័ន ត្រូវជាចៅទួតតាមខ្សែមាតាស្តេច នបតីន្ទ្រវរ្ម័ន ដែលមិនដឹងច្បាស់ពីជីវប្រវត្តិ។ អគ្គមហេសីរបស់ព្រះអង្គគឺព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី ដែលជាក្សត្រីដែលមានជាប់ពូជពង្សពីព្រះបាទបុស្ករាក្ស។ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះគោ បាននិយាយពីការសច្ចាថាព្រះអង្គនិងជីកបន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យ ព្រះអង្គបានជីកបារាណ៍ដែលមានឈ្មោះថា ឥន្ទ្រតដាកនៅខាងជើងរាជធានីដែលមានប្រវែង៣០០០ម៉ែត្រគុណនឹង៨០០ម៉ែត្រ។ ការជីកបារាណ៍នេះក្នុងគោលបំណងតម្រូវការសាសនា ប៉ុន្តែវាបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍មួយយ៉ាងធំចំពោះវិស័យកសិកម្ម។ បារាណ៍នេះកសាងឡើងនៅក្បែរស្ទឹងរលួស។ នៅរដូវវស្សាទឹកភ្លៀងបានហូរចូលបារាណ៍។ ចំនែកនៅរដូវប្រាំងគេគ្រាន់តែជីកប្រឡាយកាត់ទំនប់ដែលព័ន្ធជុំវិញបារាណ៍ គេអាចបង្ហូរទឹកចូលស្រែបានយ៉ាងស្រួល។ នៅឆ្នាំ៨៧៩ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទព្រះគោ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះបុព្វបុរសរបស់ព្រះអង្គមានព្រះរាជបិតា ព្រះរាជមាតា ជីដូនជីតាខាងមាតា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ និងអគ្គមេហាសី។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ បានសោយទីវង្គតនៅឆ្នាំ៨៨៩នៃគ.ស និងមានមរណមានថា ឥស្វរលោក ។ ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទ ធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញស្រីន្រ្ទវរ្ម័នទេវៈ ។
សិលាចារឹក
ព្រះបាទឥស្វរលោករូបព្រះកម្រតេងជគតដ៏រាជាស្ថិតនៅរាជធានីហរិហរាល័យ វង្សត្រកូលផងទាំងឡាយក៏ទៅជាបូជាបម្រើព្រះកម្រតេងជគតដ៏រាជាដូចពីពេលមុន។ ព្រះស្តែងអញវាមសិវៈជាចៅរបស់ព្រះស្តែងអញសិវៈកៃវល្យៈបានធ្វើជាព្រះឧបាធ្យាយាចារ្យរបស់ព្រះបាទឥស្វរលោក។ ព្រះបាទឥស្វរលោកបានប្រើឱ្យ(វាមសិវៈ)បង្រៀនព្រះបាទបរមសិវលោក(ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១)កាលព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងយុវវ័យនៅឡើយ។ ព្រះស្តែងអញវាមសិវៈជាសិស្សរបស់ព្រះស្តែងអញសិវាសោមដែលជាព្រះរាជគ្រូរបស់ព្រះបាទឥស្វរលោក។ ព្រះស្តែងអញសិវាសោមត្រូវបានអ្នកស្រុកហៅថាកម្រតេងសិវស្រមចាស់។ ព្រះស្តែងអញវាមសិវៈត្រូវបានអ្នកស្រុកហៅថាកម្រតេងសិវស្រមក្មេង។ ពេលព្រះស្តែងសិវាសោមទទួលមរណភាព ព្រះស្តែងអញវាមសិវៈបានទៅជាចៅអធិការអាស្រមសិវាស្រម។ អ្នកស្រុកបានហៅកម្រងតេងសិវាស្រមតទៅមុខទៀត។ ព្រះបាទបរមសិវលោកបានប្រើឱ្យកម្រតេងវាមសិវៈដែលមានគោរម្យងារជាកម្រតេងសិវាស្រមជាព្រះរាជគ្រូឱ្យទទួលខុសត្រូវថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិនិងវត្តអារាមផងទាំងឡាយដែលញាតិសណ្តានបានស្ថាបនាឡើងនៅរាជធានីឥន្ទ្របុរៈ និងនៅស្រុកកវាលយៈនៅក្បែរអមរេន្ទ្របុរៈ ស្រុកកុតិបូព៌ ទិសស្រុកភទ្រគីរី។ ជើងភ្នំញាតិសណ្តានទាំងអស់បានធ្វើសក្ការបូជាដល់ព្រះកម្រងតេងជគតដ៍រាជាជាប្រក្រតី ។
អណ្ណាម
ប្រវត្ដិសាស្រ្ដវៀតណាម គេអាចចាប់ផ្ដើមនិយាយពីសតវត្សទី១០ នៅពេលដែលទទួលឯករាជ្យពីចិន ហើយបានបន្ដពង្រីកទឹកដីចុះមកភាគកណ្ដាល ដណ្ដើមទឹកដីចាម ចុះមកភាគខាងត្បូង យក កម្ពុជាក្រោម។ ចំពោះសង្គមអណ្ណាម រឺ ដាយវៀតនៅភាគខាងជើងនោះ គឺទទួលឥទ្ធិពលពីចិន ហើយការរស់នៅមិនប្រកបដោយស្ថិរភាពប៉ុន្មានទេ ដោយជនជាតិនេះ បែងចែកជាច្រើនក្រុម ហើយជាញឹកញយ តែងតែមានជម្លោះផ្លាស់រាជវង្ស ជាបន្ដបន្ទាប់។
ទើបមកដល់សតវត្សទី១៨ គេឃើញមានរបត់ប្រវត្ដិសាស្រ្ដថ្មីកើតឡើង គឺការបះបោររបស់ បងប្អូនត្រកូលង្វៀន(ចលនាតៃសឺន) បានកាន់កាប់ក្រុងវ៉េ របស់អណ្ណាមបានសម្រេច ប៉ុន្ដែចលនានេះមិនបានយូរអង្វែងទេ ដោយសារមានការប្រឆាំងពីក្រុមដទៃទៀត។ ក្រុមសំខាន់ជាងគេ គឺដឹកនាំដោយបុគ្គលម្នាក់ (អនាគតស្ដេចយ៉ាឡុង ) ដោយមានជំនួយពីកងទ័ពបារាំង និងជាអ្នកធ្លាប់បរាជ័យ រត់ភៀសខ្លួនទៅកម្ពុជា និង សៀម បានបង្កើតប្រវត្ដិសាស្រ្ដថ្មីមួយ ដោយបានកំចាត់ចលនាតៃសឺន និងបង្រួបបង្រួមវៀតណាម ជារាជាណាចក្រតែមួយ នៅឆ្នាំ១៨០២ បង្កើតជាសន្ដិវង្ស ង្វៀនថ្មី។
ខុសគ្នាពីរាជវង្សចក្រី របស់សៀម ដែលកើតឡើងនៅឆ្នាំ១៧៩៥ បន្ដមកដល់បច្ចុប្បន្នមានត្រឹមមហាក្សត្រចំនួន១០នោះ រាជាណាចក្រអណ្ណាម បានដួលរលំទាំងស្រុង នៅឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយមានស្ដេចចំនួន១៣។ បញ្ជីស្ដេចទាំង១៣អង្គនោះ រួមមាន៖
គ្រងរាជ្យ ១៨៨៩ ដល់ ១៩០៧ ត្រូវគេនិរទេស ទៅខេត្ដ វង់តាវ កោះ ហាឡុង ហើយត្រូវបានស្លាប់ នៅទីក្រុងព្រៃនគរ។
គ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ១៩០៧ – ១៩១៦ ក្នុងអាយុ7ឆ្នាំ (តំណាលគ្នា នឹងស្ដេចចុងក្រោយរបស់ចិន) ត្រូវនិរទេសទៅកោះ រេអ៊ុយនីយ៉ុង នៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងបានស្លាប់ដោយការធ្លាក់យន្ដហោះឆ្នាំ១៩៤៥ នៅអាហ្វ្រិកកណ្ដាល ក្នុងដំណើរមកវៀតណាមវិញ។
ការធ្លាក់ចុះអំណាចស្ដេចទាំងអស់នេះ គឺដោយសារ ៖
SHARE Media
ស៊ែរ មេឌា ប្រដាក់សិន ឯ.ក (ភាសាអង់គ្លេសៈ SHARE Media Production Co.Ltd) បានចុះបញ្ជីការក្នុងបញ្ជីពាណិជ្ជកម្មនៃក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម និងក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច-ហិរញ្ញវត្ថុ នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជា ក្រុមហ៊ុនឯកជនទទួលខុសត្រូវមានកម្រិត។ រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញា (Logo) របស់ SHARE Media
អត្ថន័យឡូហ្គូ
ឡូហ្គូរបស់ SHARE Media មានរូបសញ្ញាភ្លេងពណ៌ក្រហមប្រដេញពណ៌ទឹកក្រូច ហើយរូបសញ្ញាចែករំលែកនៅពីខាងដើមអក្សរ SHARE Media និងបន្ថែមពាក្យនៅពីក្រោមថា ORIGINAL SONG ដែលមានអត្ថន័យថា៖ "ការចែករំលែកនូវបញ្ហាជីវិត, សង្គម, ភាពថ្លៃថ្នូរ និងតម្លៃរបស់មនុស្សតាមរយៈអត្ថន័យនៃចំរៀង។ ចំណែកអក្សរអង់គ្លេស ORIGINAL SONG និងស៊ុមព័ទ្ធជុំវិញបញ្ជាក់ថា SHARE Media មិនមែនផលិតតែចំរៀងដែលជាស្នាដៃកូនខ្មែរមិនចម្លងពីបរទេសប៉ុណ្ណោះទេ ពួកយើងក៏ផលិតចេញជាវីដេអូផងដែរ ហើយវីដេអូនីមួយៗសុទ្ធតែបង្កប់អត្ថន័យជ្រាលជ្រៅ មិនឱ្យមនុស្សទន់ជ្រាយ, បាក់ទឹកចិត្ត និងចុះចាញ់ជាដាច់ខាត..."
គោលបំណង
ដំបូងឡើយពួកយើបង្កើតត្រឹមតែជាក្រុមប៉ុណ្ណោះគឺ SHARE Media Teams ប៉ុន្តែដោយមានការគាំទ្រនិងការលើកទឹកចិត្តពីបងប្អូនប្រិយមិត្តអ្នកស្ដាប់ច្រើន ក៏ពួកយើងសម្រេចបើកឈ្មោះជាផលិតកម្មផ្លូវការ ដោយឈរលើទិសដៅនិងទស្សនៈវិស័យ៖
ចម្រៀងដែលមានការគាំទ្រ
គិតត្រឹមពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ២០២២នេះ ផលិតកម្ម ស៊ែរ មេឌា (SHARE Media Production) មានប្រមាណជាងហុកសិបបទហើយ គ្រប់បទដែលពួកយើងផលិតឡើងគឺ Original Song 100% ហើយដែលទទួលបានការគាំទ្រនិងមានចំនួនដងនៃការមើលច្រើនជាងគេ មានដូចជា៖
កោះកូត
កោះកូតជាកោះ ដែលមានចម្ងាយឆ្ងាយជាងគេពីដីគោក និងជាកោះ ដែលធំជាងគេលំដាប់ទី២ នៅក្នងខេត្តត្រាត ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅជាប់កោះឆាង ហើយក៏ជាកោះធំជាងគេលំដាប់ទី៤នៅក្នុងប្រទេសថៃ។ កោះនេះលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដី ១០៥គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយមានបណ្តោយប្រវែង ២៥គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង១២គីឡូម៉ែត្រ។ កោះនេះ មានកោះព័ន្ធជុំវិញដូចជាកោះក្រះដាត និងកោះម៉ាកជាដើម។ កោះនេះនៅរក្សាភាពធម្មជាតិបានទាំងស្រុង ព្រោះនៅលើកោះនេះសម្បូរទៅដោយភ្នំ និងទឹកធ្លាក់ពីធម្មជាតិ។ កត្តាទាំងនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យកោះនេះមានទឹកធ្លាក់ល្បីឈ្មោះជាងគេគឺទឹកធ្លាក់ខ្លងចៅ។ ទឹកធ្លាក់ជាកន្លែងប្រវត្តិសាស្រ្តមួយ ដោយសារព្រះបាទរ៉ាម៉ាទី៦ បានទៅទស្សនានៅទីនោះ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១១។ ព្រះរាជាបានដាក់ឈ្មោះឱ្យទឹកធ្លាក់ថាទឹកធ្លាក់អាណាមកុក ដើម្បីរំលឹងដល់អ្នកដឹកនាំជនជាតិវៀតណាមឈ្មោះ អ៊ុង ឈៀងស៊ូ ។
ទេវនិក
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរ
ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)
វ្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម (គ.ស ?-៥៥៥) រជ្ជកាល (គ.ស ៥០០-៥៥៥) បើតាមសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងស្ដេចចេនឡាមានដើមកំណើត ពីឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវនិងនាងទេពអប្សរមេរា ដែលព្រះឥសូរប្រទានឲ្យធ្វើព្រះមហេសី។ ស្ដេចដំបូងមានឝ្រុតវម៌្ម ឯរាជបុត្រព្រះនាមឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម ហើយបានកសាងក្រុងឝ្រេឝ្ឋបុរដែលប្រហែលជានៅតំបន់បាសាក់។ ប្រហែលជាស្ដេចទាំងនេះហើយ ដែលជួយរំដោះអ្នកស្រុកឲ្យផុតពីច្រវាក់សួយសាអាករ ដោយខំរើបម្រះខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងអាណាចក្រភ្វូណាន។ នៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៦ ចេនឡាកាន់តែមានអានុភាពកាន់តែខ្លាំង បានវាយលុកនឹងអាណាចក្រភ្វូណាន។ ស្ថាបនិកនៃនគរនេះដែលជាអ្នកបានរំដោះខ្លួនពីអំណាចរបស់នគរភ្វូណាន គឺព្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម។ កំណត់ត្រាចិនបុរាណបានវែកញែកអំពីស្ដេចពីរអង្គ គឺឝ្រុតវម៌្ម និងឝ្រេឝ្ឋវម៌្មដែលបានគ្រប់គ្រងនៅឯរាជធានីឝ្រេឝ្ឋបុរ ស្ថិតនៅលាវខាងត្បូងសម័យទំនើបនេះ។ ឥទ្ធិពលដ៏មហិមានៃអត្តសញ្ញាណរបស់កម្ពុជាត្រូវបានចម្រើនឡើងដោយនគរខ្មែរនៅភវបុរ នៅឯទីក្រុងកម្ពុជាកំពង់ធំសម័យទំនើបនេះ។
អាហារខ្មែរ
អាហារខ្មែរ (អង់គ្លេស: Khmer Food) គឺជាអាហារដែលទទួលទាន ដោយប្រជាជាតិខ្មែរ ដែលមានដើមកំណើត ៣០០ឆ្នាំ មុនគ.សករាជ ដោយផ្អែកលើកំណត់ត្រាសិលាចារឹករបស់កម្ពុជា ដែលពិព៌ណនា អំពីស្ដេចសោយរាជដំបូងបង្អស់របស់កម្ពុជា ដែលមានឈ្មោះថា "ស្វ័យកម្ពុ" ដូចនេះហើយដើមកំណើតអហារខ្មែរត្រូវចាប់រាប់ពីវត្តមាននៃស្ដេចដំបូងបង្អស់របស់កម្ពុជា ។ អហារខ្មែរ ដែលមានដើមកំណើត មុនគ.សករាជ បានធ្វើការវិវឌ្ឈន៍ឱ្យទៅជាការសម្គាល់ឈ្មោះនៃអាហារទាំងនោះ ដែលត្រូវបានហៅសម្គាល់ថា "មុខម្ហូបខ្មែរ" (Khmer Cuisine) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងស.វទី១ ឬ ស.វទី២ តាមរយៈការផ្ដល់នូវជីវៈចំរុះត្រីទឹកសាបច្រើនជាងរាប់មុឺនប្រភេទ ចេញពីប្រភព នៃ បឹងទន្លេសាប និង ទន្លេមេគង្គ ដែលហូរកាត់កម្ពុជា ក្នុងប្រវែង 443km ដែលបង្កើតបានជាវប្បធម៌មុខម្ហូបដ៏សម្បូរបែប ។
ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃជយាទិត្យបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ
អាហារខ្មែរ
អាហារខ្មែរមាន ៣កម្រិត
Khmer food has 3 levels
អាហារខ្មែរ មានភាពចម្រុះនៃមុខម្ហូប ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិងវប្បធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា មុខម្ហូបនីមួយៗ មានរបៀបចំអិនទៅតាមបរិក្ខារផ្សេងៗគ្នា បច្ចេកទេសដាំស្លរបស់កម្ពុជា ដោយផ្តោតសំខាន់ទៅលើគ្រឿងផ្សំស្រស់ៗ ដែលមានស្រាប់ អាហារខ្មែរចែកចេញជា ៣កម្រិត ទី១ អហារប្រណិត (Luxury food), ទី២ អាហារមង្គលការ (Wedding food), ទី៣ អហារទូទៅ (General food) អាហារទាំង ៣កម្រិត បែងចែករនៅរស់និយមខុសៗគ្នា ទាំងគុនភាព និង តម្លៃ ។
អាហារប្រណិត
Luxury food
អហារប្រណិត (Luxury food) អហារដែលមានគ្រឿងបរិក្ខាច្រើន មាននូវសាច់ស្រស់ៗ ផ្សំដោយគ្រឿងទេសល្អៗ មាននូវសិល្បះតែងលម្អចាន ភាពល្អឥតខ្ចោះ នៃការតុបតែងរចនា និង រស់ជាតិ ក្លាយជាអាហារដែលមានតម្លៃថ្លៃ រួមជាមួយ និង ចុងភៅចំណានដែលមានកម្រិតយល់ដឹងខ្ពស់អំពីម្ហូបអាហារ ។ អហារប្រណិត ដែលត្រូវបានចាត់ចូលជាកម្រិតអាហារសម្រាប់ពួកវណ្ណៈអភិជន និង ក្រុមញាតិវង្សព្រះមហាក្សត្រ ។
អាហារមង្គលការ
Wedding food
អាហារមង្គលការ គឺសំដៅលើការរៀបចំទទួលទាននៅម្ហូបអាហារ ក្នុងពិធីមង្គលការខ្មែរ ដែលមុខម្ហូបនីមួយៗត្រូវបានសំរិតសំរាំង និង ជ្រើសរើសជាពិសេស ទៅតាមធនធានរបស់ម្ចាស់កម្មវិធីផងដែរ ។ មុខម្ហូបមង្គលការជាដំបូង ត្រូវបានចាប់ផ្ដើមដោយគ្រឿងក្លែម 8មុខ ដែលមានដូចជា៖ ផាកលូវត្រចៀកជ្រូក ប្រហិតបំពង គាវបំពង សាច់ប៉ាត់តេ មាន់អប់ គ្រាប់ស្វាយចន្ទី ជ្រក់ស្ពៃ ប្រហិតត្រីចៀន ឬ ផ្សេងពីនេះតាមធនធាននៃម្ចាស់កម្មពិធី មុខម្ហូបបន្ទាប់ ឆាសសៃកែង ញ៉ាំ ឬ ភ្លា ត្រីចំហុយ ស៊ុបឆ្នាំងភ្លើង ទាខ្វៃ មាន់ខ្វៃ ឬ ជ្រូកខ្វៃ បាយឆា បាយស និង បង្អែមជាចុងក្រោយ យ៉ាងណាមិញ មុខម្ហូបមង្គលការ មានលក្ខណៈខុសគ្នា ទៅតាមចំណូលចិត្ត និង ធនធានដែលម្ចាស់កម្មពិធីមាន អាហារមង្គលការ ត្រូវបានចាត់ចូលជាអាហារ វប្បធម៌របស់កម្ពុជាផងដែរ ព្រោះអាហារទាំងនេះត្រូវបានចាត់ចែងទៅតាមភាពគួរសម រវាងម្ចាស់កម្មពិធី និង ភ្ញៀវកិត្តិយស ដែលបានចូលរួមនេះបានសបញ្ចាក់ពីសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរក្នុងសង្គមកម្ពុជាផងដែរ ។
អាហារទូទៅ
General food
អាហារទូទៅ របស់កម្ពុជាគឺសំដៅលើអាហារដែលប្រជាជនកម្ពុជា បរិភោគជាប្រចាំថ្ងៃ នោះគឺការចំអិនបាយ ដែលមានប្រភពមកពីការផលិតស្រូវអង្ករ ចេញពីការធ្វើស្រែបង្ករបង្កើនទិន្នផលស្រូវ យ៉ាងហើចណាស់ការបរិភោគស្រូវអង្ករនៅកម្ពុជា កើតមានតាំងពី ២០០០ ឆ្នាំ មុន មកម៉្លេះ ។ នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា អាហារទូទៅ បែកចែកជា ៣ប្រភេទ៖ ប្រភេទទី១ អាហារប្រពៃណី គឺជាអាហារ ដែលមានប្រវត្តិយូអង្វែងប្រជាជននិយមធ្វើវាបរិភោគ ក្នុងកម្មវិធីផ្សេងៗ អហារទាំងនេះ ប្រជាជនពេញនិយម ធ្វើវាបរិភោគទូទាំងប្រទេសផងដែរ ។ អហារទី២ អាហារសម្រន់ ជាអាហារដែលប្រជាជនចូលចិត្តយកមកបរិភោគលេង ក្រៅពីរបបអាហារបីពេល អហារទី៣ គឺជាអាហារបរទេស ដែលមានលំហូរចូលពីប្រទេសដ៏ទៃ ទាំងពិធីចំអិន ទាំងការរចនា ទាំងរស់ជាតិ សុទ្ធតែមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីអាហារនៅកម្ពុជា ។
អាហារប្រពៃណីខ្មែរ
Khmer traditional food
ដូនតាខ្មែរបានបង្កើតអាហារប្រពៃណីជាច្រើននៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌវប្បធម៌ខ្មែរ សម្រាប់បន្សល់ទុកជាមរតកដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ រីឯវិធីនៃការរៀបចំម្ហូបក្នុងស្រុកគឺមានលក្ខណៈជាធម្មតា និង មានភាពសាមញ្ញ ហើយអាហារដែលចម្អិនជាមួយគ្រឿងផ្សំក្នុងស្រុកត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអាហារបែបសហគមន៍ប្រចាំតំបន់ (Local Food) ផងដែរ ។
WTO (អសង្ស័យកម្ម)
WTO ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅដើម្បីសំដៅទៅអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (World Trade Organization) ដែលជាអង្គការ intends to supervise and liberalize international trade.
WTO អាចសំដៅទៅ៖
Cambodian Music Awards
The Cambodian Music Awards (CMAs) គឺជាកម្មវិធីទទួលពានតន្ត្រីប្រចាំឆ្នាំរបស់កម្ពុជា ដែលធ្វើឡើងដោយ ផលិតករ លោក រី សុវណ្ណៈ ក្នុងឆ្នាំ 2017 សម្រាប់ NRG Music Awards ដែល​បានធ្វើ​ឡើង​ក្នុងការលើកស្ទួយវិស័យសិល្បៈ​ចម្រៀង Original នៅប្រទេសកម្ពុជា ហើយបានធ្វើការជ្រើសរើសដោយ NRG 89FM Cambodia ការចាប់ផ្ដើមដំបូងនាឆ្នាំ ២០១៧ ទាំងអ្នកឈ្នះនិងការតែងតាំងត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសមាជិកនៃឧស្សាហកម្មតន្រ្តីដោយផ្អែកលើការសម្តែងពាណិជ្ជកម្មដូចជាការលក់និងការចាក់ផ្សាយលើវិទ្យុ ទូរទស្សន៍ ជាពិសេសចំនួន View លើ Youtube។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៨ អ្នកឈ្នះត្រូវបានកំណត់ដោយការស្ទង់មតិរបស់សាធារណៈជននិងអ្នកគាំទ្រដែលអាចបោះឆ្នោតតាមរយៈគេហទំព័រ CMAs កម្មវិធីនេះត្រូវបានផលិតដោយ Mr. RY Sovannak, General Manager of Worldbridge Media,និងក្រុមការងារជាច្រើននាក់ទៀត។
Cambodian Music Awards of 2020
ពានរង្វាន់តន្ត្រីកម្ពុជា ឬ Cambodian Music Awards នៅឆ្នាំ ២០២០ (ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពានរង្វាន់តន្ត្រីកម្ពុជា NRG Music Awards ប្រចាំឆ្នាំលើកទី ៣) ដែលត្រូវបានគេប្ដូរឈ្មោះ មក CMAs ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ នៅឯមជ្ឈមណ្ឌលអាគារ The Brigde 45ជាន់ ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញដោយទទួលស្គាល់សិល្បករនិងអាល់ប៊ុមដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតនៅឆ្នាំ ២០២០ ។
កំណត់ត្រា
ដោយសារតែមូលហេតុនៃការរាតត្បាតមេរោគសកល Covid-19 បានធ្វើឱ្យកម្មវិធី ជ្រើសរើសពាន Cambodian Music Awards បានផ្អាកធ្វើកម្មវិធីប្រគល់ពានមួយនេះ នេះបើយោងតាមលោក Mr. RY Sovannak General Manager of Worldbridge Media ​។
Enternal Link
Cambodian Music Awards By Worldbrigdemedia.Com.Kh
ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ
ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (International trade) គឺជាការផ្លាស់ប្ដូរនៃcapital, ទំនិញ និងសេវាកម្ម ឆ្លងកាត់តាមព្រំដែនអន្តរជាតិ ឬទឹកដីប្រទេស។
អំបូរភាសាក្រា-ដៃ
អំបូរភាសាក្រា-ដៃ​ ឬ​ តៃកាដៃ គឺជាអំបូរភាសាមួយដ៏ធំដែលស្ថិតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ប្រទេសចិនខាងត្បូង និងប្រទេសឥណ្ឌាភាគឦសាន។​ ភាសានៅក្នុងអំបូរនេះសុទ្ធតែជាភាសាដែលប្រើស្នៀងដើម្បីផ្ដូរអត្ថន័យរបស់ពាក្យនីមួយៗ។ នៅក្នុងអំបូរភាសានេះ មានភាសាថៃនិងឡាវដែលត្រូវបានប្រើជាភាសាផ្លូវការថ្នាក់ជាតិ។​ សរុបមក ភាសានៅក្នុងអំបូរនេះត្រូវបាននិយាយដោយប្រមាណ ៩៣ លាននាក់​ ៦០% ជានាក់និយាយភាសាថៃ​។ ​ ​ Ethnologue បានកំណត់ថាមាន ៩៥ ភាសានៅក្នុងអំបូរក្រា-ដៃ ដែលក្នុងនោះមាន ៦២ នៅក្នុងអំបូរតៃ។
សង្ក្រាន្ត
សង្ក្រាន្ត (អង់គ្លេស: Sangkran) គឺជាដំណើរគោលចរណ៍របស់ព្រះអាទិត្យ ដែលធ្វើដំណើរចេញពី មីនរាសី (Pisces) គឺជាសញ្ញាហោរាសាស្ត្រទីដប់ពីរ និងចុងក្រោយនៅក្នុងរាសីចក្រ វាលាតសន្ធឹងពី 330° ទៅ 360° នៃរយៈបណ្តោយលំហអាកាស នៅក្រោមរាសីចក្រត្រូពិច ព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់តំបន់នេះនៅចន្លោះថ្ងៃទី 19 ខែកុម្ភៈ ដល់ថ្ងៃទី 20 ខែមីនា ហើយធ្វើដំណើរចូលដល់ មេសរាសី (Aries) ទីតាំងនៅអឌ្ឍគោលលំហអាកាសខាងជើង ហៅថា មេសាសង្ក្រាន្ត (Mesha Sankranti) ដែលជាទំនៀមទម្លាប់នៃការចូលឆ្នាំថ្មី របស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ ដែលប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ពួកគេ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការបញ្ចប់នូវរដូវប្រាំង ហើយពិធីចូលឆ្នាំថ្មីនេះបានប្រារព្ធឡើងនូវអំឡុងខែមេសា ដែលមានរយៈពេល ៣ថ្ងៃ ដែលមានប្រទេសជាច្រើនចូលរួមដូចជា៖ បង់ក្លាដេស ភូមា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ ជនជាតិតៃ នៃ ចិន ភាគខាងត្បូង ស្រីលង្កា ឥណ្ឌា ភាគខាងជើង និង ជនជាតិខ្មែរដើម នៃ វៀតណាម ភាគខាងត្បូង ។
មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ
មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (International Monetary Fund) ហៅកាត់​ថា "អាយ.អឹម.អែហ្វ" (IMF) គឺជា​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​មាន​នាទី​ទទួល​ខុសត្រូវ​លើ​ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល មាន​ទីស្នាក់ការ​ធំ​ស្ថិត​នៅ​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីងតោនឌីស៊ី សហរដ្ឋអាមេរិក​។ បច្ចុប្បន្ន​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ​មាន​សមាជិក​សរុប​ចំនួន ១៨៥ ប្រទេស (ម៉ុងតេណេក្រូ បាន​ក្លាយជា​សមាជិក​ទី​១៨៥ កាលពី​ថ្ងៃ ១៨ មករា ២០០៧) ។
ទស្សនវិស័យ
​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ ធ្វើការ​ដើម្បី​ភាព​រីកចម្រើន និង​រក្សា​លំនឹង​សេដ្ឋកិច្ច​សកល​។ អាយ.អឹម.អែហ្វ ​បាន​ផ្ដល់​នូវ​ការណែនាំ​ផ្នែក​នយោបាយ និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដល់​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ជួប​មាន​វិបត្តិ ហើយ​ក៏​ធ្វើការ​ជាមួយ​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍ សំដៅ​ជួយ​ដល់​ប្រទេស​ទាំងនោះ​ឱ្យ​មាន​លំនឹង​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និង​កាត់បន្ថយ​ភាពក្រីក្រ​។
ប្រវត្តិ
មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៤៤ ក្នុង​វេទិកា​រូបិយវត្ថុ និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​សហប្រជាជាតិ​។ តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​នៃ ៤៥ ប្រទេស បាន​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​នៅ​សណ្ឋាគារ Mount Washington សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយ​មាន​កិច្ចព្រមព្រៀង​លើ​គម្រោង​សម្រាប់​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​អន្តរជាតិ​។ អាយ.អឹម.អែហ្វ បាន​បង្កើត​ឡើង​នូវ​រចនាសម្ព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​ផ្លូវការ​នា​ថ្ងៃទី ២៧ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤៥ ដោយ​មាន​ប្រទេស​ចំនួន ២៩ បាន​ចូលរួម​ចុះហត្ថលេខា​លើ​មាត្រា​នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ​។
ការងារ
បេសកកម្ម​ចម្បង​របស់ អាយ.អឹម.អែហ្វ គឺ​ជួយ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឱ្យ​មាន​ស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​អន្តរជាតិ ដោយ​អនុវត្ត​តាម​វិធីសាស្ត្រ​បី​យ៉ាង​គឺ​៖ រក្សា​ការ​ឃ្លាំមើល​សេដ្ឋកិច្ច​សកល និង​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​បណ្ដា​ប្រទេស​ជា​សមាជិក, ផ្ដល់​កម្ចី​ដល់​ប្រទេស​ដែល​មាន​ឱនភាព​ជញ្ជីង​ទូទាត់, និង​ផ្ដល់​ជំនួយ​ប្រតិបត្តិ​ដល់​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​។
ការ​ផ្ដល់​កម្ចី
អាយ.អឹម.អែហ្វ ផ្ដល់​កម្ចី​ដល់​ប្រទេស​ដែល​ជួប​ការ​លំបាក​លើ​ការ​ទូទាត់​អន្តរជាតិ​របស់​ខ្លួន ហើយ​មិន​អាច​រក​ចំណូល​បាន​គ្រប់គ្រាន់​តាម​ពេល​កំណត់​។ ជំនួយការ​ហិរញ្ញវត្ថុ​នេះ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង ដើម្បី​ជួយ​ប្រទេស​ទាំងនោះ​ឱ្យ​ស្ដារ​ឡើងវិញ​នូវ​ស្ថិរភាព​សេដ្ឋកិច្ច ដោយ​កសាង​ឡើងវិញ​នូវ​ធន​បម្រុង​អន្តរជាតិ ដោយ​រក្សា​ស្ថិរភាព​រូបិយវត្ថុ និង​ចំណាយ​សម្រាប់​ការ​នាំចូល​របស់​ពួកគេ- រាល់​លក្ខខណ្ឌ​ចាំបាច់​ទាំងអស់​សម្រាប់​ស្ដារ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ឡើងវិញ​។ អាយ.អឹម.អែហ្វ ក៏​ផ្ដល់​ផង​ដែរ​នូវ​ឥណទាន​ដល់​ប្រទេស​ដែល​មាន​ចំណូល​ទាប ដើម្បី​ជួយ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច និង​កាត់បន្ថយ​ភាព​ក្រីក្រ​។
ព្រះខ័ន
ព្រះខ័ន ឬ ខ័ឌ្គ (ខាត់) នាមសព្ទ (សំ.ខឌ្គ.បា.ខគ្គ) គឺជាគ្រឿងសស្ត្រាវុធមួយប្រភេទ ផ្លែមានមុខទាំងពីរខាង មានសណ្ឋានដូចផ្លែលំពែង ប៉ុន្តែធំវែងជាងផ្លែលំពែង មានដងខ្លីរាង្គសណ្ឋានដូចដងលំពែង មានស្រោមអាចដាក់សៀតចង្កេះបាន ជាប្រភេទដាវខ្លី ហើយវែងជាងកាំបិតបន្តិច ។
ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង
ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុងមានផ្ទៃដីប្រហែល 1553 km2  រួមទាំងកូនកោះចំនួន 1,960-2,000 ដែលភាគច្រើនជាថ្មកំបោរ។ ស្នូលនៃឈូងសមុទ្រមានផ្ទៃដី 334 km2   ដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់នៃកោះចំនួន 775 ។ ថ្មកំបោរនៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះបានឆ្លងកាត់ 500 លានឆ្នាំនៃការបង្កើតនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនិងបរិស្ថានផ្សេងគ្នា។ ការវិវត្តន៍នៃ karst នៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះបានចំណាយពេល 20 លានឆ្នាំក្រោមឥទ្ធិពលនៃអាកាសធាតុសើមត្រូពិច។ ភាពចម្រុះនៃភូមិសាស្ត្រនៃបរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់នេះបានបង្កើតឱ្យមាន ជីវចម្រុះរួមទាំង ប្រព័ន្ធជីវចម្រុះ ត្រូពិច បរិស្ថានសមុទ្រ និងសមុទ្រ។ ឈូងសមុទ្រ ហាឡុង ជាជម្រកនៃប្រភេទផ្កា 14 ប្រភេទ និង 60 ប្រភេទសត្វព្រៃ។
ការស្ទង់មតិស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញវត្តមានរបស់មនុស្សបុរេប្រវត្តិនៅក្នុងតំបន់នេះរាប់ម៉ឺនឆ្នាំមុន។ វប្បធម៌បុរាណបន្តបន្ទាប់គ្នាគឺវប្បធម៌សយនូ ប្រហែល ១៨០០០-៧០០០ មុនគ.ស, វប្បធម៌ខៃប៉ែ ៧០០០-៥០០០ មុនគ.ស និងវប្បធម៌ហាឡុង៥០០០-៣៥០០ ឆ្នាំមុន។ ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង ក៏បានកត់សម្គាល់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមដោយវត្ថុបុរាណជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅភ្នំប៉ៃថូ ល្អាងដុយហ្គូនិងប៉ៃឆៃយ ។
អ្នកម្នាងទេវី
អ្នកម្នាងទេវី អ្នកម្នាងជាស្នំរបស់ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាត រាជាធិរាជ មានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គទ្រង់ព្រះនាមនរាយណ៍រាជា។
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤(ឆ្នាំ៩២៨-៩៤២នៃគ.ស)
ព្រះអង្គជាប្អូនថ្លៃរបស់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។ ព្រះអង្គបានកសាងរាជធានីកោះកេរ(ឆោកគគីរ)។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទជាច្រើននៅរាជធានីកោះកេរ។ ព្រះអង្គបានជីករហាលសម្រាប់តម្កល់ទឹក និងកសាងសិវលិង្គត្រីភូនេស្វរៈ ។ កុមារស្វាមីជាក្មួយរបស់ព្រះកម្រងតេងសិវាស្រមជាអាចារ្យប្រធាននៃវង្សត្រកូលបានបង្កើតស្រុកបរាសរៈនៅក្នុងភូមិនៃស្តុករន្សីបានផ្តល់គ្រឿងឧបភោគដល់ព្រះវិហារស្របតាមព្រះរាជបញ្ជាដែលបានធ្វើឡើងដល់វង្សត្រកូលនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទបរមសិវបទព្រះអង្គបានយាងចេញពីរាជធានីស្រីយសោធរបុរៈទៅសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅឯរាជធានីឆោគគ៌រ្យ(តំបន់កោះកែរ)ព្រះអង្គបាននាំរូបព្រះកម្រងតេងជគតដ៏រាជាទៅតម្កល់នៅទីនោះ។ វង្សត្រកូលផងទាំងឡាយ បានទៅធ្វើពិធីសក្ការៈបូជាព្រះកម្រងតេងជគតដ៏រាជាដូចពីពេលមុន។ ព្រះស្តែងអញឦសានមូត្ថិ៍ជាចៅរបស់ព្រះកម្រងតេងសិវាស្រមជាអាចារ្យប្រធានគឺប្រធាននៃវង្សត្រកូលបានរស់នៅរាជធានីឆោគគ៌រ្យបានបង្កើតស្រុកឈ្មោះខ្មូញបានទិកខ្ញុំបម្រើទាំងឡាយរស់នៅទីនោះបានផ្តល់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគដល់ព្រះវិហារនៅឆោគគ៌រ្យ ដែលជាភារកិច្ចរបស់វង្សត្រកូលព្រះស្តែងអញឦសានមូត្ថិ៍បានស្ថាបនាព្រះសិវលិង្គនោះនៅឯស្តុករន្សី ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ មានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទធូលីជើងព្រះកម្រតេងអញជ័យវរ្ម័នទេវៈ ។
រាជធានីកោះកេរ ឬរាជធានីឆោកគគីរ ឬលិង្គបុរៈ
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ បានប្តូររាជធានីពីរាជធានីអង្គរទៅរាជធានីថ្មីមួយទៀត ដើម្បីស្ថាបនារាជធានីថ្មីមួយទៀតគឺរាជធានីឆោកគគីរ ដែលបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្រុកគូលែននៃខេត្តព្រះវិហារ។ព្រះរាជាអង្គនេះទ្រង់បានស្ថាបនាប្រាសាទភ្នំមួយមានទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលមានកម្ពស់៣៥ម៉ែត្រ និងប្រកបដោយថ្នាក់៧ជាន់ ហើយនៅកំពូលខាងលើប្រាសាទដ៏ធំមហិមានេះ ព្រះអង្គបានតម្កល់រាជលិង្គត្រីភូវនេស្វរៈ ដែលជាតំណាងនៃអាទិទេបក៏ដូចជាព្រះអង្គ។ នៅខាងមុខប្រាសាទដែលបែរមុខទៅទិសខាងកើតនេះ មានរហាលទឹក ឬបារាយណ៍មួយដ៏ធំអស្ចារ្យ ព្រមទាំងមានប្រព័ន្ធទឹកខ្វាត់ខ្វែងសម្រាប់បង្ហូរទឹកចូលទៅក្នុងវាលស្រែជិតឆ្ងាយ ដើម្បីឱ្យងាយស្រួលដល់ការស្រោចស្រពស្រែចំការ។ លិង្គបុរៈជាឈ្មោះនៃរាជធានីឆោកគគីរ ឬរាជធានីកោះកេរ។ ការរៀបរាប់ដោយសង្ខេបនៃការកសាងរាជធានីឆោកគគីរ ឬរាជធានីកោះកេរត្រូវបានចារឡើងនៅក្នុងអត្តបទសិលាចារឹកមួយនារជ្ជកាល ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២ដែលមានខ្លឹមសារថា នៅលិង្គបុរៈ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ បានកសាងដោយលំបាកនៅលើទីតាំងយ៉ាងខ្ពស់មួយនូវព្រះសិវលិង្គតម្កល់ក្នុងកម្ពស់៩ហត្ថ ៩ដង។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤បានកសាងរាជធានីមួយមានទំហំធំធេងជាទីតាំងដ៏មានមហិទិ្ធរបស់ព្រះអាទិទេពនៃភពទាំងបី(ស្រីយាមវិភូត្យាភូវនត្រយស្យ) ។
បទុមកេសរទី៣
អ្នកម្នាងបទុមកេសរទី៣ អ្នកម្នាងជាមហេសី ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបរមរាជាពញាយ៉ាត រាជាធិរាជ មានព្រះរាជបុត្រ ជាមួយព្រះអង្គមួយអង្គ ទ្រង់ព្រះនាមព្រះសេរីរាជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងសម័យចតុមុខចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកម្នាងនៃកម្វុជទេឝចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអង្គជ័យ
The Fox and the Hound
The Fox and the Hound គឺជាខ្សែភាពយន្តបែបគំនូរជីវចលមិត្តសម្លាញ់របស់អាមេរិកឆ្នាំ ១៩៨១ ដែលផលិតដោយ Walt Disney Productions ហើយផ្អែកលើប្រលោមលោកឆ្នាំ ១៩៦៧ ដែលមានឈ្មោះដូចគ្នាដោយ Daniel P. Mannix ។ ខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលទី ២៤ របស់ Disney ខ្សែភាពយន្តនេះប្រាប់ពីរឿងរ៉ាវនៃមិត្តភាពដែលមិនទំនងរវាងកញ្ជ្រោងក្រហមឈ្មោះ Tod និងឆ្កែឆ្កែមួយក្បាលឈ្មោះ Copper ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្សែភាពយន្ត ឌីសនីយ៍
គីលីយ៉ាន​ អុឹមបាប៉េ
គីលីយ៉ាន អុឹមបាប៉េ (កើតថ្ងៃទី ២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩៨) គឺជាកីឡាករ បាល់ទាត់ អាជីពរបស់បារាំង ដែលដើរតួជា ខ្សែប្រយុទ្ធ សម្រាប់ ក្លឹប Paris Saint-Germain និង ក្រុមជម្រើសជាតិបារាំង ។ ចាត់​ទុក​ថា​ជា​កីឡាករ​ល្អ​បំផុត​មួយ​ក្នុង​ពិភពលោក គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​កីឡាករ​វាយ​កូន ​បាល់ លឿន និង​បញ្ចប់ទី។
គីលីយ៉ាន អុឹមបាប៉េ បានចាប់ផ្តើមអាជីពជាន់ខ្ពស់របស់គាត់ជាមួយក្លឹប Monaco ដោយចាប់ផ្តើមអាជីពដំបូងរបស់គាត់ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ដែលមានអាយុ ១៦ ឆ្នាំ។ ជាមួយពួកគេ គាត់បានឈ្នះពាន Ligue 1, Ligue 1 Young Player of the Year និង ពានរង្វាន់ Golden Boy ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ គាត់បានចុះហត្ថលេខាលើគូប្រជែងក្នុងលីក Paris Saint-Germain លើប្រាក់កម្ចីដំបូងដែលត្រូវបានធ្វើឡើងជាអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ក្នុង ការផ្ទេរ ដែលមានតម្លៃ ១៨០ លានអឺរ៉ូ ដែលធ្វើឱ្យគាត់ ក្លាយជាកីឡាករថ្លៃបំផុត ទីពីរ និងក្មេងជំទង់ដែលថ្លៃជាងគេ។ នៅទីនោះ Mbappé បានឈ្នះពានរង្វាន់ Ligue 1 ចំនួន ៣ ដង ពាន Coupe de France ចំនួន ៣ ដង ជាប់ជា កីឡាករឆ្នើមប្រចាំឆ្នាំរបស់ Ligue 1 ពីរដង និងបានបញ្ចប់ជា អ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីច្រើនជាងគេនៅ Ligue 1 បីឆ្នាំជាប់ៗគ្នា។ គាត់​ក៏​ជា ​អ្នក​រក​គ្រាប់​បាល់​បាន​ច្រើន​ជាង​គេ​ទី​បី​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​ក្លឹប ។
នៅកម្រិតអន្តរជាតិ គីលីយ៉ាន អុឹមបាប៉េ បានបង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងសម្រាប់ប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ នៅអាយុ ១៨ ឆ្នាំ។ ក្នុង ព្រឹត្តិការណ៍ បាល់ទាត់ពិភពលោក ឆ្នាំ២០១៨ គីលីយ៉ាន អុឹមបាប៉េ បានក្លាយជាកីឡាករបារាំងវ័យក្មេងបំផុតដែលស៊ុតបញ្ចូលទី ហើយបានក្លាយជាក្មេងជំទង់ទីពីរបន្ទាប់ពី Pelé ដែលបានស៊ុតបញ្ចូលទីនៅ ព្រឹត្តិការណ៍ បាល់ទាត់ពិភពលោក។ គាត់បានបញ្ចប់ជាអ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីច្រើនជាងគេទីពីររួមគ្នា ខណៈដែលប្រទេសបារាំងបានឈ្នះការប្រកួត ហើយគាត់បានទទួល ពានរង្វាន់កីឡាករវ័យក្មេងល្អបំផុត និងកីឡាករ បារាំងប្រចាំឆ្នាំ សម្រាប់ការសំដែងរបស់គាត់។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ប៊ឺជ ខាលីហ្វា
ប៊ឺជ ខាលីហ្វា ឬ អគារខាលីហ្វា ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ប៊ឺជឌូបៃ មុនពេលសម្ពោធនៅឆ្នាំ 2010 គឺជាអគារខ្ពស់មួយនៅក្នុងទីក្រុងឌូបៃ ប្រទេសអារ៉ាប់រួម ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអគារខ្ពស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក។ ជាមួយនឹងកម្ពស់សរុប 829.8 ម៉ែត្រ (2,722 ហ្វីត ឬជាងកន្លះម៉ាយល៍) និងកម្ពស់ដំបូល (មិនរាប់បញ្ចូលអង់តែន ប៉ុន្តែរួមទាំងស្ពែម 242.6 ម៉ែត្រ ) នៃ 828 m ប៊ឺជ ខាលីហ្វា គឺជាសំណង់ និង អគារខ្ពស់ជាងគេបំផុត នៅលើពិភពលោក ចាប់តាំងពីការឡើងកំពូលនៅឆ្នាំ 2009 ដោយបានជំនួសអគារតៃប៉ិ101 ដែលជាអ្នកកាន់តំណែងពីមុន។
ការសាងសង់អគារ ប៊ឺជ ខាលីហ្វា បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2004 ដោយផ្នែកខាងក្រៅបានបញ្ចប់ 5 ឆ្នាំក្រោយមកនៅឆ្នាំ 2009 ។ រចនាសម្ព័ន្ធចម្បងគឺ បេតុងពង្រឹង និង ដែករចនាសម្ព័ន្ធមួយចំនួន សម្រាប់អគារនេះ មានប្រភពចេញពី វិមាននៃសាធារណរដ្ឋ នៅ ទីក្រុងប៊ែរឡាំងខាងកើត អតីត សភាអាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ។ អគារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បើក​ក្នុង​ឆ្នាំ 2010 ដែល​ជា​ផ្នែក​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ថ្មី​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថាទីប្រជុំជនឌូបៃ ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជាចំណុចកណ្តាលនៃការអភិវឌ្ឍន៍ទ្រង់ទ្រាយធំ និងការប្រើប្រាស់ចម្រុះ។ ការសម្រេចចិត្តសាងសង់អគារនេះគឺផ្អែកលើការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការធ្វើពិពិធកម្មពីសេដ្ឋកិច្ចផ្អែកលើប្រេង និងសម្រាប់ទីក្រុងឌូបៃដើម្បីទទួលបានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ អគារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ជា​កិត្តិយស​របស់​អតីត​ប្រធានាធិបតី​នៃ​ប្រទេស​អារ៉ាប់រួម លោក ខាលីហ្វា ប៊ីនហ្សាយ៉ែនអល់ណាយេន ។ អាប៊ូដាប៊ី និងរដ្ឋាភិបាលអារ៉ាប់រួម ខ្ចីលុយឌូបៃ ដើម្បីសងបំណុលរបស់ខ្លួន។ អគារនេះបានបំបែកឯតទគ្គកម្មកម្ពស់ជាច្រើន រួមទាំងការចាត់តាំងរបស់វាថាជាអគារខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោក។
ប៊ឺជ ខាលីហ្វា ត្រូវបានរចនាឡើងដោយក្រុមដែលដឹកនាំដោយ Adrian Smith នៃ Skidmore, Owings & Merrill ដែលជាក្រុមហ៊ុនរចនា Sears Tower ក្នុងទីក្រុង Chicago ដែលជាអ្នកកាន់កំណត់ត្រាពីមុនសម្រាប់អគារខ្ពស់ជាងគេលើពិភពលោក។ Hyder Consulting ត្រូវបានជ្រើសរើសជាវិស្វករត្រួតពិនិត្យជាមួយ NORR Group Consultants International Limited ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដើម្បីគ្រប់គ្រងស្ថាបត្យកម្មនៃគម្រោងនេះ។ ការ​រចនា​នេះ​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​ស្ថាបត្យកម្ម​ឥស្លាម​នៃ​តំបន់​ដូច​ជា​នៅ​ក្នុង ​មហា​វិហារ​ឥស្លាម​សាម៉ារ៉ា ។ ធរណីមាត្រជាន់ត្រីភាគីរាងអក្សរ Y ត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពលំនៅឋាន និងសណ្ឋាគារ។ ស្នូលកណ្តាល និងស្លាបដែល មានកំប៉េះគូទត្រូវបានប្រើដើម្បីទ្រទ្រង់កម្ពស់អាគារ។ ថ្វីត្បិតតែការរចនានេះបានមកពី Tower Palace III ក៏ដោយ ក៏អគារស្នូលកណ្តាលរបស់ ប៊ឺជ ខាលីហ្វា មានការដឹកជញ្ជូនបញ្ឈរទាំងអស់ លើកលែងតែជណ្តើរឡើងនៅក្នុងស្លាបនីមួយៗ។ រចនាសម្ព័ននេះក៏មានបំពាក់នូវប្រព័ន្ធ cladding ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីទប់ទល់នឹងសីតុណ្ហភាពរដូវក្តៅរបស់ទីក្រុងឌូបៃ។ វាមានជណ្តើរយន្តសរុបចំនួន 57 និងជណ្តើរយន្តចំនួន 8 ។
នៅចំណុចជាក់លាក់មួយនៅក្នុងដំណើរការស្ថាបត្យកម្ម និងវិស្វកម្ម អ្នកអភិវឌ្ឍន៍Emaar ដើមបានជួបប្រទះនឹងបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ ហើយទាមទារប្រាក់បន្ថែម និងមូលនិធិសេដ្ឋកិច្ច។ Sheikh Khalifa ដែលពេលនោះជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃប្រទេសអារ៉ាប់រួម បានផ្តល់ជំនួយរូបិយវត្ថុ និងការផ្តល់មូលនិធិ ដូច្នេះការប្តូរឈ្មោះពី "Burj Dubai" ទៅ "ប៊ឺជ ខាលីហ្វា" ។ គោលគំនិតនៃប្រាក់ចំណេញដែលបានមកពីការកសាងការអភិវឌ្ឍន៍ដង់ស៊ីតេខ្ពស់ និងផ្សារទំនើបនៅជុំវិញកន្លែងសម្គាល់បានបង្ហាញពីជោគជ័យ។ ផ្សារទំនើប សណ្ឋាគារ និងខុនដូដែលនៅជុំវិញខ្លួននៅទីក្រុងឌូបៃ បានទទួលប្រាក់ចំណូលច្រើនបំផុតពីគម្រោងទាំងមូល ខណៈដែលអគារ ប៊ឺជ ខាលីហ្វា ខ្លួនឯងបានប្រាក់ចំណេញតិចតួច ឬគ្មាន។
ការទទួលស្វាគមន៍ដ៏សំខាន់របស់ ប៊ឺជ ខាលីហ្វា ជាទូទៅមានភាពវិជ្ជមាន ហើយអគារនេះបានទទួលពានរង្វាន់ជាច្រើន។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មានពាក្យបណ្តឹងជាច្រើនទាក់ទងនឹងពលករចំណាកស្រុកមកពីអាស៊ីខាងត្បូង ដែលជាកម្លាំងពលកម្មបឋម។ ទាំងនេះផ្តោតលើប្រាក់ឈ្នួលទាប និងការអនុវត្តការរឹបអូសលិខិតឆ្លងដែនរហូតដល់កាតព្វកិច្ចត្រូវបានបញ្ចប់។
ធុរកិច្ចថ្មី
ធុរកិច្ចថ្មី ឬធុរកិច្ចបង្កើតថ្មី (ជាភាសាអង់គ្លេស startup) សំដៅដល់ស្ថាប័ន ឬដំណើរការបង្កើត និងគ្រប់គ្រងធុរកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ នវានុត្តន៍​ជាស្នូលនៃការបង្កើត​គំរូអាជីវកម្ម​របស់ខ្លួន ក្រោមលក្ខខណ្ឌមិនច្បាស់លាស់ និងមានហានិភ័យ
ប៉ុន្តែមានសក្ដានុពលរីកចម្រើនលឿន។
ឃុំកោះខ្ញែរ
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ទ្រាយ
គ្រឿង​រទេះ​គោ, រទេះ​ក្របី​មាន​សណ្ឋាន​ង​ចុង​ទាំង​២​ខាង ដាក់​ប្រកប​ត្រង់​ខាង​មុខ​ខាង​ក្រោយ​លើ​ទូក​រទេះ​ទ្រ​ទ្រពង : ទ្រាយ​រទេះ ។
ចក្រ
(ចក្ក) កង់; កង់​មាន​កាំ; អាវុធ​មាន​សណ្ឋាន​ជា​វង់​មូល​មាន​ងៀង​ជា​បន្លា​ជុំ​វិញ មាន​មុខ​មុត; មណ្ឌល, រង្វង់​មូល; ប្រទេស, អាណា​ខេត្ត; ពួក, ហ្វូង; កង​ទ័ព; កណ្ដាប់​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ ... ។
​ ព្រះម៉ែព្រហ្មចារិនី
​ ព្រះម៉ែព្រហ្មចារិនី   (goddess Brahmachariniब्रह्मचारिणी देवी) ឬ  ព្រះម៉ែដូនជី   (Goddess who did severe penance, goddess of devotion and penance  គឺ  តេបធីតានៃ ព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា, ព្រះនាងគឺជា អវតារព្រះម៉ែទុរគ្គា ទេវីរបស់សក្តិនិកាយ(នវទុរគា). ,  ព្រះនាងគឺជា ​អវតារព្រះម៉ែទុរគ្គា  ទេពជាយាក្នុងព្រះឥសូរ.។ ៚
វារៈឡើងស័ក
នៅ​ពេល​ចូល​​ថ្ងៃទី ៣ ជា​ថ្ងៃ​បញ្ចប់​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ គេ​ហៅថា វារៈឡើងស័ក ឬ ថ្ងៃ​ឆ្លង ។ នៅ​ថ្ងៃនោះ គេ​តែង​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ពិធី ស្រង់​ទឹក​រូប​បដិមា​របស់​ព្រះពុទ្ធ នៅ​តាម​វត្ដ​អារាម ដើម្បី​សុំសេចក្ដី​សុខ​ ហើយ​ក៏​ជា​ថ្ងៃ​បញ្ចប់​នៃ​ការ​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ពីធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ដែរ ។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំនេះ ពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរមាន៤ថ្ងៃ ទើបគេកំណត់យកថ្ងៃវារ:វនបតចំនួន២ថ្ងៃ!
បរមរាជាធិរាជទី១
បរមរាជាធិរាជទី១ ឬ ឃុនទ្រង់ព្រះឥន្ទ ( Borommarachathirat Iสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1) ឬ ឃុនហ្លួងផាងួ (ขุนหลวงพะงั่ว)​លោកត្រូវជាបងប្អូននឹងពញាតេជោ នៅក្រុងទេព។ ហើយលោកក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម ស៊ីសៈងាម ដែលត្រូវជាអ្នកម្នាងរបស់ឥន្ទរាជា ក្រោយមកក្លាយជាព្រះម្នាងរបស់ព្រះបាទពញាយ៉ាត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឧទងចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុននៃអយុធ្យាចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្រង់ព្រះឥន្ទនៃអយុធ្យា
អក្សរសាស្រ្ត
សម័យអង្គរ
លិខិតធម្មតា និងអត្តបទទាំងអស់ដូចជាឯកសារផ្លូវការជាដើមសុទ្ធតែសរសេរនៅលើស្បែកសត្វប្រើស ស្បែករមាំង និងស្បែកផ្សេងទៀត ដែលយកមកហាលឱ្យស្ងួតលាបពណ៌ខ្មៅ។ គេកាត់ស្បែកសត្វនោះឱ្យមានទំំហំតូច ឬធំទៅតាមសេចក្តីត្រូវការ និងយកម្សៅម្យ៉ាងមកប្រើមានសណ្ឋានដូចដីសនៅស្រុកចិន ដោយលញ់ឱ្យវែងចិតចុងស្រូចគេហៅថាសោ ហើយគេសរសេរដោយដៃបានជាប់ដិតល្អណាស់ មិនងាយនឹងរលុបឡើយ។ កាលណាគេសរសេរហើយគេយកដីសមកសៀតនឹងត្រចៀកនាំឱ្យគេចំណាំបានថាអ្នកនោះហើយជាអ្នកសរសេរ។ បើសរសេរហើយត្រូវការលុបវិញតោងប្រើរបស់ទទឹកយកមកជូតទើបរលុបអក្សរនោះទៅវិញ។ អក្សរនោះមានរូបរាងដូចអក្សរជនជាតិតូវដូច្នោះដែរ។ ការសរសេរជាលិខិតអ្វីក៏ដោយគេសុទ្ធតែសរសេរពីក្រោយទៅមុខ មិនសរសេរពីលើចុះក្រោមទេ ។