cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សហភាពឥណ្ឌូចិន
សតវត្សទី១៩
នៅឆ្នាំ១៨៥៨ បន្ទាប់ពីរយៈពេលខ្លីបន្តិចក្រោយពីរាជវង្សង្វៀនបានបង្រួបបង្រួមប្រទេសវៀតណាមទាំងមូលហើយ មានការវាយប្រហារមួយបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងមកលើបុរីដាណាងដោយក្រុមនាវិករបស់ឧត្តមនាវីបារាំងម្នាក់ឈ្មោះសាល រីហ្គាល់ដឺជេនូលីក្រោមព្រះរាជបញ្ជាពីព្រះចៅអធិរាជណាប៉ូលេអុងទី៣។ មុនពេលការវាយប្រហារនេះ មានអ្នកការទូតបារាំងម្នាក់ឈ្មោះសាល ដឺមនទីនីបានធ្វើកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យ។  ដោយមើលឃើញថាគ្មានមធ្យោបាយផ្សេងទៀត បារាំងក៏បានបញ្ជូនលោកជេនូលីក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងខាងយោធាដើម្បីបញ្ចប់ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនិងការបណ្តេញអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកពីវៀតណាមដោយរាជវង្សង្វៀន។
សំពៅបារាំងចំនួនដប់បួនគ្រឿងជាមួយនឹងកម្លាំងទ័ពចំនួន ៣,៣០០ នាក់អមជាមួយទ័ពហ្វីលីពីនចំនួន ៣០០ នាក់ដែលឧបត្ថមដោយពួកអេស្ប៉ាញ បានបើកការវាយប្រហារលើកំពង់ផែក្រុងដាណាងដែលបណ្តាលឱ្យទីក្រុងនោះទទួលរងការខូចខាតយ៉ាងច្រើនហើយទីបំផុតក៏ធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំង។ បន្ទាប់ពីប្រយុទ្ធចម្បាំងជាមួយយួនអស់រយៈពេលជាងបីខែហើយដោយមិនឃើញកងកម្លាំងខ្លួនរុលទៅមុខបាន លោកជេនូលីបានស្នើរដ្ឋាភិបាលបារាំងសុំវាយប្រហារលើទីក្រុងសៃហ្គន (ព្រៃនគរ) ហើយសំណើរបស់គាត់ក៏ត្រូវបានអនុម័តទទួលយល់ព្រមពីរដ្ឋាភិបាល។
ការចរចាដោយសន្តិវិធីបានប្រព្រឹត្តិទៅតែមិនបានផលអ្វីនោះទេដូច្នេះការប្រយុទ្ធគ្នានៅទីក្រុងសៃហ្គនត្រូវបានបន្ត។ ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៨៦១ បារាំងបាននាំកម្លាំងបន្ថែមទៀតដើម្បីទ្រទ្រង់យុទ្ធនាការសៃហ្គនហើយលើកនេះកម្លាំងពួកគេក៏រុលទៅមុខចេញពីទីក្រុងនិងទៅកាន់កាប់ទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀតនៅតំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គបានសម្រេច។ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៦២ ភាគីវៀតណាមបានយល់ព្រមនិងចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសៃហ្គនដោយក្នុងនោះវៀតណាមបានចាត់ទុកថាការអនុវត្តតាមសាសនាកាតូលិកគឺជាសកម្មភាពស្របនឹងច្បាប់វិញ បើកការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនៅតំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គ កាត់ខេត្តចំនួនបីនិងកោះមួយនៅភាគខាងត្បូងទៅឱ្យបារាំង និងបង់សំណងខូចខាតឱ្យបារាំងដែលស្មើនឹងមួយលានដុល្លារ។
នៅឆ្នាំ១៨៦៤ ខេត្តចំនួនបីដែលបានលើកឡើងទៅឱ្យបារាំងត្រូវបានបង្កើតជាអាណានិគមបារាំងនៃតំបន់កូសាំងស៊ីនជាផ្លូវការ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៨៦៧ ឧត្តមនាវីបារាំងម្នាក់ឈ្មោះព្យែរ ដឺឡាក្រង់ឌែរបានបង្ខំឱ្យវៀតណាមប្រគល់ខេត្តចំនួនបីរបស់ខ្លួនបន្ថែមទៀតមកឱ្យបារាំង។ ខេត្តទាំងប្រាំមួយខាងលើរួមទាំងកោះចំនួនមួយក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំងចាប់ពីពេលនោះមក។
នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦៣ ព្រះរាជាខ្មែរព្រះបាទនរោត្តមបានស្នើសុំឱ្យបារាំងដាក់អាណានិគមលើប្រជាជាតិរបស់ទ្រង់។ នៅឆ្នាំ១៨៦៧ សៀមបានលះបង់ការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជាហើយទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវអាណានិគមកិច្ចបារាំងនៅកម្ពុជានៃឆ្នាំ១៨៦៣ ជាថ្នូរនឹងការត្រួតត្រាខេត្តបាត់ដំបងនិងខេត្តសៀមរាប (ខេត្តទាំងពីរបានប្រគល់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនរវាងបារាំងនិងសៀមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៦)។
និម្មិតកម្ម
បារាំងបានចូលកាន់កាប់លើតំបន់វៀតណាមខាងជើងបន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើចិននៅក្នុងសង្គ្រាមចិន-បារាំង (១៨៨៤-១៨៨៥)។ ឥណ្ឌូចិននៃបារាំងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៨៨៧ ដោយមានតំបន់អណ្ណាម តុងកឹង កូសាំងស៊ីន (បូកចូលគ្នាក្លាយជាប្រទេសវៀតណាមសព្វថ្ងៃ) ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ហើយទីបំផុតគឺលាវ (បានមកពីឈ្នះសង្គ្រាមបារាំង‐សៀមក្នុងឆ្នាំ១៨៩៣) ជាទឹកដីរបស់ខ្លួន។
សហព័ន្ធមួយនេះមានអត្ថិភាពរហូតដល់ថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។ នៅក្នុងអាណានិគមរបស់ខ្លួនទាំងបួនគឺបារាំងបានចាត់ឱ្យមេដឹកនាំក្នុងស្រុកជាអ្នកគ្រប់គ្រងដោយក្នុងនោះមានអធិរាជវៀតណាម ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា និងព្រះមហាក្សត្រហ្លួងព្រះបាងប៉ុន្តែតាមការពិត រាល់អំណាចទាំងអស់គឺស្ថិតនៅក្នុងដៃពួកបារាំងទាំងស្រុង។
ការបះបោរនៅវៀតណាម
ខណៈពេលបារាំងកំពុងព្យាយាមបង្កើតការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជា មានការបះបោរដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅវៀតណាមដែលបង្កឡើងដោយចលនាកាន់វឿងដោយចលនានេះមានគោលដៅបណ្តេញបារាំងចេញនិងតម្លើងព្រះចៅអធិរាជវ័យក្មេងម្នាក់ព្រះនាមហាំម ង្គីជាមេដឹកនាំនៃរដ្ឋឯករាជ្យវៀតណាម។ ចលនាមួយនេះគឺច្រើនផ្តោតប្រឆាំងទៅលើគ្រិស្តសាសនិកយួនដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យគ្រិស្តសាសនិកចំនួន ៤០,០០០ នាក់បានស្លាប់។ ដោយខ្វះការសហការគ្នា មិនយូរប៉ុន្មាន ចលនានេះក៏ត្រូវបារាំងបង្ក្រាបបានតាមរយៈការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីក្រុមយោធា។
គំនិតជាតិនិយមនៅវៀតណាមបានរីកធំឡើងជាលំដាប់នៅក្នុងនិងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ការបះបោរនិងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងប៉ុន្មានគឺមិនបានផ្តល់ផលអ្វីនោះសោះដល់ប្រជាជាតិវៀតណាម។
សង្គ្រាមបារាំង-សៀម (១៨៩៣)
ការពង្រីកវាតទឹកដីឥណ្ឌូចិនដោយបារាំងបានបង្កើតឱ្យមានជម្លោះព្រំដែនមួយចំនួនជាមួយរដ្ឋជិតខាងហើយក្នុងនោះ ជម្លោះដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ខ្លាំងជាងគេគឺសង្គ្រាមបារាំង-សៀមនៃឆ្នាំ១៨៩៣។ នៅឆ្នាំ១៨៩៣ អាជ្ញាធរបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនបានប្រើប្រាស់ជម្លោះព្រំដែនហើយបន្ទាប់មកគឺព្រឹត្តិការណ៍កងនាវានៅប៉ាកណាមដើម្បីបង្កឱ្យមានវិបត្តិយោធាជាមួយសៀម។ ក្រោយមក សំពៅបារាំងបានបង្ហាញខ្លួននៅទីក្រុងបាងកកហើយបានទាមទារឱ្យសៀមចូលកាត់តំបន់ទឹកដីលាវនៅភាគខាងកើតទន្លេមេគង្គឱ្យបារាំង។
ព្រះចៅចុល្លាង្ករណ៍បានអំពាវនាវដល់អង់គ្លេសប៉ុន្តែរដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេសបានប្រាប់ព្រះអង្គថាឱ្យដោះស្រាយទៅតាមលក្ខខណ្ឌអ្វីដែលខ្លួនមានហើយទ្រង់គ្មានជម្រើសណាផ្សេងក្រៅពីធ្វើតាម។ សកម្មភាពតែមួយគត់របស់ចក្រភពអង់គ្លេសគឺការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយបារាំងដែលធានានូវបូរណភាពទឹកដីដែលនៅសល់របស់សៀម។ ជាថ្នូរ សៀមត្រូវប្រគល់តំបន់សាននៃភាគពាយព្យប្រទេសភូមាទៅអង់គ្លេសនិងកាត់ទឹកដីលាវមកឱ្យបារាំង។
ការទន្ទ្រានបន្ថែមទៀតលើប្រទេសសៀម (១៩០៤-១៩០៧)
ទោះជាយ៉ាងណា បារាំងបានបន្តដាក់សម្ពាធលើសៀមលុះនៅឆ្នាំ១៩០២ បារាំងបានបង្កើតឱ្យមានវិបត្តិមួយទៀត។ លើកនេះ សៀមត្រូវប្រគល់តំបន់ទឹកដីនៃច្រាងខាងលិចទន្លេមេគង្គផ្ទុយពីទឹកដីហ្លួងព្រះបាងនិងតំបន់ជុំវិញចម្ប៉ាស័កភាគខាងត្បូងប្រទេសលាវ និងព្រមទាំងភាគខាងលិចប្រទេសកម្ពុជា។ បារាំងក៏បានកាន់កាប់ប៉ែកខាងលិចនៃខេត្តចន្ទបុរីផងដែរ។
ការបះបោររបស់ពួកយិនបៃ (១៩៣០)
នៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៣០ មានការបះបោរបង្កឡើងដោយពួកទាហានវៀតណាមនៅក្នុងយោធភូមិយិនបៃរបស់កងទ័ពអាណានិគមបារាំង។ ការបះបោររបស់ពួកយិនបៃគឺត្រូវបានគាំទ្រនិងឧបត្ថមដោយគណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម (គ.ជ.វ.)។ ការវាយប្រហារគឺជាចលាចលដ៏ធំបំផុតដែលបន្តពីចលនាស្ដាររាជាធិបតេយ្យនិយមកាន់វឿងនៅចុងសតវត្សទី១៩។
គោលបំណងនៃការបះបោរនេះគឺដើម្បីជម្រុញឱ្យប្រជាជនទូទៅចូលគាំទ្រនិងផ្តួលរលំរបបអាណានិគមបារាំង។ កន្លងមក គ.ជ.វ.បានប៉ុនប៉ងប្រតិបត្តិសកម្មភាពសម្ងាត់ដើម្បីធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងមានភាពទន់ខ្សោយក៏ប៉ុន្តែការបង្កើនការត្រួតពិនិត្យពីភាគីបារាំងលើសកម្មភាពពួកគេបាននាំក្រុមថ្នាក់ដឹកនាំមានការប្រថុយក្នុងការបង្កើតឱ្យមាន​ការវាយប្រហារយោធាទ្រង់ទ្រាយធំនៅដីសណ្ដទន្លេក្រហមនៅភាគខាងជើងវៀតណាម។
បក្សពួកប្រឆាំងឆ្វេងនិយមនិងការបះបោរនៅកូសាំងស៊ីននាទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៤០
នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤០ ក្រុមបក្សពួកកុម្មុយនិស្តបានទទួលបញ្ជាពីរដ្ឋធានីមូស្គូឱ្យងើបឡើងប្រឆាំងនឹងបារាំង។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤០ បក្សពួកកុម្មុយនិស្តនៅកូសាំងស៊ីនក៏ចាប់ផ្តើមបង្កើតការបះបោរ។ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នានៅតំបន់ដីសណ្តរទន្លេមេគង្គត្រូវបានបន្តរហូតដល់ចុងឆ្នាំ។
សង្គ្រាមលោកលើកទី២
នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០ នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ របបបារាំងវិចឈីថ្មីបានអនុញ្ញាតឱ្យកងយោធាជប៉ុនចូលមកកាន់កាប់តំបន់តុងកឹងរួចក្រោយមកដែនដីឥណ្ឌូចិនទាំងមូលក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុនរហូតដល់ចប់សង្គ្រាម។ ទាំងនេះបានផ្តល់ភាពងាយស្រួលឱ្យជប៉ុនក្នុងការវាយលុកលើប្រទេសចិននៅក្នុងសង្គ្រាមចិន–ជប៉ុនលើកទី២។
នៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយឃើញថាប្រទេសបារាំងត្រូវបានរំដោះ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីកំពុងតែចុះចាញ់ ហើយជាមួយនឹងការចូលជ្រៀតជ្រែករបស់អាមេរិកនៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក ជប៉ុនក៏សម្រេចចិត្តកាន់កាប់តំបន់ឥណ្ឌូចិនទាំងស្រុងនិងគម្ទេចរដ្ឋបាលបារាំងចោល។ កម្ពុជា វៀតណាម និងឡាវត្រូវបានប្រកាសឯករាជ្យហើយបានក្លាយជាសមាជិកនៃសហវិបុលភាពមហាតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។ ភាគីជប៉ុនបានបន្តរក្សាអំណាចត្រួតត្រារបស់ខ្លួននៅឥណ្ឌូចិនរហូតទាន់តែមានការប្រកាសចុះចាញ់ពីរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេនៅក្នុងខែសីហា។ ការបែកខ្ញែកនិងកង្វះការរៀបចំរដ្ឋបាលនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនបានធ្វើឱ្យតំបន់នេះជួបនឹងគ្រោះធម្មជាតិមួយចំនួននិងបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះទុរ្ភិក្សនៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥។ គេបានស្ទង់មើលថាប្រជាជននៅឥណ្ឌូចិនប្រមាណពីរាប់សែននាក់ទៅមួយលាននាក់បានបាត់បង់ជីវិតដោយសារការអត់ឃ្លាននៅរវាងឆ្នាំ១៩៤៤–៤៥។
សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១
បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ បារាំងបានដាក់ញត្តិសុំជំទាស់នឹងការលុបចោលនូវសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩៣៨ ហើយប៉ុនប៉ងចូលកាន់កាប់តំបន់ឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ប៉ុន្តែសំណើរបស់បារាំងត្រូវបានជំទាស់ដោយវៀតមិញ ដែលជាបក្សពួកចម្រុះកុម្មុយនិស្តនិងជាតិនិយមរៀតណាមក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកហូ ជីមិញដែលត្រូវជាអ្នកស្ថាបនិកនៃបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន។ នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រក្រុមវៀតមិញក្នុងចលនាតស៊ូប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ហើយក្រុមនេះបានគ្រប់គ្រងទីជនបទនៃប្រទេសវៀតណាមតាំងពីបារាំងបានបាត់បង់អំណាចទាំងស្រុងនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ មកម្លេះ។
ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោករូសឺវេលត៍ និងឧត្តមសេនីយ៍អាមេរិកឈ្មោះស្ទីលវែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ជាសម្ងាត់ថាបារាំងនឹងមិនត្រូវត្រឡប់មកត្រួតត្រាលើតំបន់ឥណ្ឌូចិនវិញទេបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម។ លោកបានប្រាប់រដ្ឋាលេខាធិការលោកថា តំបន់ឥណ្ឌូចិនបានទទួលរងនូវការជិះជាន់និងភាពអយុត្តិធម៌ពីបារាំងអស់ជាង ១០០ ឆ្នាំហើយ។ លោករូសឺវេលត៍បានសាកសួរប្រធានាធិបតីចិនលោកចាង កាយចៀកថាតើប្រទេសចិនមានគោលបំណងចង់គ្រប់គ្រងលើតំបន់ឥណ្ឌូចិនឬអត់។ លោកចាង កាយចៀកបានឆ្លើយតបសារទៅវិញថា"ទោះក្រោមកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ"។
ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ កងទ័ពចិនចំនួន ២០០,០០០ នាក់ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍លូ ហានដែលទទួលបញ្ជាពីលោកចាង កាយចៀក បានចូលវាយប្រហារតំបន់ឥណ្ឌូចិនភាគខាងជើងនៅលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបន្តឈរជើងក្នុងឥណ្ឌូចិនរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៦។ កងទ័ពជាតិនិយមចិនទាំងនោះបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគណបក្សជាតិនិយមវៀតណាមក្នុងគោលបំណងពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេនៅឥណ្ឌូចិននិងដាក់សម្ពាធទៅលើខ្មាំងសត្រូវរបស់ខ្លួន។
ចាង កាយចៀកបានគំរាមបារាំងថានឹងមានសង្គ្រាមជាមួយគ្នាបើបារាំងហ៊ានធ្វើសមយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវៀតមិញ។ ដោយដូច្នេះ ភាគីទាំងបីក៏សម្រេចចិត្តចុះលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៦ លោកចាង កាយចៀកបានបង្ខំឱ្យបារាំងប្រគល់សម្បទានទាំងប៉ុន្មានរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសចិនមកឱ្យរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកហើយព្រមទាំងឱ្យបារាំងលុបចោលនូវសិទ្ធិពិសេសរបស់ពួកគេនៅលើទឹកដីចិនដើម្បីជាថ្នូរនឹងការដកខ្លួនរបស់ទ័ពរបស់លោកចេញពីភាគខាងជើងតំបន់ឥណ្ឌូចិននិងប្រគល់តំបន់នេះមកឱ្យបារាំងវិញចាប់ផ្តើមពីខែមីនាតទៅ។
បន្ទាប់ពីបញ្ចុះបញ្ចូលព្រះចៅអធិរាជបាវ ដាយឱ្យដាក់រាជ្យបានសម្រេចហើយ នៅថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហូ ជីមិញក៏បានប្រកាសឯករាជ្យនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម។ ប៉ុន្តែមិនទាន់ផុតខែកញ្ញាផង កងកម្លាំងអង់គ្លេសនិងរួមជាមួយទ័ពបារាំងសេរីបានធ្វើដំណើរមកដល់ជ្រោយឥណ្ឌូចិនរួចស្តារការត្រួតត្រារបស់ខ្លួនឡើងវិញ។ ដំបូងលោកហូ ជីមិញបានយល់ព្រមចរចាជាមួយបារាំងដើម្បីទទួលបាននូវស្វ័យភាពប៉ុន្តែកិច្ចចរចានោះមិនបានផ្តល់ផលអ្វីដល់ហូ ជីមិញនិងវៀតមិញឡើយ បន្តិចក្រោយមក ការប្រយុទ្ធគ្នាដ៏ជូរចត់នៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១ ក៏បានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងវៀតមិញប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់បារាំង។ នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ដើម្បីបង្កើនសត្រូវនយោបាយច្រើនបន្ថែមឱ្យហូ ជីមិញ ពួកបារាំងក៏យល់ព្រមបង្កើតនូវរដ្ឋបង្រួមមួយដែលមានឈ្មោះថារដ្ឋវៀតណាមដោយមានអតីតព្រះចៅអធិរាជបាវ ដាយជាមេដឹកនាំ។ នៅពេលនោះផងដែរ រដ្ឋកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមត្រូវបានក្លាយជារដ្ឋសមាគមនៃសហភាពបារាំងនិងត្រូវផ្តល់នូវសិទ្ធិស្វ័យភាពបន្ថែម។
នៅឆ្នាំ១៩៥០ សង្គ្រាមក៏ឈានចូលមកដល់ចំណុចរបត់មួយ។ រដ្ឋាភិបាលហូ ជីមិញត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តចិននិងសហភាពសូវៀតហើយរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកម៉ៅសេទុងថែមទាំងបានផ្តល់ជំនួយកម្លាំងទ័ពបន្តិចបន្តួចនិងគ្រឿងសព្វាវុធជាច្រើនទៀតផង។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥០ កងទ័ពបារាំងបានទទួលរងនូវការបរាជ័យដ៏ធំដំបូងបង្អស់នៅក្នុងសមរភូមិផ្លូវអាណានិគមលេខ៤។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងយោធារបស់បារាំងគឺលែងសូវបានផលដូចមុនទៀតហើយ។ ចំណែកឯរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមដែលខ្លួនបានបង្កើតពីមុននោះគឺមានសភាពខ្សោយនិងអស្ថេរភាព ខណៈពេលដែលរដ្ឋកម្ពុជាដែលនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចព្រះបាទនរោត្តម សីហនុបានទទួលឯករាជ្យនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣។ ការប្រយុទ្ធចម្បាំងគ្នាបានអូសបន្លាយរហូតដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៤ នៅពេលដែលវៀតមិញបានយកឈ្នះលើទ័ពបារាំងនៅក្នុងសមរភូមិឌៀនបៀនភូ។
កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ
នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤ សន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវបានបង្កើតបានកិច្ចព្រមព្រៀងមួយរវាងវៀតណាមខាងជើង និងបារាំង។ ក្នុងកិច្ចសន្យានោះរួមមាន៖ ការគាំទ្របូរណភាពទឹកដី និងអធិបតេយ្យភាពនៃតំបន់ឥណ្ឌូចិន ផ្តល់ឯករាជ្យភាពដល់ប្រទេសទាំងបីនៅក្នុងឥណ្ឌូចិន ប្រកាសពីការបញ្ឈប់អរិភាពនិងអន្តរាគមន៍របស់បរទេសក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងឥណ្ឌូចិន និងគូសខ្សែបន្ទាត់នៅតំបន់ដែលបែកចែកវៀតណាទៅជាភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងហើយកងទ័ពភាគីនីមួយៗគឺត្រូវតែដកថយចេញពីតំបន់នោះ។
នេះគឺជាសន្និសីទមួយដែលបារាំងឈប់អះអាងថាឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនគឺជាផ្នែកមួយរបស់ប្រជាជាតិខ្លួន។ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានច្រានចោលនូវកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនេះហើយមិនបានចុះហត្ថលេខាលើវានោះឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូងឈ្មោះឌៀមបានច្រានចោលនូវគំនិតនៃការបោះឆ្នោតនៅទូទាំងប្រទេសដូចដែលបានស្នើឡើងនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងដោយបាននិយាយថា ការបោះឆ្នោតសេរីមិនអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួចទេនៅទឹកដីកុម្មុយនិស្តភាគខាងជើង ហើយលោកបានបន្ថែមទៀតថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកមិនត្រូវបានចងភ្ជាប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវទេ។
ព្រឹត្តិការណ៍នៃឆ្នាំ១៩៥៤ បាននាំឱ្យមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកនៅប្រទេសវៀតណាមនិងរួមទាំងការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមវៀតណាមផងដែរ។ ប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញនៅឆ្នាំ១៩៥៤ ប៉ុន្តែក្រោយមកៗប្រទេសទាំងពីរក៏ត្រូវបានបរទេសទាញអូសឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមដ៏ព្រៃផ្សៃបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់ឥណ្ឌូចិន។
សាសនា
សាសនាគ្រឹះនៅសហភាពឥណ្ឌូចិនគឺព្រះពុទ្ធសាសនាដោយនៅវៀតណាមគឺគេប្រកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានរីឯនៅកម្ពុជានិងឡាវគឺប្រកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ សាសនទូតកាតូលិកអឺរ៉ុបបានដើរផ្សព្វផ្សាយសាសនានៅពាសពេញឥណ្ឌូចិនហើយនៅពេលបារាំងបានដកការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន គេបានប៉ាន់ស្មានថាប្រជាជនតំបន់តុងកឹងប្រមាណ ១០% ជាអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិក។ កាវដាយសាសនាក៏ចាប់ផ្តើមមានប្រជាប្រិយភាពនៅអំឡុងពេលនេះផងដែរ។
ការតាំងទីលំនៅរបស់បារាំង
ខុសពីអាណានិគមអាល់ហ្សេរី ជនជាតិបារាំងតិចតួចណាស់ដែលបានមកតាំងទីលំនៅនៅលើដែនដីឥណ្ឌូចិន។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៤០ មានជនជាតិបារាំងតែ ៣៤,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលរស់នៅក្នុងឥណ្ឌូចិនរួមជាមួយនឹងបុគ្គលិកយោធានិងបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលបារាំង។ មូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យឥណ្ឌូចិនមានជនជាតិបារាំងរស់នៅតិចជាងអាណានិគមអាហ្រ្វិកខាងជើង (ដែលមានប្រជាជនបារាំងរស់នៅរហូតដល់ទៅ ១ លាននាក់ជាងឯណោះ) ព្រោះតំបន់ឥណ្ឌូចិនត្រូវបានជនជាតិបារាំងមើលឃើញថាជា colonie d'exploitation économique (អាណានិគមសេដ្ឋកិច្ច) ច្រើនជាជាង colonie de peuplement (ទឹកដីអាណានិគមដែលប្រមូលប្រជាជនបារាំងមករស់នៅដើម្បីកុំឱ្យប្រទេសបារាំងមានចំនួនប្រជាជនលើសលប់ពេក) និងមួយទៀតគឺព្រោះតែឥណ្ឌូចិនមានចម្ងាយឆ្ងាយពីប្រទេសបារាំង។
ភាសា
នៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំង ភាសាបារាំងគឺត្រូវជាភាសាចម្បងដែលគេលើកយកមកប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យជាច្រើនដូចជា៖ វិស័យអប់រំ រដ្ឋាភិបាល ពាណិជ្ជកម្ម ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសារព័ត៌មានជាដើម។ ភាសាបារាំងគឺមានភាពពេញនិយមបំផុតនៅតាមទីប្រជុំជននិងក្រុងនានាហើយវាបានក្លាយជាភាសាចម្បងមួយសម្រាប់វរជននិងបញ្ញវន្តនាសម័យនោះ។ ជាពិសេសគឺនៅក្នុងតំបន់តុងកឹងនិងកូសាំងស៊ីនដែលឥទ្ធិពលភាសាបារាំងមានច្រើនចំណែកឯតំបន់អណ្ណាម កម្ពុជា និងឡាវវិញគឺមិនសូវមានប៉ុន្មានទេ។ ទោះបីជាភាសាបារាំងត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅក្នុងវិស័យអប់រំក្តី ក៏ប្រជាជនក្នុងស្រុកនីមួយៗនូវតែនិយាយភាសាកំណើតរបស់ពួកគេដដែរ។ បន្ទាប់ពីការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងបានបញ្ចប់ ភាសាបារាំងគឺនូវតែគេយកមកប្រើជារឿយៗនៅក្នុងវិស័យរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យថ្មី, ឧទាហរណ៍៖ របបសង្គមរាស្រ្តនិយម និងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ សព្វថ្ងៃ ភាសាបារាំងគឺនូវតែគេលើកមកបង្រៀបជាភាសាទីពីរឬទីបីនៅក្នុងប្រទេសនៃតំបន់ឥណ្ឌូចិនហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងកិច្ចការរដ្ឋបាលមួយចំនួនផងដែរ។
សេដ្ឋកិច្ច
សហភាពឥណ្ឌូចិនត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបារាំងចាត់ទុកថាជា"អាណានិគមអាជីវកម្មសេដ្ឋកិច្ច"។ រដ្ឋាភិបាលអាណានិគមបានប្រមូលថវិកានិងមូលនិធិពីឥណ្ឌូចិនដោយការយកពន្ធពីសំណាកប្រជាជនក្នុងស្រុក។ លើសពីនេះទៅទៀត រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានបង្កើតឱ្យមានភាពផ្តាច់មុខលើពាណិជ្ជកម្មអាភៀន អំបិល ហើយនិងស្រាសជាដើម។ រដ្ឋបាលបារាំងបានបង្កើតនូវបមាណភាគនៃការប្រើប្រាស់សម្រាប់ភូមិនីមួយៗនៅវៀតណាមដោយបង្ខំអ្នកភូមិទាំងនោះឱ្យទិញនិងប្រើប្រាស់ទំនិញផលិតផលអាជីវកម្មផ្តាច់មុខ។ នៅឆ្នាំ១៩២០ ពាណិជ្ជកម្មផលិតផលទាំងនោះគឺមានតម្លៃស្មើនឹង ៤៤% នៃថវិការរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមសរុបប៉ុន្តែវាបានថយចុះនៅត្រឹម ២០% ក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ ដោយសារតែអាណានិគមបានចាប់ផ្តើមធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច។
ធនាគារដ៏សំខាន់បំផុតរបស់អាណានិគមឥណ្ឌូចិនគឺមានឈ្មោះថា ធនាគារនៃឥណ្ឌូចិន ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៨៧៥ ហើយមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះការធ្វើប្រាក់កាករូបិយប័ណ្ណរបស់ឥណ្ឌូចិន។ ឥណ្ឌូចិនគឺជាអាណានិគមដែលបារាំងបានចូលវិនិយោគច្រើនជាងគេទីពីរនៅឆ្នាំ១៩៤០ បន្ទាប់ពីអាល់ហ្សេរីដោយថវិកាវិនិយោគសរុបមានចំនួនរហូតទៅដល់ ៦.៧ លានហ្វ្រង់។
នៅឆ្នាំ១៩៣០ បារាំងបានចាប់ផ្តើមធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិនដោយបានជីករាស់ធនធានធម្មជាតិបន្ថែមដើម្បីនាំចេញទៅបរទេស។ តំបន់កូសាំងស៊ីន អណ្ណាម និងតុងកឹង (សព្វថ្ងៃប្រទេសវៀតណាម) បានក្លាយជាប្រភពនៃតែ ស្រូវ កាហ្វេ ម្រេច ធ្យូង ស័ង្កសី និងសំណប៉ាហាំង ចំណែកឯប្រទេសកម្ពុជាវិញគឺជាប្រភពចម្បងនៃដំណាំស្រូវនិងដំណាំម្រេច។ មានតែលាវទេដែលបារាំងគិតថាជាដែនដីអាណានិគមខ្វះខាតហើយលាវមានតែឈើតិចតួចប៉ុណ្ណោះសម្រាប់បារាំងយកទុកនាំចេញ។
នៅដើមសតវត្សទី២០ ការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មដោយប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តបានធ្វើឱ្យឧស្សាហកម្មដំណាំកៅស៊ូនៅឥណ្ឌូចិនផ្ទុះឡើងហើយចម្ការកៅស៊ូត្រូវបានគេបង្កើតឡើងនៅពាសពេញផ្ទៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនជាពិសេសគឺនៅក្នុងតំបន់អណ្ណាមនិងតុងកឹង។ មិនយូរប៉ុន្មាន ប្រទេសបារាំងបានក្លាយជាអ្នកផលិតដំណាំកៅស៊ូនាំមុខគេតាមរយៈអាណានិគមឥណ្ឌូចិនរបស់ខ្លួនហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះដំណាំកៅស៊ូឥណ្ឌូចិនក៏បានក្លាយជាផលិតផលដ៏មានតម្លៃមួយនៅក្នុងពិភពឧស្សាហកម្មថែមទៀតផង។ ភាពជោគជ័យនៃផលិតកម្មដំណាំកៅស៊ូនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនបារាំងបានបណ្តាលឱ្យមានការចូលវិនិយោគពីសំណាកក្រុមហ៊ុនធំៗផ្សេងៗដូចជា មីឆែលីនជាដើម។ ការផ្ទុះឡើងនៃការវិនិយោគលើអណ្តូងរ៉ែ ដំណាំកៅស៊ូ តែ និងដំណាំកាហ្វេបានធ្វើឱ្យសហភាពឥណ្ឌូចិនចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍ផ្នែកឧស្សាហកម្មយ៉ាងរហ័សហើយរោងចក្រជាច្រើនក៏ចាប់ផ្តើមបើកដំណើរការចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ រោងចក្រថ្មីៗទាំងនោះគឺជាប្រភពផលិតវាយនភ័ណ្ឌ បារី ស្រាបៀរ និងស៊ីម៉ងត៍រួចត្រូវនាំចេញយកទៅទូទាំងចក្រភពបារាំងលើពិភពលោក។
ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
ខណៈពេលដែលសហភាពឥណ្ឌូចិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអាណានិគមសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយរបស់បារាំង រដ្ឋាភិបាលបារាំងក៏បានកំណត់នូវគោលដៅថ្មីគឺចាប់អភិវឌ្ឍន៍វិស័យដឹកជញ្ជូននិងបណ្តាញគមនាគមន៍នៅឥណ្ឌូចិន។ កំពង់ផែទីក្រុងសៃហ្គនបានក្លាយជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់មួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍និងត្រូវជាគូប្រជែងជាមួយនឹងកំពង់ផែទីក្រុងសិង្ហបុរីរបស់អង់គ្លេស។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៣៧ កំពង់ផែក្រុងសៃហ្គនបានក្លាយជាកំពង់ផែមមាញឹកបំផុតទីប្រាំមួយនៅក្នុងចំណោមកំពង់ផែដ៏មមាញឹកទាំងឡាយរបស់ចក្រភពបារាំង។
នៅឆ្នាំ១៩៣៦ ខ្សែរត់ភ្លើងដែលតភ្ជាប់ពីក្រុងហាណូយទៅសៃហ្គនត្រូវបានបើកដំណើរការឡើង។ ជាមួយនឹងការកែលម្អបន្ថែមទៀតនៅក្នុងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនឥណ្ឌូចិន វាបានធ្វើឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររវាងបារាំងនិងឥណ្ឌូចិន។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៣៩ នាវាបារាំងត្រូវការពេលតិចជាងមួយខែតែប៉ុណ្ណោះដើម្បីធ្វើដំណើរពីទីក្រុងម៉ាកសីមកដល់ឥណ្ឌូចិននិងប្រមាណប្រាំថ្ងៃសម្រាប់ការធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះពីប៉ារីសមកសៃហ្គន។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ឥណ្ឌូចិន  ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឥណ្ឌូចិន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចក្រភពអាណានិគមបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា–បារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងបារាំង–លាវ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងបារាំង–វៀតណាម
ស៊ីឌី
ស៊ីឌី ជាពាក្យកម្ចីពីភាសាអង់គ្លេសថា CD។ CD ជាពាក្យបំព្រួញនៃពាក្យ Compact Disc។ ស៊ីឌីជាឌីសអុបទិកសំរាប់​ផ្ទុកទិន្នន័យឌីជីថលដូចជាសំលេងឌីជីថលជាដើម។ ស៊ីឌីលេចមុខមាត់លើទីផ្សារ​តាំងពីឆ្នាំ១៩៨២។
ស៊ីឌីស្តង់ដារមានអង្កត់ផ្ចិត ១២០មម និងអាចថតសំលេងបាន ៨០នាទី។ មីឌីស៊ីឌី មានអង្កត់ផ្ចិតពី ៦០ ទៅ ៨០មម អាចថតសំលេងបាន ២៤នាទី។
បច្ចេកវិទ្យាផលិតស៊ីឌីត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់​ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ ស៊ីឌីផ្ទុកឯកសារ (ស៊ីឌីរូម CD-ROM) ស៊ីឌីផ្ទុកសំលេងនិងឯកសារដែលអាចសរសេរបានតែម្ដង (CD-R) ស៊ីឌីអាចសរសេរឡើងវិញបាន (CD-RW) ស៊ុពើរអូឌីយ៉ូស៊ីឌី(SACD) វីដេអូស៊ីឌី(វីស៊ីឌីVCD) ស៊ុពើរវីដេអូស៊ីឌី (SVCD) ហ្វូតូស៊ីឌី ស៊ីឌីរូបភាព ស៊ីដីអាយ ជាដើម។
ឈូក
200x250px|thumb|ផ្កាឈូក. ឈូក (Nelumbo nucifera) គឺ ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា, ក្រអៅ​និង​មើម​ប្រើ​ជា​អាហារ​បាន​ច្រើ​ន​យ៉ាង, បុក​ត្រង​ច្រោះ​យក​ម្សៅ​ក៏​បាន, ផ្លែ​ប្រើ​ជា​អាហារ​តាម​ខ្ចី​តាម​ចាស់, ដាំ​ក្នុង​ស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយ​កើត ដុះ​សាយ​ឆាប់​រហ័ស; ឈូក​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​មាន ឈូក​ស, ឈូក​ក្រហម, ឈូក​ច្រាល ជាដើម ។ ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពត : ស្រុក​ឈូក ។
ឈូកអាមេរិក (American lotus) ក៏​មាន​ផ្កា​ពណ៌​លឿង​ និង ឈ្មោះ​ឡាតាំងជា Nelumbo lutea ។
ផ្កាឈូក ជាជលជជាតិ​ពួក​មួយ ដើម​រឹង​មាន​បន្លា, ស្លឹក​ធំ​កំពាង, ផ្កា​ប្រើ​ជា​គ្រឿង​បូជា, ក្រអៅ​និង​មើម​ប្រើ​ជា​អាហារ​បាន​ច្រើ​ន​យ៉ាង, បុក​ត្រង​ច្រោះ​យក​ម្សៅ​ក៏​បាន, ផ្លែ​ប្រើ​ជា​អាហារ​តាម​ខ្ចី​តាម​ចាស់, ដាំ​ក្នុង​ស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយ​កើត ដុះ​សាយ​ឆាប់​រហ័ស; ឈូក​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​មាន ឈូក​ស, ឈូក​ក្រហម, ឈូក​ច្រាល ជាដើម ។ ឈ្មោះ​ស្រុក​មួយ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពត : ស្រុក​ឈូក ។
នាង រាក្យៈសាទេវី ជាបុត្រីរបស់ កៈបិលមហាព្រហ្ម ទ្រង់សៀត​ផ្កា​ឈូក ។
ផ្កាឈូកខ្មែរ
ឈូកជាបុប្ផាដែលដុះនៅក្នុងភក់ តែមានសម្រស់ស្រស់ត្រកាលគួរជាទីគយគន់។ ផ្កាឈូកតែងត្រូវបានលើកតម្កើង និងជាគ្រឿងសក្ការៈក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មូលហេតុអ្វី? ព្រោះឈូកតំណាងអោយបញ្ញាអ្នកគោរពរព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធចានចាត់ទុកបញ្ញារបស់សត្វលោកដូចជាផ្កាឈូកបួនពួកក្នុងជលសា។
១ ពួកផ្កាដែលកំពុងដុះចេញពីភក់
២ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់តែនៅក្នុងទឹក
៣ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់ហើយ តែផុតពីទឹក
៤ ពួកផ្កាដែលដុះចេញពីភក់ពីទឹក ហើយរងចាំព្រះសូរ្យសែងចាំងមកអាលនឹងរីក
តាមចម្លាក់នានារបស់ខ្មែរ ប្រសិនបុគ្គលណាគង់នៅលើស្រទាប់ក្បាច់ផ្កាឈូក បុគ្គលនោះជាបុគ្គលប្រកបដោយបញ្ញា តួយ៉ាងដូចជាព្រះពុទ្ធជាដើម។
ការបកស្រាយពន្យល់លំអិតពីបង សុធា
ឈូកមានបួន
១.តំណាងអោយ អ្នកដែលដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិ(ធម៌) ក្នុងពេលដែលបណ្ឌិតសំដែងដោយអត្ថខ្លីៗ ហៅថា«ឧគ្ឃតិតញ្ញូ»(សម្រេចធម៌ក្នុងពេលស្ដាប់) ប្រៀបដូចជាឈូកដែលផុសចេញពីទឹករីកស្រស់បំព្រងគួរអោយគយគន់។ ២. តំណាងអោយអ្នកដែលនឹងដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិដោយ បណ្ឌិតសំដែងអត្ថលើកយកនូវអធិប្បាយមកបន្ថែមទើបជាក់ច្បាស់ មានតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានះ កិលេស ស្ដួចស្ដើង ហៅថា«វិបចិត្តញ្ញូ» ប្រៀបដូចជាឈូកដែលផុសចេញពីទឹកហើយរងចាំតែរស្មីនៃទិនករទើបរីកស្រស់បំព្រង។ ៣.តំណាងអោយអ្នកដែលនឹងបានដឹងច្បាស់នូវភាពពិតនៃធម្មជាតិដោយការអធិប្បាយហើយអធិប្បាយទៀត ទម្រាំនឹងបានយល់និងឃើញពីការពិតនៃធម្មជាតិ ជីវិត ត្រូវទទួលនូវការអប់រំហើយ អប់រំទៀត ព្រោះកិលេស តណ្ហា មានះ ទិដ្ឋិនៅមានខ្លះ ហៅថា«នេយ្យៈ» ប្រៀបដូចជាឈូកផុសចេញពីភក់តែនៅក្នុងទឹក ត្រូវរងកម្មដោយការវាយប្រហារពីមច្ឆាជាតិ។ ៤.តំណាងអោយអ្នកដែលពិបាននឹងធ្វើការពន្យល់ អធិប្បាយអោយយល់ (ប្រៀបដូចជាទាញថ្មឡើងភ្នំ)ទោះជាខំជួយយ៉ាងណា ក៏បុគ្គលនេះមិនអាចយល់ ឃើញច្បាស់ពីភាពពិតនៃធម្មជាតិព្រោះមានតណ្ហា ទិដ្ឋិ មានះ កិលេសច្រើនហូសនឹងជួយ ប្រៀបដូចជាឈូកក្នុងភក់ រងកម្មមួយអន្លើដោយមច្ឆាជាតិ ដូចជាអន្ទង់ ជាដើម ផុសចេញពីភក់តែស្ថិតនៅក្នុងទឹកត្រូវរងកម្មដោយមច្ឆាជាតិ ដូចជាត្រី ជាដើម។
ជីវប្រវត្តិវង្សត្រកូល
អារម្ភកថា
ជាការពិតណាស់ ពេលវេលាវាមិនដែលដើរលឿនឬយឺតម្តងណាឡើយ ពោលគឺវាទៀងទាត់ជានិច្ច ដូច្នេះបើទោះបីយើងបារម្ភពីវាក៏គ្មានបានប្រយោជន៍អ្វីដែរ។ ពេលវេលាចេះតែកន្លងផុតទៅ អតីតកាលក៏ចាប់ផ្តើមកើតជារូបរាង នាំឲ្យប្រវត្តិសាស្រ្តក៏ចាប់ផ្តើមលេចចេញជាអត្ថន័យ និងខ្លឹមសាររបស់វា ដូច្នេះការសរសេរពីជីវប្រវត្តិវង្សត្រកូលរបស់មនុស្ស ក៏ចាប់ផ្តើមមានឱជារសសម្រាប់ជាអនុស្សាវរីយ៍ និងដើម្បីជាការបង្ហាញមនោសញេ្ចតនាបេះដូងពិតៗ ដែលមនុស្សយើងត្រូវការ។
ជីវប្រវត្តិវង្សត្រកូល ឬគ្រួសារគឺជាឱសថទិព្វសម្រាប់ការបង្ហាញពីក្តីស្រលាញ់ ការសាមគ្គីគ្នា ជាពិសេសគឺការបន្សល់ទុកដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយដែលជាក្តីប្រាថ្នារបស់ពួកគេ ដូចជារូបអ្នកដែលចង់ដឹង លឺ ឃើញ និងស្វែងយល់ដូនតា វង្សត្រកូលរបស់អ្នកជាជាងការគ្រាន់តែលឺការស្តាប់ពីឪពុកម្តាយរបស់អ្នកតែប៉ុណ្ណោះ។
យើងពិតជាមិនហ៊ាននិយាយថា « ត្រូវតែ » នោះទេ តែយើងគួរតែនិយាយថា « គួរតែ » គឺអ្នកគួរតែធ្វើការចងក្រងនូវ « ជីវប្រវត្តិវង្សត្រកូល » របស់អ្នកព្រោះវាប្រហែលជានឹងមានតម្លៃដូចសិលាចារឹក ឬក៏អាចនឹងមានតម្លៃស្មើនឹងប្រាសាទអង្គរវត្តក៏អាចនិយាយបាន ចំពោះកូនចៅរបស់អ្នកផ្ទាល់នៅពេលវេលា ឬសហសវត្សក្រោយៗទៀត ។
ទីក្រុងនីស ប្រទេសបារាំង ថ្ងៃទី២៨ វិច្ឆិកា ២០១១ ម៉ោង២ម៉២២ រំលងអាធ្រាត ដោយ ហង្ឃ ឍៀរ៉ុណ្យ និង ឌីលីរ៉ាណា គ្រូប (DYLYRANA Group) http://dylyrana.wordpress.com/
ខេត្តកំពង់ស្ពឺ
កំពង់ស្ពឺ ( ជាអក្សរឡាតាំង Kampong Speu) ជាខេត្តនៃកម្ពុជា។ ខេត្តមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តពោធិ៍សាត់ និង កំពង់ឆ្នាំងនៅខាងជើង ខេត្តកណ្ដាលនៅខាងកើត តាកែវនៅខាងភាគអាគ្នេយ៍ កំពតខាងត្បូង និងកោះកុងនៅភាគខាងលិច។ ទីរួមខេត្តគឺក្រុងច្បារមន។
ខេត្តកំពង់សឺ្ពសិ្ថតនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប និង ព្រៃភ្នំមានប្រជាជនសរុប ៥៩៨ ៨៨២ នាក់ ក្នុងនោះមានប្រុស ២៨៧ ៣៩២ នាក់ ស្រី ៣១១ ៤៩០ នាក់។ ជាភាគរយនៃប្រជាជនជា ស្ត្រីមាន ៥២ ភាគរយ។ ខេត្តនេះរួមមាន ៨ ស្រុក, ៨៩ ឃុំ-សង្កាត់ និង ១៣១៩ ភូមិ។ ចំនួន ប្រជារា្រស្តទូទាំងខេត្តនេះ សើ្មនឹង ៥,២ ភាគរយនៃប្រជាជនទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។  សន្ទភាពប្រជាជនរបស់ខេត្តគឺ ៨៥ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ខ្ពស់ជាង សន្ទភាពកម្រិតជាតិ ដែលមានតែ ៦៤ នាក់ ។
ខេត្តកំពង់ស្ពឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ខេត្ត​ដែល​សំបូរ​ដោយដើម​ត្នោត​ច្រើន​ជាង​គេ។
រដ្ឋបាលខេត្ត
ខេត្តកំពង់ស្ពឺ មាន ៨ ស្រុក-ក្រុង រួមមាន ៨៧ ឃុំ ៖
សេដ្ឋកិច្ច
ផ្សារ៖
តំណខាងក្រៅ
កំពង់ស្ពឺ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពង់ស្ពឺ
ល្បែងបាយខុំ
ល្បែងបាយខុម ត្រូវលេងដោយមនុស្សពីរនាក់។ បាយខុំ មាន១០រន្ធ និងគ្រាប់ចំនួន៤២គ្រាប់។ មួយប៉ែក ឬមួយស្រុក មាន៥រន្ធ។ ដំបូង គេ​ដាក់​គ្រាប់​៥​គ្រាប់ ក្នុងរន្ធក្បាលមឿង និងដាក់៤គ្រាប់ ក្នុងរន្ធធម្មតា។ អ្នកដើរមុន ត្រូវចាប់គ្រាប់ពីរន្ធណាមួយ ក្នុងប៉ែករបស់ខ្លួន ហើយទម្លាក់ម្ដងមួយគ្រាប់ៗ ក្នុង​១​រន្ធ។ បើអស់គ្រាប់នៅត្រង់រន្ធណា គេត្រូវយកគ្រាប់នៅរន្ធបន្ទាប់ រួចដើរបន្តទៅទៀត។ លុះដើរអស់គ្រាប់ត្រង់រន្ធណា ហើយរន្ធបន្ទាប់នោះ ជារន្ធទទេ គេ​នឹងស៊ីគ្រាប់នៅរន្ធបន្ទាប់ពីរន្ធទទេនោះ។ បើគេដើរអស់គ្រាប់ ហើយជួបនឹងរន្ធទទេពីរជាប់គ្នា គេហៅថាឃ្វាង។ ពេលនោះ អ្នកទីពីរត្រូវដើរម្ដង។ អ្នកណាស៊ីបានគ្រាប់ច្រើន អ្នកនោះជាអ្នកឈ្នះ។
រន្ធបាយខុម
រន្វបាយ​ខុំ​មាន​១០។ អ្នកលេង​ម្នាក់​មាន​៥រន្ធ ឬ ហៅថា មួយស្រុក។ ជាទូទៅ រន្ធធម្មតា​បួន​នៅខាង​មុខ​អ្នកលេង ហើយ​រន្ធធំមួយហៅថា​ក្បាលមឿង នៅចន្លោះរន្ធធម្មតា​ទាំងពីរជួរ ហើយ​ខិត​ទៅខាង​ស្ដាំ (សូមមើលរូប)។ ជាទូទៅ នៅ​ជនបទ​គេកាយ​រន្ធបាយខុំ​លើ​ដី។ គេ​ក៏អាច​ធ្វើខួង​រន្ធបាយ​ខុំ​លើ​ក្ដារ​បន្ទះ​ដែរ។ គេអាចហៅក្ដារ​នោះថា​ក្ដារ​បាយខុំ។
គ្រាប់បាយខុម
អាស្រ័យនឹង​ ជីវភាព គេ​អាច​យក​អ្វី​មក​ធ្វើ​ជា​គ្រាប់បាយខុំ​ក៏បាន​ ស្រេច​តែនឹង​ងាយ​លេង។ គ្រាប់បាយ​ខុំ​អាច​ជាគ្រាប់​អំពិល ឬ គ្រាប់​គ្រួស ជាដើម។ ជាធម្មតា​គេ​ប្រើ​គ្រាប់​ ៤២គ្រាប់ គឺ រន្ធធម្មតា ៤គ្រាប់​ក្នុង​មួយ​រន្ធ និង ក្បាល​មឿង​ ៥គ្រាប់​ក្នុង​មួយ​រន្ធ។ ក៏ប៉ុន្តែ គេ​អាច​ដាក់​គ្រាប់​ច្រើន​ជាង​នេះក៏បាន ស្រេចតែអ្នក​លេង​ទាំងពីរ​អ្នក​ព្រមព្រៀងគ្នា​សន្មតយក ឬ មិនដូច្នោះទេ​អាស្រ័យទៅតាម​តំបន់ ឬ ទម្លាប់​ដែល​ចេះចាំតមក​ពីដូនតា។
របៀបដើរទូទៅ
ដំបូង ​គេ​រាយ​គ្រាប់​ក្នុង​រន្ធនីមួយៗតាម​ទម្លាប់។ បន្ទាប់​មក គេរក​អ្នក​ចាប់​ផ្ដើម​លេង។ តាមទម្លាប់ គេ​ត្រូវ​ប៉ាវ ហើយ​អ្នកឈ្នះចាប់ផ្ដើម​ដើរ​មុន។
របៀបដើរគឺ អ្នក​ដើរ​ត្រូវ​ចាប់​យក​គ្រាប់​ពីរន្ធណាមួយ​ក៏បាន​ក្នុង​ស្រុករបស់ខ្លួន ហើយ​រាយ​គ្រាប់​ម្ដងមួយគ្រាប់ៗ ក្នុង​រន្ធបន្តបន្ទាប់ (ទៅខាងណា​ក៏បាន) រហូត​ដល់​អស់គ្រាប់។ កាល​បើ​អស់​គ្រាប់ពីដៃ អាចមាន​ករណីបីយ៉ាង។
ទី១៖ បើរន្ធបន្ទាប់​ពីរន្ធដែល​គេ​ទម្លាក់ចូល​ចុង​ក្រោយ​មានគ្រាប់ គេត្រូវ​ចាប់គ្រាប់ក្នុង​រន្ធនោះទាំងអស់ ហើយ​ដើរ​ទៅមុខ​ទៀត រហូត​ដល់ ស៊ី ឬ ឃ្វាង។
ទី៣៖ បើរន្ធបន្ទាប់ពីរន្ធដែល​គេទម្លាក់​ចូលចុង​ក្រោយទទេ២រន្ធបន្តបន្ទាប់​គ្នា គេ​ហៅថាឃ្វាង។ អ្នក​ដែល​កំពុង​ដើរ​ត្រូវឈប់​ហើយ ដល់វេនអ្នកម្ខាង​ទៀតដើរវិញ។
ស៊ីបន្តបន្ទាប់ ឬ ខួងស៊ីៗ
ករណីដែល ​គេស៊ីពីរន្ធណាមួយ ហើយ​រន្ធទី១បន្ទាប់ពីរន្ធនោះទទេ តែរន្ធទី២មានគ្រាប់ គេដកគ្រាប់ក្នុង​រន្ធទី២ បន្ទាប់ពីរន្ធស៊ី​លើមុនទៀត។ ពេលស៊ីដូច្នេះ តាមទម្លាប់ មុននឹង​គេ​ស៊ីរន្ធទីពីរ​នោះ គេយក​ដៃទៅវីក្នុង​រន្ធទីមួយ​ដើម្បីបញ្ជាក់ថា​គ្មានគ្រាប់​ហើយនិយាយ​ថា ខួង ទើបគេដកយកគ្រាប់ក្នុង​រន្ធទីពីរហើយនិយាយ​ថា ស៊ី។ ដូច្នេះហើយទើបគេហៅថា ខួងស៊ីៗ យ៉ាង​នេះ។ ជាទូទៅ គេ​ខួង​ស៊ីប៉ុន្មានដង​ក៏បានដែរឱ្យ​តែរន្ធបន្តពីរន្ធដែល​ស៊ីទទេ ហើយ​រន្ធខាង​មុខ​មួយ​ទៀតមានគ្រាប់។
ករណីអស់គ្រាប់ពីស្រុក
សូមចងចាំថា គេដើរ​បាន​តែកាលណា​មាន​គ្រាប់ក្នុង​ស្រុក​ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ បើកាល​ណា​ដល់វេនអ្នក​ម្ខាង​ណា​​ដើរ​ហើយអ្នកនោះគ្មាន​គ្រាប់​ក្នុង​ស្រុក​សោះ អ្នក​ម្ខាង​ទៀត​មាន​សិទ្ធីដើរ ហើយ​ដើរ​រហូត​ទាល់តែអ្នក​ដែល​គ្មាន​គ្រាប់ក្នុង​ស្រុក​មាន​គ្រាប់​ដើរ​វិញ។
បញ្ចប់
កាលណា ​នៅសល់​គ្រាប់​តិច (៤គ្រាប់​ចុះក្រោម) អ្នកទាំង​សង​ខាង​អាចព្រម​ព្រៀង​ចែក​គ្រាប់​គ្នា​តាម​ស្ថានភាពជាក់​ស្ដែង។ ជួនកាល អាច​មាន​អ្នកម្ខាង​ខួងស៊ី រហូត​ដល់​អស់គ្រាប់​រលីង​តែម្ដង។
កំណត់ឈ្នះចាញ់
ទីមួយ​គឺចប់​មួយ​ក្ដារ​ គេ​រាប់​គ្រាប់ អ្នាក​បាន​គ្រាប់​ច្រើន​ជាអ្នក​ឈ្នះ។
ទីពីរ គេ​លេង​ជុំ​ថ្មី ម្ដង​ហើយ​ម្ដង​ទៀត​រហូត​ដល់​មាន​អ្នក​ម្នាក់​នៅសល់គ្រាប់​តិច​ជាង​ចំនួន​គ្រាប់​ក្នុង​មឿង។ ដើម្បី​លេង​របៀប​ទីពីរ​នេះ គឺ​គេ​ចាប់​ផ្ដើម​ជុំ​ថ្មីដោយ​ប្រើ​គ្រាប់​ដែល​ស៊ី​បាន​ក្នុង​ជុំ​មុនដាក់​ក្នុង​ស្រុក​ខ្លួន។ អ្នក​មាន​គ្រាប់​លើស​ រក្សាគ្រាប់លើសនោះទុក។ អ្នក​ខ្វះគ្រាប់​ត្រូវដាក់​ ក្បាល​មឿង​មុន​ហើយ​ទុក​រន្ធធម្មតា​ឱ្យ​សល់ រន្ធដែល​ខ្វះគ្រាប់នោះ ហៅថា រន្ធស្អុយ។ គេ​ចាត់​ទុក​រន្ធស្អុយ​នេះថា​មិន​មាន ពោល​គឺមិន​រាយគ្រាប់​ចូល ហើយ មិន​គិត​ថាជា​រន្ធទទេ​ដើម្បីស៊ីទេ។ រន្ធស្អុយ​ហើយ​គឺស្អុយ​រហូត។ កាល​ណា​អ្នក​ណាមាន​រន្ធ​ស្អុយ​រហូត​ដល់​ក្បាល​មឿង អ្នក​នោះជាអ្នកចាញ់។
ពិន័យ
អ្នក​ចាញ់​ត្រូវ​ពិន័យផ្សេងៗតាម​កំណត់។ របៀបពិន័យម្យ៉ាង​គឺគេ​ដាក់​គ្រាប់​ក្នុង​រន្ធធម្មតា ហើយឱ្យ​អ្នក​ចាញ់​នោះផ្លុំ​គ្រាប់​ទាំងនោះចេញ​ពីរន្ធឱ្យ​អស់​ទើប​លេង​បន្ត​បាន។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ
ស៊ីមបាវេ
ប្រទេសស៊ីមបាវេ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋស៊ីមបាវេ គឺជាប្រទេសមួយមានទីតាំងស្ថិតនៅអាហ្រ្វិកអាគ្នេយ៍ត្រង់ចន្លោះទន្លេសំបេហ្ស៊ី និងលីមប៉ូប៉ូ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូងនៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសបុតស្វាណានៅភាគនិរតី ប្រទេសសំប៊ីនៅភាគខាងជើង និងប្រទេសម៉ូសំប៊ិកនៅភាគខាងកើត។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺ ហារ៉ា ហើយទីក្រុងធំបន្ទាប់គឺ ប៊ូឡាវ៉ាយ៉ូ។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រហែល ១៥ លាននាក់ និងមានភាសាផ្លូវការចំនួន ១៦ ដោយមានភាសាអង់គ្លេស ស្យូណា និងអ៊ិនដេបេឡេ ជាភាសានិយមបំផុត។ វាធ្លាប់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "រតនភណ្ឌនៃទ្វីបអាហ្រ្វិក" ដោយសារតែភាពរុងរឿងដ៏អស្ចារ្យរបស់វា។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមដប់ប្រាំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអាហ្វ្រិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងកើត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកអាគ្នេយ៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាហ្វ្រិក
ចំប៉ីសៀម
ចំប៉ីសៀម ភាសា​ឡាតាំង​ហៅ Adenium ជា​រុក្ខជាតិ​ពី​អហ្វ្រិក​និងអារ័ប មាន​ផ្កា​ក្រហមស្រដៀង​និង​យីថោ ​ឬ ​ចំប៉ី ។
ប្រភេទ
thumb|Adenium arabicum
ស្ថាបត្យករ
ស្ថាបត្យករ ត្រូវតែមានវិជ្ជាជីវៈត្រឹមត្រឹវ ព្រោះរាល់ការសម្រេចចិត្តរបស់ស្ថាបត្យករ គឺទាក់ទងដល់សុវត្ថិភាពសាធារណៈ។
V-K
វិសមភាព
គេអោយអនុគន៍ ជាអនុគមន៍ប៉ោង។ ចំពោះ a,b,c\in I និងចំពោះចំនួនវិជ្ជមាន m, n, p ដែល  គេបាន៖
សំរាយបញ្ជាក់
យើងឧបមាថា គេបាន: តាមវិសមភាព V-K គេបាន
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា
ខែសីហា
ខែសីហា ជាខែទី ៨នៃឆ្នាំ គិតតាមប្រតិទិនសុរិយគតិ នៅបន្ទាប់ពី ខែកក្កដា និងមុនខែកញ្ញា ។ ខែនេះត្រូវបានហៅតាម ភាសាឡាតាំងថា សិចធីលីស ព្រោះវាជាខែទីប្រាំមួយ (អង់គ្លេសអានថា សិច) ក្នុងប្រតិទិនរ៉ូមាំង ក្រោយចក្រភពរ៉ូមាំង ក្នុងពុទ្ធសករាជ ៧៥៣ ពេលដែលខែមិនានៅជាខែទីមួយនៃឆ្នាំ ។ ក្រោយមកក្នុងពុទ្ធសករាជ ៧០០ វាក៏កើតមានខែពីរទៀតគឺ ខែមករា និងខែ កុម្ភៈ ដែលខែមករាជាខែទីមួយ និងខែកម្ភះជាខែទីពីរ ដែលត្រូវបានស្តេច ណូមា ភូមិភីលឺស (Numa Pompilius) ដែលជាអ្នកឱ្យខែនោះតែ ២៩ថ្ងៃ ។ ក្រោយមកទៀត ជៀរ៍លីស កាសា បានបន្ថែមពីរថ្ងៃទៀត ពេលដែលគាត់បង្កើត ប្រតិទិនជៀរ៍លៀន​ក្នុងពុទ្ធសករាជ ៤៥ ហើយក៏ឱ្យវាជា ៣១ថ្ងៃ ។ ក្នុងពុទ្ធសករាជ ៨ វាក៏បានដាក់ឈ្មោះម្តងទៀតថា ខែសីហា ។ ​ជាធម្មតាឆ្នាំទាំងឡាយ គ្មានឆ្នាំណាដែលចាប់ផ្តើមដោយថ្ងៃដូចគ្នា នៃសប្តាហ៍ដូចខែសីហានោះទេ តែបើតាមឆ្នាំផ្លោះខែកុម្ភៈចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃដូចគ្នាដែរ ។
ថ្ងៃឈប់សម្រាក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខែ
វីស៊ីឌី
thumb|100px វីស៊ីឌី ឬ វីដេអូស៊ីឌី (VCD ឬ Video) គឺជាទ្រង់ទ្រាយស្តង់ដារសម្រាប់រក្សាទុករូបភាពជីវចលនៅលើស៊ីឌី ។ រូបរាងរបស់វីស៊ីឌីមើលទៅដូចជាស៊ីឌី អាចត្រូវបានគេចាក់ជាមួយម៉ាស៊ីនចាក់ពិសេស កុំព្យូទ័រ​ផ្ទាល់ខ្លួន ម៉ាស៊ីនចាក់ឌីវីឌី (DVD) ។ ទ្រង់ទ្រាយវីស៊ីឌីស្តង់ដារត្រូបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដោយក្រុមហ៊ុនសូនី ភីលីព ម៉ាត្សឹស្ស៊ិតា និង ជេវីស៊ី ដោយបានអះអាងនៅសៀវភៅឈ្មោះថា វ៉ាយថ៍ប៊ុក (White Book) ។
អាជីវកម្មវីស៊ីឌីបានរីកចម្រើននៅអាស៊ី ព្រោះថាម៉ាស៊ីនចាក់មានតម្លៃថោក ។
ផ្លូវជាតិនៅកម្ពុជា
តាមស្ថិតិនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ប្រព័ន្ធផ្លូវនៅប្រទេសកម្ពុជា មានផ្លូវជាតិសំខាន់ៗ ចំនួន ៧ បច្ចុប្បន្ន បានកសាងផ្លូវ គឺផ្លូវជាតិលេខ៦A ៖
= ផ្លូវខេត្តកណ្ដាល =
អាពាហ៍ពិពាហ៍បែបគ្រិស្តសាសនា
អាពាហ៍ពិពាហ៍បែបគ្រិស្តសាសនា គឺជាអាពាហ៍ពិពាហ៍មួយបែប ដែលត្រូវបានគេអនុវត្តភាគច្រើននៅបណ្តាប្រទេសប៉ែកអឺរុប ដែលសំបូរទៅដោយអ្នកកាន់ សាសនាគ្រិស្ត ហើយក៏កំពុងតែត្រូវបានរីកសាយទៅដល់ប្រទេសមួយចំនួនទៀតផងដែរ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។
អត្ថន័យនៃពិធី
តាមរយៈការបង្រៀនរបស់ព្រះវិហារអំពីអាពាហ៍ពិពាហ៍និងការរៀបចំមង្គលការ គូស្នេហ៍ ទាំងពីរត្រូវស្ថិតនៅក្នុងអំឡុងពេលដ៏ខ្លាំងក្លានៃការត្រៀមផ្នែកស្មារតីសំរាប់ការរៀបការរបស់ពួកគេ។ វារួម មានមិនត្រឹមតែការបង្រៀនតាមបែបសាសនាបុណ្ណោះទេ តែវាផ្តល់នូវការពិចារណាស៊ីជំរៅនិងសង្កត់ធ្ងន់ទៅ លើធម្មជាតិនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលមានលក្ខណៈបរិសុទ្ធផងដែរ។ គូស្នេហ៍ចាប់ផ្តើមមានការយល់ដឹង កាន់តែ ប្រសើរចំពោះសហគមន៍វិហារក្នុងតំបន់ និងទទួលបាននូវការអធិដ្ឋានពីវិហារផងដែរ។  គូស្នេហ៍ត្រូវតែធ្វើ ការអធិដ្ឋានទាំងម្នាក់ឯង ទាំងអស់គ្នានិង ទាំងជាមួយអ្នកដែលនឹងរៀបការ ព្រមទាំងត្រូវចូលរួមអោយទៀង ទាត់នៅក្នុងពិធីសាសនារៀងរាល់ថ្ងៃអាទិត្យ ព្រោះវាជាផ្នែកមួយសារៈសំខាន់ណាស់ នៃការត្រៀមសំរាប់ អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ពួកគេ។ ប្តីប្រពន្ធនឹងផ្គត់ផ្គង់តំរូវការរបស់គ្នានិងគ្នា រួមទាំងកូនៗរបស់គេជាមួយនឹងភាព ទន់ភ្លន់ សប្បុរស និង សេចក្តីមេត្តានៃព្រះយេស៊ូ។  ពួកគេនឹងត្រូវបំពេញអោយបាននូវតំរូវការដ៏ធំបំផុត និង ធ្វើការបញ្ចប់នូវការបែងចែកនិងអសមភាពនៅក្នុងសង្គម។ នេះអាចធ្វើអោយគូស្នេហ៍យល់ថាទំនាក់ទំនងនិង អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់គេ គឺជាការឆ្លើយតបទៅនឹងព្រះ  ហើយការរៀបការនោះវាមិនត្រឹមតែជាទំនួលខុស ត្រូវមួយួប៉ុណ្ណោះទេ តែវាក៏ជាអំនោយទានមួយនៅក្នុងវិហារផងដែរ។
ពិធីនៃពាក្យពេជន៍ រួមនិងការពិចារណាទៅលើធាតុសំខាន់ៗនៃការបួងសួងរៀបការ ដាក់អោយមានការត្រៀមនូវការបួងសួងនេះ នៅក្នុងបរិបទបួងសួងនិង បញ្ចូលអោយកាន់តែជ្រៅនូវការវាយ តំលៃនៃគូស្នេហ៍ សំរាប់ការរៀបការ។ នៅពេលថ្ងៃរៀបការខិតជិតមកដល់  ឪពុកម្តាយនឹងប្រសិទ្ធិពរជ័យដល់ កូនប្រុសស្រីរបស់ពួកគេ នៅក្នុងភាពដ៏មហោឡារិកមួយ។
ពិធីនៃពាក្យពេជន៍និងការរៀបចំសំរាប់ការបួងសួងរៀបការ
ការប្រារឰពិធីនៃពាក្យពេជន៍និងការរៀបចំសំរាប់ការបួងសួងរៀបការ ពិធីទាំងនេះ គឺជាការឆ្លើយតបទៅនឹងគោលបំនងនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍គ្រិស្តសាសនា ដែលនឹងរៀបចំ សំរាប់ ការ ធ្វើពិធីបង្ហាញភាពបរិសុទ្ធនៃអាពាហ៍ពិពាហ៍។ ពិធីទាំងនេះ នឹងជួយអោយគូស្នេហ៍ទាំងឡាយអាចបំពេញនូវ ការរៀបចំការបួងសួងសំរាប់មង្គលការរបស់ពួកគេ ហើយអាចអោយពួកគេស្វែងយល់បន្ថែមទៀតអំពី ការបួងសួងរៀបការ និងគិតពិចារណាលើអត្ថន័យរបស់វា ហើយជ្រើសរើសនូវអ្វីដែ់ល់ផ្តល់អោយ និងបង្កើតជាទិដ្ឋភាពផ្សេងៗ។ការបួងសួងអាចកែសំរួលបាន ។ ការបួងសួងជាដំបូងត្រូវបានផ្តល់អោ់យ ដែល ទាក់ទងនឹងទស្សនៈផ្សេងៗនៃការបួងសួងរៀបការ។ បន្ទាប់មកមានការអានគម្ពីរប៊ីប ហើយគេចាប់ផ្តើម ត្រិះរិះ  ពិភាក្សាពីបទពិសោធន៍ផ្សេងៗដែលទាក់ទង  ចុងក្រោយក៏មានការបួងសួងបញ្ចប់មួយត្រូវបានធ្វើ ឡើង។  ប៉ុន្តែក៏អាចមានការបន្ថែមនូវការបួងសួងដទៃទៀតដែលបង្កើតរឺកែសំរួលដោយអ្នកចូលរួម រឺអ្នកដឹកនាំ។ នៅក្នុងពិធីនេះ អាចារ្យគឺជាប្រធានគ្រប់គ្រង។ គូស្នេហ៍ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តអោយបួងសួងខ្លះ ហើយសូត្រគម្ពីរជាសាធារណៈ និងចូលរួមនៅក្នុងការពិភាក្សាផងដែរ ព្រោះការចូលរួមរបស់ពួកគេនឹងជួយអោយ គេអាចរៀបចំតួនាទីរបស់គេក្នុងថានៈជាអ្នកបួងសួងរៀបការ។
កម្មវិធីនៅក្នុងពិធីពាក្យពេជន៍និងការរៀបចំសំរាប់ការបួងសួងរៀបការនេះ មានដួចជា ៖ ដំបូង បើកការបួងសួងរៀបការ ដោយនិយាយថា ៖ ព្រះនៃពាក្យសន្យាដ៏រឹងមាំ សូមលឺនូវការបួងសួងរបស់ យើងសំរាប់មនុស្សដែលបានស្រលាញ់គ្នា ជាពិសេសក្រុមគ្រួសារនិងមិត្តភក្តិរបស់យើង។ សូមលឺនូវការបួង សួងរបស់គេសំរាប់យើង នៅពេលនេះនិងពេលថ្ងៃរៀបការរបស់យើង។ បន្ទាប់មកមានការសន្យា   ការផ្គុំដៃ  ការសច្ចា  ការផ្លាស់ប្តូរចិញ្ចៀន  ការអោយពរជាដើម ។
ពិធីអោយពរកូនប្រុសនិងកូនស្រី
នៅពេលរយៈពេលនៃការរៀបការខិតជិតមកដល់ ឪពុកម្តាយត្រូវអោយពរដល់កូនទាំងពីរដែលជាអំនោយ ពីព្រះជាម្ចាស់។ ហើយសូមអោយព្រះនៅតែបន្តអោយពរជ័យនិងជួយថែរក្សាកូនរបស់ពួកគេ នៅក្នុងជីវិត ថ្មីនេះ។ ការសុំពរជ័យនេះក៏ធ្វើដល់អនាគតកូនប្រសារបស់គេផងដែរ។ ការសុំពរជ័យនេះអាចធ្វើឡើងនៅ ពេលពិសាអាហារនាពេលពិសេសមួយ។ គេអាចធ្វើពិធីនេះនៅផ្ទះរៀងៗខ្លួន រឺម្នាក់ម្តង រឺធ្វើរួមគ្នា ប្រសិនបើ អាច ។ ការលាដៃ គឺជាកាយវិការធម្មជាតិ និងបែបបុរាណមួយក្នុងការអោយពរនេះ។ ហើយក៏មានការអោយជាវត្ថុអំនោយផ្សេងៗដល់គ្នាផងដែរ។  ប៉ុន្តែ វាត្រូវតែជាអំនោយដែលខុសពីថ្ងៃរៀប ការ។
ការបួងសួងសំរាប់ការសម និងអាហារសមពេលយប់
សំរាប់អាពាហ៍ពិពាហ៍បែបគ្រិស្តសាសនាគឺមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញបន្តិចនៅមុនពេល ថ្ងៃរៀបការខិតជិតមកដល់ ព្រោះមានពិធីជាច្រើនសំរាប់អនុវត្ត។ សំរាប់ពិធីនៃការអោយពរសំរាប់ការ ហាត់សម និងសំរាប់អាហារសមពេលយប់ ត្រូវបានបញ្ចប់ទៅ នោះនឹងចាប់ផ្តើមដល់ថ្ងៃរៀបការតែម្តង៕
ខែកញ្ញា
ខែកញ្ញា ជាខែទី ៩នៃឆ្នាំទាំង១២ បើគិតតាមប្រតិទិនសុរិយគតិ និងស្ថិតក្នុងចន្លោះខែភទ្របទ និងអស្សុជ បើគិតតាមប្រតិទិនចន្ទគតិ ។ ខែនេះស្ថិតនៅបន្ទាប់ពី ខែសីហា និងមុខខែតុលា ។ ខែនេះមានចំនួន​ ៣០ថ្ងៃ ហើយក្នុងខែនេះមានអាកាសធាតុត្រជាក់ តែស្ងួត ដែលមិនសូវត្រជាក់ ដូចនៅខែតុលា និងខែវិច្ឆិកានោះទេ ។ នៅក្នុងខែនេះ ភ្លៀងធ្លាក់ ជាញឹកញាប់ ហើយក៏ជាខែដ៏ពិសេសសម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរទាំងអស់ ប្រារព្ធពីធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលធ្វើឡើងរយៈពេល១៥ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃ១រោច ខែភទ្របទ រហូតដល់១៥រោច ខែភទ្របទ។ នៅក្នុងថ្ងៃទី២៤ នៃខែនេះ ក៏មានប្រារពពិធីប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញផងដែរ ។
ព្រឹត្តិការណ៍
• ១៨, ១៩, ២០ ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ
• 24 ទិវាប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខែ
មហាវគ្គ
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ទីឃនិកាយ > មហាវគ្គ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះត្រៃបិដក
ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
ភាសាខ្មែរ
និមិត្តសញ្ញា
និមិត្តសញ្ញានៃក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញមានរូបព្រះព្រហ្មមានព្រះភ័ក្ត្រ៤ និង ព្រះហស្ត៤ កាន់កេតនភណ្ឌ គង់លើបល្ល័ង្ក។
គួរកត់សម្គាល់ដែរថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣ ត្រូវបានធ្វើវិសោធនកម្ម ០៨ លើកមកហើយ ៖
អំពីកម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រសួងនានានៅកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា
ភាសាអង់គ្លេស
ភាសាអង់គ្លេស (English) ជាភាសានៅទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលមូលនៅ ប្រទេសអង់គ្លេស នៅសតវត្សរ៏ទី៥ ស.ក. ។​ នៅពេលនេះមានប្រទេសច្រើន ដែលនិយាយភាសាអង់គ្លេសដូចភាសាកំណើត ជាពិសេស ប្រទេសអង់គ្លេស ប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិក និង ប្រទេសអូស្រ្តាលី និងមានប្រទេសទៀត ដែលនិយាយភាសាអង់គ្លេសដូច ភាសាទីពីរ ដូចជា​ ប្រទេសហ្វីលីពីន និង ប្រទេសឥណ្ឌា ។
ភាសាអង់គ្លេស ជាភាសាសំខាន់នៅពិភកលោក ជាពិសេស នៅ ជំនួញអន្តរជាតិ ។​ ភាសានេះនៅក្រុងភាសាវិទ្យា របស់ភាសាអាឡឺម៉ង់ ។​នៅសតវត្សរ៏ទី១៨ ស.ក. ប្រទេសអង់គ្លេស បានយក អាណានិកគមច្រើន នៅទី្វបទាំងអស់ ដូច្នេះ ភាសាអង់គ្លេស បានចាប់ផ្តើមមានការសំខាន់។
នៅសតវត្សរ៏ទី២០ ជាសហរដ្ឋអាមេរីក ប្រទេសដែលយកអំណាចនៅពិភកលោក ដូច្នេះ ភាសាអង់គ្លេសបន្ត ជាភាសាអន្តរជាតិ។​
ភាសានេះប្រើ អក្សរ របស់ភាសាឡាតាំង ហើយនិង គេអត់ប្រើ អក្សររបស់ខ្លួន ដែលជា អក្សររូនីក
ប្រវត្ដិភាសា
ភាសាអង់គេ្លសជាភាសារបស់ជនជាតិអាឡឺម៉ង់ភាគខាងលិច​ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ពីមនុស្សដែលនិយាយភាសាAnglo និង​មនុស្សចាស់បុរាណ​ហើយត្រូវបានគេនាំយកទៅអង់គេ្លសដោយ អ្នកដែលមានភូមិលំនៅ​ នៅទីនោះតាំងពីមុនមកម្លេះដែលមានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ​ ហើយមាននៅអាឡឺម៉ង់ខាងលិច ប្រទេសដានឺម៉ាក និងប្រទេស ប្រទេសហូឡង់។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក​ នៅក្នុងប្រទេសរ៉ូម កំនើនប្រជាជនត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថា​ នឹងនិយាយភាសានោះរហូតដែលជាភាសាឡាតាំង។ មួនក្នុងចំនោមចំនូលទាំងអស់នេះ​ ពួលកុលស័ម្ពដែលជាជនជាតិអាឡឺម៉ង់ គឺជាជនជាតិអង់គ្លេស​​ដែលមានជំនឿទៅលើ​ការតាំងលំនៅថ្មីពិតមែន ឈ្មោះថាប្រទេសអង់គ្លេស ដែលមកពីពាក្យថា Engla land ដែលជាដីរបស់អង់គ្លេស ហើយ English.
ឯកសារយោង
អង់គ្លេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអង់គ្លេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអឺរ៉ុប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហរដ្ឋអាមេរិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអង់គ្លេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអូស្រ្ដាលី
ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក
ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក (ភាសាអង់គ្លេស៖ President of the United States, សរសេរ/ហៅកាត់ថា POTUS) គឺជាប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រធានាធិបតីជាអ្នកដឹកនាំសាខាប្រតិបត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ និងជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសហរដ្ឋអាមេរិក។
អំណាចប្រធានាធិបតីបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងចាប់តំណែងនេះត្រូវបានបង្កើតមក ក៏ដូចជាអំណាចរបស់រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធទាំងមូលផងដែរ។ ខណៈពេលដែលអំណាចប្រធានាធិបតីបានធ្លាក់ចុះ និងហូរទៅតាមពេលវេលា ប្រធានាធិបតីបានដើរតួយ៉ាងរឹងមាំកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងជីវិតនយោបាយអាមេរិកចាប់តាំងពីដើមសតវត្សទី២០ ជាមួយនឹងការរីកធំឡើងនៃអំណាចគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងអំឡុងពេលលោកហ្វ្រែងគ្លីន រូសឺវេលត៍កាន់អំណាច។ នៅក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន ប្រធានាធិបតីអាមេរិកត្រូវគេបានចាត់ទុកថាជាឥស្សរជននយោបាយដ៏មានឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតមួយរបស់ពិភពលោកក្នុងនាមជាមេដឹកនាំនៃមហាអំណាចពិភពលោកតែមួយគត់ដែលនៅសេសសល់។   ក្នុងនាមជាអ្នកដឹកនាំប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេដោយ GDP ជាមធ្យម ប្រធានាធិបតីមានអំណាចមាំ និងទន់ទាំងក្នុងស្រុក និងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
ប្រធានាធិបតីក៏ដើរតួនាំមុខគេនៅក្នុងច្បាប់សហព័ន្ធ និងការបង្កើតគោលនយោបាយក្នុងស្រុកដែរ។ ជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យ និងសមតុល្យ មាត្រាមួយ ផ្នែកទី ៧ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានផ្តល់ឱ្យប្រធានាធិបតីនូវអំណាចក្នុងការចុះហត្ថលេខា ឬវេតូច្បាប់សហព័ន្ធ។ ដោយសារប្រធានាធិបតីសម័យទំនើបត្រូវបានចាត់ទុកជាធម្មតាថាជាមេដឹកនាំនៃគណបក្សនយោបាយរបស់ពួកគេ ការបង្កើតគោលនយោបាយសំខាន់ៗត្រូវបានបង្រួបបង្រួមដោយលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី ដោយប្រធានាធិបតីមានតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការលើកកម្ពស់គោលនយោបាយអាទិភាពរបស់ពួកគេចំពោះសមាជិកសភាដែលជារឿយៗពឹងផ្អែកលើការបោះឆ្នោតលើប្រធានាធិបតី។ នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ ប្រធានាធិបតីក៏បានបង្កើនការប្រើប្រាស់បទបញ្ជាប្រតិបត្តិ បទបញ្ជារបស់ទីភ្នាក់ងារ និងការតែងតាំងតុលាការ ដើម្បីរៀបចំគោលនយោបាយក្នុងស្រុក។
ប្រធានាធិបតីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយប្រយោលតាមរយៈគណៈបោះឆ្នោតមណ្ឌល (Electoral College) សម្រាប់បម្រើការរយៈពេលបួនឆ្នាំក្នុងមួយអាណត្តិ រួមជាមួយនឹងអនុប្រធានាធិបតីផង។ នៅក្រោមវិសោធនកម្មលើកទីម្ភៃពីរដែលបានផ្តល់សច្ចាប័នក្នុងឆ្នាំ១៩៥១ បានឱ្យដឹងថា គ្មានបុគ្គលណាដែលត្រូវបានជ្រើសរើសធ្វើជាប្រធានាធិបតីអស់រយៈពេលពីរអាណត្តិ អាចបន្តជាប់ឆ្នោតក្នុងអាណត្តិទីបីបានទេ។ លើសពីនេះ អនុប្រធានាធិបតីចំនួនប្រាំបួនរូបបានឡើងឋានៈជាប្រធានាធិបតីក្នុងករណីដែលប្រធានាធិបតីដើមទទួលមរណភាព ឬលាលែងពីតំណែង។ សរុបមក បុគ្គលចំនួន ៤៥ រូបបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីចំនួន ៤៦ លើកដែលមានរយៈពេល ៥៨ អាណត្តិពេញ។
លោលចូ បៃដិនគឺជាប្រធានាធិបតីទី៤៦ និងបច្ចុប្បន្នរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដោយលោកបានចូលកាន់តំណែងនេះនៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២១។
បញ្ជីនាមប្រធានាធិបតី
ខាងក្រោមនេះ គឺជាបញ្ជីនាមប្រធានាធិបតីអាមេរិកចាប់ពីបិតាស្ថាបនិកប្រទេសលោកចច វ៉ាស៊ីនតោនរហូតមកដល់ប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្នលោកចូ បៃដិន។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធីបតី
រាត្រីមួយក្រោយសង្គ្រាម
រាត្រី​មួយ​ក្រោយ​សង្គ្រាម (Un soir après la guerre, One Evening After the War) ជា​ខ្សែ​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​មួយ ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​នៅ​ឆ្នាំ១៩៩៨ ដោយ​មាន​លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ និង​សហ​និពន្ធ។ លោក​បាន​ដឹក​នាំ​ខ្សែ​ភាពយន្ត​លក្ខណៈ​តថនិយម​ទំនើប (neo-realist) បារាំង-ខ្មែរ នេះ ដោយ​កំណត់​យក​ក្នុង​ចន្លោះ​ពេល​ស្ថានភាព​ក្រីក្រ​នៃ​ប្រជាជាតិ​អាស៊ី និង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្រោម​សម័យ​សង្គ្រាម។
ខ្សែ​ភាពយន្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចាក់​បញ្ចាំង​នៅ មហោស្រពភាពយន្តកាន ក្នុង​ផ្នែក Un Certain Regard នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៨។
សាច់រឿង
ក្រោយ​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ប្រជាជន​ទាំង​ឡាយ​បាន​ត្រឡប់​មក​រស់​នៅ​តាម​ធម្មតា​វិញ។ នៅ​ក្នុង​ចំណោម​នោះ មាន​កីឡាករប្រដាល់​ម្នាក់​គឺ សុវណ្ណា (រឿន ណារិទ្ធិ)។ សុណ្ណា បាន​រួច​ផុត​ពី​សង្គ្រាម ប៉ុន្តែ​គ្រួសារ​របស់​គាត់​ភាគ​ច្រើន​បាន​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​របប​ខ្មែរក្រហម ដូច្នេះ​ហើយ​គាត់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​មក​រស់​នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ ជាមួយ​លោក​ពូ។ សុវណ្ណា បាន​ចាប់​ចិត្ត​លើ​នារី​បារ​អាយុ​១៩​ឆ្នាំ​ម្នាក់ នាង​ឈ្មោះ ស្រីពៅ (ច័ន្ទ ជាលីដា)។ នាង​ជំពាក់លុយ​ម្ចាស់​បារ​នោះ ដូច្នេះ​ហើយ​នាង​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ខំ​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​ជា​នារី​បារ​នៅ​ទីនោះ។ សុវណ្ណា ចង់​ជួយ​សង​បំណុល​របស់ ស្រីពៅ ដូច្នេះ​ហើយ​គាត់​បាន​រួមគ្នា​ជាមួយ​អតីត​មិត្ត​ទាហាន ដើម្បី​ទៅ​ប្លន់​គេ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ប្រាក់​យក​ទៅ​សង​បំណុល។
ការចេញផ្សាយ
រាត្រីមួយក្រោយ​សង្គមរា ត្រូវ​បាន​ចាក់​បញ្ចាំង​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក Un Certain Regard ក្នុង​មហោស្រពភាពយន្តកាន ឆ្នាំ​១៩៩៨។ រឿង​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចាក់​ផ្សាយ​នៅ​ប្រទេស​បារាំង នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៦ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៩៨។
តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្សែភាពយន្តសម័យសង្គ្រាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្សែភាពយន្តឆ្នាំ១៩៩៨
ភូមិស្រែត្រែង​
ភូមិស្រែត្រែង ប្រជាជនរស់នៅក្នុងភូមិស្រែត្រែង​ មានជីវភាពប្រចាំថ្ងៃភាគច្រើន ប្រកបមុខរបរជា ​​កសិសរ​​ ខ្លះ លក់ដូរ​ ធ្វើមុខជំនួញអង្អរ​​ ជួញមាន់ ជួញជ្រូក​ផងដែរ ហើយក៏មានអ្នកខ្លះផងដែរគឺ ធ្វើជាមន្ត្រីរាជការ​ ដូចជា​ គ្រូបង្រៀន ប៉ុលិស​ មេឃុំ មេភូមិ។​ ប្រ​ជាជននៅទីនោះ មានជីវភាពធូធាច្រើន​ ពុំសូវមានជីវភាពទាល់ក្រប៉ុន្មានទេ ភាគច្រើន​ ជា​គ្រួសារមានជីវភាពល្អ ប្រសើរ ចំណែកការធ្វើស្រែវិញ​ គឺ ដីនៅទីនោះមានជីជាតិ​ល្អ បើគ្រោះធម្មជាតិ​អំណោយផលល្អ កសិករអាចប្រមូលផលបានច្រើន ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ហើយភូមិស្រែត្រែងជាភូមិមួយដែលអភិវឌ្ឍន៍ជាងគេក្នុងចំណោមភូមិនៅក្នុង ឃុំវត្តអង្គខាងជើង។
សម្លម្ជូរគ្រឿងត្រីសណ្ដាយ
វិធីធ្វើ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
ខែមេសា
ខែមេសា ជាខែទី ៤នៃឆ្នាំ គិតតាមប្រតិទិនសុរិយគតិ នៅបន្ទាប់ពី ខែ​មីនា និងនៅពីមុខខែឧសភា។​​ ឈ្មោះខែទី ១ នៃសុរិយគតិ មាន ៣០ ថ្ងៃ ត្រូវគ្នានឹងខែអាវ្រីល ( ខែទី៤ ) បារាំងសែស
ខែមេស ( ហៅថា មេសរាសី ក៏បាន ) ។ សព្វថ្ងៃប្រើជា មេសា ជាខែពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ប្រពៃណី​ជាតិ - មហាសង្រ្កាន្ត
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខែ
សង្កាត់ព្រែកហូរ
ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងតាខ្មៅ ខេត្តកណ្ដាល មានរដ្ឋបាលភូមិ៦ចំណុះ÷
កាលដើមឡើយជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកតាខ្មៅ ខេត្តកណ្តាល។ នេះមាន ៤ភូមិ ៖
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកតាខ្មៅ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល ព្រែកហូរ
ត្រីចៀនចួន
ត្រីចៀនចួន ជាមុខម្ហូបសាមញ្ញដែលគេធ្វើសម្រាប់បរិភោគក្នុងគ្រួសារ ទទួលភ្ញៀវបន្តិចបន្តួច ឬអាចយកទៅលក់រកចំណូលឲ្យគ្រួសារបាន បើយើងមានជំនាញចំពោះមុខម្ហូបនេះ។
វិធីធ្វើ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ
សង្កាត់តាខ្មៅ
ជាឃុំ/សង្កាត់មួយស្ថិតនៅក្នុងក្រុងតាខ្មៅ ខេត្តកណ្តាល។ នេះមានភូមិ ចំនួន ១១ គឺ៖
=ប្រជាសាស្ត្រ= =មន្ត្រី=
មន្ត្រីសង្កាត់
{| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" !style="background:#E32636;color:white;"|ឈ្មោះ !style="background:#E32636;color:white;"|តួនាទី !style="background:#E32636;color:white;"|ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត !style="background:#E32636;color:white;"|លេខទូរស័ព្ទ
មន្ត្រីភូមិ
=មន្ត្រីនគរបាល និង សន្តិសុខភូមិ=
មន្ត្រីសន្តិសុខភូមិ
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=សុខាភិបាល=
សូមមើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកតាខ្មៅ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល តាខ្មៅ
ភូមិស្រែត្រែង (ឃុំវត្តអង្គខាងជើង ខេត្តកំពត)
សេចក្តីផ្តើម ភូមិស្រែត្រែងសព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងឃុំវត្តអង្គខាងជើង ស្រុកបន្ទាយមាស នៃខេត្តកំពត ។ មានចំងាយប្រមាណជា១០គម ភាគខាងជើងនៃទីរួមស្រុកបន្ទាយមាស ខេត្តកំពត ។ ហើយភូមិស្រែត្រែងស្ថិតនៅភាគខាងជើងគេបង្អស់នៃស្រុក ដែលមានព្រំប្រទល់ខាងកើតជាប់ជាមួយ ស្រុកអង្គរជ័យ ខាងជើងជាប់ ស្រុកឈូក និងខាងលិចជាប់ជាមួយ ស្រុកដងទង់ ។ តាមរយៈលោក ហែម ប៊ុនណា ជាមេរភូមិបានអោយដឹងថា ក្នុងភូមិមាន ៤៣៣ គ្រួសារ និងមានប្រជាជន ចំនួន ២០១៦នាក់ ស្រី ១០៤៩នាក់ ក្នុងនោះអាយុ១៨ឆ្នាំឡើងមាន ១៤៦០ នាក់ ស្រី ៧៥៨នាក់ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៦  ។  ប្រជាជននៅទីនោះ ៩៧% ប្រកបរបរកសិកម្ម  ក្នុងភូមិនោះដែរមានសាលារៀនមួយ និង វត្តមួយ ។ តាមរយៈលោក សឹង ផុក ជានាយកនៃសាលាបឋមសិក្សារព្រៃរោងបានអោយដឹងថា ក្នុងឆ្នាំសិក្សារ ២០១៦-២០១៧ នេះមានសិស្សចំនួន ៣០២នាក់ ស្រី ១៤០នាក់ និងគ្រូ ៩ នាក់ ស្រី ៥នាក់ ។  វត្តព្រៃរោងជាវត្តស្ថិតនៅក្នុងភូមិបច្ចុប្បន្ន មានព្រះសង្ឃ ១០ អង្គរគង់នៅទីនោះ តាមពុទ្ធដេការបស់ព្រះតេជគុណ ញ៉ែត ចាន់ដែន ជាព្រះចៅអធិការនៃវត្ត ព្រៃរោង ។ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងភូមិស្រែត្រែង​ មានជីវភាពភាគច្រើន ប្រកបមុខរបរជា ​​កសិករ​​ ខ្លះ លក់ដូរ​ ធ្វើមុខជំនួញអង្អរ​​ ជួញមាន់ ជួញជ្រូក​ផងដែរ ហើយក៏មានអ្នកខ្លះផងដែរគឺ ធ្វើការរាជការ​ ដូចជា​ គ្រូបង្រៀនជាដើម។​ ប្រ​ជាជននៅទីនោះ មានជីវភាពធូធាច្រើន​ ពុំសូវមានជីវភាពទាល់ក្រប៉ុន្មានទេ  ភាគច្រើន​ ជា​គ្រួសារមានជីវភាពល្អ ប្រសើរ ចំណែកការធ្វើស្រែវិញ​ គឺ ដីនៅទីនោះមានជីជាតិ​ល្អ បើគ្រោះធម្មជាតិ​អំណោយផលល្អ កសិករអាចប្រមូលផលបានច្រើន ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ហើយភូមិស្រែត្រែងជាភូមិមួយដែលអភិវឌ្ឍន៍ជាងគេក្នុងចំណោមភូមិនៅក្នុង ឃុំវត្តអង្គខាងជើង។
វប្បធម៍
ប្រជាជននៅទីនេះភាគច្រើនគឺកាន់ព្រះពុទ្ធ​សាសនា តែពួកគាត់ចេះជួយគ្នាទៅវិញទៅមកពេលមានអាសន្នម្ដងៗ​​​ រឺបុណ្យទាន ពិធីរៀបអាពាពិពាហ៏ជាដើម ។ នៅពេលមានបុណ្យប្រចាំសាសនា​ម្តងៗប្រជាជនបានមកជុំគ្នាប្រារព្ធពិធីបុណ្យនៅវត្តគ្រប់ៗគ្នា ។ ប៉ុន្តែវប្បធម៌នៅទីនោះពុំសូវមានវប្បធម៌បុរាណទេព្រោះដោយសារការយកវប្បធម៌បរទេសមកអនុវត្តន៍ភាគច្រើនជាយុវជន ។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នភូមិស្រែត្រែងមានវត្តមួយគឺ វត្តព្រៃរោងជាវត្តស្ថិតនៅក្នុងភូមិមានព្រះសង្ឃ ១០អង្គរគង់នៅទីនោះ តាមពុទ្ធដេការបស់ព្រះតេជគុណ ញ៉ែត ចាន់ដែន ជាព្រះចៅអធិការនៃវត្ត ព្រៃរោង ។
ការអប់រំ
ការអប់រំនៅភូមិស្រែត្រែង គឺមានការអភិវន្ឍពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំដោយមានគ្រូថ្មីៗចេញមកបង្រៀនបន្ថែមជាងនេះទៅទៀតរាជរដ្ឋាភិបាលបានយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងវិសយ័នេះជាធំផងដែរ ។ ចំពោះលោកគ្រូអ្នកគ្រូបានចូលរួមវគ្គបណ្ដុះបណ្តាលផ្សេងៗ ដែលបានរៀបចំដោយក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡាដើម្បីបនពិសោធន៍ថ្មីៗបន្ថែមយកមកបង្រៀនដល់សិស្សានុសិស្ស ។ ជាពិសេសអាណាព្យាបាលទាំងអស់មានការយល់ដឹងពីតម្លៃនៃការសិក្សាកាន់តែច្បាស់ពួកគាត់បានអោយកូនៗរបស់គាត់បានចូលរៀនគ្រប់ៗគ្នា ។ សាលាបឋមសិក្សាព្រៃរោង ក្នុងឆ្នាំសិក្សារ ២០១៦-២០១៧ នេះមានសិស្សចំនួន ៣០២នាក់ ស្រី ១៤០នាក់ និងគ្រូ ៩ នាក់ ស្រី ៥នាក់ តាមរយៈលោក សឹង ផុក ជានាយកនៃសាលាបឋមសិក្សារព្រៃរោងបានអោយដឹង ។
កសិកម្ម
នៅក្នុងភូមិប្រជាជនភាគច្រើនប្រកបរបរធ្វើដំនាំស្រូវ ដាំដំនាំរួមផ្សំផ្សេងៗមានដូចជា ដូង ក្រូចឆ្មា ចេក-ល-និង បន្លែមផ្សេងៗទៀតផងដែរ ។ ទីនោះគឺជាតំបន់ខ្ពង់រាបហើយមិនសូវមានប្រភពទឹកដូច្នេះ ហើយការរបស់ពួកគាត់ភាគច្រើនគឺប្រវាស់មេឃ ។ ប៉ុន្តែដីនៅទីនោះមានជីជាតិ​ល្អបើគ្រោះធម្មជាតិ​អំណោយផលល្អកសិករអាចប្រមូលផលបានច្រើន ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ហើយភូមិស្រែត្រែងជាភូមិមួយដែលអភិវឌ្ឍន៍ជាងគេក្នុងចំណោមភូមិនៅក្នុង ឃុំវត្តអង្គខាងជើង។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត
ខែតុលា
ខែតុលាគឺជាខែទី ១០នៃឆ្នាំ ដែលគិតតាមប្រតិទិនសុរិយគតិ នៅបន្ទាប់ពី ខែកញ្ញា និងនៅពីមុខខែវិច្ឆិកា។​ ខែនេះមានចំនួន៣១​ ថ្ងៃ ដែលជាខែមួយស្ថិតនៅរដូវ​វស្សា ដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន។ ខែនេះយាមនៅចន្លោះ ខែភទ្របទ និង អស្សុជ តាមចន្ទគតិ។​​ នៅថ្ងៃទី១ គឺទិវាមនុស្សចាស់ និងជាខែដែលសំខាន់សម្រាប់ ប្រជាជនខ្មែរប្រារព្ធពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនៅថ្ងៃទី៨ ១៥​រោចដាច់ខែ​ ភទ្របទ។ នៅថ្ងៃទី៥​ ជាថ្ងៃទិវាគ្រូបង្រៀន ហើយក៏ជាខែមួយសំរាប់អ្នកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនាចូលព្រះវស្សា និង​ ចេញ​ព្រះវស្សា នៅថ្ងៃទី២៣ ត្រូវនិង ១៥កើត ខែអស្សុជពេញបូណ៌មី។ បន្ទាប់ពីចេញព្រះវស្សា បុណ្យកឋិនទានក៏ឈានមកដល់ និងជាថ្ងៃមួយដ៏វិសេសវិសាលបំផុត គឺជាថ្ងៃព្រះរាជពិធីឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិ ព្រះករុណា ព្រះបរមនាថ​ នរោត្តម សីហនុ និង ថ្ងែទី ៣១ ព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្ម ព្រះមហាក្សត្រ សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ។
សេចក្តីបញ្ជាក់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខែ
ប្រវត្តិភាសាខ្មែរ
គ្រាមភាសាសំខាន់ៗ
អញ្ញមញ្ញអាចស្តាប់បាន ងាយយល់ គឺ
បាត់ដំបង
និយាយជាភាសាភាគខាងជើងនៃប្រទេស។
ភ្នំពេញ
ជារាជធានីគ្រាមភាសា និង គឹផងដែរ ត្រូវបាននិយាយនៅជុំវិញខេត្ត ។
ខ្មែរក្រុម ឬ ខ្មែរភាគខាងត្បូង
ត្រូវបាននិយាយដោយ អន្តោគ្រាមខ្មែរ(ក្នុងស្រុក) ប្រជាជន នៃដែនដីសណ្តរទន្លេមេគង្គ។
ជាភាសាដែលគេលែងប្រើ ដោយសារតែមានមនុស្សនិយាយតិចតូចនៅក្នុងភ្នំក្រវាញ នៃភាគលិចនៃប្រទេសកម្ពុជា។ សិក្សានៃភាសាវិទ្យានៃភាសាខ្មែរ បែងចែកនៅក្នុងប្រវត្តិកាលប្រវត្តិសាស្ត្រ៤។ មុនខ្មែរអង្គរ ភាសា បន្ទាប់ មានការក្លាយពី បុរាណខ្មែរមន រហូតដល់ សតវត្សរ៏ទី ៩ គឺត្រូវបានស្គាល់តែមួយមកពីពាក្យជាច្រើន និង ឃ្លាជាច្រើន នៅក្នុងអក្សរសស្រ្កឹតនៃសករាជ។ ភាសាខែ្មរពីដើម (ឬ ខ្មែរសម័យអង្គរ) គឺជាភាសាដែលត្រូវបានគេនិយាយនៅក្នុងចក្រភពខ្មែរ ពី សតវត្សរ៏ទី ៩ រហូតដល់ សវត្សរ៏ទី ១៣ដែលជាពេលវេលាមានការអន់ថយនែចក្រភព។ ភាសាខ្មែរដើម គឺត្រូវបានពិសោធដោយប្រភពដើម និង ត្រូវបានសិក្សាយ៉ាងស៊ីជម្រៅដោយអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួន។ តាមរយះចុងបញ្ចប់នៃចក្រភពខ្មែរ ភាសាបានបាត់ធ្វើអោយមានអនុភាពបមាណីយកម្មនៃការបង្កើត ជាភាសារដ្ឋ និង ដូច្នោះទទួលក្នុងសម័យផ្លាស់ប្តូរជា រូបសាស្ត្រ សទ្ធវិទ្យា និង សន្ទានុក្រម។ ភាសានេះ ជាស្ពាននៃសម័យកាល ប្រហែលពីសតវត្សរ៏ទី ១៤ ទៅ សតវត្សរ៏ទី ១៨ ត្រូវបានសំដៅទៅលើ ខ្មែរពាក់កណ្តាល និង តាមការសង្ខេតឃើញដែលមានការខ្ចីមកពីប្រទេសថៃ ឡាវ និង អាណាខេត្តតិច តួច ប្រទេសវៀតណាម។ ការផ្លាស់ប្តូរអំឡុងពេលសម័យកាលនេះ គឺតាមច្បាប់គម្ពីរ នៃខ្មែរសម័យនេះ មិនអាចកំណត់ថាត្រឹមត្រូវយល់ ខ្មែរបុរាណ។ ភាសា បានមកពី ការទទួលស្គាល់ដូចខ្មែរសម័យនេះ ត្រូវបាននិយាយពីសតវត្សរ៏ទី ១៩ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ខ្មែរត្រូវបានធ្វើជាវគ្គីករណ៏ ដូចជាសមាជិកនៃសាខាពីទិសខាងកើត នៃក្រុមពួកភាសាខ្មែរមន ពួកគេផ្ទាល់ បានបែងចែកជាផ្នែកតូចៗ នៃក្រុមភាសាធំៗ ដែលមានជាតំណាងជាតែភ្លែតប៉ុណ្ណោះ នៃទឹកដីពី ទិសខាងជើងភាគខាងកើតប្រទេសឥណ្ឌា តាមរយះទិសខាងត្បូងភាគខាងកើត អាស៊ី ទៅ ឧបទ្វីបមាឡេ និង កោះ។ ដូចជា សាច់ញ្ញាតិជិតៗ គឺភាសាត្រូវបាននិយាយដោយ ពួកកុលសម្ពន្ធ័នៅ តាមតំបន់ភ្នំ។