cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ខុទ្ទកបាឋ
រតនសូត្រ
ទ្រព្យណាមួយ ក្នុងលោកនេះក្តី ក្នុងលោកខាងមុខក្តី រតនវត្ថុដ៏ឧត្តមណា ក្នុងឋានសួគ៌ក្តី ទ្រព្យ និងរតនវត្ថុទាំងនោះឯង ស្មើដោយព្រះតថាគត មិនមានឡើយ រតនៈ គឺព្រះពុទ្ធនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
ព្រះសក្យមុនី ទ្រង់មានព្រះទ័យតម្កល់មាំ បានត្រាស់ដឹងហើយ នូវព្រះធម៌ណា ជាទីក្ស័យទៅនៃកិលេស ជាទីប្រាសចាករាគៈ ជាធម៌មិនស្លាប់ ជាធម៌ឧត្តម រតនៈនីមួយស្មើដោយព្រះធម៌នោះមិនមាន រតនៈ គឺព្រះធម៌នេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
ព្រះពុទ្ធជាបុគ្គលប្រសើរ ទ្រង់សរសើរនូវសមាធិណា ថាជាធម៌ដ៏ស្អាត បណ្ឌិតទាំងឡាយ ពោលហើយនូវសមាធិណា ថាជាធម៌ឲ្យផលដោយលំដាប់ សមាធិឯទៀត ស្មើដោយសមាធិនោះ មិនមានឡើយ រតនៈ គឺព្រះធម៌នេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
បុគ្គលទាំងឡាយណា ៨ ពួក ដែលពួកសប្បុរសសរសើរហើយ រាប់ជាគូ មាន ៤ គូ បុគ្គលទាំងឡាយនោះ ជាសាវ័ករបស់ព្រះសុគត លោកគួរដល់ទក្ខិណាទាន ទានទាំងឡាយ ដែលបុគ្គលឲ្យហើយ ចំពោះទក្ខិណេយ្យបុគ្គលទាំងឡាយនោះ ជាទានមានផលច្រើន រតនៈ គឺព្រះសង្ឃនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
សសរគោល ដែលគេបោះភ្ជាប់នឹងផែនដី ជារបស់មិនកម្រើកញាប់ញ័រដោយខ្យល់ព្យុះ ដែលបក់មកអំពីទិសទាំង ៤ យ៉ាងណាមិញ អ្នកណាពិចារណាឃើញនូវអរិយសច្ចទាំងឡាយ តថាគតហៅអ្នកនោះ ថាជាសប្បុរស (មិនញាប់ញ័រដោយលោកធម៌ទាំងឡាយ) ដូចសសរគោលដូច្នោះឯង រតនៈ គឺព្រះសង្ឃនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
អរិយបុគ្គលទាំងឡាយណា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអរិយសច្ចទាំងឡាយ ដែលព្រះតថាគត ព្រះអង្គមានប្រាជ្ញាដ៏ជ្រាលជ្រៅ សំដែងប្រពៃហើយ អរិយបុគ្គលទាំងនោះ ទុកជាប្រមាទដ៏លើសលប់ក៏ដោយ អរិយបុគ្គលទាំងនោះ គង់មិនកាន់យកភពជាគម្រប់ ៨ គឺមិនកើតទៀតហួសពី ៧ ជាតិឡើយ រតនៈ គឺព្រះសង្ឃនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
(សំយោជនក្កិលេស ៣ យ៉ាងគឺ) សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា និងសីលព្វតបរាមាសៈណាមួយ ធម៌ទាំងឡាយ ៣ នោះ សោតាបន្នបុគ្គលនោះ បានលះបង់ហើយ ជាមួយនឹងទស្សនសម្បទា គឺសោតាបត្តិមគ្គ មួយទៀត សោតាបន្នបុគ្គល រួចស្រឡះចាកអបាយទាំង ៤ ផង មិនអាចធ្វើនូវអភិដ្ឋាន [សំដៅយកអនន្តរិយកម្ម ៥ និងការបែរចិត្តទៅកាន់សាសនាដទៃ ។] ទាំងឡាយ ៦ ផង រតនៈ គឺព្រះសង្ឃនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
ប្រសិនបើសោតាបន្នបុគ្គលនោះ ធ្វើនូវបាបកម្មដោយកាយ វាចា ឬដោយចិត្តក៏ដោយ (ព្រោះសេចក្តីភ្លាំងភ្លាត់) សោតាបន្នបុគ្គលនោះ មិនដែលបិទបាំងនូវបាបកម្មនោះឡើយ ភាវៈនៃបុគ្គលមានផ្លូវនៃព្រះនិព្វានឃើញហើយ ជាបុគ្គលមិនដែលបិទបាំងបាបកម្ម ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ បានត្រាស់សំដែងហើយ រតនៈ គឺព្រះសង្ឃនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
គុម្ពឈើក្នុងព្រៃ មានត្រួយលូតលាស់ ក្នុងខាងដើមគិម្ហរដូវ គឺខែក្តៅ យ៉ាងណាមិញ ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់សំដែងហើយនូវធម៌ដ៏ប្រសើរ ជាធម៌អាចញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយ ឲ្យដល់នូវព្រះនិព្វាន ដើម្បីប្រយោជន៍ដ៏ឧត្តម ដូចជាគុម្ពឈើមានក្នុងព្រៃ ដូច្នោះឯង រតនៈ គឺព្រះពុទ្ធនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាបុគ្គលប្រសើរ ទ្រង់ជ្រាបនូវធម៌ដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ប្រទាននូវធម៌ដ៏ប្រសើរ ទ្រង់នាំមកនូវធម៌ដ៏ប្រសើរ ព្រះអង្គប្រសើរ ឥតមានអ្នកណាមួយស្មើ ទ្រង់ត្រាស់សំដែងហើយនូវធម៌ដ៏ប្រសើរ រតនៈ គឺព្រះពុទ្ធនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
កម្មចាស់ (របស់អរិយបុគ្គលណា) អស់ហើយ កម្មថ្មី រមែងមិនកើតប្រាកដ អរិយបុគ្គលទាំងឡាយណា មានចិត្តនឿយណាយហើយក្នុងភពតទៅ អរិយបុគ្គលទាំងឡាយនោះ មានពូជអស់ហើយ មានឆន្ទៈ គឺសេចក្តីប៉ុនប៉ងក្នុងចិត្ត មិនដុះចម្រើនឡើង ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា តែងរលត់ទៅ ដូចប្រទីប ដែលរលត់ទៅនេះ រតនៈ គឺព្រះសង្ឃនេះឯង ជារតនៈដ៏ឧត្តម ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមមានសិរីសួស្តី ។
ពួកភូតណា ឋិតនៅលើផែនដីក្តី ពួកភូតណា ឋិតនៅឰដ៏អាកាសក្តី ដែលមកប្រជុំគ្នា ក្នុងទីនេះ យើងទាំងឡាយ សូមនមស្ការនូវព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់បានត្រាស់មកហើយដូចគ្នា ដែលទេវតា និងមនុស្សតែងបូជា សូមមានសិរីសួស្តី ។
ពួកភូតណា ឋិតនៅលើផែនដីក្តី ពួកភូតណា ឋិតនៅឰដ៏អាកាសក្តី ដែលមកប្រជុំគ្នា ក្នុងទីនេះ យើងទាំងឡាយ សូមនមស្ការនូវព្រះធម៌ដែលមានមកហើយដូចគ្នា ដែលមនុស្ស និងទេវតាតែងបូជា សូមមានសិរីសួស្តី ។
ពួកភូតណា ឋិតនៅលើផែនដីក្តី ពួកភូតណា ឋិតនៅឰដ៏អាកាសក្តី ដែលមកប្រជុំគ្នា ក្នុងទីនេះ យើងទាំងឡាយ សូមនមស្ការនូវព្រះសង្ឃ ដែលមានមកហើយដូចគ្នា ដែលទេវតា និងមនុស្សតែងបូជា សូមមានសិរីសួស្តី ។
តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ
សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រ​ទី ១២
[៨] បើបុគ្គលឃើញសុខធំទូលាយ ព្រោះលះសុខមានប្រមាណតិចចេញ អ្នកមានប្រាជ្ញា កាលឃើញច្បាស់សុខធំទូលាយ គប្បីលះសុខមានប្រមាណតិចចេញ។
ប្រេតទាំងឡាយ មកកាន់ផ្ទះនៃញាតិ ដោយគិតថា ផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយឈរនៅជិតខាងក្រៅជញ្ជាំងទាំងឡាយខ្លះ នាផ្លូវបែកជា៤ និងផ្លូវបែកជា៣ទាំងឡាយខ្លះ ជិតទ្វារក្រុង និងទ្វារផ្ទះទាំងឡាយខ្លះ។ កាលបើបាយទឹក បង្អែម និងចំអាបមានគ្រប់គ្រាន់ ដែលពួកញាតិតាក់តែងទុកហើយ មិនមានញាតិណាមួយ នឹកដល់ប្រេតទាំងឡាយនោះ ព្រោះកម្មរបស់សត្វទាំងឡាយ ជាបច្ច័យ។ ញាតិទាំងឡាយណា ជាអ្នកអនុគ្រោះ ញាតិទាំងឡាយនោះ រមែងឧទ្ទិសឲ្យនូវទឹក និងភោជនដ៏ម៉ត់ចត់ ដ៏ប្រសើរ ជារបស់គួរតាមកាល ដល់ញាតិទាំងឡាយ យ៉ាងនេះថា ទាននេះ ចូរមានដល់ញាតិទាំងឡាយ សូមញាតិទាំងឡាយ បានដល់នូវសេចក្តីសុខ។ ចំណែកប្រេតជាញាតិ ជាអ្នកមកប្រជុំគ្នាទាំងនោះ មកជួបជុំគ្នាហើយ ក្នុងមន្ទីរឲ្យទាននោះ កាលបើបាយ និងទឹក មានល្មមគ្រាន់ ក៏អនុមោទនា ដោយគោរពថា យើងទាំងឡាយ បានសម្បត្តិនេះ ព្រោះហេតុនៃញាតិទាំងឡាយណា សូមពួកញាតិរបស់យើងទាំងឡាយនោះ រស់នៅយឺនយូរ ការបូជាដែលញាតិទាំងឡាយធ្វើហើយ ដល់យើងទាំងឡាយក្តី ញាតិទាំងឡាយ ជាអ្នកឲ្យទានក្តី មិនមែនជាអ្នកឥតផលឡើយ កសិកម្ម ក៏មិនមានក្នុងភូមិនៃប្រេតនោះ គោរក្ខកម្ម ក៏មិនមានក្នុងភូមិនៃប្រេតនោះ ពាណិជ្ជកម្ម ដែលជាហេតុបានសម្បត្តិបែបដូច្នោះ ក៏មិនមាន ការលក់ទិញផ្លាស់ប្តូរ ដោយប្រាក់ ក៏មិនមាន បុគ្គលទាំងឡាយ ធ្វើកាលកិរិយា លះលោកនេះទៅហើយ រមែងញុំាងអត្តភាពឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងប្រេតវិស័យនោះ ដោយផលទាន ដែលញាតិទាំងឡាយឧទ្ទិសឲ្យហើយ អំពីលោកនេះ។ ទឹកធ្លាក់ចុះលើទីទួល រមែងហូរទៅកាន់ទីទាប ដូចម្តេចមិញ ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ អំពីលោកនេះ រមែងសម្រេចផល ដល់ប្រេតទាំងឡាយ ដូច្នេះដែរ។ ផ្លូវទឹក មានទន្លេ និងស្ទឹងជាដើម ដ៏ពេញ រមែងញុំាងសាគរឲ្យពេញប្រៀប ដូចម្តេចមិញ ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ អំពីលោកនេះ រមែងសម្រេចផល ដល់ប្រេតទាំងឡាយ ដូច្នោះដែរ។ បុគ្គលកាលរឭកឃើញនូវឧបការគុណ ដែលលោកធ្វើទុកដល់ខ្លួន ក្នុងកាលមុនថា អ្នកនេះបានឲ្យរបស់នេះ ដល់អញ អ្នកនេះ បានធ្វើគុណនេះ ដល់អញ ជនទាំងឡាយនោះ ជាញាតិមិត្រ ជាសំឡាញ់ របស់អញ ដូច្នេះហើយ គួរឲ្យទក្ខិណាទាន ចំពោះប្រេតទាំងឡាយ។ ការយំសោកសៅ និងការខ្សឹកខ្សួលដទៃណា មិនមានប្រយោជន៍ឡើយ ការយំជាដើមនោះ មិនសម្រេចប្រយោជន៍ ដល់ប្រេតទាំងឡាយទេ ញាតិទាំងឡាយ រមែងឋិតនៅយ៉ាងនោះដដែល ឥតបានដឹង បានឮឡើយ។ លុះតែទក្ខិណាទាននេះ ដែលបុគ្គលបានឲ្យហើយ ដំកល់ទុកប្រពៃហើយ ក្នុងសង្ឃ ទើបសម្រេចផល ដោយរួសរាន់ ដើម្បីប្រយោជន៍ ដល់ប្រេតនោះ អស់កាលជាអង្វែង។ ញាតិធម៌នោះ ឈ្មោះថា មហាបពិត្រ បានសំដែងជាបែបយ៉ាងហើយ ការបូជាដ៏ថ្លៃថ្លា ចំពោះប្រេតទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បានធ្វើហើយផង កំឡាំងកាយនៃភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បានបំពេញឲ្យហើយផង បុណ្យឈ្មោះថា បានសន្សំទុក មិនមែនតិចឡើយផង។
ចប់ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ។
និធិកណ្ឌ
សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រ​ទី ១៥
ករណីយមេត្តសូត្រ
សៀវភៅ​ភាគ៥២ ទំព័រ​ទី ១៨
ឯកសារ​យោង
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ខុទ្ទកនិកាយ > ខុទ្ទកបាឋៈ (សៀវភៅ​ភាគ៥២)​
Portal:Contents
{| id=portal cellspacing="0" cellpadding="0" width=100% style="border:1px solid #B8C7D9; padding:0px;" <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;"> Explore Wikipedia's contents
Wikipedia's contents can be explored on several complementary pages. Some contents pages are comprehensive by topic, while others are comprehensive by the type of page. The top-level contents pages are listed below.
Topical contents pages
The topical contents pages cover the full range of Wikipedia subjects. They also organize the topics by type of page.
Type-oriented contents pages
The type-oriented contents pages organize material with similar characteristics and formats, usually by topic.
Featured content
Featured content is the best Wikipedia has to offer, via vigorous peer review. Presented by type:
Glossaries
Glossaries are lists of terms with definitions.
Lists
Wikipedia has thousands more topic lists; some even are lists of other lists.
Two of the broadest list collections are:
Outlines
Outlines are subject overviews in structured lists that show how topics are related to each other.
Portals
A portal introduces the reader to a subject by presenting images, categories and excerpts of key articles. Portals also guide editing by providing to-do lists.
Spoken articles
Growing collections of Wikipedia articles are available as spoken word recordings.
Timelines
Timelines list articles chronologically. The top-level timelines and timeline sets are:
Wikipedia books
Wikipedia books are collections of Wikipedia articles that can be viewed, downloaded, or printed into a book.
Categorical indexes
Wikipedia's category system is generated from category tags at the bottom of articles and other pages. The top-level pages are:
Wikipedia's other broad categorical indices are:
សាលាដុនបូស្កូខេត្តកែប
សាលាដុនបូស្កួខេត្តកែប ​​​​​គឺជាសាលាអប់រំមួយ ឬក៏ ជាមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈដុនបូស្កូខេត្តកែប​​ ដែលមានទីតាំងសិត្ថនៅភូមិថ្មី សង្កាត់ព្រៃធំ ក្រុងកែប ខេត្តកែប។ហើយសាលានេះបានបណ្តុះបណ្តាលពីជំនាញផ្នែកបច្ចេកទេស គឺផ្នែកទំនាក់ទំនងសង្គម​និង គេហកិច្ច ដែលនៅក្នុងនោះរួមមាន​ទាំងសិស្សានុសិស្សផ្នែកទំនាក់ទនងសង្គមចំនួន ២០នាក់ សិស្សស្រី៥នាក់។​ ចំណែកផ្នែកគេហកិច្ចមានចំនួនសិស្ស២០នាក់ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១។បច្ចុប្បន្ននេះក៏មានការពង្រីកផ្នែកផ្សេងៗជាច្រើន ដូចជាផ្នែកទំនាក់ទំនងសង្គមនិងសាព័ត៏មាន ផ្នែកព័ត៏មានវិទ្យា ផ្នែកអគ្គិសនី ផ្នែកសណ្ឋាគារ ផ្នែកគ្រប់គ្រងការិយាល័យ ផ្នែកសិល្បះនិងផ្នែកកសិកម្ម។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤នេះសិស្សផ្នែកទំនាក់ទំនងសង្គមនិងសាព័ត៏មានចំនួន០៣ ជំនាន់ ផ្នែកព័ត៏មានវិទ្យាមាន០២ជំនាន់ ផ្នែកអគ្គិសនីមាន០២ជំនាន់ ផ្នែកគ្រប់គ្រងការិយាល័យមាន០១ ជំនាន់ផ្នែកសណ្ឋាគារមាន០៣ ជំនាន់​ ផ្នែកសិល្បះនិងផ្នែកកសិកម្មមាន០១ ជំនាន់ដូចគ្នា។លើសពីនេះទៅទៀតបច្ចុប្បន្នមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈខេត្តកែបដុនបូស្កូបានធ្វើការបំបែកសិស្សផ្នែកគេហកិច្ចជាពីក្រុមទៀតនៅក្នុងចំណោមសិស្ស20ន នោះ។ផ្នែកទី១គឺការិយាល័យជួមុខផ្នែកទី2គឹគេហកិច្ច ហើយបច្ចុប្បន្ននេះក៏មានផ្នែកខាងចុងភៅ ផ្នែកសេវាកម្មនិងភេសជ្ជះ។ជាមួយគ្នានេះដែរ ការបង្កើតនូវមណ្ឌលនេះ បានផ្តល់អាទិភាពយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសិស្សានុសិស្សណាដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការរៀនបន្តនិងគ្មានសមត្ថភាពបង់លុយបន្តការសិក្សាផងដែរ។ ម្យ៉ងវិញទៀតសាលាដុនបូស្កូខេត្តកែបប្រមូលផ្កុំទៅដោយសាស្រ្តចារ្យល្បីៗមានបទពិសោធន៏ល្អក្នុងការអប់រំទូន្មានប្រៀនប្រដៅដល់សិស្សានុសិស្សលើសជាងនេះទៀតមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈដុន បួស្កូខេត្តកែបនៅពេលដែលសាលាបណ្តុះបាននូវធនធានមនុស្សដ៏ឆ្លាតល្អ ហើយសិស្សានុសិស្សមិនមានការភ័យព្រួយអំពីរឿងដែលរកការងារធ្វើមិនបានឡើយ ព្រោះមជ្ឈមណ្ឌលត្រូវបានធ្ចើការទទួលស្គាល់ពីក្រសួងការងារដោយស្របច្បាប់។ ម្យ៉ាងវិញទៀតសិស្សានុសិស្សដែលបានចេញពីសាលាទៅធ្ចើការ គឺសុទ្ធតែមានសមត្ថភាពទាំងអស់។ ជាពិសេសជាងនេះ ផ្នែកសីលធម័ការនិយាយស្តី សីលធម័ការងារ មានមនសិកាការងារ មានការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ចេះអត់អោនអធ្យាស្រ័យ ជួយគ្នាទៅវិញទៅមកនៅពេលដែលមានគ្រាអាសន្ន។ជាចុងក្រោយនេះដែរមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈដុន បូស្កូខេត្តកែបសូមផ្សព្វផ្សាយជាដំនឹងដល់លោកឪពុក អ្នកម្តាយទាំងឡាយថា បើលោកគ្មានសមត្ថភាពអោយកូន   ទៅបន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យណាមួយសូមនាំកូនអោយមករៀននៅទីនេះ​ ព្រោះថា បើសិនជាយើងសាមគ្គីគ្នា ក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សអោយបានច្រើននៅក្នុងប្រទេសយើង  នោះវានឹងធ្វើអោយប្រទេសមានការរីកចម្រើនជឿនលឿន និងអភិវឌ្ឍន៏ដូចប្រទេសជិតខាងជាក់ជាពុំខានឡើយ។ទីបញ្ចប់​ សាលាដុនបូស្កូខេត្តកែប មានពាក្យបីមាត់​ថា​(ឧស្សាហ៏ សទ្ធា រីករាយ)។
សកម្មភាពកីឡា
right|thumb|250px|សកម្មភាពប្រកួតបាល់ទាត់ ដុនបូស្កូកែបនិងកំពង់សោម ថ្មីៗនេះសាលា​ ដុនបូស្កូកែប មានសកម្មភាពកីឡាឌជាច្រើន ដែលចូលរួមប្រកួតពី យុវសិស្សទាំងឡាយ ដូចជា :
សាលាដុនបូស្កូកំពង់សោម ហើយសាលាទាំងពីរ ក៏បង្កើត សកម្មភាព
កីឡាឡើង ដើម្បីបង្កើនមិត្តភាព រវាងសាលាទាំងពីរ ។ center|thunb|240px|ការទាត់បាល់ បញ្ចួលទី នៃកីឡាករ ដុន បូស្កូ កែប
ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីរ កីឡាបាល់ទាត់ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ។
បន្ទាប់ពីរ បញ្ចប់ការប្រកួត មក កីឡាករទាំងពីរសាលា
ខិតខំប្រឹងប្រែង ហ្វឹកហាត់សមត្ថភាព បន្ថែមទៀត
ដើម្បីជួបប្រកួត គ្នានៅថ្ងៃក្រោយ ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាលាបច្ចេកទេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មណ្ឌលអប់រំ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងកែប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាលាដុនបូស្កូខេត្តកែប
ដើមកំនើតជាតិខ្មែរ
​    ក្នុងការសិក្សាពីអរិយធម៌ខ្មែរ បញ្ហាដែលចោទឡើងជានិច្ចកាល ដែលធ្វើឱ្យអ្នកសិក្សា​ស្រាវជ្រាវខិតខំដោះស្រាយដោយបាន បញ្ចេញមតិយោបល់ប្លែកៗគ្នា ហើយមានពេលខ្លះយោបល់ទាំងនោះមានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នាទាំងស្រុងផង។ ជាទូទៅគេបានភ្ជាប់ខ្មែរ ទៅនឹងជនជាតិណាមួយដែលមានអរិយធម៌ខ្ពស់ជាងដើម្បីរក្សាអត្ថិភាពរបស់ខ្មែរ។ ក្នុងចំណោមមតិយោបល់ទាំងនោះ យើងកត់សម្គាល់ឃើញមាន ២ប្រភេទ​៖
មតិទី១ ៖ គេទទួលស្គាល់ថា ខ្មែរជាជនជាតិអន្ដោប្រវេសន៍ (Race emigree) ចេញពីប្រទេសឥណ្ឌា ហើយបានចូលមក រាតត្បាតដណ្ដើមយកទឹកដីរបស់ជនជាតិដើមមួយ (Race autochtone)។ ជាតិដើមនោះគឺជនជាតិក្នុងអំបូរម៉ាឡាយ៉ូប៉ូលីណេស៊ីយែន (Race Nalayo Polynesieenne) ម៉ាឡាយ៉ូ-ប៉ូលីណេស៊ីយែន ឬ អូស្រ្ដូណេស៊ីយែន(autronisien) គឺស្ថិតក្នុងអំបូរភាសានិយាយ របស់ជនជាតិដែលរស់នៅលើកោះនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា​ និង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីភិច។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក ហេនដ្រឹកគែរ (Hendrick Kern)។ ក្រោយមកទៀតមានអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនទៀតដូចជាលោក អាដេម៉ាដ៍​​​ ឡឺក្លែរ និងលោក ព្យែរគូរូ (Pierre Gourou)ជាដើម ក៏ទទួលយល់ព្រមតាមដែរ
មតិទី២ ៖ ក្រុមទី២ បានសន្និដ្ឋានថា ខ្មែរជាជនជាតិពិសេសមួយស្ថិតនៅក្នុងក្រុមមន-ខ្មែរ ហើយបានមកកកើតឡើងនៅភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៏ តាំងពីបុរេប្រវត្តិមកម្ល៉េះ។ យោបល់នេះ គឺរបស់លោក ប៊ែរណា ហ្វ៊ីលីព គ្រោសឺលីយេ (Bernard Philippe grocelier) ជាអតីត អភិរក្សអង្គរ និង លោក ម៉ាសែលតាឡាបូ (Narcel Talabot)។ លោកទាំងពីរយល់ឃើញថា ក្នុងសម័យបុរេប្រវត្តិសាស្រ្ដមានហ្វូងមនុស្ស ជាច្រើនក្រុមបានចេញដំណើរពីភូមិភាគខាងជើង ចូលមកតាំងលំនៅក្នុងភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៏​ ក្នុងនោះមានពួក អូស្រ្ដូឡូអ៊ីត(Austrolode) ពួកមេឡាណេស៊ីយ៉ាង ( Medanesien) និងឥណ្ឌូនេស៊ីយ៉ាង (Indounesien)។ អំបូរមន-ខ្មែរគឺជាពួកកាត់ផ្សំរវាងពួកឥណ្ឌូនេស៊ីយ៉ាង និងពួកមេឡាណេស៊ីយ៉ាងហើយដែលបានមករស់នៅរាយប៉ាយលើទឹកដីដែល លាតស្ធឹងពីឥណ្ឌូចិន ជ្រោយម៉ាឡាយូ រហូតដល់ព្រំប្រទល់ប្រទេសឥណ្ឌាតាមទស្សនៈទាំងពីរខាងលើនេះឃើញថាហាក់ដូច សមស្របនិងទស្សនៈរបស់ខ្មែរច្រើន ដោយហេតុថា តាមរយៈរឿងព្រេងនានា ពិសេសរឿងព្រះថោងនាងនាគ ខ្មែរតែងចាត់ទុកថា ខ្មែរគឺមានប្រភពពីស្រុកខ្មែរនេះឯង។ នេះមានន័យថា បើសិនជាគ្មាននាងនាគ ប្រភពស្រុកខ្មែរ ព្រះថោង ឬកៅណ្ឌិន្យ ដែលជាប្រភពឥណ្ឌា ក៏ពុំមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រងនគរហ្វូណនឬ កោះគោកធ្លកទេ ហើយ ឥណ្ឌាក៏មិនអាផ្សព្វផ្សាយអរិយធម៌របស់ខ្លួននៅលើទឹកដីខ្មែរដែរ។ ​   សរុបសេចក្ដីមកឃើញថា បញ្ហដើមកំនើតខ្មែរមានសម្មតិកម្មច្រើននឹង ប្លែកៗគ្នាតែមតិនោះមានចំនុចរួមមួយត្រង់ថាខ្មែរជាជនជាតិមួយ ស្ថិតក្នុងអំបូរពិសេសមួយគឺអំបូរ មន-ខ្មែរឬ ខមនេះឯង។
ដកស្រង់ចេញពី
–សៀវភៅអរិយធម៌ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា(ឆ្នាំ សិក្សា ១៩៩៧-៩៨) ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គមកម្ពុជា
ភាពរុងរៀងសម័យអង្ករ
រហូតដល់​ដើមសតវត្សរ៍​ទី៩ ចេនឡា​ទាំងពីរ​ក៏​បាន​បង្រួបបង្រួម​គ្នា​ជា​នគរ​តែមួយ​ឡើងវិញ ក្រោមការដឹកនាំ​របស់​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី២ ដែល​បាន​ឡើង​គ្រងរាជ្យ នៅ​ឆ្នាំ​៨០២។ ថ្វីដ្បិត​តែ​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី២​មិនសូវ​មាន​កិត្តិនាម​ល្បី ដូចជា ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គ​ត្រូវបានអ្នក​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​​​ចាត់ទុកថា​ជា​ក្សត្រ​ដំបូងបង្អស់ ដែល​បាន​ស្ថាបនា​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​រួបរួមគ្នា​មួយ ដែល​ក្រោយមកទៀត ​បាន​ស្គាល់​នូវ​ភាពរុងរឿង​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ខ្មែរ។ ​ឆ្នាំ​៨០២ ដែល​​​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី២ ​ឡើង​គ្រងរាជ្យ ត្រូវ​បាន​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ទូទៅ​កំណត់​ថា​ជា​ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​នៃ​សម័យអង្គរ​ ដែល​ជា​សម័យកាល​ដ៏រុងរឿង​បំផុត​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ។ ក្នុងរយៈពេល​ប្រមាណ​ជា​ជាង ៦០០ឆ្នាំ​ ចាប់តាំង​ពី​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី៩ រហូតដល់​ពាក់កណ្តាល​សតវត្សរ៍ទី១៥ អាណាចក្រ​ខ្មែរ​​បាន​ស្គាល់​នូវភាពរុងរឿង​ ក្នុងឋានៈ​ជា​មហាអំណាច នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ អាណាចក្រ​ខ្មែរ​​បាន​គ្រប់គ្រង​ទឹកដី​ដ៏ធំ ដែលគ្របដណ្តប់​លើ​ទឹកដី​កម្ពុជា​ ថៃ ឡាវ និង​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​វៀតណាម​បច្ចុប្បន្ន។ ព្រំដែន​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​លាតសន្ធឹង​រហូតទៅដល់​ប្រទេស​ចិន នៅ​ប៉ែក​ខាង​ជើង ភូមា នៅប៉ែក​ខាង​លិច ម៉ាឡេស៊ី នៅប៉ែក​ខាង​ត្បូង និង​នគរ​ចម្ប៉ា នៅ​ខាងកើត។ នៅ​ក្នុង​កំណត់ត្រា​របស់​ពួកអារ៉ាប់ នៅ​ចន្លោះ​ពីសតវត្សរ៍ទី៩ និង​សតវត្សរ៍​ទី១០ គេឃើញ​ថា កាលណា​និយាយ​ពី​តំបន់​អឺរ៉ុប ពួកអារ៉ាប់តែងតែ​លើកឡើង​ពី​ការ​ធ្លាក់ដុនដាប​ ក្នុង​យុគខ្មៅងងឹត ក៏ប៉ុន្តែ ពួកអារ៉ាប់​បាន​​ចាត់ទុក​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ថា​ស្ថិត​ក្នុង​​តំបន់​ដែល​មាន​ភាព​រុងរឿង​បំផុត នៅលើ​ពិភពលោក នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជម្លោះ​ផ្ទៃក្នុង ជាពិសេស ជម្លោះ​ដណ្តើម​រាជ្យបល្ល័ង្ក បូករួម​ជាមួយ​នឹង​ការ​ឈ្លានពាន​ពី​ប្រទេស​ជិតខាង បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ​ខ្សោយ​ជាបន្តបន្ទាប់ ហើយទឹកដី​កាន់តែ​រួញតូច។ ជាទូទៅ អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត​បាន​កំណត់​ថា សម័យកាល​រុងរឿង​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ​បាន​ចាប់ផ្តើម​ពី​ឆ្នាំ​៨០២ ជាមួយនឹង​ការ​ឡើងគ្រងរាជ្យ​នៃ​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី២ និង​បញ្ចប់នៅ​ត្រឹម​ឆ្នាំ​១៤៣១ នៅ​ពេល​ដែល​​ព្រះបាទ​ស្រីសុរិយោពណ៌ (ឬចៅពញាយ៉ាត) សម្រេច​ចិត្ត​បោះបង់​រាជធានី​អង្គរចោល ហើយ​​ទៅតាំង​រាជធានី​នៅស្រីសន្ធរ និង​បន្ទាប់​មក​នៅ​​ភ្នំពេញវិញ ដើម្បី​គេចចេញ​ពី​ការឈ្លានពាន​របស់​កងទ័ព​សៀម៕
ឃុំកំពង់ត្រាចខាងកើត
( $ Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត  មាន  ភូមិ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
ឃុំកំពង់ត្រាចខាងកើត. ឃុំកំពង់ត្រាចខាងកើតស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត។ តាមប្រកាសលេខ លេខ៤៤៣ ​ប្រ.ក របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ។
(Kampong Trach Khang Kaeut) ស្ថិតនៅ ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត មាន ៤ភូមិ÷
សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកនេះពឹងផ្អែកទៅលើ វិស័យកសិកម្មរបស់ប្រជាជន ដែលមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ៣៥៣០០ហិចតា សំរាប់កសិកម្មដាំដុះ ប៉ុន្តែពានិជ្ជកម្មវិញ មានភាពក្លាំងក្លាដោយសារ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសវៀតណាម។រហូតមកដល់ឥលូវ វិសយ័ពានិជ្ជកម្មនេះមានភាពក្លាំងក្លាដោយសារមានការស្ថាបនានូវផ្លូវថ្មីមួយ ព្រមទាំងមាន កាស៊ីណូរ ដែលនៅជាប់និងច្រកព្រំដែនប្រទេសវៀតណាមផងដែរ ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្រាចខាងកើតតែងតែខិតខំយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីរកប្រាក់កម្រៃមកដើម្បីបញ្ជូនកូនរបស់ពួកគាត់ ទៅរៀន អ្នកខ្លះបានផ្លាស់ប្ដូររបរចិញ្ជឹមជីវិត ដូចជា មកប្រកបរបរលក់អុីវ៉ាន់ផ្សេងៗទៀត ប្រជាជននៅទីនោះមានជីវភាពខ្វះខាត​ធ្វើអោយពួកគេទៅរកការងារធ្វើនៅតាមរោងចក្រផ្សេងៗដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសាររបស់គេ។នៅក្នុងខេត្តនេះក៏មានសាលាមត្តេយ្យ សាលាបឋមសិក្សា អនុវិឡាលយ័ និងវិទ្យាល័យផងដែរ។ប៉ុន្តែពុំសូវបានទទួលការអប់រំទូលំទូលាយទេ ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត និងពេលវេលាសម្រាប់សិក្សា ព្រោះពួកគាតជួយធ្វើការដើម្បីរកចំណូល។ ស្រុកកំពង់ត្រាចសំបូរទៅដោយធនធានជាច្រើនប្រភេទសំរាប់អោយភ្ញៀវទេសចរណ៏ចូលមកលេងកំសាន្តនៅទីនោះកំពង់ត្រាច​ជា ទីប្រជុំជន​ដ៏​តូច​មួយ ប៉ុន្តែ​មាន​រមណីយដ្ឋាន​ទេសចរណ៍​ជាច្រើន​។ នៅ​ទី​នោះ លោក​អ្នក​អាច​ទស្សនា​ល្អាង​ថ្មកំបោរ និង​ភ្នំ​មួយ​នៅ​ក្បែរ​នោះ​ផង​ដែរ​។ កាលពី​ដើម​ឡើយ ទី​នេះ​ធ្លាប់​ជា​ល្អាង​មួយ​យ៉ាង​ធំ​នៅ​ចំ​កណ្តាល​ភ្នំ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​មាន​ថ្ម​មួយ​ផ្ទាំង​យ៉ាង​ធំ​បាក់​ហើយ​បិទ​កន្លែង​នោះ​បាត់ ទៅ​។ នៅក្នុង​ល្អាង​ភ្នំ​នោះ លោកអ្នក​អាច​ឃើញ​ទីសក្ការបូជា ដែល​ជា​ទី​ចាប់​អារម្មណ៍​បំផុត​។
ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត លោកអ្នក​អាច​ប្រទះ​ភ្នែក​ឃើញ​អណ្តូង​ទឹកតូចៗ​នៅ​ជើងភ្នំ​កំពង់ត្រាច​។ អណ្តូងទឹក​នេះ ជាទី​គោរព​សក្ការៈ​ពី​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ចិន​និង​វៀតណាម​ក្នុង​មូលដ្ឋាន។ អណ្តូង​មួយ​មាន​វិជ្ជមាត្រ​ប្រហែល​ជា​៣០​ម៉ែត្រ ហើយ​លោក​អ្នក​អាច​ឃើញ​ដី​ប្រាំពីរ​ពណ៌​។ អណ្តូង​តូចៗ​មាន​ថ្ម ដែល​មាន​រាង​ដូច​សត្វ​ផ្សេងៗ​។
កាអប់រំ
ការអប់រំពុំមានការវិវត្តន៏ខ្លាំងនេះទេ​ ដោយសារនៅទីនោះពុំនូវមានរីកចំរើន ផ្លូវពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរ ជីវភាពមានការខ្វះខាត​ ។ដោយសារប្រជាជននៅទីនោះមានជីវភាពខ្វះខាត​ធ្វើអោយពួកគេទៅរកការងារធ្វើនៅតាមរោងចក្រផ្សេងៗដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសាររបស់គេ។នៅក្នុងខេត្តនេះក៏មានសាលាមត្តេយ្យ សាលាបឋមសិក្សា អនុវិឡាលយ័ និងវិទ្យាល័យផងដែរ។ប៉ុន្តែពុំសូវបានទទួលការអប់រំទូលំទូលាយទេ ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត និងពេលវេលាសម្រាប់សិក្សា ព្រោះពួកគាតជួយធ្វើការដើម្បីរកចំណូល។
ការអភិវឌ្ឍន័
ផ្លូវអន្ដរជាតិ ប្រវែងប្រមាណ ១២គីឡូម៉ែត្រ កំពុងចាប់កសាងឡើង នាចុងឆ្នាំ២០១១នេះ ចាប់ពីព្រំប្រទល់ប្រទេសវៀតណាម រហូតមកដល់ ស្រុកកំពង់ត្រាច។ ការចាប់កសាងផ្លួវនេះ មានផលប៉ៈពាល់ចំពោះ​ផ្ទះរបស់ប្រជាជន​ ប៉ុន្ដែដំណោះស្រាយជាច្រើន ត្រូវបានសំរួល ហើយការកសាងចាប់ធ្វើបន្ដ។ គំរោងកសាងជាច្រើន កំពុងតែចាប់ផ្ដើមបន្ដិចម្ដងៗនៅក្នុងសហគមន៍ ដែលជាផ្នែកមួយដែលធ្វើ ឲ្យប្រជាជនមាន ជាភាពធូរធា។ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ចំពោះវិញមានភាពរីកចំរើននិងងាយស្រួលជាងមុន ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន អណ្ដូង អណ្ដូងលូ ​​ ។ ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ គ្នានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ​។ ​មិនត្រឹមតែប៉ណ្ណោះប្រព័ន្ធអគ្គីសនីវិញមានស្ទើគ្រប់ផ្ទះ ហើយកំពុងមានការសាងសងងាគារ រោងចក្រផ្សេង។
ផ្សារកំពង់ត្រាច
មានតូបលក់បន្លែ និងសាច់ស្ថិតនៅខាងជើងផ្សារ ហើយតូបលក់គ្រឿងហូបចុក នំផ្សេងៗមាននៅខាងត្បូងតូបលក់បន្លែ ហើយតូបលក់ឥវ៉ាន់ របស់របរ​ ប្រើប្រាស់មាននៅខាងត្បូងបន្ដបន្ទាប់ ចំនែកតូបកាត់ដេរ ព្រមជាមួយ តូបលក់មាស មានខាងកើតផ្សារ ខាងលិចផ្សារមានលក់ចំរុះ ដូចជា លក់បន្លែ និងសាច់ គ្រឿងហូបចុក នំផ្សេងៗ លក់ឥវ៉ាន់ របស់របរប្រើប្រាស់ ព្រមជាមួយផ្លែរឈើគ្រប់មុខ។ ផ្សារកំពង់ត្រាច ជារៀងរាល់ថ្ងៃប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅតាមឃុំនានា បានមកទីនោះ ដើម្បីធ្វើការលក់រឺ ទិញទំនិញជាហូរហែរ។ប៉ុន្ដែនា​រដូវបុណ្យទានមាន គឺមានប្រជាជន ដែលមកពីគ្រប់តំបន់ក្នុងខេត្តកំពតចូលមកក្នុងផ្សារ។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្តឃុំកំពង់ត្រាច
គំនរបាក់បែក-រស់នៅពាសពេញច្រើនទទេជុំវិញសំបកនៃអគារបំផ្ទុះនៅកណ្តាលកំពង់ត្រាច។ ដប់ពីរគីឡូម៉ែត្រភាគខាងកើតនៃខេត្តកំពតឆ្ពោះទៅកាន់ព្រំដែនវៀតណាម, ការភ័យខ្លាចនឹងឡើងថ្លៃវិញ ដែលជាកន្លែងដែលផ្ទៃផ្លូវបញ្ចប់។ គំនរបាក់បែក-រស់នៅពាសពេញច្រើនទទេជុំវិញសំបកនៃអគារបំផ្ទុះនៅកណ្តាល
រមនីយដ្ឋានឃុំកំពង់ត្រាច
ស្ថិតនៅ​ជើងភ្នំ​ផ្នែក​ខាងត្បូង​មាន​អារាម​មួយ​ឈ្មោះថាវត្ដ​គិរី​សិលាដែល​ជាទី​ស្ថាន​សម្រាប់​ពុទ្ធបរិស័ទ​គោរព​ប្រតិ ប​ត្ដិ​តាម​គន្លង​សាសនា​ ដោយមាន​យាយជី​តាជី និង ព្រះសង្ឃ​គង់នៅ​ជាច្រើន​អង្គ​។ សម្រាប់​បងប្អូន​ជា​ពុទ្ធសាសនិក ក្រោយពី​ថ្វាយ បង្គំ​ព្រះសង្ឃ​តាម​ទំនៀមទម្លាប់​រួចរាល់ ដើរ​សំដៅ​ចូល​តាមផ្លូវ​ក្នុង​រូង​ទៅ​កណ្ដាល​ភ្នំ ពិតជា​បាន​ជួប​ទីវាល​ល្ហល្ហេវ ភ្លឺ​ស្រឡះ ពោរ ពេញ​ដោយ​ភាព​សុខដុម​គ្មាន​ពីរ ព្រោះ​កាលបើ​ ចោល​ភ្នែក​សម្លឹងមើល​ ទៅលើ​នឹង​ប្រទះឃើញ​ផ្ទៃមេឃ​គ្របដណ្ដប់​នៅ​ ជិតបង្កើយ ជា​រង្វង់​មូល​ដូច​បាតខ្ទះ ​តាម​រាងរៅ​នៃ​ចន្លោះ​ផ្ទាំង​ថ្ម​ចេញពី​បាត​ភ្នំ​ ។ នេះ​ជា​រមណីយដ្ឋាន​ប្រ​វ​ត្ដិ​សាស្ដ្រ​ពោរពេញ​ដោយ​ភាព​រំភើប​រីក រាយ​ឥត​គណនា​ដែល​មិនមាន​កន្លែង​ណា​ អាច​យកមក​ប្រៀបផ្ទឹម​បាន​។​នៅ​អម​តាម​ បណ្ដោយ​រូង​ផ្លូវ​ក្រោម​បាត​ភ្នំ​មាន​ល្អាង​ជាច្រើន ប្រកបដោយ​រូបសំណាក​​ សត្វ​ឫុ​រូបសំណាក​ឧបករណ៍ ប្រើប្រាស់​ដែល​កើត​ឡើងមក​អំពី​ សំណឹក​នៃ​ផ្ទាំង​ថ្ម​ធំៗ ​យូរលង់​ណាស់​មកហើយ ហើយ​ភ្ញៀវទេសចរ​ទាំងឡាយ​ គយ​គន់មើល​សណ្ឋាន​របស់​វា ​នឹង​អាច​កាត់​យល់បាន​តាម​ កា​រ​ផ្គូផ្គង​ពី​មគ្គុទេសក៍​ដែល​នៅ​រង់ចាំ​ជូន​ដំ ណើ​រ​ដើម្បី​ពន្យល់​តាម​អ្វី​ជាការ​ចំណាំ​ត​គ្នា​ទោះបី​គ្មាន​ឯកសារ​ណាមួយ​ យក​ធ្វើ​សំអាង​ក្ដី ។ រមណីយដ្ឋាន​មួយ​នេះ​តែងតែមាន​ភ្ញៀវ មក​ទស្សនា​ពុំ​ដាច់​មិន​ថា​រដូវប្រាំង ឫុ រដូវវស្សា​ឡើយ ហើយ​ទីតាំង​របស់ ភ្នំ​នេះ​ទៀតសោត​ជា​កន្លែង​ ដែល​ផលិតកម្ម​ភាពយន្ដ​នានា អាច​ថត​យក​ទេសភាព សោភ័ណភាព​យ៉ាង​ប្រណីតៗ​ផងដែរ ។កន្លែងទេសចរណ៏សំរាប់ភ្ញៀវមកពីគ្រប់ទិសទីចូលកំសាន្តមានដូចជា ល្អាង ចម្លាក់ និងកន្លែងគោរពបូជាយ៉ាងច្រើន។ទេសចរណ៍ គ្មាន​ទេនៅក្នុងភូមិត្រពាំងធំ ព្រោះមិនមានកន្លែងអភិវឌ្ឍន៏ដែលជាទីចាប់អារម្មណ៏។ប៉ុន្ដែមានតំបន់ទេសចរណ៏នៅក្នុងខេត្តកំពតជាច្រើនកន្លែងដូចជា ភ្នំ​បូកគោ​ ភ្នំ​បូកគោ​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ប្រមាណ​៤២​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ទី​រួម​ខេត្ត​។ រមណីយដ្ឋាន​នេះ​បាន​កសាងឡើង​ដោយ​អាណានិគមនិយម​បារាំង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២២ ក្នុង​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ស៊ីសុវត្ថិ​។ ភ្នំ​បូកគោ​គឺជា​កន្លែង​កម្សាន្ត​សម្រាប់​ពួក​អាណានិគម​បារាំង ដែល​ត្រូវ​ការផ្លាស់ប្តូរ​បរិយាកាស​ពី​តំបន់​វាលទំនាប​ទៅ​តំបន់​ភ្នំ​ក្បែរ​ មាត់សមុទ្រ​។​ right|thumb|200px|រូបថតភ្នំកំពង់ត្រាច
មន្ដ្រី​នៃ​មន្ទីរ​ទេសចរណ៍​ខេត្ដ​កំពត
​បាន​អត្ថាធិប្បាយ​ថា រមណីយដ្ឋាន​ប្រ​វ​ត្ដិ​សាស្ដ្រ ភ្នំកំពង់ត្រាច ឫុ ភ្នំ​បាក់​” ស្ថិតនៅក្នុង ទឹកដី​ឃុំ​ដំណាក់​កន្ទួត​ខាងត្បូង ស្រុក​កំពង់ត្រាច ដោយ​បរិវេណ​ភ្នំ​នេះ​មាន​បរិមាត្រ​ប្រមាណ​ប្រហែល​៤.​គីឡូម៉ែត្រ និង កម្ពស់​ប្រ ហែល ២០០​ម៉ែត្រ ។  ភូមិសាស្ដ្រ​នៃ​តំបន់ភ្នំ​នេះ​មាន​អំណោយផល​ល្អ​សម្រាប់​ការថត​[[ខ្សែភាពយន្ដ​ ផ្សេងៗ​ជាមួយនឹង​ទេសភាព​ល្អ ប្រណីត ស្រស់ត្រកាល ពោរពេញ​ដោយ​សោភ័ណភាព​យ៉ាង​វិចិត្រ ។ នៅខាងមុខ​ផ្លូវ​ចូលទៅក្នុង​ល្អាង​ភ្នំ​នេះ​មាន​វត្ដ​មួយ​ឈ្មោះថា “​វត្ដ​គិរី​សិលា ” ដែល​យាយជី តាអាចារ្យ​និង ព្រះសង្ឃ​គង់នៅ​ជាច្រើន​អង្គ​។ តាម​សងខាង​ផ្លូវ​ក្នុង​រូងភ្នំ​ មាន​ល្អាង​ជាច្រើន​ព័ទ្ធជុំវិញ ទីវាល​មួយ​ដែល​ទទួល ​ពន្លឺព្រះអាទិត្យ​ភ្លឺ​ចិញ្ចាច​ហើយ​ពេល​ភ្ញៀវ​សម្លឹងមើល ​ទៅលើ​នឹង​ឃើញ​មេឃ​ហាក់​នៅ​កៀក​បង្កើយ​រាង​ជា រង្វង់​មូល​ដូច​បាតខ្ទះ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​អារម្មណ៍​ស្ថិតក្នុង​ទី​ស្ថាន​មួយ​ ប្រកបដោយ​ភាពសុខដុមរមនា  ។  នៅតាម​ល្អាង​និ​មួយៗ មាន​រូប​សំ ណាក​សត្វ ឫុ រូប​ប​សំណាក​ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់​ផ្សេងៗ ដែល​រូប​ទាំងនោះ​មាន​មគ្គុទេសក៍​នឹង​ពន្យល់​ណែនាំ​ឱ្យបាន​ដឹង​ជា​លំដាប់​លំ ដោយ​តាម​ការ​ប៉ិនប្រសប់​របស់​ពួកគេ​។​ មគ្គុទេសក៍​ម្នាក់​បាន​អត្ថាធិប្បាយ​ជា​ហូរហែ​ថា ចម្ងាយ​ពី​មាត់​ផ្លូវ​ចូលទៅ​កណ្ដាល​ភ្នំ ​ជា​កន្លែង​វាល​ល្វឹងល្វើយ​ដែល​គេ​ ហៅ ថា “ ក្រពះ​នាគ ” មាន​ចម្ងាយ​ប្រហែល ៣០ ម៉ែត្រ  ដោយនៅ​តាមផ្លូវ​នេះ​មាន​រូបសំណាក​សត្វ​អណ្ដើក​,​រូបសំណាក​សត្វ​ឥន្ទ្រី​យ៍​. រូបសំណាក​ព្រះ​ម៉ែ​គង់​ស៊ី​អ៊ី​ម និង រូប​ទូក​។  លុះដល់​ខាងក្នុង​ផ្នែក​ស្ដាំ​នៃ​ទីវាល​ល្ហល្ហេវ​នោះ​មាន​រូប​ព្រះអង្គ​ចូល​ និ​ព្វា​ន្ដ​មួយអង្គ​យ៉ាង ធំ​សម្រាប់​ភ្ញៀវ​ជា​ពុទ្ធបរិស័ទ​គោរពបូជា ។  ចំណែក​នៅតាម​រូង​ផ្សេងទៀត​មាន​រូបសំណាក​ក្បាល​អន្ទង​,​់ រូប​ត្រី​បា​ឡែ​ន​, រូប​ខ្លាត្រី​, ក្រពើ​ឆា​រ៉ា​វ៉ាន់​, ពស់​ស្រកា​ចាស់​,​ក្បាលក្រពើ​,​កំភួនជើង​លោក​មេទ័ព​,​ថ្នាក់​សម្គាល់​កម្រិត ​ទឹក​, ដំរី​លោកតា​សក្កទេវរាជ​, ស្គរ​ហ​នុ មាន និង ឋាន​តុសិត​ជាដើម​។ ឯ​ល្អាង​ខាងលិច​ទល់មុខ​នឹង​ ព្រះអង្គ​ចូល​និ​ព្វា​ន្ដ​មាន​កន្លែង​ទឹក​ស្រក់​ ជាប្រចាំ​មិន​ថា​រដូវ ប្រាំង ឫុ​វស្សា ឡើយ ដោយ​ទឹក​នោះ​ត្រជាក់​ប្រៀប​ដូច​ទឹកអម្រឹត ។
អាកាសធាតុវិញមិនសូវល្អប៉ុន្មានទេដែលធ្វើអោយប្រជាជននៅទីនោះពិបាកប្រកបរបររកស៊ីជាខ្លាំង។ អាកាសធាតុពំតៀងទាត់ក្ដៅខ្លាំង រៀងរាល់ថ្ងៃ។ធ្វើអោយប្រជាជន់លំបាកក្នុងការធ្វើស្រែចំការ។ ចំពោះអាកាសធាតុវិញគឺសីតុណ្ហភាពជាធម្មតានៅចន្លោះចាប់ពី ២២ ដល់ ៣៥ °C (៧២ ដល់៩៥ °F) និងធាតុអាកាសគឺស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលដីគោកនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើម រងនូវការធ្លាក់ភ្លៀងខ្លាំងបំផុត ដែលមានរយៈកាលក្ដៅហែងក្នុងខែមករា និង កុម្ភៈ។ មានពីររដូវ។ រដូវវស្សាដែលមានចាប់ពីខែឧសភា ដល់ តុលាបង្ហាញឱ្យឃើញសីតុណ្ហភាពខ្ពស់នាំមកនូវដោយសំណើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ដល់ មេសា នៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពអាចធ្លាក់មកដល់ ២២ °C (៧២ °F)។ ប៉ុន្តែសីតុណ្ហភាពអាចឈានមកដល់ ៤០ °C (១០៤ °F)ក្នុងខែមេសា។ ខែល្អបំផុតគឺខែវិច្ឆិកា ដល់ កុម្ភៈនៅពេលសីតុណ្ហភាពមានសំណើម និង ភ្លៀងធ្លាក់មានកំរិតទាបជាងគេ។
សីតុណ្ហភាព
សីតុណ្ហភាពជាធម្មតានៅចន្លោះចាប់ពី ២២ ដល់ ៣៥ °C (៧២ ដល់៩៥ °F) និងធាតុអាកាសគឺស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលដីគោកនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើមពីឈូងសមុទ្រថៃ និង មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ពីខែឧសភា ដល់ តុលា។ មូសុងឦសានបក់នាំរដូវប្រាំងមក ឱ្យបន្តពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ មីនា។ ទីក្រុងនេះរងនូវការធ្លាក់ភ្លៀងខ្លាំងបំផុតចាប់ពីខែកញ្ញា ដល់ តុលា ដែលមានរយៈកាលក្ដៅហែងក្នុងខែមករា នឹង កុម្ភៈ។
ទីក្រុងនេះមានពីររដូវ។ រដូវវស្សាដែលមានចាប់ពីខែឧសភា ដល់ តុលាបង្ហាញឱ្យឃើញសីតុណ្ហភាពខ្ពស់នាំមកនូវដោយសំណើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ដល់ មេសា នៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពអាចធ្លាក់មកដល់ ២២ °C (៧២ °F)។ ប៉ុន្តែសីតុណ្ហភាពអាចឈានមកដល់ ៤០ °C (១០៤ °F)ក្នុងខែមេសា។ ខែល្អបំផុតដើម្បីមកទស្សនាទីក្រុងនេះគឺខែវិច្ឆិកា ដល់ កុម្ភៈនៅពេលសីតុណ្ហភាពមានសំណើម និង ភ្លៀងធ្លាក់មានកំរិតទាបជាងគេ។
វិស័យសុខាភិបាល
ចំពោះវិស័យសុខាភិបាលគឺមានការរីកចម្រើនជាខ្លាំងព្រោះគ្រូពេទ្យនៅទីនោះមានការបណ្តុំបណ្តាលវិជ្ជាជីវះដូចនេះធ្វើមានភាពងាយស្រួលដល់ប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីព្យាបាលជំងឺ។ទោះបីនៅទីនោះមានមន្ទីរពេទ្យតែមួយក៏ដោយ។ប៉ុន្តែមានពេទ្យឯកជនចំនួនច្រើន។
ឃុំកំពង់ត្រាច មានភូមិដូចជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
ថ្មីៗនេះមាននិស្សិតប្រវត្តិវិទ្យាមួយចំនួនបានសាកសួរខ្ញុំថា តើការរៀនប្រវត្តិសាស្ដ្រមានប្រយោជន៌អ្វីខ្លះ? ហើយពួកគេអាចធ្វើអ្វីខ្លះបាន?
កុំផ្លិចឆ្លាស់
right|thumb|ធរណីមាត្រនៃ z \, និងកុំផ្លិចឆ្លាស់របស់វា \bar{z} \,ក្នុងប្លង់កុំផ្លិច ក្នុងគណិតវិទ្យា​ ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃចំនួនកុំផ្លិចត្រូវបានផ្តល់ឲ្យដោយការប្តូរសញ្ញានៃផ្នែកនិម្មិត។
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
អត្ថបទនេះមិនព្យាយាមបំភ្លឺរាល់ចំងល់ទាំងនេះបានទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាជំនួយសំរាប់ការគិតពិចារណាឡើងវិញអំពីតួនាទី និងអត្ថប្រយោជន៌របស់ប្រវត្តិសាស្ដ្រ។
កុំផ្លិចឆ្លាស់
និយមន័យ
ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃចំនួនកុំផ្លិច, ដែលa និងb ជាចំនួនពិត គេបាន ។ ហើយ \bar z \, អានថា z\, បារ។
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
តើអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រកំពុងព្យាយាមធ្វើអ្វីខ្លះ?
ចាប់តាំងពីពេលមនុស្សជាតិចេះបង្កើតអក្សរសរសេរ ពួកគេបានបន្សល់ទុកនូវកំណត់ត្រាស្តីអំពីចំណេះដឹង របស់ពួកគេជុំវិញពិភពលោក អំពីព្រឹត៉្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងជំនាន់របស់ពួកគេ និងអារម្មណ៍របស់ ពួកគេចំពោះព្រឹត្តិការណ៍នោះ។ តាមរយៈសិក្សាលើកំណត់ហេតុដែលមនុស្សជំនាន់មុនបានបន្សល់ទុក យើងអាចរក ឃើញនឹងយល់ដឹងពីជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគេ និងបញ្ហាដែលពួកគេបានជួបប្រទះ។ យើងអាចប្រើប្រាស់បទពិសោធន៍ របស់មនុស្សជំនាន់មុនសំរាប់ដោះស្រាយបញ្ហាដែលយើងកំពុងជួបប្រទះសព្វថ្ងៃ។ ទោះបីជាពិភពលោកដ៏ទំនើប សព្វថ្ងៃមានលក្ខណៈខុសប្លែកច្រើនពីសង្គមដែលដូនតារបស់យើងបានរស់នៅ បទពិសោធន៍ជោគជ័យនិងបរាជ័យ របស់ពួកគេគឺជាវិធានការណ៍តែមួយគត់ដែលយើងអាចប្រើប្រាស់ដើម្បីថ្លឹងថ្លែងពីគុណភាពនៃជីវិតរបស់យើង និង ភាពជោគជ័យក្នុងការរៀបចំសង្គមរបស់យើងនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។
មនុស្សយើងគ្រប់រូបសំលឹងមើលទៅក្នុងអតីតកាលម្តងហើយម្តងទៀត។ យើងអានប្រលោមលោក ប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬសៀវភៅដែលនិយាយពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ យើងសំលឹងមើលរូបថតចាស់ៗមិនដាក់ភ្នែក ឬ ជក់ចិត្តស្តាប់រឿងរ៉ាវដែលជីដូនជីតារបស់យើងរៀបរាប់ប្រាប់។ យ៉ាងណាម៉ិញ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺជាអ្នកដែលខិតខំ ធ្វើការសិក្សាពីព្រឹត៉្តិការណ៍អតីតកាល ដោយយកចិត្តទុកដាក់ និងដោយមានក្បួនខ្នាតនិងប្រព័ន្ធត្រឹមត្រូវ ហើយ ពួកគេក៏ព្យាយាមប្រើប្រាស់ចំណេះដឹង ដែលពួកគេមានដើម្បីជួយពន្យល់ពីលក្ខណៈរបស់មនុស្ស និងកិច្ចការរបស់ ពួកគេ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រអាជីពចំណាយពេលពេញមួយជីវិតរបស់ពួកគេ ដើម្បីស្វែងរកអត្តន័យពីអតីតកាលសំរាប់ បច្ចុប្បន្នកាល។ ចំពោះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របែបកំសាន្តឬតាមចំណូលចិត្ត (មៅតារ៉េស) ការស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺគ្រាន់តែជាចំណង់ចំណូលចិត្តសំរាប់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែការដែលពួកគេស្វែងរក ឬការចង់ចេះចង់ដឹងពីអតីតកាល ក៏អាចចូលរួមចំណែកស្តារឡើងនូវចំណេះដឹងអំពីមនុស្សជាតិ និងអាចជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើជីវិតរបស់ពួកគេ។ ការសិក្សានិងការស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកក្នុងឋានៈជានិស្សិត អាចធ្វើឱ្យអ្នកក្លាយជាអ្នកអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របែបកំសាន្ត ឬ តាមចំណូលចិត្ត។ កិច្ចការប្រលងរបស់អ្នកពីអតីតកាល គឺជាផ្នែកមួយនៃការស្វះស្វែងរកចំណេះដឹង ដែលត្រូវ បានផ្ទេរពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។
តើប្រវត្តិសាស្ត្រអាចអប់រំយើងយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ
អ្វីៗដែលមានវត្តមាននៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះបានវិវត្តន៍កើតចេញពីពេលអតីតកាល មិនថាអ្វីទាំងអស់ នោះមានលក្ខណៈ រូបរាង ទ្រង់ទ្រាយថ្មី ឬចម្លែកយ៉ាងណា ពួកវាពិតជាបានរក្សាទុក ឬនៅសល់លក្ខណៈពីអតីត។ ឧទាហរណ៍មួយដ៏ល្អ គឺការវិវត្តន៍នៃស្នាដៃសិល្បៈខ្មែរ។ រចនាបថថ្មីត្រូវបានកែច្នៃចេញពី រចនាបថចាស់។ ដូចគ្នានេះដែរ តន្ត្រីញាក់ថ្មីបំផុតនៃក្រុមសម័យថ្មីគឺជាលទ្ធផលនៃការវិវត្តន៍ចេញពីស្ទីលតន្ត្រីក្រុមមុនៗ ដោយសារ ឥទ្ធិពលនិងឱ្យស្របទៅតាមទំនោរនិងបរិយាកាសសង្គម។ ប្រហែលជាស្ទីលរបស់ពួកគេវវិវត្តន៍ចេញពីស្ទីលតន្ត្រីរ៉ក ជាមួយនឹងក្រុម Beatle ឬ វិវត្តន៍ចេញពីស្ទីលរបស់ Bob Dylan។ ដោយឡែក សិល្បៈករ Bob Dylan ក៏យកស្ទីលចេញពី Woody Guthie ដែលបានតែងចំរៀងរបស់គាត់នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ ហើយដែលខ្លួនគាត់ ផ្ទាល់ ក៏យកស្ទីល ឬទទួលមរតកពីតន្ត្រីប្រពៃណីអាមេរិកកាលពីសតវត្សទី ១៩ ដែលបាននាំចូលលពី ប្រទេសអង់គ្លេស និងស្កុតឡែន ហើយដែលមានប្រភពមកពីមជ្ឈឹមសម័យ។ តន្ត្រីហ្សាស់សម័យ ដូចជាតន្ត្រីរបស់ Duke Ellingtonnig និង Billie Holiday ឬតន្ត្រីនាពេលថ្មីៗនេះ ដូចជា Miles Davis, Chick Corea និងnig Pat Metheny សុទ្ធតែបានវិវិត្តន៍ចេញពីតន្ត្រីរបស់សហគមន៍ពួកស្បែកខ្មៅនៅអាមេរិច និងតំបន់ការីប៊ីន ។ ពួកទាសករស្បែកខ្មៅបាននាំតន្ត្រីទាំងនោះមកពីទ្វីបអាព្រិចតាំង ពីសតវត្សទី ១៨ និងសតវត្សទី ១៩។ ដូច្នេះ អ្នកអាចឃើញថា ផ្ទះនាពេលបច្ចុប្បន្នកាលត្រូវបានបំពេញដោយបង្អួច អតីតកាល។
កុំផ្លិចឆ្លាស់
និយមន័យ
(ដែលa និងb ជាចំនួនពិត)គឺ
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
តើប្រវត្តិសាស្ត្រអាចអប់រំយើងយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ
ឡានដែលអ្នកជិះ ទោះបីជាវាត្រូវបានគេរចនាឡើងនៅប៉ុន្មានឆ្នាំមុននេះក៏ដោយ ក៏វានៅប្រើប្រាស់គ្រឿង ឬឧបករណ៍នៃ“រទេះគ្មានសេះ- Horseless Carriage បច្ចេកពាក្យសំរាប់រទេះដែលដំណើរការដោយម៉ាស៊ីនជាលើកដំបូង ជំនួសឱ្យសត្វសេះ ដែលធ្លាប់តែអូសរទេះបែបនោះ។ កាលពីដើមសតវត្សទី ២០។ ឡានរបស់អ្នកមានដំណើរការ ដោយសារមនុស្សចេះពីវិធីធ្វើរទេះ កង់ និងម៉ាស៊ីន ហើយមានគំនិតយកគ្រឿងទាំងអស់នេះផ្គុំគ្នាបង្កើតបានជា ទោចក្រយានយន្តជាលើកដំបូង។ ចំណេះដឹងដែលចាំបាច់សំរាប់បង្កើតរទេះ និងកង់ តាមពិតទៅបានមកពីការច្នៃ ប្រឌិតបង្កើតឡើងកាលពីពេលមុននោះដែរ។ អ្វីៗផ្សេងទៀត ក៏ដូចជាកង់ដែរមានប្រភពកំណើតតាំងពីបុរាណកាល នៃប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សម្លេះ។
កុំផ្លិចឆ្លាស់
និយមន័យ
ជាទូទៅ ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ត្រូវបានគេតាងដោយ \bar{z} \, ​ឬ z^*\, ។
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
តើប្រវត្តិសាស្ត្រអាចអប់រំយើងយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ
អ្វីទាំងអស់តែងមានប្រវត្តិផ្ទាល់របស់វា។ យ៉ាងហោចណាស់ ចម្លើយនៃសំណួរ និងចម្ងល់ស្តីពីពិភពលោក សព្វថ្ងៃអាចនិងទទួលបាន បន្ទាប់ពីយើងសិក្សាដំណើរដើមទង ស្ថានការណ៍ពីអតីតភ្ជាប់រហូតមកដល់កំឡុងពេល បច្ចុប្បន្ន។ បញ្ហាដែលត្រូវស្វែងរកគឺ ព្រឹត្តិការណ៍អតីតកាល កំលាំង ការរៀបចំ ទស្សនៈផ្សេង ឬការពិតដែលជះ ឥទ្ធិពលលើស្ថានការណ៍បច្ចុប្បន្ន ដែលអ្នកតែងតែមានចម្ងល់។ បើអ្នកយល់ពីអំពីឥទ្ធិពលពីអតីតកាលកាន់តែច្រើន នោះអ្នកកាន់តែចេះដឹងអំពីស្ថានការណ៍បច្ចុប្បន្នដែលអ្នកចង់ដឹង។
កុំផ្លិចឆ្លាស់
និយមន័យ
ឧទាហរណ៍
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន
មនុស្សយើងគ្រប់គ្នាតែងមានចម្ងល់មិនចេះអស់មិនចេះហើយ។ កាលពីពេលយើងនៅក្មេង យើងតែតែសួរ ឪពុកម្តាយយើងជាច្រើន ក្នុងនោះមានសំនួរដែលចាប់ផ្តើមដោយពាក្យថា “ហេតុអ្វី?”។ លុះដល់ពេលយើងធំ យើង នៅតែបន្តសួរសំណួរប្រហាក់ប្រហែលគ្នានេះ ព្រោះថាយើងទាំងអស់គ្នាចង់ដឹងចង់យល់អំពីអ្វីៗដែលមាននៅជុំវិញ ខ្លួនយើង ក៏ដូចជាអាថ៌កំបាំងនៅលើពិភពលោកយើងនេះ។ ដោយសារតែអ្វីគ្រប់យ៉ាងមានប្រវត្តិ កំណើតដើមទង របស់វា អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រអាចមានចម្លើយសំរាប់ ភាគច្រើននៃចម្ងល់ និងសំណួរអំពីពិភពលោកនេះ តាមរយៈការ សិក្សាស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ។
តើប្រវត្តិវិទូបំពេញកិច្ចការរបស់ខ្លួនយ៉ាងដូចម្តេច?
កិច្ចការដែលប្រវត្តិវិទូត្រូវធ្វើមិនមែនជាការងាយស្រួលប៉ុន្មាននោះទេ។ ពួកគេព្យាយាមប្រើប្រាស់ការ ស្រាវជ្រាវ និងអង្កេតរបស់ពួកគេលើហេតុការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានានា នាពេលបច្ចុប្បន្ន ឬ នាពេលអនាគត។ ដូចត្រូវបានបញ្ជាក់ខាងលើ ប្រវត្តិវិទូព្យាយាមស្វែងរកចម្លើយសំរាប់ចម្ងល់នានា។ តើជាកិច្ចការ របស់ពួកគេឬ ក្នុងការឆ្លើយនឹងសំណួរដូចជា “តើខ្ញុំជាមនុស្សគួរឱ្យស្រលាញ់ដែរឬទេ?” “តើនរណាជាមនុស្សឆ្លាត ជាងគេនៅក្នុងពិភពលោកនេះ?” ... ? ទេ ទាំងនេះមិនមែនជាកិច្ចការរបស់ប្រវត្តិវិទូទេ ព្រោះវាជារឿងឥត ប្រយោជន៍ ថែមទាំងជាសំណួរឡប់ៗទៀតផង។
កុំផ្លិចឆ្លាស់
និយមន័យ
ជាទូទៅគេគិតពីចំនួនកុំផ្លិចជាចំណុចនៅក្នុងប្លង់កុំផ្លិចជាមួយប្រព័ន្ធកូអរដោនេដេកាត។ អ័ក្សអាប់ស៊ីសx\,តំណាងឲ្យផ្នែកពិត និងអ័ក្សអរដោនេ y\,ផ្នែកនិម្មិតដែលរួមមានឯកតានិម្មិត i \,។
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
តើប្រវត្តិវិទូបំពេញកិច្ចការរបស់ខ្លួនយ៉ាងដូចម្តេច?
ដូចនេះ ប្រវត្តិវិទូមិនត្រឹមតែខិតខំព្យាយាមរកចម្លើយដោះស្រាយបញ្ហាប៉ុណ្ណោះទេ ពួកគេថែមទាំងត្រូវ គិតគូរថា តើបញ្ហាមួយណាដែលសំខាន់ និងផ្តល់អាទិភាពដល់បញ្ហាដែលសំខាន់ជាងគេ។ ជម្រើសសំរាប់បែងចែក អាទិភាពសំរាប់បញ្ហាទាំងអស់នេះ គឺអាស្រ័យទៅលើគុណតម្លៃផ្ទាល់ខ្លួន. ការយកចិត្តទុកដាក់ពីមនុស្សដែលគាំទ្រ កិច្ចការរបស់ពួកគេ. កាលៈទេសៈដែលប្រវត្តិវិទូនោះកំពុងជួបប្រទះ ឬរស់នៅ ឬក៏ការរួមផ្សំនៃកត្តាទាំងអស់នេះ។ ប្រវត្តិវិទូក៏ត្រូវពិចារណាផងដែរទៅលើភស្តុតាង ឬសាក្សី ដែលខ្លួនជ្រើសយកសំរាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ ឧទាហរណ៍ ៖ តើភស្តុតាងទាំងនោះ គួរឱ្យជឿជាក់បានដែរឬទេ? តើវាមានភាពត្រឹមត្រូវកំរិតណា ហើយមានភាព លំអៀងកំរិតណាដែរ? ក្នុងករណីមានឯកសារដែលនិយាយខុសគ្នាលើបញ្ហាតែមួយ គេត្រូវគិតថា តើមួយណាត្រឹម ត្រូវ (ឬត្រឹមត្រូវជាង)?
កុំផ្លិចឆ្លាស់
និយមន័យ
ក្នុងទម្រង់ប៉ូលែរចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃ គឺ ។ រូបមន្តនេះត្រូវបានផ្ទៀតផ្ទាត់ដោយរូបមន្តអឺលែរ។ ចំនែកឯក្នុងទម្រង់ត្រីកោណមាត្រវិញ បើ  នោះផ្នែកពិតនៃ z \,គឺ  ។ ជាទូទៅបើ គេបាន៖
តួនាទីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ
ឯកសារយោង
ដកស្រង់ពីឯកសារបង្រៀនស្តីពី វិធីសាស្ដ្រស្រាវជ្រាវបែបប្រវត្តិវិទ្យា ដោយ ថា លាងអាង ដេប៉ាតឺម៉ង់ ប្រវត្តិវិទ្យា សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភំពេញ។
កុំផ្លិចឆ្លាស់
លក្ខណៈនៃចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់
គេមានគ្រប់ចំនួនកុំផ្លិចz និងw
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចំនួនកុំផ្លិច
Комплексное число
អ៊ឺរ៉ូ
អ៊ឺរ៉ូ (Euro, និមិត្តិសញ្ញា៖ €; កូដ៖ EUR) គឺជារូបិយវត្ថុដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ស្ថាប័ននានានៃ សហភាពអ៊ឺរ៉ុប Institutions of the European Union ហើយក៏ជារូបិយវត្ថុផ្លូវការនៃ តំបន់អ៊ឺរ៉ូ eurozone, ដែលគ្របដណ្ដប់ប្រទេសចំនួន១៨ ក្នុងចំណោមរដ្ឋជាសមាជិកទាំង២៨ នៃសហភាពអ៊ឺរ៉ុប member states of the European Union រួមមាន៖ Austria, Belgium, Cyprus, Estonia, Finland, បារាំង, Germany, ក្រិច, Ireland, អុីតាលី, Latvia, Luxembourg, Malta, the Netherlands, Portugal, Slovakia, Slovenia, និងអេស្បាញ។
សហភាពអឺរ៉ុប
សហភាពអឺរ៉ុប (ភាសា​អង់គ្លេស៖ European Union ឬជាភាសាបារាំង៖ Union Européenne) គឺ​ជា​សហភាព​នយោបាយ និង​សេដ្ឋកិច្ច​មួយដែល​មាន​ប្រទេសជាសមាជិក​ចំនួន ២៧ ដោយ​មាន​ទីតាំង​ចម្បង​នៅទ្វីប​អឺរ៉ុប។ សហភាពមួយនេះមានផ្ទៃដីសរុប ៤,២៣៣,២៥៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនសរុបជិត ៤៤៧ លាននាក់។ សហភាពអឺរ៉ុបត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអង្គភាពនយោបាយ (ដោយផ្អែកតាម sui generis) បែបសហព័ន្ធនិយម។
សហភាពអឺរ៉ុបមានចំនួនប្រជាជនទាំងអស់ស្មើនឹង ៥.៨ ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនសរុបនៅលើពិភពលោក (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០) ហើយមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបជាមធ្យម (GDP) ប្រហែល ១៦.៦ ទ្រីលានដុល្លារនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២ ដែលស្មើនឹងមួយភាគប្រាំមួយនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (មធ្យម) នៃពិភពលោក និងជាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដ៏ធំបំផុតទីបីបន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ បន្ថែមពីនេះ បណ្ដារដ្ឋជាសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុបទាំងអស់ លើកលែងតែប្រទេសប៊ុលហ្ការី សុទ្ធតែមានសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍមនុស្សខ្ពស់ខ្លាំង បើយោងទៅតាមកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ។
សន្ធិសញ្ញា​ម៉ាសស្ត្រីក​ បាន​ប្តូរ​សហគមន៍អឺរ៉ុប (EC) ទៅជាសហភាពអឺរ៉ុប (EU) ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥ ប្រទេស ក​របស់​សហភាពអឺរ៉ុប​។ នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ ២០០៤ ប្រទេស​ចំនួន ១០ ទៀត មាន​ដូចជា​ប្រទេស [[ស៊ីប សាធារណរដ្ឋ​ឆែក អេស្តូនី ហុងគ្រី លីតូនី លីទុយអានី ម៉ាល់តា ប៉ូឡូញ ស្លូវ៉ាគី និង ស្លូវ៉ានី។ ប្រទេស​បាន​ចូល​រួម នាំ​ឲ្យ​សហភាពអឹរ៉ុប​មាន​សមាជិក​ទាំងអស់​ចំនួន ២៥​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មករា​ឆ្នាំ​២០០៧ ប្រទេស​ចំនួន​ពីរ​ផ្សេង​ទៀត​គឺ រ៉ូម៉ានី និង ប៊ុលហ្គារី បាន​ចូលរួម​សហភាពអឺរ៉ុប​។​​ ចុងក្រោយ ប្រទេសកូនពៅ ក្រូអាត ចូល​នៅឆ្នាំ ២០១៣ សរុបទាំងអស់ សហភាពអឺរ៉ុប នៅមានសមាជិក ២៨ ប្រទេសនៅឡើយ ។
សហភាពអឺរ៉ុប មាន​គោលដៅ​សំខាន់ៗ​មួយ​ចំនួន​។ គោលដៅ​ធំបំផុត​គឺ​សំដៅ​ពង្រឹង និង​ពង្រីក​នូវ​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិកា​ររវាង​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​លើ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ពាណិជ្ជកម្ម បញ្ហា​សង្គម គោលនយោបាយ​ការបរទេស, សន្តិសុខ និង​ការការពារ​សុវត្តិភាព, និង​វិស័យ​យុត្តិធម៌​។យោង​តាម​សន្ធិសញ្ញា​ម៉ាសស្ត្រីក, ពលរដ្ឋអឺរ៉ុប ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ជា​ពលរដ្ឋ​នៃ​បណ្តា​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​ទាំងអស់​។ លើសពីនេះ​ទៀត ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​ព្រំដែន​មិន​សូវ​មាន​សភាព​តឹងតែង​ទៀត​ទេ​។ កិច្ចព្រមព្រៀង​ផ្នែក​ពន្ធគយ និង​អន្តោរប្រវេសន៍​ត្រូវ​បាន​គេ​តាក់តែង​បន្ថែម​ទៀត​ដើម្បី​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​អឺរ៉ុប​មាន​សិទ្ធិសេរីភាព​កាន់តែ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​រស់នៅ​ធ្វើការងារ និង​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ណាមួយ​ក៏​បាន​។
គោលដៅ​ធំមួយ​ទៀត​នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប គឺ​ការអនុតវត្ត​សហភាព​រូបិយវត្ថុ និង​សេដ្ឋកិច្ច (Economic and Monetary Union- EMU) ដែល​ដាក់​ឲ្យ​សមាជិក​សហភាពអឺរ៉ុប​ទាំងអស់​ប្រើប្រាស់​នូវ​រូបិយវត្ថុ​រួម​តែមួយ​គឺ​ អឺរ៉ូ (the euro) ។ នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ ២០០២ ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ចំនួន​១២ បាន​ចាប់ផ្តើម​ចរាចរណ៍​ប្រាក់​អឺរ៉ូ​។ សមាជិក​១៤​ដែល​មិន​ទាន់​ទទួល​ចរាចរណ៍​ប្រាក់អឺរ៉ូ ជាអាទ៌​មាន​ដូចជា ប្រទេស​ដាណឺម៉ាក, ស៊ុយអែត,  ចក្រភព​អង់គ្លេស និង​រដ្ឋទាំង ៩ ក្នុង​ចំនោម​រដ្ឋ​ទាំង​១០ ដែល​ចូល​ជា​សមាជិក​សហភាពអឺរ៉ុប​រួម​នឹង​ប្រទេស​ប៊ុលហ្គារី និងរ៉ូម៉ានី។ ប្រទេស​ស្លូវ៉ានី បាន​ប្រើ​ប្រាក់អឺរ៉ូ​នៅ​ខែ​មករា​ឆ្នាំ ២០០៧ ។គួរ​កត់​សំគាល់​ថា​ប្រទេស​នេះ​ជា​ប្រទេស​ទី​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ចូល​ជា​សមាជិក​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៤ ដែល​បំពេញ​លក្ខ័ខ័ណ្ឌ​ចាំបាច់​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច (របស់​សហភាពអឺរ៉ុប)​។ បច្ចុប្បន្ន តំបន់​ចាយ​ប្រាក់អឺរ៉ូ មាន ១៩ ប្រទស ដូចជា ប្រទេសអូទ្រីស បែលហ្ស៊ិក កោះស៊ីប អេស្តូនី ហ្វាំងឡង់ បារាំង អាល្លឺម៉ង់ ក្រិក អៀរឡង់ អ៊ីតាលី ឡាតវី​ លីទុយអានី លុចសំបួរ ម៉ាល់តា ហូឡង់ ព័រទុយហ្គាល់ ស្លូវ៉ាគី ស្លូវេនី និងអេស្ប៉ាញ ។
ប្រវត្តិ​សហភាពអឺរ៉ុប
សុបិន្ត​ដែល​ចង់ឲ្យ​អឺរ៉ុប​រួមគ្នា​តែមួយ​បាន​លេចឡើង​តាំងពី​យូរណាស់​មកហើយ​ពោល​គឺ​វា​ចាប់​លេចឡើង​ទន្ទឹមគ្នា​នឹង​ការ​កកើត​អឺរ៉ុប​។ ចក្រភព​របស់​អធិរាជ​សាលឡឺម៉ាញ កាលពី​ដើម​សតវត្សទី ៩ គ្របដណ្តប់​លើ​ផ្ទៃដី​ដ៏​ធំធេង​នៃ​ទ្វីបអឺរ៉ុប​។ នៅ​ដើម​សតវត្សទី​១៩​  ចក្រភពបារាំង​សម័យ​អធិរាជ​ណាប៉ូលេអុង​ទី​១ ក៏​បាន​គ្របដណ្តប់​លើ​ផ្ទៃដី​ដ៏​ធំធេង​នៃ​ទ្វីបអឺរ៉ុប​ផង​ដែរ​។ កំឡុងពេល​សង្គ្រាមលោក​លើក​ទី​២ (១៩៣៩-១៩៤៥)​  មេដឹកនាំ​អាឡឺម៉ង់ អាឌុល​អ៊ីត្លែរ (Adolf Hitler) ហៀប​នឹង​បាន​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការ​បង្រួបបង្រួម​អឺរ៉ុប​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ពួកណាហ្ស៊ី ។ ការ​ខំប្រឹងប្រែង​ទាំងអស់​នេះ​ត្រូវ​ទទួល​បរាជ័យ​ដោយសារ​ពួកគេ​គាប​យក​ប្រទេសជាតិ​ដទៃ​ដោយ​ការ​បង្ខិតបង្ខំ​ជាជាង​ការពង្រីក​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​រវាង​ជាតិ​ទាំងនោះ ​។
កិច្ច​ខំប្រឹងប្រែង​បង្កើត​ស្ថាប័ន​សហប្រតិបត្តិការ​មិន​សូវ​មាន​រូបរាង​ទេ​ទើបតែ​ផុសផុល​ឡើងវិញ​ក្រោយ​សង្គ្រាមលោក​លើក​ទី​២​។ រហូតដល់​ពេល​នោះ ប្រជាជាតិ​ទាំងឡាយ​ប្រឆាំង​ដាច់​អហង្ការ​រាល់ការ​ព្យាយាម​ទាំងឡាយ​ណា ដែល​ចង់​រំលោភ​អំណាច​ជាតិ​របស់​គេ​និង​ហើយ​គេ​មិន​ចង់​បាត់បង់​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​គោលនយោបាយ​ឡើយ​។​ ការ​ផ្សងព្រេង​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ដំបូងៗ​មាន​ដូចជា​អង្គការ​អន្តរជាតិ (international organization) ឬ​អង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាល (intergovernmental organization)  ដែល​ឈរលើ​គោលការណ៍​ស្ម័គ្រចិត្រ​ក្នុង​ការ​សហប្រតិបត្តិការ​ពី​សមាជិក​របស់​ពួកគេ​។ ដូចច្នេះ​ហើយ អង្គការ​ទាំងនោះ​មិន​មាន​អំណាច​ដោយផ្ទាល់​សំរាប់​បង្គាប់​បញ្ជា​ឲ្យ​គេ​អនុវត្តន៍​ច្បាប់​ទេ​។ ប្រភេទអង្គការ​មួយទៀត​ហៅថា​អង្គការ Supranational (supranational organizations)  ដែល​ជា​ប្រភេទ​អង្គការ​តំរូវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​ផ្តល់​អំណាច និង​សិទ្ធិ​សំរេច​គោលនយោបាយ​លើ​វិស័យ​មួយ​ចំនួន និង​បង្ខំ​ឲ្យ​សមាជិក​យល់ព្រម​តាម​ដីការ (ការ​សំរេចចិត្ត) របស់​គេ​។ ក្រោយពេល​សង្គ្រាមលោក​លើក​ទី​២ គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា​មាន​ការ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​រដ្ឋាភិបាល​បែបនេះ​នៅអឺរ៉ុប​  កាន់តែ​ច្រើន​ឡើងៗ​។
សហប្រតិបត្តិការ​ដំបូងៗ
សេចក្ដីប្រាថ្នា​ចង់បាន​អង្គការ​បែប supranational សម្រាប់​អឺរ៉ុប​ក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រាមលោក​មាន​ទាំង​ការ​ជំរុញ​ផ្នែក​នយោបាយ​ផង និង​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​ផង​។ ការ​ជំរុញ​ផ្នែក​នយោបាយ​ត្រូវ​ផ្អែក​លើ​ទស្សនៈ​ដែល​ថា​មាន​តែ​អង្គការ​នយោបាយ​បែប supranational ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​អាច​លុបបំបាត់​ការ​គំរាមកំហែង​ដោយ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេស​នៅ​អឺរ៉ុប​។ បណ្ដា​អ្នកគាំទ្រ​ការ​បង្រួបបង្រួម​នយោបាយ​អឺរ៉ុប​ដូចជា​រដ្ឋបុរស​បារាំង​លោក ហ្សង់​  ម៉ូណេ ជឿជាក់​ថា​ប្រសិនបើ​ប្រជាជាតិ​អឺរ៉ុប​ប្រាថ្នា​ចង់​មាន​តួនាទី​សំខាន់​ខ្លាំង​ក្នុង​កិច្ចការ​ពិភពលោក​ឡើងវិញ, ពួកគេ​ត្រូវតែ​បញ្ចេញ​មតិ​រួមគ្នា និង​ទាមទារ​យក​ធនធាន​ឲ្យ​បាន​ច្រើន​ដូច​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​។
ការ​ជំរុញ​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​ផ្អែកលើ​ជំនឿ​ដែល​ថា​ទីផ្សារ​កាន់តែ​ធំ​នឹង​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការប្រកួតប្រកួតប្រជែង និង​បណ្ដាល​ឲ្យ​មាន​កំណើន​ផលិតកម្ម​កាន់តែ​ច្រើន ហើយ​ជីវភាពរស់នៅ​របស់​ប្រជាជន​កាន់តែ​ប្រសើរ​ដែរ​។ ទស្សនៈ​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច និង​ផ្នែក​នយោបាយ​ទស្សន៍ទាយ​ថា​កម្លាំង​សេដ្ឋកិច្ច​គឺជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​អំណាច​នយោបាយ និង​យោធា ហើយ​ថា​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​សមាហរណកម្ម​ទាំងស្រុង​អាច​នឹង​កាត់បន្ថយ​ជម្លោះ​រវាង​ប្រជាជាតិ​នៅ​អឺរ៉ុប​។ ដោយសារតែ​ប្រទេស​នីមួយៗ មាន​ការ​ស្ទាក់ស្ទើរ​ក្នុង​ការ​ចែករំលែក​អំណាច​គ្រប់គ្រង​កិច្ចការ​ប្រទេសជាតិ, សំណើ​ភាគច្រើន​បំផុត ដែល​ប្រាថ្នា​ចង់ឲ្យ​មាន​អង្គការ​បែប supranational ព្យាករណ៍​ថា​សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​នឹង​កើត​មុន​ការ​បង្រួបបង្រួម​នយោបាយ​។
សហគមន៍​ធ្យូងថ្ម និង​ដែកថែប​អឺរ៉ុប (ECSC)
ពេល​នោះ រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស​បារាំង លោក រ៉ូប៊ឺត​ ហ្សូម៉ាន ដែល​មាន​លោក​ហ្សង់ ម៉ូណេ​ជា​ទីប្រឹក្សា បាន​ស្នើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ធ្វើ​សមាហរណកម្ម​លើ​វិស័យ​ឧស្សាហកម្ម​ធ្យូងថ្ម និង​ដែកថែប​របស់​បារាំង និង​អាល្លឺម៉ង់ និង​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ដទៃ​ទៀត​ចូលរួម​។ ការ​ជំរុញ និង​ផ្ដួចផ្ដើម​របស់​លោក​ហ្សូម៉ាន មាន​ទាំង​ចរិត​នយោបាយ និង​ចរិត​សេដ្ឋកិច្ច ។ ជន​អឺរ៉ុប​ជាច្រើន​មាន​អារម្មណ៍​ថា​ឧស្សាហកម្ម​អាល្លឺម៉ង់​ដែល​កំពុងតែ​ចាប់​កំណើត​ឡើងវិញ​យ៉ាង​រហ័ស ចាំបាច់​ត្រូវតែ​មាន​ការគ្រប់គ្រង​ដោយ​វិធី​ណាមួយ​។  សហគមន៍​ធ្យូងថ្ម និង​ដែកថែប​អឺរ៉ុប​គឺជា​យន្តការ​ឬ​វិធី​ដ៏​សមស្រប​មួយ​ព្រោះថា​ធ្យូងថ្ម និង​ដែកថែប គឺជា​វត្ថុធាតុដើម​សម្រាប់​ឧស្សាហកម្ម​ទំនើបៗ​ជាច្រើន​ជាពិសេស​ផ្នែក​សព្វាវុធ​។
ផែនការ​ហ្សូម៉ាន បង្កើត​នូវ​ភ្នាក់ងារ​បែប supranationa សម្រាប់​ត្រួតពិនិត្យ​លើ​ទិដ្ឋភាព ឬ​ផ្នែក​នៃ​គោលនយោបាយ​ធ្យូងថ្ម និង​ដែកថែប​ជាតិ ដូចជា​កម្រិត​ផលិតកម្ម និង​តម្លៃ​។ មិនមែន​ជា​ការ​ចៃដន្យ​ទេ ដែល​ការសម្រេចចិត្ត​នេះ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ភ្នាក់ងារ​ត្រួតពិនិត្យ និង​គ្រប់គ្រង​ឧស្សាហកម្ម​អាល្លឺម៉ង់​។ ដោយ​មាន​ការ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​ក្នុង​ការ​បន្សាប​ការ​បារម្ភ​ពី​កម្លាំង​យោធា​អាល្លឺម៉ង់ អាល្លឺម៉ង់​ខាងលិច បាន​ចុះហត្ថលេខា​យល់ព្រម​យ៉ាង​រហ័ស​។ បន្ទាប់ពី​នោះ​ភ្លាម ប្រជាជាតិ​ប៊ែលណឺលុច្ស និង​អ៊ីតាលី ក៏​បាន​ចូលរួម​ផង​ដែរ​។ ចក្រភពអង់គ្លេស​មិនបាន​ចូលរួម​ទេ​ព្រោះ​បារម្ភ​ពី​ការ​បាត់បង់​ការគ្រប់គ្រង​លើ​ឧស្សាហកម្ម​របស់​ខ្លួន​។
សន្ធិសញ្ញា​បង្កើត ECSC ត្រូវ​បាន​ចុះហត្ថលេខា​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥១ និង​ចាប់​អនុវត្តន៍​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​។ វា​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការ​លុបបំបាត់​ពន្ធគយ និង​កំណត់​នូវ​កូតា​សម្រាប់​ពាណិជ្ជកម្ម​រ៉ែដែក, ធ្យូងថ្ម, និង​ដែកថែប​នៅ​ក្នុង​រង្វង់​សហគមន៍​។ ទន្ទឹម​នឹង​នោះ​វា​ក៏​កំណត់​នូវ​តារាង​ពន្ធ​រួម​មួយ​សម្រាប់​ការនាំចូល​ពី​ខាងក្រៅ ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ឧស្សាហកម្ម​ធ្យូងថ្ម និង​ដែកថែប​ពី​ប្រទេស​ផ្សេងៗ និង​ត្រួតពិនិត្យ​កម្រិត​ផលិតកម្ម និង​លក់​ចេញ​។ ដើម្បី​ត្រួតពិនិត្យ​ការ​ប្រតិបត្តិការ​នៃ ECSC សន្ធិសញ្ញា​នេះ​បាន​បង្កើត​ស្ថាប័ន​បែប supranational មួយ​ចំនួន​ទៀត​ដូចជា​អាជ្ញាធរ​ជាន់ខ្ពស់​មួយ​ដែល​មាន​អំណាច​ប្រតិបត្តិ, ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី​មួយ​សម្រាប់​ការពារ​ផល​ប្រយោជន៍​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក, សភា​រួម​ដែល​មាន​អំណាច​ប្រឹក្សា​តែប៉ុណ្ណោះ, និង​តុលាការ​យុត្តិធម៌​សម្រាប់​ដោះស្រាយ​វិវាទ​។ជំហាន​ធំ​ដំបូង​គេ ដែល​ឈាន​ទៅ​រក​ការ​សមាហរណកម្ម​អឺរ៉ុប​កើតឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៥០ ។ នៅ​
សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប (EEC)
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៧ ភាគី​នៃ ECSC បាន​ចុះសន្ធិសញ្ញា​ពីរ​ទៀត ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា សន្ធិសញ្ញា​ក្រុងរ៉ូម​។ សន្ធិសញ្ញា​ទាំងពីរ​នេះ បង្កើត​នូវ​សហគមន៍​ឋាមពល​អាតូមិច​អឺរ៉ុប (Euratom) សម្រាប់​ការអភិវឌ្ឍ ការប្រើប្រាស់​ឋាមពល​អាតូមិច​ដោយ​សន្តិភាព​។ ហើយ​អ្វី​ដែល​សំខាន់​បំផុត​គឺ​វា​បង្កើត​នូវ​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប (EEC) ដែល​ជារឿយៗ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ទីផ្សារ​រួម (Common Market) ។
សន្ធិសញ្ញា​ស្ដីពី​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប មាន​គោលដៅ​លុបបំបាត់​ជាបន្តបន្ទាប់​នូវ​ពន្ធ​នាំចូល និង​កំណត់​កូតា​សម្រាប់​ពាណិជ្ជកម្ម​ទាំងអស់​ក្នុងចំណោម​ប្រទេស​ជា​សមាជិក និង​បង្កើត​ឡើង​នូវ​ស្ថាប័ន​ពន្ធគយ​រួម (សម្រាប់​ទំនិញ​ចូល​ពីក្រៅ)​។ ប្រទេស​ជា​សមាជិក​យល់ព្រម​អនុវត្តន៍​គោលនយោបាយ​រួម​លើ​វិស័យ​ដឹកជញ្ជូន, វិស័យ​កសិកម្ម, និង​ការធានា​ផ្នែក​សង្គម​ក៏​ដូចជា​យល់ព្រម​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​អាច​ធ្វើដំណើរ និង​ចលនា​ធនធាន​ហិរញ្ញវត្ថុ ដោយសេរី​ក្នុង​ព្រំដែន​សហគមន៍​។ វិសាលភាព​មួយ​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​របស់​សន្ធិសញ្ញា​នេះ គឺថា​វា​មិន​អាច​ប្រកាស​ជា​មោឃៈ ដោយ​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​ណាមួយ​នោះ​ទេ ហើយ​អំណឹះ​កាល​ទៅ​មុខ​ទៀត ការសម្រេចចិត្ត​របស់​សហគមន៍ នឹង​ត្រូវ​សម្រេច​ដោយ​សំឡេង​ភាគច្រើន​នៃ​ការបោះឆ្នោត មិនមែន​ដោយ​សំឡេង​ឯកច្ឆន្ទ​ទេ​។
ទាំង​សន្ធិសញ្ញា​ស្ដីពី​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប និង​ទាំង​សន្ធិសញ្ញា​ស្ដីពី​សហគមន៍​ឋាមពល​អាតូមិច​អឺរ៉ុប បាន​បង្កើត​នូវ​គណៈកម្មការ​ជាន់ខ្ពស់ ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា ដើម្បី​ត្រួតពិនិត្យ​លើ​ការ​ប្រតិបត្តិការ​របស់​ពួកគេ​។ យ៉ាងណាមិញ ពួកគេ​ព្រមព្រៀងគ្នា​ថា នឹង​មាន​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី, សភា​តំណាង, និង​តុលាការ​យុត្តិធម៌​តែមួយ​រួមគ្នា​សម្រាប់​ដំណើរការ​ឲ្យ​សហគមន៍​ទាំង​បី (ECSC, EEC និង Euratom) ​។
នៅ​ពេល​មុន​ការ​ចុះហត្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ក្រុងរ៉ូម​នា​ឆ្នាំ ១៩៥៧ ប្រជាជាតិ​ផ្សេងទៀត​ត្រូវ​បាន​គេ​អញ្ជើញ​ឲ្យ​ចូល​ជា​សមាជិក EEC ផង​ដែរ​។ ចក្រភពអង់គ្លេស​ដោយ​ខ្លាច​បាត់បង់​សិទ្ធិ​សម្រេច​គោល​នយោបាយ​ជាតិ បាន​ថ្លែង​បញ្ឆិតបញ្ឆៀង ដល់​ការ​ធ្វើ​សមាហរណកម្ម​អឺរ៉ុប​និង​បាន​ខិតខំ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ឲ្យ​ប្រជាជាតិ​អឺរ៉ុប​បង្កើត​តំបន់​ពាណិជ្ជកម្ម​សេរី​ជំនួស​វិញ​។ ក្រោយពេល​សន្ធិសញ្ញា​EEC ត្រូវ​បាន​អនុម័ត, ចក្រភព​អង់គ្លេស, ណ័រវ៉េ,​ ស្វីតដែន (ស៊ុយអ៊ែត), ដាណឺម៉ាក, ស្វីស (ស្វីតហ្សឺឡែន), អូទ្រីស, និង​ព័រទុយហ្គាល់​បាន​នាំគ្នា​បង្កើត​សមាគម​ពាណិជ្ជកម្ម​សេរី​អឺរ៉ុប (European Free Trade Association- EFTA) ។ សន្ធិសញ្ញា EFTA មាន​គោលដៅ​គ្រាន់តែ​បំបាត់​ពន្ធគយ​លើ​ទំនិញ​ឧស្សាហកម្ម​ក្នុងចំណោម​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ប៉ុណ្ណោះ​។ វា​មិនបាន​ឈាន​ទៅដល់​បំបាត់​ពន្ធគយ​លើ​ផ្នែក​ទំនិញ​កសិកម្ម​ទេ ហើយ​ក៏​មិនបាន​កំណត់​ពន្ធ​រួម​លើ​ទំនិញ​មកពី​ប្រទេស​ខាងក្រៅ​ដែរ​លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​ណាមួយ​អាច​ដក​ខ្លួន​ចេញ​ពី​សន្ធិសញ្ញា​ក្នុង​ពេលណា​ក៏បាន​ដែរ​។ ដូច្នេះ EFTA គឺជា​សហភាព​មួយ​ទន់ខ្សោយ​ជាង​ទីផ្សារ​រួម (Common Market)   របស់ EEC  ឆ្ងាយ​ណាស់​។
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦១ ដោយ​ទំនង​ជា​មើល​ឃើញ​ពី​ភាព​ជោគជ័យ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់ EEC ចក្រភពអង់គ្លេស​បាន​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទស្សនវិស័យ និង​ចាប់ផ្ដើម​ការចរចា​ចូល​ជា​សមាជិក EEC ។ ដោយ​ឡែក​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៦៣ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ហ្សាលឌឺហ្គោល បាន​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​សមាជិកភាព​របស់​ចក្រភពអង់គ្លេស ដោយហេតុ​ផល​ចម្បង​ថា​ចក្រភពអង់គ្លេស មាន​ចំណង​ជិតស្និទ្ធ​នឹង​សហរដ្ឋអាមេរិក​។ លោក​ហ្សាលឌឺហ្គោល បាន​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​សមាជិកភាព​របស់​ចក្រភពអង់គ្លេស ជា​លើក​ទីពីរ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៦៧​។
សហគមន៍​អឺរ៉ុប (EC)
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៧ ស្ថាប័ន​ទាំង​បី (ECSC, EEC និង Euratom) បាន​កើត​ចេញ​ជា​សហគមន៍អឺរ៉ុប (European Community) ។ ទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​សំខាន់ៗ ត្រូវ​បាន​គេ​អនុវត្តន៍​ជាបន្តបន្ទាប់ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨ របាំង​ពន្ធគយ​ទាំងអស់​ក្នុង​ប្រទេស​ជា​សមាជិក​ត្រូវ​បាន​លុបបំបាត់​។ តែ​មិនទាន់​មានការ​ពង្រីក​វិសាលភាព របស់​សហគមន៍ ឬ​សំណើ​ថ្មី​នៅឡើយ​ទេ​រហូត​ក្រោយពេល​លោក​ហ្សាលឌឺហ្គោល ចាកចេញ​ពី​តំណែង​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​នៅ​ខែ​ឧសភា​ឆ្នាំ​ ១៩៦៩​។ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​បន្ទាប់​លោក​ហ្សកប៉ុមពីឌូ (Georges Pompidou) មាន​ទស្សនៈ​បើកទូលាយ​សម្រាប់​ការ​ផ្ដួចផ្ដើម​ថ្មី​មួយ​សម្រាប់​សហគមន៍អឺរ៉ុប​។
តាម​ការ​ផ្ដល់​យោបល់​ពី​លោក​ហ្សកប៉ុមពីឌូ ជំនួប​មេដឹកនាំ​នៃ​បណ្ដា​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​មួយ​ត្រូវ​បាន​ប្រារព្ធ​ឡើង​នៅ​ទីក្រុង​ហេគ (The Hague) ប្រទេស​ហុឡង់ដ៍​នា​ខែ​ធ្នូ​ឆ្នាំ ១៩៦៩​។ជំនួប​នេះ​បាន​ត្រួសត្រាយផ្លូវ​សម្រាប់​ការ​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញវត្ថុ​អចិន្ត្រៃយ៍​មួយ​សម្រាប់​សហគមន៍អឺរ៉ុប ដោយ​ផ្អែក​លើ​ការ​ចូលរួម​ពី​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​។ ដំណាល​ពេល​នោះ​ដែរ​វា​ក៏​ផ្ដល់​ផល​ឲ្យ​មាន​ការអភិវឌ្ឍ​កន្សោម​គោលនយោបាយ​សហប្រតិបត្តិការ​ការបរទេស​ក្នុងចំណោម​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក ក៏ដូចជា​បើកផ្លូវ​ចរចា​ចូល​ជា​សមាជិកភាព​សម្រាប់​ចក្រភពអង់គ្លេស, អៀរឡង់, ដាណឺម៉ាក និង​ណ័រវ៉េ​។
ការ​ពង្រីក​សមាជិកភាព​សហគមន៍​អឺរ៉ុប
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧២ គឺ​ក្រោយពេល​ចរចា​អស់​រយៈពេល​២ ឆ្នាំ គេ​ព្រមព្រៀង​ទទួល​ពាក្យសុំ​ចូល​ជា​សមាជិកភាព​របស់​រដ្ឋ​ទាំងបួន​ខាងលើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៣​។ ចក្រភពអង់គ្លេស ​អៀរឡង់ ដាណឺម៉ាក បាន​ចូល​ជា​សមាជិក​ដូច​ការ​គ្រោងទុក​លើកលែងតែ​ណ័រវ៉េ ត្រូវ​បាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន​បាន​បោះឆ្នោត​ប្រឆាំង​សមាជិកភាព​នេះ​។
ដោយ​ឡែក​នៅ​ក្នុង​ចក្រភពអង់គ្លេស នៅតែ​មាន​ការ​ប្រឆាំង​ខ្លាំងក្លា​ចំពោះ​សមាជិកភាព​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍អឺរ៉ុប​។ ពលរដ្ឋ​ចក្រភពអង់គ្លេស​ជាច្រើន មាន​អារម្មណ៍​ថា​ចក្រភពអង់គ្លេស​មាន​កាតព្វកិច្ច​ធ្ងន់ធ្ងរ​ពេក​ហើយ ក្នុង​ការ​រួមចំណែក​ដល់​កញ្ចប់​ថវិកា​របស់​សហគមន៍អឺរ៉ុប​។ក្រោយពេល​គណបក្ស​ពលករ បាន​កាន់អំណាច​ឡើងវិញ​នៅ​ចក្រភពអង់គ្លេស​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤​ បក្ស​នេះ បាន​ចាប់ផ្ដើម​ធ្វើតាម​កិច្ចសន្យា​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ការ​ចរចា​ពី​លក្ខខណ្ឌ​សមាជិកភាព​របស់​ចក្រភពអង់គ្លេស​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍អឺរ៉ុប​ម្ដង​ទៀត ពិសេស​ចរាចរ​ពី​លក្ខខណ្ឌ​ហិរញ្ញវត្ថុ​។​ លទ្ធផល​នៃ​ការ​ចរាចរ​លើក​នេះ​មិន​ខុស​ពី​លទ្ធផល​មុនៗ​ប៉ុន្មាន​ទេ​។​  ដោយ​ឡែក​ការ​ស្ទាក់ស្ទើរ​ចិត្ត​របស់​ចក្រភពអង់គ្លេស​ក្នុង​ការចូលរួម​ជាមួយ​សហគមន៍អឺរ៉ុប ជា​បន្ទុក​ធ្ងន់​មួយ​បន្ថែម​ទៀត​ចំពោះ​អស្ថិរភាព​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍ ដែល​បណ្ដាលមកពី​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច​ឆ្នាំ ១៩៧០​។ រដ្ឋាភិបាល​នៃ​គណបក្ស​ពលករ​ឯកភាព​ចំពោះ​សមាជិកភាព​ក្នុង​សហគមន៍អឺរ៉ុប​ជា​បន្ត និង​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ប្រជាមតិ​ចំពោះ​បញ្ហា​នេះ នៅ​ខែ​មិថុនា​ឆ្នាំ ១៩៧៥​។ ទោះបីជា​មាន​ការ​ប្រឆាំង​យ៉ាងខ្លាំងក្លា​ពី​ក្រុម​ខ្លះ​ក៏ដោយ ក៏​ប្រជាពលរដ្ឋ​នៃ​ចក្រភព​អង់គ្លេស​បោះឆ្នោត​ឲ្យ​បន្ត​ជា​សមាជិកភាព​ក្នុង​សហគមន៍អឺរ៉ុប​។