cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បដិវត្តន៍ខែតុលា
ការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មី
ការផ្ទេរអំណាចមិនមែនប្រព្រឹត្តទៅដោយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នានោះទេ។ ពួកកណ្តាលនិងស្តាំនិយមនៃក្រុមបដិវត្តន៍សង្គមនិយមក៏ដូចជាមេនសេវិកជឿថាលេនីននិងបុលសេវីកបានឡើងកាន់កាប់អំណាចដោយខុសច្បាប់ហើយពួកគេក៏បានដើរចេញពីសមាជមុនពេលដំណោះស្រាយត្រូវបានអនុម័តរួច។ ខណៈពេលដែលពួកគេកំពុងចាកចេញ លោកលីយ៉ុង ទ្រតស្គីបានតិះដៀលដាលអ្នកទាំងនោះថា "ពួកឯងទាំងអស់ជាបុគ្គលឯកោគួរឱ្យអាណិតណាស់, ក្រុមពួកឯងគឺជាក្រុមក្ស័យធន; តួនាទីរបស់ឯងនៅទីនេះគឺលែងមានទៀតហើយ។ ទៅកន្លែងណាដែលជាកន្លែងគួរសមសម្រាប់ពួកឯងទៅ - ទៅចូលក្នុងគំនរសំរាមប្រវត្តិសាស្ត្រទៅ!"
នៅថ្ងៃបន្ទាប់គឺថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា, សភាបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសគណៈរដ្ឋមន្រ្តីថ្មីនៃក្រុមបុលសេវិកដោយរងចាំការកោះប្រជុំសភាធម្មនុញ្ញ។ រដ្ឋាភិបាលសូវៀតថ្មីនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាក្រុមប្រឹក្សានៃប្រធានស្នងការដ្ឋានរដ្ឋាភិបាលប្រជាជន, ដោយមានលេនីនជាអ្នកដឹកនាំ។ គណៈរដ្ឋមន្រ្តីបានអនុម័តយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវក្រឹត្យស្តីពីសន្តិភាពនិងក្រឹត្យស្តីពីដីធ្លី។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះក៏ត្រូវបានគេហៅថាជាផ្លូវការថា "បណ្តោះអាសន្ន" ដែររហូតដល់រដ្ឋសភាត្រូវបានរំលាយ។
មតិប្រឆាំងនឹងបុលសេវិក
នៅថ្ងៃដដែលនោះ, ពួកសង្គមនិយមស្លាបស្តាំបានបិតប័ណ្ណប្រកាសនៅតាមអគារនិងរាល់ទីកន្លែងសាធារណៈដោយប័ណ្ណនោះបានពណ៌នាថា ការឡើងកាន់កាប់អំណាចរបស់ក្រុមបុលសេវិកគឺជា"ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមាតុភូមិ និងបដិវត្តន៍", សកម្មភាពនេះគឺជាការចាប់ផ្តើមនៃចលនាប្រឆាំងនឹងបុលសេវិក។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់, ក្រុមមេនសេវិកបានឡើងគ្រប់គ្រងហើយប្រកាសចចជីជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យ ផ្តាច់ចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ី។ បន្ទាយបុលសេវិកភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅតាមទីប្រជុំជន, ជាពិសេស គឺនៅក្រុងពេតូក្រាតតែម្តង, បុលសេវិកក៏ទទួលបានការគាំទ្រគួរសមដែលពីសំណាក់ប្រជាកសិករ និងពលករនៅតាមតំបន់ទីជនបទ។
មតិ ឫចលនាប្រឆាំងនឹងបុលសេវិកមានការរីកធំឡើងៗ នៅពេលដែលប័ណ្ណប្រកាស និងកាសែតមួយចំនួនបានរិះគុណពីសកម្មភាពរបស់ពួកគេ ហើយថែមទាំងមិនទទួលស្គាល់ការឡើងកាន់កាប់អំណាចរបស់ពួកគេទៀតផង។ ព្រឹត្តិការណ៌ទាំងអស់នេះក៏បាននាំឱ្យមាននូវសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងបដិវត្តន៍ដ៏ធំមួយ ឧទាហរណ៍: ប្រជាពលរដ្ឋនៅជាយក្រុងពេតូក្រាតបាននាំគ្នាវាយកណ្តឹងព្រះវាហារជាការស្វាគមន៍ទៅដល់ការវិលត្រលប់មកវិញនៃកងពលទាហានរបស់លោកឃេរិនស្គី។ ឃេរិនស្គីបានជួបនឹងកម្លាំងបុលសេវិកហើយក៏ផ្តល់នូវឱសានវាទមួយដល់ពួកគេឱ្យទម្លាក់អាវុធរបស់ពួកគេចុះ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបដិសេដភ្លាមៗ។ ដោយអស់ជម្រើស, ឃេរិនស្គីបានបញ្ជាឱ្យទ័ពខ្លួនបើកការបាញ់ប្រហារទៅលើយោធភូមិទាំងនោះដែលបណ្តាលឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់។ សកម្មភាពរបស់ឃេរិនស្គីបានធ្វើឱ្យទាហាននៅពេតូក្រាតទាំងប៉ុន្មានចូលប្រឆាំងនឹងទ័ពលោកឃេរិនស្គីទាំងអស់ ដោយបាននិយាយថា សកម្មភាពកម្លាំងយោធារបស់ឃេរិនស្គីគឺដូចជាកម្លាំងយោធាក្នុងរបបត្សារដែរ (របបរាជានិយម)។ ភាពបរាជ័យរបស់លោកឃេរិនស្គីនេះត្រូវបានប្រវត្តិវិទូម្នាក់ឈ្មោះចន រ៉ីត ចាត់ទុកថាជា"កំហុសដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ"មួយដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកឃេរិនស្គីបាត់បង់ទំនុកចិត្តទាំងអស់ពីប្រជាជន។ នៅថ្ងៃបន្តបន្ទាប់, សកម្មភាពប្រឆាំងនឹងបុលសេវិកគឺនៅតែបន្ត។ ដោយមិនអាចយកឈ្នះនឹងបុលសេវិក, កងទ័ពឃេរិនស្គីជាច្រើននាក់បានរត់ចោលជួរ ដែលបន្សល់នូវកាំភ្លើងធំមួយចំនួនឱ្យពួកបុលសេវិក។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៧, ក្រុមបុលសេវិកទីបំផុតបានកាន់កាប់ទីក្រុងម៉ូស្គូបានសម្រេចបន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធគ្នាអស់រយៈពេលជាច្រើនសប្តាហ៍។ កាំភ្លើងធំជាច្រើនត្រូវបានប្រើនៅក្នុងសមរភូមិនេះដែលជាហេតុនាំឱ្យបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ៧០០ នាក់។ ទោះបីជាបាត់បង់ទំនុកចិត្តប្រជាជននៅទីប្រជុំជនក្តី រដ្ឋាភិបាលឃេរិនស្គីនូវតែបន្តទទួលបានការគាំទ្រក្នុងខេត្តមួយចំនួន។
បន្ទាប់ពីទីក្រុងម៉ូស្គូត្រូវបានកាន់កាប់, មតិប្រឆាំងបុលសេវិកគឺមានតិចតួចណាស់ មានតែកាសែត Novaya Zhizn ទេដែលបន្តរិះគុណបុលសេវិកថាខ្វះកម្លាំងពលកម្ម និងភាពខ្ជះខ្ជាយក្នុងការដឹកនាំបក្ស។ លេនីនបានអះអាងដោយទំនុកចិត្តខ្ពស់ថា នៅក្នុងចំណោមមហាជននៃក្រុងពេតូក្រាត, ម៉ូស្គូ និងប្រទេសរុស្ស៊ីទាំងមូល គ្មានបុគ្គលណាស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការទទួលស្គាល់ការគ្រប់គ្រងអំណាចរបស់បុលសេវិកនោះទេ។
កំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល
នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧, រដ្ឋាភិបាលថ្មីបានសំដៅទៅលើប្រជាជនរុស្ស៊ីថា"ពលរដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី", ព្រោះពួកគេគិតថាវាជាការត្រឹមត្រូវនិងស្មើភាពគ្នា, ហើយបានចាត់ទុកថា "ការរចនាផ្នែកច្បាប់នៃវិសមភាពស៊ីវិលដូចជា អត្រានុកូលដ្ឋាន, តំណែង, និងឋានៈ"ជាមោឃៈ ឫគ្មានតម្លៃ។
នៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា, សភាធម្មនុញ្ញត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើស។ ក្នុងការបោះឆ្នោតនេះ, គណៈប្រតិភូចាំបាច់ចំនួន ២៦ រូបត្រូវបានស្នើឡើងដោយគណៈកម្មាធិការកណ្តាលបុលសេវិកនិង ៥៨ រូបទៀតត្រូវបានស្នើឡើងដោយក្រុមបដិវត្តសង្គមនិយម។ ជាលទ្ធផល គណបក្សបដិវត្តន៍សង្គមនិយម ទទួលបានសម្លេងភាគច្រើន, ក៏ប៉ុន្តែនៅពេលនោះបក្សបដិវត្តន៍សង្គមនិយមមិនមែនជាគណបក្សពេញលេញនោះទេ, ពីព្រោះធាតុឆ្វេងនិយមនៃបដិវត្តន៍សង្គមនិយមបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយបុលសេវិករួចមកហើយ។ បុលសេវិកបានរំលាយសភាធម្មនុញ្ញចោលនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨ បន្ទាប់ពីមានជម្លោះជាមួយសូវៀត។
នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩១៧, រដ្ឋាភិបាលបានប្រថុយដោយលុបចោលឋានៈនៅក្នុងជួរកងទ័ពចោលដូចជា ដកហូតតំណែង, ឋានៈ, និងគ្រឿងឥស្សរិយយសនៅលើឯកសណ្ឋាន។ ប្រពៃណីនៃការគោរពបែបយោធាក៏ត្រូវបានលុបចោលដែរ។
នៅថ្ងៃទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩១៧, ឆេកាក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រឹត្យរបស់លេនីន។ ទាំងនេះគឺជាការចាប់ផ្តើមបង្រួបបង្រួមអំណាចរបស់បុលសេវិកមកលើគូប្រជែងនយោបាយរបស់ពួកគេ។ សម្បដិភ័យក្រហមបានចាប់មានឡើងនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៨, បន្ទាប់ពីមានការប៉ងចង់ធ្វើឃាតលេនីនបានទទួលបរាជ័យ។ សម្បដិភ័យក្រហមរបស់បុលសេវិកនេះគឺអាចប្រៀបបានទៅរជ្ជសម័យសម្បដិភ័យនៅបារាំងកាលពីចុងសតវត្សទី១៨។ លោកលីយ៉ុង ទ្រតស្គីបានប្រៀបធៀបសម្បដិភ័យរបស់លេនីនទៅការសម្លាប់រង្គាលរបស់លោកម៉ាក្សីមីលៀន រ៉បស្ពៀរនៅអំឡុងឆ្នាំ១៨០៤។
ក្រឹត្យស្តីពីដីធ្លីបានផ្តល់សច្ចាប័នមកលើសកម្មភាពពួកកសិករ នៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេសរុស្ស៊ីឱ្យគាបយកដីធ្លីឯកជននិងចែកចាយគ្នាបន្ត។ បុលសេវិកជឿថាពួកគេគឺជាអ្នកតំណាងឱ្យសម្ព័ន្ធភាពរវាងពួកកម្មករនិងកសិករដូចនេះហើយបានជាសញ្ញាញ្ញញ្ញួរនិងកណ្តៀវបានមានវត្តមាននៅលើទង់និងវរលញ្ចកររបស់ពួកគេ (ឧទាហរណ៍: ទង់និងវរលញ្ចករនៃសហភាពសូវៀត)។ ក្រឹត្យផ្សេងៗទៀតមានដូចជា៖
ការសំដៅទៅរកនយោបាយផ្តាច់ការ
បក្សបុលសេវិកបានប្រឆាំងនឹងមហាជនដែលគ្រប់គ្រងលើសេដ្ឋកិច្ចពីថ្នាក់ក្រោម ក៏ដូចជាប្រឆាំងនឹងស្ថាប័ននយោបាយដែលគ្រប់គ្រងពីថ្នាក់ក្រោមផងដែរ។ តាមរយៈការបោះឆ្នោតបែបប្រជាធិបតេយ្យរបស់សូវៀតនៅរដូវស្លឹកឈើជ្រុះនៃឆ្នាំ១៩១៧, បក្សបុលសេវិកបានចាប់កសាងអំណាចរបស់ខ្លួនដើម្បីគ្រប់គ្រងសហជីពដែលក្រោយមកបានក្លាយជាស្ថាប័នរដ្ឋ។ នៅឆ្នាំដដែរនោះ, គណៈកម្មាធិការរោងចក្រត្រូវបានចូលជាសហជីព។ ករណីនេះបានបញ្ជាក់ថា វាមិនមែនជារឿងលំបាកទេក្នុងការចាត់បុគ្គលតែម្នាក់ឱ្យគ្រប់គ្រងលើរោងចក្រមួយ។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលតែមួយត្រូវបានលេនីននិយាយការពារឥតឈប់ឥតឈរនៅឯសមាជសហជីពក្នុងឆ្នាំ១៩១៨, លោកបាននិយាយថាប្រសិនបើបក្សមិនទទួលបន្ទុកលើចំណុចទាំងមូលនោះទេ បក្សរបស់លោកមិនគួរកើតមានឡើយដូច្នេះហើយបដិវត្តន៍ខ្លួនវាក៏មិនគួរកើតមានដែរ។
ប្រព័ន្ធនៃការតែងតាំងដោយថ្នាក់លើត្រូវបានបង្កើតឡើង។ សមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសូវៀតណាដែលហ៊ានប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយនេះនឹងត្រូវជួបជាមួយកងកម្លាំងឆេកា, បើនៅតែប្រឆាំងទៀតពួកគេនឹងត្រូវបដិសេដមិនឱ្យប្រើប័ណ្ណរបបអាហារនិងប្រេងឥន្ទនៈ។ បក្សបុលសេវិកបានបិទការបោះឆ្នោតបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅទីប្រឹក្សាសូវៀត, គណៈកម្មាធិការសហជីព និងស្ថាប័នផ្សេងៗទៀត សកម្មភាពនេះបានបង្កើនអំណាចរបស់ក្រុមបក្សបុលសេវិក។
បដិវត្តន៍ខែតុលាគឺជាបដិវត្តន៍នយោបាយដ៏ជោគជ័យមួយនៅដើមសតវត្សទី២០, បដិវត្តន៍នេះបានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីចាស់បានមែនប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលថ្មីមិនបានបង្កើតចេញជាប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យនោះទេ។ ដោយថាសេដ្ឋកិច្ចមិនត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យមហាជនឆ្លុះបញ្ចាំងពីអ្វីដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងស្ថាប័ននយោបាយទេ។ អ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់ (ពោលគឺពួកសូវៀត) យល់ថាខ្លួនឯងគឺជាគំរូបដិវត្តន៍សម្រាប់ពិភពលោក ប៉ុន្តែបដិវត្តន៍ពួកគេមិនបានចែករំលែកអំណាចអ្វីជាមួយអ្នកថ្នាក់ទាបនោះសោះ។ នៅពេលដែលអ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់ដដែលនោះបានកាន់កាប់លើសេដ្ឋកិច្ច ពួកគេបានត្រឹមតែឆ្លើយបានថាខ្លួនកំពុងកែប្រែរដ្ឋរបស់ខ្លួនទៅជារដ្ឋកំពុងកាន់កាប់ថ្នាក់មូលធនតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយមក បក្សបុលសេវិកបានបន្តទៅមុខទៀតដោយដាក់វណ្ណៈកម្មករនៅក្រោមច្បាប់អាជ្ញាសឹកហើយបង្ខំឱ្យគោរពតាម – សូវណាកម។ ការអភិវឌ្ឍន៍បែបនេះហើយដែលបណ្តាលឱ្យសូវៀតតម្រង់ក្លាយជារដ្ឋផ្តាច់ការនិងធ្វើឱ្យស្តាលីនជាបុគ្គលដែលមានអំណាចបំផុតនៅសហភាពសូវៀត (កាលនុះ ស្តាលីនគឺមានអំណាចខ្លាំងជាលេនីននិងទ្រតស្គីទៅទៀត)។
សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី
ការប៉ិនប៉ងរបស់បុលសេវិកក្នុងការដណ្តើមអំណាចពីចក្រភពរុស្ស៊ីបានទទួលជោគជ័យល្អ—ក៏ប៉ុន្តែការប្រយុទ្ធដើម្បីដណ្តើមទីក្រុងមូស្គូគឺរាងស្ទាក់ស្ទើរបន្តិចព្រោះថាបុលសេវិកបានចំណាយពេលរហូតដល់ទៅ ២ សប្តាហ៍ឯណោះទម្រាំតែគ្រប់គ្រងទីក្រុងមូស្គូបានទាំងមូល—ចំណែកឯខាងទឹកដីតំបន់ជនជាតិផ្សេងៗវិញ (ឧ. អ៊ុយក្រែន, ភាគខាងកើតរុស្ស៊ី...) គឺពិបាកនឹងគ្រប់គ្រងណាស់សម្រាប់បុលសេវិកព្រោះថាជនជាតិទាំងនោះបានទាមទារស្នើសុំឯករាជ្យតាំងពីបដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈបានចាប់ផ្តើមមកម្លេះ។ ឧទាហរណ៍, សភាអ៊ុយក្រែនបានប្រកាសឯករាជ្យខ្លួនឯងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩១៧, បង្កើតចេញជា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតអ៊ុយក្រែននៅថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា, ដែលបានគាំទ្រដោយសភាសូវៀតអ៊ុយក្រែន។ ទាំងនេះបានបង្កឱ្យមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលបុលសេវិកនៅពេតូក្រាតហើយទីបំផុតអ៊ុយក្រែនក៏ទទួលបានឯករាជ្យរួចផ្តាច់ខ្លួនចេញពីរុស្ស៊ីនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨។ នៅអេស្តូនីវិញ, រដ្ឋាភិបាលគូរបដិបក្សពីរបានលិចចេញឡើង: ទីមួយគឺរដ្ឋសភាខេត្តអេស្តូនី, បង្កើតឡើងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩១៧, ហើយបានប្រកាសខ្លួនឯងថាជាអាជ្ញាធរស្របច្បាប់កំពូលនៃរដ្ឋអេស្តូនីក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧ រួចហើយបានចេញសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩១៨; ប៉ុន្តែសូវៀតរុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលទីពីរទៅវិញគឺ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិសូវៀតនៅអេស្តូនី ថាជាអាជ្ញាធរស្របច្បាប់ពិតប្រាកដនៅអេស្តូនី, ទោះបីជាក្រុមសូវៀតអេស្តូនីគ្រប់គ្រងតំបន់មួយភាគតូចនៃអេស្តូនីក៏ដោយ។
បន្ទាប់ពីបដិវត្តខែតុលាបានប្រែក្លាយរដ្ឋរុស្ស៊ីទៅជាសាធារណរដ្ឋសូវៀតហើយ, ក្រុមចម្រុះប្រឆាំងនឹងបុលសេវិកក៏បានបង្កើតឡើង ដើម្បីដករដ្ឋាភិបាលបុលសេវិកចេញពីអំណាចនិងសង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ីពីឆ្នាំ១៩១៨ ដល់ឆ្នាំ១៩២២។ ដើម្បីបែរមកផ្តោតលើសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង បុលសេវិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីសង្គ្រាមជាមួយក្រុមមហាអំណាចកណ្តាល, ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (មានដូចជា: អង់គ្លេស, បារាំង, អ៊ីតាលី, សហរដ្ឋអាមេរិក, និងជប៉ុន) ក៏បានចូលមកកាន់កាប់អតីតទឹកដីរបស់រុស្ស៊ីបានរយៈពេល ២ ឆ្នាំហើយទើបបានប្រគល់មកឱ្យរុស្ស៊ីវិញ។ ពេលនោះសហរដ្ឋអាមេរិកមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីថ្មីទេរហូតទាន់តែដល់ឆ្នាំ១៩៣៣។ ឯបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបវិញបានទទួលស្គាល់សហភាពសូវៀតតាំងពីដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ មកម្លេះ ហើយថែមទាំងចាប់ផ្តើមធ្វើជំនួញជាមួយគ្នាទៀតផង បន្ទាប់ពីរុស្ស៊ីបានអនុវត្តគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចថ្មី (អង់គ្លេស៖ New Economic Policy (NEP))។
កេរ្តិ៍មរតក
បដិវត្តន៍ខែតុលាគឺជាការចាប់ផ្តើមនៃរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តដំបូងបង្អស់នៅប្រទេសរុស្ស៊ី, ហើយជាមហារដ្ឋសង្គមនិយមដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក។ ក្រោយមក, រុស្ស៊ីក៏បានក្លាយមកជា សសសស រុស្ស៊ី និងបន្ទាប់មកក៏ក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសហភាពសូវៀត, ដែលចុងក្រោយត្រូវបានរំលាយនៅឆ្នាំ១៩៩១។
បដិវត្តន៍ខែតុលាបានធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលនៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តរីករាលដាលនៅជុំរិញពិភពលោកក្នុងសតវត្សទី២០។ បក្សកុម្មុយនិស្តមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមបង្កើតឡើងនៅតាមបណ្តាប្រទេសខ្លះៗបន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩១៧ (ពោលគឺក្រោយបដិវត្តន៍ខែតុលា)។
សៀវភៅមួយចំនួនដូចជាថ្ងៃទាំងដប់ដែលធ្វើឱ្យកក្រើកពិភពលោក, ដែលនិពន្ធដោយអ្នកយកព័ត៌មានជនជាតិអាមេរិកម្នាក់ឈ្មោះចន រីតបានរៀបរាប់ពីដំណើរនៃបដិវត្តន៍ខែតុលានេះ។
លោកឌីមីទ្រី សូស្តាកូវីកបាននិពន្ធភ្លេងមហោរីមួយហៅថា មហោរីទី២ដែលជាមហោរីតំណាងឱ្យបដិវត្តន៍ខែតុលា។
ខ្សែភាពយន្តអំពីបដិវត្តន៍ខែតុលាក៏មានដែរ។ ខ្សែភាពយន្តដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាងគេគឺ ខែតុលា: ថ្ងៃទាំងដប់ដែលធ្វើឱ្យកក្រើកពិភពលោក ដឹកនាំដោយលោកហ្សឺជី អែសេនស្តែននិងគ្រីកូរី អាឡិកសាន់ដ្រូវ។
U Better Not Come Home​ (អាល់ប៊ុម)
អាល់ប៊ុម U Better Not Come Home គឺជា Album Cover របស់អ្នកចម្រៀង ព្រាប សុវត្ថិ ft ពេជ្រ សោភា, ឌីជេ-ស្ដី ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស CD Vol.255 ឆ្នាំ 2005 ដែលយកតាមលំនាំបទដើម  U Better Not Come Home របស់ក្រុមចម្រៀង តៃវ៉ាន់ Energy Ft. Cecilia ដែលទម្លាក់បទចម្រៀង ក្នុងឆ្នាំ 2002 ។
បដិវត្តន៍ខែតុលា
កេរ្តិ៍មរតក
ពាក្យថា"តុលាក្រហម" ឫ"ខែតុលាពណ៌ក្រហម" (Красный Октябрь, Krasnyy Oktyabr) ពេលខ្លះត្រូវបានប្រើជំនួសឱ្យបដិវត្តន៍ខែតុលា។ រោងចក្រដែកថែបមួយត្រូវបានសូវៀតដាក់ឈ្មោះឱ្យថា"តុលាក្រហម", ហើយនិងរោងចក្រផលិតស្ករគ្រាប់មួយនៅមូស្គូមួយទៀតដែលមានរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
៧ វិច្ឆិកា, គឺជាថ្ងៃគំរបខួបនៃបដិវត្តន៍តុលាបើយោងទៅតាមប្រតិទិនគ្រីកូរី, ហើយជាថ្ងៃបុណ្យជាតិរបស់សហភាពសូវៀតចាប់ពីឆ្នាំ១៩១៨ មក ហើយបច្ចុប្បន្នវាជាថ្ងៃឈប់សម្រាកនៅប្រទេសបេឡារុស និងតំបន់ទឹកដីត្រាសនីទ្រីស។
តំណភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការបះបោរបុលសេវិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រឹត្តិការណ៍ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៧ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី * ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការរំលាយចោលនៃចក្រភពរុស្ស៊ី
តេរសកណ្ឌ
សង្ឃាទិសេសទី ១
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ២
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ៣
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ៦
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ៧
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ៨
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ១០
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ១២
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
សង្ឃាទិសេស​ទី ១៣
សូម​ចុច​លើ​ចំណង​ជើង​ជំពូក​នេះ​ដើម្បី​ចូល​ទៅ​អាន​សេចក្តី​ពិស្តារ
ខេត្តក្យងសាំងខាងជើង
ដែហ្គូ គឺជាទីរួមខេត្តក្យងសាំងខាងជើង ចន្លោះឆ្នាំ១៨៩៦ និង១៩៨១ ប៉ុន្តែមិនមែនជាផ្នែកនៃខេត្តចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨១ ។ នៅឆ្នាំ២០១៦ ទីរួមខេត្តបានផ្លាស់ប្តូរពីដែហ្គូ ទៅ អានដុង ។
តំបន់នៃខេត្តគឺ១៩ ០៣០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ, ១៩.១ ភាគរយនៃផ្ទៃដីសរុបនៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ប្រាសាទភូមិប៉ូន
រូបភាពតូច ប្រាសាទភូមិប៉ូនសាងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទីទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រាហ្មញ្ញសាសនា។ បេីគិតជាសម័យកាលចេនឡា ដែលមានលក្ខណៈដូចប្រាសាទនៅក្នុងតំបន់រមណីយដ្ឋានសម្បូណ៌ព្រៃគុក។ ប្រាសាទភូមិប៉ូនជាប្រាសាទខ្មែរដែលអាចប្រហែលចាស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេសថៃឡងដ៍បច្ចុប្បន្ន។
ភូមិប៉ូន
សង្កាត់ព្រៃអង្គុញ
(Prey Angkunh Sangkeat) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង មាន ៨ភូមិ÷
ព្រំប្រទល់នៃ Boundary East	ទល់នឹងឃុំព្រៃគគីរ ស្រុកចន្រ្ទា និងសង្កាត់បាទី ក្រុងបាវិត West	ទល់នឹងឃុំស្វាយតាយាន ស្រុកកំពង់រោទិ៍ South	ទល់នឹងឃុំសំឡី ស្រុកកំពង់រោទិ៍ និងឃុំព្រៃគគីរ ស្រុកចន្រ្ទា North	ទល់នឹងសង្កាត់ច្រកម្ទេស ក្រុងបាវិត
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ=
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តស្វាយរៀង ព្រៃអង្គុញ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តស្វាយរៀង
ភូមិភ្នំបូរី
ស្រុកអង្គរបូរី ភូមភ្នំបូរី ឃុំព្រែផ្ទោ
ភូមិត្របែក
សំដៅទៅដល់÷
ប្រាសាទរបងរមាស
ក្រុមប្រាសាទរបងរមាស⁣ស្ថិតនៅចម្ងាយ២គ.មពីក្រុមប្រាសាទសម្បូណ៌ព្រៃគុកទៅទិសខាងជើង។⁣ ប្រាសាទនៅក្រុមរបងរមាសធ្វើពីឥដ្ឋ ផ្នែកលម្អដូចជាក្លោងទ្វារ ផ្ដែរ ឬហោជាងជាដើមធ្វើពីថ្មភក់។ តាមសិលាចារឹកដែលគេរកឃើញនៅទីនោះ គឺចារនៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (ស.វទី១១)។ តឹកតាងទាំងនេះ យើងអាចយល់បានថាតំបន់សម្បូណ៍ព្រៃគុកនៅតែជាទីតាំងសំខាន់រហូតដល់សម័យអង្គរ។ របងរមាស
កោះឡិបដែលជាថ្មប៉ប្រះទឹក
កោះឡិប(Kaoh lerp)ជាប្រភេទថ្មប៉ប្រះទឹកមួយមានទីតាំងស្ថិតក្នុងលំហសមុទ្ររបស់ខេត្តកែបនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។កូនកោះមួយនេះមានទំហំ412 m²ស្ថិតនៅក្បែរព្រំដែនទឹកកម្ពុជា-វៀតណាម។
កំណភ្នំវ៉ារីស្កាន
កំណភ្នំ វ៉ារីស្កាន រឺ អែរស៊ីន គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ភ្នំកកើតបែបភូគព្ភសាស្ត្រមួយបណ្ដាលមកពីបំណុកទ្វីបចុងស័កបុរាណសត្តរវាងអឺរ៉ាមេរិក (ឡូរុស្ស) និង គោណ្ឌវ័ន បង្កើតបានជាអធិទ្វីបប៉ង់សៀ។
ចចក
ជីវវិទ្យា
រូបភាពតូច|Fox skeleton
កំណភ្នំវ៉ារីស្កាន
នាមវលី
នាម វ៉ារីស្កាន ចេញពីនាមភាសាឡាតាំងសម័យកណ្ដាលដាក់ឱ្យស្រុក វ៉ារីស្យា ទីកំណើតនៃកុលសម្ព័ន្ធចឺម៉ានិក វ៉ារីស្គី អេដួដ ហ្ស៊ីស សាស្ត្រាចារ្យភូគព្ភវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យវីយែន បានបង្កើតបច្ចេកសព្ទនេះនៅឆ្នាំ១៨៨០។ (វ៉ារីស៊ីត រ៉ែខនិជបៃតងដ៏កំរដែលគេបានរកឃើញដំបូងនៅស្រុកផ្វខត្លន់ត៍នៃសាខ្សុននៅអាល្លឺម៉ង់ ដែលនៅក្នុងខ្សែក្រវាត់វ៉ារីស្កាន មាននិរុត្តិសាស្ត្រដូចគ្នា។)
ចចក
រឿងព្រេងចចក
Canids commonly known as foxes include the following genera and species:
ស្តាំ|រូបភាពតូច|The island fox is a near-threatened species.
រូបភាពតូច|A red fox on the porch of a house.
កំណភ្នំវ៉ារីស្កាន
នាមវលី
ម្នាក់នៅក្នុងចំណោមពួកអ្នកត្រួសត្រាយក្នុងការស្រាវជ្រាវលើខ្សែក្រវាត់ពំនើងផ្នត់វ៉ារីស្កានគឺភូគព្ភវិទូអាល្លឺម៉ង់ ផ្វ្រានហ្ស៍ កូសស្មាត បង្កើតឡើងកំណត់ចែកព្រំដែនត្រឹមត្រូវនឹងនរនៃវ៉ារីស្គីដអឺរ៉ុប ក្នុងឆ្នាំ១៩២៧។
បច្ចេកពាក្យតំបន់ វ៉ារីស្កាន បានទទួលនូវការប្រែប្រួលអត្ថន័យបន្ថែមទៀតចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។ ពួកភូគព្ភវិទូបានចាប់ប្រើជាទូទៅដើម្បីបញ្ជាក់លក្ខណៈខ្សែក្រវាត់ពំនើងផ្នត់ចុងស័កបុរាណសត្ត និង វគ្គកំណភ្នំដែលមាននូវក្នុងយុគមួយប្រហែល ៣៨០ ដល់ ២៨០ ម៉ា។
ការបោះពុម្ពផ្សាយមួយចំនួនប្រើបច្ចេកសព្ទ វ៉ារីស្កាន សំរាប់ខ្សែក្រវាត់ពំនើងផ្នត់នៃយុគមានអាយុកាលកាន់តែតិច ងាកចេញពីអត្ថន័យដូចនឹងបច្ចេកសព្ទសំរាប់កំណភ្នំអាមេរិកខាងជើង និង អឺរ៉ុបដែលទាក់ទងទៅនឹងបំណុកគោណ្ឌវ័ន-ឡូរ៉ាស៊ី។
របាយ
ខ្សែក្រវាត់វ៉ារីស្កានអាមេរិកខាងជើង និង អឺរ៉ុប រួមមានជួរភ្នំនៃព័រទុយហ្កាល់ និង អេស្ប៉ាញ (ហ្កាលីស និង ពីរ៉េណេ) អៀរភាគនិរតី (ឧ. ម៊្ហូមហេន) ខនវ៉ល ដេវ៉ុន ប៉េមប៊្រុកឝៀរ ទៀបកោះហ្កូវ៉ឺរ និងវ៉េលនៃក្លាម័រហ្គែន។ ឥទ្ធិពលរបស់វាបច្ចុប្បន្ននៅបារាំងចាប់ពីប្រេតាញ ខាងក្រោមអាងប៉ារីសទៅដល់ជួរភ្នំអារដេន ប្រជុំភ្នំកណ្ដាល ជួរភ្នំវ៉ហ្ស និង ករ្ស។
ខ្សែក្រវាត់វ៉ារីស្កានលេចឡើងវិញនៅសារឌីននៅអ៊ីតាលី និងនៅអាល្លឺម៉ង់ ដែលជាកន្លែងប្រជុំភ្នំរីន (ដងភ្នំអារដេន អាយផ្វល ហ៊ុនស៊្រីក តៅនុស និងតំបន់ផ្សេងៗទៀតនៅលើ ជ្រលងរីនកណ្ដាលទាំងសងខាង) ព្រៃខ្មៅ និង ជួរដងភ្នំអែរហ្ស៍ដែលបន្សល់នូវជាសក្ខីភាព។
នៅសាធារណរដ្ឋឆែក និង ប៉ូឡូញខាងកើត ប្រជុំភ្នំបូហេមគឺជាចុងខាងកើតនៃខ្សែក្រវាត់វ៉ារីស្កានមិនប្រែប្រួលនៃវិរូបកម្មសំបកផែនដីនៅអឺរ៉ុប។ ដំណុះវ៉ារីស្កានកាន់តែឆ្ងាយឆ្ពោះទៅភាគអាគ្នេយ៍ត្រូវបានលាក់បាត់ដោយអន្លើៗ និងផ្ដានលើដោយកំណភ្នំអ័ល្ប។
ក្នុងជួរភ្នំអ័ល្ប ស្នូលវ៉ារីស្កានគឺត្រូវកកើតដោយមែរសង់តួរ ប៉ែលវូខ្ស៍ បេល្លឌន ភ្នំប្លង្ស៍ និង ប្រជុំភ្នំអារ៉ឺ។ ច្រវាក់ភ្នំឌីណារ៉ា ក្រិក និង តួកគី គឺជាទីបញ្ចប់ភាគអាគ្នេយ៍នៃវ៉ារីស្កានកណ្ដាល។
មេសេតាម៉ារ៉ុក និង បដិ-អាត្លាសនៅអាភ្វ្រិកពាយព្យ បង្ហាញនូវទំនាក់ទំនងស្និទទៅនឹងជួរភ្នំអាប្ប៉ាឡាចេន និងធ្លាប់បង្កើតប៉ែកខាងកើតនៃកំណភ្នំអាប្ប៉ាឡាចេនមុនពេលបើកមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកក្នុងកាលសម័យយូរ៉ា។
និម្មិតកម្ម
កំណភ្នំវ៉ារីស្កានពាក់ព័ន្ធប្រជុំវិសមានដ៏ស្មុគស្មាញនៃចុល្លរិក្តផ្សេងៗ និង បំណុកវិសកាល ដែលធ្វើឱ្យមានការកកើតឡើងវិញជាក់ស្ដែងនូវដំណើរការរចិតវិវត្តន៍រិក្តលំបាក។ ការរួបរួមគ្នានៃរិក្ដដែលបង្កើតបានជាកំណភ្នំកាឡេដុងនៅសម័យស៊ីល័របានបន្តបង្កើតជាកំណភ្នំវ៉ារីស្កានដែលបន្តនូវសម័យដេវ៉ុន និងកាបូនីផ្វេរ៉ូ។ កំណភ្នំទាំងពីរជាបណ្ដាលឱ្យមានការប្រជុំនៃអធិទ្វីប ប៉ង់សៀ ដែលភ្ជាប់គ្នាជាសារវន្តនៅចុងសម័យកាបូនីផ្វេរ៉ូ។
នៅសម័យអ័រដូវីកេស ផ្ទៃដីមួយ ដែលមានឈ្មោះថាគោណ្ឌវ័ន (សម័យបច្ចុប្បន្ន អាមេរិកខាងត្បូង អាភ្វ្រិក អង់តាកទិក និង អូស្ត្រាលី) បានញែកឱ្យមានចន្លោះរវាងអក្ខោសានខាងត្បូង និង ភូមធ្យរេខានៅម្ខាងនៃផែនដី។ ចុះមកខាងលិចគឺផ្ទាំងផ្ទៃបីផ្សេងៗគ្នា: ឡូរ៉ង់ត៍ ស៊ីបេរ និង បាលទិក បានតាំងនៅហាក់បីដូចជាកំពូលនៃត្រីកោណ។ ទៅខាងត្បូងនៃផ្ទៃផ្ទាំងទាំងនោះគឺធ្លាប់ជាកំរងកោះដ៏ធំ ផ្ទាំងដី អាវ៉្លុន បានប្រេះស្រាំចុះមកដល់រឹមគោណ្ឌវ័នខាងជើងនៅដើមសម័យអ័រដូវីកេស។
នៅចុងសម័យស៊ីល័រ និង នៅដើមសម័យដេវ៉ុន បាលទិក និង ឡូរ៉ង់ត៍បានរសាត់រកគ្នាទៅវិញទៅមក ភ្ជិតមហាសមុទ្រអៀប៉េទុសនៅចន្លោះទ្វីបទាំងពីរ។ ទ្វីបទាំងពីរបានបុកទង្គិចគ្នាក្នុងកំណជួរភ្នំកាឡេដុង និងបង្កើតបានជាប្រជុំភ្នំកាឡេដុងនៃ អាមេរិកខាងជើង ហ្គ្រីនឡង់ អាយសលស៍ប៊្រិថេន និងន័រវែស។
ការលាតសន្ធឹងផ្ទៃបាតសមុទ្រទៅខាងត្បូងនៃអាវ៉្លុនបានរុញច្រានផ្នែកខាងចុងទៅកាន់ឡូរ៉ង់ត៍ខាងជើង និង លយឡើងទៅរកជួរភ្នំអាប្ប៉ាឡាចេនខាងជើងក្នុងវគ្គអាកាដនៃកំណភ្នំកាឡេដុង។ ពេលសហសម័យនោះ សមុទ្រតនឃ្វីស្ត៍ចន្លោះអាវ៉្លុននិងបាលទិកត្រូវបានបិទភ្ជិតទាំងស្រុង។ ដោយហេតុថាអាវ៉្លុនបានបង្កើតជាឆ្នេរខាងត្បូងនៃទ្វីបថ្មី អឺរ៉ាមេរិក (ឡូរុស្ស ទ្វីបថ្មភក់ក្រហមបុរាណ នៅក្នុងអាមេរិកខាងជើងសព្វថ្ងៃនេះ អាយសលស៍ប៊្រិថេន អាល្លឺម៉ង់ខាងជើង ស្កង់ឌីណាវ រុស្ស៊ីខាងលិច)។
នៅចុងសម័យដេវ៉ុន និង កាបូនីផ្វេរ៉ូ កំរងកោះអាម៉ូរិកនៃអឺរ៉ុបខាងត្បូង ដែលបានបែកប្រេះចេញពីគោណ្ឌវ័ន បន្ទាប់មកបែកចេញពីអាវ៉្លុនក្រោយសម័យអ័រដូវីកេស ហើយក៏បានរុញច្រានចូលទៅក្នុងអាវ៉្លុន បង្កើតបានជាជួរភ្នំទីពីរ អាមេរិកខាងជើង/វ៉ារីស្កានអឺរ៉ុប ទៅខាងកើតនៃពួកកាឡេដុង/អាប្ប៉ាឡាចេន។ បំណុកនៃគោណ្ឌវ័នភាគកណ្ដាលជាមួយឡូរុស្សបានបន្តមកដល់ដើមសម័យកាបូនីផ្វេរ៉ូ នៅពេលនោះខ្សែក្រវាត់វ៉ារីស្កានបានមកដល់កន្លែងដើមហើយ ហើយក៏កំពុងវិវត្តប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងដែរ។
ខេត្តឈីបា
ខេត្តឈីបា(ភាសាជប៉ុន:千葉県, ភាសាអង់គ្លេស:Chiba Prefecture) ជាខេត្តមួយរបស់ប្រទេសជប៉ុន ស្ថិតលើកោះហុងសឺ។​ ទីក្រុងរបស់ខេត្តនេះគឺ ទីក្រុងឈីបា។
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ខេត្តឈីបាគឺត្រូវបានបង្កើតឡើយនៅថ្ងៃទី១៥ខែមិថុនាឆ្នាំ១៨៧៣ដោយបូកបញ្ចូលខេត្តឃីសារាសឹ្ស(kisarazu)និងខេត្តអ៊ីនបា(Inba)។
ភូមិសាស្ត្រ
ខេត្តឈីបាមានព្រំប្រទល់ ប៉ែកខាងជើងជាប់នឹងខេត្តអ៊ីបារ៉ាគិ(Ibaraki) ប៉ែកខាងលិចជាប់នឹងទីក្រុងតូក្យូនិងខេត្តសៃតាម៉ា(Saitama) ហើយប៉ែកខាងកើតជាប់នឹងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។
វិបសាយ
35.605°N, 140.12333°W
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសជប៉ុន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តជប៉ុន
ឃុំ បឹងសាលាខាងជើង​
1st section
Write here.
2nd section
Write here
Sub-section a
write here
ចូកូ វីដូដូ
ចូកូ វីដូដូ (កើតនៅថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦១) ត្រូវបានគេនិយមហៅដែរថា ចូកូវី  (Jokowi) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងធុរជនជឥណ្ឌូណេស៊ីមួយរូបដែលសព្វថ្ងៃ កំពុងបម្រើការជាប្រធានាធិបតីទីប្រាំពីរនៃប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។ លោកបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយត្រូវជាប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូណេស៊ីដំបូងគេបង្អស់ដែលមិនមានជីវប្រវត្តិនយោបាយខ្ពង់ខ្ពស់ ឬជាវរជនយោធា។ គាត់ធ្លាប់កាន់តំណែងជាអភិបាលក្រុងស៊ូរ៉ាកាតាពីឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០១២ និងជាអភិបាលនៃរដ្ឋធានីចាកាតាពីឆ្នាំ២០១២ ដល់ឆ្នាំ២០១៤។ មុនពេលប្រកបអាជីពជាអ្នកនយោបាយ គាត់ធ្លាប់ជាអ្នកឧស្សាហកម្ម ជាងឈើ និងពាណិជ្ជករ។
ឃុំ បឹងសាលាខាងជើង​
ឃុំ​បឹងសាលាខាងជើង
ឃុុំបឹងសាលាខាងជើងជាឃុំមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងចំណោមឃុំទាំងអស់នៅស្រុកកំពង់ត្រាច​ វាជាស្រុកមួយដែលតូចមួយ។
វប្បធម៏
ប្រជាជននៅទីនេះមានចំរុះជាតិសាសន៏ ហើយកាន់សាសនាផ្សេងៗគ្នា តែភាគច្រើនគឺកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធ​ តែពួកគាត់ចេះជួយគ្នាទៅវិញទៅមកពេលមានអាសន្នម្ដងៗ​​​ រឺបុណ្យទាន ពិធីរៀបអាពាពិពាហ៏ ។
ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិ
ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិ (岩手県) ឬអាចសរសេរបានថា​ អ៊ីវ៉ាតេ គឺជាខេត្តរបស់ប្រទេសជប៉ុន មានទីតាំងនៅតំបន់ថូហូគឹរបស់កោះហុងស្ស៊ូ ជាខេត្តធំទីពីររបស់ប្រទេសជប៉ុនដែលមានផ្ទៃដី 15,275 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (5,898 ម៉ាយការ៉េ​)​ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជន 1,210,534 នាក់ (គិតត្រឹមថ្ងៃទី 1 ខែតុលា ឆ្នាំ 2020) ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តអាអូម៉ូរីទៅភាគខាងជើង ខេត្តអាគីតាទៅភាគខាងលិច និងខេត្តមីយ៉ាហ្គិទៅភាគខាងត្បូង
ទង់ជាតិឡាវ
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិឡាវ ទង់ជាតិនៃប្រទេសឡាវ ( ឡាវ :ທຸງຊາດລາວ ; thungsad Lāo ) មានឆ្នូតផ្តេកចំនួនបី ដោយឆ្នូតកណ្តាលមានពណ៌ខៀវនិងឆ្នូតពីរពណ៌ក្រហមខាងលើ និងខាងក្រោម។ នៅចំកណ្តាលគឺជារង្វង់មូលពណ៌ស(ព្រះចន្ទ)អង្កត់ផ្ចិតនៃរង្វង់គឺ4⁄5 កម្ពស់នៃឆ្នូតពណ៌ខៀវ។ សមាមាត្រទង់ជាតិគឺ 2: 3 ។
ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិ
ទីក្រុងម៉ូរីអូកាគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៃខេត្តអ៊ីវ៉ាតិ ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមានអ៊ីឈិណុសិគិ អូស្ស៊ូ និងហាណាម៉ាគិ ​​ មានទីតាំងនៅឆ្នេរសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិករបស់ប្រទេសជប៉ុន ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិមានចំណុចភាគខាងកើតបំផុតនៃកោះហុងស្ស៊ូនៅជ្រោយតូដូ និងចែករំលែកកំពូលភ្នំអូអ៊ឹ ដែលជាជួរភ្នំវែងបំផុតនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន នៅព្រំដែនជាមួយខេត្តអាគីតា ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិជា​កន្លែង​សម្រាប់​ភាព​ទាក់ទាញ​ល្បីៗ​ដូចជាប្រាសាទម៉ូរីអូកា ប្រាសាទពុទ្ធសាសនារបស់ហ៊ីរ៉ៃហ្ស៊ឹមិ រួមមានវត្តឈូសុននិងវត្តម៉ូត្ស៊ឹ កន្លែងកុនហ្វ៊ឹជិវ៉ារ៉ាណុសាតូ និងសួនកម្សាន្តនៅអូស្ស៊ូ និងឧទ្យានតេនស្ស៊ូឈិនៅគីតាកាមិដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានទំហំធំ ដើមឈើផ្លែឆឺរីបុរាណ អ៊ីវ៉ាតិមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាបបំផុតនៃខេត្តណាមួយនៅខាងក្រៅកោះហុកកៃដូ 5% នៃផ្ទៃដីសរុបរបស់ខ្លួន ត្រូវបានគេកំណត់ថាជាឧទ្យានជាតិ
ទង់ជាតិឡាវ
ទង់ជាតិត្រូវបានអនុម័តជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1945 ក្រោមរដ្ឋាភិបាល ឡាវឥស្សរៈ រយៈពេលខ្លីនៃឆ្នាំ 1945-46 បន្ទាប់មកដោយ ពួកប៉ៈថេតឡាវ ។ វា​គឺ​ជា​ទង់ជាតិ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ទង់ជាតិ​ទាំងពីរ​នៃ​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​បច្ចុប្បន្ន (មួយទៀត​ជា ​ប្រទេស​គុយបា ) ដែល​បច្ចុប្បន្ន​មិន​ប្រើ ​និមិត្តសញ្ញា​កុម្មុយនិស្ត ​ណាមួយ​ឡើយ។ ទង់ជាតិបច្ចុប្បន្នត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី 2 ខែធ្នូឆ្នាំ 1975 នៅពេលដែលវាបានក្លាយជារដ្ឋសង្គមនិយម។ ទង់ជាតិមុនឆ្នាំ 1975 នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ ជនភៀសខ្លួនឡាវ មួយចំនួន។
ខេត្តអ៊ីវ៉ាតិ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តរបស់ប្រទេសជប៉ុន
ទង់ជាតិឡាវ
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
រូបភាពតូច| រូបភាពទង់ជាតិអាណាព្យាបាលបារាំងនៃប្រទេសឡាវ (ព្រះរាជាណាចក្រហ្លួងព្រះបាង) រូបភាពតូច| ទង់ជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រឡាវឆ្នាំ 1960 ដែលមាន គែម ទង់ជាតិឡាវបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរចនាឡើងនៅឆ្នាំ 1945 ដោយ មហាសុីសា វីរ៉ាវង្ស ដែលជាអ្នកជាតិនិយម បញ្ញវន្ត និងជាអ្នកប្រាជ្ញខាងអក្សរសាស្ត្រ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ឡាវដ៏ល្បីល្បាញ។ ក្នុងនាមជាសមាជិកម្នាក់នៃរដ្ឋាភិបាលឡាវឥស្សរៈ គាត់មានភារកិច្ចបង្កើតទង់ជាតិឡាវថ្មី ដែលមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីទង់ជាតិរាជានិយម (ទង់ក្រហមជាមួយដំរីក្បាលបីស) ដែលតំណាងឱ្យរាជាធិបតេយ្យនៃហ្លួងព្រះបាង។ មានការបំផុសគំនិតនៅក្នុងរបៀបដែលប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ 1917 បានយកបីពណ៌ក្រហម-ស-ខៀវធ្វើជាទង់ជាតិរបស់ខ្លួនលើទង់ជាតិរាជានិយមប្រពៃណី (ទង់ក្រហមជាមួយដំរីស)។ ស្របតាមការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលឡាវឥស្សរៈ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឡាវដំបូងនៅថ្ងៃទី 12 ខែតុលា ឆ្នាំ 1945 ទង់របស់ វីរ៉ាវង្ស ត្រូវបានទទួលយកដោយរដ្ឋាភិបាលថ្មីជាទង់ជាតិរបស់ខ្លួនរហូតដល់ការកាន់កាប់របស់បារាំងនៅឆ្នាំ 1946 ។ ឡាវឥស្សរៈ ជាចលនានយោបាយ បានបន្តប្រើទង់ជាតិនិរទេសខ្លួនរហូតដល់ការរំលាយនៅឆ្នាំ ១៩៤៩។ អ្នកស្នងតំណែងដឹកនាំដោយកុម្មុយនិស្ត គឺប៉ាថេតឡាវ បានប្រើប្រាស់ទង់ជាតិរបស់វីរ៉ាវង្សឡើងវិញ ដើម្បីតំណាងចលនារហូតដល់ការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលរាជានិយមក្នុងឆ្នាំ 1975 នៅពេលដែលប៉ាថេតឡាវបានយកវាជាទង់ជាតិឡើងវិញ។
ចាប់ពីឆ្នាំ 1952 រហូតដល់ការដួលរលំនៃរដ្ឋាភិបាលរបស់ព្រះមហក្សត្រនៅឆ្នាំ 1975 ប្រទេសនេះមានទង់ជាតិពណ៌ក្រហមដែលមានដំរីក្បាលបីពណ៌ស នៅកណ្តាល។ នៅ​លើ​កំពូល​ដំរី​មាន​ឆ័ត្រ​ប្រាំបួន ចំណែក​ឯ​ដំរី​ឈរ​លើ​ឈ្នាន់​ប្រាំ​ជាន់។ ដំរីស គឺជានិមិត្តសញ្ញារាជវង្សទូទៅនៅ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ និងឡាវ។ ទង់ជាតិនេះត្រូវបានអនុម័តដោយព្រះមហាក្សត្រនៃ ហ្លួងព្រះបាង តាំងពីដើមសតវត្សទី 20 ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ដែលត្រូវបានបំផុសគំនិតដោយទង់ជាតិស្រដៀងគ្នារបស់វា (ទង់ក្រហមជាមួយនឹងដំរីសតែមួយ) នៅក្នុងប្រទេសថៃក្នុងអំឡុងពេលនោះ។
ឆ័ត្រ​ប្រាំបួន​ក៏​ជា​និមិត្ត​រូប​របស់​ព្រះរាជា​ផង​ដែរ​ដែល​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី ​ភ្នំ​ព្រះសុមេរុ ​ក្នុង ​ពុទ្ធសាសនា ។ ថ្មើរជើងតំណាងឱ្យច្បាប់ដែលប្រទេសសម្រាក។
បច្ចុប្បន្ន ទង់ជាតិដែលស្រដៀងនឹង ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ រដ្ឋាភិបាលឡាវដែលកំពុងនិរទេសខ្លួន និងក្រុមប្រឆាំងឡាវជាច្រើនដែលប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងកុម្មុយនិស្តក្នុងប្រទេសឡាវ។ នៅឆ្នាំ 2015 ទីក្រុង ស្មីតហ្វីល រដ្ឋ កោះរ៉ូដ បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីយកទង់ជាតិរាជានិយមជាទង់ "បេតិកភណ្ឌ និងសេរីភាព" របស់ខ្លួន។
សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី២
សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី២ (អក្សរឡាតាំង: Stueng Mean Chey Ti Pir រឺ Sangkat Stueng Mean Chey Ti Pir) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ខណ្ឌមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ មានភូមិចំណុះ ៨ ភូមិ។
និរុត្តិសាស្ត្រ
យកតាមឈ្មោះ សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ចាស់ បូកជាមួយ ទី២ ទៅជា ស្ទឹងមានជ័យទី២។
ប្រវត្តិ
មុនពេលកាត់បំបែកចេញជាបីសង្កាត់នៅក្នុងខណ្ឌមានជ័យ សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី២ ជាដែនដីដែលស្ថិតក្នុងរដ្ឋបាលនៃសង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
អនុក្រឹត្យ លេខ ១៤៥ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី១៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ត្រូវបានបំបែកពី សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ចាស់ ទៅជាបីសង្កាត់គឺ ស្ទឹងមានជ័យទី១ ស្ទឹងមានជ័យទី២ ស្ទឹងមានជ័យទី៣ ហើយសង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី២ភូមិទាំងអស់ ៨ ភូមិ។ ភូមិក្រមគឺ ១២០៦០៤
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្កាត់នៃខណ្ឌមានជ័យ
ទង់ជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ទង់ជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យឬ ទង់បដិវត្តិ មានប្រាសាទអង្គរវត្តពណ៌មាសនៅចំកណ្តាលនៃទង់ជាតិហើយព័ទ្ធជំុវិញនៃផ្ទៃដោយពណ៌ក្រហម។ទង់មួយនេះមានរាងចតុកោណទ្រវែង ហើយ​ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី 5 ខែ​មករា ឆ្នាំ 1976 ក្នុង​អំឡុង​ពេល ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ​គ្រប់គ្រង​​ប្រទេស​កម្ពុជា ។
ទង់ជាតិនេះស្រដៀងនឹង ទង់ជាតិវៀតណាម ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាមិនធម្មតាទេក្នុងចំណោម ទង់ជាតិ របស់រដ្ឋកុម្មុយនិស្តដែល មិនមាននិមិត្តសញ្ញា ពណ៌ក្រហម ឬមាស ឬ ញញួរ និងកណ្ដឹង ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ទង់ជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានជំនួស ទង់ជាតិនៃសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ក្លាយជាទង់ផ្លូវការរបស់ប្រទេសកម្ពុជានៅថ្ងៃទី 5 ខែមករា ឆ្នាំ 1976 បន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមបានឡើងកាន់អំណាចក្នុងប្រទេសនៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសា ឆ្នាំ 1975 ។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នោះ ទង់ជាតិ​អតីត​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្ហោះ​នៅ ​ទីស្នាក់ការ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ពី​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដល់​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៧៦។ វាត្រូវបានលុបចោលជាច្រើនដងពី ខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា ជាប់ព្រំដែន វៀតណាម ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់ប្រទេសនេះបានរាប់ថ្ងៃរំដោះរាជធានី 7 មករា 1979 ជាថ្ងៃផ្លូវការដែលត្រូវបានលុបចោល។
ទោះបីជា ទង់ជាតិនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា បានក្លាយជាទង់ផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបន្ទាប់ពីការបណ្តេញចេញពីរដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហមក៏ដោយ ក៏ទង់ជាតិនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនឹងនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ និងនៅក្នុង អង្គការសហប្រជាជាតិ ។ រដ្ឋភាគច្រើនបានរក្សាទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយរដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ខណៈ ដែលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា បរាជ័យក្នុងការទទួលបានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ
ខេត្តជ័យ
ខេត្តជ័យ រឺ ក្រុងជ័យ ជាទីក្រុងរបស់ខ្មែរនៅសម័យអង្គរ ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើង ឈៀងខាងលិច នៃសមុទ្រខ្មែរ ដែលមាន ក្រុងស្រីធម្មរាជា(សម័យអង្គរ) នៅខាងចុងនៃសមុទ្រ និងនៅខាងជើងនគរលង្កាសុខា(អាណាចក្រម៉ាឡាយូ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី សព្វថ្ងៃ)។
ប្រាសាទស្រឡៅ
ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅភូមិស្វាយចេក ចម្ងាយប្រហែល៤គ.មពីភូមិនគរក្រៅ ឬពីទ្វារដីឆ្នាំង (អង្គរធំ) ទៅទិសពាយ័ព្យ។ ប្រាសាទនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម បែកបាក់ច្រើន និងរុំព័ទ្ធដោយដើមឈើ។ ក្នុងចំណោមតួរបី តួរកណ្ដាលនៅសល់រូបរាងល្អជាងគេ។ប្រាសាទនេះពុំមាននិយាយលំអិតនៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក E. Aymonier និង L. de Lajonguière ទេ។ ប្រាសាទនេះសាងឡើងនៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃស.វទី១០ ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ (ត្រីភូវនមហេសូរ)។ ប្រាសាទនេះនៅមានផ្ដែរល្អមួយដែលមានចម្លាក់ព្រះនារាយណ៍ជិះគ្រុឌ (សព្វថ្ងៃនេះដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ)។ នៅម្ដុំទៅខាងពាយ័ព្យនៃភូមិអង្គរក្រៅមានប្រាសាទតូចៗជាច្រើនទៀតដែលទទួលរងភាពទ្រុឌទ្រោមខ្លាំងដោយធម្មជាតិ។ តាមដឹងខាងអាជ្ញាធរអប្សរាកំពុងរៀបចំចុះបញ្ជីឡើងវិញ និងមានគម្រោងថែរក្សាប្រាសាទទាំងនោះ។
ស្រឡៅ
វីនដូ ៩៨
មីក្រូសូប វីនដូ ៩៨ (Microsoft Windows 98) គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការរបស់មីក្រូសូប ដែលត្រូវបានគេចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២៥ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៩៨ ដោយភាគច្រើននៃលក្ខណៈពិសេសស្រដៀងគ្នាទៅនឹងវីនដូ ៩៥។ ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈពិសេសអំពីអ៊ិនធឺណិតជាច្រើនទៀត។
ខេត្តស្រីទេព
​ ខេត្តស្រីទេព ឬ ក្រុងស្រីទេព ពីអតីតកាល ជារាជធានីរបស់នគរភ្នំ ស្ថិតនៅចំកណ្ដាល នៃអាណាចក្រភ្នំ លុះតមកដល់សម័យអង្គរ ក៏បានបង្កើតរាជធានី លពបុរី(ខេត្តលពបុរី) និង រាជធានីអយុធ្យា(ខេត្តអយុធ្យា) នៅខាងក្រោមរាជធានីនេះតរៀងមក។
ឃុំច្រេស
សំដៅទៅដល់៖
វីនស្តុន ឆឺឈីល
ឆឺឈីលបានកើតនៅក្នុងគ្រួសារអភិជនមួយនៅអកស៍ហ្វតសែរ, ឪពុកម្តាយលោកគឺជាប់សញ្ជាតិអង់គ្លេសនិងអាមេរិកាំង។ ឆឺឈីលបានចូលបម្រើកងទ័ពអង់គ្លេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩៥ ហើយបានចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធចម្បាំងនៅឥណ្ឌា សង្គ្រាមអង់គ្លេស-ស៊ូដង់ និងសង្គ្រាមបូរទី២, លោកបានទទួលកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញជាអ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មានសង្គ្រាម (អ្នកដែលសរសេរពណ៌នាអំពីសង្គ្រាមហើយបញ្ជូនព័ត៌មាននោះទៅស្រុកកំណើតខ្លួនវិញ) ហើយពេលត្រលប់មកដល់អង់គ្លេសវិញ លោកក៏បាននិពន្ធសៀវភៅអំពីបទពិសោធន៍របស់លោកនៅក្នុងសង្គ្រាមទាំងនោះ។ លោកត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាសមាជិកសភានៅឆ្នាំ១៩០០ (ក្នុងនាមជាក្រុមអភិរក្ស) ប៉ុន្តែលោកក៏បានចុះចូលជាមួយក្រុមសេរីវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៤។ នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលសេរីនិយមរបស់លោកហឺប៊ឺត ហេនរី អាសឃ្វីត, ឆឺឈីលបានបម្រើការជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាពាណិជ្ជកម្ម រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងមហាផ្ទៃ និងប្រធានទីមួយនៃក្រសួងទាហានជើងទឹកហើយបានរក្សាគាំទ្រកំណែទម្រង់ពន្ធនាគារនិងសន្តិសុខសង្គមរបស់កម្មករ។ ក្នុងនាមលោកជាប្រធានទីមួយនៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ, លោកបានឃើញភាពឃោឃៅស្អុយរលួយនៃសង្គ្រាមនៅសមរភូមិហ្កាលីប៉ូលី, ឆឺឈីលក៏បានលាលែងចេញពីការងាររដ្ឋាភិបាលហើយបានចូលបម្រើក្នុងកងវរសេនាធំរ៉ូយ៉ាល់ស្កុតនៅឯជួរប្រយុទ្ធខាងលិច។ នៅឆ្នាំ១៩១៧, លោកបានត្រលប់ចូលធ្វើការងារក្នុងរដ្ឋាភិបាលវិញដោយលើកនេះនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកដេវីត ឡយ ចច ហើយបានបម្រើការជាមន្រ្តីក្រសួងអាវុធយុទ្ធភ័ន រដ្ឋលេខាធិការសង្គ្រាម រដ្ឋលេខាធិការអាកាស និងរដ្ឋលេខាធិការអាណានិគម ដោយបានទទួលបន្ទុកលើ សន្ធិសញ្ញាអង់គ្លេស-អៀរឡង់ និងគោលនយោបាយអង់គ្លេសនៅបជ្ឈឹមបូព៌ា។ បន្ទាប់ពីចេញពីសភាបានរយៈពេល ២ ឆ្នាំ, លោកបានបម្រើការជារដ្ឋមន្រ្តីហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលអភិរក្សនិយមរបស់លោកស្តិនលី បលវីន, ដោយបាននាំចូលមកវិញនូវលុយផោនក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ ទៅស្តង់ដាមាសនៅសមភាពមុនសង្គ្រាម, ការផ្លាស់ប្តូរនេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការបង្កើតសម្ពាធបរិត្តផរណានិងធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអង់គ្លេសធ្លាក់ចុះ។
លោកបានចេញពីតំណែងនៅអំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៣០ ហើយឆឺឈីលក៏បាននាំមុខគេក្នុងការអំពាវនាវឱ្យអង់គ្លេសត្រៀមអាវុធប្រឆាំងនឹងការគំរាមកំហែងយោធានៅអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី។ នៅពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានផ្ទុះឡើងដំបូង លោកត្រូវបានគេតែងតាំងជាប្រធានទីមួយនៃក្រសួងទាហានជើងទឹក។ នៅឆ្នាំ១៩៤០ ឆឺឈីលក៏បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្រ្តីជំនួសឱ្យលោកណេវីល ឆេមប៊ឺលិន។ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្រ្តី ឆឺឈីលត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការនាំចក្រភពអង់គ្លេសឱ្យប្រលូកចូលសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជាមួយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមហាអំណាចអ័ក្ស, ដែលជាលទ្ធផល ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តបានទទួលជោគជ័យនៅឆ្នាំ១៩៤៥។ បន្ទាន់ពីក្រុមអភិរក្សបានចាញ់ការបោះឆ្នោតទូទៅនៅឆ្នាំ១៩៤៥ ឆឺឈីលក៏បានក្លាយជាមេបក្សប្រឆាំង។ ចំពេលកំពុងមានសង្គ្រាមត្រជាក់ជាមួយនឹងសហភាពសូវៀត, ឆឺឈីលក៏បានបង្កើត"វាំងននដែក" ដើម្បីទប់ស្កាត់ឥទ្ធិពលកុម្មុយនិស្តរបស់សូវៀតមកលើអឺរ៉ុបខាងលិច និងបានលើកកម្ពស់សាមគ្គីភាពប្រទេសនីមួយៗនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ ឆឺឈីលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្តីម្តងទៀតនៅឆ្នាំ១៩៥១, អណត្តិទី២ របស់លោកភាគច្រើនគឺបានផ្តោតទៅលើកិច្ចការបរទេស មានដូចជា៖ វិបត្តិនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ការបះបោរម៉ាវម៉ាវ សង្គ្រាមកូរ៉េ និងរដ្ឋប្រហារអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៥៣។ សម្រាប់រឿងផ្ទៃក្នុងប្រទេសវិញ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកច្រើនផ្តោតលើការសាងសង់បន្ថែមនូវលំនៅដ្ឋានសម្រាប់ពលរដ្ឋអង់គ្លេសនិងបង្កើតហើយអភិវឌ្ឍន៍អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ នៅពេលសុខភាពរបស់លោកចុះខ្សោយ, ឆឺឈីលក៏បានលាចេញពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៅឆ្នាំ១៩៥៥ ប៉ុន្តែបន្តធ្វើជាសមាជិកសភារហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៤។ ឆឺឈីលបានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ហើយពិធីបុណ្យសពរបស់លោកគឺប្រារព្វធ្វើឡើងដោយរដ្ឋ។
ឆឺឈីលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាមនុស្សម្នាក់នៅក្នុងចំណោមឥស្សរជនដ៏សំខាន់បំផុតនៅសតវត្សទី២០, បច្ចុប្បន្ន កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោកនៅតែមានភាពល្បីល្បាញដដែរទាំងនៅប្រទេសអង់គ្លេសនិងអឺរ៉ុបខាងលិច។ ឆឺឈីលត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាអ្នកការពារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីនៅអឺរ៉ុបពីការរីករាលដាលនៃរបបផ្តាច់ការហ្វាស៊ីសនិយម។ ឆឺឈីលត្រូវបានគេសរសើរថាជាអ្នកធ្វើកំណែទម្រង់សង្គមនិងជាអ្នកនិពន្ធដ៏ឆ្នើមម្នាក់ ហើយនៅក្នុងចំណោមពានរង្វាន់ដែលលោកបានឈ្នះ មានមួយជារង្វាន់ណូបែលផ្នែកអក្សរសាស្រ្ត។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្រ្តី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្រ្តីអង់គ្លេស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហរាជាណាចក្រ
ឃុំមេសរថ្ងក
=រដ្ឋបាល= ឃុំមាន ភូមិគឺ
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ= =មើលផងដែរ=
បញ្ជាប្រតិបត្តិទី ១៣៧៦៩
បញ្ជាប្រតិបត្តិទី ១៣៧៦៩ មានចំណងជើងថា ការពារជាតិពីការចូលប្រទេសរបស់ភេរវករបរទេសនៃសហរដ្ឋអាមេរិក (Protecting the Nation from Foreign Terrorist Entry into the United States) គឺជាបគ្ជាប្រតិបត្តិ ដែលបានចេញដោយ ដូណាល់ ត្រាំ ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានសុពលភាពពីថ្ងៃទី ២៧ មករា ឆ្នាំ ២០១៧ រហូតដល់ថ្ងៃទី ១៦ មីនា ឆ្នាំ ២០១៧ ដែលគឺជាថ្ងៃដែលបញ្ជាប្រតិបត្តិទី ១៣៧៨០ មានសុពលភាព។ បញ្ជាប្រតិបត្តិទី ១៣៧៦៩ នេះ បានកាត់បន្ថយចំនួនជនភៀសខ្លួនដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាចូលទៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ទៅ ៥០.០០០ នាក់ និងបានផ្អាកកម្មវិធីការទទួលយកជនភៀសខ្លួនរបស់សហវដ្ឋអាមេរិក ជារយៈពេល ១២០ ថ្ងៃ និងបានផ្អាកការចូលរបស់ជនភៀសខ្លួនស៊ីរីដោយគ្មានកំណត់ និងបានដឹកនាំគណៈរដ្ឋមន្ត្រីមួយចំនួនដើម្បីផ្អាកការអនុញាតឱ្យជនភៀសខ្លូនដែលមកពីបណ្តាប្រទេសដែលមិនបានបំពេញតាមស្តង់ដារកាត់ក្ដីស្ថិតក្រោមច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍សហរដ្ឋអាមេរិកចូលទៅក្នុងប្រទេសបាន និងរួមបញ្ចូលទាំងករណីលើកលែងនៅលើមូលដ្ឋានករណីដោយករណី។ ក្រសួងសន្តិសុខមាតុភូមិបានធ្វើបញ្ជីរាយឈ្មោះប្រទេសទាំងនេះមានអ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ លីប៊ី សូម៉ាលី ស៊ូដង់ ស៊ីរី និងយេម៉ែន។
តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិក
សុភានុវង្ស
រូបភាពតូច|ព្រះអង្គម្ចាស់សុភានុវង្សនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានវៀងចន្ទន៍ (ឧសភា ១៩៧៤)]] ព្រះអង្គម្ចាស់សុភានុវង្ស (១៣ កក្កដា ១៩០៩ - ៩ មករា ១៩៩៥) ព្រះអង្គមានរហស្សនាមថា ព្រះអង្គម្ចាស់ក្រហម នៅជាមួយព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់សុវណ្ណភូមា និងព្រះអង្គម្ចាស់បុណ្យអ៊ុម នៃខេត្តចម្ប៉ាសាក់ដែលជា “ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងបី” ដែលតំណាងឱ្យបក្សកុម្មុយនិស្ត (និយមវៀតណាម) អព្យាក្រឹតនិយមនិងគណបក្សនយោបាយរាជានិយមក្នុងប្រទេសឡាវ។ ព្រះអង្គសុភានុវង្ស បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតឡាវ ចាប់ពីខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១។ សុភានុវង្ស គឺជាព្រះរាជបុត្រាមួយអង្គរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ប៊ុនខង និងជាឧបរាជចុងក្រោយរបស់ហ្លួងព្រះបាង។  ខុស​ពី​បង​ប្អូន​បង្កើត​របស់​គាត់សុវណ្ណភូមានិងភេតសារាជ រតនាវង្សា ដែល​មាន​មាតា​ជា​រាជបុត្រីនៃរាជវង្ស ចំណែកម្ដាយ​របស់​គាត់​គ្រាន់តែជា​មនុស្ស​សាមញ្ញម្នាក់គឺ​មុំ ខាំអ៊ូន។
សិរិវណ្ណវរី
សម្តេចព្រះនាងចៅហ្វាសិរិវណ្ណវរីនារីរ័តនរាជកញ្ញា ( สิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา  ;  <span lang="th-Latn-fonipa" class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)"> ]  ; RTGS ៖ Siriwanwari Narirat Ratchakanya ; ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ៨ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៨៧) គឺជាព្រះនាងនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃនិងជាបុត្រីតែមួយគត់របស់ព្រះបាទវជិរាលង្ករណ៍និងអតីតមហេសីរបស់ព្រះអង្គ សុចាវិឈី វិវ័ឆ្រវង្សគ៍ (ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា យុវធិដា ផលព្រះសេរិធ) ក្នុងត្រកូលស្នងរាជ្យនិងទទួលងារជាស្តេច។ នាង​បាន​ផលិត​ស្នាដៃ​ជា​អ្នក​ច្នៃ​ម៉ូដ និង​ប្រកួត​កីឡា​ជា​អ្នក​ជិះសេះនិង​ជា​អតីតកីឡាករ​វាយសី ។ ព្រះនាង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​សមាជិក​រាជវង្ស​មួយ​រូប​ដែល​សកម្ម​ក្នុង​ការងារ​សង្គម។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៨៧
សង្កាត់ប្រាសាទ
(Prasat Sangkeat) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង មាន ២ភូមិ÷ ព្រំប្រទល់នៃ Boundary East	ទល់នឹងប្រទេសវៀតណាម West	ទល់នឹងសង្កាត់បាទី ក្រុងបាវិត South	ទល់នឹងប្រទេសវៀតណាម North	ទល់នឹងសង្កាត់បាវិត ក្រុងបាវិត
=អប់រំ=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ=
រក្សាសម្បត្តិឯម
ពញារក្សាសម្បត្តិឯម (ពញា ជាសក្ដិ, រក្សាសម្បត្តិ ជាងារ, ឯម ជាឈ្មោះ) លោកត្រូវបានតែងតាំងជាឧបទូតរបស់ព្រះស្ដេចកនទៅចរចាផ្អាកសង្គ្រាមនឹងព្រះចន្ទរាជា។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រក្សាសម្បត្តិនៃស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេទ័ពនៃស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពញានៃស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបទូតនៃស្រឡប់ដូនតីពិជ័យព្រៃនគរ
ទង់ជាតិសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា។
រូបភាពតូច|ទង់ជាតិនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជារូបភាពទី១ ពីឆ្នាំ១៩៧៩-១៩៨៩ និងទង់ជាតិរដ្ឋកម្ពុជាពី១៩៨៩-១៩៩៣ ទង់ជាតិនៃ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា គឺជាទង់ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ ប្រទេសកម្ពុជា ពីឆ្នាំ 1979 ដល់ឆ្នាំ 1989 ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងសម័យ សង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម ។
ទង់ជាតិដែលបានក្លាយជាទង់ផ្លូវការនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ត្រូវបាន រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា (KUFNS) អនុម័តកាលពីមុន ដែលបានលើកទង់ជាតិ ខ្មែរឥស្សរៈ ក្នុងសម័យតស៊ូប្រឆាំងបារាំង ដោយប្រកាសថាជាទង់ជាតិខ្មែរឥស្សរៈ។ ទង់ជាតិ ស.ប.ក.
រដ្ឋកម្ពុជា។
នៅឆ្នាំ១៩៨៩ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានប្តូរឈ្មោះប្រទេសជា រដ្ឋកម្ពុជា ហើយប្តូរទង់ជាតិវិញ៖ ជំនួសឱ្យពណ៌ក្រហមទាំងស្រុង វាមានពណ៌ក្រហមពាក់កណ្តាលនៅផ្នែកពីលើ និងពាក់កណ្តាលពណ៌ខៀវផ្នែកខាងក្រោម ដែលធ្វើអោយពណ៌ខៀវនៃ ទង់ជាតិកម្ពុជា ពីមុនមក។ ប្រាសាទអង្គរវត្ត មានកំពូលប្រាំពណ៌លឿងនៅចំកណ្តាលដូចរូបពីមុន។ នៅក្នុងកំណែខ្លះ ទង់ជាតិអង្គរវត្តនៃរដ្ឋកម្ពុជា បានបង្ហាញព័ត៌មានលម្អិតស្ថាបត្យកម្មនៃរចនាសម្ព័ន្ធអង្គរ ដែលគូសបញ្ជាក់ជាពណ៌ខ្មៅ។
អត្ថន័យ
ពណ៌ក្រហមតំណាងឱ្យឈាម និង បដិវត្តន៍ ។ រូបប្រាសាទអង្គរវត្តដែលមានកំពូលប្រាំ សំដៅលើការរួបរួមរបស់ ទាហាន ពាណិជ្ជករ កម្មករ កសិករ និង បញ្ញវន្ត កម្ពុជា ។
សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី៣
សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី៣ (អក្សរឡាតាំង: Stueng Mean Chey Ti Bei រឺ Sangkat Stueng Mean Chey Ti Bei) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ខណ្ឌមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ មានភូមិចំណុះ ៦ ភូមិ។
និរុត្តិសាស្ត្រ
យកតាមឈ្មោះ សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ចាស់ បូកជាមួយ ទី៣ ទៅជា ស្ទឹងមានជ័យទី៣។
ប្រវត្តិ
មុនពេលកាត់បំបែកចេញជាបីសង្កាត់នៅក្នុងខណ្ឌមានជ័យ សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី៣ ជាដែនដីដែលស្ថិតក្នុងរដ្ឋបាលនៃសង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
អនុក្រឹត្យ លេខ ១៤៥ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី១៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ត្រូវបានបំបែកពី សង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យ ចាស់ ទៅជាបីសង្កាត់គឺ ស្ទឹងមានជ័យទី១ ស្ទឹងមានជ័យទី២ ស្ទឹងមានជ័យទី៣ ហើយសង្កាត់ស្ទឹងមានជ័យទី៣ភូមិទាំងអស់ ៦ ភូមិ។ ភូមិក្រមគឺ ១២០៦០៥
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្កាត់នៃខណ្ឌមានជ័យ
សង្កាត់បឹងទំពុនទី១
ប្រវត្តិ
មុនពេលកាត់បំបែកចេញជាពីរសង្កាត់នៅក្នុងខណ្ឌមានជ័យ សង្កាត់បឹងទំពុនទី១ ជាដែនដីដែលស្ថិតក្នុងរដ្ឋបាលនៃសង្កាត់បឹងទំពុន។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
អនុក្រឹត្យ លេខ ១៤៦ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី១៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ត្រូវបានបំបែកពី សង្កាត់បឹងទំពុន ចាស់ ទៅជាពីរសង្កាត់គឺ បឹងទំពុនទី១ បឹងទំពុនទី២ ហើយសង្កាត់បឹងទំពុនទី១ ភូមិទាំងអស់ ១១ ភូមិ។ ភូមិក្រមគឺ ១២០៦០៦
អប់រំ
សាលាបឋមសិក្សាចំរើនផល
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្កាត់នៃខណ្ឌមានជ័យ
រាជវង្សនរោត្តម
រាជវង្សនរោត្តម គឺជា ព្រះរាជវង្សានុវង្សរបស់កម្ពុជា ។ សមាជិក​របស់​ខ្លួន​គឺ​ជា​ព្រះរាជវង្ស​ផ្ទាល់​របស់​ព្រះបាទ ​នរោត្តម ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា (១៨៦០-១៩០៤) ជា​ព្រះរាជ​បុត្រានៃ "ព្រះអង្គឌួង "។ ព្រះ​បរម​រតន​កោដ្ឋ គឺ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន គឺ ​ព្រះ​បាទ​នរោត្តម សីហមុនី ។ នរោត្តម ជា​រាជវង្ស​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​រាជវង្ស​ពីរ​របស់​កម្ពុជា។ សមភាគី​របស់​ខ្លួន​គឺ ​រាជ​វង្សស៊ីសុវត្ថិ ​ត្រូវ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​កូន​ប្រុស​ម្នាក់​ទៀត​របស់​អង្គឌួងគឺ ​ស៊ីសុវត្ថិ ។ សមាជិក​បួន​រូប​បាន​ធ្វើ​ជា ​ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា និង​បី​រូប​ជា ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ​។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រួសាររាជវង្សអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ
សាសនាម៉ានី
សាសនាម៉ានី បានគេពេញនិយាមកាន់តាមក្នុងឆ្នាំ ២១៦ ដល់ ឆ្នាំ ២៧៦ នៃអាណាចក្រ សាសានៀន  ដែលបង្កើតឡើងដោយសាស្ត្រាចារ្យ ម៉ានី ( / <span title="/ˌ/ secondary stress follows">ˌ m <span title="/æ/ short 'a' in 'bad'">æ n <span title="/ɪ/ or /ə/ 'e' in 'roses'">ᵻ <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ k <span title="/iː/ long 'e' in 'seed'">iː <span title="/ɪ/ short 'i' in 'bid'">ɪ z <span title="/əm/ 'm' in 'rhythm'">əm / ; in Modern Persian.
សាសនា ម៉ានី បានបង្រៀនមួយ គម្ពីរ dualític cosmology ឧឡារិកពិពណ៌នាអំពីការតស៊ូរវាងពិភពលោកល្អខាងវិញ្ញាណនៃពន្លឺនិងពិភពលោកដ៏អាក្រក់សម្ភារៈនៃភាពងងឹត។ តាមរយៈដំណើរការដែលកំពុងកើតឡើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់មនុស្សពន្លឺត្រូវបានគេយកចេញបន្តិចម្តង ៗ ពីពិភពលោកនៃបញ្ហាហើយត្រឡប់ទៅពន្លឺនៃពន្លឺវិញ។ ជំនឿរបស់វាគឺពឹងផ្អែកទៅលើចលនាមេវិទ្យាសាស្ដ្រមេសូប៉ូតាម៉ាមនិងសាសនា។
សាសនាម៉ានី ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងឆាប់រហ័សនិងបានរីករាលដាលយ៉ាងឆ្ងាយតាមរយៈតំបន់ដែលនិយាយភាសាអារ៉ាប់ - ស៊ីរី។ ហើយបានចរីកម្រើនរវាងសតវត្សទី 3 និងទី 7 ហើយគឺជាសាសនាដែលរីករាលដាលបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ វិហារគ្រឹស្តម៉ានីយ៉ែសនិងគម្ពីរបានកើតមានឆ្ងាយណាស់ដូចជាប្រទេសចិននិងផ្សាយទៅទិសខាងលិចជាចក្រភពរ៉ូម។ សាសនាម៉ានីមានការប្រកួតប្រជែងដ៏ចម្បងមួយដើម្បីគ្រីស្ទសាសនា​ ក្នុងការប្រកួតប្រជែងដើម្បីជំនួសនិកាយមិនជឿនិយម។ សាសនាម៉ានី បានរស់រានមានជីវិតយូរអង្វែងនៅភាគខាងកើតជាងនៅភាគខាងលិចហើយវាហាក់ដូចជាចុងក្រោយបានរសាត់បាត់បន្ទាប់ពីសតវត្សទី 14 នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។  សហសម័យក្នុងការធ្លាក់ចុះនៅក្នុងប្រទេសចិន  សាសនាចក្រនៃបូព៌ាក្នុងរាជវង្សមិង។ ក្នងខណៈចិនបានកត់ត្រាទុក តែត្រូវបាត់គម្ពីរឯសារស្ទើតែទាំងអស់ដោយសារមានសាសនាដទៃវាយកម្ចាត់។
ការប្រកាន់ខ្ជាប់នៃ សាសនាម៉នី ជាពិសេសនៅក្នុងប្រភពចាស់ជាង Manichee ឬ Manichaean ថ្មីៗនេះ។ ពាក្យថា "ម៉ាក់ម៉ានីន" ត្រូវបានគេប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយ (ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើជាពាក្យប្រមាថមើលងាយ) ជាគុណវិញ្ញាណមួយចំពោះទស្សនវិជ្ជានៃការប្រកាន់ពូជសាសន៍សីលធម៌ដែលយោងទៅតាមសកម្មភាពនៃការប្រកាន់សីលធម៌ដែលទាក់ទងនឹងជម្រើសល្អ (ឬសាមញ្ញ) ឬជានាមដែលតំណាងឱ្យមនុស្សដែលមានទស្សនៈបែបនេះ។
ជីវិតរបស់ឥសីម៉នី
រូបភាពតូច|បូជាចារ្យម៉ានីយ៉ែលដែលបានគេគូរ។ សៀវភៅសាត្រាស្លឹករឹតរបស់ជីវចាង (គួចចូវ) តាទុមនៃប្រទេសចិន។ រូបភាពតូច|គំនូរសំពត់សូត្ររាជវង្ស យៀន ពីសាសនាម៉នី ។ ម៉ានីជាជនជាតិអ័កសស៊ីដពែរស៊ីសកើតមកនៅឆ្នាំ 216 គ។ ស។ នៅក្នុងមេសូប៉ូតាមៀ (សម័យទំនើបអ៊ីរ៉ាក់) ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពើស៊ីហើយក្រោយមកនៅអាស៊ាតានីសានអាស៊ានសាន។ យោងតាម ​​Cologne Mani-Codex ឪពុកម្តាយរបស់ Mani គឺជាសមាជិកនៃនិកាយហ្គីស្តុស្តនិយមជ្វីហ្វដែលគេស្គាល់ថាជាអេលែសសេស
ម៉ានីបានផ្សំបញ្ចូលសំណេរចំនួនប្រាំពីរដែលក្នុងនោះមានប្រាំមួយនិពន្ធនៅក្នុងស៊ីរីកាអារ៉ាម៉ា។ ទីប្រាំពីរគឺ Shabuhragan ត្រូវបានសរសេរដោយ Mani នៅមជ្ឈឹមពែរនិងបង្ហាញដោយគាត់ទៅស្តេចនាសម័យ Sassanid Persian Shapur I នៅរដ្ឋធានី Persian នៃ Ctesiphon.ទោះបីជាគ្មានភស្តុតាង ក៏ដោយ  សាស្ត្រាចារ្យម៉ានី គាត់អត់ធ្មត់ចំពោះការរីករាលដាលនៃ សាសនាម៉ានី និងទប់ស្កាត់ពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញវានៅក្នុងព្រំដែនអាណាចក្ររបស់គាត់។ យោងទៅតាមទំនៀមទំលាប់មួយគឺគឺម៉ាននីផ្ទាល់ដែលបានបង្កើតស្គ្រីបស៊ីរីក្លាសដែលមានឈ្មោះថាម៉ានីចៀសដែលត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងសៀវភៅទាំងអស់ដែលបានសរសេរនៅក្នុងចក្រភពពែរថាតើពួកគេនៅស្រុកស៊ីរីកឬកណ្តាលពែរហើយនិងសម្រាប់ភាគច្រើន ការងារដែលបានសរសេរនៅក្នុងចក្រភពអៃហឺ។ ភាសាដើមនៃបាប៊ីឡូន (ភាសារដ្ឋបាលនិងវប្បធម៌នៃអាណាចក្រ Sassanid) នៅគ្រានោះគឺខាងកើតមជ្ឈឹមរ៉ូមដែលរួមបញ្ចូលគ្រាមភាសាសំខាន់ៗបីគឺយូដូ - អាសរ៉ូម (ភាសាតាល់មូដ) មណ្ឌានអារ៉ាមៀ (ភាសាម៉ង់ដាន) សាសនា) និង Syriac Aramaic ដែលជាភាសារបស់ ម៉ានី ក៏ដូចជាពួកគ្រីស្ទាន Syriac ។
ខណៈពេលដែល សាសនាម៉ានី ត្រូវបានរីករាលដាល, សាសនាដែលមានស្រាប់ដូចជា Zoroastrianism នៅតែមានការពេញនិយមនិងគ្រីស្ទសាសនាត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលសង្គមនិងនយោបាយ។ ថ្វីបើមានអ្នកកាន់សាសនាតិចតួចក៏ដោយក៏ម៉ានីកូស៊ីសបានឈ្នះអ្នកគាំទ្រនយោបាយនយោបាយជាន់ខ្ពស់ជាច្រើន។ ដោយមានជំនួយពីចក្រភពពែរម៉ានីបានចាប់ផ្តើមបេសកកម្មបេសកកម្ម។ បន្ទាប់ត្រូវបរាជ័យដោយសាការគាំទ្រនៃព្រះមហាក្សត្រពែដែលពេញចិត្តរបស់បព្វជិត Zoroastrian។ សាស្ត្រាចារ្យ​ ម៉ានី ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានស្លាប់នៅក្នុងពន្ធនាគារកំពុងរង់ចាំការប្រហារជីវិតដោយព្រះចៅអធិរាជ Persian Bahram I. កាលបរិច្ឆេទនៃការស្លាប់របស់គាត់ត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មាននៅឆ្នាំ 276 -277.
មាន​ឥទ្ធិពល
ធ្វេង|រូបភាពតូច|សេចក្ដីអធិប្បាយនៅលើការបង្រៀននៃការសង្គ្រោះរបស់ម៉ានីក្នុងសតវត្សទី 13 គំនូរសូត្រចិនម៉ានីយ៉ែន។ ស្តាំ|រូបភាពតូច|474x474ភីកសែល| ព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទជាព្យាការីម៉ានីសម្នាក់តួនោះអាចត្រូវបានកំណត់ថាជាតំណាងនៃព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទដោយឈើឆ្កាងមាសតូចដែលអង្គុយនៅលើជើងក្រហមពណ៌ក្រហមនៅក្នុងដៃឆ្វេងរបស់ទ្រង់។
នរោត្តម ជេនណា
នរោត្ដម ជេនណា (ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ១១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១២) គឺជាសមាជិកនៃ ព្រះរាជវង្សានុវង្សកម្ពុជា ។ នាង​ជា​ចៅ​របស់​ព្រះបាទ ​នរោត្តម សីហមុនី ជា​បុត្រី​ទី​ពីរ​របស់​ព្រះបាទ​នរោត្តម បុប្ផា​រី និង​ជា​ចៅ​ស្រី​របស់​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រ ​នរោត្តម សីហនុ ។ នាងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ព្រះនាង ជេនណា ។ ជេនណា ក៏ជាតារាសម្តែង តារាចម្រៀង អ្នករាំ តារាបង្ហាញម៉ូត និងជារាជទូតម៉ាករ៉ូយ៉ាល់របស់សែលកាតផងដែរ។
ជីវប្រវត្តិ
នរោត្ដម ជេនណា ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ១១ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១២ នា ទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង ។ នាង​ជា​បុត្រី​ទី​ពីរ​ក្នុង​គ្រួសារ មាតា​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ព្រះអង្គម្ចាស់​នរោត្តម បុប្ផារី ហើយ​ព្រះបិតា​របស់​ព្រះអង្គ​ជា​ជនជាតិ​បារាំង។ ព្រះ​នាង​ជា​ចៅ​ស្រី​របស់ ​សម្ដេច​ក្រុម​ព្រះនរោត្តម ចក្រពង្ស និង​ជា​ចៅ​ស្រី​ដ៏​ឧត្តុង្គឧត្តម​របស់ ​ព្រះ​បាទ​នរោត្តម សីហនុ ។   ឈ្មោះជាផ្លូវការរបស់នាងគឺ អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រិយ៍ នរោត្ដម ជេនណា
នៅ​ឆ្នាំ 2015 នៅ​ពេល ជេនណាមាន​អាយុ​បី​ឆ្នាំ នាង​និង​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​នាង​បាន​ត្រឡប់​មក​រស់​នៅ​ក្នុង ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​។ នាង​បាន​សិក្សា​ប្រាំ​ភាសា​ក្នុង​នោះ​មាន ​ភាសា​ខ្មែរ ​ជាភាសាដើម​កំណើត​របស់​នាង ព្រម​ទាំង ​អង់គ្លេស បារាំង ចិន និង ​ថៃ ។
ព្រះនាង ជេនណា នរោត្តម បច្ចុប្បន្នត្រូវបានតំណាងដោយ Space Creative Marketing ជាក្រុមហ៊ុនគ្រប់គ្រងទេពកោសល្យរបស់នាង។
ឯកសារយោង
1. ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចំរៀង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សនរោត្តម
ឃុំចន្ទ្រា
( Chantrea Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកចន្ទ្រា ខេត្តស្វាយរៀង មាន ៤ភូមិ ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
=អប់រំ=
គ្រឹស្ដសាសនា
=ផ្សារ= =មើលផងដែរ= =មើលផងដែរ=
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា
ឃុំពីរធ្នូ
( $ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះ មាន ភូមិ ៖
ព្រំប្រទល់នៃ
បរមរាជាទី២
បរមរាជាទី២ (អង់គ្លេស: Borom Reachea II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៥៧៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៥៦៦-១៥៧៦) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២នៅ រាជធានីលង្វែក ក្នុងឆ្នាំខាល ព.សករាជ ២១១២ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥៦៨ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៤៩១ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជាធិរាជ រាមាធិបតី" ព្រះអង្គមានមហេសីមួយអង្គ ព្រះនាម សិរីរ័ត្នរាជទេវី និង មានបុត្រ ព្រះនាម ព្រះសត្ថា ដែលបានឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះអង្គផងដែរ ។
ការប្រមូលកងទ័ព
Army mobilization
គ.សករាជ ១៥៧០ ព្រះបរមរាជាទី២ ទ្រង់ប្រកាសប្រមូលកងទ័ពបានចំនួន ៧០,០០០ (៧មុឺននាក់) ត្រៀមធ្វើសឹកចម្បាំងជាមួយនគរ សៀម, ទ្រង់បញ្ជារឱ្យធ្វើទូកចម្បាំងចំនួន ៥០០ គ្រឿង រួមជាមួយទូកចម្លងកងទ័ពចំនួន ២០០ គ្រឿង, ដំរីសឹក ១០០០ ក្បាល, សេះចម្បាំង ៥០០០ ក្បាល, រទេះចម្បាំង ៥០០០ គ្រឿង, កងឆ្នើម ៤០០០ នាក់, ចារកម្ម ២៣ នាក់, អ្នកឆ្លបការណ៍សឹក ១០០ នាក់ ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យចេញព្រះរាជប្រកាសប្រាប់ដល់ទៅចៅហ្វាយស្រុកគ្រប់ខេត្តឱ្យហ្វឹកហាត់សេនាទាហ៊ានឱ្យបានស្ទាត់ជំនាញ ហើយឱ្យសន្សំគ្រឿងស្បៀងអាហារនាំយកដាក់ក្នុងឃ្លាំងព្រះនគរ បន្ទាប់មកទ្រង់ចាត់សំពៅពីរ ឱ្យទៅទិញគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ កាំភ្លើងធំពីពួក ប៉ទុយហ្គាល់ (Portugal) នាក្រៅប្រទេសផងដែរ ។ ក្រោយប្រមូលកងទ័ព និង គ្រឿងសឹកចម្បាំងរួចរាល់ ព្រះបរមរាជាទី២ បានចាត់តំណាង បេសកជន ឱ្យថ្វាយសារលិខិតប្រកាសសង្គ្រាម និង ស្ដេចក្រុងស្រីអាយុធ្យា ព្រះនាម ព្រះមហាធម្មរាជា (Maha Thomma Rachha) ស្ដេចសៀម មានការបារម្ភណាស់ បានចេញបញ្ជារឱ្យកងទ័ពទាំងអស់ការពារ ក្រុងអាយុធ្យា ឱ្យបានមាំមួន និង បានសុំជំនួយទ័ពពីភូមា នៃទ័ព ហង្សាវឌី ឱ្យការពារក្រុងអាយុធ្យា នៅផ្នែកម្ខាងទៀតនៃទន្លេនោះផងដែរ ។
កងទ័ពលង្វែក វាយប្រហារ ក្រុងស្រីអាយុធ្យា
Longvek army attacks Ayutthaya City
គ.សករាជ ១៥៧០ ដដែល នៅពេលដែល ព្រះបរមរាជាទី២ ត្រៀមលើកទ័ពទៅវាយក្រុងស្រីអាយុធ្យា អំឡុងពេលនោះដែរ ពួក អណ្ណាម បានលើកទ័ពវាយយកទឹកដីចាម៉្បា បានជាបន្តបន្ទាប់ ដូចនេះហើយទ្រង់បានបញ្ជូនទ័ព ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) ឱ្យទៅការពារ ក្រុងព្រៃនគរ ដូចនេះកងទ័ពដែលត្រៀមយកទៅវាយ ក្រុងអាយុធ្យា ចំនួន ៧០,០០០ (៧មុឺននាក់) បានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) វិញប៉ុនណោះ ។ ព្រះបរមរាជាទី២ ទ្រង់បានចាត់ឱ្យ ចំប៉ាធិរាជ ជាមេទ័ពធំ លើកទ័ព ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ទៅវាយក្រុងស្រីអាយុធ្យា ដោយសារតែក្រុងស្រីអាយុធ្យា ហុំព័ទ្ធទៅដោយទឹកជុំវិញ កងទ័ពជើងគោកមិនអាចឆ្លងទៅបាន ចំប៉ាធិរាជ បានឱ្យទ័ពជើងទឹក ដាក់ទូកចម្លង ១០០គ្រឿង ដែលផ្ទុកកងទ័ព ៧០០០ (៧ពាន់នាក់) វាយចូលក្រុងស្រីអាយុធ្យា និង បែកចែងកងទ័ព មួយផ្នែកទៀត ដឹកនាំដោយមេទ័ពរង នាម រតនា ឱ្យដាក់ទូកចម្លង ១៥គ្រឿង ដែលផ្ទុកកងទ័ព ៤០០០ (៤ពាន់នាក់) ទៅវាយជ្រុងចៅសនុក ដែលជាផ្នែកម្ខាងទៀតនៃក្រុងអាយុធ្យា និង ចាត់ឱ្យធ្វើក្បូនឬស្សី ដាក់កាំភ្លើងធំបាញ់ចេញពីផ្ទៃទឹក វាយប្រហារទៅក្រុងស្រីអាយុធ្យាតែម្ដង កងទ័ពលង្វែកបានចូលច្បាំង និង ទ័ពសៀម ពីវេលាព្រឹក រហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ នៅតែមិនអាចវាយបែកក្រុងអាយុធ្យា ស្ដេចសៀម មហាធម្មរាជា បានបញ្ជារឱ្យកងទ័ពបែរកាំភ្លើងធំបាញ់កំទេចក្បូនខ្មែរ ដែលដាក់កាំភ្លើងធំនោះខ្ទេចគ្មានសល់ កងទ័ពខ្មែរបានដកមកច្រាំងម្ខាងទៀតវិញ ត្រៀមវាយចូលក្រុងអាយុធ្យាផ្នែកម្ខាងទៀតជាលើកទី២ ការចូលច្បាំងជាលើកទី២ ដឹកនាំដោយមេទ័ពខ្មែរ នាម បុស្សរាជ បានលើកទ័ពជើងទឹកជាង១មុឺននាក់ទៀត ចូលវាយក្រុងអាយុធ្យាជាលើកទី២ ទៅដល់ផ្នែកម្ខាងទៀត ក៏ប្រទះនិងទ័ពភូមាហង្សាវឌី បានដាក់កាំភ្លើងធំនៅលើខ្នងដំរី ហើយបាញ់បំបែកកងទ័ពខ្មែរ មិនអាចចម្លងទ័ពទៅផ្នែកម្ខាងទៀតបាន កងទ័ពខ្មែរបានដកថយមកវិញជាលើកទី២ ។ ដោយសារតែក្រុងស្រីអាយុធ្យា មានទឹកហ៊ុំព័ទ្ធជុំវិញ ធ្វើឱ្យកងទ័ពខ្មែរពិបាកវាយចូលពេក ទើបព្រះបរមរាជាទី២ ត្រាសបង្គាប់ឱ្យ លើកប៉មដាក់កាំភ្លើងធំនៅផ្នែកម្ខាង ហើយឱ្យកងទ័ពលង្វែក រឹបអូសយក ទ្រព្យសម្បត្តិ តាមភូមិស្រុករបស់សៀម ដោយរឹបអូសយក ដំរី សេះ គោ ក្របី និង ស្បៀងអាហារជាច្រើន ឱ្យចាប់បញ្ជូនមកក្រុងលង្វែក ។ កងទ័ពលង្វែក បានធ្វើសង្ក្រាមជាមួយទ័ពសៀមអស់រយៈពេលពេញមួយខែ នៅតែមិនអាចវាយបែកក្រុងអាយុធ្យា ទើបព្រះបរមរាជាទី២ ប្រកាសឱ្យដកទ័ពត្រឡប់មកវិញ ហើយទ្រង់បានប្រកាសថា ទ្រង់ផ្ទាល់និងលើកទ័ពធំលង្វែក វាយចូលសៀមម្ដងទៀត ។
សង្គ្រាមខ្មែរ-ឡាវ គ.សករាជ ១៥៧២
Khmer-Laos War 1572 AD