លីលាវតី_ភាគ​ទី​_២
ក្នុងសាលាសម្នាក់បាទចារី
កាលបើប្រុសជរាអង្គុយនៅស្ងៀម មិនព្រមប្រាប់ឈ្មោះរបស់មេខ្លោងទ័ពឈ្លប ខ្ញុំព្រះករុណាទើបនិយាយតទៅ​ទៀតថា "ឧបាសក ! ធម្មតា ចោរទាំងឡាយតែងមានគំហោរឃោរឃៅយង់ឃ្នង គួរឲ្យខ្លាចញញើតនិងគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម​ដល់ប្រជាជនទូទៅ មិនមែនឬ? ហេតុអ្វីបានជាញោមមានប្រសាសន៍ថា យុវជនសុពលក្នុងភូមិត្រេកអរទៅចូល រួមជាកម្លាំងពលដោយស្ម័គ្រចិត្តព្រោះគុណអំពើល្អរបស់មេខ្លោងទ័ពឧទាម?" "គាត់ពិតជាមនុស្សល្អមែន លោកសមណៈ ! ហើយមិនមែនល្អចំពោះតែខ្លួនគាត់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែល្អតាំងពីបិតា​របស់គាត់មកម្លេះ ខ្ញុំកណានឹងតំណាលរឿងពិតឲ្យស្តាប់ មេខ្លោងឧទាមមិនមែនជាមនុស្សសាមញ្ញធម្មតាដូច​យ៉ាង​ខ្ញុំកណាទេ គាត់ជាគ្រហបតីស្តុកស្តម្ភមហាសាល បញ្ចប់ការសិក្សាមកពីតក្កសិលា រស់នៅក្នុងគេហដ្ឋាន​ស្កឹមស្កៃខាងក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ប្រកបដោយគុណធម៌ល្អប្រសើរជាទីគោរពរាប់អានរបស់អ្នកផងទាំងពួង ដីស្រែ​ទាំងឡាយក្នុងភូមិរបស់យើងក្តី ក្នុងភូមិដទៃៗឰដ៏ភូមិភាគឧត្តរទិសនៃក្រុងរាជគ្រឹះក្តី សុទ្ធតែជាសម្បត្តិរបស់​គាត់​ទាំងអស់ ជាទីដែលព្រះបាទពិម្ពិសារព្រះរាជទានដល់គ្រហបតិជាបិតារបស់គាត់មួយតំណទៀត លុះបិតាទទួល​អនិច្ចកម្មទៅ គាត់ក៏ទទួលកេរមរតកបន្ត លោកសមណៈ ! ខ្ញុំកណាជាមនុស្សវណ្ណៈអ្នកងារ(វណ្ណៈកម្មករ)  ធ្លាប់អាស្រ័យដីស្រែរបស់គ្រហបតីសេដ្ឋីជាច្រើនធ្វើទទួលទាន ប៉ុន្តែមិនធ្លាប់ឃើញម្ចាស់ស្រែចម្ការណាមានចិត្ត​ប្រសើរ​ដូច​យ៉ាងគាត់ទេ ភាគច្រើនឃើញតែល្មោភលោភលន់មិនចេះស្កប់ស្កល់ ឃ្នើសឃ្នងទារុណ ជាន់កដកស្លាប(កោរកេង fleece) អ្នកជួលស្រែដូចទាសករ ប៉ុន្តែគ្រហបតីម្នាក់់នេះផ្ទុយគ្នាស្រឡះ ចាប់តាំងពីយើងចូលមកអាស្រ័យ​ដីស្រែ​គាត់​ធ្វើទទួលទាន ឥតជួបប្រទះបញ្ហាក្តៅក្រហាយសោះ គាត់ទាមយកចំណែកថ្លៃជួលស្រែតិចតួចមួយភាគ​ដប់​ប៉ុណ្ណោះ​ នៅខណៈដែលម្ចាស់ស្រែដទៃទារយករហូតដល់បី ឬ បួនភាគដប់ ទោះបីការធ្វើស្រែបាន​ទិន្នផលឬ​មិនបានក៏ដោយ ចំណែកឯគ្រហបតីម្នាក់នេះទាមយកតែអ្នកដែលធ្វើស្រែបានទិន្នផលឬចំពោះតែក្នុងឆ្នាំ​ ដែលបរិមាណទឹកភ្លៀងសម្បូរគ្រប់គ្រាន់ប៉ុណ្ណោះ លើសពីនោះទៀត បើអ្នកប្រវាស់ស្រែណាជួបការលំបាក ខ្សត់ខ្សោយដោយបច្ច័យណាៗ ទៅរកគាត់ គាត់ក៏ជួយសង្គ្រោះដោយឥតរើសមុខទាំងមិនត្រូវការ​ឧបការ​គុណ គាត់ធ្វើសំណូមសំណើតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺ សូមឲ្យអ្នកប្រវាស់ស្រែទាំងអស់របស៉គាត់មានសេចក្តី​ស្មោះ​ត្រង់និងធ្វើល្អចំពោះគ្នានិងគ្នា ស្រឡាញ់គ្នា ជួយជ្រោមជ្រែងគ្នាដូចជាបងប្អូន អ្នកភូមិម្នាក់ៗក៏គោរព ជឿស្តាប់ និងបដិបត្តិតាមអនុសាសន៍របស់គាត់ដោយមោទកភាព លោកសមណៈ ! ខ្ញុំកណាគិតថា ក្នុងមគធរដ្ឋទាំង​មូលគង់នឹងរកចៅហ្វាយនាយបែបនេះមិនបានទេ សូម្បីបើគាត់ស្ថិតនៅក្នុងវ័យក្មេងមាំមួនស្វាហាប់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាក៏គោរពបូជាគាត់ដោយសុទ្ធចិត្ត ខ្ញុំកណានៅចាំពាក្យសម្តីដែលគាត់តែងតែនិយាយនៅពេល​ចេញមកជួបសំណេះសំណាលអ្នកប្រវាស់ស្រែថា 'សូម្បីបើខ្ញុំបាទមានស្រូវពេញក្នុងជង្រុករាប់រយជង្រុក​ក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំបាទក៏បរិភោគត្រឹមតែពោះដែលត្រូវការមួយថ្ងៃ ៣ ដងដូចយ៉ាងបងប្អូនទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ សូម្បីបើខ្ញុំបាទមានផ្ទះសម្បែងធំស្កឹមស្កៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្ញុំបាទក៏ប្រើវាមែនទែនទៅតាមដែលខ្នងឬគូថល្មមនឹង​អង្គុយឬ​សម្រាន្តបានប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំបាទមិនចាំបាច់លោភលន់ហួសហេតុទេ ជួយប្រដុង​ប្រជា​មនុស្សរួម​សង្គមដែលក្រីក្រលំបាកមិនប្រសើរជាងឬ ! ' លោកសមណៈ ! កាលបើមេខ្លោងឧទាមមាន​គុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ដល់ថ្នាក់នេះ អ្នកភូមិទើបគោរពបូជានិងសុខចិត្តលះបង់ជីវិតដើម្បីគាត់នៅពេលគាត់​ត្រូវ​ការ "ប្រុសជរាឈប់ដកដង្ហើមត្រហបព្រោះពិពណ៌នាគុណដ៏វែងអន្លាយរបស់មេខ្លោងកងកម្លាំងឧទាម ម្នាលលោកអ្នកមានអាយុទាំងឡាយ ! ស្តាប់តាមពាក្យរៀបរាប់យ៉ាងល្អិតល្អន់របស់ប្រុសជរា ខ្ញុំព្រះករុណាក៏​កើតសេចក្តីជឿជាក់ក្នុងចិត្តឡើងថា មេលំឧទាមនោះមិនមែនអ្នកឯណាទេប៉ុន្តែគឺទេវមិត្រឧបាសក​របស់​ខ្ញុំ​ព្រះករុណានោះឯង ព្រោះដឹងច្បាស់ថាត្រកូលរបស់ទេវមិត្រប៉ុណ្ណោះដែលជាម្ចាស់ស្រែភាគខាងជើង​នៃ​ក្រុងរាជគ្រឹះ ទេវមិត្រតែងតែតំណាលឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាស្តាប់ដល់ភាពក្រីក្ររបស់អ្នកប្រវាស់ស្រែនិងវិធីសាស្ត្រ​ផ្សេងៗដែលគាត់បានជួយយឹតយោងអ្នកប្រវាស់ស្រែទាំងនោះ គុណសម្បត្តិផ្សេងៗដែលប្រុសជរាតំណាល​ឲ្យស្តាប់ក៏ត្រូវគ្នានឹងគុណសម្បត្តិរបស់ទេវមិត្រឧបាសកទាំងអស់ លុះប្រាកដក្នុងចិត្តបែបនេះ ខ្ញុំព្រះករុណា​ក៏និយាយឡើងថា "ឧបាសក ! ទោះបីញោមមិនព្រមប្រាប់ឈ្មោះរបស់មេខ្លោងទ័ពឧទាមក៏ដោយ អាត្មាក៏ដឹងថាគាត់គឺ​ជាអ្នក​ណា​ដែរ អាត្មាសូមប្រាប់ញោមទៅចុះថា គាត់ គឺ ទេវមិត្រគ្រហបតីហ្នឹងឯង" "ចុះលោកម្ចាស់ដឹងបានយ៉ាងដូចម្តេច?"ប្រុសជរាសួរទាំងសម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាដោយលំងឿងសង្ស័យ ។