cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ
ទន្លេមេគង្គ ការកើនឡើងនៃរបបខ្មែរក្រហមបានធ្វើឱ្យវាច្បាស់ណាស់ថាកម្ពុជានឹងមិនអាចទៅចូលរួមបែបនេះនៅក្នុងអង្គការសម្រាប់ពេលអនាគតដូច្នេះក្នុងខែមេសាឆ្នាំ 1977 នេះចំនួនបីផ្សេងទៀតបានព្រមព្រៀងគ្នាទន្លទៅសេចក្តីថ្លែងការណ៍ទាក់ទងនឹងគណកម្មាធិទន្លេមេគង្គបណ្តោះអាសន្នដែលជាលទ្ធផលក្នុងការបង្កើតបណ្តោះអាសន្ននេះ គណៈកម្មាធិទន្លេមេគង្គកាលពីខែមករាឆ្នាំ 1978 អង្គការណ្តោះអាសន្នចុះខ្សោយអាចសិក្សាគម្រោងខ្នាតធំនិងអនុវត្តគម្រោងខ្នាតតូចមួយចំនួនដែលស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅប្រទេសថៃតែប៉ុណ្ណោះ; ជំនួសឱ្យតួនាទីស្ថាប័នរបស់អង្គការនេះបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងច្រើនចំពោះការប្រមូលទិន្នន័យ។ [18] ឆ្នាំ 1987 ធ្វើវិសោធនកម្មផែនការអាងសញ្ញាទឹកខ្ពស់ការបង្ហាញនៃគណៈកម្មាធិបណ្តោះអាសន្នរបស់សកម្មភាពដែលបានធ្វើមាត្រដ្ឋានត្រឡប់មកវិញមហិច្ឆតានៃឆ្នាំ 1970 ផែនការនេះ envisioning ការបង្កើតអោយមានទំនប់វារីអគ្គិសនីតូចមួយនៅតាមបណ្តោយ ខ្សែទឹកទន្លេមេគង្គបានបែងចែកទៅជា 29 គម្រោងការ 26 ដែលត្រូវបានថ្នាក់ជាតិយ៉ាងតឹងរឹងនៅក្នុងវិសាលភាព។ [13] បានកែលម្អផែនការអាងសូចនាករអាចផងដែរត្រូវបានគេឃើញដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់ការ readmission របស់កម្ពុជា។ [19] ជាការពិតណាស់ការឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់នៃកម្ពុជាបានស្នើរសុំ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1991 readmission ។
ទោះជាយ៉ាងណា, readmission របស់កម្ពុជាគឺផ្នែកខាងធំមួយដែលបិទបាំងការបង្ហាញការពិតប្រឈមមុខនឹងការទន្លបញ្ហានេះថាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចឆាប់រហ័សបានជួបប្រទះនៅក្នុងប្រទេសថៃមានទំនាក់ទំនងទៅប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនបានធ្វើឱ្យសូម្បីតែដែនកំណត់អធិបតេយ្យភាពតិចតួចដាក់ដោយរបបនេះហាក់ដូចជាមិនចង់បានក្នុងទីក្រុងបាងកក។ ប្រទេសថៃនិងទន្លចំនួនបីផ្សេងទៀត (ដែលដឹកនាំដោយវៀតណាមមានឥទ្ធិពលបំផុតរបស់រដ្ឋដែលនៅសេសសល់ចំនួនបី) ត្រូវបានចាក់សោនៅក្នុងការខ្វែងគំនិតគ្នាថាតើគួរត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយចូលរួមឡើងវិញកម្ពុជាក្រោមលក្ខខណ្ឌនៃលក្ខន្តិកៈឆ្នាំ 1957 (ហើយសំខាន់ជាងនេះទៀតសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមឆ្នាំ 1975) ជាមួយប្រទេសថៃ ចិត្តដើម្បីចរចាក្របខ័ណ្ឌថ្មីទាំងស្រុងដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យគម្រោងដែលបានគ្រោងទុកកុងជីព្រះច័ន្ទរបស់ខ្លួន (និងផ្សេងទៀត) ដើម្បីដំណើរការដោយគ្មានសិទ្ធិវេតូរបស់វៀតណាម។ [20] មាត្រា 10 នៃសេចក្តីប្រកាសរួមដែលទាមទារឱ្យមានការយល់ព្រមជាឯកច្ឆន្ទផ្សាយទាំងអស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍអន្តរនិងការបង្វែរអាង បង្ហាញថាជាចំណុចជាប់គាំងសំខាន់នៃ readmission របស់ប្រទេសកម្ពុជាជាមួយប្រទេសថៃប្រហែលជាត្រៀមខ្លួនដើរចេញពីរបបទាំងអស់គ្នា។ [21] ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានចូលមកដល់ក្បាលនៅក្នុងខែមេសាឆ្នាំ 1992 នៅពេលដែលប្រទេសថៃបានបង្ខំឱ្យភ្នាក់ងារប្រតិបត្តិនៃគណៈកម្មាធិ, លោក Chuck Lankester ដើម្បីលាលែងពីតំណែង និងចាកចេញពីប្រទេសនេះបន្ទាប់ពីការរារាំងលេខាធិការដ្ឋានពីកិច្ចប្រជុំខែមីនាឆ្នាំ 1992 ។ [22] នេះញ៉ាំងឱ្យស៊េរីមួយនៃកិច្ចប្រជុំដែលរៀបចំដោយអង្គការ UNDP (ដែលត្រូវបានគេភ័យខ្លាចថារបបដែលវាបានបណ្តាក់ទុនយ៉ាងច្រើននេះអាចនឹងរលាយបាត់) រហូតដល់ខែមេសាឆ្នាំ 1995 កិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៃអាងទន្លេមេគង្គបានចុះហត្ថលេខាដោយប្រទេសកម្ពុជាឡាវថៃនិងវៀតណាមក្នុងខេត្តឈៀងរ៉ៃ, ប្រទេសថៃ, ការបង្កើតគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ។
ចាប់តាំងពីការប្រឈមមុខដាក់គ្នាយ៉ាងច្រើននៃឆ្នាំ 1992 អង្គការនេះហាក់ដូចជាការត្រួតស៊ីគ្នាជាច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរួមបញ្ចូលទាំងមហាអនុតំបន់ទន្លេមេគង្គរបស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB-GMS បាន, ឆ្នាំ 1992), វេទិការបស់ប្រទេសជប៉ុនទូលំទូលាយអភិវឌ្ឍន៍ឥណ្ឌូចិន (FCDI ឆ្នាំ 1993), កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច Quadripite (QEC, 1993) សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍និងក្រសួងរបស់ជប៉ុនពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនិងក្រុមការងារឧស្សាហកម្មស្តីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចនៅឥណ្ឌូចិននិងប្រទេសភូមា (AEM-MITI, 1994) និង (បានបញ្ចប់ស្ទើរតែ) សហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍន៍អាងអាស៊ាននិងតំបន់មេគង្គនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានិងសិង្ហបុរី ( អាស៊ានជា ME, 1996) ។
គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ (1995-បច្ចុប្បន្ន) [កែប្រែ] គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ Laos.jpg អូ banderole គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គបានទទួលការវិវត្តចំនួនចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1995 មួយចំនួននៃ "បញ្ហា thorny" កំណត់ឡែកក្នុងអំឡុងពេលចរចានៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានដោះស្រាយយ៉ាងហោចណាស់មួយផ្នែកដោយការអនុវត្ដន៍កម្មវិធីជាបន្តបន្ទាប់ដូចជាកម្មវិធីប្រើប្រាស់ទឹក (WUP) បានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងឆ្នាំ 1999 និងការប្តេជ្ញាចិត្ត ក្នុងការអនុវត្តន៍ដោយឆ្នាំ 2005 [23] រចនាសម្ព័នគណកម្មការតាមឋានានុក្រមត្រូវបានលៃតម្រូវម្តងហើយម្តងទៀត, ប្រហែលជាគួរកត់សំគាល់បំផុតនៅខែកក្កដាឆ្នាំ 2000 នៅពេលដែលលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គត្រូវបានគេរៀបចំឡើងវិញ។ ពិធីការចែករំលែកទិន្នន័យបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងឆ្នាំ 2001-ភាគច្រើននៅក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងការទាមទារពីម្ចាស់ជំនួយជាពិសេសភាគច្រើនស្ថាប័ន Global Environment Facility និងអ្នកគាំទ្ររបស់គេនៅ World Bank ដែលតំណាងឱ្យការប៉ុនប៉ងមួយផ្សេងទៀតដើម្បីផ្តល់ឱ្យន័យទៅធាតុនៃប្រពៃណីអត្ថបទរបស់របបនេះដែលបានត្រូវបកប្រែស័ក្តិសិទ្ធិនៅក្នុងការអនុវត្ត។ [ 24] កម្មវិធីការងារនេះភាគច្រើនបានមកដល់ឆ្នាំ 2001 ដែលនឹងត្រូវបានមើលឃើញថាជាការផ្លាស់ប្តូរមួយ "ពីការផ្តោតគម្រោងតម្រង់ទិសដើម្បីសង្កត់ធ្ងន់លើការគ្រប់គ្រងបានល្អប្រសើរនិងការអភិរក្សធនធានដែលមានស្រាប់មួយ។ " [25] នៅលើក្រដាស, កម្មវិធីការងារតំណាងឱ្យការបដិសេធនៃមហិច្ឆតាមួយ គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍តំណាងដោយឆ្នាំ 1970 និងឆ្នាំ 1987 ការចង្អុលបង្ហាញរបស់គំរោងអាង (អំពាវនាវឱ្យមានការទំនប់ទេ) និងការផ្លាស់ប្តូរដើម្បីរួមមួយជាជាងវិធីសាស្រ្តកម្មវិធី។ [26] ក្នុងផ្នែកមួយ, ការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះតំណាងឱ្យការឆ្លើយតបទៅនឹងការរិះគន់ពីការខកខានរបស់គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គដើម្បីអនុវត្តមួយ " ថ្នាក់តំបន់គម្រោង "ឬសូម្បីតែមានការផ្តោតតំបន់កម្រិត។ [27]
ឆ្នាំ 2001 បានឃើញថាមានការផ្លាស់ប្តូរសំខាន់ក្នុងការគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ-យ៉ាងហោចណាស់នៅលើក្រដាសពេលដែលវាបានប្តេជ្ញាចិត្តដើម្បីតួនាទីជា "ការរៀនអង្គការ" ជាមួយនឹងការសង្កត់ធ្ងន់លើមួយ "ជីវភាពប្រជាជននៅតំបន់ទន្លេមេគង្គ»។ [28] នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំរបស់ខ្លួនដែលបានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃដំណោះស្រាយ "ក្រោមឡើង" និង "ការសម្លេងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់។ " [29] ដូចគ្នានេះដែរយុទ្ធសាស្រ្តឆ្នាំ 2001 គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ disavowed អភិវឌ្ឍវារីអគ្គិសនីយ៉ាងជាក់លាក់ "ការផ្សព្វផ្សាយនៃគម្រោងជាក់លាក់" នៅក្នុងការពេញចិត្តនៃ "basin- បញ្ហាធំទូលាយ "។ [30] នៅក្នុងផ្នែកមួយនៃការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះបានសម្គាល់ការចាកចេញពីភាពបរាជ័យរបស់គម្រោងនិងការទទួលស្គាល់ថាកាលពីអតីតកាលគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គប្រឈមនឹងច្រើនហើយជាញឹកញាប់រកកម្រៃបានច្រើនទៀត, ដៃគូប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងឆាកគម្រោងនេះ។ [31] [32]
អភិបាលកិច្ច [កែប្រែ]
ការិយាល័យនេះទីក្រុងវៀងចន្ទរបស់គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសសមាជិកចំនួនបួនរបស់ខ្លួនតាមរយៈគណៈកម្មាធិការចម្រុះនិងជាក្រុមប្រឹក្សា។ សមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការចម្រុះជាធម្មតាមានមន្ត្រីរដ្ឋបាលជាន់ខ្ពស់ធ្វើដំណើរនាយកដ្ឋានរដ្ឋាភិបាល។ មានសមាជិកម្នាក់មកពីប្រទេសនីមួយ។ គណៈកម្មាធិការចម្រុះជួបប្រជុំពីរទៅបីដងក្នុងមួយឆ្នាំដើម្បីអនុម័តថវិកានិងផែនការយុទ្ធសាស្រ្ត។ សមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សានេះគឺមានរដ្ឋមន្ត្រីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ក្រុមប្រឹក្សានេះបានជួបម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ។
កាលពីខែមេសាឆ្នាំ 2010 គណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គបានកោះប្រជុំកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅហួហ៊ីនប្រទេសថៃ។ ប្រទេសនៅតាមដងទន្លទាំងអស់ប្រាំមួយនាក់បានចូលរួមរួមមានប្រទេសចិនភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ា) ឡាវថៃកម្ពុជានិងវៀតណាម។ [33]
ទំនាក់ទំនងជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិននិងភូមា [កែប្រែ] គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គនិងអ្នកកាន់តំណែងមុនរបស់ខ្លួនមិនដែលបានរួមបញ្ចូលប្រទេសចិន (ដែលមិនមែនជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ 1957) ឬប្រទេសភូមា (ដែលមិនពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងឬប៉ះទន្លេមេគង្គ) ដែលជាទឹកដីមានលើអាងទន្លេមេគង្គ។ ទោះបីជាអង្គការដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងញូវយ៉មួយដែលមានឈ្មោះ SERVIR បានចាប់ផ្តើមគម្រោងផ្តួចផ្តើមរួមគ្នាមួយគម្រោងគម្រោង SERVIR Mekong ដោយមានប្រទេសចំនួនប្រាំថៃ, កម្ពុជា, ឡាវនិងវៀតណាមរួមទាំងមីយ៉ាន់ម៉ាដែលមានគោលបំណងដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍ចូលទៅក្នុងបច្ចេកវិទ្យាចុងក្រោយបំផុតដើម្បីជួយតំបន់ទន្លេមេគង្គការពារប្រព័ន្ធអេកូសំខាន់របស់ខ្លួន ។ [34] ទោះបីជាប្រទេសចិនមានចំនួន 16-18% នៃការតែបរិមាណទឹកសរុបរបស់ទន្លេមេគង្គដែលជា meltwaters ទីតាំងផែនទឹកកកនៃតំបន់ខ្ពង់រាបទីបេលើយកការកើនឡើងពីសារៈសំខាន់ក្នុងអំឡុងពេលរដូវប្រាំង។ [35] សមត្ថភាពរបស់ប្រជាជាតិបណ្តោយទន្លេដើម្បីធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកខាងក្រោមគឺប្រហែលជាល្អបំផុត តំណាងខែមេសាឆ្នាំ 1995 ដោយពិធីធ្វើដំណើរតាមទូកពីប្រទេសថៃវៀតណាមដើម្បីអបអរការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ 1995 ដែលជាប់កឿងពាក់កណ្តាលទន្លេដែលជាលទ្ធផលនៃការបំពេញអាងរបស់ចិនទំនប់វារីអគ្គិសនី Manwan មួយនេះ។ [36] ទោះបីជាប្រទេសចិននិងប្រទេសភូមាបានក្លាយជា " ដៃគូសន្ទនា "ជាមួយគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គក្នុងឆ្នាំ 1996 និងយឺតប៉ុន្តែជាលំដាប់រឹតតែខ្លាំងឡើង (មិនជាប់កាតព្វ) ការចូលរួមរបស់ពួកគេនៅក្នុងវេទិកានានារបស់ខ្លួនវាគឺនៅពេលបច្ចុប្បន្នគិតថាទាំងនេះនឹងចូលរួមគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គនៅថ្ងៃអនាគត។ [37]
នៅខែមេសាឆ្នាំ 2002 ប្រទេសចិនបានចាប់ផ្តើមផ្តល់ទិន្នន័យកម្រិតទឹកប្រចាំថ្ងៃទៅគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គក្នុងរដូវទឹកជំនន់។ [38] ក្រុមអ្នករិះគន់បានកត់សម្គាល់ថាការសង្កត់ធ្ងន់លើ "ការគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់" ជាជាងលំហូររដូវប្រាំងតំណាងឱ្យការលុបចោលការសំខាន់ណាស់ដែលបានផ្តល់ក្តីកង្វល់អាទិភាពដោយរបបមេគង្គ។ [24] នៅខែកក្កដាឆ្នាំ 2003 Joern Kristensen នាយកប្រតិបត្តិនៃគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គបានរាយការណ៍ថាប្រទេសចិនបានយល់ព្រមក្នុងការធ្វើមាត្រដ្ឋានផែនការរបស់ខ្លួនក្នុងការផ្ទុះយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយអនុវត្តដំណាក់កាលតែមួយ (ក្នុងចំណោមបី) នៃគម្រោងកែលម្អការរុករករបស់ខ្លួនត្រឡប់មកវិញលើទន្លេមេគង្គ; ទោះជាយ៉ាងណា, គោលបំណងនាពេលអនាគតរបស់ប្រទេសចិននៅក្នុងតំបន់នេះគឺនៅឆ្ងាយពីជាក់លាក់។ តំបន់ [39] មួយដែលប្រទេសចិនបានស្ទាក់ស្ទើរពិសេសគឺក្នុងការផ្តល់អំពីប្រតិបត្តិការនៃទំនប់វារីអគ្គិសនីរបស់ខ្លួនជាជាងគ្រាន់តែជាការហូរទិន្នន័យរួមបញ្ចូលទាំងការបដិសេធមិនឱ្យចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំគ្រាអាសន្នក្នុងឆ្នាំ 2004 ។ [40] នៅឆ្នាំ 2005 បានធ្វើតែចិនបានព្រមព្រៀងគ្នារៀបចំកិច្ចពិភាក្សាបច្ចេកទេសដោយផ្ទាល់ជាមួយគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គ។ នៅថ្ងៃទី 2 ខែមិថុនាឆ្នាំ 2005 តាមការអញ្ជើញរបស់ក្រសួងការបរទេសរបស់ប្រទេសចិននិងក្រសួងធនធានទឹកនៃគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គលោកបណ្ឌិតប្រធាននាយកប្រតិបត្តិបាន Olivier Cogels និងគណៈប្រតិភូនៃបុគ្គលិកជាន់ខ្ពស់របស់លេខាធិការដ្ឋានមួយដែលបានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការលើកដំបូងទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំងដើម្បីធ្វើការពិគ្រោះយោបល់បច្ចេកទេសនៅក្រោមក្របខ័ណ្ឌនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេសចិននិងគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គនេះនៅក្នុងវិសាលភាពនៃគណៈប្រតិភូទន្លេមេគង្គ Programme.The បានកំណត់ចំនួននៃតំបន់សក្តានុពលនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយនេះ ក្រសួងការបរទេសក្រសួងធនធានទឹកនិងក្រសួងការទំនាក់ទំនង, ពនិងដឹកជញ្ជូន។ ការពិភាក្សាទាំងនេះបណ្តាលនៅប្រទេសចិនក្នុងការផ្គត់ផ្គង់គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ (ការចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2007) ជាមួយនឹងកម្រិតទឹកនិងទិន្នន័យ 12 ម៉ោង 24 ម៉ោងភ្លៀងធ្លាក់សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរការព្យាករដោយទឹកជំនន់ក្នុងលំហូរប្រចាំខែសម្រាប់ទិន្នន័យរបស់លេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គ។ ការលើកទឹកចិត្តសម្រាប់ប្រទេសចិនក្នុងការចូលទៅក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ របបនៅទន្លេមេគង្គត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងដោយជំនួសនៃទន្លេ Salween ដែលជាកន្លែងពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ខេត្តយូណានរបស់ប្រទេសចិនបានធ្វើការកត់សម្គាល់គួរឱ្យទាក់ទាញបន្ថែមទៀតដោយតម្រូវឱ្យមានការចរចាផ្អែកតែជាមួយប្រទេសភូមាជាជាងទន្លចំនួនបួនផ្សេងគ្នា។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ News និងប្រភពផ្លូវការជាញឹកញាប់ បង្ហាញរបស់ប្រទេសចិនបានចូលរួមជាមួយគណៈកម្មាការនេះជាការដោះស្រាយដោះស្រាយ overdevelopment នៃទន្លេមេគង្គនេះ។ ទោះយ៉ាងណាមិនមានការបង្ហាញថានៅប្រទេសចិនបានចូលរួមជាមួយគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គនេះនឹងផ្តល់ទន្លខ្សែទឹកខាងក្រោមដែលមានសមត្ថភាពពិតប្រាកដណាមួយដើម្បីប្រកួតប្រជែងផែនការអភិវឌ្ឍរបស់ប្រទេសចិនដែលបានផ្តល់ឱ្យអតុល្យភាពអំណាចដែលយ៉ាងខ្លាំងបានដាក់តាំងបង្ហាញនោះទេ ដោយទំនាក់ទំនងប្រទេសទាំងនេះ "ជាមួយប្រទេសចិន។
គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គមានភាពស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការចុះឈ្មោះការព្រួយបារម្ភអំពីវារីអគ្គិសនីនៅខ្សែទឹកខាងប្រទេសចិនអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងពេញលេញ។ ឧទាហរណ៍នៅក្នុងលិខិតមួយទៅកាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍លោកបណ្ឌិតលោក Olivier Cogels នាយកប្រតិបត្តិគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គនៅទំនប់វារីអគ្គិសនីជាការពិតបានអះអាងថានឹងបង្កើនទំហំរបស់ចិនរដូវប្រាំងទន្លេនេះជាគោលបំណងរបស់ពួកគេគឺការផលិតអគ្គិសនីនិងមិនធារាសាស្រ្ត។ ខណៈពេលដែលទំនប់វារីអគ្គិសនីបែបនេះពិតជាអាចបង្កើនស្ងួត លំហូររដូវកាលនេះតែអំពីគោលនយោបាយច្បាស់នៅប្រទេសចិននាពេលអនាគតហាក់បីដូចជាអាងស្តុកទឹកឱ្យមានដែលថាពួកគេនឹងត្រូវបាននៅខាងក្រៅនៃរបបសិប្បកម្មកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកខាងក្រោម។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈពីពួកមេដឹកនាំគណៈកម្មាធិការទន្លេមេគង្គនៅសរសៃដូចគ្នាដូចជាយោបល់ Cogels បានទៅមួយចំនួនរកបានគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គមួយ កេរ្ដិ៍ឈ្មោះផ្សំគំនិតក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យ "ម៉ាស៊ីនសង់ទំនប់របស់ចិនអណ្តែតនៅផ្នែកខាងក្រោម។
សង្កាត់បឹងធំ
ជាសង្កាត់ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ មាន ភូមិ÷
សង្កាត់ប្រទះឡាង
ជាសង្កាត់ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ មាន៦ ភូមិ÷
ណុប បាយ៉ារិទ្ធិ
ណុប បាយ៉ារិទ្ធ  (កើតថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៨១) គឺជាតារាចម្រៀង និងជាតារាសម្តែងកម្ពុជា។ លោក​ថត​ឱ្យ​ផលិតកម្ម​រស្មី​ហង្ស​មាស ដែល​ជា​ក្រុមហ៊ុន​ចម្រៀង​ឈាន​មុខ​គេ​មួយ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងខ្មែរ
ស្រុកចាន់ថៈប៊ុរី
ស្រុកចាន់ថៈប៊ុរី ឬ ចន្ទបុរី គឺជាស្រុកមួយនៃនរគវៀងច័ន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ ។
ចេនឡា
ចេនឡា រឺ កម្វុជ (កាំវុជៈ) (Chân Lạp) ជាឈ្មោះចិនហៅកម្ពុជាបន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះនៃនគរភ្នុំ (扶南) ដែលគេស្គាល់ថាចឹងឡាបជាភាសាយួន (ដែលមាននៅក្នុងការបញ្ចេញសំឡេងចិន-យួន)។ ឈ្មោះនេះនៅតែឃើញប្រើនៅក្នុងសតវត្សទី១៣ ដោយបេសកជនចិនជីវ-តាក្វាន់ (周達觀) អ្នកនិពន្ធ ចឹនឡាផ្វុងធ្ហូជី (លក្ខណៈនិងទំនៀមទំលាប់នៃកម្ពុជា) (真蠟風土記)។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនសម័យទំនើប បានប្រើឈ្មោះនេះសំដៅតែរដ្ឋខ្មែរនៅសម័យកាលចាប់ពីចុងសតវត្សទី៦ ដល់​ដើមសតវត្សទី៩ តែប៉ុណ្ណោះ។
កាលពីដើម គួរហៅថា ពួកមេកន្ទ្រាញដងរែក ដែលដែនមេកន្ទ្រាញតូចៗ ភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងនៃជួរភ្នំដងរែក គេមិនសូវស្គាល់ទេ។ ពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលគេស្គាល់លើកទីមួយត្រូវបានវែកញែក នៅក្នុងសិលាចារឹកដើមដំបូងខ្លះដែរ។ សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែលមិនបានចុះកាលបរិច្ឆេទ) នៅវាលកន្ទេល ខេត្តស្ទឹងត្រែង (K.៣៥៩) មានឈ្មោះក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមវីរវម៌្មជាបិតានៃព្រះនាងមួយអង្គ ព្រះនាមព្រះនាងមិនត្រូវបានវែកញែកទេ ដែលបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម សោមសម៌ន និង ជាព្រះភគិនីនៃព្រះបាទភវវម៌្ម។ តាមរយៈសិលាចារឹកមួយមកពីចន្ទនគរនៅបាសាក់/លាវ (K.៣៦៣) ព្រះបាទវីរវម៌្មក៏ជាបិតាព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនាដែរ ដែលត្រូវជាព្រះអនុជនៃព្រះបាទភវវម៌្ម។ មែនហើយព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គមានព្រះមាតាតែមួយតែបិតាផ្សេងគ្នា ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់អះអាងដោយសិលាចារឹកស្រីទេព K. ៩៧៨ (ប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ន៖១៥° ២៧’ ជ, ១០១° ៤’ ក) ដែលផ្ដល់ព័ត៌មានថាព្រះបាទភវវម៌្មជាបុត្រនៃព្រះប្រថិវេន្ទ្រវម៌្មនិងជាព្រះនត្តានៃព្រះចក្រវរ្តិន (រុទ្រវម៌្ម) រីឯសិលាចារឹកមួយទៀតមកពីបាកមូល (ปากมูล) នៅឧប្បល/ប្រទេសថៃ (K. ៤៩៦) បានឲ្យដឹងថាព្រះនាមនៃព្រះបិតាព្រះបាទវីរវម៌្មមានព្រះនាមថា សាវ៌ភៅម។ សិលាចារឹកទាំងប៉ុន្មាននេះបានបញ្ជាក់ថាទឹកដីដ៏ធំមួយកាលណោះ បានគ្រប់គ្រងដោយបណ្ដាស្ដេចអស់ទាំងនេះ។ ដោយបានកត់ត្រានៅក្នុងសិលាចារឹក K. ១៥១ ពីរបងរមាសនៅឦសានបុរ (រមណីយដ្ឋានបុរាណវត្ថុសំបូរព្រៃគុហ៍) បញ្ជាក់ថានរសិម្ហគុប្តគឺជាបរិវារ (សមាន្តន្ឫប) នៃស្ដេចស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបាទភវវម៌្មទី១ ព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម (ព្រះនាមសំរាប់រាជ្យនៃព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនា) និងព្រះបាទឦឝានវម៌្មបានកសាងនៅថ្ងៃ ១៣ មេសា ឆ្នាំ ៥៩៨ កំឡុងរជ្ជកាលព្រះបាទភវវម៌្មនូវរូបបដិមាតំណាងឱ្យកល្បវាសុទេវ (Kalpavāsudeva) (ព្រះវិស្ណុ)។ មានការស្របគ្នាជាច្រើនជាមួយនិងអត្ថបទចិនបុរាណដ៏ចាស់បំផុតដែលបានវែកញែកអំពីចេនឡា ស៊្ហ្រុយឝ៊ូក 隋書 (កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្ររាជវង្សសួយ) បានចងក្រងដោយ អួយ-ចឹង 魏徵 (៥៨០-៦៤៣) នៅឆ្នាំ ៦៣៦ គ.ស ដែលក្នុងនោះផ្ដល់ព័ត៌មានថាចំណាប់ផ្ដើមនៃសតវត្សទី៧ ចេនឡាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ ជឺទួស៊ឺណា (ចិត្រសេនា) (質多斯那) និង អ៊ីស្ឈ័រណាសៀនតែយ  (ឦឝានវម៌្ម) (伊奢那先代)។ រាជធានីចុងក្រោយគឺឦឝានបុរ កាលពីរជ្ជកាលព្រះបាទភវវម៌្មទី១ រាជធានីស្ថិតនៅភវបុរជាកន្លែងមួយទំនងជាតាំងនៅក្នុងបរិវេណទីរួមស្រុកធារាបរិវត្តន៍ (ថាឡាបរិវ៉ាត់) នាសម័យនេះ (១៣°៣៣’ ជ, ១០៥°៥៧’ ក)។
និរុត្តិសាស្ត្រ
ចំពោះឈ្មោះចេនឡានេះអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវបានបញ្ចេញទស្សនៈផ្សេងៗដូចតទៅ៖
១.ទស្សនៈលោក លី​ ធាមតេង យោងទៅកំណត់ហេតុរបស់ជីវ-តាក្វាន់ ចេនឡាគឺពួកចិនបានដាក់ឈ្មោះឲ្យប្រទេសមួយដែលមានព្រៃក្រាស់ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងលើវ្នំ ដោយសារតែស្រុកនោះមានក្រមួនជាច្រើន ទើបឈ្មួញចិនឧស្សាហ៍ទៅទិញក្រមួននៅទីនោះទើបមានឈ្មោះថាចេនឡា គឺថា ចេន រឺ ចេង ប្រែថា សុទ្ធ ឯ ឡា រឺ ឡាក់ ប្រែថា ក្រមួន ឬ ឃ្មុំ រឺ ទៀន (ភាសាចិនគេដាក់គុណនាមមុននាម) មានន័យថាស្រុកក្រមួនសុទ្ធ។
២.ទស្សនៈលោកឆត្រាប្រេមឬឌី លោកថាប្រទេសខ្មែរកាលពីសម័យបុរាណផ្នែកខាងលើហៅថា ជាន់លើ ឯផ្នែកខាងក្រោមហៅថា ក្រោមពូជ ។ (ទំនង) ពាក្យជាន់លើចិនហៅមិនច្បាស់ក៏ក្លាយជាចេនឡា ជាន់លើ > ចេនឡា ។
ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ
កម្វុជ ជាសាមន្តរដ្ឋមួយរបស់អាណាចក្រវ្នំ ស្ថិតនៅទីវាលទំនាបភាគកណ្ដាលទន្លេមេគង្គក្នុងតំបន់បាសាក់ប្រទេសលាវសព្វថ្ងៃ។ រាជធានីឈ្មោះ ភវបុរ ក្សត្រដែលគ្រងរាជ្យនៅចេនឡាជាខ្សែសូរ្យវង្ស។ ចាប់ពីសតវត្សទី៣មក អាណាចក្រវ្នំបានចងសម្ព័ន្ធមិត្តនឹងប្រទេសចាម្ប៉ា។ ប៉ុន្តែមកដល់សតវត្សទី៥ ចក្រភពនេះបានបដិសេធចោលសម្ព័ន្ធភាព ហើយឈប់ជួយចាម្ប៉ាក្នុងការច្បាំងនឹងប្រទេសចិន។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតមានឡើង បន្ទាប់ពីមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មនាំទៅប្រទេសចិននូវគ្រឿងអលង្ការ សូត្រ ភ្លុក ចាន ...។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ព្រះមហាក្សត្រមួយចំនួនដូចជាព្រះបាទស្រុតវម៌្មទី២ ព្រះបាទស្រេស្ឋវម៌្ម និងព្រះបាទបុស្ករាក្សត្រូវបានបញ្ជាក់ជាច្រើនតមកទៀតតែក្នុងសិលាចារឹកអង្គរប៉ុណ្ណោះ ប្រវត្តិភាពរបស់ពួកទ្រង់គឺពោរពេញដោយមន្ទិល រឿងរ៉ាវទាំងអស់ដែលយើងបានដឹងអំពីចេនឡាដីគោកគឺដោយសារតែចេនឡាដីគោកបានបញ្ជូនរាជទូតទៅប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ ៧១៧។ គណៈរាជទូតមួយផ្សេងទៀតដែលទៅធ្វើទស្សនកិច្ចនៅចិនឆ្នាំ ៧៥០ ទំនងជាមកពីចេនឡាទឹកលិច។ តាមរយៈកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រចិនបុត្រានៃស្ដេចវឹនតាន់ (ចេនឡាដីគោក រីឯ​ចេនឡា​ដីគោក​វិញ ដែលជា​តំបន់​ព្រៃភ្នំ និង​មាន​ជ្រលង​ភ្នំ​ស្ថិតនៅ​ខាងជើង ជនជាតិ​ចិន​ហៅថា វេន​-​តាន ឬ ព​-​លូវ ដែល​ត្រូវ​នឹង​ឈ្មោះ​របស់​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ​មួយក្រុម​ឈ្មោះ វ្នៅ ឬ ព្រៅ។) ចេនឡា​ដីគោក​វិញ អាណាចក្រ​នេះ មាន​ទំហំ​តែ ៧០០ លី​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ដឹកនាំ​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយអង្គ មាន​ព្រះនាម​ថាត្សៀគី​វ។ ឯកសារ​ចិន​ដដែល​ខាងលើនេះ ក៏បាន​បញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា ព្រះរាជា​អង្គ​នេះបាន​បញ្ជូន​ប្រតិភូ​ទូត​របស់​ទ្រង់ទៅកាន់​ប្រទេស​ចិន​ជាច្រើនលើកជាពិសេស​នៅ​ឆ្នាំ ៧១៧ និង ៧៥៣ នៃ​គ​.​ស។ ម្យ៉ាងវិញទៀតគឺ​ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់ ដែល​បាន​យាង​ទៅកាន់​ព្រះបរមរាជវាំង​ចិននៅ​ឆ្នាំ ៧៥៤។ សូម​រំលឹក​ឡើង​ថា គឺ​ព្រះរាជបុត្រ​អង្គ​នេះ​ដែល​បាន​ដឹកនាំ​ទ័ពតទល់​នឹង​នគរ​ណាន​ចាវ។ បន្ទាប់ពីគណៈទូតវឹនតាន់នៅឆ្នាំ ៧៧១ រជ្ជទាយាទ ភូមី 婆彌 បានមកដល់ក្នុងសវនការអធិរាជ ហើយនៅថ្ងៃទី ១៣ ធ្នូ ឆ្នាំ ៧៧១ ទ្រង់ក៏បានទទួលងារថា ខាយភ្វូកអ៊ីថុងសាន់ស៊្ហ្រឺក 開府儀同三司 (អ្នកបើកសវនការ ដែលពេញព្រះទ័យនឹងព្រះកិត្តិយសស្មើនឹងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងបី)។ នៅឆ្នាំ ៧៩៩ បេសកជនម្នាក់មកពីវឹនតាន់មានឈ្មោះថា លីថ្រវ់ឈ្ហ្រីក 李頭及 ក៏បានទទួលគោរម្យងារចិនមួយដែរ។ ខណៈពេលនោះក្សត្រនៃសម្ភុបុរត្រូវបានគេចារិកក្នុងសិលាចារឹក K. ១២៤ ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៨០៣/០៤ ថាមានស្ដេចមួយអង្គ ព្រះបាទឥន្ទ្រលោក ហើយព្រះមហាក្សត្រីស្នងរាជ្យបន្តបន្ទាប់បីអង្គទៀតគឺ ន្ឫបតេន្ទ្រទេវី ជយេន្ទ្រភា និង ជ្យេស្ថាយ៌ា។ សិលាចារឹកពីរផ្ទាំងបញ្ជាក់ថាមានក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមថាជយវម៌្ម៖ សិលាចារឹកទី១ K. ១០៣ មកពីព្រះធាតុព្រះស្រីភាគខាងត្បូងកំពង់ចាម ចុះកាលបរិច្ឆេទ ២០ មេសា ឆ្នាំ ៧៧០ សិលាចារឹកទីពីរមកពីល្បុកស្រុត នៅបរិវេណក្រចេះក្បែរសម្ភុបុរ (K. ១៣៤) ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៧៨១ )។ លោកសឺដេសបានហៅទ្រង់ថាព្រះបាទជយវម៌្មទី១(ស្ទួន) ប៉ុន្តែទំនងជាព្រះអង្គមិនប្លែកគ្នាជាមួយនិងព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ បិតាស្ថាបនិកអាណាចក្រអង្គរទេ តាមលោកវីខ្ខឺរីបានគូសបង្ហាញ៖ព្រះបាទជយវម៌្មទី៣មិនមែនត្រឹមតែមកពី​ភាគខាងត្បូងប៉ុណ្ណឹងនោះទេ ច្រើនជាងអ្វីដែលយើងបានដឹងពីព្រះរាជាអង្គនេះទៅទៀត ទ្រង់មានខ្សែស្រឡាយជិតស្និទជាពិសេសជាមួយរាជវង្សនៅវ្យាធបុរ។ ត្រង់នេះត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសិលាចារឹកបុរេអង្គរតែមួយគត់ប៉ុណ្ណោះ K. ១០៩/៦៥៥ [ពិតប្រាកដ:ទី១០ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ៦៥៦] ក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងអត្ថបទសម័យអង្គរទាំង១៦ បានចុះកាលបរិច្ឆេទចុងក្រោយឆ្នាំ ១០៦៩ [K. ៤៤៩ មកពីបាហាល់ (Pàlhàl) បានចុះកាលបរិច្ឆេទថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣ មីនា ឆ្នាំ ១០៦៩] … ពីរក្នុងចំណោមអត្ថបទនោះ K. ៤២៥/៩៦៨ និង K.៤៤៩/១០៦៩ គឺជាការកត់ត្រាជាក់លាក់អំពីព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ ដែលបានដឹកនាំប្រជារាស្ត្រពីវ្យាធបុរទៅតាំងលំនៅនៅបាត់ដំបងវិញ។
ការស្រាវជ្រាវ​របស់លោកហ្សក-ម៉ា​ស្ប៉េរ៉ូបាន​ឲ្យ​ដឹងថាតាមពិតទៅចេនឡា​ទឹក និង​ចេនឡា​គោកគឺជា​ក្សត្រប្រ​ទេស​ទាំងពីរនៃ​អតីត​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​តែមួយ​ប៉ុណ្ណោះ។ ការដែល​ចិន​ហៅថា ចេនឡា​ទឹក និង​ចេនឡា​គោក គឺជា​កត្តា​បង្ហាញ​នូវ​ស្ថានភាព​ភាព​បែកបាក់ ប្រេះឆា​ខាង​នយោបាយ​ក្នុង​អតីតកាល។ លើសពីនេះ​ទៀត លោក​ក៏បាន​បញ្ជាក់​បន្ថែមទៀត​ថា ក្សត្រ​រដ្ឋ​ទាំងពីរ​ខាងលើនេះបាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​បំផុតក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ចក្រភព​កម្វុជទេឝ ដោយហេតុថា វង្ស​ត្រកូល​របស់​ព្រះបាទ​យ​សោ​វម៌្មនា​សម័យ​មហា​នគរ​បាន​ចាប់​ពន្លក​ក្នុង​ដែនដី នៃ​ចេនឡា​ដែនដី​គោក។ លោក​បាន​បន្តទៀតថាចេនឡា​ទឹក គឺ​វ្យា​ធ​បុ​រ ឬ​អង្គរបុរីដែលជា​រាជធានី​របស់​នគរ​វ្នំ។ រីឯ​ចេនឡា​គោក គឺ​ស​ម្ភុ​បុ​រ ឬ​សំបូរណ៍​ផ្នែក​ខាងលើ​នៃ​ដង​ទន្លេមេគង្គ ដែល​ត្រូវ​ផ្សារភ្ជាប់​ទៅនឹង​ស្រេ​ស្ឋ​បុ​រក្បែរ​វត្ត​ភូនៅ​ខ្វែងចម្ប៉ា​សក្ដិ ប្រទេស​លាវ​បច្ចុប្បន្ន។ តែ​ទោះបី​យ៉ាងនេះ​ក្តី ក៏​លោក​ពុំបាន​កំណត់​ទីតាំង​នៃ​មណ្ឌលកណ្តាល​នៃ​ចេនឡា​គោកឲ្យ​បានច្បាស់លាស់​នៅឡើយ។ ចំណែក​លោកហ្ស​ក-ស៊ឺ​ដេ​សវិញ លោក​ក៏បាន​ចូលរួម​វិភាគទាន​យ៉ាងច្រើន​ក្នុងការ​ចងក្រង​ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​បុរាណ​ដែរ។ ​លោក​បានចេញ​យោបល់​រួម​ថា វ្យា​ធ​បុ​រ ដែល​ភាគច្រើន​ស្ថិតនៅ​បាភ្នំ​ជាង​នៅ​អង្គរបុរី គឺជា​ឈ្មោះ​របស់ ហ្វូ​-​ណន ឬ​នគរ​ភ្នំ​យ៉ាង​ប្រាកដ។ ពោលគឺ​មិនមែន​ចេនឡា​ទឹក ដូច​មាន​ក្នុង​ខ្លឹមសារ​សិលាចារឹករបស់​ព្រះបាទ​យ​សោ​វម៌្ម​នោះទេ។ សព្វថ្ងៃនេះ តាមរយៈ​របកគំហើញ​ថ្មី​ខាង​បុរាណវិទ្យា យើង​អាច​កែលំអ​ទស្សនទានរបស់​អ្នកប្រាជ្ញ​ខាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខាងលើនេះ។ តាមពិតទៅ ការស្រាវជ្រាវ​កន្លងមក​នេះបាន​ឲ្យ​ដឹងថា វ្យា​ធ​បុ​រគឺ​ស្ថិតនៅ​អង្គរបុរី នៅ​ខេត្តតាកែវ ពុំមែន​នៅ​បាភ្នំ នៅ​ខេត្តព្រៃវែងនោះទេ។​ ចេនឡា​គោក វេន​តាន/វ្រៅ គឺជា​ទីតាំង​ដើម​របស់​សន្តតិវង្ស​ខ្មែរ​នា​សម័យ​ចេនឡា ដែល​ធ្លាប់ជា​ប្រទេស​ចំណុះ​របស់​នគរ​វ្នំ ហើយ​បាន​ឲ្យ​កំណើតជា​សន្តតិវង្ស​ខ្មែរ​នា​សម័យអង្គរ​នោះ។ ចំពោះ​យើង យើង​ជឿថាទីតាំង​របស់​ចេនឡា (​ដីគោក​) ស្ថិតនៅ​ម្តុំ​វត្ត​ភូ​យ៉ាង​ប្រាកដ ដែលមាន​ឈ្មោះថា ស្រេ​ស្ឋ​បុ​រ ក៏ប៉ុន្តែ​ឥទ្ធិពល​នៃ​ចេនឡា​បាន​លាតសន្ធឹង រហូតដល់​តំបន់​ខ្ពង់រាប​នគររាជ​សីមាជាពិសេស​រវាង​ដងស្ទឹង​ស្រែ​មូល និង​ស្ទឹង​ស្រែ​ជី​ថែម​ទៀតផង ដូច​វត្តមាន​របស់​សិ​ល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទខ្មែរ និង​សិលាចារឹក​ជា​សក្ខីភាព​ស្រាប់។ ម្យ៉ាងវិញទៀត យោងតាម​ទស្សនៈ​របស់លោកហ្ស​ក-ស៊ឺ​ដេ​ស និង​លទ្ធផល​នៃ​ការស្រាវជ្រាវ​ចុងក្រោយបង្អស់ យើង​អាច​និយាយបានថាឈ្មោះ​មូល​ទេស ដែលមាន​ក្នុង​សិលាចារឹក ពិតជា​បាន​ឲ្យ​កំណើត​ទៅ​ឈ្មោះនៃ​ដងស្ទឹង​ស្រែ​មូល នៅ​ប្រទេស​សៀម​បច្ចុប្បន្ន ដែលជា​ភាគ​មួយ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជាដែនដី​គោក។ នេះ​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ឲ្យ​ឃើញថា ការហៅ​ស្ទឹង​ស្រែ​មូល​ខាងលើនេះ ដែល​សៀម​ថា សេ​មូ​ន មិនមែន​ជាការ​ចៃដន្យ​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ​គឺជា​ប្រពៃណី​បុរាណ​ខ្មែរ​នា​សម័យ​ចេនឡា​សុទ្ធសាធ ពោលគឺ​បាន​រក្សា​នូវ​ស្លាកស្នាម​នៃ​ព្រឹត្តិការណ៍​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នា​សម័យ​ដើមតាមរយៈ​ស្ថាន​នាម។ មានន័យថា មណ្ឌល​អំណាចកណ្តាល​របស់​ចេនឡា​គោក (​វេន​តាន​) គឺ​ស្រេ​ស្ឋ​បុ​រ ដែល​ស្ថិតនៅ​ភូមិភាគ​ខាងត្បូង​នៃ​ចម្ប៉ា​សក្ដិ ប្រទេស​លាវ​បច្ចុប្បន្ន តែ​បាន​គ្រប់គ្រង​លើ​តំបន់​នានា នៃ​ភូមិភាគ​ឦសាន​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន និង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដូចជា ខេត្តស្ទឹងត្រែង​ កំពង់ចាម ​និង​កំពង់ធំ​ជាដើម ដែល​ស្ថិតក្រោម​ការត្រួតត្រា​រប​ស់​ទីក្រុង​ឦសាន​បុ​រ ឬ​សំបូរណ៍ព្រៃ​គុហ៍​ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ​ក​ណ្តា​ល។
ចំបាំងចេនឡានិងអាណាចក្រភ្នំ
យើងគួរដឹងថាមុនកាលចូលវាយលុករបស់ចេនឡាស្ដេចរុទ្រវម៌្ម បានបញ្ជូនទូតទៅប្រទេសចិនចុងក្រោយបង្អស់នៅឆ្នាំ ៥៣៩។ តាមឯកសារចិននៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៧ អាណាចក្រភបានបញ្ជូនទូតទៅចិននៅឡើយ ហើយអាណាចក្រវ្នំបានរើរាជធានីពីតូមូទៅភាគខាងត្បូង ព្រោះរាជធានីត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ។ អាណាចក្រចេនឡាស្ថិតនៅទិសនិរតីនៃប្រទេសលីនយី ជាសាមន្តរដ្ឋនៃអាណាចក្រវ្នំ ហើយមជ្ឈមណ្ឌលរបស់វាបានតាំងនៅតំបន់បាសាក់ក្នុងប្រទេសលាវសព្វថ្ងៃនេះ។ នៅជិតរាជធានីមានភ្នំមួយឈ្មោះថាលិង្គបវ៌ត (លិងកៀប៉ូផូ) ដែលនៅលើកំពូលភ្នំមានប្រាសាទមួយមានទាហានយាម ១០០០ នាក់ជាប្រចាំ ហើយឧទ្ទិសថ្វាយព្រះឥសូរ (ផូតូលី) គេតែងតែយកមនុស្សមកបូជា។ រៀងរាល់ឆ្នាំព្រះរាជាតែងប្រារព្ធពិធីបូជាយញ្ញនៅទីនោះនៅពេលយប់។ បើតាមសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងស្ដេចចេនឡាមានដើមកំណើត ពីឥសីកម្វុស្វយម្ភុវ និង នាងទេពអប្សរ មេរា ដែលព្រះឥសូរប្រទានឲ្យធ្វើព្រះមហេសី។ ស្ដេចដំបូងមានស្រុតវម៌្ម ឯរាជបុត្រព្រះនាមស្រេស្ឋវម៌្ម ហើយបានកសាងក្រុងស្រេស្ឋបុរដែលប្រហែលជានៅតំបន់បាសាក់។ ប្រហែលជាស្ដេចទាំងនេះហើយ ដែលជួយរំដោះអ្នកស្រុកឲ្យផុតពីច្រវាក់សួយសាអាករ ដោយខំរើបំរះខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងអាណាចក្រវ្នំ។ នៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៦ ចេនឡាកាន់តែមានអានុភាពកាន់តែខ្លាំងបានវាយលុកនឹងអាណាចក្រវ្នំ។ កាលណោះព្រះបាទភវវម៌្មទី១ជាបុត្រព្រះបាទប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្មត្រូវជាព្រះនត្តា នៃព្រះបាទរុទ្រវម៌្មទ្រង់បានរៀបអភិសេកជាមួយក្សត្រីកម្ពុជរាជលក្ស្មីត្រូវជាព្រះញាតិខាង​មាតាព្រះបាទស្រេស្ឋវម៌្ម។ ដោយហេតុនេះហើយបានជាស្លោកទី១១ នៃសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងបានបញ្ជាក់ថា កូនចៅឥសីកម្វុបានភ្ជាប់សូរ្យវង្ស (ខាងចេនឡា) ទៅនឹង សោមវង្ស (ខាងអាណាចក្រវ្នំ)។ បុព្វហេតុនៃចំបាំងនេះមានសម្មតិកម្មជាច្រើនដូចតទៅ៖ អ្នកខ្លះយល់ថាព្រះបាទភវវម៌្មទី១លើកទ័ពមកតទល់នឹងការដណ្ដើមរាជ្យបល្លង្ករបស់គុណវម៌្ម។ បើតាមយីស៊ីងពុទ្ធបរិស័ទចិនបានសរសេរថានៅចុងសតវត្សទី៧៖ ពីដើមនៅវ្នំព្រះធម៌បាន​ចំរើនលូតលាស់​ហើយផ្សព្វផ្សាយទៅគ្រប់ទិសទី តែឥឡូវនេះមានព្រះរាជាកំណាចមួយអង្គបានបំផ្លាញចោលអស់ ឯព្រះសង្ឃតែមួយអង្គក៏គ្មានដែរ។ គេអាចសន្និដ្ឋានថាព្រះរាជាកំណាចនោះប្រាកដជាព្រះបាទភវវម៌្មនេះហើយ។ តែលោកបឺនាដ-ភ្វីលីព-ហ្ក្រុស្លៀរ យល់ថាមកពីទឹកជំនន់បំផ្លាញប្រព័ន្ធបញ្ចូលទឹក ពេលនោះកម្ពុជាក្រោមក៏ក្លាយជាដីល្បាប់ស្ងាត់ជ្រងំ ប្រជារាស្ត្ររត់ទៅកាន់ដីខ្ពស់ភាគខាងជើង ដោយហេតុនេះនៅឆ្នាំ ៥៥០ ព្រះបាទភវវម៌្មបានវាយលុកនគរវ្នំ ដើម្បីបង្កើតរាជាណាចក្រកម្វុជ។ យើងឃើញថានេះជាមូលហេតុដែលមានចំបាំងចេនឡា និងអាណាចក្រវ្នំបូករួមទាំងទំនាស់រាជបល្លង្កផង។ នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៦ ភវវម៌្មទី១ និងបងប្អូនរួមមាតាតែមួយរបស់ព្រះអង្គព្រះនាមចិត្រសេនា បានផ្ដើមការវាយលុកនគរវ្នំ។ បើតាមសិលាចារឹករបស់ព្រះភវវម៌្ម និងប្អូន ចិត្រសេនាបានវាយសំរុកចូលដល់ក្រចេះនៅលើច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេមេគង្គ ដល់បុរីរម្យនៅចន្លោះទន្លេមូល និងជួរភ្នំដងរែក និងដល់មង្គលបុរីនៅខាងលិចបឹងទន្លេសាប។ នៅចំពោះមុខអាសន្ននេះទ័ពអាណាចក្រវ្នំបានថយដៃ ហើយក៏បានលើករាជធានីពីវ្យាធបុរទៅតាំងនៅភាគខាងត្បូងត្រង់ណាហ្វូណា (នរវរនគរ) ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូថាត្រូវនឹងអង្គរបុរីខេត្តតាកែវសព្វថ្ងៃនេះ។
បំរែបំរួលប្រជាករ និង ស្ថានភាពសង្គម
ការលូតលាស់ពូជពង្សនៃជនជាតិខ្មែរសម័យនោះពុំទាន់ធាត់ធំទេ ជាកត្តាចំបងធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងប្រទេស។ ម្យ៉ាងទៀត លក្ខណៈពិសេសនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស និងការវិវត្តខាងនយោបាយនៃប្រទេសពឹងផ្អែកទៅលើដីស្រែចំការ។ វាលទំនាបទន្លេមេគង្គ សំបូរថ្លុកត្រពាំង។ ដូចនេះនៅនគរវ្នំ ផ្ទៃដីសំរាប់ដាំស្រូវមានតូច តំរូវឲ្យមានការវាតដីជាបន្តបន្ទាប់ ដោយវិធីបង្ខិតបង្ខំកំលាំងទាសាទាសី ដែលជាកសិករ។ ដីស្រែចំការគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ ហើយសំណង់ទំនប់ទឹក និងប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹក គឺកសាង និងដឹកនាំដោយរាជការ។ <br \> ចេនឡាមានការរីកចំរើនខ្លាំងខាងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។ រីឯអាណាចក្រវ្នំវិញរងគ្រោះធម្មជាតិបណ្ដាលឲ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ។ នេះជាឱកាសល្អសំរាប់រាជវង្សខាងចេនឡាធ្វើសញ្ជ័យលើអាណាចក្រវ្នំ។ ព្រះរាជាចេនឡា ព្រះបាទភវវម៌្ម និងប្អូនចិត្រសេនា បានវាយលុកអាណាចក្រវ្នំប្រហែលរវាងគ.ស ៥៥០។ អាណាចក្រវ្នំក៏ធ្លាក់ក្នុងកណ្ដាប់ដៃរាជវង្សនៅចេនឡាគឺព្រះបាទភវវម៌្មទី១ ហើយអាណាចក្រវ្នំក៏ប្រែឈ្មោះជា កម្ពុជា។ នៅសតវត្សទី៨ រវាងឆ្នាំ ៧០៦ កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកជាពីរគឺចេនឡាដីគោកដែលសំបូរភ្នំ និងជ្រលងភ្នំ និងចេនឡាទឹកលិច ដែលសំបូរទៅដោយបឹងនិងមានឆ្នេរសមុទ្រ។ <br \> ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងរវាងចេនឡាទាំងពីរ ជាការបើកឱកាសឲ្យពួកចោរជាតិជ្វាក្នុងសម័យរាជវង្សសៃលេន្ទ្រ ចូលឈ្លានពាន ហើយបានកៀរយកប្រជាជនមន្ត្រី និងរាជវង្សទៅកាន់ប្រទេសជ្វា។
ក្នុងសម័យអាណាចក្រចេនឡា
អរិយធម៌ចេនឡាត្រូវពឹងផ្អែកលើឯកសារចិនរាជវង្សសួយដែលកត់ត្រាក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ​ឦសានវម៌្មទី១ ហើយលោកម៉ា-តួនលិនបានចំលងដាក់ក្នុងសៀវភៅ ការសិក្សាពីប្រជារាស្ត្រក្រៅប្រទេសចិន របស់លោកនៅសតវត្សទី១៣។
នយោបាយ និង រដ្ឋបាល
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឦសានវម៌ រាជធានីតាំងនៅឦសានបុរហើយមានគ្រួសារ ២០០០ គ្រួសារ។ នៅកណ្ដាលក្រុងមានសាលធំមួយ ជាទីដែលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះប្រទានសវនការនិងជួបជុំពួកមន្ត្រីសេនាបតី។ នៅខាងក្រៅរាជធានីមានក្រុងចំនួន ៣០ ទៀតក្រុងនីមួយៗ មានច្រើនពាន់គ្រួសារហើយគ្រប់គ្រងដោយអភិបាលម្នាក់។ ៣ ថ្ងៃ ព្រះរាជាយាងទៅសាលប្រជុំ។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មាន ៥ នាក់៖ ទី១មានងារហៅតាមចិនថា Kou-lo-yeou (ក្រឡាហោម?), ទី២ Siang-kao-ping, ទី៣ Po-hoto-ling (ពហុទេព រឺ ពហុទេវៈ), ទី៤ Cho-mo-ling (យោមរាជ រឺ យមរាជ), ទី៥ jan-lo-leou ។ គេមិនទាន់ដឹងគោរម្យងារនេះត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរថាម៉េចទេ។ ឯមន្ត្រីតូចតាចវិញមានចំនួនច្រើនណាស់។ នៅចំពោះមុខព្រះរាជា ពួកមន្ត្រីត្រូវធ្វើគារវកិច្ចឱនក្បាលដល់ដីបីដង។ បើស្ដេចមានព្រះបន្ទូលហៅឬប្រើ ពួកមន្ត្រីត្រូវលុតជង្គង់រត់ទៅ ទៅអង្គុយដំកង់ជុំវិញព្រះរាជាដើម្បីពិភាក្សាពីកិច្ចប្រទេសជាតិ។ ចប់កិច្ចហើយគេត្រូវលុតជង្គង់សំពះសាជាថ្មីមុននឹងត្រឡប់ទៅវិញ។ ទាហានរាប់ពាន់នាក់បំពាក់អាវក្រោះកាន់លំពែងឈរយាមគ្រប់ទីកន្លែង តាំងពីជុំវិញរាជបល្លង្ករហូតដល់ទ្វារទាំងឡាយ។ ចំពោះការផ្ទេររាជសម្បត្តិគឺមានតែបុត្ររបស់អគ្គមហេសីទេ ទើបឡើងសោយរាជ្យបាន។ ដល់ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីអភិសេកព្រះរាជាថ្មី គេកាត់ម្រាមដៃច្រមុះនៃបុត្រឯទៀតៗ រួចយកទៅឃុំទុកនៅកន្លែងទីទៃៗពីគ្នា ដោយមិនឲ្យកាន់តំណែងអ្វីមួយសោះឡើយ។
សេដ្ឋកិច្ច
សម័យចេនឡាសេដ្ឋកិច្ចខ្មែរពឹងលើវិស័យកសិកម្មជាចម្បង ពីព្រោះទីក្រុងធំដែលរីកចម្រើនទាំងអស់សុទ្ធតែ នៅក្បែរមាត់ស្ទឹងបូករួមទាំងនយោបាយទឹក ដែលមានពីអាណាចក្រវ្នំផងសេដ្ឋកិច្ចចេះតែលូតលាស់ជាលំដាប់។ ឧ.ក្រុងឦសានបុរៈបានកសាងនៅក្បែរមាត់ស្ទឹងសែន ឯទឹកស្ទឹងត្រូវបង្ហូរចូលស្រះដែលព័ទ្ធជុំវិញក្រុង និងអាងទឹកក្នុងផ្ទៃក្រុង៖ ធ្វើដូច្នេះគេអាចមានទឹកប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់ ហើយមានលទ្ធភាពពង្រីកដីដាំដំណាំទៀតផង។ បើតាមឯកសារចិនគេដាំស្រូវ seigle, mil និង gros millet។ គេដឹងថាស្រូវប្រាកដជាមានតែដំណាំផ្សេងៗទៀតមិនដឹងថាមានឬអត់ទេ។
វប្បធម៌
នៅក្នុងវិស័យអក្សរសាស្ត្រគេឃើញមានសិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរបុរាណនៅអង្គរបុរីជាលើកទីមួយ។ ក្នុងវិស័យអក្សរសិល្ប៍បើតាមសិលាចារឹកវាលកន្ទេលបាននិយាយថា គេសូត្ររៀងរាល់ថ្ងៃនូវរឿងរាមាយណៈ រឿងមហាភារតៈនិងគម្ពីរបុរាណ។ ក្នុងវិស័យជំនឿសាសនាបើតាមសិលាចារឹកឃើញមានការគោរពបូជាគណៈផ្សេងៗ៖
ក្នុងវិស័យស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទច្រើនតែសង់ពីឥដ្ឋដាច់ៗ ពីគ្នាឬផ្ដុំគ្នាជាក្រុម។ ផ្ដែនិងក្របក្លោងទ្វារគេធ្វើពីថ្មភក់។ រូបចំលាក់បដិមានៅមានជាប់លក្ខណៈឥណ្ឌានៅឡើយ តែភាគច្រើន បានបង្ហាញក្បាច់រចនាបែបខ្មែរ ហើយមានរាងសង្ហារផង (ហរិហរៈ ប្រាសាទអណ្ដែត)។ ​ចំលាក់តុបតែង (Sculpture decorative) មានសភាពល្អប្រណីតហើយថែមទាំងបានបន្តអានុភាពរបស់ខ្លួន រហូតដល់ក្នុងសម័យអង្គរទៀត។
មើលផងដែរ
ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ឃុំស្ពឺ ក
(Spueu Ka) ដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង  មានរដ្ឋបាលចំណុះ ១០ភូមិ÷
ភ្លេងជាតិកូរ៉េខាងត្បូង
អែគុកហ្កា ឬ បទចម្រៀងស្នេហាជាតិ (애국가 Hanja ៖ 愛國歌 MC: Aegukga, MR: Aegukka) គឺជាភ្លេងជាតិប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ជឿ​ថាទំនុកច្រៀងត្រូវបានតែងនៅពេល គ.ស.១៨៩៦ ដោយអ្នកនយោបាយឈ្មោះ អាន់ ឆាងហ៉ូ (안창호) មេដឹកនាំនៅក្នុងសមរភូមិដើម្បីឯករាជ្យភាពរបស់កូរ៉េ ហើយជាអ្នកអប់រំ
ប្រែ​ជា
ដរាបណាសមុទ្រ (동해) ស្ងួតភ្នំបែកទូ (백두산) បំបែក
សូមព្រះជាម្ចាស់ការពារនិងការពារប្រទេសរបស់យើង
ឃុំស្ពឺ ក
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
ភ្លេងជាតិកូរ៉េខាងត្បូង
ប្រែ​ជា
Refrain
ផ្កាកុលាបសារ៉ុននិងបីពាន់នាក់រី ពោរពេញទៅដោយភ្នំនិងទន្លេដ៏អស្ចារ្យ
ជនជាតិកូរ៉េអស្ចារ្យ ទៅវិធីកូរ៉េដ៏អស្ចារ្យ តែងតែនៅជាការពិត
ក្នុងនាមជាកំពូលភ្នំស្រល់ណាមសាន់កំពូលឈររឹងមាំ មិនផ្លាស់ប្តូរតាមរយៈខ្យល់និងសាយសត្វ
ឃុំស្ពឺ ក
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
ភ្លេងជាតិកូរ៉េខាងត្បូង
ប្រែ​ជា
ដូចជារុំដោយគ្រឿងសឹក ដូច្នេះនឹងស្មារតីធន់របស់យើង
ឃុំស្ពឺ ក
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ភ្លេងជាតិកូរ៉េខាងត្បូង
ប្រែ​ជា
មេឃរដូវស្លឹកឈើជ្រុះគឺទទេហើយធំទូលាយខ្ពស់និងគ្មានពពក
ឃុំស្ពឺ ក
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ភ្លេងជាតិកូរ៉េខាងត្បូង
ប្រែ​ជា
ព្រះច័ន្ទភ្លឺដូចដួងចិត្តរបស់យើងអវិភាគនិងការពិត
ដោយស្មារតីនិងគំនិតនេះសូមឱ្យយើងផ្តល់ភាពស្មោះត្រង់ទាំងអស់
នៅក្នុងការរងទុក្ខឬអំណរស្រលាញ់ជាតិយើង
Refrain ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិ
ស្ពឺ
រូបភាពតូច| ផ្លែ ស្ពឺ នៅលើដើមឈើ ផ្លែ ស្ពឺ ឬ ផ្លែឈើផ្កាយ ជាប្រភេទដើមឈើដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ត្រូពិច អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ផ្លែឈើដែលមានជាតិពុលស្រាលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសប្រេស៊ីល អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ី ខាងត្បូង ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង មីក្រូនេស៊ី ផ្នែកខ្លះនៃ អាស៊ីបូព៌ា សហរដ្ឋអាមេរិក។ ដើមឈើនេះត្រូវបានដាំដុះនៅទូទាំងតំបន់ត្រូពិចនៃពិភពលោក។
ផ្លែឈើមានរនាំងប្លែកៗដែលរត់ចុះក្រោម។ ពេល​កាត់​ជា​ផ្នែក​កាត់​វា​ស្រដៀង​នឹង ​ផ្កាយ ​ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ ​ផ្លែ​ផ្កាយ ។   ផ្លែឈើទាំងមូលអាចបរិភោគបាន ជាធម្មតាឆៅ ហើយអាចត្រូវបានចម្អិន ឬបង្កើតជា រសជាតិ ថែរក្សា តុបតែង និងទឹកផ្លែឈើ។
ប្រភពដើមភូមិសាស្ត្រ
រូបភាពតូច| ចំណិត ស្ពឺ មាន ៧, ៦, ឬ ៥ ចំណិតធម្មតា។ ចំណុចកណ្តាលនៃភាពចម្រុះ និងជួរដើមរបស់ គឺជាតំបន់ត្រូពិច អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលវាត្រូវបានដាំដុះអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ វាត្រូវបានណែនាំទៅកាន់ អនុទ្វីបឥណ្ឌា និង ស្រីលង្កា ដោយពាណិជ្ជករ ជនជាតិ អូស្ត្រូណេសៀ រួមជាមួយនឹងពូជជនជាតិអូស្ត្រូណេ សៀ បុរាណដូចជា ដូង ឡា ងសាត ណូ នី និងសាន់ ថុ ល។ ពួក​វា​នៅ​តែ​មាន​ជា​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទាំង​នោះ និង​នៅ ​អាស៊ី​បូព៌ា និង​ទូទាំង ​អូសេអានី និង ​កោះ​ប៉ាស៊ីហ្វិក ។ ពួកវាត្រូវបានដាំដុះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុង ប្រទេសឥណ្ឌា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ភាគខាងត្បូង ប្រទេសចិន តៃវ៉ាន់ និងភាគខាងត្បូង សហរដ្ឋអាមេរិក ។ ពួកវាក៏ត្រូវបានដាំដុះនៅ អាមេរិកកណ្តាល អាមេរិក ខាងត្បូង និងរដ្ឋ ហាវ៉ៃ ការាបៀន និងផ្នែកខ្លះនៃ ទ្វីបអាហ្រ្វិក ។  ពួកវាត្រូវបានដាំដុះជា គ្រឿងលម្អ  ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​មាន​ហានិភ័យ​ក្លាយ​ជា ​ប្រភេទ​សត្វ​រាតត្បាត ​ក្នុង​តំបន់​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ពិភពលោក។
ការពិពណ៌នា
ផ្លែឈើមានរូបរាងស្តើង សំបកក្រមួន សំបក ពណ៌លឿងពណ៌ទឹកក្រូច និងមានសាច់ពណ៌លឿងខ្ចី ពេលទុំ។ ផ្លែស្ពឺគឺប្រហែល  មានប្រវែង និងរាងពងក្រពើ។ ជាធម្មតាវាមានរនាំងបណ្តោយដែលលេចធ្លោចំនួនប្រាំ ឬប្រាំមួយ។ នៅផ្នែកឆ្លងកាត់វាស្រដៀងនឹងផ្កាយ។ សាច់​វាគឺ​ល្អក់​ហើយ​ពណ៌​លឿង​ទៅ​លឿង។
អត្ថប្រយោជន៍​ចំពោះ​សុខភាព
គុណប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាពរបស់ផ្លែស្ពឺ រួមមានការបង្កើនប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ រំញោចការបំបៅកូន ការបន្សាបជាតិពុលរាងកាយ បំបាត់បញ្ហាផ្លូវដង្ហើម ការពារស្បែក ជំនួយដល់ការសម្រកទម្ងន់ បង្កើនល្បឿនមេតាបូលីស ការពារជំងឺមហារីក បង្កើនការរំលាយអាហារ និងបង្កើតឆ្អឹងរឹងមាំ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ
គង្គ ប៊ុនឈឿន
លោកជាអ្នសរសេរកាសែត អ្នកនិពន្ឋ ប្រលោមលោកពាក្យរាយ ប្រលោមលោកពាក្យកាព្យ កំណាព្យ ចម្រៀង សេណារីយ៉ូភាពយន្ត ជាអ្នកដឹកនាំសម្តែង ជាអ្នកនិពន្ឋបទភ្លេង ដ៏ល្បីឈ្មោះម្នាក់។ ក្រៅពីនេះ លោកក៏ជាអ្នកគូរ គំនូរអប់រំផងដែរ។
នៅឆ្នាំ ២០០០ លោកជាអ្នកនិពន្ឋជនជាតិខ្មែរ ទី ២ បន្ទាប់ពី ឯកឧត្តម ពេជ្រ ទុំក្រវិល ដែលបានទទួលជ័យលាភី ស្នាដៃតែងនិពន្ឋក្របខ័ណ្ឌអាស៊ាន ។
លោកត្រូវបាន អ្នកនិពន្ឋខ្មែរទាំងឡាយ ចាត់ទុកជា អ្នកនិពន្ឋដ៏ឆ្នើមម្នាក់របស់កម្ពុជា ដែលបានបន្សល់ទុក នូវស្នាដៃផ្នែកតែងនិពន្ឋ យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ មានប្រលោមលោក និង ចម្រៀងសម័យដើម ដែលមាន អធិរាជសំឡេងមាស ស៊ិន ស៊ីសាមុត អ៊ឹង ណារី រស់ សេរីសុទ្ឋា ប៉ែន រ៉ន និង អ្នកចម្រៀងល្បីៗ ជាច្រើនរូបទៀត បានបកស្រាយ ហើយស្នាដៃទាំងអស់នោះ នៅតែ ស្ថិតក្នងមនោសញ្ចេតនា អ្នកអាន និងអ្នកស្តាប់រហូតមកដល់សព្ឋថ្ងៃនេះ ។
គឺ​ជា​កវី​និពន្ធ​ល្បី​ឈ្មោះ​មួយ​រូប​តាំង​ពី​ទសវត្សរ៍​ទី​៥០ រហូត​មក។ លោក​មាន​ជំនាញ​ទាំង​ផ្នែក​បទ​ចម្រៀង ភាពយន្ត និង​សិល្បៈ​មួយ​ចំនួន​ទៀត។ លោក គង្គ ប៊ុនឈឿន បាន​ទទួល​មរណភាព​ក្នុង​វ័យ ៧៧​ឆ្នាំ​នៅ​ប្រទេស​ន័រវេសន៍ (Norway) ដោយ​ជំងឺ​មហា​រីក។ លោក​បាន​បន្សល់​ទុក​ស្នាដៃ​និពន្ធ​ជាច្រើន​សម្រាប់​ឲ្យ​កូន​ខ្មែរ​សិក្សា​ស្វែង​យល់ ហើយ​មហាជន​ក៏​តែង​ស្ងើច​សរសើរ​មិន​ដាច់​ពី​មាត់​ថា លោក​ជា​កវី​និពន្ធ​ជើង​ចាស់​ដ៏​ឆ្នើម ដែល​ច្រើន​សរសេរ​បង្ហាញ​អំពី​តថភាព​ពិត​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ រហូត​ដល់​លោក​បាន​រត់​គេច​ពី​ការ​តាម​ចាប់​ខ្លួន​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ទៅ​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ទទួល​មរណភាព។
=ជីវប្រវត្តិ= កវី​និពន្ធ​ម្ចាស់​ដង​ស្ទឹង​សង្កែ ជា​កូន​កសិករ​ក្រីក្រ​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​បង​ប្អូន ២​នាក់ តែ​ជា​អកុសល បង​ប្រុស​របស់​លោក​បាន​ស្លាប់​ទៅ​តាំង​ពី​រូប​លោក​នៅ​វ័យ​កុមារ​ភាព។
កវី​និពន្ធ​រូប​នេះរស់នៅ ​ភូមិ​ចម្ការសំរោង ឃុំ​ចម្ការសំរោង ស្រុក​បាត់ដំបង ខេត្ត​បាត់ដំបង។ លោក​បាន​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ អ្នកស្រី តាត គឹមលន នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៣ ហើយ​មាន​កូន​ចំនួន ៦​នាក់ គឺ​ប្រុស​ម្នាក់ និង​ស្រី ៥​នាក់ ហើយ​ក្នុង​នោះ កូន​ចំនួន ៥​នាក់​បាន​ទៅ​រស់នៅ​ប្រទេស​ន័រវេសន៍ និង​កូន​ស្រី​ម្នាក់​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ។
កូន​ច្បង​ទី​មួយ អ្នកស្រី ប៊ុនឈឿន សូរិដា ថ្លែង​ថា ប្អូនៗ​របស់​អ្នកស្រី​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ស្រុក​ខ្មែរ​ទៅ​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​តាម​ឪពុក​របស់​អ្នកស្រី តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០០ រហូត​មក។ អ្នកស្រី​បន្ថែម​ថា អំឡុង​ពេល​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស គឺ ៤​ឆ្នាំ​ដំបូង​នៅ​ប្រទេស​ថៃ ហើយ​ក្រោយ​មក បាន​ផ្លាស់​ទៅ​រស់នៅ​ប្រទេស​ន័រវេសន៍ វិញ។
=ស្នាដៃ= កវី​និពន្ធ គង្គ ប៊ុនឈឿន បាន​បន្សល់​ស្នាដៃ​ជាច្រើន​ដល់​ក្មេង​ជំនាន់​ក្រោយ​នៅ​មុន​ពេល​លោក​បាន​លា​ចាក​លោក។ លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា ជា​កវី ម្ចាស់​ស្ទឹង​សង្កែ។ ការ​និរទេស​ខ្លួន​របស់​ក្រុម​គ្រួសារ លោក គង្គ ប៊ុនឈឿន កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០០ មិន​មែន​លោក​ចង់​ទៅ​រស់នៅ​ឯ​បរទេស​នោះ​ទេ។
យើង ​ត្រូវ​តែ​រួបរួម​សាមគ្គី​គ្នា​ជា​ធ្លុង​មួយ បាន​ប្រទេស​ជាតិ​របស់​យើង​រស់នៅ​រុងរឿង​បាន ហើយ​បើ​កាលណា​បែក​បាក់​គ្នា នឹង​វិនាស​ហិនហោច​អស់​គ្មាន​ថ្ងៃ​រីក​ចម្រើន​បាន​នោះ​ទេ។ នេះ​ជា​បណ្ដាំ​ចុង​ក្រោយ​របស់​កវី​និពន្ធ គង្គ ប៊ុនឈឿន។ កូន​ស្រី​របស់​លោក​ឲ្យ​ដឹង​ថា ឪពុក​របស់​អ្នកស្រី​ចង់​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​ណាស់ ដើម្បី​បន្ត​អាជីព​របស់​លោក និង​ចង់​បណ្ដុះបណ្ដាល​យុវជន​ជំនាន់​ក្រោយ​ឲ្យ​មាន​ជំនាញ​តាក់តែង​និពន្ធ​បន្ត​ពី​លោក និង​ចង់​លើក​ស្ទួយ​វិស័យ​សិល្បៈ។ អ្នកស្រី​បន្ថែម​ថា កវី​និពន្ធ គង្គ ប៊ុនឈឿន ធ្លាប់​បួស​រៀន​នៅ​វត្ត​ពោធិ៍វាល ក្រុង​បាត់ដំបង ហើយ​ទទួល​បាន​សញ្ញាបត្រ​បឋម​ភូមិ​ភាសា​បាលី ឬ​ហៅ​ថា​ឌីប្លូម ប៉ុន្តែ​អ្នកស្រី​មិន​ចាំ​ថា​នៅ​ឆ្នាំ​ណា​ពិត​ប្រាកដ​នោះ​ទេ។
កវី​និពន្ធ​ម្ចាស់​បទ "ស្ពាន​អូរតាគី" រូប​នេះ ទទួល​បាន​ពាន​រង្វាន់​លេខ​មួយ​ជា​លើក​ដំបូង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៧ ក្នុង​ការ​ប្រឡង​រឿង​ប្រលោម​លោក ក្រោម​អត្ថបទ​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា "ទឹក​ភ្នែក​នារី ឬ​ស្នេហា​លុះ​អវសាន"។ ក្រៅ​ពី​នេះ លោក​ក៏​ធ្លាប់​ទទួល​ពាន​រង្វាន់​ជាច្រើន​ទៀត​ពី​សម្ដេច​ព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុ និង​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។ =យោងតាមសំដី លោក សេង ដារ៉ា= កវី​និពន្ធ និង​ជា​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ប្រវត្តិ​សិល្បករ​ជំនាន់​ដើម លោក សេង ដារា ដែល​បាន​សិក្សា​ច្បាស់លាស់​អំពី​ជីវប្រវត្តិ​របស់ លោក គង្គ ប៊ុនឈឿន មាន​ប្រសាសន៍​ថា កវី​និពន្ធ​ជើង​ចាស់​រូប​នេះ មាន​ថ្វី​ដៃ​និពន្ធ​សិល្បៈ​ជាច្រើន​ផ្នែក មាន​ជាអាទិ៍ ទំនុក​ច្រៀង បទ​ភ្លេង ប្រលោម​លោក ភាពយន្ត ដឹក​នាំ​រឿង ព្រម​ទាំង​ចេះ​គូរ​គំនូរ​ផង​ដែរ៖ «ដ្បិតតែ​គាត់​ក្រី​អភព្វ​រស់នៅ​គ្មាន​សេចក្ដី​សុខ​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​ស្លាប់ តែ​រូប​គាត់​បាន​កសាង​ទុក​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​ទាំងអស់​គ្នា​មើល​ឃើញ​អំពី​ភាព​អស្ចារ្យ និង​ទេពកោសល្យ​របស់​គាត់​ខ្លាំង​ណាស់ ដោយ​មិន​អាច​កាត់​ថ្លៃ​បាន​ឡើយ។ ហើយ​បើ​សិន​ជា​អាច ខ្ញុំ​សូម​ឲ្យ​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រ​សិល្បៈ សង់​រូប​សំណាក​របស់​គាត់​មួយ​ទុក​ឲ្យ​កូន​ខ្មែរ​ជំនាន់​ក្រោយ​បាន​មើល​ជា​ការ​ប្រសើរ»។
ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត បទ​ចម្រៀង​របស់​កវី​និពន្ធ គង្គ ប៊ុនឈឿន ភាគ​ច្រើន​បង្ហាញ​អំពី​ទិដ្ឋភាព​ជាក់ស្ដែង​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ ដែល​ទាក់ទាញ​អារម្មណ៍​របស់​អ្នក​ស្ដាប់​ចង់​ឃើញ និង​ចង់​ទស្សនា​ដល់​ទីកន្លែង ជាពិសេស​ទឹក​ដី​ស្រុក​កំណើត​របស់​លោក​នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង តែ​ម្ដង។ ជាក់ស្ដែង បទ​ចម្រៀង​ល្បីៗ​រួម​មាន ម្លប់​ដូង​ទី​១០ អារ​សាច់​ជូន​ម្ដាយ អនុស្សាវរីយ៍​ខ្នង​ភ្នំ​សំពៅ កូន​ស្រី​អ្នក​នេសាទ ដែល​ច្រៀង​ដោយ អ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា និង​បទ រំដួល​ដង​ស្ទឹង​សង្កែ ច្រៀង​ដោយ​អធិរាជ​សំឡេង​មាស លោក ស៊ិន ស៊ីសាមុត ជាដើម។
=មរណភាព= កូន​ស្រី​របស់​កវី​និពន្ធ​ល្បី​ឈ្មោះ​រូប​នេះ ឲ្យ​ដឹង​ទៀត​ថា ឪពុក​របស់​អ្នកស្រី​បាន​ស្លាប់​កាល​ពី​រសៀល​ថ្ងៃ​ទី​១៧ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០១៦ នៅ​ក្នុង​មន្ទីរពេទ្យ​មួយ​នៃ​ប្រទេស​ន័រវេសន៍ បន្ទាប់​ពី​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺ​ប្រមាណ ៣​ឆ្នាំ​ដោយសារ​ជំងឺ​មហា​រីក​តំរង់នោម៖ កាល​ពី​គាត់​ធ្វើ​ទុក្ខ​ដំបូង គាត់​ដូចជា​ពុំ​មាន​ជំងឺ​មហា​រីក​ទេ តែ​ក្រោយ​ពេល​វះ​កាត់​ហើយ យើង​បាន​ពិនិត្យ​តាម​ដាន​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ប៉ុន្តែ​ឪពុក​ខ្ញុំ​គាត់​អត់​បាន​ចាប់​អារម្មណ៍​នឹង​ជំងឺ​នេះ ហើយ​ក៏​ចេះ​បណ្ដោយ​រហូត​ដល់​មាន​ការ​ដុះ​សាច់ ទើប​ចាប់​ផ្ដើម​ព្យាបាល​តែ​ម្ដង។
កវី​និពន្ធ​គ្មាន​គូ​ប្រៀប លោក គង្គ ប៊ុនឈឿន បាន​លា​ចាក​លោក​ទៅ​ក្នុង​វ័យ ៧៧​ឆ្នាំ។ ស្នាដៃ​ចុង​ក្រោយ​របស់​លោក​មួយ​ទៀត​មុន​នឹង​លោក​ចាក​ចេញ​ពី​កម្ពុជា ទៅ​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស គឺ​លោក​បាន​សរសេរ​សៀវភៅ​ប្រលោម​លោក​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា វាសនា​របស់​កញ្ញា តាត ម៉ារីណា ប្រឡោមលោកបែបសម័យបច្ចុប្បន្នដែលមានជាប់ទាក់ទងជាមួយ លោក ស្វាយ ស៊ីថា (ជានរណាស្វែងយល់ដោយខ្លួនឯង) និងត្រូវជាអ្វីនឹង អ្នកស្រី ឃួន សុផល ដែលសៀវភៅប្រឡោមលោកមួយក្បាលនេះមាននិយាយពី សង្គ្រាមទឹកអាស៊ីត បន្ទាប់​ពី​ចេញ​ផ្សាយ​អត្ថបទ​របស់​លោក​ភ្លាម សមត្ថកិច្ច​ខ្មែរ​បាន​តាម​ចាប់​រូប​លោក ធ្វើ​ឲ្យ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​កវី​និពន្ធ​ជើង​ចាស់​រូប​នេះ ត្រូវ​ជម្លៀស​ចេញ​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ មួយ​រំពេច មុន​នឹង​បាន​សិទ្ធិ​បន្ត​ទៅ​រស់នៅ​ប្រទេស​ន័រវេសន៍។
អ្នកស្រី ប៊ុនឈឿន សូរិដា អះអាង​ថា មូលហេតុ​ដែល​អ្នកស្រី​មិន​បាន​ចេញ​ទៅ​រស់នៅ​ជាមួយ​ឪពុក​នៅ​ពេល​នោះ ដោយសារ​អ្នកស្រី​ជាប់​រវល់​ការងារ​ផ្នែក​សិល្បៈ​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ៖ កាល​ណោះ​ដោយសារ​នាង​ខ្ញុំ​រស់នៅ​ក្រៅ​បន្ទុក​ពី​ឪពុក​ម្ដាយ ខ្ញុំ​ទៅ​ហើយ។ ចំណែក​ប្អូនៗ​របស់​នាង​ខ្ញុំ ពួក​គេ​រស់នៅ​ក្នុង​បន្ទុក​គ្រួសារ​ជាមួយ​ឪពុក​ខ្ញុំ។ ហើយ​ម្យ៉ាង​ទៀត កាល​ដែល​គាត់​ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​ក៏​ឪពុក​ខ្ញុំ​មិន​បាន​ប្រាប់​ថា​មាន​រឿងរ៉ាវ​កើត​ឡើង​ដែរ។
ក្រោយ​ពី​ទទួល​ដំណឹង​មរណភាព​ភ្លាម ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទាំង​អ្នក​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស និង​អ្នក​រស់នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស បាន​ផ្ញើ​សារ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ក្រៀមក្រំ​ជាមួយ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​កវី​និពន្ធ គង្គ ប៊ុនឈឿន និង​សម្ដែង​ការ​សោកស្ដាយ​ជា​ខ្លាំង​ចំពោះ​ការ​បាត់បង់​កវី​ជើង​ចាស់​ដែល​មាន​ថ្វី​ដៃ​រូប​នេះ។
ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ​ដែរ បណ្ដាំ​ចុង​ក្រោយ​របស់​កវី​និពន្ធ​ម្ចាស់​បទ ស្ទឹង​សង្កែ​រូប​នេះ ដែល​បាន​បង្ហោះ​តាម​បណ្ដាញ​ទំនាក់ទំនង​សង្គម​ហ្វេសប៊ុក (Facebook) នៅ​មុន​ពេល​លោក​ទទួល​មរណភាព​នោះ លោក​បាន​ផ្ដាំ​ផ្ញើ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គ្រប់​រូប ត្រូវ​រួបរួម​សាមគ្គី​គ្នា ហើយ​ត្រូវ​ចេះ​ស្រឡាញ់ និង​ថែរក្សា​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​របស់​ជាតិ​ឲ្យ​បាន​គង់វង្ស៖ «យើង​ត្រូវ​តែ​រួបរួម​សាមគ្គី​គ្នា​ជា​ធ្លុង​មួយ បាន​ប្រទេស​ជាតិ​របស់​យើង​រស់នៅ​រុងរឿង​បាន ហើយ​បើ​កាលណា​បែក​បាក់​គ្នា នឹង​វិនាស​ហិនហោច​អស់​គ្មាន​ថ្ងៃ​រីក​ចម្រើន​បាន​នោះ​ទេ»។
អដ្ឋិធាតុ​របស់​កវី​ជើង​ចាស់ គង្គ ប៊ុនឈឿន សាច់ញាតិ​នឹង​យក​ទៅ​តម្កល់​ទុក​នៅ​ក្រុង​បាត់ដំបង នៅ​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០១៦។ ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា សាច់ញាតិ​មិន​ទាន់​បញ្ជាក់​ទីកន្លែង​សម្រាប់​បញ្ចុះ​អដ្ឋិធាតុ​នៅ​វត្ត​ណា​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់លាស់​នៅ​ឡើយ៕
គសប ឃុំស្វាយប្រទាល
អំពីគណបក្ស គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party, ហៅកាត់ថា​LDP, ប្រមុខ៖ លោក ខឹម វាសនា) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់សិទ្ធ ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើអោយបានសម្រេចឡើងដោយយន្តការ៨ចំណុច។ ដើម្បីឈានទៅដាក់អោយបាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ ១. ការយល់ដឹងអំពីប្រជាធិបតេយ្យ
២. កិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌
៣. សីលធម៌សង្គម។
ប្រវត្តិបក្ស =មើលផងដែរ=
ប៊ុន កេននី
ប៊ុន កេននី (កើតនៅថ្ងៃទី ១ មិថុនា ១៩៩០ នៅ Metz) គឺជាកីឡាករជាតិវាយកូនបាល់ ដែលមានសញ្ជាតិខ្មែរបារាំង។
Bun has a career high ATP singles ranking of 1080 achieved on 16 July 2012. He also has a career high ATP doubles ranking of 953 achieved on 29 April 2013.
តំណាងឲ្យ កម្ពុជា ក្នុងការចូលរួមប្រកួតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ Davis Cup, ប៊ុន កេននី ទទួលបាន W/L record of 17–6 ។
សង្កាត់ស្ពានថ្ម(ខណ្ឌដង្កោ)
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតឃុំនៃស្រុកកណ្ដាលស្ទឹងចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្កាត់នៃខណ្ឌដង្កោ
ផ្សារព្រែកហូរ
ផ្សារព្រែកហូរជាផ្សារដែលរញ៉េរញ៉ៃជងគេ
ស្រុកស៊ីខូតៈបូង
ស្រុកស៊ីខូតៈបូង ឬ ស៊ីគោតត្បូង គឺជា ស្រុកមួយ នៃ នរគវៀងច័ន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ ។
ស្នាមហ្លួង
តំនភ្ជាប់=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Sanam_Luang_Bangkok.jpg/250px-Sanam_Luang_Bangkok.jpg|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| ស្នាមហ្លួងក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ស្នាមហ្លួង (สนามหลวง) គឺជាវាលបើកចំហមាន ៧៤.៥ រ៉ៃ (១១៩,២០០ ម៉ែត្រការ៉េ) និងទីធ្លាសាធារណៈនៅមុខវត្តព្រះកែវ និងព្រះបរមមហារាជវាំង ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ស្នាមហ្លួងគឺនៅក្នុងស្រុកព្រះនគរ មជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីក្រុងបាងកក
ស្នាមហ្លួងត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថា​​ "វាលព្រះមេរុ" ឬ "ធុងព្រះមេរុ" (ทุ่งพระเมรุ) ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​កន្លែង​សម្រាប់​បូជា​សពរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះរាជិនី ព្រះអង្គម្ចាស់ជាន់ខ្ពស់ចាប់តាំងពីរជ្ជកាលរបស់រាមាទី១ ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៥ ព្រះបាទមង្កុដ (រាមាទី៤) ទ្រង់បានប្ដូរឈ្មោះពី "ធុងព្រះមេន" ទៅឈ្មោះ "ធុងស្នាមហ្លួង" នៅក្នុងការប្រើប្រាស់ទូទៅឥឡូវនេះខ្លីទៅថា "ស្នាមហ្លួង"
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧទ្យាននៅបាងកក
ពេជ្ររតនរាជសុតា
សម្តេចព្រះចៅភគិនីធើ ចៅហ្វាពេជ្ររតនរាជសុតា សិរិសោភាពណ្ណវត្តី (สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี ប្រសូតថ្ងៃទី២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩២៥ សុគតថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១) គឺជាព្រះរាជបុត្រតែមួយគត់របស់ស្តេច រជិរាវុធ នៃ ប្រទេសថៃ ។ នាងគឺជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះបាទ ភូមិបុល អាឌុលយ៉ាដេត និងជាបងប្អូនជីដូនមួយទី៣ របស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ នៃប្រទេសកម្ពុជានៅខាងមាតា។
ពិធីបុណ្យសពរបស់នាងត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១២ នៅទីលានស្នាមហ្លួង ក្នុងទីក្រុងទេពមហានគរ។
សុគត
ព្រះអង្គម្ចាស់ពេជ្ររតនា បានសុគតនៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១ វេលាម៉ោង ១៦:៣៧ នាទី នៅ មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ ទីក្រុងបាងកក ក្នុងព្រះជន្មាយុ៨៥ ឆ្នាំ។
ហង្សមាស HDTV
ហង្សមាស HDTV ( ហង្សមាស HDTV  ) គឺជាប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍នៅកម្ពុជា។ ទូរទស្សន៍ហង្សមាស HDTV គឺជាផ្នែកមួយរបស់ផលិតកម្មរស្មីហង្សមាសវីដេអូគ្រុប ដែលជាក្រុមហ៊ុនប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយកម្សាន្តនៅកម្ពុជា។ ខ្លួនអះអាងថាជាម្ចាស់ភាគហ៊ុនធំ (ប្រហែល ៧០%) នៃឧស្សាហកម្មកម្សាន្តរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពេញលេញរាប់បញ្ចូលទាំងការផលិតវីដេអូ និងវីដេអូតន្ត្រី ស្ថានីយ៍វិទ្យុ ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ដែលគ្របដណ្តប់ព័ត៌មាន កីឡា និងការកម្សាន្ត។
ប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍នេះបានចាប់ផ្តើមចាក់ផ្សាយក្នុងឆ្នាំ២០១២ ហើយបានក្លាយជាប៉ុស្តិ៍ទីមួយក្នុងប្រទេសដែលចាក់ផ្សាយក្នុងកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់។ ទូរទស្សន៍ហង្សមាស HDTV អបអរសាទរក្រុមដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈដែលបំពាក់ដោយឧបករណ៍កាន់តែប្រសើរ ការយល់ដឹង ចំណេះដឹង និងការយល់ដឹងពីតម្រូវការរបស់អតិថិជន។ ប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍នេះក៏មានអាជ្ញាប័ណ្ណផ្តាច់មុខក្នុងការផលិតកម្មវិធីដូចជា The Voice Cambodia, Cambodian Idol, X Factor Cambodia, Cambodia's Got Talent, The Voice Kids Cambodia, Cambodian Idol Junior, Killer Karaoke Cambodia, The Mask Singer Cambodia, I am Singer Cambodia... ក៏ដូចជាការផលិតរឿងភាគខ្មែរដែលមានការវាយតម្លៃខ្ពស់ និងគុណភាព ពត៌មានក្នុងស្រុកឈានមុខ និងការប្រគុំតន្ត្រីទេសចរណ៍ធំៗសម្រាប់ម៉ាកល្បីៗជាច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការសរសេរកម្មវិធី
ព័ត៌មាន
ហង្សមាសព័ត៌មានពេលព្រឹក
ផ្សាយផ្ទាល់រៀងរាល់ថ្ងៃ ច័ន្ទ ដល់ សុក្រ វេលាម៉ោង ៦ៈ០០-១០ៈ០០ ជាមួយអ្នកផ្សាយព័ត៌មានដ៏ល្បី និងល្បីល្បាញ លោក មាស រិទ្ធី
ការបង្ហាញការពិត/ហ្គេមអន្តរជាតិ
កម្មវិធីនាពេលខាងមុខ
ការប្រគុំតន្ត្រី
ទូរទស្សន៍រឿងភាគខ្មែរ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទូរទស្សន៍កម្ពុជា
កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង
អាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជាបានបង្កើតប៉ែកនៃចក្រភពអាណានិគមបារាំងនៅកម្ពុជា។ ដែនអាណាព្យាបាលនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៦៧ នៅពេសស្ដេចខ្មែរ ព្រះបាទនរោត្តមបានសុំឱ្យមានការបង្កើតអាណាព្យាបាលបារាំងលើប្រទេសរបស់ទ្រង់ ខណៈនោះ សៀម (ថៃទំនើប) បានលះបង់អធិរាជភាពលើកម្ពុជា និងទទួលស្គាល់អាណាព្យាបាលបារាំងនៅកម្ពុជាជាផ្លូវការ។ កម្ពុជាត្រូវបានធ្វើសមាហរណកម្មទៅជាសហភាពឥណ្ឌូចិននៅឆ្នាំ ១៨៨៧ រួមគ្នាជាមួយដែនអាណានិគម និងអាណាព្យាបាលបារាំងនៅវៀតណាម (កូសាំងស៊ីន អណ្ណាម និង តុងកឹង)។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ កម្ពុជាទទួលបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ក្នុងសហភាពបារាំង និងស្ថានភាពអាណាព្យាបាលត្រូវបានលុបបំបាត់នៅឆ្នាំ ១៩៤៩។ កម្ពុជាក្រោយមកបានទទួលបានឯករាជ្យ និងថ្ងៃឯករាជ្យត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅថ្ងៃទី៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣។ ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​អាណានិគម​និយម​បារាំង អស់​ជិត​មួយ​សតវត្ស​ដោយ​គិត​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៨៦៣ រហូត​ដល់​ពេល​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៣​។
នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ កម្ពុជាក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទនរោត្តមបានប្រែក្លាយប្រទេសរបស់ទ្រង់​ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។ នៅខែ តុលា ១៨៨៧ ពួកបារាំង បានប្រកាសការបង្កើត Union Indochinoise (សហភាពឥណ្ឌូចិន) ដែលនៅពេលនោះក៏បានបញ្ចូលកម្ពុជាផងដែរ សិទ្ធិជាម្ចាស់របស់បារាំងមានជាស្វ័យតរួចរាល់ទៅហើយ ជាមួយនិងតំបន់ទាំងបីនៃប្រទេសវៀតណាម (តុងកឹង អណ្ណាម និង កូសាំងស៊ីន)។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៣ លាវ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលបន្ទាប់ពីពួកបារាំងបានគំរាមកំហែង ដល់ព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍សៀមថានឹងអាចមានសង្គ្រាម ដោយហេតុនោះហើយក៏បង្ខំអោយទ្រង់បោះបង់ចោលទឹកដីនោះទៅ។
ដំណើរមកដល់នៃអំណាចត្រួតត្រារបស់បារាំង
រូបភាពតូច|ព្រះបាទនរោត្តម គឺជាមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ព្រះអង្គយល់ព្រមដាក់ប្រទេសកម្ពុជាឲ្យស្ថិតនៅក្រោមអាណាព្យាបាលរបស់បារាំង កំឡុងសតវត្សទី១៩ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានដោះខ្លួនពីរដ្ឋចំណុះនៃនគរសៀមដែលបានដាក់បញ្ចូលខេត្តភាគខាងលិច​របស់ប្រទេសនេះ រួមមានអង្គរ ដែលកាលណោះឥទ្ធិពលអំណាចរបស់រាជវង្សង្វៀនយួនបានធំធាត់ឡើងដែលជាការគំរាមកំហែងដល់​ប៉ែកខាងកើតនៃប្រទេស។ បន្ទាប់ពីការបង្កើតអាណានិគមបារាំងនៅកូសាំងស៊ីន (វៀតណាមខាងត្បូងសម័យបច្ចុប្បន្ន) នៅឆ្នាំ ១៨៦៧ ព្រះបាទនរោត្តមកម្ពុជាបានស្នើសុំឱ្យបារាំងដាក់អាណាព្យាបាលលើនគររបស់ទ្រង់។ នៅពេលនោះ លោក ព្យាំរប៉ូល-ដឺ-ឡា-ហ្គ្រង់ឌ្យែរ ទេសាភិបាលអាណានិគមកូសាំងស៊ីន កំពុងបន្តផែនការដើម្បីពង្រីកអំណាចបារាំងលើវៀតណាមទាំងមូលហើយបានប្រមើល​ឃើញកម្ពុជាជាប្រទេសទ្រនាប់រវាងដែនកម្មសិទ្ធិបារាំងនៅវៀតណាមនិងសៀម។ នៅថ្ងៃ ១១ សីហា ១៨៦៣ ព្រះបាទនរោត្តមបានចុះព្រះហស្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមួយដែលទទួលស្គាល់អាណាព្យាបាលបារាំងលើព្រះរាជាណាចក្ររបស់ទ្រង់។ ស្ថិតនៅក្រោមសន្ធិសញ្ញានេះ របបរាជានិយមនៅកម្ពុជាត្រូវបានបន្សល់ឱ្យនៅមានដដែល ក៏ប៉ុន្តែអំណាចត្រូវបានស្ថិតក្នុងដៃនៃឯកាធិបតីដ៏ច្រើនសម្បើមដែលមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ។ បារាំងក៏ទទួលបន្ទុកលើទំនាក់ទំនងការបរទេសនិងពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជាផងដែរ ដូចគ្នាបារាំងក៏ផ្ដល់នូវការការពារខាងយោធា។ សៀមក្រោយមកបានទទួលស្គាល់អាណាព្យាបាលរបស់បារាំងបន្ទាប់ពីបារាំងបាន​ប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបង​របស់កម្ពុជា និងទទួលស្គាល់ការគ្រប់គ្រងរបស់ថៃនៅអង្គរ។
នៅ​ឆ្នាំ ១៨៦២ បន្ទាប់​ពី​ដំណើរ​របស់​ឧត្ដមនាវី​បូណា (ទេសាភិបាល​បារាំង​ប្រចាំ​ក្រុងព្រៃនគរ) មក​កម្ពុជា បារាំង​យល់ថា ភូមិសាស្ត្រ​អាច​ឱ្យ​បារាំង​បង្កើត​មូលដ្ឋាន​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​កាន់កាប់​ទិស​ឧត្ដរ និង​បស្ចិម​នៃ​ឥណ្ឌូចិន ព្រមទាំង​អាច​បង្កើត​របាំង​ខណ្ឌ​ដែនដី ដែល​កាន់កាប់​ដោយ​បារាំង និង​អង់គ្លេស​នៅ​ឥណ្ឌូចិន​។ បារាំង​ឱ្យ​លោក ឡាក្រង់ឌីយែ មក​ចរចា​បញ្ចុះបញ្ចូល ព្រះបាទនរោត្ដម (១៨៦១-១៩០៤) ឱ្យ​យល់ព្រម​ចុះ​ព្រះហស្ថលេខា​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ស្ដីពី​អាណាព្យាបាល​បារាំង​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា ថ្ងៃ ១១ សីហា ១៨៦៣​។ ប្រទេស​សៀម ប្រឆាំង​យ៉ាង​ខ្លាំង​នឹង​សន្ធិសញ្ញា​នេះ ហើយ​ធ្វើការ​គំរាមកំហែង ព្រះបាទនរោត្ដម​ដោយ​មិន​ព្រម​ប្រគល់​ម្កុដរាជ និង​គ្រឿង​រាជកកុធភណ្ឌ​មក​ថ្វាយ​ព្រះអង្គ​វិញ​ទេ​។ ពួក​មន្ត្រី​ខ្មែរ​ដែល​មាន​និន្នាការ​លំអៀង​ទៅ​ខាង​សៀម​បាន​ទាក់ទាញ ព្រះបាទនរោត្ដម ឱ្យ​វិល​មក​រក​សៀម​វិញ​។ ប៉ុន្តែ បារាំង​បាន​ប្រឆាំង​តប​វិញ ដោយ​បញ្ជូន​កប៉ាល់​ប្រាំ​គ្រឿង និង​ទាហានជើងទឹក ១០០ ​នាក់ ឡើង​មក​កាន់​រាជធានីឧត្ដុង្គ និង​ទីក្រុងភ្នំពេញ​។ រូបភាពតូច|ផែនទីឥណ្ឌូចិន ដែលមានប្រទេសកម្ពុជា កូសាំងស៊ីន អណ្ណាម និង តុងកឹង នៅឆ្នាំ១៨៨៦ បារាំង​បាន​យល់ព្រម​ប្រគល់​ខេត្តបាត់ដំបង និង​សៀមរាប​ឱ្យ​ទៅ​សៀម និង​ធ្វើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ជាមួយ​សៀម ស្ដីពី​ពិធី​រាជាភិសេក​ព្រះបាទនរោត្ដម​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ពេញលក្ខណៈ​នៅ​រាជធានីឧដុង្គ នា​ថ្ងៃ ៣ មិថុនា ១៨៦៤​។ មកដល់​ឆ្នាំ ១៨៦៧ ទើប​សៀម​ព្រម​ទទួលស្គាល់​សិទ្ធិ​របស់​ប្រទេស​បារាំង ដើម្បីដាក់​របប​អាណាព្យាបាល​មក​លើ​កម្ពុជា​។
អាសនៈនៃអគ្គទេសាភិបាលសម្រាប់សហភាពឥណ្ឌូចិនទាំងមូលមានទីតាំងនៅហាណូយ ដែលស្ថិតនៅតុងកឹង (ឥឡូវគឺវៀតណាមខាងជើង)។ កម្ពុជា ក៏ជារដ្ឋអាណាព្យាបាលរួមផ្សំនៃសហភាពឥណ្ឌូចិនដែរ ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ Résident Supérieur (រេស៊ីដង់ស៊ុពែរីយ៉េ) រឺ ឯកាធិបតី សម្រាប់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយផ្ទាល់ដោយ ក្រសួងជើងទឹកនិងអាណានិគមនៅប៉ារីស។ ឯកាធិបតី (រេស៊ីដង់ស៊ុពែរីយ៉េ) គឺនៅពេលនោះត្រូវបានជួយដោយពួកឯកាភិបាល (រេស៊ីដង់) រឺ ពួកអភិបាលក្នុងតំបន់ (ចៅហ្វាយខេត្ត) ដែលត្រូវបានគេដាក់នៅតាមមជ្ឈមណ្ឌលខេត្តនានា (ទីរួមខេត្ត) ដូចជា បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ ឧដុង្គ និង សៀមរាប។ ភ្នំពញ ជារាជធានី គឺត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់របស់ឯកាធិបតី (រេស៊ីដង់ស៊ុបពែរីយ៉េ)។
ឯកាធិបតីបានក្ដោបក្ដាប់អំណាចដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់ ក៏ប៉ុន្តែបុគ្គលដែលនៅក្នុងតំណែងនេះជារឿយៗចង់បានអំណាចលើសពីនេះទៀត។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៧ ឯកាធិបតីដែលកំពុងតែកាន់តំណែង បានត្អូញត្អែរទៅទីក្រុងប៉ារីសថាស្ដេចបច្ចុប្បន្ននៃកម្ពុជា ព្រះបាទនរោត្តមលែងសាកសមដើម្បីដឹកនាំ និងស្នើសុំកាន់អំណាចរបស់ស្ដេចដើម្បីប្រមូលពន្ធ ចេញរាជក្រិត្យ និងសូម្បីតែតែងតាំងមន្ត្រីរាជការ និងជ្រើសរើសពួកព្រះអង្គម្ចាស់ម្កុដរាជ្យ (ព្រះបុត្រាស្នងរាជ្យ)។ ចាប់ពីពេលនោះមក ព្រះបាទនរោត្តម និងពួកស្ដេចនាពេលអនាគតរបស់កម្ពុជាក្លាយជាស្ដេចដែលមានតែឈ្មោះ និងជាឧបត្ថាកសាសនាព្រះពុទ្ធនៅកម្ពុជា ទោះយ៉ាងណាក្ដីក៏ពួកទ្រង់នៅតែមើលឃើញថាជាស្ដេចទេវរាជតាមរយៈក្រសែភ្នែក​របស់ប្រជាជនស្រុកស្រែចម្ការដដែល។ អំណាចផ្សេងៗទាំងអស់គឺនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃពួកឯកាធិបតី (រេស៊ីដង់ស៊ុបពែរីយ៉េរ) និងការិយាធិបតេយ្យអាណានិគម។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការិយាធិបតេយ្យនេះគឺត្រូវបានបង្កើតឡើង​ដោយពួកមន្ត្រីបារាំងភាគច្រើនបំផុត និងជនជាតិមួយទៀតដែលត្រូវបានគេអនុញ្ញាតដោយសេរីគឺពួកជនជាតិយួន ដែលគេឃើញថាជាពួកជនជាតិអាស៊ីដែលត្រួតត្រាគេនៅសហភាពឥណ្ឌូចិន។