cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿងធនញ្ជ័យ
ដំណើររឿង
លុះ​ដល់​ទីណា​មាន​គេ​នៅ​ច្រើន​នោះ ចូល​ទៅសួរ​គេថា ស្រុក​នេះ​មាន​ស្រី​ ឬទេ? អ្នក​ស្រុក​ប្រាប់​ថា ស្រី​មាន​ដែរ​ ទើប​​ធនញ្ជ័យ​ថា មិន​មែន​ស្រីទេ នេះ​គេ​ហៅ​ថា​ឈ្មោះ​ញី មិន​មែន​ស្រី​ទេ ​ធនញ្ជ័យ​ថា​ហើយ​ដើរ​ទៅ​រក​ភូមិ​គេ​ឯទៀត​វិញ ហើយ​ចូល​ទៅ​សួរថា ក្នុង​ស្រុក​នេះ​ តើ​មាន​ស្រី​ឬទេ? អស់​អ្នក​ស្រុក​ប្រាប់​ថា ខ្ញុំ​ឆ្ងល់​ណាស់​ ចុះ​អស់​អ្នក​ស្រី​នេះ តើ​គេ​ហៅ​ថា​ជា​អ្វី​វិញ? ​ឯធនញ្ជ័យ​ថា ​ទេ នេះ​គេហៅ​ថា​ញី​ទេ ថា​ហើយ​ក៏​ដើរ​ទៅ​សួរ​រក​ស្រីឯទៀត លុះ​ទៅ​ដល់​ភូមិ​ផ្ទះ​នាង​សួស្ដី ហើយ​ដើរ​ទៅ​សួរ​រក​ស្រី ក៏​ប្រទះនឹង​នាង​សួស្ដី មក​អង្គុយ​នៅដីមុខ​ផ្ទះ​នោះ​ឯង ឯ​ធនញ្ជ័យ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយក៏ដណ្ដឹង​សួរថា អ្នក​ប្អូន​នៅទីនេះ​មាន​ស្រី​ឬទេ? ឯ​នាង​សួស្ដី​ស្ដាប់​ហើយ​ឆ្លើយ​ថា អ្នក​ឯង​នេះ​នៅស្រុក​ណា មាន​ទេ​ប្រុស​ក្នុង​ស្រុក​អ្នក​ឯង ឯ​​ធនញ្ជ័យ​ស្ដាប់​ហើយ​ក៏​គិត​ថា ហើយ​គេ​ហៅ​ថា​ស្រី​សួស្ដី ទើប​​ធនញ្ជ័យ​ប្រាប់​ថា ឯ​ស្រុក​ខ្ញុំ​មាន​ប្រុស​ដែរ តើនាង​ដឹង​ឬទេ? ឈ្មោះ​ប្រុស​នោះ​ឯង នាង​សួស្ដី​ថា ខ្ញុំ​ដឹង បាន​ជា​គេ​ហៅ​ប្រុស​នោះ ត្បិត​គេ​ឈ្មោះ​ជ័យ​នោះ​ឯង ជ័យ​នោះ​ច្រើន​ជា​ធំ​ជាង​អស់​ឈ្មោះ​ផង ជ័យ​ឈ្នេះ​អស់​ក្នុង​ផែនដី​នេះ ឯង​បាន​ជា​ហៅ​ប្រុស​ៗ ត្បិត​ឈ្មោះ​ជ័យ​នោះឯង ទើប​នាង​សួស្ដី​ថា អ្នក​ឯង​ស្គាល់​ទេ​ស្រី​នោះ ទើប​ធនញ្ជ័យ​ថា ខ្ញុំ​ស្គាល់ បាន​ជាគេហៅ​ស្រីៗនោះ​ ត្បិត​តែ​ឈ្មោះ​សួស្ដី​នោះឯង ជា​សួស្ដី​មង្គល​ជា​ធំក្នុង​ផែនដីនេះ នឹង​យក​ឈ្នេះ​ណា​ឱ្យ​ដូច​គ្មាន បាន​ជា​គេ​ហៅ​ស្រីៗ​នោះ ត្បិតតែ​ឈ្មោះ​សួស្ដី ទើប​​ធនញ្ជ័យ​សួរថា នាង​មាន​ខ្លាច ឬ​គ្មាន​ខ្លាច​ទេ នាង​សួស្ដី​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​គ្មាន​ខ្លាចទេ ថាអ្នក​ឯង​តើ​មាន​ក្រែង​ ឬមិន​ក្រែង​ទេ ​ធនញ្ជ័យ​ឆ្លើយថា​ ខ្ញុំ​គ្មាន​ក្រែង​អ្វី​ទេ នាង​សួស្ដី​ឆ្លើយថា ខ្ញុំ​ដឹងហើយ គឺ​អ្នក​ដណ្ដឹងថា មាន​ប្ដី ឬ​នៅ​ឡើយ បើ​មាន​ប្ដី​ហើយ​ខ្លាច​ប្ដី​ជេរ បើ​គ្មាន​ប្ដី​ទេ​នោះ​ថា​មិន​ខ្លាច​ទេ ទើប​នាង​សួស្ដី​ដណ្ដឹង​ថា ក្រែង​ ឬ​មិន​ក្រែងនោះ​ អ្នក​ថា​ដូចម្ដេច ទើប​​ធនញ្ជ័យ​ប្រាប់​ថា ខ្ញុំ​ដឹង នាង​ឯង​សួរ​ខ្ញុំ​ថា មាន​ប្រពន្ធ​ហើយ​ ឬ​នៅទេ បើ​មាន​ប្រពន្ធ​ហើយ​ក្រែង​ចិត្ត​ប្រពន្ធនោះ បើ​គ្មាន​ប្រពន្ធ​ទេ ថា​មិន​ក្រែង​ចិត្ត​នរណា​ទេ ឯ​​ធនញ្ជ័យ​បាន​ដឹង​ថានាង​សួស្ដី​គ្មាន​ប្ដី​ដូច្នេះហើយ ក៏ដាក់​សម្ពាយ​អំពី​ស្មា ហើយ​ស្រាយ​សម្ពាយ​ហូល​ចេញ​ឱ្យ​ម្ដាយ​​ឪពុក​នាង​សួស្ដី​ឃើញ។
ឯ​ម្ដាយ​ឪពុក​នាង​សួស្ដី​ឃើញ​ហូល​ព្រែ​​ ធនញ្ជ័យ ក៏​ដើរ​មក​មើល​ហើយ​សួរថា អ្នក​កូន​នឹង​យក​ទៅ​ណា ឯ​ធនញ្ជ័យ​សំពេះ​ជម្រាប​សួរថា ខ្ញុំ​យក​មក​រក​ប្រពន្ធ​ទេ បើ​លោក​ម្ដាយ​លោក​ឪពុក​មេត្តា​ខ្ញុំ ខ្ញុំ​នឹង​នៅ​បម្រើ​ជា​កូន​ក្នុង​ផ្ទះ ដង​ទឹក​ កាប់​អុស បុក​ស្រូវ ខ្ញុំ​ចេះ​តែ​ព្រម​មិន​ខ្ចិល​ច្រអូស​ឡើយ ឯ​ម្ដាយ​ឪពុក​នាង​សួស្ដី និង​ខ្លួន​នាង​សួស្ដី​ក៏​ឡើង​ទៅ​លើ​ផ្ទះ ហើយ​ប្ដី​និង​ប្រពន្ធ​និយាយ​គ្នា​ថា ចៅ​កម្លោះ​នេះ​ចង់​បាន​កូន​យើង​ហើយ គិត​តែ​ពីរនាក់​ថា បើ​ដោយ​ស្មាន​មើល​ទៅ​ឃើញ​ថា ជាកូន​គេ​អ្នក​បាន​ណាស់ មាន​ទាំង​ហូល​ព្រែ​នោះ​ច្រើន យើង​ល្មមឱ្យ​កូន​យើង​ហើយ ឯ​​ធនញ្ជ័យកាល​បើ​ម្ដាយ​ឪពុក​ក្មេក​ឡើង​ទៅ​លើ​ផ្ទះ​ហើយ ក៏​វេច​បង្វិច​ដើរ​ទៅ​ទី​អាថ៌កំបាំង ហើយ​យក​ក្រដាស​មក​សរសេរកត់​ជា​ចំណាំ​ឈ្មោះនាម៉ឺន​ធំតូចដែល​ជម្ពាក់​ប្រាក់ ខ្លះ​ជម្ពាក់​១០០​តម្លឹង ខ្លះ​ជម្ពាក់​៤០០​តម្លឹង ខ្លះ​ជម្ពាក់​៥០០​តម្លឹង បាន​ច្រើន​ហើយ​ចង​១​បាច់ ដាក់​ក្នុ​សម្ពាយ ឡើង​ទៅ​លើផ្ទះ សំពះ​ម្ដាយ​ឪពុក​ក្មេក ហើយ​អង្គុយ​ស្ងៀម​ចាំ​ស្ដាប់។ ម្ដាយ​ឪពុក​នាង​សួស្ដី​ក៏​ដណ្ដឹង​សួរថា អញ​នឹង​ចង់​សួរ​ចិត្ត​ជ័យ​ឯង​ៗ​ចង់​បាន​កូន​អញមែន ឬទេ? ទើប​ធនញ្ជ័យសំពះ​ហើយ​ជម្រាប​ថា ក្នុង​ចិត្ត​ខ្ញុំ​បាទ​ចង់​បាន ក្រែង​តែ​លោក​មិន​ឱ្យ​ទាន​ខ្ញុំ​បាទ បើ​លោក​មេត្តា​ជា​កូន​ជា​ចៅ នោះ​អរគុណ​ណាស់​ នឹង​នៅ​បម្រើ​អស់​ចិត្ត ឯ​ម្ដាយ​ឪពុក​នាង​សួស្ដី ថា​យើង​ឱ្យ​ហើយ​ ចូរឯង​ទៅ​រក​ទិញ​មាន់ ទា ជ្រូក អណ្ដើក កុំខាន បើ​មិន​បាន​អណ្ដើក​នោះ មេបា​យើង​មិន​ទទួល​ទេ។
ឯ​​ធនញ្ជ័យ​បាន​ឭ​ពាក្យ​ម្ដាយ​ឪពុក​ក្មេក​ បង្គាប់ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​ដើរ​ទៅ​រក​អស់​អ្នក​ស្រុក​ភូមិ​ទាំង​នោះ រើស​រក​តែ​អ្នក​មាន​ប្ដី​ប្រពន្ធ អំពី​កម្លោះ ក្រមុំ ទើប​យក ហើយ​ឱ្យ​ឈ្មោះ​ថា​មេអណ្ដើក ទើប​រក​ស្រី​៤​នាក់​ទៀត បើ​បាន​ច្រើន​ដល់៨ ឬ​១៤​នាក់ នោះ​រឹង​រឹត​តែជា​ការ​ល្អ ឱ្យ​តែ​មាន​ប្ដី​អំពី​ក្មេង បើ​ទើប​មាន​កូន​មួយ ក៏បាន​ដែរ ឱ្យ​ឈ្មោះ​ថា​កូន​អណ្ដើក ទើប​រក​ប្រុស​ម្នាក់​ដែល​មាន​យសសក្ដិ មាន​ប្រាជ្ញា​ឱ្យ​ឈ្មោះ​ជា​អ្នក​មហា​អស់​អ្នក​ប្រុស​ស្រី​ទាំង​នោះ យក​មក​ដណ្ដឹង​កូន​គេ​ ហើយ​​ធនញ្ជ័យ​ឱ្យ​ទិញអស់​ទំនិញ​តាម​បង្គាប់​ម្ដាយ​ឪពុក​នាង​សួស្ដី លុះ​ទិញ​បាន​សព្វគ្រប់​ហើយ ឱ្យ​អ្នក​មហា​នាំ​ទៅ​ជូន​ម្ដាយ​ឪពុក​ខាង​ស្រី​ខ្លះ ទុក​ខ្លះ​រៀប​ស្ល​ដណ្ដាំ​ធ្វើ​នំ​គ្រប់​មុខ​ ឱ្យ​ហៅ​ភ្ញៀវ​មក​ផឹក​សង្កត់​រោង​រួច​ហើយ ព្រឹក​ឡើង​បាន​ជ័យ​ល្អ​ហើយ អ្នក​មហា និង​មេ​អណ្ដើក​ក៏​រៀប​អស់​បណ្ណាការ​នូវ​ចិញ្ចៀន ត្រសាល់​ទៅ​បំពាក់​កូន​ស្រីនោះ ហើយ​ឱ្យ​ខាង​ស្រី​នោះ​រៀប​រោង​ចាំ​ទទួល​អស់​លោក​អ្នកមហា​នូវ​បណ្ណាការ​នេះ។ ឯ​អ្នក​មហា មេអណ្ដើក និង​អស់​ក្មេងដែល​កាន់​គ្រឿង​បណ្ណាការដើរ​ទៅដល់​ហើយ អ្នកមេបា​មក​ទទួល​អ្នក​មហា​ឡើង​ទៅ​លើ​រោង ទើប​អ្នកមហា​ឱ្យ​យក​ស្រា​ពីរ​ដបតម្កល់​នឹង​ជើង​ពាន ហើយ​ទើប​យក​ថង់​មក យក​ក្មេង​ឱ្យ​កាន់​រោង​ថង់​ហិប ហើយ​អ្នក​មហា​ជម្រាបថា យើង​មក​ជម្រាប​អស់​លោកមេបា​ចាស់​ទុំ​សូម​ជ្រាប ត្បិត​យើង​បាន​ចិញ្ចៀន និង​ចារុ​ត្រសាល់ មក​សូម​បំពាក់​កូន​ស្រី ហើយ​សូម​លើក​ស្លា​ដក់​ស្លា​កន្សែង ជម្រាបរួច​ហើយ​ទើប​អស់​មេអណ្ដើក ចូល​ទៅ​បំពាក់​ចិញ្ចៀនកូន​ស្រីនោះ​រួច​ហើយ​ទើប​ខាង​ស្រី​នោះ​លើក​ថាស​បាយ និង​ស្រា​មក​ស៊ី​ផឹក រួច​ហើយ​លា​គ្នា​ទៅ​ផ្ទះ​ទីទៃ​ៗ​ហៅ​ថ្ងៃ​កំណត់​ហោង។
លុះ​ព្រឹក​ឡើង​បាន​ពេលា អ្នក​មហា និង​មេអណ្ដើក កូន​អណ្ដើក​នាំ​កូន​ប្រសា​រ​ឈ្មោះ​​ធនញ្ជ័យ ទៅ​សំពះ​ម្ដាយ​ឪពុក ហើយ​យក​កូន​ស្រី​ឈ្មោះ​នាង​សួស្ដីម​ក​ផ្ទឹម​នឹង​​ធនញ្ជ័យ ហើយ​រាង​បើក​បាយ​ខុន​ចង​ដែ​រួច​ហើយ ដល់​យប់​ផ្សំ​ដំណេក អ្នក​ជ័យ​ និង​នាង​សួស្ដី​ជា​ប្ដី​ប្រពន្ធ រួច​ការ​វល់​ពី​ថ្ងៃ​នេះ​ទៅហើយ​ទើប​​ធនញ្ជ័យ​និយាយ​នឹង​ឪពុក​ក្មេក និង​ប្រពន្ធ​ថា នឹង​ទៅ​ទារប្រាក់​ដែល​អស់​នាម៉ឺន​ជម្ពាក់។
​ធនញ្ជ័យ​ទៅ​ដល់​សាលា​ជំនុំ​អស់​នាម៉ឺន​ធំ ​តូច​ច្រើន ក៏​ឡើង​ទៅ​លើ​សាលា ហើយ​និយាយ​នឹង​អស់​នាម៉ឺន​ថា បើ​ចង់​ភ្នាល់​នឹង​ខ្ញុំ​ៗ​នឹង​ប្រើ​ស្ដេច​ឱ្យ​បាន​ ទើប​អស់​នាម៉ឺន​ថា អើ​យើង​ភ្នាល់​គ្នា បើ​ឯង​ប្រើ​បាន​អញ​នឹង​ឱ្យ​ប្រាក់ បើ​ឯង​ប្រើ​មិន​បាន ឯង​ឱ្យ​របស់​អ្វី​យើង ​ធនញ្ជ័យ​ថា​ ខ្ញុំ​ឱ្យ​ប្រាក់ ហើយ​​ធនញ្ជ័យ​យក​សំបុត្រ​ដែល​ធ្វើ​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​គ្រប់​នាម៉ឺន​ហើយ​សូម​បោះ​ ត្រា​ទទួល​ជម្ពាក់​រួច​ហើយ ឱ្យ​ទៅ​ប្រើ​ហ្លួង​នឹង​មើល ឯ​​ធនញ្ជ័យ​ថា បើ​ដូច្នោះ​អស់​លោក​ទូល​ថា ត្បិត​​ធនញ្ជ័យ​វា​ថា វា​នឹង​ប្រើ​ហ្លួង​ឱ្យ​បានដូច​ចិត្ត​វា​ៗ​ថា​នឹង​​មក​ឥឡូវ​នេះ​ហើយ ឯ​ងអស់​នាម៉ឺន​បាន​ស្ដាប់​ហើយ ក៏​យក​សេចក្ដី​ទៅ​ក្រាប​ទូល​ហ្លួង ទៅ​ដល់​ហើយ​ក៏​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​គាល់​ទូលថា សូម​ទាន​ត្បិត​អី​​ធនញ្ជ័យ​វា​ថា វា​នឹង​មក​ប្រើ​អម្ចាស់​បាន​ដូច​ចិត្ត​វា ឯ​ព្រះមហាក្សត្រ​ស្ដាប់​ហើយ ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​ក្រោធ​នឹង​​ធនញ្ជ័យវា​មាក​ងាយ ទៅ​ហៅ​អា​ជ័យ​មក​ឱ្យ​ឆាប់ អាមាត្យ​ស្ដាប់​ព្រះ​បន្ទូល​ត្រាស់​ប្រើ​ដូច្នោះ ក៏​រត់​ទៅ​ហៅ​​ធនញ្ជ័យ​តាម​ព្រះ​បន្ទូល ដល់​ហើយ​ប្រាប់​​ធនញ្ជ័យ​ថា ហ្លួង​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ឱ្យ​ហៅ ត្បិត​ទ្រង់​ព្រះក្រោធ​នឹង​ឯង​ណាស់ ឯ​ធនញ្ជ័យ​ស្ដាប់​ហើយ​ក៏​ទៅ​តាម​អាមាត្យ ដល់ហើយ​ក៏​ក្រាបថ្វាយ​បង្គំស្ងៀមនៅ ហើយ​ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​សួរថា អាជ័យ​អា​ថា​នឹង​ប្រើ​អញមែន ឬ? ​ធនញ្ជ័យ​ទូល​ថា​ករុណា​វិសេស ប៉ុន្ដែ​នឹង​មិន​ទាន់​ប្រើ​បាន បើ​បែរ​ព្រះ​ភក្ត្រ​មើល​ទៅ​ក្រោយ​រួចហើយ ទើប​ប្រើ​បាន​ ស្ដេច​ស្ដាប់​ហើយ​ទើប​បែរ​ព្រះ​ភក្ត្រ​ទត​មើល​ទៅ​ក្រោយ ហើយ​បែរ​មក​វិញ ថា​អញ​មើល​ទៅ​ហើយ​អាឯង​មិន​ប្រើ​ចុះ ឯ​​ធនញ្ជ័យក្រាប​ទូល​ថា នេះ​ហៅ​ប្រើ​ហើយ គឺ​ប្រើ​ឱ្យ​បែរ​ទៅ​ក្រោយ​បាន​ហើយ នឹង​មាន​ប្រើ​អម្ចាស់​ឱ្យ​ទៅ​ទូល​រែក​របស់​អ្វី​ក៏ទេ។
ស្ដេច​ស្ដាប់​ហើយ​ក៏​មិន​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ ទេ ទ្រង់​ស្ងៀម ​ធនញ្ជ័យ​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​លា ទៅទារ​ប្រាក់​អំពី​អស់នាម៉ឺន​ដែល​ភ្នាល់ ហើយ​មាន​សំបុត្រ​បោះ​ត្រាយក​ប្រាក់​ច្រើន​ប៉ុន្មាន​នឹង​មិនរួច ហើយ​យក​ទៅ​ឱ្យ​ប្រពន្ធ​នូវ​ម្ដាយ​ឪពុក​ក្មេក ហើយ​នៅជា​សុខ​សប្បាយ។
ឯ​អស់នាម៉ឺន​ដែល​​ធនញ្ជ័យ​យក​ប្រាក់​ នោះកើត​ខឹង​នឹង​​ធនញ្ជ័យ​ទាំង​អស់​ ទាំង​ស្ដេច​ក៏​ខ្ញាល់​ណាស់​ដែរ ស្ដេច​ឱ្យ​ហៅ​អស់​នាម៉ឺន​ធំតូច​ ឃុន ហ្មឹន មហាតលិក​មក​ឱ្យ​គិត​ជំនុំ នឹង​បំបរ​បង់​​ធនញ្ជ័យ​ឱ្យ​ហើយ ត្បិត​វា​បង្កើត​ទោស​ច្រើន​ណាស់ ឯ​អស់នាម៉ឺន​ស្ដាប់​ព្រះ​បន្ទូល​ដូច្នោះ​ហើយក៏​មក​គិត​ជំនុំ​គ្នា​ឃើញ​ថា នឹង​បណ្ដេញ​វា​ឱ្យ​ចុះ​សំពៅ​ទៅ​ស្រុក​ចិន ត្បិត​ស្រុក​នោះ​ធំ​ហើយ​គេ​ស្អប់​វា​តែ​ឃើញ​វា​ទៅ​គេ​គង់​សម្លាប់​ចោល យើង​បាន​សុខ​សប្បាយ​ក្នុង​នគរ ឯ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ក៏​សប្បាយ​ក្នុង​ព្រះ​រាជហឫទ័យ គិត​ឃើញ​ដូច្នោះ​ហើយ យក​សេក្ដី​ឡើង​ទៅ​ក្រាប​ទូល​ដោយ​ដំណើរ​ដែល​បាន​ជំនុំ​ឃើញ ព្រះ​មហាក្សត្រ​ស្ដាប់​ហើយ​ក៏​ព្រម នឹង​ឱ្យ​ទៅ​ហៅធនញ្ជ័យមក​ប្រាប់​ថា អាជ័យ​ អញ​នឹង​ឱ្យ​ឯង​ទៅ​នៅ​ស្រុក​ចិន​នឹង​គេ​ឯ​ណោះ ត្បិត​ស្រុក​គេ​ធំ នៅទី​ស្រុក​ខ្មែរ​នេះ​មិន​បាន​ទេ មាន​ព្រះ​បន្ទូល​បង្គាប់​ឱ្យ​យក​សំពៅ​១​មក​ឱ្យ ​ធនញ្ជ័យ​ចុះ​ទៅ​ក្នុង​សំពៅ ហើយ​ឱ្យ​យក​ទៅ​ប្រោស​ចោល​ឯ​ស្រុក​ចិន ឱ្យ​ស្ដេច​ក្រុង​ចិន​សម្លាប់ កាល​​ធនញ្ជ័យ​ទៅ​ដល់​ស្រុក​ចិន​ហើយ ផ្ដាំ​អស់​អ្នក​សំពៅ​ដែល​គេ​វិល​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញថា អញ​ផ្ដាំ​ទៅ​ប្រពន្ធ​អញ​ផង កុំ​ឱ្យ​គិត​ទន្ទឹង​អញ​ឡើយ អញ​នឹង​ទៅ​វិញ​ឆាប់​ទេ អញ​សន្មត់​តែ​៧​ខែ ឱ្យ​គេ​ជូន​អញ​ទៅ​វិញ​ឆាប់​ទេ កុំ​ថប់​ព្រួយ​ចិត្ត​ឡើយ ឯ​អ្នក​សំពៅ​ថា អើ​សឹម​អញ​ប្រាប់​ឱ្យ​បាន​ទេ ​ថា​ហើយ​ក៏​ចេញ​សំពៅ​មក​ស្រុក​វិញ។
ឯ​​ធនញ្ជ័យ​ក៏​ដើរ​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​នាម៉ឺន​ធំ ចូល​ទៅ​ស៊ី​ឈ្នួល​ឱ្យ​គេ​ប្រើ​ធ្វើការ ដើរ​តាម​នាម៉ឺន​នោះ​ទៅ​គាល់​ស្ដេច​នោះ ឯ​នាម៉ឺន​នោះ​នឹង​បាន​ដឹង​ថា​ជា​​ធនញ្ជ័យ​ក៏ទេ​ ក៏​គិត​តែ​ខ្មែរ​តែ​ផ្ដាស់មិន​បាន​សួរ​ដណ្ដឹង​ឡើយ ឯ​​ធនញ្ជ័យ​គិត​ថា បើ​អញ​បាន​ប្រាក់​ឈ្នួល​ច្រើន អញ​នឹង​គិត​ទិញ​អង្ករហើយ​គិត​ធ្វើ​នំ​រោយ​និង​ប៉ែនឱ្យ​មាន​សរសៃ​អង្ករ​ឡើង​ វែងៗ ហើយ​នឹង​លក់​ទិញ​ស៊ីមិន​ឱ្យ​ក្រ​ពិបាក​ឡើយ គិត​ហើយ​ធ្វើ​នំ​ដូច​ចិត្ត​គិត​នោះ​ឯង ហើយ​លក់​ឱ្យ​ចិន​ទិញ​ស៊ី កាល​នោះស្រុក​ចិន​មិន​ទាន់​ធ្វើ​នំ​នោះ​ទេ ដល់​ឃើញ​​ធនញ្ជ័យ​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​បបួល​គ្នា​មក​ទិញ​នំ​ស៊ី ហើយ​និយាយ​ថា​អ្នក​នេះ​ធ្វើ​នំ​ល្អ​ណាស់​ ឭ​ទៅ​ដល់​ស្ដេច​ក្រុង​ចិន​ៗ​ឱ្យ​ហៅ​​ធនញ្ជ័យ ទៅដល់​ហើយ​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា ឯង​ធ្វើ​នំ​វែង​ៗ​មែន​ឬ ​ធនញ្ជ័យ​ក្រាបទូល​ថា​មែន ស្ដេច​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា អា​យក​មក​ឱ្យ​អញ​មើល​ផង ទើប​​ធនញ្ជ័យ​វិល​មក​យក​នំ​នោះ​ទៅ​ថ្វាយ ទើប​ស្ដេច​ដណ្ដឹង​ថា នំ​នេះ​ឈ្មោះ​នំ​អី ​ធនញ្ជ័យក្រាបទូល​ថា នេះ​ហៅ​ថា​នំ​បញ្ចុក បើ​នឹង​ស៊ី​ឱ្យ​ងើយ ហើយ​ហារ​មាត់​លើក​ដៃ​ឱ្យ​ខ្ពស់​ទើប​បាន​ស៊ី​ជា​ពិសា ឯ​នំ​នេះ​បាន​ជា​​ធនញ្ជ័យ​ថា​ដូច្នេះ​ ត្បិត​ចង់​ឃើញ​ស្ដេច​ក្រុង​ចិន ត្បិតឭ​តែ​ព្រះ​បន្ទូល ឯ​ព្រះ​ភក្ត្រ​ពុំ​ដែល​ឃើញ ហើយ​ចង់​នឹង​វិល​មក​ស្រុក​វិញ ឯ​ស្ដេច​ក្រុង​ចិន​ឭ​ដូច្នេះ​ហើយ​ក៏​យក​នំ​នោះ​មក​ថ្វាយហើយ​ងើយ​ដូច​ពាក្យ​​ ធនញ្ជ័យ​ថា​ដូច្នោះ​ឯង ឯ​​ធនញ្ជ័យ​កាល​បើ​ស្ដេច​សោយ​នំ​ងើយ​ឡើង​ហើយ ក៏​មើល​ទៅ​ឃើញ​មុខស្ដេច​ក្រុង​ចិន​ហើយថា មើល​មុខ​ស្ដេច​ក្រុង​ចិន​​ឃើញ​ខ្មៅ​អែ មើល​មុខ​ស្ដេច​ស្រុក​ខ្មែរ​ ដូច​ខែ​ពេញ​បូណ៌មី ឯ​ព្រះមហាក្សត្រ​ក្រុង​ចិន​ឭ​​ធនញ្ជ័យ​ដៀល​ដូច្នោះ ហើយ ក៏​ទ្រង់​នូវ​ព្រះក្រោធខ្លាំង​ណាស់ ហើយ​ត្រាស់​ថា​ឱ្យ​អស់​នាម៉ឺន​ចាប់​យក​ទៅ​ដាក់​គុក​សំរិទ្ធ​ឱ្យ​ដល់​ស្លាប់​ កុំលែង​វា។
ឯ​ព្រះមហាក្សត្រ​ស្រុក​ខ្មែរ​ឭ​ថា​​ ធនញ្ជ័យ​វិល​មក​វិញ​ហើយ បាន​ទាំង​ចិន​មក​ផង ហើយ​ស្ដេច​នូវ​នាម៉ឺន​ទាំង​អស់​កោត​ខ្លាច​ប្រាជ្ញា​​​ធនញ្ជ័យ មិន​ហ៊ាន​ធ្វើ​សេចក្ដីអ្វី​ឱ្យ​ទាស់​នឹង​គំនិត​​​ធនញ្ជ័យ​ឡើយ ព្រះ​មហាក្សត្រ​ឱ្យ​ទៅហៅ ​​ធនញ្ជ័យមក​សួរ​ដណ្ដឹង​អំពី​ស្រុក​ចិន ត្បិត​វា​បាន​ទៅ ​​ធនញ្ជ័យ​ក៏​ក្រាប​ទូល​តាម​ដំណើរ​ដែល​បាន​ទៅឃើញ ហើយ​និយាយ​ថា កាល​ខ្លួន​ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ដល់​ហើយ​គិត​ឱ្យ​បាន​មក​វិញ​នោះ ព្រោះ​ធ្វើ​ខ្លែង​ព្នង​បង្ហើរ ស្ដេច​បាន​ឭ​សូរ​អែក​ខ្លែង បាន​ជា​ខ្ញុំ​បាន​មក​វិញ ឯ​ព្រះ​​មហាក្សត្រ​ឱ្យ​ធ្វើខ្លែង​នោះបង្ហើរ​នឹង​មើល​លែង ​​ធនញ្ជ័យ​ក៏​ធ្វើ​ខ្លែង​ទៅ​ថ្វាយ​ឱ្យ​ស្ដេច​ទត​ ដូច្នោះ​ឯង​ហៅ​ខ្លែង​ព្នង បាន​ជា​ស្ដេច​ចេះ​ធ្វើ​ខ្លែង​ដល់​ឥឡូវ​នេះ​ឯង។
ឯ​​​ធនញ្ជ័យ​ដល់​មាន​ជំងឺ​ឈឺ​ធ្ងន់​ណាស់ ហើយ​ផ្ដាំ​ប្រពន្ធ​ថា បើ​អញ​នឹង​ស្លាប់​ទៅហើយ ឱ្យ​យក​ទៅ​កប់​នោះ ឱ្យ​ធ្វើ​ចម្រូង​បោះលើ​ផ្លូវ​នោះឱ្យ​ច្រើន​កុំ​ឱ្យ​ខាន ហើយ​ឱ្យ​ទៅ ទូល​ហ្លួងថា អញ​ឈឺ​ខ្លាំង​ណាស់ហើយ ឯ​ប្រពន្ធ​នោះទៅទូល​ហ្លួងដូច​ពាក្យ​​​ធនញ្ជ័យ ស្ដេច​ដឹង​ដូច្នោះ ហើយ​ក៏​ស្ដេច​ទៅសួរ​​​ធនញ្ជ័យ ដល់​ហើយ​ស្ដេច​ចូល​ទៅសួរ​​​ធនញ្ជ័យថា ឯង​ឈឺ​តើ​ដូចម្ដេច ​​ធនញ្ជ័យ​ទូល​ថា​សូម​ទ្រង់​ចូល​មក​ជិតខ្ញុំ​ៗ​នឹង​ផ្ដាំ​ទុក ខ្ញុំ​ទូល​ខ្លាំង​មិន​បាន​ទេ ស្ដេច​ស្ដាប់​ហើយ​ចូល​ទៅជិត ​​ធនញ្ជ័យ​ទូល​ថា សូម​ទ្រង់​ឱន​ព្រះកេស​មក​ជិត​នឹង​មាត់​ខ្ញុំ ស្ដេច​ក៏​ឱន​ត្រចៀក​ទៅ​ជិត​មាត់​​​ធនញ្ជ័យ​ៗ​ក៏​ផ្ដាំ​ថា បើ​ស៊ី​ត្រី​ព្រួល​កុំ​ចោល​ស្រកា បើ​ស៊ី​ត្រី​ប្រា​កុំ​ចោល​ស្រកី ឱ្យ​ស្ល​ក្បាល​ត្រី​ប្រា​នឹង​ម្ជូរ​សណ្ដាន់ ឱ្យ​ស្ដេច​ទុក​កុំ​ឱ្យ​ភ្លេច ស្ដេច​ស្ដាប់​ហើយ​វិល​មក​ដំណាក់​វិញ ឯ​អស់​នាម៉ឺន​សួរ​ហ្លួង​ថា ​​ធនញ្ជ័យ​វា​ផ្ដាំ​ថា​ដូចម្ដេច ព្រះ​មហាក្សត្រ​ស្ដេច​ស្ដាប់​ហើយ ក៏​ប្រាប់​អស់​នាម៉ឺន​ថា តាម​ពាក្យ​​​ធនញ្ជ័យ​ថា ស៊ី​ត្រី​ព្រួល​កុំ​ចោល​ស្រកា បើ​ស៊ី​ត្រី​ប្រា​កុំ​ចោល​ស្រកី ឱ្យ​ស្ល​ក្បាល​ត្រី​ប្រា​នឹង​ម្ជូរ​សណ្ដាន់ វា​ថា​ជា​លេង​វា​ទេ ស្ដេច​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ដូច្នេះ ក៏​អស់​នាម៉ឺន​មិន​ជឿ​ឡើយ អាជ័យ​នេះ​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំណាស់ ដឹង​ជា​គេ​ថាដូចម្ដេច​នឹង​ព្រះ​មហាក្សត្រ។ កាល​ធនញ្ជ័យ​ស្លាប់​ទៅ គេ​ក៏​យក​ទៅ​កប់ ហើយ​ធ្វើ​ចម្រូង​ដោត​ផ្លូវ​នោះ តាម​ពាក្យ​​ធនញ្ជ័យ​នោះឯង អស់​នាម៉ឺន​នៅអ្នក​ក្នុង​វាំង​ដែល​ខឹង​ស្អប់​​ធនញ្ជ័យ​ថា ​ធនញ្ជ័យ​ឆោរ​យក​ប្រាក់ ឭថា​ធនញ្ជ័យស្លាប់​ហើយ គេយក​ទៅ​កប់​នៅទី​ត្រង់​ណា ក៏​ប្រើ​មនុស្ស​ជុះ​អាចម៍​ដាក់​ផ្លូវ ឯ​អស់​មនុស្ស​ទាំងនោះក៏​ទៅដល់​ផ្នូរ ហើយ​ក៏​សើយ​សំពត់​ដាក់​គូថ​នឹង​ជុះ មិន​បាន​ដឹង​ថា​មាន​ចម្រូង វាស​គូថ​រាល់​គ្នា រាង​មិន​ហ៊ាន​ទៅទៀត​ឡើយ ហើយ​ខ្លាច​​ធនញ្ជ័យ ក៏​ស្រដី​ប្រាប់​គ្នា​រៀង​ទៅ នេះ​ប្រាកដ​ជា​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញ​ថា ដល់​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ​ក៏​គង់​គិត​ទុក​ឱ្យ​បាន​គង់​ដឹង​ជា ឯង​ទៅ​ជុះ​អាចម៍​ដាក់​ផ្លូវ​គាត់​ បាន​ជា​មាន​ផ្ដាំ​ឱ្យ​គេ​ទៅដោត​ចម្រូង​ទុក​ឱ្យ​មុត​គូថ​ឯង៕
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ការវិភាគអំពីទឹកសមុទ្ទ
ទ្រព្យរបស់សប្បុរសទោះតិចតួច បានជាប្រយោជន៍ជននានា ដូចទឹកអណ្តូងរសសាបថ្លា អស់មហាជនផងដងអាស្រ័យ។ ទ្រព្យអសប្បុរសទោះមានច្រើន ពុំបានចម្រើនអ្នកដទៃ ដូចទឹកសមុទ្រមានរសប្រៃ មនុស្សផងអាស្រ័យផឹកពុំបាន។ -លោកនីតិបករណ៍
=
ថ្វីបើសមុទ្ទទឹកសែនប្រៃ តែមិនអប្រិយដូចយើងគិត ផលិតអំបិលជូនញាតិមិត្ត ស្លដាំតាមចិត្តតាមប្រាថ្នា។ សមុទ្ធចិញ្ចឹមសព្វត្រីឆ្លាម គ្រំបង្កងក្តាមច្រើនបរិមា ញាតិផៅនេសាទលក់ពេញផ្សារ ធ្វើជាអាហារមានតម្លៃ។ ច្នេះមើលសមុទ្ធ មើលទាំងសង មិនមើលតែម្ខាងអោយស្រកន័យ បើខើចពិចារណ៌យើងខាតក្រៃ មិនយល់តម្លៃសមុទ្ធល្អ។ -អ្នកស្រីកែវចន្ទ័បូរណ៍
នៅទីនេះ ខ្ញុំមិនបាននិយាយ សំដៅលើ អ្នកមានអ្នកក្រទេ តែចង់និយាយអំពី សន្តានចិត្ត មនុស្ស ដែលចូលចិត្តសម្លឹង មើលអ្វីត្រឹមសំបកក្រៅ ឬត្រឹមតែមួយជ្រុង ហើយក៏ម៉ៅតម្លៃ យកតែម្តង ដោយមិនវិភាគ វែកញែក ពិចារណាអ្វីច្រើន បន្ថែមទៀតឡើយ។ ដូចពាក្យ ដែលយើងចំណាំថា ត្រីមួយត្រក ស្អុយ មួយរលួយ ទាំងអស់។ ចំពោះខ្ញុំ ត្រីស្អុយមួយ ក្នុងត្រក ដកធ្វើប្រហុក ធ្វើម៉ាំ ត្រីល្អធ្វើអាហារ ផ្សេងទៀត។ ត្រីល្អិតៗចិញ្ច្រាំធ្វើប្រហិត ត្រីធំៗ យកអាំងខស្លឆា។ មនុស្សដែល ចូលចិត្តថាតាមគ្នា ដោយមិនប្រើគំនិត ឬសតិប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន វិភាគ នឹងនាំ អោយបាត់បង់ នូវ អត្ថប្រយោជន៌ ផ្សេងៗ ដែលយើងអាច ទាញយកបាន ដើម្បី បម្រើ ប្រយោជន៌សង្គម ជាទូទៅ។
យើងគប្បី សម្លឹងមើល ពិភពលោក នៅក្នុង ផ្លូវវិជ្ជមាន ដោយការប្រើសតិ (គឺការដឹងខុសត្រូវ ល្អអាក្រក់) និង ប្រាជ្ញា (គឺការមាន គំនិតរចនាបថ សិល្បវិធី មធ្យោបាយបំបែក ឧបសគ្គ បណ្តុះប្រយោជន៌)។ គួរចៀសវាង ការប្រើអារម្មណ៌ ឈឺចាប់ ក្នុងការបញ្ចេញមតិ ដើម្បីចៀសវាង ការប្រើភាសា អុជអាល បង្កទោសៈ ឬប្រមាថដល់ អ្នកអានដទៃទៀត ដែលមានគំនិត មានឧត្តមគតិ ខុសពីយើង។ ការដែលគេ មានគំនិតប្លែក ពីយើង មិនមែនគេជា មនុស្សអាក្រក់រហូតនោះដែរ។ នៅពេលណា ដែលយើងប្រើ សតិប្រាជ្ញា វិភាគ តែមិនយកចិត្ត ឬអារម្មណ៌ មកវិភាគ ពេលនោះ ការវិភាគ របស់យើង នឹងមានសភាព ភ្លឺស្វាងពណ្ណរាយ សម្រាប់មហាជន អនុជន សិក្សា គ្រប់ៗគ្នា។
ចំពោះកំណាព្យខាងលើ បើសមុទ្ទ គ្មានចិត្តបុណ្យមែន នោះសមុទ្ទ ពិតជាមិនអាចផ្តល់ជាលំនៅ ដល់សត្វត្រី ក្តាមបង្កងនានា មិនផ្តល់អំបិល ជាអាហារ ដល់ជីវិត មនុស្សទាំងឡាយ បានឡើយ។ តើមនុស្សណាមួយ មិនត្រូវការទឹកសាប ហើយមនុស្សណាមួយ ដែលមិនត្រូវការ អំបិល??? ទាំងពីរយ៉ាងសំខាន់ស្មើគ្នា។ តាមការពិត បុរាណាចារ្យ របស់យើង លោកបាន សិក្សា អក្សរ សាស្រ្ត ជ្រៅជ្រះ ក៏ពិតមែន តែលោកមិនបានសិក្សាអំពី ឧតុវិទ្យា ធម្មជាតិវិទ្យា ធរណីវិទ្យា ជីវវិទ្យា ឬគីមីវិទ្យា អ្វីឡើយ។ ដូច្នេះ ការវិភាគ របស់លោក មានគំហើញ ត្រឹមមួយជ្រុងតូច តែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ បច្ចុប្បន្ននេះ សង្គមយើង មានការរីកចម្រើនលូតលាស់ ហួសវិស័យ បើប្រៀបធៀប ទៅនឹង សង្គមយើង ពីបុរាណ។ ម្លោះហើយ ការចេះដឹងរបស់យើង ក៏វិវត្តន៌ទៅតាម នោះដែរ។ យើងអាច សម្លឹងមើល ពិភពលោក បានដោយ ប្រាជ្ញា ស្មារតីភ្លឺថ្លា ហើយ ធំទូលំទូលាយជាងមុន។
ដូចគ្នានេះដែរ បញ្ញាជនសម័យថ្មី គប្បីដឹងថា ទឹកសាបនិងអំបិល មានប្រភពមកពី តែមួយ គឺទឹកសមុទ្ទ ដ៏សែនល្វីងប្រៃ។ បើខ្វះសមុទ្ទ យើងក៏គ្មានអំបិល​ ដណ្តាំអាហារ គ្មានចំហាយទឹក អោយកជាពពក ហើយក៏គ្មានភ្លៀងបង្អុរ ចុះមក ជាទឹកសាបអោយយើងប្រើ ឬសម្រាប់ស្រោចដំណាំនិងធម្មជាតិ អោយលូតលាស់ សម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់យើង។ ប្រភពទឹក ដែលចេញពីក្នុងដី ក៏មានកំណកំណើត មកពីទឹកភ្លៀង ដែលជ្រួតជ្រាបទៅក្នុងដី។ ដូច្នេះ ជីវិតមនុស្សគ្រប់រូប មួយណា មិនពឹងទឹកប្រៃរបស់សមុទ្ធ? ពិតជា ចៀសមិនរួចឡើយ។
ដូច្នេះ កាលបើយើងជាមនុស្ស ដែលស្គាល់គុណធម៌ ពិតប្រាកដ ពិតជា ស្គាល់ថា គួរវិភាគ ទឹកចិត្តសប្បុរស យ៉ាងណាវិញ នៅសម័យកាល ដែល មនុស្សមានការចេះដឹង ខ្ពង់ខ្ពស់ ទូលំទូលាយ ជាងមុន។ ប្រហែលជាយើង ត្រូវកែប្រែឥរិយាបថ និងពាក្យពេចន៌ខ្លះៗ ដើម្បីធ្វើដំណើរ អោយតាម ទាន់ភាពជឿនលឿន នៃកម្រិតវិជ្ជា សម័យថ្មីហើយ។ ឯការវិភាគ ដែលប្រសើរ គឺការវិភាគ ដែលបរិបូណ៌ទៅដោយ សតិប្រាជ្ញា ដែលនាំមកនូវចំណេះចេះដឹង ដល់អ្នកអាន គ្រប់រូប។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសង្ឃឹមថា បច្ឆាជនខ្មែរគ្រប់ៗគ្នា នឹងបណ្តុះ បណ្តាល ស្មារតី និង សតិប្រាជ្ញា អោយកាន់ តែប្រសើរឡើង សមជាអ្នកប្រាជ្ញ ដឹកនាំជាតិ ឆ្ពោះទៅរកសេចក្តីចម្រុងចម្រើន យ៉ាងឧត្តង្គឧត្តម។
អ្នកស្រីកែវ ច័ន្ទបូរណ៍
ខែមិនា២០០៧
វិសមភាពនេស្ប៉ីត
សំរាយបញ្ជាក់ទី១
យើងក៏អាចចង់សាកល្បងប្រើប្រាស់ GM ចំពោះអញ្ញតិបីបានផងដែរ។
សំរាយបញ្ជាក់ទី២
ឧបមា យើងបាន អាចកំនត់បាន ផលគុណស្កាលែរនៃតៗគ្នានៃពីរវ៉ិចទ៍រគឺមានតំលៃអតិប្បរមា ដោយសារតែវិសមភាពតំរៀបឡើងវិញ (Rearrangement inequality)។ ប្រសិនបើពួកវាត្រូវបានគេំរៀបតាមវិធីដូចគ្នា ហៅថា \vec y_1 និង \vec y_2 វ៉ិចទ័រ \vec y នោះគេបាន
ដូវច្នេះគេបានវិសមភាពនេស្ប៉ីត។
សំរាយបញ្ជាក់ទី៣
សញ្ញាណខាងក្រោមគឺពិតចំពោះគ្រប់ a, b ,c \,
សញ្ញាណនេះបញ្ជាក់ឃើញថាអង្គខាងធ្វេងគឺមិនតូចជាង \frac{3}{2} ទេចំពោះចំនួនវិជ្ជមាន a, b, និង c ។
សំរាយបញ្ជាក់ទី5
យើងមានៈ
យើងទាញបានៈ
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២
ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ (អង់គ្លេស: Outey Tityavaraman II) (សំស្ក្រឹត: Udayadityavarman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-១០៦៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១០៥០-១០៦៦) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១០៥០ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "វ្រះកម្រតេងអញ កំត្វនឝ្រីឧទ័យទិត្យវម៌្មទេវ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះកម្រតែងអញ ម្ចាស់ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទេវៈ" ។​
ការបះបោរ ចំនួន៣លើក
Three times rebellion
នៅក្នុងរាជព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គបានជាប់រវល់ដោះស្រាយភារកិច្ចជាច្រើន ដែលបណ្ដាលមកពីការបះបោរចំនួន៣ លើកពីសំណាក់ជនបរទេសឈ្លានពាន និង ក្រុមស្ដេចត្រាញ់ក្នុងតំបន់ លើកទី១ ការបះបោរ បំបែកភាគខាត្បូងពីការច្រៀតជ្រែករបស់ពួកចាមនៅ "ប៉ាន់តុរាំង" (Panduranga) (បច្ចុប្បន្ន​ជាទីក្រុង: Phan Rang) ដែលបានបំបែកកាត់យកមកធ្វើជារដ្ឋអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន ។ លើកទី២ ការបះបោរ​ដោយ ស្ដេចត្រាញ់នាម "ជ័យ បរមស្វរៈវរ្ម័ន" (Jaya Paramesvaravarman) ដែលជាមេដឹកនាំ​នៃកងបាញ់ព្រួញ បានបង្ករការវឹកវរនៅ "សម្ភពបុរៈ" (Sambhupura: ខេត្តក្រចេះ) យ៉ាងណាមិច ការបះបោរ​នេះ បានបង្ក្រាបដោយ មេទ័ព​ដ៏ល្បីល្បាញ របស់ព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ នាម "សង្គរាមា" (Sangrama) ដែលបានយកជ័យនះក្នុងការបង្ក្រាបការបះបោរទាំងអស់នេះ ។​ លើកទី៣ ការបះបោរ នៃរដ្ឋ​ចំនុះមន (Khmer Mon) អំឡុងពេលនោះ ស្ដេចភូមា (Burma King) នាម "អនុរុទ្ធ" (អង់គ្លេស: Anawrahta King of Pagan) នៃអាណាចក្របាកាន បានចាត់ឱ្យមេទ័ពនាម "ក្យានសុីដ្ឋា" (Kyanzittha) ឈ្លានពានយកភាគខាងកើតរដ្ឋមន (Mon state) ដែលហៅថាសង្គ្រាមចែកព្រំប្រទល់រវាង (ភូមា និង ខ្មែរ) ។ ក្នុងពេលនោះដែរ ក៏មានស្ដេចត្រាញ់មួយទៀតនាម "កំវៅ" (Kamvau) បានបះបោរបង្ករភាពវឹកវរនៅតំបន់ "លប់បុរី" (Lopburi) ប៉ុន្តែ​ត្រូវបានកំចាត់ដោយមេទ័ព "សង្គរាមា" របស់ព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ ផងដែរ ។
ជំនឿសាសនា
Religious Beliefs
នៅក្នុងរាជព្រះបាទ ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំទៅលើ ព្រះវិស្ណុ ទ្រង់បានក៏សាង ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយ​ចំពោះ ព្រះវិស្ណុ ។ ទ្រង់បានសាង បដិមា ព្រះវិស្ណុ​ផ្ទុំធ្វើពីសំរិទ្ធ យ៉ាងធំ ដែលស្ថាបនាដាក់នៅចំកណ្ដាល បារាយណ៍ខាងលិច ដែលតំណាងឱ្យប្រវត្តិរបស់ព្រះវិស្ណុ ដែលបានផ្ទុំលង់លក់ លើខ្នងនាគរាជ "អនន្តៈ" នៅលើផ្ទៃសមុទ្រអន្ទកាលដ៏ល្វឹងល្វើយ (Universe) ។​ ក្រៅពីជំនឿទៅលើសាសនាហិណ្ឌូ ទ្រង់ក៏មានជំនឿ ទៅលើ ពុទ្ធសាសនា ផងដែរ ទ្រង់បានសាងបញ្ចប់ ប្រាសាទបាពួន ពីព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៥ និង បង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលកណ្ដាលនៅទីនោះដែលជាទីក្រុងប្រជុំជន ដូចទៅនិងទីក្រុងអង្គរធំ ផងដែរ ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ព្រះអង្គនៅតែគោរពប្រតិប័ត្តសាសនាហិណ្ឌូហើយព្រះអង្គបានដើរតាមមាគាហ៍ នៃសាស្ដា ព្រះសិវៈ (Sasdasiva) ដែលបានលើកពួកព្រាហ្មណ៍បាគូ ឱ្យដឹកនាំប្រព័ន្ធសាសនារបស់រដ្ឋផងដែរ ហើយជាចុងក្រោយព្រះអង្គបានចូលព្រះទីវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ ១០៦៦ នៃគ.សករាជ ហើយព្រះអនុជ ដែលជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម ហស៌វរ្ម័នទី៣ បានឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ ។
សេចក្ដីជំរាប
ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។
ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។
បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ចំណារពន្យល់
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
វិគីហៅ
វិគីហៅ (wikiHow) wikiHow គឺជាគេហទំព័រវីគីដែលមានមូលដ្ឋានមួយដែលមានការប្រមូលផ្ដុំនៃអត្ថបទដែលបានប្រាប់ប្រជាជនពីរបៀបធ្វើអ្វីមួយ។ តំបន់បណ្តាញប្រើកំណែ 1.12.0 នៃមេឌាវិគី។ តំបន់បណ្តាញពេលនេះមានចំនួនជាង 135.000 របៀប-ទៅក្នុងអត្ថបទ។ បេសកកម្មរបស់ wikiHow គឺដើម្បីបង្កើតការប្រមូលដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៃរបៀបទៅព័ត៌មាន។ នៅខែឧសភាឆ្នាំ 2011 មានចំនួន 36 លាន wikiHow អ្នកអានតែមួយគត់។ នៅខែសីហាឆ្នាំ 2011 ចំនួនអ្នកប្រើដែលបានចុះឈ្មោះ wikiHow នេះគឺជាង 350.000 ។
សេដ្ឋី​ស្រុកខ្មែរ
ឯកសារយោង
http://postkhmer.phnompenhpost.com/index.php/component/content/article/61612?lang=en
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋី
ប្រវត្តិសាស្រ្តភ្នំពេញ
ប្រវត្តិភ្នំពេញ
រូបភាពតូច|វត្តភ្នំដូនពេញកាលពីឆ្នាំ ១៩៦០ មុនខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ការបង្កើតរាជធានីភ្នំនៃប្រទេសកម្ពុជាគឺជាការនិយាយអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនិងព្រឹត្តិការណ៍របស់ព្រះបាទពញាយ៉ាត។ រាជធានីភ្នំពេញនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងលើក ដំបូងនៅក្នុងសតវត្សទី ១៥ក្នុងអំឡុងរជ្ជកាលព្រះបាទស្រីសុរិយោព័រ(ពញាយ៉ាត) ដែលព្រះអង្គបានបោះបង់ចោលរាជធានីអង្គរ ហើយបានមកសាងសង់រាជធានីថ្មីមួយ ទៀតនៅទួលបាសានក្នុងខេត្តស្រីសឈរ ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានគេហៅថាជាស្រុក ស្រីសន្ធរ ខេត្តកំពង់ចាម។ ព្រះអង្គរគង់នៅទីនោះបានតែមួយឆ្នាំគត់ ដោយសារ តែមានទឹកជំនន់រាល់រដូវវស្សាទើបព្រះអង្គរធ្វើការ ប្ដូររាជធានីនេះមកសាងសង់រាជធានីថ្មីមួយទៀតតាមបណ្តោយមាត់ទន្លេចតុមុខ (ទន្លេមុខបួន) នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣៤ ដែលសព្វថ្ងៃគេហៅថា រាជ ធានីភ្នំពេញ។ ការសាងសង់ព្រះរាជវាំងនៅទីក្រុងភ្នំពេញមានពីរលើកគឺ ៖ • លើកទី១ នៅគ្រិស្តសតវត្សទី១៥ រជ្ជកាលព្រះបាទពញាយ៉ាត តែមិនស្ថិតស្ថេរ ។ • លើកទី២ នៅគ្រិស្តសតវង្សទី១៩ រជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តមទើបស្ថិតស្ថេរ។ ការសាសង់រាជធានីពីរលើកដោយសារតែក្រោយពីការស្ថាបនាលើកទី១ គឺ គស ១៤៣៤ ដល់ ១៤៩៧ នោះព្រះរាជវាំងបានទៅសាសង់នៅស្រីសន្ធរវិញ ក្រោយពីស្រីសន្ធរ ទៅពោធិ៍សាត់ ទៅបរិបូណ៌ (អម្រាគិរិនបូរណ៌) ទៅលង្វែក ទៅឧត្តុង្គ ហើយក្រោយពីឧត្តុង្គ ព្រះរាជវាំងត្រឡប់មកសាសង់នៅក្រុងភ្នំពេញវិញ ជាលើកទី២ នៅ គ.ស. ១៨៦៥ ទើបបានស្ថិតស្ថេររហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ រូបភាពតូច|វត្តភ្នំ កាលពីឆ្នាំ២០១៦
រឿងព្រេងរបស់ភ្នំពេញ
កាលពីរយូរលង់(គ.ស ១៣៧២)មកហើយណាស់មានដូនចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ ”ពេញ” គាត់ជាស្រ្តីមេម៉ាយម្នាក់ជាអ្នកមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភគាត់មានលំនៅក្បែរច្រាំង ទន្លេបួនមុខ។ផ្ទះគាត់តាំងនៅលើត្រើយខាងលិចនៃ ទន្លេច្រាបឈាម (ទន្លេចតុមុខសព្វថ្ងៃ)។ ថ្ងៃមួយមានភ្លៀងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរដូវវស្សាមានទឹកជំនន់នៅប្រទេសលាវ យ៉ាងធំបណ្ដាលអោយបាក់ច្រាំងរលំដើមគគីរជាច្រើនហើយអណ្តែតបណ្តោយទឹកតាមទន្លេមេគង្គរហូតមកដល់ទន្លេចតុមុខ។ ជួនជាពេលនោះដូនពេញបានចុះទៅកំពង់ ទឹក ស្រាប់តែឃើញ ដើមគគីរមួយធំអណ្តែតមកក្បែរច្រាំង ហើយដោយអំណាចទឹកហូរសងចុះឡើង ដើមគគីរនោះចេះតែអណ្តែតវិលវល់នៅក្បែរច្រាំងនោះ។លុះដូនពេញ ឃើញដូច្នេះ ក៏ប្រញាប់ទៅអំពាវនាវហៅអ្នកជិតខាង ឲ្យមកជួយទាញយកដើមគគីរនោះ។អ្នកជិតខាងក៏ នាំគ្នាយកពួរទៅចងហើយអូសរំកិលបន្តិចម្តងៗទាល់តែមកដល់ មាត់ច្រាំង។ ដូនពេញ និងអ្នកស្រុកបានយកកំណាត់ឈើទៅ កោសកៀរសំអាតភក់ចេញ គាត់់ក៏បានឃើញក្នុងប្រហោងឈើគគីរដែលក្នុងនោះមានព្រះពុទ្ធរូប ៤អង្គ តូចៗធ្វើអំពីសំរឹទ្ធិ និងរូបបដិមាថ្មមួយទៀត មានលក្ខណៈជាព្រាហ្មណ៍នៅក្នុងប្រហោងឈើនោះ។ ទេវរូបនោះ ទ្រង់ឈរ ព្រះហស្ថម្ខាងទ្រង់ដំបង ព្រះហស្ថ ម្ខាងទៀតទ្រង់ស័ង្ខព្រះកេសាបួង។ ដូនពេញ និង អ្នកជិតខាងដែលទៅជួយបានឃើញដូចច្នេះក៏មានសេចក្តីត្រេកអរណាស់ ដោយរើសបានរបស់ជាទីគោរពក៏នាំគ្នាដង្ហែព្រះបដិមាករទាំងនោះមកដល់ផ្ទះ ដូនពេញ ហើយដូនពេញសាងសង់ខ្ទមមួយតូចតម្កល់ ជាបណ្ដោះអាសន្ន។លុះក្រោយមក ដូនពេញបានអំពាវនាវឲ្យអ្នកជិតខាងជួយលើកដីពូនភ្នំដែលនៅខាងលិចផ្ទះ របស់គាត់នោះ ឲ្យទៅជាភ្នំមែនទែន។ បន្ទាប់ពីនោះគាត់អោយគេអារឈើគគីរនោះធ្វើជាសសរវិហារដែលគាត់បំរុងសង់លើភ្នំនោះ។ ក្នុងគ.ស ១៣៧២ ដូនពេញ និង អ្នកស្រុកជាច្រើននាក់ ស្រុះស្រួលបបួលគ្នាសាងសង់ព្រះវិហារ មួយខ្នងប្រក់ ស្បូវភ្លាំងនៅលើកំពូលភ្នំនោះ ហើយគាត់នាំគ្នាដង្ហែ ព្រះពុទ្ធរូបសំរឹទ្ធិទាំង៤អង្គ ទៅតំកល់ទុកក្នុងវិហារនោះ។ចំណែកទេវរូបថ្ម មួយអង្គគាត់ដង្ហែទៅតំកល់ទុកលើអសនៈមួយនៅជើងភ្នំខាងកើតហើយដោយគាត់យល់ថា
ទេវរូបនោះ អណ្តែតទឹក មកពីស្រុកលាវ និងមានភាពដូចជាលាវ គាត់ក៏បានសន្មតនាមថា"អ្នកតាព្រះចៅ” នាមនោះជាប់ តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ កាលសាង សង់វិហាររួចហើយ គាត់និមន្តព្រះសង្ឃមកគង់នៅលើជើងភ្នំនោះ នៅទិសខាងលិចទើបមានឈ្មោះថា"វត្តភ្នំដូនពេញ" ដែលសព្វថ្ងៃហៅកាត់ថា "វត្តភ្នំ” ។ តាំងពីពេលនោះមកពិធីបុណ្យសម្ពោធក៏ត្រូវបានប្រារឰឡើង ដើម្បីសម្ពោធពុទ្ធសេនាសនៈ យ៉ាងអធិកអធម។ ដោយអាស្រ័យហេតុនេះ ភ្នំនេះក៏មានឈ្មោះហៅថាភ្នំដូនពេញ ហើយដែលយូរៗទៅក្លាយនៅត្រឹមតែ ”ភ្នំពេញ” ដូចយើងហៅសព្វថ្ងៃនេះ៕
ភ្នំពេញនៅរបបពលពត
ពេលដែលរបបខ្មែរក្រហមបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 17 មេសាឆ្នាំ 1975 ប្រជាជនត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីទីក្រុង។ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានបំផ្លាញ យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងរយៈ​ពេល 3 ឆ្នាំ 8 ខែនិង 20 ថ្ងៃរាជធានីភ្នំពេញគឺមានសភាពស្ងាត់ជ្រងំដូចជាទីក្រុងខ្មោច។ បន្ទាប់ពីថ្ងៃរំដោះ 7 មករា 1979 ប្រជាជនបានវិលត្រឡប់មកជីវិតធម្មតារបស់ពួកគេ។ ហើយដើម្បីអភិវឌ្ឍ និងស្ដារប្រទេសជាតិអោយរីកចំរើននិង មិនឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងរបបប្រល័យពូជសាសន៍សារជាថ្មីម្ដងទៀតឡើយ អាជ្ញាធរនិងប្រជាជនទាំងអស់គ្នាបានខិតខំការពារប្រទេសជាតិយ៉ាងខ្លាំងក្លាជាងមុន ។
ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត
ភ្នំពេញស្ថិតនៅតំបន់កណ្ដាលខាងត្បូងនៃកម្ពុជានិងព័ទ្ធជុំវិញដោយខេត្តកណ្ដាល។ ក្រុងបានតាំងនៅលើច្រាំងនៃទន្លេសាប មេគង្គ និង បាសាក់។ ទន្លេទាំងនេះផ្ដល់នូវទឹកសាប និង ធនធានធម្មជាតិដទៃទៀតដល់ទីក្រុង នេះ។ ភ្នំពេញ និង បណ្ដាតំបន់ព័ទ្ធជុំវិញប្រកបដោយផ្ទៃទំនាបទឹកលិចជាធម្មតារបស់កម្ពុជា។ទោះបីជាភ្នំពេញស្ថិតនៅ ១១,៨៩ មាត្រ រូបភាពធំ|ស្តាំ|ផែនទីនៃភ្នំពេញ (៣៩ភត)ខាងលើទន្លេទាំងនេះក៏ដោយ ក៏ជំនន់រដូវមូសុងគឺជាបញ្ហាមួយ ហើយទន្លេនោះជួនកាល ហូរលើច្រាំងរបស់វា។ ទីក្រុងនេះ បានតាំងនៅ11.55°N 104.91667°E (១១°៣៣' ជើង, ១០៤°៥៥' កើត,[១៤]) គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដី ៦៧៨,៤៦ សហតិមាត្រការ៉េ (២៦២ ម៉ាយ ក.) ដែលមាន ១១៤០១ ហិកតា (២៨១៧២ អេកឺរ) ភាគខ្លះជាផ្ទៃក្រុង និង ផ្លូវ ២៦១០៦ ហិកតា(៦៤៥០៩ អេកឺរ)។ ដីកសិកម្មក្នុងក្រុងនេះមានចំនួន ៣៤,៦៨៥ សហតិមាត្រការ៉េ (១៣ ម៉ាយ ក.) ដែលមានភាគខ្លះ ១,៤៧៦ សហតិមាត្រការ៉េ (៣៦៥ អេកឺរ)ស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធបញ្ចេញបញ្ចូលទឹក។ឯកសារយោង[១]
សេដ្ឋកិច្ច
ការជ្រើសរើសតំបន់នោះជាកន្លែងរាជធានីព្រោះវាគឺជាកន្លែងដ៏អស្ចារ្យដោយសារតែវាជាចំណុចប្រសព្វមុខដែលដែលមានទន្លេមុខបួនគឺមានទន្លេមេគង្គលើ ទន្លេមេគង្គក្រោម ទន្លេបាសាក់ និង ទន្លេសាប។បង្ហាញទិសដៅពីមួយទៅមួយដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម អនុស្ថាប័នសេដ្ឋកិច្ច។
ទស្សនវិជ្ជា
thumb|[[មរណភាពនៃសូក្រាត ដោយលោក ចាឃ្វិស-លូអ៊ិស ដាវីដ (១៧៨៧)។ គំនូរនេះពិពណ៌នាអំពីទស្សនវិទូ គឺ​លោកសូក្រាត ហៀប​នឹង​ផឹក​ថ្នាំ​ពុល​ ខូនៀម (Conium) ចម្រាញ់​ពី​ដើម ហែមឡុក (Hemlock)]] thumb|[[ប្លាតុង (ឆ្វេង) និងand អារីស្តូត (ស្ដាំ): លំអិតអំពីdetail from សាលានៃអាតែន ដោយby លោករ៉ាផ្វេលឡូ សាន់ហ៊្សីអូ, ១៥០៩]] ទស្សនវិជ្ជា​ជាកាសិក្សាពីបញ្ហាគ្រឹះទូទៅ ដូចជាបញ្ហាទាំងនោះបានភ្ជាប់ជាមួយនិងជីវភាពរស់នៅ​ ចំណេះដឹង រង្វាយតម្លៃ ហេតុផល ចិត្ត ហើយនិងភាសា ។ វាត្រូវបានគេកត់សំគាល់ចាប់ពីមធ្យោបាយផ្សេងៗនៃការថ្លាថ្លែងដូចជាបញ្ហាតាមការចូលទៅដល់ប្រព័ន្ធទូទៅម៉ត់ចត់របស់វា និង ការពឹងផ្អែករបស់វាលើទឡ្ហីករណ៍សនិទាន។ The word "philosophy" comes from the Greek φιλοσοφία (philosophia), which literally means "love of wisdom".
សាខានៃទស្សនវិជ្ជា
The following branches are the main areas of study:
Philosophy has expanded to include specialized branches of thought:
Many academic disciplines also have philosophical foundations. These include history, logic, law, and mathematics. In addition, a range of disciplines have emerged to address areas that historically were the subjects of philosophy. These include anthropology,psychology, and physics.
ប្រវត្តិ
សង្គមមួយចំនួន បានចាត់ទុកថាសំនួរតាមបែបទស្សនវិជ្ជា និងប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ខាងទស្សនវិជ្ជា ដែលបានសាងឡើងបានពឹកផ្អែកលើការងាររបស់គ្នាទៅវិញទៅមក ។
ទស្សនវិជ្ជាលោកខាងកើតត្រូវបានរៀបចំដោយសម័យកាលវិទ្យានៃតំបន់នីមួយៗ ។ ពួកប្រវត្តិវិទូនៃទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចជាធម្មតាចែកមុខវិជ្ជានេះ​ទៅជាបីសម័យរឺក៏លើសពីនេះ ជាការសំខាន់បំផុតគឺទស្សនវិជ្ជាបុរាណ ទស្សនវិជ្ជាមជ្ឈិមសម័យ និងទស្សនវិជ្ជាទំនើប ។
បាប៊ីឡូននៀន
The origins of Babylonian philosophy can be traced back to the wisdom of early Mesopotamia, which embodied certain philosophies of life, particularly ethics, in the forms of dialectic, dialogues, epic poetry, folklore, hymns, lyrics, prose, and proverbs. The reasoning and rationality of the Babylonians developed beyond empirical observation. The Babylonian text Dialog of Pessimism contains similarities to the agnostic thought of the sophists, the Heraclitean doctrine of contrasts, and the dialogues of Plato, as well as a precursor to the maieutic Socratic method of Socrates and Plato. The Milesian philosopher Thales is also traditionally said to have studied philosophy in Mesopotamia.
ចិនបុរាណ
100px|thumb|[[Confucius, illustrated in Myths & Legends of China, 1922, by E.T.C. Werner.]]
Philosophy has had a tremendous effect on Chinese civilization, and East Asia as a whole. Many of the great philosophical schools were formulated during the Spring and Autumn Period and Warring States Period, and came to be known as the Hundred Schools of Thought, which consisted of Confucianism, Taoism, Mohism, Legalism, Agrarianism, School of Naturalists, and the Logicians. Similarly to Western philosophy, Chinese philosophy also covers a broad and complex range of thought, possessing a multitude of schools that address every branch and subject area of philosophy.
រ៉ូម-ក្រិកបុរាណ
100px|thumb|[[Aristotle]] Ancient Graeco-Roman philosophy is a period of Western philosophy, starting in the 6th century [c. 585] BC to the 6th century AD. It is usually divided into three periods: the pre-Socratic period, the period of Plato and Aristotle, and the post-Aristotelian (or Hellenistic) period. A fourth period that is sometimes added includes the Neoplatonic and Christian philosophers of Late Antiquity. The most important of the ancient philosophers (in terms of subsequent influence) are Plato and Aristotle.
The main subjects of ancient philosophy are: understanding the fundamental causes and principles of the universe; explaining it in an economical way; the epistemological problem of reconciling the diversity and change of the natural universe, with the possibility of obtaining fixed and certain knowledge about it; questions about things that cannot be perceived by the senses, such as numbers, elements, universals, and gods. Socrates is said to have been the initiator of more focused study upon the human things including the analysis of patterns of reasoning and argument and the nature of the good life and the importance of understanding and knowledge in order to pursue it; the explication of the concept of justice, and its relation to various political systems.
In this period the crucial features of the philosophical method were established: a critical approach to received or established views, and the appeal to reason and argumentation.
ឥណ្ឌាបុរាណ
The term Indian philosophy (Sanskrit: Darshanas), may refer to any of several traditions of philosophical thought that originated in the Indian subcontinent, including Hindu philosophy, Buddhist philosophy, and Jain philosophy. Having the same or rather intertwined origins, all of these philosophies have a common underlying theme of Dharma, and similarly attempt to explain the attainment of emancipation. They have been formalized and promulgated chiefly between 1000 BC to a few centuries AD, with residual commentaries and reformations continuing up to as late as the 20th century by Aurobindo and ISKCON among others, who provided stylized interpretations.
In the history of the Indian subcontinent, following the establishment of a Vedic culture, the development of philosophical and religious thought over a period of two millennia gave rise to what came to be called the six schools of astika, or orthodox, Indian or Hindu philosophy. These schools have come to be synonymous with the greater religion of Hinduism, which was a development of the early Vedic religion.
Hindu philosophy constitutes an integral part of the culture of South Asia, and is the first of the Dharmic philosophies that were influential throughout the Far East. The great diversity in thought and practice of Hinduism is nurtured by its liberal universalism
ពែរ្សបុរាណ (ផឺសៀរ)
Persian philosophy can be traced back as far as Old Iranian philosophical traditions and thoughts, with their ancient Indo-Iranian roots. These were considerably influenced by Zarathustra's teachings. Throughout Iranian history and due to remarkable political and social influences such as the Macedonian, the Arab, and the Mongol invasions of Persia, a wide spectrum of schools of thought arose. These espoused a variety of views on philosophical questions, extending from Old Iranian and mainly Zoroastrianism-influenced traditions to schools appearing in the late pre-Islamic era, such as Manicheism and Mazdakism, as well as various post-Islamic schools. Iranian philosophy after Arab invasion of Persia is characterized by different interactions with the Old Iranian philosophy, the Greek philosophy and with the development of Islamic philosophy. The Illumination school and the Transcendent theosophy are regarded as two of the main philosophical traditions of that era in Persia. Zoroastrianism has been identified as one of the key early events in the development of philosophy.
មជ្ឈិម
thumb|St. [[Thomas Aquinas]] Medieval philosophy is the philosophy of Western Europe and the Middle East during the Middle Ages, roughly extending from the Christianization of the Roman Empire until the Renaissance. Medieval philosophy is defined partly by the rediscovery and further development of classical Greek and Hellenistic philosophy, and partly by the need to address theological problems and to integrate the then widespread sacred doctrines of Abrahamic religion (Islam, Judaism, and Christianity) with secular learning.
The history of western European medieval philosophy is traditionally divided into two main periods: the period in the Latin West following the Early Middle Ages until the 12th century, when the works of Aristotle and Plato were preserved and cultivated; and the "golden age" of the 12th, 13th and 14th centuries in the Latin West, which witnessed the culmination of the recovery of ancient philosophy, and significant developments in the field of philosophy of religion, logic and metaphysics.
The medieval era was disparagingly treated by the Renaissance humanists, who saw it as a barbaric "middle" period between the classical age of Greek and Roman culture, and the "rebirth" or renaissance of classical culture. Yet this period of nearly a thousand years was the longest period of philosophical development in Europe, and possibly the richest. Jorge Gracia has argued that "in intensity, sophistication, and achievement, the philosophical flowering in the thirteenth century could be rightly said to rival the golden age of Greek philosophy in the fourth century B.C."
Some problems discussed throughout this period are the relation of faith to reason, the existence and unity of God, the object of theology and metaphysics, the problems of knowledge, of universals, and of individuation.
Philosophers from the Middle Ages include the Christian philosophers Augustine of Hippo, Boethius, Anselm, Gilbert of Poitiers, Peter Abelard, Roger Bacon, Bonaventure, Thomas Aquinas, Duns Scotus, William of Ockham and Jean Buridan; the Jewish philosophers Maimonides and Gersonides; and the Muslim philosophers Alkindus, Alfarabi, Alhazen, Avicenna, Algazel, Avempace, Abubacer and Averroes. The medieval tradition of Scholasticism continued to flourish as late as the 17th century, in figures such as Francisco Suarez and John of St. Thomas.
Aquinas, father of Thomism, was immensely influential in Catholic Europe, placed a great emphasis on reason and argumentation, and was one of the first to use the new translation of Aristotle's metaphysical and epistemological writing. His work was a significant departure from the Neoplatonic and Augustinian thinking that had dominated much of early Scholasticism.
សម័យបុនភព
thumb|[[Giordano Bruno]] The Renaissance ("rebirth") was a period of transition between the Middle Ages and modern thought, in which the recovery of classical texts helped shift philosophical interests away from technical studies in logic, metaphysics, and theology towards eclectic inquiries into morality, philology, and mysticism. The study of the classics and the humane arts generally, such as history and literature, enjoyed a scholarly interest hitherto unknown in Christendom, a tendency referred to as humanism. Displacing the medieval interest in metaphysics and logic, the humanists followed Petrarch in making man and his virtues the focus of philosophy.
The Renaissance also renewed interest in anti-Aristotelian theories of nature considered as an organic, living whole comprehensible independently of theology, as in the work of Nicholas of Cusa, Nicholas Copernicus, Giordano Bruno, Telesius, and Tommaso Campanella. Such movements in natural philosophy dovetailed with a revival of interest in occultism, magic, hermeticism, and astrology, which were thought to yield hidden ways of knowing and mastering nature (e.g., in Marsilio Ficino and Giovanni Pico della Mirandola).
These new movements in philosophy developed contemporaneously with larger religious and political transformations in Europe: the Reformation and the decline of feudalism. Though the theologians of the Protestant Reformation showed little direct interest in philosophy, their destruction of the traditional foundations of theological and intellectual authority harmonized with a revival of fideism and skepticism in thinkers such as Erasmus, Montaigne, and Francisco Sanches. Meanwhile, the gradual centralization of political power in nation-states was echoed by the emergence of secular political philosophies, as in the works of Niccolò Machiavelli (often described as the first modern political thinker, or a key turning point towards modern political thinking ), Thomas More, Erasmus, Justus Lipsius, Jean Bodin, and Hugo Grotius.
ចិនមជ្ឈិមាធិរាជ
Mid-Imperial Chinese philosophy is primarily defined by the development of Neo-confucianism. During the Tang Dynasty, Buddhism from Nepal also became a prominent philosophical and religious discipline. (It should be noted that philosophy and religion were clearly distinguished in the West, whilst these concepts were more continuous in the East due to, for example, the philosophical concepts of Buddhism.)
ទស្សនវិជ្ជាដើមសម័យទំនើប
thumb|[[John Locke]]
ទស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី១៩
Later modern philosophy is usually considered to begin after the philosophy of Immanuel Kant at the beginning of the 19th century. German philosophy exercised broad influence in this century, owing in part to the dominance of the German university system. German idealists, such as Johann Gottlieb Fichte, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, and Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, transformed the work of Kant by maintaining that the world is constituted by a rational or mind-like process, and as such is entirely knowable. Arthur Schopenhauer's identification of this world-constituting process as an irrational will to live influenced later 19th- and early 20th-century thinking, such as the work of Friedrich Nietzs cipline, as increasing mathematical precision opened entire fields of inference to formalization in the work of George Boole and Gottlob Frege. Other philosophers who initiated lines of thought that would continue to shape philosophy into the 20th century include
che and Sigmund Freud.
After Hegel's death in 1831, 19th-century philosophy largely turned against idealism in favor of varieties of philosophical naturalism, such as the positivism of Auguste Comte, the empiricism of John Stuart Mill, and the materialism of Karl Marx. Logic began a period of its most significant advances since the inception of the dis
ទស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី២០
Within the last century, philosophy has increasingly become a professional discipline practiced within universities, like other academic disciplines. Accordingly, it has become less general and more specialized. In the view of one prominent recent historian: "Philosophy has become a highly organized discipline, done by specialists primarily for other specialists. The number of philosophers has exploded, the volume of publication has swelled, and the subfields of serious philosophical investigation have multiplied. Not only is the broad field of philosophy today far too vast to be embraced by one mind, something similar is true even of many highly specialized subfields."
In the English-speaking world, analytic philosophy became the dominant school for much of the 20th century. In the first half of the century, it was a cohesive school, shaped strongly by logical positivism, united by the notion that philosophical problems could and should be solved by attention to logic and language. The pioneering work of Bertrand Russell was a model for the early development of analytic philosophy, moving from a rejection of the idealism dominant in late 19th century British philosophy to an neo-Humean empiricism, strengthened by the conceptual resources of modern mathematical logic. In the latter half of the 20th century, analytic philosophy diffused into a wide variety of disparate philosophical views, only loosely united by historical lines of influence and a self-identified commitment to clarity and rigor. The post-war transformation of the analytic program led in two broad directions: on one hand, an interest in ordinary language as a way of avoiding or redescribing traditional philosophical problems, and on the other, a more thoroughgoing naturalism that sought to dissolve the puzzles of modern philosophy via the results of the natural sciences (such as cognitive psychology and evolutionary biology). The shift in the work of Ludwig Wittgenstein, from a view congruent with logical positivism to a therapeutic dissolution of traditional philosophy as a linguistic misunderstanding of normal forms of life, was the most influential version of the first direction in analytic philosophy. The later work of Russell and the philosophy of W.V.O. Quine are influential exemplars of the naturalist approach dominant in the second half of the 20th century. But the diversity of analytic philosophy from the 1970s onward defies easy generalization: the naturalism of Quine and his epigoni was in some precincts superseded by a "new metaphysics" of possible worlds, as in the influential work of David Lewis. Recently, the experimental philosophy movement has sought to reappraise philosophical problems through social science research techniques.
និរុត្តិវិទ្យា
The introduction of the terms "philosopher" and "philosophy" has been ascribed to the Greek thinker Pythagoras. The ascription is said to be based on a passage in a lost work of Herakleides Pontikos, a disciple of Aristotle. It is considered to be part of the widespread body of legends of Pythagoras of this time. "Philosopher" was understood as a word which contrasted with "sophist" (from sophoi). Traveling sophists or "wise men" were important in Classical Greece, often earning money as teachers, whereas philosophers are "lovers of wisdom" and not professionals.
Realism and nominalism
Realism sometimes means the position opposed to the 18th-century idealism, namely that some things have real existence outside the mind. Its standard meaning is the doctrine that abstract entities corresponding to universal terms like "man" or "table" or "red" actually exist (e.g. for Plato in a separate realm of ideas). It is opposed to nominalism, the view that abstract or universal terms are words only, or denote mental states such as ideas, beliefs, or intentions. The latter position, developed by Peter Abelard and famously held by William of Ockham, is called conceptualism.
សនិទាននិយម និង ពិសោធន៍និយម
thumb|[[René Descartes]] Rationalism is any view emphasizing the role or importance of human reason. Extreme rationalism tries to base all knowledge on reason alone. Rationalism typically starts from premises that cannot coherently be denied, then attempts by logical steps to deduce every possible object of knowledge.
ទីអង្គុយជាផ្លូវការ (ព្រះសង្ឃ)
ក្នុងពិធីនីមួយ​ៗ ដែល​ជា​ព្រះរាជ​ពិធី​ក្ដី ជា​ពិធី​នៃរដ្ឋាភិបាល​ក្ដី មិន​ថា​ពិធី​ធំ ឬ តូច​ឡើយ នោះ​បណ្ដារព្រះសង្ឃដែលមានសមណសក្ដិជាទិរាជគណៈ និងឋានុក្រមនាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីធំ-តូច ត្រូវមានទីអង្គុយតាមយសសក្ដិ ។
ទស្សនវិជ្ជា
សនិទាននិយម និង ពិសោធន៍និយម
The first rationalist, in this broad sense, is often held to be Parmenides (fl. 500 BC), who argued that it is impossible to doubt that thinking actually occurs. But thinking must have an object, therefore something beyond thinking really exists. Parmenides deduced that what really exists must have certain properties—for example, that it cannot come into existence or cease to exist, that it is a coherent whole, that it remains the same eternally (in fact, exists altogether outside time). This is known as the third man argument. Zeno of Elea (born c. 495 BC) was a disciple of Parmenides, and argued that motion is impossible, since the assertion that it exists implies a contradiction (see Zeno's arrow).
Plato (427–347 BC) was also influenced by Parmenides, but combined rationalism with a form of realism. The philosopher's work is to consider being, and the essence (ousia) of things. But the characteristic of essences is that they are universal. The nature of a man, a triangle, a tree, applies to all men, all triangles, all trees. Plato argued that these essences are mind-independent "forms", that humans (but particularly philosophers) can come to know by reason, and by ignoring the distractions of sense-perception.
ទីអង្គុយជាផ្លូវការ (ព្រះសង្ឃ)
ចំណែកសមណសក្ដិ ព្រះសង្ឃត្រូវគង់តាមលំដាប់សក្ដិ ដែលព្រះមហាក្សត្រតាំងប្រគេន នោះតាមរបៀបតពីព្រះសង្ឃនាយកមក ត្រូវព្រះរាជាគណៈ ទី១ ទី២ ទី៣ ទី៤ ព្រះគ្រូ បាឡាត់ សមុហ៍ បៃដីកា ។
សមណសក្ដិនេះ មានផ្លិតសម្រាប់សំគាល់ឋានៈ ។ ចុះបើព្រះរាជាគណៈ ទី១ ទី២ ទី៣ ... ។ល។ មកជួបគ្នានោះ ត្រូវគង់តាមចំនួនវស្សាចាស់ខ្ចីនៃយសសក្ដិ មិនមែនរាប់យកតាមចំនួនវស្សាផ្នួសទេ ឬ ចំនួនឆ្នាំជន្មាយុទេ ។
ទស្សនវិជ្ជា
សនិទាននិយម និង ពិសោធន៍និយម
Modern rationalism begins with Descartes. Reflection on the nature of perceptual experience, as well as scientific discoveries in physiology and optics, led Descartes (and also Locke) to the view that we are directly aware of ideas, rather than objects. This view gave rise to three questions:
ទីអង្គុយជាផ្លូវការ (ព្រះសង្ឃ)
បើជាក្រៅពីផ្លូវការវិញ ទៅទីប្រជុំជនក្នុងភូមិ ឬ តាមគេហដ្ឋាន ឧបាសក ឧបាសិកានោះ យើងគប្បីចូលចិត្តឲ្យបានថា គណសង្ឃដែលយើងមិននិមន្តលោកមកនោះ លោកគង់តាមលំដាប់វស្សាចាស់ខ្ចី មិនមែនគិតតាមព្រះជន្មលោកទេ គឺតាមបញ្ញត្តិក្នុងវិន័យដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តិទុកមក ។
មិនតែប៉ុណ្ណោះទេ យើងត្រូវរៀបសេនាសនៈថ្វាយព្រះសង្ឃឲ្យខ្ពស់ជាងគ្រហស្ថដរាប គឺថាយ៉ាងទាបណាស់ត្រឹមកន្ទេលពីរជាន់ ឬ កន្ទេល១ជាន់ ព្រំចៀម១ជាន់ ។ យើងជាគ្រហស្ថត្រឹមកន្ទេល១ជាន់បានហើយ ។