cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿង​សាមកុក
កណ្ឌ​ទី ២១
ខណៈ​នោះ​តាំងស៊ិន​មាន​សេចក្ដី​សប្បាយ​រីករាយ​ចិត្ត​ណាស់ ជម្ងឺ​ឈឺ​ថ្លាត់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ក៏​រលាយ​បាត់​សូន្យ​អស់​ទៅ ទើប​ដើរ​ចុះ​ទៅ​មើល​សួន​ផ្កា ក្រឡេក​ឃើញ​ខេងតេង​ជា​បាវ​ស្និទ្ធ អង្គុយ​និយាយ​គ្នា​នឹង​នាង​អ៊ិន - អេង ដែល​ជា​ភរិយា​បន្ទាប់​ក្នុង​ទី​ស្ងាត់ តាំងស៊ិន​ខឹង​ណាស់​ហៅ​មនុស្ស​បំរើ​ឲ្យ​ចាប់​ខ្លួន​ខេងតេង​បាន ហើយ​ហូត​ក្រប៊ី​គិត​នឹង​កាប់​ខេងតេង​ឲ្យ​ស្លាប់ ។ ភរិយា​ធំ​តាំងស៊ិន​ឃើញ​វឹកវរ​ឡើង ក៏​ចុះ​ទៅ​ឃាត់​សុំ​ជីវិត​ខេងតេង តាំងស៊ិន​ក៏​ឲ្យ​វាយ​ខេងតេង​យ៉ាង​ទម្ងន់​ហើយ​ដាក់​ច្រវាក់​ទុក លុះ​វេលា​ពាក់​កណ្ដាល​អាធ្រាត្រ ខេងតេង​ក៏​កាច់​សោរ​រត់​រួច​ទៅ​នៅ​នឹង​ចូឆូ យក​សេចក្ដី​អាថ៌កំបាំង​ដែល​តាំងស៊ិន​គប់​គិត​គ្នា​នឹង​អ្នក ៥ នាក់​នោះ​ប្រាប់​ចូឆូ​គ្រប់​ប្រការ ។ ចូឆូ​បាន​ស្ដាប់​ច្បាស់​ក៏​ឲ្យ​យក​ខ្លួន​ខឹងតេង​ទៅ​លាក់​បំពួន​ទុក​ក្នុង​ផ្ទះ ។ ឯ​តាំងស៊ិន​នោះ​លុះ​ព្រឹក​ឡើង​ដឹង​ថា ខេងតេង​រត់​បាត់​គិត​ថា ប្រហែល​វា​វត់​ទៅ​នៅ​ខែត្រ​ក្រៅ មិន​បាន​នឹង​គិត​ឲ្យ​ស៊ើប​សួរ​តាម​រក ។ លុះ​ថ្ងៃ​មួយ​ចូឆូ​ក៏​គិត​កល​ឧបាយ​ធ្វើ​ជា​ឈឺ​ក្បាល ទើប​ប្រើ​បំរើ​ឲ្យ​ទៅ​ហៅ​កៀតប៉ឹង​ពេទ្យ​ហ្លួង​មក​រក្សា​រោគ បំរើ​ក៏​ទៅ​ហៅ​កៀតប៉ឹង ៗ ក៏​គិត​ថា "អា​សត្រូវ​រាជសម្បត្តិ​វា​នឹង​ស្លាប់​ក្នុង​គ្រា​នេះ​ហើយ" កៀតប៉ឹង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​យក​ថ្នាំ​ពិល​ពុល​លាក់​ទៅ​ជា​មួយ ។ ចូឆូ​ឃើញ​កៀតប៉ឹង​ទៅ​ដល់ ក៏​គន់​មើល​ប្រាម​ដៃ​ឃើញ​កំបុត ១ សម​ដូច​ពាក្យ​ខេងតេង​ប្រាប់ ក៏​មិន​បាន​សាកសួរ​ថា​ម្ដេច ។
ចូឆូ​និយាយ​នឹង​កៀតប៉ឹង​ថា ឥឡូវ​យើង​ឈឺ​ក្បាល​ខ្លាំង​ណាស់ ចូរ​អ្នក​ប្រកប​ថ្នាំ​កែ​ឲ្យ​រសាយ​រោគ​យ់ង​ចុះ យើង​នឹង​ឲ្យ​បំណាច់​រង្វាន់ ។ កៀតប៉ឹង​ថា "លោក​ឈឺ​គ្រា​នេះ​ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​ប្រកប​ថ្នាំ​តែ ១ យ៉ាង​ជូន​លោក​ពីសា រោគ​លោក​ក៏​នឹង​រសាយ​ស្រឡះ" ហើយ​កៀតប៉ឹង​ក៏​យក​ថ្នាំ​ដាក់​ក្នុង​ពែង​ដាំ​ឲ្យ​រីង​បន្តិច លុះ​ឃើញ​ចូឆូ​ងាក​មុខ​ចេញ ក៏​យក​ថ្នាំ​ពិស​ពុល​នោះ​ដាក់​បញ្ចូល ហើយ​ចាក់​ចេញ​ល្មម​បាន​កន្លះ​ពែង​ទើប​លើក​ហុច​ទៅ​ឲ្យ​ចូឆូ​ផឹក ។ ចូឆូ​ដឹង​កល​កៀតប៉ឹង​ក៏​ធ្វើ​ជា​ព្រងើយ​មិន​បាន​ទទួល​ថ្នាំ​នោះ ។ កៀតប៉ឹង​ថា មហា​ឧបរាជ​ពីសា​ថ្នាំ​នេះ​ទៅ​ចុះ​ទាន់​នៅ​ក្ដៅ ដើម្បី​ឲ្យ​បែក​ញើស​ខ្លះ រោគ​លោក​នឹង​សះ​ជា ។ ចូឆូ​តប​ថា ខ្លួន​អ្នក​ជា​ពេទ្យ​ហ្លួង​រមែង​ដឹង​ទម្លាប់​ទំនៀម​គ្រប់​សព្វ​ហើយ បើ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ទ្រង់​ព្រះ​ឈួន ពេទ្យ​ថ្វាយ​ឱសថ​វេលា​ណា​ត្រូវ​ឲ្យ​ពេទ្យ​នោះ​ឬ​នាហ្មឺន​រក្សា​ព្រះ​អង្គ​ធៀប​ថ្នាំ​ជា​មុន, បើ​មាតា​បិតា​ឈឺ ពេទ្យ​ប្រកប​ថ្នាំ​ឲ្យ​ផឹក​ត្រូវ​ឲ្យ​កូន​ភ្លក់​ល្បង​ថ្នាំ​ជា​មុន ឥឡូវ​ខ្លួន​យើង​ជា​មហា​ឧបរាជ ខ្លួន​អ្នក​ជា​ពេទ្យ​ធ្លាប់​រាប់អាន​ស្និទ្ធស្នាល​នឹង​យើង អ្នក​ប្រកប​ថ្នាំ​ឲ្យ​យើង​ផឹក អ្នក​ត្រូវ​ផឹក​ល្បង​ឲ្យ​យើង​ឃើញ​ជា​មុន​សិន ទើប​យើង​ផឹក​ជា​ក្រោយ ។
កៀតប៉ឹង​តប​ថា ប្រសាសន៍​លោក​ថា​ដូច្នេះ​ក៏​គួរ​ណាស់​ហើយ តែ​ខ្ញុំ​បាទ​យល់​ថា​លោក​ក៏​ធ្លាប់​ទុកចិត្ត​ខ្ញុំ​បាទ​មក​ពី​ដើម ឥឡូវ​លោក​ឈឺ ខ្ញុំ​បាន​ប្រកប​ថ្នាំ​ជូន​លោក​ពិសារ លោក​នឹង​ឲ្យ​ខ្ញុំ​បាទ​ដែល​មិន​ឈឺ​ទទួល​ទាន​ជា​មុន​នោះ​ថ្នាំ​នេះ​តិច​ណាស់ នឹង​អស់​ទៅ រោគ​លោក​ក៏​មិន​សះ​ជា ។ ចូឆូ​ក៏​ធញវើ​ព្រងើយ​កន្តើយ​មិន​ព្រម​ទទួល​ផឹក ។ កៀតប៉ឹង​ឃើញ​ចូឆូ​រង្កៀស​សង្ស័យ​មិន​ទទួល​ផឹក​ថ្នាំ​ដូច​រាល់​ដង ក៏​សំគាល់​ក្នុង​ចិត្ត​ថា ចូឆូ​ដឹង​ដល់​គំនិត​ដែល​ខ្លួន​គិត​ទុក ទើប​ចាប់​ស្លឹក​ត្រចៀក​ចូឆូ​ជាប់​ហើយ​យក​ពឺង​លើក​ឡើង​ច្រក​ឲ្យ​ចូឆូ​ផឹក ។ ចូឆូ​យក​ដៃ​ទាត់​ពែង​ធ្លាក់​ពី​ដៃ​ទៅ​បែក កំពប់​ថ្នាំ​ទៅ​លើ​ឥដ្ឋ​ដោយ​អំណាច​ថ្នាំ​ពិស​នោះ​ឥដ្ឋ​ក៏​បែក​ខ្ទេច ។ មនុស្ស​បំរើ​ទាំង​ពួង​ឃើញ​ដូច្នោះ ក៏​បបួល​គ្នា​ចូល​ចោម​ចាប់​ខ្លួន​កៀតប៉ឹង​ចង​ជាប់ ។ ចូឆូ​បាន​ចំណាប់​ឃើញ​ច្បាស់​ជា​កៀតប៉ឹង​ដាក់​ថ្នាំ​ពិស ក៏​និយាយ​ថា "អញ​មិន​មែន​ឈឺ​អ្វី​ទេ អញ​ពិសោធ​ឯង​ចង់​ដឹង​ទេ​តើ ឥឡូវ​អញ​ឃើញ​ថា​ឯង​ប្រទូសរ៉ាយ​អញ​ជា​ប្រាកដ" ទើប​បង្គាប់​ទាហាន ២០ នាក់​ឲ្យ​នាំ​ខ្លួន​កៀតប៉ឹង​ទៅ​ឯ​សួន​ច្បារ ហើយ​ចង​ស្នឹង​វាយ​កៀតប៉ឹង​យ៉ាង​សហ័ស​សួរ​ពិចារណា​ថា ខ្លួន​ឯង​ជា​ពេទ្យ​ដែល​គិត​ការ​ទាំង​នេះ អញ​ក៏​ឃើញ​ថា​លើស​គំនិត​ប្រាជ្ញា​ឯង តើ​នរណា​ប្រើ​ឯង​ឲ្យ​ធ្វើ​ដូច្នេះ ចូរ​ឯង​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ច្បាស់​តាម​ត្រង់ អញ​នឹង​លើក​ទោស​ឯង ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ
Chronic Respiratory Disease ឬ Infectious Sinusitis ឬ Air Sacculitis
រឿង​សាមកុក
កណ្ឌ​ទី ២១
កៀតប៉ឹង​ត្រូវ​វាយ​ឈឺ​ឆាប់​ជា​ទម្ងន់​ណាស់ ក៏​មិន​បាន​ខ្លាច​សេចក្ដី​ស្លាប់​ស្រែក​គំហក​តប​ថា ខ្លួន​ឯង​ធ្វើ​ល្មើស​ជា​ខ្មាំង​សត្រូវ​នឹង​រាជសម្បត្តិ បាន​ជា​អញ​គិត​ធ្វើ​ការ​ដូច្នេះ មិនមែន​នរណា​មក​បង្គាប់​ប្រាប់​អញ​ធ្វើ​ទេ ព្រោះ​ហេតុ​ថា​ផែនដី​សព្វ​ថ្ងៃ​ក្ដៅ​គ្រប់​ដើម​ស្មៅ​វល្លិ​ឈើ​ព្រៃ​ទាំង​ពួង បាន​ជា​អញ​គិត​សម្លាប់​ឯង​ចេញ ទោះ​នរណា ៗ គេ​ក៏​ប្រុង​តែ​នឹង​ប្រហារ​ជីវិត​ឯង​ដូច​អញ​ដែរ តែ​មិន​ទាន់​បាន​ឱកាស​នឹង​ធ្វើ​បាន ជីវិត​អញ​នឹង​ស្លាប់ ហើយ​ឯង​មិន​ត្រូវ​មក​សួរ​ធ្វើ​អ្វី​ឡើយ ។ ចូឆូ​បាន​ឮ​ដូច្នោះ​ក៏​ខឹង​ណាស់​ឲ្យ​វាត​កៀតប៉ឹង​តាំង​ពី​ព្រឹក​ដល់​ថ្ងៃ​ត្រង់ ទាល់​តែ​ខ្នង​នោះ​បែក​រលួយ​ហូរ​ឈាម​ស្រោច​អស់​ទាំង​ខ្លួន កៀតប៉ឹង​ក៏​មិន​ឆ្លើយ​ដាក់​គូកន ។ ចូឆូ​បារម្ភ​ក្រែង​កៀតប៉ឹង​នឹង​ស្លាប់​សាប​សូន្យ​រឿងរ៉ាវ ក៏​ឲ្យ​យក​ខ្លួន​កៀតប៉ឹង​ទៅ​ឃុំ​ទុក​ជា​មាំមួន លុះ​វេលា​ព្រឹក​ឡើង​ចូឆូ​ក៏​បង្គាប់​ឲ្យ​រៀប​តុ​លៀង​អាហារ​ឲ្យ​អញ្ជើញ​នាហ្មឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី​តូច​ធំ​ទៅ​ជួបជុំ​បរិភោក្ដា ។ ឯ​ជូហុក, តាន់អ៊ិប, ងោហួន ៤ នាក់​នេះ ក៏​គិត​ព្រម​គ្នា​ថា បើ​យើង​មិន​ទៅ​ចូឆូ​នឹង​សង្ស័យ នាហ្មឺន​ទាំង ៤ នាក់​ក៏​ទៅ​ព្រម​គ្នា​នឹង​នាហ្មឺន​ទាំង​ពួង តែ​តាំងស៊ិន​នោះ​ឲ្យ​ដំណឹង​ថា​ឈឺ​ទៅ​មិន​រួច ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ
ប្រដាប់ដកដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ គឺជាជំងឺមូយមានសភាពរ៉ាំរ៉ៃចំពោះបក្សី ហើយល្បឿននៃការចំលងជំងឺមានសភាពយឺត ។ នៅពេលដែលបក្សីកើតជំងឺនេះ យើងសង្កេតឃើញមានការក្អករន្ថើនៗ ដែលពិបាកបំបាត់វាទៅវិញ កណ្ដាស់ហើយនៅ បំពង់ខ្យល់មានឭសម្លេងគ្រឹកៗ នៅពេលបក្សីដកដង្ហើម ។ នៅពេលតែមួយ បក្សីភាគច្រើននៅក្នុងហ្វូងអាចទទួលជំងឺនេះ ។ នៅប្រទេសដែលត្រជាក់ ជំងឺនេះមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសនៅរដូវធ្លាក់ទឹកកក (winter season) ។ មាន់យកសាច់ (broilers) វាឆាប់ទទួលនូវជំងឺនេះណាស់ ។ អាត្រាស្លាប់របស់បក្សីដែលមានអាយុពី ៦-៨សបា្ដហ៍ អាចមានរហូតពី ៣០-៤០% ។
រឿង​សាមកុក
កណ្ឌ​ទី ២១
ខណៈ​កាល​នាហ្មឺន​មុខ​មន្ត្រី​ទាំង​ពួង​កំពុង​បរិភោគ​អាហារ ចូឆូ​ក៏​និយាយ​ថា "អស់​លោក​ផឹក​ស្រា​មិន​សូវ​រួសរាយ យើង​មាន​មនុស្ស​ម្នាក់​ប្លែក​នឹង​ឲ្យ​យក​មក​ឲ្យ​អស់​លោក​មើល​លេង" ថា​ហើយ​ក៏​ប្រើ​ទាហាន​ឲ្យ​ឃុំ​នាំ​យក​ខ្លួន​កៀតប៉ឹង​ចេញ​មក ចូឆូ​ក៏​និយាយ​នឹង​នាហ្មឺន​ទាំង​ពួង​ថា "មាន​ពួក​ក្បត់​គប់​គិត​គ្នា​នឹង​អា​កំណាច​ម្នាក់​នេះ នឹង​ធ្វើ​អន្តរាយ​ដល់​ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ហើយ​ធ្វើ​ប្រទូសរ៉ាយ​ដល់​យើង​ផង ឥឡូវ​ទេពតា​មិន​បាន​ចូល​ទៅ​ខាង​មនុស្ស​អាក្រក់ បណ្ដាល​ឲ្យ​យើង​ចាប់​ខ្លួន​បាន យើង​នឹង​សួរ​ពិចារណា​វា ឲ្យ​អស់​លោក​ចាំ​ស្ដាប់​ចុះ" ចូឆូ​ក៏​ឲ្យ​វាយ​កៀតប៉ឹង​ទៀត​ទាល់​តែ​សន្លប់ ហើយ​ឲ្យ​រឹត​រួត​ទាល់​តែ​ដឹង​ខ្លួន​ឡើង​វិញ ។ កៀតប៉ឹង​នៅ​មិន​បាន​ញញើត​ខាំ​ធ្មេញ​ញេញ​មុខ​សំឡក់ ហើយ​ជេរ​ចូឆូ​ជា​ពាក្យ​អាស្រូវភាស​ផ្សេង ៗ ហើយ​ថា "ហេតុ​ម្ដេច​ឯង​មិន​សម្លាប់​អញ​ទៅ ទុក​អញ​ធ្វើ​អ្វី​ទៀត ។ ចូឆូ​ថា ពី​ដើម​វា​គប់​គិត​គ្នា​នឹង​ពួក ៦ នាក់ ឯ​ក្រោយ​ឯង​ទៅ​ចូល​រួម​គំនិត​ទៀត​ទើប​ត្រូវ​ជា ៧ នាក់ ដើម​គំនិត​គឺ​ឈ្មោះ​អ្វី ? បាន​ជា​ឯង​មិន​ចង្អុល​ឲ្យ​ច្បាស់ ។ កៀតប៉ឹង​ក៏​មិន​ឆ្លើយ​តប​សោះ ចូឆូ​ខឹង​ណាស់​ឲ្យ​វាយ​ទៀត​ហើយ​ពិចារណា​សួរ កៀតប៉ឹង​រឹង​តែ​មិន​ឆ្លើយ​ដាក់​ដល់​ម្នាក់​ណា ។
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ
វាជាជំងឺមួយដែលប៉ះពាល់ទៅដល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់ ។ ចំពោះបក្សីតូចត្រូវរងគ្រោះដោយការ ស្លាប់ ចំណែកឯបក្សីធំវិញ គឺត្រូវរងគ្រោះដោយសារភាពអន់ថយនៃការបន្ដពូជ (reproductive failure) ។ ជំងឺនេះអាចនៅ តែមានកើតពីមួយឆ្នាំទៀតប្រសិនបើពុំមានវិធានការណ៍ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ។
រឿង​សាមកុក
កណ្ឌ​ទី ២១
ឯ​ជូហុក, ជូឡាន់, តាំងអ៊ិប, ងោហួន, អង្គុយ​បរិភោគ​អាហារ ឃើញ​ចូឆូ​ឲ្យ​វាយ​ពិចារណា​កៀតប៉ឹង​ដូច្នោះ អ្នក​ទាំង ៤ ក៏​មិន​បាន​ជា​សុខ ឧបមា​ដូចជា​គេ​អង្គុយ​លើ​ចំរូង​បន្លា​ឬ​លើ​ភ្លើង​គុក ទាំង​ទឹក​មុខ​ក៏​ស្លឺត​ស្លាំង​គ្មាន​ឈាម​សោះ ចេះ​តែ​សំឡឹង​មើល​មុខ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ។ ចូឆូ​ឃើញ​កៀតប៉ឹង​មិន​ឆ្លើយ​ដាក់​ដល់​គូកន​ដូច្នោះ ក៏​បង្គាប់​ឲ្យ​យក​ខ្លួន​ទៅ​ដាក់​គុក​ដូច​ដើម ។ នាហ្មឺន​មុខ​មន្ត្រី​ទាំងឡាយ​នោះ លុះ​បរិភោគ​រួច​ហើយ​ទាំងអស់​គ្នា​ក៏​លា​ចូឆូ​ចុះ​ទៅ ។ ចូឆូ​ទើប​ថា អ្នក​ទាំង​ពួង​នឹង​ទៅ​ក៏​ទៅ​ចុះ តែ​ជូហុក, ជូឡាន់, តាំងអ៊ិប, ងោហួន ៤ នាក់​នេះ​ត្រូវ​ឲ្យ​បង្អង់​នៅ​សិន យើង​នឹង​ប្រឹក្សា​ការ​រាជការ​ផង ។ នាហ្មឺន​ទាំង ៤ បាន​ឮ​ដូច្នោះ ក៏​ស្លុត​រន្ធត់​ចិត្ត​បាត់​ព្រលឹង​ពី​ក្នុង​ខ្លួន ចាំ​ចិត្ត​ទៅ​អង្គុយ​អាជ្ញា​ចូឆូ ៗ ក៏​សួរ​នាហ្មឺន​ទាំង ៤  នាក់​ថា  អ្នក​ប្រឹក្សា​ការ​អ្វី​ខ្លះ​នៅ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន ។ នាហ្មឺន​ទាំង ៤ ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​បាន​ទៅ​ប្រឹក្សា​ការ​អ្វី​នៅ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន​ក៏​ទេ ។
ចូឆូ​ជជីក​សួរ​ថា បើ​ខ្លួន​មិន​បាន​ទៅ​ប្រឹក្សា​គ្នា​នៅ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន​ទេ ចុះ​ព្រៃ​ស​ដែល​សរសេរ​អក្សរ​នឹង​ឈាម​នោះ សេចក្ដី​ដូចម្ដេច​ខ្លះ ? ។ នាហ្មឺន​ទាំង ៥ នាក់​ឆ្លើយ​ថា ព្រៃ​ស​ដែល​សរសេរ​សេចក្ដី​ដូចម្ដេច​ខ្លះ នោះ​ខ្ញុំ​មិន​បាន​ដឹង​ឃើញ​ទេ ។ ចូឆូ​ក៏​បង្គាប់​ឲ្យ​យក​ខ្លួន​ខឹងតង​ដែល​ជា​បាវ​តាំងស៊ិន​នោះ​ចេញ​មក​ប្រទល់​មុខ​គ្នា ខេងតង​ក៏​ឆ្លើយ​ថា នាហ្មឺន​ទាំង ៤ នាក់​នេះ​ហើយ​ដែល​បាន​រួម​គំនិត​គិត​គ្នា​លើ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន ។ នាហ្មឺន​ទាំង ៤ មិន​ទទួល ។ ខេងតង​ឆ្លើយ​ថា ដើម​ដំបូង​ជូហុក​ទៅ​រក​តាំង​ស៊ិន​មុន លុះ​ជូឡាន់, តាំងអ៊ិប, ងោហួន, ម៉ាថេង​ឡើង​ទៅ​ក្រោយ ជូហុក​ខ្លាច​ក៏​ស្ទុះ​ចូល​ទៅ​ពួន​ក្នុង​វាំងនន រួច​តាំងស៊ិន​យក​ឡាយព្រហស្ត​ដែល​សរសេរ​នឹង​ព្រៃ​ស​នោះ​មក​ឲ្យ​មើល ហើយ​និយាយ​គ្នា​ព្រម​រួម​គំនិត​គិត​ការ​នោះ​ថា នឹង​ធ្វើ​អន្តរាយ​ដល់​មហា​ឧបរាជ ជូហុក​ទើប​ចេញ​មក​និយាយ​ជា​មួយ​គ្នា​ទៀត តាំងស៊ិន​នឹង​នាហ្មឺន ៥ នាក់ ក៏​ធ្វើ​សំបុត្រ​ចុះ​នាម​ទុក​ជា​មួយ​គ្នា ហេតុ​ម្ដេច​អ្នក​ទាំង ៤ នៅ​មិន​ទទួល​?​។ ជូហុក​ជំរាប​ចូឆូ​ថា ខេងតង​នេះ​លប​សហាយ​នឹង​ភរិយា​តូចតាំងស៊ិន លុះ​តាំង​ស៊ិន​ចាប់​បាន​ឲ្យ​វាយ​ផ្ចាល​រួច​ដាក់​ច្រវាក់​ទុក ខេងតង​មាន​ចិត្ត​អាឃាដ​ព្យាបាទ​តាំងស៊ិន លួច​រត់​មក​បាន ក៏​យក​សេចក្ដី​បង្គាប់​មក​ប្ដឹង​ពោល​ទោស​តាំងស៊ិន​ថា​នឹង​គិត​ប្រទុសរ៉ាយ​មក​មហា​ឧបរាជ សូម​កុំ​ឲ្យ​មហា​ឧបរាជ​ជឿ​ស្ដាប់​ពាក្យ​វា​ជា​មនុស្ស​អាក្រក់ ។
អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក
អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (អ.ព.ព) គឺជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលមួយដែលយកចិត្តទុកដាក់លើបទប្បញ្ញត្តិនៃពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិរវាងប្រទេសនីមួយៗ។ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៥ ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងម៉ារ៉ាកេសដោយបានចុះហត្ថលេខាដោយប្រទេសចំនួន ១២៣ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៤។ វាបានជំនួសបន្តឱ្យកិច្ចព្រមព្រៀងទូទៅស្តីពីពន្ធនិងពាណិជ្ជកម្ម (GATT) ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨។ អពព គឺជាអង្គការសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ
ជំងឺរលាកប្រដាប់ដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ
និមិត្ដហេតុ (Ethiology)​
បណ្ដាលភាពតាមតឹង ( stress) ទំាំងឡាយណាដែលបណ្ដាលមកពីការប្ដូរទីកន្លែង រឺការដឹងជញ្ជូនបក្សីពីកន្លែង មួយទៅកន្លែងមួយទៀត ការកាត់ចំពុះរឺការវៈកាត់ផ្សេងៗ រឺលក្ខណៈនៅជុំវិញពុំមានលក្ខណៈសមស្របដូចជាៈ ត្រជាក់ និងក្ដៅពេក រឺក៏ចរន្ដខ្យល់បក់ចេញចូលនៅក្នុងទ្រុងពុំបានត្រឹមត្រូវ រឺអាក្រក់ទាំងអស់នេះជាមូលហេតុដែលបណ្ដាលឲ្យ បក្សីងាយនឹងទទួលជំងឺបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។ Mycoplasma Gallicepicum អាចនៅជាពូជមិនបង្ករោគ (non-pathogenic strain) រឺពូជបង្ករោគដែលមានព្រំដែន (limited pathogenic strain) ។
របៀបចំលងជំងឺ (Transmission)
ជាទូទៅជំងឺនេះអាចឆ្លងរាលដាលតាមមធ្យោបាយយ៉ាងៈ តាមរយៈប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ (direc:contact) តាមរយៈខ្យល់ (aerosl) និងតាមរយៈស៊ុតដែលបានមកពីមេបាដែលឈឺទៅកូន (through the eggs) ។
ដោយប៉ះទង្គិចផ្ទាល់
កត្ដាដំបូងមានដូចជា ការចិញ្ចឹមសត្វច្រើនហួសចំណុះនៅទីធ្លាតូចចង្អៀត អនាម័យមិនបានស្អាតត្រឹម ត្រូវ ទាំងអនាម័យដល់សត្វ និងទ្រុងហើយនឹងជំងឺដូចជា កុកស៊ីឌីយូស៊ីស (coccidiosis) ធ្វើឲ្យពពួកមេរោគមាន ការងាយស្រួលក្នុងការធំធាត់ (រីកលូតលាស់) ។ វីរុសនៃជំងឺរលាកទងសួត (IB) ញូវកាស (ND) និង E-Coli អាចនៅតែ ជាអ្នកធ្វើឲ្យការឆ្លងនៃជំងឺនេះមានសភាពកាន់តែដុនដាបថែមទៀត ។
ខ្យល់
ជំងឺនេះអាចបង្កឡើងតាមរយៈ កំទិចកំទីតូចៗ រឺការដកដង្ហើមចូលតាមច្រមុះ ។ បក្សីទាំងឡាយចឹកចំណីស៊ីដែល មានពពួកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ពីទឹកកំបោរ ដែលចេញមកពីបក្សីឈឺ ។
អ្នកផ្ទុកមេរោគ និងស៊ុត
ជំងឺនេះអាចឆ្លងតាមរយៈ បក្សីដែលជាសះស្បើយឡើងវិញ តែមានផ្ទុកនូវមេរោគនៅក្នុងខ្លួននៅឡើយ (carrier birds) ។ ពពួកមេរោគអាចចំលងមេរោគ តាមរយៈស៊ុតដែលផ្ទុកដោយមេរោគនៃជំងឺនេះ ទៅដល់កូនដែលញាស់ចេញ ជំនាន់ក្រោយ ។ រយៈពេលដែលជំងឺនេះសម្ងំពុំមានប្រតិកម្ម គឺមានពី ៤ថ្ងៃ រហូតដល់ ៣សបា្ដហ៍ ។ លក្ខណៈសំគាល់នៃ ជំងឺនេះមានខ្ទុះហូរចេញពីរន្ធច្រមុះ ការរលាកកុងសង់ទីវ (Conjuntivitis) និងការហូរទឹកភ្នែកត្រូវបានកត់សំគាល់ឃើញ ភាគច្រើននៅលើបក្សីតូចៗ (Young birds) ។ ជំងឺនេះអាចក្លាយទៅជាមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលដែលមានការកើង ឡើងដំណាលគ្នានូវជំងឺ ND IB រឺជំងឺរលាកបំពងសំឡេង និងបំពង់ខ្យល់ (ILT) ។ ហើយចំពោះបក្សីធំ (adult birds) អាច កើតមាននូវការរលាកដែស្បូន-ភ្នាសពោះ ប្រសិនបើមានការទាក់ទងដល់ប្រដាប់បន្ដពូជរបស់បក្សីនោះ ។ ទិន្នផលស៊ុត អាចធ្លាក់ចុះប្រហែលពី ២០-៤០% ប៉ុន្ដែទំរង់ស៊ុតនៅតែរក្សាភាពដើមធម្មតា មិនដូចជំងឺផ្សេងទៀតឡើយ​ដែលស៊ុតមាន ទំរង់មិនធម្មតា ។ អាចមានការប៉ះពាល់ដល់ការញាស់របស់ស៊ុត ។ ជាទូទៅកត់សំគាល់ឃើញថា បក្សីមានការស្រកទម្ងន់ (ស្គម) ។ កំហាតបង់សេដ្ឋកិច្ចដោយសារជំងឺ នេះតែងតែជួបប្រទះមានច្រើនទៅលើពពួកមាន់យកសាច់ តែមានជួបប្រទះ តិចតួចចំពោះមាន់ផ្ដល់ស៊ុត និងមាន់សំរាប់ទុកពូជ ។
រោគវិនិច្ឆ័យ (Diagnosis)
រោគវិនិច្ឆ័យត្រូវធ្វើឡើងដោយចំនុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោមនេះ៖
រឿង​សាមកុក
កណ្ឌ​ទី ២១
លុះ​ព្រឹក​ឡើង ចូឆូ​ក៏​នាំ​ទាហាន​ទៅ​សួរ​តាំងស៊ិន​ឯ​ផ្ទះ តាំងស៊ិន​ដឹង​ក៏​ចេញ​មក​ទទួល​ចូឆូ​ឡើង​ទៅ​អង្គុយ​ទី​សម​គួរ ។ ចូឆូ​ក៏​សួរ​តាំងស៊ិន​ថា​ពី​ម្សិល​មិញ​យើង​ឲ្យ​មក​អញ្ជើញ​អ្នក​ទៅ​ស៊ីលៀង ហេតុ​ម្ដេច​បាន​ជា​អ្នក​មិន​ទៅ ? ។ តាំងស៊ិន​ឆ្លើយ​តប​ថា ខ្ញុំ​បាទ​ឈឺ​មិន​ទាន់​ជា បើ​នឹង​ទៅ​ក្រែង​រោគ​បណ្ដាល​ឡើង​វិញ ។ ចូឆូ​សួរ​ថា ដែល​អ្នក​ឯង​ថា​ឈឺ​នោះ យើង​ក៏​ដឹង​អស់​ហើយ មិនមែន​ឈឺ​ដោយ​រោគ​អ្វី​ក៏​ទេ គឺ​អ្នក​ឯង​ឈឺ​ចិត្ត​ដ្បិត​គិត​ការ​មិន​សម្រេច​ដូច​ប្រាថ្នា ។ តាំងស៊ិន​បាន​ស្ដាប់​ដូច្នោះ ក៏​ភ័យ​ស្លុត​ស្មារតី​មិន​ឆ្លើយ​ថា​ដូចម្ដេច​សោះ ។ ចូឆូ​ក៏​សួរ​តាំងស៊ិន​ថា សេចក្ដី​ដែល​កៀតប៉ឹង​គិត​ធ្វើ​ប្រទូសរ៉ាយ​ដល់​យើង​នោះ អ្នក​ឯង​ដឹង​ឬ​ទេ ? ។ តាំងស៊ិន​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​បាទ​មិន​ដឹង​សោះ ។ ចូឆូ​អស់​សំណើច​ហើយ​ថា ខ្លួន​មិន​ដឹង​ក៏​ជា​ហើយ ។ ចូឆូ​ប្រើ​ទាហាន​ឲ្យ​ទៅ​នាំ​កៀតប៉ឹង​មក​ឯ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន ។ កាល​កៀតប៉ឹង​មក​ដល់​ក្រឡេក​ឃើញ​ចូឆូ ក៏​ស្រែក​ជេរ​ថា​អា​សត្រូវ​រាជ​សម្បត្តិ អា​ឯង​ឲ្យ​នាំ​អញ​មក​និយាយ​ការ​អ្វី​ទៀត ។
ចូឆូ​និយាយ​នឹង​តាំងស៊ិន​ថា ពួកម៉ាក​ផង​ខ្លួន​ដែល​រួម​គំនិត​គិត​ការ​ជា​មួយ​គ្នា​នឹង​ធ្វើ​ប្រទូសរ៉ាយ​យើង​នោះ ៥ នាក់ ឥឡូវ​ចាប់​បាន ៤ នាក់​ហើយ  យើង​ដាក់​គុក​ទុក តែ​ម្នាក់​ទៀត​នៅ​មិន​ទាន់​បាន​ខ្លួន ។ តាំងស៊ិន​ថា ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​បាន​គប់​គិត​នឹង​អ្នក​ឯ​ណា​ក៏​ទេ ។ ចូឆូ​ក៏​សួរ​កៀតប៉ឹង​ថា​នរណា​ប្រើ​ឯង​ឲ្យ​យក​ថ្នាំ​ពិស​ទៅ​ដាក់​ឲ្យ​អញ​ផឹក ? ។ កៀតប៉ឹង​ថា នរណា​ក៏​បាន​ប្រើ​អញ​ក៏​ទេ ។ ចូឆូ​ខឹង​ណាស់​ឲ្យ​វាយ​កៀតប៉ឹង​ម្ដង​ទៀត​យ៉ាង​ខ្លាំង ។ តាំងស៊ិន​ឃើញ​ចូឆូ​ឲ្យ​វាយ​កៀតប៉ឹង​ដូច្នោះ ក៏​បង្កើត​ឲ្យ​ក្ដៅ​ក្នុង​ចិត្ត​ដូច​អង្គុយ​លើ​គំនរ​ភ្លើង ។ ចូឆូ​ក៏​សួរ​កៀតប៉ឹង​ទៀត​ថា ពីដើម​ម្រាម​ដៃ​ឯង​គ្រប់ ១០ ហេតុ​ម្ដេច​នៅ​សល់​តែ ៩ ? ។ កៀតប៉ឹង​ថា អញ​កាត់​ម្រាម​ដៃ​អញ ១ ចេញ  សច្ចា​ស្បថ​ថា  នឹង​សម្លាប់​អា​ឯង​ឲ្យ​បាន ។
ចូឆូ​ខឹង​ណាស់ ទើប​បង្គាប់​ឲ្យ​ទាហាន​កាប់​ម្រាម​ដៃ​កៀតប៉ឹង​អស់​ទាំង ៩ ហើយ និយាយ​ថា ឯង​កាត់​ម្រាប​ដៃ​អស់ ១ ឯង​នៅ​ធ្វើ​អញ​មិន​បាន ឥឡូវ​អញ​ឲ្យ​កាត់​ម្រាម​ដៃ​ឯង​អស់ ៩ ទៀត ឯង​ត្រូវ​ខំ​គិត​ធ្វើ​អញ​ឲ្យ​បាន​តាម​គំនិត​ឯង​ចុះ ។ កៀតប៉ឹង​ថា មាត់​អញ​នៅ​មាន​អណ្ដាត អញ​ក៏​នៅ​ល្មម​នឹង​ជេរ​ម៉ែ​អា​ឯង​បាន​ទៀត ។ ចូឆូ​ក៏​បង្គាប់​ទាហាន​ឲ្យ​កាត់​អណ្ដាត​កៀតប៉ឹង ៗ ក៏​ស្រែក​ថា អា​ឯង​កុំ​ធ្វើ​ឲ្យ​អញ​លំបាក​ពេក​ឡើយ ស្រាយ​អញ​ចេញ​ចុះ​អញ​នឹង​បញ្ចេញ​សេចក្ដី​ទាំងអស់​ឲ្យ​ដឹង ។ ចូឆូ​បាន​ស្ដាប់​ក៏​ឃាត់​ហាម​ទាហាន ហើយ​បង្គាប់​ឲ្យ​ស្រាយ​ចំណង​ចេញ ។ កៀតប៉ឹង​ក្រោក​ឡើង​បែរ​មុខ​ទៅ​រក​ព្រះ​បរម​រាជវាំង ហើយ​ក៏​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ថា "ខ្លួន​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ​ផែនដី ឥឡូវ​មាន​អា​ខ្មាំង​សត្រូវ​វា​ធ្វើ​ឲ្យ​ចលាចល​ដល់​រាជ​សម្បត្តិ ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ​គិត​នឹង​ទំនុក​បំរុង​ផែនដី ដើម្បី​បំផ្លាញ​រំលាយ​អា​ខ្មាំង​ឲ្យ​បាន​តែ​មិន​សម​តាម​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា" ថា​ហើយ​ក៏​បោក​ក្បាល​នឹង​សសរ​សិលា​បែក​ស្លាប់​នៅ​ទីនោះ ។ ចូឆូ​ឃើញ​ដូច្នោះ ក៏​ឲ្យ​ទាហាន​ពន្លះ​សាច់​កៀតប៉ឹង​ចេញ​ជា​ដុំ ៗ ហើយ​កាត់​ក្បាល​យក​ទៅ​ដោត​ផ្ចាល​កណ្ដាល​ផ្លូវ​ជា​ទី​ប្រជុំ​ជន ។
ហើយ​ចូឆូ​ក៏​ប្រើ​ទាហាន​ទៅ​យក​ខ្លួន​ខេងតេង​មក ហើយ​សួរ​តាំងស៊ិន​ថា អ្នក​ឯង​ស្គាល់​ឈ្មោះ​អា​នេះ​ឬ​ទេ ? ។ តាំងស៊ិន​ឃើញ​ខេងតេង​ច្បាស់​ក៏​នឹក​ខឹង​ណាស់ ទើប​ប្រាប់​ចូឆូ​ថា "អា​នេះ​ជា​បាវ​ខ្ញុំ​បាទ​ជា​មនុស្ស​ទុរជន គិត​ប្រទូសរ៉ាយ​លួច​ប្រពន្ធ​ខ្ញុំ​បាទ ៗ នឹង​ទុក​វា​មិន​បាន" ហើយ​តាំងស៊ិន​ក៏​ហូត​ក្រប៊ីលើក​ឡើង​នឹង​កាប់​ខេងតេង ។ ចូឆូ​ក៏​ឲ្យ​ទាហាន​ដណ្ដើម​យក​ក្រប៊ីបាន ហើយ​និយាយ​ថា ខេងតេង​នេះ​ជា​ដើម​ចោទ​ទៅ​ពោល​ទោស​ថា ខ្លួន​នឹង​នាហ្មឺន​មាន​គ្នា ៥ នាក់ រួម​គំនិត​គិត​គប់​គ្នា​នឹង​ប្រទូសរ៉ាយ​យើង ឯ​នាហ្មឺន​ដែល​នៅ​ក្នុង​ក្រុង ៤ នាក់​នោះ​យើង​ចាប់​ខ្លួន​បាន​ហើយ បាន​ពិចារណា​សួរ​ក៏​ឆ្លើយ​ទទួល​តាម​ពាក្យ​សត្យ, ដែល​ខ្លួន​មក​ធ្វើ​ជា​ខឹង​គិត​សម្លាប់​ចោទ​ផង​ខ្លួន​ចេញ​នោះ ខ្លួន​គិត​នឹង​បំបាត់​ភស្ដុតាង​សូន្យ​ទៅ​ឬ ? ។ តាំងស៊ិន​ថា ខ្ញុំ​បាទ​នឹង​បាន​គប់​គិត​នឹង​អ្នក​ឯ​ណា​ប៉ង​ប្រទុសរ៉ាយ​លោក​ក៏​ទេ ។
ចូឆូ​ក៏​បង្គាប់​ទាហាន​ឲ្យ​ឡើង​ទៅ​រើ​មើល​លើ​ផ្ទះ​តាំងស៊ិន​បាន​សំបុត្រ​ដែល​សរសេរ​ចុះ​ព្រម​នាម​ដោយ​លោហិត​នឹង​ព្រៃ​ស ហើយ​នឹង​សំបុត្រ​ដែល​ចុះ​ឈ្មោះ​សញ្ញា​សច្ចា​ស្បថ​នឹង​គ្នា​នោះ នាំ​មក​ឲ្យ​ចូឆូ ៗ ទទួល​យក​មក​មើល​សំបុត្រ​ទាំង ២ ច្បាប់ ក៏​ដឹង​ច្បាស់​ជា​សំបុត្រ​ក្នុង​ព្រៃ​ស​នោះ​ជា​ឡាយ​ព្រះហស្ដ​ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ត្រាស់​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ សំបុត្រ​ដែល​សញ្ញា​ចុះ​ឈ្មោះ​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ឡៅពី​ផង ហើយ​ចូឆូ​ថា "អា​ពួក​នេះ​ឧបមា​ដូចជា​សត្វ​តិរច្ឆាន គួរ​ឬ​មក​គិត​ប្រទូសរ៉ាយ​អញ" ទើប​ឲ្យ​ទាហាន​រឹប​យក​របស់​ទ្រព្យ​តាំងស៊ិន​អស់​ពី​លើ​ផ្ទះ ហើយ​ឲ្យ​ចាប់​យក​ខ្លួន​តាំងស៊ិន​នឹង​ភរិយា​បុត្រ​នឹង​ស្ម័គ្រ​បក្ស​ពួក​ទាំង​ប៉ុន្មាន នាំ​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​ចូឆូ ៗ ក៏​យក​សំបុត្រ​ទាំង ២ ច្បាប់​នោះ​បង្ហាញ​ឲ្យ​ទីប្រឹក្សា​ទាំង​ពួង​មើល ហើយ​ថា ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​គិត​ឲ្យ​ធ្វើ​ប្រទូសរ៉ាយ​យើង​ជា​អ្នក​មាន​គុណ​បំណាច់ ឥឡូវ​យើង​ត្រូវ​នីរទេស​ចេញ​ពី​រាជសម្បត្តិ ចាត់​យក​ពូជ​ព្រះ​រាជវង្ស​ដែល​មាន​សតិ​បញ្ញា​មក​តាំង​ជា​ម្ចាស់​ផែនដី​ជំនួស​វិញ តើ​អ្នក​ទាំងអស់​គ្នា​នឹង​យល់​ឃើញ​ប្រការ​ម្ដេច ? ។
ធៀយ៉ុក​ឆ្លើយ​ថា សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​រាជការ​ក្នុង​ទីក្រុង​នឹង​អាណាខែត្រ​ខាង​ក្រៅ​ទាំង​ពួង ក៏​ជា​កម្មសិទ្ធិ​នៃ​លោក ព្រោះ​លោក​ធ្វើ​ការ​អ្វី​ក៏​កាន់​យក​ព្រះ​រាជ​តម្រាស់​ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ជា​ប្រមាណ នាហ្មឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី​ក្នុង​ក្រុង​នឹង​ខែត្រ​ក្រៅ ក៏​នៅ​កោត​ក្រែង​បង្គាប់​បញ្ជា​លោក​ទាំងអស់ គ្រា​នេះ​ផែនដី​ក៏​នៅ​មិន​ទាន់​រាបទាប ដែល​លោក​នឹង​ឲ្យ​នីរទេស​ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ចាក​រាជ​សម្បត្តិ​នោះ បើ​ដឹង​ទៅ​ដល់​អាណាខែត្រ​ខាង​ក្រៅ​ហើយ ក៏​គង់​នឹង​លើក​កង​ទ័ព​ចូល​មក​ខ្ទប់​ប្រសព្វ​គ្នា ធ្វើ​អន្តរាយ​ដល់​លោក ៗ ក៏​នឹង​មាន​សេចក្ដី​លំបាក, ដែល​ខ្ញុំ​បាទ​ជំរាប​លោក​ដូច្នេះ សូម​ឲ្យ​លោក​ត្រិះរិះ​មើល​តាម​ការណ៍​គួរ​ចុះ ។
ចូឆូ​យល់​ត្រូវ​ផង ក៏​បង្គាប់​ទាហាន​ទាំង​ពួង​ឲ្យ​ទៅ​ចាប់​ភរិយា​បុត្រ​នឹង​បក្ស​ពួក​នាហ្មឺន ៤ នាក់​នោះ​នាំ​មក ហើយ​ឲ្យ​យក​ខ្លួន​តាំងស៊ិន​នឹង​នាហ្មឺន ៤ នាក់ នូវ​ភរិយា​បុត្រ​ស្ម័គ្រ​បក្ស​ពួក ប្រហែល ៧០០ ប្លាយ​នាក់​ទៅ​ប្រហារ​ជីវិត​ក្រៅ​កំពែង​ក្រុង​ហ៊ូតោ ។ នាហ្មឺន​មុខ​មន្ត្រី​នូវ​អាណា​ប្រជានុរាស្ត្រ​ទាំងឡាយ​ឃើញ​ដូច្នោះ ក៏​មាន​សេចក្ដី​អាណិត​អាណាថ​យំ​យែក​ស្រក់​ទឹក​ភ្នែក​រាល់​គ្នា ។ ខណៈ​កាល​ចូឆូ​សម្លាប់​តាំងស៊ិន​នឹង​ប័ក្ស​ពួក​ចេញ​អស់​ហើយ ក៏​នៅ​មិន​អស់​កំហឹង ទើប​សៀត​ក្រប៊ីចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជវាំង ប្រាថ្នា​ដើម្បី​នឹង​សម្លាប់​នាង​តាំងគុយហ៊ុយ​ជា​ប្អូន​តាំងស៊ិន ដែល​ជា​ព្រះ​ស្នំ​ព្រះចៅ​ហៀតតេ ។
ចំណែក​ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ត្រាស់​ប្រឹក្សា​នឹង​ព្រះ​នាង​ហុកហៅ ជា​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​នឹង​នាង​តាំងគុយហ៊ុយ​ថា "យើង​ឲ្យ​សំបុត្រ​ទៅ​តាំងស៊ិន​ជា​យូរ​ខែ​ហើយ នៅ​មិន​ទាន់​បាន​សេចក្ដី​ជា​យ៉ាង​ម្ដេច​សោះ" ទទួល​ក្រឡេក​ទៅ​ឃើញ​ចូឆូ​សៀត​ក្រប៊‍ី​ដើរ​ចូល​មក ព្រះចៅ​ហៀនតេ​ស្លុត​ព្រះ​ទ័យ​ភ័យ​ណាស់ មិន​បាន​ត្រាស់​ថា​ប្រការ​ម្ដេច ។ ចូឆូ​មិន​បាន​ថ្វាយ​បង្គំ​តាម​សមគួរ ក៏​និយាយ​ទូល​ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ថា តាំងស៊ិន​គិត​ប្រទូសរ៉ាយ​ទូល​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ជ្រាប​ឬ​ទេ ? ។ ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​បាន​ស្ដាប់​ចូឆូ​សួរ​ដូច្នោះ ទើប​ក្លែង​ត្រាស់​ថា តាំងតុះ​ធ្វើ​ការ​អាក្រក់​នឹង​ផែនដី គេ​បបួល​គ្នា​សម្លាប់​ចេញ​ហើយ ហេតុ​ម្ដេច​មហា​ឧបរាជ​មក​ថា​តាំងតុះ​មក​គិត​ប្រទូសរ៉ាយ​ទៀត ។ ចូឆូ​ទើប​ស្រែក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ថា ហេតុ​ម្ដេច​ទ្រង់​យក​រឿង​តាំងតុះ​ដែល​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ​នោះ​មក​ប្រារព្ធ​វិញ​ដូច្នេះ ? ។ ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​បាន​ឮ​ចូឆូ​ស្រែក​ដូច្នោះ​ក៏​ស្លុត​ព្រះ​ទ័យ​ហើយ​ត្រាស់​ថា តាំងស៊ិន​គិត​ប្រទុសរ៉ាយ​ប្រការ​ម្ដេច​នោះ​យើង​មិន​បាន​ដឹង​ទេ ។ ចូឆូ​ថា  ព្រះ​អង្គ​សរសេរ​អក្សរ​ដោយ​លោហិត​ឲ្យ​ទៅ​តាំងស៊ិន​នោះ​ភ្លេច​អស់​ហើយ​ឬ ? ។ ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ក៏​មិន​ត្រាស់​តប​ថា​ប្រការ​ម្ដេច ។
ចូឆូ​ក៏​បង្គាប់​ពេជ្ឈឃាដ​ឲ្យ​ចាប់​នាង​តាំងគុយហ៊ុយ ដែល​ជា​ប្អូន​តាំងស៊ិន​យក​ទៅ​សម្លាប់ ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ត្រាស់​ថា នាង​តាំងគុយហ៊ុយ​មាន​គភ៌​បាន ៥ ខែ​មក​ហើយ មហា​ឧបរាជ​ចូរ​ឈ្វេង​យល់​មក​ដល់​យើង កុំ​បី​សម្លាប់​នាង​នោះ​ឡើយ ។ ចូឆូ​ថា ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​តាំងស៊ិន​គិត​ប្រទូសរ៉ាយ​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ ដោយ​សារ​មាន​ទេពធីតា​ជួយ​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ ទើប​បាន​ដឹង​ការ​ទាំង​ពួង​មិន​ឲ្យ​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ​ដល់​នូវ​សេចក្ដី​ស្លាប់ ប្រសិន​ព្រះ​អង្គ​នឹង​យក​ស្រី​ម្នាក់​នេះ​ទុក​តទៅ​មុខ គង់​នឹង​មាន​អន្តរាយ​ដល់​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ជា​ខ្ញុំ​ពុំ​ខាន ។ ព្រះ​នាង​ហុកហៅ​អគ្គមហេសី​មាន​ព្រះ​សវនីយ៍​នឹង​ចូឆូ​ថា មហា​ឧបរាជ​អាណិត​ទៅ​ចុះ​កុំ​អាល​សម្លាប់​នាង​តាំងគុយហ៊ុយ​ឡើយ ចូរ​យក​ទៅ​ដាក់​គុក​ទុក​ក្នុង​ផ្ទះ​ត្រជាក់​សិន បើ​ប្រសិន​ប្រសូត្រ​បុត្រ​រួច​កាលណា​សិម​សម្លាប់​ចេញ​ចុះ ។ ចូឆូ​តប​ថា នឹង​យក​ឈាម​សរសៃ​វា​ទុក​ធ្វើ​អ្វី បើ​បុត្រ​វា​ធំ​ឡើង​វា​ក៏​មិន​លែង​ធ្វើ​បាប​ព្យាបាទ​ប្រទូសរ៉ាយ​ដល់​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ឡើយ ។ នាង​តាំងគុយហ៊ុយ​ក៏​អង្វរ​ករ​ចូឆូ​ថា បើ​មហា​ឧបរាជ​មិន​ទុក​ជីវិត​ខ្ញុំ​ទេ សុំ​កុំ​ឲ្យ​កាប់​ខ្ញុំ​នឹង​អាវុធ​ឲ្យ​លំបាក​ឡើយ ចូរ​យក​ព្រៃ​ស​មក​ចង​រិត​ក​ឲ្យ​ស្លាប់​តាម​ប្រក្រតី​ចុះ ។ ចូឆូ​ក៏​ឲ្យ​យក​ព្រៃ​ស​មក​ធ្វើ​តាម​ពាក្យ​នាង​ថា ។ ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែង​សោកា ហើយ​ត្រាស់​នឹង​ព្រះ​នាង​តាំងគុយហ៊ុយ​ថា ខ្លួន​នាង​នឹង​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ​ក៏​កុំ​បី​មាន​កំហឹង​ខឹង​គុំ​គួន​នឹង​យើង​ឡើយ ។ ព្រះ​ចៅ​ហៀនតេ​នឹង​ព្រះ​នាង​ហុកហៅ​នាង​តាំងគុយហ៊ុយ​សោកា​ពិលាប អាឡោះ​អាល័យ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ។ ចូឆូ​ឃើញ​ដូច្នោះ​ក៏​ស្រែក​គំហក​ថា "គប់​គិត​គ្នា​នឹង​ធ្វើ​ប្រទូសរ៉ាយ​គេ លុះ​គេ​ចាប់​បាន​មក​ធ្វើ​ជា​យំ​យែក​អាឡោះ​អាល័យ​គ្នា" ហើយ​ចូឆូ​ក៏​បង្គាប់​ពេជ្ឈឃាដ​ឲ្យ​ឃុំ​នាំ​ខ្លួន​នាង​តាំងគុយហ៊ុយ ចេញ​ទៅ​ដល់​ក្រៅ​ទ្វារ​ព្រះ​បរម​រាជវាំង ឲ្យ​យក​ព្រៃ​ស​ចង​រិត​បំពង់​ក​ទាល់​តែ​ដាច់​ខ្យល់​ស្លាប់ ។ ចូឆូ​បង្គាប់​នាហ្មឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី​ខាង​ក្រុម​វាំង​នឹង​ខន្ទី​ថា "ចាប់​តាំង​ពី​ត្រឹម​នេះ​តទៅ កុំ​ឲ្យ​ពួក​ព្រះ​រាជវង្ស​ចេញ​ចូល​ទៅ​មក​ខាង​ក្នុង​ព្រះ​បរម​រាជវាំង បើ​អ្នក​ណា​ចង់​ចូល​ចេញ​ឲ្យ​យក​សេចក្ដី​ប្ដឹង​យើង​ជា​មុន បើ​យើង​យល់​ព្រម​ទើប​ចេញ​ចូល​បាន បើ​ភ្នាក់ងារ​ណា​មិន​ហាម​ប្រាម​ដូច្នេះ​ទេ យើង​នឹង​ឲ្យ​ចុះ​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត" ហើយ​បង្គាប់​ចោហង​ឲ្យ​ប្រជុំ​ទាហាន ៣ ពាន់ កាន់​កាប់​រក្សា​ព្រះ​បរម​រាជវាំង​នឹង​ទ្វារ កុំ​ឲ្យ​ព្រះ​រាជវង្ស​ចូល​ទៅ​ខាង​ក្នុង​បាន ។
ចូឆូ​ក៏​ចេញ​មក​ផ្ទះ​ហើយ​ប្រឹក្សា​នឹង​ធៀយ៉ុក​ថា តាំងស៊ិន​នឹង​ពួក ៥ នាក់​ដែល​គិត​ប្រទូសរ៉ាយ​យើង​នោះ យើង​ក៏​សម្លាប់​ចេញ​អស់​ហើយ នៅ​តែ​ឡៅពី​នឹង​ម៉ាថេង យើង​នឹង​គិត​ធ្វើ​ប្រការ​ម្ដេច ទើប​នឹង​បាន​ខ្លួន​មក​សម្លាប់​ចេញ ? ។ ធៀយ៉ុក​ឆ្លើយ​ថា ម៉ាថេង​ដែល​ទៅ​នៅ​ស្រុក​សែលៀង​នោះ​មាន​ទាហាន​ច្រើន​ណាស់ បើ​លោក​នឹង​លើក​ទ័ព​ទៅ​វាយ​យក​វេលា​នេះ ស្រុក​យើង​ក៏​ជា​កង្វល់​ឯ​ក្រោយ សូម​ឲ្យ​លោក​ចាត់​រក​អ្នក​មាន​ដំរេះ​ប្រាជ្ញា​ទៅ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ម៉ាថេង​ឲ្យ​ត្រឡប់​ចូល​មក​ស្រុក​វិញ កុំ​ឲ្យ​ដឹង​ខ្លួន​ទាន់​ថា​លោក​សម្លាប់​តាំងស៊ិន​នឹង​គូកន​នោះ​ឡើយ បើ​គិត​ដូច្នេះ​ហើយ​ខ្ញុំ​បាន​យល់​ឃើញ​ថា ម៉ាថេង​មិន​ទាន់​ដឹង​ការណ៍​ក៏​នឹង​ចូល​មក​មិន​ខាន រួច​សិម​លោក​ឲ្យ​ចាប់​ខ្លួន​សម្លាប់​ចេញ​នឹង​បាន​ដោយ​ងាយ ឯ​ឡៅពី​នោះ​ទៅ​នៅ​ស្រុក​ឈីជីវ​ប្រមូល​សេនា​ទាហាន​នឹង​ចាំ​ទទួល​កង​ទ័ព​លោក ឥឡូវ​ទាហាន​អ៊ួនសៀវ​នឹង​ទាហាន​យើង​ក៏​នៅ​តាំង​រាំងរា​គ្នា​នៅ​តំបន់​គួរ​ត មុខ​ជា​ឡៅពី​នឹង​ឲ្យ​មាន​សំបុត្រ​ទៅ​គិត​នឹង​អ៊ួនសៀវ​ឲ្យ​ជា​ពួក​ជា​មួយ​គ្នា បើ​លោក​លើក​កង​ទ័ព​ទៅ​ច្បាំង​នឹង​ឡៅពី​វេលា​ណា គង់​អ៊ួនសៀវ​នឹង​លើក​មក​វាយ​យក​ក្រុង​ហ៊ូតោ​ជា​ប្រាកដ នរណា​នឹង​ត​ទល់​នឹង​អ៊ួនសៀវ​ក៏​កម្រ​ក្រ​ក្រៃ​ណាស់ ។ ចូឆូ​តប​ថា ឡៅពី​នោះ​ជា​មនុស្ស​មាន​សតិ​បញ្ញា បើ​នឹង​បង្អង់​ឲ្យ​យូរ​ការ​ក៏​នឹង​មាន​កំឡាំង​ច្រើន​ឡើង ឧបមា​ដូច​កូន​សត្វ​បក្សី​កំពុង​តែ​ដុះ​ក្រាស មិន​ទាន់​មាន​ស្លាប​នឹង​ហើរ បើ​យើង​នឹង​ស្ងៀម​ទុក​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង​សម្បុក​ដូច្នេះ កាលណា​ដុះ​រោម​នឹង​ស្លាប​ព្រម​ហើយ​ក៏​នឹង​ហើរ​ទៅ​ផ្លូវ​ឆ្ងាយ​បាន ទោះ​នឹង​ប្រាថ្នា​ចាប់​ខ្លួន​ក៏​កម្រ​ណាស់ អ៊ួនសៀវ​នោះ​មាន​ទាហាន​ច្រើន​ក៏​មែន តែ​ដម្រេះ​ប្រាជ្ញា​តិច ទោះ​នឹង​គិត​ការ​អ្វី យើង​មិន​ត្រូវ​ខ្លាច ។
អំពី​អ្នកនិពន្ធ
ឧកញ៉ា​វិបុល​រាជសេនា នូ - កន ប្រែ​រៀប​រៀង
វិមាននរោត្តម
វិមាន​នរោត្តម បារាំង​បាន​សាងសង់ឡើង​ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់ ព្រះករុណា​ព្រះបាទ សម្ដេច ព្រះ​នរោត្តម (១៨៣៤ – ១៩០៤) ជា​ព្រះ​ចៅ​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី នាពេលនោះ ។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អគារ​ត្រូវបាន​គេ​សាងសង់​ទុក​សម្រាប់​ទេសាភិបាល​ដែន​កូស័ងស៊ីន (Gouverneur de la Cochinchine ) ទើប​គេ​ហៅថា អគារ​ទេសាភិបាល ។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥ រដ្ឋការ​អាណានិគម​បារាំង​ទូទាំង​ឥណ្ឌូចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បាន​ប្រើ​អគារ​នេះ​ជាទី​ស្នាក់នៅ និង​សម្រាប់​ប្រជុំ​កិច្ចការ​រដ្ឋការ​ធំៗ ទើប​គេ​ហៅ​ហៅថា អគារ​រដ្ឋាភិបាល ។ ក្រោយ​ឆ្នាំ ១៩៥៤ បារាំង​បាន​ដក​អាណានិគម​ចេញពី​ដែ​កូស័ងស៊ីន ឬ ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម និង​តឹង​កឹង (​ហាណូយ ) អណ្ណាម (Hue) ប្រធានាធិបតី ង៉ូ ដិ​ន យេ​ម នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា វិមានឯករាជ្យ (Dinh Độc Lập) វិញ ។ ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម​ត្រូវ​ដួលរលំ ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ត្រូវបាន​ត្រួតត្រា​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​បក្សកុម្មុយនិស្ត វិមាន​នរោត្តម ត្រូវបាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា សាល​ឯកភាព (Hội trường Thống Nhất ) តាម​សេចក្តីសម្រេច​លេខ 77A/VHQĐ ចុះ​ថ្ងៃទី ២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧៦ របស់​ក្រសួង​វប្បធម៌ ដែល​សព្វ​ថ្ងៃជា ក្រសួង​វប្បធម៌ កីឡា និង ទេសចរណ៍ (Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ) នៃ​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម ។​
​ថ្ងៃទី ២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៦៩ លោក​ទេសាភិបាល ដែន​កូស័ងស៊ីន Lagrandière បាន​ប្រារព្ធ​ពិធី​សម្ពោធិ៍​បញ្ចុះ​បឋម​សីលា​ជា​លើក​នៅ​ដំបូង ក្នុងការ​ចាប់ផ្តើម​ដំណើរការ​សាងសង់ វិមាន​ថ្មី នៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ សម្រាប់​លោក​ទេសាភិបាល​ដែន​កូស័ងស៊ីន ជំនួស​ឲ្យ​អគារ​ចាស់​ធ្វើ​ពី​ឈើ ដែល​បាន​សាង​កាលពី​ឆ្នាំ ១៨៦៣ ។ វិមាន​ថ្មី​នេះ ត្រូវបាន​វិស្វករ​បារាំង​ឈ្មោះ Hermite ជា​អ្នក​រៀប​គម្រោងការណ៍ (​ប្លង់​) ។ ផ្ទាំង​បឋម​សីលា​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​យក​មកពី​ខេត្ត​ចង្វា​ត្រពាំង (Bien Hoa) មាន​ទំហំ ៥០ Cm បួន​ជ្រុង ហើយ​ត្រូវបាន​គេ​ដាក់​រូបិយប័ណ្ណ នា​សម័យ​នោះ ដែល​ផលិត​ពី​មាស ប្រាក់ និង​ស្ពាន់​ចូលទៅ​រន្ធ​ខាងក្នុង ។​
​សំណង់​នេះ បាន​សាង​ឡើងលើ​ផ្ទៃដី​ក្រឡា​ប្រមាណ ១២ Ha ក្នុងនោះ​មាន​អគារ​ធំ​មួយ មាន​ទីធ្លា​ទំហំ ៨០ ម៉ែត្រ ។ នៅក្នុង​វិមាន​នេះ មាន​បន្ទប់​អាច​ឲ្យ​មនុស្ស​ស្នាក់នៅ​ប្រមាណ ៨០០ នាក់ និង​នៅ​ជុំវិញ​អគារ​នេះ មាន​សួនច្បារ​ដែលមាន​ដើមឈើ​ធំៗ និង​ទីធ្លា​ស្មៅ ។ វត្ថុ​ធាតុ​សម្រាប់​សាងសង់​ភាគច្រើន គឺ​បាន​នាំយក​មកពី​ប្រទេស​បារាំង ។ ដោយមាន​សង្គ្រាម​បារាំង​និង​អាលឺម៉ង់​( Franco-Prussian War ) នា​ឆ្នាំ ១៨៧០ ទើប​ការសាងសង់​អគារ​នេះ ត្រូវ​អូសបន្លាយ​ពេល​ដល់​ឆ្នាំ ១៨៩៣ ទើបបាន​សម្រេច​ជា​ស្ថាពរ ។ ក្រោយពី​បាន​កសាង​សម្រេច​ជា​ស្ថាពរ គេ​បានដាក់​ឈ្មោះ​អគារ​នេះ​ថា វិមាន​នរោត្តម និង​ផ្លូវ​នៅមុខ​អគារ​នេះ ក៏ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់ឈ្មោះថា វិថី​នរោត្តម ដែរ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះករុណា​ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះ​នរោត្តម (១៨៣៤ -១៩០៤) ជា​ព្រះ​ចៅ ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី នាពេលនោះ ។​
ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អគារ ត្រូវបាន​គេ​សាងសង់​ទុក​សម្រាប់​ទេសាភិបាល​ដែន​កូស័ងស៊ីន (Gouver neur de la Cochinchine ) ទើប​គេ​ហៅថា អគារ​ទេសាភិបាល ។​
​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥ រដ្ឋការ​អាណានិគម​បារាំង ទូទាំង​ឥណ្ឌូ ចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បាន​ប្រើ​អគារ​នេះ​ជាទី​ស្នាក់នៅ និង​សម្រាប់​ប្រជុំ​កិច្ចការ​រដ្ឋការ​ធំៗ ទើប​គេ​ហៅ​ហៅថា អគារ​រដ្ឋាភិបាល ។ ចំណែក​អគារ​សម្រាប់​ស្នាក់នៅ​និង​ធ្វើការ​របស់ លោក​ទេសាភិបាល​ត្រូវបាន​គេ​ផ្លាស់​ទីតាំង​ឲ្យ​នៅ​អគារ​មួយ​ក្បែរ​នោះ ។​
​ថ្ងៃទី ៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ជប៉ុន​វាយ​ឈ្មះ​បារាំង​នៅ​ឥណ្ឌូចិន វិមាន​នរោត្តម ត្រូវបាន​រដ្ឋាភិបាល​អាណានិគម​ជប៉ុន យក​ធ្វើជា​អគារ​រដ្ឋការ​របស់ខ្លួន​នៅ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម ។ ដល់​ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ ដដែល​ជប៉ុន​បរាជ័យ​ក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ បារាំង​បាន​វិលត្រឡប់​ចូលធ្វើ​អាណានិគម​ជាថ្មី​នៅ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម ឬ កូស័ងស៊ីន វិមាន​រោ​ត្ត​ម ត្រូវបាន​បារាំង​យក​ធ្វើជា​ទីតាំង​អគារ​រដ្ឋបាល​ខ្លួន​ឡើងវិញ​ដែរ ​
​វិមានឯករាជ្យ​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ៖
ក្រោយ​ឆ្នាំ ១៩៥៤ បារាំង​បាន​ដក​អាណានិគម​ចេញពី​ដែ​កូស័ងស៊ីន ឬ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម និង​តឹង​កឹង (​ហា ណូយ ) អណ្ណាម (Hue) ជនជាតិ​យួន​បាន​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ចំនួន ២ គឺ​ចាប់ពី​ខ្សែស្រប​ទី ១៧ ទៅ​ទិស​ខាងជើង គ្រប់គ្រង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​វៀតណាម (Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ) និង​ចាប់ពី​ខ្សែស្រប​ទី ១៧ ទៅ​ទិស​ខាងត្បូង​គ្រប ដណ្តប​លើ​ដែនដី​កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងអស់ គ្រប់គ្រង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​រដ្ឋ​វៀតណាម (Quốc gia Việt Nam ) ដែល​រដ្ឋា​ភិ បាល​មួយ​នេះ ក្រោយមក​បាន​ផ្លាស់​ទៅជា​សារ​ធារ​ណ​រដ្ឋ​វៀតណាម (Việt Nam Cộng Hòa ) ។​
​ថ្ងៃទី ០៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ វិមាន​នរោត្តម ជាទី​ចរចា​រវាង​តំណាង​បារាំង គឺ លោក​ឧ​ត្ត​ម​សេនីយ៍​ផ្កាយ ៥ Paul Ely និង​តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​រដ្ឋ វៀតណាម គឺ​លោកនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ង៉ូ ដិ​ន យេ​ម (Ngô Đình Diệm ) ។​
​ថ្ងៃទី ២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៦២ អាកាសយានិក​យួន​ទាំងពីរ​រូប​នៃ នៃ​កងកម្លាំង​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម (Quân lực Việt Nam Cộng hòa ) គឺ​លោក ង្វៀង វ៉ាំ​ង កឺ (Nguyễn Văn Cử ) និង​លោក ផាម ភូ ក្វុ​ក (Phạm Phú Quốc ) បាន​បើក​យន្តហោះ​ប្រភេទ AD 6 ចំនួន ២ គ្រឿង ទម្លាក់​គ្រាប់បែក បណ្តាល​ឲ្យ​នៃ​វិមាន​នេះ ទ្រុឌ​ខូចខាត​ទាំងស្រុង​ចំហៀង​ខាងឆ្វេង ។ ដោយ​មិនអាច​ជួសជុល​ឡើងវិញ​បាន លោក ង៉ូ ដិ​ន យេ​ម បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ធ្វើ​វិមាន​ថ្មី ឡើ​វិញ នៅត្រង់​ទីកន្លែង​ចាស់​ដដែល​ដោយមាន​វិស្វករ​ឈ្មោះ ង៉ូ វៀត ធឺ (Ngô Viết Thụ) ជា​អ្នក​អ្នកចេញ​គម្រោងការណ៍ (​ប្លង់​) ។​
​វិមានឯករាជ្យ​ថ្មី​នេះ បានចាប់ផ្តើម​សាងសង់​នៅ​ថ្ងៃទី ០១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦២ ។ ក្នុងអំឡុងពេល​នៃ​ដំណើរការ​សាងសង់ គ្រួសារ​លោក ង៉ូ ដិ​ន យេ​ម ត្រូវបាន​រើ​កន្លែង​ទៅ​ស្នាក់​នៅក្នុង​ទីតាំង​មួយ​ដែល​ជនជាតិ​យួន​ហៅថា វិមាន​យ៉ា​ឡុង (Dinh Gia Long ) ដែល​សព្វថ្ងៃ​វិមាន​នេះ​គឺជា សារមន្ទីរ​របស់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ (Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh ) ។ វិមាន​កំពុងតែ​សាងសង់​នៅ​មិនទាន់​រួចរាល់ លោក ង៉ូ ដិ​ន យេ​ម ត្រូវបាន​ក្រុម​រដ្ឋប្រហារ​ធ្វើឃាត​នៅ​ថ្ងៃទី ០២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៦៣ ។​
​ថ្ងៃទី ៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៦ វិមាន​ថ្មី​នេះ​ត្រូវបាន​សម្ពោធ ដែលមាន​លោក ង្វៀង វ៉ាំ​ង ទេវ (Nguyễn Văn Thiệu ) ជា​អធិបតី​ក្នុងនាម​ប្រធាន គណៈកម្មការ​ដឹកនាំ​ប្រទេស (Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia ) ។ ចាប់តាំងពី​ថ្ងៃ​នោះមក វិមានឯករាជ្យ​នេះ​បានក្លាយ​ទៅជា​វិមាន​រដ្ឋបាល នៃ​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម (Việt Nam Cộng hòa ) ។ ប្រធានាធិបតី​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ង្វៀង វ៉ាំ​ង ទេវ បាន​ស្នាក់​នៅក្នុង​វិមាន​នោះ ចាប់ពី​ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៧ ដល់​ថ្ងៃទី ២១ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។​
​ថ្ងៃទី ០៨ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ យន្តហោះ​ឈ្មោះ F5E បើក​ដោយ​លោក ង្វៀង ថា​ញ់ ត្រុ​ង (Nguyễn Thành Trung ) ហើរ​មកពី​ខេត្ត​ចង្វា​ត្រ ពាំង (Biên Hòa ) ទម្លាក់​គ្រាប់​លើ​វិមានឯករាជ្យ​នេះ បានធ្វើ​ឲ្យ​ខូចខាត​យ៉ាងដំណំ ។​
វិនាទី
វិនាទី គឺជាការកំណត់ថេរវេលាមួយជាក់លាក់ គឺ ៦០វិនាទី ស្មើរ ១នាទី។
វិមាននរោត្តម
​នៅវេលា​ម៉ោង ១០:៤៥ នាទី ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ រថក្រោះ​ឈ្មោះ T54 បំពាក់​លេខ ៨៤៣ របស់​កងទ័ព​បក្សកុម្មុយនិស្ត​យួន នៃ​កងកម្លាំង​រំដោះ​ភាគខាងត្បូង (Quân giải phóng miền Nam ) បាន​បុក​ទម្លុះ​ក្លោងទ្វារ​ខាងក្រោយ និង​បន្ទាប់មក វេលា​ម៉ោង ១១ : ៣០ នាទី មាន​រថក្រោះ​មួយទៀត​បំពាក់​លេខ ៣៩០ បាន​បុក​ទម្លុះ​ខ្លោងទ្វារ​ខាងមុខ នៃ​វិមានឯករាជ្យ នេះ ដើម្បី​វាយ​ដណ្ដើមយក​ទីតាំង​រដ្ឋបាល​ធំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ។ លោក ប៊ូ​យ ក្វាង ថឹ​ង (Bùi Quang Thận ) មេបញ្ជាការ​នៃ​កងទ័ព​រំដោះ (Quân Giải phóng ) របស់​បក្សកុម្មុយនិស្ត ជា​អ្នកបញ្ជា​រថក្រោះ​លេខ ៨៤៣ បាន​ទម្លាក់​ទង់​របស់​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ចុះ​ពី​កំពូល​វិមាន ហើយ​ដំឡើង​ទង់​របស់ រណសិរ្ស​ជាតិ​រំដោះ​ភាគខាងត្បូង វៀតណាម (Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ) ជំនួស​វិញ ។ ក្រោយពី​ទង់​របស់​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម បាន​ទម្លាក់​ចុះ សង្គ្រាម​វៀតណាម​ក៏បាន​ចប់ នៅថ្ងៃនោះ​ដែរ ហើយ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម ក៏បាន​ចាប់ផ្តើម​រស់នៅ​ក្រោម​របប​ថ្មី​មួយទៀត គឺ​របប​អាណានិគម​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត​យួន ។​
​សាល​ឯកភាព ក្នុង​របប​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត​យួន ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៥ មក ៖
​ក្រោយពី​របប​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត​បាន​ចូល​ ត្រួតត្រា​ខ្មែរក្រោម​ជំនួស​ប​របប​សា​ធារ ណ​រដ្ឋ​វៀតណាម​នៅ​ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ កិច្ចព្រមព្រៀង​ចរចា​ន​យោ បាយ​មួយ ដើម្បី​ឯកភាព​ជាតិ​យួន​ទាំងពីរ​ភាគ​ខាងជើង​និង​ត្បូង រវាង​យូ​ន​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត និង​សេរី​បានធ្វើ​ឡើង​នៅ វិមានឯករាជ្យ​នា​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។ ក្រោយពី​បាន​ក្ដាប់​អំណាច​ភ្លាម រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន នៃ​ប្រទេស​សា​ធា រណ​រដ្ឋ​វៀតណាម​ខាងត្បូង (Cộng hòa miền Nam Việt Nam ) បានសម្រេច​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ពី​វិមានឯករាជ្យ ទៅជា សាល​ឯកភាព (Hội trường Thống Nhất ) វិញ ។ ក្រោយមក សាល​ឯកភាព នេះ ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកជា​បេ​តិក ភណ្ឌ​ថ្នាក់ជាតិ តាម​សេចក្តីសម្រេច​លេខ 77A/VHQĐ ចុះ​ថ្ងៃទី ២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧៦ របស់​ក្រសួង​វប្បធម៌ ដែល​សព្វ​ថ្ងៃជា ក្រសួង​វប្បធម៌ កីឡា និង ទេសចរណ៍ (Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ) នៃ​រដ្ឋាភិបាល​សា ធារ​ណ​រដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម ។​
ជំងឺអាសន្នរោគបក្សី
Fowl Cholera ឬ Avian Pasterellosis
ជំងឺអាសន្នរោគបក្សី ជាជំងឺឆ្លងយ៉ាងកាចសាហាវមួយ ដែលមានការកើតឡើងចំពោះបក្សីស្រុក និងបក្សីព្រៃ ក្នុងសភាពពិសឈាម ហើយវាអាចបណ្តាលឲ្យបក្សីឈឺ និងស្លាប់យ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែជំងឺនេះអាចមានលេចចេញជាទំរង់រ៉ាំរ៉ៃ និងទំរង់មួយទៀតពុំមានបញ្ចេញរោគសញ្ញាផងដែរ។
និមិត្តហេតុ(Etiology)
ជំងឺនេះបង្កឡើងដោយបាក់តេរីម្យ៉ាងឈ្មោះ PasterellaMultocida ដែលមានប្រវែង ០,៦µ ទៅ២,៥µ​ × ០,២៥µ ទៅ ៤µ ក្រាមអវិជ្ជមាន (Gram -)Bipolar។ នៅក្នុងទំរង់ស្រួចស្រាវជំងឺនេះអាចបណ្តាលឲ្យសត្វស្លាប់យ៉ាងច្រើន។ មេរោគនេះវាអាចបាត់បង់ទៅវិញ (កំចាត់) ដោយធ្វើការរំងាប់មេរោគ យ៉ាងសាមញ្ញធម្មតា ក្រោមពន្លឺព្រះអាទិត្យ ការសំងួត និងកំដៅ។ ចំពោះមាន់បារាំង ងាយនឹងទទួលជំងឺនេះជាងមាន់ រីឯមាន់ធំងាយទទួលជំងឺនេះជាងមាន់តូច ហើយពូជមាន់ខ្លះងាយទទួលជំងឺនេះ ជាងមាន់ពូជមួយចំនួនទៀត។
រោគសញ្ញា(Clinical Signs)
-Pnemonic form (ហើមសួត)
ការព្យាបាល (Treatment)
១. Sulphonamide និង Sulphaquinoxalline group
(មើលការព្យាបាលជំងឺ Coccidiosis)
២. Trimethoprim-Sulphadiazineនិង Sulphamethoxasole group (មើលព្យាបាលជំងឺ រាគស)
៣. Ampicilline group (មើលការព្យាបាលជំងឺ គ្រុនពោះវៀន)
៥. Tetracycline hydrochloride group
* Achromycin១០ម.ល/ដប
កំរិតៈ ០.៥ម.ល/២-៤គ.ក្រ ទំងន់បក្សីរស់រៀងរាល់ថ្ងៃ រយៈពេលពី ៣-៥ថ្ងៃ
* Hostacycline(ម្សៅរលាយក្នុងទឹក) ១កញ្ចប់ ១០០ក្រាម
កំរិតៈ សំរាប់ការពារ ២,៥ក្រាម/ទឹក ៤,៥លីត្រ
* ​ Tetracycline (ម្សៅ) ១០០ក្រាម/ដប
សំរាប់ព្យាបាល ៥ក្រាម/ទឹក ៤,៥លីត្រ
* Terramycine(ម្សៅ) ឬ Terramycine(ចាក់)
អាយុ១ថ្ងៃ-២សប្តាហ៍ ល្បាយ(១:៣) ១/២ម.ល ថ្នាំលាយចាក់សាច់ដុំ រឺក្រោមស្បែក
អាយុ ២-៤ សប្តាហ៍ ល្បាយ (១:៣) ១ម.ល ថ្នាំលាយរួច ចាក់សាច់ដុំ រឺក្រោមស្បែក
អាយុ ៤-៨ សប្តាហ៍ មិនលាយ ១/២ម.ល ចាក់សាច់ដុំ រឺក្រោមស្បែក
អាយុច្រើនជាង ៨សប្តាហ៍ មិនលាយ ១ម.ល ចាក់សាច់ដុំ រឺក្រោមស្បែក
អាប្រាហាម លីងខុន
អាប្រាហាម លីងខូល ( i / <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ <span title="/eɪ/ long 'a' in 'base'">eɪ b r <span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə h <span title="/æ/ short 'a' in 'bad'">æ m <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ l <span title="/ɪ/ short 'i' in 'bid'">ɪ <span title="/ŋ/ 'ng' in 'sing'">ŋ k <span title="/ən/ 'on' in 'button'">ən  /       ; ១២ កុម្ភៈ ១៨០៩ ដល់ ១៥ មេសា ១៨៦៥) ជាអ្នកនយោបាយជនជាតិអាមេរិកនិងមេធាវីដែលបម្រើការជាប្រធានាធិបតីទី១៦នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ចាប់ពីខែមីនា ឆ្នាំ១៨៦១ ដល់ពេលដែលគាត់ត្រូវគេលបធ្វើឃាតនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៨៦៥។លីងខូលបានដឹកនាំសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្លងកាត់សង្រ្គាមស៊ីវិលដែលបង្ហូរឈាមសាហាវបំផុត ហើយវាប្រហែលជាវិបត្តិសីលធម៌ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងនយោបាយខ្លាំងបំផុត។   ដោយសារតែអ៊ីចឹង គាត់ក៏បានការពារប្រទេសរបស់ខ្លួន លុបបំបាត់ចោលវណ្ណៈទាសករ ពង្រឹងរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធនិងទំនើបកម្មសេដ្ឋកិច្ច។
ជំងឺអាសន្នរោគបក្សី
ការព្យាបាល (Treatment)
មាន់ធំ មិនលាយ ២ម.ល ចាក់សាច់ដុំ រឺក្រោមស្បែក
អាប្រាហាម លីងខុន
គាត់បានកើតនៅក្នុងក្រុងហរហ្កេនវីល រដ្ឋខេនធូឃី។លីងខូលបានធំធាត់នៅព្រំដែនខាងលិចរវាងរដ្ឋខេនធូឃី និងរដ្ឋអ៊ីនឌីអាណា។ដោយសារតែគាត់ទទួលបានការសិក្សាខ្ពស់  គាត់ក៏បានក្លាយជាមេធាវីនៅរដ្ឋអ៊ីលីណយ ជាមេដឹកនាំគណបក្សWhig ហើយត្រូវបានជាប់ឆ្នោតក្នុងសភាតំណាងរដ្ឋអ៊ីលីណយ បន្ទាប់ពីគាត់បម្រើការអស់រយៈពេលជាង៨ឆ្នាំកន្លងមក។ Elected to the United States House of Representatives in 1846, Lincoln promoted rapid modernization of the economy through banks, tariffs, and railroads. Because he had originally agreed not to run for a second term in Congress, and because his opposition to the Mexican–American War was unpopular among Illinois voters, Lincoln returned to Springfield and resumed his successful law practice. Reentering politics in 1854, he became a leader in building the new Republican Party, which had a statewide majority in Illinois. In 1858, while taking part in a series of highly publicized debates with his opponent and rival, Democrat Stephen A. Douglas, Lincoln spoke out against the expansion of slavery, but lost the U.S. Senate race to Douglas.
ជំងឺអាសន្នរោគបក្សី
ការព្យាបាល (Treatment)
៧. Chlortetracycline hydrochloride group (ម្សៅ)
* Aureomycline(ម្សៅ)
កំរិតៈ ការពារ ៤-៨ក្រាម/ទឹក១០លីត្រ
ការព្យាបាល ៨-១៦ក្រាម/ទឹក១០លីត្រ
៨. Doxycycline hydrochloride group
* Xidox(ម្សៅលាយទឹក)
កំរិត ៥ម.ក្រ/ទឹក ២.៥លីត្រ
* Bidoxកំរិត ៥ម.ក្រ/ទឹក ២,៥លីត្រ។
ក្រុមជនជាតិ
ជាតិសាសន៍អាចជាឋានៈជាមរតក ឬផ្អែកលើសង្គមដែលមនុស្សរស់នៅ។ សមាជិករបស់ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចមួយដែលមាននិន្នាការត្រូវបានកំណត់ដោយការចែករំលែក បេតិកភ័ណ្ឌវប្បធម៍, ពូជពង្ស , ទេវកថាប្រភពដើម , ប្រវត្តិសាស្រ្ត , ប្រទេសកំណើត , ភាសា , ឬ ភាសា ប្រព័ន្ធនិមិត្តសញ្ញាដូចជា សាសនា , ទេវកថា និង ពិធីសាសនា , ម្ហូប , រចនាប័ទ្មស្លៀកពាក់ , សិល្បៈ , ឬ រូបរាងរាងកាយ. ក្រុមជនជាតិភាគតិចអាចចែករំលែកវិសាលគមតូចចង្អៀត ឬទូលំទូលាយនៃតំណពូជ អាស្រ័យលើការកំណត់អត្តសញ្ញាណក្រុម ដោយក្រុមជាច្រើនមានតំណពូជចម្រុះ។  ក្រុមជនជាតិភាគតិចច្រើនតែបន្តនិយាយ ភាសាដែលពាក់ព័ន្ធ ។
ដោយវិធីនៃ ការផ្លាស់ប្តូរភាសា, acculturation , ការអនុម័ត និង ការបម្លែងសាសនា , បុគ្គលឬក្រុមដែលអាចផ្លាស់ប្តូរពេលវេលាពីជាងក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយទៅមួយទៀត។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចអាចត្រូវបានបែងចែកទៅជាក្រុមរង ឬ កុលសម្ព័ន្ធ ដែលយូរៗទៅអាចក្លាយជាក្រុមជនជាតិដាច់ដោយឡែកពីគ្នាដោយខ្លួនឯង ដោយសារ ការបញ្ចប់ ឬ ភាពឯកោខាងរាងកាយ ពីក្រុមមេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ជាតិសាសន៍ពីមុនដាច់ដោយឡែកអាចបញ្ចូលគ្នាបង្កើតជា ជនជាតិដើមភាគតិច ហើយអាច បញ្ចូលគ្នាជាជនជាតិតែមួយ ។ ទោះ​បី​ជា​តាម​រយៈ​ការ​បែង​ចែក​ឬ​ការ​រួម​គ្នា​ក៏​ដោយ ការ​បង្កើត​អត្តសញ្ញាណ​ជនជាតិ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​មួយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ជា ethnogenesis ។
ទោះបីជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យសរីរាង្គ និងការអនុវត្តមានលក្ខណៈជាក្រុមជនជាតិភាគតិចក៏ដោយ ក៏ការជជែកដេញដោលគ្នាកាលពីអតីតកាលបានបែងចែករវាងលទ្ធិបឋមនិយម និងលទ្ធិស្ថាបនា។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី 20 'Primordialists' បានចាត់ទុកក្រុមជនជាតិភាគតិចថាជាបាតុភូតពិតដែលមានលក្ខណៈប្លែកពីគេបានស៊ូទ្រាំតាំងពីអតីតកាលដ៏ឆ្ងាយ។  ទស្សនវិស័យដែលបានអភិវឌ្ឍក្រោយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 បានចាត់ទុកក្រុមជនជាតិភាគតិចថាជា សំណង់សង្គម 'ជាមួយនឹងអត្តសញ្ញាណដែលកំណត់ដោយច្បាប់សង្គម។
ឡេ លឿងមិញ
ឡេ លឿងមិញ (កើតថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥២) គឺជាអ្នកនយោបាយនិងអ្នកការទូតវៀតណាម ដែលបានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការទី១៣នៃអាស៊ាន ចន្លោះឆ្នាំ២០១៣ និង២០១៧ ។
ជីវិតដំបូង
ឡេ លឿងមិញ បានបញ្ចប់ការសិក្សាពីបណ្ឌិតសភាការទូតវៀតណាមនៅទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ និង សាកលវិទ្យាល័យចាវ៉ាហាឡាលនេរុ ក្នុងទីក្រុងញូវដេលី  ប្រទេសឥណ្ឌា។
អាជីពនយោបាយ
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ លោក​បាន​ចាប់​ផ្តើម​អាជីព​នៅ​ក្រសួង​ការ​បរទេស​វៀតណាម។ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គនាយករងនៃអង្គការអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣។ នៅឆ្នាំ១៩៩៥ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូត - តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍នៃការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងទៀតនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជាឯកអគ្គរដ្ឋទូត - តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅទីស្នាក់ការកណ្តាល។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៤ គាត់បានក្លាយជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតវៀតណាមប្រចាំនៅអង្គការសហប្រជាជាតិនៅទីក្រុងញូវយ៉ក។ គាត់បានកាន់ការិយាល័យនេះពីឆ្នាំ១៩៩៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៧ សម្រាប់ស្ថាប័នអង្គការសហប្រជាជាតិនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ និងជាអនុប្រធាននៅទីក្រុងញូវយ៉កពីឆ្នាំ១៩៩៧ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៩។ គាត់ជា ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨ និងខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩។ លោក​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម​តែងតាំង​ជា​អគ្គលេខាធិការ​អាស៊ាន ជា​មុខ​តំណែង​ដែល​លោក​ចូល​កាន់​តំណែង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១៣។ មេដឹកនាំអាស៊ានបានគាំទ្រគាត់ជាអគ្គលេខាធិការអាស៊ានសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៣-២០១៧ នៅក្នុងពិធីមួយនៅឯទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ប្លុកនៅទីក្រុងហ្សាកាតានៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣។
ជីវិត​ឯកជន
គាត់​មាន​ដើម​កំណើត​នៅខេត្តថាញហ្វា ជា​ទីក្រុង​ឆ្នេរ​មួយ​ចម្ងាយ១៥០គីឡូម៉ែត្រ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​រដ្ឋធានី​ហាណូយ ប្រទេស​វៀតណាម។ គាត់រៀបការហើយមានកូនស្រីពីរនាក់។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ដំណើរសាធារណរដ្ឋខ្មែរ
បទដំណើរសាធារណរដ្ឋខ្មែរ  គឺជាអតីតភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងជាភ្លេងជាតិរបស់សាធារណរដ្ឋខ្មែរពីឆ្នាំ​ ១៩៧០​ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៥​ បទ​ចម្រៀង​នេះ​ច្រើន​តែ​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ថា​ជា​ក្រុម​សិស្ស ដឹកនាំដោយ ហង្ស ធុនហាក់ នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ រាជធានីភ្នំពេញ ប៉ុន្តែប្រភពសិក្សានិយាយថាវាត្រូវបានសរសេរ និងនិពន្ធដោយ ព្រះសង្ឃ ខៀវ ជុំ​ សិស្សរបស់​ ហែម ចៀវ បទ​ចម្រៀង​នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​ជា​ភ្លេង​ជាតិ​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​ទើប​បង្កើត​ថ្មី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ៩ ខែ​តុលា ឆ្នាំ ​១៩៧០ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំរបបរាជានិយម ក្រោយ​ការ​បញ្ចប់​នៃ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ដោយសារ​ជ័យជម្នះ​របស់​ខ្មែរក្រហម​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៧៥ បទ​ចម្រៀង​នេះ​បាន​ឈប់​ធ្វើ​ជា​ភ្លេង​ជាតិ​ហើយ​ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ជា​ផ្លូវ​ការ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៦ ដោយភ្លេងជាតិខ្មែរក្រហមគឺ ដប់ប្រាំពីរមេសាជោគជ័យ
តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្លេងជាតិអតីតប្រទេស
ស្រុកបុរីអូរស្វាយសែនជ័យ
ទីតាំងរបស់សាលាស្រុកបុរីអូរស្វាយសែនជ័យស្ថិតនៅក្នុងឃុំអូរស្វាយ។
បំណែងចែករដ្ឋបាល
ស្ថិតនៅ ខេត្តស្ទឹងត្រែង មាន ៣ឃុំ÷
ឯកសារយោង
បុរីអូរស្វាយសែនជ័យ
មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ
ខ្មែររីកចម្រើនដែលមានអរិយចធម៌ជាច្រើន: ប្រាងប្រាសាទ.ចំលាក់.សិល្បះ
ជំងឺរបេង
រូបភាពតូច| M. ជំងឺរបេងនៅក្នុងសួត ជំងឺរបេង Mycobacterium (M. tb) គឺជាប្រភេទ បាក់តេរី បង្កជំងឺ នៅក្នុងគ្រួសារ Mycobacteriaceae និងជាភ្នាក់ងារបង្ក ជំងឺរបេង ។ ត្រូវបានរកឃើញដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៨៨២ ដោយ រ៉ូបឺតកូច ជំងឺរបេងMycobacteriumមានស្រទាប់ពណ័ប្រផេះគ្របលើផ្ទៃកោសិការបស់វាជាចម្បងដោយសារតែវត្តមាននៃ អាស៊ីត mycolic ។ ស្រទាប់គ្របលើកោសិកានេះមិនជៀបពណ័ ហ្រ្គេម(Gram) ហើយជាលទ្ធផល មេរោគរបង អាចមានពណ័ជាហ្គ្រេម - អវិជ្ជមានឬហ្គ្រេម - វិជ្ជមាន។  ស្នាមប្រឡាក់ ដែលមានជាតិអាស៊ីដរហ័ស ដូចជាZiehl-Neelsenឬពណ៏ fluorescent ដូចជាauramine ត្រូវបានគេប្រើជំនួសដើម្បីកំណត់រក មេរោគរបេងដោយប្រើមីក្រូទស្សន៍។ សរីរវិទ្យានៃ មេរោគរបេង គឺមានលក្ខណៈ aerobic ខ្ពស់ហើយត្រូវការអុកស៊ីសែនកំរិតខ្ពស់។ ជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺចម្បងនៃ ប្រព័ន្ធដង្ហើម របស់ថនិកសត្វវាឆ្លងទៅសួត។ វិធីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដែលត្រូវបានប្រើញឹកញាប់បំផុតសម្រាប់ជំងឺរបេងគឺការ ធ្វើតេស្តស្បែករបស់ tuberculin, បំពាក់ពណ៏អាស៊ីតរហ័ស, បណ្ដុះមេរោគ និង ប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់ Polymerase ។
មីក្រូជីវវិទ្យា
មេរោគរបេងត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ២០១៩ ស្មុគស្មាញមួយ ដែលមានសមាជិកយ៉ាងតិច ៩ ប្រភេទរួមមាន៖ M. tuberculosis sensu rigo, M. africanum, M. canetti, M. bovis, M. caprae, M. microti, M. pinnipedii, M. mungi , និង M. orygis ។ វា ត្រូវការអុកស៊ីសែនដើម្បីលូតលាស់ មិនផលិត ស្ពឺ ហើយមិនមានចលនា ទេ។  មេរោគបេង បែងចែករៀងរាល់ 18–24 ម៉ោង។ នេះគឺយឺតណាស់បើប្រៀបធៀបនឹងបាក់តេរីដទៃទៀតដែលទំនោរទៅរកការចែករង្វាស់គិតជានាទី ( Escherichia coli អាចចែកប្រហែល ២០ នាទី) ។ វាគឺជា bacillusតូច ដែលអាចទប់ទល់នឹង ការសម្លាប់មេរោគ ខ្សោយនិងអាចរស់នៅបានក្នុងបរិស្ថានស្ងួតមួយសប្តាហ៍។ ជញ្ជាំងកោសិកាមិនធម្មតារបស់វាគឺសំបូរទៅដោយ ជាតិខ្លាញ់ ដូចជាអាស៊ីត mycolic ទំនងជាទទួលខុសត្រូវចំពោះភាពធន់របស់វាទៅនឹងការធន់ ការធ្វើអោយស្ងួត ហើយជា កត្តានៃធាតុពុល ដ៏សំខាន់។
មីក្រូទស្សន៍
បាក់តេរីផ្សេងទៀតត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណជាទូទៅជាមួយមីក្រូទស្សន៍ដោយការបំពាក់ពណ័ពួកវាដោយ បំពាក់ពណ័ហ្គ្រែម ។ ទោះយ៉ាងណាអាស៊ីត mycolic នៅក្នុងជញ្ជាំងកោសិកានៃ មេរោគរបេងមិនជ្រៀបពណ័ដែលបំពាក់ធម្មតាទេ។ ផ្ទុយទៅវិញការបំពាក់ពណ័ដែលមានជាតិអាស៊ីតលឿនដូចជា Ziehl-Neelsen ឬ fluorescent ដូចជា auramine ត្រូវបានប្រើ។ កោសិកាមានរាងជាដំបងរាងកោងហើយជារឿយៗត្រូវបានគេមើលឃើញថារុំព័ទ្ធជុំវិញគ្នាដោយសារតែវត្តមានរបស់អាស៊ីតខ្លាញ់នៅក្នុងជញ្ជាំងកោសិកាដែលនៅជាប់គ្នា
មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះមេរោគ
មេរោគរបេង អាចត្រូវបានបណ្ដុះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងបាក់តេរីដទៃទៀតដែលត្រូវបានគេសិក្សាជាទូទៅ មេរោគរបេងមានអត្រាលូតលាស់យឺតគួរឱ្យកត់សម្គាល់គឺកើនឡើងទ្វេដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះ ត្រូវបានប្រើជាទូទៅរួមមានវត្ថុរាវដូចជា Middlebrook 7H9 ឬ 7H12 មជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះមូលដ្ឋានលើស៊ុត ដូចជាឡូវ៉ែនស្តាន - ហ្សេនសិន និងមជ្ឈដ្ឋានរឹងដូចជា Middlebrook 7H11 ឬ 7H10 ។ បណ្ដុំមេរោគដែលអាចមើលឃើញត្រូវការរយៈពេលជាច្រើនសប្តាហ៍ដើម្បីដុះនៅលើថ្នាលអាហ្គ្រី។ វាត្រូវបានសម្គាល់ពីជំងឺ mycobacteria ផ្សេងទៀតដោយផលិតកម្មរបស់វាមាន សារធាតុ Catalase និង Niacin ។ ការធ្វើតេស្តផ្សេងទៀតដើម្បីបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណរបស់វារួមមាន ប្រអូមហ្សែន​(gene probe) និង MALDI-TOF ។
រោគសាស្ត្រ
មនុស្សគឺជាកន្លែងផ្ទុក មេរោគរបេង ។ ការយល់ច្រឡំមួយគឺថា មេរោគរបេង អាចត្រូវបានរីករាលដាលដោយចាប់ដៃគ្នាធ្វើឱ្យមានទំនាក់ទំនងជាមួយកៅអីបង្គន់ចែករំលែកអាហារឬភេសជ្ជៈចែករំលែកច្រាសដុសធ្មេញ។ ការថើបអាចជាឬសគល់នៃការឆ្លងប្រសិនបើមនុស្សនោះកំពុងឆ្លងជំងឺ mycobacteria ជាច្រើនតាមរយៈកំហាក់។ ទោះយ៉ាងណាការរីករាលដាលធំ ៗ គឺតាមរយៈ ដំណក់ទឹកដែល មានប្រភពចេញពីអ្នកដែលមានជំងឺទាំងក្អកកណ្តាស់និយាយរឺច្រៀង។
ថ្មីៗនេះវាត្រូវបានបង្ហាញផងដែរថានៅក្នុង ការឆ្លងជំងឺរបេង M. កំរិត PPM1A ត្រូវបានតំឡើងហើយនេះនឹងជះឥទ្ធិពលដល់ការឆ្លើយតប apoptotic ធម្មតានៃម៉ាក្រូដើម្បីសំអាតភ្នាក់ងារបង្ករោគព្រោះ PPM1A ពាក់ព័ន្ធនឹងផ្លូវ apoptotic ដែលទាក់ទងនិងផ្នែកខាងក្រៅ។ ដូច្នេះនៅពេលដែលកម្រិត PPM1A ត្រូវបានកើនឡើងការបញ្ចេញមតិរបស់វានឹងរារាំងផ្លូវ apoptotic ទាំងពីរ។ ជាមួយនឹងការវិភាគបែបសាច់ញាតិមធ្យោបាយបញ្ជូនសញ្ញា JNK / AP-1 ត្រូវបានគេរកឃើញថាមានឥទ្ធិពលផ្នែកខាងក្រោមដែល PPM1A មានចំណែកក្នុងការដើរហើយផ្លូវ apoptotic ក្នុងម៉ាក្រូត្រូវបានគ្រប់គ្រងតាមរបៀបនេះ។  ជាលទ្ធផលនៃជំងឺ apoptosis ត្រូវបានបង្ក្រាបវាផ្តល់ឱ្យ អេមអេដរបេង ជាមួយនឹងទីផ្សារចម្លងដែលមានសុវត្ថិភាពហើយដូច្នេះបាក់តេរីអាចរក្សាស្ថានភាពមិនទាន់ឃើញច្បាស់ក្នុងរយៈពេលយូរ។ ស្តាំ|រូបភាពតូច|M. tuberculosis (stained red) in tissue (blue) រូបភាពតូច| វប្បធម៍ Cording M. របេង (H37Rv) លើអតិសុខុមទស្សន៍ពន្លឺ
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
មេរោគបេង ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា " មើមមើម បាសឺរ " ត្រូវបានពិពណ៌នាជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមីនាឆ្នាំ ១៨៨២ ដោយ រ៉ូបឺតកូច ដែលក្រោយមកបានទទួល រង្វាន់ណូបែលផ្នែកសរីរវិទ្យាឬវេជ្ជសាស្ត្រ សម្រាប់ការរកឃើញនេះក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ បាក់តេរីនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "បាកគីលរបស់កូច" ។
មេរោគរបេង មាននៅទូទាំងប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុន្តែឈ្មោះបានផ្លាស់ប្តូរជាញឹកញាប់តាមពេលវេលា។ ទោះយ៉ាងណានៅឆ្នាំ ១៧២០ ប្រវត្តិនៃជំងឺរបេងបានចាប់ផ្តើមលេចចេញនូវអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់នៅសព្វថ្ងៃនេះ។ ដូចដែលគ្រូពេទ្យ បេនចាមីនម៉ាទីនបាន ពិពណ៌នានៅក្នុង ទ្រឹស្តីនៃការប្រើប្រាស់របស់ គាត់ជំងឺរបេងអាចបណ្តាលមកពីសត្វមានជីវិតតូចៗដែលបញ្ជូនតាមខ្យល់ទៅអ្នកជំងឺដទៃទៀត។ ជំងឺខ្យល់នេះគឺជាជំងឺឆ្លងដែលសម្លាប់មនុស្សច្រើនជាងគេបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោកដែលប៉ះពាល់ដល់មនុស្សជិត ២ ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ M. tuberculosi s ងាយឆ្លងកាត់ខ្យល់ដោយកណ្តាស់ក្អកឬនិយាយសាមញ្ញ។ ដំណក់ទឹកដែលមានជាតិកខ្វក់អាចឆ្លងទៅមនុស្សណាម្នាក់ហើយពួកគេអាចឆ្លងដោយ ជំងឺរបេងអេ ។ ដូច្នេះពួកគេក្លាយជាផ្នែកមួយនៃប្រជាជន ១,៨ កោដិនាក់នៅទូទាំងពិភពលោកដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងពុះពារនឹងជំងឺនេះ។
វ៉ាក់សាំង
វ៉ាក់សាំង BCG (ប៊ីកាលកាល់ម៉ែត - ហ្គីរីន) ដែលបានមកពី អេមប៊ីវវីស ទទួលបានជោគជ័យតិចតួចក្នុងការការពារជំងឺរបេង។ វ៉ាក់សាំងនេះត្រូវបានប្រើនៅក្នុងប្រទេសនានាដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះដោយសារមានករណី ជំងឺរបេង . ដូច្នេះវាមិនមែនជាវ៉ាក់សាំងដែលត្រូវបានណែនាំទេនៅសហរដ្ឋអាមេរិកដោយសារហានិភ័យទាបនៃការឆ្លង។ ដើម្បីទទួលការចាក់វ៉ាក់សាំងនេះបុគ្គលត្រូវឆ្លងកាត់ដំណើរការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកជំនាញមេរោគរបេងហើយត្រូវបានផ្តល់ឱ្យតែអ្នកដែលបំពេញតាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ។
BCG យោងតាមអត្ថបទមួយរបស់សារព័ត៌មានក្យូដូ (១៤ មេសា ២០២០) ដែលមានចំណងជើងថា“ វ៉ាក់សាំងជំងឺរបេងទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺកូរ៉ូណាវិរុស” បង្ហាញពីការជាប់ទាក់ទងគ្នារវាងការចាក់វ៉ាក់សាំង BCG និងការឆ្លើយតបនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំកាន់តែប្រសើរឡើងចំពោះការការពារជំងឺកូវិត19។
ភូមិវាល(ឃុំចាម)
ភូមិវាល ជាភូមិដែលស្ថិតនៅក្រោមដែនរដ្ឋបាលរបស់ ឃុំចាម ស្រុកកំចាយមារ ខេត្តព្រៃវែង =មើលផងដែរ=
អ៊ូសបេគីស្ថាន
ប្រទេសអ៊ូសបេគីស្ថាន  ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអ៊ូសបេគីស្ថាន (ភាសាអ៊ូសបេក៖ Oʻzbekiston Respublikasi) គឺជាប្រទេសជាប្រទេសគ្មានដីគោកទ្វេរដងនៅអាស៊ីកណ្តាល ប្រទេសនេះត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយប្រទេសគ្មានដីគោកចំនួនប្រាំគឺ ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានទៅភាគខាងជើង ប្រទេសកៀគីស្ថានទៅភាគឦសាន ប្រទេសតាជីគីស្ថានទៅភាគអាគ្នេយ៍ ប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថានទៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសតួកមេនីស្ថានទៅភាគនិរតី រដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះគឺទីក្រុងតាស្កិន ប្រទេសអ៊ូសបេគីស្ថានគឺជាផ្នែកមួយនៃពិភពក្រុមភាសាតួគីក ក៏ដូចជាសមាជិកនៃអង្គការរដ្ឋតួគីក ភាសាអ៊ូសបេកគឺជាភាសានិយាយភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសអ៊ូសបេគីស្ថាន សាសនាឥស្លាមគឺជាសាសនាលេចធ្លោនៅអ៊ូសបេគីស្ថាន ជនជាតិអ៊ូសបេកភាគច្រើនជាមូស្លីមស៊ុននី
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ីកណ្តាល
ភូមិក្រូច(ឃុំជាងដែក)
ភូមិក្រូច ឃុំជាងដែក ស្រុកកំពង់ត្របែក ខេត្តព្រៃវែង។
ភូមិអង្គ(ឃុំជាងដែក)
ភូមិអង្គ ឃុំជាងដែក ស្រុកកំពង់ត្របែក ខេត្តព្រៃវែង។
បរាសិតសាស្ត្រ
Parasitology
និយមន័យ
បរាសិតសាស្ដ្រ = បរាសិត + សាស្ដ្រ
គឺជាវិទ្យាសាស្ដ្រសិក្សាពីពួកមេរោគដែលចិញ្ចឹមជីវិត និងបន្ដពូជដោយពឹងផ្អែកទៅលើសត្វដទៃ ទៀតផ្សេងពីវា ពោលគឺវាស្រូបយកចំណីអាហារចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ពួកវា ពីសត្វដទៃទៀតដែលវារស់នៅ ជាមួយ ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតវាអាចបង្កនូវផលវិបាកដូចជាជំងឺផ្សេងៗ ដែលវារស់នៅពីលើ ឬជាមួយ ។
ម្យ៉ាងទៀត Parasitology គឺជាបណ្ដុំនៃជីវសាស្ដ្រ ដែលសិក្សាពីជីវិតរបស់បរាសិត ការបង្កជំងឺ និង វិធីប្រឆាំងទប់ទល់ទៅនិងពួកវាដែលបង្កភាពមហន្ដរាយ និងផលវិបាកទៅមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ ។
មួយវិញទៀតគឺ យើងសិក្សាអំពី ជីវិតពីបរាសិតរស់នៅលើវា ក្នុងលក្ខណៈនេះ សារពាង្គកាយ មួយ ផ្ដល់ផលវិបាកដល់អ្នក់ផ្សេងទៀត ហើយពួកទាំងនោះក្លាយជាបរាសិតសារពាង្គកាយផ្សេងទៀត ដែលវារស់នៅពីលើ ។
ដើម្បីកើតឡើងបរាសិតត្រូវមានលក្ខខ័ណ្ឌ ៣ យ៉ាង ៖
២. អាហាររបស់ បរាសិតត្រូវបានមកពីទឹកជាលិកា និងបានមកពីការកិនរំលាយពីប្រដាប់រំលាយ អាហារ របស់សារពាង្គកាយផ្សេងទៀត ។
៣. សារពាង្គកាយដែលជាបរាសិត វាផ្ដល់ផលវិបាកដល់សារពាង្គកាយដែលវារស់នៅពីលើ ឬ រស់ ដោយសារវាធ្វើការអភិវឌ្ឍន៏ ជីវិតរបស់ពួកវា ។
គោលបំណងៈ
ក្រោយពីសិក្សាមេរៀននេះចប់និសិ្សតនឹងអាច ៖
- អោយនិយមន័យ
- រៀបរាប់ វដ្ដជីវិតរបស់ បរាសិត
- រៀបរាប់ លក្ខណៈទូទៅរបស់ បរាសិតក្នុងនិងក្រៅ
វដ្ដជីវិត (Cycle biology)
វដ្តជីវិត គឺជាខួបជីវិតដែលចាប់ផ្តើមពីស៊ុត ហើយលូតលាស់រហូតពេញវ័យ និងធ្វើការ​បន្តពូជ ទីបំផុតផលិតបានស៊ុតថ្មីទៀត ដែលមានលក្ខណៈដូចដើម ហើយអាចបន្តពូជសារថ្មីឡើងវិញ តាមគោលការណ៍មួយជាក់លាក់នៃធម្មជាតិរបស់វា គឺជាទំរង់ជីវិតរបស់សត្វមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់កាកសំណល់អាហាររបស់ត្វ ប្រភេទផ្សេង ទៀត ធ្វើជាចំណីខ្លួនក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិត និងការលូតលាស់របស់ពួកវាពុំផ្ដល់ផលអាក្រក់ឬ ជាតិពុលដល់ សត្វប្រភេទ ផ្សេងទាំងនោះឡើង។
ម្ចាស់បញ្ចប់:
គឺជាសត្វទាំងឡាយណាដែលបានបរាសិតធ្វើការលូតលាស់ និងបន្ដពូជជាដំណាក់កាលចុងក្រោយ របស់ពួកវា ហើយសត្វដែលបរាសិតលូតលាស់ពីលើនោះត្រូវទទួលរងនូវជំងឺ យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្ដាល អោយស្លាប់បានយ៉ាងងាយ។
ម្ចាស់កណ្តាល:
គឺជាសត្វទាំងឡាយណាដែលជាភ្នាក់ងារចំលងកណ្ដាល(ម្ចាស់កណ្ដាល) ដល់សត្វដទៃទៀត ហើយផ្ដល់នូវការរីកចំរើនបណ្ដេះអាសន្ន នៃពពួកបរាសិត។ ម្ចាស់កណ្តាលដើរតួនាទី​សំខាន់ក្នុងផ្នែកបរាសិត មានពពួកខ្យង ចៃ មូស ហើយពេលខ្លះមានសត្វពាហនៈ និងមនុស្សក៏ដើរតួជាភ្នាក់ងារចំលងកណ្តាលដល់សត្វដទៃទៀតដែរ។
លក្ខណៈសំគាល់ទូទៅរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីតៈ
នៅក្នុងបរាសិតសាស្ដ្រដោយផ្អែកលើការតាំង ជីវិតរស់នៅជាធម្មជាតិរបស់ បរាសិតលើមនុស្ស និង សត្វ គេបានបែងចែកពួកវាជាពីរផ្នែកធំៗគឺ ៖
បរាសិតក្នុងៈ (Parasites internes or Endoparasites)
ជាពពួកបរាសិត បង្កលក្ខណៈជីវិត និងធ្វើការបន្តពូជនៅក្នុងសរីរាង្គផ្សេងៗរបស់សត្វ និងមនុស្ស។ Enteroparasites រស់នៅ និងបន្តពូជក្នុងប្រដាប់រំលាយអាហារ។ Gastroparasites រស់នៅក្នុងក្រពះ។  Hematoparasites រស់នៅ និងបន្តពូជក្នុឈាមរបស់សត្វ និងមនុស្ស។
បរាសិតក្រៅៈ (Parasites Externes or Ectoparasites)
គឺជាពពួកបរាសិត​ ដែលបង្កលក្ខណៈជីវិត និងបន្តពូជនៅលើ ឬខាងក្រៅ នៃសារពាង្គកាយសត្វ និងមនុស្ស។ ពពួកទាំងនោះភាគច្រើនមានពពួកចៃ រុយ មូស ល្បោម ...។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ពួកវាផ្តល់ផលវិបាកនៅលើស្បែកសត្វ និងមនុស្ស មានភាពរមាស់ ដំបៅ ឡើងសីតុណ្ហភាពក្នុងខ្លួន និងចុះទំងន់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។
ការបែងចែកប៉ារ៉ាស៊ីតៈ
បរាសិតដែលមាននៅក្នុង វិស័យកសិកម្ម ពិសេសនៅលើសត្វកសិកម្មមាន សណ្ឋាន​ខុសៗគ្នា ។ លក្ខណៈនេះអាស្រ័យទៅនិងលក្ខខ័ណ្ឌទីតាំងនៃការរស់នៅ និង ចំណីអាហារចិញ្ចឹមជីវិតព្រមទាំងធ្វើការ បន្ដពូជ របស់ពួកវា ។
លក្ខណៈរួមនៃ Protozoology:
Protozoo + logy សិក្សាពីពពួកនៅក្នុងធម្មជាតិដែលរូបផ្គុំផ្សំឡើងដោយកោសិកាតែមួយ។ ពួកនេះភាគច្រើនជាបរាសិតក្នុងឈាមរបស់សត្វ និងមនុស្ស។ ហើយអ្នកដែលធ្វើអោយសាយភាយ ឬរាតត្បាត ពីសត្វមួយទៅសត្វមួយទៀត ឬ ពីមនុស្សជាទៅមនុស្សឈឺតាមរយៈពួកមូសឬចៃ ។