cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ពិធីបញ្ចូលម្លប់កូនស្រី
ប្រវត្តិតាមរឿងព្រង
មហាចោរនោះលុះកាលជាចំណេរក្រោយមក ក៏រំពឹងគិតថា៖ "អាត្មាអញមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនដល់ម្លឹងដែរហើយ តែទាស់ត្រង់គ្មានអ្នកណាថែរក្សា គិត​សព្វ​គ្រប់​ទៅ​ការខំប្រឹងរបស់អញនេះ ដូចជាគ្មានបានការអ្វីសោះ ! ព្រោះថា បើកាលណាអាត្មាអញស្លាប់ទៅ ទ្រព្យអស់ទាំងនេះ និងក្លាយទៅជារបស់ អសារឥតការគួរឲ្យស្តាយ បើមានកូនប្រពន្ធគ្រាន់និងស៊ីមរតកនោះទៅរ៉ា អាត្មាអញនិងមិនសូវជាស្តាយពេក"។ គិត​ហើយ​មហា​ចោរ​ក៏​ដើរ​ទៅ​ក្រវែល​ភូមិ​អ្នក​ស្រុក​ រំពៃ​គយគន់មើលកេ្មងស្រី-ប្រុស ដែលនាំគ្នា លេងខ្ញៀវខ្ញានៅក្រោមម្លប់ឈើ។ លុះគយគន់ទៅឃើញនាងតូច​មួយ​​នោះ មានរូបឆោមស្អាតសមរម្យ មាន​សាច់​ឈាម​ថ្លា ថៃ្លថ្នូរ គួរឲ្យស្រលាញ់ ក៏និយាយលួងលោមកូននោះឲ្យបែកចេញពីហ្វូង ហើយក៏ បញ្ឆោត​នាំ​យក​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​ផងខ្លួន។ ដោយ​ខ្លាច​កូន​កេ្មង​នោះ​លួច​រត់​ទៅ​រកម៉ែឪវាវិញ ព្រមទាំងការពារ កុំឲ្យម្តាយឪពុកវាតាមទៅរកឃើញ មហា​ចោរ​ក៏​យក​កេ្មង​នោះ​ទៅ​លាក់​ទុក​ក្នុងបន្ទប់ ចាក់សោយ៉ាង ខ្ជាប់ខ្ជួន។ រាល់ពេលបាយ ឬ ពេលបានចំណីអាហារឆ្ងាញ់មក មហាចោរតែងហុចតាមបង្អួចមួយ តូចទៅឲ្យនាងបរិភោគ។
កេ្មងស្រីនោះនៅក្នុងម្លប់ ក៏ចេះតែចំរើនសាច់ឈាមរាល់ថៃ្ងជាលំដាប់។ លុះនាងពេញវ័យក្រមុំ ការដែល នាងមិនមានត្រូវពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងមិនបានជាន់ដី បណ្តាលឲ្យនាងមានជំងឺស្គមស្គាំងសេ្លកស្លាំង។  មហាចោរ ភ័យណាស់មិនដឹងជាកូនមានជំងឺអ្វី ក៏ត្រាច់ទៅក្នុងភូមិមួយឆ្ងាយទើបបានជួបនិងដូនចាស់ម្នាក់ ធ្លាប់ធ្វើឆ្មប ក៏និយាយអង្វរសុំអញ្ជើញដូនឲ្យមកជួយមើលកូនខ្លួន។
យាយម៉បនោះមកដល់ ចូលទៅសួរសុខទុក្ខនាងហើយយល់ការណ៍ ក៏ប្រាប់នាងថា៖ "ចៅយាយអើយ! ចូរចៅកុំព្រួយអ្វី! ចៅឈឺនេះគ្មានអ្វីក្រៅពីជំងឺគ្រប់ការទេ គឺពេលដែលនាងផ្លាស់វ័យនេះឯងហើយ ដែលធ្វើឲ្យនាងចេះតែរសាប់រសល់ ចុកខ្នង ចុកចងេ្កះ ល្អិតលៃ្អ ទន់ដៃទន់ជើង កុំព្រួយអ្វីណាចៅ ! ចាំ​យាយ​ផ្សំ​ថ្នាំ​សង្កូវ​ឲ្យ​នាងញ៉ាំឲ្យបានធូរស្រាលឆាប់រហ័ស។ ថាហើយ យាយម៉បក៏ទៅរកស្ទោះសំបក ឈើមកផ្សំថាំ ដាំឲ្យនាងនោះអាស្រ័យ ហើយផ្តាំថា៖ '''"ចៅអើយ! ចៅ​យក​ថ្នាំ​នេះ​ទៅហាលថៃ្ងឲ្យស្ងួត ហើយរកថូ ឬ ឆ្នាំងអ្វីដាក់ទុកទៅ ពេលនាងដឹងថា ជិតដល់រដូវកាលហើយ ចូរនាង​យក​មួយ​កញ្ចប់​មក​ដាំ​ញ៉ាំ​4-5​ថៃ្ង​ទៅ នោះ​នាង​នឹង​បាន​ធូរស្រាលក្នុងខ្លួន ដូចបំណង ហើយសាច់ឈាមពណ៌‌សម្បុររបស់នាង ក៏រិតតែល្អឡើងដែរ "។''' លុះកូនស្រីមហាចោរផឹកថ្នាំ បានធូរស្រាលស្បើយរោគហើយ យាយម៉ប ក៏ចូលទៅសំពះសុំលាមហាចោរ ត្រលប់ទៅមើលផ្ទះសំបែងវិញ។ មហា​ចោរ​បាន​យក​មាស​ប្រាក់​ជូនជាទ្រនឹបរង្វាន់យាយម៉ប ហើយជូន ត្រឡប់ដល់ផ្ទះវិញ។
ពេល​រៀបចេញដំណើរពីផ្ទះមហាចោរទៅ យាយម៉បនឹកក្នុងចិត្តថា៖ '''"កនែ្លងមហាចោរនេះ ឆ្ងាយដាច់ ស្រយាល ពីភូមិស្រុកគេណាស់ ឯ​ព្រៃ​ទៀត​សោត​ក៏​ញឹក​ស្ងាត់​ជ្រងំ គួរឲ្យខ្លាច ប្រសិនបើអញត្រូវការចង់ មករកទីនេះវិញ ធ្វើមេ្តចនិងរកផ្លូវមកឃើញ!" ''' នឹកសព្វគ្រប់ហើយ គាត់ក៏រកបានគ្រប់ឪឡឹកមួយបង្វិច យក​មក​តាម​ខ្លួន ដើរបណ្តើរចាប់គ្រាប់ឪឡឹករោយបណ្តើរ រហូតមកដល់ផ្ទះគាត់។
តទៅ​នេះនិងថែ្លងចាប់សារដើមបន្តិច អំពីពេលដែលយាយម៉បបានទៅនៅថែទាំងកូនចោរនោះមក គាត់ តែងតែសងេ្កតមើលឫកពារ និង​រូប​ឆោម​កូន​នោះ​ឃើញ​ល្អ ក៏ចេះតែគួចចិត្តទុក និងសម្លឹងរកកម្លោះរូបណា មួយឲ្យសមគ្នានិងនាង។
ថៃ្ងមួយអាស្រ័យបច្ច័យហេតុផលពីបុពេ្វបណ្តាលចិត្តមាណពម្នាក់ ដែលត្រលប់ពីរៀនវិជ្ជាការ ឲ្យចង់ចូល ទៅសុំសំរាកនៅផ្ទះយាយម៉បនោះសិន ត្បិត​ថៃ្ង​កាន់​តែជ្រេ កម្លាំងក៏អស់ ហេវបាយ ផ្លូវទៅមុខក៏ឆ្ងាយ ក្រែងយប់កណ្តាលផ្លូវ ក៏រូតរះចូលទៅសំពះដូនចាស់សុំសំណាក់មួយយប់។ ដូនចាស់កំពុងតែរៀបចំ និង​ដាំ​បាយ​បរិភោគ ជួនក្រេឡកឃើញមាណពចូលមកសំពះសុំស្នាក់ ក៏មានចិត្តសប្បុរសទទួលឲ្យនៅ ហើយដាំបាយបណ្តើរ សំណេះ​សំណាល់​សួរ​អំពី​ពូជ​ពង្ស​បណ្តើរ។ លុះ​​អាស្រ័យ​បាយ​រួច និង​ទុកដាក់ចាន ក្បានស្រេច យាយម៉ប ដែលចេះតែលបសងេ្កតរូបឆោមមាណពនោះតាំងតែពីចូលមក ក៏បង្អើបសំណួរថា៖ '''"ចៅអើយ ! ពីកាលដែលចៅលាឪពុកម្តាយមកសែ្វងរកតំរិះវិជ្ជានេះ តើឪពុកម្តាយចៅ មានស្តីដណ្តឹង កូនចៅអ្នកឯណាទុកឲ្យចៅហើយឬនៅ?" ។''' ចៅមាណពតបថា៖ '''"មិនទាន់មាននៅឡើយទេ! " ហើយបន្តសម្តីថា "ខ្ញុំនឹកថាប្រសិនបើនៅពេល ដែលខ្ញុំធ្វើដំណើរកាត់ស្រុកភូមិគេនេះ បាន​ជួប​ស្រី​ណា​មួយ​មាន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិសមរម្យល្អ ខ្ញុំនឹងយកគេធ្វើ ប្រពន្ធហើយ! តើលោកយាយមានបានស្គាល់កូនចៅលោកអ្នកណា ដែលល្អនៅក្នុងស្រុកភូមិរបស់យាយនេះ ដែរឬទេ?" ចៅអើយ! (យាយម៉បនោះឆ្លើយ) នៅក្នុងស្រុកភូមិនេះ មិនឃើញមានស្រ្តីណាម្នាក់ដែលសក្តីសម និងចៅទេ ប៉ុនែ្តជីដូនធ្លាប់បានឃើញស្រ្តីម្នាក់ដែរ នាងនោះជាកូនមហាចោរ នៅក្នុងព្រៃដាច់ស្រយាល ឯណោះ។''' យាយម៉បក៏និយាយរាប់រៀបអំពើដំណើររឿងដែលគាត់បានទៅឃើញនាងនោះ និងបានសងេ្កតឃើញឫកពារ សមរម្យ។ ឮពាក្យសរសើររបស់យាយម៉ប មាណពនោះអន្ទះសារចង់ឃើញរូបនាង ក៏អង្វរឲ្យយាយជូនទៅ។ ទេចៅ (យាយម៉បប្រកែក) យាយជូនទៅមិនបានទេ ព្រោះយាយខ្លាចមហាចោរនោះណាស់ ធម្មតា ចិត្តមហាចោរ តែដល់មានការអ្វីស្រួលមិនស្រួលកើតឡើង វាមុខជាមកសម្លាប់យាយចោលហើយ !។ យាយចាស់ហើយ តែយាយនៅចង់រស់នៅឡើយ។ ចូរចៅជឿជាក់ថា យាយចង់ឲ្យចៅនិងនាងនោះ បាន​គ្នា​ជា​ប្តី​ប្រពន្ធ​ណាស់ ព្រោះតាំងតែពីកាលយាយបានឃើញនាងមក ទោះពេលយាយចេញដើរទៅផ្សារ ទៅកាន់ភូមិនានា ទៅសង្រ្គោះគេក្តី យាយ​តែង​តែ​គយ​គន់​សម្លឹង​មើល​រាល់​ថៃ្ង តែមិនប្រទះឃើញ បុរសកម្លោះណាម្នាក់ ឲ្យសមល្មមនិងចិត្តយាយសោះ ទើបតែពេលនេះចៅមកដល់ចំជាមហាលាភហើយ ចៅគេងឲ្យស្រួលទៅ ព្រឹកសែ្អកចាំចៅចេញដំណើរទៅរកនាង។ នៅពេលយប់នោះ បុរសចេះតែគិតសព្វគិតគ្រប់ ដេកក៏មិនលក់ ដោយបែ្លកកនែ្លងផង ទនឹ្ទងឲ្យតែភ្លឺឆាប់ផង ណាមួយគិតបារម្ភអំពីដំណើរក្នុងព្រៃតែម្នាក់ឯង ណាមួយគិតដល់គ្រោះថ្នាក់ជាមួយនិងមហាចោរ លុះយប់ យន់ទើបបុរសគេងលង់លក់ទៅ។
ប៉ុនែ្តក្នុងកាលជាបន្ទាប់មក មហាចោរសងេ្កតឃើញឫកពារកូនស្រីរបស់ខ្លួនបែ្លកពីធម្មតា គឺឃើញនាងតែង ខ្លួនជានិច្ចកាល ធ្វើការងារសព្វសារពើក្នុងផ្ទះ ដោយមិនបាច់ឪពុកតឿនឡើយ ដូចជាចង់ផ្គាប់ផ្គន់មនុស្ស ណាម្នាក់ ដែលជាទីពេញចិត្ត មហាចោរនឹកសង្ស័យថា៖ "នាងនេះច្បាស់ជាមានប្រុសសហាយហើយ !" ក៏នឹកតូចចិត្តនិងកូនស្រី លាយនិងសេចក្តីខ្មាសអៀនអាសហាយនាងនោះផង ក៏ដើរចោលទីកនែ្លងនោះ ទៅ។
ឯទាំងពីរអ្នកប្តីប្រពន្ធនៅក្នុងព្រៃយូរបន្តិចទៅ មិនឃើញមហាចោរនោះត្រលប់មកវិញ ក៏នាំគ្នាចុះមក រកភូមិស្រុកនិងគេ លុះមកដល់ភូមិស្រុកហើយ ក៏ចូលទៅអរគុណនិងយាយម៉ប ព្រមទាំងជូនរង្វាន់គាត់ ខ្លះទៀតផង យាយម៉បមានចិត្តត្រេកអរណាស់ ដើរប្រាប់អ្នកជិតខាងឲ្យមកមើលនាង ដោយថែ្លង បូរបាច់ប្រាប់គេថា៖ "នាងនេះមានរូបឆោមលោមពណ៌‌សាច់ជិតល្អ មកអំពីគេនៅតែក្នុងម្លប់ ដល់ចេញពី ម្លប់ក៏មានប្តីតែម្តង " អ្នកស្រុកឃើញដូច្នោះ ក៏នាំគ្នាយកកូនដែលដល់អាយុគ្រប់ការ ទៅឃាំងក្នុងម្លប់ ដើម្បីឲ្យបានល្អដូចគេ ក៏ជាប់ជាទំនៀមរហូតមក។
អត្ថបទដកស្រង់
កាសែតកោះសន្តិភាព
ឃុំកន្ទឺ ១
ឃុំកន្ទើរមួយមាន៧ភូមិ៖
ឃុំព្រែកដាច់
ឃុំព្រែកដាច់ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកលើកដែក ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៤ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឃុំសណ្ដារ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឃុំកន្ទឺ ២
ឃុំកន្ទើរពីរមាន៧ភូមិ៖
រឿងតាត្រសក់ផ្អែម
រឿងតាត្រសក់ផ្អែម ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវចាត់រឿងជាប្រវត្តិសាស្រ្ដមួយ ។ រឿងនេះមាន ការទាក់ទងយ៉ាងអាថ៌កំបាំងនៅឡើយទៅ នឹង ព្រឹត្តិការណ៍តំណវាជវង្ស "វរ្ម័ន" នៅសម័យអង្គរ​។ ប៉ុន្ដែទោះជាយ៉ាងណា ក៏អ្នកស្រាវជ្រាវទាំងជនជាតិបារាំង​ទាំង​ជនជាតិខ្មែរ បាន ចាត់ទុកតាត្រសក់ផ្អែម ជាស្ដេចខ្មែរមួយអង្គដែល បានឡើងសោយរាជ្យ នៅក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៣៣៦ ដល់ ១៣៤០ នៃ គ.ស. ។ អ្វីជាការយកចិត្តទុកដាក់ របស់អ្នកស្រាវជ្រាវនោះ គឺ៑ថារឿងតាត្រសក់ផ្អែមនេះមាន នៅក្នុងរឿងព្រេងប្រទេសភូមាផង ប្រទេសថៃផង ប្រទេសឡាវផង និងប្រទេសកម្ពុជាផង ។ ទាំងបួនប្រទេស តែងតែចាត់ទុករឿងនេះជារឿងព្រេងប្រចាំជាតិរៀងៗខ្លួន។បើនិយាយពីនៅ កម្ពុជាវិញ រឿងនេះ ត្រូវបានគេនិទានឡើងដោយមានការទាក់ទងទៅនឹងទីតាំង ស្ថាននាម និងព្រះមហាក្សត្រ ។
កន្លងមកយើងធ្លាប់ឮ ធ្លាប់អានរឿងនេះតាមរយ:អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្ដ សៀវភៅប្រជុំរឿងព្រេង ហើយស្នាដៃទាំងនោះមានភាពស្រដៀងៗគ្នា។ ចំណែកពេលនេះ ខ្ញុំនឹងបង្ហាញជូននូវរឿងព្រេងនិទាន ស្ដីពីប្រវត្តិតាត្រសក់ផ្អែមមួយទៀតដោយមានការទាក់ទងទៅនឹងប្រវត្តិទីតាំង ស្ថាននាម មួយចំនួន នៅតំបន់អង្គរភាគ ខាងជើង និងខាងកើត ដែលត្រូវបានរក្សា រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ ហេតុផល នៃការលើកយករឿងនេះមកអធិប្បាយ ក្នុង​គោលបំណងតែមួយគត់គឺ“រក្សាមរតកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ” ។ ពីព្រោះថារឿងនេះមានលក្ខណ:ប្លែកគ្នាពី រឿងមុនៗ ត្រង់ថា វាមានទាក់ទងទៅនឹង ស្ថាននាមនៅតំបន់អង្គរ ហើយយើងក៏ធ្លាប់សរសេរក្នុងសៀវភៅ "ដប់ថ្ងៃនៅទីក្រុង អង្គរ" តម្កល់ទុកនៅមហាវិទ្យាល័យប្រវត្តិវិទ្យាដែរ ។
សៀវភៅនោះត្រូវបានរៀបរៀងឡើងដោយនិស្សិតប្រវត្តិវិទ្យាចំនួន ១១ នាក់ រួម ទាំងខ្ញុំផង ប៉ុន្ដែ ការផ្សាយមិនមានលក្ខណ:ទូលំទូលាយ ។ ដូច្នេះហើយទើបខ្ញុំសម្រេចចិត្ត ចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយានាពេលនេះ ជូនមិត្តអ្នកអាន ពិចារណា ប៉ុន្ដែ សូមមិត្តអ្នកអាន យប់ថានេះពុំមែនជារឿងប្រវត្តិសាស្រ្ដជាក់ស្ដែងនោះទេ វាគ្រាន់តែជារឿងព្រេងនិទាន ដែលប្រជារាស្រ្ដខ្មែរចេះចាំហើយនិទានតៗគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត ចំពោះចំណោទមួយដែល បានចោទសួរថា បើរឿងព្រេងតាត្រសក់ផ្អែម ត្រូវបានជនជាតិ ៤ ប្រទេសចាត់ទុក ថាជារឿង របស់ខ្លួនរៀងៗខ្លួននោះ តើយើងអាចវែកញែករកហេតុផលមកពន្យល់បានទេ ?
ចំពោះទស្សន:ខ្ញុំ យល់ថា បាន, ទោះបីជា​រឿងតាត្រសក់ផ្អែម​របស់ភូមាគេថាបានចាប់កំណើតឡើងតាំងពីសតវត្សទី១០ ក៏ដោយ ។ យើងត្រូវសង្កេតពិនិត្យរកទីតាំងជាក់លាក់ ដែលមានទាក់ទងក្នុងដំណើររឿង ។ បានសេចក្ដីថា យើងត្រូវធ្វើការសិក្សាស្ថាននាមដែល មានទាក់ទងក្នុងរឿង ។ ខ្ញុំក៏ជឿជាក់ថា រឿងព្រេងតាត្រសក់ផ្អែម គឺជារឿងរបស់ខ្មែរពិតៗ ព្រោះវាមានទាក់ទងនៅនឹង ស្ថាននាម ព្រឹត្តិការណ៍សង្គម ជីវភាពរបស់ខ្មែរ នៅចុងសម័យអង្គរ ។ ពេលនេះ ខ្ញុំសូមទាញអារម្មណ៍មិត្តអ្នកអាន ពិចារណាទៅលើប្រវត្តិតាត្រសក់ផ្អែម របស់អ្នកស្រុកប្រដាក់ ដូចតទៅនេះ :
កាលដើមឡើយ មានឥសីមួយអង្គ គង់ចង្រ្កមភាវនានៅក្នុងព្រៃមួយសម័យថ្ងៃមួយមានសត្វចាបមួយគូ ហើររកកន្លែងធ្វើសំបុកសំរាប់ ពង ចាបទាំងគូ ហើររកកន្លែង ពងមិនបាន ក៏ទៅជួបតាឥសីកំពុងសមាធិ ។ ដោយឃើញពុកចង្ការតាឥសី ទំនងអាចឲ្យ ខ្លួនងាយ ស្រួល កាច់ សំបុក ចាបទាំងគូក៏ចាប់សរសៃពុកមាត់ចាក់ជាសំបុក ។ ក្រោយមកចាបញីក៏ពង ដាក់ក្នុងសំបុកវារួចហើរទៅទំលើមែកឈើមួយ នៅជិត ទីនោះ ។ ចាបទាំងពីរនិយាយសាសងគ្នាថា : អឺ ឯងអើយ !ថាយើងចុះជាសត្វតិរច្ឆានក៏គង់នៅមានកូនតពូជពង្ស រួចចុះ តាឥសី នោះ វិញ ទៅអនាគត មានអ្នកណាបន្ដពូជពង្ស ? ចាបនិយាយតែប៉ុណ្ណោះ តាឥសីចាប់ភ្លឹកកើតពិចារណាថា : ឱ អញអើយ ! បើអាត្មាអញមិនចាកសិក្ខាបទ ស្វែងរកប្រពន្ធម្ល៉េះសមអញកំបុកឆ្ងុងត្រឹមនេះ គ្មានកូនចៅតទៅមុខទៀតទេ ។
ក្រោយពេលពងចាបញាស់ កូនៗចេះហើរ ហើរចេញអស់ទៅ តាឥសីឈប់តាំងសីល រួចត្រឡប់មកអាស្រមវិញ ចាកសិក្ខាបទដើម្បី ចាកចេញទៅរកភរិយា ។ ក្ រោយពេលស្វែងរកអស់រយ:ពេលយ៉ាងយូរមក អតីតតាឥសីបានទៅជួបនឹងយាយរិដែលរស់នៅក្បែរស្រះ ដូនរិ (សព្វថ្ងៃ ស្រះដូនរិ ស្ថិតនៅឃុំត្បែងខេត្តសៀមរាប ជួបកាលគេហៅថា “ ស្រះខ្វាវ ” ) ។ អ្នកទាំងពិរបានយកគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធតរៀងមក ។ នៅពេល​មានគ្រួសារហើយអតីតតាឥសីបានខិតខំប្រឹងប្រកបរបររកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតជា ធម្មតាក្នុងតួនាទីជាមេគ្រួ​សារ។ មិនយូរប៉ុន្មាន យាយរិ មានគភ៌ ហើយគភ៌ចេះតែចំរើនវ័យ ប្ដីយាយក៏កាន់តែខិតខំប្រឹង រកអដ្ឋបរិក្ខារយ៉ាង គ្រប់គ្រាន់ទុកឲ្យ ។ ពេលនោះ បុត្រយាយរិ មិនទាន់ប្រសូតនៅឡើយទេ តែប្ដីរបស់យាយ ក៏លាយាយទៅសាងផ្នួសវិញ ។ គ្រប់ទសមាស យាយរិប្រសូតបានបុត្រមួយ ហើយបុត្រនេះក៏មិនទាន់មានឈ្មោះជាអ្វីដែរ ។ ទារកចេះតែចំរើនវ័យបន្តិចម្ដងៗ រហូតដល់ ពេលវាចេះនិយាយ ។
ថ្ងៃមួយ កុមារតូច ក៏សួរទៅម្ដាយថា : ម៉ែ ឯណាឪពុក ខ្ញុំ ? ម្ដាយឆ្លើយថា : អឺ ! ឪពុកឯង នៅឆ្ងាយណាស់ អញប្រាប់ឯងឥឡូវនេះមិនបានទេ ចាំឯងធំសិនចាំអញប្រាប់ !
ពេលវេលាចេះតែកន្លែងផុតទៅយ៉ាងយូរ ចំណែកគ្រួសារយាយរិ ប្រកបរបរបរកស៊ីធ្វើស្រែកចំការជាធម្មតា ។ បុត្រយាយរិ ចំរើនវ័យបាន ១៨ ឬ ១៩ ឆ្នាំហើយក៏នៅតែមិនទាន់មានឈ្មោះនៅឡើយ ។ ថ្ងៃមួយ បុរសកំលោះក៏បានសួរម្ដាយម្ដងទៀតថា : ម៉ែ ឪពុកកូនជា នរណា ? គាត់នៅឯណា ? ម្ដាយក៏ឆ្លើយទៅប្រាប់កូនវិញថា : ឪពុកកូន ជាតាឥសី គាត់នៅឯភ្នំ (មិនដឹងថាឈ្មោះភ្នំអ្វី) ។ កូនសួរទៀតថា : បើដូច្នោះទៅរក ម្ដេចឃើញ ! ម្ដាយឆ្លើយថា : អឺ កូនអ្ហើយ ! ដើរតាមផ្លូវគេកាច់តម្រុយនោះទៅឃើញហើយ !
ក្រោយមក កូនប្រុសយាយរិ ក៏ចាកចេញដំណើតតាមផ្លូវដែលម្ដាយបង្ហាញ ។ គាត់ដើរទៅដើរទៅ នៅតែមិនជួប នៅតែមិនឃើញស្អី ក៏ មិនឃើញៗ គាត់ក៏នៅតែដើរទៅមុខជានិច្ច រហូតដល់អស់កំលាំង ។ អ្នកកំលោះបានប្រាស់ខ្លួនដេកនៅក្រោមដើមឈើមួយ ។ នៅពេល គាត់ ដេកលក់ តាឥសីបានយកគ្រាប់ត្រសក់មួយបង្វេច កាំបិតមួយ និង បាយមួយកញ្ចប់ រួចនិម្មិតប្រាប់បុត្ររបស់ខ្លួន កំពុង ដេកលក់ ប៉ុន្ដែ លោកមិនបានឲ្យឃើញរូបឡើយ ។ រួចរាល់កិច្ចហើយ តាឥសីបាន និមន្ដទៅកាន់កន្លែងចង្រ្កាមភាវនា វិញ ។ លុះបុរសភ្ញាក់ពីដេក បានឃើញវត្ថុដូចគ្នា នឹង និម្មិត បានប្រាប់មែន ។ ដោយមានសេចក្ដីស្រេកឃ្លានផង បុរសលាកញ្ចប់បាយ បរិភោគ យ៉ាងប្រញាប់ រួចម្នីម្នាវិលត្រឡប់មកផ្ទះវិញ តាមបំរាប់និម្មិត ។ មកដល់ផ្ទះ បុរសបានជួបម្ដាយ ហើយជំរាបថា : ម៉ែ ! ខ្ញុំបាទឥតបានឃើញតាឥសីជាឪពុកទេ ។ ប៉ុន្ដែ ពេលខ្ញុំបានដេកលក់ទៅ មាន និម្មិតប្រាប់ចំណែករូបរាងក៏មិនបានឃើញដែរ ។ ម្ដាយក៏សួរទៅវិញថា : តើនិម្មិតប្រាប់យ៉ាងដូចម្ដេច ? កូនឆ្លើយ : ប្រាប់ថាមានគ្រប់ត្រសក់នេះមួយកញ្ចប់ កាំបិតនេះមួយនិងបាយមួយកញ្ចប់ ប៉ុន្ដែបាយខ្ញុំបាទហូបអស់ហើយ ។ លោក ប្រាប់ទៀតថា បើបានវត្ថុនេះកាលណា សូមយកត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ហើយទៅរកត្រួសត្រាយចំការនៅឯភ្នំ(ក្រោយមក ភ្នំនេះមានឈ្មោះថា ភ្នំ ចំការ) ដើម្បីដាំត្រសក់ ព្រមទាំងបណ្ដាំមួយទៀត នៅពេលត្រសក់ផ្លែទុំដំបូង កុំឲ្យស៊ី គប្បីបេះយកទៅថ្វាយស្ដេចនៅក្រុងអង្គរធំ កុំខាន ព្រឹកឡើង បុរសឲ្យម្ដាយធ្វើម្ហូបអាហារឲ្យខ្លួន វេចខ្ទប់យកទៅហូប នៅពេលនៅត្រួសចំការ ។ គាត់បានទៅដល់ភ្នំមួយតាមនិម្មិត ដែលបានប្រាប់ ។ ដល់ហើយ គាត់បានត្រួសត្រាយកាប់ឆ្ការ អស់ពេលមួយថ្ងៃ ដោយត្រួសត្រាយ កាប់ ឆ្ការ តាមកំលាំងធម្មតា ដែល ខ្លួនអាចធ្វើទៅបាន លុះថ្ងៃល្ងាចបន្តិច គាត់វិលត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ។ ព្រឹកឡើង បុរសឲ្យម្ដាយធ្វើបានឲ្យខ្លួនទៀត ដើម្បីនឹងយកទៅចម្ការ។ ពេលទៅដល់ ចំការនោះត្រូវបានគេកាប់ឆ្ការរួចអស់ បុរស ក៏ ត្រឡប់ មកផ្ទះវិញប្រាប់ម្ដាយថា : ម៉ែ ចំការត្រូវគេត្រួសត្រាយរួចហើយ ។ ប៉ុន្ដែ ថ្ងៃស្អែក ខ្ញុំបាទនឹង ទៅកាប់ចិញ្រ្ចាំឲ្យវាយ ។ ស្អែកឡើង ម្ដាយដាំបាយខ្ទប់ម្ហូបឲ្យកូនទៅចំការទៀត ។ ពេលទៅដល់ឃើញចំការត្រូវគេកាប់ចិញ្រ្ចាំពង្រាបរួចទៅទៀត ។ បុរសយើង ក៏ត្រឡប់ មកផ្ទះប្រាប់ម្ដាយវិញថា : ម៉ែ ! ចំការកាប់ពង្រាបរួចអស់ទៀតហើយ ។ ម្ដាយក៏ប្រាប់ទៅកូនវិញថា : នែកូន, ចាស់បុរាណលោកថា ចំការត្រួសត្រាយកាប់ឆ្ការថ្មីដូច្នេះ ចាំកន្លះខែក្រោយសឹមទៅដុត ។ លុះចាំដល់ពេលវេលាបានកន្លះខែ បុរសក៏ទៅដុតព្រៃងាប់ដែលខ្លួនឆ្ការរួច ។ ពេលទៅដល់ព្រៃដែលងាប់នោះ ឆេះអស់មុនគាត់ដុត ។ ឃើញដូច្នេះបុរសក៏ដាំគ្រាប់ត្រសក់ នៅចំការនោះតែម្ដង ។ ដាំរួច គាត់វិល ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ។ ក្រោយពេលភ្លៀងធ្លាប់ម្ដង បុរសទៅមើលចំការត្រសក់របស់ខ្លួន ស្រាប់តែឃើញដើមត្រសក់ដុះចេញ វារពេញដីរួចជាស្រេច ។ ពេលគាត់ ត្រឡប់មកផ្ទះវិញយប់នោះ ស្រាប់តែមាននិម្មិតប្រាប់ទៀតថា : កាលណាត្រសក់មានផ្លែទុំល្មមដំបូងគេ កុំហូបត្រូវអ្នកបេះយកទៅថ្វាយ ស្ដេចទៅក្រុងអង្គរធំ ។ ពេលត្រសក់ចាប់ផ្ដើម បុរសជាម្ចាស់ទៅដេកចាំចំការជាធម្មតា។ មិនយូរប៉ុន្មាន ផ្លែត្រសក់ក៏ទុំរបេះចេញពីទង។ ឃើញត្រសក់ទុំហើយ បុរស ក៏ធ្វើតាមបណ្ដាំនិម្មិតដែលប្រាប់ឲ្យយកផ្លែត្រសក់នេះទៅថ្វាយស្ដេច ។ ដោយហេតុខ្លួនជាអ្នកក្រីក្រ គ្មានអ្វីផ្សេងទៀត ជាដង្វាយ ក៏ យួរតែផ្លែត្រសក់ទុំធំមួយ សំដៅទៅរាជវាំង ។
ឃុំឈើទាល (ស្រុកបាណន់)
ឃុំឈើទាលមាន១៥ភូមិ៖
សូមមើលផងដែរ
ឈើទាល(ស្រុកបាណន់)
ឃុំភ្នំសំពៅ
ឃុំភ្នំសំពៅមាន១៧ភូមិ៖
សង្កាត់ព្រែកព្នៅ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌសែនសុខ រាជធានីភ្នំពេញ។
រដ្ឋបាល
សង្កាត់នេះមាន៥ភូមិ៖
ប្រវត្តិ
ព្រែកព្នៅកាលពីមុនធ្លាប់ជាឃុំនៃស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្ដាល។
ឃុំស្នឹង
ឃុំស្នឹងមាន១១ភូមិ៖
ឃុំតាគ្រាម
ឃុំតាគ្រាមមាន១១ភូមិ៖
ឃុំព្រែកតាទែន
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន៣ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឃុំផ្សារដែក
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្តាល។ ឃុំនេះមាន១០ភូមិ៖
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឃុំទំនប់ធំ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកណ្តាល
ឧទ្យានជាតិព្រះសីហនុរាម
ឧទ្យានជាតិព្រះសីហនុរាម​មានទីតាំងស្ថិតនៅ​ទិស​និរតី​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា រវាងកោះថ្មី និង ក្រុងព្រះសីហនុ មានចំងាយប្រហែល ១៨​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ក្រុងព្រះសីហនុ​ និង មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១៩៤ គីឡូម៉ែត្រ​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ តាម​ផ្លូវជាតិលេខ ៤​។ ឧទ្យាន​ជាតិ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ស្រុកព្រៃនប់ក្នុង​ខេត្តព្រះសីហនុ ហើយ​មាន​ទីតាំង​ខាងជើង​ជាប់​នឹងផ្លូវជាតិលេខ ៤ ឃុំរាម ឃុំអូរឧកញ្ញ៉ា ហេង ដែលស្ថិតនៅជាប់ជួរភ្នំ ។ ខាង​កើត​ជាប់​ឃុំបត់​ត្រង់ ភូមិអុង ក្នុងឃុំរាម និង ឈូងសមុទ្រថៃ ។ ខាងលិចជាប់នឹងឃុំបឹងតាព្រហ្ម និង ឃុំអូរជ្រៅ ។ ខាងត្បូងជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃ ។ ឧទ្យានជាតិរាមដែលមានផ្ទៃដី ២១.០០០ ហិកតានេះក្រៅពីនៅជាប់មាត់សមុទ្រ ក៏ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ ដោយប្រជុំភ្នំនៅតំបន់ ទាំងនោះ ស្ថិតនៅរាយប៉ាយពេញតំបន់ ហើយមានរយៈកម្ពស់ប្រែប្រួលពី ៥០ ម៉ែត្រ ដល់ ២៨៤ ម៉ែត្រ ។ ដោយមានភ្នំតូច ធំ និង កោះចំនួន ២ គឺកោះថ្មី និង កោះសេះ ។ ព្រៃឈើ​ទ្រុបទ្រុល​តាម​ភ្នំព្រៃ​កោងកាងខៀវ ស្រងាត់ និង ស្មៅ​សមុទ្រ​តាម​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​សុទ្ធ​តែ​ជា​កន្លែង​រស់​នៅ​របស់​សត្វ​ផ្សេងៗ​ជាច្រើនប្រភេទ ។ ឯឆ្នេរខ្សាច់មានទេសភាពល្អប្រណីត លំអដោយខ្សាច់ម៉ដ្ឋ ដើមស្ងាវធំៗ ទឹកសមុទ្ររំជួលតិចៗ និង កូនកោះជិតៗឆ្នេរ ដែលធ្វើឱ្យឧទ្យានជាតិនេះជាកន្លែងបម្រើឱ្យវិស័យទេសចរណ៍ ហើយអាចរកប្រាក់ចំណូលជូនជាតិ និង ថែមទាំងបម្រើឱ្យផងដែរ លើផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រដូចជាការស្រាវជ្រាវឱសថសាស្ត្រ និង អភិវឌ្ឍកសិកម្មជាដើម ។
ឧទ្យានជាតិ​នេះ​បាន​បើក​នៅ​ថ្ងៃទី ០១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ដែលមានផ្ទៃដី ២១០០០ ហិចតា ដែល​ក្នុង​នោះ​ ១៥០០០ ហិចតា ជា​ដីគោក​តាម​ឆ្នេរសមុទ្រ និង ៦០០០​ ហិចតា​ជា​ផ្ទៃ​ទឹកសមុទ្រ​។ ឧទ្យានជាតិ​នេះមាននូវឆ្នេរ​ដ៏​ស្រស់ស្អាត ចំការដូង ដើមកោងកាង ព្រៃភ្នំ និង សត្វស្លាប​ជាច្រើន​ប្រភេទ​។
ខេមបូឌា ដេលី
right|thumb|250px|អ្នកកាសែត លោកប៊ែណាដ គ្រីហ្សឺ
ខេមបូឌា ដេលី (អង់គ្លេស៖ The Cambodia Daily) គឺ​ជា​សារព័ត៌មាន​ឯករាជ្យ​មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ដែល​កាល​នោះ​មាន​ផ្សាយ​តែ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស​ប៉ុណ្ណោះ។ ដោយ​សម្លឹង​មើល​ឃើញ​ឱកាស​ក្នុង​ការ​ជួយ​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដ៏​វ័យ​ក្មេង​នេះ ស្ថាបនិក​សារព័ត៌មាន ខេមបូឌា ដេលី គឺ​ជា​អ្នក​កាសែត​ជើង​ចាស់​មួយ​រូប គឺ​លោក ប៊ើណាត​ គ្រីស័រ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ដែល​ធ្វើ​សេចក្ដី​រាយការណ៍​អំពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឲ្យ​សារព័ត៌មាន ញូវស៍វីក (Newsweek) នៅ​កំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៦០ បាន​រៀប​ចំ​បង្កើត​សារព័ត៌មាន​នេះ​ឡើង​តែ​ម្ដង។
គោលបំណង
ខេមបូឌា ដេលី គឺជាកាសែតសំខាន់ជាងគេនៅប្រទេសកម្ពុជាជាភាសាអង់គ្លេស វាបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ដោយលោក ប៊ើណាត​ គ្រីស័រ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ជាជនជាតិអាមេរិចបានទំនាក់ទំនងចុះកិច្ចសន្យាជាមួយអ្នកកាសែតពីរនាក់ គឺ បាតុន ប៊ីកស៍ និង រ៉ូប៊ីន ម៉ាកដូវ៉ែល ធ្វើជាអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយដំបូង ។
សារព័ត៌មាន ខេមបូឌា ដេលី មាន​គោល​បំណង​ចម្បងៗ​ដូច​ជា៖
ព័ត៌មាន​អព្យាក្រឹត្យ
អ្វី​ដែល​ជា​ចំណុច​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​សារ​ព័ត៌មាន គឺ​ការ​ផ្សាយ​ព័ត៌មាន​ពិត ឥត​លម្អៀង ដែល​មាន​សារសំខាន់​បំផុត​សម្រាប់​អ្នក​ទស្សនា។ ដូច្នេះ​ហើយ​សារព័ត៌មាន ខេមបូឌា ដេលី បាន​ព្យាយាម​រាយការណ៍​អំពី​ព័ត៌មាន​អព្យាក្រឹត្យ​ទាំង​នេះ មិន​ថា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស និង​អន្តរជាតិ ដែល​ជា​គ្រឹះ​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​អភិវឌ្ឍ​គំនិត​អ្នក​អាន និង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឲ្យ​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ឡើង។
ការផ្សាយ
គេយកព័ត៌មានអន្តរជាតិរបស់អង្គការអន្តរជាតិដូចជា រ៉ូតធើរ៍ ញូយ៉កថាម វ៉ានស៊ីនតុនប៉ុស៍ ។ល។ សំរាប់ព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គេមានអ្នក​កាសែតខ្មែរ និងបរទេស ដែលយកព័ត៌មានជាតិ។ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ខេមបូឌា ដេលី ធ្វើ​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​ពីរ​ភាសា​គឺ ខ្មែរ និង អង់គ្លេស។ សារព័ត៌មាន​នេះ​ធ្វើ​ការ​ចេញ​ផ្សាយ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ប្រមាណ ៥០០០ច្បាប់ និង​មាន​អត្ថបទ​ប្រចាំ​សប្ដាហ៍​សម្រាប់​អ្នក​អាន​នៅ​បរទេស ដែល​អត្ថបទ​ប្រចាំ​សប្ដាហ៍​នេះ​មាន​អត្ថបទ​ព័ត៌មាន​សរុប​អំពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ពី​កាសែត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ចេញ​មុនមួយ​សប្ដាហ៍។
គេហទំព័រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកកាសែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាសែត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាសែតខ្មែរជាភាសាអង់គ្លេស
បន្ទាត់សេកង់
ស្តាំ|រូបតូច|300px| បន្ទាត់សេកង់​នៃ​ខ្សែកោង​មួយគឺជា​បន្ទាត់​ដែល​ប្រសព្វ​នឹង​ខ្សែកោង​នោះ​ត្រង់​ពីរ​ចំនុច​។ វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់​ដើម្បី​ប៉ាន់ប្រមាណ​​បន្ទាត់ប៉ះ​ទៅនឹង​ខ្សែកោង​ នៅត្រង់ចំនុច P ណាមួយ​។ ប្រសិនបើ​បន្ទាត់សេកង់​នៃខ្សែកោង​មួយ​ត្រូវ​បាន​កំនត់​ដោយ​ពីរចំនុច P និង Q ដែល P ជាចំនុចនឹង និង Q ជាអថេរ Q ខិតទៅរក P តាមបណ្តោយ​ខ្សែកោង​។​ ទិសដៅ​នៃ​បន្ទាត់​សេកង់​គឺ​ខិត​ជិត​នឹង​ទិសដៅនៃ​បន្ទាត់ប៉ះ​ត្រង់ P ។ ជាលទ្ធផល​នៅពេលដែល Q ខិតជិត P បន្ទាត់សេកង់​អាចត្រូវបានគេ​ចាត់ទុកថា​វា​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​​បន្ទាត់ប៉ះ​។
អង្កត់ធ្នូ​គឺជា​អង្កត់មួយនៃបន្ទាត់សេកង់​ដែលចុងសងខាង​របស់វា​ស្ថិតនៅ​លើ​ខ្សែកោង​។
ក្នុងករណីពិសេសនៃខ្សែកោង​តំណាង​អោយ​អនុគមន៍ \ y = f(x) មេគុណប្រាប់ទិស​នៃបន្ទាត់ប៉ះ​​គឺជាលីមីតនៃមេគុណប្រាប់ទិសនៃបន្ទាត់សេកង់ ដែល​អោយ​ដោយ​ដេរីវេ​នៃ​អនុគមន៍​នោះ​។
ទំនាក់ទំនងរវាងអនុគមន៍សេកង់​និង​បន្ទាត់សេកង់
thumb|300px| សេកង់ \ \theta គឺជាចំងាយពីគល់ O ទៅចំនុច Q សង់រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​ដែលមានផ្ចិតត្រង់គល់ O និង បន្ទាត់ប៉ះទៅនឹងត្រីកោណមាត្រត្រង់ចំនុច P ដែលមានកូអរដោនេ  (1, 0) ។ គូសបន្ទាត់សេកង់មួយកាត់តាមគល់ O ផ្គុំបានមុំ \ \theta ជាមួយនឹងអ័ក្សដេក ។ ចំពោះតំលៃនៃ \ \theta ធំជាង  (៩០​ដឺក្រេ) បន្ទាត់សេកង់ប្រសព្វនឹងបន្ទាត់ប៉ះត្រង់ចំនុច Q មួយ ។ នោះ​សេកង់ត្រីកោណមាត្រ​​នៃ​ \ \theta  គឺស្មើទៅនឹងប្រវែងនៃអង្កត់​នៃ​បន្ទាត់សេកង់​ពីគល់ O ទៅប្រសព្វ​របស់វាជាមួយនឹងបន្ទាត់ប៉ះត្រង់ចំនុច Q ។
តំលៃប្រហែលសេកង់
230px|
គេមានខ្សែកោង \ y = f(x) ក្នុងប្រព័ន្ធកូអរដោនេដេកាត (Cartesian coordinate system) និង ចំនុច P មួយដែលមានកូអរដោនេ \ (c, f(c)) និង ចំនុច Q មួយផ្សេងទៀត ដែលមានកូអរដោនេ ។ នោះមេគុណប្រាប់ទិស m នៃបន្ទាត់សេកង់កាត់តាមចំនុច P និង Q អោយដោយ៖
ជ្រុងខាងស្តាំនៃសមីការខាងលើគឺជា​ផលធៀបញូតុន​ត្រង់ c ។ ដោយ Δx ខិតជិតសូន្យ ផលធៀបនេះខិតទៅជិតតំលៃនៃដេរីវេ \ f'(c) ដោយសន្មតថាមានដេរីវេ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធរណីមាត្រ
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ (André-Marie Ampère) (២០ មករា ១៧៧៥ - ១០ មិថុនា ១៨៣៦) ជារូបវិទូនិងគណិតវិទូបារាំង ដែលបានរួមចំនែកក្នុងរបកគំហើញអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ គាត់ជាស្ថាបនិកទូរលេខអគ្គីសនី និងអេឡិចត្រូមេដែក(សហការគ្នាជាមួយហ្វ្រង់ស័រ អារ៉ាហ្គោ(François Arago))។ អំពែរដែលជាខ្នាតរបស់ចរន្តអគ្គីសនីនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោក។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
ក្រលាផ្ទៃ​រង្វង់​ដែលមានកាំ r កំនត់ដោយរូបមន្ត
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
thumb|left|200px|ផ្ទះកាលពីកុមាររបស់អំពែរ។ បច្ចុប្បន្នជាសារមន្ទីរអំពែរ អំពែរចាប់កំនើតនៅថ្ងៃទី២០ មករា ១៧៧៥ នៅក្រុងលីយ៉ុង ប្រទេសបារាំង និងបានរស់នៅភូមិក្បែរនោះឈ្មោះ Poleymieux-au-Mont-d'Or ពីឆ្នាំ១៧៧៥ដល់ឆ្នាំ១៧៩៦។ តាំងពីកុមារភាព អំពែរជាមនុស្សស្រេកឃ្លានការរៀនសូត្រ។ គេនិយាយថាគាត់ចេះធ្វើការគណនាវែងៗដោយប្រើគ្រាប់ក្រួសនិងកំទេចនំប៊ីស្គីត នៅមុនពេលគាត់ស្គាល់លេខទៅទៀត។ ឪពុករបស់លោកបានបង្រៀនអក្សរឡាតាំងដល់លោក និងបានរកឃើញថាអំពែរមានចំនាប់អារម្មណ៍និងនិស្ស័យនឹងគណិតវិទ្យា។ កុមារអំពែរបានប្រើប្រាស់ភាសាឡាតាំងរបស់ខ្លួន ក្នុងការសិក្សាពីស្នាដៃរបស់អឺលែរ និង ប៊ែរនុយយី។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
សមីការរង្វង់ដែលមានផ្ចិតស្ថិតនៅត្រង់គល់ O កំនត់ដោយ
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
នៅសម័យបដិវដ្តន៍បារាំង ឪពុករបស់អំពែរត្រូវពួកបដិវដ្តន៍ចាប់ខ្លួននិងកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយម៉ាស៊ីនកាត់ក ដោយសារគាត់បានរិះគន់ដល់បដិវដ្តន៍ថាបានធ្វើជ្រុលហួសហេតុ។ មរណភាពរបស់ឪពុកជាភាពតក់ស្លុតមួយសំរាប់អំពែរ រហូតដល់គាត់លែងមានចិត្តចង់ធ្វើអ្វីៗទាំងអស់។ មានពេលមួយគាត់បានទទួលនូវពង្រាងនិក្ខេបបទស្ដីពីរុក្ខជាតិ ហើយគាត់ក៏មានចំនាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញជាមួយវិទ្យាសាស្ត្រ។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
ដែល r ជាកាំ ។ យើងសរសេរ y ជាអនុគមន៍នៃអថេរ x និង ចំនួនថេរ r ។
ដោយស៊ីមេទ្រី ក្រលាផ្ទៃនៃរង្វង់ផ្ចិត O ស្មើនឹងបួនដងនៃក្រលាផ្ទៃរវាង (0, 0) និង (r, 0) ផ្នែកខាងលើអ័ក្សអាប់ស៊ីស​។ យើងអាចធ្វើអាំងតេក្រាល​ដើម្បីគណនាក្រលាផ្ទៃរង្វង់៖
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
នៅថ្ងៃទី១ សីហា ១៩០៦ គាត់បានរៀបការជាថ្មីជាមួយនាង ហ្សង់ ហ្វ្រង់ស័រ ប៉ូតូ(Jeanne-Françoise Potot) (ភរិយាទី២នេះទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៨៦៦នៅវ៉ែកសៃ នៅអាយុ៨៨ឆ្នាំ)។ ពួកគេទាំង២នាក់មានកូនស្រីម្នាក់ឈ្មោះ អាល់ប៊ីន(Albine) (១៨០៧ - ១៨៤២)។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
ដើម្បីរកព្រីមីទីវនៃ  យើងតាង
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់អំពែរបានពីការណ៍ដែលគាត់បានរកឃើញទំនាក់ទំនងរវាងអគ្គីសនី​និងម៉ាញ៉េទិច ដែលបានពង្រីកតទៅទៀតជាអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច (តាមអំពែរគាត់ហៅថាអេឡិចត្រូឌីណាមិច)។ នៅថ្ងៃទី១១ សីហា ១៨២០ គាត់បានលឺពីរបស់គំឃើញរបស់អឺស្តែដ អំពីទ្រនិចត្រីវិស័យដែលងាកដោយសារចរន្តអគ្គីសនី។ រយៈពេលមួយសប្ដាហ៍ក្រោយមក គឺនៅថ្ងៃទី១៨ សីហា អំពែរបានបង្ហាញនិក្ខេបបទមួយនិយាយបកស្រាយកាន់តែជ្រៅពីបាតុភូតស្រដៀងគ្នានោះ ទៅកាន់បណ្ឌិតសភា។ នៅថ្ងៃដដែល អំពែរបានបកស្រាយនៅចំពោះមុខសមាជិកបណ្ឌិតសភា ថាខ្សែចំលងស្របគ្នាឆ្លងកាត់ដោយចរន្តអគ្គីសនី ទាញគ្នាចូលឬច្រានគ្នាចេញ (អាស្រ័យលើទិសដៅចរន្ត៖ បើដូចគ្នាទាញចូល បើផ្ទុយគ្នាច្រានគ្នាចេញ)។ នេះជាគ្រឹះរបស់អេឡិចត្រូឌីណាមិច។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
ហេតុនេះ
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
ផ្នែកអេឡិចត្រូឌីណាមិចត្រូវបានបើកទ្វារឡើង។ អំពែរបានរកឃើញទ្រឹស្ដីគណិតវិទ្យាដែលអាចពន្យល់ពីបាតុភូតអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច​ដែលត្រូវបានគេសង្កេតឃើញហើយ និងបានប្រមើលឃើញពីបាតុភូតថ្មីៗទៀតផង។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
ដោយ​ យើងបាន
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
thumb|right|200px|ផ្នូររបស់អំពែរ
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
ដោយ យើងបាន
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
ស្នាដៃចុងក្រោយរបស់អំពែរ(ដែលបោះពុម្ភក្រោយមរណភាពរបស់គាត់)មានចំនងជើងថា Essai sur la philosophie des sciences, ou exposition analytique d'une classification naturelle de toutes les connaissances humaines ("អត្ថបទសាកល្បងស្ដីពីទស្សនវិជ្ជារបស់វិទ្យាសាស្ត្រ ឬការបង្ហាញបែបវិភាគនៃចំនាត់ថ្នាក់ជាធម្មជាតិនៃចំនេះដឹងមនុស្សជាតិ")។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
ដូចនេះក្រលាផ្ទៃរង្វង់ដែលមានកាំ r ស្មើនឹង
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ជីវប្រវត្តិ
អំពែរទទួលមរណភាពនៅម៉ាកសីនៅឆ្នាំ១៨៣៦ ហើយសពរបស់គាត់ត្រូវបានបញ្ចុះនៅឈាបនដ្ឋានម៉ុងម៉ារត្រឹ នៅប៉ារីស។
ក្រលាផ្ទៃរង្វង់
សំរាយបញ្ជាក់
Kreis
អង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ
ស្នាដៃ
thumb|right|200px|រូបសំនាកអនុស្សាវរីយ៍របស់អំពែរ​នៅ[[លីយ៉ុង]]
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អេឡិចត្រូស្តាទិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូបារាំង
JavaScript
Javascrpt (ចាវ៉ាស្គ្រីបត៍)ជាភាសាអក្សរក្រម (ភាសាស្គ្រីប Scripting Language) ដែលត្រូវប្រើប្រាស់ជាទូទៅ នៅក្នុង វឌ្ឍនកម្ម វិបសាយខ្លាយអឹន។
ប្រវត្តិ និង ឈ្មោះ
បញ្ចូល​អត្ថបទគ្មានទម្រង់​នៅទីនេះ JavaScript ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ​ Brendan Eich
ចំណងជើងរងនៃអត្ថបទ
{| class="wikitable"
ភាសា
== ការបែងចែកអ
ការប្រើប្រាស់JavaScript នៅក្នុងគេហទំព័រ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:HTML ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ិនធឺណេត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា
កន្លះបរិមាត្រ
thumb|300px|ត្រីកោណ ចម្ងាយ​ជុំវិញ​[[ត្រីកោណពី​កំពូល​មួយ​ទៅ​ចំនុច​មួយ​នៅ​លើ​គែម​ឈម​ប៉ះរង្វង់ចារឹកក្រៅ​ស្មើនឹង​កន្លះបរិមាត្រ]] ក្នុងធរណីមាត្រ ​កន្លះបរិមាត្រនៃពហុកោណ​គឺជាពាក់កណ្តាលនៃបរិមាត្រ​របស់វា។ កន្លះបរិមាត្រជាញឹកញាប់លេចចេញនៅក្នុងរូបមន្តផ្សេងៗនៃត្រីកោណ និង រូបផ្សេងៗទៀត។ កន្លះបរិមាត្រត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាញឹកញាប់ក្នុងត្រីកោណ ដូចជារូបមន្តចំពោះកន្លះបរិមាត្រនៃត្រីកោណមួយដែលមានរង្វាស់ជ្រុង a b និង c កំនត់ដោយ
ក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណមួយគឺជាផលគុណកាំក្នុង ( inradius) របស់វានិងកន្លះបរិមាត្រ ។ ដូចគ្នានឹងរូបមន្តក្រលាផ្ទៃនៃចតុកោណប៉ោងដែលប៉ះរង្វង់ (Tangential quadrilateral, ចតុកោណប៉ោង​ដែល​ជ្រុង​ទាំង​របស់​វា​ប៉ះនឹង​រង្វង់ចារឹកក្នុងចតុកោណប៉ោងនេះ) ដែលកន្លះបរិមាត្រនៃចតុកោណនេះស្មើនឹងផលបូកគូជ្រុងឈមនីមួយៗ​។ ក្រលាផ្ទៃនៃត្រីកោណ​មួយ​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​គណនា​ពី​កន្លះបរិមាត្រ និង រង្វាស់​ជ្រុង​នីមួយៗ​របស់វា​ដោយ​ប្រើ​​រូបមន្តហេរុង៖
ទម្រង់ងាយបំផុតនៃរូបមន្តប្រាម៉ាហ្គឹបតា (Brahmagupta's formula) ​ចំពោះ​ចតុកោណចារឹក្នុងរង្វង់៖
កាំ R នៃរង្វង់ចារឹកក្រៅត្រីកោណអាចត្រូវបានគណនាតាមរូបមន្ត
រូបមន្តនេះទាញចេញពី​ទ្រឹស្តីបទស៊ីនុស​។
ហេតុនេះកាំនៃរង្វង់ចារឹកក្រៅត្រីកោណ (ត្រូវបានគេស្គាល់ជាកាំក្នុង)​កំណត់ដោយរូបមន្ត
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)
ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (បារាំង៖ Royaume du Cambodge) ឬអាចហៅបានថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី១ ឬខ្មែរយើងតែងនិយមហៅថារបបសង្គមរាស្រ្តនិយម (បារាំង៖ Communauté socialiste populaire) គឺជាសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលប្រទេសកម្ពុជាត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម សីហនុពីឆ្នាំ១៩៥៣ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧០។ នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ទ្រង់ ប្រទេសកម្ពុជាបានក្លាយជារដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលធំធេងមួយនៅក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំងប៉ុន្មាននៅភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្នុងសម័យនេះ សង្គមរាស្ត្រនិយមគឺជាគណបក្សនយោបាយស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រទេស។
សន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវ និងការលុកលុយរបស់វៀតមិញ
ទោះជាកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញនៅចុងឆ្នាំ១៩៥៣ ក្តី ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍យោធានៅក្នុងប្រទេសគឺនូវតែមានភាពច្របូកច្របល់ដដែល។ ក្រុមបក្សពួកមិនមែនកុម្មុយនិស្តរបស់ខ្មែរឥស្សរៈបានសម្រេចចុះចូលជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថ្មីរួចទៅហើយ តែពួកសមាគមខ្មែរឥស្សរៈនិងពួកគាំទ្រវៀតមិញនូវតែបន្តបង្កជម្លោះនៅតាមតំបន់ជនបទដដែល។ កងកម្លាំងខេមរភូមិន្ទបានចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ជាច្រើនលើកដែរប៉ុន្តែនូវតែមិនអាចបំបែកពួកកុម្មុយនិស្តនោះបាន។ ក្រុមកុម្មុយនិស្តទាំងនោះក៏បានបង្វែរក្បាលមកខំប្រឹងព្យាយាមពង្រឹងគោលជំហរចរចារបស់ពួកគេវិញនៅឯសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវដែលគ្រោងនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅចុងខែមេសា។
សន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវគឺត្រូវបានចូលរួមដោយអ្នកតំណាងមកពីប្រទេសដូចជា៖ កម្ពុជា វៀតណាមខាងជើង សមាគមរដ្ឋវៀតណាម ឡាវ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សហភាពសូវៀត ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ គោលដៅមួយដ៏សំខាន់នៃសន្និសីទនេះគឺដើម្បីស្តារសន្តិភាពដ៏យូរអង្វែងនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិន។ ការពិភាក្សាអំពីតំបន់ឥណ្ឌូចិនបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។ ពួកវៀតណាមខាងជើងបានខំប្រឹងយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីធ្វើជាតំណាងឱ្យចលនាតស៊ូរបស់ខ្លួននៅទឹកដីភាគខាងត្បូងប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤ សន្និសីទហ្សឺណេវក៏បានឈានមកដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលអំពាវនាវឱ្យបញ្ឈប់រាល់ជម្លោះទាំងឡាយណាដែលមានវត្តមាននៅឥណ្ឌូចិន។ ទាក់ទងនឹងប្រទេសកម្ពុជាវិញ កិច្ចព្រមព្រៀងនោះបានទុករយៈពេលចំនួន ៩០ ថ្ងៃសម្រាប់ឱ្យកងកម្លាំងវៀតមិញទាំងអស់ដកខ្លួនចេញពីកម្ពុជាហើយចំណែកឯកងកម្លាំងប្រឆាំងរបស់កម្ពុជាវិញនឹងតម្រូវឱ្យរំសាយចេញក្នុងរយៈពេលត្រឹម ៣០ ថ្ងៃ។ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងដាច់ដោយឡែកមួយទៀតដែលបានចុះដោយក្រុមអ្នកតំណាងកម្ពុជា បារាំង និងវៀតមិញបានតម្រូវឱ្យកងកម្លាំងភាគីទាំងអស់ត្រូវដកខ្លួនចេញពីដែនដីប្រទេសកម្ពុជាត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៤។
ជាថ្នូរនឹងការដកទ័ពរបស់វៀតមិញ ក្រុមអ្នកតំណាងកុម្មុយនិស្តក៏បានស្នើសំណើមួយនៅហ្សឺណេវថាសូមឱ្យកម្ពុជានិងឡាវចូលប្រកាន់នូវអព្យាក្រឹតភាពដាច់ខាត។ ការធ្វើបែបនេះ វានឹងជួយរារាំងកុំឱ្យមានការឈរជើងរបស់ទាហានសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ។ ប៉ុន្តែ មុនថ្ងៃបញ្ចប់នៃសន្និសីទនេះ អ្នកតំណាងប្រទេសកម្ពុជាម្នាក់ឈ្មោះសម សារីបានទទូចប្រាប់ថា ប្រសិនបើប្រទេសកម្ពុជាមានឯករាជ្យពេញលេញពិតប្រាកដមែននោះ គ្មានរដ្ឋប្រទេសណាអាចមានសិទ្ធិមកហាមឃាត់កម្ពុជាមិនឱ្យរកជំនួយយោធាពីប្រទេសផ្សេងបានទេ។ សន្និសីទក៏បានទទួលយល់ព្រមនូវចំណុចដែលលើកឡើងដោយសារីហើយរុញច្រានសំណើរបស់វៀតណាមខាងជើងចោល។ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ ប្រទេសកម្ពុជាបានសម្រេចទទួលយកនូវអព្យាក្រឹតភាពខ្លួនដោយប្តេជ្ញាថានឹងមិនចូលរួមជាមួយសម្ព័ន្ធភាពយោធាណាមួយឡើយ ជាពិសេសបើ"មិនស្របទៅនឹងគោលការណ៍ធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ" ហើយនឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានមូលដ្ឋានទ័ពបរទេសណានៅលើទឹកដីរបស់ខ្លួនឡើយ លុះត្រាតែ"មានការគំរាមកំហែងរំលោភបំពានពីភាគីណាមួយ"។
កិច្ចព្រមព្រៀងនៃសន្និសីទក្រុងហ្សឺណេវបានបង្កើតចេញនូវគណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ (ហៅជាផ្លូវការថា គណៈកម្មការអន្តរជាតិសម្រាប់ការឃ្លាំមើលនិងត្រួតពិនិត្យ) ទៅគ្រប់ប្រទេសនៅឥណ្ឌូចិន។ អ្នកតំណាងនៃគណៈកម្មការនេះមានជនជាតិដូចជា ឥណ្ឌា កាណាដា និងប៉ូឡូញ ហើយពួកគេមានតួនាទីត្រួតត្រាបទឈប់បាញ់ បញ្ជាឱ្យពួកបរទេសដកទ័ពខ្លួនចេញ ដោះលែងរាល់ឈ្លើយសង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិន និងអនុលោមតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀង។ កងកម្លាំងទាហានបារាំងនិងវៀតមិញត្រូវបានដកថយចេញពីទឹកដីកម្ពុជាទៅតាមអ្វីដែលបានកំណត់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់។
ការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងប្រទេស
ដើម្បីចូលប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងក្រុមប្រជាធិបតេយ្យបាន សម្តេចសីហនុបានបង្កើតអង្គការនយោបាយមួយផ្ទាល់គឺសង្គមរាស្រ្តនិយម (អាចហៅខ្លីបានថាសង្គម)។ មានពាក្យ"សង្គម"និង"និយម"នៅក្នុងឈ្មោះមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្រួបបញ្ចូលនូវក្រុមស្តាំនិយមជាច្រើនចូលក្នុងអង្គការខ្លួនដែលសុទ្ធតែជាពួកប្រឆាំងកុម្មុយនិស្តដាច់ខាត។ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតនាខែកញ្ញា សង្គមរាស្រ្តនិយមបានយកឈ្នះលើបក្សប្រជាធិបតេយ្យ បក្សឯករាជ្យខ្មែររបស់លោកសឺង ង៉ុកថាញ និងពួកឆ្វេងនិយមប្រជាជន ដោយទទួលបានសម្លេងឆ្នោតប្រមាណ ៨៣% និងអាសនៈទាំងអស់នៅក្នុងរដ្ឋសភាជាតិ។
លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៥៥ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានការបន្លំសន្លឹកឆ្នោតនិងការបំភិតបំភ័យ។ អ្នកកាសែតឈ្មោះហ្វីលីព ចនបានលើកយកសេចក្តីថ្លែងការណ៍ឆ្នាំ១៩៥៧ របស់សីហនុជាភស្តុតាងដោយនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នោះ សម្តេចសីហនុបានសារភាពថាមណ្ឌលបោះឆ្នោតចំនួន ៣៦ បានបោះឆ្នោតជ្រើសយកក្រុមប្រជាជន ឬប្រជាធិបតេយ្យភាគច្រើនរីឯលទ្ធផលផ្លូវការមិនបានបង្ហាញថាបក្សទាំងពីរត្រូវឈ្នះឆ្នោតអ្វីទេ។
នៅកំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៧ សម្តេចសីហនុបានកោះហៅថ្នាក់ដឹកនាំនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យឱ្យមក"ពិភាក្សា"គ្នានៅឯព្រះបរមរាជវាំង។ ប៉ុន្តែតាមការពិត អ្នកទាំងនោះត្រូវរងនូវការជេរប្រមាថអស់រយៈពេល ៥ ម៉ោងទៅវិញ។ ក្រោយពីព្រឹត្តិការណ៍នោះបានបញ្ចប់ហើយគ្រោងនឹងចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំង អ្នកដែលសីហនុកោះហៅនុះក៏ត្រូវប៉ូលីសនិងទាហានសីហនុទាញចេញពីឡានហើយវាយតប់ដោយស្វាយកាំភ្លើង។
ក្នុងពេលដំណាលគ្នានោះដែរ បក្សប្រជាជនបានលើកយកបុគ្គលចំនួន ៥ នាក់ឡើងឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនបោះឆ្នោត។ សម្តេចសីហនុបានធ្វើដំណើរទៅតាមស្រុកនីមួយៗ ហើយក៏ចាត់យុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងបក្សប្រជាជនទាំងមូល។ វិទ្យុជាតិកម្ពុជាបានផ្សព្វផ្សាយចោទទៅកាន់បក្សប្រជាជនថាជាអាយ៉ងរបស់យួន។ ជាចុងក្រោយ បេក្ខជនឈរឈ្មោះចំនួន ៤ នាក់របស់បក្សប្រជាជនត្រូវបានគេបំភិតបំភ័យឱ្យលះបង់ចោលនូវការឈរឈ្មោះរបស់ខ្លួន។ បេក្ខជនតែម្នាក់គត់ដែលនៅសល់បានទទួលសម្លេងគាំទ្រតែ ៣៩៦ ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមអ្នកបោះឆ្នោតចំនួន ៣០,០០០ នាក់នៅក្នុងតំបន់ដែលបក្សប្រជាជនត្រូវបានគេដឹងថាមានការគាំទ្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។
ពេលទស្សវត្ត ១៩៦០ ចាប់ផ្តើម រាល់ក្រុមបក្សពួកឬគណបក្សនយោបាយទាំងប៉ុន្មានដែលប្រឆាំងនឹងសីហនុនិងសង្គមរាស្រ្តនិយមត្រូវបង្ខំបន្តចលនាតស៊ូប្រឆាំងរបស់គេជាសម្ងាត់។ យោងទៅតាមវិឃឺរី គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបានបែកបាក់នៅកំឡុងឆ្នាំ១៩៥៧ បន្ទាប់ពីថ្នាក់ដឹកនាំរបស់វាបានស្នើសុំដោយឯកសិទ្ធិក្នុងការចូលរួមជាមួយសង្គមរាស្ត្រនិយម។
ទោះជាមានសមាជិកស្តាំនិយមច្រើនមែនតែសង្គមរាស្រ្តនិយមមិនបានចាត់ទុកខ្លួនជាគណបក្សនយោបាយស្លាបស្តាំនោះទេ។ សម្តេចសីហនុបានអញ្ជើញពួកឆ្វេងនិយមមួយចំនួនឱ្យមកចូលរួមជាមួយបក្សនិងរដ្ឋាភិបាលរបស់ទ្រង់ដើម្បីឱ្យមានតុល្យភាពក្នុងជួរបក្ស។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ បុគ្គលសំខាន់ៗមានចំនួនបីនាក់គឺលោកហ៊ូ យន់ និងហូ នឹម, ដែលបានបម្រើការឱ្យក្រសួងមួយចំនួននៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៨ និងឆ្នាំ១៩៦៣ ចំណែកឯបុគ្គលម្នាក់ទៀតគឺលោកខៀវ សំផនដែលបម្រើការជារដ្ឋលេខាធិការក្រសួងពាណិជ្ជកម្មក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីមួយនៅកំឡុងឆ្នាំ១៩៦៣។
គណបក្សឯករាជ្យស្លាបឆ្វេងទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសីហនុកម្ចាត់ចេញទាំងអស់។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៨ អ្នកនិពន្ធកាសែតប្រចាំសប្តាហ៍របស់បក្សប្រជាជនឈ្មោះណុប បូផាន់ ត្រូវបានប៉ូលីសសន្តិសុខរដ្ឋបាញ់សម្លាប់នៅខាងក្រៅការិយាល័យរបស់លោកផ្ទាល់តែម្តង។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ មនុស្សប្រមាណ ២,០០០ នាក់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចាប់ឃុំខ្លួនដោយសារហេតុផលនយោបាយនៅឯជំរុំឃុំឃាំងមួយកន្លែងក្រៅរាជធានីភ្នំពេញ។ ករណីសន្តិសុខរដ្ឋត្រូវបានដោះស្រាយដោយតុលាការយោធាដែលមិនមានបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ឡើយ។ តុលាការនោះគឺទទួលខុសត្រូវលើក្រឹត្យមរណភាពចំនួន ៣៩ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៦ ខែដំបូងនៃប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះហើយគេដឹងជាទូទៅថាសាលក្រមខ្លះគឺត្រូវបានសម្រេចដោយសម្តេចសីហនុផ្ទាល់។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ
ឃុំសំរោងលើ (ខេត្តកំពត)
ឃុំសំរោងលើ ៖គឺជាឃុំមួយដែលស្ថិតនៅ ក្នុងស្រុកបន្ទាយមាស​​ ខេត្ត​កំពត​​។ហើយឃុំនេះមានវត្តចំនួន៤ដូចជា៖- វត្តបរិវាស​- វត្តដំបូកខ្ពស់- វត្តដំណាក់ត្រយឹង-​ វត្តឧត្តុងមានជ័យ​។ ​ ​ ​ឃុំនេះមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនកុះករ​ ប្រជាជនភាគច្រើនប្រកបរបរកសិកម្ម សំរាប់ចិញ្ជឹមជីវិត​។  បើមើលកាលពីឆ្នាំ២០០០​ មនុស្ស​ភាគច្រើនជាអ្នកក្រីក្រ​ ដោយសារតែពុំទាន់មានចំនេះដឹងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ជឹមជីវិត។ មនុស្សមួយចំនួនធ្វើស្រែមិនចេះមើលថែដំនាំ ដីមិនមានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់ គ្មានការច្នៃប្រឌិត ធ្វើកសិកម្មតាមហេតុតា​មកាល ដូចច្នេះទើបធ្វើអោយជីចភាពពួកគេមិនរីកចំរើនបែបនេះ ។  ណាមួយប្រជាជនភាគច្រើនរងគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងខ្លាំងដោយសារតែមិនមានមណ្ឌលសុខភាព នៅជិតផ្ទះ។​​យ៉ាងណាមិញមនុស្សមួយចំនួនធំបានចេញពីស្រុកកំណើតទៅរកការងារធ្វើនៅប្រទេសផ្សេងៗ ដូចជា៖ប្រទេសថៃ ប្រទេសម៉ាលេស៊ីជាដើម។ ហើយមានការជិះជាន់យ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ជនបរទេស​ មកលើប្រជាជនខ្មែរ ។   ប៉ុន្តែបើក្រលេកមើលបច្ចុប្បន្ននេះវិញ មនុស្សភាគច្រើនមានចំនេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ យល់ដឹងច្រើនពីសង្គម និងមានការទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និត មិនថាតែជនជាតិដទៃ ឬជនជាតិខ្លួន។ព្រមទាំស្គាល់ពីមជ្ឈដ្ធានខាងក្រៅច្រើន ហើយពួកគេយកចំនេះដឹងដែលគេបានសិក្សាពីសាលានិងចំនេះដឹងផ្សេង មកធ្វើការងារនៅក្នុងស្រុក និងក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។​មិនតែប៉ុន្នោះការធ្វើការងារនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួនគឺគ្មានការជិះជាន់ពីសំណាក់ជនបរទេស​​ ព្រមទាំងរកប្រាក់ចំនូលបានច្រើន​​សំរាប់ជួយផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ពួកគេ។ រួមមានចំនួន​៦គឺ​ ៖
​​ភូមិ
ភូមិបរិវាស ៖គឺជាភូមិមួយនៅក្នុង​ឃុំសំរោងលើព្រមទាំងមានមនុស្សរស់នៅច្រើនកុះករ ហើយមនុស្សភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មដូចជា៖ (ធ្វើស្រែចំការ ដាំដំនាំបន្ទប់បន្សំផ្សេងៗទៀត​) ។ ហើយកាលពីឆ្នាំ(២០០២)មនុស្សនៅភូមិនេះភាគច្រើនធ្វើស្រែដោយប្រើគោសំរាប់ភ្ជួរស្រែ  មួយចំនួនតូចទៀត​ប្រើក្របីសំរាប់ភ្ជួររាស់​។  សំរាប់បច្ចុប្បន្ននេះមនុស្សភាគច្រើនមានជីវភាពធូធារជាងមុនច្រើនណាស់ ដោយសារតែមនុស្សភាគច្រើនយល់ដឹងពីរបៀបនៃការប្រកបរបរចិញ្ជឹមជីវិត ដូចជា៖ អ្នកខ្លះដំាដំនំាបន្លែ(ស្ពៃ ត្រលាច ត្រសក់ ខ្ទឹមស្លឹក ពោត ល្ពៅជាដើម។ ហើយបន្លែទំាងនេះពួកគេយកទៅដាក់លក់នៅលើទីផ្សារ បានតម្លៃខ្ពស់សមរម្យដែលអាចទទួលយកបាន ដោយសារតែបន្លែទាំងនេះមិនមានជាតិគីមីច្រើន ទើបឈ្មួញទាំងនោះចូលចិត្តទិញ  យកទៅលក់បន្តសំរាប់ជីវភាពពួកគេបានរើកចំរើនដួចគ្នា។ ហើយក្នុងភូមិនេះភាគច្រើនគេលក់ឥវ៉ានចាប់ហួយផ្សេងៗនិងអ្នកខ្លះលក់បបរ បឆែវ ព្រមទាំងរបស់ញុំជាច្រើនទៀតដើម្បើយកប្រាក់កំរៃ​ដែលបានចំនេញនោះមកផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ពួកគេ។​យ៉ាងណាមិញទ្បួវនេះមនុស្សមួយចំនួនធំក្នុងភូមិភាគច្រើនធ្វើស្រែចំការដោយប្រើគោសំរាប់ភ្ជួររាស់ស្រែចំការ តែមួយចំនួនតូចប្រើគោយន្ដសំភ្ជួររាស់ស្រែចំការរបស់ពួកគេ។ សំរាប់ក្មេងៗវិញពេលល្ងាចទ្បើងជិះកង់ដើរលេងមកក្បែរតូបអ្នកលក់ដូរហើយពួកគេរសប្បាយរីករាយខ្លាំងណាស់
ភូមិដំណាក់ត្រយឹង ៖គឺជាភូមិមួយស្ថិតក្នុងឃុំសំរោងលើ នៃខេត្តកំពត។ភូមិនេះមានមនុស្សរស់នៅច្រើនកុះករ​ ហើយប្រជាជនភាគច្រើនប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែចំការសំរាប់ចិញ្ជឹមជីវិតរបស់ពួកគេ។​ ក្នុងការធ្វើស្រែនេះផងដែរពួកគេប្រើប្រាស់គោសំរាប់ភ្ជួររាស់។​ ហើយកសិករភាគច្រើននៅក្នុងភូមិនេះ ធ្វើស្រែដោយពឹងផ្អែកទៅលើទឹកភ្លៀង។ បើកាលពីឆ្នាំ២០០៣វិញជីវភាពរបស់ពួកគេដុនដាបចុះខ្លាំងព្រោះថា ទឹកភ្លៀងក្នុងឆ្នាំនោះមិនសូវអំណោយផលបានល្អ​។​ យ៉ាងណាមិញឆ្នាំនោះផងដែរ​ការធ្វើស្រែពីដំបូងភ្លៀងបានអំណោយផលល្អណាស់ ប៉ុន្តែលុះដល់ពាក់កណ្តាលខែបែរជាមានភាពរាំងស្ងួត​បណ្ដាលអោយស្កក (ស្រូវមិនដាក់គ្រាប់)ជាច្រើនមិនតែប៉ុននោះ សូម្បីតែដំនាំដែលពួកគេដំាបន្តិចបន្ទួចសំរាប់ចិញ្ជឹមជីវិតក៏ត្រូវខូចខាតផងដែរ។ ណាមួយផ្សារនៅឆ្ងាយប្រសិនបើគេចង់ទៅផ្សារគឺត្រូវចំនាយពេលយូរផងដែរ។ហើយប្រជាជនក្នុងភូមិនេះពេលទៅទិញរបស់របរប្រើប្រាស់មួយចំនួនទាល់តែធ្វើដំណើរទៅផ្សារតូចនៅក្បែរភូមិនោះមានឈ្មោះថាផ្សារត្រាំសរសរ។ហើយក្នុងផ្សារនេះមានលក់របស់របរប្រើប្រាស់សំរាប់ផ្គត់ផ្គង់តំរូវការរបស់បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋយើងផងដែរ។ចំនែកបច្ចុប្បន្ននេះវិញជីវភាពរបស់ពួកគេបានរីកចំរើនជាងមុនច្រើន ដោយសារតែបានការអំណោយផលពីទឹកភ្លៀងបានល្អ ហើយមនុស្សមួយចំនួនមានគំនិតច្នៃប្រឌិត​ច្រើន និងមានចំនេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ ចេះកែច្នៃរកវិធីសាស្ដ្រដែលថ្មីសំរាប់ជួយសង្គមគ្រួសាររបស់ពួកគេ។ មិនតែប៉ុន្នោះមនុស្សនៅក្នុងភូមិនេះមួយចំនួនបន្ទាប់ពីធ្វើស្រែរួចគេចេះ'''ធ្វើក្អម ឆ្នាំងដី និងចង្កា្រនដីទៀតផង​​ ។ ក្នុងនោះផងដែរក៏មានការប្រកបមុខរបរដ៏ទៃទៀតដូចជា៖ ដំាដំណាំផ្សេងៗ​រួមមានពោត សណ្ដែក ល្ពៅ និងលក់ វ៉ាន់ចាប់ហួយមួយចំនួនសំរាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ពួកគេអោយមានភាពរើកចំរើនមួយកំរិតទៀតនូវពេលទំនេរពីការធ្វើស្រែចំការ។
២៥ កញ្ញា
ថ្ងៃទី២៥ ខែកញ្ញា
ខួបទី ៤០ នៃសមាគមអាស៊ាន
សេចក្តីផ្តើម
សន្និសីទអាស៊ាន បានរៀបចំឡើង នៅប្រទេសសាំងហ្កាពួរ(Singapore) ក្នុងន័យរំលឹក ៤០ឆ្នាំ នៃខួបអភិវឌ្ឍ សមាគមអាស៊ាន។ សន្និសីទនេះ បានវាយតំលៃឡើងវិញ សមិទ្ធិផល និង ចំណុចខ្វះខាត កន្លងមក រយះពេល៤០ឆ្នាំ។ អាស៊ាន ត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៦៧ ដែលជាដំណាក់កាល នៃសម័យ សង្គ្រាមត្រជាក់ រវាង ប្លុកសេរី និង ប្លុកកុម្មុយនីស្ត។ គោលដៅចំបង របស់ សមាគមអាស៊ាន នៅពេលនោះ គឺរារាំង ចលនារាតត្បាត នៃពួកកម្មុយនិស្ត នៅអាស៊ីអគ្នេយ៍ ជាពិសេសរារាំង សង្គ្រាមរាតត្បាត ដែលកំពុងត្រូវឆាបឆេះ យ៉ាងសន្ធោរសន្ធៅ ស៊ីសាច់ហុតឈាម នៅប្រទេសយួន។ ជាបណ្តើរៗ សមាគមអាស៊ាន ក៏បានប្តូរ ទិសដៅរបស់ខ្លួន ដែលជាគោលដៅស្នូល ដើម្បីឈានទៅរក គំរូសហព័ន្ធអឺរ៉ុប (EU: Europe Union)។
ផ្នែកការទូត និង ខ្លឹមសារនៃធម្មនុញ្ញអាស៊ាន
ខួបលើកទី ៤០ របស់សមាគមអាស៊ាន ដែលបានធ្វើឡើង នៅប្រទេស សាំងហ្កាពួរ មិនមានអ្វី ជាការរីករាយនោះទេ បើផ្អែកលើន័យការទូត ព្រោះកិត្តិនាម របស់សមាគមអាស៊ាន ត្រូវធ្លាក់ចុះ ដោយសារពីរព្រឹត្តិការ ៖ អានបន្ត ការត្រូវបានទទួលរាក់ទាក់ ក្នុងនាមសមាជិកគ្រួសារ នៃប្រទេស ភូមា នៅសន្និសីទសមាគមអាស៊ាន នៅប្រទេស សាំង ហ្កាពួរ និង ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន ដែលទើបតែត្រូវបាន ចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃអង្គារ ទី២០ ខៃវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៧ ក្នុងគោលដៅកែប្រែអាស៊ានជាទីផ្សាររួម យកតាមគំរូសេដ្ឋកិច្ចសហគមអឺរ៉ុប ពីបច្ចុប្បន្ន រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៥ ធានាបាន ប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស អោយមួយតំបន់រួមមាន ប្រជាជនចំនួន ៥៧០លាននាក់។ ខ្លឹមសារនៃធម្មនុញ្ញ ហាក់ដូចជារឿងកំប្លែង ព្រោះនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រទេស ភូមា(ប្រទេស ភូមា ដែលទើបតែបំពានសិទ្ធិមនុស្សនៅថ្ងៃ ២០ ខែតុលា ២០០៧ ថ្មីៗនេះ) បានចុះហត្ថលេខាយ៉ាងរំភើយ លើធម្មនុញ្ញរួមអាស៊ាន
ឯកសារពិគ្រោះ
១ ·  ២  · ៣
ភ្នំបូកគោ
ភ្នំបូកគេាមានកម្ពស់ម៉ាណ
ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សបូកគោ
ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សភ្នំបូកគោ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា រមណីយដ្ឋានភ្នំបូកគោដែល ត្រូវបានបោះបង់ចោល ដែលជាសំណង់ដាច់ស្រយាលមួយដែលកសាងដោយពួកអាណានិគមនិយមបារាំងនៅឆ្នាំ១៩២១ ពួកគេក៏បានកសាងព្រះវិហារកាតូលិកនៅក្បែរនោះនៅឆ្នាំ១៩២៨ ដែលជាកន្លែងដ៏កម្រមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យាននេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ដែលធ្លាប់ទៅទស្សនាតំបន់នោះហើយបានស្លាប់នៅទីនេះក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ។ ព្រះបាទមុនីវង្សបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសនានៅតំបន់នេះក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ ។ ក្នុងពេលថ្មីៗនេះសួនឧទ្យានជាតិបានក្លាយទៅជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយហើយបច្ចុប្បន្ននេះមាន រមណីយដ្ឋានឋានសួគ៌បូកគោ ដែលជាសណ្ឋាគារប្រណីតដ៏ធំមួយដែលបានកសាងនៅឆ្នាំ២០១២។ នៅឆ្នាំ២០១០ រូបសំណាកធំមួយរបស់ លោកឡូកយាយម៉ៅ ត្រូវបានសាងសង់នៅតំបន់នោះ។ លោកយាយម៉ៅគឺជាវីរៈបុរសដ៏អាថ៌កំបាំងពីព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជាហើយត្រូវបានគេនិយាយថាដើម្បីការពារអ្នកធ្វើដំណើរអ្នកប្រមាញ់និងបុរសនេសាទ។ នៅកម្ពស់២៩ ម៉ែត្រវាជារូបសំណាក់យាយម៉ៅខ្ពស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេស។ឧទ្យានជាតិមុនីវង្យបូកគោមានចម្ងាយពីក្រុងកំពតប្រមាណ ៤៦ គីឡូម៉ែត្ររហូតដល់កំពូលភ្នំ ។ រមណីយដ្ឋាននេះ បានរកឃើញដោយជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ រូលួស ហើយត្រូវបានរៀបចំឡើងនាថ្ងៃទី ១៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩២២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ ។ រូបភាពតូច|ស្តាំ|[[ព្រះវិហារភ្នំបូកគោ ឆ្នាំ១៩២៨]]
ប្រវត្តិភ្នំបូកគោ
ភ្នំបូកគោ ជាតំបន់ដែលគ្រប់គ្រងដោយ ខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សត្រូវបានសម្ពោធជាមួយនិងឧទ្យានជាតិដទៃទៀតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ វាគឺជាផ្នែកមួយនៃ ឧទ្យានបេតិកភណ្ឌអាស៊ាន តែមួយគត់ នៅក្នុងប្រទេស។ ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្សត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ស្ថានីយ៍បូកគោដែល ត្រូវបានបោះបង់ចោល ដែលជាសំណង់ដាច់ស្រយាលមួយដែលកសាងដោយពួកអាណានិគមនិយមបារាំងនៅឆ្នាំ១៩២១ ពួកគេក៏បានកសាងព្រះវិហារកាតូលិកនៅក្បែរនោះនៅឆ្នាំ១៩២៨ ដែលជាកន្លែងដ៏កម្រមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យាននេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមព្រះមហាក្សត្រ ស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស ដែលធ្លាប់ទៅទស្សនាតំបន់នោះហើយបានស្លាប់នៅទីនេះក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ។ ព្រះបាទមុនីវង្សបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់ព្រះវិហារព្រះពុទ្ធសាសនានៅតំបន់នេះក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ ។ ក្នុងពេលថ្មីៗនេះសួនឧទ្យានជាតិបានក្លាយទៅជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយហើយបច្ចុប្បន្ននេះមាន រមណីយដ្ឋានឋានសួគ៌បូកគោ ដែលជាសណ្ឋាគារប្រណីតដ៏ធំមួយដែលបានកសាងនៅឆ្នាំ២០១២ ។ នៅឆ្នាំ២០១០ រូបសំណាកធំមួយរបស់ លោកឡូកយាយម៉ៅ ត្រូវបានសាងសង់នៅតំបន់នោះ។ ឡុកយាយម៉ៅគឺជាវីរៈបុរសដ៏អាថ៌កំបាំងពីព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជាហើយត្រូវបានគេនិយាយថាដើម្បីការពារអ្នកធ្វើដំណើរអ្នកប្រមាញ់និងបុរសនេសាទ។ នៅកម្ពស់២៩ ម៉ែត្រវាជារូបសំណាកយាយម៉ៅខ្ពស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេស។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត
ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៨
ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៨ ជាខែទី២ នៃឆ្នាំ ដែលចែកដាច់នឹង ៤ ដូច្នោះឆ្នាំ២០០៨ ខែកុម្ភៈ មាន ២៩ថ្ងៃ។
ច្បាប់អំពែរ
នៅក្នុងម៉ាញ៉េតូស្តាទិច ច្បាប់អំពែរ(ឬទ្រឹស្ដីបទអំពែរ) អាចអោយយើងគណនាតំលៃនៃដែនម៉ាញ៉េទិចបង្កើតឡើងដោយចរន្តអគ្គីសនី។ ទ្រឹស្ដីនេះទំរង់អាំងតេក្រាលរបស់សមីការម៉ាកស្វែល-អំពែរ។ ទ្រឹស្ដីនេះត្រូវបានរកឃើញដោយអង់ដ្រេ ម៉ារី អំពែរ និងជាសមមូលរបស់ច្បាប់ហ្គោសក្នុងអេឡិចត្រូស្តាទិច។
ពំនោលច្បាប់
រឺ
ដែល
អំពីចរន្តអគ្គីសនីដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយខ្សែកោង
យើងអាចចែកប្រភេទចរន្តអគ្គីសនីដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយខ្សែកោងជាច្រើនករណី៖ I=\sum I_i ប្រយ័ត្ន៖ ដោយសារតែវាជាផលបូកពិជគណិត គេត្រូវតែដៅទិសរបស់ខ្សែកោង ដើម្បីកំនត់ទិសដៅចរន្តវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមាន។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ាញ៉េតូស្តាទិច ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
អាំងតេក្រាលមិនកំនត់
អាំងតេក្រាល (​Intégral; Integral) ហៅ​ជា អនុកល ក៏​បាន គឺ​ជាគន្លឹះ​ដ៏​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​គណិត​វិទ្យា ។ បើ​និយាយ​ឱ្យ​ស្រួល​ស្តាប់​ទៅ អាំងតេក្រាល គឺ​ជាអនុគមន៍​មុន​ពេល​ធ្វើ​ដេរីវេ ។
រូបមន្តអាំងតេក្រាលមិនកំនត់មួយចំនួន
<b>C​ ជាចំនួនពិត <div style="margin: -0.2em 8em; padding: -0.1em 1em; border: 2px solid #b0b0d0; font-size: 150%; color: Blue;"> រូបមន្តអាំងតេក្រាលមិនកំនត់សំខាន់ៗ
ដែល​ p​ ជាចំនួនពិត)
</b>
អាំងតេក្រាលដោយផ្នែក
ឧទាហរណ៏ៈគណនាអាំងតេក្រាល
តាង​ គេបាន
អាំងតេក្រាលប្តូរអថេរ
<div style="margin: 1.5em 12em; padding: 0.01em 1em; border: 2px solid #f4c430; font-size: 150%; color: Blue;"> គេមានអនុគមន៏ គេបាន
ឧទាហរណ៏ៈគណនាអាំងតេក្រាល
វិធីសាស្រ្តកំនត់មេគុណ
ឧទាហរណ៍
តំរូវភាគបែង រួចប្រៀបធៀបមេគុណរួមដឺក្រេនៃ x\!
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x+3\! រួចយក x=-3\! គេបាន
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x+2\! រួចយក x=-2\! គេបាន
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x+5\! រួចយក x=-5\! គេបាន
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x+1\! រួចយក x=-1\! គេបាន
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x+7\! រួចយក x=-7\! គេបាន
យកx=0\! គេបាន​
គុណអង្គទាំងពីរនឹង (x+3)^3\! រួចយក x=-3\! គេបាន
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x-1\! រួចយក x=1\! គេបាន
គុណអង្គទាំងពីរនឹង x+3\! រួចយក
គេបាន
យក x=0\! គេបាន
គុណអង្គទាំង២ នឹង x-2\! គេបាន
ដោយ ជាអនុគមន៍គូ គេបាន
គេបាន​
គុណអង្គទាំង២នឹង រួចយក x=i\! គេបាន
យក x=0\! គេបាន B=D=2\!
វិធីសាស្រ្តOSTROGRADSKI
ប្រើសំរាប់គណនាអាំងតេក្រាលអនុគមន៍ប្រភាគសនិទានដែលភាគបែងមានឫសលំដាប់ខ្ពស់ ។
ដែល
X(x)\!​ និង Y(x)\! ជាពហុធាមានមេគុណត្រូវកំនត់ហើយមានដឺក្រេរៀងគ្នា តូចជាង R(x)\! និង S(x)\! មួយឯកតា
ឧទាហរណ៍​ : គណនា
គេបាន​
ដេរីវេអង្គទាំង២ គេបាន
តំរូវភាគបែង រួចប្រៀបធៀបមេគុណរួមដឺក្រេនៃx\! គេបាន​​
អាំងតេក្រាលអនុគមន៍អសនិទាន
គេត្រូវតាង x=t^k\! ដែល k\! ជាភាគបែងរួមនៃប្រភាគ
តាង x=t^{12}\!
គេតាង ដែល k\! ជាភាគបែងរួមនៃប្រភាគ
ឧទាហរណ៍ : គណនា
តាង
វិធីសាស្រ្តប្តូរអថេរEULER
សំរាប់អាំងតេក្រាលមានរាង
ឧទាហរណ៍ : គណនា
តាង
==អាំងតេក្រាលរាង == គេបំលែង
ជាពហុធាដឺក្រេ n-1\! មានមេគុណត្រូវកំនត់ ហើយគេអាចគណនាមេគុណទាំងនោះ​ ដោយដេរីវេអង្គទាំងពីរ រួចប្រៀបធៀមេគុណរួមដឺក្ររេនៃះx\! ។
គេបាន :
អាំងតេក្រាលអនុគមន៍ទ្វេធាឌីផេរ៉ង់ស្យែល
គេអាចគណនាតាមបីករណី៖ តាង​ x=t^k\! ដែល k\! ជាភាគបែងរួមនៃប្រភាគ m ; n\!
ឧទាហរណ៍ : គណនា
តាង x=t^4\!
តាង ជាភាគបែងរួមនៃp\!
តាង
តាង ​​ ឬ     ដែល​ k\! ជាភាគបែងរួមនៃp\!
អាំងតេក្រាលដោយផ្នែកដែលមាន៤រាង
ប្រើរូបមន្តអាំងតេក្រាលដោយផ្នែក
ដែល P(x)\! ជាពហុធា​ ; \, a​ ជាចំនួនថេរ គេតាង u=P(x)\!
ឧទាហរណ៍ : គណនា តាង
ឧទាហរណ៍ : គណនា តាង u=log_2x\!
តាង u=e^{ax}\!
ឧទាហរណ៍ : គណនា តាង u=e^x\!
ប្រើរូបមន្ត នូឌុប
==អាំងតេក្រាលរាង​ ==
ឧទាហរណ៍ : គណនា តាង t=cosx\!
អាំងតេក្រាលរាង \color{blue} I=\int sin^mxcos^nxdx\, ; \, (m<0 ;n<0)\!
គេតាង​
ឧទាហរណ៍ : គណនា
បំលែង​
តាង គេបាន
តាង
អាំងតេក្រាលរាង \color{blue} I=\int cos^mxdx\, ; \, \int sin^nxdx\!
ឧទាហរណ៍ : គណនា
តាង t=sinx\!
អាំងតេក្រាលរាង \color{blue} I=\int tan^mxdx\ ; \, J=\int cot^nxdx\!
គេប្រើវីធីបន្ថយដឺក្រេ ឧទាហរណ៍ : គណនា
អាំងតេក្រាលអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ \color{blue}I=\int R(sinx\, ; \, cosx)\, dx \,\!
ជាទូទៅ គេតាង
ឧទាហរណ៍ : គណនា
តាង​
តាង t=tanx\!
វិធីប្តូរអថេរត្រីកោណមាត្រ
ឧទាហរណ៍ : គណនា
តាង
អាំងតេក្រាលរាង \color{Blue} I=\int\frac{a^'sinx+b^'cosx}{asinx+bcosx}\, dx \,\!
គេត្រូវបំលែង​ :
ឧទាហរណ៍ : គណនា
ដោយ
អាំងតេក្រាលរាង​ \color{Blue} I=\int\frac{a^'sinx+b^'cosx}{(asinx+bcosx)^2}\, dx \, \!
គេត្រូវបំលែង
ឧទាហរណ៍ : គណនា
ដោយ
គេបាន
អាំងតេក្រាលរាង​ \color{Blue} I=\int\frac{a^'sinx+b^'cosx+c^'}{asinx+bcosx+c}\, dx \,\!
គេត្រូវបំលែង
ឧទាហរណ៍ : គណនា
ដោយ
គេបាន
អាំតេក្រាលរាង \color{blue} I=\int\frac{a^'sin^2x + 2b^'sinxcosx + c^'cos^2x}{asinx + bcosx}\, dx \,\!
គេត្រូវបំលែង
ឧទាហរណ៍ : គណនា
ដោយ
គេបាន
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណិតវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាំងតេក្រាល
ស៊ីនុសអាំងតេក្រាល
អនុគមន៍ស៊ីនុសអាំងតេក្រាល​តាងដោយ \ Si គឺជាអនុគមន៍កំនត់ដោយ៖
លក្ខណៈ
ដែល គឺជា​អនុគមន៍ស៊ីនុសកាឌីណាល់ ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អនុគមន៍ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ត្រីកោណមាត្រ
Trigonometric integral
អាំងតេក្រាលឌីរិចឡេ
អាំងតេក្រាលឌីរិចឡេ (intégrale de Dirichlet) គឺជាអាំងតេក្រាលនៃ​អនុគមន៍ស៊ីនុសកាឌីណាល់​លើកន្លះបន្ទាត់នៃអ័ក្សពិតផ្នែកវិជ្ជមានកំនត់ដោយ
គេអាចស្រាយបញ្ជាក់ដោយប្រើអាំងតេក្រាលហ្វួរា (Fourier integral) ។ វាក៏អាចត្រូវបានគេគណនាយ៉ាងងាយដោយប្រើការធ្វើឌីផេរ៉ង់ស្យែល (ការធ្វើដេរីវេ) ក្រោមសញ្ញាអាំងតេក្រាល។
សំរាយបញ្ជាក់ដោយការធ្វើឌីផេរ៉ង់ស្យែលក្រោមសញ្ញាអាំងតេក្រាល
ដំបូងយើងនឹងសរសេរអាំងតេក្រាលឡើងវិញជាអនុគមន៍នៃចំនួនថេរ \ \alpha និង \ \omega ។
តាង