cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ត្រឹង​ ងា
សេចក្តីបញ្ចប់
ដោយបានឃើញថាកន្លងមកមានការផ្សព្វផ្សាយជាច្រើនអំពីប្រវត្តិលោកត្រឹង ងា នៅតាមបណ្តាញសង្គម និងវេបសាយនានាមានលក្ខណៈមិនត្រឹមត្រូវដូចការពិតទើប អ្នកស្រីឡាយ ហ៊ុនគី លោកត្រឹង បញ្ចារុណ និងលោកត្រឹង សុន្ថារា បានរៀបចំចងក្រងជាអត្ថបទនេះឡើងដើម្បីកុំឲ្យកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយមានការភ័ន្តច្រឡំអំពីប្រវត្តិលោកត្រឹង ងាដែលមានចុះនៅក្នុងវេបសាយផ្សេងៗ ។ និងម៉្យាងទៀតដើម្បីពន្យល់អំពីការយល់ច្រឡំរវាងលោកត្រឹង ងា និងអ្នកស្រីឡាយ ហ៊ុនគី ថាតើអ្នកណានិពន្ធសៀវភៅអ្វី ។ សូមបញ្ជាក់ថាប្រវត្តិលោកត្រឹង ងា នៅក្នុងវេបសាយ និងនៅតាមបណ្តាញសង្គមមួយចំនួន គឺមិនមែនជាប្រវត្តិពិតប្រាកដនោះទេ ជាពិសេសចម្លើយសារភាពរបស់លោកត្រឹង ងា ដែលពួកខ្មែរក្រហមធ្វើទារុណកម្មគាត់ ។ ដូច្នេះសូមវេបសាយទាំងឡាយ និងបណ្តាញសង្គមនានាដែលចុះផ្សាយអំពីប្រវត្តិលោកត្រឹង ងា សូមមេត្តាកែតម្រូវតាមប្រវត្តិលោកត្រឹង ងានៅក្នុងវិគីភីឌានេះផង ។ សូមអរគុណ ។
សម្ភុបុរៈ
រាជធានីសម្ភុបុរៈ ជារាជធានីរបស់ខ្មែរនៅសម័យចេនឡាទឹកលិច និង សម័យមហានគរ។ ដែលបង្កើតរាជធានីនេះឡើងដោយព្រះបាទមហីបតិវរ្ម័ន រឺ បុស្លរាក្ស គ្រងរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ៧២៣ ដល់ឆ្នាំ៧៧៣។ ស្ដេចគ្រងរាជ្យនៅរាជធានីនេះគឺ
ស្គរយីកេ
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឧបករណ៍តន្ត្រីខ្មែរ
រាយព្រះនាមទេវតានំនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ
ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|[[នាង​សីតា|ព្រះនាងសីតា .]] រាយព្រះនាមទេវតានំនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ
ខេត្តទឹកជោរ
ខេត្តទឹកជោរ ជាខេត្តខ្មែរនាសម័យស្រីសន្ធរ ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ឃុំទឹកជោរ ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។
ឃុំអំពិល(ស្រុកប្រាសាទបាគង)
ឃុំ ស្ថិតនៅ ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។
ឃុំ មាន ភូមិ÷
ឃុំបល្ល័ង្គ(ស្រុកប្រាសាទបាគង)
ឃុំ ស្ថិតនៅ ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។
ឃុំ មាន ភូមិ÷
លុ់យកង
200x250px|thumb|[[ទេវរូបនាងមណីមេខលាចិន និង (លុ់យកង)រាមសូរ្យចិន. ]]
​​ លុ់យកង  ឬ រាមសូរ្យចិន (Leigong雷公) គឺ  ទេវតានៃ  សាសនាអ្នកស្រុកចិន  - សាសនាតាវ - សាសនាខុងជឺ  ព្រះអង្គ គឺ ទេវតាបង្កើតបានជារន្ទះ.។ ៚
ឃុំកន្ទ្រាំង
ឃុំ មាន ភូមិ÷
កន្ទ្រាំង
ឃុំកណ្តែក
ឃុំកណ្ដែក ស្ថិតនៅ ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។
ឃុំកណ្ដែក មាន ១០ ភូមិ÷
ឃុំមានជ័យ(ស្រុកប្រាសាទបាគង)
ឃុំមានជ័យ ស្ថិតនៅ ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។
ឃុំមានជ័យ មាន ៦ ភូមិ÷
ឃុំកំពង់ភ្លុក(ស្រុកប្រាសាទបាគង)
ឃុំ មាន ភូមិ÷
កំពង់ភ្លុក(ស្រុកប្រាសាទបាគង)
ឃុំរលួស(ស្រុកប្រាសាទបាគង)
ឃុំរលួស ស្ថិតនៅ ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។
ឃុំរលួស មាន ៧ ភូមិ÷
ថាញ់ហា (តារាចម្រៀង)
ទ្រឿង មីញហា (កើតនៅ ដាណាង ប្រទេសវៀតណាម) ត្រូវបានគេស្គាល់ក្រោមឈ្មោះឆាករបស់ ថាញ់ហា គឺជាតារាចម្រៀងជនជាតិអាមេរិកវៀតណាម ។
ម្តាយរបស់ នាងជាជនជាតិវៀតណាម។ ឪពុករបស់នាងគឺ ប៊ីល វីល្លៀម ជានាយទាហានអាមេរិកដើមកំណើតអាល្លឺម៉ង់ ដែលបានស្លាប់នៅជូឡាយ នៅពេលនាងមានអាយុ ២ឆ្នាំ។ នាងបានទៅសាលារៀននៅដាណាង ហើយកាលពីក្មេងនាងបានច្រៀងតាមវិទ្យុដាណាង ។ បន្ទាប់​ពី​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​នៅ​វិទ្យាល័យ នានាងបានាងបានផ្លាស់ទៅរស់នៅទីក្រុងសៃហ្គន(ព្រៃនគរ) នៅឆ្នាំ១៩៩១ នាងបានភៀសខ្លួនទៅជំរុំជនភៀសខ្លួនតាមទូកនៅប្រទេសហ្វីលីពីន។ ក្នុងអំឡុងពេលប្រលងសម្រស់នៅជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន នាងបានច្រៀងជាលើកដំបូងនៅចំពោះមុខទស្សនិកជន សម្រាប់ផ្នែកទេពកោសល្យនៃការប្រកួតប្រជែង។ នាងបានឈ្នះរង្វាន់ ១៥០$ហើយមានការភ្ញាក់ផ្អើលដែលដឹងថាមនុស្សជាច្រើនចូលចិត្តសម្លេងរបស់នាង។ ក្រោយ​មក​នាង​បាន​ធ្វើ​អន្តោប្រវេសន៍​ទៅ​អាមេរិក​ក្រោម​ច្បាប់​ស្តី​ពី​ការ​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​របស់​ជនជាតិ​អាមេរិកាំងវៀតណាម ។ នាង​និង​តារាចម្រៀង និង​ផលិតករ​តន្ត្រី​ស្រី ភឿង យូយៀន បានបានរៀបការនៅរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក នៅ​ថ្ងៃ​ទី១៥ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ២០២២។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី
ឃុំបាគង
($ Commune) ស្ថិតនៅក្នុង ស្រុក ខេត្ត  មាន ភូមិ÷
1	17090201	ថ្នល់ត្រង់	Thnal Trang	ប្រកាសលេខ៤៩៣ ប្រ.ក 2	17090202	ឱឡោក	Aolaok	ប្រកាសលេខ៤៩៣ ប្រ.ក 3	17090203	លលៃ	Loley	ប្រកាសលេខ៤៩៣ ប្រ.ក 4	17090204	ស្ទឹង	Stueng	ប្រកាសលេខ៤៩៣ ប្រ.ក 5	17090205	គោកត្រាច	Kouk Trach	ប្រកាសលេខ៤៩៣ ប្រ.ក 6	17090206	តាភោគ	Ta Phouk ព្រំប្រទល់នៃ Boundary East	ទល់នឹង ឃុំកន្ទ្រាំង ស្រុកប្រាសាទបាគង West	ទល់នឹង ឃុំកណ្ដែក ស្រុកប្រាសាទបាគង South	ទល់នឹង ឃុំរលួស ស្រុកប្រាសាទបាគង North	ទល់នឹង សង្កាត់អំពិល ក្រុងសៀមរាប និង ឃុំបល្ល័ង្ក ស្រុកប្រាសាទបាគង
អង្គអេង
ព្រះបាទអង្គអេង គ្រងរាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ(១៧៧៩ - ១៧៩៦) នៅចុងឆ្នាំ ១៧៧៩ ព្រះអង្គអេងបានត្រូវលើកឲ្យគ្រងរាជ្យក្នុងព្រះជន្ម​ ៧ ព្រះវស្សា។ ប៉ុន្តែកិច្ចការផែនដីស្ថិតនៅក្នុងដៃចៅហ្វ៊ាមូទាំងអស់។
ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៤ ព្រះអង្គអេងបានរៀបអភិសេកនៅក្នុងព្រះជន្ម ២២ វស្សានៅទីក្រុងបាងកក។ គ្រឿងបញ្ចក្សេតជាពិសេសគឺព្រះខ័ឌ្គរាជ្យដែលចៅហ្វ៊ាបែនបានលួចយកទៅឲ្យសៀម ក៏ត្រូវបង្វិលមកឲ្យខ្មែរវិញ នៅដើមខែ មីនា ១៧៩៤។ ព្រះអង្គអេងទ្រង់យាងចូលមកក្នុងនគរតាមផ្លូវគោកឆ្លងកាត់ខេត្តបាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ និងកំពង់ឆ្នាំង អស់រយៈពេល ២១ ថ្ងៃ។ នៅសងខាងផ្លូវមានប្រជារាស្ត្រឈរទទួលស្វាគមន៍ហ៊ោកញ្ជ្រៀវយ៉ាងខ្លាំង។ នៅរាជវាំងឧដុង្គ ពួកមន្ត្រីបាននាំគ្នារៀបចំពិធីទទួលយ៉ាងអឹកធឹក ដើម្បីទទួលព្រះមហាក្សត្រថ្មី។ ប៉ុន្តែមានមន្ត្រីក្បត់ខ្លះដូចជា បែន កែប និងកន ដូចជាពុំសូវពេញចិត្ត ក៏ធ្វើជាទទួលរាក់ទាក់ទាំងបង្ខំចិត្ត។ នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គ ប្រជារាស្ត្រនៅក្នុងនគរហាក់ដូចជាបានសុខស្រួល លើកលែងតែខេត្តភាគខាងត្បូង រាស្ត្រខ្មែរត្រូវរងទុក្ខវេទនាដោយសារគូបដិបក្ខយួន គឺពួកចលនាតៃសឺន និងពួកស្ដេចង្វៀនតែងតែយកប្រទេសខ្មែរធ្វើជាសមរភូមិ។ ប្រជារាស្ត្រខ្មែរត្រូវជាប់កំណែនទ័ព ដោយសារស្ដេចខ្មែរកែនទៅជួយយួន ខ្មែរជាអ្នកផ្ដល់ស្បៀង និងដឹកជញ្ជូនឲ្យយួន។ បក្សពួកយួនដែលឈ្លោះគ្នានៅលើទឹកដីខ្មែរ បានបង្កវិនាសកម្មដល់អាយុជីវិត ទ្រព្យសម្បត្តិ ដុតបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង និងឆក់ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្មែរឥតឈប់ឈរ។ ជួនកាលទៀតសមរភូមិបានធ្វើឡើងនៅរដូវវស្សា នាំឲ្យការស្ទូងដករាំងស្ទះ បណ្ដាលឲ្យខ្មែរដាច់ស្បៀងគ្មានអ្វីចិញ្ចឹមគ្រួសាររហូតដល់ដាច់ពោះស្លាប់ក៏មាន។
ការលេបយកខេត្តភាគខាងលិចដោយពួកសៀម
ឆ្នាំ ១៧៨៣ ស្ដេចសៀមបានតែងតាំងមន្ត្រីបីនាក់ មានឈ្មោះ បែន កែប និងកន ដោយខុសច្បាប់ ឲ្យធ្វើជាចៅហ្វាយខេត្តបាត់ដំបង និងពោធិ៍សាត់។ ដើម្បីបំពេញបំណងចៅហ្វាយសៀម មន្ត្រីទាំងនោះក៏បានសរសេរសំបុត្រមួយដោយចាត់ឲ្យមន្ត្រីសៀមយកមកថ្វាយព្រះអង្គអេងនៅឧដុង្គ មានសេចក្តីថា យើងទាំងអស់គ្នាប្រាថ្នាចង់ឲ្យព្រះចៅសៀមផ្ញើសារមកឲ្យស្ដេចស្រុកខ្មែរ ដើម្បីបញ្ចូលខេត្តបាត់ដំបង មហានគរ និងចុងកាល់ ទៅក្នុងទឹកដីសៀមដើម្បីជាកិច្ចតបស្នងដល់ព្រះចៅសៀម ដែលបានចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាព្រះអង្គ (អង្គអេង) នៅពេលដែលព្រះអង្គបានរស់នៅក្នុងស្រុកសៀម។ លុះអានសំបុត្រនោះចប់ហើយ ព្រះអង្គអេង មានការក្ដុកក្ដួលក្នុងព្រះទ័យដោយនឹកស្ដាយទឹកដីយ៉ាងក្រៃលែងរួចក៏បាន​ផ្ញើរសារត្រឡប់ទៅឲ្យសៀមវិញដែលមានសេចក្តីថា ខេត្តទាំងនេះរួមគ្នាបានជាទឹកដីមួយភាគធំរបស់ប្រទេសកម្ពុជា បើខ្មែរលើកខេត្តទាំងនោះទៅឲ្យព្រះចៅសៀម នោះប្រទេសកម្ពុជានៅសល់តែចម្រៀកដីមួយដ៏តូច មិនសក្ដិសមឈ្មោះជាប្រទេសឡើយ។ ចម្លើយរបស់ស្ដេចអង្គអេង ធ្វើឲ្យព្រះចៅតាកស៊ីន ក្រេវក្រោធជាខ្លាំង រួចក៏ប្រើពាក្យគំរាមកំហែងនៅក្នុងសារមួយដែលផ្ញើជាលើកចុងក្រោយថា បើមហាក្សត្រខ្មែរមិនព្រមកាត់ខេត្តទាំងនោះទៅឲ្យសៀមទេនោះ ប្រទេសយើងទាំងពីរនឹងក្លាយជាសត្រូវនឹងគ្នា។ <br \> ប្រទេសកម្ពុជាពេលនោះបានបាត់បង់ពួកមន្ត្រីដែលមានសមត្ថភាព និងស្មោះត្រង់ ចំណែកឯវិស័យការពារប្រទេស យើងក៏គ្មានទ័ពសម្រាប់ការពារខ្លួនទប់ទល់នឹងការវាយលុកណាមួយពីខាងក្រៅ។ ចំណែកឯវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទៀតសោត បានធ្លាក់ចុះដុនដាបដោយសង្គ្រាមក្នុងស្រុក។ កត្តាអស់ទាំងនេះដែលធ្វើឲ្យព្រះអង្គពុំហ៊ានតបតនឹងការលោភលន់របស់សៀម ក៏សូមអង្វរឲ្យព្រះចៅសៀមយកខេត្តទាំងនោះតែក្នុងខណៈដែលព្រះចៅសៀម (តាកស៊ីន) មានព្រះជន្មនៅឡើយ។ លុះដល់ព្រះអង្គសុគត ខ្មែរសុំយកខេត្តនេះមកបញ្ចូលក្នុងនគរកម្ពុជាដូចដើមវិញ។ ខេត្តទាំងនោះត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃសៀមនៅឆ្នាំ ១៧៩៥ ដោយសារមន្ត្រីក្បត់ជាតិល្ងង់ខ្លៅឆ្កួតវង្វេងនឹងបុណ្យសក្តិ ភ្លេចគិតដល់កំណើតខ្លួន។ <br \> ខែ មីនា ១៧៩៦ ព្រះអង្គអេងបានផ្ទេរកិច្ចការប្រទេសទៅឲ្យឧបរាជប៉ុក រួចក៏យាងទៅកាន់រាជធានីបាងកក ក្នុងបំណងសុំឲ្យព្រះចៅសៀមប្រគល់ខេត្តខ្មែរមកវិញ។ តែស្ដេចសៀមធ្វើឫកក្រអឺតក្រទមមិនព្រមស្ដាប់សេចក្ដីទទូចអង្វរឡើយ។ បន្ទាប់ពីគង់នៅប្រទេសសៀមមិនបានផ្លែផ្កាមកព្រះអង្គក៏បានយាងនិវត្តន៍ចូលប្រទេសវិញ នៅខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៧៩៦។ ប្រាំពីរខែក្រោយមក ព្រះអង្គក៏សុគតនៅរាជធានីឧដុង្គដោយជំងឺគ្រុនចាញ់។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៧៩៦ ដល់ ១៨០៥ មក កិច្ចការប្រទេសស្ថិតនៅក្នុងដៃចៅហ្វ៊ាប៉ុក។ មន្ត្រីប៉ុកបានបញ្ជាឲ្យគេសង់ចេតិយ៍នៅលើកំពូលភ្នំឧដុង្គប៉ែកខាងកើតសម្រាប់ដាក់​អដ្ឋិធាតុព្រះអង្គអេង។ ពេលព្រះអង្គអេងចូលទិវង្គត ព្រះអង្គចន្ទជារាជបុត្រទើបតែមានព្រះជន្មបាន ៦ វស្សា ដូចនេះកិច្ចការប្រទេសជាតិត្រូវមន្ត្រីប៉ុកជាអ្នកទទួលបន្ទុក។
អន្តរាគមន៍របស់ខ្មែរដើម្បីជួយសៀម និងយួន
នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនមន្ត្រីប៉ុកបានលើកទ័ពទៅជួយសៀម នៅពេលដែលស្ដេចភូមាឈ្មោះ ប៉ូដាវប៉ាយា វាយលុកប្រទេសសៀមពីប៉ែកខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៧៨២ - ១៨១៩។ ស្ដេចយួនក៏បានបញ្ជាឲ្យខ្មែរកែនទ័ពចំនួន ១០ ពាន់នាក់នៅឆ្នាំ ១៧៩៩ នៅតាមខេត្តព្រៃវែង ស្រុកបាភ្នំ ស្រុករំដួល និងស្រុកស្វាយទាប បញ្ជាដោយឧកញ៉ាវាំងឈ្មោះឡុង ដើម្បីជួយស្ដេចង្វៀង ប្រឆាំងនឹងចលនាតៃសឺន។ ទ័ពខ្មែរធ្វើដំណើរកាត់ប្រទេសទៅទិសខាងជើងតាមតំបន់ព្រៃក្រាស់ដែលសម្បូរជំងឺគ្រុនចាញ់ រួចចុះមកតាមទិសខាងជើងក្នុងខេត្តង៉ែអាន ដោយបានធ្វើឲ្យទ័ពតៃសឺនបរាជ័យ រួចក៏ត្រឡប់មកប្រទេសវិញនៅឆ្នាំ ១៨០២។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ
ពញាចាន់
ពញាចាន់ (ဗညားကျန်း, [ប្ញាចាន់]; រ. ១៤២០–១៤៥៣) គឺជាព្រះមហាក្សត្រទី១៣នៃនគរបារគូហង្សាវត្តីនៅភូមាចាប់ពីឆ្នាំ១៤៥១ ដល់ ១៤៥៣។ ពញាចាន់ បុត្រានៃព្រះបាទពញាធម្មរាជា បានឡើងកាន់អំណាចបន្ទាប់ពីការធ្វើគតព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញាហ្វារ្យូនៅឆ្នាំ១៤៥១។ គំរោងគួរឱ្យកត់សំគាល់មួយនៃរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់គឺការកើនឡើងនូវកំពស់នៃព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូនរហូតដល់ ៩២ មាត្រ ចាប់ពីកំពស់ ២០ មាត្រ។ ស្ដេចអង្គនេះ ព្រះអង្គឯងត្រូវបានគេធ្វើគតនៅឆ្នាំ១៤៥៣ ដោយព្រះភាតាអយ្យកោមួយ ឡេមន្ធ៏ ដើម្បីដណ្ដើមរាជ្យបល្លង្កពីទ្រង់។ បើទោះបីជាមានការបង្កើនកំពស់នៃកំពូលព្រះចេតិយឝ្វេដាហ្កូនខាងលទ្ធិពុទ្ធនិយមក៏ដោយ ក៏ក្សត្រអង្គនេះបានកាប់សំលាប់ប្រហារជីវិតគូសត្រូវរបស់ទ្រង់ជាច្រើនដែលនៅក្នុងពេលនោះទ្រង់ព្រះអង្គឯងក៏ត្រូវបានគេធ្វើគតដូចគ្នាដែរ អ្នកសំលាប់ទ្រង់ គឺព្រះភាតាអយ្យកោមួយ ឡេមន្ធ៏ដែលត្រូវជាព្រះញាតិវង្សបុរសភេទចុងក្រោយនៃព្រះបាទរាជាធិរាជដែលនៅមានព្រះជន្មគង់វង្សនៅ។
សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនបានស្របគ្នាលើកាលបរិច្ឆេទនៃព្រះរាជខ្សែជីវិតរបស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះឡើយ។ ពិតមែនទៅ មហារាជវង្ស និង ប្រាសាទកែវរាជវង្ស មានសេចក្ដីរាយការណ៍ម្ដងអញ្ចេះ ម្ដងអញ្ចុះក្នុងអត្ថបទសំណេររៀងៗខ្លួន។
ប្រាសាទតា​មាន់​ធំ
ប្រាសាទតាមាន់ធំ ( ប្រាសាទតាមាន់ធំ ; ปราสาทตาเมือนธมปราสาทตาเมือนธม,  ស្ថិតនៅជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា -ថៃ។
ឈ្មោះ​ខ្មែរ​វា​ប្រែ​តាម​ព្យញ្ជនៈ​ថា «​ប្រាសាទ​ធំ​លោក​តា​មាន់​» ។ វា​ស្ថិត​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ប៉ុន្មាន​ពី​ប្រាសាទ​ដែល​ទាក់ទង​គ្នា​ចំនួន​ពីរ​ក្នុង​តំបន់​ព្រៃ​ក្រាស់ ដែល​ការ​ចូល​ទៅ​កាន់​មាន​ការ​លំបាក​នៅ​លើ​ផ្លូវ​មួយ​ដែល​ឆ្លង​កាត់ ​ភ្នំ​ដងរែក ។ ប្រាសាទតាមាន់តូច វិហារមន្ទីរពេទ្យស្ថិតនៅចម្ងាយ ២គីឡូម៉ែត្រកន្លះ ទៅទិសពាយ័ព្យ ហើយត្រឹមតែ៣០០ម៉ែត្រ ហួសពីនោះទៅទៀត នោះគឺជាទីវិហារដែលនៅសល់គឺ ប្រាសាទតាមាន់ ។ ក្នុងអំឡុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០-៩០ នៅពេលដែលខ្មែរក្រហម គ្រប់គ្រងតំបន់នោះ ប្រាសាទនានាក្នុងតំបន់ត្រូវបានខ្មែរក្រហមលួចប្លន់ដើម្បីផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់យុទ្ធនាការទ័ពព្រៃរបស់ពួកគេ។ បំណែកស្ថាបត្យកម្ម និងរូបចម្លាក់ដើមជាច្រើនត្រូវបានលួច ជួនកាលត្រូវបានផ្ដាច់ដោយប្រើឌីណាមិត ហើយត្រូវបានរត់ពន្ធចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ឬលក់នៅលើទីផ្សារងងឹត។ ប្រាសាទទាំងបីនេះ ស្ថិតនៅចម្ងាយពីរបីរយម៉ែត្រពីគ្នាទៅវិញទៅមក បានបង្កើតជាស្មុគ្រស្មាញ ដែលជាកន្លែងឈប់ដ៏សំខាន់មួយនៅលើផ្លូវដ៏សំខាន់នៃ អាណាចក្រខ្មែរ ផ្លូវខ្មែរបុរាណពីរាជធានីនៅអង្គរទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលដ៏សំខាន់នៅភាគពាយ័ព្យ ភីម៉ៃ(ពិមាន) ។ (សព្វថ្ងៃនេះនៅប្រទេសថៃ)។
ពញាហ្វារ្យូ
សង្ខេប
ពង្សាវតារភូមាផ្សេងៗមិនស្របគ្នាលើកាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃព្រះរាជជីវិតរបស់ក្សត្រអង្គនេះឡើយ។
ព្រះរាជជីវភាពពីដំបូង
ពញាហ្វារ្យូបានប្រសូតចេញពីព្រះនាងឝ៊ីនចៅពូ បុត្រីនៃព្រះបាទរាជាធិរាជ និងពញាព្យេ ដែលត្រូវជាព្រះភាគិនេយ្យរបស់ព្រះរាជាធិរាជ។ ព្រះអង្គមានព្រះភគិនីពីរអង្គ នេតាកាត៏ និង នេតាកាធីន។ ព្រះបិតារបស់ទ្រង់បានសុគតនៅឆ្នាំ១៤១៩។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៣ ព្រះមាតារបស់ទ្រង់ឝ៊ីនចៅពូត្រូវបានបញ្ជូនទៅអវៈជាតង្វាយដល់ព្រះបាទសីហសុនៃអវៈដោយព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ព្រះបាទពញារាម ដែលកាលណោះទ្រង់នៅជាព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យនៅឡើយ។ មួយឆ្នាំកន្លងទៅ បន្ទាប់ពីពញារាមបានក្លាយជាក្សត្រក្រោយពេលបំពុលព្រះបាទពញាធម្មរាជា ដែលព្រះបាទពញាធម្មរាជាក៏ត្រូវជាព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់ដែរ ព្រះពញារាមក៏បានចិញ្ចឹមបីបាច់ហ្វារ្យដែលកំព្រាមាតាបិតាទុកដូចជាបុត្រារបស់ព្រះអង្គបង្កើត។ ក្នុងឆ្នាំ១៤៣០ ព្រះមាតារបស់ទ្រង់ ឝ៊ីនចៅពូបានភៀសព្រះកាយចេញពីអវៈ ហើយក៏យាងត្រឡប់មកបារគូវិញ ប៉ុន្តែគ្មានបុត្រអង្គណាមួយ រួមទាំងព្រះហ្វារ្យូផងនោះ ស្គាល់ព្រះនាងឡើយ ដោយហេតុថា ព្រះនាងបានយាងចាកចេញទៅចោលអស់រយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំមកហើយ។
សោយរាជ្យ
ព្រះអង្គបានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៤៤៦ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ពញារាមទី១ ព្រះបិតុច្ឆារបស់ទ្រង់។ ព្រះអង្គបានសោយរាជ្យអស់រយៈពេលប្រហែលប្រាំឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ (ពង្សាវតារមន ស្លាផាតរាជវង្ស ផ្ដល់រយៈកាលប្រាំឆ្នាំនៃរជ្ជកាល រីឯពង្សាវតារភូមាផ្ដល់រយៈកាលបួនឆ្នាំនៃរជ្ជកាល។)
ភូមិលលៃ
ភូមិលលៃ ស្ថិតនៅ ឃុំបាគង ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។ =ប្រាសាទ=
ខ្ទឹង
Calophyllum inophyllum is a large evergreen plant, commonly called Alexandrian laurel balltree, beach calophyllum, beach touriga, beautyleaf, Borneo-mahogany, Indian doomba oiltree, Indian-laurel, laurelwood, red poon, satin touriga, and tacamahac-tree. It is native from East Africa, southern coastal India to Malesia and Australia.
ការពិពណ៌នា
Calophyllum inophyllum is a low-branching and slow-growing tree with a broad and irregular crown. It usually reaches 8 to 20 m in height. The flower is 25 mm wide and occurs in [//en.wikipedia.org/wiki/Raceme racemose] or [//en.wikipedia.org/wiki/Panicle paniculate] [//en.wikipedia.org/wiki/Inflorescence inflorescences] consisting of four to 15 flowers. Flowering can occur year-round, but usually two distinct flowering periods are observed, in late spring and in late autumn. The fruit (the ballnut) is a round, green [//en.wikipedia.org/wiki/Drupe drupe] reaching 2 to 4 cm in diameter and having a single large seed. When ripe, the fruit is wrinkled and its color varies from yellow to brownish-red.
Distribution and habitat
Calophyllum inophyllum is native to Africa in: [//en.wikipedia.org/wiki/Comoros Comoros]; [//en.wikipedia.org/wiki/Kenya Kenya]; [//en.wikipedia.org/wiki/Madagascar Madagascar]; [//en.wikipedia.org/wiki/Mauritius Mauritius]; [//en.wikipedia.org/wiki/Mozambique Mozambique]; [//en.wikipedia.org/wiki/Seychelles Seychelles]; [//en.wikipedia.org/wiki/Tanzania Tanzania] (including [//en.wikipedia.org/wiki/Pemba_Island Pemba Island] of the [//en.wikipedia.org/wiki/Zanzibar_Archipelago Zanzibar Archipelago]); south, southeast and east Asia in: [//en.wikipedia.org/wiki/Bangladesh Bangladesh];  [//en.wikipedia.org/wiki/Cambodia Cambodia]; [//en.wikipedia.org/wiki/China China] (on [//en.wikipedia.org/wiki/Hainan Hainan]); southern India; Andaman and Nicobar Islands [//en.wikipedia.org/wiki/Indonesia Indonesia]; [//en.wikipedia.org/wiki/Japan Japan] ([//en.wikipedia.org/wiki/Ryukyu_Islands Ryukyu Islands]); [//en.wikipedia.org/wiki/Malaysia Malaysia]; [//en.wikipedia.org/wiki/Myanmar Myanmar]; [//en.wikipedia.org/wiki/Papua_New_Guinea Papua New Guinea]; the [//en.wikipedia.org/wiki/Philippines Philippines]; [//en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka Sri Lanka]; [//en.wikipedia.org/wiki/Taiwan Taiwan]; [//en.wikipedia.org/wiki/Thailand Thailand]; [//en.wikipedia.org/wiki/Vietnam Vietnam]; the northwestern, southwestern and south central Pacific Region in: the [//en.wikipedia.org/wiki/Cook_Islands Cook Islands]; [//en.wikipedia.org/wiki/Fiji Fiji]; [//en.wikipedia.org/wiki/French_Polynesia French Polynesia] ([//en.wikipedia.org/wiki/Marquesas_Islands Marquesas] and [//en.wikipedia.org/wiki/Society_Islands Society Islands]); [//en.wikipedia.org/wiki/Guam Guam]; the [//en.wikipedia.org/wiki/Marshall_Islands Marshall Islands]; [//en.wikipedia.org/wiki/Micronesia Micronesia]; the [//en.wikipedia.org/wiki/Northern_Mariana_Islands Northern Mariana Islands]; [//en.wikipedia.org/wiki/Palau Palau]; and [//en.wikipedia.org/wiki/Samoa Samoa]; and in Australia in: [//en.wikipedia.org/wiki/Northern_Territory Northern Territory] and [//en.wikipedia.org/wiki/Queensland Queensland]. Now, it is widely cultivated in all [//en.wikipedia.org/wiki/Tropical tropical] regions of the world. Because of its decorative [//en.wikipedia.org/wiki/Leaf leaves], fragrant [//en.wikipedia.org/wiki/Flower flowers], and spreading crown, it is best known as an [//en.wikipedia.org/wiki/Ornamental_plant ornamental plant].
This tree often grows in [//en.wikipedia.org/wiki/Coast coastal] regions, as well as nearby [//en.wikipedia.org/wiki/Lowland lowland] [//en.wikipedia.org/wiki/Forest forests]. However, it has also been cultivated successfully in inland areas at moderate altitudes. It tolerates varied kinds of [//en.wikipedia.org/wiki/Soil soil], coastal [//en.wikipedia.org/wiki/Sand sand], [//en.wikipedia.org/wiki/Clay clay], or even degraded soil.
Uses
Besides being a popular ornamental plant, its wood is hard and strong and has been used in construction or boatbuilding. Traditional Pacific Islanders used Calophyllum wood to construct the [//en.wikipedia.org/wiki/Keel keel] of their [//en.wikipedia.org/wiki/Canoe canoes] while the boat sides were made from [//en.wikipedia.org/wiki/Breadfruit breadfruit] (Artocarpus altilis) wood. It is sometimes used for backs and sides of entry-level [//en.wikipedia.org/wiki/Acoustic_guitars acoustic guitars].
The [//en.wikipedia.org/wiki/Seed seeds] yield a thick, dark green [//en.wikipedia.org/wiki/Tamanu_oil tamanu oil] for medicinal use or hair grease. The nuts are dried before cracking, after which the oil-laden kernel is removed and further dried. The first [//en.wikipedia.org/wiki/Neoflavone neoflavone] isolated from natural sources (1951) was [//en.wikipedia.org/wiki/Calophyllolide calophyllolide] from C. inophyllum seeds.
The [//en.wikipedia.org/wiki/Mavilan Mavilan], a [//en.wikipedia.org/wiki/Tulu_language Tulu]-speaking tribe in north [//en.wikipedia.org/wiki/Kerala Kerala] in India, use the bark to make a powder that they mix with water and apply it to plants affected by a type of plant disease caused by water that they call neeru vembu.
The sap of the tree is poisonous and is used to make poison arrows in Samoa. The mature fruit is poisonous enough to use as rat bait.
The [//en.wikipedia.org/wiki/Fatty_acid_methyl_ester fatty acid methyl esters] derived from [//en.wikipedia.org/wiki/Calophyllum_inophyllum_seed_oil C. inophyllum seed oil] meets the major [//en.wikipedia.org/wiki/Biodiesel biodiesel] requirements in the [//en.wikipedia.org/wiki/United_States United States] ([//en.wikipedia.org/wiki/ASTM_International ASTM] D 6751), and [//en.wikipedia.org/wiki/European_Union European Union] ([//en.wikipedia.org/wiki/European_Committee_for_Standardization EN] 14214). The average oil yield is 11.7 kg-oil/tree or 4680 kg-oil/hectare. In the northwest coastal areas of Luzon island in Philippines, the oil was used for night lamps. This widespread use started to decline when kerosene became available, and later on electricity. It was also used as fuel to generate electricity to provide power for radios during World War II.
The tree is regarded as sacred in some Pacific islands because of its excellent growth in sandy soil as shade tree and many uses. The 1889 book 'The Useful Native Plants of Australia records that "During a debate on the Pearl Fisheries Bill in the Queensland Assembly, a clause was specially inserted to protect trees of this species at Thursday Island. A fine of £10 is inflicted on any person who cuts down or injures this or a cocoa-nut tree, or any other tree bearing edible fruit. This clause is, of course, in the interest of the aboriginals.".
បុរិសទម្មសារថិ
បុរិសទម្មសារថិ [ purisadamma ] = ទ្រង់​ទូន្មាន​នូវ​បុរស​ដែល​គួរ​ទូន្មាន​បាន [ a person to be trained or converted ].
ចន្ទរាជា
ចន្ទរាជា ឬ ចៅពញ្ញាចន្ទ (អង់គ្លេស: Chan Reachea or Chao Ponhea Chan) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៥៦៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៥១៦-១៥៦៦) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ជាលើកទី២នៅ រាជធានីលង្វែក ក្នុងឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ព.សករាជ ២០៨៣ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥៣៩ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៤៦២ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះរាជឱង្ការ ព្រះបរមរាជា ចន្ទរាជា" ដែលពិធីរាជាភិសេកលើកទី២នេះ បានធ្វើឡើងអំឡុងពេលដែល ឥសីភ័ត្តសួស បានរកឃើញព្រះខ័នរាជ ក្នុងដើមចម្បក់មួយ នាស្រុកអាសន្ទុក (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ធំ) ដែលព្រះខ័នរាជនេះ ត្រូវបានលាក់ទុក ក្នុងរាជ ស្រីសុគន្ធបទ អំឡុងពេលទ្រង់ភៀសខ្លួនពីរាជធានីទួលបាសាន ។
ជីវិតចាប់ផ្ដើម
ចន្ទរាជា​ ព្រះអង្គ ​គឺជាព្រះបុត្រាទី២ នៃព្រះបាទ ធម្មរាជាទី២ ដែលត្រូវជាប្អូនប្រុសបង្កើត ម្ដាយទីទៃជាមួយ ស្រីសុគន្ធបទ ដែលបានសោយរាជ្យនៅរាជធានីទួលបាសាន (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ចាម) ។ ព្រះចន្ទរាជា មាននាមជា ចៅពញ្ញាចន្ទ ជាចៅហ្វាយស្រុកចតុមុខ នៅវ័យ ២៤ ឆ្នាំ ព្រះអង្គ​ត្រូវបង្ខំចិត្តចាកចេញពីចតុមុខ ដោយ ស្រីជេដ្ឋា ដាក់ទោសនិរទេសព្រះអង្គ ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៤ នៃគ​.សករាជ ទៅកាន់តំបន់ព្រំដែនខ្មែរ-សៀម ជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ របស់ទ្រង់ នៅតំបន់ព្រំដែនខ្មែរ-សៀម ព្រះអង្គ ចូលធ្វើជាក្រមការខាងទាក់ដំរីថ្វាយ "ពញ្ញាអង្គធម្មខាត់" ដែលជាបុត្រ "ស្រីរាជា" និង ត្រូវជាបុត្រធម៌របស់ស្ដេចសៀមផងដែរ ។ គ.សករាជ ១៥១២ ហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានលើកទ័ពវាយយករាជធានី ទួលបាសាន និងបានជ័យជំនះបណ្ដេញ ស្រីសុគន្ធបទ ចេញពីរាជធានី ទៅបោះបន្ទាយនៅ ស្រុកស្ទឹងសែន (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ធំ) ។ ស្រីសុគន្ធបទ បានផ្ញើចុតហ្មាយ (សំបុត្រ) ប្រាប់ដំណឹងពីការបះបោររបស់ ស្ដេចកន ទៅកាន់ចន្ទរាជា និងបានប្រកាសរាជសារតែងតាំង ចន្ទរាជា ជាមហាឧបរាជ (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ) ឱ្យយាងត្រឡប់ពីនគរសៀម មកជួយសង្គ្រោះដល់ព្រះអង្គវិញ ។ ការយាងត្រឡប់មកវិញរបស់ចន្ទរាជា ទ្រង់បានខ្ចីទ័ពសៀមចំនួន ៥,០០០ (៥ពាន់នាក់) ជាមួយនិងការចរចារប្រគល់ព្រះដង្វាយ ដោយការថ្វាយដំរីចំនួន ១០០ ក្បាល និង ពលទ័ព ៥,០០០ នាក់ទៅឱ្យ ពញ្ញាអង្គ វិញ ។ អំឡុងពេលដែល ចន្ទរាជា លើកពលសេនា ចូលមក នគរខ្មែរវិញ បានដឹងទៅដល់ ស្ដេចសៀម ព្រះនាម "បរមរាមាធិបតីទី២" (Barom Ramathipti II) បានចាត់ ឃុនតារាវិចិត្រ ឱ្យឃាត់ដំណើរ ស្ទាក់ចន្ទរាជា មិនឱ្យលើកពលចូលមកនគរខ្មែរនោះទេ តែដោយសារ ចន្ទរាជា មានដាវអាជ្ញាសឹកពី ពញ្ញាអង្គ ដែលប្រទានផ្ទាល់ពីស្ដេចសៀម ដូចនេះ ឃុនតារាវិចិត្រ មិនអាចឃាត់ចន្ទរាជា បាននោះទេ ។ ទ័ពចន្ទរាជា បានធ្វើដំណើរមកដល់ បាត់ដំបង ចៅហ្វាយស្រុក នាមពញ្ញានោ បានថ្វាយពលចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) និងស្បៀងអាហារចំនួន ១០០ រទេះ ដល់ទ្រង់ ហើយទ្រង់បន្តដំណើរមកដល់ ស្រុកបាកាន (បច្ចុប្បន្ន: ពោធិសាត់) និងបានជួបពិភាក្សា ជាមួយចៅហ្វាយស្រុកឈ្មោះ ពញ្ញាមុឺនពេជ្រ ដែលកាន់សិទ្ធទ័ព ចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) នៅ "បន្ទាយមានជ័យ" ។ ពេលវេលាមកដល់របស់ ចន្ទរាជា ជាមួយនិងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទ័ព ដើម្បីទៅជួយសង្គ្រោះ ស្រីសុគន្ធបទ ចេញពីការឡោមព័ទ្ធ របស់ស្ដេចកន បានអូសបន្លាយដល់ ២ឆ្នាំ ដោយមើលឃើញពីការរៀបចំទ័ពយឺតយ៉ាវរបស់ ចន្ទរាជា ពោលក្នុងឆ្នាំ ១៥១៤ នៃគ.សករាជ ហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានលើកទ័ពជើងទឹក ជាមួយកាំភ្លើងធំ វាយចូលបន្ទាយស្ទឹងសែន (បច្ចុប្បន្ន: កំពង់ធំ) ពីយប់អធ្រាត និងបានធ្វើឃាត ស្រីសុគន្ធបទ នាពេលនោះ ។ ក្រោយពេល ហ្លួងព្រះស្ដេចកន ធ្វើឃាត ស្រីសុគន្ធបទ នៅបន្ទាយស្ទឹងសែន រួចមក គ្រឿងសោយរាជ្យទាំង៥ បានបាត់នាពេលនោះផងដែរ ទើបការឡើងសោយរាជ្យផ្លូវការណ៍ របស់ស្ដេចកន ត្រូវពន្យាពេល ២ឆ្នាំ ដើម្បីរងចាំ គ្រឿងសោយរាជ្យទាំង​៥ ថ្មីធ្វើរួច ។ នៅទីបំផុត ហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានប្រកាសសោយរាជ្យជាផ្លូវការណ៍ ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៦ នៃគ.​សករាជ ដែលមានព្រះនាមក្នុងរាជ្យថា "ព្រះស្រីជេដ្ឋា ធិរាជរាមាធិបតី" ហើយវាជាពេលដែលនាគពីរ ត្រូវមកប្រជែងឥទ្ធិពលគ្នា មួយជា ព្រះចន្ទរាជា ជាស្ដេចនៃអាណាចក្រខាងលិច ដែលប្រកាសឡើងសោយរាជក្នុងឆ្នាំ ១៥១៦ នៃគ.សករាជ និង ហ្លួងព្រះស្ដេចកន ជាស្ដេចនៃអាណាចក្រខាងកើត ដែលបានយក ទន្លេមេគង្គ ខ័នបែងចែកទឹកដីជា២ចំណែក តាមបណ្ដោយខ្សែរទឹកហូរ ដែលបានអូសបន្លាយសង្គ្រាមអស់ពេលជិត ១ទស្សវតន៍ (ជិត១០ឆ្នាំ) ។
ចម្បាំងនៅ ទួលបានសាន
Battle at Tuol Basan
គ.សករាជ ១៥១៦ ក្រោយពេល ស្រីជេដ្ឋា ឡើងសោយរាជ្យនៅ រាជធានីទួលបាសាន បានរយៈពេល ៣ខែ ព្រះចន្ទរាជា បានលើកទ័ព ចំនួន ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) វាយឡោមព័ទ្ធ បណ្ដេញ ស្រីជេដ្ឋា ចេញពី រាជធានីទួលបាសាន ។ ស្រីជេដ្ឋា និងកងទ័ពបានភៀសខ្លួនទៅភាគខាងកើត ទៅបោះបន្ទាយថ្មីមួយត្រង់ ចន្លោះដូនតី នា ស្រុកត្បូងឃ្មុំ និងបានបង្កើតរាជធានីថ្មី ឈ្មោះថា "ស្រឡប់ដូនតី ពិជ័យព្រៃនគរ" ។ មួយឆ្នាំបន្ទាប់ពី ស្រីជេដ្ឋា វាយបកត្រឡប់ទៅកាន់ ព្រះចន្ទរាជា និងបានដុតបំផ្លាញរាជធានីទួលបាសាន ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៧ នៃគ​.សករាជ ហើយព្រះចន្ទរាជា និង កងទ័ពបានដកត្រឡប់ទៅបន្ទាយមានជ័យ នា ពោធិសាត់ វិញ ក្នុងឆ្នាំ​ដដែលស្ដេចទាំងពីរបានបើកកិច្ចចរចាររកសន្តិភាពមិនធ្វើសង្គ្រាមនិងគ្នា នោះទេ ដើម្បីទុកពេលប្រមូលស្បៀង និងបង្កើនកងទ័ពឡើងវិញ ដែលផ្អាកការធ្វើសង្គ្រាមនិងគ្នា រយៈពេល ៣ឆ្នាំ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៥២០ នៃគ.សករាជ ទើបទ័ព ព្រះស្រីជេដ្ឋា បើកការវាយប្រហារជាមុនទៅលើ ព្រះចន្ទរាជា ត្រង់ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ។​ ​
ចម្បាំងនៅកំពង់ឆ្នាំង
Battle at Kampong Chhnang
ក្រោយផ្អាកសង្គ្រាម៣ឆ្នាំ ពីឆ្នាំ (១៥១៧-១៥២០) ស្រីជេដ្ឋា បានប្រមូលកងទ័ពចំនួន ១២០,០០០ (១២មុឺននាក់) និងបានចែកជាពីរកងពល ដែលកងពលទី១ មានចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយមេទ័ព "ចៅពញ្ញាលំពាំង" ឱ្យទៅបោះបន្ទាយនៅ ស្រុកសំរោងទង (បច្ចុប្បន្នជា ខេត្តកំពង់ស្ពឺ) និង កងពលទី២ មានចំនួន ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយមេទ័ព ខ្លាំងពូកែរបស់ស្រីជេដ្ឋា នាម "ពញ្ញាកៅ" ឱ្យទៅបោះបន្ទាយនៅ ភូមិជ័យសួគ៌ (បច្ចុប្បន្នជា វត្តវិហារសួគ៌ ខេត្តកណ្ដាល) ។ ក្រោយប្រមូលកងទ័ពដ៏សំបើម កងទ័ពស្រីជេដ្ឋា ចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយមេទ័ព "ចៅពញ្ញា លំពាំង" បានចេញពីសំរោងទង បើកការវាយប្រហារជាមុនទៅលើ ព្រះចន្ទរាជា ត្រង់សមរភូមិ វាលសាបអង្កាម ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ពេលនោះមេទ័ព ២រូប របស់ព្រះចន្ទរាជា នាម "ឧកញាចក្រីកែវ" និង "ឧកញ៉ា​វង្សាអគ្គរាជ" បានដឹកនាំទ័ព ចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) មកចេញច្បាំងតទល់ យ៉ាងខ្លាំងក្លា ស្នូរសម្លេងព្រួញដាវលំពែង និងស្នូរកាំភ្លើងធំ លាន់រំពងពេញសមរភូមិកំពង់ឆ្នាំង រំពេចនោះ កងទ័ពជំនួយ របស់ព្រះចន្ទរាជា ដែលបង្កប់ខ្លួនក្នុងព្រៃចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) ផ្សេងទៀត បូករួមទាំង ដំរីសឹកចម្បាំង ចំនួន ១៤០ក្បាល ដឹកនាំដោយមេទ័ពធំ របស់ចន្ទរាជា គឺ ពញ្ញាមុឺនពេជ្រ ដែលនៅពីខាងក្រោយកងទ័ព "ចៅពញ្ញាលំពាំង" បានសំរុកចេញមកវាយគាបទ័ពព្រះស្រីជេដ្ឋា ឱ្យបែកបាក់បរាជ័យ រត់ភៀសខ្លួនទៅបោះបន្ទាយនៅ ក្រុងចតុមុខ (បច្ចុប្បន្នជា ក្រុងភ្នំពេញ) ។
ចម្បាំងនៅ​ចតុមុខ
Battle at Chaktomuk
មួយឆ្នាំ​បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមនៅសមរភូមិវាលសាបអង្កាម ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ព្រះចន្ទរាជា ត្រាសបង្គាប់ ឱ្យមេទ័ពចំនួន ២រូប គឺមេទ័ព "ឧកញាចក្រីកែវ" និង "ឧកញ៉ា​វង្សាអគ្គរាជ" ឱ្យដឹកនាំទ័ពចំនួន ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) វាយយកបន្ទាយចតុមុខ ដែលមានកងទ័ព របស់ព្រះស្រីជេដ្ឋា ចំនួន ១០,០០០ (១មុឺននាក់) នៅឈរជើងចាំការពារតំបន់នេះ ដែលដឹកនាំដោយមេទ័ព "ចៅពញ្ញាលំពាំង" ។ ចំនួនកងទ័ព របស់ព្រះចន្ទរាជា ដែលលើស ២ដង នៃចំនួនទ័ពព្រះស្រីជេដ្ឋា បានវាយបែកសមរភូមិចតុមុខ (Chaktomuk Battlefield) ក្នុងឆ្នាំ ១៥២១ នៃគ.សករាជ ហើយកងទ័ពព្រះចន្ទរាជា បានចេញបង្ហួសទៅវាយយក ស្រុកបាទី (បច្ចុប្បន្នជា ខេត្តតាកែវ) បន្ថែមទៀត ក្រោយមក ព្រះចន្ទរាជា បានប្រកាសរាជសារ ឱ្យចៅហ្វាយស្រុកនាតំបន់ កម្ពុជាក្រោម ទាំងអស់ ត្រូវរក្សាទ័ពឱ្យនៅអព្យាក្រិត បើពុំនោះទេព្រះអង្គនិងច្បាំងស្លាប់រស់ដល់ទីបញ្ចប់ក្នុងសង្គ្រាមនេះ ។​
ចម្បាំងនៅទន្លេមុខបួន
Battle on the Four Rivers
(ហេតុដែលនាំឱ្យហៅទន្លេច្រាបឈាម!)
(Reasons to call the bloods river! )
ក្រោយពេលដែល ស្រីជេដ្ឋា បានលឺតំណឹងថា ក្មួយរបស់ខ្លួន "ចៅពញ្ញាលំពាំង" បានស្លាប់ក្នុងបន្ទាយចតុមុខ ដោយទ័ពព្រះចន្ទរាជា ព្រះអង្គ​ទ្រង់ពិរោធ (ខឹង) ជាខ្លាំងបានផ្ញើចុតហ្មាយទៅមេទ័ពធំរបស់ខ្លួន "ពញ្ញាកៅ" ដែលបោះទ័ពនៅ ភូមិជ័យសួគ៌ ខេត្តកណ្ដាល ឱ្យលើកទ័ពទៅសងសឹកឱ្យខ្លួនជាប្រញាប់ ក្នុងឆ្នាំ ១៥២២ នៃគ.សករាជ កងទ័ព ពញ្ញាកៅ ចំនួ​ន ៣០,០០០ (៣មុឺននាក់) បានឆ្លងទន្លេមកត្រើយខាងលិច ពញ្ញាកៅ បានចែកកងទ័ពជាពីរកង កងទី១ ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់)​ ជាទ័ពជើងគោក ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​ស្រាល" និង "ជហ៊្វាវាំង" លើកទៅបង្កប់នៅ បឹងពោងពាយ ខាងជើងភ្នំពេញ ចំណែកឯ ពញ្ញាកៅផ្ទាល់ ដឹកនាំកងទី២ ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់) ជាមួយនិងទូកចម្បាំង ៦០ គ្រឿង វាយចូលចំណតផែទូក របស់ព្រះចន្ទរាជា​នៅ ជ្រោយពន្លា (បច្ចុប្បន្នជា ជ្រោយចង្វា​រ) (Chroy Changvar) កងទ័ព​ជើងទឹក ពញ្ញាកៅ មានភាពខ្លាំងក្លាណាស់បានដេញវាយទ័ពជើងទឹករបស់ព្រះចន្ទរាជា ដែលដឹកនាំដោយ មេទ័ព "វិបុលរាជ" និង មេទ័ព "ប្រទសរាជ" ទៅដល់តំបន់ព្រែកព្នៅ ទើបមេទ័ពធំរបស់ ព្រះចន្ទរាជា​ នាម "ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ" ដែលតាំងបន្ទាយនៅព្រែកតាទែន បានចេញមកជួយទ័ព "វិបុលរាជ" និង "ប្រទសរាជ" ។​ ពញ្ញាកៅ ឃើញដូច្នេះ ក៏ប្រើល្បិចធ្វើជាចាញ់ដកថយទៅក្រោយវិញដើម្បីឱ្យ "ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ" មកដេញតាមកងទ័ពខ្លួន ។ "ពញ្ញា​ស្រាល" និង "ជហ៊្វាវាំង" ដែលបង្កប់នៅ បឹងពោងពាយ ខាងជើងភ្នំពេញ យល់សេចក្ដីដូចនេះ ក៏លើកទ័ពទៅវាយគាបទ័ព "ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ" ពីក្រោយត្រង់ទន្លេមុខបួន នៅទីបំផុតក៍ធ្វើឃាត ពញ្ញា​មុឺនពេជ្រ បាននៅពេលនោះ (បច្ចុប្បន្នបូជនីដ្ឋាន ពញ្ញាមុឺនពេជ្រ ឬ ហៅតាពេជ្រ នៅជាប់និង បូជនីយ​ដ្ឋាន ព្រះអង្គដង្កើរ មុខព្រះបរមរាជវាំង សព្វថ្ងៃនេះ) ហើយទន្លេមុខបួន ដែលពោពេញទៅដោយការបង្ហូរឈាម ត្រូវបានអ្នកស្រុកទីនោះហៅថា "ទន្លេច្រាបឈាម" ។ ​
សមរភូមិកំពង់ចាម (គ.ស ១៥២៣)
Kampong Cham Battlefield (AD 1523)
ក្រោយពេលដែល "ពញ្ញាកៅ​" ទទួលជ័យជំនះនៅទន្លេមុខបួន ទ័ពរបស់ខ្លួន បានដាច់ស្បៀង និងនឿយហត់ជាច្រើនថ្ងៃផងនោះ បានសំរេចចិត្តទៅបោះបន្ទាយនៅ ស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម ដែលមានទ័ពសេសសល់ត្រឹមតែ ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ ។ ចំណែក​ឯខាង ព្រះចន្ទរាជា ដែលទទួលបានដំណឹងពីការមរណៈភាពលោក "ពញ្ញាហ្មឺនពេជ្រ" មានភាពតក់ស្លុត និង ឈឺព្រះទ័យជាខ្លាំង ព្រះអង្គបានថ្វាយមរណៈនាមទៅលោកថា "ចៅពញ្ញាសួគ៌ាលោក" ។ បន្ទាប់មក ព្រះចន្ទរាជា បានប្រកាសរាជសារតែងតាំងលោក "ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង" ជាប្រមុខមេទ័ពធំជំនួសវិញ លោកឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ល្បីខាងយុត្តិសាស្ត្រសឹកសង្គ្រាម និងការដឹកនាំទ័ព ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៣ នៃគ​.សករាជ ព្រះចន្ទរាជា បានចាត់កងទ័ពជាពីរកង កងទី១ ដឹកនាំដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ បានយាងចេញជិះទូកចម្បាំងទីនាំង ឈ្មោះ "សារ៉ាយអណ្ដែត" និងទូកចម្បាំង ចំនួន៣០០ គ្រឿងទៀត ទៅប្រមូលផ្ដុំទ័ពនៅខេតអាសន្ទុក (បច្ចុប្បន្នជា ខេត្តកំពង់ធំ) ដែលមានចំនួន ៥៥,០០០ (៥មុឺន ៥ពាន់នាក់) រីឯកងទី២ មានចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ទៀតដឹកនាំដោយ "ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង" ចេញទៅវាយបន្ទាយទ័ព "ពញ្ញាកៅ​" នៅ ស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម ព្រមគ្នាតែម្ដង ។ ដំណឹងប្រកាសសង្គ្រាម របស់ព្រះចន្ទរាជា បានជ្រាបទៅដល់ ស្រីជេដ្ឋា ទ្រង់បានប្រមូលទ័ពសេសសល់ ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) ចែកចេញជា ប្រាំកងពល កងទី១ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​ព្រំវៀង" មានចំនួន ១៥,០០០ (១មុឺន ៥ពាន់នាក់) ជាកងទ័ពជួរមុខ កងទី២ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​ពេញ" មានចំនួន ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) កងទី៣ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញា​នួន" មានចំនួន ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) កងទី៤ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញាទន់" មានចំនួន ១០,០០​០ (១មុឺននាក់) ជាកងទ័ពជួរក្រោយ និងកងទី៥ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញាផាតស្រាល" និង "ពញ្ញាវិបុលរាជ" មានចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ជាមួយនិងទូកចម្បាំង ៣០០ គ្រឿង ជាកងទ័ពជើងទឹក ចេញទៅការពារបន្ទាយនៅ ស្រុកកំពង់សៀម ដែលជាទីតាំងនៃសមរភូមិកំពង់ចាម ។ រីឯព្រះស្ដេចកនកាន់ទ័ព ហ្លួងដោយផ្ទាល់ ចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) និងចាត់ឱ្យ មេទ័ព​ធំ "ពញ្ញាកៅ" និង "ជហ្វាវាំង" ដឹកនាំទ័ព ចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) បូករួមទាំងទ័ពហ្លួងបាន ចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) នៅចាំការពារបន្ទាយ "ស្រឡប់ពិជ័យ" នា ស្រុកត្បូងឃ្មុំ ។ ដូចនេះ​កងទ័ពសរុបដែលការពារបន្ទាយ ស្រុកកំពង់សៀម របស់ព្រះស្រីជេដ្ឋា មានចំនួន ៦៥,០០០ (ជាង ៦មុឺននាក់) នៅទីបំផុតកងទ័ពជាង ១សែននាក់ របស់ព្រះចន្ទរាជា បានវាយបែកបន្ទាយ ស្រុកកំពង់សៀម នៃសមរភូមិកំពង់ចាម ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៣ នៃគ.សករាជ ។ ​​
ចន្ទរាជា និង ស្រីជេដ្ឋា នៃសង្គ្រាមចុងក្រោយ
Chan Reachea & Srei Chedtha of Final War
សមរភូមិ​ទន្លេបិទ (គ.ស ១៥២៤)
Tonle Bet Battlefield (AD 1524)
ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៤ នៃគ.សករាជ ព្រះចន្ទរាជា បានលើកទ័ព ១៣៥,០០០ (ជាង១៣មុឺននាក់) ចែកចេញជា បួនកងពល កងពលទី១ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញាភក្ដី" លើកទ័ព ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) លើកទៅស្ទាក់កងទ័ព "ពញ្ញាកំហែង" ដែលជាឪពុកក្មេកព្រះស្រីជេដ្ឋា ដែលកាន់ទ័ពនៅស្រុក សៀមប៉ោយ (បច្ចុប្បន្នជា ស្រុកសៀមប៉ាង ខេត្តស្ទឹងត្រែង) ដែលមាន ចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) កុំឱ្យលើកមកជួយ ស្រីជេដ្ឋាបាន ។ កងទី២ ដឹកនាំដោយ "ពញ្ញាទេព" លើកទ័ព ចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) វាយចូលសមរភូមិ​ទន្លេបិទ ចំពីមុខផ្លូវទៅបន្ទាយ "ស្រឡបដូនតី" កងទី ៣ ដឹកនាំដោយ "ព្រះចន្ទរាជា" ផ្ទាល់ ចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ជាទ័ពជំនួយបោះនៅស្រុកកំពង់សៀម កងទី៤ ដឹកនាំដោយ "ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី" ចំនួន ៥,០០០ (៥ពាន់នាក់) ចេញទៅបង្កប់នៅ ខេត្តព្រៃវែង ។ កងទ័ព "ពញ្ញាទេព" ចំនួន ៤មុឺននាក់ ក៏ប្រទះនិងទ័ព ព្រះស្រីជេដ្ឋា ចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដែលបោះបន្ទាយនៅ ទន្លេបិទ​ ទ័ពទាំងពីរ បានច្បាំងគ្នាពេលវេលាព្រឹក រហូតដល់ថ្ងៃរសៀល ទ័ព "ពញ្ញាទេព" ក៏ឡោមព័ទ ទ័ពព្រះស្ដេចកនជាប់ ពេលនោះ ដំណឹងច្បាំងគ្នានៅសរមភូមិទន្លេបិទបានទៅដល់ "ពញ្ញាកៅ" ដែលកំពង់យាមការក្នុងបន្ទាយ ដឹងដំណឹងដូចនេះ "ពញ្ញាកៅ" ប្រញាប់​ដកទ័ព ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ពីក្នុងបន្ទាយចេញទៅជួយព្រះស្រីជេដ្ឋា យ៉ាងប្រញាប់ ទុកឱ្យ "ជហ៊្វាវាំងជុំ" ដែលមានទ័ព ១០,០០០ (១មុឺននាក់) នៅចាំការពារបន្ទាយស្រឡប់ពិជ័យ ។ កងទ័ព "ពញ្ញាកៅ" បានទៅជួយរំដោះ ព្រះស្រីជេដ្ឋា ទាន់ពេល ដោយកងទ័ព "ពញ្ញាទេព" បិទផ្លូវខាងក្រោយជាប់ ព្រះស្រីជេដ្ឋា និង ពញ្ញាកៅ បានវាយសម្រុកចេញទៅមុខមកដល់ ខេត្តព្រៃវែង ក៏ប្រទះនិងទ័ពបង្កប់ ៥,០០០ (៥ពាន់នាក់) របស់ "ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រីបែន" វាយស្ទាក់ពីមុខ ពញ្ញាកៅ​ឃើញដូចនេះ ក៏ឱ្យព្រះស្រីជេដ្ឋា ស្រូតទៅបន្ទាយស្រឡប់ដូនតីមុន ខ្លួននៅចាំច្បាំងការពារជាមួយ "ឧកញ៉ា​បែន" ហើយពញ្ញាកៅ ក៏ចោលលំពែងត្រូវ "ឧកញ៉ា​បែន" ស្លាប់ក្នុងពេលនោះ ទើបកងទ័ពត្រឡប់មកដល់ក្នុងបន្ទាយស្រឡប់ដូនតីវិញ ចំណែកឯ ទ័ពឪពុកក្មេក ព្រះស្រីជេដ្ឋា នាម "ពញ្ញាកំហែង" ត្រូវទ័ព "ពញ្ញាភក្ដី" របស់ចន្ទរាជា វាយធ្វើឃាតបាននៅពេលនោះទៅ ។
ជ័យជំនះព្រះចន្ទរាជា (គ.ស ១៥២៥)
Victory of Chan Reachea (AD 1525)
ក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ.សករាជ ព្រះចន្ទរាជា បានលើកកងទ័ព ចំនួន ១៤០,០០០ (១៤មុឺននាក់) វាយចូលបន្ទាយ "ស្រឡប់ពិជ័យ​" របស់ ព្រះស្រីជេដ្ឋា ដែលមានកងទ័ព​យាមការ ចុងក្រោយក្នុងបន្ទាយតែ ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ នៅសមរភូមិ ស្រុកត្បូងឃ្មុំ កងទ័ព ព្រះចន្ទរាជា​ បានឡោមព័ទ្ធ បន្ទាយស្រឡប់ដូនតី អស់វេលា ១៥ ថ្ងៃ ដោយបន្ទាយនេះខ្ពស់ពិបាកនិងវាយចូលពេក ព្រះចន្ទរាជា បានចាត់ពលសេនា ឱ្យប្រកាសរាជសារ ដោយមានពំនោលថា រាល់ជនទាំងឡាយណា ដែលអាចចាប់ ឬ សម្លាប់ស្ដេចកនបាន និង មានប្រាក់រង្វាន់ ហើយលើកយស័ក្តជាចៅហ្វាយស្រុកត្បូងឃ្មុំនេះ ក្រោយពលសេនា ប្រកាសរាជសារនៅមុខបន្ទាយ ស្រីជេដ្ឋា ចប់ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក ព្រះស្រីជេដ្ឋា ក៏បានសោយទីវង្គត់ ដោយត្រូវប្អូនថ្លៃរបស់ខ្លួន នាម "មន្ត្រី​ដូនកែវ" លួចធ្វើឃាតដោយកាត់ក្បាល បូករួមទាំងពញ្ញាកៅ និងបក្សពួកទាំងអស់នៃមន្ត្រីជំនិតទាំង២៥នាក់ យកទៅថ្វាយ ព្រះចន្ទរាជា ដោយក្ដីអំណរនិងជ័យជំនៈនេះ តាមការសន្យា ទ្រង់បានលើកយ័ស្ដ "មន្ត្រី​ដូនកែវ" ជាពញ្ញាដូនកែវ មានឋានៈជាចៅហ្វាយស្រុកត្បូងឃ្មុំនេះ ចំណែកឯ​ក្បាលព្រះស្ដេចកន និងបក្សពួកទាំង២៥នាក់ ត្រូវបានយកទៅដោតនៅមុខកំពែងបន្ទាយ ស្រឡប់ដូនតីនេះតែម្ដងទុកជាបម្រាម ។
ការកសាងរាជវាំងលង្វែក
Construction of Longvek Palace
ការផ្ដាច់ចំណងការទូត ជាមួយនគរសៀម គ.ស ១៥៣០
The severance of diplomatic ties with the kingdom of Siam, 1530 AD
ព.សករាជ ២០៧៤, គ.សករាជ ១៥៣០, ម.សករាជ ១៤៥៣, ចុ.សករាជ ៨៩៧ ត្រូវនិងឆ្នាំឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ក្រោយសៀមបានបញ្ចប់ជម្លោះរាជវង្ស ស្ដេចសៀមគ្រងរាជ្យថ្មីព្រះនាម ព្រះចៅចក្រព័ត រាជាធិរាជ ឬ ហៅតាមសំនៀងសៀមថា "ចក្រាផាត់" (Chakkraphat) បានចាត់បេសកជន ៣នាក់ ជាតំណាងទូត ឱ្យមកទារសួយសារអាករ ព្រះដង្វាយពី ព្រះចន្ទរាជា នាពេលនោះ ។ ព្រះចន្ទរាជា បានបញ្ជារឱ្យក្រមការរាជវាំង ទទួលបេសកជន នគរសៀម នៅខាងក្រៅរាជវាំង ព្រះអង្គបានមានបន្ទូលឆ្លើយតបថា នគរកម្ពុជានាពេលនេះលែងចំណុះ ឱ្យនគរសៀមទៀតហើយ មិនមានការថ្វាយសួយសារអាករ និង ព្រះដង្វាយ ថ្វាយទៅកាន់ព្រះរាជាសៀមទៀតនោះទេ បើព្រះរាជាសៀមមិនសុខចិត្ត អាចមកសាកកម្លាំងនិង នគរយើងបាន ខ្លឹមសារ ឆ្លងឆ្លើយនៃទំនាក់ទំនងនគរទាំងពីរ បានកាត់ផ្ដាច់នៅចំណងការទូតទាំងស្រុង ក្រោយពេល ព្រះរាជាខ្មែរ បានដឹងតំណឹងថា កងទ័ពសៀម ជាប់ដៃធ្វើសង្គ្រាមជាមួយ នគរភូមា (បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា) ដែលបានបើកការវាយលុកទៅនគរសៀម ជាបន្តបន្ទាប់ ។
សៀមឈ្លានពាន តំបន់អង្គរ គ.ស ១៥៤០
Siam invades Angkor 1540 AD
ព.សករាជ ២០៨៤, គ.សករាជ ១៥៤០, ម.សករាជ ១៤៦៣, ចុ.សករាជ ៩០៧ ត្រូវនិងឆ្នាំជូតទោស័ក សៀមបានលើកទ័ព ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) កាត់តាម នគររាជសីម៉ា មកដល់ព្រំប្រទល់ខេត្ត មហានគរ (បច្ចុប្បន្នជាខេត្ត សៀមរាប) ទ័ពសៀម ចែកចេញជា ៣កងពល កងពលទី១ ជាទ័ពដំរី កងពលទី២ ជាទ័ពសេះ កងពលទី៣ ជាទ័ពថ្មើជើង ទ័ពទាំង៣កង បានវាយសម្រុកចូលតំបន់អង្គរ ពេលនោះ ព្រះចន្ទរាជា បានលើកទ័ពលង្វែកទៅដោយផ្ទាល់ មានចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) បូករួមនិង ទ័ពនៅមហានគរ មានចំនួន ២០,០០០ (២មុឺននាក់) សរុបទាំងអស់មានចំនួន ៧០,០០០ (៧មុឺននាក់) បានវាយបកត្រឡប់យ៉ាងខ្លាំងក្លាទៅកាន់កងទ័ពសៀម នៅត្រង់សមរភូមិស្ទឹងអង្គរ ហើយទីបំផុត កងទ័ពសៀមបានបរាជ័យ ដោយការបាក់ទ័ពរាបទាបអស់ ក្នុងជ័យជំនះដ៏អស្ចារ្យនេះ ព្រះចន្ទរាជា បានផ្លាសប្ដូរឈ្មោះខេត្ត មហានគរ ទៅជាឈ្មោះ ខេត្តសៀមរាប មកដល់ពេល បច្ចុប្បន្ននេះ ហើយក៏ជាជ័យជំនះទី១ របស់ព្រះចន្ទរាជាផងដែរ ដែលធ្វើសង្គ្រាមឈ្នះពួកសៀម ។
ចម្បាំងខ្មែរសៀម គ.ស ១៥៥៥
Khmer-Siamese war, 1555 AD
ព.សករាជ ២០៩៨, គ.សករាជ ១៥៥៥, ម.សករាជ ១៤៧៧, សៀមបានលើកទ័ព ចំនួន ១៤០,០០០ (១៤មុឺននាក់) ចូលមកឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា ជាលើកទី២ កងទ័ពសៀមបានបែងចែកជាពីរកងពល កងពលទី១ មានចំនួន ៩០,០០០ (៩មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាអង្គ ជាបុត្រ ស្រីរាជា និង ត្រូវជាបុត្រធម៌ស្ដេចសៀម ដែលស្ដេចសៀមបានសន្យាថា បើពញ្ញាអង្គ ឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមនេះ ទ្រង់និងដាក់ ឱ្យ ពញ្ញាអង្គ បានសោយរាជ្យ នៅនគរខ្មែរ តែម្ដង ។ ទ័ពសៀមបានចូលមកឈ្លានពានយក ខេត្តបាត់ដំបង និង បង្ហួសវាយយក ខេត្ត ពោធិ៍សាត់ កងពលទី២ មានចំនួន ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ជាកងទ័ពជើងទឹក ដឹកនាំដោយ ពញ្ញាវាំងសាន វាយចូល ខេត្តកំពត ។ ព្រះចន្ទរាជា ទ្រង់ជ្រាបហើយត្រាស់បង្គាប់ឱ្យ ឧកញ៉ា ក្រឡាហោមកែវ កេណ្ឌរេហ៍ពល នាខេត្តបាសាក់ ព្រះត្រពាំង ក្រមួនស និងបាទី បន្ទាយមាស បានចំនួន ៦០,០០០ (៦មុឺននាក់) ទៅច្បាំងតទល់ជាមួយទ័ពសៀមនៅសមរភូមិខេត្តកំពត ។
សមរភូមិ ពោធិ៍សាត់
គ.សករាជ ១៥៥៥ កងទ័ពសៀមចំនួន ៩០,០០០ (៩មុឺននាក់) បានវាយចូល ខេត្តពោធិ៍សាត់ ខណៈ ដែលលោក ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ដឹកនាំទ័ពចំនួន ៤០,០០០ (៤មុឺននាក់) ទៅច្បាំងតទល់ជាមួយនិងទ័ពសៀម អស់ពេលជាច្រើនយាម ដោយចំនួនកងទ័ព និង គ្រឿងសឹកចម្បាំងរបស់សៀម ច្រើនជាងភាគីខាងលោក ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ពេកណាស់ បើច្បាំងបន្តទៀត កងទ័ពខ្មែរ និងស្លាប់គ្មានសល់ ដូចនេះ លោកមឿង ក៏សម្រេចចិត្តដកកងទ័ពថយ ទៅក្នុងបន្ទាយមានជ័យវិញ រីឯកងទ័ពស្លាប់អស់ប្រមាណ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ដូចនេះកងទ័ពក្នុងបន្ទាយនៅសល់តែ ២០,០០០ (២មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ កំពុងតែដាច់ស្បៀងនិងត្រូវបានកងទ័ពសៀមឡោមព័ទ្ធ ចំណែកឯកងទ័ពជំនួយរបស់ ព្រះចន្ទរាជា ២ថ្ងៃទៀតទើបមកដល់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ។ ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង បានមើលមកកងទ័ពរបស់ខ្លួន ឃើញទឹកមុខបាក់ស្បាតរបស់កងទ័ព បានគិតយ៉ាងល្អិតល្អន់អំពីក្បួនសឹកនេះ បើសង្គ្រាមលើកនេះសៀមឈ្នះ ហើយយកបានតំបន់ ពោធិ៍សាត់នេះ សៀមនិង គម្រាមកំហែង ដល់អាណាចក្រលង្វែក ដូចនេះលោកផ្ទាល់និងពលីកម្ម ក្នុងសង្គ្រាមនេះ ។ លោកមឿង បានរៀបចំគម្រោងការមួយ ដោយឱ្យទាហ៊ានជំនិតៗ របស់លោក ដកកូនទាហាន ៤,០០០ (៤ពាន់នាក់) ចេញពីជួរទ័ព រួចឱ្យទៅបង្កប់ខ្លួនក្នុងព្រៃ ជិតជំរំុស្បៀងកងទ័ពសៀម រួចលោកឱ្យទាហ៊ានសេះសល់ ប្រមាណជា ១៦,០០០ (ជាង១មុឺននាក់) ចាកចេញពីជំរុំទ័ព ត្រៀមជាមួយកាំភ្លើងធំ និង ព្រួញភ្លើង បង្កប់នៅក្រៅជំរុំ បន្ទាប់មកលោកឱ្យរៀបចំ មនុស្សចំបើងដែលជាទីងមោង ពាក់នៅសំលៀកបំពាក់កងទ័ពវិញ ហើយដាក់ទីងមោង ដែលស្លៀកពាក់ទាហ៊ានទាំងអស់នោះ ទៅក្នុងបន្ទាយវិញ ។ ដើម្បីពន្យាពេលកងទ័ពសៀម ពីការវាយលុកចូលជំរុំកងទ័ព នាពេលថ្ងៃរសៀលនេះ លោកមឿង បានប្រើល្បិចមួយ គឺពិធីពលីជីវិត ដើម្បីទៅកេណ្ឌទ័ពខ្មោច នៅពេលយប់ ដើម្បីឱ្យល្បិចនេះក្លាយជាការពិតទៅបាន និង ដើម្បីឱ្យពួកសៀមជឿផងដែរនោះ មានតែការសម្លាប់ខ្លួនរបស់លោកទេ ទើបល្បិចនេះអាចពិត និង ជាក់ស្ដែង ។ ដោយលោកមឿង បានចាត់កូនទាហានឱ្យជីករណ្ដៅធំមួយ ជំរៅ ៨ ហត្ថ ៤ ជ្រុង ដោយស្មើនិង ៤ម៉ែត្រ ៤ជ្រុង ដាក់នៅចម្រូងលំពែង រួចឱ្យធ្វើរានទេវតា ៧ ថ្នាក់ដាក់បាយសី ទឹកអប់ និង គ្រឿងបូជា ហើយឱ្យធ្វើរាជព័ទ្ធ របងជុំវិញ និង លេងភ្លេងថ្វាយទាំង៨ទិស ហើយលោក បាននាំគ្រួសាររបស់លោក ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស ដោយពោលថា ខ្លួននិងសម្លាប់ខ្លួន ដើម្បីកេណ្ឌទ័ពខ្មោចឱ្យមកជួយក្នុងរយៈពេល ៧យាមទៀត ហើយប្រាប់ ឱ្យកងទ័ពខ្មែរទាំងអស់ត្រូវច្បាំងស្លាប់រស់ជាមួយកងទ័ពសៀម ពេលដែលលោកនិងគ្រួសារលោតសម្លាប់ខ្លួនរួច ។ ចំណែកឯកងទ័ពសៀមត្រូវលើកទ័ពមកច្បាំងនូវរសៀលនេះ តែដោយសារ តែលោក ឧកញ៉ា ឃ្លាំងមឿង ធ្វើពិធីកេណ្ឌទ័ពខ្មោចឱ្យមកជួយក្នុងយប់នេះ ទើបភាគីទ័ពសៀម បានរងចាំដល់វេលាយប់ ទើបនាំទ័ពវាយសម្រុកចូលមក ព្រោះពួកសៀមមិនជឿថាមានកងទ័ពខ្មោចមកជួយនោះទេ ហើយពួកសៀមមិនបានដឹងថានេះជាការពន្យាពេលរបស់លោកមឿងនោះទេ ។ នៅវេលាយប់បានមកដល់ សៀមបានលើកទ័ពចូលជំរំុកងទ័ពលោកមឿង តែមិនមានកងទ័ពខ្មែរនោះទេ មានតែមនុស្សចំបើងដែលបន្លំស្លៀកពាក់ជាកងទ័ព យល់សេចក្ដីដូចនេះ មេទ័ពរងខ្មែរ ឧកញ៉ាចក្រីសុខ បញ្ជារឱ្យបាញ់ព្រួញភ្លើង និង កាំភ្លើងធំ ពីក្រៅជំរុំ ដុតសម្លាប់កងទ័ពសៀម ឆេះស្លាប់អស់ជាច្រើន ច្បាំងគ្នារហូតដល់យប់អាធ្រាត កងទ័ពខ្មែរដែលបង្កប់ក្នុងព្រៃ ចំនួន ៤,០០០ នាក់ ចូលទៅវាយដុតជុំរំស្បៀងកងទ័ពសៀម ភ្លើងឆាបឆេះទាំងមុខទាំងក្រោយ កងទ័ពសៀម ស្មានតែភាគីខ្មែរមានទ័ពជំនួយក៏ចាប់ផ្ដើមជ្រួច្របល់បែកទ័ព ឧកញ៉ាចក្រីសុខ ក៏ប្រកាសឱ្យកងទ័ពទាំងអស់កាប់សម្លាប់កងទ័ពសៀមដល់ អូរស្វាយដូនកែវ ខេត្តបាត់ដំបង ហើយកងទ័ពសៀមក៏បានបោះជុំរំនៅទីនោះ ២ថ្ងៃបន្ទាប់ពី កងទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) បូករួមទាំង ដំរីសឹក ៥០០ និង សេះចម្បាំង ៥,០០០ ដែលដឹកនាំដោយ ព្រះចន្ទរាជា ផ្ទាល់បានមកដល់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ដើម្បីត្រៀមធ្វើសង្គ្រាមបណ្ដេញកងទ័ពសៀម ។
សមរភូមិ បាត់ដំបង (បរាជ័យកងទ័ពសៀម)
Battambang Battlefield (Defeat of Siamese army)
ក្នុង គ.សករាជ ១៥៥៥ ដដែល កងទ័ព ២០០,០០០ (២សែននាក់) របស់ ព្រះចន្ទរាជា បានវាយសម្រុកទៅកាន់កងទ័ពសៀមនៅសមរភូមិ បាត់ដំបង ដំរីចម្បាំងរបស់ ព្រះចន្ទរាជា បានទៅប្រជល់ និង ដំរីចម្បាំងរបស់ ពញ្ញាអង្គ ហើយព្រះចន្ទរាជា បានកាប់ ពញ្ញាអង្គ ចំស្មាពីចំហៀង ដោយសែងដាវដងវែង ហើយកាប់ទម្លាក់ធ្លាក់ស្លាប់ពីលើខ្នងដំរី បរាជ័យកងទ័ពសៀម សមរភូមិបាត់ដំបង កងទ័ពលង្វែក បានរឹបអូសយក ដំរីសឹក ៩០ក្បាល បានសេះ ៤៥០ក្បាល បានដាវកាំភ្លើង គ្រឿងសស្ត្រាវុធ រទេះគោ រទេះចម្បាំងជាច្រើន ហើយចាប់បានកងទ័ពសៀមជាឈ្លើយសឹកប្រមាណ ១០,០០០ (១មុឺននាក់) កងទ័ពសៀមសរុប ១៤០,០០០ (១៤មុឺននាក់) ដែលលើកមកឈ្លានពានអាណាចក្រលង្វែក ទាំងជើងគោក និង ជើងទឹក បានបាត់បង់អស់ ៩០,០០០ (៩មុឺននាក់) ហើយសៀមសល់កងទ័ព ប្រមាណជា ៥០,០០០ (៥មុឺននាក់) ប៉ុនណោះបានដកទ័ពទៅដល់ អាងសិលា នាព្រំប្រទល់ខ្មែរសៀម បរាជ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះ កងទ័ពសៀមមិនបានលើកមកឈ្លានពានកម្ពុជាទៀតនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាពេលវេលា ដែលកងទ័ពលង្វែក បានវាតទីដណ្ដើមទឹកដីខ្លួនមកវិញ ហើយវាយយកបាន បណ្ដារស្រុកទាំង ១៣ ពីសៀមផងដែរ ជ័យជំនះដ៏ធំធេងនេះ ប្រជានុរាស្ត្រ បានដាក់រហ័សនាមទ្រង់ថា៖ ស្ដេចនៃសឹកសង្គ្រាម ។
កំណត់ត្រាសង្គ្រាមរវាង ខ្មែរ និង សៀម
Record of the war between Khmer and Siam
ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសឡាវ
ប្រាសាទខ្មែរដែលបានបាត់បងនៅលើទឹកដី ប្រទេសឡាវ(លាវ) គឺ÷
ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសថៃ
ប្រាសាទខ្មែរដែលបានបាត់បង់នៅទឹកដី ប្រទេសថៃ(សៀម) មាន÷
=មើលផងដែរ=
ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសវៀតណាម
ប្រាសាទខ្មែរដែលបាត់បង់នៅ ប្រទេសវៀតណាម(យួន) គឺ÷
មហាទេវី (លង្វែក)
សម្ដេចព្រះមហាទេវីក្សត្រីយ៍ ជាបុត្រីនៃព្រះបាទចន្ទរាជាដែលជាព្រះមហាក្សត្រសម័យចតុមុខ-លង្វែក។ ព្រះនាងមិនត្រូវបានស្គាល់ព្រះមាតាក្នុងពង្សាវតារឡើយ ព្រះនាងមានព្រះញាតិគឺព្រះរាមាធិបតី និងព្រះបរមិន្ទរាជា។
សំុបៃ
សំុបៃ (Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈក្នុងស្រុកមួយប្រភេទ ដែលត្រូវបានផលិតក្នុងខេត្តសៀមរាប ]។ ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាស និងស្រាត្រាំ ដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ឲ្យក្លាយជំរើសថ្មីសំរាប់ទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនាកម្ពុជា ។  អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដប នីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃ ដែលធ្វើឲ្យទទួលការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់   ។
សិប្បកម្ម និង ត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែបខ្មែរ មិនតែប៉ុណោ្ណះ វាជាទីពេញនិយមបំផុតសំរាប់ទេសចរអន្តរជាតិ ក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មី ជាពិសេសបានទទួលការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេស និងទេសចរអាសុី ។
ប្រាសាទត្នោតជុំខាងលិច
ប្រវត្តប្រាសាទ
ប្រាសាទត្នោតជុំខាងលិច ស្ថិតនៅក្នុងភូមិត្នោតជុំ២ ឃុំត្នោតជុំ ស្រុកបារាយណ៍ ខេត្តកំពង់ធំ មានចម្ងាយប្រមាណជា ៤,៦គីឡូម៉ែត្រ ពពីទីប្រជុំជនកំពង់ថ្ម។ ប្រាសាទត្នោតជុំត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៌ទី១០ នៃគ.ស។ ប្រាសាទត្នោតជុំ ដែលជាប្រាសាទទោល កសាងអំពីឥដ្ឋ មានរាងជា៤ជ្រុងស្មើ ហើយមានគូទឹកហ៊ុំព័ទ្ធជុំវិញ តែបានរីងស្ងួតទៅហើយ។ ជ្រុងនីមួយៗនៃបូជនីយដ្ឋាននេះ មានប្រវែង ៤,៤០ម៉ែត្រ ហើយសំណង់ស្ថាបត្យកម្មនេះនៅល្អនៅឡើយ។ លើកលែងតែផ្តែរមួយផ្ទាំង ទើបតែធ្លាក់ជ្រុះនៅលើដីកាលពីឆ្នាំ១៩៩៦ប៉ុណ្ណោ។ខុសពីប្រាង្គប្រាសាទដទៃៗឯទៀតក្នុងជំនាន់នោះ ប្រាសាទត្នោតជុំ បែរមុខទៅទិសខាងជើង ហើយដំបូលមាន ៤ថ្នាក់ ត្រួតលើគ្នាយ៉ាងសមសួន។ ជាអកុសល ថ្មលំអកំពូលប្រាសាទ បានបាត់បង់ទៅហើយ។ ក្បាច់សសរពេជ្រមាន៨ជ្រុង មានចម្លាក់ជាខ្សែបន្ទាត់ជាច្រើនជាន់។ សូមបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅលើផ្តែរយើងបានឃើញកាលពីឆ្នាំ ១៩៩៥ នូវចម្លាក់ព្រះឥន្ទ្រធិរាជប្រថាប់លើដំរី ហើយនៅពីផ្នែកខាងលើមានឆ្លាក់រូបមនុស្សជាជួរគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍។នៅទីនេះដំរីមានក្បាលមួយទេ ហើយអមដោយតោពីរ ដែលកំពុងខ្ជាក់ក្បាច់ស្លឹកឈើ ដោយនៅខាងចុងមានរូបម្ករខ្ជាក់តោ។ បើយោងលើសំណៅសិលាចារឹក ដែលគេផ្តាមលេខរៀង K-១៣៤ យើងដឹងថា មានអំណោយជាដីព្រៃរំដេង ថ្វាយចំពោះមូលនិធិសាសនារបស់ព្រះអាទិទេពនៃលិង្គបុរៈ និងព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ ដែលបានសោយទិវង្គតទៅហើយ ព្រះនាមថា អង្វេទន្លេ ហើយតាមសំណូមពររបស់កម្រាតាញស្រី សង្គ្រាមទរុន នៅឆ្នាំ ៩៥២ ព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័ន បានត្រាសបង្គាប់ឲ្យគេកំណត់ព្រំប្រទល់ដី ហើយនៅឆ្នាំ ៩៧៧ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ ទ្រង់បានស្ថាបនាបូជនីយដ្ឋានដ៏សំខាន់នេះ ដោយទ្រង់ថែមទាំងប្រទានអ្នកបម្រើចំនួន ១៥នាក់ និងសត្វពាហនៈមួយចំនួនផង។ម្យ៉ាងវិញទៀត នៅចុងអត្ថបទនៃសិលាចារឹក យើងក៏បានឃើញនូវពរជ័យចំពោះជនណា ដែលថែរក្សាប្រាសាទនេះ និងពាក្យបណ្តាសារចំពោះជនណាដែលបំផ្លាញ។សូមបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅពេលចុះទៅសិក្សា នៅឆ្នាំ១៩៩៤ យើងបានឃើញបង្គោលថ្មមួយមានឆ្លាក់រូបនៃព្រះពុទ្ធ៣អង្គ ក្នុងឥរិយាបទសមាធិ ព្រមទាំងសីមាវត្តមួយចំនួន។ ជាហេតុនាំឲ្យឃើញថា នៅលើទីតាំងនៃប្រាង្គប្រាសាទនេះ មានការគោរពបូជាលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនាផងដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីដែលបាន ពិពណ៌នានេះ គឺអាចគ្រាន់តែជាគំនិតមួយតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះគ្មានហេតុផលផល អ្វីដែលហាមយើងមិនឲ្យនិយាយថា បង្គោលសីមាវត្តទាំងនោះ គឺត្រូវបានធ្វើឡើងដោយថ្មនៃប្រាសាទចាស់។ មានន័យថា បង្គោល ឬសន្លឹកសីមាវត្តទាំងនោះ និងសំណង់ប្រាសាទមិនត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងសម័យកាលតែមួយទេ ពោលគឺនៅសម័យក្រោយ ៕
ឯកសារយោង
ត្នោតជុំខាងលិច
ឱក សុគន្ធកញ្ញា
ឱក សុគន្ធកញ្ញា (អង់គ្លេស: Aok Sokunkanha) (កើតថ្ងៃទី ១៤ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ១៩៨៧) នាងគឺជាតារាចម្រៀងកម្ពុជាមួយរូប ដែលទទួលបាននូវការចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនិជន ជាមួយនិងការបង្ហាញខ្លួនរបស់នាងក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ជាមួយនិង អាល់ប៊ុម (Album) បទចម្រៀងពេញនិយម ក្នុងបទ (ម៉ែថា) ជាមួយនិងតារាចម្រៀង ខេមរៈ សិរីមន្ត ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម U2 (U2 Entertantment Production) បទចម្រៀងមួយនេះ ធ្វើឱ្យនាងទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីទស្សនិជន និង ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពជាបន្តបន្ទាប់ កញ្ញាក៏ ជាតារាភាពយន្ត ជាអគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកយីហោល្បី ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចៅក្រម និងជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការ សវនាកម្មដែលជាអ្នកវាយតម្លៃ សម្រាប់ភាពពិតនៃសម្លេងដែលបង្ហាញក្នុងវគ្គ Blind audition ក្នុងកម្មវិធី The Voice Cambodia ហើយនាងក៏បានក្លាយជា Jugde Audition ក្នុងកម្មវិធីបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា៖ (Cambodian Idol) (The Voice Kid Cambodia) and (X Factor Cambodia) ផងដែរ ។
ជីវិតចាប់ផ្ដើម
Early Life
ឱក សុគន្ធកញ្ញា កេីតនៅថ្ងៃទី​១៤ ខែ​ កញ្ញា ឆ្នាំ​ ១៩៨៧ កញ្ញាមានទីកន្លែងកំណេីតនៅ ខណ្ឌចំការមន រាជធានីភ្នំពេញ។ ឪពុកឈ្មោះ​ ឱក បូនី​ គឺជាតន្រ្តីករម្នាក់ ម្តាយឈ្មោះ អុីន សុគន្ធ ​គឺជាគ្រូបង្រៀន និងជាអ្នកបង្ហាត់រាំនៅសកលវិទ្យាល័យ ភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បះ ។ ​នាងមានបងប្អូនទាំងអស់ចំនួនបីនាក់ អ្នក​នាងជាកូនច្បងនៅក្នុងគ្រួសារ។ ក្រោយពីបានប្រលងបញ្ចប់បាក់ឌុបរួចមកនាងក៏បានបន្តការសិក្សាជំនាញសិល្បះនៅ​ សាលាភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បះថែមទៀតផង។ សុគន្ធកញ្ញា បាន​ចាប់​ផើ្ដ​ម​មាន​ទំនោរ​ចិត្ត​ទៅនឹង​វិស័យ​សិល្បៈ​តាំងតែ​ពី​អាយុ១០ឆ្នាំ ​មកម្ល៉េះ ដំបូង​ឡើយ ឪពុក​របស់​នាង​មិនដែល​ដឹងថា នាង​មាន​សមត្ថភាព​ច្រៀង​នោះទេ ថ្ងៃមួយ លោក​ក៏មាន​ភាព​ភ្ញាក់ផ្អើល នៅពេលដែល​ឮ​សំលេង​កូន​របស់ខ្លួន​ច្រៀង​ចេញពី​ជញ្ជាំង ខណៈពេលដែល​កំពុង​បង្រៀន​កូនសិស្ស​ដទៃទៀត​ឲ្យ​ច្រៀង ។ ចាប់ពីពេលនោះ​មក ឪពុក​របស់​នាង​តែងតែ​នាំ​នាង​ទៅតាម​រៀងរាល់​ពេលដែល គាត់​មានការ​សំដែងម្ដង ។ ឪពុក​របស់ កញ្ញា បាន​និពន្ធ​បទ​ចម្រៀង​សំរាប់​ការសំដែង​របាំ​ជូនពរ​ឲ្យ កញ្ញា ច្រៀង ដោយ​គាប់​ជួន​ថ្ងៃមួយ នៅពេលដែល​អវត្តមាន​តារាចម្រៀង​ប្រចាំ​ក្រុម​តន្ត្រី របស់លោក​ឪពុក​នោះ សុគនកញ្ញា ក៏បាន​មានឱកាស​ច្រៀង​នៅក្នុង​ការសំដែង​នោះ។ នាង​និង​ម្ដាយជារឿយៗ តែងតែ​ទៅផ្ទះ​របស់លោក អៀ វ​ឌ្ឍ​នា ដើម្បី​ច្រៀង​ខារ៉ាអូខេ ។ លោក អៀ វ​ឌ្ឍ​នា ដែល​ក្រោយមក​ក្លាយជា​ផលិតករ​ប្រចាំ​ផលិត​ម្ម រស្មី​ស្ទឹង​សង្កែ ពេលនោះហើយដែល សុគន្ធ​កញ្ញា បានឈានជេីងចូលវិស័យសិល្បះនាអំឡុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ផលិតកម្មដែលនាងបានចូលច្រៀងដំបូងនោះគឺផលិតកម្មស្ទឹងសង្កែ ។
អាជីពតន្ត្រី
Music career
ការចាប់ផ្ដើមក្នុងផលិតកម្ម រស្មីស្ទឹងសង្កែ (១៩៩៩-២០០៥)
Start in Reaksmey Stung Sangke production (1999-2005)
ឱក សុគន្ធកញ្ញា បានឈានជេីងចូលវិស័យសិល្បះ ដំបូងនាអំឡុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ផលិតកម្មដែលនាងបានចូលច្រៀងដំបូងនោះគឺផលិតកម្មស្ទឹងសង្កែ​ ដែលក្នុងចន្លោះឆ្នាំ (១៩៩៩ - ២០០៤) នោះខាងផលិតកម្មរស្មីស្ទឹងសង្កែ មិនសូវជាមានបទចម្រៀងឲ្យ សុគន្ធកញ្ញា បានច្រៀងនោះទេ ដែល សុគន្ធកញ្ញា អាចជាតារាវ័យក្មេងពេក និងជាតារាលំដាប់ជួរក្រោយក្នុងផលិតកម្មផងក៏ថាបាន ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ SRK បានចាប់ផ្ដើមទម្លាក់បទចម្រៀងដើម្បីឲ្យនាងចេញច្រៀង ដែលក្នុងនោះមានបទចម្រៀងដែលធ្វើឲ្យ សុគន្ធកញ្ញា ចាប់ផ្ដើមមានគេចាប់អារម្មណ៍និងស្គាល់នោះ គឺបទ (បានលេខខ្ញុំពីណា) RSK Vol.25 2005 ហើយក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ ដដែល ផលិតកម្មរស្មីស្ទឹងស្កែ បានប្រកាសបិទទ្វាររបស់ខ្លួន ។ សុគន្ធកញ្ញា ក៏បានទៅចេញច្រៀងនៅក្នុងក្លឹបកំសាន្ត U2 នាពេលរាត្រី តែមិនទាន់ទទួលបានប្រជាប្រិយភាពនោះទេ ទោះយ៉ាងណាការច្រៀងនៅក្លឹបកំសាន្ត U2 នោះជាពេលដែលនាងស្គាល់នូវផលិតកម្មថ្មីគឺ U2 Entertantment Production ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ។
ភាពពេញនិយម ក្នុងផលិតកម្ម U2 (២០០៦-២០០៧)
Popularity in U2 production (2006-2007)
ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ឱក សុគន្ធកញ្ញា បានបញ្ចេញចទចម្រៀងក្នុងផលិតកម្ម U2 ជាបន្តបន្ទាប់ប៉ុន្តែមិនទាន់ទទួលបានការគាំទ្រនោះទេ ដោយឆ្នាំនោះនាង មានការប្រកួតប្រជែងបទចម្រៀងច្រើននៅតាមផលិតកម្មនានា ក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ សុគន្ធកញ្ញា បានចេញនូវអាប៊ុមរួមគ្នាជាមួយសមាជិលក្នុងផលិត U2 ដែលមានលោក ខេមរៈ សិរីមន្ត ជាដើមដែលបទចម្រៀងហាក់ទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងផុសផុលពីក្រុមយុវវ័យ ដែលធ្វើឲ្យនាងមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងក្នុងបទ "ម៉ែថា" U2 Vol.17 2007 ដែលបទនេះជាការ Cover Version ពីក្រុមចម្រៀងថៃ Bazoo.នៅចុងឆ្នាំ ២០០៧ កញ្ញាបានចេញបទចម្រៀង ក្នុងខ្សែភាពយន្តភាគរបស់ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ CTN ដែលជាបទ Original Song មានចំណងជើងថា "ស្នាមស្នេហ៍សមុទ្ររាម" ដែលធ្វើឲ្យនាងមានការចាប់អារម្មណ៍ និងល្បីល្បាញក្នុងអំឡុងពេលនោះ ដែលចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្ម U2 VCD Vol.4 និងជាបទចុងក្រោយរបស់នាងក្នុងផលិតកម្មនេះផងដែរ បន្ទាប់ពី ផលិតកម្ម U2 Entertantment ប្រកាសបិទទ្វារខ្ស័យធុន ដោយសារគ្មានថវិកាគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ ហើយជាពេលដែល សុគន្ធកញ្ញា បន្តទៅផលិតកម្ម Rock Music Production ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ។
ចូលរួមក្នុងផលិតកម្ម Rock Music (២០០៨)
Joined Rock Music Production (2008)
ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ផលិតកម្ម Rock Music បានចេញចម្រៀង Original Song រួមគ្នាមួយ គឺបទ មោទនៈភាពជាតិខ្មែរ ដែលមាន សុគន្ធកញ្ញា ច្រៀងនៅក្នុងបទចម្រៀងនោះ ដែលបទនេះបានផ្ទុះការគាំទ្រខ្លាំងមែនទែន ពីប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលមានអត្ថន័យទៅក្នុងសង្គមជាតិ ។ ដោយសារតែនៅក្នុងផលិតកម្ម Rock Music សុគន្ធកញ្ញា ហាក់ដូចជាគ្មានបទចម្រៀងចេញច្រៀងសោះ ក្រោយមកនាងក៏សម្រេចចិត្តចាកចេញពីផលិតកម្ម Rock ហើយទៅចូលរួមជាមួយនិងផលិតកម្មសាន់ដេ Sunday Production នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ២០០៨ ។
ចូលរួមក្នុងផលិតកម្មសាន់ដេ ឆ្នាំ (២០០៨)
Joined Sunday Production (Mid-2008)
នៅពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ ២០០៨ សុគន្ធកញ្ញា បានចេញបទចម្រៀង ក្នុងផលិតកម្មសាន់ដេ ជាបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែនាងហាក់សូវមិនទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីទស្សនិកជនក្នុងប្រទេសនោះទេ ហើយបទចម្រៀងរបស់នាងក្នុងផលិតកម្មសាន់ដេ ចេញបានតែមួយអាលប៊ុមប៉ុណ្ណោះ គឺ អាល់ប៊ុមទោល Aok Sokunkanha Solo Album CD Vol.77 ជាមួយនិងបទចម្រៀងមនោសញ្ចេទនា បទ "ទុកស្នាមថើបមួយក៏បងមិនព្រម" ហើយវាក៏ជាអាលប៊ុមចុងក្រោយរបស់នាងផងដែរ មុនការចាកចេញរបស់នាងទៅកាន់ផលិតកម្មរស្មីហង្សមាសជាផ្លូវការណ៍ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៩ ។
អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី
ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០១២ ក្រុមហ៊ុនស្លាកយីហោភេសជ្ជៈ ដ៏ល្បីលំដាប់ពិភពលោក កូកាកូឡា (Coca-cola) បានជ្រើសរើសយក តារាចម្រៀង ឱក សុគន្ធកញ្ញា ដោយប្រកាសតែងតាំងផ្លូវការណ៍ ជាតំណាង អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី (Brand Ambassador) នៃក្រុមហ៊ុនភេសជ្ជៈ Coca-Cola Cambodia ។ លោក Paul Popelier ជាអ្នកគ្រប់គ្រង ក្រុមហ៊ុនភេសជ្ជៈ កូកាកូឡា ប្រចាំនៅកម្ពុជា បាននិយាយថា “យើងមានទឹកចិត្តក្នុងការនាំមកជូនអតិថិជនរបស់យើងនូវភាពរីករាយ យើងមានមោទនភាពដែលមាន ឱក សុគន្ធកញ្ញា ជាគ្របមុខនៃយុទ្ធនាការរបស់យើង” ។
ក្លាយជា អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈ Samsung ឆ្នាំ (២០១៣-២០១៨)
Become Brand Ambassador Samsung (2013-2018)
ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០១៣ ក្រុមហ៊ុនទូរគមនាគមន៍ចល័ត សាមសុង/Samsung ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង សេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង បានជ្រើសរើសយក តារាចម្រៀង ឱក សុគន្ធកញ្ញា ដោយប្រកាសតែងតាំងផ្លូវការណ៍ ជាតំណាង អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈម៉ាកល្បី (Brand Ambassador) នៃក្រុមហ៊ុនស្មាតហ្វូន (Samsung) ​។ នាឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ ដែល ឱក សុគន្ធកញ្ញា បានក្លាយជាអគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈ នៃស្លាកយីហោល្បី Brand Ambassador នាងបាន​បង្ហាញ​ពី​មោទនភាព​របស់​នាង​ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​របស់​ក្រុមហ៊ុន Samsung ។ “ខ្ញុំពិតជាមានមោទនភាពចំពោះបច្ចេកវិទ្យា និងភាពច្នៃប្រឌិតរបស់ Samsung Smartphone ទន្ទឹម និងការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនូវបច្ចេកវិទ្យាថ្មីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីការប្រកាសជាសកលរបស់ Galaxy S6 និង Galaxy S6 Edge នៅក្នុងសមាជទូរស័ព្ទពិភពលោកដែលបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 5 ខែមីនា នៅទីក្រុង បាសេឡូណា ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ។
ក្លាយជា អគ្គរដ្ឋទូតសុច្ឆន្ទៈ Huawei ឆ្នាំ (២០១៩)
Become Brand Ambassador Huawei (2019)