cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ចាកាតា
វិស័យអប់រំ
thumb|left|[[សាកលវិទ្យាល័យឥណ្ឌូនេស៊ី]] ចាការតាជាទីតាំងរបស់មហាវិទ្យាល័យជាច្រើន។ សាកលវិទ្យាល័យដែលចំនាស់ជាងគេគឺ​សាកលវិទ្យាល័យឥណ្ឌូនេស៊ី​របស់រដ្ឋ និងសាកលវិទ្យាល័យណាស្យូណាល់របស់ឯកជន។ សាកលវិទ្យាល័យឯកជនធំៗមាន​សាកលវិទ្យាល័យទ្រីសាក់ទីនិងសាកលវិទ្យាល័យតារូម៉ាណាហ្គារ៉ា ។ និស្សិតជាច្រើនមកពីតំបន់ផ្សេងៗរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី​មករៀននិងស្នាក់នៅតាមអន្តេរវិសិកដ្ឋាន​និងបុរីនិស្សិត។ ដូចគ្នានឹងទីក្រុងនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍនៅអាស៊ីដែរ ចាការតាមានសាលាហ្វឹកហ្វឺនជំនាញជាច្រើន។ ចំពោះការអប់រំគ្រឹះ មានសាលាបឋមសិក្សានិងមធ្យមសិក្សា​ ដែលមានផ្លាកជា សាធារណៈ(រដ្ឋ) ឯកជន(និងទ្វេភាសា) និងអន្តរជាតិ។ សាលាអន្តរជាតិធំៗ២នៅចាការតាគឺ​សាលាអន្តរជាតិចាការតានិងសាលាអន្តរជាតិអនុស្សាវរីយ៍គន្ធី។
វិស័យកីឡា
thumb|left|[[ពហុកីឡាដ្ឋានប៊ុងការណូ​ពេលប្រកួតពានរង្វាន់បាល់ទាត់អាស៊ី​ រវាងក្រុមជំរើសជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីនិងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]]
តាំងពីសម័យស៊ូការណូ ចាការតា​តែងត្រូវបានគេជ្រើសរើសធ្វើជាកន្លែង​ប្រកួតកីឡាអន្តរជាតិផ្សេងៗ។ ចាការតាធ្លាប់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះអាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៦២ ពានរង្វាន់បាល់ទាត់អាស៊ីឆ្នាំ២០០៧ និង ស៊ីហ្គេមជាច្រើនលើក។ ចាការតាក៏ជាទីតាំងរបស់ក្រុមបាល់ទាត់អាជីពផងដែរ ដូចជាក្រុមបាល់ទាត់ពែរស៊ីចា(Persija) ក្រុមបាល់ទាតពែរស៊ីតារ៉ា(Persitara) ក្រុមបាល់ទាត់វ៉ារណា អាហ្គុង(Warna Agung) និងក្រុមបាល់ទាត់ចាយ៉ាការតា(Jayakarta ) ជាដើម។ ពហុកីឡាដ្ឋានធំជាងគេនៅចាការតាគឺពហុកីឡាដ្ឋានប៊ុងការណូ ដែលមានចំនុះ១សែនកៅអី។ ចំពោះកីឡាបាល់បោះ គេមាន Kelapa Gading Sport Mall ដែលមានចំនុះ៧ពាន់កៅអី ជាទីលានប្រកួតសំរាប់ក្រុមបាល់បោះជំរើសជាតិ។ បរិវេណកីឡាសេនេយ៉ាង ប្រជុំដោយអាគារកីឡាជាច្រើនមាន ទីលានបាល់ទាត់ប៊ុងការណូ ពហុកីឡាដ្ឋានម៉ាត់យ៉ា Istora Senayan ទីលានបាញ់កាំភ្លើង ទីលានតិននីស និងទីលានវាយកូនហ្គោល។
សារពត៌មាន
ចាការតាមានកាសែតប្រចាំថ្ងៃជាច្រើនដូចជា Bisnis Indonesia, Investor Daily, The Jakarta Post, Indo Pos, Seputar Indonesia, Kompas, Media Indonesia, ''[http://en.wikipedia.org/wiki/Republika_(Indonesian_newspaper) Republika], Pos Kota, Warta Kota, Lampu Merah និង Suara Pembaruan''។
ទូរទស្សន៍
ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍រដ្ឋ៖ TVRI
ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ជាតិឯកជន៖ TPI, RCTI, Metro TV, Indosiar, StarANTV, SCTV, Trans TV, TV ONE, Trans 7, និង​Global TV
ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ក្នុងស្រុក៖ Jak-TV, O-Channel, និង Space-Toon
ស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ខ្សែកាប៖First Media, TelkomVision(ទូរទស្សន៍ផ្កាយរណប), Indovision, Astro Nusantara, TelkomVision, Aora TV
បញ្ហាផ្សេងៗ
thumb|right|កន្លែងចាក់សំរាម
កំនើនប្រជាជនលើសពីហេដ្ឋារចនាសំព័ន្ឋ
ដូចទីក្រុងនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍដទៃទៀតដែរ ចាការតាទទួលរងនូវបញ្ហារៀបចំក្រុងចំបងៗជាច្រើន។ ចំនួនប្រជាជនបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្លាពី ១,២លាននាក់នៅឆ្នាំ១៩៦០​ ដល់ ៨,៨លាននាក់នៅឆ្នាំ២០០៤ (គិតត្រឹមតែអ្នករស់នៅស្របច្បាប់)។ បើបូកបញ្ចូលទាំងប្រជាជនរស់នៅក្បែរៗចាការតាទៀតនោះ ចំនួនឡើងដល់២៣លាននាក់ ធ្វើអោយវាក្លាយជាទីក្រុងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី៤លើលោក។ កំនើនប្រជាជនដ៏លឿននេះ ហួសពីសមត្ថភាពរដ្ឋាភិបាលក្នុងការផ្ដល់​នូវតំរូវការមូលដ្ឋានសំរាប់ប្រជាជនទាំងអស់។ ដោយសារតែលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចល្អ ចាការតាទាក់ទាញមនុស្សមកធ្វើការយ៉ាងច្រើន​ រហូតដល់មានមនុស្សនៅថ្ងៃធ្វើការ២ដងច្រើនជាងថ្ងៃចុងសប្ដាហ៍។ ដោយសាររដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាពក្នុងការផ្ដល់មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនសមរម្យសំរាប់​ប្រជាជនដ៏ច្រើនសំបើមនេះ ចាការតាបានប្រឈមមុខនឹង​ការកកស្ទះចរាចរណ៍យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ​ស្ទើររាល់ថ្ងៃ។ ការបំពុលបរិយាកាស​និងការគ្រប់គ្រងកាកសំនល់ក៏ជាបញ្ហាធ្ងនធ្ងរផងដែរ។ គេប្រមាណថាប្រជាជនចាការតាអាចកើនឡើងដល់២៤,៩លាននាក់នៅឆ្នាំ២០២៥។
អនាម័យ
ការសិក្សាបានបង្ហាញថា តិចជាង១ភាគ៤នៃប្រជាជនចាការតា​មានទឹកបណ្ដាញប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់។ ក្រៅពីនេះប្រើប្រាស់ទឹកផ្ទាល់ពីទន្លេនិងបឹង ឬក៏ទិញទឹកពីឯកជន។ មនុស្ស៧,២លាននាក់​គ្មានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ទេ។
ទឹកជំនន់
នៅរដូវវស្សា ចាការតាទទួលរងគ្រោះទឹកជំនន់​ដែលបណ្ដាលមកពី​ការកកស្ទះបណ្ដាញបង្ហូរទឹកស្អុយ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងលក្ខណៈសណ្ឋានដី(៤០%នៃផ្ទៃដីរបស់វា​ស្ថិតនៅក្រោមកំពស់ទឹកសមុទ្រ)។ គ្រោះទឹកជំនន់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៅឆ្នាំ២០០៧បានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសំព័ន្ធនិងអាគាររដ្ឋ​ នានាដែលគិតជាទឹកប្រាក់ចំនួន ៥,២លានលានរូព្យាស (ប្រហែល ៥៧២លានដុល្លាអាមេរិក) និងសំលាប់ប្រជាជនយ៉ាងហោច៨៥នាក់ និងបង្ខំអោយប្រជាជន៣៥ម៉ឺននាក់ចាកចោលទីលំនៅ។ ប្រហែលជា៧០%ទៅ៧៥%នៃផ្ទៃដីចាការតាសរុប​ត្រូវលិចលង់ក្នុងកំពស់ទឹកដល់ទៅ៤ម៉ែត្រ។
បញ្ហាផ្សេងទៀត
នៅខែកញ្ញាឆ្នាំ២០០៧ ច្បាប់ថ្មីមួយត្រូវបានប្រកាសដាក់អោយប្រើ​ដើម្បីរៀបចមសណ្ឋាប់ធ្នាប់​សាធារណៈ។ ច្បាប់នេះហាមប្រាមមិនអោយ​ ផ្ដល់ប្រាក់កាសដល់អ្នកសុំទាន ហាមមិនអោយមានការដើរលក់ឥវ៉ាន់ ហាមមិនអោយសាងសង់កន្លែងស្នាក់នៅតាមមាត់ស្ទឹងនិងផ្លូវហាយវេយ និងហាមមិនអោយខាកស្ដោះ​ឬជក់បារីនៅលើមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ។ ជនទាំងឡាយណាដែលលាងកញ្ចក់ឡាន​និងធ្វើការបញ្ជាចរាចរណ៍នៅ​ផ្លូវកាត់ទទឹងដែលមមាញឹក ដោយគ្មានការអនុញ្ញាតត្រឹមត្រូវ​នឹងត្រូវផាកពិន័យ។ ច្បាប់នេះទទួលរងនូវការរិះគន់​ថាពិបាកនឹងពង្រឹងសុពលភាព និងបានមើលរំលងភាពក្រីក្ររបស់ប្រជាជនក្រុងយ៉ាងច្រើននោះ។
ទីក្រុងជាបងប្អូន
ចាការតាមានទំនាក់ទំនងជាទីក្រុងបងប្អូនជាមួយទីក្រុងនិងតំបន់មួយចំនួននៅលើពិភពលោក​ដូចជា៖
ទីក្រុងព្រៃនគរ
ព្រៃនគរ​ឥឡូវ​ជា​ទីក្រុង​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម
ក្រុងព្រៃនគរ柴棍 ជាអតីតទឹកដី របស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រុងព្រៃនគរ មានឈ្មោះថា សៃហ្គន 西贡 (Saigon) ក្នុងសម័យវៀតណាមខាងត្បូង អាធីវគីកាន់កាប់។thumb|ខ្លោងទ្វារវត្តចន្ទរង្សី នៅទីក្រុងព្រៃនគរ ។|600px|right
ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដ៏​សំខាន់ និង​ជាទី​ប្រជុំ​កិច្ចការ​នៃ​រដ្ឋការ​ធំ​នៅក្នុង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម និង​ជា​អតីត​កំពង់ផែ​ពាណិជ្ជ​កម្ម ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ មុនពេល​ជនជាតិ យួន​ភៀសខ្លួន​មក​រស់នៅ​ក្នុងអំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧ ។ ក្រោយពេល ស្តេច​ខ្មែរ ព្រះបាទ ជ័យជេដ្ឋាទី២ (១៥៧៣–១៦២៧) បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​ស្នំ​ស្តេច យួន​មក ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​ជនជាតិ​យួន​ហៅថា ខេត្ត​យ៉ាឌិន (Gia Định Thành嘉定) នា​ឆ្នាំ១៧៩០ តាម​ស្តេច​ឈ្មោះ ង្វៀង-អាញ់(Nguyễn Ánh阮福映 ​)​។ ក្រោយពេល​បារាំង កាន់កាប់ បាន​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ នា​ឆ្នាំ ១៨៥៩ នៅ​ថ្ងៃទី ១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៨៧៤ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ឈ្មោះ Jules Grévy​បានចេញ​បទបញ្ជា​មួយ​ក្នុង​ការបង្កើត ព្រៃនគរ ទៅជា​ទីក្រុង​សៃ​ហ្គ​ន (Thành Phố Sài Gòn西贡市 ) ។​ ក្នុង សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង ព្រៃនគរ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល ដ៏​សំខាន់ មិន​ត្រឹមតែ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទេវា​ថែមទាំង​ជា មជ្ឈមណ្ឌល​រដ្ឋបាល វប្បធម៌ និង អប់រំ ទូទាំង​សហព័ន្ធឥណ្ឌូចិន និង​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា «​ទីក្រុង​ប៉ា​រីស​នៃ បូព៌ា​ប្រទេស​» (Paris in the Orient) ។​
​ក្រោយពី​របប​សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម ដែលមាន​សហរដ្ឋអាមេរិក​គាំទ្រ​ត្រូវ បាន​ដួលរលំ​នា​ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​បក្សកុម្មុយនិស្ត វៀតណាម ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា ទីក្រុង​ហូ​ជី​មិញ (Thành phố Hồ Chí Minh胡志明市 ) ដើម្បី​រំ​ឮ​ក ដល់​ឈ្មោះ​មេដឹកនាំ បក្សកុម្មុយនិស្ត​យួន ហូ-ជីមិញ ។ បច្ចុប្បន្ន ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដែលមាន​ប្រជាជន​រស់នៅ​ច្រើនជាងគេ និង​ជាម​ជ្ឈ មណ្ឌល សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និង​អប់រំ ដ៏​សំខាន់​របស់​ប្រទេស​បក្សកុម្មុយនិស្ត សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម។​
ភូមិសាស្ត្រ​
​​
ខ្មែរ
​ពាក្យ «​ព្រៃនគរ​» បើ​យោងតាម វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់ សម្តេច​ព្រះសង្ឃ រាជ ជួន ណាត (​ជោ​ត​ញ្ញា​ណោ​) ដែល​បាន​បោះពុម្ព ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធ​សាស ន​បណ្ឌិត្យ បាន​បញ្ជាក់ថា​៖
​ព្រៃនគរ ( ន​. ) ឈ្មោះ​ក្រុង​ជាទី​ប្រ ជុំ​កិច្ចការ នៃ​រដ្ឋការ​ធំ​នៅក្នុង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម ។​
​ព្រៃ ( ន​. ) ប្រទេស ឬ​ទី​ដី​ដែលមាន​រុក្ខជាតិ​, លតាជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល : ព្រៃតូច​, ព្រៃធំ ។ ព្រៃរនាម ព្រៃ​ក្នុង​បឹង ឬ​ក្នុង​ទី​ដែល​មានទឹក​លិច​ត្រាំ​នៅ​យូរ ។ ព្រៃរបោះ ព្រៃ​ដែលមាន​ដើមឈើ​របោះៗ ។ ព្រៃរំលោង ព្រៃស្រោង​ក្នុង​ទំនាប ។ ព្រៃស្រោង ព្រៃ​ក្នុង​ទី​ខ្ពស់ ដែលមាន​ដើមឈើ​ខ្ពស់​ស្រោងៗ ។ ព្រៃហ័តព្រៃហោង ព្រៃ ធំ​ដែល​ឆ្ងាយ​ដាច់ស្រយាល អំពី​ស្រុកភូមិ គួរ​ស្ញើប​គួរ​ស្បើម ព្រោះ​តែងមាន​សត្រូវ​ចាំ​បៀតបៀន ។​ល​។ (​ម​. ព​. ជាំ​, ញៀតស្បាត​, ផ្សៃ ផង​) ។​
( គុ​. ) ដែល​កើត​, ដែលមាន​នៅក្នុង​ព្រៃ : សត្វព្រៃ​, ក្របីព្រៃ​, គោព្រៃ​, ឆ្កែព្រៃ​, មាន់ព្រៃ​…; មនុស្ស​ព្រៃ​…​។ ព​. ប្រ​. ព្រៃៗ ដែលមាន​បែបបទ​ឬ​សណ្ដាប់ធ្នាប់​ឆ្គងៗ​, ឆ្វេងៗ : ឫក​ព្រៃៗ​, សម្ដី​ព្រៃៗ​, និយាយ​ព្រៃៗ ។ នាំ​ឲ្យ​ព្រៃ​គំនិត នាំ​ឲ្យ​ទើស​គំនិត​, ឲ្យ​ចង្អៀត​គំនិត ។​ល​។​
​នគរ ន​-​គ សំ​. បា​. ( ន​. ) បុរី​, ក្រុង : អ្នក​នគរ គឺ​អ្នកក្រុង ។​
​សរុបមក ពាក្យ « ព្រៃនគរ​» មានន័យថា «​នគរ, ប្រទេស ឬ ទី​ដី​ដែលមាន​ព្រៃ​» ឬ « នគរ​ដែលមាន​មាន​រុក្ខជាតិ​, លតាជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល » ។​
វៀតណាម
​ក្រោយពី​ជនជាតិ​យួន ដែល​បាន​ភៀសខ្លួន​ពី​តំបន់​តុង​កឹង东京 (Tonkin东京) ឬ ហាណូយ (Hà Nội河内) ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម មក​រស់នៅក្នុង​ទីក្រុង ព្រៃនគរ នា​សតវត្សរ៍ ទី១៧ ព្រៃនគរ​ត្រូវបាន​ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ង្វៀង-អាញ់ (Nguyễn Ánh阮福映) ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា យ៉ា​ដិ​ន (​អក្សរ​យួនៈ​Gia Định嘉定) (​អក្សរ​ចិន​:嘉定) ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៦២ ក្រោយពេល​បារាំង បាន​ចូល​កាន់កាប់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ពួកគេ​បាន​លុបឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន ចេញ ហើយ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវការ​ថា សៃហ្គ​ន (Sài Gòn西贡) វិញ ហើយ​ឈ្មោះ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ជា​សាធារណៈ​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ។ ទោះបី​បារាំង​បាន​លុបឈ្មោះ​យ៉ា​ដិ​ន ហើយ​ប្តូរ​ទៅជា សាយ​ហ្គ​ន ហើយ​ក្តី ក៏​ឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន​ជា​អក្សរ​ចិន 嘉定 នៅតែ​ត្រូវបាន​គេ​សរសេរ​នៅលើ​ផែនទី sinitic រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៨៩១ ។​
​ពាក្យ​«Sài Gòn» ក្នុង​ភាសា​យួន នេះ​អ្នកខ្លះ​បាន​អះអាងថា ជនជាតិ​យួន​និយាយ​ពាក្យ «​ព្រៃនគរ​» តាម​ខ្មែរ​មិន​ច្បាស់ ពេលដែល​ពួកគេ​បាន​ភៀសខ្លួន​មកដល់​ព្រៃនគរ​ដំបូង ។ អ្នក​ដែល​បាន​អះអាង​យ៉ាងនេះ ដោយ​គេ​បាន​លើក​ហេតុផល​ថា ពាក្យ «​សាយ​» (Sài) នេះ ចេញ​មកពី​ពាក្យ «​ព្រៃ​» របស់​ខ្មែរ​ដែល​ជនជាតិ​យួន​និយាយ​មិន​ច្បាស់ ។ ពាក្យ​«​ហ្គ​ន​» (Gòn) នេះ ជា​ភាសា​យួន ប្រែ​ថា «​ដើម​គ​» (Cây Gòn坤树) ឬ «​ផ្កាគ​» (Bông Gòn棉花) ដែល​ពួក​ជនជាតិ​យួន​បាន​បកប្រែ​ចេញពី​ពាក្យ «​នគរ​» របស់​ខ្មែរ ។ តាមពិត​ពាក្យ «​នគរ​» ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​មានន័យថា បុរី ឬ ក្រុង មិនមែនជា​«​ដើម​គ​» ឬ «​ផ្កាគ​» ទេ តែ​ជនជាតិ​យួន ឮ​ខ្មែរ​និយាយថា​«​នគរ​»​ៗ​ស្តាប់​មិន​ច្បាស់​ស្មានតែ «​ដើម​គ​» ក៏​នាំគ្នា​ហៅថា «​សាយ​ហ្គ​ន​» (Sài Gòn西贡 ) រហូតមកដល់​បច្ចុប្បន្ន។​
​តាមន័យ​មួយទៀត អ្នកខ្លះ​ថា បានជា​ជនជាតិ​យួន​ហៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ថា Sài Gòn 西贡នោះ មកពី​ពេលដែល​ជន ជាតិ​យួន បាន​ភៀសខ្លួន​ចូលដល់​ទឹកដី​ព្រៃនគរ បានឃើញ ដើម​គ ជាច្រើន​ដែល​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​បាន​ដាំ​នៅ​តំបន់​នោះ។​
ចិន
​តាម​ការអះអាង​មួយបែប​ទៀតថា ពាក្យ «Sài西 » ក្នុង​ភាសា​យួន​នេះ ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន (​អក្សរ​ចិនៈ 柴 ដែល​បញ្ចេញ​សំឡេង តាម ភាសា​ចិន ថា «​ឆាយ​» ឬ (Chay柴) មានន័យថា «​ឧស​,​មែក​,​របង​ចម្រឹង​ការពារ​,​ស្វិត​ស្រពោន​») ។ ពាក្យ «Gòn贡» វិញ​ក៏​ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន​ដែរ (​អក្សរ​ចិនៈ​棍 បញ្ចេញ​សំឡេង​តាម​ភា សា​ចិន​ថា «​សុង​» ឬ Súng មានន័យថា «​គល់ឈើ​, ប៉ូល​» ) ។ តែ​ពាក្យ «Gòn» នេះ​មានន័យថា «​សំឡី ឬ ផ្កាគ​» ក្នុង​ភាសា​យួន​ទៅវិញ ។​
​នៅ​ប្រទេស​ចិន ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​គេ​ហៅថា 西贡 បញ្ចេញ​សំនៀង​ថា Sai Gung តាម​គ្រាមភាសា​បញ្ចេញ​សំឡេង​ថា Sai Goong តាម​ចិន​តា​ជីវ (Teochew) និង xīgòng តាម​ភាសា​ចិន (Mandarin) ។​
ប្រវត្តិ
​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​គេ​ស្កាល់​ជាទូទៅ​ថា ទីក្រុង​ហូជីមិញ (TP Hồ Chí Minh胡志明市) ឋិត​នៅក្នុង​តំបន់​វាលទំនាប​នៃ​ដែនដី កម្ពុជា​ក្រោម ឬ​ភាគខាងត្បូង​នៃ​ប្រទេស​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម បច្ចុប្បន្ន។ មុនពេល​ជនជាតិ​យួន​ភៀសខ្លួន​មក​រស់នៅ នា​សតវត្សរ៍ ទី ១៧ ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដ៏​សំខាន់​របស់​ខ្មែរ និង​មាន​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម​រស់នៅ​រាប់​សតវត្សរ៍​មកហើយ។​
សម័យ​អាណានិគម​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៨៦២ ដល់ ១៩៥៤ ៖
​យោងតាម​ស​ព្វា​វចនាធិប្បាយ​វី​គី​ភី​ឌា (Wikipedia) នៅ​ឆ្នាំ ១៨៥៩ ពេល​បារាំង​ត្រួតត្រា​បាន ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ភ្លាម ពួកគេ​ក៏​ចាប់ផ្តើម​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​មួយ​នេះ​ឲ្យ​ក្លាយទៅជា​ទីក្រុង​ពាណិជ្ជកម្ម ដ៏​ធំ​មួយ ដើម្បី​បំពេញ​ម​ហិ​ច្ឆិ​តា​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់ខ្លួន​នៅ​ឥណ្ឌូចិន។ តាម​គម្រោង​ដំបូង​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​បូក​បញ្ចូល​ទាំង​តំបន់​ផ្សារ​ធំ ដែល​ភាសា​យួន​ហៅ ចើ​លើង (Chợ Lớn ) ប៉ុន្តែ​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៦៩ ដោយ​យល់ឃើញថា គម្រោង​នៃ​ការបង្កើត​ទីក្រុង​នេះ​មាន​ទំហំ​ធំ​ពេក ពិបាក​ក្នុង​ការរក្សាសន្តិសុខ រដ្ឋាភិបាល​អាណានិគម បារាំង បាន​កាត់ ផ្តាច់​តំបន់​ផ្សារ​ធំ​ចេញ ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ។ ក្រោយពី​ការបង្កើត​គម្រោង​នេះ​មិនយូរប៉ុន្មាន អាគារ​ធំៗ សំខាន់ៗ​របស់​ទីក្រុង ដែល​បាន​កសាង​តាមបែប​បស្ចិមប្រទេស ដូចជា អាគារ​ទេសាភិបាល​ដែន​កូស័ងស៊ីន និង​វិមាន​នរោត្តម ត្រូវបាន​ដំណើរ​សាងសង់ ។ ក្រោយពី​កសាង​អាគារ​នេះ និង​ធ្វើការ​អភិវឌ្ឍ​រួចមក មុខមាត់​នៃ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ​មានការ​ផ្លាស់ប្តូរ គួរ​ឲ្យ​កត់ សម្គាល់ ។​
​គម្រោងការណ៍ (​ប្លង់​) របស់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ នាពេលនោះ ត្រូវបាន​រៀបចំឡើង​តាមបែប​អ៊ឺ​រុ​ប ដោយមាន​បង្កើត​ការិយាល័យ និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋបាល​ជាច្រើន​ដូចជា វិមាន​ទេសាភិបាល អាគារ​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ តុលាការ សាលាឧទ្ធរណ៍ សាលាដំបូង តុលា ការ​ពាណិជ្ជកម្ម និង វិហារ​សម្តេច​សង្ឃ​កាតូលិក ជាដើម ។
​ឆ្នាំ ១៨៦២ ព្រៃនគរ​ត្រូវបាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា​សាយ​ហ្គ​ង (Sai Gon) ។ ដល់​ឆ្នាំ ១៨៦៧ អភិបាលកិច្ច​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ បានប្រគល់ ទៅ​ឲ្យ​គណៈកម្មការ​ទីក្រុង​ដែលមាន​ប្រធាន​មួយរូប និង​សមាជិក​គណៈកម្មការ ១២ រូប ជា​អ្នកគ្រប់គ្រង ។​
​តំបន់​ព្រៃនគរ បាន​បែង​ចែកចេញជា ៥ និគម​រួមមាន​៖
​លុះដល់​ឆ្នាំ ១៨៧៩ រដ្ឋាភិបាល​បាន​បង្កើត​បន្ថែម​នូវ​គណៈកម្មការ​ទី​រួម​ខេត្ត​ព្រៃនគរ មួយទៀត។​
​ក្នុងសម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ដ៏​សំខាន់ មិន​ត្រឹមតែ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទេ វា​ថែមទាំង​ជា មជ្ឈមណ្ឌល​រដ្ឋបាល វប្បធម៌ និង​អប់រំ​ទូទាំង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន និង​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា «​ទីក្រុង​ប៉ា​រិ​ស​នៃ​បូព៌ា​ប្រទេស​» (Paris in the Orient)។​
​ឆ្នាំ ១៩២៩ ទីក្រុង​ព្រៃនគរ មាន​ប្រជាជន​ទាំងអស់​ចំនួន ១២៣ ៨៩០ នាក់ ក្នុងនោះ ជនជាតិ​បារាំង​មាន ១២ ១០០ នាក់។ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៤០ មាន ២២០ ០០០ នាក់៕
=អំពីវិមាននរោត្តម=
វិមាននរោត្តម បារាំងបានសាងសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់ ព្រះករុណាព្រះបាទ សម្ដេច ព្រះនរោត្តម (១៨៣៤ – ១៩០៤) ជាព្រះចៅកុ្រងកម្ពុជាធិបតី នាពេលនោះ ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អាគារត្រូវបានគេសាងសង់ទុកសម្រាប់ទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន (Gouverneur de la Cochinchine ) ទើបគេហៅថា អាគារទេសាភិបាល ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥ រដ្ឋការអាណានិគមបារាំងទូទាំងឥណ្ឌូចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បានប្រើអាគារនេះជាទីស្នាក់នៅ និងសម្រាប់ប្រជុំកិច្ចការរដ្ឋការធំៗ ទើបគេហៅហៅថា អាគាររដ្ឋាភិបាល ។ ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥៤ បារាំងបានដកអាណានិគមចេញពី ដែនកូស័ងស៊ីន ឬ ដែនដីកម្ពុជាក្រោម និងតឹងកឹង (ហាណូយ ) អណ្ណាម (Hue) ប្រធានាធិបតី ង៉ូ ដិន យេម នៃរបបសាធារណរដ្ឋវៀតណាម បានប្តូរឈ្មោះទៅជា វិមានឯករាជ្យ (Dinh Độc Lập)  វិញ ។ ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ របបសាធារណរដ្ឋវៀតណាមត្រូវដួលរលំ ដែនដីកម្ពុជាក្រោមត្រូវបានត្រួតត្រាដោយរដ្ឋាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្ត វិមាននរោត្តម ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា សាលឯកភាព (Hội trường Thống Nhất ) តាមសេចក្តីសម្រេចលេខ 77A/VHQĐ   ចុះថ្ងៃទី ២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧៦ របស់ក្រសួងវប្បធម៌ ដែលសព្វថ្ងៃជា ក្រសួងវប្បធម៌  កីឡា និង ទេសចរណ៍ (Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ) នៃរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម  ។
សំណង់នេះ បានសាងឡើងលើផ្ទៃដីក្រឡាប្រមាណ ១២ Ha ក្នុងនោះមានអាគារធំមួយ មានទីធ្លាទំហំ ៨០ ម៉ែត្រ ។ នៅក្នុងវិមាននេះ មានបន្ទប់អាចឲ្យមនុស្សស្នាក់នៅប្រមាណ ៨០០ នាក់ និងនៅជុំវិញអាគារនេះ មានសួនច្បារដែលមានដើមឈើធំៗ និងទីធ្លាស្មៅ ។ វត្ថុធាតុសម្រាប់សាងសង់ភាគច្រើន គឺបាននាំយកមកពីប្រទេសបារាំង ។ ដោយមានសង្គ្រាមបារាំងនិងអាលឺម៉ង់( Franco-Prussian War ) នាឆ្នាំ ១៨៧០ ទើបការសាងសង់អាគារនេះ ត្រូវអូសបន្លាយពេលដល់ឆ្នាំ ១៨៩៣ ទើបបានសម្រេចជាស្ថាពរ ។ ក្រោយពីបានកសាងសម្រេចជាស្ថាពរ គេបានដាក់ឈ្មោះអាគារនេះថា វិមាននរោត្តម  និងផ្លូវនៅមុខអាគារនេះ ក៏ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា វិថីនរោត្តម ដែរ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះករុណាព្រះបាទ សម្ដេចព្រះនរោត្តម (១៨៣៤ –១៩០៤) ជាព្រះចៅ កុ្រងកម្ពុជាធិបតី នាពេលនោះ ។
ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អាគារ ត្រូវបានគេសាងសង់ទុកសម្រាប់ទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន (Gouver neur de la Cochinchine ) ទើបគេហៅថា អាគារទេសាភិបាល ។
ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥  រដ្ឋការអាណានិគមបារាំង ទូទាំងឥណ្ឌូ ចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បានប្រើអាគារនេះជាទីស្នាក់នៅ និងសម្រាប់ប្រជុំកិច្ចការរដ្ឋការធំៗ ទើបគេហៅហៅថា អាគាររដ្ឋាភិបាល ។ ចំណែកអាគារសម្រាប់ស្នាក់នៅនិងធ្វើការរបស់ លោកទេសាភិបាលត្រូវបានគេផ្លាស់ទីតាំងឲ្យនៅអាគារមួយក្បែរនោះ ។
ថ្ងៃទី ៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ជប៉ុនវាយឈ្នះបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន វិមាននរោត្តម ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមជប៉ុន យកធ្វើជាអាគាររដ្ឋការរបស់ខ្លួននៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ។ ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ ដដែលជប៉ុនបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ បារាំងបានវិលត្រឡប់ចូលធ្វើអាណានិគមជាថ្មីនៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ឬ កូស័ងស៊ីន វិមានរោត្តម ត្រូវបានបារាំងយកធ្វើជាទីតាំងអាគាររដ្ឋបាលខ្លួនឡើងវិញដែរ ។
=វិមានឯករាជ្យសម័យសាធារណរដ្ឋវៀតណាម= ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥៤ បារាំងបានដកអាណានិគមចេញពីដែនកូសាំងស៊ីន ឬដែនដី កម្ពុជាក្រោម និងតឹងកឹង (ហាណូយ) អណ្ណាម (Hue) ជនជាតិយួនបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចំនួន ២ គឺចាប់ពីខ្សែស្របទី ១៧ ទៅទិសខាងជើង គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម (Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ) និងចាប់ពីខ្សែស្របទី ១៧ ទៅទិសខាងត្បូងគ្រប    ដណ្តបលើដែនដីកម្ពុជាក្រោមទាំងអស់ គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលរដ្ឋវៀតណាម (Quốc gia Việt Nam ) ដែលរដ្ឋាភិ  បាលមួយនេះ ក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅជាសារធារណរដ្ឋវៀតណាម (Việt Nam Cộng Hòa ) ។
ថ្ងៃទី ០៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ វិមាននរោត្តម ជាទីចរចារវាងតំណាងបារាំង គឺ លោកឧត្តមសេនីយ៍ផ្កាយ ៥ Paul Ely និងតំណាងរដ្ឋាភិបាលរដ្ឋ   វៀតណាម គឺលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ង៉ូ    ដិន យេម (Ngô Đình Diệm ) ។
ឆ្នាំ ១៩៥៥ ក្រោយពីការធ្វើប្រជាមតិ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ង៉ូ ដិន យេម បានទម្លាក់ បាវ ដាវ ចេញពីប្រធានរដ្ឋនៃរដ្ឋា ភិបាលរដ្ឋវៀតណាម ហើយខ្លួនឡើងធ្វើជាប្រធានាធិបតី ង៉ូ ដិន យេម បានប្តូរ ឈ្មោះ វិមាននរោត្តម ទៅជា វិមានឯករាជ្យ វិញ ។ ក្រោយពីប្រធានធិបតី ង៉ូ   ដិន យេម ប្តូរឈ្មោះទៅជាវិមានឯករាជ្យ (Dinh Độc Lập) មក កន្លែងនេះបានក្លាយទៅជាវិមានតំណាងឲ្យរដ្ឋាភិបាល សាធារណរដ្ឋវៀតណាម និងជាកន្លែងសម្រាប់ស្នាក់នៅ និងធ្វើការរបស់ប្រធា នាធិបតីយួន ។ ក្នុងសម័យនោះ ក្រៅពីហៅថា វិមានឯករាជ្យ គេក៏ហៅថា វិមានប្រធានាធិបតី ផងដែរ ។
ថ្ងៃទី ២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៦២ អាកាសយានិកយួនទាំងពីររូបនៃ នៃកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋវៀតណាម (Quân lực Việt Nam Cộng hòa ) គឺលោក ង្វៀង វ៉ាំង កឺ (Nguyễn Văn Cử ) និងលោក ផាម ភូ ក្វុក (Phạm Phú Quốc ) បានបើកយន្តហោះប្រភេទ  AD 6 ចំនួន ២ គ្រឿង ទម្លាក់គ្រាប់បែក បណ្តាលឲ្យនៃវិមាននេះ ទ្រុឌខូចខាតទាំងស្រុងចំហៀងខាងឆ្វេង ។ ដោយមិនអាចជួសជុលឡើងវិញបាន  លោក ង៉ូ ដិន យេម បានបញ្ជាឲ្យធ្វើវិមានថ្មី  ឡើវិញ នៅត្រង់ទីកន្លែងចាស់ដដែលដោយមានវិស្វករឈ្មោះ ង៉ូ វៀត ធឺ (Ngô Viết Thụ) ជាអ្នកអ្នកចេញគម្រោងការណ៍ (ប្លង់) ។
វិមានឯករាជ្យថ្មីនេះ បានចាប់ផ្តើមសាងសង់នៅថ្ងៃទី ០១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦២ ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃដំណើរការសាងសង់ គ្រួសារលោក ង៉ូ ដិន យេម ត្រូវបានរើកន្លែងទៅស្នាក់នៅក្នុងទីតាំងមួយដែលជនជាតិយួនហៅថា វិមានយ៉ាឡុង (Dinh Gia Long ) ដែលសព្វថ្ងៃវិមាននេះគឺជា សារមន្ទីររបស់ទីក្រុងព្រៃនគរ (Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh ) ។ វិមានកំពុងតែសាងសង់នៅមិនទាន់រួចរាល់ លោក ង៉ូ ដិន យេម ត្រូវបានក្រុមរដ្ឋប្រហារធ្វើឃាតនៅថ្ងៃទី ០២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៦៣ ។
ថ្ងៃទី ៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៦ វិមានថ្មីនេះត្រូវបានសម្ពោធ ដែលមានលោក ង្វៀង វ៉ាំង ទេវ (Nguyễn Văn Thiệu ) ជាអធិបតីក្នុងនាមប្រធាន    គណៈកម្មការដឹកនាំប្រទេស (Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia ) ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃនោះមក វិមានឯករាជ្យនេះបានក្លាយទៅជាវិមានរដ្ឋបាល នៃរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋវៀតណាម (Việt Nam Cộng hòa ) ។ ប្រធានាធិបតីនៃរបបសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ង្វៀង វ៉ាំង ទេវ បានស្នាក់នៅក្នុងវិមាននោះ ចាប់ពីខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៧ ដល់ថ្ងៃទី ២១ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។
ថ្ងៃទី ០៨ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ យន្តហោះឈ្មោះ F5E បើកដោយលោក ង្វៀង ថាញ់ ត្រុង (Nguyễn Thành Trung ) ហើរមកពីខេត្តចង្វាត្រ ពាំង (Biên Hòa ) ទម្លាក់គ្រាប់លើវិមានឯករាជ្យនេះ បានធ្វើឲ្យខូចខាតយ៉ាងដំណំ ។
ឯកសារយោង
ដោយ ថាច់ ប្រីជា គឿន ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រុងនៃកម្ពុជាក្រោម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតខេត្ត-ក្រុងខ្មែរ
=មើលផងដែរ=
បរាជិក
(បាលី)(ប៉ា-រ៉ា-ជិក) (Pārājika) ឈ្មោះ​អាបត្តិ​ពួក​មួយ​មាន​ទោស​ធ្ងន់​បំផុត សម្រាប់​ភិក្ខុ ឬ​ភិក្ខុនី​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ។ និរុត្តិសាស្ត្រ​ : ក្លាយ​មក​ពី​ កិរិយាសព្ទ​មួយ​ដែល​មាន​ន័យ​ថា ចាញ់ ឬ ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ឲ្យ​បារាជ័យ (ចុះ​ចាញ់) ។
កូរ៉ុម
កូរ៉ុម គឺជា​ចំនួន​អ្នកចូលរួម​ជា​ចាំបាច់​អប្បបរមា​(​តិច​បំផុត​) ដើម្បី​ធ្វើឱ្យ​ការបោះឆ្នោត ឬ​សកម្មភាព ផ្សេងៗ​ទៀត​របស់​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​មួយ​មាន​សុពលភាព​។ ជាទូទៅ កូរ៉ុម​តែង​ត្រូវបាន​កំណត់ថា​មាន​ចំនួន​ភាគ ច្រើន​ដាច់ខាត​(​ពាក់កណ្តាល​បូក​មួយ​) នៃ​ចំនួន​សមាជិក​រប​ស់​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​ណាមួយ ក៏ប៉ុន្តែ​ជួនកាល​គេ​អាច កំណត់​តិចជាង ឬ​ច្រើនជាង​ចំនួន​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត​ក៏​អាច​បាន​។ ហេតុផល​ខ្លះ ដែល​តំរូវ​ឱ្យគេ​កំណត់​ចំនួន​កូរ៉ុម​តិច ជាង​ចំនួន​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត គឺ​ដោយសារ​គេ​យល់ថា​កំរិត​នៃ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ល្អ​ហើយ ហើយ​ការ កំណត់​ចំនួន​តិច​បែបនេះ គឺ​ដើម្បី​ធានា​ឱ្យ​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​ណាមួយ​នោះ​ប្រតិបត្តិការ​ទៅបាន​ងាយស្រួល​។ ឯការ កំណត់​ចំនួន​កូរ៉ុម​ច្រើនជាង​ចំនួន​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត ជាធម្មតា​តែង​ត្រូវបាន​គេ​ពន្យល់ថា​ដើម្បី​ធានា​នូវ​ឯកភាព​ខ្ពស់​។ ​ ​ចំនួន​កូរ៉ុម​នៃ​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​នានា ត្រូវតែ​មានចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ​ឬក៏​ច្បាប់​គោល​ឬក៏​ក្នុង​បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង របស់​ស្ថាប័ន ឬ​អង្គការ​នោះ ។​ ​ ​នៅក្នុង​ប្រតិបត្តិការ​របស់​អង្គការនីតិប្រតិបត្តិ​នៃ​ប្រទេស​មួយចំនួន អ្នកនយោបាយ​តែង​យក​បញ្ហា​កូរ៉ុម​មក រាំងស្ទះ​គ្នា ដោយ​គេ​នាំគ្នា​មិន​ចូលរួម​ប្រជុំ​ដើម្បី​កុំឱ្យ​គ្រប់​កូរ៉ុម​ដែល​ធ្វើឱ្យ​អង្គ​ប្រ​ជូំ​ណាមួយ​នោះ​គ្មាន​សុពលភាព ។ គេ​ធ្វើបែបនេះ​ដើម្បី​ជាការ​ប្រឆាំង​តប​នឹង​ខ្លឹមសារ​នៃ​របៀបវារៈ​ណាមួយ​ដែល​គេ​មិន​ពេញចិត្ត ។ ​ ​រដ្ឋសភា​កម្ពុជា នៅ​គ្រា​ដំបូង​ដែល​បង្កើតឡើង​នា​ឆ្នាំ​១៩៩៣​បានកំណត់​ចំនួន​កូរ៉ុម​ស្មើនឹង​៧​ភាគ​១០​នៃ​ចំនួន សមាជិកសភា​ទាំងមូល​។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុង​សកម្មភាព​ជាប្រចាំ​របស់​ខ្លួន អវត្តមាន​របស់​អ្នកតំណាងរាស្ត្រ​បាន​បង្កើតជា ស្ថានភាព​ខ្វះកូរ៉ុម ជារឿយៗ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​សម័យប្រជុំ​ពេលខ្លះ​មិនអាច​ដំណើរការ​ទៅបាន ហេតុនេះហើយ ទើប​រដ្ឋ សភា​កម្ពុជា​នីតិកាល​ទី​៣ បានធ្វើ​វិសោធនកម្ម​បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង ដោយ​បន្ថយ​ចំនួន​កូរ៉ុម​មក​នៅត្រឹម​ចំនួន​៥០​បូក​១ សំរាប់​ការប្រជុំ ដែល​តំរូវឱ្យមាន​សំឡេង​៥០​បូក​១​ដើម្បី​អនុម័ត​។ សំរាប់​កម្មវត្ថុ​នៃ​របៀបវារៈ ដែល​ត្រូវការ​សំឡេង ២​ភាគ​៣​ដើម្បី​អនុម័ត ចំនួន​កូរ៉ុម​នៃ​សម័យប្រជុំ​សភាជាតិ​កម្ពុជា​នៅតែ​ត្រូវការ​៧​ភាគ​១០​នៃ​ចំនួន​សមាជិកសភា សរុប​ដដែល​។​ ​ ​នៅក្នុង​ព្រឹទ្ធសភា​កម្ពុជា​ឯណោះ​វិញ នា​កំណើត​ដំបូង​ឆ្នាំ​១៩៩៩ កូរ៉ុម​ត្រូវមាន​៧​ភាគ​១០​នៃ​ចំនួន​សមាជិក សរុប បន្ទាប់មក​បានធ្វើ​វិសោធនកម្ម​មាន​ខ្លឹមសា​ដូចគ្នា​នឹង​រដ្ឋសភា​ដែរ ។
បក្ខមានត្ត
=និយមន័យ=
=ប្រវត្តិ​នៃ​ទំនៀមទម្លាប់​​ដាក់​ពិន័យ​​ឲ្យ​មនុស្ស​កែ​កំហុស=
ការ​ដាក់​ពិន័យ​ចំពោះ​ភិក្ខុ​ដែល​ត្រូវ​អាបត្តិ (ធ្វើ​ខុស​វិន័យ)
ភិក្ខុ​ប្រព្រឹត្ត​បទវិន័យ មានត្ត នៅ​ពេល​ត្រូវ​អាបត្តិ​សង្ឃាទិសេស (sanghadisesa) ដែល​ខ្លួន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​នោះ ។ ភិក្ខុ​ត្រូវ​សុំ​ខមាទោស​ចំពោះ​មុខ​ភិក្ខុ​ ៤ រូប នូវ​កំហុស​ដែល​ខ្លួន​បាន​ធ្វើ​ខុស​លើ​ខវិន័យ​នោះ ក្នុង​រយៈ​ពេល ៦ ថ្ងៃ​ ជាប់​គ្នា ។ ក្នុង​រយៈ​ពេល ៦ ថ្ងៃ​នៃ​ មានត្ត ភិក្ខុ​​ដែល​ទទួល​បាន​ការ​លើក​ទោស​ហើយ​នោះ ត្រូវ​តែ​ទទួល ការពិន័យ​ចំនួន ១៣ យ៉ាង ។
ការ​ដាក់​ពិន័យ​ចំពោះ​ភិក្ខុនី​ដែល​ត្រូវ​អាបត្តិ​
ភិក្ខុនី​ ដែល​ត្រូវ​ គរុកាបត្តិ (ប្រព្រឹត្ត​កន្លង​រំលង​ ខ​ណាមួយ​នៃ​គរុធម៌ ៨ ប្រការ) ត្រូវ​​សុំ​ទោស​ចំពោះ​មុខ ភិក្ខុសង្ឃ និង ភិក្ខុនី​សង្ឃ រយៈ​ពេល ១៥ ថ្ងៃ (១ បក្ខ ឬ កន្លះ​ខែ) ទើប​អាច​ចូល​មក​រួម​ជា​មួយ​នឹង​គណៈ​ វិញ​បាន ។
=ឯកសារ​យោង=
គរុធម៌ ៨
គរុធម៌ (ធម៌​ធ្ងន់ ឬ​ ភារៈ​ធ្ងន់​) ទាំង​ ៨ ប្រការ គឺ​ជា​​លក្ខខណ្ឌ​ ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ និង ក្រុម​សាវ័ក​របស់​ព្រះ​អង្គ​បាន​ដាក់​ចំពោះ​ស្ត្រី​ជំនាន់​ព្រះ​អង្គ​ ដែល​ចង់​ចេញ​បួស​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​ធម្មវិន័យ​របស់​ព្រះ​អង្គ។ លក្ខខណ្ឌ​ទាំង​នោះ​​គឺ​ជា ​វិធី​ "ធ្វើ​នង្គ័ល​កុំ​ឲ្យ​ទាល់​ជើង​គោ" ដើម្បី​ដេញ​ជើង​ស្ត្រី​ ដែល​ចេះ​តែ​ទទូច​អង្វរ​ចង់​បួស ដូច​បុរស​ដែរ។ *បច្ចុប្បន្ន ដោយ​សារ​មាន​ចលនា​ទាមទារ​សិទ្ធិ​ស្មើ​គ្នា​រវាង​បុរស​ និង ​ស្ត្រី (យេនឌ័រ) លក្ខខណ្ឌ​ទាំង​នេះ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ផ្ទាំង​ស៊ីប​សម្រាប់​ការ​រិះ​គន់​ ពី​សំណាក់​មហាជន ជា​ពិសេស​ស្ត្រី​ ដែល​បាន​រៀន​សូត្រ​ចេះ​ដឹង​ជ្រៅជ្រះ ។​ អ្នក​ខ្លះ​គិត​ថា​ វា​មិន​មែន​ជា​ពាក្យ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទេ ព្រោះ​វា​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​សារជាតិ​រើសអើងស្ត្រី ​របស់​មនុស្ស​វណ្ណៈ​ព្រាហ្មណ៍​នៅ​ក្នុង​​ចំណុច​ទាំង​ ៨ នោះ ។
ប្រសិន​បើ​​ពិចារណា​តាម​​ជ្រុង​ជ្រោយ​មនុស្ស​ធម៌, យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ មនុស្ស​ទាំង​អស់​​គួរ​តែ​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ ​​បោះ​ចោល​នូវ​ទស្សនៈ ឬ គំនិត​អន់ថយ​មួយ​ចំនួន​ ដែល​មនុស្ស​ជំនាន់​ដើម​បាន​​បង្រៀន ឬ សរសេរ​ទុក​ក្នុង​គម្ពីរ​សាសនា​ទាំងឡាយ ហើយ​​​ស្រង់​យក​តែ​ចំណុច​ល្អ​ៗ​ ​​ដែល​ផ្តល់​​ប្រយោជន៍​​ដល់​​មនុស្ស​គ្រប់​គ្នា​ មក​អនុវត្ត​ ទើប​ជា​ការ​ប្រសើរ ។ ប៉ុន្តែ​ ក្នុង​ការ​អនុវត្តន៍​ជាក់​ស្តែង មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​ព្យាយាម​ប្រើ​គ្រប់​មធ្យោបាយ​ដើម្បី​​បោកបញ្ឆោត និង កេង​យក​ប្រយោជន៍​ពី​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​ទៀត ។ ប្រសិន​បើ​ពួក​គេ​ពិត​ជា​អនុវត្ត​តាម​ការបង្រៀន​ពិត​ប្រាកដ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​មែន ពួក​គេ​មិន​ខ្លាច​នឹង​បោះ​ចោល​គំនិត​អន់ថយ​ ​ដែល​បម្រើ​តែ​ក្រុម​មនុស្ស​មួយ​ក្តាប់​តូច​នោះ​ឡើយ ។ ដោយសារ​តែ​ច្បាប់​សាសនា​មិន​អាច​ចាប់​បង្ខំ​​មនុស្ស​គ្រប់​គ្នា​ឲ្យ​ធ្វើ​អំពើ​យុត្តិធម៌​ និង គោរព​សិទ្ធិ​​ស្មើ​គ្នា​របស់​ពលរដ្ឋ​គ្រប់​រូប ទើប​រដ្ឋាភិបាល​​​បាន​ និង កំពុង​តាក់តែង​​ច្បាប់​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​​ និង មន្ទីរពន្ធនាគារ​ច្រើន​កន្លែង ដើម្បី​ចាប់​បង្ខំ​មនុស្ស​ឲ្យ​គោរព​​សិទ្ធិ​របស់​មនុស្ស​ដទៃ ពោល​គឺ​សិទ្ធិ​របស់​​មនុស្ស​គ្រប់​វ័យ, គ្រប់​ភេទ និង គ្រប់ជំនឿ​សាសនា រាប់​ទាំង​មនុស្ស​ដែល​ជ្រើស​រើស​មិន​ជឿ​តាម​សាសនា​ណា​មួយ​ផង​ដែរ ។ សូម្បី​ប្រទេស​មាន​ច្បាប់​រដ្ឋ​​​ហើយ​ក៏​ដោយ ក៏​មនុស្ស​​មួយ​ក្តាប់​តូច ​ដែល​ធ្លាប់​តែ​បាន​ប្រយោជន៍​ពី​ច្បាប់​សាសនា​របស់​ពួក​គេ នៅ​តែ​បន្តលបលួច​ប្រើ​​ច្បាប់​សាសនា ដែល​មាន​លក្ខណៈ​រឹង​ត្អឹង ខ្វះ​ការ​បត់បែន​តាម​សម័យ​កាល​ នោះ​ទៀត ។ នៅ​ប្រទេស​ជឿនលឿន​មួយ​ចំនួន ពុទ្ធសាសនិក​​បាន​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម (កែប្រែ) ច្បាប់​គរុធម៌​នេះ​​ដើម្បី​ទាក់​ទាញ​ស្ត្រី​​ឲ្យ​ចូល​បួស ព្រម​ទាំង​បង្ហាញ​ពិភពលោក​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ ពួក​គេ​​មាន​​គំនិត​ទាន់​សម័យ​ផង​ដែរ ។ សូម​ពិចារណា​គរុធម៌​ទាំង ៨ ប្រការ​ ដូច​ខាង​ក្រោម​ និង ធ្វើ​ការ​សន្និដ្ឋាន​​តាម​ការ​គួរ  ។
ដរាបណា​ស្ត្រី​នៅ​ក្នុង​ភេទ​ជា​ភិក្ខុនី ពួក​គេ​ត្រូវ​កាន់​តាម​វិន័យ ៣១១ ប្រការ រួម​ទាំង គរុធម៌ ៨ នេះ អស់​មួយ​ជីវិត
=ឯកសារយោង=
សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍
Asoziazión de Nazions d'o Sureste Asiatico اتحاد دول جنوب شرق آسيا Associació de Nacions del Sud-Est Asiàtic ASEAN 동남아시아 국가연합 Association of Southeast Asian Nations ASEAN АСЕАН ASEAN
អនុគមន៍ដសុន
ក្នុងគណិតវិទ្យា អនុគមន៍ដសុន(Dawson function)គឺ
សញ្ញាណ D(x)​ គឺត្រូវបានប្រើផងដែរ ។ អនុគមន៍ដសុនគឺត្រូវបានគេហៅថា អាំងតេក្រាលដសុនផងដែរ។
អនុគមន៍ដសុនទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និតនឹងអនុគមន៍កំហុស(error function) erf
ចំពោះ |x| ខិតជិត សូន្យ ហើយចំពោះ |x| មានតំលៃធំ ។
F(x) កំនត់ក្នុងសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល
ដោយភ្ជាប់ជាមួយលក្ខខណ្ឌដើម F(0)=0 ។
សណ្ឋានដីកម្ពុជា
លក្ខណៈទូទៅនៃសណ្ឋានដីប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃផតកណ្ដាល ព័ទ្ធស្ទើរជុំវិញទៅដោយភ្នំ និងខ្ពង់រាប។ នៅប៉ែកនិរតី ផ្ទៃដីមានរាងទេរចុះពីជួរភ្នំក្រវាញសំដៅទៅឈូងសមុទ្រ ដែលជាទីសម្បូរកូនកោះ។ គេចែកសណ្ឋានដីនេះជាបួនតំបន់ធំៗ៖
តំបន់មាត់សមុទ្រ
តំបន់មាត់សមុទ្រស្ថិតនៅប៉ែកនិរតីនៃប្រទស ជាតំបន់ដែលមានរយៈកំពស់ កើតយ៉ាងឆាប់រហ័ស ពីឆ្នេរសមុទ្រទៅទល់ជើងជួរភ្នំក្រវាញ លាតសន្ធឹងលើខេត្តកោះកុង ក្រុងព្រះសីហនុ ក្រុងកែប និងខេត្តកំពត។ ម្យ៉ាងទៀតតំបន់នេះសម្បូរកូនភ្នំ ដែលជួនកាលជាកូនភ្នំនៅកណ្ដាលទំនាប និងជួនកាលជាកូនភ្នំលេចចេញពីទឹកសមុទ្រ ដែលជាកោះ។ ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជាមានប្រវែង៤៤០គីឡូម៉ែត លាតសន្ធឹងពីចាំយាម (ព្រំដែនថៃ) ដល់ហាទៀង (ព្រំដែនវៀតណាម) មានលក្ខណៈរឆេចរឆូច ប្រកបដោយឆ្នេរថ្ម ឆ្នេរខ្សាច់ និងឆ្នេរភក់។ ឆ្នេរនេះមានស្ទើរកោះធំៗពីរ គឺស្ទើរកោះស្មាច់ និងស្ទើរកោះវាលរេញ ដែលដាច់ចេញពីគ្នាដោយឆកកំពង់សោម (ទទឹង៣០គីឡូម៉ែត)។ ឈូងសមុទ្រយើង មានជម្រៅទឹកមធ្យមមិនលើសពី៥៦ម៉ែតឡើយ និងមានជំនោរ និងលំនាចពីរដងក្នុងរយៈពេល២៤ម៉ោង។ <br \> លក្ខណៈសម្បត្តិធម្មជាតិដ៏ល្អប្រសើរនៃតំបន់មាត់សមុទ្រ អនុគ្រោះច្រើនដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ៖ ដំណាំចំការធំៗ រោងចក្រឧស្សាហកម្ម សកម្មភាពកំពង់ផែ ទេសចរណ៍ នេសាទ និងទំនាញយករ៉ែ។
ជួរភ្នំដងរែក
ជួរភ្នំដងរែកជាព្រំដែនរួមរវាងកម្ពុជា ថៃ។ ជួរភ្នំនេះ សណ្ដូកពីកើតទៅលិច ចាប់ពីជ្រលងទន្លេមេគង្គ ដល់ជ្រលងទន្លេចៅផ្រះយ៉ានៃប្រទេសថៃ។ វាមានបណ្ដោយប្រហែល៣០០គីឡូម៉ែត និងរយៈកំពស់ចុះជាលំដាប់ពីកើតទៅលិចគឺពី៧០០ម៉ែត ទៅ៣០០ម៉ែត។ តំបន់នេះមានព្រៃក្រាស់បង្គួរដែលសម្បូរពូជឈើល្អៗ និងសត្វព្រៃច្រើនប្រភេទ។ រតនា។
ជួរភ្នំក្រវាញ
ជួរភ្នំក្រវាញស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃប្រទេស សណ្ដូកតាមបណ្ដោយឆ្នេរ ចាប់ពីខេត្តកោះកុងដល់ខេត្តកំពត។ <br \> គេចែកជួរភ្នំនេះជាបីផ្នែកគឺ៖ <br \> តំបន់ជួរភ្នំក្រវាញនេះ សម្បូរព្រៃឈើ សត្វព្រៃ រ៉ែ និងជាប្រភពផ្ដល់ទឹកដល់ស្ទឹង ព្រែកដែលនៅតាមមាត់សមុទ្រ និងទំនាបកណ្ដាល។
តំបន់ខ្ពង់រាប
ខ្ពង់រាបខាងជើង លាតសន្ធឹងនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ឧត្ដរមានជ័យ និងមួយផ្នែកខេត្តសៀមរាប កំពង់ធំ ស្ទឹងត្រែង និងក្រចេះ។ ខ្ពង់រាបនេះគ្របដណ្ដប់ដោយ ល្បាប់ចាស់ឆ្លាស់គ្នា និងថ្មបាយក្រៀមហើយសម្បូរព្រៃរបោះ។ នៅតាមទ្រនុងកណ្ដាលមានភ្នំដាច់ៗ ពីគ្នាដូចជាភ្នំត្បែង ភ្នំចុងកាល់ ភ្នំគូលែន ភ្នំសន្ទុក ... ។ ក្រៅពីព្រៃរបោះ និងកូនភ្នំ ផ្ទៃដីខ្ពង់រាបខាងជើងមួយភាគធំ អាចដាំដំណាំ និងចិញ្ចឹមសត្វស្រុកបាន។
ខ្ពង់រាបខាងកើត និងឦសាន
ខ្ពង់រាបខាងកើត និងឦសានចែកជា៤ផ្នែក៖ <br \> ធនធានធម្មជាតិតំបន់ខ្ពង់រាប អនុគ្រោះណាស់ដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច តែទាមទារឲ្យមានការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាចាំបាច់៕
ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅប្លង់
ក្នុងលំហអឺគ្លីត ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅប្លង់គឺជាចម្ងាយខ្លីបំផុតរវាងចំណុចនោះនិងចំណុចមួយនៅលើប្លង់។ ទ្រឹស្តីបទពីតាករបង្ហាញថាចម្ងាយពីចំណុច A មួយទៅប្លង់ (P) ត្រូវគ្នានឹងចម្ងាយពីចំណុច A ទៅកាន់ចំណោលកែង H នៅលើប្លង់ (P) ។ នៅក្នុងលំហនៃតម្រុយអរតូណរមេ ចំណុចអាចសរសេរដោយប្រើកូអរដោនេដេកាត។
សម្រាយបញ្ជាក់
គេមាន ជាចំណោលកែងនៃ A លើ ប្លង់ (P) និង  ជាវ៉ិចទ័រន័រម៉ាល់នៃប្លង់ (P) ។ គេអាចនិយាយថាវ៉ិចទ័រ  និង \vec n កូលីនេអ៊ែរនឹងគ្នា (ស្របគ្នា) ។ គេអាចសរសេរ
គេបានប្រព័ន្ធសមីការ
ជំនួស ក្នុងសមីការទី៤ គេបាន
ឬ
P គឺជាប្លង់ គ្រប់ a, b, c មិនសូន្យព្រមគ្នា គេបាន
ចម្ងាយពីចំណុច A ទៅប្លង់ (P) គឺប្រវែងវ៉ិចទ័រ
ផ្លូវទឹកកម្ពុជា
លក្ខណៈអាកាសធាតុ និងសណ្ឋានដីនៃប្រទេសកម្ពុជា នាំឲ្យប្រទេសកម្ពុជាសម្បូរផ្លូវទឹក ដែលផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនដល់អភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ ផ្លូវទឹកប្រទេសកម្ពុជាចែកចេញជាបីក្រុម៖
ទន្លេមេគង្គ
ទន្លេមេគង្គ មានប្រភពនៅខ្ពង់រាបទីបេ ហើយហូរចាក់ទៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង (ប្រវែងសរុប៤២០០គីឡូម៉ែត)។ នៅលើទឹកដីកម្ពុជា ទន្លេនេះមានប្រវែង៥០០គីឡូម៉ែត ដោយហូរកាត់ខេត្តស្ទឹងត្រែង ក្រចេះ កំពង់ចាម កណ្ដាល និងព្រៃវែង។ <br \> ទន្លេនេះមានរបបទឹកទៀងទាត់ណាស់ គឺរដូវទឹកតម្លើងផ្ដើមពីខែមិថុនា ដល់តុលា ហើយរដូវទឹកសម្រកផ្ដើមពីខែវិច្ឆិកា ដល់ឧសភា។
ទន្លេតូច
បែកចេញពីទន្លេមេគង្គលើ ត្រង់ពាមប្រធ្នស់(កំពង់ចាម) រួចមកភ្ជាប់ ទន្លេមេគង្គក្រោម វិញត្រង់ពាមរក៍(ព្រៃវែង)។ ទន្លេនេះមានបណ្ដោយ១០០គីឡូម៉ែត។
ទន្លេបាសាក់
ទន្លេបាសាក់ហូរកាត់ទីក្រុងតាខ្មៅ មានបណ្ដោយ១០០គីឡូម៉ែត គិតពីភ្នំពេញ ដល់ព្រំដែនវៀតណាម។ ដៃសំខាន់ៗរបស់វា ស្ទឹងព្រែកត្នោត និងស្ទឹងតាកែវ។
ប្រព័ន្ធទន្លេសាប
ប្រព័ន្ធទន្លេសាបមាន ទន្លេសាប បឹងទន្លេសាប និងដៃរបស់វា។ <br \> ទន្លេសាបមានប្រវែងប្រហែល១០០គីឡូម៉ែត គិតពីភ្នំពេញដល់ទីរួមខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ វាប្រៀបបានជាព្រែកមួយដ៏ធំសម្រាប់នាំទឹកទន្លេមេគង្គទៅចាក់ក្នុងបឹងទន្លេសាប(រដូវវស្សា) និងហូរនាំទឹកត្រឡប់មកកាន់ទន្លេមេគង្គវិញ(រដូវប្រាំង)។ <br \> នៅរដូវប្រាំងបឹងទន្លេសាបមានរាងដូចជាវីយ៉ូឡុង និងមានបណ្ដោយប្រហែល១៥០គីឡូម៉ែត ទទឹងមធ្យម៣២គីឡូម៉ែត និងផ្ទៃ៣០០០គីឡូម៉ែតការេ ហើយនៅរដូវវស្សា វាមានទិដ្ឋភាពដូចជាកូនសមុទ្រមួយដែលមានផ្ទៃប្រមាណ១០០០០គីឡូម៉ែតការេ។ <br \> ប្រព័ន្ធនេះបង្កើតបានជាផ្លូវនាវាចរណ៍ដ៏សំខាន់។ បឹងទន្លេសាប ជាអាងស្រូបយកទឹកទន្លេមេគង្គ មិនឲ្យទំនាបកណ្ដាលទទួលការលិចលង់ខ្លាំង និងជាជង្រុកត្រីដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសយើង។
ក្រុមផ្លូវទឹកតាមមាត់សមុទ្រ
ក្រុមផ្លូវទឹកតាមមាត់សមុទ្រមានលក្ខណៈជារបបទឹកជ្រោះ ព្រោះវាមានប្រភពនៅតាមភ្នំខ្ពស់ៗ នៃជួរភ្នំក្រវាញ ហើយបណ្ដោយខ្លីថែមទៀត។ <br \> ផ្លូវទឹកទាំងអស់នេះពុំសូវមានសារៈសំខាន់ប៉ុន្មានទេ ចំពោះវិស័យនាវាចរណ៍។ ប៉ុន្ដែវាជាប្រភពផ្ដល់ទឹកសាបដល់អ្នករស់នៅតំបន់ឆ្នេរ ផ្ដល់ទឹកសម្រាប់ស្រោចដំណាំ និងជាកន្លែងសម្រាប់ងូតទឹកកំសាន្ដ(ទឹកឈូ)។ គេអាចទាញយកថាមពលវារីអគ្គិសនីពីផ្លូវទឹកទាំងនោះ៕
អនុគមន៍បេសែ្សល
ក្នុង​គណិតវិទ្យា​ អនុគមន៍​បេសែ្សល (Bessel function) ត្រូវ​បាន​កំនត់​និយមន័យ​ដំបូង​ដោយ​គណិតវិទូ ដាណ្យែល ប៊ែរនូយី (Daniel Bernoulli) និង​ធ្វើ​អោយ​ទៅ​ជា​ទូទៅ​ដោយ​គណិតវិទូអាល្លឺម៉ង់ ហ្វ្រេនរិច វីលហែម បេស្សែល (Friedrich Wilhelm Bessel) និងជាចំលើយ \ y(x) នៃ​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល​បេស្សែល
ចំពោះ​គ្រប់​ចំនួនពិត ឬ ចំនួនកុំផ្លិច \ \alpha ។ ករណីពិសេស​សំខាន់​បំផុត​និង​ទូទៅ​បំផុត​គឺ \ \alpha ជា​ចំនួនគត់​ និងវាត្រូវបានគេហៅថាលំដាប់នៃអនុគមន៍បេស្សែល។
អនុគមន៍បេស្សែលក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអនុគមន៍ស៊ីឡាំង ឬ អាម៉ូនិកស៊ីឡាំង ពី​ព្រោះ​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ក្នុង​ដំណោះ​ស្រាយ​នៃ​សមីការឡាប្លាស​ក្នុង​កូអរដោនេស៊ីឡាំង​។
ទ្រឹស្តីបទផលគុណ
អនុគមន៍បេសែ្សល​គោរពតាម​ទ្រឹស្តីបទផលគុណ
ដែល \ \lambda និង \ \nu អាចជា​ចំនួនកុំផ្លិច​។ ទំរង់ស្រដៀងគ្នាអាចអោយចំពោះ \ Y_\nu(z) ។
Armoniche cilindriche
ចម្ងាយពីចំណុចមួយទៅបន្ទាត់
ក្នុងប្លង់
នៅក្នុងតម្រុយអរតូណរមេ សមីការបន្ទាត់ (d): និងចំណុច  នោះគេបានចម្ងាយរវាងចំណុច A និងបន្ទាត់ (d) កំណត់ដោយរូបមន្ត
ប្រសិនបើ \ M(x, y) គឺជាចំណុចមួយនៅលើបន្ទាត់ (d) និង ជាវ៉ិចទ័រន័រម៉ាល់នៃបន្ទាត់ (d) (វ៉ិចទ័រន័រម៉ាល់នៃបន្ទាត=វ៉ិចទ័រដែលកែងនឹងបន្ទាត់) ។ នោះគេបានតម្លៃដាច់ខាតនៃផលគុណស្កាលែនៃវ៉ិចទ័រ  និង \vec n អោយដោយកន្សោមពីរខាងក្រោម
ក្នុងករណីពិសេស
ក្នុងលំហ
នៅក្នុងតម្រុយអរតូណរមេ សមីការបន្ទាត់ (d) កាត់តាមចំណុច B និងវ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស (វ៉ិចទ័រដែលស្របនឹងបន្ទាត់) \ \vec u ចម្ងាយរវាងចំណុច A និងបន្ទាត់ (d) កំណត់ដោយរូបមន្ត
ប្រសិនបើ C គឺជាចំណុចមួយនៅលើបន្ទាត់ (d) ដែល នោះគេបានក្រលាផ្ទៃត្រីកោណ ABC កំណត់ដោយកន្សោមដូចខាងក្រោម
ចម្ងាយនេះគឺវែងជាងឬស្មើចម្ងាយរវាងចំណុច A នៃប្លង់ទៅបន្ទាត់ (d) ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្លង់នេះដែរ។ ប្រសិនបើបន្ទាត់ (d) ជាប្រសព្វនៃប្លង់ពីរកែងគ្នា និង គឺជាចម្ងាយរវាងចំណុច A ទៅប្លង់ទាំងពីរ នោះគេបាន
សង្គ្រាមត្រជាក់
សង្គ្រាមត្រជាក់ (ភាសាអង់គ្លេស​៖ Cold War និងភាសាបារាំង៖ Guerre froide) គឺជា​ជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែល​កើតឡើង​ដោយ​ភាពតានតឹង និង​ការប្រកួតប្រជែង​រវាង​សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាព​សូវៀត ព្រមទាំង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​រៀងៗខ្លួន​ចាប់តាំងពី​ពាក់កណ្ដាល​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៤០ ដល់​ដើម​ទសវត្ស​រ៍ឆ្នាំ​១៩៩០​។ ក្នុងកំឡុង​ពេលនេះ ភាគី​នៃ​កំពូល​មហាអំណាចទាំងពីរ​បាន​ស្ដែងឡើង​នូវ​បក្សសម្ព័ន្ធ​យោធា មធ្យោបាយ​ឃោសនា ការធ្វើចារកម្ម ការអភិវឌ្ឍ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ ឧស្សាហកម្ម​កម្រិតខ្ពស់ និង ការប្រកួតប្រជែង​ផ្នែក​បច្ចេកវិជ្ជា (ដូចជា ការប្រកួតប្រជែង​ផ្នែក​អវកាស ជាដើម)។ កំពូល​មហាអំណាច​ទាំងពីរ បាន​ចំណាយ​ថវិកា​យ៉ាងច្រើន​ក្នុង​ការការពារ ការរត់ប្រណាំង​សព្វាវុធ និង​សង្គ្រាម​ដោយប្រយោល​ជាច្រើន​ទៀត​។
ទោះបីជា​សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាព​សូវៀត បាន​រួមគ្នា​ប្រឆាំង​មហាអំណាចអ័ក្សក្នុងកំឡុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​ក្តី ប្រទេស​ទាំងពីរនូវតែបាន​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​យ៉ាង​ស្រួចស្រាល់លើ​ប្រធានបទ​ជាច្រើនទាំង​ក្នុងពេល និង​ក្រោយពេល​សង្គ្រាម ជាពិសេស​ក្រោយពេល​ចប់​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​។ សង្គ្រាម​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ និង​ធ្វើឱ្យ​មហាអំណាច​ខ្លះ​បាន​ធ្លាក់ចុះ លើកលែងតែ​សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាព​សូវៀតប៉ុណ្ណោះ​ដែល​បាន​ក្លាយទៅជា​កំពូល​មហាអំណាច​ទាំង​វិស័យយោធា សេដ្ឋកិច្ច បច្ចេកវិទ្យា និងនយោបាយ​។ នៅក្នុង​ការបែកបាក់​នៃ​ពិភពលោក​នេះ ប្រទេស​ជាច្រើន​បាន​ងាកទៅរក​ប្លុក​មួយ​ក្នុងចំណោម​កំពូល​មហាអំណាច​ទាំងពីរ (ក្រោយមក ចលនា​មិន​ចូលបក្សសម្ព័ន្ធ​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង​នៅ​កំឡុង​ទសវត្ស​រ៍ឆ្នាំ​១៩៦០)​។
ការប្រកួតប្រជែងក្នុងកំឡុងង​ពេល​នៃ​សង្គ្រាម​បាន​រីក​រាលដាល​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​ដំបូង​នៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប ក្រោយមក​នៅ​គ្រាប់​តំបន់​ទាំងអស់​នៃ​ពិភពលោក ដូច​ដែល​សហរដ្ឋអាមេរិកបាន​ខិតខំ​ទប់ស្កាត់​ការរីករាលដាល និង​កាត់បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​នៃ​លទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងដឹកនាំ​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ជាច្រើន ជាពិសេស​នៅ​អឺរ៉ុបខាងលិច និង​មជ្ឈិមបូព៌ា​។ នៅគ្រានោះដែល សហភាពសូវៀត​បាន​ផ្គត់ផ្គង់និងគាំទ្រ​ដល់​ចលនា​បដិវត្តន៍​កុម្មុយនីស្តនៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក ជាពិសេស​នៅ​អឺរ៉ុបខាងកើត អាមេរិកឡាទីន និង​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​។
ក្នុងកំឡុង​ពេល​នៃ​សង្គ្រាមត្រជាក់ មាន​ទាំង​កំឡុងពេល​នៃ​ភាពតានតឹង​ខ្លាំង និង ភាព​ស្ងប់ស្ងាត់​ដែល​មិន​ទៀងទាត់​។ នៅ​ម្ខាង វិបត្តិ​អន្តរជាតិ ដូចជា​ការបិទគមនាគមន៍​ក្រុងប៊ែរឡាំង (១៩៤៨-១៩៤៩), សង្គ្រាមឧបទ្វីបកូរ៉េ (១៩៥០-១៩៥៣), វិបត្តិក្រុងប៊ែរឡាំងឆ្នាំ១៩៦១, សង្គ្រាមវៀតណាម (១៩៦៤-១៩៧៥), សង្គ្រាមសូវៀតនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាន (១៩៧៩-១៩៨៩) និង ជាពិសេស​វិបត្តិមីស៊ីសគុយបាឆ្នាំ១៩៦២ ហៀប​តែ​នឹង​ផ្ទុះ​សង្គ្រាមលោកលើកទី៣ ​ទៅ​ហើយ​។ ជាចុងក្រោយ​មាន​ដូចជា​វិបត្តិ​មួយរយៈពេល​ខ្លី​ក្នុងកំឡុងងពេល​សមយុទ្ធ​ណាតូ​នា​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៣​។
សង្គ្រាមត្រជាក់ បាន​ឈានទៅរក​ទីបញ្ចប់​នៅ​ក្រោយ​ទសវត្ស​រ៍ឆ្នាំ​១៩៨០ និង​ដើម​ទសវត្ស​រ៍ឆ្នាំ​១៩៩០​។ តាមរយៈ​ការ​ឡើង​កាន់អំណាច​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក លោករ៉ូណាល់ រីហ្កេន សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​បង្កើន​ការគាបសង្កត់​ផ្នែក​ការទូត យោធា និង​សេដ្ឋកិច្ច​លើ​សហភាព​សូវៀត ដែល​កំពុងតែ​រង​នូវ​វិបត្តិ​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​មិន​រីកចម្រើន​រួចទៅហើយ​។ នៅ​ពាក់កណ្ដាលទី២ នៃ​ទសវត្ស​រ៍ឆ្នាំ​១៩៨០ មេដឹកនាំ​សូវៀត​ដែល​ទើប​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ថ្មីគឺលោកមីខាអែល ហ្គូបាឆូវ បាន​ដាក់​បង្ហាញ​នូវ​កម្មវិធី​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច (perestroika) និង នយោបាយ​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​ទន់ភ្លន់​ជាងមុន ជាមួយ​ការបើកឲ្យមាន​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន (glasnost) ។ ការរលំរលាយ​សហភាព​សូវៀត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១ បាន​បន្សល់​ឱ្យ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ស្ថិតនៅ​ជា​កំពូល​មហាអំណាច​តែមួយគត់​នៅ​លើ​ពិភពលោក​។
ប្រភពដើម នៃ​ពាក្យ​សង្គ្រាមត្រជាក់
ពាក្យ "សង្គ្រាមត្រជាក់" ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជាលើកដំបូង ដើម្បី​អធិប្បាយ​អំពី​ភាពតានតឹង​ផ្នែក​ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ រវាង​សហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាព​សូវៀត ដែល​ត្រូវ​បាន​សន្មត​ដោយ​លោក ប៊ែរណារដ៍ បារុច (Bernard Baruch) ហិរញ្ញាធិការី​អាមេរិក និង​ជា​ទីប្រឹក្សា​ប្រធានាធិបតី​។ នា​ថ្ងៃទី​១៦ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៤៧ លោក បារុច​បាន​ផ្លែង​នៅ​រដ្ឋការ៉ូលីណា​ខាងត្បូង (South Carolina) ថា​៖ "យើង​មិន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​គេ​បំភាន់​យើង​បាន​ទេ​៖ យើង​សព្វថ្ងៃនេះ​កំពុងតែ​ស្ថិតនៅ​ចំកណ្ដាល​នៃ​សង្គ្រាមត្រជាក់" ។ ជនកុម្មុយនិស្ត វ៉លធ័រ លីបម៉ាន់ (Walter Lippmann) ក៏​បាន​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ផងដែរ ជាមួយ​ការបោះពុម្ព​ផ្សាយ​នូវ​សៀវភៅ​របស់​គាត់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៧ មាន​ចំណងជើង​ថា "សង្គ្រាមត្រជាក់" ។
ប្រវត្តិដើម
ពុំ​មាន​មតិ​ឯកភាព​គ្នា​ឡើយ ក្នុង​ចំណោម​អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាច្រើន​ចំពោះ​ចំណុច​ចាប់ផ្ដើម​នៃ​"សង្គ្រាមត្រជាក់"​។ ខណៈដែល អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ​ភាគច្រើន​កំណត់​ថា​វា​បាន​ចាប់ផ្ដើម​ឡើង​ក្រោយពី​ការបញ្ចាប់​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​ភ្លាម ចំណែក​អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្លះ​ទៀត បាន​ប្រកែក​ថា​វា​បាន​ចាប់ផ្ដើម​ឡើង​មុន​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ហៀប​នឹង​បញ្ចប់​មក​ម្ល៉េះ ថ្វីបើ​ភាពតានតឹង​រវាង​ចក្រភពរុស្ស៊ី និង ចក្រភពអង់គ្លេស និង​សហរដ្ឋអាមេរិក តាំងតែពី​ពាក់កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​១៩​។ ភាព​មិន​ចុះសម្រុងគ្នា​នៃ​មនោគមវិជ្ជា​រវាង​កុម្មុយនិស្តនិយម និង មូលធននិយម បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៧ នៅពេល​ដែល​សហភាព​សូវៀត បាន​ចាប់បដិសន្ធិ​ឡើង​ពី​បដិវត្តន៍​នៅ​រុស្ស៊ី ជា​រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត​ទី១ លើ​ពិភពលោក​។ លទ្ធផល​នេះ បាន​បណ្ដាលឲ្យ​ទំនាក់ទំនង​រវាង​រុស្ស៊ី-អាមេរិក នូវ​កង្វល់​រយៈពេល​វែង សម្រាប់​មេដឹកនាំ​ប្រទេស​ទាំងពីរ​។
ព្រឹត្តិការណ៍​ជាច្រើន បាន​ផ្ដល់​នូវ​ភាពមន្ទិលសង្ស័យ និង​ភាព​មិន​ទុកចិត្ត​គ្នា​ទៅវិញទៅមក រវាង​សហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាព​សូវៀត ដូចជា​៖ ការប្រឆាំង​របស់​ពួកបុលសេវិក​ចំពោះ​មូលធននិយម, ការដកខ្លួន​របស់​រុស្ស៊ី​ចេញពី​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​ប្រេស្ត-លីតូវស្ក​ជាមួយ​អាល្លឺម៉ង់, សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ធ្វើអន្តរាគមន៍​ក្នុង​សង្គ្រាមស៊ីវិល​នៅ​រុស្ស៊ី ដោយ​ផ្ដល់​ការគាំទ្រ​ដល់​កងទ័ពស ហើយនិង សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​បដិសេធ​មិន​ទទួលស្គាល់​សហភាព​សូវៀត​រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៣៣​។ ព្រឹត្តិការណ៍​ផ្សេងទៀត​នៅក្នុង​កំលុងពេល​អន្តរសង្គ្រាម អាស្រ័យ​ទៅ​នឹង​បរិយាកាស​នៃ​ភាព​មិន​ទុកចិត្ត​គ្នា​ទៅវិញទៅមក​នេះ​ឯង​។ សន្ធិសញ្ញា​រ៉ាប៉ាឡូ (Treaty of Rapallo) និង កតិកាសញ្ញា​ម៉ូឡូតូវ-រីបេនត្រុប (Molotov–Ribbentrop Pact) ជា​ឧទាហរណ៍​ពីរ​គួរឲ្យ​កត់សម្គាល់​។ - នៅមានត -
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមត្រជាក់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះនៅសតវត្សទី២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងសហភាពសូវៀត–សហរដ្ឋអាមេរិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រអង្គការណាតូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រ
ពិធីបុណ្យបច្ច័យបួន
កាលបរិច្ឆេទ
គេអាចធ្វើពេលណាក៏បាន ស្រេចលើសមីដើមបុណ្យកំណត់។ តាមទម្លាប់គេច្រើនធ្វើនៅរដូវជិតចូលឆ្នាំ ឬពេលមានឱកាសល្អ។
របៀបរៀបចំ
ចំណាប់ផ្ដើមដំបូង គេរៀបចំដូចក្នុងពិធីបុណ្យសូត្រមន្តដែរ តែត្រូវមានសំភារៈបន្ថែម គម្រប់ជាបច្ច័យបួន៖ <br \> ក្នុងពីធីនោះ គេត្រូវរៀបសាដក ស្របទៅតាមចំនួនព្រះសង្ឃទៀតផង។ <br \> ក្រោយពិធីបុណ្យសូត្រមន្ត ចប់មានរៀបចំលោកទេសនាថែមទៀតផង។ លុះព្រឹកឡើង រៀបចំចង្ហាន់វេរប្រគេនព្រះសង្ឃជាមួយនឹងរណ្ដាប់បច្ច័យបួន បង្សុកូលជាកិច្ចបង្ហើយបុណ្យ៕
ពិធីបុណ្យសូត្រមន្ត
អត្ថន័យ
ពិធីបុណ្យសូត្រមន្តមានពីរបែបគឺ សូត្រមន្តចំណាប់ផ្ដើមពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាតិផ្សេងៗ និងសូត្រមន្តបណ្ដេញឧបទ្រពចង្រៃ ឬរំដោះគ្រោះ យោងគ្រោះ ប្រទាក់ស្មាព្រាហ្ម រួចរៀបចំលើករាសី។ <br \> ពិធីសូត្រមន្តធ្វើឡើងដើម្បី៖ <br \> អត្ថន័យចុងក្រោយនេះមានសារៈសំខាន់មួយដែរ ព្រោះនាំឲ្យសាមីជនទទួលបានកម្លាំងចិត្ត មានជំនឿថា ខ្លួនពិតជាបានសុខសប្បាយចៀសផុតពីគ្រោះថ្នាក់ទាំងពួង។ ដូចនេះ ការប្រកបការងារចិញ្ចឹមជីវិតមានលំនឹង រីកចម្រើនទៅមុខជាដរាប។
ក. ពិធីសូត្រមន្តជាចំណាប់ផ្ដើមបុណ្យផ្សេងៗ
គេរៀបចំលើរានធំល្មម ចាក់ក្បាច់ដើមចេកលំអ ក្នុងនោះគេរៀប៖
ខ. ពិធីសូត្រមន្តរំដោះគ្រោះ លើករាសី
របៀបរៀបចំធ្វើដូចពិធីសូត្រចំណាប់ផ្ដើមពិធីបុណ្យផ្សេងៗដែរ តែមានទម្រង់តូចជាង ដោយមិនបាច់ចាក់ចេក។ គេច្រើនរៀបនៅលើតុទាបល្មម។ <br \> ដោយឡែក បើរំដោះគ្រោះ គេរៀបរណ្ដាប់ទៅតាមក្បួនខ្នាតដែលលោកអាចារ្យតម្រូវ។ ពិធីសូត្រមន្តគេច្រើនប្រារព្ធធ្វើនៅពេលរសៀល៕
សង្គ្រាមលោកលើកទី១
សង្គ្រាមលោកលើកទី១ គឺជាជម្លោះជាអន្តរជាតិរវាងប្រទេសជាច្រើនក្នុងពិភពលោក ដែលចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី ២៨ កក្កដា ១៩១៤ និងបញ្ចប់វិញនៅថ្ងៃទី ១១ វិច្ឆិកា ១៩១៨។ សង្គ្រាមនេះមានការចូលរួមពីប្រទេសភាគច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងប្រទេសមួយចំនួនទៀតដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកជាដើម ហើយក៏មានឆាកប្រយុទ្ធនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិក និងផ្នែកខ្លះនៃអាស៊ីផងដែរ។ វាគឺជាសង្គ្រាមមួយដែលមានផលវិបាកខ្លាំងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលមានទាហានប្រមាណ ៩ លាននាក់ស្លាប់ក្នុងការប្រយុទ្ធ និងមានជនស៊ីវិលប្រមាណ ៥ លាននាក់ទៀតបានស្លាប់ដោយសារការសម្លាប់ដោយទាហានសត្រូវ ការទម្លាក់គ្រាប់បែក ជំងឺ និងការអត់ឃ្លានជាដើម។ អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដែលប្រព្រឹត្តឡើងដោយពួកអូតូម៉ង់ និងជំងឺផ្ដាសាយអេស្ប៉ាញក្នុងឆ្នាំ ១៩១៨ ដែលរីករាលដាលកាន់តែខ្លាំងដោយសារការធ្វើបម្លាស់ទីរបស់កងទ័ព បានធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនលាននាក់លើពិភពលោកបានបាត់បង់ជីវិតថែមទៀត។
មុនឆ្នាំ ១៩១៤ ប្រទេសមហាអំណាចអឺរ៉ុប ត្រូវបានបែងចែកជាពីរគឺ ទ្រីបអង់តង់មានបារាំង រុស្សី និងអង់គ្លេសជាសមាជិក និង ទ្រីបលីសមានសមាជិកអាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស-ហុងគ្រី និង អ៊ីតាលី។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩១៤ រជ្ជទាយាទនៃអូទ្រីស-ហុងគ្រីហ្វ្រង់ស្វ័រ ហ្វែឌីណង់ ត្រូវបានធ្វើឃាតដោយជនជាតិស៊ែប៊ីម្នាក់ឈ្មោះហ្កាវ្រីឡូ ព្រីនស៊ីប។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្កឱ្យមានភាពតានតឹងយ៉ាងខ្លាំងនៅតំបន់បាល់កង់។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩១៤ អូទ្រីស-ហុងគ្រីបានប្រកាសសង្គ្រាមលើស៊ែប៊ី ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់រុស្ស៊ី។ ត្រឹមថ្ងៃទី ៤ ខែកក្កដា ប្រទេស អាល្លឺម៉ង់ បារាំង និង អង់គ្លេស បានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាម។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩១៤ ចក្រភពអូតូម៉ង់ អាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី បានបង្កើតជាកម្លាំងកណ្ដាល ហើយនៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩១៥ អ៊ីតាលី បានចូលរួមជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង រុស្ស៊ី និងស៊ែប៊ីបង្កើតជាកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១។
បុព្វហេតុ​នៃ​សង្គ្រាម
ព្រឹត្តិការណ៍ ដែល​គេ​សន្មត​ថា​ជា​បុព្វហេតុ​នាំឲ្យ​ផ្ទុះ​សង្គ្រាមលោក​លើកទី១ គឺ​ការ​ធ្វើឃាត​លើ​ព្រះអង្គម្ចាស់​ហ្វ្រង់ ហ្វែរឌីណង់ រជ្ជទាយាទ នៃ​ចក្រភព​អូទ្រីស-ហុងគ្រី ដោយ​និស្សិត​ស៊ែប៊ីបូស្នី ហ្កាវរីឡូ ព្រីនស៊ីប (Gavrilo Princip) មកពី​ក្រុម Young Bosnia កាលពី​ថ្ងៃទី​២៨ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩១៤ នៅ​តាម​ដងវិថី​មួយ​នៃ​ទីក្រុងសារាយេវ៉ូ​។ ជាប្រតិកម្ម​តប​នឹង​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ នៅ​ថ្ងៃទី ២៣ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩១៤ ប្រទេស​អូទ្រីស-ហុងគ្រី បាន​ដាក់​ឱសានវាទ បង្ខំ​ឲ្យ​រាជាណាចក្រ​ស៊ែប៊ី ចាប់​ឃាតករ​ឲ្យបាន ប្រសិនបើ​មិនដូច្នេះទេ សង្គ្រាម​នឹង​ផ្ទុំឡើង​។
ទីបំផុត​ទៅ ប្រទេស​អូទ្រីស-ហុងគ្រី បាន​ប្រកាសសង្គ្រាម​ជាមួយ​ស៊ែបី នៅ​ថ្ងៃទី​២៨ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩១៤​។ ចក្រភពរុស្ស៊ី បាន​ប្រកាស​ការពារ​ស៊ែប៊ី​ទល់នឹង​អូទ្រីស-ហុងគ្រី​។ ជាការឆ្លើយតបវិញ ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់​បាន​ប្រកាសសង្គ្រាម​ជាមួយ​រុស្ស៊ី នៅ​ថ្ងៃទី​០១ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩១៤ និង ថ្ងៃទី​០៣ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩១៤ ជាមួយ​បារាំង ហើយ​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់​បាន​ចាប់ផ្ដើម​វាយលុកចូល​ប្រទេស​បារាំង​ដោយ​ឆ្លងកាត់​ប្រទេស​អព្យាក្រឹត​បែលហ្សិក​។ ចក្រភពអង់គ្លេស បាន​ទាមទារឲ្យ​អាល្លឺម៉ង់​គោរព​អព្យាក្រឹតភាព​បែលហ្សិក តែ​មិន​បាន​ទទួល​ចម្លើយ ចក្រភពអង់គ្លេស​ក៏​ប្រកាសសង្គ្រាម​ជាមួយ​អាល្លឺម៉ង់ នៅ​ថ្ងៃទី​០៤ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩១៤​។
ដំបូងឡើយ សង្គ្រាម​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​ជា​សង្គ្រាម​នៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប​ប៉ុណ្ណោះ តែ​ក្រោយមក​មាន​ប្រទេស​ជាច្រើន​ទៀត​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម​ជាបន្តបន្ទាប់ ហេតុ​នេះ​ហើយ​សង្គ្រាម​នេះ​បាន​រាលដាល​ពី​សង្គ្រាម​ទ្វីបអឺរ៉ុប ទៅជា​សង្គ្រាមលោក​តែម្ដង​។
ទិសដៅ​នៃ​ការចូលរួម​សង្គ្រាម
សរុបទៅ សង្គ្រាម​នេះ​គឺជា​សង្គ្រាមចក្រពត្តិ ប្រកបដោយ​ភាពអយុត្តិធម៌​ទាំងសងខាង​។ មានតែ ប្រទេស​ស៊ែប៊ី និង​បែលហ្សិក​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ប្រយុទ្ធតស៊ូ ដើម្បី​ការពារជាតិ​។ អ្នកទទួលខុសត្រូវ​នៅក្នុង​សង្គ្រាម​នេះ​គឺ​ភាគី​ទាំងសងខាង តែ​មេភ្លើង​គឺ​ចេញពី​ចក្រភព​អាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី​។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមលោក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រ
រូបមន្តអយល័រ
right|thumb| រូបមន្តអយល័រ រូបមន្ត​អយល័រ​ (Euler's formula) យកឈ្មោះតាមលោក លេអុនហាដ អយល័រ (Leonhard Euler) គឺជា​រូបមន្ត​គណិតវិទ្យា​ក្នុង​ការ​គណនា​​កុំផ្លិចដែលបង្ហាញ​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​ជិតស្និត​រវាង​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ និង អនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​កុំផ្លិច។
រូបមន្ត​អយល័រ​នៅតែពិតបើទោះបីជា \ x ជា​ចំនួនកុំផ្លិច​ក៏ដោយ​។
ប្រវត្តិ
រូបមន្តអយល័រ​ត្រូវបានស្រាយបញ្ជាក់​ដំបូង​ដោយ រ៉ូចឺ កូត្ស Roger Cotes ក្នុងឆ្នាំ ១៧១៤ ជារាង
(ដែល ln តំណាងអោយ​លោការីតនេពែ (ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា​លោការីតធម្មជាតិ) មានន័យថាជា​​លោការីត log ដែលមានគោល e)
លោក​អយល័រ​​ជាអ្នកបោះពុម្ព​រូបមន្ត​ជា​រាង​បច្ចប្បន្ន​នេះ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៤៨ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ​សំរាប់សំរាយបញ្ជាក់​របស់​គាត់​ចំពោះ​ស៊េរីអនន្ត​ពីរ​ស្មើគ្នា។ អ្នកទាំងពីរ​មិន​បាន​បង្ហាញ​តំណាងធរណីមាត្រ​នៃ​រូបមន្តទេៈ តំណាង​នៃ​ចំនួនកុំផ្លិច​ជា​ចំនុច​នៅ​ក្នុង​ប្លង់កុំផ្លិច​បានលេចឡើង​នៅ​៥០ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក។​ លោក អយល័រ​បាន​ចាត់ទុក​វា​ជាធម្មតា​ដើម្បី​ណែនាំ​ទៅ​កាន់​សិស្ស​របស់​គាត់​អំពី​ចំនួនកុំផ្លិច​​មាន​ភាពស្រួល​ច្រើនជាង​អ្វី​ដែល​ពួកយើង​ធ្វើ​សព្វថ្ងៃ។ នៅក្នុង​សៀវភៅពិជគណិតថ្នាក់ដំបូងរបស់គាត់ (elementary algebra text book) គាត់​បាន​ណែនាំ​អំពី​ចំនួន​ទាំងនេះ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ម្តង និង​បាន​ប្រើប្រាស់​​ពួកវា​តាម​រយៈ​វិធីសាស្រ្ត​ធម្មតា។
ការអនុវត្តក្នុងទ្រឹស្តីចំនួនកុំផ្លិច
thumb|right|\ e^{ix} គូសជា​[[រង្វង់ត្រីកោណមាត្រក្នុងប្លង់កុំផ្លិច]] រូបមន្ត​នេះ​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​បកស្រាយ​ដោយ​និយាយថា អនុគមន៍ \ e^{ix} គូសជា​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រក្នុងប្លង់កុំផ្លិចជា \ x រ៉ាដ្យង់​តាមរយះចំនួនពិត ។ ទីនេះ \ x គឺជា​មុំ​ដែល​បន្ទាត់​មួយ​ភ្ជាប់​គល់​តំរុយ​ជា​មួយ​ចំនុច​មួយ​នៅ​លើ​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​បង្កើត​ជាមួយ​អ័ក្សពិត​ផ្នែក​វិជ្ជមាន​តាម​ទិសដៅ​ដូច​ទ្រនិចនាឡិកា​និង​គិតជា​រ៉ាដ្យង់​។
សំរាយបញ្ជាក់​ដើម​គឺ​ពឹងផ្អែក​ទៅ​លើ​ការពន្លាត​ជា​​ស៊េរីតេល័រ​នៃ​អនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល \ e^z (ដែល \ z ជា​ចំនួនកុំផ្លិច​) និង​ការពន្លាតជា​ស៊េរីតេល័រ​​នៃ​អនុគមន៍ស៊ីនុស \ \sin x និង កូស៊ីនុស \ \cos ចំពោះ​ចំនួនពិត \ x ។ តាម​ពិត​សំរាយបញ្ជាក់​ដូចគ្នា​បង្ហាញ​ថា​​រូបមន្តអយល័រ​ពិតផងដែរ​ចំពោះ​គ្រប់​ចំនួនកុំផ្លិច \ z ។
ចំនុច​មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្លង់កុំផ្លិចអាច​​ត្រូវ​បាន​​បង្ហាញ​​ជា​​ចំនួនកុំផ្លិច​ដៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធកូអរដោនេដេកាត​។ រូបមន្តអយល័រផ្តល់នូវតំលៃមធ្យមនៃគំលាតរវាងកូអរដោនេដេកាត និង កូអរដោនេប៉ូលែរ។ ទំរង់ប៉ូលែរបន្ថយចំនួណតួពីពីរទៅមួយ ដែលសំរួលក្នុងគណិតវិទ្យា​នៅពេលដែល​វា​ត្រូវបាន​គេ​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ប្រមាណវិធីគុណ​ឬ​ស្វ័យគុណ​នៃ​ចំនួនកុំផ្លិច​។ ចំនួនកុំផ្លិច អាចសរសេរជា
ដែល
\ \theta គឺជាអាគុយម៉ងនៃចំនួនកុំផ្លិច មានន័យថាគឺជាមុំរវាងអ័ក្សពិត \ x និង វ៉ិចទ័រ \ z វាស់ក្នុងទិសដៅស្របនឹង​ទ្រនិច​នាឡិកា​និង​​គិត​ជា​រ៉ាដ្យង់​។
យើង​អាច​ប្រើ​រូបមន្តអយល័រ​ដើម្បី​កំនត់​លោការីត​នៃ​ចំនួនកុំផ្លិច​មួយ​។ យើង​ក៏​អាច​ប្រើ​និយមន័យ​នៃ​លោការីត​​ (ជាឆ្លាស់នៃ​អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល)​ ដែល
និង
ទំនាក់ទំនងទាំងពីរពិតចំពោះគ្រប់​ចំនួនកុំផ្លិច a និង b ។ ហេតុនេះយើងអាចសរសេរ
ចំពោះ z\ne 0 ។ បំលាក់​លោការីត​លើអង្គទាំងសងខាង យើងបាន
តាមពិតទំនាក់ទំនងនេះអាចត្រូវបានគេប្រើដើម្បីកំនត់និយមន័យសំរាប់​កុំផ្លិចលោការីត​។ លោការីតនៃចំនួនកុំផ្លចមួយគឺជា​អនុគមន៍មានពហុតំលៃ ពីព្រោះ \theta \, មានពហុតំលៃ (មានតំលៃច្រើន) ។
ចុងក្រោយ រូបមន្តអិចស្ប៉ូណង់ស្យែល
ផ្ទៀងផ្ទាត់​ចំពោះ​គ្រប់​ចំនួនគត់​ \ k រួមជាមួយ​រូបមន្តអយល័រ​ ដែលជាប់ទាក់ទងផងដែរនូវរូបមន្តត្រីកោណមាត្រ និង រូបមន្តដឺម័រ​។
ទំនាក់ទំនងចំពោះត្រីកោណមាត្រ
សមីការ​ទាំងពីរ​ខាងលើ​អាច​ទាញបាន​ដោយ​ការបូក​ឬ​ដករូបមន្ត​អយល័រ៖
រូបមន្ត​ទាំងនេះ​ផ្តល់​និយមន័យ​អោយ​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​ចំពោះអាគុយម៉ង់ \ x នៃចំនួនកុំផ្លិច ។
ឧទាហរណ៍៖ តាង \ x = iy គេបាន
អិចស្ប៉ូណង់ស្យែលកុំផ្លិចអាចសំរួលជាត្រីកោណមាត្រ ពីព្រោះវាងាយស្រួលសំរួលជាងស៊ីនុយសូអ៊ីត។​ គេអាចបំលែងស៊ីនុយសូអ៊ីតជាកន្សោមអិចស្ប៉ូណង់ស្យែល។ ឧទាហរណ៍៖
គេអាចបំលែងស៊ីនុយសូអ៊ីត​ជា​​ផ្នែកពិត​​នៃកន្សោម​ចំនួនកុំផ្លិច​ និង សរសេរជាកន្សោមនៃចំនួនកុំផ្លិច។ ឧទាហរណ៍៖
រូបមន្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើប្រាស់​ដើម្បី​បង្កើត​របត់​ស៊ីនុយសូអ៊ីត​នៅចន្លោះ x រ៉ាដ្យង់​។
សំរាយបញ្ជាក់​ដោយប្រើ​ស៊េរីតេល័រ
ការពន្លាត​ជា​ស៊េរី​នៃអនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​ដែលមានអថេរជាចំនួនពិត x អាចសរសេរ
និងអាចបន្លាយដល់​ចំនួនកុំផ្លិច x ។
ពន្លាតជាស៊េរីតេល័រចំពោះអនុគមន៍ស៊ីនុស និង កូស៊ីនុសគឺ
ដើម្បីសំរួលសមីការនេះ យើងប្រើលក្ខណៈគ្រឹះខាងក្រោម
ជាទូទៅចំពោះគ្រប់អិចស្ប៉ូសង់ជាចំនួនគត់ n គេបាន
អ្នកម្នាងរស់
អ្នកម្នាងរស់ ឬ អ្នកមឿងរដ្ឋា គឺ បាទបរិចារិកាព្រះស្នំ នៃព្រះបាទនារាយណ៍រាជាទី៣ ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាសម័យឧដុង្គ នាងមានបុត្រពីរនាក់គឺ ព្រះបាទហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី និង ​ព្រះអង្គម្ចាស់អង្គឥម.
រូបមន្តអយល័រ
សំរាយបញ្ជាក់​ដោយប្រើ​ស៊េរីតេល័រ
ដូចនេះគេបានរូបមន្តអយល័រ ដូចដែលបានពោល៖
សំរាយបញ្ជាក់​ដោយ​ប្រើ​ដេរីវេ
គេមានអនុគមន៍ \ f (អាចជាអនុគមន៍ចំនួនកុំផ្លិច) នៃអថេរ x កំនត់ដោយ
ដោយយោងតាមរូបមន្តផលគុណ និង ផលចែកនៃដេរីវេនៃអនុគមន៍ \ f(x) គេបានដេរីវេនៃអនុគមន៍ \ f(x) កំនត់ដោយ
ហេតុនេះ \ f ជា​អនុគមន៍ថេរ​។ គេបាន
ដូចនេះ
សំរាយបញ្ជាក់​ដោយ​ប្រើ​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល​បែប​ងាយ
តាងអនុគមន៍ ​
យើង​បាន
សំរាយបញ្ជាក់​ដោយ​ប្រើ​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល​​បែប​ម្យ៉ាង​ទៀត
គេមានអនុគមន៍ \ g(x) ដែល
ដោយចាត់ទុក \ i គឺជា​ចំនួនថេរ ដេរីវេទី១ និង ទី២ នៃ \ g(x) គឺ ចេញ​ពី​ទំនាក់ទំនង​នេះ​គេ​អាច​បង្កើត​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលលីនែអ៊ែរ​លំដាប់២ ឬ
សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលលីនេអ៊ែរលំដាប់២ មានចំលើយឯករាជ្យលីនេអ៊ែរ​ចំនួន​ពីរ​ដែល​ផ្ទៀងផ្ទាត់​វា៖
ទាំង \ \cos និង \ \sin គឺជាអនុគមន៍ពិត​ដែលដេរីវេ​ទី២​គឺ​មាន​សញ្ញាអវិជ្ជមាននៃអនុគមន៍ខ្លួនវា។ បន្សំ​លីនេអ៊ែរ​នៃចំលើយ​ចំពោះសមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែលអូម៉ូសែន​ក៏ជាចំលើយមួយផងដែរ។​ ចំលើយទូទៅនៃសមីការគឺ
ដែល A និង B គឺជាចំនួនថេរ​។ ប៉ុន្តែ​មិនមែន​គ្រប់​តំលៃ​ទាំងអស់​នៃ​ចំនួនថេរ​ទាំងពីរ​នេះ​សុទ្ធ​តែ​ផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខខណ្ឌដើមដែលគេស្គាល់ចំពោះ \ g(x) ទេ​៖
តំលៃនៃលក្ខខណ្ឌដើមជំនួសក្នុងចំលើយទូទៅ
គេបាន