cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បរាភវសូត្រ
ទី ៣ - កិរិយា​ដេក, និយាយ, ខ្ជិល, ខឹង​ច្រើន
​កិរិយា​ទី​ ៣ គឺ​ភាព​កំជិល​​ដែល​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ត្រូវ​ជៀសវាង ។ គ្មាន​ជន​ណា​ម្នាក់​អាច​អួតអាង​ថា​ខ្លួន​គេ​គ្មាន​ភាព​កំជិល​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន​នោះ​ឡើយ  ។ មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​តែង​មាន​ភាព​កំជិល​នេះ​ជាប់​មក​តាំង​ពី​កំណើត  ។ យើង​ខិតខំ​បង្កើត​របៀប​ធ្វើការងារ​ និង បង្កើត​ឧបករណ៍​បច្ចេកវិជ្ជា​ផ្សេងៗ ដើម្បី​ធ្វើ​​កិច្ចការ​មួយ​បាន​សម្រេច​ដោយ​ប្រើ​ពេល​វេលា​តិច​ ដើម្បី​សន្សំ​ពេល​យក​ទៅ​សម្រាក​លំហែ​កម្សាន្ត​ ពោល​គឺ​ភាព​កំជិល  ។ មនុស្ស​ខ្លះ​បាន​ជួល​ឬ​ប្រើ​មនុស្ស​ផ្សេង​ទៀត​ឲ្យ​ធ្វើ​ការងារ​ជំនួស​ខ្លួន​ក៏​មាន  ។ ក្រុម​មនុស្ស​មាន​អំណាច​ប្រើ​ប្រាស់​មនុស្ស​នៅ​ក្រោម​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ​ការងារ​រាប់​ពាន់​ប្រភេទ​ជំនួស​ខ្លួន  ។ ពួក​ម្ចាស់​ដី​ប្រើ​កូន​ឈ្នួល​ធ្វើ​ការងារ​កសិកម្ម​យ៉ាង​លំបាក​និង​ផ្តល់​ប្រាក់​ឈ្នួល​បន្តិចបន្តួច​ឬ​មិន​ឲ្យ​សោះ​ក៏​មាន  ។ នោះ​ហើយ​ជា​ភាព​កំជិល​របស់​មនុស្ស​  ។ រី​ឯ​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ក៏​បាន​ស្វះស្វែង​រក​វិធី​ធ្វើការងារ ឬ​បង្កើត​ឧបករណ៍​សម្រាប់​ធ្វើការងារ​ឲ្យ​បាន​ច្រើន​ដោយ​ប្រើ​ពេល​វេលា​និង​ថាមពល​តិច​បំផុត  ។ ឧទាហរណ៍ មនុស្ស​ជំនាន់​ដើម​ត្រូវ​ធ្វើ​ស្រែ​ដោយ​ប្រើ​សត្វ​ជា​ជំនួយ​ព្រោះ​ខ្ជិល​ប្រើ​កម្លាំង​របស់​ខ្លួន ហើយ​ក្រោយ​មក​មនុស្ស​ក៏​បាន​បង្កើត​គ្រឿង​យន្ត​ជំនួស​សត្វ​វិញ​ព្រោះ​វា​ជួយ​ឲ្យ​ពួក​គេ​សម្រេច​គោលដៅ​ឆាប់​  ។ យើង​លើក​យក​ភាព​កំជិល​បែប​​ទី​មួយ​មក​បង្ហាញ​សិន​ថា​ ភាព​កំជិល​មិន​មែន​សុទ្ធ​តែ​អាក្រក់​ទាំង​អស់​នោះ​ទេ  ។ យើង​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ភាព​កំជិល​ប្រភេទ​នេះ​ថា "​ទុកពេល​ស្វែងរក​គំនិត​ល្អ​​ផ្សេង​ទៀត​ដើម្បី​​​ធ្វើ​ការងារ​មួយ​ឲ្យ​បាន​ឆាប់​និង​ប្រសើរ​ជាង​មុន"  ។ ភាព​កំជិល​បែប​នេះ​គឺ​មាន​ប្រយោជន៍​​ច្រើន​ជាង​ការ​ធ្វើ​ការងារ​តាម​វិធី​ដដែលៗ​ តាម​ក្បួន​ចាស់ តាម​ទម្លាប់ ដែល​​ចំណាយ​ពេល ឬ​កម្លាំង​ច្រើន និង​ បាន​ផល​តិច  ។
ចំណែក​ឯ​ភាព​កំជិល​ដែល​យើង​ត្រូវ​វៀរ​ចាក​ឲ្យ​ឆ្ងាយ​នោះ​គឺ​ជា​ភាព​កំជិល​ដែល​មនុស្ស​ម្នាក់​មិន​​​អនុវត្ត​តាម​វិធី​​ធ្វើ​ការងារ​ដ៏​ប្រសើរ​ដែល​គេ​បាន​ណែនាំ និង មិន​រវល់​គិត​គូរ​រក​វិធី​ធ្វើ​ការងារ​ថ្មី​ដើម្បី​សម្រេច​គម្រោង​ណាមួយ​ឡើយ ។ ឧទាហរណ៍​ទី ១ កសិករ​ម្នាក់​ត្រូវ​ភ្ជួរ​ស្រែ​មួយ​ហិកតា​ឲ្យ​ចប់​ក្នុង​រយៈ​ពេល ១០ ថ្ងៃ  ។ ប្រសិន​បើ​គាត់​មាន​តែ​គោ​ឬ​ក្របី​មួយ​នឹម​និង​នង្គ័ល​តែ​មួយ ជា​​ធម្មតា​គាត់​ត្រូវ​ក្រោក​ពី​ព្រលឹម​ដើម្បី​ភ្ជួ​ស្រែ​ឲ្យ​បាន​យូរ​ក្នុង​មួយថ្ងៃៗ  ។ ប៉ុន្តែ​គាត់​បែ​ជា​ខ្ជិល​ក្រោក​ពី​ព្រលឹម ហើយ​រង់​ចាំ​ថ្ងៃ​រះ​ផុត​ព្រៃ ឬ​រង់​ចាំ​ជិត​ថ្ងៃ​ត្រង់​ទើប​ចេញ​ទៅ​ស្រែ  ។ គាត់​មិន​អាច​នឹង​សម្រេច​ទិសដៅ​របស់​គាត់​បាន​ឡើយ  ។ ជម្រើស​ទី​ ២ ​គាត់​អាច​ជួល​មនុស្ស​ដទៃ​​ឲ្យ​មក​ជួយ​ការងារ​នោះ ពេល​នោះ​គាត់​នៅ​តែ​អាច​សម្រេច​ទិសដៅ​បាន​  ។ ប៉ុន្តែ​គាត់​ខ្ជិល​ចំណាយ​ប្រាក់​ឬ​គ្មាន​ប្រាក់​សម្រាប់​ចំណាយ ពេល​នោះ​គម្រោង​របស់​គាត់​នឹង​មិន​អាច​សម្រេច​តាម​ទិសដៅ​ដាក់​ចុះ​ឡើយ  ។ ឧទាហរណ៍​​ទី ២ និស្សិត​ម្នាក់​ត្រូវ​សរសេរ​និក្ខេបបទ​កម្រាស់​ ២០០ ទំព័រ ដើម្បី​ការពារ​គំនិត​​របស់​គាត់​សម្រាប់​បញ្ចប់​ថ្នាក់​បរិញ្ញាប័ត្រ  ។ គាត់​ត្រូវ​បញ្ចប់​គម្រោង​នោះ​ក្នុង​រយៈពេល ១២​ ខែ ដោយ​រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​ការ​រៀបចំ​គម្រោង ការ​ចុះ​ស្រាវជ្រាវ​យក​ទិន្នន័យ ការ​វិភាគ​ទិន្ន័យ និង ការ​សរសេរ​និក្ខេបបទ​ផង​ដែរ  ។ និស្សិត​ម្នាក់​នោះ​ខ្ជិល​ធ្វើ​កិច្ចការ​ទាំង​នោះ​និង​រង់ចាំ​ជិត​ដល់​ឆ្នាំ​បញ្ចប់​សឹម​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ការងារ​នោះ  ។ ពេលវេលា​ចេះ​តែ​រំកិល​ទៅ​មុខ​គ្មាន​រង់ចាំ​និស្សិត​កំជិល​នោះ​ទេ  ។ នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​គាត់​គ្មាន​ទាំង​គម្រោង ទាំង​ទិន្នន័យ សម្រាប់​សរសេរ ហើយ​ក៏​គ្មាន​ឯកសារ​សម្រាប់​បញ្ជាក់​ថា​គាត់​បាន​ធ្វើ​កិច្ចការ​ទាំង​នោះ  ។ ឧទាហរណ៍​ទី ៣ ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​ត្រូវ​រៀន​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​​ទាំង​ ១១០​ ក្បាល​ និង​​គម្ពីរ​​ផ្សេងៗ​របស់​ពុទ្ធសាសនា និង របស់​សាសនា​​ផ្សេងៗ​ទៀត​ឲ្យ​ចេះ​ចាំ​យ៉ាង​ស្ទាត់​​សម្រាប់​យក​ទៅ​ការពារ​គំនិត​​នៅ​ពេល​​តស៊ូមតិ (សង្គាយនា) ជា​មួយ​នឹង​ភិក្ខុ​​ដទៃ​នៅ​ថ្ងៃ​ប្រគួត​ប្រឡង​​បញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​មហាវិទ្យាល័យ  ។ ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​នោះ​​អាន​តែ​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​ជា​ភាសា​ខ្មែរ និង ខ្ជិល​អាន​សៀវភៅ​​ផ្សេង​ទៀត​  ។ ថ្ងៃ​ប្រគួត​បាន​ឈាន​មក​ដល់ ការ​ជជែក​ដេញដោល​បាន​ឈាន​ឡើង​ដល់​កម្រិត​ជ្រៅ​និង​លំបាក​យ៉ាង​ខ្លាំង  ។ ភិក្ខុ​ជាដៃគូ​ប្រគួត​បាន​ចោទសួរ​ភិក្ខុ​កំជិល​យ៉ាង​ចាស់​ដៃ​ និង បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ភិក្ខុ​កំជិល​ចាញ់ដៃ​អាម៉ាស់​មុខ​ ខឹង​ចិត្ត​ទៅ​សម្ងំ​សូធ្យ​រៀន​បន្ថែម​សម្រាប់​ឡើង​ទៅ​ប្រយុទ្ធ​នៅ​​ពេល​​ក្រោយ​ទៀត  ។ ឧទាហរណ៍​ទី ៤ បុរស​ម្នាក់​ចង់​ក្លាយ​ជា​មនុស្ស​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ច្រើន​ប៉ុន្តែ​គាត់​ខ្ជិល​ទៅ​ប្រកប​អាជីវកម្ម​ឬ​ធ្វើការងារ​បម្រើ​ក្រុមហ៊ុន​ដទៃ  ។ គាត់​គិត​ថា​បើ​គាត់​ទៅ​កាស៊ីណូ​ គាត់​អាច​នឹង​ឈ្នះ​ល្បែង​បាន​ប្រាក់​ច្រើន​សន្ធឹក​ក្នុង​ពេល​ឆាប់ៗ បើ​មិន​ដូច្នោះ​ទេ គាត់​អាច​នឹង​ទិញ​ឆ្នោត​ដែល​អាច​ឲ្យ​គាត់​ត្រូវ​បាន​ប្រាក់​រាប់​លាន​ដុល្លា  ។ បុរស​ម្នាក់​នោះ​បន្ត​ទៅ​កាស៊ីណូ​ដើម្បី​លេង​ល្បែង​គ្មាន​លោះ​ថ្ងៃ  ។ ថ្ងៃ​ខ្លះ​ក៏​ឈ្នះ​ ថ្ងៃ​ខ្លះ​ក៏​ចាញ់  ។ ជា​សរុប​គាត់​ចាញ់​ល្បែង​អស់​ប្រាក់​រាប់​ម៉ឺន​ដុល្លា ត្រូវ​​បញ្ចាំ​ផ្ទះ​ដើម្បី​យក​ប្រាក់​ទៅ​លេង​ល្បែង​ទៀត  ។ គាត់​ក៏​បាន​ចំណាយ​ប្រាក់​សន្ធឹក​ណាស់​ដែរ​ដើម្បី​ទិញ​លេខ​ឆ្នោត  ។ ទី​បំផុត ផ្ទះ​ក៏​អស់​ ការងារ​ក៏​គ្មាន ព្រម​ទាំង​ជំពាក់​ប្រាក់​អ្នក​ដទៃ​​យ៉ាង​​ច្រើន​ទៀត​ផង  ។ នេះ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ភាព​កំជិល ដែល​មនុស្ស​គ្រប់​រូប​គួរ​វៀរ​ចាក​ឲ្យ​ឆ្ងាយ  ។​
កិរិយា​ទី ៤ ការ​ខឹង​សម្បារ​ ដែល​មនុស្ស​ត្រូវ​កាត់​បន្ថយ​ឲ្យ​បាន​តិច​បំផុត ។ មនុស្ស​គ្រប់​គ្នា​តែង​មាន​អារម្មណ៍​ខឹង​ស្បារ​ ទោះ​បី​ជា​ជន​សាមញ្ញ ឬ អ្នក​ចេះ​ដឹង​ខ្ពស់​ក្លាយ​ជា​អរហន្ត​ក៏​ដោយ គ្រាន់​តែ​កម្រិត​នៃ​កំហឹង​មាន​ខុសគ្នា​ទៅតាម​កម្រិត​នៃ​ភាព​ចេះ​ដឹង​ និង ការ​ចេះ​ខន្តី​ ឬ​សណ្តោស  ។ កំហឹង​គឺ​ជា​អារម្មណ៍​​ឆេះ​ក្តៅ​ ពុះ​កញ្ជ្រោល​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ក្បាល​របស់​បុគ្គល​ម្នាក់​​នៅ​ពេល​ស្ថានភាព​មួយ​មិន​កើតឡើង​តាម​ការ​រំពឹង​ទុក​ ឬ មនុស្ស​ម្នាក់​បង្ក​បញ្ហា​​ឬ​មិន​ធ្វើ​ការងារ​ឲ្យ​សម​នឹង​ចិត្ត​ចង់បាន​របស់​បុគ្គល​ទី​មួយ​នោះ  ។ មនុស្ស​​​​ដែល​មាន​ខន្តី​ និង ​យល់​ស្ថានការណ៍ ព្រម​ទាំង​ទុក្ខ​លំបាក​របស់​ជនដទៃ ក៏​ចេះ​បន្ធូរ​អារម្មណ៍​ខឹង​បាន​ឆាប់ និង មិន​ជះ​កំហឹង​ទៅ​លើ​ជន​ទីពីរ  ។ មនុស្ស​គ្មាន​ខន្តី​ មិន​ស្វែង​យល់​ស្ថានការណ៍​របស់​ជនដទៃ នឹង​បន្ត​រក្សា​កំហឹង​ឲ្យ​ឆេះ​ងំ​នៅ​ក្នុង​ក្បាល​របស់​ខ្លួន រួច​ហើយ​ជះ​កំហឹង​នោះ​ទៅ​លើ​ជន​ទី​ពីរ និង មនុស្ស​នៅ​ក្បែរ​ខ្លួន​ដូច​ជា​កូន​ចៅ ប្តីសី ឬ មនុស្ស​នៅ​ក្រោម​បង្គាប់  ។ សូម្បី​របស់​មាន​តម្លៃ​​ និង ជាទី​ស្រឡាញ់​របស់​ខ្លួន​​ក៏​មនុស្ស​មិន​ចេះ​ទប់​កំហឹង​នោះ​នឹង​វាយ​បំបែក​ឲ្យ​ខ្ទេច​  ។ គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​ចង់​រស់​នៅក្បែរ​មនុស្ស​មិន​ចេះ​ទប់​កំហឹង​សោះ​ឡើយ ព្រោះ​កំហឹង​របស់​បុគ្គល​នោះ​នឹង​ឆ្លង​​ដល់​ខ្លួន​​មិន​ខាន  ។ កំហឹង​​ដែល​មិន​មាន​ការ​ទប់ស្កាត់​ត្រឹម​ត្រូវ​គឺ​​ជា​ភាព​ចង្រៃ​​​ដល់​សីលធម៌ (moral hazard)  ។​
ការ​បកស្រាយ​ខាង​លើ​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​​ ការ​ដេកច្រើន, ការ​និយាយច្រើន, ភាព​កំជិល, និង កំហឹង​គ្មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​គឺ​ជា​មូលហេតុ​នាំ​មក​នូវ​​ក្តីវិនាសទី ៣ ។ ហេតុ​នេះ​បុគ្គល​គ្រប់រូប​គួរ​ជៀសវាង​​ឬ​កាត់​បន្ថយ​ការ​បញ្ចេញ​អារម្មណ៍​ទាំង​នោះ​ឲ្យ​បាន​តិច​បំផុត​តាម​អាច​ធ្វើ​បាន​​ដើម្បី​អាច​រស់​នៅ​សុខ​ចម្រើន និង ចុះ​សម្រុង​ជាមួយ​មនុស្ស​ដទៃ​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ និង សហគមន៍  ។ មាន​វិធី​ប្រកប​ដោយ​ប្រសិទ្ធភាព​ជាច្រើន​ដែល​មនុស្ស​គ្រប់រូប​គួរ​រៀន​និង​ប្រតិបត្តិ​តាម​ដើម្បី​ជួយ​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​ជៀសវាង​ការដេក​ទ្រមក់ ការ​និយាយ​ច្រើន ភាព​កំជិល និង កំហឹង​ឥត​គម្រប​របស់​ខ្លួន  ។
ទី ៤ - មិនចិញ្ចឹមមាតា​បិតា
តាម​​ច្បាប់​ធម្មជាតិ​ ​​មេបា​សត្វ​​​ប្រភេទ​ខ្លះ​​​បង្កើត​កូន​ដើម្បី​បន្ត​ពូជពង្ស​​រួច​ហើយ​ក៏​បន្ត​រក​ចំណី​​មក​បញ្ចុក​កូន​រហូត​ដល់​កូន​ធំធាត់​អាច​ស្វែង​រក​ចំណី​​ដោយ​ខ្លួន​ឯង ។ មេបា​សត្វ​ខ្លះ​ថែម​ទាំង​​​បង្រៀន​កូន​ឲ្យ​ចេះ​រក​ចំណី​អាហារ និង ជួយ​ការពារ​កូន​​ឲ្យ​រួចផុត​ពី​សត្វ​ដទៃ​ដែល​អាច​ចាប់​កូន​ធ្វើ​ជា​ចំណី ​​ ។ នៅ​ពេល​កូន​ធំធាត់​ដឹង​ក្តី​ ពួក​​គេ​​បន្ត​ជីវិត​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ និង ដើរ​តួ​នាទី​ជា​មេបា​​ដើម្បី​បន្ត​ពូជ​ពង្ស​សត្វ​ប្រភេទ​នោះ​បន្ត​ទៀត  ។ អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​​នៅ​មិន​ទាន់​រក​ឃើញ​កូន​សត្វ​ប្រភេទ​ណា​មួយ​វិល​ត្រឡប់​​យក​ចំណី​មក​ជួយ​មេបា​​របស់​ខ្លួន​ទេ វៀរលែង​តែ​មនុស្សប៉ុណ្ណោះ  ។ មនុស្ស​ក៏​ជា​ពូជ​សត្វ​​ម្យ៉ាង​ដែរ ​ប៉ុន្តែមនុស្ស​ជា​សត្វ​មាន​ភាសា​ពិសេស​សម្រាប់​ឆ្លើយឆ្លង​គ្នា សម្រាប់​បង្រៀន​ឬ​ផ្ទេរ​ចំណេះ​ដឹង​ និង ​បច្ចេកវិជ្ជា​ទៅ​មនុស្ស​ជំនាន់​មួយ​ទៀត  ។ មនុស្ស​ប្រើប្រាស់​ភាសា​ពន្យល់​គ្នា​ឲ្យ​ចេះ​ជួយ​បែងចែក​ចំណី​អាហារ ជួយ​ធ្វើ​ការងារ និង ការពារ​គ្នា​តាម​លទ្ធភាព​ដែល​ពួក​គេ​មាន  ។ ​មនុស្ស​រស់​នៅ​ក្នុង​កុលសម្ព័ន្ធ​ សហគមន៍ ឬ ប្រទេស​​​ជា​មួយ​គ្នា​បាន​បង្កើត​​ច្បាប់​ទម្លាប់​សម្រាប់​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​កុលសម្ព័ន្ធ​​ សហគមន៍ ឬ​ប្រទេស​នោះ  ។ មនុស្ស​បាន​បង្កើត​ច្បាប់​សម្រាប់​​គ្រប់គ្រង​កុល​សម្ព័ន្ធ​ឬ​​​រដ្ឋ និង ច្បាប់​សាសនា​​ដើម្បី​​ឲ្យ​មនុស្ស​​រស់​នៅ​ចុះ​សម្រុង​ និង ចេះ​ជួយ​គ្នា​ដើម្បី​ឲ្យ​ពូជ​មនុស្ស​អាច​រស់នៅ​ប្រកប​ដោយ​សេចក្តី​សុខ  ។ ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ភាគ​ច្រើន​នៃ​​ច្បាប់​សាសនា​​បាន​បង្រៀន​មនុស្ស​​ជា​កូនចៅ​ទទួល​យក​ភារៈ​​ចិញ្ចឹម​ឪពុក​ម្តាយ​ដោយ​ស្ម័គ្រចិត្ត និង ពេញចិត្ត  ។ ឧទាហរណ៍ នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ មាន​សេចក្តី​បង្រៀន​ថា កូន​មាន​តួនាទី​ចំពោះ​ឪពុក​ម្តាយ​ស្រប​តាម​ប្រការ ៥ យ៉ាង គឺ ១- ជួយ​ចិញ្ចឹម​បីបាច់, ២- ជួយ​ធ្វើការងារ​ជំនួស​, ៣- ជួយ​ការពារ​និង​រក្សា​វង្ស​ត្រកូល​, ៤- ប្រតិបត្តិ​ខ្លួន​​ឱ្យ​​ត្រឹមត្រូវ​សម​​ជាអ្នកទទួល​និង​គ្រប់​គ្រង​មរតកពី​ពួក​គាត់, និង ៥- ធ្វើបុណ្យទាន​ជូនពួក​គាត់​ពេល​ពួក​គាត់​លា​ចាក​លោក​នេះ  ។ ប៉ុន្តែ​មាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​​​​​មិន​អនុវត្ត​តាម​ច្បាប់​សាសនា​ទាំង​នោះ​​ទេ ពោល​គឺ​​​មិន​ខ្វល់​ជួយ​ចិញ្ចឹម​ឪពុក​ម្តាយ​របស់​​ខ្លួន​​​ទោះ​បី​ពួក​គេ​មាន​លទ្ធភាព​ និង សមត្ថភាព​គ្រប់គ្រាន់​ក៏​ដោយ  ។
យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ច្បាប់​សាសនា​គ្មាន​វិធី​អ្វី​​ដើម្បី​ចាប់​បង្ខំ​ពួក​កូន​ទាំង​នោះ​ឲ្យ​អនុវត្ត​តាម​ច្បាប់​ទាំង​នោះ​ទេ ក្រៅ​តែ​វិធី​​ពីរ​យ៉ាង ពោល​គឺ ទី ១ ការ​លើក​ទឹកចិត្ត​​ថា​​វា​ជា​កិច្ច​ការ​ដែល​ព្រះ​អាទិទេព​ដាក់​ចុះ​​ឬ​ទេវតា​នឹង​ជួយ​រក្សា​ពួក​ខ្លួន​ឲ្យ​មាន​សុវត្ថិភាព​​ និង វិធី​ទី ២ គឺ​ការ​និយាយ​បំភិតបំភ័យ​ដើម្បី​បន្លាច​ឲ្យ​ពួក​កូន​ទាំង​នោះ​ទទួលយក​និង​ធ្វើ​តាម​ ។ យើង​មិន​ត្រូវ​បន្ទោស​ពួក​កូនៗ​ថា​​ពួក​គេ​មិន​ចិញ្ចឹម​ឪពុក​ម្តាយ​​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ ដោយ​យើង​មិន​​បាន​សិក្សា​មើល​​អំពី​លទ្ធភាព​​របស់​ពួក​កូនៗ​ទាំង​នោះ​ក្នុង​ការ​បំពេញ​​កិច្ចការ​ទាំង​នោះ​​ឡើយ  ។ ប្រសិន​បើ​ពួក​កូន​ទាំង​នោះ​គ្មាន​លទ្ធភាព​ធ្វើ​កិច្ចការ​ទាំង​នោះ​ទេ តើ​អ្នក​ណា​ជា​អ្នក​​ជួយ​​ពួក​គេ ? យើង​ត្រូវ​​ពិនិត្យ​មើល​ឲ្យ​ហួស​ពី​ការ​ទទួល​ខុសត្រូវ​របស់​ពួក​កូន​ៗ​ និង ត្រូវ​​សួរ​ថា​តើ​សហគមន៍​ទាំង​មូល​​មាន​តួនាទី​អ្វី​ខ្លះ​ដែល​អាច​ជួយ​​មនុស្ស​ចាស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ និង ជួយ​​បាន​ក្នុង​កម្រិត​ណា ? តើ​ភិក្ខុសង្ឃ​អាច​​ដើរ​តួ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ប្រជាជន​ជា​ពុទ្ធបរិស័ទ​ចំណុះ​ជើង​វត្ត​ឲ្យ​ចូលរួម​គ្នា​ជួយ​ពួក​មនុស្ស​ចាស់​ទាំង​នោះ​បាន​ក្នុង​កម្រិត​ណា ? តើ​ប្រទេស​ទាំង​មូល​អាច​បង្កើត​ច្បាប់​​ការពារ​​មនុស្ស​ចាស់​​បាន​ក្នុង​កម្រិត​ណា រាប់​​ទាំង​ការ​គោរព​សិទ្ធិ​​មនុស្ស និង សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​​ការ​ឧបត្ថម្ភ​​ត្រឹមត្រូវ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ទាំង​ផ្នែក​ចំណី​អាហារ ទី​ជម្រក ការ​ថែទាំ​សុខភាព និង សុខុមាលភាព ? ប្រសិន​បើ​​សហគមន៍ វត្ត​អារាម និង រដ្ឋាភិបាល​​រួម​គ្នា​​​ជួយ​មនុស្ស​ចាស់​ទាំង​ឡាយ​​ ពេល​នោះ​បន្ទុក​ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ឪពុកម្តាយ​នឹង​មិន​សូវ​​ជា​ធ្ងន់​ពេក​សម្រាប់​ពួក​កូនៗ​ដើម្បី​ទទួល​យក​នោះ​ឡើយ ។​
ទី ៥ - ភូតកុហក បោកបញ្ឆោត
នៅ​ក្នុង​គោលការណ៍​នេះ​​យើង​ត្រូវ​បែង​ចែក​ជាពីរ​ផ្នែក​​ឲ្យ​ដាច់​ស្រឡះ​ដើម្បី​ឲ្យ​យើង​អាច​បកស្រាយ​ និង​ រក​ភស្តុតាង​អំណះអំណាង​មក​ការពារ​ចំណុច​នីមួយៗ​ឲ្យ​បាន​ពេញលេញ​ និង ងាយ​យល់ ។ ផ្នែក​ទី ១ គឺ​ពាក្យ​ថា ភូត​ឬ​កុហក  ។ តើ​សំដី​កុហក​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ឬ​គុណវិបត្តិ​អ្វី​ដល់​មនុស្ស​​ជា​អ្នក​និយាយ និង មនុស្ស​ជា​អ្នក​ស្តាប់ ? ជា​ទូទៅ​ គ្មាន​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​អាច​អួត​អាង​ថា​មិន​ធ្លាប់​និយាយ​កុហក​សោះ​​ក្នុង​មួយ​ជីវិត ។ មាន​ពេល​ខ្លះ​សំដី​កុហក​អាច​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ដល់​អ្នក​និយាយ​​ និង គ្មាន​មនុស្ស​ណា​មក​ចាប់​ទោស​អូស​ដំណើរ​អ្វី​ទេ​ប្រសិន​បើ​​គេ​ប្រើ​វា​សម្រាប់​ដោះ​ទាល់​ឬ​ការពារ​សុវត្ថិភាព​របស់​ខ្លួន ឬ សុវត្ថិភាព​មនុស្ស​ដទៃ  ។ ឧទាហរណ៍​ មាន​ជនចំឡែក​ម្នាក់​មក​សុំ​ស្នាក់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​មួយ​​នៅ​ក្នុង​បំណង​ស៊ើប​អង្កេត​មើល​ស្ថានភាព​របស់​ប្រជាជន​ក្នុង​ភូមិ ដូច​ជា​ចង់ដឹង​ថា​តើ​គ្រួសារ​ណា​​មាន​ទ្រព្យ​ច្រើន​ជាង​គេ ឬ​​ថា​តើ​មាន​ការ​យាមកាម​ត្រឹមត្រូវ​​ឬ​អត់  ។ ប្រសិន​បើ​ជនចំឡែក​​សួរ​ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​នៅ​ក្នុង​វត្ត​នូវ​សំណួរ​ទាំងឡាយ​ប្រភេទ​នេះ​ តើ​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​ត្រូវ​ឆ្លើយ​យ៉ាង​ណា ? បើ​ឆ្លើយ​តាម​ការពិត ជនចំឡែក​នឹង​ប្រើប្រាស់​ព័ត៌មាន​នោះ​ក្នុង​ផ្លូវ​អាក្រក់​​ដូច​ជា​ការ​មក​លួច​ឬ​ប្លន់​ទ្រព្យ​ប្រជាជន​ជាដើម ។ បើ​មិន​ឆ្លើយ​តាម​ការពិត​ទេ ភិក្ខុ​នឹង​មាន​កំហុស​ថា​​បាន​ពោល​ពាក្យ​មុសា  ។ ដូច្នេះ​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​ត្រូវ​ថ្លឹង​មើល​ថា តើ​ក្នុង​ចំណោម​អំពើ​ទាំង​ពីរ​នោះ​ អំពើ​មួយ​ណា​នឹង​នាំ​ទៅ​ដល់​ផល​វិបត្តិ​តិច​ជាង​គេ  ។ ប្រសិន​បើ​មិន​អាច​​គេចវេស​​​មិន​​ឆ្លើយតប​ចំពោះ​សំណួរ​ទាំង​នោះ​បាន​ទេ​ ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​អាច​នឹង​ជ្រើស​យក​​ការ​មិន​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ពិត ឬ​អាច​ឆ្លើយ​ថា​មិន​ដឹង​ជា​ការ​ស្រេច  ។ អំពើ​របស់​ភិក្ខុ​នោះ​ជួយ​ការពារ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ឬ​អាយុ​ជីវិត​​របស់​ប្រជាជន ដែល​ជា​ប្រយោជន៍​ប្រសើរ​ជាង​ការ​និយាយ​ព័ត៌មាន​ពិត​​ក្នុង​បំណង​​​រក្សា​សីល​ "មិន​ពោល​ពាក្យ​មុសាវាទ"  ។ ប៉ុន្តែ​​ការ​ពោល​ពាក្យ​កុហក​មួយ​ចំនួន​នឹង​​នាំ​ផល​អវិជ្ជមាន​ដល់​ខ្លួន​​ផង និង ដល់​មនុស្ស​ដទៃ​ផង​ដែរ  ។ ឧទាហរណ៍ ភិក្ខុ​មួយ​អង្គ​​ពោល​ពាក្យ​អួត​អាង​ថា​អាច​ព្យាបាល​ជម្ងឺ​ច្រើន​មុខ​ជូន​អ្នក​ស្រុក​ ដោយ​លោក​គ្រាន់​តែ​ប្រើ​ថ្នាំ​ឫស​ឈើ​មួយ​ឆ្នាំង​ប៉ុណ្ណោះ  ។ ជម្ងឺ​អេដស៍​គឺ​ជា​ជម្ងឺ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ជម្ងឺ​ដែល​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​អួត​ថា​អាច​ព្យាបាល​ឲ្យ​ជា​សះស្បើយ  ។ មាន​គ្រួសារ​មួយ​ដែល​មាន​កូន​ប្រុស​ម្នាក់​កើត​ជម្ងឺ​អេដស៍​ដែល​បុគ្គលិក​ពេទ្យ​គ្មាន​វិធី​ព្យាបាល​ឲ្យ​ជា​សះស្បើយ​ទេ គឺ​មាន​តែ​ការ​ចំណាយ​ប្រាក់​សម្រាប់​ទិញ​ថ្នាំ​លេប​ដើម្បី​បង្ក្រាប​​កុំ​ឲ្យ​ចំនួន​វីរុស​កើន​ឡើង​ច្រើន​ពេក​ដែល​អាច​​ឈាន​ទៅ​ដល់​សម្លាប់​បុរស​វ័យ​ក្មេង​នោះ  ។ ឪពុក​ម្តាយ​​យុវជន​នោះ​មិន​ជឿ​ពាក្យ​ណែនាំ​របស់​ពេទ្យ​​ក៏​នាំ​កូន​ទៅ​ជួប​ភិក្ខុ​ពូកែ​អួតអាង​អង្គ​នោះ​ដើម្បី​សុំ​ឲ្យ​លោក​ជួយ​ព្យាបាល  ។ ការពិត​គឺ​គ្មាន​ថ្នាំ​ឫ​ឈើ​ណា​អាច​សម្លាប់​មេរោគ​អេដស៍​បាន​ឡើយ  ។ ដោយ​ក្តី​អំណួត​​​ មោទនភាព និង ខ្លាច​ខ្មាស់​ប្រជាជន​​ផង​ប្រសិន​បើ​ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​ពោល​ពាក្យ​ពិត​​ "​អាត្មា​មិន​អាច​ព្យាបាល​រោគ​អេដស៍" ជាជាង​ការ​ពោល​ពាក្យ​ពិត ភិក្ខុ​អង្គ​នោះ​កុហក​ថា​លោក​អាច​ព្យាបាល​យុវជន​ឲ្យ​ជា​សះស្បើយ​ពី​រោគ​អេដស៍  ។ ទី​បំផុត​ឪពុក​ម្តាយ​ក៏​អស់​ប្រាក់​ យុវជន​នោះ​ក៏​ស្លាប់​ព្រោះ​មិន​បាន​ទទួល​ថ្នាំ​ពេទ្យ​ត្រឹម​ត្រុវ​ដើម្បី​សម្លាប់​មេរោគ​អេដស៍  ។ នេះ​គឺ​ជា​​ការ​ពេល​ពាក្យ​កុហក​ដែល​បង្ក​ឲ្យ​មនុស្ស​ដទៃ​បាត់​បង់​ទ្រព្យ គ្រោះ​ថ្នាក់ និង ស្លាប់​បាត់បង់​ជីវិត  ។
ផ្នែក​ទី ២ គឺ​ការ​បោក​បញ្ឆោត ។ ពាក្យ​ថា​ បោក​បញ្ឆោត គឺ​ជា​​សំដី​ដែល​មនុស្ស​ទី​ ១ ​និយាយ​​លួង​លោម​មនុស្ស​ទី ២ ​ឲ្យ​ធ្វើ​អំពើ​មួយ​​​ដែល​នឹង​មិន​នាំ​ផល​ល្អ​ដល់​​មនុស្ស​ទី ១ ទេ ប៉ុន្តែ​មនុស្ស​ទី ២ បែរ​ជា​បាន​ផល​ទៅ​វិញ  ។ ឧទាហរណ៍​ មនុស្ស​សាមញ្ញ​ម្នាក់​បាន​ពោល​ពាក្យ​បញ្ឆោត​ប្រជាជន​ទូទៅ​ថា រូប​ខ្លួន​គឺ​ជា​ព្រះ​សិរីអារ្យ​មេត្រី​ចុះ​មក​ចាប់​ជាតិ​ដើម្បី​ជួយ​សង្គ្រោះ​មនុស្ស​លោក  ។ បុរស​ម្នាក់​នោះ​មាន​ក្រុម​បក្ស​របស់​ខ្លួន​ជាច្រើន​ព្រម​ទាំង​មាន​មនុស្ស​មាន​អំណាច​ជួយ​ការពារ​រូប​គេ​ផង​ដែរ  ។ ជន​បោកប្រាស់​នោះ​បាន​បញ្ឆោត​មនុស្ស​ជាច្រើន​ឲ្យ​ជឿ​​​ និង ចំណាយ​ប្រាក់​ជា​ច្រើន​ដើម្បី​ទិញ​ជ័រ​គ្រីស្តាល់​របស់​ខ្លួន​ដោយ​និយាយ​ថា​​ជ័រ​នោះ​នឹង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ដុំ​ពេជ្រ​នៅ​ពេល​អនាគត  ។ លើស​ពី​នោះ​ទៀត​​ ជន​បោក​ប្រាស់​ម្នាក់​នោះ​នៅ​បាន​បោក​ប្រជាជន​ជាច្រើន​ឲ្យ​ចំណាយ​ប្រាក់​សង់​វិមាន​ធំស្កឹមស្កៃ​នៅ​លើ​ដី​វត្ត​របស់​ខ្លួន​ព្រោះ​នៅ​ពេល​​ដល់​​ពេល​កំណត់​ជន​បោកប្រាស់​នោះ​នឹង​ហោះ​ឡើង​ទៅ​ស្ថាន​សួគ៌ ហើយ​មនុស្ស​ណា​ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​វិមាន​នៅ​ក្នុង​ដី​វត្ត​​​នោះ​​អាច​នឹង​តោង​​ជើង​ជន​បោក​ប្រាស់​នោះ​ហោះ​ឡើង​ទៅ​ស្ថាន​សួគ៌​ជាមួយ​​ដែរ  ។ ទី​បំផុត​អំពើ​បោកប្រាស់​ក៏​ត្រូវ​បាន​បើកបង្ហាញ​ឲ្យ​ដឹង​ជា​សាធារណៈ ជន​បោក​ប្រាស់​ក៏​បាន​សារភាព​​នូវ​អំពើ​បោកប្រាស់​របស់​ខ្លួន  ។ មេ​បោកប្រាស់​នេះ​សម​នឹង​ទទួល​​ពិន័យ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ស្រប​នឹង​ច្បាប់​ជាធរមាន ប៉ុន្តែ​ដោយសារ​តែ​មាន​ខ្សែ​ឬ​ខ្នង​បង្អែក​ធំ ជនបោកប្រាស់​ក៏​បាន​ដោះ​លែង​ឲ្យ​រួច​ខ្លួន​បន្ទាប់​ពី​បាន​ពោល​ពាក្យ​សុំ​ទោស​បែប​លាក់​កំណួច​របស់​ខ្លួន  ។ ចំណែក​ប្រជាជាន​រាប់​ពាន់​នាក់​ដែល​ត្រូវ​ជន​បោកប្រាស់​បញ្ឆោត​ឲ្យ​ចំណាយ​ប្រាក់​រាប់​ម៉ឺន​នោះ​វិញ​​បាន​ត្រឹម​តែ​ខឹង​មួម៉ៅ​ក្តៅក្រហាយ និង ជេរ​ប្រទេច​ដាក់​បណ្តាសា​មនុស្ស​គម្រក់​នោះ​ប៉ុណ្ណោះ ​ព្រោះ​មិន​អាច​ធ្វើ​អ្វី​កើត និង ឈឺ​ចិត្ត​មិន​គួរ​នឹង​​ល្ងង់​ខ្លៅ​ត្រូវ​​គេ​បោកប្រាស់​យ៉ាង​ងាយ​ដូច្នេះ​សោះ  ។ ទី​បំផុត លោភៈ និង មោហៈ បាន​ត្រឹម​នាំ​មក​នូវ​ទោសៈ​ដាក់​ខ្លួន​ប៉ុណ្ណោះ  ។ ដូច្នេះ​សូម​ប្រជាជន​ទាំង​អស់ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ខ្លួន មិន​ត្រូវ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ចាញ់​ពាក្យ​ល្បង​លួង​លោម​របស់​ជនពាល​ឡើយ ទោះ​ជនពាល​ជា​ភិក្ខុ​សង្ឃ ឬ ជន​សាមញ្ញ​ក៏​ដោយ  ។​
ទី ៦ - លាក់​​អាហារ​ឆ្ងាញ់ និង ធនធាន
នៅ​ក្នុង​គោលការណ៍​នេះ​ក៏​មាន​ពីរ​ផ្នែក​ដែល​យើង​ត្រូវ​បកស្រាយ​ដាច់ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា ។ ផ្នែក​ទី​ ១ ការ​លាក់​​អាហារ​ឆ្ងាញ់​​មិន​ចែក​រំលែក​ជាមួយ​នឹង​មនុស្ស​ដទៃ  ។ តាម​ច្បាប់​ធម្មជាតិ សត្វ​មួយ​ចំនួន​ធំ​​ស្វែង​រក​ចំណី​អាហារ​សម្រាប់​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ត្រឹម​តែ​មួយ​ថ្ងៃ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​ពួក​គេ​មិន​ដែល​ខ្វល់ខ្វាយ​កើប​ប្រមូល​អាហារ​​មក​ទុក​សម្រាប់​ថ្ងៃ​ស្អែក​​ទេ  ។ បើ​ថ្ងៃ​ស្អែក​ឡើង​រក​មិន​បាន​អាហារ​ពួក​វា​ក៏​នឹង​ស្វែង​រក​អាហារ​នៅ​ថ្ងៃ​ស្អែក​ទៀត  ។ មាន​សត្វ​បក្សី​ប្រភេទ​ខ្លះ​ត្រូវ​ហើរ​ផ្លាស់​ទី​ចម្ងាយ​រាប់​ពាន់​គីឡូម៉ែត្រ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​ចំណី​ ដោយ​ចំណាយ​ពេល​ហើរ​ច្រើន​ថ្ងៃ​ទើប​ទៅ​ដល់​គោល​ដៅ​ក៏​មាន  ។ សត្វ​ខ្លះ​ក៏​រស់​នៅ​​ក្នុង​ជីវិត​ក្រាំង​​មិន​ស៊ី​អាហារ​រយៈពេល​ច្រើន​ខែ ឧទាហរណ៍ កង្កែប​ក្រាំង​​នៅ​ខែ​ប្រាំង ឬ សត្វ​ខ្លា​ឃ្មុំ​នៅ​ដំបន់​ប៉ូល​ខាង​ជើង  ។ ប៉ុន្តែ​ក៏​មាន​សត្វ​​មួយ​ចំនួន​ចេះ​គិត​គូរ​យក​ចំណី​ទៅ​ជីក​កប់​លាក់​ទុក​សម្រាប់​ពេល​ក្រោយ​ផង​ដែរ ឧទាហរណ៍ សត្វ​ក្អែក​ប្រភេទ​ខ្លះ​យក​ចំណី​ទៅ​ជីក​កប់​នៅ​ទីតាំង​ច្រើន​កន្លែង​ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ក្អែក​ដទៃ​ទៀត​រក​ឃើញ ហើយ​​​​ក៏​មាន​សត្វ​ក្អែក​ខ្លះ​លួច​តាម​សង្កេត​មើល​សកម្មភាព​ជីក​កប់​លាក់​ចំណី​នោះ​ដើម្បី​ទៅ​លួច​យក​​ចំណី​នោះ​មក​ស៊ី​ក៏​មាន​ដែរ  ។ ពួក​សត្វ​ស្វា​មួយ​ចំនួន​ក៏​មាន​វិធី​លួច​លាក់​ចំណី​មិន​ឲ្យ​​ស្វា​ដទៃ​រក​ឃើញ​ផង​ដែរ  ។ រីឯ​មនុស្ស​ក៏​ជា​សត្វ​ដែល​ត្រូវ​ការ​​ចំណី​ដើម្បី​​​បន្ត​ជីវិត​ដូច​សត្វ​ដទៃ​ ដូច្នេះ​មនុស្ស​ក៏​មាន​ល្បិច​កល​ជីក​កប់​ចំណី​លាក់​ទុក​​សម្រាប់​យក​មក​​បរិភោគ​នៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​ដែរ  ។ ល្បិច​នេះ​គឺ​ដុះ​ឡើង​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល​មនុស្ស​ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​ពូជ​មនុស្ស​ដំបូងៗ​ដែល​ដើរ​ស្វែង​រក​ចំណី​យ៉ាង​លំបាក​លំបិន  ។ សូម្បី​​​មក​ដល់​​​សម័យ​ទំនើប​​នេះ​ដែល​ងាយ​រក​ចំណី​ក៏​ដោយ​ ក៏​នៅ​មាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​បន្ត​កើប​ប្រមូល​ចំណី​លាក់​ទុក​សម្រាប់​ខ្លួន​ឯង​ ឬ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​ខ្លួន​ដែរ  ។ ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្តែង មនុស្ស​ខ្លះ​ទៅ​វត្ត​អារាម​ដើម្បី​ប្រមូល​យក​ចំណី​មក​ផ្ទះ​វិញ​ដោយ​មិន​ខ្ចី​ខ្វល់​ទុក​ចំណី​ខ្លះ​សម្រាប់​មនុស្ស​ដទៃ​ឡើយ  ។ ភិក្ខុ​ខ្លះ​​ក៏​មាន​ល្បិច​លាក់​អាហារ​ទុក​មិន​ចែក​ឲ្យ​កូនសិស្ស​នៅ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​​អាច​ទទួល​ទាន​ ហើយ​មាន​ពេល​ខ្លះ​អាហារ​នោះ​ក៏​ហួស​ថ្ងៃ​កំណត់​អាច​ទទួល​ទាន​បាន​ ឬ ផ្អូម​ស្អុយ​ខូច​មិន​អាច​បរិភោគ​បាន​ក៏​​​យក​ចេញ​មក​ប្រគល់​ឲ្យ​កូនសិស្ស  ។ ទាំង​នោះ​គឺ​ជា​អំពើ​ដ៏​ថោកទាប​ដែល​មនុស្ស​មិន​គួរ​នឹង​បន្ត​ធ្វើ​តទៅ​ទៀត​សោះ  ។ បើ​ថ្ងៃ​នេះ​យើង​មាន​ចំណី​អាហារ​ទទួល​ទាន​ ហើយ​យើង​ចែក​រំលែក​ឲ្យ​មនុស្ស​ដទៃ​បាន​បរិភោគ​ដូច​យើង​ ពួក​គេ​ក៏​សប្បាយ​រីករាយ​ជាមួយ​នឹង​យើង  ។ ថ្ងៃ​ក្រោយ​នៅ​ពេល​ពួក​គេ​មាន​ចំណី​ឆ្ងាញ់​​ពួក​គេ​​នឹកឃើញ​អំពើ​ល្អ​របស់​យើង​ ពេល​នោះ​ពួក​គេ​ក៏​នឹង​ចែក​ចំណី​ឆ្ងាញ់​ជាមួយ​យើង​ដែរ  ។
ទី ៧ - ប្រកាន់ជាតិ, ត្រកូល, ទ្រព្យ, ឋានៈ និង មិន​រាប់​សាច់ញាតិ​របស់​ខ្លួន​
ទោះ​បី​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​គ្មាន​ប្រពៃណី​ប្រកាន់​វណ្ណៈ​ដី​ឆ្កួត​លីលា​ដូច​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ក៏​ដោយ ក៏​យើង​សង្កេត​ឃើញ​​ក្រុម​មេដឹកនាំ​ប្រទេស​ និង អ្នក​ជំនួញ​ដែល​មាន​ប្រាក់​រាប់​លាន​ដុល្លា​រើស​អើង​ប្រជាជន​ក្រីក្រ​ឬ​បុគ្គលិក​តូចតាច ។ យើង​ក៏ឃើញ​មាន​ករណី​បង​ប្អូន​ឈប់​រាប់រក​គ្នា​ដោយសារ​តែ​ឋានៈ​មិន​ដូច​គ្នា ឬ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​មិន​ច្រើន​ដូច​គ្នា ឧទារហរណ៍ បង​ប្រុស​ជា​មនុស្ស​មាន​ប្រាក់​រាប់​លាន​ដុល្លា ចំណែក​ប្អូន​ប្រុស​ជា​ជនក្រីក្រ​រកស៊ី​រត់​ម៉ូតូ​ឌុប  ។ បង​ប្រុស​​មិន​ហ៊ាន​ប្រាប់​ញាតិ​មិត្ត​ខាង​ភរិយា​ខ្លួន​ថា​មាន​ប្អូន​ប្រុស​ម្នាក់​ជា​អ្នក​រត់​ម៉ូតូ​ឌុប​ទេ​ព្រោះ​ខ្លាច​អាម៉ាស់​មុខ​ខ្លួន  ។ នេះ​គឺ​ជា​អំពើ​រើស​អើង​ដ៏​លាមក​ដែល​កំពុង​កើត​មាន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​សព្វ​ថ្ងៃ  ។ យើង​ជា​ជនជាតិ​ខ្មែរ​មិន​ត្រូវ​បន្ត​ទំនៀមទម្លាប់​រើស​អើង​ដ៏​ថោកទាប​នេះ​ទៀត​ទេ​ប្រសិន​បើ​យើង​មាន​មោទនភាព​ជា​ខ្មែរ ជា​ប្រទេស​ធ្លាប់​មាន​វប្បធម៌​រុង​រឿង​ និង ជា​អារ្យប្រទេស  ។
ទី ៨ - ប្រព្រឹត្តល្បែង ៣ ប្រការ
ពាក្យ​ថា​ល្បែង ៣ ប្រការ​​គឺ​រាប់​បញ្ចូល​នូវ​ល្បែង​ស្រី ល្បែង​ស្រា និង​ល្បែង​ប៉ោ​បៀ ។ ពាក្យ​ថា​ល្បែង​ស្រី​គឺ​សំដៅ​ការ​ចំណាយ​ពេល​វេលា​ទៅ​លើ​ការ​ដើរ​ហើរ​​ជា​មួយ​ស្រី​កំណាន់​ឬ​ស្រី​រក​ស៊ី​ផ្លូវ​ភេទ នាំ​ឲ្យ​បង់​ខាត​ពេល​វេលា ប្រាក់កាស់ និង ទឹកចិត្ត លើស​ពី​នោះ​ទៀត​បុគ្គល​នោះ​អាច​នឹង​ឆ្លង​រោគ​សង្គម​ដូច​ជា​រោគ​ស្វាយ ប្រម៉េះ ឬ​អេដស៍​ជា​ដើម  ។ បើ​យើង​ស្រាវ​ជ្រាវ​រក​មើល​គំនិត​ដើម​របស់​គោល​ការណ៍​នេះ យើង​អាច​ទាញ​សេចក្តី​សន្និដ្ឋាន​ថា គោល​គំនិត​ដើម​គឺ​ការ​ប្រដៅ​បង្រៀន​មនុស្ស​ប្រុស​ជា​អ្នក​ប្រតិបត្តិ​ព្រហ្មចរិយធម៌​ឲ្យ​​ជៀស​វាង​អំពើ​ទាំងឡាង​ដែល​នាំ​​ឲ្យ​ពួក​គេ​​មិន​អាច​សម្រេច​គោលដៅ​មោក្ខធម៌​​  ។ ប៉ុន្តែ​មនុស្ស​ប្រុស​​ជា​អ្នក​​គ្រប់គ្រង​ផ្ទះ​សម្បែង​ក៏​អាច​យក​​គោលការណ៍​នេះ​​​ទៅ​អនុវត្ត​សម្រាប់​ដឹកនាំ​ជីវិត​របស់​ពួក​គេ​ឲ្យ​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​ដែរ  ។ ចំណែក​​ស្ត្រី​ជា​អ្នក​ប្រតិបត្តិ​ព្រហ្មចរិយធម៌ និង ស្ត្រី​ជា​មេផ្ទះ​ក៏​អាច​គោលការណ៍​នេះ​​​សម្រាប់​ដឹកនាំ​ជីវិត​បាន​ដូច​គ្នា ដោយ​គ្រាន់​តែ​ប្តូរ​ពីពាក្យ​ថា​ ល្បែង​ស្រី ទៅ​ជា​ ល្បែង​ប្រុស ជា​ការ​ស្រេច  ។ សម្រាប់​ស្ត្រី​ជា​មេផ្ទះ​ ពួក​គាត់​ត្រូវ​មាន​ភក្តី​ចំពោះ​ស្វាមី​ និង គ្រួសារ ដោយ​មិន​ត្រូវ​បណ្តោយ​ចិត្ត​ និង ខ្លួន​ប្រាណ​ទៅ​ជា​ឧបករណ៍​​បម្រើ​ភេទ​របស់​បុរស​ដទៃ​ឡើយ  ។
ពាក្យ​ថា​ល្បែង​ស្រា គឺ​​ការ​ចំណាយ​ពេល​វេលា និង ប្រាក់កាស់​ទៅ​លើ​​គ្រឿង​ស្រវឹង​ និង គ្រឿង​ញៀន​គ្រប់​ប្រភេទ ។
ត្រេកអរចំពោះភរិយាខ្លួនជាការប្រពៃ ប៉ុន្តែការលេងល្បែងស្រី រមែងជួបផលអវិជ្ជមានជាច្រើនដូចជា ខូចខាតទ្រព្យដែលមានស្រាប់ ខានបានរកទ្រព្យថ្មី មានបញ្ហាទាស់ទែងគ្នាជារឿយៗ ដើរលេងចោលទ្រព្យសម្បត្តិ ខានថែទាំគ្រួសារ (អាចជាហេតុធ្វើឲ្យប្រពន្ធផិតក្បត់ក៏មាន ) ខូចកិត្តិយសខ្លួន និង វង្សត្រកូល មានរឿងអាស្រូវច្រើនមិនចេះចប់ សុខភាពចុះថយជាលំដាប់ ប្រឈមមុខនឹងការឆ្លងជំងឺផ្សេងៗ ជាពិសេសរោគសង្គម និង កាមរោគ ។
អ្នកលេងល្បែងស្រានាំមកនូវគុណវិបត្តិយ៉ាងច្រើនដូចជា វិនាសទ្រព្យសម្បត្តិដែលមានស្រាប់ ខាតពេលមិនបានរកទ្រព្យថ្មី និង ខានប្រកបការងារផ្សេងៗ មានរឿងរ៉ាវច្រើន បង្កការឈ្លោះទាស់ទែង និង អំពើហិង្សាញឹកញាប់ និយាយស្តីគ្មានសតិ គ្មានសុជីវធម៌ បាត់បង់សីលធម៌ ខូចភាពថ្លៃថ្នូរ (អាចឲ្យគេមើលងាយដល់កូន ប្រពន្ធ និង វង្សត្រកូល) មិនបានថែគ្រួសារ ខ្សោយប្រាជ្ញា និង ខ្សោយសុខភាពជាលំដាប់  ។
ល្បែងភ្នាល់គ្រប់យ៉ាងក៏ធ្វើឲ្យស្រកស្រុតស្រយុតរបូតទ្រព្យសម្បត្តិ យ៉ាងលឿនរហូតលក់កេរមរតក និង ប្រព្រឹត្តខុសផ្សេងៗទៀត ដូចជាសំណូកសូកប៉ាន់ ពុករលួយ និង ចោរកម្ម នាំឲ្យមានទំនាស់បែកបាក់គ្រួសារ ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ធ្វើឲ្យអ្នកដទៃអស់ទំនុកចិត្ត (គេមើលងាយដល់កូនចៅ)  ។ ហេតុនេះ ល្បែងស្រី ល្បែងស្រា និង ល្បែងស៊ីសង ល្បែងមួយណាក៏ជាប្រមុខនៃក្តីវិនាសទី៨  ។
ទី ៩ - បុរស​មិនត្រេកអរនឹងប្រពន្ធខ្លួន
ការ​រួម​ភេទ​គឺ​ជា​កាតព្វកិច្ច​របស់​មនុស្ស, សត្វ និង រុក្ខជាតិ​ដើម្បី​បន្ត​ពូជពង្ស​​​មនុស្ស, សត្វ និង រុក្ខ​ជាតិ​នោះ​នៅ​លើ​ផែន​ដី​​ ។ ចំពោះ​មនុស្ស ការ​រួមភេទ​ដើរ​តួ​​លើស​ពី​ការ​បន្ត​ពូជ​ពង្ស​ទៀត  ។ សត្វ និង រុក្ខជាតិ​មាន​ពេលវេលា​របស់​ពួក​គេ​ក្នុង​ការ​រួមភេទ​ដើម្បី​បន្ត​ពូជពង្ស​របស់​គេ  ។ ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​មនុស្ស លើស​ពី​តួនាទី​បន្ត​ពូជពង្ស មនុស្ស​​​រួម​ភេទ​ដើម្បី​ជា​ការ​កម្សាន្ត​សប្បាយ ឬ​ពង្រឹង​ចំណង​មិត្តភាព​​រវាង​ស្វាមី​និង​ភរិយា ដើម្បី​​ទាក់ទាញ​ឪពុកម្តាយ​ឲ្យ​ចូលរួម​​ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​បីបាច់​ថែ​រក្សា​កូនៗ​របស់​ពួក​គេ ​ ។  ជា​ធម្មជាតិ មនុស្ស​ប្រុស​ក៏​ដូច​ជា​សត្វ​ឈ្មោល​ដែរ ពួក​គេ​រមែង​ចង់​រួម​ភេទ​ជាមួយ​នឹង​មនុស្ស​ស្រី​ច្រើន​រូប ​ព្រោះ​ចំណង់​ក្នុង​ការ​បន្ត​ពូជ​របស់​ខ្លួន​​ផង និង ការ​កម្សាន្ត​សប្បាយ​ផង  ។ ការ​រស់​នៅ​ជា​គូ​ស្វាមី​ភរិយា​មួយ​ទល់​នឹង​មួយ​គឺ​ជារឿង​របស់​មនុស្ស​សម័យ​ទំនើប​នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​របស់​មនុស្ស​​មួយ​ភាគ​ធំ  ។ នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​នៃ​ជនជាតិ​ខ្លះៗ មនុស្ស​ប្រុស​បាន​និង​កំពុង​ជ្រើស​យក​មនុស្ស​ស្រី​ច្រើន​រូប​ធ្វើ​ជា​ភរិយា ឧទាហរណ៍​នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​របស់​​ជនជាតិ​ដែល​កាន់​សាសនា​អ៊ិស្លាម ឬ​ពួក​អ្នក​កាន់​សាសនា​​គ្រិស្ត​នៃ​និកាយ​ម៉័រម៉ឹន ឬ​និកាយ​ស្មបន្ទាល់​ព្រះយេហូវ៉ា​ជាដើម  ។ ចំពោះ​មនុស្ស​ប្រុស​ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ច្បាប់​ហាម​ឃាត់​ឲ្យ​មាន​តែ​ប្តី​ឬ​ប្រពន្ធ​មួយ ថ្វី​ត្បិត​តែ​ពួក​គេ​មិន​យក​ប្រពន្ធ​ច្រើនមែន​ ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​បែរ​ជា​អាច​ទៅ​រួ​មភេទ​ជាមួយ​ស្ត្រី​រកស៊ី​ផ្លូវ​ភេទ​ដើម្បី​កម្សាន្ត​សប្បាយ  ។ ការ​ធ្វើ​ដូច្នោះ​នឹង​នាំ​ឲ្យ​មនុស្ស​ប្រុស​ទាំង​នោះ​បង់​ខាត​ទ្រព្យសម្បត្តិ និង ពេលវេលា ថែម​ទាំង​កើត​ជំងឺ​ឆ្លង​តាម​ផ្លូវ​ភេទ​​ដូច​ជា​ជំងឺ​ស្វាយ ប្រមេះ ឬ​អេដស៍​ជា​ដើម  ។ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​ទូន្មាន​ថា បុរស​ដែល​មិនត្រេកអរនឹងប្រពន្ធខ្លួន​គឺ​ជាប្រមុខនៃក្តិវិនាសទី ៩  ។
ទី ១០ - បុរសចាស់​​យក​​ស្រីក្មេង​ធ្វើ​ជា​ភរិយា
មនុស្ស​ចាស់​ដែល​​​សម្រេច​ចិត្ត​ជ្រើសរើស​យក​មនុស្ស ​​ដែលមាន​អាយុ​ក្មេង​ជាង​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​គូ​កំណាន់ ​តែង​ជួប​ប្រទះ​ទុក្ខ​​​​ទោមនស្ស​ ។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ប្រុស​ចាស់​ម្នាក់​សម្រេច​ចិត្ត​ជ្រើស​រើស​យក​ស្ត្រី​​វ័យ​ក្មេង​ម្នាក់​មក​ធ្វើ​ជា​ភរិយា បុរស​​ចាស់​នោះ​ច្បាស់​ជា​ចំណាយ​ពេល​វេលា​ច្រើន​ដើម្បី​ផ្គាប់ចិត្ត​ភរិយា​ក្មេង ​ ។ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ដូច​គ្នា ស្ត្រី​ចាស់​ម្នាក់​ដែល​សម្រេច​ចិត្ត​ជ្រើសរើស​យក​មនុស្ស​ប្រុស​វ័យ​ក្មេង​ម្នាក់​ធ្វើ​ជា​ស្វាមី ក៏​នឹង​ជួប​ទុក្ខ​ទោមនស្ស​ច្រើន​មិន​ខុស​គ្នា​ដែរ  ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ មិន​មែន​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​បែប​នេះ​សុទ្ធ​តែ​ជា​រឿង​មិន​ល្អ​ទាំង​អស់​នោះ​ឡើយ  ។ ប្រសិន​បើ​គូ​ស្នេហ៍​ទាំង​ពី​រ​ជា​មនុស្ស​មាន​ចិត្ត​ស្មោះ​ និង សណ្តោស​ចំពោះ​គ្នា​​ពិត​ប្រាកដ​មែន​ នោះ​ពួក​គេ​នឹង​មាន​សុភមង្គល​អស់​មួយ​ជីវិត  ។ មាន​ឧទាហរណ៍​​ច្រើន​ណាស់​សម្រាប់​​​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង និង ទូន្មាន​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​​ឲ្យ​ចេះ​សម្រេច​ចិត្ត​ត្រឹមត្រូវ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ជ្រើស​រើស​គូ​កំណាន់​ខុស​វ័យ​គ្នា​នេះ  ។ ​ដូច្នេះ​ទើប​មាន​ពាក្យ​ទូន្មាន​ថា បុរស​​ឬ​ស្ត្រី​​វ័យចំណាស់​ដែល​សម្រេច​ចិត្ត​ជ្រើស​យក​ស្ត្រី​ឬ​បុរស​វ័យ​ក្មេង​ធ្វើ​ជា​ភរិយា​ឬ​ស្វាមី គឺ​ជា​ប្រមុខ​នៃ​ក្តី​វិនាស ទី ១០  ។
ទី ១១ - ការ​ជ្រើសរើស​យក​ស្ត្រី​ ​ឬ​​បុរស​ដែល​​ជា​មនុស្ស​​​ខ្ជះខ្ជាយ​ធ្វើ​ជា​គូ​កំណាន់​
ការ​សម្រេច​ចិត្ត​​ជ្រើសរើស​មនុស្ស​ម្នាក់​​​ធ្វើ​ជា​មិត្ត​ភក្តិ​​គឺ​ជា​រឿង​សំខាន់​​ ។ ​លើស​ពី​នោះ​ទៀត ការ​សម្រេច​ចិត្ត​​ជ្រើស​រើស​មនុស្ស​ប្រុស​ឬ​ស្រី​ម្នាក់​​​ធ្វើ​ជា​​ស្វាមី ​ឬ​ភរិយា​ពិត​ជា​រឿង​សំខាន់​​យ៉ាង​ខ្លាំង​​​នៅ​ក្នុង​ជីវិត​របស់​គ្រហស្ថ  ។ ប្រសិន​បើ​ជ្រើស​រើស​ខុស បុគ្គល​នោះ​នឹង​ជួប​ប្រទះ​ទុក្ខ​លំបាក​ទាំង​ផ្លូវ​ចិត្ត និង ផ្លូវកាយ  ។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិន​បើ​បុគ្គល​ម្នាក់​ជ្រើស​គូកំណាន់​ចិត្ត​ដែល​ជា​មនុស្ស​ល្ងង់​ខ្លៅ បុគ្គល​នោះ​នឹង​​រលាយ​បង់​ទាំង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ និង កិត្តិយស  ។ ប្រពៃណី​ខ្មែរ និង ប្រពៃណី​ជនជាតិ​មួយ​ចំនួន​នៅ​លើ​ពិភពលោក ​​បាន​បណ្តោយ​ឲ្យ​ឪពុក​ម្តាយ​ ឬ​​ចាស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ ជា​អ្នក​សម្រេច​ចិត្ត​ជំនួស​យុវជន​​ក្នុង​ការ​ជ្រើស​រើស​គូស្រករ  ។ ការ​ធ្វើ​ដូច្នេះ​មិន​មែន​សុទ្ធ​តែ​បាន​ផល​ល្អ​គ្រប់​ពេល​នោះ​ទេ  ។ ដូច្នេះ​ ជនជា​បណ្ឌិត​គួរ​ជៀសវាង​​ការ​​សម្រេច​ចិត្ត​ខុស​​ក្នុង​ការ​ជ្រើស​យក​មនុស្ស​ប្រុស​ឬ​មនុស្ស​ស្រី​ម្នាក់​មក​ធ្វើ​ជា​គូគាប់  ។ ​នេះ​គឺ​​ជាប្រមុខនៃក្តីវិនាសទី១១  ។
ទី ១២ - ជន​កើតក្នុងត្រកូលក្សត្រ​ប្រាថ្នា​ចង់​ធ្វើ​ជា​ស្តេច​
នៅក្នុងការឆ្លើយនឹងប្រស្នារបស់មនុស្ស និង ទេវតា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានត្រាស់សម្ដែងថា ប្រមុខនៃក្តីវិនាស មាន ១២ ប្រការ​យ៉ាង​នេះ​ឯង ។
កំណត់​សំគាល់
(១) សំណាង = ការសាង គឺទង្វើដែលគេធ្វើ ឬ អ្វីដែលជាសមិទ្ធផលនៃការសាង ដូច្នេះពាក្យថា ព្រេងសំណាង មិន​មែន​សំដៅ​លើ​បុណ្យ​ពីជាតិមុនតែម្យ៉ាងឡើយ គឺមានន័យ ថា អ្វីទាំងឡាយណាដែលគេបានធ្វើហើយពីកាលមុន ដោយរួមទាំងពីអតីតជាតិ និង ក្នុងជាតិនេះ ដូចជាកាលពីខែមុន ឆ្នាំមុន ជាដើមផងដែរ ។ ឧទាហរណ៍ ចំណេះវិជ្ជាដែលយើងបានសិក្សាហើយ ក៏​ចាត់​ទុក​ជា​ព្រេង​សំណាង​មួយ​ដែរ  ។ បើបុគ្គលណានិយាយថា ពឹងលើសំណាង មានន័យថា ពឹងលើអ្វីដែលគេធ្វើ  ។
កំណាព្យ​ជា​បាលី​បែប​បឋ្យាវត្ត
១- បរាភវន្តំ បុរិសំ មយំ បុច្ឆាម គោតមំ…..ភវន្តំ បុដ្ឋុមាគម្ម កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ២- សុវិជានោ ភវំ ហោតិ សុវិជានោ បរាភវោ…..ធម្មកាមោ ភវំ ហោតិ ធម្មទេស្សី បរាភវោ ។ ៣- ឥតិ ហេតំ វិជានាម បឋមោ សោ បរាភវោ…..ទុតិយំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ៤- អសន្តស្ស បិយា ហោន្តិ សន្តេ ន កុរុតេ បិយំ…..អសតំ ធម្ម រោចេតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ៥- ឥតិ ហេតំ វិជានាម ទុតិយោ សោ បរាភវោ......តតិយំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ៦- និទ្ទាសីលី សភាសីលី អនុដ្ឋាតា ច យោ នរោ…..អលសោ កោធបញ្ញាណោ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ៧- ឥតិ ហេតំ វិជានាម តតិយោ សោ បរាភវោ…..ចតុត្ថំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ៨- យោ មាតរំ បិតរំ វា ជិណ្ណកំ គតយោព្វនំ…..បហុសន្តោ ន ភរតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ៩- ឥតិ ហេតំ វិជានាម ចតុត្ថោ សោ បរាភវោ…..បញ្ចមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ១០- យោ ព្រាហ្មណំ សមណំ វា អញ្ញំ វាបិ វនិព្វកំ…..មុសាវាទេន វញ្ចេតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ១១- ឥតិ ហេតំ វិជានាម បញ្ចមោ សោ បរាភវោ…..ឆដ្ឋមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ១២- បហុតវិត្តោ បុរិសោ សហិរញ្ញោ សភោជនោ…..ឯកោ ភុញ្ជតិ សាទូនិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ១៣- ឥតិ ហេតំ វិជានាម ឆដ្ឋមោ សោ បរាភវោ......សត្តមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ១៤- ជាតិត្ថទ្ធោ ធនត្ថទ្ធោ គោត្តត្ថទ្ធោ ច យោ នរោ…..សញ្ញាតឹ អតិមញ្ញេតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ១៥- ឥតិ ហេតំ វិជានាម សត្តមោ សោ បរាភវោ…..អដ្ឋមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ១៦- ឥត្ថីធុត្តោ សុរាធុត្តោ អក្ខធុត្តោ ច យោ នរោ......លទ្ធំ លទ្ធំ វិនាសេតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ១៧- ឥតិ ហេតំ វិជានាម អដ្ឋមោ សោ បរាភវោ…..នវមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ១៨- សេហិ ទារេហិ អសន្តុដ្ឋោ វេសិយាសុ បទុស្សតិ…..ទុស្សតិ បរទារេសុ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ១៩- ឥតិ ហេតំ វិជានាម នវមោ សោ បរាភវោ......ទសមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ២០- អតីតយោព្វនោ បោសោ អានេតិ តិម្ពរុត្ថនឹ......តស្សា ឥស្សា ន សុបតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ២១- ឥតិ ហេតំ វិជានាម ទសមោ សោ បរាភវោ…..ឯកាទសមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ២២- ឥត្ថី សោណ្ឌឹ វិកិរណឹ បុរិសំ វាបិ តាទិសំ…..ឥស្សរិយស្មឹ ឋបេតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ២៣- ឥតិ ហេតំ វិជានាម ឯកាទសមោ សោ បរាភវោ…..ទ្វាទសមំ ភគវា ព្រូហិ កឹ បរាភវតោ មុខំ ។ ២៤- អប្បភោគោ មហាតណ្ហោ ខត្តិយេ ជាយតេ កុលេ…..សោ ច រជ្ជំ បត្ថយតិ តំ បរាភវតោ មុខំ ។ ២៥- ឯតេ បរាភវេ លោកេ បណ្ឌិតោ សមវេក្ខិយ…..អរិយទស្សនសម្បន្នោ ស លោកំ ភជតេ សិវំ  ។ បរាភវសុត្តំ និដ្ឋិតំ
កំណាព្យ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​
១- យើងខ្ញុំទាំងឡាយមកសូមទូលសួរ.....នូវហេតុដែលគួរចម្រើនវិនាស ប្រុសស្រីក្នុងលោកសន្និវាស.....ដែលនឹងវិនាសសាបសូន្យចាកគុណ ។
ឆ្ពោះព្រះគោតមព្រះអង្គមានបុណ្យ.....មេត្តានិមន្តសម្តែងឲ្យទាន ធម្មជាតដូចម្តេចដែលជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
២- អ្នកដែលចម្រើនតថាគត​ស្គាល់ងាយ.....អ្នកដែលអន្តរាយ​តថាគត​ស្គាល់ពិត អ្នកប្រាថ្នាធម៌ល្អិតល្អក្នុងចិត្ត.....ហើយខំប្រព្រឹត្តនឹងបានចម្រើន ។ អ្នកដែលទ្រុស្តធម៌ស្អប់ធម៌ឥតកើន.....ឥតកើនចម្រើនវិនាសទៅមុខ ។
៣- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី ១ ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ២ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
៤- អ្នកដែលស្រឡាញ់ពេញចិត្តសេ្នហា.....តែនឹងមនុស្សណាអសប្បុរស តែងមិនស្រឡាញ់ពេញចិត្តទាំងអស់.....នឹងអ្នកសប្បុរសមកធ្វើជាមិត្រ ។
សេចក្តីស្រឡាញ់ពេញចិត្តគំនិត.....ហើយទៅគប់មិត្រអសប្បុរស គាប់ចិត្តក្នុងធម៌ឬមួយរបស់.....ហេតុនោះទាំងអស់នាំឲ្យវិនាស ។
៥- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី២ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ៣ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
៦- អ្នកដេកច្រើន​១និយាយ​ច្រើន​១.....និងអ្នកឥតព្រួយឥតគិតប្រឹងប្រែង អ្នកខ្ជិលប្រអូសមិនមានខ្នះខ្នែង.....ខឹងច្រើនសម្តែងឲ្យគេឃើញបាន ។
ហេតុធម៌ទាំងនោះមិនជាកល្យាណ.....នាំឲ្យខកខានខាតខូចប្រយោជន៍ មានជាប្រធានតិចច្រើនដោយហោច.....នាំបង់ប្រយោជន៍ហើយឲ្យវិនាស ។
៧- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី៣ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ៤ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
៨- នរជនណាមានទ្រព្យធនធាន.....ហើយខ្លួនមិនបានចិញ្ចឹមរក្សា មាតាបិតាដែលចាស់ជរា.....ហេតុនោះទៅជានាំឲ្យវិនាស ។
៩- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី៤ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ៥ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
១០- ជនបញ្ឆោតព្រាហ្មណ៍ឬពួកសមណៈ.....ពួកស្មូមឬអ្នកដទៃៗ ដោយមុសាវាទឃ្លាតពាក្យប្រពៃ.....នោះប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស ។
១១- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី៥ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ៦ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
១២- បុរសអ្នកមានទ្រព្យធនធានច្រើន.....មាសប្រាក់ចម្រើននិងគ្រឿងអាហារ លបលាក់របស់ដែលឆ្ងាញ់ពិសា.....ស៊ីម្នាក់ឯងជាប្រធានវិនាស ។
១៣- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី៦ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ៧ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
១៤- អ្នកដែលប្រកាន់ជាតិទ្រព្យត្រកូល.....ហើយមិនប្រមូលសាច់ញាតិសន្តាន មើលងាយញតិខ្លួនដោយអាងខ្លួនមាន.....នោះជាប្រធានសេចក្តីវិនាស ។
១៥- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី៧ទាន់ហន់ ។
១៦- ជនអ្នកប្រព្រឹត្តល្បែងបីប្រការ.....ល្បែងស្រីល្បែងស្រាល្បែងភ្នាល់ទាំងឡាយ ធ្វើទ្រព្យខ្លួនមានឲ្យអន្តរាយ.....ការល្បែងទាំងឡាយនោះនាំវិនាស ។
១៧- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី៨ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ៩ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
១៨- ប្រុសមិនត្រេកអរនឹងប្រពន្ធខ្លួន.....ហើយទៅជាប់ជួននឹងស្រីពេស្យា ទ្រុស្តនឹងប្រពន្ធកូនជននានា.....ហេតុនោះទៅជានាំឲ្យវិនាស ។
១៩- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី៩ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ១០ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
២០- បុរសមានវ័យដែលចាស់ហួសពេក.....ហើយមានតម្រេក ដោយក្តីតណ្ហា នាំយកស្រីក្មេងមកធ្វើភរិយា.....ហេតុនោះទៅជានាំឲ្យវិនាស ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ១១ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
២២- បុរសតាំងស្រីអ្នកលេងខ្ជះខ្ជាយ.....ឬស្រីទាំងឡាយតាំងបុរសនោះ ដែលជាអ្នកលេងខ្ជះខ្ជាយដូច្នោះ.....អំពើទាំងនោះនាំឲ្យវិនាស ។
២៣- យើងខ្ញុំទាំងឡាយបានដឹងជាក់ស្តែង.....វិនាសនេះឯងព្រោះហេតុដូច្នោះ ក្តីវិនាសនេះបើរាប់សង្រ្គោះ.....វិនាសនោះឈ្មោះទី១១ទាន់ហន់ ។
បពិត្រព្រះអង្គព្រះនាមភគវន្ត.....សូមទ្រង់និមន្តសម្តែងឲ្យទាន វិនាសទី ១២ អ្វីជាប្រធាន.....នាំសត្វឲ្យមានសេចក្តីវិនាស ។
២៤- ជនណាកើតក្នុងត្រកូលជាក្សត្រ.....អ្នកក្សត់សម្បតិហើយប្រាថ្នាធំ ចង់បានជាស្តេចសោយរាជ្យស្តុកស្តម្ភ.....ហេតុនោះនឹងនាំឲ្យដល់វិនាស ។
២៥- ជនជាបណ្ឌិតគំនិតប្រសើរ.....បានឃើញដំណើរនៃហេតុវិនាស ដល់សត្វក្នុងលោកសន្និវាស.....គេចពីវិនាសគប់រកចម្រើន  ។
ជ័យវរ្ម័នទី៩
ជ័យវរ្ម័នទី៩ ឬ បរមបរពិត្រ (អង់គ្លេស: Jayavarman IX) or (Borom Borpit) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៣៣៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៣២៧-១៣៣៦) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១៣២៧ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មាន ព្រះបរមនាមថា "ព្រះបាទបរមបរពិត្រជ័យវរ្ម័នស្វរៈ" ព្រះអង្គជារាជវង្សចុងក្រោយនៃរាជវង្សអង្គរ ដែលមិនមានបុត្រឡើងសោយរាជបន្តនោះទេ ប៉ុន្តែទំនងជាមានសាច់ញាតិនៃរាជវង្សរបស់ព្រះអង្គបានឡើងគ្រងរាជបន្ត ដែលមាននាមថា បរមនិពាន្វបទ ដែលត្រូវបានក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ត្រ ជម្រុញឱ្យឡើងគ្រងរាជអំឡុងពេលដែលចក្រភពអង្គរចុះទន់ខ្សោយ ដោយការបះបោរជាច្រើនរបស់ពួកស្ដេចត្រាញ់ក្នុងតំបន់ ។
ការវាយប្រហារ អាណាចក្រសុខោទ័យ
Attack on Sukhothai
សេចក្ដីជំរាប
មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?
ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។
ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។
បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ការសន្និដ្ឋាន ប្រវត្តិសាស្ត្រ
Historical Conclusions
ក្រុមប្រវត្តិទូជាច្រើន បានយកមរណៈនាម បរមស្វរៈ ដែលសេសសល់នៃសិលាចរិក មកសម្គាល់ជាព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៩ ហើយមានកំណត់ត្រាតិចតួចមែនទែនអំពីរទ្រង់ តាមការសន្និដ្ឋា ប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលត្រូវនិង សម័យកាល នៃអាណាចក្រសុខោទ័យ របស់សៀម រឿងមួយក្នុងចំណោមរឿងដែលល្បីជាងគេ គឺរឿងល្ខោនព្រះរោង ឆ្នាំ 1917 និពន្ធដោយស្ដេចថៃ (រាមាទី 6) Vajiravudh ដែលបានពន្យល់អំពីអំណាចអរូបីថាជាទង្វើនៃប្រាជ្ញាដ៏អស្ចារ្យរបស់ ព្រះរោង (Phra Ruang) ដែលមានការសុីចង្វាក់គ្នាជាខ្លាំង ទៅនិងរឿងព្រេងរបស់កម្ពុជា គឺរឿងតេជោដំឌិន (Techo Dom Din) ការផ្ទៀងផ្ទាត់ទៅលើដំណើរដើមទងសាច់រឿង ដែលរួមបញ្ចូលនូវព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្តពិតនេះ សាច់រឿងទាំងពីរ គឺស្ថិតក្នុងភាពសុីចង្វាក់គ្នាជាមួយស្ដេចកម្ពុជា ព្រះនាម បរមបរពិត្រ ដែលស្ថិតក្នុងកំណត់ត្រាពង្សាវតារ របស់កម្ពុជា ដែលធ្វើការកត់ត្រាទៅលើស្ដេចសៀមនាម ពញ្ញារោង ឬ ព្រះរោង នេះឯង។
អង្គការតម្លាភាពកម្ពុជា
thumb|336x336px អង្គការតម្លាភាពកម្ពុជា  (អង់គ្លេស៖ Transparency International Cambodia)គឺជាអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី 5 ខែកក្កដាឆ្នាំ 2010 និងធ្វើប្រតិបត្តិការក្រោមឈ្មោះតម្លាភាពអន្តរជាតិប្រទេសកម្ពុជា។ ជាក្រុមអ្នកមានជំនាញនៅកម្ពុជាដែលបានធ្វើការឱ្យអង្គការអន្តរជាតិនិងក្នុងស្រុក។ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិប្រទេសកម្ពុជាបាន​ធ្វើការ​រួមគ្នាជាមួយបុគ្គលនិងស្ថាប័ននៅគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ទាំងអស់រួមទាំងរដ្ឋាភិបាលសង្គមស៊ីវិលអាជីវកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ទៅកាន់សាធារណជនអោយកាន់តែទូលំទូលាយក្នុងការលើកកម្ពស់​សេចក្តីថ្លៃថ្នូរនិង​ប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
អំពីអង្គការ
អង្គការបានជ្រើសយកអភិបាលកិច្ចល្អគឺជាលក្ខខណ្ឌមុនដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងការសម្រេចបាននូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ ហើយក៏តម្រូវឱ្យមានការចូលរួមយ៉ាងសកម្មនិង​ការប្តេជ្ញាចិត្ត​របស់​សាធារណជនគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានក្នុងសង្គមនិងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាមានសិទ្ធិទទួលបានប្រព័ន្ធអភិបាលកិច្ចសមត្ថកិច្ចថាគឺជាអំពើពុករលួយដោយឥតគិតថ្លៃគណនេយ្យភាពនិងតម្លាភាព។
អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ
គឺអង្គការសង្គមស៊ីវិលសកលឈានមុខគេក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ។ តាមរយៈការជំពូកជាតិជាង 100 នៅទូទាំងពិភពលោកនិងជាលេខាធិការដ្ឋានអន្តរជាតិនៅទីក្រុងប៊ែឡាំងដែល យើង លើកកំពស់ការយល់ដឹងនៃផលប៉ះពាល់នៃអំពើពុករលួយបំផ្លាញនិងធ្វើការជាមួយដៃគូនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលអាជីវកម្មនិងសង្គមស៊ីវិលដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍនិងអនុវត្តវិធានការដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពដើម្បីដោះស្រាយវា។
សកម្មភាព​
តម្លាភាពអន្តរជាតិកម្ពុជាបានបង្កើតយុទ្ធសាស្រ្តច្បាស់លាស់ដើម្បីធ្វើការប្រកបដោយប្រសិទ្ធិភាពឆ្ពោះទៅរកការបេសកកម្មរបស់ខ្លួន។ យុទ្ធសាស្រ្តនេះត្រូវបានផ្អែកលើសកម្មភាពស្នូលបីគឺ:
ការស្រាវជ្រាវនិងតស៊ូមតិ
អង្គការបានធ្វើការវិនិច្ឆ័យបញ្ហាអំពើពុករលួយតាមរយៈការស្រាវជ្រាវដ៏ទូលំទូលាយនិងការសិក្សាដោយប្រើលទ្ធផលការជជែកពិភាក្សាគ្នាដើម្បីជំរុញនិងអភិវឌ្ឍគម្រោងប្រឆាំងអំពើពុករលួយបន្ថែមទៀត។
ពលរដ្ឋនិងការចូលរួមរបស់យុវជន
អង្គការបានធ្វើការលើកកម្ពស់ការសុចរិតភាពនៃប្រជាពលរដ្ឋរបស់ប្រទេសកម្ពុជានិងការលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់យុវជនតាមរយៈយុទ្ធនាការតស៊ូមតិថ្នាក់ជាតិដែលគ្រាប់ពូជជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរនាពេលអនាគត។ លើសពីនេះទៀតយើងក៏បានធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការបង្កើតបន្ថែមទៀតនៃប្រព័ន្ធព័ត៌មានមានសារៈសំខាន់នៅក្នុងគោលបំណង​ដើម្បីគាំទ្រដល់បុគ្គល​និងក្រុមរបស់​ប្រទេស​កម្ពុជាក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយរបស់ពួកគេសកម្ម។ សង្គមដែលខិតខំសម្រាប់ឥរិយាបទសង្គមមានតម្លាភាព​និងមានគណនេយ្យមួយនឹងអាច​ទទួលបានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេល​វែង​ស្ថិរភាពនិងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។
ជំនួយ
ស៊ុយអ៊ែតទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិគោលបំណងរួមនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍស៊ុយអ៊ែតជាមួយកម្ពុជាគឺដើម្បីជួយនាំមកនូវការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងអំពីលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយនិរន្តរភាពនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបានកើនឡើងដោយគោរពសិទិ្ធមនុស្ស។ តំបន់ដែលផ្តោតលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការគឺ: លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសិទ្ធិមនុស្ស ការអប់រំនិង ការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ។
នាយកដ្ឋានកិច្ចការបរទេសនិងពាណិជ្ជកម្ម ជំនួយអូស្ត្រាលី ដែលអូស្ត្រាលីគឺជាដៃគូដ៏សំខាន់មួយក្នុងការកសាងឡើងវិញរបស់ប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីការចុះហត្ថលេខា​នៃកិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនៅឆ្នាំ 1991។ ប្រទេសអូស្ត្រាលីគឺជាផ្នែកមួយនៃការដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ទ្វេភាគីធំជាងគេនៅការជួយរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហស្សវត្សរ៍របស់​ខ្លួន។
តម្លាភាពអន្តរជាតិ តម្លាភាពអន្តរជាតិគាំទ្ររាល់ជំពូកជាតិក្នុងអំឡុងពេលដែលជាដំណាក់កាលនៃការបង្កើតរបស់ពួកគេនិងជាមួយគម្រោងនិងសកម្មភាពដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយជាក់លាក់។
ទំនាក់ទំនង
តម្លាភាពអន្តរជាតិកម្ពុជា
ទូរស័ព្ទ (+855) 023 214 430
អ៊ីម៉ែល: info@ticambodia.org
គេហទំព័រ: www.ticambodia.org
ហ្វេសប៊ុក: www.facebook.com / ticambodia
គេហទំព័រសកល: www.transparency.org
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ
ស្រុកបន្ទាយមាស
400px|right|thumb|ស្ពានចាស់ស្រុកទូកមាស ស្រុកបន្ទាយមាសគឺជាស្រុកមួយស្ថិតនៅខេត្តកំពតស្រុកបន្ទាយមាសខេត្តកំពត ដែលមានឈ្មោះដើមថា ស្រុកទូកមាស តែដោយនៅដើមសតវត្សទី១៧ស្រុកនោះមានទូកមាស១ដែលអណ្ដែតតាមដៃស្ទឹងមកដល់ក្បែរស្ពាននៃទីរូមស្រុកបន្ទាយមាស។​ ពេលនោះប្រជាជនដែលរស់នៅជុំវិញទីនោះបាន​​មើលឃើញទូកមាសនោះគ្រប់គ្នា ហើយដោយមានចិត្តចង់បានពេកក៏នាំគ្នាចុះទៅស្រង់ ប៉ុន្តែ​អ្នកទាំងអស់គ្នាមិនទាន់នឹងបានប៉ះទូកមាសនោះបន្តិចផងស្រាប់ តែទូកនោះក៏បានលិចចូលទៅក្រោមបាទស្ទឹងបាត់ទៅ ពេលនោះប្រជាជននាំគ្នារាវរកទូកមាសនោះ thumb|right|250px|ទិដ្ឋភាពតាមបណ្តោយផ្លូវស្រុកបន្ទាយមាស។ ស្រុកបន្ទាយមាសថ្វីបើ​ជាស្រុកតូចមែនពិត តែមើលទៅហាក់ដូចជាស្រុកសាមញ្ញបន្តិច​ប៉ុន្តែស្រុកនេះក៏ជាស្រុកអភិវឌ្ឍផងដែរ ជាក់ស្ដែងក៏មានរោងចក្រដែលដំណើរការ រួចមកហើយ សព្វថ្ងៃនេះគឺរោងចក្រផលិតស៊ីម៉ង់​ខេស៊ីមែន (Kcement)ហៅកាត់ថា KC ហើយក៏មានរោងចក្រកំពុងសាងសង់បន្តបន្ទាប់ផងដែរ​។ ស្រុកទូកមាសគឺជា ស្រុកមួយស្ថិតនៅខេត្តកំពតដែលមានឈ្មោះដើមថាស្រុកបន្ទាយមាស តែដោយនៅដើមសតវត្សទី១៧​ ស្រុកនោះមានទូកមាស១ដែលអណ្ដែតតាមដៃស្ទឹងមកដល់ក្បែរស្ពាននៃទីរូមស្រុកបន្ទាយមាស។​ ពេលនោះប្រជាជនដែលរស់នៅជុំវិញទីនោះបាន​​មើលឃើញទូកមាសនោះគ្រប់គ្នា ហើយដោយមានចិត្តចង់បានពេកក៏នាំគ្នាចុះទៅស្រង់ ប៉ុន្តែអ្នកទាំងអស់គ្នាមិនទាន់នឹងបានប៉ះទូកមាសនោះបន្តិចផងស្រាប់តែទូកនោះក៏បានលិចចូលទៅក្រោមបាទស្ទឹងបាត់ទៅ ពេលនោះប្រជាជននាំគ្នារាវរកទូកមាសនោះ តែទោះជានាំគ្នាខំប្រឹងរាវរកយ៉ាងណាក៏ដោយក៏មិនឃើញសោះឡើយ។ លុះដល់យប់មួយនាថ្ងៃសិល្ប៏ដែលព្រះចន្ទ័រះពេញបូណ៏មី​ ទូកមាសនោះក៏បានអណែ្ដតឡើងមកម្ដងទៀត​ ដែលប្រកបដោយពន្លឺពណ៏មាសភ្លឺយ៉ាងចិញ្ចាំង ចិញ្ចាច ហើយប្រជាជនគ្រប់គ្នាក៏នាំគ្នាគោរពនិងលែងហ៊ានប៉ះពាល់ទូកមាសនោះទៀតឡើយ។ ហើយទូកមាសនោះតែងតែបង្ហាញខ្លួនក្រោយៗមកនៅថ្ងៃព្រះចន្ទ័ពេញបូណ៏មី​ ពេលនោះប្រជាជននៅទីនោះក៏នាំគ្នាដាក់ឈ្មោះភូមិនោះថាភូមិទូកមាស​។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នគេបានហៅស្រុកបន្ទាយមាសថា ស្រុកទូកមាស ក៏បានដែរ។ រូបភាពតូច|ទេសភាពមើលមកពីខាងលើ ស្រុកបន្ទាយមេាន
រដ្ឋបាល
(Banteay Meas District) ស្ថិតនៅ ខេត្តកំពត ដែលមានរដ្ឋបាល ១៥ឃុំ និង ៨៨ភូមិ៖
រដ្ឋបាលស្រុកចាស់
ស្រុកបន្ទាយមាសរួមមាន ១៥ ឃុំ ៖
ប្រវត្តិសាស្រ្តស្រុកបន្ទាយមាស
តែទោះជានាំគ្នាខំប្រឹងរាវរកយ៉ាងណាក៏ដោយក៏មិនឃើញសោះឡើយ។ លុះដល់យប់មួយនាថ្ងៃសិល្ប៏ដែលព្រះចន្ទ័រះពេញបូណ៏មី​ ទូកមាសនោះក៏បានអណែ្ដតឡើងមកម្ដងទៀត​ ដែលប្រកបដោយពន្លឺពណ៏មាសភ្លឺយ៉ាងចិញ្ចាំង ចិញ្ចាច ហើយប្រជាជនគ្រប់គ្នាក៏នាំគ្នាគោរពនិងលែងហ៊ានប៉ះពាល់ទូកមាសនោះទៀតឡើយ។ ហើយទូកមាសនោះតែងតែបង្ហាញខ្លួនក្រោយៗមកនៅថ្ងៃព្រះចន្ទ័ពេញបូណ៏មី​ ពេលនោះប្រជាជននៅទីនោះក៏នាំគ្នាដាក់ឈ្មោះភូមិនោះថាភូមិទូកមាស​។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នគេបានហៅស្រុកបន្ទាយមាសថា ស្រុកទូកមាស ក៏បានដែរ។
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចស្រុកបន្ទាយមាសប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះមានការរីចម្រើនច្រើន គឺមានផ្លូវស្អាត មានអគ្គីសនីប្រើប្រាស់គ្រប់ទីកន្លែង និង ទឹកស្អាត ប្រើគ្រប់គ្រាន់ មានប្រជាជនប្រកបមុខរបស កសិកម្មសម័យទំនើបដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យា។ ប្រជាជនដែលនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល
មិនសូវជាមានជីវភាពគ្រប់គ្រាន់ទេ ព្រោះពួកគាត់ភាគច្រើនពុំសូវបានរៀនសូត្រគ្រប់គ្រាន់។ហើយពួកគាត់ប្រកបរបរជាកម្មករ ធ្វើការអោយគេ ដូចជា ប្រកបរបរអាជីកម្មផ្សេងៗ កម្មករច្រូតកាត់ សំណង់ ​​ កម្មករ រោងចក្រ ដើម្បើចិញ្ចិមជីវិត ប៉ុន្តែពួកគាត់បានបញ្ជូន
កូនៗរបស់ពួកគាត់អោយទៅរៀនបានត្រឺមត្រូវហើយមានការបន្ត​នៅសាកលវិទ្យាល័យផ្សេងៗទៀតផង។
វប្បធម៌
ស្រុកបន្ទាយមាសច្រើនកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធសាសនា។ប្រជាជនភាគច្រើនដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាតែងតែប្រាស្រ័យទាក់ទង់ ជួយទុក្ខទុរះគ្នាទៅវិញទៅមកដូចជាក្នុងពិធីរៀបអាពាពិពាហ៌ ក្នុងពិធីបុណ្យទាននឹងពិធីបុណ្យដទៃទៀតដែលមាននៅក្នុងភូមិ(បុណ្យភូមិ
បុណ្យឡើងលាន បុណ្យឆ្លងផ្លូវ បុណ្យអ្នកតា )
អាសកាសធាតុ
អាកាសធាតុប្រែប្រួលទទួលខ្យល់មូសុង ក្ដៅហើយសើមពេលខ្លះក្ដៅខ្លាំងពេលខ្លះក្ដៅល្មម ។ហើយនៅពេលបច្ចុប្បន្នបញ្ហាអាកាសធាតុនៅក្នុង​ស្រុកនេះមានលក្ខណះមិនអំណោយផលទេព្រោះក្នុងអំឡុងពេលបច្ចុប្បន្នអាកាសធាតុប្រែប្រួលភ្លៀងធ្លាក់មិនគ្រប់គ្រាន់
ជួនភ្លៀងជួនអត់។ បើជំពោះខែវស្សាវិញពេលភ្លៀងខ្លាំអស្រុកនេះប្រឈមនិងបញ្ហាទឺកជំនន់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។
ការអប់រំ
នៅភូមិតាអៀកពុំសូវមានការអប់រំប៉ុន្មានទេ ព្រោះគ្រួសារខ្លះមានជីវភាពខ្វះខាត់ពុំសូវបានអោយកូនទៅរៀននោះទេ ខ្លះបានរៀនត្រឹមថ្នាក់ទី៨ ទី៩ប៉ុនោះ។​ ខ្លះទៀតគ្រួសារមានជីវភាពមធ្យមអាចឲ្យកូនរបស់គាត់បានទៅរៀន និងគេនៅឯវិទ្យាល័យរីខ្លះទៀតក៏៏បន្តនៅ
កលកវិទ្យាល័យដ៏៏ទៃផ្សេងៗទៀតផងដែរ។
ទេសចរណ៍
គ្មានកន្លែងសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៍សំរាប់ដើរទស្សនាកំសាន្តនោះទេ។
ស្រុក​បន្ទាយមាស​មាន​ភ្នំ​ចំនួន​១១គឺ
ការអភិវឌ្ឍន៏
ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ចំពោះវិញមានភាពរីកចំរើននិងងាយស្រួលជាងមុន ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន អណ្ដូង អណ្ដូងលូ ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត សំណង់អាគារ រោងចក្រ ​​ ។ ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ គ្នានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ​។
មិនត្រឹមតែប៉ណ្ណោះប្រព័ន្ធអគ្គីសនីវិញមានស្ទើគ្រប់ផ្ទះ។
នន្ទ ង៉ែត
{| style="clear:both; background:none; color:black;"
សម្ដេច​ព្រះ​សុមេធាធិបតី នន្ទ ង៉ែត សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​នាយក នៃ​គណៈ​មហា​និកាយ និងជាចៅ​អធិការ​ វត្ត​បទុមវតី​រាជ​វរារាម
ជាតិ​បរិច្ឆេទ (កំណត់​អំពី​ជាតិ)
សម្តេច​ព្រះ​សុមេធាធិបតី ន​ន្ទ ង៉ែត ប្រសូត​នៅ​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ៣កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំឆ្លូវ ព.ស២៤៦៨ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី​២៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩២៥ នៅ​ភូមិ​ត្រពាំង​វែង ឃុំ​លំចង់ ស្រុក​សំរោង ខេត្ត​តាកែវ។ ព្រះ​អង្គ​ជា​បុត្រ​ទី​២ នៃ​លោក​ឧបាសក ន​ន្ទ នុត និង​លោក​យាយ​ឧបាសិកា ម៉ឺង យឹម។ ព្រះ​អង្គ​មាន​បង​ប្អូន ៤ នាក់​គឺ​ប្រុស ៣ នាក់ ស្រី ១ នាក់ នៅ​ក្នុង​ត្រកូល​កសិករ​សុទ្ធ​សាធ។
ស្រុកស្ទោង
(Stoung)ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ធំ ប្រទេសកម្ពុជា មាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
ភូមិគរ
ស្រុកបរសេដ្ឋ
(Basedth District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែលមានរដ្ឋបាល ១៥ឃុំ និង ភូមិ÷
វីនដូអេច
ចំពោះរូបរាងនិង ការប្រើកម្មវិធី វីនដូអេច Windows វាមានលក្ខណៈខុសមួយចំនួន និងមួយចំនួនទៀតដូចWindows ដោយគ្រាន់តែ ប៊ូតុងStartមានរូបរាងថ្មី ខុសគ្នានិង ប៊ូតុង Start Windows ។ ចំនែកឯរូបរាងខាងក្នុងវា មានឧបករណ៏ ថ្មីៗច្រើន និងទាន់សម័យជាងតែប៉ុណ្ណោះ។ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់បានកម្មវិធី វីនដូអេច Windows យកមកប្រើប្រាស់នោះ លោកអ្នកអាចចូលទៅwindows.microsoft.com ដែលអនុញ្ញាត ឲ្យលោកអ្នកជ្រើសរើស Windows ទៅតាមចំនង់ចំណូលចិត្ដ។ជាមួយនិងអត្ថប្រយោជន៏ ដល់ច្រើនរបស់ វីនដូអេច Windowsលោកអ្នកនិងបានដឹង កាន់តែច្បាស់ នូវពេលលោកអ្នកបានប្រើប្រាស់វា។
ប្រវត្ដិនៃការបង្កើត
ការកំណត់ ចេញផ្សាយ វីនដូអេច Windows 8
វីនដូអេច Windows 8 បានចាប់ផ្ដើមអភិវឌ្ឍន៏ មុនWindows 7បានបញ្ជូនចេញ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩មកម្ល៉េះ។ ដូច្នេះ ហើយទើបវាបានចេញមុខនៅក្នងខែមករាឆ្នាំ២០១១នេះ នៅឯ Consumer Electronics Show (CES) ដែល (Microsoft) បានចេញផ្សាយ ថា​វីនដូអេច Windows 8 គួរតែ​បន្ថែមនូវ ការគាំទ្រ សំរាប់ (ARM Micorprocessors) នៅក្នុង ការដាក់បន្ថែមនៃ (x86 មក​​ intel,AMD និង​((( ((VIA) ជាដើម។ នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា​ Microsoft បានបើកឲ្យដំណើរការ Windowns 8ជាផ្លូវការនិង អ្នកប្រើប្រាស់វាចាប់ចិត្ដជាខ្លាំង នៃការអភិវឌ្ឍន៏ថ្មីនូវ Taipei Computex 2011 នៅក្នុងTaipei(Taiwan) ដោយលោក Mike Angiulo និងនៅកិច្ចប្រជុំ D9 នៅឯរដ្ឋ California(United States)] ដែលរៀបចំកម្មវិធីនេះ ដោយលោក [[Julie Larson-Green និង ម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន Microsoft's Windows ​លោក Steven Sinofsky។​ មួយខែក្រោយ បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំបានបញ្ចប់ Microsoft​ បានបើកនូវ blog ថ្មីរបស់ខ្លូនដែលហៅថា (Building Windows 8) សំរាប់ អតិថិជន​ អ្នកប្រើប្រាស់ទាំងអស់ នៅថ្ងៃទី​១៥ ខែ សីហា ឆ្នាំ២០១១។
ការដាក់បង្ហាញ
ក្រុមហ៊ុន Microsoft បានបើកចេញនូវ Windows 8 ថ្មីរបស់ខ្លួន ដែលនិង ធ្វើការដេញថ្លៃដំបូង នូវកក្នុងកិច្ចប្រជុំ BUILD កាលពីថ្ងៃទី ១៣ កញ្ញា ២០១១។ ជាមួយគ្នានេះដែរ Microsoft ក៏បាន ដាក់បង្ហាញ នូវ រូបរាងជំនាន់ថ្មីគឺ Windows 8 (build 8102) ដែលបានរាប់បញ្ជូល បន្ថែមនូវ SDKs និងឧបករណ៏ថ្មី ដូចជា​ (Visual Studi Express និង [[:en:Expression Blend|Expression Blend] )​ ជាដើម សំរាប់​​ ភាព​កំពុង អភិវឌ្ឍន៏ នៃមុខមាត់ថ្មី របស់ windows 8។ ក្រុមហ៊ុន Microsoft បានអនុញ្ញាត ឲ្យ បាន ធ្វើការទាញយក Windowns 8 ច្រើនជាង ៥០០​​ ០០០គ្រឿង នៃកិច្ចការដាក់បង្ហាញ Windows 8 ក្នុងរយៈពេល ១២​ ម៉ោង នៃការផ្តល់ជូននេះប៉ុណ្ណោះ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បច្ចេកវិជ្ជា
ភាពជាអ្នកនិយាយ
ភាពជាអ្នកនិយាយ ការនិយាយនៅទីសាធារណៈ ជាទូទៅមានភាពចាំបាច់ណាស់ ដែលអ្នកត្រូវប្រើប្រាស់ជាមួយការងារនឹងការរស់នៅរបស់អ្នក។ ហើយនៅពេលដែលអ្នកត្រូវការវាម្តងៗអ្នកត្រូវរៀបចំវាជាមុន ទើបការ​និយាយរបស់អ្នកប្រកបដោយភាពល្អប្រសើរ។ ដើម្បីអោយមានភាពប្រសើរឡើង ក្នុង​ការនិយាយរបស់អ្នកនៅទីការធាណៈនោះ អ្នកត្រូវរៀបចំនូវអត្ថបទអោយបានល្អ នឹងឡើងបង្ហាញអោយបានច្រើនដង។ អត្ថបទរបស់អ្នកដែលចង់បង្ហាញនោះ គឺត្រូវសរសេរទៅតាមប្រធានបទដែលចង់បង្ហាញដោយរៀបចំទៅតាមគំនិតដែលបានស្រាវជ្រាវ និងការអនុវត្តន៏កន្លងមកនេះ។
ទិសដៅនៃការនិយាយនៅទីសាធារណៈ
ទិសដៅក្នុងការនិយាយនៅទីសាធារណៈ មានបីសំខាន់៖ ចំនុចទាំងបីនេះជាទិសដៅសំខាន់របស់អ្នក ក្នុង​ការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកកាន់តែមានភាពល្អប្រសើរ។ ការសន្ទនាស្ទើរតែទាំងអស់តែងតែកើតឡើតដោយគ្មាន​ ការគិតទុកជាមុនដោយប្រើនូវជំនាញនៃការនិយាយផ្សេងៗគ្នា។ ការរៀបចំនូវគំនិតរបស់អ្នកដ៏សមរម្យនោះអ្នកនឹងទទួលបាននូវប្រតិកម្ម ពីទស្សនិកជនរបស់អ្នកវិញជាក់ជាមិនខាន ដូចជាភាពរីករាយ រឺភាពមិនពេញចិត្តនោះ។ ការនិយាយនៅទីសាធារណៈក៏មានភាពខុសប្លែកគ្នាពីការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃផងដែរ ដោយការនិយាយនៅទីសាធារណៈមានរចនាម្ព័ន្ធខ្ពស់ជាងការសន្ទនា។ ជាទូទៅវាបានដាក់កំរិតយ៉ាងជាក់លាក់ ទៅលើការនិយាយដោយតំរូវអោយមានការរៀបចំទុកជាមុននូវពត៌មានដែលត្រូវបង្ហាញនោះ។ ការនិយាយនៅទីសាធារណៈតំរូវអោយមានភាសាជាផ្លូវការច្រើន ហើយមានវិធីសាស្រ្តនៃការចែករំលែកខុសៗគ្នា។