cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
លីលាវតី ភាគ​ទី​ ២
ដំណឹងល្អមកពីសម្លាញ់របស់ឪពុក
ខ្ញុំកណានិយាយរៀបរាប់មកយ៉ាងវែងអន្លាយរហូតដល់ពេលវេលាកន្លងចូលមជ្ឈិមយាមហើយ ក៏នៅមិនទាន់បានប្រាប់ព្រះតេជគុណពីមូលហេតុដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាចាកចេញពីស្រុកកំណើត ធ្វើដំណើរមកក្រុងរាជគ្រឹះនេះនៅ​​ឡើយ ព្រះតេជគុណប្រហែលជានឿយហត់ពីដំណើរដើរផ្លូវ ត្រូវការនឹងសិងសម្រាកយកកម្លាំងជាជាង​នឹង​ស្តាប់រឿងរ៉ាវដ៏វែងអន្លាយរបស់ខ្ញុំកណាទេដឹង? ខ្ញុំព្រះករុណាបានឆ្លើយតបចូឡពលថា "មិនថ្វីទេ ឧបាសក ! អាត្មាមិននឿយហត់ទេ រឿងរ៉ាវរបស់ញោម​ជា រឿងគួរ​ឲ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់ អាត្មាចង់ស្តាប់តទៅទៀត" ការដែលខ្ញុំព្រះករុណាឆ្លើយតបប្រាប់គេបែបនោះ ក៏ព្រោះតែមានចេតនាចង់ជួយសង្គ្រោះគេដោយបច្ចេក ត្បិតថាបុគ្គលដែលកំពុងតែមានចិត្តអួលណែនដោយទុក្ខនោះ បើគ្រាន់តែបាននិយាយបូរបាច់ប្រាប់ដំណើររឿងទុក្ខរបស់ខ្លួនឲ្យអ្នកដទៃស្តាប់ ក៏នាំឲ្យធូរស្បើយរហើយ​ចិត្តបាន ។
"បពិត្រសមណៈដ៏ចម្រើន ! "ចូឡពលនិយាយតទៅទៀត "នាល្ងាចថ្ងៃមួយ នៅពេលដែលខ្ញុំកណាជាប់ផុង​ក្នុងអន្លង់មហាទុក្ខនោះឯង បុណ្ណកសេដ្ឋីដែលជាសម្លាញ់ជំនិតរបស់ឪពុកបានទៅអើតងើតខ្ញុំកណា ឪពុករបស់ខ្ញុំកណាបានសាសព្ទប្រាប់ដំណើរដើមទងនៃសេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្ញុំកណានិងកលោបាយផ្សេងៗ​ដែលគាត់បានធ្វើដើម្បីបន្សាត់បង់នូវទុក្ខរបស់ខ្ញុំកណាដល់លោកបុណ្ណកសេដ្ឋីស្តាប់តាំងពីអាទិកាលដល់​អវសានកាល រួចក៏សួរលោកសេដ្ឋីថា មានបានស្គាល់ឬបានដំណឹងពីមុនីឥសីឯណាខ្លះទេដែលឈ្លាសវៃ​ក្នុងកុសលោបាយត្រដោះទុក្ខសោក និង អាចជួយទេសនាខ្ចាត់បំបាត់ទុក្ខរបស់កូនប្រុសលោក​បានខ្លះ"
"សម្លាញ់អើយ !" លោកបុណ្ណកសេដ្ឋីនិយាយឡើងក្រោយពីអង្គុយគិតមួយស្របក់ "ខ្ញុំបានឮដំណឹងមកថា ឯក្រុងរាជគ្រឹះមានមហាមុនី ១ ព្រះអង្គ ព្រះនាមថា សមណគោត្តម ព្រះអង្គយាងចេញសាងផ្នួសចាក​សក្យត្រកូល​នៃសក្កជនបទ មហាមុនីព្រះអង្គនោះទ្រង់ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ បរិបូរដោយ ព្រះបញ្ញាគុណ ព្រះវិសុទ្ធិគុណ និង ព្រះមហាករុណាគុណ ព្រះអង្គទ្រង់ឈ្លាសវៃក្នុងទេសនាវិធីនិង​មធ្យោបាយក្នុងការកម្ចាត់ទុក្ខរបស់មនុស្សលោកបានយ៉ាងឆ្នើម គ្មានសាស្តាណាក្នុងជម្ពូទ្វីបប្រៀបស្មើ​បានទេ " ។
"ដើម្បីសម្តែងឲ្យឃើញថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ឈ្លាសវៃក្នុងទេសនាវិធី អាចបន្ទោបង់ទុក្ខសោកដល់ អ្នករងទុក្ខដោយព្រះតម្រាស់ខ្លីៗយ៉ាងណា ខ្ញុំនឹងតំណាលរឿងខ្លះឲ្យសម្លាញ់ស្តាប់តាមដែលខ្ញុំបានស្តាប់ឮមក នៅសម័យមួយ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ប្រថាប់នៅក្នុងវត្តជេតវ័នមហាវិហារ ក្បែរក្រុងសាវត្ថីដែល ជារាជធានីនៃកោសលរដ្ឋ នៅសម័យនោះ មានធីតានៃសេដ្ឋីក្នុងក្រុងសាវត្ថីម្នាក់ ឈ្មោះថា បដាចារា បានរត់​តាមខ្ញុំបម្រើប្រុសរបស់ខ្លួនទៅនៅក្នុងស្រុកស្រែដោយអំណាចនៃសេ្នហា លុះកាលវេលាកន្លងទៅ រហូតដល់ នាងមានកូនប្រុសម្នាក់និងកំពុងពពោះកូនប្រុសម្នាក់ទៀតជិតគ្រប់ខែនឹងសម្រាល អ្នកទាំងពីរទើបសម្រេច ចិត្តធ្វើដំណើរទៅកាន់ត្រកូលមាតាបិតា នៅខណៈដែលអ្នកទាំងពីរនិងកូនតូចធ្វើដំណើរមកដល់កណ្តាល ព្រៃស្រោង ក៏ស្រាប់តែដល់ពេលជិតព្រលប់ នៅខណៈនោះកើតខ្យល់ព្យុះបក់ផាត់ដងព្រៃកញ្រ្ជោកបោកបាច លាន់ឮសម្លេងសព្ទស៊ានគួរឲ្យព្រឺខ្លាច មិនយូរប៉ុន្មាន សរសៃភ្លៀងក៏បង្អុរហូរចុះមកដូចគេហែកមេឃ នៅកណ្តាលទារុណភាពនៃធម្មជាតិនេះឯង ខ្យល់កម្មជ្ជវាតក៏ចាប់បោកបក់ខ្មួលខ្មាញ់ឡើងក្នុងផ្ទៃរបស់នាង សបញ្ជាក់ថាបុត្រក្នុងឧទរហៀបនឹងសម្រាលចាកផ្ទៃហើយ នាងបានប្រាប់ឲ្យស្វាមីរៀបចំកន្លែងជ្រកបាំងភ្លៀង ដើម្បីនឹងសម្រាលកូន ស្វាមីកាន់កាំបិតដើរចូលទៅក្នុងព្រៃ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែគេដើរមកដល់ដំបូកមួយក៏ស្រាប់តែ ត្រូវពស់វែកអាសិរពិសលូនចេញពីដំបូកមកចឹកគេឲ្យដួលស្លាប់នៅក្បែរដំបូកនោះឯង"
"នៅទីបំផុត នាងបដាចារាក៏សម្រាលកូននៅកណ្តាលសរសៃភ្លៀងក្នុងព្រៃស្រោងនោះឯង លុះព្រឹកព្រាង​ឡើងនៅពេលខ្យល់និងភ្លៀងស្រាកស្រន់អន់កម្លាំងហើយ នាងក៏បានបីពកូនទាំងពីរចូលទៅក្នុងព្រៃដើម្បី​តាមរកស្វាមី នៅទីបំផុត នាងក៏ជួបប្រទះរាងកាយដែលឥតវិញ្ញាណរបស់ស្វាមីដេកដួលនៅក្បែរដំបូក នាងស្រងោចខូចចិត្ត យំបណ្តើរបីពកូនតូចបណ្តើរធ្វើដំណើរដើរផ្លូវតទៅ លុះធ្វើដំណើរដើរផុតព្រៃស្រោង ក៏មកដល់ទន្លេមួយដែលមានទឹកជន់ឡើងពេញច្រាំង ព្រោះតែនៅទន់ដៃទន់ជើងនិមិត្តការសម្រាលកូន នាងមិនអាចនាំកូនទាំងពីរលុយទឹកឆ្លងទៅដំណាលគ្នាបានទេ នាងបានយកកូនតូចទុកនៅលើច្រាំងទន្លេ ហើយព្រនរកូនច្បងលុយទឹកឆ្លងទៅរហូតដល់ច្រាំងម្ខាងទៀត ប្រាប់ឲ្យកូនច្បងរង់ចាំនៅទីនោះ ហើយក៏​លុយទឹកឆ្លងមកដើម្បីនឹងយកកូនតូច នៅខណៈដែលនាងកំពុងស្ថិតនៅកណ្តាលទន្លេនោះឯង មានសត្វ ខ្លែងធំមួយដែលហើរឆ្វែលរកស៊ីនៅច្រាំងទន្លេនោះ យល់ថាជាដុំសាច់ ទើបសម្លបស្លាបចុះឆាបយក កូនតូចរបស់នាងទៅស៊ីជាអាហារ នាងស្រែកបន្លឺសម្លេងដេញសត្វខ្លែងរហូតផុតសម្លេងប៉ុន្តែនៅតែដេញ​មិនឈ្នះ ឯកូនច្បងកាលបើបានឮសម្លេងម្តាយក៏យល់ថាម្តាយស្រែកហៅឲ្យទៅរក ទើបរត់ចុះទៅក្នុងទន្លេ ហើយត្រូវក្រសែទឹកខ្មួលខ្មាញ់បោកផាត់រសាត់បាត់ទៅ ទុក្ខសោកព្រោះការបាត់បង់ស្វាមីនៅមិនទាន់រលស់ ចុះនៅឡើយ ទុក្ខសោកព្រោះការបាត់បង់កូនតូចទាំងពីរក៏ចូលមករួបរឹតដួងចិត្តបន្ថែមទៀត​ទាល់តែដួងចិត្ត​របស់នាងមិនអាចស៊ូទ្រាំនឹងទុក្ខសោកផ្ទួនៗនោះបាន នាងទ្រហោយំបណ្តើរដើរទ្រេតទ្រោតទៅបណ្តើរ ហាក់​ដូចជាមនុស្សឆ្កួតដូច្នោះ ធ្វើដំណើរតម្រង់ទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីស្វែងរកទីពឹងចុងក្រោយគឺ មាតាបិតា ក្នុងចន្លោះផ្លូវហៀបនឹងចូលដល់ក្រុងសាវត្ថីនោះ នាងបានជួបនឹងប្រុសម្នាក់ដែលដើរប្រជ្រួសផ្លូវ មក ទើបសាកសួរដំណឹងដល់មាតាបិតាថាពួកគាត់នៅសុខសប្បាយឬទេ ប្រុសម្នាក់នោះគ្រវីក្បាលយ៉ាង ប៉កល្វើយ ឆ្លើយថា ប្អូនស្រីកុំសួររកគាត់អី កាលពីយប់មិញនេះ មានព្យុះភ្លៀងមួយមេធំ ប្រាសាទរបស់ លោកសេដ្ឋីបានដួលរលំហើយសង្កត់លោកសេដ្ឋីភរិយានិងបុត្រម្នាក់គត់របស់គាត់ឲ្យដល់នូវអកាលមរណៈ​ហើយមនុស្សមនាបាននាំយកសពរបស់អ្នកទាំង ៣ ទៅបូជាភ្លើងលើជើងថ្ករតែមួយ​ ឥឡូវនេះ ផ្សែងកំពុង​ហុយ​ថ្គោលឡើងចេញពីជើងថ្ករនៅឡើយ កំពុងតែមើលឃើញនោះឯង គ្រាន់តែឮដំណឹងអាក្រក់នោះភ្លាម នាងបដាចារាក៏ដល់នូវអាការវិបល្លាស(វិកលចរិត) មិនអាចគ្រប់គ្រងសតិសម្បជញ្ញៈតទៅទៀតបាន សូម្បី តែសម្លៀកបំពាក់ក៏របូតរបាញចេញពីខ្លួនដោយមិនដឹងខ្លួន នាងបានដើរជ្រហិតជ្រហមទៅកាន់ទីផ្សេង ៗដោយខ្លួនទទេ អាប់ប៉ត្រាប់ស្រមកស្រមូញ ពិលាបរៀបរាប់ឥតសព្ទឥតសារ ជួនកាលក៏សើចកក្អឹក ជួនកាលក៏ខ្សឹកខ្សួល ទោះបីនាងដើរទៅកន្លែងណា ក៏មានហ្វូងមនុស្សដើរទៅតាមជន្លជន្លេញ ញក់ញល់ យាយីជាទីក្អាកក្អាយសប្បាយអារម្មណ៍ជាហូរហែ" ។
​នៅរសៀលថ្ងៃមួយ ខណៈដែលព្រះសមណគោត្តមបរមសាស្តាទ្រង់កំពុងសម្តែងធម៌ដល់ពុទ្ធបរិស័ទក្នុងវត្ត​ជេតវ័ន បដាចារាស្រីវិកលចរិតក៏ចូលមកដល់ ហ្វូងមហាជនដែលនៅជួរក្រោយប្រាប់ថា ស្រីឆ្កួតមកហើយ ! ស្រីឆ្កួតមកហើយ ! ព្យាយាមរារាំងមិនឲ្យនាងចូលទៅជិតព្រះបរមសាស្តា រំពេចនោះឯង ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ មានមហាករុណាចំពោះសព្វសត្វបានជ្រាបដោយព្រះញាណថា បដាចារាខូចសតិសម្បជញ្ញៈទៅព្រោះត្រូវ​មហាទុក្ខ​គ្របសង្កត់ ទើបត្រាស់ថា កុំឃាត់បដាចារាឡើយ បណ្តោយឲ្យនាងចូលមករកតថាគតចុះ ភ្លាមនោះក៏មានឧបាសកចិត្តបុណ្យម្នាក់បោះក្រណាត់មួយផ្ទាំងឲ្យនាងគ្របដណ្តប់កាយ កាលបដាចារាចូល មកជិតហើយ ព្រះបរមសាស្តាទើបត្រាស់ថា
"បដាចារាអើយ ! នាងចូរត្រឡប់បានសតិសម្បជញ្ញៈវិញចុះ កុំសោកសង្រេងស្រមុតចិត្តឡើយ ទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំង ៤ បើយកមកប្រៀបធៀបនឹងទឹកភ្នែករបស់នាងដែលហូរចេញមក​ព្រោះ​ការ​បាត់បង់បុគ្គល​ឬរបស់ជាទីស្រឡាញ់អស់កាលដ៏យូរអង្វែងដែលនាងត្រាច់រង្គត់​ទៅក្នុងសង្សារវដ្ត​នេះ​ឃើញថាតិចតួចណាស់"ដោយព្រះតម្រាស់ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ បដាចារាក៏ត្រឡប់បានសតិសម្បជញ្ញៈវិញ តមក កាលបើបានស្តាប់ធម្មទេសនាបន្ថែមទៀត នាងក៏បានសម្រេចមគ្គផលជាព្រះអរហន្តហើយបានបួសជាភិក្ខុណីក្នុងព្រះព្រះពុទ្ធសាសនា ។
"សម្លាញ់អើយ ! ចំពោះរឿងដែលខ្ញុំបានតំណាលឲ្យសម្លាញ់ស្តាប់នេះ សម្លាញ់បានឃើញហើយថា ព្រះបរមសាស្តាសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ព្រះអង្គនោះទ្រង់ឈ្លាសវៃក្នុងទេសនាវិធីយ៉ាងណា នៅមានរឿង​មួយទៀតដែលសម្តែងដល់ប្រាជ្ញាញាណរបស់ព្រះអង្គដែលខ្ញុំបានស្តាប់ឮមក បើសម្លាញ់ត្រូវការស្តាប់ ខ្ញុំរីករាយនឹងតំណាលឲ្យស្តាប់"
"សម្លាញ់អើយ ! កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ព័ត៌មានធំមួយដែលឮខ្ទរខ្ចាយពេញជម្ពូទ្វីប គឺ ព័ត៌មានចោរ​អង្គុលីមាល៍អ្នកត្រេកអរក្នុងនរឃាតកម្ម អ្នកមានបាតដៃប្រឡាក់ឈាមសព្វកាល អ្នកកាត់យកម្រាមដៃ​មនុស្សក្រងជាកម្រងប្រហកពាក់ក ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ព្រះអង្គនេះឯងជាអ្នកបង្រា្កបមហាចោរនេះ ឲ្យអស់​ព្យសន៍ពុតត្បុតអាក្រក់ ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិនមែនបង្រា្កបដោយកម្លាំងរេហ៍ពលឬសស្រ្តាវុធណាៗទេ ប៉ុន្តែទ្រង់បង្រាបដោយព្រះតម្រាស់មិនប៉ុន្មានម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ មានដំណើររឿងថា នៅថ្ងៃមួយ ខណៈដែល អង្គុលីមាល៍ពិឃាតមនុស្សមកហើយបាន ៩៩៩ នាក់ នៅសល់ម្នាក់ទៀតនឹងគ្រប់ ១០០០ កាលបើគ្រប់​ហើយ​គេ​នឹងឈប់សម្លាប់តទៅទៀត លោជាមនុស្សដែលគ្រប់ ១០០០ នោះជាម្តាយរបស់គេ ព្រោះក្នុងថ្ងៃ នោះ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់កំពុងត្រៀមព្រះរាជកិច្ចនឹងបញ្ជូនរេហ៍ពលទៅបង្រ្កាបអង្គុលីមាល៍ ចំណែកឯ​ម្តាយព្រោះតែទឹកចិត្តស្រឡាញ់អាណិតកូន ខ្លាចក្រែងកូននឹងមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ទើបបានលប​ចូល​ទៅក្នុងព្រៃ ដើម្បីជួបកូន និងប្រាប់ដំណឹងឲ្យកូនដឹង ប៉ុន្តែព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ជ្រាបដោយព្រះញាណថា បើព្រះអង្គមិនយាងទៅជួយអង្គុលីមាល៍អ្នកវង្វែងស្មារតីខ្វះសតិសម្បជញ្ញៈ ខ្វះហេតុផលនោះទេ អង្គុលីមាល៍អាចនឹងសម្លាប់សូម្បីតែម្តាយរបស់ខ្លួនបាន លុះទ្រង់ចិន្តាដូច្នេះហើយ ព្រះអង្គក៏យាងទៅ ក្នុងព្រៃដែលអង្គុលីមាល៍លាក់ខ្លួនពួនអាត្មា សោតឯអង្គុលីមាល៍គ្រាន់តែបានឃើញបុរសប្លែកមុខដែល​ធ្វើដំណើរមកក៏ត្រេកអរ ព្រោះគិតថានឹងបានម្រាមដៃគ្រប់ ១០០០ នៅគ្រានេះឯង គេស្រវាចាប់អាវុធ គឺ ដាវពិឃាតរត់ដេញតាមភ្លាម ប៉ុន្តែដោយពុទ្ធានុភាព ប្រាកដឃើញថា អង្គុលីមាល៍រត់ទាល់តែហត់នឿយ​ខ្សោយកម្លាំង មិនអាចនឹងដេញទាន់ព្រះអង្គបាន នៅទីបំផុត ទើបស្រែកដង្ហោយហៅឲ្យព្រះអង្គឈប់
"ព្រះអង្គត្រាស់ឆ្លើយថា 'យើងតថាគតឈប់ហើយ លោកវិញទេដែលនៅមិនទាន់ឈប់ !' អង្គុលីមាល៍សួរឡងវិញថា 'ព្រះអង្គនិយាយកុហក ព្រោះព្រះអង្គនៅរត់នៅឡើយ ឈ្មោះថា ឈប់យ៉ាងម៉េចបាន?'ព្រះបរមសាស្តាឆ្លើយថា 'យើងតថាគតឈប់ហើយចាកបាបអកុសល ទាំងពួង ចំណែកលោកវិញ​នៅមិនទាន់ឈប់ធ្វើបាបអកុសលទេ'ដោយព្រះតម្រាស់ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ អង្គុលីមាល៍ក៏ត្រឡប់បានសតិសម្បជញ្ញៈវិញ គេបានគ្រវែងដាវកម្រងម្រាមដៃមនុស្សចោល ហើយចូល​ទៅថ្វាយបង្គំព្រះបរមសាស្តា ហើយសូមប្រគល់កាយថ្វាយខ្លួនជាសិស្សសាវ័ក សម្លាញ់អើយ ! នេះជារឿងមួយទៀតដែលសម្តែងឲ្យឃើញទេសនាវិធីដ៏ឆ្នើមឆ្នៃរបស់ព្រះអង្គ" ។
នៅមានរឿងមួយទៀតដែលសម្តែងឲ្យឃើញដល់កុសលោបាយរំលស់ទុក្ខដ៏វាងវៃរបស់ព្រះអង្គ គឺ រឿងនាង កីសាគោតមី មានដំណើររឿងថា កូនតូចរបស់នាងកីសាគោតមីបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត នាងកើតទោមនស្ស ស្រមុតចិត្ត ទ្រហោយំបីរាងកាយឥតវិញ្ញាណរបស់កូនតូចដើរសាត់អណ្តែតសែតអញ្ជង់ទៅក្នុងតំបន់ផ្សេង ៗ ជួបគេឯងក៏ហាមាត់សុំថ្នាំប្រស់ជីវិតកូនតូចរបស់ខ្លួន មនុស្សមនាសើចចំអកទង្វើឆ្លែករបស់នាង ថ្ងៃមួយ នាងបានជួបនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ហើយបានទូលសុំថ្នាំប្រស់កូនរបស់នាង ព្រះអង្គត្រាស់ថា ថ្នាំ​ប្រស់​មានហើយថ្នាំនេះត្រូវមានការផ្សំជាមួយនឹងគ្រាប់ស្ពៃសដែលបានមកពីត្រកូលដែលគ្មានមនុស្ស​ស្លាប់  សូមឲ្យ នាងទៅស្វែងរកគ្រាប់ស្ពៃសចាកត្រកូលដែលគ្មានមនុស្សស្លាប់សិន  ព្រះអង្គនឹងផ្សំថ្នាំឲ្យ នាងប្រញាប់បីសព កូនតូចដើរក្រវែលស្វែងរកគ្រាប់ស្ពៃសតាមពាក្យណែនាំរបស់ព្រះអង្គ ចេញពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយពេញមួយថ្ងៃ ក៏នៅតែរកគ្រាប់ស្ពៃសចាកត្រកូលដែលគ្មានមនុស្សស្លាប់មិនបាន​ ព្រោះផ្ទះរាល់ខ្នងដែលនាង​បានចូលទៅរក នោះ​សុទ្ធតែមានមនុស្សស្លាប់មក​ទាំងអស់ នៅទីបំផុត នាងក៏ត្រឡប់ទៅចូលគាល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់​វិញដោយដៃទទេ ព្រះអង្គបានសម្តែងធម៌ឲ្យនាងស្តាប់ នាងក៏ស្រាកស្រាលរយាលចាកសំណោក ក្រោយមក នាងបានបួសជាភិក្ខុណីហើយបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត ។
"បពិត្រលោកសមណៈ ! ក្រោយពីបានស្តាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់នេះហើយ ខ្ញុំកណាបានចាប់ចិត្តដិតអារម្មណ៍​ចំពោះព្រះបរមសាស្តាសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ព្រះអង្គនេះយ៉ាងខ្លាំង មានបំណងចាស់ក្លានឹងទៅជួបព្រះអង្គ​ឲ្យបាន ហើយសូមឲ្យព្រះអង្គសម្តែងធម៌ឲ្យស្តាប់ លុះជ្រាបព័ត៌មានថាព្រះអង្គប្រថាប់នៅក្នុងវេឡុវ័ននៃក្រុង រាជគ្រឹះ ខ្ញុំកណាទើបប្រញាប់លាបិតាចេញធ្វើដំណើរមក មាតាបិតារបស់ខ្ញុំកណាក៏អនុញ្ញាតដោយ មោទកភាព ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំកណាទើបបានជួបព្រះតេជគុណនៅថ្ងៃនេះឯង ថ្ងៃស្អែកនេះ ខ្ញុំកណានឹង ប្រញាប់ទៅជួបព្រះអង្គភ្លាម"​
ទុក្ខ ១០ ប្រការ
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! យុវជនចូឡពលបានតំណាលរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនចប់ហើយ ក៏សម្លឹងមើលមុខ​ខ្ញុំព្រះករុណាដោយទឹកមុខមានសង្ឃឹម គេសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថានៅថ្ងៃស្អែកនេះ គេនឹងបានជួបព្រះបរម​សាស្តានិងបានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះអង្គ ហើយគេនឹងអស់ទុក្ខភ្លាមដូចយ៉ាងអ្នកដទៃទៀតដែលគេ​បានស្តាប់ឮមក ប៉ុន្តែបើគេដឹងថាព្រះបរមសាស្តាមិនបានប្រថាប់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះទេ គេមុខជានឹងខកចិត្ត និង រងទុក្ខផ្ទួនថែមទៀត ហេតុនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបមិនទាន់ប្រាប់ការពិតដល់គេទេ លុះត្រាតែគេបាន​សប្បាយ​​ចិត្តច្រើនជាមុនសិន ។
"ម្នាលឧបាសក ! សេចក្តីទុក្ខរបស់ញោមពេញជាធំធេងណាស់ ចាត់ជារឿងគួរឲ្យយល់ចិត្តអាណិតអាសូរ អ្នកដែលរងទុក្ខធ្ងន់ដោយខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទើបដឹងច្បាស់ថាទុក្ខរបស់ខ្លួនធំប៉ុនណា ប៉ុន្តែបើនិយាយដោយ​យុត្តិធម៌ ឃើញថា ទុក្ខរបស់ញោមប្រហែលជាមិនច្រើនជាងទុក្ខរបស់នាងបដាចារាដែលបុណ្ណកសេដ្ឋី​តំណាលឲ្យញោមស្តាប់នោះទេ"
"ហេតុអីបានជាតេជគុណមានថេរដីកាដូច្នោះ?" ចូឡពលសួរជ្រែកឡើង
"ម្នាលឧបាសក ! ការដែលអាត្មានិយាយដូច្នោះព្រោះមើលឃើញថា ការបាត់បង់របស់ញោមតិចជាងការបាត់ បង់របស់នាងបដាចារា ញោមបាត់បង់ភរិយាជាទីស្រឡាញ់ តែម្នាក់ ប៉ុន្តែនាងបដាចារាបាត់បង់ស្វាមីជា​ទីស្រឡាញ់ បាត់ប​ង់កូនប្រុសជាទីស្រឡាញ់ទាំងពីរ បាត់បង់​មាតាបិតា និងបាត់ប​ង់បងប្រុស បើនិយាយដល់បរិមាណនៃទុក្ខ ឃើញថាទុក្ខរបស់ញោមដូចជាតិចជាង​ទុក្ខរបស់នាងប​ដាចារា ព្រោះថានាងបដា​ចារាដល់ថ្នាក់បាត់បង់សតិសម្បជញ្ញៈ ក្លាយជាមនុស្សវិកលចរិត  ប៉ុន្តែញោមនៅអាចគ្រប់គ្រងសតិសម្បជញ្ញៈរបស់ខ្លួនបានល្អនៅឡើយ បើដូច្នេះ សម្តែងថា​ ទុក្ខរបស់ញោម​ មានបរិមាណតិចជាងទុក្ខរបស់នាងបដាចារានិងអ្នកដទៃទៀតជាច្រើន"
"ព្រះតេជគុណចង់មានថេរដីកាថានៅមានមនុស្សជាច្រើនទៀតដែលរងទុក្ខដូចយ៉ាងខ្ញុំកណា ឬ ធ្ងន់ធ្ងរជាង ខ្ញុំកណាដូច្នោះឬ ? "
"ពិតមែនហើយ ឧបាសក ! ញោមមិនមែនរងទុក្ខតែម្នាក់ឯងទេ មានមិត្ររួមទុក្ខពាសពេញពិភពលោក នៅខណៈដែលយើងកំពុងតែសន្ទនាគ្នានេះ នៅមានមនុស្សជាច្រើនទៀតក្នុងជម្ពូទ្វីបដែលកំពុងយំសោក ខ្សឹកខ្សួលដោយសេចក្តីទុក្ខ អាត្មាក៏កំពុងតែរងទុក្ខ ញោមក៏កំពុងតែរងទុក្ខ និងអ្នកដទៃទៀតក៏កំពុងតែ រងទុក្ខ កាលបើយើងមានមិត្ររួមទុក្ខច្រើនជាអនេកបែបនេះ យើងមិនមែនជាបុគ្គលពិសេសដែលទទួលរង ទុក្ខអង្គុកអង្គុលច្រើនជាងអ្នកដទៃទៀតនោះទេ កាលបើដូច្នេះ ទុក្ខទើបមិនមែនជាធម្មជាតប្លែកឡើយ ប៉ុន្តែជាធម្មជាតសកលដែលមនុស្សជាតិត្រូវតែទទួលរងគ្រប់ទិវារាត្រី" ។
កាលបើចូឡពលនៅអង្គុយឈ្ងោកមុខនឹងធ្មឹងដោយលំនឹកគិតជញ្ជឹង ព្រះថេរៈទើបមានថេរដីកាតទៅទៀតថា
"ម្នាលឧបាសក ! ព្រះបរមសាស្តារបស់អាត្មាបានត្រាស់ថាជីវិតរបស់សព្វសត្វមិនដែលឃ្លាតរវាតចាកទុក្ខម្តង​ណាឡើយ ទុក្ខមានដល់ទៅ ១០ ប្រការ គឺ និពទ្ធទុក្ខ គឺ ទុក្ខជាប្រចាំដែលកើតមកពីកម្តៅឬរងារបស់​អាកាសធាតុ កាលបើក្តៅក៏ស្វែងរកអ្វីៗមកបក់ផាត់ឲ្យត្រជាក់ កាលបើរងាក៏ស្វែងរកភួយឬក្រណាត់មក​ដណ្តប់ អាកាសធាតុគ្មានថ្ងៃណាល្មមសមសាក់បើសម្រាប់មនុស្សនោះទេ អាចមានពេលខ្លះសោយដឹងថា ល្មាក់ល្មម ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ប្រែប្រួលទៅកាន់សភាពផ្សេង ឧបមាថា អាកាសធាតុល្មាក់ល្មម ក៏ចៀសមិន ផុតពីនិពទ្ធទុក្ខដែរ គម្លានតែងកើតឡើងឆាឆៅសម្ងប់ស្ងប់សុខគ្រប់ពេលវេលា ត្រូវពិសាអាហារដោះគម្លាន មួយថ្ងៃ ៣ ឬ ៤ ដង ព្រះបរមសាស្តាត្រាស់ថា គម្លានចាត់ជាកំពូលនៃរោគ រោគខ្លះកាលបើកើតឡើងហើយ យើងបរិភោគឱសថព្យាបាលក៏ស្រាកស្រាលទៅជាច្រើនខែឬច្រើនឆ្នាំ ប៉ុន្តែរោគហេវ ឬ រោគឃ្លាននេះយើង   ត្រូវព្យាបាលមួយថ្ងៃ ៣ ឬ ៤ ដង ហើយត្រូវដោះគម្លានយ៉ាងនេះរហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់ រោគស្រេកក៏ដាបខ្លាំង ប្រហាក់ប្រហែលនឹងរោគឃ្លានដែរ យើងត្រូវផឹកទឹកព្យាបាលរោគស្រេកនេះមួយថ្ងៃៗជាច្រើនដង នៅពេល ជាមួយគ្នានោះ កាលបើមិនហេវ ឬ មិនស្រេក ក៏មិនមែនមានន័យថាអាចចៀសផុតពីនិពទ្ធទុក្ខនេះបានទេ  បើទុកជាបុគ្គលមានរាងកាយមាំទាំ គ្មានរោគបៀតបៀនក៏ដោយ ក៏មិនផុតស្រឡះចាកការឈឺចាប់ដែរ ការឈឺចាប់តែងមានជាប្រចាំគ្រប់អវយវៈនៃរាងកាយ អង្គុយយូរពេកក៏ឈឺ ត្រូវដេកបណ្តោះ ដេកយូរពេក ក៏ត្រូវឈរបណ្តោះ ឈរយូរពេកក៏ត្រូវដើរបណ្តោះ មួយថ្ងៃៗយើងត្រូវផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថរាប់ដងមិនអស់ មិនមែនដើម្បីសុខស្រួលទេ ប៉ុន្តែដើម្បីកាត់បន្ថយទុក្ខនោះឯង ទោះបីបើមិនឈឺចាប់ក្នុងរឿងផ្សេង ក៏ឈឺបត់ ជើងតូចធំដែរ យើងត្រូវបន្សាត់បង់កាកសំណល់ចាស់ចេញពីរាងកាយជារឿយ ៗ ព្រោះអ្វី ? ព្រោះដើម្បី បន្ធូរបន្ថយទុក្ខហ្នឹងឯង ម្នាលឧបាសក ! គ្រាន់តែនិពទ្ធទុក្ខមួយប៉ុនណោះ ញោមបានឃើញហើយថា សង្ខារ គឺ រាងកាយរបស់យើងនេះជាសម្បុកនៃទុក្ខយ៉ាងណា"
"បពិត្រលោកសមណៈ ! ជាលើកដំបូងហើយដែលខ្ញុំកណាបានស្តាប់សច្ចភាពនេះ ពីមុន ខ្ញុំកណាមិនដែល នឹកគិតចាប់ភ្លឹកថាជាទុក្ខទេ លុះត្រាតែឈឺចុកចាប់ខ្លាំងមែនទែនហើយ​គ្មានវិធីណានឹងរំលស់ប​ង់បាន ដូចជា ឈឺពោះដោះទុក្ខសត្វយ៉ាងខ្លាំងនៅកន្លែងដែលគ្មានទីជុះជាដើម ទើបដឹងថានេះជាទុក្ខ ប៉ុន្តែឥឡូវ នេះបានដឹងសេចក្តីលម្អិតនៃទុក្ខហើយ សូមនិមន្តព្រះតេជគុណបកស្រាយទុក្ខប្រការផ្សេងៗតទៅទៀតចុះ"
"ម្នាលឧបាសក ! ទុក្ខប្រការតទៅ គឺ ព្យាធិទុក្ខ បានដល់ ជម្ងឺឈឺចុកចាប់ ឬ ជម្ងឺដង្កាត់ផ្សេងៗ រួមទាំង ទំនើសទំនាស់មិនស្រណុកសុខស្រួលដែលកើតមកពីការស្មុតទ្រុឌទ្រោមនៃអវយវៈវោការខ្លះ ព្រះបរមសាស្តាត្រាស់ថា រាងកាយរបស់មនុស្សគឺជាសម្បុកនៃរោគ អវយវៈស្ទើរគ្រប់វោការរបស់មនុស្ស តែងមានរោគនិងជម្ងឺឈឺចុកចាប់ជាប្រចាំ ដូចជា ភ្នែកមានរោគភ្នែក ត្រចៀកមានរោគត្រចៀក ច្រមុះមាន រោគច្រមុះ ធ្មេញមានរោគធ្មេញ តម្រងនោមមានរោគតម្រងនោម ជាដើម មនុស្សស្ទើរគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែមាន រោគយ៉ាងណានីមួយប្រចាំខ្លួនដែលកម្រើករំពើកឡើងម្តងម្កាល សោះសាម្តងម្កាល គ្មានអ្នកណាស្រឡះ​ធេងចាករោគនោះទេ ប្រសិនបើបុគ្គលណាគ្មានរោគបៀតបៀនសោះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាបានបំណាន យ៉ាងឆ្នើមព្រោះព្រះបរមសាស្តាត្រាស់ថា អរោគ្យា បរមា លាភា ការមិនមានរោគចាត់ជាបំណានយ៉ាង ឆ្នើម"
"បពិត្រសីលធរ ! ព្យាធិទុក្ខនេះ ខ្ញុំកណាល្មមនឹងមើលឃើញបានច្បាស់ខ្លះ ព្រោះខ្លួនឯងក៏ត្រូវព្យាធិបៀត​បៀនម្តងម្កាលដែរ សូមនិមន្តបកស្រាយទុក្ខប្រភេទផ្សេងតទៅទៀត "
" ម្នាលឧបាសក ! ទុក្ខប្រការតទៅ ហៅថា អាហារបរិយេដ្ឋិទុក្ខ បានដល់ ការលំបាកលំបិនក្នុងការប្រកបការ ងាររកទទួលទានចិញ្ចឹមជីវិត ស្វែងរកបច្ច័យគ្រឿងទ្រទ្រង់ជីវិតដើម្បីប្រដុងប្រជាខ្លួនឯង បុត្រធីតា ភរិយា មាតាបិតា និងបុគ្គលដែលខ្លួនទទួលខុសត្រូវចិញ្ចឹមបីបាច់ គ្មានទ្រព្យណាដែលនឹងស្វែងរកមកបានដោយ​ងាយស្រួលដោយមិនបាច់បញ្ចេញកម្លាំងកាយ កម្លាំងវាចា និង កម្លាំងចិត្តឡើយ ការងារខ្លះត្រូវផ្សងព្រេង នឹងគ្រោះថ្នាក់ ត្រូវតស៊ូពុះពារ រហូតដល់ពេលខ្លះត្រូវបាត់បង់ជីវិតថែមទៀត ព្រោះតែការស្វែងរកអាហារមក ចិញ្ចឹមក្រពះចម្អែតពោះនោះឯង " ។ "គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់ ព្រះតេជគុណ ! សូមនិមន្តមានថេរដីកាតទៅទៀត"
"ទុក្ខប្រការទី ៤ គឺ សភាវទុក្ខ ឬ ទុក្ខប្រចាំសង្ខារ បានដល់ទុក្ខដែលបណ្តាលមកពីការកើត ចាស់ ឈឺ និង ស្លាប់ "
"បពិត្រព្រះតេជគុណ ! " ចូឡពលនិយាយកាត់ឡើង "ចំណុចដែលថា ការឈឺ និង ការស្លាប់ជាហេតុនាំឲ្យ កើតទុក្ខនោះ ខ្ញុំកណាល្មមនឹងយល់បាន ប៉ុន្តែចំណុចដែលថា ការកើតជាហេតុនាំឲ្យកើតទុក្ខនោះ ខ្ញុំកណាដូច ជាមិនទាន់យល់ទេ ព្រោះតាមធម្មតា លោកិយជនតែងប្រកាន់ថា ការកើតជាការបានលាភ ជាមហាមង្គល ជាឱកាសដែលគួរត្រេកអរសាទ មនុស្សវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍តែងមានពិធីឆ្លងកំណើត ចាប់តាំងពីពេលដឹងថា នាង ព្រាហ្មណីបានតាំងគភ៌ដំបូងម្លេះ ដែលហៅថា គព្ភលព្វនពិធី កាលបើមាន សន្ទស្សន៍ដឹងថាទារកក្នុងគភ៌ជាភេទប្រុស ក៏ប្រារព្ធបុំសវនពិធី លុះដល់ខែទី ៤ ទី ៦ និង ទី ៨ ក៏មានពិធី កាត់សក់ម្តាយ នៅពេលដែលទារកសម្រាលចេញមកហើយ ក៏ប្រារព្ធពិធីជាតកម្ម ពិធីករនិងពិធីចរម្នាក់ៗ សុទ្ធតែមានចិត្តរីករាយរអាករពាយ កាលបើដូច្នេះ ខ្ញុំកណាទើបនៅមិនទាន់យល់ថា ការកើតនាំឲ្យកើត សេចក្តីទុក្ខនោះទេ"
"ម្នាលឧបាសក ! ចំណុចដែលញោមងឿងឆ្ងល់ពិភាល់សង្ស័យនោះ វាជាការសមហេតុសមផលហើយ ព្រោះមនោសញ្ចេតនានិងប្រពៃណីរបស់សត្វលោកសបញ្ជាក់ឲ្យឃើញថា ការកើតនាំឲ្យមានសេចក្តីសុខ ច្រើនជាងសេចក្តីទុក្ខ ប៉ុន្តែយើងមិនអាចយកមនោសញ្ចេតនានិងប្រពៃណីរបស់សត្វលោកមកជាគ្រឿងជំនុំ ជម្រះសច្ចភាពណាមួយបានទេ គំហើញរបស់មនុស្សភាគច្រើនក៏អាចខុសឆ្គងដូចនឹងគំហើញរបស់មនុស្ស ម្នាក់បានដែរ ព្រះបរមសាស្តារបស់អាត្មាបានសម្តែងថា ការកើតជាហេតុនាំឲ្យមានសេចក្តីទុក្ខ សមដូច ហេតុផលដែលអាត្មានឹងបកស្រាយដូចតទៅនេះ ប៉ុន្តែមុននឹងបកសា្រយអាត្មាចង់សួរញោមជាមុនថា ការយំរបស់មនុស្ស ទោះក្មេងឬមនុស្សធំ តើជាសញ្ញានៃសេចក្តីសុខឬសេចក្តីទុក្ខ?"
"ជាសញ្ញានៃសេចក្តីទុក្ខ ព្រះតេជគុណ ! "
"ការសើចញញឹមញញែម តើជាសញ្ញានៃសេចក្តីសុខឬសេចក្តីទុក្ខ?"
"ជាសញ្ញានៃសេចក្តីសុខ"
"តើញោមធ្លាប់សង្កេតឃើញទេថាតើទារកដែលមិនទាន់ដឹងក្តី មិនទាន់ចេះនិយាយកកែកករ នៅពេលដែល កើតចេញមកដំបូងនោះ តើទារកនោះសើចឬយំ? "
"យំហ្នឹងឯង ព្រះតេជគុណ ! ខ្ញុំកណាមិនដែលឃើញទារកណាសើចទេ"
"បើការយំជាសញ្ញានៃសេចក្តីទុក្ខ និង ទារកទើបនឹងកើតថ្មីស្រែកយំ តើញោមសម្គាល់គេថាមាន សេចក្តីសុខ ឬ មានសេចក្តីទុក្ខ?"
"ច្បាស់ជាមានសេចក្តីទុក្ខ ព្រះតេជគុណ ! "
"ពិតជាទុក្ខ ព្រះតេជគុណ !" ๋ "ញោមដឹងទេថាតើម្តាយនៅខណៈដែលឲ្យកំណើតដល់បុត្រធីតានោះ បានទទួលការឈឺចាប់ឬទេ?"
"ឈឺចាប់ខ្លាំងណាស់ ព្រះតេជគុណ ! ម្តាយរបស់ខ្ញុំកណាតំណាលឲ្យស្តាប់ជារឿយ ៗ ដល់ការឈឺចាប់ របស់គាត់នៅខណៈដែលឲ្យកំណើតដល់ខ្ញុំកណា គាត់ប្រាប់ថា គ្មានការឈឺចុកចាប់ណាស្មើនឹងការឈឺ ពោះសម្រាលកូននោះទេ ខ្ញុំកណាក៏យល់ស្របនឹងគាត់ ព្រោះធ្លាប់ឃើញស្ត្រីជាច្រើននាក់ស្រែកថ្ងូរឈឺចាប់ និងប្រឹងត្រដរយ៉ាងទុរន់ទុរាគួរឲ្យអាណិតក្នុងខណៈដែលហៀបនឹងសម្រាលកូន"
"ត្រឹមត្រូវហើយ ឧបាសក ! កាលបើសេចក្តីឈឺចាប់ជាសេចក្តីទុក្ខ ហើយម្តាយបានទទួលការឈឺចាប់យ៉ាង ខ្លាំងក្នុងខណៈសម្រាលបុត្រ ការកើតទើបជាហេតុនាំឲ្យមានសេចក្តីទុក្ខដោយឥតសង្ស័យ ការកើតមិនត្រឹមតែធ្វើឲ្យឈឺចា​ប់ប៉ុនណោះទេ ប៉ុន្តែមានម្តាយជាច្រើនត្រូវបាត់ប​ង់ជីវិតព្រោះតែការឲ្យ កំណើតដល់បុត្រធីតានេះឯង"
"បពិត្រព្រះតេជគុណដ៏ចម្រើន ! ឥឡូវនេះ ខ្ញុំកណាល្មមយល់បានហើយថា ជាតិ គឺ ការកើតជាហេតុនាំឲ្យ មានសេចក្តីទុក្ខយ៉ាងណា "
"មិនមានទេ ព្រះតេជគុណ ! ព្រោះតែមានការកើតទើបមានការចាស់និងការស្លាប់"
"ត្រឹមត្រូវហើយ ឧបាសក ! ការចាស់និងការស្លាប់តែងកើតមានព្រោះការកើតនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ការកើតទើបជាហេតុនៃទុក្ខទាំង ២ ប្រការ គឺ ការចាស់ និង ការស្លាប់ ប្រៀបដូចជាទ្វារនាំចូលទៅរក សេចក្តីទុក្ខដូច្នោះ ហេតុនោះការកើតទើបចាត់ជាហេតុនាំឲ្យមានសេចក្តីទុក្ខស្មើៗនឹងការចាស់និង ការស្លាប់ ឬជួនកាលអាចជាហេតុសំខាន់ជាងក៏បាន" ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! នៅពេលដែលខ្ញុំព្រះករុណានិងចូឡពលសន្ទនាគ្នាមកដល់ត្រង់នេះ ពេលវេលា ក៏កន្លងចូលដល់មជ្ឈិមយាម គាមនិគមនិងអ្នកស្រុកស្ថិតក្នុងសមន្ធការនៃរាត្រីនិងសភាពស្ងាត់លន្លោច យូរៗម្តង ទើបមានសម្លេងសុនខលូឮមកអំពីចម្ងាយ អាកាសធាតុចាប់ផ្តើមត្រជាក់ស្រិប គាប់ជួនចង្កៀង ដែលចាំងពន្លឺបំភ្លឺយើងឲ្យសន្ទនាគ្នាក៏រលត់ភ្លឹបទៅព្រោះអស់ប្រេង យើងទើបយល់ព្រមគ្នាស្លេះការសន្ទនា ទុកប៉ុនណេះសិន
"បពិត្រព្រះតេជគុណដ៏ចម្រើន ! " ចូឡពលនិយាយឡើងមុនពេលចេញទៅសម្រាន្តត្រង់មុមរបស់ខ្លួន
"ខ្ញុំកណាបានទទួលចំណេះដឹងជាច្រើនពីការសន្ទនាគ្នាជាមួយនឹងព្រះតេជគុណ ថែមទាំងសោយអារម្មណ៍ ថា សេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្ញុំកណាធូរស្បើយទៅយ៉ាងចម្លែកទៀតផង បើព្រះតេជគុណមិនប្រញាប់ប្រញាល់ ក្នុងការធ្វើដំណើរទេ  ថ្ងៃស្អែក ខ្ញុំកណាចង់សន្ទនាជាមួយនឹងព្រះតេជគុណទៀត" ។
លុះព្រឹកព្រលឹមឡើង ខ្ញុំព្រះករុណាតើនពីព្រឹកបំព្រាង អង្គុយធ្វើ​សមាធិតាមដែលធ្លាប់បដិបត្តិមករាល់ថ្ងៃ នៅពេលអរុណភ្លឺស្រឡះហើយ ក៏ចេញចាកសមាធិ ផ្សាយមេត្តាចិត្តឥតប្រមាណទៅកាន់សព្វសត្វហើយក៏ ធ្វើសរីរកិច្ចមានការលុបមុខជាដើម កាលខ្ញុំព្រះករុណាសម្លឹងមើលទៅជ្រុងបន្ទប់របស់ចូឡពល ក៏មិនបាន​ឃើញគេទេ ប៉ុន្តែរបស់អ្វីៗតាំងនៅកន្លែងដដែលតាមធម្មតា គេប្រហែលជាចេញទៅធ្វើកិច្ចការនៅខាងក្រៅ កាលបើដល់ពេលវេលា ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ឃ្លុំចីពរបង់សង្ឃាដី ស្ពាយបាត្រដើរទៅតាមផ្លូវក្នុងភូមិដើម្បីភិក្ខាចារ ខ្ញុំព្រះករុណាឈប់ឈរឱនមុខចុះប្រមាណជា ៤ ហត្ថ ត្រង់​​ខាងមុខផ្ទះខ្នងនីមួយ ៗ ឈរមួយស្របក់ ល្មមនឹង​ឲ្យមនុស្សក្នុងផ្ទះមើលឃើញបាន បើគេនិមន្តឲ្យចាំទទួលចង្ហាន់សិន ក៏ឈរចាំតទៅ ប៉ុន្តែបើគេនិមន្តឲ្យទៅ ប្រោសសត្វខាងមុខ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដើរទៅកាន់ផ្ទះខ្នងតទៅ ប៉ុន្តែបើឈរយូរអម្បាយ ហើយមនុស្សក្នុងផ្ទះក៏​មើលឃើញ ប៉ុន្តែគ្មានអ្នកណាហាមាត់និមន្តឲ្យនៅឬឲ្យទៅ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ដឹងភ្លាមថាផ្ទះខ្នងនោះជាពាហិរជន ក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនា រួចក៏ដើរចាកចេញទៅកាន់ផ្ទះខ្នងដទៃ នៅព្រឹកថ្ងៃនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានចង្ហាន់ត្រឹមតែ បន្តិចបន្តួច ព្រោះបានដំណឹងថា ប្រជាជនក្នុងភូមិនោះភាគច្រើនជាសាវ័ករបស់សាស្តាមហាវីរៈជា​ស្វ័យស្ថាបនិកបដិបក្ខនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ប្រជាជនបានទទួលពាក្យបញ្ជាមិនឲ្យធ្វើសាមីចិកម្មចំពោះ បព្វជិតក្រៅសាសនារបស់ខ្លួន និងមិនឲ្យទំនុកបម្រុងបព្វជិតដទៃដោយបច្ច័យ ៤ ព្រោះហេតុនេះទើបមានអ្នក ដាក់បាត្រតិច ។
ខ្ញុំព្រះករុណាត្រឡប់ទៅកាន់សុញ្ញាគារវិញដើម្បីធ្វើភត្តកិច្ចតទៅ គ្រាន់តែចូលមកដល់ទីស្នាក់ ក៏បានជួប នឹងចូឡពលដែលកំពុងធ្វើកិច្ចការនៅខាងក្រោយផ្ទះ គ្រាន់តែឃើញខ្ញុំព្រះករុណាអង្គុយចុះ ត្រៀមនឹងធ្វើ ភត្តកិច្ច គេក៏នាំយកអាហារយ៉ាងសំពីងសំពោងចូលមកប្រគេនខ្ញុំព្រះករុណា គេប្រាប់ថាគេប្រញាប់ភ្ញាក់ តាំងព្រលឹមអុលចេញទៅដើររកជាវអាហារមកធ្វើបម្រុងទុកដើម្បីប្រគេនខ្ញុំព្រះករុណាមួយផ្នែក មួយផ្នែក​ទៀត ដើម្បីបរិភោគខ្លួនឯង ខ្ញុំព្រះករុណានឹកស្ងើចនិងអនុមោទនាកុសលចេតនាព្រមទាំងសេចក្តីខ្វល់ ខ្វាយ​របស់គេនៅក្នុងចិត្ត ។ នាកាលធ្វើភត្តកិច្ចហើយ គេក៏ប្រញាប់យកបាត្ររបស់ខ្ញុំព្រះករុណាទៅលាង ជូតសម្ងួតហើយក៏យកមកទុក ត្រង់កន្លែងដើមវិញ ឃើញថាគេជាយុវជនឈ្លាសវៃមានទឹកចិត្តល្អប្រពៃ ។
"បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ! "ចូឡពលនិយាយឡើងនៅពេលដែលខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើ អនុមោទនាកថាផ្សាយចំណែកបុណ្យដល់ទាយកទាយិកាអ្នកឲ្យទាន
"ខ្ញុំកណានៅចង់ស្តាប់ព្រះតេជព្រះ​គុណបកស្រាយរឿងទុក្ខតទៅទៀត កាលពីយប់មិញ ព្រះតេជគុណបានបកស្រាយដល់សភាវទុក្ខដែល​កើតពីជាតិ ជរា និង មរណៈ​ លុះយើងញែកគ្នាទៅសម្រាកសិងរៀងៗខ្លួនហើយ ខ្ញុំកណានៅយករឿងទុក្ខ នេះទៅ​គិតដង្វិន​ទៀត រហូតដល់រាត្រីកាលឈានចូលដល់បច្ឆិមយាម ទើបចូលដំណេក ប្លែកមែនទែន ព្រះតេជគុណ ! នៅពេលបានស្តាប់រឿងទុក្ខពីព្រះតេជគុណហើយយកទៅត្រិះរិះពិចារណាថែមទៀត​ដរាបដល់យល់ដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងហើយ ខ្ញុំកណាហាក់ធូរស្បើយចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះហេតុថា ទុក្ខជា របស់ធម្មតាសម្រាប់ជីវិត ដែលអ្នកណាៗក៏ទទួលបានជាប្រចាំ គ្មានអ្នកណាគេចផុតបានទេ កាលពីមុន ខ្ញុំកណាខ្លាចញញើតទុក្ខ ស្អប់ទុក្ខ សូម្បីតែពាក្យថា ទុក្ខ ក៏មិនចង់ឮផង ខ្ញុំកណាព្យាយាមចៀសវាងទុក្ខ ដោយកាយ ដោយមិននិយាយដល់ទុក្ខ ព្យាយាមចៀសវាងដោយចិត្ត ដោយមិនគិតដល់ទុក្ខ ប៉ុន្តែថ្វីបើខ្ញុំកណាខំព្យាយាមគេចវេះយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំកណាក៏នៅតែគេចមិនផុត ត្រូវជួបប្រទះទាល់តែ​បាន នៅពេលជួបប្រទះលើកដំបូង ឃើញថា ធ្ងន់ធ្ងរមែនទែនសឹងតែទ្រាំរស់នៅតទៅទៀតមិនបាន"
"ម្នាលឧបាសក ! មនុស្សជាតិតែងតែខ្លាចញញើតចំពោះសេចក្តីទុក្ខ និងខំព្យាយាមចៀសវាងទុក្ខ ដោយកាយ ដោយវាចា និង ដោយចិត្ត ដូចនឹងញោមដែរ កាលបើដូច្នេះ គេក៏មិនស្និទ្ធស្នាលនឹងទុក្ខ ​មិនស៊ប់ស៊ាំនឹងទុក្ខ អាត់តែសប្បាយភ្លើតភ្លើននឹងសុខ កាលបើទុក្ខ​កើតឡើង គេក៏កើតទុក្ខព្រួយរងួយចិត្ត​ឥតឧបមា ទាល់តែមិនអាចនឹងស៊ូទ្រាំបាន រហូតដល់អ្នកខ្លះត្រូវបញ្ចប់ជីវិតខ្លួនឯងទៅដើម្បីគេចវេះទុក្ខ"
ម្នាលឧបាសក ! អ្វីណាក៏ដោយឲ្យតែយើងមិនថ្នឹកថ្នាត់ យើងតែងកើតកើតសេចក្តីព្រឺព្រួចតក់ប្រមា ប៉ុន្តែបើយើងមានតម្នឹកថ្នឹកថ្នាត់ កម្លាចខ្លាចរអាក៏រលាយខ្សុលទៅ ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់បង្រៀនពុទ្ធបរិស័ទឲ្យ ប្រឈមមុខនឹងទុក្ខ ឲ្យស៊ប់ស៊ាំនឹងទុក្ខដោយកាយខ្លះ ដោយវាចាខ្លះ ដោយចិត្តខ្លះ តើព្រះអង្គបង្រៀនឲ្យ វាយស្និទ្ធជិតកៀក​នឹងទុក្ខដោយកាយនោះយ៉ាងណា? ព្រះអង្គបង្រៀនថា ពុទ្ធបរិស័ទត្រូវមានសតិកំណត់ដឹង ទុក្ខវេទនាគ្រប់ប្រភេទដែលកើតឡើងនឹងកាយគ្រប់ពេលវេលា ដូចជា នៅពេលឈឺ ក៏ឲ្យដឹងថាឈឺ នៅពេល ពើត ក៏ឲ្យដឹងថា​ពើត នៅពេលហេវ ក៏ដឹងថាហេវ នៅពេលរួយស្រពន់ ក៏ឲ្យដឹងថារួយស្រពន់ ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់បង្រៀនឲ្យជិតស្និទ្ធនឹងទុក្ខដោយវាចា ដោយទ្រង់ណែនាំធ្វើ​ធម្មសាកច្ឆា សន្ទនាធម៌ពិពណ៌នាដល់ ទុក្ខ មូលហេតុនាំឲ្យកើតទុក្ខ សេចក្តីរំលត់ទុក្ខ និង វិធីបដិបត្តិដើម្បីឲ្យដល់នូវសេចក្តីរំលត់ទុក្ខ ជាដើម ព្រះអង្គបង្រៀនឲ្យធ្វើសិនិទ្ធភាពនឹងទុក្ខដោយចិត្ត ដោយទ្រង់ណែនាំឲ្យគិតពិចារណាដល់ទុក្ខផ្សេង ៗ មាន  ជាតិ ជរា ព្យាធិ មរណៈជាដើមជារឿយ ៗ កាលបើធ្វើបានដូច្នេះ ក៏ឈ្មោះថា​ បានសិទ្ធស្នាលនឹងទុក្ខ និងស្គាល់មុខមាត់របស់ទុក្ខហើយ កាលបើទុក្ខកើតឡើងមែនទែន តែងមិនភ្ញាក់ផ្អើល ភ័យខ្លាចនោះទេ កាលបើមិនតក់ស្លុតរន្ធត់ចិត្ត ក៏កើតមានកម្លាំងចិត្តនិងកម្លាំងបញ្ញាសម្រាប់រាវរកវិធីដោះស្រាយទុក្ខដោយ​កុសលោបាយ អាចរំដោះខ្លួនឲ្យរួចផុតពីទុក្ខទៅកាន់សុខសួស្តីបាន ព្រោះហេតុនោះ ការស្គាល់ស៊ប់ស៊ាំនឹង ទុក្ខ ជួសនឹងកើតទោសភ័យ ប៉ុន្តែត្រឡប់ជាបានគុណនិរន្តរាយថែមទៀតផង ។ ចូឡពលអង្គុយស្តាប់ដោយតាំងចិត្តគ្រប់ខណៈ ហើយនិយាយឡើងថា
"ចំណង់បើខ្ញុំកណាស្គាល់ទុក្ខពីព្រះតេជព្រះគុណតែ ៤ យ៉ាងប៉ុនណោះ ខ្ញុំកណាបានធូរស្បើយដល់ថ្នាក់​នេះ ចុះទម្រាំនឹងបានស្គាល់គ្រប់ទាំងអស់ ច្បាស់ជាស្បើយរហើយចិត្តជាអតិបរមាមិនខាន សូមនិមន្តបក ស្រាយទុក្ខប្រការផ្សេងតទៅទៀតចុះ"
"ម្នាលឧបាសក !​​ ទុក្ខប្រការទី ៥ ហៅថា សន្តាបទុក្ខ ចាត់ជាទុក្ខផ្លូវចិត្ត កិរិយាដែលចិត្តក្តៅផ្សាអន្ទះអន្ទែង ក្រវល់ក្រវាយ ព្រោះត្រូវភ្លើង គឺ កិលេសផ្សេង ៗ ឆេះរោលរាល ដូចជា ភ្លើងលោភៈ ភ្លើងទោសៈ ភ្លើងមោហៈជាដើម បុថុជ្ជនអ្នកនៅមានកិលេសតែងត្រូវកិលេសយ៉ាងណានីមួយដុតបញ្ឆួលរោលចិត្ត ជាប្រចាំឥតលោះពេលឡើយ បើកិលេសមានកម្លាំងតិចក៏ក្តៅក្តួលតិច បើមានកម្លាំងខ្លាំងក៏ក្តៅក្តួលខ្លាំង ញោមប្រហែលជាធ្លាប់ត្រូវកិលេសណាមួយរោលរាលមកហើយទេដឹង" ចូឡពលញញឹមយ៉ាងអឹមអៀន ហើយនិយាយថា "ធ្លាប់មែន ព្រះតេជព្រះគុណ ! ខ្ញុំកណានៅចាំបានច្បាស់ដល់ថ្ងៃដែលខ្ញុំកណាគយគន់​រូបឆោមរបស់បទុមាវតីជាលើកដំបូងត្រង់កំពង់ទឹក ក្រោយពីឃើញនាងហើយ ខ្ញុំកណាក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ហើយដេកគិតដោយចិត្តអន្ទះសាព្រោះរាគៈ រហូតដល់ដេកមិនលក់បក់មិនល្ហើយ"
"នេះឯង គឺ សន្តាបទុក្ខ "ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយត "ជាទូទៅ កាលបើបុគ្គលត្រូវរាគៈ ទោសៈ មោហៈដ៏មាន កម្លាំងគ្របសង្កត់ហើយ តែងធ្វើអំពើអាក្រក់ខូចខុសដល់ខ្លួននិងអ្នកដទៃ ដោយកាយខ្លះ ដោយវាចាខ្លះ ដោយចិត្តខ្លះ កាលបើធ្វើអំពើអាក្រក់ហើយ តែងទទួលរងផលទុក្ខដែលជាផលនៃអំពើអាក្រក់នោះ នេះចាត់ជាវិបាកទុក្ខ ដែលជាទុក្ខប្រការទី ៦ ញោមធ្លាប់ជួបប្រទះទុក្ខបែបនេះទេ?"
"ធ្លាប់ដែរ លោកម្ចាស់ ! "ចូឡពលនិយាយឡើងយ៉ាងរំភើប ក្រោយពីអង្គុយគិតមមួយស្របក់មក "នៅគ្រាមួយនោះ នាខណៈដែលខ្ញុំកណាប្រញឹកជួយការងារឪពុករបស់ខ្ញុំកណា បម្រើម្នាក់របស់ខ្ញុំកណាបាន​ធ្វើខុសធ្ងន់ធ្ងរ ខ្ញុំកណាខឹងខ្លាំងណាស់ដល់ថ្នាក់ខាតសតិសម្បជញ្ញៈ ហើយបានប្រើកម្លាំងបាយវាយដំបម្រើ​នោះទាល់តែរងរបួសធ្ងន់ ប៉ុន្តែលុះកំហឹងស្ងប់ហើយ ខ្ញុំកណារងទុក្ខចំបែងចិត្តយ៉ាងខ្លាំងព្រោះនឹកសោកស្តាយ​ចំពោះទង្វើដែលខ្លួនបានធ្វើដោយអំណាចនៃកំហឹង នឹកអាណិតអាសូរបម្រើម្នាក់នោះយ៉ាងខ្លោចចិត្ត លើស ពីនោះគេត្រូវឪពុករបស់ខ្ញុំកណាជេរស្តីមួយជាន់ទៀត ទុក្ខនៅពេលនោះធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាដេកមិនលក់រហូតមួយ​យប់" "ម្នាលឧបាសក ! នៅខណៈដែលបុគ្គលត្រូវកំហឹងឬវង្វេងគ្របសង្កត់ហើយ គេតែងបង្កជម្លោះទាស់ទែងនឹង អ្នកដទៃ បន្ទាប់ពីនោះ កម្តួលកម្តៅ កង្វល់កង្វាយ ឬ កង្ហល់កង្ហាយ ដែលកើតចេញពីវាទប្បដិវាទនោះក៏​កើតឡើង នេះចាត់ជាទុក្ខប្រការទី ៧ ដែលហៅថា វិវាទមូលកទុក្ខ អាត្មាជឿថា ញោមមុខជាធ្លាប់ជួប ប្រទះ​ទុក្ខប្រភេទនេះមកខ្លះមិនខាន " "ធ្លាប់ជួបប្រទះជារឿយ ៗ លោកម្ចាស់ ! ខ្ញុំកណាព្យាយាមនឹងមិនឈ្លោះជាមួយនឹងអ្នកដទៃទេ ប៉ុន្តែបើទុក​ជាម្លឹងក៏នៅមិនផុតពីការមានសត្រូវ សត្រូវរបស់ខ្ញុំកណាជាកូនរបស់ឧកញ៉ាម្នាក់(គ្រហបតីបុត្រ)ក្នុងនគរចម្បានេះឯង គេជាយុវកម្លោះមានអាយុស្របាក់ស្របាលនឹងខ្ញុំកណាដែរ កាលពីមុន យើងជាមិត្រសម្លាញ់នឹងគ្នា ប៉ុន្តែក្រោយមកក៏ទាស់ចិត្តគ្នាអំពីជំនួញ គេទើបមិននិយាយរកខ្ញុំកណា រាល់លើកដែលយើងជួបមុខគ្នា យើងព្យាយាមគេចចេញពីគ្នា នៅពេលជាមួយគ្នានោះក៏ស្អុះស្អាប់មិនស្រួលចិត្តជាខ្លាំង" "ម្នាលឧបាសក ! ជីវិតរបស់មនុស្សក្នុងលោកនេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ប្រៀបធៀបទៅនឹងដំរីសឹក ដែលចូលសង្វៀងសង្រ្គាម តាមធម្មតា ដំរីសឹកលើសមរភូមិសង្រ្គាមត្រូវស៊ូទ្រាំងអត់ធ្មត់នឹងគ្រាប់ព្រួញ​ដែលបាញ់ចេញមកពីទិសទាំង ៤ ជីវិតមនុស្សក្នុងលោកក៏ដូច្នោះដែរ ត្រូវតស៊ូអត់ធ្មត់នឹងគ្រាប់ព្រួញដែរ គ្រាប់ព្រួញ គឺ អ្វី ? គឺ បានលាភ បាត់បង់លាភ បានយស បាត់បង់យស បានសរសើរ ត្រូវនិន្ទា បានសុខ បានទុក្ខ គ្រាប់ព្រួញទាំងនេះចាំឆាឆៅធ្វើឲ្យមនុស្សរងទុក្ខក្តៅក្រហាយមិនចេះចប់ ទុក្ខក្តៅក្រហាយដោយ​មកជាមួយនឹងលោកធម៌ទាំង ៨ នេះឯង ទុក្ខប្រភេទទី ៨ នេះ ហៅថា សហគតទុក្ខ"
សហចរកំដរដំណើរដើរផ្លូវ
"ម្នាលឧបាសក ! ជីវិតនេះជាធម្មជាតដែលយើងមិនអាចរើសយកបានដូចចិត្តប្រាថ្នាទេ ជួនកាល យើងត្រូវ ព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលដែលយើងស្រឡាញ់ បើទុកជាយើងមិនព្រាត់ព្រាកចាកគេ ក៏គេព្រាត់ព្រាកចាក​យើង​ដែរ ដូចយ៉ាងញោមព្រាត់ប្រាសចាកបទុមាវតីជាដើម ជួនកាល យើងក៏ព្រាត់ប្រាសចាករបស់ឬហេតុការណ៍ ដែលយើងស្រឡាញ់ចូលចិត្ត កាលបើកើតមានសេចក្តីព្រាត់ប្រាសហើយ សំណោកសោកសង្រេងក៏កើត​ឡើង នេះចាត់ជាទុក្ខប្រការ ១ ក្នុងលោកនេះ អាចមានបុគ្គល របស់ ឬ ស្ថានការណ៍ជាច្រើនដែលយើងស្អប់ មិនចូលចិត្ត យើងព្យាយាម​គេចវេះ ប៉ុន្តែទីបំផុត យើងត្រូវជួបប្រទះទាល់តែបាន កាលបើជួបប្រទះហើយ ក៏កើតមានសំណោកសោក​សៅ បរិទេវនាការ នេះចាត់ជាទុក្ខប្រការមួយទៀត មនុស្សដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់តណ្ហា តែងប្រាថ្នាចង់បានអ្វីៗជានិច្ច ចំណង់ដែលកើតឡើងដុត​រោលចិត្តឲ្យក្តៅក្រហាយក្រវល់ក្រវាយនោះ ក៏ចាត់ជាសន្តាបទុក្ខដែរ ប្រសិនបើយើងទទួលបាននូវអ្វីដែល យើង​ត្រូវការចង់បានសម​បំណង​ហើយ ក៏ល្មមនឹងជាសុខបានខ្លះ ប៉ុន្តែបើមិនសមបំណងវិញ តែងរងកំហកបំណង សោយទុក្ខសន្ធឹកសន្ធៃពន់ប្រមាណ នេះចាត់ជាទុក្ខប្រការ ១  ម្នាលឧបាសក ! ការព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលឬរបស់ជាទីស្រឡាញ់ក្តី ការពើបប្រទះនឹងបុគ្គលឬរបស់មិនជាទី ស្រឡាញ់ក្តី ការប៉ងប្រាថ្នាអ្វីណានីមួយមិនបានសមបំណងក្តី ទាំង ៣  ប្រការនេះក៏នាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខ ដែលហៅថា បកិណ្ណកទុក្ខ ដែលជាទុក្ខប្រការទី ៩ បុថុជ្ជនគ្រប់រូប ដែលនៅមានសេចក្តីស្រឡាញ់ សម្អប់ ឬ លំនឹកសង្ឃឹម គ្មានផ្លូវណានឹងគេចវេះសេចក្តីទុក្ខប្រភេទនេះ បានទេ ចំណង់បើជាមហាសេដ្ឋីមានទ្រព្យពេញផែនដីក៏ដោយចុះក៏មិនអាចគេចផុតពីបកិណ្ណកទុក្ខនេះ បានដែរ ម្នាលឧបាសក ! បើនិយាយដោយសរុប ជីវិតរាងកាយដែលប្រកបដោយខន្ធទាំង ៥ នេះ គឺជាគំនរនៃទុក្ខ ព្រោះថាទុក្ខដទៃទៀតដែលអាត្មារៀបរាប់មកនោះ កាលបើកើតឡើងក៏កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យជីវិត​រាងកាយនេះឯង ប្រសិនបើមិនមានជីវិតរាងកាយនេះទេ ទុក្ខប្រភេទផ្សេងក៏គ្មានដែរ ព្រោះហេតុនោះ ខន្ធទាំង ៥ ទើបចាត់ជាទុក្ខប្រការចុងក្រោយ ដែលហៅថា ទុក្ខក្ខន្ធ ចាត់ជាបន្ទុកធ្ងន់ដែលយើងត្រូវពន់រែក តាំងពីថ្ងៃកើតរហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់ មនុស្សភាគច្រើនពន់រែកខន្ធ ៥ របស់ខ្លួនមិនទាន់ល្មមទេ ថែមទាំងជួយ ពន់រែកខន្ធ ៥ របស់អ្នកដទៃទៀត បូកសរុបទៅជា ១០ ខន្ធខ្លះ ២០ ខន្ធខ្លះ ៤០ ខន្ធខ្លះ ហេតុនោះទើប ទទួលរងនូវ​សេចក្តីទុក្ខលំបាក សេចក្តីនឿយហត់ និង ទុក្ខវេទនាពន់ពេក ម្នាលឧបាសក ! ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាម្ចាស់បានត្រាស់សម្តែងទុក្ខ ១០ ប្រការដូចដែលអាត្មាបានរៀបរាប់មកដោយ ប្រការដូច្នេះឯង"
"បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ! នៅពេលបានស្តាប់លោកម្ចាស់បកស្រាយទុក្ខ ១០ ប្រការយ៉ាងល្អិតល្អន់ចប់​ហើយ ខ្ញុំកណាក៏កើតមានគំនិតឡើងថា ជីវិតទាំងពួងនេះចាត់ជាគំនរនៃទុក្ខ ចាត់ជាដំណើរការយូរអង្វែងនៃទុក្ខ គ្មានពេលណាដែលនឹងទំនេរចាកទុក្ខបានទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាក៏នៅមានសេចក្តីសង្ស័យខ្លះៗថា ហេតុអ្វីបាន​ជាមនុស្សខ្លះក្នុងលោកនេះនៅតែនិយាយថាខ្លួនមានសេចក្តីសុខ ថ្វីបើខ្លួនកំពុងតែសោយទុក្ខក៏ដោយ គេនិយាយបែបនោះព្រោះអាស្រ័យអ្វីជាហេតុ? " "ម្នាលឧបាសក ! អាត្មាក៏ធ្លាប់បានស្តាប់ឮមកដែរថា បុគ្គលឈ្មោះនោះ ៗ តែងបន្លឺឧទានចេញមកថា ខ្លួនមាន​សេចក្តីសុខ ប៉ុន្តែលុះត្រួតពិនិត្យមើលតាមសភាពពិតទៅ ត្រឡប់ជាឃើញថា គេមិនបានទទួលសេចក្តីសុខ​ពិតទេ ផ្ទុយទៅវិញ គេសោយអារម្មណ៍ថាជាសុខ ព្រោះគេអាចបន្ទោបង់សេចក្តីទុក្ខដែលមានឲ្យថយចុះ​បានខ្លះប៉ុណ្ណោះ មានន័យថា មនុស្សយើងសោយដឹងថាសុខព្រោះទុក្ខថមថយចុះនោះឯង ឧទាហរណ៍ដូចជា បុរសម្នាក់អត់បាយមកជាច្រើនថ្ងៃហើយ គេត្រូវគម្លានដុតរោល បានទទួលសេចក្តីទុក្ខពន់ប្រមាណ នៅខណៈ នោះគេក៏បានរងទុក្ខដែលកើតពីគម្លាននោះ នៅពេលដែលគេបានបរិភោគអាហារទាល់តែឆ្អែតស្កប់ស្កល់​ហើយ គម្លានរបស់គេក៏សោះសាធូរស្បើយទៅ ពេលនោះឯងគេក៏សោយដឹងថាសុខ ប៉ុន្តែនោះគ្រាន់តែជា សំណោយបណ្តោះអាសន្នដែលកើតឡើងនៅពេលគម្លានត្រូវកម្ចាត់បង់បានប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែនៅពេលដែល​អាហារដែលគេបរិភោគទៅនោះត្រូវរំលាយអស់ទៅ គម្លានក៏វិលត្រឡប់មកឆាឆៅគេទៀត ធ្វើឲ្យគេរងទុក្ខ តទៅទៀត ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីទុក្ខទើបចាត់ជាគ្រឹះស្ថានដើមរបស់ជីវិត សេចក្តីសុខគ្រាន់តែជា សេចក្តីទុក្ខ​ដែល​ត្រូវបានបន្ទោបង់ឲ្យថយចុះប៉ុណ្ណោះ" ម្នាលលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ! ខ្ញុំព្រះករុណានិងចូឡពលបានសន្ទនាគ្នាតទៅទៀតអំពីរឿងទុក្ខ រហូតដល់រសៀលណាស់ហើយទើបឈប់ ខ្ញុំព្រះករុណាសង្កេតឃើញថា ចូឡពលសោយអារម្មណ៍ស្រស់ ស្រោង​ជាងមុន មានសេចក្តីសុខឃើញបានយ៉ាងច្បាស់ មនុស្សក្នុងលោកតែងរងទុក្ខព្រោះមិនស្គាល់ទុក្ខ សម្លឹងមើលជីវិតក្នុងជ្រុងនៃសុខតែម្យ៉ាង មិនត្រៀមខ្លួនទទួលស្វាគមន៍ទុក្ខ នៅពេលទុក្ខកើតឡើង ក៏ស្រមុតចិត្ត ខូចចិត្ត ចំបែងចិត្ត ខ្ញុំព្រះករុណាសង្កេតឃើញថា ចូឡពលជាយុវជនឈ្លាសវៃ និងមានបុណ្យ បារមីគួរសម ព្រោះគ្រាន់តែស្តាប់ខ្ញុំព្រះករុណាបកស្រាយរឿងទុក្ខ គេក៏អាចបន្ទោបង់សេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្លួន​ឯងបានយ៉ាងច្រើន ។
"បពិត្រព្រះតេជគុណដ៏ចម្រើន ! " ចូឡពលនិយាយនឹងខ្ញុំព្រះករុណា "គ្រាន់តែបានស្គាល់ទុក្ខ ១០ យ៉ាង ដែលព្រះតេជគុណសម្តែងឲ្យស្តាប់ ខ្ញុំកណាក៏ធូរស្បើយចិត្តយ៉ាងច្រើន ព្រោះហេតុផល ២ យ៉ាង គឺ ទី ១ ខ្ញុំកណាបានដឹងថា ជីវិតពោរពេញទៅដោយទុក្ខ នៅពេលដែលខ្ញុំកណារងទុក្ខនោះ វាមិនមែនជារឿងចម្លែក អស្ចារ្យ ឬ ពិសេសអ្វីទេ ប៉ុន្តែជារឿងធម្មតាសុទ្ធសាធ នៅពេលឃើញថាជារឿងធម្មតា ខ្ញុំកណាក៏មិននាំពា នឹងទុក្ខ ធ្វើឲ្យសប្បាយចិត្តច្រើនឡើង ទី ២ នៅពេលដឹងថាសាមញ្ញជនគ្រប់រូបក្នុងលោកសុទ្ធសឹងតែពុនរែក ទុក្ខ ១០ ប្រការស្មើៗទាំងអស់ ធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាធូរស្បើយចិត្តថា ខ្លួនមិនមែនរងទុក្ខតែម្នាក់ឯងទេ ប៉ុន្តែមាន​សមមិត្ររួមទុក្ខពេញផែនដី ខ្លួនមិនមែនជាបុគ្គលពិសេសដែលអភព្វជាងអ្នកដទៃនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ ថែម​ទាំងល្អប្រសើរជាងអ្នកដទៃជាច្រើនទៀត ត្បិតថាខ្ញុំកណាបាត់បង់បទុមាវតីតែម្នាក់ ប៉ុន្តែនាងបដាចារាបាត់បង់ ទាំងស្វាមី ទាំងកូនតូច ទាំងមាតាបិតា ទាំងបងប្រុស ទាំងផ្ទះសម្បែង នៅពេលគិតឃើញបានយ៉ាងនេះ ខ្ញុំកណាក៏យល់ឃើញថា ទុក្ខរបស់ខ្លួនឯងជារឿងតូចតាចមិនធំដុំអ្វីទេ ទើបបានសប្បាយចិត្តឡើង" កាលបើឃើញថា សប្បាយចិត្តច្រើនហើយ ខ្ញុំព្រះករុណាទើបសួរចូឡពលថា "ឧបាសក ! ញោមនៅមាន បំណងនឹងចូលគាល់ព្រះបរមសាស្តាទៀតទេ? " "នៅមាន ព្រះតេជគុណ ! ខ្ញុំកណានៅមិនទាន់ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញទេ លុះត្រាតែបានចូលគាល់និងបានស្តាប់ព្រះ ធម្មទេសនានៅចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះបរមសាស្តាព្រះអង្គនោះសិន ខ្ញុំកណាជឿជាក់ថា បើបានស្តាប់​ព្រះធម៌របស់ព្រះអង្គ សេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្ញុំកណាមុខជានឹងបាត់អស់ទៅមិនខាន ព្រោះគ្រាន់តែបានសន្ទនាជា មួយនឹងព្រះតេជគុណដែលជាសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ក៏អាចបន្ទោបង់ទុក្ខបានច្រើនដល់ម្លេះទៅហើយ" បើឧបមាថា ពេលនេះ ព្រះអង្គប្រថាប់នៅក្នុងនគរផ្សេងដ៏ឆ្ងាយលន្លោច តើញោមនឹងធ្វើយ៉ាងណា? ញោមនឹងធ្វើដំណើរទៅចូលគាល់ព្រះអង្គដល់នគរនោះឬរង់ចាំរហូតដល់ព្រះអង្គយាងត្រឡប់មកក្រុង រាជគ្រឹះវិញ? យុវកម្លោះមើលទៅដូចជាមុខស្រងូតបន្តិច សម្លឹងមើលមុខខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងងឿងឆ្ងល់ ហើយនិយាយថា "ព្រះតេជគុណចង់មានថេរដីកាថា ពេលនេះព្រះបរមសាស្តាមិនបានប្រថាប់នៅឯវត្តវេឡុវ័នអញ្ចឹងឬ?" "ត្រឹមត្រូវហើយ ឧបាសក ! ពេលនេះ ព្រះអង្គប្រថាប់នៅឯក្រុងកោសម្ពីឯទិសនិរតីជាច្រើនរយយោជន៍ ប៉ុន្តែបានដំណឹងមកថា ព្រះអង្គនឹងយាងមកក្រុងរាជគ្រឹះនៅមុនរដូវវស្សាឆ្នាំនេះ " ចូឡពលអង្គុយឈ្ងោកមុខចុះស្រមឹម ដកដង្ហើមធំដោយកំហកបំណង មួយស្របក់ធំកន្លងទៅ ទើបងើយ មុខឡើងសម្លឹងមើលខ្ញុំកណានិងនិយាយយ៉ាងញឹម ៗថា "បពិត្រព្រះតេជគុណដ៏ចម្រើន ! ប្រសិនបើព្រះតេជគុណប្រាប់ពត៌មាននេះដល់ខ្ញុំកណាតាំងពីជួបគ្នាដំបូង ម្លេះ ខ្ញុំកណាប្រហែលនឹងខកបំណងនិងរងទុក្ខទ្វេឡើង ប៉ុន្តែឥឡូវនេះខ្ញុំណាយល់ច្បាស់ហើយថា កំហកបំណងជារឿងធម្មតាសម្រាប់ជីវិត នៅពេលបានដំណឹងខកបំណងនេះ ទើបធ្វើខ្ញុំកណាខកចិត្តតិច តួចប៉ុណ្ណោះ ណ្ហើយចុះ ! ខ្ញុំកណានឹងនៅរង់ចាំព្រះអង្គឯក្រុងរាជគ្រឹះ ទម្រាំនឹងព្រះអង្គយាងត្រឡប់​មកវិញ  ខ្ញុំកណាមិនអាចធ្វើដំណើរទៅក្រុងកោសម្ពីបានទេ ព្រោះខ្ញុំកណាមិនស្ទាត់ជំនាញក្នុងការធ្វើ ដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ ម្យ៉ាងទៀត នៅពេលដែលខ្ញុំកណាធ្វើដំណើរទៅក្រុងកោសម្ពី អាចនឹងមិនបានចូលគាល់ ព្រះអង្គក៏បាន ព្រោះព្រះអង្គអាចយាងទៅកាន់ទីផ្សេងមុន នៅឯក្រុងរាជគ្រឹះខ្ញុំកណាក៏មានញាតិ ១ ផៅដែរ  ខ្ញុំកណានឹងទៅស្នាក់នៅជាមួយនឹងញាតិនោះរង់ចាំលុះត្រាតែព្រះបរមសាស្តានឹងយាងមក"
ការងារស្រាវជ្រាវរបស់វិន្ទុកៈ
ពួកយើងបានធ្វើដំណើរមកឈប់សម្រាកត្រង់អណ្តូងទឹកក្រោមដើមស្តៅធំមួយដើមកណ្តាលវាលស្រែ មានភូមិមួយតាំងនៅក្នុងទិសឧត្តរនៃអណ្តូងទឹកនោះ មានកុលស្ត្រីអ្នកភូមិយកក្អមទឹកមកដងទឹកពីអណ្តូងនេះ បន្ទូលលើក្បាលដើរត្រឡប់ទៅភូមិវិញម្តងម្កាល ហួសពីភូមិទៅទិសឧត្តរ ខ្ញុំព្រះករុណាសង្កេតឃើញជួរភ្នំ​សោនៈនិងភ្នំឧទ័យដែលជាប្រាការធម្មជាតិក្នុងទិសទក្សិណនៃក្រុងរាជគ្រឹះបានយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត ។ ចូឡពលបានដងទឹកយកមកប្រគេនខ្ញុំព្រះករុណា ខ្ញុំព្រះករុណាឆាន់ លុបមុខ ស្រឡាបខ្លួនដោយទឹកនោះ ហើយក៏អង្គុយសម្រាកក្នុងម្លប់់របស់ដើមស្តៅធំ គ្មានអ្វីដែលមានតម្លៃសម្រាប់អ្នកស្រេកទឹកស្មើនឹងទឹកថ្លា ត្រជាក់ពីអណ្តូង គ្មានអ្វីដែលមានតម្លៃសម្រាប់ថ្មើរជើងផ្លូវឆ្ងាយក្នុងថ្ងៃដែលមានកម្តៅថ្ងៃក្តៅចែសស្មើនឹងដើម ឈើធំដែលមានម្លប់ត្រជាក់ត្រជុំនោះទេ នៅខណៈដែលពួកយើងកំពុងអង្គុយសម្រាកនោះឯង មានប្រុស កម្លោះម្នាក់ដែលធ្វើដំណើរមកពីទិសបស្ចឹម​បានឈាងចូលមកពិសាទឹក និងឈប់សម្រាកដែរ សង្កេតមើលទៅគេ ឃើញថាជាកម្លោះមានរូបរាងសង្ហាហំហែង ឫកពាឆ្លៀវឆ្លាត បើទុកជាមានស្លាកស្នាមនៃ លំនឿយលំហត់ព្រោះដើរកាត់កម្តៅថ្ងៃមកក៏ដោយ ក្រោយពីពិសាទឹក លុបមុខរួចហើយ គេក៏ដើរស្លៅសំដៅ ចូលមករកពួកយើង ថ្កល់កញ្ចប់អីវ៉ាន់ទុកហើយអង្គុយចុះទល់មុខខ្ញុំព្រះករុណា "បពិត្រសមណៈ ! "គេស្រដីឡើងក្រោយពីអង្គុយចុះទាំងលើកដៃសំពះ "ខ្ញុំកណាឈ្មោះ វិន្ទុកៈ ជាកូនរបស់ភារទ្វាជគោត្រ ធ្វើដំណើរមកពីទីក្រុងគយា តាំងចិត្តថានឹងធ្វើដំណើរ ទៅទីក្រុងរាជគ្រឹះ បើលោកម្ចាស់មិនទើសទាល់ទេ ខ្ញុំកណាចង់នឹងសន្ទនាជាមួយនឹងលោកម្ចាស់" "អាត្មាគ្មានទំនើសទំនាស់អ្វីទេ ត្រឡប់ជាត្រេកអរទៀតដែលបានសន្ទនាជាមួយនឹងញោមអំពីរឿងដែល មានសារៈសំខាន់" "ខ្ញុំកណាបានដឹងថា ក្រុងរាជគ្រឹះជាតំបន់សហគមរបស់អ្នកប្រាជ្ញរាជបណ្ឌិតសាស្តាចារ្យជាច្រើន រួមទាំង ព្រះសមណគោតមពីសក្យត្រកូលនោះផង ខ្ញុំកណាប្រុងនឹងទៅទីនោះដើម្បីនឹងសំណេះសំណាលជាមួយ​នឹងអ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះ ជួនកាលលោកអាចជួយដោះស្រាយបញ្ហារបស់ខ្ញុំកណាបានខ្លះ" សំដីរបស់វិន្ទុកៈធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណានិងចូឡពលដែលកំពុងតែអង្គុយស្តាប់ចាប់ចិត្តដិតអារម្មណ៍ភ្លាម ខ្ញុំព្រះករុណានិយាយឡើងថា "ម្នាលវិន្ទុកៈ ! លាក់បាំងអី អាត្មាមិនមែនជាអ្នកប្រាជ្ញ មិនមែនជាសាស្តាចារ្យ ទេ អាត្មាគ្រាន់តែជាភិក្ខុសាវ័កធម្មតារបស់ព្រះសមណគោតម..." "ពិតមែនឬ លោកសមណៈ ! " វិន្ទុកៈនិយាយឡើងដោយកិរិយាអាការរំភើបចិត្តយ៉ាងសស្រ៊ាស "ពេញជាភព្វសំណាងរបស់ខ្ញុំកណាមែនដែលបានមកជួបសាវ័ករបស់ព្រះមហាសាស្តាព្រះអង្គនោះ ខ្ញុំកណាបានឮដំណឹងមកថា ព្រះអង្គទ្រង់ជាព្រះបរមសាស្តាត្រាស់ដឹងដោយខ្លួនឯងយ៉ាងប្រពៃ ប្រកប​ដោយវិជ្ជានិងចរណៈ ទ្រង់ឈ្លាសវៃក្នុងធម៌ទាំងពួង អាចដោះស្រាយបញ្ហាបានគ្រប់ប្រភេទ ខ្ញុំកណាស្រមៃ ជាប់ជានិច្ចថានឹងបានជួបព្រះអង្គ ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់មានឱកាស ខ្ញុំកណាទំនងជាមានបុណ្យតិចទើបមិន​បាន ចូលគាល់និងសន្ទនាជាមួយនឹងព្រះអង្គ ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាត្រេកអរដែលបានជួបសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ មុននឹង បានជួបព្រះបរមសាស្តាពិត" "ញោមមានបញ្ហាពិភាល់សង្ស័យអ្វីក៏សួរមកចុះ បើអាត្មាល្មមនឹងជួយឆ្លើយបានក៏ឆ្លើយ ប៉ុន្តែបើបញ្ហាមាន អត្ថន័យជ្រាលជ្រៅហួសវិស័យដែលអាត្មានឹងឆ្លើយបានភ្លាម អាត្មានឹងយកទៅសិក្សាស្រាវជ្រាវគ្នេរគ្នាន់ ជញ្ជាន់ស្លាញល្គឹកណាតែនឹងរកចម្លើយឃើញនៅពេលក្រោយ" ។
"ដំណើររឿងរបស់ខ្ញុំកណាជារឿងវែងឆ្ងាយណាស់" វិន្ទុកៈនិយាយដោយឫកពាសំណំសំនួន "ខ្ញុំកណាត្រូវតំណាលរឿងឲ្យតេជគុណស្តាប់តាំងពីដំបូង ដើម្បីឲ្យសាច់រឿងប្រដិតប្រជីស៊ីគ្នា គឺថា កាលពី ច្រើនឆ្នាំកន្លងមកហើយ ខ្ញុំកណាបានទៅសិក្សាសិល្បវិទ្យាក្នុងសម្នាក់នៃអាចារ្យទិសាបាមោក្ខ​ក្នុងក្រុង តក្កសិលា ខ្ញុំកណាខំតាំងចិត្តរៀនដោយវីរិយភាព ព្រមទាំងប្រណិប័តន៍បម្រើវិទ្យាចារ្យដោយគារវភាពក្រែង​រអែង រហូតដល់ជាទីពេញចិត្តពេញថ្លើមរបស់វិទ្យាចារ្យ ខាងក្នុងរយៈពេល ៦ ឆ្នាំ ខ្ញុំកណាក៏រៀនចប់ចំណេះ​ដឹងតាមដែលវិទ្យាចារ្យមាន ក្នុងថ្ងៃដែលខ្ញុំកណាជម្រាបលាវិទ្យាចារ្យត្រឡប់ទៅមាតុភូមិខ្លួនវិញនោះ ខ្ញុំកណាបានជម្រាបសួរវិទ្យាចារ្យថា 'បពិត្រលោកគ្រូ ! លោកគ្រូនៅមានវិជ្ជាណាសល់ទៀតទេ ដែលខ្ញុំ មិនទាន់បានរៀន ហើយលោកគ្រូមិនទាន់បានបង្រៀនដល់អ្នកណា' លោកគ្រូប្រាប់ថា 'នៅមាន វិន្ទុកៈ ! ប៉ុន្តែវិជ្ជានេះពិបាករៀនពិបាកធ្វើណាស់ តោងតែបដិបត្តិតាមលក្ខខណ្ឌដ៏ស្មុគស្មាញជាច្រើនទើបអាចរៀនបាន ' ខ្ញុំកណាឆ្លើយប្រាប់វិទ្យាចារ្យថា 'ខ្ញុំសុខចិត្តបដិបត្តិតាមលក្ខខណ្ឌគ្រប់យ៉ាងដែលលោកគ្រូកំណត់ឲ្យ សូមឲ្យ តែមានឱកាសបានរៀនវិជ្ជានេះ' លោកគ្រូសម្លឹងមើលមុខខ្ញុំកណាដោយឫកពាម៉ឺងម៉ាត់ ហើយនិយាយថា ​'វិន្ទុកៈ ! ឯងនៅមិនទាន់ដឹងថា វិជ្ជាដែលនឹងរៀននោះ គឺ អ្វី មានគុណទោសអ្វីខ្លះផង មិនសមបីបើសុខចិត្តបដិបត្តិតាមលក្ខខណ្ឌគ្រប់យ៉ាង ដូច្នេះសោះ' ខ្ញុំកណាដឹងថា ខ្លួនចាញ់ល្បិចវិទ្យាចារ្យហើយ ទើបអង្គុយឈ្ងោកមុខទ្រមឹង 'វិន្ទុកៈ ! ណ្ហើយចុះ បើឯងតាំងចិត្តថានឹងរៀនមែន យើងនឹងប្រាប់ឲ្យក៏បាន យើងឃើញថាឯងជាសិស្សតែម្នាក់​គត់ដែលអាចបដិបត្តិតាមលក្ខខណ្ឌបាន ទើបប្រាប់វិជ្ជានេះ វិជ្ជានេះហៅថា សព្វសិទ្ធិមន្ត អ្នកណាបានរៀន វិជ្ជានេះ អ្នកនោះនឹងបានសម្រេចគោលបំណងដែលខ្លួនប៉ងប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង ទោះបីបើប្រាថ្នាយកសម្បត្តិ ទាំងពួងក្នុងលោក ឬ ទិព្វសម្បត្តិរបស់សក្កទេវរាជក៏ដោយ នឹងបានសម្រេចសមដូចបំណង យើងនឹងឲ្យ​វិជ្ជា​នេះដល់ឯង បើឯងសុខចិត្តបដិបត្តិតាមលក្ខខណ្ឌរបស់យើង' នៅពេលបានឮចំហុតឆុតសក្តិសិទ្ធិរបស់សព្វសិទ្ធិមន្ត ខ្ញុំកណាអន្ទះសាចង់រៀនយ៉ាងខ្លាំង បពិត្រសមណៈ ! ខ្ញុំកណាប្រញាប់ហាមាត់ទទួលសំដីវិទ្យាចារ្យភ្លាមថា 'សុខចិត្តនឹងបដិបត្តិតាមលក្ខខណ្ឌគ្រប់យ៉ាង' 'ម្នាលវិន្ទុកៈ ! ឯងនៅមិនទាន់ឈ្លាសវៃដដែល' វិទ្យាចារ្យតវ៉ាខ្ញុំកណាម្តងទៀត 'មនុស្សដែលឈ្លាសវៃ គេមិនដែលសុខចិត្តទទួលយកលក្ខខណ្ឌណាៗទេលុះត្រាតែដឹងថា លក្ខខណ្ឌនោះ ពិបាកឬស្រួលប៉ុនណាសិន'​ ខ្ញុំកណាដឹងថាខ្លួនបានចាញ់ស្នៀតវិទ្យាចារ្យជាលើកទី ២ ម្តងទៀត ទើបអង្គុយស្រតឹកដោយងអាការអៀន ប្រៀន ប៉ុន្តែក៏និយាយថា 'ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តហើយថានឹងបដិបត្តិតាមលក្ខខណ្ឌផ្សេង ៗដើម្បីដូរយកមន្តវិសេសនោះ'"
"ចុះបើលក្ខខណ្ឌនោះត្រូវប្រថុយគ្រោះថ្នាក់ រហូតដល់អាចរងគ្រោះដល់ជីវិតទៅទៀត តើឯងសុខចិត្តនឹង បដិបត្តិតាមទេ "វិទ្យាចារ្យបង្អក់បន្តិចហើយក៏និយាយតទៅទៀតដោយមិនសូវឲ្យខ្ញុំកណាឆ្លើយសំណួរ​របស់ គាត់ទេ" "វិន្ទុកៈ ! ក្នុងលោកនេះជីវិតរបស់ឯងមានតម្លៃខ្ពង់ខ្ពស់ណាស់ ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយមានតម្លៃបានព្រោះឯង នៅ​មានជីវិត បើឯងស្លាប់ទៅហើយ ទោះបីបើមានទ្រព្យសម្បត្តិគរគោកគរដីយ៉ាងណា ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះ ក៏គ្មានប្រយោជន៍អ្វីដែរ ណ្ហើយចុះ ! យើងនឹងប្រាប់លក្ខខណ្ឌឲ្យ សូមឲ្យឯងធ្វើដំណើរត្រាច់ចរទៅក្នុងលោក ដ៏ល្វឹងល្វើយនេះ ស៊ើបសួររកមើលតាមក្រុងតូចធំទូទៅថា មានអ្នកណាខ្លះដែលហ៊ានប្រកាសដល់ពិភពលោក​ថា ខ្ញុំជាអ្នកមានសេចក្តីសុខពេញលេញហើយ បើជួបបុគ្គលបែបនោះ សូមឲ្យចូលទៅរកគេ ប្រគល់កាយថ្វាយ ខ្លួនជាសិស្សរបស់គេ រស់នៅជាមួយនឹងគេរហូតរយៈកាល ៣ ខែ បើរហូតរយៈកាល ៣ ខែនោះ ឯងនៅឃើញ បុគ្គលនោះមានសេចក្តីសុខសស្រាញ់សស្រាំ ស្រស់ស្រាយសប្បាយចិត្តជារៀងរហូត គ្មានកិរិយាអាការ​សម្តែង​ថារងទុក្ខក្តៅក្រហាយបន្តិចណាទេ សូមឲ្យវិលត្រឡប់មកប្រាប់យើងហើយយើងនឹងប្រាប់សព្វសិទ្ធិមន្ត ឲ្យ ប៉ុន្តែបើឯងនៅជាមួយនឹងគេអស់មួយរយៈកាល ១ ឬ ២ ថ្ងៃហើយ គេសម្តែងកិរិយាអាការរងទុក្ខឲ្យឃើញ ប្រាកដ ឯងចូរគេចចេញពីគេទៅ ហើយស្វែងរកអ្នកដទៃទៀត លក្ខខណ្ឌមានត្រឹមប៉ុនណេះឯង តើឯងអាច បដិបត្តិបានទេ? " ខ្ញុំកណាទទួលយកលក្ខខណ្ឌរបស់វិទ្យាចារ្យហើយក៏ជម្រាបលាគាត់ ធ្វើដំណើរត្រាច់រង្គត់ទៅតាមនិគម ជនបទផ្សេង ៗ ឬទៅដល់កន្លែងណាក៏ចូលទៅស៊ើបសួរមើលថាមានអ្នកណាខ្លះនៅក្នុងស្រុកភូមិនេះ​ប្រកាសថាខ្ញុំមានសេចក្តីសុខហើយ បើជួបខ្ញុំកណា នឹងទៅអាស្រ័យនៅបម្រើគេ នៅពេលជាមួយគ្នានោះ ខ្ញុំកណាក៏ចាំថ្កោលមើលថា តើគេមានសេចក្តីសុខពិតឬទេ បើឃើញថាគេមានសេចក្តីសុខពិត ក៏ទៅនៅ នឹងគេច្រើនថ្ងៃ ប៉ុន្តែនៅទីបំផុត គេក៏សម្តែងសភាពជាទុក្ខឲ្យឃើញប្រាកដ ខ្ញុំកណាក៏ជម្រាបលាគេធ្វើ ដំណើរតទៅ "ម្នាលវិន្ទុកៈ ! មើលទៅការងាររបស់ញោមហាក់ដូចជាការងារគួរឲ្យស្រណុក នៅខណៈដែលមនុស្សជាតិ តែងស្វែងរកទ្រព្យ យស អំណាច បរិវារ ញោមត្រឡប់ជាស្វែងរកបុគ្គលដែលប្រកាសខ្លួនថា មានសេចក្តី សុខ ចុះញោមបានជួបមនុស្សដែលមានសេចក្តីសុខពិតរហូតរយៈកាល ៣ ខែដូចពោលមកខាងលើ ហើយឬនៅ" "នៅមិនទាន់ជួបទេ លោកសមណៈ ! ខ្ញុំកណាបានជួបនឹងសេដ្ឋីគ្រហបតីជាច្រើនដែលមានទ្រព្យរាប់ ដោយកោដិ នៅក្នុងវ៉ិល្លាប្រាសាទ ៧ ជាន់ មានដំរី សេះ និង គោឆ្មាត់រាប់រយ មានបរិវាររាប់ពាន់ ហើយ ប្រកាសថាខ្លួនមានសេចក្តីសុខ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្ញុំកណាទៅរស់នៅជិតដិតហើយ ឃើញថា អ្នកទាំង នោះគ្មានសេចក្តីសុខពិតទេ គេអាចទៅណាមកណាបានដោយយានវិសេសទឹមដោយសេះ អាចបរិភោគ បណីតាហារបាន អាចសម្រាន្តលើគ្រែពូកធំ ក្រាលដោយស្បែកឈ្មូស អាចមានខ្ញុំបរិវាររងចាំធ្វើតាម ពាក្យបញ្ជា ប៉ុន្តែអ្វីទាំងអស់នោះ ខ្ញុំកណាឃើញថា គ្រាន់តែជាសេចក្តីស្រួលប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនមែនជា សេចក្តីសុខទេ អ្នកមានទ្រព្យច្រើនអាចមានសេចក្តីស្រួលក្នុងការទ្រទ្រង់ជីវិត ប៉ុន្តែមិនមែនជាសេចក្តីសុខ ពិតទេ ព្រោះខ្ញុំកណានៅឃើញគេក្តួលក្តៅមួម៉ៅដែរ រងទុក្ខទោម្នេញ រអ៊ូរទាំទ្រាំថ្ងូរម្តងម្កាលដែរបើទុកជា មានសេចក្តីស្រណុកស្រួលគ្រប់យ៉ាងក៏ដោយ"
ខ្ញុំកណាបានជួបអ្នកបួសគ្រប់ប្រភេទ ដូចជា បរិព្វាជក ជដិល និគ្រន្ថ ជាដើម អ្នកដែលប្រកាសខ្លួនថាជាអ្នក ទ្រទ្រង់ជិវិតសេរី មិនជាប់ចំពាក់នឹងភាពច្របូកច្របល់របស់ពិភពលោក ចំណាយពេលក្នុងការបំពេញតបៈ តាមរូបបែបផ្សេង ៗ ជាអ្នកមានអាហារតិច មានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច ប៉ុន្តែគ្រាន់តែខ្ញុំកណាចូលទៅ​ប្រគល់កាយថ្វាយ​ខ្លួនរស់នៅជាមួយយ៉ាងជិតដិត ក៏បានឃើញថា អ្នកបួសទាំងនោះមានតែសេចក្តីសប្បាយកាយនិង សប្បាយចិត្តព្រោះឥតកង្វល់ខ្វល់ខ្វក់ប៉ុណ្ណោះ មិនទាន់មានសេចក្តីសុខពិតទេ ព្រោះលោកទាំងនោះនៅមាន សេចក្តីប្រាថ្នាទិព្វសម្បត្តិក្នុងសគ្គាល័យ ត្រដរត្រដះស្វះស្វែងរកឲ្យបាននូវទិព្វសម្បត្តិដ៏ត្រឡុងត្រឡាយនោះ លោកទាំងនោះប្រៀបប្រដូចទៅនឹងជនទីទ័លក្រឥតទ្រព្យប្រាថ្នាចង់បានទ្រព្យយ៉ាងចាស់ក្លាដូច្នោះ សូម្បីបើមិនអាចស្វែងរកបានក្នុងបច្ចុប្បន្នជាតិ ក៏ផ្តេកផ្តួលលំនឹកសង្ឃឹមទៅទុកនឹងអនាគតជាតិ ទើបសុខចិត្តចេញ បួសជាបព្វជិតបំពេញតបធម៌ផ្សេង ៗដើម្បីឈោងយកទិព្វសម្បត្តិក្នុងឋានសួគ៌ ។ ខ្ញុំកណាបានជួបនឹងព្រះមហាក្សត្រជាច្រើនអង្គ ទ្រង់មានទ្រព្យច្រើន មានយស មានអំណាច មានបរិវារច្រើន ព្រះរាជាទាំងនោះនៅពេលស្ងប់ចាកសឹកសង្គ្រាមក៏ចិញ្ចឹមជីវិតទៅក្នុងរាជវាំង សោយព្រះក្រយាហារដ៏មាន​រសជាតិប្រណីត ជ្រើមពព្រើមភ្លើតភ្លើនដោយរបាយរបាំរាំរែករបស់ស្រីរបាំ ដោយចម្រៀងនិងតន្ត្រីដ៏ពីរោះរបស់ តន្ត្រីករប្រចាំរាជវាំង ព្រះរាជាទាំងនោះនៅពេលថ្ងៃក៏ស្វែងរកសេចក្តីភ្លើតភ្លើនដោយការប្រពាតព្រៃដេញបាញ់ សត្វ ទតព្រះនេត្រកីឡានានាមានកីឡាប្រដាល់ជាដើម ខ្ញុំកណាពិចារណាមើលដោយល្អិតល្អន់ទៅ ឃើញថា មហាក្សត្រទាំងនោះមានតែសេចក្តីស្រណុកប៉ុណ្ណោះប៉ុន្តែមិនទាន់មានសេចក្តីសុខពិតប្រាកដទេ ។ បពិត្រលោកសមណៈ ! ខ្ញុំកណាធ្វើដំណើរចច្រប់អារ៉ប់មកដោយវិធីនេះអស់រយៈកាល ៣ ឆ្នាំពេញហើយ ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់ជួបបុគ្គលណាដែលមានសេចក្តីសុខពេញលេញតាមដែលខ្លួនប្រកាសនោះទេ អ្វីដែល​គេប្រកាសថាជាសុខសុភមង្គលនោះ នៅពេលអង្កេតរកមែនទែន ឃើញថាវាគ្រាន់តែជាសេចក្តីស្រួល ស្រណុក សប្បាយប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំកណាទើបប្រាថ្នាចង់ជួបព្រះបរមសាស្តាសម្មាសម្ពុទ្ធជា ម្ចាស់ដែលល្បីរន្ទឺឮតគ្នាមក ប៉ុន្តែខ្ញុំកណាខ្លាចក្រែងថានឹងខកបំណងដែលប៉ងទុកម្តងទៀត ព្រះតេជគុណ ក្នុងឋានៈជាសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ល្មមនឹងអះអាងប្រាប់ខ្ញុំកណាបានទេថាព្រះសមណគោតមទ្រង់មាន សេចក្តីសុខពិតមែន ។ "អាត្មាសូមអះអាងថាព្រះអង្គមានសេចក្តីសុខពិតប្រាកដមែន" ទឹកមុខរបស់វិន្ទុកៈមើលទៅស្រស់ស្រាយរីករាយដោយលំនឹកសង្ឃឹម គេញញឹមប៉ប្រិមប៉ប្រិយហើយសួរថា "បពិត្រលោកសមណៈ ! ចុះព្រះតេជគុណវិញមានសេចក្តីសុខពិតប្រាកដហើយឬនៅ?"
សាប៊ូលាងទុក្ខ
ម្នាលលោកដ៏មានអាយុ ! ខ្ញុំព្រះករុណាតានតឹងចិត្តខ្លះដែរនៅពេលដែល​ត្រូវវិន្ទុកៈសួរដោយបញ្ហាកម្ម​បែបនោះ ព្រោះថាតាមសេចក្តីពិតទៅ ខ្ញុំព្រះករុណានៅជាបុថុជ្ជននៅឡើយ ជីវិតនៅមានសេចក្តីទុក្ខ បើឆ្លើយថាមាន សេចក្តីសុខហើយ ក៏ខុសចាកសេចក្តីពិត ប៉ុន្តែបើឆ្លើយថាមិនទាន់មានសេចក្តីសុខទេ គេអាចនឹងមើលងាយ​បានថា បង់ម្សៀតដែលបានជាសាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់អ្នកមានសេចក្តីសុខពិតប្រាកដហើយ ប៉ុន្តែខ្លួនឯងត្រឡប់ជាគ្មានសេចក្តីសុខពិតដូចយ៉ាងព្រះបរមសាស្តា នៅទីបំផុត ខ្ញុំព្រះករុណាទើបឆ្លើយប្រាប់ គេទៅសភាពពិតថា "ម្នាលវិន្ទុកៈ ! អាត្មាកំពុងនៅបដិបត្តិដើម្បីចូលដល់សេចក្តីសុខពិតដូចយ៉ាងព្រះ​បរម​សាស្តា បើទុកជាមិនទាន់ដល់កម្រិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែអាត្មាដឹងថា សេចក្តីសុខពិត គឺ អ្វី និងស្គាល់ផ្លូវបដិបត្តិ​ដើម្បីចូលដល់សេចក្តីសុខពិតនោះ" វិន្ទុកៈញញឹមញញែមដោយរន្តិភាព ហើយនិយាយថា "បពិត្រលោកសមណៈ ! យ៉ាងហោចណាស់ ខ្ញុំកណា​ក៏បានដឹងនៅថ្ងៃនេះថា សេចក្តីសុខពិតនោះគឺអ្វីដែរ ព្រោះបញ្ហាកម្មនេះខ្ញុំកណាក៏នៅមិនទាន់ដឹងដែរទាំង អ្នកដទៃក៏មិនដឹងដែរ ភាគច្រើនយល់ថា សេចក្តីស្រណុក ស្រួល សប្បាយជាសេចក្តីសុខ ហើយក៏រត់​សស្រាញ់​​ប្រមាញ់ស្វែងរកសេចក្តីស្រណុក ស្រួលសប្បាយនោះទីបំផុត ក៏បានត្រឹមតែសេចក្តីស្រណុក ស្រួល សប្បាយប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនពើបប្រទះសេចក្តីសុខពិតទេ សូមព្រះតេជគុណប្រោសប្រាប់ខ្ញុំកណាផងថា តើសេចក្តីសុខពិតនោះ គឺ អ្វីទៅ? "
"ម្នាលវិន្ទុកៈ ! បើអាត្មាប្រាប់ថា សេចក្តីសុខ គឺ អ្វីទៅត្រង់ ៗ អាចជាការពិបាកយល់ដល់ញោម ព្រោះរឿង​របស់សេចក្តីសុខជារឿងល្អិតល្អន់ជ្រាលជ្រៅ ព្រោះហេតុនោះ អាត្មាសូមសួរញោមសិន ញោមយល់ឃើញ យ៉ាងណាក៏ឆ្លើយយ៉ាងនោះចុះ ឧបមាថា មានមនុស្សម្នាក់យកក្រណាត់ប្រឡាក់ដោយទឹកមូត្រនិងលាមក និងរបស់កខ្វក់ស្មោកគ្រោកជាច្រើនឲ្យញោមមើល តើញោមដឹងថាក្រណាត់នោះស្មោកគ្រោកទេ?" វិន្ទុកៈសម្លឹងមើលខ្ញុំព្រះករុណាយ៉ាងងឿងងាំងហើយឆ្លើយថា "ពិតជាដឹង តេជគុណ ! អ្នកផងតែងដឹង​បាន​ដោយងាយថា ក្រណាត់នោះស្មោកគ្រោក"
"ណ្ហើយចុះ ! បើក្រណាត់នោះស្មោកគ្រោក ចុះញោមដឹងថាវាស្មោកគ្រោកព្រោះមានភាពស្មោកគ្រោក​នៅក្នុងនោះមែនទេ?"
​" មែន ! "វិន្ទុកៈឆ្លើយទាំងមានអាការមិងមាំង
"អាត្មាសូមសួរតទៅទៀតថា ខាងក្នុងក្រណាត់ដែលស្មោកគ្រោកនោះ តើមានភាពស្អាតស្អានឬទេ?"
"គ្មានទេ តេជគុណ ! ព្រោះវាជាក្រណាត់ដែលមានតែភាពស្មោកគ្រោកប៉ុណ្ណោះ"
"បានសេចក្តីថា ក្រណាត់នោះមានតែភាពស្មោកគ្រោក និងពោរពេញទៅដោយវត្ថុស្មោកគ្រោក តើមានវិធី​ណាទេដែលយើងអាចនាំយកភាពស្អាតបាតចូលទៅក្នុងក្រណាត់នោះហើយវាក៏ក្លាយទៅជាក្រណាត់ស្អាត ស្អានភ្លាម" ។
"ខ្ញុំកណាយល់ឃើញថា ភាពស្មោកគ្រោកមានតួខ្លួនមើលឃើញច្បាស់ជាង យើងអាចយកដាក់ចូលក្នុង ក្រណាត់បាន និងអាចយកចេញបានដោយដៃរបស់យើង ចំណែកឯភាពស្អាតបាតវិញបើ​​ទុកជាមាននៅក៏​ដោយ ក៏គ្មានតួខ្លួនមើលឃើញបានច្បាស់ដែរ យើងមិនអាចនាំយកចេញឬចូលដោយដៃរបស់យើង​បាន​ទេ"
"ត្រឹមត្រូវហើយ វិន្ទុកៈ ! ញោមយល់ឃើញត្រឹមត្រូវហើយ ភាពស្មោកគ្រោកនិងភាពស្អាតស្អានយ៉ាងណា សេចក្តីសុខនិងសេចក្តីទុក្ខក៏យ៉ាងនោះដែរ សេចក្តីទុក្ខជាធម្មជាតិមាននៅពិតមែន យើងអាចមើលឃើញ​បានជាទូទៅ យើងអាចសាងឡើងនិងទម្លាយចោលបាន ចំណែកឯសេចក្តីសុខវិញមានលក្ខណៈគួរនា​ដូច​ជាភាពស្អាតស្អាន គឺ គ្មានខ្លួនប្រាណទេ មិនអាចនាំចូលឬចេញបានទេ ប៉ុន្តែអាចកើតមានឡើងដោយ​ខ្លួន​ឯង កាលបើយើងកម្ចាត់ទុក្ខបានអស់ហើយ សេចក្តីសុខក៏កើតឡើងឯង ព្រោះហេតុនោះ អាត្មាទើបឆ្លើយ​សំណួរ​ដំបូងរបស់ញោមថា សេចក្តីសុខបានដល់ភាវៈដែលគ្មានសេចក្តីស្មោកគ្រោកហ្នឹងឯង" ។
វិន្ទុកៈងក់ក្បាលដោយលំអានថាយល់ស្របនឹងទស្សនៈរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា ហើយក៏និយាយថា
"បពិត្រព្រះតេជគុណដ៏ចម្រើន ! ចម្លើយរបស់ព្រះតេជគុណពេញជាជាក់ច្បាស់និងត្រូវត្រង់តាមសភាវៈពិត ព្រះតេជគុណឆ្លើយសំណួរបស់ខ្ញុំកណាដោយទំហៀបដ៏ឈ្លាសវៃ ធ្វើឲ្យខ្ញុំកណាស្គាល់មុខមាត់របស់​សេចក្តីសុខជាលើកដំបូង ណ្ហើយចុះ ! ខ្ញុំកណានឹងសួរព្រះតេជគុណតទៅទៀត កាលបើសេចក្តីសុខកើត​ឡើងឯងនៅខណៈដែលទុក្ខរលត់ទៅ ប្រៀបដូចជាភាពស្អាតស្អានកើតឡើងឯងនៅខណៈដែលភាពស្មោក​គ្រោកផុតរលត់ទៅដូច្នោះ យើងមិនអាចសាងសេចក្តីសុខបានទេ ករណីកិច្ចរបស់យើង​ គឺ រំលត់ទុក្ខ ព្យាយាមលាងសម្អាតទុក្ខឲ្យអស់ទៅ មែនទេ?"
"ត្រឹមត្រូវហើយ ! វិន្ទុកៈ ! ញោមមិនបាច់ខ្វល់ដល់សេចក្តីសុខ មិនបាច់សាងសេចក្តីសុខ​ មិនបាច់ស្វែងរក​សេចក្តីសុខទេ ប៉ុន្តែត្រូវខិតខំពន្លត់ទុក្ខទៅបានហើយ បើញោមពន្លត់ទុក្ខបាន សេចក្តីសុខក៏កើតមានឡើង​ដោយចៀសមិនផុត មនុស្សភាគច្រើនព្រោះហេតុតែមិនស្គាល់សេចក្តីសុខទើបខំសាងសេចក្តីសុខឡើង ដោយឥតបានពន្លត់ទុក្ខទាល់តែសោះ ទើបជាហេតុកពូនសេចក្តីទុក្ខកាន់តែច្រើនឡើង ប្រៀបដូចជាមនុស្ស​ចង់ឲ្យក្រណាត់ជ្រះស្អាត ប៉ុន្តែមិនយល់ដឹងវិធីបោកគត់ ទើបយកវត្ថុផ្សេង ៗមកប្រមោកបន្ថែមដើម្បីឲ្យ ក្រណាត់នោះជ្រះស្អាត ប៉ុន្តែក្រណាត់នោះក៏នៅតែមិនស្អាតដដែល ហេតុនោះ វិធីល្អបំផុត គឺ យើងត្រូវ​ព្យាយាមរំលត់សេចក្តីទុក្ខ លាងសម្អាតសេចក្តីទុក្ខឲ្យជ្រះស្រឡះពីខ្លួនយើង ពេលនោះឯង សេចក្តីសុខក៏​កើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ " ។
"បពិត្រលោកសមណៈ ! តើមានវិធីអ្វីខ្លះដែលលាងសម្អាតសេចក្តីទុក្ខ? តើយកអ្វីទៅ​លាងសម្អាតទុក្ខចេញ​ពីខ្លួន​យើងទៅ?"