cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
បទុមវរវង្ស
បុត្រ
គ្រប់ ​កាល​គ្រប់​វេលា​កាលណា​ ​ពង​នោះ​ញាស់​ចេញ​ជា​ទារក​ប្រុស​មួយ​ ​មាន​រូបរាង​ស្រស់​ល្អ​ស្អាត​សក្ដិ​សម​ ​ដែល​គង់​ស្រមូវ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា​នាយ​រង។​ ​គាត់​ស្រឡាញ់​ថ្នាក់ថ្នម​បីបាច់​ថែរក្សា​ចិញ្ចឹម​ទំនុកបម្រុង​ទារក​នោះ​ ដូចជា​កូនបង្កើត។
នឹង​ថ្លែង​អំពី​ព្រះបាទ​បទុមវរវង្ស ​ ​និង​ព្រះ​អគ្គមហេសី​នាគ​វិញ​ ​ដែល​គង់នៅ​ព្រះ​មហានគរ​ព្រះ​អង្គ​បាន​ព្រះរាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ទៀត​ ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស ​(ឯកសារ​ពង្សាវតារ​ខ្លះ​ទៀត​ ​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​ព្រះ​បទុមសុរិយវង្ស​ត្រូវជា​បង​ពញា​រោង) គឺ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំខាល​ ​ព.ស​១១៥០ ត្រូវជា​ ​គ.ស​៦០៦ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទានចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សទេវង្សអស្ចារ្យ
បណ្តាញយុវជនកម្ពុជា
ការចាប់កំណើត
បណ្តាញយុវជនកម្ពុជា (ប.យ.ក) ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩។ ប.យ.ក ​គឺជា​សមាគមយុវជន​សមាជិក​ភាព ឯករាជ្យ និងប្រជាធិបតេយ្យមួយ​ដែល កំពុង​ធ្វើ​ការ​លើក​កម្ពស់​​​សិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍របស់​យុវជន ទាំងសិស្ស និស្សិត​នៅ​តាម​សាលា សាកល​វិទ្យាល័យ និង​យុវជន​នៅតាម​សហគមន៍។ ការបង្កើត បណ្តាញយុវជនកម្ពុជា​ឡើង​​ ក្នុងវត្ថុ​បំណង ​ពង្រឹង​​សិទ្ធិ​អំណាច​​យុវជន ឱ្យយុវជនចេះប្រើប្រាស់សិទ្ធិរបស់ខ្លួន និងជម្រុញឱ្យមានការអភិវឌ្ឍជាវិជ្ជមាន ស្របតាមទ្រឹស្តី “យុវជនជាភ្នាក់ងារនៃការផ្លាស់ប្តូរ”​។​ ប.យ.ក ធ្វើការផ្តោតសំខាន់លើការពង្រឹងសិទ្ធិ​​អំណាច​ និង​ការអភិវឌ្ឍ​​​​សមត្ថភាព​​យុវជន​តាមរយៈ​ការផ្តល់ការអប់រំ និងបណ្តុះ​បណ្តាល​ដល់​យុវជន​។ 250px|thumb|សកម្មភាពដាំកូនឈើ ក្នុងថ្ងៃទិវាបរិស្ថានពិភពលោក ឆ្នាំ២០១២ ចាប់​តាំង​ពីឆ្នាំ២០១១ បណ្តាញយុវជនកម្ពុជា ធ្លាប់បាន​​បណ្តុះ​បណ្តាល​​យុវជនជា​ច្រើន​រយ​នាក់​​អំពី​ ការចង​ក្រងសហគមន៍ វិធីសាស្ត្រក្នុងការតស៊ូមតិ ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ការអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯង ច្បាប់ សិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ និងបរិស្ថាន។ លើសពី​នេះទៅទៀត ប.យ.ក ក៏ផ្តល់​នូវ​ការបណ្តុះ​បណ្តាល​ភាសា​អង់គ្លេស និងកុំព្យូទ័រ​ដែល​អាច​ផ្តល់​លទ្ធភាព​​​ដល់យុវជន និងយុវវ័យ​ក្នុង​ការទទួល​បាននូវចំណេះ​ដឹង​​ជាមូលដ្ឋាននៃការ​ប្រើប្រាស់​បណ្តាញសង្គម ហើយក៏ជា​ស្ពានមួយ​សម្រាប់​យុវជនក្នុងការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍន៍​សមត្ថភាព​ដោយ​​ខ្លួនគេផ្ទាល់ និងការ​កសា​​ង​បណ្តាញ​យុវជននៅកម្ពុជា។
ក្រៅពីសកម្ម​ភាព​ពង្រឹងសិទ្ធិអំណាចយុវជន និងអភិវឌ្ឍន៍សមត្ថភាពយុវជន ប.យ.ក បាន​​កំពុង​​ធ្វើ​​​ការ​លើក​​កម្ពស់​ឱ្យ​យុវជន​ចូល​រួម​នៅ​ក្នុង​សកម្មភាព​​សង្គ​ម​​ សិទ្ធិ​​មនុស្ស​ និង​សហគមន៍។​ សកម្មភាព​របស់​​យុវជន​​​ក្នុង​​កិច្ច​ការ​​សហគមន៍​​ បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ទំនាក់​ទំនង​របស់​​យុវជន​​នៅ​​តាម​​ទីក្រុង​ យុវជន​​​សហគមន៍​​ ប្រជាពល​រដ្ឋ​សហគមន៍​ និងជន​ដែល​រងគ្រោះដោយ​ការរំលោភសិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​ជិតគ្នា ហើយ​ធ្វើការ​គាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុង​ការដោះស្រាយបញ្ហារួម។ លើសពីនេះ ប.យ.ក បានធ្វើការយ៉ាងសកម្ម​លើ​​យុទ្ធ​នាការតស៊ូមតិ​ដើម្បីការពារ និងអភិរក្ស ​ធនធានធម្មជាតិ ព្រៃឈើ និងបរិស្ថាន និងជម្រុញ​ឱ្យមានការប្រើប្រាស់ធនធានទាំងនេះ​ ឱ្យមានតម្លាភាព និង​និរន្តរភាព។ ប.យ.ក បានកំពុងធ្វើ​ការ​សហការ​ក្នុង​ភាព​ជាដៃគូ​ជាមួយអង្គការ សមាគម សហគមន៍ បណ្តាញ សហជីព ក្រុមក្លឹប ក្នុងការធ្វើការរួមគ្នា​ដើម្បីលើក​កម្ពស់ និងជម្រុញឱ្យមាននីតិរដ្ឋ ប្រជាធិបតេយ្យ សន្តិភាព​ ការ​គោរព​សិទ្ធិមនុស្ស និងការអភិវឌ្ឍន៍​ប្រកបដោយ​និរន្តរ​ភាព។
អំពីទស្សនៈវិស័យ
សមាគមបណ្តាញយុវជនកម្ពុជា ចង់បាននូវសង្គមកម្ពុជាមាន សន្តិភាព សេរីភាព ប្រកាន់នូវគោលការណ៍ លទិ្ធ​ប្រជា​​ធិបតេយ្យ មានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស មាននីតិរដ្ឋ យុវជនមានសមត្ថភាពក្នុងការបំពេញការងារ ដោយ​មាន​ការ​​គាំពារផ្នែកសង្គម និងរស់នៅប្រកបដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។
អំពីបេសកកម្ម
សមាគមបណ្តាញយុវជនកម្ពុជា​ មានបេសកកម្មដូចតទៅ៖
អំពីគោលដៅ
យុវជនមានអំណាច និងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការតស៊ូមតិ លើកកម្ពស់សិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍​សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។
បណ្តាំពាលី
បណ្តាំពាលី​ ត្រូវបានតែង​ជា​ពាក្យ​កាព្យដោយ ហ្មឺនមាសគឺ​ឲកញ៉ា វិបុល​រាជ​សេនា (មាស )។​ បណ្តាំពាលីមានខ្លឹមសារដូច​តទៅ៖
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំនាព្យខ្មែរ
ស្រុកស្វាយទាប
(Svay Teab District) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ ខេត្តស្វាយរៀង ដែលមានរដ្ឋបាល ឃុំ និង ភូមិ÷
=រដ្ឋបាលស្រុកចាស់= ស្រុកស្វាយទាបមាន១១ឃុំ៖
សង្កាត់ចំការសំរោង
ឃុំចំការសំរោង ស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ ជាឃុំកំណើតរបស់លោក គង់ ប៊ុនឈឿន។ ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៥ភូមិ ។
GNOME
GNOME គឺ​ជា​រូបរាង​អេក្រង់ (desktop environment) និង​ជា GUI (graphical user interface) ដែល​ដើរ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​លើ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​កុំព្យូទ័រ។ វា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មក​ជា​កម្មវិធី​កូដ​បើក​ចំហ (open source software) ដែល​អាច​ប្រើ​បាន​ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ ដោយ​អ្នក​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត និង​អ្នក​ចូលរួម​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​ទទួល​បាន​ប្រាក់​កម្រៃ ហើយ Red Hat គឺ​ជា​អ្នក​ចូលរួម​ចំណែក​ដ៏​ធំ​មួយ។ GNOME គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គម្រោង GNU ហើយ​អាច​យក​ទៅ​ប្រើ​ជាមួយ​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ​ស្រដៀង Unix ដែល​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា Linux (GNU) ។
ប្រវត្តិ
GNOME ត្រូវ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ឡើង​នៅ​ខែសីហា ឆ្នាំ​១៩៩៧ ដោយ Miguel de lcaza និង Fedrico Mena ជា​គម្រោង​កម្មវិធី​ឥត​គិត​ថ្លៃ ក្នុង​គោល​បំណង​ផ្ដល់​រូបរាង​អេក្រង់​មុខ (dekstop environment) ដល់​កុំព្យូទ័រ និង​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ។ GNOME ត្រូវ​ផ្ដល់​ក្រោម​អាជ្ញាបណ្ណ LGPL សម្រាប់​បណ្ណាល័យ និង GPL សម្រាប់​កម្មវិធី​របស់​វា។ GNOME 2 ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​រូបរាង​អេក្រង់ ដែល​បាន​ផ្ដល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ដល់​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​ជាមួយ​វត្ថុ​នានា​នៅ​ក្នុង​កុំព្យូទ័រ​ដូច​ជា​ផ្ទាំង​វីនដូ រូប​តំណាង និង​គ្រប់គ្រង​ឯកសារ​នានា។ GNONE 2 ប្រើ Metacity ជា​ឧបករណ៍​គ្រប់គ្រង​ផ្ទាំង​វីនដូ។
ទិដ្ឋភាព​ទូទៅ
គម្រោង GNOME ផ្ដោត​យ៉ាង​សំខាន់​លើ​ភាព​សាមញ្ញ ភាព​ងាយ​ស្រួល និង​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​មាន​ដំណើរការ។ គោលបំណង​ដទៃ​ទៀត​មាន​ដូច​ជា៖
កំពង់ផែប្រទេសកម្ពុជា
កំពង់ផែដែលធំៗ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានបីគឺ កំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ និង កំពង់ផែរាម ដែលស្ថិតនៅមូលដ្ឋានរាម គឺជាតំបន់មួយសំបូរទៅដោយកងទ័ពជើងទឹក និង គ្រួសារកងទ័ព ។ ផែនេះគឺសំរាប់តែកប៉ាល់កងទព័ជើងទឹកចូលចតតែប៉ុណ្ណោះ ។ ​ចំនែកឯ កំពង់ផែអន្តរជាតិ ដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត សំរាប់ចរាចរទំនិញ និង អ្នកទេសចរវិញនោះគឺកំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ និង កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ។ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅចំងាយ ២២៦ គ.ម ពីក្រុងភ្នំពេញ តាមផ្លូវជាតិលេខបួន និង ២៦៣ គ.ម ពីភ្នំពេញតាមរថភ្លើង។ កំពង់ផែនេះសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយបើកឲ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៦០។​ កំពង់ផែនេះ មានបណ្តោយ ៣៥០ ម៉ែត្រ ទទឹង ២៨ ម៉ែត្រ។ កំពង់ផែភ្នំពេញ រួមមានផែថ្មមានប្រវែង ១៨៤​ ម៉ែត្រ និង ផែបណ្តែតទឹក មានប្រវែង ១៩៦ ម៉ែត្រ។ ជំរៅទឹកនៅ រដូវវស្សា ៥.៨ ម៉ែត្រ និង រដូវប្រាំង ៤.២ ម៉ែត្រ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកម្ពុជា​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំពង់ផែ​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សមុទ្ររាម​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុងព្រះសីហនុ​​​ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្នំពេញ​
អង្គការរូបិយវត្ថុអន្ដរជាតិ
អង្គការរូបិយវត្ថុអន្ដរជាតិដែលហៅកាត់ថា IMF គឺជាស្ថាប័នរូបិយវត្ថុនិងហិរញ្ញវត្ថុអន្ដររដ្ឋាភិបាល។
បង់ក្លាដែស្ស
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី
សង្កាត់ស្លាកែត
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៣ភូមិ ។
សូមមើលផងដែរ
ជាង ដា សាក់រូប ស្តាយថ្មីៗ
ឆ្នាំ ២០០១
ព្រឹត្តិការណ៍​ ឆ្នាំ២០០១:
អត្ថបទនេះនិយាយអំពីៈ ឆ្នាំសកល ។ សម្រាប់មើលនូវព្រឹត្តិការណ៍តៗគ្នា នៅក្នុង ឆ្នាំ២០០១ A Space Odyssey (film). សម្រាប់មើលព្រឹត្តិការណ៍ដទៃទៀត គឺយើងមើល 2001 (disambiguation). ឆ្នំា២០០១ (MMI) គឺជាឆ្នាំ មួយដែលបានចាប់ផ្តើម ដោយថ្ងៃច័ន្ទ ។ នៅក្នុង ប្រតិទិនអន្តរជាតិ វាគឺជាឆ្នំា ទី២០០១ នៃ Anno Domini/Common Era ។ ហើយឆ្នាំ២០០១នេះ ក៏ជាឆ្នាំនៃសហសវត្សទី៣ និង ជាសតវត្ស ទី២១ ដែរ ។ ដូច្នេះវាគ្មានឆ្នំាទីសូន្យទេ​នៅក្នុង ប្រតិទិនអន្តរជាតិ ។ តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយវប្បធម៌ដ៏ពេញនិយមត្រូវបានបង្ហាញជូននៅក្នុង ឆ្នាំ២០០០ ដោយសមរម្យនៅលើផែនដីនេះ ។
ស្រុកឆ្លូង
ស្រុកឆ្លូង គឺជាស្រុកមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តក្រចេះប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានប្រជាជនចំនួន៥មុឺននាក់រស់នៅ(ឆ្នាំ១៩៩៨) ស្រុកឆ្លូងមាន៨ឃុំំំគឺ៖
ការអប់រំ
អនុវិទ្យាល័យ
វិទ្យាល័យ
ពុទ្ធជ័យមង្គល
ភាសា​បាលី
(១)​ ពាហុំ សហស្សមភិនិមិ្មតសា វុធន្តំ គ្រីមេខលំ ឧទិតឃោ រសសេនមារំ .... ទានាទិធម្មិវិធិនា ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
(២)​ មារាតិរេកមភិយុជ្ឈិតសព្វរត្តឹ ឃោរម្បនា ឡវក មក្ខមថទ្ធយក្ខំ ខន្តីសុទន្ត .... វិធិនា ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
(៣)​ នាឡាគិរី គជវរំ អតិមត្តភូតំ ទាវគ្គិចក្កមសនីវ សុទារុណន្តំ មេត្តម្ពុសេក .... វិធិនា ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
(៤)​ ឧក្ខិត្តខគ្គ មតិហត្ថសុទារុណន្តំ ធាវន្តិយោ ជនបថង្គុលិមា លវន្តំ ឥទ្ធីភិសង្ខ .... តមនោ ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
(៥)​ កត្វាន កដ្ឋមុទរំ ឥវ គព្ភិនីយា ចិញ្ចាយ ទុដ្ឋវចនំ ជនកាយ មជ្ឈេ សន្តេន .... សោមវិធិនា ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
(៦)​ សច្ចំ វិហាយមតិ សច្ចកវាទកេតុំ វាទាភិរោ បិតមនំ អតិអន្ធ ភូតំ បញ្ញាបទី .... បជលិតោ ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
(៧)​ នន្ទោបនន្ទភុជគំ វិពុធំ មហិទ្ធឹ បុត្តេន ថេរភុជគេន ទមាបយន្តោ ឥទ្ធូបទេស .... វិធិនា ជិតវា មុនិន្ទោ តន្តេជសា ភវតុ តេ ជយមង្គលានិ ។
(៩)​ ឯតាបិ ពុទ្ធជយមង្គលអដ្ឋគាថា យោ វាចនោ ទិនទិនេ សរតេ មតន្ទី ហិត្វាននេកវិ .... វិធានី ចុបទ្ទវានី មោក្ខំ សុខំ អធិគមេយ្យ នរោ សបញ្ញោ ។
ប្រែ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​
(១) ព្រះមុនិន្ទលោកាចារ្យ ផ្ចាញ់ក្រុងមារចិត្តមោហន្ធ និម្មិតដៃមួយពាន់ កាន់សស្ត្រាវុធនានា ។ .... ជិះគ្រីមេខលជាតិ កោញ្ចនាទខ្ទរពសុធា​ ព្រមដោយមារសេនា ពន្លឹកលន់កងស័ព្ទស៊ាន ។
(២) ព្រះមុនិន្ទពិននាយក ផ្ចាញ់អាឡវកយក្សឃោឃៅ រឹងរូសមិនតាំងនៅ ក្នុងខន្តីគុណសត្យា ។ .... រហូតអស់រាត្រី ព្រះជិនស្រីទ្រង់យុទ្ធនា ក្រៃលែងក្រុងមារា ក្នុងបឋមសម្ពោធី ។
ដោយព្រះពិធីញាណ ទ្រង់ទូន្មានដោយខន្តី ញ៉ាំងចិត្តអសុរី ឲ្យបង់ព្យុសចុះវន្ទា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ព្រះឈ្នះអាឡវកយក្ខហោង ។
(៣) ព្រះមុនិន្ទពិនជិនស្រី ផ្ចាញ់ដំរីឈ្មោះនាឡា គីរីវរគជា ដ៏ហានក្លាចុះព្រេងព្រិច ។ .... សាហាវឆាវឆេះក្រៃ ដូចភ្លើងព្រៃឆេះកំទេច មុតដូចចក្រុតពេជ្រ ខ្លាំងដូចកម្មអសនី ។
ដោយព្រះពិធីស្រប់ ស្រោចទឹកអប់គឺបារមី មេត្តាព្រះជិនស្រី ញ៉ាំងដំរីឲ្យជ្រះថ្លា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ព្រះឈ្នះនាឡាគីរី ។
(៤) ព្រះមុនិន្ទពិនលោកត្រៃ មានព្រះទ័យធ្វើបាដិហារ្យ ផ្ចាញ់ចោរអង្គុលីមាល៍ មានកម្រងគឺម្រាមដៃ ។ .... នៃមនុស្សដែលគាត់កាត់ មកដោតចាក់ជាមាល័យ អង់អាចកំណាចក្រៃ ដ៏មានដៃស្ទាត់ប្រហារ ។
កាន់ដាវងាគ្រវី ដេញព្រះមុនីសាស្តាចារ្យ ចម្ងាយផ្លូវកន្តារ កណ្តាលព្រៃបីយោជនា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ព្រះឈ្នះអង្គុលិមាល៍ ។
(៥) ព្រះមុនិន្ទមានព្រះភាគ ផ្ចាញ់ទ្រុស្តពាក្យនាងចិញ្ចា អំពើធ្វើដូចជា ស្រ្តីមានគភ៌ចាស់ចើសពោះ ។ .... យកឈើធ្វើជាកូន ព័ន្ធពោះខ្លួនពោលទ្រគោះ ព្រះពុទ្ធឈ្នះកាលនោះ ដោយសមាចារពិធី ។
រម្ងាប់ពាក្យចណ្ឌាល នាកណ្តាលជនប្រុសស្រី ចិញ្ចាចាញ់បារមី គឺសច្ចំពាក្យសត្យា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ព្រះសាស្តាឈ្នះចិញ្ចា ។
(៦) ព្រះមុនិន្ទពិនអ្នកប្រាជ្ញ រុងរឿងស្ងាចដោយបញ្ញា ផ្ចាញ់សច្ចកៈ​ជា និគ្រន្ថក្រៅពុទ្ធវិន័យ ។ .... អធ្យាស្រ័យលះបង់ ពាក្យសត្យត្រង់តាមគាប់ចៃ សរសើរខ្លួនឯងក្រៃ លើកកម្ពស់ដូចដងទង់ ។
បង្កើតមួរងងឹត ដោយពោលឥតពាក្យទៀងត្រង់ ព្រះទ្រង់កំចាត់បង់ ដោយប្រទីបគឺបញ្ញា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ឈ្នះសច្ចកៈនិគ្រន្ថ ។
(៧) ព្រះមុនិន្ទពិនទ្រង់ញាណ ញ៉ាំងមោគ្គលានមានអំណាច ឲ្យប្លែងជានាគរាជ ទៅទូន្មានព្យុសន៍ភូជង្គ ។ .... ឈ្មោះនន្ទោបនន្ទ ចិត្តមោហន្ធរឿងឫទ្ធិរុង ទិដ្ឋិកាចទ្រនង់ ទ្រង់ផ្ចាញ់ដោយពិធីឈាន ។
គឺឲ្យឧបទេស ឫទ្ធិវិសេសដល់មោគ្គលាន ឫទ្ធិនាគអន្តរធាន ឱនចុះចាញ់ព្រះចេស្តា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ព្រះភគវាឈ្នះនាគហោង ។
(៨) ព្រះមុនិន្ទពិនគោតម ផ្ចាញ់មហាព្រហ្មឈ្មោះពកា សំគាល់ថាអាត្មា រុងរឿងដោយគុណបរិសុទ្ធ ។ .... ដៃកាន់អសិរពិស គឺចិត្តទ្រឹស្តដ៏មុះមុត កាន់ខុសផ្លូវសម្ពុទ្ធ មិនលើកលាកលះបង់ប្រាណ ។
ទ្រង់ឈ្នះដោយវិធី ឱសថវីសេសសម្រាន្ត ផ្សំត្រូវគាប់សន្តាន គឺព្រះញាណប្រោសទេសនា ។ .... រីជ័យមង្គល ចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ដោយតេជះជយា ឈ្នះព្រហ្មាឥតមានហ្មង ។
(៩) យោ នរោ ជនឯណា កបបញ្ញាប្រាសក្តីខ្ជិល ឧស្សាហ៍សាងទាននៃសីល សូត្ររំលឹកព្រះធម៌ថ្លៃ ។ .... គាថាប្រាំបីបទ នេះកំណត់ឈ្មោះពុទ្ធជ័យ ខំសូត្រសព្វ ៗ ថ្ងៃ កើតមង្គលជានិរន្តរ៍ ។
សោ នរោ រីជននោះ បានរដោះរោគអាសន្ន ឧបទ្រពអនេកលន់ មានប្រការផ្សេង ៗ ផង ។ .... នឹកដល់ធម៌ក្សេមក្សាន្ត គឺនិព្វានសុខកន្លង លែងទុក្ខទាំង៤កង ដោយពុទ្ធជ័យមង្គលនេះ ។
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
Jaya-mangala Gatha (The Verses of the Buddha's Auspicious Victories)
1. Bahum sahassam-abhinimmita-savudhantam / Grimekhalam udita-ghora-sasena-maram / Danadi-dhamma-vidhina jitava munindo / Tan-tejasa bhavatu te jaya-mangalani //
Creating a form with 1,000 arms, each equipped with a weapon, / Mara, on the elephant Girimekhala, / uttered a frightening roar together with his troops. / The Lord of Sages defeated him by means of such qualities as generosity: / By the power of this, may you have victory blessings. / [By the power of this, may you have the highest victory blessing.] //
2. Maratirekam-abhiyujjhita-sabba-rattim / Ghorampan'alavaka-makkham-athaddha-yakkham / Khanti-sudanta-vidhina jitava munindo / Tan -tejasa bhavatu te jaya-mangalani. //
Even more frightful than Mara making war all night / Was Alavaka, the arrogant unstable ogre. / The Lord of Sages defeated him by means of well-trained endurance: / By the power of this, may you have victory blessings. //
3. Nalagirim gaja-varam atimattabhutam / Davaggi-cakkam-asaniva sudarunantam / '''Mett'ambuseka-vidhina jitava munindo / Tan-tejasa bhavatu te jaya-mangalani. // '''
អវលោកិតេស្វារ
200x250px|thumb|[[ទេវរូបព្រះអវលោកិតេស្វារពោធិសត្វ សិល្បៈឥណ្ឌូនេស៊ី ]]
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
Nalagiri, the excellent elephant, when maddened, / Was very horrific, like a forest fire, a flaming discus, a lightning bolt. / The Lord of Sages defeated him by sprinkling the water of good will: / By the power of this, may you have victory blessings. //
អវលោកិតេស្វារ
អវលោកិតេស្វរ (Avalokitesvara bodhisatva) ( ន. ) [អៈវៈលោក-កិតេ-ស្វៈរ៉ៈ], អវលោកិតេស្វរៈ  ( សំ. ) (--ឝ្វរ < អវលោកិត “ដែល​ប្រមើល​មើល” + ឦឝ្វរ “ជា​ធំ”; បា. ធៀប​នឹង សំ. អវលោកិតិស្សរ ឬ ឱលោកិតិស្សរ) អ្នក​ដែល​ជា​ធំ​ក្នុង​ការ​ប្រមើល​មើល​ឬ​ពិនិត្យ​មើល​សេចក្ដី​សុខ​ទុក្ខ​និង​ចរិយា​របស់​សត្វ​លោក ។ នាម​នៃ​ពោធិសត្វ ដែល​ពួក​ពុទ្ធ​សាសនិក​ខាង​មហា​យាន​សន្មត​ដោយ​ឧប្បត្តិ​កថា​ជា​ទេវតា​វិសេស​មួយ​អង្គ ជា​អ្នក​ពិនិត្យ​មើល​សុខ​ទុក្ខ​ជាដើម របស់​សត្វ​លោក ក្នុង​សាសនា​នៃ​ព្រះ​សក្យ​មុនី​គោតម​ព្រម​ទាំង​មើល​បីបាច់​រក្សា​សត្វ​លោក​ផង (ធៀប​គ្នា​នឹង​មហា​ព្រហ្ម​ឬ​វិស្ណុ​របស់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍) ។ គេ​ច្រើន​ធ្វើ​មុខ ៤ នៅ​កំពូល​ប្រាសាទ​ឬ​កំពូល​ចេតិយ​សម្គាល់​ថា​ជា​ព្រះ​ភ័ក្រ្ត​​នៃ​អវលោកិតេស្វរៈ ដើម្បី​ការពារ​ភយន្តរាយ​ទាំងពួង, ប៉ុន្តែ​ហៅ​តាម​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍​ថា មុខ​ព្រហ្ម  ។ ហៅ អវលោកេស្វរៈ  ក៏​បាន លោកេស្វរៈ   ក៏​បាន (ម. ព. នេះ​ក្នុង​ពាក្យ លោក ១ ន. ទៀត​ផង) ។
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
'''4. Ukkhitta-khaggam-atihattha sudarunantam / Dhavan-ti-yojana-path'anguli-malavantam / Iddhibhisankhata-mano jitava munindo / Tan-tejasa bhavatu te jaya-mangalani. //'''
អវលោកិតេស្វារ
ការគោរព​បូជា​ព្រះ​ពោធិសត្វ​លោកេស្វរៈ សម័យ​ព្រះបាទជ័យ​វរ្ម័នទី​៧
ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ព្រះពុទ្ធសាសនាលទ្ធិមហាយាន គឺជាសាសនារបស់រដ្ឋ ដែលក្នុងនេះព្រះពោធិសត្វលោកកេស្វរៈបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ដោយថែមទាំងមានការ គោរព និងមានជំនឿយ៉ាងលើសលប់នៅក្នុងសង្គមខ្មែរទៀតផង ។
នៅគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានសង្គមខ្មែរមានរួមទាំងមេទ័ព និងព្រះមហាក្សត្រ តែងតែមានការគោរពបូជាដល់ព្រះពុទ្ធអង្គលោកកេស្វរៈពុំដែលអាក់ខាន ។ចម្លាក់ព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ រូបសាលាបារាំងចុងបូព៌ាប្រទេស (ម.ត ១៩៩៤)តាមឯកសារបានតំណាលឲ្យដឹងថា : ព្រះពុទ្ធសាសនាហិនយានដែលព្រះអង្គបានចូលនិព្វានរួចទៅ ហើយនោះ ឯព្រះពុទ្ធនិយានមហាយានទ្រង់កំពុងត្រៀមព្រះកាយចូលព្រះនិព្វាននៅឡើយ ។ ការរងចាំមិនទាន់ចូលបរិនិព្វានរបស់ព្រះពោធិសត្វលោកកេស្វរៈ ដោយសារតែព្រះអង្គទុកពេលវេលាចង់ជួយមនុស្សលោកឲ្យរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់ ។ ព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ សព្វព្រះទ័យមិនទាន់ចង់ចូលនិព្វាន ព្រោះព្រះអង្គនៅមានការអាណិតអាសូរដល់ពុទ្ធបរិស័ទក្នុងការស្រោចស្រង់ មនុស្សលោកឲ្យបានច្រើន ។
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
Very horrific, with a sword upraised in his expert hand, / Garlanded-with-Fingers ran three leagues along the path. / The Lord of Sages defeated him with mind-fashioned marvels: / By the power of this, may you have victory blessings. /
ភួមិត្នោតរលើង (ឃុំវត្តអង្គខាងជើង ខេត្តកំពត)
ភួមិត្នោតរលើង ប្រជាជនរស់់នៅភូមិត្នោតរលើង មានជីវភាពប្ច្រើនប្រកបមុខរបរជា កសិករ ពុំសូវមានជីវភាពធូធារ​ប៉ុន្មានទេ គឺភាគច្រើនកសិករ​ ជារាស្រ្តសាមញ្ញ​ធម្មតា។ហើយភាគច្រើនគឺជាអ្នកក្រ មានជីវភាពខ្វះខាតច្រើន ហើយក៏ពុំសូវមានអ្នកធ្វើការរាជការប៉ុន្មានដែរ មានតែអ្នកមានជីវភាពធូធារប៉ុន្នោះ ដែលបានរៀនសូត្របន្តរការសិក្សាបានច្រើននិងមានការងារល្អធ្វើ។យ៉ាងណាមិញអ្នក ដែលមានជីវភាពក្រីក្រមានជីវភាពខ្វះខាត ភាគច្រើនពួកគេទៅធ្វើការ នៅរោងចក្រឯទីក្រុងភ្នំពេញ និងទៅធ្វើការជាកម្មករសំណង់ កម្មករផ្សេងៗទៀតនៅតាមបណ្ដាខេត្តនានា។
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
5. Katvana kattham-udaram iva gabbhiniya / Ciñcaya duttha-vacanam jana-kaya-majjhe / '''Santena soma-vidhina jitava munindo / Tan-tejasa bhavatu te jaya-mangalani. // '''
អវលោកិតេស្វារ
ព្រះននាម
គេមានជំនឿថា ព្រះពោធិសត្វអង្គនេះមិនត្រឹមតែជួយមនុស្សលោកទេ តែថែមទាំងអាចជួយរំដោះគ្រោះចង្រៃនានារបស់មនុស្សលោកថែមទៀតផង ។ ដោយសារតែមានជំនឿលើមូលហេតុខាងលើនេះហើយ ទើបនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ គេមានការតាំងឈ្មោះព្រះពុទ្ធអង្គនេះថា ’ព្រះពោធិសត្វលោកេស្វរៈ” ។
ភួមិត្នោតរលើង (ឃុំវត្តអង្គខាងជើង ខេត្តកំពត)
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តកំពត
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
Having made a wooden belly to appear pregnant, / Ciñca made a lewd accusation in the midst of the gathering. / The Lord of Sages defeated her with peaceful, gracious means: / By the power of this, may you have victory blessings. //
អវលោកិតេស្វារ
ព្រះននាម
ពាក្យនេះមានន័យថា ព្រះអាទិទេពនៃពិភពលោក ដែលមានទាំងឋានមនុស្ស ឋាននរក និងឋានសួគ៌ ។ ព្រះពោធិសត្វអង្គនេះ ក៏មានព្រះនាមមួយទៀតដែរគឺ ព្រះអវលោកេស្វរៈ មានន័យថា ព្រះអាទិទេពមើលពីលើ ដោយព្រះករុណាធម៌ដល់សត្វលោក ។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ គេឃើញមានការគោរពបូជា និងរៀបចំតង្វាយជាច្រើនដល់ព្រះពោធិសត្វអង្គនេះ ។ 200x250px|thumb|[[ទេវរូបព្រះអវលោកិតេស្វារពោធិសត្វ សិល្បៈទីបេ.]]
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
6. Saccam vihaya mati-saccaka-vada-ketum / Vadabhiropita-manam ati-andhabhutam / '''Pañña-padipa-jalito jitava munindo / Tan-tejasa bhavatu te jaya-mangalani. // '''
អវលោកិតេស្វារ
គ្រឿងតង្វាយ
គ្រឿងតង្វាយទាំងនេះមានដូចជាអង្ករ សណ្តែក ល្ង ទឹកដោះគោ ទឹកឃ្មុំ និងស្ករ ប្រេង ជាដើម ។ បើយើងពិនិត្យលើគ្រឿងតង្វាយនេះ គឺជាលក្ខណៈពិសេសលើសព្រះពោធិសត្វដទៃទៀត ។ លើសពីនេះទៀត ឋានៈនៃបុព្វការីជនខ្មែរ ជាពិសេសសមាជិកនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សនាសម័យបាយ័ន ត្រូវបានលើកតម្កើងស្មើទៅនឹងព្រះពោធិសត្វលោកកេស្វរៈផងដែរ ដែលគេគោរពបូជាក្រោមរូបភាពនៃរូបសំណាក់ថ្ម និងសំរិទ្ធ
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
Saccaka, whose provocative views had abandoned the truth, / Delighting in argument, had become thoroughly blind. / The Lord of Sages defeated him with the light of discernment: / By the power of this, may you have victory blessings. //
អវលោកិតេស្វារ
មើលផងដែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
ពុទ្ធជ័យមង្គល
បទ​សូធ្យ​ជា​ភាសា​អង់គ្លេស
7. Nandopananda-bhujagam vibudham mahiddhim / Puttena thera-bhujagena damapayanto / '''Iddhupadesa-vidhina jitava munindo / Tan-tejasa bhavatu te jaya-mangalani. // '''
Nandopananda was a serpent with great power but wrong views. / The Lord of Sages defeated him by means of a display of marvels, / sending his son (Moggallana), the serpent-elder, to tame him: / By the power of this, may you have victory blessings. //
8. Duggaha-ditthi-bhujagena sudattha-hattham / Brahmam visuddhi-jutim-iddhi-bakabhidhanam / '''Ñanagadena vidhina jitava munindo / Tan-tejasa bhavatu te jaya-mangalani. // '''
9. Etapi buddha-jaya-mangala-attha-gatha / Yo vacano dinadine sarate matandi / '''Hitvan'aneka-vividhani c'upaddavani / Mokkham sukham adhigameyya naro sapañño. // '''
These eight verses of the Buddha's victory blessings: / Whatever person of discernment / Recites or recalls them day after day without lapsing, / Destroying all kinds of obstacles, / Will attain emancipation and happiness. //
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធម៌វន្ទនា
ឃុំស្វាយុទង់ខាងជើង
ឃុំសា្វយទង់ខាងជើង
ជាស្រុកល្បីល្បាញក្នុង ខេត្តកំពត។ ប្រជាជនក្នុងស្រុកប្រមាណ៧០% ជាកសិករ ១០%ជាអាជីវករ និង២០%ជានាក់បំរើការរដ្ឋ។សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកនេះពឹងផ្អែកទៅលើ វិស័យកសិកម្មរបស់ប្រជាជន ប៉ុន្តែពានិជ្ជកម្មវិញ មានភាពក្លាំក្លាដោយសារ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសវៀតណាម។រហូតមកដល់ឥលូវ វិសយ័ពានិជ្ជកម្មនេះមានភាពក្លាំងក្លាដោយសារមាន ការស្ថាបនានូវផ្លូវថ្មីមួយ ព្រមទាំងមាន កាស៊ីណូរ ដែលនៅជាប់និងច្រកព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរ។ ការអភិវឌ្ឍន័ ផ្លូវអន្ដរជាតិ ប្រវែងប្រមាណ ១២គីឡូម៉ែត្រ កំពុងចាប់កសាងឡើង នាចុងឆ្នាំ២០១១នេះ ចាប់ពីព្រំប្រទល់ប្រទេសវៀតណាម រហូតមកដល់ ស្រុកកំពង់ត្រាច។ ការចាប់កសាងផ្លួវនេះ មានផលប៉ៈពាល់ចំពោះ​ផ្ទះរបស់ប្រជាជនជាច្រើន​ ប៉ុន្ដែដំណោះស្រាយជាច្រើន ត្រូវបានសំរួល ហើយការកសាងចាប់ធ្វើបន្ដ។ គំរោងកសាងជាច្រើន កំពុងតែចាប់ផ្ដើមបន្ដិចម្ដងៗនៅក្នុងសហគមន៍ ដែលជាផ្នែកមួយដែលធ្វើ ឲ្យប្រជាជនមាន ជាភាពធូរធា'ស្រុកកំពង់ត្រាចគឺជាស្រុកមួយដែលស្ថិត​នៅក្នុង​ខេត្តកំពត រួមមាន ១៤ ឃុំ មានផ្លូវបចូលពីរថ្នល់ជាតិទៅកាន់ឃុំសា្វយទង់ខាងជើងចំងាយប្រហែលជាបីគីឡូដី ហើយមានភ្នំមួយដែលគេហៅថាភ្នំកូវកាលពីរមុនសំបូររុក្ខជាតិឈោ្មះដើមស្គូវ បន្ទាប់មកមានបែ្រកមួយឈោ្មះបែ្រកកំពង់គ្រញូងបន្ទាប់មកប្រជជននៅទីនោះបានកសាងនៅវត្តជាប់បែកនោះក្រោយមកប្រជាជនបានដាក់ឈ្មោះវត្តនោះថា វត្តសាមគ្គីគិរីគង្គា(ហៅថា វត្តកំពង់គ្រញូង) ពីព្រោះមានភ្នំហើយនិងមានទឹកបានជាគេហៅថាវត្តកំពង់គ្រញូង ។ វត្តកំពង់គ្រញូងបានចាប់ផ្តើមកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នំា២០០២រហូតមកដល់សព្វថ្ងែនេះ ទើបឃើញថាបានប្រហែលជា៩ឆ្នំាប៉ុន្នោះហើយមានប្រែមួយសំបូរទៅដោយដើមឈូកដុះជ្រូងជ្រាងពាសពេញប្រែក ​ កាលពីដើមឡើយ មានសំពៅមួយបានលេចនៅក្នុងប្រែកនោះបន្ទាប់មកអ្នក ស្រុកបាននាំគា្នហៅថា(ប្រែកសំពៅធ្លាយ)​​នៅក្នុងប្រែកនោះមិនមានដុះឈូកសោះ ពោរពេញទៅដោយទឹកល្ហេវពីរប្រវត្តិសាស្រ្តបាននិយាយថា នៅក្នុងសំពៅនោះលេចមានមាសចំនួន៩០ហាប់ បន្ទាប់មកគេយកវាទុក្ខនៅកន្លែងមួយហៅថា ត្រពាំរបើកដល់ពេលនោះប្រជាជនបានជីកកកាយទីកន្លែងនោះក៍បានក្លាយទៅជាត្រពាំរបើកមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ហើយមានភ្នំមួយនៅខាងកើតវត្តកំពុងគ្រញូង ប្រហែលជាពីគីឡូដីទើបដល់ភ្នំនោះអ្នកស្រុកកាលពីមុនបានហៅភ្នំនោះថា (ភ្នំកាវសិបហាប់)រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃគេបានផ្តូរឈ្មោះភ្នំនោះថា (ភ្នំក្ងាប) ចេញពីភ្នំក្ងាបប្រហែលជាមួយគីឡូដីទៀតទើបដល់វត្តដំបង់ដែក មានសាលារៀនពីខ្នងនៅខាងជើងវត្តៗនោះបានចាប់លកសាងតាំងពីបុរាណមកទល់និងសមយ័សព្វថ្ងៃនេះបានចាប់កសាងឡើងសារជាថ្មី ម្តងទៀត
សង្កាត់អូរម៉ាល់
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន១០ភូមិ ។
ស្រុកក្រចេះ
ស្រុក ក្រចេះ មាន ១៥ ឃុំ ៖
អត្ថបទផ្សេងទៀត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រចេះ
សករាជ
សករាជ​​ មាន​ពាក្យ ស័កៈ និង រាជ ។ ស័កៈ ​មាន​ន័យ​ថា កាល​សម័យ ការ​រាប់​លំដាប់​ឆ្នាំ ។ រាជ ​មាន​ន័យ​ថា ស្ដេច ឬ​អច្ឆរិយ​បុគ្គល ។ សករាជ​ មាន​ន័យ​ថា ការ​រាប់​ថ្ងៃ​ ខែ ឆ្នាំ ឬ​យក​ត្រឹម​តែ​ឆ្នាំ​រៀង​មក ពី​ថ្ងៃ ឬ​ខែ ឬ​ឆ្នាំ ដែល​បុគ្គល​អស្ចារ្យ ឬ​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ណា​មួយ ដែល​ជនានុជន​បាន​កត់​ត្រា​ទុក ។ នៅ​ក្នុង​កម្រង​អត្ថបទ​ប្រវត្តិវិទ្យាប្រទេសកម្ពុជាគេ​ឃើញ​មាន​ពាក្យ​ពុទ្ធ​សករាជ និង​គ្រិស្ត​សករាជ ។
សេចក្តីផ្តើម​
មនុស្ស​ក្នុង​សាកលលោក​គ្រប់​ជាតិ​គ្រប់​សាសន៍ សុទ្ធសឹង​តែ​មាន​កិច្ចការ​ត្រូវ​ធ្វើ​ទាំងអស់​គ្នា គ្មាន​អ្នក​ណា​នៅ​ស្ងៀម​ឡើយ ព្រោះ​ធម្មតា​លោក​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ ។ ឯ​កិច្ចការ​របស់​អ្នក​ស្រុក​ទាំងអស់​នោះ ដែល​នឹង​ចំរើន​កើន​ឡើង​តាម​លំដាប់​ទៅ​បាន ដោយ​សារ​តែ​មាន​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ ជា​គ្រឿង​កត់​សំគាល់ ដូច​មាន​ពេល​ព្រឹក - ល្ងាច - ថ្ងៃ - យប់ ជាដើម ។ សូម្បី​ការ​សរសេរ​សំបុត្រ​ស្នាម​ទៅ​មក​រក​គ្នា ក៏​ត្រូវ​ចុះ​ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ​ខាន​មិន​បាន​ដែរ ។ ហេតុ​នេះ ការ​ចេះ​ចាំ​ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ មាន​ប្រយោជន៍​ជា​ច្រើន​យ៉ាង ។ បើ​ប្រទេស​ណា​មិន​ប្រើ​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ​ទេ ប្រទេស​នោះ​នឹង​ធ្វើ​ការ​អ្វី ៗ ឥត​កម្រិត ឥត​របរ ឥត​ក្របខ័ណ្ឌ ឥត​របៀប មិន​រៀបរយ នាំ​ឲ្យ​ការងារ​ទាំង​នោះ​ច្របូក​ច្របល់​រសេម​រសាម គឺ​ធ្វើ​ការ​ព្រឹក​ជា​ល្ងាច ៗ ជា​ព្រឹក, ខែ​នេះ​ជា​ខែ​នោះ, ឆ្នាំ​នេះ​ជា​ឆ្នាំ​នោះ ចំណាំ​បាន​ច្បាស់​ប្រាកដ​តែ​រដូវ​ថា រដូវ​ភ្លៀង, រដូវ​រាំង, រដូវ​ទឹក​ឡើង, រដូវ​ទឹក​ស្រក នឹង​រដូវ​ស្លឹក​ឈើ​ជ្រុះ​ជាដើម ។ ពុំនោះ​សោត គេ​ទុកដាក់​នូវ​មនុស្ស​ពួក​នោះ ថា​ជា​មនុស្ស​ល្ងង់​ខ្លៅ តួ​យ៉ាង​ដូចជា​មិលក្ខៈ គឺ​មនុស្ស​ព្រៃ, មនុស្ស​ព្នង ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​ក្នុង​កោះ​តូច​តាច ឆ្ងាយ​ដាច់​ស្រយាល​ពី​គេ ឬ​អាស្រ័យ​ជ្រក​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ជ្រៅ​ជាយ​កៀន​កោះ ជា​ចន្លោះ​ប្រទេស​របស់​គេ, មនុស្ស​ចំពូក​នេះ​ប្រើ​តែ​គំនូស​ជំនួស​អក្សរ តាំង​ពីរ​កើត​ទល់​គ្នា​នឹង​ស្លាប់​ទៅ​វិញ ពុំ​ដែល​បាន​ស្គាល់​នូវ​រសជាតិ​នៃ​អារ្យធម៌​នឹង​គេ​សោះ ។ ហេតុ​ដូច្នោះ បាន​ជា​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ជាន់​ដើម​កំណត់​ឲ្យ​ប្រើ​ពេល - ម៉ោង - ថ្ងៃ - ខែ - ឆ្នាំ ហៅ​ថា "សករាជ" ជា​គ្រឿង​ចំណាំ ។
ឯ​សករាជ​ដែល​គេ​និយម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ មាន ៤ យ៉ាង​គឺ៖ ឯ​សករាជ​ទាំង ៤ យ៉ាង​នេះ​គេ​រៀបរៀង​តាម​លំដាប់​ដែល​កើត​មុន កើត​ក្រោយ ដូច​តទៅ​នេះ គឺ
គ្រិស្តសករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ទំព័រ ៧៩៧ ប្រាប់​ថា គ្រិស្តសករាជ​នេះ គេ​បង្កើត​ឡើង​តាម​នាម​នឹង​ពង្សាវតា​នៃ​សាស្ដា​ម្នាក់​ឈ្មោះ យេស៊ូ ឬ យេស៊ូវ - គ្រិស្ត (Jésus ou Jésus - Christ) ជា​អ្នក​បង្កើត​លទ្ធិ ឬ​សាសនា​មួយ ហៅ​ថា​សាសនាគ្រិស្ដ«Religion Chretienne» ក្នុង​​​កាល​​សតវត្សរ៍​​ទី ៦ នៃ​ពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ៥៤២) ។ ពិត​មែន​តែ​ព្រះ​យេស៊ូ - គ្រិស្ត ទទួល​មរណភាព​ក្នុង ព. ស. ៥៧៥ ក្នុង​អាយុ​គំរប់ ៣៣ ឆ្នាំ តែ​គេ​បាន​តាំង​សករាជ​នោះ​គិត​ពី​ថ្ងៃ​ដែល​សាស្តា​នេះ​កើត គឺ​ក្នុង ព. ស. ៥៤២ ហៅ​ថា គ្រិស្តសករាជ សរសេរ​អក្សរ​សង្ខេប​ថា គ. ស. គឺ​សករាជ​ដែល​គេ​និយម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​អឺរុប​នឹង​ប្រទេស​អាស៊ី​ដោយ​ច្រើន ក្នុង​សម័យ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។
មហា​សករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ៧២២ នឹង​ភាគ​ទី ២​ ទំព័រ ១០៨១ ប្រាប់​ថា ស័ក ប្រែ​ថា "កាល", សម័យ​យុគ ...," រាជ ប្រែ​ថា "ស្ដេច" ។ ការ​រាប់​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ ឬ​ការ​រាប់​ត្រឹម​តែ​ឆ្នាំ តាម​កាល​កំណត់​ដែល​តាំង​ទុក​ពី​មួយ​រៀង​មក​ដោយ​មាន​បុគ្គល​អស្ចារ្យ ឬ​ដោយ​មាន​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ណា​មួយ ដែល​ពួក​ជនានុជន​អ្នក​គោរព​ត្រូវ​កត់ត្រា​ទុក​មិន​ឲ្យ​បាត់, ត្រូវ​ប្រើ​ក្នុង​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ​ជាដើម បង្កើន​មួយ​លេខ​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ហៅ​ថា "សករាជ" ៗ នេះ​កើត​ឡើង​អំពី​ជន​មួយ​ពួក​ហៅ​ថា ពួក​តាត៌ នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ខាង​ទិស​ពាយ័ព្យ​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ ក្នុង​កាល ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ ។ កាល​ជន​ពួក​នេះ​មាន​ជ័យជំនះ​ក្នុង​ការ​លុកលុយ​ចូល​មក​វាត​អំណាច​ក្នុង​ ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ប៉ែក​ខាង​លិច បាន​តាំង​ក្សត្រ​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​មាន​ព្រះ​នាម​ថា សកៈ ឬសាលិវាហនៈ, ហើយ​ក៏​ចាប់​ផ្ដើម​រាប់​ឆ្នាំ​តាំង​ពី​មួយ​រៀង​មក, ហៅ​របៀប​ការ​រាប់​ឆ្នាំ​នោះ​ថា "ស័ក ឬ​សការជ" ដែល​ចំណេរ​ត​មក ហៅ​ថា "មហា​សករាជ" ប្រែ​ថា "សករាជ​ធំ" នេះ​កើត​មុន​ចុល្លសករាជ ៥៦០ ឆ្នាំ, ជាប់​មាន​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង​តាំង​ពី​រវាង​សតវត្សរ៍​ទី​១០ នៃ​ពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ៩២១) រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ប្រើ​អក្សរ​សង្ខេប​ថា ម. ស.1។
មហា​សករាជ ប្រាកដ​ជា​កើត​ឡើង​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​ជា​ដំបូង​ក្នុង ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ អំពី​ជន​ពួក​មួយ ដែល​មាន​រៀបរាប់​ខាង​លើ​នេះ, មិន​មែន​កើត​ឡើង​ជា​ដំបូង​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​ដោយ​ព្រះ​កេតុមាលា​តាំង​ឡើង​ ក្នុង ព. ស. ៦២១ នោះ​ទេ ។
ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ថា ព្រះ​កេតុមាលា​កាល​ស្ដេច​ឡើង​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​ក្នុង ព. ស. ៦២១ ឆ្នាំ​មែន ជា​មួយ​នឹង​ឆ្នាំ​ដែល​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ​បង្កើត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ, ប៉ុន្តែ​ទ្រង់​ពុំ​ទាន់​បញ្ញត្ត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ​នៅ​ឡើយ​ទេ ។ លុះ​ដល់​មក ព. ស. ៦២៣ ឆ្នាំ ព្រះ​កេតុមាលា​ទ្រង់​បាន​ទទួល​ឥន្ទ្រាភិសេក​ជា​ថ្មី ក៏​តាំង​ជា​មហា​សករាជ​ដរាប​មក ។ (ត្រង់​នេះ​ហើយ​ប្រហែល​ជា ព្រះ​កេតុមាលា​បញ្ញត្ត​ឲ្យ​ប្រើ​មហា​សករាជ តាម​ប្រទេស​ឥណ្ឌៀ ហើយ​គេ​និយម​ថា ព្រះ​កេតុមាលា​ផ្ដើម​បង្កើត​មហា​សករាជ ជា​ប្រឋម​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ) ។
ចុល្លសករាជ
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ១ ទំព័រ ១៥២ ប្រាប់​ថា ចុល្លសករាជ ប្រែ​ថា "សករាជ​តូច" ៗ នេះ​ចាប់​ផ្ដើម​តាំង​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ​១២ កើត ខែ​ចែត្រ ឆ្នាំ​កុរ​ឯកស័ក ព. ស. ១១៨១​។
ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ភាគ​ទី ២ ទំព័រ ១.០៨១ ប្រាប់​ថា ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​ថា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​អរិដ្ឋពល​ពាហនោ (ព្រះ​កេតុលាមា) បាន​តាំង​មហា​សករាជ ១ ក្នុង​កាល ព. ស. ៦២១ ។ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​សន្ធិព​អមរិន្ទ​បរម​ព្រហ្មកិល (ពញាក្រែក) បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ ១ ក្នុង​កាល ព. ស. ១១៨១ ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​ធំ ។
ក្នុង​ច្បាប់​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​កម្ពុជាធិបតី​ខ្សែ ២ ប្រាប់​ថា គ. ស. ៦៣៩ ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​បទុម​សុរិយាវង្ស ស្ដេច​តាំង​ឲ្យ​មាន​ជា​ចុល្លសករាជ​ឡើង​រាប់ ១ រៀង​មក ។
ក្នុង​ច្បាប់​ប្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ក្រុង​កម្ពុជា ដែល​លោក​ទេពពិទូរ ឈឹម - ក្រសេម បាន​រួបរួម​ឡើង​ជា​ថ្មី​ថា ក្សត្រ​មន​បាន​តាំង​ឡើង​ជា​ដំបូង​ក្នុង​ប្រទេស​មន​នោះ​ក៏​បាន ។ បើ​នឹង​យល់​ថា ក្សត្រ​ខ្មែរ បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​ឡើង​ជា​ដំបូង​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្មែរ​ក៏​បាន​ដែរ ។ ប៉ុន្តែ ត្រូវ​យល់​ថា មាន​តែ​ព្រះ​បាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី ១ (2) ទ្រង់​បាន​តាំង​ចុល្លសករាជ​ឡើង​ជា​ដំបូង ក្នុង​ឆ្នាំ​ដែល​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ ក្នុង ព. ស. ១១៨១ នេះ ឃើញ​គួរ​ជាង ព្រោះ​ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​វត្ត ហើយ​បាន​តាំង​ប្រើ​ចុល្លសករាជ​ដរាប​មក (ដែល​ថា​យ៉ាង​នេះ​ដោយ​អាង​ច្បាប់​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ដែល​លោក​ទេពពិទូរ ឈឹម - ក្រសេម រួបរួម​ជាន់​ក្រោយ) ។
ការ​ប្រើ​សករាជក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា​
ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ប្រើ​សករាជ ៤ យ៉ាង​ គឺ ពុទ្ធសករាជ, មហា​សករាជ, ចុល្លសករាជ និង​គ្រិស្តសករាជ ។
តែ​កាល​ពី​សម័យ​នគរភ្នំ​ជា​ដំបូង រហូត​មក​ទល់​គ្នា​នឹង​សម័យ​នគរ​ធំ ជនជាតិ​ខ្មែរ​ពុំ​ទាន់​បាន​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​និង​ចុល្លសករាជ​ជា​ផ្លូវ​ការ​នៅ ​ឡើយ​ទេ ប្រើ​តែ​មហា​សករាជ​មួយ​យ៉ាង​ប៉ុណ្ណោះ លុះ​មក​ដល់​ខាង​ចុង​សម័យ​នគរ​ធំ ទើប​មាន​ប្រើ​ចុល្លសករាជ​ផង​ជា​ផ្លូវ​ការ រួម​ជា​មួយ​ពុទ្ធសករាជ និង​មហា​សករាជ រឿង​នេះ​ដឹង​បាន​ដោយ​សារ​មាន​សិលា​ចារឹក​ជា​ភស្ដុតាង ។
ចំណែក​គ្រិស្តសករាជ ចាប់​ផ្ដើម​ប្រើ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា តាំង​ពី​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ហរិរក្សរាមា​ឥស្សរាធិបតី (ព្រះ​អង្គ​ដួង) គឺ​តាំង​ពី ព. ស. ២៣៨៩ គ. ស. ១៨៤៧ រៀង​មក ដោយ​សារ​ប្រទេស​បារាំងសែស និង​ប្រទេស​កម្ពុជា មាន​ការ​ទាក់ទង​គ្នា​តាំង​ពី​សម័យ​នោះ​មក ។
ការ​រៀបរៀង​អត្ថបទ​សករាជ​ដូច​ខាង​លើ​នេះ ឃើញ​ថា​ត្រឹមត្រូវ​ល្មម​ទុក​ជា​គតិ​ទៅ​អនាគត​បាន ដោយ​មាន​ក្បួន​តម្រា​ជា​ភស្ដុតាង​គ្រប់​សករាជ, ប៉ុន្តែ បើ​ពិនិត្យ​អំពី​ការ​ប្រើ​សករាជ​នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង ក្នុង​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ជា​ផ្លូវ​ការ​ក្ដី ជា​សាធារណៈ​ក្ដី ឃើញ​ច្រើន​តែ​ប្រើ​គ្រិស្តសករាជ​ពុំ​សូវ​មាន​ប្រើ​ពុទ្ធសករាជ​ឡើយ ។ ហេតុ​នេះ ក្នុង​សម័យ​នេះ គួរ​លើក​យក​ពុទ្ធសករាជ​មក​ចុះ​ប្រើ​ជា​ផ្លូវ​ការ និង​ប្រើ​ជា​សាធារណៈ​ទុក​ជា​សរណៈ​ដល់​ពុទ្ធសករាជ, នេះ​ឃើញ​ថា​ជា​ទី​សមរម្យ​ដល់​ប្រទេស​កាន់​ពុទ្ធសាសនា ដូចជា​ប្រទេស​ថៃ​ជាដើម ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ
ស្រុកព្រែកប្រសព្វ
ស្រុកព្រែកប្រសព្វ មាន ១២ ឃុំ ៖
ឧកាសមយំភន្តេ
វិធីសមាទានសីល៥
បពិត្រព្រះករុណាដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណា (ទាំងឡាយ) សូមនូវសីលទាំងឡាយ៥ មួយអន្លើដោយព្រះត្រៃសរណគមន៍ ដើម្បីប្រយោជន៍នឹងរក្សាផ្សេងៗគ្នា ជាគំរប់២ដងផង ជាគំរប់៣ដងផង ។
ការទទួលសីល
ដោយប្រពៃចំពោះព្រះអង្គ ឥតមានគ្រូអាចារ្យណា ប្រដៅព្រះអង្គឡើយ ។
ក៏ព្រោះសីល ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលជាសប្បុរស គប្បីជំរះនូវសីលឲ្យបរិសុទ្ធ កុំឲ្យសៅហ្មង ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា
សង្កាត់វត្តគរ
ឃុំវត្តគរ ស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង ជាឃុំកំណើតរបស់ លោកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា។ បច្ចុប្បន្នបានប្ដូរទៅជាជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៦ភូមិ ។
សង្កាត់អូរចារ
ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៦ភូមិ ។
ទ្រាំ
ទ្រាំង គឺជាឈ្មោះភូមិមូយដែលស្ថិតនៅក្នុង ឃុំស្លក្រាម ក្រុងសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប នៅក្នុងភូមិនេះសម្បូទៅដោយផ្លូវលំជា​ច្រើន តែក៏មានផ្លូវចាក់កៅស៊ូ និង ផ្លូវចាក់គ្រួសក្រហមច្រើនដែរ។ ប្រជាជនភាគច្រើននៅក្នុងភូមិនេះប្រកបរបរកសិកម្មធ្វើចម្ការនិងចិញ្ចឹមសត្វជា​លក្ខណៈគ្រួសារតូចៗ ហើយមានអ្នកធ្វើការតាមក្រុមហ៊ុន អង្គការ និងសណ្ឋាគារផ្ទះសំណាក់ផ្សេងៗ លើសពីនេះពួកគេធ្វើជាមគ្គុទេសទេសចរណ៍ និងធ្វើវត្ថុអនុស្សាវរី លក់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរណ៍ក្នុងនិងក្រៅប្រទេស ហើយមួយចំនួនទៀតក៏មានសកម្មភាពលក់ដូរនៅផ្សារ។ ថ្វីត្បិតតែនៅក្នុងភូមិនេះ​សម្បូផ្លូវលំ តែនៅក្នុងភូមិមានការអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនដូចជា មានសាលារៀនតាំងពីថ្នាក់មត្តេយ្យដល់ថ្នាក់ទី១២ និងមានដល់សកលវិទ្យាល័យទៀតផង។ លើសពីនេះនៅក្នុងភូមិនេះមានសណ្ឋាគារ ផ្ទះសំណាស់ អាហារដ្ឋាន បូរីផ្ទះល្វែង រមណីយដ្ឋានផ្សេងៗ
កោះស៊ូម៉ាត្រា
thumb|right|ទីតាំងកោះស៊ូម៉ាត្រា thumb|right|ផែនទីកោះស៊ូម៉ាត្រា
កោះស៊ូម៉ាត្រា (Sumatra) ជាកោះធំជាងគេលំដាប់ទី៦នៅលើពិភពលោក និងមានផ្ទៃដីសរុប ៤៧០ ០០០គ.ម២។
ភូមិវិទ្យា
thumb|right|ផែនទីបង្ហាញពីកំនរកំនើត​សណ្ឋានដីកោះស៊ូម៉ាត្រា អ័ក្សវែងជាងគេរបស់កោះរត់ពីពាយ័ព្យទៅអាគ្នេយ៍ មានប្រវែង១៧៩០គ.ម។ ទទឹងវែងជាងគេរបស់កោះមានប្រវែង៤៣០គ.ម។ សណ្ឋានដីរបស់កោះចែកចេញជា២គឺ តំបន់ជួរភ្នំបារីសាន នៅខាងលិច និងតំបន់ខ្ពង់រាបនៅខាងកើត។ នៅភាគអាគ្នេយ៍កោះស៊ូម៉ាត្រាគឺកោះជ្វា ហើយកោះទាំង២នេះខ័ណ្ឌចែកពីគ្នាដោយច្រកស៊ុនដា។ នៅខាងជើងកោះស៊ូម៉ាត្រាគឺឧបទ្វីបម៉ាឡេ ដែលខ័ណ្ឌចែកគ្នាដោយច្រកម៉ាឡាកា។ នៅខាងកើតឆ្លងរំលងច្រកកាលីម៉ាតា គឺកោះបរនេអូ។ នៅខាងលិចគឺមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។
តំបន់ភាគខាងកើតនៃកោះជាទីទំនាបនិងតំបន់ដីសើមដ៏ល្វឹងល្វើយដែលកកើតពីដីល្បាប់ហូរនាំ​មកពីតំបន់ភ្នំដោយទន្លេនានា។ ទោះបីជាដីមិនអំណោយផលដល់ការដាំដុះក៏ដោយ តំបន់នេះដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចឥណ្ឌូនេស៊ី។ ផលិតផលសំខាន់ពីតំបន់នេះមាន ប្រេងដូង និង ប្រេងកាត។
ផ្ទៃដីភាគច្រើនរបស់កោះនេះធ្លាប់ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃរងទឹកភ្លៀងត្រូពិច។ ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឈន៍សេដ្ឋកិច្ចរួមផ្សំនឹងអំពើពុករលួយនិងការកាប់ឈើខុសច្បាប់ បានគំរាមគំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ព្រៃទាំងនេះ។
ប្រជាសាស្ត្រ
កោះស៊ូម៉ាត្រាមិនមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនកុះករណាស់ណាទេ។ កោះនេះមានប្រជាជនប្រហែល ៤៥លាននាក់ (៩៦នាក់/គ.ម) ជាកោះដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី៤លើពិភពលោក។ តំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅកកកុញជាងគេគឺនៅតំបន់ស៊ូម៉ាត្រាខាងជើង និងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្ដាលនៃស៊ូម៉ាត្រាខាងលិច។
ប្រជាជនជាបណ្ដុំនៃជនជាតិច្រើនអំបូរប្រហែល៥២ដែលនិយាយភាសាខុសៗគ្នា។ ប៉ុន្ដែភាគច្រើននៃក្រុមទាំងនេះមានប្រពៃណីនិងភាសាប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ប្រជាជននិយាយភាសាម៉ាឡេសំបូររស់នៅឆ្នេរភាគខាងកើត ចំនែកប្រជាជននៅភាគខាងត្បូងនិងកណ្ដាលនិយាយភាសាអំបូរម៉ាឡេ ដូចជាជនជាតិឡាំពុងនិងជនជាំតិមីណាងកាបាវជាដើម។ តំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងមានជនជាតិបាតាក់រស់នៅ ហើយភាគខាងជើងបំផុតមានជនជាតិអាសេរស់នៅ។ ជនជាតិចិនភាគតិចប្រមូលផ្ដុំគ្នារស់នៅទីប្រជុំជន។ កាលវិភាគការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី
ស្រុកសម្បូរ
ស្រុក សំបូរ មាន ១០ ឃុំ ៖
ពិម្ពិសារ
ព្រះបាទ​ពិម្ពិសារ​ (Bimbisara, born c. 543—died 491 BCE) គឺ​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រសោយ​រាជ​​ក្នុង​នគរ​រាជ​គ្រឹះ (Rājagṛiha, Rajgir) ក្នុងដែន​មគធៈ (Magadha) ។ ព្រះ​អគ្គមហេសី ​ទី ​១ ​ព្រះ​នាម​ កោសលទេវី ឬ​ហៅ​ម្យ៉ាង​ទៀត​ថា វេទេហី ជា​បុត្រី​របស់​ព្រះ​បាទ​មហាកោសល និង​ជា​អនុជត្រី​របស់​ព្រះ​បាទ​បសេនទិកោសល។ ព្រះ​មហេសី ​ទី​ ២ ​ព្រះ​នាម​ចេលៈ ជា​ក្សត្រី​របស់​ពួក​លិច្ឆវី ក្នុង​ក្រុង​វេសាលី ។ ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារ ​មាន​បុត្រាមួយ​ព្រះ​អង្គ​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​នាង​វេទេហី។ ដោយ​ហេតុ​ថា​ព្រះ​នាង​វេទេហី​ចាញ់​គភ៌​ប្រាថ្នា​នឹង​សោយ​ព្រះ​លោហិត​របស់​ព្រះ​រាជា នេមិត្តកាចារ្យ​ទាំង​ឡាយ នាំ​គ្នា​ព្យាករណ៍​ថា ព្រះឱរស​នេះ​នឹង​ជា​សត្រូវ​ដល់​ព្រះ​រាជា ហេតុ​នោះ​ទើប​បានថ្វាយ​​ព្រះ​នាម​ថា អជាតសត្តុ (Ajātaśatru, Ajātasattu) មាន​សេចក្តី​ថា មិនមែន​សត្រូវ។
ពុទ្ធសាសនា
នៅ​មុន​ពេល​ដែល​ព្រះ​ពោធិសត្វ​បាន​ត្រាស់ ព្រះ​សិទ្ធត្ថ (Siddhattha Gotama, Siddhārtha Gautama) ​បាន​យាង​កាត់​ដែន​មគធៈ​នេះ​ ​ដែល​ជា​ដែន​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារ ។ ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារ​បាន​ឃាត់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​​ដើម្បី​​សោយ​រាជ​ក្នុង​ដែន​នេះ ដោយ​ថ្វាយរាជ​សម្បត្តិដល់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​​ ។ ដោយសារមិន​អាច​ឃាត់​ព្រះ​​ពោធិសត្វ​បាន ព្រះ​បាទ​​ពិម្ពិសារ​ក៏​សូម​ប្រាថ្នា​ថា ពេលណា​​ព្រះ​​ពោធិសត្វសម្រេចការ​ត្រាស់ដឹង​ សូម​ព្រះ​​ពោធិសត្វ​យាង​មក​ដែន​នេះ​ដើម្បី​នឹង​សម្តែង​ធម៌​ទេសនា ​។ ក្រោយ​ពីបាន​សណ្តាប់​ព្រះ​ធម៌​ទេសនា​របស់​ព្រះពុទ្ធ​រួច​ ព្រះបាទពិម្ពិសារ​ក៏​មាន​ចិត្ត​ជ្រះ​ថ្លា​ក្រៃ​លែង​ ថែម​ទាំង​បាន​សម្រេច​គុណ​វិសេស គឺ​បាន​ជា​សោតាបន្នបុគ្គលទៀត​ផង ។ ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារ​គឺ​ជា​បុគ្គ​ល​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ការ​ជួយ​ជ្រោម​ជ្រែង​រួម​ចំណែក​ផ្គត់​ផ្គង់​​ពុទ្ធ​សាសនា ហើយ​ក៏​ជា​​ឧបដ្ឋាក​ផ្ទាល់​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដែរ ។
មរណភាព
thumb|left|300px|គុក​ដាក់​ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារ ក្នុង​ក្រុង​រាជ​គ្រឹះ
ក្រោយ​ពី​ព្រះ​បាទ​ពិម្ពិសារបាន​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ​ទៅឲ្យព្រះរាជ​បុត្រា អជាតសត្តុ ព្រះរាជ​កុមារ​​មិន​បាន​នៅ​ជា​សុខ​ឡើយ ព្រោះ​ភ័យ​ខ្លាច​បិតា​របស់​ខ្លួន​ដណ្តើម​រាជ​វិញ ។ ដោយបាន​​ស្តាប់​យោបល់​ពី​ព្រះ​ទេវទត្ត ព្រះរាជ​កុមារ​ ក៏​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​គេ​យក​ព្រះ​បិតា​ដាក់​ក្នុង​គុក បង្អត់​អាហារ​ ហើយ​បញ្ជា​មិន​ឲ្យ​នរណា​​ចូល​សួរ​សុខ​ទុក្ខ​ឡើយ ក្រៅ​ពី​ព្រះ​មាតា​​របស់​ទ្រង់ ។ ដោយ​ព្រះ​នាង​ទេវី​ចេះ​តែ​លួច​យក​អាហារ​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​រាជា ​អជាតសត្តុ​កុមារ​ ក៏​បាន​ហាម​​ព្រះ​ទេវី​ចូល​សួរ​សុខ​ទុក្ខ ។ ព្រះ​ទេវី​បាន​ឈរ​ប្រថាប់​ទៀប​ទ្វារ ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែង​ទួញ​យំ​ថា "បពិត្រ​ព្រះ​ស្វាមី វេលា​ដែល​គេនេះ​ជា​ក្មេង ព្រះ​អង្គ​មិនឲ្យ​​ឱកាស​សម្លាប់​គេ ទ្រង់​ចិញ្ចឹម​សត្រូវ​របស់​ព្រះ​អង្គ​ទុក​ដោយ​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ពិត​ៗ ឥ​ឡូវ​នេះ ការ​ឃើញ​ព្រះ​អង្គ​លើក​នេះ ជា​លើក​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់ តពី​នេះ​ទៅ​ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​នឹង​មិន​បាន​ឃើញ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត​ឡើយ បើ​ទោស​របស់​ខ្ញុំ​ម្ចាស់​មាន​នៅ សូម​បាន​មេត្តា​ព្រះ​រាជ​ទាន​អភ័យ​ទោស​ផង​ចុះ​ព្រះអង្គ " ហើយ​ក៏​ស្តេច​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ ។ តាំង​ពី​នោះ​មក​ ព្រះ​រាជា​ក៏​មិន​មាន​អាហារ​សោយ ទ្រង់​នៅ​មាន​ព្រះ​ជន្ម​ដោយ​សេចក្តី​សុខ​ប្រកប​ដោយ​មគ្គផល ទ្រង់​បាន​ដើរចង្ក្រម ព្រះ​វរកាយ​ក៏​ស្រស់​បស់​ក្រៃ​លែង ។ ព្រះ​រាជកុមារ​ឆ្ងល់ ក៏​សួរ​ថា បិតាយើង​នៅ​មាន​ព្រះ​ជន្ម​បាន​យ៉ាង​ណា ។ កាល​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា បិតា​មាន​ព្រះជន្ម​ដោយ​វិធី​ចង្រ្កម ព្រះ​កុមារ​បានឲ្យ​ជាង​កោរ​កាត់​ទាំង​ឡាយ ចូល​ទៅ​វះ​ព្រះ​បាទ​ព្រះ​រាជា ហើយ​បង្គាប់ឲ្យ​យក​ប្រេង​ផ្សំ​​ជា​មួយអំបិល​លាប ហើយឲ្យ​រោល​ដោយ​រងើក​ភ្លើង​គគី ដែល​ឆេះ​មិន​មាន​អណ្តាត ។
បុព្វកម្ម
បាន​ឮ​មក​ថា ក្នុង​កាល​មុន ព្រះ​រាជា​ពិម្ពិសារ​ទ្រង់​បាន​ពាក់​ស្បែក​ព្រះ​បាទ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​លាន​ព្រះ​ចេតិយ និង​យក​ព្រះ​បាទ​ដែល​មិន​បាន​ជម្រះ​ជាន់​កន្ទេល​កក់ ដែល​គេ​ក្រាល​ទុក​សម្រាប់​អង្គុយ កម្ម​នេះ​ក៏ឲ្យ​ផល​ដល់​ព្រះ​អង្គឲ្យ​រង​ទុក្ខ​វេទនា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា នៅ​មុន​ពេល​សោយ​ទីវង្គត់ ។
អនាគត​ជាតិ
ក្រោយ​ពី​អស់​ព្រះ​ជន្មាយុ (តាម​រយៈ​ការ​អធិប្បាយ​ អដ្ឋកថា សុមង្គលវិលាសិនី) ទ្រង់​បាន​កើត​ជា​យក្ខ​ឈ្មោះ​ជនវសភៈ ជា​អ្នក​បម្រើ​របស់​ស្តេច​វេស្សវ័ណ ក្នុង​ទេវលោក​ជាន់​ចាតុម្មហារាជ។
ឯកសារយោង
អដ្ឋកថា សុមង្គលវិលាសិនី ព.ស.​២៥៥៣
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាវ័កព្រះពុទ្ធ
ខ្សែបណ្ដោយ
ខ្សែបណ្ដោយ ឬខ្សែមេរីឌីយាង (Meridian) គឺជាងអ័ក្សប្រឌិតនៅលើផ្ទៃផែនដី ដែលតភ្ជាប់ប៉ូលខាងជើងនិងប៉ូលខាងត្បូង កាត់តាមរយៈបណ្ដោយកំនត់មួយ។ ទីតាំងរបស់ចំនុចមួយនៅលើខ្សែបណ្ដោយកំនត់ដោយរយៈទទឹងរបស់វា។ គ្រប់ខ្សែបណ្ដោយទាំងអស់កែងទៅនឹងគ្រប់ខ្សែស្របនៅរាល់ចំនុចកាត់គ្នា។ ខ្សែបណ្ដោយទាំងអស់មានប្រវែង ២០ ០០៣,៩៣គ.ម ស្មើៗគ្នា គឺស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលបរិមាត្រផែនដី។
ខ្សែបណ្ដោយដែលកាត់តាមមជ្ឍមណ្ឌលហ្គ្រីនវីច (អង់គ្លេស) ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាគោល(រយៈបណ្ដោយ0o និងត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច។ ខ្សែបណ្ដោយដទៃទៀតកំនត់ដោយមុំដែលមានកំពូលនៅផ្ចិតផែនដី និងមានរង្វាស់មុំ(តាមអេក្វាទ័រ)ធៀបទៅខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច។ ដោយមួយជុំមាន 360o ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅម្ខាងទៀតនៃខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីចមានរយៈបណ្ដោយ 180o ។ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅចន្លោះពី 0oទៅ180o ក្នុងរយៈទទឹងខាងលិចស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងលិច (ខាងលិចខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច) ហើយ ខ្សែបណ្ដោយដែលនៅចន្លោះពី 0oទៅ180o ក្នុងរយៈទទឹងខាងកើតស្ថិតនៅក្នុងអឌ្ឍគោលខាងកើត (ខាងកើតខ្សែបណ្ដោយហ្គ្រីនវីច)។
ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង
អត្ថបទនេះគឺជាបញ្ជីរដ្ឋអធិបតេយ្យ និងរដ្ឋអនិស្សរភាពនៅអាមេរិកខាងជើង។ បញ្ជីនេះរាប់បញ្ចូលរដ្ឋប្រទេសទាំងអស់ដែលមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រលើផ្ទៃដីពីភាគខាងជើងនៃព្រំដែនប្រទេសប៉ាណាម៉ា-កូឡុំប៊ីរហូតទៅដល់ភាគខាងជើងនៃទ្វីបអាមេរិក ហើយបន្ថែមទាំងបណ្តាកោះនៅឥណ្ឌីខាងលិចផងដែរ។
រដ្ឋអធិបតេយ្យ
ឈ្មោះរដ្ឋទាំងអស់នៅក្នុងប្រអប់ខាងក្រោមនេះគឺសុទ្ធតែជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។
កំណត់សម្គាល់
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាមេរិកខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីរាយប្រទេសតាមទ្វីប ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បញ្ជីរាយប្រទេសនៅទ្វីបអាមេរិក
មហាសមុទ្រឥណ្ឌា
thumb|right|300px|ផែនទីមហាសមុទ្រឥណ្ឌា
មហាសមុទ្រឥណ្ឌា (Indian Ocean) ជាមហាសមុទ្រធំទី៣នៅលើផែនដី ដែលគ្របដណ្ដប់ប្រមាណ ២០%នៃផ្ទៃទឹកលើផែនដី។ វាលាតសន្ឋឹងខាងជើងទល់នឹងទ្វីបអាស៊ី(រួមបញ្ចូលទាំងឧបទ្វីបឥណ្ឌា) ខាងលិចទល់នឹងទ្វីបអាហ្វ្រិក ខាងកើតទល់នឹងឥណ្ឌូចិន ប្រជុំកោះស៊ុនដា និង អូស្ត្រាលី ហើយខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រខាងត្បូង។ មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកដោយខ្សែបណ្ដោយទី២០oខាងកើត ដែលរត់កាត់ពីជ្រោយអាហ្គុលហាស់ទៅខាងត្បូង។ មហាសមុទ្រឥណ្ឌាត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកដោយខ្សែបណ្ដោយទី១៤៧oខាងកើត។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រ
ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា
កាលប្រវត្តិ និងការចាប់បដិសន្ធិនៃទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា
តាំងពីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបរមគ្រូទ្រង់បរិនិព្វានទៅពុំទាន់មានប្រទេសពុទ្ធសាសនិកណាមួយបានផ្តើមប​ង្កើតទង់ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​ឱ្យមាន​រូប​រាង​​ឡើងពិត​ប្រាកដដូច​ក្នុងប្រពៃណីឯទៀតឡើយនោះទេ។ thumb|right|200px| ទង់ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា ]] លុះដល់ថ្ងៃអង្គារ ៦ រោច ខែ ជេស្ធ ឆ្នាំខាល ទោស័ក ព.ស ២៤៩៤ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ៦ ខែ មិថុនា គ.ស ១៩៥០ ទើបពុទ្ធិកប្រទេស ទាំង ២៩ មាន​ប្រទេសស្រីលង្កាជាដើម បានបង្កើតពុទ្ធិកសមាគមពិភពលោក  ហើយបានធ្វើសន្និសីទលើកទី ១ នៅប្រទេសស្រីលង្កា ដែល​មាន​គណៈប្រតិភូខ្មែរយើង មានសម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ជួន ណាត ជោតញ្ញាណោ សង្ឃនាយកគណៈ មហានិកាយជាប្រធា​ន​ទៅ រួមប្រជុំផង បានមូលមតិគ្នាបង្កើតទង់សាសនាឡើងហៅថា '''ទង់ពុទ្ធិក សមាគមពិភពលោក (តាមលក្ខន្តិកៈនៃសមាគមដែលមាន ២៧ មាត្រា) ​ត្រង់មាត្រា២៦ ចែងថា៖
"ទង់របស់ពុទ្ធិកសមាគមពិភពលោក ជាទង់មានពណ៌ ៦ តម្រូវនឹងឆព្វណ្ណរង្សី របស់ព្រះសម្ពុទ្ធជា ម្ចាស់ ជាមូលដ្ឋានតាំងគំរូ ដែលក្រុម​ប្រឹក្សាប្រតិបត្តិការបានធ្វើហើយ"  ដូច្នេះទង់ពុទ្ធសាសនា ក៏បានឧបត្តិកឡើងជាស្ថាពរតាំងពីកាលនោះមក ។ ទង់ពុទ្ធសាសនាមានប្រាំមួយពណ៌នោះគឺ ៖
១- ពណ៌ខៀវ ២- ពណ៌លឿង ៣- ពណ៌ក្រហម ៤- ពណ៌ស ៥- ពណ៌ហង្សបាទ (ស៊ីជម្ពូខ្ចីដូចជើងហង្ស) ៦- ផ្លេក (ពន្លីពេជ្រ គឺគេយកពណ៌ទាំង ៥ ខាងដើមមួយ ៗ មកដាក់បញ្ចូលគ្នាក្នុងផ្ទាំង ទី ៦ នេះជាពណ៌មួយ) ។
ព្រះបរមលោកនាថ ព្រះអង្គមានរស្មី ៦ ពណ៌ ផ្សាយចេញពីវរកាយយ៉ាងនេះដោយលទ្ធផលនៃទានបរមត្ថបារមី ដែលព្រះអង្គបានសា​ង​ម​ក​ពីអតីតភាពយ៉ាងអស្ចារ្យ ហើយដែលមិនអាចឱ្យអ្នកណាម្នាក់ធ្វើដូចព្រះអង្គបានឡើយ ឯរស្មីមួយៗ ជាតំណាង​ព្រះជាតិរបស់​ព្រះអង្គ​មួយៗដែរ គឺ ៖
១-រស្មីពណ៌ខៀវ: ជាតំណាងព្រះអង្គ កាលទ្រង់សោយព្រះជាតិជាព្រះបាទស្រីភិរាស្ត្រ ។ កាលនោះ ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជបាន និម្មិតខ្លួនជា​ព្រា​ហ្ម​ណ៍ចាស់ម្នាក់ចូលមកសូមព្រះនេត្រព្រះអង្គ ទាំងគូ ។ ព្រះអង្គទ្រង់ឆ្កៀលព្រះនេត្រព្រះអង្គទាំងពីរឱយទៅឥន្ទព្រាហ្មណ៍
៤-រស្មីពណ៌ស ជាតំណាងព្រះអង្គ កាលទ្រង់សោយព្រះជាតិជាព្រះវេស្សន្តរបានប្រទានដំរី មង្គលមួយឈ្មោះ បច្ច័យនាគេន្ទ្រ ជាសត្វសម្រាប់រាជ្យ ដ៏មានអវៈ​យវៈ​សសុទ្ធដល់ពួក​ព្រាហ្មណ៍កលិង្គរដ្ឋ។ ពួកអ្នកនគរស្រីពិរាស្ត្រ ក៏នាំគ្នាខឹងបំបរបង់ព្រះអង្គឱយទៅនៅនាវង្កតបព៌ត ។
៥-រស្មីពណ៌ហង្សបាទ (ស៊ីជម្ពូខ្ចីដូចជើងហង្ស) ជាតំណាងព្រះអង្គកាលទ្រង់សោយព្រះជាតិ ជា វិជ្ឋាធរ ។ មាតាព្រះអង្គ ត្រូវយក្សចាប់​យកបាន ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់អារសាច់ឱ្យយក្សបរិភោគជំនួសជិវិតមាតា ។
៦-រស្មីពណ៌ផ្លេក ជាតំណាងព្រះអង្គ កាលទ្រង់សោយព្រះជាតិជាទន្សាយឈ្មោះ សោម បណ្ឌិត មានព្រះតម្លាសទ្ធាចង់បំពេញទាន​បរមត្ថបារមី។ គ្រានោះព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ បាននិម្មិតខ្លួនជា ព្រាហ្មណ៍ចាស់ម្នាក់អត់អាហារដើរចូលមក។ ទន្សាយសោមបណ្ឌិត បាន​រលាស់​ខ្លួន ៣ ដង ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតជ្រុះចេញពីរោមរបស់ព្រះអង្គ រួចក៏លោតចូលក្នុងភ្នក់ភ្លើងទៅ ដើម្បីចំអិនសាច់ ព្រះអង្គឱ្យដល់ឥន្ទព្រាហ្មណ៍បរិភោគ ។
រស្មីទាំង ៦ ពណ៌នេះ បានផ្សាយចេញអំពីព្រះវរកាយព្រះអង្គ ក្នុងពេលត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរ សម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ក្នុងពេលសំដែង បា​ដឹហារ្យ​ដើម្បីកំចាត់បង់នូវអស្មិមានះនៃព្រះញាតិរបស់ ព្រះអង្គ ដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ថា ព្រះអង្គជាមនុស្សនៅក្មេងមិនគួរគោរព និង ក្នុងពេលព្រះអង្គធ្វើ យមក បាដិហារ្យផ្ទាញ់ពួកនាយគ្រន្ទលើដើមគណ្ឌាមព្រឹក្ស (ដើមស្វាយរបស់នាយគណ្ឌៈ) ។
ដូច្នោះហើយ បានជាពុទ្ធិកសមាគមពិភពលោកដែលនៅប្រទេសស្រីលង្កាលើកទី១ នោះ ផ្តើមធ្វើទង់ពុទ្ធសាសនាមាន ៦ ពណ៌ តម្រូវនឹង​ឆព្វណ្ណរស្មីរបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ។
រៀបរៀងដោយ សេន រ៉ន ​ សិស្សផ្នែកទំនាក់ទំនងសង្គមជំនាន់ទី ២
កបិលវត្ថុ
ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ
តំបន់​នេះ​ស្ថិត​នៅ​រយៈកំពស់​ពី​ ៩៣ ទៅ ​១៤៩១ ម៉ែត្រ ពី​នីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ left|thumb|230px|ទីតាំង​នគរ​កបិលវត្ថុ ប្រទេសនេប៉ាល់ យូណេស្កូ (UNESCO) បាន​បញ្ជាក់​ថា លុម្ពិនី​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នេប៉ាល់​សព្វថ្ងៃ។ ឧទ្យាន​លុម្ពិនី​នេះ​ត្រូវ​បាន​ស្គាល់​ថា​ជា​កន្លែង​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​​ទ្រង់​ប្រសូត ។ តាម​កំណត់​ហេតុ​នេះ ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​បរមគ្រូ​នៃ​យើងទ្រង់​បាន​ចំណាយ​ពេល​២៩​ឆ្នាំ​ដំបូង​នៃ​ព្រះជន្មាយុព្រះអង្គ​នៅ​ក្នុង​នគរ​កបិលវត្ថុ​នេះ។
ប្រវត្តិដើម
ដើមឡើយមានក្សត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាម ឱក្កាករាជ នៅក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប។ ព្រះអង្គមានមហេសី៥ព្រះអង្គ។ មហេសីទី១ ព្រះនាម ភត្តា មហេសីទី២ ព្រះនាម ចិន្តា មហេសីទី៣ ព្រះនាម នន្តុ មហេសីទី៤ ព្រះនាម ជាលិនី និង មហេសីទី៥ ព្រះនាម វិសាខា។ ព្រះនាង ភត្តា ជាអគ្គមហេសី។ ព្រះនាង មានបុត្រា ៤ព្រះអង្គ និង បុត្រី ៥ ព្រះអង្គ។ ក្រោយពេលដែល ព្រះ​អគ្គ​មហេសី ព្រះនាម ភត្តាសោយវិលាល័យ (ចូលទីវង្គត់) ព្រះបាទ ឱក្កាករាជ ក៏លើកមហេសីទី២ ព្រះនាម ចិន្តាធ្វើជាអគ្គមហេសី។ ក្រោយមកព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាម ចិន្តា​បាន​ប្រសូត្រ​បុត្រា​មួយ​ព្រះអង្គ ព្រះនាម ជន្តុ។ មិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះអគ្គមហេសីក៏ពរបុត្រានោះ យកទៅគាល់ព្រះរាជា។ លុះព្រះរាជាទតឃើញបុត្រានោះភា្លម ក៏មានសេចក្តីពេញព្រះហឫទ័យ នឹងបុត្រានោះជាអនេក។ ដោយ​សេច​ក្តី​ត្រេកអរ និងពេញព្រះហឫទ័យ ព្រះរាជា ក៏បានថ្វាយពរមួយដល់ព្រះអគ្គមហេសី ចិន្តា។ លុះក្រោយមកមិនយូរប៉ុន្មាន ព្រះអគ្គមហេសី ក៏ទៅសុំពរនោះពីព្រះរាជា គឺ​សុំ​អោយ​បុត្រា​របស់ ព្រះ​នាង​​បាន​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ។ ព្រះបាទ ឱក្កាករាជ ជាស្តេចប្រកាន់ពាក្យសច្ចៈណាស់ ដោយមិនអាចគេចកែពាក្យសន្យាបាន ទ្រង់ក៏ត្រាស់ប្រាប់រាជបុត្រ៩អង្គ របស់អគ្គមហេសី ព្រះនាម ភត្តា ដែលបានសោយទីវង្គត់ទៅហើយ នូវដំណើររឿងសព្វគ្រប់អោយរាជបុត្រស្តាប់។ ព្រះរាជបុត្រាទាំង ៤អង្គ ក៏មិនជំទាស់នឹងយោបល់របស់ព្រះបិតា។ ដោយពិចារណាឃើញភាពទើសទាល់ របស់​ព្រះ​រាជបុត្រា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះនាងភត្តា ជាមួយនឹង ព្រះរាជ​បុត្រ​របស់​ព្រះ​នាង​ចិន្តា ព្រះ​រាជា​ក៏​សំរេចព្រះទ័យ អោយរាជបុត្រ៤ព្រះអង្គ និងបុត្រី ៥ព្រះអង្គចាកចេញពីនគរ ហែហម​ដោយ​ចតុរង្គ​សេនា ទៅកសាងនគរថ្មីក្នុងព្រៃសក្កៈ​(ព្រៃ​ម៉ៃសាក់) ក្បែរជើងភ្នំហិមពាន្ត ទើបរដ្ឋនោះមានឈ្មោះថា សក្ករដ្ឋ។
ឯពាក្យថា កបិលពស្តុ ឬ កបិលវត្ថុ មានដំណើរទាក់ទងនឹងតាបសមួយអង្គ ដែលចេញសាងផ្នួស តាំងអាស្រមនៅក្នុងព្រៃសក្កៈនោះ មាននាមថា កបិលតាបស។ កាលបានជ្រាបថា មាន​ក្សត្រា ក្សត្រី ៩អង្គ យាងមក ហើយរកកន្លែងកសាងនគរ តាបសក៏បានថ្វាយទីអាស្រមបទ ដោយយល់ថា ទីនេះប្រកបដោយជ័យភូមិល្អប្រសើរ ព្រោះគាត់តែងសង្កេតឃើញថា ពេល​សត្វ​ធំ​ដេញ​ចាប់​សត្វ​តូច សត្វតូចរត់មកដល់ទីនេះ សត្វធំនោះរមែងអស់អំណាច(អស់ឬទ្ធ) ហើយថែមទាំងត្រូវសត្វតូចហ៊ានតបតដេញបកត្រឡប់វិញ។ ក្សត្យទាំងអស់នោះ ទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ហើយ ក៏​ចាត់​ចែង​រៀបចំ កសាងក្រុងត្រង់តំបន់នេះ ទើបដាក់ឈ្មោះថា កបិលពស្តុបូរី (កបិលវត្ថុ) ដែលមានន័យថា ទីក្រុងជាទ្រព្យរបស់កបិលតាបសនោះ។ សព្វថ្ងៃទឹកដីនេះស្ថិតនៅ ក្នុងតំបន់កូអីឡាក់ ប្រទេស​នេប៉ាល់។
កាលបើកសាងព្រះរាជដំណាក់រួចហើយ ក្សត្រា ៤អង្គ ក៏រៀបអភិសេកជាមួយនឹងក្សត្រី ទាំង៤អង្គតាមលំដាប់ ដោយលើកក្សត្រីរៀមច្បង ព្រះនាម បិយា ជាព្រះមាតា បង្កើតបានសន្តិវង្ស សក្កវង្ស ឬ ហៅថា សាក្យវង្ស ដែលជាឈ្មោះព្រះនគរតរៀងមក។
យោង
សៀវភៅ ផ្លូវព្រះនិព្វាន (ដោយ​ យិន គឹមវាណ) ព.ស.​២៥៥៣ គ.ស.២០០៩
http://en.wikipedia.org/wiki/Kapilvastu_District
http://en.wikipedia.org/wiki/Kapilavastu
សង្កាត់ស្វាយប៉ោ
ឃុំស្វាយប៉ោ ស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបង។ ជាឃុំកំណើតរបស់ លោកស្រី ហួយ មាស។ ជាឃុំមួយស្ថិតនៅក្នុងស្រុកបាត់ដំបង ខេត្តបាត់ដំបង។ នេះមាន៤ភូមិ ។
ឯកសារយោង
ស្វាយប៉ោ
ក្រុមមិត្តភក្តិ (Peer group)
ក្រុម​មិត្តភក្តិ (peer group) មួយគឺជាក្រុមសង្គមនិងក្រុមបឋមរបស់មនុស្ស ក្រុមមិត្តភក្តិអាចត្រូវបានគេ ស្គាល់ជាក្រុមមនុស្សដែលអាច​មាន ភាពស្រដៀងដូចជា អាយុ, ជីវប្រវតិ្ត និង ឋានៈសង្គម។ សមាជិកនៃក្រុមនេះគឺអាចនឹងទទួលឥទ្ធិពលរបស់ជំនឿ​ និង ចរិតលក្ខណៈរបស់បុគ្គល។ ក្រុមមិត្តភក្តិរួមមានការរៀបតាមលំដាប់ និង ការបែងចែករបៀបនៃចរិតលក្ខណៈ។ មនុស្សអាយុ១៨ឆ្នាំ មិនមែននៅក្នុងក្រុមមិត្តភក្តិជាមួយអាយុ១៤ឆ្នាំ ទោះបីបើពួកគេរៀនសាលាជាមួយគ្នា។ ដូចជាគ្រូបង្រៀនមិនបង្រៀនសិស្សជាក្រុមមិត្តភក្តិ។
Cliques គឺជាក្រុមតូចៗដែលត្រូវគេ ចាត់ទុកដោយចំណង់ចំណូលចិត្តដូចគ្នា ឬក៏មិត្តភាព។. Clique ជាធម្មតាមានសមាជិកពី ២ទៅ១២នាក់ និងទំនងជាតែងឡើងដោយ អាយុ, ភេទ, ពូជសាសន៍ និង ថ្នាក់សង្គម។ សមាជិក​ Clique ជារឿយៗមានភាពដូចគ្នាក្នុង ការសិក្សា និង ចរិតប្រថុយ។ Cliques អាចចាត់ទុកជាភ្នាក់ងារសង្គម និង ការគ្រប់គ្រងសង្គម។​ ការធ្វើជាផ្នែកមួយនៃ clique អាចផ្តល់ផលប្រយោជន៍ព្រោះពួកគេផ្តល់ភាពគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង, បរិស្ថានសង្គមដែលមានសន្តិសុខ និង សុខាមាលភាពល្អប្រសើរ។
Crowds គឺធំជាង, អាចគេចាត់ទុកថាក្រុមដែលប្រហែលមិនមានមូលដ្ឋានគ្រឹះមិត្តភាព។ Crowds អាចចាត់ទុកជា ក្រុមមិត្តភក្តិ ហើយ ពួកគេបង្កើននូវភាពសំខាន់ កម្លុងពេលដំបូងនៃការលូតលាស់ និង កាត់បន្ថយនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការលូតលាស់។ កម្រិតនៃការចូលរួមក្នុងស្ថានប័នមនុស្សធំ និង វប្បធម៌នៃpeer បកស្រាយជា crowds។
សង្គម
សង្គមក្នុងឆ្នាំមុនៗ, ក្រុមមិត្តភក្តិក្លាយជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃសង្គម។ ការសិក្សាឆ្នាំ ២០០២ ដែលមានចំណងជើងថា "ក្រុមមិត្តភក្តិក្មេងដំណាក់កាលលូតលាស់ និង អត្តសញ្ញាណសង្គម" ដែលចេញផ្សាយក្នុង Journal ការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម  គាំទ្រប្រយោគនេះ។ មិនដូចភ្នាក់ងារសង្គមដទៃដូចជាគ្រួសារ និង សាលា, ក្រុមមិត្តភក្តិអនុញ្ញាតឲ្យក្មេងៗគេចផុតពីការមើលថែដោយផ្ទាល់នៃមនុស្ស ចាស់។ នៅក្នុងក្រុមមិត្តភក្តិ, ក្មេងរៀនកសាងទំនាក់ទំនងដោយខ្លួនឯង, និងមានឪកាសជជែកពីចំណូលចិត្តដែលមនុស្សប្រហែលមិននិយាយជាមួយក្មេងៗ ដូចជា សំលៀកបំពាក់ និង ចំរៀងល្បីៗ ឬមិនអនុញ្ញាតដូចជា គ្រឿងញៀន និង sex។
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក
thumb|right|300px|ផែនទីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក គឺជាមហាសមុទ្រធំទី២លើពិភពលោកបន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាមានផ្ទៃក្រលាប្រមាណ ១០៦,៤លានគ.ម២ (ប្រហែល១ភាគ៥នៃផ្ទៃផែនដីទាំងមូល។ មហាសមុទ្រនេះលាតមានសណ្ឋានជាអក្សរ S លាតសន្ធឹងតាមរយៈបណ្ដោយ ខណ្ឌដោយទ្វីបអាមេរិកពីខាងលិច និងដោយទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបនិងទ្វីបអាហ្វ្រិកពីខាងកើត។ ខ្សែអេក្វាទ័រខណ្ឌចែកមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជា២គឺ៖ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូង។
អំពីឈ្មោះ
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ជាភាសាអង់គ្លេសថា The Atlantic Ocean។ ឈ្មោះនេះក្លាយមកពីភាសាក្រិច ថា Atlas ដែលជាឈ្មោះរបស់ទេវៈមួយអង្គក្នុងទេវកថាក្រិច។ ហេតុនេះពាក្យថាអាត្លង់ទិក មានន័យថា មហាសមុទ្ររបស់អាត្លាស។
ភូមិវិទ្យា
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកហ៊ុំព័ទ្ឋពីខាងលិចដោយទ្វីបអាមេរិកខាងជើងនិងអាមេរិកខាងត្បូង។ នៅភាគខាងជើងនិងឦសាន វាត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រអាកទិកដោយ កំរងកោះអាកទិកកាណាដា ហ្គ្រីនលែន អាយស្លែន កោះចេនម៉ាយិន កំរងកោះស្វាលបាដ និងទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប។ វាភ្ជាប់ទៅមហាសមុទ្រអាកទិកដោយ ច្រកដាណឺម៉ាក សមុទ្រហ្គ្រីនលែន សមុទ្រណរវេយ និង សមុទ្របារិន។ នៅខាងកើត វាត្រូវបានខណ្ឌដោយទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបនិងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ នៅភាគអាគ្នេយ៍ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជាប់ជាមួយមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដោយខណ្ឌដោយខ្សែបណ្ដោយខាងកើតទី ២០០ ចាប់ពីជ្រោយអាហ្គុលហាស។ ទៅទ្វីបអង់តាកទិក។ មានប្រទេសខ្លះកំនត់ថា មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកលាតសន្ធឹងទៅខាងត្បូងទៅទល់នឹងទ្វីបអង់តាកទិកតែម្ដង។ តែមានខ្លះទៀតកំនត់ថាវាលាតសន្ធឹងទៅទល់តែសមុទ្រខាងត្បូងទេ។ នៅភាគនិរតី ច្រកដ្រេក (Drake Passage) តភ្ជាប់វាទៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ តំនភ្ជាប់សាងសង់ដោយមនុស្សដែលតភ្ជាប់វាទៅមហាសុមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក គឺព្រែកជីកប៉ាណាម៉ា។ តំបន់ដែនទឹកផ្សេងទៀតដែលជាប់ជាមួយមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមាន សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប សមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេ ឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិច ឆកហាត់សុន សមុទ្រខាងជើង សមុទ្របាល់ទិក និង សមុទ្រសែលទិក។
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជាមហាសមុទ្រមានទំហំធំទី២បន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃក្រលា ១០៦,៤លានគ.ម២ (ប្រហែល២២%នៃផ្ទៃផែនដីទាំងមូល)។ ជំរៅជាមធ្យមគឺ ៣ ៣៣៩ម។ ជំរៅជ្រៅបំផុតគឺ ៨ ៦០៥ម នៅជ្រលងពឺតូរីកូ។ ទទឹងរបស់វាប្រែប្រួលពី ២៨៤៨គ.ម រវាងប្រេស៊ីលនិងសៀរ៉ាឡេអូន ទៅជាង ៦៤០០គ.ម។
លក្ខណៈទឹក
មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានកំរិតជាតិប្រៃជាមធ្យម ខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំនោមហាសមុទ្រទាំង៤។ កំរិតភាពប្រៃនៅផ្ទៃទឹកខាងលើប្រែប្រួលពី ៣.៣% ទៅ ៣.៧%។ កំរិតភាពប្រៃប្រែប្រួលតាមរយៈទទឹងនិងរដូវ។ តំលៃនៃកំរិតភាពប្រៃលើផ្ទៃទឹកខាងលើរងឥទ្ធិពលពី រំហួត កំនរអាកាស កំរិតទឹកហូរចូលពីទន្លេ និង ការរលាយទឹកកកសមុទ្រ។ កំរិតជាតិប្រៃទាបជាងគេគឺនៅតំបន់ខាងជើងអេក្វាទ័រ(ដោយមានទឹកភ្លៀងត្រូពិចធ្លាក់ច្រើន) ។ កំរិតជាតិប្រៃខ្ពស់ជាងគេមាននៅរយៈទទឹងទី ២៥០ ខាងជើងនិងខាងត្បូងអេក្វាទ័រ គឺនៅតំបន់អនុត្រូពិចដែលមានភ្លៀងធ្លាក់តិចនិងមានរំហួតខ្លាំង។
សីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកខាងលើប្រែប្រួលតាមរយៈទទឹង ប្រព័ន្ឋចរន្តទឹក និងរដូវ។ សីតុណ្ហភាពប្រែប្រួលពី -២០ ទៅ ២៩០។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាងគេគឺនៅខាងជើងអេក្វាទ័រ ហើយសីតុណ្ហភាពទាបជាងគេគឺនៅតំបន់ប៉ូល។
ប្រវត្តិ
thumb|left|300px|ការបែកនៅ[[ប៉ង់ហ្គៀដែលផ្ដល់កំនើត​ដល់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកសព្វថ្ងៃ]]
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហាសមុទ្រ