cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ភូមិស្រែកាន់
ក្នុងនោះបានបែងចែកជា១២ក្រុម ។ ហើយក្រុមនីមួយៗមានប្រជាជនជាច្រើនគ្រួសារ។ ភូមិនេះនៅជនបទឆ្ងាយពីផ្សារ ប្រសិនបើប្រជាជនចង់ទៅផ្សារដើម្បីទិញ ម្ហូប ឬ របស់របរផ្សេងៗត្រូវចំនាយពេលយូរ។ ហើយប្រជាជនក្នុងភូមិនេះភាគច្រើនគឺជាកសិករ ហើយមានប្រជាជនតិចតួចណាស់ដែលធ្វើចំនាកស្រុក ដើម្បីចេញទៅរកការងារនៅតាមខេត្តនានា និងទៅប្រទេសថៃ ។ នៅក្នុងភូមិនេះសំបូរទៅដោយដំណាំ និងបន្លែផ្លែឈើ ដូចជា ដើមត្នោត​ ល្ហុង ស្វាយ ក្រូច​ ត្របែក ទៀប ចេក តំឡូង ត្រាវ ស្ពៃ ខ្ទឹម សាល័ត ត្រសក់ -ល-។
ប្រវត្តិសាស្រ្ត
ភូមិស្រែកាន់ពីមុនមានលោកតាម្នាក់ឈ្មោះតាកាន់។ គាត់បានសាងសង់សាលារៀនដែលធ្វើអំពីឈើមួយអាគារ នៅចំកណ្ដាលភូមិនោះសំរាប់អោយក្មេងៗទៅរៀននៅទីនោះ។ បន្ទាប់មកគេបានបញ្ជូនកេ្មងៗមករៀនជាច្រើននាក់ ហើយពួកគេមានចំនេះដឹង យូរៗទៅច្រើនជំនាន់ក៏បានដាក់ឈ្មោះថាភូមិតាទេនតរៀងមក។មិនតែប៉ុនោះក្មេងពីមុនពួកគេចូលចិត្តលោកតាខ្លាំងណាស់។
ហើយប្រវត្តរបស់លោកតាគាត់ធ្លាប់ធ្វើជាឈ្លបកាលពីសម័យរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ណាមួយគាត់ជាអ្នកធ្លាប់ឆ្លងកាត់ច្រើនដំណាក់កាលនៃរបបសង្ក្រោមដូចច្នេះគាត់យល់ដឹងច្រើន​។
ប៉ុន្ដែគួរអោយស្ដាយឥទ្បូវគាត់​ បានបាត់បង់ជីវិតទៅហើយ តែចាស់នៅក្នុងភូមិបាននិយាយពីរឿងរាវដកំសត់របស់លោកតា។ ក្នុងភូមិនេះកាលពីរបប៣ឆ្នាំ៨ខែ២០ថ្ងៃមានរណ្ដៅមួយនៅចំកណ្ដាលភូមិ។សាច់ញ្ញាតិរបស់លោកតាទេនក៏ត្រូវបានគេយកទៅ វាយទំលាក់រណ្ដៅនោះជាច្រើននាក់ផងដែរ។​ តែឥទ្បូវរណ្ដៅនោះត្រូវបានគេលុបចោលរូចចាក់ដីបន្ថែមធ្វើជាសាលារៀន។ ចំនែកបច្ចុប្បន្ននេះវិញចំនួនប្រជាជនបានកើនទឿងយ៉ាងរហ័យ ប៉ុន្តែដីស្រែវិញនៅដដែល​ធ្វើអោយមនុស្សមូយចំនួនតូច​នៅតែមានកង្វះខាតស្បៀងអាហារដដែល។ ភូមិនេះមានប្រជាជនជាច្រើនគ្រួសារដែលក្រីក្រ ហើយមានគ្រួសារមួយចំនួនតូចផងដែរដែលក្មេងៗមិនបានទៅចួលរៀននៅសាលានឹងគេ។ ពីព្រោះម្ដាយ ឪពុករបស់ពួកគេមិនមានប្រាក់គ្រប់គ្រាន់សំរាប់អោយពួកគេ។
យ៉ាងណាមិញក្នុងឆ្នាំ២០១១ ប្រជាជនក្នុងភូមិបានប្រកបរបរកសិកម្មរបស់ពួកគេទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ ដោយសារប្រពលរដ្ឋយល់ដឹងច្រើនអំពីការប្រើប្រាស់ជីកសិកម្ម និងជីធម្មជាតិ ដើម្បីអោយដំណាំស្រូវរបស់ពួកគេទទួលបានទិន្នផលច្រើនសំរាប់ឲ្យគ្រួសារមានការរីកចំរើនជាលំដាប់។
សេដ្ឋកិច្ច
សេដ្ឋកិច្ចភូមិស្រែកាន់កាលពីឹឆ្នាំ២០១៤ ។ ការប្រមូលផលគឺមានការមានការកើនឡើងខ្ពស់ជាលំដាប់ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៦​ មានការធ្លាក់ជាលំដាប់ពីព្រោះអាកាសធាតុមិនអំណោយផល មានគ្រោះទឹកជំនន់ ហើយកសិករធ្វើស្រែដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង ។
អាសកាសធាតុ
អាកាសធាតុប្រែប្រួលទទួលខ្យល់មូសុង ។ក្ដៅហើយសើមពេលខ្លះក្ដៅខ្លាំងពេលខ្លះក្ដៅល្មម ។
ការអប់រំ
នៅភូមិស្រែកាន់នេះពុំសូវមានការអប់រំប៉ុន្មានទេ ព្រោះគ្រួសារខ្លះមានជីវភាពខ្វះខាត់ពុំសូវអោយកូនទៅរៀននោះទេ ខ្លះបានរៀនត្រឹមថ្នាក់ទី៩ ទី១០ប៉ុនោះ ។​ ខ្លះទៀតគ្រួសារមានជីវភាពមធ្យមអាចឲ្យកូនរបស់គាត់ទៅរៀននៅវិទ្យាល័យខ្លះទៀតបន្តនៅកលកវិទ្យាល័យ។
ទេសចរណ៍
ភូមិស្រែកាន់ ខេត្តកំពត  ។ គ្មានកន្លែងសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរណ៍សំរាប់ដើរទស្សនាកំសាន្តនោះទេ។
ការអភិវឌ្ឍន៏
ចំពោះការអភិវឌ្ឈន៍ចំពោះវិញមានភាពរីកចំរើននិងងាយស្រួលជាងមុន ដោយមានផ្លូវលំ​ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន អណ្ដូង អណ្ដូងលូ ​​ ។ ចំពោះផ្នែកសន្ដិសុខវិញមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ​​ គ្នានអំពើលួចឆក់ប្លន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការប្រកបរបរប្រជាជនឡើយ​។ ​មិនត្រឹមតែប៉ណ្ណោះប្រព័ន្ធអគ្គីសនីវិញមានស្ទើគ្រប់ផ្ទះ។
thumb|200px|រូបភាពតូច|ស្ដាំ|ដំនាំស្រូវភូមិស្រែកាន់
right|thumb|200px|នេះគឺជាអាជីវករនៅក្នុងផ្សារទូកមាស ខេត្តកំពត
ឃឹម ទិត
ឃឹម ទិត ( ១៨៩៦-១៩៧៥  ) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរដែលបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពីខែមេសា ដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៦ ។
លកើតូតនៅថ្ងៃី ១២ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ១៨៩៦ នៅរាជធានីភ្នំពេញ ។ នៅឆ្នំ-១៩១៦ លោកបានផ្ដេីមសិក្សានៅប្រទេសបារាំង  ក្រោយមកលោកបានឈប់រៀនហេីយសុំចូលបម្រេីយោធារបស់បារាំងនៅសមរភូមិអឺរ៉ុ លោកប្រហែលត្រូវបានខ្មែរក្រហមសម្លាប់នៅឆ្នាំ១៩៧៥។ប។
ឆ្នាំ១៩១៩ លោកត្រូវបានបារាំងបញ្ជូនទៅត្រួតត្រានៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។
ឆ្នាំ១៩២០ បានត្រឡប់មកប្រទេសវិញហេីយបានធ្វេីគ្រូបង្រៀន។
ឆ្នាំ ១៩២៥ ឡេីងឋានៈជារដ្ឋបាលស្រុក កំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម។
ឆ្នាំ ១៩២៧ ជាអភិបាលខេត្តក្រចេះ និង បន្ទាប់មកខេត្ត តាកែវ ។
ឆ្នាំ  ១៩៣៧ ជាអភិបាលខេត្ត  កំពង់ស្ពឺ សៀមរាប  និងកំពត។
នៅក្នុងថ្ងៃ  ១៨ សីហា-១៦ តុលា ១៩៤៥ លោកឃឹម ទិត  ចាប់ផ្ដេីមមានឥរិយាបទប្រឆាំងនឹងបារាំង បន្ទាប់មកក្នុងជួរដ្ឋាភិបាល  សឺង ង៉ុកថាញ់ បានតែងតាំងលោកជា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ សាធារណៈការ និងសុខាភិបាល។
ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៨ លោកបានបេីកកាសែតមួយឈ្មោះថា« ការពិត » ដោយមានទំនោរវាយប្រហាររាជានិយម  ដែលជារបបសកក្ដិភូមិ តែហាក់ដូចជាគាំទ្រគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ។
ខែមិថុនា  ១៩៥១ លោកត្រូវបានតែងតាំង ជាអភិបាលកណ្ដាល។
នៅថ្ងៃទី  ៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកត្រូវបានជ្រេីសរេីសឲ្យធ្វេីជានាយករដ្ឋមន្រ្តី ហេីយមានមុខងារជា រដ្ឋមន្ត្រីផែនការ  និងរដ្ឋមន្ត្រីបោសសម្អាត ។
១៤ កក្កដា  ១៩៥៦ លោកបានលាលែងពីដំណែងដោយមានបញ្ហា   អំពេីពុករលួយក្នុងជួរដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយក្នុងប្រទេស ដោយកាលនោះមានក្រុមប្រឆាំងសម្ដេចសីហនុ ។
លោកត្រូវបានខ្មែរក្រហមសំលាប់ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយមិនដឹងទីតាំងច្បាស់។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា
សេទមោចនគាថា
សូមនមស្ការថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះមានព្រះភាគ ជាអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គនោះ។
សេទមោចនគាថា
[៣៧៩] ពួកភិក្ខុក្តី ពួកភិក្ខុនីក្តី មិនមានសំវាស [ពួកភិក្ខុក្តី ភិក្ខុនីក្តី ដែលត្រូវបារាជិក ឬមិនមែនជាបកតត្ត ឈ្មោះថា មិនមានសំវាស គឺធ្វើឧបោសថជាដើម ជាមួយនឹងសង្ឃមិនបានទេ។] សម្ភោគពួកមួយ គឺពួកភិក្ខុ ឬពួកភិក្ខុនី មិនបានក្នុងបុគ្គលនោះទេ [ការបម្រើ មានផ្ងូតទឹកជាដើម ពួកមាតុគ្រាម ធ្វើដល់ភិក្ខុមិនបាន លើកតែមាតាបង្កើត ឯភិក្ខុនី ក៏ដូចគ្នាដែរ។] ការនៅរួម មិនត្រូវអាបត្តិ [សេចក្តីនេះ ចំពោះភិក្ខុនី ដែលនៅជាមួយនឹងកូនប្រុសរបស់ខ្លួន ក្នុងទីប្រក់ ទីកំបាំងជាមួយគ្នាបាន។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨០] ព្រះមានព្រះភាគ ជាមហាឥសី (ទ្រង់ស្វែងរកនូវប្រយោជន៍ដ៏ប្រសើរ) ទ្រង់ត្រាស់ថា របស់៥យ៉ាង មិនត្រូវលះ មិនត្រូវចែក តែកាលបើភិក្ខុលះ និងប្រើប្រាស់ មិនត្រូវអាបត្តិ [មានក្នុងគរុភណ្ឌវិនិច្ឆ័យ ក្នុងសេនាសនក្ខន្ធកៈ ចុល្លវគ្គ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨១] យើងមិនបានពោលចំពោះអវន្ទិយបុគ្គលទាំង១០ពួកទេ ទាំងអភព្វបុគ្គល១១ មានបណ្ឌកជាដើម ក៏លើកលែងដែរ តែភិក្ខុសំពះភិក្ខុចាស់ [គឺភិក្ខុថ្វាយបង្គំភិក្ខុអាក្រាត។] ត្រូវអាបត្តិ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨២] ភិក្ខុ មិនមែនជាភិក្ខុដែលសង្ឃលើកវត្ត ទាំងមិនមែនជាភិក្ខុដែលនៅបរិវាស មិនមែនជាអ្នកទំលាយសង្ឃ ទាំងមិនមែនជាអ្នកចូលពួកតិរ្ថិយ (ភិក្ខុនោះ) ឋិតនៅក្នុងភូមិនៃសមានសំវាសកៈ (ភូមិរបស់ភិក្ខុមានសំវាសស្មើគ្នា) តែភិក្ខុនោះ មិនសាធារណៈដោយសិក្ខា [អដ្ឋកថា សំដៅយកភិក្ខុដែលធ្លាប់ធ្វើជាខ្មាន់ព្រះកេសជាដើម ឯភិក្ខុបែបនេះ ព្រះអង្គ ទ្រង់បញ្ញត្តមិនឲ្យរក្សាកាំបិតកោរទុកទេ។] ដូចម្តេច ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨៣] មានបុគ្គលដែលចូលទៅសាកសួរធម៌ជាកុសល ប្រកបដោយប្រយោជន៍ បុគ្គលនោះ នឹងថារស់នៅ ក៏មិនមែន នឹងថាស្លាប់ ក៏មិនមែន នឹងថានិព្វាន ក៏មិនមែន។ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ត្រាស់ហៅបុគ្គលនោះថាដូចម្តេចទៅវិញ [បុគ្គលមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺសំដៅយកពុទ្ធនិមិត្ត។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨៤] យើងមិនបានពោលចំពោះអវយវៈ តាំងពីដងកាំបិតឡើងទៅទេ ទាំងអវយវៈ តាំងពីផ្ចិតចុះមកក្រោម ក៏លើកលែងដែរ តែហេតុដូចម្តេច បានជាភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះមេថុនធម្ម [អដ្ឋកថា ថា សាកសពដែលគ្មានក្បាល មានតែភ្នែក និងមាត់ដុះត្រង់ទ្រូង ហើយភិក្ខុទៅសេពមេថុនធម្ម នឹងទ្វារមាត់ ត្រូវបារាជិក។] ជាបច្ច័យ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨៦] ភិក្ខុធ្វើកុដិ ដោយការសូមគ្រឿងឧបករណ៍គេមកដោយខ្លួនឯង ដែលមានពួកភិក្ខុសំដែងទីឲ្យ ប្រកបដោយប្រមាណ មិនមានហេតុទាស់ មានទីឧបចារៈ តែភិក្ខុនោះ ត្រូវអាបត្តិ [សំដៅយកកុដិ ដែលភិក្ខុធ្វើដោយដីសុទ្ធ (កុដិការសិក្ខាបទទី៦)។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨៨] បុគ្គលមានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ មិនបានធ្វើបាបបន្តិចបន្តួចដោយកាយក្តី វាចាក្តី ចិត្តក្តី បុគ្គលនោះ សង្ឃត្រូវឲ្យវិនាសចេញ ចុះធ្វើដូចម្តេច ទើបឈ្មោះថា ឲ្យវិនាសចេញដោយស្រួល [គឺបុគ្គលដែលជាអភព្វបុគ្គល១១ពួក ចូលមកបួស ទោះបីឥតប្រព្រឹត្តអាក្រក់សោះ ក៏ត្រូវតែឲ្យវិនាសគឺបណ្តេញចេញ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៨៩] ភិក្ខុ កាលមិនចរចានឹងមនុស្សណាមួយ មួយទៀត កាលនឹងបញ្ចេញវាចា ក៏មិនបានពោលចំពោះអ្នកដទៃឡើយ តែភិក្ខុ (នោះ) ត្រឡប់ត្រូវអាបត្តិ ប្រកបដោយវាចា [គឺភិក្ខុដែលអង្គុយស្តាប់ព្រះបាតិមោក្ខ កាលបើគេសួរចំពោះអាបត្តិ មានពាក្យថា បើលោកមានអាបត្តិ ចូរប្រាប់ដោយច្បាស់លាស់មក ឯភិក្ខុនោះ ទុកជាមានអាបត្តិ ក៏នៅតែស្ងៀមយ៉ាងនោះ ត្រូវសម្បជានមុសាវាទ ព្រោះស្ងៀម។] មិនត្រូវអាបត្តិប្រកបដោយកាយ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩០] សិក្ខាបទទាំងឡាយ ដែលព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ពណ៌នាទុកថា សង្ឃាទិសេស៤សិក្ខាបទ ភិក្ខុនីត្រូវអាបត្តិទាំងអស់នោះ ដោយប្រយោគតែមួយ [អដ្ឋកថា ថា ភិក្ខុនីមួយរូប ចេញពីស្រុករបស់ខ្លួន ក្នុងបច្ចូសសម័យ គ្រាន់តែដល់ទៅត្រើយស្ទឹង អរុណក៏រះឡើង ភិក្ខុនីនោះ ត្រូវអាបត្តិ៤គឺ ១ត្រូវព្រោះនៅប្រាសចាករាត្រី ២ត្រូវព្រោះទៅកាន់ចន្លោះស្រុក ៣ត្រូវព្រោះឆ្លងស្ទឹង ៤ត្រូវព្រោះនៅប្រាសចាកគណៈ ទាំង៤នេះ ត្រូវដោយប្រយោគតែ១។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩១] ភិក្ខុនីពីររូប បានឧបសម្បទាក្នុងទីជាមួយគ្នា ភិក្ខុទទួលចីវរអំពីដៃនៃភិក្ខុនីទាំងពីររូប ត្រូវអាបត្តិផ្សេងៗគ្នា [ភិក្ខុទទួលចីវរ អំពីដៃភិក្ខុនី ដែលបានឧបសម្បទាតែខាងសំណាក់ភិក្ខុ ត្រូវបាចិត្តិយៈ ទទួលចីវរអំពីដៃភិក្ខុនី ដែលបានឧបសម្បទាតែខាងសំណាក់ភិក្ខុនី ត្រូវទុក្កដ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩២] ជន គឺភិក្ខុ៤រូប បបួលគ្នាលួចគរុភណ្ឌ ឯភិក្ខុ៣រូប ត្រូវអាបត្តិបារាជិក ភិក្ខុ១រូប មិនត្រូវអាបត្តិបារាជិកទេ [ជន៤នាក់ គឺអាចារ្យ១រូប កូនសិស្ស៣រូប ប្រាថ្នានឹងលួចយកគរុភណ្ឌចំនួន៦មាសក ចំណែកអាចារ្យ បង្គាប់កូនសិស្សទាំង៣រូបថា អ្នកទាំងអស់គ្នាចូរយក១មាសកៗម្នាក់ៗ ចំណែកខាងខ្ញុះឯង យក៣មាសក ឯកូនសិស្សទី១ និយាយថា លោកអាចារ្យចូរយក៣មាសកចុះ លោកឯណោះយក១មាសក លោកឯណោះទៀត យក១មាសក ឯខ្លួនខ្ញុំក៏យក១មាសកដែរ កូនសិស្សទី២ ទី៣ ក៏និយាយដូចកូនសិស្សទី១ កូនសិស្សទាំង៣រូប ត្រូវអាបត្តិបារាជិកទាំងអស់គ្នា លោកអាចារ្យត្រូវតែត្រឹមអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ កូនសិស្សទាំង៣រូប បានជាត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះបង្គាប់ឲ្យគេយកដល់៥មាសក តែក្នុងអាណត្តិកបយោគ១ ឯអាចារ្យដែលជាអ្នកបង្គាប់ឲ្យសិស្សយកមួយៗមាសកម្នាក់នោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ជាអាណត្តិកបយោគ ដែលយកចំពោះខ្លួន៣មាសកនោះ ក៏ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យដែរ តែជាសហត្ថិកបយោគ។ ឯសាហត្ថិកបយោគ និងអាណត្តិកបយោគនេះ រាប់បញ្ចូលគ្នាមិនបានទេ ដូចជាភិក្ខុលួចដោយសាហត្ថិកបយោគ៣មាសក លួចដោយអាណត្តិកបយោគ៣មាសក ត្រូវជា៣មាសកពីរដង ភិក្ខុនោះត្រូវទោសតែត្រឹមអាបត្តិថុល្លច្ច័យ ព្រោះក្នុងបយោគមួយៗ មិនគ្រប់ចំនួន៥មាសក។ បើលួចដោយសាហត្ថិកៈ១មាសក លួចដោយអាណត្តិកៈ៥មាសក ទើបត្រូវអាបត្តិបារាជិក ព្រោះក្នុងអាណត្តិកបយោគ១នោះ គ្រប់ចំនួន៥មាសក។ ឯលួចដោយសាហត្ថិកបយោគ១មាសកនោះ ត្រូវតែត្រឹមអាបត្តិទុក្កដ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩៣] ស្រីនៅខាងក្នុង ភិក្ខុនៅខាងក្រៅ ក្នុងផ្ទះនោះ ឥតប្រហោងសោះ ដូចម្តេចបានជាភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបារាជិក [បានជាត្រូវបារាជិក ព្រោះផ្ទះក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកសំពត់ទេ ព្រោះថាភិក្ខុអាចប្រព្រឹត្តធ្វើមេថុនធម្មទាំងសំពត់បាន។] ព្រោះសេពមេថុនធម្មជាបច្ច័យ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩៤] ឧបសម្បន្ន ទទួលប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងទឹកដោះរាវ ហើយទុកដាក់ដោយខ្លួនឯង ទុកជាមិនទាន់កន្លង៧ថ្ងៃនៅឡើយ កាលបើមានបច្ច័យហើយឆាន់ ត្រូវអាបត្តិ [ភិក្ខុនី បើគ្មានជម្ងឺ ហើយសូមភេសជ្ជៈ មានប្រេងជាដើម យកមកឆាន់ ត្រូវអាបត្តិបាដិទេសនីយៈ បើសូមបានមក មិនទាន់បានឆាន់នៅឡើយ ហើយភេទក៏ក្លាយទៅជាភិក្ខុទៅ ឯភេសជ្ជៈនោះ ទុកជាមិនទាន់កន្លងហួស៧ថ្ងៃ បើភិក្ខុនោះយកមកឆាន់ ក៏នៅតែត្រូវអាបត្តិបាដិទេសនីយៈដែរ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩៥] ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយៈ និងសុទ្ធកបាចិត្តិយៈ ក្នុងខណៈជាមួយគ្នា [ភិក្ខុបង្អោនចីវរជាសង្ឃលាភពីរ គឺចីវរ១ ដើម្បីខ្លួន ត្រូវនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ចីវរ១ទៀត ដើម្បីបុគ្គលដទៃវិញ ត្រូវបាចិត្តិយៈ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩៧] ភិក្ខុត្រូវគរុកាបត្តិទាំងអស់៦៤ ជាអាបត្តិដែលខ្លួនកែបាន ក្នុងខណៈជាមួយគ្នា ដោយគ្រាន់តែឈានជំហានទៅ និងពោលដោយវាចា [អដ្ឋកថា ថា សំដៅយកភិក្ខុដែលទទួលពាក្យបណ្តាំរបស់បុរស ទៅប្រាប់ដំណឹងដល់ពួកស្ត្រីចំនួន៦៤នាក់ ដើម្បីឲ្យបានជាប្រពន្ធរបស់បុរសនោះ បានជាត្រូវគរុកាបត្តិដល់៦៤តាមចំនួនស្ត្រីទាំងនោះ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩៨] ភិក្ខុស្លៀកស្បង់ គ្រងសង្ឃាដិមានជាន់ពីរ តែចីវរទាំងអស់នោះ ជានិស្សគ្គិយៈ [សំដៅយកចីវរ ដែលភិក្ខុប្រើភិក្ខុនីឲ្យលាង។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៣៩៩] ញត្តិ (របស់បុគ្គលនោះ) ក៏មិនមាន ទាំងកម្មវាចាសោត ក៏មិនមាន សូម្បីព្រះជិនស្រី ក៏មិនបានត្រាស់ហៅថា ឯហិភិក្ខុទេ ម្យ៉ាងទៀត សរណគមន៍ របស់បុគ្គលនោះ ក៏មិនមាន (ចុះហេតុអ្វីបានជា) ឧបសម្បទា របស់បុគ្គលនោះ មិនកម្រើក [សំដៅយកឧបសម្បទារបស់នាងមហាបជាបតិ ដែលគ្រាន់តែទទួលគរុធម៌៨ប្រការ មិនបាច់តាំងញត្តិ និងសូត្រកម្មវាចា ក៏បានឡើងជាភិក្ខុនីភាវៈ (ហៅថាអដ្ឋគរុធម្មប្បដិគ្គហណឧបសម្បទា)។] (គឺបានឧបសម្បទាពេញបរិបូណ៌) ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០០] បុគ្គលល្ងង់ សម្លាប់ស្ត្រីមិនមែនជាមាតា សម្លាប់បុរសមិនមែនជាបិតា សម្លាប់បុគ្គលមិនមែនជាព្រះអរិយៈ បុគ្គលនោះ ត្រូវអនន្តរិយកម្ម ព្រោះការសម្លាប់នោះ [អដ្ឋកថា បុគ្គលនោះ គឺជាមាតា និងបិតាពិត គ្រាន់តែមាតាក្លាយភេទជាបិតា បិតាក្លាយភេទជាមាតាវិញ សម្លាប់បុគ្គលមិនមែនជាព្រះអរិយៈនោះ គឺសម្លាប់មាតា និងបិតា។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០១] បុគ្គលសម្លាប់ស្ត្រីដែលជាមាតាពិត សម្លាប់បុរសដែលជាបិតាពិត លុះសម្លាប់មាតាបិតាហើយ ក៏មិនត្រូវអនន្តរិយកម្ម ព្រោះការសម្លាប់នោះ [សំដៅយកកូនជាមនុស្ស មាតា និងបិតាជាសត្វតិរច្ឆាន បើសម្លាប់មាតា និងបិតាជាសត្វតិរច្ឆានយ៉ាងនេះ មិនត្រូវអនន្តរិយកម្មទេ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០២] ភិក្ខុមិនបានចោទ មិនបានរំលឹក ហើយធ្វើកម្មដល់បុគ្គលដែលមាននៅក្នុងទីកំបាំងមុខ កម្មដែលភិក្ខុធ្វើនោះ ឈ្មោះថា ធ្វើប្រពៃហើយ ទាំងការកសង្ឃ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិ [សំដៅយក ទូតេន ឧបសម្បទា ដែលព្រះអង្គ ទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យនាងអឌ្ឍកាសីគណិកា ព្រោះនាងនោះចង់មកបួសក្នុងសំណាក់ព្រះអង្គ តែមកមិនរួច ព្រោះពួកបុរស ចាំស្កាត់ពាក់កណ្តាលផ្លូវ បានជាព្រះអង្គ ទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យឧបសម្បទាដោយទូតបាន។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០៣] ភិក្ខុបានចោទ បានរំលឹក ហើយធ្វើកម្មដល់បុគ្គលដែលមាននៅក្នុងទីចំពោះមុខ ឯកម្មដែលភិក្ខុនោះធ្វើហើយ ឈ្មោះថា មិនបានធ្វើទៅវិញ ទាំងការកសង្ឃ ក៏ត្រូវអាបត្តិ [អដ្ឋកថា ថា សំដៅយក ភិក្ខុឲ្យឧបសម្បទា ដល់អភព្វបុគ្គល មានបណ្ឌកជាដើម។ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០៤] ភិក្ខុកាត់ ត្រូវអាបត្តិក៏មាន [កាត់វត្ថុមានដើមឈើជាដើម។] ភិក្ខុកាត់ មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន [កាត់ក្រចក ឬកាត់សក់។] ភិក្ខុបិទបាំង ត្រូវអាបត្តិក៏មាន [បិទបាំងអាបត្តិទុក។] ភិក្ខុបិទបាំង មិនត្រូវអាបត្តិក៏មាន [បិទបាំងទីលំនៅ មានផ្ទះជាដើម។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០៥] ភិក្ខុពោលពាក្យពិត ត្រូវគរុកាបត្តិក៏មាន [ភិក្ខុពោលពាក្យចំពោះទ្វារមគ្គជាដើម របស់ស្រី។] ពោលពាក្យកុហក ត្រូវលហុកាបត្តិក៏មាន [ពោលសម្បជានមុសាវាទ។] ពោលពាក្យកុហក ត្រូវគរុកាបត្តិក៏មាន [ពោលប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម្ម។] ពោលពាក្យពិត ត្រូវលហុកាបត្តិក៏មាន [ប្រាប់ឧត្តរិមនុស្សធម្ម ដែលមានក្នុងសន្តានពិត ដល់អនុប្បសម្បន្ន។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០៦] ចីវរភិក្ខុបានអធិដ្ឋាន បានជ្រលក់ដោយគ្រឿងជ្រលក់ បានធ្វើពិន្ទុកប្បៈ ត្រឹមត្រូវហើយ តែភិក្ខុនោះប្រើប្រាស់ ត្រូវអាបត្តិ [អដ្ឋកថា ថា ចីវរដែលជានិស្សគ្គិយៈ ភិក្ខុមិនលះបង់ជាវិនយកម្មសិន ហើយប្រើប្រាស់។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០៧] កាលបើព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយ ភិក្ខុឆាន់សាច់ ភិក្ខុនោះមិនមែនជាភិក្ខុឆ្កួត ទាំងមិនមែនជាភិក្ខុមានចិត្តរវើរវាយ ទាំងមិនមែនជាភិក្ខុមានវេទនាគ្របសង្កត់ តែភិក្ខុនោះ មិនត្រូវអាបត្តិ [សំដៅយករោមដ្ឋកភិក្ខុ គឺភិក្ខុជាអ្នកទំពាអៀង ព្រះអង្គ ទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យទំពាអៀងបាន ព្រោះភិក្ខុនោះធ្លាប់យោនយកកំណើតជាគោ (មានក្នុងខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកៈទី៥ ចុល្លវគ្គ)។] ទាំងធម៌នោះសោត ក៏ព្រះសុគត ទ្រង់បានសំដែងហើយ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០៨] ភិក្ខុនោះមិនមានតម្រេក មិនមានថេយ្យចិត្ត ទាំងមិនបានគិត ដើម្បីសម្លាប់អ្នកដទៃ កាលភិក្ខុនោះឲ្យស្លាក រមែងដាច់ចាកភិក្ខុភាវៈ [សំដៅយកភិក្ខុអ្នកបំបែកសង្ឃ កាលភិក្ខុនោះចែកស្លាកឲ្យពួកភិក្ខុ ដែលចូលដៃនឹងខ្លួន ត្រូវអាបត្តិបារាជិក។] ភិក្ខុអ្នកទទួលស្លាក ត្រូវថុល្លច្ច័យ [ឯភិក្ខុដែលប្រព្រឹត្តតាមភិក្ខុអ្នកបំបែកសង្ឃនោះ ត្រូវថុល្លច្ច័យ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤០៩] ទីនោះ មិនមែនជាសេនាសនៈនៅក្នុងព្រៃ ដែលគេសន្មតថា ប្រកបដោយសេចក្តីរង្កៀសទេ ទាំងសង្ឃ ក៏មិនបានឲ្យសម្មតិ ទាំងភិក្ខុនោះ ក៏មិនបានក្រាលកឋិន (បើភិក្ខុនោះ) ទុកចីវរក្នុងទីនោះ ហើយទៅកាន់ទីមានប្រមាណកន្លះយោជន៍ លុះអរុណរះឡើង ភិក្ខុនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ [អដ្ឋកថា ថា បានជាមិនត្រូវអាបត្តិ ព្រោះភិក្ខុនោះ ទៅនៅអាស្រ័យក្រោមម្លប់ឈើរបស់ត្រកូល១ មានមែកធំ ហើយវែង ចំនួន១យោជន៍ ឬ២យោជន៍ ទោះបីភិក្ខុនោះទុកដាក់ចីវរក្រោមម្លប់ឈើនោះ ហើយដើរទៅចម្ងាយកន្លះយោជន៍ ហើយអរុណរះឡើង ក៏មិនត្រូវអាបត្តិ ដ្បិតមិនផុតពីម្លប់នៅឡើយ។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១០] ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទាំងពួង មានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ប្រកបដោយកាយ មិនប្រកបដោយវាចា ក្នុងខណៈជាមួយគ្នា មិនមុនមិនក្រោយ [សំដៅយកភិក្ខុដែលចាប់សក់ ឬម្រាមដៃជាដើម របស់ស្ត្រីច្រើននាក់ ក្នុងវេលាជាមួយគ្នា។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១១] ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទាំងពួង មានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ប្រកបដោយវាចា មិនប្រកបដោយកាយ ក្នុងខណៈជាមួយគ្នា មិនមុនមិនក្រោយ [គឺភិក្ខុពោលពាក្យអាក្រក់ ចំពោះទ្វារមគ្គជាដើម របស់ស្ត្រីច្រើននាក់ ក្នុងវេលាជាមួយគ្នា។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១២] ឧបសម្បន្ន មិនសេពមេថុននឹងស្រី៣ពួកនោះ និងបុរស៣ពួក មួយទៀត មិនសេពមេថុននឹងអនរិយជន គឺឧភតោព្យញ្ជនក៣ពួក និងបណ្ឌក៣ពួក មួយទៀត មិនបានប្រព្រឹត្តមេថុនក្នុងព្យញ្ជនៈ គឺដោយអំណាចនៃអនុលោមបារាជិកសោះឡើយ តែឧបសម្បន្ននោះ ត្រូវឆេជ្ជវត្ថុ ព្រោះមេថុនធម្មជាបច្ច័យ [អដ្ឋកថា ថា សំដៅយកអដ្ឋវត្ថុកបារាជិករបស់ភិក្ខុនី។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១៣] ភិក្ខុសូមចីវរនឹងមាតា តែមិនមែនជាចីវរ ដែលមាតាបង្អោនទៅដើម្បីសង្ឃ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិ ព្រោះហេតុអ្វី [សំដៅយកភិក្ខុសូមសំពត់វស្សិកសាដក អំពីមាតា ក្នុងបិដ្ឋិសម័យ គឺសម័យខាងខ្នងរដូវ រាប់តាំងអំពី១រោច ខែកត្តិក រហូតដល់១៥កើត ខែជេស្ឋ។] មួយទៀត ភិក្ខុមិនត្រូវអាបត្តិ ព្រោះសូមចីវរនឹងពួកញាតិ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១៤] បុគ្គលក្រោធខឹង ហើយត្រឡប់ទៅជាត្រេកអរវិញ [បានដល់ពួកតិរ្ថីយ៍ដែលកំពុងបំពេញវត្ត កាលបើឮគេសរសើរគុណពួកតិរ្ថីយ៍ ទុកជាខឹងហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅជាត្រេកអរវិញ។] បុគ្គលក្រោធខឹងហើយ គួរនឹងតិះដៀល [កាលបើគេសរសើរគុណព្រះរតនត្រ័យ បើបុគ្គលណាខឹង បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា គួរនឹងតិះដៀល។] បុគ្គលក្រោធខឹងហើយ គួរនឹងសរសើរ ដោយធម៌ណា ធម៌នោះ តើឈ្មោះដូចម្តេច ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១៥] បុគ្គលដែលត្រេកអរ ហើយក៏ត្រេកអរថែមទៀត បុគ្គលដែលត្រេកអរហើយ តែគួរនឹងតិះដៀល បុគ្គលដែលត្រេកអរហើយ តែគួរនឹងតិះដៀល ដោយធម៌ណា ធម៌នោះ តើឈ្មោះដូចម្តេច ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១៦] ឧបសម្បន្ន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស (លាយដោយអាបត្តិ) ថុល្លច្ច័យ បាចិត្តិយៈ បាដិទេសនីយៈ និងទុក្កដ ក្នុងខណៈជាមួយគ្នា [អដ្ឋកថា ថា ភិក្ខុនីមានតម្រេក ទទួលបិណ្ឌបាតអំពីដៃបុរស ដែលមានតម្រេកដែរ យកមកលាយគ្នានឹងសាច់មនុស្ស ខ្ទឹម បណីតភោជន និងសាច់ជាអកប្បិយៈដ៏សេស ហើយយកមកឆាន់ ត្រូវអាបត្តិទាំងនោះ គឺត្រូវថុល្លច្ច័យ ព្រោះឆាន់សាច់មនុស្ស ត្រូវបាចិត្តិយៈ ព្រោះឆាន់ខ្ទឹម ត្រូវបាដិទេសនីយៈ ព្រោះឆាន់បណីតភោជន មានទឹកដោះរាវជាដើម ត្រូវទុក្កដ ព្រោះឆាន់សាច់ជាអកប្បិយៈដ៏សេស បានជាត្រូវអាបត្តិទាំងនោះជាមួយគ្នា ព្រោះយករបស់ទាំងអស់នេះ មកលាយចូលគ្នា ហើយឆាន់។] ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១៧] កុលបុត្រ២រូប មានឆ្នាំ២០គ្រប់គ្រាន់ហើយ ឯកុលបុត្រទាំង២រូបនោះ សឹងមានឧបជ្ឈាយ៍ជាមួយគ្នា អាចារ្យជាមួយគ្នា កម្មវាចាជាមួយគ្នា តែកុលបុត្រមួយរូប ជាឧបសម្បន្ន គឺបានឡើងជាភិក្ខុ មួយរូបទៀត ជាអនុបសម្បន្ន [អដ្ឋកថា ថា សាមណេរមានឫទ្ធិ ហោះទៅឯអាកាស ឬមុជជ្រែក ទៅអង្គុយក្នុងផែនដីសូម្បីប៉ុនចុងចំរៀកសក់ ក៏មិនឡើងឧបសម្បទាជាភិក្ខុឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ចំណែកខាងសង្ឃ បើឋិតនៅឯអាកាស ក៏កម្មនោះ កម្រើកដែរ។] គឺនៅជាសាមណេរ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤១៩] ឧបសម្បន្ន១ មិនបានឲ្យ ឧបសម្បន្ន១ មិនបានទទួល ព្រោះហេតុនោះ ការទទួលមិនមានទេ តែឧបសម្បន្ននោះ ត្រូវគរុកាបត្តិ [ភិក្ខុនីជាអ្នកបញ្ជូន ក៏មិនឲ្យ ភិក្ខុនីដែលត្រូវគេបញ្ជូន ក៏មិនបានទទួលអំពីដៃភិក្ខុនីដែលជាអ្នកបញ្ជូននោះ តែភិក្ខុនីជាអ្នកបញ្ជូន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ក្នុងពេលដែលភិក្ខុនីត្រូវគេបញ្ជូនថាទទួលបិណ្ឌបាតអំពីដៃបុរស ដែលមានសេចក្តីត្រេកអរ តាមពិតនោះ គឺត្រូវក្នុងពេលដែលភិក្ខុនីត្រូវគេបញ្ជូនបរិភោគរួចជាស្រេច។ មានពិស្តារក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គ បច្ចេកភាគទី៥ ត្រង់សង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទទី៦ ទំព័រ ៦៤ អដ្ឋកថា ក៏មានដូចគ្នា។] មិនមែនជាលហុកាបត្តិ កាលដែលនឹងត្រូវអាបត្តិនោះ ក៏ត្រូវព្រោះការបរិភោគ ជាបច្ច័យ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤២០] ឧបសម្បន្ន១ មិនបានឲ្យ ឧបសម្បន្ន១ មិនបានទទួល ព្រោះហេតុនោះ ការទទួលមិនមានទេ តែឧបសម្បន្ននោះ ត្រូវលហុកាបត្តិ [ត្រង់គាថាទី២នេះ គឺភិក្ខុនីនោះដដែល បានជាត្រូវលហុកាបត្តិ ព្រោះវត្ថុនោះជាទឹក និងឈើស្ទន់ ឯកិច្ចដែលត្រូវអាបត្តិនោះ មានវិធីដូចគ្នានឹងគាថាទី១។] មិនមែនជាគរុកាបត្តិទេ កាលដែលត្រូវអាបត្តិនោះ ក៏ត្រូវព្រោះការបរិភោគ ជាបច្ច័យ ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
[៤២១] ឧបសម្បន្នមិនមែនជាភិក្ខុនី ត្រូវគរុកាបត្តិ ជាសាវសេសាបត្តិ ហើយបិទបាំងទុក ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីមិនអើពើ [សំដៅយកឧក្ខិត្តកភិក្ខុ គឺភិក្ខុដែលសង្ឃលើកវត្ត ព្រោះភិក្ខុនោះ មិនត្រូវមានវិនយកម្មជាមួយនឹងសង្ឃទេ ព្រោះហេតុនោះ បានជាត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ហើយបិទបាំងទុក មិនត្រូវទោសព្រោះបិទបាំង។] តែមិនត្រូវទោស ប្រស្នានេះ ពួកលោកអ្នកឈ្លាសវៃ បានគិតមកហើយ។
ចប់ សេទមោចនគាថា ។
ឧទ្ទាន គឺបញ្ជីរឿងនៃសេទមោចនគាថានោះដូច្នេះ
[៤២២] និយាយអំពីមិនមានសំវាស១ គរុភណ្ឌ៥ ដែលភិក្ខុលះមិនបាន១ អវន្ទិយបុគ្គល១០ពួក១ ភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានលើកវត្ត១ បុគ្គលដែលចូលទៅសាកសួរធម៌១ អវយវៈត្រឹមដងកាំបិតទៅលើ១ ភិក្ខុធ្វើកុដិ ដោយការសូមគ្រឿងឧបករណ៍គេមកដោយខ្លួនឯង មាន២ប្រស្នា១ ភិក្ខុនីប្រព្រឹត្តប្រយោគ មិនប្រកបដោយកាយ ត្រូវគរុកាបត្តិ១ ភិក្ខុមិនធ្វើបាបប្រកបដោយកាយ ដែលសង្ឃត្រូវឲ្យវិនាសដោយល្អ១ ភិក្ខុមិនចរចា១ សិក្ខាដែលព្រះអង្គទ្រង់សំដែង១ ភិក្ខុនីពីររូប បានឧបសម្បទាជាមួយគ្នា១ ជន គឺភិក្ខុ៤រូប បបួលគ្នាទៅលួចគរុភណ្ឌ១ ស្រីនៅក្នុង ភិក្ខុនៅក្រៅ១ ភិក្ខុទទួលប្រេងជាដើម១ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិនិស្សគ្គិយៈ និងបាចិត្តិយៈ ក្នុងខណៈជាមួយ១ ភិក្ខុ២០រូប មកប្រជុំគ្នា១ ភិក្ខុត្រូវគរុកាបត្តិ ដោយគ្រាន់តែឈានជំហាន១ ភិក្ខុស្លៀកស្បង់ជាដើម១ ឧបសម្បទាមិនមានញត្តិជាដើម១ បុគ្គលសម្លាប់មាតាបិតា តែមិនត្រូវអនន្តរិយកម្ម១ ភិក្ខុមិនបានចោទ១ ភិក្ខុបានចោទ១ ភិក្ខុកាត់១ ភិក្ខុពោលពាក្យពិត១ ចីវរដែលភិក្ខុបានអធិដ្ឋានហើយ១ ភិក្ខុឆាន់សាច់ក្នុងវេលាព្រះអាទិត្យអស្តង្គត១ ភិក្ខុមិនមានចិត្តត្រេកអរ១ ទីសេនាសនៈ ដែលមិនបានតាំងនៅក្នុងព្រៃ១ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ មិនប្រកបដោយកាយ ប្រកបតែដោយវាចា១ ស្រី៣ពួក១ ភិក្ខុសូមចីវរនឹងមាតា១ បុគ្គលក្រោធខឹង ហើយត្រឡប់ជាត្រេកអរ១ បុគ្គលត្រេកអរ ហើយក៏ត្រេកអរថែមទៀត១ ឧបសម្បន្ន ត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសជាដើម១ កុលបុត្រ២រូប១ សំពត់ដែលភិក្ខុមិនបានធ្វើពិន្ទុកប្បជាដើម១ ឧបសម្បន្នមួយរូប មិនបានឲ្យ១ ឧបសម្បន្នមួយរូប បានឲ្យ១ ឧបសម្បន្នត្រូវគរុកាបត្តិ១ ចប់សេទមោចនិកាគាថា ប្រស្នាដែលលោកអ្នកប្រាជ្ញ បានសំដែងឲ្យច្បាស់លាស់ហើយ។
សូរ្យវរ្ម័នទី២
សូរ្យវរ្ម័នទី២ (អង់គ្លេស: Suryavarman II) (Kh-Pronoun: Soriya Varaman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-១១៥០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១១១៣-១១៥០) ក្រោយគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ក្នុងឆ្នាំ ១១១៣ នៃគ.សករាជ ទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា "វ្រះបាទ ធូលីជេងវ្រះកម្រតេងអញ ឝ្រីសូយ្យ៌វម៌្មទេវរាជ" ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីសូរ្យវរ្ម័នទេវរាជ"​ ។ ការសោយរាជ្យរបស់ព្រះអង្គត្រូវបាន ពណ៌នាអំពីការធ្វើឃាតស្ដេចចំនួន ២អង្គ ហើយព្រះអង្គត្រូវជាចៅក្មួយ នៃរាជវង្សស្ដេចភាគខាងជើងនេះ គឺព្រះបាទ ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១ និង ស្ដេចចាមមួយអង្គទៀត នៅតំបន់ សម្បូរព្រៃគុហ៌ ខេត្តកំពង់ធំ នេះផងដែរ ។ ហើយ ព្រះអង្គជាក្សត្រដ៏អស្ចារ្យ ដែលបានសាង ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ដែលជា ប្រាសាទបុរាណដ៏ល្បីល្បាញបំផុត នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រាសាទនេះ គឺជាអច្ឆរិយៈវត្ថុដ៏អស្ចារ្យមួយរបស់ពិភពលោកផងដែរ ដែលត្រូវបានសាងសង់ក្នុងសតវត្សទី១២ វាជាផ្នូរវិមានសម្រាប់ពិធីបុណ្យបញ្ចុះសពរបស់ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ និង ជាកន្លែងរំលឹកដល់ ព្រះវិស្ណុ ដែលជាអាទិទេព នៃសាសនាហិណ្ឌូផងដែរ ។
ការចងសម្ព័នមិត្ត
Alliances
ក្រោយពេលព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ឡើងគ្រងរាជបាន ១ឆ្នាំ ព្រះអង្គបានចងសម្ព័នមិត្ត ជាមួយ រាជវង្សចូឡា (Chola Dynasy) ក្នុងឆ្នាំ ១១១៤ នៃគ.សករាជ ហើយបានចាត់បេសកជន នាំយកគ្រឿងអលង្ការ មួយចំនួនទៅជូនជាអំណោយឱ្យ ស្ដេចនៃនគរចូឡា ព្រះនាម "គូឡត់តុងហ្គា" (Kulottunga) ផងដែរ ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពអំណាចរបស់ព្រះអង្គនៅភូមិភាគអាសុីអាគ្នេយ៍នេះ ។
ការចងសម្ព័នមិត្ត ជាមួយនគរចិន
Alliances with China
ក្នុងឆ្នាំ ១១១៦ នៃគ.សករាជ ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ បានអនុវត្តកិច្ចការរទូត ដោយចាប់ផ្តើមធ្វើទំនាក់ទំនងផ្លូវការណ៍ជាមួយ រាជវង្សសុង (Song Dynasy) រហូតដល់ឆ្នាំ ១១២៨ នៃគ.សករាជ អធិរាជចិនបានប្រគល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូរដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដល់ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ដោយចាត់ទុកព្រះអង្គជា "ជាស្ដេចខ្លាំងពូកែ នៃអាណាចក្រក្នុងតំបន់" ទំនាក់ទំនងការទូត របស់រដ្ឋទាំងពីរ ត្រូវបានលើកយកមកត្រួតពិនិត្យ និង ពិភាគ្សា ផ្អែកលើពាណិជ្ជកម្ម ផងដែរ ។ ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលជាស្តេចខ្មែរដ៏អស្ចារ្យបំផុត បានចាប់ផ្តើមវាយលុកជាបន្តបន្ទាប់ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋប្រទេសជិតខាង ដែលបានបង្កើនអំណាចខ្មែរយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅក្នុងតំបន់ ។
វាយប្រហារ អាណាចក្រ ដាយវៀត
គ.សករាជ ១១២៧ ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ បានបញ្ជារឱ្យកងទ័ពចំនួន ២០០០០ (២មុឺននាក់) បើការវាយប្រហារ ឈ្លានពានទៅលើ អាណាចក្រ ដាយវៀត (Dai Viet) ដែលគ្រប់គ្រងដោយ រាជវង្សលី នាម លី តានតុង (Ly Than Tong) ប៉ុន្តែត្រូវបានច្រានមកវិញដោយមេទ័ព របស់ដាយវៀតនាម លី កុងបិញ (Ly Cong Binh) ។ ទោះជាមិនបានលទ្ធផល ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ បានបន្តសកម្មភាពលើកទ័ពទៅវាយប្រហារ ពួកដាយវៀតជាលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១១៣២ នៃគ.សករាជ ប៉ុន្តែនៅតែមិនទទួលបានជោគជ័យ ដូចនេះ ព្រះអង្គបានផ្លាសប្ដូរគោលដៅ ទៅវាយយក អាណាចក្រចាម្ប៉ា តែម្ដង និង រឹបយកចាម្ប៉ាបានទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១១៤៥ នៃគ.សករាជ ។
ការសញ្ជ័យ យកចាម្ប៉ា
ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ បានលើកទ័ពឈ្លានពានយកអាណាចក្រចាម្ប៉ា ចាប់ពីឆ្នាំ ១១៣៩ រហូតដល់ឆ្នាំ ១១៤៥ នៃគ.សករាជ ទ្រង់បានបានបញ្ជូនសំពៅចម្បាំងចំនួន ៧០០ គ្រឿងវាយយករាជធានីធំ "វិជ័យ" (Vijaya) គ្រប់គ្រងដោយស្ដេចចាម្ប៉ានាម "ជ័យឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣" (Jaya Indravarman III) ក្រោយពេលព្រះអង្គ ទទួលបានជ័យជំនះនេះ ទ្រង់បានបញ្ជូនប្អូនថ្លៃរបស់ទ្រង់ព្រះនាម "ហរិទេវៈ" (Harideva) ដាក់ឱ្យគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់នេះ ដោយរៀបចំ ឱ្យកាន់កាប់រាជធានីវិជ័យនេះឡើងវិញ (បច្ចុប្បន្នវៀតណាមហៅ បិញឌិញ "Binh-Dinh) ប៉ុន្តែក្រោយមក ស្ដេចចាម មួយអង្គផ្សេងទៀតនាម "ជ័យហរិវរ្ម័ន" (Jaya Harivarman) បានបះបោរប្រឆាំង និង ហរិទេវៈ ហើយបានបំផ្លិចបំផ្លាញ ទីក្រុងវិជ័យ ដែលជារាជធានីធំរបស់ចាម្ប៉ា ទាំងស្រុងតែម្ដងក្នុងឆ្នាំ ១១៤៩ នៃគ.សករាជ ។
ស្ថាប័ត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យ
Great architecture
ស្ថាប័ត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យ របស់ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលបានសាងសង់សំណង់ដ៏ធំសម្បើមនោះគឺ "ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើង ចន្លោះឆ្នាំ ១១២២ ដល់ឆ្នាំ ១១៥០ នៃគ.សករាជ ហើយក៏ជា អច្ឆរិយវត្ថុដ៏អស្ចារ្យមួយរបស់ពិភពលោកផងដែរ ដែល សាងសង់ក្នុងសតវត្សទី១២ ដើម្បីបូជាឧទ្ទិសថ្វាយ ព្រះវិស្ណុ ផងដែរ ។ ប្រាង្គក្រពុំរាង្គជាផ្កាឈូកទាំងប្រាំនៅលើកំពូលប្រាសាទអង្គរវត្តតំណាងឱ្យកំពូលភ្នំព្រះសុមេរុ ដែលជាលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកទេវៈ គ្រប់ប៉ម និង ខ្សែរបន្ទាត់ របស់ប្រាសាទ ដែលបញ្ចូលគ្នា បង្កើតចេញជារូបរាង្គសត្វអណ្ដើក ឈ្មោះកុមិ ដែលជា អវតារ របស់ព្រះវិស្ណុ ដែលបានបែងភាគនិមិត្តកាយ ជាសត្វអណ្ដើកដើម្បីទ្រភ្នំព្រះសុមេរុ មិនឱ្យបាក់ស្រុតចូលទៅក្មុងទឹក ក្នុងខ្សែររឿងទេវៈកថា កូរសមុទ្រទឹកដោះ របស់សាសនាហិណ្ឌូ ដូចនេះហើយប្រាសាទ អង្គរវត្ត គឺជា សំណង់ប្រាសាទសាសនា ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ។ ប្រាសាទ អង្គរវត្ត មានកម្ពស់ ៣ជាន់ ដែលតំណាងឱ្យ ឋានទាំង៣ គឺ ឋាននរក ឋានមនុស្ស និង ឋានសួគ៌ ហើយសំណង់ប្រាសាទ អង្គរវត្ត ត្រូវបានសាងសង់ អស់រយៈពេល ២៨ឆ្នាំ គិតត្រឹម រជ្ជកាលគ្រងរាជរបស់ព្រះអង្គ ។
សិល្បៈគុនខ្មែរ
Khmer Martial Arts
ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គត្រូវបានពិពណ៌នាថា ជាស្ដេច នៃឬសគល់ សិល្បៈគុនខ្មែរ ដែលបង្កើតច្បាប់កងទ័ព និង បានបែងចែកកងទ័ពជាច្រើនក្រុម ដូជា៖ ទ័ពថ្មើជើង ទ័ពលំពែង ទ័ពសេះ ទ័ពដំរី និង ទ័ពព្រួញ តាមការសន្និដ្ឋាន ព្រះអង្គមានកងទ័ពប្រមាណជា ២០,០០០០ (២សែននាក់) ជាចំនួនទ័ព ដ៏ធំសម្បើមមួយ នៅក្នុតំបន់ ដែលធ្វើឱ្យព្រះអង្គអាចពង្រីកវិសាលភាពទឹកដីបានធំទូលាយ ជាមួយនិង ទ័ពដំរី ដ៏ច្រើនមហិមារ ប្រមាណជា ១០០០០ (១មុឺនក្បាល) ក្នុងរជ្ជកាលគ្រងរាជរបស់ព្រះអង្គ ។ ដោយសារតែ សិល្បៈគុនខ្មែរ បានដាក់បញ្ចូលក្នុងច្បាប់កងទ័ព របស់ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ទើបធ្វើឱ្យប្រទេសដែលព្រះអង្គបានគ្រប់គ្រងក្លាយជា ប្រទេស មហាអាណាចក្រមួយក្នុងតំបន់ ដែលគេគ្រប់គ្នាស្គាល់ថា ចក្រភពខ្មែរ (Khmer Empire) ដែលត្រួតត្រា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដីគោកមួយភាគធំ ដែលគេស្គាល់ថាជាសម័យកាលដ៏មានឥទ្ធិពលនិងខ្លាំងពូកែរបស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែនាសម័យកាល ចក្រភពអង្គរ ដោយការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះអង្គ ដែលលាតសន្ធឹងលើ ប្រទេសឡាវ ប្រទេសថៃ ផ្នែកខ្លះនៃ ប្រទេសវៀតណាម និង ប្រទេសភូមា វិសាលភាពទឹកដីរបស់ព្រះអង្គ មានព្រំប្រទល់ខាង​ជើង​ទល់​នឹង​នគរចិន និង គ្របដណ្ដប់លើរដ្ឋមននៅ ហិរបុញ្ជ័យ (Haripunjaya) ព្រំប្រទល់ខាងលិច ទល់និងនគរភូមា រហូត​ដល់​ឈូង​សមុទ្រ​បានឌុង នាឧបទ្វីបម៉ាឡេ ​ព្រំប្រទល់​ខាង​កើតឈៀងខាងជើង ទល់​នឹងនគរអណ្ណាម នៃអាណាចក្រដាយវៀត ​ព្រំប្រទល់​ខាង​កើតទល់និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង គ្រប់ដណ្ដប់លើរដ្ឋចាម៉្បា ។
គុនខ្មែរ ល្បុក្កតោ
Bokator Martial Arts
គុនខ្មែរ ល្បុក្កតោ ត្រូវបានជឿជាក់ថា ជាសិល្បៈក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរ ដែលបង្កើតឡើងដោយ ព្រះបាទ សូរ្យវរ្ម័នទី២ ដែលបង្កើតឱ្យមានច្បាប់កងទ័ព និង ក្បួនពិជ័យសង្គ្រាម ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិងរឿងទេវៈកថា របស់ សាសនាហិណ្ឌូ ដែលពណ៌នាអំពី អាវតា ព្រះវិស្ណុ ក្រឡាខ្លួនជា នរ:សិង្ហ (Narasimha Narayana) ដែលមានក្បាលជា សត្វតោ ដងខ្លួនជាមនុស្ស ដែលបានប្រយុទគ្នាជាមួយនិង អាសុរា នាម "ហិរណយក្សសិបុ" (Hiranyakashipu) ដោយភាពស្មោះត្រង់និងការគោរពដល់សាសនា ព្រះសិវៈ "ហិរណយក្សសិបុ" ត្រូវបានប្រទានពរ ពីទេព ព្រះសិវៈ ផ្ទាល់ ដែលទទួលបានពរទាំង១០ប្រការ ដូចជា ៖
១.មិនអាចសម្លាប់នៅទីណាណាទាំងអស់ (Can not kill anywhere.)
២.មិនអាចសម្លាប់នៅពេលព្រឹក (Can not kill in the morning)
៣.មិនអាចសម្លាប់នៅពេលថ្ងៃ (Can not kill at noon)
៤.មិនអាចសម្លាប់នៅពេលយប់ (Can not kill at night)
៥.មិនអាចសម្លាប់នៅក្រោមដី (Can not kill underground)
៦.មិនអាចសម្លាប់នៅក្នុងទឹក (Can not kill in water)
៧.មិនអាចសម្លាប់នៅលំហអាកាស (Can not kill in space)
៨.មិនអាចសម្លាប់ដោយភ្លើង (Cannot be killed by fire)
៩.មិនអាចសម្លាប់ នៅក្នុងនិងក្រៅ កន្លែងស្នាក់នៅណាទាំងអស់ (Cannot kill inside and outside any accommodation)
១០.មិនអាចសម្លាប់ដោយអវុធណាទាំងអស់នៅក្នុងចក្រវាឡ ។ (Can not be killed by all weapons in the universe.)
ប៉ុន្តែក្រោយមក "ហិរណយក្សសិបុ" នៅតែអាចស្លាប់ ដោយ អវតារ ព្រះវិស្ណុ នាម "នរៈសិង្ហ" ដែលមានរាង្គកាយពាក់កណ្ដាលជាសត្វ និងពាក់កណ្ដាលជាមនុស្ស សម្លាប់ដោយប្រើ ក្រចកមុតស្រួត ត្រង់ពាក់កណ្ដាលមាត់ទ្វារ ចំពេលព្រះអាទិត្យលិចបាត់អស់ពាក់កណ្ដាល ប្រហែលភាពអស្ចារ្យនៃសាច់រឿងនេះហើយទើបសិល្បៈគុនខ្មែរត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា "ល្បុក្កតោ" ការវាយសម្រុកដូចសត្វតោ ដែលបានដកស្រង់ចេញពីទេវៈកថាដ៏អស្ចារ្យនេះ ។
សេចក្ដីជំរាប
មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»?
ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។
ដូចនេះ ៖ ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។
បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។
ចំណារពន្យល់
សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
បុឝ្ករាក្ឝ
វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ (គ.ស ?-៧៣០) រជ្ជកាល (គ.ស ៧១៦-៧៣០)។ ក្រោយពីការសោយទិវង្គតនៃវ្រះបាទជយវម៌្មទី១ ក្នុងឆ្នាំ៦៨១ មក ភាពចលាចលបានធ្លាក់ទៅលើនគរ ហើយនិងនៅដើមនៃសតវត្សទី៨ អាណាចក្របានបែកខ្ញែកទៅជាក្សត្របុរី ខ្មែរហៅថា បុរ ជាច្រើន។ នៅ​ខាង​ដើម​ស.វ.ទី៨ ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់បុឝ្ករាក្ឝ ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​អនិន្ទិតបុរ រឺ ពាលាទិត្យបុរ (ស្ថិតនៅម្តុំសៀមរាប កសាងដោយវ្រះបាទពាលាទិត្យ នៃត្រកូលរបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ នៅពាក់ កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី៨ នៃគ.ស។) បាន​យាង​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​ឝម្ភុបុរ (៧២៣) ជា​ទី​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​បន្សល់​ទុក​សិលា​ចារឹក​មួយ​ផ្ទាំង ចុះ​កាល​កំណត់​ ៧១៦ នៅ​ត្រង់​ប្រាសាទព្រះធាតុកូនពីរ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​យាង​ទៅ​នេះ​ក្នុង​កិច្ច​ចង់​បង្រួប​បង្រួម​ចេនឡា​ទឹក​លិច។  ព្រះអង្គម្ចាស់បុឝ្ករាក្ឝជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៅឝម្ភុបុរបានប្រកាសខ្លួនថាជាស្ដេចនៃកម្វុជទាំងមូល។ តែ​​ជា​​ការ​​ឥត​​ប្រយោជន៍។ ពី​​ព្រោះ​​មិន​​យូរ​​ប៉ុន្មាន​​ផង ចេន​ឡា​ទឹក​​លិច​​ត្រូវ​​បែង​​ចែក​​ជា​នគរ​​តូចៗ​​ប្រាំ​​ទៀត។ ចំពោះ​​ព្រំ​​សីមា​​កំណត់​​ទឹក​​ដី​​នគរ​​នី​មួយ​ៗ គេ​​ពុំ​​ទាន់​​មាន​​ឯកសារ​​អ្វី​​ជា​​ច្បាស់​​លាស់​​សម្រាប់បញ្ជាក់​​ទេ​។ ពង្សាវតារចិនបានអះអាងថានៅសតវត្សទី៨ ចេនឡាត្រូវបែកទៅជាចេនឡាដីគោក និងចេនឡាទឹកលិច។ កំឡុងពេលនោះដែរ ឝម្ភុវម៌្ម  ជាព្រះរាជបុត្រនៃវ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ បានកាន់កាប់មួយភាគធំនៃចេនឡាទឹកលិចរហូតដល់សតវត្សទី៨ ដែលពួកម៉ាឡេ និងជ្វាបានត្រួតត្រាលើក្សតបុរីរបស់ខ្មែរខ្លះរួចទៅហើយ។ ​​វ្រះបាទ​​ពាលា​ទិត្យដែលត្រូវជាព្រះអយ្យកោ ដែល​​បាន​​សោយ​​រាជ្យ​​នៅ​​អនិន្ទិត​បុរ ហើយ​​ដែល​​បាន​​អះ​​អាង​​ថា​​ព្រះ​អង្គ​​ជា​​កូន​​ចៅ​​របស់​​វ្រះ​​បាទកៅណ្ឌិន្យទី១​ និង​​ព្រះ​នាង​​នាគីសោមា មក​​ដល់​​វ្រះ​បាទភវវម៌្មទី១ ដែល​​ជា​​ចៅ​​របស់​​វ្រះ​​បាទ​​រុទ្រវម៌្ម​ ព្រះ​​មហាក្សត្រ​​នគរ​ភ្វូណាន។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈសិលាចារឹក (K.៥០៨) នៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាវ្រះបាទពាលាទិត្យបានសាងនូវសិវលិង្គមួយនៅឯស្វគ៌ទ្វារបុរ និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងព្រះនគរ។ ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានបញ្ជាក់ទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអយ្យកោទ្រង់គឺ សរស្វតី បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិឝ្វរូប ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១ ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ។ ត្រង់​​នេះ យើង​​អាច​​យក​​ធ្វើ​​ជា​​អំណះ​​អំ​ណាង​មួយ​​សម្រាប់​​ឆ្លើយ​​តប​​ចំពោះ​​ជន​​ណា ដែល​​បដិសេធ​​ថា អាណាច​ក្រ​​ភ្វូណាន​​ពុំ​​មែន​​ជា​​រដ្ឋ​​ខ្មែរ​​ដំបូង។ ដោយហេតុនេះមានន័យថាទ្រង់គឺជាបច្ឆាញាតិចុះពីព្រះរាជនគរ​ភ្វូណានមួយអង្គដែរ។ ទ្រង់មានបច្ឆាមរណនាមថា  វ្រះកម្រងតេង អញឝ្រីន្ទ្រលោក។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ ជាក្សត្រនៃចេនឡាទឹកលិច ដែលជាប់ខ្សែខាងសោមវង្ស (នគរ​ភ្វូណាន) និងជាបុព្វការីជនរបស់វ្រះបាទជយវម៌្មទី២។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹកចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃឝម្ភុបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝម្ភុបុរចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឝម្ភុបុរ
សំណួរ ស្លេសស្វីគហុលស្តាញ
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ឧបទ្វីប [[ជូតឡែន|ជូតលែន បង្ហាញ ហុលស្តាញ ជាពណ៌លឿង ស្លេសស្វីគភាគខាងត្បូង មានពណ៌ត្នោត ស្លេសស្វីគភាគខាងជើង មានពណ៌ក្រហម និងផ្នែកផ្សេងទៀតរបស់ជូតលែន មានពណ៌ក្រហមងងឹត។]] ស្តាំ|រូបភាពតូច| ស្លេសស្វីគ និង ហុលស្តាញ មុនសង្គ្រាមស្លេសស្វីគទីពីរ សំណួរ ស្លេសស្វីគហុលស្តាញ គឺជា​បណ្តុំ​នៃ​បញ្ហា​ការទូត និង​បញ្ហា​ផ្សេងៗទៀត​ដែល​លេចឡើង​ក្នុង​សតវត្ស​ទី១៩ ទាក់ទងនឹងឌុចឈីទាំងពីរគឺ ស្លេសស្វីគ ( Sønderjylland/Slesvig ) និង ហុលស្តាញ ( Holsten ) ទៅនឹងរាជអាណាចក្រ​ដាណឺម៉ាក ទៅនឹង​សហព័ន្ធ​អាល្លឺម៉ង់ និងទៅកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។ រដ្ឋបុរសជនជាតិអង់គ្លេស ឡត ប៉ាមឺស្តូន បានលើកឡើងថា "មានតែមនុស្សបីនាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលបានយល់ច្បាស់អំពីរឿងស្លេសស្វីគ ហុលស្តាញគឺ ព្រះអង្គម្ចាស់អាល់បឺត ដែលបានចូលទីវង្គត សាស្រ្តាចារ្យជនជាតិអាឡឺម៉ង់ម្នាក់ដែលបានឆ្កួត  ហើយ​និងខ្ញុំ​ដែល​បាន​បំភ្លេច​វា​ចោលទាំង​អស់​។"
ស្លេសស្វីគ គឺជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសដាណឺម៉ាក ក្នុងអំឡុង យុគសម័យវីគីង ហើយបានក្លាយជាឌុចឈីរបស់ដាណឺម៉ាកនៅសតវត្សទី១២ ។ ដាណឺម៉ាក បានព្យាយាមម្តងហើយម្តងទៀតដើម្បីធ្វើសមាហរណកម្មឌុចឈីនៃស្លេសស្វីគ ទៅក្នុងនគរដាណឺម៉ាក។ ហុលស្តាញ ដែលនៅម្ខាងទៀតនៃព្រំដែនដាណឺម៉ាកពី ស្លេសស្វីគ នៅក្នុងមជ្ឈិមសម័យជាចំណុះនៃ ចក្រភពហូលីរ៉ូម៉ាំង ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៤៦០មក តំបន់ទាំងពីរត្រូវបាន គ្រប់គ្រងរួមគ្នាដោយឌុចតែមួយ ដែលក៏ជាស្តេចនៃប្រទេសដាណឺម៉ាកផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញា រីប ដែលយល់ព្រមដោយស្តេចដាណឺម៉ាក ដើម្បីទទួលបានការគ្រប់គ្រងរដ្ឋទាំងពីរ ហាក់ដូចជាបង្ហាញថា ស្លេសស្វីគ និងហុលស្តាញ ត្រូវរក្សាការរួបរួម ទោះបីជាការបកស្រាយនោះត្រូវបានជំទាស់នៅពេលក្រោយក៏ដោយ។
ចក្រភពហូលីរ៉ូម៉ាំង ត្រូវបានរំលាយនៅឆ្នាំ១៨០៦ ។ សហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨១៥ រួមមានហុលស្តាញក្នុងនោះផងដែរ ។ នៅដើមសតវត្សទី១៩ ចំនួនប្រជាជនរបស់ហុលស្តាញ គឺរួមជាមួយនឹងស្លេសស្វីគភាគច្រើនជាជនជាតិអាឡឺម៉ង់ស្ទើរតែទាំងស្រុង។
ទាំងស្លេសស្វីគ និងហុលស្តាញ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងតាមរយៈស្ថាប័នដាច់ដោយឡែកពីព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឆ្នាំ១៨៤៨ ស្តេចហ្រ្វេដេរីកទី៧ នៃប្រទេសដាណឺម៉ាក បានប្រកាសដល់ប្រជាជននៃស្លេសស្វីគនូវ ការប្រកាសឱ្យប្រើ រដ្ឋធម្មនុញ្ញសេរីដែលចែងថា តំបន់នេះទោះជារក្សាស្វ័យភាពយ៉ាងណាក្តី នឹងក្លាយជាផ្នែកមួយរបស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ នេះបាននាំឱ្យមានការបះបោរបើកចំហដោយជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ភាគច្រើនរបស់ ស្លេសស្វីគហុលស្តាញ ក្នុងការគាំទ្រឯករាជ្យភាពពីប្រទេសដាណឺម៉ាក និងបង្កើនទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ ។ អន្តរាគមន៍យោធានៃ ព្រះរាជាណាចក្រព្រុស បានគាំទ្រការបះបោរហើយ កងទ័ពព្រុស បានបណ្តេញកងទ័ពរបស់ដាណឺម៉ាកពីស្លេសស្វីគ និងហុលស្តាញ ដោយចាប់ផ្តើម សង្គ្រាម ស្លេសស្វីគលើកទីមួយ (១៨៤៨-៥១) ដែលបានបញ្ចប់ដោយជ័យជំនះរបស់ដាណឺម៉ាកនៅ អ៊ីស្តែត ជាមួយនឹង ពិធីសារទីក្រុងឡុងដ៍ សហគមន៍អន្តរជាតិបានយល់ព្រមលើស្ថានភាពរបស់ឌុចឈី។
វិបត្តិ​ទី​ពីរ​បាន​កើត​ឡើង​ដោយ​សារវិបត្តស្នងរាជ្យ ។ រាជអំណាចហុលស្តាញនិងឡោនបឺគ អ្នកដឹកនាំស្នងរាជ្យ​ដោយ​ស្រប​​ក្រោម ​ច្បាប់សាលីក របស់​អាល្លឺម៉ង់​ដែល​បំបាត់សិទ្ធិ​ស្ត្រីក្នុងការស្នងរាជ្យ ។ ច្បាប់ខុសគ្នានៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាកជាមួយស្លេសស្វីគ បានអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្នងមរតកជាបុរសតាមរយៈខ្សែលោហិតស្រី។ នៅក្រោមច្បាប់ផ្សេងៗគ្នានេះ ស្តេចហ្វ្រេដេរីកទី៧ នៃប្រទេសដាណឺម៉ាក ដែលគ្មានបុត្រ នឹងមានអ្នកស្នងរាជ្យខុសគ្នាមួយនៅដាណឺម៉ាក និងមួយទៀតនៅហុលស្តាញ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលព្រះអង្គ បានចូលទីវង្គតនៅឆ្នាំ១៨៦៣ ក្សត្រស្នងរាជ្យបន្តនៅដាណឺម៉ាក គ្រីស្ទៀនទី៩ បានអះអាងថាទ្រង់បានទទួលមរតក ឌុចឈីនៃហុលស្តាញ ផងដែរ ហើយបានព្យាយាមបញ្ចូលឌុចឈីនៃស្លេសស្វីគទៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាកដោយការចុះហត្ថលេខាលើអ្វីដែលគេហៅថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញខែវិច្ឆិកា ។ នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​ការ​រំលោភ​លើ​ពិធីសារ​ទីក្រុង​ឡុងដ៍ ហើយ​វា​បាន​នាំ​ទៅ​រក ​សង្រ្គាមស្លេសស្វីគទីពីរ ​នៃ​ឆ្នាំ១៨៦៤និង​នៅ​ទី​បំផុត​ដល់​ការ​ដាក់បញ្ជូលឌុចឈីទាំងពីរ ទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់។
បញ្ហារដ្ឋធម្មនុញ្ញ
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៨៤៩ ប្រព័ន្ធផ្សេងគ្នានៃរដ្ឋាភិបាលបានបន្តមានវត្តមានជាមួយគ្នានៅក្នុងរដ្ឋដាណឺម៉ាក។ ប្រទេសដាណឺម៉ាកបានក្លាយទៅជាប្រទេស ប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពផ្តាច់ការ នៅតែជាប្រព័ន្ធរបស់ស្លេសស្វីគនិង ហុលស្តាញដោយមានសភាប្រឹក្សាផ្អែកលើប្រព័ន្ធអចលនទ្រព្យដែលផ្តល់អំណាចកាន់តែច្រើនដល់សមាជិកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនបំផុតនៃសង្គម។ អង្គភាពទាំងបីត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគណៈរដ្ឋមន្ត្រីមួយ រួមមានរដ្ឋមន្ត្រីសេរីនៃប្រទេសដាណឺម៉ាក ដែលបានជំរុញឱ្យមានកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ហើយមានពួកមន្រ្តីអភិរក្សនិយមមានកំណើតមកពីពួកអភិជនហុលស្តាញ ដែលប្រឆាំងនឹងកំណែទម្រង់នយោបាយ។ បន្ទាប់ពីការបះបោរនៅហុលស្តាញ និងស្លេសស្វីគ ស្តេចមិនចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការចែករំលែកអំណាចជាមួយប្រជាជនទេ ដែលភាគច្រើនធ្លាប់មានប្រវត្តិបះបោរ។ ពួកម្ចាស់អចលនទ្រព្យនៃអាណាចក្រ ដោយមានការភ័យខ្លាចថាពួកគេនឹងត្រូវបានជំនួសដោយស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ មានភាពងាយស្រួលជាងក្នុងការសម្របសម្រួលជាមួយ។
នេះបណ្តាលឱ្យមានការជាប់គាំងសម្រាប់ការបង្កើតច្បាប់ជាក់ស្តែង ភាពតានតឹងផ្នែកជនជាតិភាគតិច និងអសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងមិនអាចជៀសផុត។ ជាងនេះទៅទៀត គូប្រជែងនឹងនយោបាយដាណឺម៉ាកក្នុងការបង្រួបបង្រួមទឹកដី( Helstaten ) មានការភ័យខ្លាចថាវត្តមានរបស់ ហុលស្តាញនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល ហើយក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ សមាជិកភាពរបស់ ហុលស្តាញក្នុងសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់នឹងនាំឱ្យមានការជ្រៀតជ្រែករបស់អាល្លឺម៉ង់ជាមួយហុលស្តាញ ឬអាចលូកចូលទៅក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ដាណឺម៉ាកតែម្តង។
នៅទីក្រុងកូពែនហាក ព្រះរាជវាំងនិងរដ្ឋាភិបាលភាគច្រើនបានគាំទ្រការប្រកាន់ខ្ជាប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងចំពោះស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន។ ដូចគ្នានេះដែរត្រូវបានអនុវត្តចំពោះមហាអំណាចបរទេសដូចជាចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងរុស្ស៊ី ដែលនឹងមិនទទួលយកដាណឺម៉ាកទន់ខ្សោយ ដែលធ្វើឲ្យអាល្លឺម៉ង់បង្កើនឥទ្ធិពលដូចដែរនឹងប្រទេសអូទ្រីស ឬព្រុសទេ ដែលចង់កាន់កាប់ហុលស្តាញ ជាដែលកំពង់ផែកងទ័ពជើងទឹកដ៏សំខាន់ឬគ្រប់គ្រងច្រកចូលសមុទ្របាល់ទិកជាដើម។
ភាសា និងសញ្ជាតិ
ស្តាំ|រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល| [[ការផ្លាស់ប្តូរភាសា នៅសតវត្សទី១៩ នៅស្លេសស្វីគខាងត្បូងដោយបង្ហាញផែនទីភាសាដាណឺម៉ាក និងភាសាអាល្លឺម៉ង់]] មាន សំណួរជាតិ ចោទឡើងផងដែរ ទាំងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងដាណឺម៉ាក ប្រាថ្នាចង់បាន តាមលក្ខណៈនៃសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ដើម្បីបង្កើត និងបង្រួបបង្រួមជាតិសាសន៍ពីផ្ទៃខាងក្រោយនៃការអនុវត្តវប្បធម៌ និងគ្រាមភាសាដែលបែកខ្ញែក។
ចុងក្រោយ មានចម្ងល់អន្តរជាតិ៖ មហិច្ឆតាគូប្រជែងរបស់មហាអំណាចអាល្លឺម៉ង់ពាក់ព័ន្ធ ហើយលើសពីនោះ ផលប្រយោជន៍របស់រដ្ឋអឺរ៉ុបផ្សេងទៀត ជាពិសេសគឺចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងការទប់ស្កាត់ការកើនឡើងនៃមហាអំណាចសមុទ្រអាល្លឺម៉ង់នៅភាគខាងជើង។
អាឡឺម៉ង់ធ្លាប់ជាភាសារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅ ស្លេសស្វីគ និង ហុលស្តាញ ក្នុងពេលដែលស្តេចដាណឺម៉ាកនិងផ្នែកខ្លះនៃពួកឌុចនៅហ្គ៊រតូហ្វគ្រប់គ្រង ហើយបានក្លាយជាភាសារបស់រដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាកក្នុងសម័យជាច្រើន។ ចាប់តាំងពី កំណែទម្រង់ លូទែររ៉ង់ ភាសាអាឡឺម៉ង់បានលេចធ្លោនៅក្នុងព្រះវិហារនិងសាលារៀននៅភាគខាងត្បូងនៃស្លេស្វីគ ហើយភាសាដាណឺម៉ាកគឺជាភាសាសំខាន់ក្នុងចំណោមកសិករនៅស្លេសស្វីគ ។
ភាសាអាល្លឺម៉ង់ទាប គឺជាភាសាប្រើប្រាស់ក្នុងហុលស្តាញទាំងមូល ។ ក្នុងកំឡុងសតវត្សក្រោយ យុគសម័យកណ្តាល ភាសាអាល្លឺម៉ង់ទាបបានមកគ្របដណ្តប់នៅ ស្លេស្វីគខាងត្បូង ដែលដើមឡើយភាគច្រើនជាអ្នកនិយាយភាសាដាណឺម៉ាក។ ភាសាដាណឺម៉ាកនៅតែគ្របដណ្តប់នៅភាគខាងជើង ដដែល។ ប្រហែលឆ្នាំ១៨០០ ភាសាអាឡឺម៉ង់ និងដាណឺម៉ាកត្រូវបានគេនិយាយក្នុងសមាមាត្រស្មើគ្នានៅទូទាំងអ្វីដែលឥឡូវជា ស្លេសស្វីគភាគកណ្តាល ។
ភាសាអាឡឺម៉ង់បានរីករាលដាលបន្តិចម្តងៗ ជាថ្នូរនឹងការចុះឱនថយនៃភាសាដាណឺម៉ាកក្នុងសតវត្សមុនៗ ជាឧទាហរណ៍ ភាសាដាណឺម៉ាកនៅតែត្រូវបានគេនិយាយនៅលើឧបទ្វីប ស្វានសេន ប្រហែលឆ្នាំ១៧៨០ (ការប្រើប្រាស់ភាសាដាណឺម៉ាកចុងក្រោយគេគឺនៅក្នុងភូមិក្បែរស្លី) ប៉ុន្តែក្រោយមកបានបាត់ទាំងស្រុង។.
ព្រំដែននៃភាសានៅសតវត្សទី១៩ អនុលោមតាមព្រំដែនបច្ចុប្បន្នរវាងដាណឺម៉ាក និងអាល្លឺម៉ង់ ។
វាច្បាស់ណាស់ថាការគ្រប់គ្រងរបស់ដាណឺម៉ាកនៅស្លេសស្វីគ គឺងាយរងគ្រោះ និងចុះខ្សោយ។ តាមរយៈសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ខ្លួនក្នុងតំបន់ជនជាតិអាឡឺម៉ង់នៅភាគខាងត្បូងបានពង្រីកដែនភូមិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ បើគិតតាមភាសា ជនអន្តោប្រវេសន៍ អាឡឺម៉ង់ភាគខាងក្រោម បានមកដល់ឥតឈប់ឈរ ហើយគ្រួសារដែលនិយាយភាសាដាណឺម៉ាកពីមុនមក បានផ្លាស់ប្តូរភាសាកំណើតដើម្បីមានភាពងាយស្រួលក្។ ភាសាអាឡឺម៉ង់ទាប ជាជាងភាសាដាណឺម៉ាក បានក្លាយជាភាសាធម្មតារបស់ហុលស្តាញ និងភាគច្រើននៃភាគខាងត្បូងស្លេសស្វីគ ។
ដំណោះស្រាយមួយដែលក្រោយមកមានការគាំទ្រពីស្តេច ណាប៉ូឡេអុងទី៣ គឺត្រូវបែងចែកស្លេសស្វីគ ផ្អែកលើសញ្ជាតិ ដោយប្រគល់ផ្នែកមានជនជាតិដាណឺម៉ាករស់នៅទៅឱ្យប្រទេសដាណឺម៉ាក និងអាល្លឺម៉ង់ទៅហុលស្តាញ ។ គំនិតនេះដែលក្រោយមកមានអ្នកគាំទ្រក្នុងចំណោមទាំងជនជាតិដាណឺម៉ាក និងជនជាតិអាឡឺម៉ង់ មិនអាចអនុវត្តបាននៅពេលនោះ ដោយសារការមិនពេញចិត្តភាគច្រើននៃភាគីទាំងពីរ។ ដំណោះស្រាយនេះត្រូវបានអនុវត្តជាបន្តបន្ទាប់ដោយការបោះឆ្នោតផ្ទាល់ ក្នុងឆ្នាំ១៩២០ ជាលក្ខខណ្ឌនៃ សន្ធិសញ្ញា វែសៃយ ហើយ ស្លេស្វីគខាងជើង ត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់ឲ្យទៅប្រទេសដាណឺម៉ាកវិញ។ រូបភាពតូច| ផែនការបែងចែកទឹកដីស្លេសស្វីគ ឆ្នាំ១៨៦៤
សន្ធិសញ្ញារីប
ជនជាតិអាឡឺម៉ង់នៅស្លេសស្វីគហុលស្តាញ ជារឿយៗបានដកស្រង់ឃ្លាពី សន្ធិសញ្ញារីប ឆ្នាំ១៤៦០ ដោយបញ្ជាក់ថា ស្លេសស្វីគ និងហុលស្តាញ គួរតែ "ត្រូវរួបរួមជាមួយគ្នាជានិច្ចហើយមិនអាចបែងចែកបាន ( ឬ បំបែក)" ។ ទោះបីជាសន្ធិសញ្ញានេះបានដើរតួនាទីតូចតាចនៅក្នុងកម្រិតផ្លូវការនៃជម្លោះក៏ដោយ ក៏ការប្រកាសថា "ជារៀងរហូតមិនអាចបំបែកបាន" ( Up ewig ungedeelt ) ទទួលបានឋានៈជាសុភាសិតមួយ ក្នុងអំឡុងពេលការកើនឡើងនៃស្មារតីជាតិនិយមអាល្លឺម៉ង់ ទាំងក្នុងចំណោមអ្នកដែលប្រាថ្នាឯករាជ្យចំពោះ ស្លេសស្វីគហុលស្តាញ និងនៅក្នុងចលនា បង្រួបបង្រួមអាល្លឺម៉ង់ ជាទូទៅ។
នៅប្រទេសដាណឺម៉ាក វាត្រូវបានគេផ្តល់សារៈសំខាន់តិចជាង ហើយការលើកឡើងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថានៅក្រៅបរិបទ ព្រោះវាអាចបង្ហាញប្រាប់ទឹកដីឌុចឈីទាំងពីរមិនអាចបំបែកពីគ្នាបាន ឬមិនអាចមានការបែងចែកទឹកដីទៅជាចំណែកតូចៗបន្តទៀត។ រឿង​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​ជា​ច្រើន​ដង​មក​ហើយ ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូវ​គំរូ​នៃ​ការ​យល់​ច្រឡំ​នៃ ​អង្គភាព​សក្តិភូមិ ។ ដាណឺម៉ាក ក៏បានលើកឡើងនូវសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការបព្វជិតដាណឺម៉ាក និងអធិរាជអាឡឺម៉ង់នៅឆ្នាំ១៤២៤ និង១៤២១ ដោយបញ្ជាក់ថា ស្លេស្វីគជាកម្មសិទ្ធិរបស់ដាណឺម៉ាកដោយត្រឹមត្រូវព្រោះវាជា ដែនចំណុះ របស់ដាណឺម៉ាក ហើយហុលស្តាញ គឺជាដែនចំណុះនៃចក្រភពហូលីរ៉ូម៉ាំង ដោយចង់បំបែកដែនទាំងពីរឲ្យនៅដាច់ពីគ្នា។
ដំណោះស្រាយ
ស្តាំ|រូបភាពតូច| ខេត្តស្លេសស្វីគហុលស្តាញ (ក្រហម) ក្នុង [[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រះរាជាណាចក្រព្រុស ក្នុង ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ ឆ្នាំ ១៨៦៦-១៩២០]] សង្រ្គាមស្លេសស្វីគ លើកទីពីរ បានដោះស្រាយសំណួរ ស្លេសស្វីគហុលស្តាញ យ៉ាងហឹង្សា ដោយបង្ខំស្តេចដាណឺម៉ាកឱ្យបោះបង់ចោល (នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហាឆ្នាំ១៨៦៤) សិទ្ធិទាំងអស់របស់ទ្រង់នៅក្នុងដែនទាំងពីរ ថ្វាយដល់អធិរាជ ហ្រ្វង់ចូសេហ្វទី១ នៃប្រទេសអូទ្រីស និងស្តេច វីល្លៀមទី១ នៃប្រទេសព្រុស ។ ដោយមាត្រា XIX នៃ សន្ធិសញ្ញាក្រុងវីយែន ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ៣០ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៦៤ មានរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ ដែលបានអនុញ្ញាតក្នុងអំឡុងនោះ ឲ្យប្រជាជននៃទឹកដីទាំងពីរ អាចជ្រើសរើសសញ្ជាតិដាណឺម៉ាក ហើយផ្លាស់ទៅកាន់ប្រទេសដាណឺម៉ាក ហើយអាចរក្សាសិទ្ធិកំណើតក្នុងទឹកដីទាំងពីរបានដដែល។
សម្រាប់ឥទ្ធិពលលើ ជនជាតិដាណឺម៉ាកនៅស្លេសស្វីគ និងព្រឹត្តិការណ៍បន្ទាប់ សូមមើល ប្រវត្តិនៃស្លេសស្វីគហុលស្តាញ ។
បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់អាឡឺម៉ង់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី1មហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តបានរៀបចំការបោះឆ្នោតចំនួនពីរនៅភាគខាងជើងនិងកណ្តាល ស្លេសស្វីគ នៅថ្ងៃទី១០​ ខែកុម្ភៈ និងថ្ងៃទី១៤ ខែមីនាឆ្នាំ១៩២០។ នៅស្លេសស្វីគភាគខាងជើង ៧៥% បានបោះឆ្នោតសម្រាប់ការបង្រួបបង្រួមជាមួយដាណឺម៉ាកនិង ២៥% សម្រាប់នៅបន្តក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ វាបានក្លាយជា ស្រុកជូតលែន ក្នុងប្រទេសដាណឺម៉ាក ដែលឥឡូវនេះជាផ្នែកមួយនៃ តំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសដាណឺម៉ាក ។ នៅស្លេសស្វីគកណ្តាល ស្ថានភាពត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយការបោះឆ្នោត៨០% សម្រាប់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់និង ២០% សម្រាប់ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ គ្មានការបោះឆ្នោតណាមួយបានកើតឡើងនៅភាគខាងត្បូងទីបីនៃស្លេសស្វីគ ឬនៅហុលស្តាញទេព្រោះលទ្ធផលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការសន្និដ្ឋានមុន។ សព្វថ្ងៃនេះវាបានបង្កើតជា រដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ ស្លេសស្វីគហុលស្តាញ ។
អក្សរសិល្ប៍
ធាតុនៃសំណួរស្លេសស្វីគហុលស្តាញ ត្រូវបានប្រឌិតនៅក្នុង Royal Flash ដែលជារឿងទីពីរនៃប្រលោមលោក The Flashman Papers របស់ George MacDonald Fraser ។
ដំណោះស្រាយដ៏មានសក្ដានុពលរបស់វា (ឬកង្វះរបស់វា) ក៏ជាផ្នែកមួយនៃដំណោះស្រាយចំពោះអាថ៌កំបាំងនៅចំកណ្តាលនៃរឿងខ្លី "Tomorrow Town" របស់ Kim Newman ។
អ្នកនិពន្ធជនជាតិដាណឺម៉ាក Herman Bang បានសរសេរអំពីជីវិតនៅលើកោះ Als បន្ទាប់ពី សមរភូមិ Dybbøl ក្នុង សង្គ្រាមទីពីរនៃស្លេសស្វីគ នៅក្នុងប្រលោមលោករបស់គាត់ Tine ដែលបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៨៨៩ ។
សំណួរនេះលេចឡើងនៅក្នុងភាគទីមួយនៃ ការចងចាំ របស់ Carl Schurz ជាបញ្ហានៃការព្រួយបារម្ភនៅក្នុង បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៨៤៨ និងក៏ដូចជាការរំលឹកដ៏ឆ្ងាយរបស់មិត្តរបស់គាត់ Adolf Strodtmann ទាក់ទងនឹងការចូលរួមរបស់ Strodtmann នៅក្នុងជម្លោះ (សូមមើលជំពូកទី 5 ទំព័រ . – និង ជំពូក ៦ ទំព័រ។ – )។
ប្រវត្ដិ ឧកញ៉ាសុត្តន្ដប្រីជាឥន្ទ
គតិលោក > គតិលោក ភាគ​ ទី ១ > ប្រវត្ដិ ឧកញ៉ាសុត្តន្ដប្រីជាឥន្ទ និង ប្រស្នាអំពីគតិលោក
ប្រវត្ដិពង្សាវតារ
ឧកញ៉ាសុត្តន្តប្រីជា ឥន្ទកំណើតកើតនៅស្រុកទន្លេធំ គឺភូមរកាកោងខេត្តមុខកំពូល មាតាឈ្មោះយាយមុំ បិតាឈ្មោះបពា្ចងកែ ឧកញ៉ា កើតថ្ងៃចន្ទ ខែអាសាធ ឆ្នាំវក ពុទ្ធសករាជកន្លងទៅបាន ២៤០៣ វស្សាគឺថ្ងៃទី២២ សូយេត ឆ្នាំ១៨៥៩។
កាលអាយុ ១០ឆ្នាំនៅវត្តសិក្សាអក្សរខែ្មរ អាយុ១៥ឆ្នាំ ចេញរៀនប្រែព្រះបរិយត្តិ បួសជាសាមណេរ រួចទៅរៀន នឹង លោកព្រះអាចារ្យពេជ ស្រុកព្រះត្រពាំង អាយុ១៨ឆ្នាំទៅរៀន នឹងលោកគ្រូព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ ប្រាក់ វត្តឧណ្ណាលោម ក្រុងភ្នំពេញអាយុ១៩ ឆ្នាំ ទៅរៀន នឹង លោកគ្រូព្រះអាចារ្យសុខ វត្តកែវ ស្រុកបាត់ដំបង អាយុ២០ឆ្នាំបានបួសជាភិក្ខុនៅវត្តកែវ ១វស្សា ទើបលាព្រះឧបជ្ឈាយាចារ្យទៅរៀននៅស្រុកបាងកក ក្រុងស្យាម រៀនបាន៧វស្សាក៏វិលមកស្រុកខែ្មរវិញ ក្នុងអំណាចលោកព្រះយ៉ា កថាថនញ៉ុញ) នៅវត្តកណ្តាល ស្រុកបាត់ដំបង រួមបាន១០វស្សា លាសិក្ខាបទសឹកមកមានបុត្រភរិយានៅភូមិជ្វាធំ លោកកថាថន(ឈុំ) ចិញ្ចឹមជាទីហ្លួងវិចិត្រ វោហារ បានតែង បានប្រែបាលី ជាសំរាយមានឈ្មោះ៤៤ ឈ្មោះជាសៀវភៅខ្លះ ចារស្លឹករិតខ្លះ លុះអាយុបាន៥៥ឆ្មាំ រាជការក្រុងភ្នំពេញ អោយយក មកតាំងទី ជាឧកញ៉ា សុត្តន្តប្រីជា ប្រោសអោយជួយតែងសព្វវចនាធិប្បាយខែ្មរ នៅទីសាលាបាលី ក្នុងរវាងអាយុ ៥៥ឆ្នាំ ដល់អាយុ៦៥ឆ្នាំ បានលារាជការ វិលមកនៅស្រុកបាត់ដំបងដើមវិញ លុះនៅថ្ងៃ ១០កើត ខែអស្សុជ ឆ្នាំជូត ឆស័ក មានរោគក្អក បណ្តាកូនចៅរាល់គ្នា នាំគ្នាប្រតិបត្តិប្រកបថ្នាំ រកគ្រូរក្សាពុំចេះធូរឡើយ លុះដល់ថ្ងៃអាទិត្យ ១២កើត ខែកត្ដិកឆ្នាំជូត ឆស័ក ក៏ទទួលអនិច្ចកម្មនៅវេលាម៉ោង៨ព្រឹក គឺថ្ងៃ ៨ណូវ៉ម ឆ្នាំ ១៩២៤។
ប្រស្នាអំពីគតិលោក
តំរាគតិលោកនេះ គឺខ្ញុំបាទទីឧកញ៉សុត្តន្តប្រីជាឥន្ទ អ្នកតែងឡើង ដើម្បីកុលបុត្រ អ្នករៀនគតិបុរាណជាបែបយ៉ាងគ្រាន់អាងសេចក្តី ប្រៀបនាំយកប្រារព្ធ គតិលោកថ្មី ដែលកើតមានឡើង ទើបតាំងជាពាក្យបុច្ឆានិងពាក្យវិសជ្ជនាក្នុងតំរានេះជាទីសណ្តាប់ដោយងាយ។ ដើមឡើយ កូនសិស្សសួរគ្រូថាសូមទានមេត្តាប្រោសពាក្យដែលថា គតិលោកនោះតើបែ្រដូចម្តេច?។ គ្រូប្រាប់ថាគតិលោកនោះប្រែថា ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅរបស់ជនក្នុងលោកិយនេះឯង។
ស. លោក សព្ទនេះ តើអធិប្បាយជាពាក្យសំរាយថាដូចម្តេច? គ. ឱ! លោក ជាសភាវៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចបដិសន្ធិនៃខន្ធ គឺថាសភាវៈមិនទៀងដោយមិនជាប់នៅមិនប្រាកដជា អទស្សនភាព មួយទៀតប្រែថា សត្វផែនដីផ្ទៃមេឃ អាកាសទូទៅទាំងអស់,លោកនេះប្រែថា ធម្មតាសត្វ ឬ របស់ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោក ឯគតិសព្ទនោះ ប្រែបានច្រើនយ៉ាង គឺថាដំណើរទៅគ្រឿងដល់គ្រឿងដំណើរបទសេចក្តី កំលាំង អំណាច ផ្លូវទីពឹង ក្តីអត់ធន់ ចិត្តកំណើតពាក្យឯណាហេតុឯណា ដែលកើតឡើងមានឡើងក្នុងលោកនេះហៅថាគតិលោកទាំងអស់។
ស. សួរថា លោកនេះមានតែ១ ឬ មានេច្រីនយ៉ាងតទៅទៀត? គ. ឆ្លើយថា លោកនេះ បើយោគយកគតិធម៌មកសំដែងចេញទៅទៀតនោះមានច្រើនយ៉ាងតទៅ គឺអារម្មណ៍ទាំងពួង មានរូបដែលឃើញ នឹងភ្នែកជាដើមនោះហៅថា កាមលោក រូបដែលឃើញដោយចិត្តជាដើមនោះហៅថា រូបលោកដោយហោចទៅ យ៉ាងសព្វសារពើទាំងពួង បណ្តាដែលមានចិត្តគ្រប់គ្រងព្រមនៅក្នុងសភាវប្បញ្ញាត្តិ។
ស. សួរថា លោកយើងនេះ ហៅថា មនុស្សលោក ឯខាងស្ថានទេវតានោះហៅថា ទេវលោក ហើយចុះដូចជាមនុស្សលោកយើងនេះ បែងចេញជាស្ថានមាន ប៉ុន្មានជាន់ ស្ថានទេវលោកនោះតើមានប៉ុន្មានជាន់? គ. ឆ្លើយថា សត្វក្នុងមនុស្សលោកយើងនេះបែងចេញជាពីរជាន់ គឺសត្វតិរច្ឆានជាន់១ មនុស្សជាន់១ រួមនៅក្នុងលោកជាមួយគ្នា។ សត្វក្នុងបរលោកបែងជា៤ស្ថាន គឺនរកបែ្រត អសុរកាយស្ថាន១ ទេវតាក្នុងឆកាមាវចរសួគ៌ស្ថាន១ រូបព្រហ្មស្ថាន១ អរូបព្រហ្មស្ថាន១ នៅក្នុងលោក ខាងមុខទាំងអស់ សត្វក្នុងមនុស្សលោក ជាពួកមានកាយគ្រោតគ្រាត សត្វក្នុងទេវលោកជាពួក មានកាយទិព្វខ្លះ ដែលពុំមានកាយជាពួកសោយអារម្មណ៍ គឺជាទិព្វខ្លះ ដែលប្រាសចាករូបខ្លះ។