cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
ប្រពន្ធ​ថា «អញ​មុខ​ជា​ប្រាប់​ម៉ែ​ឪអញ​មិន​ខាន» ។
ហើយ​កណ្តៀត​ល្អី​ត្រឡប់​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ ជួប​នឹង​ម្តាយ និយាយ​ទាំង​ខឹង​មុខ​ក្រហម​ប្រាប់​ម្តាយ​ថា «កូន​ប្រសា​ម៉ែ​ឯង​វា​ល្អ​ហើយ! ខ្ញុំ​ទូល​បាយ​ទៅ​ឲ្យ​ស៊ី ដាក់​ល្អី​ស្ទើរ​តែ​មិន​ទាន់ វា​ស្តី​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ថា​មាន​សហាយ» ។
ចំណែក​ម្តាយ​នោះ ខឹង​ញ័រ​ឡើង​ថា «ហង​ឯង ដូច្នេះ​ទេ​តើ បាន​ជា​មុខ​ក្រហម អញ​ថា​កូន​ថា​ចៅ បាន​ជា​ចាំ​ផ្ទះ​ឲ្យ​វា ឥឡូវ​វា​ថា​ឯងលួច​ថ្នាំ​វា​យក​ទៅ​ដូរ​ដូង មេ​អន្តរធាន​ឯង​ក្រោយៗ កុំ​និយាយ​ដូច្នេះ មិន​ត្រូវ​ទេ សូម្បី​តែ​ថ្នាំ​១​ឆ្នុក ក៏​អញ​មិន​លួច​យក​ផង បើ​ទុក​ជា​អញ​យក​មែន ម្តាយ​នឹង​កូន​មិន​ត្រូវ​ហង​ឯង​ពោល​ឲ្យ​អញ​ខ្មាស​គេ​ទេ ចាំ​ឪហង​ឯង​មក អញ​ប្រាប់​ឲ្យ​ជេរ​វាយ​ប្រដៅ​ហង​ឯង​មិន​ខាន» ។
លុះ​យូរ​បន្តិច ប្តី​មក​ពី​កាប់​បង្គោល​ធ្វើ​របង​បង្ការ​មិនឲ្យ​គោ​ក្របី​ចូល​ស៊ី​សំណាប​សន្ទូង ប្រពន្ធ​និយាយ​ប្រាប់​ប្តី​ថា «កូន​ស្រីយើង​វា​យក​បាយ​ទៅ​ឲ្យប្តី ខ្ញុំ​ចាំ​ផ្ទះ​ឲ្យ​វា លុះ​មក​វិញ វា​ថា​ខ្ញុំ​ជា​ម្តាយ​លួច​ថ្នាំ​វា​ដូរ​ដូង ខ្ញុំ​ខឹង​ណាស់» ។
ប្តី​ស្តាប់​មិន​ឮ ខឹង​នឹង​ប្រពន្ធ​ក៏​ជេរ​ថា «មេ​ចោរ​គ្រហរ! ហង​ឯង​ប្រចណ្ឌ​អញ​អី​ម៉្លេះ! អញ​មាន​ស្លៀក​ពាក់​តែង​តួ​ដើរ​លេង​ចង់​ស្រី​ឯណា អញ​ទៅ​កាប់​ឈើ​ធ្វើ​បង្គោល​របង​ទេ​តើ! អញ​អត់​តែ​ម្តង​នេះ ក្រោយៗ​បើ​ហង​ឯង​នៅ​តែ​ស្តី​ប្រចណ្ឌ​អញ​ទៀត មុខ​ជា​អញ​ធាក់​ឲ្យ​ដួល​ទាំង​ជំហរ​មិន​ខាន» ។ ហាម​ប្រពន្ធ​ហើយ បរិភោគ​បាយ រួច​ទៅ​ចង​សន្ទូច បាន​ត្រីត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​វិញ ។
វេលា​ថ្ងៃ​ល្ងាច ប្រពន្ធ​ក៏​ធ្វើ​ត្រី​ស្ល​អាំង​ឲ្យ​ប្តី​បរិភោគ​ខ្លះ រំ​លែក​ទុក​ព្រឹក​ខ្លះ ដើម្បី​នឹង​ធ្វើ​សម្រាប់​យក​ទៅ​ប្រគេន​លោក​កូន​ឯ​វត្ត និង​កូន​ប្រុស​តូច​ម្នាក់​ឲ្យ​នៅ​រៀន​អក្សរ​ជា​មួយ​នឹង​លោក​បង​នោះ ។
លុះ​ព្រឹក​ឡើង ម្តាយ​នោះ​ដាំ​បាយ​ដួស​ដាក់​ចាន មាន​ម្ហូប​ពី​ល្ងាច​ស្រាប់ ទូល​យក​ទៅ​ដល់​កុដិ​ប្រគេន​លោក​កូន ហើយ​និយាយ​ថា
« ខ្ញុំ​ព្រះ​ករុណា​រលឹក​លោក​កូន​ណាស់! មួយ​ទៀត​ប្អូន​តូច​វា​រៀន​អក្សរ​គ្រាន់​បើ​ទេ?» ។​
លោក​កូន​នោះ​ប្រាប់​ថា «ចម្រើន​ពរ​ញោម! អាត្មា​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ កំ​ពុង​ស្រឡាញ់​សីល​ផ្នួស​ណាស់, អាត្មា​មិន​សឹក​ទេ» ។
ម្តាយ​ក៏​ហៅ​កូន​តូច​ដែល​នៅ​បម្រើ​បង​នោះ​ថា «អានាង! លា​លោក​បង​ទៅ​ផ្ទះ​នឹង​ម្តាយ​បាន​មួយ​ថ្ងៃ​សិន ត្បិត​ឪពុក​ឯងរឭក​ណាស់» ។
កូន​តូច​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ម្តាយ​ថា «ត្រី​ងៀត​លោក​បង នៅ​ពីរ​កន្ទុយ​ទុក​ក្នុង​កុដិ, ពេល​ល្ងាច ខ្ញុំ​យក​ពីរ​ចម្រៀក​ ដុត​ស៊ី​បាយ ដែល​សល់​ពី​លោក​ឆាន់​ពេល​ព្រឹក​នោះ» ។
ឯលោក​សង្ឃ ដែល​គង់​នៅ​ជិត​កុដិ​ទាំង​ប៉ុន្មាន បាន​ឮ​ម្តាយ​នឹង​កូន​និយាយ​តែ​ដោយ​ខ្លួន មិន​ទទួល​សម្រុង​គ្នា​ដូច្នេះ លោក​ទាំង​អស់​ទប់​ពុំ​បាន ក៏សើច​ទ្រហឹង​អឺង​អាប់ ។
អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
នេះ​គឺ​ជា​បញ្ជី​ឈ្មោះ​អ្នក​មាន​កេរ្តិ៍​​ឈ្មោះ​របស់​ខ្មែរ​ ដែល​ត្រូវ​បាន​ស្គាល់​ដោយ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន គឺមិន​​ផ្អែក​ទៅ​ប្រជា​ប្រិយភាព​នៃ​បុគ្គល​នោះទេ ហើយ​ក៏​មិន​សង្កត់​ធ្ងន់​ទៅ​​លើ​បច្ចុប្បន្ន​កាល​ដែរ គឺ​យើង​ផ្អែក​​ទៅ​ភាព​ល្បី​ឈ្មោះ​ក្នុង​កំឡុង​ពេល​ណា​មួយ​នៃ​ជិវិត​របស់​អ្នក​ទាំង​នោះ។
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
ឧបាសិកា​នោះ ក៏​សំពះ​លា​លោក​កូន​ត្រឡប់​មក​ដល់ផ្ទះ​វិញ ហើយ​លុត​ជង្គង់​ជូន​បុណ្យ​ប្តី​ថា «ខ្ញុំ​ជូន​បុណ្យអ្នក​ផង» ។
អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
កវីនិពន្ធ
ទសវត្សរ៍ទី៦០ និង៧០ ''ពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ទី៩០ ក្រោយឆ្នាំ២០០០
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
ប្តី​ឆ្លើយ​ថា «អើ! អញ​ឃើញ​បាយ​សម្ល​ខ​អាំង ព្យួរ​ទុក​នៅ​សង្រែក អញ​ស៊ី​អស់​ទៅ​ហើយ» ។
អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ផ្សេង​ៗ​ទៀត
អ្នកពូកែស្រាវជ្រាវ វ័យក្មេង
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋជាតួងង្គមួយនៃច្បាប់ដែលទាក់ទងទៅនិងច្បាប់នៃបទឧក្រិដ្ឋហើយក៏ជាតួរអង្គនៃច្បាប់ដែលធ្វើការការពារនិងមិនអនុញ្ញា តិមានការរំលបបំពានចំពោះជនណាម្នាក់ទាំងសុខមាលភាពផ្សេងៗនិងក៏ត្រូវបានដាក់ទោសចំពោះជនណាដែលបំពានលើច្បាប់នេះ ហើយច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋនេះត្រូវបានដកចេញពីច្បាប់ស៊ីវិល។
អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ផ្សេង​ៗ​ទៀត
អ្នកពូកែស្រាវជ្រាវ វ័យក្មេង ១. ថន វឌ្ឍនា (Thorn Vatana) នៅខេត្តរតនគិរី ២. យៀម ពេជ្យ (Yeam Pich) នៅខេត្តរតនគិរី
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
ប្រពន្ធ​ក៏​មើល​មុខ​ប្តីៗ មើល​មុខ​ប្រពន្ធ ប៉ប្រិច​ភ្នែក​ម៉ក់ៗ ធ្វើ​វា​ហឺ​តែ​ដោយ​ខ្លួន ។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ
ប្រវត្តិនៃច្បាប់ឧក្រិដ្ឋ
ដំបូងឡើយប្រជាជនទូទៅមិនទាន់យល់ពីអ្វីទៅដែលហៅថាច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋនិងច្បាប់ស៊ីវិលនៅឡើយនោះទេច្បាប់តំបូងត្រូវបានតាក់ តែងឡើងដោយលោកស៊ូម៉ារៀន។កំឡុងឆ្នាំ២១០០ដល់ឆ្នាំ២០៥០មុនគ្រឹះសករាជលោកណាំម៊ូនិងលោកស៊ូម៉ារៀនជាព្រះរាជានៃចក្រ ភព(Ur)បានអមុម័ត្តច្បាប់ចាស់ដែលបានបង្កើតឡើងហើយដែលមានឈ្មោះថាច្បាប់យូអរណាម៊ូដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២ ៣៨០ដល់ឆ្នាំ២៣៦០មុនគសបាបអនុម័ត្តរួចហើយក៏ដោយក៏នៅមានច្បាប់មួយដែលសំខាន់ទៀតគឺច្បាប់ហាម៉ារ៉ាប៊ីដែលជាមូលដ្ឋាន គ្រិះសំខាន់របស់ច្បាប់ប៊េប៊ីឡូនៀន។ច្បាប់នេះដំបូងឡើយមិនទាន់បានបែងចែកថាអ្វីទៅជាច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឋនិងអ្វីទៅជាច្បាប់ស៊ីវិល នោះនៅឡើយទេ។ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋដំបូងរបស់ក្រិចគឺច្បាប់តស់រានមានជីវិតជាឧទាហរណ៏ដូចជាច្បាប់សាឡូម៉ុននិងច្បាប់ដ្រាកូ។ ច្បាប់ផ្សេងៗដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនិងច្បាប់នេះក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលទៅក្នុងច្បាប់នៃបទឧក្រិដ្ឋដែរដូចជាការប្រព្រឹត្តិអំពើចោក ម្មនិងការប្រព្រឹត្តិនូវការលាក់បាំងផ្សេងៗ។ចំពោះអំពើចោរកម្មនិងអំពើហិង្សាត្រូវបញ្ចូលជាការលុកលុយទ្រព្យសម្បត្តិ។ការរំលបបំពាន លើច្បាប់នេះត្រូវបានផ្តន្ទាទោសដោយពិន័យជាការបង់ប្រាក់ឬក៏អាចជាការពិន័យផ្សេងៗទៅតាមទោសទន្ទ។ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋរបស់ចក្រភព រ៉ូមត្រូវបានចងក្រងទុកក្នុងសៀវភៅច្បាប់ក្នុងមាត្រា៤៧និង៤៨។បន្ទាប់ពីការបង្កើតច្បាប់របស់ចក្រភពរ៉ូមឡើងនៅក្នុងសតវត្សទី១២ រយៈពេល៦សតវត្សដោយការបែងចែកនិងគ្រោះមហន្តរាយរបស់រជជាណាចក្ររ៉ូមាំងគឺបានផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រិះដល់ការនៃការបែងចែ កនូងអ្វីដែលហៅថាបទឧក្រិដ្ឋនិងច្បាប់ស៊ីវិលរបស់ច្បាប់អឺរ៉ុបរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ល័ក្ឋខ័ណ្ឌផ្សេងៗទំនើបសម័យជាច្រើ នដែលត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងកំឡុងពេលដែលប្រទេសណកមែនបានធ្វើការចូលលុកលុយប្រទេសអង់គ្លេស។ចំណុចសំខាន់របស់ បទឧករិដ្ឋជាកាព្រួយបារម្មរបា់ពួកអឺរ៉ុបនិងត្រូវកើតឡើងនៅក្នុង(Spanish Late Scolasticism)។នៅពេលដែលពួកក្រុមទេវរបស់ព្រះជា ម្ចាស់ត្រូវបានដាក់ទោសព្រហ្មទណ្ឌដល់ចិត្តគំនិតរបស់ពួកគេនោះក៏ក្លាយជាច្បាប់នៃសាសនាទៅវិញនិងជាចុងក្រោយក៏ក្លាយជាច្បា ប់សង្គមវិញតែម្តង។ការវិវឌ្ឍន៏របស់ភាពយុត្តិធម៏នៅក្នុងតុលាការលើកតំបូងក៏បានក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នានៅក្នុងសតវត្សទី១៨នៅពេល ដែលបណ្តាប្រទេសទាំងឡាយនៅក្នុងអឺរ៉ុបចាម់ផ្តើមរៀបចាំឡើងវិញនូវប៉ូលីសផ្សេងៗ។ដោយសារតែចំណុចនេះបានធ្វើអោយមាន ការបង្កើតឡើងនូវការបង្ខិតបង្ខំឡើង។
អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ផ្សេង​ៗ​ទៀត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទ្យា
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ
គោលបំណងរបស់ច្បាប់នេះ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋមានលក្ខណៈផ្សេងៗគ្នាចំពោះបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗគ្នានិងមានលក្ខណៈជាក់លាក់ឬក៏កាសច្ចនុម័ត្តផ្សេងៗចំពោះការធ្លាក់ចុះ នៃច្បាប់នេះរាល់បទឧក្រិដ្ឋទាំងអស់ទ្រូវបានកំណត់សម្គាល់នៅក្នុងចំណុចសំខាន់ៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ការដាក់ទោ សទណ្ឌសំខាន់ៗត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅការកាត់ទោសក្នុងសាលាក្តីមួយចំនួនទៅតាមបទឧក្រិដ្ឋដែលធ្ងន់ឬស្រាល។ការដាក់ទោស ចំពោះរាងកាយត្រូវបានកំណត់ដោយការដែលធ្វើទោសតាមបែបការវាយឬការដែលអោយសត្វឆ្កែខាំបើទុកជាការដាក់ទោសបែបនេះ ត្រូវបានហាមប្រាមដោយបណ្តាប្រទេសមួយចំនួននៅលើពិភពលោកក៏ដោយនិងករណីទោសផ្សេងៗទៀតអាចដាក់គុកយោងទៅលើ កំរិតនៃទោសដែលជនល្មើសដែលប្រព្រឹត្តិកន្លងមកនិងអាចជាការដាក់ទោសមួយជិវិតផងដែរបើទោះជាមន្ត្រីដែលមានតំនែងនៅក្នុង រដ្ឋាភិបាលឬក៏ប្រជារស្ត្រក៏ដោយគឺត្រូវដាក់ទោសទាន់ដូចគ្នា។ការផ្តន្ទាទោសត្រូវអនុឡោមតាមដែលជាក់លាក់មួយឬអាចដោះលែង វាអាស្រ័យទៅតាមរបបនិងនិន្នាកានយោបាយរបស់ប្រទេសនីមួយៗផងដែរ។ការពិន័យទាំងឡាយការដកហូតដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ ពីជនជាប់ចោទក៏ជាការដែលដាក់ទោសទាន់នោះដែរ។ វត្ថុបំណងប្រាំធំៗដែលចាត់ទុកជាបទឧក្រិដ្ឋដែរនោះគឺការដាក់ទោស,ការធ្វើអោយញញើត,ការធ្វើអោយអស់សម្ថភាព,បុនិតីសម្បទា និងបដិទាន។ នាំមនូវផលប្រយោជន៏។យោងទៅលើបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗដែលមានជាបន្តបន្ទាប់ច្បាប់នេះក៏ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលបន្ថែមនូវច្បាប់មួយចំ នួនបន្ថែមទៀត។ចំពោះមនុស្សណាដែលមិនប្រព្រឹត្តខុសនិងច្បាប់នេះនិងគ្មានទោសទាន់អ្វីឡើយតែផ្ទុយទៅវិញនិងមានទទួលទោ សចំពោះជនដែលប្រព្រឹត្តខុសដូចជាការដែលមានទោសដល់ការសម្លាប់ជនណាម្នាក់នោះការដាក់ទោសគឺជាការដែលត្រូវប្រហាជី វិតជននោះវិញតែម្តងយោងទៅលើច្បាប់និងសិទ្ធិ។ ពោះការប្រមាថមើលងាយជាលក្ខណៈទៅតាមបទល្មើសរបស់ជនឧក្រិដ្ឋ។ការប្រមាថមើលងាយនេះភាគច្រើនកើតមានឡើងនៅក្នុង សង្គមស៊ីវិលតែម្តង។ សផុតពីអំពើអបាយមុខនិងបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗបានទោតផងដែលនាពេលបច្ចបុន្ននេះការដាក់ទោសគឹតាមទម្រង់នេះជាករដែលដាក់គុ កឬពន្ធាគានោះឯងទោសប្រហាជីវិតក៏ត្រូវបានផ្តល់ចំពោះជនឧក្រិដ្ឋដែរ។ រប្រមាថមើលថាយដោយការដែលបទឧក្រិដ្ឋក្នុងការមើលងាយដោយអចេតនា។
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
លុះ​យូរ​បន្តិច ស្រាប់​តែ​ប្អូន​ស្រី​បង្កើត​ខាង​ប្តី នៅ​ភូមិ​ដទៃ​ឆ្ងាយ​មក​ដល់ បាន​ផ្លែ​ពង្រ​មួយ​ផ្តិល​និង​ស្លឹក​ប្រស់​ស្វា​មួយ​សំណុំ​មក​ផ្ញើ​បង និយាយ​សួរ​បង​ថា «បង​បាន​ភ្ជួរ​រាស់​ដក​ស្ទូងបាន​ស្រែ​ប៉ុន្មាន​ហើយ?» ។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ
ការជ្រើសរើសជាបទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ជាច្រើនត្រូវនាបដាក់ទោសចំពោះជនឧក្រិដ្ឋជាទោសឧក្រិដ្ឋតែតាមធាតុពិតវាមានភាពទូលំទូលាយជាបន្តបន្ទាប់។ភាពទូលំទូលា យនៃបទឧក្រិដ្ឋនេះជាភាពឆ្លាតវៃរបស់គំនិតប្រាជ្ញាស្មារតីទៅវិញ។ចំណុចជាបន្តបន្ទាប់ជាបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗ។
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
បង​ទាំង​ប្តី​ប្រពន្ធ​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ទៅ​ប្អូន​ស្រី​វិញថា «អើ​ហង! ល្មម​ទុក​ដាក់​ឲ្យ​វា​មាន​ប្តី​ទៅ​ចុះ តែ​ហង​មើល​កុំ​ឲ្យ​តែ​ចេះ​លេង​បៀ​ផឹក​ស្រា​ជក់​អាភៀន» ។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ
ធាតុផ្សេងៗរបស់បទឧក្រិដ្ឋ
ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋជាច្បាប់មួយដែលបានហាមប្រាមចំពោះអំពើទាំងឡាយណាដែលមិនគួរប្រព្រឹត្តិឬប្រព្រឹត្តិដោយអចេតនាបើទោះជាភស្តុតា ងគឺទាមទានូវសកម្មភាំមួយចំនួនដើម្បីបញ្ជាក់ក៏ដោយ។បទឧក្រិដ្ឋមួយចំនួនដែលនាពេលបច្ចប្បន្ននេះមិនត្រូវការប្រើប្រាស់ទៀតឡើយ ភាពទទួលខុសត្រូវចំពោះបទល្មើសរបស់ខ្លួនជាឧទាហរណ៏ដូចជាគ្រោះថ្ានក់ចរាចរណ៏មួយនៅលើផ្លួវនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ជាការបើក បរដែលមានជាតិអាកុលនោះមានន័យថាជាការបើកបរក្នុងពេលដែលស្រវឺងដែលច្បាប់បានហាមប្រាមមិនអោយមានករណីបែបនេះ ឡើយបើទុកជាយ៉ាងណាក៏ដោយគឺដោយសារតែការដែលគ្រប់គ្រងនិងការពាររបស់ច្បាប់នេះចំពោហបទឧក្រិដ្ឋទាំងឡាយមានភាព ល្អប្រសើរនោះគឺចៅក្រមនៅក៏បានស្វែងរកនូវកំហុសធ្វន់ធ្ងរបន្ថែមទៀត។កំហុសគឺជាគំនិត។
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
ប្អូន​ស្រី​ស្ដាប់​មិន​ឮ​ទៀត ក៏​ប្រាប់​ទៅ​បង​ទាំង​ពីរ​នាក់​ថា «ខ្ញុំ​ស្តាយ​ត្រឡាច​ខ្ញុំ​មួយ​ទ្រើង​ណាស់ កំពុង​តែ​ផ្កា​ក្តិប​តូចៗ ស្រាប់​តែ​មេ​ជ្រូក​វា​ទៅ​ឈ្មុស​គល់​ដាច់​ងាប់​អស់» ។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ
ទោសកំហុស
(Actus reus)ជាពាក្យដែលកំចីមកពីភាសាបារំាងដែលមានន័យថាសកម្មភាពនៃទោសកំហុសនិងជាបទល្មើសដែលប្រព្រឹត្តដល់រាង កាយដែលតហរូវបានប្រព្រឹត្តិដោយរាងកាយផ្ទាល់តែម្តង។សកម្មភាពកំរាមកំហែងនិងត្រូវតែទទួលទោសចំពោះមុខច្បាប់។ជាឧទា ហរណ៏ការគំរាមកំហែងរបស់លោកAចំពោះលោកBឬក៏សកម្មភាពមួយដែលឪពុកម្តាយមិនបានផ្តលអាហារគរ្ប់គ្រាន់ចំពោះកូនៗរ បស់ពួកគេក៏អាចត្រូវបានផ្តន្ទាទោសដែរ។ នៅពេលណាដែលការដាក់ទោសមានភាពមិនប្រកតីនោះជាសកម្មភាពមួយនៃការយល់យោគការដែលចង់បំពេញនូវការកាត់ក្តីអោ យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់នោះគឺដោយការគោរពតាមកិច្ចសន្យា,​ការដែលស្ម័គ្រចិត្តនិងសាច់ញាតិដែលនៅរស់រៀនមានជីវិតនៅឡើ យនិងជាធម្មតាដោយតំនែងនិងមុខនាទីដែលមាននៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។មុខតំនែងអាចកើតមានបានដោយសារតែការខិតខំប្រឹងប្រែង របស់បុគ្គលរាងៗខ្លួនពីស្ថានភាពលំបាកៗនោះឯង។ម្យ៉ាងវិញទៀតនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសក៏មានការប្រកាន់ភ្ជាប់នូវ
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
បង​ទាំង​ពីរ​នាក់​ថា «អើ​ហង! ល្មម​ទៅ​ផ្ទះ​ក៏​ទៅ​ចុះ ល្ងាច​ណាស់​ហើយ ក្រែង​កូន​វា​យំ​រក» ។
ច្បាប់បទឧក្រិដ្ឋ
ទោសកំហុស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ច្បាប់
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
ដំនើររឿង
ប្អូន​ស្រី​នោះ ក៏​ត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ ។
ស្តាប់​មិន​ជាក់ កុំ​អាល​ញាក់​ចិញ្ចើម
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត
ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា
ឯកឧត្តមទួនសុច ជានាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទួនសុច អនុក្រឹត្យស្តីពីការដំឡើងប្រាក់កម្រៃប្រចាខែជូនមន្រ្តីជាប់កិច្ចសន្យា ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តី (Office of the Council of Ministers) រដ្ឋលេខាធិការ សខេង  រដ្ឋមន្ត្រី សាធារណៈ ទីស្តីការគណ:រដ្ឋមន្ត្រី ២២ រូប ការដំឡេីង បៀវត្សប្រាក់កម្រៃ ជូន មន្ត្រីជាប់ កិច្ចសន្យា 2800000រៀល វិវត្តន៍ ថ្ងៃទី ៤ Aceleda Bank Plc. អនុក្រឹត្យ លេខ ១៩១ អនក្រ.បក ប្រាក់ខែ មន្ត្រីរាជការ និង អនុក្រឹត្យ ១០៩៧ ក្រ.ខ ឆ្នាំ ២០១៩ និង អនុក្រឹត្យ អនក្រ.បក ១៩២ ឆ្នាំ ២០១៩ ។
រឿងតម្លង់៧សន្ដាន
សូមមើលផងដែរ
ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ
ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា
សូមសម្តេច ហ៊ុន សែន ជួយសំរួល ប្រាក់វិវត្តន៍ ខ្ញុំបាទ លេខ ៨ ខ្ទង់ផ្ញេី គណនេយ្យ Gmail និង 095686568 សម្គល់ដោយលេខ 061881143 តាមសេចក្តី ប្រកាសអនុក្រឹត្ស លេខ ១៩១ អនក្រ.បក ប្រាក់ខែមន្ត្រីរាជការ និង តាមសេចក្តី ប្រកាស អនុក្រឹត្យ ១០៩៧ ក្រ.ខ ក្របខ័ណ្ឌ មន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុ ទទួលបន្ទុករៀបចំប្រាក់ខែអោយខ្ញុំបាទ សូមគោរព ជូន សម្តេច ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រី នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។
www.bonahun8888@gmail.com ID 061881143 Tell 095686568
https://t.me/OCMDocs/165?single
https://gs.mef.gov.kh/law-and-regulation/anukrat/
bonahun.ocm.gov.kh/lawyer
ប្រវត្តិ​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​ ជួយដល់កុមារកំព្រាចាស់ជរាកម្ពុជា
300px|right ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ថៃ្ងទី​២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៤ បន្ទាប់​ពី​ប្រទេសជាតិ​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ ពី​អាណានិគមនិយមបារាំង និង​បន្ទាប់ពីវិជ្ជាស្ថាន បោះ​ប្រាក់​ឥណ្ឌូចិន​ត្រូវបាន​បិទ​ទ្វារ។ ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា​បាន​ផ្សាយ​ប្រាក់​រៀល​ឯករាជ្យ​របស់​ខ្លួនដើម្បី​បញ្ចប់​ជា​ស្ថាពរ​នូវ​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​ប្រាក់​វៀតណាម​និង ឡាវ ។ ពេល នោះ​ប្រព័ន្ធ​ធនាគារ​ក្នុង​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​មាន ធនាគារ​រដ្ឋ និង​ធនាគារ​ឯកជន​ធ្វើ​ប្រតិបត្តិការ​ទន្ទឹម​គ្នា​លើ​ដែនដី​ប្រទេសកម្ពុជា ។
នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៤ ដើម្បី​បំរើ​ឲ្យ​គោល​នយោបាយ​កសាង​ជាតិ​នៃ​សង្គមរា្រស្តនិយម​រដ្ឋ​បាន​ធ្វើ ​ការកែទម្រង់ ប្រព័ន្ធ​ធនាគារ​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដើម្បី​តម្រូវ​ទៅ​តាម​សេចក្តី​ត្រូវ​ការ​នៃ សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​នា​សម័យ​នោះ​ដោយ​បាន​ប្រែក្លាយ​ធនាគារជាតិ​នៃ​កម្ពុជា​ពី​ទម្រង់ស្ថាប័ន​ពាក់កណ្តាល​ស្វ័យត​ទៅ ជា​ធនាគាររដ្ឋ​ក្រោម​ទម្រង់​ជា​ស្ថាប័ន​សាធារណៈ ដែល មាន​លក្ខណៈ​ឧស្សាហកម្ម​និង​ពាណិជ្ជកម្ម ចំណែក​ឯ​ធនាគារ​ឯកជន​ជាតិ និង​បរទេស​ត្រូវ បាន​បិទ​ទ្វារ​ហើយ រដ្ឋ​បាន​បង្កើត​ធនាគារ​ដែល​កាន់កាប់​ដោយ​រដ្ឋ​មួយ​ចំនួន​ដូចជា​ធនាគារ​ឥណទាន​ជាតិ​ធនាគារ​អភិវឌ្ឍន៍​និង ធនាគារ​កសិកម្ម​ជនបទ។ ចាប់​តាំង​ពី​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ រហូត​ដល់ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ រដ្ឋ​បាន​ធ្វើ​សេរី ភាវូបនីយកម្ម​ជា​ថ្មីទៅ​លើ​ប្រព័ន្ធ​ធនាគារ។ ធនាគារ​ឯកជន​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ធ្វើ​សកម្មភាព​ទន្ទឹម​គ្នា​នឹង​ធនាគារ​រដ្ឋ​ក្រោម​ការបញ្ជា​ណែនាំ​និង​ការត្រួតពិនិត្យ របស់​ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា។ ជា​អកុសល​នៅ​ថៃ្ងទី​១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ធនាគារជាតិ​នៃ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​បិទទ្វារ​ប្រព័ន្ធ​ធនាគារ​ទូទាំង​ប្រទេស ត្រូវ​បាន​លុប​បំបាត់​ចោល អគារ ធនាគារជាតិ​នៃ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​កមេ្ទច​រូបិយវត្ថុជាតិ​ត្រូវ​បាន​ឈប់​ប្រើប្រាស់។ រហូត​មក​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៧៩​ទើប ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​វិញ​ក្នុង នាម ជា ធនាគារ កណ្តាល​របស់​ប្រទេស​នៅ​ថៃ្ងទី​១០ ខែតុលា។ នៅ​ពេល​នោះ​ធនាគារជាតិ​នៃ​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ស្តារឡើងវិញ​ពី​កំរិត​សូន្យ ទាំង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និង​ធនធាន​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​ប្រមែ​ប្រមូល និង​កសាង​ជា​បណើ្តរៗ​រហូត​បង្កើត​បាន​ជា​ស្ថាប័ន​ធនាគារជាតិ​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា"ធនាគារជាតិនៃ​ប្រជាជនកម្ពុជា"។
ដោយសារ​អគារធនាគារ​ក្រហម ត្រូវ​បាន​កមេ្ទច​ទៅ​ហើយ​នោះ​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​ប្រជាជន​កម្ពុជា បាន​បើក​ស្នាក់​ការកណ្តាល​របស់​ខ្លួន​ជា​បណ្តោះអាសន្ន​នៅ​លើ​អគារ អតីត​ធនាគារ​ខែ្មរ​សម្រាប់ ពាណិជ្ជកម្ម​ហើយ​បាន​រៀបចំ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ក្បាលម៉ាស៊ីន​ដឹកនាំ និង​សកម្មភាព ប្រតិបត្តិការ​នៅទី​ស្នាក់ការ កណ្តាល​និង​បាន​ពង្រីក​បណ្តាញ​ទៅ បណ្តា​ខេត្ត-ក្រុង​ទាំង​២០ទូទាំង​ប្រទេស ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​បាន​បោះផ្សាយ​ប្រាក់​រៀល​ឡើង​វិញ​នៅថៃ្ង​ទី​២០ ខែមិនា​ឆ្នាំ​១៩៨០​ដើម្បី​ជួយ​សម្រួល​ដល់ ការ ទូទាត់​ក្នុង​ជីវភាព​រស់​នៅ​របស់​ប្រជាជន។ ចំណែក​ឯ​អគារ​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា​ដែល​បាក់បែក​ត្រូវ​បាន​រុះរើ​និង​សាងសង់​ជាថ្មីឡើងវិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ ។ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៩ ប្រព័ន្ធ​ធនាគារ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ការ​កែ​ទម្រង់ ។ ធនាគារ​ខេត្ត-ក្រុង​ទាំង​២០ ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មក​ជា​ធនាគារ​ឯក​ទេស ខេត្ត-ក្រុង វិញ​ហើយ​ធ្វើ​សកម្មភាព​នៅ​លើ​ដែនដី​របស់​ខ្លួន តាម របប​ស្វ័យាភិបាល​សេដ្ឋកិច្ច​និង​ស្វ័យភាព ហិរញ្ញវត្ថុ​ដោយ​មាន​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ជា​អ្នក​បញ្ជា​ណែនាំ​និង​ត្រួត​ពិនិត្យ។
ក្រោយ​ពី​មាន​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព ទីក្រុងប៉ារីស​ថៃ្ងទី២៣ ខែ​តុលាឆ្នាំ ១៩៩១ របបនយោបាយ​មួយ​ត្រូវ​បាន​​បង្កើត​ឡើង​របប​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ពី​សេដ្ឋកិច្ច ផែនការ​មក​ជា​សេដ្ឋកិច្ច​ទីផ្សារ​ដែល​ញាំង​ឲ្យ​មាន​ការកែប្រែ ប្រព័ន្ធ​ធនាគារ​នៅ​កម្ពុជា​ពី​ប្រព័ន្ធ ធនាគារ​មួយ​ថ្នាក់​មក​ជា​ប្រព័ន្ធ​ធនាគារ​ពីរ​ថ្នាក់​ហើយ​រដ្ឋ​បាន​បើក​ទូលាយ ចំពោះ​អាជីវកម្ម​លើ វិស័យ​ធនាគារ​តាម​រយៈការ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ធនាគារ ពាណិជ្ជ​ក្រោម​ច្បាប់​ក្នុង​ស្រុក​ឬ​ក្រោម ទម្រង់​ជា​សាខា​ធនាគារ​បរទេស។ ប្រការ​នេះ តម្រូវ​ឲ្យ​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា​ពង្រឹង តួនាទី​របស់​ខ្លួន​ដើម្បី​បង្កើន​សមត្ថភាព​បញ្ជា​ណែនាំ​និង​ត្រួត​ពិនិត្យ​ដោយ​បាន​បងើ្កត​ច្បាប់​និង​ប្រកាស​ផេ្សងៗ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​រួម​មាន៖
ក្នុង​នាម​ធនាគារ​កណ្តាល​ដើម្បី​លើក​មុខមាត់ និង​កិត្យានុភាព​របស់​ខ្លួន​ឲ្យ​សក្កិសម​ជា​អាជ្ញាធរ អាណាព្យាបាល​លើ វិស័យ ធនាគារ​អគារ​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​កែលំអ​ផែ្នក​សោភ័ណភាព​នៅ ឆ្នាំ២០០៣។
សរុប​សេចក្តី​មក ដើម​កំណើត​របស់​ធនាគារ​ជាតិ​នៃក​ម្ពុជា ចែក​ចេញ​ជា​បី​ដំណាក់កាល​គឺ ៖
មុខងារ​និង​ភារកិច្ច​ទូទៅ​របស់​ធនាគារ​ជាតិ​នៃ​កម្ពុជា
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ធនាគារ
ល្បើក​ប្រេត
ដោយ សុង ស៊ីវ ពាក្យ ៤ បទ​កាកគតិ​ក្លាយ ក្នុង​សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ គម្ពីរ​បេត​វត្ថុ​ សំដែង​អំពី​ប្រេត ១២ ពួក កំពុង​សោយ​ផល​នៃ​បាប​កម្ម​ផ្សេងៗ​គ្នា
១. ឥ.ស្វា.សុសូម បង្គំ​រួប​រួម ចំពោះ​រ័ត្ន​បី ព្រះ​ពុទ្ធ​ព្រះ​ធម៌ ព្រះ​សង្ឃ​ចាស់​ខ្ចី សូម​មាន​សួស្ដី សព្វ​គ្រប់​ប្រការ ។ ២. ឥតោបរំ ទើប​ខ្ញុំ​ផ្ដើម​តាំង ចាប់​លើក​សាស្ត្រា បេត​វត្ថុ បាលី​ភាសា ហើយ​កាន់​ប៉ាកកា ចារ​ចួន​ជា​ខ្មែរ។ ៣. ​មុន​អភិប្រាយ សូម​ញាតិ​ទាំង​ឡាយ អ្នក​ក្រុង​អ្នក​ស្រែ បើ​បាន​ជ្រាប​រឿង ប្រេត​នេះ​ខំ​កែ គំនិត​ឱ្យ​ប្រែ បែរ​ចាក​កំហុស។ ៤. ប្រេត​មាន​ច្រើន​ក្រុម មាន​តូច​មាន​ធំ មាន​ស្រី​មាន​ប្រុស គ្រប់​សាស្ត្រ​ទាំង​អស់ លាយ​ឡំ​ចំរុះ កើត​តាម​កំហុស ដែល​ខ្លួន​បាន​ធ្វើ។ ៥. ប្រេត​ខ្លះ​ដើរ​បាន ដើរ​សព្វ​ភូមិ​ឋាន ស្រុក​ក្រោម​ស្រុក​លើ ដើរ​គ្រប់​ប្រទេស ឥត​មាន​ទើស​ទើរ ដើរ​រុះ​ដើរ​រើ រើស​រក​អាហារ។ ៦. ពួក​ប្រេត​ធុន​ហ្នឹង ច្រើន​នឹក​រំពឹង រក​ញាតិកា បង​ប្អូន​កូន​ចៅ ជីដូន​ជីតា ព្រោះ​ឃ្លាន​អាហារ ខ្លោច​ផ្សា​ពេក​ក្រៃ។ ៧. ខ្លះ​អត់​អាហារ ដប់​ពាន់​ឆ្នាំ​ណា ព្រោះ​ខ្លួន​ចង្រៃ ញាតិ​មិត្ត​ផ្សាយ​ឱ្យ បញ្ជូន​រាល់​ថ្ងៃ តែ​គ្មាន​និស្ស័យ អាស្រ័យ​ផល​បាន។ ៨. ប្រេត​ខ្លះ​កម្ម​ស្រាល ផល​មិន​បណ្ដាល ឱ្យ​ហួស​ប្រមាណ បើ​ញាតិ​ផ្សាយ​ឱ្យ ទទួល​ផល​បាន ទើប​ប្រាជ្ញ​បុរាណ គិត​អាន​ភ្ជុំបិណ្ឌ។ ៩. ពួក​ប្រាជ្ញ​ព្រឹទ្ធា បបួល​គ្នីគ្នា អ្នក​ប្រាជ្ញា​ប៉ិន នាំ​គ្នា​និពន្ធ អានិសង្ស​បិណ្ឌ រៀប​រាប់​យ៉ាង​ឆ្អិន សង្កិន​រឿង​ប្រេត។ ១០. ​គម្ពីរ​នោះ​ថា បើ​ជន​រូប​ណា មិន​នឹក​ដល់​ប្រេត ក្នុង​ពេល​ភ្ជុំបិណ្ឌ នឹង​បុណ្យ​ចូល​ចែត្រ ជន​នោះ​ត្រូវ​ប្រេត ប្រទេស​ផ្ដាសា។ ១១. ព្រោះ​កើត​ច្រើន​ជាតិ សំបូរ​ពួក​ញាតិ ព្រោង​ព្រាត​ត្រៀប​ត្រា ខ្លះ​ជា​ញាតិ​មិត្រ មាតា​បិតា ជា​បុត្រ​ភរិយា រាប់​រយ​កោដិ​នាក់។ ១២. លែង​អ្វី​មាន​ញាតិ ដែល​ភ្លាត់​មារយាទ ឃ្លៀង​ឃ្លាត​ជ្រុល​ធ្លាក់ កើត​ជា​ពួក​ប្រេត ពិត​ជា​មាន​ជាក់ យ៉ាង​តិច​១០​នាក់ មាន​ប្រាកដ​ណាស់។ ១៣. ក្នុង​ធម៌​តិរោក ថា​ប្រេត​គរគោក ដើរ​ឈរ​ពាស​ដាស ពេញ​ភូមិ​ពេញ​ស្រុក ពេញ​ទី​អាវាស ខ្លះ​នៅ​អាកាស តែ​មើល​មិន​យល់។ ១៤. ប្រេត​មួយ​ក្រុម​ទៀត ផល​កម្ម​ចង្អៀត ទៅ​ណា​ពុំ​ដល់ ព្រោះ​មាន​កម្ម​ក្រាស់ ឋិត​នៅ​ហ្នឹង​ថ្កល់ ឬ​ក៏​វិល​វល់ នៅ​មួយ​កន្លែង។ ១៥. ពួក​ប្រេត​ក្រុម​នេះ សូម​លើក​ទុក​ស្លេះ ពុំ​ទាន់​ថ្លា​ថ្លែង នឹង​ទាញ​ពួក​ប្រេត ១២​កន្លែង យក​មក​ចារ​ចែង ជូន​ជា​សណ្ដាប់។ ១៦. សូម​លោក​អ្នក​ប្រុង ស្មារតី​ឱ្យ​ស្លុង ពិនិត្យ​ហើយ​ស្ដាប់ បើ​បាន​ជ្រាប​ហើយ សូម​ប្រែ​ក្រឡាប់ ចៀស​ខុស​ឱ្យ​ឆាប់ ចាប់​យក​ខាង​ត្រូវ។ ១៧. បើ​ដឹង​ជា​ខុស កុំ​ថប់​ទញ់​តុះ នាំ​ឱ្យ​ទាស​ផ្លូវ កុំ​គិត​កុំ​នឹក ខំ​ធ្វើ​បុណ្យ​ទៅ បុណ្យ​ឈ្នះ​សត្រូវ ទៀង​តែ​បាន​សួគ៌។ ១៨. បាប​ទាំង​ប៉ុន្មាន ដែល​ខ្លួន​បាន​សាង វិនាស​បាត់​តួ ឱ្យ​ផល​មិន​បាន ចាញ់​បុណ្យ​ឋាន​សួគ៌ បើ​ជ្រាប​ហើយ​គួរ ធ្វើ​បុណ្យ​ឆាប់ៗ។ ១៩. ខំ​ធ្វើ​បុណ្យ​ច្រើន បញ្ញា​ចំរើន យល់​ធម៌​កើត​ស្លាប់ អនិច្ចំ​ទុក្ខំ អនត្តា​ច្បាប់ ជា​ធម៌​ចំណាប់ វិសេស​ក្នុង​លោក។ ២០. ធ្វើ​បុណ្យ​ច្រើន​ជាតិ ផល​បុណ្យ​ជា​ញាតិ តាម​ឱ្យ​ជ័យ​ជោគ ឱ្យ​ច្រើនៗ​ដង ផល​កើន​គគោក មាន​ជ័យ​ក្នុង​លោក បាប​ចាញ់​លែង​ឈ្នះ។ ២១. ក្នុង​ពុទ្ធុប្បាទ ផល​បុណ្យ​ល្អ​ស្អាត នាំ​ជួប​នឹង​ព្រះ បាន​ស្ដាប់​សព្ទ​ធម៌ ចិត្ត​ផុត​មានះ បុណ្យ​លាង​បាប​ជ្រះ បាន​ដល់​និព្វាន។
ឈ្នាប់
ឈ្នាប់ មានពីរគឺ ឈ្នាប់ចង និងឈ្នាប់ឃ្លា។ ឈ្នាប់ចង គឺជាពាក្យសម្រាប់ចងភ្ជាប់ នាម និងនាម កន្សោមនាម និងនាម។ ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំ និងមិត្តភក្ដិខ្ញុំទៅសាលារៀន។ ឈ្នាប់ឃ្លា​ គឺជាពាក្យសម្រាប់ភ្ជាប់ ឃ្លាច្បង និងឃ្លារណប។ ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំជាសិស្សម្នាក់ ដែលរៀនមិនពូកែ។
ខេត្តត្បូងឃ្មុំ
ត្បូងឃ្មុំ គឺជាខេត្តនៃកម្ពុជាស្ថិតនៅវាលទំនាបកណ្ដាលនៃទន្លេមេគង្គ។ មានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តកំពង់ចាមនៅខាងលិច ក្រចេះនៅខាងជើង ព្រៃវែងនៅខាងត្បូង និង មានព្រំដែនអន្តរជាតិរួមជាមួយវៀតណាមនៅខាងកើត។ ទីរួមខេត្តហើយក៏ជាទីក្រុងធំបំផុតគឺសួង។
ខេត្តត្បូងឃ្មុំត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលខេត្តកំពង់ចាមត្រូវបានបំបែកជាពីរដោយព្រះរាជក្រឹត្យឡាយព្រះហស្តលេខានៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ ដោយព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី តាមអនុសាសន៍របស់សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។ ខេត្តនេះមានភាគរយខ្ពស់បំផុតនៃចំនួនជនជាតិចាមដែលកំពុងតែរស់នៅក្នុងប្រទេសគឺ ១១.៨% ។
=ប្រវត្តិខេត្តត្បូងឃ្មុំ= ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ មានឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ តាំងពី​សម័យ​លង្វែក​មក​ម្ល៉េះ ដោយសារ​តំបន់​នេះ​ទាក់ទង​ដល់​រឿង​ទុំ​ទាវ​។ ពី​មុន​ត្បូងឃ្មុំជា​ខេត្ត ឬ​ភូមិភាគ ដែល​បុរាណ​ហៅ​ថា “​ដី​”(​ក្សេត្រ​) គ្រប់គ្រង​ដោយ​ស្តេចត្រាញ់​មាន​ខេត្ត​ចំណុះ​ជា​ច្រើន​។ ឯ​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​នេះ​មានការ​ចង​ចាំ​ត​ៗ គ្នា ពី​មនុស្ស​មួយ​ជំនាន់​ទៅ​មួយ​ជំនាន់។ ក្នុង​ដំណាល​នោះ​បាន​ពោ​លត​ៗ​គ្នា​ថា មូលហេតុ​ដែល​ស្រុក​នេះ​មានឈ្មោះ​ត្បូងឃ្មុំ ក៏​ដោយសារ​ពី​ដើម​មាន​ដើម​ស្ពុង​ធំ​មួយ​ដុះ​ជាប់​នឹង​ផ្លូវ ហើយ​នៅ​មែក​ស្ពុង​នោះ​មាន​ឃ្មុំ​ធំ​១​សំបុក​។ ឃ្មុំ​នោះ​កាច​ខ្លាំង​ណាស់ ឲ្យ​តែ​មាន​អ្នកដំណើរ​ណា​ដើរ​តាម​ផ្លូវ ហើយ​វា​ធុំក្លិន​មនុស្ស ក៏​ហើរ​មក​ទិច​រត់​មិន​សព្វ​ដី​។ ឯ​អ្នក​ដែល​ត្រូវ​ឃ្មុំ​ទិច​នោះ​ចិត្តល្អ ក៏​ប្រាប់​អ្នកស្រុក​ឯទៀត​ថា បើ​ចង់​ឆ្លងកាត់​ត្រង់​ចំណុចដើម​ស្ពុង​នោះ ត្រូវ​ដើរ​ពី​ខាងត្បូង​ឃ្មុំ (​ខាងក្រោម​ខ្យល់​) ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ឃ្មុំ​វា​ធំក្លិន បើ​ពុំនោះ​ទេ ច្បាស់​ជា​វា​ហើរ មក​ទិច​មិន​ខាន​។ តាំងពី​ពេល​នោះ​មក​មនុស្ស​ក៏​ប្រាប់ត​ៗ​គ្នា ជាប់​ឈ្មោះ​ថា “​ត្បូងឃ្មុំ​” រហូត​ទល់​សព្វថ្ងៃ​។
បើ​យោង​តាម​ឯកសារ​ខ្លះ​ក៏​ចារ​ទុក​យ៉ាងនេះ​ដែរ សូ​ម្បី​តែ​កាលពី​សម័យស្រីសន្ធរក្នុង​ពេល​យាយ​ផា​ន់ កុហក​នាង​ទាវជា​កូនស្រីឲ្យ​មក​រៀប​ការ​ជាមួយម៉ឺន​ងួ​ន ក៏​ឧកញ៉ា​អជ៌ុនបាន​ចាត់​បរិវារ​ឲ្យ​បររទេះ​គោ រទេះក្របីដឹក​ភ័ស្តុភារ​ដង្ហែ​តាម​ផ្លូវ​ពី​ខាងត្បូង​ឃ្មុំ​ដែរ ហើយ​អ្នកចូលរួម​ក្នុង​ពិធី​រៀប​ការ​នោះ ត្រូវ​ទទួលទោស​ប្រហារជីវិត និង​ដាក់​បញ្ចូល​ជា “​អ្នកងារ​” ដែល​អ្នក​សិក្សា​អក្សរសិល្ប៍​ខ្មែរ រឿង​ទុំ​ទាវ សុទ្ធតែ​បានដឹង​គ្រប់​គ្នា​។ ​ដោយឡែក​យោង​តាម​ឯកសារ​ខ្លះបាន​សរសេរ​ថាដើម​ឡើយ​នៅ​ទី​អារាម​ចាស់ ដែល​មា​នទី​តាំងនៅ​លើ​ទួល​មួយ​នោះ គ្មាន​ព្រះសង្ឃ​គង់​នៅទេគឺ​មាន​តែ​យាយជី​ក្រមុំ​ម្នាក់​ឈ្មោះ កែ រស់នៅ​តែ​ម្នាក់ឯង​នៅ​ក្បែរ​វត្តមាន​ដើម​បេង​ដ៏​ធំ​មាន​ឃ្មុំ​១​សំបុកទំ​នៅ​លើ​មែក ហើយ​ឃ្មុំ​នេះ​កាច​ណាស់ គ្មាន​អ្នក​ណា​ហ៊ាន​ទៅ​ជិត​ទេ​។ ដូនជី​នោះ​តែងតែ​ប្រាប់​អ្នកដំណើរ​ឲ្យ​ដើរ​ពី​ខាងត្បូង​ឃ្មុំ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ឃ្មុំ​ធុំក្លិន វា​មក​ទិច​មិន​ខាន​។ ពាក្យ​ថា “​ដើរ​ខាងត្បូង​ឃ្មុំ​” ក៏​ហៅ​យារ​ៗ​ក្លាយទៅជា “​ត្បូងឃ្មុំ​” វិញ​ពុំ​មែន​គុជឃ្មុំ ម្យ៉ាង​ដែល​គេ​ប្រើ​ធ្វើ​ត្បូងចិញ្ចៀន​នោះ​ទេ​។ ចំណេរ​តម​ក ដើម​បេង​នោះ ត្រូវ​ដើម​ជ្រៃ ដុះ​រឹតរួត​ខ្លាំង ក៏​ងាប់​ទៅ ប៉ុន្តែ ទីនោះ អ្នកស្រុក​មាន​ជំនឿ​ថា មាន​អ្នកតា​គង់​សណ្ឋិត​ដែល​អ្នកមាន​បណ្តា​ស័ក្តិដើរ​កាត់​មិន​បាន​ឡើយ​ច្បាស់ជា​ធ្លាក់បុណ្យ​ស័ក្តិ​។
ដោយឡែក​ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ ពី​បុរាណ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ស្តេចត្រាញ់ ស័ក្តិ​១០​ហ៊ូពាន់ មាន​គោរម្យ៍ងារ​ជា “​អ្នកឧកញ៉ា​អជ៌ូន​”​។ ស្តេចត្រាញ់ មាន​អំណាច អាច​កាប់សំលាប់​ជន​ណា​ក៏​បាន ប៉ុន្តែ ក្រោយមក ព្រះមហាក្សត្រ​បាន​ដកសិទ្ធិ​អំណាច​បន្តិច​ម្តង​ៗ​។ សព្វថ្ងៃ ក្រុង​សួង ក៏​ដូច​ផ្សារ​សួង ជា​អតីត​ដែនដី​ស្រុក​ត្បូងឃ្មុំ ដែល​មាន​ដើម​ពោធិ៍​២​ដើម កាល​គេ​ចាប់​ទុំ ទៅ​សំលាប់ និង​អតីត​ផ្ទះ​យាយ​ផា​ន់ ជា​តឹកតាង​ស្រាប់​៕
១.សាវតាខេត្តត្បូងឃ្មុំ
តាមពិតទៅ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ ពុំមែនជាឈ្មោះខេត្តថ្មីនោះទេ ឈ្មោះស្រុក ឬខេត្តត្បូងឃ្មុំ បានលេចឡើងដំបូងក្នុងសិលាចារឹកសម័យក្រោយអង្គរ (IMA.37) ចារនៅលើ ជញ្ជាំងនៃស្លាបខាងជើង រោងទងខាងកើត នៃប្រាសាទអង្គរវត្តរួចទៅហើយ។ សិលាចារឹកនេះ ចារដោយបុរសម្នាក់ឈ្មោះជយនន្ទនៅឆ្នាំ១៧០១។ ក្នុងសិលាចារឹកដដែលនេះ គឺចាររៀបរាប់ពីព្រឹត្តការណ៍ដែលព្រះរាជាបានដំឡើង បុណ្យសក្តិឱ្យគាត់មានងារជាស្តេចក្រាញ់ “អរជូន” ត្រួតត្រាដែនដីខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ រហូតដល់ដើមសតវត្សទី១៩ ឃើញមានឯកសារមួយចំនួនដូចជា ព្រះរាជពង្សាវតារស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍រឿងទុំទាវ រឿងហ្លួងព្រះស្តេចកនដែល ជារឿងព្រេងនិទានបែបប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រមទាំងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនទៀត ទាំងភាសាខ្មែរ និងបរទេស ហើយភាគច្រើនឯកសារជាភាសាបារាំងសុទ្ធតែ បានសរសេររៀបរាប់អំពីឈ្មោះស្រុក ឬខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ នៅពេលប្រទេសខ្មែរស្ថិតក្រោមរបបអាណាព្យាបាលរបស់បារាំងចន្លោះឆ្នាំ១៨៦៣ ដល់១៩៥៣ ឃើញមានឯកសារដែលសរសេរពីការបង្កើតខេត្តស្រុក ខណ្ឌ ឃុំ និងភូមិ។ ជាក់ស្តែងខេត្តកំពង់ចាមបង្កើតនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៨៥ ហើយមន្ត្រីបារាំង ម្នាក់ឈ្មោះ ហ្វ្រង់ស័រ បូឌាន់ (Francois Baudoin) ជាអ្នកត្រួតត្រាពី លើចៅហ្វាយខេត្ត ខ្មែរ។ ខេត្តកំពង់ចាមកាលណោះ មានស្រុកចំនួនដប់ជាចំណុះ គឺស្រុកកំពង់សៀម ក្រូចឆ្មារ ព្រៃឈរ ជើងព្រៃ កងមាស កោះសូទិន ស្រីសន្ធរ មេមត់ ស្ទឹងត្រង់ និងស្រុកត្បូងឃ្មុំ។ កំណែទម្រង់លើវិស័យរដ្ឋបាលនៅក្នុងរបបអាណាព្យាបាលបារាំង បានធ្វើឡើងជាបន្តបន្ទាប់ពិសេសក្នុងរាជ្យព្រះបាទអង្គឌួង និងព្រះបាទនរោត្តម។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩៧ ត្បូងឃ្មុំត្រូវគេដំឡើងពីស្រុកឱ្យទៅជាខេត្ត ដែលកាលណោះ មានខេត្តចំនួន ៥៧ ប៉ុន្តែពុំមានខេត្តកំពង់ចាមទេ។ លុះដល់ឆ្នាំ១៩១៧ មានការរុះរើចំនួនខេត្តម្តងទៀត ដោយបន្ថយពី ៥៧ខេត្តមកនៅត្រឹម ៥១ខេត្តវិញ ហើយត្បូងឃ្មុំនៅជាខេត្តដដែល។ រហូតដល់ទសវត្ស១៩២០ ក៏មានកំណែទម្រង់រចនា សម្ព័ន្ធវិស័យរដ្ឋបាលជាថ្មីទៀត ហើយនៅពេលនោះរក្សាទុកខេត្តតែ ១៣ ប៉ុណ្ណោះ ដោយត្បូងឃ្មុំធ្លាប់ជាខេត្តកាលពីមុនមកនោះ ត្រូវប្រែក្លាយឱ្យទៅជាស្រុកមួយរបស់ ខេត្តកំពង់ចាមវិញ។ ចាប់ពីពេលនោះមក យើងពុំឃើញមានការផ្លាស់ប្តូរទៀតឡើយ រហូតមកទល់នឹងឆ្នាំ២០១៤ ទើបរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា សម្រេចប្រែក្លាយទឹកដីត្បូងឃ្មុំ ឱ្យទៅជាខេត្តវិញ ដូចពីអតីតកាលជាង ១០០ឆ្នាំមុន។
ការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបបគំហើញ និងឯកសារពាក់ព័ន្ធជាច្រើនទៀត បានបញ្ជាក់យ៉ាង ច្បាស់ថាកំណើតទឹកដីត្បូងឃ្មុំ បានកកើតឡើងតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រប្រហែល ១០០០ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជមកម្ល៉េះ ដែលមានមនុស្សមកតាំងទីលំនៅជាក្រុម ឬជាសហគមន៍។ ជាក់ស្ដែងតាមរយៈកំណាយនៅស្ថានីយ៍បន្ទាយគូ នៅក្នុងស្រុក ពញាក្រែក និងស្រុកមេមត់កន្លងមក បានរកឃើញដូចជា៖ កុលាបភាជន៍ ឧបករណ៍ថ្ម ខ្នារថ្ពិចអំបោះ គ្រាប់លុញ កងដៃថ្ម អង្កាំថ្ម ជាដើម។ ចំណែកកំណាយនៅទីបញ្ចុះសពស្ថិត  នៅឃុំវាលម្លូ ស្រុកពញាក្រែកឯណេះវិញ បានរកឃើញក្អម ឆ្នាំង ឧបករណ៍ថ្ម គ្រឿងអលង្ការ ធ្វើពីសំរឹទ្ធ និងដែក អង្កាំកែវ ក្រវិលកែវ កាំបិតស្នៀត លំពែង ។ល។ រីឯនៅតាមទួល ស្ថានីយដែលអ្នកស្រុកហៅ “ភ្នំអំបែង”ឬ “ទួលអំបែងចេះ” ស្ថិតនៅឃុំប្រធាតុ ស្រុកអូរាំងឪ និងឃុំថ្មពេជ្រស្រុកត្បូងឃ្មុំ ក៏បានរកឃើញសំណល់ ជាវត្ថុប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ដូចជា៖ អំបែង ក្អម ឆ្នាំង និងឧបករណ៍ថ្មជាដើម។
ទន្ទឹមនឹងនេះ សំណង់ប្រាសាទនិងសំណង់ស្ថាបត្យកម្មដែលបានសាងសង់ ក្នុងសម័យមុនអង្គរដែលនៅសេសសល់សព្វថ្ងៃនេះរួមមាន៖ ប្រាសាទ ព្រះធាតុព្រះស្រី (ព្រះធាតុបាស្រី) សង់នៅសតវត្សទី ៦ ប្រាសាទខ្នាយវាន សង់នៅសតវត្សទី ៦-៧ ប្រាសាទព្រះធាតុ សង់នៅឆ្នាំ ៦៥៥ ប្រាសាទដំរិលប្រាសាទព្រះធាតុស្រម ទួលយាយទេព និងផ្ដែរនៅវត្តដូនរតន៍។ ដោយឡែកដើមសម័យអង្គរនៅចន្លោះចុងសតវត្សទី ៨ និងដើមសតវត្សទី ៩ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានបង្កើតទីក្រុងមួយស្ថិតក្នុងភូមិសាស្ត្រ ទឹកដីត្បូងឃ្មុំសព្វថ្ងៃនៅក្នុងឃុំដូនតី ស្រុកពញាក្រែក ដែលមានឈ្មោះថា “ឥន្ទ្របុរ” ជារាជធានីដំបូងរបស់ព្រះអង្គមុនពេលដែលទ្រង់យាងទៅគង់នៅតំបន់អង្គរ ខេត្តសៀមរាប។
ក្នុងសម័យក្រោយអង្គរ ព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗ ពីរបានកើតឡើង។ ទីមួយ ក្នុងរជ្ជកាលហ្លួងព្រះស្ដេចកន បានសាងសង់រាជធានីបន្ទាយព្រៃនគរក្នុងឆ្នាំ ១៥១៤ សព្វថ្ងៃហៅថា “ព្រៃនគរក្នុង”ស្ថិតក្នុងភូមិចន្លក់ដូនតី ខេត្តត្បូងឃ្មុំ ដោយដាក់ឈ្មោះថា “ក្រុងស្រឡប់ពិជ័យបន្ទាយព្រៃនគរ” ឬ “ក្រុងស្រឡប់ដូនតីព្រៃនគរបវររាជធានី”។ ទីពីរ រឿងទុំទាវដែលបានរំលេចរឿងរ៉ាវជាច្រើនទាក់ទងទឹកដីខេត្តត្បូងឃ្មុំក្នុងអំឡុងចុងសតវត្សទី១៦ ដោយមានស្ដេចក្រាញ់ឧកញ៉ាអរជូន ជាអ្នកគ្រប់គ្រងទឹកដីត្បូងឃ្មុំ។ រឿងទុំទាវបានដក់ជាប់ក្នុងអារម្មណ៍របស់មនុស្សគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ។
គួរបញ្ជាក់ថាមុនការត្រួតត្រារបស់បារាំង ដែនដីខ្មែរទាំងមូលបានបែងចែកជាតំបន់ ដែលខ្មែរបុរាណហៅថា “ដី” ហើយ “ដី” នីមួយៗ មានពី ៦ ទៅ ១០ ខេត្ត គ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយព្រះរាជាឧបរាជ្យ និងព្រះរាជមាតា។ លុះក្រោយមកស្ថិតក្រោម អំណាចត្រួតត្រារបស់រាជវង្ស “ដី” នីមួយៗ ត្រូវបានព្រះរាជាប្រគល់ឲ្យមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ដែលកាលនោះ មានងារជាស្ដេចក្រាញ់ ជាអ្នកគ្រប់គ្រង។ ជាក់ស្ដែងនៅក្នុង រាជ្យរបស់ព្រះបាទស្រីធម្មរាជា (១៦២៩-១៦៣០) បានតែងតាំងស្ដេចក្រាញ់ប្រាំរូប ឲ្យត្រួតត្រាដែនដីចំនួន ៥ គឺដីត្បូងឃ្មុំគ្រប់គ្រងដោយឧកញ៉ាអរជូន ដីកំពង់ស្វាយគ្រប់គ្រងដោយឧកញ៉ាតេជោ ដីទ្រាំងត្រួតត្រាដោយឧកញ៉ាពិស្ណុលោក ដីពោធិ៍សាត់គ្រប់គ្រងដោយ ឧកញ៉ាសួគ៌ាលោក ដីបាភ្នំត្រួតត្រាដោយឧកញ៉ាធម្មាតេជោ។
អំណេះតមក ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដែនដី ត្រូវបានបែងកែសម្រួលជាបន្តបន្ទាប់ តួយ៉ាងដូចជាខេត្តត្បូងឃ្មុំ បានផ្លាស់ពីតំបន់ត្បូងឃ្មុំ ដីត្បូងឃ្មុំទៅជាស្រុកត្បូងឃ្មុំ ជាខេត្តត្បូងឃ្មុំ និងពីខេត្តត្បូងឃ្មុំទៅជាស្រុក ត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើង និងចុងក្រោយ ទើបរាជរដ្ឋាភិបាលសម្រេចប្រែក្លាយជាខេត្តត្បូងឃ្មុំវិញ តាមព្រះរាជក្រឹត្យលេខ នស/រកត/១២១៣/១៤៤៥ ចុះថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៣ ដោយបំបែកចេញពីខេត្តកំពង់ចាម ហើយប្រកាសដាក់ឲ្យដំណើរការជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី០២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤។
២.និមិត្តសញ្ញាខេត្ត
១. ភូមិសាស្ត្រ
២. បរិស្ថាន និងធម្មជាតិ
៣. ប្រវត្តិសាស្ត្រ
៤. រឿងព្រេងនិទាន
ការជ្រើសរើសយកកត្តាទាំងបួនខាងលើមកផ្សំបញ្ចូលគ្នាប្រសូត្រចេញជានិមិត្តសញ្ញាបែបនេះគឺចង់រំលេចឲ្យឃើញពីសក្តានុពលរបស់ខេត្ត និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្តសញ្ញាណរបស់ខេត្តនេះ តាមរយៈមរតកវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងធនធានធម្មជាតិដែលមាននៅលើទឹកដីនៃខេត្តត្បូងឃ្មុំនាពេលសព្វថ្ងៃ។
ក.ទំរង់ទូទៅនៃនិមិត្តសញ្ញា
និមិត្តសញ្ញានេះមានរាងមូលព័ទ្ធដោយខ្សែពណ៌ត្នោតពីរជាន់ខាងក្រៅធំ ខាងក្នុងតូច និងខណ្ឌដោយផ្ទៃពណ៌ស។ ផ្ទៃខាងក្នុងពណ៌ត្នោតស្រាល ខណ្ឌដោយខ្សែពណ៌សរាងឆកោណតំណាងឱ្យសំណុលឃ្មុំ។ នៅចំកណ្ដាលមានរូបជើងពានពណ៌ត្នោត។ ចំណែកខាងផ្នែកខាងលើមានរំលេចអក្សរពណ៌ខៀវថា “ខេត្តត្បូងឃ្មុំ”។ ចំណែកនៅខាងក្រោមជើងពានមានលម្អដោយចង្វាយក្បាច់អង្គរ ដែលមានផ្ទៃក្បាច់ពណ៌បៃតងរំលេចដោយទម្រង់ក្បាច់ពណ៌ស។
ខ.អត្ថន័យនៃនិមិត្តសញ្ញា
រង្វង់ព័ទ្ធជុំវិញ
រង្វង់ខ្សែពីរជាន់ព័ទ្ធជុំវិញតំណាងឲ្យស្ថានីយបុរេប្រវត្តិសាស្រ្ត “បន្ទាយគូ ឬភូមិមូល”។ ខ្សែខាងក្រៅធំតំណាងឲ្យកំពែងដីខាងក្រៅឯខ្សែតូចខាងក្នុងតំណាងឱ្យដីទួលព័ទ្ធជុំវិញមាត់គូ ដែលអ្នកខ្លះហៅថាកំពែងខាងក្នុង។ ចំណែកខ្សែសខណ្ឌពណ៌ត្នោតទាំងពីរតំណាងឱ្យគូទឹក។ តាមរយៈការស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យាស្ថានីយ៍ “បន្ទាយគូឬភូមិមូល” ជាកន្លែងមនុស្សរស់នៅតាំងពី ១០០០ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ។ បន្ទាយគូនេះគេបានរកឃើញភាគច្រើននៅតំបន់ដីក្រហមក្នុងស្រុកមេមត់ និងពញាក្រែកនៃខេត្តត្បូងឃ្មុំ ហើយមួយចំនួនទៀតរកឃើញនៅតំបន់ដីក្រហមក្នុងស្រុកស្នួល ខេត្តក្រចេះព្រមទាំងនៅក្នុងតំបន់ដីក្រហមនៃប្រទេសវៀតណាមផងដែរ។ លោក ប៊ែរណាហ្វីលីព ហ្រូសលីយេ អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិបារាំង បានកំណត់ឈ្មោះស្ថានីយ និងវត្ថុដែលរកឃើញនៅតំបន់ខាងលើនេះថា “អារ្យធម៌មេមត់” ដែលជាអរិយធម៌ចាស់ជាងគេនៅតំបន់ដីក្រហមនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។
ផ្នែកខាងក្នុង
ផ្ទៃខាងក្នុងគឺតំណាងសំបុកឃ្មុំ និងទឹកឃ្មុំ។ វត្ថុដ៏មានតម្លៃរបស់ឃ្មុំដែលអ្នកស្វែងរកឃ្មុំប្រាថ្នាចង់បាននោះ គឺ “ក្បាលទឹកឃ្មុំ” ជាទីប្រមូលផ្ដុំដោយទឹកឃ្មុំមានរសជាតិផ្អែមឈ្ងុយឆ្ងាញ់ផង និងសម្រាប់ជាឱសថផ្សេងៗផង។ ប្រសិនបើយោងលើពាក្យ “កបាល” ឬ “ក្បាល”ជាពាក្យសំស្ក្រឹតត្រូវគ្នានឹងពាក្យខ្មែរថា “ត្បូង”។ ដូច្នេះពាក្យថា “ក្បាលទឹកឃ្មុំ” ដែលយើងប្រើសព្វថ្ងៃនេះ គឺប្រហែលជាអ្នកស្រុកហៅខ្លីថា “ត្បូងឃ្មុំ” ដូច្នេះក៏មិនដឹង។ ម្យ៉ាងទៀត ឃ្មុំស្ថិតក្នុងអម្បូរសត្វល្អិតរស់នៅជាក្រុម ដែលមានការតស៊ូអត់ធ្មត់ និងឧស្សាហ៍ព្យាយាម មានសាមគ្គីគ្នាល្អ។ ហេតុនេះ ការយកឃ្មុំមកដាក់ក្នុងនិមិត្តសញ្ញានេះ ក៏ចង់បង្ហាញពីគ្នានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូ និងរួបរួមសាមគ្គីគ្នាជាធ្លុងមួយ។ ចំណែកទឹកឃ្មុំជានិមិត្តរូបនៃការរស់នៅដ៏ផ្អែមល្ហែមក្នុងសហគមន៍ក៏ដូចជាសង្គមជាតិទាំងមូល។
រូបជើងពាននៅកណ្ដាល
រូបសំខាន់បំផុតនៅចំកណ្ដាលដែលជ្រើសរើសធ្វើជានិមិត្តសញ្ញារបស់ខេត្តត្បូងឃ្មុំនោះគឺ        “ជើងពានបុរាណ” ធ្វើពីដីដុត (កុលាលភាជន៍) ដែលរកឃើញពេលធ្វើកំណាយស្រាវជ្រាវនៅស្ថានីយបន្ទាយគូស្ថិតក្នុងក្រុមហ៊ុនចំការកៅស៊ូក្រែកកាលពីឆ្នាំ ១៩៩៨។ បើសង្កេតទៅលើរូបជើងពាននេះ គឺមានសណ្ឋានដូចជាជើងពានប្រដាប់ប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃនេះដែរ។ ផ្អែកលើលទ្ធផលសិក្សាវិភាគកំណត់អាយុកាលលើបុរាណវត្ថុជាច្រើន ដែលស្ថិតក្នុងជម្រៅដីជាមួយគ្នាជើងពាននេះមានអាយុជាង ៣០០០ឆ្នាំ។ ជើងពានជាប្រដាប់សំរាប់ដាក់ទ្រវត្ថុមានតម្លៃ គម្ពីក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ គ្រឿងសក្ការៈបូជាសម្រាប់ថ្វាយព្រះ ឬវត្ថុគង់ខ្ពស់សម្រាប់ព្រះរាជាជាដើម។ ម្ល៉ោះហើយជើងពានជានិមិត្តរូបនៃចំណេះដឹង ភាពខ្ពង់ខ្ពស់ និងភាពពិសិដ្ឋ។
អក្សរពណ៌ខៀវ “ខេត្តត្បូងឃ្មុំ”
ជាប្រភេទអក្សរមូលដែលវិវត្តន៍មកពីអក្សរខ្មែរសម័យអង្គរ។ ចាប់ពីសម័យក្រោយអង្គរ (សតវត្សទី១៤/១៥) មកគេច្រើនប្រើអក្សរមូលនេះដើម្បីចារលើសាស្ត្រា ឬក្រាំងផ្សេងៗ។ អក្សរនេះនៅតែមានប្រជាប្រិយភាពរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ចង្វាយក្បាច់អង្គរ
ចង្វាយក្បាច់នៅពីក្រោមជើងពានគឺជាក្បាច់មួយប្រភេទហៅថា “ក្បាច់អង្គរ” ។ ក្បាច់នេះឃើញបុព្វបុរសខ្មែរនិយមឆ្លាក់តុបតែងលម្អនៅតាមប្រាណប្រាសាទ និងទីសក្ការៈនានា ហើយបន្តឥតដាច់ពីសម័យបុរាណរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ។ ក្បាច់លំអទាំងឡាយគឺច្នៃរចនាចេញពីធម្មជាតិជាពិសេសរុក្ខជាតិមានដើម ទង ស្លឹក ផ្លែ ផ្កាជាដើម។ ម្ល៉ោះហើយ ក្បាច់មិនមែនគ្រាន់តែជាគ្រឿងសម្រាប់តុបតែងលម្អប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏បង្ហាញឲ្យឃើញពីការចម្រើនលូតលាស់ភោគផល ធនធានធម្មជាតិ និងភាពសម្បូណ៍សប្បាយនៅក្នុងសង្គមដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ចង្វាយក្បាច់អង្គរដែលលើកយកមកលម្អនៅក្នុងនិមិត្តសញ្ញានេះជានិមិត្តរូបនៃស្ពានតភ្ជាប់រវាងអរិយធម៍រុងរឿងពីអតីតកាលមកបច្ចុប្បន្នកាលផង  និងជាសញ្ញានៃកសិ-ឧស្សាហកម្មមានដូចជាកៅស៊ូ ដំឡូងមី ស្វាយចន្ទី និងម្រេចជាដើមដែលជាសក្កានុពលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខេត្តតែម្ដង។
ពណ៌
=== រង្វង់មូលពីរជាន់ព័ទ្ធជុំវិញផ្នែកខាងក្រៅនៃនិមិត្តសញ្ញានេះមានពណ៌ត្នោតគឺតំណាងឲ្យតំបន់ដីក្រហមរបស់ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ ផ្ទៃរបស់និមិត្តរូបសញ្ញារាង ៦ ជ្រុងតូចគឺចម្លងចេញពីសំបុកឃ្មុំ។ ជើងពាននៅចំកណ្ដាលរំលេចដោយពណ៌ដី គឺតំណាងឲ្យដីក្រហមនៃខេត្តត្បូងឃ្មុំផង និងពណ៌ដើមរបស់កុលាសភាជន៍។ រីឯអក្សរ “ខេត្តត្បូងឃ្មុំ” មានផ្ទៃពណ៌ខៀវ គឺតំណាងឲ្យសេរីភាពផង និងតំណាងឲ្យអាកាសធាតុមូសុងផង។ ចំណែក ចង្វាយក្បាច់អង្គរបែកពណ៌បៃតង គឺតំណាងឲ្យសក្តានុពលនៃដំណាំកសិ-ឧស្សាហកម្មរបស់ខេត្ត មានដូចជាម្រេច ពិសេសដំណាំកៅស៊ូ ដែលគេចាត់ទុកជា “មាសសលើដីក្រហម”។ ===
=រជ្ជកាល= កាលផែនដីព្រះបាទអរិដ្ឋពលពាហនោនោះ ព្រះអង្គចាត់ព្រះរាជបុត្រាមួយព្រះអង្គព្រះនាមពញាអរ តាំងជាសម្តេចចៅពញាអជ៌ូនឱ្យមកគ្រងស្រុកត្បូងឃ្មុំជាសាមន្តរាជធំ។ សន្តតិវង្សពញាអរគ្រងស្រុកនេះបាន ៨ តលុះផុតបុត្រព្រះត្រកូលនោះទៅ ដោយព្រះរាជាជាន់ក្រោយៗរបស់សម្តេចចៅពញាអរជូននោះ អាឥតរាជបុត្រនឹងតវង្សតទៅទៀត​។
=រជ្ជកាលធម្មរាជាទី១= ក្នុងផ្នែកទី១ ដែលទាក់ទងនឹងការបែងចែកអាណាចក្រ យើងបានឃើញថាទឹកដីខ្មែរត្រូវចែកជាប្រមាណ ៧០ ខេត្ត ហើយខេត្តទាំងនោះត្រូវប្រមូលផ្ដុំជាតំបន់ដែលគេហៅថា ដី។ ក្នុងតំបន់នីមួយៗ មានស្ដេចត្រាញ់មួយអង្គឈរត្រួតត្រា (ជួនកាលហៅថា ស្ដេចត្រាញ់ក៏បាន ពាក្យនេះទំនងជាក្លាយមកពីពាក្យបុរាណ ម្រតាញ ដែលមានប្រើក្នុងសិលាចារឹកខ្មែរ)។ ស្ដេចត្រាញ់ មួយអង្គៗមាននាទីគ្រប់គ្រងតំបន់របស់ខ្លួនផង ហើយមាននាទីគ្រប់គ្រងខេត្តរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ផង។ បើតាមឯកសាររាជពង្សាវតារខ្មែរ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទធម្មរាជាទី១ មានការតែងតាំងស្ដេចត្រាញ់ ៥ អង្គគឺ:
=ព្រះរាជាណាចក្រទីពីរ= ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​យោង​តាម​ព្រះ​រាជ​ក្រឹត្យ នស/រកត/១២១៣/១៤៤៥ ដែល​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣១ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ប្រកាស​នៅ​ដើម​ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១៤។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​កាត់​យក​ក្រុង​ចំនួន ១ និង​ស្រុក​ចំនួន ៦ ពី​ខេត្ត​កំពង់ចាមគឺ ក្រុងសួង ស្រុក​ត្បូងឃ្មុំ ស្រុក​អូររាំងឪ ស្រុក​ក្រូចឆ្មារ ស្រុក​តំបែរ ស្រុក​ពញាក្រែក និង​ស្រុក​មេមត់ ។
រដ្ឋបាលខេត្ត
($ Province)ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅខាងកើតទន្លេមេគង្គ ប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានកាត់ចេញពីដែនរដ្ឋបាលរបស់ ខេត្តកំពង់ចាម ដែលមាន ស្រុក ឃុំ និង ភូមិ÷
មាន ១ក្រុង និង ៦ស្រុក គឺ÷
= ឯកសារយោង =
សព្វនាម
សព្វនាម គឺជាពាក្យសម្រាប់ជំនួសនាម។ ពាក្យដែលជាសព្វនាមមានដូចជា៖ គេ ឯង វា គាត់ នាង អ្នក...។ល។ ឧទាហរណ៍៖ ពូសំជាគ្រូបង្រៀនដ៏ល្អម្នាក់។ គាត់ស្រលាញ់សិស្សរបស់គាត់ដូចជាកូនរបស់គាត់ដែរ។ សព្វនាមក្នុងភាសាខ្មែរមាន៥ ១. សព្វនាមបុរិស: ២. សព្វនាមចង្អុល ៣. សព្វនាមសំនួរ ៤. សព្វនាមឈ្នាប់ ៥. សព្វនាមឆ្លុះ
ពិភពលោក
លោកិយគឺជាឈ្មោះសាមញ្ញរបស់អរិយធម៌មនុស្សទាំងមូល ដោយផ្ដោតលើការឆ្លងកាត់ ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់មនុស្ស រឺ ស្ថានភាពមនុស្សជាទូទៅ ទូទាំងលោក ឧ. គ្រប់ទីកន្លែងលើ ផែនដី។
ប្រវត្តិលោកិយជាសាមញ្ញត្រូវបានគេយល់ថាជាការកន្លងទៅការវិវត្តភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់ប្រហែលប្រាំសហវត្ស ចាប់ពីអរិយធម៌ដំបូងៗមកដល់បច្ចុប្បន្នកាល។
ប្រជាជនពិភពលោកគឺជាអត្រាមនុស្សសរុបទាំងអស់គ្រប់ពេល ស្រដៀងគ្នានឹង សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកគឺជាផលសរុបសេដ្ឋកិច្ចនៃសង្គមទាំងអស់ (គ្រប់ប្រទេស) ជាពិសេសក្នុងបរិបទសកលភាវូបនីយកម្ម។ បច្ចេកសព្ទដូចជា ជើងឯកពិភពលោក ផលិតផលពិភពលោកសរុប ទង់ពិភពលោក - ល - ក៏បញ្ជាក់សរុប រឺ ការរួមផ្សំនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យសម័យថ្មីៗទាំងអស់។
ក្នុងបច្ចេកសព្ទដូចជា ផែនទីពិភពលោក និង អាកាសធាតុពិភពលោក ពិភពលោក ត្រូវបានប្រើជាហេតុផលដែលបានភ្ជាប់ពីវប្បធម៌ រឺ អរិយធម៌មនុស្ស ដែលសំដៅលើភពមួយ ផែនដី តាមបែបរូប។
និរុត្តិសាស្ត្រ និង ការប្រើប្រាស់
លោក(សំ.),(បា.)សភាវ​ធម៌​ដែល​តែង​កើត​តែង​វិនាស​រឿយ​ៗ ឬ​ដែល​បាត់​ៗ​ឃើញ​ៗ គឺ​ដែល​កើត​មាន​ហើយ​បាត់​ៗ ហើយ​មាន​ឡើង​វិញ​តាម​កាល​សម័យ; លោកិយ
លោកា(បា.)(ពហុ. < លោក) លោក​ទាំងឡាយ
ពាក្យអង់គ្លេស world មកពីអង់គ្លេសបុរាណ weorold (-uld), weorld, worold (-uld, -eld) ជាបន្សំនៃ wer "មនុស្ស" និង eld "យុគ" ដែលប្រហែលជាមានន័យដូច្នេះថា "យុគនៃមនុស្ស។" អង់គ្លេសបុរាណជាការឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញនូវពាក្យហ៊្គាំរម៉ាណិស្ឆ៍សាមញ្ញ *wira-alđiz ក៏សឱ្យឃើញក្នុងភាសាសាហ្សុនបុរាណ werold អាល្លឺម៉ង់ជាន់ខ្ពស់បុរាណ weralt ភ្វ្រីស្កបុរាណ warld និង នសបុរាណ verǫld (ដូច្នោះហើយ អ៊ីស្លង់ veröld)។
ពាក្យដែលត្រូវគ្នានឹងឡាតាំង គឺ mundus ន័យចំមានន័យថា "ស្អាត, សមសួន" ខ្លួនវា ជាការបកប្រែកម្ចីពីក្រិក cosmos, លោកធាតុ ជាការរៀបចំជាលំដាប់លំដោយ។" គ្រានោះដែរ ពាក្យហ៊្គាំរម៉ាណិស្ឆ៍ដោយហេតុនោះសឱ្យឃើញសញ្ញាណខាងទេវកថា "ស្ថានមនុស្ស" (ប្រៀបធៀបនឹង វាំងចំណារមធ្យម) ដោយសន្មតថាប្រឆាំងនឹងមណ្ឌលទេវៈតាមទស្សនៈមួយ និង មណ្ឌលក្រោមដីនៃពិភពខាងក្រោម ម្ខាងទៀត បច្ចេកសព្ទក្រិប-ឡាតាំងបង្ហាញនូវសញ្ញាណមួយនៃ ការបង្កបង្កើត ជាការស្ដែងនៃការបង្កឱ្យការចេញបញ្ជាចលាចល។
'ពិភពលោក' សំគាល់ថា ភព រឺ ប្រជាជនទាំងមូល ពីប្រទេស រឺ តំបន់ដោយឡែកៗ: កិច្ចការពិភពលោក មិនត្រឹមតែជាប់ទាក់ទងមួយកន្លែងនោះទេ ប៉ុន្តែក៏ពិភពលោកទាំងមូល និង ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក គឺជាវិស័យនៃប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលត្រួតពិនិត្យលើព្រឹត្តិការនានាពីការប្រមើមើលសកលលោក (ផ្ទុយពី ជាតិមួយ រឺ តំបន់មួយ)។ ផែនដី ម្យ៉ាងទៀត សំដៅលើភពជាអង្គរូប និង សំគាល់វាដោយសារភពដទៃៗ និង វត្ថុរូបនានា។
' ពិភពលោក ' ក៏អាចត្រូវបានប្រើលក្ខណៈ មានន័យថា 'សកល' 'ដែលទាក់ទងនឹងពិភពលោកទាំងមូល' ដែលធ្វើឱ្យមានការប្រើប្រាស់ដូចជា សហគមន៍ពិភពលោក រឺ អត្ថបទតាមសាសនាបញ្ញត្តិរបស់ពិភពលោក។
ដោយការពន្លាត ' លោក ' អាចសំដៅទៅនឹងភពណាមួយ រឺ អង្គស្ថានសួគ៌ណាមួយ ជាពិសេសនៅពេលវាត្រូវបានគេគិតគូរដែលបានតាំងនៅ ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃរឿងប្រឌិតវិទ្យាសាស្ត្រ រឺ អនាគតវិទ្យា។
' លោក ', ក្នុងហេតុផលដើម នៅពេលដែលបានបញ្ជាក់ អាចសំដៅលើវិស័យពិសេសមួយនៃបទពិសោធន៍របស់មនុស្ស។
ទស្សនវិជ្ជា
ការបកប្រែស្នាដៃរបស់ប៉ារ្មេននីឌីសបុរាណគឺថាលោកបានលើកឡើងថាការយល់ដឹងនៃតថភាពពិភពលោកតាមបែបរូបិយ (តាមដែលបានពិពណ៌នាក្នុង ប៉ារ្មេននីឌីស) គឺខុស និងយល់ថាតថភាពនៃពិភពលោកគឺ 'ការមានតែមួយ' (ដែលបានរៀបរាប់ក្នុង aletheia): ទាំងមូលមិនប្រែប្រួល មិនបានកើត មិនបាត់បង់។
ក្នុងរូបាធិដ្ឋាននៃគុហារបស់លោក លោកប្លាតុងញែករវាងទម្រង់សណ្ឋាន និង គំនិត និង ការស្រមើស្រមៃទៅជាពិភពពីរផ្សេងៗគ្នា : ពិភពលោកឥន្ទ្រីយារម្មណ៍ និង ពិភពលោកអមត្តញ្ញតា។
នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់លោកហ៊ីហ៊្គើល ឃ្លា Weltgeschichte ist Weltgericht (ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកគឺជាចៅក្រមដែលកាត់ក្ដីឱ្យលោកនេះ) ត្រូវបានប្រើដើម្បីសំអាងទិដ្ឋភាព ប្រវត្តិសាស្ត្រនោះគឺជាអ្វីដែលកាត់ក្ដីមនុស្ស នូវទង្វើ និង គំនិតរបស់ខ្លួន។ វិទ្យាសាស្ត្រកើតមកដោយសារចេតនាដើម្បីកែប្រែពិភពលោកឱ្យមានទំនាក់ទំនងនឹងមនុស្ស ទីបញ្ចប់ចុងក្រោយរបស់វិទ្យាសាស្ត្រគឺជាកិច្ចអនុវត្តខាងបច្ចេកទេស។
The World as Will and Representation is the central work of Arthur Schopenhauer. Schopenhauer saw the human will as our one window to the world behind the representation; the Kantian thing-in-itself. He believed, therefore, that we could gain knowledge about the thing-in-itself, something Kant said was impossible, since the rest of the relationship between representation and thing-in-itself could be understood by analogy to the relationship between human will and human body.
Two definitions that were both put forward in the 1920s, however, suggest the range of available opinion. "The world is everything that is the case," wrote Ludwig Wittgenstein in his influential Tractatus Logico-Philosophicus, first published in 1922. This definition would serve as the basis of logical positivism, with its assumption that there is exactly one world, consisting of the totality of facts, regardless of the interpretations that individual people may make of them.
Martin Heidegger, meanwhile, argued that "the surrounding world is different for each of us, and notwithstanding that we move about in a common world". The world, for Heidegger, was that into which we are always already "thrown" and with which we, as beings-in-the-world, must come to terms. His conception of "world disclosure" was most notably elaborated in his 1927 work Being and Time.
In response, Sigmund Freud proposed that we do not move about in a common world, but a common thought process. He believed that all the actions of a person are motivated by one thing: lust. This led to numerous theories about reactionary consciousness.
Some philosophers, often inspired by David Lewis, argue that metaphysical concepts such as possibility, probability and necessity are best analyzed by comparing the world to a range of possible worlds; a view commonly known as modal realism.
Religion and mythology
Mythological cosmologies often depict the world as centered around an axis mundi and delimited by a boundary such as a world ocean, a world serpent or similar. In some religions, worldliness (also called carnality) is that which relates to this world as opposed to other worlds or realms.
ព្រះពុទ្ធសាសនា
In Buddhism, the world means society, as distinct from the monastery. It refers to the material world, and to worldly gain such as wealth, reputation, jobs, and war. The spiritual world would be the path to enlightenment, and changes would be sought in what we could call the psychological realm.
គ្រិស្តសាសនា
In Christianity, the term often connotes the concept of the fallen and corrupt world order of human society, in contrast to the World to Come. The world is frequently cited alongside the flesh and the Devil as a source of temptation that Christians should flee. Monks speak of striving to be "in this world, but not of this world"--as Jesus said, and the term "worldhood" has been distinguished from "monkhood", the former being the status of merchants, princes, and others who deal with "worldly" things.
This view is clearly expressed by king Alfred the Great of England (d. 899) in his famous Preface to the Cura Pastoralis: ""Therefore I command you to do as I believe you are willing to do, that you free yourself from worldly affairs (Old English: woruldðinga) as often as you can, so that wherever you can establish that wisdom that God gave you, you establish it. Consider what punishments befell us in this world when we neither loved wisdom at all ourselves, nor transmitted it to other men; we had the name alone that we were Christians, and very few had the practices.""
Contemptus mundi is the name given to the recognition that the world, in all its vanity, is nothing more than a futile attempt to hide from God by stifling our desire for the good and the holy. This view has been criticized as a "pastoral of fear" by modern historian Jean Delumeau.
During the Second Vatican Council, there was a novel attempt to develop a positive theological view of the World, which is illustrated by the pastoral optimism of the constitutions Gaudium et Spes, Lumen Gentium, Unitatis Redintegratio and Dignitatis Humanae.
Eastern Christianity
In Eastern Christian monasticism or asceticism the world of mankind is driven by passions. Therefore the passions of the World are simply called "the world". Each of these passions are a link to the world of mankind or order of human society. Each of these passions must be overcome in order for a person to receive salvation (theosis). The process of theosis is a personal relationship with God. This understanding is taught within the works of ascetics like Evagrius Ponticus, and the most seminal ascetic works read most widely by Eastern Christians, the Philokalia and the Ladder of Divine Ascent (the works of Evagrius and John Climacus are also contained within the Philokalia). At the highest level of world transcendence is hesychasm which culminates into the Vision of God.
Orbis Catholicus
Orbis Catholicus is a Latin phrase meaning Catholic world, per the expression Urbi et Orbi, and refers to that area of Christendom under papal supremacy. It is somewhat similar to the phrases secular world, Jewish world and Islamic world.
Judaism
ប្រទេសកម្ពុជា​។
ឧទានសព្ទ
ឧទានសព្ទ គឺជាឃ្លា ឬល្បះដែលបញ្ជាក់អំពីអារម្មណ៍ភ្ញាក់ផ្អើល ត្រេកអរ រីករាយ ជាដើម។ ឧទាហរណ៍៖ អូ! កូននេះស្អាតណាស់តើ។
​រមណីយដ្ឋាន​​កោះថាស
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តពោធិ៍សាត់
AIDC F-CK-1 Ching-kuo
300px|រូបភាពតូច AIDC F-CK-1 Ching-kuo (經國號戰機) ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាជនជាតិដើមភាគតិច Fighter របស់ក្រុមមេធាវីការពារក្តី (IDF) គឺជាអ្នកប្រយុទ្ធដ៏ទំនើបឧត្តមភាពខ្យល់តៃវ៉ាន់មួយដែលមានសមត្ថភាព multirole ដែលមានឈ្មោះបន្ទាប់ពីឈៀង Ching-Kuo ដែលជាចុងប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋ ប្រទេសចិន។ យន្ដហោះដែលបានធ្វើការហោះហើរជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួននៅក្នុងឆ្នាំ 1989 ។ វាបានបញ្ចូលសេវាសកម្មជាមួយនឹងសាធារណរដ្ឋកងទ័ពអាកាសប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ 1994 ហើយការផលិតយន្តហោះទាំងអស់ចំនួន 130 ត្រូវបានផលិតដោយឆ្នាំ 1999 ។
កម្មវិធី IDF ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមនៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិចបានបដិសេធមិនលក់ F-20 និង F-Tigershark 16 យុទ្ធជនប្រយុទ្ធប្រឆាំងក្រុមហ៊ុន Falcon ទៅតៃវ៉ាន់ (សាធារណរដ្ឋចិន) ដូចខាងក្រោមសម្ពាធពីសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនប្រជាជន (ប.ច. ) ។ សាធារណរដ្ឋចិនបានសម្រេចចិត្តដូច្នេះដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍជាអ្នកប្រយុទ្ធជនជាតិដើមភាគតិច។ គម្រោងយន្តហោះចម្បាំង IDF ត្រូវបានរចនាឡើងនិងសាងសង់ដោយក្រុមហ៊ុនសាជីវកម្មឧស្សាហកម្មអវកាសអភិវឌ្ឍន៍ (AIDC) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅក្នុង Taichung, តៃវ៉ាន់ដោយមានជំនួយពីសាជីវកម្មការពារជាតិអាមេរិក។
តំនភ្ជាប់ក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យន្តហោះ
ការកនាម
ការកនាម ឬនាមការ គឺជានាមដែលផ្ដើមដោយពាក្យ៖ អ្នក​ កម្ម.... ឬបញ្ចប់ដោយ ជន ធម៌ ជិក...។ ឧទាហរណ៍៖ អ្នកស្រែ អ្នកចម្ការ សប្បុរសជន វីរៈជន សមាជិក...។
កំណាព្យសុវណ្ណភូមិ
ទំនុកច្រៀង ដែនដីសុវណ្ណភូមិ ដោយសម្តេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កំណាព្យខ្មែរ អត្ថបទជាអក្សរទ្រេត ផុន វិបុល
ផែនដី
ជ្រុងមួយនៃអរិយធម៌
civiliztion
អរិយធម៌: អរិយ=ប្រសើររុងរឿងលូតលាស់ ធម៌=សភាវទ្រទ្រង់ឲ្យមានភាពផ្លាស់ប្ដូរ ដូច្នោះ អរិយធម៌គឺ សំដៅទៅលើការរស់នៅរបស់សង្គមមនុស្ស ដែលចេះរៀបចំ ចេះផ្លាស់ប្ដូរ ដើម្បី ធ្វើឲ្យសង្គមមនុស្សបានសេចក្ដីសុខ សេចក្ដីចំរើនលូតលាស់ ក្នុងគោលបំណងស្វែវរកសុខ៕ វប្បធម៌: វប្ប=ការសាបព្រោះបណ្ដុះនូវចំណេះដឹង ធម៌=សភាវទ្រទ្រង់ ,ទ្រឹស្ដីឆ្ពោះទៅរកការអនុវត្ត វប្បធម៌គឺជាការសាបព្រោះបណ្ដុះនូវចំណេះដឹងគ្រប់បែបយ៉ាងដល់សង្គមមនុស្ស ដើម្បីឲ្យពួក គេមានភាពរីកចំរើនលូតលាស់ដោយផ្ដល់តាមរយ:ការសិក្សាអប់រំ និងការអនុវត្ត៕
ធម្មនុញ្ញអន្តរជាតិ អំពី សិទ្ធិមនុស្ស
សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និង​ វប្បធម៌ និង កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីអំពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និង សិទ្ធិនយោបាយ ព្រមទាំងពិធីសារបន្ថែមរបស់ កតិកាសញ្ញានេះចំនួនពីរទៀត បង្កើតបានជាច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។ ប្រជាជាតិទាំឡាយនៃសហប្រជាជាតិ បានប្រកាសបញ្ជាក់សាជាថ្មីក្នុងធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ ឆ្នាំ១៩៤៥ នូវជំនឿរបស់​ខ្លួនទៅលើសិទ្ធិមូលដ្ឋាននៃមនុស្សលើ​សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស ដែលបានអនុម័តកាល ពីថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៥ បានចែងកំណត់ជាលើកដំបូងបង្អស់អំពីសិទ្ធិ និង សេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាល និងមនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភព លោក។ កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិនានាដែលបានអនុម័ត នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ គឹជាសន្ធិសញ្ញាដែលភ្ជាប់កាតព្វកិច្ចតាមផ្លូវច្បាប់​ដែលបានចែងជាលំអិតអំពីសិទិ្ធ និងសេរីភាពដែលបានប្រកាសនៅក្នុងសេចក្ដី ប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស។ ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលជាសមាជិកនៃកតិកាសញ្ញានានា នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២រដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានចែងទទួលស្គាល់សេចក្ដីប្រកាសជាស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស និងកតិកាសញ្ញា ដទៃទៀត ថាជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់កម្ពុជា។ ការពិនិត្យឡើងវិញលើការបកប្រែច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ត្រូវបានធ្វើចប់សព្វគ្រប់កាលពីខែ មិថុនា ឆ្នាំ២០០៤ ក្រោមការឧបត្ថម្ភពីការការិយាល័យឧត្តមស្នងអង្គការសហ ប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្សប្រចាំកម្ពុជា។
សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស
ដោយយល់យើញថា ការទទួលស្គាល់សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរជាប់ពីកំណើត និងសិទ្ធិស្មើភាពគ្នា និងសិទ្ធិមិនអាចលក់ ដូរ ផ្ទេរ ឬដក់ហូតបានរបស់សមាជិកទាំងអស់នែគ្រួសារមនុស្ស គីជាគ្រឹះនែសេរីភាព យត្តិធម៌ និង សន្តិភាពក្នុងពិភពលោក។ ដោយយល់ឃើញថា ការមិនទទួលស្គាល់ និងការប្រមាថមើលងាយសិទ្ធិមនុស្ស នាំអោយមនអំពើព្រៃផ្សៃសាហាវយង់ឃ្នង ធ្វើអោយក្ដៅក្រហាយដល់សតិសម្បជញ្ញៈមនុស្ស ជាតិ និងថា ការឈានដល់ពិភពលោកមួយ ដែលមនុស្សទាំងឡាយមានសេរីភាពក្នុងការនិយាយស្ដី និងជំនឿព្រមទាំងការភ័ខ្លាចនិង ទុរគិតភាព ត្រូវបានប្រកាស់ថាជាសេចក្ដីប្រថា្នដ៏ខ្ពងខ្ពស់បំផុតរបស់ មនុស្សទូទៅ។ ដោយយល់ឃើញថា ជាការចាំបាច់ ដែលសិទ្ធិមនុស្សត្រូវតែបានការពារដោយនីតិរដ្ឋ ដើម្បីជឿសវាងកុំអោយមនុស្សបង្ខំចិត្តជាចុងក្រោយបង្អស់ បះបោរប្រឆាំងទលនិងអំណាចផ្ដាច់ការនិង ការគាបសង្កត់។ ដោយយល់ឃើញថា ជាការចាំបាច់ ដែលត្រូវលើកស្ទួយការពង្រីកទំនាក់ទំនងជាមិត្តភាពរវាងប្រជាជាតិនានា។ ដោយយលឃើញថា ប្រជាជាតិទាំងឡាយ នៃសហប្រជាជាតិ បានប្រកាស់ បញ្ជាក់សារជាថ្មីក្នុងធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ នូវជំនឿរបស់ខ្លួនទៅលើសិទ្ធិមូលដ្ឋាន នៃមនុស្ស លើសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ លើតម្លៃរបស់មនុស្ស និងលើសមភាពនិង សិទ្ធិទៅលើបុរស់និងស្រ្តី ហើយផ្ដាច់ជ្ញាលើលស្ទួយ វឌ្ឍនភាពសង្គម និងកម្រិតជីវភាពរស់នៅកានតែប្រសើរឡើង ក្នុងសេរីភាពកាន់តែទូលំទូលាយ។ ដោយយល់ឃើញថា សហប្រតិការជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិ រដ្ឋជាសមាជិកទាំអស់សន្យាធ្វើអោយ មានការគោរពជាសកលនិងការប្រតិបត្តិនូវសិទ្ធិ និងសេរីភាពមូលដ្ឋាន។ ដោយយល់យើញថា ការយល់ដូចគ្នាមួយអំពីសិទ្ធិនិងសេរីភាពទាំងនេះមានសារសំខាន់បំផុត ដើម្បីបំពេញនូវការសន្យាខាងលើ។
អាស្រ័ហេតុនេះ មហាសន្មិបាតប្រកាសថាៈ
សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីអំពីសិទ្ធិមនុស្សនេះ ជាឧត្តមគតិរួមដែលប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ៗប្រទេស និង​ប្រជាជាតិទាំងអស់ត្រូវធ្វើអោយបានសំរេចដើម្បីអោយបុគ្គលគ្រប់ៗរូប និងអង្គការសង្គមទាំងអស់អោយ រក្សាជាប់ជានិច្ចក្នុងស្មារតីរបស់ខ្លួន នូវសេចក្កីប្រកាសនេះ ខិតខំប្រឹងប្រែងបណ្តុះបណ្ដាលការគោរពសិទ្ធិនិង សេរីភាពទាំងនេះ តាមរយះការបង្រៀននិង ការអប់រំហើយនិងខំប្រឹងប្រែងធានាអោយមានការ ទទួលស្គាល់និង ការអនុវត្តជាសកល និងដោយស័ក្កិសិទ្ធនូវសិទ្ធិនិងសេរីភាព ដោយវិធានការជាតិនិង អន្តរជាតិ ដែលមានលក្ខណះរីកចំរើនជាលំដាប់ទាំងក្នុងចំនោមប្រជាពលរដ្ឋនៃរដ្ឋសមាជិនិង ទាំងក្នុង ចំនោមប្រជាពលរដ្ឋដែនដីដែលស្ថិតនៅក្រោមដែនសមត្ថកិច្ចនៃរដ្ឋទាំងនោះ។ មាត្រា ១ មនុស្សទាំងអស់ កើតមកមានសេរីភាព និងសមភាព ក្នុងផ្នែកសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ និងសិទិ្ធ។ មនុស្សមានវិចារណញ្ញាណ និងសតិសម្បជញ្ញៈជាប់ពីកំណើត ហើយគប្បីប្រព្រឹត្តចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងស្មារតី ភាតរភាពជាបងប្អូន។ មាត្រា ២ មនុស្សម្នាក់ៗ អាចប្រើប្រាស់សិទ្ធិនិងសេរីភាពទាំងអស់ ដែលមានចែងក្នុងសេចក្ដីប្រកាសនេះ ដោយគ្មានការប្រកាន់ចែកបែបណាមួយ មានជាអាទីពូជសាសន៏ ពណ៌សម្បុរ ភេទ ភាសា សាសនា មតិ នយោបាយ ឬមតិផ្សេងៗទៀតដើមកំណើតជាតិ ឬសង្គម ទ្រព្យសម្បត្តិ កំណើត ឬស្ថានភាព ដទៃៗទៀតឡើយ។ លើសពីនេះ មិនត្រូវធ្វើការប្រកាន់បែងចែកណាមួយដោយសំអាតទៅលើឋានៈ ខាង នយោបាយ ខាងដែនសមត្ថកិច្ច ឬខាងអន្តជាតិរបស់ប្រទេស ឬដែនដី ដែនបុគ្គ
ពន្លឺនាវាត្រៃលក្ខណ៍ វគ្គទី១០
វិបស្សនាបញ្ហាធម្មបរិយាយ វគ្គទី១០
ពលៈ១ ។ ពលៈទាំង៥នេះ ដែលមានកម្លាំងហើយ ស្ទាត់ជំនាញគ្រប់ក្រសួងទាំង៥នោះ មកអំពីការហាត់ចំរើននូវអានាបានស្សតិនេះឯង ដូចយ៉ាងហាត់ចំរើនថា ឃើញ