cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
សង្គាយនា
សង្គាយនាលើកទី១
ចំណាំ ៖ អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ និង អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​ចំនួន​​បាន​ទាត់​ចោល​រាល់​ការអះអាង​​ទាំងឡាយ​​ដែល​​អួត​ថា​មាន​​​បឋមសង្គាយនា​​ ព្រោះ​ពួក​គេ​មិន​បាន​រក​ឃើញ​ថា​មាន​ឯកសារ​ផ្លូវការ​ដែល​​ត្រូវ​បាន​និពន្ធ​ដោយ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ឯករាជ្យណា​ម្នាក់​​​ទេ ។ ពួក​គេ​ឃើញ​មាន​តែ​ឯកសារ​​នានា​ដែល​​និពន្ធ​ដោយ​ពុទ្ធសានិក​ប៉ុណ្ណោះ ។ ចំណុច​នេះ​ អ្នក​​សិក្សា​ទាំង​ឡាយ​គួរ​ពិចារណា និង សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​​ឯកសារ​ផ្សេងៗ​បន្ថែម​ទៀត​មុន​នឹង​ទទួល​ជឿ​ថា ​ឯកសារ​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្នុង​​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​សុទ្ធ​តែ​​ជាការពិត​​ទាំង​អស់ ។
សង្គាយនាលើកទី២
សង្គាយនាលើកទី ២ ត្រូវប្រជុំឡើង ១០០ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះខ្លាំងលើចំណុច ១០ ប្រការ ។ ជម្លោះនេះយោងទៅលើការរំលោភ លើសិក្ខាបទតូច ១០ ប្រការ របស់ព្រះសង្ឃខ្លះដែលទទួលការអនុញ្ញាតឲ្យ ៖
អំពើមិនប្រសើររបស់ព្រះសង្ឃទាំងនេះ ក្លាយទៅជារឿងហើយបង្កើតជាការជំទាស់គ្នាធំ ព្រោះគេគិតថាការរំលោភលើសិក្ខាបទនេះ ផ្ទុយស្រឡះអំពីច្បាប់ដើម ដែលព្រះពុទ្ធបានបញ្ញត្តិមក ។
សង្គាយនាលើកទី៣
សង្គាយនា​លើក​ទី​ ៣ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ខ្ទង់​ឆ្នាំ 218 មុន​គ្រិស្តសករាជ ។ បើ​ប្រៀបធៀប​សង្គាយនា​លើក​ទី ២ និង លើក​ទី ៣ អ្នក​សិក្សា​បាន​រក​ឃើញ​ថា សង្គាយនា​លើក​ទី​ ៣ មាន​​ចំណុច​​ជាច្រើន​​​​​​ខុស​ប្លែក​​​ពី​សង្គាយនា​លើក​ទី ២ ។ សង្គាយនា​លើក​ទី​ ២ ​មាន​​ឯកភាព​នៃ​អត្ថបទ​​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​ទាំងឡាយ ចំណែក​ឯ​សង្គាយនា​លើក​ទី ៣ គ្មាន​ឯកភាព​នៃ​អត្ថបទ​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​នោះ​ទេ ។ អត្ថបទ​ខុសៗ​គ្នា​ទាំងឡាយ​នោះ​​បាន​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​និកាយ​ឬ​ក្រុម​នៃ​​ពុទ្ធសាសនិក​ជាច្រើន​ក្រុម ។
យោង​តាម​អដ្ឋកថា​ (commentaries) និង ​កាល្បវត្តិ​ (chronicles) ទាំងឡាយ​របស់​ពុទ្ធសាសនា​នៃ​និកាយ​ថេរវាទ សង្គាយនា​លើក​ទី ៣ ត្រូវ​បាន​ចាត់ចែង​ធ្វើ​ឡើង​​​​ដោយ​ស្តេច​អសោក (Ashoka) នៃ​រាជវង្ស មោរ្យា (Mauryan) នៅ​ឯ​ទីក្រុង​បាដលីបុត្រ (Pātaliputra) ឬ​សព្វថ្ងៃ​ហៅ​ថា​ក្រុង​ ប៉័តណា (Patna) នៃ​រដ្ឋ​ ប៊ីហារ (Bihar) នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។ ភិក្ខុ​ មោគ្គលិបុត្តតិស្ស (Moggaliputta Tissa) គឺ​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​ភិក្ខុ​ដទៃ​ទៀត​ដើម្បី​ធ្វើ​សង្គាយនា​លើក​ទី​ ៣ នេះ​​ ។ គោលដៅ​នៃ​សង្គាយនា​នៅ​លើក​ទី ៣ នេះ​គឺ​ធ្វើ​ឲ្យ​បរិសុទ្ធ​នៃ​ចលនា​ពុទ្ធនិយម ជាពិសេស​គឺ​ការ​បោសសំអាត​ក្រុម​ភិក្ខុ​មួយ​ចំនួន​ដែល​ឆ្លៀត​ឱកាស​កេង​យក​ប្រយោជន៍​ពី​ការគាំទ្រ​និង​គាំពារ​ដោយ​ពួក​ត្រកូល​ក្សត្រិយ៍ ។ ស្តេច​អសោក​បាន​សាកសួរ​ភិក្ខុសង្ឃ​ដ៏គួរ​ឲ្យ​សង្ស័យ​ទាំង​អស់​នោះ​ថា តើ​ព្រះពុទ្ធ​បាន​បង្រៀន​អ្វី​ខ្លះ ពេល​នោះ​ពួក​ភិក្ខុ​​ទ្រុស្តសីល​ទាំង​នោះ​បាន​​ទូល​អះអាង​ថា​ ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​បង្រៀន​អំពី​​អនន្តភាព (eternalism) ឬ​ការ​យល់​ឃើញ​ថា​អ្វីៗ​ទាំង​អស់​មាន​វត្តមាន​រហូត​ គ្មាន​ទី​បំផុត ដែល​ព្រះពុទ្ធ​បាន​ស្តី​បន្ទោស​យ៉ាង​ខ្លាំង​លើ​​ចំណុច​​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រហ្មជាលសូត្រ (Brahmajala Sutta) ។ បន្ទាប់​មក​ស្តេច​អសោក​ក៏​សាកសួរ​ក្រុម​ភិក្ខុ​ប្រកប​ដោយ​សីល​ឲ្យ​ឆ្លើយ​ចំពោះ​សំណួរ​ដដែល ពេល​នោះ​ភិក្ខុ​ប្រកប​ដោយ​សីល​ទាំង​នោះ​បាន​ទូល​តប​ថា ព្រះពុទ្ធ​គឺ​ជា "សាស្តាចារ្យ​នៃ​ការវិភាគ" (Teacher of Analysis) ឬ​ វិភជ្ជវាទិន (Vibhajjavādin) ហើយ​​ភិក្ខុ​ មោគ្គលិបុត្រតិស្ស ក៏​បាន​ទូល​អះអាង​បញ្ជាក់​​ថា​ចម្លើយ​នោះ​គឺ​​ត្រឹមត្រូវ​ពិត ។ សង្គាយនា​​​បាន​ធ្វើ​បន្ត​ទៅ​ទៀត​ដោយ​ការ​សូធ្យ​រំលឹក​​ខ​គម្ពីរ​ទាំងឡាយ​ជាថ្មី​ម្តង​ទៀត ដោយ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​បន្ថែម​ទៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​នូវ​គម្ពីរ​​មួយ​ដែល​បាន​តាក់តែង​ឡើង​ដោយ​​ភិក្ខុ​មោគ្គលិបុត្តតិស្សផ្ទាល់ ពោល​គឺ​គម្ពីរ​ កថាវត្ថុ (Kathavatthu) ដែល​ជា​ការពិភាក្សា​អំពី​ទស្សនៈ​ខុសប្លែក​​ពី​គ្នា​​របស់​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ហើយ​ឥឡូវ​នេះ​គម្ពីរ​នោះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តម្រៀប​ក្នុង​ផ្នែក​អភិធម្មបិដក​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ (Theravāda Abhidhamma Pitaka) ។ ​
នៅ​ក្នុង​ឱកាស​ជាមួយ​គ្នា​នោះ សាសនទូត​ជា​ច្រើន​រូប​ក៏​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​ផ្សព្វផ្សាយ​ទ្រឹស្តី​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ផ្សេងៗ ដូច​ជា​រាជាណាចក្រទាំងឡាយ​នៃ​ចក្រភព​ក្រិច​នៅ​ភាគ​ខាង​លិច (ជា​ពិសេស​គឺ​រាជាណាចក្រ​​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្បែរ​រាជាណាចក្រ​​ក្រិចបាក់ទ្រា (Greco-Bactrian Kingdom) ហើយ​ប្រហែល​ពួក​គេ​បាន​ទៅ​ដល់​ប្រទេស​នៅ​តំបន់​ឆ្ងាយ​ហួស​ពី​ប្រទេស​ក្រិច​ផង​ក៏​អាច​ថា​បាន​​ នេះ​បើ​យោង​តាម​សិលាចារិក​នៅ​លើ​សរសរស្តម្ភ​របស់​ព្រះបាទ​អសោក ។ យោង​តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​លោក ហ្វ្រៅវ៉័ល្លន័រ (Frauwallner, 1956) សាសនទូត​ទាំង​នោះ​មាន​ភារៈ​បង្កើត​​និកាយ​ផ្សេងៗ​នៅ​តាម​តំបន់​ជាច្រើន​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ដូច​ជា​ភិក្ខុ មជ្ឈន្តិកៈ (Majjhantika) គឺ​ជា​អ្នក​បង្កើត​និកាយ​ សវ៌ាស្តិវាទ (Sarvastivādins) នៅ​ដែនដី​ កស្មិរ (Kasmir), ភិក្ខុ ធម្មរក្ខិតៈ (Dhammarakkhita) ប្រហែល​ជា​អ្នក​បង្កើត​និកាយ ធម៌គុប្តកៈ (Dharmaguptaka school), ភិក្ខុ​ មហាទេវៈ (Mahādeva) ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យ​និមន្ត​ទៅ​ប្រទេស មហិស (Mahisa country) ប្រហែល​ជា​អ្នក​បង្កើត​និកាយ មហិសសកៈ (Mahisasakas), ហើយ​ក៏​មាន​គ្រូ​ជា​ច្រើន​រូប​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ជួរ​ភ្នំ​ហិមាល័យ (Himalaya) ដែល​នៅ​ទី​នោះ​ពួក​គេ​បាន​បង្កើត​និកាយ ហៃមវាដ (Haimavata school) រាប់​បញ្ចូល​ទាំង​និកាយ កស្សបគោត្តៈ (Kassapagotta) ដែល​ប្រហែល​មាន​ជាប់ទាក់ទង​នឹង​និកាយ​ កស្យបិយៈ (Kasyapiya) ។ អដ្ឋិធាតុ​មួយ​ចំនួន​​របស់​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​នៃ​និកាយ​ ហៃមវាដៈ (Haimavata) ត្រូវ​បាន​ជីក​រក​ឃើញ​នៅ​ក្រុង​ វេទិសៈ (Vedisa) នៅ​តំបន់​កណ្តាល​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។[2] សាសនទូត​​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ​ជាង​គេ​​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ​ គឺ​ភិក្ខុ​ មហិន្ទ (Mahinda) ដែល​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ស្រី​លង្កា ដែល​នៅ​ទី​នោះ​លោក​បាន​បង្កើត​និកាយ​ថ្មី​មួយ​ដែល​យើង​បាន​ស្គាល់​រួច​ហើយ​នោះ​គឺ ថេរវាទ (Theravada) ។
សូម្បី​នៅ​ក្នុង​កំណត់ត្រា​ផ្ទាល់​របស់​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ គឺ​គម្ពីរ ទីបវង្ស (Dīpavamsa) ក៏​មាន​ការ​កត់ត្រា​រឿងរ៉ាវ​​ខុស​ប្លែក​មួយ​ទៀត​នៃ​សង្គាយនា​នៅ​គ្រា​នេះ​ ដែល​​មាន​ឈ្មោះ​ថា "មហាសង្គីតិ" (Mahāsangiti) ("Great Recital") ដែល​​អត្ថបទ​នោះ​បាន​អះអាង​ថា សង្គាយនា​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដឹកនាំ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ក្រុម​ភិក្ខុ​ដែល​ដើរ​តាម​និកាយ វជ្ជិបុត្តកៈ (Vajjiputtaka) ដែល​ជា​និកាយ​កែប្រែ​ថ្មី​មួយ​ទៀត បន្ទាប់​ពី​ក្រុម​ភិក្ខុ​ទាំង​នេះ​ទទួល​បរាជ័យ​នៅ​ក្នុង​សង្គាយនា​​លើក​ទី​ ២ នៅ​ឯ​ក្រុង​វេសាលី ។ ឯកសារ​ ទីបវង្ស បាន​រិះគន់​ភិក្ខុ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​ មហាសង្គីតិកៈ (Mahasangitika) ដែល​ជា​ក្រុម​តែមួយ​ជាមួយ​នឹង​និកាយ​ មហាសង្ឃិកៈ (Mahasanghikas) ដោយសារ​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​នេះ​បាន​បដិសេធ​អត្ថបទ​​មួយ​ចំនួន​ថា​មិន​មែន​ជា​ផ្នែក​នៃ​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក (non-canonical) ពោល​គឺ​គម្ពីរ​​ បរិវារ​ (Parivāra) នៃ​វិន័យបិដក​ (Vinaya), គម្ពីរ​ចំនួន ៦ ក្បាល​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​អភិធម្មបិដក (Abhidhamma), គម្ពីរ​ បដិសម្ភិទា (Patisambhida), គម្ពីរ​ និទេស (Niddesa), ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​​ជាតក (Jataka) និង ខ​គម្ពីរ​មួយ​ចំនួន​ទៀត ។ (Dipavamsa 76, 82)
ចំណែក​​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​នៅ​ក្នុង​និកាយ មហាសង្ឃិកៈ (Mahāsanghika) វិញ ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ចងចាំ​រឿងរ៉ាវ​ទាក់ទង​នឹង​សង្គាយនា​លើក​ទី ៣ នេះ​នៅ​ក្នុង​លំនាំ​ខុស​ប្លែក​ពី​​និកាយ​ទាំង​ឡាយ ពោល​គឺ​ពួក​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​​បាន​ចោទ​​ថា នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​សារីបុត្របរិប្រិច្ឆៈ (Sāriputraparipriccha) បាន​រៀបរាប់​ថា​ មាន​ភិក្ខុ​ខ្លះ​បាន​ព្យាយាម​ពង្រីក​វិន័យ​ចាស់ៗ​បន្ថែម​ឲ្យ​​មាន​ចំនួន​ច្រើន​ហួស​ហេតុ ។ ចំណែក​ឯកសារ​ស្តី​អំពី​វិន័យ​របស់​និកាយ​ មហាសង្ឃិកៈ​ វិញ ក៏​បាន​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​នៃ​សង្គាយនា​លើក​ទី ៣ នេះ​ដូច​គ្នា​នឹង​និកាយ​ដទៃទៀត​ដែរ ។ ក៏​ប៉ុន្តែ​​យើង​ក៏​ឃើញ​មាន​អត្ថបទ​របស់​និកាយ មហាសង្ឃិកៈ មួយ​ទៀត​ ពោល​គឺ​ស្នាដៃ​របស់​ក្រុម​ សវ៌ាស្តិវាទ ដែល​និយាយ​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​ខុស​ផ្សេងទាំង​ស្រុង​ ។ វសុមិត្រ​ (Vasumitra) និយាយ​រៀបរាប់​អំពី​វិវាទ​​មួយ​នៅ​ក្រុង​បាដលិបុត្រ (Pātaliputra) នៅ​សម័យ​រាជ​ស្តេច​អសោក ដែល​​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ​ជជែក​មិន​ដាច់ស្រេច​​លើ​ចំណុច​ដែល​មិន​ស្រប​នឹង​និយាម​នៃ​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក ពោល​គឺ ១) ព្រះ​អរហន្ត​​មួយ​រូប​អាច​មាន​រស្មី​ផ្សាយ​ចេញ​ពី​រាង​កាយ​នៅ​ពេល​រាត្រី, ២) ព្រះ​អរហន្ត​អាច​នៅ​សល់​ការ​សង្ស័យ​ខ្លះ, ៣) ព្រះ​អរហន្ត​​មួយ​រូប​អាច​ទទួល​ការ​បង្រៀន​ពី​ព្រះ​អរហន្ត​មួយ​រូប​ទៀត, ៤) ព្រះ​អរហន្ត​មួយ​រូប​អាច​ខ្វះ​ខាង​បញ្ញា, ៥) មគ្គ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​និព្វាន​អាច​ត្រូវ​បំផុស​ឲ្យ​កើត​ឡើង​ដោយ​គ្រាន់​តែ​ស្រែក​ថា "ឱ​សេចក្តី​ទុក្ខ​អើយ!" ។ ចំណុច​ទាំង​អស់​នេះ​ត្រូវ​បាន​លើក​យក​ទៅ​ពិភាក្សា​និង​ទទួល​ការ​ស្តី​បន្ទោស​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​សំណាក់​ភិក្ខុ​មោគ្គលិបុត្តតិស្ស ដូច​មាន​ចែង​​ក្នុង​​គម្ពីរ​កថាវត្ថុ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​គម្ពីរ​នេះ​គ្មាន​និយាយ​បន្តិច​សោះ​អំពី​សង្គាយនា​លើក​ទី ៣ របស់​និកាយ​ថេរវាទ​ ។ គម្ពីរ​មហាវិភាស (Mahāvibhāṣa Śāstra) នៃ​អភិធម្មបិដក (Abhidharma) បាន​ពង្រីក​សាច់​រឿង​នេះ​ឲ្យ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​យុទ្ធនាការ​បង្ខូច​ឈ្មោះ​ស្ថាបនិក​នៃ​និកាយ​​ មហាសង្ឃិក ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​​ឈ្មោះ​ថា "មហាទេវ" ("Mahadeva") ។ ឯកសារ​ក្រោយ​នេះ​និយាយ​បញ្ជាក់​ជាសំខាន់​ទៅ​លើ​ការ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ភាព​បរិសុទ្ធ​នៃ​ពុទ្ធសាសនិក​នៃ​និកាយ​ សវ៌ាស្តិវាទ នៃ​ដែន​ កស្មិរ ដែល​ត្រូវ​បាន​​លើក​បង្ហាញ​ថា​ជា​ក្រុម​ភិក្ខុ​ដែល​បន្ត​វង្ស​មក​ពី​ក្រុម​ព្រះ​អរហន្ត​ទាំងឡាយ​ ដែល​បាន​រត់​គេច​ពី​​ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​យ៉ាង​ព្រៃផ្សៃ​ ដោយ​សារ​ជាប់​ឈ្មោះ​ជាមួយ​នឹង​ភិក្ខុ​ មហាទេវ ។
ការសម្រេចផលមួយដ៏សំខាន់ក្នុងចំណោមជោគជ័យ នៃការប្រជុំនេះដែលឲ្យផ្លែផ្កាជាច្រើនសតវត្សរ៍តមកទៀត គឺព្រះចៅអធិរាជ​អសោក​បានបញ្ជូនព្រះសង្ឃ ដែល​ស្ទាត់​ជំនាញ​ខាង​ធម៌វិន័យ​របស់​ព្រះពុទ្ធ ហើយចាំស្ទាត់អាច​សូត្រចេញទាំងអស់បានពីក្នុងចិត្ត ដើម្បីបង្រៀនធម៌វិន័យទាំងអស់នោះក្នុងប្រទេស ៩ ដូច​រាយ​នាម​ខាង​ក្រោម ៖
ការផ្សាយព្រះធម៌របស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ បានប្រកបដោយនូវជោគជ័យ មានផ្លែផ្កាជាបន្តបន្ទាប់មក ធ្វើឲ្យអ្នករស់នៅក្នុងទឹកដីទាំងនោះ បាន​ខ្ពង់ខ្ពស់ យូរអង្វែង​ដោយសារ​អំណោយ​នៃ​ព្រះធម៌ និងលើកតំកើងអារ្យធម៌ និងវប្បធម៌របស់ជនជាតិទាំងនោះ ។ ដោយសារការផ្សាយនូវព្រះធម៌ តាមរយៈ ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រដៅ​របស់​ព្រះពុទ្ធ អាណាចក្រ ឥណ្ឌា តាមពេលមកដល់ មាន​ឈ្មោះថា វិស្វគូរូ ឬ គ្រូពិភពលោក ។
សង្គាយនាលើកទី៤
មក​ដល់​សម័យ​សង្គាយនាលើកទី ៤ នេះ ពុទ្ធសាសនា​បាន​បែក​ខ្ញែក​ចេញ​ទៅ​ជា​និកាយ ឬ​ក្រុម​ជាច្រើន អស់​រយៈ​ពេល​ដ៏​យូរ​លង់​ណាស់​ទៅ​ហើយ ។ ពុទ្ធសាសនិក​នៃ​​និកាយ​ថេរវាទ​បាន​រួម​គ្នា​ចាត់ចែង​ធ្វើ​សង្គាយនា​លើក​ទី ៤ នេះ​ នៅ​សតវត្ស​ទី ១ មុន​គ្រិស្តសករាជ នៅ​ឯ​​រាជធានី តម្ពបណ្ណិ (Tambapanni) ពោល​គឺ​នៅ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា (Sri Lanka) ​ធ្វើ​នៅ​វត្ត​ អលោកលេនៈ (Aloka Lena) ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​​​​មនុស្ស​ទូទៅ​ស្គាល់​ថា​វត្ត​ អាលុវិហារៈ (Alu Vihara) ដែល​កាល​ណោះ​​ប្រទេស​ស្រីលង្កា​​​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​រាជ​នៃ​ស្តេច វដ្តគាមនិ អភយៈ (Vattagamani-Abhaya) ឬ​​ជនជាតិ​ស្រីលង្កា​សព្វថ្ងៃ​​ហៅ​ថា​ស្តេច វលគម្ពៈ នៃ​រាជវង្ស​ អនុរដ្ឋបុរៈ (Valagamba of Anuradhapura) ។ ​ ប៉ុន្តែ​សូម​​បញ្ជាក់​ឲ្យ​​អ្នក​អាន​យល់​ច្បាស់​ថា សង្គាយនា​នៅ​គ្រា​នោះ​គឺ​ត្រូវ​បាន​​ចាត់ចែង​ឡើង​ដោយ​មេក្រុម​អនាមិក​មួយ​រូប គឺ​មិន​មែន​ស្តេច​អង្គ​ណា​ដឹក​នាំ​សង្គាយនា​នោះ​ទេ ព្រោះ​ថា​មេក្រុម​ម្នាក់​នោះ​គឺ​ជា​ពុទ្ធសាសនិក​​នៃ​និកាយ​អភ័យគិរី (Abhayagiri sect/school) ដែល​ជា​និកាយ​មួយ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​​​បែប​មហាយាន (Mahayana Sect) ។ តាម​ការ​ពិត ហេតុផល​ចម្បង​នៃ​សង្គាយនា​នៅ​គ្រានេះ​គឺ​​ពិភាក្សា​អំពី​គោលនយោបាយ​ដ៏​ឃោរឃៅ​របស់​ស្តេច​ទៅ​លើ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​នៃ​និកាយ​មហាវិហារ (Mahavihara priests) ដែល​ជា​ភិក្ខុ​សង្ឃ​​ជឿ​តាម​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ ហើយ​​​​នៅ​​ឱកាស​មួយ​​ ភិក្ខុ​សង្ឃ​នៅ​ក្នុង​និកាយ​នេះ​បាន​ទទួល​រង​ការ​វាយប្រហារ​យ៉ាង​សាហាវ​នៅ​ក្នុង​ទីលាន​នៃ​អារាម​មហាវិហារ ដែល​មាន​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ជា​ច្រើន​​បាន​សុគត​ និង ខ្លះ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​បណ្តេញ​ឲ្យ​ចេញ​ពី​ទី​អារាម​នេះ ។ ​ព្រះវិហារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​​វាយ​កំទេច​ចោល ហើយ​ព្រះវិហារ​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន​ថ្មី​មួយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​សាងសង់​នៅ​លើ​ខឿន​នៃ​វិហារ​ចាស់​នោះ ។ ហេតុផល​សំខាន់ៗ​ដទៃ​ទៀត​នៃ​ការ​រៀបចំ​ធ្វើ​សង្គាយនា​នៅ​គ្រា​​នេះ​គឺ​ស្ថានភាព​នយោបាយ​ដែល​គ្មាន​លំនឹង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស ដោយសារ​តែ​មាន​ការ​ទន្ទ្រាន​ឈ្លានពាន​ឥតឈប់ឈរ ដែល​បាន​បង្ខំ​ស្តេច​អង្គ​នោះ​ឲ្យ​រត់ភៀសខ្លួន​ច្រើនលើក​ច្រើន​គ្រា ព្រម​ទាំង​បាន​បង្ក​ឲ្យ​កើត​មាន​គ្រោះ​ទុរ្ភិក្ស​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ ។ មនុស្ស​ជាច្រើន​បាន​ជឿ​ថា​ សង្គាយនា​នៅ​គ្រា​នេះ​គឺ​ជា​ការ​ខិតខំ​សរសេរ​ចង​ក្រង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​ជា​ភាសា​បាលី (Pali Canon) ដែល​កាល​ពី​ពេល​មុន​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​តែ​នៅ​ក្នុង​ការ​ចងចាំ​របស់​ភិក្ខុសង្ឃ​ប៉ុណ្ណោះ ។ នៅ​ក្នុង​សង្គាយនា​លើក​នេះ គ្មាន​អត្ថបទ​ណា​មួយ​​រៀបរាប់​អំពី​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​​ការ​ធ្វើ​សង្គាយនា​នេះ​ទេ ហើ​យ​ហេតុផល​ដែល​អាច​ទទួល​យក​បាន​​នៃ​​សង្គាយនា​នេះ​​ប្រហែល​មក​ពី​ការ​ធ្លាក់ដុនដាប​នៃ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​សម័យ​នោះ ហើយ​ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ សង្គាយនា​នៅ​គ្រា​នេះ​គឺ​ជា​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​របស់​ភិក្ខុសង្ឃ​ដើម្បី​ថែរក្សា​ពុទ្ធសាសនា​ឲ្យ​នៅ​គង់វង្ស​ក្នុង​សភាព​ដើម​ដំបូង​ (បរិសុទ្ធ) ដូច្នេះ​​វា​មិន​​​ចាំបាច់​ត្រូវ​មាន​​អ្នក​ដឹកនាំ​​ណា​ម្នាក់​​ទេ ។ សេចក្តី​ពិត​ដែល​​ត្រូវ​បាន​​រៀបរាប់​នៅ​ក្នុង​សង្គាយនា​លើក​នេះ​​គឺ​ភិក្ខុសង្ឃ​នៃ​និកាយ​ មហាវិហារ ពោល​គឺ​ពុទ្ធសាសនិក​នៃ​និកាយ​ថេរវាទ (Theravada school) បាន​ចូលរួម​សូធ្យ​រំឭក​សេចក្តី​បង្រៀន​របស់​ព្រះពុទ្ធ និង បាន​សរសេរ​ចងក្រង​ជា​ព្រះត្រៃបិដក ។
អត្ថបទ​ខ្លះ​បាន​​រៀបរាប់​ថា ពុទ្ធសាសនិក​នៃ​និកាយ សវ៌ាស្តិវាទ (Sarvāstivāda) បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​ សង្គាយនា​លើក​ទី ៤ មួយ​ទៀត​​​​នៅ​ក្រុង ជលន្ធារ (Jalandhar) ដែល​សព្វថ្ងៃ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ ពុនចាប (Punjab) នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ឬ​ ធ្វើ​នៅ​​ក្នុង​ដែនដី​ កស្មិរ (Kashmir) ដែល​​​អធិរាជ កនិស្កា (Kanishka) នៃ​នគរ​ កុសាន (Kushan) បាន​ចេញ​ព្រះ​រាជបង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ​សង្គាយនា​គ្រា​នេះ​ នៅ​ឆ្នាំ ៧៨ នៃ​គ្រិស្តសករាជ ។ អត្ថបទ​ខ្លះ​រៀបរាប់​ថា អធិរាជ កនិស្កា បាន​និមន្ត​ភិក្ខុ​ ៥០០ អង្គ​ នៅ​ដែនដី​ កស្មិរ ដែល​មាន​ភិក្ខុ វសុមិត្រ (Vasumitra) ជា​អ្នក​ដឹកនាំ ដើម្បី​រៀបចំ​អត្ថបទ​នៃ​គម្ពីរ​អភិធម្ម​ (Abhidharma) របស់​ពុទ្ធសាសនិក​នៃ​​និកាយ​ សវ៌ាស្តិវាទ ឲ្យ​មាន​របៀបរៀបរយ​តាម​លំដាប់លំដោយ ហើយ​គម្ពីរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​មក​ពី​គម្ពីរ​ភាសា​ ប្រក្រិត (Prakrit) ឧទាហរណ៍​​​​ភាសា​ គាន្ធារី (Gāndhārī) ដោយ​ប្រើ​អក្សរ​​ ខរ៉ុស្ថី (Kharosthi ) ឲ្យ​​បាន​ជា​គម្ពីរ​ភាសា​ សំស្ក្រិត (Sanskrit) វិញ ។ អត្ថបទ​ខ្លះបាន​​អះអាង​ថា នៅ​ក្នុង​សង្គាយនា​លើក​នេះ ភិក្ខុសង្ឃ​បាន​ប្រមូល​ចងក្រង​ខ​គម្ពីរ​ចំនួន ៣០០០០០ ខ និង សេចក្តី​ថ្លែង​ផ្សេងៗ​​ច្រើន​ជាង ៩ លាន​ប្រយោគ ហើយ​កិច្ចការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចំណាយ​ពេល​ ១២ ឆ្នាំ​ដើម្បី​បញ្ចប់ ។ ទោះ​បី​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ ស​វ៌ាស្តិវាទ (Sarvāstivāda) គ្មាន​វត្តមាន​ជា​និកាយ​ឯករាជ្យ​ក៏​ដោយ ប្រពៃណី​នៃ​និកាយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ចម្លង​យក​ទៅ​ប្រើ​ប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​​នៃ​និកាយ​មហាយាន​បច្ចុប្បន្ន ។ សាស្ត្រាចារ្យ អេទ្យែន ឡាម៉ុតត៍ (Etienne Lamotte) ដែល​ជា​ពុទ្ធសានាវិទូ​​ (Buddhologist) ដ៏​ល្បីល្បាញ​មួយ​រូប បាន​​អះអាង​ថា ការ​អួតអាង​អំពី​សង្គាយនា​លើក​ទី ៤ ដែល​បាន​ដឹកនាំ​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​អធិរាជ កនិស្កា នោះ​ គឺ​ជា​​សាច់រឿង​ប្រតិដ្ឋ (fictitious) គ្មាន​ការពិត​ទាល់​តែ​សោះ ។[3] ក៏​ប៉ុន្តែ​ លោក​ ដេវិដ ស្ណែល្លគ្រោវ (David Snellgrove) ដែល​ជា​ពុទ្ធសាសនាវិទូ​ដ៏​ល្បីល្បាញ​មួយ​រូប​ទៀត បាន​ចាត់ទុក​ថា រឿងរ៉ាវ​របស់​​និកាយ​ថេរវាទ​ស្តី​អំពី​សង្គាយនា​លើក​ទី ៣ និង រឿង​រ៉ាវ​របស់​និកាយ សវ៌ាស្តិវាទ ស្តី​អំពី​សង្គាយនា​លើក​ទី ៤ នោះ​​ក៏​ជា​រឿង​មាន​ "ភាព​លម្អៀង" ដូច​គ្នា ដែល​ជា​ការ​គូសបញ្ជាក់​ឲ្យ​ឃើញ​​នូវ​កង្វះខាត​នៃ​សេចក្តីពិត​​ខាង​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ​សាច់រឿង​​ស្ទើរ​តែ​​​​ទាំង​អស់ ​។ [4]​
ហ្វីហ្វា
ហ្វីហ្វា ឬមានឈ្មោះពេញថា សមាគមសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អន្តរជាតិ (អក្សរឡាតាំង៖ FIFA, ឈ្មោះពេញជាភាសាបារាំង៖ Fédération Internationale de Football Association និងជាភាសាអង់គ្លេស៖ International Federation of Association Football) គឺជាអង្គការមិនរកប្រាក់ចំណូលដែលតែងតែសម្តៅលើខ្លួនឯងថាជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងសមាគមកីឡាបាល់ទាត់ ហ្វុតសល និងកីឡាបាល់ទាត់ឆ្នេរខ្សាច់អន្តរជាតិ។ វាគឺជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់ខ្ពស់បំផុតលំដាប់ថ្នាក់អន្តរជាតិ។
សង្គាយនា
សង្គាយនាលើកទី ៥
សង្គាយនា​លើក​ទី ៥ ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្រុង មាន្ទល័យ Mandalay ប្រទេស​ភូមា ក្នុង​គ្រិស្តសករាជ ១៨៧១ ក្នុង​រជ្ជកាល​ស្តេច មិនទោន (Mindon) ។ គោលបំណង​​សំខាន់​​របស់​​ការប្រជុំ​​នេះ​ គឺ​ដើម្បី​សូត្រ​​ព្រះធម៌​​​ទាំងអស់​របស់​​ព្រះពុទ្ធ​ ហើយ​ផ្ទៀងផ្ទាត់​រកមើល​ក្រែង​មាន​ធម៌​កន្លែង​ណា​បាន​ត្រូវ​គេ​កែប្រែ​​ខុស​ពី​សភាព​ដើម ឬ​ត្រូវ​គេ​កាត់​ចោល ។ សង្គាយនា​​នៅ​គ្រា​​​នេះ​ស្ថិត​នៅ​​ក្រោម​អធិបតីភាព​របស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ ៣ ព្រះអង្គ គឺ មហាថេរ ជាគរាភិវង្ស (Jagarabhivamsa), ព្រះថេរ នរិន្ទាភិធជ (Narindabhidhaja និង មហាថេរ សុមង្គលសាមិ (Sumangalasami) ដោយ​មាន​ភិក្ខុ​ប្រមាណ ២៤០០ អង្គទៀតចូលរួមផង ។ ការសូត្រធម៌​រួមគ្នា​នោះប្រព្រឹត្តទៅអស់ចំនួន ៥ ខែ ។ សូម​បញ្ជាក់​ថា​សង្គាយនា​លើក​ទី ៥ នេះ​គឺ​ជា​កិច្ចការ​របស់​ប្រទេស​ភូមា​តែ​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​គ្មាន​ប្រទេស​ដទៃ​ដែល​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ចូលរួម​ជា​មួយ​ទេ ។[5] ហេតុ​នេះ​ហើយ​ទើប​សង្គាយនា​លើក​ទី​ ៥ នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ក្រៅពី​ប្រទេស​ភូមា​ទទួល​ស្គាល់​ឡើយ ។ ក៏ប៉ុន្តែ​ដោយសារ​តែ​សង្គាយនា​លើក​ទី ៦ ដែល​មាន​ប្រទេស​ជាច្រើន​ចូលរួម ហើយ​ក៏​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​នៅ​ប្រទេស​ភូមា​ដដែល ទើប​បាន​ជា​មាន​គោលដៅបង្កប់​មួយ​ថា ពួក​ប្រទេស​ទាំងឡាយ​នោះ​ក៏បាន​ទទួល​ស្គាល់​​សង្គាយនា​លើក​ទី ៥ ដែរ ទើប​ពួក​គេ​ទទួល​យក​ពាក្យ​ថា សង្គាយនា​លើក​ទី ៦ នោះ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នោះ​ក្តី នៅ​ចន្លោះ​សង្គាយនា​លើក​ទី ៤ និង​ ទី ៦ នៅ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា​ និង ប្រទេស​ថៃ មាន​រៀបចំ​សង្គាយនា​ច្រើនលើក​ច្រើនសារ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​របស់​គេ​រៀង​ខ្លួន ។ ដូច្នេះ​បើ​រាប់​ឲ្យ​បាន​ត្រឹមត្រូវ​ គឺ​អាច​មាន​សង្គាយនា​លើស​ពី ៦ លើក​ មិន​ដូច​ពាក្យ​ថា​ មាន​តែ​សង្គាយនា​​ចំនួន ៦ លើក​នោះ​ទេ ។
ហ្វីហ្វា
ហ្វីហ្វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៤ ដើម្បីដើរតួជាអង្គការត្រួតពិនិត្យការប្រកួតប្រជែងអន្តរជាតិក្នុងចំណោមសមាគមប្រទេសជាតិដូចជា៖ បែលស៊ិក ដាណឺម៉ាក បារាំង អាល្លឺម៉ង់ ហុល្លង់ អេស្ប៉ាញ ស៊ុយអែត និងស្វីស។ ហ្វីហ្វាមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងហ្ស៊ូរិច ប្រទេសស្វីស ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ វាមានសមាជិកភាពរហូតដល់ទៅ ២១១ ប្រទេស។ ដើម្បីក្លាយជាសមាជិកហ្វីហ្វា ប្រទេសទាំងនោះត្រូវមានសមាជិកភាពក្នុងសហព័ន្ធមួយនៅក្នុងចំណោមតំបន់ទាំង ៦ ដែលត្រូវបានបែងចែកលើពិភពលោកគឺ៖ អាហ្វ្រិក អាស៊ី អាមេរិកខាងជើង កណ្តាល និងការ៉ាអ៊ីប អឺរ៉ុប និងអូសេអានី។
បច្ចុប្បន្ន ហ្វីហ្វាបានបង្ហាញពីគោលបំណងមួយចំនួននៅក្នុងលក្ខន្តិកៈរបស់អង្គការរួមមាន ការបង្កើនប្រជាប្រិយភាពនៃកីឡាបាល់ទាត់នៅជុំវិញសកលលោក ខិតខំប្រឹងប្រែងធានាថាមនុស្សគ្រប់រូបអាចទទួលព័ត៌មានផ្សេងៗពោលគឺដឹងឮពីកីឡាបាល់ទាត់ ការតស៊ូមតិដើម្បីសុចរិតភាពនិងការលេងដោយយុត្តិធម៌ (ហ្វែរផ្លេ)។ ហ្វីហ្វាគឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះការរៀបចំនិងការលើកកម្ពស់រាល់ការប្រកួតអន្តរជាតិធំៗជាពិសេសគឺការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោកដែលបានចាប់ផ្តើមដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៣០ និងការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោកផ្នែកនារីដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៩៩១។ ក្រុមប្រឹក្សាសមាគមកីឡាបាល់ទាត់អន្តរជាតិដែលហ្វីហ្វាជាសមាជិកមួយគឺជាអ្នកកំណត់និងអនុវត្តច្បាប់នៅគ្រប់ការប្រកួតទាំងឡាយរបស់ហ្វីហ្វា។ គ្រប់រាល់ការប្រកួតរបស់ហ្វីហ្វា ប្រាក់ចំណូលភាគច្រើនគឺបានមកពីការឧបត្ថម្ភដូចនៅឆ្នាំ២០១៨ ហ្វីហ្វាបានចំណូលជាង ៤.៦ លានដុល្លារអាមេរិកដែលបានបញ្ចប់វដ្តឆ្នាំ២០១៥–២០១៨ ជាមួយនឹងកម្រៃវិជ្ជមានណែតប្រមាណ ១.២ ពាន់លានដុល្លារនិងមានថវិកាទំនុកបម្រុងជាង ២.៧ ពាន់លានដុល្លារ។
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ (ជាភាសាដាណឺម៉ាក Niels Henrik David Bohr) ( ០៧ តុលា ១៨៨៥ ដល់ ១៨ វិច្ឆិការ ១៩៩២) ជាអ្នករូបវិទូ ជនជាតិដាណឺម៉ាក មួយរូបដែលបានបង្កើតនូវវិភាកទានមូលដ្ឋានស្ថាបនាដើម្បីធ្វើស្វែងយល់ពីទម្រង់រូបរបស់អាតូម និង យន្តសាស្រ្តជាក់លាក់ ។សំរាប់ការបង្កើតនេះដែក្នងឆ្នាំ ១៩២២គាត់បានទទួលរង្វាន់ណូបែលពីសមត្ថផលនៃការរបស់គាត់។ ប៊័រ បានបង្ហាត់បង្រៀន និងធ្វើកាសហការជាមួយនឹងអ្នករូបវិទូដែលពូកែៗជាច្រើននាក់ នៅក្នុងស្ថាប័នរបស់គាត់ នាទីក្រុងកូផេនហាហ្គឹន។
ហ្វីហ្វា
របាយការណ៍ពីអ្នកសារព័ត៌មានស៊ើបអង្កេតបានភ្ជាប់ថ្នាក់ដឹកនាំហ្វីហ្វាជាមួយបទអំពើពុករលួយ ការសូកប៉ាន់ និងការលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសម្ចាស់ផ្ទះពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៨ និងឆ្នាំ២០២២។ ការចោទប្រកាន់ទាំងនោះបាននាំឱ្យមានការធ្វើពិរុទ្ធកម្មលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់របស់ហ្វីហ្វាចំនួន ៩ នាក់ដោយក្រសួងយុត្តិធម៌សហរដ្ឋអាមេរិកពីបទចោលប្រកាន់មួយចំនួនដូចជា អំពើទុច្ចរិត ការលួចបន្លំតាមរយៈគ្រឿងអេឡិចត្រូនិច និងការបន្លំបង្វែរប្រាក់ជាដើម។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៥ មន្ត្រីហ្វីហ្វាមួយចំនួនត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយអាជ្ញាធរស្វីស។ មន្ត្រីទាំងនោះដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកអាចនឹងត្រូវធ្វើបត្យាប័នដើម្បីប្រឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់នៅទីនោះផងដែរ។ មន្ត្រីជាច្រើនរូបត្រូវបានបញ្ឈប់ពីការងារ (បណ្តោះអាសន្ន) ដោយហ្វីហ្វាមានដូចជាអតីតប្រធានលោកសែប ប្លាទ័រ និងលោកមីឆែល ប្លាទីនីជាដើម។
សង្គាយនា
សង្គាយនាលើកទី ៥
ភារៈកិច្ចម្យ៉ាងទៀតរបស់សង្គាយនានេះ គឺ​ឲ្យ​ចារ​បិដក​​​ទាំងមូលលើផ្ទាំងថ្មម៉ាបចំនួន ៧២៩ សន្លឹក ជា​អក្សរ​ភូមា​ទុក​សម្រាប់​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ ។[6] កិច្ចការ​​ខាង​​លើ​​នេះ​​បាន​​ធ្វើ​​ឡើង​​បន្ទាប់​ពី​ការ​សូត្រ​ធម៌​​បាន​ដល់​ទី​បញ្ចប់ ហើយ​​ពួក​​ភិក្ខុ​សង្ឃ​​ទាំង​​បាន​​​យល់ព្រម​​ថា​​ត្រឹមត្រូវ​​ហើយ ។ ការងារ​ដ៏​ធំ​សម្បើម​នេះ​បាន​បំពេញ​ដោយ​​សិប្បករ​ដ៏​ចំណានជាច្រើន​រូប ដែល​ក្រោយ​ពី​សន្លឹក​ថ្ម​នីមួយៗ​បាន​ធ្វើ​រួច​ហើយ, ដាក់​ផ្ទាំង​ថ្ម​ទាំងនោះ​ទៅ​ក្នុង​វិហារ​បិដកតូចៗដ៏ល្អប្រណិត នៅទីកន្លែងពិសេសមួយ​ក្នុងទីធ្លាវត្ត គូថោដាវ (Kuthodaw) នៃ​រាជធានី​ មាន្ទល័យ របស់ស្តេច មិនទោន (Mindon) នៅជើងភ្នំមាន្ទល័យ ដែលគេហៅថា គម្ពីរធំបំផុតក្នុងលោក នោះ​បាន​តម្កល់​ទុកនៅទីនោះដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។
ហ្វីហ្វា
ប្រវត្តិ
គំនិតក្នុងការបង្កើតស្ថាប័នមួយដើម្បីត្រួតពិនិត្យការប្រកួតកីឡាបាល់ទាត់ត្រូវបានផុសឡើងនៅដើមសតវត្សទី២០ ស្របពេលដែលប្រជាប្រិយភាពនៃកីឡាបាល់ទាត់កំពុងកើនឡើង។ ដូច្នេះ Fédération Internationale de Football Association (ឬ FIFA) ក៏ត្រូវបានបង្កើតនៅក្រោយទីស្នាក់ការសហភាពសហព័ន្ធកីឡាអត្តពលកម្មសង្គមបារាំង (Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques – USFSA) នៅផ្លូវ Saint Honoré 229 នៃទីក្រុងប៉ារីសក្នុងថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩០៤។ សមាជិកស្ថាបនិកមានដូចជា៖ បែលស៊ិក ដាណឺម៉ាក បារាំង ហុល្លង់ អេស្ប៉ាញ (តំណាងដោយក្លឹបបាល់ទាត់ទីក្រុងម៉ាឌ្រីដព្រោះថារាជសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញមិនទាន់បង្កើតនៅឡើយ) ស៊ុយអែត និងស្វីស។ នៅថ្ងៃដដែរនោះ សមាគមកីឡាបាល់ទាត់អាល្លឺម៉ង់ (DFB) បានប្រកាសពីគម្រោងចូលរួមតាមរយៈទូរលេខ។
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ
គាត់គឺជាផ្នែកមួយនៃក្រុមរបស់អ្នករូបវិទ្យាទាំងឡាយដែលបានចូលរូមធ្វើការ ទៅលើគំរោងការ ម៉ាង់ហាតង់ ( Manhattan Project)។ នៅឆ្នាំ ១៩១២ ប៊័រ បានរៀបការជាមួយ ម៉ាហ្គ្រឹត ណូឡាន់ (នៅភាសាដាណឺម៉ាក Margrethe Nørlund) ហើយកូនរបស់ពួកគេម្នាក់ឈ្មោះ អេច ប៊័រ បានធំដឹងក្តីឡើងក៏បានក្លាយជាអ្នករូបវិទូដ៏សំខាន់ម្នាក់ រហូតនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ គាត់ក៏បាន ទទួលពានរង្វាន់ណូបែល ដូចឪពុកគេដែ។ ប៊័រ ក៏បានរៀបរាប់ពីឥទ្ធិពលរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលពូកែៗ នាសតវត្សទី ២០ ផងដែ។
ហ្វីហ្វា
ប្រវត្តិ
ក្រៅពីនៅទ្វីបអឺរ៉ុប មានប្រទេសនៅតាមទ្វីបផ្សេងៗជាច្រើនបានក្លាយជាសមាជិកថ្មីនៃហ្វីហ្វាមានដូចជា៖ អាហ្វ្រិកខាងត្បូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩ អាហ្សង់ទីនក្នុងឆ្នាំ១៩១២ កាណាដាហើយឈីលីនៅឆ្នាំ១៩១៣ និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៤។
សង្គាយនា
សង្គាយនាលើកទី ៦
thumb|220px|សង្គាយនាលើកទី៦, ប្រទេសភូមា
ហ្វីហ្វា
ប្រវត្តិ
នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ កីឡាករអឺរ៉ុបជាច្រើនត្រូវបានប្រទេសរបស់ពួកគេកេណ្ឌយកទៅធ្វើសង្គ្រាមហើយការធ្វើដំណើរទៅប្រកួតតាមប្រតិទិនដែលបានកំណត់គឺត្រូវបានផ្អាកឬលុបចោលតែម្តង។ ពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ អង្គការមួយនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយធនាគារិកាជនជាតិហុល្លង់ម្នាក់ឈ្មោះសាល ហឺត្សច៍ម៉ាន។ ដោយសារវិបត្តិនិងផលអវិជ្ជមាននៅក្រោយសង្គ្រាម អង្គការហ្វីហ្វាគឺស្ទើរតែក្ស័យធនទៅហើយប៉ុន្តែសម្ពាធវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុបានបាត់ទៅវិញបន្ទាប់ពី"ក្រុមប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ" (ប្រទេសសមាជិកនៃសហរាជាណាចក្រ) បានសម្រេចដកខ្លួនចេញដោយប្រកាសថាខ្លួននឹងមិនប្រកួតជាមួយអតីតសត្រូវសង្គ្រាមលោកទៀតឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណានៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ ក្រុមប្រទេសទាំងនោះក៏បានសម្រេចចិត្តចូលជាសមាជិកហ្វីហ្វាវិញម្តងទៀត។
សង្គាយនា
សង្គាយនាលើកទី ៦
សង្គាយនា​លើកទី​ ៦ បានត្រូវធ្វើឡើងនៅ​វិហារ ក័កប័ក អ័កយេ (Kaba Aye) ក្នុង​ក្រុង​យ៉ងគោន (Yangon) ​ដែល​​មនុស្ស​ទូទៅ​ធ្លាប់​ហៅ​ថា​ រ៉ង់ហ្គោន (Rangoon) នៃ​ប្រទេស​ភូមា (មីយ៉ាន់ម៉ារ​សព្វថ្ងៃ) ។ សង្គាយនា​លើក​ទី ៦ នោះ​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ធ្វើ​នៅ​ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៤ ពោល​គឺ​ ៨៣ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីសង្គាយនាលើកទី ៥ ។ ។ សង្គាយនា​លើកទី ៦ នេះ គាំទ្រ​ឡើង​ដោយ​​រដ្ឋាភិបាល​ភូមា ដឹកនាំ​ដោយ​លោក​ឯកឧត្តម​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី អ៊ូនូ (U NU) ។ លោកឯកឧត្តម អ៊ូនូ បានអនុញ្ញាតឲ្យសាង បាសានគុហា (Pasana Guha) គឺ​គុហា​ធំ​ដែល​សង់​ឡើង​ពី​ផ្ទៃ​ក្រោម​ទៅ​ដើម្បី​​ធ្វើ​​ជាកន្លែង​ប្រជុំ ដែល​មាន​សណ្ឋាន​ស្រដៀង​​នឹង​គុហា​ សត្តបន្និ (sattapanni) នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌាដែរ ដែលជាកន្លែងសង្គាយនាលើកទី១ ។
ហ្វីហ្វា
ប្រវត្តិ
សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រដែលទាក់ទងនឹងហ្វីហ្វាដំបូងបង្អស់បានបើកដំណើរការឡើងនៅឆ្នាំ២០០១ នៅទីក្រុងមែនឈេសទ័រ ប្រទេសអង់គ្លេស។ ការប្រកួតពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកដំបូងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ នៅទីក្រុងម៉ុងតេវីដេអូ ប្រទេសអ៊ូរុយគ្វេ។
សហព័ន្ធចំនួនប្រាំមួយ និងប្រទេសសមាជិកចំនួន ២១១
ក្រៅពីស្ថាប័នអន្តរជាតិផ្សេងៗ ហ្វីហ្វាបានទទួលស្គាល់សហព័ន្ធចំនួន ៦ ដែលមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យនិងរៀបចំការប្រកួតនៅតាមទ្វីបនិងតំបន់ផ្សេងៗទៀតនៅលើពិភពលោក។ ច្បាប់និងវិន័យនៃសហព័ន្ធទ្វីបត្រូវបានចែងនៅក្នុងលក្ខន្តិកៈរបស់ហ្វីហ្វា ហើយការចូលជាសមាជិកសហព័ន្ធគឺជាតម្រូវការមូលដ្ឋានមុននឹងចូលជាសមាជិកផ្លូវការរបស់ហ្វីហ្វា។
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ
ឆាកជីវិតដំបូង
ប៊័រ មានកំនើតនៅ ឆ្នាំ ១៨៨៥ ក្នុងទីក្រុង Copenhagen ប្រទេស ដាណឺម៉ាក។ គាត់មានឪពុកឈ្មោះ Christian Bohr ជាសាស្រ្តាចារ្យជំនាញខាងរូបវិទ្យាម្នាក់ នៃសកលវិទ្យាល័យមួយ នៅកូផេនហាហ្គឹន និងម្តាយឈ្មោះ Ellen Adler Bohr។
ហ្វីហ្វា
សហព័ន្ធចំនួនប្រាំមួយ និងប្រទេសសមាជិកចំនួន ២១១
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី (AFC, ៤៧ សមាជិក)
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាហ្វ្រិក (CAF, ៥៦ សមាជិក)
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាមេរិកខាងជើង អាមេរិកកណ្តាល និងការ៉ាអ៊ីប (CONCACAF, ៤១ សមាជិក)
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាមេរិកខាងត្បូង (CONMEBOL, ១០ សមាជិក)
សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អូសេអានី (OFC, ១៣ សមាជិក)
សមាគមសហភាពកីឡាបាល់ទាត់អឺរ៉ុប (UEFA, ៥៥ សមាជិក)
ហ្វីហ្វាបានទទួលស្គាល់ប្រទេសសមាជិកចំនួន ២១១ សរុបនិងក្រុមជម្រើសជាតិនារីរបស់ប្រទេសទាំងនោះចំនួន ១២៩ ក្រុម; សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម សូមមើលបញ្ជីរាយក្រុមជម្រើសជាតិបាល់ទាត់។ ចំនួនសមាជិករបស់ហ្វីហ្វាគឺមានអត្រាខ្ពស់ជាងចំនួនរដ្ឋសមាជិក អសប ដោយហ្វីហ្វាបានទទួលស្គាល់ថាខ្លួនមានសមាជិកចំនួន ២៣ មកពីរដ្ឋដែលគ្មានអធិបតេយ្យភាពដូចជាក្រុមម្ចាស់ផ្ទះទាំងបួននៃសហរាជាណាចក្រ ឬក៏ទឹកដីជម្លោះនយោបាយដូចជារដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជាដើម។
គណៈកម្មាធិការការងារនៃប្រជាជាតិតូចៗរបស់ហ្វីហ្វាបានចាត់ចំណាត់ថ្នាក់រដ្ឋដែលមានសក្តានុភាពចូលជាសមាជិកជាបីក្រុម៖
១. រដ្ឋឯករាជ្យដែលមិនទាន់ជាសមាជិកហ្វីហ្វា (មាន គីរីបាទី កោះម៉ាសាល់ មីក្រូនេស៊ី ម៉ូណាកូ ប៉ាឡូ ទូវ៉ាលូ និងទីក្រុងវ៉ាទីកង់)
៣. តំបន់ជម្លោះនយោបាយ (អាប់កាស៊ី គ្រីមៀ ស៊ីបខាងជើង និងអូសេទីខាងជើង)។
ចំណាត់ថ្នាក់ហ្វីហ្វាពិភពលោកគឺត្រូវបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជារៀងរាល់ខែដោយផ្អែកលើលទ្ធផលរបស់ក្រុមជម្រើសជាតិនីមួយៗនៅក្នុងកម្មវិធីប្រកួតអន្តរជាតិនានា ការប្រកួតវគ្គជម្រុះ និងការប្រកួតមិត្តភាពជាដើម។ ចំណាត់ថ្នាក់ពិភពលោកសម្រាប់កីឡាបាល់ទាត់នារីក៏មានវត្តមានផងដែរដោយត្រូវធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពចំនួន ៤ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ។
ជម្រើសជាតិ
ផ្នែកបុរស ផ្នែកនារី
ក្លិប
ផ្នែកបុរស ផ្នែកនារី
កីឡាអេឡិចត្រូនិក
ក្រុម
បុរស
តារាងខាងក្រោមនេះគឺជាក្រុមជម្រើសជាតិបុរសទាំង ២០ ល្អបំផុតនៅលើពិភពលោក។
នារី
តារាងខាងក្រោមនេះគឺជាក្រុមជម្រើសជាតិនារីទាំង ២០ ល្អបំផុតនៅលើពិភពលោក។
ផ្សេងៗ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ្វីហ្វា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការ​អន្តរជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់
នីល ហេនរីក ដេវីដ ប៊័រ
ឆាកជីវិតដំបូង
បងប្រុសរបស់គាត់ឈ្មោះ Harald Bohr ជាអ្នក គណិតវិទូ និងជាកីឡាករបាល់ទាត់អូឡាំពិចម្នាក់ដលនៅក្នុងក្រុមជំរើសជាតិប្រទេសដាណឺម៉ាក។ ឆ្នាំ ១៩០៣ ប៊័រ បានចុះឈ្មោះចូលរៀនជានិស្សត្តម្នាក់នៅសកលវិទ្យាល័យ កូផេនហាហ្គឹន ការចាប់ផ្តើមគឺសិក្សាអំពី ទស្សនវិទ្យា និង គណិតវិទ្យា។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ បានទទួលមេដាយ មាស ក្នុងការប្រគួតប្រជែង ដែលត្រូវបានឧបត្ដមដោយ​ Royal Danish Academy of Sciences and Letters គាត់បានដឹកនាំក្រុម ពិសោធន៏កម្មមួយដើម្បីត្រួតពិនិត្យ អចលនទ្រព្យ នៃកំលាំងធាតុអគ្គីសនី ដោយការប្រើប្រាស់បន្ទប់ពិសោធន៏របស់ឪពុកគាត់នៅក្នុងសកលវិទ្យាល័យ។ ប៊័រ
ចូលចិត្តការងារនេះតាំងពីនូវជាកុមារភាពម្លេះ។ការនេះធ្វើអោយ ប៊័រ ងាយស្រួលក្នុងការ ឈ្នះ ពានរង្វាន់ ជោគជ័យនេះហើយដែលធ្វើ អោយ ប៊័រ សំរាច់ចិត្តបោះបង់ ទស្សនវិទ្យា ហើយបានចាប់យក រូបវិទ្យាវិញ។ ជាសិស្សដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់គ្រិស្ថ សាសនាមួយរូប
នៅឆ្នាំ១៩១១គាត់បានទទួលមហាបរិញ្ញា។ ក្នុងនាមជាសិស្សបច្ចាបណ្ឌិតម្នាក់ ប៊័រ បានធ្វើការពិសោធន៏ទៅលើប្រដាប់វាស់កំលាំងអគ្គីសនី នៅ ឯមហាវិទ្យាល័យ ត្រែននីធី Trinity College, Cambridge. ប៊័រ បានទៅសិក្សាបន្ថែម នៅសកលវិទ្យាល័យមួយ នៃរដ្ឋ មែនឆីស្ទើ (Manchester) ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស។ ពេលដំបូង នៃទ្រីស្តី Rutherford ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៣ ប៊័រ បានបោះពុម្ព នូវគំនិតរបស់គាត់ ទាក់ទងទៅនិង ទំរង់រូបផ្គុំរបស់អាតូម ការណែនាំអោយស្គាល់ពីទ្រិស្តី នៃការធ្វើដំនើរបស់អេឡិចត្រុង នៅក្នុងគន្លងរាងពងក្រពើ ដែលស្ថិតនៅជុំវិញស្នូលរបស់អាតូម។ ប៊័រ ក៏បានណែនាំពីបាតុភូតដែលអេឡិចត្រុងអាចធ្លាក់ពីទីខ្ពស់ ទៅទីទាបបាន ហើយនេះបានក្លាយជាទ្រិស្តី មូលដ្ឋានជាក់លាក់មួយ។ ប៊័រ និងប្រពន្ធ របស់គាត់ Margrethe Nørlund Bohr មានកូនប្រុសប្រាំមួយនាក់។ កូនច្បងរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយសាឧបទវហេតុមួយដែលបណ្តាលមកពីការលេចទូក និងកូនរបស់ពួកគេផ្សេងទៀតបាស្លាប់ដោយសារជំងឺរលាកស្រោមខួរតាំងពីកុមារភាពហើយខ្លះទៀតមានជីវិតរស់នៅប្រកបដោយភាពជោគជ័យ ក្នុងនោះ ក៏មាន Aage Bohr ម្នាក់ផងដែ ដែលបានក្លាយជាអ្នករូបវិទូដ៏ពូកែម្នាក់ ដូចឪពុករបស់គេ ហើយបានទទួលពានរង្វាន់ ណូបែលទៅលើអែកទេស រូបវិទ្យារបស់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥។
រូបវិទ្យា
ឆ្នាំ១៩១៦នីលប៊័របានក្លាយជាសាស្រ្តាចារ្យម្នាក់នៅអែសកលវិទ្យាល័យមួយកន្លែក្នុងទីក្រុង កូផេនហាហ្គឹន (University of Copenhagen) និងជាទីប្រិក្សារបស់រដ្ឋាភិបាល ដាណឺម៉ាក ហើយក៏ជាម្ចាស់មូលនិធិ ខាលបឺក (Carlsberg Foundation) ផងដែ។ ឆ្នាំ 1921គាត់បានទទួលជោគជ័យក្នុងការស្វែងរក ស្ថាប័នខាងទ្រឹស្តីរូបវិទ្យា នៅក្នុងឆ្នាំនេះដែគាត់បានក្លាយជានាយកនៃស្ថាប័ននោះ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩២២ ប៊័រត្រូវបានប្រទានរង្វាន់ ណូបែល ទៅលើអែកទេសរូបវិទ្យារបស់គេ។សំរាប់ការសើបអង្កេតទៅលើរចនាសម្ព័ន និងការភាយចេញរបស់អាតូមវិញ ស្ថាប័នរបស់ប៊័របានបំរើជាចំនុចប្រសព្វសំរាប់ទ្រឹស្តី រូបវិទ្យា ក្នុងសតវត្សទី ២០ និង៣០ ហើយភាគច្រើននៃអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រខាងរូបវិទ្យាល្បីៗតែងតែមកទីនេះ។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស ដាណឺម៉ាក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នករូបវិទូ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រង្វាន់ ណូបែល
សង្គាយនា
សង្គាយនាលើកទី ៦
នៅពេលសំណង់បានសាងឡើងចប់សព្វគ្រប់ សង្គាយនាក៏​ចាប់ផ្តើមប្រជុំ នៅថ្ងៃទី ១៧ ឧសភា គ.ស. ១៩៥៤ ។ ដូចគ្នានឹងសង្គាយនាមុនៗដែរ មូលហេតុ​សំខាន់​គឺ​ដើម្បី​អះអាង​និង​រក្សា​ភាពបរិសុទ្ធ​នៃព្រះធម៌ និង ព្រះវិន័យ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ជាការចម្លែកដែលព្រះសង្ឃ ដែលចូលរួម បានមកពីប្រទេស ៨ ។ ភិក្ខុថេរវាទដែលមានចំណេះខ្ពស់ចំនួន ២៥០០ អង្គ បាននិមន្តមកពីប្រទេសភូមា កម្ពុជា ឥណ្ឌា លាវ នេប៉ាល ស្រីលង្កា ថៃ និង វៀតណាម ។ ព្រះថេរ មហាសិសាយាដាវ (Mahasi Sayadaw) បានត្រូវតែងតាំងជាអ្នកសួរសំណួរ​ចាំបាច់​អំពីព្រះធម៌របស់ព្រះថេរ ភទន្តវិចិត្តសារាភិវង្ស (Bhadanta Vicittasarabhivamsa), តិបិដកធរធម្មភន្ទាគារិក (Tipitakadhara Dhammabhandagarika) ដែលបានឆ្លើយនឹងសំណួរ​ទាំងអស់ ប្រកបដោយការចេះដឹង និង ជាចម្លើយដ៏ត្រឹមត្រូវ ។ ក្នុងពេលវេលានៃសង្គាយនានោះ អ្នកចូលរួមគ្រប់ប្រទេស លើកលែងតែប្រទេសឥណ្ឌា បានប្រែបិដកបាលីទៅជា​អក្សរជាតិរៀងខ្លួន ។
ការសូត្រ​តាមប្រពៃណីនូវគម្ពីរធម៌ បានយកពេលវេលាអស់ ២ ឆ្នាំ ។ ក្នុងរយៈពេលនេះ ព្រះបិដក និង ឯកសារ​ដែល​ជាប់​ទាក់​ទង​គ្នា​ គ្រប់​អក្សរ​ទាំងអស់​បាន​ត្រូវ​យក​មក​ពិនិត្យ​យ៉ាង​លំបាក ។ ភាព​ខុសគ្នា នឹងត្រូវគេកត់សំគាល់ ហយ​កែតម្រូវ ហើយកំណែ​ទាំងអស់ត្រូវយកមកផ្ទឹមគ្នា ។ ជាសំណាងល្អ គេពុំឃើញអ្វីៗក្នុងអត្ថបទទាំងឡាយខុសគ្នាច្រើនទេ ។ នៅ​ទី​បញ្ចប់​បន្ទាប់ពីគណសង្គាយនា បានយល់ព្រមជាផ្លូវការ សៀវភៅបិដក​និង​សេចក្តីពន្យល់ធម៌ទាំងអស់ បានត្រូវគេរៀបចំបោះពុម្ពតាមរបៀបទំនើប ជាអក្សរភូមា ។ ការងារ​ដ៏​ធំ​នេះ​សម្រេច​ជោគជ័យ​ទៅ​បាន ក៏ដោយសារសេចក្តីប្រឹងប្រែង​ដ៏​មោះមុត​របស់ភិក្ខុ ២៥០០ អង្គ ហើយនឹងគ្រហស្ថមួយចំនួនធំទៀត ។ កិច្ចការបានចប់សព្វគ្រប់នៅក្នុងខែឧសភាឆ្នាំ ១៩៥៦ ពោល​គឺ​ចំនួន​ ២៥០០​ ក្រោយព្រះពុទ្ធបរិនិព្វាន ។ ការងារនៃសង្គាយនានេះ ជាការទទួលជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យ​នៃអ្នកដំណាងព្រះពុទ្ធសា​សនាពីសកលលោកទាំងមូល ។ កំណែថ្មីរបស់បិដក ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើងនេះបាន​ត្រូវគេទទួលស្គាល់ថាត្រឹមត្រូវ​តាមសភាពដើម នៃការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធសមណគោតម ហើយជាសេចក្តីបកប្រែដ៏ពិតប្រាកដ មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
សៀវភៅដែលបោះពុម្ពក្រោយសង្គាយនាលើកទី ៦ បានបោះពុម្ពជាអក្សរភូមា ។ ដើម្បីធ្វើសៀវភៅសម្រាប់អ្នករស់ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវវិបស្សនា បាន​ចាប់ផ្តើម​គំរោង​ការ​បោះពុម្ព​ព្រះត្រៃបិដក រួមជាមួយនឹងអដ្ឋកថា និង ដីកា ជាអក្សរទេវនាគរិ (Devanagari) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ ។
ឯកសារ​ជា​ថា​ថត​ចម្លង​ព័ត៌មាន​អេឡិចត្រូវនិច (ស៊ីឌីរ៉ុម) នៃ​ឆដ្ឋសង្គាយនាស៊ីឌីរ៉ម (Chattha Sangayana CD-ROM) ដែលជាអត្ថបទចម្លងដូចគ្នានឹងក្នុងសង្គាយនាលើកទី ៦ ដែរ ឥឡូវ​នេះបានយកមកបង្ហាញជូនពិភពលោក ដើម្បីធ្វើឲ្យពាក្យរបស់ព្រះពុទ្ធ​អាច​រកបានងាយ ដល់អ្នកគោរពបូជានិងអ្នកសិក្សា ។ ឆដ្ឋសង្គាយនាស៊ីឌីរ៉មអាចមើលបាន ជាអក្សរទេវនាគរិ អក្សរភូមា អក្សររ៉ូមាន់ អក្សរស្រីលង្កានអក្សរថៃ និងអក្សរមុងគោល ។
ឯកសារ​យោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គន្ថធុរៈ
ទិវាអង្គការសហប្រជាជាតិ
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៧ មហាសន្និបាតអង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​បាន​ប្រកាស​យកថ្ងៃទី២៤ តុលា ជាទិវាប្រា​រ​ព្វ​ខួប​នៃ​ធម្មនុញ្ញ​របស់​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​  ដែលបានចែងថា៖ "នឹង​ត្រូវខិតខំប្រឹងប្រែងផ្សះផ្សាយទៅដល់មនុស្ស​គ្រប់រូបទូទាំង​ពិភពលោកឲ្យ​គេបាន​ស្គាល់ អំពី​គោល​បំណង​និង​សមិទ្ធិ​ផល​នានានៃ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ ក៏ដូចជា​ដើម្បី​ស្វែងរក​ការ​គាំទ្រ​ពីសំណាក់ពលរដ្ឋពិភពលោកដល់"ការងារ​របស់​ខ្លួន​។
ម៉ាទីន ឡូតធឺរ ឃីង
right|thumb|250px
លោក​ម៉ាទីន ឡូតធឺ ឃីង (ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ១៩២៩ ដល់ ថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៨) គឺជា អ្នកបួសមួយរូប ជនជាតិអាមេរិចកាំង, ជាអ្នកសកម្មនិយម និង ជាអ្នកដឹកនាំ ដ៏ពូកែ ក្នុងចលនាទាមទាសិទ្ឋិ ប្រជាពលរដ្ធ នៃជនជាតិអាមេរិចកាំង, ​ជាតិអាហ្រ្វិក។ ស្នាដៃ ដ៏សំខាន់បំផុត របស់លោកម៉ាទីន ឡូតធឺ ឃីងនោះ គឺកាពង្រឹង យ៉ាងមាំមួន ចំពោះដំនើរការទៅលើសិទ្ឋិសេរីភាព របស់ប្រជាពលរដ្ធ នៅក្នុងសហរដ្ធអាមេរិក ហើយ គាត់បានក្លាយ ជានិមិត្តរូបមួយនៃសិទ្ឋិមនុស្ស ហើយចំពោះ លោក ឃីង គឺត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអ្នក ដែលទទួលរងទុក្ខជាច្រើន ដោយព្រះវិហារនៃគ្រិស្តសាសនិក។ លោក ឃីងក្លាយជាសកម្មនិយមមុនគេបង្អស់ក្នុងការទាមទាសិទ្ឋិ អោយប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងកិច្ចការងារ របស់លោក។ គាត់បានដឹកនៃក្រុម Montgomery Bus Boycott ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ ហើយ បានជួយ បង្កើតការ ប្រជុំចំពោះ ភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់គ្រិស្តសាសនិកភាគ ខាងត្បូងក្នុង ឆ្នាំ១៩៥៧ ហើយ បានជួយបម្រើដូចជាប្រធានាធិបតីទីមួយ។ ការខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក ឃីង គឺដឹកនាំនៅក្នុងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនខែមីន ឆ្នាំ១៩៦៣​ និងជាកន្លែងដែលលោក ឃីង អោយនូវពាក្យសំដីរបស់គាត់ គឺ៖ ខ្ញុំមានក្តីសង្ឃឹម។
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រូគង្វាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកដឹកនាំ
ព្រះទេពនព្វគ្រោះ
រូបភាពតូច| [[ទេវរូបព្រះទេព នព្វគ្រោះ សិល្បៈឥណ្ឌា.]]
ព្រះទេពនព្វគ្រោះ  ( ​ Navagraha, เทพนพเคราะห์நவக்கிரகம்नवग्रह  ) គឺ ទេវតានៃព្រហ្មញ្ញ សាសនា ហិណ្ឌូសាសនា ព្រះវេទ.៕
អ្នកម្តាយ តេរេសា​ (Mother Teresa)
right|thumb|200px| អ្នកម្តាយ តេរេសា (Mother Teresa) កើតនៅថ្ងៃទី២៦ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩១០ រហូតដល់ថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៧ នៅអាញ៉ែស ហ្គូនហ្សីយ៉ា បូចាស្សី (Agnes Gonxha Bojaxhiu)។ គាត់គឺជាដូនជីកាតូលិកជនជាតិរ៉ូម៉ាំងដែលជាអ្នកផ្សាយសាសនាដ៏មានចិត្តសប្បុរសធម៌។​ ដោយចិត្តសប្បុរសធម៌របស់អ្នកម្តាយតេរេសា (Mother Teresa) នេះហើយ បានជាគាត់បានឈ្នះពានរង្វាន់ណូប៉ែលពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ដោយការងារជាជនសប្បុរសធម៌របស់អ្នកម្តាយនេះ។ ប្រមាណជាជាង៤០ឆ្នាំកន្លងមកហើយ អ្នកម្តាយតេរេសា (Mother Teresa) បានធ្វើការងារដោយមិនយកកំរៃពីមនុស្សដែលមានជំងឺ កុមារដែលមិនមានឪពុកម្តាយ (ស្លាប់ រឺក៏បោះបង់ចោល) ភាពរុំាងស្ងួតនៅគូកាតា (Kolkata) ណែនាំគំនិតខ្លះៗនៅសាន់ហ្វានស្សីស (Saint Francis) ក្នុងអាសស៊ីស៊ី (assisi)។ ក្នុងថានះជាសប្បុរសជន អ្នកម្តាយបានពង្រីកការងារនេះទៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនផ្សេងទៀតលើសកលលោក។ ដោយនៅក្នុងទស្សវតឆ្នាំ១៩៧០ អ្នកម្តាយបានក្លាយទៅជាអ្នកជួយទៅដល់ជនក្រីក្រនិងអ្នកដែលត្រូវការជំនូយ​ជាច្រើន រហូតដល់បានបង្កើតជាខ្សែភាពយន្តនិងសៀវភៅ ដែលទាំងអស់នេះហាក់បីដូចជាភាពស្រល់ស្អាតរបស់អ្នកម្តាយ ម៉ាល់ខូម ម៉ាហ្គារីដ (Malcolm Muggeridge)។ អ្នកម្តាយក៏បានទទូលពានរង្វាន់ណូបែលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩។ ចំពោះការស្លាប់របស់អ្នកម្តាយក៏ត្រូវបានប្រទានពរដោយផូប ចន ផាល់​ ទីពីរ (Pope John Paul II) ហើយត្រូវបានប្រទាននាមថា តេរេសា ហ្វប់ កាលគូតា (Teresa Of Calcutta)។
ជីវិតដំបូងរបស់អ្នកម្តាយតេរេសា
អាញេសេ ហ្គូនហ្សេ​ បូយ៉ាស្យូ ​(Agnesë Gonxhe Bojaxhiu) បានកើតនៅថ្ងៃទី២៦ ខែសីហា ក្នុងឆ្នាំ១៩១០ នៅអូស្គូប (Üsküb តែបច្ចុប្បនេះគឺស្គូបចេ (Skopje)) ជាទីក្រុងរបស់សាធារណះរដ្ឋមេកេដូនៀរ (Macedonia). ទោះបីជាគាត់កើតនៅថ្ងៃទី២៦ ខែសីហាក៏ដោយ តែគាត់គិតថាគាត់គឺកើតនៅថ្ងៃទី២៨ ខែសីហាទៅវិញ។​ នាងគឺជាកូនពៅនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារដែលមកពីស្គូសដ័រ (Shkodër) ប្រទេសអាល់បានី (Albania)។ ឪពុករបស់នាងគឺជាអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិអាល់បានី (Albania) ដែលបានស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩១៩នៅពេលដែលនាងមានអាយុ៨ឆ្នាំ។
អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ
ក្នុង​គណិតវិទ្យា អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ជា​អនុគមន៍​នៃ​មុំ​។ អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​មានសារសំខាន់​ក្នុង​ការ​សិក្សា​អំពី​ត្រីកោណ រង្វង់ និង​ម៉ូដែល​នៃ​បាតុភូត​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ជា​ខួប​​។ អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​​ជា​ធម្មតា​កំនត់ដោយ​ផលធៀបរវាង​ជ្រុងពីរ​នៃ​ត្រីកោណកែង​​ជាមួយនឹង​​មុំ​នៃ​ត្រីកោណនោះ និង អាច​កំនត់​ដោយ​សមមូល​នឹង​​ប្រវែង​​នៃ​​អង្កត់​​ខុសគ្នា​នៅ​លើ​​រង្វង់​ត្រីកោណមាត្រ​។ វាក៏អាច​ត្រូវបាន​គេ​សំដែង​វា​ជាស៊េរីអនន្ត​ ឬ ជា​ចំលើយ​នៃ​សមីការឌីផេរ៉ង់ស្យែល​។
ក្នុង​ការប្រើប្រាស់ មានអនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រគ្រឹះចំនួន៦គឺ . ស៊ីនុស កូស៊ីនុស និង តង់សង់ គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើប្រាស់​ច្រើន​ជាង​គេ។ អនុគមន៍សេកង់ និង កូសេកង់គឺ​កំរ​នឹងត្រូវបានគេប្រើណាស់​។
ចំពោះសេចក្តីលំអិត​អំពីរូបមន្ត​ត្រីកោណមាត្រ សូមមើល​តារាងរូបមន្តត្រីកោណមាត្រ។
និយមន័យក្នុងត្រីកោណកែង
ផលធៀបត្រីកោណមាត្រ ជាផលធៀបរវាង ជ្រុងឈមនៃមុំនោះនឹង អ៊ីប៉ូតេនុស។ ការយល់ដឹង​ថា​មាន​មាត្រដ្ឋាន​មួយចំនួន​ទាក់ទង​រវាង​ជ្រុង​នៃ​ត្រីកោណ​​និង​មុំ​នៃត្រីកោណ​គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​​ត្រីកោណដូចគ្នានៅ​រក្សា​តំលៃ​ផលធៀប​រវាង​ជ្រុង​របស់ពួក​វាដដែល។ មាន​ន័យ​ថា ចំពោះ​ត្រីកោណដូចគ្នា ផលធៀប​នៃ​អ៊ីប៉ូតេនុស​និង​ជ្រុងផ្សេងទៀត​នៅ​រក្សាតំលៃដដែល។ អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​គឺ​សំដែង​ជា​ផលធៀប​ទាំងនេះ។
ដើម្បី​កំនត់​និយមន័យ​នៃ​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​ចំពោះ​មុំ A (ក្នុង​រូប​មុំ​ត្រង់​កំពូល A គឺ​មុំ \ \theta) ក្នុង​ត្រីកោណកែងដែល​មាន​មុំ A ជាមុំកែង។ យើង​ប្រើប្រាស់​ឈ្មោះ​ខាង​ក្រោម​ចំពោះ​ជ្រុង​ទាំង​បី​នៃ​ត្រីកោណ​៖
គ្រប់​ត្រីកោណ​គឺ​​ត្រូវ​បាន​កំនត់​ក្នុង​ប្លង់អឺគ្លីត ហេតុដូចនេះ​ផលបូក​មុំ​ផ្នែកខាង​ក្នុង​នៃ​ត្រីកោណ​និមួយៗ​គឺ​ស្មើនឹង ១៨០ ដឺក្រេ (\ \pi រ៉ាដ្យង់ ) ។ ដូចនេះចំពោះត្រីកោណកែងមុំមិនកែងពីរគឺស្ថិតនៅចន្លោះពី ០ ទៅ ៩០ដឺក្រេ ( រ៉ាដ្យង់) ។ និយមន័យ​ខាងក្រោម​គឺកំនត់មុំពី ០ ទៅ ៩០ដឺក្រេ។ យើងអាចបន្លាយវា​ចំពោះគ្រប់​សំនុំ​នៃ​អាគុយម៉ង់ពិត​ដោយ​ប្រើ​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​ ឬ ដោយប្រើលក្ខណៈ​ស៊ីមេទ្រី ព្រោះវាជាអនុគមន៍ខួប។ ស៊ុម|ស្តាំ|ត្រីកោណកែងត្រង់ B
យើងតាង
ដូច​បង្ហាញ​ក្នុង​រូប។ ស៊ីនុស​នៃមុំ​មួយគឺជា​ផលធៀប​រវាង​រង្វាស់​ប្រវែង​នៃ​ជ្រុងឈម និង រង្វាស់​អ៊ីប៉ូតេនុស។ គេបាន
ចូរកត់សំគាល់ថា​ផលធៀប​នេះ​មិន​អាស្រ័យ​នឹង​ទំហំនៃ​ត្រីកោណកែង​ដែល​ជ្រើសរើសទេ ដរាបណា​វាមានមុំ A ដោយសារគ្រប់ត្រីកោណបែបនេះ​គឺ​​ជា​ត្រីកោណ​ដូចគ្នា។
កូស៊ីនុស​នៃ​មុំ​មួយ​គឺ​ជា​ផលធៀប​រវាង​រង្វាស់​ជ្រុងជាប់​និង​រង្វាស់អ៊ីប៉ូតេនុស ។ គេបាន
តង់សង់​នៃ​មុំ​គឺជា​ផលធៀប​រវាង​ជ្រុងឈម​និង​ជ្រុងជាប់។ គេបាន
កូតង់សង់​នៃមុំ A (cot A) គឺជាចំរាស់នៃតង់សង់នៃមុំ A ( tan A) ។ មានន័យថា​វាជា​ផលធៀប​រវាង​ជ្រុងជាប់​និង​ជ្រុងឈម។
សេកង់​នៃ​មុំ A (sec A) គឺជាចំរាស់នៃកូស៊ីនុស​នៃ​មុំ A (cos A) ។ មានន័យថា​វា​ជា​ផលធៀប​រវាង​អ៊ីប៉ូតេនុស​និង​ជ្រុងជាប់។
កូសេកង់​នៃ​មុំ A (cosec A ឬ csc A) គឺជា​ចំរាស់នៃ​ស៊ីនុស​នៃ​មុំ A ។ មាន​ន័យ​ថា​វា​ជា​ផលធៀប​រវាង​អ៊ីប៉ូតេនុស​និង​ជ្រុងឈម​។
និយមន័យ​ដោយ​ទាញ​ចេញ​ពី​រង្វង់​ត្រីកោណមាត្រ
ពី​ទ្រឹស្តីបទពីតាករ​សមីការ​រង្វង់​ត្រីកោណមាត្រ​គឺ
ពីទ្រឹស្តីបទពីតាករ វាផ្តល់នូវ​ទំនាក់ទំនង
ក្នុង​រូប​មុំមួយចំនួន​​ត្រូវ​បាន​អោយ​គិតជា​រ៉ាដ្យង់។ រង្វាស់​មុំ​ក្នុង​ទិសដៅ​ស្របនឹង​ទ្រនិចនាឡិកា​គឺ​ជា​មុំ​វិជ្ជមាន និង រង្វាស់មុំ​ក្នុង​ទិសដៅ​ផ្ទុយពី​ទ្រនិចនាឡិកា​គឺ​ជា​មុំ​អវិជ្ជមាន​។ តាង​បន្ទាត់​មួយកាត់តាម​គល់តំរុយ បង្កើត​បាន​មុំ \ \theta ជាមួយ​កន្លះអ័ក្សអាប់ស៊ីស​ផ្នែក​វិជ្ជមាន ប្រសព្វ​​ជាមួយ​នឹង​​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​។ កូអរដោនេ x និង y នៃចំនុចប្រព្វនេះ​គឺស្មើនឹង​ និង  រៀងគ្នា។ ត្រីកោណ​ក្នុង​ក្រាភិកបង្កើតបានរូបមន្ត៖ កាំ​គឺ​ស្មើ​នឹង​អ៊ីប៉ូតេនុស និង មាន​រង្វាស់​ស្មើនឹង ១ ហេតុនេះយើងបាន  និង  ។ រង្វង់​ត្រីកោណមាត្រអាចត្រូវបានគេ​ចាត់​ទុកថា​ជា​វិធីសាស្រ្ត​មួយ​ចំពោះ​​​ត្រីកោណ​​ដែល​មាន​ចំនួនអនន្ត​ដោយ​ប្តូរ​ប្រវែង​នៃ​ជើង​របស់​វា ប៉ុន្តែ​រក្សាប្រវែងអ៊ីប៉ូតេនុសរបស់ពួកវាអោយស្មើនឹង ១ ។
ចំពោះមុំដែលធំជាង \ 2\pi និង​តូចជាង \ -2\pi បន្តវិលជុំវិញរង្វង់។ ក្នុងករណីនេះ ស៊ីនុស និង កូស៊ីនុស ក្លាយជាអនុគមន៍ខួប ដែលមានខួប \ 2\pi ។
ចំពោះគ្រប់មុំ \ \theta និង ចំនួនគត់ k ។
ខួប​វិជ្ជមាន​តូច​បំផុត​នៃ​អនុគមន៍ខួប​គឺ​ត្រូវបានគេហៅថា​ខួបព្រីមីទីវ​ ឬ ខួប​នៃ​អនុគមន៍​។ ខួបព្រីមីទីវ​នៃស៊ីនុស កូស៊ីនុស សេកង់ ឬ កូសេកង់​ គឺជារង្វង់ពេញ (មួយជុំរង្វង់) មានន័យថាខួប​របស់​វា​មាន​តំលៃ \ 2\pi រ៉ាដ្យង់ ឬ ៣៦០​ដឺក្រេ។ ខួប​នៃតង់សង់ ឬ កូតង់សង់គឺកន្លះរង្វង់ (ពាក់កណ្តាលរង្វង់ ឬ កន្លះជុំ) មានន័យថាខួប​របស់វា​មាន​តំលៃ​ \ \pi រ៉ាដ្យង់ ឬ ១៨០ដឺក្រេ។ ខាងលើស៊ីនុស និង កូស៊ីនុស​ប៉ុណ្ណោះដែល​ត្រូវបាន​កំនត់​ដោយ​ផ្ទាល់ដោយ​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​ ប៉ុន្តែអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រគ្រឹះ​បួន​ផ្សេងទៀត​អាចកំនត់ដោយ៖
និយមន័យ​ទាញ​ចេញ​ពី​ស៊េរី
300px|thumb|right|អនុគមន៍ស៊ីនុស (ខៀវ) ខិតជិត​[[ពហុធាតេល័រ​ដឺក្រ៧ (ពណ៌ផ្កាឈូក) ចំពោះរង្វង់ពេញ (មួយជុំរង្វង់) ដែលមានផ្ចិតត្រង់គល់ O]] ដោយ​ប្រើ​តែ​ធរណីមាត្រ​និង​លក្ខណៈ​នៃ​លីមីត វា​អាច​ត្រូវបាន​គេ​បង្ហាញ​ថា​ដេរីវេ​នៃ​ស៊ីនុស​គឺជាកូស៊ីនុស និង ដេរីវេ​នៃ​កូស៊ីនុសគឺស៊ីនុស​អវិជ្ជមាន។ ក្នុង​គណិតវិទ្យា​វិភាគ​ទូទៅ គ្រប់រង្វាស់​មុំ​ត្រូវ​បាន​គេ​គិត​ជា​រ៉ាដ្យង់​។ ដោយប្រើទ្រឹស្តី​នៃ​ស៊េរីតេល័រ ចំពោះ​គ្រប់ចំនួនពិត x គេបាន
រូបមន្ត​ទាំងនេះ​ជួនកាល​ត្រូវបានជ្រើសរើស​ដើម្បីកំនត់​និយមន័យ​នៃ​អនុគមន៍ស៊ីនុស និង កូស៊ីនុស​។ ពួកវា​ត្រូវបាន​គេ​ប្រើប្រាស់​ជា​ញឹកញាប់​ជាចំនុច​ចាប់ផ្តើមក្នុង​ប្រព្រឹត្តិកម្មឥតល្អៀង​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ និង ការអនុវត្តន៍​របស់ពួកវា (ឧទាហរណ៍៖ ក្នុង​ស៊េរីហ្វួរា (Fourier series)) ពីព្រោះ​ទ្រឹស្តី​នៃ​ស៊េរីអនន្ត​អាច​ត្រូវបាន​គេ​អភិវឌ្ឍចេញពី​មូលដ្ឋានគ្រឹះ​នៃ​ប្រព័ន្ធចំនួនពិត (real number system) ដោយមិនទាក់ទងនឹង​គំនិត​បែប​ធរណីមាត្រ​ណាមួយទេ។ ភាពមានដេរីវេ និង ភាពជាប់​នៃ​អនុគមន៍​ទាំងនេះ​ត្រូវបានគេ​បង្កើត​ចេញពីនិយមន័យ​នៃស៊េរីតែឯង។
ដែល
ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​អនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​និង​ចំនួនកុំផ្លិច
គេ​អាច​ស្រាយបញ្ជាក់ដោយ​ចេញពី​និយមន័យ​ស៊េរី​ដែល​អនុគមន៍​ស៊ីនុស​និង​កូស៊ីនុស​គឺ​ជា​ផ្នែកនិម្មិត​និង​ផ្នែកពិត​រៀងគ្នា​នៃ​អនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែលកុំផ្លិច​នៅពេល​ដែល​អាគុយម៉ង់​របស់​វាជា​ចំនួននិម្មិតសុទ្ធ។
រូបមន្ត​នេះ​ត្រូវបានគេ​ហៅថា​រូបមន្តអយល័រ ​។ ក្នុងករណីនេះ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ក្លាយជា​ផ្នែកមួយ​ដ៏មាន​សារសំខាន់​ក្នុង​តំណាង​ធរណីមាត្រ​នៃ​ចំនួនកុំផ្លិចវិភាគ។ ឧទាហរណ៍៖ ជាមួយ​នឹង​រូបមន្តនេះ​ប្រសិនបើ​រង្វង់​ត្រីកោណមាត្រ​​ត្រូវបានគេ​ចាត់​ទុក​ថា​នៅក្នុង​ប្លង់កុំផ្លិច កំនត់ដោយ \ e^{ix} គេអាច​កំនត់​រង្វង់​ត្រីកោណមាត្រ​នេះ​ជា​អនុគមន៍​នៃ​កូស៊ីនុស (cos) និង​ស៊ីនុស (sin) ដែល​ជា​ទំនាក់ទំនង​អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​កុំផ្លិចនិង​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​។
លើស​ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត​ រូបមន្តអយល័រ​អាច​អោយ​យើង​កំនត់​និយមន័យ​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ចំពោះ អាគុយម៉ង់​កុំផ្លិច \ z
រដ្ឋកាឈីន
រដ្ឋកាឈីន គឺជារដ្ឋនៃភាគខាងជើងប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា វាមានព្រំប្រទល់ខាងជើងនិងខាងកើតជាប់ និង ប្រទេសចិន ( ទីបេ និង យូណាន ) ខាងត្បូងជាប់នឹង រដ្ឋសាន និង តំបន់សាគីនៀ ខាងលិចជាប់នឹង ប្រទេសឥណ្ឌា រដ្ឋមួយនេះស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា រដ្ឋនេះមានផ្ទៃដី ៨៩.០៤១ km2 មានប្រជាជនរស់នៅ ១.៦៨៩.៤៤១ នាក់ ១៩ នាក់/km2 ទីនេះមានជនជាតិរស់នៅដូចជា ជនជាតិកាឈីន ជនជាតិចិន ជនជាតិសាន ជនជាតិណាហ្គា ជនជាតិប៉ាម៉ា ជនជាតិនូ ជនជាតិទីបេ ជនជាតិភូមាហ្គូខា រដ្ឋនេះមាន សាសនា ដូចជា ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ៦៤.០% គ្រិស្តសាសនា ៣៣.៨% អុីស្លាមសាសនា ១.៦% ហិណ្ឌូសាសនា ០.១% និង ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ០.១% ជារដ្ឋធំទី៣ របស់ប្រទេស មីយ៉ាន់ម៉ា និងមានរាជធានី មីតគីណា រដ្ឋកាឈីនមានភ្នំដែលខ្ពស់បំផុតនៅមីយ៉ាន់ម៉ា គឺ ភ្នំខាកាបុរ៉ាហ្សី ៥ ៨៨៩ m ។
អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ
ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​នឹង​អនុគមន៍អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល​និង​ចំនួនកុំផ្លិច
ដែល \ i^2 = -1 និងចំពោះចំនួនពិតសុទ្ធ \ x
ក្រាប​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណ​ក្នុង​ប្លង់កុំផ្លិច
ក្នុង​ក្រាប​ខាង​ក្រោមគឺស្ថិតនៅក្នុង​ដែន​នៃ​ប្លង់កុំផ្លិច និងតំលៃជាជួររបស់វាត្រូវបាន​បង្ហាញ​នៅ​ត្រង់​ចំនុច​និមួយៗ​ដោយពណ៌​។ ពណ៌ភ្លឺច្បាស់​បង្ហាញពី​ទំហំ (តំលៃដាច់ខាត) នៃតំលៃជាជួរ​ជាមួយពណ៌ខ្មៅជាតំលៃសូន្យ។ ពណ៌លាំៗបង្ហាញពី​បំរែបំរួល​នៃ​អាគុយម៉ង់ ឬ មុំ ដែលត្រូវបានគេ​វាស់ពី​អ័ក្សពិត​ផ្នែក​វិជ្ជមាន​។ (ព័ត៌មានបន្ថែម) ។
តារាង​រូបមន្ត​បំលែង
សញ្ញា​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​គឺ​អាស្រ័យ​នឹង​កាដ្រង់​ក្នុង​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​។ ខាងក្រោមនេះ​ជា​តារាង​សញ្ញានៃ​អនុគមន៍ទាំង​នេះ​ក្នុងកាដ្រង់ I II III និង IV នៃ​រង្វង់ត្រីកោណមាត្រ​។
ខាងក្រោមនេះ​ជា​តារាង​រូបមន្ត​បំលែង​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​និមួយៗ។
រូបមន្តដេរីវេ និង អាំងតេក្រាល​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​គ្រឹះ
ខាងក្រោមនេះ​ជា​តារាង​ដេរីវេ​និង​អាំងតេក្រាល​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​គ្រឹះ​ទាំង​៦។ ចំពោះដេរីវេ និង អាំងតេក្រាល​នៃ​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រទូទៅ សូមមើល តារាងដេរីវេ តារាងអាំងតេក្រាល តារាងអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​។
ការគណនា​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ
ការគណនា​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​គឺ​ជា​មុខវិជ្ជាដ៏​ស៊ាំញ៉ាំ​មួយ​ដែលសព្វ​ថ្ងៃ​ការគណនា​ដោយ​មនុស្ស​អាច​ជៀសវៀងបាន ដោយសារ​តែ​ការ​រីកចំរើន​នៃ​បច្ចេកវិទ្យា​កុំព្យូទ័រ និង ម៉ាស៊ីនគណនា​តាម​បែប​វិទ្យាសាស្រ្ត​ដែល​អាច​អោយយើង​ធ្វើការ​គណនា​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ចំពោះ​មុំ​នៅ​ត្រង់​តំលៃ​ណាមួយ។ ក្នុង​ផ្នែក​នេះ​យើង​នឹង​រៀបរាប់លំអិត​អំពីការគណនា​ក្នុងបរិបទ​សំខាន់ៗ​ចំនួនបីគឺ៖ បំរើបំរាស់តារាងត្រីកោណមាត្រ​តាំង​ពី​បុរាណ បច្ចេកវិជ្ជាទំនើបដែលប្រើដោយកុំព្យ័ទ័រ និង មុំសំខាន់ៗមួយចំនួន​ដែលជាតំលៃពិត​ធម្មតា​​ងាយស្រួល​រក។
ជំហាន​ដំបូង​ក្នុង​ការគណនា​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​គឺ​ប្រើ​ការកាត់បន្ថយចន្លោះមុំ ក្នុងចន្លោះតូចគឺពី ០ ទៅ ដោយប្រើលក្ខណៈខួប ភាពស៊ីមេទ្រី នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ។
ដំបូងឡើយ​ចំពោះ​កុំព្យូទ័រ មនុស្ស​បានគិតតំលៃប្រហែលៗ​នៃ​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ដោយ​ការកែខៃ​ពី​តារាង​លំអិត​នៃ​តំលៃ​របស់ពួកវា បាន​គណនាចំពោះ​រូបសំខាន់ៗជាច្រើន។ តារាង​បែបនេះ​មានអាច​ធ្វើបាន ដរាបណា​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រត្រូវ​គេ​បញ្ជាក់ប្រាប់ និង ត្រូវបាន​បង្កើតដោយការអនុវត្តន៍​សារចុះសារឡើង​នៃ​កន្លះមុំ និង រូបមន្តមុំបន្ថែម​ចាប់ពីតំលៃ​ដែល​គេស្គាល់ (ឧទាហរណ៍​ដូចជា​ ។
កុំព្យូទ័រ​សម័យ​ទំនើប​ប្រើប្រាស់​បច្ចេកទេស​ផ្សេងៗគ្នា​ក្នុង​ការគណនា។ វិធិសាស្រ្តទូទៅគឺ​ដោយផ្សំពហុធា ឬ ការប៉ាន​ប្រមានសនិទានជាមួយការ​កាត់បន្ថយចន្លោះមុំ និង ការមើលតារាង ដោយ​មើល​មុំ​ដែល​ជិត​ជាង​គេ​ក្នុង​តារាង បន្ទាប់មក​ប្រើ​ពហុធា​ដើម្បីគណនា​។
ចំពោះ​ការគណនា​អោយ​ជាក់លាក់​ក្នុង​កំរិត​ខ្ពស់​បំផុត អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​អាច​ប៉ាន់​តំលៃ​ប្រហែល​ដោយ​​មធ្យមនព្វន្ធ-ធរណីមាត្រ។
ចុងក្រោយ​ចំពោះ​មុំធម្មតា​មួយចំនួន​ តំលៃនៃអនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​អាច​គណនា​បានយ៉ាងងាយ​ដោយដៃ​ដោយប្រើ​ទ្រឹស្តីបទពីតាករ ដូចឧទាហរណ៍ខាងក្រោម។ តាមពិត​ស៊ីនុស កូស៊ីនុស និង តង់សង់ នៃមុំជាចំនួនគត់ រ៉ាដ្យង់ (៣០) អាចគណនាដោយដៃ។
ឧទាហរណ៍៖ គេមានត្រីកោណកែង​ដែល​មុំពីរ​ទៀត​មានតំលៃ​ស្មើគ្នា គឺមុំទាំងពីរស្មើនឹង  (៤៥ដឺក្រ) និង ប្រវែងនៃ​ជ្រុង b និង ជ្រុង a មានប្រវែងស្មើគ្នា ដែលយើងអាច​ជ្រើសរើសយក a = b = 1 ។ តំលៃនៃ​ស៊ីនុស កូស៊ីនុស និង តង់សង់ នៃមុំ  រ៉ាដ្យង់ (៤៥០) អាចគណនាដោយ​ប្រើ​ទ្រឹស្តីបទពីតាករ​។
ហេតុនេះ
ដើម្បីកំនត់​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​ចំពោះមុំ រ៉ាដ្យង់ (៦០ដឺក្រ)   រ៉ាដ្យង់ (៣០ដឺក្រ) យើងប្រើ​ត្រីកោណសម័ង្ស​ដែល​មាន​រង្វាស់​ជ្រុង​ស្មើ​នឹង ១ ។ គ្រប់មុំ​នៃ​ត្រីកោណសម័ង្សគឺ​  រ៉ាដ្យង់ (៦០ដឺក្រ)​។ ដោយ​ចែកវា​ជាពីរយើង​ទទួលបាន​ត្រីកោណកែង​ដែល​មានមុំ​មួយស្មើនឹង  រ៉ាដ្យង់ (៣០ដឺក្រ) និង មុំមួយទៀត  រ៉ាដ្យង់ (៦០ដឺក្រ)​​។ ចំពោះ​ត្រីកោណនេះ​ជ្រុង​ដែល​ខ្លីជាងគេ =  និង ជ្រុងដែល​វែង​ជាង​គេ =  គឺ
ចំពោះ​សេចក្តីលំអិត សូមមើល​ចំនួនថេរត្រីកោណមាត្រពិត​។
ខាងក្រោមនេះ​ជា​​តារាង​តំលៃពិសេសនៃអនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ប្រើប្រាស់​ជា​ទូទៅ។
អនុគមន៍ច្រាស់
អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​ជា​អនុគមន៍ខួប និង​មិនមែន​ជាអនុគមន៍​មួយទល់នឹងមួយ និង មិនមែនជាអនុគមន៍ប្រកាន់ទេ​។ ក្នុង​ចន្លោះពិតលើដែនកំនត់ជាក់លាក់ណាមួយ​ អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ជា​អនុគមន៍ប្រកាន់​។ អនុគមន៍ច្រាស់របស់វា (arcsin, arccos, arctan, arccosec, arccotg និង arcsec) ជាទូទៅកំនត់ដោយ៖ <ol> <li>ចំពោះគ្រប់​​ចំនួនពិត x និង y
លុះត្រាតែ </li> <li>ចំពោះគ្រប់​​ចំនួនពិត x និង y
លុះត្រាតែ </li> <li>ចំពោះ​គ្រប់​ចំនួនពិត x និង y
\ (x \le -1 ឬ និង \ y \ne 0)
\ (x \le -1 ឬ និង
និង
លុះត្រាតែ </li> </ol>
អនុគមន៍​ទាំង​នេះ​អាច​សរសេរ​ក្រោម​ទំរង់​អាំងតេក្រាលមិនកំនត់៖
សមភាពអនុវត្ត:
លក្ខណៈ​និង​បំរើបំរាស់
400px|ស្តាំ អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​គឺជា​អនុគមន៍ដ៏មានសារសំខាន់​នៅ​ក្នុង​ត្រីកោណមាត្រ។
ទ្រឹស្តីបទស៊ីនុស​ពោលថា​ចំពោះ​គ្រប់​ត្រីកោណ​មួយ​ដែលមានរង្វាស់ជ្រុង a, b និង c និង​​មុំ A, B និង C ជាមុំឈម​នឹង​ជ្រុង​ទាំង​នេះ​រៀងគ្នា គេបាន៖
ឬ​សមមូលនឹង
ដែល R ជា​កាំ​នៃ​រង្វង់ចារឹកក្រៅ​ត្រីកោណ ABC ។
ក្នុង​រូបមន្ត​នេះ​មុំ​ត្រង់​កំពូល C គឺ​ជា​មុំឈម​នឹង​ជ្រុង​មានរង្វាស់ c ។ ទ្រឹស្តីបទ​នេះ​អាច​បង្ហាញ​ដោយ​ចែកត្រីកោណ​ជាពីរ​បំនែក​ត្រីកោណ​កែង រួច​ប្រើ​ទ្រឹស្តីបទពីតាករ​។ ទ្រឹស្តីបទកូស៊ីនុស​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់ជាញឹកញាប់​ក្នុង​ការ​កំនត់​ប្រវែង​ជ្រុង​មួយ​នៃ​ត្រីកោណ​នៅពេល​គេស្គាល់​ជ្រុងឈម និង មុំ​មួយ។ គេអាច​ប្រើវា​ដើម្បី​រក​កូស៊ីនុស​នៃ​មុំ​មួយ​នៅ​ពេល​ដែល​គេ​ស្គាល់​ប្រវែង​ជ្រុង​ទាំង​អស់​នៃ​ត្រីកោណ​។
បំរើបំរាស់​នៃ​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​មិន​កំនត់​តែ​នៅ​ក្នុង​ត្រីកោណ​ទេ។ អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ជា​អនុគមន៍​ខួប​ដែល​ក្រាប​របស់វា​ត្រូវនឹង​ម៉ូដែលរលក​ដែល​ត្រូវ​បានគេ​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​បាតុភូត​ម៉ូដែល​​ដូចជា​លំយោល​នៃ​សំលែង ឬ រលកពន្លឺ។ សញ្ញា​និមួយៗ​អាច​ត្រូវបានគេ​សរសេរ​ជា​ផលបូក (ជាធម្មតាអនន្ត) អនុគមន៍ស៊ីនុស​ ឬ កូស៊ីនុសនៃ​ដេរីវេប្រេកង់​ ដែល​វា​ជា​ស៊េរីហ្វួរា (Fourier series)។ ចំពោះរូបមន្ត​នៃទំនាក់ទំនង​រវាង​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ សូមមើល​តារាង​រូបមន្តត្រីកោណមាត្រ​។
គោឧសភរាជ
គោ១នឹម ដែលទឹមច្រត់ព្រះនង្គ័លនោះគេហៅថា ព្រះគោ ក៏មានហៅថា គោឧសភរាជ ។
អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ
អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ​ដែល​មិនសូវ​ត្រូបាន​គេប្រើ
ស្តាំ
ក្រៅពី​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រគ្រឹះ​ចំនួន នៅមាន​អនុគមន៍ត្រីកោណមាត្រ​ចំនួន៦​ផ្សេងទៀត៖
គោឧសភរាជ
លក្ខណៈរបស់ព្រះនង្គ័ល
ព្រះនង្គ័ល ទាំងបីនោះគេលាបថ្នាំពណ៌ខ្មៅ កាត់ខ្សែក្រហមដោយអន្លើៗ ឯចន្ទោលព្រះនង្គ័លសម្រាប់អ្នកតំណាងព្រះអង្គនោះ មានលក្ខណៈពិសេសនោះ គឺធ្វើជារូបក្បាលនាគលាបថ្នាំពណ៌លឿងបែបយ៉ាងពណ៌មាស នៅត្រង់កនាគមានភូធ្វើរោមសត្វសម្បុរសបែបភូទូន។
វិវត្តន៍នៃគោឧសភរាជ
ព្រះគោដែលប្រើក្នុងពិធីនេះពីដើមគេប្រើគោព្រះរាជទ្រព្យ តែក្នុងសម័យនេះ ប្រើគោដែលចៅភ្នាក់ងារជួលពីអ្នកស្រុកមកប្រើក្នុងមួយពេលតែ ប៉ុណ្ណោះ ស្រេចកិច្ចហើយបង្វិលទៅឲ្យគេវិញ។
លុះមកដល់រជ្ជកាលព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម រហូតមកដល់រជ្ជកាលព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមសីហនុវរ្ម័ន ចំនួនបួនរជ្ជកាលនេះ ហើយប្រាកដថាប្រើព្រះគោសម្បុរខ្មៅច្រត់ព្រះនង្គ័ល។ ការដែលកើតប្រែប្រួលដូច្នេះដោយហេតុអ្វី អ្នកនិពន្ធរឿងនេះមិនអាចដឹងបាន។
រួមសេចក្ដីទៅព្រះគោដែលគេនិយមជារាជពាហនៈរបស់ព្រះមហាក្សត្រ នោះ មានលក្ខណៈគឺសម្បុរផ្ទៃមេឃស្នែងរាងជ្រពាសឈ្នក់ គឺរាងខុបទៅមុខវាត់ចុងឡើងបន្តិច ទម្រង់ដូចគ្នាទាំងគូគ្មានកែកលម្អៀងគ្នាសោះ។
ព្រះគោដែលទឹមច្រត់ព្រះនង្គ័លនោះ សម័យបុរាណជារបស់ព្រះរាជទ្រព្យ សឹងមានភ្នាក់ងារចិញ្ចឹមថែរក្សាបម្រុងទុកប្រើជាកិច្ចនេះរាល់ ឆ្នាំ មិនមែនជាគោដែលជួល ឬកែនមកប្រើមួយយាមនោះទេ៕
ហ្គ្រាប្រីអ៊ែល ហ្រ្គារ៉ាស្សៀ ម៉ារ៉ាហ្គេស
កំពុងបកប្រែ
right|thumb|200px
ហ្រ្គប្រ៊ីល ជូស៏ដឺឡា ខនខរដៀ "ហ្គាបូ" ហ្គ្រាប្រីអ៊ែល ហ្រ្គារ៉ាស្សៀ​ ម៉ារ៉ាហ្គេស( ភាសាអេស្ប៉ាញប្រកបថា៖​​ ([ɡaˈβɾjel ɣarˈsia ˈmarkes])
កើតថ្ងៃទី ៦ ខែ មិនា ឆ្នាំ ១៩២៦ ជាអ្នកសសេររឿងប្រលោមលោក, រឿងខ្លី, អ្នកសសេរស្រ្គីពរឿង, ជាអ្នកការសែត ជនជាតិកូឡំប៊ី ។
ហ្គ្រាប្រីអ៊ែល ហ្រ្គារ៉ាស្សៀ​ ម៉ារ៉ាហ្គេស ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយពេញចិត្តហៅថា "ហ្គាបូ" ពាសពេញ ទ្វីបអាមេរិចឡាទីន ដែលត្រូវបានគេ
ចាត់ទុកថា អ្នកនិពន្ធដ៏សំខាន់មួយរូបក្នុងស.វទី ២០ ។ គាត់ត្រូវបានគេប្រគល់វង្វាន់ ណូប៊ែល ខាងអក្សរ