cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ប៉ាពួនូវែលគីនេ
ប្រទេសប៉ាពួនូវែលគីនេ (ភាសាតុកពីស៊ីន៖ Papua Niugini, ភាសាហ៊ីរីម៉ូទូ៖ Papua Niu Gini) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា រដ្ឋឯករាជ្យប៉ាពួនូវែលគីនេ គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅក្នុងទ្វីប​អូសេអានី ដោយគ្របដណ្តប់លើដីប៉ែក​ខាង​កើត​នៃ​កោះនូវែលគីនេ និង​នៅលើកោះមួយចំនួននៃតំបន់មេឡាណេស៊ី (ពោលជាតំបន់​មួយ​នៅភាគនិរតីមហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វិក និងភាគ​ខាង​ជើង​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី)។ វាមានរាជធានីឈ្មោះ ព័រម៉ូរែសប៊ី ដែលស្ថិតនៅឯឆ្នេរសមុទ្រភាគអាគ្នេយ៍។ វាគឺជាប្រទេសកោះធំជាងគេទីបីនៅលើពិភពលោកដែលមានផ្ទៃដីសរុប ៤៦២,៨៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
វប្បធម៌
រង្វាស់ផ្លែឈើ
១ ដំប 	=	៤ ផ្លែ,(២ គូ)
១ ឡូ	=	៣ ដំប 	( ១២ ផ្លែ ),
ប៉ាពួនូវែលគីនេ
ភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះគឺ ភាសាតុកពីសុីន ហ៊ីរីម៉ូទូ ភាសាសញ្ញា និងភាសាអង់គ្លេស ហើយវាមានប្រជាជនចំនួន ៨ លាននាក់។ ប៉ាពួញូនូវែលគីនេជាប្រទេសមួយដែលមានវប្បធម៌ចម្រុះបំផុតនៅលើពិភពលោក និងសំបូរទៅដោយគ្រាមភាសាចំនួន ២៤៨ ភាសា។ ប៉ាពួនូវែលគីនេបានទទួលឯករាជ្យពីប្រទេសអូស្ត្រាលីនៅពីថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៥។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអូស្ត្រាឡាស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅមេឡាណេស៊ី ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដីកោះ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នូវែលគីនេ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអូសេអានី
វប្បធម៌
រង្វាស់ផ្លែឈើ
១ ផ្លូន	=	១០ ដំប 	( ៤០ ផ្លែ ),
១ ស្លឹក	=	១០ ផ្លូន 	( ៤០០ ផ្លែ ),
ទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌
ទោះបីវប្បធម៌ និងសង្គមធម៌ជាមែកធាងនៃអរិយធម៌។ វប្បធម៌ និងសង្គមធម៌មានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ មានឥទ្ធិពលគ្នាទៅវិញទៅមក បំពេញឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកដូចកាយ និងចិត្តនោះដែរ។ សង្គមធម៌រីកចម្រើនអាស្រ័យនឹងវប្បធម៌ សង្គមមានដូចជាគ្រឿងប្រដាប់ប្រើប្រាស់ អាចផលិតបានដោយសារមនុស្សមានចំនេះដឹង បំណិន និងកម្រិតជំនាញច្បាស់លាស់។ ឯវប្បធម៌វិញក៏បានពឹងពាក់លើសង្គមធម៌ សិល្បៈ អក្សរសិល្ប៍ ជំនឿ សាសនា រីកចម្រើនលូតលាស់អាស្រ័យរបបសង្គម ផ្តល់ឱកាសឱ្យសង្គមដំណើរការបានល្អ។ ពេលខ្លះមនុស្សមានបញ្ហាកំបាកតោកយ៉ាកមានជំងឺប្រចាំកាយដោះស្រាយបញ្ហាពុំរួចជំរុញឱ្យមនុស្សរកមធ្យោបាយផ្សេងៗតាមជំនឿរបស់ខ្លួនដូចជា បន់ស្រន់ខ្មោច អារក្ស អ្នកតា អាទិទេពដែលជាជំនឿមួយ ដែលគេគិតថាវាមានប្រយោជន៍អ្វីមួយសម្រាប់ខ្លួនគេផ្ទាល់ ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សិក្សាអំពីមនុស្ស ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គមវិទ្យា
ឃុំទឹកថ្លា(ស្រុកស្វាយអន្ទរ)
( $ Commune) ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកស្វាយអន្ទរ ខេត្តព្រៃវែង មាន  ១៨ភូមិ៖ 14131101			០៩ អនក្រ.បក 2	14131102			០៩ អនក្រ.បក 3	14131103			០៩ អនក្រ.បក 4	14131104			០៩ អនក្រ.បក 5	14131105			០៩ អនក្រ.បក 6	14131106			០៩ អនក្រ.បក 7	14131107			០៩ អនក្រ.បក 8	14131108			០៩ អនក្រ.បក 9	14131109 			០៩ អនក្រ.បក 10	14131110			០៩ អនក្រ.បក 11	14131111			០៩ អនក្រ.បក 12	14131112			០៩ អនក្រ.បក 13	14131113			០៩ អនក្រ.បក 14	14131114			០៩ អនក្រ.បក 15	14131115 			០៩ អនក្រ.បក 16	14131116			០៩ អនក្រ.បក 17	14131117 			០៩ អនក្រ.បក 18	14131118
ព្រំប្រទល់នៃ Boundary East	ទល់នឹងឃុំស្វាយជ្រំ ឃំព្រៃឃ្នេស ស្រុកមេសាង West	ទល់នឹងឃុំធាយ ស្រុកបាភ្នំ South	ទល់នឹងឃុំបឹងព្រះ ស្រុកបាភ្នំ និងឃុំព្រៃឃ្នេស ស្រុកមេសាង North	ទល់នឹងឃុំសំរោង ឃុំពារោង ស្រុកព្រៃវែង
=អប់រំ=
បឋមសិក្សា
មាន១ អនុវិទ្យាល័យទឹកថ្លា
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
កម្ពុជាអាមី F.C.
កម្ពុជាអាមី F.C ឬ សមាគម ក្លឹបបាល់ទាត់ ខ.ភ.ម (អង់គ្លេស: Cambodia Army Forces Association Football Club) ហៅកាត់ថា (CAFC) គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ សង្កាត់ស្រះចក ខណ្ឌដូនពេញ ក្រុងភ្នំពេញ ដែលចូលរួមប្រកួតប្រជែងក្នុង ខេមបូឌានព្រីមៀរលីគ (Cambodian Premier League) ដែលជាក្របខ័ណ្ឌលីគកំពូល នៃបាល់ទាត់កម្ពុជា ។ (CAFC) ដែលមានរហ័ស្សនាមថា "កងទ័ព ទីហ្វី" (Tiffy Army) ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងលើកដំបូងជាក្លឹបបាល់ទាត់ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ F.C. (Royal Cambodian Armed Forces F.C.) ក្នុងឆ្នាំ 1993 និង បានប្ដូរឈ្មោះ ជាក្លឹបបាល់ទាត់ ក្រសួងការពារជាតិ F.C. (National Defense Ministry F.C.) ក្នុងឆ្នាំ 2008 និងបានប្ដូរឈ្មោះចុងក្រោយជាក្លឹបបាល់ទាត់ សមាគម កម្ពុជាអាមី F.C (Cambodia Army Forces Association F.C.) ក្នុឆ្នាំ 2020 រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
.ac
ការចុះឈ្មោះសម្រាប់ដែនគឺបើកចំហសម្រាប់នរណាម្នាក់។ បញ្ជីឈ្មោះទទួលយកការចុះបញ្ជី ឈ្មោះដែនអន្តរជាតិ ។
ដែននេះត្រូវបានទីផ្សារដោយឈ្មួញកណ្តាលដែនមួយចំនួនជាដែនសម្រាប់ទីក្រុង Aachen ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ បន្ទាប់ពី ការកំណត់ ស្លាកលេខ រថយន្ត ("AC") សម្រាប់ទីក្រុង។
ទៀ សីហា
ទៀ សីហា ( កើតថ្ងៃទី៣១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨០) គឺជាអ្នកនយោបាយខ្មែរ និងជាឧត្តមសេនីយឯក ដែលបានកាន់តំណែងជាអភិបាលខេត្តសៀមរាប តាំងពីឆ្នាំ២០១៨។ លោកជាកូនប្រុសរបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ ទៀ បាញ់ ដែល​លោកនឹងឡើងកាន់អំណាចថ្មីរបស់ឯកឧត្តម ហ៊ុន ម៉ាណែត ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ​១៩៨០
ខេត្តជេជូ
ខេត្តជេជូ ដែលជា ខេត្តគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងពិសេសជេជូ ជាឈ្មោះផ្លូវការ គឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តទាំងប្រាំបួនរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ ខេត្តនេះមានកោះជេជូ ពីមុនត្រូវបានបកប្រែជា ឆេជូ ឬ ឆេជូដូ ដែលជាកោះធំជាងគេរបស់ប្រទេស។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ពីមុនថាជាខ្វេលផាត (Quelpart) សម្រាប់ជនជាតិអឺរ៉ុបនិងក្នុងអំឡុងពេលការកាន់កាប់របស់ជប៉ុន ថាសៃស៊ូ ។ កោះនេះស្ថិតនៅក្នុងច្រកសមុទ្រកូរ៉េភាគនិរតីនៃ ខេត្តចុលឡាខាងត្បូងដែលវាជាផ្នែកមួយ មុនពេលវាក្លាយជាខេត្តដាច់ដោយឡែកនៅឆ្នាំ១៩៤៦។ ទីរួមខេត្តរបស់​ខ្លួន​គឺទីក្រុងជេជូ ហើយ​វា​ជា​កន្លែង​របស់​ភ្នំ​ខ្ពស់​បំផុតរបស់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង គឺជាហាល់ឡាសាន ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ឃុំក្រាំស្វាយ(ស្រុកព្រះស្ដេច)
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ខេត្តចុលឡាខាងត្បូង
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text
ប្រវត្តិដើមនៃទេសចរណ៍
ដំណាក់កាលនៃការរើកដុះដាលនៃវិស័យទេសចរណ៏
ប្រវត្តិនៃការរីកចំរើន និងការរីកដុះដាលនៃវិស័យទេសចរណ៍ត្រូវបានបែងចែកជាប្រាំដំណាក់កាល ដែលក្នុងនោះបួនដំណាក់កាល មានការទាក់ទងទៅនឹងការរីកចម្រើនមធ្យោបាយផ្សេងៗ នៃវិស័យសហគមន៍៖ 1.	ដំណាក់កាលមុនឆ្នាំ១៨៤០ 2.	ដំណាក់កាលនៃការមានកំណើតនូវរថភ្លើង 3.	ដំណាក់កាលរបស់រថយន្ត 4.	ដំណាក់កាលនៃការក៏កើតយន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរ 5.	ដំណាក់កាលនៃការធ្វើដំណើរកម្សាន្តតាមរយៈនាវាធំៗ។ ការកកើតឡើងនូវមធ្យោបាយផ្សេងៗ ហើយទាន់សម័យបានធ្វើឲ្យមានដំណើរការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងពីក្នុងរយៈចំងាយខ្លី និងរយៈចំងាយវែង និងផ្តល់លទិ្ធភាពឲ្យពលរដ្ឋធ្វើដំណើរតាមលទិ្ធភាពផ្ទាល់របស់ខ្លួន ។ ជាមួយ និងការកកើតឡើងនូវមធ្យោយធ្វើដំណើរថ្មីៗនេះទេសចរណ៍ និងបដិសណ្ឋារកិច្ច ក៏ចាប់កើតឡើងជារូបរាងមួយច្បាស់លាស់។ យោងតាមឯកសារ ដែលមានតម្កល់ទុក នៅប្រទេសអង់គ្លេស និងបារាំងនៅឆ្នាំ១៨១៥ សត្ស-វត្សនេះមានការរៀបចំខ្សែទស្សនៈកិច្ចមួយ ដែលចេញដំណើរពីប្រទេសអង់គ្លេសទៅប្រទេសបារាំង ។ អ្នកនិពន្ធជាជនជាតិអង់គ្លេសម្នាក់ឈ្មោះ David Galinyany គឺជាអ្នករៀបចំ និងចាប់ចែងទស្សនៈកិច្ចនេះ ។ ការវិវត្តន៍យ៉ាងខ្លាំង នៃវិស័យគនាគមន៍ នៅដើមសតវត្សទី ២០ នេះព្រមជាមួយនិងការកកើតឡើងនូវយានយន្ត រថយន្ត យន្តហោះ បានបង្កើតឲ្យវិស័យទេសចរណ៍ និងការដោះដូរទេសចរមានការរីកចម្រើន និងដុះដាលយ៉ាងខ្លាំង។ ភាពរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យាភាពស្មុគ-ស្មាញបញ្ហានយោបាយ នៃសង្គមមនុស្ស កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការរីកលូតលាស់របស់វិស័-យសង្គមកិច្ច និងការរីកលូតលាស់របស់ វិស័យសង្គមកិច្ច ។  នៅក្នុងសតវត្សទី ២០ នេះបាន បណ្តាលឲ្យមានសង្រ្គាមលោកការធ្វើបដិវត្តិន៍ភាពអាសន្នការលំបាក និងជាហេតុធ្វើឲ្យសង្គមជាតិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋពិភពលោកមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង ។ ប្រទេសមួយចំនួនធំក្នុងពិភពលោក និងសង្គមជាតិរបស់គេមានការរីកដុះដាលយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសលើវិស័យសំខា-ន់ៗ របស់ជាតិគេដូចជា វិស័យឧស្សាហកម្ម វប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ឋិរបស់ស្ត្រី ភាពល្អប្រសើរ និងជីវភាពរស់នៅខ្ពស់របស់ប្រជាពលរដ្ឋបានធ្វើឲ្យមានការពាក់ព័ន្ធ យ៉ាងខ្លាំងដល់ការរីកដុះដាលក្នុងការធ្វើដំណើរកម្សាន្ត និងទេសចរណ៍។ សព្វថ្ងៃនេះ ការធ្វើដំណើរកម្សាន្ត (Travel) និងទេសចរណ៏ (Tourims) បានក្លាយជាគំនិតថ្មីមួយរបស់សង្គមមនុស្ស ។ ទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងមនុស្ស ពលរដ្ឋប្រទេសមួយនិងពលរដ្ឋប្រទេសមួយដទៃទៀតពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ។ គោលការសំខាន់ៗ គឺទេសចរណ៍ និងការធ្វើដំណើរផ្តល់ និងបំពេញនូវតម្រូវការ និងចំណងចំណូលចិត្តរបស់ពលរដ្ឋពិភពលោក ក្នុងការស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌របស់ប្រទេសដទៃ និងទំនាក់ទំនងជាសាធារណៈ។ ទាំងអស់នេះ បានបង្ហាញឲ្យឃើញថាទេសចរណ៍ ជាវិស័យមួយដែលមានអនុភាពធំសម្រាប់អភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សង្គមជាតិ និងវប្បធម៌ជាមួយគ្នា និងការជម្រុញឲ្យសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពិភព-លោក និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជាតិនីមួយៗការរីកលូតលាស់ឡើង ។ ទេសចរណ៍ក្នុងរយៈពេលបច្ចុប្បន្ន ទទួលបាននូវការរីកចម្រីនយ៉ាងខ្លាំង នៅជុំវិញពិភពលោករួមមាន ទ្វីបអីរ៉ុប បណ្តាប្រទេសអាមេរិច អាហ្រ្វិច អាស៊ី អូស្រ្តាលី និងប៉ាស៊ីហ្វីក ជាដើម។ ប្រសិនបើរយៈពេលមុនៗ ការធ្វើដំណើរត្រូវបានធ្វើឡើង នៅប្រទេសជិតខាងនោះ រយៈពេលបច្ចុប្បន្នមាននិន្នាការ នៃការធ្វើដំណើរកម្សាន្តនៅប្រទេសឆ្ងាយ បើចាំបាច់ក៏មានការធ្វើដំណើរឆ្លងពីទ្វីបមួយទៅទ្វីបមួយផ្សេងទៀត ។
ពុទ្ធលើសឡានភាល័យ
ព្រះពុទ្ធលើសឡានភាល័យ (សៀម៖ พระพุทธเลิศหล้านภาลัย, ២៤ កុម្ភៈ ១៧៦៧ – ២១ ខែកក្កដា ១៨២៤) មានឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួនថា ជីម (សៀម៖ ฉิม) ឬ រាមាទី២ គឺជាព្រះមហាក្សត្រទីពីរនៃសៀមក្រោមរាជវង្សចក្រី​ដោយបានគ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ១៨០៩ ដល់ឆ្នាំ១៨២៤។ នៅឆ្នាំ១៨០៩ ព្រះអង្គបានសោយរាជ្យបន្តពីព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គព្រះនាមពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក។ រជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ភាគច្រើនមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ គ្មានជម្លោះអ្វីធំដុំកើតមានឡើយ។ រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ដែរថាជា "យុគសម័យមាសនៃអក្សរសិល្ប៍រតនកោសិន្ទ្រ៍" ដោយសារព្រះអង្គជាអ្នកឧបត្ថម្ភដល់កវីមួយចំនួននៅក្នុងព្រះរាជវាំង ហើយព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ផ្ទាល់គឺជាកវី និងវិចិត្រករដ៏ល្បីល្បាញ។ កវីដ៏មានប្រជាប្រិយភាពបំផុតដែលនៅស្ថិតក្នុងវង្សការងារនិពន្ធរបស់ទ្រង់គឺ ព្រះស៊ុនថន ភូ ដែលជាអ្នកនិពន្ធរឿងព្រះអាផៃមុនី។
ឌ្រុក ត្សេនដេន
ឌ្រុក ត្សេនដេន គឺជាភ្លេងជាតិនៃប្រទេសប៊ូតង់(ភូតាន) ។ ត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ 1953 អត្ថបទចម្រៀងដែលបានសរសេរដោយ Dolop ត្រូវបាន Droep Namgay និង ប្រហែលជាត្រូវបានបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេសដោយ Dasho Gyaldun Thinley។ តន្ត្រីអមត្រូវបាននិពន្ធដោយ Aku Tongmi។
ពុទ្ធលើសឡានភាល័យ
ដើមជីវិត
ពុទ្ធលើសឡានភាល័យ ប្រសូតនៅ​ឆ្នាំ ១៧៦៧ ក្នុង នៅ​ស្រុកអាំផាវ៉ា ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម ។ ព្រះអង្គគឺជាបុត្រារបស់ ហ្លួង យកក្របទ នៃរាជាបុរី និងណាក់ នៃសមុទ្រសង្រ្គាម។ ដូចដែលឪពុកនិងម្តាយរបស់គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់។ ក្រោយ​មក​ពួកគេ​ទាំងពីរក៏នឹង​ក្លាយ​ជាស្តេចពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោកនិង​ព្រះនាង​អម្រិន្ទ្រា​រៀង​ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ១៧៦៧ អយុធ្យាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការឈ្លានពានរបស់ភូមាក្នុងរាជវង្សកូបោន ។ បិតារបស់ព្រះអង្គឈ្មោះ ព្រះយ៉ារាជាបុរី បានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងរបស់ស្តេចតាកស៊ីន ដើម្បីដណ្តើមយកទីក្រុងអយុធ្យាមកវិញ។ ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​ររបស់ស្តេចតាក់ស៊ីន បិតា​ររបស់ ព្រះអង្គបាន​ឡើង​ឋានន្តរស័ក្តិ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​ក្នុង​នាម​ជា​មេ​ទ័ពដឹក​នាំ​កងទ័ព ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចាត់តាំង​ជាមួយ​នឹង​យុទ្ធនាការ​កម្ចាត់​ឡាវ និង​កម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ១៧៨២ បិតាទ្រង់បានឡើងសោយរាជ្យជាស្តេចនៃសៀម (ក្រោយមកដាក់ឈ្មោះថា រាមាទី១) ហើយព្រះអង្គខ្លួនឯងត្រូវបានលើកឡើងជាព្រះអង្គម្ចាស់អ៊ីតសារាស៊ុនថននៃសៀម។ ពុទ្ធលើសឡានភាល័យ ជាមួយ​នឹង​ស្រី​ស្នំ​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​ស្រី​សុឡាឡៃ បាន​បង្កើតព្រះអង្គម្ចាស់ថ័ប (ทับ​-​ក្រោយ​ពី​រាមា​ទី ៣) ក្នុង​ឆ្នាំ ១៧៨៧។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រថៃ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សចក្រី
ងើបឡើង ឱកូនៗទាំងអស់
" ឱ ក្រោកឡើង កូនទាំងអស់ " គឺជា ភ្លេងជាតិ របស់ ប្រទេសប៉ាពួញូហ្គីណេ ។ 'ច្បាប់អត្តសញ្ញាណជាតិ' របស់ប្រទេសប៉ាពួញូហ្គីណេត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1971 ដោយជំរុញឱ្យប្រទេសនេះបង្កើតទង់ជាតិ និមិត្តសញ្ញាជាតិ ការសន្យាជាតិ និងភ្លេងជាតិ។
អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ F.C.
អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ F.C. ឬ ក្លឹបបាល់ទាត់ អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ (អង់គ្លេស: ISI Dangkor Senchey Football Club) ហៅកាត់ថា (ISIFC) គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ សង្កាត់ដង្កោ, ខណ្ឌដង្កោ, ក្រុងភ្នំពេញ ដែលចូលរួមប្រកួតប្រជែងក្នុង ខេមបូឌានព្រីមៀរលីគ (Cambodian Premier League) ដែលជាក្របខ័ណ្ឌលីគកំពូល នៃបាល់ទាត់កម្ពុជា ។ (ISI) ដែលមានរហ័ស្សនាមថា "ដំរីប្រយុទ្ធ" (Elephant Fighter) ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងលើកដំបូងជាក្លឹបបាល់ទាត់ ISI Group United ក្នុងឆ្នាំ 2016 និងបានប្ដូរឈ្មោះជា អាយអេសអាយ ដង្កោសែនជ័យ F.C. រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ឃុំអង្គរអង្គ(ស្រុកពាមជរ)
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
ព្រៃវែង F.C.
ព្រៃវែង F.C. ឬ ក្លឹបបាល់ទាត់ ព្រៃវែង (អង់គ្លេស: Prey Veng Football Club) ហៅកាត់ថា (PVFC) គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ក្រុងច្បារមន, ខេត្តកំពង់ចាម ដែលចូលរួមប្រកួតប្រជែងក្នុង ខេមបូឌានព្រីមៀរលីគ (Cambodian Premier League) ដែលជាក្របខ័ណ្ឌលីគកំពូល នៃបាល់ទាត់កម្ពុជា ។ (PV) ដែលមានរហ័ស្សនាមថា "នាគកំណាចព្រៃវែង" (Prey Veng Dragon) ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងលើកដំបូង ក្នុងឆ្នាំ 2019 រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។
ឃុំអង្គរអង្គ(ស្រុកពាមជរ)
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
វរលញ្ឆករប៉ាពួនូវែលគីនេ
និមិត្តរូបជាតិនៃ ប្រទេសប៉ាពួញូហ្គីណេ មានមួយ បក្សីនៃសួនមនោរម្យនៅ លើប្រពៃណី លំពែង និង kundu ស្គរ។ រចនាដោយ Hal Holman ដែលជា វិចិត្រករជនជាតិ អូស្ត្រាលី ដែលធ្វើការឱ្យ រដ្ឋាភិបាល Papuan លោក Holman ក៏ចូលរួមក្នុងការរចនា ទង់ជាតិ ផងដែរ។ ទាំងនិមិត្តសញ្ញា និងទង់ជាតិត្រូវបានទទួលយកដោយ សភាប៉ាពួ និងញូហ្គីណេ ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ជា បទបញ្ញត្តិអត្តសញ្ញាណជាតិ ដោយ អ្នកគ្រប់គ្រង Sir Leslie Johnsonនៅថ្ងៃទី 24 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 1971។ ពិធីបរិសុទ្ធនេះបានចូលជាធរមានបន្ទាប់ពីការបោះពុម្ពផ្សាយនៅក្នុង Papua New Guinea Gazette ថ្ងៃទី 1 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 1971។
អឹឡោនផឹយ៉ា
អឹឡោនផឹយ៉ា (အလောင်းဘုရား ២៤ ខែសីហា ១៧១៤ - ១១ ខែឧសភា ១៧៦០)ជា​ក្សត្រទី១ របស់មីយ៉ាន់ម៉ានៅក្រោមរាជវង្សកូនបោន​ពីគ.ស. ១៧៥២ ដល់ គ.ស. ១៧៦០
ពិនក្លៅ
ព្រះបាទសម្តេចព្រះពិនក្លៅចៅយូហួ ឬ ពិនក្លៅ ( ปิ่นเกล้า ) (ប្រសូតថ្ងៃទី ៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨០៨ ដល់ថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៨៦៦) ជាឧបរាជ​របស់ ​សៀម ។ ព្រះ​អង្គ​ជា​ព្រះ​អនុជ​របស់ស្តេច ​មង្គុដ (រាមាទី៤) ដែល​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ដោយ​មាន​កិត្តិយស​ស្មើ​នឹង​ព្រះអង្គ។
គ័របាន់
គ័របាន់ (អង់គ្លេស: Korban) ជាតង្វាយថ្វាយព្រះ។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីឲ្យមនុស្សណាម្នាក់បានរួចផុតពីការបំពេញតួនាទីជាកូន ចំពោះឳពុកម្ដាយរបស់ខ្លួន ដោយគ្មានទោសកំហុស។
នៅក្នុងសាសនាយូដា គ័របាន់( qorbān), ក៏ត្រូវបានសរសេរជា qorban ឬ corban, គឺជាប្រភេទណាមួយក្នុងចំណោមតង្វាយផ្សេងៗនៃយញ្ញបូជា ដែលត្រូវបានពិពណ៌នា និងត្រូវបានបង្គាប់ នៅក្នុងគម្ពីរតូរ៉ា។ អ្វីដែលគេប្រើជាញឹកញាប់បំផុតសម្រាប់ជាគ័របាន់ គឺយញ្ញបូជាសត្វ។
គ័របាន់គឺជាយញ្ញបូជាសត្វដែលក្រឹត្យវិន័យយូដាអនុញ្ញាតឲ្យហូប មានដូចជាគោ ចៀម ពពែ​ ឬព្រាប ដែលត្រូវបានសម្លាប់ត្រឹមត្រូវតាមក្រឹត្យវិន័យយូដា។ យញ្ញបូជាក៏អាចមានជាគ្រាប់ធញ្ញជាតិ អាហារ គ្រឿងក្រអូប។  តង្វាយជាច្រើន ជាធម្មតាត្រូវបានចម្អិន ហើយភាគច្រើនត្រូវបានហូបដោយអ្នកដែលថ្វាយ ហើយផ្នែកខ្លះត្រូវបានប្រគល់ដល់បូជាចារ្យ និងផ្នែកដែលសេសសល់ត្រូវដុតចោលនៅលើអាសនា នៃព្រះវិហារក្នុងក្រុងយេរូសាឡឹម។ មានតែក្នុងករណីពិសេសប៉ុណ្ណោះដែលតង្វាយទាំងអស់ត្រូវបានថ្វាយដល់ព្រះ ដូចជាក្នុងករណីថ្វាយចៀមជាតង្វាយលោះបាប។
នៅក្នុងព្រះគម្ពីរហេព្រើរនិយាយថា ព្រះបានបង្គាប់ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលឲ្យថ្វាយតង្វាយ និងយញ្ញបូជា នៅលើអាសនាផ្សេងៗ។ យញ្ញបូជាទាំងនោះត្រូវបានថ្វាយដោយដៃរបស់ពួកបូជាចារ្យកូហិន(Kohanim) ដែលពួកកូនចៅអើរ៉ុន។ មុនសាងសង់ព្រះវិហារក្នុងក្រុងយេរូសាឡឹម នៅពេលពួកអ៊ីស្រាអែលនៅទីរហោរស្ថាន យញ្ញបូជាត្រូវបានថ្វាយតែនៅក្នុងព្រះពន្លាប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយពីការឈ្លានពានកាណាន កន្លែងសំខាន់សម្រាប់ថ្វាយយញ្ញបូជាគឺនៅស៊ីឡូ ទោះបីជាមានការថ្វាយយញ្ញបូជានៅបេតសេមេស មីសផា រ៉ាម៉ា និងគីកាល ក៏ដោយ រីឯគ្រួសារ និងកុលសម្ពន្ធ គេថ្វាយយញ្ញបូជានៅកន្លែងធម្មតា ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ដេចសូល កន្លែងថ្វាយយញ្ញបូជាសំខាន់គឺនៅណូប ទោះបីជាការថ្វាយយញ្ញបូជាជាលក្ខណៈត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស៊ីឡូក៏ដោយ។ ស្ដេចដាវីឌបានបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលនៃក្រុមសាសនាថ្មីមួយនៅក្រុងយេរូសាឡឹម គឺនៅលានបោកស្រូវអារ៉ូណា ជាកន្លែងដែលស្ដេចដាវីឌបានយកហិបនៃសម្ពន្ធមេត្រី។   យោងតាមព្រះគម្ពីរហេព្រើរ ក្រោយពីការសាងសង់ព្រះវិហារសាឡូម៉ូនហើយ យញ្ញបូជាត្រូវបានថ្វាយតែនៅទីនោះប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់ពីព្រះវិហារនោះត្រូវបានបំផ្លាញ ការថ្វាយយញ្ញបូជាត្រូវបានចាប់ផ្ដើមធ្វើបន្ត នៅពេលព្រះវិហារទី២ត្រូវបានសាងសង់ រហូតដល់ព្រះវិហារនេះត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុងឆ្មាំ៧០។ ក្រោយពីការបំផ្លាញព្រះវិហារទី២ ការថ្វាយយញ្ញបូជាត្រូវបានហាមឃាត់ ដោយសារតែលែងមានព្រះវិហារសម្រាប់ថ្វាយយញ្ញបូជាទៀតហើយ គឺមានតែនៅហាឡាកាប៉ុណ្ណោះដែលអនុញ្ញាតឲ្យថ្វាយតង្វាយ។
គ័របាន់ និងការ៉ាប
គ័របាន់ជាក្រុមភាសាមួយ ដែលមានភាសាអារ៉ាប់ និងហេព្រើរ (ជាភាសាហេព្រើរ មានន័យថា "ស្និទ្ធស្នាលនឹងអ្នកណាម្នាក់ ឬស្និទ្ធស្នាលនឹងអ្វីមួយ") និងពាក្យផ្សេងទៀត មកពីពាក្យដើម qarov "ស្និទ្ធស្នាល" និង qerovim "សាច់ញ្ញាតិ"។ពាក្យ «គ័របាន់»នេះ ត្រូវបានឃើញជាលើកដំបូង នៅក្នុងលឹវី១:២។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើ ៤០ដង ក្នុងកណ្ឌគម្ពីរលេវី, ៣៨ដង ក្នុងកណ្ឌគម្ពីរជនគណនា និង២ដង ក្នុងកណ្ឌគម្ពីរហេសេគាល។ ទម្រង់ដែលទាក់ទងនឹងពាក្យ គ័របាន់ លេចឡើងនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរនេហេមា ១០:៣៥ និង ១៣:៣១ "តង្វាយជាឈើ"។ ពាក្យនេះបានវិវឌ្ឍន៍មកពីកិរិយសព្ទ qarab ហើយវាបញ្ជាក់ពីគោលបំណងក្នុងការនាំមនុស្សឲ្យជិតស្និទ្ធនឹងព្រះ។
គោលបំណង
ផ្ទុយទៅនឹងគោលលទ្ធិដ៏សាមញ្ញ ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ ដែលត្រូវបានកាន់តាមនៅក្នុងក្រុមគ្រីស្ទានមួយចំនួន ដែលថាគ័របាន់របស់យូដាគឺសម្រាប់លោះបាប ហើយគោលលទ្ធិនេះល្បីថាជាជំនឿខុសឆ្គង និងមានភាពស្មុគស្មាញខ្លាំងនោះ គឺថាមានគ័របាន់មួយចំនួននៅក្នុងកាលៈទេសៈដ៏កម្រមួយតែប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានប្រើដើម្បីឲ្យថួននឹងបាបដែលបានប្រព្រឹត្តដោយអចេតនា ហើយយញ្ញបូជាទាំងនេះអមជាមួយនឹងមធ្យោបាយដ៏សំខាន់នៃតង្វាយថួននឹងបាប ដើម្បីឲ្យត្រូវបានចាត់ទុកថាស្របច្បាប់។ គ័របាន់ត្រូវបាននាំមកយ៉ាងបរិសុទ្ធ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីមានទំនាក់ទំនងជាមួយ និងដើម្បីឲ្យកាន់តែមានភាពស្និទ្ធស្នាលជាមួយព្រះអង្គ។ គ័របាន់ក៏ត្រូវបាននាំមកក្នុងគោលបំណងសម្ដែងនូវការអរព្រះគុណ កតញ្ញុ និងសេចក្ដីស្រឡាញ់ដល់ព្រះដែរ។
វិជ័យជាញ
ក្រមព្រះរាជាវាំងបបវរវិជ័យជាញ ( กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ  ) ឬ ព្រះអង្គចៅយ៉តយីងយស (ឬ យីងយស ) ( พระองค์เจ้ายอดยิ่งยศ ) (ប្រសូតនៅថ្ងៃទី ៦ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៨៣៨ – សុគតថ្ងៃទី ២៨ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៨៨៥) គឺជា ព្រះអង្គម្ចាស់សៀម និងជាសមាជិកនៃរាជវង្សចក្រី ។ ព្រះអង្គ​ជា​បុត្រ​ច្បង​របស់​ឧបរាជ ​ពិនក្លៅ និងព្រះនាងអេម និងជាក្មួយប្រុសរបស់ស្តេច មង្កុដ (រាមាទី៤) វិជ័យជាញបានស្នងរាជ្យបន្តពីបិតារបស់ទ្រង់ ដោយត្រូវបានតែងតាំងជា ក្រមព្រះរាជវាំងបវរស្ថានមង្គល (វិមានខាងមុខ) និងជាឧបរាជនៃសៀម ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់បងប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គគឺព្រះបាទ ចុល្លាង្ករណ៍ (រាមាទី៤) ។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កាន់​តំណែង​របស់​ព្រះអង្គ ការិយាល័យ វិមានខាងមុខ មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ណាស់ ហើយ​បាន​ប្រជែង​នឹងរាជវង្ស​ផ្ទាល់។ ដោយជៀសមិនរួច កងកម្លាំងទាំងពីរបានប៉ះទង្គិចគ្នាក្នុង វិបត្តិការណ៍វាំងមុខ ។ វិជ័យជាញទ្រង់ត្រូវបានចាញ់ ហើយអំណាចនៃរណសិរ្សរណសិរ្សត្រូវបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។ បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គនៅឆ្នាំ១៨៨៥ ស្លាកស្នាមចុងក្រោយនៃងារត្រូវបានលុបចោល ដើម្បីជាជំនួយដល់ ព្រះអង្គម្ចាស់ ។
គ័របាន់
គោលបំណង
ក្នុងករណីលើកលែងមួយចំនួន គ័របាន់អាចត្រូវបានប្រើតែជាមធ្យោបាយដើម្បីឲ្យថួននឹងបាបដែលបានប្រព្រឹត្តដោយចេតនាប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនេះទៅទៀត គ័របាន់គ្មានឥទ្ធីពលសម្រាប់លាងជម្រះបាបឡើយ លុះត្រាតែអ្នកដែលថ្វាយតង្វាយនោះកែប្រែចិត្តយ៉ាងអស់ពីចិត្តពីទង្វើរបស់ខ្លួន មុននឹងថ្វាយតង្វាយ ហើយតបសងដល់មនុស្សណាដែលត្រូវបានធ្វើឲ្យខូចខាត ដោយអំពើហិង្សាណាមួយ។
ព្រះគម្ពីរភាសាហេព្រើរ
តង្វាយជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរលោកុប្បត្តិ និងនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរទាំង៤នៃគម្ពីរតូរ៉ា។
ពួកបូជាចារ្យធ្វើពិធីថ្វាយតង្វាយជាមុន នៅក្នុងព្រះពន្លាសម័យបុរាណ រួចបន្ទាប់មកធ្វើពិធីថ្វាយតង្វាយនៅក្នុងព្រះវិហារ។
ស្ត្រី និងតង្វាយ
ស្ត្រីៗត្រូវបានតម្រូវឲ្យធ្វើពិធីថ្វាយតង្វាយជាច្រើន រួមមាន: ស្ត្រីៗក៏អាចចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងការថ្វាយតង្វាយផ្សេង និងពិធីផ្សេងដែលពួកគេមិនចាំបាច់ត្រូវចូលរួម រួមមាន:
សេងផាក់យូឆេង
សេងផាក់យូឆេង (ဆင်ဖြူရှင် ១២ ខែកញ្ញា ១៧៣៦ - ១០ ខែមិថុនា ១៧៧៦)ជា​ក្សត្រទី៣ របស់មីយ៉ាន់ម៉ានៅក្រោមរាជវង្សកូនបោន​ពីគ.ស. ១៧៦៣ ដល់ គ.ស. ១៧៧៦
បឹយីនណោន
បឹយីនណោន (ဘုရင့်နောင် ១៦ ខែមករា ១៥១៦ - ១០ ខែតុលា ១៥៨១)ជា​ក្សត្រទី៣ របស់មីយ៉ាន់ម៉ានៅក្រោមតោង៑ងូក្សេត្រ​ពីគ.ស. ១៥៥០ ដល់ គ.ស. ១៥៨១
យូន សកយ៉ល
យូន សកយ៉ល (កើត 18 ធ្នូ 1960) ឬសរសេរតាមតួឡាតាំង យូន ស៊ុកយ៉ល ជាអ្នកនយោបាយជនជាតិកូរ៉េខាងត្បូង អតីតរដ្ឋអាជ្ញាសាធារណៈ និងមេធាវី ដែលជាប្រធានាធិបតីជាប់ឆ្នោតរបស់កូរ៉េខាងត្បូង លោកយូនបានបម្រើការជាអគ្គរដ្ឋអាជ្ញានៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងរវាងឆ្នាំ 2019 និង 2021​ ក្រោមប្រធានាធិបតីលោក មូន ជែអ៊ីន
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង
កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម
នោយបាយប្រទេសកម្ពុចា
ទសវត្សរ៍ ២០២០
រូបភាពតូច|ការស្កែនរូបភាពមីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុងនៃ [[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២|SARS-CoV-2 (កណ្តាល. ពណ៌លឿង), មេរោគដែលបង្កជាជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលក្នុងឆ្នាំ 2020 បានក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតដែលរហូតមកដល់ពេលនេះបានគ្របដណ្តប់ទសវត្សរ៍]] គ្រិស្តទសវត្សរ៍ ២០២០ (ជាទូទៅគេនិយាយថា "ម្ភៃម្ភៃ (twenty-twenties)"; ហើយដូចជាទសវត្សរ៍ ១៩២០ (1920s), ក៏ខ្លីដល់ទសវត្សរ៍ទី ២០​ ឬ 20s ដែរ ) គឺជាទសវត្សរ៍បច្ចុប្បន្ននៃប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២០ ហើយនឹងបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី ៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៩
ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2020 បានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សដំបូងនៃកូវីដ​ ១៩ ដែលបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ក៏ដូចជាវិបត្តិខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកលដែលកំពុងបន្ត បាតុកម្មអន្តរជាតិបានកើតឡើងនៅដើមឆ្នាំ ២០២០ រួមទាំងអ្នកដែលនៅហុងកុងប្រឆាំងនឹងច្បាប់ធ្វើបត្យាប័ន និងផ្សេងទៀតនៅជុំវិញពិភពលោកប្រឆាំងនឹងការរើសអើងជាតិសាសន៍ និងអំពើឃោរឃៅរបស់ប៉ូលីស ការ​ប្រណាំង​លំហ​ឯកជន​ក៏​បាន​កើន​ឡើង​យ៉ាង​ខ្លាំង​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ២០២០ ជម្លោះ​យោធា​ដូចជា​សង្រ្គាម​អាស៊ែបៃហ្សង់-អាមេនី សង្គ្រាមទីហ្គ្រេ វិបត្តិអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន និងការដួលរលំនៃទីក្រុងកាប៊ុល ដែល​ជា​ការ​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​ ២០ ​ឆ្នាំ​នៅ​អាហ្វហ្គានីស្ថាន ជាមួយនឹងព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើនកាន់តែអាក្រក់នៅដើមឆ្នាំ ២០២០ មេដឹកនាំពិភពលោកមួយចំនួនបានហៅវាថាជា "ទស្សវត្សរ៍សម្រេច" សម្រាប់សកម្មភាពអាកាសធាតុ ខណៈដែលវិបត្តិអេកូឡូស៊ីនៅតែបន្តកើនឡើង
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទសវត្សរ៍ ២០២០ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សតវត្សទី ២១ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្រ្តសហសម័យ
មិញ ម៉ាង
ស្ដេចមិញ ម៉ាង (Minh Mạng ២៥ ខែឧសភា ១៧៩១ - ២០ ខែមករា ១៨៤១)ជា​ក្សត្រទី២ របស់យួននៅក្រោមរាជវង្សង្វៀន​ពីគ.ស. ១៨២០ ដល់ គ.ស. ១៨៤១
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ឃុំព្រះស្ដេច(ស្រុកព្រះស្ដេច)
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
ព្រំប្រទល់
=អប់រំ=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ឡេ វ៉ាន់យៀក
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
Crazy Frog (អាល់ប៊ុម)
អាល់ប៊ុម Crazy Frog គឺជា Album Collection របស់តារាចម្រៀង U2 ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្មយូធូ CD Vol.17 ឆ្នាំ 2007 ។
ចៅ ឃុន បឌិន
ចៅ ឃុន បឌិន (เจ้าพระยาบดินทรเดชา ១៧៧៧ - ១៨៤៩) គឺ​ជាដៃឧត្ដមសេនីយថៃ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសថៃ
យ៉ា ឡុង
ស្ដេចយ៉ា ឡុង (Gia Long ៨ ខែកុម្ភៈ ១៧៦២ - ៣ ខែកុម្ភៈ ១៨២០) រឺ ង្វៀន អាញ់ (Nguyễn Ánh) ជា​ក្សត្រទី១ របស់យួននៅក្រោមរាជវង្សង្វៀន​ពីគ.ស. ១៨០២ ដល់ គ.ស. ១៨២០
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ទៀ វិញ
រូបភាពតូច|អនុឧត្តមនាវីឯក ស្កត ស្វីហ្វត មេបញ្ជាការកងនាវាចរទី ៧ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកជាមួយ ឧត្តមនាវីឯក ទៀ វិញ (នៅកណ្តាលខាងឆ្វេង) មេបញ្ជាការកងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជាកំពុងកាត់នំជាមួយគ្នានៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ ទៀ វិញ (កើតថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥២ នៅខេត្តកោះកុង ) គឺជាមេបញ្ជាការនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ អគ្គមេបញ្ជាការរនៃ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ និងជាអគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការជាតិសន្តិសុខដែនសមុទ្រ។ កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើលោកពីបទពុករលួយ សម្រាប់ការឃុបឃិតជាមួយមន្ត្រីកម្ពុជាផ្សេងទៀត ដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនពីប្រាក់ចំណូលនៃគម្រោងនៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ។
ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន
លោកមានដើមកំណើត ចិន-ថៃ ។ ឪពុក​របស់​លោកជាជនជាតិថៃចិនមានឈ្មោះថា ទៀ តឹក ( เต็ก ,សរសេរជាថៃថា: តេក ) និងម្ដាយ នូ ប៉េងចិន្តា ( หนู เพ่งจินดา ,សរសេរជាថៃថា: ហ្នូ ពេងចិន្ដា) ជាជនជាតិថៃ។ លោកបាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​នាង កាន់ ចន្ទ្រា ហើយ​មាន​កូន​ពីរ​នាក់ គឺ ទៀ លក្ខិណា និង ទៀ សុខា។ លោក ទៀ បាញ់ ដែលជាប្អូន​ប្រុស​របស់​លោក ក៏ជាអ្នកនយោបាយដែរ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា
ម៉ូអាណា (ខ្សែភាពយន្តឆ្នាំ ២០១៦)
ម៉ូអាណា (Moana) គឺជាខ្សែភាពយន្តបែបផ្សងព្រេងតន្ត្រីបែប 3D បែបកំព្យូទ័រអាមេរិចឆ្នាំ ២០១៦ ដែលផលិតដោយ Walt Disney Animation Studios និងចែកចាយដោយ Walt Disney Pictures។ ភាពយន្តគំនូរជីវចលទី 56 របស់ Disney ភាពយន្តនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយ Ron Clements និង John Musker និងសហការដឹកនាំដោយ Don Hall និង Chris Williams ភាពយន្តនេះណែនាំ Auliʻi Cravalho ជា Moana និងមានសំលេងរបស់ Dwayne Johnson, Rachel House, Temuera Morrison ។ Jemaine Clement, Nicole Scherzinger, និង Alan Tudyk ។ ខ្សែភាពយន្តនេះមានបទចម្រៀងដើមដែលនិពន្ធដោយ Lin-Manuel Miranda, Opetaia Foa'i និង Mark Mancina ហើយបទភ្លេងវង់ភ្លេងក៏និពន្ធដោយ Mancina ផងដែរ។
សាច់រឿង
នៅលើកោះ Polynesian នៃ Motunui អ្នកស្រុកគោរពបូជាទេពធីតានៃធម្មជាតិ Te Fiti ដែលបាននាំជីវិតទៅកាន់មហាសមុទ្រតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយដោយប្រើថ្ម pounamu ជាបេះដូងរបស់នាងនិងជាប្រភពនៃថាមពលរបស់នាង។ Maui ដែលជា demigod ផ្លាស់ប្តូររូបរាងនៃខ្យល់ និងសមុទ្រ និងជាម្ចាស់នៃការបើកទូកបានលួចបេះដូងដើម្បីផ្តល់ឱ្យមនុស្សជាតិនូវថាមពលនៃការបង្កើត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ Te Fiti បែកបាក់ហើយ Maui ត្រូវបានវាយប្រហារនៅឆ្នេរសមុទ្រដោយ Te Kā ដែលជាបិសាចភ្នំភ្លើង។ គាត់បាត់បង់ទាំងត្រីយក្សវេទមន្ត និងបេះដូងទៅជម្រៅនៃសមុទ្រ។
មួយពាន់ឆ្នាំក្រោយមក មហាសមុទ្របានជ្រើសរើស Moana កូនស្រីរបស់ប្រធាន Motunui ឱ្យប្រគល់បេះដូងឱ្យ Te Fiti វិញ។ Tui និង Sina ម្តាយរបស់ Moana ព្យាយាមរក្សានាងឱ្យឆ្ងាយពីសមុទ្រដើម្បីរៀបចំនាងឱ្យក្លាយជាមេកោះ។ ដប់ប្រាំមួយឆ្នាំក្រោយមក គ្រោះមហន្តរាយបានវាយប្រហារកោះនេះ សម្លាប់បន្លែ និងកាត់បន្ថយការចាប់ត្រី។ Moana ស្នើឱ្យដើរហួសពីថ្មប៉ប្រះទឹករបស់កោះនេះ ដើម្បីស្វែងរកត្រីបន្ថែម និងស្វែងរកអ្វីដែលកំពុងកើតឡើង ប៉ុន្តែ Tui ហាមវាចោល។ Moana ព្យាយាម​ដណ្តើម​យក​ថ្មប៉ប្រះទឹក ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​ជំនោរ​ខ្លាំង ហើយ​កប៉ាល់​បាន​លិច​ត្រឡប់​ទៅ Motunui វិញ។
នៅរសៀលនោះ ជីដូនរបស់ Moana ឈ្មោះ Tala បង្ហាញនាងនូវរូងភ្នំសម្ងាត់នៃកប៉ាល់ ដោយបង្ហាញថាមនុស្សរបស់ពួកគេជាអ្នកធ្វើដំណើររហូតដល់ Maui លួចបេះដូង Te Fiti ។ មហាសមុទ្រលែងមានសុវត្ថិភាពទៀតហើយបើគ្មានវា។ Tala ពន្យល់ថាភាពងងឹតរបស់ Te Kā កំពុងបំពុលកោះ ប៉ុន្តែអាចព្យាបាលបាន ប្រសិនបើ Moana រកឃើញ Maui ហើយឱ្យគាត់ស្តារបេះដូង Te Fiti ឡើងវិញ។ ដោយបានទទួលបេះដូង Te Fiti ដោយមហាសមុទ្រ Tala ផ្តល់ឱ្យវាទៅ Moana ។ ក្រោយមក Tala បានធ្លាក់ខ្លួនឈឺ ហើយនៅលើគ្រែស្លាប់របស់នាងបានប្រាប់ Moana ថានាងត្រូវតែចាកចេញដើម្បីស្វែងរក Maui ។
ជិះទូកលេងតាមកាម៉ាកាពីរូងភ្នំ រួមជាមួយមេមាន់ឈ្មោះ ហី ហេ ម៉ូអាណាត្រូវបានជាប់នៅក្នុងព្យុះទីហ្វុង ហើយបានលិចកប៉ាល់នៅលើកោះមួយដែលនាងបានរកឃើញ Maui ដែលអួតអំពីស្នាដៃរបស់គាត់។ នាង​ទាមទារ​ឱ្យ Maui ប្រគល់​បេះដូង​វិញ ប៉ុន្តែ​គាត់​បដិសេធ ហើយ​ចាប់​នាង​ដាក់​ក្នុង​រូងភ្នំ។ នាងបានរត់គេចខ្លួន ហើយប្រឈមមុខនឹង Maui ដែលអនុញ្ញាតឱ្យនាងនៅលើ Camakau ដោយស្ទាក់ស្ទើរ។ ពួកគេត្រូវបានវាយប្រហារដោយ Kakamora - ចោរសមុទ្រដូង - ដែលស្វែងរកបេះដូង ប៉ុន្តែ Moana និង Maui យកឈ្នះពួកគេ។ Moana ដឹងថា Maui លែងជាវីរបុរសទៀតហើយ ចាប់តាំងពីគាត់បានលួចបេះដូង និងដាក់បណ្តាសាពិភពលោក ហើយបញ្ចុះបញ្ចូលគាត់ឱ្យលោះខ្លួនដោយប្រគល់បេះដូងមកវិញ។ Maui ដំបូងត្រូវទៅយកស្ទូចត្រីវេទមន្តរបស់គាត់នៅ Lalotai ដែលជាអាណាចក្រនៃបិសាចពី Tamatoa ដែលជាក្តាមដូងយក្ស។ ខណៈពេលដែល Moana រំខាន Tamatoa, Maui ទាញយកទំពក់របស់គាត់ ដើម្បីដឹងថាខ្លួនគាត់មិនអាចគ្រប់គ្រងការផ្លាស់ប្តូររូបរាងរបស់គាត់។ គាត់ត្រូវបាន Tamatoa យកឈ្នះលើ ប៉ុន្តែការគិតរហ័សរបស់ Moana អនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគេចខ្លួនជាមួយនឹងទំពក់។ Maui លាតត្រដាងថាស្នាមសាក់ដំបូងរបស់គាត់ត្រូវបានរកបាននៅពេលដែលឪពុកម្តាយស្លាប់របស់គាត់បានបោះបង់ចោលគាត់កាលពីនៅក្មេងហើយព្រះដោយអាណិតគាត់បានផ្តល់អំណាចឱ្យគាត់។ បន្ទាប់ពីការធានាពី Moana មក Maui បង្រៀននាងអំពីសិល្បៈនៃការជិះទូកក្តោង គ្រប់គ្រងអំណាចរបស់គាត់ឡើងវិញ ហើយអ្នកទាំងពីរកាន់តែជិតស្និទ្ធ។
ពួក​គេ​មក​ដល់​កោះ Te Fiti ទើប​ត្រូវ​តែ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ Te Kā។ Moana បដិសេធ​មិន​ព្រម​ត្រឡប់​ក្រោយ ជា​លទ្ធផល​ទំពក់​របស់ Maui ត្រូវ​បាន​ខូចខាត​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ។ ដោយមិនចង់បាត់បង់ទំពក់របស់គាត់ក្នុងការប្រឈមមុខគ្នាជាមួយ Te Kā Maui បានបោះបង់ចោល Moana ដែលទឹកភ្នែកសុំឱ្យមហាសមុទ្រស្វែងរកអ្នកផ្សេងដើម្បីស្តារបេះដូងឡើងវិញហើយបាត់បង់ក្តីសង្ឃឹម។ មហាសមុទ្រមានកាតព្វកិច្ច និងយកបេះដូង ប៉ុន្តែវិញ្ញាណរបស់ Tala លេចឡើង ដែលបំផុសគំនិត Moana ឱ្យស្វែងរកការហៅពិតរបស់នាង។ នាង​យក​បេះដូង​ហើយ​ជិះ​ទូក​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រឈម​មុខ​នឹង​តេកា។ Maui ត្រឡប់មកវិញដោយបានផ្លាស់ប្តូរចិត្តហើយទិញពេលវេលា Moana ដើម្បីទៅដល់ Te Fiti ដោយវាយតប់ Te Kā បំផ្លាញទំពក់របស់គាត់នៅក្នុងដំណើរការ។ នៅពេលមិនអាចរកឃើញ Te Fiti Moana ដឹងថា Te Kā គឺជា Te Fiti ដែលខូចដោយគ្មានបេះដូងរបស់នាង។ មហាសមុទ្រជម្រះផ្លូវសម្រាប់ Moana អនុញ្ញាតឱ្យនាងប្រគល់បេះដូងទៅ Te Fiti ដែលព្យាបាលមហាសមុទ្រនិងកោះនៃគ្រោះមហន្តរាយ។ Maui សុំទោស Te Fiti ដែលជួសជុលទំពក់របស់គាត់ និងតុបតែងទូករបស់ Moana ជាមួយនឹងផ្កា មុនពេលធ្លាក់ចូលទៅក្នុងដំណេកដ៏ជ្រៅ ហើយក្លាយជាកោះមួយ។
Moana លាគ្នាជាមួយ Maui និង Te Fiti ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញជាកន្លែងដែលនាងជួបជុំជាមួយឪពុកម្តាយរបស់នាង។ នាង​ទទួល​តួនាទី​ជា​ប្រធាន និង​ជា​អ្នក​រក​ផ្លូវ ដោយ​ដឹក​នាំ​មនុស្ស​របស់​នាង​នៅ​ពេល​ពួកគេ​បន្ត​ធ្វើ​ដំណើរ​ជាមួយ Maui ដែល​ហោះ​លើ​ពួកគេ​ក្នុង​ទម្រង់ Hawk។
នៅក្នុងឈុតក្រោយក្រេឌីត Tamatoa នៅតែជាប់គាំងនៅលើខ្នងរបស់គាត់ បាននិយាយទៅកាន់ទស្សនិកជន ដោយដឹងថាពួកគេនឹងជួយប្រសិនបើគាត់ត្រូវបានគេហៅថា Sebastian ។
តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្សែភាពយន្ត ឌីសនីយ៍
​អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង​
អេម៉ានុយអែល ហ្សង់មីសែលហ្វ្រេឌ្រិចម៉ាក្រុង (កើតនៅថ្ងៃទី ២១ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧៧) គឺជាអ្នកនយោបាយបារាំង ដែលបានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីបារាំង និងជាសហព្រះអង្គម្ចាស់នៃអាន់ដ័ររ៉ាតាំងពីឆ្នាំ ២០១៧។ មុនពេលឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី លោកបានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច ឧស្សាហកម្ម និងកិច្ចការឌីជីថល (រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុ) ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៤ និង ២០១៦។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់
ព្រះសត្ថាទី១
ព្រះសត្ថាទី១ (អង់គ្លេស: Preah Satha I) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០០-១៥៨៦) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ១៥៧៦-១៥៨៤) ក្រោយធ្វើពិធីរាជាភិសេកគ្រងរាជសម្បត្តិផ្លូវការណ៍នៅ រាជធានីលង្វែក ក្នុងឆ្នាំជូត ព.សករាជ ២១២០ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥៧៦ ត្រូវនិង មហាសករាជ ១៤៩៩ បរមនាម របស់ទ្រង់មិនត្រូវបានប្រើពាក្យ ព្រះរាជឱង្ការ នោះទេ ត្រូវបានជំនួសដោយពាក្យ ព្រះបាទ ដូចនេះហើយ ទ្រង់មានព្រះនាមហៅថា "ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះសត្ថា" នៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការផ្លាសប្ដូរសាសនាធំៗចំនួនពីរចេញនោះគឺ សាសនាព្រហ្មញ្ញ បន្ទាប់មកគឺ ពុទ្ធសាសនា ហើយព្រះអង្គបានប្ដូរមកគោរពនូវ សាសនាកាតុលិក របស់ពួកអុឺរ៉ុបផងដែរ ។
ជីវិតចាប់ផ្ដើម
Early Life
ព្រះសត្ថាទី១ ទ្រង់ជាព្រះរាជបុត្រច្បង របស់ ព្រះបរមរាជាទី២ ទ្រង់បានសោយរាជបន្តពីបិតារបស់ខ្លួននៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៧៦ នៃគ.សករាជ ។ ហើយទ្រង់បានរៀបអភិសេក និង ព្រះមហសីនាម ភគវត្តីស្រីចក្រព័ត និង មានបុត្រចំនួនពីរអង្គ ទី១នាម ជ័យជេស្ឋាទី១ ទី២នាម ពញ្ញាតន់ ហើយទ្រង់មានអ្នកម្នាងជាជនជាតិឡាវ នាម ពៅភិវង្ស បានបុត្រទី៣ នាម ពញ្ញាញោម ។ រីឯព្រះអនុជ (ប្អូន) របស់ទ្រង់ ព្រះនាម ស្រីសុរិយោពណ៌ ត្រូវបានតែងតាំងជាមហាឧបរាជ (រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ) ដោយសារតែប្រជាប្រិយភាពរបស់ ស្រីសុរិយោពណ៌ មានឥទ្ធិពលមកលើការផ្ទេររាជបល្ល័ងទៅឱ្យបុត្ររបស់ខ្លួនផងដែលនោះ ស្រីសុរិយោពណ៌ត្រូវបាន ព្រះសត្ថាទី១ បញ្ជារឱ្យលើកទ័ពទៅជួយនគរសៀមលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ១៥៨៣ នៃគ.សករាជ ដើម្បីបញ្ចៀសការជ្រើសរើសរាជសម្បត្តិពីសំណាក់ក្រុមមន្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងដែលមានគំនិតចង់លើក ស្រីសុរិយោពណ៌ ឱ្យឡើងសោយរាជបន្តពីព្រះសត្ថាផងដែរ ។
សន្ធិសញ្ញា ចងសម្ព័នមិត្ត
Treaty of Alliance
ក្រោយពេលរាជាណាចក្រតងអ៊ូ មានជ័យជំនះ ទៅលើអាណាចក្រឡានឆាង នគរឡាវ ក្នុងឆ្នាំ១៥៧៦ នៃគ.សករាជ ការយាងត្រឡប់មកវិញរបស់ស្ដេចសៀម មហាធម្មរាជា បានមកគ្រប់គ្រងនៅអាយុធ្យាវិញ បន្ទាប់ពី ស្ដេចបាយិនណោង របស់ភូមាធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់ ពោលក្នុងឆ្នាំ ១៥៧៧ នៃគ.សករាជ ស្ដេចសៀម មហាធម្មរាជា បានផ្ដួចផ្ដើមចុះសន្ធិសញ្ញាសម្ព័នមិត្ត ជាមួយនិងនគរកម្ពុជា ក្នុងរាជព្រះសត្ថាទី១ ខ្លឹមសារនៃសន្ធិសញ្ញាមានសេចក្ដីថា បើប្រទេសជាសម្ព័នមិត្ត មានសង្គ្រាមឈ្លានពានពីនគរណាមួយ ប្រទេសដែលចុះសន្ធិសញ្ញាចងសម្ព័នមិត្ត ត្រូវមកជួយប្រទេសជាសម្ព័នមិត្តឱ្យអស់ពីហឫទ័យ ទាំងសងខាង ។ ការចុះសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធមិត្ត ព្រះចៅក្រុងស្រីអយុធ្យា ស្ដេចសៀមបានរៀបចំព្រះរាជដង្វាយថ្វាយជាអង្ករ ៣០០ ហាប ស្មើនិង ៤៥០០ គីឡូ ត្រីងៀត ១០០០ ហាប ស្នើនិង ១៥០០០ គីឡូ ត្រីឆ្អើរ ១០០០ ក្រាស ដំរីសឹក ២០ សេះចម្បាំង ៥០ និង ស្វេតច្ឆ័ត្រស្យាមប្រទេសមួយ ពានព្រះស្រីមាសមួយ ទិកោទឹកមាសមួយ (ទិកោទឹក: វែកសម្លមាស) កន្ថោមាសមួយ ដាវស្រោមមាសមួយ ។ ចំណែកឯព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា ទ្រង់តបព្រះរាជអំណោយ ទៅព្រះចៅក្រុងសៀមវិញមានដូចជា ផ្លែក្រវាញ ១០ ហាប (ផ្លែក្រវាញ: រុក្ខជាតិយកមកធ្វើជាឱសថថ្នាំ) ១៥០ គីឡូ កុយរមាសពីរក្បាល ព្រះខ័នដងខ្លីមួយ ដាវមាសមួយ លំពែងមាសមួយ អាវព្រះភូសាខេមរាប្រទេសពីរ សំពត់ហូល ១០ សំពត់ព្រែសូត្រ ១០កី ។ ​​
ជួយសៀមលើកទី១
Help Siam for the first time
ជួយសៀមលើកទី២
Help Siam for the second time
ការបំពានសន្ធិសញ្ញា
Violation of treaties
គ.សករាជ ១៥៨៤ ក្រោយពេលស្ដេចសៀមដឹងថា ព្រះសត្ថាទី១ ដាក់រាជសម្បត្តិទៅឱ្យបុត្រ ជ័យជេស្ឋាទី១ ដែលមានព្រះជន្មក្មេងវ័យទើបតែ ១១ឆ្នាំ ប៉ុនណោះ ស្ដេចសៀម នរេស្វរៈ (Noresvara) បានប្រកាសឱ្យប្រមូលកងទ័ព និងត្រៀមហ្វឹកហាត់កងទ័ព នៅស្រុកនគរនយក (Nakhon Nayok) និង បានលើកទ័ព ១១៥,០០០ (ជាង១សែននាក់) ដំរីសឹក ៣០០ សេះចម្បាំង ៥,០០០ វាយយក បច្ចឹមបុរី នគររាជសីមា និង ចន្ទបុរី ការឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាជាមុន ដោយមិនបានប្រកាសសង្គ្រាម និង ការបំពានសន្ធិសញ្ញាសម្ព័នមិត្ត ត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ហៅឈ្មោះស្ដេចសៀមថា ស្ដេចរមិលគុណ ។ ស្ដេចសៀមបានចាត់ ឱ្យពញ្ញាពិជិតមារ លើកទ័ព ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) វាយចូលជុំរំទ័ពខ្មែរនៅ បាត់ដំបង ដែលមានទ័ពខ្មែរ ៨៤,០០០ (ជាង៨មុឺននាក់) នៅចាំការពារតំបន់នេះ សង្គ្រាមបានចាប់ផ្ដើមអស់រយៈពេល ៤ថ្ងៃ កងទ័ពខ្មែរបានច្បាំងឈ្នះទ័ពសៀម និងបាន សម្លាប់មេទ័ពសៀម ពញ្ញាពិជិតមារ ទ័ពសៀមបានបាក់ទ័ពត្រឡប់ទៅវិញ ។
សង្គ្រាមខ្មែរ-សៀម គ.សករាជ ១៥៨៤
Khmer-Siam War 1584 AD
គ.សករាជ ១៥៨៤ មួយខែ ក្រោយពេលសៀមបរាជ័យនៅសមរភូមិបាត់ដំបង សៀមបានលើកទ័ពមកម្ដងទៀតមានចំនួន ១៧០,០០០ (១៧មុឺននាក់) ដឹកនាំដោយស្ដេចសៀមផ្ទាល់ នរេស្វរៈ បានបើកការវាយប្រហារយក ខេត្តបាត់ដំបង ចំណែកកងទ័ពភាគីខាងកម្ពុជា មានចំនួនតែ ៨៨,០០០ (ជាង៨មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ ចេញទៅទប់ទល់និងកងទ័ពសៀម ដោយសារតែចំនួនទ័ពដ៏ច្រើន បូករួមទាំងសំភារៈសឹកដ៏ច្រើន របស់សៀម នៅទីបំផុតសៀមវាយបែកជំរុំកងទ័ពខ្មែរ នៅបាត់ដំបង ។ ក្រោយសៀមទទួលបានជ័យជំនះនៅបាត់ដំបង សៀមបានរំកិលកងទ័ពមកដល់ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ហើយបោះជំរុំទ័ពនៅទីនោះ ។ ស្ដេចសៀម នរេស្វរៈ (Noresvara) បានបញ្ជារឱ្យលើកកងទ័ព ៨០,០០០ (៨មុឺននាក់) វាយចូលជំរុំកងទ័ពខ្មែរនៅស្រុកបរិបូរ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដែលដឹកនាំដោយ មហាឧបរាជ ស្រីសុរិយោពណ៌ ដែលមានទ័ពការពារបន្ទាយតែ ៣៤,០០០ (ជាង៣មុឺននាក់) ប៉ុនណោះ កងទ័ពសៀមវាយសម្រុកអស់រយៈពេល ៣ថ្ងៃ នៅទីបំផុតក៏វាយបែកបន្ទាយស្រុកបរិបូរ ស្រីសុរិយោពណ៌ក៏ដកថយបន្តទៀតទៅបន្ទាយក្រុងលង្វែក ។
ធៀវ ទ្រី
ស្ដេចធៀវ ទ្រី (Thiệu Trị ៦ ខែមិថុនា ១៨០៧ - ៤ ខែវិច្ឆិកា ១៨៤៧)ជា​ក្សត្រទី៣ របស់យួននៅក្រោមរាជវង្សង្វៀន​ពីគ.ស. ១៨៤១ ដល់ គ.ស. ១៨៤៧
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ឃុំរំចេក(ស្រុកព្រះស្ដេច
=រដ្ឋបាល= ឃុំ មាន ភូមិគឺ÷
អនុវិទ្យាល័យ
=សាសនា=
វត្ត
=ផ្សារ= =រមណីដ្ឋាន=
ឯកសារពិគ្រោះ
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តព្រៃវែង
ស៊ីសុវត្ថិ វឌ្ឍឆាយាវង្ស
ស៊ីសុវត្ថិ វឌ្ឍឆាយាវង្ស ( ស៊ីសុវត្ថិ វឌ្ឍឆាយាវង្ស   កើតនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៩១ – ៣០ មករា ១៩៧២) គឺជាអ្នក​នយោបាយខ្មែរ​ដែល​កាន់​តំណែង​ជានាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជាពី​ឆ្នាំ ១៩៤៧ ដល់ ១៩៤៨។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា
ទូ ដុក
ស្ដេចទូ ដុក ((Tự Đức ២២ ខែកញ្ញា ១៨២៩ - ១៧ ខែកក្កដា ១៨៨៣) រឺ ទុយ ឌឹក ជា​ក្សត្រទី៤ របស់យួននៅក្រោមរាជវង្សង្វៀន​ពីគ.ស. ១៨៤៧ ដល់ គ.ស. ១៨៨៣
Aok Sokunkanha (អាល់ប៊ុមទោល)
អាល់ប៊ុមទោល Aok Sokunkanha គឺជា Album Solo របស់តារាចម្រៀង ឱក សុគន្ធកញ្ញា ចេញផ្សាយដោយ ផលិតកម្មសាន់ដេ CD Vol.77 ពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ 2008 ។
ឆាដ
ប្រទេសឆាដ (ភាសាអារ៉ាប់៖ تشاد‎, ភាសាបារាំង៖ Tchad) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឆាដ (អារ៉ាប់៖ جمهورية تْشَاد, បារាំង៖ République du Tchad) គឺជា​ប្រទេសមួយស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្តាលនៃតំបន់អាហ្វ្រិក​ខាងជើង និងកណ្តាល។ ប្រទេសឆាដមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសលីប៊ីនៅភាគខាងជើង ប្រទេសស៊ូដង់នៅភាគខាងកើត សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលនៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសកាមេរូននៅភាគខាងត្បូង-ជើង ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ានៅភាគនិរតី (បឹងឆាដ) និងប្រទេសនីហ្សេនៅភាគខាងលិច។ វាមានប្រជាជនរស់នៅសរុបចំនួន ១៦ លាននាក់ដែលក្នុងនោះ ១.៦ លាននាក់មានទីលំនៅស្ថិតនៅក្នុងរដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសឈ្មោះ អ៊ិនចាមេណា។
ប្រទេសឆាដត្រូវបានគេបែងចែកជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រធំៗចំនួនបីមាន៖ តំបន់វាលខ្សាច់នៅភាគខាងជើង តំបន់ស្ងួតហែងហៅសាហែលនៅភាគកណ្តាល និងតំបន់សម្បូរជីជាតិហៅស៊ូដង់សាវ៉ាណានៅភាគខាងត្បូង។ បឹងឆាដគឺជាតំបន់ដីសើមធំជាងគេទីពីរនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ភាសាផ្លូវការរបស់ឆាដគឺភាសាអារ៉ាប់ និងបារាំង។ វាជាទីកន្លែងកំណើតនៃក្រុមជនជាតិ និងក្រុមភាសាជាង ២០០ ក្រុមផ្សេងៗគ្នា។ សាសនាឥស្លាម (៥៥.១%) និងសាសនាគ្រិស្ត (៤១.១%) គឺជាសាសនាដ៏និយមបំផុតក្នុងប្រទេសឆាដ។
ចាប់ផ្តើមដំបូងនៅសហវត្សទី៧ មុនគ.ស មនុស្សជាច្រើនបានផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅចូលទៅក្នុងតំបន់អាងទឹកឆាដ។ នៅចុងសហសវត្សទីមួយនៃគ.ស. រដ្ឋនិងអាណាចក្រមួយចំនួនបានលេចឡើង និងដួលរលំទៅវិញនៅក្នុងតំបន់សាហែលនៃប្រទសឆាដសព្វថ្ងៃដោយរដ្ឋនីមួយៗច្រើនផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មឆ្លងមហាវាលខ្សាច់សាហារ៉ា។ ប្រទេសបារាំងបានចូលកាន់កាប់ទឹកដីនេះនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ ហើយបានកាត់បញ្ចូលវាជាផ្នែកមួយនៃទឹកដីអាហ្វ្រិក-អេក្វាទ័របារាំង។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៦០ ឆាដបានទទួលឯករាជ្យក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកហ្វ្រង់ស័រ ថមបាល់បេ។ ការមិនពេញចិត្តចំពោះគោលនយោបាយរបស់លោកនៅភាគខាងជើងដោយប្រជាជនមូស្លីមបាននាំឱ្យផ្ទុះនូវសង្រ្គាមស៊ីវិលដ៏យូរអង្វែងមួយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ពួកឧទ្ទាមបានដណ្តើមយករដ្ឋធានី និងបញ្ចប់នូវអនុត្តរភាពរបស់ក្រុមបក្សពួកភាគខាងត្បូង។ បន្ទាប់មក មេ​បញ្ជាការនៃក្រុម​ឧទ្ទាមដែលទើបដណ្តើមអំណាចបានក៏ចាប់ផ្តើមឈ្លោះប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំងនឹងគ្នា​រហូត​ដល់​លោកហ៊ីសេនេ ហាប្រេបាន​កម្ចាត់​រាល់គូប្រឆាំង​របស់​លោកអស់។ ជម្លោះឆាដ–លីប៊ីបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ ដោយមានការលុកលុយពីភាគីលីប៊ីហើយវាបានបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ បន្ទាប់ពីមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសំណាក់យោធាបារាំង។  លោកហ៊ីសេនេ ហាប្រេត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ ដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍អ៊ីឌ្រីស ដេប៊ី។ ដោយមានការគាំទ្រពីបារាំង ទំនើបកម្មនៃកងទ័ពជាតិឆាដត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៩១។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៣ មកវិបត្តិដារហ្វួរក្នុងប្រទេសស៊ូដង់បានរីករាលដាលចូលព្រំដែនឆាដដែលជាហេតុនាំឱ្យប្រទេសនេះកើតមានអស្ថិរភាពសន្តិសុខ និងនយោបាយ។ ខណៈខ្លួនជាប្រទេសក្រីក្រស្រាប់ទៅហើយ ឆាដនិងប្រជាជនខ្លួនត្រូវបង្ខំចិត្តតស៊ូបន្ថែមទៀតដើម្បីជួយទទួលផ្គត់ផ្គង់ជនភៀសខ្លួនពីប្រទេសស៊ូដង់ប្រមាណរាប់សែននាក់មករស់នៅក្នុងនិងជុំវិញជំរុំនានានៅភាគខាងកើតប្រទេស។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអាហ្វ្រិក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកកណ្តាល ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសសាហារ៉ា ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាហ្វ្រិក
ខេត្តប៊ិញឌិញ
ខេត្តប៊ិញឌិញ ឬ វិជ័យ គឺជាខេត្តមួយរបស់ ប្រទេសវៀតណាម ។ វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​តំបន់ឆ្នេរ​ភាគ​កណ្តាល​ភាគ​ខាង​ត្បូងប្រទេស​វៀតណាម។
សម័យចម្ប៉ា
ធ្វេង|រូបភាពតូច| ប៉មចាម ខេត្តប៊ិញឌិញ ប្រហែល​ជា​កន្លែង​មួយ​ដែល​ជនជាតិ​ចាម​បាន​មក​ដល់​ប្រទេស​វៀតណាម​មុន​គេ។ ភូមិសាស្ត្រ​អំណោយផល​របស់​វា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​កើនឡើង​នៃកំពង់ផែ​ចាម​នៃនៃធីណសដែល​ជា​កន្លែង​ដែលគ្វីញើន បច្ចុប្បន្ន​ស្ថិត​នៅ​។ ទីក្រុង-រដ្ឋ វិជ័យ មានទីតាំងនៅជុំវិញកំពង់ផែនេះ និងទីក្រុងសំខាន់ ដែលស្ថិតនៅលើដីគោកបន្ថែមទៀត។ មជ្ឈមណ្ឌល​របស់​វា​ស្ថិត​នៅ​តំបន់​ទំនាប​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ខេត្តប៊ិញឌិញ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយស្ថាបត្យកម្មរបស់វាបញ្ជាក់ថាវាមិនមានសារៈសំខាន់រហូតដល់សតវត្សទីដប់មួយឬសតវត្សទីដប់ពីរ។
ស្ថាបត្យកម្មរបស់វិជ័យក៏សម្គាល់វាពីមជ្ឈមណ្ឌចំប៉ាដទៃទៀតដែរ ដោយសារវាប្រើការផ្សំនៃថ្មនិងធាតុឥដ្ឋ ខណៈដែលរចនាសម្ព័ន្ធចាមផ្សេងទៀតភាគច្រើនប្រើតែឥដ្ឋប៉ុណ្ណោះ។ នេះបង្ហាញពីឥទ្ធិពលខ្លះពីអង្គរ កម្ពុជា ។ វាក៏ចង្អុលបង្ហាញផងដែរអំពីភាពសម្បូរបែបនៃកម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងវិជ័យ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងមជ្ឈមណ្ឌលថាមពលចំប៉ាដទៃទៀត ពីព្រោះការកែច្នៃថ្មសម្រាប់ការសាងសង់គឺប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងការផលិតឥដ្ឋ។
វិជ័យ បានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមផ្សេងៗជាមួយប្រទេសជិតខាង។ សង្រ្គាមធំៗត្រូវបានប្រយុទ្ធជាមួយអង្គរ (ឥឡូវប្រទេសកម្ពុជា) នៅសតវត្សទី១២ និង១៣ ។ ជុំវិញ​ពេល​នេះ វិជ័យ​ទំនង​ជា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ។ ហើយ​នៅ​ពេល​ខ្លះ​សូម្បី​តែ​ត្រួតត្រា​ដោយព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័នទី៧ ។ សង្គ្រាមធំៗជាមួយវៀតណាមត្រូវបានវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅឆ្នាំ១០៦៩ ហើយម្តងទៀតនៅសតវត្សទី១៥ ដែលនៅទីបំផុតនាំទៅដល់ការបរាជ័យរបស់វីជ័យនិងការបាត់បង់ចម្ប៉ានៅឆ្នាំ១៤៧១។
រាជវង្សតៃសឺន
រាជវង្សតៃសឺន មានដើមកំណើតមកពីខេត្តប៊ិញឌិញ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមស្រុកតៃសឺនដែលអ្នកគ្រប់គ្រងមកពី រាជធានីគ្វីញើន បានបម្រើការជារាជធានីរបស់ពួកគេរហូតដល់សង្រ្គាមស៊ីវិលវៀតណាមឆ្នាំ១៧៨៩-១៨០២ នៅពេលដែលខេត្តនេះត្រូវបានវាយលុកដោយសង្រ្គាម ហើយរាជវង្សបានដួលរលំ។
ឈ្មោះចិន-វៀតណាមរបស់វា (Hán tự:平定) បកប្រែថា "ស្ងប់ស្ងាត់" ឬ "អនុគ្រោះ" ។ ស្តាំ|រូបភាពតូច| រដ្ឋបាលស្រុកខេត្តប៊ិញឌិញ
ហាម ញី
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសវៀតណាម
ឡានសាង
ឡានសាង (ລ້ານຊ້າງ) រឺ ដំរីលាន គឺជារាជអាណាចក្រឡាវដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៣៥៤ ដល់ ១៧០៧ រដ្ឋឡានសាង (ឡាវ ) បានកកើតឡើងនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងទន្លេមូនដែលមានព្រំដែនខាងត្បូងជាប់នឹង កម្ពុជា ខាងកើតជាប់នឹង វៀតណាម ខាងជើងជាប់នឹង ចិន ខាងលិចជាប់នឹង ថៃ ប្រទេសនេះសម្បូរដោយ ប្រជុំភ្នំ និងខ្ពង់រាប ជាហេតុក្នុងការធ្វើគមនាគមន៍ផ្លូវគោកបង្កើត
ការបង្កើតរដ្ឋ
កុលសម្ព័ន្ធដើមដំបូងបង្អស់គេនៅលើប្រទេស ឡាវ គឺ ឡាវថុង ដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេស ឡាវ នៅសម័យ បុព្វកាល ឡាវបានបង្កើតជារដ្ឋ តូចៗ នៅតំបន់ប្រទេស ឡាវ ខាងលើ នៅប្រហែល សតវត្សទី ៦ និង ៧ ឡាវលុម មកពីភាគនិរតីប្រទេសចិនបានមកតាំងទីលំនៅតាម ទន្លេមេគង្គ ពី ហ្លួងព្រះបាំង ទៅ ចំប៉ាសាក់ ។ ឡាវលុម មានសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ រីកចម្រើនជាង សេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ ឡាវថុងជនជាតិ ឡាវលុម មាននាទីសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសឡាវ នៅដើមសតវត្សទី៨ ជនជាតិ ម៉េវ បានរត់ គេចខ្លួនពីការជិះជាន់់ របស់ រាជវង្សសុីនៅប្រទេសចិន ភាគខាងត្បូង បានតាំំងទីលំនៅ នៅលើខ្ពង់រាបឡាវ ឡាវសុ៊ង ដោយ បង្តើតជារដ្ឋតូចៗដាច់ពីគ្នា នៅសតវត្សរ៍ទី១៣និង១៤ ជនជាតិ ម៉ុងកូល បានវាយលុកលុយ ប្រទេស ចិន នៅតំបន់ យូណាន ធ្វើឲ្យជនជាតិភាគ តិចចិន និងជនជាតិផ្សេងទៀតបានភៀសខ្លួន មកតាំំំង លំនៅលើទឹកដី មន ខ្មែរ និង ឡាវ ។ ចាប់តាំងពីនោះ កំណើន ប្រជាករ នៅ ឡានសាង ក៏កើតឡើងហើយរដ្ឋតូចៗ កើតមានកាន់តែច្រើនដែរ ប៉ុន្តែពុំមានឯកភាពគ្នាទេ រដ្ឋ សុខោទ័យ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងលិច តែងតែមកគំំំរាមកំហែង រដ្ឋតូច ៗ ឲ្យចូលជាចំំណុះខ្លួន និងឲ្យនាំសួយសារអាករ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ក្រុង សុខោទ័យ បានមកត្រួតត្រា រដ្ឋ ឡាវ អស់រយៈពេលជាយូរឆ្នាំ។
ប្រជ
នៅទ្វីបអាស៊ីក្នុងសតវត្សទី ១០ និងទី ១៣ មានការបម្រែបម្រួលប្រជាករជាខ្លាំង ដោយ ពួកគេបានផ្លាស់ទីលំនៅពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយទៀត មូលហេតុនៃការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅមកពី :
-គេចពីសង្គ្រាមរាតត្បាត
-គេចពីគ្រោះធម្មជាតិ
ជនជាតិដើមរបស់ឡានសាង ឈ្មោះ ខា (ឡាវថុង) រស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូង អតីតរដ្ឋ ចេនឡា របស់ ខ្មែរ ក្នុងតំបន់ ចំប៉ាសក្តិ ជនជាតិឡានសាង ភាគច្រើនជាជនចំំំំណូល ស្រុក ពួកនេះច្រើន ជា ជនជាតិចិន ថៃ ម៉េវ ដែលធ្វើចំណាកស្រុក ចិន ភាគខាង ត្បូង និង និរតី
វប្បធម៌
វប្បធម៌ឡាវ គឺកើតឡើងដោយការបណ្តុំជនជាតិជាច្រើនរួមគ្នា ដូចនេះឡាវមានវប្បធម៌ប្លែកៗពីគ្នា ប៉ុន្តែវប្បធម៌របស់ជនជាតិឡាវ លុម ប្លែកហើយ សម្បូរបែប គេចាត់ទុក ថាជាជនជាតិមួយដែលសំំខាន់់ ក្នុង ប្រវត្តិសាស្ត្រឡាវ
វប្បធម៌ឡាវ គឺវប្បធម៌ឥណ្ឌា និងវប្បធម៌ខ្មែរ ព្រោះវប្បធម៌ឡាវ អាចរីកលូតលាស់បានដោយសារឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ទាំងពីរ។ ទស្សនៈព្រះពុទ្ធ សាសនា បានជ្រួតជ្រាបក្នុងគំនិតនិងសព្ចោតនា ប្រជាជនឡាវ អក្សរឡាវកកើតជារូបរាងនិងច្នៃជាប្រព័ន្ធ អក្សរ ដោយសារយកប្រភពដើមអក្សរខ្មែរ ទីវត្តអារាមបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃវប្បធម៌ ដែលបណ្តុះបណ្តាលកូនចៅ ឡាវ ឲ្យក្លាយទៅជាកវី បណ្ឌិត អ្នកនិពន្ធ ... ស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មឡាវប្លែកៗ ហើយ សម្បូរ
បែប ក្រៅពីប្រាសាទមួយចំនួនភាគច្រើននៃស្នាដៃមាន វិហារពុទ្ធសាសនា ដូចជា វិហារវត្តព្រះលួង ដែលល្បីល្បាញជាងគេនៅឡាវ មានទីធ្លាក្រាលឥដ្ឋ និងមានថែរបិទជិត ព័ទ្ធជុំវិញ។ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសឡាវ
ភូតាន
ប្រទេសភូតាន់ ឬអាចសរសេរបានថា ប៊ូតាន (ភាសាសុងខា៖ འབྲུག་ཡུལ) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រភូតាន គឺជាប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅតំបន់ហិមាល័យខាងកើត ពោលគឺនៅចំចន្លោះកណ្តាលរវាងប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា។ ឈ្មោះថា ភូតាន ជាភាសាដើមហៅ "ឌ្រុកយុល" ឬប្រែមកថា "ទឹកដីនាគផ្គរលាន់"។ ប្រទេសនេប៉ាល់ និងបង់ក្លាដែសមានទីតាំងស្ថិតនៅជិតប្រទេសភូតាន ប៉ុន្តែមិនមានព្រំដែនគោកជាប់គ្នានោះទេ។  ប្រទេសនេះមានប្រជាជនជាង ៧៥៤,០០០ នាក់  និងមានផ្ទៃដីសរុប ៣៨,៣៩៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើវាជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៣៣ ខាងក្រឡាផ្ទៃសរុប និងទី១៦០ ខាងចំនួនប្រជាជន។ ភូតានគឺជាប្រទេសប្រកាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយមានព្រះពុទ្ធសាសនាវិជ្រយានជាសាសនារបស់រដ្ឋ។
ភូតានធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស ហើយក៏បានក្លាយជាទឹកដីអាណានិគម។ ភូតាននូវតែបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងទ្វេរភាគីរឹងមាំជាមួយឥណ្ឌា ហើយបានបែកបាក់គ្នានៅថ្ងៃទី ៨ សីហា ឆ្នាំ១៩៤៩ ភូមិសាស្ត្ររបស់ប៊ូតានប្រែប្រួលពីតំបន់ ទំនាបត្រូពិច នៅភាគខាងត្បូងរហូតដល់ភ្នំហិមាល័យនៅភាគខាងជើងដែលមានកំពូលភ្នំខ្លះលើសពី ៧០០០m ប្រទេសនេះមានប្រវែងប្រហែល ៣០០kmពីខាងកើតទៅខាងលិច និង១៧០kmពីខាងជើងទៅខាងត្បូង។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៥ រដ្ឋាភិបាលប៊ូតាន់បានសម្រេចចិត្តលែងគិតពីចំនួនប្រជាជនដើមកំណើតនេប៉ាល់ថាជាជនជាតិដើមប៊ូតាន់ទេទាំងនេះដែរត្រូវបានដកហូតសញ្ជាតិរបស់ពួកគេ។ ពួកគេភាគច្រើនកំពុងរស់នៅក្នុងប្រទេស នេប៉ាល់ នៅក្នុងជុំំំរុំ ជនភៀសខ្លួនក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ឆ្នាំ២០០៨ ប្រទេសប៊ូតានបាន ផ្លាស់ប្ដូររបប រាជានិយមផ្តាច់ការទៅជា រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
ឯកសារយោង
ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនគោក ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី
គសប ឃុំរកាខ្ពស់
អំពីគណបក្ស គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party, ហៅកាត់ថា​LDP, ប្រមុខ៖ លោក ខឹម វាសនា) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់សិទ្ធ ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើអោយបានសម្រេចឡើងដោយយន្តការ៨ចំណុច។ ដើម្បីឈានទៅដាក់អោយបាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ ១. ការយល់ដឹងអំពីប្រជាធិបតេយ្យ
២. កិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌
៣. សីលធម៌សង្គម។
ប្រវត្តិបក្ស
ប្រវត្តិ​សង្ខេប
គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​ ត្រូវ​បាន​​ផ្តួច​ផ្តើម​បង្កើត​ទ្បើង​នៅ​ថ្ងៃ​​១៥ ខែ​កក្កដា​ ឆ្នាំ​ ២០០៥​ ដោយ​ពលរដ្ឋ​មួយ​ក្រុម​តូច​ ដែល​មាន​ចិត្ត​គំនិត​ និង​ទស្សនៈ​ប្រ​ហាក់​ប្រហែល​ គ្នា​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​ខ្មែរ​។
ក្រុម​ស្ថាប​និក​នេះ​ បាន​បំពេញ​បែប​បទ​បង្កើត ​គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​ទ្បើង​ ស្រប​តាម​ច្បាប់​ស្តី​ពី ​គណ​បក្ស​នយោ​បាយ​ ហើយ​ក៏​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ចុះ​បញ្ជី​ជា​ផ្លូវ​ការ​តាម​ប្រ​កាស​ក្រ​សួង​មហា​ ផ្ទៃ ​លេខ​៧៩២​ប្រ.ក​ ចុះ​ថ្ងៃទី​២៦​ ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំ​២០០៦​។
គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​​ យើង​បាន​បង្កើត​ទ្បើង​ ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​មួយ ​ដ៏​លំបាក​ បំផុត​ដោយ​សារ​ខ្វះ​ខាត​ទាំង​ធនធាន​មនុស្ស​ដែល​ហ៊ាន​ប្រ​ឈម​រាល់​គំនិត​ ត្រួត​ត្រា អាត្មា និយម តែ​មាន​ឥទ្ធិពល​ នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ និង​ ខ្សត់​ខ្សោយ​ប្រ​ភព​ថវិកា​ ព្រម​ជា​មួយ​នេះ ​នៅ​មាន​ការ​ឃោស​នា​មួល​បង្កាច់​ ពី​អ្នក​នយោ​បាយ​មួយ​ក្រុម​ដ៏​ល្បី​ ដែល​គេ​ប្រ​សិទ្ធ​នាម ខ្លួន​គេ​ថា​ ជា​អ្នក​ប្រ​ជា​ធិបតេយ្យ ដោយ​ចោទ​យើង​ថា ជា​ក្រុម​លក់​ខ្លួន​ជា​គណបក្ស​ អាយ៉ង​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ឧបសគ្គ​ទាំង​នេះ ពុំ​អាច​វាយ​បំបាក់ ឬ​ក៏​រា​រាំង​នូវ​ការ​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត​ដ៏​មុះ​មុត របស់​ពួក​យើង​បាន​ទ្បើយ​ ព្រោះ​យើង​មាន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​ពិសេស ដែល​អ្នក​ទាំង​នោះ គ្មាន​គឺ ភាព​សុចរិត​​បេះ​ដូង​បរិសុទ្ធ​ ចង់​ជួយ​ពលរដ្ឋ​របស់​យើង​ពិត​ប្រាកដ និង​មាន​ ទស្សនៈ​ច្បាស់​លាស់​ក្នុងការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​​ជាតិ​ ដែល​អ្នក​នយោ​បាយ​ទាំង​នោះ ពុំ​បាន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ ឬ​ក៏​យល់​មិន​ដល់​។ យើង​បាន​កំណត់​យ៉ាង​ច្បាស់ នូវ​ប្រ​ភព​បញ្ហា ទាំង​អស់​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ តាំង​ពី​ដើម រៀង​ៗ​មក​គឺ​ អំ​ណាច​​ប្រ​មូល​ផ្តុំ​ ជា ​មូល​​ហេតុ​ ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​តុល្យ​ភាព​អំណាច​រវាង​អ្នក​កាន់​អំណាច​ និង​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ ដែល​ជា​ម្ចាស់​ប្រទេស​ ម្ចាស់​អំណាច​ នាំ​​ឲ្យ​អ្នក​កាន់​អំណាច​គ្រប់​ ជំនាន់​ប្រើ​អំណាច​ដោយ​រំលោភ​គ្មាន​កោត​ក្រែង​ គ្មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ ហើយ​ក៏​ជា​ហេតុ​មួយ​ធ្វើ​អោយ​ពលរដ្ឋ​យើង​អស​កម្ម​ផង​ដែរ​។
ចំណែក ​ពលរដ្ឋ​ជា​ម្ចាស់​អំណាច​ ពុំ​មាន​លទ្ធ​ភាព​ប្រើ​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​ ឲ្យ​បាន​ទាន់​ពេល​វេលា​ ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​មិន​អោយ​ អ្នក​កាន់​អំណាច​ នាំ​ប្រ​ទេស​ជាតិ​ធ្លាក់​ក្នុង​ភាព​មហន្ត​រាយ​ ដូច​ ដែល​ប្រ​វត្តិ​សាស្ត្រ​ បាន​បង្ហាញ​យើង​គ្រប់ៗ​គ្នា រួច​មក​ហើយ។​ ពលរដ្ឋ​យើង​ត្រូវ​បាន​ អ្នក​នយោ​បាយ​បំពុល​ដោយ​ប្រើ​គ្រប់​​មធ្យោ​បាយ​លែង ឲ្យ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ពី​រឿង​នយោ​បាយ ប្រ​ទេស​ជាតិ​ ឬ​ក៏​ត្រូវ​បាន​អ្នក​នយោ​បាយ​បោក​បញ្ឆោត​ ឲ្យ​ធ្លាក់​ខ្លួន​​ចូល​បំរើ​នយោ​បាយ​ ទាំង​ងងឹត​ងងល់​។
ដើម្បី ​លុប​បំបាត់​នូវ​ប្រ​ព័ន្ធ​ដឹក​នាំ​ប្រើ​អំណាច​ប្រ​មូល​ផ្តុំ ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​អាច​រួច​ផុត​ពី​ប្រ​ព័ន្ធ​ច្បាប់​ ឬ​នៅ​លើ​ច្បាប់​ ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នក​នយោ​បាយ​ងាក​មក​រក​ផ្លូវ​សុចរិត​ មិន​ប្រើ​នយោ​បាយ​ប្រ​ជា​ភិថុត​ និង​ ទទួល​ខុស​ត្រូវ​រាល់​សកម្ម​ភាព​របស់​ខ្លួន​ចំពោះ​មុខ ប្រ​ជាពល​រដ្ឋ​ដោយ​ផ្ទាល់​គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​បាន​ដាក់​ចេញ​នូវ​យន្ត​ការ​៨​ចំណុច​ និង​ធ្វើ​ការ​ ពន្យល់​បក​ស្រាយ​ ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​យល់​ដឹង​អត្ថ​ប្រ​យោជន៏​នៃ​ចំណុច​នីមួយៗ​នៃ​យន្ត​ការ​នេះ​ដើម្បី​ សំរេច​ចិត្ត​ចូល​រួម​ក្នុង​ចលនា​មួយ​នេះ​ ដោយ​យល់​ដឹង ​និង​ស្គាល់​ពី​ គោល​ដៅ​ច្បាស់​លាស់​។ ​គោល​ដៅ​យើង​នៅ​ឆ្ងាយ ​តែ​ជា​គោល​ដៅ​ដែល​យើង​អាច​ទៅ​ដល់​។ ទស្សនៈនយោបាយ
ទស្សនៈនយោបាយ
អត្តសញ្ញាណ គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យមានអត្តសញ្ញណចំនួន ៤ គឺ៖ ១. គោលដៅ ៖ សុបិនរួមរបស់ពួកយើងគឺ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់
ដែលត្រូវធ្វើអោយស្តែងឡើង ដោយយន្តការ៨ចំណុច។
២. ចំណុចចាប់ផ្តើម ៖ អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវផ្តើមចេញពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។
៣. ឥរិយាបទនយាបាយ ៖ សុទ្ធចរិតភាពជាបាតគ្រឹះដែលជាអត្តចរិកផង ដែលជាខ្លឹមសារពិតប្រាកដរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ។
៤. ធនធានមនុស្ស ៖ គុណសម្បត្តិរបស់បេះដូង និងគុណសម្បត្តិខួរក្បាល ជាលក្ខណមិនអាចខ្វះបានរបស់ចលនាស្នូល។[២]
យន្ដការ៨ចំណុច
យន្តការ៨ចំណុច
យន្តការ៨ចំណុច និងការបកស្រាយខ្លឹមសារខ្លីៗពីសារប្រយោជន៍របស់ចំណុចនីមួយៗ ដើម្បីរៀបចំសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលសិទ្ធិនិងអំណាចស្ថិតក្នុង កណ្តាប់ដៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយសិទ្ធិនិងអំណាចត្រូវធានាដោយ ប្រព័ន្ធមួយជាអចិន្ត្រៃយ៍ ៖
១. ត្រូវកំណត់អាណត្ដិសម្រាប់នាយករដ្ឋមន្ដ្រី (២ អាណត្ដិ)
ការកំណត់ត្រឹមពីរអាណត្តិនេះ គឺជៀសវាងកុំឲ្យនាយករដ្ឋមន្រ្តី មានឱកាសបង្កើតជាបណ្តាញខ្សែរយៈ គ្រួសារ បក្សពួកក្នុងគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋពង្រឹងអំណាចរហូតដល់បង្កើតជា របបផ្តាច់ការ បក្សពួកក្រុមគ្រួសារនិយម បំផ្លាញដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាជន។
២. មិនអនុញ្ញាតឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីបង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង
ការ បង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង ស្មើនឹងការបង្កើតក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយអាចជាលទ្ធភាពយកទៅ បំរើមហិច្ឆិតាអ្នកគ្រប់គ្រង ធ្វើការគៀបសង្កត់ ឬគំរាមកំហែងដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីរក្សា និងបន្តក្រាញក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។
៣. ត្រូវរៀបចំគេហដ្ឋានឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីរស់នៅដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋ
គឺជាវិធានការ ជួយដល់ការការពារសន្តិសុខ និងទំនុកបំរុងជីវភាពគ្រួសារនាយករដ្ឋមន្រ្តី ប្រកបដោយ សុខុមាលភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការបំពេញការងារ ទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ បំរើ ប្រទេសជាតិ ហើយក៏ជាការផ្តល់ មុខមាត់ដល់ប្រទេសជាតិផងដែរ។
៤. ត្រូវបង្កើតតុលាការរដ្ឋបាល
ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ពលរដ្ឋ ប្តឹងចំពោះទង្វើមិនសមស្រប ឬរំលោភរបស់មន្រ្តីរាជការ ក្នុងការបំពេញការងារ ឬពលរដ្ឋអាចប្តឹងឲ្យស្ថាប័ននេះពិនិត្យលើភាពមិនស្របច្បាប់ នៃលិខិតស្នាម ឬសេចក្តីសម្រេច ផ្សេងៗចេញដោយអង្គភាពរដ្ឋបាលសាធារណៈគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ។
៥. ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភាសម្រាប់តួនាទីភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់ឧត្ដមសេនីយ៍ យោធា និងនគរបាល
វិធានការនេះ គឺដើម្បីឲ្យសភាជាតំណាងរបស់ពលរដ្ឋ អាចមានឥទ្ធិពលខ្លះទៅលើនាយទាហាន និង នាយនគរបាលជាន់ខ្ពស់ ដែលជាអ្នកបញ្ជាលើកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ រក្សាបូរណភាពទឹកដី និងសន្តិសុខ ស្ថេរភាពសង្គម ហើយក៏អាចជួយទប់ស្កាត់ ការប្រើប្រាស់កងកំលាំងប្រដាប់ អាវុធជាឧបករណ៍ផ្តាច់ការរបស់មេគណបក្សកាន់អំណាចផងដែរ។
៦. អព្យាក្រឹត្យមន្ដ្រីរាជការ
ការដាក់ឲ្យអនុវត្តចំណុចនេះ គឺដើម្បីធានាការចាត់តាំងបែងចែកការងារដល់មន្រ្តីរាជការចំជំ នាញ ស្របតាមសមត្ថភាព បទពិសោធន៍ការងារ និងផ្តល់នូវសេចក្តីថ្លៃថ្នូរដល់មន្ត្រីរាជការដែលជាភ្នាក់ងារ របស់រដ្ឋ ។ ដូច្នេះ មន្ត្រីរាជការត្រូវមានភាពស្មោះត្រង់មិនលំអៀង។ ចៀសវាងការប្រើប្រាស់មន្ត្រីរាជការជាឧបករណ៍ឃោសនបំរើប្រយោជន៍ គណបក្ស។
៧. បោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ជ្រើសរើស និងទំលាក់តំណាងគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ដោយប្រជាពលរដ្ឋ(ថ្នាក់ឃុំ/សង្កាត់ ស្រុក/ខណ្ឌ និងខេត្ដ/ក្រុង)
គឺជាវិធានការ ធ្វើឲ្យតំណាងពលរដ្ឋគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ ចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាម្ចាស់ អំណាច ហើយក៏ជួយកាត់ផ្តាច់ខ្សែរយៈបក្សពួក ពីថ្នាក់ជាតិ ដល់មូលដ្ឋានដែលជាចំណុចផ្តើម នៃការកកើត នូវអំណាចផ្តាច់ការ ។