cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inuit nunaanni nipilersortartut kattuffiat
Kattuffik, siulersuisut aalajangeereernerisigut, siunnersuisoqatigiinni aalajangiisarfiusunilu ilaasortatut peqataasinnaavoq. Kattuffiup soqutigisaqaqatigiiffittut Nunatsinni nipilersortartunut atugarisaasut pitsanngorsarniarlugillu ineriartortitseqataaffiginiassavai, aningaasaqarnikkut aammalu kulturikkut tunuliaqutalimmik.
Kattuffik siulersorneqarpoq siulersuisunit tallimanik ilaasortalimmit. Siulersuisunut ilaasortat ataatsimeersuarnermi ukiunut marlunnut qinerneqartarput. Qinigaaqqittoqarsinnaavoq. Siulersuisunut ilaasortat ilaasortaanerminnut atatillugu akissarsiaqartinneqanngillat. Taakku saniatigut siulersuisunut sinniisussat marluk qinerneqartarput.
Ullumikkut siulersuisuupput Siulitaasoq Johan Henningsen (Narsami Nipilersortartut) Siulittaasup tullia Elo Geisler (Nuummi Nipilersortartut) Allatsi Juaaka Lyberth (Nuummi Nipilersortartut) Aningaaserisoq Hanne Saandvig (Nuummi Nipilersortartut) Siulersuisunut Ilaasortaq Karl Mathiassen (Nipiaa, Aasiaat)
Aamma alakkaruk INNK Facebook-imi https://facebook.com/group.php?gid=56300376705
Sumut atassuseq:Nipilersorneq Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Sisimiut
Nunaqarfiit
Sisimiut Kommuneani nunaqarfiit pingaasuupput, Kangerlussuaq, Sarfannguaq kiisalu Itilleq. Sisimiut eqqaat siusinnerusukkut arlalissuarnik nunaqarfeqarlunilu inoqarfeqarsimagaluarpoq. 1948-imi Sisimiut Kommune – illoqarfik Sisimiut ilanngullugu – qulingiluanik najugaqarfiqarsimagaluarluni. Ullumikkutut nunaqarfii pingaasuinnanngorsimapput, tassalu: 1976-imi Itilleq aamma Sarfannguaq, kisalu Januar-ip aallaqqaataani 2002 Kangerlussuaq.
1700–1800
1721-imi Hans Egede-p Kalaallit Nunaannut apuunneratigut nuna qallunaat nunasiaataattut ingerlanneqalerpoq. Sumiiffimmi 1720-ikkunni arfanniaqarfinnik pilersitseriaraluanerit iluatsinngitsoornerisa kinguliinik, 1756-imi niuertoqarfik Sydbay Isortoq-p kangerluata paavani Ukiivimmi pilersinneqarpoq. Tamanna siusinnerusukkut pukkitsormiut arfanniat najugaqarfigisarsimavaat. Kingusinnerusukkut taanna Holsteinsborg-imit atserneqarluni, ajoqersuiartortitat siuttuat Greve Johan Ludvig Holstein atsiullugu. Ukiualuit qaangiummata inissisimanerata pitsaavalaannginnera paasinarsivoq. 1759-imi Asummiuni ajoqersuiartortitat illuliorneqarput Asummiuni arfanniat najugaqarfiata eqqaani 1764-imilu niuertoqarfik Holsteinsborg ullumikkut inissisimaffimminut Sisimiunut nuunneqarluni. Ajoqersuiartortitat illuata (ullumikkut takornarissanut saaffiginnittarfik) 1767-imi Sisimiunut nuunneqarneratigut niuertoqarfik aatsaat ataatsimoorluni inissinneqarpoq. 1773-imili Berthel-ip oqaluffia (oqaluffitoqaq tungujortoq) sanallugu aallartinneqarpoq, 1775-imilu atoqqaartinneqarluni. Oqaluffik Kalaallit Nunaanni pisoqaanerpaajuvoq, sulilu ullumikkumut ilaatigut apersortittussat piareersarnerinut atorneqartarluni.
Sisimiut (Qallunaatut: Holsteinsborg), Kalaallit Nunaata kitaani qaasuitsup killeqarfianit 50 km-inik avannarpasinnerusumi inissisimavoq
Nunaqarfiit
Nunaqarfiit aningaasaqarnermikkut aalisarneq piniarnerlu toqqammavigaat. Nunaqarfiit immikkut tamarmik tunitsiveqarfeqarput, aalisakkat piniakkallu pisat suliarineqartarfiinik. Taakku saniatigut innaallagissiorfeqarput, pisiniarfeqarput, meeqqeriveqarput, nakorsiartarfeeraqarput katsorsaanermi ikiortimit nakkutigineqartumik kiisalu kigutinik passussiveqarlutik. Nunaqarfiit nakorsaqanngillat aamma kigutit nakorsaannik, akuttunngitsunilli tikeraarfigineqartarlutik.
1800–1900
1801-mi Kalaallit Nunaata kitaa kuppernersuaqarpoq, Sisimiunilu tamatumuuna inuppassuit annaaneqarlutik. Sumiiffiulli eqqaata piniagassarissaarnera peqqutaalluni inuneqqipallaqaluni. 1700-ikkunni arfiviit tammakarnerisigut niuertoqarfiup aningaasaqarniarnerani arferit toqqammaviupput.
Sisimiut Kommune 1. august 2007-imi 6.231-inik najugaqarfigineqarpoq, taakkuninnga 5.427-it illoqarfimmi, 129-it nunaqarfimmi Itillemi kiisalu 131-it nunaqarfimmi Sarfannguani najugaqarlutik, nunaqarfimmi Kangerlussuarmi 544-it.
1900–2000
Sisimiut, 1960-imiit najugallit marloriaatertik sinnerlugu amerlisut, Kalaallit Nunaanni suliffissuaqarnikkut ilinniarfeqarfittullu pingaaruteqartuuvoq. Sisimiuni ilinniarfiit siullersaannik taaneqarsinnaasoq – teknikkimut atuarfik amutsivimmut atatillugu 1946-imi pilersinneqarpoq. Kingornagullu ilaatigut Knud Rasmussenip Højskolea 1962-imi pilersinneqarluni. Nunap kultureata oqaluttuarisaaneratalu ilinniartitaanermut tunngatillugu oqimaalutarnerini taanna ullumikkut inuiaqatigiinni kalaallini pingaaruteqartuuvoq. Højskole ukiut ingerlanerini arlaleriarluni allilerneqarnikuuvoq. 1967-imi Arnat ilinniarfiat pilersinneqarluni høskolemut atalluni.
Uutiterivik, aalisakkanik assigiinngitsunik raajanillu uutiteriviusimasoq, annertoqisumik piorsaaffigineqarsimavoq, ullumikkullu raajat kisimik tassani suliarineqartarlutik. Tunisassiorfik ullumikkut Royal Greenland-ip pigisaraa, nunallu tunisassiorfiini annersaalluni.
Sarfannguaq
Sarfannguaq nunaviup tasianiit nunap qaavagut ruujoriligaavoq, nunaqarfimmut pumpenik milluaasulerlugu ingerlaartitamik.
Itilleq
Itilleq qeqertamiippoq imeqanngitsumi, tamanna peqqutigalugu ukiualuit qaangiuttut tarajuiaavilerneqarpoq, tassa imaq tarajuiarlugu iminngortitsisinnaasumik. Siusinnerusukkut prammimik umiatsiamilluunniit nunavimmut imertartortoqartarluni.
1900–2000
thumb|1980 Naak uuteriviliortoqarlunilu amutsiviliortoqaraluaq – Kalaallit Nunaanni siulliit – siulleq 1924-imeersoq aappaalu 1931-imeerluni illoqarfiup ineriartortinneqarnera sorsunnersuup kingulliup naanerata tungaanut kigaatsumik ingerlasimavoq. Napparsimmavik siulleq (ullumikkut Kalaallit Forsikring) 1880-imi sananeqarpoq tullialu (ullumikkut meeqqerivik Aaju) 1926-imeerluni. Ullumikkut napparsimmaviusoq 30-inillu siniffilersugaq 1956-imeerpoq. Oqaluffik nutaaq, qaqqajunnap qaanut inissitaq, 1926-imeersuuvoq 1980-ikkullu qiteqqunneranni tapigaalluni. Oqaluffiup avannamut ataatunginnguani illoqarfitoqaq inissisimavoq, illoqarfiullu katersugaasivia illuni amerlanerni najugaqarfeqarluni, soorlu niuertup illorsua taamatullu illukorsuaq – illoqarfimmi illut nutaannginnersaat Sydbay-imi 1756-imi nappagaq illoqarfimmullu 1764-imi nuutaq.
Aamma takukkit
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
1800–1900
Kingusinnerusukkut puisit orsuisa amiisalu taamatullu aalisakkat tarajortikkat panertitallu avammut tunisarneri aningaasaqarniutaallutik.
Itilleq
Illut eriagisariallit:
Aalisarneq pingaarnertut inuutissarsiutaavoq, aalisariutillu angisuut kiisalu kilisaatit minnerit annerillu arlalissuit illoqarfimmut umiatsialivittartuullutik. Raajarniarneq, assagiarsunniarneq kiisalu saarullinniarneq annerusumik ingerlanneqarput. Taakku saniatigut eqaluit qalerallillu aamma piniagaapput, taamatuttaaq aarrit, puiserpassuit, qilalukkat qaqortat, tuttut kiisalu umimmaat. Pisat tamarmik illoqarfimmi suliffissuarni. Royal Greenland-ip aalisakkerivia Kalaallit Nunaanni aalisakkeriviit annersaraat taamatullu nunarsuarmi atortorinnerpaalluni.
Sarfannguaq
1. august 2007-imi 131-inik najugaqarfigineqarpoq.
SAS Scandinavian Airlines System
thumb|left|SAS [[Kalaallit Nunaat aqqutigisarsimavaa marts 2003 tungaanut, aqqut ammaqqinneqarpoq upernassakkut 2007 januar 2009 tungaanut. Boeing 767-383ER Mittarfik Kangerllussuaq 2001'imi]] thumb|right|Tungujortut: SAS'ip Ingerlaffii, Aappaluttoq: SAS'ip piginneqataaffianit ingerlaffiit
Sisimiut
Sarfannguaq
Sisimiuniit kangimut 43 km-inik ilorpasinnerulluni kangerluup Amerlup qinnguaniippoq. Sarfannguaq qeqertamiippoq nunavimmut qanittumi. Nunaqarfik 1843-mi saarullinniarfittut pilersitaavoq, 1850-imilu nunaqarfinngorluni illutaqallerluni najugaqarfiusunik, sulisut inissaqalerlutik kiisalu orseriffeqalerlutik.
SAS Scandinavian Airlines System
Scandinavian Airlines System, (naalisillugu: SAS) scandinaviami timmisartortitseqatigiiffiuvoq, naalagaaffinni; Danmarkimit (14,3 %), Norgemit (14,3 %) og Sverigemillu (21,4 %), piginneqataasunillu namminersortunik; inuinnarnik (50 %) pigineqarpoq. Naalagaaffinni piginnissutit agguarneqarsimapput 2:2:3'sut nunani piginneqataasunit.
SAS ulloq manna eqimattaqatigiinnut Star Alliance'mut ilaasortaavoq. Star Alliance maajip ulluisa 14'ianni, 1997 aallarnerneqarsimasoq. Nunarsuarmilu suleqatigiinnerulerneq timmisartortitseqatigiiffiit akornanni annertuumik tapersersorpaa.
SAS tunngavilerneqarsmavoq aggistip aallaqqaataani 1946'mi, naalagaaffiit naapertorlugit DDL, (Danmark), ABA (kingusinnerusukkullu SILA, Sverige) aammalu DNL (Norge) annertuumik suleqatigiilernermi iluaqutissarsigamik - pingaartumik Amerika Avannarlermut timmisartuussisarnerni. Timmisartuussineq siulleq ingerlatsiviup qalipaatai nutaat atorlugit, Septembarip ulluisa 17'iani ukioq taanna ingerlanneqaqqaarpoq.
Ajornartorsiulernerit marluk kingorna timmisartumik Q400'mik, septembarimi 2007'imi Aalborg'imi, Vilnius'imi, Lithauen'imilu timmisartup assakaasuinik ajornartorsiornerni, SAS timmisartuutiminik Q400'inik timmisartuussinernik unitsitsigallarpoq, Oktobarillu ulluisa 28'ianni 2007 siulersuisut aalajangerput timmisartortitseqatigiiffimmi timmisartup Q400'ip atorneqaqqinnginnissaanut.
1954'imi SAS'ip qalasersuup avannarliup tungaanut aqqutit siulliit aallarnersimavai timmisartumik DC-6'imik ingerlaffingalugit; København-Kangerlussuaq-Winnipeg-Los Angeles 1957'imilu aqqut; København-Anchorage-Tokyo, angalaneq annikillisillugu Europamit Japanimut akunnernit 50'init akunnernut 32'inut. 1960'imit timmisartut sukkasuuliat atorlugit (DC-8'it), angalaneq annikillisinneqaqqippoq akunnerit 16'it missilioorlugit sivisussusilimmik.
Innersuussinerit allat
Sumut atassuseq:Angallassissutit
SAS pingaarnermik qullersaqarfeqarpoq Stockholm'imi sillissutiginerullugillu mittarfiit; Stockholm-Arlanda, Oslo-Gardermoen, København-Kastrup, Københavnimi Kastrup timmisartortitseqatigiiffiup miittarfittut pangaarnerutillugu, imaluunnit orniffissatut pingaarnertut. Timmisartortitseqatigiiffiup timmisartuutai piffissap ingerlanerani aallarnerneqarneraniit timmisartut 130'upput firmanit ukunanit: Airbus, Boeing, McDonnell Douglas, de Havilland Canada (Bombardier'imit pigineqalersimasoq) aammalu Fokker.
Sisimiut
Itilleq
1. august-imi 129-inik najugaqarfigineqarpoq.
Sisimiuniit 49 km-inik kujasinnerulluni Itillep kangerluata paavani qeqertannguami inissisimavoq. 1847-imi nunaqarfinngorpoq, Sydbay-imillu qassutinut illu atugaasimasoq tassunga nuuneqarluni. Nunaqarfik siullermik massakkut inigisaminiit 1 km-inik kippasinnerusumi qeqertamiikkaluarpoq. Ullumikkut inissisimaffia Itinninnguamik taaneqartaraluarluni.
Klima
Silaannaa nillertuuvoq, ukiukkut -35°C -iniit aasakkut +20 °C-inut nikittarluni. Illoqarfik Kalaallit Nunaanni illoqarfiit ukiukkut sikuneq ajortut avannarlersaraat kalaallillu qimmiinik qimuttoqarfiit kujallersaralugu.
Mittarfeqarfiit
thumb|Mittarfeqarfiit Mittarfik Nuummi qullersaqarfeqarpoq.
Mittarfeqarfiit Kalaallit Nunaanni mittarfinnik kikkunnit tamanit atorneqarsinnaasunik ingerlatsivoq. Mittarfeqarfiit suliffeqarfiuvoq sinneqartooruteqarneq tunngavigalugu ingerlanneqartoq Kalaallit Nunaanni Namminersorlutik Oqartussat ataanniittoq kiisalu Atlantiku qulaallugu timmisartunut mittarfinnik marlunnik Kangerlussuarmi aamma Narsarsuarmi, nunap immikkoortuini aqqanilinni suluusalinnut mittarfinnik, qulimiguulinnut mittarfinnik kiisalu nunnittarfinnik 40-nik akisussaaffeqartoq. Taassuma saniatigut Mittarfeqarfiit Atlantiku qulaallugu timmisartunut mittarfinni marlunni hotelinik marlunnik – Hotel Kangerlussuaq aamma Hotel Narsarsuaq – niuernikkut aningaasatigut iluanaaruteqarnissaq tunngavigalugu ingerlataqarpoq.
Suliffeqarfiup ingerlanneqarnera
Mittarfinnik ingerlatsinerup ilaasunik nassatanillu suliaqarnermik, sillimaniarnermik AFIS-imillu imaqartup saniatigut Mittarfeqarfiit mittarfiit ilaannut tunngatillugu suliassat allat akisussaaffigai, taakkununnga ilanngullugit nukimmik pilersuineq, sannaveqarneq pisiniarfeqarnerlu, taakkununnga ilanngullugit mittarfinni arlalinni akitsuuteqanngitsunik nioqquteqarneq. Mittarfeqarfiit Danmarkimi Trafikstyrelsimiit, Danmarkimi, Kalaallit Nunaanni Savalimmiunilu timmisartukkut angallannermik oqartussaasuusumit piginnaatinneqarpoq.
Mittarfeqarfiit suliffeqarfiuvoq sinneqartooruteqarneq tunngavigalugu ingerlanneqartoq Peqqissutsimut Attaveqatigiinnermullu Naalakkersuisoqarfiup ataaniittoq, naalakkersuisoqarfimmillu angusassanik isumaqatigiissuteqarsimasoq. Isumaqatigiissummi suliffeqarfiup angusassai 19-it immikkut illaarissut isumaqatigiissutigineqarsimapput. Mittarfeqarfiit ingerlanneqarnerat Kalaallit Nunaata Karsianit qulakkeerneqarsimavoq; suliffeqarfik ukiuni arlalinni siullermeerluni 2008-mi sinneqartooruteqarpoq. Sinneqartoorutit 10,6 mio. kruuniupput. Mittarfeqarfiit Nuummi qullersaqarfeqarpoq juunillu aallaqqaataani 2012-imi Mittarfeqarfiit Jens Lauridsenimit siuttuuffigineqalerpoq taannalu kingullermik Samson Agromi Viborgimiittumi pisortaanerusimavoq. Tamatuma siorna Jens Lauridsen nunani tamalaani Danfoss sullillugu Mexicomi, Slovakiami Italiamilu sulisimavoq. Jens Lauridsenip pisortaasimasoq Niels Kreutzmann tassanngaannarluni januaarimi 2012-imi toqukkut qimaguttoq kingoraarpaa. Suliffeqarfik ullumi Kalaallit Nunaat tamakkerlugu 450-inik sulisoqarpoq. Mittarfeqarfiit ”Nunami ilinniartitaanernut atuarfik” aqqutigalugu ilinniartoqartarpoq nammineerlunilu AFIS-ilerisunik, HIS-ilerisunik, timmisartornermik aqutsisunik angallannermilu assistentinik ilinniartitsisarluni. Taakkua saniatigut suliffeqarfik qatserinermut annaassiniarnermullu, sillimaniarnermut, imaani annaassiniarnermut kiisalu aqutsinermut ilinniartitsisarpoq.
Mittarfiit ujaraaqqanik qallerneqarsimasut
Qaanaaq
Qaarsut
Nunnittarfiit
Kuummiut
Sermiligaaq
Isortoq
Qulimiguulinnut mittarfiit
Nanortalik
Qasigiannguit
Mittarfiit ujaraaqqanik qallerneqarsimasut
Kulusuk
Atlantiku qulaallugu timmisartunut mittarfiit
Kangerlussuaq
Nunnittarfiit
Tasiilaq
Mittarfiit akunnattumik angissusillit
Sisimiut
Mittarfeqarfiit
Aaqqissuussaanikkut allanngortiterinikkut Mittarfeqarfiit mittarfiutai 13-it allaffissornikkut immikkoortortanut tallimanut agguarneqarput, taakkunanilu Atlantiku qulaallugu timmisartunut mittarfiit immikkoortuupput marluk. Taakkua saniatigut mittarfiit akunnattunik angissusilinnut, mikisunut mittarfinnullu ujaraaqqanik qallerneqarsimasunut immikkoortiterneqarsimapput. Nunnittarfiit qulimiguulinnullu mittarfiit mittarfinnut qaninnernut allaffissornikkut attuumassuteqarput:
Mittarfiit ujaraaqqanik qallerneqarsimasut
Nerlerit Inaat
Mittarfeqarfiit oqaluttuassartaa
1980-ikkunni GTO aamma KGH danskit oqartussaaffiannit Poul Schüterimit siuttuuffigineqartumit Namminersornerullutik Oqartussanut nuunneqarpoq. 1. januar 1986-imi Namminersornerullutik Oqartussat suliassaqarfiit pingaarnerit, Kalaallit Nunaanni timmisartuussinerup ingerlanneqarsinnaaneranik ajornarunnaarsitsisut tiguai.
Mittarfeqarfiit 1. januar 1988-imi pilersinneqarpoq Kalaallit Nunaannilu mittarfinnik kikkunnit tamanit atorneqarsinnaasunik ataqatigiissaarisutut aaqqissuussisutullu inissisimalerluni. Siusinnerusukkut Kalaallit Nunaanni mittarfiit assigiinngitsut Kongelig Grønlandske Handelimit, KGH (maanna KNI) aamma Grønlands Tekniske Organisationimit, GTO (maanna Nukissiorfiit) aqunneqarsimapput. Mittarfeqarfiit pilersinneqarnerannut ilutigitillugu ilisarnaat assiliartalik atorneqalerpoq, taannalu taamanikkut Niuernermut Angallannermullu Naalakkersuisuusimasumut, Josef Tuusi Motzfeldtimut pigitinneqarpoq.
Mittarfiit akunnattumik angissusillit
Ilulissat
Mittarfiit mikisut
Paamiut
Nunnittarfiit
Uummannaq
Mittarfeqarfiit oqaluttuassartaa
1979-imi Namminersornerullutik Oqartussaanerup pilersinneqarnerani Kalaallit Nunaanni suluusalinnut qulimiguulinnullu mittarfiit pillugit allaffissorneq attuumassuteqarnerlu danskit ministeeriaqarfiinut, oqartussaasuinut suliffeqarfiutaannullu – Forsvarsministeriaqarfimmut, aatsitassarsiorfik Greenex A/S-imut, Grønlandsfly A/S-imut (maanna Air Greenland), GTO-mut aamma KGH-mut, US Air Forcemut kiisalu Statens Lufthavnsvæsenimut agguataarneqarsimapput. [5]. Ullumikkut Mittarfeqarfiit Kalaallit Nunaanni mittarfiit kikkunnit tamanit atorneqarsinnaasut kisimiilluni ingerlatarai.
Nunnittarfiit
Upernavik Kujalleq
Kangaatsiaq
Attu
Ammassivik
Ilimanaq
Nuugaatsiaq
Ikerasak
Kitsissuarsuit
Illorsuit
Niaqornat
Saqqaq
Mittarfiit mikisut
Maniitsoq
Nunnittarfiit
Aappilattoq
Ikerasaarsuk
Kullorsuaq
Mittarfiit akunnattumik angissusillit
Nuuk
Nunnittarfiit
Niaqornaarsuk
Ikamiut
Tasiusaq
Tiniteqilaaq
Siorapaluk
Eqalugaarsuit
Nuussuaq
Iginniarfik
Innaarsuit
Ittoqqortoormiit
Moriusaq
Mittarfiit mikisut
Aasiaat
Aamma takuuk
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Nunnittarfiit
Savissivik
Narsaq Kujalleq
Kangersuatsiaq
Ukkusissat
Inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq
Inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq tassaavoq siammasinnerusumik inuup ilinniarnera. Inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq immikkortortaqarpoq tassaasunik: piorsarsimassusilerineq, inooqatigiinnerup sannaa il.il. aammattaaq inuup sannaata ineriartorneranik ilisimatusarneq.
Iganeq
thumb|Aaqqissorpaa Iganeq Iganeq tassaavoq nerisassanik uunnaaneq, piareersaanerlu.
Igasoq toqqaasarpoq akulerussuisarlunilu akoorutissanik, sakkut periutsillu assigiinngitsut atorlugit. Suliarinerani, mamaa, sannaa, isikkua akoorutissallu akuutissartaasa sunniutaai allangorsinnaasarput. Nunarsuaq tamaat isigissangaanni igariaaseq akoorutissallu assigiinngittorpassuit atorneqarput. Avatangiisit immikkuullarittut, aningaasaqarneq piorsarsimassutsikkullu malitat apeqqutaallutik.
Inganermi akoorutissat
Inganermi akoorutissat uumasunik ikannerit tunngaveqarput. Naatitat, paarnat, issingiassat qaqqortarissallu naasunik pipput. Neqilli, manniit immummiillu sanaat uumasunik piullutik. Pupiit aamma qapuit iffiornermi oqummik pilersitsisartut tappiorannartut atorneqartarput. Ingasut aamma imeq aatsitassallu soorlu tarattut atortarpaat. Ingasut aamma viinnit atortarpaat, aalakoornartut paarnarsuarnik allanilluunniit naatitanik sanaanik.
Igasullu ilinniarsimanerat pikkorissusaalluttaaq assigiinngittaqaat.
Orsut
Orsut assigiinngittut naasuninngaannik uumasuniillu pisinnaapput, soorlu punneq puisilluunnit orsuanik. Orsoq uunartorujunngorsinnaavoq. Imiup kiak qalaalerfissaa qaangersinnaavaa, taamattumik akoorutissanik uunnaanermi atorneqartarpoq, soorlu siatsipiloornermi siatsinniinnarmiluunniit.
Nerisassat uunnallugit, imaluunnit inneq atorlugu nerisassiorneq inuup immikkuullarissutigaa. Ilisimatuullu ilaasa ilimagaat igasarneq inuup ineriartorneranut pingaaruteqarsimasoq.
Inganermi akoorutissat
Pinngortitameersut akoorutissattaat atorneqartarput sananeqaatiaraqatigiinnik akullit, soorlu timitassaq, nukissat orsullu imermik aatsitassanillu akullit. Inganermi akuutissat sunniutaai sananeqaatiaraqatigiinniittut allanngortitinneqartarput.
Inuup ineriartorneranik ilisimatuut ilimagaat ukiut 250.000 matuma siornatigut innerup atornera ineriartortinneqaqqaalersimassasoq.
Akuutissat timiut pisariaqartitaat aatsitassallu
Akuutissat timiup pisariaqartitaai atortussaapput uumassusiliup timaani pissusissamisoortumik akuutissat attaviinik aaqqissuunnerani piasariallit, timiullu nammineq sanarfisinnaannginnamigit issumik pisariaqarput. Akuutissat timiup pisariaqartitaai piffinnik soorlu paarnarsuarnik naatitanillu nutaanik pipput (Vitamin C), sorlaat kajortunik, tingunnillu (Vitamin A), issingiassanik, qaqortuliamik tingummillu (B vitamins), aalisakkap tinguata orsuanik (Vitamin D), taavalu naatiat qorsooqqissunik (Vitamin K). Aatsitassa aammattaaq timiup pisariaqartippaai annikittumilli ukuusut, savimineq, saanissaq, saffiugassat ilaat (magnesium). Inuussutissaaqqat naatitaniittut atsitassat akuutissallu timiup pisariaqartitaai ilaat uunnannerminni sequminneqarsinnaapput. Ingammik (vitamin C) inganermi silaannalersornermigut sequmivissinnaavoq.
Atugartuussuseriiaat akornanni, nunaateqarnerup, niuernerup angallannerullu ineriartornerata igasut akoorutissanik nutaanik pissarsinissaai periarfissarsitippaai. Nassaassarsiat atortorissaarutillu nutaat, soorlu marriorneq, imermik uninngasuuteqarneq qalaassinerlu ingariaatsinik atuineq annertusivaa.
Timissat
qimattarpaat. Ikattutigut, taassuma sannaa aqinnerulertarpoq seqummarinnerulerlunilu – neqilu ingasarpoq. Ilaatigullu timissaq issortarpoq, soorlu manniup qaqortortaa issoraangami. Manniup qaqortortaa issoqqangaatsiaraluartoq tasisuaarnera tugusunnitsunik iffiornermi atorneqarluartartut ilaraat, kingulerartuutinilu tunngaviit ilaralugu ingammik aalaterujussuakkani.
Nukissat
Nukissat sioraasaannaat, soorlu nerrivimmi sioraasat, sioraasaq marloqiusamik sananeqaatiaqqanik atasunik atasulik, ataasiinnarmillu sananeqaatiaqqanik atasulik, naatitaniillu sioraasat taavalu qerattarsaat panikaasiamiik qaqorteqqasumik, suaasanik naatsiiamillu pisarput. Nukissap uunnannera paasilertoruminaatsuuvoq.
Oqaluttuassartaa
Allat ilisimatuut ilimagaat allaat inganeq ukiut 40,000 imaluunnit 10,000 matuma siorna pilersinneqarsimasinnaanera.
Igasut ilaat ullutsinniusut ilisimatusarnermi periutsit siuarsimasut atorlugit nerisassanik piareersaasarput.
Oqaluttuassartaa
Uppernarsaatissaqartoqarpianngilaq qanga inganeq pilersinneqarsimanersoq. miluumasunik inungasunik ilisimatooq Richard Wrangham naliliivoq ukiut 1.8 million-iniik 2.3 million-it matuma siorna inganeq pilersinneqarsimasoq.
Kisiannili, ujaqqat uunnallutik aseqqukut Texas qeqqaniittut (Naalagaaffeqatigiit) ujaraapput ikuallatat egitakut, imaluunnit ujaqqat nikuisitat innermik sequmitat 3,500 ukiunik pisoqaassusillit nassaassaapput. Taakkua nunami kissarsuutitut ingasimanernut uppernarsaatitut atorsimasinnaapput, takussutissaqaramik uanittunik naasunillu assigisaannik sinneqalaarneritigut. Tuluit nunaannittaaq ujaraannarnik, bronze-mik saviminermillu sakkoqarallarnerup nalaaneersunik assigusunik aamma peqarpoq, taaneqartartunik "ilivit/eqqaassutissat ikuallatat".
Inuttut pisinnaatitaafiit pillugit silarsuarmioqatigiinut nalunaarut
Ataqqinassusermik inuup nammineq pigisaanik aammalu anooqatigiinnut ilaasortaasut tamarmik naligiimmik annaasassaanngitsumillu pisinnaatitaaffeqarnissaannik akuersissuteqarneq nunarsuarmi kiffaanngissuseqarnermut, naapertuilluarnermut eqqissinissamullu tunngaviummata.
Inuttut pisinnaatitaaffinnik sumiginnaanerit asissuinerillu naakkittaatsuliornerujussuarnik silarsuarmiunut tarnip nalunngissusiinik aalassatsitsisartunik nassataqartarmata, aammalu nunarsuarmik inuit killilersugaanngitsumik oqalussinnaatitaaffigalugulu upperisakkut pisinnaatitaaffeqarfiannik ersiorfiginagulu atugarliorfigisassarinngisaannik pilersitsinissaq inuiaat anguniagaattut pingaarnerpaatut tusarliunneqartareersimammat.
right|250px|thumb|Eleanor Roosevelt
Ingaaruteqarluinnarmat inuiaqatigiit akornanni ikinngutinnersumik pissuseqarnissaq annertusarniassallugu.
Pingaaruteqarluinnarmat inuttut pisinnaatitaaffiit inatsisitigut illersorneqarnissaat, inuk allatut sapilerluni qunutitsinermut qunusiaanermullu akiuunniartariaqalissanngippat.
Naalagaaffiit Peqatigiit inuisa isumaqatigiissutikkut uppernarsaqqimmassuk inuttut pisinnaatitaaffiit tunngaviusut, inuup ataqqinassusiata erianassusiatalu aammalu angutit arnallu naligiimmik pisinnaatitaaffeqarnerisa pingaartinneqarnissaat isumalluarfigigitsik, aalajangiussimallugulu inuttut atugarisanik siuarsaaniarnissaq inuuniarnermilu atugarisanik pitsaanerulersitsinissaq.
Naalagaaffiit ilaasortaasut imminnut pisussanngortimmata Naalagaaffiit Peqatigiit suleqatigalugit sulissutigissallugu inuttut pisinnaatitaaffinnut aammalu tunngavissiisutut killilersugaanngitsumik iliorsinnaatitaaffinnut nalinginnaasumik ataqqinninnerup annertunerulersinnissaa.
Pisinnaatitaaffinnik aammalu killilersugaanngitsumik iliorsinnaatitaaffinnik tamakkuninnga peqatigiilluni paasinninneq pisussaaffimmik tamatuminnga piviusunngortitsinissamut pingaaruteqarnerpaammat.
Naalagaaffiit ilaasortaasut aallartitaasa.
Immikkoortoq 12
Kinaluunniit pissutsini namminerisani, ilaqutariinnermi, angerlarsimaffimmi imaluunniit allaffigeqatigiittarnikkut pissutsini namminiinnarsortumik akuliuffigineqassanngilaq, aammalu ataqqineqarnerup tusaamaneqarnerullu tungaasigut saassunneqassanani. Kinaluunniit taamatut akuliuffigineqarnissamut imaluunniit saassunneqarnissamut inatsisitigut illerorneqarsinnaatitaavoq.
Taamaattumik tamanut nalunaarutigaat inuttut pisinnaatitaaffiit pillugit silarsuarmioqatigiinnut nalunaarut manna inunnut tamanut inuiaqatigiinnullu tamanut tunngatillugu peqatigiinnikkut anguniagassatut, siunertaralugu inuup kialuunniit aammalu inuiaqatigiinnik sullissisut kikkulluunniit tamatigut Nalunaarutikkut matumuuna anguniassagaat atuartitsineq perorsaanerlu aqqutigalugit pisinnaatitaaffinnut killilersugaanngitsumillu iliorsinnaatitaanernut tamakkununnga ataqqinninnerulernissaq aammalu inuiaqatigiit nunallu allat alliartuinnartumik suliniuteqarnerisigut qularnaarniassallugu sumiluunniit sunniuteqartumik akuersaarneqarlutillu naammassiniarneqarnissaat, naalagaaffinni ilaasortaasuni innuttaasut aammalu sumiiffinni naalagaaffinnit taakkunannga aqunneqartuni innuttaasut akornanni.
Immikkoortoq 13
1.Kinaluunniit akornuteqanngitsumik angalaarsinnaatitaavoq aammalu naalagaaffiit ataasiakkaat killeqarfiisa iluanni najugaqarfissamik nammineerluni toqqaasinnaatitaalluni.
Immikkoortoq 1
Inuit tamarmik inunngorput nammineersinnaassuseqarlutik assigiimmillu ataqqinassuseqarlutillu pisinnaatitaaffeqarlutik. Solaqassusermik tarnillu nalunngissusianik pilersugaapput, imminnullu iliorfigeqatigiittariaqaraluarput qatanngutigiittut peqatigiinnerup anersaavani.
Immikkoortoq 21
1.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq nunagisami aqunneqarnerani toqqaannartumik imaluunniit sinniisussatut killilersugaanngitsumik qinikkat aqqutigalugit peqataaniarnissamut. 2.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq nunagisamini naligiissitaasumik atorfinitsitaanissamut suliaqartitaanissamullu. 3.Innuttaasut piumassuseqarnerat naalakkersuisut oqartussaassuseqarnissaannut tunngaviussaaq; piumassuseqarneq tamanna ersersinneqartassaaq piffissani aalajangersimasuni piviusumillu qinersisoqartarneratigut aammalu naligiimmik qinersisinnaatitaanikkut pisassalluni isertuussamik taaguinertigut imaluunniit taamatulli killilersugaanngitsumik taaguisarnermi periaatsit aqqutigalugit.
Immikkoortoq 5
Kinaluunniit naalliutserujussuarneqassanngilaq aammalu peqqarniitsumik, naakkittaatsumik narrunarsaataasumillu pineqassananilu pillarneqassanani.
Immikkoortoq 26
1.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq atuartitaanissamut,. Atuartitaaneq akeqanngilaq, allatut ajornarpat minnerpaamik ilinniaqqaatissanik tunngavissaasunillu ilinniarnermi. Ilinniaqqaatissanik atuartitaaneq pinngitsoorani pisussaassaaq.Teknikkikkut suliatigullu ilinniartitaaneq tamanut nalinginnaasumik ammatinneqassaaq aammalu piginnaassutsit tunngavigalugit annertunerusumik atuartitaaneq kikkunnulluunniit naligiissumik ammatinneqassaaq. 2.Atuartitsinermi anguniarneqassaaq inuup inuttut naammattumik ineriartortinneqarnissaa aammalu inuttut pisinnaatitaaffinnut nammineersinnaalernissamullu aallarniutaasunut ataqqinninnerup annertusarneqarnissaa. Naalagaaffiit tamarnik aammalu inuiaqatigiinni sorlerni ataqatigiiaat upperisaqaqatigiiaallu akornanni paaseqatgiinnissamut, akaareqatigiinnissamut aammalu Naalagaaffiit Peqatigiit eqqissisimanissap pigiinnatnissaanut sulinerannut siuarsaaviussalluni. 3.Angajoqqaat qitornamik qanoq atuartitaanissaannik toqqaaniarnissamut salliutitaassapput.
Immikkoortoq 22
Kinaluunniit unuiaqatigiinni ilaasortaasutut pisinnaatitaavoq inooqatgiinnermi toqqissisimaarnissamut aammalu piumasaqarsinnaatitaalluni aningaarsarsiornikkut, inuttut aammalu kulturimut tunngassutilitsigut pisannaatitaaffit nammineq ataqqinassutsimut killilersugaanngitsumillu inuttut ineriartorsinnaanissamut pinngitsoorneqarsinnaanngitsut aaqqissuunneqartassasut inuiaqatigiit qanoq iliuuseqarnerisigut aammalu nunanik allanik suleqatiginninnikkut kiisalu naalagaaffiit ataasiakkaat aaqqissuuaanerat atortussatigullu pissarsivissaataat naapertorlugit.
Immikkoortoq 17
1.Kinaluunniit namminerisaminik pigisaqartussaatitaavoq kisimiilluni allanilluunniit peqateqarluni. 2.Kinaluunniit pigisaanik pissutissaqanngitsumik arsaarneqarsinnaanngilaq.
Immikkoortoq 23
1.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq suliffeqarnissamut, suliffissamik nammineerluni toqqaanissamut, silunermi naapertuilluartumik ajunngitsunillu atugassaqartitaanissamut aammalu suliffissaaruttoornaveersaartitaanissamut. 2.Kinaluunniit assigiinngisitsinertaqanngitsumik pisinnaatitaavoq suliat assigiippata naligiimmik akissarsiaqartitaanissamut. 3.Kinaluunniit sulisuusoq pisinnaatitaavoq naapertuilluartumik iluarinartumillu akissarsiaqartitaanissamut, imminut ilaquttaminillu inummut naleqquttumik inuutinniarnissamut pisariaqassappallu aamma inunnik allnik sernissuiniarnernut isumannarunnaarsitsisussanik. 4.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq sulinermi soqutigisaminut illersuutissaatut suliaqaqatigiit peqatigiiffiinik pilersitsinissamut tamakkunanilu ilanngunnissamut.
Aamma takuuk
Sumut atassuseq:Ilisimatusaatit
Immikkoortoq 29
1.Kinaluunniit inuiaqatigiit tungaannut pisussaaffeqarpoq, taamaallaalli tamatumani inuttut killilersugaanngitsumik tamalliisulmillu ineriartorsinnaatitaaneq tunngavigalugit. 2.Pisinnaatitaaffiit aamma killilersugaanngitsumik iliorsinnaatitaaffiit atorneqarnerini kialuunniit taqamaallaat naalagarsiorfigisussaavai killilersuutit inatsisini aalajangersarneqarsimasut inuit allat pisinnaatitaaffiisa killilersugaanngitsumillu iliorsinnaatitaaffiisa aammalu piumasaqaatit naapertuilluartut inuiaqatigiinni inuit kikkulluunniit naalakkersuinikkut oqaasissaqaqatigiiffigisaanni ileqqorissaarnissamut tunngasut, inuiaqatigiit aaqqissuussaanerat aammalu inunnut tamanut iluaqutissatut piumasaqaatigineqartut naammassiniarnissaat siunertaralugu. 3.Pisinnaatitaaffiit killilersugaanngitsumillu iliorsinnaatitaaffiit tamakku Naalagaaffiit Peqatigiit siunertarisaannut tunngavigisaannullu akerliusumik atorneqanngilluinnassapput.
Immikkoortoq 16
1.Inuiannut solernut atasuunermut tunngasut, naalagaaffimmi sumi innuttaassusrqarnermut tunngasut qanoluunniit upperisaqarneq uniffiginagit angutit arnallu nammineersinnaassuseqartutut ukioqalerseersimasut aappanissinnaatitaapput ilaqutariinnillu pilersitsisinnaatitaallutik. Aappariilernissap tungaatigut, aappariinnerup nalaani aammalu aappariigunnaarnerup tungaatigut naligiimmik pisinnaatitaaffeqartussaapput. 2.AAppariikerneq aatsaat pisinnaalersinnaassaaq aappariilersussat tamarmik pinngitsaaliinertaqanngitsumik tamakkiisumillu aappariilernissaq isumaqatigiissutigippassuk. 3.Ilaqutariit inuiaqatigiinni pissusissamisoortumik tunngavissiisumillu ataasiusortaapput aammalu inuiaqatigiinnit naalagaaffimmillu illersorneqartussaallutik.
Immikkoortoq 2
Kinal uunniit pisinnaatitaaffinnik killilersugaanngitsumillu iliorsinnaatitaaffinnik nalunaarummi maani taaneqartunik tamanik atuiumasinnaavoq, sukkulluunniit assigiinngisitsinertaqanngitsumik, s. ass. inuiannut sorlernut ataneq, ammip qalipaataa, arnaaneq/angutaaneq, oqaatsit, upperisaq, naalakkersuinikkut isuma allatulluunniit isumaqarneq, inuiaassutsikkut imaluunniit innuttaaqatigiinni qanoq atugaqartuneerneq, pigisaqassuseq, inunnguutsimit imaluunniit inuiaqatigiinni allatut inissisimaneq pissutigalugit.
Aammattaaq nunami imaluunniit sumiiffimmi eqqartuussisinnaanikkut pissutsit imaluunniitt naalakkersuinikkut imaluunniit nunat allamiut inuup aalajangersimasup attaveqarfigisaasa isumaat pissutiagalugit assigiinngisitsineqassanngilaq, sumiiffik naalakkersuinikkut attaveqarfeqanngikkaluarpalluunniit, allanit oqartussaaffigineqaraluarpat namminersortuunngikkaluarpalluunniit, imaluunniit imminut naalakkersorsinnaassusia arlaatigut killiliivigineqarsimagaluarpat.
Immikkoortoq 3
Kinaluunniit inuunermut, nammineersinnaassuseqarnissamut isumakuluuteqaranilu inuuniarnissamut pisinnaatitaavoq.
Immikkoortoq 7
Kikkulluunniit tamarmik inatsiseqarnikkut naligiissitaasussaapput, aammalu sutigulluunniit assigiinngisitsinertaqanngitsumik inatsisitigut illersorneqarnissamut pisinnaatitaallutik. Kikkulluunniit tamatmik assigiimmik pisinnaatitaapput nalunaarummut matumunnga akerliusumik sutigulluunniit assigiinngisinneqarnissamut taamatulluunniit assigiinngisinneqalernissamut kajumissaarutaasinnaasunut sunulluunniit illersorneqarnissamut.
Immikkoortoq 18
Kinaluunniit pisinnaatitaavoq eqqarsartaatsikkut, tarnip nalunngissusiatigut aammalu upperisakkut killilersugaanngitsumik iliorsinnaanissamut; pisinnaatitaanermi tassani aamma pineqarpoq upperisarsiornermi sorlernut ilaasuunermik upperisamillu allanngortitsinissami killilersugaannginnissaq aammalu atuartitsinikkut, qanoq iliuuseqarnikkut, guutisiornikkut kiisalu upperisarsiornermi unnersuussutigineqartunik naammassinninniarnikkut kisimiilluni allanilluunniit peqateqarluni tamanut ammasumik namminersortumilluunniit upperisarsiornermi sorlernut ilaasuunermik imaluunniit upperisamik nalunaajaateqarnissami killilersugaannginnissaq.
Immikkoortoq 8
Kinaluunniit pisinnaatitaavoq naammaginartumik akitsisitaaqqinnissamut iliuutsinut tunngaviusutut pisinnaatitaaffinnik, nunap naalakkersugaanerani imaluunniit inatsisitigut pineqartunut tunniunneqartunik, innarliisunut inuiaqatigiinni eqqartuussiviit susassaqartut aqqutigalugit.
Immikkoortoq 27
1.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq inuiaqatigiinni kulturimut tunngassutilitsigut ingerlatsinerni killilersorneqanngitsumik peqataanissamut, eqqumiitsulianik nuannaaruteqarnissamut aammalu ilisimatuussutsikkut siuariaatinik taakkualu ajunngitsorsiassartaanik paasissutissinneqartarnissamut. 2.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq ileqqorissaarnermut tunngasutigut aammalu timikkut inuuniarnermut tunngasutigut soqutigisanik ilisimatuussutsikkut, atuakkiatigut imaluunniit eqqumiitsullioriaatsikkut pilersissimasaminut tunngassutillit suugaluartulluunniit illersorneqarnissaannut.
Immikkoortoq 28
Kinaluunniit piumasaqarsinnaatitaavoq inuttut inuiaqatigiittullu atugarisat aaqqissuussivigineqarnissaannik, tamatumani pisinnaatitaaffiit killilersugaanngitsumillu iliorsinnaatitaaffiit Nalunaarummi matumani taaneqartut tamakkiisumik piviusunngorsinnaaqqullugit.
Immikkoortoq 6
Inuk kinaluunniit nunarsuarmi sumiluunniit eqqartuussisarnermi pisassalittut pisussaasutulluunniit isigineqarsinnaatitaanissamut pisinnaatitaavoq.
Immikkoortoq 25
1.Kinaluunniit pisinnaatitaavoq pissaqassutsikkut nammineq ilaquttamilu peqqinnissaannut toqqissisimaarnissaannullu naammattunik atugaqarnissamut, ilanngullugit nerisassatigut, atisatigut, inissatigut aammalu nakorsamit ikiorneqarnikkut aammalu inooqatigiinnermi pisariaqartinneqartutut ajunngitsorsiassatigut naammaginartuusunik, pisinnaatitaallunilu suliffissaarusimaneqartillugu, napparsimanermi, sulisinnaajunnaarnermi, aappaarsernermi, utoqqalinermi imaluunniit iluanaarutigisinnaasanik allanik pissutsit nammineq pisuussutiginngisat pissutigalugit annaasaqarnermi isumannaatsunik atugassaqartitaanissamut. 2.Anaanaasut meeqqallu immikkut ittumik isumassorneqarlutillu ikiorneqartussaapput. Meeqqat tamarmik, aappariinnermi tamatumaluunniit avataatigut inunngoraluarunik assigiimmik, inoqatigiinnermi illersorneqartussaapput.
Immikkoortoq 9
Kinaluunniit namminissarsiortumik tigusarineqassanngliq, tigummigallagassanngortitaassanani imaluunniit nunagisamit peersitaassanani.
Immikkoortoq 15
1.Kinaluunniit naalagaaffimmi aalajangersimasumi innuttaassuseqarnissamut pisinnaatitaavoq. 2.Kinaluunniit naalagaaffimmi aalajangersimasumi innuttaassutsiminik namminiinnarsortumik piiaaffigineqarsinnaanngilaq imaluunniit innuttaassutsimik allnanngortitsisinnaatitaanermik itigartinneqarsinnaanngilaq.
Immikkoortoq 30
Nalunaarummi matumani taaneqartut arlaannaalluunniit paasineqassanngilaq naalagaaffinnut, ataatsimoortukkuutaanut imaluunniit inunnut ataasiakkaanut tunngavissiisutut sumilluunniit ingerlassaqarniarnissamut imaluunniit iliuuseqarniarnissamut pisinnaatitaaffittut killilersugaanngitsumillu iliuuseqarsinnaatitaaffittut killilersugaanngitsumillu iliuuseqarsinnaatitaaffittut maani naatsorsuunneqartut arlaannaannilluunniit suujunnaarsitsiniutaasinnaasunik.
Immikkoortoq 24
Kinaluunniit pisinnaatitaavoq qasuersaarnissamut sunngiffeqarnissamullu, ilanngullugu piffissamik suliffiusumik naammaginartumik killilersuineq, aammalu piffissani aalajangersimasuni akissarsiat pigiinnarlugit feriaqartarnissamut.
Immikkoortoq 4
Kinaluunniit inussiaatigineqaraniluunniit namminersorsinnaassusiiagaassanngilaq; inussiaateqarneq inussiaarniarnerlu sutigut tamatigut inerteqqutigineqassapput.
Immikkoortoq 10
Kinaluunniit naligiissitaalluinnarnikkut piumasaqarsinnaatitaavoq eqqartuussivimmi aalajangersimasunut attaveqanngitsumi aammalu nakerisarsiortuunngitsumi eqqortuliortumik tamanullu ammasumik iliorfigineqarnissamik, pisinnaatitaaffimminut pisussaaffimminullu tunngasutigut aalajangiiniartoqassatillugu aammalu inatsisit tunngavigalugit pillarneqaataasinnaasumik sumilluunniit unnerluutigineqarnermini.
Immikkoortoq 19
Kinaluunniit pisinnaatitaavoq killiliiffigineqanngitsumik isummaminik nalunaaruteqarnissamut aammalu killiliiffigineqanngitsumik oqaaseqarsinnaatitaanissamut; pisinnaatitaaffimmi tassani aamma pineqarput allanit akuliuffigineqarani namminerisatut isummamik nalunaaruteqarsinnaatitaaneq aammalu nalunaaruteqarniarnermi atorneqarsinnaasut suulluunniit aqqutigalugit aammalu nunat killeqarfii apeqqutaatinnagit paasisassarsiorsinnaaneq eqqarsaatinillu nalunaaruteqarsinnaaneq.
Inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq
Siusinnerusukkut inuup ineriartorneranik ilisimasassarsiortut ornillugulu misissuiartortut piorsarsimasut "allakannajaat" misissuiffiginerusarpaat, tassalu kitaamiuunnginnerusut. Kisiannili ilisimasassarsiornermi eqqarsariaatsit ineriartorneranni apeqquserneqarpoq "allakanajaat" assigisaallu, inuup ineriartornerani misissuinerup qanoq atorneqarnissaat "allakannajaat" eqqarsaatigalugit. Inuup ineriartorneranik ilisimasassarsiortut "marloqiusaasumik inissisimaffeqartutut" isigisaasarput ornitaminni. Alapernaannerminni iliuusaat tamakkuninga pinngortitsisarput. Kisianni akuleruteqqavinngillat, misissuisutut inissisimagamik, piorsarsimassusermillu allamik tunuliaquteqaramik, misissukkamik allaanerusumik.
Sumut atassuseq:Inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq‎
Inuttut pisinnaatitaafiit pillugit silarsuarmioqatigiinut nalunaarut
Immikkoortoq 14
1.Kinaluunniit malersugaanermut atatillugu nunani allani qimaaffissarsiornissamut qimaaffissinneqarnissamullu pisinnaatitaavoq. 2.Pisinnaatitaaffik taana unnerluussaanerni naalakkersuinermut attuumassuteqanngitsutut pinerluutinut tunngassuteqavissuni imaluunniit Naalagaaffit Peqatigiit siunertaannut tunngavigisaannullu akerliusumik iliuuseqarsimanerni tunngaviginiarneqarsinnaanngilaq.
Inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq
Inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq iluaqutigalugu, amerlanertigut ornillugit misissuinermi, inuiaqatigiit assigiinngittut imminnut naleqqiunneqarsinnaalertarput, imaluunnit piffissami pineqartumi inuiaqatigiit ineriartorsimanerat sammineqarsinnaalluni. Mississuinermi tunngaviusup siulliup soqutigineruaa inuiaqatigiinni sannaani assigiissaarnerat, aappaatalu ullutsinniuinerusoq imaluunnit oqaluttuarisaanermi piorsarsimasut "allakannajaanik" misissuineq.