cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Upperisarsiorneq
thumb|380px| thumb| thumb| Upperisarsiorneq isumaqartoq pituttorneq imalt. arlaanut attaveqalerneq. Pineqarput qutsissumi pissaaneqartut imalt. nukeqartut.
Zac Efron
thumb|Efron 2012-mi Zachary David Alexander Efron (in.: 18 okt. 1987) amerikarmiuuvoq filmiliaritsittartoq erinarsortartorlu. nalunngilluarneqarpoq filmini ukunani Disney Channel Original Movie High School Musical Troy Bolton-itut aammalu Hairspray-imi Link Larkin-itut
Inuunera siuleq
Efron inuuvoq San Luis Obispo, Californiamiittumi taava nuupput Arroyo Grande-mut. Ataataa David Efron ingeniør-ivoq Nukissiuutiliorfimmi. Anaanaa Starla Baskett, Allaffimmiuuvoq Zac Efron-ip ataataata suliffiani. Zac Efron meeraangami unnukkut quligiliuanut innartarpoq, pinnguarsinnaasarani aammalu playstation-sinnaasarani ilinniangassani suliarisimanngikkunigit, angajoqqaavisalu tamanna qujarutingeqaat. Zac meeraalluni allatulli meeraasimavoq nuannaartunarnerpaajunani atuarfimmi. Nukaqarpoq Dylan-imik atilik
Isikkanilinnik ukioqartoq ataataata siunnersorsimavaa isinginnaartitsisartunngoqqullungu. Taassuma kingorna atuarfimmini isinginnaartitsisartunut ilannguppoq, sulisalerlunilu isinginaartitsisarfimmi " The Melodrama"-mi.
Ilinniangai
Zac tingusaasimavoq University of Southern California-mi, kisianni suli atuarsimanani, kisanni pilersaarutingivaa atuarnissani piffissaq nallerpat. Massakkulli pisinnaanngikkallarluni massakkorluinnaq ulapputeqarnini pillungu, Filminik immiussingami.
Sumut atassuseq:Isiginnaartitsisartut USA-meersut
Kommune Kujalleq
Kommune Kujalleq pilersinneqaqqaarpoq 1. jan. 2009-miit aallarnerfigalugu. Nunatsinni kommunit aaqqissuuteqqinneqarneranni kommuneqarfinngortoq mikinerpaaq. Avannamut killerivaa Kommuneqarfik Sermersooq.
Kommunit kattutut ukuupput, Narsaq, Nanortalik Qaqortullu kommuniat. Inuttussusai 7.632. Nunap angissusaa: 32.000 km².
Atlantikup Avannaani Suleqatigiiffik
Atlantikup Avannaani Suleqatigiiffik (NORA) tassaavoq Nordisk Ministerråd-ip ataani killeqarfiit akulloqquallugit ataatsimiisitaliaq. Nordisk Ministerråd-illu nunat ilaannut pilersaarutaata ataani naalagaaffiit akornanni suleqatigiinnermut tunnga-sunik suliaqartartuulluni. NORA-p avannarpasissumi inissisimanera, suleriaatsinik ilisimasaqarpalaar-tumik ingerlariaaseqarnera, Nunallu Avannarliit anguniagaannik pingaartitaannillu aallaaveqartuunera naalagaaffiit assigiinngitsut akornannni suleqatigiinnermik aallarniisuusarnissaanut tunngavissaqartil-luarpaa.
Kommune Kujalleq
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Atlantikup Avannaani Suleqatigiiffik
NORA Nordisk Ministerråd-imit aningaasalersorneqarpoq, aammalu nunat uku suleqatigiiffimmut pe-qataasartut aningaasaleeqataasuusarput: Savalimmiut, Kalaallit Nunaat, Island aammalu Norge-p sine-riaa.
NORA-p ataatsimiisitaliaa nunanit peqataasartunit sisamanit inuttalersugaavoq. Nunat tamarmik pinga-sunik ilaasortaatitaqarput, ataatsimiisitaliarlu NORA-p ukiunut arlalinnut sulinikkut pilersaarusiornera tamakkiisumik malittarisassiuullugu aalajangersaasarpoq.
NORA-p allattoqarfia Savalimmiuni Tórshavn-imi inissisimasuuvoq. Nunani ukunani allattoqarfiit si-samat saaffigisartagassamik ataatsimik inuttalersugaapput: Island, Kalaallit Nunaat, Norge-p kujataa/-kitaa aammalu Norge-p avannaa.
NORA-p nunani immikkoortortaqarfiusuni suleqatigiinnerup nukittorsernissaa sunniuteqaqataaffigisus-saavaa, anguniarneqarporlu Atlantikup avannarpasissuata immikkoortortaqarfia nukitooq annertuumillu sunniisinnaasoq. Ineriartornerup patajaatsup nukituullu ilisarnaatigai aningaasatigut imminut napatissin-naaneq. Tamanna ilaatigut nunat killeqarfii akulloqquallugit inuussutissarsiornikkut suliffeqarfiit, aam-malu ilisimatusarnikkut ineriartortitsinikkullu kattuffiit suleqatiginerisa nukittorsarneragut anguneqas-saaq.
Taamaasilluni NORA-p makku suliassarai
Sumut atassuseq:Politik
Silasiorneq
thumb|right|200px Sermersuup isorartunerujussua pissutaalluni nuna ataatsimut isigalugu issittumik silaannalittut taasariaqarpoq, ukiullu qaammataani kiannerpaaffiusumi kiassusia agguaqatigiissillugu 10° C qaangissanagit. Sumiiffinni ataasiakkaani, soorlu Narsarsuarmi Kangerlussuarmilu silaannaq kiattup issittullu akornannut qanittumiittuupput aasallu qaammataani agguaqatigiissillugu kiassusaat 10° C sinnersinnaasarlugu. Nunap isorartunerujussua pissutaalluni Kalaallit Nunaata Avannaani Kujataanilu sila assigiinngeqisumik allanngorartuuvoq, sinerissamili nunat avasissuniittut timerpasinnerusullu, pingaartumik sikuusanngitsumi, nunallu timaaniittut annertuumik assigiinngissuteqartarput. Aasaanerani imaq silaannarmik nillataartitsisarpoq ukiuuneranilu nerumitsitsisarluni. Taamaammat sinerissami sikuneq ajortumi ukiuunerani aasaaneranilu kiassutsit assigiinngissutaat annikinneruvoq, nunaviullu silaannaanik silaannaqartumut qanilliartortilluni assigiinngissut annertusiartortarpoq. Kalaallit Nunaanni tamarmi aasaanerani kiassuseq assigiiaartorujussuuvoq, piffissami seqernup kaaviinnalerneraniit (qaasuitsup killiaqarfiata avannaatungaani) kiak annertooq pissutigalugu.
Kalaallit Nunaanni nittaalaq/sialuk allanngorartorujussuuvoq. Kalaallit Nunaata Kujataani illoqarfinni sinerissamiittuni ukiumut nittaalaq/sialuk 800 mm-ip miss. 1.400 mm-imut annertussuseqarpoq. Avannarpasinnerusumi aammalu nunap timaani nittaalaq/sialuk annikilleriarujussuartarpoq. Avannarpasinnerpaani timerpasissumilu ukiumut nittaallap/sialuup 200 mm inorpaa. Sumiiffinni ataasiakkaani soorlu Pearylandimi nunatta avannaarpiarsuaniittumi nittaalaq/sialuk ima annikitsigaaq tamanna ilaatigut issittup inoqajuitsuatut taaneqarsinnaalluni.
Linkit
Sumut atassuseq:Pinngortitamik ilisimatusarneq‎
Jonathan Motzfeldt
thumb|Motzfeldt 2003-mi Jonathan Motzfeldt (in. 25. sep. 1938 - 28. okt. 2010, Qassimiuni Qaqortup Kommuneani, ullumikkut Kommune Kujalleq), kalaaliuvoq politikkimi suliaqartarsimasoq aamma palasiusoq.
Motzfeldt, Jonathan Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Tupaarnaq
thumb|Paarnaqutit nunatsinni aamma takussaasarput (Thymus vulgaris)|right|300px Naasut paarnaqutit assigiinngitsut 20-it akornaniittoq (qallunaatut Timian, Thymus), Europami, Kangia qiterlermi aamma Afrika-p avannaani takussaasuupput. Tupaarnaq Kal.Nun.-ni niviarsiaqqat aterisinnaasarpaat.
Leksikoni
Leksikon tassaavoq suliaq/atuagaq sunik tamanik paasissutissanik suliarineqarsimasoq. Oqaaseq grækerineersuuvoq lexikón isumaqartoq ordbogi. Naliginnaasuugaluarpoq leksikon suliarineqartarluni tulleriiaanik aaqqissorlugu, soorlu ukiut ingerlaarneri imalt. atuakkiortut tulleriiaarlugit. Ullutisinnili qarasaasiaq atorlugu assut atorluarneqartalerluni.
Tupaarnaq
Sumut atassuseq:Naasut
Leksikoni
Sumut atassuseq:Ilisimatusaatit
Ataatarpooq
Ataatarpooq tassaavoq kristumiut qinnutaat Matthæus evangeliet kap. 6, vers 9-13-mi atuarneqarsinnaasoq. Oqaatsit hundred-ulikkaani nutsigaavoq nunarsuaq tamakkerlugu, aamma wikipedia-mi oqaatsit arlalippassuit (saamiatungaani ammut) takuneqarsinnaapput. Kalaallisuua nutaaneq ima nipeqarpoq:
Qaasuitsup Kommunia
Qaasuitsup Kommunia (atini tulluarigaa, Qaasuitsoq; "piffiit seqernup nuinngitsoorfigisartagai") pilersinneqarpoq 1. jan. 2009, kommunit kattunnerata kingorna. Kommuneqarfik avannarlerpaajuvoq kangimut killigigaa Kalaallit Nunaata nunataa eqqissisimatitaq, kujammullu killigigaa Qeqqata Kommunia.
Ataatarpooq
Nutaanerusup siulia ima nipaqarpoq:
Qaasuitsup Kommunia
Kommuneqarfik annerpaaq aamma nunarsuarmi kommuneqarfinni annerpaaq, nunataa eqqarsaatigalugu. 660.000 km². Innuttussisigigaa 17.679 (2008).
Ataatarpooq
Aamma takukkit
Sumut atassuseq:Upperisarsiorneq
Qeqqata Kommunia
Qeqqata Kommunia, pilersinneqartoq 1. jan. 2009-miit, kommunit aaqqissuuteqqinneqarnerata kingunerani. Avammut killeraa Qaasuitsup kommunia, kujammullu killigigaa Sermersuup Kommunia.
Qaasuitsup Kommunia
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Qeqqata Kommunia
Innuttat: 9.685. Nunap angissusia: 115.500 km².
Kommunit kattuttut ukuusut, Sisimiut aamma Maniitsoq.
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Barack Obama
Barack Hussein Obama (in. Honolulu-mi Hawaii, 1961) amerikarmiuuvoq politikkeri aamma USA præsidentiat 44-ssaat.
Safri Duo
thumb|250px|Safri Duo Århus-imi tusarnaartitsisut Juli 2005 Safri Duo tassaapput qallunaat pop-inik nipilersuutinillu elektronik-kiusunik atuisartut inuttaralugit Uffe Savery Morten Friis-lu.
Barack Obama
Obama inuiaqatigiilerinermut ilinniarnertuuvoq, aamma nunat tamalaat akornanni politikki ilinniarfiginikuuvaa Columbia University-mi, tassaneereerluni Chicago kujasissortaani piitsut akornanni sulilerpoq tassani pissutsit pitsanngorsarniarlugit suleqataalluni. Chicago-mi ukiut pingasuni tassaneereerluni inatsisilerituutut ilinnialerpoq Harvard University-mi, aviisiliorfimmi ataqqisaasumi Harvard Law Review-mi aaqqissuisuuninngorpoq affarmik qernertormioq siullerpaaq.
Safri Duo
Sumut atassuseq:Nunani allani nipilersortartut
Barack Obama
Obama, Barack
Upernavik
Upernaviup kommunea illoqarfiit avannarpasinnerpaat tulleraat, 1772-milu tunngavilerneqarluni. Kisitsisit 2004-meersut naapertorlugit 2.905-inik katillugu inoqarpoq. Oqaluttuarisaanerup ingerlanerani Upernaviup kommunea piniarneq inuutissarsiutitut annerusumik ingerlassimavaa, 1980-ikkunnili aalisarneq pingaarutilimmik eqqunneqarsimavoq aallunneqalerluni. Kommune-p isorartussusaa avannaaniit kujammut annertuvoq, 450 km-t. Assersuutitut Jylland-ip avannaaniit, Skagen-imiit, kujammut Tysklandi-p killeqarfianut. Nunaqarfiit qiviassagaanni Upernaviup kommuneani, kommune-kkuutaarnerit eqqarsaatigalugit, nunaqarfiit amerlanersaat inissisimapput. Taakku quliupput, Kullorsuarlu inuttunersaavoq 400-t missaanni inoqarluni. Minnersaraat Tussaaq, tassanilungooq inuk ataasiinnaq najugaqarpoq. Nunaqarfiit sinneri ukuupput: Upernavik Kujalleq (194), Kangersuatsiaq (237), Aappilattoq (200), Naajat (55), Innaarsuit (155), Tasiusaq (237), Nutaarmiut (55), kiisalu Nuussuaq (197).
Takornariaqarneq, minnerunngitsumillu angallanneq eqqarsaatigigaanni, Upernavik ukiuni kingullerni oqilisaaffigineqarsimavoq. Tamanna pivoq Oktoberip aallaqqaataani 2000, mittarfittaarneratigut. Upernaviup eqqangisaa avatangiisiilu aamma alianaaqaaq kusanarluni, soorlu kullorsuartut isikkulik Kullorsuup eqqannguaniittoq tikinneqarsinnaasoq.
800px|thumb|center| Upernavik thumb|800px|center| [[Aappilaattoq ]] thumb|800px|center| [[Naajaat ]]
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Nuna eqqissisimatitaq
thumb|175px|right|Nuna eqqissisimatitaq Nuna eqqissisimatitaq tassaavoq naalagaaffiup nunataata iluani nunataq eqqissisimatinneqartoq, nuna naasuilu uumasoqarfiilu piniaqqusaanatik illersorneqartut, aamma nuna immikkuullarissusaa illersorneqarluni ataannarnissaanut.
Tina Turner
Tina Turner (in. Anna Mae Bullock, 26. nov. 1939), amerikarmiuuvoq pop/rock-inik erinarsortartoq, Grammy-nik pinnattarnikoq. Buddhist-eq aamma ilaatigooriarluni isiginnaartitsisartoq.
Nuna eqqissisimatitaq
Kalaallit Nunaanni
Kalaallit Nunaanni nuna pingasoriarterutingajaa eqqissisimatinneqartuuvoq. 1974-mi tunup avammut killingani nuna eqqissisimatinneqalerpoq ullumikkumut nunarsuarmi annerpaalluni. 972.000 km².
Tina Turner
Inunngorpoq Nutbush-imi (massakkut Brownsville, Tennessee). Afro-amerikammiuuvoq, aamma Navajo Cherokee-lu. 16-inik ukioqarluni St. Louis-imut nuuppoq ilisimaneqarlualerlunilu qiimmaarissumik erinarsortarnini The Ike and Tina Turner Revue-mi 1960-ikkunni 1970-ikkunnilu. Tina Turner katinnikuuvoq Ike Turnermit kisianni ukiut ingerlanerini avillutik. Uiminit persuttarneqarnerminit nalunnginneqarpoq. Saxofonertartumit ataatsimik erneqarpoq aamma Ike Turner-imit ataatsimik erneqarluni.
Kalaallit Nunaat
Kalaallit Nunaat nunarsuarmi qeqertat annersaraat. Nunavittakkaani Amerika Avannarlermut ilaavoq, kisianni Europamut politikkikkut attaveqarnerulluni.
Tina Turner
Ilisimaneqarluaatigineruaa kisimiilluni erinarsoqqittalerami 1980-ikkunni cd saqqummersikkamiuk "Privat Dancer" aamma kingusinnerusukkut "Simply the Best" "Whats love got to do with it"-ilu. Taaneqarnerusarpoq "Rock & Roll-ip Dronninng"-ia.
Kalaallit Nunaat
Kalaallit Nunaat Savalimmiut assigalugit Danmarki kunngeqarfiannut atavoq naalagaaffeqatigiinnerup iluaniilluni.
5. juni 1953 tikillugu Kal. Nun. Dk-mit nunasiaatigineqarpoq. Ulloq tassanngaanniit Kal. Nun. Dk inuttaalu assigalugit naligiimmik innuttaatinneqalerput, taamaalilluni Danmark-ip tunngaviusumik inatsisaa aamma allanngortinneqarluni. 1978-imi kalaallit namminersornerulernissamut taasitinneqarput, kinguneralugu 1. maj 1979, namminersornerulerneq eqqunneqarluni. Assinganik 2008-mi qinersisoqaqqippoq, namminersornermut kalaallit angerlutik, 21. juni 2009 aallarnerfigalugu. Namminersorneq aallaavigivaa, akisussaaffiit arlallit Danmark-imeersut Kal. Nun. tiguartuaarnissaat taamaalilluni oqartussaaffiit kalaallinit tiguneqartuaartussaallutik. Aningaasalersorneqarnera 3 mia. sinnilaarlugit ukiumut Danmark-imiit tunniunneqartarnissaat aamma siunniunneqarpoq.
Hans Enoksen
Hans Enoksen Kalaallit Nunaata naalakkersuisut siulittaasorivaat 2002-miit 2009-mut.
Naalakkersuisut siulittaasuattut qinerneqarpoq dec. 14-ianni 2002, partiia ajugaammat 28% sinnerlugu, 7% ikinnerulluni qinersiffiup siuliani kisiannili siulittaasutut inississinnaalluni.
Qinersereernerup kingunerani saamerliuniat Inuit Ataqatigiit naalakkersuisooqatigilerpai. Taakku partiit marluk oqallisigilerpaat, Danmarkimit USA-millu isumaqatigiissut allanngortinniassanerlugu, Pituffimmi attartuineq qanoq atsigisumik iluanaarfiginiassanerlugu. 2009-mi qinersisoqarmat, IA-p ajugaaffigaa 43% missaani qinerneqarmat, Hans Enoksen-ip Siumua 26% miss. qinerneqartoq.
2009-mi ajugaaffigineqarmat, Hans Enoksen partii Siumut siulittaasuattut tunuarpoq, inatsisartunilu ilaasortatut ingerlaqqilluni.
Enoksen, Hans Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Kalaallit Arsaattartut Kattuffiat
Kalaallit Arsaattartut Kattuffiat (KAK) kattuffiuvoq nunatsinni isikkammik arsaannermik aaqqissuisoq. Kattuffik 4. juli 1971 ivertinneqarpoq.
Roxette
Sumut atassuseq:Sverige
Arfivik
thumb|Map Arfivik thumb|Arfivik Arfivik (Balaena mysticetus) - Uumasunik ilisimatuut - qanoq utoqqaatigilersinnaanersoq ilisimaqqissaanngilaat. Kisianni utoqqalinikkaarujussuusut qularnaateqanngilaq. Alaskami piniartut ukiualunnguit qaangiuttut arfivimmik ukiunik 125-nik pisoqaassusilimmik tuukkartalimmik silulipput. Misissueqqissaarnikkut paasineqarpoq arfeq ukiunik 200 missaannik utoqqaassuseqartoq, tassalu utoqqalinerminik toqquteqarani tuukkartalertinnerminik toqquteqarsimavoq. Saanilorujussuit kisimik taamatukanneq utoqqaassuseqalersinnaapput. Kisianni arferit 200 missiliorlugit ukiullit utoqqaalisinnaassutsimikkut saanilorujussuit minnerpaamik ukiunik 50-inik qaangerpaat.
Arfivik inerilluarsimasoq 15-18 meterinik takissuseqartarpoq, taavalu 44-58 tonsinik oqimaassuseqartarluni, ukiup qanoq ilinera orsuatalu issussusia apeqqutaalluni. Arfivik sikut eqimasut akornanni neriniartarpoq, arfiviillu ullut quliinnaat ingerlaneranni 1000 km-inik nikissinnaasarput. Arfiviit ukiuunerani sumiittarnersut uumasunik ilisimatuut suli naluaat. Kisianni neriuutigaat qaammataasanut nassitsissutit atortoralugit tamanna ukiuni aggersuni paasineqarumaartoq.
Shania Twain
Shania Twain (in. Eilleen Regina Edwards 28. aug. 1965) canadarmiuuvoq erinarsortartoq pop-nik countrynillu sanasartoq. Nuuseeraliaani Come On Over ateqartumi iluatsilluartumik saqqummiussinikuuvoq nunarsuaq tamaat 35. mio.-inik amerlatigisunik tunineqarluni. Katillugit nuuseeraliai 65. mio.-inik amerlatigisunik saqqummiussaqarnikuuvoq.
Canadami nunatat killeqarfiillu
600px|right Canada qulinik nunataqarpoq (immikkoortortaqarpoq, provinsit) pingasunillu killeqarfeqarluni (territoriit). Nunatai annerusumik namminersortuupput, imminneq naalakkersuisoqarlutik inatsisartoqarlutillu.
Canadami nunatat quliusut (illoqarfik pingaarnersaq ungaluuserlugu):
Shania Twain
Eilleen Twain-itut ateqarluni erinarsortalerpoq (13 miss. ukioqarluni), country-nik erinarsortalernialerluni atini allanngortippaa Shania (taaneqartarnera [sjanaija] ), amerikka avannarliup indiaanerit oqaasiat isumaqarsinnaasoq "nammineq".
Twain, Shania
Canadami nunatat killeqarfiillu
Sumut atassuseq:Canada
Kâgssagssuk
Kâgssagssuk timersoqatigiiffiuvoq isikkamik arsaannermik aallussaqartuusoq.
Sumut atassuseq:Timersorneq
Kalaallit Nunaata Radioa
Greenlandic Broadcasting Corporationimik aamma taaneqartartoq, danskisullu Grønlands Radio, innuttaasunik kiffartuussisuuvoq radioqarfiullunilu tv-qarfiusoq pisortanit aningaasalersorneqartoq.
KNR pisortanit aningaasalersorneqartoq namminersortoq 1958-imi tunngavilerneqartoq radiokkut tv-kkullu nutaarsiassanik, qaammarsaanermik, alikkusersuinermik eqqumiitsulianillu aallakaatitsinissamik pisussaaffeqartoq.
Kalaallit Nunaat
Statistikki
Angissusaa:
Kalaallit Nunaata Radioa
KNR siulersuisunit tallimaasunit pisortamillu aqunneqarpoq.
Kalaallit Nunaat
Statistikki
Ukiunik agguaqatigiisillugit:
Kalaallit Nunaata Radioa
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Kalaallit Nunaat
Statistikki
Utoqqaassusaat agguaqatigiisillugit:
Qanoq sivisutigisumik agguaqatigiisillugu inuunissaq:
Kommunit
Allaffissornikkut Kalaallit Nunaat sisamanik kommunenik immikkoortortaqarpoq. 1. jan. 2009 aallarnerfigalugu kommunit 18-it illoqarfikkaartut atorunnaarlugit kattullutik imaalerput: thumb|upright|Kommunit center|thumb|800x800px
Aamma takuuk
* Sumut atassuseq:Amerika Avannarleq
Kommuneqarfik Sermersooq
Kommuneqarfik Sermersooq tassaavoq kommuneqarfik nunarsuarmi annersaata tullia, nunataa eqqarsaatigalugu (annerpaasoq Qaasuitsup Kommunia). Kommunit aaqqissuuteqqinneqarneranni (aallartiffianiit 1. jan. 2009) kommuneqarfiuvoq innuttussutsimigut annerpaaq (Kalaallit Nunaanni).
Kujammut killigaa Kujataata Kommunia, avammut killigaa Qeqqata Kommunia.
Innuttaqarpoq 21.000 tungaanut, nunataatalu angissusigivaa 635.600 km².
Kommunit kattuttut ukuupput, Ammassalik, Ittoqqortoormiit, Ivittuut, Nuuk aamma Paamiut.
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
George W. Bush
thumb|Bush 2003-mi George Walker Bush (1946) amerikarmiuuvoq politikkeri aamma USA præsidentiat 43-ssaat, (2001-2009).
Kuupik Kleist
thumb|Kleist 2008-mi Kuupik Kleist, IA siulittaasua, politikkeri, 2009-mi kalaallit parlament-iannut (Inatsisartut) qinersisoqarmat, naalakkersuisut siulittaasussaattut qinerneqartoq.
Inunngorpoq 31. marts 1958 Qullissani, Inuit Ataqatigiit sinnerlugit Folketing-imut ilaasortaavoq 2001-miit 2007 tungaanut.
Meeqqat atuarfianni atuarpoq Qullissani 1966-miit 1972-mut, realskolerluni Sisimiuni 1972-miit 1975-mut, Birkerød Statskole gymasiarluni 1975-miit 78-mut. Socionom-itut atuarpoq Roskilde Universitetscenter 1983-imi.
Pisortaqarfinni atorfilik, Naalakkersuisuni ilaasortaasartoq aamma namminersornissamut isumalioqatigiissummi ilaasortaq 2004-mi.
Georg Carl Amdrup
thumb|Georg Carl Amdrup Georg Carl Amdrup (in. 19. novembari 1866 København Danmarkimi - toqusoq 15. januaari 1947 København). Qallunaaq imarsiornermik sakkutooq aamma Kalaallit Nunaanni ilisimasassarsiortoq.
Sumut atassuseq:Ilisimatusaatit‎ Sumut atassuseq:Danmarki
Napasoq
Napasoq nunaqarfiuvoq inukitsoq 100-jut inorlugit inoqarpoq. 2012-13 atuartut tallimaapput.
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Céline Dion
Céline Marie Claudette Dion (in. 30. marts 1968) canadarmiuuvoq erinarsortartoq. Canada-mi franskisut oqaluttuni qatannguterpaat 14-nini nukarlerpaavoq. Meeraallunili erinarsorneq tusarnaartitsiniarnerlu nuannarisorujussuuvaa, tallimat affarlu ukioqartoq aniata katimmat erinarsorfigisimallugu. Qulinik ukioqarluni angajoqqaavisa imerniartarfiani tusarnaartitsisarsimavoq.
12-nik ukioqarluni erinnamik sanavoq immiullugulu anaanani aninilu ilagalugit. Erinaq taanna Rene Angelil, nipilersortartunik aaqqissuisartoq aamma immiussisartoq, nuannaringaaramiuk illumini Céline-p nuussualiaqqaani sanavaat, saqqummerluni 1981-mi, taamani Céline 13-nik ukioqartoq. Taanna nuussualiaq ateqarpoq "La Voix Du Bon Dieu". Ukiut marluk qaangiuttullu Céline nuussuarnik tallimanik saqqummersitseqqippoq. Guldpladinnarppoq Frankrig-mi, canadarmiumik siullerpaamik tunineqartoq.
Celine Dion erinarsugai akigivai 200.000.000-it nunarsuarmi inunnit pisiarineqarput,tusaammasaalluartuuvoq erinagilluartuullunilu.
Dion, Céline
Imermiutarsuaq
Sumut atassuseq:Nersut
Qarasaasialerinermik ilisimatusarneq
Qarasaasialerinermik ilisimatusarneq (qall.: Datalogi) tassaavoq paasissutissanik, qanorlu taakku passinnissaanik ilisimatusarneq, qarasaasiat ikiortigalugit.
Nagguaatsoq
Nagguaatsut (Lat. Elephantidae) miluumasuupput Afrikami Asiamilu uumasut.
Sumut atassuseq:Nersut
Annoraamineq
thumb
Annoraamineq siiliki qanga Jiisusi suli inunngunngikkallarmat 2600 matuma siorna jaapani-miit nalunngineqareersimavoq japa-nip siullermik isertuusimavaa kisianni kinap paasisimavaa, taamanikkumiilli siiliki atungaajartulersimavoq ullumikkullu 2000-tikkunniilli siiliki atungaalersimavoq ullumikkut. Siiliki ,siiliki quperlummiik aallartissimavoq, tassa quperluup amia nutaanngorluni kitakkaangat suliarineqarluni annoraamininngortinneqartarpoq immaqalumi aamma pulateriaarsuup amia taamalisarsimavaat. Uanga kisiat tamanna ilisimanngilara.
Siutitooq nimeruaartoq
Siutituut nimeruaartut (aamma Zebra; Lat.: Hippotigris) miluumasuupput Afrikami uumasut.
Sumut atassuseq:Nersut
Qeqertarsuup tunua
thumb|Qeqertarsuup tunua titarnilersorneqarsimasoq takuneqarsinnaavoq. Qeqertarsuup tunua imaavoq kangerliumaneq (aamma taasarpaat "iterlak" imalt. "ikerasak") Qeqertarsuup, Ilulissat, Aasiaallu akornaniittoq. Qeqertarsuup tunua eqqartorneqaleraangami illoqarfiit uku malunniutigineqarnerusarput: Qeqertarsuaq, Ilulissat, Qasigiannguit, Aasiaat aamma Uummannaq.
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Uniaaluttuumasoq
Uniaaluttuumasut (Lat.: Vermilingua) miluumasuupput takisuumik qingallit Amerika Kujallermi uumasut.
Sumut atassuseq:Nersut
Søren Poulsen
Søren Poulsen Nipilersoqatigiit "Simik" ilaasimasoq taassumalu taalliaraa kalaallinut attortissutaasimaqisoq "Iliveqarfik".
Sumut atassuseq:Nipilersortartut
Lionel Messi
thumb|Messi 2018-mi Lionel Messi (inunngortoq 21. Juni 1983) argentinamiut arsaattartoraat, FC Barcelonami Argentinallu landsholdiini arsartartuuvoq. Arsartalerpoq ataatami klubbiani Grandolimi tallimanik ukioqarluni, 15-iinnarnillu ukioqarluni FC Barcelonap arsarnermik sungiusartitsineranut La Masiamut ilanngulluni. 1. Maj 2002-imi Barcelonami nukarlersaalluni målernerpaat ilagilersimavaat.
Sumut atassuseq:Timersorneq Sumut atassuseq:Argentina
Qungasersooq
Qungasersooq (Lat.: Giraffa camelopardalis) miluumasuuvoq takisuumik qungasilik Afrikami uumasoq.
Sumut atassuseq:Nersut
Aak
thumb| Aak tassaavoq aak timitta pisariaqartitaa.taanna ummammiik sananeqarpoq aak timitta iluaqitissartarivaa sorlu kilerutta aak nuippat inuit nipinnertuulertarpaat.
Sumut atassuseq:Uumassuseqartulerineq‎
Nuuk
Nuuk Kalaallit Nunaanni Illoqarfiit pingaarnersaat. Tamanna soorunami isumaqarpoq kommuni pillugu amerlasuunik paasissutissaqarmat innuttaasunut, suliffeqarfinnut allanut, tusagassiutinut nunarsuarmioqatitsinnullu allanut pingaaruteqarsinnaasunik.
1. jan. 2009 aallarnerfigalugu Nuup kommunea atorunnaarluni Kommuneqarfik Sermersooq-mut atalerpoq.
Nuummi maanilu inuiaat tamarmik sisamararterutaat najugaqarput. Illoqarfinnut allanut sanilliullugit inuuneq maani ulapaarfiunerusinnaasarpoq biileqarluarlunilu, bussit Nuussuarmut Qinngutsinnullu ingerlaartut, pisiniarfiit cafellu taavalu alliartupiloornerani illuliorfiit nutaat. Kisianni illoqarfik immikkut ittumik ilisarnaateqarpoq: Pisuttuarit illoqarfitoqqami illutoqqallu 1700-nisat qimerloorlugit najorlugit. Imaluunniit aneernerit nangiguk Qaqortumut (Myggedalen-imut) qisunnik sanaanik illorpassualik, qalipaatigeqisunik, sivinganinnguamittut kangerluup tungaanut. Puigussanngilat Katuamut alakkaassagavit, Kalaallit katersuuttarfiat, isiginnaagassianik, nipilersornernit, takutitsinernit misigisaqarsinnaagavit aammalu cafemi Café Latte-torlutit mamarsaatitut.
thumb|left|Nuuk Inissisimanera nunarsuarmi kangerluit annersaata ilaata nuuanittumi, pinngitsuunngivilluni umiatsiamik angalanissaq, neqeroorutigineqartaqisumi, misigisassaavoq. Aasap aallartilaarneraniik, ukialernerup nalaanut arferit eqqaani takussaajuarput, ilaannilu nunamut qanilliivittarlutik. Periarfissaqarluarpoq (pukkelhvaler)nik takussalluni, talerorsuarminnik qaffatsitsisartut itinersuarmut apparsariannginnermi. Kisianni aamma (vågehvaler)rit eqqaani amerlapput, ataasiakkaat eqimattakkaallu. Arfermik safari-ssalluni kisiartaanngilaq periarfissatut- umiatsiarlutit nunaqarfinnukarsinnaavutit, Nuup kangerluata iluanut angalagaanni nunaqarfiusimasoq Qoornoq (Qoornormiut "Qoorngoq"mik taasarpaat)tikitassaavoq, kiisalu Kapisillit savaateqarfiullunilu tuttuuteqarfik. Aammalu Nuup akianiippoq Kangeq suli illulik takusarneqarsinnaasoq. Kujammullu ingerlagaanni nunaqarfikunnguaq Narsaq aamma suli aallaarsimaarfigineqartartoq atuartunik aasaaneranilu sunngiffimmi atorneqartarluni. Kujavartissagaannilu Qeqertarsuatsiaat aamma orninneqarsinnaavoq. Sermersuaq kangerluppassuit iluaniittumuttaaq ingerlaarsinnaavutit assut takoranneqisumut.
Ukiukkut aammalu upernalernerani periarfissat ammasarput. Nuussuaq qimalaaraanni mittarfiup tunuani Qinnguttalu tikinnginnerani kalaallit nunaata majuartaataata takinersaat Quassussuarmiittoq 1000 meterimik takissusilik aappalu 300 meterinik takissusilik nassaarineqarsinnnaapput. Qaqqap qaavaniik nuna qaquffaarissoq tungujortunik kangerlulik isikkivigissumik takuneqarsinnaapput- taavalu aatsaat tassa ammut sisorusukkaanni sisoraatinik imaluunniit snowboardtimik. Nuummiut snescootererlutik angalasarnerat naliginnaasuuvoq. Periarfissat pillugit illoqarfiup angalatitsiviata ilaannut paasiniaagit. Misigiguit sukkaannerusumik misigisassarsiorniarlutit soorunami aamma arpaatertarfeqarpoq (langrend).
Soorlu illoqarfissuarni allani, illoqarfik inuunerlu naliginnaasoq misigisaqarfiulluarnerusarpoq bussinut ilaagaanni. Nuummi taamaaliorit taavalu tulattarfik nutaaq ulapaarfioqisoq, illuliorfiillu ineriartupallapiloorneri, illoqarfiup qeqqa pisiniarfilik, neriniartarfilik allallu kulturisiorfiit- nunatta katersugaasiviat, eqqumiitsuliortut katersugaasiviat nunattalu atuakkanik atorniartarfia misigikkit. Aasakkut golfersinnaavutit immikkut ittumik golfertarfimmi nuussuup mittarfiullu akornanniittoq aammalu naluttarfik Malik, kusanangaaqisoq, ukioq naallugu ammasarpoq.
Takornariarfissat:
Ilinniarfiit
Nuummi universiteti, Ilisimatusarfik.
Galleri
thumb|center|800px| Nuuk
Aamma takukkit
Sumut atassuseq:Nuuk Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat Sumut atassuseq:Illoqarfiit pingaarnersaat
Ursidae
Paaserusukkaluarparput Nannup isikkua, oqimaassusaa, takissusaa, angissusaa. (Isikkua) Paaserusukkaluarparput Nannuup timaa. Soorlu: Tingui, Uummataat, Aqajarui, il.il
Sumut atassuseq:Nersut
Politikki
Politik tassaavoq ingerlaariaatsimik aalajangiineq, immikkoortitat akornanni aqutsineq sunniiniarnerlu, piffiit ilaanni ineriartortuni. Naliginnaasumik oqaaseq ilisimaneqarpoq naalakkersuinermik tunngatinneqartarluni, kisiannili politik aamma maluginiarneqartarpoq inuit ataatsimooqatigiinneranni ingerlaarnerit (aamma ilaanni uumasut akornanni), ilanngullugu suliffeqarfinni, ilinniarfinni aamma upperisarsiorfinni.
Uani politik allaaserineqarpoq, nunap aaqqissugaanerata toqqavilersorneqarnera, naalakkersuisuniit inatsisartunut inunnullu naliginnarnut.
Kalaallit Nunaanni politikki
Kalaallit Nunaanni politikki oqaluttuarssartaa
Kalaallit Nunaat nunasiaataanerata nalaani 1721-miit 1850 miss. tikillugu Danmark naalakkersuisuniit aqunneqarpoq. 1850 miss. pilersinneqarput ataatsimiittarfiit qallunaanit kalaallinillu inuttaqartunik, taamani taaneqartartut "Paarsisut". Suliassaralugit nunap immikkoortuini aqutsisassallutik.
1951-mi kommunalbestyrelsit atuutinneqalerput, landsrådilu ataasinngorluni. Landsråd-ip annerusumik suliassarigaa siunnersuisarneq qallunaat naalakkersuisuinut annikitsumillu akisussaaffeqartoq nunap iluani suliassanik tunngasunut. Politikkerini pittaanerpaavoq ingasannerpaallunilu tamani ateqartoq Hans Enoksen.
Aallaavia
Aamma takuuk
Sumut atassuseq:Politik
Kalaallisut
frameless|right
Kalaallisut Kalaallit Nunaanni oqaaserineqarput. Inuit-Aleut oqaatsineersuupput sikuijuitsumi avannarlermi najugaqartuni oqaaserineqartut. Sumiorpalussutsit annerit assigiinngitsut pingasuupput tassaasullu Avanersuarmiutut (Inuktun), Kitaamiusut (Kalaallisut), Tunumiusullu (Tunumiit oraasiat). Inuit 54.000 missaat kalaallisut oqalussinnaapput, taamaalillunilu kalaallisut oqaluttartut Inuit-Aleut'it oqaasiinik oqaluttartut allat tamaasa katillugit amerlanerullutik.
Nina Kreutzmann Jørgensen
Diskografi
Qulleq:
Kalaallisut
Aamma takuuk
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat Sumut atassuseq:Oqaatsit
Nina Kreutzmann Jørgensen
Aamma takukkit
Kreutzmann, Nina Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Jesusip Ilumiortup Ilagiissai
Jesusip Ilumiortup Ilagiissai tassaapput ilagiit sumut arlaannut atanngitsut Beijingimi. Kinami 1917-imi tunngavilerneqartut. Nalitsinni uppertaat 1,5 aamma 2,5 milliuunit akornanniipput naalagaaffinni 40-ni nunavissuarni arfinilinni. Ilagiit taakku Ilagiit Pinisisiortut avalequtaattut Kinami 1900-kkut aallartinnineranni pilersuupput. Ilagiit taakku aamma sammivigaat Pinsisiiortut ataasiunermik upperisamik isiginnittasiat (Jesusip aqqanik tunngaveqarneq). Aamma taakkupput upperisarsiortut Kinamiuvinnik tunngavilillit pingasut 1949-mi kommunistit Kinamik tigusinngikkallarmarta atasuusut ilaat. Ilagiit siunertaraat inuiaqatigiinnut tamanut iivangkiiliup oqaluussissutiginissaa Jesusip aappassanik tikiutinnginnerani. 1967-imi nunat tamalaat akornanni Jesusip Ilumoortup Ilagiissaasa ataatsimoorfiat Los Angelesimi (USA-mi) pilersionneqarpoq.
Toornaq
Toornaq qanga kalaallit angakkut ikiortigisarpaat, pianiakkanut assigiinngitsunullu. Angakkup toornitilluni toornani aggersartarpai oqaloqatigilerlugillu.
Jesusip Ilumiortup Ilagiissai
Sumut atassuseq:Upperisarsiorneq
Toornaq
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat Sumut atassuseq:Upperisarsiorneq
Katuaq
250px|thumb|Katuaq Katuaq tassaavoq Kulturip Illorsua, 15. feb. 1997-imi atoqqaartinneqartoq.
Katuaq inuiaqatigiit Kalaallit Nunaanni najungaqartut tamarmik illorsuaraat, Nuumi angerlarsimaffilik.
Katuaq nipilersuussuartut ippoq, sukkulluunniit appissinnaasoq, ullukkut takorluukkanik ulikkaartoq, unnukkullu saviup kajungerisaatut inunnik qaamanermut nutsuisartorlusooq. Katuaq illorsuuvoq angakkuakkatut ittoq, arsarnerit alutornassusiisa, iluliarsuit kinginnerisa qaamarngullu apummi alanngialanerata uumassuseqartumillu pissuseqarnerata anersaanitsitsillutik isumassarsisitsinermikkut avatagiisilerlugulu ilusiligaat.
Qassimiuaariartartut atuisartulllu pitsaanerpaamik misigisaqartinneqartarnissaat, sullinneqarnissaat paasissutissinneqartarnissaallu Katuap sulisuisa salliutittuassavaat. Katuap neqeroorutaanut ilaasarput nipilersornernik tusarnaartitsinerit isiginnaartitsinerillu assigiinngitsut, saqqummersitsinerit, filmertitsinerit aaqqissuussinerillu allat.
Aamma ataatsimeersuarnerit pikkorissartitsinerillu ingerlanneqartarput, kiisalu Cafetuami alutornartunik mamartunillu sutungassaqartuartarpoq.
Katuaq aallaavigalugu aaqqissuussinerit sinerissamut ingerlatinneqartarput. Agguaqatigiillugu tusarnaartitsinerit isiginnaartitsinerillu 50–it miss. illoqarfinni allani ingerlanneqartut Katuap aaqqissuusseqataaffigai.
Anaanap ullua
Danmark-imi nunanilu amerlanerni maj sapaataasa tulliani inissisimatinneqartuuvoq.
The Star-Spangled Banner
"The Star-Spangled Banner" Naalagaaffeqatigiit inuiattut erinarsuutigaa. Francis Scott Key taalliarineqarpoq.1931-imi atulersinneqarpoq.
Katuaq
Nittartakkat allat
Sumut atassuseq:Nuuk Sumut atassuseq:Kulturi Sumut atassuseq:Ilusilersugaaneq
Anaanap ullua
Sumut atassuseq:Ullorsiutit
The Star-Spangled Banner
Tuluttut taallai
I
Oqaasileriffik
Oqaasileriffiiup inissisimanera imatut ippoq; "Ilinniartitaanermut, Kultureqarnermut, Ilisimatusarnermut Ilageeqarnermullu Naalakkersoqarfiup" ataani ilisimatusarnikkut ingerlatsiviulluni nammineq ingerlasoq. Oqaasileriffimmi suliassat inatsisit kalaallit oqaasiinut tunngasut tunngavigalugit ingerlapput.
The Star-Spangled Banner
Tuluttut taallai
II
Oqaasileriffik
Suliaqarfiit
Oqaasileriffiup suliassarai oqaatsit pillugit aalajangiisartut ataatsimiititaliallu Inatsisartunit Naalakkersuisunillu pilersinneqartut allattoqarnikkut sullisissallugit, taakkulu tassaapput:
The Star-Spangled Banner
Tuluttut taallai
IV
Sumut atassuseq:Nipelersorneq
Oqaasileriffik
Oqaasileriffiup aalajangiisartunut ataatsimiititalianullu allattoqarfiunermi saniatigut kalaallisut oqaatsinik teknologiikkut ineriartortitsisuuvoq, kalaallisut qarasaasiaq atorlugu oqaasilerissutit Oqaaserpassualeriffimmi ineriartortinneqarlutik.
Inuit aqqinut kiisalu oqaaserpassualerinermut tunngasut annertunerusumik paasisaqarfigineqarsinnaapput uani:
Suliassat pingaarnerit
Oqaasileriffiup suliassai pingaarnerit makkuupput:
Oqaasileriffiup oqaatsini allanit kalaallisuunut nutserineq suliassarinngilaa.
Oqaasiliortut
Oqaasiliortut suliaat
Oqaasiliortunut ilaasortat Naalakkersuisunit toqqarneqartartut ukiut sisamat atasarput. Oqaasiliortut suliassaraat oqaatsit oqariartaatsillu nutaat – naalisakkat ilanngullugit – katersussallugit, nalunaarsussallugit akuerissallugillu.
Ilanngullugu suliassaraat kalaallit oqaasii pillugit pisortat inuillu siunnersortassallugit.
Tamakkulu saniatigut oqaasiliortut suliassaraat suliffeqarfiit kalaallisut atsersuisartut imaluunniit atissanik siunnersuisartut suleqatiginissaat.
Oqaasiliortut pillugit Namminersornerullutik Oqartussat nalunaarutaanni aammattaaq Oqaasiliortut suliassaattut makku nalunaarsorneqarput:
Aammattaaq suliassat immikkut ittut pillugit Naalakkersuisut ataatsimiititaliorsinnaapput Oqaasiliortut ataanni inissisimasussanik. Oqaasiliortut sulinertik pillugu ukiumoortumik naalakkersuisunut nalunaarusiortussaatitaapput.
Nunat Aqqinik Aalajangiisartut
Nunat Aqqinik Aalajangiisartut tallimanik ilaasortaqarput ukiuni sisamani atuuttussatut toqqarneqartartunik. Taakkunannga pingasut Naalakkersuisunit toqqagaasarput marlullu Oqaasiliortut akunnerminnit toqqartarpaat.
Nunat Aqqinik Aalajangiisartut suliassaraat Kalaallit Nunaanni nunat aqqinik katersineq, nalunaarsuineq atortussanngortitsinerlu, tamatumanili ilaanngillat aqquserngit sumiiffiilluunniit aqqi.
Aammattaaq suliassaraat pisortanik innuttaasunillu Kalaallit Nunaanniittunik nunat aqqi pillugit siunnersuisarnissaq.
Kiisalu ataatsimiititaliap suliassaanut ilaavoq suliffeqarfinnik inunnillu ataasiakkaanik, taaguutinik atortussanngortinneqarsimasunik nassitsisunik imaluunniit nunat aqqinik kalaallisuunik inassuteqartunik, suleqateqassalluni.
Atissatut siunnersuutit uku tunngavigalugit akuerineqarsinnaassanngillat
Oqaaserpassualerineq
Sunaana Oqaaserpassualeriffik?
Oqaaserpassualeriffik Oqaasileriffiup ataani immikkut suliaqarfiuvoq.
Oqaaserpassualeriffiup suliassaatut pingaarneq tassaavoq, qarasaasiaq atorlugu kalaallisut oqaasilerissut tamanut atuuttoq ineriartortissallugu, piffissallu ingerlanerani oqaasilerinermut sakkut assigiinngitsut tamakkiisumik pigilernissaat anguniassallugu, nutserutit ilanngullugit.
Massakkorpiaq pisussaaffigaarput kalaallisut kukkuniiaammik ineriartortitsineq ataavartitsinerlu, aammalu oqaaseqatigiinnut disambiguatorimik (´disambiguator´, tassaavoq: oqaaseqatigiinnik misissueqqissaarut – oqaatsit ataasiakkaat oqaaseqatigiinni inissisimaneri tunngavigalugit, oqaatsit ataasiakkaat oqaaseqatigiinni atorneqartut paasissutissanik eqqortunik imaqarnissaannik immikkoortiterissutaasartoq) pitsaasumik, siunertanut assigiinngitsunut atorneqarsinnaasumik ineriartortitsinissaq, ilanngullugu allaaserisanik katersani oqaatsit ataasiakkaat oqaaseqatigiillu misissoqqissaakkat, misissuinermi ilinniartitsinermilu siunertalinni atorneqarsinnaasut pilersinnissaat anguniarlugu.
Oqaaseqatigiinnik misissueqqissaarummik ineriartortitsineq, taavalu oqaatsinik katersanik nutaanik pilersitsineq, oqaatsit assigiinngitsut arlalit tunngavigalugit, taakku imaqassallutik, oqaatsit katersat isumaat tunngavigalugit misissoqqissaakkat.
Link
Uumap allattornera oqaasileriffiup nittartagaaneersut ilaarlugit allattorneqarput. Tamakkiisumillu paasisaqarusukkuit oqaasileriffiup nittartagaa iserfigiinnassavat.
Sumut atassuseq:Oqaatsit Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Taratsut
Tarajuaqqat imaluuniit TARATSUT arlariinnik isumaqarput:
Wikipedia
right Wikipedia tassaavoq leksikoni ammasunik imalik, atuisut suleqatigiinnerisigut allanneqartoq. Wikipedia Wikimedia-mit aqunneqarpoq, taanna aningaasaateqarfiuvoq iluanaarniarfiunngitsoq, siunertamut immikkut pilersitaq. Taaguut Wikipedia (taaneqartarnera: [wikipiidea] marloqiusamit aallaaveqarpoq; wiki hawaiimiusut isumaqartoq sukkasooq, naggataalu encyclopedia (tuluttut), qallunaatut encyklopædi. Qaammat una: September ukiorlu una: 2023, qallunaatuaa qulequttanik amerlaqisunik imaqarpoq, kalaallisuua suli imaqarpallaanngilaq maannamullu ima amerlatigalutik: . Jannuaari 2004-mi Wikipediap oqaatsit assigiinngitsut atorlugit allatat imarisai katillugit 400.000 missaanniipput, taakkunanngalu 200.000 missaat tuluttuujullutik. Aggusti-mi 2009, allaaserisat 13,7 mio. sinnerpaat, tuluttuuanilu (amerlanerpaasut) qaammat taanna 3 mio. nallerai. Kalaallisuuani 216-it miss.
Wikipedia 15. januar 2001-imi tuluttut aallartinneqarpoq Larry Sanger-imit aamma Jimbo Wales-imit. Qallunaatuua aallartinneqarpoq 1. februaari 2002.
Tunngavigisat pingaarnerit
Wikipediami tunngavigisat pingaarnerit pingasut, World Wide Web-imi immikkut inissisimaneranik nassuiaasuusut tassaapput:
Wikipediamik tapersersuisuupput: Richard M. Stallman aamma Free Software Foundation. Stallman-ip Wikipedia suli aallartinngitsorli »leksikonip naqisimaneqanngitsup tamanullu ammasup« atorluarsinnaassusia tikkuartorpaa.
Software aamma hardware
Suliniut ingerlanneqarpoq arlalinnik immikkut servereqartillugu, taakkualu Florida-mi, USA-miittumi inissisimapput. Serverit taakkua Wikipedia-p oqaatsinik sunilluunniit allanneqarluni ingerlanera isumagisaraat aammattaarlu isumagisaralugit: postlisterne.
Innarlisaarisarneq
Wikipediami unamminartut ilagaat innarlisaarisoqartarnera, ima paasillugu allatat iluarluanngitsumik uumisaarutiginiaannarlugilluunniit naqqissorneqartarnerat.
Aamma takukkit
Sumut atassuseq:Leksikoni
Julie Berthelsen
Julie Ivalo Broberg Berthelsen, Aarhus-mi inunngortoq, ulloq 7. juni 1979, kalaaliuvoq (kalaallisut/qallunaatut/tuluttut) erninarsortartoq/isiginnaartitsisartoq. Annerusumik ilisimaneqalerpoq tv-kkut aallakaatitassiani Popstars-ini. Tassani ajugaasup tullerilermagu annerusumik ajugaasumit iluatsitsilluarnera malunnarnerulermat. Nuummi alliartorpoq. Julie angajoqarpoq aqqaluaqarlunilu.
Juulia pingasoriarluni Danish Music Awards-innappoq feb. 28, 2004-mi. Ajugaassutigivai nuussuaaraliaa pitsaanerpaatut (pop-imik saqqummersitsinera), qallunaani aallarterlaani pitsaanerpaatut kiisalu qallunaani arnani erinarsullaqqinnerpaatut.
Diskografii
Albummit
Singlit
Paasissutissat kingoqqiviat
Berthelsen, Julie Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Motorhead
Motörhead nipilersoqatigiiupput heavy-metal-inik appisimaartartut aallartittut 1975-imi London-imi Tuluit Nunaanni, aallarniisoralugu bassertartuat Lemmy Kilmister.
Nipilersortartut ilisarnaaqqutaat, Snaggletooth, ilaasarpoq tusarnaariartitsisarneranni aamma immiussaminni saqqaani.
Albums
Sumut atassuseq:Nunani allani nipilersortartut
Humaniora
Humaniora tassaavoq inuup kulturikkut suliarisimasaanik aamma oqaasiinik ilisimatusarneq. (Human = Inuppalaarneq). Ilinniarneqartarput inuup qanoq ingerlaarneranik, qanoq issusianik ileqquanillu.
Humaniora ilagivai ilisimatusaatit ilaatigut ukuusut; inuup ineriartorneranik ilisimatusarneq, inuunerup isumalerineq, oqaluttuarisaaneq, attaveqaqatigiinneq, eqqumiitsuliorneq, atuakkalerineq, inuup eqqarsartaasianik ilisimatusarneq, oqaasilerineq aamma oqaatsinik ilinniarneq.
Sumut atassuseq:Humaniora
Jonathan
Sumut atassuseq:Disambiguation
Nikanarsaanermut inassut
Pinerluttulerinermi inatsimmi § 100, amerlanertigut aamma taaneqartartoq Nikanarsaanermut inassut imaluunnit Kinaassusersiuinermut inassut, Pinerluttulerinermi inatsimmi kapitali 21'mi allassimavoq Eqqissisimanermik akornusiinerit nikanarsaanerillu pillugit:
Assingusumik Danmarkimi pillaasarnermut inatsimmi inassummik peqarpoq, § 266 b.
Toqqammaviit
Sumut atassuseq:Politik Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Kulusuk
thumb Kulusuk nunaqarfiuvoq tunumiittoq, Tasiilap kommunerigaluani atasoq ullumikkut Kommuneqarfik Sermersooq ataaniittoq.
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Świnoujście
Świnoujście (Tyskisut: Swinemünde) Polenimi illoqarfik.
Taamaajuarnikuunngilarli. Qanga polenimiut tyskillu sorsuullutik Poleni ajorsarmat illoqarfik tyskinut tunniuunnartariaqaraluarsimavaat - taamaattumillu taamanili illoqarfik polenimiusut tyskisullu taaguuteqarnikuuvoq.
Tyskisut illoqarfiup taaguutaa isumaqarpoq »puulukip qania«, tyskimmi taamani isumaqarnikuusimammata polenimiut puulukitut qanersunnissimasut.
- Ilisimatuulli ikannerit maanna upperisinnaanngilaat, taamaattumillu misissorsimavaat ilumoortumik tyskisut illoqarfiup aqqa taamatut isumaqarnersoq. Paasisimavaallu ilumoortumik allaqqinnaamik isumaqartoq - ilumoortumik illoqarfiup aqqa indoerupamiut oqaasiisa malittarisassaat malillugit isumaqarsimavoq »anaanavit putugorsuata amia panernikoq, oqunnikoq«. Siullermi ilisimatuut upperisinnaanngikkaluarpaat, maannakkulli akueriinnarsimavaat inuimmi indoeuropamiusut oqalussinnaasut tamarmik toqunikuummata.
Polenimiullu ikannerit ilisimatuut nassaarnikuusaat aamma oqaaseqarfigisimavaat upperisinnaanngimmassuk: "Uangut polenimiuusugut ilisimatuut tyskit nassaarnikuusaat upperisinnaanngilarput - tyskisummi illoqarfiup aqqa isumaqarsimassappat »anaanavit putugorsuata amia panernikoq, oqunnikoq«, taava aamma polenimiusut taamatut isumaqarsimassagaluarpoq.
Tyskilli præsidentiat Angela Merckel oqarsimavoq: "Naamik, polenimiut nipagerniaritsi, taamatuguna isumalik!"
Sumut atassuseq:Poleni
David Woodard
David Woodard (IPA: /ˈdeɪvɪd ˈwʊdərd/; in. Santa Barbara, California) amerikarmiuuvoq orkesterdirigent aamma atuakkiortoq.
Woodard-ip Nueva Germania Paraguay tapersersorpaa.
Aamma takukkit
Woodard, David Woodard, David Sumut atassuseq:Naatsut
Saarloq
Saarloq nunaqarfiuvoq Qaqortup kommunerigaluani atasoq ullumikkut Kommune Kujallermut ilaasoq.
Aallaaviit
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Kim Kielsen
Kim Kielsen Kalaallit Nunaata naalakkersuisut siulittaasorivaat 2014-2021.
Siumup Inuusuttunut Suleqatigiiffia
Siumup Inuusuttunut Suleqatigiiffia (SIS), tassaavoq Partii Siumup ataani inuusuttunut suleqatigiiffik. Suleqatigiiffiup ulluinnarni kattuffittut ingerlanermini Konrad Boye siulittaasoraa. Siulittaasup tullia tassaavoq Ineqi Kielsen.
Sumut atassuseq:Politik Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Qassiarsuk
Qassiarsuk imalt. Qagssiarssuk nunaqarfiuvoq Kommune Kujallermut atasoq, savaateqarfittut takornariaqarfittullu nalunnginneqartoq.
Qallunaatsiaat siulliit tassunga nunasinerat oqaluttuarineqartarpoq taamaattumillu illukut qallunaatsiaqarfiusut tassani eriagisassatut isigineqartut nassaassaasinnaapput.
Aallaaviit
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat Sumut atassuseq:Nunaateqarneq
Dronning Ingridip Napparsimmavissua
thumb Dronning Ingridip Napparsimmavissua nunamut tamarmut napparsimmaviuvoq. Napparsimmaviup Kalaallit Nunaanni immikkut suliassat isumagissavai tassumalu saniatigut Nuummut napparsimmaviussalluni.
Peqqissaanikkut Nutarsaanerup kinguneranik DIN-imi allannguutit pingaartut marluk ukuupput: Immikkut pikkoriffiit nunamut tamarmut atuuttunngortinneqarnerisa kingunerissavaat: pitsaassutsip assigiinnerulernissaa pitsaanerulernissaalu, napparsimasut sullinneqarnerat ataqatigiissoq aammalu innuttaasut sullinneqarneranni isummaassutsip qaffassarnissaa. DIN-imi immikkut pikkoriffigisat aqqutigalugit aamma qulaakkeerniarneqassaaq napparsimasut najukkaminnit ungasinngitsumi nakorsarneqartalernissaat. Taanna anguniarlugu immikkut pikkoriffillit angalasarneri amerlineqassapput akissaqartitsineq suliallu pitsaasumik naammassinissaat eqqarsaatigalugit.
Nittartakkat allat
Sumut atassuseq:Nuuk Sumut atassuseq:Peqqinneq‎
Attu
Attu nunaqarfiuvoq 226 miss. inulik, Qaasuitsup Kommuniani ittoq, Kangaatsiaq kommunerigaluani ilaasoq.
Atuisoq
Atuisoq pisisartut siunnersortittarfitut Atuisartoqarnermut Unammilleqatigiinnermullu Aqutsisoqarfi mmi inissisimavoq. Allatut oqaatigalugu Atuisoq Kalaallit Nunaanni atuisartut sinnerlugit nakkutilliisuuvoq.
Atuisoq atuisartunut tunngassutilinnik assigiinngitsorpassuarnik suliaqartarpoq, soorlu atuisartut saafiiginninnerini siunnersuinerit ilitsersuinerillu, atuisartut pisinnaatitaaffiinik pisussaaffiinillu paasissutissiinerit, nioqqutissat akiinik misissuinerit akinillu paasiuminarsaanerit, tusagassiutitigut atuisartunut paasissutissiinerit, inatsisit atuisartunut naapertuuttut pillugit tusagassiuutitigut nalunaaruteqartarneq, tusarnianernilu akissuteqaatinik suliaqartarneq, atuisartut allatseqarfiata atuisartut pisinnaatitaaffii pillugit qaffasinnerusumik ilinniarfinni, inuusuttunut ilinniarfinni, 9-10. klassini atuartunut, peqatigiiffinnut kattuffinnullu ilinniartitsineq neqerooritigaattaaq.
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Kenneth Wehr
thumb|Kenneth Wehr (2019) Kenneth Wehr („Kiiniteeraq“; inunngorpoq aggustip 22-anni 1999-imi Langenhagenimi, Tysklandimi) Wikipedialiortartuuvoq.
Inuunera
Kenneth Wehr Tysklandimi inunngorsimavoq peroriartorsimallunilu. 2016-imi atuartuunini naammassigamiuk aanaalu Kalaallit Nunaannut krydstogterput Nuummi, Sisimiuni Qaqortumilu unillutik. Nuna taanna nuannarileqaa, uteqqammerlunilu Wikipediami Kalaallit Nunaat pillugu qupperniliortalerpoq. Pseudonymi Kenny McFly atortarpaa. 2017-imi Berlinimi Humboldt-Universitetimi historisk lingvistikkimik skandinavistikkimillu ilinnialerpoq. 2020-imi naammassinnippoq Danmarkimullu nuulluni. Tassani Københavns Universitetimi Grønlandske og Arktiske Studier-nik ilinniarpoq. 2022-imi bachelorinngorpoq, massakkullu kandidatinngorniarpoq. Kalaallit oqaasiisa oqaluttuarisaanerannik paasisimasaqarluarpoq. 2021-imit 2022-mut Arktisk Institut suliffigaa, taava 2022-mit Oqaasileriffik suliffigaa. Avalak Københavnimi siulersuisunut ilaasortaavoq.
Kalaallit Nunaanni tusaamasanngorpoq 2019-imi Sermitsiaq.AG suliaa pillugu allammat. Kiiniteeqqap quppernerit 1700-it missaat tyskisut allareerpai. Kalaallit Nunaat pillugu ilisimasat ilisimaneqartikkaluttuinnarniarpai. Taamaattumik kalaallisut Wikipediamik allatsitsiniarpoq – ajoraluartumik iluatsitsinngikkallarluni.
Ilisimasat kingoqqivii
Sumut atassuseq:Ilisimatusaatit
Ammassivik
thumb|Ammassivik Ammasivik nunaqarfiuvoq 74-nik inoqartoq (2010) Kal.Nun. kujataaniittoq, Nanortalik kommune-rigaluani ittoq, ullumikkut Kommune Kujalleq-miittoq.
Sumut atassuseq:Kalaallit Nunaat
Avicii
Tim Bergling DJ-llunilu nipilersuusiortuuvoq Sverigemeersoq.
Inunngorpoq 8 September 1989 Stockholmimi, toqullunilu 20 April 2018 Muscat-mi.