Шапқыншылыққа_қарсы_азаттық_күрес
Азаттық күрестің көрнекті қайраткерлері
Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте қазақтың даңқты батырлары  шықты. Қазақ батырлары өз елін, жерін қорғап, ерлік үлгілерін өрістетті. Елдің қорғаны болған батырлар: - Қаракерей Қабанбай (1691-1769жж.).М.Ж.Көпейұлының айтуынша «Батырда Қаракерей Қабанбайдайдан асқан батыр жоқ, үйсін Төле биден асқан би жоқ», Жоңғар шапқыешылығынан елді азат етуде батырлығымен де, даналығымен де ерекше көзге түскен зор тұлғалардың бірі – Қаракерей Қабанбайдың әуел бастағы есімі Ерасыл. Жоңғарларға қарсы күресті ұйымдастырушы, ірі шайқастарға қырық жылдай қатысып, ерекше дарындылығы, батырлығымен көзге түсіп «Дарабоз», «Ханбатыр» атанған. Қазақ әскерінің қолбасшысы, Сардарбек міндетін атқарған – Қанжығалы Бөгенбай батыр 60 жылдан астам жаугершілікте болады. Қазақ жасақтарының қолбасшысы болған Бөгенбай батыр Абылай таққа отырғаннан кейін мемлекеттік, дипломатиялық іске кеңінен араласады. Батыр бастаған елшілер Ресей, Қытай, көрші қырғыз елімен келіссөздер жүргізген.Шапырашты Наурызбай (1706-1781жж.)ХУІІІ ғ. 30-40 жылдары жоңғар басқыншыларымен болған қанды шайқаста ерекше батырлық, жекетұлғалық қасиеттерімен көзге түскен қолбасшы, қазақ жерін жаудан азат ету ісіне зор үлес қосқан қайраткер. жиырма жасынан бастап шайқастарға қатысқан, түмен басы болып сайланған, 1729 ж. жоңғарлардың атақты ханы Шамайхан мен Цаскелеңді жекпе-жекте жеңіп өлтіреді. Бұл ерліктері қазақ даласына кең тарайды, қазақ жерлерін жоңғарлардан тазартқанша аттан түспеген. Қазбек би Келдібекұлы (1665-1765 жж.) – қазіргі Қарағанды облысының Қазыбек (Егіндібұлақ) ауданында әйгілі би ру басшысы Келдібектің отбасында дүниеге келген. Жас кезінде асқан қабілеттілігімен Орта жүз рулары арасында танымал. Қазбек бидің «Біз қазақ деген мал баққан елміз, ешкімге соқтықпай, жай жатқан елміз,; елімізден құт береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға ұкі таққан елміз, ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз.- деген жай осындай отты джа ойлы сөздері мен жағымды дауысы үшін халық оны сөздері мен жағымды дауысы үшін халық оны Қаздауысты Қазбек атаған. Қарасай, Райымбек, Ер Жәнібек, Көкжал Барақ, Баян, Қойгелді, Айшыбек, Жасыбай, Олжабай, Малайсары батырлар, Гауһар, Назым сияқты батыр қыздар, жекпе-жекте жер қаптырып, қол бастап, ата мекенін жау қолынан азат етті. Жоңғарларға қарсы ұлт-азаттық күресін ұйымдастыруда және жеңісті жорықтарда дем беріп, елдің ұйытқысы болып, халықты ауызбірлікке топтастыруда: Төле би, Қазыбек би, Әйтеке билердің қызметі, рөлі ерекше болды. Олар елдің арқа сүйер ақыл кеңесшісі, қоғам қайраткерлері болды, жауға қатал, досына мейрімді болуға тәрбиеледі. Ақылды, тапқыр билер қазақ-жоңғар қатынастарын жақсартуда көп әрекет жасады. Қазыбек би қазақ елінің елшісі болып қалмаққа үш рет барады. Көрші елдермен тату болуға күш салады, Ресеймен, Қытаймен бейбіт қатынас орнатуға әрекет жасайды. Өткен тақырыптан біз білеміз осындай халық басына ауыр қайғы-қасірет төнген тұста қазақ хандары арасында туған алауыздық жоңғарларды толығынан талқандауға кесірін тигізді. Ұлы жүздің ханы Болаттың өлімінен кейін Әбілқайыр мен Сәмеке аға хан деген атаққа таласып, енді ғана жеңіске жеткен халық жасағы ішінде ірткі туғызды. Әбілқайыр солтүстік-батысқа қайтып оралса, Сәмеке Орта жүздің жасағын жырып әкетті. Сырдария алқабына шегінген Ұлы жүздің әскері қайтып оралған жоңғарлардың жаңа қолына қарсылық көрсете алмады. Дәл осы өңір жоңғар өктемдігінде қалып қойды. Халықтың бостандық үшін күресі аяғына дейін орындалмады. Дегенмен де қазақ елі өз дербестігін сақтап қалды. Жоңғар қаупінің жойылмауы, ел билеушілерінен қазақ жерін сыртқы қауіптен құтқаратын басқа да дипломатиялық, саяси жолдарды іздеуді талап етті.