cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таужыныстарын бұрғылап-аттырып қопару
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-217-233-1.
Тiлдердi дамыту мен қолдану бағдарламасы
Бағдарламаның мақсаты – Қазақстанда тұратын барлық этностардың тiлдерiн сақтай отырып, ұлт бiрлiгiн нығайтудың аса маңызды факторы ретiнде мемлекеттiк тiлдiң кең ауқымды қолданысын қамтамасыз ететiн үйлесiмдi тiл саясаты.
Бағдарламаның өзекті міндеттері мыналар болып саналады:
Арисера
Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Доуру экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 236 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,11 км² шамасында. Халық тығыздығы — 46,2 адам/км².
Тарихы
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген.
Тлянкин-Игый
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ханты-Мансий автономиялық округі өзендері Санат:Жоғарғы Обь су алабы өңірі өзендері
Сандуғаштар
Жалпы таралуы
Әр түрлі маман-жіктеушілердің пікірі бойынша сандуғаш тұқымдастарда 83-93 туысқа жататын 400-425 түр бар. Бұлар өз кезегінде үш тұқымдас тармағына: Ескі Дүние сандуғаштары (55-65 туыстан 330- 332 түр), австралиялық сандуғаштар (25 туыстан 80-82 түр) және комарольдық сандуғаш (Оңтүстік және Орталық Америкада мекендейтін 10-11 түр) тұқымдастар тармағына жатады.Қазақстанда сандуғаш тұқымдастардың 8 туыстан 41 түрінің өкілдері (сандуғаштар, сарықастар, айқабақтар, жалпаққұйрық бұлбұлшалар, шырылдақтар, әжуандар, шитұмсық айқабақтар) кездеседі.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар Санат:Сандуғаштар
Казалетто-ди-Сопра
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
1236 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1236 жылы қайтыс болғандар
Серік Сәрсембайұлы Бердалин
Карьерасы
Ұлттық құраманы 1995-97 жылдары жаттықтырды. Ол құраманы 1996 жылғы Азия Кубонының іріктеуіне дайындады, бірақ көрсеткен нәтижелері сәтсіз болды. 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеуін Ирак пен Пәкістан құрамаларын өз алаңында да, сырт алаңда да жеңіп, жақсы бастағанымен, екінші кезеңде Корея, Жапония, Өзбекстан, БАӘ құрамаларының арасында соңғы орында қалды.
1998 жылы құрама бапкерлігінен босады да, Павлодардың "Ертісіне" бас бапкер боп тағайындалды. 2000 жылы Қарағандыға оралып, кеншілер клубын баптады. 2001-03 жылдары "Есіл" командасына жаттықтырушы болды.
Александр Николаевич Подушкин
Дереккөздер
Санат:Қазақстан археологтары Санат:КСРО археологтары
Павел Недвед
Өмірбаяны
Карьерасында Чехия және Италия клубтарында ойнады. Клубтық деңгейдегі барлық жүлделерін Италияның "Лацио" және "Ювентус" командалары сапында ұтып алды.
Әсіресе 2003 жыл ол үшін сәтті болды. "Ювентус" УЕФА Чемпиондар лигасының финалында "Миланнан" ұтылып қалғанына қарамастан, Недведтің таланты мен еңбегі ескеріліп, бірнеше номинацияның иегері атанды (төменде көрсетілген).
Қазір "Ювентус" клубының вице-президенті қызметін атқарады.
NGC 2797
Ашылуы
Бұл нысанды 1866 жылы 15 наурызда Генрих Луи д’Арре астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 2797 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 26160, UGC 4891, MCG 3-24-23, ZWG 91.42, IRAS09135+1756.
Лимпах (Берн)
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 337 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4.4 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 542, пошта индексі — 3317.
Өгейшөп
Өгейшөп (Tussilago) — астралылар тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық жерінде кездеседі. Өзен жағалауында, жыра ішінде, тау баурайында, саз топырақты жерде өсетін 1 түрі – кәдімгі өгейшөп (Tussіlago farfara) бар.
Дереккөздер
Санат:Күрделігүлділер Санат:Монотипті өсімдіктер
Ре-сюр-Оти
Коммунаның INSEE коды — 62690, пошта индексі — 62140.
Мерке бұлақтары
Дереккөздер
Санат:Қазақстан бұлақтары
Сен-Кристоф-ле-Жажоле
Сен-Кристоф-ле-Жажоле (Saint-Christophe-le-Jajolet) — Франциядағы коммуна. Төменгі Нормандия аймағына қарасты Орн департаментінде орналасқан. Аржантан округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 12,07 км² шамасында.
Пьедикорте-ди-Гаджо
Сыртқы сілтемелер
Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары
Сент-Аман-ле-Пети
Сент-Аман-ле-Пети (Saint-Amand-le-Petit) — Франциядағы коммуна. Лимузен аймағына қарасты Жоғарғы Вьенна департаментінде орналасқан. Лимож округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 15,31 км² шамасында.
IC 3289
Сыртқы сілтемелер
IC 3289 Санат:Гидра (шоқжұлдыз)
Капитан (футбол)
Дереккөздер
Санат:Футбол терминологиялары
1237 жыл
Туғандар
Тағы қара: Санат:1237 жылы туғандар
Жұғымтал эктима
Емі
Аурудың өзіне тән емі жоқ. Ауыз уылғанда кілегейлі қабығында күн сайын глицерин мен иодтың 5% тұнбасын жағады немесе юглонның спирт денатуратында даярланған 0,5% ерітіндісімен шаяды. Зақымданған теріге синтомицин эмульсиясын немесе аталған ерітінділерді жағады. Ауру некробактериозбен асқынса қозыларға ауызынан 0,02-0,03г/кг дозада биомицин береді.
NGC 7298
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Елизавета Федоровна Иванова
Дереккөздер
Санат:1923 жылы туғандар Санат:1975 жылы қайтыс болғандар Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Иньестола
Иньестола (Iniéstola) — Испаниядағы муниципалитет. Кастилия — Ла-Манча автономды бірлестігіне қарасты Гвадалахара провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет Ла-Серрания ауданында (комарка) орналасқан.
Нервеза-делла-Батталья
Сыртқы сілтемелер
Санат:Венето елді мекендері
Акрофобия
Қорқынышты жеңу жолдары
Акрофобиямен ауыратын адамдарды осы сұрақты көп сұрайды. Психологтар мен Психиаторлар оның жолы ауруханада емделу деп шешті. Себебі адам бұл істі өз бетінше істей алмайды. Істесе де дәрігердің нұсқауымен істеуі қажет.
Бұрғылау процестерінің теориялық негіздері
Бұрғылау процестерінің теориялық негіздері — 2011 жылы Алматы қаласы «Дәуір» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — Ә. Мусанов. Беттер саны — 272.
Әлеуметтік-экономикалық формация
Әлеуметтік-экономикалық формация. Бұл марксистік ұғым, "қоғам" ұғымына едәуір жақын, ол өндіріс тәсілінің өмір сүруі үшін жағдай жасайтын, пошымдық жағынан орныққан орта жөнінде қолданылады.Ол тұжырымдама бойынша қоғамдық қатынастар дегеніміз дербес алғанда (олардың иесін емес) қоғамда болып жатқан оқиғаларды айқындайтын нөрсе (айта кету керек, Маркстың өзі бұл терминді сирек қолданған). Альтюссер бойынша, әлеуметтік-экономикалық формацияөзара байланысты және капиталистік, феодалдық деген немесе баскд бір нақты статус алған (өйткені, оның сөзіне сенсек, соңғы жағдайда "шешуші фактор" болып табылады) нақты экономикалық, саяси және идеологиялық қатынастардың кешені болып табылады.
1238 жыл
Қайтыс болғандар
Тағы қара: Санат:1238 жылы қайтыс болғандар
Вайтенег
Сыртқы сілтемелер
Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері
Верделандия
2006 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7 744 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 451,86 км² шамасында. Халық тығыздығы — 5,3 адам/км².
Ариш (Моимента-да-Бейра)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Визеу округінің елді мекендері
Эквидистанта
Дереккөздер
Санат:Білім
УЕФА Чемпиондар Лигасы 1993/94
УЕФА Чемпиондар Лигасы 1993/94 (ағыл. 1993–94 UEFA Champions League) — аталмыш турнирдің 39-шы, жаңа форматтағы екінші маусымы. Италияның "Милан" клубы жеңімпаз атанды.
Окна (Ветлуга тармағы)
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга; Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Читтареале
Читтареале (Cittareale) — Италиядағы коммуна, Лацио әкімшілік аймағына қарасты Риети провинциясында орналасқан.
Төлебек Қосмамбетов
Дереккөздер
Санат:Тұлғалар
Бангладеш Ұлттық футбол құрамасы
Тарихы
1980 жылы Азия кубогының финалдық турниріне жолдама алды. Қытай, Сирия, КХДР, Иран құрамаларымен бір топқа түсіп, төрт ойынның төртеуінде де ұтылып қалды. Содан кейін құрама қайтадан Азия кубогына қатысқан емес.
Аймақтық жарыстарға жиі қатысып тұрады. 2003 жылы Оңтүстік Азия турнирінде чемпион атанды.
Ерзен хан
Басқаруы
Стэнли Лэн-Пульдің дерегі бойынша, Ерзен хан 1315—1320 жылдары хандық құрған, Натанзидің мәліметтеріне сүйенген Гаффари, Хайдар Разилер оны 1320 — 1344 жылдары 25 жыл билік еткен деп көрсетеді. Ерзен хан Жошының үлкен ұлы Орда Еженнің ұрпағы. Орда Ежен — Сартақтай— Қоныша — Баян — Сасы Бұқа — Ерзен хан. Сасы Бұқа қайтыс болғаннан кейін Алтын Орда ханы Өзбектің жарлығымен Ерзен хан әкесінің орнына отырады. Натанзи Ерзен хан жөнінде былай деп жазады: “Ақылды, турашыл, діншіл және білімге құштар болды. Азғана жылда беделі Өзбек ханның дәрежесіне дейін жетті, бірақ оған бағыныштылығын сақтады. Отырар, Сауран, Жент, Баршынкенттегі көптеген медреселерді, ханакаларды, мешіттерді, т.б. қайырымдылық үйлерін салдырды. Әділдігі мен мейірімділігі арқасында ол бүкіл Түркістан өңірін гүлдендірді. Әлділер әлсіздерге қысымшылық жасамады, жастар жасы ұлғайғандарға сый-құрмет көрсетуден ауытқымады. Ерзен хан билік еткен тұстағы ұлт қауіпсіздігі мен гүлденуін ешкім түсінде де көрмеді”. Ерзен хан бір деректер бойынша, 1320 жылы, ал басқа бір мәліметтерде 1345 жылы қайтыс болған деп көрсетіледі. Ол Сығанақ қаласында жерленген. Хайдар Рази Ерзен ханның Мүбәрак қожа мен Шымтай атты екі ұлы болғанын айтады. Ерзен ханнан соң таққа Мүбәрак қожа отырды.
Қалиқожа
Өсімдігі
Аласа таудың сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, тасбұйырғын, т.б. өседі.
Преображеновка (Стерлитамак ауданы)
Преображеновка — Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы ауыл, Николаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 434 адамды құрады. Пошта индексі — 453146, ОКАТО коды — 80249852002.
Шөл сандуғашы
Биологиялық сипаттамасы
Тот түстес құйрығы дененің арқа жағындағы қызыл қошқыл сұр жабын қауырсындардан ай-қын байқалады. Құйрығы ұзындау (әсіресе ұшып жүргенде) болып көрінеді. Жақынырақтан ашық ақ түсті көзі бірден назар аударады. Өте ширақ, жылпос құс, кейде тышқан тәрізді бұталар арасына сып етіп кіріп кетеді. Өзіне тән ерекше әдеті - бұталардың ұшар басына қонып алып, лезде басын төмен қаратып құлайды. Өз ісімен шұғылданған кезде адамға назар аудармайды, ал ұяда отырған кезде кейде, тіпті қолға алып ұстауға да болады. Дауысы - сазды, әуені - қоңыраудай сыңғырлайды. Сонымен бірге бұталардың жоғары ұшында да, ұшып жүріп те сайрайды. Шөл сандуғаштың қоңырау сыңғырлы әдемі әуенін қатар өмір сүретін құстар, әсіресе кіші және сүр бозторғайлар, шыбжық тасшымшықтар жиі-жиі өз әуеніне қосып алады. Мамыққа толы тар, терең шарапыдыс (бокал) тәрізді ұясын бұталар (соның ішінде ағаш тәрізді сораң) арасына орналастырады, кейде ол түбімен жерге тиіп тұрады. Салындыдағы 4-6 айқын нүктелі ақ жұмыртқаларды аналығы басады, анда-санда аналықты аталық алмастырады. Балапандар жұмыртқадан 13 күнде жарып шығып, 11-13 күн ұяда болады. Бір жазда жұптардың кейбірі 2 рет балапан өргізуі де мүмкін.
Дереккөздер
Санат:Жануарлар Санат:Сандуғаштар Санат:Еуразия құстары Санат:Африка құстары
Радиобиология (кітап)
Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасынан тіркелу кезінде берілген ISBN нөмірі — 978-601-217-219-5.
1240 жыл
Түсініктемелер
*
Сябушор
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Мозанз-е-Мирмон
Коммунаның INSEE коды — 24261, пошта индексі — 24260.
Эквипотенциал Бет
thumb| alt=A.|175px| Эквипотенциал бет.
Эквипотенциал бет (лат. aeguus – тең және лат. рotentіal – күш) – электр өрісіндегі электр потенциалының мәндері бірдей болатын нүктелердің геометриялық орны. Электр өрісінің күш сызықтары Эквипотенциал бетке перпендикуляр болады. Бөлшектердің Эквипотенциал бет бойымен қозғалысы кезінде электр өрісінің күші жұмыс жасамайды.
Совуа
Демографиясы
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) :
Айбек Арқабайұлы Дәдебаев
Айбек Арқабайұлы Дәдебаев – мемлекет қайраткері. Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқарушысы. ІІ класты кеңесші дипломатиялық дәрежесі бар.
Өмірбаяны
2011-2013 жылдары – Қазақстан Республикасының БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінің үшінші хатшысы, атташе, Женева.
ҚР Президентінің сайлауынан кейін 2022 жылғы 22 қарашада Мемлекет басшысының Жарлығымен ҚР Президентінің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды.
Отбасы жағдайы
Үйленген,  4 баласы бар
Корея Республикасы географиясы
Топография және су жүйесі
жоғарғы нүктесі: Халласан теңіз деңгейінен 1 950 м жоғары
Сара Алпысқызы Назарбаева
Сара Алпысқызының 70 жас толуына арналған шаралар
Өскелең ұрпақтың рухани-адамгершілігін дамыту, қоғам туралы және бақытты балалық шақ туралы тұжырымдама дайындаған. Назарбаева С.А. қайырымдылық қызметі үшін «Достық» орденімен, Философияда өзіңді - өзің таны және оқу мәдениетіне қосқан үлесі   үшін Шыңғыс Айтматов атындағы І – дәрежелі алтын медалімен, «Юнити» халықаралақ сыйлықтың, СОС Киндердорф Халықаралық қорының алтын медалі, БҰҰ – ЮНИСЕФ халықаралық қорының  ескерткіш  медалі, Исхан Дограмачи Бүкіләлемдік денсаулық сақтау  ұйымының халықаралық сыйлығы, Халықаралық «Алтын жүрек» сыйлықтарымен марапатталған.
Мемлекетіміздің бірінші ханымы Сара Назарбаеваның туған күні қарсаңында өмірі мен шығармашылығы жайлы  аудан орталығы мектептерінің оқушылары және ұстаздар қауымы  аудандық кітапханадан  мәліметтер алуда. Кітапханаың оқу залында кітап көрмесі ұсынылып, Интернет залда  пресс – релиздер шығарылды және  ақпараттық сағаттар мен шолулар өткізілді.
Дереккөздер
Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері
Ник Джонас
Николас Джонас(Nicholas Jerry «Nick» Jonas; 16 қыркүйек 1992 жыл) – америкалық әнші, актер, композитор. "Jonas Brothers" және "Nick Jonas and the Administration" топтарының бұрынғы әншісі. Қазіргі кезде жеке өлең айтады. Мульти-инструментал, 9 музыкалық аспапта ойнай алады.
Рахымбек Омарұлы Төлендинов
Рахымбек Омарұлы Төлендинов 1950 жылы 10 наурызда Алматы облысының Үштөбе қаласында туған. Ауыр атлетика бойынша Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері Филимонов Сергейді; Әлем кубогының бокс бойынша күміс жүлдегері Қанатов Төленді; Әлем кубогының бокс бойынша қола жүлдегері Айырмасов Мүратты тәрбиелеп шығарған.
Идокс-Манди
Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 260 адамды құрады. Халық тығыздығы — 26,89 адам/км².
ІІ Густав Адольф
II Густав Адольф
II Густав Адольф 1594 - 1632 жылдар аралығында өмір сүрген. Васа әулетінен шыққан Швецияның патшасы - IX Карл мен оның екінші әйелі - Кристина Гольштейн- Готторнскаяның үлкен ұлы. Ол Стокгольмде дүниеге келді. Ол 1611 жылы, бар болғаны 16 жасында таққа отырды. Густав Адольф соғыс алаңында генерал ретінде зеңбірікте оңтайлы қалдана алуымен және басқыншылық тәсіл жүргізгендігімен әйгілі.
Тормыт-Игый
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Обь Нефтеюганск қаласынан Ертіс өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Вах, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.
Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары
Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары — 2011 жылы Алматы қаласы «Дәуір» баспасында басылып шыққан кітап. Кітап авторы/құрастырушысы — М. С. Сабаншиев. Беттер саны — 480.
NGC 7302
NGC 7302 — Суқұюшы шоқжұлдызында орналасқан E-S0 типті галактика.
Ардмор (Оклахома)
Ардмор (Ardmore) — Оклахома штатының Carter округіне жататын АҚШ қаласы.
Корея Республикасы халқы
Демографиялық статистика
Халық өсімі: 0,42 % (2006, бағалау)
65 жыл және одан: 0,63 ерлер/әйелдер
Тілдері
Жоғары сынып оқушылары сондай-ақ таңдау зерттеу үшін бірін тілдері: қытай, жапон, француз, неміс, орыс, испан, араб.
1242 жыл
Түсініктемелер
*
Амангелді Смағұлұлы Шабдарбаев
Қысқаша өмірбаяны
1950 ж. тамыздың 1-і Алматы облысының Қаскелең ауданында дүниеге келген.
1974 ж. КСРО Қарулы Күштерінде қызмет еткен.
1986 ж. мемлекеттік қауіпсіздік органдарынан қызметтен кетеді. «Қазмұнайжолқұрылысы» тресінде бастапқыда шебер, кейін бастықтың орынбасары болып жұмыс істейді.
Изерлон
Изерлон (Iserlohn) — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Арнсберг әкімшілік округіне бағынады. Меркиш ауданының құрамына енеді.
Сенное (Шығыс Қазақстан облысы)
Географиялық орны
Аудан орталығы Үлкен Нарын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 60 км-дей жерде.
Радиобайланыс принципі
Қысқаша
Радиобайланыстың қарапайым сұлбасы 3.18-суретте көрсетілген. Осы сұлбаға сүйене отырып, радиобайланыстың негізгі физикалық принципін жүзеге асырады. Таратқыш радиостанцияда жоғары жиілікті тербелістер генераторы антеннада қоздыратын жиілігі жоғары айнымалы ток кеңістікте шапшаң өзгеретін электромагниттік өріс туғызады да, ол электромагниттік толқын түрінде тарайды (3.18, а-сурет). Қабылдағыш антеннаға жеткен электромагниттік толқын таратқыш станция қандай жиілікпен жұмыс істейтін болса, жиілігі дәл сондай айнымалы ток туғызады. Қабылдағыш антеннаға қосылған тербелмелі контур резонансқа түсу нәтижесінде жиілігі бізге қажетті таратқыш радиостанцияның жиілігіндей еріксіз тербелісті ғана күшейтіп, бөліп алады (3.18, в-сурет).
Радиотелефондық байланыс
Радиобайланыстың дамуының ең маңызды кезеңі 1906 жылы американдық инженер Д. Форестің үш электродты шамды — триодты ойлап шығарумен байланысты. Триод негізінде 1913 жылы өшпейтін электрлік тербелістердің шамды генераторы жасалынды. Соның нәтижесінде электромагниттік толқын арқылы енді музыканы, сөзді, яғни дыбысты қашықтықта тарату жүзеге асырылды. Оны радиотелефондық байланыс деп атады.
Евгений Васильевич Курдаков
Өмірбаяны
1986 жылы екінші өлең кітабы - «Менің мәңгілік жағалауым» жарық көрді. Ақын КСРО Жазушылар одағына қабылданып, Алматыға көшіп келіп, қазақтың әйгілі ақыны Абай Құнанбаевты аудара бастады. Курдаков өмірінің көп бөлігі Азиямен, Қазақстанмен байланысты болды. Ол реставратор, халықтық қолөнер маманы, суретші-сәнгер, этнографиялық музейдің аға ғылыми қызметкері, флорист-декоратор, Жазушылар одағында әдеби кеңесші, әдеби журнал бөлімінің меңгерушісі, поэзия студиясының жетекшісі болған.
Ол тілдің семиотикасын және оның генезисін декодтау және әдісін түсіндіре отырып, оның ішінде кез-келген сөздерді әріп-әрпімен талдаумен қоса «Орыс пантеоны» кітабымен жұмыс жасады. Мәтін белгісіз адамға таныстыру үшін берілді, бірақ ол жоғалып немесе иемденіп кеткен болуы мүмкін. Болжам бойынша, «Соңы өлімсіздікте» шығармасы дәл осы мәселеге арналған. Екі шығарма да баспа арасында табылған жоқ. Бірақ олардың фрагменттері мен әдістемесінің өзі «Таңдалған зерттеулер» кітабында соншалықты көп шығарылған, тіпті, олар бұл туралы нақты ойлар алуға мүмкіндік береді. Оның зерттеулері мен жалпылауының негізінде жатқан логика, таңғажайып жаңалығымен қатар, көрегеннің данышпандығымен де ерекшеленеді. Таңдалған зерттеулер мәтінінде барлық гуманитарлық және мәдени зерттеулерге кіріспе үшін теңдесі жоқ өнімділік бар.
Бала психологиясы
Бала психологиясы — жас ерекшелігі психологиясының негізгі бөлімі. Ол адам өміріндегі тұтас бір кезең болып табылатын балалық шақтың психикалық даму заңдылықтарын зерттейді. Жас ерекшелігі психологиясының іргетасы болған бала психологиясы 19 ғасырдың аяғында дербес пән ретінде өмірге келді. Бала психологиясының негізін қалаған — неміс ғалымы В. Прейер. Ол бала психологиясын зерттеуде тұңғыш рет интроспекция әдісінен объективті бақылауға өтуді жүзеге асырды. В. Прейердің “Бала жаны” атты кітабы (1882) — Бала психологиясын жүйелі зерттеуді бастап берген психол. еңбек. Бала психологиясының пәні — балалық шақтағы психикалық дамудың жалпы заңдылықтарын онтогенезде ашу, осы дамудың жас кезеңдері мен оған өту себептерін анықтау. Бала психологиясы үшін басты мәселе — баланың психикалық дамуының факторларын, психикалық даму шарттарын түсіндіру. Психология ғылымында баланың психикалық дамуын түсіндіретін теориялар шартты түрде 2 үлкен бағытқа бөлінеді: 1) биогенетикалық; 2) социогенетикалық. Бұл бағыттар бір-бірінен бала дамуының негізіне қандай факторды (биологиялық не әлеуметтік) алуымен ерекшеленеді. Бала психологиясы баланың дүниеге келгеннен мектеп бітіргенге дейінгі уақыт аралығын қамтиды (балалар психологиясы, бастауыш сынып оқушылары психологиясы, жасөспірімдер психологиясы, балаң жас психологиясы). Бала психологиясындағы “балалық шақ” ұғымы ғасырлар барысында өзгеріп отырды. Әлеуметтік-мәдени құбылыс болып табылатын “балалық шақ” ұғымы нақты тарихи сипатқа ие. Оның мазмұны қоғамдағы тәрбиелеу жүйесіне, этномәдени ерекшелікке байланысты. Бала психологиясында жалпы психологияның негізгі әдістері жас ерекшеліктеріне орай өзгертіліп қолданылады. Мысалы: бақылау мен эксперимент (лабораториялық, табиғи, қалыптастырушы) және тестер, әңгімелесу, іс-әрекет нәтижесін талдау, т.б. Бала психологиясының қалыптасуы мен дамуына зор ықпалы тигізген ағым — педалогия. Баланы біртұтас зерттеуді мақсат тұтқан педалогия қазіргі Бала психологиясының құрамына енген көптеген ғылыми мағлұматтар мен күні бүгінге дейін маңызын жоймаған психология концепцияларды өмірге әкелді. Бала психологиясының мәселелерін зерттеумен айналысқан орыс психологтарының көрнекті өкілдері осы педалогия саласында қызмет етті (П.П. Блонский, Л.С. Выготский, Б.М. Бехтерев, А.П. Негаев, Г.И. Россолимо, т.б.). 20 ғасырдың 30-жылдарында педалогияның “жалған ғылым” ретінде қудалануы Бала психологиясының дамуына үлкен зиянын тигізді. Бала психологиясы саласында дүние жүзіне әйгілі Дж. Уотсон, В. Штерн, К. Бюлер, Ст. Холл, К. Левин, А. Валлон, З. Фрейд, Ж. Пиаже, Э. Эриксон, Д.М. Узнадзе, А.Р. Лурия, А.Н. Леонтьев, т.б. психологтар еңбек еткен. Қазақстанда Бала психологиясына қатысты еңбектер жазған психологтар: С. Балаубаев, Е. Суфиев, Ш. Әлжанов, А. Темірбеков, М. Мұқанов, Қ. Жарықбаев, т.б.
Бала психологиясының қазіргі таңдағы негізгі тақырыптары қатарына жаңа туылған баланың рефлекстері, моторикасының дамуы, балалардың тіл үйренуі, социумдағы дамуы, ата-анасымен және басқа балалармен қарым-қатынасы жатады.
Дереккөздер
Санат:Психология
Дмитрий Николаевич Бальтерманц
Соғыстан кейнгі жылдар
1950-1960 жылдары шығармашылығы аса танымал болды. Осы кезде сурет әуесқойлары көптеген шығарылмаған соғыс фотосуреттерін көріп, түсіріліп алынған ерліктерді, өлімдерді, соғыстың қиышылықтарын, мұңын жеткізгенін жоғары бағалады. Дмитрий Бальтерманц шетелде де әйгілі бола бастаған. Жеке көрмелері Лондонда(1964) және Нью-Йоркта(1965) орын алып, оның дүниежүзінде атын шығаруға түрткі болды.
Сен-Луае-де-Шам
Сыртқы сілтемелер
Санат:Орн департаментінің коммуналары
Қалимола
Қалимола – Павлодар облысы Баянауыл ауданының оңтүстік-шығысындағы қыстау. Жуантөбе ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 12 км жерде, Үлкен Қоянды тауының оңтүстікнде орналасқан. Жазықтағы қыстаудың қызғылт қоңыр топырағында қараған, жусан аралас бетегелі-бозды өсімдіктерден тұратын дала қалыптасқан.
Атока (Оклахома)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Оклахома қалалары
Арко (Айдахо)
Сыртқы cілтемелер
Санат:Айдахо қалалары Санат:Бьютт округы (Айдахо)
Басқарудың командалық әдісі
Дереккөздер
Санат:Әскери іс
Жаңа Отрадовка
Сыртқы cілтемелер
Санат:Башқұртстан елді мекендері
NGC 7301
Ашылуы
Бұл нысанды 1886 жылы Фрэнсис Пресервед Ливенворт астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 7301 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 69021, ESO 602-23, MCG -3-57-15, VV 372, IRAS22278-1749.
Асанғали Сапаров
Марапаттары
1991 жылы 8-ші сәуірде "Қазақ ССР-інің еңбек сіңірген халыққа білім беру қызметкері" құрметті атағы берілді.
2006 жылы Атырау облысының кәсіптік білім беру саласын дамытуда сіңірген ерекше еңбегі үшін "Жігерлі адам" атағы берілді.
Сяд-Яга
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Уса өзені. Өзен саласы — Уса, өзен алабы — Печора.
Вайтерн
2011 жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Маттиас Штадлер саналады.
Отмяга
Су реестрінің мәліметтері
Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Жоғарғы Еділ су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ветлуга; Ветлуга қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.
Масларево (Велико Тырново облысы)
2010 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 638 адамды құрайды.
Хиггинсон Торри
Өмірбаяны
Актерлік шеберлігін Лондон музыка және  драма мектебінде шыңдады, Эваном МакГрегороммен бір класста оқыды. Оның кіші інісі Люк Хиггинсон, "Debaser" рок-группасының вокалисті болып келеді.
Мансабы
Торри Хиггинсон «Счастье», «Человеческая история», «За гранью возможного», «Горец:Ворон», «Корка», «Ирландский квартал», «Превращение Пэйдж», «Крысы» деген көптеген киноларда түсті.
Дереккөздер
Санат:1969 жылы туғандар
Тоталым
Су реестрінің мәліметтері
Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша :
Метеорологиялық бекет
Дереккөздер
氣象台
Naver
Naver іздеу жүйесі
Naver(Хангыль:네이버) - Оңтүстік Кореядан бастау алатын танымал іздеу жүйесі. 1999 жылы өзіндік іздеу жүйесін жүзеге асырған әрі қолданған алғашқы веб-портал ретінде отанында жарық көрді. Сонымен қатар, ол түрлі санаттардан іздеу нәтижелерін жинайтын және оларды бір бетте ұсынатын кешенді іздеу функциясын енгізген әлемдегі бірінші оператор болып саналады. Ашылғаннан бері Naver электрондық пошта мен жаңалықтар сияқты негізгі қызметтер мен дүние жүзі бойынша бірінші онлайн сұрақ-жауап платформасымен (Q&A platform Knowledge iN) толықтырылды. 2017 жылдың қыркүйек айында өткізілген сауалнама нәтижелері Naver жүйесінің Корея Республикасындағы веб-ізденістердің 74.7%-ын қамтитынын және 42 миллион тіркелген пайдаланушы бар екенін айқындатты. 25 миллионнан астам кореялықтар Naver-ді үндемелі браузердің бастапқы беті ретінде сақтаған, ал мобильді жүктемеге күніне 28 миллион кіреді. Сондай-ақ Naver "Оңтүстік Кореялық Google" деп аталып кетті.
Junior Naver
Junior Naver (Хангыль:쥬니어 네이버), сондай-ақ Juniver (Хангыль:쥬니버) деп те белгілі, Yahooligans-ге ұқсас болып келетін балаларға арналған веб-сайт порталы. Junior Naver аватарлар, білім беру, викториналар, бейне баяндар, сұрақжауап және үй тапсырмасын орындаудағы көмекші сияқты қызметтерді ұсынады. Juniver балаларға арналған қауіпсіз ғаламтор ортасын қамтамасыз ету үшін зиянды мазмұнды сүзгілеу үшін сарапшылар мен оқытушылар тобы жұмыс жасайды. Бәсекелестері Daum Kids пен Yahoo Kids жабылған сәттен бастап, Junior Naver Кореяда жұмыс істейтін жалғыз балалар порталына айналды.
Naver Blog
Naver Blog (Хангыль:네이버 블로그) 2003 жылдың маусымында «қағаз» деген атпен өз жұмысын бастады және 2003 жылы қазан айында «блогқа» айналды. 2016 жылдың сәуір айындағы санақ бойынша оның 23 миллион пайдаланушысы бар болғаны жарияланды.
Қарабас сандуғаш
Таралуы
Еуропалық түр ретіндегі қарабас сандуғаш негізінде Қазақстанның солтүстік және батыс өңірлерінен ұшып өткенде байқалады. Анда-санда Жайық өзенінің аңғарын бойлай ұялайды. Қазақстанның батысында қарабас сандуғаштар көктемде - сәуір-мамырда, күзде - қыркүйек және қазанның алғашқы күндерінде ұшып өтеді.
Ерлік
Дереккөздер
Санат:Мінез-құлық
Жаныбай Ипбаев
Дереккөздер
Санат:Социалистік еңбек ерлері Санат:Айыртау ауданында туғандар Санат:Ленин орденінің иегерлері Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері Санат:Шахтер даңқы белгісінің иегерлері Санат:КСРО құрметті шахтерлері Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары
NGC 7295
Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді.
Автоиондану
Автоиондану - күшті электр өрісіндегі атомдардың иондану процесі.
Ашкадар (Стерлитамак ауданы)
Демографиясы
Тұрғындардың динамикасы:
Нұрбол Жәрдемұлы Жұмасқалиев
"Тобыл"
2011 жылдың соңында "Тобылға" қайта оралды. Алғашқы ойынын "Қайратқа" қарсы өткізіп, екі нәтижелі пас берді.
Жасырынып келе жатқан жолбарыс, тасада күтіп отырған айдаһар
Фильмнің тұсаукесері 2000 жылы 18 мамырда Канн кинофестивалінде өтті. Желтоқсанда ол ағылшын титрлармен америкалық кинотеатрларында көрсетіле бастады. 128 млн доллар жинаған бұл фильм АҚШ тарихындағы ең табысты ағылшын тілді емес фильм болып шықты.
2010 жылы ол Empire журналының Әлем кинематографындағы 100 үздік фильм (ағылшын тілді емес) тізіміне енді.
Фильм жазушы Ван Дулуның сол аттас романы негізінде түсірілген.
Қант өндірісі
Дереккөздер
Санат:Қант өнеркәсібі
Аргентинадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі
Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар
Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан
Казальмаджоре
Сыртқы сілтемелер
Санат:Ломбардия елді мекендері
Махалници (Велико Тырново облысы)
Сыртқы сілтемелер
Санат:Велико Тырново облысының елді мекендері
Веспазиану (Минас-Жерайс)
2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 94 191 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 70,108 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1.389,8 адам/км².
Синхронды емес мультиплекстеу
Дереккөздер
Санат:Электроника
Орсаго
Елді мекеннің қамқоршысы — San Benedetto da Norcia. Жыл сайынғы мерекесі — 11 шілде.
Метеорологиялық күрке
Метеорологиялық күрке — психрометрлік күрке — метеорологиялық станциялардағы психрометр, гигрометр, максималдық және минималдық термометр орнатылған қондырғы.
І Ұлы Оттон
I Ұлы Оттон
I Ұлы Оттон 912 жылы Саксонияға қарасты Валлхаузен деген жерде дүниеге келген. Ол Саксония герцогы (936 - 961 жж), Германия патшасы (936 ж), Италияның патшасы (961 ж), Қасиетті Рим империясының императоры (962 ж) болған. Герман мемлекетінің тағына отырған кезде Оттон 24 жаста болатын. Ол іскер адам еді. Өмірінің көп бөлігін үнемі жорықта жүрумен өткізгендіктен, ел оны «көшпенді патша» атап кеткен Билікке келгеннен бастап Оттон Германияның Лотарингия Бавария және Франкония  аймақтарындағы герцогтер бастаған бүлікшілермен күресте жеңіске жетіп, өзіне қарасты аймақтарға өз отбасының адамдарын отырғызды. Ол венгерлермен, славяндармен арадағы соғыста үлкен табысқа жетті. Солтүстік Италияға екі рет жорық жасады. Екінші жорығында Ломбардия патшасын жеңіп, өзін сол жердің патшасы деп жариялады. Сөйтіп, Рим папасынан император тәжін алды. Осылайша, Оттон үш рет тәж киді. Оның алғашқысы - Аахенде киген күміс тәж, екіншісі - ломбардтық темір тәж, ал үшіншісі - Римде киген императорлық алтын тәж. Деректерге қарағанда, Оттон діндар, жомарт, орнымен қатал көбіне көңілді жүретің аз ұйықтап, көп еңбек етенетін алғыр да зерек патша, шебер саясаткер болған. Ол үнемі ұлттық киім киіп жүрген, езге елдің киімін ешқашан кимеген. Оттон Галледен 40 шақырым жердегі Мемлебенде 973 жылы 7 мамырда қайтыс болды.
Даленайм
Коммунаның INSEE коды — 67081, пошта индексі — 67310.
Юрий Александрович Якушев
Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә.Назарбаев.
Тастыбастау
Тастыбастау — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Алтынемел ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Экономикалық цикл
Мақсаты: Экономикалық цикл және оның кезеңдерін, жұмыссыздықтың мәні мен түрлері, оның зардаптарын, инфляция түсінігі және қазіргі кездегі инфляцияның салдарын, инфляция түрлері, инфляцияға қарсы саясат туралы студенттерде түсінік қалыптастыру.
Филлипс қисық сызығы экономикадағы жұмыссыздық пен инфляция деңгейінің өзара өзгеруін көрсетеді. Халықтың жұмысбастылығы қаншалықты жоғары болса, соншалықты олардың табысы жоғары болатындықтан жұмыссыздықтың азаюы құнсызданудың өсуіне әкеліп соғады. Себебі табыс жиынтық сұраныстың артуына себеб болады.
Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты
Тіл мәдениеті бөлімінің тарихы
1980-1994жж. бөлімді филология ғылымдарының докторы, Түрік Тіл қоғамының корреспондент-мүшесі, Қазақ ССР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ҚР ҒА-ның Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлығының иегері профессор Р.Сыздық басқарды. Бөлім «Қазақ әдеби тілінің ауызша түрі» (1981-1984 жж.), «Қазақ көркем әдебиет тілінің мәдениеті» (1985-1989 жж.), «Қазақ поэтикалық тілінің сөз мәдениеті» (1990-1993 жж.) тақырыптарымен іргелі зерттеулер жүргізді. Олардың негізінде «Қазақ әдеби тілінің ауызша түрі» (1983 ж.), «Сөз мәдениеті» (1984), «Көркем текске лингвистикалық талдау» (1989 ж.), «Қазақ орфографиясындағы қиындықтар» (1988 ж.), «Сөз сазы» (Р.Сыздықова, 1983 ж.) кітаптары жарияланды. Соңғы зерттеуде сөз мәдениетінің іргелі мәселелерінің бірі ретінде орфоэпиялық нормалар айқындалып, әдеби тілдегі жеке сөздердің, біріккен сөздердің, ритмикалық топтардың дыбысталу нормалары көрсетіліп, орфоэпиялық ережелері түзілді. Сөйтіп, кодификациялау жұмыстары іске асырылды. Сөз мәдениеті функционалдық аспектіде қарастырыла бастады.
Бөлім меңгерушісі Н.Уәли зерттеулерінің негізінде оған дейін мәселе ретінде қойылмаған жазба тіл мен ауызша тілдің аражігі ажыратылды; әрқайсысының өзіндік нормалары, құрылымдық ерекшеліктері қарастырыла бастады; сөз мәдениетінің коммуникативтік, этикалық және эстетикалық нормасы сараланды; сөз мәдениеті тілдік мәнділіктермен ғана шектелмейтіні, тілдік емес мәнділіктермен де байланысатыны, автор - оқырман, сөйлеуші - тыңдарман арақатынасы субъект-объект түрінен субъект-субъект түріне, екі тараптың да тең үстемдігіне құрылатыны туралы жаңа тұжырымдар айқындалды. Бұл зерттеулер Н.Уәлидің «Сөз мәдениетінің теориялық негіздері» (2007 ж.), Қ.Күдеринованың «Қазақ жазуының онтогенездік дамуы» (2006 ж.), Н.Әміржанованың «1929-1940 жж. латын әліпбиі негізіндегі қазақ графикасы мен орфографиясының негіздері» атты докторлық және кандидаттық жұмыстарында қорғалды, «Тілтанымдық зерттеулер» (2009 ж.) жинағында жарық көрді. Бөлім қызметкерлері сондай-ақ «Түркия, Өзбекстан, Әзербайжан, Түрікменстанның және басқа да елдердің тәжірибелеріне ғылыми талдау жасай отырып, латын әліпбиіне көшу жөнінде ғылыми зерттеулер жүргізу» атты тәуекел зерттеу бағдарламасы бойынша зерттеу жүргізді (2007 ж.). Тақырып жетекшісі болған Н.Уәли қазақ жазуының жаңа латын графикасына көшу барысында атқарылатын жұмыстар мен қарастырылуы тиіс міндеттер туралы бастама пікірлер ұсынып, соны идеялар көтерді. Зерттеу нәтижесі «Латын графикасы негізіндегі қазақ әліпбиі: тарихы, тағылымы және болашағы» (2007 ж.) атты жинақта жарық көрді. 2008 жылдан қазірге дейін бөлімді филология ғылымдарының докторы Күдеринова Құралай Бимолдақызы басқарады. Бөлімде филология ғылымдарының докторлары Р.Сыздық, Н.Уәли, Қ.Күдеринова және филология ғылымдарының кандидаты Н.Әміржанова қызмет етеді. «Ауызша коммуникация тілінің мәдениеті» (2009-2011 жж.) тақырыбы зерттелу үстінде. Онда ауызша тілдің өзіне тән құрылымдық және нормалық ерекшеліктері таспаға түсірілген қазіргі қазақ сөйлеу тілі, қарапайым сөйлеу тілі, ауызша әдеби тіл материалдарының транскрипциясы негізінде талданып, айқындалып келеді. Ауызша сөздің ресми және бейресми түрлері талданып, айырмашылықтары, сөйлеу тіл нормаларының тілдік емес нормалармен байланысы, этикалық нормалар, эстетикалық нормалардың вербалды, бейвербалды коммуникациядағы ерекшеліктері зерттелуде. Қазіргі қазақ кодификацияланған ауызша тілі орфоэпиясындағы үдерістер, дыбыс вариацияларының түрлері, жаңа дыбыстық вариациялардың шығу негізі, синтаксистік ықшамдалулар, кодификацияланған ауызша тілдің жазба тілмен сәйкестігі, сәйкес емес тұстары нақты материалдар негізінде дәлелдеу мақсат етіліп отыр. Зерттеуде қазақтың ауызша шешендік сөздерінің әр кезеңдегі субъектілері және тақырып мазмұны мен мақсаттарына қарай ажыратылып, жеке айтыс үлгілерінің тілдік-көркемдік жағы талданды.
Бөлім қызметкерлері туралы ақпарат
Меңгерушісі – Исаева Жанат Аманжолқызы, филология ғылымдарының кандидаты
25 ғылыми мақала, 7 энциклопедиялық мақала, 1 жоғары оқу орнының филология факультетіне арналған оқулық (авторлық бірлестікте), 1 әдістемелік құрал, 1 балаларға арналған энциклопедиялық-танымдық әдебиет авторы. Олар тіл мәдениеті, стилистика, ауызша сөйлеу мәдениеті салаларына, тіл мәдениеті пәнін орта мектепте және ЖОО оқыту мәселелеріне арналған. «Қазақ тілінің орфоэпиялық сөздігін» құрастырушылардың бірі. Аталған сөздік жұмысына қатысқаны үшін ҚР БҒМ тарапынан жас ғалымдарға тағайындалған мемлекеттік стипендияның иегері атанды (2001 ж.).
Күдеринова Құралай Бимолдақызы, филология ғылымдарының докторы, доцент Күдеринова Құралай Бимолдақызы 1970 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Қарабұлақ ауылында дүниеге келген. 1992 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін үздік дипломмен бітіріп, 1992-1995 жж. Ақтөбе облысы, Айшуақ орта мектебінде қазақ тілі пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеген. 1995 жылдың қыркүйек айынан бүгінге дейін А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының Тіл мәдениеті бөлімінде қызмет істейді, 2008 жылдан бөлім меңгерушісі. 2000 ж. «Бірге, бөлек жазылатын сөздердің орфограммасы және оларды кодификациялаудың негіздері» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 2002-2005 жж. аралығында осы институттың күндізгі докторантура бөлімінде оқып, 2006 ж. «Қазақ жазуының онтогенездік дамуы» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 2007 ж. бастап А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының жанындағы 10.02.06 – түркі тілдер және 10.02.02 – қазақ тілі мамандықтары бойынша филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғайтын Д 53.38.01 диссертациялық кеңесінің мүшесі.
Тіл мәдениеті бөлімінің бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор, Түрік Тіл қоғамының корреспондент-мүшесі, Қазақ ССР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ҚР ҒА-ның Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлығының иегері. 1924 ж. 17 тамызда Ақтөбе облысы, Ойыл қалашығында қызметкер отбасында туған. Әкесі Сәтіғали Құтқожин (1888-1937) 1920-1928 жылдары Ойыл аудандық байланыс бөлімінің бастығы болып жұмыс істеген. 1928-1937 жылдары Ақтөбе қаласында, Табын (қазіргі Байғанин), Арал, Темір аудандарындағы байланыс бөлімдерін басқарған. 1937 жылы «халық жауы» деген атпен ұсталып, осы жылдың соңында Ақтөбе қаласында атылған. Р.Сыздық 1938-1940 жж. Темір қаласындағы педучилищеде білім алып, 1940-1945 жж. Алға поселкесі мен Темір қаласында мектеп мұғалімі, педучилище оқытушысы болып қызмет еткен. 1944 ж. жедел түрде екі жылдық Ақтөбе Оқытушылар институтын, 1945 ж. Абай атындағы Алматы педагогикалық институтына түсіп, 1947 ж. үздік бағамен (қызыл дипломмен) бітірген, 1947-1951 жж. осы институттың аспирантурасында оқыған. 1951-1957 жж. Қазақ мемлекеттік оқу-педагогика баспасында (қазіргі «Рауан») редактор, кейін редакция меңгерушісі, 1957 жылдан бастап Қазақ ССР Ғылым академиясының Тіл білімі институтында (қазірде Ахмет Байтұрсынұлы атындағы) ғылыми қызметкер, Тіл тарихы және диалектология бөлімінің меңгерушісі, ал 1980-1994 жылдары бөлім меңгерушісі, 1994 жылдан бас ғылыми қызметкер болып жұмыс істейді. «Абай қара сөздерінің морфологиялық ерекшеліктері» тақырыбында кандидаттық (1959 ж.), «Абай шығармаларының тілі» тақырыбында докторлық диссертация (1971 ж.) қорғады. Осы салада үш монография жариялады: «Абай шығармаларының тілі» (1968), «Абай өлеңдерінің синтаксистік құрылысы» (1971), «Абайдың сөз өрнегі» (1994). ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1996).
Р.Сыздықтың диссертациялық зерттеу еңбектерінен өзге бағытта айналысқан тақырыптары: қазақ әдеби тілінің бес ғасырлық (XV–XIX) даму тарихы,
Болашақтағы зерттеу бағыттары
Ұлттық ономастиканың ғылыми-теориялық, практикалық базасын қамтамасыз ету шараларын іске асыру.
Фонетика бөлімінің тарихы
5) әр түрлі эмоцияларды дифференциялау.
Сонымен туыстас түркі тілдерінің вокализм мен консонантизм жүйелерін бір-бірімен салыстыра отырып, олардың ұқсастығы мен ерекшеліктері анықталады және фонетикалық жүйелердің тарихи даму кезеңдері белгіленіп, фонемалардың пайда болу және қалыптасу жолдары сипатталады. Салыстырмалы-тарихи әдістердің негізінде туыстас түркі тілдерінің жақындық дәрежесі мен ортақ белгілері айқындалады және вокализм мен консонантизм жүйелерінің ататілі моделі жасалады. Түркі тілдерінің генеалогиялық классификациясының негізінде олардың дыбыс жүйелері диахрондық аспектіде зерттеледі. Түркі тілдерінің даму кезеңдері анықталып, әр кезеңге тоқталып, әсіресе бізге қатысты тілдердің қыпшақ тобы қарастырылады. Салыстырмалы-тарихи әдістерге сәйкес алдымен туыстық жағынан жақын тілдердің дыбыс жүйелері зерттеледі. Ең алдымен олардың генеалогиялық жақындығы ескеріліп, қазақ тілінің фонологиялық жүйесі қыпшақ тобына кіретін қарақалпақ татар, башқұрт тілдерінің фонема жүйелерімен қатар зерттеледі. Кейін қазақ тілінің фонологиялық заңдылықтары қарлұқ тобына енетін өзбек, ұйғыр тілдерімен де салыстырыла қарастырылады, себебі бұл тілдердің ара жігінің айырылуы шамамен XIV–XV ғасырға таман келеді. Сондай-ақ қазақ тілінің дыбыс құбылыстары оғыз тілдерімен де салыстырыла зерттеледі. Туыстас түркі тілдерінің вокализм мен консонантизм жүйелерін бір-бірмен салыстыра отырып, олардың ұқсастығы мен ерекшеліктерін анықтап, соның нәтижесінде фонетикалық жүйелердің тарихи даму кезеңдері анықталады. Сонымен қазіргі түркі тілдерінің белгілі фонетика-фонологиялық құрылымдарына сүйене отырып, ретроспекция арқылы жалпы түркі тілдерінің ататілі моделі ұсынылады. Зерттеу барысында алынған нәтижелердің теориялық және практикалық мәні зор. Қазіргі түркі тілдерінің үлкен бір бұтағын құрайтын қыпшақ, қарлұқ, оғыз тобындағы тілдер мен көне түркі дәуіріндегі жазба ескерткіштер тілін вокализм, консонантизм, морфонология тұрғысынан зерделеу тарихи фонетика, тарихи грамматика, лексикология, этимология проблемаларымен айналысуға жол ашады. Сондай-ақ, қазақ тілінің салыстырмалы және салғастырмалы тіл білімінің дамуына да тарихи фонетиканың зерттелуінің маңызы зор екені дау тудырмайды. Себебі қазақ тілі тарихи фонетикасының дыбыс құбылыстарын анықтау үшін ең алдымен туыстас түркі тілдерінің және қосымша туыстас емес тілдердің материалдарын ұқыптылықпен қарастыру керек. Жұмыста алынған нәтижелерді жоғары оқу орындарында түркітануға кіріспе, көне түркі тілі, түркі тілінің салыстырмалы грамматикасы, қазақ тілінің тарихи грамматикасы пәндері бойынша дәріс оқуда пайдалануға болады және тарихи фонетикадан студенттерге бағдарлама мен силлабус дайындауға болады.
Ж.Жұмабаева - фонетика бөлімінің аға ғылыми қызметкері
Қазіргі таңда ғылыми жұмыстармен қатар А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының жанынан шығатын «Тілтаным» ғылыми басылымның редакция алқасының құрамында жауапты шығарушылардың бірі болып қоғамдық негіздегі жұмыстарды және 15 томдық қазақ әдеби тілінің сөздігіне қатысып жүр. 2007-2008 жылдар аралығында Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің Теориялық және қолданбалы тіл білімі кафедрасында қосымша дәріс берген. «Тарихи грамматика», «Қазақ әдеби тілі» пәндері бойынша лекциялар оқып, семинарлар өткізген. Курстық жұмыстар бойынша жұмыс істеп, дипломдық жұмыстарға тақырып беріп, жетекшілік еткен.
Терминология бөлімінің тарихы
Одан кейінгі жылдары қазақ терминологиясының өзекті мәселелерін зерттеуге бағытталған «Қазақстан Республикасындағы қызмет атауларын мемлекеттік тілде жүйелеудің ғылыми негіздерін зерттеу» (2000-2002); «Мемлекеттік тілде терминдік лексиканы қалыптастырудың ғылыми-практикалық негіздері» (2003-2005) атты іргелі ғылыми жобалар да ойдағыдай жүзеге асырылды.
2005 жылы бөлім меңгерушілігі міндетіне жас ғалым, филология ғылымдарының кандидаты, Лексикология бөлімінің аға ғылыми қызметкері Қ.Айдарбек тағайындалды. Қазіргі кезге дейін бөлімнің іргелі ғылыми зерттеулеріне, қосымша атқарылатын аударма істеріне, әртүрлі мекемелер мен ұйымдардан түсетін құжаттарға, стандарттар жобаларына лингвистикалық сараптамалар жасауға, сөздіктер түзуге және т.б. жаңа серпінмен жетекшілік жасап келеді.
Жоғарыда аталған зерттеуден кейін қазіргі қазақ терминологиялық қорын қалыптастыруда өзіндік қиындық туғызып отырған біріздендіру, нормалау, стандарттау, реттеу мәселелеріне арналған «Қазақ терминологиялық қорын қалыптастырудың теориялық негіздері мен лингвистикалық принциптері (стандарттау, жүйелеу, реттеу, біріздендіру, нормалау)» (2009-2011) атты ғылыми жобалар жаңа бағытта, жаңаша қөзқараста жан-жақты зерделенуімен ерекшеленеді.
Бөлім қызметкерлері туралы ақпарат
Ө.Айтбайұлы бұл жылдары қазақ терминологиясы мен аударма саласында жан-жақты ізденістер жасаумен болады. Ол осы қиын да күрдлі ғылыми мәселелерге қатысты әлемдік ғылыми ой-пікірлерді сүзіп шығып, қазақ тілінің өз табиғатына тән заңдылықтарға тереңдейді. Бұл жөніндегі өзінің байқау, болжамдарын мақала түрінде республикалық, одақтық басылымдарда жариялап, ғылыми-теориялық конференцияларда баяндама жасайды.
Бөлім меңгерушісі ретінде «Қазақ терминологиясының жасалу көздері»(1981-84) және «Қазақ әдеби терминологиялық лексикасының дамуы» (1985-91), «Мемлекеттік тілде ғылыми терминологияны қалыптастырудың теориялық, ғылыми-әдістемелік және практикалық мәселелері» (1997-99) деген күрделі тақырыптарға жеткшілік жасады. Аталған тақырыптар негізінен қазақ терминологиясының мәселелеріне арналғандықтан, Ө.Айтбайұлы жетекшілік еткен ғылыми қызметкерлер, ең алдымен, бөлімнің картотекалық қорын жасауға кірісті. Бұл айтуға жеңіл болғанымен орындалуы қиын жұмыс. Өйткені сол 1980-жылдарға дейін жарық көріп үлгерген екі тілді терминологиялық сөздіктердің бәрін жинақтап, әліпби тәртібіне келтіру қажет болатын. Бөлім қызметкерлері меңгерушіден бастап түгел картотека қорын толық қамтып, молайтумен айналысты. Бірнеше жылға созылған бұл күрделі жұмыс бөлімнің 500мыңға таяу картотекалық қорының негізін салды. Өз жалғасын тапқан бұл жұмыс осы заман сұранысына орай, М.Әуезов атындағы Шымкент пединститутының профессоры Қ.Бектаев тобымен өзара шартқа отырып, әлгі сөздіктер лек-легімен электронды есептеу машинасының сарабынан өткізілді. Ғылымның ірі-ірі саласы бойынша жасалған бұл материалдар болашақта түзілетін түрлі сөздіктерге негіз болды, өзінің зерттеушілері мен сөздік түзушілерін тапты. Олар: қоғамдық ғылымдар саласы, биология ғылымдары, физика-математика ғылымдары, жер туралы ғылым мен техника ғылымдарының саласы. Бұл түркі дүниесінде тұңғыш жасалған картотекалық қор.
Мұның ішінен бөлім қызметкерлері қазіргі сұранысқа ең қажеттірегі деп «Қоғамдық ғылымдар терминдерінің орысша-қазақша сөздігінің» екі томдығын түзіп шықты. Бұл бөлім атқарған ең күрделі жұмыстардың бірі Ө.Айтбайұлы осы сөздікті жасаушылардың бірі, жетекшісі, әрі бұл жобаның жауапты редакторы. Бұл сөздік бірнеше рет толықтырылып, өңделіп, сұрыпталып, баспа жүзін көрді (2010).
Ө.Айтбайұлының ғылыми ой-тұжырымдары аталған салалармен ғана шектлген емес. Тіл мәдениеті, стилистика, лексикология, ономастика, диалектология, әдеби тіл, әдебиет, мәдениет, мемлекеттік тіл, аударма, қазақ терминологиясы мен аудармасының мәселелері туралы көп жылғы барлау, байқау, ізденістер негізінде 1992 жылдың басында «Қоғамдық ғылымдар терминологиялық лексикасының қалыптасуы мен дамуы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.