Ғалам_эволюциясының_моделі
Сонымен, материяның әдетте бізге белгілі элементарлық бөлшектері және физикалық әсерлері жоқ күйі – сингулярлық күй деп аталады. Sіngular 1) – ерекше, өзіне тән, арнаулы; 2) ерекше; 3) ерекшелік, арнаулылық; деген мағыналарды білдіреді. Қазіргі заманғы физика ғылымы дәлелдеп отырғандай, осы сингулярлық күйден бізге белгілі барлық элементарлық бөлшектер түзілген. Ғаламның стандартты моделі бойынша сингулярлық күйдің бастапқы ішкі температурасы – саналуы Цельсий шкаласы бойынша – 2730-тан ал абсолюттік Кельвин шкаласы бойынша 1053 градустан астам болуы керек. Ал материяның тығыздығы 10 т/см3 жоғары болуы керек. Бұндай жағдайда Ғаламның стандартты моделі эволюциясының бастамасы болып табылған және сол үшін “үлкен жарылыс” деген атқа ие болған,  аса күшті жарылыс болуы керек еді. Болжамдар бойынша, бұл жарылыс Ғаламның алдымен тез одан кейін тежелген ұлғаюымен бірге жүріп, кейін температурасы бірте-бірте салқындаған. Ғаламның жасын осы кеңею арқылы анықтау үлкен алшақтықты көрсетеді (13 тен 20 млрд жылға дейін), бірақ есептеулердің басым көпшілігі бойынша Үлкен жарылыс шамамен 20 млрд жыл бұрын болды деп жорамалданып отыр. Ғаламдағы гелийдің мөлшерін зерттеу барысында Фред Хойл мына қызықты жағдайды байқады. Ғаламдағы гелийдің 10% ғана жұлдыздарда пайда болып, қалған 90% басқа жерлерде түзілуі тиіс. Бұл орынға ең бірінші кандидат есебінде ескі Ғалам қарастырыла бастады. Кейінірек гелийдің сол жерде пайда болғандығы анықталды. Жарылыстан кейін 3 минуттан соң нуклондардан жеңіл ядролардың қоспасы түзіледі: 2/3 сутегі және 1/3 гелий. Сутегі пен гелийдің бейтарап атомдары түзілгенде, зат түссізденіп, олар ғаламды кеңістікке сәуле шаша бастады. Қазіргі кезде бұндай процесс реликтілік сәуле шығару түрінде байқалып отыр. Бұл реликтілік сәулелер үлкен жарылыстың дәлелі болып табылады. “Ыстық” ғаламның моделіне сәйкес, реликтілі сәуле шығарудың мүмкіндігін физик-теоретиктер алдын-ала жорамалдап кеткен болатын. Реликтілі сәуле шығару құбылысын, 1965ж. американдық “Bell” компаниясының қызметкерлері Пензиас пен Вилсон “Эко” жер серігін бақылау үшін жасалған радиоантеннамен жұмыс істеу кезінде кездейсоқ байқады. Олар космостан әлсіз антеннаның бағытына тәуелсіз радиошуды естиді. Дикке, Пиблс, Ролл және Вилконсон Пензиас пен Вилсонның жүргізген өлшеулерін ғаламның ыстық моделінің космолгиялық дәлелеі ретінде түсіндірді. Кейіннен реликтілік сәуле шығару құбылысы арқылы, ондаған см-ден мм-ге дейінгі түрлі толқын ұзындықтарында көптеген өлшеулер жүргізілді. Реликтілік сәуле шығару радиогалактикада түзілген жұлдыздардың жарығы не радиотолқындар сияқты белгілі бір көздерден түзілген жоқ. Ол әлемнің бастапқы кеңеюі кезінен басталды. Ол ғаламның сингулярлықтан кеңейген ыстық затында болды. Реликтілік сәуле шығару осы кезге дейін сақталып, өте ертедегі сутегі мен гелийдің бейтарап атомдары түзілген кезеңнің реликтілік қалдығы болып қалып отыр. Басқа химиялық элементтер осы жұздызалдындағы заттардан ядролық реакциялар нәтижесінде түзілген. Жалпы айтқанда, Ғалам түзілуінің стандартты моделі бойынша оның түзілуі төмендегіше жүрді. Жарылыстан кейін Ғалам температурасы Кельвин шкаласы бойынша 6 млрд градусқа дейін төмендеп, осыдан кейін алғашқы 8 секундта ол электрондар мен позитрондар қоспасынан ғана тұрды. Бұл қоспа жылулық тепе-теңдікте болған кезде әртүрлі бөлшектердің саны шамамен бірдей болды. Бөлшектердің бір-бірімен үздіксіз соқтығысуы әсерінен фотон жұптары, ал олардың соқтығысуынан электрондар мен позитрондар пайда болды.