cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kiswahili
Kiswahili me butama ntângu babantu me kuta balabu na simu ya esete ya Afrika. Kiswahili kele na mâmbu mîngi yina katuka kilabu. Bubu yayi kiswahili kele ndînga ya yinsi ya Tanzania, Kenya mpe Uganda, mpe yawu kele ndînga ya bwala ya Kôngo-Kinsasa. Kiswahili kele ndinga ya babakala ti bankento sambu na bantu ya Nyakyusa.
Ntalu ya batubi ya Kiswahili:
Mâmbu ya kibantu
Kikôngo kele mpe na mâmbu yina katukaka na kiswahili:
Nilo
Nilo kele nzadi ya ntete na nda ya Afrika pe ya ntoto. Nda na yandi kele 6 650 km. Nilo ke kukula na nsadisa ya Misiri, Sudan, Itiopia, Uganda, Kongo-Kinsasa, Kenya pe Tanzania.
Kalasi:Ntoto Kalasi:Afelika
Kuvete
Kizunga ya Kuvete kele kizunga na Repubilika ya Kongo.
Bandambu
Kalasi:Bizunga ya Repubilika ya Kongo
Afelika
Afelika evo Afrika evo Katiopa I kontina kia kole kia ntela mpe ye ntalu ya bântu ya ntoto. Luyalumunu lua Afelika I 30 221 532 km². 996 533 200 bantu beti vwanda kuna. ina 15% ya bântu ya nza awonsono kuna beti vuanda.
Zandu
250px|thumbnail|Wet market in Singapore Zandu kele kifulu ya kuteka mpe kusumba.
Kalasi:Categories
Yesu
Yesu (katuka -5 tî 33) vwandaka mulongi na ngunza ya bayuda.
Yesu kele muntu ya mfunu na lukwikilu mîngi. Na kimâni, kisilamu ye kibaha yandi kele ngunza mosi. Na kiyesu yandi kele Yesu Klisto: masiya na nzâmbi na nitu ya muntu.
Nkûmbu
Nkûmbu ya Yesu vwandaka Yeshua (ישוע) na kiarame. Yawu vwandaka mpila ya nkufi ya kihebru Yehoshua (יהושע). Na kihelada (yina vwandaka ndînga ya masono ya Ngwisani ya Yimpa), nkûmbu ya Yesu vwandaka Iesous (Ιησους), mpe na kilatini Iesus.
Mbutukilu
Na bansângu ya Mbote ni Mariya vwandaka mâma ya Yesu. Nsângu ya Mbote ya Make ke na kutuba ve nkûmbu ya tâta ya yandi. Bansângu ya Mbote ya Matayi, Luke na Za ke na zabisa ti Yosefi kele tâta ya Yesu. Kasi Bansângu ya Mbote ya Matayi na Luke ke na kutuba ti Mariya vwandaka mwénsé, mpe yandi me kuma na kivumu na lulêndo ya Mpêve ya Lôngo.
Yesu butukaka na Betelemi, bwala ya fyoti na kizûnga ya Yudea, ntângu Erode vwandaka ntinu.
Dalapo ya Repubilika ya Kongo Demokratiki
Kidimbu ya Repubilika ya Kongo Demokratiki kele dalapo ya langi ya bule, kuna me bakana mbuetete mosi na langi ya muamba ya ngazi na nsuka ya diboko ya nkento pe yau me sabukama na kati na nkele mosi ya mbuaki yina me zungadala na langi ya muamba ngazi.
Badalapo ya nkulu
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Royaume-Uni
Royaume-Uni kele nsi na Mputu.
Kalasi:Bansi ya Mputu
Pays-Bas
Kalasi:Mputu
République tchèque
République tchèque kele nsi na Mputu. Ntinu kele Petr Pavel. Ntumwa ya ntete kele Petr Fiala.
Kalasi:Bansi ya Mputu https://kg.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A9publique_tch%C3%A8que&action=edit
Hebei
Hebei kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Hebei kele Shijiazhuang.
Owando
Owando (kifalanse: Fort-Rousset) kele mbanza mfumu ya kizunga Kuvete ya Repubilika ya Kongo.
Université Niccolò Cusano
Université Niccolò Cusano (Università degli Studi "Niccolò Cusano" - UNICUSANO) kele lukolo ya kizabu ya kingenga na Roma, Italia.
Serbie
Serbie (Србија) kele nsi na Mputu.
Bahumbu
Bahumbu to bawumbu kele bantu, yina ke zingaka na ndambu ya Kinsasa. Na kinkulu bau vwandaka bankwa ya Kongo ya Ntotila, na ndambu ya Mpumbu. Ndinga ya bau kele mutindu mosi na ndinga ya bateke, yina kwizaka na Mpumbu na nima.
Ndinga betu bahumbu ka ndinga bateke ko. Betu bahumbu ndinga dia betu kele bonso ndinga dia bambala...ye makanda makaka kuna bandundu...kizeyi kwami ko. Kansi betu kuna Kongo dia Ntotila ta kuisa kuvanda mu kinshasa...tua sumba toto ko...tua samba toto ko...
Be mono luvila la me Kinsau ka lunga wa lunga ngonda e tangu...ba nkaka ba me...batuka ku Kongo dia Ntotila...Mutom a mpansu munkati a nde Ndona Lukula babuta Mfumu Itonga... Benu luzeyi mana? Mbote kwa beno bansi Kongo dia Ntotila!
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi Kalasi:Repubilika ya Kongo
Vatican
Vatican kele nsi na Mputu.
Goma
Goma kele mbanza ya kimfumu ya Kivu ya Node, kizunga mosi ya Repubilika ya Kongo Demokratiki. Goma ke tulama na pene-pene ya dizanga Kivu. 78 000 bantu ke bika kuna.
Matadi
Matadi kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Kôngo ya Kati na Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Bandâmbu
Matadi ke natanaka bakomina tatu: Matadi, Mvuzi na Nzanza.
Kinkita
Matadi kele na dibûngu na simu ya nzâdi Kôngo mpe nzila ya lukalu tî Kinsasa.
Bamvula ya ntàmà
Ditadi ya Yellala ke monika na lumonso ya mbânza Matadi. Ni kuna Diogo Cão sonikaka kidimbu ya nsuka ya nzyetolo na yandi na mvula 1482. Bantu bandaka kutunga dibûngu ya Matadi na mvula 1886. Matadi kulaka na nima ya yau. Mbânza kele na simu ya nkaka na Vivi, mbânza ya ntete ya kimfumu ya Kôngo.
Kalasi:Kôngo ya Kati
Shanxi
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Taiyuan.
Nzila ya busula
Banzila ya busula kele:
Kalasi:Ntoto
Ndindi
Ndindi to Pwente-Nwale (to Pointe-Noire, nkûmbu ya kifalanse) kele mbânza ya kimfumu ya Repubilika ya Kôngo. Yawu kele dibungu ya nene mpe mbânza-kimfumu ya lusansu ya Repubilika ya Kôngo.
Ndindi ke vwanda km 150 na node ya yinwa ya nzadi Kôngo.
Kilimá
Kilimá ya Ndindi kele kilimá ya nséké. Kilimá kele ya tîya na bilumbu (katuka 21,4° na ngônda sambwadi tî 26,8° na ngônda ya tatu). Kilimá kele madidi ve na bampimpa (22° tî 26°).
Kinkulu
Kilumbu ya 13, ngônda ya 7, mvula ya 1914, lukanu ya Pierre Savorgnan de Brazza ti ku-relier mubu Atlantique ná dizanga ya Malebo, yawu me salama ya lukanu ya Assemblee ya Falanse, yina me autorisa kutunga nzila ya lukalu Kôngo-Mubu (kifalanse: Chemin de Fer Congo-Océan, CFCO).
Na mvula ya 1922 bula matadi me sala Pwente-Nwale terminus ya nzila ya lukalu yangó, ná yawu me sala mbânza ya Pwente-Nwale na mbàla mosi.
Bantu
Pwente-Nwale kele mbânza nene, kasi Balazavile kele nene mîngi. Bantu ya mbuta kele bavili, bayombe na bakôngo ya nkaka. Kituba kele ndînga ya kuluta mfunu ya Pwente-Nwale.
Nizeria
Nizeria to Nigeria kele nsi ya nene na Afelika ya Lumonso. Yandi kele na bantu ya kuluta bansi ya nkaka ya Afelika. Bansi ya pembeni kele Benin, Tasadi, Kamerun ye Nize. Bambanza ya nene ya Nizeria kele Abuja, Lagos, Ibadan, Enugu, Kano, Owere, Sokoto ye Benin.
Bizunga
Nizeria kele na bizunga 36 ná ndambu mosi. Bizunga kele: Abia, Adamawa, Kwa Ibo, Anambra, Bauchi, Bayelsa, Benwe, Borno, Cross River, Delta, Ebonyi, Ẹdo, Ekiti, Enụgụ, Gombe, Imo, Jigawa, Kaduna, Kano, Katsina, Kebbi, Kogi, Kuwara, Lagos, Nassarawa, Niger, Ogun, Ondo, Ọsun, Ọyọ, Plateau, Rivers, Sokoto, Taraba, Yobe, Zamfara ye ndambu ya Abuja.
Malongi ya ntoto
Banzadi Kuwara (to Niger) ye Benwe ke sabuka Nizeria.
Repubilika ya Kôngo
Repubilika ya Kôngo to Kôngo-Balazavile kele yinsi na Afrika ya Kati. Bayinsi na pene-pene na yawu kele: Ngabu, Repubilika ya Afelika ya Kati, Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi mpe Kabinda (kizûnga ya Ngola).
Kinkulu
Bântu ya ntete na ndâmbu ya Repubilika ya Kôngo ya bubu yayi vwandaka babôngô. Na manima babantu kwizaka katuka node ná bawu bakaka bayinsi ya babôngô. Na bamvula nkama ya 14 bântu ya yinsi yayi tungaka bayinsi ya nene: Kongo ya Ntotila, Luangu mpe yinsi ya ntotila ya bateke.
Contact ya ntete na kati ya bântu ya Lwangu na bântu ya Mputu vwandaka na nsuka ya bamvula nkama ya 15, kuna bamputulukesi kwizaka na maswa na yinwa ya Nzadi Kôngo. Bamputu bandaka kusûmba bântu ya ndombi samu na bumpika na bakoloni ya bawu na Amerika. Ntângu mosi bantinu ya babwala ya simu kuzwaka mbôngo mîngi. Kasi kusûmba ya bampika manaka mpe bayinsi ya ntinu salamaka ya ngolo ve.
Na 1875 Pierre Savorgnan de Brazza salaka kiwisa na ntinu ya Lwangu ná mukoko ya Teke, yina pesilaka Falanse luyalu ya yinsi ya bawu.
Politiki
Repubilika ya Kongo vuandaka na kupona ya badepute ya kimvuka ya leta na 24.7.2007.
Bântu
70% ya bântu ke vwanda na ndâmbu ya sudi ya yinsi: simu ya mubu, simu ya Nzâdi Kôngo, na pene-pene ya nzila ya lukalu (CFCO).
Bandînga
Tala bandînga ya Repubilika ya Kôngo.
Ndindi
Bandâmbu ya mbânza
Ndâmbu ya yimpa
Repubilika ya Kôngo
Bizûnga
Repubilika ya Kôngo kele na bizûnga kûmi na zôle.
Muziki
Suku (kifalanse: soukous) kele mutîndu ya muziki yina Kôngo me pesila yinza.
Bimvuka ná bântu ya muziki ya lukumu ya Kôngo kele Bantous de la Capital ná Jahwise.
Busula
Busula to nsôngi-nzila kele kisalilu na ntunga ya manyeti, yina ke sônga na nzila nôde-sûde.
Kalasi:Bizabu
Biblia
Biblia to Mukanda ya Nzambi kele mukanda ya santu ya kiyesu. Yandi kele na masonama ya santu ya kiyesu.
Mikanda ya Biblia
Biblia kele na bandambu zole ya nene. Ya ntete kele Kuwakana ya ntama ya Mfumu Nzambi wakanaka na bantu ya yandi. Ya zole kele Kuwakana ya mpa. Bo sonikaka yo ntete na bandinga yai zole: Kiebreo na Kigelesi.
Ntendula ya Biblia na Kituba
Société Biblique du Zaïre ya Kongo-Kinsasa tendulaka Biblia muvimba na Kituba 1934-1990. Alliance Biblique du Congo tendulaka Kuwakana ya Mpa na 2006.
Kiyombe
Kiyombe kele ndinga na kibuka ya kikongo. Bandinga ya bwala ya kiyombe kele kiyombe, kivili pe kifyoti.
Nkwezo
Nkwezo to kausu kele zina ya bima ya lebe-lebe.
Kalasi:Categories
Kapoti
Kapoti kele saki ya nkwezo samu na kulwata na kibakala na ntangu ya kuyonga.
Bosna
Bosna kele nsi na Mputu.
Kizûnga Wizi
Wize (kimputulukesi: Uíge) kele kizunga mosi ya Angola.
Dibundu ya Kieleka ya Yesu
Dibundu ya Kieleka ya Yesu kele dimpanda mosi ya kiyesu. Yau me tungama na Beijing, Sina na 1917. Dibundu yai kele na muntu 1 500 000 ya lukwikilu na kontina sambanu. Dibundu yai ke boka nsangu ya bumosi ya Nzambi na sika ya butatu ya Nzambi. Dibundu ya Kieleka ya Yesu me kota na Kongo-Kinsasa na 2004.
Kizûnga Wizi
Bandanmbu ya Wize kena:
Andora
Andora kele nsi na Mputu.
Kabinda (kizunga)
Kabinda kele kizunga mosi ya Ngola. Bantu 300 000 ke vanda kuna.
Wenze
kele ndambu ya Balazavile.
Kabinda (kizunga)
Kizunga Kabinda kele na bakomina iya: Belize, Tsiowa, Landana na Mbuku-Nzau. Bantu ya Kabinda kele bantu ya makanda ya kulanda: balinzi, basundi, bavili, bawoyo na bayombe.
Kitsonga
thumb|Kitsonga na Musambiki Kitsonga kele ndinga mosi ya bantu ya bantu ya bantu yina ke tubaka na Afelika ya Sudi mpe na Musambiki.
Liaoning
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Shenyang.
Jilin
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Changchung.
Académie militaire de kananga
Nzo-nkanda ya basoda ya Kananga (French: Académie militaire de Kananga), bo ke bingaka yo mpi Nzo-nkanda yina ke longaka basoda (Frenh: Ecole de formation d'officiers) kele nzo-nkanda ya ke longaka basoda basoda ya République Démocratique du Congo (FARDC) mpi ya Zaïre, yina kele na Kananga, chef-lieu ya Kasaï-centrale.
Mbele
Mbele kele kisadilu ya kuzenga. Bantu sadila mbele bonso kisadilu tuka lubantiku ya kimuntu, mpe yau kele bubu yai kisadilu ya mbote.
Académie militaire de kananga
Bo kangaka yo na 1990 na nima ya Belgique sukisaka kuwakana na yo ya basoda ti Zaïre, mpi bo kangulaka yo diaka na 2011 ti lusadisu ya Union Européenne. Bana ya nzo-nkanda ke baka formasio bamvula tatu na nzo-nkanda na ntwala nde bo tinda bo na nzo-nzambi ya malongi ya basoda. Bamfumu ya bansi ya nkaka ya Afrika ke salaka mpi bonso balongi kuna.
Mbele
Kalasi:Categories
Académie militaire de kananga
Baverse ya bo ke tubila
Kalasi:République démocratique du Congo Kalasi:Forces armées de la république démocratique du Congo Kalasi:Portail de l'histoire militaire
Sizo
Sizo kele kisadilu ya kuzenga bima ya nene ve bonso mukanda.
Kalasi:Bizabu
Sida
Sida kele maladi, yina bebisa kiyeka ya nitu ya kunwana maladi ya nkaka.
Maladi ya sida kele mingi na ntoto muvimba. Na Afrika, yau mene mwangana ya kuluta bansi ya nkaka. Yau kele mawa mingi, mpamba ve, maladi yina me mwangana mingi kibeni na bampangi na beto ya bankento mpe batoko, samu na bikalulu mingi ya mbote ve bonso:
Bikalulu yai kele kumwangisa sida mingi na Afrika.
Kaudai
Kaudai (kivietnami Cao Đài) kele lukwikilu ya nzambi mosi ya Vietnam.
Sida
Bakala fwete lwata kapoti na ntangu ya kuleka na nkento, samu na bau ke tina sida.
Kaudai
Kalasi:Lukwikilu
Sida
Mazita
Kalasi:Categories
Kôngo ya Kati
Kongo ya Kati kele kizunga ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Yandi kele kizunga mosi na simu ya kalunga. Mbanza-mfumu ya Kongo ya Kati kele Matadi. Bambanza ya nene ya nkaka kele Mboma, Muanda, Banana, Mbanza-Ngungu na Vivi.
Dikanda luta nene ya kizunga yai kele bakongo.
Mazita ya ngandu
Kalasi:Bizunga ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Bidimbu ya Repubilika ya Kongo Demokratiki
Bidimbu ya Repubilika ya Kongo Demokratiki kele ntu ya ngo yina me zungadala na ndambu ya diboko ya nkento pe ya bakala na dinu ya nzau, pe na dikongo. Bidimbu yonso yina ke tetama na zulu ya dibanga.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Jiangsu
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Nanjing.
Zhejiang
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Hnagzhou.
Finlandi
Finlandi kele nsi na Mputu ya node. Yau kele na ndilu ya nsi na Suedi, Norge ná Rusia mpe ndilu ya mubu na Estoni. Helsinki kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Finlandi. Nkumbu ya nsi yai kele Suomi na kifinlandi (ndinga ya 90% ya besi) mpe Finland na kiswedi.
Kilima na Finlandi kele madidi.
Lien externe
Kalasi:Finlandi Finlandi
Kabinda
Kabinda kele zina ya:
Banyarwanda
Banyarwanda kele bana ya Rwanda: bahutu, batutsi ye batwa. Nkumbu ya banyarwanda ya Kongo-Kinsasa kele banyamulenge, muntu kele batutsi. Banyarwanda ke tuba kinyarwanda to kirundi, bantu kele ndinga mosi na pene-pene.
Bochotnica
Bochotnica (IPA : [bɔxɔtˈnit͡sa]) kele buala ya fioti na Polonia.
Anhui
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Hefei.
Jiangxi
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Nanchang.
Pointe-Noire (bisongidila)
Pointe-Noire kele zina ya:
Zulunalo
Mbala mingi ebimisamaka mbala na mbala (mbala mingi pɔsɔ na pɔsɔ to sanza na sanza) na mitó ya makambo ndenge na ndenge. Mbala mingi, mbongo ezwamaka na nzela ya piblisite, ba abonnés oyo bafutaka liboso, to na nzela ya kosangisa makambo yango mibale.
Ndimbola
Na ndimbola ya tekiniki, zulunalo ezali na nkasa oyo ezali kolandana na kati ya volimi mobimba. Donc Business Week, oyo ezo résumer numéro moko na moko na page ya liboso, ezali magazine, mais portail ya sango Fambile, oyo ezo continuer sequence ya ba pages moko na mbula mobimba ya coincidence, ezali journal. Bazulunalo mosusu ya bato ya mayele to ya mombongo etalelamaka mpe na baninga, na ndakisa Journal of Accountancy. Mikanda ya kelasi to ya mosala oyo etalelami na baninga te ezali mingimingi bazulunalo ya mosala. Likambo oyo ete mokanda moko babengi yango zulunalo, yango esalaka te ete ezala zulunalo na ndenge ya tekiniki; Wall Street Journal ezali mpenzampenza zulunalo.
Etymologie
Liloba "magazine" euti na magasin ya français ya kati oyo elimboli "entrepôt, entrepôt, magasin", euti na magazzino ya Italien mpé na arabe makhazin, pluriel ya makhzan oyo elimboli "entrepôt". Na ndimbola na yango ya ebandeli, liloba "zulunalo" ezalaki kolobela eloko to eloko ya kobomba biloko. Na oyo etali mikanda oyo ekomami, ezali kolobela liboke ya masolo oyo ekomami. Yango ezali kolimbola ntina oyo mikanda ya bazulunalo bakabolaka liloba yango na bazulunalo ya poudre, bamagazini ya minduki, bamagazini ya minduki, mpe na Lifalanse mpe Russe (oyo euti na nkombo ya Lifalanse магазин), batɛkisi lokola bamagazini minene.
Mitindo
Mode
Na bambula ya 1920, bazulunalo ya sika ebendaki bilenge basi ya Allemagne oyo bazalaki na elilingi moko ya kitoko mpe ezalaki kosala piblisite ya bilamba mpe biloko ya kosalela oyo ezalaki na momeseno. Ba pages ya glossy ya Die Dame na Das Blatt der Hausfrau ezalaki na "Neue Frauen", "New Girl" - oyo ba Américains babengaki flapper. Elenge mwasi oyo kitoko azalaki chic, indépendant ya mbongo, mpe avid consommateur ya ba modes ya sika. Ba journaux ezalaki koyebisa ye makambo ya sika, art, sports mpe technologie lokola mituka mpe ba téléphones.
Lingomba
Kilâdi
Kilâdi to kilâri kele ndînga mosi ya kikôngo. Yawu tulama na kizûnga ya Pool mpe na Barazavili na Repubilika ya Kôngo.
Balunda
thumb|Balunda Balunda kele kimvuka ya bantu ya Bantu na bansi ya Congo, Angola mpi Zambia. Na ntangu ya ntama, bo vandaka bantu ya kimfumu ya Luba-Lunda. Bo ke tubaka ndinga na bo Chilunda (Kongo Kilunda, ndinga mosi ya bantu yina me fwanana ti ndinga Luba-Kasai, Luba-Katanga, Tshokwe mpi Kimbundu.) Dibundu na bo kuvandaka ya ntama tii ntangu bantu ya Mputu kukumaka mpi bo kumaka Bakristu.
Kibaha
Kibaha kele lukwikilu me salama ya Baha'u'llah. Malongi ya lukwikilu ya kibaha ke relesa bumosi tatu: bumosi ya nzambi, bumosi ya lukwikilu ye bumosi ya buntu.
Zulunalo
Mitindo
Bituluku ya mangomba bizali kosalela bazulunalo mpo na kopalanganisa mpe koyebisa mateya ya mangomba uta mibu koleka 100. Moninga esalemaki na Philadelphie na 1827 na ntango ya Division ya ba Quaker Monene; ebimisamaki ntango nyonso mpe ezwaki nkombo mosusu Friends Journal ntango bituluku ya ba Quaker oyo bazalaki kowelana eyokanaki na ndenge ya mibeko na katikati ya bambula ya 1950.
Kibaha
Baha'u'llah me simba nde mono kele ngunza ya nsuka na ndingie ya bangunza (Zaratustra, Krisna, Mose, Buda, Yesu ye Muhammad).
Zulunalo
Mitindo
Bazulunalo mingi ya Lingomba ya Katolike oyo eutaki na ebandeli ya ekeke ya 20 ezali naino kobimisama, na ndakisa; St. Anthony Messenger ebandi na 1893 mpe ebimisamaki na ba Franciscan Friars (OFM) ya Province ya Saint Jean Baptiste, Cincinnati, Ohio, Tidings oyo ezali na Los Angeles, esalemaki na 1895 (ebongolamaki nkombo Angelus na 2016), mpe ebimisamaki elongo na Tidings Corporation, bakisa mpe Archidiocèse catholique romain ya Los Angeles, mpe Maryknoll, oyo esalemaki na 1907 na Foreign Mission Society of America, oyo epesaka nsango na ntina na mosala ya bolingo malamu mpe ya misionɛrɛ ya ebongiseli yango na mikili koleka 100 oyo ebimisami na États-Unis mpe bankoto ya bato na mokili mobimba.mokili mobimba, kobanda na bansango ya kofula kino na bibongiseli ya lingomba ya sikisiki, bomoi ya libota ya sembo, kino na makambo ya mokili mobimba oyo Eklezia ezali kokutana na mokili mobimba.
Célébrité, intérêt humain na ba gossip
Bazulunalo oyo ezali na masolo mpe bafɔtɔ ya bato ya lokumu mpe ya bato ya lokumu eumeli mingi na États-Unis. Na 2019, People Magazine ezalaki ya mibale nsima ya ESPN Magazine na mosolo nyonso oyo ezwaki, mpe elobaki ete ezwaki mbongo milio 98,51 ya badolare.
Ayebi mosala
Bazulunalo ya bato ya mayele, oyo babengaka mpe bazulunalo ya mombongo to bazulunalo ya mombongo na nzela ya mombongo, ezali mpo na batángi oyo bazali kosala na baizini ya sikisiki. Mbala mingi, bazulunalo yango elobelaka makambo oyo ezali kosalema na mombongo yango mpe bansango oyo esepelisaka bato oyo bayebi mosala yango malamu. Mbala mingi, ba abonnés eyaka na kozala membre na association professionnelle. Bazulunalo ya bato ya mayele ekoki kozwa mbongo soki batye bapiblisite to bapiblisite oyo ezali kotɛka biloko mpe misala epai ya bato ya mayele ya sikisiki. Ndakisa ezali na eleko ya piblisite mpe bansango ya mituka.
Azerbaidjan
Azerbaidjan (kiazerbaidjani: Azərbaycan, Azərbaycan Respublikası) kele yinsi ya Azia na Mputu. Bayinsi ya pembeni kele Georgia, Rusia, Iran, Armenia mpe Turki. Baku kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Azerbaidjan.
Kalasi:Bansi ya Azia Kalasi:Bansi ya Mputu
Joseph Kabila
Joseph Kabange kele ntwadisi ya yinsi ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Yandi butamaka na Mpiki na kizûnga Kivu ya Sudi 4.6.1971. Mâma na yandi, Sifa Mahanya, vwandaka nkênto ya ntete ya tâta ya yandi, Laurent Kabila, muntu kele ya baluba. Joseph kele na dipasa ya nkênto, Jeanette, na lêki ya bakala, Dieudonné.
Yandi longukaka na lukolo ya Falanse ya Daressalam na Tanzania. Mvu 1992 yandi fulaka kulonguka na Univelesite ya Makerere na Kampala na Uganda.
Nkênto ya yandi kele Olive Lembe di-Sita, muntu kele ya bayombe.
Bengo
Bengo kele kizunga mosi ya Angola, na node ya nsi. Mbanza-ntu ya kizunga kele Kasito, na komina ya Dande.
Bakomina ya Bengo kele:
Henan
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Zhengzhou.
Mbanza-Ngungu
Mbânza-Ngungu kele mbânza na Kôngo ya Kati. Yawu kele na bantu 100 000. Nzila ya masîni tuka Matadi ti Kinsasa ke tobolaka Mbanza-Ngungu.
thumb|280x280px|Kifwiti ya Mama Mvati Mpatu Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi Kalasi:Kôngo ya Kati
Kidondo
Kidondo kele ndinga mosi ya kikongo. Yandi tulama na kizunga ya Bwenza na ndambu ya Madingu na Repubilika ya Kongo.
Kibembe
Kibembe kele ndinga mosi ya kikongo. Yandi tulama na kizunga ya Bwenza na Repubilika ya Kongo.
Fujian
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Fuzhou.
Mungali
kele ndambu ya Balazavile.
Poto-Poto
kele ndambu ya Balazavile.
Kazakhstan
Kazakhstan (kikazaki: Қазақстан) kele yinsi na Azia. Bayinsi ya pembeni kele Rusia, Sina, Kirgizstan mpe Uzbekistan. Astana kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Kazakstan.
Shanghai (kizunga)
Shanghai kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu kele Shanghai.
Magribia
Magribia kele leta ya Afelika ya Node.
Guizhou
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Guiyang.
Bumpika
Mpika kele muntu ya kukonda nswa ya muntu pe ya bansiku. Bantu ya nkaka ke zonza yandi bonso kima ya bau me sumba to me kanga.
Libia
Libia kele yinsi na Afelika ya Node. Bansi ya pembeni kele Tunisia, Algeria, Nijer, Tasadi, Sudan mpe Misiri. Tripoli kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Libia.
Bumpika
Bampika ya bakongo
Bampika ya bakongo me kwendama na Karibe (Ayiti, Brazilia, Jamaika, Kuba pe Repubilika ya Dominika) pe na USA (bizunga ya Florida pe Georgia).
Madibu
kele ndambu ya Balazavile.
Bumpika
Bampika ya bakongo
Kibuka ya nene ya bampika vandaka bakongo. Na mbandu, bampika ya Kuba vandaka:
Bampika me nata ngindu ya bawu na kontina ya mpa. Bankumbu ya lukwikilu to kisambu ya bakongo kele kipalo to kimbisa na Kuba, kimbanda na Brazilia pe kumina na Jamaika.
Beijing (kizunga)
Beijing kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu kele Beijing.
Mwalala
thumb|MwalalaMwalala (nkubu ya kinzabu: Scolopendra) kele kitutu, yina kele na misa ya yimbi.
Bumpika
Bampika ya bakongo
Kalasi:Bizabu
Hainan
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Haikou.
Mbânza Kôngo
thumb|Mbuku ya Mbanza Kongo na mapi ya Angola
Sichuan
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Chengdu.
Hunan
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Changsha.
Nei Mongol
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Hohhot.
Mbânza Kôngo
Mbânza Kôngo kele mbânza-kimfumu ya kizûnga Nzâdi ya Ngola. Yau kele mbânza ya kuluta nyonso na nkulu mpe mbânza tatu na bunene ya Ngola ya node. Yau ke tulama na zulu ya môngo km 300 na sudi ya nzâdi Kôngo.
thumb|Logotype du [[Patrimoine mondial.]] Mbânza Kôngo kele kisika ya Difwa ya yinza ya UNESCO.
Nzila tuka Mbânza Kôngo tî Wizi (Uíge) kele km 314 mpe tî Lwanda (mbânza-kimfumu ya Ngola) km 481.
Shandong
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Jinan.
Komoro
Komoro kele leta ya Afelika.
Hubei
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Wuhan.
Mbânza Kôngo
Kinkulu
thumb|Nkînzi na Mbânza Kôngo
Ntinu ya ntete ya Kôngo ya Ntotila, Nimi ya Lukeni, tumisaka bantu na kutûnga mbânza na simu ya nzâdi Lwezi na mvula 1380. Basansala vwandaka dikânda ya ntene, yina zingaka na Mbânza Kôngo. Na ntângu ya bamputuki kwizaka na bayinsi ya nzâdi Kôngo na bamvula ya 1480, Mbânza Kôngo vwandaka bwala nene. Yau vwandaka nene mutîndu mosi na babwala ya Mputu. Mpe na mvula ya 1600, yau vwandaka na bantu 100.000. Yau vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo ya Ntotila tî kuna mvula 1665, ntângu Mputuki nungaka Kôngo ya Ntotila. Bamputuki bokilaka bwala yai São Salvador tuka 1570 tî 1975.
Yinti ya nene mîngi ke mena na kati ya Mbânza Kôngo. Nkûmbu ya yau kele Yinti ya Mênga. Bantu zonzaka ti kana muntu kuvwanda na kivudi ya yinti yai, yau kubasisa mênga.
Lesotho
Lesotho kele yinsi na Afelika ya Sudi. Maseru kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Lesotho.
Mbânza Kôngo
Kinkulu
thumb|Kulumbimbi kele yinzo ya Nzâmbi ya ntama na Mbânza Kôngo. Kuna Mbânza Kôngo tûngamaka yinzo ya Nzâmbi ya ntete ya Dibundu ya santu Katolika. Nkûmbu ya yau Kulumbimbi.
Ngola (mbisi)
thumb|NgoloNgolo (nkubu ya kinzabu: Silurus) kele mbisi.
Kikôngo-kituba
Kikôngo to Kituba Kôngo to Munukutuba kele ndînga mosi ya yinsi na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi ná Repubilika ya Kongo. Bawu ke bingila yawu Kituba to Munukutuba na Kôngo-Baraza, Kikôngo ya leta, Kikôngo to Kileta na Kôngo-Kinsasa. Bandînga yayi kele ndînga mosi!
Na Repubilika ya Kôngo Demokratiki, Kikôngo kele mpe zina nkufi ya Kikôngo ya letá, kasi Kikôngo kele ndînga mosi ve. Yawu kele nkumbu ya kimvuka ya bandînga ya Bakôngo.
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan (1911-2004) 40th president de United States (1981-1989).
Kikôngo-kituba
Yinsi
Kituba Kôngo kele ndînga ya yinsi na Kôngo-Baraza, kuna bawu ke bokila yawu Kituba to Munukutuba. Yawu kele ndînga ya yinsi mpe na Kôngo-Kinsasa, kuna bawu ke bingila yawu Kikôngo ya leta.
Bazulu
Bantu ya Zulu kele dikanda ya kuluta nene na Repubilika ya Afelika ya Sudi. thumb|Bazulu
Kikôngo-kituba
Yinsi
Bambânza ya Kituba Kôngo yina kele na bantu ya kuluta 100 000:
Guangxi Zhuang
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Nanning.
Guangdong
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Guangzhou.
Barcelona
Barcelona kele mbanza na Espania. Yau kele mbanza ya kimfumu ya Katalunia.
Kikôngo-kituba
Bandînga ya ndâmbu
Kituba Kôngo kele na mitîndu tatu ya kutuba.
Bisono pe minoko
Munoko ya mbômbo na ntwala ya minoko ya kikangu mpe kipakulu:
Vokali
Kituba Kôngo kele na bavokali 5.
Ton
Kikôngo kele na ba-ton zôle: ton ya yinsi mpe ton ya zulu.
Konsone
Kituba ya Kôngo ya Kati kele na konsone [h]: "dihêmbo" (digêmbo)
Konsone [r] kele na mâmbu ya nzênza: Kristo, vwatire.
Gansu
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Lanzhou.
Kikôngo-kituba
Mitîndu ya kisongi-dyambu
(1) Mpila ya kutuba na Kôngo-Baraza (2) Mpila ya kutuba na ndâmbu ya Kwango-Kwilu (3) Mpila ya kutuba na Bandundu
Nzita na Jean-Claude
Jean-Claude Nzita, kele mupolitiki ya Repubilika ya Kabinda, Yandi kele ntekolo ya Mfumu Henrique Nzita Tiago, ntuadisi ya FLEC na ya Repubilika ya Kabinda.
Kikôngo-kituba
Mâmbu
Bisina ya mâmbu (to bampova) ya Kituba Kôngo kele kikôngo, dingala, kiyaka, kiyansi, kiswahili, kifwalansa ná kimputulukesi.
Ningxia Hui
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Yinchuan.
Ndeke ya bangombe
thumb|Bandeke ya bangombeNdeke ya bangombe (nkubu ya kinzabu: Buphagus) kele ndeke.
Kilidenevi
Kilidenevi (lydnevi) kele ndînga mosi.
Joseph Kasa Vubu
Joseph  (1917–24.3.1969) vwandaka ntwadisi ya yinsi ya ntete ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi na 1960-1965. Yandi vwandaka mpe mfumu ya Kimvuka ya Bakongo (ABAKO).
Shaanxi
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Xi'an.
Ngulu
thumb|BanguluNgulu (nkubu ya kinzabu: Sus scrofa domesticus) kele kibulu ya bwala.
Ngongolo
thumb|NgongoloNgongolo (nkubu ya kinzabu: Myriapoda) kele kitutu.
Kiumbundu
thumb|Umbundu na Ngola Kiumbundu kele ndinga ya kibantu mingi na angola. Kele kutuba na Baovimbundu Umbundu, to Mbundu ya Sudi to Kiswahili ya Westi (autonyme Umbundu: úmbúndú), kele mosi na kati ya bandinga mingi ya Bantu, kele ndinga ya bantu ya Angola yina ke tubaka mingi. Bantu yina ke tubaka ndinga yai bo ke bingaka bo Ovimbundu mpi bo kele bantu ya dikanda mosi yina kele na kati ya bantu tatu ya Angola. Bo ke zingaka na bangumba ya bangumba ya Angola mpi na lweka ya nzadi-mungwa na westi ya bangumba yango, tanga mpi bambanza ya Benguela mpi Lobito. Sambu na bantu yina mekwendaka kuzinga na bansi yankaka, bubu yai bantu mingi kezingaka na ntu-mbanza Luanda mpi na provense yina kele na nziunga na yo, mpi na Lubango.
Bangongo
Beno vanda na kiese ya kuyamba beto na Ukombe weya.
Mbote - Wakolapo? Wakolipo? (pl)
Inki mutindu nge kele- Wakolipo? (pl)
Mono kele mbote, matondo, mpi nge? - Ndakolapo ('Mono kele mbote'); Twakolapo ('Beto kele mbote')
Zina na mono kele - Onduko yange ame.
Nge me katuka na wapi? - ('Pi ofeka yange?')
Mono mekatuka na... - Ofeka yange... ('Inza na mono kele...')
Mambote ya sika - Utanya uwa
Kilumbe ya mbote - Ekumbi liwa
Mbote na beno - Uteke uwa
Mpimpa ya mbote. - Pekelapo ciwa.
Mbote Ndanda. - ("Mono kwendaka")
Keti nge ke tubaka Kingelesi - Ove ovangula Inglese
Mono ke lolula - Ngecele (sg); Twecele (pl)
Matondo - Ndapandula (sg); Twapandula (pl)
Mvutu - Lacimwe
Mbandu ya masonuku
''Omanu vosi vacitiwa valipwa kwenda valisoka kovina vyosikwenda komoko. Ovo vakwete esunga kwenda, kwenda olondunge kwenje ovo vatêla okuliteywila kuvamwe kwenda vakwavo vesokolwilo lyocisola.''
Mbalula
Mbalula: Bantu yonso kebutukaka na kimpwanza mpi kiteso mosi na lukumu ti banswa. Bo kele ti mayele ya kuyindula mpi kansansa mpi bo fwete sala mambu na bumosi bonso bampangi. (Mambu yina kele na paragrafe 1 ya Banswa ya Bantu na Ntoto ya Mvimba)
Ngungu
thumb|NgunguNgungu (nkubu ya kinzabu: Culicidae) kele kitutu.
Qinghai
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Xining.
Kôngo ya Ntotila
Kôngo ya Ntôtila (na kikôngo: Kôngo dia ntôtila) vwandaka yinsi ya kintinu ya mfunu na mitiu ya nzâdi Kôngo katuka 1400 tî 1885. Bantu ya yinsi yai vwandaka bakôngo. Bayinsi na pene-pene ya yau vwandaka Lwangu, Kakongo mpe Ngoyo na node, Ndongo mpe Matamba na sude.
Bau ke bokilaka ntinu ya Kôngo ya Ntôtila mwéné Kôngo to Mani-Kôngo.
Lukwikilu
Lukwikilu ya kisina ya Kôngo vwanda lukwikilu ya bambuta ya bakôngo. Dibundu ya katolika kwizaka na bamputuluki, kasi bangânga-nzâmbi mîngi vwandaka kutuka Italia. Ntinu Mvemba Nzinga me songa dibundu ya katolika bonso dibundu ya yinsi.
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Mukanda mosi (eLinguistics.net) ke tuba nde, kitamina yina kele na kati ya ndinga Kongo ti ndinga Lingala kele 64, disongidila kitamina yina kele na kati ya bangogo ya nkaka. Bangogo ya bandinga yai zole kele kiteso mosi sambu yo mekatukaka na Congo, na Afrika ya Kati. Na nsi, beto ta tubila mwa bangogo yina kele kiteso mosi na bandinga yai zole.
Kongo                            Lingala
Mukanda                                  Mokanda
Bantu                                        Bato
Kôngo ya Ntotila
Bantinu ya Kôngo ya Ntôtila
Bantinu ya Mbânza Kôngo
Bantinu ya Nkondo
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Kongo                            Lingala
Nsambwadi                              Nsambo
Nzambi                                     Nzambe
Ntangu                                     Ntango
Kôngo ya Ntotila
Bantinu ya Kôngo ya Ntôtila
Bantinu ya Lemba (Mbula)
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Kongo                            Lingala
Mbi                                           Mabe
Kpanga
Kpanga kele buala ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Kongo                            Lingala
Awa                                          Awa
Kôngo ya Ntotila
Bantinu ya Kôngo ya Ntôtila
Bantinu ya Kibangu
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Kongo                            Lingala
Beto                                         Biso
Nguvu
thumb|NguvuNguvu (nkubu ya kinzabu: Hippopotamidae) kele kibulu.
Kizûnga Nzâdi
Nzâdi (kimputulukesi: Zaire) kele kizûnga mosi ya bizûnga 18 ya Ngola. Mbânza Kôngo kele mbânza ya kimfumu ya bulamatadi ya kizûnga yayi. Mbânza Soyo kele mbânza ya kimfumu ya lusansu. Bambânza ya nkaka kele Nzeto na simu ya mubu, Noki na ndilu ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi na pene-pene ya Matadi, na Tomboko na kati ya kizûnga yayi.
Dalapo ya Ngabu
kele ngizu (ntiana makaya), tundu, mbudi.
Nowele
thumb|Kifikulu na Bernardo Daddi (1290 - 1350)Nowele kele mukebo ya mbulukulu ya Yesu. Ba ke kembilaka Nowele na kilumbu ya makumi zole na tanu ya ngonda ya kumi na zole.
Swati
Swati kele yinsi na Afelika ya Sudi. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Afelika ya Sudi mpe Musambiki. Mbabane kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Swati.
Lubondai
Lubondai kele buala ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Alpes-Maritimes
Alpes-Maritimes kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Alpes-Maritimes kele Nice.
Hautes-Alpes
Hautes-Alpes kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Hautes-Alpes kele Gap.
Université Guglielmo Marconi
Université Guglielmo Marconi (Università degli Studi "Guglielmo Marconi‎" - UNIMARCONI) kele lukolo ya kizabu ya kingenga na Roma, Italia.
Kizûnga Nzâdi
Bandâmbu
Kizûnga Nzâdi ke natana minisipio (kimputulukesi: municipios) tânu:
Xizang
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Lasa.
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Kongo                            Lingala
Bambangi                               Batatoli
Nijer
Nijer kele yinsi na Afelika ya Lumonso. Bansi ya pembeni kele Mali, Algeria, Libia, Tasadi, Nizeria, Benin mpe Burkina Faso. Niamey kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Nijer.
Ngandu
thumb|NganduNgandu (nkubu ya kinzabu: Crocodylinae) kele kibulu.
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Kongo                            Lingala
Ntima                                      Motema
Kulemba                                Kolεmba
Yonso                                    Nyonso
Mvimba                                 Mobimba
Kimwenza
Kimwenza kele buala ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Yunnan
kele kizunga ya Sina. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya kele Kunming.
Nkabi
thumb|BankabiNkabi (nkubu ya kinzabu: Antilopinae, Aepycerotinae, Alcelaphinae mpe Cephalophpinae) kele kibulu.
Ngunaba
thumb|NgunabaNgunaba (nkubu ya kinzabu: Hystricidae mpe Erethizontidae) kele kibulu.
Lualaba
Lualaba kele
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo
Kongo                            Lingala
Nkanda                                 Nkanda
Mbongo                                Mbongo
Kansi                                    Kasi
Balazavile
Balazavile (Brazzaville) to Ntambo to Mavula (nkûmbu na kilâdi) kele mbânza-kimfumu ya Repubilika ya Kôngo.
Kôngo ya Ntotila
Bantinu ya Kôngo ya Ntôtila
Bantinu ya Mbânza-Kôngo
Ardennes (kizunga)
thumb|Ardennes - Fwalansa
Ardennes kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Ardennes kele Charleville-Mézières.
Balazavile
Bandâmbu
Balazavile kele na bandâmbu 9:
Gap
Gap kele mbanza mfumu ya kizunga Hautes-Alpes ya Fwalansa.
Calvados (kizunga)
Calvados kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Calvados kele Caen.
Nice
Nice kele mbanza mfumu ya kizunga Alpes-Maritimes ya Fwalansa.
Digne
Digne kele mbanza mfumu ya kizunga Ain ya Fwalansa.
Ngwadi
thumb|BangwadiNgwadi (nkubu ya kinzabu: Alectoris, Ammoperdix, Perdix, Rhizothera, Margaroperdix, Melanoperdix mpe Geotrygon) kele ndeke.
Charente-Maritime
Charente-Maritime kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Charente-Maritime kele La Rochelle.
Balazavile
Bântu
Bântu mîngi ke zingilaka Balazavile, bonso bakamba, bakunyi, balâdi, bambosi, bateke ná bamindele ya bayinsi mîngi. Balâdi kele dikânda ya kuluta nene ya Balazavile.
Bântu ya Balazavile ke tubaka bandînga mîngi. Bandînga ya kuluta nene kele kilâdi, kituba, lingala ná kifalanse. Kituba ke tubamaka na ndâmbu ya sude ná lingala na ndâmbu ya node ya mbânza. Kilâdi ke tubamaka na Makelekele, Poto-Poto ná Mungali, kasi balâdi mîngi ke tubaka mpe kituba to lingala.
Bremen
Bremen kele kizunga ya Alemanyi. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Bremen kele Bremen.
Cantal (kizunga)
thumb|Cantal - Fwalansa
Cantal kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Cantal kele Aurillac.
Cher (kizunga)
thumb|Cher - Fwalansa
Cher kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Cher kele Bourges.
Kinyarwanda
Kinyarwanda kele ndinga ya Bantu yina Banyarwanda ke tubaka. Bantu yina ke tubaka yo kele bamilio 10,8 na Rwanda, na ndambu ya lunene ya Repubiliki ya Kongo ya Demokalasi mpe na node ya Burundi. Na Tanzania, na Kenya mpi na Uganda, bantu ketubaka ve Kinyarwanda sambu na ndinga Kiswahili.
Bangongo
Muntu=Umuntu
Bantu=Abantu
Ntu=Umutwe
Banana
Banana kele dibûngu ya fyoti na Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, na simu ya Mubu Atlantiki. Yawu ke vwanda na kizûnga ya Kôngo ya Kati.
Kinyarwanda
Bangongo
Maza=Amanzi
Banana
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Charente (kizunga)
thumb|Charente - Fwalansa
Baovimbundu
thumb|Bavoimbundu kele kabila mingi na Ngola Bantu ya Ovimbundu, ya bo ke bingaka mpi bantu ya Mbundu ya Sudi,[2] kele kimvuka ya bantu ya Bantu yina ke zingaka na Bié Plateau ya Angola ya kati-kati mpi na lweka ya masa na westi ya bangumba yai. Sambu bo kele dikanda ya kuluta nene na Angola, bo kele bantu 38 na kati ya nkama. Bantu mingi ya Ovimbundu kele Bakristu, mingi-mingi Igreja Evangélica Congregacional de Angola (IECA), yina bamisionere ya Amerika salaka, mpi Dibundu ya Katolika. Kansi, bantu yankaka kelanda na kuzitisa balukwikilu mpi bisalu ya mabundu ya bambuta ya Afrika.
Kinyarwanda
Bangongo
Madia=Ukurya/Ibyokurya
Charente (kizunga)
Charente kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Charente kele Angoulême.
Vesoul
Vesoul kele mbânza mfumu ya kizûnga Haute-Saône na Franche-Comté ya Fwalansa. Mbânza ya Montsoreau kele na bântu 14,866 na mvu 2020.
Charleville-Mézières
Charleville-Mézières kele mbanza mfumu ya kizunga Ardennes ya Fwalansa.
Marne (kizunga)
thumb|Marne - Fwalansa
Marne kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Marne kele Châlons-en-Champagne.
Bolivia
Bolivia (kispanya: Bolivia) kele yinsi na Amelika ya Sudi. Bayinsi ya pembeni kele Brazilia, Paragway, Arhentina mpe Peru. La Paz kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Bolivia.
Kinyarwanda
Bangongo
Kulala=Gusinzira
Bolivia
Kalasi:Bansi ya Amelika
Titus
thumb|TitusTitus (Titus Flavius Caesar Vespasianus Augustus) vwandaka ntinu ya Nsi ya Roma tuka 79 ti 81. Yandi butukaka na 30 ngonda ya kumi na zole 39 na Roma, mpe kufwaka na 13 ngonda ya uvua 81 na Roma.
Kinyarwanda
Bangongo
Ndinga=Ururimi
Mukanda=Igitabo
Bayaka=Abayaka
Dalapo ya Repubilika ya Kôngo
kele ngizu (ntiana makaya), tundu, mbwaki. Kalasi:Dalapo Kalasi:Repubilika ya Kôngo
Kinyarwanda
Bangongo
Fufu=Ubugari
Nzambi=Imana
Kisika ya kulala=Icumbi
Mosi=Rimwe
Zole=Ebyiri
Tatu=Bitatu
Iya=Bine
Tanu=Bitanu
Sambanu=Atandatu
Nsambwadi=Karindwi
Nana=Umunani
Uvwa=Icyenda
Icumi=Kumi
Mbandu kusonika yo
Ibiribwa, amazi, aho kwikinga n’imiti ndetse n’inkunga yo mu byiyumvo no mu buryo bw’umwuka bihita bitangwa vuba uko bishoboka kose.
Mbalula
Kukonda kusukinina, bo ke pesaka bampangi madia, masa, kisika ya kulala, kusansa bimbefo na bo mpi kusiamisa bo na kimpeve. (na Bambangi ya Yehowa)
Kikangowa
Kikangowa kele ndinga ya Kibantu ya kele na mabanza yina bantu ya Bakangowa ke vandaka kutuba kana bo vandaka. Yo zolaka kuvanda ti bantu kiteso ya bamilio 60 kana yo vandaka ndinga ya kieleka. Yo zolaka kuvanda kimvuka ya Kiswahili, Kiganda, Kinyarwanda, Kibemba, Kinyanza, Kishona, Kitswana mpe Kizulu. Bo vandaka kutuba yo na ndambu ya sudi ya Congo tii na lweka ya esti ya Afrika tii na nordi ya Zimbabwe mpi na esti ya Angola.
Mbalula ya lutiti na ndinga Kangowa
''Kikangowa ku ximwalango kya Xibantu xikuwo uxibwolirawo na abantu Abakangowa. Umuwebe ubulanga ya abantu abamiriyoni 60 kana nwebe ku ximwalango kya xikwela. Muwebe ku mbolângwera ya Xiswahili, Xiganda, Xinyarwanda, Xibemba, Xinyanja, Xishona, Xitswana nga Xizulu. Muwebe ekuwa uxibwolirawo na nguhamwe ya Kongo wa kulomwera, Angola wa kanyoro, Zimbabwe wa wanyoko nga nguhipwanu ya Afurika wa Kanyoro.''
Rovaniemi
Rovaniemi kele mbanza na Finlandi. Yau kele mbanza ya kimfumu ya Laplandi.
Liens externes
Kalasi:Finlandi
Kolombia
Kalasi:Bansi ya Amelika
Troyes
Troyes kele mbanza mfumu ya kizunga Aube ya Fwalansa.
Carcassonne
Carcassonne kele mbanza mfumu ya kizunga Aude ya Fwalansa.
Nzau
Nzau to nzoko kele nyama ya mabele luta nene, yina ke vandaka na zulu ya ntoto. Mitindu tatu ya banzau kele: nzau ya Azia, nzau ya mfinda na nzau ya nseke.
Nzau luta nene vuandaka na Ngola na mvula 1975. Nzau yina mekaka kilo kumi na zole mafunda.
Kikwit
thumb|Kikwit na mapi ya Kôngo.
Kikwit kele mbânza-kimfumu ya kizûnga ya Kwilu na Repubilika ya Kôngo Demokratiki. Yau kele na simu ya nzâdi Kwilu. Nzila ya 1 ya yinsi kânga Kikwit na Kinsasa na ndâmbu ya wesete mpe na Tshikapa na ndâmbu ya esete.
Bâsi
Ntalu ya bankwa ya Kikwit me kula malu-malu katuka 1960, kimpwanza ya RKD.
Bandambu
Kikwit kele na bakomune iya mpe bamfinama 19 :
Bourges
Bourges kele mbanza mfumu ya kizunga Cher ya Fwalansa.
Kivu ya Sudi
Kivu ya Sudi kele kizunga ya Kongo-Kinsasa.
Nyangwe
Nyangwe kele buala ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Angoulême
Angoulême kele mbanza mfumu ya kizunga Charente ya Fwalansa.
Toyota
Toyota ye nkumbua zankulu wa Japani, bu fundekiwe mu 1937 ye Kiichiro Toyoda. Bifuanisu bia kompani mu Toyota, Ajchi, Japani.
Binkonko mu vangulula bintu biampimpita, muntu, nsalukalu za mbote, bisala sala biampimpita ye biangolo. Yambula bifuanisu biampimpita muna munu kiandi, muna say 200 miliyoni biampimpita ye 10 miliyoni biampimpita ye 2020.
Yambula bifuanisu bia Auris, Corolla, Land Cruiser, RAV4, Supra ye Yaris.
Tulle
Tulle kele mbanza mfumu ya kizunga Corrèze ya Fwalansa.
Mikelenge
Mikelenge kele buala ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Haute-Marne
Haute-Marne kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Haute-Marne kele Chaumont.
NATIVE AMERICANS & ABORIGINAL AUSTRALIANS
Na mvu 2003, bantu ya siansi ya Brésil yitukaka ntangu bo sengumunaka ADN ya bantu ya Polynésie na mikwa ya bantu ya dikanda ya Botocudo yina fwaka. Kansi, mambu ya bo mesengumuna na Botocudo meswaswana ti yina bo mesengumuna ntama mingi ve. Bantu ya Amerika vandaka mingi kuluta mutindu bantu vandaka kuyindula.
La Rochelle
La Rochelle kele mbanza mfumu ya kizunga Charente-Maritime ya Fwalansa.
Bandînga ya Repubilika ya Kôngo
Kituba (Munukutuba) ke tubamaka na sude ya Kôngo, na nzila ya CFCO (Ndindi-Dolizi-Nkayi-Baraza).
Kilâdi kele ndînga ya nene. Yawu kele mutîndu mosi ya kikôngo. Bântu ke tubaka kilâdi na Baraza mpe kizûnga ya Pool.
Meurthe-et-Moselle
Meurthe-et-Moselle kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Meurthe-et-Moselle kele Nancy.
Kizunga Kwango
Kwango kele kizûnga mosi ya Repubilika ya Kôngo Demokratiki. Mbânza ya kimfumu na yau kele Kenge.
Bêsi
Bêsi ya Kwango kele bapelende, basuku mpe bayaka.
Brasilia
Brasilia kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Brazilia.
Mayenne (kizunga)
thumb|Mayenne - Fwalansa
Meuse (kizunga)
Meuse kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Meuse kele Bar-le-Duc.
Kinsasa (kizunga)
Kinsasa kele kizunga mosi ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Morbihan
Morbihan kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Morbihan kele Vannes.
Brazilia
Brazilia (kimputulukesi: Brazil) kele yinsi na Amelika ya Sudi. Bayinsi ya pembeni kele Beneswela, Urugway, Arhentina, Paragway, Bolivia, Peru mpe Kolombia. Brasilia kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Brazilia.
Kalasi:Babwala ya Brazil
Uzbekistan
thumbnail|right thumb Uzbekistan kele nsi na Azia.
Iraq
thumbnail|right Iraq kele nsi ya Azia.
Uzbekistan
Kalasi:Uzbekistan
Georgetown
Georgetown kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Guyana.
Bogota
Bogota kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Kolombia.
Buenos Aires
Buenos Aires kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Arhentina.
Cayenne
Cayenne kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Guyane.
Domitianus
thumb|DomitianusDomitianus (Titus Flavius Caesar Domitianus Augustus) vwandaka ntinu ya Nsi ya Roma tuka 81 ti 96. Yandi butukaka na 24 ngonda ya kumi 51 na Roma, mpe kufwaka na 18 ngonda ya uvua 96 na Roma.
Guéret
Guéret kele mbanza mfumu ya kizunga Creuse ya Fwalansa.
Creuse (kizunga)
thumb|Creuse - Fwalansa
Chillán
kele buala ya Biobío, Chile.
Creuse (kizunga)
Creuse kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Creuse kele Guéret.
Gaitana
Gaitana-Lurdes Essami (* 29.09.1979) kele singer ya Repubilika ya Kongo.
Mazita
http://gaitana.com/
Kalasi:Repubilika ya Kongo Kalasi:Muzika
Los Ángeles (Chile)
Los Ángeles kele buala ya Biobío, Chile.
Baku
center|200px Baku kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Azerbaidjan.
Japan
Ntinu : Naruhito
Bandar Seri Begawan
Bandar Seri Begawan kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Brunei.
Dhaka
Dhaka kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Bangladesh.
Hadrianus
Hadrianus (Caesar Publius Aelius Traianus Hadrianus Augustus) vwandaka ntinu ya Nsi ya Roma tuka 117 ti 138. Yandi butukaka na 24 ngonda ya ntete 79 na Italica na kizunga Hispania Baetica, mpe kufwaka na 10 ngonda ya nsambuadi 138 na Baiae.
Lebanon
thumbnail|right thumb|Lebanon Lebanon kele nsi ya Azia.
Lebu
kele buala ya Biobío, Chile.
Moselle (kizunga)
thumb|Moselle - Fwalansa
Moselle kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Moselle kele Metz.
Jakarta
Jakarta kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Indonesia.
Kwilu (Kikwit)
Kwilu kele kizunga ya Kongo-Kinsasa. Mbânza ya kimfumu na yau kele Bandundu. Mbânza kuluta nene na yau kele Kikwit. Bambânza ya nkaka kele Bulungu, Idiofa mpe Masi-Manimba.
Bêsi
Bêsi ya Kwilu kele bambala, bambunda, bateke mpe bayansi.
Nerva
thumb|NervaNerva (Marcus Cocceius Nerva Caesar Augustus) vwandaka ntinu ya Nsi ya Roma tuka 96 ti 98. Yandi butukaka na 8 ngonda ya kumi na mosi 30 na Narni, mpe kufwaka na 27 ngonda ya ntete 98 na Roma.
Guyana
Guyana (kingelezi: Guyana) kele yinsi na Amelika ya Sudi. Bayinsi ya pembeni kele Suriname, Brazilia mpe Beneswela. Georgetown kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Guyana.
San Pedro de la Paz
kele buala ya Biobío, Chile.
Indonesia
Indonesia (kidjawa: Indonesia) kele yinsi na Azia. Jakarta kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Indonesia.
Iran
thumbnail|right Iran (kifarsi: ايران Irān) kele yinsi na Azia. Bayinsi ya pembeni kele Turkmenistan, Afghanistan, Pakistan, Iraq, Turki, Armenia mpe Azerbaidjan. Teheran kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Iran.
Teheran
270px|thumb|Teheran Teheran kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Iran.
Bangladesh
Bangladesh (kibangla: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gônôprôjatôntri Bangladesh) kele yinsi na Azia. Bayinsi ya pembeni kele India mpe Myanmar. Dhaka kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Bangladesh.
Lima
Lima kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Peru.
Qatar
thumb thumbnail|right Qatar to Katar kele nsi ya Azia.
Managua
Managua kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Nikaragwa.
Benguela
Benguela kele kizunga mosi ya Ngola.
Asuncion
Asuncion kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Paragway.
Lubango
Lubango kele kizunga mosi ya Ngola.
Guyana
Kalasi:Bansi ya Amelika