cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bambanza ya Kongo-Kinsasa
Bambanza ya kuluta bantu 100 000 ya Kongo-Kinsasa kele:
Kontina
Kontina kele ntoto ya bumosi ya nene mingi.
Fuengirola
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Momblona
kele buala ya fioti na Espania.
Estepona
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Alpandeire
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Arriate
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Narros (Soria)
kele buala ya fioti na Espania.
Kibang'la
Kibang'la kele ndinga na Bang'la, India...
Gaucín
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Atajate
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Muriel de la Fuente (Soria)
kele buala ya fioti na Espania.
Árchez
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Arenas
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Calatañazor
kele buala ya fioti na Espania.
Miño de Medinaceli
kele buala ya fioti na Espania.
Fuente de Piedra
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Istán
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Langa de Duero (Soria)
kele buala ya fioti na Espania.
Guaro
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Almáchar
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Morón de Almazán (Soria)
kele buala ya fioti na Espania.
Alozaina
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Caltojar
kele buala ya fioti na Espania.
Monteagudo de las Vicarías (Soria)
kele buala ya fioti na Espania.
Montejo de Tiermes (Soria)
kele buala ya fioti na Espania.
Alhaurín el Grande
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Navaleno (Soria)
kele buala ya fioti na Espania.
Iznate
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kisinwá
Kitsunkwo kele ndinga na Sina.
Jubrique
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Antequera
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Álora
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kispanya
Kispanya kele ndinga na Arhentina, Beneswela, Bolivia, Ekwador, Espania, Gwatemala, Kolombia, Kosta Rika, Kuba, Mehiko, Nikaragwa, Ondura, Panama, Paragway, Peru, Repubilika ya Dominika, Urugway.
Genalguacil
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Nerja
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Júzcar
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Afelika ya Sudi
Afelika ya Sudi kele kabu ya Afelika. Bansi ya Afelika ya Sudi kele:
Tshuapa
Tshuapa kele kizunga mosi ya Kongo-Kinsasa.
Almargen
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Alfarnate
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kihindi
Kihindi kele ndinga na India, Fiji.
Ardales
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Rincón de la Victoria
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Afelika ya Lunene
Afelika ya Lunene kele kabu ya Afelika. Bansi ya Afelika ya Lunene kele:
Alfarnatejo
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Parauta
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Tshuapa
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Kizunga Luwalaba
Luwalaba kele kizunga ya Kongo-Kinsasa.
Algatocín
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Suedi
Suedi kele nsi na Mputu.
Alameda
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Frigiliana
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kishona
Kishona kele ndinga ya leta ya Zimbabwe.
Candilichera
kele buala ya fioti na Espania.
Ojén
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Almogía
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Jimera de Líbar
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bizunga ya Ngola
Bizunga ya Angola :
Islande
Islande kele nsi na Mputu.
President :  Guðni Th. Jóhannesson
Mukanda ya bafundisi
Mukanda ya bafundisi ya Biblia yo ke tuba bansangu ya ntangu ya mpasi ya bantu ya Israele, katuka ntangu bo kwizaka kubotula nsi ya Kanana ti kutunga muna ti na ntangu ya bantotila.
Bandambu tatu ya nene kele na mukanda yayi:
Kalasi:Kiyesu
Kifalanse
Kifalanse kele ndinga ya ntoto.
Nsangu ya mbote
Nsangu ya mbote ikele nkenda ya luzingu ya Yesu.
Masonama ya santu vanda na nsangu ya mbote iya:
Rammstein
Rammstein kele nkônga industrial ya Alemanyi. Rammstein salaka nzietolo 2 ya ntoto, 1997-1998 ná 2001-2002. Feuer frei kele muyimbu ya xXx. Bück dich kele muyimbu na diambu ya S&M.
Mazita
Kalasi:Muzika
Masuku
Masuku (zina ya kifalanse: Franceville) kele mbanza na Ngabu. Yo kele na bantu 42 967.
Mbuku-Nzau
Mbuku-Nzau kena mbanza ye ndambu ya kizunga Kabinda.
Kalasi:Repubilika ya Ngola
Australia
Australia kele kontina mosi ya ntoto
Ngombe
Ngômbe kele kibulu ya yinzo.
Lubitu
Lubitu kele mbanza ya Angola, na kizunga Benguela. Yo kele na bantu 207 000 (2005).
Kalasi:Repubilika ya Ngola
Mbuluku
Mbuluku kele nyama mpunda ya yinzo mpe ya musitu.
Kalasi:Kibulu
Rusia
Rusia kele nsi ya Mputu na Azia.
Lukwikilu
Lukwikilu ya nene kele:
Lukwikilu na Kongo
Mabundu ya Kongo kele:
Dingala
Kingala (to lingala to dingala) kele ndinga ya bantu ya Kongo-Kinsasa mpe ya Kongo-Braza. Na kisina yandi vandaka ndinga ya bangala mpe ya babangi, kansi ntangu yai yandi kele ndinga ya makabu ya node ya Kongo-Kinsasa mpe ya Kongo-Braza.
Osasko
Osasko (kimputulukesi: Osasco) kele buala ya Brazil.
Nkosi
thumb|NkosiNkosi to simba kele kibulu ya nseke. Na banongo ya Kongo, mfumu ya bibulu kele nkosi.
Bubu yayi bankosi ke zingaka kaka na bayinsi yayi :
1971
Bantu ya kufwa
Kalasi:Categories
Babantu
Babantu (bantu ya kibantu) kele kanda mosi ya Afelika. Kisina ya babantu vanda na pene-pene ya Biafara. Bau me kwendaka na sudi ye lunene tuka -2000 ti 1700.
Bayuda
Bayuda kele dikanda mosi. Bo pesaka bantu ya Israele zina yayi bayuda ntangu bo kwizaka kuvutuka na bumpika na nsi ya Babilonia, sambu bo kumaka kuzinga na ntoto ya Yuda, ntoto yina vandaka ntete ya dikanda ya Yuda, mwana ya Yakobi.
Soka
Soka ikele kisalilu ya makasi ya kibende. Bau kusalila soka na kupasula nti.
Kalasi:Categories
Kikongo ya Kuba
Kikongo ya Kuba kele mpila ya Kikongo yina bo tuba na Kuba, leta mosi ya Karibe. Zina ya ndinga yayi na kispanya kele Lengua Congo, Habla Congo to Habla Bantú.
Kifalu
Kifalu kele nyama ya mabele ya nene. Yau zingila Afrika ná Azia.
Kibubu
Kibubu ya nseke kele na luyalumunu ya kuluta nene ya bakalasi nyonso ya bibubu. Yau ke zingilaka na Kamerun, Kôngo-Balazavile, Kôngo-Kinsasa, Ngabu ná Ngola.
Ekwatelo
Ekwatelo (kifalanse: Équateur) kele kizunga ya Kongo-Kinsasa.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Kimpa Mvita
Kimpa Mvita (mpi Kimpa Vita na Tsimpa Vita) (1684-1706) vanda ngunza na nsi ya Kongo ya Ntotila. Zina ya kubatisa ya yandi vanda Ndona Beatrice.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Musambiki
Repubilika ya Musambiki I nsi ya Afelika ya Sudi. Bansi ya pembeni I Repubilika ya Afelika ya Sudi, Swati, Zimbabwe, Zambia, Malawi mpe Tanzania. Maputo i mbanza-kimfumu mia yinsi ya Musambiki.
Nsi zozo zena Musambiki mia kironga (xironga) ye kitsonga (patua xichangana), zina zi zindinga za nene za nsi yoyo.
Francisco Kasola
Francisco Kasola (Francisco Cassola) (1603-1644) vuandaka mpelo ya Dibundu Katolika ya bampangi Jesuite. Yandi salaka na Kongo ya Ntotila 1628-1632. Bantu bingaka yandi Bula Matadi. Na nima yandi salaka na Yaponi, kuna yandi fwaka na mvu 1644.
Angola Avante
Ngola, nda kuntwala! (Avante Angola!)
E nsi'eto, katulendi kubavilakana ko N'nûngi mya kya n'nya kya ngond'a n'zole. E nsi, kûnda tukûndânga bana baku Bazîmbana mu diambu dya kimpwânza kyeto. Zitisa tuzitisânga mavioka ye kinkulu kyeto. Mu salu kyeto, tunga tutungânga muntu’a mpa, Zitisa tuzitisânga mavioka ye kinkulu kyeto. Mu salu kyeto, tunga tutungânga muntu'a mpa.
Mvutu: Ngola, nda kuntwala! Nsobolo muna lendo kya n'kangu! Nsi'a vukana, (muna) kimpwanza! Nkang'umosi, n'toto mosi!
FLEC
FLEC (kimputulukesi: Frente para a Libertação do Enclave/Estado de Cabinda, kifalanse: Front de la Liberation de l'Enclave/l'État du Cabinda) kele kimvuka ya politiki/mvita. Yau nwana Ngola samu na kimpwanza ya Repubilika ya Kabinda.
Angola Avante
Tutumbula ngolo ndinga zeto zayambulwa Mu dyambu dya nkangu mya Afrika. Makesa ma Ngola, diata tudiata Muna kintwadi ye nkangu mina mu kinkole. Yinga, mu yadisa ngemba, nwana tunwana mvita Vamosi ye ngolo zawonso za ntomosono ya nza. Yinga, nwana tu nwana mu dyambu dya ngemba Vamosi ye ngolo zawonso za ntomosono ya nza.
(traduit par Jean de Dieu Mvuanda)
Kingelezi
Kingelezi kele ndinga na Ngelezi, Kanada, USA...
Kingunza
Kingunza kele lukwikilu ya besi Kongo (bena Kongo).
Dibundu
Zina ya dibundu ya kingunza kele Dibundu ya Kimpeve yina Tumbula Kingunza na Nza Nionso (na Kisikongo: Dibundu dia Kimpeve dia Ntumbululu Kingunza mu Nza ya M'vimba).
Bangunza
Bangunza kele balonguki ya mfunu na kingunza. Kingunza ke longaka nde konso muisi Kongo lenda kuvanda ngunza.
Bangunza ya mfunu:
Kasâyi (kizûnga)
Kasayi kele kizunga ya Kongo-Kinsasa. Kiluba kele ndinga ya kizunga yayi, kansi bantu ya Ilebo ke tuba kikongo ya leta. Mbanza-mfumu ya kizunga kele Luebo.
Wanzio
Wanzio (to mbasi) kele ntumwa ya bwala ya Nzambi yina ya yandi ke tindaka sambu na kusadila yandi kisalu ti kusala luzolo na yandi. Nzambi ke tindaka bo sambu na kwenda kusadisa bantu na yandi yina ta guluka. Bawanzio ke pesaka Nzambi lukumu, bo mpe ke kumisaka lukumu na yandi.
Zina ya kikongo wanzio ke kwenda na zina angelos ya kigeleki ya kukota na anjo ya kimputulukesi.
Kalasi:Categories
Monzón
Monzón kele buala ya fioti na Espania.
Mbandaka
Mbandaka (ti 1966 Coquilhatville) kele mbanza munene ya Kongo-Kinsasa. Yo kele ntu-mbanza ya kizunga Ekwatelo.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Itiopia
Itiopia kele yinsi na Afelika ya Lunene. Bansi ya pembeni kele Eritrea, Djibuti, Somalia, Kenya mpe Sudan. Adis Abeba kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Itiopia.
Bizunga
Itiopia kele na bizunga 9 na mbanza-kizunga zole.
Kilatini
Kalasi:Ndinga
Kinkisi
Kinkisi kele lukwikilu ya minkisi.
Radio Okapi
Radio Okapi kele divula-ladio na Repubilika ya Kongo Demokratiki. Yo ke pesa programe na kikongo ya leta, kiluba, kingala ye kiswahili.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
API
API (kifalanse Alphabet phonétique international) kele bisono ya munoko ya bansi.
Kalasi:Categories
Nsi Kongo
Nsi Kongo to musi Kongo kele leta ya kudisonga ya bakongo.
Yo tungama na ndambu sudi ya Kongo-Braza, bizunga ya Kongo ya Kati, Kwango, Kwilu ya Kongo-Kinsasa na bizunga ya Nzadi, Wije na Kabinda ya Angola.
Cabrejas del Campo
Cabrejas del Campo kele buala ya fioti na Espania.
Alconaba
kele buala ya fioti na Espania.
Baluba
Baluba ikele kanda mosi ya babantu ya Afrika ya Kati. Bau ke zinga na bizunga ya Kasayi, Kasayi ya Lunene, Lulua, Katanga, Sankuru, Lomami ye Lomami ya Minani na Repubilika ya Kongo Demokratiki. Kesadilaka nsaka binga Catch Congolais, nsaka yina bokwenda bague ya nsaka mpi kubula lukwikilu ya Vudu mpi nani kubela nsaka kutelama misopo kuzenga. Baluba ya ndambu kukwenda kisika ya nkaka na Kinsasa sambu kuzinga ya mbote kuluta.
Sedella
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bateke
Bateke kele dikanda mosi ya Afelika ya Kati. Bateke ke vwanda na ndambu ya banzadi Lefini, Nkuna, Kwa ye Kwango.
Sierra de Yeguas
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Muntu
Muntu kele nyama ya maboko. Bantu luta banyama ya maboko ya nkaka na mayele, luyalumunu ná bumingi.
Amelika
thumb|Amelika - UN Geoscheme [[Amelika ya Nodi, Amelika ya Kati, Karibe mpe Amelika ya Sudi ]]Amelika kele kontina mosi ya ntoto.
Bateke
Makoko Iloo vanda ntotila ya bateke 1880-1892, ntangu ya Pierre Savorgnan de Brazza sengomunaka Kongo-Braza.
Omar Bongo, muntu kele ntinu ya Ngabu, kele ya bateke.
Free yes this is. The lsf.
La Congolaise
N'kûng'a nsya Kôngo (La Congolaise ya Kongo Brazzaville)
Lêlo kukiele, ntângu yitûkidi Nsi'eto Kôngo yitemokene Tômbe (kia mpimpa) kisukidi Kyêse kiakinene beni Tuyimbila ye pasa N'kûng'a kimpwanza
Mbanza Soyo
thumb|Kulunzi ya Santu Maria na Ponta do Padrão, yina Diogo Cão sadisaka na mvula 1482.
Yunquera
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Deni Sasu Ngeso
Deni Ngeso (Denis Sassou-Nguesso) kele ntuadisi ya Repubilika ya Kongo 1979–1992 ná 1997 ti kuna bubu yai. Yandi me butama na 1943 na Edu, kizunga ya Cuvette na luvila ya bambosi. thumb|Deni Sasu Ngeso
Nkayi
Nkayi kele buala na Repubilika ya Kongo na ndambu ya Buenza. Yau kele buala ya iya na ntalu ya bantu ya Kongo na manima ya Brazzaville, Puantenua ná Lubomo.
Musi Nzadi Ankento
Musi Nzadi Ankento (La Zaïroise)
Aldealafuente
kele buala ya fioti na Espania.
Repubilika ya Afelika ya Sudi
Repubilika ya Afelika ya Sudi kele nsi na Afelika ya Sudi. Bansi ya pembeni kele Namibia, Botswana,
Nkayi
Nkayi kele kifulu ya mfunu ya kisalu ya nkuku.
Vodu
Vodu ikele lukwikilu ya Afrika (Benin, Gana, Nigeria, Togo) pe ya Karibe (Ayiti, Kuba, Repubilika ya Dominika, USA). Lukwikilu yayi kele na bikalulu ya lukwikilu ya bambuta ya bakongo, muntu bampika ya Kongo me nata.ini yah maka hang. Puta
Repubilika ya Afelika ya Sudi
Zimbabwe, Musambiki mpe Swati. Pretoria kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Repubilika ya Afelika ya Sudi.
Abejar
Abejar kele buala ya fioti na Espania.
Mbizi
Mbizi (zina kimputulukesi Ambriz) kele mbanza na kizunga Bengo, Angola. Yau kele na bantu 20 000.
Totalán
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Mukânda ya ngudi
Kwiza mbote na Wikipedia! Yau yina kele dibûku ya luzâbu nyonso, yina kele ya kimpwanza. Nge lênda sadisa na kusonika mikânda. Ntalu ya mikânda na ndînga kikôngo-kituba kele: Special:Statistics
Aldealpozo
kele buala ya fioti na Espania.
Sayalonga
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Azia
Azia kele kontina mosi ya ntoto.
Aldealseñor
kele buala ya fioti na Espania.
Aldealices
kele buala ya fioti na Espania.
Adradas
Adradas kele buala ya fioti na Espania.
Telama besi Kongo
Telama besi Kongo (Debout, Congolais)
Torremolinos
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bandinga ya kibantu
Bandinga ya kibantu kele kibuka mosi ya bandinga ya Nije-Kongo ya Afrika. Batubi na yandi kele babantu.
Tasadi
Repubilika ya Tasadi (kiarabi:تشاد, Tašaad; kifalanse: Tchad) kele nsi ya Afelika ya Kati. Bansi ya pembeni kele Libia, Sudan, Repubilika ya Afelika ya Kati, Kamerun, Nizeria mpe Nijer. Ndjamena kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Tasadi.
La Congolaise
Mvutu
Musi Nzadi Ankento
Beto besi Nzadi, tu vutukidi mu luvuvamu, Nkangu wa simbana, tu besi Nzadi Ku ntuala, ye lendo yo luzitu Nkangu wabidi, nkangu muna kimpwanza kia mvu ke mvu Se bitatu, ututula tiya tua n'longo Mu tunga nsi ya ntoko vioka mu nsungi ya luta Muna ziunga kia nzadi ya nene Se bitatu mu tembua, i tu vutudi mu ngindu za biza Zi tu bundakese ye bankaka yo bana beto Luvuvamu, un'songi, ye salu. (2x)
Bandinga ya kibantu
Bangogo
Bandinga ya kibantu ke monikana.
Musi Nzadi Ankento
(traduit par Alfonso Barros)
Repubilika ya Kabinda
Repubilika ya Kabinda (Kabinda) kele nsi ya kimpuanza ve. Bantuadisi ya repubilika yai ke tubaka nde Kabinda kele koloni ya Ngola. Repubilika ya Kabinda kele na banuani ya kimpuanza, yina ke nuanaka na mfinda ya Mayombe.
Bandinga ya kibantu
Kangogo
Bandinga ya kibantu kele na kangogo na ntwala ya ngogo.
Bayansi
Bayansi kele bantu ya bizunga ya Kuilu ná Mayi-Ndombe na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Bau ke tuba kiyansi ná kikongo ya leta.
Teba
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bandinga ya kibantu
Lisite ya bandinga ya kibantu
Kalasi:Babantu
Tasadi
Bizûnga ya Repubilika ya Tasadi
Tasadi kele na bizûnga 23:
Patua
Patua kele mpila ya ndinga, yina muntu mosi to bantu mingi ke tubaka. Bapatua kabama na bapatua ya buala, bapatua ya kalasi na bapatua ya kimuntu.
La Congolaise
Besi Kôngo, konso ntangu tubunda ntulu Tuyalangasa bumosi ye kintwâdi kia nsi'eto Mana ma kutumwangasanga tuvilakana mo Tukala bonso mika mya mbwa [ : Tusadila lutumu lua nsi'eto Bumosi, Kisalu, Ntomosono :] Tûka ku mfînda tê ye kuna m'futa. Tûka ku m'futa te ye kuna m'bu N'kâng'umosi, môy'omosi Na ngwi muna n'tim'amosi Tunwâna mvita bûtuna mu luzingu Mu kuma kya nsi'eto ya ndômbe
Patua
Ngogo patua kuenda na patois, yina kele ngogo ya kifalanse.
Telama besi Kongo
Telama besi Kongo,
Riogordo
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
India
India (Bisono devanagari: भारत /bʱaːrət/) go Repubilika ya India (/bʱaːrətə gəɳəraːʤjə/), kele nsi ya Azia Sudi. Bayinsi ya pembeni kele Pakistan, Sina, Nepal, Bhutan, Myanmar mpe Bangladesh. New Delhi kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya India. Yau kele nsi ya nsambwadi na bunene, nsi ya zole na ntalu ya bantu, na repubilika ya ntete na ntalu ya bantu na nsi nyonso.
Mbanza Soyo
Soyo kele mbânza ya dibûngu na mukidi sude ya nzâdi Kôngo. Nkûmbu ya koloni ya mbânza yai vwandaka San Antonio do Zaire.
Telama besi Kongo
Mvukani mu n'kadilu
Ndînga
Ndînga kele mutîndu ya kutuba mâmbu mpe nsangu na muntu na muntu. Mukânda yayi sonikama na ndînga ya kikôngo.
Jah Wise
Jah Wise (nkûmbu ya kyeleka ya yandi Serge Jacquemin) kele muyimbi yina katuka na Repubilika ya Kôngo. Yandi me butama na Balazavile. Makânda ya yandi kele bakôngo na bafalanse. Yandi ke kubulaka muziki ya mutîndu regé. Yandi ke kuyimbaka na bandînga kituba mpe kifalanse.
Almarza
kele buala ya fioti na Espania.
Almajano
kele buala ya fioti na Espania.
Benalmádena
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bandundu
Bandundu kele mbanza ya Kongo-Kinsasa. Yo vanda mbanza-mfumu ya kizunga ya Bandundu. Bandundu kele na bantu 273 170. 40% ya bantu kele bakento, 39% kele babakala, na 21% kele matoko (na nsi ya mvula 18).
Kisilamu
Kisilamu (kilabu: الإسلام; al-islaam) kele lukwikilu ya nene mingi. Ngogo ya mukwikili ya kisilamu kele musilamu (kilabu: مسلم; muslim) to muzuluma (kifalanse: musulman).
Patua
Ndinga na patua
Mbala mingi ndilu na kati ya ndinga na patua kele ya politika.
Torrox
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Ndînga
Bandînga ya nene ya Afrika
Tala mpi bandinga ya Afrika
Benadalid
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Jah Wise
Bapalaki ya yandi:
Bayubas de Abajo
kele buala ya fioti na Espania.
Benamocarra
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kuilu (Repubilika ya Kongo)
Kuilu (kifalanse: Kouilou) kele kizunga mosi ya Repubilika ya Kongo. Yau ke vanda na simu ya kalunga. Kuilu kele na ndilu na kizunga Niari. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Kuilu kele Pointe-Noire.
Mbanza Soyo
Soyo kele na dibûngu (Dibûngu ya Soyo) mpe bayinzo ya kisalu mîngi. Lusalu ya mafuta kele ya mfunu samu na bwala yai.
Patua
Ndinga na patua
Max Weinreich me tuba nde "Ndinga kele patua yina kele na binuani na bamasua ya vita".
Kalasi:Bizabu
Telama besi Kongo
Mvukani mu kikesa
Kisilamu
Kisilamu me butuka na Arabia na mvu-nkama ya nsambwadi, nga basilamu ya kisina vanda balabu ye badawi. Bubu yayi basilamu mingi kele bankaka na balabu: baswahili, bangwana, bahausa, baturki, bafarsi, bapaki, badjawa ye bantu ya nkaka.
Muhamadi vanda ngunza ya kisilamu. Nzambi me tubaka na yandi ye yandi me tubaka na bantu. Nlandi mosi me sonika ngogo ya Muhamad na Korani, muntu kele mukanda ya santu ya kisilamu.
Kuilu (Repubilika ya Kongo)
Bantu
Makanda tatu ya nene ke zingilaka na Kuilu: bavili, bayombe na balumbu. Bavili ke tubaka kivili, bayombe ke tubaka kiyombe ná balumbu ke tubaka kilumbu, kansi bantu nionso mpi ke tubaka kituba, ndinga ya kuvukana.
Repubilika ya Kabinda
Bandambu
Kabinda ke kabukaka na bakomine iya: Belize, Kakongo, Mbuku-Nzau na Tsiowa.
Salares
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Tolox
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
La Congolaise
Vo mpe fwa tufweti fwa Wonga mpia, kadi bâna beto Sibata kuakulu nsângu Muna mvita kaka banunginanga Ye kuna kônso kônso belo Si bayimbila ku nsi'a bendela dya nitu tatu
Bayubas de Abajo
Kalasi:Soria
La Congolaise
Mvutu (traduit par Jean de Dieu Mvuanda)
Masamba ya nsi ya Luangu
Masamba ya nsi ya Luangu kele masamba ya nsi na Ngabu.
Bayubas de Arriba
kele buala ya fioti na Espania.
Bliecos
kele buala ya fioti na Espania.
Kisilamu
Balukwikilu ya kisina ya kisilamu kele:
Ilebo
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Jah Wise
Jah Wise salaka muyimbu ya yimpa na mvula 2020. Nkûmbu ya yau Yesu.
Benamargosa
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Telama besi Kongo
Mu diambu dia kimpwanza.
Jah Wise
Mikânda ya dikatukilu
Kalasi:Muzika
Telama besi Kongo
Tuvumbula mbunzu,
Zafumbana ntama
Tusasuka tuamanta,
Mukânda ya ngudi
Mâmbu ya mfunu
Mikânda yayi kele samu na Wikipedia ya Kikôngo-kituba
Kana nge ke tubaka Munukutuba to Kituba to Kikôngo ya letá, nge lênda kusonika mikânda na dibûku yayi!
Wikipedia na ndînga ya nkaka ya Kôngo: Lingala mpe Kiswahili
Benaoján
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kwango
Kwango kele zina ya:
Aliud
kele buala ya fioti na Espania.
Mukânda ya ngudi
Mâmbu ya mfunu
Bawiki ya nkaka Meta-Wikipedia | Wiktionary | Wikibooks | Wikiquote | Wikisource
Telama besi Kongo
O nkangu a n'zunza
Carrascosa de la Sierra
kele buala ya fioti na Espania.
Telama besi Kongo
Muna bumfuzi
Satuatunga nsi ya mpuena
Luta ntama
Mu yenge
Besi nsi,
Luyimbila
Nkunga wa n'longo
Wa nsalasana eno
Lukunda
Mukânda ya ngudi
Mâmbu ya mfunu
Sources Etudes Linguistiques | Apprentissage du Kituba | Kikongo en deperdition | Grammaire | Introduction
Telama besi Kongo
Kidimbu kia wolo
Kia kimfumu kieto… Kongo… N'kayilu… Kongo…
Benalauría
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Telama besi Kongo
Wa bakulu… Kongo…
Blacos
kele buala ya fioti na Espania.
Burgo de Osma-Ciudad de Osma
kele buala ya fioti na Espania.
Telama besi Kongo
O nsi eto… Kongo…
Nsi ya zolua… Kongo…
Fwalansa
Falanse kele nsi na Mputu. Luyalumunu ya yau ke lutaka kilometa kare milio dizole, na ntalu ya besi Falanse ke lutaka milio 60. Falanse kele nsi ya nzo ya kisalu na lusansu ya tanu na nene na nza.
Bizunga
Fwalansa kele na bizunga 101.
Telama besi Kongo
Nsuka ya Yuni muini wa buita
Wiji
Wizi (kimputulukesi: Uíge to Uíje) kele mbanza ya kimfumu ya Wizi (kizunga) ya Ngola. Zina ya koloni ya yau vwandaka Carmona.
Kenge
Kenge kele mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Kwango na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.
El Borge
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Benahavís
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kenya
Kenya kele yinsi na Afelika ya Lunene. Bansi ya pembeni kele Itiopia, Somalia, Tanzania, Uganda mpe Sudan. Nairobi kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Kenya.
Kenge
Kenge 1 ikele buala kimfumu ya kizunga ya kwango, dizina ya kenge katuka ya (Royaume ou Empire Muni kengi) buala me monana na kati ya kenge 1 na kenge 2 na tango belge kumaka ya na kizunga ina ya kutaka mfumu mini kengi, yau ina pesaka dizina ya kenge buala kimfunu ya territoire ya kenge ya vandaka ba bula ya bau ke binga bubu kenge 2 na loboko ya nkento ya nzadi wamba, na tangu yina ya vandaka na province ya congo centrale yina vukisaka distrct ya kwango ya bubu na province ya bas congo ya bubu, tangoa kwngo kumaka province, buala kimfumu kumaka na kenge 1 ya bubu... F.B.F.R
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Muanda
Muanda to Moanda kele zina ya:
Telama besi Kongo
Lumbu kia n'longo kala nde mbangi
Wiji
Kalasi:Repubilika ya Ngola
Telama besi Kongo
Lumbu kia n'longo kia kuele mvu
Ya ndefi ya kimpwanza
Tusisila kua batekolo beto
Mvu ye mvu.
(traduit par Albert Kisukidi)
Botswana
Botswana kele yinsi na Afelika ya Sudi. Bansi ya pembeni kele Zimbabwe, Repubilika ya Afelika ya Sudi mpe Namibia. Gaborone kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Botswana.
Kimvuka ya Afelika
Kimvuka ya Afelika kele kimvuka ya bansi ya Afelika.
Université Kongo
Université Kongo kele lukolo ya kizabu ya kingenga na Mbanza-Ngungu, Kisantu ye Mbanza-Luvaka.
Université Kongo ke pesa baleso ya
c'est une université privé de la province du bas-congo en République démocratique du congo, dont le siège administratif se trouve à Mbanza-Ngungu.
Cédric M. Kua-Nzambi Shékipayah est actuellement l'agent de la dite institution est attaché au web center (cybercafé) de l'université.
Site ya Université Kongo
Tsiowa
Kiowa (zina ya kiwoyo na kiyombe) to Tsiowa (zina ya kivili) kele mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Kabinda ya Ngola. Yau kele mpe mbanza ya kimfumu ya Repubilika ya Kabinda, yina kele na kimpwanza ve.
Kiowa kele na simu ya kalunga. Yau kele kisika ya mfunu ya kisalu ya mafuta.
Kalasi:Kabinda
Cidones
kele buala ya fioti na Espania.
Portillo de Soria
kele buala ya fioti na Espania.
Estoni
thumb|Estoni 2021 Estonia kele nsi na Mputu.
Cerbón
kele buala ya fioti na Espania.
Repubilika ya Kongo ya Kati
Repubilika ya Kôngo ya Kati vwandaka dibanza ya Joseph Kasa Vubu. Dibanza ya ntete vwandaka ti kubûnda bayinsi ya bakôngo ya Kôngo-Kinsasa ná Kôngo-Balazavile. Dibanza ya zôle vwandaka ti kubûnda bizûnga Kôngo ya Kati ná Kwango ya Kôngo-Kinsasa na yinsi ya yimpa.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Muanda (Ngabu)
Muanda kele mbanza ya iya na bunene ya Ngabu. Yau kele kisina ya mfunu ya manganese.
Ngola
Ngola to Repubilika ya Ngola kele yinsi mosi na Afrika ya Sude. Bayinsi na pene-pene ya yau kele Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi, Zambia mpe Namibia. Kizûnga ya Kabinda kele na ndilu na Repubilika ya Kôngo. Mbânza-kimfumu ya yau kele Lwanda.
Kinkulu
Bayinsi ya ntotila ke tulama na sika ya Ngola na ntwala. Bawu vwandaka Kakongo mpe Kabinda, Kôngo ya Ntotila na node, Ndongo mpe Matamba na katikati mpe Benguela na sude.
Bântu
Kimputuki kele ndînga ya kisalu ya lêta. Bandînga ya bwala kele kisikôngo, kimbundu, ovimbundu, kitshokwe, kimbunda mpe kikwanyama.
.
El Burgo
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Quintanas de Gormaz
kele buala ya fioti na Espania.
Pinilla del Campo
kele buala ya fioti na Espania.
Muriel Viejo
kele buala ya fioti na Espania.
Macharaviaya
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Mbanza ya mfumu
NGEYE E TATA YETO, MBANZA YA MFUMU, O WANA UAKU BENA FWA YE NZALA, O MADIA KEME MONEKANGA KO, EM NPASI ZINA KAKA, MFUMU YETO TU LOMBELE MUNA ZINA DIA SE, SADISA E MBANZA YETO, E ZUNGO DIETO, U TO TELAMESA TWA TOMA MONA, TWA BAKA E MTEMO UAKO, E TATA NZAMBI SADISA O WNA BENA MUNA MPASI, U BA VANA E VUVU, BALENDA PE KASUMKA BA MANISA EM MPASI MUNA LUZINGU LWAU, BA SADISA MPE O MA SE MAU A MPANGI SAU, A NTEKOLO, E NSANGA, NGEYE TATA KWA NGEYE KAKA TU LENDA LOMBA MA ONSONO, E KUMA E MPASI SE ZI SAKIDI OKUAKO, U TU VANA E NGEMBA YE MKEMBO, KWA NGEYE MPEVE YA LONGO.MKEMBO KWU TATA, MKEMBO KWA MWANA MKEMBO KWA NGEYE MPEVE YA LONGO, NZAMBI E TATA NTINU YA ZULU YE NTOTO U TU VANA E NGOLO YE NGEMBA. kUNA KWA YENO A ONSO EXI KONGO E LU SONEKENE ON KANDA WAU LWA TOMA ZAIA, EM MBANZA YETO KETO LENDI KIO VILAKANA KO, E KUMA U MUNTO VO O UTUKIDI, KA NVUVULA KA LEMBI NVUVULA, E ZUMBU DIANDI KALENDI KIO VILAKA KO, LU TOMA SOLAZIANA EMPILA YA LOZOLELA O CRISTO MAMBU MOMO KA TU SISILA, O MONO E LUVOVESE LU ZOLA E NTSIENO NKOSO UNA YALOSOLELA, MBENE LU ZAINGA - VO " O MATO KANA VO MA KUDIDI KE ME LUTANGA NTU-KO"
Alcubilla de las Peñas
kele buala ya fioti na Espania.
Alcubilla de Avellaneda
kele buala ya fioti na Espania.
Niari
Niari kele kizunga ya Repubilika ya Kongo. Bizunga ya pembeni kele Kuilu, Buenza na Lekumu. Mbanza-mfumu ya Niari kele Lubomo.
Dioso
Dioso kele buala na Repubilika ya Kongo, na kizunga ya Kuilu. Zina ya ntama ya Dioso vanda Buali. Buali vuandaka mbanza-mfumu ya Nsi ya Luangu. Nzo-ntoni ya maluangu kele na Dioso.
Los Rábanos
kele buala ya fioti na Espania.
Dioso
Kalasi:Repubilika ya Kongo
Kap Verde
Repubilika ya Kap Verde kele nsi na Afrika ya lunene. Praia kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Kap Verde.
Niari
Bandambu
Kalasi:Bizunga ya Repubilika ya Kongo
Manilva
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Almenar de Soria
kele buala ya fioti na Espania.
Frederic Bitsangu
Frederic  (Mupelo Ntumi) kele mfumu ya baninja, banuani rebelle na kizunga ya Pool. Ntangu 2002-2005 yandi me nuanilaka Deni Sasu-Ngeso Biblia na munduki na maboko.
Renieblas
kele buala ya fioti na Espania.
Aldehuela de Periáñez
kele buala ya fioti na Espania.
Frederic Bitsangu
Mupelo Ntumi kele mfumu ya Conseil national des républicains, yina kele kimvuka ya politiki ya nuvo.
Mollina
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Málaga
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Dimokalasi
thumb|400px| Dimokalasi kele mpila ya luyadilu. Ni bantu yina kele kuyalaka nsi na dimokalasi. Ngogo demokalasi kuenda na ndinga Kigeleki: δημοκρατία/dēmokratia = dimokalasi, dēmos = bantu, kratos = luyadilu.
Kalasi:Categories
Ginea
Ginea kele yinsi na Afelika ya Lumonso. Bansi ya pembeni kele Ginea-Bisau, Senangale, Mali, Kodivwa, Liberia mpe Sierra Leone. Conakry kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Ginea.
Mafuta
Mafuta kele zina ya bima bonso maza ya kukituka maza ve.
Las Aldehuelas
kele buala ya fioti na Espania.
Mijas
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Mafuta
Kalasi:Categories
La Póveda de Soria
300px|right
kele buala ya fioti na Espania.
Kalasi:Soria
Almazul
kele buala ya fioti na Espania.
Bambundu
Bambundu kele kanda ya mfunu na Angola. Mbanza-mfumu ya Angola, Lwanda, ke tulama na ndambu ya bambundu. Bansi ya nkulu ya bambundu vanda Ndongo ye Matamba.
Marbella
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Muanda (RKD)
Mwanda kele mbânza ya dibungu na Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Mwanda kele territoire ya Mboma.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi Kalasi:Kôngo ya Kati
Bankundu
Bankundu kele kanda ya babantu ya Repubilika ya Kongo Demokratiki. Bau ke zinga na bizunga ya Mayi-Ndombe, Ekwatelo, Tshuapa ye Mongala.
Mputu
Mputu kele kontina mosi.
Bansi ya Mputu kele:
Muanda Nsemi
Ne Muanda , nlongi ya Kongo, kele mfumu ya Bundu ya Kongo, yina kele kimvula ya politiki-lukuikilu.
Alentisque
kele buala ya fioti na Espania.
Monda
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Muamba
Muamba kele mafuta ya ngazi ya diba. Bau ke salaka manteka na madia ya nkaka na muamba.
Alpanseque
kele buala ya fioti na Espania.
Arancón
kele buala ya fioti na Espania.
Zimbabwe
Zimbabwe kele yinsi na Afelika ya Sudi. Bansi ya pembeni kele Zambia, Musambiki, Repubilika ya Afelika ya Sudi mpe Botswana. Harare kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Zimbabwe.
Barcones
kele buala ya fioti na Espania.
Moclinejo
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Arcos de Jalón
kele buala ya fioti na Espania.
Benin
Benin kele yinsi na Afelika ya Lumonso. Bansi ya pembeni kele Togo, Burkina Faso, Nijer mpe Nizeria. Porto-Novo kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Benin.
Benarrabá
300px|right kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kalasi:Málaga
Tshela
Tshela kele mbanza na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi na kizunga Kongo ya Kati. Yau ke vuandaka na mukidi ya nzadi Lubuzi. Joseph Kasa Vubu, ntuadisi ya nsi ya ntete ya Kongo-Kinsasa, me butukaka na Tshela.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi Kalasi:Kôngo ya Kati
Beratón
kele buala ya fioti na Espania.
Ausejo de la Sierra
kele buala ya fioti na Espania.
Almaluez
kele buala ya fioti na Espania.
Djibuti
Djibuti kele yinsi na Afelika ya Lunene. Bansi ya pembeni kele Somalia, Itiopia mpe Eritrea. Mbanza ya Djibuti kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Djibuti.
Villanueva del Trabuco
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Uganda
Uganda kele yinsi na Afelika ya Lunene. Bansi ya pembeni kele Sudan, Kenya, Tanzania, Rwanda mpe Repubilika ya Kongo ya Dimokasali. Kampala kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Uganda.
Albania
Bizunga
Albania kele na bizunga 12:
Ngabu
Repubilika ya Ngabu kele leta na Afelika ya Kati. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Kongo, Kamerun mpe Ginea ya Ekwatelo. Libreville kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Ngabu.
Bantu
Bangabu yonso fyoti kele babantu. Bavili (muntu kele kanda mosi ya bakongo) ke vuanda na kizunga ya Nyanga, na sudi ya Ngabu.
Viñuela
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Arévalo de la Sierra
kele buala ya fioti na Espania.
Barca
kele buala ya fioti na Espania.
Baraona
kele buala ya fioti na Espania.
Valle de Abdalajís
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Villanueva de Tapia
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Cigudosa
kele buala ya fioti na Espania.
Senangale
Senangale kele leta ya Afelika ya Lumonso. Bansi ya pembeni kele Moritania, Mali, Ginea mpe Ginea-Bisau. Dakar kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Senangale.
Nsi ya Luangu
Nsi ya Luangu vuanda kintinu na mpanzi ya Ngabu, Repubilika ya Kongo na Kabinda. Yau me zingaka katuka bamvula nkama ya 15 tuka bamvula nkama ya 19. Na ntangu ya bunene ya yau, na bamvula nkama ya 17, yau me yalumuka katuka buala ya Mayumba ti nzadi Lueme. Mbanza ya kimfumu ya yau vuanda Luangu. Bantu luta nene ya nsi ya Luangu vuanda bavili.
Cañete la Real
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Nsi ya Luangu
Bandambu
Luangu vuanda na bandambu nsambuadi. Yau vanda:
Maluangu
Maluangu vuanda zina ya ntinu ya nsi ya Luangu. Maluangu vuandaka:
Kalasi:Repubilika ya Kongo Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Casarejos
kele buala ya fioti na Espania.
Malawi
Malawi kele leta ya Afelika ya Sudi. Bansi ya pembeni kele Tanzania, Musambiki mpe Zambia. Lilongwe kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Malawi.
Lusansu
Lusansu kele kizabu ya sosiete yina ke tala kubutisa, kukabisa ye kusukisa ya bima ye bansadilu.
Villanueva del Rosario
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Nord (kizunga)
thumb|Nord - Fwalansa
Belezi
Belezi kele nsi ya Mputu. Kongo-Kinsasa vuandaka koloni ya Belezi.
Nord (kizunga)
Nord kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Nord kele Lille.
Coín
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Repubilika ya Afelika ya Kati
Repubilika ya Afrika ya Kati kele nsi na Afrika ya Kati. Bansi na ndilu ya yau kele Repubilika ya Kongo, Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, Kamerun, Tasadi ná Sudan. Mbanza ya kimfumu ya yau kele Bangi.
Cártama
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Moritania
Moritania kele yinsi na Afelika ya Node. Bansi ya pembeni kele Maroko to Sahara ya Wesete, Algeria, Mali mpe Senangale. Nouakchott kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Moritania.
Casarabonela
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Cartajima
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Afelika ya Node
Afelika ya Node I kabu mosi kia Afelika ya mvimba. Mu Afelika ya Node :
zena zinsi za afelika awonso.
mbala ye mbala mpe
Kilabu
Kilabu kele ndinga ya nene. Yo kele ndinga ya iya to ya tanu na numelo ya batubi na ntoto ya mvimba. Yo ke tubama na bansi ya balabu nkutu.
Kizulu
Kizulu kele ndinga ya nene ya kibantu. Yo kele ndinga ya Repubilika ya Afelika Sudi. Yo kele na batubi 10 677 305. Batubi ya kizulu ke vuanda na bizunga ya Kwazulu, Mpumalanga ye Gauteng.
Casabermeja
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Canillas de Albaida
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Carratraca
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bambunda
Bambunda kele bantu ya kizunga ya Kuilu na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Bau kele bambuti ya bateke ná bayansi.
Villanueva de Algaidas
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bambunda
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Bambangi ya Yehowa
Bambangi ya Yehowa ya ntangu na beto kuyantikaka na 1870. Na luyantiku, bo vandaka kubinga bo nde Balongoki ya Biblia. Kansi na 1931, bo bakaka zina ya Masonuku ya Bambangi ya Yehowa. Na luyantiku bo vandaka fyoti, kansi organizasio meyelaka mpi yo mekumaka ti bamilio ya Bambangi, yina kekudipesa na kusala kisalu ya kusamuna na bansi kuluta 240.
Ntu-mbanza ya inza ya mvimba ya Bambangi ya Yehowa kele na New York, kisika kezingaka Nto-kimvuka, kimvuka ya nene ya bankuluntu yina kele na eksiperiansi yina kekengilaka dibundu ya inza ya mvimba. Kele mpi ti bafiliale kuluta nkama mosi na kati ya inza. Na bisika yango, bantu ya luzolo ya mbote kepesaka maboko na kunyema mpi kutinda mikanda yina ketendulaka Biblia. Lutwadisu mpi kepesamaka sambu na kubongisa kisalu ya kusamuna.
Tunisia
Tunisia kele yinsi na Afelika ya Node. Bansi ya pembeni kele Algeria mpe Libia. Tunis kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Tunisia.
Ciria
kele buala ya fioti na Espania.
Lietuva
Lietuva kele yinsi ya fyoti na Mputu. Mbânza-kimfumu kele Vilnius.
Tunisia
left|thumb|150px|Tunisia
Kalasi:Bansi ya Afelika
Dodoma
Dodoma kele ntu-mbanza ya Tanzania. Yo ke vuanda kilometa 486 na lumonso ya Daressalam, muntu vanda ntu-mbanza ya nkulu ya Tanzania.
Kalasi:Repubilika ya Tanzania
Fulbert Yulu
Fulbert  (Fulbert Youlou) vanda mupolitiki na ntuadisi ya Repubilika ya Kongo. Yulu me butuka 9.7.1917 na Madibu, pene-pene ya Brazzaville, na kanda ya balari. Yandi me longuka na lukolo ya katolika na mupelo 1946. Yandi vanda munisitelo ya ntete 1958-1960 na pelezida 1960-1963. Yandi me kufua 5.5.1972 na Madrid, Espania.
Cómpeta
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Zambia
Bantu
Bandinga ya mfunu kele kibemba ye kinyanza, muntu kele ndinga ya ntete ya Malawi.
Dibûndu ya Kimbangu
Dibûndu ya Kimbangu kele dimpanda ya kiyesu ya kusalaka tâta Simoni Kimbangu ya Nkamba. Dibûndu yayi ke pimisa ngolo, kinganga, kindoki, kabondo, tumbaku mpe makinu.
Mboma
Mboma evo Boma I mbânza ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Yawu vwandaka mbânza-kimfumu ya Kôngo dia Belezi tuka 1886 nate ye 1929.
Ina Mboma dibungu dia nzadi Kôngo mpe nzila kua lukalu luaTshela. Yawu yena natisaka ya yinti, mankondo, kawukawu, muamba ye bîma biadiba.
Kinkulu
Mboma i zandu ya bakulu mingi. Ntete bawu sonikaka ye mâmbu ye yawu na bamvula nkama ya 17.
Na kisina Mboma vwandaka mbânza ya bamboma. Ntinu ya bamboma, Mani Mboma, wa fidisa mbôngo kua Kôngo dia ntotila, kasi mpila ya nkaka yandi vwandanga ntinu ya kimpwanza. Laszló Magyar mono wa tela nsangu yayi, ntângu yandi wa vwanda mu Mboma ya mvula mu 1848.
1886 Mboma wa kitula mbânza ya kimfumu kia zôle za Kôngo dia Belezi ku manima kia Vivi, yina bwala bia fyoti fya pène-pène pia Matadi.
Buabu Mboma I mbânza ya tuvila tîngi.
Bêsi
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi Kalasi:Kôngo ya Kati
Simoni Kimbangu
Simoni Kimbangu vwandaka mfumu ya lukwikilu na Kôngo. Yandi butukaka na 12.9.1887 na Nkamba, pène-pène ya Mbânza-Ngungu, mpe yandi kufwaka na 12.10.1954 na Lubumbasi.
Simoni Kimbangu kele muntu ya mfunu na Dibûndu ya Kimbangu. Bantu ya dibûndu yayi ke na kubanza ti Simoni Kimbangu kele kisadisi, yina Yesu kanikaka na kibuku ya 14 ya Nsângu ya Mbote ya Za.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Mweta
Kalasi:Bizabu
Bavili
Bavili kele kanda ya bakongo, yina ke zingilaka mupanzi ya Kongo-Brazzaville, Ngabu na Kabinda. Kivili kele ndinga ya bavili. Bau ke tubaka mpi Kituba na buala ya nene.
Bavili vuandaka kanda luta mfunu na Nsi ya Luangu.
Bambanza na babuala ya bavili kele: Bambala, Bueti, Dioso, Hinda, Lenzi, Lubu, Mabindu, Madingo-Kayes, Makola, Mpili, Mpili Tsisekeni, Nanga, Nkumbi (Tangu Mbata), Nlongo-Bondi, Ntandu-Yumbi, Ntupu, Pointe-Noire, Tsilunga, Tsisanga, Tsitondi na Tsivula.
Comares
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bavili
Kalasi:Ngabu Kalasi:Repubilika ya Kongo
Latvia
Latvia kele nsi na Mputu.
Colmenar
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Cuevas del Becerro
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Cuevas de San Marcos
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Dinu
Dinu kele kanitu ya ngolo.
Kalasi:Categories
Mayi-Ndombe
Mayi-Ndombe kele
Bundu ya Kongo
Bundu ya Kongo go Bundu dia Kongo kele kimvuka ya politiki ya bakongo, yina ke salaka na Kongo ya Kati. Yau zola nde Kongo ya Kati ke kitula nsi ya kimpuanza tuka Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Yau ke zola kuganga diaka Kongo ya Ntotila, yina me yalumuka bandambu ya Ngola, RKD, Kabinda, Repubilika ya Kongo ye Ngabu. Mfumu ya Bundu ya Kongo kele Ne Muanda Nsemi.
Cortes de la Frontera
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Bansi ya balabu
Bansi ya balabu ( العالم العربي Al-Alam Al-Arabi) kele kimvuka ya bansi 22 na Afelika ye Azia. Na kimvuka bau kena bantu fuku 323.
Bundu ya Kongo
Balandi ya Bundu ya Kongo me tula ngolo na bantinu ya ntama Mobutu Sese Seko na Laurent-Désiré Kabila.
Bansi ya balabu
Bansi ya balabu kele Amira ya Arabia, Arabia ya Sudia, Bahrain, Falastin, Irak, Jazairia, Katar, Kuwait, Libia, Lubnania, Magribia, Misiri, Muritania, Sudan, Suria, Tunisia, Uman, Urdunia ye Yamania. Mpe Djibuti, Komori ye Somalia kele bansi ya balabu, kansi bantu ya bau kele balabu ve.
Bundu ya Kongo
Na 22.7.2002 balandi ya Bundu ya Kongo me sala manifestation. Bapolisi me bula bau ye me kufua bantu 14. Bantu ya leta me funda mfumu ya Bundu ya Kongo, Muanda Nsemi, sambu na manifestation.
Tanzania
Tanzania kele leta ya Afelika ya Lunene. Bansi ya pembeni kele Kenya ye Uganda na node, Rwanda, Burundi ye Kongo-Kinsasa na lumonsi, Zambia, Malawi ye Mozambike na sudi. Dodoma kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Tanzania.
Dilongi ya nsi
Ndambu ya node kele na bamongo mingi. Mazanga Ukerewe ye Tanganyika ke vwanda na node ye lumonso. Tanzania ya kati kele nseke. Mukidi ya kalunga kele ya tiya, ya madidi. Bisanga ya nene Unguja, Pembe ye Mafia ke vwanda pene-pene na mukidi.
Bundu ya Kongo
Na balunuanu ya balandi ya Bundu ya Kongo ye basoda na 31.1.-1.2.2007 bantu 16 (soda mosi ye balandi 15) me kufua na Matadi na kartie ya Buima, bantu 37 (balandi 29) na Muanda, bantu 26 na Mboma ye bantu 8 na Songololo. Yau vanda lunuanu luta nene ya Bundu ya Kongo.
Mazita
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Dikongo
Dikongo kele kinwaninu ya nkulu ye kisadilu ya kuzomba.
Kalasi:Bizabu
Slovakia
Slovakia kele nsi na Mputu.
Cútar
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Cuevas Bajas
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Kizunga Mayi-Ndombe
Mbanza-mfumu ya Mayi-Ndombe kele Inongo. Bambanza ya nkaka kele Bolobo, Kutu ye Kwamuntu.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Pascal Lisuba
Pascal  (me butama 15.11.1931) kele mupolitiki ya Repubilika ya Kongo. Yandi vanda muyadi ya Kongo tuka 31.8.1992 ti 15.10.1997.
Yandi me butama na Tsingidi, Niari, na kanda banzabi. Yandi me longuka na Lycée Félix Faure na Nisa (1948-1952), École Supérieure d'Agriculture na Tunis, pe Université de Paris (1958-1961).
Ntangu Deni Sasu-Ngeso me pesa dimokalasi na Kongo na 1991, Lisuba me vutuka kuna. Na kupona ya ntuadisi ya nsi ya 1992 yandi me baka 36% ya bavote na mbala ya ntete. Na mbala ya zole yandi me luta Bernard Kolela na 61% ya bavote. Kolela me kuma muene ya Brazzaville.
Kansi na 1993 lunuanu me bantika na Kongo, ntangu balandi ya Sasu-Ngeso me funda Lisuba samu na kupona ya imbi. Ngabu na OUA me sadisila Kongo na ngemba, kansi lunuanu landaka. Sasu-Ngeso me vutukila kintinu, ntangu banuani ya yandi ye banuani ya Ngola me nunga banuani ya Lisuba ya Nibolek na Brazzaville. Vita vuandaka 1997-1999. Na manima Lisuba me tinina Kongo.
Bubu yai Lisuba ke zingaka na London.
Gelesi
Gelesi kele nsi na Mputu.
Italia
Italia kele nsi na Mputu. Mbanza ya kimfumu kele Roma.
Ntu
thumb|Ntu Ntu kele kabu ya nitu. Ntu ke simba butongo, mesu, makutu, munoko ye mbombo.
Ntwala ya ntu kele luse.
Kalasi:Bizabu
Kongo
right
Oise (kizunga)
thumb|Oise - Fwalansa
Oise kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Oise kele Beauvais.
Kizabu
Kizabu (mpe kizayu to mazayu) kele kisadilu ya luzabisu.
Suisi
Suisi kele nsi na Mputu. Mbanza ya kimfumu ya Suisi kele Bena.
Kalasi:Bansi ya Mputu
Kwamuntu
Kwamuntu (kingelezo: Kwamouth) kele mbanza na Mayi-Ndombe, na mukidi ya Fimi.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Ndjamena
Ndjamena (kiarabi Nidjāmīnā نجامينا) kele mbanza-ntu ya Tasadi. Yo kele na bantu 721 000 (2005).
Kalasi:Ntoto
Balgaria
Balgaria kele nsi na Mputu.
Casares
kele buala ya fioti na Málaga, (Espania).
Orne (kizunga)
thumb|Orne - Fwalansa
Orne kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Orne kele Alençon.
Poitiers
Poitiers kele mbanza mfumu ya kizunga Vienne ya Fwalansa.
Mubu
Kalasi:Ntoto
Pas-de-Calais
Pas-de-Calais kele kizunga ya Fwalansa. Mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Pas-de-Calais kele Arras.
Kamina
Kamina kele buala na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.
Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Kiluba
Kiluba kele ndinga ya baluba ya Katanga. Kiluba ya Kâsayi to Tshiluba kele ndinga ya  baluba ya Kâsayi. Yo kele ndinga ya kibantu munene ya Kongo-Kinsasa.
Kiwoyo
Kiwoyo kele ndinga ya bawoyo. Yau ke tubamaka kukatuka Kiowa te na Mboma.
Kintandu
Kintandu kele ndinga ketubamaka kukatuka mbanza ya Kinsasa, Kasa-ngulu, Madimba te na Inkisi to Kisantu.
Montpellier
Montpellier kele mbanza mfumu ya kizunga Hérault ya Fwalansa.
Armenia
Armenia kele nsi na Azia.
Kalasi:Azia
Belarusia
Belarusia kele nsi na Mputu.
Kalasi:Bansi ya Mputu
Uklenyi
Uklenyi kele nsi na Mputu.
Kalasi:Bansi ya Mputu
Moldova
Moldova kele nsi na Mputu.
Monako
Monako kele nsi na Mputu.
Karibe
Bansi ya Karibe kele:
Kalasi:Amelika
Kipros
thumbnail|right Kipros kele nsi na Azia.
Ngonda (manaka)
Ngonda kele nsungi ya ntangu. Ngonda mosi ya manaka kele na bilumbu 28-31. Mvula mosi kele na bangonda 12.
Bazina ya bangonda ya kikongo/kituba kele:
Kalasi:Categories
Turki
Turki kele nsi ya Mputu na Azia. Ancara kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Turki.
Saint-Lô
Saint-Lô kele mbanza mfumu ya kizunga Manche ya Fwalansa.
Kimbundu
Kimbundu kele ndinga ya bambundu ya Ngola. Yau kele na pene-pene ya kisikongo.
Mposo
Mposo kele ndonga ya bilumbu. Mposo kele mpe zina ya kilumbu ya sambanu ya mposo ya mindele.
Mposo ya mindele
Mposo ya mindele kele na bilumbu sambuadi.
Ngonda mosi kele na bamposo 4 ya mindele.
Kisina ya bazina ya bilumbu
Zina ya Sabala ke katuka na kimputulukesi sábado ná zina ya Lumingu ke katuka na kimputulukesi domingo.
Mposo ya bakongo
Mposo ya bakongo kele na bilumbu iya. Bazina ya bilumbu kele mosi ve na bandinga ya bakongo.
Ngonda mosi kele na bamposo 7 ya bakongo.
Kalasi:Bizabu
Danemark
Danemark kele nsi na Mputu.
Kalunga
Kalunga to meri kele masa ya nene mingi.
Kalasi:Ntoto
Malta
Malta kele nsi na Mputu. Mbanza ya kimfumu kele Valetta.
Ayiti
Repubilika ya Ayiti kele nsi ya Karibe.
Kalasi:Amelika
Irlande
Irlande kele nsi na Mputu.
Palaki
Palaki ya muziki kele kimvuka ya miyimbu na palaki CD to na palaki vinile.
Hongrie
Hongrie kele nsi na Mputu.
Alphonse Masamba-Deba
Alphonse Masamba-Deba vanda mupolitiki na ntuadisi ya Repubilika ya Kongo. Masamba-Deba me butuka 1921 na Nkolo. Yandi vanda na pelezida 1963-1968. Yandi me kufua 25.3.1977.
Marien Nguabi
Marien Nguabi vanda mupolitiki na ntuadisi ya Repubilika ya Kongo. Nguabi me butuka 1938 na Ombele. Yandi vanda na pelezida 1968-1977. Yandi me kufua 18.3.1977.
Ntoto
Ntoto (kidimbu ya mweta: ) kele mweta ya tatu tuka Ntangu.
Bayinsi:
Mbwila
Na kinkulu Mbwila vwandaka nsi ya kimpwanza na Kongo ya Ntotila. Lunwanu ya Mbwila vwandaka kuna.
Kalasi:Repubilika ya Ngola
Monte Negro
Monte Negro kele nsi na Mputu. Mbanza ya kimfumu kele Podgorica.
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (1954-1992) vwandaka singer ya Kolombia.
Ba-LP
Kalasi:Muzika
Bruce Gilley
Bruce Gilley (me butuka na Yuli 21, 1966) kele profesere ya siansi ya politiki na Portland State University. Gilley me zabanaka mingi na nsi-ntoto ya mvimba kansi bo ke vwezaka yandi mingi sambu na disolo na yandi ya "The Case for Colonialism", yina bo basisaka na nimero ya ntete ya zulunalu ya siansi The Third World Quarterly na 2017.
Kinsasa
Kinsasa (zina ya ntama vwandaka Léopoldville) kele mbanza ya kimfumu na mbanza luta nene ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi. Yau kele mpe kizunga. Yau kele mbanza ya zole na bunene na kati ya bansi ya kifalanse, na nima ya Paris.
Ndambu ya nene ya Kinsasa kele nseke na mfinda. Komina ya Maluku na lunene yau ke yalumuka na zulu ya 79% ya yinsi ya Kinsasa. Nkati ya mbanza, Gombe, kele na banzo-zulu mingi, yina luta meta 50 na nda, na mbandu Building Gécamines, Building Sozacom, Immeuble CICC, na Building RTNC.
Bantu
Bantu ya kisina ya ndambu ya Kinsasa vwandaka bateke na bahumbu.
Ndinga luta mfunu ya Kinsasa kele Lingala, kansi bankwa Kinsasa ke tuba mpe bandinga ya nkaka: Kifalanse, Kikongo, Kiswahili na Tshiluba. Na bandambu ya nkaka (na mbandu: Ngaba, Masina, Bumbu, Kimbanseke na bakabu ya Ndjili) bantu ke tuba kikongo.
Bandambu
Kinsasa kele na bakomina 24.
Kiswahili
Kiswahili kele ndînga ya yinsi ya Tanzania, Kenya, Uganda mpe Kongo-Kinsasa.
Almazán
Almazán kele buala ya fioti na Espania.
Rwanda
Rwanda kele yinsi na Afelika ya Kati. Bansi ya pembeni kele Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, Uganda, Tanzania mpe Burundi. Kigali kele mbanza-kimfumu ya yinsi ya Rwanda.
Kiyesu
Kiyesu to Kikristu to Kikilistu to Kikristo kele lukwikilu ya nzambi mosi, muntu ke tuba nsangu ya mbote ya Yesu.
Biblia kele mukanda ya santu ya kiyesu.
4 (ntalu)
4 (iya) kele ntalu, yina kele na nima ya tatu mpe na ntwala ya tanu. Iya kele ntalu ya kukabula, 4 kele 2×2.