cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Банэжь
Теплъэр
И лъэгагъыр м 1-1,5-м нэс удзыжьщ. И пкъыр занщӀэу докӀей, и тхьэмпэхэм лэдэх яӀэщ, лъабжьэ гъум быдэ ещӀ. КъэкӀыгъэм дэнэ дежи банэ папцӀэ пхъашэ куэду тетщ. Япэ илъэсым банэжьым пкъы ищӀыркъым, и лъабжьэр куууэ йокӀых, етӀуанэм — пкъы гъум къыдож. Гъэмахуэкум абы и щхьэкӀэм зыщхьэу зэхэт гъэгъа шакъафэ къыпедзэ. ГъэмахуэкӀэм жылэхэр мэхъу, я теплъэкӀэ дыгъэгъазэ жылэхэм ещхьщ, ауэ куэдкӀэ нэхъ цӀыкӀущ, я фэкӀэ гъуабжэ-фӀыцӀафэщ.
Къэгъэщхьэпэгъуэр
Бжьэхэм абы хущхъуэшхуэ зыхэлъ фо къыхах.
Тхылъхэр
Хьэкъун Б. Адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэр. ТхылътедзапӀэ «Элбрус». Налшыч 1992 гъ.
Псыкъуаргъхэр
Псыкъуаргъхэр — псыкъуаргъ лъэпкъым щыщ лъэпкъыгъуэщ.
Къуалэбзу мыин. И теплъэр щӀэращӀэу лыдщ, пэ занщӀэ кӀыхьщ, кӀэ кӀэщӀхэщ. Щопсэухэр Африкэм, Ипщэ Азиэм, Ипщэ Еуропэм, Аустралиэм, Гуинеэ ЩӀэм, Соломон хытӀыгухэм я псыхъуэ Ӏэгъуэблагъуэхэм.
ЗэхэгъэкӀыгъэр
Лъэпкъыгъуэм лъэужьыгъуэ 15 зэщӀеубыдэщ, ахэр:
Псыбзу
Псыбзу — псыбзу лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
И инагъкӀэ бзуупцӀэм хуэдизщ, фӀыуэ зэхэщӀыхьащ. И теплъэр нэхъыщхьэу гъуабжэщ. Жьэгъум къыщыщӀэдзауэ, бгъэгур, ныбэщӀагъыр хужьщ.
Здэпсэухэмрэ щэнымрэ
Щопсэу Еуропэм, Азиэм, Ипщэ-КъухьэпӀэ Африкэм я бгылъэхэм. Псыбзухэм абгъуэ щащӀ щӀыпӀэ зэхуэщӀахэм, и нэхъыбэм блын зэгуэкӀыпӀэ цӀыкӀухэм, е псым и гъунэгъу дыдэ дэхьэпӀэхэм.
Абгъуэ ихьэпӀэр зэхуещӀ псыкъелъэм икӀи абы кӀуэжын папщӀэ бзур ену псы блыным пхырылъэтын хуей мэхъу. Ар гъэщӀэгъуэнкъым, езы бзум къуршыпс уэрым и щӀагъым хуиту къызэрыщикӀуфыхьыр къэплъытэмэ.
Абгъуэр зэпэхъурей инщ, жыглыц псыӀэм къыхэщӀыкӀауэ, ихьэпӀэр ибгъумкӀэ щыӀэу. Зыухуэр хъуращ. Абгъуэ кӀуэцӀым анэм гъуэлъхьэпӀэ щещӀ, хьэцэпэцэ къэкӀыгъэхэм япкъхэмрэ тхьэпэхэмрэ къыхех.
Къаукъазым щымыкуэдми мылъэтэжу щыӀэщ.
Тхылъхэр
Категориэ:Псыбзухэр
Псыкъуаргъ лъэпкъыр
Псыкъуаргъ лъэпкъыр — къуаргъэкъащхъуэ хэкӀыгъуэм щыщ лъэпкъщ.
Теплъэр
Къуалэбзу инхэкъым, я теплъэр нэхъыщхьэу къуэлэнщ. КъэщӀэгъуафӀэу я теплъэм иӀэр пэ лъэшымрэ лъакъуэ кӀэщӀхэмрэ. ЛӀэужьыгъуэхэм я инагъыр куэду зэщӀхьэщокӀыр, псалъэм папщӀэ: лъэпкъым и нэхъцӀыкӀу дыдэ лӀэужьыгъуэм (Ceyx lecontei) и кӀыхьагъыр см. 10, къешэч г. 10; нэхъ пӀащэм (Megaceryle maxima) я кӀыхьагъыр см. 40, къашэч г. 400.
Здэпсэухэр
ЛӀэужьыгъуэхэм я нэхъыбэр Африкэм, Азиэм, Аустралиэм я тропик мэзхэм щопсэухэр. Ди хэгъуэгум зы лӀэужьыгъуэ закъуэщ щыпсэур (Псыкъуаргъ). Мы къуалэбзухэр мэзхэм зэрыпсэум хуэдыуи псы Ӏуфэхэми уащыпэщӀохуэщ.
Къэхъун
Къэхъун (Кахун) — Аруан къедзыгъуэм хыхьэ къуажэ.
Хэкумэтхыр
Къуажэр къедзыгъуэм икум итщ. Къедзыгъуэ къалащхьэ Нарткъалэ нэс 3 км дэлъщ, Налшык къалэ нэс 32 км дэлъщ.
ЩӀыпӀэм псынэхэр щыкуэдщ, щӀыщӀагъ псыхэр щӀым мыкуууэ зэрырижэм къыхэкӀыу. И ику лъэгагъыр 297 метрэкӀэ хы Ӏуфэм къыщхьэщокӀ.
Къуажэм и дыгъэкъухьэпӀэ лъэныкъуэр Нарткъалэ хыхьэным нэсащ.
Антигуэрэ Барбудэрэ
Антигуэрэ Барбудэрэ (Antigua and Barbuda) — Ишъхъэрэ Америкэм хэт къэрал. Къалэ нэхъыщхьэр — Сент-Джонс. Къэралым хеубыдэр нэхъ ину тӀыгуитӀ — Антигуэрэ Барбудэрэ, ахэм нэмыщӀ иджыри нэхъ цӀыкӀуу тӀыгу куэд.
Къэхъун
Тхыдэ
Къуажэр къызыгъэунэхуар Къэбэрдейм цӀэ зиӀауэ щта Докъушыкъуей пшыхэращ 1846 гъэм.
Антигуэрэ Барбудэрэ
Гулъытэгъуэ
Категориэ:Ишъхъэрэ Америкэ
Къэхъун
Тхыдэ
1850-1856 гъэхэм Къэбэрдейм щрагъэкӀуэкӀа щӀы реформэхэм къыхэкӀыу къуажэм къыхагъэхьахэщ пэмэжу щыт къуажитӀ — Пэнэжь хьэблэрэ Ӏэпщэу хьэблэрэ.
1862 гъэм Къуэшырыкъуей къуажэ къиӀэпхъукӀри Докъушыкъуей къуажэ къэӀэпхъуащ уэркъ Шыпщхэр я цӀыхухэр ягъусэуи, къуажэм ипшэкӀэ тӀысахэщ хьэблэщӀэ ящӀхэри. Абы къыхэкӀыу къуажэм цӀитӀ зэрихьэрт — Докъушыкъуейрэ Шыпщейрэ.
1920 гъэм советхэм Къэбэрдейр яубыда иуж,къуажэм и цӀэр яхъуэжащ, пшыхэмрэ уэркъхэмрэ я цӀэр зэрызахьэм щхьа. ЦӀэщӀэу къуажэм фӀащащ — Къэхъун.
Джылэ
Джылэ дэсым и Ӏувагъыр — 210 цӀыху/км²
Сымаджэш
Зы къуажэ сымажэшрэ зы къедзыгъуэ сымаджэшрэ дэтхэщ.
Дин
Зы мэжджыт дэтщ. ЕТӀуанэр ящӀыну къуажэдэсхэм я мурадщ.
Экономикэ
Къуажэм ину щаужьащ бэтрэджан, нащэ икӀи нэгъуэщӀ къэкӀыгъэхэр нэхъ къагъэкӀ. Къуажэм теплицэкӀэ зэрпхьпр.
Барэбыдзхэр
Барэбыдзхэр — лӀэужьыгъуэ зы бжанэу гуэшыжа къэкӀыгъэ лъэпкъыгъуэщ.
Теплъэр
Псори удзхэщ, языныкъуэхэр илъэс зыбжанэкӀэ къокӀ, адрейхэр къызэрикӀыр илъэситкӀэщ. Барэбыдз лӀэужьыгъуэхэр лъэгагъ зэрдэкӀейр зэхуэдэкъым. Ди щӀыпӀэм къыщыкӀхэм яхэтщ см 30-60-кӀэ, 150-кӀэ дэкӀейхэр.
КъыздэкӀыр
Нэхъыбэу барабыдзхэм уащрохьэлӀэ мэкъупӀэхэм, губгъуэхэм, мэз лъапэхэм, гъурцхэм яхэту, къущхьэхъу.
ЛӀэужьыгъуэхэр
ЛӀэужьыгъуэхэм ящыщ гуэрэхэр:
Тхылъхэр
Хьэкъун Б. Адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэр. ТхылътедзапӀэ «Элбрус». Налшыч 1992 гъ.
Псыкъуакъо
Псыкъуакъо — псыкъуакъо лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
И теплъэкӀэ къэщӀэгъуафӀэщ: пэ псыгъуэ кӀыхь фӀыцӀэщ, къуаншэу худэгъэзеяуэ. Лъакъуэ кӀыхь тэхущ, щхъуафэ мащӀэу къыщӀэуэу, лъэтхьапэхэр бабыщым ейм хуэдэщ. Щхьэ щыгумрэ пщэ щӀыбагъымрэ фӀыцӀэщ.
Здэпсэухэр
Псыкъуакъохэр, Ищхъэрэ Къаукъазым и хыкъум шыугъуэхэм, Хы ФӀыцӀэ, Хы Каспийм я Ӏуфэхэм къанэмыщӀауэ, щӀыпӀэ куэдым щыӀэщ, Еуропэм къыщыщӀэдзауэ Сыбырым нэс, апхуэдуи — Азиэм, Африкэм. Къаукъаз псыкъуакъохэр мэлъэтэж, зэрыз дыдэхэм, Хы Каспий Ӏуфэм и ипщэ лъэныкъуэм щӀымахуэр щизыххэм, къанэмыщӀа. Мы къуалэбзур Ищхъэрэ Къаукъазым къолъэтэж гъатхэпэм икӀэхэм — мэлыжьыхьым ипэхэм. Абгъуэ щӀыпӀэхэр пшэхъуалъэ, мывэкӀэщхъ, ятӀэ кумб-лъэмб, псыдэуэ гъунэхэрщ. Зэгъунэгъуу абгъуэ ящӀ.
Ӏусыр
Ӏус нэхъыщхьэр псы псэущхьэ жьгъей, гъудэбадзэхэр.
Тхылъхэр
Категориэ:Псыкъуакъохэр
Тэймырэ (псы)
Тэймырэ - Красноярск крайм и ищхъэрэм дэт Тэймыр хытӀыгум ирижэ бэрдакъ (хуэму жэ псы ин). ИкӀыхьагъыр км 840 мэхъу, басейным км² 124 000 щӀыуэ еубыд. Псыр Тэймыр псыитым тӀууэ еугуэш: Тэймырэ ипщэ'рэ Тэймырэ ищхъэрэ'мрэ.
Хэкумэтх
Тэймырэ ипщэр Быррангэбгхэм къэщыщӀедзэри км 567-кӀэ зиӀуатӀэурэ Тэймыр псыитым холъадэ.
Хэлъадэ псыхэр
ИжьымкӀэ - Аятари, Луктах, Горбита, Логата; СэмэгумкӀэ - Кыйда, Дептумала, Фадьюкуда, Большая Боотанкага.
Къызэрагъэунэхуа
Тэймырэ ищхъэрэм и агъур (хэхуэжыпӀэр) къыхуэмыгъуэтыу щылъыхъуэм Урыс ипщэ полюс экспедицием хэт Кэлэмейцев Н.Н.-м псыр игъэунэхуауэщытащ. ЯпэщӀыкӀэ псым Кэлэмейцев ицӀэр иратауэщытащ.
Хэкумэтх
Тэймыр псыитым къыхэжыу км 187-кӀэ къуэхьэпӀэ-ищхъэрэмкӀэ жэурэ Карэ Хым холъадэ. Псыхъуэм и гъуэгум тетщ Энгельгардт Псыит. ХэхуэжыпӀэм Карэ Хым и Тэймыр Хыжьэ еухуэ. Тэймырэ Ищхъэрэм и басейным хохьэ цӀэ гъэщӀэгъуэн зезыхьэ псыхэр Мамэнтыпс, Сэмэгу Мамэнтыпс, Мамэнт псыит.
Къызэрагъэунэхуа
1737-1742 гъэхэм Ипщэ Экспедициешхуэм щыгъуэ ягъэунэхуауэщытащ. XIX-э лӀэщӀыгъуэм Бытырбыху ЩӀэныгъуэшхуэ Акэдемием и экспедицием хэту Мейендорфым псыӀум щыщӀэдзауэ агъум нэс къикӀухьащ, бэрдакъым и тхыдэри, и дуней зэхэтыкӀэри нэхъ иригъэкъуащ, икъукӀэ тепсалъыхьащ. Уахътэ зыкӀэлъыпытым бэрдакъым иӀуэху зэрахуэу щытахэщ Лаптев Хэритон Прэкофьевич, Никифэр Фэмин, Челюскин Семён Иванэвич, Урванцев Никэлай Никэлаевич.
Хэлъадэ псыхэр
Траутфеттер (ижьымкӀэ), Шренк (сэмэгумкӀэ).
Псыкъэщ (Гидрэлогие)
ИнахъыбапӀэм псыр хэзыгъахъуэр уэсыпсщ (ткӀупсщ). ФокӀадэм икум щыщӀэдзауэ Мэкъуауэгъуэ хъуху бэрдакъым игущӀыӀур мылым иӀыгъщ. ЩӀымахуэм хым хэлъадэ псыр %8 нэхъыбэ хъукъым. Илъэсым курыту псыуэ хым хэлъадэр с/м³ 1220.
Дуней
Псым хэсщ омул, муксун, нельмэ, ряпушкэ, арктикэ гэлец.
Гулъытыгъуэ
Категориэ:Красноярск краим и псыхэр
Докъушыкъуей
Докъушыкъуей (Старый Черек) — Аруан куеим хыхьэ къуажэ.
Хэкумэтх
Къуажэр Аруан куеим и дыгъэкъуэкӀыпӀэмкӀэ гъэзащ, Шэрэдж и ижь лъэныкъуэмкӀэ кӀэрысу. Къуажэм щыщӀэдзауэ къедзыгъуэ къалащхьэ Нарткъалэ нэс 15 км дэлъщ, Налшык къалэ нэс 23 км дэлъщ. Къуажэм пхырокӀ федералнэ гъуэушхуэ «Кавказ».
Къуажэ нэхъ пэгъунэгъухэр — Псыгуэнсу, Аруан, Ишхъэрэ Къуэжьыкъуей, Къуэжьыкъуей.
Салвадор
Салвадор ерэ Республикэ Салвадор (República de El Salvador) — Ишъхъэрэ Америкэм хэт къэрал. Къалэ нэхъыщхьэр — Сан-Салвадор. Абы и гъунэгъухэщ Ондурас дыгъэкъуэкӀыпӀэмкӀэрэ ишхъэрэкӀэрэ, Гуатемалэ дыгъэкъухьэпӀэмкӀэ, ипшэкӀэ Хышхуэ Щэхум бгъэдохьэр.
Докъушыкъуей
Хэкумэтх
Къуажэр джабащхьэм тесщ. Джабэр япэм Шэрэдж къиуху гуилъэсыкӀти, абы щхьа псым и ижь лъэныкъэуэм дамбэ ӀуащӀыхьащ. Псым и сэмэгу лъэныкъуэмкӀэ мэз цӀыкӀу «Ныджэ» иӀэщ.
Салвадор
И инагъыр — 21 мин км². Джылэр — миллиуаниблым ноблагъэ.
Гулъытэгъуэ
Категориэ:Ишъхъэрэ Америкэ Категориэ:Салвадор
Докъушыкъуей
Хэкумэтх
Къуажэм и ику лъагагъыр 375 метрэкӀэ хы Ӏуфэм къыщхьэщокӀ.
Тхыдэ
Яухуауэ щабж гъэр — 1640 гъэращ. Къуажэр зыухуар Къэбэрдейм пщӀэщхуэ зиӀэу щыта Докъушыкъуэ пшыхэращ.
1920 гъэм советхэм къэралыр яубыда иуж, къуажэм и цӀэр яхъуэжащ, пщым и цӀэр зэрызэрихьэм щхьа. Абы къыхэкӀыу къуажэм фӀащащ цӀэщӀэ Старэ Шэрэдж. Ауэ къужэдэсхэр къуажэм иджыри зэреджэр Докъушыкъуейщ.
1944 гъэ хухъу Аруан куейм и къэлащхьэу щытащ.
Жылэ
Жылэ дэсым и Ӏувагъыр — 112 цӀыху/км²
Сымаджэщ
Зы сымаджэщ дэтщ
Дин
МэжджытитӀ дэтщ
Экономикэ
Къуажэм пхъащхьэмыщхьэ щӀапӀэ куэд иӀэщ. Губгъуэхэр гъэхуауэ къагъэсэбэп. ХадэхэкӀхэр щащэну бэзэрищ щыухуащ.
Къуажэм предприятиеу щы дэтщ. Шэрэдж псыхъуэм мывэ захуэ дэлъхэр даш. Псыхъуэм аткӀэ фӀэмыщӀ щӀым къыщыщӀах.
ТехьэпӀэхэр
Категориэ:Аруан куейм и жылагъуэхэр
ПсытхьэрыкъуапцӀэ
ПсытхьэрыкъуапцӀэ — псытхьэрыкъуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Пэ папцӀэ фӀыцӀэщ, лъакъуэхэр гъуэ-плъыфэщ; щхьэр, бгъэр, ныбэщӀагъыр фӀыцӀэщ; кӀэр, тхыцӀэр, дамэхэр щхъуэщ.
Здэпсэухэр
Щогъуалъхьэ Еуропэм и КъуэкӀыпӀэ, Ипщэ лъэныкъуэхэм, Анадолейм я хыкъум Ӏуфэхэм. ЩӀымахуэр щрех Африкэм.
Псытхьэрыкъуэдамэху
Псытхьэрыкъуэдамэху — псытхьэрыкъуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Щхьэр, пщэр, тхыцӀэр — фӀыцӀэщ; кӀащхьэр, кӀэр, дамэкӀэхэр — хужьщ. Дамэхэр къащхъуэщ ищхьэмкӀэ кусэ хужь ирикӀуэу, ищӀагъымкӀэ хужьу. Пэ папцӀэ кӀыхьыр фӀыцӀэ-плъыфэщ. Лъакъуэ кӀэщӀхэр плъыжьщ.
Здэпсэухэр
Щогъуалъхьэ Курыт Еуропэм къыщыщӀэдзауэ КъуэкӀыпӀэ Жыжьэм нэгъунэ. ЩӀымахуэр щрах Ипщэ-КъуэкӀыпӀэ Азиэм, Аустралиэм, Африкэм я щӀыпӀэ щхьэхухэм.
Псылъэдзэхубзу
Псылъэдзэхубзу — вэд лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Теплъэр къамылыфэщ, бзу жьгъейщ. ТхыцӀэр, дамэхэр, щхьэщӀыбыр, кӀэр — гъуабжэщ; жьэгъур, бгъэр, ныбэщӀагъыр — гъуэжьщ, хужь къыщӀэуэу; джабэхэр пшэхъуафэщ.
Тхылъхэр
Категориэ:Бгъэнбзухэр
Псыхэуэгъуэжь
Псыхэуэгъуэжь — псыхэуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Пщэмрэ хулъащхьэмрэ гъуэжь-фагъуэщ, адрей лӀэужьыгъуэхэм ялъытауэ нэхъ цӀыкӀущ.
Здэпсэухэр
Ищхъэрэ Къаукъазым куэду щогъуалъхьэ Псыжъ, Тэрч, нэгъуэщӀ псыежэххэр Хы ФӀыцӀэм, Хы МыутӀэм, Хы Каспийм щыхэлъадэ щӀыпӀэхэм. Щопсэу Азиэм, Еуропэ КъуэкӀыпӀэм, Африкэм, нэгъуэщӀ щӀыпӀэхэм.
Тхылъхэр
Категориэ:Псыхэуэхэр
ПсыпцӀэбабыщ
ПсыпцӀэбабыщ — псыбабыщ лъэпкъыгъуэм щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Мыр бабыщ лӀэужьыгъуэхэм я нэхъ цӀыкӀу дыдэщ. Адрейхэм къахыбогъэщхьэхукӀыф и дамэхэм удзыфабзэу Ӏэгуфэ ныкъуэ хуэдиз зэрыхэлъымкӀэ. Хъухэм я щхьэр щхъуэ-гъуафэщ, джабэхэмкӀэ фӀыцӀэ-удзыфэ кусэ лыдхэр ирокӀуэкӀ. Хулъащхьэм гъуэжьыфэ-фагъуэ къащӀоуэ. И пэр фӀыцӀэщ, лъэдийхэр щхъуэ-гъуэжьыфэщ.
Здэпсэухэр
Къэрал куэдым щопсэуэ. Псы гущӀыӀум задэу къызэрытелъэтыкӀыфым лъегъэкӀ, чыцэ, къамылылъэхэм щыӀэ псы гъуджэ цӀыкӀухэм Ӏус щылъыхъуэну. Губгъуэбабыщым хуэдэу, мыри щӀымахуэм мыщт псы Ӏуфэхэм щыплъагъунущ ди хэгъуэгум.
Тхылъхэр
Категориэ:Псыбабыщхэр
Псыхэуэхэр
Псыхэухэр — псыхэуэ лъэпкъым щыщ лъэпкъыгъуэщ.
Къуалэбзу пӀащэхэщ, псыхъуэхэм, псыпцӀэхэм, хыкъумхэм я Ӏуфэм гъунэгъуу мэпсэухэр. ФӀыуэ зэхэщӀыхьахэщ: лъакъуэ, пщэ кӀыхьхэщ, пэ папцӀэ кӀыхь лъэшщ, лӀэужьыгъуэ куэдым я щхьэщӀыбым цы Ӏэрамэ къыхокӀ.
ЗэхэгъэкӀыгъэр
Лъэпкъыгъуэм лӀэужьыгъуэ 14 зэщӀеубыдэ, ахэр:
Псыкъуаргъ
Псыкъуаргъ — псыкъуаргъ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Андзорей
Андзорей (Анзорей) — Лэскэн къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ.
Псыкъуаргъ
Теплъэр
Тхыр, щхьэр — къащхъуэ-лыдщ; жьэгъур, бгъэгущхьэр, ныбэ щӀагъыр — улиягъуафэщ. Лъакъуэ плъыжьщ, дамэбгъуэ кӀэщӀщ, пэ кӀыхь захуэщ.
Здэпсэухэр
Щопсэу Еуропэм, Африкэм, Азиэм я щӀыпӀэ щхьэхухэм. Щогъуалъхьэ нэпкъ задэ псы хуом Ӏуфэхэм, чыцэ, жыг зэщӀэкӀахэр зыӀутхэм. И нэхъыбэм абгъуэр псыщхьэ нэпкъым щащӀ ихьэпӀэр къудамэхэм ягъэпщкӀуу, абы «гъуэкӀэ» уеджэмэ нэхъ хуэфащэщ, и гъэпсыкӀэр апхуэдэщи. Хъури анэри зэдэӀэпыкъуурэ, нэпкъым пэкӀэ къыщырауд бгъуэнщӀагъ см. 30-100-м нэс кууагъыу, къыраудар лъэбжьанэкӀэ къыратхъуурэ. Ар илъэс бжыгъэкӀэ къагъэсэбэп. Гъэм тӀо къраш. Ди псыӀуфэхэм, псалъэм папщӀэ: Балъкъ, Бахъсэн, ИнжыджцӀыкӀу, Инжыджышхуэ, Псыжъ, Шэрэдж, Тэрч я деж мылъэтэжу щопсэу. Я бжыгъэкӀэ курытщ.
Андзорей
Хэкумэтхыр
Къуажэр ЛэскӀэн къедзыгъуэм икум итщ, ЛэскӀэныпсым и ижь лъэныкъуэм кӀэрысу. Нарткъалэ нэс 20 км дэлъщ, Налшык къалэ нэс 35 км дэлъщ.
Псыкъуаргъ
Ӏусыр
Ӏус нэхъыщхьэр бдзэжьейщ. Яшх гъудэбадзи, хьэмблыуи, псы псэущхьэ цӀыкӀуфэкӀухэри.
Андзорей
Хэкумэтхыр
И инагъыр — 42 км² мэхъу.
Псыкъуаргъ
Тхылъхэр
Категориэ:Псыкъуаргъхэр
Андзорей
Хэкумэтхыр
Нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр — ЕтӀуанэ ЛэскӀэн, Аргудан, Хьэтыуей, Уэзрэдж.
Къуажэм и ику лъэгагъыр 445 метрэкӀэ хы Ӏуфэм къыщхьэщокӀ. И щӀыр нэхъыбэу щӀызахуэщ, ипшэ-дыгъэкъуэкӀыпӀэкӀэ бгыхэм щӀедзэ.
Тхыдэ
Къуажэр къэзыухуар пщы Андзорхэращ.
Япэу абыхэм я къуажэхэр зэпхырадзахэу Тэрч и ижь лъэныкъуэмкӀэ Ӏусхэу щтащ.
Къаукъаз зауэр щӀидза иуж Андзорхэм я къуажэхэр ягъусэу Лэскэныпсым деж къеӀэпхъухахэщ.
1825 гъэм Къэбэрдейр Урысейм хагъэхьа иуж, Андзорхэм я лъэпкъым и нэхъыбэр Шэшэнымрэ Дэгъыстэнымрэ Ӏэпхъуахэщ, абыкӀэ Урысей аткӀи я зауэр пашэн щхьа. Къэнэжа къуажэхэр, нэхъ ину къуажитӀу зэхэхьэжахэщ.
Къаукъуаз зауэр иуха иуж, къуажэм цӀыху куэд дэӀэпхъукӀахэщ ерэ дахуахэщ, Урысейм и пэщтыхьым и унафэм щӀэтыну зэрыхумейхэм щхьа. Къуажэм къыдэкӀахэм я нэхъыбэр Тыркуращ зэдэӀэпхъуар. Абы ахэм щаухуащ къуажэщӀэ, я къуажэжым и фэеплъу Андзорей абыи фӀащу.
1920 гъэм советхэм Къэбэрдейр зэщӀащтахэ иуж, къуажэм и цӀр яхъуэжащ, пщыхэм я унэцӀэр зэрызэрахьэм щхьа. Абы къыхэкӀыу къуажэм цӀэщӀэ фӀащащ — Старый Лескен.
1993 гъэм къуажэм и цӀэжь Андзорейр хаугъэфащэжащ.
2003 гъэм Лэскэн къедзыгъуэщӀэм и хьэблэ нэхъыщхьэ ящӀащ.
Джылэ
Джылэ дэсым и Ӏувагъыр — 160 цӀыху/км²
Дин
Зы мэжджыт дэтщ
Псыхэуэпщагуэ
Псыхэуэпщагуэ — псыхэуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
И щхьэщыгур, тхыцӀащхьэр фӀыцӀэ-щӀыху лыдщ. НатӀэр, нащхьэр, ныбэ щӀагъыр сырыхуфэщ. Дамэхэр, кӀэпкъыщхьэр, кӀэ кӀагуэр фӀыцӀэщ.
Здэпсэухэр
Щопсэу Еуразиэм, Африкэм, Ипщэ Америкэм. Къаукъазым щымащӀэщ. Мэлъэтэж. Мэгъуалъхьэ гуп-гупурэ, псы, псыпцӀэлъэм — къэкӀыгъэ Ӏув лъагэ здэщыӀэхэм. Гуоурейщ, махуэкӀэ жьауэ щӀэсщ, жэщкӀэ мэщакӀуэ.
Ӏусыр
Ӏусыр — хьэпщхупщ, хьэндыркъуакъуэ, шындырхъуо, дзыгъуэ.
Тхылъхэр
Категориэ:Псыхэуэхэр
Мэздэгу
Мэздэгу (урыс.: Моздок) — Урысейм щыщ къалэ. Ишхъэрэ Ӏэсетиэм и Мэздэгу къедзыгъуэм и къалэ нэхъыщхьэщ.
Мэлгъэбэг
Мэлгъэбэг (урыс.: Малгобек) — Урысейм щыщ къалэ. Ингушей республихэм хэтщ, къалэ къезыгъу щытщ.
Батыргъэн
Батыргъэн — лӀэужьыгъуэ зы бжанэу гуэшыжауэ удз лъэпкъыгъуэщ.
Теплъэр
Ди щӀыпӀэм ущрохьэлӀэ гъитӀкӀэ, нэхъыбэкӀэ къэкӀ батыргъэн лӀэужьыгъуэхэм. Абыхэм я лъэгагъыр см 50-100-200-300.
КъыздэкӀыр
Нэхъыбэу къыщокӀ мэкъупӀэхэм, мэз лъапэхэм, хуейхэм, къуэхэм, н. щӀыпӀэхэм.
Къэгъэщхьэпэгъуэр
Тхьэмпэхэр Ӏэщым яшх, къэкӀыгъэм и гъагъэхэм, жылэм, лъабжьэм эфир, дагъэ щӀэт. Абы къыхэкӀыуи батыргъэнхэм, щхьэр игъэузу, мэ къакӀэрех.
Батыргъэнкупсэ
Батыргъэнкупсэ — батыргъэн лъэпкъэгъум щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
И лъэгагъыр см 30-60 нэхъ хъукъым, илъэс зы бжанэкӀэ къокӀ. И тхьэмпэхэр къабзийм ещхьу, тхьэмпэ цӀыкӀу куэду зэхэтщ. И пкъ занщӀэу дэкӀейм и лъэдийм деж цы теткъым. Гъэгъа гъуэ-плъыфэхэр удз щхьэкӀэм Ӏэрамэ хъурейуэ мэкъуауэгъуэм къыпедзэ. Жылэхэр фокӀадэм ирихьэлӀэу мэхъу.
КъыздэкӀыр
Нэхъыбэу къыщокӀ къущхьэхъу хъупӀэхэм, бгыщхьэ лъагэхэм, мывалъэ джабэхэм.
Тхылъхэр
Хьэкъун Б. Адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэр. ТхылътедзапӀэ «Элбрус». Налшыч 1992 гъ.
Батыргъэнпэж
Батыргъэнпэж — батыргъэн лъэпкъыгъуэм щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Батыргъэнщэху
Батыргъэнщэху — гъитӀкӀэ къэкӀ удз, батыргъэнхэм ящыщ.
Батыргъэнпэж
Теплъэр
КъэкӀыгъэм цы пхъашэ тетщ. Илъэс зы бжанэкӀэ мэпсэу, и лъэгагъыр м 1-2-м нос. Ипкъ ку нэщӀыр занщӀэу докӀей, гъумщ, кӀы кӀыхь зиӀэ и тхьэмпэхэр инщ, лэдэх мащӀэ яӀэщ. Гъагъэ хужьхэр, Ӏэрамэ хъурейуэ зэхэту, удз щхьэкӀэм мэкъуауэгъуэм къыпедзэ. И жылэр шыщхьэӀум, фокӀадэм мэхъу, хъурей пӀащӀэщ.
Батыргъэнщэху
Теплъэр
И лъэгагъыр см 50-100 мэхъу. Къабзийм ещхь и тхьэмпэхэр кӀыхьщ, зэгуэбза куэд яӀэщ, я щӀагъыр хужьыфэщ. Гъагъэ хужьхэр, Ӏэрамэ хъурейуэ зэхэту, удз щхьэкӀэм мэкъуауэгъуэм къыпедзэ, къапщӀийхэм мм 4-5 я кӀыхьагъщ, лэдэх яӀэщ.
Батыргъэнпэж
КъыздэкӀыр
МэкъупӀэхэм, хъупӀэхэм къыщокӀ.
Батыргъэнщэху
КъыздэкӀыр
Бгыщхьэхэм, мывалъэ джабэхэм къыщокӀ.
Батыргъэнпэж
Къэгъэщхьэпэгъуэр
Силосу иплъхьэмэ Ӏэщым фӀыуэ яшх. КъэкӀыгъэм и гъагъэхэм, жылэхэм, лъабжьэм эфир, дагъэ хэтщ, щхьэр игъэузу мэ къыкӀэрех.
Батыргъэнщэху
Тхылъхэр
Хьэкъун Б. Адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэр. ТхылътедзапӀэ «Элбрус». Налшыч 1992 гъ.
Батыргъэнпэж
Тхылъхэр
Хьэкъун Б. Адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэр. ТхылътедзапӀэ «Элбрус». Налшыч 1992 гъ.
Псыдахэ (Ингушей)
Псыдахэ (урыс.: Пседах) — Урысейм щыщ къуажэ. Ингушей республихэм хэтщ, Мэлгъэбэг къедзыгъуэм хиубыдэу.
Псыгъуабжэ (Ингушей)
Псыгъуабжэ (урыс.: Сагопши) — Урысейм щыщ къуажэ. Ингушей республихэм хэтщ, Мэлгъэбэг къедзыгъуэм хиубыдэу.
Бэдрэжан
Бэдрэжан — зы гъэкӀэ фӀэкӀа къэмыкӀыу, щӀыпӀэ куэдым къыщагъэкӀ хадэхэкӀщ.
Теплъэр
И лъэгагъыр см 50-70-м щӀыгъуу докӀей, щӀэгъэкъуэн хуащӀурэ м 1,5-2-кӀэ драгъэкӀей бэдрэжан лӀэужьыгъуэ къуэдзэхэри щыӀэщ. КъэкӀыгъэм къудамэ куэд ещӀ, и тхьэмпэхэм лэдэх ин куэд яӀэщ, мэ къакӀэрех. КъэкӀыгъэр зыщиужькӀэ занщӀэу щытщ, жьы хъумэ и пкъыр, къудамэхэр щӀым тогъуалъхьэ, гъагъэ гъуэжь цӀыкӀухэр, Ӏэрами 5-15-у зэгъусэурэ, и щхьэкӀэм гъатхэм, гъэмахуэм къыпедзэ. Бэдрэжаныр хъуа нэуж плъыжьщ, инщ.
КъыздэкӀыр
Ӏэрысэ лӀэужьыгъуэу и нэхъыбэм хуэбапӀэ щӀыпӀэхэм къыщагъэкӀ, хадэхэкӀ нэхъ къыхаххэм ящыщ.
Тхылъхэр
Хьэкъун Б. Адыгэ къэкӀыгъэцӀэхэр. ТхылътедзапӀэ «Элбрус». Налшыч 1992 гъ.
Категориэ:ДжэдгъалӀэ лъэпкъыр
Геометрие
Геометрие (грекыбзэ псалъэщ) — геометрическэ пкъыгъуэхэм я щытыкӀэхэм тепсэлъыхь щӀэныгъэщ.
Стереометрие
Стереометрие (грекыбзэ псалъэщ) — зы гущӀыӀу захуэм темылъ пкъыгъуэхэр зыдж геометрием и Ӏыхьэщ.
Геометрие
Элементарнэ геометриер ӀыхьитӀу зэщхьэщокӀ:
ПлӀанэпэ
ПлӀанэпэ — зы точкэм и деж къыщежьэ занщӀитым я зэхуаку дэлъ гущӀыӀу захуэм и Ӏыхьэ.
Къруупс (Ищхъэрэ Осетиэ)
Къруупс (Крупшдон) — Урысейм хэт Ищхъэрэ Осетиэ республикэм и щӀыпӀэм хэж псыщ Цраудонм хэлъадэу, кӀыхьагъыр км. 15 хуэдиз мэхъур.
Планиметрие
Планиметрие (латиныбзэ псалъэмрэ грекыбзэ псалъэмрэ къатекӀащ) — геометрием щыщу гущӀыӀу захуэ пкъыгъуэхэр зыдж Ӏыхьэщ.
Ендыреипс
Ендэреипс (Яндырка) — Урысейм хэт Ингушейм и щӀыпӀэм хэж псыщ Сынджым хэлъадэу, кӀыхьагъыр км. 7 хуэдиз мэхъур.
ПлӀимэ
ПлӀимэ — плӀанэпиплӀ зиӀэ геометрическэ пкъыгъуэ.
Псыхэуэбзагуэ лъэпкъыр
Псыхэуэбзагуэ лъэпкъыр — псыхэуэ хэкӀыгъуэм щыщ лъэпкъщ.
ПсыпцӀэджэд
ПсыпцӀэджэд — мэкъупӀэджэд лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Псыхэуэбзагуэ лъэпкъыр
Теплъэр
Къуалэбзу пӀащэхэщ. Я пэ кӀыхьхэр пэнцӀывымкӀэ хуэкӀуэу папцӀэ мэхъу. Хулъэ яӀэкъым. Лъэпхъуамбэ щӀыбыр нэхъ цӀыкӀущ, зызмыужьащ, адрей щым я зэгуэкӀыпӀэм фэ пӀащӀэ дэлъщ. Лъэпкъым и лӀэужьыгъуэхэм макъ гуэри къагъэӀукъым, «мэӀущащэ» къуэдей мыхъумэ, абы папщӀэ «бзагуэ» хужаӀэ. Дамэхэм ятетщ бжьанэ зэрыз. ЩылъатэкӀэ пщэр ипэкӀэ яукъуэдий.
ПсыпцӀэджэд
Теплъэр
ТеплъэкӀи инагъкӀи мэкъупӀэджэдым хуэдизщ. ТхыцӀэр фӀыцӀэ-лыдщ, цы гъунэхэр гъуэжь-гъуабжафэу къекӀуэкӀыу. Ныбэ щӀагъыр щхъуэ-жырыфэщ.
Псыхэуэбзагуэ лъэпкъыр
Здэпсэухэр
Дэнэ щӀыпӀи уащыпэщӀохуэ. Нэхъыбэр здэпсэур КъуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм и къэрал хуабэхэрщ.
ПсыпцӀэджэд
Здэпсэухэр
Щопсэу Еуропэм къыщыщӀэдзауэ КъуэкӀыпӀэ Жыжьэм нэгъунэ, Ищхъэрэ Африкэм, Азиэм ипщэ лъэныкъуэм. Къаукъазым щымащӀэкъым. Орнитолог Росиковым 1884 гъ. зэригъувамкӀэ Балъкъ псыхъуэм мылъэтэжу щопсэу. Уеблэмэ, мыбдежым бжыхьэм псыпцӀэджэдхэр нэхъыбэ щохъу, ищхъэрэ щӀыпӀэхэм къилъэтыкӀыурэ.
Псыхэуэ лъэпкъыр
Псыхэуэ лъэпкъыр — псыхэуэбзагуэ хэкӀыгъуэм щыщ лъэпкъщ.
ЗэбгъузэнатӀэ
ЗэбгъузэнатӀэ (квадрат) — зи лъэныкъуиплӀри зэхуэдизу шыт плӀанэпэзанщӀэ.
Зеикъуэ (Хъумбэлей)
Зеикъуэ (Жеко) — Урысейм хэт Ищхъэрэ Осетиэм и щӀыпӀэм хэж псыщ Хъумбылейм хэлъадэу, кӀыхьагъыр км. 5 хуэдиз мэхъур.
Псыхэуэ
Псыхэуэ — псыхэуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
ТхыцӀэр къащхъуэщ; пщэр, щӀагъыр — хужьщ; пщэбгъухэмрэ хулъащхьэмрэ ӀэпапӀэ фӀыцӀэхэр хэсщ. Къабзий пхъашэхэр фӀыцӀэщ. Пэр гъуабжэ-гъуэжьыфэщ, лъакъуэ кӀыхьхэр щхъуэудзыфэщ.
Здэпсэухэр
Къэрал куэдым щопсэу. Мэлъэтэж. ЩӀымахуэр Африкэм, Индокитайм щрах. Къаукъазым деж щӀымахуэм къанэ къахокӀ. Щогъуалъхьэ псым и гъунэгъуу гъурц, къамыл, арджэн, бгъэн Ӏувхэм. Абгъуэр нэхъ лъагэу зэраӀэтынум пылылъхэщ.
Псытхьэрыкъуэ
Псытхьэрыкъуэ — псытхьэрыкъуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
ПсыпцӀэджэд
Здэпсэухэр
Уащыхуозэ тафэхэм, бгы лъапэхэм. Щогъуалъхьэ къамыл, ӀутӀанэ, бгъэн, нэгъуэщӀ псыудз кӀырхэм. Йосыф, псым телъ удзыпкъэхэм, тхьэпэхэм ирокӀуэф. ЩӀымахуэм щыплъагъунущ псы мыщтхэм ягъунэгъуу.
Псыхэуэ
Ӏусыр
Яшх хьэпщхупщ, бдзэжьей, елыркъэш, хьэндыркъуакъуэ, шынакъыкӀ, шындырхъуо, блэ, дзыгъуэ.
ПсыпцӀэджэд
Ӏусыр
Ӏусым хохьэ псыудз, хьэмбылу, псыдыуэ, нэщӀэпкӀэ, псыцӀыв, н.къ.
Тхуимэ
Тхуимэ — плӀанэпитху зиӀэ геометрическэ пкъыгъуэ.
Псыхэуэ лъэпкъыр
Пкъы Ӏузэ кӀыхьхэщ. Нэхъыбэм я лъакъуи, пщэи, пэи кӀыхьщ. Лъэбжьанэхэр псыгъуэ кӀыхь папцӀэхэщ. Псыхэуэ лӀэужьыгъуэхэм я цы пхъашэхэр зымыгъэупсыф цыщӀэудэ яӀэщ. Ар хэхъуэхункӀэ щащэурэ хьэжыгъэм хуэдэу цы пхъашэхэм хотӀысхьэ, псы кӀэримыгъапщӀэу. ЦыщӀэудэр къыздэкӀыр тхыцӀэмрэ бгъэмрэщ. Псыхэуэ лӀэужьыгъуэхэр я инагъкӀэ ину зэщхьэщокӀ, щылъатэкӀэ я лъакъуэ кӀыхьхэр къызщӀадз, я пщэр дамэпкъым ирагъапщхьэ, щхьэ щӀыбыр тхыцӀэм тыралъхьэрэ жыпӀэу.
ПсыпцӀэджэд
Тхылъхэр
Категориэ:Псыбабыщхэр
Псыхэуэ
Тхылъхэр
Категориэ:Псыхэуэхэр
ПлӀанэпэзанщӀэ
ПлӀанэпэзанщӀэ — зи плӀэнэпэ псори занщӀэу щыт плӀимэ.
Щимэ
Щимэ — зэщхьэдэхыу занщӀищ зи гъунапкъэ геометрическэ пкъыгъуэ. Щимэ лъэпкъыгъуэу мы къэкӀуэнухэр щыӀэщ:
Гъудэмэз
Гъудэмэз (урыс.: Гудермес) — Урысейм щыщ къалэ. Мычгышей республикэм хэтщ, Гъудэмэз къедзыгъуэм хиубыдэу. Жылу дэсыр мин 50 хуэдизщ.
Псытхьэрыкъуэ
ТӀеплъэр
Дамэ кӀыхь бгъузэщ, кӀэ дыкъуакъуэщ. Гъуэлъхьэгъуэм и тхыцӀэр щхъуэ-фӀыцӀафэщ, щӀагъыр хужьыфэщ. Щхьэщыгу фӀыцӀэщ, пэплъщ.
Здэпсэухэр
Мы лӀэужьыгъуэм ущыпэщӀэхуэнущ Еуропэм, Азиэм, Африкэм я хыкъумхэм, псыежэххэм, хыӀуфэхэм. Ди къэралым щыӀэхэр мэлъэтэж. Гуп-гупурэ щогъуалъхьэ псыхъуэ Ӏуфэ удзым, мывэкӀэщхъым. Къаукъазым и псыхъуэхэм, хы, хыкъум Ӏуфэхэм къызэрыкӀуэ къуалэбзу.
Ӏусыр
Ӏус нэхъыщхьэр бдзэжьей, хьэпщхупщ, псэущхьэ жьгъейщ.
Тхылъхэр
Категориэ:Псытхьэрыкъуэхэр
Псыхэуэ лъэпкъыр
ЗэхэгъэкӀыгъэр
Лъэпкъым зыщӀеубыдэ лъэпкъыгъуэ 16, ахэр:
Тхылъхэр
Категориэ:Псыхэуэхэр Категориэ:Къуалэбзу лъэпкъхэр
ПлӀанэпэкуэд
ПлӀанэпэкуэд — гущӀыӀу эахуэм телъ линие занщӀэу щы, плӀы, е зыбжанэ зи гъунапкъэу щыт пкъыгъуэ.
ПсысхуолӀэ
ПсысхуолӀэ — бзупэгъум лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Здэпэсэухэр
Ди щӀыпӀэхэм нэхъ бэгъуауэ щыпсэу лӀэужьыгъуэ дахэщ. Псом хуэмыдэу абыхэм я уэрэд нэщхъеягъуэр къызыщӀэуэр гъэмахуэм нэхъ щоӀу Инжыджышхуэ, ИнжыджцӀыкӀу, Псыжъ, Тэрч, Сындж, нэгъуэщӀ псыхъуэхэм.
Щопсэу КъуэкӀыпӀэ Еуропэм, Сыбырым, Азиэм. ЩӀымахуэр щрех Индиэмрэ Хъутейм и ипщэ-къуэкӀыпӀэмрэ. Щогъуалъхьэ мэз лъапэхэм, гъурцхэм, псыхъуэ мэзхэм, жыг хадэхэм, дзэл, екӀэпцӀэ гуэрэн зэрыт мэкъупӀэ псыӀэхэм. Абгъуэр зыщӀри гъуэлъхьэжри анэм и закъуэщж
Ӏусыр
Ӏус нэхъыщхьэр — жылэ, мэракӀуэ, удз гъэгъа; нэхъ мащӀэу — хьэпщхупщ, гъудэбадзэ.
Тхылъхэр
Категориэ:ПсысхуолӀэхэр
Аксиомэ
Аксиомэ (грекыбзэ псалъэщ: ἀξίωμα) — зэрынэрылъагъум къыхэкӀкӀэ къыумыгъэнахуэу, уи фӀэщ пщӀы хъун.
Шэч къызытрамыхьэжу пэж. Абы хуэдэщ, къапщтэу щытым:
Геометрическэ пкъыгъуэ
Геометрическэ пкъыгъуэ (фигурэ) — зи гъунапкьэр линиекӀэ къэухъуреихьа гущӀыӀу захуэм и Ӏыхьэ; хэхауэ зы щылъыкӀэ гуэр зиӀэ точкэ зыбжанэ, линие зыбжанэ, е гущӀыӀу зыбжанэ (псалъэм папщӀэкӀэ, круг, плӀанэпэ, пирамидэ н. къ.).
Теоремэ
Теоремэ (грекыбзэ псалъэщ) — математическэ псалъэуха, зэрытэмэмыр аксиомэхэмрэ блэкӀа къэдгъэнэхуа математическэ псалъэухахэмрэкӀэ къэдгъэнахуэращ.
Ахьмэт Сонуч
Ахьмэт Сонуч (Jahrein) (Тыркубзэ: Ahmet Sonuç) - Тырку Туитч стримыр.
Къащныбэху
Теплъэр
ЩӀыбыр гъуэ-гъуэбжафэщ, кусэ хужьыфэ кӀыхьхэр ирехыу. Ныбэ щӀагъыр хужь-дыжьыныфэщ.
Здэпсэухэр
Щопсэу Еуропэм и Ӏыхэ нэхъыбэм, Тыркуейм, Къаукъазым и Хы ФӀыцӀэ Ӏуфэм, Ищхъэрэ Африкэм я мэзхэм е жыг гуэрэнхэм.
Пифагор и теоремэ
Пифагор и теоремэ — ПлӀанэпэзанщӀэ щимэм и катетхэм теухуа зэбгъузэнатӀэхэм я площадхэм я суммэр а щимэм и гипотенузэм теухуа зэбгъузэнатӀэм и площадым хуэдиз мэхъу.
Гипотенузэ
Гипотенузэ (ὑποτείνουσα) — щимэм и плӀанэпэзанщӀэм къыпэщылъ лъэныкъуэщ.
Катет
Катет (Κάθετος) — плӀанэпэзанщӀэ щимэм и плӀанэпэзанщӀэм къыбгъэдэлъ лъэныкъуэхэрщ.
Дзэлыкъуэ къуажэ
Дзэлыкъуэ къуажэ (Залукокоаже) — хьэблэ къалэ хуэдэ (1975 гъэ лъандэрэ). Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ.
КъэбцӀацӀэхэр
Тхылъхэр
Категориэ:КъэбцӀацӀэхэр
Дзэлыкъуэ къуажэ
Хэкумэтхыр
Дзэлыкъуэ къуажэ Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и ишхъэрэ лъэныкъуэмкӀэ гъэзащ. Хьблэр щытщ гъуэгу куэдым я зэхэкӀыпӀэм деж. Абыхэм псом нэхъ нэхъ пщӀэ зиӀэр федералнэ гъуэгушхуэ «Кавказ». Къуажэм щыщӀэдзауэ Налшык къалэ нэс 62 км дэлъщ, Псыхуабэ нэс 14 км дэлъщ.
И инагъыр — 47 км² мэхъу.
Нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр — Псынэдахэ, Псынэху, ЯтӀэкъуэ.
Хьэблэм и ику лъэгагъыр 612 метрэкӀэ хы Ӏуфэм къыщхьэщокӀ. ЩӀыр нэхъыбэу захуэщ, дыгъэкъухьэпӀэмкӀэ Ӏуащхьэхэр ирокӀуэ. Къуэхэр егъэзыха ӀыхьэхэмкӀэ щыкуэдхэщ.
Хьэблэр Дзэлыкъуэшхуэ псыхъуэм и лъэныкъуитӀымкӀэ кӀэрысщ. ЩӀыпӀэм псынэ куэд иӀэщ.
Тхыдэ
Къуажэр къэзыухуар уэркъ Абыкъуэ Муса и къуэ Хьэтэжыкъуэщ. Япэу къуажэр Шэджэм Ӏуфэм Ӏусащ, 1842 гъэм Бэхъсэн Ӏуфэм Ӏэпхъуащ.
1846 гъэм къуажэр Нартсанэ къалэ и пэмыжыжэу Ӏэпхъуащ.
1904 гъэм къуажэр Ӏэпхъуащ Дзэлыкъуэ псыхъуэм деж, Дзэлыкъуэ хъупӀэхэм нэхъ я ишхъэрэу. А гъэр къуажэр къыщаухуа гъэуэ ябж.
1920 гъэм советхэм Къэбэрдейр зэщӀащта иуж, Абыкъуэ къуажэ и цӀэр яхъуэжащ уэркъым и унэцӀэ зэрызэрихьэм щхьа. ЦӀэщӀэу къуажэм фӀащащ — Дзэлыкъуэ къуажэ.
1948 гъэм Дзэлыкъуэ къуажэ Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ ящӀащ.
1975 гъэм КъБССР-ым и унафэкӀэ къуажэм хьэблэ къэрал хуэдэ статаус хуагъэфэщащ. Ауэ 2012 гъэм упщӀэу яуващ, Дзэлыкъуэ къуажэ, къуажэ статус ептыж хъунрэ мыхъунрэ.
Джылэ
Джэлэ исым и Ӏувагъыр — 211 цӀыху/км²
ЦӀыхухъухэр — 4 718 цӀыхуу мэхъу (47,9 %), цӀыхубзхэр — 5 141 мэхъу (52,1 %)
Сымаджэш
Къедыгъуэм и сымаджэщ нэхъыщхьэр дэтщ.
Дин
МэжджытитӀ дэтщ.
Абазэкхъуей
Абазэкхъуей (Malva mauritiana)
Гулъытыгъуэ
Категориэ:Ботаникэ
Абонемент
Абонемент (abonnement < abonner)
Абдж
Абдж
Абзац
Абзац (Absatz)
Абонент
Абонент (Abonnent < abonner)
КъэбцӀацӀэ лъэпкъыр
Теплъэр
Дамэ кӀэщӀ хъурейхэщ, кӀабгъуэ кӀагуэхэщ, занщӀэу пыгъэщхъуам хуэдэу. Лъакъуэхэр кӀэщӀщ, лъэщщ, лъэпхъуамбэ кӀыхьхэщ. Цы щабэ Ӏувхэщ.
Здэпсэухэр
Дунейм и щӀыпӀэ куэдым мылъэтэжу, ауэ Ӏэпхъуэу щопсэу. КъэбцӀацӀэхэр фӀыуэ къудамэхэм щызокӀуэ, уеблэмэ жыгым «лъэсу» къохыфхэр. ЛӀэужьыгъуэ нэхъыбэм я гъащӀэр мэзым щагъакӀуэ.
Ӏусыр
Ӏус нэхъыщхьэр хьэпщхупщ, жыг жылэ.
Псыхэуэхужь
Псыхэуэхужь — псыхэуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Адрей лӀэужьыгъуэхэм къагуокӀ и теплъэ хужьыбзэмрэ зэрыпӀащэмрэкӀэ. Ику иту къешэч ч. 1,5 кӀигъу, дамэ лъэныкъуэм и кӀыхьагъщ см. 43-44. КӀэцӀыгъуэ зэманым псыхэухужьым и пщэдыкъым къыхокӀ хьэгуагуэ мыин, и пщэ щӀагъым — цы кӀыхь зэгуэкӀхэр, дамащхьэхэми — апхуэдэ цы кӀыхьхэр, кӀащхьэм блэкӀыу. Ахэр — агреткэ жыхуаӀэ цы цӀэрыӀуэхэрщ. Пэр, лъакъуэхэр фӀыцӀэщ, нэ хъуреягъыр удзыфэщ.
Здэпсэухэр
Урысейм уеблэмэ, щыбэгъуэжьауэ къалъытэ. Гуп-гупури щхьэхуэ-щхьэхури мэгъуалъхьэ. Абгъуэ щещӀ бгъэн Ӏув кӀырхэм. УащыпэщӀохуэ Ипщэ Еуропэм, Азиэм, Ищхъэрэ, Ипщэ Америкэхэм, Африкэм, Аустралиэм, Зелэнд ЩӀэм я тропик е субтропик лъэныкъуэхэм. Къаукъазым щымащӀэкъым, мэлъэтэж.
Хъумэным и тхыдэр
Агреткэ цыр зыӀэрагъэхьэн папщӀи 19 лӀэщӀыгъуэм псыхэуэхужьхэр гущӀэгъуншэу куэду зэтраукӀащ. Абы папщӀэ гъэщӀэгъуэнкъым, мы къуалэбзу лӀэужьыгъуэр япэм здыщыгъуалъхьэу щыта щӀыпӀэ куэдым зэрыщымыӀэжыр, е мащӀэ дыдэ зэрыхъуар. Е 20 лӀэщӀыгъуэм и 20 гъэхэм мы къуалэбзур хъумэн зэраублам, зэрырамыгъэщакӀуэжым и фӀыгъэкӀэкъэрал куэдым и бжыгъэр къызэрыкӀуэ хъужьащ.
Ӏусыр
Псыхэуэхужьым и Ӏусыр бдзэжьей, псы хьэпщхупщ, пкӀауэ, мацӀэ, шэрыпӀ псэущхьэ жьгъейхэр.
Къащ лъэпкъыр
Къащ лъэпкъыр — унэбзу хэкӀыгъуэ жьгъейхэщ.
Теплъэр
Япкъ кӀыхьагъыр см. 11-17, къашэч г. 8-10-м къыщыщӀэдзауэ 20-25-м нэс. ЛӀэужьыгъуэ нэхъыбэм я пэхэр псыгъуэ кӀыхьщ, къыхуегъэшыхауэ. ДамэкӀэхэр хъурейщ. Цы щабэ Ӏув ятетщ. Хъухэмрэ анэхэмрэ зэфэгъущ, я теплъэм уи нэм зыкъыщӀидзэкъым.
Здэпсэухэр
Еуропэм, Азиэм, Аустралиэм, Африкэм, Ишъхъэрэ Америкэм я мэзхэм мылъэтэжу щопсэу. Абгъуэ щащӀ жыг гъуанэхэм, жыг пхъафэ къыгуэкӀыпӀэхэм (къащхэм), къыр зэгуэкӀыпӀэхэм (дурэшбзухэм).
Ӏусыр
Я Ӏусыр — гъудэбадзэ, бэдж, къэкӀыгъэ жылэщ.
ЗэхэгъэкӀыгъэр
Лъэпкъыгъуэ Къащхэр Certhia Лъэпкъыгъуэ Salpornis
Къащ
Къащ — къащ лъэпкъым щыщщ.
Теплъэр
Инкъым. ЩӀыбыр щхъуэ-гъуабжафэщ, хужь ӀэпапӀэ цӀыкӀухэр хэгъэтӀысхьащ, ныбэ щӀагъыр шылэ-хужьыфэщ, щхьэбгъухэм ирокӀуэкӀ кусэ хужь. ТеплъэкӀэ ещхь дыдэщ и лъэпкъэгъу къащныбэхум. Пэ кӀыхьщ, гъубжэ сурэту гъэшауэ.
Здэпсэухэр
Къаукъазым къинэмыщӀауэ щопсэу Урысейм, Еуропэмрэ Азиэмрэ я мэзхэм. Абгъуэ щещӀ жыг гъуанэжьхэм, пхъафэ къыкӀэрыкӀыпӀэхэм. ШыщхьэӀум и пэхэм ин хъуа я шырхэр ящӀыгъуу къащхэр гуп-гупу мэӀэпхъуэ шхын лъыхъуэу. Апщыгъуэм щыплъагъунущ паркхэм, жыг хадэхэм, псыӀуфэ зэщӀэкӀахэм.
Ӏусыр
Ӏусым нэхъыбэу хохьэ цӀыв, хьэпӀацӀэ жьгъей, нэхъ мащӀэу — бэдж, щыгъыныхь, н.къ. бжыхьэм куэду яшх удз жылэ. Къащхэр хуабжу мэщхьэпэ мэзым, жыг хадэм.
Тхылъхэр
Категориэ:Къащхэр
КъэбцӀацӀэжьэгъуху
КъэбцӀацӀэжьэгъуху — къэбцӀацӀэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Щхьэщыгур къанэ щӀагъуэ щымыӀэу фӀыцӀэщ, тхыцӀэри фӀыцӀэщ щӀыхуфэ къыщӀэуэу, ныбэ щӀагъыр щӀыху-хужьыфэщ, жьэгъумрэ щхьэбгъухэмрэ хужьщ, нэхэм яхуэзанщӀэу кусэ фӀыцӀэхэр ирокӀуэкӀ. Лъэтэн щӀэзыдза къуэдейхэм я щхьэщыгури тхыцӀэри зэхуэдэщ я теплъэкӀэ, бгъэгур гъуабжафэщ.
Здэпсэухэр
КъэбцӀацӀэжьэгъухур щогъуалъхьэ Ищхъэрэ-КъуэкӀыпӀэ Къаукъазым и кхъуакӀэ мэзхэм, нэхъыбэу псей къызэбэкӀхэм, къапщтэмэ Ӏаткъуаджэ, Къаукъаз къуэдэщым, Абазэшхуэм, Хъырцейм. И щыӀэкӀэ-псэукӀэр къызэрыкӀуэу къэбцӀацӀэм ейм къызэрыщхьэщыкӀыр мащӀэщ.
Тхылъхэр
Категориэ:КъэбцӀацӀэхэр
КъэбцӀацӀэжьей
КъэбцӀацӀэжьей — къэбцӀацӀэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
КъэбцӀацӀэхэм я нэхъ лӀэужьыгъуэ цӀыкӀу дыдэщ. И дамэхэр, кӀэр, тхыцӀэр щхъуафэщ, щхьэщыгур псыфэщ, жьэгъур, бгъэгур, ныбэр, кӀащхьэр хужьщ. И кӀыхьагъыр см. 10 мэхъу, къешэч г. 10.
Здэпсэухэр
Щопсэу Ишъхъэрэ Америкэм и кхъуакӀэ мэзхэм.
Ӏусыр
Я Ӏусыр къэбцӀацӀэ лӀэужьыгъу хъуами ям хуэдэщ, къэкӀыгъэ жылэрэ гъудэбадзэрэ.
Тхылъхэр
Категориэ:КъэбцӀацӀэхэр
Кърухэр
Кърухэр — къру лъэпкъым щыщ лъэпкъыгъуэщ.
КъэбцӀацӀэ
КъэбцӀацӀэ — къэбцӀацӀэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Интерлингуэ
Интерлингуэ зэфӀищӀа искусственнэ бзэр 1922 гъэм Эдгар дэ Вал къигупсысауэ щытащ.
Литературэ
Литературнэ тхыгъэ нэхъыщхьэхэр КосмоглоттыбзэкӀэ къыдэкӀащ. Абы къинэмыщӀкӀэ Интерлингуэ бзэмкӀэ тхыгъэ гуэрхэр, оригиналыуи нэгъуэщӀ бзэуэ зрадзэкӀауи, къытрадзащ,
ОксиденталкӀэ тхыгъэ гуэрхэр:
КъэбцӀацӀэ
Теплъэр
ТхыцӀэр яжьэщхъуафэщ, ныбэ щӀагъыр тэхущ, гъуафэ къыщӀэуэу. Джабэхэмрэ кӀэ щӀагъымрэ гъуабжэщ. Щхьэбгъум, нащхьэм, натӀэм хужь кусэ цӀыкӀухэр ирокӀуэ. Пэм къыщыщӀэдзауэ нэхэри къаубыду щхьэбгъухэмкӀэ кусэ фӀыцӀэ ирокӀуэкӀ.
Здэпсэухэр
ЛӀэужьыгъуэ бэгъуащ, Къаукъазым щыкуэдщ, лъэтэжкъым. Щогъуалъхьэ къущхьэ мэзхэм, жыг хадэжьхэм, паркхэм. Тафэ мэзхэм щыплъагъунур бжьыхьэмрэ щӀымахуэмрэщ. Нэхъыбэм щогъуалъхьэ жыгыуӀухэм я абгъуэ ябгынэжахэм. Гъэм тӀо къыреш шыр блырыбл-ирийуэ. Анэми хъуми зэдапӀ быныр.
Ӏусыр
Ӏусыр гъудэбадзэ, хьэпщхупщ, мэракӀуэхэкӀ, шыкӀуртӀым, мышхумпӀэ, пщӀий.
Кърухэр
Дунем и лъэныкъу хъуам (Ипшъэ Америкэмрэ Антарктидэмрэ щымыхъукӀэ) уащыпэщӀохуэ. Я псэупӀэхэр хыкъумхэм, псыпцӀэхэм епхауэ щытщ.
ЩӀыгу
ЩӀыгу е Дуней - Шыхулъагъуэм и вагъуэкъан (планет/гезеген). Вагъуэкъаным и темыгъэ:.
Псыхэуэцыплъ
Псыхэуэцыплъ — псыхэуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
И пкъымкӀэ псыхэуэм ещхьщ, ауэ теплъэр гъуэ-фӀыцӀабзэщ, нэхъ цӀыкӀущ.
Здэпсэухэр
Еуропэм, Азиэм, Африкэм я щӀыпӀэ куэдым щыӀэщ. Къаукъазым щыпсэухэр мэлъэтэж. Псыхэуэцыплъхэр гуп-гупурэ щогъуалъхьэ псы зи гъунэгъу бгъэн, къамыл, ӀутӀанэ къэкӀыгъэхэм, дзэл, гъурц жыг зыхэт удз Ӏув лъагэхэм. Псыхэуэ псоми яхуэдэу, мыхэри моногамнэхэщ — зэгуэгъу хъуахэр я гъащӀэ псом зэдопсэу. Я абгъуэ Ӏэгъуэблагъуэр къыхах тафэ зэӀуха, хыкъум здэщыӀэ, щӀыпӀэ псыӀэхэр, къамыл, нэгъуэщӀ псы удзхэр, чыцэ лъахъшэхэр къыздэкӀхэр. Мэзхэм зыпыӀуадз. Псыхэуэцыплъхэр мэгъуалъхьэ гуп-гупури тӀурытӀури.
Ӏусыр
Яшх хьэпщхупщ, бдзэжьей, елыркъэш, хьэндыркъуакъуэ, шынакъыкӀ, шындырхъуо, блэ, дзыгъуэ.
Тхылъхэр
Категориэ:Псыхэуэхэр
Къру лъэпкъыр
Къру лъэпкъыр — къру хэкӀыгъуэм щыщ лъэпкъщ.
Къру лӀэужьыгъуэхэм ящыщ зэи жыг пытӀысхьэкъым (кърухьэгуагуэхэр щымыхъукӀэ), щӀылъэрыгъуалъхьэхэщ. Зэ гъуэлъхьэгъуэр джэдыкӀитӀщ. Дунем и щӀыпӀэ куэдым щопсэу, щӀымахуэр щрах Ищхъэрэ Африкэм, Индиэм, Хъутейм и Ипщэ-КъухьэпӀэм.
Къазмакъбзу
Къазмакъбзу — жьыкъан лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
КъэбцӀацӀэцӀыкӀу
КъэбцӀацӀэцӀыкӀу — къэбцӀацӀэ лъэпкъым и лӀэужьыгъуэ нэхъ жьгъейхэм ящыщщ.
Къазмакъбзу
Здэпсэухэр
Щопсэу Азиэ Курытым, Алтайм, Къажэрым я бгылъэ щӀыпӀэхэм, Къаукъазым. И бжыгъэкӀэ курытщ. Мы лӀэужьыгъуэр Къаукъазым щымащӀэщ, ауэ мылъэтэжу щопсэу. Гъэмахуэм щыплъагъунущ къущхьэ щӀыпӀэхэм, бжьыхьэ-щӀымахуэм — псыхъуэ гъурцхэм, банэ мэзхэм.
КъэбцӀацӀэцӀыкӀу
Теплъэр
Щхьэр фӀыцӀэ лыдщ и натӀэм цы хужь зытӀу хэсу. Нэхэм къыщегъэжьауэ пщэбгъухэмкӀэ ирокӀуэкӀ кусэ хухь. ТхыцӀэмрэ кӀэпкъымрэ къащхъуафэщ, ныбэ щӀагъыр щхъуэщ, хулъащхьэм ӀэпапӀэ гъуабжэхэр хэлъу.
Къазмакъбзу
Ӏусыр
Нэхъыщхьэу къэкӀыгъэ жылэщ, псом хуэмыдэу къазмакъейр фӀыуэ ялъагъур.
КъэбцӀацӀэцӀыкӀу
Здэпсэухэр
Ишъхъэрэ Америкэм и ищхъэрэ лъэныкъуэр хеубыдэщ и псэупӀэм — Аласкэ, Канада, АШЗ-м и ищхъэрэ-къуэкӀыпӀэр. ПсэупӀэр къущхьэхъу кхъуакӀэ мэзхэращ.
Ӏусыр
Нэхъыщхьэу гъэмахуэм — мэз хьэпщхупщ, гъудэбадзэ; щӀымахуэм — жыг жылэ.
Тхылъхэр
Категориэ:КъэбцӀацӀэхэр
Гуадалахара
Гвадалахара, Guadalajara, главный город федералного штата Халиско, положеный на западѣ середньой части Мексикэ в надморской высотѣ около 1550 м н. м. в пасмѣ климы сухой и мягкой (выявши сезону дожди в добѣ од юла до середины септембра).
Фотогалерия
Country1.JPG|' GWTC1.JPG|' Multiva1.jpg| Tapatio tour bus.jpg| 15mpalace.JPG| Plaza de Armas, Guadalajara, Jalisco, México.jpg| Palacio de gobierno1.jpg| Plazadeliberacion1.jpg| Pedromoreno1.jpg| FotoCH 32.JPG| CH2Uni.jpg| FotoCH 17.JPG| </Gallery>
Категориэ:Населены пункты Мексика
Къру
Къру — къру лъэпкъым щыщщ.
Здэпсэухэр
Къаукъаз щӀыбым щогъуалъхьэ, я зыныкъуэхэми щӀымахуэр щрах. Ищхъэрэ Къаукъазым куэду щыболъагъу гъатхэмрэ бжьыхьэмрэ бгылъэ, тафэ щӀыпӀэхэм. Кърур гуэурейщ, ауэ икӀи сакщ. Къэрал куэдым щопсэу. ЩӀымахуэр щрех Африкэм и ищхъэрэ щӀыпӀэхэм.
Ӏусыр
Ӏусым хохьэ къэкӀыгъэ, жылэ, мэракӀуэхэкӀ, апхуэдуи — хьэпщхупщ, хьэндыркъуакъуэ, блэ, дзыгъуэ.
Тхылъхэр
Категориэ:Кърухэр
КърупщэфӀыцӀэ
КърупщэфӀыцӀэ — къру лъэпкъщ.
Теплъэр
Къру лъэпкъым и нэхъ цӀыкӀу дыдэщ мы лӀэужьыгъуэр. Щхьэр, пщэр, кӀэ щӀагъыр — фӀыцӀэщ; и нэбгъухэм кӀыхьу цы Ӏэрамэ хужьхэр къыхокӀ. Пэр кӀэщӀщ, гъуэжьыфэщ. ТхыцӀэр, дамэхэр, пщэ щӀыбыр, ныбэ щӀагъыр, лъакъуэхэр — щхъуафэщ.
Здэпсэухэр
Щопсэу ипщэ губгъуэ гъущэхэмрэ къум ныкъуэхэмрэ. Щогъуалъхьэ Хуэхуэлейм и хы Ӏуфэ, Урысейм и ипщэ щӀыпӀэхэм, Сыбырым, Азиэм, Еуропэм, Африкэм и Ищхъэрэ-КъухьэпӀэм. ЩӀымахуэр щрех Африкэм, Индостэным, Бирмэм.
КъруфӀыцӀэ
КъруфӀыцӀэ — къру лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Кърухэм я нэхъ цӀыкӀу лӀэужьыгъуэщ. И теплъэр нэхъыбэкӀэ щхъуафэ-фӀыцӀафэщ. Къабзий пхъашэхэр фӀыцӀэщ. Щхьэмрэ пщэмрэ хыжьхэ, щхьэшыгур плъыжьыфэщ. Хъумрэ анэмрэ я теплъэкӀэ зэфэгъущ, ауэ хъухэр тӀэкӀу нэхъ инхэ.
Здэпсэухэр
Щогъуалъхьэ Сыбырым, КъуэкӀыпӀэ Жыжьэм, Хъутейм и ищхъэрэ лъэныкъуэхэм, щӀымахуэр щрех Японым, Корейм я ипщэ лъэныкъуэхэм, Хъутеикум.
Ӏусыр
Кърум хуэдэуи и Ӏусым къэкӀыгъи псэущхьи хохьэ: псы удз, мэракӀуэ, жылэ, абым щымыхъукӀэ — гъудэбадзэ пӀащэхэр, хьэндыркъуакъуэ, шындырхъуо.
Къру хэкӀыгъуэр
Къру хэкӀыгъуэ — лъэпкъипщ зэщӀеубыдэщ.
Къуалэбзу пӀащэхэщ, ч. 10-15 къашэч. Цы пхъашэ Ӏувхэщ, лъакъуэ, пщэ кӀыхьэхэщ. КӀэбдз лъащӀэхэм цы ятеткъым. Дамэхэр кӀыхькъым, ауэ бгъуэщ, пэ кӀыхь лъэщхэщ. Макъ жьгъырухэщ, жыжьэ мэӀу. ФӀыуэ къажыхьыф. Анэмрэ хъумрэ зэфэгъущ икӀи зэгуэгъущ (моногамнэщ). Илъэсым тӀо цы япхъыж. Кърухэр дунейм и щӀыпӀэ куэдым щопсэу, ипщэ, ищхъэрэ дыдэхэм къанэмыщӀа. ХьэщӀапӀэу нэхъ къыхах тафэ псыпцӀалъэхэр.
ЗэхэгъэкӀыгъэр
ХэкӀыгъуэм лъэпкъ хиубыдэхэр:
КъикӀыхэкӀ
КъикӀыхэкӀ — жьыкъан лъэпкъ, къикӀыхэкӀ лъэпкъэгъущ.
Теплъэр
Теплъэр къызэрыкӀуэу дахэщ. Хъухэм я тхыцӀэр гъуабжэ-фӀыцӀафэщ, къабзий, цы гъунэхэр — щхъуэ-улъияфэщ. Пэ лъэдакъэм къыщыщӀэдзауэ нащхьэмкӀэ набдзэ хужь ирокӀуэкӀ. Дамэхэр гъуабжэ-фӀыцӀафэщ ӀэпапӀэ хужь тӀурытӀ яхэсу. Жьэгъур, хулъащхьэр, джабэхэр гъуэжьыфэщ, ныбэ, кӀэ щӀагъхэр хужь-гъуэжьыфэщ. КӀэ къыхэкӀыпӀэр хужьщ, ауэ кӀапэ дыдэр гъуабжэ-фӀыцӀафэщ. Анэхэм я теплъэр нэхъ фагъуэщ. Унэбзум нэхърэ нэхъ цӀыкӀущ.
Здэпсэухэр
Щопсэу мэз лъапэхэм, мэз гъэуапӀэ чыцэу зэхэкӀэжахэм, удз кӀыр здэщыӀэ хъупӀэхэм, бгыхэм. Еуропэ псом ущыпэщӀохуэ, щӀымахуэр Африкэ Курытым щрехыр. Къаукъазым деж м. 2000-м нэс зи лъэгагъ къущхьэхэм щыӀэщ. Абгъуэ щащӀ удз Ӏув щӀагъым, зэзэмызи — жыг уахэм я лъабжьэ щӀагъым.
КъыуфӀыцӀэ
КъыуфӀыцӀэ — бабыщ лъэпкъым щыщ, къыу лъэпкъыгъуэм хэхьа лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Теплъэ нэхъыщхьэр фӀыцӀэщ, дамэ къабзий пхъашэхэр хужьщ.
Здэпсэухэр
Зыщыпсэур Аустралиэ закъуэщ. Мы къыур гугъуехьыншэу ӀэрыпӀ ящӀыф, Еуропэм я паркхэм, жыг хадэхэм дунейгъэдахэ хьисэпкӀэ куэду щаӀыгъ.
Къыухэр
Къыухэр — къуалэбзу лъэпкъыгъуэщ.
Теплъэр
Псыес къуалэбзухэм я нэхъ пӀащэщ. Я теплъэкӀэ хужьхэ, щхъуафэхэ е фӀыцӀэхэ. Хъухэмрэ анэхэмрэ я теплъэкӀэ зэфэгъу. Къыухэр къазхэм зэращхьэщыкӀыр я пщэ кӀыхымрэкӀэ я инагъымрэкӀэ (нэхъ индыдэхэм ч. 15 къашэч). Я лъакъуэхэр кӀэщӀ, ауэ дамэ лъэщхэр ятет.
ЗэхэгъэкӀыгъэр
Лъэпкъыгъуэм лӀэужьыгъуэ зэщӀиубыдэхэр:
Тхылъхэр
Категориэ:Къыухэр
Кърухьэгуагуэ
Кърухьэгуагуэ — къру лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
И теплъэр нэхъыбэкӀэ щхъуэ-фӀыцӀафэщ; къабзий пхъашэхэр хужьщ. Мы лӀэужьыгъуэм гу лыптэу иӀэр хьэгуагуэ дыщафэ ин и щхьэм тетыращ. И нэ щӀагъым ӀэпапӀэ плъыжь хэсщ, нащхьэм ӀэпапӀэ хужьщ. Хъумрэ анэмрэ я теплъэкӀэ зэфэгъущ.
Здэпсэухэр
Мы къру лӀэужьыгъуэр здэпсэур Африкэ закъуэрщ. Хеубыдэ Африкэм и Кумрэ и КъуэкӀыпӀэ лъэныкъуэхэмрэ. Тафэ псыпцӀэхэм, губгъуэ псыӀэрынэхэм и щӀасэу щопсэу. Жэшыр кӀарцей жыгхэм и къудамэхэм дэлъэтейуэ щехьыр.
Ӏусыр
Я Ӏусым къэкӀыгъэхэм хуэдыу псэущхьэ жгъейхэри хохьэ. Нэхъыщхьэу удз пкъыщӀэ, жылэ, хьэпщхупщ, псэущхьэжьейхэр. Куэду гъавэхэри яшхщ мэкъумэшыпӀэхэм, ауэ зэран лэжьыгъэм халъхьэкъым.
Къыртхьэрыкъуэ
Къыртхьэрыкъуэ — тхьэрыкъуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Губгъуэтхьэрыкъуэм нэхърэ нэхъ цӀыкӀущ, и дамэ лъэныкъуэр см. 22-23,5. И фэр щхъуэщ, пщэм и щхьэр удзыфэ лъыдщ, ищӀагъымкӀэ бгъэгум нэс плъыжь лыдщ. НыбэщӀагъымрэ кӀэ щӀагъымрэ хужьыфэщ. И дамэм кусэ фӀыцӀитӀ ирокӀуэ. Анэхъэр нэхъ фагъуэ икӀи нэхъ цӀыкӀу хъухэм нэхърэ.
Здэпсэухэр
Азиэм и Ӏэхьэ нэхъыбэм щопсэу, абым хеубыдэ: Афганистэн, Хъутей, Индиэ, Монгол, Пакистэн, Урысей.
Тхылъхэр
Категориэ:Тхьэрыкъуэхэр
Pokimane
Imane Anys (/ ˈɪmɑːn ˈæniːs /; Араб хэл: إِيْمَان أَنِيْس, романчлагдсан: ʾImān ʾAnīs, дуудлага [ʔimaːn ʔaniːs]; 1996 оны 5-р сарын 14-нд төрсөн). Анис нь Twitch дээр видео дамжуулалтын агуулгыг шууд дамжуулдаг, ялангуяа League of Legends, Fortnite кинонуудаар шууд дамжуулдгаараа алдартай. Тэрээр контент бүтээгч онлайн нийгмийн зугаа цэнгэлийн бүлгийн OfflineTV-ийн гишүүн юм.
Twitch дамжуулалт
Анис Макмастерийн их сургуульд сурч химийн инженер мэргэжлээр суралцаж байсан боловч дараа нь сургуулиа орхиж уран бүтээлийн карьераа бүтэн цагаар үргэлжлүүлэн хийжээ. Тэрээр 2017 онд Twitch дээр 450,000 дагагчтай болж, платформ дээр хамгийн их дагагчтай 100 дансанд дансаа байршуулав. 2017 онд түүний данс платформ дээр гарч ирсний үр дүнд Shorty Awards нь түүнийг оны шилдэг Twitch Streamer-ээр нэрлэжээ. Shorty Awards шагнал гардуулах ёслолын үеэр түүний лигийн домог тоглолтын явц болон тайлбар дамжуулалт нь түүнийг Twitch дээр нэр хүндтэй болоход түлхэц өгсөн гэж дэлгэрэнгүй бичжээ. Тоглоомын шинэ горимыг зарлаж буй лигийн домог трейлер дээр Анис эпизод дүр төрхтэй болжээ.
Анис нь ивээн тэтгэгчийн хүрээнд анх цацсан Fortnite-ийн тоглоом, тайлбарыг дамжуулдаг байсан. 2018 онд E3 дээр Fortnite-ийн хөгжүүлэгчид болох Epic Games про-am арга хэмжээг зохион байгуулав. Энэхүү арга хэмжээ нь Fortnite-ийн Battle Royale горимд тохирох тоглолтыг гол одуудтай хослуулсан; Анисийг реппер Дезиньертэй хослуулсан боловч үйл явдлын өмнөхөн түүнийг сагсан бөмбөг тоглогч Жош Хартаар сольжээ. 2019 оны 3-р сарын дундуур Анис түүний буурч буй Fortnite урсгалын талаар ярихдаа "миний хийж буй агуулгын талаар надад юу таалагдах эсвэл таалагдахгүй байгаагаа бодох хэрэгтэй" гэжээ.
Tech мэдээллийн вэбсайт Дижитал Трендс нь Анисийг үзэгчидтэйгээ байнга харьцаж, "сул, гэхдээ урам зоригтой зан чанараа" "урт хэлбэрийн урсгалд бүрэн тохирсон" гэж тодорхойлсон байдаг. [9] Тоглоомын агуулгыг цацахаас гадна Anys нь янз бүрийн бодит нэвтрүүлгүүдийг шууд дамжуулж, дамжуулдаг. дэлхийн агшин.
Twitch нь платформ дээрх хамгийн алдартай стримерүүдийн нэг болох Anys-тэй шууд хамтран ажиллаж байна. 2018 оны 7-р сард Twitch түүнийг TwitchCon арга хэмжээнийхээ 2018 оны давталтын 15 элчин сайдын нэгээр сонгов. Тэр сарын сүүлээр Twitch мөн Anys-ийг Twitch Creator Camp-ийн хамтрагчаар төлөвлөж, агуулга бүтээгчдэд амжилттай суваг бүтээхэд нь туслах цуврал нэвтрүүлэг, нийтлэлийг төлөвлөжээ. 2020 оны 3-р сард Анис Twitch-тэй олон жилийн онцгой эрхтэй болжээ. Social Blade нь Anys-ийг Twitch-ийн хамгийн их дагагчтай 6 дахь хэрэглэгчээр жагсаасан бөгөөд 2021 оны 5-р сарын 15-ны байдлаар 7.7 сая дагагчтай болжээ.
2020 оны 10-р сарын сүүлээр Анис АНУ-ын төлөөлөгчид Александриа Окасио-Кортез, Илхан Омар нартай хамтран Нууцлаг шарсан талх, ХасанАби зэрэг хэд хэдэн нэр хүндтэй стримерүүдтэй хамтран ажиллаж, 2020 оны Нэгдсэн Нэгдсэн Улсад саналаа өгөх санаачилгын хүрээнд Бидний дунд хуралдаанд оролцов. Мужийн ерөнхийлөгчийн сонгууль.
Анис нь 2021 оны Forbes 30-аас доош насны "Тоглоом" -ын төрөлд нэр хүндтэй хүндэт өргөмжлөл хүртсэн бөгөөд энэ нь түүнийг Twitch-ийн хамгийн том эмэгтэй стример, OfflineTV-ийг үндэслэгчдийн нэг хэмээн онцолжээ.
YouTube
Twys платформ дээр цацахаас гадна Anys нь олон тооны YouTube сувагтай: Pokimane, Pokimane Too, Pokimane VODS, Poki ASMR, imane. Pokimane суваг нь урсгалуудаас засварласан тоглоомын клипүүдийг агуулдаг бол Pokimane Too нь түүний тоглоомын агуулга, влог, подкасттай холбоогүй клипүүдийг агуулдаг. Pokimane VODS суваг дээр урсгалуудын бүрэн засвар хийгдээгүй VOD клипүүдийг байршуулж байна. Poki ASMR сувагт AnM суваг дээр байршуулахаа больсон ч ASMR контент бүхий YouTube-ийн өргөн хүрээний нийгэмлэгийн нэг хэсэг болсон видеонууд гарчээ. 2021 онд Anys нь зүгээр л 'imane' нэртэй шинэ суваг нээлээ.
Анис нь контент бүтээгчдээс бүрдсэн YouTube-ийн хамтарсан суваг болох OfflineTV-ийн гишүүн юм. [21] Анис сувгийн талаар ярихдаа "стример байх, ганцаараа амьдрах нь тийм ч таатай зүйл биш тул бид бие биенээ компаниа байлгахаас гадна хамтран ажиллаж, бүгдэд сайн ажил, агуулга хийхийн тулд нэг арга замаар нэгдэхээр шийдсэн. өөр. "
Бусад төслүүд
2019 оны 10-р сард Анис бусад олон интернэт хүмүүсийн дунд 2021 оны 5-р сард нээлтээ хийх Шон Левигийн найруулсан "Чөлөөт залуу" кинонд тоглоно гэж мэдэгдэв.
2020 оны 6-р сард Anys нь Markiplier болон Jacksepticeye брэндийн Cloak брэндийн түнш, бүтээлч захирлаар нэгдэв.
Кърухужь
Кърухужь — къру лъэакъым щыщ лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Къуалэбзу пӀащэщ, къешэч ч. 5-8,6. И пэ хъуреягъым, натӀэм цы теткъым, фэр плъыжьщ абдежым. Пэ лъэш ин пытщ, плъыжьыфэу. И цыр хужьщ къабзий пхъашэхэм щымыхъукӀэ (ахэр фӀыцӀэщ). Анэмрэ хъумрэ зэфэгъущ.
Здэпсэухэр
Щопсэу Сыбырым и щӀыпӀэ щхьэхухэм. ЩӀымахуэр щрах Азэрбиджаным и ипщэ-къуэкӀыпӀэм (Аракс и хэлъэдапӀэм), Къажэрым, Хъутейм и Ипщэ-КъуэкӀыпӀэм, Индиэм.
Ӏусыр
Кърухужьхэм Ӏумпэм ящӀкъым зыри, я Ӏусым къэкӀыгъи псэущхьи хохьэ: дзыгъуэ, къуалэбзухэм я джэдыкӀэ, я шырхэр, бдзэжьей, хьэпщхупщхэр, абым нэмыщӀу мэракӀуэхэкӀ, псыудзхэр.
Къыу
Къыу — бабыщ лъэпкъым щыщ, къыу лъэпкъыгъуэм хэхьа лӀэужьыгъуэщ.
Теплъэр
Къуалэбзу пӀащэщ. И гъунэгъу дыдэ лӀэужьыгъуэ хьэдэкъазым хуэдизынщ, къешэч ч. 7-12, дамэ лъэныкъуэр см. 56-63,5. ЩескӀэ и пщэр занщӀэу иӀыгъщ. Теплъэр зэфэзэщу хужьщ, цы щабэ тетщ, лъакъуэ кӀэщӀщ, икӀэмкӀэ ехьэкӀащ. Дамэхэр инкъым, пкъым быдэу екъузылӀащ, мыпӀащӀэурэ йос. ЗекӀуэн фыуэ илъагъукъым. И макъыр жьгъыру лъэщщ. ИкъукӀэ сакъщ.
Здэпсэухэр
ЩӀымахуэр щегъакӀуэ Хы Курыт, Хы Каспий щӀыналъэхэм, Ипщэ-КъуэкӀыпӀэ Азиэм. Щопсэу Еуразиэм и Ищхъэрэ лъэныкъуэм. Къаукъазым и щӀыпӀэ зэхуэмыдэхэм, къапщтэмэ, Къэрэшей-Шэрджэсым и псы хуэм, хыкъум Ӏуфэхэм гъатхэ, бжьыхьэ лъэтэжьыгъуэ зэманым щалъагъу.
Абгъуэ абрагъуэр, м. 2,5-3 нэс зи къаухьыр, щеухуэ къамыл, ӀутӀанэ Ӏув зыӀут хыкъумхэм, хы Ӏуфэхэм. КӀэцӀыгъуэм анэм абгъуэц къызыхеч.
Ӏусыр
Ӏусыр псыудз лъабжьэ, псым хэс псэущхьэ жьгъейхэр.
Тхылъхэр
Категориэ:Къыухэр
Къырпсыхэуэ
Къырпсыхэуэ — псыхэуэбзагуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэ пӀащэщ.
Теплъэр
Теплъэр фӀыцӀэщ, удзыфэ лыд къыщӀэуэу, ныбэ щӀагъыр хужьщ. Псыхэуэ къызэрыкӀуэхэм яхуэдэу мыри пэкӀыхь, пщэкӀыхь, лъакъуэкӀыхьщ, кӀэбдз лъащӀэмрэ лъэдиймрэ цы ятеткъым. Ин хъуа шырхэм я цыр лыдкъым.
Здэпсэухэр
Къырпсыхэуэр щӀыпӀэ куэдым щогъуалъхьэ, куршым и гъунэгъуу мэз, псыпцӀэ, хыкъум псы здагъуэтым, Еуропэм, Азиэм, Къаукъазым. ЩӀымахуэр щрах Ипщэ Африкэм, Индиэм (Ганг псым и Ӏэгъуэблагъуэм), Хъутейм и Ипщэ-КъуэкӀыпӀэм. Абгъуэ щещӀ щӀыпӀэ къуейщӀейхэм — жыг къудамэхэм, къырыщхьэ, бгъуэнщӀагъ дапхъэхэм, илъэс бжыгъэкӀэ къегъэсэбэп. КӀэцӀын щиублэр илъэсищ ныбжьырщ. Шырхэр абгъуэм къыщилъэтыр я ныбжыр махуэ 64-65-м нэсауэщ.
Ӏусыр
Ӏусыр къанэ щӀагъуэ щымыӀэу псэущхьэщ, нэхъыбэу бдзэжьей, алыркъэш, хьэндыркъуакъуэ, абым нэмыщӀу дзыгъуэхэр, блэхэр, шындырхъуохэр.
Тхылъхэр
Категориэ:Псыхэуэбзагуэхэр
Къуалэ
Къуалэ — вынд теплъэ лъэпкъщ.
Теплъэр
КъуанщӀэм нэхърэ нэхъ цӀыкӀущ. ТеплъэкӀэ фӀыцӀафэщ. Щхьэм и щӀыбымрэ пщэм и щӀыбымрэ дыжьыныфэу мэлыдщ.
Здэпсэухэр
Щопсэу Еуропэм, Азиэм, Африкэм. Къаукъазым мылъэтэжу щыӀэщ. Гуп-гупурэ зэдопсэу паркхэм, жыг хадэхэм, псыхъуэхэм, мэзхэм. Щогъуалъхьэ жыг гъуанэхэм, бжьыхьэкӀапэхэм, уэнжакъхэм, бгы нэпкъхэм. Бадзэуэгъуэм къыщыщӀэдзауэ гупышхуэурэ заугъуейри Ӏэпхъуэхэурэ мэпсэу къуанщӀэхэм я гъусэу.
Ӏусыр
Мэкъумэш къэкӀыгъэхэм зэран яхуэхъу хьэпщхупщ, гъудэбадзэр куэду яшх.
Тхылъхэр
Категориэ:Фикъхэр
Къуаргъкъащхъуэ лъэпкъыр
Къуаргъэкъащхъуэ лъэпкъыр — къуаргъэкъащхъуэ хэкӀыгъуэщ.
Теплъэр
Мы къуалэбзухэр быдэу зэхэщӀыхьащ, щхьэщхуэхэщ, пщагуэхэщ, пэ лъэщхэщ, мащӀэу гъэшауэ. Лъакъуэхэр кӀэщӀщ, теплъэр лыд-удзыфабзэщ, къащхъуэщ, щхъуэмчыфэщ. Анэмрэ хъумрэ зэфэгъущ.
Здэпсэухэр
Щопсэу Еуропэм, Азиэм, Африкэм я ипщэ лъэныкъуэхэм.