Махуэ_Гъэпс_(Мазэхэр)
Иджырей къагъэсэбэп цӀэхэр
АдэкӀэ журналистым и тхыгъэм къыщеӀуатэ мазэцӀэхэр къызэрыхаха щӀыкӀэр: «Къыхэтха псалъэ псоми ящыщу дэ тӀэкӀу зэтхъуэкӀар январым зэреджэрщ. Вариантищым къыщыхьар «шылэ мазэ» жиӀэущ. Шылэм щыщу январым нэхъ мащӀэ лъысми, абы и цӀэр щӀыфӀащар, дауи, а мазэм щӀымахуэ шылэм щыщӀидзэу зэрыщытар арагъэнущ. Дэ гъэмахуэ, щӀымахуэ шылэхэр зэхэмыгъуэщэн щхьэкӀэ, «шылэ» псалъэм ипэ «щӀы» пыдгъэувэри «щӀышылэ» къэдгъэхъуащ, «щӀымахуэ шылэ» къикӀыу. Февралым адыгэхэр мазаекӀэ, мазэ хъуанэкӀэ, мазэ ябгэкӀэ еджэрт, псоми къикӀыр а зэманыр зэрыябгэрщ. Шапсыгъхэм мазае жаӀэ, дэри абы дыкъытеувыӀащ. Мартым зэреджэ уэдыбэ, ӀутӀыжыгъуэ, гъатхэпэ псалъэхэм иужьрейр къыхэтхащ. Апрелым фӀэщыгъэцӀэ зыбжанэ иӀэщ: мэллъхуэгъуэ, удзыпэ къэхъеи- гъуэ, мэлыжьыхь. Япэ итхэр псалъитӀу тхын хуей зэрыхъум щхьэкӀэ, иужьрейр нэхъ къезэгъыну къэтлъытащ, къэмыпсэлъыгъуафӀэми, мыдахэ дыдэу щыт пэтми. Май – вэнгъуэкӀэ, хакӀуэ утӀыпщыгъуэ, накъыгъэ. Дунейр къыщыгъа- гъэу щыщӀэращӀэ лъэхъэнэм шапсыгъ адыгэхэр зэреджэ «накъыгъэ» псалъэм дыкъытеувыӀащ. Июным "шэмыгъапцӀэ жэщкӀэ" адыгэхэр зэджэ жэщ нэхъ кӀэщӀ дыдэр,махуэ нэхъ кӀыхь дыдэр хуэзэт. Адыгэхэм абыи цӀэ зыбжанэ фӀащат – напхъуэ, гъэмахуэку. Ауэ дэ нэхъ тфӀэзахуэр «мэкъуауэгъуэ» фӀэщыгъэцӀэрщ. Июлым икухэм гъэмахуэ шылэр къохьэ. Дунейр нэхъ щыхуабэ дыдэщ,кӀэщӀу жыпӀэмэ бадзэуэгъуэщ. А цӀэр а мазэм къыхуэдгъэнэжащ. Августри аращ. Абы и фӀэщыгъэцӀэхэм «шыщхьэӀур» къахэтхащ, ад- рейхэр зэрымыпсалъэ дахэм къыхэкӀыу. «ШыщхьэӀум» къикӀыр, зэрыхуагъэфащэмкӀэ, а зэманым шым и щхьэр ищӀырей зэрыхъум, жьы зыщӀригъэхуу зэрызэбэдзауэм къытекӀащ. Сентябрым ӀуэгъуэкӀи, гъубжэдэх мазэкӀи, фокӀадэкӀи еджэу щытащ. Бжьыхьэм и къулеягъыр къигъэлъагъуэу «фокӀадэр» къыхуэдгъэнэжащ. Октябрым щхьэкӀэ вэн, Созэрэщ и мазэ, жэпуэгъуэ жаӀэрт. Иужьрей псалъэм дыкъыщӀытеувыӀар гъэм и лъэхъэнэр нэхъыфӀу къызэригъэлъагъуэрщ. Ноябрь – тхьэщӀын, мэкъу ишыжыгъуэ, гъуэгыгъуэ, тӀы утӀыпщыгъуэ, щэкӀуэгъуэ. «ЩэкӀуэгъуэ» псалъэр къыщӀыхэтхар гурыӀуэгъуэщ. Декабрь – пхъэзей, щӀымахуэпэ, дыгъэгъазэ. Мы зэманыр махуэм и кӀэщӀыгъуэ дыдэщ. Зэрыфлъагъущи, редакцэм и лэжьакӀуэхэм къэдгупсысауэ мазэцӀэхэм зыри яхэткъым. Дэ псори зэхэтлъхьэу нэхъ тэмэму къэтлъытэхэр къыхэтхауэ,ди нэхъыжьхэм къагъэщӀар щӀэблэм и пащхьэ итлъхьэжауэ аращ. «Адыгэ псалъэ» газетым мазэцӀэхэр адыгэбзэкӀэ къыщытрадзэм и деж,урысыбзэкӀи и цӀэр патхэ, цӀыхухэр ирагъэсэн папщӀэ. Ауэ а фӀэщыгъэцӀэхэр зигу изыубыдэфар икъукӀэ мащӀэ дыдэщ. Апхуэдэ мазэ къэбжыкӀэ пасэ зэманым зэрыщыӀар ди нэхъыжьхэм я псалъэм къыхощыж, ауэ а бжэкӀэр къэщтэжыгъуафӀэкъым. Нэгумэ Шорэ къигъэсэбэпу щыта фӀэщыгъэцӀэхэр нэхъ зэгъэщӀэгъуа- фӀэу, нэхъ къэщтэжыгъуафӀэу къэзылъытэхэр щыӀэщ. Ауэ «щӀымахуэпэ»,«щӀымахуэку», «щӀымахуэкӀэ» жыхуиӀэ псалъэхэр мазэ гуэрым тещӀыхьауэ щыткъым, абыхэм къагъэлъагъуэр гъэм и лъэхъэнэщ. Апхуэдэ мыхьэнэ яӀэу бзэ псоми ахэр хэтщ икӀи куэдрэ къыдогъэсэбэп. КъинэмыщӀауэ, гъэмахуэри,бжьыхьэри, щӀымахуэри, гъатхэри къыщихьэр тхьэмахуищым щӀигъукӀэ къыкӀэроху иджырей махуэгъэпсым а лъэхъэнэхэм яхухиха мазэхэм я щӀэдзапӀэхэм. Нэгумэм и вариантыр зэгъэщӀэгъуафӀэми, ари къезэгъыркъым. Лэжьыгъэм дыщытопсэлъыхь «Щам дэт Адыгэ хасэ» жыхуиӀэ календарым къыщыгъэлъэгъуа цӀэхэми. ЗэщхьэщыкӀыныгъэ гуэрхэр яӀэми, хэхэс адыгэхэм къагъэсэбэп мазэцӀэхэмрэ къэбэрдейхэм, адыгейхэм къагъэсэбэпхэмрэ зэтохуэ. Ар къызыхэкӀар Къэбэрдейм икӀа адыгэхэм а псалъэхэр зэрыздрахаращ, абыхэм зыри къагупсысакъым.