cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ulsan
Ulsan — Qubla Koreyanın' qubla shıg'ısında yapon tenizi' jag'asında jaylasqan qala. Xalqı sanı : 1,295,895 mln. "Ulsan Hyundai" atlı futbol klubı bar. Pusan qalasınan 70 km uzaqlıqta jaylasqan. Klimatı mussonlı jillina 1125 mm jawın tusedi.
Ózbekstan xalıq oqıtıwshısı
“Ózbekstan Respublikası xalıq oqıtıwshısı“ húrmetli ataǵı — balalar hám jaslarǵa tálim hám de tárbiya beriwde, xalıq tálimin rawajlandırıw jumısında ayrıqsha xızmet kórsetken barlıq túrdegi ulıwma tálim mektepleriniń oqıtıwshılarına, joqarı hám orta arnawlı oqıw jurtlarınıń, óner-texnika bilim jurtlarınıń muǵallimlerine, xalıq tálimi sistemasındaǵı oqıw-tárbiya, stilistika hám basqa mekemelerdiń jumısshılarına beriledi.
Sano
Sano (Arаbsha. صنعاء) — Yemen Ma'mleketinin' Paytaxtı, Xalqi sani: 1,937,451 (2012)
Elektrod
Elektrod (elektro... hám yun. poyok — jol) — 1) birlestiriw, japıstırıw, sıbaw elektrodı — birlestiriw, eritiw yaki kesip túsiriw waqtında detalǵa elektr togı beretuǵın element (plastinka, rolik yaki sterjen). Metall, kamnenkem waqıtlarda kómir sırtına legirlewshi, oksidlewshi hám barqararlawshı ximiyalıq zat qaplap tayyarlanadı. Elektroddıń eriytuǵın, erimeytuǵın (volfram hám uglerodlı polat sterjenler) hám kontakt birlestiriw ushın mólnellengen túrleri bar. Metall E. 0,3–12 mm diametrli qılıp soǵıladı; 2) p elektrodı — jay peshi konstruksiyasınıń elementi; onnan elektr toǵı peshtiń is boslıǵına uzatıladı. Kómir, grafit, metalldan tayyarlanadı; 3) galvanik E. — ionlı ótkizgishge batırılǵan element; elektron ótkizgish esaplanadı. Elektroliz waqtında galvanik tok siltemeleri hám basqalarda isletiledi; 4) elektron ásbap E. i — plastinka, tar, silindr hám basqa túrlerde soǵıladı. Túrli maqsetlerde isletiledi. Mas, katod, fotokatod kibi Elektrodlar elektronlar siltewi esaplanadı; torlar (basqarıwshı, ekranlawshı, atstidinatron) hám elektron toplar ásbap ishinde is waqtında elektrodlar hám ionlardıń háreketin basqarıp turıwshı elektr maydanlar payda qılıw ushın qollanıladı. Anod elektronlar kollektorı esaplanadı.
Lokomotiv
Birlemshi energiya siltewi tu'rine qarap, L. issilliq ha'm elektr L.lerine bo'linedi. Issilliq L.leri — parovoz, teplovoz, motovoz, gaz-turbovoz. Bularda energiya islep shi'g'aratug'i'n bo'lek ku'sh quri'lmasi' boladi'. Elektr L.leri kontakli ha'm akkumulya-torli elektrovozlardan iba'rat. Parovozdi' puw mashinasi', teplovoz ha'm motovozdi ishki jani'w dvigatel, gaz-turbovozdi gaz turbinasi', elektrovoz ha'm elektr poyezdti' elektr dvigateli ha'm akkumulyator ha'reketlentiredi. Tiykarg'i' L.lerden ti'sqari' ha'r tu'rli aralas L.ler ha'm bar: dizel-elektrovozlar, teplovozlar, kontaktli-akkumulyatorli elektrovozlar ha'm b. (bular onsheli ken' tarqalmag'an). Ha'zir, ko'binshe, teplovoz ha'm elektrovozlardan paydalani'ladi', tezligi 200 km/saatdan asatug'i'n aviatsiya gaz turbinali turbovozlar (Angliya, Rossiya), magnit ha'm hawa jasti'qli' L. (tezligi 500 km/sag'at g'a shekem) jarati'lg'an (Yaponiya), jani'lg'i' elementlar ha'm yadro reaktorlardan paydalani'p isleytug'i'n energetik qurilmali L. proyekti u'stinde isler ali'p bari'lmaqta.
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan (6 Februar 1911 - 5 Juni 2004) Americanlıq aktrisa y politician. Amerika Qurama Shtatlarının' 40-shi prezidenti.
Lev Tolstoy
thumb|right|Lev Tolstoy (1908)
Andrey Konchalovski
Ómiri
1952-shi jılda oraylıq Múzika Mektebin pitirib.
Autodesk 3ds Max
Programma tariyxı
2000-2004-jıllarda jıynaq Discreet 3 dsmax markası astında islep shıǵarılǵan, 2005-jıldan esa  — Autodesk 3ds MAX markası astında. Ámeldegi versiyasi Autodesk 3ds MAX 2018 nomiga iye.
Ayaz-Qala
Ayaz qala 1-bo'lmesi
Ayaz Qala 1-bo'lmesi— eramızǵa shekemgi IV ásir aqırı yamasa III ásir baslarına tiyisli qala. Bul dáwirde Xorezm Forsden ǵárezsiz bolip ajralg'an edi. Ayaz Qala 1-bo'lmesi awıl xojalıǵı xalıq punktlerin kóshpenshiler hújiminen qorǵaw etiwshi qalalar shınjırınıń bir bólegi edi. Qala tóbeliktiń tepasida jaylasqan bolıp, bálentligi shama menen 100 m (330 fut) bolıp, átirap daǵı tegisliklerdi keń kóriw imkaniyatın beredi. Qorǵan tórtmuyush formasında bolıp, tárepleri 182 hám 152 m (597 hám 499 fut) uzınlıqta. Tiykarǵı kósher qubladan arqaǵa jóneltirilgen.
The enclosure of the fortress consists of an inner and outer wall with a vaulted corridor between them, about 2 m wide. The walls continue above the vaults, forming a protected rampart walk. The walls are up to 10 m (33 ft) high and at their base 2.2 to 2.4 m thick. The walls are reinforced in the 3rd century BCE by 45 watchtowers in half elliptical form, at a distance from each other of 11.5 m at the northern and of 14 m at the eastern and western sides.
Ayaz qala 2-bo'lmesi
Eramizǵa shekem 6—8-ásirlerde Xorezmdi Xorezmshahlar úrim-putaǵı afrig'iylar basqargan. Bul waqıtta “diyqanlar” jańa feodal múlk iyeleri siyasiy gruppası payda boldı. Olar áyyemgi zodagonlar, saray belgili adamları yamasa áskeriy xızmetlerin ushın sıylıqlanǵan askarlarning áwladları edi. Olardıń dıyxanshılıq jerleri “rustoq” dep atalǵan. Olar qorǵaw diywali menen oralǵan kishi kvadrat qorǵanlarda, " donjonlarda" jasaǵan. Yakke Parsan dep atalǵan zárúrli mısal Ayaz Qorǵannan 10 km qublada jaylasqan.
Tiykarǵı jay turar -jay ımaratları, kóplegen ústinler menen bekkemlengen shiftli dástúr zallari hám diywal súwretleri menen sánatli bezetilgen órt sıyınıwxonasi bolǵan saray esaplanadı. Bul jay Xorezmshahge sadıq feodaldıń rezidenciyası bolǵan kórinedi. Jay eramızǵa shekemgi 4-asirde qurılǵan hám eki bólek órt nátiyjesinde wayran bolǵan. Saray eramızdıń 6 -7-ásirlerdinde turaq-jay retinde paydalanılǵan. Qala atrapi úlken qala ımaratları kompleksi jaylasqan edi.
Sukre
300px Sukre — Boliviyanıń paytaxtı. Oraylıq Kordilyera tawlarinda 2700 m biyiklikte jaylasqan. Xalıq sani 300 miń adam (2011).
Sony Ericsson
tiykarı "Sony Ericsson" atı du'ziliwide qayırqom shirket formasında 1 oktyabrde 2001-shi jılda Sony shirketi ha'm Shveciyanın' telekommunikasiya kompaniyası bolg'an Ericsson shirketi ta'repinnen qoyılg'an. 2012-shi jılda 16 fevral Sony shirketi Ericssonın' shirketindegi aksiyaların satıp aladı.
Maqtumqulı
Maqtumqulı shınında da filosof shayır. Sonıń ushında ol ól jasaǵan zamanınıń qayǵı hásiretleri menen quwanıshların oǵada tereń sezdi. Máselen onıń óz zamanı haqqında jazılǵan 'Bolmadı' qosıǵında: Kim qıynaldı, kim jıladı, kim kúldi, Halıńdı soraǵan zaman bolmadı. Kimniń baxtı jandı, kimisi kúldi, Xalıq ushın qásterli dáwran bolmadı. XVIII ásirde shegine jetken basqınshılıqlar Maqtumqulınıń dártine dárt qostı. Sonıń ushında ol dáwir qısmetlerin qosıq qatarları arqalı tereń bayanlay alǵan oǵada talanlı shayır edi. Onıń qosıqları til ózgesheligi, stili hám kewil dártiniń tásirsheńligi jaǵınan da kópshilik túrki xalıqlar ushın túsinikli edi. Sonıń ushında onıń qosıqları Orta Aziyanıń dalaları menen Qazaqstan sahraları qosıla tıńladı.
Nokia
Nokia — mobil kommunikaciya texnologiyalarına móljellengen dúnyadaǵı jetekshi kompaniyalardan biri. Bas qarargáhı Finlyandiyanıń Espoo qalasında jaylasıp, házirde Nokia ózinin' eń jetekshi mobil telefonları menen belgili.
Tariyx
Kompaniyanıń jaratılıwı tariyxı 1865-jılǵa barıp taqaladı, sol jılda Finlyandiyanıń Temper qalasında, Fredrik Idestam (finshe Knut Fredrik Idestam) kishkene qaǵaz fabrikasına tiykar saldı. Oǵan tiyisli kompaniya 1871-jılda Nokia Ab dep atala baslaǵan.
Ayıwlar
Ayıwlar — Kúshli hám úlken haywanlar, Ózbekistan tawlarında qońır ayıw ushırasadı. Wol wósimliklerdiń tamırı hám nálleri menen awqatlanadı, jazda bolsa miyweler menen awqatlanadı. Ayıwlar awqat jetispegen qıs kúnleri uyqıǵa ketedi. Araktika muzlıqlarında aq ayıw jasaydı. Wonıń salmaǵı 800 kg. Aq ayıw suwda jaqsı júzedi hám súńiydi, tiykarınan tyulenler hám balıqlar menen awqatlanadı.
Ullı Britanyanıń ekonomikası
'''Ulli Britanya ekonomikasi nominal jalpi ishki o`nm (JIO`)  ko`lemi jag`inan dunyadag`i en`iri 6-orinda turatug`un milliy ekonomika esaplanadi ha`m valyuta satip aliw kushi pariteti jag`inan 7-orinda ha`mde Evropada nominal jalpi ishki o`nm (JIO`)  ko`lemi jag`inan Fransiya ha`m Germanyadan keyingi 3-orinda, valyuta satip aliw kushi pariteti jag`inan Germanyadan keyingi  2-orinda turadi. Qisqasha aytqanda Ulli Britanya Jalpi ishki o`nimi adam basna esaplag`anda dunyadag`i 20-joqari  orinda ha`m valyuta satip aliw kushi pariteti 17-joqari orinda turadi. Britanya ekonomikasi Anglya, Shatlandiya, Wels ha`m Arqa Irlandiya ma`mleketleri ekonomikasinan quralg`an. Ulli Britanya Milletler Doslig`inin`, Evropa awqaminin`, Ulli 7 liktin`, ULLI 8 liktin`,ULli 20 liqtin`, Xalq araliq Aqsha-kredit Fondinin`,Ekonomikaliq birge islesiw ha`m Rawajlaniw sho`lkeminin` (EBRSH) , Dunya Bankinin`, Dunya Sawda Sho`lkeminin`, B.M.Sh nin` ag`zasi  esaplanadi.'''
Uristan keyingi tikleniw
JIO` 1.1% ke tusip ketti ,uliwma ko`rsetkishler 1970-jillarda basqa Evropa ma`mleketlerine qarag`anda pa`s boldi; ha`tteki recesiya 1975-jili tawsilg`an bolsada,ekonomika eki eseli infyacia ha`m jumissizliqtin` o`siwi sebebinen ele qawip-qaterde edi. Uliwma ekonomikaliq suret jaman ahwali, tez o`sip baratirg`an inflyacya ha`m Fund sterlingtin` birden tusip ketiwi Ulli Britanyani £ 2.3 mlrd liq (hazirgi valyuta menen  £ 12.5 mlrd) XVF nin` ja`rdemin qabil etiwge iytermeledi. XVF kancler Denis Xilidi ekonomikaliq jag`daydi jaqsilaw ushin reformalar bo`legi sipatinda tezlik penen ma`mleket shig`inlarin azaytiwg`a ha`m qatan` ekonomikaliq sharalardi qollawg`a   ha`m qutqariw sha`rt spatinda ma`jbur etti. Tez arada ,1979-jili hukimet quladi.
Neoliberalizm
Sog`an qaramastan, Missis Tetcherdin` Ulli Britanya ekonomikasin modernizatsiyalawi birtegislikten alis boldi; onin` inflyaciyag` qarissi guresi massaliq jumissizliqqa alip keldi, jumissizlar sani 1982-jili 3000000 g`a jetti bul bolsa 3 jil alding`a salistirg`anda 1500000g`a ko`p. Bul tiykarinan go`nergen ha`m ekonomikaliq rentabelli bolmag`an zavodlar ha`m ko`mir ka`nlerinin` jabiliwi menen baylanisli. 1984-jil dawaminda jumissizliq o`zinin` maksimal da`rejesine derlik 3300000 g`a jetti, bul  ko`rsetkish 10 jilliqtin` son`g`i 3 jilinda birden tusip ketti, 1989-jldin` aqirina kelip jumissizliq da`rejesi 1600000 nan sa`l aslam bolip turdi. Biraq sog`an qaramastan 1990-jildin` ekinshi yariminda Ulli Britanya dunya recesiyasi menen parallel turde ekinshi bir basqa recessiyag`a tusip qaldi ha`m ekonomikanin` en` joqari da`rejesinen 8% ke en` to`men da`rejesine tusip ketti, 1993-jildin baslarinda recessiya tamamlang`an waqitta bolsa jumissizliq 1600000 atrapinan 3000000 g`a artip ketti, ham keyingi ekonomikaliq tikleniw juda` kushili boldi. 1980-jillardag`i recessiyag`a qarag`anda tikleniw tezboldi ha`m jumissizliq da`rejesi real to`menledi, 1997-jili  jumissizliq 1700000 g`a tusti.
Nelson Mandela
O'nin hukumeti irqiy jarasuwdi qo'llab-quwwatlaw arqali aparteid meyrasdi jo'q qiluwga e'tibar qaratadi.
Ullı Britanyanıń ekonomikası
Finansliq ha`m Bizness Xizmetleri
Bul taraw Ulli Britanya ekonomikasina 2004-jili qosqan jalpi bahasi £ 86 145 mlng`a ten`. Ulli Britanyadag`i finansliq ha`m biznes xizmetlerinin` eksporti ma`mlekettin` to`lem balansina a`himiyetli bolili ules qospaqta. London xalqaraliq biznes ha`m sawdanin` tiykarg`i orayi ha`mde (Nyu-York sity ha`m Tokyo menen bir qatarda) global ekonomikanin` ush “basqariw oraylari”nin` biri esaplanadi. Londonda 500de aslam bankler o`z ofislari menen jaylasqan, ha`m ol xalqaraliq bank isinin`, qamsizlandiriwdin`, evro obligatsiyalarinin`, Shet el sawda ha`m energiya resurslari birjasinin` orayi esaplanadi. Londonnin` finansliq xizmet industriyasi tiykarinan London sityda ha`m Canary Wharfta jaylastirilg`an. Qaladag`i imaratlar London Fond Birjasi, London Xalqaraliq Finansliq Resurslar ha`m Qasiyetleri Birjasi, London Metalllar Birjasi, Londondag`i Lloyds, ha`mde Anglya Banki. Canary Wharf 1980-jillari rawajlana basladi ha`m ha`zirde Barclays Bank, Citygroup ha`m HSBC, ja`ne Ulli Britanya Finansliq Xizmet Ha`kimiyati siyaqli iri finansliq institutlarina uy esaplanadi. London ja`ne basqada biznes ha`m professional xizmetler ushin iri oray esaplanadi, ha`mde dunyadag`i en` ulken 6 yuridikaliq firmalardin` to`rtewinin` bas-karargaxlari usi jerde jaylasqan. Ulli Britanyadag`i basqa bir neshe iri qalalar ulken finansliq sektorg`a ha`m olarg`a baylanisli xizmetlerge iye. Edinburg Evropadag`i iri finansliq oraylardin` biri ha`m Shotlandiyanin` Royal Bankinin` ha`mde Standart Life (Standart O`mir) din` bas-karargaxlarina uy esaplanadi. Leeds ha`zirgi waqitta London sirtindag`i iri biznes ha`m finansliq xizmetlerdin` oray esaplanadi, ha`m Londonnan keyingi Ulli Britanyadag` en` iri yuridikaliq xzmetler orayi esaplanadi.
Turizm
Ulli Britanya ekonomikasi ushin turizm juda` ahimiyetli. 2004-jili 27 mlnnan aslam turistlerdin` keliwi menen Ulli Britanya dunyadag`i 6- iri turistlik ba`ndirgi(oray) ge aylandi. London belgili araliqta, ol 2006-jilidag`i 15.6mln miymanlari menen dunyadag`i en` ko`p barilatug`un qala esaplanadi, 2- orndag`i Bankoktan(10.4 mln) ha`m 3-orindag`i Parijdan(9.7mln) aldin turadi.
Transport, saqlaw-toplaw xojalig`i ha`m baylanis
Jol Agentligi atqariwshi agentlik esaplanadi ha`mde jeke menshik ha`m M6Tool qollaniwshi jollardan tisqari Magistral ha`m Avtostradalarg`a juwapker esaplanadi. Transport ministrliginin` jaziwinsha jol ha`reketinin` tig`ilisi en` tiykarg`i transport mahqalalarinin` biri esaplanadi, ha`m egerde ol toqtatilmasa 2025 jilg`a kelip zayalang`an waqit ushin Anglya qosimsha £22mlrd shig`in shig`ariwina tuwra keledi. Ma`mleket ta`repinen sponsorlang`an 2006-jilg`i Eddington dokladina muwapiq, eger jollardi bahalaw ha`m transport tarmag`in ken`eytirw menen shug`illanilmasa, tig`ilis ekonomikag`a ziyan jetkeriw qawpinde turipti.2009 din` oktyabr ayinan 2010nin` sentyabrine shekemgi bir jil ishinde Ulli Britanya airoportlari uliwma 211.4 mln passajirlarg`a xizmet ko`rsetti. Sol da`wiredegi en` iri airoportlar London Hitrow airoporti(65.6mln passajir), Gatvik airoporti(31.5mln passajir) ha`m London Stansted airoporti(18.9 mln passajir) esaplanadi. London Hitrow airoporti paytaxttan 24 km batista jaylasqan, bul airoport dunya juzi boyinsha en` ulken mug`dardag`i xalqaraliq passajirler ha`reketine iye, ja`ne BMI ha`m Virgin Atlantic ha`mde Ulli Britanya flagin alip juriwshi ”British Airways” aviakompaniyalarinin` orayi esaplanadi.
Ko`tere ha`m usaq sawda
Bul taraw motor sawdasi, avto remont, jeke ha`m uy xojalig`i tovarlari sanaatlarin  o`z ishine aladi.Ko`k kitap 2006da xabarlaniwinsha 2004-jili bul sector Ulli Britanya ekonomikasina £127.520 mlnliq jalpi bahani qosqan. Ulli Britanya aziq-awqat bazarinda 5 kompanya ustemlik etedi-Asda(“Wal-Mart stores”qa tiyisli), The Co-operative Food, Morrisons, Sainsbury's ha`m Tesco - olar birgelikte bazardin` 80% ulesine iyelik etedi. London iri usaqlap satiw oray esaplanadi ha`m 2010-jili uliwma shig`inlari £64.2 mlrd atirapinda bolip, dunyadag`i basqa qalalardin` ishinde en` joqari aziq-awqatliq bolmag`an usaq sawdasina iyeliketti. Ulli Britanyada orinlasqan Tesco da`ramat ko`lemi boyinsha dunyadag`i (Wal-Mart Stores ha`m Carrefour lardan izde) 3-orindi iyelleydi, ha`m Ulli Britanya bazarinda 30% li ulesi menen ha`zirde lider bolp esaplanadi.
Milliy ha`m regyonalliq o`zgeshelikler
Ulli Britanya ekonomikasinin` kushi ma`mleketten ma`mleketke regionnan regiong`a turlenedi. Arqa Ten`iz neft ha`m gaz (ra`smiy turde qosimsh-rayon etip qosilg`an) ta`sirin esaplamag`anda, Anglya en` joqari Jalpi Qosilg`an Baha (JQB) g`a iye, neft ha`m gaz ulesi belgilengennen keyin, Shotlandiya 2009-jili bahalang`anda jan basina shama menen £24000 tuwri keliwshi joqarilaw ko`rsetkishke iye bolsada, ol jaqin arqada. Shotlandiya aqirg`i 12 ay ishinde xalq sanini 1.4% ke tusip o`siwi en` joqari tempine iye doldi. Ol xalq saninin` o`siw tempi 1.9% ke tusip ketken Anglyanin` en` na`tiyjeli bolg`an Arqa Baris regionin artta qaldirdi. Ulli Britanya quramindag`i 4 ma`mleket ushin 2009-jilg`i jan basina tuwri keletug`un JQB (neft ha`m azden tsqari) to`mendegishe:
Saliqqa tartiw ha`m Qariz qatnasiqlari
Ulli Britanyada saliqqa tartiw keminde eki turdegi hukimetke to`lemlerdi to`lew mumkin: aymaqliq hukimet ha`m orayliq hukimet ( HM Revenue & Customs). Aymaqliq hukimet orayliq hukimet fondinin` grantlari, biznes normasi, munitsipal saliq ha`m tez-tez to`lemler ha`m jiyinlar misaliga ko`shedegi stoyankalar esabinan finanslanadi. Orayliq hukimet kirimi tiykarinan daramat salig`i, Milliy qamsizlandiriw saliqlari, Qosilgan baha salig`i, kooperatsiya ushin saliq ha`m janilg`i ushin saliq esaplanadi.
Tu'lki
Tu'lki — sho'l ha'm dalalarda, taw aldı ha'm tawlı jerlerde ha'tteki awıl ha'm qalalardın' aynalasında jasaydı. Jazda tu'lkiler inlerinde jasaydı, Qısta ju'ni qalın', Issi bolg'anlıqtan inine kirmeydi. Tu'lkiler kemiriwshiler, shıbın-shirkeyler menen awqatlanıp awıl xojalıg'ına payda keltiredi. Wolar jaz ha'm gu'zde palız yeginlerin, miywelerin de jey beredi. Geyde u'y quslarına da hu'jim qıladı. Tu'lki mamıq ju'nli terisi ushın awlanadı.
Cristiano Ronaldo
Sportıń
Ronaldo Sportıngning Alcochete «futbol fabrikası»de tayarlıq oteytuǵın basqa jas oyınshılarına qosıladı. Bul jerde ol joqarı maman mektepti oteydi. Ronaldo óz depyutini Lissabon Sportıngi ushın Moreirensega qarsı oyınında 2 gol urib baslaydı. Sonday-aq ol Portugaliya quramında UEFAdıń Ol-17 chempionatında top suradi.
Manchester United
Lekin onıń barlıq jetiskenliklerine hám qádemlerine qaramay, Ronaldo bul nomerden (7) kutilgan nátiyjelerge erisiwdi qalelamaydi hám baslanǵısh payıtlarda Sportıngda «kiygan» nomeri — 28 ni so'raydi. Karrington tayarlıq maydanında bolıp ótken ol menen Ruud van Nistelroy arasındaǵı kelispewshilikler olardıń klub daǵı rolı haqqında oǵırı kóp mısh-mısh gáplerge sebep boldı. Ferguson bolsa 2010 -jılǵa shekem qosılǵan Ronaldoga úlken úmitler baylanıstıradı. Ronaldo «Manchester Evening News» tárepinen sonday kóshirip alınǵan etiledi: «United meni qarawlarımdı qattı qorǵawlamoqda hám men oǵan tap sonday jaqsılıq menen qarızımdı uzmoqchiman».
Xalıq aralıq karyerasi
Jáhán Kubogi ushın jarısta Ronaldo óziniń birinshi golini Iranǵa qarsı ushırasıwda penaltidan uradi.
Jáhán Chempionatındaǵı waqıya
Angliya insidentidan keyin Ronaldoga ingliz ǵalaba xabar quralları «hujum» qılıwadı. «The Sun» onıń súwretin, 1998-yilgi Jáhán Chempionatından keyin «Daily Mirror» chiqazgan David Beckhamdıń Filei sıyaqlı,darts nıshanı etip shıǵaradı.
Jeke turmısı
2005-jıl oktyabrda Ronaldo hám taǵı bir kisi politsiya tárepinen seksual zorlawda ayblanadi. Ronaldo ayıplawdı tán almaydı hám korollıǵılıq politsiyası onı aresti ushın faktlar jetkilikli emesligin aytadı.
2015-jıl noyabr ayında ol 19 million yevro ornına jeke samolyot satıp aldı.
Jolbarıs
Jolbarıs — Qubla Aziya ha'm uzaq shıg'ısta tarqalg'an, don'ız, suwın sıyaqlı u'lken haywanlardı awlaydı. Ózbekstanda da'rya jag'alarında tog'ay pıshıg'ı, biyik tawlarda qar barısı, ha'm qaraqulaq ushırasadı. Ha'zir bul haywanlardın' sanı azayıp ketkenlikten Ózbekstan "'Qızıl kitabı"'na kirgizilgen.
Ludwig van Beethoven
Bonnda tuwılg'an Beethoven keyinshelik 20 jaslar a'tirapında Viennag'a ko'ship o'tedi ha'm ol jerde Joseph Haydn qol astında sabaqlar alıp pianist iretinde dan'qı shıg'adı. 1790-jıllardan baslap ol esitiw qa'biletin joyta baslaydı ha'mde waqıttın' o'tiwi menen esitiw seziminen tolıq ayrıladı, biraq sog'an qaramastan ol o'z do'retiwshiligin dawam ettire beredi.
Neapol
Neapol — Italiyada jaylasqan qala. Xalqı sanı : 975,139 (2007) mın' adam. Klimatı : Subtropik
Jaslar TV
2018-jılı 21-yanvar sánesinde Qaraqalpaqstanda birinshi mámleketlik emes telekanal payda boldı.
Qaraqalpaq jumbaqları
Qaraqalpaq jumbaqları
Basında taqıya - ishi tolı waqıya. (?)
Kishkene g'ana ja'niwar, Dizildap o'ter (Shıbın)
Qaraqalpaq jazıwı
Qaraqalpaq xalqı 1924-jılı arab jazıwına tiykarlangan álipbeni qabıl etti. Bul álipbede dáslepki gazeta ha'm jurnallar, mektep sabaqlıqları jazıla basladı. Bıraq arab a'lipbesindegi ha'ripler to'rt tu'rli bolıp jazıladı: jeke turg'anda, so'zdin' basında, ortasında, aqırında turg'anda bo'lek tan'balar menen belgilenedi. Usı qıyınshılıqlar sebepli onı xalıqtın' tez o'zlestiriwi mu'mkin bolmadi. Sonlıqtan 1928-jılı latın jazıwına tiykarlang'an a'lipbe qabıl etıldi. Bul qabıl etilgen a'lipbeni qaraqalpaq xalqı tez o'zlestirdi. Qabıl etilgen a'lipbe boyınsha 1932 – ha'm 1938-jılları respublikalıq imla konferentsiyalar o'tkerilip a'lipbe kem-kem jetilistirilip barıldı. Biraq sol waqtag'ı da'wir siyasatı sebepli 1940-jılg'a kelip kirill jazıwına tiykarlang'an qaraqalpaq a'lipbesi qabıl etildi. Onda 35 ha'rip boldi. 1957-jılg'a shekem ol a'lipbede qaraqalpaq tilinin' o'zine ta'n o'zgesheliklerin bildiretug'ın ayırım seslerge (u', w, o', g', a', n') o'z aldına ha'ripler qabıl etilmedi. Tek 1957-jılı ha'zirgi ha'rekettegi a'lipbe qabıl etilip, onda 41 tan'ba boldı ha'm ol 1960-jıldan baslap qollanılıp keldi.
Burıng'ı Ken'es hu'kimeti tarqap, onin quramındag'ı awqamlas respublikalar o'z aldına mámleket bolıp du'zile basladı. 1993-jıldan baslap Ózbekstan Respublikasında latın jazıwına tiykarlang'an jan'a a'lipbege o'tiw boyınsha jumıslar baslandı. Bundag'ı go'zlengen maqset - jazıwdı ele de jetilistiriw, so'ylew tili menen jazıwdı jaqınlastırıw, texnikalıq qurallardı men'geriwdi jen'illestiriw. Du'nyanın' ko'pshilik xalıqları latın jazıwına tiykarlangan a'lipbelerden paydalanadı.
Latın jazıwına tiykarlang'an jan'adan qabıl etilgen a'lipbede dawısli seslerdi bildiriw ushın 9 ha'rip - a,, o, o', u, u', i, ı, e, dawıssız seslerdi bildiriw ushın 23 harip - b, d, f, g, g', h, x, j, k, q, l, m, n, n', p, r, s, t, v, w, y, z, sh qabil etildi.
Pomidor
thumb|right|250px| Pomidor
Pomidor (Solanum lycopersicum ) — bir o'simlik tu'ri.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi
Wazıypaları
joqarı tálim shólkeminiń rektori, prorektori hám fakultet dekanı lawazımına kandidatlerdi tańlaw hám kórsetiw rejimin islep shıǵadı hám tastıyıqlaydı ;
Ózbekstan baspasóz hám informaciya agentligi menen birgelikte mámleket tilinde hám basqa tillerde sabaqlıqlar hám oqıw qóllanbaların baspa etiw hám olardıń nusqaların kóbeytiwdiń jıllıq hám perspektivalı jobaların islep shıǵadı ;
Meerganj (Jaunpur)
Temir jol
Meerganj Indiya temirjolları menen baylanısqan. Onıń qasında ush temirjol stanciyası ámeldegi: Jarauna temirjol stanciyası, Saray Kansrai temirjol stanciyası hám Jangxay tutasuwi.
Televideniye
Úzliksiz esittiriwdiń baslanıwı
SSSRda — Moskva hám Leningradda — elektron texnologiyalar boyınsha eksperimental programmalardı ámelge asırıwshı teletsentrlar ashıldı. Leningradskiy 240 liniyasida bólekleniw standartı menen jergilikli úskenelerden paydalanǵan. Moskva teletsentri 343 liniyasida " Amerika" standartında efirga uzatıldı hám RCA úskeneleri menen úskenelestirildi.
Karlush Keyrush
Karlush Manuel Britu Leal Keyrush (port. Carlos Manuel Brito Leal Queiroz) - 1953-jılldın' 1-mart ku'ni Portugaliya Shıg'ıs Afrikasındag'ı Nampula qalasında tuwılg'an. Portugaliyalıq tanıqlı futbol treneri. Ha'zirgi ku'nde Iran milliy futbol jıyındısının', bas treneri.
Bank
Banktiń payda bolıwı men rawajlanıwı tovar-aqsha qatnaslarınıń rawajlanıwı menen tıǵız baylanıslı. Bankler kárxanalardıń, firmalardıń, kompaniyalardıń, sonıń menen qatar turǵınlardıń waqıtsha paydalanılmay bos turǵan qárejetlerin jıynаıp, qájet etiwshilerge ósim menen waqıtsha kredit beriw arqalı qarjı mútájligin óteydi.
Atqaratuǵın xızmeti men sıpatına qaray — ortalıq emmisiyalıq (Ultlıq bank, onın jergilikli filialları), kommertsiyalıq, investitsiyalıq, salalıq, al menshik túrine qaray máml., aktsion., korporativlik, aralas, mámleketaralıq Bankler bolıp bólinedi. Birinshi ret Bankler orta ásirde Arqa İtaliyada, keyinirek Germaniya men Niderlandtıń sawda ortalıqlarında payda boldı.
Banklerdiń mánisi hám xızmetleri
Banktiń mánin tallaǵanda onın baslapqı atqarǵan xızmetlerin (valyuta almasıwı, nesiye beriw, esap ayırısıw) joqqa shıǵarıwǵa bolmaydı. Jalpı, gez kelgen qubılıstıń mánin tanıp biliwde, onın qanday operatsiyalardı orınlaytuǵını yamasa orınlaǵanlıqı tuwralı sorawǵa juwap izlewdiń qájeti shamalı, bul jerde eń baslısı, onın sapasına jáne basqa institutlardan óz-ara ayırmashılıǵına mán bergen durıs.
Áyyemgi Rusta «kárxana» dep qanday da bir is penen yamasa xızmet penen aynalısatuǵın subektti aytqan. Sonlıqtan da belgili bir xızmet penen aynalısatuǵın bank sımbattı subektke «bank — bul kárxana» dep aytıw, ózinshe durıs nárse. Bul menen biz noqat qoyıwǵa tiyis emespiz, sebebi «kárxana» — bul bizdiń oyımızdaǵınıń bárisin tolıǵı menen ashpaydı.
Buxara
Buxara (Buxoro) — Ózbekstandag'ı qala, Buxara wa'layatinın' orayı. Orta Aziyanın' en' ta'riyxıy qalalarının' biri. Xalqı sanı : 263,400 adam (2009). Klimatı kontinental.
Salat (o'simlik)
Salat  (Lactuca sativa ) — bir o'simlik tu'ri.
Qabaq
Qabaq (Cucurbita ) — bir o'simlik tu'ri.
Rotterdam
Rotterdam (gollandsha — Rott da'ryasına qurılg'an ko'pir) — Niderlandiyanın' batıs bo'legindegı qala, Reyn da'ryası deltasının' arqasında. Kanal arqalı arqa ten'iz penen baylang'an. Xalqı sanı 600,1 mın' adam, (2007). Batıs evropanın' en' iri portı. Transport jollarının' iri orayı. Aeroportı xalqara ahmiyetke iye. Ma'mleketdin' a'hmiyetli sawda-sanaat orayı. Sanaatı shetden keltiriletug'ın zatlarg'a ko'binshe isleydi. GFR ha'm Belgiyanın' iri ka'rxanalarına Rotterdamnan neft quwırları o'tken. iri neftdi qayta islew ha'm neft ximiyası ka'rxanaları islep turıptı. Tu'rli mashinasazlıq (kemesazlıq ha'm avtomobilsazlıq, elektrotexnika ha'm b.), ximiya, jenil, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları bar. Metropoliten qurılg'an. Unt, ko'rkem o'ner akademiyası, kemesazlıq ha'm navigatsiya inistitutı, tariyx, ten'iz ha'm etnologiya muzeylerı bar. qala 13-a.den belgili. Arxitekturalıq esteliklerden gotika shirkewı (15-a.) ha'm basqa Shirkewler, digirmanlar (17—18-a.ler) saqlang'an. Rotterdamda milliy ha'm xalqara sawda operatsiyaları o'tkiziledi.
Qawın
thumb|right|250px| Qawın
Valliy tili
Valliy tili, uels tili yamasa kimr tili (negizgi atı - Cymraeg [kəmˈrɑːɨɡ]) yamasa y Gymraeg [ə ɡəmˈrɑːɨɡ]) — kelt tilleriniń briton toparına kiretuǵın, tiykarınan Ullı Britaniyanıń batıs bóleginde - Uelsta (Cymru ), sonıń menen birge, Argentinanıń Patagoniya regionındaǵı valliy-emigrantlardıń koloniyası Chubutta tarqalǵan . Ol Uelsta qáliplesken inglis tiliniń variantınan, yaǵnıy uels-inglis tilinen ayrıqsha bolıp esaplanadı.
.it
.it - Italiya mámleketiniń internet domeni.
UEFA kubogi 2002/2003
UEFA kubogi 2002/2003 - Porto FK Jen'impaz bolg'an.
Ayritas (taw)
Ayrıtas,Taw-Alay qirqa tawınıń bir tarmaǵı.Uzınliǵı 20 km,ortasha biyikligi 3600 m.Eń biyik jeri 4200 m.Qublaǵa qaray biyiklesip, qırlı jaraǵa aylanadı, qaptalları tik Toǵay (2400-2800m), landshaft alapları kóp.
Ferǵana
Ferg'аna (Farg‘ona) — Ferg'ana wálayatı orayı ha'm en' u'lken qalası. Xalqı sanı : 234,700 adam (2010). Klimatı : kontinental.
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti
Tariyxı
1935-jıl sentyabr ayında Qaraqalpaqstanda birinshi joqarı tálim shólkemi-oqıtıwshı institutı ashıldı. 1944-jıl Qaraqalpaq mámleket pedagogika institutına aylantırildi, onıń negizinde 1976-jıl sentyabr ayında Nókis mámleket universiteti (házirgi Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleket universiteti) dúzildi. 1976-jıl 31-avgust kúni Nókis mámleket universitetiniń saltanatli ashılıw dástúri bolıp ótti, ol jaǵdayda Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan basshıları, basqa respublikalardan kelgen qonaqlar qatnastı. Universitette 700 kisi, sonday-aq jańa qánigelikler boyınsha birinshi jumısqa qabıllandı : Agronomiya-75 kisi, buxgalteriya esabı -75 kisi. Qaraqalpaq universitetiniń birinshi rektori Ch. A. Abdirov boldı. Keyinirek Ózbekstan pánler akademiyası akademigi bolıp, ol Ózbekstanda ilim rawajlanıwına salmaqlı úles qosdı. Jaslıgınan qaramastan, Nókis mámleket universiteti sol zamatiyoq Nijneamudaryo wálayatı xalıq xojalıǵı ushın qánigeler tayarlaw boyınsha iri orayǵa aylandı. Onıń ilimiy potencialı Ózbekstannıń Arqa aymaqlarında islep shıǵarıw kúshleriniń rawajlanıwın jedellashtirishda zárúrli faktor boldı. Nókis mámleket universiteti islengennen tek altı jıl dawamında 19 qánigelik boyınsha 4 mıńǵa jaqın qánige yamasa respublika xalıq xojalıǵında islegen derlik hár segizinshi qánige tayarlandi. Nókis mámleket universiteti xızmetkerleri pánlerdiń túrli tarawları boyınsha ilimiy-izertlew jumısları temasın turaqlı túrde keńeytirdiler. Onıń laboratoriyalarında monokristallarni jetistiriw hám olar tiykarında yarım ótkeriwshilerdi jaratıw, lazer nurlanıwınıń ǵoza hám gúrish zúráátliligin asırıwǵa tásiri, shólni ózlestiriwdiń biologiyalıq tiykarları, Ataw máseleleri sıyaqlı zárúrli máseleler úyrenildi. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Keńesiniń 1992-jıl 25-yanvar daǵı 274-sanlı sheshimi menen Qaraqalpaq shayırı Berdaq (Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleket universiteti) atı berilgen. Tashkent mámleket agrar Universiteit Nókis filialı. Tashkent mámleket agrar Universiteit Nókis filialı Nókis mámleket universitetiniń awıl xojalıǵı baǵdarı fakultetleri negizinde Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 1992-jıl 28-fevraldagi Pármanı menen islengen. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Sovetiniń " Ózbekstan Respublikası joqarı oqıw orınlarına 2003/04 oqıwǵa qabıllaw tuwrısında" gi sheshimine tiykarınan. 2003-jıl 14-iyunda Qaraqalpaqstan mámleket universiteti agrar fakulteti negizinde Tashkent mámleket agrar Universiteit Nókis filialı qayta dúzildi.
Alma
thumb|right|250px| Alma
Kötü Kedi Şerafettin
"Kötü Kedi Şerafettin" (Bad Cat) 2016 jılı Tu'rk kinofilmi. Stsenariyshi Levent Kazak jazdı.
Buddizm
Isenim
Ol diniy shıg'armalar jıynag'ı "Tripitakada" ("U'sh sebet") bayanlang'an. Buddizmnin' na'siyatlarının' o'zine ta'n o'zgeshelikleri bar. Buddizmde du'nyanı jaratıwshı Quday jayındag'ı ideya aytılmaydı. Buddizm o'tkinshi o'mirdin' azapları – awrıw, g'arrılıq, o'limnen qutılıw jolın izleydi. Ol o'mirdin' ha'sireti – na'psinin' tilegine baylanıstı dedi. Adamnın' denesi waqıtsha o'mir su'redi. Al na'psi qanaatsız tilegi menen, o'limnin' qorqınıshı menen ılg'ıy azap tuwg'ızadı. Sonlıqtan na'psinin' tileginnen qutılıw kerek. Ol ushın to'rt hasıl haqiyqattı biliw qa'jet:
Voleybol
thumb|right|300px|Voleybol oyını Voleybol (ingl. volleyball, bunda volley - "ushıp turıp berilgen soqqı" hám ball - "top") — komandalıq oyın hám sport túri. Bul oyın eki komanda qatnasıǵında tor menen ajıratılǵan arnawlı maydanshada oynaladı. Shártke muwapıq hár bir komanda toptı qarsılas táreptiń maydanına baǵdarlap, jerge (yamasa polǵa) túsiriwge yamasa qorǵanıwshı komanda oyınshısın qáte etiwge (torǵa tiyiw, toptı qáte qaytarıp maydannan tısqarıda jerge túsiwine sebepshi bolıw h.t.b.) májbúrlewge háreket etedi. Usınıń menen birge, hújimdi shólkemlestiriw ushın bir komandanıń oyınshılarına izbe-iz úshewden kóp bolmaǵan topǵa tiyiwge (blokta tiyiwden tısqarı) ruxsat beriledi.
Xalmurat Saparov
Iskerligi hám dóretiwshiligi
«Bala baqsha qosıǵı», «Tábiyatqa sayaxat», «Kásibim maqtanıshım», «Sap denede — sap aqıl», «Kiyikler» qosıqlar
Universitet
Universitet (Latınsha - universitas - kompleks ulıwmalıq) Ilimnın' ha'r tu'rli bag'darlarında qa'nigelerdı tayarlaytug'ın joqarı woqıw worınları. Da'slepki u'niversitetler XII -XIII a'sirlerde italiyada (Neapol Bolonya), ispaniyda (Sevilya, Valenciya) Frantsiyada (Parij, Tuluza), Angliyada (Oksford, Kembridj) sho'lkemlestiriledı.Universitet o'z pitkeriwshilerinin'  keleshektegi ilimiy,a'meliy ha'm pedagogik jumislari ushin ku'shli teoriyalıq tayarliq ko'riwiwlerin ta'miyinleydi. Oqıw ha'm ilimiy jumislardi toqtamay qosip alip bariliwi ta'limnin'tiykarg'ı o'zgeshe ta'repi.Ol musılman Shıg'ıstag'ı joqari (Medrese madrasai oliya ( qaran' ( Medrese) makrimge tuwri keledi. Jaqın Shıg'ıs ma'mleketlerinde dorilfunun dep ataladı. Orta a'sirlerde olarda a'dette artistlik (tayarlaw), meditsina, huquq siyaqli fakultetler bolg'an. Artistlik fakulteti ha'mme ushın ma'jbu'riy bolıp, onda ritserler ushin "jeti erkin ko'rkem o'ner" ornatılg'an.
Limon
Limonniñ paydalı tàrepleri;
* zat almasıw protcesin jaqsılaydı
Qállibek Kamalov
Sıylıqları
2017-jılda „El-jurt húrmeti ordeni“ menen sıylıqlandı.
Tyias Browning
Tyias Charlz Browning (1994-jıl 27-mayda tuwılǵan), sonday-aq Jiang Guangtai atı menen tanılǵan (qitaysha: 蒋光太), Qıtay superligasi klubi Guangzhou FC qorǵawshısı sipatında oynaytuǵin professional futbolshı. Angliya nıń Liverpool qalasında tuwılǵan, 2021-jıldan beri Qıtay qurama komandası abroyın qorǵap kelmekte.
1684
1684 — 17 ásirdin' bir jılı.
PHP
Qollanıw tarawları
Web-programmalastırıw tarawında hám web-qosımshalar jaratıwda qollanıwshı serverlik til bolıp, PHP eń tanıqlı scenariyli tiller qatarına kiredi.
Manila
"'Manila'" Fillipinnın' Paytaxtı. Xalqı : 1,897 mln adam. Klimatı : Subtropik.
Ázerbayjan Marshı
Ázerbayjan Marshı (Azərbaycan marşı) – Ázerbayjan Respublikasınıń mámleketlik gimni.
Xanchjou metropoliteni
2009-jıl yanvar ayında MTR korporaciyası 22 milliard yuan (3,2 milliard dollar ) / 25 jıllıq / 49 payızlı metronıń 1-qatarın basqarıw ushın Xanchjou húkimeti menen qospa kárxanaǵa qarjı kirgiziwi xabar berildi.
Qarabulaq (Qubla Qazaqstan)
Qarabulaq () — Qubla Qazaqstan walayatı Sayram rayonında jaylasqan qala. Jer ko'lemi — 11 134 ga. Walayat orayı Shimkent qalasınan 45 km uzaqlıqta jaylasqan. Xalqının' sanı 45 mın' (2012), onın' 99 % o'zbekler quraydı. Qarabulaqta 1 ka'sip-o'ner kolledji ha'm 11 orta arnawlı mektepler bar.
Ararat (wálayat)
Ararat (Armenshe: Արարատի մարզ), Armeniyanıń bir wálayatı. Úlkenıń qublasında jaylasqan, Túrkiyanıń hám Ázerbayjannıń quramındaǵı Naxchivan respublikasına shegaralas jaylasqan. Wálayatiń orayı Artasat qalası.
Nepos kitabı
Dionisiy usınıs etken biykarlaw xabarı, Yahyo Alla tárepinen jiberilgen buyrıq kitapınıń avtorı emesligi haqqındaǵı túsinikke tiykarlanǵan edi, ol xalıq tárepinen jaratılǵan dep esaplanǵan. Bul Ínjıl hám Yuhannoga tiyisli dep esaplanǵan xatlar ortasındaǵı stilistik ayırmashılıqlarǵa tiykarlanǵan edi. Eusebiusning ózi Nepostıń talqinini yaǵnıy Iláhiy Jazıwdı „yahudiyshe pikirlew menen túsiniw“ kerekligin targ'ib qılıw kerekligin aytıp ótken.
Nepostıń isin dawamlawshıları nepotiyalılar dep atalǵan.
Islam
Allahqa senw
Alláh (arab.: الله‎‎‎) — «läfz äl-djälälä» (ulıqtıq sözi), bir ğana qudaý bar ekenin bildiretin arab sözi. «Allah» sözi keýbir ğalımdardıñ paýımdawınşa arabtıñ «ïläh (qudaý)» sözine «ال» artïklin jalğaw arqılı paýda bolğan. Bul esim Allahtıñ eñ äwelgisi jäne eñ ulısı sanaladı. «Allah» esimin tek qana Allahqa qoldanwğa boladı. Ädettegide «Allah» sözimen qosa «Tağala» nemese «Swbxanahw wä Tağala» degen onıñ ulıqtığın bildiretin sözder qoldanıladı.
Allah söziniñ ïslam şarïğatındağı tüsindirmeci
«Allah» sözi Allah Tağalanıñ barlıq körkem esimderin jïnaqtawşı esim. Arabtar bul sözben qulşılıq etiletindi, yağnï sol qulşılıqqa laýıqtını ataýdı. Quranda aýtılğan: «Ol aspanda da, jerde de Qudaý. Ol Xïkmet Ïyesi, Bilwşi.» (Zwxrwf süresi, 84-şi ayat)
Toshiba
Toshiba Corporation (株式会社東芝) — elekrotexnika, elektronika, energetika, meditsina ha'm basqa sog'an uqsas tarawlarg'a tovarlar islep shig'ariwshı ulken xalqara Yaponiya korporatsiyası.
Etrek rayonı
Túrkmenstanda jaylasqan bir rayon.
Tashkent
Tariyxı
Táriyxıy qalanıń geybir qádimgi esteliklerı qalanıń batıs bóleginde jaylasqan. Táriyxıy esteliklerdiń biri, XVI ásirde qurılǵan Kukeldash Medresesi bolıp tabıladı. Bul estelik Kaffali shash movzoleyi atı menen da tanılǵan hám onnan muzey esabında paydalınaladı. Buxarada jaylasqan Qast-İmam esteliginde Qayri-musulmanlardıń kiriwı qadaǵan etilgen, ziyaratshılar ol jerge kiriw, ushın ruxsat alıwları kerek.
Shanxay
Qala atı
Qıtay tilinde Shanxay "Hu" (沪) bolıp jazıladı.
Tarix
1853 jıl - Taypin ko'terilisi.
1894-1895 jılg'ı Yaponiya-Qıtay sog'ısı na'tiyjesinde Shanxayda yapon shirketleri kelip shıg'adı.
Asan Begimov
Ómiri hám miynet jolı
1907-jılı Moynaq rayonı aymaǵında tuwılǵan. Ol 1924-jıldan baslap Qońırattaǵı balalar úyinde tárbiyalanǵan. A.Begimov 1927-1932-jılları Alma-atadaǵı pedagogikalıq institutta oqıydı. 1932-1934-jıllar aralıǵında Qaraqalpaqstan Jazıwshılarınıń shólkemlestiriw byurosınıń baslıǵı, al 1934-jılı Jazıwshılar awqamın basqardı. 1936-1937-jılları Tashkenttegi partiya institutında oqıdı. 1938-1939-jılları taǵı da respublikada Jazıwshılar awqamınıń baslıǵı lawazımında isledi. A.Begimov birqansha jıllar dawamında mámleketlik teatrdıń direktorı, radioesittiriw komitetiniń baslıǵı, poligrafiya baspasınıń direktorı, Ózbekstan telegraf Agentliginiń Qaraqalpaqstan bóliminiń baslıǵı, “Qaraqalpaqstan” baspasında bólim baslıq, Jazıwshılar awqamında ádebiy másláhátshi lawazımında isledi. A.Begimov 1934-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.
Dóretiwshiligi
A.Begimovtıń dáslepki qosıqları 20-jıllardıń ortalarında jarıq kórdi. Ol “Jeńisten – jeńiske” (1935), “Súyińiz” (1949), “Tuwǵan jer” (1955), “Sápura” (1956), “Tańlamalı shıǵarmaları” (1957), “Jańarǵan úlke” (1960) sıyaqlı toplamlardıń avtorı. A.Begimovtıń “Xorlıqtan azat” (1929), “Bul kim” (1932), “Ǵarip-ashıq” (1949-1955) pyesaları mámleketlik teatr saxnasında qoyılǵan. Prozanıń rawajlanıwında A.Begimovtıń “Balıqshınıń qızı” romanı (1958) belgili orın iyeleydi. Bul shıǵarma ózbek hám rus tillerine awdarılǵan (1958-1960). Sonday-aq, Asan Begimov Pushkin, Lermontov, Shevchenko, Gorkiydiń geypara shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdarǵan.
Resife
Kategoriya : Braziliya qalalari
Prenov Barlıqbay Baraqbaevich
Prenov Barlıqbay Baraqbaevich 1954-jılı Qaraqalpaqstan Respublikası, Kegeyli rayonında pedagog shańaraǵında tuwılǵan, milleti qaraqalpaq, tórt perzenttiń ákesi. Ol 1978-jılı Ózbekstan milliy universitetiniń matematika fakultetin «Matematikalıq analiz» qánigeligi boyınsha tamamlaǵan.
Tóreǵali Tóreáli
Miynet joli
2017-jıl 1-iyun kúni ol vIA Gra, MBAND, Maks Barskix hám basqalar sıyaqlı ataqlı súwretshiler menen birge Open Aie Bosaǵa daǵı úlken bayramda qatnasdı.
Dúnya geosxeması (BMSh)
right|thumb|300 px|[[BMSh Statistika bólimi boyınsha dúnyanıń makrogeografiyalıq aymaqları (Arqa Aziya Shıǵıs Evropaǵa qosıp kórsetilgen]] Birlesken Milletler Shólkeminiń dúnya geosxeması — bul dúnyadaǵı 249 mámleket hám aymaqlardı 6 makroregionǵa tiyisli bolǵan 22 subregionǵa bólip kórsetiwshi sistema bolıp tabıladı.
Isatay rayonı
Isatay rayonı — Atıraw wa'layatının' qubla-shıg'ısında jaylasqan aymaq. ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,4 adam tuwrı keledi (2012). Rayon Orayı — Akkistaw qalası.
Manchester City F.C.
1923 jılga shekem Gayd Roud stadionında, 1923-2003 jıllarda Meyn Roud stadionında oyınlar otkizgen.
Arqa polyus
Arqa polyus — Jerdiń aylanǵan qiyali oǵiniń Arqa yarim sharda Jerdiń júzi menen kesisetuǵin jeri.
Arqa polyus Arqa muz okeaniniń worta bóleginde jaylasqan, Arqa polyusta jil dawaminda kópshilik kúshli muzlar aǵimi háreket etedi. Qis kúnleri ortasha temperatura −40 °C dógereginde, al jazda bolsa, kóbinshe 0 °C atirapinda boladi.
Giza piramidaları
Misırda ko'pshilik arxeologlar mag'lıwmatı boyınsha piramidalar BEQ XXVI—XXIII a'sirde qurılg'an, biraq ko'p geologlar, tarixshılar, injenerler sonın' menen kelispewshi burın'ıraq bolg'anın ko'rsetedi.
Sochi
Sochi (Сочи) — Rossiyada Krasnodar u'lkesinde jaylasqan qala. Xalqi : 337 947 adam (2009). Klimati subtropik.
12-aprel
12-aprel dúnyajúzlik aviaciya hám kosmonavtika kúni. Bul kúni yaǵnıy 1967-jılı 12-aprelde Vostok kemesi kosmosqa párwaz qıladı. Onıń ishinde kosmonavt Yuriy Gagarin bolǵan. Solay etip, dáslepki kosmonavt retinde Yuriy Gagarin tariyx betlerinde qaldı. Usı orında sonı atap ótiw orınlı Yuriy Gagarin 2018-jılı 12-aprel kúni 84 jasında dúnyadan ótedi.
2014-jılı 12-aprelde Ózbekstanda Hind mádeniyatı festivalı ótkerilgen kún. Atalǵan festival «Namaste Ózbekstan» dep ataldı.
25-aprel
25-aprel Argentinada «Shıpakerler» kúni. Esletip ótemiz, bul kún 1989-jıldan berli hár jılı 25-aprelde Shıpakerler kúni retinde belgilenip kelmekte.
Magnitosfera
Magnitosfera astronomik dene a'tirapındag'ı kosmik plazma wonın' magnit maydanı menen basqarılatug'ın tarawdır. Ku'shli magnitosfera Jer, Yupiter, Saturn, Uran ha'm Neptun woralg'an. Merkuriy ha'm Ganimed (Yupiter tabiyiy joldas) ha'm magnitosferag'a iye, biraq wol ju'da ku'shsiz. Mars magnitosferası wonın' diyerli sirtindadır. qalaberse, juldızlar ha'm magnitosferag'a iyedirler, a'sirese pulsarlarda wol ju'da ku'shli.
Istanbul BB spor (futbol klubı)
istanbul BB spor futbol klubi - Istanbul qalasinin' futbol klubi.
.af
Derekler
Toppdomän
Bekbawlov Orazaq
Ómiri hám miynet jolı
O.Bekbawlov 1929-jılı Qıpshaq rayonı Nazarxan awılında tuwılǵan. 1952-jılı Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutın tamamladı, soń mektep direktorı bolıp isledi. 1951-1955-jılları Respublikalıq muǵallimlerdiń bilimin jetilistiriw institutında, 1956-1960-jılları Nókis qalalıq mekteplerinde muǵallim, al 1960-jıldan baslap N.Náwqaraev atındaǵı Tariyx, til hám ádebiyat institutında aǵa ilimiy xızmetker bolıp isledi. O.Bekbawlov 1967-jılı qaraqalpaq tiliniń dialektologiyası boyınsha kandidatlıq dissertaciyasın jaqladı. O.Bekbawlov 1970-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.
Julie Kavner
Julia Deborah "Julie" Kavner (1950) Amerikalıq aktrisa, komediyashı, va muzikashı.
Yaponiya
Yaponiya — Aziyanıń shıǵısında jaylasqan mámleket. Xalqınıń sanı shama menen 128 056 026 million. Paytaxtı - Tokio.
Taslaq (rayon)
Taslaq rayonı - Ferǵana wálayatı qublasında jaylasqan aymaq. Rayon orayı - Taslaq qalası.
Kóz baylaǵısh
Kóz baylaǵısh – balalar oyını.
Myunxen
Myunxen qala. Germaniya da jaylasqan qala. Xalqi 1,383,281 mln. Klimati Subtropik.
Rizayev Jasur Alimdjanovich
Batır Alimjanovich Rizayev — Ózbekstanlıq alım, medicina pánleri doktorı, professor. Tashkent mámleket stomatologiya institutınıń burınǵı rektori. Házirde, Ózbekstandaǵı dáslepki joqarı tálim mákemelerinden biri — Samarqand mámleket medicina institutı rektori. Medicina boyınsha 3 monografiya hám joqarı tálimdiń medicina salasındaǵı studentler ushın mólsherlengen kóplegen sabaqlıq hám oqıw -qóllanbalar avtorı.
2-may
1949-jılı 2-may kúni Rossiyada birinshi márte «Dinamo» stadionınan tikkeley telereportaj ámelge asırılǵan kún.
Ordu
•Katalpinar
•Gölköy
•Ikizce
Qaraqalpaqstan gimni
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik gimni
Ordu
•Mesudiye
•Unye
Shahrisabz (rayon)
Shahrisabz rayonı - Qashqadarya wálayatında jaylasqan aymaq. Rayon orayı Shaxrisabz qalası.
Czesław Miłosz
Czesław Miłosz (30 iyul 1911- 14 avgust 2004) 1980-jılı A'debiyat boyınsha Nobel sıylıg'ın jen'ip alıwg'a miyassar bolg'an Polshalı jazıwshı.
Sheffield
Sheffield qala. Angliya da jaylasqan Xalqi : 587,016 min'. Klimati : subtropik.
Istanbul
thumb|300px|right|Istanbul Istanbul — Túrkiyadaǵı eń úlken qala. 2013-jılı qala xalqınıń sanı 14 160 467 adam bolǵan. Istanbul Marmar teńizi hàm Bosfor buǵazınıń pás-bálent jaǵasında jaylasqan. Buǵaz qalanı ekige - Aziya hám Evropa bólimine ajıratıp turadı. Evropa jaǵi Altın Shax qoltıǵı boylarında jaylasqan. 1970—1972-jıllarda Bosfor buǵazında Istanbuldıń hár eki bólimin birlestiretuǵın kópir qurılǵan.
Klimatı
Klimatı subtropikalıq Jer Orta teńiz klimatı, yanvarda temparatura +5°C, avgustta +25,6°C, ortasha jıllıq jawın muǵdarı 633 mm.
Qaraqalpaqstan
Xalqı
2020-jıldıń 1-oktyabr halatına 1916,1 mıń adamdı quraydı. Usı kórsetkish 2020-jıldıń yanvar-oktyabr aylarına 17,8 mıń adamǵa yamasa 0,9%ke ósti. Sonıń ishinde, qala xalqınıń sanı 938,6 mıń adamdı (jámi xalıq sanındaǵı úlesi 49,0%) awıl xalqınıń sanı 977,5 mıń adamdı (51,0%) quraydı. 2020-jıl yanvar-sentyabr aylarında 28,2 mıń perzent tuwıldı (tiri tuwılǵanlardı esapqa alǵan halda), sáykes túrde mıń adamǵa tuwılıw koefficienti 19,8 promillege tuwra keledi. Respublikalıq kesimdegi talqılawlarǵa bola, 2019-jıldıń 1-aprel halatına eń kóp xalıq sanı Nókis qalasında 316,3 mıń adamdı (respublika jámi xalqı sanındaǵı úlesi 16,9%) hám Tórtkúl rayonında 211,1 adamdı (11,2%), kerisinshe eń kem xalıq sanı Moynaq 31,4 mıń adamdı (1,7%) sonday-aq, Taxtakópir rayonında 39,9 mıń adam (2,1%) dı quraydı.
1140
1140 — 12 asirdin' bir jıllı.
Apçağa
Apçağa — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Kemaliye rayonına tiyisli awıl.
Aqtóbe
Aqtóbe (oris: Актюбинск,— qala). Qazaqstanda jaylasqan Xalqı : 334,510 mıń. Klimatı : Kontinental.
Kashiwa
Kashiwa, - Yaponiyada qala. Xalq sani' 404,262.
Qaraqalpaqstan jasları gazetası
Bunnan son'g'ı jılları gazetag'a Ru'stem Dawletmuratov, Ken'esbay Reymov, Shınargu'l Paxratdinova, Dariyxa U'bbiniyazova, Joldasbay Ta'jetdinov, Dawletbay Bekbawliev ha'm bu'gingi ku'ni İdiris Qosnazarov redaktorlıq wazıypasın atqarıp kelmekte.
Gazetada 1935-jılı K. Jaytawov, 1936-jılı Nawrız Japaqov, 1937-1938 jılları Sapar Qurbanov, 1939-1941 jılları Murzek Qa'limbetovlar redaktorlıq qılg'an.
K. Jaytawov redaktorlıq qılg'an 1935-jılları S. Allanazar ulı gazetanın' juwaplı xatkeri bolg'an. 1936-jılı Naurız Japaqov redaktor bolıp islegen jılları İsmayıl Sag'ıytov juwaplı xatker bolıp islegen.
Yalova
Yalova  Túrkiyada jaylasqan qala. 2020-jılı qalanın' xalq sanı 276.050 bolg'an.
13-may
Búgin ilmek-jabısqıshtıń (застежка-липучка) tuwılǵan kúni. Ilmek-jabısqısh adam turmısına jedel engizilgeni sonshelli, kiyimlerdi tigiwde sátli qollanılıp, ásirese ayaq kiyimler hám sport kiyimlerinde ushıratamız. Ilmek-jabısqıshtı ásirese baw baylaǵandı unatpaytuǵın balalar jaqsı kóredi, onıń járdeminde ayaq kiyimdi tez kiyiwge boladı. Ilgek-jabısqıshtı shveycariyalıq injener Jorje de Mestral oylap taptı, ol bazıda Velcro dep te ataladı. Jańalıq ashıwshıǵa bunday ideya 1941 jılı kelgen. Biraq onı ámelge asırıw ushın jıllar dawamında tájiriybe islewge tuwra keldi. Mestral óz jańalıǵın 1955 jılı patentlestirdi.
Búgin 13-may Gollandiyada ǵalabalıq Velosiped aydaw kúni. Velosiped aydawdı jaqsı kóriwshi gollandlar bul kúni velosipedte qalanı aylanıp dem aladı. Usı orında qızıqlı derek, Gollandiya xalqınıń hár bir shańaraǵında keminde bir velosiped bar eken.
Búgin sonday-aq xalıqaralıq xumus kúni belgilenedi. Xumus - Jaqın Shıǵıs mámleketlerinde noqat pyuresinen tayarlanatuǵın ataqlı taǵam túri.
1754-jıl 13-may kúni imperator Elizaveta Petrovnanıń pármanı menen Rossiyada birinshi bank shólkemlestirilgen kún. Yaǵnıy bul kúnnen keyin 18-ásirdiń birinshi yarımında Rossiyada bank jumısları anaǵurlım rawajlana basladı.
1777-jıl 13-may kúni Venada universitet kitapxanası ashıldı.
1964 jılı rossiyalı pop qosıqshı Masha Rasputina dúnyaǵa keldi;
Kókshetaw
Kókshetaw — Qazaqstanda Aqmola wálayatında jaylasqan qala. Xalqı: 284,518 mıń adam. Klimatı: kontinental.
Qaraqalpaqlar
X ásir oguzler mámleketi Tashkent, Jambıl, Ústirt aralıǵın qamtıǵan. Oguzlerdi yabı basqarǵan, oraylıq qalası Yangitkent, Sırdáryanıń tómengi salasında. Jergilikli qáwimler tiykarında VIII-XI ásirlerde qaraqalpaq xalqı qáliplese baslaǵan. XI ásirlerde bularǵa seljduklar Sırdárya jaǵasınan kelip qosılǵan. Al XI ásirde bulardı qıpshaqlar baǵındıradı, olardıń tili en jaydı.
Sonday-aq, ol kóshken qaraqalpaqlardıń óz ata-mákanına qaytıp kóship kelgenligin kórsetedi. Bul mısallardan etnos bir tutas jerde jasap, bir tilde sóylep, etnikalıq birlikte bolıwı shárt emesligi kórinedi. Olardıń bir etnonimde, óz-ara birlik haqqında túsinikte belgili bir mádeniyatqa iye bolıp shárt ekenligi kórinedi. Etnogenez hám etnos ózgermeliligi kórinedi. Belgili bir dáwirde etnos hár túrli jaǵdaylarǵa baylanıslı etnos hám subetnosqa bólinedi. Bul etnostan bólingen subetnos burınǵı atamasın saqlamawı, ózgertpewi múmkin. Ol ekinshi bir etnostı qáliplestiriwde múmkin. Bárinende beter hesh bir etnos urıw bolmasa bir qáwimnen emes, bir neshe urıw qáwimler birikpesinen qáliplesetuǵınlıǵı qaraqalpaqlardıń etnikalıq tariyxınan da kórinedi Mısalı, qaraqalpaqlardaǵı urıw hám urıw birikpeleri, Qońırat, Qıpshaq, Qanlı, Balǵalı, Qazayaqlı, Qanjıǵalı, Úysin, Nayman, Qıyat, Múyten, Qataǵan, As etnonimler ózbeklerde, túrkmenlerde, qazaqlar menen qırǵızlarda, bashkirler menen Arqa Kavkazdaǵı noǵaylarda bolǵan. Bular óz átirapındaǵı urıwlar menen birigip belgili bir etnostı quraǵan.
2-iyun
Sonday-aq búgin Shveycariyada – «Ákeler kúni» bayramlanadı.
24-may
Al Evropada búgin Qońsılar kúni ǵalabalı túrde bayramlanbaqta.
Geografiya
Geografiya (γεωγραφία "Jerdi u'yreniw" ( — Jer ha'm — Jaziw, bayan etiw)) — Jerdin' geografik qabig'inin' u'yrenetin ha'm ken'islik-waqt qag'iydalarin ju'zege shig'ariwshi Ilimler kompleksi. Geografik Ilimlerdin' u'yrenetin tiykarg'i obyektleri geosferalar (biosfera, Atmosfera, litosfera, gidrosfera ha'm topiraq) ha'm-de geoulgamlar (landshaftlar, ta'biyiy zonalar, biogeosenozlar…) haqqinda pa'n.