cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roman Golovchenko
Mısal Roman Aleksandrovich Golovchenko (Раман Аляксандравіч Галоўчэнка;, Russha: Роман Александрович Головченко; 1973-jıl 10-avgustta tuwılǵan, Jodino, Minsk wálayatı, Belorussiya SSR, SSSR) — belorus diplomatı hám mámleket ǵayratkeri. 2020-jıl 4-iyunnan baslap Belorussiya Bas ministri.
Mariya Kiseleva Aleksandrovna
Biografıyası
Ol 3 jasında júziwdi baslaǵan, hátteki ata-anası onı tek ulıwma fizikalıq rawajlanıw bólimine jazǵan bolsa da, professional sport haqqıda oylamaǵan. Trener Elena Polyanskayanıń shákirti.
Televidenie
2020-jıl 14-fevraldan baslap ol derlik 15 jıllıq tánepisten soń jáne «Мир» telekanalında «Слабое звено» oyınınıń baslawshısına aylandı.
Emodzi
Emodzi (kartinka, belgi, simvol) - elektron pochta hám veb-betlerde yamasa piktogrammalarda qollanılatuǵın ideogramma hám smaylikler tili.
Elmurat Allamuratov
Allamuratov Elmurat Tóremuratovich (1960.1.3, Kegeyli rayonı) - Ózbekstan Respublikası xalıq oqıtıwshısı (2005). Tashkent Mámleketlik Universitetin tamamlaǵan (1982). 1986-jıldan Kegeyli rayonındaǵı 8-, 1987-jıldan 4-mektepte geogr. oqıtıwshı. Geogr.páni oqıw jobası tiykarında oqıwshılardı Tashkent, Samarqand, Xiywa qalaları, Sultan Uvays tawına alıp barıp, sayaxat sabaq ótedi. 8-klass oqıwshıları ushın "Qaraqalpaqstan geografiyası" sabaqlıǵı avtorlarınan biri.
YuNESKO
YuNESKO yaki UNESCO (ing. UNESCO; United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) — Birlesken Milletler Shólkeminiń tálim, pán hám mádeniyat máseleleri boyınsha qániygelesken shólkemi bolıp, dúnya júzindegi dıqqatqa iye orınlardı Jáhán miyrasları dizimine kirgizedi.
25-may
Dúnyaǵa kelgen ataqlı tulǵalar
1971-jılı rossiyalı qosıqshı, aktrisa, Rossiyaǵa miyneti sińgen artist (2013) Kristina Orbakayte dúnyaǵa keldi.
VKontakte
VKontakte – bul Rossiya Federaciyasındaǵı belgili sociallıq tarmaq bolıp, onıń auditoriyası 7 jastan 60 jasqa shekemgi bolǵan paydalanıwshılar tárepinen usınıladı. VK da hár qanday formattaǵı kontent jaylastırıladı.
Tetum tili
Tetum tili yaki Tetun tili ( Tetum language,  Тетунский (тетумский) язык) — avstroneziya tilleri shańaraǵına kiriwshi til. Tetum xalqınıń sóylew tili hám Shıǵıs Timordıń eki rásmiy tillerinen biri. Tetum tiliniń ayırım dialektlerinde mámlekettiń ekinshi rásmiy tili bolǵan portugal tiliniń sezilerli dárejede tásiri bar. Bul tásir, ásirese, sózlik hám grammatikanıń geypara táreplerinde ayqın bilinedi.
Kalindula
Shiyki ónimdi tayarlaw hám onıń sapası. Sebetshe topgúlleriniń gúlleri jalpı gúllew dáwirinde jıynaladı hám saya orınlarda quritiladi. Gúllerin jaz boyı jıynaw múmkin. Gúlleri jaqsılap tazalanǵan jerde yamasa beton maydanda qaǵaz ústine juqa etip jayip 4-6 kún dawamında sayada quritiladi. Tolıǵı menen quriǵan shiyki ónim qutilarǵa tóselgen qaǵaz ústine tiǵizlanbastan jaylanadı yamasa qaǵaz qaplarǵa 20 kg. nan salıp oraladı. Shiyki ónim qurǵaq bazalarda 2 jılǵa shekem saqlanadı.
Mogadisho
Qala xalqı 2 388 000 kisi (2021)[1]. Maydanı 350 km²[2].
Aq terek pe kók terek
Milliy oyın- Aq terek pe kók terek
Oǵan ekinshi tárepten:
Júzlik salmaq
Júzlik salmaq - toy-merekelerde awıldıń qız-jigitleri jıynalısıp, otırıstı qızıqlı otkeriw maqsetinde, bir jerde otırıp oynaytuǵın, mazmun-mánisi kúlkili,  xázil-dálkegi basım oyınlardı,  ádep-ikramlılıq mánisindegi,  tapqırlıq,  shaqqanlıqtı talap etetuǵın oyınlardı oynaǵan. Sonday oyınlardıń biri-"Júzik salmaq" oyını.
Middlesex (Arqa Karolina)
Geografiyası
Maydanı – 2,5 km2. Sodan 2,5 km2 qurǵaqlıq, 0,0 km2 suw jer maydanı. Teńiz júzesinen 94 m biyiklikte jaylasqan.
Nusantara
Indoneziya administraciyasınıń paytaxttı kóshiriw tuwrısındaǵı sheshimine Jakarta xalqınıń hádden tıs kópligi, bul megapolistiń infrastrukturalıq dúzilisi hám ekologiyalıq máseleleri sebep bolıp atır.
Кevin Karter
Kevinniń Sudanǵa sayaxatı
Kevin Karter Sudandaǵı ǵalaba ashlıqtı súwretke alıw maqsetinde BMSh menen birgelikte fotograf kásiplesi Joao Silve menen Sudanǵa baradı. Kevin Sudannıń Ayod awılındaǵı jaǵdaydı súwretke túsirip atırǵan waqıtta ol ashlıqtan ólip atırǵan kishkene qızdı hám sol qızdıń ólimin kútip atırǵan qara qustı kórip qaladı. Bunday kórinisti fotograf kadrǵa mórlew ushın súwretke túsiredi hám sońınan qustı ushırıp jiberip, ózi waqıya ornınan ketip qaladı.
250px|nobaý|Kevin Karter
Vakuol
Vakuol — citoplazma ishindegi kletka shiresi menen tolǵan boslıq. Ol túrli formada boladı. Kletka shiresi quramında 70-95% suw hám onda erigen kóplegen mineral hám belok, may, qant sıyaqlı organikalıq zatlar boladı. Bul shire quramına qaray miywelerdiń dámi mazalı, túrshek hám ashshı boladı.
Báhár
Kalendarlıq báhárge qaraǵanda, astronomiyalıq báhár keshlew, yaǵnıy jazǵı teńkúnlikte (arqa yarımsharda 20 yamasa 21-mart, qubla yarımsharda 22 yamasa 23-sentyabrde) keledi hám jazǵı quyash turıwı (arqa yarımsharda 20 yamasa 21-iyun, qubla yarımsharda 21 yamasa 22-dekabrde) baslanadı.
Prokariotlar
Prokariotlar — yadrosı tolıq qáliplespegen, yaǵnıy haqıyqıy yadroǵa iye bolmaǵan organizmler. Násillik belgiler nukleotidlerde jaylasqan. DNK—dezoksiribonuklein kislota saqıyna tárizli formada boladı. Jınıslı kóbeyiw baqlanbaydı. Kletka orayı hám mitotik jip bolmaydı. Kletka amitoz jolı menen bólinedi. Kletkada plastida hám mitoxo ndriya sıyaqlı tiykarǵı organoidlar ushıraspaydı. Kletka qabıǵı murein yaki pektin zatınan dúzilgen. Ádette, qamshılı prokariotlardıń ayırım wákillerindegi qamshısı ápiwayı dúzi lgen. Prokariotlardıń kópshiligi erkin azottı ózlestiriw qásiyetine iye. Azıqlanıw, azıqlıq zatlardıń kletka qabıǵı arqalı sińiriw jolı menen ámelge asadı. As sińiriwshi vakuolalar bolmaydı, geyde gazli vakuolalar ushırasadı. Prokariotlarǵa bakteriyalar hám kók-jasıl suw otları kired
Gúz
Gúz máwsimi keliwi menen áste-áste kúnler qısqarıp, túnler uzaya baslaydı. Suwıq, samallı hám jawın-shashınlı kúnler kóbeyedi. Terek hám ósimliklerdiń japıraqları sarg'ayıp, quwrap baslaydı.
Volontyor
Volontyorlik - bul basqalardı oylawdhi, olardıń baxıt hám ıǵbalı, manfaati ushın janbazona xizmat etiwshi, sol, menen birgelikte qálegen, biyminnet, begaraz, social áhmiyetke ega faoliyatni ámelge asırıwshı shaxs esaplanadı. Sonıń menen birge, ol Siz sıyaqlı aktiv, kewilli, aq kongil, mehriban, itibarlı, maktab oqıwshısı, student, yoki ápiwayı jumısshı bolıwı múmkin, yaǵniy oday insan (valantyorlıq ) lar ushın " járdem" sózi tekǵana bahasız, bálki bólek mánis hám de áhmiyetke iye esaplanadı.
Astronomiyalıq saatlar
Ózbekstan Ilimler Akademiyası Astronomiya institutında joqarıda atları keltirilgen saatlardıń hár qaysısınan bar. Olardan “o'z wazıypasın atqarıp” bolǵanlarınıń kem ushıraytuǵınları usı institutta shólkemlestirilgen muzeyde saqlanıp atır..
Iyjan
Tayarlanıwı
3. Nan óz aldına kelige salıp túyilip tayarlanadı. Geyde nan jumsaqlaw bolsa, gósh maydalaǵıshtan (myasorubka) ótkerip, keptiriledi.
4. Túyilgen gúnji hám nan untaǵın salıp, mólsherlep qumsheker salınıp, bári aralastırılıp kelide túyiledi. Túsi qońırlanıp iyjan qálpine kelgen waqıtta iyjan tayar dewge boladı. Iyjandı dástúrxandı bayıtıw hám den-sawlıqqa paydalı tárepleri kóp bolıp vitaminlerge bay bolǵanı ushın, taǵam túrinde kóbirek paydalanǵan jaqsı. Ramazan ayında oraza tutqanlar tańǵı sáhárlik waqtında iyjan taqanın jese, keshke deyin toqlıq beredi.
.nc
.nc — Jańa Kaledoniya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Alyona Kolesnik
Alyona Kolesnik (tuw. 1995-jıl 29-yanvar, Krivoy rog, Dnepropetrovsk wálayatı, Ukraina) — A'zerbayjanlıq erkin gúresshi, 55 kg hám 57 kg ǵa shekem salmaq qatlamında, Azerbaydjan qurama komandası aǵzası. Ol gúres boyınsha Evropa chempionattıń úsh márte bronza medalı iyesi. Sonıń menen birge, ol 2017-jılǵı Islam birinshilik oyınlarında gúmis hám 2019-jılǵı Evropa oyınlarında bronza medalın qolǵa kirgizdi.
Karyerasi
2017-jılda Novi-sad qalasında (Serbiya) bolıp ótken gúres boyınsha Evropa chempionatında ol hayallar ortasında 55 kg ǵa shekemgi salmaq qatlamında bronza medallarınan birin qolǵa kirgizdi. 2018-jılda ol hayallar ortasında 57 kg ge shekem salmaq qatlamında bronza medallarınan birin qolǵa kirgizgen bolsa, 2019 -jılda da tap sol jarısta taǵı bir bronza medalı menen tákirarladi. 2017-jılda Boku qalasında (Azerbaydjan) bolıp ótken Islam birshilik oyınlarında ol hayallar ortasında 58 kg ǵa shekem salmaq qatlamında gúmis medaldı qolǵa kirgizdi. Finalda Qırǵızstanlı Aisuluu Tynybekovaǵa jeńilip qoydı. 2019-jılda Minsk qalasında (Belarus) bolıp ótken Evropa oyınlarında hayallar ortasında 57 kg ǵa shekemgi salmaq qatlamında bronza medallarınan birin qolǵa kirgizdi. Ol bronza medalı ushın bellesiwde Turkiyalı Bediha Gündi jeńiliske ushıratqan edi. 2020-jılda Rimde (Italiya) bolıp ótken gúres boyınsha Evropa chempionatında ol hayallar ortasında 57 kg salmaq qatlamında qatnastı. Ol bronza medalı ushın keshken jarısta belaruslıq Irina Kurachkinaǵa jeńilip qoydı. 2020-jılda Belgrad qalasında (Serbiya) bolıp ótken jalǵız gúres boyınsha Jáhán kubogında ol hayallar ortasında 57 kg ǵa shekem salmaq qatlamında qatnasıp, bronza medalı ushın Rossiyalıq Veronika Chumikovaǵa qarsı gu'reste jeńiliske ushıradı. 2021-jıl mart ayında Budapesht qalasında (Vengriya) bolıp ótken Evropa saralaw turnirında 2020-jılda Yaponiyanıń Tokio qalasında bolıp ótetuǵın Jazǵı Olimpiada oyınlarına jollanba alıw u'mitinde qatnastı. Ol birinshi ushırasıwında Bolgariyalı Evelina Nikolovaǵa utqızıp qoyǵan bolsa, náwbettegi oyında qayta gu'resiwde jeńiliske ushıradı. Bolgariya paytaxtı Sofiya qalasında bolıp ótken Jáhán olimpiada saralaw turnirında da Olimpiada jollanbasın qolǵa kirita almadi. 2021-jıl oktyabr ayında Oslo qalasında (Norvegiya) bolıp ótken gúres boyınsha Jáhán chempionatında ol hayallar ortasında 59 kg ǵa shekemgi salmaq qatlamındaǵı birinshi oyınida-aq jeńiliske dus keldi.
Abat Fayzullayev
Tálim
1982-jıl 30-dekabrde Nókis qalasında tuwılǵan.
Miynet iskerligi
2011—2013 — Ózbekstan Respublikası Sırtqı jumıslar ministrligi Sırtqı siyasat analizi hám strategiyası bas basqarması bólim baslıǵı.
2013—2017 — Ózbekstan Respublikasınıń AQShdagi elshixonasining siyasiy analiz bólimi attashesi.
Plis Nurpeysov Qolgeldievich
Erlikleri
Biraq, ol úyge qaytpadı. Pútkil ekipaj qaytıs bolǵan edi. 1945-jıl 18-avgustta SSSR Joqarǵı Keńesiniń qararına muwapıq, Plis Nurpeysovqa «Sovetler Awqamınıń Qaharmanı» húrmetli ataǵı berildi. Ol urıstaǵı qaharmanlıqları ushın Lenin ordeni, eki márte Qızıl bayraq ordeni, 1-dárejeli Watandarlıq urıs ordeni hám medallar menen sıylıqlanǵan.
Qıs
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Windbuchencom.jpg/250px-Windbuchencom.jpg|nobaý|250x250 nükte|Qıs Qıs - tórt máwsimnen biri bolıp, gúz hám báhár máwsimleriniń arasında jaylasqan, eń suwıq máwsim bolıp tabıladı. Qıs máwsimi 3 aydan ibarat. Arqa yarımsharda: dekabr, yanvar hám fevraldan, Qubla yarımsharda bolsa: iyun, iyul hám avgusttan. Bul máwsimde ıqlım dárejesi minusqa qaray túse baslaydı. Usınıń sebebinen suwıq jawın-shashınlar arta baslaydı.
.ng
.ng — Nigeriya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Blogerler kúni
Blogerler kúni
Irina Kolyadenko
Karyerasi
2020 -jılda Rim qalasında (Italiya) ótkerilgen kurash boyınsha Evropa chempionatında 65 kilogramm ge shekem salmaq qatlamında bronza medallarınan birin qolǵa kirgizdi. Ol bronza medalı ushın keshken bahsda ruminiyalikKriszta Inczeni jeńiliske ushıraǵan etdi. 2021-jıl mart ayında ol Tokıo qalasında (Yaponiya) bolıp ótetuǵın Jazǵı Olimpiada oyınlarında qatnasıw ushın Evropa saralaw turnirida qatnasıw huqıqın qolǵa kirgizdi. Bir ay ótkennen, ol varshava qalasında (Polsha) bolıp ótken kurash boyınsha Evropa chempionatında 62 kg ge shekem salmaq qatlamında altın medaldı qolǵa kirgizdi. Ol finalda Vengriyalıq Marianna Sastinni jeńiliske ushıraǵan etdi.
Minayım Palwanova
Biografiya
Minayım Palwanova Pirnazarovna 1977-jılı 10-noyabr kúni tuwılǵan. Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetin tamamlaǵan.
Ilimiy stil
ILIMIY STIL Ilim hám texnikalıq miynetlerdiń ádebiy til tiykarında jazılıw stiline ilimiy stil dep ataladı.Ilimiy stilge ilimniń hár túrli tarawları boyınsha jazılǵan monografiyalıq izertlewlerdiń, kitapshalardıń, joqarı hám orta arnawlı oqıw orınlarına arnalǵan sabaqlıqlar tiliniń stili kiredi. Bundaǵı bayanlanatuǵın pikirler anıq túsiniklerge iye boladı. Bul stilde ilimniń jetiskenlikleri tiykarında payda bolǵan arnawlı terminologiyalıq leksika keń qollanıladı.Ilimiy stildiń basqa stillerge salıstırǵanda ózine tán ózgesheligi bar. Bunda qollanılatuǵın sózler hám gápler hárbir qubılıstıń tábiyatın ashıp beretuǵın anıq anıqlama yamasa formalardan ibarat boladı. Olardaǵı sózler kóp mánilikti bildirmeydi, tuwra mánisinde, yaǵnıy terminologiyalıq mánide qollanıladı.
Iyshan qala
Iyshan qala - bir waqıtları medrese, meshit, kitapxana, talabalar jataxanası hám kárwansaraylardı óz ishine alģan arxitekturalıq obyekt. Qaraqalpaqstan Respublikasi Kegeyli rayonı, Xalqabad qalasında jaylasqan Iyshan qala qorg'anı XIX ásirdiń II yarımınan qurıla baslaǵan. Qorǵannıń ornında dáslep XVIII ásirlerde kishkene awıl bolǵan, keyinirek bul awıl ornına “Iyshan qala” qurılǵan. Bul qorǵan XVIII-XIX asirde jasaǵan Imam iyshan (Imamaddin Qayipnazar biy ulı ) nıń úlken balası Atag'ulla iyshan tárepinen awıl kúshi menen Xiywadaǵı Ichan hám Dichan (ishki hám sırtqı degen mániste) qorǵanlarınıń dáslepki úlgisi boyınsha qurılǵan.
Ádebiyat teoriyası
1.Ǵázzel-sırlasıw
10.Parodiya-grekshe-qarsılıq qosıq
23.Gimn-grekshe - maqtaw qosıǵı
40. 5 qatarlı qosıq- muxammes, muxalles
Ǵaniy Amaniyazov
Kompozitor Ǵaniy Amaniyazov Qaraqalpaqstanǵa xızmet kórsetken kórkem-óner ǵayratkeri. Ózbekstan xalıq bilimlendiriw aǵlası. «Miynette ayrıqshalıǵı», «Miynet veteranı» ordenleriniń iyesi,respublikaǵa belgili kompozitor. Ol 1940-jılı Kegeyli rayonınıń burınǵı Engels házirgi Qaniyaz Habibullaev atındaǵı kolxozdıń «Bes quy» degen awılında etikshi shańaraǵında tuwıladı. Ǵ.Amaniyazov awıllıq mektepte oqıp júrgende toy merekelerde baqsı jırawlardıń atqarǵan xalıq qosıqların,sazların úzliksiz tıńlawı,onı keleshekte belgili kompozitor bolıp jetilisiwine úlken tásir jasaydı. Ǵ.Amaniyazovtıń dóretpesi keń quramalı bolıp xalqımızǵa 300 den aslam hár túrli janrda jawıngerlik temadan baslap, balalar hám jas óspirimlerge arnalǵan qosıqlar,aytıslar,romanslar,oyın namaları,fortepiano hám basqa da saz ásbapları ushın pyesalar,tarlı kvartet xalıq sazları, orkestr ushın namalar jazıw menen birge,dramaturg Q.Dosanovtıń «Aral hawazı» spektakline A.Sultanov penen birge,sonday-aq xalıq teatrları ushın saxnalıq namalar jazǵan. Ǵ.Amaniyazovtıń balalarǵa hám jas óspirimlerge arnap : «Mektebim»,»Gúbelek»,»Kel oynayıq»,»Kúttik seni asıǵıp»,»Biz baqshada ósemiz»,»Balalıqtıń gúlleri»,»Tınıshlıqtı súyemiz» hám taǵı basqa jazǵan namaları oqıwshılardıń kúndelikli súyip aytılatuǵın qosıqlarına aylanıp ketken. Ǵ.Amaniyazov mektepler ushın «muzika» sabaqlıqların jazıp baspadan shıǵardı.
Kuresunni
Etimologiyası
Kuresunni ataması Irandaǵı kurdlar hám shialar tárepinen eshek sunniy degen mániste qollanılǵan eksonim retinde payda bolǵan dep shama etiledi. Bul eksonim etnikalıq qaralaw bolıwına qaramastan, topardıń atına aylanǵan, sebebi Kuresunni qáwimleriniń kópshiligi onıń mánisin bilmegen.
Oral Ataniyazova
Siyliqlari
2000-jılda Goldman Átirap -ortalıq sıylıqına iye boldı.
Ańsatbay Qayratdinov
Qaraqalpaqstan xalıq artisti, Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatı, belgili baqsı xam sázende, kompozitor Ańsatbay Qayratdinov 1933-jılı Shımbay rayonınıń Usman Yusupov atındaǵı sovxozda ataqlı Qıyas jıraw Qayratdinov xojalıǵında tuwıladı. Ańsatbay jaslayınan baslap ákesiniń izine erip, xalıq qosıqların namaların tıńlap ózi qobız, girjek, duwtar, skripka saz áspabların shertiwdi hám qosıq aytıwdı ózlestire baslaydı. A.Qayratdinov 1950-jıldan baslap Shımbaydaǵı pedagogikalıq bilim jurtın hám sońǵı jılları qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutın pitkeredi. Onnan soń ol 1960-jılı Nókis muzıka bilim jurtınıń xalıq sazları áspabları bóliminde 2-jıl oqıp bilim aladı. Ańsatbay óziniń miynet jolın 1949-jıldan baslap 30 jıl dawamında Qaraqalpaqstan radio esittiriw hám televidenie esittiriw komitetinde duwtarshılar ansamblin sholkemlestirdi.
Oazis
Oazis — shól hám yarım shóllerde suw shıǵarılıp abat etilgen jer
Takina xatun
Takina xotun, Tegina begim. Tegina Mohbegim (shama menen 1318 — 1353, hoázirgi Shahrisabz) — Amir Temurdıń anasi. Amir Muhammad Taragʻaydıń ómirlik joldası.
Yutlandiya
nobaý Yutlandiya — Evropadaǵı yarım ataw, Baltika teńizi menen Arqa teńiz aralıǵında jaylasqan. Daniya hám Germaniyaǵa qaraslı. Maydanı 40 mıń km², uzınlıǵı 300 km shamasında. Shıǵıs tárepindegi jaǵısları kóplegen bóleklerge bóleklengen, al batıs tárepi salıstırmalı tegis. Relyefi tóbeshiklerge bay bolǵan morena tegisliginen ibarat, eń biyik jeri 173 m. Íqlımı turaqlı teńiz klimatı. Dáryaları suwlı. Iyne japıraqlı hám keń japıraqlı toǵaylar bar. Maydanınıń úlken bólegi egislik jerlerge aylandırılǵan. Qublasında Orxus (Daniya ), Flensburg (Germaniya) qalaları jaylasqan.
Japaq Shamuratov
Japaq Shamuratov - Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq artisti, Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatı, ataqlı baqsı, sazende, kompozitor hám jámiyetlik ǵayratker.
Dominikana
Ataw Úlken Antil atawları arxipelagına kiredi.
Shımbay hawazı gazetası
Shımbay hawazı  - Shımbay rayonı nıń jámiyetlik-siyasiy gazetası. Gazeta uranı - Xalıq mápin oylaǵan jeter muratqa!
Ivan Davidovich Chumakov
Chumakov Ivan Davidovich (1906. 17. 4, Qazaqstan, házirgi Jambıl wálayatı — 1980. 9. 11, Tashkent) — geologiyarazvedka texnikası salasındaǵı alım. Ózbekstanda xızmet kórsetken pán hám texnika ǵayratkeri (1966 ), texnika pánleri doktorı (1963), professor (1969 ). Orta Aziya universiteti fizikamatematika fakultetiniń geol. bólimin tamamlaǵan (1930 ). Túrkmenstan, Ózbekstan hám Tadjikistanda geol. basqarmalarında islegen. Orta Aziya Geol. hám mineral sheki onim ilimiy izertlew institutında direktor orınbasarı (195762), 1962-jıldan sol intda razvedka texnikası jumısları basshısı. Tiykarǵı ilimiy baǵdarı tawlıq sharayatlarda kánlerdi razvedka qılıw texnikası hám texnologiyası bolıp, onı shólkemlestiriwdiń ratsional usılların islep shıqqan.
Tımsal janrı
Tımsal janrı Kórkem ádebiyat janrlarınıń biri. Aqıl beriw, úgit-násiyat mazmunına iye boladı. Tımsal kóbinese allegoriyalıq (astarlap aytıw) usılın kóbirek kollanadı.
Qaraqalpaqsha atama tımsaldıń ózi de tımsallap aytıw yaǵnıy astarlap aytıw degen mánisten kelip shıqqan. Tımsal hár qıylı bolıwı múmkin. Mısalı, tımsal-ertek, tımsal-áńgime, tımsal-qosıq, hátteki tımsal-povest' yamasa tımsal-drama h.t.b Tımsalǵa hayўanlar, quslar, ósimlikler personaj sıpatında kirgiziledi. Olardıń minez-qulqın, peyil-ıqpalın, tábiyiy ózgesheliklerin beriw arqalı adamlardıń jıynaqlanǵan obrazların beredi.
Ayırıw-sheklew janapaylar
Ózi qatnaslı sózdiń mánisin ayırıp-sheklep kórsetetuǵın janapaylarǵa ayırıw-sheklew janapayı delinedi.Ayırıw-sheklew janapaylarınıń xızmetin tek, ǵana, tekǵana, bolsa, gileń, gilkiy, ılǵıy kómekshi sózleri atqaradı. Mı salı: 1. Tek Írısqul biy tikeymey, shayıqqa óz tórinen orın awıstırıw ushın sál jılıstı. (T. Q.) 2. Adam degen tek júriwdi, júziwdi ǵana bilmeytuǵınbedi. (Sh. A.) 3. Tek ǵana baslıq Tinalievtiń házirshe balalardı marapatlaǵısıkelmeytuǵın edi. (Sh. A.) Bolsa janapayı ózi qatnaslı sózdiń keyninde kelip, onı basqa sózlerden ayırıp, bóleklep kórsetedi. M ı s a l ı : Shımshıqlar bolsa juǵırlasıp ana shaqadan, mına shaqaǵa ushıp qonıp júr. (Sh. R.)Gileń, gilkiy, ılǵıy janapayları ózleri qatnaslı sózlerden burın kelip, sol sózlerdi basqa sózlerden ajıratıp kórsetedi. M ı s a l ı : 1. Gilkiy qońıratlılar bolıp Sarıtawdı jaǵalap otıradı. (K.M.) 2. Qalanıń jaylarınıń kópshiligi házirgi usılda salınǵan kóp qabatlı gileń aq jaylar. (
1601
Qaytıs bolǵanlar
Petropavl
Petropavl (orıs.Petropavlsk,qazaqsha koplep qollanıp júrgen atawı Qızıljar)-Arqa Qazaqstan obılısınıń qalası,obılıs ortalıǵı (1936 jıldan beri).Qalanıń negizgi Esil ózeniniń oń jaǵalawında 1752 jılı qalanǵan.
Nabira Esenbaeva
Iskerligi
2022-jılda Turkiyanıń Istanbul qalasında bolıp ótken Yasar Dogu turnirida qatnasqan.
1602
1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 - 1616 - 1617 - 1618 - 1619 - 1620
Tuwılǵanlar
•20noyabr-Otto fon Geriyke, nemis fizigi, fiylosof, iynjener
Qubla-shıǵısAziya mámleketleri
bolıp, ulıwma qurǵaqlıq maydanınıń 3% in iyeleydi. Xalqı sanı 630 mln ǵa jaqın. Yaǵnıy bul subregionda dúnya xalqınıń 8,5% ten kóbiregi jasaydı.
Tuamasina
Tuamasina (malag. Toamasina) — Madagaskar shıǵısındaǵı qala, Tuamasina I aymaǵınıń, Acinanana wálayatı hám rayonınıń administrativlik orayı. Eski ataması Tamatave.
Xalqınıń sanı 2014-jıl maǵlıwmatlarına bola 282 100 adam. Hind okeanı jaǵasında jaylasqan. Mámleket sırtqı sawdasınıń úlken bólegine xızmet etiwshi sawda orayı hám tiykarǵı teńiz portı (1974-jılı 1,7 mln. tonna júk aylanısı).
Sarah Hildebrandt
Karyerasi
2013-jılda Rossiyanıń Qazan qalasında bolıp ótken Universiadada AQSH atınan medal qolǵa kiritpegen halda qatnasqan. 2016 -jılda Budapesht qalasında (vengriya) ótkerilgen gúres boyınsha Jáhán chempionatında 55 kg ge shekem salmaq qatlamında medal almaǵan. Ol yaponiyalikMayu Mukaidaga qarsı birinshi oyında jeńiliske ushıraǵan boldı hám ol qayta bahsda Vengriyalıq Ramo'na Galambosga qarsı oyında jeńiliske ushıraǵan boldı. 2017-jılda Krasnoyarsk qalasında (Rossiya) bolıp ótken „Altın Gran-pri Ivan Yarygin“ turnirida hayallar ortasında 55 kg ge shekem salmaq qatlamında gúmis medaldı qolǵa kirgizdi. 2018-jılda ol hayallar ortasında 53 kg ge shekem bronza medalınan birin qolǵa kirgizdi jarısı Shvetsiyanıń Klippan qalasındaǵı „Klippan Lady Open“ turnirida. Ol gúres boyınsha 2018-yilgi Jáhán kubogining hayallar ortasındaǵı erkin gúres tartıslarında da qatnasqan. Peru paytaxtı Lima qalasında bolıp ótken 2018-yilgi gúres boyınsha PanAmerika chempionatında ol hayallar ortasında 53 kg ge shekem oyında altın medaldı qolǵa kirgizdi. Finalda ol ekvadorlikLuisa valverdeni jeńiliske ushıraǵan etdi. 2018-jılda Budapeshtda ótkerilgen gúres boyınsha Jáhán chempionatında hayallar ortasında 53 kg ge shekem salmaq qatlamında gúmis medaldı qolǵa kirgizdi.
2021-jılda ol Nitssa qalasında (Fransiya) bolıp ótken „Gran-pri Anri Deglan“ tirnirida hayallar ortasında 50 kg salmaq qatlamında altın medaldı qolǵa kirgizdi. Ol Gvatemalanıń Gvatemala qalasında bolıp ótken gúres boyınsha PanAmerika chempionatında da bul jarısta altın medaldı qolǵa kirgizdi.
Ashxabad (dem alıw orayı,Tashkent)
Ashxobod baǵı (Ashxobod sayilgohi) —Tashkent orayındaǵı úlken dem alıw baǵı, 2018-jılda ashılǵan. Kishi qalqa jolı hám Mahtimguli shax kóshesi aralıǵinda jaylasqan. Búgingi kúnde ol 10 gektar maydandı iyeleydi. Qaladaǵı eń úlken hám eń ataqlı baǵlardan biri.
Tariyxı
Eki qońsılas mámleket paytaxtları  — Ashxabad (Túrkmenstan) va Tashkent (Oʻzbekstan) biradarlasqan qalalar bolıp tabıladı. Ashxobod hám Tashkent qala administraciyaları ortasında tuwısqan qalalar munasábetlerin ornatıw haqqındaǵı pitimge 2017-jıl 20 -may kúni qol qoyılǵan edi.
2018-jıldıń 24-aprel kúni Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziyoyev hám Túrkmenstan Prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov qatnasıwında bog'ning saltanatli ashılıw máresimi bolıp ótti 30 -aprel kúni Ashxobod baǵı keliwshiler ushın ashıldı.
Joybarlawı hám bezetiliwi
Bog'ning arxitekturalıq kórinisi Túrkmenstan paytaxtı  — Ashxabad Qalası túsin ózinde jámlegen.
Baǵda 450 orınlı amfiteatr qurılǵan bolıp, onda eski, xalıq, estrada muzıkası koncertlari, házil-dálkek tamashaları o'tkeriledi. Amfiteatr suńqar formasında qurılǵan. Bul obraz Ashxobod xalıq aralıq aeroportınan alınǵan.
1603
Sharaf Xan Biydliysiy-túrik alımı,
Tomas Kartraiyt-Angliyadǵı puriytanizma bastawshı
Mandarin
thumb|left|Mandarin Mayo ilimiy orayı alımları mandarinler keypiyatti ko'teriwin aniqlag'an.
Tekst
Mánilik jaqtan izbe-iz baylanısqan sóylew birlikleriniń jıyıntıǵına tekst dep ataladi.
Olar quyrıqların kóterip, arman-berman, ersili-qarsılı
monolog (jeke adamnıń sózi) hám dialog (eki yamasa
Qubla Aziya mámleketleri
Qubla Aziyanı, arqada Gimalay taw dizbegi hám Qaraqurım orap
Sergey Esenin
Sergey Esenin 1895-jıldı ń 3-oktyabrinde
dúnyaǵa keldi. Ol kishkene waqtınan baslap-
baradı hám bul jerde sawdagerdiń kárxanasında baspanada jumıs
Jigirma jasında Petrogradqa kelip, ataqlı rus shayırı Àleksandr Blok
Hind tilleri
Zamanagóy hind-ariy tilleri áyyemgi hind-ariy tillerinen, mısalı, dáslepki Vedik sanskritinen, Orta hind-ariy (Prakrit) tillerinen kelip shıqqan. Sóylesiwshiler sanı boyınsha eń úlken tiller hind-urdu (shama menen 329 million), bengal (242 million) , panjabi (shama menen 120 million) , maratxi (112 million), gudjarati (60 million), radjastxani (58 million), bxodjpuri (51 million), oriya (odiya) (35 million), maytxili (shama menen 34 million), sindxi (25 million), nepal (16 million), assam (15 million), chxattisgarxi (18 million), singal (17 million) hám cıgan (shama menen 3,5 million) tilleri bolıp tabıladı. 2005-jılǵı esap-kitaplarǵa qarasaq, hind-ariy tillerinde ana tili sıpatında sóylesiwshilardiń ulıwma sanı derlik 900 million adamdı quraydı.
Aq súyek oyını
OYÍN ShÁRTLERI
Aq súyekti tapqan oyınshı "súyek mende",--dep xabarlap, márrege qaray bar kúshi menen juwıradı. Eger onı birew quwıp jetse, súyek sonıń qolına ótedi, usılayınsha márrege jetkenshe súyek qoldan-qolǵa ótip almasıp otıradı hám eń sońǵı adam "xan"ǵa ákelip beredi. Eger súyekti tapqan adam sharshasa yamasa ekinshi topar adamına uslanıp qalıw qáwpi bolsa, aq súyekti ózi táreptiń adamına beredi. Yuiraq, oyın shárti boyınsha súyekti ılaqtırıp beriwge bolmaydı, qolǵa uslatıw kerek [ bul jerde ılaqtırılǵan súyek, adamnıń bet aldına tiyip jaraqat almaw tárepleri gózlengen bolıwı múmkin].
Oraylıq Aziya
Oraylıq Aziya-Aziyanıń ishki awmaǵındaǵı jaylasqan tábyǵat awmaǵı.Batısı men arqa-batısında TMD elderi ( Ózbekstan,Qazaqstan,Qırǵızstan, Tájikstan,Túrikmenstan) kiredi.Arqasında Mońǵoliya,Qıtaydıń arqa-batıs bóliginde jaylasqan.Qubla-Batısı men qublasın Awǵanstan,Pákistan,Hındıstannıń arqa bólikteri,oraylıǵı men shıǵıs Qıtay alıp jatır.
Óli tiller
'Osmanlı túrik tili
Shokolad
asa salmaqli salmaq iyelerine de shokoladtan tutınıw qılıw usınıs etilmeydi;
Jasalma shańlandırıw
Eger de, ósimliktiń gúli sırttan hám óz-ózinen shańlanbastan adamlar tárepinen shańlandırılatuǵın bolsa, ol jasalma shańlandırıw dep aytıladı.
Rajapbay Saidov
RAJAPBAY SAIDOV (1919-1993 jj.) – belgili baspasóz wákili, Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen jurnalist, «Erkin Qaraqalpaqstan» (burınǵı «Sovet Qaraqalpaqstanı») fotoxabarshısı.
3-aprel
Tuwılǵanlar
Jáne qarań: Kategoriya:3-aprelde tuwılǵanlar
Georg von Hertling
Georg Fridrix Karl Freiherr von Xertling, 1914-jıldan Count von Hertling, (1843-jıl 31-avgust — 1919 -jıl 4-yanvar) katolik Oray partiyasınıń nemis siyasatshısı edi. 1917-jıl 1-noyabrden 1918-jıl 30-sentyabrge shekem Bavariyanıń sırtqı isler ministri hám prezident-ministri, keyin Germaniya Reyxiniń kansleri hám Prussiya ministr-prezidenti bolǵan. Ol eki lawazımdı iyelegen birinshi partiya aǵzası bolǵan siyasatshı edi, qalǵanlardıń hámmesi partiyasız edi.
Tálim hám iskerligi
Ol sabaq beriw ushın 1867-jılda Bonnda universitet mamanlıǵın asırdı, lekin katolik bolǵanlıǵı sebepli tek 1880-jılda dotsentlik ataǵın aldı. Bul keshigiw sebebi Prussiyada húkimet hám katolik shirkewi ortasında bolıp ótken «Kulturkampf» (mádeniyat gúresi) edi. Bul tájiriybe Hertlingning 1876 -jılda katolik Germaniyasında ilim-pánni rawajlandırıw boyınsha ilimiy awqamı bolǵan Gorres jámiyetke tiykar salıp qoyıwında zárúrli rol oynadı. Ol 1919 -jılda opatına shekem onıń prezidenti bolıp qaldı. Hertling 1882-jılda Myunxen universitetinde tolıq professor ataǵın aldı. 1871-jılda Aristotel hám 1880-jılda Albert Magnus haqqında kitaplardı baspa etirdi.
Keńes toy
Házirgi waqıtta da, "Keńes toy" beriw, "merekeniń keńesi"n ótkeriw dástúri saqlanǵan, bul dástúr burınnan xalqımız benen kiyatırǵan bolsa, aldaǵı waqıtlarda da ómirsheń boların kúndelikli turmıs tájiriybeleri tastıyıqlap turıptı.
Heinrich Lubke
Jaslıq jılları hám Veymar Respublikası
1918-jıl dekabrde oqıwdı dawam ettirdi hám 1921-jılda jer dúziw hám melioraciya injeneri qánigeligi boyınsha oqıwdı tamamladı. 1921-1924-jıllarda Myunster hám Berlinde ekonomika boyınsha oqıdı. 1921-jıldan 1922-jılǵa shekem Myunsterdaǵı Vestfaliyadaǵı kireyshiler hám kóshpeliler birlespesinde islegen. 1922-jıl oktyabrden kishi fermer xojalıqları imperator awqamınıń basqarıwshı direktorı (1925-jıldan orta kárxanalarda da), 1924-jıldan baslap bolsa bir waqıttıń ózinde Germaniya jer reforması awqamı atqarıw keńesi aǵzası boldı. 1926-jılda nemis dıyxanları birlespesiniń basqarıwshı direktorı boldı. 1927-jıldan baslap „Siedlungsgesellschaft Bauernland AG“ kompaniyasınıń basqarıwshı direktorı retinde isledi.
Úshinshi Reyx
Ol Penemyunde poligonında „Schlempp toparı“ nda qurılıs uchastkasınıń baslıǵı retinde islegen. 1943-jıldan 1945-jılǵa shekem ol kontslager tutqınların isletiw ushın juwapker edi. Onıń qol astında tutqınlar májburiy miynetke tartılǵan. 1944-jıl may ayınan baslap ol samolyot zavodların oraysızlantırıw hám kóshiriw ushın Buxenvald kontslageriniń 2000 ǵa jaqın tutqınlardıń miynetinen paydalanıw ushın juwapker edi. 1945-jıl fevralda Arxitektor Rudolf Wolters penen birgelikte Albert Speer kórsetpesine qaray ol „urıstan keyingi dáwirde jıynalıwshı úyler qurıwdı rejelestiriw mekemesi“ qurılısın joybarlawdı basladı.
Gúlnara Ibragimova
Shańaraǵı tuwralı
Sonnan beri, mına tariyxıy súwret  júregime jaqın súwret!
Paleozoy
Paleozoy bunnan 538,8 ± 0,2 million jıl aldın baslanǵan hám 251,902 ± 0,024 million jıl aldın tawsılǵan[2]. Solay etip, ol shama menen 287 million jıl dawam etti. Bul era 6 dáwirge bólinedi[3][4]:
Anıqlawısh
(qansha?) bala jıynaldı. (N. D.) 4. Keshki (qaysı?) saǵım
Shayiq Muhammed Sadiq Muhammed Yusup
Biografiyası
2015-jıl 10 -mart kúni júrek infarki sebepli dúnyadan kóz jumadı. Koreya Respublikasınıń Kojedo qalasında onıń atına meshit qurılǵan. Chechenistan paytaxtı Grozniydaǵı kóshelerden birine onıń atı berilgen. Qazaqstannıń Chimkent qalasında onıń atına meshit qurılǵan. Moskva wálayatı Balashixa rayonında shayıq atı menen hayallar hám er adamlar medresesi islengen. Tashkent qalasınıń Chilonzor rayonında onıń atı menen meshit qurılǵan.
Bugatti
Bugatti (1909-1963)
Óz dáwirdiń superkari Bugatti Type 18 1912-jılda usınıs etilgen. 100 at kúshine iye dvigatel avtomobildi 160 km/soatgacha tezlestiriwi múmkin edi. Jámi 7 nusqa jaratıldı.
30 -jıllarda Ettore Bugatti kompaniya basqarıwınan pensiyaǵa shıqtı hám basqarıw úlken balası Jan Bugattiga ótti. 1934-jıldan 1939-jılǵa shekem zavod Bugatti Type 57 ni islep shıǵardı, onı túrli dene usılları menen buyırtpa qılıw múmkin edi. 57 G tipidagi tank hám 57 C tipidagi tanklarning modifikatsiyaları boyınsha jeńisler Le Manning 24 saatında qolǵa kirgizildi: 1937-jılda báyge aydawshıları Jan-Pyer Wimille hám Robert Benoit hám 1939 -jılda Jan-Per Wimille hám Per veyron boldı. 1939 -jıl 11-avgust Jan Bugatti avtohalokatda opat etdi.
Allaniyaz Óteniyazov
Ómiri dawamında 40 turaq jay, 2 mektep, 30 orınlıq 2 balalar baqshası, 2 medicinalıq xızmet ornı, 1 kitapxana imaratın óz miyneti arqasında qurıp pitkerip, xalıqqa sawǵa etken. 2000-jılı 15 gektarlıq maydanǵa baǵ egedi.
Allaniyaz Óteniyazovtıń bunday miynetleri joqarı bahalanıp, oǵan «Ózbekstan selekcionerleri» húrmetli ataǵı, «Mehnat shuhrati» ordeni berilgen. Onıń ómiri hám iygilikli jumısları haqqında 3 film islendi. Onıń miynetleri dúnyada teńsiz atanıp, «Ginnes rekordları» kitabına kirgizildi.
D (latın)
D háribi sózlerdiń esitilgen jerlerinde jazıla beredi: dúz, dúz, dos, dala, dana, dúnya, dıqqat, dizim, pada, adam, joldas, qurdas, abadan. Awızeki sóylewde shad, pud, yad, áwlad, sud, zavod, Xalqabad sıyaqlı sózlerde t bolıp aytılǵanı menen, d jazıladı.
Kategoriya
Fonetika:
Gúldirsin qorǵanı
Qala qurılısı
Bul qorǵan menen baylanıslı xalıq arasında kóplegen ańızlar tarqalǵan.
Tolıqlawısh
(Naqıl) 6. Olar ósip-órlewdi, bekkemleniwdi biledi. (J. A.)
7. Bilegi juwan birdi jıǵadı, bilimi kúshli mıńdı jıǵadı.
Vladimir Braun
Braun Vladimir Fyodorovich (1947. 16. 4, Perm wálayatı Solikamsk qalası ) — opera qosıqshısı (dramatik bariton). Ózbekstan xalıq artisti (1986 ). Odessa konservatoriyasini tugatgach (1977), Novosibirsk opera hám balet teatri, 1979—91 jıllarda A. Navaiy atındaǵı opera hám balet teatri jeke atqarıwshıı. Rigoletto, Amonasro, Yago (J. verdi, " Rigoletto", " Aida", " Otello"), Eskamilo (J. Bize, " Karmen"), Tóbeskiy (P. Chaykovskiy, " Ǵarǵa motkasi"), Igor (A. Barodin, " Knyaz Igor") Lefort (A. Petrov, " Pyotr I"), Ruprext (S. Prokofyev, " Órtlı perishte") partiyaların atqarıw etken. Dawısı jaǵımlı tembr hám tolıq diapazonǵa iye. B. obrazlardı vokal atqarıwı hám saqna quralları ortaqlıǵında ashıwǵa ıntıladı. Konsert repertuaridan romans, qosıqlar da orın alǵan.[1]
Kopyleft
Kopyleft (ing. copyleft — avtorlıq sóz) — licenziya:
WikiStipendiya
WikiStipendiya - Ózbekshe Wikipediyadaǵı kontentti jaqsılawǵa qaratılǵan wiki joybar. Joybar Ózbekstan Respublikası Jaslar isleri agentligi tárepinen Ózbekstan informaciya hám ǵalaba xabar kommunikaciyalar agentligi, Jas dóretiwshiler keńesi hámde Ózbek tilinde sáwbetlesiwshi wikipediyashılar paydalanıwshı toparı menen sheriklikte shólkemlestirildi.
Ómirbek Laqqı
Ómirbek laqqı Qaraqalpaqstan xəm Xorezm xalıqları arasında keńnen tanımal bolǵan ushqır sózli,tapqır,sózge sheshen kúldirgi sóz sheberi. Ómirbek laqqı tariyxıy tulǵa bolıp esaplanıp,ómirde jasaǵan real tulǵa. Ómirbek laqqı 1831-jılı Shımbay qalasında tuwılǵan, ruwı qaraqalpaq ruwlarınıń úlken bir bólimi Qıtayǵa kiretuǵın quyın ruwınan bolǵan. Óziniń həzil-dəlkekleri,ótkir satiralıq sıpatqa iye yumorları xəm ótkir sarkazmge bay dəlkekleri menen unamsız shaxslar ústinen kúlip,miynetkesh xalıqtıń ruwxıy kewlin kóteriwshi adam bolǵan. Ómirbek tiliniń ótkirligi menen eziwshi qatlam ústinen kúlip, qılmısların əshkaralawshı həziller aytıp, həzil-dəlkek penen xalıq tərepinde turıp, kerek jerinde xalıqtıń tili bolǵan. El ishindegi dau-jənjellerdi sheshiwge qatnasıp, ədillik penen sheshetuǵın,sózge sheshenligi menen xalıq húrmetine bólengen. Ómirbek qaraqalpaq biyleri arasında úlken abırayǵa iye xəm biyler arasındaǵı eń úlken Aǵabiy lawazımındaǵı Erejep aǵabiydiń jiyeni bolıp, olar arasındaǵı dayılı-jiyenli həzil-dəlkek aytısları xalıq arasında keńnen taralǵan. Bir gellege qonıp mıńlardıń baxtı, Paqır-puqaralar qıynalǵan uaqtı, Ashshı kúlki menen jurtın quwantıp, Shımbay jaqta ótken Ómirbek laqqı. (I.Yusupov)
Eliklewish
seslerge eliklep aytıladı. Mı salı: 1. Júnleri jılt-jılt etip
Georg Michaelis
Jaslıǵı
Michaelis, Prussiya nıń Sileziya wálayatındaǵı Haynau qalasında tuwılǵan, Frankfurt ta (Oder) ósken. Ol 1876 -1884-jıllarda Breslau universiteti, Leypsig universiteti hám Vyurtsburg universitetinde huqıqtanıw boyınsha oqıǵan hám huqıq pánleri doktorı dárejesine erisken.
1885—89-jıllarda Yaponiya nıń Tokio qalasında Germaniya pánleri jámiyeti yuridikalıq fakultetiniń huqıq professorı sıpatında jasap islegen.
Kanslerlik dáwiri
Mixaelis „Germaniyanıń birinshi burjuaz kansleri“ sıpatında táriyplengen, sebebi ol Prussiya hám Germaniya ústinen 400 jıllıq húkimranlıq etken Gogensollern monarxiyası dáwirinde bas ministr lawazımında jumıs islegen birden-bir ataqsız shaxs edi. Biraq perde artında qadaǵalawdı saqlap turıwshı Germaniya Bas shtabınıń kúshleri ámelde edi.
Bolshevikler revolyuciyası Rossiya urıs háreketlerine shek qoyǵanınan keyin, armiya kópshilik partiyalardı Germaniyada turaqlılıqqa abay salıp qoyıp atır dep esapladı. Avstriya -Vengriya urıslar nátiyjesinde bankrot bolǵanın bilgen halda, ol tınıshlıq qálep atırǵanlıqların túsindi. Biraq áskerler hákimiyattı puqaralar qolına ótiwin qálemes edi. OHL Ukraina hám Baltıqboyı mámleketlerin biyqararlastırıwǵa hám sonıń menen Rossiyanıń rejimin kelisimlerge tartıw hám de german shegaraları buzılmaslıq kepilligin alıwǵa úmit etti. Biraq Michaelis pragmatik hám realist edi. Kansler 1917-jıl 14-avgustta Elzas-Lotaringiya táǵdirin talqılaǵan Ekinshi Kreuznach konferensiyasına basshılıq etti. Usınıs Germaniya boylap Prussiya-Gessian temirjolların baylanıstıratuǵın sociallıq-ekonomikalıq ózgerisler menen birlestirilgen integraciyalasqan federal mámleketti óz ishine aladı. Elzas tıń jalǵanıwı Axen arqalı Belgiya tárepinen basıp alınǵan zonalar hám neytral Gollandiya boylap urıs siyasatınıń keńeyiwi edi. Longwiy Germaniya polat associaciyası sanaatınıń orayı edi. Ol Belgiya hám Lotaringiya shegarasında jaylasqan bolıp, Gollandiyanıń Maastrixt qalasına tutas edi. Nemis sanaatshıları, sonday-aq Thyssen hám Krupp, Franciyadan kepillik berilgen kómir jetkizip beriliwin qáler edi.
Konferenciyada hámmeni nemislerdiń jeńisi haqqındaǵı ańızǵa isentiriw waziypası Michaelisqa tústi.
Gúlbadan begim
Gulbadan begim (1522, Kobul -1603, Dexli) — Ámir Temur áwladınan, Oraylıq Aziyada orta ásirlerde birden-bir háyel-tariyxshi.
Besik shabıw
Atım shauıp baratır, Tayım shauıp baratır, El-xalıqqa belgili, Xızmeti menen tanılǵan, Atasına qarap shauamız.
Aspandaǵı ayday bolıp, Asıp shauıp kelemiz, Moynımızǵa tumarımızdı, Taǵıp shauıp kelemiz, Ata-ananıń jas ulkeni , Murındıq ata-anaǵa shauamız. Bul qosıq qatarları ilaxiyda tuuma talant iyeleri arqalı xázil-shını aralas dórelip bara beredi.Bul dásturdiń bunnan basqa da biz bilmegen variantları bar bolsa kerek.Usınday dásturlerimizdi umıtpay,onı keleshek áuladqa jetkeriu siziń menen biziń ádiuli minnetli uazıypamız bolmaǵı zárur.
Ózbekstan xalıq jazıwshısı
Ózbekstan xalıq jazıwshısı — Ózbekstan Respublikasınıń húrmetli ataǵı.
Gezekles da'neker
Birgelkili aǵzalardı yamasa jay gáplerdi gezekleslik mánide baylanıstıratuǵın dánekerlerge gezekles dáneker delinedi.Gezekles dánekerlerdiń xızmetin gá, gáhi, bir, birese,birde, gáde, geyde, bazda, ári dánekerleri atqaradı.Gezekles dánekerler de, kóbinese birgelkili aǵza hám jay gápler menen tákirarlanıp keledi.Bunday jaǵdayda tákirarlanǵan birgelkili aǵzalardıń aldınan jazıwda útir qoyıladı. M ı s a l ı : Ol gá túrgelip, gá júrdi, gá otırıp, gá jattı. (A.B.)
Ludwig Erhard
Ómiri
1925-jılda kandidatlik dissertaciyasın qorǵaǵanınan keyin ol Nyurnberg ekonomikalıq izertlewler institutında assistent bolıp isley baslaydı. Keyin institut direktorınıń orınbasarı boldı. 1942-jılda fashistler menen kelispewshilikler sebepli instituttan ketiwǵa májbúr boldı. 1943-jıldan baslap Erxard „imperatorlıq sanaat toparı“ qáwenderligi astında dúzilgen kishi izertlew orayınıń basshısı boldı. Bul jerde tiykarǵı itibar fashistler basqarıw dúzimi qulaǵanınan keyin zárúr bolatuǵın ekonomikalıq reformalardı rawajlandırıwǵa qaratılǵan edi. solğa|nobaý|Shegip otırǵan Erxard solğa|nobaý| Lyudvig Erxard zayıbı Luiza menen, 1963-jıl.
Sudochye mámleketlik ornitologiya buyırtpa qorıqxanası
Buyırtpa aymaqta quslardı úyreniw boyınsha ilimiy jumıslar alıp barıladı, hár jılı quslar sanın esapqa alıw jumısları atqarıladı, ondatra awlanadi.
Feminizm
Feminizm tiykarınan Batıs jámiyetiniń mádeniyattan tartıp nızamǵa shekem bir qansha tarawlarında húkimran bolǵan kelesheklerdi ózgertti. Isker hayallar hayal-qızlardıń nızamlı huqıqları (shártnama huqıqları, múlkshilik huqıqlar, saylaw huqıqları), hayallardıń avtonomiya hám dene qol qatılmaslıǵı, abort qılıw huqıqları hám reproduktivlik huqıqları (sonday-aq, kontracepciya qurallarınan paydalanıw hám sapalı antenatal kútim), hayallar hám qızlardı shańaraqtaǵı zorlıqtan qorǵaw ushın kampaniya júrgizdi, jınıslıq zorlıq hám zorlaw, miynet huqıqları, sonday-aq, tuwıw demalısları (dekret) hám miynet haqı teń huqıqlar hám kemsitiwdiń basqa barlıq formaların tilge alıp ótti.
Bloger
Bloger – Internet jáhán informaciyalıq tarmaǵındaǵı óz veb-saytına hám (yamasa) veb-sayt betine hámme erkin paydalanıwı múmkin bolǵan, sociallıq-siyasiy, social-ekonomikalıq hám basqa ózgesheliklerge iye informaciyanı jaylastırıwshı, sol qatarı informaciyadan paydalanıwshılar tárepinen sol informaciyanı dodalaw ushın jaylastırıwshı fizikalıq shaxs.
Buwın únlesligi
Sózler juwan buwınlardan da, jińishke buwınlardan da jasala beredi. Mısalı: a-dam-lar, te-mir-shi.Eger sózlerdiń aqırǵı buwını juwan bolsa, oǵan qosılatuǵın qosımtalar da juwan, aqırǵı buwını jińishke bolsa, qosımtalar da jińishke bolıp keledi: a-ǵash-lar-dıń, gúl-ler-diń. Sózdiń keyingi buwınınıń juwan-jińishkeligine qaray soǵan sáykes qosımtalardıń da juwan yàki jińishke bolıp jalǵanıp keliwine buwın únlesligi dep ataladı. Mısalı: bala-lar, erik-ler, tal-lar-dıń,balıq-shı-lıq, etik-shi-lik. Biraq, -kesh, -paz, -xor, -xana, -ger qosımtaları buwın únlesligi qaǵıydasına baǵınbaydı. Olar sózdiń túbiri juwan buwınlı bolsa da, jińishke buwınlı bolsa da birdey jalǵana beredi. Mısalı: paxta-kesh, óner-paz, xızmet-ker. Sózdiń aqırı nk, ks, kt, rk, st qosarlı dawıssızlarına pitken sózlerge jińishke buwınlı qosımtalar jalǵanadı. Mısalı: bank-ke, tank-ti, boks-ten, tekst-ti, punkt-ke, park-tiń
19-may
–1571-jılı Migel Lopez Lagaspi Manila qalasına tiykar salǵan
–1861-jılı avstraliyalı qosıqshı Helen Porter Armstrongniń tuwılǵan kúni
Kislota
Vodorod tıń tábiyatta ushıraytuǵın birikpeleri ishinde kislotalar(qıshqıl suwlar) ayrıqsha orın tutadı.Tábiyatta kóp kislotalar ushıraydı. Citrus miywelerde (limon, apelsin mandarin) limon kislotası, hól miywelerde (alma, behi, ánar) alma kislotası, atqulaq yamasa shavel japıraqlarında shavel kislotası,qumırsqanıń qarın qaltalarında (pal hárre záhári hám krapiva tikenekleride)qumırsqa kislotası boladı. Gaz suwında karbonat kislotası boladı.Kóp úylerde awqatqa sirke kislotası qosıp paydalanıladı. Sirke kislotası júzim yamasa alma nı ashıtıp alınadı. Joqarıda sanap ótilgen barlıq tábiyǵıy kislotalarǵa qıshqıl dám tán hám olardıń barlıǵı vodorod birikpeleri bolıp tabıladı.Olardan tısqarı ximiya sanaatında islep shıǵarılatuǵın sintetikalıq kislotalar da vodorodtıń birikpeleri. Mısalı, vrach kórsetpesi menen asqazan-ishek buzılıwına baylanıslı keselliklerinde ishiletuǵın xlorid kislota (HC1) eritpesi yamasa avtomobiller akkumulyator batareyalarında qollanılatuǵın sulfat kislotası kópshilikke belgili.
19-may
–1995-jılı Tashkentte Xalqaralıq islam izertlew orayı ashıldı
Xurrem Sultan
Jerlengen jeri:Sulaymoniya, Istanbul, Túrkiya
Folklor
Folklor — inglis sózinen alınǵan bolıp, xalıq danalıǵı xalıq dóretpesi degen mánisti ańlatadı. Sol ushın da, xalıq awızeki dóretpelerin folklor dep ataw pútkil dúnya ádebiyat ınıń kópshilik bóleginde ushıraydı. Jazba ádebiyat az rawajlanǵan ellerde folklor ádebiyattıń eń baslı bólegi bolıp esaplanadı. Bunnan tısqarı, folklor xalıq arasına ábden sińisip ketken ádebiyat bolǵanı ushın da, ol jazba ádebiyatqa qaraǵanda da anaǵurlım jiyi qollanıladı. Sebebi, bunda adamnıń sawatlı hám sawatsızlıǵı menen birlikte, sózge sheberlik, taqıwalıq, waqıyanı qızıqlı etip bayanlaytuǵın qatıqulaqlılıq eń baslı orınǵa kóteriledi. Xalıqtıń yadında qalǵan eń jaqsı qásterli sózleri tańlap alınadı. Sol sebepli ol jazba ádebiyatqa qaraǵanda da anaǵurlım keń rawajlanǵan.
Malagasi tili
Tariyxı
Malagasi tili óziniń bay awızeki salt-dástúr qosıqları hám ráwiyatlarına iye bolıp, XV ásirden baslap jazba ádebiyat kórinisine iye.
Monarxiya
Monarxiya — grekshe sóz bolıp, jeke hákimlik mánisin bildiredi. Bunda mámleket basshısı monarx esaplanadı. Monarxiyaning 2 túri ámeldegi: tolıq (absolyut ) monarxiya, bunda monarxning tolıq hákimiyattı chekleytuǵın qandaydabir mámleket organı bolmaydı ; konstituciyalıq M., bunda monarx hákimiyat konstitutsiya tiykarında ámel etetuǵın arnawlı bir kepillikli organ menen sheklengen boladı, yaǵnıy nızamshılıqtı parlament, atqarıw hákimiyatın húkimet júrgizedi. Ayırım mámleketlerde mámleket baslıǵı áyne waqıtta liniy baslıq da esaplanadı.
Aq pátiya
Túrleri
6. Teris pátiya beriw: bunı pátiya dep ataǵanı bolmasa, ǵarǵıstıń, jazanıń eń awır túri. Bunday pátiyanı isenimdi aqlamaǵan, óine qolı, tili tiygenbalasına ákeniń qolın teris jayıp bergen pátiyası. Siyrek bolsa da, el ishinde bunday pátiya qollanılǵan, jáne ol atadan balaǵa umıtılmaytuǵın "ǵarǵıs alǵan",– degen tańba bolıp qalǵan. Atanıń teris pátiyasın alǵanlardı xalıq ta jek kórgen.
Wilhelm Marx
Ómiri
Birinshi jáhán urısı waqtında Marx 1917-jıl 19-iyul daǵı tınıshlıq rezolyuciyasın qollap-quwatladı.
Novak Jokovich
Ómirlik joldası : Elena Ristic (2014 jıldan beri turmıs qurǵan )
Japıraq awızshaları kletkaları
Japıraq plastinkasınıń ústingi hám astınǵı tárepi qabıq penen qaplanǵan. Onıń kletkaları bir-birine tıǵız jaylasqan. Japıraq qabıǵınıń derlik barlıq kletkaları móldir bolıp, olar arqalı jaqtılıq japıraq ishine ótedi. Qabıq japıraqtıń ishki qatlamların zıyanlanıwdan hám quwrap qalıwdan saqlaydı. Japıraq qabıǵında jáne lobiya tárizli jup kletkalar bolıp, olarda citoplazma hám yadrodan tısqarı, jasıl túrdegi plastidalar da boladı. Olar japıraq awızshaları kletkaları delinedi. Awızshalar japıraqtıń tek tómengi tárepinde ǵana emes, al ústingi tárepinde de boladı.
20-may
20-may kún tarıyxı
Gúl baldaǵı
Ósimliklerdiń gúli nartqa gúl baldaǵı menen birigip turadı hám oǵan gúl baldaǵı delinedi.
20-may
–1754-jılı imperator Elizavetta Petrovna Rossiya imperiyasında birinshi márte bank shólkemlestiriw haqqında párman shıǵardı
–1900-jılı Franciyada II olimiya oyınları baslandı
–1941-jılı Bermaxt Krit atawların iyelewdi basladı
Ózbekstan xalıq súwretshisi
„Ózbekstan Respublikası xalıq súwretshisi” húrmetli ataǵı — ataqlı súwretlew óneri ǵayratkerlerine reńli súwret, grafika, músinshilik, ámeliy-dekorativ, teatr hám kino tarawın rawajlandırıwdaǵı ayrıqsha xızmetleri ushın beriledi.
Láblebi
Palaw láblebi — qızıl L., qızılsha, palız eginleri L. — egilgennen keyin birinshi jılı 0, 4—0, 9 kg shamada túbirmeva hám japıraq kompleksi payda etedi. Namsevar hám jarıqsevar ósimlik, suwıqqa, qurǵaqlıqqa shıdamlı. Barlıq dıyxanshılıq regionlarında egiledi. Ózbekstanda Bardo — 237, Bikoress (2002-jıldan ), Ros hám basqa túrler rayonlastırılgan. Zúráátliligi 300—400 s/ga hám odan joqarı.
Kongo Demokratiyalıq Respublikası
Tábiyatı
Kongo aymaǵı Arqa hám Qubla yarım sharlardıń Ekvatorial hám subekvatorial regionlarınıń ernekler menen oralǵan Kongo batıǵında jaylasqan. Kongo batıǵınıń eń tómen (300–350 m) allyuvial tegislik bólegi mámlekettiń orayı hám batısında bolıp tabıladı. Janede bálentligi 700–1000 m den 1200–1300 m ge shekem bolǵan supasimon platolar bar. Shaba wálayatındaǵı Mitumba tawları (1889 m), Maniqa (1679 m) hám Kundelungu (1772 m) platolari keń tektonik batıqlar menen bóleklengen. Arqa shegarası boylap bálentligi 2000–3000 m li tawlar jaylasqan. Eń bálent jeri — Kongo hám Uganda shegarasındaǵı Ruvenzori tawı (5109 m). Sunmagan vulkanlar bar. Kúshli jer silkiniwler bolıp turadı. Paydalı qazılmalardan mıs, kolbalt, rux, uran, qalay, temir, volfram hám marganets kóni, boksit, altın, gúmis, platina, almaz, nikkel, molibden, kómir hám basqa elementler qazip alınadı. Íqlımı mámleket arqaında (3° qalası k. menen 3° j. k. aralıǵı ) Ekvatorial, bárháma jawınlı, qublasında hám shet arqada subekvatorial, jazı jawınlı, qısı qurǵaq, Kongo batıǵı jáne onıń átirapındaǵı platolarda eń ıssı ay — marttıń ortasha temperaturası 24—28°, eń salqın ay — iyuldıń ortasha temperaturası 22— 25°. Shıǵısı hám qubla-shıǵısındaǵı tawlarda ıqlım salqınlaw. Shaba wálayatında temperatura iyulda 16°, oktyabrda 24°. Jıllıq jawın Ekvatorial aymaqlarda1700-1800 mm den 2000–2200 mm ge shekem, shıǵısındaǵı tawlarda 2500 mm hám odan kóbirek; shet qublasında 1000 –1200 mm, eń arqasında 1300–1500 mm.