cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qarakól (qala, Qırǵızstan)
Qoraqoʻl (1889-1921 hám 1939-90 jıllarda Prjevalsk) — Qirgʻiziston Respublikası Issiqkoʻl wálayatındaǵı qala, wálayat orayı. Terskay Olatovidiń arqa eteginde, Qoraqoʻl dáryası boyında. Avtomobil jollari kesispesi. Xalqı64,3 mıń adam (1999). 1871-jıldan Jetisuw wálayatındaǵı uyezd qalası. Azıq-awqat, miywe-sharap, júweri ónimleri, nan, balıq zavodları, sút, goʻshkombinatları hám jeńil sanaat (ayaq kiyim hám tigiwshilik fabrikaları); elektr-texnika zavodı, elektr ıssılıq orayı, aeroport bar. Qurılıs materialları islep shıǵarıladı (temir-beton birlespeleri, gerbish-shagʻal zavodları). Pedagogika institutı, Issıkól universitetiniń joqarı ekonomika kolleji, oʻlkashunoslik muzeyi bar. Q. átirapında "Aqsuw" hám "Jetioʻgʻiz" balneologik kurortlarıjaylasqan.
Jayhun MPJ (Qanlıkól rayonı)
Jayhun MPJ - Qaraqalpaqstan Respublikası Qanlıkól rayonınıń orayı bolǵan Qanlıkól qalasında jaylasqan awıl puxaralar jıyını.
5-fevral
Bul sánedegi waqıyalar
- 1993-jıldıń 5-fevral sánesinde Joqarı oqıw orınları ushın abiturientlerdi test usılında tańlap alıw haqqında qarar qabıl etildi.
- 5-fevral Meksikada Konstituciya kúni bayramlanbaqta.
- Búgin sonday-aq Amerika Qurama Shtatında milliy meteorologtar kúni belgilenedi.
- Búgin sonday-aq dúnyanıń kóplegen ellerinde Erudit kúni bayramlanadı. Erudit bul – kóplegen tarawdı meńgergen, úlken bilimge iye adam. Yaǵnıy erudit túsinigi hár tárepleme rawajlanǵan adam degen mánisti bildiredi.
-1928-jılı 5-fevralda dúnyada birinshi ret «D» vitamini jasalma jol menen alındı.
- 1936-jılı AQShta Charli Chaplinniń «Jańa waqıt» atamasındaǵı filmi ekranlarǵa shıqtı.
- 1952-jılı Nyu-York úsh reńli svetoforlardı qollana baslaǵan dúnyadaǵı birinshi qala boldı.
- 1840-jılı ataqlı alım Danlop Djon BOYD dúnyaǵa keldi. Ol velosipedke jel beriletuǵın shinanı (dóńgelek) oylap tapqan alım. Onıń bul jańalıǵı úlken jetiskenlik boldı. Yaǵnıy onıń oylap tapqan shinaları avtotransportlarda qollanıla basladı.
- 1985-jılı 5-fevralda dúnyaǵa belgili futbol juldızı Krishtianu RONALDU dúnyaǵa keldi.
-Sonday-aq Braziliyalı futbolshı Neymar-dıń da tuwılǵan kúni. Ol 1992-jılı 5-fevralda tuwılǵan.
Burkina Faso
thumb|right|250px| Burkina Faso bayrag'ı thumb|right|250px| Burkina Fasonın' Afrikadag'ı ornı
Burkina Faso (Burkina Faso) — Batıs Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Uagadugu.
Kuzfındık
Kuzfındık - Turkiyaniń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010-jilda 89 dana xaliq jasalǵan.
Manbalar
Turkish Statistical Institute. Аz waqıt 2 May 2012. Retrieved 20 December 2012.
.eu
.eu — Evropa Awqamı ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Domen 2005-jıl 7-dekabrden iske túsken, Evropa Awqamı rezidentleri ushın dizimnen ótiw 7-aprel 2006-jıldan baslanǵan, bir saat ishinde 300 mıń múrájáátler kelip túsken. 2006-jıl iyul ayında 2 millionnan aslam domenler dizimnen ótken.
Mádeniyat MPJ (Qanlıkól rayonı)
Mádeniyat MPJ - Qaraqalpaqstan Respublikası Qanlıkól rayonınıń orayı bolǵan Qanlıkól qalasında jaylasqan mákán puxaralar jıyını.
Efiopiya
thumb|right|250px| Efiopiya bayrag'ı thumb|right|250px| Efiopiyanın' Afrikadag'ı jaylasqan ornı
Efiopiya (amxar. ኢትዮጵያ ) — Shıg'ıs Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Addis Abeba. Xalqının' sanı shama menen 82 101 998 milliong'a shamalas.
Demirciler
Demirciler -Túrkiyanıń Deńizli wálayatı Kale rayonına qaraslı awıl.
.fj
.fj — Fidji ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.fk
.fk — Falkland atawları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Jalilabad (Rayon)
Jalilabad Rayon A'zerbayjannın' qublasında Jaylasqan aymaq. Rayon orayı Jalilabad qalası.
Аdana wálayatı
Adana - Túrkiyanıń qubla bólegindegi wálayat. Orayı - Adana qalası. Wálayat maydanı 14 256 km², Xalqı 1 849 478 adam. Adana wálayatında 14 rayоn bar.
Bürnük
Bürnük — Túrkiyanin' Bolu wálayattı Bolu rayonindaǵi awıl. 2010-jılda 314 xaliq jasaǵan.
Texnologiya
Tеxnоlоgiya (“techno” - o'nеr, sheberlik ha'm “logos” – іlіm, Bilim) . — ilmiy-praktika tiykarında zatın' tayar o'nimge aylantırıwdın' usilları. Texnologiya o'nim islep shig'arıw ushın sanaat protseslerinde paydalanıwshı materialdın', yaki ayrım o'nimlerdın' bishımın, o'lshemın, o'zgertiriw sha'rtlerınen ibarat. Ha'zirgı waqıtda texnologiya: Neft, ga'z, awıl xojalıg'ı o'nimlerın islep shıg'arıw ha'm basqalar. texnologiyalar islep shıg'arıw talaplarına tuwrı keletug'ın ra'wıshte iske asırılıp atır.
.fm
.fm — Mikroneziya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
La Liga
La Liga (isp. Liga de Fútbol Profesional, La Liga) — Ispaniya professional futbol ligası. Hazırgi sponsorina baylanisli tu'rde Liga BBVA dep aytiladı.
.fm
Siltemeler
Toppdomän
28-fevral
Bul sánedegi waqıyalar
- Búgin Arab mámleketlerinde muǵalimler kúni bayramlanbaqta. Bul bayramdı Aziya hám Afrikanıń 11 arab mámleketi bayramlaydı. Atap ótsek: Marokko, Aljir, Tunis, Liviya, Mısır, Iordaniya, Saud Arabiyası, Yemen, Baxreyn, Birlesken Arab Ámirligi hám Oman mámleketi.
Adıyaman wálayatı
Adıyaman - Túrkiya respublikasiniń bir wálayatı.
28-fevral
Bul sánedegi waqıyalar
- 28-fevral Finlyandiyada «Kalevala xalıq eposı kúni» ádebiy bayram retinde atap ótilmekte.
- Tayvan elinde búgin eske alıw hám paraxatshılıq kúni.
- Búgin Hindistanda Milliy bilimlendiriw hám ilim kúni.
- Al búgin Braziliyada Rio karnavalı kúni keń túrde bayramlanadı. Bayram tamashaları 4 kún dawam etedi.
- 1956-jılı 28-fevralda AQShta kompyuterge arnalǵan tarmaq kabelleri patentlestirildi.
- 1922-jılı Mısır Ullıbritaniyadan óz ǵárezsizligin aldı.
- 1935-jılı belgili alım Uolles Karoters neylondı oylap taptı.
- 1913-jılı 28-fevral kúni Daniyalı fizik Nils Bor – vodorod atomınıń ishki dúzilis teoriyasın jarattı.
Volgograd wálayatı
Geografiyası
Volgograd wálayatı tómengi Volga boyında dala hám shala shól zonasında. Volga daryası oazisindegi wálayat. Aymaǵınıń bólimge: Batıs — oń saxil hám shıǵıs (Zavolje) bólimine ajratıladı. Klimatı kontinental, Yanvardıń ortasha t- rası — 8 den — 12" shekem iyuldiki bolsa 25°. Jılına 350 mm jawın jawadı, tiykarǵı dáryaları: Volga hám Don kólleri: Elton, Gorkosolyonos; Simlyansk.
Qanlıkól APJ (Qanlıkól rayonı)
Qanlıkól APJ  - Qaraqalpaqstan Respublikası Qanlıkól rayonınıń orayı bolǵan Qanlıkól qalasında jaylasqan awıl puxaralar jıyını.
15-fevral
Bul sánedegi waqıyalar
- Búgin dúnyajúzlik saratan keselligi menen awırǵan (awıratuǵın) balalar kúni. Bul kúndi belgilew baslaması 2001-jılı ótkerilgen dúnyajúzlik konferenciyada kópshilik tárepinen maqullanıp, hár jılı 15-fevralda bul kún dúnyanıń 90 nan aslam mámleketinde atap ótiledi (belgilenedi).
- Búgin Franciyanıń Menton qalasında Limonlar festivalı ótkerilmekte. Atalǵan festivalǵa hár jılı 100 mıńlaǵan adamlar qatnasadı.
- Al Serbiyada búgin Mámleket kúni bayramlanadı. Bul kún Serbiya eliniń baslı milliy bayramı retinde belgilenedi.
- 1820-jıl 15-fevralda elektrdiń magnitli tásiriniń bar ekenligi ilimge jańalıq retinde engizildi. Bul kúni daniyalı fizik Gans Kristian Эrsted óz lekciyasında elektr tarawındaǵı ápiwayı tájiriybeni kópshilikke názerine usındı. Solay eti pol sımnan ótip atırǵan elektr togı astına qoyılǵan kompastıń magnitli strelkasına (kórsetkishine) tásir etkenin anıqladı.
- 1959-jılı 15-fevralda Izraildiń birinshi prezidenti bolıp Xaim Veycman tayınlandı.
- 1564-jılı dúnyaǵa belgili italiyalı fizigi, astronom hám matematik Galileo Galiley dúnyaǵa keldi. Ol birinshi márte aspan denelerin baqlaw ushın teleskoptı paydalanıp, bir qatar astronomiyalıq jańalıqlar ashtı.
Zaqatala (Rayon)
Zaqatala rayonı A'zerbayjannın' Arqa-batısında jaylasqan aymaq. Rayon orayı Zaqatala qalası.
Qırǵızlar
Orta Aziya xalıqlarınıń ishinde qırǵız xalqınıń ata-babaları menen qırǵızlardıń xalıq bolıp qáliplesiwi tartıslı, tolıq sheshilgen másele emes. Bunıń bir sebebi, eki etnikalıq birikpeniń bir at penen Túslik Sibirde, Enisey jaǵasında hám Shıǵıs Orta Aziyada gezlesiwi. Qırǵız xalqınıń kelip shıǵıw máselesine baǵıshlanǵan ilimiy Ken'es 1956-jılı Bishkek qalasında ótti. Bul Ken'estiń juwmaǵında, qırǵız xalqınıń qáliplesiwinde Oraylıq Aziya tiykarǵı orınlardıń biri dep esaplanadı. Olardıń Orta Aziyaǵa qashan, qay bag'dar menen kelgenligi haqqında eki túrli pikirler boldı. Birinshi pikir, A.N.Bernshtam tárepi, bular 1300-1400-jıllar qırǵızlar Tyan-Shanǵa qonıslasqan dep esaplaydı. Ekinshi pikirdegi ilimpazlar, qırǵız ata-babaları hám ózleri áyyemgi zamannan berli házirgi jasap turǵan territoriyasında jasap atır dep esaplaydı. Qırǵızlardıń Enisey boyınan Oraylıq Tyan-Shanǵa XIII a'sirde kelgen, a'sirese, qıpshaqlardıń keliwi menen baylanıslı degen pikir ústemlik etti. Bul avtorlar qırǵızlardıń házirgi territoriyasına Túslik Sibirden kóship keliwin tek siyasiy jaǵdayǵa baylanıstırdı. Biraq, etnikalıq tariyx bul sotsiallıq, ekonomikalıq, mádeniy, turmıslıq ha'm etnikalıq traditsiyalar menen tıǵız baylanıslı. Tyan-Shan, Pamir-Alay ha'm Sayan-Altay jerleri áyyemgi bir neshe qáwimler tárepinen ózlestirildi. Bul jerlerdegi jaylawlar menen jollar, egislik jerler menen jabayı ańlar makanları, adamlardıń qonıslıqları qırǵız xalqınıń ata-babaları ha'm qırǵız xalqınıń qáliplesken jerindegi estelikler dep esaplanıwı kerek. Sebebi, hár qanday etnostıń qáliplesiw territoriyası bolıwı shárt. Sonlıqtan, qırǵızlardı Tyan-Shanǵa kelip bolıp qáliplesken xalıq dep esaplaw anıqlawdı talap etedi. Qırǵız xalqı Enisey boyınan kelgen ha'm jergilikli áyyemgi, Orta ásirlerdegi qáwimlerdiń aralasıwınan qáliplesken. Qırǵız xalqınıń qáliplesiwi etnikalıq táriyxı jergilikli xalıqlar menen hár tarmaqlı qarım-qatnas nátiyjesinde qırǵız xalqı Túslik Sibir, Orta Aziya, Qazaqstan xalıqları menen ha'r túrli baylanısta, sonıń menen birge etnikalıq qarım qatnasıqta bolǵan. Qırǵızlardıń áyyemgi ata-babaları áyyemgi saklar, usunlar, dinlikler menen unnılardan quralǵan.
Qırǵızlardıń xalıq bolıp qáliplesiwinde etnikalıq táriyxında quralǵan. Qırǵız etnonimi, XVI-XVII ásirlerde de Túslik Sibirde, Shıǵıs Túrkistanda, Ural átirapında, yaǵnıy, bir-birinen ashıq jerlerde gezlesedi. Bul qırǵız xalqınıń qáliplesiw máselesi uzaq dáwirdi Oraylıq Aziya hám Orta Aziyadaǵı urıw, qáwim xalıqlarınıń qáliplesiwi menen baylanıslı ekenligin kórsetedi. Biraq, uqsas etnonimler tiykarında xalıqtıń qáliplesiw máselesin sheshiw múmkin emes. Olardıń jámiyetlik dúzimi, xojalıǵınıń mádeniyatınıń rawajlanıw dárejesi hár túrli. Onnanda beter xalıq atınan onıń kelip shıg'ıwın anıqlaw múmkin emes. Máselen, bir dáwirde Oraylıq Aziyadaǵı qıpshaqlardıń bir toparı ózlerin qırǵızlar dep ataǵan. Demek, belgili bir dáwirde qırǵızlar hám qıpshaqlar bir siyasiy birikpede bolıp, biraq olardıń hár biri óz etnoniminde ómir súrgen. Ol siyasiy birikpe X-XI ásirlerde bir neshe túrkiy tilles qáwimlerden ibarat bolıp, onıń túslik shegarası házirgi Qırǵızıstanǵa jetken. Ol siyasiy birikpe "Qırǵız" dep atalǵan, biraq ol atama etnonim emes edi. Ózgeshe mádeniyatına, hár túrli urıw qáwimlerdiń bir etnos ekenligi haqqındaǵı túsinik, yaǵnıy, qırǵız xalqınıń qáliplesiwi XIV-XVI ásirlerde bolǵan. Qırǵızlardıń etnikalıq quramı kóplegen urıw hám qáwim birikpelerden ibarat bolǵan. Qırǵızlar oń ha'm sol qanat bolıp eki qáwim, urıw birikpelerine bólingen, olar túrkiy tilinde sóylegen. Bul qáwimler jergilikli bolıp, hesh jerden kóship kelmegen. Mısalı, qırǵızlardıń iri urıw birikpeleriniń biri, qıdıq quramında qıpshaq, qatagan, sart, jalayır h.t.b. urıwlar bolǵan. Ol urıwlardıń birikpeleri ózbek, bashkirlerde, qazaqlarda h.t.b. bolǵan. Al qaraqalpaq hám qırǵızlar arasındaǵı uqsas etnonimler jigirmadan asadı. Mısalı, Bes-kempir, Qalmaq, Qaramoyın, Toǵızaq h.t.b. Bashkirlar menen qırǵızlardaǵı uqsas etnonimler 15 ten asadı. Qańlı, Qıpshaq, Qalmaq, Nayman, Sart, Uysin, Estek h.t.b.
Kóp ilimpazlar qıpshaq etnonimin bashkir, o'zbek, qaraqalpaq, qazaq, qırǵız, Altayda, Qırım tatarlarında, gagauzlarda barlıǵın kórsetedi. Ol xalıqlar bir-birinen qashıq jerlerde jasaydı, sonlıqtan qırǵız, ózbek bolmasa qaraqalpaq xalqınıń ata-babaların sol jerlerden izlew nátiyje bermeydi. Sebebi, qay jerde uqsas urıw bolsa, sol jerde xalıqtıń qáliplesken jeri emes, al subetnos bolmasa urıwlardıń belgili bir dáwirlerde bólingenliginen hár jerde, hár xalıq quramında bolıwı múmkin. Bul tek olar arasında etnikalıq baylanıstan azıraq derek berse de, ol jaǵday xalıqtıń qáliplesiw ornın, waqtın anıqlay almaydı. Máselen, qazaq, qırǵız, ózbek, qaraqalpaqlardıń etnonimleri, Qıpshaq, Nayman, Sart, Qońırat h.t.b. bashkir, xakas, tuvalılar, buryatlar menen yakut etnonimleriniń arasında kóriniwinen Orta Aziya xalıqlarınıń ata-babaların Túslik Sibirden izlewge bolmaydı. Sebebi, ol jerdegi xalıqtıń xojalıq túrleri, soǵan baylanıslı xalıqtıń materiallıq ha'm ruxıy miyrasları Orta Aziya xalıqlarınıń xojalıq túrlerine ózlerine tán mádeniyatına sáykes kelmeydi. Sonlıqtan, hár bir xalıqtıń ózi jasap atırǵan jerinen onıń milliy mádeniyatınan ajıratıwǵa bolmaydı. Biraq, bul pikirden, Orta Aziya xalıqlarınıń ata-babalarınıń qáliplesiwine Sibirden etnikalıq baylanıs bolmadı degen pikirden juwmaq shıqpawı kerek. Ol etnikalıq baylanıs jergilikli xalıqlardıń qáliplesiwinde sheshiwshi derek emes dep biliwi kerek. Kóship qonıw ha'm qonıslasıw waqtın, sebebi kóship kelgen jerindegi xalıqqa qalay, qansha dárejede aralasıwın anıqlaw qıyın. Sonıń ushın etnonimlerdiń uqsaslıǵı xalıqtıń kelip shıǵıwın anıqlawda tiykarǵı derek emes. Bul máselede tiykarǵı derek jerleslik, xojalıq, mádeniyat birligi bolıwı kerek.
Qırǵızlardıń etnikalıq quramı ha'm etnikalıq táriyxı haqqındaǵı derekler jazba derekler menen áyyemgi hám orta ásirlerdegi túrkiy hám manǵol tilindegi xalıqlardıń etnonimlerinde saqlanǵan. Ol derekler qırǵızlardıń qáliplesiwindegi baslı basqıshlardı, qatlamlardı anıqlawda baslı derekler boladı. Dáslepki qırǵız xalqınıń qáliplesiw basqıshı VI-XI ásirler. Ol dáwirlerde jergilikli áyyemgi hám orta ásirlerdegi túrkiy xalıqlarına tiyisli etnonimler qıpshaq, qanlı, uysın, az, teli h.t.b. bolıp esaplanadı. Qıpshaqlar qırǵız xalqınıń etnikalıq táriyxında baslı orınlarda bolǵanlıǵına gúman joq. Qırǵız xalqınıń tilinde qıpshaq tili ústem. "Qıpshaqlar qırǵız xalqınan (aq qalpaqtan) bólinip shıqqan" degen pikirde bar.
Qırǵız xalqınıń etnikalıq táriyxındaǵı ekinshi basqısh "qatlam", XII-XIV ásirler. Bul dáwirde túrkiy hám manǵol xalqına tiyisli etnonimler gezlesedi. Túrkiy etnonimlerge Qońırat, Qataǵan, Qıtay, Nayman h.t.b., al manǵol etnonimlerine - barǵı, barın h.t.b. Bul dáwirde qırǵız qáwimleriniń birigiwi tamamlanıwı menen birge qırǵız xalqı qáliplese baslaydı.
Úshinshi "qatlam" XV-XVIII ásirler bolıp, bul dáwirlerde qırǵız xalqı ha'm onıń ózine tán mádeniyatı qáliplesti. Bul dáwirde jergilikli túrkiy tilles qáwimlerdiń qırǵız xalqına tolıq birigiwi tamamlandı. Sonday-aq, qırǵızlarǵa qazaq, noǵay urıwları aralasadı.
Qırǵız xalqınıń etnogenezi hám etnikalıq táriyxı óziniń ózgesheligine iye. Biraz ilimpazlar qırǵız atamasınıń qay jerlerde gezlesiwine, ol atamanıń kelip shıǵıwına kóbirek kewil bólgen. Al xalıqtıń qáliplesiwi táriyxına, xojalıǵınıń túrlerine, mádeniyat ózgesheligine onsha dıqqat bólmegen. Enisey boyındaǵı qırǵızlardı Tyan-Shandaǵı qırǵızlar menen baylanıstırıwshı mısallar da az emes. Biraq, bul shamalawlar nátiyje bermedi. Kóplegen ilimpazlar qırǵız xalqı eki mıńınshı jıllardınń dáslepki dáwirlerinde Orta Aziya kóshpelileriniń arasında qálipleskenligin dálillemekte. Usı dáwirde Qazaqstan hám Qırǵızstannıń túsligindegi túrklesken qáwimler monǵollar birikpesin quraydı. XVI ásirge shekem bul jerler Monǵolıstan dep ataldı. Qırǵızstanda jer shárayatına baylanıslı (tawlıq) xalıqlardıń ekonomikalıq jaqtan birigiwine járdemlesiwshi oypatlıq bolmadı. Usı sebepten olarda kóshpelilik hám olarǵa tán jámiyetlik dúzim, ideologiya kóbirek saqlanǵan. Degen menen xojalıqlardıń kóbeyiwi, sol sebepli jaylaw ha'm egislik jerlerdiń keńeyiwi bóleklengen jergilikli Iran hám túrkiy kóshpelileriniń birigiwine, solardıń tiykarında qırǵız xalqı XIV-XVII ásirlerde qáliplesken.
Ekvatorial Gvineya
thumb|right|250px| Ekvatorial Gvineya bayrag'ı thumb|right|250px| Ekvatorial Gvineyanın' Afrikadag'ı jaylasqan ornı
Ekvatorial Gvineya (Guinea Ecuatorial, Guinée équatoriale) — Oraylıq Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Malabo. Xalqının' sanı shama menen 676 000 milliong'a shamalas.
Qırǵızlar
Ańshılıq qırǵız xalqınıń ata-babalarınıń tiykarǵı xojalıq tarawınıń biri bolǵan. Bul xojalıq túri XIX ásirde de belgili dárejede saqlanǵan. Ańshılıq quralları ańshı qus (búrkit, qarshıǵa, ańshı iyt), qaqpan, duzaq, mıltıq, qorshap urıw arqalı ańshılıq islegen. Ol qurallar menen taw eshkilerin, qasqır, túlki, suwınlardı uslaǵan. Haywanatlar góshin pisiriwde áyyemgi usıl haywanlardıń qarınlarında pisirgen. Qarınǵa qızdırılǵan taslardı almaslap salıp, qaynatqan. Suwıǵan tastı alıp, basqa qızǵan tastı salǵan. Qarındaǵı suw qaynap gósh pisken. Bunday usılda jılqı terisinen de "qazan" islep gósh pisirgen. Ańshılardan awıl adamları sıralǵı alǵan. Ańshı óz oljasınan awıl adamlarına sıralǵı bermewge haqısı bolmaǵan.
Mal sharwashılıǵında, diyqanshılıq hám ańshılıqta xalıq kalendarı bolǵan. Bunda xalıq xojalıǵınıń mádeniyatınıń táriyxı sáwlelengen. Noyabr ayında taw eshkilerine ańshılıq qadaǵan bolǵan, sebebi bul dáwirde olar balalaydı. Sonday-aq, aspan planetalarınıń jılısıw, ornalasıw jaǵdayına qarap ta waqıt ólshegen, jıl esabın alıp barǵan. Ásirese, urker juldızınıń jılısıwına qarap jıl máwsimlerin belgilegen. Bul usıllar ózbek, tájik, qazaq, qaraqalpaqlarda áyyemgi dáwirlerden berli ómir súrmekte. Sonıń menen birge, bul xalıqlar arasında etnikalıq ha'm mádeniy baylanısları kórinedi. Bul pikirler qırǵızlardıń toqımashılıq, temir, aǵash ustashılıǵında, zergershiliginde turaq jayları (otaw) kiyimlerinde (sáwkele) de kórinedi.
.fo
.fo — Faroe atawları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Ericek
Ericek — Turkıyaniń Balıkesir wálayatı Dursunbey qalasındaǵı awıl.
Qaraózek rayonı
Qaraózek rayonı — Qaraqalpaqstan Respublikasınıń arqa tárepinde jaylasqan rayon. Arqada Moynaq rayonı, batısta Shımbay, Kegeyli, Nókis rayonları, qubla-shıǵısta Ámiwdárya, Beruniy rayonları, qubla-batısta Nókis qalası, shıǵısta Taxtakópir rayonı menen shegaralasadı. Maydanı 5,89 mıń km2. Xalqı 53,2 mıńnan aslam (2021-jıl sentyabr).
Tariyxı
Qaraózek rayonı 1928-jılı dúzilgen. 1959-jılı mart ayında Taxtakópir rayonına qosıp jiberilgen. 1975-jılı 26-noyabrde qayta dúzilgen. Zayır posyolkası qaptalınan aǵıp ótetuǵın ózektiń boyınan rayon orayın salıw jobalastırılǵan hám rayon usı ózektiń atı menen Qaraózek dep atalǵan. 1957-jıldıń avgust hám sentyabr aylarında Qaraózek rayonı aymaǵınan mayda Kalinin (házirgi S. Kamalov APJ), Moskva (házirgi Berdaq APJ), 1964-jılı Mádeniyat hám Qaraózek, 1975-jılı Kegeyli rayonındaǵı Qaraqalpaqstannıń 40 jıllıǵı (házirgi Qoybaǵ APJ) sovxozları jańadan shólkemlestirildi hám rayon aymaǵına biriktirildi. Qaraózekden Nókis qalasına shekemgi aralıq 81 km.
Aymaqları
Qaraózek rayonında 1 qala, 4 MPJ (mákan puxaralar jıyını), 8 APJ (awıl puqaralar jıyını) bar.
Rayon orayı — Qaraózek qalası.
Mákan puxaralar jıyınları: 1) Esim MPJ 2) Ǵárezsizlik MPJ 3) Ata-mákan MPJ 4) Qutlı-mákan MPJ
Awıl puqaralar jıyınları: 1) Madeniyat APJ 2) Berdaq APJ 3) Esimózek APJ 4) Quralpa APJ 5) Qoybaq APJ 6) S.Kamalov APJ 7) Qaraózek APJ 8) A.Dosnazarov APJ
Sabirabad (Rayon)
Sabirabad rayonı A'zerbayjannın' ortasında jaylasqan aymaq. Rayon orayı -Sabirabad qalası.
Qaraózek rayonı
Tábiyatı hám klimatı
Jer júzesi tegislik. Rayonnıń arqa-shıǵıs bólegin Beltaw qırlarınıń qumlıqları, qubla jaǵında úlken aymaqtı Tasquduq qumlıqları hám Sultan Uways taw dizbegi iyelegen. Qaraózek rayonınıń klimatı keskin kontinental esaplanadı. Qısı suwıq, jazı qurǵaq ıssı. Yanvar ayınıń ortasha temparaturası -10 gradus átirapında boladı, al iyul ayında bolsa +40 gradus átirapında. Jıllıq jawın-shashınnınń muǵdarı 115 mm átirapında. Jawın jawıw muǵdarı kóbinese báhár hám gúz máwsimine tuwrı keledi.
Ekonomikası hám arxitekturası
Rayon ekonomikasınıń úken bólimin diyqanshılıq hám sharwashılıq quraydı. Rayonda paxta tazalaw, gerbish zavodları, qurılıs shólkemleri, 2 avtokárxana, MTP, sawda dúkanları, mádeniy hám turmıslıq xızmetlerdi kórsetiw shaqapshaları bar. Kishi biznes kárxanaları, mikrofirmalar xızmet kórsetedi. Rayonda 33 ulıwma orta bilim mektebi, 1 jas óspirimler sport mektebi, júziw sportı sarayı, balalar muzıka mektebi, 2 kásiplik texnikumları, mádeniyat úyi hám kitapxanalar bar. Rayonda restoranlar, kafeler, dem alıw orınları, oraylıq emlewxana, poliklinika, dárixana hám basqa medicinalıq shaqapshalar, oraylıq bazar hám xalıqqa xızmet kórsetiw orınları bar. Qaraózek rayonınan eń aǵla mekteplerinen 16-mektep, 1-mektep, 2-mektep hám 28-mekteplerdi atap ótiw orınlı. Jáne de Qaraózekten Nókis qalasına shekem avtobus hám jónelisli taksiler qatnaydı. Rayonda hásiretli ana háykeli, 2 fontan, hám 2 futbol stadionları bar.
Qaraózekshiler
Qaraózek rayonınan mámleketlik ǵayratker Allayar Dosnazarov, ilimpazlardan akademik Sabır Kamalov, tariyxshı Ǵayratdin Xojaniyazov, shayırlardan Tólepbergen Mátmuratov, Tolıbay Qabulov, jazıwshı Sarigúl Baxadırova, qosıqshılardan Qaraqalpaqstan xalıq artisti Ótebay Temirxanov, jas talant iyelerinen Baxadır Razımbetov, palwanlardan Ernazar shoyınshı menen Ómirbek Aytimovlar jetilisip shıqqan.
Qosımsha maǵlıwmat
Bul maǵlıwmatlar Qaraózek rayonı gazetası bolǵan "Miynet bayraǵı" gazetasınan alındı.
12-mart
Bul sánedegi waqıyalar
- Búgin Mavrikiy mámleketinde – Ǵárezsizlik kúni. Maǵlıwmat ornında sonı atıp ótiw orınlı Mavrikiy Respublikası Hind okeanınıń batısındaǵı Mavrikiy atawında jaylasqan mámleket. Paytaxtı Port-Lui qalası.
- 12-mart dúnyajúzlik ananas kúni. Bul bayramda dietalıq taǵam retinde tán alınǵan ananastıń túrli sortları kópshilikke usınıladı. 1970-jılı 12 martta Gavayide ananastıń dúnyadaǵı eń mazalı sortı satıwǵa shıǵarıldı. 1994-jılı Ginnes rekordlar kitabına eń úlken ananas kirgizildi. Onıń salmaǵı 8 kilogram edi. Al házirgi waqıtta ananastıń 60 tan aslam sortı bar.
- Búgin Hindistanda «Holi boyawları» bayramı keń túrde belgilenedi.
- 12-mart Qıtayda ulıwma xalıqlıq terek egiw kúni.
- 1881-jılı 12 martta Túrkiya Respublikasınıń birinshi prezidenti Mustafa Kemal Atatúrk dúnyaǵa keldi.
- Sonlay-aq búgin dúnyaǵa belgili nemiz fizigi Kirxgorf Gustav Roberttiń tuwılǵan kúni. Ol elektr togı, optika hám mexanikaǵa baylanıslı kóplegen ilimiy jumıslardı alıp bardı.
Antalya wálayatı
thumb|right|300px|Antalya wálayatı Antalya - Túrkiya respublikasinin' qubla qısmında bir il (wálayat).
Ahmetler (Bolu)
'''AhmetlerTúrkiyanıń  Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010-jılda  161 xalıq jasaǵan'''.
.il
.il — Izrail ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Gabala (Rayon)
Gabala rayonı A'zerbayjanda jaylasqan aymaq. Rayon orayı Gabala qalası.
Afyonkarahisar wálayatı
Afyonkarahisar - Túrkiyadag'i bir wálayat.
Kayseri wálayatı
Kayseri - Túrkiyadag'i bir wálayat.
Benin
Benin (Benin) — Batıs Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Porto Novo. Xalqının' sanı shama menen 8 791 832 milliong'a shamalas.
Demografiyadı haqqında Benindegi eń aqırǵı xalıq sanaǵı 2013 jıldıń 11-25 may aylar aralıǵında ótkerildi.2013 jıl sanaǵı boyınsha elde 9 983 884 adam jasaydı.Xalıqtıń jıl sayınǵı ósimi-2,9% quradı.Bir hayalǵa 5,4 tuw.Ortasha ómir súriw 59 jas.
Ashtıq sebebinen elde viyrus juwqtıru órship tur.
Etnikalıq quramı:Beninde xazır 60 tan astam xártúrli miyllet ókilleri jasap atır.Olardıń kóbi (shamamen 65) payızı dagomeya,barba,somba,yoruba,busa hám t.b.
Tilderi:fransuz (resmiy)eldiń qublasında fransuzsha al arqasında hártúrli taypa jasaydı sondıqtan resmiy til joq.
.im
.im — Man atawı ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.ie
.ie — Irlandiya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Mesciçele (Bolu)
Mesciçele - Túrkiyanin Bolu walayati Bolu rayonindagi awil. 2010-jilda 246 xaliq jasagan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Sarkadalılar
Sarkadalılar denesinde qattı qabıq bolmaydı, kletka tsitoplazması tek tsitoplazma membranası menen sırtqı ortalıqtan ajıralıp turadı. Sarkadalılar yamasa tamır ayaqlılarda háreket organellası - jalǵan ayaq (psevdopodiy)lardıń bolıwı tán belgi esaplanadı. Ol tsitoplazmadan payda bolǵan turaqsız ósimshelerden ibarat. Sarkadalılarda qaplaǵısh pellikula bolmaydı. Biraq geyparalarında qabıq, baqanshaq bolıwı mumkin. Jalǵan ayaqlar párik tárizli (lobopodiylar), sabaq tárizli (filopodiylar), nur tárizli (askopodiylar) hám tor tárizli (retikulopodiyler) pishinde bolıwı mumkin. Jalǵan ayaqlar azıqtı sińirip alıw wazıypasında atqaradı. Sarkadalılar kletkasında bir yamasa bir neshe yadro bar. Dushshı suw hám topıraqta jasawshılarda qısqarıwshı vakuoli boladı. Barlıq bir kletkalılar sıyaqlı bularda dene sırtı menen dem aladı. Sarkadalılar kobinshe ekige bóliniw, geyde búrtikleniw arqalı jınıssız kóbeyedi. Jınıslı kóbeyiwi qamshılı yamasa amyoba ayaqlı (qamshısız) gametalar payda qılıw jolı menen ótedi. Bularǵa 11 mıńnan ziyat túr kiredi. Dushshı suwlarda, teńiz, okean hám topıraqta erkin jasaydı. Ayırım túrleri parazit esaplanadı. Sarkadalılar tamır ayaqlılar, nurlılar hám quyashsımaqlar klasslarına bólinedi.
Avdan (Bolu)
'''Avdan - Turkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010 -jılda 48 xalıq jasaǵan'''.
Edirne wálayatı
Edirne - Túrkiyadag'i bir wálayat.
Rowan Sebastian Atkinson
Rowan Sebastian Atkinson (aytılıwı:Rouen Sebastyan Atkinson) 6-yanvar, 1955da tuwılg'an) inglis aktyorı ha'm dramaturgı. Mırza Bean ro'li sebeplı du'nyag'a talılıwg'a erisken.
FC Barcelona
Barselona futbol klubı (Footbal Club Barcelona) - Barselona qalası komandası. Ispaniya Primyera Divizioni qatnasıwshısı. 1899 jili Joan Gamper basshiliginda shvetsariyalıq, britaniyalıq, Ispaniyalıq ha'm kataloniyalıq futbolshılar ta'repinen du'zilgen. «Barselona »iqlasbentleri kules (culés) atı menen tanılg'an. 2006-jili, ag'zalardın' sani 140 000 adamnan artip ketken.
Bursa wálayatı
Bursa - Túrkiyadag'i bir wálayat.
.in
.in — Hindistan ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
סיומת אינטרנט Toppdomän
10-fevral
Bul sánedegi waqıyalar
1931-jılı 10 sánesinde Hindistannıń Nyu-Deli qalası paytaxtqa aylandı.
Búgin belgili rus klassik shayırı Aleksandr Sergeevich Pushkindi eske alıw kúni.
1935-jılı Izraildiń Nagariya qalasına tiykar salındı.
1940-jılı 10-fevral sánesinde kopshiliktiń súyip tamasha etetuǵın “Tom hám Djerr” multfiliminiń birinshi seriyası ekran júzin kórdi.
1996-jılı 10-fevralda belgili shaxmatshı Garri Kasparov hám kompyuter ortasında shaxmat oyını bolıp otti.
2009-jılı kosmonavtika tariyxında dunyada birinshi ret Jer orbitasında sputnikler dúgisti.
Búgin Kamerun mámleketinde jaslar kuni bayramlanbakta.
Sonday aq 10-fevral sánesi utyugtiń payda bolǵan kúni sıpatında tariyx betlerinen orın alǵan.
20-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
AQShta búgin irimshik kúni belgilenbekte. Maǵlıwmat ornında sonı atap ótiw orınlı, dúntyada irimshiktiń 900 den aslam túri bar.
Sonday-aq búgin – tosınarlıq kúni. Hár adamnıń ómirinde hár túrli tosınarlı waqıyalar boladı. Onıń hesh qanday ilimiy anıqlaması bolmaǵanlıqtan onı tosınarlıq jaǵday dep asaplaydı.
20-yanvar Ózbekstan xalıq artisti Turǵun Alimatovtıń tuwılǵan kúni. Ol 1922-jılı Tashkent wálayatında tuwılǵan.
Búgin Italiyalı kinorejissyor Fellini Federiko dúnyaǵa kelgen kún. Ol dúnyaǵa belgili kóplegen filmlerdi jaratqan.
Búgin Qashqadárya wálayatı shólkemlestirilgen kún. Yaǵnıy 1943-jılı 20-yanvarda wálayat statuchına iye boldı.
Ázerbayjanda pútkil xalıqlıq aza tutıw kúni. Bul kúni olar totalitarizmniń sebebinen qurban bolǵn puxaralardı eske aladı.
1841-jılı Britaniya áskerleri Gonkonk qalasın basıp aldı.
1892-jılı AQShta dúnyada birinshi márte basketbol boyınsha turnir ótkerildi.
.iq
.iq — Iraq ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Diyarbakır wálayatı
Diyarbakır - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Nijniy Novgorod wálayatı
Nijniy Novgorod wálayatı (Нижегородская область) — Rossiya Federaciyasınıń wálayatlarınan biri.
Saxara
thumb|300px|Saxaranıń kosmostan túsirilgen súwreti.
Arqa Afrikada jaylasqan Saxara shólistanlıg'ı úlkenligi boyınsha dúnyada ekinshi orındı iyeleydi (Antarktikadan keyin). Onıń maydanı 9,065,000 kvadrat kilometr átirapında. Geybir ilimpazlar onı 2.5 million jıldan beri bar dep esaplaydı. Adamlar a'dette maydandı Evraziyanın' qusları, terekleri ha'm basqa da mádeniy uqsaslıqları sebepli, Saxara Evraziyanıń arqası menen baylanıstıradı.
Saxara ataması arabsha صحر so'zinen kelip shıqqan bolıp, shólistanlıq degendi ańlatadı.
Trabzon wálayatı
Trabzon - Túrkiyadaǵı bir wálayat. 2007-jılǵı maǵlıwmatqa kóre Xalqınıń sanı: 748 982 adamǵa jetken. Qalanin' atı eski Yunansha japuq (trapetsiya) yaǵnıy "trapezos" sózinen kelip shıqqan.
Van wálayatı
Van - Túrkiyanin' Shig'is jag'indag'ı bir wálayat.
Awǵanstan
Awǵanstan — Qubla Aziyada jaylasqan mámleket. Xalqınıń sanı shama menen 28 395 716 million adam. Paytaxtı - Qabul.
.is
.is — Islandiya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Beruniy rayonı
nobaý Beruniy rayonı Qaraqalpaqstan Respublikasindag'ı rayon. Arqa Batıstan Taxtakópir, Batısdan Nókis rayonı ha'm shıg'ıs ha'm qubla shıg'ısdan To'rtku'l, Ellikqala rayonları menen shegaralas. Mayd. 3,94 mın' km². Xalqı sanı 94,7 mın' (2000). Rayonda 1 qala (Beruniy) ha'm 11 awıl puqaralar jıyını (Beruniy, Biybazar, Doslıq, Nawayı, azat, altinsay, Sarkop, Tınshlıq, Shabbaz, Shimom, Qızılqala) bar. Rayon orayı — Beruniy qalası.
Tabiyatı. rayonın' arqasında Qızılqum sho'li, batısında Baday tog'ay qorıxanası ha'm Sultan wayıs tawı bar. Yanvardın' ortasha t-rasi —5°, —10°, iyuldiki 28°. Jılına 100–200 mm jawın jawadı. Vegetatsiya da'wrı 200—220 ku'n. Rayon qublasınan Ámiwdárya ag'ıp o'tedi. Rayonda Aqshako'l, A'mirabat ko'llerı bar. Ámiwdáryadan Qazaqjap, Bestam, Nayman kanalları shıg'arılg'an. Nayman kanalınan Qattıag'ar, Suwqumjarg'an japları suw aladı. Rayonda Nayman—Bestam nasoz stansiyası islep turıptı. Topraqları shorlı, qumlaq, boz topraqlı. Jabayı haywanlardan, sag'al, borsıq, qoyan, tasbaqa, pa'rrendelerdan qırg'awıl ha'm b. Jasaydı. Rayon aymag'ında Badaytog'ay ma'mleketlik qorıqxanası jaylasqan.
Xalqı tiykarınan. o'zbekler; qaraqalpaq, qazaq, tu'rkmen, tatar, worıs ha'm b. millet wa'killeri ha'm jasaydı. 1 km² g'a 27,5 adam tuwri keledi. qala xalqı 50,9 mın' adam, awıl xalqı 42,8 mın' adam (2000).
Awıl Xojalıg'ı rayonın' ekonomikasının' negızın paxtashılıq quraydı, sol sebeplı rayon sanaatı ha'm paxtanı qayta islewge mo'njelengen. Paxta tazalaw, payta mayı zavodları, temirbıton, gerbish ha'm asfalt zavodları bar. Sharwashılıq, jipekshılık, bag'shılıq, palizshılıq ha'm rawajlang'an.
.io
.io — Hind okeanındaǵı Britaniya aymaqları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Regbi
Regbiy (rugby football, yaki rugby) — Topar bolip oynalatin sport tu'ri. Uzin top penen oynaladi. Oyinshilar, topti bir-birine qollari һa'м аyaqlаri menen uzatip, son' belgili bir maydan sizig'ina yaki Н-siman darwazаg'a tu'siriledi. Oyin Ulli Britaniyada oylap shig'arilg'an.
Salqın urıs
Salqın urıs ekinshi jer-júzlik urıstan keyingi dáslepki jıllardıń áhmiyetli ózgesheligi bolıp tabıladı. "Salqın urıs" tıń kelip shıǵıwına Sovetler Soyuzı hám AQSh ortasındaǵı uzaq dawam etken kelispewshilikler sebep boldı. AQSh tıń Sovetler Soyuzında 1917-jıl rus revolyutsiyası nátiyjesinde ornatılǵan bolsheviklik dúzimin diplomatiyalıq túrde tek ǵana 1933-jılı tán aldı. Hátteki bunnan keyinde SSSR ǵa gúman menen qarap keldi. Biraqta ekinshi jer júzlik urıs waqtında bul eki mámleket bir-biri menen awqamlas bolıp "Berlin oǵı" mámleketleri menen tabıslı gúresiw ushın óz kelispewshiligin jasırdı. Urıstan keyin olar ortasındaǵı qarama-qarsılıq jańadan birinshi orınǵa shıqtı. AQSh dúnyanıń basqa mámleketleri menen óziniń erkinlik, teńlik hám demokratiya kontseptsiyasın iske asırıwǵa shaqırdı. Puqaralıq urıslar hám imperiyanıń qulawınan keyingi tınıshsız dúnyaǵa Amerika turaqlılıqtı ornatıwǵa onı tek ǵana paraxat jol menen iske asırıwǵa umtıldı. 1929-1940-jıllardaǵı "Ullı depressiya" (Túskinlik) sabaqların túsingen AQSh óziniń awıl xojalıq hám sanaat ónimlerin emes, pútkil ekonomikada ǵárezsizlik ornatıw ushın eksportqa zárúr bolǵan Batıs Evropa elleri ónimlerine jańa bazarlardı dúziwde bajıxana tosqınlıqların qısqırtıwǵa háreket etti. Xalıq aralıq sawda erkinligi AQSh tıń ekonomikalıq ósiwiniń stimulı hám basqada AQSh penen awqamlas mámleketlerde turaqlılıq hám doslıq qatnasıqlardıń deregi sıpatında kózge tústi.
Al SSSR diń óz programması boldı. Kúshli Oraylasqan Rus tariyxıy dástúri, Patshalıq húkimi Amerikalıq demokratiyadan kúshli ózgeshelendi. Klasslıq gúres hám Kommunistlik idieologiyaǵa tiykarlanǵan qúdiretli mámleket II jer júzlik urıs waqtında hám urıstan keyingi dáwirde de Sovetlik siyasattı dawam etti. Basqınshılıq urıs 20 mln Ruslardıń ómirin qurban etti. Sovetler Soyuzı óz ekonomikasın tiklewge hám qıyın jaǵdaydan shıǵıwǵa háreket etti. Sovet mámleketi kóbinese batıs shegaralardan qáwiplendi. Germaniyanıń basqınshılıǵın saplastırǵannan keyin, bunday basqınshılıqtı boldırmawǵa qarar etti. Sonlıqtan Shıǵıs Evropada Sovet mámleketi talap etken siyasiy rejimlerdiń hám jabıq shegaralardıń bolıwı talap etildi. Biraqta Amerika Qurama Shtatı urıs barasında Polsha Chexoslovakiya hám basqada Oraylıq hám shıǵıs Evropa mámleketleriniń ǵárezsizligin hám suverenitetin talap etti.
Kevin Smith
Kevin Smith amerikalıq aktyor, senarist, rejissyor ha'mde komiks kitaplar jazıwshısı. View Askew Productions shirketı tıykarshısı ha'm baslıg'ı.
Saadiy Sheraziy
Saadiy Sheraziy Shıg'ısta og'ada ken' taralg'an shayırlardın' biri. Ra'wiyatlarg'a qarag'anda Saadiy uzaq o'mir su'rgen (ayırım ra'wiyatlarg'a qarag'anda onın' 120 jıl jasag'anı so'z etiledi). Ol o'mirinde ko'p sayaxat qılg'an. Onın' mong'ollar jawgershiliginen son'g'ı sayaxatı - ma'jbiriy sayaxat ha'm Watanınan ma'jbiriy bas alıp ketken. 30 jılg'a shekem tu'rli ma'mleketlerde ju'rgen. Tu'rli adamlardı ko'rgen. Basınan tu'rli qıyınshılıqlardı o'tkizgen. Saadiy shama menen 70 jaslarında o'z ata qalası Sherozg'a qaytadı ha'm sol uzaq ha'm awır saparı dawamında ko'rgen, bilgen, esitken, bastan keshirgenleri negizinde 1257-jıl "Bostan", 1258-jılı "Gu'listan" dep atalg'an shıg'aramaların jazadı.
Ol "Bostan" shıg'armasının' birinshi babında ka'mbag'al adamlarg'a qayırqomlıq qılıw so'z etiledi. Bir waqıtları Damashqta ju'z bergen ashlıq ha'm sol ashlıq da'wirinde ko'pten beri ko'rispegen dostı menen ushırasıp qalg'anı haqqında so'z etiledi. Da'slep, Saadiy qurg'aqshılıq ha'm ashlıq na'tiyjesinde ju'z bergen kartinanı to'mendegishe sa'wlelendiredi: Damashıqta sonday qa'ha'tshılıq boldılar, Su'ygenler yarın ha'm umıttılar, Aspan jerge sonsha baqıllıq ko'rsetti, Egin ha'm daraqlar la'bi, mazası qashtı. Eski saylarda ha'm suwlar qurıdı, Jetimlerdin' ko'z jasınan basqa suw qalmadı.
Ba'lki jesir hayaldın' ahı edi, tek te, Daraqlar da'rwishler sıyaqlı ko'rimsiz edi, Zorlardın' da ku'shi ketip, da'rmanı qurıg'an edi, Qırlarda geshir, na' bag'larda miywe ko'rinbes edi. Bag'lardı shegirtkeler jese, shegirtkeni adamlar jer edi. Ma'mlekette a'ne sonday awhal hu'kim su'rip turg'anda Saadiy aldına bir bay dostı kirip keledi. Onın' awhalı burıng'ıdan pu'tkilley o'zgerip ketken, tek g'ana terisi menen su'yegi qalg'an, sonday da'reje de arıq, onın' ne ushın qalay bunday awhalg'a tu'sip qalg'anın soraydı. Ol bul sorawdın' orınsızlıg'ınan qapa bolıp: Adamlardın' awhalın ko'rip atırg'anın' joqpa? Bunnan artıq azap bolmaydı. Jawın jawmay atır dep juwap beripti. Og'an Saadiy Sheraziy:- Qıyın bolsa kambag'allarg'a qıyın, sen baysan'g'o deydi. Bug'an ol bılay dep juwap beredi: Bul bolsa da ma'rdanalar, Turalmas qarap, eger ıg'ıp ketse doslar, Ju'zim joqshılıqtan emes zayıran, Jalan'ash, ashlarg'a o'rtener jan, Aqıllı kisi xoshlamas hesh qashan, Elin ha'm o'zin jismine bir ziyan, Shu'kir ta'nim saw quwatlıman, Dilim titirener o'zgeler da'rtimen, İlajsız kesel janında bolsa eger, Kisi sappa saw bolsa da qayg'ı basar, Ko'ringende ashlar, g'rib ha'm jag'daysız, Za'ha'r bolg'ay awzımdag'ı ha'r tislem nan, Eger ba'nt bolıp zindanda dostı jatsa. Qaysı kisi gu'lzarda sayranlar eter. Saadiy bul hikayada waqıya ha'm adamlardın' sırqı su'lderin real su'wretlew menen sheklenbesten, olardın' ishki du'nyasın, psixolgiyasın da turmıstag'ıday etip sa'wlelendiredi. Bunday hikayalar "Bostan" da ju'da' ko'p. Saadiydegi realistlik tendentsiya onın' joqarı gumanistlik ideyaları menen xızmet etedi. Xalıqtın' awır awhalın real sa'wlelendiriw menen birge, u'stem toparlardı adamgershilikke, insapqa, a'deplikke shaqıradı.
31-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
Búgin xalıq aralıq zergerler kúni. Bul kúni zergerler ózleriniń kásiplik bayramın belgileydi. Zergerlik kásibi júdá áyyemnen kiyatırǵan kásiplerden biri. Áyyemshi Greciya zergerlik óneriniń watanı bolıp tabıladı. Hasıl taslar dáslepki ret qayta islenip, kórkem áshókey buyımlar Greciyada tayarlanǵan. Bul kúndi bayramlaw ideyası 2002-jılı «Altın júzik» festivalında sóz etilgen edi. Solay etip 2008-jılı Tashkent qalasında bolıp ótken jas zergerler festivalında 31-yanvar kúnin Zergerler kúni dep belgilew boyınsha qarar qabıl etildi.
Saadiy Sheraziy
Saadiy "Gu'listan" shıg'armasında da realistlik tendentsiyanı ko'remiz. Ol xalıqlıq pozitsiyasında turıp zalımlardı, olardın' iplas ha'reketlerin hesh ekilenbesten so'z etedi. Ma'selen ondag'ı bir hikayatta Hajjoj degen zalım arab patshası g'a'rib bir da'rwishten o'zinin' haqqına bir duwa qılıwın soraydı. Da'rwish: -"ey, quda, bunın' janın al!" degen duwa qıladı. Hajjoj hayran bolıp: - "Quda haqı bul qanday duwa?"- deydi. Da'rwish bolsa:- Bul ha'm sen ushın ba'rshe musılmanlar ushın en' jaqsı duwa! "-dep juwap beredi.
31-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
31-yanvar Nauru mámleketinde ǵárezsizlik bayramı. Nauru Respublikası 1968-jılı óz ǵárezsizligine eristi. Bul mámleket Tınısh okeanınıń Qubla-batıs bólegindegi atawda jaylasqan kishi mámleket.
Saadiy Sheraziy
Ja'ne bir hikayatta bir insapsız patsha bir parsıdan "İbadatların' ishinde en' jaqsısı qaysı" dep soraydı. İbadatshı bolsa: "Senin' ushın ku'nnin' yarımında uyqlaw. Sebebi, sol waqıtta sennen adamlarg'a za'llel kelmeydi" - dep juwap beripti.
Saadiy hikayatlarının' formalarınan ko'rinip turg'anınday, olar xalıq awızeki do'retplerindegi hikayatlarg'a ha'm ku'ldirgi a'n'gimelerge ju'da' jaqın keledi. Shayırdın' "Gu'listan" ha'm "Bostan" atlı danıshpanlıq shıg'armları du'nya a'debiyatında teren' iz qaldırdı.
31-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
Al Veneciyada búgin Karnaval bayramı keń túrde belgilenedi. Karnaval bayramında Veneciya xalqı ózleriniń úrip ádet dástúrlerin keń jámiyetshilikke usınadı.
1729-jılı 31-yanvar kúni Istambulda arab álipbesine tiykarlanǵan birinshi baspa kitap jarıq kórdi.
1971-jılı Amerikanıń Apolon-14 kemesi Ayǵa ushırıldı.
1911-jılı 31-yanvar sánesinde bolgariyalı palker (boljawshı), emshi (táwip) Vanga dúnyaǵa keldi. Onıń tolıq atı Vangeliya DIMITROVA.
1981-jılı 31-yanvarda amerikalı pop-muzıkant hám aktyor Djastin Timberleyk dúnyaǵa keldi.
https://sputniknews.kz/spravka/20190131/9074892/qazaqstan-mereke-31-qantar.html
https://www.inform.kz/kz/31-kantar-kazakparat-kuntizbesi-atauly-kunder-okigalar-esimder_a3138355
http://taqvim.uz/uz/event/all/1/01/31
9-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
Búgin Serbiya mámleketinde Respublika kúni bayramlanbaqta. Serbiya Evropanıń qubla-shıǵısında, Balkan yarım atawlarında jaylasqan mámleket.
Al Yaponiyada 9-yanvar «Ebisu» dep atalǵan bayram belgilenbekte. Bul bayram yaponiyalılardıń milliy bayramı bolıp tabıladı. Bayram yaponiyada 3 kún dawam etedi.
Sonday-aq búgin Yaponiyanıń Tokio qalasındaǵı eń biyik minaraǵa «Tokio aspan teregi» (Tokyo Sky Tree) degen atama berilgen kún. Ginnestiń rekordlar kitabı ekspertleri tárepinen dúnyadaǵı eń biyik teleminara dep tán alınǵan. Onıń biyikligi 634 metr.
Búgin Túrkmenistanda Eske alıw kúni belgilenbekte.
Al Rossida búgin prokuratura xızmetkerleri kúni bayramlanbaqta.
Tashkent tramvayı
Tashkent tramvay tarmaǵı Ózbekstannıń paytaxtı Tashkent qalasında jamáát transportınıń bir bólegine aylanıp úlgerdi.
AFC Chempionlar Ligası 2015
AFC Aziya Chempionlar Ligası 2015 túrniri 35 márte bolıp ótedi. Turnir jeńimpazı 2015-jıldıń aqırında bolıp ótetuǵın FIFA Dúnya Klublar Kubogında qatnasadı.
Tashkent tramvayı
Tashkent tramvayınıń tariyxı
Dáslepki tramvaylar 1901-jılda at arbalar menen ashılǵan. 1912- jıldan baslap tramvaylar elektr tramvay jolına aylandırıldı. 2016-jılǵa kelip Tashkent tramvay tarmaǵı jabılǵanda onıń uzınlıǵı 87.8 km bolıp, altı liniyadan ibarat edi.
9-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
9-yanvar Hindistanda Jaslar kúni bayramlanbaqta. Bul kún 1985-jıldan baslap bayramlanbaqta.
AFC Chempionlar Ligası 2015
A Toparı
{|
Tashkent tramvayı
Tashkent tramvayınıń tariyxı
Tashkent qalası hákimi Rahmonbek Usmonov 2016-jıldıń 29-mart kúni jıl aqırına shekem jabılıwın málim qılǵan edi.Maqset avtomobil jolların keńeytiriw kengaytirish hám sol arqalı paytaxt ishindegi tıǵılıs jollardı kemeytiriw edi. Qalaǵa tiyisli “Toshgorpastrans”  kompaniyassı hám 2007-2011-jıllarda satıp alǵan 30  KTM-19 hám  20  Vario LF tramvayların satıwdı rejelestirgen. Tramvay 2016-jıl 2-may kúni jabıldı.
AFC Chempionlar Ligası 2015
B Toparı
{|
9-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
Búgin Jizzax wálayatındaǵı Mırzashól rayonı shólkemlestirilgen kún. Bul rayon 1967-jılı 9-yanvarda dúzilgen.
Tashkent tramvayı
Tashkent tramvayınıń tariyxı
Búgingi kúnde 2024-jılǵa shekem tramvaydı qayta tiklew rejelestirilgen. Bunı Franciyanıń Alstom kompaniyası ámelge asıradı.
AFC Chempionlar Ligası 2015
D Toparı
{|
9-yanvar
Bul sánedegi waqıyalar
Dúnyaǵa belgili Chex (Chexiya) jazıwshısı Karel Chapektiń tuwılǵan kúni. Ol 1890-jılı 9-yanvarda tuwılǵan. Maǵlıwmat ornında sonı atap ótiw orınlı ol dúnyada birinshi márte «Robot» sózin oylap tapqan jazıwshı. Fantastikalıq shıǵarmalarınıń birinde usı sózdi qollanǵan.
1932-jılı 9-yanvarda arxeolog Alfonso Kaso (1896-1970) Meksikadaǵı áyyemgi maqbaralardıń birinde 800 jıl dawamında tawılmaǵan úlken bay ǵáziyneni taptı. Bunda 500 ge jaqın qımbat bahalı buyımlar qazıp alınǵan.
1811-jılı 9-yanvarda dúnyada birinshi ret golf boyınsha hayal-qızlar arasında turnir bolıp ótti.
1914-jılı 9-yanvarda dúnyada birinshi ret avtotransportlar konveyer usılı menen islep shıǵarıldı.
1929-jılı Rossiyada Moskva wálayatı shólkemlestirildi.
AFC Chempionlar Ligası 2015
E Toparı
{|
F Toparı
{|
H Toparı
{|
Pley-off basqıshı
Pley-off basqıshında 16 klub olimpiyada sisteması boyınsha kúsh sınasadı, komandalar finalga shekem 2 kontinentke ajratılǵan bolıp belesedi. Úy hám miyman oyınları ótkiziledi, egerde nátiyjeler teń bolsa miymanda urılǵan gol esapqa alınadı, ha'm qosımsha waqıt ha'm penaltiyler seriyası berilmeydi.
Nimsherek final
!colspan=5|Zon Asia Barat
!colspan=5|Zon Asia Timur
Tashkent tramvayı
Derekler
<references group="" responsive="1"> <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
20-fevral
Bul sánedegi waqıyalar
- Búgin dúnyajúzlik sociallıq ádillik kúni. Bul kúndi belgilew Birlesken Milletler Shólkeminiń Bas Assembleyasınıń arnawlı qararı menen 2007-jıl dekabr ayında járiyalanǵan.
- 20lanshı fevral Amerika Qurama Shtatında shiyeden tayarlanǵan pirog kúni bayramlanadı.
- 20lanshı fevral dúnyajúzlik kino tarawında beriletuǵın eń ataqlı «Sezar» sıylıǵı shólkemlestirilgen kún retinde tariyx betlerinen orın aldı.
- Búgin ushatuǵın avtotransportlar kúni. Dáslepki ushatuǵın avtotransport 1937-jılı sınaqtan ótkerildi.
- 1872-jıldıń 20lanshı fevral sánesinde Nyu-Yorktegi Metropoliten muzeyi ashıldı.
- Sonday-aq 1872-jılı 20-fevralda tis tazalawshı tayaqsha Silas Nobl hám Kuli isimli alımlar tárepinen patentlestirildi
- 1943-jılı Meksikadaǵı mákke atızlarınıń biriniń ortasınan Parikutin dep atalǵan eń úlken vulkan payda boldı. Hám ol 1953-jılǵa shekem atılıp turdı. Vulkannıń atılıw tezlishi dáslepki jılları júdá kúshli bolıp, biyikligi 336 metrge jetti.
- 1901-jılı Egiped  Respublikasınıń birinshi prezidenti Muxammed NAGIB dúnyaǵa keldi.
.je
Siltemeler
Toppdomän
Búlbúl
Búlbúl (laqabı negizgi atı Murtaza Meshadi Rizo ulı Mamedov) (1897.12.6, Shusha rayonı Xanbaǵı awılı— 1961.26.9, Baku) — Azerbayjan qosıqshısı (liro-dramatik tenor) hám muzikashı, Azerbayjan muzikalı teatrı tiykarshısı. Dáslep xalıq qosıqshısı bolıp tanılǵan. 1920-jıldan Azerbayjan muzikalı teatrlarınıń jetekshi artisti. Baku konservatoriyasındaa (1927), Italiya (Milan, "La skala", 1931)da tálim alǵan. 1932-jıldan Baku konservatoriyasınıń oqıtıwshısı, 1940-jıldan professor Azerbayjan ilimiy izlenisler muzika kabineti shólkemlestiriwshisi hám basshısı (1932—44). Folklor ekspeditciyasın basqarıp, 200 dem artıq xalıq qosıqların jıynaǵan. B. 40 jıllıq atqarıwshılıq iskerligi dawamında sap Azerbayjansha milliy atqarıw usıllların Evropa qosıqshılıq óneri menen úzliksiz baylanısta tanılǵan. Májnun (U. Hojibekov, "Layli hám Majnun"), Gersog (J. Verdi, "Rigoletto"), Ǵarib (R. Glier, "Shahsánem"), Áliyar (M. Maǵomayev, "Nargiz") sıyaqlı jarqın obrazlar jaratqan. Eń ataqlı roli Rawshan (U. Hajibekov, "Kór ulı")di 400-márte atqarǵan. Ózbekstanǵa bir neshe márte kelip, óz ónerin kórsetken.
Giovanna Antonelli
Giovanna Antonelli (18-mart, 1976) — braziliyalıq aktrisa.
Filmografiya
1994: Tropicaliente.......Bemvinda 1995: Tocaia Grande......Mãe Ressu de Iansã 1996: Xica da Silva.....Elvira 1998: Corpo Dourado........Judy 1999: Força de um Desejo........Violetta 1999: Malhação........Isa (Isadora Albuquerque Novaes) 2000: Laços de Família.......Capitu 2001: O Clone........Jade Rachid 2003: A Casa das Sete Mulheres......Anita Garibaldi 2004: Da Cor do Pecado.....Bárbara Campos Sodré 2007: Amazônia, de Galvez a Chico Mendes......Delzuite Gonçalves 2007: Sete Pecados......Clarice Florentino Ferraz 2008: Três Irmãs......Alma Jequitibá de Matos 2009: Viver a Vida......Dora Regina Vitória Vilela 2011: Chico Xavier.....Cidália Xavier 2011: Aquele Beijo.....Cláudia Collaboro 2012: As Brasileiras.....Gigi Mendonça Albuquerque 2012: Salve Jorge.....Heloísa Sampaio (Helô) 2014: Em Família.....Clara Fernandes
Konya wa'layati
Konya wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
11-may
11-may kúni orın alǵan áhmiyetli waqıyalar hám zárúr sáneler menen tanıstırıp barıwdı dawam etemiz:
- 11 mayda Astronomiya kúni belgilenedi. Bul bayram jılına eki ret - báhárde hám gúzde bayramlanadı. Astronomiya kúni 1973 jılı Kaliforniyada belgilendi.
- Sonday-aq búgin dúnyajúzlik kóshpeli quslar kúni. Bul global ekologiyalıq akciyanıń maqseti - adamlardıń kóshpeli quslar haqqında kóp maǵlıwmat alıwına imkaniyat jaratıw. Quslardı qorǵaw haqqındaǵı xalıqaralıq konvenciyaǵa 1906 jılı qol qoyılǵan.