cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ullı Britanyanıń ekonomikası
Jaqindag`i
Ulli Britanya da`slepki waqittanaq o`z inin` evropadag`i qon`silarinan artta qalmaqta dep aytilmaqta edi, sebebiub 2008-jildag` recessiyag`a keshrek tusken edi.Sog`an qaramastan, Germanyanin` JIO`i jilliq esaplarg`a ko`re 4.7% ke ha`m Ulli Britanyanikine salistirg`anda 5.1% ke tusken, ha`zirde Germanya JIO`nin` 2-kvartalliq o`siwdi iyellegen. Komentatorlardin` shamalawinsha, basqa iri Evroppa ellerine qarag`anda Ulli Britanya 1979-jildag`i Tetcher hukimetinen siyasatinan baslap kelatrg`an ma`mleket siyasasati na`tiyjesinde recessiyadan sa`l ko`brek ziyan ko`rdi, bul siyasatta hukimet manufakturani ta`minlewden bas tartipo`z diqqatin finansliq sektorg`a qaratqan. EBRSH boljawina qarag`anda Ulli Britanya 2010-jili 1.6% o`siwi mumkin. Miynet Kushin Izzertlew din` esaplawlarina qarag`anda jumissizliq da`rejesi 2009-jildin` 4- kvartalinda tusken, solay qilg`an Evropadag`i 3 iri ekonomikalardin` ishinde birinshisi boldi. Milliy Statistika Basqarmasi (MSB) mag`lumatlarina ko`re Jalpi Ishki O`nim 2009-jildin` 2-kvartalinda 0.6% ke ,keynen 3-kvartalda bolsa 0.2% ke tusken. 2009 din` birinshi kvartalda 2.4% ke tusken. BBC qabarlawinsha recessiya baslanbasinan aldin ekonomika o`zinin` en` joqari da`rejesinen 5.9% in quramaqta.
2007-jildin` oktyabr ayinda Xalqaraliq Valyuta Fondi (XVF) Ulli Britanyanin` JIO~ in 2007-jili 3.1% ke ha`m 2008-jili 2.3% ke o`siwin boljag`an. Sog`an qaramastan JIO` nin` o`siwi 2008 din` aprel-iyun aprel-iyun (ekinshi) kvartalinda 0.1% ke shekem tusip ketti ( nolden to`men ko`rip shig`ildi). 2008-jili sentyabrde EBRSH Ulli Britanya ekonomikasinin` keminde 2 kvartalinin` qisqariwin boljadi,olar qiyin boliwi mumkin,ha`m bolaw qiling`an obyekti  jetekshi ekonomikalarda duzilgen ulli 7 liktin` son`g`i qatarinda boladi. 6 kvartaldan keyinde ulli Britanya ekonomikasi ele kontrakt duzip turmaqta edi, bul bolsa EBRSH nin` boljaw usillari ustine soraw belgisin qoymaqta edi.
Taliqlawlarg`a qarag`anda, hukimettin` aqirg`i cikldegi awir qarzlaniwi juda` qiyin strukturaliq dificitqa alip kelmekte, alding`i krizislardi esletip, bul jag`daydi irkilissiz jamanlastiradi ha`m Ulli Britanya ekonomikasin onin` EBRSH boyinsha sheriklerine salistirg`anda qolaysiz poziciyag`a ornatiwi mumkin. Tikleniw ushin uriniwlar bolip atirg`an waqitta, basqa EBRSH milletleri globalliq qulawdan aldin salistirmali ku`shili finansliq controldin`  qarama-qarissi siyasatlar tiykarinda manevr islew ushin ulkenrek imkanyatlardi uriqsat etip aldi.
Nelson Mandela
Nelson Roliylehla Mandela (18 iyul 1918, - 12 05 2013) Qubla Afrika Respublikasının' birinshi prezidenti.
Ullı Britanyanıń ekonomikası
Jaqindag`i
2009-jili may ayinda Evropa Komissiyasi (EK) xabar berdi: “Ulli Britanya ekonomikasi o`z tariyxindag`i en` qiyin recessiyalardin` birin o`z basinan keshirmekte”. EK JIO` nin` 3.8% ke tusiwin kutpekte ha`m 2009 din` da`slepki 3 kvartalinda ekonomikaliq o`siw keri qatnasta boliwin boljamaqta. EK 2009din` aqiri-2010nin` baslarindag`i eki kvartaldi “Faktli toqtaw “ boliwin, al keynen 2010nin` aqirina kelip a`ste aqirin kishkene bolimli o`siwge qaytiwin boljadi.
FTSE 100 ha`m FTSE 250 2009 din` 9-sentyabrinde FTSE100 50000  ha`m FTSE 250 9000 ko`rsetkishti ko`rsetip bir jil ishinde en` joqari ko`rsetkishke eristi.8-sentiyabrde Milliy Ekonomikaliq ha`m Sotsiyalliq Izzertlew Instituti  ekonomika avgust ayina shekemgi 3 ay ishinde 0.2% ke o`sken dep esaplamaqta edi, biraq qate da`lillengen edi. Ol “normal ekonomikaliq jag`day” ele qaytpag`anin eskertsede, onin` ko`zlerinde Ulli Britanya recessiyasi rasmiy turde tamamlang`an edi. Tap sol kuni, ko`rsetkishlerde Ulli Britanya sanaat o`ndirisinin` o`siwi iyul ayinda  18 ay ishindegi en` joqari tempke shiqqanin ko`rsetti. 2009din` 15- sentyabrinde EA Ulli Britanya iyul-sentyabr aralig`inda 0.2% ke o`sedi dep qate boljag`an, sol kuni Anglya Banki direktori Mervin King Ulli Britanya JIO`i ha`zir o`spekte dedi. Welsta keyingi waqitta jumissizliq da`rejesi tusti.Ko`plegen Ulli Britanyali komentatorlar barliq belgilerdin`- o`siw a`dewir mumkinligin- ko`rsetiwine tiykarlanip 3-kvartalda Ulli Britanya recessiyadan ra`smiy turde shig`ip ketiwine isenim bildirgen edi, biraq negizinde hukimet shig`imlari ekonomikani recessiyadan qutqariwg`a jetkilikli emes edi. Tcifralar tiykarinan 2009din` sentyabr ayinda usaqlap satiwda hesh qanday o`siwdin joqlig`in ha`m avgust ayinda bolsa sanaat o`ndiris ko`leminde 2.5% pa`seyiwdi ko`rsetti. Korip shig`ilg`an Ulli Britanyada mámlekettin` go`ne avtomabillerdi utilizaciyalaw sxemasi ushin jumsag`an naq puli ja`rdem bergen bolsada, ko`rsetkishler 2009din` 3-kvartalinda 0.2% ke qisqarg`anin tastiyqladi. Sondada bul waqitsha waqiya 4-kvartalda 0.4% lik qatan` o`siw menen dawam etti. Ulli Britanya sanaatshilarinin` organi, IFD (Isbilermenler Federatsiyasi Duziw) hukimetten ko`p mug`dardag`i naq pul ushin qabarlasti:”Kelesi aydag`i pre-byudjet bayanatinda bizne investiciyasi ushin ja`rdemdi ken`eytiwsiz, o`siw ushin impulstin` qayjerden keliwin ko`riw qiyin.Amerikanin` kreditlik reyting sho`lkemi Moody`s 2010nin sentyabr ayinda  tiykarinan hukimet is ha`reketleri sebebinen turg`in qarjilardi boljay otirip, Ulli Britanyag`a AAA kreditlik reytingti berdi. Ol ja`ne keleshekte o`siw ushin ekonomika iyilushen` ha`mde xojaliq qarizlari ha`m to`men eksport, finansliq sector siyaqli ulken o`siwdi qisqartiwshi faktorlar ekenligin xabarladi.2- Jer juzlik urisinan berli Ulli Britanya o`zinin` en` qiyin recessiyasina 2008-jili kirip qaldi. Sog`an qaramastan Ulli Britanya ekonomikasi 2010-jildin` 2-kvartalinda 1.2% ke ha`m 3-kvartalda 0.8% ke o`sti, bul 2010nin` 1-kvartalindag`i ko`rsetkishten 0.4% ke ha`m 2009din` 4-kvartalindag` ko`rsetkishten 0.4% ke tez o`sip, son`g` 10 jil dawamindag`i en` tez izbe-iz o`sim boldi. Biraq Ulli Britanya o`z esap-kitabnda en` suwiq dekabirge iye bolg`annan keyin 2010nin` 4- kvartalinda Ulli Britanya ekonomikasi  0.5% ke qisqardi. 2011din` da`slepki 3 ayinda Ulli Britanya  ekonomikasi eki eseli recsssiya qaupin qisqartip, 0.4% ke o`sti. 2-kvartal da`slep 0.3% o`siw alip keldi, biraq keynen 0.1% ke tuskeni baqlandi. Bul 3-kvartalda 0.5% penen dawam ettirildi. 2011de Ulli Britanya ekonomikasi bari-jog`i 1.0% ke g`ana o`sti.
Awil xojalig`i,an`shiliq,tog`ayshiliq ha`m baliqshiliq
Awil xojalig`i intensiv, joqari mexanizatsiyalang`an ha`m Evropa standartlarina juwap beretug`un taraw esaplanadi, 1.6% ten az bolg`an jumisshi kushi (535000 jumisshi) menen 60%  atrapinda aziq-awqat o`nimlerin jetistiredi. Ol Ulli Britanyanin` milliy qosilg`an qunina 0.6% atrapinda ules qosadi. O`ndiristin` ushten eki bo`legi sharwashiliqqa, ushten bir bo`legi da`n eginlerine arnalg`an. Awil xojalig`i Evropa Awqaminin` Uliwma Awil xojalig`i Siyasati menen subsiditsiyalang`an. Ulli Britanya a`himiyetli biraq qisqarip ketken baliqshiliq sanaatin saqlap kelmekte. Onin` flotlari Kingston-apon-Xall, Grimsby, Flitvud, Great Yarmuz, Peterhid, Fraserburg ha`m Lowestoft siyaqli qalalarda qaniygelesken, ha`m uylerine Sole balig`inan baslap Selyotka balig`ina shekemgi baliqlardi alip qaytadi. Ko`k Kitap(Milliy Statisyika Basqarmasi ta`repinen ha`r jili basip shig`arilatug`un kitap)2006da “awil xojalig`i, an`shiliq, tog`ayshiliq ha`m baliqshiliq 2004-jili Ulli Britanya ekonomikasina (2006-jil bahalari boyinsha) £10323 mln jalpi baha qosti.
Ondiris manufakturasi
2009-jili Ulli Britanya o`ndiris sektorinin` jalpi qosqan bahasi £ 140 mlrd ti quradi ha`m 2.6 mln atirapinda adamlardi jumis penen ta`minledi. 2008-jili Ulli Britanya ta`repinen R&D da investitsiyalang`an £16 mlrd atirapindag`i summadan £ 12 mlrd shamasi o`ndiris biznessi ta`repinen bolg`an. 2008-jili Ulli Britanya qimbatli o`nimdi shig`ariw boyinsha dunyadag`i 6-orinda turg`an. 2008-jili Ulli Britanyada 180000 atirapinda adam mashina sog`iw sanaatida jallang`an. Sol jili bul taraw £ 52.5 mlrd liq tovar aylanisina iyelik etti, £26.6 mlrd liq eksportlar qiling`an ha`mde 1.45mln atirapinda jen`il avtomabiller ha`m 203000 kommercialliq avtomabiller islep shig`arilg`an. Ulli Britanya mator islep shig`ariw boyinsha iri oray esaplanadi,ha`m 2008-jili 3.16 mln mator islep shig`arildi. Ulli Britanya aero-kosmikaliq sanaati ko`lemi o`lshew metodlarina tiykarlang`anda dunyadag`i 2- yamasa 3- Orinda turadi. Bul sanaat 113000 atirapinda adamdi tuwridan tuwri ha`m 276000 atrapinda adamdi qosimsha jumis penen ta`minlemekte ha`m 20mlrd funt atirapinda jilliq aylanisqa iye. Ulli Britanya kompaniyalari, olardan BAE systems(dunyadag`i 2- qorg`aniw podryadchigi), ha`m Rolls-Royse(dunyadag`i ekinshi orindag`i aviatsiya motorlarin islep shig`ariwshi)  bul sanaatta ulken oring`a iye. Shet el aerokosmikaliq kompaniyalarida Ulli Britanyada aktiv esaplanadi, olardin` biri EADS ha`m onin` filyali Airbus, Ulli Britanyada 13000 nan ko`p adamdi jumis penen ta`minlemekte. Ulli Britanyada farmacevtika sanaati 67000 atrapinda adamlardi jumis penen ta`minleydi ha`m Ulli Britanya JIO` ine £8.4 mlrd ti qurban etken ha`mde izzertlewler ha`m rawajlaniwg`a uliwma bahasi £3.9mlrd qa ten` bolg`an investitsiya kirgizgen. 2007- jili Ulli Britanyanin` farmacevtik o`nimler eksporti 14.6 mlrd funtti quradi, ha`m farmacevtikaliqo`nimlerde 4.3mlrd liq sawda qosimshasin payda etti. Ulli Britanya dunyadag`i 3- orindag`i GlaxoSmithKline ha`m dunyadag`i 7-orinda turiwsh AstraZeneca kompaniyalarina uy esaplanadi.
Paydali qazilmalardi qazip aliw sanaati
Ko`k kitap 2006 xabar beriwinshe bul sector 2004-jili Ulli Britanya ekononikasina £21,876 mln li jalpi o`nim bahasin qosqan. 2007jil Ulli Britanya uliwma ko`lemi 9.5 kvadrillion Bib(Britanya issiliq birligi) bolg`an energiya islep shig`ariwg`a iye bolg`an, onin` qurami may(38%), tabiyg`iy gaz(36%), ko`mir(13%), atom(11%) ha`m qayta tikleniwshi energya derekleri(2%). 2009-jili Ulli Britanya kunine 1.5 mln barrel neft qazip alg`an ha`m kunine 1.7 mln barrel tuting`an. Bul sanaat ha`zirde pa`seyiwde bolip, Ulli Britanya 2005-jildan berli neft importshisi bolip kelmekte. 2010 jilda bolsa Ulli Britanya EA ndag`i barliq ma`mleketler ishinde en` irisi esaplanip, 3.1 mlrd barrel da`lillengen neft zapasina iye. 2009-jili Ulli Britanya 2004-jildan berli tabiyg`iy gazdi qazip aliw boyinsha dunyadag`i 13-orindi iyelleydi ha`m EA nda en` irisi esaplanadi.2009-jili Ulli Britanya 19.7 mln tonna ko`mir qazip alg`an bolsa 60.2 mln tonnani isletken. 2005-jili 171 mln tonna dalillengen qayta tiklenetug`un ko`mir zapaslari bar edi. Aniqlang`an suw jag`alarindag` rayonlarinda 7-16 mln tonna atrapinda jer asti ko`mir gazifikatsiyasi (JKG)arqali ko`mir qazip aliw potenciyalina iye ekenligi esaplap shig`ildi. Ulli Britanyanin` ha`zirgi waqittag`i tutiniw ko`lemine tiykarlanip, bul ko`lemler Ulli Britanya 200-400 jillar arasinda dawam etiwi mumkin bolg`an zapasti an`latadi. Ulli Britanya bir Qatar energetic kompanyalardin` watani esaplanadi, solardan 6 neft ha`m gaz “supermajorlar”dan ekewi-BP ha`m Royal Dutch Shell – ha`m BG Group.
Bilimlendiriw, den-sawliqti saqlaw ha`m sotsiyalliq jumis
2008-jili Bilimlendiriw, den-sawliqti saqlaw ha`m sotsiyalliq jumis sektorinin` uliwma jalpi qosilg`an bahasi £170.3mlrd atrapinda boldi, onin` £145 mlrdi jumisshilar ushin kompesaciya boldi. 2008-jili bul sector uliwma jalpi kapitali  £17.7 mlrdti qurag`an. 2008-jili den-sawliqti saqlaw ha`m sociyalliq jumis £93.7 mlrd atrapinda jalpi qosilg`an bahag`a iyelik etti. Ulli Britanyada den sawliqti saqlaw sektori ulken bo`legi mámleket tarepinen finanslanadi ha`m Ulli Britanyada den sawliqti saqlawg`a sariplanatug`un qarejettin` 80% bo`lip aliwshi ha`m evropadag`i en` ulken jumis beriwshi etip 1.5 mln atrapinda jumisshi kushine iye bolg`an Milliy Den sawliqti saqlaw Xizmeti (MDX) tarepinen basqariladi. MDX Ulli Britanya quramindag`i ha`r 4 ma`mlekette g`arezsiz jumis ko`rsetedi. Anglyadag`i MDX sol 4 bo`lek ishndegi a`dewir en` irisi esaplanadi ha`m 2008-jili £92.5mlrdliq aylanisqaiye boldi. 2008-jili qosilg`an jalpi bahasi £76.4mlrd atrapinda boldi. 2007/08 Ulli Britanyadag`i joqari bilimlendiriw institutlarinin` uliwma kirimi £23.4mlrd boldi ha`m 169995 qa`niygelerdi jumisqa ornalastirdi. 2007/08 Ulli Britanyada joqari oqiw orinlarindag`i studentler sani 2303105 ke jetti (1922180ni Anglyada,210180ni Shotlandiyada, 125540i Welsta ha`m 48200i Arqa Irlandiyada)
Finansliq ha`m Bizness Xizmetleri
Nyu-York penen bir qatarda London qalası dunyanin` en` iri finansliq oray esaplanadi
Ko`shpes mulk ha`m ijara qatnasiqlari
Ko`shpes mulk ha`m ijara qatnaslari sektori turarjaylardin` tapsiriliwin ha`m basqada sog`an uqsas biznesti qollap quwatlaw qatnasiqlardi o`z ishine aladi. Ko`k kitap 2006nin` xabar beriwinshe ijara qatnasiqlari tarawi 2004-jili Ulli Britanya ekonomikasina £83.037 mln jalpi baha qosqan ,sol waqitta basqa ko`shpes mulk ha`m biznesti qollap quwatlaw is ilajlari  £175.333mln jalpi baha qosqan. Ulli Britanya ulk bazari 2008-jilg`a shekemgi 7 jil dawaminda juda` tez pa`t penen o`sip ketti ha`m sol da`wir dawaminda ayrim aymaqlarda mulktin` bahasi 3 eselenip ketti. Mulk bahalarinin` o`sip ketiwine bir neshe sebepler bar edi: procent stavkasinin` to`menlewi, kredit qatnaslarinin` o`siwi, ekonomikaliq o`siw, satip aliw-ijara mulk investitsiyalarinin` birden o`siwi, Londondag`i shet el investitsiyalari ha`m taza uyshiliktin` jetkerip beriwdi sheklewge qaratilg`an rejelestiriwler.
Transport, saqlaw-toplaw xojalig`i ha`m baylanis
Ko`k kitap 2006nin` xabarlawinsha transport ha`m saqlaw-toplaw xojalig`i 2004-jili Ulli Britanya ekonomikasina £49.516mln ko`leminde jalpi baha qosti, al baylanis tarawi bolsa £29.762mln mug`darinda jalpi baha qosti. Ulli Britanya tiykarg`i jollardan 46.904 km radial jollar tarmag`inan iba`rat, Avtomagistral tarmag`i 3497 km g`a ten`. Bul jerde ja`ne qatti material menen qaplang`an 213750 km jollarda bar. Ulli Britanyada 16116 km lik temir jol tarmag`i ha`m Arqa Irlandiyada 303 km marshrut bar, ol kunine 18000nan aslam jolawshi poezdlarin ha`m 1000 juk poezdlarin alip o`tedi. Qalali temirjol tarmaqlari londonda jaqsi rawajlang`an. 2025-jilg`a shekem taza tez jurer linyalarin quriw ushin jobalar ko`rip shig`ilmaqta.
Pul birligi: Funt sterling
London sirt el valyutalar sawdasi ushin paytaxt esaplanadi. En` joqari kunlik mug`dari trillion AQSh dollarig`a jetken, bul ko`rsetkishke Nyu-York sawdag`a kirisken waqitta jetisedi. Ulli Britanyanin` pul birligi Funt sterling esaplanadi ha`m £ belgisi menen belgilenedi. Anglya Banki orayliq bank bolip, pul birliktin` basip shig`ariliwina jwapker esaplanadi. Shotladiya ha`m Arqa Irlandiya Bankleri Anglya bankinin` aqsha pullarin mashqalani qaplaw ushin rezerfte saqlaw sha`rti menen o`zlerinin` aqsha pullarin basip shig`ariw huquqin saqlamaqta. Funt sterling basqa ma`mleketler ta`repinen saqlaw valyutasi retinde de qollaniladi, ha`m dunyadag`i AQSh dollari ha`m Evro lardan keyingi 3- orindi iyelleydi. Ulli Britanya valyuta shig`ariw boyinsha evrrog`a qosiliwdi tan`lamadi. Alding`i primyer ministr Tony Bleyr hukimeti Sheshiwshi ag`zaliq  “5 ekonomikaliq test” orinlaniwi kerek dep ja`miyetlik referendum o`tkeriwdi o`z juapkershiligine alg`an edi. Salistrmali jaqin waqitlarg`a shekem Ulli Britanya funt sterlingin biykar etip  Evrog`a qosiliw yamasa qosilmaw haqqinda debat bolip o`tti. 2007-jili Ulli Britanya primer ministry Gordon Brawn waqtinda o`zi g`aznashiliq kancleri sipatinda ornatqan belgili testler ustinde referendum o`tkeriwge wa`de beredi. Testlerdi bahalawda sheshim jaqinlasqan waqitta Gordon Brawn Ulli Britanya ele evrog`a qosilmay turiwi kerek dep juwmaq shig`ardi. Ol ag`zaliqti keleshekti ko`re aliw ushin sheklep, evrog`a qosilmaw haqqindag`i sheshim Britanya ushinda Evropa ushinda duris bolg`anlig`in aytti. Tiykarinan, ol turar jay bahalarinin` silkiniwi birden qosiliwg`a tosiq bolip turg`anin bayan etti. Ja`miyetlik pikirler sorawnamasi ko`plegen Britanyalilar belgili waqit jalg`iz pul birlikke qosiliwg`a qarissi ekenligin ko`rsetti ha`m bul pazitsiya ha`zirde ja`need bekkemlengen. 2005-jili Ulli Britanya xalqinin` yariminan ko`bi (55%) evroni qabillawdan bas tartqan bolsa, 30% i razi bolg`an. Ha`zirgi hukimet, Konservativlik ha`m Liberal Dimokratyaliq koalitsiya, ag`zaliqqa qarissi shiqpaqta.
Milliy ha`m regyonalliq o`zgeshelikler
Anglyadagi en` joqari jan basina tuwra keletug`un JQB Londong`a tiyisli. Endigi keste Anglyanin` 9 statistikaliq regionlarindag`i (2009) jan basina turi keliwshi JQB ni ko`rsetedi
Evropa awqamindag`i en` bay 10 aymaq ishinde ekewi Ulli Britanyada jaylasqan. Ishki London xalqinin` jan basina € 65 138 JIO` menen nomeri 1 esaplanadi, Berkshir, Bakkingemshir ha`m Oksfordshir xalqtin` adam basina  € 37 379 JIO` menen nomeri 7 esaplanadi. Edinburk ha`m Evropadag`i iri finansliq oraylardin` biri esaplanadi.
Ma`mlekettin` ekonomikag`a qatnasi, Ulli Britanya byudjeti.
Ma`mlekettin` ekonomikadag`i qatnasi Finans Ministrligin basqariwshi G`aznashiliq Kancleri ta`repinen a`melge asiriladi. Aqirg`i jillari, Ulli Britanya ekonomikasi bazar liberalizaciyasi ha`m pa`s da`rejeli saliqqa tartiw ha`mde qag`iyda principleri menen basqarilip kelinbekte. 1997-jildan baslap, Anglya Banki baslig`it a`repinen basqarilatug`un Anglya Bankinin` Valyuta-Kridit Siyasati Komiteti ha`r jili kancler ta`repinen usinilatug`in ekonomikadag`i uliwma inflyatsiyaliq maqset ko`rsetkishlerine jetisiw ushin za`rur bolg`an da`rejede protsent stavkalarin ornatiwg`a juwapker bolip kelinbekte. Shotlandiya hukimeti, Shotlandiya parlamentinin` maqullaw sha`rti menen Shotlandiyadag`i to`lenetug`un daramat salig`inin` bazaliq stavkasin plyus yamasa minus funttag`i 3 pensqa o`zgertiw kushine iye, biraq bul kush elege shekem a`melge asirilmag`an.Ulli Britanyada 1986/87 ha`m 2006/07aralig`indag`i 20 jil ishinde JIO` nin` ortasha 40% ma`mleket shig`imlarin quraydi.2007-2010 finansliq krizis ha`m 2000nin` aqirlarindag`i global recessiyanin` na`tiyjesinde 2009-10 jillari ma`mleket shig`imlari JIO` nin` 48%li tariyxiy drejege ko`terilip ketti, bir jag`inan bul qatara bank bankrotliqlari na`tiyjesi edi. 2007-jili Ulli Britanya JIO`nin` 35.5% ine ten` mámleketlik qarzina batqan edi. Bul ko`rsetkish 2009din` iyulinda JIO`nin` 56.8% ine ten` tsifrag`a ko`terildi. 2010nin` iyulinda Ulli Britanya ma`mleket sektorinda shama menen 6051000 jumisshini jumis penenta`minlegen(salistirmali turde jeke menshik sektorda 23107000 jumisshi jumis islegen).
Eksport
2007-jili Ulli Britanyada £221mlrdqa bahalang`an eksport boldi. Aziq-awqat ha`m ishimlikler eksporti £9.7 mlrdqa bahalandi (2005) Ulli Britanyada qural jaraq eksporti toliq ko`lemde £7.1 mlrdqa bahalandi (2005) Milliy Statistika Basqarmasina mag`liwmatlarina ko`re Ulli Britanya eksporti jog`alaliwi joqari da`rejedegi sawda mosheynichestvosin sebebinen 10% ke tez pa`t penen o`sti.
Jarliliq
Ulli Britanya jaqsi ta`minlengen sotsiyalliq infrastrukturasi menen rawajlang`an ma`mleket esaplanadi, sonin` ushinda jarliliq haqqindag`i sa`wbetler abolyut jarliliqqa qarag`anda salistirmali jarliliq haqqinda boliwg`a tendenciyag`a iye. EBRSH nin` mag`lumatlarina ko`re Ulli Britanya rawajlang`an eller jarliliq reytinginin` to`mengi yariminda turadi, Germanya, Italya ham AQSh ma`mleketlerinen jaqsiraq, ha`mde Franciya, Avstriya, Slovakya ha`m Skandinavya ellerinen jamanraq.
Ulli Britanyada jarliliq tiykarinan uyxojalig`inin` ortasha 60% in quraytug`unlig`i aniqlanadi. 2007-2008 jillari esaplarg`a ko`re g`arezli perzenti joq jalg`iz eresek adamg`a ha`ptesine £115; g`arezli perzenti joq jubaylarg`a ha`ptesine £199; 14 jastan tomen, g`arezli bolg`an eki perzentke iye bolg`an jalg`iz eresek adamg`a ha`ptesine £195; 14 jastan tomen, g`arezli bolg`an eki perzentke iye bolg`an jubaylarg`a ha`ptesine £279 berilip turg`an. 2007-2008 jillari 13,5mln adam yamasa xaliqtin` 22% usi siziq astinda jasag`an. Bul jarliliq da`rejesi Evropa Awqaminda 4 ma`mleketten basqa barlig`inan salistirmali joqariraq. Sol jili, 4mln bala, uliwma balalar saninin` 31% i jarliliq sizig`inan to`men bolg`an shan`araqlarda jasag`an, son` uy-jay bahalari na`zerge aling`an. Bul 1998-99 jillardan berli 400000 bala saninin` azayiwi esaplanadi.
Milliy stadion
«Bunyodkor» stadioni (o'zb. «Bunyodkor» stadioni) — Ózbekstan paytaxtı Tashkent qalasinda jaylasqan futbol stadioni. bul stadion 2008-2012-jıllarda qurıb bitkezilgen bolip, 35 min' adamdi siydira aladi. «Bunyodkor» futbol klubi ha'm Ózbekstan milliy futbol komandasi'nin' u'y stadioni esaplanadi.
Bask tili
Bask tili (euskara) — İspaniyada Bask xalqınıń ana tili. Bask tili hind-evropa tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 715.000 shamalas adam bar.
Louis Armstrong
thumb|right|Louis Armstrong Louis Daniel Armstrong (4 avgust, 1901 – 6 iyul, 1971) Amerikalıq djazz sazendesi ha'm trubashısı bolg'an. Ol djazzdın' rawajlanıwına salmaqlı u'lesin qosqan adamlardan biri esaplanadı.
Odesa
Odesa (Одеса, Адесса (Odessa) Ukraina'da jaylasqan qala.
Oksford
Z style="directionu:ltr; yfont-family:tahoma">
Oksford Ullı Britaniyada jaylasqan qala. Xalqı : 151,000 adam (2007), ortasha tıg'ızlıg'ı 45.59 km², Klimati : Subtropik
Algebra
Algebra (اَلْجَبْرْ, "el-jebir") — matematikaniń bir bólimi.
Julius Caesar
nobaý|200px|Julius Caesar Gaius Julius Caesar (latınsha : Imperator Gaius Iulius Caesar — Imperator Gay Yuliy Sezar (Gayus Yulius Kaysar)) (mil. avv. 102 yamasa 100-jıl — 15-mart mil. avv. 44-jıl ) — Rim diktatorı (49, 48— 46, 45; 44 jıldan ómirlik), sarkarda, jazıwshı. Siyasiy iskerligin demokratiyalıq gruppa tárepdarı retinde baslap, áskeriy tribun (73), edil (65), pretor (62) lawazımlarında bolǵan. Konsullikka umtila otirip, 60 -jılı Pompei hám Krase menen birlespe dúzgen (1-triumvirat). Konsul (59), keyininen Galliya noibi; 58— 51 jıllarda pútkil Alp artı Galliyasini Rimge bo'ysundirgan. Krase opatınan keyin 48 jıl armiyaǵa súyene otirip, jalǵız hákimlik ushın gúres baslaǵan. Pompei jáne onıń tárepdarların 49—45 jıllarda tormor etip, húkimet tepasiga shıqqan. Óz qolında respublikanıń eń zárúrli lawazımların (diktator, konsul hám basqalar ) jıynap, ámelde rásmiy monarx bolǵan. Respublikashılar pitnesi nátiyjesinde o'ddirilgan. „Galliya urısı haqqında yadlar“ hám „Grajdanlar urısı haqqında yadlar“ dóretpeleri avtorı ; kalendardı qáliplestirgen (Yuliy kalendarı).
Norwich
"'Norwich'" Angliya da jaylasqan qala. Xalqi : 235, min'. Klimati : Subtropik
York
"'York'" Angliya da jaylasqan qala. Xalqi : 348 min'. Klimati : Subtropik
Sacramento
Sacramento, California shtatinda jaylasqan qala.
Nókis qalasındaǵı prezident mektebi
Nókis qalasındaǵı prezident mektebi — Ózbekstannıń Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis qalasındaǵı prezident mektebi esaplanadı. Bul mektepte házirde 157 dana oqıwshı tálim almaqta.
Rio-de-janeiro
Rio-de-Janeiro (toliq ati: São Sebastião do Rio de Janeiro) Braziliya da Atlantika okeaninin' jag'asinda jaylasqan qala. Xalqi sani : 6,256,567 mln. Klimati : Tropik mussonli.
Nókis qalasındaǵı prezident mektebi
Tariyxı
Bul Oqıw ornı 2019-jılı 11-dekabr kúni ashılǵan hám oǵan birinshi ret 148 dana qabıl etilgen.
Rio-de-janeiro
Kategoriya : Braziliya qalalari
Nókis qalasındaǵı prezident mektebi
Tálim sisteması
Tálim sisteması Cambridge universiteti járdeminde alıp barıladı.
Qánigelikligi
Tábiy hám anıq pánler, shet el tiller, injenerlik hám informaciya texnologiyaları.
Úskenelew hám úskeneler
Mekteb standart texnikalıq mektep úskenelerinen tısqarı, teoriyalıq bilimlerdi ámelde bekkemlew ushın arnawlı islep shıǵılǵan úskeneler menen bayıtılǵan.
STEAM pànleri ushın arnawlı ùskeneler menen tàminlengen zamanagòy oqıw bòlmelerine iye. Sońģı vercıyadaģı texnologıyalar menen ùskenelengen kompyuter klasları sapalı oqıw ushın mòlsherlengen bolıp, oqıwshılar sabaqtan tısqarı waqıtta da kompyuterde izertlew alıp barıw mùmkinshiligine iye boladı.Hàr bìr oqıw klaslarında Smartboardlar bar.
Derekler
https://portal.piima.uz/schools/presidental-schools/3
Lecester
"'Lecester'" Angliya da jaylasqan qala. Xalqi : 156 min'. Klimati : Subtropik
Slovak tili
Slovak tili (slovenský jazyk, slovenčina) — Slovakiya xalqınıń ana tili. Slovak tili slavyan tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 7.000.000 ǵa shamalas adam bar.
Johann Sebastian Bach
thumb|right|Johann Sebastian Bach Johann Sebastian Bach (aytılıwı: Yoxann Sebastian Bax; 31 mart, 1685, – 28 iyul, 1750) nemis kompozitorı ha'm organisti, Barokko da'wirinin' ko'rnekli wa'killerinen biri bolg'an. Muzıka tariyxındag'ı en' ullı kompoziterlerdin' biri.
Gyoteborg
Gyoteborg (Gothenburg) Shveciyada jaylasqan qala. Xalqı sanı 507,330 adam.
Johann Sebastian Bach
Bach o'miri dawanında 1000nan aslam do'retpelerdı jaratqan. Onın do'retiwshiliginde operadan basqa sol waqıttın' barlıq janrları orın alg'an.
Tapraq qala
Tapraq qala— Ózbekstandaǵı materiallıq miyraslar obiekti. Arxeologiya esteligi. Obiekt dáwiri: I—V, VI ásirler. Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Ellikqal'a rayonında jaylasqan. Obiekt adresi: “Shıǵıs juldızi” OFY. Kóshpelis mulkka bolǵan huqıq : Mámleket múlki. Qaraqalpaqstan Respublikası Materiallıq miyraslar basqarması operativ basqarıw huqıqı tiykarında. Ózbekstan Respublikası ministrler Mákemesiniń sheshimi menen 2019 -jıl 4-oktyabrda Materiallıq materiallıq miyraslardıń kóshpelis múlk obiektleri milliy dizimine kiritilgen — mámleket qáwipsizligine alınǵan.
San Paulo
San Paulo qala. Ulkenligi boyinsha dunyada tortinshi orinda turadi. Xalqi sani : 11,698,743 mln Adamdi quraydi. Klimati : tropik mussonli.
Kategoriya : Braziliya qalalari
Cristiano Ronaldo
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (Krishtianu Ronaldu dush Santus Aveyru) — 1985-jıldıń5-fevralinda tuwılǵan,Juventus futbol klubi hám Portugaliya milliy futbol jámááti ushın atqaratuǵın professional futbolshı. Futbol tariyxındaǵı eng qımbat futbolchi — onıń Manchester United futbol klubınan Real Madrid ótiwi 83 million funt sterlingga túsken. Búgingi kúnniń eń jaqsı futbolchilaridan biri esaplanadı.
2011-jılda Ronaldo Real Madrid quramında máwsimdi 53 gol menen juwmaqlap, klub tariyxındaǵı bir máwsimde eń kóp gol urǵan futbolshı boldı. Altın butsa yutib, eki túrli chempionatda bul sıylıqtı qolǵa kirgizgen birinshi sportshı boldı.
Ómirbayanı
Cristiano Ronaldo Potugaliyaning Madeyra,Funshal qalasında tuwılǵan. Onasi — Maria Dolores dos Santos Aveiro, atası — José Dinis Aveiro. Ata-anası onıń atın AQSH prezidenti Ronald Reagan húrmetine qoyǵanlar, sebebi ol atasınıń eń ardaqlı aktyorı bolǵan.
Dáslepki karyerasi
Ol úsh jasından futbol oynaydı, hám altı jasında baslanǵısh mektepke shıqqanında onıń sportqa bolǵan muhabbatı ayqın ko'rina baslanadı. Onıń ardaqlı óspirimler jámááti Benfika klubı bolǵan, lekin soǵan qaramay keyin olardıń raxibi Sportıngga qosıladı. 8 jasında ol ákesi tárbiyashı bolǵan Andorinha jámááti ushın top suradi, 1995-jılı, tek on jasında Cristianu Ronaldoning mabası pútkil Portugaliya boylap tarqaladı. Madeyraning eki jetekshi jámáátleri,Marítimo hám Nacional ol menen shártnama dúziwge qızıqıp qaladılar. Úlkenlew jámáát bolǵan Maritimo, Andorinhaning menejeri Rui Santos menen sheshiwshi ushırasıwdı qoldan bay beredi, hám nátiyjede Ronaldo Nacionalga qosıladı. Nacionaldagi jetiskenliklerinen keyin Ronaldo Lissabonga otlanib úsh kún waqtınshalıq Sportıngda oynaydı, hám nátiyjede Sportıngda qaladı. .
Sportıń
Onıń UEFA Ol-17 chempionatlarida kórsetken oyınları dúnya futbolınıń názerin tartadı. 16 jasında ol menen Liverpul FKning menejeri Gérard Houllier qızıqıp qaladı. Biraq, keyinirek Liverpul onı biykarlaw etedi, sebebi Ronaldo oǵırı jas edi jáne onıń jetekshi futbolshı retinde kórinetuǵın bolıwı ushın kóp waqıt talap etińardi. Naǵız ózi waqıtta, 2003-jıl jazında, Lissabondagi Alvalade XXI stadionining ashılıw dástúri, Sportıń Manchester Unitedni 3-1 esabı menen utqanında bolsa Ronaldo Ser Alex Fergusondıń dıqqatın tartadı. Ronaldo eki qanatda oynay alıw qábiletin kórsetip beredi. Jarıstan keyin Unitedning oyınshıları úlken qızıǵıwshılıq menen jas uqıp haqqında gápiradilar hám keleshekte ol menen óz jámáátlerinde oynawdı qálewayotganini ańlatadılar.
Manchester United
Ferguson jas futbolchini óz jámáátine qosıwdı anıqlaydı, oǵan David Beckhamdıń Real Madridga ótip ketkeninen keyin oń yarımhimoyachi kerek edi; Cristianoni 2003-jılı $12. 24 millionǵa satıp aladılar. Ol Manchester United ushın depyutini 2003-jıl 10 -avgust Old Traffordde bolıp ótken Bolton venderersga qarsı oyındıń 60 minutında maydanǵa rezervga túsip baslaydı. United ohirgi minutalarında 1-0 utadı, bunda Ronaldo Ruud van Nistelroy Jussi Jaaskelainendan alǵan penaltini uradi. Sonnan keyin ol Britaniya OAvlari tárepinen qol shapatlawlarǵa iye boladı.
Ronaldo oyınlar dawamındaǵı háreketleri menen kóp máselelerge dus keledi. Ol Manchester Cityga qarsı oyında maydannan chetlashtiriladi hám 2005-jıl dekabr UEFA Chempionler Ligasi waqtında Benfikaning muhlislariga korsatilgan «bir barmaqlı háreket» ushın UEFA tárepinen keyingi oyınǵa túsirilmaydi. Portugaliya — Lyuksemburg doslıq ushırasıwında bolsa Ronaldoga Jeff Strasserni moynınan ustap qo'poruvchi háreketleri ushın sarı kartochka berilgen. Felipe Skolari oǵan Jáhán Kubogi birinshiliginde óz keyipin ustap turıwdı máslahát beredi.
2005-jıldıń29-oktyabrida Ronaldo Manchester Uniteddıń birinshiliktegi 1000 -sanlı golini uradi. Fevralda ol izbe-iz 2 dubl gollar uradi, ekewin Fulhem menen uydagi ushırasıwda, qalǵan ekewin Fretton Parkda, viganga qarsı oyında uradi hám birinshiliktegi gollari sanın 8 taga jetkeredi. 2006 -jıl 26 -fevralda Ronaldo Kardiff, Millenium stadionida Karling kubogi ushın gúresde taǵı vigan menen ushırasıwda dárwazaǵa top kiritedi hám máwsim degi gollari sanın 10 danege jetkeredi.
Ol FIFPro Special tárepinen, muhlislar tańlawshı birden-bir ataqga — «2005-jıldıń eń jaqsı jas oyınshısi» nomiga iye boldı. Sonday-aq ol FIFAning 2005-jıl oyınshıları reytinginde 20 -orındı iyeleydi.
Jáhán Chempionatındaǵı kelspewshilikǵa qaramay, Ronaldo Manchester Unitedning kópshilik ıshqıpazları arasında ardaqlı oyınshılardan biri bolıp qaladı. 2006 -jıl Jáhán Chempionatından keyin ingliz birinshiliginiń dáslepki oyınında Manchester United muhlislari tribunalarning hár túrli jaylarınan anıq-tınıq «faqat Ronaldo birinshi» degen qosıqtı tıńlaydılar. Bul waqıtta Manchester United Fulhem FK ústinen 5-1 esap menen jeńis qazanadı.
Sondan berli, BBCning habar beriwine qaraǵanda Ronaldo Manchester Unitedni basqa ketiwdı qalelamaydi hám klubǵa qaytıwdan baxıtlı.
Ol Tuyıqleyning 2006 -jıl noyabr degi eń jaqsı oyınshısı ataǵına iye boldı.
2006 -jıl dekabrinde Ronaldo liganıń 3 oyınında 6 dane gol urib, óziniń esabın 12 ta golga jetkeredi hám Unitedning eń zárúrli oyınshılarınan birine aylandı. Ol vigan Atletik menen ushırasıwdıń ekinshi yarımında rezervdan oyınǵa túsip, sol zamatiyoq bir neshe minuta ishinde 2 gol urib jarısqa juwmaq yasaydi. Manchester Unitedning treneri Ser Alex Ferguson portugal menen onıń sol máwsimde 15 ta gol ura alıwı haqqındaǵı parisini utıldım deydi. Skott sonday deydi: «Ol ushın kewillimen, sebebi oǵan júdá qıyın boldı. Ol oyındı kózin biladi. Onıń top menen aldınǵa oǵada alıwı bul máwsimde oǵan qol keldi. Bul onıń jetilgenligin kórsetdi. Ol eń zor boldı hám keleshekte bunnan da asadı».
qurama jamoadagi karyerasi
thumb|right|Cristiano Ronaldo [[Braziliya milliy futbol qurama komandasiga qarshi oʻyinda]]
Portugaliya milliy futbol qurama komandasi tarkibida o'tkergen matchlari
Jámi: 81 jarıs / 26 gol; 47 jeńis, 21 teńlik hám 13 jeńilis.
(maǵlıwmatlar 2011-jıl, 5-iyun sánesine shekem keltirip ótilgen)
Xalıq aralıq karyerasi
Ronaldo xalıq aralıq depyutini 2003-jıl avgustda,Qazaqstanga qarsı oyında etdi. Ol 2004-jıl Evropa chempionatini ashıp beretuǵın jarısda Portugaliya Grekistonga 1-2 utılǵanında birden-bir golni hám yarımfinalda Gollandiyanı 2-1 jutıwganida birinshi golni uradi. Final bolsa ashıp beretuǵın oyındıń revanshi sıyaqlı bolıp, bul gezek da Gresiya jeńimpaz bolıp shıǵadı.
2004-yilgi Olimpiada oyınlarında Ronaldo Portugaliya ushın oynaydı, hám FIFA jáhán kubogida Evropa regioni boyicha 7 gol menen ekinshi joqarı nátiyjeni kórsetedi. 2005-jıl 17-iyunǵa shekem Portugaliya quramında 25 oyın ishinde 11 ta gol uradi.
Evropa chempionler ligası 2007-2008-yilgi máwsiminiń altın medalı iyesi.
Angliya premyer ligası 2007-2008/2008-2009 -yilgi máwsimlerdiń altın medalı iyesi.
Jáhán Chempionatındaǵı waqıya
2006 -jıl 8-iyun kúni, Jáhán Chempionati-2006 sheńberindegi Angliya hám Portugaliya ortasındaǵı sherek-final ushırasıwında Unitedning oyınshısı Wayne Rooneydıń maydannan chetlashtirilishidan keyin, ingliz OAvlarida Ronaldoning Rooneyga qızıl kartochka beriliwine baslawshı ekenligi haqqında dodalawlarınan keyin, Ronaldo jurnalistlarga, Manchesterda oynaw ushın oǵan mihit tuwrı kelmewi sebepli ketiwin aytadı.
«Men óz agentimga ketiwge tayınligimni ayttım. Men bunı múmkin bolǵan eń jaqsı jol menen qılajaqman. Men Real Madrid quramında oynamoqchiman», — bolǵanday Ronaldo ispan sport gazetasi «Daily Marca»ga sonday deydi.
9 -iyulda, ol Portugaliyanıń Tv kanalı SICga qorlawlardı, nege oǵan qarsılıqlardı tushuna almay atırǵanın aytadı. Ronaldo Portugaliya Angliyanı xanavayron etkeninde aqsha jol tutqanın, hám óz jurtı bayraǵın qorǵaw etkeni ushın haqaratleniwi múmkin emesligin daǵaza etedi. Ol adamlar onı jaman kóretuǵın orında yashay hám isley almasligini aytadı, hám Angliyanı qanshellilik tezirek tark etse sonshalıq quwanıwın qosıp qóyadı.
Bir neshe informaciya dárekleri Cristiano Ronaldoning Manchester Uniteddan ketiwi jaqın, dep esaplasadı. Lekin Ronaldo Unitedda qalıwdı tańlaydı. Onıń sheshimine Ser Alex Fergusonning úlesi úlken. Ol járdemshisi Carlos Queirozni Portugaliyaǵa jas futbolshınıń hayollarini ózgertiw ushın jiberiledi, hám jámáátdoshi Ueyn Runi Ronaldodan komandanı tark etpeslikti hám bolıp ótken kelispewshiliklerdi unıtıwın so'raydi.
12-iyul kúni United «Klub Cristianoni satılıwın iybeline de keltirmeydi. Jaqında Cristiano 2010 -jılǵa shekem bolǵan shártnamaǵa qol chekdi hám klub buǵan oǵırı masayrap atır. Klub Cristianoga bolǵan hámme usınıslardı biykarlaw etedi», degen daǵaza beredi. hám 17-iyul kúni Ser Aleks Fergyuson: «Cristiano keyin basıp qaytadi», — deydi, tap sol waqıtta Chelsining treneri José Mourinho: «Eger ol Angliyada qalsa, men ol jaǵdaylardı keyin basıp qaytara aladı dep oylayman», — deydi. Cristiano Ronaldo barlıq máseleler hal etilgeninen keyin Unitedga qaytadı.
Ronaldo Rooney onıń dosı ekenligin hám oǵan qızıl kartochka kórsetiwge háreket etpegenligin aytadı. Rooney bolsa, men Cristianoga jaman sezimlerdi tutmayman, biraq onıń buǵan aralasganidan ranjidim, deydi.
Wayne Rooneyning Jáhán Chempionlıǵınıń sherek-finalidagi maydannan chetlatilishi FIFAning tártiplik komissiyası tárepinen úyrenilinip shıǵıp, oǵan 5, 000 shveysar franki ($2, 207) muǵdarında járiyma solinadi hám Rooney eki jarıs dawamında oyınǵa túsiw huqıqınan juda etiledi.
Jarıstan keyin Ronaldo Real Madrid ol menen qızıqıp qalǵanlıǵı haqqındaǵı mısh-mısh gáplerdi tastıyıqlaydı, hám házir, jazǵı transferlar waqtında ispan klubına yamasa basqa klubǵa ótiwge beyimligin aytadı.
5-iyul, Fransiyaǵa qarsı yarım -final oyında, Portugaliya 1-0 esap menen utılǵanda Ronaldo hár gezek oǵan top tekkanida ingliz hám fransuz tamashagóylari tárepinen uzaq ısqırıqlarǵa tartıladı. Ushırasıw ohirida ol kóp jaǵdaylardı ótkerip jiberlıgi ushın jeńiliwge dus kelgenine jas to'kadi. Ol jarıs dawamında eń jaqsı oyınshılarınan biri dep esaplanıwına qaramay, ayırım OAvlar Ronaldoni (hám taǵı bir neshe jámáátdoshini) simulyatsiyada ayblaydilar. Soǵan uqsas ayıplawlar taǵı bolıp ótedi hám Ronaldo Angliya Chempionatında kóplegen haqaratlenedi. Eń Jaqsı Jas Oyınshı onlayn tańlawında Ronaldo ekinshi orınǵa túsip ketiwinen azǵantay ótip, BBC Sport bul bólekan Angliyanıń e-mail kampaniyası arqalı bolǵanın, adamlardı Ronaldo jeńimpaz bolmawi ushın Luis valensiyagaovoz beriwge odalganligi haqqında habar beredi. Eger tańlaw nızamǵa qarsı dep sanalganida da, FIFAning Arnawlı Úyreniw Toparı Germaniyanıń namısı Lukas Podolskini táǵdirleydi.
Jeke turmısı
Onıń ákesi Dinis Aveiro 2005-jıl 7-sentyabrde opat etedi. Bul payıt, xabardı esitken Ronaldo tek bir-eki saattan keyin Jáhán Chempionatining saralaw basqıshı sheńberinde ótip atırǵan Rossiyaǵa qarsı oyınǵa shıǵadı. Ol Ser Alex Fergussondan Manchester Unitedning Manchester Sitiga 10 sentyabr kungi ushırasıwın ótkerip jiberiw menen sıylıqlanadı. Hám de, ol ózin Manchester Unitedning UEFA Chempionler Ligasidagi náwbettegi ushırasıwı villareal FKga qarsı oyınına shıǵıwın aytadı.
Cristiano aldınan Merche Romero (ispan Tvsining Portugaliyada isleytuǵın jumısshısı. Ajrashgan, Ronaldodan 9 jas úlken) menen baylanıslı edi; ol portugal baspasózinde Ronaldoga erga tekkan, delingendi, lekin Ronaldo bul haqqında hesh nárse dep aytpaǵan, sebebi ol mudamı óziniń jeke ómirin professional turmısınan ajratgan. Keyin, portugal ǵalaba xabar quralları olardıń bóleklengenligi haqqında xabar berediler. Biraq na Cristiano, na Merche bul haqqında qanday da oy-pikir qaldıradilar; soǵan qaramay bir jurnalist ispan OAvlariga munasábetler juwmaqlanǵanın hám Merche bir ózi qalǵanın aytadılar. 20 -sentyabr 2006 -jıl bolsa Merche Cristiano menen bóleklengenligin tastıyıqlaydı.
Ronaldo sonıń menen birge ingliz modelleri Alice Goodwin hám Gemma Atkinsonmenen dús keliwib júrgen, 2010 -jıl basınan bolsa ol orıs modeli Irina Shaykmenen gezlesip atır.
2010 -jıl avgustında Ronaldo Facebook'da 10 million ıshqıpaz jıynap, bunday tabısqa erisken dáslepki noAmerikalıq boldı.
Nottingem
"'Nottingem'" Angliya da jaylasqan qala. Xalqi : 698 min'. Klimati : Subtropik
Gudzon qoltıǵı
Gudzon qoltıǵı — Kanada aymaǵındaǵı, Arqa muz okeanınıń qurǵaqlıq ishkerisindegi teńizi. Shıǵısda Gudzon buǵazı arqalı Atlantika okeanı, arqada buǵazlar arqalı Arqa muz okeanı menen tutasqan. Aymaǵı 848 mıń km2. Ortasha tereńligi 112 m, eń tereń jeri 258 m. Hawanıń ortasha temperaturası yanvarda —22° den —31° ge shekem, iyulda +5° den +15° ge shekem; suw oktyabrdan iyulǵa shekem muzlaydı. Shorlıǵı 23, 0—30, 5%. Suw hár yarım sutkada 7-9 m ge kóterilip-tómenlep turadı. Balıq hám tyulen awlanadı. Tiykarǵı portları: Cherchill, Port-Nelson. Gudzon qoltıǵın inglis teńizshi sayaxatshısı G. Gudzon 1610-jılda ashqan hám onıń atı menen atalǵan.
Malmö
Malmo (Malmö) Shveciyada jaylasqan qala. Xalqı sanı 290,078 adam.
Gagawız tili
Gagawız tili (gagauz dili) — Moldaviyadag'i' Gagawız xalqının ana tili. Soni'n' menen birgelikte Ukraina, Rumi'niya h.t.b. ellerde jasaytug'i'n Gagawızlardi'n' ana tili esaplanadi'. Gagawız tili shıg'i'si' boyınsha altay tilleri semyasının' turkiy tiller toparına kiredi. Ana tilinde so'ylesetug'ın 300.000 adam bar
Gudzon
Gudzon — Xadson Genri, (shama menen 1550—1611) — ingliz teńizshisi. Atlantikalıq okeanınan Tınısh okeanga ótiw. teńiz jolin tabıw maqsetinde 1607—11 jılları. larda 4 ret Arktika teńizlerinde barǵan. Ekspediciyanı inglis hám golland sawdagerleri Qıtay hám Indiyaǵa Ispaniya hám Portugaliya koloniyalarınan alisraq orından ótetuǵın jańa suw jolin tabıw maqsetinde shólkemlestirgen. G. 1607-jıl Tınısh okeanga Arqa.polyus arqalı ótiwge urınıp 80°23' sh. k.ge shekem barǵan hám koridoray Yanmayen o. ni ashqan. 1609 -jıl Barens teńizi orkali Arqa kantinent Amerika jaǵalarında súzgen hám materik jaǵasın izertleǵen.Gudzon dáryasın aship., onıń joqarı aǵımı tárep 250 km ge shekem barǵan. Keyinirek onıń atina qoyılǵan buǵaz hám úlken qoltıqtı jańa ashqan. 1611-jıl iyunında keyin basıp qaytıwda jolda teńizshiler kóterilis etip, G. ni balası menen hám 7 teńizshin kemeden qayiqqa taslanǵanan soń dereksiz joǵalǵan.
Derekler
Maqala jańadan qosıldı. Hám awdarma islendi!
FC Stumbras
Futbol klubi Stumbras (Futbolo klubas Stumbras) - Litva paytaxtı Kaunas qalası futbol klubi. Litvanin' en' taniqli ha'm bayraqdar klublarinin' biri.
Blekpul
Blekpul (Blackpool) — Ullı Britaniyada, Anglıyada jaylasqan qala. Klimati subtropik.
Su'wretler
Blackpool
Kanzas (shtat)
Kansas, AQSHdag'i' shtat.
Astronomiya
Astronomiya (grekshe astron (ἄστρον) - "juldiz" ha'm nomos (νόμος) - "kanun" sózlerinnen) aspan deneleri, máselen juldizlar, planetalar, kometalardi hámde galaktikalardi úyrenetuǵin ilim.
Asteroid
Asteroidlar Galaktikag'a tiyisli kishi aspan deneleri bolip, olar Ku'nin' orbitasinda aylanip ju'redi.
Nyukasl upon tyne
"'Newcastle upon tyne'" Angliya da jaylasqan qala. Xalqi : 568 min'. Klimati : Subtropik
Astraxan
Astraxan qala. RF Astraxan oblisinin' ortalig'i. Volga daryası nın' quyar ayag'ında jaylasqan. Xalqi sani : 589,min' (2012). Klimati : ortasha kontinental. Jilina ortasha 234 mm jawın tusedi. en : Astrakhan kk : Астраханы
Tawıqlar
Tawıqlar - tawıqlar quslar arasında yen' ko'p bag'ılatug'ın u'y qusı bolıp yesaplanadı. Ha'zirgi tawıq porodaları tropikalıq tog'aylarda jasawshı jabayı bankiv tawıqlarınan kelip shıqqan. Ma'yek beriwshi porodalardan orıs aq tawıg'ı ha'm lekgorn bag'ıladı. Wolar salıstırmalı da'rejede kishkene bolıp, salmag'ı 1,6-2,4 kg, biraq tez jetiledi ha'm ha'r biri jılına 200-300 ha'm wonnanda ko'birek ma'yek tuwadı. Ma'yek-go'sh beriwshi tawıq porodaları (Zagorsk, Nyugempshir, Permovaysk) biraz u'lkenirek bolıp, salmag'ı 2,5-4,0 kg keledi. Go'sh beretug'ın tawıqlar (Kornuel Plimutrok) porodalarının' salmag'ı 3,0-4,5 kg g'a jetedi, az ma'yek tuwadı. Wolar tek sho'je alıw ushın bag'ıladı, yeki aylıq sho'jelerinin' salmag'ı 1,6 kg ha'm wonnanda zıyatıraq boladı.
Gana
Gana — (Republic of Ghana), - Afrika materiginde jaylasqan mámleket. Xalqı: 23,837 mln. (2010). Paytaxtı: Akkra qalası.
Ludwig van Beethoven
thumb|right|Beethoven portreti Ludwig van Beethoven (shoqındırılg'an: 17 dekabr, 1770 – 26 mart, 1827) nemis kompozitorı ha'm pianisti bolg'an. Ol batıs muzıkasının' klassikalıq da'wirinen romantizm da'wirine o'tiwindegi a'hmiyetli adamlardın' biri bolg'an. Ol ha'zirge shekem barlıq waqıttın' en' ataqlı ha'm abroylı kompozitorlarının' biri dep esaplanıp kelmekte.
Kartoshka
thumb|right|250px| Kartoshka
Kartoshka (Solanum tuberosum ) — bir o'simlik tu'ri.
Láylekler
Láylekler - biraz úlken, ayaqları tumsıģı uzın quslar. Aq láylektiń qanatları keń ha'm qara, ayaqları uzın batpaqtıń ústinde arqayın júre aladı. Aq láylekler aģashlardıń shaqalarına, góne tamlardıń u'stine uya saladı. Qurbaqalar, hár qıylı shıbın-shirkeyler hám kesirtkeler menen azıqlanadı. Ól júdá paydalı qus bolģanlıqtan hám sanı azayıp ketkenlikten qorģaladı.
Úyrek
nobaý|U'yrek U'yrekler - jabayı u'yrekler bunnan 3000 jıl burın ma'deniylestirilgen. Asırandı u'yreklerdin' ma'yeginin' da'mi wonsha jaqsı bolmag'anlıqtan a'dette go'sh alıw ushın bag'ıladı. Wolardın' (Moskva, Pekin ha'm Ukraina) porodaları ko'beytiledi. U'yreklerdin' yeki aylıq sho'jelerinin' salmag'ı 2,6 kg ha'm wonnanda ko'birek boladı.
Trinidad hám Tobago
Trinidad hám Tobago — Oraylıq Amerikada jaylasqan mámleket. Xalqı sanı: 4,553,262 adam. Paytaxtı — Port-of-Speyn qalası. BMSH aǵzası.
Qubla Osetiya
Qubla Osetiya — Rossiya Federaciyasındaǵı avtonomiyalıq respublika.
Mámleketlerdiń telefon kodları
thumb|500x500px|Túrli reńlerde mámleket kodlarınıń birinshi nomerin kórsetetuǵın planeta kartası Mámleketlerdiń telefon kodları — E.123 hám E.164 nomerleri astında ITU-T usınısları menen belgilenedi. Geyde bul kodlar IDD (International Direct Dialing) yamasa ISD (International Subscriber Dialing) kodları dep te ataladı.
Ulıwma sımlı telefon tarmaqlarına jalǵanǵan apparatlardan xalıqaralıq telefon nomerin teriw ushın birinshi náwbette xalıqaralıq qońırawlarǵa ótiw ushın arnawlı prefiksti teriw kerek, bul tarmaq jaylasqan mámleketke qaray parıq etedi. Kóbinese, prefikstiń bir bólegi retinde siz xalıqaralıq qońırawǵa xizmet kórsetetuǵın operatordı tańlawıńız yamasa tómenlew sapalı, biraq arzanlaw tarifke ótiwińiz múmkin. Mısalı, ǴMDnıń ayırım mámleketlerinde (Belarussiya, Qazaqstan, Tájikstan, Túrkmenistan, Ózbekstan) prefiksi “8 ~ 10” (~ belgisi signal signalın kútiw ushın pauzanı ańlatadı, biraq zamanagóy cifrlı ATSlarda siz dawıslı signaldı kútiw múmkin emes, lekin tezlik penen 810 nan baslanatuǵın nomerdi teriw kerek). Rossiyada dástúriy “8 ~ 10” prefiksine qosımsha túrde (Íssı tańlaw rejiminde “Rostelekom” operatorı), basqa qalalar ara operatordı tańlawǵa múmkinshilik jaratıwshı basqa prefiksler de engizilip atır (tolıq maǵlıwmat ushın qarań). uzaq aralıqlı jalǵanıw).
Mobil telefonlardan teriwde arnawlı prefiks talap etilmesligi múmkin hám telefon + penen baslanadı (mobil telefonlar ushın xalıqaralıq tán alınǵan 00 prefiksine sáykes).
Biypul maǵlıwmatlar
Kesteniń qatarları zona nomerleri, + belgisinen keyingi birinshi nomer. Ústinler mámleket kodınıń ekinshi nomerin kórsetedi (eger zona bólinbesi ámelde bolsa).
Johannes Brahms
thumb|right|Johannes Brahms Johannes Brahms (aytılıwı: Yoxannes Brams; 7 may, 1833 – 3 aprel, 1897) nemis kompozitorı ha'm pianisti bolg'an. Hamburgta tuwılg'an Brahms o'mirinin' ko'pshilik bo'legin Avstriyanın' Vienna qalasında o'tkizgen ha'm ol jerdin' muzıkalıq saqnasında jetekshilik qılg'an.
Brahms ko'binese pianino, kameralı ansambl, simfoniyalı orkestr ha'm xorlar ushın muzıka jaratqan. Virtuoz pianist esaplang'an Brahms o'zinin' ko'pshilik do'retpelerin tın'lawshılarg'a birinshi ma'rtebe o'zi shertip ko'rsetken. Ol sonday-aq sol waqıttın' basqa ataqlı atqarıwshıları pianist Clara Schumann ha'm skripkashı Joseph Joachim menen birge islesken.
Nant
Nant — Franciyanıń batıs bóleginde jaylasqan qala. Atlantika Luarası departamentınıń administrativ orayı. Xalqı sanı 278,7 mıń adam (1999). Transport jolları túyini. Luara dáryası boyındaǵı port (jılına 20 mln. tonnadan artıq júk artıp-túsiriledi): shetden neft, fosforit, toǵay ónimleri hám b. keltiriledi; neft ónimleri, mashinalar, ǵálle, un, azot, shetke shıǵarıladı. Metallurgiya, mashinasazlıq, jánede, kemasazlıq hám samolyotsazlıq rawajlanǵan. Ximiya, qaǵaz, neftdi qayta islew, azıq-awqat sanaatı kárxanaları bar. Un-t, kórkem óner, xalıq hám Bretani óneri muzeyleri bar. Arxitekturalıq esteliklerden 12—19-asirlerde qurılǵan imáratlar saqlanǵan.
Muxamed ibn Zakariya al-Razi
Zakariya al-Razi (Ábu Bakr Muxammed ibn Zakariya ar-Razi - 865-925) — parsı táwip hám ilim filosofı. Rey qalasında tuwılǵan. Kitapların arabsha jazǵan. Áburayxan Berunıy onıń 184 kitap jazǵanın isbatlaǵan.
Qońırat
nobaý|Железнодорожная станция Кунград 5537271 nobaý|Железнодорожная станция Кунград 5537274 nobaý|Железнодорожная станция Кунград 5537272 Qońırat (1969-jılga deyin Jeleznodorojniy) — Qaraqalpaqstan Respublikası Qońırat rayonı daǵı qala. Ámiwdárya deltasında, onıń shep jaǵında, Xojeli — Beynew avtotrassası boyında jaylasqan. Nókis — Beynew temir jol jónelisindegi temir jol stanniyası. Nókis qalasınan 134 km Arqa-batisda. Xalqı 80,09 mıń (2018).
Tariyxı
Qońırat arxeologik maǵlıwmatnamaǵa qaraǵanda, 2500—2600 jıllıq tariyxqa iye. Qaraqalpaqstandaǵı 5 tariyxiy qalanıń biri.