cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jaguar
2013-jıl sentyabr ayında Koventridagi Uorvik universitetinde jańa áwlad avtomobil texnologiyasın jaratıw ushın 100 million funt sterlinglik ilimiy-izertlew orayı ashıw jobaları daǵaza etildi. Avtomobil óndiriwshisi onıń ústinde 1000 ǵa jaqın alım hám injenerler jumıs aparıwın, qurılıs jumısları 2014-jılda baslanıwın ayttı.
Tariyxı
XX ásirdiń ortalarında kompaniya óz atınıń Jaguarga ózgertirdi, sebebi kompaniyanıń bas háripleri SS fashistlar rejimi menen urıstan keyin baylanıslı edi. Usınıń menen birge, Jaguar Mk vII payda boldı, ol jaǵdayda dvigatel kúshi 190 at kúshine kóterildi. 1950-jılda Jaguar Daimler Motor Company (Daimler-Benz menen atlastirmaslik kerek) menen sheriklikti basladı, ol óz klasında Jaguarlarga uqsas avtomobillerdi islep shıǵardı. Daimler 1960 -jıldan beri Jaguar quramına kiredi. Sawdada qıyınshılıqlarǵa dus kela baslaǵan kompaniyanıń ózi 1966 -jılda sheriklik ete basladı hám British Motor quramına kirdi. Sondan berli Jaguar modelleri barǵan sayın keń tarqalıp barıp atır.
1960 -jıllarǵa kelip, Jaguar 3, 4 litrgacha dvigatelli Jaguar XK150 hám XK150 Roadster modelleri menen Amerika bazarın jawlap alıw etdi. 1960 -jıllardan 1980-jıllarǵa shekem bir qatar sport modelleri, sonıń menen birge, joqarı bahada sotilgan, biraq joqarı sapalı sedanlar islep shıǵarıldı.
Shayxontohur (Shayıq Hovandi Tohur)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Shaihantaur.JPG/330px-Shaihantaur.JPG|oñğa|nobaý|Shayıqontavr mazarı 14-asirde qurılǵan. Shayıq Hovandi at-Tohur (Shayxontohur) — Ózbekstan, Tashkent qalasında jaylasqan arxitekturalıq estelik.
Jaguar
Tariyxı
1960 -jıllardıń aqırında Jaguar modeli jańalanǵan 6 cilindrli dvigatel menen shıǵarıldı. Azmaz waqıt ótkennen, 1970-jıllardıń basında, 311 at kúshine iye 12 cilindrli dvigatel menen Jaguar XJ12 islep shıǵarıla baslandı. 1968-jıldan 1983-jılǵa shekem tómendegi modeller islep shıǵarılǵan : Jaguar XJ8 — sedan, XJR 4. 0 Supercharged, Jaguar XJ-C — kupe, Jaguar XJ-S — oǵan birinshi ret AJ6 dvigateli ornatildi. 1988-jılda jańa model shıǵarıldı, ol taǵı ataqlılıqqa eristi — Jaguar XJ220, lekin keyinirek ol ózgertirildi hám Tokıoda avtomobil kórgezmesinde kórsetildi.
Shayxontohur (Shayıq Hovandi Tohur)
Shayıq Hovandi at-Tohur
Shayıq Hovandi at-Tohur (Shayxontohur) XIII ásir aqırında tuwılıwg'an. Ol sayyidlardan bolıp, yaǵnıy ol Muhammad payǵambardıń qáwimi bolǵan Quraysh qáwiminen ekenligin dawa etken. Onıń ákesi Shayıq Umar ekinshi roshid xalifa Umar ibn al-Xattobning on jetinshi áwladına tuwrıdan-tuwrı áwlad bolǵan, sol sebepli bul shańaraqtıń er adam aǵzaları da ataqlı Xoja hám Orif (Xoja) ataǵına iye edi. Shayıq Xo'ja Umar ıqlasmand so'fiy hám darvesh Hasan Bılǵarıy tárepdarlarınan biri edi. Ol Tashkentke Islam dinin tarqatıw, bilim jalǵawısh maqsetinde kelgen. Keyin ol tawlıq Baǵıston awılına kóship ótedi hám ol jerde omiriniń qalǵan bólegin jasadi. Sonday etip, Shayıq Xo'ja Hovandi at-Tahurning tuwılǵan jayı Ózbekstannıń Tashkent wálayatındaǵı Chorvoq ko'lige jaqın jaylasqan Baǵı tas dep ataladi. Jas Shayxontohur darveshlarning Yasaviya jol menenti quramına kiretuǵın Yasi (házirgi Kazaxstandıń házirgi Turkistoni) qalasında sol dáwirde jol menent tiykarlawshisi bolǵan so'fiy Shayıq Xoja Ahmad Yassaviy húrmetine iye bolǵan. Shayxontohur Movarounnahr átirapında uzaq waqıt aylanıp, Tashkentke keledi hám onda xalıq yadında oyshıllardıń danishpan retinde saqlanıp qaldı. Shayıq 1355-1360 -jıllarda opat etken.
Jaguar
Tariyxı
1980-jıllardıń aqırında sport avtomobil modellerin islep shıǵaratuǵın Jaguar Sport kompaniyasınıń filialı ashıldı. Keyin Jaguar Fordning bólindine aylanadı. 1990 -jıllardıń aqırında Shveytsariyadagi kórgezbede kupe arqasındaǵı sport avtomobili modeli, sonıń menen birge, kabriolet kórsetildi. 2000-2004-jıllarda Jaguar markalı avtomobiller Formula 1 de taǵı Jaguar jámááti retinde Cosworth dvigatellerinen paydalanǵan halda básekilesdi. Ásirese, onıń ushın F-Type Concept hám Silverstone markalı avtomobiller islep shıǵarılǵan.
Shayxontohur (Shayıq Hovandi Tohur)
Shayxontohur mazarı
nobaý| Bog'-i Ston qishlog'idagi jonli saur Shayxontohur mazarı (mazarı ) 14-asirde qurılǵan, biraq onıń sırtqı kórinisi jıllar dawamında qayta -qayta ózgergen. Mazar qábir tamaqtasınıń janında kem ushraytuǵın múqaddes Iskandar Sauri jaylasqan. Saur - iynejapiraqli tereklerdiń jergilikli sortı bolıp, ol XV asirde pútkilley joq bolıp ketken. Olardıń kelip shıǵıwı Shıǵısda tań qalǵanday qaharman yamasa Alp retinde keń húrmetke iye bolǵan Makedonskiy Aleksandr atı menen baylanıslı dep iseniledi. Bul jay Shayxontohurdıń kómiletin jayı retinde saylanǵan bolıwı múmkin, sebebi bul jerde bul ájayıp Savrlar bar. Górdiń olshemleri: 16, 2 x 9 m. keńligi, 12, 8 m. bálentligi.
Jaguar
Tariyxı
2019 -jılda Jaguar I-Pace elektromobili 2018-jılda Evropanıń eń jaqsı avtomobili dep tapildi. Sonıń menen birge, kompaniya bul bayraqtı birinshi ret alǵanın da seziw múmkin.
Shayxontohur (Shayıq Hovandi Tohur)
Shayxontohur mazarı kompleksi
Gór házirde Shayhontohur atı berilgen arxitekturalıq kompleks quramına kiredi. Shoʻrolar dáwirine shekem Shayxontohur atı Tashkent qalasınıń pútkil bir rayonına (jergilikli máhellege) tiyisli bolǵan. Song'i jıllarda bul jerde Tashkent tariyxınıń kóplegen ullı shaxsları kómilgen. Olardan biri Shayxontohurdıń Hákimi (máhelle baslıǵı ) XVIII asirde Tashkent yarım ǵárezsiz qala -mámleket bolǵan waqıtta Padshasi Yunusxo'ja edi. Bul jerde kómiw etilgen taǵı bir ataqlı shaxs 1864—1865-jıllarda Tashkentti orıslardan qorǵaw etken qo'qonlik general Alimqul Parvarchi edi, lekin oxir-aqıbet Chimkent aldındaǵı atıwmada, yaǵnıy general Mixail Grigorevich Chernyaev tárepinen 1865-jılda Tashkentti eki kúnlik qamal qılıw Ramazan yaki Qurban hayttan aldıńǵı kúninde qaytıs boldı., bul bolsa Chernyayev qalanı iyelewine jol ashtı
Shayxontohur áwliyesiniń on altı esteliginen tek ushewi buzılmastan qalǵan. Bul jerde Shayxontohur mazarınan tag'i bsqa Qarlıǵashbiy hám Mo'g'uliston xoni Yunusxon mazarları da jaylasqan.
Jaguar
Tariyxı
2019 -jılda kompaniya jańa, tolıq alyuminiy MLA platformasi tiykarındaǵı flagman J-Pace krossoverini járiyaladı, ol da Range Rover SUvning jańa áwladında qollanılıwı joybarlastırılǵan. Mashina mexanik tolıq dóngelekli aydawshın joǵatadi — arqa kósher elektr motor tárepinen basqarıladı, old aks — dástúriy ichki janıw dvigateli. Avtomobildiń shıǵarılıwı 2021-jılǵa mólsherlengen.
Shayxontohur (Shayıq Hovandi Tohur)
Sonıń menen birge qarang
Tashkent dárwazaları
Ózbekstanda turizm
Jaguar
Iyeleri hám basqarıwı
Jaguar Cars tolıq Indiya avtomobil óndiriwshisi Tata Motors tárepinen qadaǵalaw etiledi hám Jaguar Land Rover Group quramına kiredi.
Rossiyada satıw
Rossiyadagi rásmiy dilerlik tarmaqları arqalı jańa avtomobillerdi satıw :
Xojaniyaz biy tas medresesi
Xojaniyaz biy tas medresesi (Tas madrasa) — arxitektura esteligi. Qaraqalpaqstandıń Ámiwdárya rayonı Qıpshaq APJda jaylasqan.
Medrese ózbek húkimdarı Olloqulixon dáwirinde (1825—1842) Qipchoq qalası hákimi Xojaniyaz biy qarjları ornına eski meshit-medrese ornında miytin gerbishten 40 kisige qaratb 1841-jılı qurılǵan. Ol jaǵdayda 1 medrese oqıtıwshısı ılım bergen. Turkiston general-gubernatorligi dáwirinde ol jaǵdayda 20—30 dana student tálim alǵanı haqqında maǵlıwmatlar saqlanıp qalǵan. Bul dáwirde medreseden xalıq qozilari hám kóplegen bilimli kisiler jetisip shıǵıwǵan.
Medrese házirde mámleket qáwipsizligine alınǵan — Ózbekstan mádeniy miyrasınıń kóshpes múlk obyektleri milliy dizimine kiritilgen.
Húsniddin Hamidov
Húsniddin Hamidov — 1935-2019 jj. Shımbay rayonınıń Shoqarıq awılında tuwıldı. 1955-jılı Qaraqalpaq mámleketlik muǵallimler institutınıń rus tili hám ádebiyatı fakultetin pitkerdi. 1955-59-jılları Shımbay rayonınıń mekteplerinde rus tili hám ádebiyatınan sabaq berdi. 1960-67-jılları ÓzIA QF N. Dáwqaraev atındaǵı TTÁI qaraqalpaq tili tariyxı hám dialektologiyası sektorında dáslep kishi, sońınan úlken ilimiy xızmetker bolıp isledi. 1963-jıl QMPI tariyx-filologoiya fakultetiniń rus tili hám ádebiyatı bólimin sırttan oqıp pitkerdi. 1967-71-jılları instituttıń Shıǵıs qoljazbaları sektorında úlken ilimiy xızmetker bolıp isledi, al 1971-83-jılları sol bólimniń baslıǵı, 1983-86-jılları revolyuciyaǵa deyingi qaraqalpaq ádebiyatı hám Shıǵıs qoljazbaları bólimniń baslıǵı, 1986-89-jılı sol bólimniń úlken ilimiy xızmetkeri bolıp isledi. 1989-jıldan baslap qaraqalpaq tili tariyxı, dialektologiyası hám qoljazbalar bóliminiń baslıǵı bolıp isledi. 1967-jılı Túrkmenstan IA Maqtımqulı atındaǵı Til hám ádebiyat institutında «XVIII-XX ásirlerdegi yuridikalıq dokumentlerdiń tili hám onıń házirgi qaraqalpaq tiline qatnası» degen temada kandidadtlıq dissertaciyasın, 1990- jılı ÓzIA Til hám ádebiyat institutında «Jazba estelikler boyınsha XIX–XX ásirdiń basındaǵı qaraqalpaq tili» degen temada doktorlıq dissertaciyasın jaqladı. 1994-jılı ÓzIA xabarshı aǵzası bolıp saylandı. Ilimpaz qaraqalpaq tiliniń tariyxı boyınsha kóplegen ilimiy miynetlerdiń avtorı. Shıǵıs qoljazbaların jıynaw, olarǵa kommentariyler jazıp baspaǵa tayarlaw isleri menen de shuǵıllandı. 1993-jılı «Qaraqalpaqstan respublikası miyneti sińgen ilim ǵayratkeri» húrmetli ataǵı berildi. 2019-jılı 3-noyabrde Nókiste qaytıs boldı.
Miynetleri
(Tashkent 1986),
Til bilimine baylanisli terminler
Til bilimine baylanıslı (lingvistikalıq) terminler: leksika, fonetika, grammatika, morfologiya,
ocherk, kompaziciya, janr, syujet, gúrriń, uyqas, bánt, ırǵaq, qaharman t.b. Qaraqalpaq tilinde ádebiyattanıw ilimine baylanıslı kóplegen atamalar 19-jıllarǵa shekem-aq bar edi. Mısalı: báyit, joqlaw, aytıs, qosıq, tolǵaw t.b. Sebebi kórkem sóz oǵada erte payda bolǵan.
Keńesbay Karimov
Keńesbay Karimov 1948-jılı 27-avgustta Shımbay rayonındaǵı Shımbay xojalıǵında tuwıladı. Ol orta mektepti pitkergennen soń xızmet jolın 1967—1968-jılları «Sovet Qaraqalpaqstanı» (Házirgi « Erkin Qaraqalpaqstan ») gazetasında xabarshı bolıp islewden baslaǵan. 1975-jılı Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutın tamamlap, «Jas Leninshi» (házirgi «Qaraqalpaqstan jasları») gazetasında, «Qaraqalpaq» baspasında, televidenie hám radioesittiriw komitetinde, «Ámiwdárya» jurnalında, Qaraqalpaqstan mámleketlik teleradio kompaniyasında juwaplı xızmetlerde isleydi. Sońınan «Erkin Qaraqalpaqstan» hám «Vesti Karakalpakiya» gazetasınıń bas redaktorı bolıp isledi. 2011-jıldan Qaraqalpaqstan Respublikası Jazıwshılar awqamı baslıǵı lawazımında islep atır.
Shayırdıń dáslepki qosıqları 60-jıllardıń ortalarınan baslap járiyalana baslaǵan. Onıń «Aralıqlar» (1980), «Waqıt minarası» (1982), «Umıtılǵan yarım ay» (1984), «Meniń terezelerim» (1985), «Araldan keldim» (1985), «Kóńilim múlki» (2005) degen atamadaǵı poeziyalıq toplamları baslıp shıqtı. K. Karimovtıń balalarǵa arnalǵan «Altın teńge», «Arıq mergen» pyessaları jas tamashagóyler teatrınıń saxnasında qoyıldı. Shayır «Aǵabiy» (2013) atlı tariyxıy romanı menen keń jámiyetshilikke jazıwshı sıpatında da tanıldı. Ol belgili sóz sheberleri A.S.Pushkinniń, A.Bloktıń, Saadiydiń shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdardı. K.Karimov kórkem ádebiyatımız benen baspasóz tarawına qosqan úlesleri ushın «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen jurnalist», «Qaraqalpaqstan xalıq shayırı» húrmetli ataqların alıwǵa miyasar boldı. Ol 1983-jıldan baslap Jazıwshılar awqamınıń aǵzası. Shayırdıń eń dáslepki qosıqlar toplamına kirgen «Balalıqqa qaytıw», «Báhár», «Aq tal», «Saratan», «Gúzdegi sırlasıw», «Arǵımaq» h.t.b.
qosıqlarınıń atamalarınan kórinip turǵanınday shayırdı kóbirek tábiyat paslı menen ózin qorshaǵan ortalıqtıń gózzallıǵı ayrıqsha qızıqtıradı. El, xalıq, tuwılǵan jer hám ana Watan temasına arnap shayır «Xalıqtan asqan dana joq», «Tuwılǵan jer» «Watan haqqında gimn», «Ata mákan», «Torańǵıl toǵayları», «Saǵınǵan Aral» h.t.b. qosıqların dóretti. Shayırdıń «Áyledi» qosıǵında bizdi qorshaǵan álemniń jaratılıwı, tóbemizde nurın tógip turǵan quyashtıń, gózzal ana tábiyatımızdıń iyesi bolǵan insannıń jasaw tárizi menen ómir súriwiniń quwanıshlı hám táshwishli tárepleri haqqında sóz etedi. «Nalınba» qosıǵında bolsa, bul dúnyaǵa kelgen hárbir insan balasınıń dúnya ǵalma-ǵalları menen táshwishlerinen hasla nalınbastan alǵa qarap talpınıp jasawı kerekligin tereń uqtıradı. Shayırdıń qaysı lirikalıq qosıǵın alıp qarasaqta óz xalqınıń ullılıǵı menen mártligin úlken maqtanısh penen tilge aladı. Mısalı, «Xalıqtan asqan dana joq» qosıǵında meyli Aplatun bol, meyli Elastun bol, qanday xızmetkerde, qanday halda jasasań da xalıq penen birge bol, xalqıń menen adamsań, xalıqtan asqan dana joq degen aǵla pikirlerdi súwretleydi.
Jurnalist
Jurnalist — tiykarǵı iskerligi jurnalistika menen shuǵıllanıw bolǵan, zárúrli faktlar, waqıyalar, adamlar, hádiyseler haqqındaǵı informaciyanı jıynaw, qayta islew jáne onı auditoriyaǵa jetkiziw arqalı ǴXQın informaciya menen tolıqtırıwshı insan
Renault
Renault Group — 1899 - jılda islengen fransuz avtomobil korporatsiyasi. Kompaniyanıń bas rezidenciyası Parij qasındaǵı Bulon-Bilyankur qalasında jaylasqan. Renault-Nissan-Mitsubishi alyansining bir bólegi.
Renault korporatsiyasi 1898-jıl 25-fevralda Société Renault Frères atı menen Lui Renault jáne onıń úkeleri Marsel hám Fernand tárepinen islengen. Lui jaqtı hám ǵajarlı jas injener edi, ol atasınıń toqımashılıq firmasında islep atirǵan waqıtta biznes kónlikpelerin asırǵan ájaǵaları menen sheriklik etiwden aldın bir neshe prototiplarni islep shıqqan hám qurǵan. Lui dizayn hám islep shıǵarıw ushın juwapker bolǵanında, Marsel hám Fernand biznesti basqargan.
Tariyxı
Renaultning birinshi avtomobili Renault voiturette 1 Cv 1898-jıl 24-dekabrde sınaqtan ótkerilgennen keyin Lui atasınıń dosına sotilgan.
1903-jılda Renault óz dvigatellerin islep shıǵarıwdı basladı, bunnan aldın ol olardı De Dion-Boutondan satıp alǵan. Birinshi iri sawda 1905-jılda Société des Automobiles de Place taksiler parkini jaratıw ushın Renault AG1 avtomobillerin satıp alǵanında júz boldı. Keyinirek bul mashinalar Birinshi jáhán urısı waqtında frantsuz áskerleri tárepinen áskerlerdi tasıwda paydalanılǵan hám olarǵa “Taxi de la Marne” laqapın bergen. 1907-jılǵa kelip, London hám Parij taksileriniń zárúrli bólegi Renault tárepinen islep shıǵarılǵan. Renault, sonıń menen birge, 1907-1908-jıllarda Nyu-Yorkda eń kóp sotilgan shet el brend edi. 1908-jılda kompaniya 3575 avtomobil islep shıǵardı hám mámleket degi eń iri avtomobil óndiriwshisine aylandı.
Erkin Qaraqalpaqstan
ERKIN QARAQALPAQSTAN  — Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám Ministrler Keńesiniń oraylıq basılımı.
Qaraqalpaq tilinde háptede 3 ret shıǵadı. Gazeta dáslep 1924-jılı dekabr ayında «Birinshi adım» atı menen baspadan shıǵarılǵan. Keyinirek «Erkin Qaraqalpaqstan» (1928-jıl), «Miynetkesh qaraqalpaq» (1928-1932-jıllar), «Qızıl Qaraqalpaqstan» (1932-1957-jıllar), «Sovet Karakalpakstani» (1957-1992-jıllar) atları menen járiyalanıp kelgen. 1992-jıldan berli házirgi atında qalǵan.
Bas redaktorlar
Gazetaǵa túrli jıllarda A.Qudabaev, Q.Áwezov, J.Qurbanov, S.Májitov, K.Qudaybergenov, T.Qayıpbergenov, E.Murtazaev, Q.Begjanov, Q.Yusupov hám jáne basqa jurnalist hám jazıwshılar redaktorlıq etken.
Gazeta óz betlerinde qaraqalpaq xalqınıń jasaw jaǵdayın, sociallıq-siyasiy, ruwxıy-aǵartıwshılıq qarasların sáwlelendiriwge háreket etedi, respublika xalıq xojalıǵınıń túrli tarawlarına baylanıslı mashqalalardı kóterip shıǵadı.
1994-jılı «Erkin Qaraqalpaqstan»nıń 70 jıllıǵı belgilendi. Onda gazeta ótken dáwirde Qaraqalpaqstan ómiriniń jılnamasına aynalǵanlıǵı haqqında sóz etildi. Nusqası 2553 (2002).
Naqíl maqallar
Qaraqalpaq xalíq naqíl-maqallarí Naqíl-maqallardíń bahalí bolíw sebebi, kòbinese mísal túrinde aytíladí Astarlí maánige iye boladí. Sonlíqtan sòylewshi adam òz pikirine ílayílídegen naqíl-maqaldí saylap alíp, sòlew barísínda qálegen orínda qollana beredi: «Birewge gòr qazba, òziń túserseń, «Sòz júyesin tapsa, mal iyesin tabadí», «Ájelli ģarģa búrkit penen oynaydí» siyaqlí naqíl-maqallar xalíq awzínda Oģada kòp. Naqíl-maqallar yadlap alíwģa qolaylí, kútaá qísqa, juplastíríp aytíladí. Naqíl-maqallar mazmunína qaray Watandí qorģaw, miynet etiw, birlik, doslíq, ádillik haám haqíyqatlíq tuwralí, diyqanshílíq, sharwashílíq, balíqshílíq hám sawdaģa baylaníslí, tazalíq, densawlíqqa baylaníslí, tábiyat qubílíslarí, jíl máwsimlerine baylaníslí hám taģí basqa da túlerge bòlinedi.
Miynet haqqínda
1. Altín, gúmis tas yeken, Arpa, biyday as yeken. 2. Miynet yetpey yelge òkpeleme, Tòin tòpey jerge wòkpeleme. 3. Jalqawdíńjaní tatlí, Miynettiń naní tatlí 4. Yeńbek yetseń, yemerseń. 5. Jigerli jumís basínda, Jalqaw úydiń qasínda. 6. Háreketke bereket. 7. Qapta qalģansha, Tapta qalsín. 8. Jer qattí bolsa, Ògiz-ògizden kòredi. 9. Salíníń arqasínda, Shigin suw ishedi. 10. Yegin yekseń, erte yek, Aģsh tikseń, báhár tik. 11.Ekkende joq, tikkende joq, qírmanda tayar. 12. Aģash ekpegen sayasínda jatpas.
Shamshetdin Ábdinazimov
Shamshetdin Ábdinazimov
1961-jılı Bozataw rayonında tuwıldı. 1979-1984-jılları NMU filologiya fakultetiniń qaraqalpaq tili hám ádebiyatı bóliminde oqıdı. 1984-1986-jılları Bozataw rayonlıq atkarıw komitetinde dáslep instruktor, keyninen ulıwma bólim baslıǵı bolıp isledi. 1986-1990-jılları QMU janındaǵı aspiranturanıń sırttan oqıw bóliminde oqıdı. 1987-jıldıń yanvarınan baslap QMUǵa jumısqa ótti. 1999-jıldıń sentyabrinen  mámleketlik   tiller kafedrasın basqaradı. 1992-jılı Nókiste ««Qırq qız» dástanınıń leksikalıq quramı» degen temada kand.diss., 2001-jılda 《Berdaq shıģarmalarınıń tili》 degen temada doktorlıq diss. jaqladı. Sh.Abdinazimov qaraqalpaq tiliniń tariyxı, ásirese, qaraqalpaq ádebiyatı klassikleri shıǵarmalarınıń tili menen shuǵıllandı.
Miynetleri
•Leksicheskiy sostav eposa «Kırık kız» («Sorok devushek») ( N., 1992);
•Berdaq dóretpeleriniń fonetikası.(N. 1994);
•Berdaq hám qaraqalpaq jazba ádebiy tili.(N., 1997);
•Qaraqalpaq til tariyxı (2008);
•Til bilimi tariyxı (2013);
•Sózlerim merwertdur aytılǵan hár bir…( N.,1997);
•QARAQALPAQ TILI 10-klass ushın sabaqlıq (N., 2017)
•Qaraqalpaq tiliniń imla sózligi (N., 2017)
•M. Dáwletov, A. Dáwletova menen birgelikte);
•QARAQALPAQ TILI 11-klass ushın sabaqlıq (N., 2018 B.)
•Qutlımuratov, Z. Ismaylova menen birge);
•Házirgi qaraqalpaq ádebiy til. Fonetika. Leksikologiya (2018).
Vegetativ organlar
Vegetativ organlar — latınsha «vegetativ» sózinen alınǵan bolıp, ósiw, rawajlanıw degen mánisti bildiredi. Ósimliklerdiń tamırı, paqalı vegetativ organlar esaplanadı.
Terisken ósimligi
Terisken ósimligi 11,7 mıń gektar jerdi iyeleydi. Sonıń menen birge, onıń ortasha qalıńlıǵı bir gektar jerge 1200-1500 túpke shekem tuwra keledi. Bul ósimlikke klimat aytarlıqtay tásir etpeydi.
Jeep
Jeep - Amerika avtomobil markası bolıp, házirde Stellantis kóp milletli korporatsiyasiga tiyisli. Jeep 1987-jıldan beri Chrysler quramına kiredi, Chrysler óziniń aldınǵı iyesi American Motors Corporation (AMC) den qalǵan aktivleri menen birge Jeep brendini satıp alǵan.
Jeepning házirgi ónim assortimenti tek sport ushın mólsherlengen transport qurallarından ibarat. Krossoverlar, joldan sırtda tolıq sáykes keletuǵın SUv hám modeller, sonday-aq bir pikap da islep shıǵaradı. Aldın Jeep assortimentine basqa pikaplar, sonıń menen birge, kishi furgonlar hám bir neshe rodsterlar bolǵan. Jeepning birpara avtomobilleri, mısalı, Grand Cherokee, sánatli SUv segmentine kiredi. Jeep 2016-jılda dúnya boylap 1,4 million dana SUv satqan, bul 2008-jıldaǵı 500 000 den sezilerli dárejede kóp, olardıń úshten eki bólegi Arqa Amerikada satılǵan. 2017-jıldıń birinshi yarımında Fiat-Chryslerning AQSHda eń kóp sotilgan brendi atınıń aldı. Bir ǵana AQShda 2400 den artıq dilerlik kompaniyaları Jeep markalı avtomobillerdi satıw ushın franchayzing huqıqına iye hám eger Jeep bólek kompaniyaǵa aylantırılsa, onıń ma`nisi 22 den 33, 5 milliard dollarǵa shekem bahalanıp atır.
Úlken Zond atawları
Úlken Zond atawları [1] (malay hám indon. Kepulauan Sunda Besar) — Qubla-Shıǵıs Aziyadaǵı atawlar toparı. Kishi Zond atawları menen birgelikte Zond arxipelagın quraydı.
Úlken Zond atawlarına (batıstan shıǵısqa qaray) tómendegiler kiredi:[2]
Úlken Zond atawları Tınısh okeanı (anıǵıraǵı onıń teńizlerinen biri bolǵan Qubla Qıtay teńizi) hám Hind okeanı ortasındaǵı shegaranı ańlatadı. Ulıwma jer maydanı 1,5 million km² hám xalqı 180 millionǵa jaqın bolǵan Úlken Zond atawları dúnyadaǵı eń úlken atawlar toparı bolıp tabıladı. Maydanı boyınsha olar tek Grenlandiyadan artta qaladı.
Generativ organlar
Generativ organlar — latınsha «generate» sózinen alınǵan bolıp, payda etiw, dúziw degen mánisti bildiredi. Generativ organlarǵa gúl, miywe hám tuqım kiredi.
Terekler
Terekler — bir juwan aǵashlanǵan deneli, tamırı bekkem hám keń shaqalı, biyik boylı kóp jıllıq ósimlikler. Alma, erik, ǵoza hám shabdaldıń shaqaları jayılǵan; qaraǵay hám terektiki tıǵız hám tik, al gújimdiki shar tárizli boladı.
Citologiya
Kletkanıń dúzilisin úyrenetuǵın hám ol haqqında tolıq maǵlıwmat beretuǵın pán citologiya (grekshe «citos» — kletka + «logos» — táliymat) delinedi.
Citoplazma
Citoplazma — kletkanıń tiykarǵı quram bólimi esaplanadı. Ol reńsiz, tınıq, suyıq yamasa jabısqaq bolıp, mudamı háreketlenip turadı.
Putalar
Putalar — bir neshe aǵashlanǵan paqal — denege iye kóp jıllıq ósimlikler. Tamırındaǵı qosımsha búrtiklerden jańa jas nartlar ósip shıǵadı. Bularǵa ırǵay,sińirtek, shipovnik (qızılgúl), zirk, badam, úshqat, anar, limon, qaraqat, ligustrum, nastarın sıyaqlı ósimliklerdi mısal etip keltiriw múmkin.
Mexrimax Sultan
Mexrimax Sultan - Sultan Suleyman I hám onıń hayalı Xurrem Sultannıń qızı.Parsı tilinen awdarma islengende "quyash hám ay" mánisin ańlatadı.1522-jılı Turkiyanıń Istanbul qalasında dunyaǵa keledi.
Balaları:Ayshe Humoshax Sultan, Mexmed bey, Murad bey sultanzada
Ómirlik joldası:Rustem pasha (1539-1561)
Tuwısqanları:Selim II, Shaxzada Mustafa,Shaxzada Bayazid,Shaxzada Mexmed, Shaxzada Jáhángir,Shaxzada Abdulla h.t.b
Antananarivu
Antananarivu (malag. Antananarivo) yaki Tananarive (fran. Tananarive) — Madagaskar paytaxtı hám sol atamadaǵı provinciyanıń administrativlik orayı. Qala Madagaskar atawınıń oraylıq bóleginde, Bálent Platoda, teńiz betinen 1240 -1470 metr biyiklikte jaylasqan.
Xalqı, 2021-jılǵı maǵlıwmatlarǵa kóre, 2 610 018 adam.
Etimologiya
Qalaǵa XVII ásirde tiykar salınǵan. Onıń malagasiyshe atı Antananarivo - "mıń awıl" degen mánisti ańlatadı (an - prefiks, denena - "awıl", arivo - "mıń"). Qala atamasınıń gónergen forması Tananarive (fran. Tananarive).
Iran tilleri
Iran tilleri — hind-evropa tilleri shańaraǵınıń hind-iran tilleri bólimine kiretuǵın, kelip shıǵıwı áyyemgi iran tilinen bolǵan tiller toparı bolıp tabıladı. Iran tilleri Jaqın Shıǵıs, Orta Aziya, Pakistan, Arqa Amerika, Evropa mámleketleri hám Kavkazdaǵı iran xalıqları arasında sóylesiledi, olardıń sanı házirde shama menen 200 million adamdı quraydı. Ethnologue katalogında jámi 87 iran tilleri keltirilgen. Sóylesiwshilerdiń eń kóp sanı {[parsı tili]]nde (tájik hám dari tilleri menen qosqanda 90 millionǵa jaqın), pushtu (60 millionǵa jaqın ), kurd (35 millionnan artıq) hám beludj (10 million) tilleri bolıp tabıladı. Basqa "kishi" iran tilleriniń kópshiligi bir neshe mıń ǵana sóylesiwshilerge iye.
Etimologiya
"Iran tilleri" termini batıs ilimiy ádebiyatlarında XIX ásir ortasında genetikalıq tárepten Iran regionı menen etnikalıq hám mádeniy jaqtan baylanıslı bolǵan hám ótken mıń jıllıqta Irannıń bas tili - parsı tiline jaqın yamasa alıs bolǵan tiller toparın belgilew ushın payda bolǵan.
Douglas Diamond
Ben Bernanke hám Philip H. Dybvig menen birgelikte 2022 -jılda Ekonomika pánleri boyınsha Nobel sıylıqining teń avtorı boldı.
Diamond finanslıq krizislar hám bank operatsiyaları, atap aytqanda 1983-jılda baspa etilgen abıraylı Diamond-Dybvig modeli hám 1984-jılda baspa etilgen kepillikli monıtoringning Diamond modeli jumısları menen ataqlı bolǵan. Ol Tóbeson Reuters tárepinen „Nobel sıylıqına dawager bolıwı múmkin bolǵan izertlewshilerdiń“ dizimine kiritilgen. 2016 -jılda ol CME Group — Innovciyalıq qosımshalar boyınsha MSRI sıylıqına iye boldı.
Iran tilleri
Etimologiya
Jámiyetshilik sanasında "parsı tili" hám "iran tili" atamaları boyınsha aljasıqlar ele de ushıraydı. Sonı este tutıw kerek, "iran til(ler)i" bul Irannıń tiykarǵı tiline emes, bálki Iran toparınıń kóplegen tilleriniń ulıwma atına qarata aytıladı. Bul topar Irannıń tiykarǵı tili parsı tilin de óz ishine aladı.
Douglas Diamond
Douglas Warren Diamond (1953-jılda tuwılǵan ) — Merton Chikago universiteti Booth biznes mektebiniń finans boyınsha belgili professorı. Ol finanslıq dáldalshılar, finanslıq krizislar hám likvidlikni úyreniw boyınsha proffesor. Ol Amerika finans assotsiatsiyasi hám Batıs finans assotsiatsiyasining burınǵı prezidenti, Ekonometrik jámiyet, Amerika kórkem óner hám pánler akademiyası hám Amerika finans awqamı aǵzası.
Tálimi
1975-jılda Diamond Braun universitetin ekonomika boyınsha bakalavr dárejesin tugatdi. Keyingi jılı hám 1977-jılda Diamond 1980-jılda Yale universitetida magistrlıq hám ekonomika pánleri kandidati ilimiy dárejesin aldı.
Is tájiriybesi
Diamond Gonkong pán hám texnologiya universiteti, MIT Sloan menejment mektep hám Bonn universitetida usınıs etilgen professor bolǵan. Bul tájiriybelerden tısqarı, Diamond Yale universitetinde sabaq bergen. Házirde Diamond Chikago universitetiniń Booth biznes mektep Merton H. Miller atındaǵı finans boyınsha belgili professorı, 1979 -jıldan beri Chikago universiteti fakulteti aǵzası.
Qara úy bezewleri
Qara úy pitkennen soń onıń dáskelerin tayarlaw úy biykesiniń wazıypası bolıp, úydi barlıq baw-shuwı menen tolıqtırıp bezew ushın ádewir waqıt ketken. Sebebi, bul bezew buyımlarınıń bári qol menen islengen, yaǵnıy órmekte toqılıp, olar ishki, sırtqı bezewler bolıp bólinedi.
Insult
Gemorragik hám ishemik insultlar parq etiledi. Gemorragik insult yamasa apopleksiyada miyaga qan quyıladı. Eger insult kópshilik adamlarda kútpegende payda bolsada, biraq kesellik nıshanası aldınnan bilinedi. Mısalı, gipertoniya keselligi hám aterosklerozda miyde kútpegende, kóbinese kisi tınıshsızlanıwlanganda qan quyıladı. Geyde bas g'uvillaydi, awriydi, aylanadı, basda salmaqlıq bilinedi. Qan quyiliwi (gemorragiya) mıy toqımasın jemirip, tiyisli funksiyalardı buzadı ; adam esden tanip, qusadi, júzi qızaradi, tez-tez tereń, kóbinese qirillab dem aladı, pulsi kerip hám siyreklesgen boladı, temperaturası kóteriledi, sidik hám iplası kelmey qaladı yamasa eriksiz shıǵıp ketedi. Turmıs ushın qáwipli bul jaǵday 1—3 kún dawam etip, keyin nawqas hushiga keledi hám miydiń qandayda bir tarawı zálellangenligini kórsetiwshi belgiler júzege shıǵadı ; kóbinese gewdediń oń yamasa shep bólegi láń boladı (gemiplegiya), nawqas tilden qaladı yamasa áneydey gápira almaydı. Bir neshe aydan keyin láń derlik tawsılıwı, nawqas taǵı tilge kiriwi múmkin. oñğa|nobaý|250x250 nükte|On` yarimshalarinda ishemik bolgan miydin KT suwretleniwi Ishemik insult mıy tamırlarınıń trombozi nátiyjesinde payda boladı, bul mıy toqımasınıń jumsawı — mıy infarktiga sebep boladı. Bas awırıwı, aylanıwı sıyaqlı dáslepki belgiler payda bolǵandan keyin nawqas hushdan ketmay, qol yamasa ayaq uvishadi, keyininen parez yamasa láń boladı, seziw qábileti joǵaladı yamasa pasayadi, sóylew buz'ladı. Nawqastıń reńi óshgen, kóz qarashıqları tar, pulsi hálsiz, biraq temperaturası normal boladı. Buzılǵan funksiyalar bir neshe ayda o`z halina keliwi múmkin.
Ishemik insultler
Ishemik insult—bashqasha mıy infarkti da dep ataladı. Ishemik insult, tiykarınan, 45—50 jastan keyin kóbirek ǵarrılarda ushraydı. Bul kesellik kelip shıǵıwınıń tiykarǵı sebepleri, bas mıy qan tamırları aterosklerozi, qapa keselligi, bas mıy qan tamirlarinin` isiwi, qan basımdıń tómenlewi, bas mıy qan tamirlarnin` anevrizmlari bolıp tabıladı. Ishemik insultnin`
Emboliyaǵa baylanıslı insultda miyada qan aylanıwı kútpegende (geyde fizikalıq zorıǵıwdan ) buz'ladı. Emboliyadan aldın kisiniń ulıwma jaǵdayı salmaqlilesedi: dármanı quriydi, halloslaydi, júregi " oynaydı", temperaturası kóteriledi. Mıy toqıması qansızlanganligi sebepli qol-ayaq láń boladı, sezbeydi, geyde sóylew buz'ladı. Buzılǵan funksiyalar 1—3 ay ishinde (geyde tolıq ) tikleniwi múmkin. Insultning dáslepki belgileri payda bolǵanda tezlik penen vrach shaqırıw, nawqastı birotala tınısh qoyıw kerek. Keyin ol vrach máslaháti menen kútim etiledi.
Ishemik insultler
kelip shıǵıwı tiykarınan bas mıy qantomirlarining qısılıwı, yaǵnıy angiospazmi bolıp tabıladı. Hár qıylı gemodinamik ózgerisler hár túrlı psixik jaǵdaylar bas mıy qantomirlarining qısılıwına alıp keledi hám ondan qandıń ótiwi páseytiwedi. Bunda bas mıy toqımasında jumsawısh jaǵdayı júzege keledi. Qan tamırları ishinde tromb payda bolıwı, bunda bas mıy qantomirlarida qandıń aste aylanıwı sebepli qantomirlar diywalında qandıń formalı elementleri cho'ka baslaydı. Nátiyjede, qandıń ózinden tromb payda boladı. Tromb payda bolıwına taǵı qandıń bioximiyalıq ózgeriwi, yaǵnıy onı jibisiwiniń aynıwı bolıp tabıladı. Bunnan tısqarı, gelle súyeki sırtındaǵı ekstrokranial qantomirlarining qısılıwı da ishemik insultga alıp keledi.
mumkin. Keyinshelik patologik refleksleri payda bo‘ladi (Babinskiy, Rassolima). Sezgi organlarinin` shep yaki on` ta`repinde gemigipesteziya kuzetiledi.
Insult (zaqım. insulto — zarba, hújim qılıw ) — bas miyada qan aylanıwdıń kútpegende buzilib, mıy toqımasınıń zıyanlanıwı hám funksiyasınıń izdan shıǵıwı ; miyaga qan quyilishi. Gipertoniya keselligi, mıy tamırları aterosklerozi, anevrizma, vaskulit hám basqa bir qansha kesellikler insultga sebep bóle aladı.
Hind-iran tilleri
Bul bólimge tiyisli tiller Tájikstan, Awǵanstan, Bangladesh, Hindistan, Iran, Nepal, Pakistan, Shri-Lankada keń tarqalǵan; Orta Aziya, Kavkaz hám Kavkazartı mámleketleri aymaqlarında: Armeniya, Azerbayjan, Túrkmenstan, Ózbekstan; Rossiyanıń qońsılas aymaqlarında; Iraq, Qıtay, Siriya, Túrkiyada.
Hind-iran tillerinde sóylesiwshilerdiń jasaw maydanları Pamir, Bengal hám Shri-Lankadan Kishi Aziya, Siriya hám Arqa Kavkazǵa shekem sozılǵan.
Cıgan tili hám oǵan baylanıslı dialektler dúnyada, tiykarınan Evropada tarqalǵan. Fidji, Mavrikiy hám Surinamda da azlı-kem hind tilinde sóylesiwshi jámáátler bar.
Sóylesiwshilerdiń ulıwma sanı 1,2 milliard adamǵa jaqın bolıp, bul hind-evropa tilleri arasındaǵı eń úlken bólim.
Hind-iran tilleri yamasa ariy tilleri (Индоира́нские или ари́йские языки́, Indo-Iranic languages or Aryan languages) — hind-evropa tilleri shańaraǵınıń eń shıǵıs bólimine tiyisli tiller. Túp-tiykarı bir tilden - "áyyemgi hind-iran tili"nen kelip shıqqan bul tillerdiń tarqalıwı áyyemgi hindlerdiń migraciyaları menen baylanıslı.
Škoda Auto
Laurin hám Klement
1905-jılǵa kelip, kompaniya avtomobillerdi islep shıǵarıwdı basladı, bul kompaniyanı Chexiya aymaǵındaǵı Tatra'dan keyin ekinshi eń áyyemgi avtomobil óndiriwshisi bo'ishiga alıp keldi. Kompaniyanıń ulıwma maydanı 7800 kvd. metr bolıp, 320 jumısshı kúshine hám 170 dane arnawlı qozaqlarǵa iye edi, usınıń menen birge 100 at kúshine iye puw dvigatelinen quvat alınǵan. Birinshi model voiturette A tabıslı boldı hám kompaniya Avstriya -Vengriya ishinde de xalıq aralıq kólemde islengen.
Qkoda Auto (Skoda dep da ataladı ) — Chexiya avtomobil óndiriwshisi esaplanadi. 1895-jılda islengen kompaniya Laurin & Klement dep atalǵan bolıp, bas rezidenciyası Mlada Boleslav (Chexiya ) de jaylasqan.
volkswagen Group sho'ba kárxanası
Qarar qabıl etilgen waqıtta, Germaniyanıń iri kompaniyasın jekelestiriw bir muncha tartıslı edi, sebebi Chexiyada Ekinshi Jáhán urısınan keyin hám odan keyin áyyemgio Germaniya sezimleri saqlanıp qalǵan edi.
Ósiw strategiyası
2015-jılda Skoda Ullı Britaniya daǵı eń isenimli avtomobil brendi dep tán alındı. 2015-jılda 2019 -jıldan baslap bir qatar elektr mashinaların islep shıǵarıw boyınsha korporativ strategiya baslandı.
2013-jıl Qkoda modellerdi ǵalabalıq túrde jasartirish zárúrligi sebepli: Chexiya avtomobil óndiriwshisi úshinshi áwlad Octavia Combi hám Octavia RS, sonıń menen birge, ájayıp Superb hám Superb Combini jumısqa túsirdi. Olarǵa Rapid shańaraǵınıń jańa aǵzaları — Rapid Spaceback, ıqsham segment degi birinshi Qkoda xetchbek avtomobili hám Rapidning Kitaysha versiyası qosıldı. Yeti da saldamlı ózgerislerge dus keldi. Sırtqı kórinisi ózgertirilgen halda, házirde Skodaning ıqsham SUv-larining eki variantı ámeldegi: qalaǵa mo'kjallangan Yeti hám qaladan tısqarı jaylarǵa mslashgan Yeti Outdoor. Kitaylıq qarıydarlarǵa sonıń menen birge uzaytırılǵan dóngelek bazalı Yeti islep shiǵarıladı. 2015-jılda volkswagen kóplegen mashinalarında pataslantıratuǵın programmalardı ornatganini tán aldı, sebebi olardıń mashinaları emissiya standartlarına juwap beredi, tiykarınan olar mámleket standartlarına qaraǵanda talay joqarı dárejelerde pataslanǵan. Bul shıǵındılardı azaytatuǵın apparat menen dúnya boylap 1, 2 million dana Skoda avtomobilleri bar edi. Skoda atap ótiwishe, volkswagen shıǵındıların sınaqtan ótkeriw jánjelinen azap shetn barlıq avtmobillar ushın ǵárejetlerdi qaytarıp aladı hám qoplaydi.
Palaw
Ivitma palaw
Samarqandcha palaw
Qoy jawını mayda to'g'ralib, qızitilgan qazanǵa salıp eritilgach, shıjıqtı alıp, may uzaq múddet jaqsı dog'lanadi. Keyin qısqasha -qısqasha etip to'g'ralgan gósh salınıp, sırtı qızarguncha qovurilganidan keyin to'g'ralgan piyaz taslanadı hám bir-eki ret kovlanadi. Piyaz oǵada qızarib ketmay turıp, sabanlarsha formasında to'g'ralgan geshir qatlam etip solinadi hám quwırılǵanstan hám kovlanmasdan tezlik penen suw quyıladı. Zirvak qaynaganida duzı retlenip, zirk, ziyre, pútkil yamasa tuyilgan qálempir solinadi. Ortasha órtda mildiratib qaynatib qoyıp, gúrish tazalap juwıladı. Zirvak jaqsı yetilib pıskende geshir álpayımlasıp, góshi yumshayadi. Áne sonda juwıp tayarlanǵan gúrish qatlam etip salınıp, ortasha suw quyıp, oshaqtan qoz tartıp alınadı hám jalın kúshaytırıladı. Gúrish suwdı jaqsı tartıp bolǵanında, 25 minutaǵa damlab qóyıladı. Damlanganidan keyin, 10—15 minuta ótkeninde palaw «xomdam» etiledi. «Xomdam» qılıw ushın : damtovoqni ashıp, gúrish qatlamı kepkir menen cho'karib ag'dariladi, sonda artıqsha bug'i kóterilip palaw bosań halda bolmaydı hám ayırım tiri qalǵan gúrishleri tómenge ko'milib, yetilishi ushın múmkinshilik jaratıladı. Damgirni taǵı berk jawıp suyib, demlew aqırına jetkende lágenge suziladi.
Bir gúrishu bir góshli palaw
Bul palaw yog'siz so'qim yamasa qara kesek qoy góshidan tayarlanadı. Gósh «chumchuq tili» usılında maydalanıladı hám duz sepiladi. Qazanda may dog'lanib, gósh solinadi hám qızartirib qovurib alıp qóyıladı. Yog'ga suyeklerdi tastap, qovurib, keyin piyaz solinadi hám hár eki tımsalliqning sırtı qızarganda, kubik formasında to'g'ralgan geshir taslanıp, yarım tayın bolaman degenge shekem qovuriladi. Keyininen qazan daǵı tımsallıq menen ese suw quyıp, duz hám tatımlıqlar sepib, tómen órtda 50—60 minuta dawamında mildiratib qaynatib qóyıladı.
Tariyxı
oñğa|nobaý|Awǵansha palaw Bul tamaq oǵırı áyyemgi tamaqlardan biri bolıp, kelip shıǵıw waqtı hám jayı anıqlanıwı qıyın esaplanadı. Birpara dereklerge kóre, palawdıń tayarlanıw usılı eramızdan aldınǵı II—III ásirlerde áyyemgi Jaqın Shıǵıs, Orta Aziya hám Hindistan yarım atawıde tashkil tawıp kelgen. Áyne sol waqıtta Aziyada gúrish jetistiriw jumısı rawajlanıwdı baslaǵan. Odan talay aldın áyyemgi Kitay hám Yaponiyada gúrish jetistiriw rawajlanıw shıńina erisken, biraq olardıń gúrish tayarlaw usılı palawdı tayarlaw usılınan keskin parq etkeni sebepli izertlewshilerdiń hám ilimpazlar palawdıń áyyemgi watanı dep áyne Jaqın Shıǵıs, Orta Aziya hám Indiya yarım atawın kórsetiwedi. Áyyemginde Indiya yarım atawında gúrishni qaynatıw hám qapırıqlaw usılı baslanǵan. Keyin áyyemgi Parsılar jurtında oǵan gósh hám basqa tımsalliqlar qosıwdı baslaǵan. Ilimpazlar sol tárzde palaw dúnyaǵa kelgen dep biliwedi.
Bir gúrishu bir góshli palaw
Gúrish tazalanıp, jaqsılap juwılıp, zirvak ústinen qatlam etip solinadi, suw quyıladı hám kúshli jalın berip tegis qaynawına eriwiladi. Gúrish suwın terip jaqsı bo'rtganda, júzine qovurib alıp qoyılǵan gósh salınıp, 25—30 minuta damlab qóyıladı. Palawdı qazandıń ózinde jaqsılap aralastırılıp, lágenge gúmbez etip salınıp, salat yamasa túrpi menen birge dasturxanǵa tartıladi.
Sarımsaqlı palawdıń zirvagi Ferǵanasha palawda aytılǵanı sıyaqlı tayarlanadı. Bul palawdıń Ferǵanasha palawdan ayırmashılıǵı : bul palawda sarımsaqpiyoz solinadi. Sarımsaq piyazdı eki qıylı usılda qosıw múmkin. Birinshi usılda sarımsaq pútkilliginshe, shash bólegin pıshaq menen kesip, jalan qat qabıǵın archib, suwıq suwda chayqab jiberiledi hám kesilgen tárepin tómenge etip zirvakka solinadi hám yarım tayın bolaman degenge shekem qaynatiladi. Keyininen ústinen gúrishni qatlam etip salıp, palaw tayarlaw aqırına jetkiziledi. Sarımsaq qosıwdıń ekinshi usılı bolsa bunday : zirvak ádetdegi sıyaqlı pisiriledi. Páriklerge bolınıp, po'chog'i archilgan sarımsaqtı suwıq suwda chayqab, juwılǵan gúrishge aralastırıp zirvakka solinadi hám suw quyıp pısırıw aqırına jetkiziledi. Barlıq processler quwırılǵan palaw usınısında kórsetilgen sıyaqlı ámelge asıriladı. Palawdıń bul túrin demlew múddeti 25—30 minuta. Palawdı qazanda jaqsılap aralastırıp, lágenge gúmbez etip solinadi, pútkil pısken sarımsaqlardı palaw ústine terip dasturxanǵa tartıladi.
Ivitma palaw
oñğa|nobaý|Ivitma palaw
Škoda Auto
Ósiw strategiyası
2010 -jıl sentyabr ayında Parij avtosalonida kompaniya Octavia Green E Line liniyasini kórsetiw etdi. Bul elektr avtomobil kontseptsiyası Skodaning 2012-jılda shıǵarılǵan elektr mashinalardıń tiykarlawshisi bolǵan. Aqırǵı áwlad Octavia (Tour) 2010 -jıl noyabr ayında Mlada Boleslav zavodında islep shıǵarılǵan. Bul modeldiń dúnya boylap islep shıǵarılıwı 1996 -jılda shıǵarılǵanınan berli 1, 4 million donadan asdı. 2010 -jılda Kitay tariyxda birinshi ret Germaniyadan ózib Skoda ushın eń iri jalǵız bazarına aylandı.
Palaw
Kovatok palaw (tok oshi)
Júzim japıraqları teriledi. Teriw processinde, jańa shıqqan surxning joqarısınan úshinshi hám tórtinshi japıraqları terip alınadı. Bul japıraqlar ortasha shamada, sırtı yiltiroq, ta'mi totimli boladı hám palawdıń mazalı shıǵıwında zárúrli rol oynaydı. Japıraqlar suwıq suwda shayıp jiberilganidan keyin hár birewiniń ortasına shama menen bir shay qasıg'ida maydalanǵan gósh salınıp, domalaq formalı do'lmalar tugiladi. Do'lmalarning oralǵan tárepiniń astına qoyıp taxtaǵa teriledi. Kovatoklarning hámmesi tugilib bo'lgach, birin ekinshisine jipslashtirib iyne ótkerip ipga dizbek etip tiziladi. Kovatokni pısırıwdıń eki usılı bar. Birinshi usılı : ipga tizilgan dizbekti qazanǵa geshir júzine salıp, ko'mib turarlı suw quyıp, mildiratib qaynatib pisiriledi, keyin gúrish salıp, ádetdegi palawlar sıyaqlı damlanadi. Demlew múddeti 25—30 minuta. Dasturxanǵa tartıwda kovatok dizbekti alıp, palawı aralastırıp, lágenge solinadi hám júzine kovatokni qoyıp sabaǵı alıp taslanadı. Ekinshi usılı : tereń ıdıstıń tubiga tarelka qoyıp, do'lmalarning aldın úlkenlewleri keyin maydaları Birma -bir terilip, tepasiga taǵı bir tarelka tontariladi hám júzi menen ese suw quyıladı. Tómen órtda 30—35 minuta pısırılgeninen keyin, tayın palaw júzine terip dasturxanǵa tartıladi.
Insult
Klinikasi
Gemorragik insult kóbirek kunduz kúnleri, nawqas psixik jaǵdayınan keyin qattı xafachilik, qolaysız xabarlar, júdá kúshli qızıwdan keyin baslanadı. Kesellik kóbinese kútpegende baslanıp nawqastıń hushi joǵaladı hám nawqas yiqiladi. Nawqasda kúshli bas awrıw, yuzning qızarishi, qusıw, dene temperaturası kóterilgen bolıp, sopor yamasa koma jaǵdayına túsedi. Ulıwma jaǵdayı júdá salmaqli bolıp, murın -erin átirapı ko'kargan dem alıwı tez júzeki dawıs menen xirillab shıǵadı. Qan basımı bálent— 220/140 sınap ústinine teń yamasa odan da asqan, tamır urıwı tezlesgen. Nerv tarawı teksergenimizde menińial belgiler (jelke bulshiq eti keriliwshenligi, Kernig, Brudzinskiy) júdá rawajlanǵan, sebebi bas miyde isik bar ekenligi ushın, júzi asimmetriya, murın -erin qatlamı tegislesgen, awız múyeshi
Tómenge túsken, kóz qorachig'i anizokoriyasi, qarashıqtıń jaqtılıqqa juwap reaksiyası passivlesken yamasa joǵalǵan. Yutinish hám sóylew joǵalǵan, oń
Ishemik insultler
Gipergidroz, geyde nawqastıń hushi janı ketip qalǵan, demde baylanıske kirisiwa almaydı, sorawlarǵa juwap beriwi qıyın keshedi. Motor afaziyasi — nawqas gapga túsinedi, lekin gápira almaydı. Sensor afaziyasi — nawqas gapga tusunbeydi hám de soyley almaydı. Bas miydiń aldınǵı arteriyası zálellengenda nawqastıń júzinde gemispazm — juznin` bir tárepke tartılıp turıwı, gemiparez kóbirek ayaqlarda, gemianesteziya, ataksiya — teń salmaqlılıqtıń aynıwı, giperkinez — sabırsız háreketler gúzetiledi. Ruwxıylıqtıń aynıwı (eyforiya, óz-ózine sınshılıqtıń tómenlewi). Bas miydiń arqa arteriyası zálellanganda bolsa ataksiya, gemianopsiya, alternashgan belgiler (ptoz, tısqarına qaray qalǵan aqıylıq shep tárepte, gemiplegiya, gemianesteziya bolsa oń tárepte) gúzetiledi.
Palaw
Tariyxı
Házirge kelip palaw Evropa, Rossiya, AQSH hám Kanadadıń derlik barlıq qalalarında tarqalǵan. Muxojirlar tayarlaytuǵın ápiwayı jeńil awqatlanıwxonadan tartıp, milliy tamaqlar restoranlarida da palaw tayarlanadı.
Tımsallıǵı hám tayarlanıw usılı boyınsha túrme-túr túrlerge bólinedi hám hár bir mámlekette ózgeshe tárzde tayarlanadı. Tamaq tiykarın guruch quraydı. Bul tımsalliqdan tısqarı may, gósh, geshir, piyaz hám basqa tımsalliqlar isletiledi. Palaw tayarlanıw hám tarqalıw boyınsha tiykarınan Orta Aziya hám Jaqın Shıǵıs xalıqları arasında kópshilikke arnalǵan esaplanadı. Atap aytqanda,Ózbekstande ózbekshe palaw ózbek asxanasınıń eń tiykarǵı tamaqlarınan biri esaplanıp, hár bir shańaraqta, toy-sánlerde hám dúnyanıń basqa mámleketlerinde jaxsı kórip tutınıw etińip atır.
Insult
Klinikasi
Bulshıq etlerde tonik ıqlaslanıw, gipotoniya menen almasınıp turadı.
Palaw
Ivitma palaw
Samarqandcha palawdı júziw qaǵıydası : lágenge birinshi náwbette gúrish qatlamı gúmbez etip suzilib, tepasiga geshir hám gósh solinadi. Geyde, lágendiń bir tárepine gúrish, ekinshi tárepine geshir hám gósh salınıp dasturxanǵa tartıladi.
Xarakteristikası hám túrleri
Gúrish salıw procesi de túrli orınlarda hár-qıylı atqarıladı. Birpara orınlarda gúrishten tısqarı biyday dánleri, noqat, lobıya, mosh yamasa jo'xori dánleri isletiwedi. Tamaq tayın bolıp atırǵanında bul dánler geyparalarda zirvak menen aralastırıladı, geyparalarda bolsa bólek etip lágende suziladi. Palawdıń basqa tamaqlardan ajralıp turıwında áyne bul faktorlar zárúrli rol oynaydı.
Qabıqdumba palaw
Qazanda ósimlik mayı dog'lanib, piyaz jazlanadi hám qaynatilgan qabıqdumba 100—150 grammli bóleklerge bolınıp, piyazǵa qosıp qovuriladi, sırtı qızarganda geshir solinadi hám bir-eki ret aralastırıp suw quyıladı. Suw qaynab chiqgach, duzı retlenip, ziyre, zirk, tuyilgan qálempir salıp, tómen órtda 1 saatsha mildiratib qaynatiladi. Keyin gúrish solinadi, suwın tartgach, 20—25 minutaǵa damlab qóyıladı. Dasturxanǵa tartıwda qabıqdumbani alıp, mayda bóleklerge bolıp, palaw júzine solinadi hám ashqıltım ánar danaları sepiladi. Bólek ıdısda júzim sirkesi qóyıladı.
Orta Aziya xalıqları palawı
Palawdı Orta Aziya xalıqlarınıń ko'pi pishiradigan túrinde zirvak hám gúrish aralastırılıp (Samarqandcha hám birpara palawlardan tısqarı ) pisiriledi. Palawdıń bul túri pútkil Túrkmenstan,Kazaxstan,Kirgizstan,Ózbekstan hám Tadjikistandıń derlik hámme jaylarında tayarlanadı. Palawdıń bul túri hár bir mámleket, qala hám xalqlda hár-qıylı usılda tayarlanadı. Bul palawda may, gúrish, gósh, piyaz hám geshirden tısqarı, geyde noqat, sarımsaqpiyoz, barbaris, biyn hám basqa ónimler qosıladı. Palawdıń bul túrinde tiykarınan sarı geshir isletiledi. Gósh máselesinde bolsa, tiykarınan qara maldıń góshi yamasa qoy mayı hám góshi isletiledi. Palaw mayı ushın bolsa tiykarınan paxta hám zig'ir mayları isletiledi.
Škoda Auto
volkswagen Group sho'ba kárxanası
Skoda volkswagentomonidan pútkilley satıp alǵannan keyin, Batıs Evropada bul avtomobillerge salıstırǵanda bolǵan tasurot pútkilley ózgerdi, 1980-jıllardaǵı olarǵa „Kúlkili“ dep qaralgan bolsa, bul fikir pútkilley ózgergen edi. Texnikalıq rawajlanıw hám ózine tartatuǵındor jańa modeller satılıwı menenoq, Skodaning abıraysı aste jaqsılana basladı. 2000-jılda Ullı Britaniyada Fabia islep shıǵilıwı baslanǵanında, „Bul Qkoda, hadal“ kampaniyası ilgeri surildi. 2003-jılda Britaniya televideniesidi shıqqan reklama ro'ligida, islep shıǵarıw liniyasida jańa xızmetker jańa avtomobil kapotiga Skoda birkasini ornatdı. Bir qncha waqıt ótpey, bir neshe ózine tartatuǵınlı kórinistegi mashinalar kelip, ol birkalarni almastan, bul avtomobiller áp-áneydey bolǵanı sebeplik „Skoda“ bo'lolmaydi deydi. Bul reklama kampaniyası, Skoda imidji menen bolǵan mashqalasına qarsı gúresiw qaratılǵan boladı — bul kompaniyanı marketing mutaxassilari júdá táwekel dep taktika dep esaplawǵan edi. 2005-jılda Skoda Ullı Britaniyada -jılına 30 mińnen aslam avtomobil satqan, bazar úlesi 1 % ten artıqtı shólkemlestirgen. Ullı Britaniya tariyxında birinshi ret Skoda jetkiziw ushın kútiw dizimi tuzildi. 1990 -jıllardıń aqırınan berli Skoda avtomobillerin turaqlı túrde klientler mútajliklerin qandırıw boyınsha ótkerilgen sorawlarda Ullı Britaniya daǵı aydawshıla eń joqarı orınlarǵa bahalawǵan.
Palaw
Lobıyalı palaw
Palaw tap joqarıdaǵı retseptda jazılǵanı sıyaqlı tayarlanadı, gósh, piyaz hám geshir de sol usılda to'g'raladi. Gúrishni juwıp, ıssı suwǵa ivitib qóyıladı, zirvakni házirlab, palawdı demlew aldından qaynatilgan lobıya qosıp jiberiledi. Onıń ushın lobıyanı juwıp, suwıq suwlı ıdısqa salıp bir qaynatib alıp, qorayib ketken suwı to'kib taslanadı hám taǵı suw quyıp, yumshaguncha pisiriledi. Keyininen suwın to'kib tastap, palawdı demlew aldından gúrish júzine salıp, damtovoq jabıladı. Demlew múddeti 20 -25 minuta.
Palaw dem yegach, jaqsılap aralastırıladı hám lágenge júzip, júzine burısh sepib, dasturxanǵa tartıladı. Bólek ıdısda júzim sirkesi beriledi.
Palawǵa tiyisli rekordlar
Palaw UNESCOdıń materiallıq miyraslar dizimine kiritilgen .2017-yildıń 17-avgust kúni Tashkent wálayatıdıń Almaliq qalasında Almalıq kán-metallurgiya kombinati qáwenderliginde 6 tonna palaw tayarlandi .2017-yildıń 8-sentyabr kúni Tashkentdagi Xalıq seyili bolatuǵın orın kóshesida,Milliy Tv telekanali qáwenderliginde Guinness rekordlar kitapidagi Palawǵa tiyisli rekordni jańalaw ushın 7 tonnaden artıq kólem degi qazanda palaw tayarlandi, sonıń menen birge ulıwma milliy festival tashkil etildi .2018-yildıń 14-yanvar kúni Surxondaryo wálayatıdıń Denov rayonide 9 tonna kólemde palaw tayarlandi hám rekord jańalandi
Palaw, palaw — tiykarınan turkiy hám eroniy xalıqlar, sonıń menen birge Aziyadıń basqa mámleketlerinde keń tarqalǵan tamaq.
Máshli palaw
Palaw tayarlawdan 2—3 kún aldın másh juwılıp tegis ıdısqa bir-eki qabat etip salınıp, suwıq suw quyıp ivitib qóyıladı. Málim múddet ótkennen, mosh bo'rtiladi. Ol yoyilib, bo'rtmagan danaları terip taslanadı. Keyin gúrishni juwıp, bo'rtgan moshni oǵan aralastırıp, suwıq suw quyıp alıp qóyıladı. Yog'ni dog'lab, piyaz jazlanadi, keyin shımshıq tili etip to'g'ralgan góshni salıp bir-eki aralastırıladı, mayda tórtmuyush etip to'g'ralgan geshir de qosılıp, shala pishguncha qovuriladi, keyin suw quyıp 50 minutaǵa tómen órtda mildiratib qaynatiladi. Palawdıń bul túrine tatımlıqlar salıw múmkin, lekin duz keyin qosıladı. Zirvak pishgach, mosh aralastırılǵan gúrish solinadi, keregishe suw quyilib, jalındı kúsheytip qaynatiladi, moshi dana -dana bolıp pıskende duzı retlenedi. Gúrish hám mosh yetilgach, 30 minutaǵa damlab qóyıladı. Dasturxanǵa tartıwda lágenge ádetdegi sıyaqlı gúmbez etip suziladi.