cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erejep Aytmuratov
Ómiri
1945-jıldan — ekonomikalıq, jámiyetlik hám siyasıy jumıslarda iskerlik kórsetken. 1945-1986-jıllarda Shımbay politexnika bilim jurtı oqıtıwshısı, Ózbekstan SSR Fanlar akademiyasi Energetika instituti kichik ilmiy xodimi, Turkman kanali elektrotexnika muhandisi, Taxiatosh energetika tarmogʻi mexanik taʼmirlash elektrotexnika ustaxonasi baslıǵı, Ózbekstan Kompartiyası Qaraqalpaqstan Respublikalıq komiteti transport bólimi, Qaraqalpaqstan ASSR Ministrler Soveti raisining oʻrinbosari, „Ózselxoztexnika“ Qaraqalpaqstan awqamı baslıǵı, Ózbekstan Kompartiyası Xójeli sanaat-islep shıǵarıw komiteti xatkeri, Qaraqalpaqstan ASSR Ministrler Soveti Baslıǵı, Ózbekstan Kompartiyası Oraylıq Komiteti xatkeri.
7-8-shaqırıq SSSR Joqarǵı Soveti, 10-shaqırıq Ózbekstan SSR Joqarǵı Soveti deputatı etip saylanǵan.
Fayzobod
Fayzobod— Afganistandıń shalbar. arqa bólegindegi qala, Kukcha dáryası buyida. Badaxshon wálayatınıń basqarıw orayı. Xalqı 148, 5 mıń kisi (2003). Mámlekettiń bas avtomobil yulidagi sawdatransport orayı. Awıl xojalıǵı ónimleri (teri, jún, g'alla) qayta islenedi. F. den qublarokda ashıq kók reńli tas qazib alınadı.
Kognitiv dissonans
Kognitiv dissonans teoriyası
Kognitiv dissonans teoriyası 1957-jılda Leon Festinger tárepinen usınıs etilgen. Ol kóbinese "bir shaxstıń kognitiv dúzilisi"nde payda bolatuǵın qarama-qarsılıqlı jaǵdaylardı túsintiredi.
Teoriya insanda málim bir jaǵdayǵa,insanlardıń yaki pútkil jámiyettiń háreketlerine reakciya retinde júzege keletuǵın kognitiv dissonans jaǵdayın túsindiriw hám úyreniwge qaratılǵan.
Teoriyanıń tiykarǵı boljawları
Leon Festinger óz teoriyasınıń eki tiykarǵı gipotezasın qáliplestiredi:
.cg
.cg — Kongo Respublikası ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Bantu tilleri
Bantu tilleri — benue-kongolez tilleri shańaraǵına tiyisli bantoid tilleriniń bir toparı. Afrika materiginde, anıǵıraq aytqanda shıǵısta Keniyadan baslap batısta Nigeriya hám Kamerun ellerine shekem, Saxara shólistanlıǵınan qublaraq jerlerden baslap kontinenttiń tómenine qaray Qubla Afrika Respublikasına deyingi aymaqlarda tarqalǵan. Sóylewshiler sanı haqqında anıq maǵlıwmatlar joq.
.mk
.mk — Arqa Makedoniya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Windows 11
Windows 11 — Windows 10 operatsion sistemasınıń dawamshısı esaplanıp, Microsoft tárepinen Windows NT shańaraǵına tiyisli bolǵan jeke kompyuterler ushın operatsion sistema bolıp tabıladı. Onıń dáslepki prezentaciyası 2021-jıl 24-iyunda bolıp ótti[1]. Windows 11 2021-jıl 5-oktyabrde Windows 10 menen isleytuǵın muwapıq apparatlar ushın Windows Update arqalı biypul jańalanıw retinde shıǵarıldı [2]. Áyne tap sánede Microsoft Office 2021 shıǵarılǵanlıǵı daǵaza etildi[3][4][5].
.ml
.ml — Mali ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Windows 11
Islep shıǵıw tariyxı
Windows 10 operatsion sisteması shıǵarılǵannan keyin, Microsoft Windows 10 operatsion sistemasın “Windowstıń sońǵı versiyasi” bolıwın aytqan edi[6][7]. Operatsion sistemada waqıt ótiwi menen jańa strukturalar hám jańalanishlar shıǵarılıwına zárúrat bar dep qarala basladı. Biraq, Windowstıń jańa versiyası yamasa qayta islep shıǵilıwı haqqındaǵı shamalar 2021-jıl yanvar ayında, Microsoft tárepinen “Windowstı vizual jasartirishi”ga tiyisli jumıs dizimi daǵaza etilgeninen keyin payda boldı [8]. Xabar etiliwishe, «Sun valley» (Quyashlı úlke) kod atı astında islep shıǵılǵan Windows ushın vizual jańalanıw sistema paydalanıwshı interfeysin qayta proektlestiriwge mólsherlengen[9]. 2021-jıl 15-iyunda Internet tarmaǵında Windows 11 operatsion sistemasınıń shama etilgen beta versiyası haqqında maǵlıwmatlar payda boldı. Ol jaǵdayda islep shıǵıw biykar etilgen Windows 10 X interfeysine uqsas interfeys, sonıń menen birge Windows 11 ushın qayta islengen kórinis hám sawda belgisi kórsetildi [10].
.ml
Siltemeler
Toppdomän
Windows 11
Islep shıǵıw tariyxı
Microsoft Build 2021 programmistler konferenciyasında Microsoft bas direktorı Satya Nadella Windowstıń keyingi áwladı haqqında sóz yuritdi. Ol bir neshe aydan berli jańa operatsion sistema ústinde islenip atırǵanlıǵı hám de jaqın orada onıń rásmiy prezentaciyası bolıwın ayttı [11]. Nadella sóylewinden bir hápte ótip, Microsoft Windowstıń 2021-jıl 24-iyunǵa joybarlastırılǵan ilajına mirátnama jiberiwdi basladı [12][13]. 21-iyun kúni Microsoft Windows 11 ústinde islep atirǵanlıǵı haqqındaǵı xabarlar tarqaldı.
24-iyun kúni Microsoft Windows 11 rásmiy prezentaciyaın ótkerdi. Ilaj 11:00 (Nyu-York waqıtı menen), 16 :00 (Tashkent waqıtı menen) de baslandı. Ol jaǵdayda bolg'usi operatsion sistema jańalıqları kórsetildi.
Jańalıqları
Interfeysde Bul sistema “Microsoft Fluent Design” dep atalıwshi jańalanǵan paydalanıwshı interfeysine iye. Pútkil sistema ashıqlıq, sayalar hám domalaq múyeshlerge iye ekenligi menen ajralıp turadı [14]. Qayta islengen Jumısqa túsiriw («Pusk») menyusı engizildi, ol wazıypalar paneli ortasında jaylasqan (lekin onı aldınǵı sıyaqlı jaylastırıw múmkin), janlı plitkalar joq. wazıypalar paneli de oraylastırılǵan hám ápiwayılastırılgan [10]. Windows 10'da ilgeri usınıs etilgen wazıypalardı kóriw funksiyası jańalanǵan dizayn tiykarında islep shıǵılǵan. Sonıń menen birge jańa sistema ikonkalari, dawıslar hám vidjetlar qosılǵan [15].
Windows 11 jańalanǵan Segoe UI variable shriftin óz ishine aladı. Shrift aldınǵı Segoe UI shriftinde esapqa alınbaǵan zamanagóy joqarı DPI displeylerin qollap-quwatlawǵa mólsherlengen[16].
Islep shıǵıwshılar Windows 11'da fon wazıypaları menen islewdi jaqsıladilar, bul bolsa onı aldınǵınan kóre tezirek hám natiyjelilew islewin támiyinlewge alıp keledi.
Kirisiw hám óshiriw ekranları ushın standart kók reń sxeması qara reń menen almastırildi. “Ólik kók ekran” (BSOD) da qara rangga ózgertirilgen[17].
Ózgerisleri Qosımshalar hám basqa kontentlar ushın birden-bir dúkan retinde xızmet etiwshi “Microsoft Store” Windows 11'da qayta islep shıǵıldı. Endi Microsoft islep shıǵıwshılarǵa Win32, Progressive Web Apps hám basqa qabarǵan jerlew texnologiyaların standart Universal Windows Platform qosımshaları menen bir qatarda “Microsoft Store”da tarqatıw imkaniyatın jarattı [18].
Sonıń menen birge Windows 11 “Chromium”ga tiykarlanǵan “Microsoft Edge” veb-brauzeri menen támiyinlendi. Bul brauzer “Internet Explorer”ni óz ishine almaydı hám de qollamaydı [22].
Jańalanǵan Xbox qosımshası, sonıń menen birge Xbox Series X/S'da usınıs etilgen “Auto HDR” hám “DirectStorage” texnologiyaları Windows 11'ga qosıldı. Sol sebepli operatsion sistemaǵa kompyuterde “DirectX12” grafik kartası hám de “NvMe-SSD”ni qóllawı talap etiledi.
Android ushın Windows tómen sisteması
Dáslepki versiyalarda bul funksiya kiritilmegen bolsa -de[25][26], kelesi 2022-jılǵa mólsherlengen Windows 11'ning jańalanıwında rásmiy paydalanıwshılarǵa Android ushın jańa Windows tómen sisteması (WSA) hám Android ashıq derek joybarı (AOSP) járdeminde Android qosımshaların ornatıw hám jumısqa túsiriw imkaniyatın beriw názerde tutildi (biraq bunı oktyabr jańalanıwında da qılıw múmkin). Android qosımshalardı Microsoft Store'dagi “Amazon Appstore” arqalı alıw múmkin[27]. Qosımshalardı jumısqa túsiriw ushın Microsoft esap qaydnomasi, Amazon esap qaydnomasi, “Amazon Appstore” klientiniń bir retlik ornatılıwı hám de kompyuterde 8 Gb yamasa odan kóp operativ yad (RAM) talap etiledi[28][29][30][31][32]. Bunnan tısqarı paydalanıwshılar Android qosımshalar kompleksi (APK) fayl formatınan paydalanıp, hár qanday derekten Android qosımshaların kóshirip alıp ornatıwları múmkin.
Qawipsizlik
Minimal sistema talaplarınıń bir bólegi retinde Windows 11 tek Isenimli platforma modulı (TPM) 2. 0 qawipsizlik protsessoriga iye apparatlarda isleydi[33]. Microsoft maǵlıwmatlarına kóre, TPM 2. 0 protsessori proshivka hám qosımsha apparatlarǵa hújimlerden qorǵawlanıw ushın “oǵada zárúrli” esaplanadı. Bunnan tısqarı, Microsoft endi Windows 11 apparatlarında ornatılǵan hám standart virtualizatsiyaga tiykarlanǵan qawipsizlik (vBS), “Hypervisor Protected Code Integrity” (HvCI) hám “Secure Boot” bolıwın talap etedi. Operatsion sistema, sonıń menen birge, nol kúnlik ekspluataciyadan qorǵaw ushın qollap -quwatlanatuǵın Intel hám AMD protsessorlari ushın úskeneler kompleksinen qorǵawlanishga iye.
Aldınǵı (Windows 10 ) sıyaqlı Windows 11 de Windows Hello arqalı kóp faktorli autentifikatsiyani hám biometrik autentifikatsiyani qollap -quwatlaydı.
Sistema talapnaması Windows 11 tek 64 bitli versiyada usınıs etiledi. Daǵaza etilgen waqıtta minimal sistema talapları : eki yamasa odan kóp yadrolı 1 gigagertsli protsessor; 4 GB operativ yad (DDR), lekin 8-16 GB operativ yad bolsa maqsetke muwapıq boladı ; 64 GB qattı disktan bos jay; DirectX 12/WDDM (Windows Display Driver Model) 2. x'ni qollap -quwatlaytuǵın videokarta bolıwı kerekligi aytılǵan.
Aydarha teregi
Sokotra ańızında aydarha mudamı pil menen urıs qılǵan. Nátiyjede pil hám aydarha qanı tógilgen orında aydarha terekleri ósip shıqqan delinedi. Kanar atawlarında 6000 jılǵa shekem ómir kórgen aydarha teregi tabılǵan. Házirgi kúnde 2000 jaslı aydarha terekleri ushraydı.
Derek
Драконово дерево[]
Joseph Goebbels
Gebbels Yozef Paul (1897.29.10—1945.01.05) —1933-jıldan fashistler Germaniyası úgit-násiyatlaw mekemesiniń baslıǵı. Rasizm, zorlıqshılıq hám qaraqshılıq urıslarınıń ideologiyalıq jetekshisi. 1944-jılda qatarasına áskeriy saparbazlıq boyınsha imperiya wákili etip tayınlanǵan. Germaniya táslim bolıwı menen ózin-ózi óltirgen. Nyurnberg xalıqaralıq sud processinde tiykarǵı nacist áskeriy ayıpkerlerinen biri dep tabılǵan.
Sucuali
Sucuali — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Tercan rayonına qaraslı awıl.
Altıngúl Óteniyazova
Altıngúl Uteniyazova
Biografiyası
Uteniyazova Altıngúl Palwanovna 1965- jılı Taxtakópir rayonında tuwılǵan.Dáslep awıldaǵı segiz jıllıq  mektepte,keyin kásip texnikalıq oqıw orınında orta bilim iyelep, Qaraqalpaq Mámleketlik Universitetiniń jurnalistika qánigeligin pitkergen.Dáslep "Bilim" baspasında ,keyin 1991- jıldan baslap Qaraqalpaqstan respublikası teleradiokompaniyasında xızmet etip keledi.
2004- jıldan Ózbekstan xám Qaraqalpaqstan Jazıwshıları Awqamınıń aǵzası bolǵan.
Kitapları
Balalarǵa arnalǵan "Umıtshaq" gúrrińler toplamı, "Qız kúndeligi" gúrrińler toplamı,"Júreklerde bar bol, muhabbat","Jaqsılıqqa tájim","Ayqulaq" poeziyalıq toplamları,"Ańlattıń maǵan" atlı tańlamalı shıǵarmaları  kitap bolıp baspadan shıqtı
Dóretiwshiligi
"Qızıń- ar namısıń" atlı muzıkalıq draması Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq sazlı teatrı saxnasında qoyılǵan.
"Arzıwlı jollar" teleserialı Qaraqalpaqstan telekanalında,96 bólimnen ibarat "Tırnalar kiyatır" atlı radioserialı  Nókis FM radiosı arqalı tamashagóyler názerine usınıldı hám joqarı bahalandı.
"Ayqulaq","Aramızdaǵı ápsanalar","Ata mákan saǵınıshı","Qálbimdegi qosıqlar"kórsetiwlerin tayarlap, birneshshe jıllardan beri tele tamashagóyler alǵıslarına miyasar bolıp kiyatır.
Jetiskenlikleri
Altıngul Uteniyazova "Ózbekstan Respublikasında xızmet kórsetken jurnalist", " Qaraqalpaqstan respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri "
Shańaraǵı
Ómirlik joldası Tolıbay Pirimbetov ta telejurnalist.Perzentleri Raushan, Ajiniyaz,Baxbergenler de joqarı maǵlıwmatlı qánigeler sıpatında el xalqımızǵa xızmet etip keledi.
A.Uteniyazovanıń eki júzge jaqın qosıqlarına belgili kompozitorlarımız tárepinen nama jazılıp,elimiz bayramlarında belgili qosıqshılarımız tárepinen atqarılıp kiyatır.
Respublikalıq gazeta jurnallarda ótkir mazmunlı maqalaları, publicistikalıq dóretpeleri,ocherkleri menen jiyi-jiyi kórinip turadı.
Stiv Jobs
Steve Jobs 1955-jıl 24-fevralda Kaliforniya shtatidagi Mountain view qalasinda tuwılǵan. Onıń jaslıq hám óspirimlik jılları bulmanda ótken. Jobs mektep degi balalardan talay parq qılatuǵın ediJobsdiñ haqıyqıy ata-anası jas studentler bolǵanı hám shańaraq qurmagani ushın gódekti baǵıp alıw ushın berip jiberedi. Pol hám Klara Jobslar bolsa onı baǵıp aladı. Balanıń túp ákesi Abdulfattoh Jan Dárwishlerdiń kiyimiliy, Siriyalik musulmon, túp anası Joanna Simpson bolsa amerikalıq. Olar keyinirek shańaraq quradi hám Dárwishlerdiń kiyimiliy siyasiy pánler, Simpson esa tilshunoslik tarawinda iskerlik júrgizedi. Mona Simpson, olardıń qızı hám Steve Jobstiñ siñlisi, búgin belgili jazıwshı hayal. Steve Jobstiñ olar menen munasábeti jaqsı edi.[4][5] 2003-jıl Steve Jobsning asqazan asti bezinde rak payda boladı. Emlengeninen keyin aldın ózin talay jaqsı sezim etedi, lekin pútkilley dúzelip ketpeydi. 2009 -yil jigarini transplantatsiya etdiradi. Biraq den sawlıǵın hesh jaqsılanbag'annan 2011-jıl avgust ayında Applening bas direktorlı (CEO) lawazımınan túsedi hám basqarıw komitetiniń jetekshisi etip tayınlanadı. Steve Jobs 2011-jıl 5-oktyabrda 56 jasda odaǵı rakning jalalashi (metastazi) sebepli nápesi toqtap dúnyadan kóz jumdı.[6][7][8]
Barito
Barito (indon. Barito) — Indoneziyadaǵı Kalimantan atawındaǵı dárya. Ol tiykarınan Oraylıq Kalimantan provinciyası arqalı, tómengi aǵımı bolsa Qubla Kalimantan provinciyası arqalı aǵıp ótedi hám ayırım aymaqlarda tábiyiy administrativlik shegara xızmetin atqaradı. Banjarmasin qalası qasında bir neshe kishi dáryalar menen ulıwma delta payda etedi hám Yava teńizine quyıladı. Uzınlıǵı 880 km. ge jaqın, háwiziniń maydanı 100 000 km² ge jaqın.
23-may
23-may kún tarıyxı
–Dunyajúzlik tasbaqa lar kúni
–Yamaykada miynet kúni
1707-jılı haywanat dunyası klassifikaciyasın dúzgen shved alımı Karl Linney dunyaģa kelgen
ген
1729-jılı Italiyalı publisist hám satirik jazıwshısı Djuzeppe Parini dunyaģa kelgen
1877-jılı Ruminiya knyazlıģı Turkiyadan tolıq gárezizligin járiyaladı
1915-jılı Italiya Avstriya-Vengriyaģa urıs ashtı hám Birinshi jáhán urısına kirdi
1922-jılı Uolt Disney óziniń Laf-o-Gram Films kompaniyasın jarattı, bıraq ol tez arada bankrot boldı
1944-jılı Germaniya Federativ Respublikası dep daģaza etildi
1938-jılı Sovet hám Rossiya sport talqılawshısı, aldıńģı furbolshı hám qorģawshısı Vladimir Pereturin dunyaģa kelgen
1951-jılı Sovet hám Rossiya shaxmatshısı, jáhán chempionı, xalqaralıq grossmeyster Anatoliy Karpov dunyaģa kelgen
1990-jılı «Qazaqstan Sovet Socialistik Respublikası Prezidenti abıroyı hám qádir qımbatın qorģaw haqqında»ģı nızam qabıl etildi
1992-jılı Nanganda Babaraxim Mashrab muzeyi hám háykeli saltanatlı ashılıw máresimi bolıp ótti
1996-jılı Germaniyanıń Bonn qalasında ingliz,nemis,fransuz hám rus tillerinde baspadan shıqqan «Islam Karimov–jańa Ózbekstan Prezidenti» kitabınıń kórgezbe máresimi bolıp ótti
Xromosomalar
Tirishilik formalarınıń barlıǵı óz dúzilisi hám iskerligin belgilewshi násillik elementlerge iye. Viruslardıń násillik elementleri DNK yamasa RNK molekulasında kórsetilgen boladı. Prokariottıń tiykarǵı násillik apparatı saqıyna tárizli DNKdan ibarat bolıp, nukleoyd dep ataladı hám citoplazmada jaylasadı. Bakteriya DNK sı gistonlı menen kompleks payda etpeydi, nátiyjede xromosoma quramına kiriwshi barlıq genler «islep turadı». Eukariotlardıń násillik xabarı xromosomalarda toplanǵan boladı, xromosomalar DNK hám gistonlı beloklardan ibarat boladı. Eukariotlardıń bir-birinen parıqlanıwı olardaǵı násillik xabardıń hár qıylı bolıwına baylanıslı. Olar xromosomalar sanı hám olardaǵı genler muǵdarı hám sapası menen parıqlanadı.
Ayoz kárwansarayı
1920-jılǵı Buxara revolyuciyasına shekem ol jerde ıdıs-tabaq ónimleri kótere sawdası menen shuǵıllanılǵan. Keyinirek kóp jıllar jataqxana wazıypasın atqarǵan, bara-bara qurılıs hám xojalıq taslandıqına to'lib barǵan. 2003-jıldan berli yarım buzılǵan jaǵdayǵa kelip qalǵan karvonsaroyni fransuz asotsiatsiyasi tárepinen qayta qurıw jumısları alıp barılmaqta.
.md
.md — Moldaviya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
סיומת אינטרנט Toppdomän
Hans Luther
Hans Luther (aytılıwı: Hans Lyuter; 1879-jıl 10-mart, Berlin, Germaniya imperiyası — 1962-jıl 11-may, Dusseldorf, Germaniya) — nemis mámleket ǵayratkeri, finansshı hám diplomatı, Germaniya kancleri (1925—1926), Reyxsbank prezidenti (1930 — 1933).
Jaslıq jılları. Mámleket xızmetindegi iskerligi
Hans Luther Berlinda, Lutheran shańaraǵında, bay, aǵash ónimler sawdageri Otto Luther (1848-1912) hám Wilhelmina Lutherning (Hyubner) xonodonida tuwılǵan.
1897-jılda Leybnits gimnaziyasini tamamlagandan keyin Jeneva universitetinde huqıqtanıw boyınsha oqıwdı basladı. Ol Berlin universiteti hám Kil universitetlerinde oqıwdı dawam ettirdi. 1904-jılda mámleket yuridikalıq imtixanların artıqmash bahalarǵa tapsırdı. 1907-jıl mart ayında bahalaytuǵın ataǵı ushın imtixannan keyin, Magdeburg magistratining yuridikalıq bólimi baslıǵı etip tayınlandi.
Luther 1913-jıl fevralına shekem Magdeburgda qalıp, Prussiya qalalar birlespesiniń kommerciya direktorı lawazımın iyeledi.
1918-1922-jıllarda — Essen oberburgomistri (meri) bolǵan. 1919 -jılda texnikalıq redaktor Geynrix Raysner, bankir Wilhelm fon valdtauzen hám ximik Frants Fisher menen birgelikte „Reyn-vestfaliya sanaat zonasında pán hám turmıs jámiyeti“ga tiykar salǵan. Keyinirek jámiyet Texnologiyalar Úyine (HDT) aylantırildi, ol búgingi kúnde Germaniyanıń eń áyyemgi ǵárezsiz texnikalıq tálim institutı bolıp, bas rezidenciyası Essen qalasında hám filialları Berlin hám Myunxenda jaylasqan.
1922-jıl noyabrde partiyasız bõlishiga qaramay, usınıń menen birge, Germaniya Xalıq partiyasına (NNP) jaqın siyasatshı retinde Germaniyanıń Azıq-túlik hám awıl xojalıǵı ministri etip tayınlanǵan.
1923-jıl oktyabr ayında NNP baslıǵı G. Strezeman húkimetinde finans ministri etip tayınlandi. Giperinflaciya nı tamamlawǵa qaratılǵan pul reformasın ámelge asırıwdı qadaǵaladı. 1923-jıl 15-noyabrde Rent markası hám 1924-jıl 30-avgustta — Reyxsmark mámilege kirgizildi.
Kansler lawazımında. Napaqaǵa shıǵıwı
1925-jıl yanvarında „úlken koaliciya“ bóleklengeninen keyin, prezident Ebert kansler Strezeman usınısına kóre, oǵan húkimet dúziw wazıypasın tapsırdı. Luther húkimeti Veymar Respublikası nıń birinshi oń qanat húkimeti boldı, onıń quramına social-demokratlar kirmedi, lekin dáslepki bar Germaniya Milliy xalıq partiyası (NNPP) wákilleri kirdi. Sol jıldıń fevral ayınıń aqırında Ebert óliminen keyin, ol 12 kún dawamında waqıtsha prezident wazıypasın atqarıp turdı. nobaý|Lutherning Reyxs ministrleri. 1925-jıl 1925-jıl 5-16 -oktyabr kúnleri Lokarno qalasında bolıp ótken xalıq aralıq konferensiyada qatnasdı hám onda Lokarno shártnamaların imzoladi. Bul „Lokarno daǵdarısı“ ni keltirip shıǵardi — 25-oktyabrda NNPP partiyasına tiyisli ministrler húkimetti ketiwdı hám ol parlament degi kópshilikti joǵatdı. 26 -oktyabrda jumıstan bosaǵan mılletshil fon Shliben ornına ol finans ministri lawazımın iyeledi jáne onı 1926 -jıl 20 -yanvarǵa shekem kansler lawazımı menen bir waqıtta iyelep turdi. 1925-jıl 19 -noyabrde onıń kabineti Lokarno shártnamaları imzolanganidan keyin iste'foga shıǵıwǵa qarar etdi. 27-noyabr kúni Reyxstagdagi SPD fraksiyasi shártnamalardı ratifikatsiya qılıw ushın dawıs berdi, qarar 291 dawıs menen (174 dawıs qarsı ) qabıllandı. ministrler Mákemesi 5-dekabrde iste'foga shıqtı.
1926 -jıl 13-yanvar Prezident Gindenburg Lutherga ministrler mákemesin dúziwdi buyırdı hám bir hápte ótip Reyx kansleri wazıypasın orınlawshı sotsial-demokratlar hám mılletshillersiz jańa orayshı azshılıq húkimetin usınıs etdi.
1926 -jıl 1-mayda húkimet elshixonalar hám konsulliklarga respublika bayraǵina menen bir qatarda qara -aq-qızıl (imperator bayraǵıniń reńleri) joqarı múyeshda kishi qara -qızıl -altın tusli sawda flotı bayraǵinadan paydalanıwǵa ruxsat berdi. Bul 1926 -jıl 12-mayda sotsial-demokratlar, kásiplik awqamları hám Reyxsbannerning ǵázepin qozǵatdı. Reyxstag húkimetke eskertiw berdi hám Lutherning ekinshi kabineti de iste'foga shıqtı.
1929 -1933-jıllarda Germaniya Xalıq partiyası aǵzası edi. Lekin, 1960 -jılda baspa etilgen „Partiyasız siyasatshı“ atlı memuarlari basında ol óziniń partiyasızligini aytıp otedi. oñğa|nobaý|Otto Gesler (shepte) hám Hans Luther (ońda) Napaqaǵa shıqqanınan keyin, ol "Germaniya Imperial Temirjolları" Deutsche Reichsbahn basqarıwı aǵzalıǵına tayınlandı, biraq, avtomobil jollarıniń eki taypalı sistemasına ótiw boyınsha sudta jeńiliske ushıraǵannan soń, lawazımdı tark etti. Finanslıq hám sanaat kompaniyaları gúzetiw keńeslerinde qatar lawazımlarda islegen. Sonıń menen birge, ol nemis ipoteka bankleriniń qospa toparın basqarǵan. 1928-jılda „Imperiyani jańalaw birlespesi“ne tiykar salǵan, bul reforma izertlew orayı keyinirek kópshilik aldında „Lutherbund“ atı menen atalǵan. Onıń tiykarǵı maqseti ámelde bar bolǵan mámleket hám Prussiyanıń ajıratıwın saplastırıw edi. Prussiya ámeldegi milliy dúziliwde pútkil xalıq záleline gegemon mámleket baǵdarın júrgizedi, dep shama etilgen edi. Huqıq hám múmkinshilikler hár tárepleme bóliniw hám kepilliklerdi keńeytiw boyınsha tómendegiler usınıs etildi: Prussiyaǵa óziniń tariyxıy kelip shıǵıwına kóre óziniń mámleket hám mámleket múlki koncepciyasın saqlap qalıwǵa ruxsat beriliwi kerek, biraq ózi imperator jerleri mártebesi berilgen bir neshe ǵárezsiz aymaqlarǵa bóliniwi kerek.
Reyxsbanktiń baslıǵı sıpatında
nobaý|Hans Luther 1925-jılda. 1930-jıl 7-martda Reyxsbanktiń prezidenti Shaxt napaǵa shıǵıwın járiyaladı hám sol kúni keshte húkimet Lutherdiń Reyxsbank prezidenti etip tayınlanıwın jaqlap shıqtı, bul isbilermen sheńberlerde húrmet qazanǵan rent markası engiziliwinde úlken rol oynaǵan edi. Reyxsbank qasındaǵı Bas keńes 11-mart kúni onıń bank prezidenti lawazımına kandidatin tastıyıqladı. Bul lawazımda ol deflyaciya strategiyasına ámel etti. Ózinen aldınǵı Shaxtqa salıstırǵanda, ol hálsiz menejer esaplanǵan hám Reyxsbank basqarıwına ǵárezli edi. Bunnan tısqarı, onıń bank iskerligi joq ekenligi sın pikir etildi, bul bolsa onıń kásiplik qábiletlerine gúmán oyattı. 1931-jıldıń jazında ol kredit daǵdarısına dus keldi. „Altın bank qaǵıydası“ na muwapıq, tartılǵan kapitaldı ıqtıyar etiw múddeti onı qaytarıw waqtına tuwrı keliwi kerek edi. Lekin, sırt elden alınǵan múddeti ótken kreditlerdiń qaytarıp alınıwı hám tap sonday tártiptegi valyuta aǵımınıń kirip kelmewi finanslıq támiynlew deficitligine alıp keledi. Bul faktler aldınnan málim bolsa da, húkimet hám Reyxsbank bunday jaǵdayǵa tayın emes edi. Daǵdarıstıń kelip shıǵıwına 1931-jıl may ayında Avstriyadaǵı eń iri jeke banktiń sınıwı hám Birinshi jáhán urısı nan keyin nemis reparaciyaları ushın keleshektegi tólemlerdi tólew boyınsha dodalawlar fonında shet el kapitalınıń ketiwi sebep boladı. Daǵdarıstıń ekonomikalıq aqıbetleri qáweterli edi. Reyxsbankte dizimnen ótken sırt el valyutası shıǵıp ketiwi sonshelli joqarı edi, bul yuridikalıq qatlam shegarasına jetpes edi. Túrli finanslıq institutlar da qıyın jaǵdayǵa túsip qaldı. Mısal ushın, DANAT-Bank hám Dresdner Bank ózleriniń tólewge ılayıq emeslikleri haqqında xabar beriwi kerek edi. Krizisti saplastırıw ushın etilgen barlıq umtılıw-háreketler nátiyje bermadi. Aqır-aqibette, siyasıy dárejede onı saplastırıwdıń sheshiwshi ilájları tabıldı.
Keleshekte ol úlken kreditler alıw ushın, Adolf Gitler diń jumıs orınların shólkemlestiriw dástúrin qollap-quwatladı, biraq modernizaciya ushın kóbirek kredit alıwǵa qarsı shıqtı. 1933-jıl mart ayında ol Reyxsbank administraciyasınan azat etildi. Ol AQShqa elshi etip tayınlandi hám bul lawazımda 1937-jılǵa shekem isledi.
Xalıq ráwiyatları
Qaraqalpaq xalqı awızeki ádebiyatqa oǵada bay
Tórebek xanım hám basqalar.
Iskender Zulqarnayn, Shıńǵısxan, Ámir Temur,
Nawayı, Hákim Ulıqpan t.b. tuwralı da dóretilgen
ráwiyatlar bar.
Kóp ǵana ráwiyatlar ataqlı biyler, batırlar, jıraw,
biy, Turım biy, Amanbay batır, Ótesh batır, Soppaslı
basqalar haqqında. Usı atamadaǵı ráwiyatlardıń hámmesinde de haqıyqat tariyxta bolǵan, jasaǵan tariyxiy
tulǵalardıń atlarına baylanıslı kórkem etip dóretilgen
áńgimelerdi bayqaymız.
Solay etip, xalıq arasında dóregen ráwiyatlardıń
birewleri bir xalıqtıń arasında keń taraǵan bolsa, al
birewleri pútkil dúnya xalıqları arasında da tarawı
múmkin.
Ráwiyatlar qanshelli dárejede qıyal hám kóterińkilik
penen dóretiliwine qaramastan ózleriniń tariyxıylıǵı
menen ayırılıp turadı. Mısalı, qaraqalpaq xalqınıń
tariyxında jasap ótken Maman biy, Turım biy, Erejep
olardıń ómir jolındaǵı ayırım tariyxıy haqıyqatlıqlar
kórkemlik penen bayanlanıp, qızıqlı ráwiyatlar dóregen.
Bul ráwiyatlarda da olar tereń aqıl-oy, tapqırlıq,
dilwar, sózge sheshenlik, batırlıq, sóz jarısında albırap
saspaytuǵın sabırlılıq sıyaqlı qásiyetlerdi óz boyına
jámlegen adamlar bolǵanlıǵı haqıyqatlıq penen sóz
etiledi.
Silicon Valley Bank
SVB Financial Group Kaliforniyada jaylasqan finanslıq topar. Iskerliginiń tiykarı Silicon Valley Bank (Silicon oypatlıǵı Banki) esaplanadı. AQShtan tısqarı Ullı Britaniya, Irlandiya, Germaniya, Izrail, Qıtay, Gonkong, Hindstan, Daniya, Kanada hám Kayman atawlarında da iskerlik júrgizedi. Kompaniya 2021-jılǵı Fortune 500 diziminde 613-orındı iyeledi.
Silicon Valley Bank 1983-jılda Kaliforniya shtatınıń San-Xose qalasında islengen. 1985-jılda Palo Altoda, 1986-jılda Santa Klarada bólim ashılǵan. 1988-jılda baslanǵısh akciyalar jaylasıwı ótkerildi. 1995-jılda shtab-kvartira San-Xoseden Santa Klaraǵa kóshirildi. 1999-jılda Delaverde dizimnen ótken SVB Financial Group holding kompaniyası dúzildi. 2004-jılda Ullı Britaniya hám Hindstanda, 2005-jılda bolsa Qıtay hám Izrailda xızmetler baslandı. 2012-jılda Shanghai Pudong Development Bank penen Qıtayda venchur kapitalın finanslıq támiynlew menen shuǵıllanatuǵın qospa kárxana dúzildi.
Smit basshılıǵında bank 1990-jıllardıń baslarında portfoliosınıń 50% n quraytuǵın joqarı dárejedegi qáwipli kóshpes múlk krediti biznesine diversifikaciya etildi. 2020-jıl aqırında aktivler 116 milliard dollardı quradı, sonnan 49 milliard bólegi qımbatlı qaǵazlarǵa tuwrı keldi (tiykarınan, ipoteka kreditleri), 45 milliard berilgen kreditlerge tuwrı keldi (tiykarınan, texnologiya hám den-sawlıqtı saqlaw salasındaǵı kompaniyalardı venchur finanslıq támiynlew sheńberinde 30 millionnan artıq kreditler); berilgen kreditlerdiń derlik yarımı Kaliforniya,Nyu-York hám Massachusets shtatlarına tuwrı keldi. Zárúrli iskerlik baǵdarı- AQShtıń batıs bólegindegi vino xojalıqların finanslıq támiynlewge, qabıl etilgen depozitlar 102 milliard dollardı quradı.
.mg
.mg — Madagaskar ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
סיומת אינטרנט Toppdomän
Malay arxipelagı
Malay arxipelagı (malay hám indon. - Kepulauan Melayu, ingl. - Malay Archipelago) — dúnyadaǵı eń úlken arxipelag.
Byudjet
Byudjet — inglis tilinen kelip shıǵıp, "ǵazna" degen mánisti ańlatadı. Byudjet XVII ásirdiń ekinshi yarımında Franciyada burjuaziya revolyuciyasınan keyin ornatılǵan. XIX ásirdiń ekinshi yarımında byudjet ataması Evropa ellerinde tarqalǵan hám XX ásirden derlik barlıq ellerde byudjet kategoriyası paydalanıla baslandı.
Ózbekstannıń mámleketlik byudjeti dúzilisi
Mámleket byudjeti tómendegi dárejedegi byudjetlerden ibarat:
Byudjet shólkemi
Mámleket funkciyaların ámelge asırıw ushın belgilengen tártipte mámleket hákimiyatı organlarınıń qararına muawapıq dúzilgen, mámleket byudejeti qarjıları esabınan saqlap turılatuǵın komemerciyalıq emes shólkem
Úyrekler
Jabayı úyrekler bunnan 3000 jıl burın úyde qolǵa úyretilgen. Asırandı úyreklerdiń máyeginiń dámi onsha jaqsı bolmaǵanlıqtan, ádette, gósh alıw ushın baǵıladı. Olardıń Moskva, Pekin, Ukraina porodaları kóbeytiledi. Úyreklerdiń eki aylıq shójeleriniń salmaǵı 2,6 kg hám onnanda kóbirek boladı.
.mh
.mh — Marshall Atawları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Spektr
oñğa|nobaý|296x296 nükte|Ayqulaqtaǵı spektr Spektr (lot. spectrum — „kórinis“)Kontinuum ishinde ózgeriwshi ayrıqshalıqlar kompleksi bolıp tabıladı. Optikalıqadan bir mısal etip aq jaqtıliqtı alıw múmkin: odaǵı reńler (jaqtılıq qásiyetleri) úzliksiz ózgerip baradı. Jaqtılıq spektrin spektroskopiya páni úyrenedi.
Spektr (lot. spectrum — ayda sawlelendiriw, suwret) (fizikada) — 1) sistemanı yamasa processti xarakteristikalaytuǵın qandayda bir fizikalıq shamanıń barlıq bahaları kompleksi. S. diskret (uzlukli) hám úzliksiz boladı ; 2) qandayda bir nurlanıwda ámeldegi bolǵan tolqın chastotaları kompleksi; 3) hár bir jóneliste arnawlı bir uzınlıqlı yamasa chastotalı monoxromatik tolqın tarqalatuǵın etip ajıratılǵan elektromagnit nurlanıw ; 4) ekran, fotoplastinkadagi suwret; 5) elektromagnit nurlanıw kórinetuǵın jaqtılıqtan ibarat bolǵanda S.payda etetuǵın reńli jol. Hár qıylı nurlanıwlardıń element tárepinen jutılıw hám shıǵarıw S. lari, elektromagnit tolqınlar ózgeriwshen toklarınıń chastota S. lari, Quyash xromosferasining S. hám basqa kóplegen S. lar úyrenilgen. Bul jumıslar optikalıq spektral ásbaplar, tolqın hám chastota ólshewshiler hám basqa járdeminde ámelge asıriladı. Kóbinese terbelis chastotası S. dan paydalanıladı. Terbelistiń tábiyaatına qaray elektromagnit terbelisler Si, akustikalıq S, optikalıq S. yúrleri bar. Elektromagnit terbelisler Si, ásirese, optikalıq diapazondaǵısı (tolqın uz. 103—10~3 mkm) jetkilikli dárejede úyrenilgen. Optikalıq S. dıń shıǵarıw (obyektdan jaqtılıq shıǵıp atırǵanda payda boladı ),jutılıw (elementten jaqtılıq otip atırǵanda payda boladı ), shashıraw hám qaytarıw processlerinde júz beretuǵın túrleri bar. Ol ximiyalıq analizde, atom hám molekulyar fizikada hám basqalarda qollanıladı. Terbelis Si sızıqlı hám tutas túrlerge bólinedi. Sızıqlıi S. chastotaları birbirinen belgili shamada parq etiwshi garmonik terbelislerdi, tutas S. bolsa chastotaları túrlishe bolǵan garmonik terbelislerdi óz ishine aladı.
.ma
.ma — Marokko ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
סיומת אינטרנט Toppdomän
.ch
.ch — Shveycariya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Psixologiya
Psixologiya -insan iskerligi hám haywanlar minez-qulqı processinde haqıyqatlıqtıń psixik sáwleleniwi, psixik processler, jaǵdaylar, hádiyseler, qásiyetler haqqındaǵı pán. Psixologiyanıń izertlew predmetine sezimler hám aqıl obrazları, oylaw hám sezim, iskerlik hám qarım-qatnas sıyaqlı psixologiyalıq processler, kategoriyalar kiredi. Psixologiyanıń tiykarǵı wazıypaları — psixika nizamlıqların, insan psixik jaǵdayları qáliplesiwin filogenetik hám ontogenetik rawajlanıw birliginde ashıwdan ibarat esaplanadı. Usı wazıypalar sheshimin tabıwda psixologiya bir tárepden, biologiya páni tarawları menen, atap aytqanda, fiziologiya menen, basqa tárepden bolsa, sociologiya, pedagogika, mádeniyat tariyxı, logika hám de sociallıq pánler menen bekkem baylanısqa kirisedi. Psixologiya bárinen burın, psixikanıń insanǵa tán forması bolǵan sana hám ózin ózi ańǵarıwdı izertlew etedi.
Áyyemgi dáwirden baslap psixologiyalıq bilimler filosofiya hám medicina pánleri negizinde rawajlanıp kelgen. Grek shıpakerleri Gippokrat, Erasistrat psixikanıń organı miy ekenligin bilgen hám insan janın kosmostıń materiyalıq bólegi retinde ekenin aytqan. Olardıń ideyaları Platonniń "Jan máńgiligi" haqqındaǵı táliymatına keri qoyılǵan. Aristotel „Jan haqqında“ǵı shıǵarmasında psixologiyalıq túsinikler sistemasın islep shıqtı.
Orta ásirlerde psixikaǵa salıstırǵanda hár túrli kórinistegi ǵayrıtábiyiy qaraslar húkimranlıq etti. Sol sebepli psixologiyalıq bilimler rawajlanbay qaldı. Biraq, birpara filosoflar hám shıpakerler (Ibn Sino hám basqalar ) dóretpelerinde bul tarawda alǵa qádem qoyıldı. Insan qásiyetleri tuwrısındaǵı maǵlıwmatlar áyyemgi qol jazbalar, esteliklerde óz kórinisin tawa basladı. Túrli mámleketlerde hám qalalarda dúzilgen akademiyalarda (Xorezm, Samarqand, Kiev, Moskva hám basqa qalalarda ) psixologiya maydanınan tıńlawshılarǵa sabaq berilgen.
Evropa oyanıw dáwirinde Leonardo da Vinchi, X.Vives sıyaqlılar psixologiyanıń rawajlanıwına óz úleslerin qostı. XVIII ásirge kelip, M.V.Lomonosov, A.N. Radishchev, G.S.Skovoroda, T.Gobbs, B. Spinoza, G.Leybnits. J.Lokk, K.A.Gelvetsii, A.Golbax, D.Didrolar psixologiyada ádewir jańa ashılıw etti, onı ámeliy maǵlıwmatlar menen bayıttı. Psixologiya XIX ásirdiń 2-yarımına kelip, ǵárezsiz pán retinde ajıralıp shıqtı. Nemis alımı V.Vundt Leypsigda 1879-jıl dáslepki eksperimental laboratoriyanı úskenelewge eristi.
Psixologiya rawajlanıwında XIX ásirdegi eksperimentler bólek orın tutadı. Bul dáwirde psixologiyalıq real haqıyqatlıqtı úyreniw ushın metodlar kompleksi qollanıla baslandı:baqlaw, laboratoriya eksperimenti, tábiyiy eksperiment, iskerlik nátiyjesin analiz qılıw, psixik processlerdi modellestiriw genetikalıq metodı, test, ekspert bahalaw, intervyu, anketa, sorawnama, ómir bayan hám taǵı basqalar. XIX ásir aqırı — XX ásir baslarında bir qatar psixologiyalıq ilimiy mektepler, jónelisler payda boldı: bixeviorizm, geshtaltpsixologiya, personalizm, freydizm hám taǵı basqalar. Psixologiyaniń rawajlanıwına I.M. Sechenov (psixikaniń reflektor tábiyatı), I.Pavlov (joqarı nerv iskerligi) táliymatları zárúrli úles bolıp qosıldı. Rossiyada V.M. Bexterev eksperimental laboratoriya (Qazan, 1885), Harkov universiteti hám N. N.Langeniń Odessadaǵi labaratoriyasi, G.Chelpanovtıń Kievdaǵi, S.Korsakovtıń Moskvadaǵı, keyinirek V.M.Bexterev, A. Lazurskiy, A.Nechayevlardıń Peterburgtaǵı, V.Chijdiń Yuryev (Tartu, Estoniya)daǵı eksperimental laboratoriyaları psixologiya rawajlanıwına bólek tásir ótkerdi. 1912-jıl Moskva universitetinde "Psixologiya institutı" ashıldı. Sol jılda I.A.Sikorskiy tárepinen Kievda jáhánda birinshi ret "Balalar psixologiyası institutı" payda etildi. XX ásirdiń 1-yarımında Rossiyada K.N. Kornilov, Blonskiy hám basqalar dialektikaǵa tiykarlanǵan ilimiy psixologiyani jaratıwǵa kiristi.
Házirgi zaman psixologiyasi kóp tarmaqlı psixologiyalıq bilimler sistemasınan ibarat pán esaplanıp, óziniń izertlew predmetine iye bolǵan kóplegen tarawlardan shólkemlesken: ulıwma psixologiya, aviaciya psixologiyası, áskeriy psixologiya, differensial psixologiya, psixofiziologiya, injenerlik psixologiyası, kosmik psixologiya, huqıq psixologiyası, medicina psixologiyası, neyropsixologiya, patopsixologiya, pedagogikalıq psixologiya, miynet psixologiyası, sport psixologiyası, arnawlı psixologiya, dóretiwshilik psixologiyası, menejment psixologiyası, marketing psixologiyası, social psixologiya, jas psixologiyası, shólkemlestirilgen psixologiya, dinge sıyınıw psixologiyası, shańaraq psixologiyası, psixologiya tariyxı, genetikalıq psixologiya, ámeliy psixologiya, eksperimental psixologiya, kásip psixologiyası, psixolingvistika, siyasiy psixologiya hám basqa psixologiyanıń tarmaqlarǵa ajıralıwınıń tiykarǵı sebebi onıń quramında qollanıwshı tarawlar payda bolıwı bolıp tabıladı. Psixologiya sanaatda, jámiyet basqarıwında, tálim sistemasında, den sawlıqtı saqlaw, mádeniyat, sport, transport, radio, televideniya hám basqa strukturalarda zárúrli máselelerdi sheshiwde belsene qatnas qılıp atır. Psixologiya erisken jetiskenlikleri shaxs múmkinshiliklerin ámelge asırıw hám olardı háreketke keltiriwde bólek orın tutıp atır hám de sol tiykarda miynet nátiyjeliligin asırıwǵa tásir ótkerip atır. Zamanagóy psixologiyada elektron -esaplaw texnikası, elektr hám ximiyalıq qurallar járdemi menen psixikanı tereń úyreniw sıyaqlılar qollanılıp atır. Psixologiyada ózin ózi baqlaw (introspeksiya) metodı átirapında keskin tartıslar dawam etpekte. Birpara baǵdardaǵı psixologlar onı izertlew ótkeriwdiń tiykarǵı metodı dep aytsa, basqaları bolsa, onıń sheklengenligin tán aladı, bunıń ornına obiektiv metodlardan paydalanıwdı usınıs etedi. Obiektiv metodlar sebepli psixikanıń materiallıq negizi anıqlanǵan,insan ishki múnasábetleri menen subyektiv jaǵdaylar sebep baylanıslılıǵı jalǵız shaxsta, jámáátte kórinetuǵın bolıwı dálillengen. Jáhán jámiyetshiliginde AQSH, Angliya, Fransiya, Germaniya, Rossiya, Shveysariya mámleketlerinde ilimiy izertlew institutları hám oraylarında, universitetlerde psixologiyalıq izertlewler keń kólemde alıp barılmaqta.
Ózbekstanda psixologiya 1928-jıldan baslap házirgi Milliy universitette pán retinde oqıtıla baslandı. 1929-jıl Xalıq bilimlendiriwi komissarlıǵı qasında psixologiya laboratoriyası ashıldı. Keyinirek pedagogika institutlarında psixologiyaniń bir neshe tarawları boyınsha studentlerge bilim berile baslandı. XX ásirdiń 2-yarımında M. Vohidov, M.Davletshin sıyaqlı jergilikli kadrlar jetilisip shıqtı. Házirgi dáwirde psixologiya pánleri doktorlari V.Tokareva, E.Ǵoziyev, B.Qodirov, Ǵ. Shoumarov, R.Gaynutdinov, V.Karimova, Sh.Barotov, A.Jabborov, R.Sunnatovalar psixologiyaniń ulıwma psixologiya, pedagogikalıq hám jas psixologiyası, social psixologiya tarawları boyınsha izertlew jumısların ámelge asırmaqta. Psixolog qániygeler tayarlaw hám izertlew jumısları Ózbekstan milliy universiteti, SamDU, Ferǵana universiteti, Qarshı universiteti, Termiz universiteti bazalarında jolǵa qoyılǵan. Ózbekstanda psixologiyalıq xızmet engizilgen jáne onıń tarmaǵı barǵan sayın keńeyip barıp atır.
Derekler
Bul maqalada Ózbekstan milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maǵlıwmatlarınan paydalanılǵan.
Malay tili
Malay tili (óz atı: Bahasa Melayu) — avstroneziya tillerinen biri (Malayya-Polineziya bólimi, batıs toparı). Bul tilge qarata 1970-1990-jıllarda Malayziyada "malayziya tili" ataması da isletilgen.
Sumatra atawında, Malay yarım atawında, Kalimantan atawınıń qırǵaq boyındaǵı aymaqlarında, sonıń menen birge, bir qatar kishi atawlarda tarqalǵan.
Jazıwı latın álipbesine tiykarlanǵan.
.mc
.mc — Monako ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.ci
.ci — Kot-dIvuar ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Maten Seytniyazov
Màten Seytniyazov
.ci
Siltemeler
Toppdomän
Maten Seytniyazov
1934-jili Qanliko'l rayoninda tuwiladi.
Timor
Timor (indon. Pulau Timor, port. Timor) — Malay arxipelagınıń qubla bólegindegi ataw, eki ǵárezsiz mámleket: Shıǵıs Timor hám Indoneziya ortasında bólingen. Maydanı - 30 800 km². Eń bálent noqatı - Tatamaylau - 2963 m. Jergilikli ańızǵa kóre, Timor atawı ótmishte úlken krokodil bolǵan.
Maten Seytniyazov
Nòkis màmleketlik pedogogikaliq institutin tamamlap jumisin en' da'slep "Amiwdarya" jurnalinda baslaydi. Son'inan Jaziwshilar awqami xatkeri,Qaraqalpaqstan televedeniyesi ha'm radiosinda jumis isleydi.
1952-jil Jaziwshilar awqami ag'zasi boldi.
Shig'armalari; " Kàrim matros", "Na'pisqaw pishiq", " "Ba'rhama joldaman", " Jeti jurtqa sayaxat"siyaqli qosiqlari bar.
Adam
Aramizda insan hám adam túsinikleri birdey qáliplesken.Insan hám adam túsinikleriniń bir birinen ayirmashıliģı úlken.Yaģnıy adam bul biocociallıq maqluq biologiyalıq evolyuciya nátuyjesinde payda boladı, adamzat teginiń bir aģzasın ańlatadı.Al insan jámiyettiń aģzası retinde individtti sıpatlawshı belgilerdiń qásiyetlerdiń sisteması retinde jazılģan hám jazılmaģan nızamlarģa tolıq ámel qılatuģın shaxs. Soniń menen birge individ túsinigine de qosımsha kirgizip ótetuģın bolsaq individ túsinigi ózgeshr tákrarlanbas ózgesheliklerge iye adam, jeke shaxs esaplanadı.Bunday insanlar jámiyette belgili bir orinģa status qa iye bolıwı kerek.
Qusshılıq sanaatı
Ózbekistanda xalıqtı qus ónimleri menen támiyinlew ushın qus fermaları (fabrikaları) hám násilshilik zavodları qurılǵan. Fabrikalarda óndiris procesleri mexanizaciyalastırılǵan. Hárbir fabrikada násil beriwshi (qoraz hám mákien) hám máyek tuwıwshı quslar, shóje shıǵarıw (inkubaciya) cexları hám máyek hám gósh islep shıǵarıw, shıǵındıların qayta islewshi cexları boladı. Gósh jetistiriwshi fabrikalarda bunnan basqa, gósh ushın baǵılatuǵın yaǵnıy shójeler (broylerler) ósiriletuǵin cexlar da boladı. Bul cexlarda shójeleriniń salmaǵı 1,4—1,5 kg ǵa jetkenshe 60—70 kún baǵıladı. Broyler góshi jumsaq hám mazalı, mayı az boladı. Qus fabrikalarında tawıqlar arnawlı keteklerde baǵıladı, azıq pataslanbawı ushın dán hám suw ketekten sırtta jaylasqan nawaǵa quyıladı. Arnawlı apparatlar cexda temperatura, ıǵallıq, kún uzınlıǵı basqarılıp turıladı. Qısta tawıq qoranıń ishi jasalma usılda jaqtılıq berilip, kún uzaq bolǵanda tawıqlar kóbirek máyek tuwadı. Shójeler arnawlı inkubatorlarda shıǵarıladı.
Mineral resurslar
Mineral resurslar - bólek region (aymaqlar)da geologik izleniw va razvedka natiyjesinde aniqlanģan paydali qazilmalar. Mineral resurslar qayta tiklenbeytuģin tabiyiy resurslar esaplanadi. Olardi oʻzlestiriwge tayyarlanģan bólegi mineral shiyki bazasi bolip tabiladi. Mineral resurslar dep Jer sharinda paydali qazilmalar sipatinda aniqlanģan hám sanaat áhmiyetine iye bola alatuģin bayliqlarģa aytiladi.
Friedrich Ebert
Friedrich Ebert (Fridrix Ebert) — (1871-jıl 4-fevral — 1925-jıl 28-fevral ) Germaniya Sotsial-demokratiyalıq partiyasınıń (SPD) nemis siyasatshısı hám 1919 -jıldan 1925-jılda opatına shekem Germaniyanıń birinshi prezidenti bolǵan.
Ebert 1913-jıl avgust ayında Bebelning ólimi sebepli SPD basshısı etip saylandı. 1914-jılda, ol basshılıqtı qabıl etkeninen kóp ótpey, partiya Ebertning Birinshi Jáhán urısındaǵı Germaniya urısın finanslıq támiynlew ushın urıs kreditlerin qollap-quwatlawın soraǵan. Urıs waqtında jámiyettegi barlıq kúshlerdi urıstı tabıslı juwmaqlawǵa jıynash ushın siyasiy partiyalar ortasındaǵı ishki máseleler boyınsha dawlardı bastırıw kerek edi. Ol urısqa qarsı bolǵan partiyadagilarni ajıratıp alıwǵa háreket etdi, lekin bóliniwdiń aldın almadı.
Ebert 1918-1919 -jıllardaǵı Germaniya revolyuciyaında sheshiwshi shaxs edi. Birinshi jáhán urısı aqırında Germaniya respublikaǵa dep daǵaza etilgende, ol birinshi kansler boldı. Onıń sol dáwirdegi siyasatı birinshi náwbette Germaniyada tınıshlıq hám arqayi’nlikti qayta tiklewge, so'llarni bastırıwǵa qaratılǵan edi. Bul maqsetlerdi ámelge asırıw ushın ol konservativ hám mılletshil siyasiy kúshler, atap aytqanda, general vilgelm Groener hám oń qanat Freikorps basshılıǵındaǵı áskerler administraciyası menen birlespe tuzdi. Olardıń járdemi menen Ebert húkimeti bir qatar sotsialistik hám kommunistlik kóterilislerdi, sonıń menen birge, ońındaǵı kóterilislerdi, sonday-aq Kapp Putschni jeńiliske ushıraǵan etdi. Bul miyraslar onı jetekshi tariyxıy shaxsqa aylantırdı.
Jaslıǵı
1891-jılda Bremenga jaylawdı. 1893-jılda ol sotsialistik Bremer Burgerzeitung-de redakciya postini satıp aldı. 1894-jıl may ayında ol úy xizmetkersi hám kásiplik awqamlarında aktiv bolǵan qol jumısshısınıń qızı Luiza Rampga (1873-1955) úylendi. Keyinirek uBremen SPD partiyası baslıǵı etip saylandı. 1900-jılda Ebert kásiplik awqamı xatkeri (Arbeitersekretär) etip tayınlandi hám Bremer Burgerschaft (puqaralar komiteti) aǵzası, Sotsial-demokratiyalıq partiyanıń wákili etip saylandi. 1904-jılda Ebert partiyanıń Bremendagi milliy qurultoyiga baslıq etdi hám keń jámiyetshilikke jaqsı tanıs boldı. Ol sotsial-demokratiyalıq partiyanıń „mo'tadil“ qanatınıń basshısı hám 1905-jılda SPD Bas xatkerligine saylandı hám sol waqıtta Berlinga kóship ótti. Sol waqıtta ol Parteivorstand (partiya basshısı ) dıń eń jas aǵzası edi.
Birinshi jáhán urısı
1914-jıl iyul daǵdarısı baslanǵanda Ebert demalısta edi. Avgust sheshe basında urıs daǵaza etilgennen keyin, Ebert partiya gáziynexanashısı Otto Braun hám SPDning pulları menen Tsyurixga jol aldı. Ol 6 -avgust kúni qaytıp keldi hám SPD Reyxstag aǵzaların urıstıń zárúrli patriotlıq, qorǵaw sharası ekenligin, ásirese, Rossiya daǵı patshanıń avtokratik rejimine qarsı ilaj ekenligin tán olib, derlik bir dawıstan urıs qarızların yoqlab dawıs beriwge alıp keldi. 1916 -jıldıń yanvarında Haase iste'foga shıqtı. Ebert hám Filipp Scheidemann sıyaqlı basqa „mo'tadillar“ basshılıǵında SPD partiyası májilisinde qatnastı. Bul Reyxstag siyasiy partiyaları ortasında urıs dawamında ishki siyasat daǵı ayırmashılıqlardı bastırıw ushın ushın kúshlerdi jıynash ushın shártlesiw boldı. Bul partiyanı mawasalı tınıshlıq maqsetinde urıs tárepdarı boldı. Bul pozitsiya oxir-aqıbet SPDning bóliniwine alıp keldi. Urısqa keskin qarsı bolǵanlar 1917-jıl basında SPDni tark etip, USPDni quradılar. Tap sonday siyasat tartısları Ebertni 1916 -jılda Reyxstagning bir qansha shep qanat aǵzaları menen parlament birlespein toqtatıp, Oray partiyası hám Rawajlanıw partiyası menen jaqınnan sheriklik ete baslaǵanına sebep boldı. Keyinirek Ebert tárepinen haydalganlar ózlerin „Spartakchilar“ dep atawdı. 1916 -jıldan baslap Ebert óziniń Reyxstag delegatlarini Scheidemann menen boldı. Eger ol batıs iskerlik tarawında (nemis tilinde sóylesiwshi hám ańsatǵana qosılıwı múmkin bolǵan Lyuksemburgdan tısqarı ) áskeriy qaraqshılıq jolı menen támiyinlengen aymaqlıq tabıslar siyasatina qarsı shıqqan bolsa -de, Ebert urıs háreketlerin ulıwma qorǵaw gúresi retinde qollap -quwatladi. Ebert tórt balasınan ekewi urısda qaytıs bolǵanınan qattı joytıwdı basdan keshirdi: Geynrix 1917-jıl fevralında Makedoniyada, Georg bolsa 1917-jıldıń may ayında Fransiyada jangda qaytıs boldı. 1917-jıl iyun ayında Ebert basshılıǵındaǵı sotsial-demokratlar delegatsiyasi basqa mámleketler sotsialistlari menen (Lyuksemburgdan tısqarı ) batıs frontda hesh qanday aymaqtı anneksiya etpesten urıstı tamamlawǵa ıntılatuǵın konferensiya haqqında ózara kelisiwler aparıw ushın Stokgolmga jo'nab ketti. Biraq bul ǵayrat áwmetsizlikke dus keldi.
1918-jıl yanvar ayında Berlindagi kósher-dári zavodları jumısshıları ıs taslawǵa shıqqanında, Ebert ıs taslaw administraciyaına qosıldı. Lekin ıs taslawchilarni jumısqa qaytarıw ushın kóp háreket etdi. Onı ekstremist so'llardan bir neshe siyasatshılar „ishchilar klasına xoin“, oń tárepten bolsa „vatan xoini“ dep qaralawdı. Kayzer vilgelm II hám hár eki táreptiń kópshilik siyasatshıları onı zorlıqshılıqsız jumısshılardı jumısqa qaytarıwǵanı ushın onı qaharman dep biliwgen.
Parlamentlestiriw
Germaniya urısda 1918-jıl jaz aqırı hám kuzida jeńiliske ushıraǵan boldi. Ludendorf Germaniya imperiyasining „parlamentizatsiyasi“ ni, yaǵnıy hákimiyattı Reyxstagda kópshilikti shólkemlesken partiyalarǵa (SPD, Oray partiyası hám Rawajlanıw partiyası) ótkeriwdi yoqlay basladı.
Xalıq deputatları Keńesi
Ishki siyasatda Ebert basshılıǵındaǵı xalıq deputatları Keńesi tárepinen demde bir qatar social reformalar ámelge asırildi. Atap aytqanda jumıssızlıq pensiyaları, 8 saatlıq jumıs kúni, 20 jastan asqan hár bir kisi ushın ulıwma saylaw huqıqı, dıyxan xojalıqlarınıń shólkemlestiriw huqıqı hám jumısshılardıń ǵarrılıq, kesellik hám jumıssızlıq pensiyaları muǵdarın asırish.
1918-jıl 12-noyabr degi párman menen Germaniya ekonomikasın „tinchlik sharayatına“ maslastırıw maqsetinde reyxning ekonomikalıq demobilizatsiya boyınsha mekememesi tashkil etildi. 1918-jıl 22-noyabrde Reyx azıq-túlik mekememesi tárepinen barlıq awıl xojalıǵı birlespelerine „dehqon hám jumısshılar keńesleri“ga saylaw tuwrısındaǵı qaǵıyda shıǵarıldı. 1918-jıl 23-noyabrde Ekonomikalıq demobilizatsiya boyınsha Reyx mekememesi jumıs kúniniń dawam etiw waqti, kesellik betalari, aqsha tolıqnatuǵın demalıslar hám „Germaniya ekonomikası daǵı miynet munasábetleriniń basqa tárepleri“ni tártipke soluvchi qaǵıydalardı belgilep beretuǵın on eki reglament shıǵarıldı. Ekonomikalıq demobilizatsiya mekememesiniń 1918-jıl 9 -dekabrde qabıl etilgen pármanı shtat húkimetleri „kommunalar hám jámáát birlespelerinen ulıwma kásibi jóneltiriw hám shákirtlerdi jaylastırıw bólimlerin shólkemlestiriwdi talap etiwleri“ni názerde tutadi.
Choxi Zanjir meshiti
Choxi Zanjir meshiti — Ózbekstannıń Buxara qalası tariyxıy orayında jaylasqan materiallıq miyraslar esteligi. Ózbekstan mádeniy miyrasınıń kóshpes múlk obyektleri milliy dizimine kiritilgen — mámleket qáwipsizligine alınǵan.
Meshit XVIII asirde qurılǵan. 1950-jıllarda ol jaǵdayda konditerlik sexi iskerlik júrgizgen. Házirde batıl jaǵdayǵa kelip qalǵan.