cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alp tawları
Alp tawları Alpes, Alpi), Batıs Evropanıń eń bálent taw shoqqısı. Ol Franciyanıń, Italiya, Shveycariyanıń, Germaniyanıń, Avstriyanıń, Lixtenshteynniń hám Sloveniyanıń bir bólegin iyeleydi. Alp tawları bir-birlerinen pást shinkler arqalı ajralıp turǵan tawlardıń diziminen ibarat. Uzınlıǵı 1200 km, keńligi 50–260 km. Eń iri shinkleri — Simplon (2005 m), Sen-Gotard (2108 m), Brenner (1371 m) hám b. Tawlar jónelisine kóndeleń jaylasqan shuqır salmalar (Bo-den kólinen Komo kóline shekem) Alp tawlarınıń batıs hám shıǵıs bólimlerine ajıratıp turadı. Alp tawlarınıń eń bálent bólimlerinde muzlıqlar hámda muzlıq payda qılǵan relyef túrleri kóp. Shıǵıs Alp tawları (4049 m, Ber-nin tawı) batıs Alp tawları (4807 m, Monblan tawına)n pásirek. Olar hám ayrım dizbeklerge bólinip ketken. Alp tawları eteklerinde ha'ktas, dolomitler ken' tarqalg'an, karst rawajlang'an. Taw eteklerinde klimat ortasha, taw biyikliklerinde ha'miyshe qar ha'm muzlıqlar bar, klimatı ha'm suwıq. Muzlıqlardın' ulıwma maydanı. 4140 km². Muzlıqlar ha'm a'bediy qarlardın' to'mengi shegarası 2500– 3200 m ba'lentlikde. . En' ko'p jawın arqa ha'm qubla jan bawırlarında jawadı (2000– 3000 mm). Alp tawlarınan ag'ıp tu'setug'ın da'ryalar (Reyn, Rona, Drava, Adije ha'm b.) sersuw, serostona, gidro-energiya imka'niyatlarına bay. Ko'rkem ko'ller ko'p: Jeneva, Syurix, Boden, Lago-Majore ha'm b. Tabiyiy o'simlik tu'rleri ba'lentlik kontinemtlerin payda qılg'an. Taw yeteginen 800 m ba'lentlikge shekem ma'deniy landshaftlar, 1200 m ba'lentlikler-de ken' japıraqlı tog'aylar,, 1300–1700 m ba'lendliklerde iyne japıraqlı tog'aylar bar. 2600 m den 3200 m ge shekem aralıqlar subalp putazarları, jaylawlar menen ba'nt. Taw dizbeglerinde tunneller qazılıp, temir jol ha'm avtomobil jolları o'tkizilgen. Al-pinizm ha'm turizm ken'nen rawajlang'an.
Biometrik pasport
Biometrik pasport, e-pasport ha'm de ePasport dep te ataladi', sayaxat etetug'inlardin' kimligin belgilewi ushi'n biometrik qollanilatug'i'n birlestirilgen ha'm elektronik pasport esaplanadi'. Biometrik pasport Belgi chipi ha'm bir mikroislewshi chipi arqali aqıllı karta teqnologiyasi qollanıladi.
Jaslar TV
Jaslar TV — telekanalı Respublikamızdaǵı qaraqalpaq tilinde jumıs alıp baratuǵın mámleketlik emes jaslarbap birinshi kanal.
Abiturient
Abiturient (latinsha: abituriens - ) birneshe mámleketlerde orta oqıw ornına tayarlanıw, orta bilim hakinda attestat alǵan adam; 2) SSSR-de 50-nshi jıllardıń aqırınnan baslap Joqarı hám orta arnawlı oqıw orınlarına oqıwǵa kiriw ushın imtixan tapsirǵan.
Jaslar TV
Telekanal tiykarshısı Baxıtbek Elmanov. Dáslebinde radio 3 ay dawamında test rejiminde efirge uzatıldı. 8-mart sánesinde baslawshılar tárepinen tayarlanǵan kishkene rubrikalar efirge uzatıla basladı. Aradan kóp waqıt ótpey-aq, «Jaslar TV» telekanalı jaslarımızdıń, sonıń menen qatar jası úlkenlerdiń de súyikli telekanalına aylanıp úlgerdi. Búgingi kúnde qaraqalpaq tilinde alıp barılıp atırǵan bir-birinen ájayıp kewil ashar kórsetiwleri, baǵdarlamaları, estrada qosıqshıları tárepinen tayarlanǵan sazlı máwritler, jáhan, ózbek hám qaraqalpaq kino álemindegi hár qıylı janrdaǵı kino hám serialları menen telekanal jaslar menen qatar jası úlkenlerdiń de kewlinen teńdey orın alıp kelmekte!
Tariyxı
«Nókis FM» radiosı tiykarshısı, ustaz-jurnalist Baxıtbek Elmanov radio qasında jaslarbap telekanal ashıwdı da niyet etken edi. Kóp waqıttan berli rejelestirip júrgen bul niyetin ol 2018-jılı ámelge asırdı. 2018-jılı 21-yanvar sánesinde Qaraqalpaqstanda birinshi mámleketlik emes telekanalǵa tiykar salındı. Kanal tiykarshısı – jurnalist Baxıtbek Elmanov. Bul telekanalǵa «Jaslar TV» degen atama berildi. Telekanal dáslep 3 ay dawamında test rejiminde efirge uzatıldı. Soń rásmiy túrde tastıyqlanıp, 8-mart sánesinde baslawshılar tárepinen tayarlanǵan kishkene rubrikalar efirge uzatıla basladı. Eń dáslep "Men juwap beremen", "Tet-a-tet" kórsetiwleri tayarlandı. Sońınan quramalı tárizde tayarlanatuǵın reportyorlar menen birgelikte "Jaslar live" hám estrada qosıqshıları haqqında "Juldızlar haqqında" kórsetiwleri efir júzin kórdi. Telekanalda eń dáslep hawazları tıńlawshılar kewlinen orın alǵan radio baslawshılar tele baslawshı sıpatında óz jumısların basladı. Televidinie arqalı radio baslawshı Elmira Ataniyazova "Juldızlar haqqında" kórsetiwi arqalı, soń Farid Orınbaev "Juldızlı xit-parad" kórsetiwi arqalı dóretiwshiliklerin dawam ettirdi. Búgingi kúnge shekem telekanal kóplegen jetiskenliklerge eristi. Baxıtbek Elmanovtıń baslaması menen bir qansha tańlawlarǵa qatnasıp, grand-pri hám basqa da kóplegen nátiyjelerdi qolǵa kiritti. Házirgi kúnde telekanal direktorı Minayxan Palwanova. Direktor orınbasarı Baxtiyar Qalbaev, bas redaktor Ilxam Atamuratov, bas rejissyor Jasurbek Ismayilov, redaktorlar Muslima Mámbetniyazova hám Elmira Ataniyazova. Búgingi kúnde telekanaldan kóp ǵana kórsetiwler hám baǵdarlamalar orın alǵan. Telekanaldıń jáne bir jetiskenligi basım kópshilik kórsetiwler tuwrıdan-tuwrı efirde alıp barıladı. Telekanal saat dawamında xalqımızǵa sapalı xızmet kórsetip kelmekte!
Qaraqus
Qaraqus - u'lkemizde ushırasatug'ın quslardın' yen' u'lkeni. Denesinin' uzınlıg'ı 1,5 m ge, qanatları yen' jayg'andag'ı ken'ligi 3 m ge shekem jetedi. Salmag'ı 6-12 kg, basında moynında pa'rleri ju'da' siyrek boladı. Wol hawada uzaq waqıt qanat qaqpastan ushadı. biraq jerde qolaysız adımlap ju'redi. Qaraqus tiri haywanlarg'a hu'jim yete almaydı. Sebebi wonın' tırnaqları ha'lsiz rawajlang'an. Biraq ju'da' ku'shli, ushı iyilgen tumsıg'ı menen haywanlardın' terisin de jırta aladı. Ko'pshilik ku'ndizgi jırtqısh quslar zıyankes kemiriwshiler ha'm shıbın-shirleylerdı joq yetip, awıl xojalıg'ına ko'p payda keltiredi.
Jaslar TV
Baslawshılar
Lázzat Esemuratova, Ulboǵan Erimbetova, Farid Orınbaev, Islam Satullaev, Elmira Ataniyazova, Abbas Usnatdinov, Gawxar Sultamuratova, Muslima Mámbetniyazova, G'umshagúl Esemuratova, Inabat Aytbaeva, Biybimaryam Yunusova, Nurjamal Bazarbaeva, Erkin Turganbaev, Minara Qalbaeva, Marjan Alliyarova, Elbrus Utemuratov.
Geshir
thumb|right|250px| Geshir
Geshir (Daucus carota ) — a'dette sarg'ısh ren'ge iye bolg'an palız o'simligi esaplanadı.
Myanma
Myanma — Qubla-Shıǵıs Aziyada jaylasqan mámleket. Qublasınan Hind okeanı menen qorshalǵan. Xalqınıń sanı 50,519,000 mln. adam.
Qaraqalpaq jumbaqları
Qaraqalpaq jumbaqları
Tonı zerden - jıltıraq Murtı kishi taraq, Shıraylı jasıl qanatı, Tapshı qa'ne nedur atı. (Jasıl-altın qon'ız)
Qanatı gu'lge usar Tumsıg'ı qilg'a usar (Gu'belek)
Otırısı tu'lkidey, Ot-sho'p jewi tu'yedey. (Shegirtke)
Qatar-qatar ka'rwan o'ter. (Qumırısqa)
Alyaska
300 px|right|Alyaska Alyaska - Arqa Amerikanıń eń arqa-batıs bóleginde jaylasqan, AQSHqa tiyisli bolǵan shtat. Shıǵısta Kanada menen, arqada Arqa Muz okeanı, qublada Tınısh okeanı menen shegaralasadı.
Qaraqalpaq jumbaqları
Qaraqalpaq jumbaqları
Tez-tez sekirip o'ter, Uslayın desem qashıp keter. (Bu'rge)
Alyaska
Xalqınıń sanı: 742 mıń adam (2016)
Qaraqalpaq jumbaqları
Qaraqalpaq jumbaqları
Iyis biledi, iyt emes O'zi kishi biyt emes, Adamdı jaqsı talaydı, Qan ishpey hesh toymaydı. (To'sek qandalası)
Alyaska
Tıǵızlıǵı: 0.49 km2 - 1 adam
Qaraqalpaq jumbaqları
Qaraqalpaq jumbaqları
Ushqanda qus demen' Qong'anda gu'l demen', Eger qashqanda siz onı Quwip a'were bolman'. (Gu'belek)
Tut japirag'ınan toqıp ko'ylek. Terek shaqasında toqsan ma'yek. (Tut jipek qurtı)
Zuw etip baradı, Zuw etip keledi, Gu'lge qonadı, Sherbet jıynaydı. (Pal ha'rre)
Beli qilday Basi xumday. (Qumırısqa)
Maxashkala
Maxashkala qala. RF qublasinda Kaspiy ten'izi nin' jag'asinda jaylasqan port qala. Xalqi sani : 604,min' Klimati qon'irjay.Burınǵı atawları 1857 shekem-Petrovskoe 1921 shekem-Petrovsk yamasa Petrovsk-Port. 1857 jılı qala statusın alǵan. Jer awmaǵı 468,13 km², Ulttıq quramı: Qumıqtar, Avarlar, Darginder, Lezginder, Laktar, Orıstar, Tabasarandar, Tatarlar, Ázirbayjandar, Sheshender, Noǵaylar, Xalıqtıń: 85%musılmandar, qalǵan 15% payızı Provslav hám Yudaizm. Maxashkaladaǵı qala kún ár xápteniń tórtinshi ekshembi. Kezinde ǵundar, parsılar, arabtar, Daǵıstan dálizin basıp aliw ùshin kuresti. Bul dálizdi basıp aliw ùshin Maxashkalaǵa jaqın jerdegi Tarqı qalası bastı ròldi atqardı. Onı Targu dep ataǵan alǵash armiyan tariyxshısı Levond atap òtken. 1844 jılı Injıarqa tawlarında Petrovckoe bekinisi salındı. Ol 1722 jılı parsı jorıǵı kezinde Petr birdiń usı jerde bolǵanı estelik bolıp qaldı. 1857 jılı qala mártebesin alıp Petrovsk atawın aldı. 1870 jılı qalada port salındı. 1894-1896 jıldarı qala Vladikavkaz jáne Bakıwmen temir jol salındı. Qalanıń alǵashqı ònerkásibi 1876 jılı sıra zawıtı arqılı baslaw aldı. 1878 jılı alǵashqı baspaxana jumısın bastadı. Keyinrek eki temeki fabrikası salındı. Turiysterdiń kòp keletin jeri bul Daǵıstan shiypajayı
Qaraqalpaq jumbaqları
Qaraqalpaq jumbaqları
Kishkene g'ana boyı, Qarnına jetpeydi tonı. (Qon'iz)
Shapalaq penen ursam, Su'yeksiz eken-ezilip keter (Shıbınlar)
Piyaz
thumb|right|250px| Piyaz
Piyaz (Allium cepa ) — bir o'simlik tu'ri.
Nagoya
Nagoya (Yapon tilinde: 名古屋市, Nagoya-shi) Yaponiyani'n' u'lkenligi boyi'nsha u'shinshi qalası'. Xonsyu atawi'nda, Ise qolti'g'i' qi'rg'ag'i'nda jaylasqan. Aichi prefekturasi'ni'n' paytaxtı' bolg'an bul qalani'n' porti' Yaponiyani'n' Tokiyo, Osaka, Kobe, Yokogama, Chiba ha'm Hakatadag'i' u'lken portlari' menen ten'lesedi. Sol menen birge Yaponiyani'n' ushinshi u'lken metropoliteti Chuwkyou metropoliteni'ni'n' worayi'nda jaylasqan. 2000-i'nshi' ji'l statistika mag'li'wmatlari'na ko're Chuwkyou metropoliteni' 8.74 million xali'qqa iye bolg'an bolsa sonnan 2.17 millioni' Nagoya qalası'nda jasag'an. Mashinasazli'qti'n' tu'rli bo'limleri (ma'selen, elektrotexnika, radioelektronika, kemesazli'q, avtomobilsazli'q ha'm basqalar), qara ha'm ren'li metallurgiya, neft ximiyasi' rawajlang'an. Toqi'mashi'li'q (ju'n ha'm jasama gezlemeler islep shıg'ari'w), azi'q-awqat, poligrafiya, farfor-keramika sanaati' ka'rxanalari' bar. Universitet, botanika bag'i', muzeyler, metropoliten bar. Arxitekturali'q yesteliklerden Acuta iyba'datxanasi' (mil. baslari'nda quri'lg'an), qashr (1612), Tofukudzi iyba'datxanası (735) saqlang'an.
Groznıy
Grozniy (Orissha: Грозный; Chechen: Соьлжа-Гӏала); Chechenistanni'n' paytaxtı'. Xalqi sani 2013-jil 277,414, adam bolg'an.
Qaraqalpaq jazıwı
Qaraqalpaq jazıwı ha'm onın' tariyxı
Jazıwda jumsalatug'ın barlıq ha'riplerdin' qabıl etilgen belgili bir ta'rtip penen izbe-iz jaylastırılıwı a'lipbe dep ataladı. Alipbe so'zi arab ha'riplerinin' atınan kelip shıqqan arabsha a – alif, b – be dep ataladı. Alfavit so'zi grek ha'riplerinin' atınan kelip shıqqan grekshe a – alfa, v – vita dep atalg'an. Orıssha azbuka so'zi de usınday jol menen qa'liplesken: eski slavyansha a – az, b – buki dep atalıp, azbuka sozi kelip shıqqan.
Qaraqalpaqstan Respublikasında bul bag'darda bir qatar jumıslar a'melge asırıldı. Qaraqalpaqstanda “Latın jazıwına tiykarlangan a'lipbege o'tiw haqqındag'ı” Ózbekstan Respublikasının' 1993-jılı 2-sentyabrdegi nızamına muwapıq Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken'esi 1993-jılı 8-sentyabrde latın jazıwı negizinde jan'a qaraqalpaq a'lipbesin tayarlaw boyınsha sheshim qabıl etti. Usı tiykarda 1994-jılı latın jazıwına tiykarlang'an jan'a qaraqalpaq a'lipbesinin' joybarı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg'ı Kenesinin' on jetinshi sessiyasında qabıl etildi. Onda 32 ha'rip boldi.
Bul qabil etilgen a'lipbede ayırım kemshilikler boldı. Sonlıqtan 1995-jılı 25-mayda bolıp o'tken Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg'ı Ken'esinin' ekinshi sessiyasında “Latın jazıwına tiykarlang'an qaraqalpaq a'lipbesin engiziw haqqında” Qaraqalpaqstan Respublikasının' Nızamına o'zgerisler kirgiziw haqqında Qaraqalpaqstan Respublikasının' Nizami shig'arıldı. Latın a'lipbesindegi ayırım ha'riplerdi qabıl etiwde tu'rkiy xalıqlardın' a'lipbelerindegi payda bolg'an ta'jiriybege su'yenip qaraqalpaq a'lipbesi tiykarında is ju'rgiziwshi, ma'deniy jaqtan rawajlang'an mámleketlerdin' jazıwlarına jaqınlastırıw ko'zde tutıldı. Usı tiykarda 1995-jılı 25-mayda 1994-jılı qabıl etilgen alipbege ayırım o'zgerisler kiritildi. 1995-jılı 25-dekabrde ol a'lipbege ja'ne de o'zgerisler kirgizildi. 1996-1997-oqıw jılınan baslap Respublikada 1-klassqa barg'an mektep oqıwshıları jan'a alipbede oqıy basladı.
A'lipbedegi ha'riplerdin' belgili bir ta'rtip boyınsha izbe-iz jaylasıwı sha'rtli tu'rde qabıl etiledi. Bul izbe-izliktin' turaqlı tu'rde mudamı saqlanıwı ameliy jaqtan u'lken a'hmiyetke iye boladı. Asirese, so'zlikler du'zgende, dizimler jazganda ha'riplerdin' a'lipbedegi orın ta'rtibi qatan' saqlanıp jazılsa, olardan paydalanıw an'sat boladı. A'lipbedegi ha'ripler qoljazba ha'm baspa tu'rine, bas ha'rip ha'm kishi ha'rip tu'rine iye boladi.
Odil Ahmedov
Odil Ahmedov (1987-jildin' 25-noyabr inde tuwilg'an) O'zbekiston milliy futbol jiyindisi ha'mde Rossiyanin' Krasnodar klubi futbolshisidir.
thumb|300px|Anji safida
Henry Sewell
nobaý|Henry Sewell Henry Sewell (aytılıwı: Henri Syuell; 1807-jıl 7-sentyabr — 1879-jıl 14-may) — Jańa Zelandiya lı siyasatshı. 1856-jıldıń 7-mayınan 20-mayına shekem Jańa Zelandiya bas ministri lawazımın atqarǵan.
Balalıǵı
Sewell Angliya nıń qubla qırǵaǵındaǵı Uayt atawında tuwılǵan. Onıń shańaraǵı bay edi. Sewell jaqsı tálim aldı hám keyin advokat bolıp isledi. Biraq, 1840-jılda onıń ákesi bankı bankrot bolǵanınan keyin úlken muǵdarda pul joǵalttı hám kóp ótpey dúnyadan ótti hám shańaraqtı awır qarızda qaldırdı. Sewelldiń 1834-jılda úylengen birinshi hayalı Lucinda Nedham da biraz waqıttan soń qaytıs boladı. 1850-jılda ol Elizabet Kittoǵa úylendi hám koloniyada jaqsı finanslıq perspektivaǵa úmit etip, Jańa Zelandiyaǵa xijra qılıwdı joybarlastırdı.
Marǵilan
Marg'ilan — Marg'ilon; Ferg'ana wa'layatındag'ı qala. Xalqı sanı 85,716 (2005) adam. klimatı : kontinental.
Kapusta
thumb|right|250px| Kapusta
Henry Sewell
Balalıǵı
Sewelldiń Jańa Zelandiya menen baylanısı Jańa Zelandiyanıń Kenterberi provinsiyasın koloniya etiwge arnalǵan Britaniya shólkemi Kenterberi awqamı arqalı ornatıldı. Jańa Zelandiyaǵa jónep ketkenge shekem Henry Sewell shólkemniń orınbasarı bolıp, kóplegen shólkemlestiriw hám finanslıq mashqalalardı sheshken. Aqır-aqıbetinde ol 1853-jıl 2-fevralda Kenterberi regionınıń tiykarǵı xalıq punkti Kraystcherch qa keldi. Ol wálayat baslıǵı Jeyms FitsJerald penen jeke kelispewshiliklerge qaramay, jas koloniyanıń kóplegen máselelerin az-azdan sheshiwge eristi.
Latın tili
Latın tili (Lingua Latīna ) — hind-evropa tilleri toparına kiredi.
Henry Sewell
Siyasıy mártebesi
1853-jıl 1-oktyabrde Jańa Zelandiya da birinshi ulıwma saylaw bolıp ótti hám Henry Sewell Kraystcherch qalasına deputat etip saylandı. Parlamenttiń birinshi sessiyası 1954-jıl 23-may kúni bolıp ótti. Sewelldiń yuridikalıq hám finanslıq kónlikpeleri júdá paydalı boldı, biraq ol elitist hám ıqtıyatlılıǵı ushın sın pikir etildi. Sol dáwirdegi orayshılar hám provinsialistler ortasındaǵı qarama-qarsılıq penen ajıralıp turatuǵın siyasiy spektrda ol dáslep biytáreplik poziciyanı iyelegen bolsa da, keyin kóbirek orayshılıq tárepine beyim boldı. Ol, sonıń menen birge, Jańa Zelandiya ózin-ózi basqarıwdıń haqıyqıy tárepdarı edi.
Henry Sewell hám basqa siyasatshılar general-gubernator Robert Vinyard tárepinen „rásmiy emes“ Atqarıw keńesi aǵzaları etip tayınlanǵanda, ol ózin-ózi basqarıw jaqın dep esaplaǵan. Vinyard tek waqtınshalıq tayınlawlardı ámelge asırǵanı hám parlament korollıq kórsetpesisiz basqara alıwına isenimi kámil bolmaǵanı málim bolǵannan soń, Sewell hám onıń kásiplesleri napaqaǵa shıqtı.
Bas ministri
Thomas Gore Browne, jańa general-gubernator, ózin-ózi basqarıw Jańa Zelandiya ekinshi parlamentiniń inauguracion sessiyası menen baslanıwın járiyaladı. Sewell qayta saylanıw ushın tabıslı qatnastı. Atqarıw Keńesindegi tájiriybesi sebepli Sewellden húkimetti dúziw usınıs etildi. 1856-jıl 7-aprelde ol Atqarıw Keńesine May kolonizator xatker ataǵı (búgingi Bas ministrge teń) menen saylandı hám onıń aǵzalıǵın aldı.
Kúshli orayshılıq tendensiyaları sebepli Sewell húkimeti qısqa ómir súrdi. Wálayatlar basshısı Uilyam Foks 20-da Sewelldi ornatıwdan keyin eki hápteden kemirek waqıt ishinde isenimsizlik dawısı menen awdardı. Fox, óz gezeginde, qashannan berli 2-de edi. Iyun ayında ortasha Eduard Stafford penen almastırıldı.
Basqa siyasıy iskerlikleri
Stafford Henry Sewellge Gáziynexanashılıq xatkeri lawazımın usınıs etti. Bul lawazımda ol oraylıq húkimet hám wálayatlar ortasında finanslıq pitim dúziwge eristi. 1856-jıl aqırında Sewell Angliya ǵa sapar etti hám ol jerde Britaniya húkimeti menen shártnamalar dúziw boyınsha ózara kelisiwler alıp bardı. Henry Sewell keyinirek Bas prokuror lawazımında islegen. 1873-jılda ol siyasiy iskerligin juwmaqladı hám úsh jıldan keyin turaqlı túrde Angliya ǵa kóship ótti. Ol Kembrij de 71 jasında dúnyadan ótti.
Ǵazlar
Ǵazlar - úyreklerge qaraǵanda úlkenirek, wolar tek wósimlikler menen azıqlanadı. Kúshli rawajlanǵan tumsıǵınıń shetlerindegı wótkir múyiz plastinkalar járdeminde wósimliklerdi qırqıp jeydi. Ózbekistanda asırandı ǵazlardıń ata-tegi bolǵan kók ǵaz uya salıp palapan shıǵaradı. Wol Ámiwdárya yeteklerinde, Zarafshan dáryasınıń tómengi aǵımlarında ushırasadı. Evropa, Arqa Afrika, Túslik-Shıǵıs Aziya, Worta Aziyanıń suwlarında qıslaydı. Ǵazlar góshi ushın awlanadı.
Kapusta
Kapusta (Brassica oleracea ) — bir o'simlik tu'ri.
Shomanay
Shomanay - Qaraqalpaqstan Respublikasınıń qubla-batısında jaylasqan qala. Nókis qalasınan batısta, 70 km uzaqlıqta jaylasqan. Qubla tárepi Túrkmenstan Respublikası al batısında bolsa Ústirt tegisligi mene qorshalǵan. Shama menen 28 178 (2014) adam jasaydı. Shomanay rayonı hákim tárepinen basqarıladı, házirgi waqıtta rayon hákimi waziypasın Baxodir Yangiyboyev atqarıp kelmekte. Shomanay rayonı telefon kodi +99861 346
Tariyxı
Qalaǵa 1950-jılı tiykar salınǵan, 1963-jıldan baslap rayon statusına ótken. Shomanaydın qubla-batıs tárepinde, Túrkmenstan Respublikası menen shegaralas jaylasqan Aybúyir kolxozı 2005-jıl fevral ayında Túrkmenstan Respublikasınıń qaramaǵına ótkerildi
Hawa rayı
Shomanaydıń klimati kontinental esaplanadı. Qısı suwıq, jazi, ıssı. Yanvar ayiniń ortasha temparaturasi -5 gradus atirapinda boladi, al iyul ayinda bolsa +40 gradus atirapı. Jıllıq jawın-shashinniń muǵdarı 117 mm atirapinda.
Ekonomikası
Rayon ekonomikasın úlken bólimin diyqanshiliq ham sharwashiliq quraydı.
Oqiw orinları
Rayonda 3 kásip-óner kolledji, 32 orta bilim beriw mektebi, jánede muzika ham kórkem-oner mektebi bar.
Nankin
Nankin (Qıtaysha Nanszin — qubla paytaxt) — Qıtaydın' shıg'ıs bo'legindegı qala. Szyansu provinsiyasının' administrativ orayı. Xalqı 5,3 mln. kishi (1998). Yanszi da'ryası to'mengi ag'ımındag'ı kerekli transport jolları tu'yini. Aeroport bar. Ten'iz kemeleri kire alatug'ın port. Mámleketdin' iri ekonomikalıq, ilimiy ha'm ma'deniy oraylarınan. Stanoksazlıq, elektr ha'm radio apparaturaları islep shıg'arıladı. avtomobilsazlıq ha'm awıl xojalıg'ı mashinasazlıg'ı, metallurgiya, ximiya, sement, toqımashılıq, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları, issıllıq elektr stansiyası bar. Qurılıs materialları islep shıg'arıladı. O'nermentshilik rawajlang'an.
Nankinda Qıtay FAning filiali, topraqshunaslıq ha'm geografiya institutları, u'niversitet ha'm basqa joqarı oqıw jurtları, kitapxana, muzeyler, botanika ha'm haywanat bag'ları, ra'satxana bar.
Nankinge mil. al. 472 jılda tiykar salıng'an. Tu'rli da'wirlerde qala atı ha'r tu'rli atalg'an. 1368—1421 jıllarda mámleket paytaxtı. 1421 — 1911 jıllarda Szyannan nayıplıgının' orayı. 1853—64 jıllarda Taypinler mámleketi paytaxtı. 1911 — 12 jıllarda Sun Yatsen baslıq Qıtay Respublikası hu'kimetinin' qarargahi. 1912 jıldan Szyansu provinitsiyasının' administrativ orayı. Administrativ ha'm tariyxiy esteliklerden "Imperator qalası" (14—15-a'sirler), qala diywalı (uz. 34 km), iba'datxanalar, baralar saqlang'an.
Mumbai
thumb|250px|Ten'iz jag'ası
Mumbai (मुम्बई, Mumbai; 1995-nshi jılg'a shekem — Bombey, Bombay) — Hindistanın' batısında, Arabıstan ten'izinin' jag'asında jaylasqan qala. Xalqı : 9,346,258 mln. Maharashtra shtatının' administrativ orayı. "FC Mumbai " ha'mde "Pune" atlı futbol klubları bar.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi — Ózbekstan Respublikasında joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw tarawın qadaǵalaw etiwshi mámleket hákimiyatınıń wákillik organı bolıp tabıladı.
Wazıypaları
Ministrliktiń tiykarǵı wazıypaları tómendegiladan ibarat.
Joqarı tálim mákemelerinde hám ministrlik sistemasındaǵı basqa mekemelik tiyisli shólkemlerde „Tálim tuwrısında“gi Ózbekstan Respublikası Nızamı hám de Kadrlar tayarlaw milliy programması atqarılıwın támiyinleydi;
bakalavriat tálimi hám magistratura qánigelikleri baǵdarları boyınsha mámleket tálim standartların, joqarı tálim pánleriniń úlgili oqıw jobaları hám programmaların, sonıń menen birge joqarı tálim mákemeleri iskerliginiń anıq túrlerin tártipke soluvchi normativ hújjetlerdi islep shıǵadı hám tastıyıqlaydı ;
Ekonomika ministrligi hám de Miynet hám xalıqtı social qorǵaw ministrligi menen birgelikte mámleketti sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıwdıń ústin turatuǵın baǵdarlarına muwapıq bakalavriat tálimi hám magistratura qánigelikleriniń perspektivalı baǵdarları dizimin belgileydi;
Ózbekstan Respublikası ministrler Mákemesi menen kelgenler halda Joqarı tálimdiń baǵdarları hám qánigelikleri klassifikatorlarına ózgertiw hám qosımshalar kiritedi;
oqıw procesine zamanagóy pedagogikalıq hám informacion-kommunikaciya texnologiyaları, jańa áwlad oqıw hám oqıw -metodikalıq ádebiyatlar, elektron kitapxanalar engiziliwin támiyinleydi;
joqarı tálim sistemasında Kadrlar tayarlaw milliy programması ámelge asırılıwı monıtoringini júrgizedi;
joqarı hám orta arnawlı, kásip-óner tálimi mákemelerinde milliy ǵárezsizlik ideyalarına, xalıqtıń bay milliy hám materiallıq -tariyxıy dástúrleri hám ulıwma insanıylıq qádiriyatlarǵa tiykarlanǵan ósip kiyatırǵan áwladtı ruwxıy -etikalıq tárbiyalaw dúziliwin ámelge asıradı ;
Labirint
thumb|right|200px|Labirint Labirint (grek. labyrinthos) — xanaları ju'da ko'p, jo'lekleri adamdı adastırıwshı u'lken ima'rat. Grek mifologiyasında Krit atawı. padshası Minos ushın arxitektur ha'm maman mexanik Dedal L. qurg'an. Xavara (qad. Mısır)dag'ı Amenemxet III ibadatxanası (er.al. 19-a. maydanı. 72 mın' m2) bir neshe zallardan iba'rat bolıp, mu'sin ha'm bortpa su'wretler menen bezetilgen. 3 mın'g'a jaqın xanası bolg'an.
Ko'shpe mag'ınada — adamdı shalg'ıtatug'ın qıyın jer, ila'jin tabıw qıyın bolg'an ha'diyse.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi
Wazıypaları
joqarı tálim shólkeminiń úlgili ustavini islep shıǵadı hám tastıyıqlaydı hám de joqarı tálim mákemeleriniń hám ministrlik sistemasındaǵı basqa mekemelik tiyisli shólkemleriniń ustavlarini tastıyıqlaydı ;
Kesirtkeler
Kesirtkeler - olardıń denesi qabırshaqlar menen qaplanǵan. Biziń shóllerimizde kesirtkelerden shól agaması, kúl reńli eshkemer hám ayaqsız kesirtke ushırasadı. Kesirtkeler arasında ayaqsız túrleri de boladı. Mısalı, sarıjılan hám urshıq tárizlı kesirtkeni aytsaq boladı. Sonlıqtan wolardı kóbinese jılanlar menen shatastıradı.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi
Wazıypaları
Mámleket test orayı menen birgelikte joqarı tálim sapasın asırıw ilajların islep shıǵadı hám ámelge asıradı, Ózbekstan Respublikası ministrler Mákemesine respublikanıń joqarı tálim mákemelerine abituriyentlarni tańlaw hám qabıllawdı jetilistiriw maydanınan usınıslar kiritedi;
joqarı hám orta arnawlı, kásip-óner táliminiń mámleket tálim standartları hám joqarı oqıw jurtınan keyingi tálimge, sonıń menen birge pedagog kadrlar hám qánigelerdi qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın asırıwǵa qoyılatuǵın mámleket talapları ámelge asırılıwın támiyinleydi;
pedagog kadrlar mamanlıǵın asırıw hám olardı qayta tayarlawdı shólkemlestiriwdiń nátiyjeli formaların, sonday-aq aralıqtan turıp oqıtıw formasın islep shıǵadı hám ámelge asıradı ;
joqarı hám orta arnawlı, kásip-óner tálimi mákemeleriniń basshıları, pedagogları hám injener-pedagog xızmetkerlerine qoyılatuǵın ilmiy tájriybe talapların islep shıǵadı hám tastıyıqlaydı ;
tálim sapasın asırıwǵa, básekige shıdamlı kadrlar tayarlawǵa, pedagog kadrlardıń nátiyjeli iskerligin xoshametlewge jóneltirilgen normativ hújjetlerdi islep shıǵadı, tastıyıqlaydı hám oqıw procesine ámeldegi etedi;
joqarı hám orta arnawlı, kásip-óner tálimi mákemeleriniń pedagog kadrların jumısqa qabıllawdıń tańlaw sisteması tuwrısındaǵı qaǵıydanı islep shıǵadı hám belgilengen tártipte tastıyıqlaw ushın usınıs etedi hám de olardıń ámelge asırılıwın qadaǵalaw etedi;
joqarı bilimlendiriw tarawında marketing izertlewlerin quraydı, respublikanıń joqarı tálim mákemelerinde kadrlar tayarlawdıń ámeldegi hám perspektivalı baǵdarları boyınsha qabıl kórsetkishlerin islep shıǵadı hám olardı kórip shıǵıw ushın ministrler Mákemesine kiritedi;
ministrlik sistemasınıń joqarı tálim mákemelerin, sonıń menen birge oqıw -tárbiya procesin materiallıq-texnikalıq úskenelewdi finanslıq támiynlewdiń mámleket normativliklerin belgilew tuwrısındaǵı usınıslardı islep shıǵadı ;
joqarı tálim mákemeleri, ministrlik kárxanaları hám shólkemleriniń xojalıq, islep shıǵarıw hám finanslıq iskerligi ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı ;
mekemelik tiyisli joqarı tálim mákemeleri hám shólkemleriniń támiynatına ǵárejetler smetasini tastıyıqlaydı hám de belgilengen tártipte olardı finanslıq támiynlewdi ámelge asıradı ;
ministrliktiń mekemelik tiyisli mákemeleri hám shólkemleri basqarıw xızmetkerleri sanın belgilengen tártipte tastıyıqlaydı ;
oqıtıwdıń tólew-kontrakt forması dáramatları hám ǵárejetleri smetasini tastıyıqlaydı hám de byudjetten tısqarı aqshalar tushumi hám sarıplanıwı ústinen qadaǵalaw etedi;
ministrlikke oraylastırılǵan tártipte ajratılatuǵın aqshalardı bólistiriw hám qayta bólistiriw ushın Ózbekstan Respublikasınıń kommerciya bankinde ámeldegi, esap -kitap nomerleri hám basqa esap nomerleri ashadı ;
respublika ilimiy-texnikalıq programmaları boyınsha fundamental hám ámeliy ilimiy izertlewlerdi orınlawda joqarı mekteptiń ilimiy-texnikalıq potencialınan nátiyjeli paydalanilishini támiyinleydi;
hámeldarlıq etiletuǵın joqarı tálim hám ilimiy-izertlew mákemelerinde fundamental, ámeliy hám innovciyalıq izertlewlerdiń ilimiy-texnika programmaların qáliplestiredi hám ámelge asıradı ;
studentler ortasında Ózbekstan Respublikası Prezidenti mámleket stipendiatlarini anıqlaydı ;
ilimiy hám ilimiy-pedagog kadrlar aspirantura hám doktorantura arqalı belgilengen tártipte tayarlanishini quraydı ;
joqarı bilimlendiriw tarawında xalıq aralıq sheriklikti ámelge asıradı, Ózbekstan Respublikasınıń xalıq aralıq shártnamaları hám pitimleri tiykarında shet el serikler menen tuwrıdan-tuwrı baylanıslar ornatadı ;
mekemelik tiyisliligi hám múlkshilik formalarınan qaramastan, respublikanıń joqarı tálim mákemelerinde shet el mámleketler ushın qánigeler tayarlanishini muwapıqlastıradı ;
ministrlik sisteması xızmetkerlerin Ózbekstan Respublikasınıń mámleket sıylıqlarına usınıwǵa materiallardı kórip shıǵadı hám juwmaq beredi;
studentler ushın belgilengen tártipte universiadalar hám basqa sport ilajların ótkeredi, olardıń jeńimpazların xalıq aralıq tańlawlar hám jarıslarǵa jiberedi;
joqarı mektepti rawajlandırıw, pán hám texnikanıń aktual máseleleri boyınsha belgilengen tártipte respublika hám xalıq aralıq keńesler, konferensiyalar, simpoziumlar ótkeredi;
mekemelik tiyisli strukturalıq bólindiler, oraylar, ministrlik sistemasına kiretuǵın kárxanalar, shólkemler hám mákemeler basshıların tayınlaydı..
Ministrlik strukturası hám wazıypalar bólistiriwi
Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi óz iskerligin Ózbekstan Respublikası ministrler Mákemesiniń „Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi iskerligin jetilistiriw tuwrısında“gi (Ózbekstan Respublikası nızam hújjetleri kompleksi, 2004 y., 29 -san, 332-element ; 2006 j., 40-san, 396-element ; 2010 j., 23-san, 183-element ; 2011 j., 4-5-san, 33-element ; 2015 j., 13-san, 155-element ) 2004-jıl 20-iyuldagi 341-san sheshimi menen tastıyıqlanǵan Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi tuwrısındaǵı qaǵıydaǵa muwapıq ámelge asıradı.
Túyetawıqlar
Tu'yetawıqlar — Amerika ma'teriginde jasawshı jabayı, tu'yetawıqlardan kelip shıqqan. Tu'yetawıqtı amerikadag'ı jergilikli xalıqlar qolg'a u'yretken. Bul qus XVI a'sirde Evropag'a a'kelingen. Tu'yetawıq asırandı quslar arasında yen' u'lkeni bolıp, salmag'ı 16 kg g'a shekem boladı.
Octave Mirbeau
thumb|right|250px Octave Mirbeau (16 fevral, 1848 – 16 fevral, 1917) Fransiyalı jazıwshı, jurnalist, kritik ha'm dramaturgi bolg'an : Le Jardin des supplices (1899), Le Journal d'une femme de chambre (1900), Les affaires sont les affaires (1903), Combats esthétiques (1993).
Lozanna
Lozanna — Shveytsariyanın' qubla bo'legindegı qala. Vo kantonidın' administrativ orayı. Xalqı sanı 114,2 mın' adam (1998). Transport jolları tu'yini. Jeneva ko'li qırg'ag'ındag'ı xalqara ahmiyetke eye port. Aeroport bar. mashinasazlik, metallurgiya, poligrafiya, toqımashılıq, azıq-awqat, temeki sanaatları rawajlang'an. Universitetler, (1537), joqarı texnika mektebi, muzeyler bar. Xalqara Olimpiya sho'lkeminin' shtav kvartirası. Xalqara turizm orayı. Lozannada xalqara kongress ha'm konferensiyalar o'tkiziledi. qalag'a rimlikler ma'nzilgaqı spatında tiykar salıng'an. Worta asirlerde yepiskoplik qalası bolg'an. Lozannada arxitekturalıq esteliklerden Notr-Dam soborı, gotika shirkewi, ratusha ha'm basqalar saqlang'an. Ha'zirgi zaman ima'ratlarinan hu'kimet ima'ratları bar. Kurort qala.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi
Ministrlik strukturası hám wazıypalar bólistiriwi
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2019 jıl 11 iyuldagi PQ-4391-sanlı „Joqarı hám orta arnawlı tálim sistemasına basqarıwdıń jańa principlerıni engiziw ilajları tuwrısında“gi sheshimi menen tastıyıqlanǵan Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi oraylıq apparatınıń strukturasına muwapıq basqarıw xızmetkerlerdiń sheklengen sanı 119 dananı quraydı. Xızmet kórsetiwshi hám texnikalıq xızmetkerler sanı ornatılǵan normalarǵa muwapıq belgilenedi.
Dubai
Dubai — Birlesken Arab A'mirlikleridegi port qala. Xalqi 2,8 mln. Klimati tropik.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw Ministirligi
Strukturası
Ministrge tikkeley boysınıwshı bólindiler:
Marsel
Marsel (Marseille) — Franciyanın' en' iri teniz portı, ha'm Bouches-du-Rhône departamentinin' administrativ orayı. Xalqı sanı 1,420,000 (2010). Jer worta ten'izi qırg'ag'ında jaylasqan.
Ekonomikası
Marselde du'nya ju'zlik hawa portı, iri ten'iz portı kompleksi bar. Ten'iz portının' jıllıq ju'k tasıwı 90 milliyon tonnadır. Neft sanaatı, neft-ximiya tarawı, uqsag'an, tayar, sanaat orayları bar. Strasburg ha'm Karlsruedan (GFR) baratug'ın transevropa neft quwırı Marselden baslanadı.
1977–shi jıldan baslap Marselde 24 stansiyag'a bekitilgen metropoliten xizmet ko'rsetedi.
Fotoreportaj
Fotoreportaj belgili bir mánige iye emes. Yaǵnıy házirgi zaman praktikasında bul termin astında túsiriw jolların izertlegenshe, informaciyalıq waqıya yaki qubılıstı kórsetiw ushın birneshe súwretten paydalanıwǵa tuwra keledi. Jeke súwret arqalı sol mezgillik waqıyanıń elementlerin ashıp kórsetiw múmkin emes. Izbe-izlik penen súwretke alınǵan, túsindirmeli sózlikke iye shıǵarmanı fotoreportaj dewge boladı. Fotoreportajdıń tuwılıwı, qáliplesiwi de kúndelikli baspa menen baylanıslı. Fotoreportajdıń birinshi qádemlerin «Ogonek» jurnalında kóriwge boladı. Yaǵnıy usı jurnalda «Qara teńizde burın bolıp kórmegen dawıl» fotoreportajı berilip, ol altı súwretti qamtıǵan halda qısqasha túsindirmeli tekstten turadı. Fotoreportaj tuwralı 20-30 jılları kúndelikli baspasózde pikirler berip bardı.
Janrdıń maqseti - bizdi qorshaǵan waqıyalardı súwretlew. Eń baslı másele, jámiyetlik turmıstaǵı waqıyanı anıqlaw, ayırıw hám onı kórgizbeli etip oqıwshıǵa jetkeriw bolıp esaplanadı. Fotoreportajǵa tán qásiyet - kóp kadrlılıq. Bul - waqıya haqqında tolıǵıraq maǵlıwmat beriw ushın qollanıladı. Bul janrdıń fotozametkadan ózgesheligi, bunda fabula menen syujetti kóriwge boladı. Usı fabula hám syujettiń baylanısıwı menen janr qáliplesedi. Bul janr da fotozametkanıń kim, ne, qay jerde, qashan degen sorawlarına juwap bere otırıp, qosımsha eń baslı fotoreportajda «qalay» degen sorawın alǵa súredi.
Fotoreportaj oqıwshıǵa bolıp ótken áhmiyetli waqıya haqqında tolıq túrde esap berip, onıń qalay ótkenligin ashıp kórsetedi. Fotopublicistikanıń bunday túrine xronikalı fotoreportaj yamasa fotoreportaj-esap deymiz. Fotoreportajdıń bul túrine avtor hesh qanday pikir qospaydı. Eger avtordıń pikiri, kóz-qarası menen berilgen fotoreportaj bolsa ol ekinshi túrge-túsindirip kórsetiwge negizlengen fotoreportaj deymiz.
Birinshisi, fotoreporter qanday da bir waqıya haqqında informaciya bergende paydalanılsa, ekinshisi ol waqıyanı analizlegende kerek boladı.
Fortoleza
Fortoleza Braziliyada jaylasqan qala. Atlantika okeaninin' jag'asinda jaylasqan port qala. Xalqi : 2,6 mln. Klimati tropik.
Qıyar
thumb|right|250px| Qıyar
Qıyar (Cucumis sativus ) — bir o'simlik tu'ri.
Eski Chachqab
🇺🇸 Eski Chachqab (Rus. Старые Чечкабы; Tatar. Иске Чәчкаб, İske Çäçqab:) — Rossiyada,Tatarstanda jaylasqan awil esaplanıp, onın' xalqı shama menen 459 adamg'a ten' (2011-jılg'ı mag'lıwmat).
Fotosúwretleme
Fotojurnalistikanıń janrları ishinde fotosúwretlemeniń ózgesheligin hám ornın biliw ushın onıń kelip shıǵıwına toqtawımız kerek. Bul janrdın tuwılıwı erte dáwirdegi sociallıq fotografiya menen sheklenbey texnikalıq múmkinshiliklerine qarap turmıstıń sociallıq qarama-qarsılıqların kórsetiwge tırıstı. Ol kúndelikli turmıstı hújjetli súwretlew menen sheklenbedi. Al, fotografiya arqalı óz kewil keshirmelerin bildiriw jolların izledi.
Turmıstıń qısqa epizodların túsiriw arqalı fotosúwretlemeniń fotozametka menen jaqınlıǵı bar. Al, turmıstıń bir emes, bir neshe táreplerin súwretlewi bul janrdıń fotoocherk penen únlesliginen derek beredi. Fotosúwretleme hem fotoocherk janrlarınıń taǵı bir jaqınlıǵı - olardıń poetizaciyalılıǵında. Eki janrda da emocionallıq bar. Fotosúwretleme bul házirgi zamannıń bir yamasa birneshe belgilerin súwretleytuǵın janr. Janrdıń atınan kórinip turǵanday-aq, bul kartina emes, al shtrix, natural sızılma. Bul janr adamnıń ishki dúnyasın súwretlew menen ózgeshelenedi. Sonlıqtan bul janr emocionallıq, intonaciyalıq bayanlaw boyınsha basqa janrlardan ajıralıp turadı. Qısqası, súwretlew fotosúwretlemeniń bir túri.
Óz gezeginde fotosúwretleme de túrlerge ajıraladı. Kúndelikli baspasóz betlerinde avtor sózi az bildirilgen fotosúwretlemeniń ekinshi túrinde avtordıń sezimleri beriledi. Mısalı, toǵaydıń sulıwlıǵı, japıraqlardıń túsiwi, balanıń quwanıshı... Súwrettiń obiekti etip qorshaǵan ortalıq shınlıq emes, al, adamnıń fotoreporterdıń ishki tuyǵıları alınadı. Fotosúwretlemeniń bul túrin lirikalıq dep qarawǵa boladı.
Radio
Radio (lat. radio — nurlanıw, nur tarqataman) — 1) Xabarlardı radiotolqınlar (elektrmagnit tolqınlar) ja'rdeminde uzaq aralıqdan sımsız uzatıw ha'm qabıl qılıw usılı. 1895 jılda A. S. Popov oylap tapqan; 2) sımsız uzatıw usılına tiykarlanıp fizik ha'diyselerdi u'yreniw, bul usıldan radiobaylanıs, radiroesitiriw, televideniye, radiomexanika, radiolokatsiya, islep Shıg'arıw ha'liyselerin avtomatlastırıw, uzaqtan turıp basqarıw (telebasqarıw)da, meditsinada ha'm basqa maqsetler ushın paydalanıw menen baylanıslı pa'n ha'm texnika tarawı. (q. Radiotexnika).
Livorno
Livorno — Italiyanıń oraylıq bólegindegı qala. Livorno provinsiyasınıń administrativ orayı. Xalqı sanı 148 mıń adamdan aslam (2001). Liguri teńizi jaǵasındaǵı port. iri sawda orayı. Kemesazlıq, neftdi qayta islew, qara hám reńli metallurgiya, mashinasazlıq, elektrotexnika, ximiya, azıq-awqat sanaatı kárxanaları, teńiz akademiyası, muzey, teńiz akvariumi bar. Áskeriy teńiz bazası. 16— 18-a.lerge tiyisli arxitekturalıq estelikler saqlanǵan. L. Worta asirlerde qala bolǵan. 16-a.dıń 2-yarımınan Worta teńiz boyındaǵı eń kerekli xalqara portpa aylandı.
Rostisław Połczaninow
Rostisław Władimirowicz Połczaninow, rus. Ростислав Владимирович Полчанинов (ur. 27 stycsyl 1919 Novocherkesku) – rocsiyacz piczaj emigracyjny, publicysta, wydawca, działacz oświatowo-religijny.
Linki zewnętrzne
Biografia Rostisława W. Połczaninowa (rus.)
Birja
Birja ataması Bryugge qalasındag'ı "'Burse'" miymanxanası janında sa'wdagerler toplanatug'ın jerdin' atınan kelıp shıqqan. Birjalar Bryuggede 1409-j. Antverpende 1460-j, Lionda 1462-jılı payda bolg'an.
Meerganj (Jaunpur)
Meerganj — Indiyanıń Uttar Pradesh shtatında jaylasqan Jaunpur rayonındaǵı awıl esaplanadı. Meerganj 6 kilometr arqa-shıǵısda Jangxay kavşağı temirjol stanciyası Jarauna temirjol stanciyasınan 1 kilometr batısda jaylasqan.
Jol
Meerganj Indiya temirjolları menen baylanısqan. Onıń qasında ush temirjol stanciyası ámeldegi: Jarauna temirjol stanciyası, Saray Kansrai temirjol stanciyası hám Jangxay tutasiwi.
Aeroport
Lal Bahodur Shastri aeroportı (burınǵı varanasi aeroportı ) (IATA: vNS, ICAO: vIBN) — Babatpurjamoat aeroportı 18 km aralıqta jaylasqan. (11 mil) varanasidan arqa-batısda hám shama menen 70 km aralıqta Meerganjdan. Ol Jaunpur-varanasi avtomagistralida jaylasqan.
Derekler
<references group="" responsive="1">
Televideniye
Televideniye (τῆλε den " far" den + video) - texnologiyalar Telekommunikatsiya, háreketleniwshi suwretti aralıqtan uzatıw ushın mólsherlengen. Kóplegen jaǵdaylarda, súwret penen birge dawıs soundtrack uzatıladı. Kúndelik turmısda bul termin televiziyalıq programmalar islep shıǵarıw hám tarqatıw menen shuǵıllanatuǵın  shólkemleri ni ulıwma tárzde belgilew ushın da isletiledi.XX asr televizorınıń ekinshi yarımınan baslap  ko'ngil ashıw, tálim,  ushın  jańalıqlar hám  reklamalar arnalǵan.
Rediska
thumb|right|250px| Rediska
Televideniye
VCR hám optikalıq videodisk sıyaqlı televizorlardı saqlaw texnologiyaları hám kinematografiya ónimleriniń bar ekenligin asırıp,film filmlerin tekǵana kino larda tamasha qılıw múmkinshiligin jarattı. 2013-jılǵa kelip dúnya boylap úy xojalıqları nıń 79 procentinde keminde bir televizor bar edi. 1950-jıllardan baslap televizor jámiyetshilik pikiri ni qáliplestiriwde zárúrli rol o'ynab, 2010-jıl ortalarında bul poziciyaǵa Internet ıyelewdi basladı. Texnologiyalardıń biznes hám siyasat daǵı ornı kútá úlken, bunı BMT aytıp ótkeni sıyaqlı, hár jılı 21-noyabrde bayramlanatuǵın unutilmas kún -Pútkil dunya televiziyalıq kúni esaplanadı.
Rediska
Rediska (Raphanus sativus ) — bir o'simlik tu'ri.
Televideniye
Etimologiya
" Télévision" sózi grek tilinen alınǵan. tλλε " uzaq" hám jaqın. vīsio " kóriw". Bul termin 1900-jılda frantsuz tilinde birinshi ret Parij daǵı Pútkil dunya kórgezmesi sheńberinde bolıp ótken VI xalıq aralıq elektrotexnika Kongressi dáwirinde orıs alımı Konstantin Perskiy tárepinen isletilingen. Inglis tilinde bul sóz birinshi ret 1907-jılda " háreketleniwshi suwretlerdi telegraf yamasa telefon sımlarına uzatıw ushın gipotetik sistema" dıń xarakteristikaında shalınadı. Rossiyada " televizor" sózi isletilmedi, biraq tek SSSRde payda boldı, 1930-lardıń ortasına " elektr kóriw", " uzaqtı kóre biliw", " radioteleskopiya", " elektr teleskopi", " televizor" yamasa " kinoradio", " radiokino" (kino televideniesi arqalı uzatıldı).
Tariyxı
Televideniye oylap tabılıwı XIX ásirdiń ortalarında baslanǵan háreketsiz suwretler aralıǵına uzatıw texnologiyasın islep shıǵıwdan aldın júz berdı. Olardan birinshisi 1843-jılda patentlengen Aleksandr Beynning faks mashinası esaplanadı. XIX ásirdiń bunday apparatlarınıń kópshiligi fotomekanik processlerge tiykarlanǵan bolıp, suwretti elektr signalına aylandırıw ushın sáykes keletuǵın Supero'tkazuvchilar hám izolyatsiya etilgen jaylardıń kombinatsiyasına ótkeriw imkaniyatın beredi. Televideniya 1873-jılda Selena fotoko'rgazmasi Willoubi Smitning ashılıwı hám 1887 de Heinrich Xertsning sırtqı foto tásiri sebepli ámelge asırıldı. Ekinshi jáhán urısı baslanıwına shekem mexanik televizordıń tiykarǵı elementi bolǵan 1884 de skanerlew diskınıń oylap tapqanı Pol Nipkov tárepinen islep shıǵılǵan rawajlanıwǵa qosımsha dúmpish boldı.
Tiykarǵı maqala : Механическое телевидение
Nipkovning diskına tiykarlanǵan mexanik televidenie sisteması derlik tek 1925 de Ullı Britaniyada jan Bard, Charlz Jenkins — AQShda, Ovanes Adamyan hám ózbetinshe túrde Leo Therman — SSSRda ámelge asırıldı. Dúnyanıń birinshi háreketleniwshi suwretti uzatıw 1923 de amerikalıq Charlz Jenkins tárepinen mexanik skanerdi ótkeriw ushın isletilingen, biraq uzatılǵan suwret siluet edi, yaǵnıy semitonlar joq edi. Háreketleniwshi yarım tonna suwretlerdi uzatıw ushın uyqas bolǵan birinshi mexanik sistema 1926-jıl 26 yanvarda 1928-jılda Baird Television Development Company ni tiykar salǵan Shotlandiya oylap shıǵarıwshısı jan Baird tárepinen jaratılǵan.
Mexanik televideniediń basqa sistemaları da bar edi: Manfred von Ardennning 1931-jılda jańalıq ashılǵan " Running Beam" hám Scophony mexanik televideniyasınıń ingliz sisteması 405 qatarda pikseller menen derlik 3 metr ólshem degi ekranda suwretlerdi jaratılıwma múmkinshilik berdi. Biraq, mexanik sistemalardıń hesh biri arzanlaw hám isenimli elektron televidenie sistemaları menen básekilasha almadı. 10 oktyabr 1906 oylap shıǵarıwshıları Maks Dikmann, Karl Ferdinand Braunning shákirti hám G. Glagee suwretlerdi uzatıw ushın Braun trubasidan paydalanıw ushın patentti dizimnen ótkerdi. 1907 de Dikman 3×3 sm ólshem degi jigirma dyuymli vakuumlı trubka ekranı hám sekundada 10 kvadrattı almastırıw tezligi menen televizor qabıl etiwshin kórsetti.
Búgingi kunga shekem paydalaniletuǵın elektron televidenie texnologiyaları ushın birinshi patentti Peterburg texnologiya institutı professorı Baris Rozing qabılladı, ol " suwretti elektr uzatıw usılı" ni patentlew ushın 1907-jıl 25 iyulda tapsırdı. 9 may 1911 tájiriybesinde-ol qarańǵı fonda tórt nur sızıqlar tor formasında suwret aralıq uzatıw erisiw eristi. Bul dúnyadaǵı birinshi teleko'rsatuv edi. Usınıń menen birge, suwretti qayta qayta tiklew ushın katot nurları trubkasi isletilingen hám uzatıw ushın mexanik tekseriw isletilingen. Keyinirek, ol basqa suwretlerdi uzatıwdı ǵalabalıq túrde kórsetti, lekin tek háreketsiz. Rozingni baspa etkennen keyin, mexanik hám elektron apparatlardıń rawajlanıwı tezlashdi. 1926 da Kenjiro Takayanagi katekana yapon katekana hecasining háreketsiz suwretin katekana nur naychasi járdeminde kórsetti.
Tariyxda birinshi bolıp katot nurları trubkasi járdeminde háreketleniwshi suwretti uzatıw 1928-jıl 26 iyulda Tashkentte oylap shıǵarıwshılar B. P. Grabovskiy hám I. F. Belyanskiy tárepinen " radiotelefot" dep atalǵan apparat tárepinen ámelge asırılǵan uzatıw esaplanadı. Tájiriybe tiykarında ótkerilgen Tashkent tramvay trastining aktına kóre, alınǵan suwretler qopal hám uǵımsız bolǵan bolsa -de, áyne Tashkent tájiriybesi zamanagóy elektron televideniediń tuwılıwı dep esaplanıwı múmkin. Professor Rozingning talabına qaray radiotelefotni patentlew ushın arza B. Grabovskiy, N. Piskunov hám V. Popov 9 noyabr 1925-jıl. V. Makoveyevning yadlarına kóre, SSSR baylanıs ministrligi tapsırig'iga qaray, Moskva hám Leningrad baylanıs institutları televideniesi bólimleri tárepinen sovet pániniń ústinligin belgilew ushın ótkerilgen tájiriybeler boyınsha saqlanıp qalǵan barlıq hújjetler úyrenildi. Juwmaqlawshı hújjette sistemanıń islewi hújjetler yamasa tuwrıdan-tuwrı gúwalardıń kórsetpeleri menen tastıyıqlanbaǵanlıǵı belgilengen.
Grabovskiyning oylap tapqanınıń áhmiyeti haqqında basqa pikir amerikalıq fizikalıq hám jazıwshı Mitchel Uilson edi. " Meniń akam, meniń dushpanim" romanında ol " telefot" ni zamanagóy televizordıń predmeti retinde suwretlab berdi.
Mexanik menen báseki aqırında onıń paydasına qarar elektron televidenie, suwret ayqınlıǵı haqıyqıy revolyuciya, 1931-jılda oylap tabıw etilgen " ikonoskop", boldı, Rossiya emigrat Vladimir Zvorykin, korporatsiyasi Amerika Radio korporatsiyasi sol waqıtta islegen Baris Rosing shákirti [10], prezidenti Rossiya imperiyasi taǵı bir ana edi — David Abramovich Sarnov. Ol Zvorykin islenbelerin úlken muǵdarda finanslıq támiynlewdi hám AQShning jańa baylanıs sistemasın jaratıwdı támiyinledi.
Ikonoskop-elektron televiziyalıq esittiriwdi shólkemlestiriwge múmkinshilik jaratıwshı birinshi uzatıw televiziyalıq trubkasi. Tap sol apparat ushın patent sovet alımı Semen Kataev tárepinen tayarlanǵan amerikalıq analogni kórsetiwden aldın 51 kún aldın alınǵan. Kataev óziniń ámeldegi úlgisin RCA kompaniyasınan eki-jıl ótkennen jaratılıwma eristi. Usınıń menen birge, patent arzası Zvorykin 1923-jıl ishinde 15-jıl patent mekememesinde jatıptı. 1932-de, Nyu-Yorkdagi Empire State Building-de ornatılǵan 2, 5 kw transmitterli ikonoskop járdeminde elektron televizordıń birinshi eksperimental uzatılıwı 240 qatarına bólinedi. Signal Zvorykin kineskopiga tiykarlanǵan RCA tárepinen islep shıǵarılǵan televizorlarǵa 100 km aralıqta qabıllandı.
1931 de oylap tabıw etilgen Filo Farnsworth elektron " dissektor" ikonoskopga salıstırǵanda nátiyjesiz bolıp shıqtı hám tarqatilmadi. Keyinirek patent dawların saplastırıw ushın RCA Farnsworth kompaniyasınan million dollarlıq oylap tabıwǵa bolǵan huqıqtı satıp aldı.