cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
11-may
11-may kúni orın alǵan áhmiyetli waqıyalar hám zárúr sáneler menen tanıstırıp barıwdı dawam etemiz:
- Búgin Niderlandiya elinde velosipedshi kúni atap ótiledi. Bul eldiń turǵınları ǵalabalı túrde velosiped aydawdı dástúrge aylandırǵan. Rásmiy statusı bolmaǵanı menen, keń kólemde bayramlanadı.
11 MAYDA DÚNYADA BOLǴAN WAQÍYALAR
- 1928 jılı Nyu-Yorkte dúnyadaǵı eń dáslepki telebaǵdarlamalardı sistemalı túrde translyaciyalaw baslandı;
- 1991 jılı shveciyalı Roxette dueti Joyride qosıǵın atqarıp, amerikalı xit-paradta birinshi orınǵa iye boldı;
11 MAYDA DÚNYAǴA KELGEN ATAQLÍ TULǴALAR
1864 jılı angliyalı jazıwshı, kompozitor Etel Lilian Voynich dúnyaǵa keldi;
1904 jılı ispaniyalı súwretshi, músinshi, rejissyor, jazıwshı Salvador Dali dúnyaǵa keldi.
1963 jılı ukraynalı kompozitor, muzikalı prodyusser, Ukrainaǵa miyneti sińgen kórkem-óner ǵayratkeri (2012) Konstantin Meladze dúnyaǵa keldi;
1988 jılı rossiyalı aktrisa Agniya Ditkovskite dúnyaǵa keldi.
http://taqvim.uz/uz/event/all/1/05/11
https://www.calend.ru/day/5-11/
https://www.inform.kz/kz/11-mamyr-kazakparat-atauly-kunder-okigalar-esimder_a3247693
.jm
.jm — Yamayka ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Bakırlı
'''Bakırlı-Tùrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010 -jılda 189 dana xalıq jasaǵan'''.
Derekler
<references group="" responsive="1">
.jo
.jo — Iordaniya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Balıkesir wa'layati
Balıkesir wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Nevşehir wa'layati
Nevşehir wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Çağırgan
Çağırgan — Túrkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl.
Manisa wálayatı
Manisa wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
.kg
.kg — Qırǵızstan ushın joqarı dárejeli milliy domen.
.ke
.ke — Keniya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.kg
Siltemeler
Toppdomän
Köprücüler, Bolu
Köprücüler Túrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonına qaraslı awıl. 2010-jılda 262 xalıq jasaydı.
Derekler
Túrkiya Statistical Institute. 2-may 2012-jılda tiykarģı nusqadan arxiblandı. Qaraldı: 20-dekabr 2012-jıl.
Koordinatalariı: 40°42′N 31°35′E﻿ / ﻿40.700°N 31.583°E G O
Ebecik
Ebecik — Turkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl [1]..
Jason Bateman
thumb|Bateman, [[2011]] Jason Kent Bateman (1969-jıl, 14-yanvarda tuwılg'an) — amerikalıq kino ha'm televideniye aktyorı.
Rize wálayatı
Rize wálayatı - Túrkiyada Qara ten'izdin' jag'asinda jaylasqan wálayat.
.kh
.kh — Kambodja ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Yuventus (futbol klubı)
Yuventus futbol klubı yaki Yuventus Turin, Yuve (italiansha Juventus Football Club) — Turin qalasının' italian futbol klubı. Italiyanın' en' ku'shli klublarının' biri.
1897 jılda du'zilgen, Italiya Seria A jarısında belesiwler o'tkizedi.
Yuventus - Italiyanın' en' ko'p chempionliqg'a erisken klubı.
Baharlar
Baharlar — Túrkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl.
Eskişehir wa'layati
Eskişehir wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Letícia Sabatella
Letícia Sabatella (8-mart, 1972) — braziliyalıq aktrisa.
Yuventus (futbol klubı)
1988 jılda UEFA o'tkergen barlıq jarıslardın' ba'rinde jen'iske erisken.
U'y stadionı - "Yuventus", 41 000 adamdi sıydıradı.
Bas trenerı - Massimiliano Allegri, kapitanı - Janluisi Buffon.
A'meldegi Italiya chempionı.
Cornell universiteti
Kornell universiteti — AQSHtaǵı iri hám kóp qániygelikli universitetlerden biri. Nyu-York shtatınıń Itaka qalasında jaylasqan. 1865-jılı tiykar salınǵan. Tiykarshısı — kvaker (xristian dini mazhabına tiyisli shaxs) E. Kornell atı menen atalǵan. Injenerlik, social hám tábiyiy pánler, arxitektorlıq, kórkem óner hám proektlestiriw, veterinariya, medicina, awıl xojalıǵı, ulıwma tálim hám ekologiya boyınsha kolledjler, huqıq, administrativlik -xojalıq, islep shıǵarıw hám de miynet múnásebetleri hám basqa boyınsha mektepler bar. Universitette 18 mińnan aslam student tálim aladı. Kitapxanasında 4, 5 mln.nan artıq dóretpe saqlanadı.
Kahramanmaraş wa'layati
Kahramanmaraş wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Valensiya (avtonomiyalıq jámáát)
Valensiya wálayatı, (isp. Valencia, Comunidad Valenciana, katal. Comunitat Valenciana) — avtonom wálayatı, Ispaniyanin' ku'nshıg'ısındа jaylasqan. wálayat orayi — Valensiya qalası.
Geografiyası
Aymag'i 23 255 km² (8-shi оrın ispaniyadа).
Хalqı
Хаlqı — 4,692 mln (4-shi оrın ispaniyadа; 2005 J.).
Denizoluğu
Denizoluğu — Turkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl [1]..
Russell Crowe
Russell Ira Crowe 1964-jıl tuwılg'an - Jan'a Zelandiyalıq kinoaktyorı. 2000-jılda 3 ma'rte „Oscar“ sıylıg'ın alg'an. En' ko'p abıroydı to'mendegı kinofilmlar arqalı qolg'a kiritken:
12-may
Bul sánedegi waqıyalar
12 mayda dúnyada qanday qızıqlı waqıyalar hám zárúr sáneler belgilenedi? Usılar haqqında bilgińiz kelse tómendegi maǵlıwmatlar siz ushın:
Búgin dúnyada Miyirbiyke kúni xalıqaralıq kólemde belgilenedi. Dáslepki medicinalıq bilim alǵan adamlar ǵana miyirbiyke bola aladı, olar nawqaslarǵa qaraw ushın shıpakerdiń kórsetpelerin orınlaydı. Yaǵnıy pútkil emleniw basqıshında nawqas penen jumıs isleytuǵın shıpakerlerdiń járdemshileri degen sóz.
Búgin sonday-aq Cheburashkanıń tuwılǵan kúni. Cheburashka - 1966 jılı jazıwshı Eduard Uspenskiy oylap tapqan qaharman. Ol arqa tabanları menen júretuǵın, salpańqulaq, kózleri úlken hám shashı qońır qaharman.
12 mayda dúnyada bolǵan waqıyalar:
1931 jılı Qıtay xalıqlıq jıynalısı 1 iyunda kúshke kirgen konstituciyanı qabılladı;
2008 jılı 69197 adam qaytıs bolǵan Sıchuan jer silkiniwi júz berdi, 18 mıńǵa shamalas adam joǵalıp ketip, 288431 adam jaraqat aldı;
2017 jılı dúnyanıń 150 den aslam mámleketinde Microsoft Windows-tıń 200 mıńnan aslam kompyuterin zıyanlaǵan WannaCry tarmaqlıq qurt baǵdarlaması tarqala basladı.
12 mayda dúnyaǵa kelgen ataqlı tulǵalar:
1907 jılı amerikalı teatr hám kino aktrisası Ketrin Xepbern dúnyaǵa keldi ("Долгий день уходит в ночь", "Угадай, кто придет к обеду?", "Лев зимой" filmleri). Tórt “Oskar” aldı.
Gérard Depardieu
thumb|Gérard Depardieu (2016) Gérard Xavier Marcel Depardieu (27-dekabr, 1948) fransuz aktyorı ha'm kinorejissorı. César, Golden Globe siyliqları sawrındarı, Oscar kanditatı.
12-may
12 mayda dúnyaǵa kelgen ataqlı tulǵalar:
1933 jılı gruzin aktyorı Givi Berikashvili dúnyaǵa keldi. Gruzin xalıq artisti (1979).
Gérard Depardieu
2012-jıl 30-oktyabrınde Gérard Depardieu o'zbekshe tariyxıy filmde su'wretke tu'sıwı haqında xabar tarqatıldı. Depardieu ' ga 2013-jıl 3-yanvarında Rossiya puqaralıg'ı berildi. Gulnara Karimova benen Небо молчит (Aspan jim) atlı qosıq aytqan.
12-may
12 mayda dúnyaǵa kelgen ataqlı tulǵalar:
1937 jılı stend-ap kamedi janrındaǵı amerikalı komik, aktyor, jazıwshı, scenariyshi, prodyusser Djordj Karlin Djordj dúnyaǵa keldi. Tórt ret “Gremmi” sıylıǵınıń hám Mark Tven sıylıǵınıń jeńimpazı. 5 kitap hám 20 dan aslam muzikalı albomnıń avtorı, 16 filmge tústi.
1983 jılı rossiyalı sportshı (kórkem gimnastika),  jámiyet hám siyasıy ǵayratker Alina Kabaeva dúnyaǵa keldi.
1949 jılı qazaqstanlı qosıqshı, “Gúller” respublikalıq estrada ansamblinde qazaq xalıq qosıqların atqarıwshı Qapash Qulısh dúnyaǵa keldi.
Karabük wa'layati
300px|thumb|Karabük wálayatı Karabük wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Aksaray wálayatı
Aksaray wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Kayaca
Kayaca— Turkiyanıń Deńizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl.
Cláudia Ohana
Maria Cláudia Carneiro Silva (6-fevral, 1963) — braziliyalıq du'nyag'a belgili aktrisa.
D.C. Stephenson
David Curtiss "Steve" Stephenson (21 Avgust 1891 - 28 mart 1966), 1923 jılında Indiana shtatında tuwılg'an. (Grand Dragon) atlı partıyanın' Amerikalı politikashısı.
Aragon
Aragoń — Ispaniyaniń Arqa-shıǵısında jaylasqan tariyxiy wálayat. Mayd. 47,7 mıń km2. Xalıq sanı — 1,2 mln. (1991). Ispaniyada Xalqı eń siyrek jasaytuǵin wálayat.Tawlarında qońır kómir, temir rudası, uran, boksit, Altinkúgirt, marganes kánleri bar. Taw dáryalarına qatar GESler qurılǵan. Qońır kómir menen isleytuǵın issiliq elektr stansiyaları bar. Qońir kómir qazıp shıǵarıw jaǵınan (Jılına 1 mln. t) Aragon Ispaniyada 1-orında turadı.
Arnold Schwarzenegger
Arnold Schwarzenegger 1947, 30-iyulda, Avstriyanın' Tal qalasında tuwılg'an) avstriya-amerikalıq bodibilder, aktyorı. 2003-2011-jıllarda Kaliforniya shtatı gubernatorı bolıp xizmet qılg'an.
Çanakkale wálayatı
Çanakkale wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Bahçeköy (Tavas)
Bahçeköy — Túrkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl.
1056-jıl
1056 jıl — XI asirdın' bir jılı.
Aydın wálayatı
Aydın wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Damlacık (Tavas)
Damlacık — Túrkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl.
Ázerbayjan tili
Ázerbayjan tili (ázershe Azərbaycan dili, Azərbaycan türkcəsi) - túrkiy tiller grupasindagi оģuz tillerinnen bir tildir, Ázerbayjannıń rásmiy tili. Ázerbayjan tilinde 30 mln. jaqın adam sóyleydi.
Isparta wálayatı
Isparta wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
1057-jıl
1057 jıl — XI asirdın' bir jılı.
1097-jıl
1097 jıl — XI asirdın' bir jılı.
BMW 5 Seriyası
BMW 5 Seriyası, Germaniyanın' kompaniyası BMW ta'repınnen 1972 jıldan beri paydalanıwg'a tapsırılg'an orta-klaslı avtomobil. Sodan, beri satılıwda bolg'an avtomobildın', touring ha'm sedan tu'rlerı bar. BMW 5 Seriyasının' bo'leklerı, Audi A6, Mercedes-Benz-E Class, Jaguar S-Type, Lexus GS ha'm basqalardan quralg'an.
Nikon D50
thumb|D50 body.
D50, Nikon firmasının joqarı sapalı Dijital SLR fotografiya mashınası modelı.
1054-jıl
1054 jıl — XI asirdın' bir jılı.
1058-jıl
1058 jıl — XI asirdın' bir jılı.
Sivas wa'layati
Sivas wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
1034-jıl
1034 jıl — XI asirdın' bir jılı.
14-may
14 maydaǵı áhmiyetli waqıyalar hám zárúr sáneler
Búgin Rossiyada Frilanser kúni belgilenedi. 2005 jılı 14-may kúni Rossiyada eń dáslepki frilanser birjalarınıń biri shólkemlestirilgen.
Búgin - vazelinniń tuwılǵan kúni. 1872 jılı belgili ximik Robert Chezbro vazelindi tayarlaw texnologiyasın oylap tawıp, jánede jetilistirdi. 1878 jılı 14 mayda usı dárini patentlestirdi. Sonnan berli bul kún vazelinniń rásmiy tuwılǵan kúni bolıp esaplanadı.
1067-jıl
1067 jıl — XI asirdın' bir jılı.
14-may
Dúnyada bolǵan waqıyalar
1869 jılı Qazaqstanda Aqtóbe qalasına tiykar salındı;
1968 jılı The Beatles toparı Apple Corp atlı jańa dawıs jazıw kompaniyasın kópshilik názerine usındı;
2009 jılı belgili astronom Uilyam Gersheldiń húrmetine “Gershel” teleskopı orbitaǵa ushırıldı;
Bul kúni dúnyaǵa kelgen tulǵalar
1553 jılı Margo Margarita de Valua patshayım dúnyaǵa keldi. Fransuz patshayımı. 1572-1599  jılları Genrix de Burbon, Navar patshası, Franciya patshası Genrixtiń IV hayalı bolǵan;
1941 jılı britaniyalı aktyor Djon Fordjem dúnyaǵa keldi. Ataqlı filmleri - "Костолом", "Жены футболистов", "Ограбление по-итальянски";
1975 jılı ukrain muzikantı, “Океан Ельзи” toparınıń jetekshisi Svyatoslav Vakarchuk dúnyaǵa keldi;
1984 jılı Facebook sociallıq tarmaǵınıń tiykarshısı, bas direktorı Mark Cukerberg dúnyaǵa keldi.
Kataloniya
Kataloniya (Catalonia, Katalansha. Catalunya, Catalonha, Cataluña) — İspaniyanin' ta'riyxiy aymag'i ha'm аvtonom wálayatı. Kataloniya Pireney yarimaralinin' Arqa-shig'isindа jaylasqan bolip, arqasinda Frantsiya ha'm Androrra, shig'isinda Jer Orta Ten'izi, batisinda Aragon ha'm qublasinda Valensiya menen shegaralas.
Dereağzı
Dereağzı — Túrkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl.
Kızılkışlacık
Qizilqishlajik — Amasiya wálayatınıń Merkez rayonına qaraslı awıl.
Tariyxı
Awıl 1926-jıl jazıwlarda Katirji Kishlagi dep ataladı hám 1928-jıldan berli sol at penen atalǵan.
Adolpho Jansen Werneck de Capistrano
Adolpho Jansen Werneck de Capistrano (Morretes, 3 dekabr 1879 — Curitiba, 18 avgustde tuwılg'an 1932) braziliyalıq du'nyag'a belgili jurnalist.
1027-jıl
1027 jıl — XI asirdın' bir jılı.
Derinkuyu
Derinkuyu —Túrkiyaniń Denizli wàlayati Tavas rayonina qarasli awil.
Samsun wa'layati
Samsun wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Daranak
Daranak  — Armanistannıń Gegharkunik wálayatı Vardenis rayonındaǵı awıl.
Ordu wálayatı
Ordu wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
1987-jıl
1987 jıl — XX asirdin' bir jılı.
1985-jıl
1985 jıl — XX asirdin' bir jılı.
Denizli wa'layati
Denizli wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Tekirdağ wa'layati
Tekirdağ wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Robototexnika
oñğa|nobaý|Gumanoid robottıń qolı Robototexnika (chex. — májúriy miynet + τέχνη — kórkem óner;  ingl. robotics — robotika) – robotlardıń dúzilisi menen, jumısı hám qollanılıwı menen shuǵıllanatuǵın, sonıń menen bir qatarda basqarıw, seziniw hámde maǵlıwmattı qayta islew menen shuǵıllanatuǵın mexanikalıq, elektr hám elektronlı injeneriya menen kompyuter ilimleriniń birlesken tarawı.
Avtonom túrde jumıs isleytuǵın robotlar tuwralı maǵlıwmat burınnan baslap payda bolǵan, biraq sol temadaǵı izertlewler XX ásirge shekem baslanbaǵan. Búgingi kúnde robototexnika tez alǵa ilgerlep baratırǵan taraw. Texnologiya qalay tez rawajlansa, robototexnika da solay tez rawajlanadı, óytkeni robototexnika texnologiya menen tıǵız baylanısta. Texnologiya rawajlanǵan sayın izertlewlerde artadı, sonıń nátiyjesinde robotlardı qollanıw sheńberide keńeyedi. Házirgi waqıtta robotlar úyde, zavodlar menen áskeriy tarawda qollanıladı. Kóplegen robotlar minalar menen bombalardı zıyansızlandırıw sıyaqlı ámellerdi orınlaydı, bul bolsa adamlarǵa tikkeley zıyan keltiriwdiń aldın aladı.
Robototexnikada qandayda bir robotlardı izertlep tayarlamasa da, ol robotlar Ayzek Azimovtıń úsh nızamına boysınıwı tiyis. Ol nızamlardı 1942 jılı jazılǵan “Xorovod” atlı gúrrińinde bayanlanǵan. Ol nızamlar tómendegishe jazılǵan.
Hırka
Hırka — Turkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına tiyisli awıl.
D Vitamini
D Vitamin organizmde Mineralıq zаt аlmаsıwında qatnasadı, kaltsiy mеnеn fоsfоrdın' sаnın jo'nge sаlаdı, tuzlardı siniriwde qatnasadı. D vitаmini o'spirim bаlalаrgа, ju'da ko'p kеrеk. Bаlа organizmındе D vitаmini jеtispеsе Itiy paydа boladı. Nеgizinеn D vitаmini ultraqızg'ısh ko'k nurlаrdın' ta'sirinеn adamnın' tеrisindеgı prоvitаminnеn paydа bоlıp, onnаn bаsqа оrgаnlаrg'а o'tıp, nеgizinеn jan'a qаn plаzmаsındа shag'ılısadı.
Robototexnika
Etimologiyası
"Robototexnika" (yamasa «robotika», «robotics») sózi eń birinshi ret Ayzek Azimovtıń 1941 jılı járiyalanǵan ilimiy-fantastikalıq “Jalǵanshı” (“Лжец”) atlı gúrrińinde qollanılǵan. nobaý|Protez ayaq - robottıń “bulshıq etleri”
1050-jıl
1050 jıl — XI asirdın' bir jılı.
Tuwılganlar
•Leopold II (Avstriya margrafı)
•Miyxayl VII Duka-vizantiya imperatorı
«Bárkamal áwlad» sport oyınları
Ba'rkamal a'wlad sport oyınları — Ózbekstannın' kasip-o'ner kolledjlerı ha'm akademik litseylerı oqıwshiları ortasında o'tkiziletug'ın sport tu'rnirlerı. Ózbekstan Respublikası Wa'zirler mekemesinin' "Ózbekstan Respublikası g'a'rezsizliginin' 10 jıllıg'ına tayarliq koriw ha'm o'tkiziw tuwrısındagı qararı (2001-jılı 19-yanvar) tiykarında du'zilgen ha'mde "oqıwshı ha'm student jaslardı sportga jalp qiliwga qaratılgan u'zliksiz sport tu'rnirlerı dizimin du'ziw tuwrisindag'ı (2003 j. 3 iyun) qararında respublika final basqıshları 3 jılda bir ma'rte o'tkiziliwı belgılengen.
Alfred Nobel
Alfred Nobel (21-oktyabr 1833 - 10-dekabr 1896) - Shveciyalı ximik, injener hám dinamittiń oylap tabiwshısı esaplanadı. Sonday-aq, ol Bofors kompaniyasına iyelik etken hám de 350 patenti bolǵan.
Ómir bayanı
Alfred Nobel 1833-jıl 21-oktyabrde Shveciyanıń paytaxtı bolǵan Stokgolm qalasında dúnyaǵa kelgen. Ol shańaraqta úshinshi bala bolǵan. 1842-jıl Nobel shańaraǵı ol waqıt Rossiya İmperiyasınıń paytaxtı bolǵan Sankt Peterburgqa baradı. Ol waqıtta Alfredtiń ákesi Sankt Peterburgta mashinasazlıq hám partlatqıshlar islep shiǵarıwshısı bolıp islegen. Alfred professor Nikolay Zininnen ximiya sabaqlarin alǵan. Alfred, on segiz jasında tolǵanda Amerikaǵa kelgennen soń, tórt jıl ishinde ximiya ilimin úyrengen. 1867-jıl dinamitti oylap tapqanı, Nobeldi dúnyaga belgili etti. Alfred Nobel 1895-jıl 27-noyabrde Franciyanıń paytaxtı bolǵan Parij qalasında wásiyatnama imzalaǵan.
Sonday-aq
Nobel sıylıģı
Arqa Qazaqstan
oñğa|nobaý|350x350 nükte|{{Legend|#FF7158|[[Oraylıq Qazaqstan}}{{Legend|#C3BD78|Arqa Qazaqstan}}{{Legend|#F1AD29|Qubla Qazaqstan}}{{Legend|#74A2D0|Shıǵıs Qazaqstan}}{{Legend|#66E84F|Batıs Qazaqstan}}]] nobaý|250x250 nükte| Arqa Qazaqstandaǵı jaylaw Arqa Qazaqstan — Qazaqstan Respublikasınıń ekonomikalıq-geografiyalıq regionı esaplanadı. Onıń quramına orayı Semey qalası bolǵan Abay wálayatı hám orayı Ust-Kamenogorsk qalası bolǵan Arqa Qazaqstan wálayatı kiredi. Region Qıtay hám Rossiya Federaciyası menen shegaralasadı. Arqa Qazaqstan ekonomikası dástúriy túrde energetika, mashinasazlıq, toǵay xojalıǵı hám ótmishte áskeriy-texnika óndirisine tiykarlanǵan.
Regionnıń ishki aviareysleri:
SCAT
Stanford universiteti
Oqıw ushın
You can jump the queue or [//uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Andoza:Cite_doi/10.1007/1-56898-664-5&preload=Template:Cite_doi/preload&editintro=Template:Cite_doi/editintro&action=edit expand by hand] Stanford universiteti]]. ISBN 978-1-56898-538-1 (print); ISBN 978-1-56898-664-7 (online).
15-may
Búgin dúnya ellerinde xalıqaralıq klimat kúni bayramlanadı. Usı rásmiy emes ekologiyalıq bayram meteorologlardıń klimattı qorǵaw haqqındaǵı úndewine juwap retinde maqullandı. Klimattı saqlaw - adamzat turmısındaǵı global másele. Dúnyajúzlik ıssı hawa, atmosfera qabatındaǵı ozonnıń kóbeyiwi, tábiyiy kataklizmalar, planetadaǵı hawa-rayınıń - ózgeriwi bunıń barlıǵı Jerdiń klimatın buzıp, kesirinen azıq-awqat, adamlardıń turmısı menen múlkine keri tásir etedi, tábiyiy resurslar menen mámlekettiń turaqlı rawajlanıwına kesent etedi.
Oila
Shańaraq qan-aǵayınlıq, aǵayınshılıq (neke arqalı) yamasa birge jasaw arqalı baylanısqan adamlardan ibarat social gruppa bolıp tabıladı. Kóp jámiyetlerde shańaraq balalar sociallashuvi ushın tiykarǵı institut wazıypasın oteydi. Antropologlar shańaraqlardı matrilokal (ana jáne onıń balaları ), er-hayal (balaları bolsa, nuklear shańaraq dep ataladı ) hám qan-aǵayın (nuklear shańaraq hám qayın ata -qayın ene birge jasawshı ) tiplarga ajıratıwadı.
15-may
Búgin - xalıqaralıq shańaraq kúni. 1993 jılı BMSH tárepinen usınday qarar qabıllaǵan, sonnan berli dúnyanıń kóplegen ellerinde bayramlanıp atır. Shańaraq - jámiyet penen mámlekettiń tiykarı, rawajlanıw menen turaqlılıqtıń deregi. Sonlıqtan mámleket onı qorǵawǵa úlken itibar beredi. Bayramnıń maqseti - jámiyet itibarın shańaraqtaǵı máselege itibar qaratıw.
Oila
Shańaraq — neke yamasa tuwısqanlıqqa tiykarlanǵan kishi gruppa. Onıń aǵzaları ruwzıgeriniń birligi, óz-ara járdemi hám ruwxıy juwapkerligi menen bir-birine baylanısqan. Shańaraqtıń eń zárúrli social hámzifalari — insan zotini dawam ettiriwden, balalardı tárbiyalawdan, shańaraq aǵzalarınıń turmıs sharayatın hám bos waqıtın nátiyjeli uyushtirishdan ibarat esaplanadi. Shańaraqqa tiyisli munasábetler salıstırǵanda ǵárezsiz hádiyse sanalsa-de, jámiyettegi ámeldegi social, ekonomikalıq, ideologiyalıq munasábetler menen belgilenedi hám olar tásirinde ózgerip baradı. Soǵan muwapıq, hár bir jámiyet ózgerip uyqas shańaraq tipini, shańaraqqa tiyisli munasábetlerdi ornatadı.
16-may
Búgin xalıqaralıq - Biograflar kásiplik bayramı keń kólemde dúnya ellerinde belgilenedi.
Oila
Shañaraq jámiyet tariyxında ozaldan ámeldegi bolmaǵan. Baslanıwiy jámáát basqarıw princpısınıń birinshi basqıshında, kisiler topar -topar bolıp jasap atırǵan dáwirde jınıslar arasındaǵı munasábetler arnawlı bir tártip-qaǵıydaǵa iye bolmay, topar daǵı barlıq er adamlar hám áyeller bir-birlerine ulıwma er-hayal esaplanǵan. Tariyxıy rawajlanıw processinde jınıslıq munasábetler az-azdan arnawlı bir tártipke solina baslandı. Daslep ata-ana menen perzentler, keyininen ájaǵa -úke hám apa -qarındaslar arasındaǵı jınıslıq munasábetler qadaǵan etnip, gruppalı shańaraq payda bolǵan, lekin bul shańaraqlarda ele er-hayal nekesi turaqlı bólek xojalıqqa iye bolmaǵan. Bul dáwirde tábiyiy faktor óz wazıypasın tamamladı, yaǵnıy jınıslıq munasábetler sheńberinden qan-aǵayınlar esaptan tısqarı etildi, jınıslıq munasábetler tek bir er adam hám bir hayal munasábetine aylandı (taǵı qarang: Patriarxal shańaraq, Poliandriya, Poligamiya, Poliginiya
16-may
Sonday-aq búgin xalıqaralıq jaqtılıq kúni. Bul bayram jaqtılıqtıń rólin, ilim hám bilimlendiriwge, kórkem-óner menen mádeniyatqa, medicina, kommunikaciya, energetika tarawlarına qosqan úlesin belgileytuǵın dúnyajúzlik baslama. Bayram jaqtılıq penen jaqtılıq texnologiyalarınıń búgingi kúndegi ilimdegi rólin keń túrde úgit-násiyatlawǵa, jaqtılıq texnologiyalarına tiykarlanǵan bilim menen ilimniń rawajlanıwın xoshametlewge iytermeleydi.
15-may
Dúnyada bolǵan waqıyalar
1918 jılı AQSHta dúnyadaǵı dáslepki hawa poshtası jumıs isledi;
16-may
Dúnyada bolǵan waqıyalar
1881 jılı Germaniyanıń Berlin qalasında dúnyadaǵı eń dáslepki elektr tramvayı júrip ótti;
15-may
Dúnyada bolǵan waqıyalar
1928 jılı Mikki Maus qaharmanı dáslepki ret payda boldı;
Oila
Social islep shıǵarıw — sharbashılıq hám dıyxanchilikning rawajlanıwı menen er adamlar miynetiniń qadri asdı, ónim óndiriste úlesi arttı, sonlıqtan, olardıń social poziciyasi de tupten ózgerdi. Ámeldegi qaǵıyda tártipler — perzentlerdiń onagagina tiyisli bolıwı, ana múlkine miyrasxor sanawı er adamlardıń jańa poziciyasine qarsı kelip qaldı. Nátiyjede áke huqıqına tiykarlanǵan patriarxal shańaraq payda boldı. Sonday etip, házirgi individual shańaraqtıń ótken zamandoshi — monogam shańaraq payda bolǵan (qarang: Monogamiya)
16-may
Dúnyada bolǵan waqıyalar
1919 jılı amerikalı ushqısh Albert Ris Atlantika okeanınıń ústinen birinshi ret ushtı;
1929 jılı AQSHta “Oskar” sıylıǵı menen xoshametlew saltanatı ótkerildi;
2004 jılı ukrainalı qosıqshı Ruslana 49-xalıqaralıq “Evrovidenie” muzikalı tańlawında birinshi orındı iyeledi.
Dúnyaǵa kelgen ataqlı tulǵalar
1910 jılı rus shayırı, prozashı, dramaturg, jurnalist Olga Berggolc dúnyaǵa keldi;
1953 jılı irlandiyalı aktyor, ataqlı “Djeyms Bondlardıń” biri Pirs Brosnan dúnyaǵa keldi;
1965 jılı ukrainalı aktyor hám házil-dálkekshi Sergey Olex tuwılǵan sáne.
1966 jılı amerikalı pop-juldız, qosıqshı, aktrisa hám oyınshı Djanet Djekson dúnyaǵa keldi. Ol ataqlı qosıqshı Maykl Djeksonnıń qarındası.
15-may
Dúnyada bolǵan waqıyalar
2001 jılı “CSX 8888 waqıyası” boldı: Ogayo shtatında heshkim basqarmaǵan poezd eki saat ishinde 76 km/saat tezik penen 106 km aralıqtı basıp ótti. Poezd júginiń arasında qáwipli ximikatlarda bolǵan edi.
Dúnyaǵa kelgen ataqlı tulǵalar
1881 jılı rus jazıwshısı, dramaturg, teatr rejissyorı hám aktyorı Mixail Bulgakov dúnyaǵa keldi;
1938 jılı francuz aktrisası Mirey Dark dúnyaǵa keldi. 15 jıl Alen Delonnıń azamatlıq nekedegi zayıbı boldı;
1940 jılı rossiyalı aktrisa Svetlana Svetlichnaya dúnyaǵa keldi. Filmleri - “Бриллиантовая рука”, “17 мгновений весны” hám “Место встречи изменить нельзя”;
1980 jılı rossiyalı qosıqshı hám aktrisa Anastasiya Slanevskaya (Слава degen at penen belgili) dúnyaǵa keldi.
Raphael
150px|thumb|Rafael avtoportreti
Raffaello Sanzio (6-aprel, 1483-6-aprel, 1520) Renessans da'wiri su'wretshisi hám arxitektorı bolg'an. Ol Leonardo da Vinci hám Michelangelo menen bir qatarda Joqarı Renessans da'wirinin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı. Ol o'zinin' Madonna, Christ Child ha'm Vatikandag'ı su'wretleri menen ju'da' belgili.
Jaslıg'ı
Raphael Italiyadag'ı Umbria rayonının' Urbino qalasıda tuwılg'an. Onın' a'kesı Giovanni Santi (1494) ha'm su'wretshi bolg'an al anası Magia di Battista Ciarla (1491). Giovanni Santi Raphaeldin' birinshi ustazı esaplanadı, biraq ol Raphael 11 jasında qaytıs boladı.
thumb|Raphaeldın' ustazı Peruginonın' avtoportreti. 15 jasınan baslap Raphael Pietro Perugino atlı su'wretshinin' ustaxanasında sha'kirt boladı. Perugino tek Umbiada g'ana emes, al Leonardo da Vinci ha'm Michelangelolardın' watanı bolg'an Rim ha'm Florenciyada da ataqlı bolg'an. Ol Vatikandag'ı Sistine kapellasında su'wret salıw huqıqına iye bolg'an su'wretshilerdin' biri.
Perugino su'wret salıwdın' joqarı usıllarina iye bolıwı ha'm su'wretlerdi waqtında pitkere alıwı menen basshilar arasinda belgili bolg'an. Ol bir neshe portretlerdi jaratqan, biraq onın' su'wretlerinin' ko'pshiligi dinge tiykarlang'an. Ol ta'repinen jaratılg'an Madonna ha'm balanın' kishkene su'wretleri shan'araq kapellasında jeke sıyınıw ushın qollanılg'an. Perugino belgili bolg'anlıg'ı sebepli bay basshılardan ha'm shirkewlerden ko'plegen buyrıtpalar alg'an, sonlıqtan ol shirkewde altar u'stinde su'wretler jaratqan. Bulardi islewi ushın og'an sha'kirtlerinin' ja'rdemi kerek bolg'an.
Raphael Peruginodan ko'p na'rse u'yrengen, yag'nıy su'wret salıwdı, adam denesinin' anatomiyasın, boyaw ximiyasın ha'm su'wretke boyawdı tegis qabatta jayıw usılında u'yrengen. Peruginonın' salg'an su'wretlerinde ko'pshilik jag'dayda adamlardın' betleri su'ykimli ha'm jumsaq ko'ringen. Raphaeldin' salg'an su'wretlerinde de bunday belgilerdi ko'riwimizge boladı. Leonardog'a usag'an geybir su'wretshiler o'z stillerin tez o'zgertken ha'm su'wretleri arqalı o'zlerinin' jeke oyın ko'rsetken. Biraq Raphael Perugino uyretken stilde su'wret salıwdı dawam etedi. Ol bug'an basqa su'wretshilerdin' jumısların ko'riwi arqalı u'yrengen jan'a ideyalardı g'ana qosqan. Leonardo ha'm Michelangelolardan ayirmashılıg'ı, Raphael du'nyanın' su'wret salıw sanaatına hesh qanday jan'alıq kiritpegen. Ol tek o'z isinin' sheberligi ha'm adamlar onın' su'wretlerin jaqsı ko'rgenligi ushın g'ana ataqlı bolg'an.
Erzurum wa'layati
Erzurum wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Raphael
Jaslıg'ı
thumb|left|Rıtsar a'rmanı.
Birinshi jumısları
Raphaeldin' basqa erte su'wretleri bular Three Graces ha'm A'wliye Maykl.
Raphaeldin' birinshi a'hmiyetli do'retpesi 1504-jılı salıng'an The Marriage of the Virgin bolg'an. Bul su'wret Peruginonın' Sistine Chapel ushın jaratqan İsa Ma'six a'wliye Mayklg'a gilt bermekte su'wretinin' ta'siri astında payda bolg'an. Ha'zir bul su'wret Italiyanın' Milan qalasında Brera gallereyasında jaylasqan.
Florentsiya
thumb|Ullı gertsog Madonnası. Shama menen 1504-jılı Raphael Italiyanın' Florentsiya qalasına Pinturicchio atlı su'wretshi menen ketedi. Florentsiya o'zinin' sanaat jumısları, su'wretshilerdin' ustaxanaları, jan'a Renessans da'wiri imaratları ha'm u'lken shirkewi menen belgili bolg'an. Raphael Michelangelo, Leonardo da Vinci ha'm basqa da ko'rnekli su'wretshilerdin' ha'm skulptorlardın' jumısların ko'riwdi qa'legen.
Madonnalar
Florentsiya qalası A'wliye Mariyag'a bag'ıshlang'an bolg'anlıg'ı sebepli, ol jerde Madonna ha'm balanın' ko'rinislerin jasaw da'stu'rge aylang'an edi. Derlik ha'r bir ko'shenin' mu'yeshinde Madonna ha'm balanın' suwreti yamasa aqshıl ren'li ha'ykeli jaylasqan edi.
Florentsiyada bolg'an waqtında Raphael o'zinin' ko'plegen belgili Madonna su'wretlerin salg'an. Onın' en' belgili su'wretleri to'mendegiler:
thumb|left|Julius II papası portreti, Raphael
Rim
1508-jılı Raphael Julius II papası ta'repinen Rimge shaqırıladı. Ol Rimde waqtında onın' atag'ı ku'sheyedi ha'm "Su'wretshiler Printsi" sıpatında belgili boladı. Ol o'mirinin' aqırgı 12 jılın Rimde o'tkeredi ha'm o'zinin' ko'plegen belgili su'wretlerin jaratadı.
Ol Rimde waqtında og'an Sant'Agostino shirkewinde Isaiah payg'ambardın' freskosın salıw jumısı tapsırıladı. Su'wret u'stinde jumısı dawamında ol o'zinin' dostı arxitektor Donato Bramanteni ko'riwge baradı. Bramante Michelangelo Sistine kapellasının' joqarg'ı betine su'wret salıp atırg'an waqıtları Vatikanda edi. A'lbette, Raphael ataqlı usta ne islep atırga'nın ko'riwdi qa'leydi ha'm Michelangelo joq waqtında, Bramante Raphaeldi kapellag'a alıp baradı. Raphael Michelangelonın' payg'ambarlardı su'wretlegen usılın ko'rip qattı ta'sirlengenligi sonshelli Sant'Agostino shirkewine qaytıp, o'zinin' salg'an su'wretin diywaldan qırshıp taslaydı. Raphaeldin' su'wreti Michelangelonın' stilinde salıng'anlıg'ın ko'riw an'sat. Raphael bunnan uyalmag'an. Bul arqalı ol ullı ustag'a hu'rmetin bildirgen.
Stanze
thumb|Afina mektebi su'wretinin' bir bo'limi. Raphaeldin' en' belgili su'wretlerine Stanze atı menen belgili bolg'an Vatikan sarayında Julius II nin' bo'lmeleri diywallarına salıng'an freskolar kiredi. Stanza della Segnatura ha'm Stanza d'Eliodoro su'wretler Raphaeldin' o'zi ta'repinen jaratılg'an, al Stanza dell'Incendio Raphael ta'repinen dizaynlang'an bolıp, onın' ja'rdemshileri ta'repinen salıng'an.
Stanza della Segnaturadag'ı freskolardın' birewi ullı a'hmiyetlilikke iye. Bul Afina mektebi dep atalatug'ın su'wret. Bunda A'yyemgi Gretsiyadan bir topar sawatlı adamlar: filosoflar, shayırlar, dramaturglar, matematikler ha'm basqalar su'wretlengen. Olar ortadag'ı adamdı - filosof Platondı tın'lamaqta. Su'wret sol waqıtları, yag'nıy erte 1500-jılları, Rim adamları arasında A'yyemgi Afinanın' ilimi menen ten' bolg'an pikir ha'm oqıwdın' jan'a oyanıwı bolg'anlıg'ın an'latadı.
Bul ko'rinisti anıq ashıp beriw ushın, Raphael o'zi tanıg'an adamlardın' ju'zlerinen paydalang'an. Sınıq murınlı Michelangelo iyegin qolına tirep otır. Uzın shashlı ha'm tegis saqallı uzın boylı Platon bul Leonardo da Vincidin' portreti.
Su'wrettin' en' bir ta'sirlendiriwshi ta'repi bul Raphaeldin' adamlar turg'an imarattı salıw usılı. Arxitektura tap real bo'lmeni ashıp turg'anday ko'rinis beredi.
thumb|left|Raphaeldin' aqırg'ı jumısı, Transfiguratsiya.
Arxitektura
1500-jılları su'wretshilerden a'dette arxitekturanı dizaynı menen shug'ıllanıw soralg'an. Raphaeldin' arxitektor sıpatında birinshi jumısı bul Santa Maria del Popolo shirkewindegi jerlew kapellası bolg'an. Leo X papası A'wliye Peter sarayın dizayn qılıwg'a ja'rdem beriw ushın Donato Bramante menen Raphaeldi tan'lag'an. Bramante qaytıs bolg'annan keyin, Raphael saraydı dizaynlawdı o'z qolına alg'an ha'm birinshi qabat rejesin Grek krestinen Latın krestine o'zgertken. Michelangelo Bramantenin' rejesin a'piwayılastırg'an halda qayta paydalang'an. Keyingi arxitektor Maderna Raphael rejelestirgenindey, imarattı uzaytırg'an.
Transfiguratsiya
Raphaeldin' en' keyingi sanaat jumısı Transfiguratsiya su'wreti bolg'an, biraq Raphael onı pitkeriwinen aldın qaytis boladı. Bul jumıs Raphaeldin' ko'mekshilerinin' biri bolg'an Giulio Romano ta'repinen keyinshelik pitkerilgen.
O'limi
Raphael o'zinin' 37-tuwılg'an ku'ninde qaytıs boladı ha'm Rim Panteonında jerlenedi. Onın' jerleniwi Vatikanda o'tkeriledi ha'm Transfiguratsiya su'wreti onın' jerlew arbasının' basına qoyılg'an.
Hakkari wálayatı
Hakkari wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Karaman wa'layati
Karaman wálayatı - Túrkiyada jaylasqan bir wálayat.
Estepona
Estepona Ispaniyanıń Andalusiya regionında jaylasqan munisipalitet bolıp tabıladı. Málaga provinsiyasi quramına kiredi. Maydanı — 137 km2. Xalqı — 66150 adam (2010 ).
Ankara
Xalıq sanı 4 587 558 (2014) adamdı quraydı. Klimati - Subtropik.
Adidas
Siltemeler
Kategorıya:Bıznes Kategorıya:Kompanıyalar Kategorıya:Germanıya kompanıyaları Kategorıya:Brendler
Sarıaǵash rayonı
Sarıag'ash rayonı - Qazaqstanda Qubla Qazaqstan wa'layatinda jaylasqan rayon. Klimati Kontinental.
A (kirill)
A, a — o'zbek kirill alifbesinin' birinshi haripi.
Maharashtra
Maharashtra Hindistannın' ortasında jaylasqan shtat. Paytaxtı - Mumbai qalası.
Qaraqiya rayonı
Qaraqiya rayonı - Qazaqstanda Mang'istaw wálayatında jaylasqan rayon. Xalqi : 31,245 Klimati Kontinental.
Qara teńiz
Qara ten'iz - Evropa ha'm Aziya arasındag'i Atlantika okeanının' bir ten'izi.
Arunachal Pradesh
Arunachal Pradesh Hindistannıń. Arqa shıǵısında jaylasqan shtat. Paytaxtı Itanagar qalası.
Almarza de Cameros
Almarza de Cameros Ispaniyanıń La Rioja regioninda jaylasqan munisipalitet bolıp tabıladı. La Rioja provinsiyasi quramına kiredi. Maydanı — 28, 11 km2. Xalqı — 25 adam (2010 ).'''
Poltava
Poltava (Полтава) - Ukrainada jaylasqan qala, Poltava wa'layatinin' orayi. Xalqi sanı 315 268 adam (2003 J).
Tebriz
Tebriz — Irannın' Arqa-Batısında jaylasqan qala. Klimatı Kontınental.
tabriz galasi shah esm
Batıs Bengal (shtat)
Batıs Bengal (Ingilis: West Bengal) Hindistannın' shıg'ısında jaylasqan shtat. Paytaxtı -Kolkuta qalası.
Vakayama
Vakayama — Yaponiya dagi qala ha'm port, Vakayama prefekturasinin' paytaxtı. Xalqi 396 min' (1990-j). Temir jol stansiyasi. Ximiya, neftdi qayta islew, aziq-awqat (baliq konservalaw b.) sanaati, qara metallurgiya, mashinasazlik, toqimashiliq ha'm tigiwshilik karxanalari bar.
Puducherry
Puducherry Hindistanda. Jaylasqan shtat. Paytaxtı - Puducherry qalası. Xalqı sanı 973,829 adam.
Himachal Pradesh
Himachal Pradesh Hindistannın' arqasında jaylasqan shtat. Paytaxtı - Shimla qalası.
Batıs Afrika
Batis Afrika — Afrika kontinentinin' batis ta'repi, orayliq Saroi Kabirdin' qublasinda ha'm Atlantika okeanınin' qubla-batis qirg'aqlarinda jaylasqan.
Ma'mleketler
Batis Afrika ma'mleketleri:
Veliko Tırnovo
Veliko Tırnovo Bolgariyada jaylasqan qala.
Pamir
Pamir (Памир,) — Orta Аziyanin' Qubla-shig'isindаg'i taw dizbegi, Тa'jikistаn (Таwli Badaxshаn аvtоnоm u'lkesi), Qıtay һa'm Awǵanstan aymaqlarinda jaylasqan.
Argentina
Argentina, rásmiy Argentina Respublikası (República Argentina) — Qubla Amerikada jaylasqan mámleket. Xalqınıń sanı shama menen 45 195 777. Paytaxtı - Buenos-Ayres qalası.
thumb|left|200px|Salta.
Plovdiv
Plovdiv - Bolgariyada jaylasqan qala. Plovdiv wa'layatının' administrativ paytaxtı.
Guansi-chjuan avtonom rayonı
Guansi-chjuan avtonom rayonı (廣西壯族自治區) — Qıtaydıń qublasında jaylasqan aymaq.
Oraylıq Afrika
Oraylıq Afrika — Afrikanın' ortasındag'ı ma'mleketlerdi o'z ishine alatug'in geograpikaliq aymaq:
Tawlı-Badaxshan avtonomiyalıq wálayatı
Tawli Badaxshan (Tajikshe: Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон/Viloyati Muhtori Kuhistoni Badahşon) Tájikstan'nin' to'rt wa'layatinin' biridir.
Geografiya
U'lkenin %40'ını tawlardan ibarat.
Arqa Amerika
Arqa Amerika — arqa yarım sharda jaylasqan bolıp, ol Jerdegi eń úlken ekinshi materik esaplanadı. Ol batısta Tınısh okeanı menen, shıǵısta Atlantika okeanı, arqada Arqa muz okeanı menen, qublada Oraylık Amerika menen qorshalǵan.
Ózbekstan milliy futbol komandası
Ózbekstan milliy futbol komandası Ózbekstannın' Futbol boyinsha milliy kamandası. Ózbekstan futbol federatsiyasi ta'repinen basqariladı. Sovet birligı bo'lingenen son' olar o'zinin' birinshı oyının 1992-jıl 17-iyunda Tajikistang'a qarsi o'tkizgen. Ózbekstan Milliy futbol komandası 1994-jilgi Aziya Oyinlari jen'impazi bolg'an. 2011-jili Aziya Kuboginda yarim finalga jetip barg'an.
Qubla Aziya
Qubla Aziya — Ja'han makroaymaqlari bo'lіnisi boyinshа Aziya аymag'i Qubla Аziyag'a Hindіstаn,  Dekan ustіrtі, Hindі-Gаn' оypаti ha'm Gimаlаy sonin' menen birgе  Shri-lаnkа аtawi ha'm basqa kishi аrаllаr kirеdі.
Xatlon wálayatı
Xatlon wálayatı (Tajikshe: Хатлон) (Вилоят/wálayat) Tajikistan'nin' to'rt wálayatınin' biridir. uzinlig'i 24,600 kilometrdi quraydi. Xalqi 2000 jılg'ı mag'liwmatlarg'a ko're 2,149,500 adamdi quraydi.
Ibias
Ibias Ispaniyanıń Asturiya regioninda jaylasqan munisipalitet bolıp tabıladı. Asturiya provinsiyasi quramına kiredi. Maydanı — 333, 30 km2. Xalqı — 1698 kisi (2010 ).
Michael Scofield
Qaraqalpaqsha Maykl Skofild
Maykl Skofild - Prison Break serialındaǵı oydan shıǵarılǵan qaharman. Qaharmandı Ventvort Miller janlandıradı. Ol birinshi ret serialdıń birinshi epizodında ájaǵası Linkoln Berrouz (Dominik Pursell) otırǵan túrmege kiriw ushın bankti tonaw waqtında payda boladı. Aldaǵı waqıyalar Maykldıń Linkolndi ólim jazasınan qutqarıw ushın qashıw rejesin kórsetedi. Maykl menen Linkoln serialdıń barlıq bóliminde jaratılǵan.
Balalıq ómiri
Ol 1978-jılı 8-sentyabrde Ogayo shtatınıń Toledo qalasında ákesi olardı taslap ketkennen keyin dúnyaǵa kelgen. Maykl Skofild anasınıń nekege shekemgi familiyasın paydalanadı. Anası qaytıs bolǵannan keyin Linkoln onı qorǵawına aldı. Shańaraǵın joǵaltqannan keyin Linkoln Maykldı kóge ómirinen awlaq uslawǵa tırıstı. Ayırım tarawlar Linkoln menen Maykldıń qarım-qatnasın kórsetedi. Bul Maykldıń Linkolndi ólim jazasınan qutqarǵısı kelgen sebepleriniń biri. Maykl Ogayo shtatınıń Toledo qalasındaǵı «Morton Shıǵıs orta mektebin» jaqsı bahalar menen pitkergen student boldı. Ol Chikagodaǵı Loyola universitetinde qurılıs injeneri qánigeligi boyınsha Magna Cum Laude stipendiyası menen oqıdı. Ol Chikagodaǵı Middltaundaǵı Maksvell jáne Shaum firmasında injener bolıp jumısqa ornalastı.
Sırtqı kórinisi
Aǵalı-ininiń, ásirese Maykl Skofildtiń Foks-River shtatındaǵı  tárbiyanı tuwrılaw koloniyasınag qashıw tuwralı syujeti jáne qashqannan keyin olardıń júrip ótken jolı «Túrmeden qashıw» máwsiminiń baslı teması. Bas qaharman Maykl Skofild serialdıń barlıq epizodlarında kórinedi. Maykl menen Linkoln - serialdıń bas qaharmanları, Maykl Linkolnge qaraǵanda kóbirek kórinedі, ásirese birinshi máwsimde. Dilan Minett «Inglizshe, Fic yamasa Persi», «Ájaǵanıń qorǵawshısı», «Ajıratıw» jáne «Óltiretuǵın yashik» epizodlarında jas Maykldı oynaydı, onda onıń ótken waqıyaları kórsetiledi.
Derekler
Eskertiw: ''Bul maqala ele juwmaqlanǵanı joq. Tolıqtırıwıńız múmkin.''
Zaporojye wálayatı
Zaporojya wálayatı (Запорізька область) — Ukrainanın qubla-shig'isinda jaylasqan wálayat.
Texas
Tехаs (Texas, aytiliwi: Teksas) AQSHtin' qubla-shig'isinda Atlantika okeaninin' jag'asinda jaylasqan shtati.
Toyota
Toyota Korporatsiyasi (Yapon tilinde:トヨタ自動車株式会社, Toyota Jidōsha Kabushiki-gaisha; Xalqara:Toyota Motor Corporation) Yaponiyanin' multinatsional korporatsiyasi esaplanadi. 2007 jil birinshi sheregi natijelerine ko're o'zinin' subsidiar kompaniyasi Daihatsu menen birgelikte du'nyanin' en' u'lken mashina islep shig'ariwshisi dep ta'n aling'an. Toyota Korporatsiyasi sawda da'ramadi (179 milliyard dollar), du'nyanin' u'shinshi u'lken Avto kompaniyasi ha'm sap da'ramadi bo'yinsha Du'nynin' 8-nshi en' u'lken kompaniyalarinan esaplanadi.
Fizika injenerligi
Fizika injenerligi ta'biyat waqiyalarin u'yreniw ha'm olardan paydalanip adamzadtin' turmisin an'satlastiriw maqseti menen do'retilgen bo'limi.
Çalıköy
Çalıköy — Turkiyanıń Denizli wálayatı Tavas rayonına qaraslı awıl.
Derekler
[
Çaputlu, Patnos
Çaputlu— Agʻri wálayatı Patnos rayonına qaraslı awıl.
Tariyxı
Awıl 1928-jıldan berli sol at penen ataladı.
Awılda qala ekenligi boljaw qılınǵan Buyuktosh Tepe hám Shehittepe atlı tariyxıy aymaqlar bar. Buyuktosh Tepe awıldıń shıǵısında jaylasqan bolıp, 145 x 125 metr ólshemdegi tórtmúyeshlikler jobalı qalaǵa iye. Dáslepki bronza dáwirinen orta temir dáwirine shekem bolǵan dáwirge baylanıslı qazan hám qazanlar tabılǵan, bul dáwirde saraydıń anıq sánesi belgisiz. Jerden dala sıpatında paydalanǵanı ushın qala buzıladı.
Awıl Agʻri qala orayınan 115 km, Patnos rayonı orayınan 35 km uzaqlıqta jaylasqan.
Derekler
Úlgi:Potos rayonınıń qala hám awılları
Hakka tili
Hakka (客家話/客家话, pinyin: kèjiāhuà, Hakka tilinde Hak-kâ-fa) Qıtaydın' qubla bo'leginde jasaytug'ın Hakkalar tarepınnen jaratılg'an Qıtay tillerı shan'arag'ına kiretug'ın til esaplanadı. So'ylesiwshiler Qıtay, Tayvan ha'm Qubla Aziya'nın' shıg'ıs bo'leklerinde 34 milliyon adamdı quraydı.
Koreys jazıwı
Koreys jazıwı (koreysshe: 한글 Han'gul (Qubla Koreyada) yaki 조선글 Choso‘n'gul (Arqa Koreyada)) jazılıwshı koreys milliy alifbesi.
Dagestanskaya
Daǵıstan, Daǵıstan Respublikası — Rossiya Federaciyası quramındaǵı respublika. Maydanı 50,3 mıń km². Xalqı 2120 mıń adamnan (1999 ) ibarat. Paytaxtı — Maxachqala bolıp, 41 rayon, 10 qala hám 17 qalasha bar.
Daǵıstan atı tariyxıy jaqtan 1860-jılda Rossiya imperiyasi tárepinen qabıl etilgen hám Daǵıstan wálayatı dep ózgertirilgen bolıp, arqa Kavkazga tiyisli. Daǵıstannıń házirgi tolıq huqıqlı avtonom Respublikası ádewir úlkenlew aymaqtı óz ishine aladı, 1921-jılda Terek wálayatınıń arqa bólegi quramına kiritilip, Daǵıstan Avtonom Sovet Socialistlik Respublikası retinde islengen.
Qubla Amerika
thumb|right|250px| Du'nya kartasında Qubla Amerika thumb|right|250px
Qubla Amerika — qubla yarım sharda jaylasqan bolıp, ol Jerdegi en' u'lken to'rtinshi materik esaplanadı. Ol batısta Tınısh okeanı menen, shıg'ısta Atlantika okeanı, arqada Arqa Amerika menen qorshalg'an. Qubla Amerika ha'm Arqa Amerika birgelikte Amerika dep ataladı. Ol Arqa Amerikadan Panama kanalı arqalı bo'lingen.
Twitter
Twitter – (inglisshe «shuǵırlasıw», «sáwbetlesiw» degendi bildiredi) – qálegen jastaǵı internet paydalanıwshıları ushın veb-interfeys, SMS, tez xabar almasıw yamasa úshinshi tárep qarıydar baǵdarlamaları járdeminde ǵalaba xabar almasıw ushın arnalǵan sociallıq tarmaq. Djek Dorsi tárepinen 2006-jılı tiykar salınǵan sociallıq tarmaqtaǵı blog formatındaǵı qısqa jazıwlardıń járiyalanıwı «mikrobloglar» delinedi.
Twitter, mikroblok saytlarinin' en' belgili tarmag'i. Twitteri paydalaniwshilari 140 ha'riplik xat ya-da SMS jaziwga mu'mkinshilik beredi. Amerikadag'i saylawlarda Barack Obamanin' saylang'an waqtida twitterden paydalanilg'an.
Kia Motors
нобай|оңға|Kia Optima
Kia Motors Corporation (기아자동차 주식회사 / 起亞自動車株式會社) — Koreyaliq аvtomobilerdi qurastiriw kompaniyasi, Qubla Koreyanin' ekinshi Irі аvtо-o'ndiriwshisі. 2012 jili 2,7 milliyonnаn аslam аvtomоbil satqаn. Kompaniyanin' negizgi urani - «The Power to Surprise» («Таnqaldiriw qu'dіrеtі»).
Kompaniyanin' 32,8% ti Hyundai Motor kompaniyasinin' quraminda.
Elektrik zaryadı
Elektrik zaryadı — Zatin' elektromagnit maydanıin' bo'legi boliwi ha'm elektromagnit o'zara ta'sirı qatnasiw ukıbı keltiriwshi fiziki skalyar birlik. Elektrik zaryadı ekinshi ma'rte 1785-nshi jılda Kulonın' nizamında kirgizilgen.
Mikozlar (Adamlarda zamarriqli kesellikler)
Mikoz keselliginde patogen zamarriqlar sebepshi bolib keledi. O’lar o’simliklerdin’ en’ apiwayi tu’ri bo’lib, miceliy h’am sporalarg’a iye bolib, adamlarda shash ham onin’ qosindilarina geyde ishki organlardi ziyan keltiriwshi bolib esaplanadi. Patogenli zamarriqlar qo’rshap turg’an do’gerekte ken’ tarxalgan, adewir kontagiozliq penen ayirip turiwshi, adamnan adamg’a, haywanlardan adamg’a ha’m zamarriq elementlerin saqlaytug’in buyimlar menen kontaktta bolganda jug’idi. Mikozlardin’ a’dewir da’rejede ken’ rawajlanib ketiwi makroorganizmnin’ jag’dayina tiyisli (beyimlewshi awiriwdin’ barlig’i, miynet xa’m dem aliwdin’ sanitar-gigienik rejimi). Antibiotiklardin’ ken’ qollaniwi, kortikosteroid ha’m basqa immunosupressiv terapiya, xaliqtin’ uliwma ummunoreaktivlig’i paseyib ketiwi tendenciyasi jag’daylardin’ jiyeleniwi ha’m epidermomikoz, kandidoz ha’m o’lardin’ ken’ tarqalg’an tu’rlerinin’ torpid barisina sebep bo’ladi.
Kesellikti kelib shig’ariwshilar (botanikaliq klassifikaciya boyinsha):
-	en’ apiwayi tu’rlerdegi zamarriqlar (zigomicetlar);
-	en’ joqarg’i tu’rdegi zamarriqlar (askomicet ha’m dewteromicetlar).
-	kesel adam (antroponozli mikozlar);
-	kesel haywanlar (zooantroponoz mikozlar);
-	topiraq (geofil mikozlar).
Adamlarda u’shirautig’in mikozlardin’ klassifikaciyasi:
1. Keratomikozlar (juzeki)
•	Turli ren’li temirew (kepekleniwshi temirew)
•	Tuyinli trixosporiya (P’yedra)
2. Dermatofitiyalar
•	Shat epidermofitiyasi
•	Taban epidermofitiyasi
•	Rubrofitiya
•	Trixofitiya - qirma temirew (antroponoz, zoonoz)
•	Mikrosporiya (antroponoz, zoonoz)
•	Favus
•	Juzeki
•	Ken’ tarqalg’an xronikaliq
•	Visceral
4. Shuqir mikozlar
•	Kokcidioidoz
•	Gistoplazmoz
•	Xromomikoz
•	Sporotrixoz
•	Aspergillyoz
•	Mukoroz
•	Penicilliyoz
•	Cefalosporioz
•	Kladosporioz
•	Rinosporidioz
•	Mycetoma
•	Blastomikozlar:
-kriptokokkoz;
-arqaamerikaliq blastomikoz;
-qublaamerikaliq blastomikoz;
-keloidli blastomikoz.
5. Jalg’an mikozlar
•	Eritrazma
•	Qoltiq asti trixomikozi (Pattersonnin’ tugunli trixomikozi)
•	Aktinomikoz
•	Nokardioz <references group="Козин В. М. Козина Ю. В. ВГМУ 2020 Дерматовенерология" />
Elektronika injenerligi
Elektronika injenerligi injenerliktin' bir ko'rinisi bolip, liner-bolmag'an ha'm aktiv elektrik bo'lekleri (ma'selen elektron trubalar ha'm yarim kesiliwshi a'njamlar, ko'binshe tranzistorlar,diyodlar ha'm integral shamalar) ha'm basqa elektronika bo'leklerin konstruksiya etiw menen shug'ilanatug'in injenerlik ilimi.
Meteorologiya
Meteorologiya – atmosferada bolip atirg'an ha'diyselerdi u'yrenetug'in ha'm olardin' sebeplerin tu'sindiretug'in ilim. Atmosferada bolg'an ha'diyseler mug'dar ha'm ha'r jaqtan bo'linip, meteorologiya (hawa) elementlerine ha'm ha'diyselerine bo'linedi.
Xavi Hernandes
Xavi Hernandez. ispaniyanin' Barselona futbol klubi oyinshisi.
Gúres
Gúres sportiń bir túri. Bunda hár eki adam bir-birin jiǵiwǵa háreket etedi.
Molekula
Molekula (molecula, moles — "massa" sóziniń qısqartılǵanı) — Zаttıń negizgі Ximiyalıq qásiyetlerіn saqlaytuǵın еń kishі bólegi.
Golf
Golf bay adamlar tarepinnen oynalgan sportin' ko'rinisidir.
Hárip
Ha'rip (رسالة) — alifbede bolg'an, jazıwda so'z dawısların (fonemalardı), olardın' variantların ha'm geybir qosılmalardı ko'rsetıw ushın xizmet qılatug'ın, baspa yaki jazba grafik belgı. Geybir Ha'ripler (grafemalar) 2 dawıstı shig'arıwı mu'mkin: yo (y+o), yu (y+u), ya (y+a), s (t+s) ha'm basqalar.
Tu'rli-tu'rli аlfаvitlеrdın' hа'riflеrı
Kirill: А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ.
Аrаb: (оn'nаn shepke jаzılаdı) ﺍ, ﺏ, ﺕ, ﺙ, ﺝ, ﺡ, ﺥ, ﺩ, ﺫ, ﺭ, ﺯ, ﺱ, ﺵ, ﺹ, ﺽ, ﻁ, ﻅ, ﻉ, ﻍ, ﻑ, ﻕ, ﻙ, ﻝ, ﻡ, ﻥ, هـ, ﻭ, ﻱ.
Futzal
Futzal yaki kishi futbol. Sportin' bir tu'ri.
Hárip
Tu'rli-tu'rli аlfаvitlеrdın' hа'riflеrı
Grеk: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.