cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ferrari
Basqa jámáátler ushın báyge avtomobilleri
Birqansha waqıt Ferrari orta dvigatelli v8 avtomobilleriniń (2+2) versiyasın jarattı. Eger olar 2 otırǵıshlı kásipleslerinen talay parq qilsa da, GT4 hám Mondial da 308 GTB menen bekkem baylanıslı edi. Ferrari 1973-jılda Berlinetta Boxermenen orta dvigatelli 12 cilindrli jangga kirdi. Keyinirek Testarossa (sonıń menen birge, orta dvigatelli 12 cilindrli) barlıq dáwirler degi eń ataqlı hám ataqlı Ferrari jol avtomobillerinen biri bolıp qalıp atır.
Kompaniya, sonıń menen birge, bir neshe old dvigatelli (2 + 2) avtomobillerin islep shıǵardı, olar jaqında v12 modeli Lusso hám v8 modelleri Roma,Portofino hám Lusso Tmenen juwmaqlandi. Kaliforniya v8 old dvigatelli (2+2) grand touring sport avtomobilleriniń ataqlı ámeldegi model liniyasini baslaǵanlıǵı menen ataqlı.
2010 -jıllardıń basınan LaFerrarimenen baslap, itibar ǵárezsiz tárbiyashı qurıwshılardan paydalanıwdan shetke shıǵıp, házirgi standartqa aylantırildi, Ferrari óziniń barlıq jol avtomobilleri dizayni ushın Centro Stile Ferrarining ishki dizayniga tayandi.
Maslastırıw
1950-1960 -jıllarda klientler mashinalardı tuwrıdan-tuwrı zavoddan harid ete baslawdi. Maranellodan shıqqan hár bir Ferrari individual klienttiń buyırtpasına muwapıq islep shiǵarıladı. Usı mánisten alıp qaraǵanda, hár bir avtomobil málim bir klient qálewiniń ayriqsha nátiyjesi bolıp tabıladı.
Superkarlar
1984-jıl 288 GTO Ferrari superkarlari qatarında birinshisi esaplanadı. Bul násil Enzo Ferrari arqalı LaFerrarigacha cho'ziladi. 2019 -jıl fevral ayında 89 -Jeneva xalıq aralıq avtosalonida Ferrari óziniń sońǵı orta dvigatelli v8 superkari F8 Tributoni kórsetiw etdi.
Ferrari SF90 Stradale PHEv (Plug-ın Hybrid Electric vehicle) arxitekturasına iye bolǵan birinshi Ferrari bolıp, ol jaǵdayda ishki yonuv dvigateli ush elektr motor menen birlestirilgen, olardan ekewi ǵárezsiz hám old o'qda, úshinshisi bolsa old aksda jaylasqan.
Ferrari arnawlı joybarları
" Arnawlı joybarlar" programması 2000-jıllardıń aqırında Ferrari kompaniyasınıń jekelestiriw xızmeti retinde jumısqa túsirilgen bolıp, klientlerge zamanagóy Ferrari jol avtomobilleri tiykarında tayarlanǵan bir retlik jeke avtomobillerge ıyelew imkaniyatın beredi. Injenerlik hám dizayn Ferrari tárepinen, geyde Pininfarina yamasa Fioravanti sıyaqlı sırtqı dizayn úyleri menen sheriklikte ámelge asıriladı hám transport quralları jol nızamlılıǵı ushın tolıq juwapkerlikti aladı.
Bul baǵdarlama sheńberinde juwmaqlanǵan birinshi avtomobil 2008-jılda yapon biznesi basshısı tárepinen buyırtpa etilgen SP1, ekinshisi bolsa amerikalıq kollektor tárepinen buyırtpa etilgen P540 Superfast Aperta edi. Tómende ommaga daǵaza etilgen Arnawlı joybarlar avtomobilleri dizimi keltirilgen:
Bio-janar may hám gibrid avtomobiller
Etanolda isleytuǵın F430 Spider 2008-yilgi Detroit avtosalonida kórsetildi. 2010 -yilgi Jeneva avtosalonida Ferrari óziniń 599 flagmani gibrid versiyasın usınıs etdi. " HY-KERS kontseptsiyasi" dep atalıwshi Ferrari gibrid sisteması 599 Fioranoning 612 at kúshine 100 at kúshinen kóbirek quwat qosadı. Sonıń menen birge, 2014-jıl ortalarında flagmani LaFerrari óndiriske shıǵarıldı.
Ataw qaǵıydaları
Ferrari ataw konventsiyasi basıdanoq qural cilindrining úsh xanalı birdey almasınıwınan ibarat bolıp, avtomobildiń maqsetin bildiriwshi qosımshaǵa iye edi. Sol sebepli Ferrari 125 S 1, 5 L (1496, 77 cc) v12 dvigateline iye bolıp, unitar sıyımlılıqı 124, 73 kubometr. S- qosımshası bolsa Sporttı ańlatadı. Basqa báyge avtomobilleri de Mille Miglia ushın Ferrari 166 MM sıyaqlı arnawlı báygelerdi ańlatıwshı atlardı aldı. Jolda háreketleniwshi modeller kiritiliwi menen Igor Troubetzkoyning Scuderia Inter báyge jámáátinen yoshlangan Inter qosımshası qosıldı. Sol waqıtta ataqlı bolǵan 166 ceriyali 2, 0 L (1995, 02 cc) dvigatelleri 166, 25 kubometr kólemli hám júdá túrme-túr 250 m^{3} bolǵan dvigatellerge iye edi. Ceriyaning ulıwma kólemi 3, 0 L (2953, 21 cc) jáne onıtar 246, 10 kubometrge iye edi. Keyinirek jol avtomobilleri ceriyasi Evropa dep at berildi hám Amerika hám Superamerica ceriyasining eń jaqsısı boldı.
1990-jıllardıń baslarına shekem Ferrari dvigateldiń ózgeriwi hám bir qatar cilindrlerge tiykarlanǵan ush cifrlı ataw sxemasına ámel etdi :
Kópshilik Ferrariga olardıń dene usılına tiyisli belgiler de berilgen. Ulıwma alǵanda, tómendegi konventsiyalardan paydalanılǵan :
Bul ataw sisteması shálkes bolıwı múmkin, sebebi birpara pútkilley basqa transport quralları birdey dvigatel túri hám kuzov usılınan paydalanǵan. Kóplegen Ferrarilarda, sonıń menen birge, olardı anıqlaw ushın basqa atlar (mısalı, Daytona) qoyılǵan. Kóplegen bunday atlar tiykarınan rásmiy zavod atları emes. Daytona atı Ferrarining 1967-jıl fevralında 24 saatlıq Daytona 330 P4menen úsh márte tabıslı bolıwın ańlatadı. Tek 19730 -jıldaǵı Daytona 24 saatlıq jarısında NART tárepinen basqarılatuǵın 365 GTB/4 Porsche 911 den keyin ekinshi boldı.
1990 -jıllardıń ortalarında Ferrari barlıq modellerdiń basına " F" hárıbin qosdı (bul ámeliyat F512 M hám F355 den keyin tark etilgen, lekin F430menen taǵı qabıl etilgen, biraq onıń miyrasxorı Ferrari 458menen emes).
Sáwkele
Hayal-qızlardıń ayrıqsha kiyimleriniń bir túri—sáwkele. Sáwkele—naǵıs penen kestelep tigilgen, hár túrli altın-gúmis penen bezelgen hayal-qızlardıń bas kiyimi.
Qaraqalpaq hayal-qızlarınıń kiyim-kenshekleri
Qaraqalpaq hayal-qızlarınıń kiyim-kenshekleri oǵada bay túrge iye bolǵan. Olar hár túrli altın, gúmis penen bezelgen. Hayallar basına taqıya kiygen, sırtınan aydınlı yamasa jupqa menen oraǵan. Hámmesi de sırtınan oraypek tartqan. Jasları qızıl, sarı, kók túrinen, al káywanıları aqtan tartqan.Toy-merekege shıǵarda, bir jaqqa qıdırǵanda bulardıń hámmesiniń ústinen jegde jamılǵan. Jegde menen bir qatarda hayal-qızlardıń kiymeshek degen kiyimi de bolǵan. Qızlar kiyetuǵın kóylek, kóbinese, shatırash etip naǵıslap toqılǵan. Bunı «shatırash kóylek» dep ataǵan.
Pontevedra
Pontevedra İspaniyada jaylasqan qala. Xalqi : 83,260 (2020) adam. Klimati : Subtropik
Rossiyanıń Ukrainaǵa basqını (2022)
2022-jıl 24-fevralda Rossiya Ukrainaga basqınshılıq hújimin basladı. Basqınshılıq hújimine shekem Rossiya Ukraina shegarası janında uzaq waqıt dawamında ásker toplap, onıń sanın asırıp bardı hám de Ukrainanıń NATOǵa qosılıwın nızam jaǵınan qadaǵan etiw tuwrısındaǵı talap penen shıqtı. Shabıwıl baslanıwınan bir neshe kún aldın Rossiya Doneck Xalıq Respublikası hám Lugansk Xalıq Respublikası ǵárezsizligin tán aldı hám 2022-jıl 21-fevralda Ukraina shıǵısındaǵı Donbass aymaǵına Rossiya qurallı kúshleri bólinbelerin jiberdi.
24-fevral shama menen saat 05:00 EET (UTC+2) de Rossiya prezidenti Vladimir Putin Ukrainanı „denacifikaciya“ hám „demilitarizaciya“ qılıw maqsetinde „arnawlı áskeriy operaciya“ baslanǵanın járiyaladı. Aradan minutlar ótkennen soń, rus áskerleri tárepinen Ukraina aymaǵına hawadan hújimler baslandı. Ukraina shegara xızmeti rus áskerleri Rossiya hám Belarus penen shegara postları arqalı bastırıp kirgenin xabarladı. Kóplegen mámleketler bul basqınshılıq hújimin qaraladı hám Rossiyaǵa qarsı sankciyalar engizdi. Hújimge qarsı global kórinisler bolıp atırǵan bir waqıtta Rossiyadaǵı kórinisler ǵalaballıq qamawǵa alıwlar menen qarsılandı. Shabıwıldan aldın da, shabıwıl dawamında da kóplegen mámleketler Ukrainaǵa qural-jaraq jetkiziw arqalı járdem kórsetti. Buǵan juwap retinde Putin Rossiya yadrolıq kúshlerin tayar jaǵdayǵa keltirdi. BMShniń Qashqınshılar boyınsha Joqarı komissiyalıq maǵlıwmatlarına kóre, 500 mıńnan aslam Ukrainalıq qashqınshı hújimniń dáslepki tórt kúni ishinde mámleketten ketip, Evropa boylap qashqınshılar daǵdarısına sebep bolǵan.
Xalıq aralıq járdemler
Bul áskeriy háreketler munasábeti menen AQSh Ekinshi jáhán urısı dáwirindegi Lend-liz dástúrin qayta iske túsirdi. 2022-jıl 9-may kúni AQSh Prezidenti Joe Biden Ukrainaǵa áskeriy járdem beriw imkaniyatın názerde tutatuǵın lend-liz haqqındaǵı nızamǵa qol qoydı.
🇺🇸
Mákke
Mákke — eń joqarı zúráátli egin. Ol sharwashılıq malları ushın júdá juǵımlı azıq-awqat ónimlerin beredi. Mákkeden aytarlıqtay qaldıq shıqpaydı. 1 kg mákke dániniń azıqlıq juǵımlılıǵı 1,34  kg salıǵa, yaǵnıy 1,21 kg arpaǵa teń keledi.
Karachi
Karachi — Pokistondagi shahar. Mamlakattıń qublasında, Hind daryosi deltasida, daryanıń Arabiston teńızıne qúyiw jerinen 100 km joqarıda. Sind walayatınıń orayı. Xalıq sani 9,3 mln. kishi (1998). K. 18-asr baslarında baliq ańlawshılar awili órininda ashilǵam. 1843-yilda inglizlar basip alǵan. 1947—59 yillarda Pokiston paytaxtı. K. — mamlakatning eń úlken qalası!
Derekler
Bul maqalada Ózbekstan milly Ensklapediyası (2000-2005) maǵlıwmatlarınan paydalanıldı
Antropogen dáwiri
Antropogen dáwir yamasa tórtlemshi dáwir — geologiyalıq dáwir, kaynozoy erasınıń úshinshi (házirgi) dáwiri. Bul dáwir Jer tariyxınıń zamanagóy basqıshı bolıp, bunnan 2,58 million jıl aldın baslanǵan hám házirge shekem dawam etpekte[1]. geologiyalıq waqıt aralıǵı [2].
Networking
«Networking» — tarmaqlarǵa baylanıslı forum hám konferenciyalarda, startap tańlawlarında, venchur investiciyalaw boyınsha ilajlarda qatnasıw bolıp esaplanadı. Usı ilajlarda finanslıq dereklerine iye bolıwdı qálewshi kóplegen kompaniyalar menen bir qatarda, bolajaq investorlar da qatnasadı. Kompaniya startapı ushın investordı tartıwda tiyisli forum hám saytlarda daǵazalardı shıǵarıw úlken járdem beredi. Sonday-aq, startaplar birjası hám de startaplardı qarjılandırıwshı shólkemler de bar.
Baxadir Razimbetov
Baxadir Razimbetov — (tolıq atı qar. Razimbetov Baxadir Genjemuratovich,  1987-jılı 6-may kúni Qaraózek rayonında tuwilģan.) Qaraqalpaq estrada qosıqshısı.
Ómirbayanı
1987-jılı 6-may kúni Qaraózek rayonında dúnyaǵa kelgen. Shańaraqta tuńǵısh perzent. 2003-jılı Nókis qalasına kóship keledi hám házirgi kúnde Nókis qalasında jasap kelmekte. Ómirdegi uranı: Toqtamastan tek alǵa umtılıp jasaw. Baxadir 1994-jılı Qaraózek rayonı 26-sanlı ulıwma bilim beriw mektebine 1-klasqa oqıwǵa baradı. Mektepte 3-klasta oqıp júrgen Baxadir Jiyen Jıraw atındaǵı balalar muzika mektebinde ustazı Tamara Jańabaevadan Fortepiano shertiw sırların úyrenedi hám usı waqıttan baslap muzikaǵa degen qızıǵıwshılıǵı oyanadı. Mekteptiń 8-klasında oqıp júrgen waqıtları Sızıw páni boyınsha ótkerilgen tańlawda 2-orındı jeńip alǵan. Ol 2003-jılı ulıwma bilim beriw mektebiniń 9-klasın tabıslı tamamlap, payaxtimizdaǵı Nókis kórkem-óner kollejiniń “Teatr aktyorlıǵı” baǵdarına óz hújjetlerin tapsıradı hám oqıwǵa qabıl etiledi. Kollejde oqıp júrgen waqıtlarında Baxadir Razimbetov Dawitbay Qaipov esteligine arnalǵan “Búlbilziban” tańlawında “Eń jaqsı qosıqshı” nominatsiyası boyınsha siylıqlanadı. 3-kurs waqtında dramaturg Sapar Xojaniyazovtıń “Súymegenge súykenbe” muzikalı drama diplom spektaklinde Áwez rólin sheberlik penen atqaradı. Aktyorlıq sheberliklerin Jalǵas Sultabaev al, qosıq sırların Batır Embergenovtan úyrengen jas Baxadir sol waqıttan baslap-aq saxnalarda qosıqlar atqarıp óz dóretiwshiligindegi dáslepki qádemlerin qoydı. Aktyorlıqqa degen qızıwshılıǵı Baxadirdi Berdaq atındaǵı qaraqalpaq mámleketlik muzıkalı teatrına jeteledi. Baxadir:
"Mekteptegi oqıwshılıq dáwirimde klasslarım menen qanday jaqın dos bolǵan bolsam házirge deyin sol doslıq sezimlerin saqlap kelmektemen. Eń baxıtlı kúnlerim sol dáwirde ótken bolıp, bul dawirimdi men hesh qanday baylıqqa almaspayman. Shańaraǵım muzikantlar shańaraǵı. Razimbetovlar yaǵniy muzikantlar shańaraǵı basshisi ákesi Razimbetov Genjebay 1961-jılı tuwılǵan bolıp Baxadirdiń tiykarǵı ómirdegi hám dóretiwshiliktegi haqiyqiy ustazı hám jaqın dostı."
Dóretiwshiligi
Meni úlken saxnaǵa alıp shıqqan «Seniń kózleriń» Baxadir eń dáslep Dálibay Mámbetmuratov tárepinen atqarılǵan «Seniń kózleriń» qosıǵın doslarınıń iltimasina kóre studiyada qayta islep esitip júriw ushın ǵana aytadi. Bul qosıqtı tarqatpastan tıńlawǵa kelisken doslardan kóp ótpey qosıq kópshilik ıqlasbentlerin tawıp olarǵa tarqaydi. Hám Baxadirdıń Baxadir Razimbetov bolıwına sebepshi boladı. ózi bilmegen halda ıqlasbentlerge iye bolǵan Baxadirge bul waqıya ele de dóretiwshilik etiw kerek ekenligin ańlatip, úlken juwapkershilik júkleydi. Kópshilik bul qosıqtan keyin Baxadir tárepinen bul dárejedegi qosıq ol tárepinen basqa dóretilmeydi (qolinan kelmeydi) dep oyladı hám qátelesti sebebi, «Seniń kózleriń» qosıǵınıń tekst avtorı shayır Saǵındıq Embergenov tárepinen jazılǵan, Ajiniyaz Paxratdinov tárepinen jazılǵan «Sulıwdı saǵınıp» qosıǵı kópshilik ıqlasbentlerine maqul tústi hám Baxadirdiń ıqlasbentleriniń sanınıń artıwına sebep boldı.
Baxadir:
"«Seniń kózleriń» meni dóretiwshilik penen shuǵıllanıwǵa májbúr etti. Hám men bul qosıqtan júdá minnetdarman. Házirde de onıń qosıqları xit dárejesine jetti desek qátelespeymiz. Baxadir Razimbetovtıń qosıqlarınan «Bir dana», «Saǵan heshkim jetpeydi, «Aqquw», «Qızǵanaman» hám taǵı basqa qosıqları jaslarımız tárepinen kóp tıńlanıp atır." Jaqsı kórgen qosıqshıları: D.Mámbetmuratov (ustazi), G.Ayimbetova, M.Utemuratov, R.Xojasov.
Jetiskenlikleri
Estradamız qosıqshısı «Qaraqalpaqstan Respublikasina xizmet kórsetken artist», «Ardaqlaw 2015» hám «Xoshamet 2017» sıylıqları menen sıylıqlandı.
Reklama
Reklama — latınsha sóz bolıp, «reclamo» baqıraman, jar salaman, degen mánilerdi ańlatadı. Keńirek mániste bolsa, hár túrli jollar menen ǵalaba daǵazalaw, bildiriw, hámmeniń dıqqatın tartıw ushın islengen is-háreketler. Reklama marketing, daģaza beriw, bilim beriw,ekonomikalıq hám sociallıq wazıypalardı orınlaydı.
Tólegen Aybergenov
Tólegen Aybergenov 1967-jıl 29-avgust kúni Nókis qalasında jazıwshılar delegaciyasında bolǵan waqıt álemnen ótken. Nókis qalasında jerlengen. Tólegen Aybergenovtı sońǵı mánzilge gúzetiw ushın kóp jıllıq dostı Mukagali Makatayev ushıp kelgen.
Tólegen Aybergenovtıń dáslepki qosıqları 1957-jılı baspada payda bola basladı. Dáslepki kitabı «Árman saparı» 1963-jılı jaratılǵan. Onnan keyin 1965-jıli onıń ekinshi kitabı — «Ómіrge sayaxat» shıqqan. Shayırdıń úshinshi kitabı «Qumdaǵı minaralar» kitabı dúnya júzin shayırdıń óliminen bir jıldan soń, yaǵnıy, 1968-jılı kórgen. Dóretiwshiniń saylandı shıǵarmaları bolsa 1987-jılı rus tilinde «Mir sozvezdiya» atı menen basıp shıǵarılǵan. Bul shıǵarması ushın T. Aybergenov óliminen soń 1974-jılı ádebiyat, kórkem óner hám arxitektura jónelislerinde Qazaqstannıń Lenin komsomolı sıylıǵına ılayıq dep tabılǵan.
Ismayıl Qurbanbaev
Ismayıl Qurbanbaev
Yava teńizi
Yava teńizi — Tınısh okeanning batıs bólegindegi teńiz, Sumatra, Yava va Kalimantan atawları aralıǵinda. Jaǵalarında marjan rifleri menen oralǵan. Maydanı. 552 mıń km². Eń tereń noqati 1272 m. Suwınıń betindeǵi temperatura 27—28°. Shorlıǵı 31, 5—34°/00. Suw júzesiniń eliriwi sutkalıq (ball. 2 m ge shekem ). Teńizden balıq awlanadı, merwert alınadı. Úlken (Iri) portları :Jakarta, Semarang, Banjarmasin.
Derekler
Bul maqalada Ózbekstan Milliy Ensiklopediyası maǵlıwmatlarınan paydalanıldı
Siltemeler
Tez arada qosıladı
Plagiat
Plagiat tómendegi jaǵdaylarda júz beredi:
Zamaxshariy
Ábilqasım Maxmud Áz Zamaxshariy - áyyemgi Xorezmniń kórkem sóz danıshpanlarınıń biri, tilshi hám ádebiyatshı alım 1075-jılı Xorezmniń Zamaxshar awılında tuwılǵan. Ákesi Omar Axmad óz dáwiriniń bilimli adamlarınıń biri bolǵan. Ábilqasım jas waqtında záńgiden ıǵılıp, bir ayaǵı sınıp ómirlik mayıp bolıp qalǵan. Sol ushın da, ol barlıq ómirin ilimge baǵıshlaǵan. Jaslayınan Úrgenish medresesine kirip oqıp, onı joqarı bahalar menen pitkergen. Kitap kóshiriw (kátiplik) óneri menen shuǵıllanǵan. Ol waqıtlarda poligrafiya bolmaǵanı ushın da jas waqtınan baslap, kóp ǵana kitaplardı kóshirip xalıqqa tarqatqan. Bul jaǵday da, onıń ilim menen tereń shuǵıllanıwına múmkinshilik jaratqan. Sol tiykarda ol parsı, arab hám túrkiy tillerin puqta úyrengen. Jas Ábilqasımnıń ilimge bolǵan qızıǵıwshılıǵın quwatlaǵan, sol dáwirdiń belgili alımlarınan bolǵan Ábu Muzar Isfaxaniy oǵan ustazlıq ete baslaydı. Kóp ǵana kitaplardı kóshirip, onı xalıqqa satıp ádewir pul toplaǵan Zamaxshariy Buxara, Xorasan hám Isfaxan qalalarına baradı. Ol jerlerdegi medreseler hám ustazlar tálimi menen tanısıp, bilimin oǵada tereńlestiriw ushın Baǵdad, Damask, Mákke, Mádina qalalarına baradı. Sol tiykarda, ol 1132— 1135-jıllar aralıǵında tórt jıl Mákke qalasında bolǵan. Quran táliymatları haqqında «Al Kashshaf»— dep atalǵan miynetin jazǵan. Bul kitap dúnyanıń júzden aslam mámleketlerine tarqatılıp ketken. Áz Zamaxshariy bul dáwirde Mákkede ózin shákirt sıpatında kórsetkeni menen de, sońınan belgili Muddar 243 risler qatarına erisedi. Sońınan Xorezmge qaytıp kelip ilim menen tereń shuǵıllanadı. Ol 1144-jılı 69 jasında tuwılǵan awılı Zamaxsharda qaytıs bolǵan. Ábilqasım Zamaxshariydiń 50 den aslam ilimiy miynetleri kelip jetti. Onıń til bilimine baylanıslı jazılǵan eń úlken miyneti «Asas alboloǵa» (Sóz tiykarları) arab tilin úyreniw baǵdarındaǵı eń qunlı sabaqlıqlarınıń biri. Házirgi kúnde dúnyanıń kóp ǵana mámleketleriniń alımları bul kitaptan paydalanadı. Áz Zamaxshariy sonıń menen bir qatarda, shıǵıs ellerinde birinshi mártebe ádebiyat teoriyası baǵdarında sabaqlıq jazǵan alımlardıń biri. Onıń «Muqadamat Ál adab» (Ádebiyattanıwǵa kirispe) kitabı arab elleriniń kópshiliginde sabaqlıq sıpatında qollanıladı.
Plagiat
1.Siz birewdiń maqalasınan yamasa shıǵarmasınan ózińizdiń maqalańızǵa azǵana bólegin mısal etip keltirmekshi bolsańız onıń avtorı hám maqala atın tolıq keltirmesten kóshirip alsańız bul plagiat boladı.
2.Saytlarda yamasa telegram kanallarda siltemeni kórsetpesten birewdiń jazǵan maqalasın óziniń veb-saytına jaylastırıwda plagiat esaplanadı.
3.Birewdiń maqalasın ózińizdiń telegram kanalıńız yaki saytlarǵa jaylastırıwda sol insandı avtor retinde kiritpesten ózińizdiń atıńızdı jazıp maqalanı jaylastırıwda plagiat boladı
Mırzashól
Mırzashól tábiyiy-geografiyalıq úlkesi Sırdárya menen Arnasay kóli aralıǵında jaylasqan. Ol arqada Qazaqstan menen, qubla-shıǵısta Tájikstan menen, arqa-batısta Qızılqum úlkesi menen shegaralasadı hám qubla-batısında Túrkstan, Marguzar, Nurata taw dizbekleri jaylasqan.Túrkstan, Marguzar, Nurata tawlarınıń arqa janbawırları Mırzashól, qubla tárepi Orta Zarafshan tábiyiy-geografiyalıq úlkesine kiredi, shegara olardıń suw ayırǵısh bólimleri arqalı ótedi.Úlkeniń tegislik bólimi arqa-batısqa qıya bolıp, ortasha biyikligi 250—300 m. Onıń arqa-batısınıń biyikligi 260 m,qubla-shıǵısınıki 350 m, Sırdárya jaǵalarında 250 m. Qubladaǵı taw eteklerinde biyiklik 450—530 metrdi quraydı.Túrkstan taw dizbeginiń dawamı esaplanǵan Marguzar tawı úlke aymaǵında jaylasqan bolıp, ortasha biyikligi 1500—2000 m, eń biyik shıńı 2621 metrge jetedi. Marguzar tawı batısqa dawam etip, Sangzar dárya alabı arqalı Nurata tawınan ajıraladı. Sangzar alabınıń eń tar jeri Amir Temur (Jılanótkel) dárwazası, onıń keńligi 120—130 m.
Plagiat
Plagiattı tekseriwshi birneshe programmalar bar bolıp,solardan keń tarqalǵanı bul- antiplag.uz bolıp esaplanadı.
Mırzashól
Nurata ortasha biyikliktegi taw bolıp, eń biyik shıńı Hayot bası—2169 m ge jetedi, Nurata tawınıń shıǵıs bólimi Qoytastawı dep ataladı. Qoytastawınıń eteginde Pistelitaw, qubla-shıǵısında Balıqlıtaw jaylasıp, eń biyik jerleri 500—580 m átirapında ózgerip, saylar menen tilkimlengen.
Túrkstan-Nurata tawları áste-aqırın páseyip, Mırzashól tegisligine tutasıp ketedi. Mırzashól tegisliginiń beti pás-biyikliklerden ibárat bolıp, oraylıq bóliminde Sırdáryanıń áyyemgi ózenlerinde Jetisay, Sardoba, Qarasuw, Shuruzák usaǵan oypatlıqlar jaylasıp, Arnasay tárepke páseyip baradı. Bul ózen tárizli oypatlıqlar arasında Bayawıt, Mırzaabat, Mırzashól, Jerijar usaǵan biyiklikler (tóbeshikler) jaylasqan. Mırzashól tegisliginiń, arqa-shıǵısında Sırdáryanıń úsh terrasası jaylasıp, bir-birinen 2—3 m biyiklikte turadı.
Magellan buǵazı
Magellan buwazı — Qubla Amerika materigi menen Órtlı Jer arxipelagi arasındaǵı buwaz. Atlantika okeanın Tınısh okeanı menen baylanıstıradı. Uzınlıǵı 575 km, eń tar jeri 2,2 km, farvaterida eń sayız jeriniń tereńligi 19,8 m. Kúshli batıs samallar bolıp turadı. Suw astı jar tasları hám sayızlıqlarınıń kópligi keme reysin qıyınlastıradı. Magellan buwazına Órtlı Jerden muzlıqlar kelip túsedi. Punta-Arenas (Chili) portı bar. Buwaz dáslep (1520-jıl) onı kesip ótken portugal teńizshisi F. Magellan atı menen atalǵan.
Maxmud Qashǵariy
nobaý|Maxmud Qashǵariy Maxmud ibn ul Xusayn ibn Muhammadil Qashǵariy - XI ásirde jasaǵan túrkiy tilles xalıqlardıń danıshpanlarınıń biri bolıp, mádeniyat tariyxında birneshe miyras qaldırǵan alım.
Kofe
Kofe-arabsha sóz bolıp, kofe terekleriniń quwırılǵan dáninen tayarlanıwshı, keń tarqalǵan ishimlik. Kofeniń kelip shıǵıw tarıyxı dáslep IX ásirde Efiopiyada baslanǵan.Efiopiyadan ol Mısr hám Yamanǵa,soń XV ásirde Iran hám de Túrkiyaǵa tarqaladı.Musılman mámleketlerinen kofe Italyaǵa,ol jerden bolsa Yevropanıń basqa mámleketleri hám Amerikaǵa jayıladı.
Maxmud Qashǵariy
Onıń babası qashǵarlıq bolıp, sońınan Balasuǵunǵa kóship kelgen. Sonıń ushın da, ol Maxmud Qashǵariy, yaǵnıy, «Qashǵarlı» dep ataladı. Maxmud óz dáwiriniń eń bilimli adamlarınıń biri bolǵan. Ásirese, filologiya ilimine qızıqqan. Til hám ádebiyat sırların úyreniwge ayrıqsha kewil bólgen. Sonıń ushın da, ol óz dáwiriniń teńi tayı joq filologlarınıń biri bolıp esaplanadı. Maxmud Qashǵariydiń til ilimine baylanıslı «Javohir un nahv fi luǵotit túrk» (Túrkiy tilleriniń sintaksislik qaǵıydaları) dep atalǵan miyneti belgili. Biraq ta, bul miyneti bizge jetip kelmegen. Al, ekinshi miyneti «Devani luǵatit at-túrk» 1074-jılı jazılǵan. Bul negizinen túrkiy sózleriniń arab tili boyınsha túsindirme sózligi bolıp, onda sol dáwirdegi xalıqtıń sóylew tili, qosıq, naqıl-maqal hám qara sóz úlgileri beriledi. «Devani luǵatit at-túrk», shınında da, túrkiy tilles xalıqlardıń eń bahalı esteligi. Onda eki júzden aslam qosıq, úsh júzge jaqın naqıl-maqal, sonday-aq, tolıp atırǵan qanatlı sóz toparları, kórkem metaforalar bar. Bul haqqında Maxmud Qashǵariy: «Men bul kitaptı arnawlı túrde álipbe tártibi boyınsha jazdım. Bunda eń dáslep aforizmler, sajlar (qosıq uyqası menen jazılǵan prozalıq shıǵarmalar), naqıl-maqallar, qosıqlar táriyp qosıqları hám prozanıń ádebiy úzindileri menen kórkemledim»—dep jazadı. Maxmud Qashǵariydiń xalıq arasınan jıynaǵan materialların negizinen birneshe bóleklerge bólip qaraw múmkin. Olardıń arasında xalıq qosıqları ayrıqsha orındı iyeleydi. Qaysı dáwirde bolmasın, adamlar tábiyat penen sırlas bolıp jasaǵan. Sebebi, adam tirishiliginiń ózi tábiyat penen baylanıslı. Kúnniń ıssı, suwıq bolıp keliwi, hár jılda bolıp atırǵan ózgerisler‚ eginniń bolıq bolıwı, yaki pispey qalıwı, qıstan aman shıǵıwı yaki qırılıwı bári de tábiyat penen baylanıslı bolǵan. Xalıq sonıń ushın da, tábiyattı qásterlegen. Oǵan arnap hár qıylı temada qosıq shıǵarǵan.
Kofe
Kofe tereginiń Coffea canephora hám Coffea arabica  túrleri egiledi.Kofe dánleri teriledi,ajıratıp alınadı hám keptiriledi.Keyin bolsa 200 C dárejede quwırıladı,bunda dánlerdegi uglevodar qoyıwlasadı,reń ózgeredi hám dámi payda boladı.
Kofe pútkil dúnyada satılıwı boyınsha neftten keyin ekinshi orında turadı.
Otto fon Bismark
Prussiya patshalıǵında Bismark konservatorlar arasında yunkerler kórnekli itibarǵa erisken, diplomat retinde iskerlik júrgizgen (1851-1862-jıllar). 1862-jılda Prussiya húkimetiniń bas ministri etip tayınlanǵan. Konstitucion krizis waqtında monarxiyanı qorǵap, liberallarǵa qarsı shıqqan. Sırtqı isler ministri sıpatında Germaniya-Daniya urısınan keyin Prussiyanı Germaniyadaǵı jetekshi kúshke aylantırdı.
Ol Reyxskansler hám Prussiya bas ministri retinde 1890-jılǵı napaqasına shekem Reyxtiń siyasatına kúshli tásir kórsetken. Bismark sırtqı siyasatta kúshler balansı principine ámel etken.
Ishki siyasatta onıń basqarıw dáwirin eki fazaǵa bólse boladı. Basında ol oǵırı liberallar menen awqam dúzgen. Bul dáwirde kóplegen ishki reformaciyalar júzege keldi, mısalı, Bismark tárepinen katolik shirkewiniń tásirin tómenletiw maqsetinde Puqaralıq nekesiniń kiritiliwi. 1870-jıllardıń aqırlarınan baslap Bismark liberallardan uzaqlastı. Bul faza dawamında ol protekcionizm hám ekonomikaǵa húkimettiń aralasıwı siyasatınan paydalanadı. 1880-jıllarda antisocialistik nızam kúshke kirdi. Sol waqıttaǵı kayzer Vilgelm II menen kelispewshilikler Bismarktiń jumıstan bosawına ruxsat beriwine sebep boldı.
BISMARK (Bismarck) Otto Eduard Leopold fon Shyonxauzen (1815.01.04, Shyonxauzen—1898.30.07, Fridrixsru) — Germaniya mámleket ǵayratkeri, diplomat, knyaz, Germaniya imperiyasınıń 1 reyxskansleri (1871—1890). B. Germaniyanı prus militarizmi tiykarında birlestirdi; mámlekette yunkerburjua blogı húkimranlıǵın bekkemledi, diniy oppoziciya („Kulturkampf“) ǵa qarsı gúres alıp bardı, socialistlerge qarsı ayrıqsha nızam engizdi, ayırım social reformalar ótkerdi. B. Franciya hám Rossiyaǵa qarsı qaratılǵan Úshlik Awqam (1882) shólkemlestiriwshilerinen biri.
Poznan hám Sileziyadaǵı polyak xalqın nemislestiriw siyasatın tutqan. Parij kommunasına qarsı uyımlastırılǵan qurallı intervensiya shólkemlestiriwshilerinen biri bolǵan.
Kelip shıǵıwı
Otto fon Bismark 1815-jıl 1-aprelde Branderburg wálayatındaǵı (házirde — Saksoniya-Angalt jeri) kishi dvoryan shańaraǵında tuwılǵan. Bismarklar shańaraǵınıń barlıq áwladları tınıshlıq hám urıs payıtlarında húkimdarlarǵa xizmet etken, lekin ózlerin oǵada zárúr bir jumıs penen kórsetpegen. Qısqa etip aytqanda, Bismarklar yunkerler sanalǵan. Bismarklar úlken jerleri yamasa baylıqları menen maqtana almaǵan, biraq aqsúyek esaplanǵan.
Jaslıq jılları
1822-jıldan 1827-jılǵa shekem Otto fizikalıq kúshtiń ósiwine tiykarǵı itibar beretuǵın Plaman mektepinde oqıǵan. Biraq ata-anasına jazılǵan xatlardan málim, jas Otto bunnan kewli tolmaǵan. 12 jasında Otto Plaman mektepin ózgertken, biraq Berlindi tárk etpey, óz oqıwın Fridrixshtrasse daǵı Fridrix Ullı atındaǵı gimnaziya da dawam ettirgen, 15 jasında bolsa „Kúlreń monastir“ gimnaziyasına ótken. Otto orta dárejeli, ajralıp turmaytuǵın oqıwshı retinde kórsetilgen. Lekin ol shet el ádebiyatına qızıǵıp, francuz hám nemis tillerin jaqsı úyrengen. Jas Otto barlıǵınan kóre sońǵı jıllardıń siyasatı hám túrli mámleketlerdiń básekileri tariyxına qızıqqan. Ol anasınan parqlı túrde dinnen uzaqta bolǵan.
Gimnaziyanı pitirgennen keyin anası Ottonı Gannoverdegi Gettingende jaylasqan Georg Avgust universitetine kirgizdi. Bismark huqıqtı úyrenip, diplomatiyalıq jumısqa kiriwi rejelestirilgen edi. Biraq Bismark oqıw menen jaqsılap shuǵıllanıwdı qálemagen edi hám Gettingende arttırǵan kóplegen dosları menen waqtın kewilxoshlıqta ótkeriwdi ábzal kórgen. Otto oqıw dawamında 27 márte duellarde qatnasqan. Ulıwma, Otto fon Bismark sol waqıtlardaǵı nemis jaslarınan parqı bolmaǵan.
Bismark aktiv turmısı qaltasına salmaqlıq etkenligi sebepli universitet rásmiyleri tárepinen tutqınǵa alınıwı múmkin edi, usınıń sebebinen ol Gettingendegi oqıwın aqırına jetkizbedi hám qalanı tárk etti. Pútkil bir jıl dawamında ol Berlindegi Jańa Paytaxt Universitetinde filosofiyanıń siyasıy ekonomika baǵdarında doktorlıq jumısın qorǵanı. Usınıń menen onıń universitettegi tálimi tamamlandı. Tábiyiy ráwishte Bismark bir jola anası úlken úmit etken diplomatiyada jumıs baslawdı qáledi. Lekin sol payıtlardaǵı Prussiya sırtqı isler ministri Bismarkqa biykarlaw juwabın berip, „Evropa diplomatiyası sheńberindegi jumıs ornına Germaniya ishindegi qanday da bir basqarıw bóliminde jumıs tabıw“dı máslahát berdi.
Iskerligi
solğa|nobaý|Bismark, 1833-jıl Nátiyjede Bismark jaqında Prussiyaǵa qosıp alınǵan Axenǵa jumıs islewge ketedi. Bul kurort qalada ele de Franciyanıń tásiri seziler edi, hám Bismark bul shegaralıq aymaqtı Prussiya bas rol atqaratuǵın bajıxana birlespesine qosıw máseleleri menen shuǵıllandı.
Axende dushpanlar arttırǵanı sebepli, Bismark áskeriy xizmetke ótiwge májbúr boldı. 1838-jıldıń báhárinde ol egerlerdiń gvardiya batalyonına jazıldı. Biraq anasınıń keselligi sebepli onı áskeriy xızmetine shek qoyıwǵa májbúr etti. Anasınıń ólimi onıń úmitlerin toqtatıp, Pomeraniyadaǵı múlkti basqarıwǵa májbúr etti. Múlkti basqarıwdaǵı bilimleri sebepli ol qońsılaslarınıń húrmetin qazandı.
Siyasıy iskerliginiń baslanıwı
Bismark 1848-jıl revolyuciyasında siyasatshıǵa aylandı. 1848-jılǵı revolyuciya dáwirinde Bismark keyinirek onıń iskerligine tán bolǵan ayrıqshalıqlardı tolıq ashıp berdi: ózine isenim, demokratiyalıq háreketlerden jek kóriw, hákimiyattıń kúshin tuwrı bahalaw qábileti. Sol waqıtta onıń ushın tiykarǵı qural kúsh edi: onda ol "hár qanday siyasıy hám diplomatiyalıq tabıstıń gilti kúshte" ekenligin aytıp ótti. Azmaz waqıt ótkennen, ol: "Germaniyanıń birlestiriw máselesin parlament hám jıynalıslarda sheshiw múmkin emes, tek diplomatiya hám urıs maydanında sheshiledi" degen ataqlı sózin ayttı.
1851-jıl may ayında Bismark daslep máslahátshi, keyin bolsa Prussiyanıń Frankfurt-na-Mayndaǵı awqamlas seymdaǵı elshisi etip tayınlandı. Ol bul lawazımǵa múnásip kandidat bolıp shıqtı hám 1959-jılǵa shekem bul lawazımda qaldı. Frankfurtta bolǵan segiz jıl dawamında (1851-1859) Prussiyanıń awqamlaslar wákili sıpatında diplomatiyanıń ayyar hám názik sıpatların iyeledi.
Rossiyadaǵı elshiligi
1857-jıl oktyabr ayında Friderix Vilgelm IV insultqa ushradı hám láń bolıp qaldı, usınıń sebebinen úkesi Vilgelmdi regent retinde tayınladı. Vilgelm dáslep ortasha hukmdar retinde kórilgen, onıń liberal Britaniya menen doslıǵı, atap aytqanda, xanzada Viktoriyanıń tunǵısh qızına úyleniwi rámziy mániske iye edi. Vilgelm óziniń jańa ministrleri hám máslahátshilerin konservatorlardan tayınlay basladı. Tez arada regent Bismarktı Prussiyanıń Rossiya imperiyasındaǵı elshisi etip tayınladı. Ulıwma alǵanda, bul kóterilis edi, sebebi Rossiya Prussiyanıń eń qúdiretli eki qońsılasınan biri edi. Biraq Bismark Germaniyadaǵı waqıyalardan shette qaldı hám 1859-jılǵı Italiya urısı waqtında Franciya Avstriya nı Lombardiya dan quwıp shıǵarǵanın tek tınısh ǵana tamasha ete aldı.
Bismark Sankt-Peterburgta tórt jıl qaldı, sol waqıt ishinde ol nadurıs emleniw sebepli ayaǵınan jaman zaqım aldı. Bismark ol jerde Frankfurtta Rossiya wákili bolǵan rus knyazı Gorchakov penen ushrastı. nobaý|299x299 nükte|Bismark 1863-jılda Roon (ortada) hám Moltke (ońında) menen 1860-jıllarda Prussiyanıń úsh jetekshisi Regent, sonıń menen birge, Helmuth von Moltkeni Prussiya armiyasınıń jańa bas shtab baslıǵı etip tayınladı hám Albrecht von Roon armiyanı qayta shólkemlestiriw isi menen urıs ministri etip tayınlandı. Keyingi on eki jıl ishinde Bismark, Moltke hám Roon Prussiyanı ózgertiwde tiykarǵı roldi atqardı.
Prussiya Prezident-ministri
Shahzada Vilgelm 1861-jılda ájaǵası Friderix Vilgelm IV óliminen keyin Prussiya patshası boldı. Jańa monarx tez-tez liberal bolıp baratırǵan Prussiya Dieti (Landtag) menen qarama-qarsılıqqa túsip qaldı. 1862-jılda Diet armiyanı qayta shólkemlestiriwdi finanslıq támiynlewge ruxsat beriwden bas tartqan krizis payda boldı. Patsha ministrleri nızam shıǵarıwshılardı byudjetti qabıllawǵa isentire almadı, patsha bolsa jan basıwdı qálemedi. Vilgelm óz balası taxt miyrasxorı shahzada Friderix Vilgelm V paydasına taxttan waz keshpekshi boldı, buǵan krizisti jeńiwge ılayıq birden-bir siyasatshı Bismark qarsı shıqtı. Biraq, Vilgelm sırtqı isler ústinen sheksiz qadaǵalawdı talap etetuǵın shaxstı belgilewde ekilenip turdı. 1862-jıl sentyabr ayında Landtag usınıs etilgen byudjetti taǵı biykarladı, sonnan keyin Vilgelm Roonnıń máslaháti menen Bismarktı Prussiyaǵa shaqırıwǵa májbúr boldı (Ol bul waqıtta Prussiyanıń Franciyadaǵı elshisi edi). 1862-jıl 23-sentyabrde Vilgelm Bismarktı prezident hám sırtqı isler ministri etip tayınladı.
Daniya urısı
Germaniya imperiyasın jaratıw jolındaǵı birinshi qádem 1864-jılda Prussiya hám Avstriyanıń Daniya menen Daniya quramına kirgen, biraq avtonomiyaǵa iye bolǵan áyyemgi Germaniya gercoklıǵı Shlezvig hám Golshteyn ushın urısı boldı. Olar Baltıqboyı hám Arqa teńiz ortasında strategiyalıq tárepten qolay poziciyaǵa iye edi.
Daniyaǵa hújim etiw waqtı jaqsı tańlandı. Áskeriy jeńislerdiń jetiskenliklerinen payda kóriw ushın Prussiyanı jalǵız qaldırıwdı qálemegen Avstriya oǵan qosılıwǵa májbúr boldı. nobaý|255x255 nükte|Shlezvig hám Golshteyn aymaqları Daniyada 1863-jılda konstituciya engizildi, oǵan kóre Shlezvig Daniya Patshalıǵına qosıldı. Avstriya hám Prussiya konstituciyanı bıykarlawdı talap etip, Golshteyn hám Lauenburgtı basıp aldı. 1-fevralda Daniya Avstriya-Prussiya ultimatumın biykarlaǵannan keyin, áskeriy háreketler baslandı. Avstriya-Prussiya áskerleri (60 mıńǵa jaqın) Prussiya feldmarshalı F. Vrangel komandirligi astında Dannevirke qasındaǵı bekkemlengen poziciyada general-leytenant Kevin de Metz komandirligindegi Daniya áskerleriniń tiykarǵı kúshlerine hújim etti. Nemisler basımı astında daniyalılar 5-7-fevral kúnleri Dybbol aymaǵına sheginedi, ol jerde general Gerlax basshılıǵında 18-aprelge shekem, keyin bolsa 29-aprelge shekem Frederikiya qorǵanı qasında dushpanǵa qarsılıq kórsetedi. Daniya usınısı menen 12-maydan 26-iyunǵa shekem kelisim dúzildi. Kelisim dúzilgennen keyin, Prussiya áskerleri bul aymaqlardı basıp aldı. 29-iyun hám 14-iyulǵa kelip olar Yutlandiya yarım atawın iyelep aldı. 16-iyulda ekinshi kelisim dúzildi, ol 30-oktyabrde Vena tınıshlıq shártnaması menen juwmaqlandi, oǵan kóre Daniya Shlezvig, Golshteyn hám Lauenburgtı joǵalttı. Avstriya hám Prussiya ortasında oljalardı bólistiriw boyınsha uzaq dawam etken ózara dawlasıwlar baslandı hám 1865-jılǵı Gashteyn konvenciyası menen juwmaqlandı. Avstriya Golshteyndi, Prussiya bolsa Shlezvigti basqarıw huqıqın aldı; kishi Lauenburg gercokligi Prussiyaǵa qosıldı.
Angelina Jolie
Angelina Jolie (Aytılıwı: Anjelina Joli;) tuwılǵan waqtındaǵı atı Angelina Jolie Voight (Aytılıwı: Anjelina Joli Voyt); keyinirek, Angelina Jolie Pitt (Aytılıwı: Anjelina Joli Pitt)) 4-iyun 1975-jılda tuwılǵan    . Amerikalıq aktrisa, rejissor, film prodyuser hám ssenarist bolıp esaplanadı. Ol kóplegen jetiskenliklerge, atap aytqanda, bir ma'rte Oscar hám úsh ma'rte Altın globusqa iye bolǵan. Jolie Hollywoodtıń eń joqarı haq to'lenetuǵın aktrisalarınan biri bolıp tabıladı. Jolie aktrisa retinde dáslepki márte ákesi Jan Voight penen birge ın Lookin' tap Get Out (1982) komediyalıq filminde súwretke túsken. Bul filmnen on jıl ótip, Cyborg 2 (1993) filminde bas rolden birin atqarıǵan. Keyin, Hackers (1995) filminde súwretke tústi. Onıń George Wallace (1997) hám Gia (1998) filmlarindegi roli sınshılar tárepinen unamlı bahalandı. 1999-jılda Girl, Interrupted dramasındaǵı roli artınan „Eń jaqsı ekinshi dárejeli aktrisa“ nominaciyasında Oscardı aldı. Joliedin' Lara Croft: Tóbeb Raider (2001) filminde janlandırǵan video oyın qaharmanı bolǵan Lara Croft roli onı Hollywood aktrisasi retinde tanılıwında ju'da' u'lken orın iyeledi. Ol jawıngerlik janrındaǵı filmlerde rol oynawdı dawam ettirip, Mırza Smith & Smith xanım (2005), Wanted (2008), Salt (2010) hám The Tourist (2010) filmlerinde súwretke tústi. A Mighty Heart (2007) hám Shańeling (2008) filmlerindegi roli sınshılar tárepinen jaqsı qarsılanıp, filmlerden ekinshisi oǵan „Eń jaqsı aktrisa“ nominaciyasında Oscardı alıp keldi. Onıń eń kommerciyalıq tabıs qazanǵan roli Maleficent (2014) filmi boldı. Ol ózin dawıs aktrisasi retinde de sınap kórdi, atap aytqanda Kung Fu Panda (2008-házirge shekem) animacion film bólimlerinde Jolbarıs personajına dawıs berdi. Jolie, sonıń menen birge, bir neshe filmlerge rejissorlıq hám ssenaristlik ta etedi, olar qatarına Ín the Land of Blood and Honey (2011), Unbroken (2014) hám First They Killed My Father (2017) di kirgiziw múmkin.
Dáslepki turmısı
Angelina Jolie voight 1975-jıldıń 4-iyunında Kaliforniya shtatınıń Los Angeles qalasında dúnyaǵa kelgen, atası — Jan Voight, anası — Marcheline Bertrand Ol aktyor James Havenniń sin'lisi, sonıń menen birge, kompozitor-qosıqshı Chip Taylor hám geolog Barry Voighttıń jiyeni bolıp tabıladı. Onıń at qoyǵan ata-anasi — Jacqueline Bisset hám Maximilian Schell. Ákesi tárepten, Jolie nemis hám slovak áwladlarǵa, anası tárepten bolsa fransuz-kanadalıq, niderland hám nemis áwladlarǵa tiyisli bolıp tabıladı.
Inglis tili
Inglis tili (ingl. English Language, rus. Англи́йский язы́к) — hind-evropa shańaraǵınıń german toparına kiretuǵın til. Inglis xalqınıń ana tili. Avstraliya, AQSH, Hindistan, Irlandiya, QAR, Kanada, Liberiya, Malta hám Jańa Zelandiya mámleketleriniń rásmiy tili. Inglis tili dúnyadaǵı eń kóp isletiletuǵın tiller ishinde 3-orında turadı (Ispan hámde Qıtaysha Mandarin tillerinen keyin). Evropa Awqamınıń tiykarǵı tili.
Inglis tili áyyemgi german qáwimleriniń (inglis, saks hám jut) tillerinen kelip shıqqan. Ingliz tili Angliyanıń Anglo-Saks patshalıǵı hámde házirgi qubla-shıǵıs Shotlandiya jerlerindegi ótmishtegi Norzumbriya patshalıǵında payda bolǵan. Tariyxıy dereklerge kóre, eski inglis tili júdá kóp dialektlerdi óz ishine alǵan. Áyyemgi inglis tili (VII-XI ásirler) anglosaks tili dep atalǵan hám 4 dialektke iye bolǵan: nortumbriy, mersiy, uessek hám kent. IX-XI ásirlerde uessek dialekti tiykarında kórkem ádebiyatqa baylanıslı inglis tili qáliplesken. Bul dialektler Ullı Britaniyanıń arqa qırǵaǵına nemis qáwimleri bolǵan anglo-saksler tárepinen alıp kelingen.
English (ingliz) sózi Angles sózinen kelip shıqqan bolıp, bul xalıqtıń ata jurtı Angeln házirgi Schleswig-Holstein bolǵan. Inglisshe sózlerdiń kóbisi latın tilinen alınǵan, al latın tili Xristian Shirkewi hámde Evropa oyshıllarınıń tili edi. Vikinglerdiń VIII hámde IX ásirdegi bastırıp kiriwinen keyin Inglis tili eski norz tiliniń bir bólegin ózlestirdi. Angliyanıń XI ásirde Normandlar tárepinen basıp alınıwı norman francuz tiliniń ingliz tili menen aralasıwına alıp keldi. Usı sebepli ingliz tili leksikalogiyalıq hám orfografiyalıq jaqtan roman tilleri toparı menen baylanısqa iye.
Orta inglis tili (XII-XV ásirler) pátsiz unlilerdiń redukciyaǵa dus keliwi nátiyjesinde feyillik sóz dizbekleri kóp ózgerislerge ushıraǵan. XVI-XVII ásirlerde jańa inglis tili qáliplesken. Ullı Britaniyanıń XVII hám XX ásir ortasındaǵı kúshli rawajlanıwı hámde AQSHtıń XX ásirdegi dúnya júzilik tásiri nátiyjesinde inglis tiliniń xalıqaralıq dárejesi joqarıladı.
Házirde inglis tili óz aymaqlıq dialektlerine iye. Ullı Britaniyada shotland dialekti, arqa, qubla, oraylıq dialektler toparı, AQShda shıǵıs, orta Atlantika (oraylıq), qubla-shıǵıs, orta, batıs dialektler toparı bar. Ingliz tili fonemalıq sistemasında ayrıqsha únliler hám dawıssızlar bar. Basqa german tillerinen inglis tili analitikalıq qurılıs belgisi menen parıqlanadı. Grammatikalıq baylnıslardı ańlatıwda járdemshi sózler (artikl, kómekshi feyiller, predloglar) hámde sóz tártibi úlken áhmiyetke iye. Ingliz tili basqa tillerden (latın, francuz, italyan, ispan hám basqalar) 70 %ke jaqın sóz qabıl etken.
Inglizls tiliniń amerikasha variantınıń Ullı Britaniya variantınan ayırmashılıǵın tómendegishe túsindiriw múmkin: Arqa Amerikaǵa dáslepki kóship kelgenler (1607-jıl) London hám onıń átirapınan, al keyingileri bolsa Arqa Britaniya hám Irlandiyadan kelgen. AQSH inglis tilinde Britaniyadaǵı sıyaqlı ayqın kórsetilgen dialektler joq. Professor X. Kurat redaktorlıǵı astında shıqqan "AQSH hám Kanadanıń filologiyalıq kartası"nda (1939-jıl) jeti dialekt, sonday-aq, tarqalıw aymaǵı tárepinen eń salmaqlı bolǵan AQShnıń oraylıq hám arqa shtatları dialektleri ajıratılıp kórsetilgen; bul AQShda tiykarǵı kórkem ádebiyat dialektleri esaplanadı. Inglis tiliniń amerikasha hám Ullı Britaniya variantları ortasındaǵı parıq leksikada hám málim dárejede fonetikada kórinedi; grammatikasındaǵı parıq sezilerli dárejede emes. Inglis tiliniń ámeldegi Kanada, Avstraliya, Jańa Zelandiya hám QAR variantları jóninde de sonday pikirdi bildiriw múmkin.
Inglis tili jazıwı latın álipbesi tiykarında bolıp tabıladı.
Inglis tili álipbesi 26 háripten ibarat: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.
Yava
Yava — Malay arxipelag nıń Úlken Zond atawlarına kiredi. Indoneziya qúramında. Maydanı 126, 5 mıń km². Jer júzinde xalıq eń tıǵız jaylasqan aymaqlardan biri. Relyefi, tiykarınan, vulkan nátiyjesinde payda bolǵan tawlılardan ibarat, eń bálent noqati 3676 m (Semeru vúlkani). 100 den artıq vulkan bor, olardan 30 ı háreketdegi vúlkanlar. Tez tez den kúshli jer silkiniwleri bólip turadı. Jıllıq jawın tegisliklerde 1000 -1500 mm, tawlarda 5000 mm den zıyat. Dáryaları suwlı. Bir neshe milliy baǵlar islengen. Tiykarǵı qalaları :Jakarta, Bandung, Surabaya.
Derekler
Bul maqalada Ózbekstan Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi maǵlıwmatlarınan paydalanıldı
Siltemeler
Bul tez arada qosıladı.
Arıslanbek Asqarov
Arıslanbek Asqarov — (tolıq atı Asqarov Arıslanbek Muratbaevich 13 fevral 1992 jıl tuwılģan) Qaraqalpaq estrada qosıqshısı.
Ómiri
1992-jılı 13-fevralda Bozataw rayonında tuwılģan. 1996-jılı Xojeli rayonına kóship kelgen. Shańaraqta 2 ul perzent. Balalıǵı Xojeli rayonında ótti.
Dóretiwshiligi
Muzika mektebinde oqiǵan. Akkardion ásbabında Rawshan Matirazova qolında 5 jıl tálim alǵan. Soń Nókis mádeniyat hám kórkem óner kollejinde akademiyaliq vokal jónelisinde oqip, Qaraqalpaqstanǵa xızmet kórsetken  kórkem óner ǵayratkeri ustazı Abat Qaliyevten 3 jıl dawamında akademiyaliq vokaldan tálim aldı hám kollejdi pitkeredi. Kompozitor Najimatdin Muxammedinov penen birge hàzirgi kùnge deyin  islep kelmekte. Kollejde oqıp jùrgende kòp ģana tañlawında qatnasqan. "Màrtler maydanı" tañlawında Nawriz Tilewov, Bayram Perdebaevlar menen janlı hawazda qosıqlar atqarģan. 2014-jıldan berli Qaraqalpaq mámleketlik filarmoniyasında jumıs islep kelmekte.
Qosıqları
"Nazlariń barda", "Saǵındım",  "Miymandur", "Júregimde qalǵan qız", "Ishqı sezim" hàm taģı basqa qosıqları menen ıqlasbentler qàlbinen orın iyeledi.
Sektorlıq
Sektorlıq — qurǵaqlıq ishkerisine qaray okeanlardan uzaqlasqan sayın klimat ózgeshelikleriniń ózgeriwi esabınan tábiyat komponentleri hám geosistemalardıń ózgerip barıwı.
Sektorlıq qurǵaqlıqlarda klimat poyaslarınıń ishinde klimat tipleriniń ajıratılıwında anıq kórinedi. Mısalı, ortasha klimat poyasında qurǵaqlıqta teńiz, ortasha kontinental, keskin kontinental hám musson klimat úlkeleri qáliplesken. Bul bolsa topıraq-ósimlik qaplamı hám, ulıwma, tábiyat zonalarında da kórinedi. Klimat úlkelerine baylanıslı halda aralas hám keń japıraqlı toǵaylar, toǵay-dala hám dalalar, yarım shóller hám shóller, musson toǵayları tábiyat zonaları qáliplesken.
Klimat úlkeleriniń ózgesheligine say aralas hám keń japıraqlı toǵaylar hám de musson toǵayları meridianal baǵıtta, toǵay-dala hám dalalar hám de yarım shóller hám shóller bolsa keńlik boylap sozılǵan.
Menyu
Arnawlı buyrıqlar hám ámeller toplamı menyu dep ataladı. Olar járdeminde tekstlerdi diskten oqıw, diskke jazıw, basıp shıǵarıw sıyaqlı jumıslar ámelge asırıladı.
Qara úy
Etimologiyası
Áyyemgi turkiy qara úy "shatır, turaq jay, aralıq" sózinen payda bolǵan. Áyyemgi turkiy sóz ur - +Ut qosımtalı feyil. Házirgi túrk tilinde “qara úy” sózi “watan” yamasa “jataqxana” sóziniń sinonimi retinde qollanılsa, házirgi Azerbayjan tilinde “qara úy” tiykarınan “watan” yamasa “ana jurt” mánisin ańlatqan. Orıs tilinde bul sóz "yurta" (yurta) dep ataladı, al bul sóz bolsa inglis tiline sol jerden kirip kelgen.
Úyge sekirip kiriw
Sarılardıń úy qurıwı sonday edi; bosaǵanı gúmbezsimon gúmbezsiz, qapısız qara úydiń aldına ornatdılar. Qara úydiń gúmbezi shıraylı jún sharflar hám qımbat bahalı shúberek úzindileri menen oralǵan. Ul balalar sekrew arqalı oramal hám shúberek bóleklerin alatuǵın báygelerde qatnasdılar. Qara úyning qurılısı úlken bayram bolıp, bayram retinde ótkerilip, miyman kútiwshiler sharba sóyib, xalqqa dasturxan sıylıq retinde bergen. Hár bir qonaq úydiń jańa iyelerine pul, qımbat bahalı shúberek bólekleri hám sıylıqlardı alıp kelip, onda baxıtlı jasawların tileshdi. Qonaqlar da dástúrden keyin toydan sıylıqlar menen qaytıwdı. Eger úy iyeleri tez-tez kesel bolsa, uzaq waqıt dawamında perzent kórmese, ólim dárejesi joqarı bolsa, ol jasaw ushın jaman hám baxıtsız jay esaplanadı. Bálkim, bul jerde áyyemgi túrklerdiń baxıt (bereket) menen baylanıslı bolǵan esteligin kóriw múmkin bolıp tabıladı. Ornında qut-bereket bolsa, shańaraqta awızbirshilik boladı, kóp perzentler dúnyaǵa keledi. Aǵıl-tegilshilik bar orında párawanlıq boladı. Qaraqalpaqlardıń ıqtıqatına kóre, aǵıl-tegilchilikning anıq kórinisi, kólemi hám payda bolatuǵın jayı joq. Ol tek adamlarda, kólda hám úy haywanlarında tabılǵan. Adamlar úy haywanların satqanda da, iyesi odan kishi bir jún alıp ketken. Olar úydiń naǵıymetleri haywanlar menen birge ketiwine iseniwdi. Ómir joldasınan perzent kórmegen qaraqalpaqlar bunı úydiń taqir jerge qurılǵanı yamasa úy qasındaǵı qáyinlerdiń ósiwi menen bólegen. Bunday jaǵdaylarda olardı basqa jayǵa kóshiriw hám qayıń teregin kesiw kerek. Soǵan uqsas úrp-ádetler hám dástúrler YaqutlarАлексеев hám Altayda bar edi. Olar balanıń awızbirshilik penen baylanıslılıǵına isenedi. Altayda jaqın waqıtqa shekem, 20-jıllardıń aqırına shekem, er-hayal uzaq waqıt dawamında perzent kórmegen, olar basqa úy tintip, eski úydi wayran etken. Bunday qara úy menen baylanıslı jaylar qaraqalpaqlardıń basqa turkiy xalıqlar menen etnikalıq hám materiallıq baylanısları bar ekenin kórsetedi. N. A. Baskakovnıń pikrine qaraǵanda, qut (mollıq, bereket) sóziniń etimologiyasi «qut» bolıp, pútkil altay tilleri, mısalı, mongol, tungus-manchjur tilleri menen teńlestiriw múmkin. Áke-babalar sıyınıwlarınan biri jańa tuwǵan bópediń kindigini qapı aldına kómish edi. Shańaraqtıń keyingi perzentleri eson-omon ulǵayıwına úmit etilgen. Jańa tuwǵan bópeniń kindik ishekshesinde olar oynap júrgen “asiq oyını” (yamasa inglis tilinde “Hinge bone” dep ataladı) súyekleri kómilgen. Solay etip, úylerde, onı qurıwdıń ayırım elementlerinde, bezew processinde, qaraqalpaqlardıń úrp-ádet hám dástúrlerinede eski (áyyemgi) qarawlar, ırım hám isenimlerdiń ayırım esteliklerin ushıratamız. Bul úrp-ádet hám dástúrlerdi úyreniw, kóplegen etnografiyalıq, etnikalıq-tariyxıy hám etnikalıq-materiallıq dóretpeler nátiyjelerin jıynaw processinde anıq materiallar berdi.
Jer qabıǵı
Jer qabıǵı — Jerdiń eń betinde jaylasqan qattı qabıǵı. Qalıńlıǵı ortasha 35—40 km. Zatlardıń ortasha tıǵızlıǵı 2,7 gr/sm3. Jer kóleminiń 1% in, massasınıń 0,4 % in quraydı. Mantiyadan Moxo shegarası arqalı ajıralıp turadı. Jer qabıǵı ximiyalıq elementler, minerallar, taw jınıslarınan ibarat. Eń kóp tarqalǵan ximiyalıq elementler kislorod, kremniy, alyuminiy bolıp tabıladı.
Siz 6-klass sabaqlıǵında jer qabıǵı materik hám okean jer qabıǵına bólinedi, dep oqıǵansız. Endi bolsa, olarǵa qosımsha aralıq hám riftogen jer qabıqları da ajıratılıwın bilip alasız. Sizge belgili, materik jer qabıǵı 3 ke, yaǵnıy shógindi, granit hám bazalt qatlamlarınan dúzilgen. Bunday qatlamlardı ajıratıw shártli bolıp tabıladı. Shógindi qatlam eń júzede jaylasqan bolıp, qalıńlıǵı 15—20 km ge deyin, háktas, qum, saz, (gil) hám basqalardan ibarat. Granit hám bazalt qatlamlar hárbiriniń qalıńlıǵı 10—15 km di quraydı.
Okean jer qabıǵı okean túbine tuwrı keledi. Qalıńlıǵı 5—10 km bolıp, shógindili hám bazaltlı qatlamlardan dúzilgen.
Aralıq jer qabıǵı ortasha qalıńlıǵı 15—30 km, 3 bólimnen ibarat:
Teńiz sayızlıǵı hám tereń shókpeler astında granit qatlamı joq, shógindi hám bazalt qatlamlarınan ibarat. Granit qatlam tek ǵana atawlar astında payda boladı. Evraziya materiginiń shıǵıs jaǵalarında, Arqa hám Qubla Amerikanıń shıǵıs hám batıs jaǵalarında bar.
Riftogen jer qabıǵı orta okean dizbeklerine tuwrı keledi. Qalıńlıǵı 1,5—2 km bolıp, 2 qatlamnan ibarat. Shógindi qatlamnıń qalıńlıǵı 1-2 km, bazalt qatlam rift oypatlıqlarında (jer jarıqlarına) áste-aqırın unıraydı hám onsha qalıń emes.
I (latın)
I háribi sózdiń barlıq esitilgen orınlarında jazıla beredi: ini, ilgek, imarat, tis, terim, bilim, irimshik, ilim, túlki, júweri, kisi t.b. Al, kino, ekonomika, lirika sıyaqlı sózlerde i háribi sozılıńqı dawıslını ańlatadı. Bul aytılǵan eki jaǵdayda da i háribi jazıladı.
Kategoriya
Fonetika: