cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aqtaw
Aqtaw (Qazaqsha: Ақтау, Orıssha: Актау), aldın Shevchenko (Orıssha: Шевченко, 1964–1991) atı menen belgili bolǵan Qazaqstannıń batısında jaylasqan eń úlken qalalardıń biri. Sonday-aq, Aqtaw Qazaqstannıń Kaspiy teńizindegi eń baslı portı esaplanadı. Ol Mańǵıstaw yarım aralında jaylasqan hámde Mańǵıstaw wálayatınıń paytaxtı esaplanadı. 2009-jıldıń maǵlıwmatlarına boyınsha qalada 166,962 adam jasap kelmekte.
Manchester
Manchester  Angliyada jaylasqan qala. 2011-jılı qalanın' xalq sanı 502.900 bolg'an.
Marjorie Jackson-Nelson
Marjorie Jackson-Nelson (ing: Marjorie Jackson-Nelson; (1931-jıl 13-sentyabr) —Avstraliyalıq jeńil atletikashı hám siyasatshı. 1952-jılgi jazǵı Olimpiada oyınlarınıń eki márte chempionı, Britaniya imperiyasi hám Óz ara doslıq oyınlarınıń jeti márte chempionı. Keyinirek ol siyasatshı boldı, 2001-2007-jıllarda Qubla Avstraliya gubernatori bolǵan.
Ómirbayanı
Marjorie Jackson 1931-jılda Koffs Harborda tuwılǵan. 1949-jılda ol 100 hám 200 metrge juwırıwda tórt márte Olimpiada chempionı Pánni Blankers-Kunni jeńiliske ushıraǵan etdi. 1950-yilgi Britaniya imperiyasi oyınlarında Jekson tórtew aralıqtı, atap aytqanda, Avstraliya jámááti menen eki estafetada jeńimpaz shıqtı.
1952-jılda Xelsinkida bolıp ótken Jazǵı Olimpiada oyınlarında Jekson 100 m aralıqtı 11, 5 s hám 200 m aralıqtı basıp ótip, 23, 73 hám 23, 59 s menen eki jáhán rekordini ornatdı. Jekson birinshi Avstraliyalıq jeńil atletika chempionına aylandı.
Keyinirek 1952-jılda Jekson 100 m aralıqta óz rekordini bir sekundqa jaqsıladi. 1954-jılda Britaniya imperiyasi oyınlarında Jekson-Nelson ush aralıqtı basıp ótti.
Jackson 1953-jıl velosipedshi Peter Nelsonga turmısqa shıqtı. Ol 1977-jılda leykemiyadan opat etdi, sonnan keyin Marjori leykemiya izertlew fondini quradı.
Jackson-Nelson 2000-jılda Sidneyda bolıp ótken Jazǵı Olimpiada oyınlarınıń ashılıw dástúrinde Olimpiada bayraǵıniń segiz dana bayraqdorlaridan biri edi. Ol 2001-2007-jıllarda Qubla Avstraliya gubernatori bolǵan.
1953-jılda Jackson Britaniya imperiyasining ordeni aǵzası boldı. 1985-jılda ol Avstraliya sport dańq hám ataq zalı. 2001-jılda ol Avstraliya ordeniniń joldası boldı. 2002-jılda xanzada Yelizaveta II Jekson-Nelsonni viktoriya Korollıǵılıq ordeni komandiri ataǵı menen táǵdirladi.
Liverpool
Liverpool  Angliyada jaylasqan qala. 2012-jılı qalanın' xalq sanı 466.415 bolg'an.
Giza piramidaları
Giza piramidaları (arapsha جيزة يسروبوليس ) - Mısır, Qahira janındag'ı giza jassı tawlıg'ında ornalasqan ima'rat kompleksi.
Bul ha'ykeller burıng'ı Giza qalasınan 8 km uzaqlıqta sho'l ta'repke qaray jo'nelisinde jaylasqan.
Xeops piramidası, Giza ullı piramidası - du'nyanın' jetti ka'ramatının' birinshi saqlang'an ka'ramatı boladı.
Ko'rinisi
Bul Burıng'ı Misır nekropole - qa'birler Xeops piramidasınnan, keyinde Xa'fra piramidasınnan, ha'm Menkauer piramidasınnan, solay aq kishkene piramidalardan (patshabika, uzın piramidalarınnan) turadı.
Piramidalardın' tu'sligi aq izvesttas menen qaplang'an. Biraq Burıng'ı Misır ma'mleketi tarqalg'annan son', izvesttas jerli jasawshılar ta'repinnen urlang'an.
Zur Sfinks ku'nshıg'ıs jaqta ornalasqan, biri ku'nshıg'ısqa qaray. Ko'p alimlar qarası boyınsha Sfinksdın' betti Xa'frag'a uqsag'an.
Menkaur iba'datxanasının' monolitı platoda en' awır, onın' awırlıg'ı 200 tonna.
Galisiya
140px|right|thumb|Galisiya bayrağı Galisiya (Galiza, Galicia) — İspaniyanin' ta'riyxiy aymag'i ha'm аvtonom wálayatı. Маydani — 29.574,4 km². wálayatın' en' iri qalası — Santiago de Compostela. Galisiyanin' xalqi sani - 2 748 695 аdamdi (2014) quraydi.
Gabon
Gabon yaki rásmiy Gabon Respulikası (fran. République Gabonaise) — Oraylıq Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Librevil. Xalqı sanı shama menen 2 230 908 adam (2020-jıl).
Sung Jae-gi
Sung Jae-gi (kàrisshe: 성재기, 成在基) (11-sentyabr, 1967 - 26 Iyul, 2013) Qubla Koreyalıq insan huqıqları aktivisti bolģan.
Mug'aljar (rayon)
Mug'aljar rayonı — Aqto'be wa'layatinin' qubla-batısında jaylasqan aymaq. Jer maydanı 71,000 km2. Xalqi 42,6 mın', ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,4 adam tuwri keledi (2012). Rayon Ortalig'i — Qandıag'ash qalası.
Ekologiya
Ekologiya - jer ortalig'i ha'm tiri organizmlerdi, sonday-aq olardin' bir-biri menen baylanisin u'yreniwshi ilim."Ekologiya" termini 1886-jili nemis ilimpazi ekologiya E.Gekkel organizmlerdin' qoshag'an ortaliq menen baylanisin belgilew ushin miraat etken.Ekologiya u'yreniw obektlerine qaray 2 tu'rge bolinedi.
Ordabası (rayon)
Ordabası rayon — Qubl Qazaqstan wa'layatinin' qublasinda jaylasqan. 1969-jili du'zilgen. 1993-jilga deyin Boʻgen rayonı deb atalg'an. Maydani — 2,726 km². Xalqi 115,856 Rayon Orayi — Temirlanovka qalası. Ordabasi rayonınin' aymag'i dala-qirlardan ibarat.
Klimati
rayon klimati keskin kontinental. Qisi qisqa, jazi bolsa uzaq dawam etedi. Yanvar ayinin' jillik gradusi −3-5 °C, Iyulda 26-28 °C. Jawingershilikdin' jillik ortasha mug'dari 200-380 millimetr.
Doslıq MPJ (Qanlıkól rayonı)
Doslıq MPJ - Qaraqalpaqstan Respublikası Qanlıkól rayonınıń orayı bolǵan Qanlıkól qalasında jaylasqan mákán puxaralar jıyını.
Birmingem
Birmingem (Birmingham) - Ullı Britaniyadagı qala. WestMidlends metropoliten graflig'inin' administrativ orayı. Xalqı sanı 2,3 mln. adam (1992, qala atirapı b-n). Klimati : subtropik
Munaylı (rayon)
Munaylı rayonı — Mańǵıstaw wálayatinıń arqasında jaylasqan aymaq. Xalqı 39,104 ortasha tıǵızlıǵı 1 km2qa 0,4 adam tuwrı keledi (2012). Rayon orayı — Mańǵıstaw qalashası.
Dolunay
Dolunay — Turkiyanıń Erzincan wálayatı Kemaliye rayonına tiyisli awıl.
Oktyabr
Oktyabr (latın. October, octo — segiz) — Grigoriy kestesınde jıldın' onınshı ayı. 31 ku'nnen ibarat.
Sentyabr
Sentyabr (latın. September, septem - jeti) — Grigoriy kestesinde jıldın' tog'ızınshı ayı. 30 ku'nnen ibarat. Yeskı Rim kestesındegı jetinshi ay bolg'anlıg'ı ushın sonday atalg'an.
Batıs Evropa
right|thumb|250px|Evropanıń kontinentleri, [[BMShnıń Statistika bóliminiń maǵlıwmatları boyınsha: {{legend|#4080FF|Arqa Evropa}} {{legend|#00FFFF|Batıs Evropa}} {{legend|#FF8080|Shıǵıs Evropa}} {{legend|#00FF00|Qubla Evropa}}]]
Batıs Evropa — Evropanıń batısında jaylasqan bólegi. Batıs Evropada, Atlantika okeanınıń jaǵasında jaylasqan mámleketler — Pireney yarım aralınıń mámleketleri Shotlandiya, Irlandiya, Germaniya, Angliya hám Franciya mamleketleri kiredi. Kópshilik jaǵdayda, Batıs Evropanıń kestesine Niderlandiya, Belgiya hám Daniya hám qosıadı.
The Doors
The Doors 1965-jıllardın' ataqlı toparı. Topardın' ag'zaları Jim Morrison, Ray Manzarek, John Densmore ha'm Robby Krieger bolg'an. Topar o'z jumısın Amerikanın' Los Angeles qalasında baslag'an.
Kamerun
thumb|right|250px| Kamerun bayrag'ı thumb|right|250px| Kamerunın' Afrikadag'ı ornı
Kamerun (République du Cameroun) — Oraylıq Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Yaoundé. Shama menen 19,100,000 milliong'a shamalas adam ha'zirde Kamerunda jasap kelmekte.
Elektrik generatori
Elektrik generatorı, mexanıqalıq energiyani elektr energiyasına aylandırıwshı ásbap.
Barselona
Barselona — İspaniyada jaylasqan qala. Kataloniya avtonom wa'layatı paytaxtı. Xalqı sanı : 1,604,555 adam (2015). Klimatı : subtropik.
12-aprel
2002-jıl 12-aprel kúninen baslap, Tashkenttegi Álisher Nawayı kitapxanasına «Milliy» kitapxana statusı (o’zb.-statusı) berilgen kún.
.ac
.ac – Voznesenie atawınıń joqarı dárejeli milliy domeni. Ascension Island Network Information Centre tárepinen basqarıladı, bul kompaniya óz gezeginde Internet Computer Bureau (Ullı Britaniya) tárepinen basqarıladı.
12-aprel
Búgin 12-aprel – Kompyuter hám internet kúni bayramı retinde kompyuter qánigeleri tárepinen bayramlanadı. Esletip ótemiz, 1946-jıl 12-aprel kúni dúnyadaǵı birinshi elektron ЭNIAK-1 dep atalǵan kompyuter jaratıldı. Usını esapqa ala otırıp, dúnyada bul kún «Kompyuter hám internet kúni bayramı» bolıp belgilenedi.
.ac
Derekler
Toppdomän
12-aprel
Búgin dúnyajújlik «Arpadan tayarlanǵan awqatlar» (Bılamıq, Botqa, Kasha) festivalı kúni. Festival dáslepki ret 1985 jılı ótkerildi. Jıl sayın bul festival dúnyanıń kóplegen ellerinde aprel ayınıń ekinshi jumasınan baslap úsh dawamında bayramlanadı.
12 aprel Ózbekstanda UZ domeni shólkemlestirilgen kún.
12 aprel kúni Argentinalı ataqlı futbolshı Alvares Rikardonıń tuwılǵan kúni.
Bul kúndi Amerika Qurama Shtatları milliy sendvich taǵamına irimshik qosıp tayarlaw kúni retinde belgileydi. Esletip ótemiz, bul taǵam amerikalılardıń milliy taǵamı bolıp tabıladı.
Al Boliviya elinde bolsa búgin Balalar kúni bayramı. Bul bayram jıl sayın 2-aprel sánesinde belgilenendi.
Liberiyada búgin «Tez hám ibodat qılıw (duwa)» kúni bayramı. Bul bayram mámleketlik kólemde belgilenip, usı sáne Liberiya elinde demalıs kúni bolıp esaplanadı.
Al Taylandta bolsa búgin «Sońkran» dep atalǵan milliy Jańa jıl bayramı  mámleketlik bayram retinde hár jılı eki kún dawamında bayramlanadı. Bul kúni Tayland elinde ulıwma xalıqlıqlıq dem alıs kúni bolıp tabıladı.
Qorǵaljın (rayonı)
Qorg'aljın rayonı — Aqmola wa'layatının' qublasında jaylasqan aymaq ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,4 adam tuwrı keledi (2012). Rayon Orayı — Qorg'aljın qalası.
Noyabr
Noyabr (latın. November, novem — tog'ız) — Grigoriy kestesinde jıldın' on birinshi ayı. 30 ku'nnen ibarat.
Osaka
Osaka — Yaponiyada jaylasqan qala. Xalqi' : 3,568,297. million. Klimati' tropikali'q.
Aksöğüt
Aksöğüt — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Kemaliye rayonına qarslı awıl.
Qızıljar rayonı
Qızıljar rayonı — Arqa Qazaqstan wa'layatinin' Arqa-shig'isinda jaylasqan aymaq. tig'izligi 1 km2-ga 0,2 adam tuwri keledi (2012). Rayon Orayi — Besko'l kenti.
Beşiktaş J.K.
thumb|300px|Beşiktaş
Beşiktaş J.K. - Túrkiyanın' Istanbul qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1903-jılı tiykar salıng'an. Qara ha'm aq klubtın' ren'leri esaplanadı. Beşiktaş Túrkiyadag'ı "u'lken u'sh" klublardın' birewi esaplanadı, qalg'an klublar Fenerbahçe ha'm Galatasaray.
Xirosima
Xirosima — Yaponiyada jaylasqan qala. Xalqı : 2,646,827 mln adamdı quraydi. Klimati tropik.
A.C. Milan
A.C. Milan- Italiyanın' Milano qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1899-jılı tiykar salıng'an. Qara ha'm qızıl klubtın' ren'leri esaplanadı. Owner and President is Jason Wong.
Dekabr
Dekabr (latın. December, decem — on) — Grigoriy kestesinde jıldıń on ekinshi ayı. 31 kúnnen ibarat.
25-aprel
25 aprel ullı inglis shayırı hám filosofı Vilyam Shekspirdiń tuwılǵan kúni. Ol Angliyanıń Stratferd qalasında 1564-jılı 25-aprelde tuwılǵan. Shekspirdiń «Gamlet», «Otello», «Romeo hám Juleta» sıyaqlı tragediyaları dúnyanıń kóplegen ellerindegi  teatrlarda saxnalastırılǵan.
Al Germaniyada búgin Tuberkulezge qarsı gúresiw kúni. Hár jılı Germaniyada 1992-jıldan baslap Tuberkulezge qarsı gúresiw kúni 25-aprelde belgilenedi.
25-aprel dúnyajúzlik bezgekke qarsı gúresiw kúni. Bul kún Dúnyajúzlik densawlıqtı saqlaw assambleyası tárepinen 2007-jıldan baslap, bezgek keselligine qarsı gúresiw kúni retinde belgilenbekte. Esletip ótemiz, ásirese dúnyada Afrika elleri, Latın Amerikası hám Evropanıń ayırım aymaqları bul keselliktiń zıyanın kórmekte.
Búgin italiyalı ataqlı kompozitor Leonkavallo Rujeronıń tuwılǵan kúni. Ol dúnyaǵa belgili  20 dan aslam operalardıń avtorı. Ásirese onıń «Masqarapazlar»  operası dúnyanıń kóplegen ellerindegi teatr repertuarlarınan orın alǵan.
25-aprel – Xalıqaralıq DNK kúni. Búl kúnniń 25-aprelde belgileniwiniń baslı sebebi, 1953 jıl 25-aprelde Jeyms Wotson hám Frensis Krik isimli alımlar DNK molekulası dúzilisiniń izertlew nátiyjelerin jurnalǵa shıǵarǵan.
Búgin Dúnyajúzlik pingvinler kúni. Bul kún ekologiya tarawındaǵı bayram bolıp, bul kúni tábiyat qorǵawshıları hám janashırları kópshilikti pútkil planetamızdaǵı pingvinlerdi qorǵawǵa, hám basqada haywanlarǵa ǵamxor bolıwǵa shaqıradı.
Arxeologiya
'Arxeologiyá (ἀρχαῖος — áyyemgi hám — sóz, úyreniw) — adamzattıń tariyxıy materialliq derekler tiykarinda úyreniwshi  tariyx ilimi. Bunda kóbinshe áyemgi adamlardiń jasaǵan mákan jaylarinda, qala qarabaxanalarinda qazıw-aqtarıw isleri ámelge asırıladı.
Materialliq derek dep, adamzat tárepinen turmısta qollaniw ushin jaratilǵan barliq zatlarǵa aytiladi, misali: qural-jaraq, idis-tabaq, taqinshaqlar, kórkem óner dóretpeleri (háykeller) h.t.b
Boylu
Boylu — Túrkiyanıń Erzincan wáláyatı Kemaliya rayonına qaraslı awıl.
Kayserispor (futbol klubı)
Kayserispor futbol klubı — ha'zirgi waqitda Túrkiya Super Ligası'nda oyınlar o'tkizip atır.
Magnitosfera
Jer magnitosferasi (magnit maydan induksiyasi 30-60 mikrotesla) Quyashdan kiyatqan plazma ag'ımın tutib, qutb jadusin payda etedi.
London
thumb|200px|London
London - Angliyanın' ha'm Ullı Britaniyanın paytaxtı.
Kütahya
Kütahya  Túrkiyada jaylasqan qala. 2020-jılı qalanın' xalq sanı 576.688 bolg'an.
Walt Dohrn
Walter "Walt" Dohrn (1970) Amerikaliq du'nyag'a belgili aktyor, komediyashı, ha'm muzikashı.
Doneck wálayatı
Donetsk wálayatı (Донецька область) — Ukrainada jaylasqan aymaq. wálayat orayi — Doneck qalası. Xalqi sani : 4 343 900 (2014) adam.
Shardara (rayon)
Shardara rayonı — Qubla Qazaqstan wa'layatınin' qublasında jaylasqan aymaq. Jer maydani 31,000 km2. Xalqi 26,109 ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,3 adam tuwri keledi (2012). Rayon Orayı — Shardara qalası.
Dana Snyder
Dana Snyder (1973) Amerikaliq aktyor, komediyashı, ha'm muzikashı.
Muş
Muş  Túrkiyada jaylasqan qala. 2020-jılı qalanın' xalq sanı 411.117 bolg'an.
Atom injenerligi
Atom injenerligi,
Grid qız
Grid qızlar (inglis: Grid girls — Grid qızlar; sonıń menen birge, inglis: Race queen —Báyge Malikasi — avtopoyga Malikalari; pit qızları) — mototsikl hám avtopoygalarda ushqıshlardı baslanǵısh pozitsiyalariga júrgizetuǵın qızlar („panjaralar“, inglis: grid), básekishiler ústinen quyash qasnaqların ustap turıwadı, sıylıqlardı usınıwadı hám jaysha hár qıylı mototsikl hám avtoshoularni sırtqı kórinisi menen bezab turıwadı.
Grid qızlardıń tariyxı 1969 -jılda Yaponiyada, model Rosa Ogava Cosmo Oil neft kompaniyasınıń júzine aylanǵanında baslanǵan. Sondan berli grid qızları Yaponiyada rásmiy kásip bolıp, miynet nızamshılıǵına kiritilgen.
2015-jılda Monako Gran-prisida Monako avtomobil klubı prezidenti Mishel Berli ǵayratı menen gridli qızlar ornına, tar futbolka kiygan jigitler start tórinde tap sonday wazıypalardı orınlawdı. Biraq, bul ǵayrat qollap -quwatlanmadi.
2015-jıldan beri shıdamlılıq báygeleri boyınsha jáhán chempionati grid qızlarıdan waz keship, jas hayallarǵa shıraylı fon roli berilgende, bul tek er adamlar sportı retinde avto hám mototsikl báygesi stereotipin bekkemlewge járdem berdi.
Formula 1 de, 2018-jılgi máwsimnen baslap, olar grid qızlarıdan waz keshiwdi, sebebi „boshlang'ich torda grid qızlardıń bar ekenligi biziń sport ideyamızǵa tuwrı kelmeydi hám zamanagóy social normalarǵa qarsı keledi“. Baslanǵısh tor daǵı qızlar ornına, nomerler balalar tárepinen saqlanadı. Keyinirek málim bolıwısha, ǵayrat Liberty Media prezidentiniń zayıpı Sharon Maffeyga tiyisli. Biraq, 2019 -jılgi Monako Gran-prisida grid qızları baslanǵısh torǵa qaytıwdı. Keyinirek olar 2020 -jılgi Gollandiya Gran-prisida da qatnasıwları málim boldı, biraq Gran-pri COvID-19 pandemiyası sebepli biykar etilgen.
Celinograd rayonı
Tselinograd rayonı — Aqmola wálayatınin' qublasinda jaylasqan aymaq ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,2 adam tuwri keledi (2012). Rayon Orayi — Aqko'l qalası.
Oraylıq Afrika Respublikası
thumb|right|250px| Oraylıq Afrika Respublikası bayraǵı thumb|right|250px| Oraylıq Afrika Respublikasınıń Afrikadaǵı ornı
Oraylıq Afrika Respublikası (République centrafricaine, Sangosha: Ködörösêse tî Bêafrîka) — Oraylıq Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Bangui. Shama menen 4,422,000 millionǵa shamalas adam házirde Oraylıq Afrika Respublikasında jasap kelmekte.
Shıǵıs Aziya
thumb|Shıǵıs Aziya yarım shar kartasında Shıǵıs Aziya — Aziyanıń shıǵıs bólegi, dúnyanıń geografiyalıq, politikalıq hám etnomádeniy regionlarınan biri.
Geografiyası
Shıǵıs Aziya regionınıń jer maydanı — 11 839 074 km².
Shıǵıs Aziya Tınısh okeanı menen tutas bolıp,Yapon teńizi, Arqa Qıtay teńizi hám Qubla Qıtay teńizi menen juwıladı. Region joqarı jer silkingishlik dárejesi menen ajıralıp turadı. Shıǵıs bólegindegi ıqlımı mussonlı, máwsimli-ızǵar bolıp, tez-tez tayfunlar, suw tasqınları baqlanadı. Shıǵıs Aziyanıń Mongoliya hám Tibet sıyaqlı okeannan uzaqta jaylasqan ellerinde hawa-rayı suwıqlaw bolıp, sáykes túrde kontinental hám tawlı klimatqa iye. Regiondaǵı eń iri mámleket Qıtay Xalıq Respublikası bolıp tabıladı.
Shıǵıs Aziya mámleketlerine tómendegiler kiredi:
Xalqı
Region xalqı 1,618 milliard kisiden artıq bolıp, dúnya xalqınıń 21,8 %in yamasa besten bir bóleginen artıǵın quraydı. Sebebi Hindistannan keyin dúnyadaǵı eń xalqı kóp mámleket — Qıtay usı regionda jaylasqan. Sonıń menen birge, regionda xalıq birdey teń tarqalmaǵan. Eń tıǵız jaylasqan aymaqlar — Qıtaydıń qublası-shıǵısı, Tayvan, Koreya yarım atawı, Yaponiya. Kerisinshe, Mongoliya hám Qıtaydıń batıs aymaqlarında shól hám tawlardıń kópligi esabınan tábiyiy sharayatlardıń awırlıǵı sebepli sezilerli dárejede júdá kem xalıq jasaydı.
Shıǵıs Aziya mámleketleriniń xalqı (Mongoliyadan tısqarı) Jer júzilik global qartayıw processinde (Saxaradan qubladaǵı Afrika jerlerinen tısqarı) bolıp, Evropa hám Qubla-shıǵıs Aziyanıń bir qatar mámleketleri (mısalı, Singapur hám Tailand) xalqı menen bir qatarda xalıqtıń eń joqarı ortasha jasına iye. Biraq, Evropa mámleketlerinen parqı, Shıǵıs Aziya mámleketleri kóbinese qatańlaw immigraciya siyasatına iye bolıp, bul olarǵa Evropa mámleketlerindegi sıyaqlı xalıqtıń tábiyiy qartayıw processlerin ásteletiwge múmkinshilik bermeydi.
.af
.af - Awǵanstan ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Qazsport
"Qazsport"- Qazaqstan Respublikasınıń " OTAU Tv" milliy jasalma joldas teleradioesitiriw tarmaǵı hám kabel sistemasında efirge uzatılatuǵın sport telekanalı.
2012-jılda Qazaqstan Respublikasınıń sol waqıttaǵı Prezidenti Nursıltan Nazarbaev óziniń “Qazaqstandı social modernizaciyası: Umumjahon miynet jámiyeti tárepke 20 qádem” atlı “Qazaqstan Respublikasınıń social modernizaciyasi” atlı maqalasında “Sport hám dene tárbiyası agentligi” menen Mádeniyat hám informaciya ministrligine sheriklikte “Qazaqstan Respublikasınıń social modernizaciyasi” temasın ashıw tapsırǵan edi. Qısqa waqıt ishinde tiyisli jumıslar ámelge asırılıp, 2013-jıl 1-iyuldan baslap “Qazsport” sport telekanali mámleketimiz telekanalları maydanında óziniń dáslepki kórsetiwlerin kórsetiw ete basladı. Jańa sport kanalı “Qazaqstan RTRK” OAJ quramına kiredi, oǵan “Madeniyat”, “Balapan” hám 14 aymaqlıq telekanallar kiredi. Bul bolsa mámlekettiń barlıq aymaqlarından janlı efirga uzatıw imkaniyatın beredi
“Qazsport” telekanalın “Otau Tv” milliy jasalma joldas teleradioesittiriw  tarmaǵı hám de kabıl  sistemasında translyatsiya etiwshi operatorlar arqalı tamasha qılıw múmkin. “Qazsport” telekanalidaģı jámi kórsetiwlerdiñ 70 procenti janlı hám original kórsetiwlerden ibarat. Olardan túpkiliklileri Qazaqstanda keń tarqalǵan sport túrleri boyınsha ishki chempionatlar hám abıraylı xalıq aralıq jarıslar boladı. Teleko'rsetiwler qazaq hám orıs tillerinde alıp barıladı. Barlıq xabarlardıń 20% ushın jańalıqlar hám programmalardı alın, Hújjetli filmler 10% ni quraydı. Birinshi mámleket sport telekanalınıñ ashılıw sánesi ùsh iri jarısqa tuwrı keldi: “Tur de Frans” velopoygasi (2013-jıl 29 -iyunnan 21-iyulgacha), Pútkil dùnya jazǵı Universiadasi (2013-jıl 6 -17-iyul), Aziya boks. Úlkenler ortasındaǵı chempionat (2013-jıl 30 -iyunnan 9 -iyulgacha). Bul sport ilajları “QAZsport” telekanalında janlı efirde kórsetildi.
Qazaqstanlıq ıshqıpazlar terme jámáátler qatnasatuǵın kontinent hám jáhán kólemindegi jarıslardı, milliy chempionatlardı janlı túrde tamasha etiwleri múmkin. Atap aytqanda : suw sportı, jeńil atletika, dzyudo, kórkem gimnastika, shito-ryu karate, grek-rum hám erkin gúres, salmaqli atletika hám shańǵı sportı boyınsha jáhán chempionatlari, voleybol boyınsha hayallar ortasındaǵı Jáhán Gran-pri basqıshı oyınları, Germaniya Bundesligasi, qısqı hám jazǵı Universiada oyınları translyatsiyasi. Oyınlar, tennis boyınsha Uimbldon turniri, voleybol, salmaqli atletika hám velosport boyınsha Aziya chempionatlari dúzildi. Telekanal kúnine 20 saat kórsetiw júrgizedi. “KAZsport” sport telekanalı dóretiwshilik jámááti maman qánigelerden ibarat. Olar arasında Qazaqstannıń eń jaqsı sport jurnalistlarine beriletuǵın Seydaxmet Berdiqulov atındaǵı sıylıq iyesileri de bar.
Tariyxı
Ol 2013-jıl 1-iyulda ashılǵan. Ashılıw dástúri Bosaǵa daǵı “ Kazmedia orayi” de bolıp ótti. “Madeniet” kanalı, “Balapan” hám 14 regionlıq telekanallar “Kazaxstan” RTRK” OAJ quramına kiredi. “QAZsport” telekanalidagi jámi kórsetuvlarning 70 procenti tuwrıdan-tuwrı efirga uzatıladı. Olardan túpkiliklileri Kazaxstanda keń tarqalǵan sport túrleri boyınsha ishki chempionatlar hám abıraylı xalıq aralıq jarıslar bolıp tabıladı. Belgili qazaq sport jurnalistlari tárepinen qazaq hám orıs tillerinde sport ilajlarına arnalǵan teleko'rsatuvlar, túsindiriwler hám analizler alıp barıladı. Programma kesteine teleko'rsatuvlar, jańalıqlar, original programmalar hám sport hújjetli filmleri kiredi.
Qubla Evropa
thumb|right|Qubla Evropa
Qubla Evropa — Evropanıń qublada jaylasqan bólegi. Qubla Evropa mámleketleri Jer Orta teńiziniń jaǵalawlarında jaylasqan. Pireney yarımaralınıń mamleketleri (Portugaliya, Ispaniya, Andorra), Monako, Apennin yarım atawında jaylasqan mámleketler (Italiya, Vatikan, San-Marino), Greciya, Malta hám Kipr Respublikası, mámleketlerin óz ishine aladi. Kópshilik jaǵdayda Qubla Evropanıń kestesine Xorvatiya, Chernogoriya, Serbiya, Albaniya, Bosniya hám Gercegovinanı, Ukrainanıń qubla wálayatların hám Túrkiyanıń Evropa bólegin de qosadı.
Ağıl
Ağıl — Túrkiyanıń Erzincan wálayatıKemaliye qalasına qaraslı awıl.
Matthew J. Monn
Matthew James Munn (1981) Amerikalıq aktyor, komediyashı, ha'm muzıkashı.
Vestel Manisasporr (futbol klubı)
Vestel Manisasporr futbol klubi házirgi waqitda Túrkiya Super Ligasi' nda oyinlar o'tkizip atir.
AFC Chempionlar Ligası 2011
2011 AFC Aziya Chempionlar Ligasi turniri 30 marte bolib otedi. turnir jen'impazi 2011 jilldin' aqirinda bolib o'tetug'in FIFA dunya Klublar Kuboginda qatnasadi.
Turnir formati ha'm qatnasiwshilar
AFC Aziya futbol konfederatsiyasi 2011 ha'm 2012 jilg'i Chempionlar Ligasi mawsimleri ushin  qag'iydalarin qag'iydalarin maquladi. 30 noyabr 2009 jil, AFC 12 den ortiq futbol federatsiya turnirda qatnasiw niyetin bildirdi. Hazirde AFC Chempionlar Ligasi turnirinda 10 ta futbol federatsiya ha'm assotsiatsiya wakilleri qatnaspaqta.
Toliq ishtirokchilar royhati.
Guruh bosqichi
Guruh basqishina qur'a Kuala Lumpur qalasinda, Malayziya 7 dekabr 2010 jil bolib o'tdi.
Nevşehir
Nevşehir  Túrkiyada jaylasqan qala. 2020-jılı qalanın' xalq sanı 304.962 bolg'an.
1165
1165 — 12 asirdin' bir jıllı.
1169
1169 — 12 asirdin' bir jıllı.
Niğde
Niğde  Túrkiyada jaylasqan qala. 2020-jılı qalanın' xalq sanı 362.071 bolg'an.
Xromtaw (rayon)
Xromtaw rayon — Aqto'be wálayatınin' Arqa-batisinda jaylasqan aymaq. Jer maydani 65,000 km2. Xalqi 42,6 min', ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,3 adam tuwri keledi (2012). Rayon Ortalig'i — Xromtaw qalası.
Kirovograd wálayatı
Kirovоgrаd wálayatı (Кіровоградська область) — Ukrainada jaylasqan aymaq. wálayat orayi — Kirovograd qalası. Xalqi sani 986 830 (2014) adam.
Bekbawlov Orazaq
Bekbawlov Orazaq (1929-1993) – jazıwshı, tilshi hám ádebiyatshı alım.
Dóretiwshiligi
O.Bekbawlovtıń ádebiy dóretiwshiliginde “Taras Aralda” (1964), “Beruniy” (1977), “Vladimir Karakalpakov” (1990) sıyaqlı roman hám povestleri belgili orın tutadı.
Sıylıqları
O.Bekbawlovqa “Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri” húrmetli ataǵı berilgen (1979).
1170
1170 — 12 asirdin' bir jıllı.
Luiz Suarez
thumb|right|200px|2006-jılı, Suárez Groningende
Luis Alberto Suárez Diaz (d.24 yanvar 1987) Barselonanın' ha'm Uruguay milliy futbol komandasının' oyınshısı. Suárez futbolda birinshi qa'demin Uruguaydın' Nacional klubında basladı.
Klub karyerası
Groningen
1 iyul 2006-jılı, Groningen Suárezti erkin agent retinde transfer etti. Suárez 2006-07 sezonında 29 oyın o'tkizdi ha'm 10 gol urdı. Groningen formasında birinshi oyının 2006-jılı 20 avgust ku'ni Feyenoordqa qarsı o'tkerdi. Oyin 3-0 esabi menen tamamlandi.
Kasansay (rayon)
Kasansay rayonı - Namangan wálayatında jaylasqan aymaq. Rayon orayı Kasansay qalası.
San-Tome hám Prinsipi
right|130px thumb|right|250px| San-Tome ha'm Prinsipi bayrag'ı thumb|right|250px| San-Tome ha'm Prinsipinin' Afrikadag'ı ornı
San-Tome ha'm Prinsipi (República Democrática de São Tomé e Príncipe) — Oraylıq Afrikada jaylasqan mámleket. Paytaxtı - San-Tome. Shama menen 210,240 binge shamalas adam ha'zirde San-Tome ha'm Prinsipide jasap kelmekte.
Osmaniye
Osmaniye  Túrkiyada jaylasqan qala. 2020-jılı qalanın' xalq sanı 548.556 bolg'an.
Konimex (rayon)
Konimex rayonı - Nawayı wálayatında jaylasqan aymaq. Rayon orayı Konimex qalası.
Buğdaypınar
Buğdaypınar — Turkiyaniñ Erzincan valayati Kemaliyağa rayonına qarasli awıl.
Orhan Pamuk
Orhan Pamuk (7 iyun 1952) 2006-jılı A'debiyat boyınsha Nobel sıylıg'ın jen'ip alıwg'a miyassar bolg'an Túrkiyalı jazıwshı.
Pablo Andrés Abdala Kovasevic
Pablo Andrés Abdala Kovasevic (May 6, 1972 jıl Rosario, Argentina)da tuwılg'an Palestinialiq futbolshı, yarımqorg'awshı.
Namangan
Nаmаngаn (Namangan) — Ózbekstandаg'ı qаlа. Namangan wa'layatının' оrayı. Еldіn' paytaxtı Tashkent qalasınаn qubla-shıg'ısqа qarаy 200 km jеrdе Fеrg'аnа oazisinın' arqa bo'legindе jaylasqan.
Suwda qalaq oynaw
Suwda qalaq oynaw – balalar oyını.
Oynaw tártibi hám shártleri
Bul oyın suwda oynaladı, oyında balalar toparǵa bólinbeydi. Balalar ózleriniń ishinen bir oyınshını bas qalaq alatuǵın oyınshı etip saylaydı. Bas qalaq alıwshı oyınshı qalǵan balalardı quwıp, qolın basına tiygiase, qolın tiygizgen bala menen ekew bolıp qalǵanlardı quwadı. Oyın barlıq oyınshılardıń baslarınan qalaq alıp bolǵansha dawam etedi. Oyın waqtında oyınshılarǵa suwdan shıǵıp ketiw qadaǵan etiledi.
.ag
.ag— Antigua hám Barbuda ushın joqarı dárejeli milliy domen.
1173
1173 — 12 asirdin' bir jıllı.
Múbarek (rayon)
Múbarek rayonı - Qashqadárya wálayatında jaylasqan aymaq. Rayon orayı Múbarek qalası.
.ag
Derekler
Toppdomän
1171
1171 — 12 asirdin' bir jıllı.
Ekinshi Jáhán urısı
URIS BASLANIWI QISQASHA TUSINIK
Fashizim (italyansha so'z bolip «awqam topar» 1919-jili Italyada payda boladi) Natsiz (nemecshe so'z yag'niy milletshilik bir millettin' dunyag'a ustem boliwi) Gitler o'z milletin (nemets) dunyag'a ustem boliwi kerek, al basqa milletler og'an qul boliwi kerek deb bilgen!
Uris baslaniwina tiykarg'i sebeb dunyag'a jeke ustemlik Uristin' birinshi oshag'i Yaponiya 1931-jili tosattan uris jariyalamay Qitayg'a hujim qiladi Yaponiya armiyasi Qitaydiñ Arqa-batisina hujim qiladi. Keyingi jillar dawaminda Yapon armiyasi sol waqittaği paytaxtı Nankindi basip aladi. Tariyxta 1-marte yapon armiyasi ulken kõlemli milletshilik qirğinin qiladi Nankin qalasinda. Jergilikli 500 000 xaliqti jawizlarsha õltiredi. Bul waqiya tariyxta <<Nankin qirğini>> degen at qaldirdi. Ekinshi,Ushinshi oshaqlar Germaniya ha'm Italiya. 1935-jili Germaniyada Gitler ha'kimyat basina shig'adi. Ol Germaniyada askeriy diktatura ornatip urisqa tayarlana baslaydi. Al sol waqittaği Evropaniñ kushli mámleketlerinen bolgan Brittaniya ham Fransiya bunday aqwaldi kõrib bilip hesh qanday ilajlar qilmaydi. Sebebi olar Gitlerdi SSSR ge hujim qilmaqshiligina isener edi.
Başbağlar
Başbağlar — Túrkiyanıń Erzurum walayatı Oltu rayonına qaraslı awıl.
Ekinshi Jáhán urısı
Bul waqitta Italyada Benito Mussoliniy degen Fashizim idiyasin alğa surgen adam hakimyat basina kelgen edi. Usilay Jawiz maqsetleri bolgan 3 mámleket birlesedi. 1937-jili ush mámleket Berlin-Rim-Tokiyo awqamliq haqqinda shartnama duzedi❗️
Başbağlar
Derekler
<references group="" responsive="1">
Ekinshi Jáhán urısı
⚔ Uristin' baslaniwi aniq edi. Sonda Stalin qaweterlenip 1939-jili iyun-iyul aylarinda Brittaniya ham Fransiyani awqamliqqa shaqiradi. Biraq juwap bolmaydi.Polsha hukimeti de Sovet askerlerin qorğaniw ushin mámleketke kirğizbedi hãtteki Gitler Polshadan Gdans walayatin tartip algan waqitta da SSSR armiyasin kirgizbedi sebebi Polsha sol waqitta Brittanya ham Fransiyağa isener edi.
Bunday sharayatta Stalin qawipten mámleketti asraw ushin 1939-jili 23-avgust kuni Stalin Gitler menen 10 jilg'a hujim qilmawliq haqqinda shartnama duzedi.(jãne sirli shartnamada bar edi ogan kõre Stalin ham Gitler Evropani bõlib aliwi tiyis edi)
Gitler SSSR di jaman kõrer edi Al Shartnama bolsa Germaniyaniñ 2 frontta urisiwiniñ aldini aliw ushin kerek edi. (yağniy Batis tarepte Evropa menen urisip atirğan waqitta Shiğista SSSR armiyasi menen urisiw qawipli edi) Al Gitler SSSR ushin 1940 jilda Barbarossa dep atalğan hujim rejesin duzgen edi ogan kore SSSR di 3-4 ayda iyelep aliw tiyis edi.
⚔Ekinshi jahan urisi 1939-jili 1-sentyabr kuni Germany mámleketinin' Polshag'a hujimi menen baslandi, Stalin bunin arqasinda birinshi jahan urisinda ayrilg'an arqa Belarusiya, arqa Ukrayina ni iyelep, Finlandiyag'a uris ashti! 3-sentyabr kuni Polshağa kepillik bergen Britaniya hãm Fransiya Germaniyağa uris jariyalaydi biraq uris hãreketlerini baslamaydi.( Bul tariyxta ajeptewir uris atin aldi) Nemetsler tezlik penen 1939 jili 17-sentyabrde aq Polshaniñ tiykarği armiyasin jeñdi biraq palyaklar uristi dawam ettirdi. Soñ shiğis tãrepten SSSR armiyasi kirip keldi oktyabr aylarina kelip barliq palyak armiyasi nemetsler ham sovedlerdiñ tutqinina tusti. Soñ 1940-jilda bul tutqinlardi nemets ham sURIS BASLANIWI QISQASHA TUSINIK
Fashizim (italyansha so'z bolip «awqam topar» 1919-jili Italyada payda boladi) Natsiz (nemecshe so'z yag'niy milletshilik bir millettin' dunyag'a ustem boliwi) Gitler o'z milletin (nemets) dunyag'a ustem boliwi kerek, al basqa milletler og'an qul boliwi kerek deb bilgen! Uris baslaniwina tiykarg'i sebeb dunyag'a jeke ustemlik❗️ Uristin' birinshi oshag'i Yaponiya 1931-jili tosattan uris jariyalamay Qitayg'a hujim qiladi Ekinshi,Ushinshi oshaqlar Germaniya ha'm Italiya. 1935-jili Germaniyada Gitler ha'kimyat basina shig'adi. 1937-jili ush mámleket Berlin-Rim-Tokiyo awqamliq haqqinda shartnama duzedi❗️ ⚔ Uristin' baslaniwi aniq edi. Sonda Stalin qaweterlenip 1939-jili iyun-iyul aylarinda Brittaniya ham Fransiyani awqamliqqa shaqiradi. Biraq juwap bolmaydi.Polsha hukimeti de Sovet askerlerin qorğaniw ushin mámleketke kirğizbedi. Bunday sharayatta Stalin qawipten mámleketti asraw ushin 1939-jili 23-avgust kuni Stalin Gitler menen 10 jilg'a awqamshiliq shartnamasini duzedi. Bunda olar Polshani bo'lip almaqshi boldi.
⚔Ekinshi jahan urisi 1939-jili 1-sentyabr kuni Germany mámleketinin' Polshag'a hujimi menen baslandi, Stalin bunin arqasinda birinshi jahan urisinda ayrilg'an arqa Belarusiya, arqa Ukrayina ni iyelep, Finlandiyag'a uris ashti! 3-sentyabr kuni Polshağa kepillik bergen Britaniya hãm Fransiya Germaniyağa uris jariyalaydi biraq uris hãreketlerini baslamaydi.( Bul tariyxta ajeptewir uris atin aldi) Nemetsler tezlik penen 17-sentyabrde aq Polshaniñ tiykarği armiyasin jeñdi biraq palyaklar uristi dawam ettirdi. Soñ shiğis tãrepten SSSR armiyasi kirip keldi oktyabr aylarina kelip barliq palyak armiyasi nemetsler ham sovedlerdiñ tutqinina tusti. Soñ 1940-jilda bul tutqinlardi nemetsler atip tasladi( 14,7 miñ saldat ham 11 miñ puqara ) Gitler Fransiyağa hujim qiliwğa asiqpadi sebebi qis jaqinlap qalğan edi. 1940-jili 9-aprel Germaniya Daniyağa hujim qildi ham sol kunniñ õzinde Daniya iyelendi. Hãm Narvegiyağa hujim baslanip 17- aprelde iyelendi.soñ Shvetcyada iyelenedi. 10-may da Gallandiyağa hujim baslanadi.hãm 15-mayda Gallandiya iyelenedi. Al 16-mayda Belgiyağa hujim baslanip 28-mayda Belgiya toliq iyelenedi. 1940-jili 5-iyunda Germaniya Fransiyag'a hujim qildi ha'm 14-iyun kuni Parij iyelendi marshal Peten basshiliğindaği hukumet 22-iyun kuni nemetsler mn tinishliq shartnamasin duzdi hãm 25 inde uris hãreketi toqtadi. Usilay Evropanin' Brittanyadan basqa barliq mámleketlerdi iyeleydi. SSSR arqa Belarusiya arqa Ukrayina Latviya Litva Estoniya iyelep aldi hãm Finlandiyağa uris ashti 1939-1940-jillar bolğan bul urista sovet armiyasi Finlandiyani jeñe almadi.ham tinishliq shartnamasi duzildi. Stalin Germaniyaniñ SSSR hujim qiliwi mumkin ekenligin biler edi sol sebebten 1940- jili Germanyağa hujim qilmaqshi boladi biraq generallar keñesinde armiya tayin emes ekenligi sebepli bul is qaldiriladi. Gitlerde SSSR den hujim boliwini bilgen edi biraq Finlandiyani jeñe almağan soñ ol buğan isenbedi. Biraq õzi birinshi hujim qilatin boldi.
Gitler SSSR ge hujum waqtinda batistan Brittaniyaniñ qosiliwi mn eki fron urisinan qorqip dãslep Brittaniyani jeñbekshi boldi.1940-jili 10-iyunda Brittaniyag'a flot ham aviyatsiya arqali hujimge o'tti biraq (bul aperatsiya <Морской лев> atin aldi).Brittaniya floti ham aviyatsiyasi kushli edi. Gitler Brittaniyani aliw qiyinlasti oktyabrde hujim sãtsiz jumaqlandi.
Endi Gitler Rassiya mashqalasin sheshiw ushin 1940-jili dekabrde <<Barbarossa >> dep atalğan rejesin duzip shiqti. 1941-jili 22-iyun kuni saat 4:00 de SSSR teretoryasina tosattan hujim qildi! Gitler bul hujim ushin 4 mln liq armiya menen SSSR diñ 3 trepleme hujimdi basladi. Nemets tiñ miñlagan samalyotleri tunde SSSR ayradromlarina hujim qilgan edi usilay al tezlik penen hujim jasaldi.
Usilay Rus xalqi ushin ekinshi watandarliq uris baslandi (Birinshi watandarliq uris 1812-jili Napaliyong'a qarsi bolip edi)
Usilay etip sol waqitta SSSR quraminda bolg'an xaliqlar ushin bizler ushinda watan ushin uris baslandi!
Poltava wálayatı
Poltavа wálayatı (Полтавська область) — Ukrainada jaylasqan aymaq. wálayat orayi — Poltava qalası. Xalqi sani 1 457 223 (2014) adam.
Ekinshi Jáhán urısı
Ekinshi jahan ursinin tiykarg'i awir jug'in SSSR xaliqlari ko'terdi, bul urista puxaralarin qospag'anda 27mln saldat qurban boldi 90mln jaradar ham izsiz jog'aldi.
Chelsea F.C.
Chelsea F.C. - Angliyanın' London qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1905-jılı tiykar salıng'an.
Kóz baylaǵısh
Oyınnıń maqseti
Balalardıń esitiw sezgirligin rawajlandırıw hám de hár qanday jaǵdayda da óz háreketlerin ayqınlastırıwǵa úyretedi.
Oyınnıń barısı
Bir balanıń kózi oramal menen baylanadı. Kózi baylanǵan bala ortada turadı. Balalar:
Berdaq (Qaraózek rayonı)
Berdaq APJ - Qaraqalpaqstan Respublikası Qaraózek rayonında jaylasqan awıl puxaralar jıyını.
Termiz
Termiz (Термиз) — Ózbekstandaǵı qala. Surxandárya wálayatı orayı. Xalqı sanı : 138,876 adam. Klimatı : keskin kontinental
Nurata (rayon)
Nurata rayonı - Nawayı wálayatında jaylasqan aymaq. Rayon orayı Nurata qalası.
Rizayev Jasur Alimdjanovich
Ómirbayanshiiyasi
Rizaev Batır Alimjanovich 1974-jıl 27-iyunda Tashkent qalasında jumısshılar shańaraǵında tuwılǵan. 1991-jılda Tashkent qala Shayxontohur rayonındaǵı 254-sanlı orta mektepti altın medal menen tamamlaǵan. 1996 -jılda Tashkent birinshi medicina institutın tamamlagagan. 1996 -jıldan sol instituttıń ortopedik stomatologiya kafedrası jumısshısı hám poliklinikada internatura shıpakeri; 1998-jıldan institutınıń terapevtikalıq stomatologiya kafedrasında úlken laborant; 2000—2007-jıllarda járdemshi retinde óz iskerligin dawam ettirgan. 2005—2007-jıllarda Tashkent medicina akademiyası studentler kásiplik awqam shólkeminiń baslıǵı bolǵan.
2006 -jılda „Periodontit stuldıń klinikalıq hám funktsional kórsetkishleri hám emlew qásiyetleri“ temasında kandidatlik dissertatsiyasın tabıslı qorǵaw etdi. 2007-jıldan baslap ol terapevtikalıq stomatologiya kafedrasında dotsent lawazımında islegen, jumıs processinde awırıwlarǵa járdem beriw kónlikpelerin jetilisken iyelegen. 2007-jılda Tashkent medicina akademiyasınıń 3-klinika si bas shıpakeriniń orınbasarı, 2009 -jılda Tashkent qalasındaǵı Uchtepa medicina birlespesiniń basshısı, 2011-jılda Tashkent medicina akademiyasınıń 3-klinika si bas shıpakeri lawazımlarına tayınlanǵan.
2015-jılda „Kompleks social -gigiena izertlewleri tiykarında Ózbekstan xalqında periodontal keselliklerdiń aldın alıw boyınsha konsepsiya hám programmalardı islep shıǵıw“ temasında doktorlıq dissertatsiyasın tabıslı qorǵaw etdi.
2016 -jıl 26 -avgusttan 2020 -jılǵa shekem Tashkent mámleket stomatologiya institutı rektori. 2020 -jıl Ózbekstan Respublikası Húkimetiniń sheshimi menen Samarqand mámleket medicina institutınıń rektori etip tayınlandi.
Ózbekstan Respublikası Den sawlıqtı saqlaw ministrliginiń 2013-jıl 6 -noyabr degi 455-sanlı buyrıǵı menen Rizaev J. A. Den sawlıqtı saqlaw a'lochisi tós nıshanı, sonıń menen birge Ǵárezsizliktiń 20 jıllıǵı hám Ǵárezsizliktiń 25 jıllıǵı tós nıshanları menen táǵdirlengen.
Ilimiy jumısı
Google Scholar maǵlıwmatlar bazasında júzden artıq ilimiy maqalaları bar
James Rodríguez
250px|right James David Rodríguez Rubio (James Rodíguez)-Kalumbiya milliy futbol komandası ha'm Real Madrid futbol klubının' juldız futbolshısı.
Rizayev Jasur Alimdjanovich
Ilimiy jumısı
Biomeditsina hám ámeliyat jurnalı
James Rodríguez
Rodríguezdin' ulı ha'm bir qızı bar. Rodríguez bir xristian.
Rizayev Jasur Alimdjanovich
Ilimiy jumısı
Biologiya hám medicina máseleleri jurnalı
James Rodríguez
Siltewler
Kategoriya : Futbol
Rizayev Jasur Alimdjanovich
Ilimiy jumısı
Doktor informaciyanaması jurnalı
Qaraqalpaq xalıq qosıqları
Qaraqalpaq folklorında qosıqlar o'z aldına u'lken bir janrdı quraydı. Qosıqlardın' o'zinin' tematikası boyınsha ha'r tu'rli bolıp, qaraqalpaq xalqının' turmısında u'lken orın tutqan. Durısında olar adam balasının' tuwılg'anınan baslap o'mirinin' aqırına shekem, onın' turmısı ha'm sezimleri menen bekkem baylanısıp keledi.
Folklorg'a qosıqlar menen jazba a'debiyattag'ı qosıqlardın' o'z ara baylanısı bolg'anı menen olardı bir birinen ayırıp turatug'ın o'zgeshelikler bar. Folklordag'ı qosıqlardın' baslı o'zgeshelikleri ko'binese xalıqtıq awzında jasap, xalıqtın' ku'n ko'risin, u'rp-a'det, da'stu'rleri, sezimleri menen tikkeley baylanıslı awızeki do'retiliwi. Geypara jag'dayda jazba kitabıy da'standag'ı qosıqlar, xalıq arasına ken'nen tarap, xalıq aldında aytılıp ju'rgen do'retiwshisi belgili qosıqlarda xalıq qosıg'ı bolıp ketiwi mu'mkin. Mısalı: "Bozataw", "Aqsu'ngil", "Ayjamal" qusag'an qosıqları usınday. Solay etip ulıwma xalıq qosıqları degende do'retiwshisi bir waqıtta bolsa da biz umıtılıp ketken, muxabbatqa, miynetke baylanıslı qosıqlardı, geypara tariyxıy waqıyag'a baylanıslı qosıqlardı, aqıl, na'siyat, terme qosıqların, besik jırın, balalar qosıqların, ha'wjardı, bet-asharlardı, joqlawlardı tu'sinemiz. Xalıq qosıqları degende xalıqtın' awızeki ha'm jazba do'retiwshisi belgisiz da'stanlardag'ı qosıqlar pu'tini menen kiredi. Mısalı: "Alpamıs" tag'ı yamasa "G'a'rib ashıq" h.t.b da'stanlardag'ı qosıqlar usılar qatarına jatadı. Xalıq qosıqları mazmunı ha'm qurılısı, ko'rkemligi jag'ınan a'piwayılıg'ı menen ayırılıp turadı. Xalıq qosıqlarının' o'zine ta'n haqıyqatlıqtı su'wretlew usılı bar. Mısalı, mına juwmaqqa na'zer awdarsan'ız sonı bayqaymız: bunday qurılıs xalıq qosıqlarında ko'plep ushırasadı, usınday su'wretlew usılları olarg'a ta'n bolıp keldi. Qaraqalpaq xalıq qosıqların jıynaw 30-jıllardan baslap qolg'a alıng'an. 1940-jılı O.Kojurov ta'repinen baspag'a tayarlang'an "Qaraqalpaq xalıq tvorchestvosı" atlı toplamında qaraqalpaq xalıq qosıqlarınan u'lgiler basılıp shıqtı. 1951-jılı N.A.Baskakov I tomında Qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' ko'p u'lgilerine qaraqalpaq xalıq arasınan 20-30-40 jıllarda jıynag'an materiaları edi. 50-jıllardın' basında qaraqalpaq xalıq qosıqların izertlew boyınsha jan'a da'wir baslandı. Bul u'sh tomnan ibarat "Qaraqalpaq a'debiyatı tariyxının' ocherkleri" atlı N.Da'wqaraevtın' doktorlıq dissertatsiyası boldı. Bul jumıstın' birinshi tomı pu'tini menen qaraqalpaq xalıq awızeki xalıq do'retpelerinen alıng'an edi. N.Da'wqaraevtın' bul miynetinin' 1-2 tomının' qısqasha variantı 1959-jılı qaraqalpaq tilinde Tashkentte basıldı. N.Da'wqaraev shıg'armanın' tolıq jıyag'ının' tomında 1977-jılı qaraqalpaq awızeki xalıq do'retpelerine arnalg'an jumısı qaraqalpaq tilinde tolıq basılıp shıqtı.
1959-jılı Ózbekstan İlimler Akademiyasının' quramında Qaraqalpaqstan filialının' du'ziliwi, onın' quramında tariyx, til ha'm a'debiyat institutının' sho'lkemlestiriliwi, onın' ishinde qaraqalpaq folklorı sektorının' payda bolıwı 50-jıldın' aqırı 60-jıldın' basınan baslap qaraqalpaq folklorın jıynaw, basıp shıg'arıw, izertlew jumısları, folklor ilimi tarawında joqarı mamanlıqtag'ı qa'nigelerdi tayarlawda jan'a da'wir ashtı. Folklordın' basqa janrlar menen bir qatarda xalıq qosıqların jıynaw ma'selesi qattı qolg'a alındı. Q.Maqsetov basshılıg'ındag'ı Qaraqalpaq folklorı sektorının' xızmetkerleri Q.Ma'mbetnazarov, N.Kamalov, M.Nizamatdinov, T.Niyetullaev, O'.Erpolatov, A'.Ta'jimuratov t.b. folklor u'lgilerin Qaraqalpaqstan rayonlarında, onnan tıs jerlerde 1959-jıldan baslap jıynawg'a kiristi.
Folklor sektorının' xızmetkerlerine sol waqıttın' o'zinde belgili temalar u'stinde jumıs alıp barıw, keleshekte kandidatlıq dissertatsiya qılıp jaqlaw tapsırıldı. Qosıqlar teması u'stinde A'.Ta'jimuratov, N.Kamalov, M.Nizamatdinov urıstan keyingi da'wirdegi poeziyanı, O'.Erpolatov urıstan burıng'ı poeziyanı tema etip aldı.
Qaraqalpaq xalıq qosıqların A'.Ta'jimuratov da'stu'r qosıqlarınan bo'lip alıp mınaday tu'rlerge bo'ledi: A'.Ta'jimuratov da'stu'r qosıqların mınaday tu'rlerge bo'ldi: Joqarıdag'ı turmıs da'stu'r qosıqlarının' bo'liniwinde de geypara anıqsızlıqlar bar ekenin aytıw kerek. Mısalı aytıslar qalay bolsa solay o'z aldına janr. Ha'zirgi waqıtta aytısqa juwap aytıs, shayır aytısı, sheshenlik aytısı kirgizilip o'z aldına janr retinde u'yrenilip atır. Sonın' menen birge aytıslarda (ba'dik, gu'lapsan, zikir salıw, yaramazan, pa'tiya) da'stu'r qosıqlarınan bo'linip qaralıp o'z aldına janr retinde u'yrenilmekte.
2-may
Búgin 2-may Rossiyada «Ekologiyalıq tálim» kúni belgilenedi. Bul kún 1991 jıldan baslap hár jılı «ekologiyalıq tálim» kúni retinde 2-may kúni bayramlanadı.
Al Indoneziyada búgin «Milliy bilimlendiriw» bayramı. Bul bayram muǵállimler tárepinen bayramlanadı.
Búgin dúnyanıń kóplegen ellerinde «Totıquslar kúni» festivalı bayramlanadı. Festivalda kópshilik orta ásirlerdi esletiwshi kiyimlerdi kiyip jıynaladı.
Búgin Franciyada birinshi márte «Ayǵa sayaxat» atlı ilimiy film ekranǵa shıqqan kún. 1902-jıl 2-may kúni Jyul Vern shıǵarması boyınsha rejissyor Jorj Melyes tárepinen «Ayǵa sayaxat» atlı filmniń premerası bolıp ótti.
Ispaniyada Madrid kúni. 2-may kúni ispanlar paytaxt kúnin bayramlaydı.
Al Qıtayda búgin Miynet bayramı belgilenbekte.
Búgin dúnyajúzlik «Tunca» balıqları kúni. Birlesken Milletler Shólkeminiń Bas Assemblyasında «Tunca» balıqların qorǵaw hám olardı saqlap qalıw maqsetinde 2016-jıl dan baslap bul kúndi «Tunca» balıqları kúni retinde járiyalandı.
Búgin Iranda «Oqıtıwshılar kúni» belgilenbekte.
1903-jılı ataqlı ózbek aktyorı hám rejissyorı Komil Yormatovtıń tuwılǵan kúni.
Búgin ataqlı nemis jazıwshısı hám awdarmashısı Kurella Alfredtiń tuwılǵan kúni. Ol sonday-aq Álisher Nawayınıń «Farxad hám Shiyrin» dástanınıń ayırım bólimlerin nemis tiline awdarmalaǵan.
Sonday-aq bul kúni ataqlı inglis futbolshısı Devid Bekhemnińde tuwılǵan kúni.
Búgin Italiyalı dúnyaǵa belgili súwretshi Leonardo da Vinchidiń ólgen kúni. Ol 1519-jılı 2-may sánesinde 67-jasında qaytıs boldı.
Al 1919 jılı AQShda birinshi jolawshı tasıw Los-Anjeles – San Diego avialiniyası iske tústi.
Bekniyazova Bazargúl
Bekniyazova Bazargúl (1916-1995) – jazıwshı.
2-may
https://www.timeanddate.com/holidays/
Bekniyazova Bazargúl
Ómiri hám miynet jolı
Bazargúl Bekniyazova 1919-jılı 15-aprelde Shımbay qalasında tuwılǵan. Ol Tórtkúlde rus tili boyınsha muǵallimler tayarlaytuǵın kurslarda oqıǵan, jumısshı fakultetin pitkergen, 1938-jıldan baslap Xojeli qalasında muǵallim bolıp isleydi. 1945-1949-jılları Qaraqalpaq mámleketlik institutında oqıp, pitkerip shıǵadı. 1945-1949-jıllar aralıǵında Nókis medicinalıq uchilishesinde oqıtıwshı, 1961-1967-jılları respublikalıq kitapxanada hám 1967-1972-jılları Ózbekstan Respublikası Ilimler akademiyasınıń Qaraqalpaqstan filialında jumıs isledi. Onıń dáslepki shıǵarmaları 30-jıllardıń aqırlarında járiyalana basladı. B.Bekniyazova 1957-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.
2-may
https://www.calend.ru/holidays/
Ekinshi Jáhán urısında qaraqalpaq jawıngerleri
QARAQALPAQSTANLI JAWINGERLERDIN' FRONTDAG'I ERLIKLERI
Andrés Felipe Acosta
Andrés Felipe Acosta (19, yanvar 1989 jıl) Kolumbiyalıq futbolshı darwazaban, Llaneros F.C. futbol klubı oyınshısı.
Ekinshi Jáhán urısında qaraqalpaq jawıngerleri
Fashistler Germaniyasi SSSR ge hujim qilģan waqitta 4 000 nan aslam Qaraqalpaqstanli jawingerler batis shegaralarimizda áskeriy xizmette edi. Olar uris baslaniwi mn sawashqa tusti. 336-Bombalaytuģin aviapolktin' ushiwshisi U.Kojurov 1941-jili 23-iyunda jawingerlik tapsirmani orinlap, dushpan ayradromin bombalawģa qatnasti. Onin' birneshe mashinasin qaytarip, samalyotti óz bazasina qondirdi.
Batareya komandiri leytenant A.Iskenderov fashistler menen dáslep Bug daryasiniń boyindaģi bolg'an sawashta ko'rsetken qahramanliģi ushin «Erligi ushin» medali menen siyliqlandi. Ol 1943-jili 2-martta Дорогобуж rayonı ushin bolg'an urista qahramanlarsha qaza tapti. MOSKVANI QORĢAW USHIN BOLĢAN URIS
Fashistler dáslepki 3 hápte ishinde el ishine 300-600 shaqirim kirip keldi. 1941-jildin' guzinde Qizil Azmiyaniń sheginiwi nátiyjesinde fashistler Armiyasi Leningradti (házirgi Sank-Peterburg) qorshap aldi ha'm Moskvaģa qáwip tuwģizdi.
Gitler óz kushleriniń jartisin Moskvani iyelewge topladi. Biraq jawingerler fashistlerdin' 60 tan artiq diviziyasin qiyratti ham sheg'indirdi.
Moskvani qorģawda belsene qatnasqan Taxtako'pirli minamyotshik A'bdimurat Allanazarov 1942-jili 8-mart kuni Sosnov awili ushin bolg'an sawashta qahramanlarsha qurban boldi. Moskva túbindegi urista Qaraqalpaqstanli jawinger Jeńisbay Jumaģulov fashistlerdin' bir topari 25 metrdey jaqinlasip kelgen waqitta bálent hawaz benen «Qanģa-qan. Watan ushin» dep dushpang'a pulyomottan oq jawdirdi, sebebi oniń jawiger doslari awir jaradar bolip, pulyomottiń qasinda boyalip jatir edi. Ol Qizil askerler kelemen degenshe o'z ornin ma'rtlershe qorg'adi.Moskvani qorg'aw ushin belsene qatnasqan 8- gvardiyashi Panfilov diviziyasi (Qazaqstanda duzilgen) (usi diviziyağa arnalğan Panfilov shilar degen kinoda shiqti 2019-jili) ayriqsha qahramanliq ko'rsetti. Usi diviziyaniń 1074-atqishlar polkiniń jawingeri No'kisli Nazar O'tewliev Klin, Kalinin, Rjev qalalarin dushpannan azat etiw ushin bolģan sawashta da belsene qatnasti, «Erligi ushin» medali menen siyliqlandi. Ol 1942-jili 28-avgust kuni sawashta qaza tapti. Qaraqalpaqstanli jigit serjant Rajap Begshanov (Tórtkól rayonınan) tiń dańqi putkil Batis frontqa jayildi. R.Begshanov diviziyaniń eń jaqsi snyapershisi bolip, ol 132 fashistti joq etti. Rajap Begshanov Qizil Juldiz ordeni SSSR qahramani ataģin aldi.