Qaraqalpaqstan_tariyxı_hám_mádeniyatı_muzeyi
Muzey kolleksiyasi
Kiymeshek - qaraqalpaq hallarınıń ózine tán kiyimleriniń biri bolıp, onı hayallar turmısqa shıqqannan soń bir ómir kiyiwgen. Qaraqalpaqlarda kiymeshektiń eki túri bolıp, bular aq kiymeshek - jası úlken hayallar bas kiyimi hám qızıl kiymeshek - jas hám orta jas hayallar kiyimi. Qızıl kiymeshek - ayrıqsha bas jabınshıǵı bolıp, júz bólegi ashıq qaldırıw ushın kesik bar. Ol jipek yamasa yarım jipek gezlemeden (shıbınyi, kem jaǵdaylarda qızıl maqpal ) tikilgan úlken tórtmuyush - arqa bólekten hám de astınǵı (quyrıq) bólegi - quyrıq dan ibarat. Qırlarında qızıl hám qara gezlemege reńli sabaqlar járdeminde geometriyalıq naǵıslar salınǵan shınjır kesteler tigilgen. Astınǵı eki qaptal tárepinde islengen bunday naǵıslı qatarlar qıp-qızıl hám jasıl jipekten islengen shashaqlar menen juwmaqlanadı. Kiymeshekniń aldınǵı bólegi - kiymeshek aldı - kesik úshmúyeshlik formasında bolıp, moyın hám tós salasın bekitip turadı. Júz bóleginde qızıl gezlemeden (qızıl ushig'a) úlken tesigi bolıp, júz bólegi ashıq qaldırılǵan. Kiymeshektiń bul bólegi kestege júdá bay bolıp esaplanadı. Tós bóleginde, úshmúyeshlik ortasında onıń eki qaptal tárepindegi tarmaqları boylap sozılǵan qara gezlemege gorizontal jóneliste geometriyalıq hám shınjır tigiwli naǵıs túsirilgen. Keste pútkilley aldınǵı bólegin hám júz bólegindegi kespe átirapların qaplap alǵan. Jegde - qaraqalpaq hayallarınıń jeńil hám shıraylı kiyimlerinen esaplanadı. Jegdeniń jeńleri uzın bӯlib, ol qulga kiyilmay, bir-birine baylanısatuǵın sabaqları menen biriktirilip, keyin basıp taslanadı. Jegde eki reńde bolıp, qızlar hám jas kelinler jaǵa bólegi kestelengen qızıl reńli jipek jegde kiygen bolsa, úlken jas daǵı hayallar aq reńli jegde kiygen. Bunday jegdeler aq reńli paxta yamasa boz gezlemesine jipek sabaqlar járdeminde geometriyalıq naǵıslar túsiriw arqalı bezelip, kesteli jegde dep te júrgizilgen. Aq jegde qaraqalpaq hayallarınıń salıstırǵanda áyyemgi kiyimi bolıp, qaptal tárepleri keń pishimge iye. Aq jegdege hesh qanday zergerlik bezew buyımları taǵılmaydı. Jaǵası óz aldına bólek kestelenedi. Aq jegdeniń ózine tán naǵıs kestelew usılı bolıp, aq reńge sáykes keletuǵın qızıl, sarı, jasıl, bawır reń túrdegi sabaqlar menen kestelenedi. Kók kóylek - Qaraqalpaq xalıq tıgıwshı hayallıq óneriniń ájayıp úlgilerinen biri. Ol kelinchak tӯy lipası yamasa jas hayaldıń bayram -bayramlar libası esaplanadı. Kok koylek xalıq arasında «Boyaw kóylek» dep te júritiledi. Naǵısları jaǵadan baslanıp, kӯylakning old bólegi etagiga hám eki jeńiniń tómenige shekem kestelengen. Teńiz arqalında jasaǵan hám úlkelerden ernek-ádirlerge kӯchib kelgen adamlar kok koylek naǵısların «sovut naǵıs» dep ataydılar. «Sawıp naǵıs» termini qaraqalpaqlardıń áke-babaları Aral teńizi bӯyida jasaǵan sak-massagetler bolǵanlıǵı sebep, bul xalıqtıń hayalları da atqa minip, jigitler qatarı dushpanǵa qarsı sawashlarda qatnasqan. Sol sebep sawashlarda sawıp kiygen qızlardıń jawıngerligine, márdligine baǵıshlap kók kóylekdegi naǵıs atı «sawıt naǵıs» dep atalǵanı biykarǵa emes. Bunıń mısalı retinde «Qırıq qız» dástanın keltiriw múmkin. Kók koylek ayrıqshalıǵı menen basqa kiyimlerden ajralıp turadı. Ol kók reńge boyalǵan paxta matosidan tikilgan. Kóylektiń aldınǵı bólegi tolıqlıǵınsha kestelengen. Kók kóylekdegi naǵıslardıń jaylasıwı ulıwma reńler sheshimi sıyaqlı qatań qaǵıydaǵa aynalǵan. Tómenden joqarıǵa tárep, tós tarawına shekem haywan shaqları hám romb kórinisindegi naǵıslar vertikal jóneliste jaylastırılıp (“terek naǵıs”), ájayıp kompozitsiya payda etedi. Astınǵı bóleginde uzın sırǵanı esletiwshi súwret bolıp, bul “sırǵa naǵıs” dep ataladı.