cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Слабое звено» teleoyını
"Слабое звено" - bu inglizlerdiń "The Weakest Link"qa uqsas rus televizion oyını. Telekórsetiwdiń ózine say ózgesheligi hárbir oyın roundtıń aqırında oyınshılardıń shetletiliwi bolıp, ol bárshe oyınshılardıń dawıs beriw jolı menen ámelge asırıladı. Oyın Rossiya televideniesinde 2001-jılda "ОРТ" balalar hám kewilashar dástúrler direkciyası direktorı Sergey Suponevtıń iniciatıvası menen payda boldı hám dárhal kóplep tamashagóylerdiń qızıǵıwın tarttı.
Stol tennisi
Ózbekstanda Stol tennisi keń tarqalǵan. Ózbekstan chempionati hám kubogi jarısları úzliksiz ótkerip turıladı. Ózbekstan Stol tennisi federatsiyasi 1993-jıl ITTFga aǵza bolıp kirgen. Ózbekstanlıq Manzura Inoyatova, Saida Burhonxo'jayeva, Svetlana Geta jáhán chempionatında (Doxa sh., Katar, 2004-jıl mart ) 1 orındı alıp, altın medallar menen sıylıqlanǵan.
«Слабое звено» teleoyını
Parodiyalar
Telekórsetiw 2001-jılda «Уездный город» KVN komandaları, 2002-jılda «95-й квартал» hám 2020-jılda «Татнефти» komandası tárepinen parodiya islengen.
«О.С.П.-студия» shouında «Злобное слабо» atlı teleoyınnıń parodiyasınıń eskizları bir neshe márte shıqtı, baslawshını bir neshe Tatyana Lazareva parodiya isledi. Televizion oyınǵa parodiya házil ustası Maksim Galkin tárepinen islengen.
Sovet Orta Aziyası
Sovet Orta Aziyası (Советская Средняя Азия) 1918-1991-jıllarda Orta Aziya respublikaları ǵárezsizlik járiyalaǵan Sovet Awqamı tárepinen basqarılatuǵın Oraylıq Aziyanıń bir bólegi bolǵan. Rossiya imperiyasındaǵı Rossiya Túrkistanı menen derlik sinonim bolıp tabıladı. Sovet Orta Aziyası 1920-1930-jıllarda házirgi shegaralar jaratılǵanǵa shekem kóplegen aymaqlıq bóliniwlerden ótken.
Riga texnika universiteti
Riga texnika universiteti (RTU; 1958—1990 jıllarda Riga politexnika institutı, RPI) — Latviyadagi eń áyyemgi universitet. Ondaǵı 8 fakultet injenerlik tarawları boyınsha texnikalıq tálim beredi.
Publicistikaliq stil
PUBLICISTIKALÍQ STIL «Publicistika» termini latınnıń publicus — kópshilik degen sózinen alınǵan. Publicistikalıq stil — kópshilikke túsinikli jazba ádebiy til stiliniń bir túri. Stildiń bul túrine xalıqtıń kúndelik turmısına baylanıslı shıǵarılıp atırǵan jámi etlik-siyasiy ádebiyatlar, gazeta-jurnal maqalaları, ocherkler tiliniń stili kiredi.Publicistikalıq stilde kórkem ádebiyat, is qaǵazları hám ilimiy- texnikalıq ádebiyatlar tiliniń stiline tán bolǵan belgileri ushırasadı. Biraq, óziniń tematikası, mazmunı, sóz qollanıw hám kópshilikke ılayıqlanıw belgilerine qaray ózine tán ózgeshelikke iye boladı. Ol xalıqtıń hár kúngi turmısı menen tıǵız baylanıslı boladı. Xalıqtıń jámiyetlik-siyasiy turmısı, miynetkeshlerdi ádep-ikramlılıq ideyalar ruwxında tárbiyalaw, xalıq xojalıǵınıń jetiskenliklerin násiyatlaw gazeta-jurnal hám siyasiy ádebiyatlar arqalı iske asırıladı. Bul wazıypalardı iske asırıwda publicistikalıq shıǵarmalardıń tili kópshilikke túsinikli, leksikalıq, grammatikalıq hám orfografiyalıq jaqtan jazba ádebiy tilde qáliplesken sózlerdi paydalanadı.Publicistikalıq stilde qollanılatuǵın gápler kórkem ádebiyat stilinde- gidey tábiyat kórinisleri, obraz jasaw qurallarınıń qatnası sıyaqlı til materialların qollanbaydı. Sonday-aq, is qaǵazlarınıń stiline tán bolǵan standart, shtamp túrindegi sózler hám konstrukciyalar kem ushırasadı.Házirgi waqıtta publicistikalıq stildiń formaları kóp. Radio hám televidenieden esittiriletuǵın informaciyalıq xabarlar, bayanatlar, ilim hám texnika, mádeniyat hám ekonomikanıń jetiskenlikleri boyınsha maqalalar, ocherkler hám t. b. túrleri bar.
Irina Kolyadenko
Irina volodimirivna Kolyadenko (Láń-uk|Іrina Volodimirіvna Kolyadenko; tuw. 1998-jıl 28-avgust,Irpin, Kiyev wálayatı, Ukraina) — Ukrainalıq erkin gúressheń, 62 kg ge shekem hám 65 kg ge shekem salmaq qatlamında, Ukraina terme jámááti aǵzası. Ol Yaponiyanıń Tokıo qalasında bolıp ótken 2020 -yilgi Jazǵı Olimpiada oyınlarında hayallar ortasında 62 kg ge shekem salmaq qatlamında erkin gúres boyınsha bronza medallarınan birin qolǵa kirgizdi. 2019 -jılda Nur-Sultan qalasında (Kazaxstan) ótkerilgen kurash boyınsha Jáhán chempionatında hayallar ortasında 65 kg ge shekem salmaq qatlamında erkin gúres boyınsha gúmis medaldı qolǵa kirgizdi .Gúres boyınsha Evropa chempionatında da altın medal iyesi.
Karyerasi
2018 hám 2019 -jıllarda ol hayallar ortasında erkin gúres usılda jarısı uyqas túrde Buxarest (Ruminiya) hám Budapesht qalasında (vengriya) ótkerilgen. 2018-yilgi gúres boyınsha Jáhán chempionati (U23) hám 2019 -yilgi gúres boyınsha Jáhán chempionatında (U23) 65 kg ge shekem salmaq qatlamında bronza medallardı qolǵa kirgizdi.
Yurisdikciya
Yurisdikciya — (lat. — sud qılıw, sud procesi) huqıqıy máselelerdi sheshiw, sudlaw jumısların alıp barıw huqıqı. Belgili mámleket
Irina Kolyadenko
Karyerasi
Ol Tokıo qalasında (Yaponiya ) bolıp ótken Jazǵı Olimpiada oyınlarında hayallar ortasında 62 kilogramm ge shekem salmaq qatlamında erkin gúres boyınsha bronza medallarınan birin qolǵa kirgizdi. Ol bronza medalı ushın keshken bahsda latviyalikAnastasija Grigorjevani jeńiliske ushıraǵan etdi.
2022-jılda ol Rimda (Italiya) bolıp ótken „Matteo Pellicon Ranking Series 2022“ jarısında altın medaldı qolǵa kirgizdi.
Yurisdikciya
organı wákillikleri sheńberindegi huqıq salası.
John Adams
John Adams (1735-jıl 30-oktyabr — 1826-jıl 4-iyul) — Amerikalıq mámleket ǵayratkeri, yurist, diplomat, jazıwshı. 1797-jıldan 1801-jılǵa shekem Qospa Shtatlar ekinshi prezidenti retinde iskerlik júrgizgen. Prezident bóluwına shekem Ullı Britaniya koloniyasınan azatlıqqa erisken Amerika revolyuciyasınıń jetekshisi bolǵan. Ol eki ret vitse-prezident etip saylaǵanı.
Muizza
Muizza ( مُعِزّة — Muhammad sallalahu alayhi wasallamniń pıshıqları) nobaý|Muizza Hádiske kóre, eger pıshıq ol kisiniń kiyimlerinde uyqlap qalsa, Muhammed (s.a.w.) onı oyatpaǵan, bálkim basqa kiyimlerin kiyetuǵın bolǵan. Ańızǵa kóre, bir kúni Muizza ol kisiniń kiyimleriniń jeńinde uyqlap qaladı, sonda payǵambarımız alayhisalam pıshıqtıń uyqusın buzbaw ushın kiyimleriniń jeńinen bir bólek kesip taslaǵan. Muizza Muhammed (s.a.w.) wazları dawamında kóbinese ol kisiniń dizelerinde jatqan.
Muhammed (s.a.w.) onı qattı jaqtırǵan hám oǵan ǵamxorlıq etken.
Sol sebepli oǵan مُعِزّة (muizza) ullılanǵan" dep laqap qoyǵan.
Ulamalarimizdıń aytıwınsha Muhammed alayhisalamnıń pıshıǵı Efiopiyalı nasilinen, aq reńli, kózleri hár túrlı reńde bolǵan. Sol sebepli barlıq pıshıqlarǵa meshitke kiriw, sonday-aq Meshitul-Haramǵa kiriwine ruxsat berilgen. Kóplegen hádislerde Muhammed (s.a.w.) pıshıqlardı óltiriwdi qadaǵan etken.
Abu Dawıdtıń 75-san, Termiziydiń 92-san, Nasoiydıń 68-san hám Ibn Mojanıń 367-sanlı hádisleri pıshıqtıń taza haywan ekenligin tastıyıqlaydı, sol sebepli oǵan tiyiw dáretti buzbaydi.
Minayım Palwanova
Minayım Palwanova Pirnazarovna - «Jaslar-TV» telekanalı hám «Nókis-FM» radiosı direktorı. Ózbekstan Jurnalistler dóretiwshilik awqamınıń aǵzası.
Dóretiwshiligi
Minayım Palwanovanıń basshılıǵında «Nókis FM» radiosı hám «Jaslar TV» telekanalı arqalı tikkeley efirde «Life Nukus FM», «Jaslar TV» telekanalı arqalı «Sazlı kesh» muzıkalı baǵdarlamasın efirden berilmekte. 2021-jıl 1-maydan baslap jaslardı qollap-quwatlaw maqsetinde Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı hár bir rayonda «JASLAR PARTY» kewil ashar koncert baǵdarlamalarına basshılıq etip kelmekte. Ózbekstan Jurnalistler dóretiwshilik awqamınıń aǵzası.
Jetiskenlikleri
«Ozod yurt to'lqinlari», «Jurnalistlar bahori» sıyaqlı bir qatar tańlawlardıń jeńimpazı.
Búrtik
Búrtik — bul baslanǵısh nart. Búrtikler eki túrli boladı: generativ hám vegetativ búrtik. Vegetativ búrtik ósimliklerdiń baslanǵısh japıraqlı nartı esaplanadı. Al, generativ búrtik baslanǵısh topgúl. Hárqanday nart búrtikten payda boladı.
Prizma
Prizma dep eki jag'ı ten' ko'pmúyeshlikden( qarama qarsı eki jag'ı), qalg'an jaqları bolsa parallelogramlardan ibarat kópjaqlıg'a aytıladı. Ten' jaqlar prizmanın' ultanları, parallelogramlar bolsa onın' qaptal jaqları dep ataladı. Ultanının' tárepleri sanına qarap prizmalar úshmúyeshli, tórtmúyeshli hám basqa n-múyeshli prizmalar dep júritiledi.
Iyshan qala
Qorǵan qurılıp pitkerilgennen keyin onıń átirapındaǵı xalıq qorǵanda qosılıp jasay baslaydı. Aytıwlarına qaraǵanda, gúz hám qis aylarında adamlar Iyshan qala janında júdá kóbeyip ketedi eken. Olardıń hámmesi dıyxanlar, Balıqshılar, qoyshılar bolǵan. Aldınları Iyshan qalaǵa qıstı ótkeriw maqsetinde kelgen shańaraqlar sanı 40 mıńnan artqanlıǵı aytıladı. Iyshan qaladaǵı meshit-medrese házirge shekem saqlanıp qalǵan, onda bir waqıttıń ózinde 50 ge jaqın talabalar (studentler) tálim alǵan.
Qorǵan átirapınan úlken kanallar qazılǵan, olarǵa suw basqa iri kanallardan kelip turǵan. Qorǵannıń turaq jayları qurilgannan keyin, onıń tiykarǵı diywalları qorǵandı aylantırıp qurılǵan. Qorǵan tiykarınan diniy tálim beriw maqsetinde qurılǵanliǵı ushın onıń diywalları júdá bálent etip islenbegen.Jazba dereklerge qaraǵanda, qorǵanǵa 4 tárepden kiriw esigi hám dárwazası bolǵan.
Qorǵan áste-aqırınlıq penen rawajlana baslaǵan. Qorǵanda hár kúni sáhárde azan o'qilgan. Maǵlıwmatlarǵa kóre, qorǵan qurılmastan aldın awıl ataması bir neshe ret ózgerip turǵan. Qorǵan qurılısı baslanǵan waqıtta awıl atı «Kenjeli» bolǵan. Keyinirek bul jerde iyshanlar jasaǵanlıǵı sebepli qorǵan atı «Iyshan qala» dep atala baslaǵan.
Iyshan qala menen baylanıslı kóplegen ráwiyatlar bar. Usılardan biri jaqın waqıtlarǵa shekem bul múqaddes dárgayǵa jolbarıslardıń zıyaratqa kelip turıwı bolıp tabıladı. Jası úlken kisiler jolbarıslar ulamalar jasaǵan basqa jerlerge de zıyarat etip turatuǵının atap ótedi.
Ayırımlanǵan aǵzalı gápler
Ózi qatnaslı gáp aǵzanıń mánisin ayqınlap, anıqlap kelgen sózlerge gáptiń ayırımlanǵan aǵzaları delinedi. Gáp aǵzaları kóbinese ayqınlawısh mánisinde kelip qyırımlanadı. Ayırımlanǵan aǵzalar ózi ayqınlap, anıqlap kelgen aǵzalardan keyin keledi hám olardan intonaciya arqalı ayırımlanıp aytıladı. Mısalı: Bizler‚balalar, bul adamnıń izinen júrgendi jaqsı kóretuǵın edik. (Q.A.) Dáslepki gudoklardan soń jolawshılar poezdǵa — vagonlarǵa mindi. (T.N.)
Is-qaģazları stili
Is qaǵazları stili. Mákemelerde, kárxanalarda, oqıw orınlarında, basqarıw organlarında is júrgiziw ushın, sonday-aq jeke adamlar ortasında qarım-qatnas jasaw ushın hújjetler, túrli qatnas qaǵazları qollanıladı. Bul is qaǵazları dep ataladı. Is qaǵazlarınıń qatarına jatatuǵın buyrıq, usı- nıs, arza, ómirbayan, minezleme, maǵlıwmatnama, akt, tilxat, isenim xat, mirátnama, daǵaza, qatnas qaǵaz, málimleme sıyaqlı túrlerin kóplep ushıratamız. Bul is qaǵazlardıń jazılıw túri hám usılı, qollanılatuǵın sózleri menen sóz dizbekleriniń qáliplesken izbe-izligi boladı. Olardıń kólemi qısqa, mazmunı ıqshamlı hám anıq bolıwı talap etiledi. Al, nızam, párman, shártnama, kelisim, bildiriw, bayanlama, qarar, baǵdarlama, kodeks, húkimetlik arnawlı xabarlar kólemi jaǵınan ádewir bolıwı da múmkin. Bunday is qaǵazlarında hárbiriniń mazmunına ılayıq, siyasiy-publicistikalıq termin sózler keńnen qollanıladı. Olardı qatań qáliplesip qalǵan sózler menen sóz dizbekleriniń qollanılıwı shárt emes. Mákemede jumıs islewshi hárbir xızmetker haqqında tolıq maǵlıwmat bolıwı lazım.
Abdireyim Sultanov
Abdireyim Sultanov-Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan respublikalarına xızmet kórsetken kórkem-óner ǵayratkeri, ataqlı kompozitor, dirijyor, muǵallim, Ózbekstan kompozitorlar awqamınıń aǵzası, jámiyetlik ǵayratker sıpatında keńnen tanılǵan. A.Sultanov 1930-jılı Shımbay qalasında puqara shańaraǵında tuwılǵan. Onıń saz sáwbetke uqıplılıǵı jaslayınan baslanǵan. Mektepte oqıp júrip kórkem háweskerler dógeregine qatnasqan hám duwtar, mandolina, skripka sazların shertip úyrengen. 1943-1949-jılları A.Sultanov Berdaq atındaǵı mamleketlik filarmoniyada skripkashı sázende bolıp isledi. Jas talant iyesi usı jılları daslepki namaların dórete basladı hám oqıp bilim alıwǵa talpındı. 1949-1955-jılları ol Tashkent mámleketlik konservatoriyanıń xalıq sazları fakultetinde oqıydı. Sonıń menen qatar A.Sultanov konservatoriyanıń ataqlı kompozitorları hám professorları B.Najedin, B.F.Gienko, G.Mushel`den kompoziciya, muzika doretiwden qosımsha sabaqlar aladı. A.Sultanov konservatoriyanı pitkergennen keyin 1955-jıldan omiriniń aqırına shekemgi 40 jılǵa jaqın dáwirde oziniń talantın hám jigerin Qaraqalpaqstan muzika mádeniyatınıń rawajlanıwına baǵıshladı. Usı dáwirde ol muzikalı drama hám komediya teatrınıń bas dirijyorı, Berdaq atındaǵı filarmoniyanıń, televidenie hám radio esittiriw komiteti xalıq sazları orkestriniń kórkemlik jaqtan basshısı hám bas dirijyorı, Nokis muzika xoreografiya uchilishesiniń oqıw isleri boyınsha direktordıń orınbasarı hám muǵallimi, №3 Nokis balalar mektebiniń direktorı /1957-1967/ Ózbekstan kompozitorlar awqamınıń Qaraqalpaqstan kompozitorlar shólkemlestiriw komitetiniń baslıǵı hám /1991-1992/ Qaraqalpaqstan kompozitorlar awqamınıń baslıǵı lawazımların atqardı.
Аlаmudun shoqqısı
300 px|right|thumb|Аlаmudun (Semyonov-Tyan-Shanskiy) shoqqısı Аlаmudun shoqqısı yaki Batıs Аlаmudun shoqqısı — Qırǵız Аlаtawındаǵı eń biyik shoqqı bolıp, biyikligi 4875 metr. Ayırım dereklerde "Semyonov-Tyan-Shanskiy shoqqısı" dep aytılatuǵın bul taw shıńı Аlа-Аrshа mеnеn Аlаmudun jıralarınıń baslanıwında, Qırǵız Аlаtawınıń arqa-batıs bóleginde jaylasqan. Shoqqı tik qaptallı, ústi tayǵaq bolıp, onı bárqulla qar qaplap jatadı.
Piramida
Piramida dep bir jaqlı ko'pmúyeshlikten, qalg'an jaqları bolsa bir ushqa iye úshmúyeshliklerden ibarat kópjaqlıg'a aytıladı. Kópmúyeshlik piramidanın' ultanı, úshmúyeshlikler bolsa onın' qaptal jaqları dep ataladı.
Cingi-de-Bemaraxa
Cingi-de-Bemaraxa (fran. Tsingy de Bemaraha) — Madagaskardaǵı qatań tábiyiy qorıqxana. Adamzat tárepinen tiyilmegen tábiyattıń bir bólegi esaplanatuǵın bul jerler 152 mıń gektar maydanǵa iye.
Bemaraxa milliy baǵınıń bir bólegi. Ol 1927-jılda atawdıń batıs qırǵaǵında kem ushıraytuǵın karst landshaftların hám túrli-túrli lemurlar (ásirese, Avahi cleesei) hám indrilerdi qorǵaw ushın jaratılǵan.
1990-jılda YuNESKOnın' Jáhán miyrası obyektleri dizimine kirgizilgen.
Qorıqxana atı Madagaskardıń bir neshe jerlerinde jaylasqan cingi (malagasishe tsingy) landhsaftınıń hámde atawdıń batısındaǵı Bemaraha platosınıń atamaları birikpesinen kelip shıqqan.
Qorıqxana aymaǵında adam ayaǵı jetpegen tropikalıq japıraqlı toǵaylar, sonıń menen birge, kserofit ósimlikler - lalagúlliler, sobılıqlılar, iytzáhárliler hám sútshaylılar ósedi.
Baxtiyar Genjemuratov
Baxtiyar Genjemuratov 1959-jılı 11-mayda|Taxtakópir rayonında tuwilģan.1976-jılı orta mektepti tamamlap, rayonlıq gazetada isleydi.1978-80-jılları áskeriy xizmette boladı. Ol 1980-jılı Nókis mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetine oqiwģa kiredi hám "Nókis universiteti" gazetasıniń juwaplı xatkeri bolıp isleydi. 1985-jılı universitei pitkerip, 1993-jılģa shekem "Ámiwdárya" jurnalında ádebiy sın hám mádeniyat bóliminiń baslıģı, juwaplı xatkeri, Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamında peziya boyınsha málaxátshi, baslıqtiń orınbasarı, juwaplı xatker lawazımlarında isleydi. 1993-jılları Berdaq atındaģı qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń aspiranturasında oqıydı hám 1996-jılı "Ájiniyaz lirikasıniń poetikası" degen temada kondidatlıq dissertaciyasın qorģaydı. B.Genjemuratov 1996-2006-jıllar aralıģında filologiya fakultetinde oqıtıwshı,kafedra baslıģı,jurnalistika bóliminiń baslıģı, Berdaq atındaģı milliy muzeyinde tariyx hám arxeologiya bóliminiń baslıģı lawazımlarında isleydi.2006-jıldan kofedra docenti bolıp islep atır. Ol Qaraqalpaqstan Jaslar awqamı sıylıģıniń (1991) hám Ózbekstan Jazıwshılar awqamı sıylıģıniń (2001) laureatı.2006-jılı "Shuxrat" medalı menen, eń jaqsı qosıqları ushın Xorezm Mamun akademiyası, Ózbekstan Jazıwshılar awqamı hám Xorezm wálayatı hákimligi tárepinen sıylıqlandı. B.Genjemuratov 2007-jılı Qazaqstan qalasıniń Aqtaw qalasında ótkerilgen shayırlar tańlawıniń laureatı boldı.2017-jılı "Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xizmetkeri" ataģına iye boldı.
Geoid
Geoid (grekshe ge — Jer, idos — kórinis, uqsas, yaǵnıy «Jer kórinisinde», "Jerge uqsas"mánilerin bildiredi) — Dúnya okeanı suw qáddiniń tınısh hám teńsalmaqlılıq jaǵdayında turǵandaǵı qáddilik júze hám usı júzeni qurǵaqlıqlardıń astınan oyımızda dawam ettirgende payda bolǵan bórtik júze. Bul júze hámme jerde awırlıq kúshi baǵdarına perpendikulyar bolad
Buyrasabaqlar
Tiykarǵı túpten ósip shıqqan súyreliwshi jas paqalı buyrasabaqlar delinedi. Jazda qolay sharayatta buyrasabaqtaǵı búrtiklerden japıraq hám tamırlı kishkene ósimlik túbi rawajlanadı.
Diego Armando Maradona
Diego Armando Maradona - argentinalıq futbolshı. 1960-jıl Argentinada Lanus qalasında tuwılǵan. "Argentinos Juniors", "Boca Juniors", "Barcelona", "Napoli", "Sevilla", "Newell's Old Boys" sıyaqlı komandalarda 10 nomerde top súrgen. 2020-jıl 25-noyabrde qaytıs bolǵan.
Ádebiyat teoriyası
2.Másnáwiy-arabsha-ekilik
3.Epitafiya-grekshe-qulpı tastaǵı jazıw. Ólgen adamlarǵa arnalǵan qosıq.
4.Ritm-grekshe-sáykeslik(ırǵaq)
5.Sonet-italyansha-jańǵırıw
6.Satira-grekshe-masqaralaw, ájiwalaw
7.Qasiyda-patshalardı maqtaw qosıǵı
8.Epigramma-grekshe-jazıw, greklerdiń ıdıslarǵa jazǵan jazıwınnan alınǵan
9.Ballada-francuzsha-ayaq oyın qosıǵı
11.Lirika-latınsha-háreketke keliw
12.Didaktikalıq lirika-grekshe-aqıl násiyat
13.Publicistika-latınsha-kópshilik
14.Mif-grekshe-ańız,ápsana
15.Hádis-arabsha-ráwiyat
16.Folklor-ingliz-xalıq danalıǵı
17.Ádebiyat-arabsha-hasıl sóz
18.Dástan-parsı-bayanlaw,jırlaw
19.Janr-francuzsha-túr
20.Realizm-latınsha-zatlıq
21.Shayır-arabsha-poeziyalıq shıǵarmalardı dóretiwshi
22.Quran-arabsha-qiráátli oqıw
24.Fantaziya-grekshe - qıyal etiw
25. Rubayı- parsı - tórtlik
26.Dramma - grekshe - háreket
27.Simvol - grekshe - waqıyalardı astarlı mánide aytıw
Geyzer
Geyzer (islandsha geyzir — atılıw) — waqtı-waqtı menen fontanǵa uqsap atılıp turatuǵın ıssı bulaqlar. Geyzerler tiykarınan hárekettegi vulkanlar bar úlkelerde boladı.
Ádebiyat teoriyası
28.Epos - grekshe - bayanlaw, ángimelew
29.Allegoriya - grekshe - basqasha, ózgeshe aytaman
30.Ironiya - grekshe - dálkek, mısqıllaw
31.Sarkazm- grekshe - qıynaw, azar beriw
32.Litota- keńislik
33.Sinekdoxa - grekshe - uǵıw
34.Giperbola-grekshe - asıra súwretlew
35.Metafora- grekshe - awısıw
36.Metonimiya - grekshe - qayta ataw
37. 2 qatarlı qosıq-báyit, másnáwiy
38. 3 qatarlı qosıq-Hakku, erkin wázin, verlibl
39. 4 qatarlı qosıq-rubayı, murabba. Rubayı formulası- a, a, b, a
41. 6 qatarlı qosıq- musaddas
42. 8 qatarlı qosıq- musamman
43. 14 qatarlı qosıq-sonet, onıń, 8 qatarı katren, 6 qatarı tarcet
Marjan atawlar
Marjan atawlar — marjan haywanları, suw otlar hám basqa organizmler qaldıqları jıynalıwınan payda bolǵan atawlar. Házirgi zaman marjan atawları ekvatorial hám tropikalıq úlkelerden basqa jerlerde ushıramaydı. Tek Golfstrim jıllı aǵısı ótetuǵın Bagama atawları jaqınında ǵana tropiklerden tısqarıda ushıraydı. Marjan atawları jaylasqan ornı hám formasına qarap, jaǵa rifleri, tosıq rifleri, atollarǵa bólinedi.
Sinekdoxa
Sinekdoxa-pútinniń bólsheginiń ornina pútinniń,birliktiń ornina kópliktiń,kópliktiń ornina birliktiń almasip qollaniliwi(grekshe “synecdoche-ugiw,birgelikte ańlaw)
Buxgalteriya
Buxgalteriya (nem. Buchhalter) 1) buxgalteriya esabın júrgiziw; 2) kárxana, mákemelerdiń finanslıq jumısların belgilep barıw, qadaǵalap barıw, atap aytqanda xızmetkerlerge miynet haqı esaplaw, buxgalteriya esabatı hám basqa esabatlar dúziw menen shuǵıllanatuǵın arnawlı bólim. Ádette Buxgalteriyanı bas esapshı (buxgalter) basqaradi.
Oral Ataniyazova
Oral Aminovna Ataniyazova (tuw. 1956 -jılda Qaraqalpaq ASSR, Ózbekstan SSR, SSSR) — qaraqalpaq shıpakeri, alım hám mámleket ǵayratkeri, medicina pánleri doktorı, 2020 -jıldan Qaraqalpaqstan Medicina Institutı rektori, Ózbekstan Respublikası Joqarı Jıynalısı Senatining aǵzası III hám IV shaqiriqlari.
Kuresunni
Kuresunni — Irannıń Salmas, Urmiya, Xoy, Maku hám Túrkiyanıń Van wálayatı aymaǵında jasawshı túrkiy qáwim. Olar Ospanlılar imperiyası tárepinen Qızılbaslarǵa qarsı xızmet etiw ushın aymaqqa jaylastırılǵan Chepni qáwimlerinen kelip shıqqan dep iseniledi. Shofe'iy mázhebinen bolǵan Kuresunni, sunniy bolıwda dawam etedi. Xoydiń qubla-batısında kurdlastırılǵan kuresunni túrkleri bar.
Oral Ataniyazova
Biografiya
Ataniyazova Oral Aminovna 1956 -jılda Qara -Qalpoq ASSRda tuwılǵan. 2001-jılda Tashkent pediatriya medicina institutınıń Nókis filialı direktorı etip tayınlandi. 2015-jılda III shaqiriq Ózbekstan Respublikası Joqarı Jıynalısı Senatining deputatı, sonıń menen birge Senatning Xalıq aralıq baylanıslar, sırtqı ekonomikalıq baylanıslar, shet el investitsiyalar hám turizm komiteti aǵzası etip saylandi. 2020 -jılda Iv shaqiriq Ózbekstan Respublikası Joqarı Jıynalısı Senatining deputatı, sonıń menen birge Senatning pán, tálim hám den sawlıqtı saqlaw komiteti aǵzası etip saylaǵanı. Húkimettiń 2020 -jıl 20 -maydaǵı sheshimi menen Oral Aminovna Ataniyazova Qaraqalpaqstan medicina institutınıń rektori etip tayınlandi.
Ilimiy jumıslari
Moskvada medicina pánleri doktorı ataǵın alǵanınan keyin Ataniyazova 1992-jılda Qaraqalpaqstan daǵı reproduktivlik jas daǵı 5000 hayal ortasında soraw ótkerdi. Nátiyjeler tańlanıwda qaldırdı: sorawda qatnasqan hayallardıń 90% ten aslamı hámledarlıq yamasa tuwıw waqtında hár qanday tásirlerge dus keldi. Buǵan Qaraqalpaqstan menen shegara qatar Aral teńizi regionindegi ekologiyalıq páleket sebep bolǵan. Bul tabilǵan zatlarǵa juwapan Ataniyazova „Perzent“ dep atalǵan Qaraqalpaqstan Reproduktivlik salamatlıǵı hám átirap -ortalıqtı qorǵaw orayın quradı, bul qaraqalpaq tilinde „nasl“ degen mánisti ańlatadı. Reproduktivlik salamatlıq boyınsha tájiriybesinen kelip shıǵıp, ol kóplegen jáhán konferenciyalarında tiykarǵı bayanatshı bolıp, Birlesken Milletler Shólkeminde sóylew sóyledi.
Mayatnik tárizli migraciya
Mayatnik tárizli migraciya (terbenbe migraciya) — xalıqtıń oqıw, islew maqsetinde bir orınnan ekinshi orınǵa hár kúngi yaki hár háptelik háreketi.
Jalpı milliy ónim
Jalpı milliy ónim (JMÓ) — eldiń belgili múddet ishinde ulıwma ekonomikalıq iskerligin sıpatlawshı juwmaqlawshı makroekonomikalıq kórsetkishlerden biri. Jalpı milliy ónim mámlekettiń bazar bahalarında belgilengen barlıq birlemshi dáramatlardıń jámi jıyındısın kórsetedi.
Zirabod meshiti
Zirabod (Zirobod) jome' meshiti — Ózbekstannıń Buxara wálayatı Kogon qalasında jaylasqan jome' meshit. Qala daǵı dáslepki hám birden-bir shialar meshiti. Ol sonıń menen birge Buxara wálayatında jaylasqan 2 shialar meshitinen biri ham bolıp tabıladı.
Meshit 1989—1992-jıllarda 15x15 metr maydanda qurılǵan. Ol Zirobod hám Navzirobod mezgilleri ortasında jaylasqanı ushın oǵan „Zirobod“ atı berilgen. 1992-jıl meshitke 80 m² maydan ajıratıp berilgen. 2008-jılda meshitti keńeytiw jumısları baslanıp, onıń tiykarǵı jayı qayta qurılǵan. Keyinirek meshitke tiyisli maydan 1203 m² ga jetken.
2017—2019-jıllar dawamında meshitte qurılıs-remont jumısları alıp barıldı. Meshittiń házirgi jayı 350 adamlıq namaz oqıwshılardıń namaz oqıwı ushın mólsherlengen.
Faza
Búrtiklerdiń búrtip, jańa japıraq yamasa gúl shıǵarıwı belgili waqıt ishinde ótedi. Bul dáwir faza delinedi.
Rashid kárwansarayı
Rashid karwansarayı — Ózbekstannıń Buxara qalası tariyxıy orayında jaylasqan materiallıq miyraslar esteligi. Ózbekstan mádeniy miyrasınıń kóshpes múlk obiektleri milliy dizimine kiritilgen — mámleket qáwipsizligine alınǵan.
1920-jılǵı Buxara revolyuciyasına shekem ol jerde shay hám manufaktura kótere sawdası menen shuǵıllanılǵan. 2020 -yilgi remontlaw jumıslarınan keyin odan mıymanxana retinde paydalanıp atır.
Mırzagúl Sapaeva
Mırzagúl Sapaeva Jumanazarovna — Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq artisti. Berdaq atindaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyaliq muzikali teatri vakal artisti. Mirzagúl Sapaeva 1962-jıjı 25-iyulda tuwılǵan. 1985-jılı Tashkent mámleketlik teatr hám súwretshilik kórkem - óner institutın tamamlaǵan. Maǵliwmati boyınsha qánegeligi: muzikali teatr aktyorı. 1985-jılı 8-avgusttan baslap Berdaq atindaǵi Qaraqalpaq mámleketlik muzikali teatrinińvakal artisti. Qaraqalpaqstanǵa xızmet kórsetken artist (1987), Ózbekstanǵa xızmet kórsetken artist (1993) , Túrkmenstan Respublikasında xızmet kórsetken artist (1994) , Ózbekstan xalıq artisti (2000).
Agglyutinativlik tiller
Agglyutinativlik tiller (latın tilinen agglutinatio - "jabısıw") — dúzilisi boyınsha sózdiń ózgeriwiniń agglyutinaciya (bir sózge hárqıylı formantlardıń (qosımtalardıń yamasa prefikslerdiń) "jabısıwı" arqalı taza mánisli sózdiń payda bolıwı) usılı tiykarǵısı bolǵan tiller. Dúzilisi boyınsha qaraqalpaq tili de bárshe túrkiy tiller kibi agglyutinativlik tiller qatarında jatadı. Mısalı:
28-may
Dúnya ellerinde orın alǵan eń ahmiyetli sáneler hám qızıqlı waqıyalar menen tanıstırıp baramız. Bul kún tariyx betlerinde qanday máwritleri menen adamlar esinde qaldı?! Búgin qanday bayramlar dúnyada bayramlanıp atır? Bul haqqında maǵlıwmatlar siz ushın.
Búgin kóplegen mámleketlerde Qara shashlı qızlardıń kúni keń kólemde bayramlanbaqta. Bayramnıń kelip shıǵıw tariyxı júdá qızıq. 2006 jıldan berli Dúnyajúzlik Sarı shashlı qızlar kúni bayramlanatuǵınlıqtan, qara shashlı qızlarda bunday baslamanı keń jámiyetshilikke usındı hám bul kúndi Qara shashlı qızlar kúni retinde belgilewdi maqulladı. Qara shashlı qızlar kúni - rásmiy emes bayram, degen menen jaqın arada rásmiy statusqa iye bolıwı itimal.
28 mayda mayonezdiń tuwılǵan kúni. Ápsanalardıń birinde, ol urıs waqtında payda bolǵan. 1756 jılı Franciyanıń Maon qalasın inglis áskerleri basıp aldı. Aradan kóp waqıt ótpesten qala ishindegi marshal Lui dyu Plessi baslaǵan francuz garnizonına azıq-awqat jetispey qaldı. Sol dáwirde bar azıq-awqattan máyek, ósimlik mayı hám limon ǵana bolǵan. Áskerler omletke betley almaǵan waqıtta, aspaz usı ingridientlerden sous tayarlaǵan.Mazalı bolǵannan keyin, tayarlaw usılı pútkil Franciyaǵa en jayadı. Soustı atalǵan qalanıń atı menen mayonlı, yaǵnıy francuzsha “mayonnaise” dep ataǵan eken. Házirgi kúnde soustıń recepti azǵana ózgergen. Oǵan ósimlik mayı menen máyekten tısqarı sút, qısha, uksus hám basqada dám beriwshiler qosıladı.
Endemik
Endemik (grekshe endemos — jergilikli, túp orın) — ósimlik hám haywanlardıń onsha keń tarqalmaǵan, salıstırmalı kishi, shegaralanǵan arealda jasaytuǵın túr, tuwıs, semiya yaki basqa taksonomiyalıq birlikleri.
28-may
Sonday-aq búgin, SEO optimizator yamasa SEO administrator kásiplik bayramı. SEO degenimiz izlew sistemaları menen jumıs islew usılları, onıń maqseti - paydalanıwshılardıń belgili bir sorawlarına súyenip, izlew sistemaları arqalı ózińizge kerekli maǵlıwmatlardı rawajlandırıw. SEO-optimizator qánigeligi ótken ásirdiń toqsanınshı jıllarınıń ortasında payda boldı. Sonnan berli izlew sistemaları bir neshe márte algoritmlerin ózgertti, sáykesinshe SEO optimizaciyada rawajlandı.
Dúnyada bolǵan waqıyalar
1742 jılı Londonda dáslepki jabıq basseyn qurıldı;
1754 jılı Franciya menen Hindistan urısına sebepshi bolǵan Jumonvil waqıyası júz berdi;
1997 jılı Kievte Rossiya menen Ukraina Qara teńiz flotın bólisiw haqqında hújjetlerge qol qoyıldı.
Dúnyaǵa kelgen tulǵalar
1908 jılı oficer, jurnalist hám jazıwshı Yan Fleming dúnyaǵa keldi. Ol agent 007 Djeyms Bond tuwralı kitap jazǵan;
1971 jıl rossiyalı kórkemlep sırǵanawshı Sergey Grinkov penen birge jarısqa qatnasqan Ekaterina Gordeeva dúnyaǵa keldi. Eki márte olimpiada chempionı (1988, 1994), tórt ret jáhán chempionı, úsh márte Evropa chempionı hám professionallar arasında úsh márte jáhán chempionı. Rossiyaǵa miyneti sińgen sport sheberi (1988, 1994).
1968 jılı avstraliyalı qosıqshı hám aktrisa Kayli Minoug dúnyaǵa keldi.
Takina xatun
Takina xotun 16 jasında Kesh amiri Muhammad Taragʻaybekke uzatılǵan (1334). Keyinchelik jaratılǵan "Qissai Temur" ("Malfuzoti Temuriy"), "Temur qissasi" hám Tashkentlik tariyxshi Salohiddin Toshkandiydiń "Temurnoma" (1908) shıǵarmasında Takina xotun ómirine tiyisli ayrım maǵlıwmatlar bar. "Temurnoma"da bolajaq sáhib-qiran Amir Temurdiń dunyaǵa keliwi (1336-jıl 9 aprelde) taqdirning iláhiy hukimi sıpatında súwretlengen. Amir Temurdıń keleshekta ullı insán bolıp jetisiwinda anasınıń úlesi úlken bolǵan. Takina xotun ómirlik joldasınıń óliminen aldın (1360)dandunyadan ótken (1353).
Sáhibqiran Amir Temur keyinshelik anasi hám ákesi jerlengen Keshdegi shańaraqlıq xilxona ústine ájayip maqbara qurdırǵan. Amir Temurdıń úlken ulı Jahongir Mirzo 20 josinda dunyadan ótkennen keyin (1376), onı ata-anasınıń qabiri qasına jerlegen. Sáhibqiran anası húrmetine atap, Keshda ataqlı Aqsaroydı qurǵan.
Morfema
Morfema — tildiń leksikalıq hám grammatikalıq mániske iye eń kishi bólegi. Bul anıqlamanı 1933-jılda amerikalı filolog Leonard Blumfild bergen. Termin I. A. Boduen de Kurtene tárepinen ilimge kirgizilgen.
Djibuti
thumb|300 px|right|Djibuti bayraǵı thumb|250 px|right|Djibuti gerbi Djibuti yamasa rásmiy Djibuti Respublikası — Arqa Afrikadaǵı mámleket, "Afrikanıń shaqı" dep aytılatuǵın Somali yarım atawında jaylasqan. Shıǵısta Adan qoltıǵınıń suwı menen juwıladı. Arqada Eritreya menen, batısta hám qublada Efiopiya menen, qubla-shıǵısta xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen aymaǵı Somalidiń bir bólegi dep esaplanıp, tán alınbaǵan Somalilend penen shegaralasadı. Paytaxtı - Djibuti qalası.
Qaradaqlılar
Qaradaqlılar yamasa Karadaǵlılar, (Qaradağlılar) — Ázerbayjanlılardıń túrkiy sub-etnik toparı, tiykarınan, Arqa Ázerbayjan, Irannıń Qaradaǵ dep atalatuǵın qubla Aras dáryasında jasaydı. Qaradaqlılar, tiykarınan, shia musılmanları bolıp, Ázerbayjan tiliniń qaradaǵiy dialektinde sóylesedi.
Jarshı
Jarshı – Qaraqalpaq xalqında házirgi dáwirde kóp tilge alına bermeytuǵın kásip iyesi. Jarshı degen jańalıqtı xabarlawshı uǵımǵa iye mamanlıq túri. Bunı jar salıw dep ataymız. Burınları telefon, telegraf hám internet baylanısları joq waqıtta jergilikli hákimliktiń, basqarıw organlarınıń hám ayırım jeke adamlardıń xabarın jetkeriwshiler jarshılar bolǵan. Jarshılar ádette úlken, kishi bazarlarda bolıp, hákimliktiń, basqarıw organlarınıń xalıqqa tiyisli qararların yamasa basqa xabarların shar bazardı aralap júrip, bálent dawıs penen xalıqqa xabarlaytuǵın bolǵan. Sonday aq, jarshılar jeke adamlardıń mútájliklerine baylanıslı xabarlardı da jetkerip otırǵan. Bunday xabar túrlerine: mal joyıtıw, bir zatlarıń satıw,  joǵalǵan zatları hám basqa da usılarǵa uqsaǵan xabar túrlerin jetkeriwshi bolǵan. Jar salıwdıń áhmiyetliligi xalıqtıń bolıp atırǵan jańalıqtan waqtında xabarlı bolıp turıwı bolıp tabıladı.
El ishinde pálenshe jarshı, tólenshe jarshı degen atqa iye bolıp,  jar salatuǵın adamlardıń ózine ılayıq xızmeti, ornı bar bolǵan. Joqarıda aytıp ótilgenlerden kelip shıǵatuǵın juwmaq--jarshılıq kásip túri dep aytıwǵa boladı.
Japaq Shamuratov
Ómiri
J.Shamuratov házirgi zaman qaraqalpaq muzıka mádeniyatınıń tiykarın salıwshılardıń birinen espalanadı. Bolajaq kompozitor Ámiwdárya rayonınıń Nazarxan awılında, házirgi Berdaq kolxozında 1893-jılı diyxan xojalıǵında tuwılıp ósti. Jaslayınan anasınan jetim qalıp, joqshılıktıń zarın tartsada, ol kútá ziyrek bolıp ósti. Ol duwtardı qolǵa alıp, 8-9 jaslarınan baslap nama shertip, saz sáwbetke ıqlası arta basladı.
Dóretiwshiligi
J.Shamuratovtıń qaraqalpaq muzıka madeniyatına qosqan salmaqlı úleslerin húkimetimiz tárepinen joqarı bahalanıp, ogan Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq artisti, Berdaq atındagı sıylıqtın laureatı, Miynet qızıl bayragı, eki ret hurmet belgisi, ordenleri menen ha`m de bir neshe martebe medallar xa`m xurmet jarlıqları menen sıylıqlangan. J.Shamuratov 1938-jıldan baslap 5 martebe respublika Joqargı Kenesinin deputatlıgına saylangan. J.Shamuratov Ózbekstan kompozitorlar awqamınıń aǵzası bolǵan. J.Shamuratov 1973 - jılı 80 jasında qaytıs boldı. 1987-jılı Nokis mamleketlik kórkem-óner bilim jurtına onıń atı qoyıldı.1987-jıldan baslap usı oqıw ornında onın muzeyi ashılgan. J.Shamuratovtın atqarıwshılıq hám dóretiwshilik muzıkalıq miyrasları qaraqalpaq xalıq namaları, qaraqalpaq dramalarınan uzindiler «Jurek tarları», «Japaq baqsı Shamuratov» tariyx, adebiyat xa`m entsiklopediya toplamlarında baspadan shıgarılıp,gramplastinkalarda,tele- radio kompaniyasının fonetikasında saqlanıp kiyatır.
Japıraq
Japıraq — narttıń qaptal vegetativ organı. Japıraq tómendegi funkciyalardı ámelge asıradı: fotosintez suwda puwlandırıw — transpiraciya, gaz almasıwı hám vegetativ kóbeyiwge xızmet etedi.
Alfred Jodl
Alfred Jozef Ferdinand Jodl (nemisshe:[ˈjoːdl̩] (tıńlań); 1890-jıl 10-may — 1946-jıl 16-oktyabr) nemis generalobersti bolıp, Ekinshi Jáhán urısı dawamında Germaniya Qurallı Kúshleri Joqarı komandirliginiń (nemisshe:-{Oberkommando der Wehrmacht}-) Operativ shtab baslıǵı bolıp islegen.
Urıstan keyin Jodl tınıshlıqqa qarsı jınayatlar júzege keltiriw, basqınshılıq urısların joybarlaw, baslaw hám uyımlastırıw, urıs jınayatları hám awqamlaslar tárepinen uyımlastırılǵan Nyurnberg sudı nda insaniyatqa qarsı jınayatlar júz etıwde ayıplanǵan. Oǵan qoyılǵan tiykarǵı ayıplawlar onıń jinayiy komissar buyrıqlarına qol qoyıwı menen baylanıslı. Barlıq ayıplawlar boyınsha ayıplı dep tabılıp, ólimge húkim etiledi hám 1946-jılda Nyurnberg te óltiriledi.
Jaslıǵı hám mártebesi
solğa|nobaý|Alfred Jodl (ońnan ekinshi) Reyxsver kapitani sıpatında, 1926-jıl Alfred Jodl Myunxen degi áskeriy kadetler mektebine oqıǵan hám onı 1910-jılda tamamlaǵan. Onıń úkesi Ferdinand Jodl de Armiya generalı bolǵan. Vena universiteti nde isleytuǵın filosof hám psixolog Fridrix Jodl onıń ámekisi edi. Jodl Rim-katoligi bolıp tárbiyalanǵan, biraq keyinirek turmısta bul isenimdi biykarlaǵan.
1914-jıldan 1916-jılǵa shekem ol Batıs fronttıń battareya bóliminde xızmet etedi. 1914-jıl noyabr ayında urısta jaradar bolıp, kórsetken qaharmanlıǵı ushın 2-dárejeli Temir xoch ordeni menen sıylıqlanadı. Shıǵıs frontta da qısqa múddet xızmet qılǵannan soń, 1917-jılda shtab-oficer retinde Batısqa qaytadı. 1918-jılda ol urısta kórsetken qaharmanlıǵı ushın 1-dárejeli Temir xochlı ordeni menen sıylıqlandı. 1918-jılda Germaniya imperiyasi jeńilgennen soń, ol óz iskerligin Germaniya armiyasında (Reyxsver) professional ásker retinde dawam ettirdi. Jodl eki márte úylenedi: 1913-jılda hám (tul qalǵannan keyin) 1944-jılda.
Ekinshi Jáhán urısı
Jodl Veymar Respublikası nıń sońǵı jıllarında Armiya Joqarı komandirliginde Truppenamttiń operaciyalar bólimine mayor etip tayınlandı hám general Lyudvig Bek komandirligi astında xızmet etti. 1939-jıl sentyabrinde Jodl dáslepki ret Adolf Gitler menen ushrastı. Ekinshi Jáhán urısı baslanıwında Jodl nominal túrde Anshlyus tan keyin 1938-jıl oktyabrinen 1939-jıl avgustına shekem 44-diviziya komandiri etip tayınlanǵan. solğa|nobaý|(aldınǵı qatar, shepten ońǵa) Reichspressechef Otto Ditrix, Keytel, Gitler, Jodl hám Barmann, Felsennesttiń Fyurer shtab -kvartirasında, 1940-jıl iyun. Ol Gitler tárepinen 1939-jıl 23-avgustta Germaniya nıń Polshaǵa bastırıp kiriwinen aldın jańadan dúzilgen Joqarı Bas Komandirliginde (nemisshe:-{Oberkommando der Wehrmacht (OKW) }-) operativ shtab baslıǵı etip tayınladı. Jodl Daniya hám Norvegiyaǵa bastırıp kiriw waqtında shtab baslıǵı retinde islegen. Franciya qulaǵannan keyin, Jodl Germaniyanıń Britaniya ústinen erisken tabısına optimistik munasábette bolıp, 1940-jıl 30-iyunda „Germaniyanıń Angliya ústinen sońǵı jeńisi endi tek waqıt máselesi sanaladı“ dep jazǵan edi.
Jodl 1941-jıl 6-iyundaǵı Komissar buyrıǵı (onda tiykarınan Sovet siyasiy komissarları atip taslanıwı shárt edi) hám 1942-jıl 28-oktyabrdegi Komando buyrıǵın (bunda Awqamlas komandirleri, sonday-aq, forma kiygen áskerler, sonıń menen birge, puqara kiyimin kiygan jawıngerler, mısalı, Maquis hám partizanlar, eger nemisler aymaǵında qolǵa alınsa, tezlik penen sudsız óltiriliwi kerek edi) imzálaydı. solğa|nobaý|Vilgelm Oksenius hám Xans-Georg fon Frideburg ortasında otırǵan Jodl 1945-jıl 7-mayda Reymsta Germaniyanıń táslim bolıwı tuwrısındaǵı hújjetin imzálamaqta. Jodl urıstıń úlken bólegin Gitlerdiń Shıǵıs Prussiyadaǵı aldınǵı komandirlik punkti bolǵan Qasqırlar úyinde ótkerdi. 1944-jıl 1-fevralda oǵan generaloberst (general-polkovnik) ataǵı berildi. Ol 1944-jıldıń 20-iyulında Gitlerge qarsı shólkemlestirilgen qastıyanshılıq waqtında jeńil jaralanǵan edi, yaǵnıy jarılıw waqtında onıń miyi shayqalǵan edi.
Jodl 1945-jıl 30-aprelde Germaniya qurallı kúshleri baslıǵı retinde Gitlerdiń ornın iyelegen. 1945-jıl 6-mayda Grossadmiral Karl Dönitz tárepinen Temir xochtıń ricar xochı medalı menen sıylıqlandı.
Jodl 1945-jıl 7-mayda Reyms te OKW atınan Germaniyanıń táslim bolıwı tuwrısındaǵı hújjetin imzáladi. Bárshe awqamlaslarǵa táslim bolıw 8-may kuni Berlinde juwmaqlandı. 13-mayda generalfeldmarshall Vilgelm Keytel qamaqqa alınǵanınan keyin Jodl onıń ornına OKW baslıǵı etip tayınlandı.
Sudı hám húkmi
nobaý|Jodl 1945-jıl 23-mayda [[Flensburg qasında inglis áskerleri tárepinen qamaqqa alınǵan.]] Jodl 1945-jıl 23-mayda Britaniya áskerleri tárepinen Donitstiń Flensburg húkimetiniń qalǵan aǵzaları menen birge qamaqqa alındı hám Ashkan lagerine kóshirildi hám keyinshelik Nyurnberg sudında Xalıqaralıq áskeriy tribunalǵa tapsırıldı. Ol tınıshlıqqa qarsı jınáyat júz beriwi ushın pitne uyıstırıw, basqınshılıq urıslar, urıs jınáyatları hám insaniyatqa qarsı jınáyatlardı joybarlaw, baslaw hám alıp barıwda ayıplanǵan. Oǵan qoyılǵan tiykarǵı ayıplawlar onıń komandirlik húkimleri hám komissar buyrıqların imzálaǵanlıǵı menen baylanıslı bolıp, eki buyrıqta áskeriy tutqınlardıń málim taypaları tutqınlıqqa alınǵannan keyin óltiriliwin buyırǵan. 1941-jılda sovet tutqınlarınıń ǵalabalıq atip taslanǵanında, Jodl atip óltirilgen birden-bir tutqınlar „júre almaytuǵınlar emes, bálki júriwdi qálemegenler“ ekenligin aytadı.
Onıń sud processindegi qosımsha ayıplawlar qatarına nızamǵa qarsı deportaciya hám óltiriwge shaqırıw da kiredi. Dálil retinde onıń Daniya puqaraların, sonday-aq evrey lerdi nacistler kontslagerlerine ótkeriw tuwrısındaǵı buyrıqlardaǵı qolı keltirildi. Eger ol rejimniń bul iskerligindegi rolın biykar etken bolsa da, sud úyrengen dálillerge tiykarlanıp, onıń ayıplılıǵın tastıyıqladı. Biraq bul húkimge francuz sudyası Anri Donnedi de Vabresning qarsı shıqtı.
Onıń zayıbı Luiza kúyewin qorǵawshı jámáátine qosıldı. Keyinirek, Gitta Sereniy menen sáwbette, onıń Albert Speerdiń ómirbayanın úyrener eken, Luise kóbinese Awqam prokuraturası Jodlǵa qarsı qoyılǵan ayıplawlarǵa tiykar bolǵan dálillerdi advakatlarǵa usınıwdan bas tartqanlıǵın dawa etti. Solay bolsa da, Jodl oǵan qarsı qoyılǵan geypara ayıplawlar haqıyqatqa tuwrı kelmewin tastıyqladı, mısalı, 1933-jılda Gitlerge Germaniya ústinen qadaǵalawdı qolǵa kirgiziwde járdem bergen degen ayıplaw buǵan dálil bola aladı.
Jodl „Quday, tariyx hám óz xalqı aldında“ ayıplı emesligin ayttı. Tórt ayıplaw boyınsha ayıplı dep tabılıp, 1946-jıl 16 -oktyabrde Nyurnberg qamaqxanasında asıp óltirildi. Xabar etiliwinshe, Jodldiń sońǵı sózleri «grüße Dich, mein ewiges Deutschland» — „Sizge sálem aytaman, meniń máńgi Germaniyam“ edi. nobaý|Jodldiń óligi, 1946-jıl 16-oktyabr Ol basqa da toǵız óltirilgen adamlar hám Hermann Goring (ol joybarlastırılǵan óltiriliwinen aldın óz janına qas etken) sıyaqlı Ostfridxofta kúydirilgen hám onıń hoki Isar dáryasınıń kishi ırmaǵı bolǵan Ventsbaxqa shashılǵan. Keyinirek Bavariyadaǵı Frauenchiemseedaǵı shańaraqqa tiyisli qábirge onı esteligi ushın xoch qoyıldı. 2018-jılda jergilikli keńes xochtı alıp taslawdı buyırdı. Biraq, 2019-jıl mart ayında Myunxen sudı Jodldiń aǵayinleriniń shańaraq qábirin saqlaw huqıqın tastıyqladı, sonıń menen birge shańaraq onıń atın alıp taslawǵa tayınlıǵın ayttı.
Ólimnen keyingi sud
nobaý|Jodllar shańaraǵınıń qábri. Oń hám shep tárepte onıń 1- hám 2- áyeli. Bul eki áyelinen de perzent bolmaǵan 1953-jıl 28-fevralda onıń tulı Luiza óz pensiyası hám múlkin qaytarıp alıw ushın sudqa bergeninen keyin, Batıs Germaniya nıń denasifikaciya boyınsha sudı Anri Donnedye de Vabrestiń 1949-jılda Jodlǵa shıǵarılǵan sheshimin maqullamaǵanına tıykarlanıp, házirde ólgen Jodldi xalıqaralıq huqıqtı buzǵanlıqta ayıplı emes dep daǵaza qıldı.
Bul ayıpsız deklaraciya AQShtıń bildirgen kelispewshiliklerinen keyin 1953-jıl 3-sentyabrde Bavariya siyasiy azatlıq ministri tárepinen biykar etildi. Biraq, bul aqlawdıń Jodldiń múlki menen baylanıslı bólegi saqlanıp qaldı.
Keńlik zonallıǵı
Keńlik zonallıǵı — quyash nurları túsiw múyeshiniń ózgeriwi esabınan tábiyat komponentleri hám kompleksleriniń ekvatordan polyuslarǵa qaray nızamlı ózgerip barıwı
Qala agromeciyaları
Qala aglomeraciyaları — túrli úlkenliktegi qalalardıń administrativlik, óndiris, social, mádeniy baylanısları nátiyjesinde birlesiwi.
Dominikana
thumb|300 px|right|Dominikana Respublikası bayraǵı thumb|250 px|right|Dominikana Respublikası gerbi Dominikana yamasa rásmiy Dominikana Respublikası — Karib teńizindegi Gaiti atawınıń shıǵıs bóleginde hám oǵan jaqın birneshe atawlarda jaylasqan mámleket. Atawdıń batıs bólegin (36 % aymaǵın) Gaiti Respublikası iyeleydi.
Paytaxtı — Santo-Domingo. Rásmiy tili ispan tili bolıp tabıladı.
Mámleket xalqı shama menen 10,5 million adamdı quraydı (2020).
Aldın koloniyalıq aymaq bolǵan mámleket uzaq waqıt onıń káramatlı qáwenderi monax Dominik húrmetine Santo-Domingo atı menen belgili bolıp, xalıq bolsa "Dominikanos" ("dominikanalılar") dep atalǵan. Ǵárezsizlikten keyin revolyuciyashılar ózleriniń jańa mámleketin "La República Dominicana" dep ataǵan.
Fonetika
So’zler seslerden quràlàdi’. Ses hàqqi’ndà ilim fonetikà dep àtàlàdi’. Fonetikà grekshe so’z boli’p, bizin’she ses degen mà’nini àn’làtàdi’. Ses — so’zlerdin’ mà’ni àn’làti’wshi’ yen’ kishi bo’legi’. Ma’selen, Wàtàn so’zi bes sesten quràlg’àn.
Tildegi sesler so’ylew ag’zalari’ni’n’ xi’zmeti arqali’ payda boladi’. Ma’selen, wo’kpe til seslerin ayti’w ushi’n za’ru’rli bolg’an hawa tolqi’ni’n payda yetse, dawi’s shi’mi’ldi’g’i’ hawani’ terbeliske keltiredi. Seslerdin’ jasali’wi’nda awi’z bosli’g’i’nda jaylasqan ag’zalardi’n’ xi’zmeti ayri’qsha. Awi’z bosli’g’i’nda jaylasqan so’ylew ag’zalari’ni’n’ ishinde til yen’ ha’reketshen’ xi’zmet atqaradi’. Seslerdin’ ayi’rmashi’li’g’i’ tildin’ ha’r qi’yli’ ha’reketine baylani’sli’. Awi’z quwi’sli’g’i’ni’n’ yen’ aldi’ng’i’ shegarasi’ yerinler ha’m aldi’ng’i’ tisler boli’p yesaplanadi’.
Ápiwayı japıraq
Ósimliklerdiń japıraqları dúzilisine qarap ápiwayı hám quramalı boladı. Japıraq baldaǵında bir japıraq bolsa, bunday japıraq ápiwayı japıraq dep ataladı. Bularǵa alma, almurt, erik, tut, shabdal, júzim, ǵawasha, terek, rovosh (sarbi), jantaq sıyaqlılardıń japıraqları kiredi.
Rodiniya
Rodiniya (russha Родина - "Watan" yaki родить - "tuwıw" sózlerinen) — proterozoyda hám kembriy aldı eon dáwirlerinde bar bolǵan, boljawǵa tiykarlanǵan superkontinent. Shama menen 1,1 milliard jıl aldın payda bolǵan hám shama menen 750 million jıl aldın bóleklengen.
Túrkmen mámleketlik universiteti
Túrkmenstan universiteti, Maqtumquli atındaǵı Túrkmenstan mámleket universiteti — ilimiy hám pedagog kadrlar tayarlaytuǵın joqarı oqıw jurtı. 1950-jıl Ashxabatta pedagogika institutı tiykarında islengen. Mat., fizika, biologiya, ximiya, geografiya, tariyx, filologiya, huqıq, pedagogika hám basqa qánigelikler boyınsha qánigeler tayarlaydı. 10 mıńǵa jaqın student tálim aladı. Kitapxanasında 500 mińnen aslam dóretpe saklanadi. " Ilimiy informaciyalar" baspa etedi (1954-jıldan).
Xábibullaev Maqset
Xábibullaev Maqsetbay Esemuratovich— 1975 jıl 27-noyabrde dúnyaģa kelgen.
Ómirbayanı
Qaraqalpaqstan Respublikası Shımbay rayonında tuwılǵan. Ol 1998-jılı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń jurnalistika qánigeligin tamamlaǵan. Maqset Xàbibullaev óz miynet jolın 1999 jılı Qaraqalpaqstan radiokanalında redaktor bolıp islewden baslaǵan. 1999-2007- jıllarda Qaraqalpaqstan radiokanalında social-ekonomikalıq esittiriwler alıp barǵan. 2007-2009- jıllarda Ózbekistan Mámleketlik Salıq basqarmasının Qaraqalpaqstan Respublikası bóliminde press-sekretar lawazımında islegen. 2009-2012-jıllarda Qaraqalpaqstan Mámleketlik tábiyat tanıw muzeyinde úlken ilimiy xizmetkeri lawazımında islegen. 2012-jıldıń dekabrinen baslap Ózbekistan Milliy málimleme Agentliginiń Qaraqalpaqstan Respublikasınındaǵı fotojurnalisti lawazımında islep kelmekte. Maqset Xábibullaev fotoreportaj, fotoetyud, fotopeyzaj janrında súwretler aladı. 2021-jıl 27-iyun Jurnalistler kúni Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesinıń prezidium qararı menen "Watan pidayısı" kókirek nıshanı menen sıylıqlandı.
Shımbay hawazı gazetası
Tariyxı
Gazeta 1932-jıldıń noyabr ayınan shıǵa basladı. Eń dáslep "Ílǵallı" degen atamada shıǵa baslaǵan.
Házirgi waqıtta
Gazeta shólkemlestiriwshileri: Xalıq delutatları Shımbay rayonlıq Keńesi hám redakciyası miynet jámááti Gazeta házirgi waqıtta "Golden Print Nukus" JShJ baspaxanasında basılmaqta. A-3 formatta ayına 2 márte, 1 baspa tabaq kólemde, 2000 nusqada shıǵıp tur. Gazetanıń usı kúnge deyin 8600 dan zıyat sanı shıqtı.
Redaktor - Aynura Uteniyazova
Qar sızıǵı
Qar sızıǵı — tawlardaǵı sonday shegara, onnan bálentte qar jıl boyı
erimey turadı
Jup pár tárizli japıraq
Japıraqlar ulıwma japıraq baldaǵınıń aqırına shekem qarama-qarsı jaylasqan bolsa, bunday japıraqlar jup pár tárizli japıraq delinedi (jer ǵoza).
Quramalı japıraq
Bir japıraq baldaǵında bir neshe japıraq baldaqshaları arqalı jaylasqan bolsa, bunday japıraqlar quramalı japıraq dep ataladı. Quramalı japıraqlı ósimliklerge ótirik kashtan, piste, ǵoza, jiyde, qızılgúl (shipovnik), qulpınay, lobıya, noqat, jer ǵozalar kiredi.
Majungasauras (Majungasaurin)
Majungasaurinae (Majungasaurus atınan kelip shiǵip, Madagaskardaǵi Mahajanga qalası atı menen atalǵan) — joqarı teropodlar iri jırtqısh haywanlar toparıınıń bir túri.Kretase, Madagaskar,Indiya hám Franciyada kóp ushraydı. Bul Abelisauridae teropodlar shańaraǵınıń kishi toparı bolıp,Gondvanan taypası, óziniń qalıń hám kóbinese shaqlı bas súyegi hám izli qolları menen ataqlı. Abelisauridae toparınıń eki kishi toparı Qubla Amerikanıń Karnotavrdan málim bolǵan Carnotaurinae hám Madagaskardıń Majungasaurusdan ibarat Majungasaurinae jáne onıń gruppalarınan ibarat. bawırlas aǵayınlar. Olardıń ájdadları Orta Yurade payda bolǵan hám topar joqarı por dáwirige shekem dawam etken.
Majungasaurinlar orta bo'yli, eki ayoqli jırtqıshlar edi, lekin salıstırǵanda aste háreketlanardi. Olardıń quwatlı ayaqları juwırıw ushın emes, qádem taslaw ushın qurılǵan. Olardıń bálent bo'yli, tereń basları kúshli jaqları bar edi, lekin bileklerinde bilekleri bolmaǵan kishi bilekleri bar edi. Aste júriwleri hám kishi qolı sebepli olar kishilew, tezirek ornitopodlarni emes, bálki úlkenlew, astelew sauropodlarni olja etiwgen. Olardıń áwladları birlesken qubla kontinentte, Gondvanada, erte por dáwirinde jasaǵan, biraq qurǵaqlıq bóliniwi nátiyjesinde olar Qubla Amerikadaǵı tuwısqan aǵalarınıń balalarınan hám aqır-aqıbet bir-birinen ajralıp ketken.
|label1=Abelisauridae |1={|clade |1=Kryptops |2=Rugops |3=Genusaurus |4=MCF-PVPH-237 abelisaurid |5=Xenotarsosaurus |6=Tarascosaurus |7=La Boucharde abelisaurid |label8= |8={|clade |label1=Majungasaurinae |1={|clade |1=Pourcieux abelisaurid |2=Arcovenator |3=Majungasaurus |5=Indosaurus |6=Rahiolisaurus |7=Rajasaurus |label2=Brachyrostra |2={|clade |1=Ilokelesia |label2= |2={|clade |1=Ekrixinatosaurus |label2= |2={|clade |1=Skorpiovenator |label2= |2={|clade |label1=Carnotaurini |1={|clade |1=Abelisaurus |2=Aucasaurus |3=Pycnonemosaurus |4=Quilmesaurus |5=Carnotaurus