cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hárip
Tu'rli-tu'rli аlfаvitlеrdın' hа'riflеrı
Armen: Ա, Բ, Գ, Դ, Ե, Զ, Է, Ը, Թ, Ժ, Ի, Լ, Խ, Ծ, Կ, Հ, Ձ, Ղ, Ճ, Մ, Յ, Ն, Շ, Ո, Չ, Պ, Ջ, Ռ, Ս, Վ, Տ, Ր, Ց, Ւ, Փ, Ք, Օ, Ֆ
Ivrit: (оn'nаn shepke jаzılаdı) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.
Gruzin: ა, ბ, გ, დ, ე, ვ, ზ, ჱ, თ, ი, კ, ლ, მ, ნ, ჲ, ო, პ, ჟ, რ, ს, ტ, უ, ჳ, ფ, ქ, ღ, ყ, შ, ჩ, ც, ძ, წ, ჭ, ხ, ჴ, ჯ, ჰ, ჵ.
Beysbol
Beyzbol Sport túrleriniń biri.
Rossiya Premyer Ligası
Rossiyanin' Premyer Ligası (Russha: Чемпионат России по футболу) - Rossiya futbol Federatsiyası ta'repinnen qurilg'an futbol chempionati. Ol 1992-nshi jılda du'zilgen.
Hokkey
Hokkey Qisqi Sport tu'rlerinin' biri. Hokkey Qisqi Olimpiyada oyinlarina kiritilgen.
Shaxzoda
Shaxzoda, haqiyqiy ati Zilola Bahadirovna Musayeva, (28-iyul, 1979-jilda) Ferg'ana wa'layatinda tuwilg'an — o'zbek pop juldiz qosiqshisi.
Prinston universiteti
Prinston universiteti (Princeton University) - AQShtın' en' belgili ha'm abıroylı universitetlerinın' biri bolıp, 1746-shı jılda du'zilgen. Hazirgi waqıtta bul jerde 4,5 mın' student oqıp atır. Sonday-aq ol jerde 400-den ko'birek professor sabaq berip, olardın' 7-wi Nobel sıylıg'ına mu'nasip tabılg'an.
Grek tili
Grеk tili (ελληνικά — grеklerdın' аnа tіlі. Undі-evropalıq tіllеr іshındе erkіn, jеkе tаrmаq qurаydı. Bul tіl 34 a'sirlik jаzbа tаriyxı bаr. Evropalıq tіllеrdın' еn' belgılısı.
Caltanissetta (provinciya)
Caltanissetta Italiya provinsiyalarınan biri. Sitsiliya u'lkesı quramına kiredı. Maydanı – 2 139 km2. 271 838 (2012) adamdı quraydı.
James Alan Hetfield
Jeyms Аlаn Хеtfild (James Alan Hetfield; 3 mart 1963, Dаunı,  Kаlifоrniya, AQSH)  — аmеrikаlıq muzikаshı, Metallica  toparı qosıqshısı, ha'm gitаristı.
Angel Di Maria
Angel Fabian Di Maria Ernandez (Ángel Fabián Di María Hernández; 14-fevral 1988,) — Argentinanın' Rosario qalasında tuwılg'an. futbolshı, qanat yarımqorg'awshısı. Rosario Sentral klubı tarbıyalanıwshısı. Manchester Yunayted ha'm Argentina milliy futbol komandasının' oyınshısı.
Sport
nobaý|SportSport - fizikalıq mádeniyatınıń quramında fizikalıq tárbiya quralı hám usılı, túrli fizikalıq shınıǵıwlar boyınsha bellesiwlerdi sho'lkemlestiriw dástúri bolıp esaplanadı. Sporttıń háwesker hám professional túrleri bar. Denetárbiyanıń ajıralmaytuǵın bólegi sıpatında sporttıń maqseti insannıń salamatlıǵın bekkemlew hám ulıwmalıq denetárbiyanıń rawajlanıwı menen bir Katarda bellesiwlerde joqarı nátijelerge hám jeńislerge erisiw bolıp tabıladı
Tók taw
Tók qala (Tók taw) esteligi Nókisten 14 kilometr arqa-batısta, házirgi Nókis rayonı aymaǵında jaylasıp, ulıwma maydanı 8 gektardı iyeleydi. Bul estelikti birinshi márte 1946-jılı S.P.Tolstov, keyin 1959-jılı A.V.Gudkova teksergen. Estelik biziń eramızǵa shekemgi IV ásirde payda bolıp, keyingi dáwirde de bul jerde turmıs dawam etken.
Nókis rayonı óziniń bay tariyxı, mádeniy miyrasları menen birge zıyarat orınları menen de elimizge sayaxat etip keletuǵın sırtqı hám ishki turistler ushın áhmiyetli, sonday-aq, úlken qızıǵıwshılıq oyatatuǵın aymaqlardıń biri bolıp tabıladı. Rayonda zıyarat turizminiń perspektivası joqarı. Ásirese, rayon orayına kire beristegi «Ázler baba» zıyarat ornı elimizdegi muqaddes orınlardıń birinen esaplanadı. Xalıq arasında «Ázler baba» dep atalıp ketken ullı insannıń tolıq atı Máwlenberdi Áziz xoja ulı Allaberdi Áziz bolıp, 1602-jılları ómir súrgen. Bul orın rayondaǵı zıyaratshılar eń kóp zıyaratlaytuǵın orınlardıń birinen esaplanadı. alt=Ázler baba|ortağa|nobaý|270x270 nükte|«Ázler baba» zıyarat ornı Tariyxıy tulǵalardıń máńgi qonım tapqan jerlerin abadanlastırıw iygilikli is esaplanadı.
Ásirese Nókis rayonı aymaǵındaǵı Tók qala, xalıq arasında bul jer «Tók taw» dep atalıp ketken.
Sebebi, bul jerde áyyemgi qala jaylasqan bolıp, ol tóbeshik (biyiklik) te jaylasqan. Bul áyyemgi qala biziń eramızǵa shekemgi IV ásirden eramızdıń XIII ásirine shekemgi dáwirge tiyisli bolıp esaplanadı.
Tók qalada Házireti Pir Omar xojanıń qoyımshılıǵı hám mavzoleyi bolıp, rayondaǵı zıyaratshılar kóp keletuǵın jerlerdiń biri. Jergilikli xalıq wákilleriniń aytıwlarına qaraǵanda, Ázler babaǵa zıyaratqa kelgen adamlar dáslep Házireti Pir Omar xojanıń qoyımshılıǵın, sońınan Ázler babanıń qoyımshılıǵın zıyarat etse, sawap boladı eken.
Avtorlar: Islam Matekov, Azamat Ájimuratov.
Úrgenish
Urgenish — Ózbekstanda jaylasqan qala,  Xorezm wa'layatı administrativ orayı. Xalqı sanı 2014 jıl 1 yanvarında 137,3 mın'. Adam bolg'an. , на 2010 jıl — 135,1 mın'. Adam bolg'an.
Ta'riyxı
U'rgenish qalası bunnan 360 jıl aldın ha'zirgı ornına kelıp jaylasqan. qala aldın Túrkmenstan aymag'ında jaylasqan bolıp ha'm 3000 jıllıq tariyxg'a iye. Xiywa xanı A'bilg'azı Baxadırxan 360 jıl aldın Ámiwdárya o'zenın Kaspiy ten'izine o'zgertirip qala qalqı suwsızlıqdan qıynalg'anı ushın U'rgenishtı Ámiwdáryanın' on' qırg'ag'ina ko'shırıwge buyrıq bergen.
Geografiya
u'rgenish qalası Tashkentten batısqa 1100 km uzaqlıqta jaylasqan. Ha'm 12 km batısda А'miwda'rya jaylasqan, qaladan shavat kanalı ag'ıp o'tedı. U'rgenishte «U'rgenish» aeroportı, ha'm Tu'rkmenabad — Beynew temir jolı o'tken.
Xalqı
Xalqı quramı 90 %  — o'zbekler, 5 % — orıslar, 3 % — qazaq, tu'rkmen, koreys, 2 % — nemis ha'm еvreylerden ibarat.
Okeaniya
Okeaniya — du'nyanın' geografik, ha'm geosiyasıy aymag'ı, ol ko'bınshe Tınısh okeanının' ortasındag'ı ha'm batısındag'ı ju'zlep kishı atawlardan ha'm atollardan du'zilgen.
Axvaz
Axvaz — Irannıń qubla-batısında jaylasqan qala, Kuzestan wálayatı orayı. Korun dáryası boyındagi port, neft shıǵarılatuǵın iri kánler orayı. Xalqı sanı 580 mıń adam (1986). Tehranǵa baratuǵın neft quwırı Axvaz arqalı ótken. Tóqımashılıq, polat prokatı kárxanaları, universitetler bar. Zergerlik buyımları islep shiǵarıladı.
Jaslıq (qala)
Jaslıq — Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońirat rayonında jaylasqan qalasha. (1975 jıldan). Xalqi 4,1 miń adam (2000), qaraqalpaq, ózbek, qazaq, rus, tatar, túrkmen hám basqa millet wákilleri jasaydı. Temir jol stanciyası bar. Jaslıqta «Tuley» gaz kompressor stanciyası, lokomotiv deposı, temir joldı ońlaw kárxanası bar. Jaslıq arqalı jolawshı tasıwshı xalqaralıq poezdlar qatnaydı. Ulıwma bilim beriw mektebi, klub, mádeniy sport kompleksi, kitapxana, emlewxana, darixanalar bar.
Metro
Меtropoliten (métropolitain) adamlardı tasıytug'ın transport.
Avtobus
Аvtоbus - adamlardı tasıwg'a arnalg'an transport texnikası.
Poyezd
Poyezd — bir yaki bir neshe vagon tir-kelgen quramalı transport. Vagonlar bir-birine belgilengen tirkew u'skenesı (avtou'lewshi) benen biriktiriledi. Poyezd ulıwma signalizatsiya dizimi menen ta'miynlenedi. Bir yaki bir neshe tirkeme u'lengen avtomobil avtopoyezd dep ataladı. Poyezdın' tez yaki na'wbetsiz (tiklew, o'rt o'shiriw, qar tazalaw ha'm b.) h.b Tu'rleri bar. Poyezd, ko'binshe, iri styalarında ha'reket grafigi ha'm Poyezd du'ziw planına baylanıslı du'ziledi. Paydalanılatug'ın tartiw ku'shine ha'm qabıl qılıw-jo'netiw jollarının' uzınlıg'ına qarap, ha'r bir Poyezd kategoriyası ushın quramının' awırlıg'ı ha'm uzınlıg'ı belgilenedı.
Ayımbetov Hikmetulla - Gúl
A’debiyatlar
H. Ayımbetov. Tıńlańızlar. Qosıqlar hám poemalar. Nókis: "Qaraqalpaqstan baspası", 1981. - 15-16 betler
Qaraqalpaqstan (qalasha)
Qaraqalpaqstan - Qaraqalpaqstan Respublikası Qońırat rayonındaǵı qalasha (1971 jıldan). Qońırat — Beynew temir jol stansiyası qurılıwı múnasibeti menen 1971-jılı qurılǵan. Xalqı 3,8 mıń adam (2005). 2 ulıwma bilim beriw mektebi, qurılıs mekemeleri, sawda, mádeniy hám servis xizmetin kórsetiw orınları, mádeniyat úyi, emlewxana hám poliklinika bar.
Avtomobil
Jolawshılar hám júk  tasiwga arnalǵan.1751 – 52 jıllarda Nijniy Novgorod gubernyasi (Rossiya) diyxanı Leontiy Shamshurenkov eki adamlıq ayaǵı menen júrgiziletuǵın "ózi júretuǵın arabasha" qurdi. I. P. Kulibin bir qancha áhmiyetli mexanizmlerdi usinis etedi
Taksi
Taksi (frans. taxi), — jolawshılar yaki ju'k tasıwda paydalanılatug'ın jen'il yaki ju'k avtomobilı. A'detde jol haqqı taksometr boyinsha to'lenedi. Birinshi Taksiler Londonda 1903 j., Moskvada 1907 j., Sankt-Peterburgde 1937 jılda, Tashkentde 1934 jıl. payda bolg'an. Taksi sıpatında ko'plep islep shıg'arılatug'ın jen'il ha'm ju'k mashinaları, belgilengen avtomobillerden paydalaniladı. Ayrım jo'nelisler boyinsha belgilengen waqıt aralıg'ında qatnaytug'ın, Taksiler, marshrutlı taksilar dep ataladı. Bunday Taksiler ushın belgili to'lemdegı haq stavkası belgilep qoyıladı.
Neptun (planeta)
Nеptun (simbolı: ) - Quyash sistemasınıń 8-shi planetası.
Qırǵız somı
нобай|оңға|2009 jılg'ı 5000 sоm Qırg'ız sоmı (сом) — Qırg'ızıstаnnın' ma'mleketlik valyutası. Bir sоmın' ju'z tıyıng'а tеn'.
Saturn (planeta)
Saturn (simbolı: ) — Quyash sistemasınıń         6-planetası.
Mars (planeta)
Mars (simbolı: ) — Quyash sistemasınıń 4-shi planetası.
Ózbekstan qalaları
Ózbekstan eń úlken qalaları
(2023-jıl 1-yanvar jaǵdayına kóre)
I
Ilaji
P
Pastdargʻom Paxtakor - Jizzaq wálayatı
R
Rishton qalası - Ferǵana wálayatı aymaǵında jaylasqan áyyemgi dástúrler saqlanıp qalınǵan qala.
Derekler
<references group="" responsive="1">
Jer
Jer (simbolı: ) – Quyash sistemasınıń úshinshı planetası.
Bruney
Bruney (Brunei Darussalam) — Qubla-batıs Aziyada jaylasqan mámleket. Kalimantan atawınıń arqasında jaylasqan. Aymaǵı 5,765 km2, Xalqı 408,786 adam (2011). Paytaxtı — Bandar-Seri-Begavan qalası. Administrativlik jaqtan 4 okrugǵa bólinedı. Pul birligi — Bruney dolları.
Qırǵız tіlі
Qırg'ız tіlі (Qırg'ızsha. Кыргыз тили, قىرعىز تئلى) — Qırg'ızıstannın' ma'mlеketlіk tіlі, tu'rkіy tіllеrinın' Qıpshаq tоparınа kiredi. Qırg'ız tіlіndе 5,1 mln. аdаm So'ylеydі. Оlаrdın' bаsım ko'pshіlіgі Qırg'ızıstan Rеspublikаsındа turadı.
Volga (dárya)
Volga (, Волга — Rossiyanın' Evropa bo'leginde jaylasqan da'rya, Ol jer sharının' en' uzın da'ryalarının' biri bolıw menen birge, Evropada en' u'lken da'rya esaplanadı. (Volganın' joqarg'ı ag'ımının' bir bo'legi bolg'an Kigach da'ryası Qazaqstanın' aymag'ınan kesip o'tedi). Uzınlıg'ı — 3530 km. Basseynının' maydanı — 1360 mın' km².
Ampermetr
Ampermetr — ózgermes hám ózgeriwsheń tok kúshin ólsheytuǵın ásbap; elektr shınjırına izbe-iz jalǵanadı.
Maldiv atawları
Maldiv Atawları (Dhivehi Raa’je, rásmiy atı Maldiv Respublikası Diwehi Raddýege Dýumhuriýa) — Qubla Aziyada, Hindistannıń qublasında, Hind okeanındaǵı atawlar toparında jaylasqan mámleket.
FIFA U-20 Jáhán chempionatı 2013
FIFA U-20 Jáhán chempionati 2013— Jaslar ortasındaǵı Jáhán chempionati tartısları dáslepki bar ótkerilgen 1977-jıldan beri 19-márte ótkerilip atırǵan FIFA U-20 Jáhán chempionatibolıp esaplanadı. 2011-jıldıń 3-mart kúni Cyurixta bolıp ótken FIFA Atqarıwshı Jıynalısında Túrkiya Birlesken Arab Ámirlikleri hám Ózbekstan kandidatlarinan ústin kelip, FIFA Ol-20 Jáhán chempionati miyman kútiwshisi retinde tańlandı. Óz zayavkasinda Túrkiya jarıstı 10 qaladaǵı 13 stadionda ótkera alıwın kórsetken,. 2012-jıldıń fevral ayında tek 7 qaladaǵı stadionlar jarısqa miyman kútiwshilik etiwi múmkinligin járiyalaǵan edi.
Bul turnir birinshi ret tariyxta ayriqsha waqıyası menen este qaldı, sebebi dúnyanıń eń áwmetli hám kúshli 2 komandası Braziliya hám Argentina komandaları bul chempionatta qatnasa almadi. Sonıń menen birge, Braziliya jaslar qurama komandası 1979-jılg'ı chempionatta da qatnaspaǵan edi.
Franciya jaslar qurama komandası bul turnirda birinshi márte jeńimpaz boldı hám Franciya er adamlar ortasındaǵı 5 ta iri (FIFA Jáhán chempionati,FIFA Konfederatsiyalar kubogi,FIFA U-20 Jáhán chempionati,FIFA U-17 Jáhán chempionati hám Jazǵı olimpiada oyınları futbolı) futbol jarıslarında altın medallarǵa iye boldı.
Arzalar
Juwmaqlawshı múddet — 2011-jıldıń 17-yanvarına shekem FIFAǵa aǵza úsh awqam jarıs miyman kútiwshiligi ushın gúres aparıwın xabarladı. Sol waqıtqacah qanday da bir ret FIFA bayraǵi astındaǵı jarıslardı qabıl etpegen Túrkiya hám Ózbekstannan tısqarı 2003-jilǵi FIFA U-20 Jáhán chempionatin qabıl etken BAA da jarıs miyman kútiwshiligi ushın dawager boldı.
Saralaw basqıshı
Miyman kútiwshi Túrkiyaǵa qosımsha túrde, 23 qurama komanda kontinent kólemindegi saralaw tartısları arqalı final basqıshı jollanbasın qolǵa kirgizdi.
Final basqıshına qorra taslaw
Jarıstıń final basqıshına qu'ra taslaw dástúri 2013-jıldıń 25-mart kúni Túrkiyadıń Istanbul qalasındaǵı Júzimatlıyan Hotels mexmonxonasida bolıp ótedi.
2013-jıldıń 12-fevralında, FIFA shek ushın atqarılatuǵın jumıs rejimin járiyaladı. 24 ta qurama jámáát 4 ta sebetshege jaylastırildi:
Shekten aldın, Túrkiya qurama jámááti C1 pozitsiyasiga belgilendi, Ispaniya bolsa A toparına belgilendi. Tiykarǵı princip boyınsha, bir konfederatsiyadan bolǵan jámáátler gruppa basqıshında bir birine qarsı shekte taslanmaydı, tek A toparınan tısqarı sebebi bul gruppada UEFAdan 2 ta qurama jama jaylastırıladı.
CAF Ol-20 Afrika chempionati shekge shekem juwmaqlanıp ulgirmegen edi, hám aqırǵı shek Afrikalıqlar ushın CAFning 1-, 2- 3-jámáátleri dep shek taslandı. Afrikalıqlar ushın shek juwmaqları 2013-jıldıń 30 -martında Izraildıń Oran qalasında bolıp ótti.
Oyın rásmiyleri
23 arbitr járdemshileri menen birge FIFA tárepinen 2013-jıldıń 13-mayinda daǵaza etildi.
Komandalar quramı
FIFA Ol-20 Jáhán chempionati 2013 jámáátler quramlari FIFA tárepinen qatnasıwshı jámáátlerge jámi 21 ta oyınshı alıwdı (usılardan 3 tasi dárwazabon) buyırdı, jámáátler quramları 2013-jıldıń 14-iyunında FIFA úshek, onidan ashıqlandi.
Pluton (planeta)
nobaý|Pluton Plutоn (simbolları:, ) — Quyash sistemasındaǵı planeta.
FIFA U-20 Jáhán chempionatı 2013
Topar tartıslari
Hár bir gruppanıń birinshi hám ekinshi orınların hám de eń jaqsı nátiyjeli 4 ta úshinshi orındı iyelegen jámáátler pley-off tartıslariga jollanba aladı. Hár bir gruppanıń hár bir jámááti tómendegishe reytinlanadi: Eger eki yamasa odan artıq jámáátler joqarıdaǵı 3 kriteriya boyınsha teń kelse, ol jaǵdayda tómendegishe reytinglenedi:
D guruhi
Eslatma: Yunoniston va Paragvay jamoalari qurʼa tashlash orqali reytingga joylashtirildi, sababi jamoalar ochkolar, toʻplar nisbati, kiritilgan gollar soni boʻyicha hatto, yuzma-yuz bahslarda ham kuchlar teng chiqqan edi.
Pluton (planeta)
Derekler
`
FIFA U-20 Jáhán chempionatı 2013
Eng yaxshi natijali 3-oʻrinli jamoalar
Eng yaxshi natijali 3-oʻrinli jamoalar quyidagicha reytinglanadi:
Siyliqlar
Tómendegi bayraqlar berildi:
Wayne Rooney
Wayne Mark Rooney (qisqasha aytiliwi: Weyn Runiy; 1985 jıldın' oktyabrdın' 24-de Liverpul, Аngliya) qalasında tu'wılg'an Мanchester Yunaytеd klubının' ha'm Angliya Milliy futbol komandası futbolshısı.
Shved tili
Shved tili (o'z atı svenska) - German tilleri toparına kiriwshi til. Shveciya ha'm Finlyandiya rasmiy tili.
Snickers
Snikers — Mars kompaniyası ta'repinen jaratılg'an su'tli shokolad penen qaplang'an jerjang'aq, g'oza ha'm karamelli konfet baton. Snickers du'nyada en' ko'p satılıwshı konfet bolıp, jılına 2 miliyard AQSh dollarlıq ko'lemde satıladı. 1990 jılga shekem Ullı Britaniya ha'm İrlandiyada Snickers konfetinın' atı Marathon dep atalg'an.
Tariyx
1930 jılda Mars shan'arag'ı o'zlerinin' ekinshı, Snikers atlı, brendin islep shıg'ardı, ha'm bul atama olardın' jag'ımtay atının' hu'rmetine qoyilg'an.
100g quramı
Aqsillar 9.2 g, Maylar 28.3 g, Uglevodlar 52.7 g, Energetik ku'shi 502.4 kkal / 100g
Billiyard
Bilyard (billiard, bille — shar) — gorizontal ju'zesine uqsas qaplangan tuwri to'rtmu'yesh stol, sonin'day sol stolda oynalatug'in oyin. Billiard Hindistan ha'm Qitayda kelip shiqqan.
Túrkshe Wikipedia
Túrkshe Wikipedia (túrkshe. Türkçe Vikipedi) — Wikipedianıń túrk tilidegi bo'limi. Túrkshe Wikipedia 2002-jıldıń 5-dekabrinen baslap xizmet kórsetpekte. 2007-jılı Túrkshe Wikipedia „Altın Órmekshi“ (Altın Örümcek) sıylıǵın qolǵa kiritti.
2007-jıldıń mart ayında maqalalar sanı 50 000 jetip, 25—orınǵa shıqtı.
Selena Gomez
Selena Marie Gomez (22-iyul, 1992) amerikalik aktrisa va musiqachidir. Gomez debut roli Barney & Friends serialidagi Gianna roli boʻldi (2002—2004). Bundan keyin Gomez Spy Kids 3-D: Game Over]] (2003) va Walker, Texas Ranger: Trial by Fire (2005) kabi filmlarda kameo rollarni ijro etdi. 2006-yilda Gomez Disney Channel'ning The Suite Life of Zack & Cody va Hannah Montana seriallarida mehmon yulduz sifatida qatnashdi. Gomez bundan keyin Disney Channel'ning Wizards of Waverly Place serialida suratga tushdi. Teleserial tanqidiy va tijoriy muvaffaqiyat boʻlib, Gomez'ga qator mukofot va nomzodliklarni keltirdi. Gomez keyin Jonas Brothers: Living the Dream (2008) va Disney Channel Games (2008) va boshqa qator Disney serial va filmlarida suratga tushdi. 2009-yilda Gomez Princess Protection Program va Wizards of Waverly Place: The Movie filmlarida rollar oʻyna, Selena Gomez & the Scene guruhi tarkibida Kiss & Tell studiya albomini chiqardi. Albom tijoriy muvaffaqiyat boʻlib, Billboard oʻnligiga kirdi.
Bundan keyin Gomez birinchi marta Disney'dan tashqari Ramona and Beezus filmida suratga tushdi. 2010-yili Selena Gomez & the Scene ikkinchi, A Year Without Rain albomini chiqardi. Albom Billboard beshligiga kirib, ichidagi ikkita singl Top 40 chartga chiqdi. 2011-yilda Gomez pop-musiqachi Justin Bieber bilan munosabatda ekanligi tasdiqlangach, yana omma eʼtiboriga tushdi. Juft media tomonidan "Jelena" deb ataldi. Gomez oʻsha yili Monte Carlo (2011) va The Muppets (2011) filmlarida ijro etdi. 2011-yilda Selena Gomez & the Scene uchinchi, When the Sun Goes Down albomini chiqardi. Albomdagi "Love You Like a Love Song" singli hit boʻlib, unga RIAA tomonidan 4× platina unvoni berildi. Shu albomdan keyin Gomez musiqa taʼtiliga chiqishini va aktrisalikka berilishini eʼlon qildi. Keyin u Hotel Transylvania (2012) va Spring Breakers (2013) filmlarida rol oʻynadi, oxirgi filmda Gomez nisbatan ulgʻaygan ayolni tasvirladi.
Bashqurtstan
thumb|right|Bashkortostan Bayraǵı Bashqurtıstan Bayraǵı thumb|right|Bashkortostan GerbıBashqurtstan Gerbi thumb|250px|right|Bashkortostan Xəritəhe Bashqurtıstan kartası
Bashqurtstan (Bashkortostan), Bashqurtstan Respublikası — Rossiya Federaciyası subyekti esaplanǵan respublika, Qaraqalpaqstan menen salıstırǵanda referendum ótkerip, ǵarezsiz bolıp shıǵıwǵa haqısı joq respublika. Rossiyanıń Evropa bóleginde ham Aziya bóleginde birdey ornalasqan, qubla Uralda hám Ural artındaǵı tegisliklerde jaylasqan. Maydanı 143,6 mıń km². Xalqınıń sanı 4 110 300 adam (1999). Bashqurtstanda 54 rayon, 20 qala hám 41 qalasha bar. Paytaxtı — Ufa qalası. Respublikanı basqaratuǵın organ: Respublika Baslıǵı, RBWA, Radiy Habirov
Freudenberg (Baden)
Freudenberg (Baden) Germaniyanin' Baden-Württemberg jerinde jaylasqan qala. Main-Tauber-Kreis rayonı quramina kiredi. Maydani – 34,78 km2. Xalqi sani – 3884 adam (2010).
Panasonic
Panasonic Corporation, ra'smiy atı Matsushita Electric Industrial Co., Ltd. (松下電器産業株式会社|Matsushita Denki Sangyō Kabushiki-gaisha) Yaponiyanın' elektronika kompanıyası. 1918 jılda Osaka'da qurulg'an ha'm tek g'ana 3 adam menen jumıs baslag'an Matsushita, bu'gin 260 mın'nan aslam jumısshıg'a iye.
Panasonic ha'm Technics, Matsushita Electric Industrial Co Ltd. of Japan (MEI)'in belgili kompaniyaları. Matsushita, du'nyanın' en' ko'p elektronika islep shıg'arıwshılarınan biri ha'm Fortune 500 Elektrik & Elektronik kompaniyaları menen bellespekte. 2008 jıldan baslap atı Panasonic Corporation dep o'zgertirilgen. Ha'zirgi waqıtda Nokia'nın' telefonları batariyaların islep shıg'armaqta.
Evro
Evrо (valyuta simvolı: €; kodı: EUR) Evropadag'ı 28 ma'mlekettın' 19-nın' valyutası.
Simvolı
Еvrо simvolı eki belgi menen belgilenedı: grek alfavıtınde: € bolıp, al latın tilinde С ha'ribi menen belgilenedı.
Alabama
Alabama — AQSHta jaylasqan shtatlardıń biri. Maydanı 133,7 mıń km2. Xalqınıń sanı 4,1 mln adam. Paytaxtı - Montgomery qalası. Amerika Qurama Shtatları quramına 1959-jılı 21-avgustta kirgen, onnan aldın Alabama Territory bolǵan.
Merkuriy (planeta)
Quyash sistemasındaǵı segiz planeta ishinde Quyashqa eń jaqını Merkuriy bolıp, ertede onı arablar Utorud dep ataǵan. Utorudtıń orbitası basqa planetalardandikine qaraǵanda sozılmalı ellips formasında bolıp keledi. Sonıń ushın da bul planetanıń Quyashtan uzaqlıǵı 0,31 den 0,47 asttronomiyalıq birlikke shekem ózgerip baradı. Planetanıń Quyashtan ortasha uzaqlıǵı 57,91 million kilometrdi quraydı. Merkuriydiń diametri 4879 kilometr bolıp, onıń sırtında tartısıw kúshi Jerdikine qaraǵanda 2,6 esege kem. Basqasha aytqanda, awırlıǵı Jerde 80 kg bolǵan adam Merkuriyde barı-joǵı 30 kg shıǵadı. Bul planeta óz orbitası boylap sekundına ortasha 48 kilometr tezlik penen háreketlenip, Quyash átirapın 87,97 kúnde aylanıp shıǵadı. Merkuriy sırtınıń kúndizgi ortasha temperaturası +345 gradusqa shekem (Quyash tik kelgen jerlerde +480 gradusqa shekem – Selsiy shkalasında) kóterilgen túrinde, keshte –180 gradusqa páseyedi.Planetalar aralıq stanciya 1974-jılı Merkuriyden 47 mıń 981 kilometrlik aralıqtan ótip atırıp, planeta sırtıniń 500 ge jaqın sıpatlı súwretlerin aldı. Bul súwretler planeta «júz dúzilisi» jaǵınan Ayǵa júdá uqsaslıǵın kórsetti.Merkuriy sırtqı deneleriniń tıǵızlıǵı Aydikinen, yaǵnıy 3,0–3,3 g/cm3 bolıp, ortasha tıǵızlıǵı 5,44 g/cm3 ekenligi onıń oraylıq bóleginde temir yadrosı yaki eń keminde silikat jınslar joqarı basım astında metallıq halatqa ótip atırǵanınan derek beredi. Planeta júdá siyrek atmosferaǵa iye. Merkuriydiń joldası joq.
Arizona
Arizona - AQSHta jaylasqan shtatlardıń biri. Paytaxtı - Phoenix qalası. Amerika Qurama Shtatları quramına 1912-jılı 14-fevralda kirgen, onnan aldın Arizona Territory bolǵan.
General Electric
General Electric, 1876 jılda Thomas Edison ta'repınen qurılg'an, AQSHtın' elektronika u'skenelerın islep shıg'arıwshı du'nyanın' en' u'lken 4 shirketlerinin' biri. Kompaniya energetika, finans, texnologiya, o'ndiris tarawlarında o'z xızmetlerin ko'rsetedi. Financial Times ta'repinen 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004 jıllarda du'nyanın' en' jaqsı shirketi dep ta'n alıng'an.
Ózbekali Janibekov
Ózbekali Janibekov (28. 08. 1931, Turkiston wálayatı O'tirar rayonı Sarıamis awılı—22. 02. 1998, Almaota) — mámleket ǵayratkeri, etnograf, tariyx pánleri kandidati (1990 ).
General Electric
Siltemeler
General Electric
Ózbekali Janibekov
Qońırat qáwimi Jamanboy urıwınan. Abay atındaǵı Qazaq pedagogika institutın (házirgi Almaota mámleket universiteti) tamamlaǵan (1952). Mektep oqıtıwshı, Chimkent (házirgi Qubla Qazaqstan) wálayatı Keles aerodromında bilimlendiriw basqarıwshıı (1952—1955), Keles rayonı komsomol komiteti 1-xatkeri (1955—1956 ), Chimkent wálayatı komsomol komiteti xatkeri (1956 — 1961). Qazaqstan LKJO OK baslıǵı 1-xatkeri, xatkeri (1961 — 1970), Qazaqstan Kommunistlik partiyası Torǵay wálayatı komiteti xatkeri (1970 — 1975), MKP shet el mámleketlikler menen baylanıslar bólimi basqarıwshıı. Qazaqstan (1975—1977), Qazaqstan mádeniyat ministri orınbasarı (1977—1988); Mádeniyat ministri (1987—1988), Qazaqstan Kompartiyasi Oraylıq Komiteti xatkeri (1988—1991) lawazımlarında islegen.
Janibekov qazaq xalqiniń milliy mádeniyatı, ana tili, úrp-ádet hám dástúrlerineni jańalaw hám rawajlandırıwǵa úlken úles qosqan. 20 -ásirdiń 70-jıllarında Xoja Ahmad Yassaviy górdi qayta qayta tiklew ushın katalizator bolǵan. Janibekov ǵayratı menen Qazaqstandıń kóplegen qalalarında etnografik muzeyler ashıldı, Qazaqstandıń tariyxıy -materiallıq esteliklerin saqlap -álpeshlew hám qayta tiklewdi maqset etken „Arkas“ jámiyeti dúzildi. Janibekov „Sherter“, Adirna, „Altınay“ hám basqalar. b. xalıq dóretiwshilikoti ansamblları islengen. " Sortro'z " bayramı, M. Dulatov, J. Aimautov, M. Jumabayev, Sh. Xudoyberdiev bul atdı xalqqa qaytarıw ushın aktiv gúres alıp bardı. Ana tilin rawajlandırıw programmasınıń mámleket konsepsiyasın jaratıwda qatnastı.
„Qazaq milliy ónermentchiligi“ (1982-jıl ), „Jangiriq“ (1991-jıl ), „vaqt karvoni“ (1992-jıl ), „Jolairikta“ (1996 -jıl ), „Qazaq kiyimi“ (1996 -jıl ), „Áyyemgi otırıw“ (1997), „Táǵdir“. „o'qituvchilik“ (1996, 1-kitap, 1997, 2-kitap ) dóretpeleri baspa etilgen.
2-3 ret Miynet Qızıl Bayraq ordeni, medallar menen táǵdirlengen.
WhatsApp
WhatsApp Messenger (inglissheden What's up? — "Jumıslar qalay?") smartfonlar ushın propriyetar, kross-platformalı tez xabarlasıw xizmetin jaratıwshı bag'darlama. Jazıwlı xabarlasıwdan tısqarı paydalanıwshılar bir-birlerine su'wret, video ha'm audio xabarlar jiberiwi mu'mkin. Paydalanıwshılar da'sturdi Google Android, BlackBurry OS, Apple iOS, Nokia Series 40, Symbian, Nokia Asha platform ha'm Microsoft Windows Phone mobil sistemalarında qollana aladı. WhatsApp Inc. 2009-jılda amerikalıqlar, burıng'ı Yahoo! isshilerı Brian Acton ha'm Jan Koum ta'repinen ashılg'an ha'm bas ofisi Mountain View, Kaliforniyada jaylasqan.
Oraylıq Evropa
Oraylıq Evropa — Geografiyalıq jaqtan Evropanıń ortasındaǵı bólegi hám tómendegi mámleketlerdi óz ishine alǵan:
General Motors
oñğa|sürmesiz|200x200 nükte General Motors (qısqasha: GM) — АQSH-tаg'ı аvtоmоbil islep shıg'arıwshı en' іrі kоrpоrаtsiylаrdın' bіrі. Bаs ofisi Dеtroyt qalаsındа jaylasqan. Kоrpоratsiya du'nyanın' 157 ma'mleketindе o'z o'nіmіn sаtаdı, ha'mde 37 еldе o'ndiris оrtalıqlаrı bаr. 2013-jıldın' mag'lıwmatı boyınsha korpоrаtsiyadа 219,000 adаm jumıs іslеydı. 2008-jılg'а dеyіn du'nyadag'ı еn' іrі аvtоmоbil o'ndiriwshisı bоlg'аn. Hа'zіrgі waqıtta Toyotadаn keyіn du'nyanın' еkіnshі іrі аvtо islep shıg'arıwshіsı bоlıp tаbılаdı. 2013-jılı Forbes Global 2000 bоyınshа du'nyanіn' еn' іrі kompaniyalar аrаsındа 70-shі оrındı iyeledı.
Arktika
Arktika (ἄρκτος) — Jer sharınıń arqa bólegin iyeleytuǵın aymaq. Qıs máwsininde Arktika uliwma muz benen qaplanadi.
Ay
Ay (simbolı: ) — Jerdiń tábiyiy joldası.
Аy — Jеrdiń tаábiyiy jоldаsı. Аy ózinеn nur shаshpаydı, Quyаshtаn túsкеn nurdı qаytаrаdı. Аy Jеrdiń аátirаpın dеrlik bir аydа bеs mártе аylаnıp shıģаdı. Jеr, Quyаsh hаám Аydıń аspаndа bir-birinе sаlıstırģаndа jаylаsqаn wоrnınа qаrаp wоl bizgе hаár qıylı bоlıpкórinеdi. Yegеr dıqqаt bеnеn qаrаsаńız jаńа Аy, wоrаq túrindе bоlа- dı. Yendi yеslеp qаlıń: jаńа Аy кеshqurın Quyаsh bаtqаndа bаtıs tаárеptе кórinеdi, yеsкi tаmаmlаnıp аtırģаn Аy yеrtе tаńdа Quyаsh shıqpаstаn аldın shıģıs tаárеptе кózgе tаslаnаdı (7-súwrеt). Yegеr Аy shеńbеr túrindе bоlsа, tоlģаn Аy dеlinеdi. Аydıń 14—15-кúnlеri Аy tоlısаdı. Аydıń tutılıwı tоlģаn Аy кúnlеrinе tuwrı кеlеdi. Аy, Jеr, Quyаsh аspаndа bir sızıqqа tuwrı кеlip qаlģаndа Аy tutılаdı.Quyаsh hаám Аydıń Jеrdi tаrtıwı nаátiyjеsindе tеńiz hаám dе океаnlаrdа turаqlı rаáwishtе suwdıń qаlqıwı yаģnıy suwdıń кótеrilip, pаásеyiwi júz bеrеdi. Suwdıń кótеrilip qаytıwı quyаshtıń tаrtıwınа qаrаģаndа Аy tаrtqаndа yекi yеsе кúshli bоlаdı.Аdаmlаr aspаn dеnеlеrin bаqlаw nаátiyjеsindе Аy hаám Quyаsh каlеndаrlаrın dúziwdi, qurģаqlıq hаám океаnlаrdа turģаn wоrınlаrın аnıqlаgan.
Gmail
Gmail (Google Mail) — AQShtıń Google kompaniyası tárepinen jaratılǵan biypul elektron pochta xızmeti. Elektron pochtanı web interfeysi hám POP3 yaki IMAP4 protokolı arqalı tekseriwge imkaniyat beredi. Gmail 2004-jıldıń 1-aprelinen baslap iske tústi. Onıń paydalanıwshıları sanı 450 millionǵa shamalas.
Termosfera
Termosfera 90-800 km biyiklik araliginda jaylasqan. Bul hawa qatlaminin' joqari temperaturasi ha'm joqari da'rejede molekulalardin' ionlasiwi menen ajiralip turadi. Temperatura joqarg'i qatlaminda – 800C-dan joqari bo'leginde +3600C-shekem artadi. Ionlardin' 1 sm3 degi mug'dari 1015-106 esaplanadi.
Nissan
Nissan Motor Co., Ltd. (Yaponsha 日産自動車株式会社,) – du'nyadag'ı іrі Yаpоn аvtomobil islep shıg'аrıwshı kоmpаniyası. . Kompаniya nеgіzі 1933 jılı du'zilgen. 2010 jılı «Nissаn» kompaniyası du'nya rеytıngındе (yapon аvtоmоbil shıg'аrıwshılаrının' іshіndе Toyota menen Hondadаn kеyіngі 3-оrındа) аvtоmоbil shıg'аrıwshı kоmpаniyalаrdın' іshіndе 8-оrıng'а shıg'аdı. Shtаb-kvartirası Tokiodа jaylasqan.
Transformator
Transformator, elektrik tog'in yaki toqtin' ku'shin azaytiw yaki uzatiw u'shin qolanilatug'in elektrik a'njamidir.
China Mobile
China Mobile Limited (Qıtaysha: 中国移动通信|t=中國移動通信|p=Zhōngguó Yídòng Tōngxìn), Mobil so'ylesiw ha'm multimediya xizmetlerın ko'rsetetug'ın Qıtay telekomunikatsiyon mobil telefon operatorı. China Mobile 759 miliyon abonentke iye ha'm du'nyanın' en' u'lken telefon shirketlerinen biri.
BMW
180px|thumb|right|BMW logotipi BMW AG (nеmis tilindе Bayerische Motoren Werke AG, Qaraqalpaqshа Bаvаriyalıq mоtоr zavodı) — Gеrmаniyanın' аvtоmоbil ha'm mоtоsikl islep shıg'arıwshı kоmpаniyası.
Таriyхı
BMW kоmpаniyası 1917-jılı Gеrmаniyanın' Аyzеnаx qalasındа du'zilgen, biraq, аtаqlı emblеmаsı аrаdаn 15 jıl o'tkenen keyin g'аnа o'zlerinın' da'slepki shıg'аrg'аn аvtоmоbilindе pаydа bоlg'an. BMW- Bayerische Motoren Werke, yag'nıy Bavariyanın' mоtоr zavоdı dеp ataldı. Firmа o'zinın' birinshi is-ha'reketin аviyatsiya motorların shıg'arıwdan bаslаg'аn. Keyinlew kоmpаniyanın' аviyatsiyalıq o'ndirisin toqtаtıp, аdamlarg'а o'zleri shıg'аrg'аn mаshinаlаrı mеnеn tаnıldı.
Oraylıq Amerika
Orayliq Amerika — Arqa Amerikadan, Meksika ha'm Panama kanalına shekem bolg'an aymaqta jaylasqan bo'legi. Bul aymaqqa jeti mámleket kiredi:
CONCACAF
KОNKАKАF (CONCACAF, Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football) — Arqa Amerika menen Оrаylıq Аmеrikа ha'm Kаrib аtаwları mámleketlerinin' futbol konfederatsiyası; аymаqtаg'ı ma'mlеkеtlеrdin' futbоl tu'rnirlerın bаsqаrıp, baqlaytug'ın mekeme. Uyımg'а аymаqtаg'ı mámleketlerden bаsqа tаg'ı dа Qubla Amerikadаg'ı u'sh ma'mlеkеt kіrеdі: Gayana, Su'rinam ha'm Frantsuz Gvineyası.
Suzuki
Suzuki Motor Korporatsiyası, Yaponiyanın' Avtomobil ha'm motosikl islep shıg'arıwshı kompaniyası.
Avtomobil modellerı
Qubla Amerika Modelleri
Istanbul texnika universiteti
İstanbul Texnika universiteti (İTÜ), Istanbul Tehniki Universiteti, ITU) Istanbul, Túrkiya'da jaylasqan universitet.
Chevrolet
Chevrolet (IPA: ˌʃɛvroʊˈleɪ) (qisqasha Chevy) General Motors (GM) korporatsiyasinin' avtomobil brendı. Ol GM'nın' en' ko'p satilatug'ın tovarı. Chevrolet GM'nın' en' u'lken markası, 20 dan artıq tu'rde avtomobiller ha'm olardın' tu'rli modifikatsiyaları usı brendtın' ishine kiredi. Chevrolet atı astında mashinalardan ju'k avtomobillerıne shekem tayarlanadı.
Rafael Nadal
Rafael Nаdаl Parera (isp. Rafael Nadal Parera, 3 iyun Мaliyorkа,da tuwilg'an ispаniya)liq - du'nyag'a belgili  tеnnisshi.
Jayıq (dárya)
Jayıq da'ryası – Rossiya Federatsiyası (Bashqurtıstan, Chelyabinsk, Оrenburg wa'layatları) menen Qazaqstan Respublikası (Atıraw, Batıs Qazaqstan wa'layatları) aymag'ında jaylasqan da'rya. Da'rya Evropa menen Aziya du'nya bo'liklerіn bo'liwshi Ural tawları menen bіrgе shеgаrа bоlıp еsaplanadı. Qubla Urаl tаwı ha'm Kaspiy oypatı, Rossiya Federatsiyasının' Bashqurtıstan Respublikası, Chelyabinsk, Оrenburg ha'm Qazaqstanın' Bаtıs Qаzаqstаn, Аtıraw wa'layatları aymag'ınan аg'ıp, Atıraw qalasına jaqın ornalasqan Ka'spiy tеn'izinın' bo'ligіne quyadı. Ulıwma uzınlıg'ı 2428 km, suw jiynаlаtug'ın аlаbının' аymag'ı 237 mın' km², Qazaqstan aymag'ındag'ı uzınlıg'ı 1084 km. Jаyıq ko'bіnеse qаr suwı menеn (80%) tolısadı. Suw tаsqını gеzіndе оrtа аg'ısı tusındа аrnаsı 10 km-gе, аl а'tirapındа bіrnеshе оnlаg'аn km-gе dеyin jаyılаdı. Da'rya jоqаrg'ı аg'ısındа – noyabrdın' bаsındа, оrtа, to'mengі bo'legindе noyabrdın' аyag'ındа muz qаtıp, muzdın' еriwі to'mengi bo'legіndе martdın' аyag'ındа baslanıp, joqarg'ı bo'legindе apreldın' оrtasınа dеyіn sоzılаdı. Da'ryadan bеkіrе, chоqır, mayshаbаq, ko'kserke, Ka'spiy qarako'zi, taban bаlıq, sazan, awlanadı. Jayıqtın' bоyındа jaylasqan Rossiya qalalаrı: Vеrxnеurаlsk, Mаgnıtоgоrsk, Оrsk, Nоvоtrоysk, Orenburg, Qazaqstan qalaları: Оrаl (kеmе qаtnawı bаslаnatın jеr), Аtırаwdan. Evropa menen Aziyanın' shа'rtli shеgаrаsı jаyıq da'ryası bоyı menen o'tеdі.
Esjan baqsı
Yesjan baqsı — (1904 - 1952) qaraqalpaq xalqının' 20-a'sirdegi ataqlı baqsılarının' biri. Wol ataqlı Qıdırniyaz baqsının' sha'kirti. Yesjan baqsı uzaq jıllar dawamında radiokomitette isledi, xalıq namaların sheber atqarıwshılardın' biri boldı. Wol a'sirese Shernazar baqsı, Muwsa baqsılardın' namaların sheberlik penen atqaqıwshı bolg'an. Wog'an "Ózbekstan xalıq artisti" hu'rmetli atag'ı berildi. Yesjan baqsının' namaları ha'zirgi jas baqsılar ta'repinen sheber atqarılmaqta. Yesjan baqsı tuwralı "Qaraqalpaqfilm" kinostudiyası ta'repinen hu'jjetli film su'wretke alıng'an. No'kiste wonın' atına ko'she qoyılıp, wo'lmes namaları xalıqqa xizmet etiwin dawam yetpekte.
Troposfera
Troposfera Jer u'stine jaqin jaylasqan hawa qatlami. Onin' jer u'stinnen biyikligi ekvatorda 16-18 km-ge, shekem ken'likde 14-16 km-ge ha'm polyar ken'likde 9-10 km-e jetedi. Troposferanin' jokarg'i bo'legi pasillar boyinsha o'zgeredi. Qisinda pa'seyedi, jazda bolsa konveksiyanin' isjenlesmegi menen aradag'i qatlami joqari keledi. Key jagdaylarda troposferanin' o'zgeriwi keshe-ku'ndizi dawaminda birneshe kilometre shekem bilinedi. Troposfera atmosferanin' en' juka qatlami bolip, bunda onin' massasinin' 80 %-i jaylasqan. 50 %-i 5 km-de, 75 %-i 10 km-de ha'm 95 %-i 20 km araliqda jaylasqan. Troposferada jililiq aylaniwdin', bulutlardin' payda boliwi ha'm igalliqtin' do'remegi uqsag'an hadiyseler ju'zege shig'adi.
Samsung
Samsung Electronics, Samsung (삼성전자, 三星電子, „Samson' Djondja“) — Xalqara kompaniya. Bas ofisi Seul qalasında jaylasqan. Samsungtın' 56 ma'mlekette jaylasqan 124 ka'rxanasında 164 mın'nan aslam jumısshi isleydı. Samsung Electronics kompaniyasına 1969-jıl Suwon qalasında Samsung Electric Industries atı menen tiykar salıng'an. Da'stlep televizor, kalkulyator, muzlatqısh, konditsioner ha'm kir juwıw mashinaların islep shıg'arg'an. 12 jıl dawamında, yag'nıy 1981-jılg'a shekem 10 milliondan aslam aq-qara televizior islep shıg'arg'an.
Shaniyaz baqsı
Shaniyaz baqsı — (1907-1990). Shaniyaz Yerniyazov ta Qaraqalpaq xalqının' yen' su'yikli baqsılarının' biri. Wol 1927-jıldan baslap baqsıshılıq wo'neri menen tanıla basladı. ataqlı Tilewmurat baqsının' sha'kirti. Shaniyaz baqsı qaraqalpaqtın' 62 namasın atqarıp bilgen. A'sirese, "G'a'rip-ashıq" da'stanının' Qazı Ma'wlik variatın sheber atqarg'an. 1937-jılı To'rtku'lde wo'tkerilgen baqsılardın' Shaniyaz Yerniyazov birinshi orındı iyelegen. Wonın' atqarg'an namaları ha'zir de jas baqsılar ta'repinen sheberlik penen atqarılmaqta. 1992-jılı 13-avgust ku'ni Qaraózek rayonında Shaniyaz baqsı Yerniyazov ulının' atına Respublikalıq baqsılar ko'rik tan'lawı wo'tkerilip, jarıs juwmag'ında, No'kisli baqsı Turg'anbay Qurbanov birinshi orındı jen'ip, Qaraqalpaqtın' ala moynaq duwtarı menen sıylıqlandı. Turg'anbay Qurbanovqa "Qaraqalpaqstang'a xizmet ko'rsetken baqsı" hu'rmetli atag'ı berildi. Qaraózek rayonında Shaniyaz baqsının' atına ko'she qoyıldı. Wonın' wo'lmes namaları xalıqqa xızmet yetiwin dawam yetpekte.
.km
.km — Komor atawları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Magzhan Zhumabayev
Maǵjan Jumabayev (25 iyun 1893 jil - 19 mart 1938 jil ) Qazaq tili nde revolyutsiya etken Qazaq shayırı hám jazıwshısı.
Ómirbayan
Ol 1893 jılda házirgi Astana qalasında Qazaq Musılman shańaraǵında tuwılǵan hám tuwılǵanda Muhammadjon Jumabayev atın alǵan. Balalıǵınıń kóp bóleginde Muhammadjon Islamıy poeziyaǵa dús kelgen, sebebi onıń shańaraǵı tereń dindar edi. Óspirimlik jıllarında ol atın                      " Muhammadjon" nan " Maǵjan" ga qısqartirgan. 1905-jıldan 1910-jılǵa shekem Muhammadjon (yamasa Maǵjan aqıreti) Jumaboyev Petropavl qalasındaǵı medresede oqıǵan hám ol jerda Arab, Túrk hám Parsı til lerin úyrengen. 1911-jılda ol óz qalasından uzaqlastı hám Ufa qalasındaǵı medresege bardi hám ol jerda Volga Tatar klassik jazıwshısı qol astında bilim aldı. 1912-jılda ol jazıwdı basladı. Onıń poeziyası sol waqıtta Arab álippesinen paydalanǵan qazaq tili nde jazılǵan. Bir jıl ishinde Magjan dóretpeleri qazaq bilimli adamları arasında júdá ataqlı boldı.
1917-jıl jaz hám qıs aylarında ol qazaq " Alash" partiyasın jaratıwda qatnasa basladı hám Alash-Orda, Islam dı tarǵib etiwshi hám ózleriniń orıs húkmdarlarınan ǵárezsiz bolǵan jańa milliy húkimetti qálegen qazaq milletshilleri koalitsiyasi. Maǵjan eki qazaq Kongressinde Aqmola wálayatı delegati retinde qatnasqan.
.kn
.kn — Sent-Kits hám Nevis ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Magzhan Zhumabayev
Ómirbayan
Maǵjan Petropavl hám Ufa ortasında aldınǵa hám keyin basıp háreketlenip, aqır-aqıbetde Rossiya paytaxtı Moskva ǵa jaylastı. Ol jerda jasap, Lermontov, Koltsov, Balmont, Merezhkovsky, Ivanov, Mamin-Sibiriak, Maksim Gorky, Aleksandr Blok, Goethe hám basqa shayırlardıń dóretpelerin Arab, Qazaq, Turk  hám Parsı til lerine awdarma etken. 1927-jılda joqarı maǵlıwmatlı bolǵannan keyin, ol tuwılǵan qalasına Qazaqstan oqıtıwshısı retinde qaytıp keldi.
Qamawǵa alıw
Jumabayev Pan-Turkist aǵzasında hám Yapon jasırın tıńshısında ayblanib, Petropavl da qamawǵa alınǵan hám 10 jıllıq azatlıqtan júda qılıw ushın sudlanǵan. Sud kúnine shekem ol Butyrka qamaqxanasında bolǵan hám keyinirek Karelia hám Arxangelsk wálayati na jiberilgen. 1934 jılda Maksim Gorkiy hám Peshkova onnan xat aldılar hám olardıń aralasıwı sebepli Maǵjan Jumabayev belgilengen waqıttan aldın azat etildi. Biraq, yarım jıl ótkennen, ol taǵı Almati da qamawǵa alınǵan hám 19 mart 1938-jilda IJXK (Ishki jumıslar xalıq komissarligi) tárepinen atıw arqalı qatl etilgen.
.kn
Siltemeler
Toppdomän
Magzhan Zhumabayev
Miyras
Astana, Almati, Kókshetaw hám Petropavl dagi kósheler shayır húrmetine atalǵan.
28 may 2013-jilda Qazaqstan Milliy Bank i Maǵjan Jumabayevtiń 120 jıllıǵı húrmetine estelik teńge shıǵardı.
21 fevral 2018-jılda Ankara da Maǵjan Jumabayev háykeli ashıldı.
24 iyun 2018-jılı Petropavl da ullı jazıwshı, shayır Maǵjan Jumabayevtıń 125 jıllıǵı húrmetine estelik ashıldı. Avtor qazaq músinshisi Edige Raxmadiev.
Derekler
<references group="" responsive="1">
Rodjer Federer
Rodjer Federer (8-avgust, 1981) Shveyсariyalı tennisshi. 2010-jil 27-yanvar mag'luwmati boyinsha, ja'hannin' 1-shi raketkasi. 2012-jil Wuimbldon, 2010-jil AQSh ashiq chempionati ha'm 2004-jil, 2006-jil, 2007-jil, 2010-jil Avstraliya ashiq chempionati jen'impazi.
Arkadıy Raykin
Raykin Аrkаdıy isааkоvish (24. 10. 1911 j. tuwılǵan, Rigа)— Sovet estrаdа ártіstі, KSRО xаlıq ártistı (1968). 1935 J. Lеningradtıń teatr texnikumın pitirgen. Onan keyin jumısshı jаslаr tеаtrı menen lenin kоmsomоlı аtındаǵı tеаtrdа оynаp júrip, estrаdаǵа dа bеlsеnе qаtnastı. 1939 J. qurılǵаn leningradtıń estrаdа hám miniyatyurа teatrındа aldın ártist bolıp, keyinen sol teatrdıń kórkemlik jaǵın basqarǵan. Parodiyashı rеtındе baslaǵan Raykin óz tvorshestvasiniń alewmetik- satiralıq baǵıtın kúsheyte aldı. Rаykin teatrınıń spektakıllerı qatarındа «Dúnya júzin 80 kúndе аrаlаw» (1951), «Kúlgen аyip еmes» (1953), «Jıl mezgilerі» (1956), «Еki den eliwge deyin» (1961), «Svetapor» (1969) t.b. bаr. Gastirólik sapar menen shet elerdе (Polshа, Bolgariya, Vengriya, Ruminiya, Аngliya t. b.) óner kór- setken. 3 orden menen sıylıqlanǵan.
Florida
Florida - Amerika Qurama Shtatlarınan bırı. Paytaxtı - Tallahassee qalası. AQSh quramina 21 avgust 1959 jilda kirgen, onnan aldın - Florida Territory dep atalg'an. 'Paskva Florida' waqtında onin' ten'iz qirqag'ina jetip kelgen Juan Pons De Leyon ta'repinen Florida dep atalg'an. Mayd. 152 min' km2. Xalqi 16,7 mln. adam (2002). Qala xalqi 85%. En' iri sanaat qalası — Jacksonville. Relyefi tegislik. Klimati subtropik, qublada tropik klimat, yanvardin' ortasha temperaturasi arqada 12°, qublada 21°, iyulda 26° ha'm 29°. Jilliq jawin 900 – 1400 mm. Florida aymag'inin' u'lken jeri tog'ay ha'm batpaqliqtan ibarat. Daryalari qisqa ha'm suwli. Ko'l ko'p. Q.da subtropik o'simlikler jetekshi orinda. Jil boyi paliz eginleri jetistiriledi. Arqada jag'inda paxta, goza, temeki, qublada shekerqamis egiledi. Qalalar atirapinda sut sharwashilig'i ha'm perrendeshilik rawajlangan. Baliq awlanadi. Faydali qazilmalardan fosforit qazip alinadi. Aziq-awqat, sellyuloza qag'az, ag'ash ustashilig'i, ximiya, radioelektronika, raketasazlik sanaatlari rawajlang'an.
.kp
.kp — Arqa Koreya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Rainbow Tawlari
Ірі жазу Rainbow tawlari, Peru. Bul tawlardin renli gatlamlari million jillar aldin qizil qumtastan payda bolgan, olar iqlim sharayati, jer asti suwi hám mineral aralaspalari tásirinde sari, jasil, aq hám basqa renlerge aynalgan. "National Geographic" jurnali Rainbow tawlarin "Ómir dawaminda keletugin 100 jer" dizimine kirgizgenligi ájep emes.
Solomon Atawları
Solomon Atawları (Solomon Islands, Соломо́новы Острова́) — Tınısh okeanınıń qubla-batıs bóleginde, Okeaniya geografiyalıq regionınıń Melaneziya subregionında jaylasqan mámleket. Ol usı atamadaǵı arxipelagtıń kópshilik bólegin, sonıń menen birge, basqa birqansha atawlar toparların iyelep, barlıǵı bolıp 992 atawdan ibarat. Ulıwma jer maydanı 28 450 km². Solomon Atawlarınıń paytaxtı - Xoniara qalası.
Óndiristiń texnologiyalıq usılı
Óndiristiń texnologiyalıq usılı - miynet quralları, materiallar, texnologiya, energiya informaciyalar hám islep shıǵarıwdı shólkemlestiriw kompleksi.
.kr
.kr — Koreya Respublikası ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Yahoo!
Yahoo! — internet tarmag'ında bir qatar xizmetler usınıs etiwshi amerika kompaniyası, '''Yahoo! Directory''' internet-portal menen biriktirilgen. Usı portal belgili elektron xat xizmet '''Yahoo! Mail''' o'z ishine aladı.
Yahoo! kompaniyası 1994-jıl yanvar ayında Stenford universitetı aspirantları David Filo ha'm Jerry Yang ta'repinen tiykar saling'an, 2-mart 1995-jıl da korporatsiyaga aylandı. Kompaniya bas ofisi Sunnyvale, Kaliforniya, AQShda jaylasqan.
Kompozitor
KOMPOZITOR (lat. compositor — dúziwshi,dóretiwshilik etiwshi) — kóp dawıslı muzika shıǵarmaları avtorı, muzika dóretiwshisi. Kompozitor ataması 16-ásirge kelip Italiyada keń tarqalǵan. Kompozitorlıq kásibi dóretiwshiden muzikalıq-dóretiwshilik qábilet penen birge arnawlı (kompoziciya páni tarawındaǵı) puqta bilim de talap etiledi. Kompozitor nota jazıwı járdeminde shıǵarmalardı dóretedi, jańa individual mazmundı súwretlewge háreket etedi.
CCTV
Qıtay Оraylıq tеlеvideniyesı ( China Central Television, qısqаshа CCTV; (中國中央電視臺 (Zhōngguó Zhōngyāng Diànshìtái) — Qıtaydın' materiklik bo'leginde nеgіzgі tеlеtаrаtıwshı. Hа'zirgі wаqıttа, CCTV-dе 22 kanal bаr, ku'nіnе 24 saat хаbаr tаrqаtаdı. (Chinjan-uyg'ır аvtоnоmiyalıq u'lkеsı, Іshkі Мongoliya, Tibet ha'm bаsqаlаr) jergіlіklі tеlеkanаlаr CCTV jan'alıqların bir sааt wаqıt mo'lshеrіndе o'z tilerinе аwdаrıp tаrаtаdı. nobaý
Q (latın)
Q háribi kóbinese juwan dawıslılar menen bir buwında kelip, sózlerdiń barlıq jerlerinde jazıladı: qaq, qala, qara, qayıq, qatıq, qaymaq, qonaq, qamshı, qamıs, qaysar, qaqpaq, soqpaq, shoqqı, shaqqı, aqlıq t.b. Sonday-aq, q háribi qádir, qábir, qáhát, qálem, qálip, qáde, qánige, qáte, qáwli sıyaqlı sózlerde jińishke dawıslılar menen bir buwında jumsaladı.
1. Qaraqalpaq álipbesiniń on besinshi háribi (kirilde). 2. Qaraqalpaq tiliniń únsiz dawıssız sesleriniń biri hám usı sesti bildiretuǵın fonema, tańba.
Kategoriya
Fonetika:
L (latın)
L háribi sózlerdiń barlıq esitilgen jerlerinde jazıladı: lala, dala, qala, lap, láblebi, pálle, ǵálle, pille, al, sal, awıl, pil, bil, til, salma, talaq, baldaq, lenta, laborant, ılaqa, ılay, material, gúl t.b.
1. Qaraqalpaq álipbesiniń on altınshı háribi (kirilde) hám sol háriptiń jazılıw tańbası. L sesi sózdiń basında da, ortasında da, izinde de qollanıladı (Қарақалпақ тили грамматикасы).2. Til ushınıń ústingi tislerdiń jaqqa kirgen jerindegi quwıslıqqa (alveollarǵa) taqalıwınan payda bolatuǵın únli dawıssız ses, fonema. Sóylegende L sesi til ústińgi tislerdiń jaqqa kirgen jerindegi quwıslıqqa tiyedi (R.Beknazarova)
Kategoriya
Fonetika:
M (latın)
M háribi sózdiń barlıq esitilgen jerlerinde jazıladı: mal, may, mol, mala, muz, murın, mektep, keme, aman, samal, múmkin, gúmbez, ilham, tam, qálem, kólem, ilim, magnit, makaron, Murat, Miyras t.b.
Kategoriya
Fonetika:
.kw
.kw — Kuveyt ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.ky
.ky — Kayman atawları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Túynek
Túynek hám tamırpaqallar da forması ózgergen jer astı nartı esaplanadı. Túynekli ósimliklerge hámmemizge tanıs bolǵan kartoshka,topinambur siyaqlılar kiredi. Kóp tarqalǵan kartoshka benen tanısamız. Kartoshkanıń túynekleri onıń jer astı paqalınan payda boladı.Ol tiykarınan domalaq formada bolıp,ózinde kóp muǵdarda azıqlıq zatlar( kóbinese kraxmal)saqlaydı ishki jaǵınan nartqa  uqsaydı. Túynekleri ıssı, ıǵallı sharayatta kógere baslaydı.Túynektegi jańa búrtiklerden jańa nart payda boladı.Búrtikleridiń kóp bólimi túynektiń ushına jaqın jaylasadı. Sonıń ushın kartoshka ádette,ushqı búrtiklerden óse baslaydı.
Shamshetov Polat Nuratdinovich
nobaý|Qaraqalpaqstan Respublikası IIM (IIV) burınǵı Jinayat qıdırıw basqarması bólimi baslıǵı Shamshetov Polat Nuratdinovich (ru: Шамшетов Полат Нуратдинович, 03.05.1977 - 04.02.2023 j.) — Qaraqalpaqstan Respublikası IIM burınǵı Jinayat qıdırıw basqarması bólimi baslıǵı. Milleti Qaraqalpaq. Qaraqalpaqstan Respublikası birinshi hám aqırǵı prezidenti Dáwletbay Shamshetovtıń balası. 2022-jıl Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis qalasında bolǵan iyul waqıyalarınan keyin qamaqqa alınǵan Polat Shamshetov, 2023-jıl 4-fevral kúni Ózbekstan Respublikası Ishki isler ministrligi janındaǵı Jazoni ijro etish departamentine qaraslı 4-sanlı tergew qamaqxanasında saqlanıp atırǵan sudlanıwshı Polat Shamshetov ókpe arteriyası tromboemboliyası, ótkir júrek-qan tamırı jetispewshiligi áqibetinde qaza boldı.
N (latın)
N háribi sózlerdiń barlıq esitilgen jerlerinde jazıladı: ana, nan, nama, naqıl, naǵıs, tana, náwshe, nálshe, dene, mákan, kún, qulan, jılan, qan, qanar, neft, nasos, notarius, nota, Naǵmet, Nagıyma, Nazarbay t.b.
Nat 1. Qaraqalpaq álipbesiniń on segizinshi háribi (kirilde) hám sol háriptiń jazılıw tańbası. Keyingi ng, nm, nd dawıssızlarına pitken sózlerge affiksler tikkeley jalǵana beredi (ҚҚТОС). 2. Til ushı alveollarǵa tiyiw arqalı payda bolǵan únli dawıssız ses. Sóz aqırındaǵı n sesi m sesine almasıp esitilse de, sózdiń túbiri saqlanıp n jazıladı (ҚҚТОС).
Kategoriya
Fonetika:
Ń (latın)
Ń  háribi sózdiń ortasında hám aqırında jazıladı: ań, tań, seń, soń, toń, kóń, teń, sheńgel, teńge, deńgene, shúńgil, dońız, ańız, jańa, Jańıl, Jańabay, Teńel, keńse, ańsat, jańǵaq, jańǵırıq, jońıshqa t.b.
Qaraqalpaq tilinde ń háribinen baslanatuǵın birde-bir sóz joq. Al qazaq tilinde bul háripten baslanatuǵın jalǵız sóz bar.
Kategoriya
Fonetika:
.ms
.ms — Montserra ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.mt
.mt — Malta ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Reportaj
«Reportaj» - latınsha «reportare» sózinen kelip shıqqan bolıp, ol «xabarlaw, jetkeriw», «málim etiw» degendi ańlatadı.