cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reportaj
«Reportaj» túsinigi XIX ásirdiń birinshi yarımında payda boldı hám dáslep reportaj janrı oqıwshılardı sud májlisleriniń, parlamenttegi pikir tartıslarınıń, hár qıylı jıynalıslardıń hám t.b. barısı haqqında xabardar etetuǵın materiallardan ibarat boldı. Sońǵılıǵında bunday «reportajlardı» «esabatlar» dep atay basladı. Al «reportajlar» dep basqaraq baǵdardaǵı, atap aytqanda, óziniń mazmunı, forması boyınsha házirgi zaman ocherklerine uqsas materiallardı atay basladı. Máselen, batıstıń kórnekli reporterlarǵa Djon Rid, Egon Ervin Kish, Ernest Xeminguey, Yulius Fuchik hám basqalar biziń túsinigimizde, reporterlarǵa qaraǵanda, kóbirek ocherkshiler boldı. Házirgi waqıtta Evropa jurnalisti reportaj haqqında sóz etkende, ol biz ocherk dep atap júrgenimizdi názerde tutadı. Batıs ocherkleri olardıń «ataması» kóz-qarasınan házirgi reportajdıń eń jaqın «tuwısqanları» bolıp tabıladı. Bunı watandarlıq reportaj teoriyasında paydalanǵan jaǵdayda batıs izertlewshileriniń teoriyalıq oy pikirlerin esapqa alıw zárúr boladı. Rus alımı A.A.Tertıchnıy reportaj waqıyalıqtı anıq hám jedel sáwlelendiriwde jetekshi janr ekenligin ayta kelip, Reportaj jurnalistlerdiń eń suyikli janrlarınıń biri bolıp tabıladı. Rossiya jurnalistikası tariyxı bir neshe onlaǵan kórnekli reporterlerdi, bárinen burın V.A.Gilyarovskiydiń («Gilyaya aǵay», «Reporterler koroli») isimin atap kórsetedi. Ol XIX ásirdiń aqırında – XX ásirdiń basında Moskvadaǵı Xitrov bazarınıń eń jarlı túpkirleri, Xodınsk maydandaǵı qorqınıshlı waqıyalar haqqında, Moskvanıń sanaat kárxanalarındaǵı jumısshı adamlardıń turmısı hám basqalar haqqında óziniń talantlı gúrrińleri, ocherkleri menen dańqı shıqqan. Kóplegen reporterler sońǵılıǵında belgili jazıwshılarǵa aylandı, olardıń dańqı bárinen burın reportaj arqalı kóterildi-dep ayrıqsha atap kórsetedi. Bul janrdıń usı túriniń joqarı dárejedegi múmkinshilikleri menen túsindiriledi. Reportaj janrına tiyisli materiallardıń ózgesheligi bárinen burın baqlaw usılın keń qollanıw hám tekstte onıń barısın jáne nátiyjelerin kórsetiw arqalı juzege keledi.
Dizayn
Ámeliyattaǵı detaldıń kórinisi ózine tartatuǵın jaǵdayda onıń
kórinisin gózzal hám shıraylı hám de kórkem formada ózgerttiriw,awırlıǵın da kemeyttirip paydalanıw ushın qolaylı etip qayta jobalaw dizayn delinedi
Sarrofon meshiti
Sarrofon meshiti — Ózbekstannıń Buxara qalası tariyxıy orayında jaylasqan materiallıq miyraslar esteligi. Ózbekstan mádeniy miyrasınıń kóshpes múlk obyektleri milliy dizimine kiritilgen — mámleket qáwipsizligine alınǵan.
Suw
Suw (Vodorod oksidi) — binar organikalıq birlespe, ximiyalıq formulası Н2O. Suwdın' molekulası o'z aralarında kovalent baylanıs penen birlesken eki sanlı vodorod ha'm bir sanlı kislorod atomınnan ibarat. Ol adetiy sha'rtlerde suyıqlıq bolıp turadı, onın' ren'i  (kishi), iyisi ha'm da'mi bolmaydı. Onın' qatı jagdayı muz, Qar yaki qıraw, gaz ko'rinisli jag'dayda ko'rsek, suw puwı jag'dayında ko'riw mu'mkin. Suw suyıq kristal ko'rinisinde ha'm boladı. (gidrofil jerlerde) Jer ju'zinin' 71 %-ini (361,13 mln km2) suw (okeanlar, ten'izler, ko'ller, da'ryalar, muzlar) qaplap alg'an.
Sarrofon meshiti
Meshit 1515—1516-jıllarda qurılǵan. Sońǵı rekonstrukciyası 1905-jılda ámelge asırılǵan. Sovetlar dáwirinde iskerligi tamamlanılǵan. 1970-jıllardıń ortalarına shekem ol jaǵdayda shayxana, keyinirek kitapxana jaylasqan. Házirde odan kafe retinde paydalanıp kelinyapti.
Duwtar
thumb|100px|Duwtar|right Duwtar  — Orta Aziya, Iran hám Qubla Aziyada tarqalǵan, eki tarlı saz ásbabı. Atı parsı tilinen „eki tar“ (< دو duw — „eki“, تار tār — „tar“) dep awdarıladı. Biraq, Xirat duwtarı on tórt tarlı boladı. Duwtar XV ásir átiraplarında payda bolǵan.
Soǵılıwı
Duwtar tut, erik, ǵoza aǵashlarınan soǵıladı. Duwtardıń qarnı ońǵa jaqın jupqa taxtakeshtı iyip, bir-birine japıstırılıp soǵıladı. Onıń ústinen qappaq jawıladı hám tayın bolǵan qarın dástegıne jalǵanadı.
Targir yamasa tar ilgek duwtardıń eki sımın kóterip turadı. Duwtardıń dástesı jińishke uzın boladı. Basqa tarlı ásbaplarda ádetde metal perdeler bolsa, duwtarda dástesine oralǵan 15 ke jaqın jipek perde boladı. Zamanagóy duwtarlardıń perdeleri ayrım gezlerde aǵash yamasa súyekten soǵıladı.
Duwtar dástesi súyek, sádep penen bezeledi. Duwtar tarları aldınları ishekten, keyin jipekten tayarlanatuǵın bolǵan. Zamanagóy duwtar tarları neylonnan islenedi.
Shertıw usılları
Duwtardı hár túrli jollar menen shertıw múmkin. Jekke shertıw, qos shertıw, piripirek, rez uqsaǵan usıllar menen shertiledi.
Jimmy Wales
Jimmy Donal "Jimbo" Wales (aytiliwi: Jimmy Donal Wales; 7 avgust 1966-jıl, Huntsville, Alabama, AQSH) — internet Wiki kontsepsiyasının' ideologi, Wikipedianın' jaratıwshısı ha'm de web-xosting menen shug'illaniwshi Wikia atlı shirketin' jaratıwshısı esaplanadi.
O'miri
1966-jilda Amerika Qurama Shtatlarının' Alabama shtatının', Hantsvill qalasinda tuwilg'an. Kishi bir mektepti pitirgennen son' universitetke tayarliq mektebi bolg'an Randolph Schoolda oqiwin dawam ettiredi. Wales Auburn Universitetinde bakalavr ha'm Alabama Universitetinde bolsa magistr da'rejesinde oqig'an. 1996-jilda Wales "Bomis" izlew portalının' tiykarin saldi. Hazırde Wales bul shirkettin' jumisinda islemekte. 2000-jidin' martında Wales inglis tilinde Nupedia.com ensiklopediyasın jaratdı ha'm bas redaktor wazıypasın Larry Sangerge tapsırdı. Jimmy Wales 2001-jıldın' 15 yanvarında Wikipedia ensiklopediyasın jarattı. Wikipediya, wiki (Gavay tilinde "mu'mkin qadar tez") mexanizmine tiykarlandı, birinshi Nupedia ensiklopediyasının mazmunın formalastırmalı bolg'an ko'mekshi sayt retinde jaratıldı. Hazirde, Wikipedia du'nyanın' en' belgili ensiklopediyasıdır. Oni internet paydalaniwshilarinin' stol u'sti kitabı dep ha'm aytadı. 2003-jildin' 20-iyun ku'ni Wales Wikipedia ha'm bul tipli proektlerdin' aldinlaw paydalang'an kommersiya mekemesı – Wikimedia Fondın, Florida shtatında ha'm Sankt Peterburgta jaratdı. 2004-jilda Angela Beesley menen birgelikte wiki proektlerin basqaratug'in Wikia kommertsiya shirketine tiykarin salg'an. 2005-jildin' 3 oktyabrında Wales Socialtext shirketinin' direktorlar ken'esine qosıladı. Hazirde Jimmy, o'mir joldası Kristin ha'm qızı Kira menen Floridada ha'm Sankt Peterburgta jasap atır.
Bastırmalar
Kóp qabatlı imaratlarda qabatlar arasındaǵı hám shertek penen bólme arasındaǵı gorizontal tosıq bastırma delinedi.
Bastırmanıń ústingi bólegi bólmeniń polı, astınǵı bólegi
bólmeniń potologı bolıp esaplanadı.
O (latın)
O háribi kóbinese túpkilikli sózlerdiń dáslepki buwınında, ózlestirme sózlerdiń basında, ortasında hám aqırında da aytıladı hám jazıladı: ol, oqıwshı, oraq, oramal, ot, otın, otaq, qol, qonaq, jol, qozı, tolqın, Omar, oda, opera, okrug, order, ocherk, okean, radio, kino, video, azot, palto, foto t.b.
O I at. 1. Qaraqalpaq álipbesiniń jigirmanshı háribi (kirilde) hám sol háriptiń jazılıw tańbası. 2. Erinniń dóńgeleniwi arqalı payda bolatuǵın erinlik, ashıq, juwan dawıslı ses, fonema.
O II t.s. Tańlanǵanda, quwanǵanda, renjigende hám basqa da ruwxıy halatlarda aytıladı. ''O, -dedi Atajanov meniń soraǵanıma tań qalǵan sıyaqlı tús bildirip, -siz onı ele bilmeysiz be? (J.Seytjanov). – O, mańlayımda parlap janǵan shoq juldızım (Ó.Xojaniyazov).''
O III alm. Sóylew tilinde «ol» almasıǵınıń ıqshamlanǵan túri.
Kategoriya
Fonetika:
Múlikshilik múnásibetleri
Múlkshilik munasábetleri - múlkke iyelik etiw, odan paydalanıw, onı ózlestiriw hám ıqtıyar etiw processinde payda bolatuǵın múnásibetler.
Sxema
wazıypasına qarap háreket procesin anıqlaw, olardı jumısqa tayarlaw hám durıslaw hám de ornatıwda hám olar arasındaǵı baylanıslardı shártli belgiler menen kórsetiwshi konstruktorlıq hújjet sxema delinedi.
.mu
.mu — Mavrikiy ushın joqarı dárejeli domen.
Siltemeler
Toppdomän
Gidrosfera
Gidrosfera – Jerdiń suwlı qabıǵı bolıp, ol planetamızdaǵı barlıq suw zapasların ózinde jámlestirgen hám Jer júziniń 70% in iyeleydi. Jer júzindegi barlıq suwlardıń 96,4% in dúńya okeanı, 3 % den kóbiregin jer ústi hám jer astı dushshı suw háwizleri quraydı. Dushshı suw dıń 2/3 bólimi Arktika, Antarktida, sonday-aq, túrli materiklerdiń taw shoqqıları muzlıqlarda toplanǵan.Gidrosferanıń barlıq qatlamlarında tirishilik bar. V.I. Vernadskiy biosfera shegarasın okean túbinen sál pásrekten ótkergen, sebebi okean túbi tiri organizmler tirishilik iskerligi nátiyjesi. Plankton, nekton, bentos organizmlerinen quralǵan organizmler jámáátleri 10 km tereńlikke shekem tarqalǵan. Dúńya okeanınıń eń tereń ornı Tınısh okea nındaǵı Mariana shúńgili (11 km)esaplanadı.
Ósimlikler hám ósimlikler menen azıqlanatuǵın haywanlar okeannıń joqarı qatlamlarında – 300 m ge shekem bolǵan tereńlikte jasaydı. Bul bolsa avtotrof organizmler ushın zárúr jaqtılıqtıń jeterli muǵdarda suw arqalı ótiwi menen baylanıslı.Suw ortalıǵında haywan túrleri san jaǵınan ósimliklerge qaraǵanda kóp.Ósimlikler suw ortalıǵınıń jaqtılıq jetip baratuǵın bólimlerinde tarqalǵan.Biosferada gidrosfera áhmiyetli orın tutadı, ol Jerde tirishiliktiń turaqlılıǵın támiyinlewshi tiykarǵı derek esaplanadı. Klimat shárayatınıń ortashalıǵı hám suwdıń dáwirlik aylanısın támiyinleydi.
Haywan qala
nobaý|«Haywan qala» esteligi. VII-VIII ásirler.
Haywan qala, Ámiwdáryanıń burınǵı ózegi Shortanbaydıń oń jaǵasında, Nókis rayonınıń «Kerder» fermer xojalıǵı (házirgi «Kerder» awıl puxaralar jıyını) jerinde jaylasqan. Ámiwdáryanıń tasqın suwı qalanı bir neshe ret suwǵa basqan.
Shaxristan paralellogramm formaǵa iye bolıp, saqlanǵan maydanı 20 gektarǵa teń. Qalanıń sırtınan oralǵan diywal qaldıǵı buzılıp, saqlanǵan biyikligi 1,5 m. Qalanı arqadan-qublaǵa qaray, oraylıq kóshe bólip turadı. Oraylıq kósheden perpendikulyar ótken kósheler boylap, qala xalqınıń turaq jayları jaylasqan. Kóshelerdiń eni 1,5-2 metr, Kuxendiz (Ark), Shaxristannan 0,5 kilometr arqa tárepinde jaylasqan.
Kuxendiz tóbeshik túrinde saqlanıp, biyikligi 3,5 metr, diametri 17-18 metrge teń bolǵan. Sońǵı jılları Kuxendiz egislik jerge aylanıp buzılıp ketken. Tabılǵan gúlal ıdıslar, gerbish bólekleri, shiyshe sınıqları Kuxendizdiń IX-X ásirlerde salınǵanlıǵınan derek beredi. Shaxristannıń qubla diywalınıń sırtında úlken kólemde, elattıń ornı saqlanǵan. Esteliktiń bul saqlanǵan ornın biz Rabad dep esaplaymız. Rabad sońǵı jılları egislik jerge aylandırılǵan. Atız ishlerinen, salma jaǵasınan, jay orınları, diywal qaldıqları, keramika bólekleri, shiyshe sınıqları, pisken qızıl gerbishler kóp ushırasadı. Biraq, Rabad sırtınan qorǵanıw diywalları menen oralǵanı yamasa oralmaǵanı ele belgisiz.
1961-jılı V.N.Yagodin, Haywan qalada qazıp izertlew jumısların alıp barıp, Haywan qalada tirishiliktiń VII-VIII ásirlerde baslanǵanlıǵın anıqladı. V.N.Yagodinniń pikiri boyınsha, Haywan qala IX-XI ásirlerde úlken feodallıq qalaǵa aylanadı, hátteki Kerder (Kudar) wálayatınıń paytaxtına aylanǵan.
Yaruslar
Haywan qalanıń ishki qurılısınıń jobası ózgeshe bolǵan. Xorezmniń erte orta ásir dáwiri qalalarınıń ishki qurılısında bunday jobalastırıwlar ushıraspaydı, biraq kóshe boylap jaylardıń tutasıp jaylasıwı antikalıq dáwirdegi qalalar: Janbas qala, Topıraq qala, Aqchagelin qalalarında ushırasadı. Úlken kósheler boylap, úy-jaylardıń tutasıp jaylasıwın biz, Sırdárya delta boyındaǵı Jańakent qalasınıń ishki qurılısında ushıratamız. Bunday bolıp, úy-jaylardıń tutasıp ornalasıwı, áyyemgi dáwirdegi ruwshılıq dúziminiń dástúrlerin saqlap kelgenligi málim. Qalada, qazıp izertlew jumısları, V.N.Yagodin, stratigrafiyalıq qazıp izertlew jumısı, qalanıń ortasına jaqın jerde baslanadı. Nátiyjede, qalanıń mádeniy qatlamı 3,5-4 metr bolǵanı hám mádeniy qatlamlar tórt qurılıs gorizantalǵa bólinetuǵınlıǵı anıqlanadı. Endi, qazılıp izertlengen qala yaruslarınıń gorizantallarına toqtap ótemiz.
Yarus mádeniy qatlamları 30 santimetrden 178 santimetr aralıǵında jaylasqan. Bul jerden 8 m.kv. maydan ashılıp, qala qurılısına tiyisli jaylardıń orınları tabılmadı. Ashılǵan jerde tegislengen edenniń ústinde qońır reńli kúl aralasqan mádeniy qatlamlar jaylasqan. Mádeniy qatlamlardı Ámiwdáryanıń sur reńli qumı basıp jatır. Tómengi edenniń ústindegi mádeniy qatlamda gúlal ıdıs sınıqları, haywanat hám balıq súyekleri ushırasadı. Izertlengen edenlerde tórt jerde janǵan ottıń izleri, kúlge, aǵash kómirine tolǵan, diametri 15-20 santimetr shuqır tabıldı. Edenlerdiń mádeniy qatlamlarınan tabılǵan 1 yarusqa tiyisli gúlal ıdıslar VII-VIII ásirler ortasına tiyisli. Qazıp izertlengen jerdiń, arqa tárepinen tómengi yarustan, VII-VIII ásirlerge tiyisli gúlal ıdıslar ushırasadı. Soǵan qaraǵanda, VII-VIII ásirlerde, Haywan qala territoriyasınıń barlıq jeri adamlar tárepinen ózlestirilgen bolıwı kerek.
II yarus mádeniy qatlamları 178-380 santimetr aralıqtı óz ishine aladı. 12 m.kv. maydan qazıp tekserildi. Diywal qaldıqları ashıldı, jay diywalları kvadrat formadaǵı (30x32x5-6 santimetr) qam gerbishlerden órilgen.
Gerbishler kúl aralasqan ılaydan islengen. Jaydıń edeninen az kólemde ǵana gúlal ıdıslar hám teńgelerdiń sınıqları tabıldı.
III yarus mádeniy qatlamları 380-400 santimetr aralıqta jaylasqan. Bul yarusta 20 m.kv. jer ashılıp izertlendi. Onnan artıq turaq jaylar qazıp ashıldı. Turaq jaylardıń diywallarınıń ólshemleri 28-30x28-31x5-6 santimetr bolǵan qam gerbishlerden órilgen. Jaydıń edenleri saban qosılǵan ılaylar menen sıbalǵan. №2 hám №3 jaylardıń edenine qamıs xám jekenlerden toqılǵan shıptalar tóselgeni anıqlandı. Jaydıń edenlerinde ot janǵan oshaqlardıń izleri ushırasadı. Oshaqlardıń dógereginde kúl aralasqan mádeniy qatlamlarda gúlal ıdıslar, sırlanǵan kese, tabaq sınıqları kóplep ushırasadı. Tabılǵan gúlal ıdıslar arasında ayaq tırnaǵına jılandı qısıp aspanǵa ushıp baratırǵan búrkittiń súwreti hám tumsıǵına gúl tislep ushıp baratırǵan kepterdiń súwretleri sırlanǵan keseler ishine salınǵan. Jaylardıń edeninen haywan súyeklerinen islengen ilgek, pıshaq sabı hám urshıq basları, mıs teńgeler ushırasadı. ortağa|nobaý|440x440px|Jılandı kóterip baratırǵan qus.
IV yarus mádeniy qatlamları 370-430 santimetr aralıqtı iyelep jatır. Bul dáwirdiń materiallıq qaldıqları, joqarı gorizontta jaylasqanı ushın jaqsı saqlanbaǵan. Jańa jay diywalları salınadı, olardıń bir bólimi saqlanǵan. Turaq jaylar diywalları qumbızda pisirilgen tas gerbishlerden órilgen.
Gerbishlerdiń kólemi 27x28x4-5 santimetr.
Tabılǵan gúlal ıdıslar teńgelerge qaraǵanda, II-IV yarus materialları IX-XI ácirlerdi óz ishine aladı. Solay etip, Haywan qala topografiyalıq jaqtan, Kerder qalası bolǵan Qorǵanshaǵa júdá uqsas. Ekinshi jaqtan VII ácirlerde Haywan qalanıń arqa tárepi ózlestirilmey, IX-XI ásirlerde tóbelikler tegislenip, qubla tárepke qarap keńeyedi. IX-XI ásirlerde Haywan qala Ámiwdárya deltası boyındaǵı eń úlken qalaǵa aylanadı.
Derekler
[https://karsu.uz/wp-content/uploads/2019/04/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA-2012-1-2.pdf ''Утепбергенов, Ф., Хожаниязова, Г., & Ходжалепесов, И. (2012). ҲАЙЎАН ҚАЛАНЫҢ ТАРИЙХЫЙ ТОПОГРАФИЯСЫ. ВЕСТНИК КАРАКАЛПАКСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА ИМЕНИ БЕРДАХА, 15(1-2), 68–70.'']
Müstakimler
Müstakimler - Túrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010-jılda 98 xalıq jasaǵan. Ol Bolu qalasınan 15 km arqa-shıǵısda jaylasqan.
Marketing
Marketing sózi inglisshe “market” sózinen alınǵan bolıp, «bazarǵa baylanıslı xızmet» degen mánisti ańlatadı. Ekonomikada marketing dep, bazar shárayatında tutınıwshılardıń mútájin úyreniwden, tovar hám xızmetlerdi olarǵa jetkeriwge shekem bolǵan xızmetke aytıladı. Firma ushın marketing xızmetinen názerde tutilǵan tiykarǵı maqset— tutınıwshılardıń mútájin anıqlap, onı tolıq qanaatlandırıw esabınan kóbirek payda alıwdan ibarat, dep aytıw múmkin. Marketing xızmeti menen shuǵıllanıwshılar — marketologlar dep ataladı
Ó (latın)
Ó háribi kóbinese sózlerdiń birinshi buwınında jazıladı: ójire, ósimlik, ópepek, kóylek, bódene, kóleńke, ógiz, sóz, kóp, kómir, tósek, bórek, ótirik, Ótemis, Ótebiyke, Tólegen, Tórebay t.b. Al, siyrek jaǵdayda átkónshek, átshók, áshekóy, maysók sıyaqlı sózlerde ekinshi buwında da jazıladı.
Ó at. 1. Qaraqalpaq álipbesiniń jigirma birinshi háribi (kirilde) hám sol háriptiń jazılıw tańbası. 2. Erinniń súyirleniwinen payda bolatuǵın jińishke, ashıq dawıslı ses, fonema.
Kategoriya
Fonetika:
Avtorlıq shártnaması
Avtorlıq shártnaması — tayar shıǵarma yaki avtor belgilengen múddette jaratıwdı óz juwapkershiligine alǵan shıǵarmadan paydalanıw ushın avtor (avtorlaslar) hám baspa ortasındaǵı dúzilgen shártnama. AVTORLÍQ HUQÍQLARÍNÍŃ XALÍQ ARALÍQ QORǴALÍWÍ. Ózbekistan Respublikasında intellektual múlk tarawındaǵı qatnasıqlar: xalıq aralıq huqıq normalarına tiykarlanǵan halda hám de tómendegi: hújjetlerden kelip shıǵıp tártipke salınadı: — Ádebiy hám kórkem shıǵarmalardı qorǵaw haqqındaǵı Bern Konvenciyası pitimleri (24.07.1971-jıl); — Avtorlıq huqıqı haqqındaǵı Xalıq aralıq konvenciya pitimleri (1952); — ǴMDA sheńberinde dúzilgen avtorlıq hám túrles huqıqlardı qorģaw haqqındaǵı pitimler (10.02.1995-jıl).Tómendegi elementler avtorlıq huqıqların qorǵaw belgileri esaplanadı 1) sheńber ishine alınǵan latınsha «C» háribi — 2) óz aldına avtorlıq huqıqları iyesiniń ismi (atı); 3) shšǵarma birinshi márte basılǵan jıl. Avtorlıq huqıqları boyınsha agentlik (ÓzRAHA) nızam hújjetlerin atqarıwı ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı.
Hassan Diab
Ómiri
1985-jıldan beri ol Baytruttaǵı Amerika universitetinde kompyuter injenerligi boyınsha sabaq bergen, 2006-jılda bul universitettiń vice-prezidenti etip tayınlanǵan hám regionlıq sırtqı baylanıslar programmaları ushın juwapker bolǵan. 2011-jıldan 2014-jılǵa shekem Najib Miqotiy húkimetinde Bilimlendiriw Ministiri bolıp islegen.
.mv
.mv — Maldiv atawları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
P (latın)
P háribi sózlerdiń barlıq orınlarında aytıladı hám jazıladı: parta, paxta, perde, pal, pán, pana, párman, apa, sıpa, qapı, shapan, palapan, paraxod, planeta, pochta, polat, puqta, puqara, pútin, qap, tap, sap, kitap t.b.
Kategoriya
Fonetika:
Drezden
Drezden — Germaniyanıń Saksoniya úlkesindegi qala. Drezden sóziniń mánisi eski serbshe "Drježdźany" sózinen alınǵan bolıp, "batpaqlıq xalqı" mánisin ańlatadı. Elba dáryası boyında jaylasqan. Saksoniya jeriniń basqarıw orayı. Xalqı 535,810 adam (2013). Drezden xalıq sanı boyınsha Germaniyanıń on ekinshi úlken qalası. Mámlekettiń iri sanaat hám mádeniyat oraylarınan biri. Dárya portı, temirjol hám avtomobil jolları túyini. Xalıq aralıq aeroport bar. Mashinasazlıq, ásirese elektrotexnika hám radioelektronika, priborsazlıq, optika buyımları hám anik, mashinasazlıq (rentgen hám kino apparaturaları) sanaatı rawajlanǵan. Drezdende Volkswagen AG tárepinen joqarı taypadaǵı VW Phaeton mashinaları islep shiǵarıladı. Sonıń menen birge qala Airbus A380 samolyotı bólimleri óndiriste aktiv qatnasadı. Qalada óz iskerligin baslaǵan ataqlı kompaniyalardan biri bul Dresdner Bank AG esaplanadı. Dresdner Bank 17.11.1872-jılı áyne Drezden qalasında dúzilgen. Usı bank házirde Germaniyanıń úshinshi eń úlken bankı esaplanadı. Ázelden shını hám shiyshe buyımlar islep shiǵarılǵan. Tigiwshilik, trikotaj, ayaq kiyim, ximiyafarmocevtika, poligrafiya, mebel hám azıq-awqat (ásirese, temeki hám shokolad) kárxanaları bar.
Drezden qala sıpatında dáslep 1216-jıldan tilge alınǵan. 1485-jıldan Vettin gersogları rezidenciyası, 1806-jıldan Saksoniya patshalıǵınıń paytaxtı. Napoleon urısları dáwirinde (1813-jıl 26—27-avgust) Drezden janında úlken urıs bolǵan. 2-jáhán urısı aqırında (1945-jıl fevral) Drezden qattı bombardimon etilgen.
Drezdende arxitekturalıq estelik kóp, atap aytqanda, Yapon sarayı (1715—1741), Pilnic saray-baǵ kompleksi (1720—1724), kurfyurstler sarayı (1200), Svinger sarayı (1711 — 1722) hám basqalar. Jańa qurılǵan arxitekturalıq imaratları: Baspasóz úyi (1960-1968), Mádeniyat sarayı (1970) hám basqa. Drezdende kartinalar galereyası, tariyx muzeyi, shını buyımlar muzeyi, xalıq kórkem-óneri muzeyi, texnika universiteti, pedagogika institutı, iri kitapxanalar bar. Drezden yadro izertlewleri orayı. Turizm rawajlanǵan.
.si
Siltemeler
Toppdomän
.sk
.sk — Slovakiya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
X ásirdiń aqiri XIII ásirdiń basindaģi Xorezm mámleketi (Mamuniyler)
Samaniyler mámleketiniń ıdırawı - X ásirdiń aqırında qúdiretli Samaniyler mámleketi ıdıraǵan. 997-jıldıń ózinde-aq Hindistan menen shegaralas ǵazna jeri (házirgi Awǵanstan aymaǵında) Samaniyler mámleketinen bóleklenip shıqqan. Oni túrklerden shıqqan Ǵaznalilar násili basqarǵan. Ol Ǵaznalilar mámleketi dep atalǵan. Maxmud Ǵaznalidiń (998-1030-jj) basqarǵan dáwirinde ol eń qúdiretli mámleketke aylanǵan.
Buxara mámleketlik medicina institutı
Buxara mámleketlik medicina institutı yamasa Abu Ali Ibn Sina atındaǵı Buxara mámleketlik medicina institutı— Buxara qalasındaǵı joqarı maǵlıwmatlı kadrlardı tayarlaytuǵın joqarı oqıw ornı. 1990-jıl 6-sentyabrde Ózbekstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 307-sanlı qararı menen shólkemlestirilgen.
Buxara mámleketlik Medicina institutında 10 fakultet hám 45 kafedra, 13 bakalavr hám 30 magistratura jónelisleri bar bolıp, emlew isi, stomatologiya, joqarı maǵlıwmatlı xamshiralar tayarlaw, pediatriya, xalıq shıpakerlik kásibi fakultetleri bar. 39 kafedra, licey, aspirantura, doktorantura, klinik ordinatura, oraylıq ilimiy izlenisler hám klinik laboratoriya, institut muzeyi hám 2 oqıw muzeyi, test orayı, kitapxana (65 mıńnan artıq dóretpege iye), oqıw zalı bar. Institutta 600 den artıq professor-oqıtıwshılar (sol qatarda 50 pán doktorı hám professor, 221pán kandidatı hám docent) xizmet etedi; 8500 student tálim aladı (2023). Buxara medicina institutı óziniń emlew klinikasına iye. Buxara qalası emlewxanası, wálayat stomatologiya poliklinikası, ulıwma Buxaradaǵı bárshe emlew-profilaktika mekemeleri instituttıń klinik bazaları esaplanadı. Buxara wálayatı emlewxanası institut klinikasına aylandırılǵan. Institut qasında stomatologiya oqıw,emlew ilimiy orayı shólkemlestirilgen (1997). Institut sabaqlıq, ilimiy jıynaq hám metodikalıq qollanbalar baspa etti.
Tariyxı
Abu Ali Ibn Sina atındaǵı Buxara mámleketlik medicina institutı — Buxara qalasındaǵı joqarı kategoriyalı qánigeli vrachlar tayarlaytuǵın joqarı oqıw ornı sıpatında 1990-jıl 6-sentyabrde Ózbekstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 307-sanlı qararı menen shólkemlestirilgen.
Ózbekstan Respublikası Densawlıqtı Saqlaw Ministrliginiń 1990-jıl 11-oktyabrdegi 1052-sanlı buyrıǵına tiykarlanıp Ózbekstanda xızmet kórsetken pán ǵayratkeri, medicina pánleri doktorı, professor Akram Ibragimovich Móminov institutınıń birinshi rektorı etip tayınlanǵan.
Fakultetler
Emlew fakultetinde 2020-2021-oqıw jılında 1450 student oqıp atır. Oqıw múddeti 6 jıl bolıp, fakultet quramına tómendegi kafedralar kiredi:
1. Gistologiya, sitologiya hám embriologiya
2. Patologikalıq fiziologiya
3. Psixiatriya, narkologiya hám medicina psixologiya kafedrası
4. Ulıwma xirurgiya
5. Akusherlik hám ginekologiya
6. Ishki kesellikler hám endokrinologiya
7. Qálewli hám gospital xirurgiya, urologiya
8. Ftiziologiya, pulmonologiya hám dermatovenerologiya
1. Ortopedik stomatologiya
2. Terapevtik stomatologiya
3. Bet-jaq xirurgiyası
4. Balalar stomatologiyasi
6. Bioximiya
7. Patologikalıq anatomiya
Michel Aoun
Mishel Naim Avn (ميشال نعيم عون ; 1933-jıl 18-fevralda tuwılǵan, Horat Hurayk, Bayrut, Livan) — Livan áskeriy hám siyasiy basshısı, Livan Qurallı kúshleri generalı. 1988-jıl 22-sentyabrden 1990-jıl 13-oktyabrge shekem Livan Prezidenti hám Bas ministri, 2016-jıl 31-oktyabrge shekem Livan Prezidenti bolǵan.
Balalıǵı
Isenimi moruniy bolǵan, jarlı shańaraqta tuwılǵan. Orta maǵlıwmattı ol katolik mekteplerinde alǵan hám sonıń menen birge kóplegen musılman balalar menen dos bolǵan.
Tálimi
1958-jılda áskeriy mektepti, 1959-jılda Franciya nıń Chalon-sur-Marne qalasındaǵı áskeriy mektepti tamamlaǵan. 1966-jılda Fort-Seal qalasındaǵı artilleriya mektebinde (AQSh, Oklaxoma) hám 1978-1980-jıllarda Franciya daǵı Joqarı áskeriy mektepte oqıǵan. Óz ana tilinen tısqarı, inglis, francuz, ispan hám italyan til lerinde de sóylese aladı.
Oficerligi
Ol Bayrut hám Franciyadaǵı artilleriya mekteplerin, keyininen AQShta áskeriy kurslardı tamamlaǵan. Livan armiyasında artilleriya oficeri sıpatında xizmet etti. 1961-jılda onıń eki kásiplesi - Siriyaparas partiyanıń aǵzaların áskeriy razvedka tárepinen kóterilis shólkemlestirgenligi ushın qamaqqa alınǵannan keyin, ol sorawlardı júzeki túrde toqtatıwdı talap etti. Biraq, ol bólindin tark etkeninde, qıynaq dawam etti. Qaytıp kelgennen keyin, Aoun kontrrazvedkashı xizmetkerleriniń minez-xulqların "qabıl etip bolmaytuǵın nacizm" dep atadı. 70-jıllardıń ortalarında Livanda baslanǵan puqaralar urısı dáwirinde oraylıq húkimetti turaqlı túrde qollap-quwatladı. 1976-jıldıń jazında ol Tall Za'tardi qamal qılıwda qatnasdı. 1980-jıllardıń baslarında Arqa hám Batıs Bayruttı, xristianlar hám musılmanlardı ajıratıp turıwshı "Jasıl sızıq"ta jaylasqan "qáwipsizlik brigadası"n basqardı. Siriya áskeriy kúshleri menen qurallı soqlıǵısıwlarda qatnasqan. 1982-jılda Izrail Livanǵa bastırıp kirgende, ol prezident sarayın qorǵawdı hám tek prezident Ilyos Sarkistiń buyrıǵı onı sheginiwge májbúr etti. 1984-jıldan - qurallı kúshler komandiri, Livan tariyxındaǵı eń jas oficer boldı. Ol óz kúshin armiyanıń kúshi hám birligin saqlawǵa qarattı. Ol principial túrde 1984-1988-jıllarda ǵalaba-xabar qurallarına (qurallı kúshler jurnalınan tısqarı) intervyu bermedi.
Livan Prezidenti
2016-jıl 31-oktyabrde, saylawlar baslanǵanınan 2,5 jıl ótkennen, 46-urınıwdan keyin Michel Aoun Livan Prezidenti lawazımına saylandı. Ol sol kúni Baabda sarayında ant etti hám Livannıń Franciyadan ǵárezsizlikke eriskeninen keyingi tariyxındaǵı 13-Prezidenti boldı. Livanda 2019-jıl oktyabr ayında ǵalabalıq narazılıq kórinisleri baslandı hám 29-oktyabr kúni Bas ministr Sa'd Xariri napaqaǵa shıǵıwın járiyaladı. Uzaq múddetli siyasıy máslahátlesiwlerden keyin, 2019-jıl 19-dekabrde Prezident Aoun Livannıń jańa húkimetin dúziwdi burınǵı Bilimlendiriw Ministiri, Bayruttaǵı Amerika universiteti professorı Hasson Diyobqa tapsırdı.
Shańaraǵı
Ómirlik joldası — Nodiya ash-Shomiy
Qızları: Aounnıń úsh aqlıǵı bar.
.om
.om — Oman ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.ga
.ga — Gabon ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
.gd
.gd — Grenada ushın joqarı dárejeli milliy domen.
.ug
.ug — Uganda ushın joqarı dárejeli milliy domen.
.gd
Siltemeler
Toppdomän
.ug
Siltemeler
Toppdomän
QR kod
Birinshi QR kod 1994-jilda Denso- Wave yapon kompaniyasi tárepinen oylap tabilg'an. Da'slep kod avtomobilsazliq sanaatinda isletilingen, keyinirek ol dunyanin turli tarawlarinda qollanilgan.
R (latın)
R háribi sózlerdiń ortasında hám aqırında esitiliwinshe jazıladı: arba, ara, tarı, arpa, ıras, ırash, ıray, ırısqı, urıq, qurıq, jarıs, qarıq, sarı, ar, tar, tomar, Pirnazar t.b. Sózlerdiń basında qısqa ı, i, u, ú dawıslıları esitilse de, ol jazıwda saqlanbaydı: ret, reń, rásmiy, roman, razı, raxmet, Raziya, Reyim, Rayxan, Ramet, Rústem t.b.
R 1. Qaraqalpaq álipbesiniń jigirma úshinshi háribi (kirilde) hám sol háriptiń jazılıw tańbası. 2. R háribin aytqanda awız tolıq ashılıp, tildiń ústińgi tańlayǵa tiyiliwiniń nátiyjesinen dawıssız ses payda boladı. 3. R háribi sózdiń basında: radio, raxmet, rásiwa, ortasında: barlıq, orta, arshın, apparat, aqırında: metr, litr, cilindr bir jazıladı, bazıbir jaǵdaylarda R háribi sózlerdiń ortasında: ǵarrı, sarras, parra, hárre sıyaqlı sózlerde ekewi de saqlanıp, qatar jazıladı.
Kategoriya
Fonetika:
Saksoniya
Saksoniya —Germaniya jeri (federativ birlik). Mámlekettiń qubla-shıǵıs bóleginde, Chexiya menen shegaralas. Saksoniya aymaǵınan Elba dáryası aǵıp ótedi. Maydanı 18,4 mıń km². Xalqı 4,38 mln adam (2001). Basqarıw orayı — Drezden qalası.
Saksoniya GFR jeri sıpatında jańadan qurılǵan bolsa da, uzaq tariyxqa iye. Áyyemde ol tariyxıy wálayat bolǵan. X ásirde dúzilgen Meysen orayı Saksoniyanıń negizi bolǵan. 1806-jıldan korollıq sıpatında dúzilgen. 1918-jılda Saksoniyada korollıq awdarılıp, respublika daǵaza etildi. Ekinshi jáhán urısı na shekem Saksoniya aymaǵında jaylasqan Drezden, Leypsig hám Xemnic qalaları mámlekettiń industriya orayları bolǵan. 1952-jılda aymaq GDR quramındaǵı bir neshe okrugqa bólingen. 1990-jılda bul okruglar jer retinde birlesip GFR quramına kirdi. Saksoniya — Germaniya nıń xalqı eń tıǵız jaylasqan hám sanaatı rawajlanǵan jerlerinen. Jetekshi sanaat tarmaǵı — mashinasazlıq (atap aytqanda, avtomobilsazlıq, radioelektronika hám elektrotexnika sanaatları), toqımashılıq sanaatı ushın mashina hám stanoklar, suwıtqısh hám fotoapparatlar islep shiǵarıladı. Ximiya, poligrafiya, toqımashılıq, tigiwshilik sanaatı kárxanaları bar. Drezden qalasınıń turizm oraylarınan (jılına 5 mln. sayaxatshı kelip ketedi). Leypsig te ázelden noshirlik jumısı rawajlanǵan. Bul jerde hár jılı xalıq aralıq kitaplar yarmarkası ótkeriledi oñğa|271x271 nükte Saksoniya yamasa Sachsen (aytılıwı: zaxsen) Germaniya daǵı jerlerdiń biri bolıp tabıladı.
S (latın)
S háribi sózlerdiń barlıq orınlarında aytıladı hám jazıladı: san, sada, sabır, suw, súwret, sabaq, sabal, salıq, asaw, Asan, Asqar, qasıq, dos, qos, tas, qarıs, qalıs, Taqıyatas t.b.
S 1. Qaraqalpaq álipbesiniń jigirma tórtinshi háribi (kirilde) hám sol háriptiń jazılıw tańbası. 2. S háribin aytqanda awız tolıq ashılıp, tildiń ústińgi tańlayǵa tildiń tiyiwi nátiyjesinen dawıssız ses payda boladı. 3. S háribi sózdiń basında: saat, sabaq, ortasında: usta, tımsal, aqırında: talwas, uyqas jazılıp, bazıbir jaǵdaylarda S háribi sózlerdiń ortasında: qassap, qıssa, aqırında: klass, process sıyaqlı sózlerde ekewi de saqlanıp, qatar jazıladı.
Kategoriya
Fonetika:
Ótesh Alshınbay ulı
Ádebiyattıń tolqınlı dáryası óziniń ullı jazıwshı, shayırları menen tolıp tasıp turadı. Bul dáryanıń keń qulash jayıp, máwij urıp aǵıwında bul insanlardıń miynetlerin úlken maqtanısh penen sóz etemiz. Usınday ullı tulǵalardan XIX ásir qaraqalpaq ádebiyatınıń kórkem sóz sheberleriniń biri Ótesh shayır bolıp tabıladı. Ol ómiri dawamında ádebiyattıń tatlı suwın júregine sińdirip jasaǵan insan. Shayırdıń ómiri haqqında maǵlıwmatlar biziń dáwirimizge shekem tolıq jetip kelmegen. Ol haqqında maǵlıwmatlar 1930-jıllardan baslap xalıq arasınan jazıp alınıp, baspa sóz betlerinde járiyalana basladı. Bul arqalı biz Ótesh shayır xalıqtıń súyikli perzenti, hárbir insan kewlinde mángi saqlanarlıqtay orın iyelegenligin biliwimizge boladı.
Shayır óz dáwiriniń ullı sóz zergeri boldı. Onıń ómiri bir Qatar qıyın waqıyalar menen ótti. Qosıqlarında kóbirek insan kewliniń hásireti anıq sezilip turadı. Ol óziniń jasaǵan jerlerin, babaları, zamanlasları haqqındaǵı maǵlıwmatlardı birqansha qosıqlarında bayan etedi. Ásirese ol «Ótti dúnyadan» qosıǵında ómiriniń eń bir áhmiyetli dáwirlerin sáwlelendirip beriwge háreket etedi. Bul qosıq mazmunında shayır Jiyen jırawdı babam, Kúnxojanı ustazım, al Berdaqtı zamanlas dostım dep aytıp ótedi. Mısalı: Jiyen babam sol zamanda er boldı,
Kemalǵa kelgende ol hám xor boldı,
Óldi jiyen eliwde tórt jasında,
Árman menen babam ótti dúnyadan. Shayırdıń bunnan basqa da «Kók ózek», «Asarman» qosıqlarında jasap ótken aymaqları haqqında keltirgen qatarları joqarıdaǵı pikirlerin tolıqtıradı.
Ótesh shayır qosıqlarında watandı súyiw, elin sırtqı jawlardan qorǵaw, xalıqtı eziwshilerdi ótkir sınǵa alıw, hayal-qızlar turmısın sáwlelendiriwshi ideyalar keń orın iyeleydi. Ol «Shermende», «Izimbet», «Yańlıdı» qosıqlarında xalıqtı ayawsız túrde jazalaǵan ayırım insanlardı ótkir sınǵa alıp, qılmıs háreketlerin áshkaralaydı. Shayır mudamı ádalatlıq tárepinde boladı. Mısalı, onıń «Yańlıdı» qosıǵında Ermekbaydıń insanıylıqtı umıtqanlıǵı, eldegi jetimlerge mensinbewshilik názeri menen qaraw, ózin joqarı dep biliw sıyaqlı jaman illetlerdi ótkir sınǵa alınadı: Bálki, alsaq Ermekbaydı,
Názeri kún menen aydı,
Oylamasa olay-bulaydı,
Etken isi iyt yańlıdı.
Eki jetimdi yıǵlatqan,
Qara baǵrını daǵlatqan,
Tek te insan qıp yaratqan
Ermekbay dońız yańlıdı. Ádalatlı bolıw, miynet penen baxıtqa erisiw bul biybaha ǵáziynege teń. Amanatqa qıyanet etiw, birewdiń haqısın jew – bul insan kewliniń qaranǵılıǵı. Kewil jaqtı bolıwı ushın eń dáslep islengen hadal miynetti durıs bahalay biliw kerek. Usınday pikirlerdi shayır óziniń «Shermende» qosıǵında ayqın bayanlap beredi. Bunda Molla Izimbettiń hiylekerligi, dúnya-mal ushın insanıylıqtı umıtıwı, óz xızmetkerleriniń haqısın bermewi, túrli sebepler tawıp, gúnasız insanlardı ayıplawı sıyaqlı waqıyalar sóz etiledi. Mısalı: Diyqannıń haqısın bermeseń,
Raxmet, xızmetker, demeseń.
Adam júrer me, shermende. Ótesh shayırdıń bunnan basqa da násiyatlıq xarakterge iye qosıqları da kórkem obrazlı hám tereń mazmunlı etip súwretlengen. Bunda «Bolar», «Ur», «Qarız alma», «Sáwmeymen» sıyaqlı qosıqların atap kórsetiwge boladı. Bul qosıqlarında shayır jamanlar izine ermewdi, aqılsız bolmawdı, xalıq aldında hadal miynet etiwdi, jaqsılıqtıń joldası bolıwdı, márt, batır azamatlardıń tutqan jolın dawam ettiriwdi násiyatlaydı. Mısalı, «Bolar» qosıǵında jaqsılıq hám jamanlıq arasındaǵı qarama qarsılıqtı, sonday-aq aqıl hám de aqılsızlıqtıń belgilerin belgili bir qatarlarǵa sińdirip bere aladı: Jaqsı menen júrseń uzaq jollarǵa,
Ólgenshe qádirdan járdemshi bolar,
Jaman menen shıqsań uzaq jollarǵa,
Jábiriw-japaǵa kómekshi bolar.
Sonıń menen birge, shayırdıń «Qarız alma» qosıǵında bolsa orınsız aqılǵa qulaq túrmewdi, jamanlardan násiyat almawdı, adamgershilikli insan bolıwdı sóz etedi. Mısalı: Úlgi alarsań aqıl moldan,
Jamanlardan aqıl alma.
Jaqsı aytar rasın,
Hár adamǵa miyrasın,
Hárbir sózleri qorǵasın,
Ol adamnan qashıq bolma. Álbette, shayırdıń násiyat formasındaǵı qosıqları búgingi kún hám de keleshek áwlad tárbiyasında úlken áhmiyetke iye shıǵarmalar bolıp tabıladı.
Ótesh shayır dóretiwshiliginde hayal-qızlar teması da kórkem bayanlanadı. Ol sol zamandaǵı hayal-qızlardıń jasaw turmısı, huqıqı, teńsizligi haqqında muń menen jırlaydı. Ol dáwirde qızlarımızdıń erkinligi ózinde bolmaǵan. Mal-dúnyasına isengen ayırım jaman insanlar qızlardı ápiwayı buyımǵa teńep satıp alǵan, sonday-aq dástúr dep jas qızlardı kishkeneliginen tanımaǵan adamlarına atastırıp qoyıp, jası jetpesten burın turmısqa beretuǵın bolǵan. Bunday miyrimsizliklerdiń gúwası bolǵan shayır ishindegi tolǵanısların tek ǵana qaǵazǵa túsirip, kewlindegilerin jaza alǵan. Onıń hayal-qızlarǵa arnalǵan hárbir qosıǵında qızlardıń ishki kewil keshirmeleri ayqın sáwlelenip turadı. Mısalı, onıń «Qızlar» qosıǵında qızlardıń orınlanbaǵan ármanları tómendegishe bayanlanadı: Qız kemalǵa kelip dáwranlar súrse,
Dúnyanıń shad bolıp ráhátin kórse,
Ármanı joq bul dúnyada qızlardıń.
Shiyrinnen sheker sózleri,
Húr kibi báhár júzleri,
Gúlziyba qız gúl yańlıdı.
Ǵárip ashıq Shaxsánemdey,
Baqshada ashılǵan gúldey,
Láyli menen Májnúndey,
Mısalı Shiyrin yańlıdı. Shayır Ótesh Alshınbay ulı shıǵarmalarında óz dáwiriniń jámiyetlik qarama-qarsılıqların, xalıq turmısın, insanlar táǵdirin, ádalatsızlıqtı jırladı. Ol ómiri dawamında tek ǵana xalqımnıń búgingi hám erteńgi kúni dep jasadı. Jaqsı kúnlerdi ańsadı.Jaslardı ilimli hám bilimli bolıwǵa, joqarı adamgershilik sezimlerdi qádirlewge baǵdarlawshı ideyalardı alǵa súrdi. Juwmaqlap aytqanda, shayırdıń dóretpeleri búgingi kúnniń jas áwladlarına tárbiya mektebi boları sózsiz.
Ótesh Alshınbay ulı, «Gúlziyba» qosıǵı
Kúygelek kibi kózleri,
Shiyrinnen sheker sózleri,
Húr kibi báhár júzleri,
Gúlziyba qız gúl yańlıdı.
Qası jayday, kirpigi oq,
Hesh jeriniń múltigi joq,
Merekede ataqlı shoq,
Periniń kórki yańlıdı.
Qarshıǵaday qıyallanıp,
Iytelgidey moynın salıp,
Hár qádeminde jan alıp,
Biyhuwsh eter nur yańlıdı.
Yupqa dodaq, bádeni aq,
Álewmetler salıń qulaq,
Tawdan aqqan yaki bulaq,
Sıldır aqqan suw yańlıdı.
Kórseńler biyhuwsh etedi,
Pámiń kórgennen jetedi,
Kórkemligi gúl yańlıdı.
Shiyrin-sháker tamǵan palı,
Kelse qız-jigit ıǵbalı,
Adamzat emes shubxalı,
Kórseń gúl júzleri yanǵan,
Jállad kózi aqlıńdı alǵan,
Qatarınan artıq tuwǵan,
Ibrahim Boubacar Keïta
Ibrahim Boubacar Keïta (29-yanvar 1945-jıl — 16-yanvar 2022-jıl) — Mali mámleket ǵayratkeri hám siyasatshısı, Mali Bas ministri (1994-2000), Mali Milliy Assambleyası baslıǵı (2002-2007), Mali prezidenti (2013-jıl 4-sentyabrden 2020-jıl 19-avgustqa shekem).
Ótesh Alshınbay ulı
Ótesh Alshınbay ulı, «Gúlziyba» qosıǵı
Lashın, aq suńqar yańlıdı.
Ibrahim Boubacar Keïta
Ómiri
Ibrahim Boubacar Keïta 1945-jıl 29-yanvarda Franciya Sudanında (házirgi Mali) tuwılǵan. Parij degi liceydi tamamlaǵannan soń, Bamako da oqıǵan, keyininen Senegal paytaxtı Dakarda, keyin bolsa Parijde oqıdı. Ol siyasattanıw hám tariyx professorı esaplanadı.
Dáslep, ol Malide rawajlanıw fondında (EEC) islegen. Mali, Nigeriya hám Burkina-Faso da jámiyetlik shólkemleri menen sheriklik etilgen.
Ótesh Alshınbay ulı
Ótesh Alshınbay ulı, «Gúlziyba» qosıǵı
Birinen biri ziyada,
Ibrahim Boubacar Keïta
Ómiri
1990-jılda ol ADEMA-PASJ jergilikli socialistlik partiyasınıń aǵzası boldı (Malidegi Demokratiya ushın Alyans — Azatlıq, birlik hám ádalat ushın Pan-Afrika partiyası) hám prezidentlikke kandidat Alfa Umar Konarenıń saylaw aldı shtabın basqardı. Konare prezident etip saylanǵannan soń, kóp ótpey 1994-jılda Keïtanı húkimet baslıǵı etip tayınlaydı. Sol jılı Keïta partiyanıń basshısı boladı hám 1999-jılǵa shekem bul lawazımdı iyeleydi. Sol-jıldıń 15-fevralında Malide Bas ministr almastırıldı. Keyingi jılı Ibrahim Boubacar Keïta Mali Socialistlik partiyasınan shıǵıp ketedi. Ol jańa bir partiya — Mali ushın Awqam shólkemlestiredi hám oǵan basshılıq etedi.
Ótesh Alshınbay ulı
Ótesh Alshınbay ulı, «Gúlziyba» qosıǵı
Aqılı da teńiz, dárya,
Ibrahim Boubacar Keïta
Ómiri
2002-jıl 16-sentyabrde Keïta Mali parlamenti spikeri etip saylanadı. Ol bul lawazımda derlik bes jıl dawamında 2007-jıl 3-sentyabrge shekem islegen.
Ol 16-yanvar 2022-jılda 76 jasında dúnyadan ótti.
Ótesh Alshınbay ulı
Ótesh Alshınbay ulı, «Gúlziyba» qosıǵı
Yalǵanshı fanıy dúnyada,
Mısalı tap húr yańlıdı.
Sımday buralǵan belleri,
Shiyrinnen sháker tilleri,
Aytısar húr dep elleri,
Máhiytabanday yańlıdı.
Hárbir istiń bilip parqın,
Jetkersin aytıp dańqın,
Qızdıń sholpanı yańlıdı.
FIFA jáhán chempionatı 2022
2011-jıldıń may ayında, FIFAda iskerlik júrgizetuǵın lawazımlı tulģalarda, Qatar qanday etip jáhán chempionatın ótkeriw huqıqın qolǵa kirgizgeni menen baylanıslı sorawlar payda bolǵan. FIFAnıń ishki tekseriwi, jáhán chempionatın ótkeriw huqıqı Qatar mámleketine beriliwinde heshqanday paraxorshılıq jaǵday anıqlanbaģanın járiyalaǵan. 2015-jıldıń 27-jawzasında (mayda) Shveycariya federal prokurorlari 2018-2022-jılģı jáhán chempionatların ótkeriw ushın arzalar menen baylanıslı paraxorshılıq jaǵdayları boyınsha tergew baslaǵan. 2018-jıl 6-súnbıle (avgust) kúni FIFAnıń burınǵı prezidenti Zepp Blatter, Qatar „qara ámeliyat“ qollaǵanın dawa etip, usınıs komiteti miyman kútiwshilik huqıqın qolǵa kirgiziw ushın aldaǵanın shama etdi. Bunnan tısqarı, Qatar Jáhán chempionatına tayarlanıwda qatnasqan sırt ellik jumısshıları qattıģa qiynalģani tuwralı aytti. «The Guardian» gazetası tárepinen alıp barılǵan tergewge kóre, kóplegen jumısshılarǵa azıq-túlik hám suw berilmegen, olardıń tulģasın iraslaytuǵın hújjetler alıp qoyılǵan, hám olarǵa waqıtında yamasa ulıwma miynet haqı berilmegen.
Ótesh Alshınbay ulı
Ótesh Alshınbay ulı, «Gúlziyba» qosıǵı
Aǵa begler, barıp kórseń,
Bir saat, bir maydan júrseń,
Esilgen jipek yańlıdı.
Kózi nurdan jaralǵanday,
Sóylese miyriń qanǵanday,
Kórmegenler tań qalǵanday,
Láyli-Májnún húr yańlıdı.
Lábi altınnıń puwınday,
Hám de altınnıń suwınday,
Náganda shıqpasa bunday,
Bul sulıwday kim yańlıdı?
Kórseń hayranda qalarsań,
Sol dep dárbeder bolarsań,
Bir kórseń shaqaq urarsań,
Yusip-Zuleyxa yańlıdı.
Ǵárip ashıq Shaxsánemdey,
Baqshada ashılǵan gúldey,
Láyli menen Májnúndey,
Mısalı Shiyrin yańlıdı.
Ótti ashıq bolıp Farhad,
Zamanında onnan zıyat,
Kórmegendi aytıw uyat,
Qızdıń qıyalı jan alar,
Eki qolın kóksine salar,
Jigitler jan dep jalbarar,
Mısalı, húr peri yańlıdı.
Ótermen fanıy dúnyadan,
Jolında tasaddıq shiyrin jan,
Mısalı Bahram-Gúlándam,
Megzes etseń húr yańlıdı.
Ayta bersem sózlerim kóp,
Jigit te kóp, qızlar da kóp,
Onıń jolı din yańlıdı.
Fanıy dúnya biybahaday,
Bir-birine kún menen ayday,
Hámra menen Húrlixaday,
Sonday sulıw húr yańlıdı.
Altı san alashtıń kórki,
Onday qız boldı ma bálki,
Adam ótti neshshege belli,
Kórseń Qızjipek yańlıdı.
Yar bolǵay quday hár dayım,
Ashıq-mashıq Qızmúnayım,
Gúlziyba qız shul yańlıdı.
.gf
.gf — Francuz Gvineyası ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Raffleziya
En' U'lken Gu'l. Raffleziya - Arnoldi bolip, oni shen’beri, yagniy diametri 1 metrdi quraydi. Indoneziyanin Sumatra atawinda ósetugin bul gu'ldi dáslepki bar botanikler - Raffleziya hám Arnold ushiratligi sebepli olardin’ ati berilgen.
Miynet qáwipsizligi
ÓzRda qáwipsiz hám qolay miynet sharayatında islew maydanınan puqaralardıń huqıqları Konstitutsiyada (37-element ) bekkemlenip qoyılǵan. Bul konstituciyalıq kepillikti ámelde ámelge asarilishiga qaratılǵan anıq ilajlar Ózbekstan Respublikası dıń Miynet kodeksinde, " Miynetti qorǵaw tuwrısında" gi nızam (1993-jıl 6 -may) de, basqa bir qatar nızamlar hám nızam astı normativ hújjetlerinde belgilengen. Ózbekstanda Miynet qáwipsizligi ushın úlken finanslıq aqshalar ajratıladı hám ózlestiriledi. Saw hám qawipsiz miynet sharayatında miynet qılıw huqıqı Ózbekstan Respublikası puqaralarina eń tiykarǵı miynet huqıqlarınan bolıp esaplanadı. Miynet qáwipsizligine tiyisli talaplar hám standartlar Miynet kodeksi, " Miynetti qorǵaw tuwrısında" gi nızam talapları tiykarında islep shiǵarılatuǵın kárxana hám shólkemlerdiń ishki miynet tártibi qaǵıydaları, jámáát shártnamaları, tarmaq yamasa regionlıq jámáát kelisimleri, kárxanalardıń basqa ishki normativ huqıqıy hújjetlerinde, arnawlı bir tarawdıń, kásip, jumıs jaylarına tiyisli bolǵan Miynet qáwipsizligi standartlarında belgilep qóyıladı. Múlkshilik forması hám xojalıq júrgiziw usılınan qaramastan barlıq kárxana, shólkem, shólkemler óz xızmetkerleri ushın saw hám qawipsiz miynet sharayatın jaratılıwması, qawipsizlik texnikası ilajların kóriwi, miynetti qorǵaw xızmetlerin shólkemlestiriwi, basqa shólkemlestirilgen texnikalıq ilajlardı ámelge asırıwı shárt.
Miynet qáwipsizligi qaǵıydalarına ámel etiliwi arnawlı mámleket shólkemleri hám jámiyetshilik tárepinen qadaǵalaw etip barıladı. Nızamlarǵa, sonday-aq, Miynet qáwipsizligine tiyisli nızamlarǵa ámel etiliwi ústinen Ózbekstan Respublikası Bas prokurori hám oǵan bo'ysunuvchi prokurorlar ulıwma qadaǵalaw júrgizedi. Miynet qáwipsizligi haqqındaǵı nızam talapların buzǵan kárxanalarǵa finanslıq-ekonomikalıq jaza ilajları, olardıń lawazımlı shaxslarına salıstırǵanda bolsa institutızomiy?, basqarıw -huqıqıy, jınayatlı juwapkershilikler qollanıwı, olar aybı menen jetkizilgen materiallıq záleller qoplantirilishi múmkin.