cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kurt Georg Kiesinger
Úlken koaliciya kansleri
1966-jıl aqırında Germaniya Federativ Respublikası byudjetinde tártipli defitcit tabıldı. Kansler Erxard salıqlardı asırıwdı usınıs etti. Húkimet koaliciyasındaǵı sherik — Erkin demokratiyalıq partiya (EDP) buǵan keskin qarsı shıqtı. Parlamentte tolıq kópshilikke iye bolmaǵan CDU/CSU ózlerine jańa sherikler izley basladı. Qápelimde, oppozicionerler, social-demokratlar húkimet quramına kiriwge kelisti, lekin olar bir shárt qoydı: Erxard kansler bolmawı kerek edi. Olardıń Adenauer-Erxard húkimetleri siyasatına qarsı sońǵı kúshli tartısları ele de olardıń esinde edi. Sırtqı siyasat salasında da poziciyalardıń jaqınlasıwı gúzetildi. „Úlken koaliciya“ dúziwge jol ashıq edi. Xristian demokratlar kanslerlikke maqul túsetuǵın kandidat tabıwı kerek edi. Olardıń názeri Baden-Vyurtemberg bas ministri — Kiesingerge qaratılǵan edi. Ol eki tárep ushın da mas edi, biraq unamsız tárepleri de bar edi. Onıń Nacistler menen baylanıslı bolǵan ótken zamanı ele umıtılmaǵan edi.
Kiesinger 1971-jıl oktabrge shekem XDA baslıǵı hám 1980-jılǵa shekem Bundestag deputatı bolıp qaldı.
Ólimi
Ol 1988-jılda dúnyadan ótti.
Bashqurtsha Wikipedia
Bashqurtsha Wikipedia — Wikipedianiń Bashqurt tilindegi bólimi.
.tw
.tw — Tayvan ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Ahmadjon karwansarayı
Ahmadjon karwansarayı — Ózbekstannıń Buxara qalası tariyxıy orayında jaylasqan materiallıq miyraslar esteligi. Ózbekstan mádeniy miyrasınıń kóshpes múlk obiektleri milliy dizimine kiritilgen — mámleket qáwipsizligine alınǵan.
Sovetler húkimranlıǵı dáwirinde kóp jıllar jataqxana wazıypasın atqarǵan, bara-bara qurılıs hám xojalıq taslandıqına to'lib barǵan. 2003-jıldan berli yarım buzılǵan jaǵdayǵa kelip qalǵan karvonsaroyni fransuz asotsiatsiyasi tárepinen qayta qurıw jumısları alıp barılmaqta.
Muhammed Yusup
Muhammed Yusup
Biografiyası
Ózbekistan xalıq shayırı Muhammed Yusup 1954-jılı Ándijan walayatı Marhamat rayonındaǵı Qawınshı awılında tuwılǵan. Ol Tashkenttegi  Rus tili hám ádebiyatı institutında bilim alǵan. Muhammed Yusup jámiyetshilikke talantlı lirik shayır sıpatında tanıldı.
Ol tań qalarlıq obrazlarǵa tolı poemalardıń avtorı edi.
Dóretiwshiligi
Shayır óziniń dóretiwshilik miynet jolında birqansha poeziyalıq toplamların shıǵardı. Atap aytqanda «Tanıs terekler» (1985), «Búlbilge bir gápim bar» (1989), «Ishqı kemesi»(1981), «Aspanıma alıp ketemen», «Ózińnen kúymesinxalqım» poeziyalıq kitapları, 2001 — 2002-jılları«Tańlamalı shıǵarmaları» jıynaǵı basılıp shıqtı. Muhammed Yusup ózbek ádebiyatın rawajlandırıwdaǵı  miynetleri ushın 1996-jılı «Doslıq» ordeni, 1998-jılı Ózbekistan xalıq shayırı húrmetli ataǵı menen sıylıqlandı.
Musılmanlar
Musılman yaki musılmanlar (arab. مسلم‎ [muslim], háyel adamlarǵa qarata مسلمة‎ [muslima]) — islam dinine iseniwshi hám onıń ámellerin orınlap júriwshi adam(lar). Rossiya imperiyasında musulmanlardı Muhammadiyler, hátte odan aldın bolsa basurmanlar dep ataǵan.
Musılmanlardıń múqaddes kitapı Quran bolıp tabıladı. Islamǵa bola, Quran Jabreyil perishte arqalı Muhammed payǵambarǵa jiberilgen musılmanlar qudayı Allanıń sózleri jıyındısı bolıp tabıladı. Musılmanlar Quranǵa, sonıń menen birge, dástúriy hádisler jıynaqlarında (súnnet) belgilengen Muhammedtiń táliymatları hám ámeliyatlarına ámel etedi.
Kishi Zond atawları
Kishi Zond atawları (indon. Kepulauan Nusa Tenggara) — Malay arxipelagındaǵı atawlar toparı. Úlken Zond atawları menen birgelikte Zond arxipelagın quraydı.
Jalpı ishki ónim
Jalpı ishki ónim (ingl. gross domestic product - GDP, rus. валово́й вну́тренний проду́кт - ВВП ) — belgili bir mámleket aymaǵında, ekonomikanıń barlıq tarwalarında (paydalanılǵan islep shıǵarıw faktorlarınıń milliy tiyisliligine qaramastan tutınıw, eksport qılıw hám toplaw maqsetinde) bir jılda islep shıǵarılǵan barlıq juwmaqlawshı ónim hám xızmetlerdiń (yaǵnıy tikkeley tutınıw, paydalanıw yamasa qollanıw ushın mólsherlengen) jámi bazar bahasın sáwlelendiriwshi makroekonomikalıq kórsetkish.
Bul koncepciya birinshi ret 1934-jılda Simon Kuznec tárepinen usınıs etilgen.
Mámleket jalpı ishki ónimi hám milliy valyutada ańlatılıwı múmkin, hám maǵlıwmat ushın zárúrlik payda bolǵanda sırt el valyutasında birja kursı boyınsha qayta esaplap shıǵılıwı, hátteki zat satıp alıw qábiliyeti pariteti (SQP) boyınsha da júrgiziliwi múmkin (xalıqaralıq salıstırıwlardı anıǵıraq etiw ushın).
Hákimiyat
Hákimiyat-bul adamlar, materiallıq obyеktler, aymaqlardı basqarıw, buyrıq bеriw imkaniyatı. Ol avtoritеt, sóz, is-háreket, sonday-aq, májbúretiw járdeminde ámelge asırıladı.
.tz
.tz — Tanzaniya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Hákimiyat
hákimiyattıń parallеl dúzilmesin dúziw Кonstituciyaǵa qarsı esaplanadı hám nızam bóyinsha juwapkerlikke tartıladı.
Rásmiy til
Rásmiy til — mámleket yamasa xalıqaralıq shólkemde artıqmash mártebege iye bolǵan til bolıp tabıladı. "Mámleket rásmiy tili"ne salıstırǵanda kóbinese "mámleket til" termini qollanıladı, biraq geypara ellerdiń basshıları hám húkimet institutları bul eki túsinik ortasında parıq bolıwı kerek dep esaplaydı.
Mámleket rásmiy tili - arnawlı bir mámlekette yamasa basqa aymaqta nızam menen belgilengen jaǵdaylarda bul aymaqta qollanılıwı múmkin bolǵan basqa tillerge salıstırǵanda eń joqarı huqıqıy mártebege iye bolǵan til.
Mámleket tili - bul bárinen burın, qandayda bir mámlekettiń konstituciyası jszılǵan til bolıp tabıladı, sol sebepli de kodifikatsiyalanǵan konstituciyaǵa iye bolmaǵan ellerde mámleket tili joq dep esaplaw múmkin. Kóbinese mámleket (rásmiy) tili mámlekettiń eń kóp xalqı (etnik toparı) tili bolıp tabıladı. Usınıń menen birge, ayırım mámleketlerdiń nızamshılıǵında rásmiy mámleket hújjetleri basqa tillerde de baspadan shıǵarılıwı shárt ekenligi belgilengen.
Eki tuqım úlesli ósimlikler
Eki tuqım úlesli ósimlikler tuqımınıń urıǵı eki tuqım úlesli boladı. Urıq tamırsha, paqalsha hám eki kishkene japıraqshadan dúzilgen. Solay etip, eki tuqım úlesine iye bolǵan ósimlikler eki tuqım úlesli ósimlikler dep ataladı.
Gimn
Gimn (áyyemgi grekshe ὕμνος) — qandayda bir insandı yamasa geypara zattı (eń bastaǵı waqıtlarda qudaydı) ullılaytuǵın maqtaw qosıǵı.
Qırımtatarsha Wikipedia
Qırımtatarsha Wikipedia — Wikipedianiń Qırımtatarsha bólimi.
Qarshı xalıqaralıq aeroportı
Qarshı aeroportı - Qarshı qalası jaqınındaǵı xalıqaralıq aeroport. 2019-jıl 1-oktyabrden Ózbekstannıń bir qatar xalıqaralıq aeroportlarında “ashıq aspan” rejimi járiyalandı, bul bolsa xalıqaralıq charter reyslerin sheklewlersiz qabıl etiw imkanın beredi. Mámlekettiń úsh aeroportı – Qarshı, Termiz, Nókis aeroportları tolıq islep kelmekte.
Uyǵırsha Wikipedia
Uyģırsha Wikipedia — Wikipedianiń uyģır tilindegi bólimi.
Wikimedia Fondı
Wikimedia Fondı (Wikimedia Foundation) — San-Franciskoda jaylasqan mámleketlik emes kommerciyalıq bolmaǵan shólkem. Wikipedia hám oǵan tuwısqan joybarlar jumısın shólkemlestiredi. 2003-jıldıń 20-iyunında dúzilgen hám házirgi kúnge shekem iskerlik júritip kelmekte.
Xristianlar
Xristian yaki xristianlar — xristian dinine iseniwshi hám onıń ámellerin orınlap júriwshi adam(lar). Musılman ellerinde olar nasıranıylar dep te ataladı.
.th
.th — Tailand ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Saxasha Wikipedia
Saxasha Wikipedia — Wikipedianiń Saxasha tilindegi bólimi.
.th
Siltemeler
Toppdomän
Frazeologizm
Frazeologizm, frazeologik birlik, frazema — eki yamasa odan artıq sózden shólkemlesken, mánislik tárepten óz-ara baylanıslı soz birikpesi yamasa gapga teń keletuǵın, pútinliginshe kóshpeli mániste qollanılatuǵın hám bólindiytuǵın, turaqlı (turaqlı ) baylanıstırnmalardin ulıwma atı. F. lar, formaan ózlerine uqsas sintaktik strukturalardan ayrıqsha túrde, nutkda suzlarni erkin tańlaw, almastırıw jolı menen júzege kelmeydi, bálki mánis hám arnawlı bir leksikgrammatik quramlı, aldınan tayın material retinde qollanadi, yaǵnıy F. quramınan qandayda bir bólekti shıǵarıp taslaw, túsirip qaldırıw múmkin emes: anqonin urıwı, arpasin shiyki urıw, terisine siymay ketiw, hurreyi qashiw, kewli jayına túsiw, qolı ashıq, qulaǵı salmaqli hám basqa F. lar tariyxıy qollanıw normalarına, usıllarına iye bolıp, olardıń mánisleri arnawlı bir sóylesiw processda jaqtılasadı. F. lardin tómendegi túrleri pariqlanadi: frazeologik aralasiw — frazemanin mánisi onıń quramındaǵı sozlerdin mánisine baylanıslı bolmaydı, frazemadan ańǵarıwılgan kóshpeli mánis onin quramındaǵı sozlerdin mánisi menen anıqlama bermeydi: tonın teris kiyiw, ayaǵın qolına alıp jugiriw, basın alıp shıǵıp ketiw hám basqa; frazeologik pútinlik (birlespe) — frazemaning mánisi onıń quramındaǵı sozlerdin mánisleri tiykarında dalillenedi, sol mánisler tiykarında ulıwmalastıratuǵın kóshpeli mánis ańlatpa etiledi (kóbinese bunday birlespelerdiń óz mánisinde qollanilatugin variantları da ámeldegi boladı ): may tusse yalagudek, jeń túriw, qamırdan qil suwirganday, toydan aldın naqıra shertiw hám basqa ; frazeologik qushilma — bunda frazemalar quramındaǵı bir soz kóshpeli mániste qollanıladı, basqası bolsa óz leksikalogik mánisin saqlaydı : gaptin duzı, qolı gúl, ishteyi, ashıldı hám basqa.
F. ler sintaktik dúzilisine kore 2 ge bólinedi: birikpege teń F. lar (úlken awız, ammamning buzog'i, tuyog'ini shiqillatmoq) hám gapge teń F. lar (júzi jarıq boldı, bası aspanǵa jetti, sirkesi suw kutarmaydi). F. dıń bólimleri ajıralmaytuǵın halda bolǵanlıǵı ushın, F.gapde bir sintaktik wazıypada keledi. Maye: " Qızǵa ózbek awılınıń sodsa turmısı, aq kewilli adamları jaqtı" hám " Jaǵımlıjon bası ko'kke jetgenshe suyindi" gáplerinde " aq kewilli" frazemasi — anıqlawshı, " bası ko'kke jetiw" frazemasi sheshiwshi wazıypasında kelgen. F. ler tayın leksikalogik birlik — sózge teń bolǵanlıǵı sebepli sózge tán forma hám mánis munasábetlerine de iye boladı, yaǵnıy tilde frazeologik omonimiya (mas, qol kóteriw — 1) urıw, urıwshı bolıw, 2) tárepdarlıǵın kórsetiw), frazeologik sinonimiya (taqatı taq bolıw — sabrkosasi tolıw ) hám frazeologik antonimiya (kewli aq — ishi qara, ko'kke kóteriw — jerge urıw ) bar bolıp tabıladı.
Ásirler dawamında qáliplesken F. lar awızsha sóylewde, kórkem ádebiyatda hám de publitsistikada ótkir, tásirli suwretleytuǵın qural retinde keń qollanıladı. Jazıwshılar óz dóretpelerinde F. lardan ónimli paydalanıw menen birge ámeldegi F. lerdi dóretpe ruhinda maslaǵan jagdayda bólek ózgertiredi, sol jol menen jańa sóz dizbegiler jaratadılar. Abdulla Qahhor, Oybek, G'afur Ǵulom, Said Ahmad hám basqa tárepinen dóretiwshilik etilgen F. ler buǵan mısal bola aladı.
Túrli ayrıqshalıqlarǵa iye bolǵan F. lar kompleksi tildiń frazeologik qatlamın quraydı. Tildiń frazeologik qatlamı turaqlı túrde jańa F. lar menen boyib baradı hám xalıqtıń materiallıqtarixiy tájiriybesin, sonıń menen birge, arnawlı bir tildiń tariyxıy rawajlanıw nızamların sáwlelendiredi. F. larni úyreniw hám klassifikaciya qılıw menen frazeologiya shuǵıllanadı. sessiyada túsedi
Organikalıq tóginler
Organikalıq tóginler. Olar topıraqta shirip, onıń halatın jaqsılaydı hám ónimdarlıǵın asıradı, ósimlikler ushın zárúr bolǵan zatlardı payda etedi.
Shuhrat Hayitov
Shuhrat Hayitov — Ózbek jurnalıstı, telebaslawshı, pedagog, filologiya pánleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD), ádebiyatshı," Xalıq tálimi a'lochisi "(2017), Ózbekstan Jazıwshıları awqamı aǵzası (2021). Xalıq aralıq „Altın qálem“tańlawınıń Bas milliy sıylıǵı iyesi.
Ómirbayanı
Hayitov Shuhrat Maylıyevich 1984-jılı 20 -fevralda Qashqadárya wálayatı, Shırashı rayonı (házirgi Ko'kdala rayonında ) Ayritom awılıda tuwılǵan. Ákesi Maylı Haytov hám de anası Ayisha Abdurahmonova awıl xojalıǵı salasında iskerlik kórsetken. Haytovlar shańaraǵında jeti dana perzent bolıp, Shuhrat olardıń ishinde eń genjesi bolǵan. Dáslepki bilimin Shırashı rayonındaǵı 131-ulıwma bilim beriw mektebinde alǵan. Onnan soń Ózbekstan Milliy universiteti ózbek filologiyası fakultetiniń bakalavr, magistratura hám aspirantura basqıshlarında oqıǵan. Shańaraqlı, eki ul, eki qız perzenttiń ákesi. Ómir joldası Muhammadiyeva Dilafr'oz Axtamovna filologiya pánleri boyınsha filosofiya doktorı, dotsent. Alisher Nawayı atındaǵı Tashkent mámleketlik ózbek tili hám ádebiyatı universitetinde talabalarǵa sabaq berip keledi.
Jurnalistik jumısları
Shuhrat Haytov iskerligi dawamında bir qansha esittiriw hám telekórsetiwlerge avtor hám baslawshılıq etken. Odan tısqarı qatar kórsetúw hám hújjetli filmlerge, sonıń menen birge ilimiy-kópshilikke arnalǵan kitaplarǵa redaktorlıq wazıypasın atqarǵan.
XVI "Altın qálem" xalıq aralıq tańlawınıń Bas milliy sıylıqına iye bolǵan
Ilmiy jumısları
Sh. Haytovtiń " Radioǵa sapar" (2012), „Shet elde boburshunoslıq“(2021), " Radio hám televidenie" (2022) sıyaqlı oqıw -stilistik monografik kitapları, sonıń menen birge, ilimiy-kópshilikke arnalǵan maqalaları Ózbekstan hám xalıq aralıq jurnallarda baspadan shıǵarılǵan. Ózbek adabiyotshınaslıǵı, ásirese, boburshinoslıqqa tiyisli kóplegen xalıq aralıq ilimiy ánjumanlarda lekciya etken. Atap aytqanda, AQSH, Túrkiya, Ázerbayjan, Hindistan hámde Saudiya Arabıyanıń Ar-Riyad qalasında Zahiriddin Muhammad Boburdıń tuwılǵan kúnine arnalǵan ilajlarda óz lekciyası menen qatnasqan: Temuriyzoda Boburdıń serqırra dóretiwshiligi úlken tarıyxıy hám ilimiy áhmiyetke iye. Ásirese, onıń, adabiyat, tarıyx, tilshunoslıq, huquqshunoslıq, muzika ham geografiyaǵa baylanıslı qarawları bizge tarıyxımız haqqında júdá kóp maǵlıwmatlar beredi. Usınıń menen birge, sol dáwir tábiyat kórinisilerin úyreniwimizde zárúrli derek bolıp xızmet etedi». Dep pikir bildirgen. Júzden artıq publitsistik maqalalar, Zahiriddin Muhammad Babur dóretiwshiligine tiyisli eliwden zıyat ilimiy-kópshilikke arnalǵan maqalaları respublika hám AQSh, Germaniya, Rossiya, Túrkiya va Ázerbayjan sıyaqlı shet el mámleketleri jurnallarında daǵaza etilgen. Bir qatar maqalaları „Zahiriddin Muhammed Bobur ensiklopediyasi“ (2014, 2016), „Bibliografiya“ (Moskva 2016 ), „Baburidi“ (Moskva 2019 ) baspalarınan orın alǵan. Onıń „Radioga sapar“ (2012) hám „Shet elde boburshunoslik“ (2021), „Radio hám telvideniye," Keshe hám búgin“, „ Televidenie meniń táǵdirimde“ (2022) dóretpeleri baspadan shıǵarılǵan. Usınıń menen birge ol „Telejurnalist“ kompleksine redaktorlıq etken hám taǵı onnan zıyat ilimiy-shıǵarmalarǵa juwapker redaktor bolǵan. Usınıń menen birge Shuhrat Haytovdıń "Túrkiyada boburshunosliq" baǵdarındaǵı bir qatar maqalaları „Bobur ensiklopediyasi“ baspalarınan orın alǵan.
Bir tuqım úlesli ósimlikler
Bir tuqım úlesli ósimliklerdiń tuqımı eki tuqım úlesli ósimliklerden keskin parıqlanadı. Bir tuqım úlesli ósimliklerdiń tuqımı, urıq qabıǵı, urıq (baslanǵısh tamırsha, paqalsha hám búrtikshe hám bir tuqım úles) endospermnan quralǵan. Olarǵa biyday, arpa, sulı, mákke sıyaqlı ósimlikler kiredi.
Shıǵıs Timor
Mámleket XVI ásirde Portugaliya imperiyası tárepinen koloniya etilgen hám dekolonizaciyadan aldın Portugal Timorı atı menen belgili bolǵan. 1975-jıldıń aqırında Shıǵıs Timor óz ǵárezsizligin járiyaladı, lekin sol jıldıń aqırında Indoneziya tárepinen basıp alındı hám keyingi jılı Indoneziyanıń 27-sanlı wálayatı dep daǵaza etildi.
1999-jılda Birlesken Milletler Shólkemi tárepinen qollap-quwatlanǵan xalıqlardıń óz táǵdirin ózi belgilew aktınan keyin, Indoneziya húkimeti aymaq ústinen qadaǵalawdı joǵalttı hám 2002-jıl 20-mayda Shıǵıs Timor XXI ásirdegi dúnyadaǵı birinshi jańa suverenli mámleketke aylandı. Ǵárezsizlikke erisken mámleket Birlesken Milletler Shólkemi hám Portugal tilinde sóylesiwshi mámleketler jámiyetshiligine aǵza boldı. 2011-jılda mámleket Qubla-Shıǵıs Aziya mámleketleri Associaciyasına qosılıw haqqında óz qálewin bildirip, shólkemniń on birinshi aǵzası bolıw ushın arza tapsırdı.
Nókis xalıqaralıq aeroportı
Nókis xalıqaralıq aeroportı (Nukus Aeroporti, Нөкис Аэропорты) Qaraqalpaqstan paytaxtı Nókis qalasındaǵı xalıqaralıq aeroport.
Minezlemesi
“Nókis” xalıqaralıq aeroportı Mámleketlik unitar kárxanası “Ózbekstan hawa jolları” Milliy aviakompaniyasınıń quram bólegi bolıp, Qaraqalpaqstan Respublikasınıń paytaxtı Nókis qalasınıń arqa bóliminde jaylasqan. Aeroporttan respublika ishindegi, sonday-aq xalıqaralıq jónelisler boyınsha úzliksiz jolawshı qatnawları, charter júk tasıwları atqarıladı. Aerodrom “B” klasqa tiyisli hám derlik barlıq túrdegi samolyotlar hám vertolyotlardı qabıl ete aladı. 1-klass samolyotları ushın ushıw qonıw jóleginiń uzınlıǵı 3000 metr, keńligi - 45 metr, onıń boylamasına ICАО 1-taypasına juwap beretuǵın zamanagóy jarıqlıq signal beriwshi qurılmalar ornatılǵan. Xalıqaralıq standartlarǵa juwap beretuǵın zamanagóy, aeronavigacion hám meteoqurılmalar bar. Aerovokzal bir saatta 200 ge shekem jolawshıǵa xızmet kórsetedi. Aerovokzal kompleksi eki terminaldan ibarat bolıp, ushıp ketetuǵın hám ushıp keletuǵın jolawshılarǵa xızmet kórsetiw zalları, xalıqaralıq hám jergilikli jónelislerdegi bagajǵa, pochtaǵa hám júkke islew beriw sıyaqlılardı óz ishine aladı. Aeroporttıń tiykarǵı funkciyası – xalıqaralıq hám jergilikli jónelislerdegi hawa jollarına sapalı xızmet kórsetiw, hawa transportı tarawında izertlewler alıp barıw hám jańa islenbeler hám de texnologiyalardı engiziwden ibarat.
Shıǵıs Timor
Shıǵıs Timor Qubla-Shıǵıs Aziyadaǵı xalqı tiykarınan xristianlardan ibarat bolǵan eki mámlekettiń biri (jáne biri Filippin).
Etimologiya
"Timor" toponimi indonez tilindegi timurdan (qaraqalpaq tilindegi awdarması "shıǵıs") kelip shıqqan bolıp, portugal tilinde "timor" dep jazılıp, bul "shıǵıstaǵı shıǵıs" mánisin ańlatıwshı tavtologiyalıq jer atamasınıń qáliplesiwine alıp keldi, mısalı: portugal tilinde Timor-Leste (Leste - "shıǵıs" degen mánisti ańlatadı ), tetum tilinde - Timo'r Lorosa'e (Lorosa'e - "shıǵıs", tolıǵıraq mániste "shıǵıp atırǵan quyash"). Indonez tilinde bul mámleket Timor Timur dep ataladı, bunda atawdıń portugalsha atınan (Timor) keyin indonezshe "shıǵıs" sózi (Timur) paydalanılǵan, sebebi indonez tilinde kelbetlikler atlıqtan keyin qoyıladı.
Mámlekettiń portugal tilindegi rásmiy atı - República Democrática de Timor-Leste, al tetum tilinde bolsa Repúblika Demokrátika Timor-Leste dep júritiledi.
Xoleсistit
nobaý|250x250 nükte|Awqat as sińiriw qılıw sistemasınıń sycitopia, qarın boslig'ining joqarı qabatı Xolecystit (AYyyemgi Grrek tili o`t pufagi + isiw "- ot pufagining eń keń tarqalǵan tásirleri. Ot pufagi diywalında isiw procesiniń rawajlanıwınıń tiykarǵı sebepleri: kóbiktiń lumenida patogen mikrofloraning bar ekenligi hám ashıwdıń shıǵıp ketiwi buzılǵan.
Ótkir xoletsistitni rawajlandırıwdıń etakchi faktorı bolıp tabıladı, tas pufagi yamasa kóbikli kanaldıń taslı túrde taslı bolıp, taslı qar jawıwı nátiyjesinde júzege keledi. Qarın boslig'ining qarın boslig'ining visseral shaqları hám ot pufagi silekey qabatındaǵı visroladlerning qarın boslig'ining silekey qabatındaǵı qan tamırınıń qan aǵımınıń aynıwı hám ot pufagining silekey qabatındaǵı silekey qabatındaǵı silekey qabatındaǵı silekey qabatındaǵı silekey qabatda keskin qabıǵınıń keskin membranası, bul erda ekilemshi áhmiyetke iye Ótkir isiwdi rawajlandırıw.
Klassifikatsiya
Xolitsistit eki tipke bo`linedi
Xolitsistit sebepleri
Xoletsistit pufagidagi taslardıń payda bolıwı nátiyjesinde júzege keledi. Bul ashıw hám ishektiń mikroflorasini turaqlılıqqa alıp keledi. waqıtı -waqıtı menen júz bolıp atırǵan isiw, ol jaǵdayda sozılmalı isiw procesi (sozılmalı sesler uyǵınlıǵılı xoletsistit) rawajlanıwı menen ot pufagi diywalidıń diywalındaǵı ózgerislerge alıp keledi.
Xoletsistit stulda ótkir hám sozılmalı bolıwı múmkin.
Xoletsistitning joqarı dárejedegi qáwipi jas, artıqsha salmaq, náshebent elementlar, sonday-aq gormonal, hámledarlıq hám salmaqli salmaq joytıw menen baylanıslı sharayatlar menen baylanıslı.
Xronik xolitsistit
Sozılmalı xoletsistit joyılıwı múmkin hám esaplab shıǵilıwı múmkin, latınsha " kalkulo" sózinen, bul " tosh" degen mánisti ańlatadı. Kalkulyar xoletsistit O'ttaxt keselliginiń nátiyjelerinen biri bolıp tabıladı.
Sozılmalı xoletsistit, oǵıw, gúńelek awrıwlar awqattan keyin júz bergen oń gipokondrida hám basqa standart bolmaǵan awrıwlar menen kórinetuǵın boladı. Xoletsistit kesellikti anıqlawında laboratoriya sınaqları hám xoletsistolagogiografi zárúrli rol oynaydı.
Chuvashsha Wikipedia
Chuvashsha Wikipedia — Wikipedianiń Chuvashsha tilindegi bólimi.
Port-lui
Port-lui — Mavrikii mámleketi paytaxtı. Mavrikiy o. dıń arqası. batıs bóleginde. Port -Lui okrugining basqarıw orayı. Íqlımı tropik, ortasha temperatura fevralda 26°, avgustda 19°. Jıllıq jawın 2000 mm. Xalqı 128 mıń kisi (2000). P.-L. — mámlekettiń siyasiy, ekonomikalıq hám materiallıq orayı. hind okeanı jaǵaındaǵı port. Shosse jollar túyini. Neftni qayta isleytuǵın, tóginler óndiriwshi zavodlar, azıqovqat (qumshekerqand, yog'moy, temeki) kárxanaları bar. Universitet, institut, muzeyler, kórkem galereya, kitapxana bar. Qáddi. fort hám qorǵan saqlanǵan. Qalaǵa 1736 -jılda tiykar salınǵan. Suvaysh kanalı ashılgunga shekem Hind okeanında iri sawda portı bolǵan.
Xoleсistit
Xronik xolitsistit
Kolik belgiler ótkir xoletsistitning baslanıwına júdá uqsas. Soǵan qaramay, gúrenindegi awrıw kóbirek aytıladı hám qaǵıyda jol menende, keshesi yamasa erte tańda júz boladı.
Bir muncha waqıt ótkennen, sarılıq belgileri kórinetuǵın boladı : skleraning sarǵayıwı kórinetuǵın boladı, sidik qorayib ketken hám pivoga aylanadı hám iplaslar sezilerli dárejede porlaydi.
Bul mámleket degi nawqaslar ayrıqsha emlewxanaǵa jatqızılǵan.
Sozılmalı xoletsistitning áqibeti bolıwı múmkin, biraq ǵárezsiz túrde júz bolıwı múmkin. Rossiyalıq medicinalıq ádebiyatda ot pufagi kesellikleriniń tipik hám atipik túrin (Hallytials-K 80. 2 hám sozılmalı xoletsistit) ajıratıw ádetiy hol bolıp tabıladı.
Ot pufagidagi taslar bar ekenligi emlewdiń wazıypaların sezilerli dárejede quramalılastıradı hám keselliklerdiń prognozı menen baylanıslı.
Dawasi
Xoletsistit hám ot jollarıniń basqa isiw kesellikleriniń konservativ munasábeti tiykarınan infektsiyanı bastırıwǵa qaratılǵan (antivatik qurallar hám basqa mikroblarǵa qarsı dáriler), sonıń menen birge, saplaw (arnawlı dieta, xoleret vegetatsiya agentleri (o'lmas guller) qumli) hám sintetik kelip shıǵıwı, spazmolitik agentler, on eki barmaqlı ishek tazalaw ).
Boljaw
Prognoz shártli túrde qolay bolǵan, tiyisli emleniw menen baylanıslı, mayıplıq tolıq saqlanadı. Ot peritcherning aynıwı hám peritonitning rawajlanıwına baylanıslı bolǵan tásirler bolıwı múmkin. Onıń rawajlanıwı jaǵdayında, hátte etarli dárejede emleniw menen, ólim múmkin. Sonıń menen birge, shıpaker shıpakeriniń gúzetiwlerine úlken itibar beriw kerek, sebebi klinikalıq dinamikalıq hár bir jaǵdayda óz qásiyetlerine iye.
Haywanlarda xolitsistit
Keselliktiń tiykarǵı sebebi bakterial hám viruslı mikroflora. Bul vitamin hám protein awqatlanıwınıń etiwmasligi sebepli bawırdıń retikologologlarining qarsılıgı, awqat hám suw menen júzimsik hám kúshli elementlardı qabıllawda azayıw menen birge keledi. Haywanlarda haywanlarda ıshteyler jamanlasadı, awqat as sińiriw qılıw tınıshsızlanadı, diareya ish qatıwı menen almastırıladı. Samaldıń palpatsiya hám perkussiyasida ótkir awrıwlar belgilengenler etiledi. Kesellikti anıqlaw haywanlar ushın uzaq waqıt gúzetilgennen keyin, klinikalıq ekspertiza, qan testleri. Kesellik taslı keselligi, gepatit hám gepatozdan parıqlanishi kerek.
.tf
.tf — Qubla Franciya shegaraları ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Gagauzsha Wikipedia
Gagauzsha Wikipedia — Wikipedianiń Gagauzsha tilindegi bólimi.
Sen-lui
Sen-lui — Senegaldıń arqa-batıs bólegindegi qala. Sen-Lui wálayatınıń basqarıw orayı. Xalqı 132,5 mıń kisi (1990 -jıllar ortaları). Transport jolları túyini.Senegal (dárya) si'ni'n' Atlantikalıq okeanına quyili'w jerindegi port. Sawda-sati'q orayı.Balıq awlanadi. Azıq-awqat, poligrafiya sanaatları rawajlanǵan. Kustar usılda túrli buyımlar tayarlanadı. Universiteti bar. Qalaǵa 1659-jılda tiykar salınǵan. 1958-jılǵa shekem Senegal hám áyne waqıtta Mavritaniyanıń basqarıw orayı bolǵan.
Bazarbay Serekeev
=Biografiyası=
Bazarbay Serekeev (1942-2017) - qaraqalpaq jivopis mektebiniń iri wákili hám belgili súwretlew óneri sheberleriniń biri. Onıń dóretiwshiligi óz aldına kóriniske iye bolıp, Qaraqalpaqstan Respublikası súwretlew óneri rawajlanıwı tarıyxınıń irgesin salıwda belgili bolǵan xudojnikler qatarınan orın alǵan. Ol óziniń ómiri dawamında úzliksiz miynet etiwi hám belsene iskerligi arqalı kórkem óneri rawajlanıwına úlken úles qostı hám onıń dóretiwshiligi keyingi áwlad ushın jarqın úlgi bolıp tabıladı. B.Serekeev 1942-jılı Qaraqalpaqstan Respublikası Kegeyli rayonında tuwıldı
=Iskerligi= Ol dóretiwshiligin 1962-jlldan, yaǵnıy Tashkent qalasındaǵı P.P.Benkov atındaǵı kórkem-óner bilim jurtın tamamlap, Nókiske qaytıp kelgennen soń basladı. Nókis kórkem-islep shıǵarıw ustaxanalarında óz jumısın baslaw menen bir qatarda, qaraqalpaq súwretlew óneri rawajlanıw dáwiri dawamında toqtawsız miynet etti hám nátiyjede óz jumıslarında ayrıqsha bir álemdi jarata aldı. Bunda xudojnik xalıq óneri, Ana Watanımız tariyxı, úrp-ádetlerine bolǵan ıqlas hám súyispenshiligin kórsetti. Jıllar dawamında tánha ózine tiyisli qol tańbası, jivopis islewde ózgeshe usıllardı qáliplestirdi. Onıń miynetleri súwret salıw kórinisleri hám koloritik sheshimleri menen tanımalı ekenin bilemiz.
Ol 1977-jıldan baslap Ózbekstan xudojnikleri kórkem dóretiwshilik birlespesi aǵzası retinde kóplegen kórgizbelerde belsene qatnastı. Kórgizbelerde onıń bir qatar jumısları Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan hár qıylı qalalarında, sonday-aq, Rossiya, Bashqurtıstan, Daǵıstan, Tatarstan, Qazaqstan kórsetildi. Eń jaqsı hám kórnekli kartinaları Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı muzeyi, Qaraqalpaq Mámleketlik I.V.Savitskiy atındaǵı kórkem-óner muzeyi, Ózbekstan kórkem-óner akademiyasl Qaraqalpaqstan bólimi fondlarında saqlanbaqta.
Gerhard Schröder
Shryoder Gerxard (1944.7.4, Mossenburg qalası) — Germaniya mámleket ǵayratkeri. Gyottingen universitetiniń yuridikalıq fakultetin tamamlaǵan (1976). 1976-jıldan yurist bolıp islegen, keyin Ganover de jeke yuridikalıq jumıs alıp barǵan (1978-1990). Shryoder 1963-jıldan Social-demokratiyalıq partiyanıń aktiv aǵzası, 1978-jıldan partiyanıń jaslar shólkemi — "Jas socialistler" basshısı. 1980-jıldan Bundestag — Germaniya parlamenti tómen palatası aǵzası, áyne waqıtta Tómen Saksoniyada Germaniya social-demokratiyalıq partiyası jer shólkemi, 1986-jıl Tómengi Saksoniya parlamentinde social-demokratiyalıq partiya fraksiyası basshısı, 1990-jıldan Tómengi Saksoniya jeri ministr-prezidenti, 1998-jıl oktyabrden Germaniya Federativ Respublikası kansleri.
Ben Kingsley
Sir Ben Kingsley (1943-jıl 31-dekabrde tuwılǵan) — Britaniyalı teatr, kino, televideniye aktyorı. „ Akademiya (Oscar)“, eki BAFTA, eki "Altın globus, „Grammy“, „Screen Actors Guild Awards“, „ Saturn “ sıylıqları hám „Britaniya imperiyasi ordeni“ iyesi.
Gerhard Schröder
Derekler
<references group="ÓzME" responsive="1">
Ben Kingsley
Ben Kingsley „Gandi “ (1982), "Schindler dizimi, On ekinshi keshe (1996), „Qum hám duman“ (2003), „ Gúldirmama“ (2004), „Parsı shaxzadası: Waqıt qumları “ (2010), „Hugo“ (2011), „Diktator“ (2012), „Temir adam 3“ (2013) hám „Enderniń oyını “ (2013) kibi kóplegen filmlerde roller oynaǵan.
Bazarbay Serekeev
Respublikamızda jaylasqan kóplegen jumıs orınları imaratlarınıń intererin bezep tur, sonıń menen birge, onıń dóretiwshiIigi shaydalarınıń jeke kollekciyalarınan shet ellerde hám jerleslerimiz arasında kózge taslanadı. Ol jıllar dawamında bir neshe márte Respublikamız boylap jeke kórgizbelerin shólkemlestirdi. Bárshe dóretiwshi insanlar sıyaqlı, Bazarbay aǵa bárqulla izlegeni hámde tapqanı, onıń járdeminde qálegen shıǵarma dórete alatuǵın qubılıs bul jeke óziniń qol tańbası hám ol bir qaraǵannan dárhal tanıp alıw dárejesinde bolıwı kerek...
Rasında, xudojnik jaratqan kartinalar bárha tamashagóyler usılında, qániygeler ushın da júdá qızıqlı. Kartinalar hámme ushın túsinikli, ómirdi kóp túrlerde kórsetiwi menen bárshege jaqın hám quwanttıradı. Olar bizdi qorshap turǵan ortalıq, tábiyat, turmıs penen garmoniyada úylesimlikte, quwanıshta jasawǵa shaqıradı. =Derekler=
.tg
Siltemeler
Toppdomän
Ridus
«Ridus» kúndelikli internet-basılımı bolıp, onıń tiykarǵı jónelisi jańalıqlardı járiyalawdan ibarat. "Ridus" ózin puqaralıq jurnalistika agentligi sıpatında kórsetedi. Ol 2011-jıli sentyabr ayında jaratılǵan bolıp, oǵan Ilya Varlamov tiykar salǵan. Basılımnıń wazıypası "puqaralıq jurnalistikanı rawajlandırıw" dep atalıp, ol eki komponentten ibarat. Birinshisi, "Redakciya" dep ataladı hám jańalıqlardıń bir bólimi "Ridus" redakciyasınıń xabarshıları tárepinen tayarlanadı. Ekinshisi, "Jańalıqlar túbsizligi" bolıp, resurstıń paydalanıwshıları tárepinen jazılǵan hám saytqa júklengen barlıq jańalıqlardı járiyalaytuǵın bólim bolıp tabıladı. "Jańalıqlar túbsizligi"nde jańalıqlar oqıwshılardıń bergen dawısları boyınsha tártiplestiriledi hám eń belgili jańalıqlar onlıǵı tiykarǵı betke jaylastırıladı.
Qarashay-balkarsha Wikipedia
Qarashay-Balkar Wikipedia — Wikipedianiń Qarashay-Balkar tilindegi bólimi.
.na
.na — Namibiya ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Sumatra
Sumatra (indon. Sumatra, malay Sumatera) — Malay arxipelagınıń batıs bóleginde, Úlken Zond atawları toparındaǵı ataw. Indoneziyanıń bir bólegi. Bul dúnyadaǵı altınshı eń úlken ataw bolıp, Hind okeanındaǵı atawlar arasında ekinshi hám tolıǵı menen Indoneziyaǵa tiyisli atawlar arasında eń úlkeni. Xalqı 2020-jıl jaǵdayına bola - 58,6 million kisi, bul Indoneziya xalqınıń 21,68 procenti.
Atawdıń atı sanskrit tilindegi samudra sózinen kelip shıqqan bolıp, "okean" yamasa "teńiz" degen mánisti ańlatadı.
Sud
puqaralıq, xojalıq hám jınayat sudlawı arqalı ámelge asırıladı.Sudlar arasındaǵı bunday bólistiriw sudqa tiyislilik, yaǵnıy is kórip shıǵılatuǵın konkret sudtıń belgileniwi dep ataladı.
Geistown
Geistown AQShning Pennsylvania shtatında jaylasqan qala bolıp tabıladı. Cambria County okrugi quramına kiredi.
Xalqı
2417 dana xalıq jasaw etedi (2006 ).
Geografiyası
Maydanı - 2, 8 km2. Sonnan 2, 8 km2 qurǵaqlıq, 0, 0 km2 bolsa suw maydanı bolıp tabıladı. Teńiz júzesinen ortasha 577 m biyiklikte jaylasqan.
.ni
.ni — Nikaragua ushın joqarı dárejeli milliy domen.
Siltemeler
Toppdomän
Abatayxan
Abatayxan (1534-86) — mońǵol xanı; Tushetuxanlar úrim-putaǵı tiykarshısı. Oyratlar menen gúres alıp barıp, 1577-jıl olardı boysındırǵan. Sol jılı A. balasın oyrat xanı dep járiyalaǵan. A. óliminen keyin oyratlar qozǵalań kóterip, xandı óltirip qaramlılıqtan qutılǵan. A. lamaizm dininiń ıqlaspentlerinen hám úgit-násiyatlawshılarınan bolıp, bul dindi qabıllaw ushın 1577-jıl Xux-Xotoǵa barıp Dalay lama menen ushırasqan. 1585-jıl lamaistlerdiń Xalxadaǵı birinshi monastiri Erdeni-dzuni qurıwdı baslaǵan. 20-ásir baslarına shekem Mońǵolstanda A. muqaddes esaplanıp sájde qılınǵan.
Orxideya
Orxideya gúli ushın eń qolaylı jer - jaqsı jarıtılǵan biraq quyash nurı tuwrıdan tuwrı túspeytuǵın orın bolıwı kerek. Issı kúnleri háptesine 3 ret azanda suwǵarılıwı lazım.
Cingi
Cingi (russhada цинги, malag. tsingy) — Madagaskardıń tawlı aymaqlarında jaylasqan hám keń maydanlarǵa sozılǵan, vertikal qırlı ushlarǵa iye "taslı toǵaylıqlar"dan ibarat dizbekler yamasa sol dizbeklerdiń bir shıńı. Bul ózine tán ekzotikalıq landshafttıń ayrıqsha túri álleqashan Madagaskar atawınıń belgili turistlik ornına aylanǵan bolıp, cingi hátte UNESCOnıń Jáhán miyrası obyektleri dizimine kirgizilgen.
Cingi tiykarınan atawdıń batıs jaǵasındaǵı Cingi-de-Bemaraxa qorıqxanası aymaǵında jaylasqan. Bul "taslı toǵaylıqlar"dıń bálentligi shama menen 70 metr, shıńları bolsa pıshaqtıń júzi sıyaqlı ótkir. Bunda ushqır qırlı taslar oǵada tıǵız jaylasqan bolıp, bul jerde hátte ósimlikler de kem ushıraydı: adamzat ushın bunday taw jınıslarına arnawlı úskenelersiz bekkem jarmasıp alıw derlik múmkin emes. Sonlıqtan cingi dizbekleri Madagaskar flora hám faunasınıń kóplegen endemikalıq túrleri ushın qolay jasaw jayı bolıp tabıladı. Bul jerlerde haywanlardan aq lemurlar hám ayırım jabayı quslar ushırasadı.
Etimologiya
Malagasi tilinde bul taslı landshaft tsingy dep ataladı. Qızıǵı sonda, negizi qaraqalpaqshaǵa "iyne" dep awdarmalanatuǵın bul sóz "taslı toǵaylıqlar"dıń hám pútkil dizbeklerine, hám ayırım alınǵan bir shıńına qarata isletiledi. Demek grammatikalıq jaqtan alıp qarasaq, "cingi" hám birlik hám kóplik sanlardı bildiredi. Solay etip cingi dizbeklerin qaraqalpaqshada "ayaq ushında juretuǵın jer" yamasa "jalań ayaq júriw imkansız jer" dep ańlatıw múmkin. Ayırım ilimpazlardıń shamalawınsha, jergilikli tildegi bul terminniń kelip shıǵıwı onomatopeyalıq tiykarǵa iye: vertikal ushqır qırlı "taslı toǵaylıqlar"ǵa samal kelip urılǵanda "cingi" sóziniń aytılıwı kibi dawıs shiǵadı eken.
Payda bolıw tariyxı
Qániygelerdiń pikirlerine qaraǵanda, bul taslı ushlar eki basqıshta qáliplesken. Dáslep bul aymaq dúnya okeanı astında jaylasqan bolıp, sol waqıtları cingilerdiń tiykarı, yaǵnıy tómengi bólegi payda bolǵan. Marjan rifleriniń qaldıǵı bolǵan bul suw astı maydanları millionlap jıllar dawamında ózinde kóp metrli porlı hám hákli shógindi kánlerin toplaǵan. Biraq cingilerdiń juwmaqlawshı qáliplesiwi qurǵaqlıqta, atawdıń bul bólegi geologiyalıq processler nátiyjesinde okean túbinen jer betine shıqqanınan keyin júz bergen. Ilimpazlardıń aytıwlarına qarasaq, cingilerdiń házirgi kóriniske keliwinde suw erroziyası sheshiwshi áhmiyetke iye bolsa da, samaldıń hám jawın suwınıń da orınları ayrıqsha. Porlı hám hákli jınıslar suw quramındaǵı ximiyalıq elementler tásirine hár túrli qarsılıq kórsetedi. Kúshli jawınlar nátiyjesinde turaqsız porlı shógindi jınısları erigen hám juwılıp ketken. Al ximiyalıq tárepten turaqlılaw hákli qatlamlar qalıp, shıńları ushqır taslı toǵaylardı payda etti. Sonı da aytıp ótiw kerek, bul jerler pútkilley jansız aymaq emes. Tómende, quyash nurı kirip barıwı múmkin bolǵan keń orınlarda, qus hám mayda haywanlarǵa jasaw imkanın beretuǵın azlı-kem terekler ósedi.
Cingi hám turizm
Cingi alaplarında hátte ayaq kiyimde háreket qılıw júdá qıyın bolıwına qaramay, sayaxatshılar, ásirese alpinizm ıshqıpazları ushın kútá súykimli jer sanaladı. Sonlıqtan Madagaskar húkimeti olardı nızamshılıq dárejesinde qorǵaydı. Mámlekettegi ayırım qorıqxanalar atamalarında da cingi sózi qosıp isletiledi: Cingi-de-Bemaraxa, Cingi-de-Namuruka. Sáykes ráwishte atawdıń batıs hám arqa-batıstaǵı bóleklerinde jaylasqan bul qorıqxanalardan tısqarı, cingi Madagaskardıń arqa tárepindegi Ankarana taw tutaslıǵı aymaǵında da gezlesedi.
Abdullaev Ramazan
Abdullayev Ramazan (1945. 11. 9, Baysın rayonı) — Ózbekstan Respublikası xalıq oqıtıwshısı (2004). Qarshi ped. institutın tamamlaǵan (1973). 1967-jıldan Baysın rayonındaǵı mekteplerde baslanǵısh klass oqıtıwshısı, mektep direktorı. Iskerligi dawamında óz jeke fondı esabınan 180 orınlı mektep imaratın qurıp paydalanıwǵa tapsırǵan.
Abdoulaye Wade
VAD (Uade) Abdullay (1926. 29. 5, Senegaliipg Sen-Lui sh.) -Senegal mámleket ǵayratkeri. Senegaldaǵı Sebikotan sh. chasida federal makgabni tamamlaǵan (1947). Fransiya daǵı Bechapson, Dijon, Grenobl universitetlerinde joqarı ǵa -lim alǵan. Ekonomika hám davlag huqıqı lri, 1955-57 jıllar Bechanzon advokatlar kollegiyasida asırǵan. 1960 -jıldan Dakar universitetide dotsent. 1967-jıldan Bostop (AQSH) universitetila tájiriybe asırǵan, keyin Fransiya odiy oqıw orınları -de, atap aytqanda Sorbonna universiteti oqıtıwshı, 1970-jıldan Dakar universitetinde fakultet dekanı, 1974-jıldan Senegal parlamenti lsputati, Senegal demokratiyalıq pargiyasi shólkemlestiriwshisi, Bas xatkeri, Xalıq aralıq Liberal partiya (Ullı Britaiiya, Lopdop) vitss-pre-chidenti. 1991-jıldap Senegal Respublikası mámleket vachiri, 1995-jıldan Senegal Respublikası prezidenti janında mámleket ministri, 2000-jıldap Senegal Respublikası prezidenti. Ekonomika hám huqıq bo'iicha bir qansha ilimiy dóretpeler avtorı.
Ariari
Ariari (malag. hám fran. ariari) — Madagaskar mámleketiniń pul birligi.
Fotosintez
Ósimliklerde quyash nurı tásirinde hám xlorofill dánesheleri qatnasında anorganikalıq zatlardan organikalıq zatlar payda bolıwı, hawaǵa kislorod bólinip shıǵıw procesi fotocintez delinedi. Fotocintez grekshe sóz bolıp — «fotos»— jaqtılıq hám «sintez» — qosıw, birlestiriw mánisin ańlatadı.
Ariari
Bir ariari 5 iraymbilanyaǵa (iraimbilanja) teń. Xalıqaralıq belgisi MGA. Madagaskardan tısqarı, Mavritaniyada da qollanıladı.
Madagaskarda ol 2005-jılı 1-yanvarda rásmiy túrde mámilege kiritilgen.
Túrkiya Bursları
Türkiye Bursları (Túrkiya Bursları, qaraqalpaqsha: Túrkiya Stipendiyası)
Túrkiya húkimeti tárepinen qarjılandırılǵan xalıqaralıq stipendiyalıq baǵdarlama. "Túrkiya Stipendiyası"nıń 28 mámlekette asossaciyası bar, solardıń ekewi Kosovada. Olardıń maqsetlerinen biri - eller arasındaǵı jaqınlıq.
Tariyxı
Birinshi ret 1992-jılı "Úlken studentlik joba" (Büyük Öğrenci Projesi) atı menen dúzildi. Onı dúziwden maqset 90-jılları ǵárezsizlik alǵan mámleketler menen doslıq qarım-qatnasta bolıw boldı. 2012-jılı Shet eldegi túrkler hám tuwısqan qáwimler ministrligi (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, YTB)ne berilgennen keyin "Túrkiya Stipendiyası" (Türkiye Bursları) dep ataldı. Pitkeriwshiler menen turaqlı qarım-qatnasta bolıw ushın 2017-jılı Túrkiya Pitkeriwshileri Baǵdarlaması (Türkiye Mezunlar Programı, TMB) dúzildi. 2022-jılı "Túrkiya Stipendiyası"na 171 elden talabanlar arza tapsıradı. 2022-jıldıń iyul ayınadaǵı maǵlıwmatlarǵa bola, usı baǵdarlama menen 145 mámleketten studentler oqıp atır.
Francuzlar
Francuzlar — Evropadaǵı Franciya mámleketiniń tiykarǵı xalqı.
Pop-Qosıqshı
Pop Qosıqshı — Qosıqtiń túri, oģan Pop-oyin, Pop-elektron, hám basqada túrleri kiredi. Pop qosıqtiń túri Úlli Britaniya elińde shiqqan.
Jesús Castillo
Jesús Abdallah Castillo Molina (İspansha: Jesús Abdallah Castillo Molina; 11-iyunında 2001) aldınǵı poziciyada oynaytuǵın Perudıń futbolshısı.
Eliud Kipchoge
Eliud Kipchoge (tuw. 5-noyabr, 1984) — keniyalıq jeńil atletikashı. 12-oktyabr 2019-jılda Avstriyanıń Vena qalasında bolıp ótken marafon jarısın 1 saat 59 minut 40 sekundta ju'wırıp ótken birinshi insan boldı hám Guinness rekordlar kitabına kirdi.
Qosıqlar túri
Qosıqlar túri — Genre, Жанр dep ataladi.
Zatlar almasıwı
Ósimlik toqımalarında ótetuǵın zat hám energiyanıń bunday ózgerisi zatlar almasıwı delinedi. Zatlardıń almasıwı barlıq tiri organizmler sıyaqlı ósimliklerdiń de áhmiyetli qásiyetlerinen biri esaplanadı.
Frank tili
Lingva franka insaniyat tariyxı dawamında, geyde kommerciya maqsetlerinde ("sawda tilleri" dep ataladı) payda bolǵan, lekin tiykarınan diniy, diplomatiyalıq hám materiallıq sebeplerge kóre, olar túrli tillerde sóylesiwshi ilimpazlar ortasında bilimlerdi uzatıw quralı retinde de háreket etken. "Lingva franka" termini óz atın Jer Orta teńizi lingva frankasınan aladı. Lingva frankanıń kishi túri dúnyada sóylesiletuǵın hám uyreniletuǵın xalıqaralıq til bolıp tabıladı.
Buston (deha, n. Fayzobod)
Bostan (Бӯстон) — Fayzabad rayonı, Bostan qalasına qaraslı qalanıń bir bólegi. Dahadan qala orayına shekem 15 km, rayon orayına 15 km.
Xalqı
Xalqı — 2037 adam.
Tamır nartları
Qaraqat, terek, shipovnik, shiye, boyan, jantaq sıyaqlı ósimliklerdiń tamırındaǵı búrtiklerden jańa nartlar payda boladı. Bul nartlar tamır nartları delinedi.
Vegetativ kóbeyiw
Ósimliklerdiń tamır, tamırpaqal, túynek, piyazbas, nart hám japıraqtan kóbeyiwine vegetativ kóbeyiw delinedi.
Ozodbek Akbarov
Akbarov Ozodbek (1946. 19. 4, Chımkent wálayatı) — Ózbekstan Respublikası xalıq oqıtıwshısı (1994). Tashkent shet tiller ped. institutın tamamlaǵan (1970). 1972-jıldan Tashkenttegi Hamza atındaǵı bilim jurtı(keyinirek kásip-óner kolledji)nda oqıtıwshı, oqıw bólimi basqarıwshısı, direktor orınbasarı, 1979—2004-jıllarda direktor.
Los Angeles
Los Anjeles (Los Anjelos) (inglisshe Los Angeles, ispansha Los Ángeles, sonıń menen birge,-{L. A. }- hám -{City of Angels}-— Perishteler qalası atları menen belgili) — Tınısh okeanı boyında jaylasqan AQShtıń Kaliforniya shtatındaǵı qala. Shtattıń xalıq sanı boyınsha eń iri qalası, mámlekette bolsa ekinshi (2022-jıl jaǵdayına kóre xalıq sanı 12 mln 488 mıń adamdı quradı . Los Anjelesta jasawshılar „Angelenos“ dep ataladı.
Los-Anjeles — AQShtıń qubla-batıs bólegindegi qala, Kaliforniya shtatında jaylasqan. Xalqı 12 mln.nan artıq (2022-jıl jaǵdayına kóre) adam (2000, qala átirapı menen 7 mln.nan artıq). Arqaden qubla tárepke 80 km ǵa sozılǵan.
Jumısshı til
Jumısshı til yaki proсessual til, ofis tili (( рабо́чий язы́к, working language) — milliy dárejeden joqarı bolǵan jámiyetlerde yaǵnıy xalıqaralıq kompaniyalar, yamasa basqa uyım hám shólkemlerde tiykarǵı baylanıs quralı retinde ayrıqsha huqıqıy mártebege iye bolǵan til. Bul, birinshi náwbette, kúndelikli jazısıwlar hám sáwbetler tili bolıp tabıladı, sebebi xalıqaralıq shólkemler ádette túrli tillerge iye bolǵan aǵzalarǵa iye.
Kópshilik xalıqaralıq shólkemler óz uyımları ushın jumısshı tillerge iye. Arnawlı bir shólkem ushın jumısshı til birwaqıttıń ózinde rásmiy til bolıwı da yamasa bolmawı da múmkin.
Auditoriya
Auditoriya sózi latın tilindegi "auditorium" sózinen alınǵan bolıp, tıńlaw ushın orın degen mánisti ańlatadı. Termin orın mánisin ańlatıwı menen birge sol orındaǵı tıńlawshılardı da bildiredi. Búgingi kúnge shekem bir qatar ilimpazlar ǴXQ auditoriyasına túsinik berip, izertlew jumısların alıp barǵan. Ilimpaz Sh.Chjan auditoriya haqqında bılay dep jazadı: "Auditoriya - informaciya, qızıǵıwshılıqlar (olardıń sociallıq kelip shıǵıwına baylanıslı), sonday-aq, forma, usıl hám usı talaplardı qanaatlandıratuǵın kanallarǵa bolǵan ulıwmalıq talap tiykarında júzege kelgen turaqlı adamlar toparı. ǴXQ - informaciya dáregi bolsa, olardıń auditoriyası - sol informaciyanı qabıl etiwshi tárep yamasa informaciya subektiniń háreket obekti.
Jumısshı til
Birlesken Milletler Shólkeminiń jumısshı tilleri
Dáslep, inglis hám francuz tilleri BMShda jumısshı tiller edi. Keyinirek Bas Assambleya hámde Ekonomikalıq hám Sociallıq Keńeste jumısshı tiller retinde arab tili, qıtay, rus hám ispan tilleri qosıldı. Házirde arab, qıtay, inglis, francuz, rus hám ispan tilleri Qawipsizlik Keńesiniń jumısshı tilleri esaplanadı.
Romandiya
Romandiya yamasa Franсuz Shveycariyası, sonıń menen birge, Roman Shveycariyası (francuzcha Suisse romande, Romandie;) — Shveycariyanıń batıs bóleginde jaylasqan francuz tilinde sóylesiwshi bólegi bolıp tabıladı. Geografiyalıq tárepten mámlekettiń Jeneva, Vo, Nyovshatel hám Yura kantonların; sonıń menen birge, Bern, Vale hám Fribur kantonlarınıń francuz tilinde sóylesiwshi bólimlerin óz ishine aladı. Romandiyada bir yarım million kisi yamasa Shveycariya xalqınıń 20 procenti jasaydı.
Sabıw
Sabıw degende, bir ósimliktiń belgili bir bólimin ekinshi ósimlikke hár qıylı usıllar menen ornatıw túsiniledi. Sabıwdıń júdá kóp usılları (búrtik, sına sabıw) bar.
Superkontinent
Superkontinent — uzaq ótmishte bolǵan, planetamızdıń barlıq yamasa derlik barlıq kontinentleri qabıǵın óz ishine alǵan úlken kontinent. Solay etip, Jerde superkontinent ámelde bolǵan dáwirde jerdiń úlken bólegi ıqlımlıq processlerge hám turmıstıń rawajlanıwına tásir etiwshi úzliksiz dizbekke birlesken bolǵan.
Kerder
<mapframe latitude="42.7126" longitude="59.4311" zoom="14" width="400" height="300" align="right" />
VI ásir aqırı – VII ásir baslarında Ámiwdáryanıń Aral boyı deltasında óz teńgelerin shıǵarıwı, ózine tán gúlal ıdısları hám jańasha jobadaǵı qurılısları menen ózgeshelenetugın Kerder mádeniyatı júzege keldi. Onıń orayı bolǵan Kerder qalası házirgi Nókis rayonındaǵı Haywan qalanıń ornında jaylasqan.
Alimova
Alimova Habiba Tursunovna (1942.23.2, Tashkent qalası) -Ózbekstan Respublikası xalıq oqıtıwshısı (2002). Tashkent Mámleketlik Universitetin tamamlaǵan (1967). 1962-jıldan Mırza Uluǵbek rayonındaǵı 171-, 1973-jıldan 241-mektepte baslawısh klass oqıtıwshısı.
Douglas Fairbanks
Douglas Elton Feirbanks Sr (aytılıwı: „Duglas Elton Feirbanks“, 1883-jıl 23-may — 1939-jıl 12-dekabr) amerikalı aktyor, ssenariynavis, rejissyor hám prodyuser edi. Ol „The Thief of Bagdad“, „Robin Hood“ hám „The Mark of Zorro“ sıyaqlı dawıssız filmlerdegi shaw-shuwlı roli menen ataqlı bolǵan, biraq karerasınıń dáslepki bólegin komediyalarda baslaǵan.
Jaslıǵı
Feirbanks Kolorado shtatı nıń Denver qalasında Duglas Elton Thomas Ullman (óz yadnamalarında kishi Duglas Fairbanks tárepinen „Ulman“ dep jazılǵan) tuwılǵan. Onıń ata-anası Hezekiah Charles Ullman hám Ella Adelaida (niyasi Marsh) edi. Onıń eki ógey áǵa-inisi: kishi John Feirbanks hám Norris Wilcox hám ájaǵası Robert Payne Ullman bar.
Ákesi Charles atı menen belgili, Pensilvaniya shtatınıń Berrisburg qalasında tuwılǵan hám Uilyamsportta ósken. Fairbanks altı ul hám tórt qızdan ibarat evrey shańaraqta tórtinshi perzent edi. Charlestiń ata-anası Lazar Ullman hám Lidia Abrahams 1830-jılda Germaniya nıń Baden qalasınan AQSh qa kóship kelgen. 17 jasında Charles Filadelfiya da kishi baspa biznesin basladı. Eki jıl ótkennen, ol huqıqtanıwdı úyreniw ushın Nyu-York qa barǵan.
Karyerası
nobaý|Fairbanks Broadway óndirisinde Tań qalǵan finans jaǵdayı, 1905-jıl Douglas Fairbanks Denver sahnasında háweskerler teatrında, Elitch teatrında jazǵı spektaklde hám Denverde jaslar ushın aktyorlıq mektebin basqargǵan Margaret Fealy qáwenderligindegi basqa spektakllerde aktyorlıq iskerligin erte baslaǵan. Ol Denver Shıǵıs orta mektepte oqıǵan hám mektep pianinosınıń sımların keskenligi ushın quwılǵan.
Fairbanks 1899-jıldıń báhárinde, 15 jasında mektepti tárk etedi .Ol Kolorado kánler mektebi hám Garvard universiteti nde oqıǵanlıǵın túrlishe tariyplegen, biraq eki táriyp te tuwrı emes. Ol Frederick Wardeniń aktyorlıq truppası menen birge barıp, 1899-jıl sentyabrde mámleket gastrolların basladı. Warde menen eki máwsim dawamında gastrollarda bolıp, óz-ara rolde, hám aktyor, hám topardaǵı ekinshi jılında sahna menejeri járdemshisi retinde islegen.
Ólimi
1939-jıl 12-dekabrde Fairbanks júrek xurujiga dus keldi. Ol sol kúni Santa Monikadaǵı úyinde 56 jasında dúnyadan ótti. Xabarlarǵa kóre, onıń sońǵı sózleri: „Men heshqashan ózimdi jaqsı sezbegenmen“. Onıń jerlew máresimi Glendeyldegi Forest Lawn memorial parkı áwliyesindegi Wee Kirk o' Heather shirkewinde bolıp ótti, ol jerde Ullı maqbaradaǵı tutqınǵa qoyıldı.
BotFather
BotFather – basqa telegram botların dizimnen ótkeriw, sazlaw hám basqarıw ushın eń qolaylı usıl bolıp, onıń menen islesiw ápiwayı hám ózine jarasa kónlikpelerdi talap etpeydi. BotFather de sheksiz kóp jańa botlardı dizimnen ótkeriwi múmkin.
Roman Golovchenko
Ilgeri ol Belorussiya Mámleket áskeriy-sanaat komiteti baslıǵı (2018-2020) hám Belorussiya nıń Birlesken Arab Ámirliklerinde ayrıqsha hám tolıq huqıqlı elshisi bolıp islegen (2013-2018).
Ómiri
1973-jıl 10-avgustta Minsk wálayatınıń Jodino qalasında tuwılǵan, shańaraqta bir bala edi. Atası — Aleksandr Nikolaevich, Belorussiya Politexnika Institutın tamamlaǵan, MTZ dizayn byurosında injener bolıp islegen. 1983-jılǵa shekem Jodinoda jasap, 1-orta mektepte oqıǵan.
1983-jılda ol ata-anası menen Minskke kóship ótti hám ol jerde orta mektepti tamamladı.
1996-jılda Rossiya Federaciyası Sırtqı isler ministrligi Moskva mámleketlik xalıqaralıq múnásibetler institutın xalıqaralıq múnásibetler qánigeligi boyınsha, 2003-jılda Belorus Respublikası Prezidenti janındaǵı Basqarıw akademiyasınıń ekonomika hám sırtqı ekonomikalıq iskerlikti basqarıw qánigeligi boyınsha tamamlaǵan.