cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci su'wretshiliktin' jan'a stilin jaratqan. Onın' da'wirinin' su'wretshileri a'dette su'wrettin' artqı ko'rinisi sıpatında aq ren'nen paydalang'an. Bul tiykarg'ı obektte u'sh o'lshemli effekt payda eter edi. Ol, sonın' menen birge, ko'p sayalı bolg'an qaran'g'ı stilde su'wretler do'retiwi menen belgili bolg'an.
Leonardo da Vinci joqarı Renessans da'wiri su'wretshilerinin biri bolg'an. Onın' realistlik suwretlerge qızıg'ıwshılıg'ı u'lken bolg'anı sonshelli, ol adam denesi qalay islep turg'anlıg'ın ko'riw ushın deneni jarıp ko'rgen.
Qosımsha mag'lıwmat
To'mendegi Renessans dawirinin' su'wretshilerinin' da Vinci menen baylanısı bolg'an:
1984
1984 jıl — XX asirdin' bir jıllı.
Bavariya
Bavariya (nemis. Bayern) — Germaniya Federativ Respublikasının' (GFR) qublasında ha'm qubla-shıg'ıs bo'leginde jaylasqan jerlerinen biri. Ol tutqan maydanı boyınsha GFR-din' dizimindegi en' u'lken jer bolıp esaplanadı.
Administrativ bo'liniwi: jeti sanlı administrativ okrugqa — Jokarg'ı Frankoniya, Worta Frankoniya, to'mengi Frankoniya, joqarg'ı Pfals, to'mengi Bavariya, joqarg'ı Bavariya, shvabiya. Paytaxtı — Myunxen qalası. Xalqının' quramın ko'binshe to'rt millet quraydı — bavarlar, frankonlar, shvablar ha'm sudet nemislerı.
Maydanı 70,6 mın' km2. Xalqı 14,5 mln. adam (1991). Bul jerde Alp tawlarının' en' ba'lent jeri Sugchpitsse 2963 m-ge jetedi. Yanvardın' ortasha temperaturası 0 °C,—3 °C, iyuldiki +15 °C, +29 °C. Jıl dawamında 935 mm jawın jawadı.. Bavariyanın' terretoriyasının' 1/3 bo'legi tog'aydan ibarat, taw jaylawlıqlarının' en'-ko'p bo'legi sol jerde jaylasqan. Ullı da'rya Dunay ha'm sol jerden ag'ıp o'tedi. Bavariya GFR-din' industriyal-agrar jeri. Sanaatdın' mashın qurılısı, elektrotexnika, toqımashılıq, azıq-awqat, neft qaytadan islew sanaatları rawajlang'an. Awıl xojalıg'ında da'nli eginler, qant, kartoshka ha'm basqa eginler egiledi. Mayn da'ryasının' boylarında ju'zimshilik penen ha'm shug'ılanıladı. Temir jollarının' ko'bisi elektrifikatsiyalastırılg'an. Dunay ha'm Mayn da'ryalarında ag'ım ku'shli ag'adı. Bavariyada 3 u'niversitet bar.
Qalila hám Dimna
Hind xalıqlarınıń ájayip jazba estelikleriniń biri Qalila hám Dimna. Shıǵıstı izertlewshi alımlardıń pikirinshe bul dóretpe III-IV ásirlerde dúnyaǵa kelgen. Hind húkimdarı Dábshalimge Beydabo degen filosof jazıp tapsırǵan qusaydı. Maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, bul tımsal janrında jazılǵan bolıp "Qalila hám Dimna" degen sózler hind tilinen erkek jınıslı shaǵal hám nashar jınıslı shaǵallardıń atların bildiredi. Kitaptıń avtorı Beydabo bul dóretpesi tuwralı mınaday dep jazıptı: "Bul kitaptı haywanlar menen quslar tuwralı jazdım… Insannıń haywanlardan joqarı uslaytuǵın tórt nársesi bar: Danıshpanlıq, Aqıl, Qanaat, Ádalat."
Hind húkimranları bul kitaptı "Danalıqtıń gilti" dep bahalaptı hám basqa mámleketlerge, kópshilikke taralıwına tıyım salınıptı. Iran patshası Ániwshırwan Ádil Qısraw bul kitaptı qolǵa túsiriwge hám onıń mazmunın biliwge oǵada qızıǵıptı. Oǵan múmkinshilik bolmaǵanlıqtan iranlı danıshpan Barzuyanı sol kitaptı kóshirip jazıp alıwǵa qupıya túrde Hindstanǵa jumsaptı. Barzum júdá kóp qıyınshılıqlardan soń bir hind dostınıń járdemi menen hind patshasınıń saray kitapxanasına kiriw múmkinshigine iye bolıptı. Ólim menen ómirdiń arasında jasaǵan ol birneshe jılda "Qalila hám Dimna"nı kóshirip alıw baxtına miyasar bolıptı.
Hind tilinde jazılǵan bul kitap soń parsı tiline awdarılǵan. "Qalila hám Dimna" túrkiy tillerge, sonıń ishinde ózbek, ázerbayjan hám qazaq tillerine bir neshe ret awdarılıp, baspadan shıqqan. "Qalila hám Dimna" 1991-jılı qaraqalpaq tilinde de basıldı. Kitaptı Qallıbek Ismaylov qaraqalpaqshalaǵan.
Kitapta insan turmısınıń túrli qatlamlarına maǵana-mánis beriwge siltewshi mazmundaǵı hikayatlar (qısqasha gúrrińler) kóp. Olardıń kópshiligi erteklik sıpatqa iye. Waqıyalardıń barlıǵınıń derlik personajları haywanlar hám quslar. Hádiyselerde sol personajlardıń tili menen bayan etiledi.
Máselen, Torǵay hám Pil tuwralı hikayatta dúnyadaǵı eń kúshsizlik-menmen bolıw, al eń kúshli nárse awızbirshilik, degen mazmundı kórkem bayanlaydı. Bul hikayatta jazılıwınsha haywanlar patshası Pil hesh kimdi kózge ilmeydi. Uya qurıp,ósip-óniwdi maqset etken bir torǵaydan máyeklerin basıp sındırıp kete beripti. Torǵaydıń jalınıshlarına sirá dá qulaq asbaptı. "Men patsha bolǵanlıqtan anaw-mınaw mayda-shúydege itibar bermeymen" deydi eken ol. Patsha Pildiń bul menmenligine qáhárlengen quslar awızbirshilikli túrde oǵan hújim etip eki kózin aǵızıp túsiripti. Buǵan ǵázeplengen Pil pútkil toǵaydı oyran qıla baslaptı, tereklerdi túp-tamırınan qoparıp búldiripti. Quslarǵa qurbaqalar járdem beripti. Sharpan hám shóller soqır Pil "Ol jerge suw bar shıǵar" dep juwırıp barıp, tereń qándekke jıǵılıp ólipti.
Úsh balıq tuwralı hikayatta bolsa, aqıl hám shıdamlılıq átiyjesinde balıqshılılardıń jılımınan qalay aman qalǵanlıǵı sóz etiledi.
Tasbaqa hám shayannıń doslıǵı, Pal satatuǵın sawdager hám onıń dárwish qońsısı tuwralı hikayatlarda da insannan ómirinde, turmısında ushırasıp turatuǵın waqıyalar gúrriń etiledi.
"Qalila hám Dimna" daǵı hikayatlarda sóz etiliwshi kóp ǵana waqıyalar arab hám parsı, túrkiy xalıqlarınıń, sonday-aq, qaraqalpaq xalqınıń awızeki ádebiyatındaǵı erteklerdegi syujetlerdi eske saladı.
1997
1997 jıl — 20 asirdin' bir jıllı.
Mámleketlik shegaralardı ózgertiw
Mámleketlik aymaqtın' shetleri jer maydanı kibi shegaralar menen belgilenedi. Usı shegaralar mámleket aymag'ın qon'sı mámleketler aymag'ı yaki onı aymag'ına tiyisli bolmag'an aymaqlardan ajıratıp turadı. Mámlekettin' xalıqaralıq shegaraları dep atalatug'ın bunday shegaralar xalıqaralıq ta'n alıng'an ha'm xalıqaralıq belgilengen bolıwı lazım.
Xalıqaralıq ta'n alıng'an mámleketleraralıq shegaralar o'tkiziliwi qon'sı mámleketler menen kelisilgen shegaralar bolıp tabıladı. Mámlekettin' xalıqaralıq ta'n alıng'an ha'm belgilengen shegaraları onın' aymag'ın mámleketlik aymaq esaplanbag'an aymaqtan da ajıratıp turadı (a'dette bul aymaqlıq ten'izdin' sırtqı shegaraları esaplanadı). Usı shegarlar usı mámleket ta'repinen demilitatsiyalang'an ha'm shegara sızıqlarının' o'tkiziliwi basqa mámleketler ta'repinen ashıq yaki u'ndemey ta'n alıng'an boladı, sebebi bul belgilengen xalıqaralıq-huqıqıy talaplarg'a juwap beredi.
Eger mámleketler arasındag'ı shegara da'rya shegarası bolsa ha'm onda keme qatnawı a'melge asırılsa, shegara sızıqları talvega boyınsha o'tkiziledi, da'ryanın' en' teren' bo'leginen yaki bas farvarterdin' ortasınan, basqa jag'dayda da'ryanın' ortasınan belgilenedi. Ulıwma alg'anda qon'sı mámleketlerdin' o'z-ara kelisiwine muwapıq basqasha ta'rtipte de bolıwı mu'mkin.
Da'rya shegaralarının' huqıqıy ta'rtibi ha'm ma'pli mámleketler ta'repinen o'z-ara kelisiwi tiykarında belgileniwi mu'mkin.
Ha'zirgi xalıqaralıq huqıqqa muwapıq shegaralardı eki tiykarg'a bola:
Mámleketlik shegara
Mámleketlik shegaralardın' tiykarg'ı wazıypası mámleketlik aymaq ko'lemin belgilewden ibarat. Mámleketlik shegara belgili sızıq ha'm usı sızıq arqalı o'tken vertikal tegislik bolıp tabıladı.
Mámleket aymag'ı qurg'aqlıq, suw ha'm hawa shegaraları kibi tu'rlerden ibarat.
Qurg'aqlıqtag'ı shegaralar qon'sı mámleketler menen sha'rtnama tiykarında ornatıladı. A'dette usı shegaralardın' relefi (tawlar, da'ryalar ha'm basqa arnawlı belgilerdi) esapqa alg'an halda o'tkiziledi ha'm orfografiyalıq shegaralar dep ataladı. Ayrım shegaralar eki noqattı bir-birine baylanıstırıp, tuwrı sızıq arqalı (geometriyalıq shegaralar), sonday-aq, meredian yaki paralellar arqalı (astronomiyalıq shegaralar)da o'tkiziledi.
Suw shegaraları da'rya, ko'l, ten'iz ha'm basqa suw hawızları arqalı o'tetug'ın shegara tu'rlerine bo'linedi. Da'ryalarda shegaralar qurg'aqlıq boyı mámleketlerinin' o'z-ara kelisiwi tiykarında ornatıladı: keme qatnaytug'ın da'ryalarda talvega boylap (da'ryanın' en' teren' jeri arqalı) yaki bas farvater (keme jolı) ortasınan, keme qatnamaytug'ın da'ryalarda da'rya ortasınan, ko'llerde ha'm basqa suw hawızlarında mámleket shegarası arqalı bir-birine baylanıstırıw menen ornatıladı.
Mámleket hawa maydanının' ha'm biyiklik shegaraları mámleket aymag'ının' hawa shegaraları esaplanadı. Mámleketlik shegaralardın' qurg'aqlıq ha'm suw sızıqları boyınsha o'tetug'ın vertikal tegislik hawa maydanının' en shegaraların quraydı.
Ha'zirgi da'wirde mámlekettin' qurg'aqlıq ha'm ten'iz shegaraları qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq shegaralas mámleketler arasında du'ziletug'ın sha'rtnamalar tiykarında ornatıladı.
Qurg'aqlıq shegaraları sızıqlarının' o'tkiziliwi xalıqaralıq sha'rtnamada izbe-iz ko'rsetiledi ha'm kartag'a tu'siriledi. Mámleketlik shegaralardı sha'rtnama tiykarında bunday anıqlaw protsessi delimitatsiya dep ataladı. Qurg'aqlıq shegaraları sızıqların anıqlaw ushın shegaralas mámleketler qospa komissiya du'zedi. Usı komissiya orınlarda shegara sızıqların arnawlı shegara belgilerin (demarkatsiya) ornatıw arqalı belgileydi.
Qon'sı mámleketler shegaralar qol qatılmaslıg'ın ta'miyinlew ushın sha'rtnama ta'rtibinde o'z-ara shegaralardın' ma'lim ta'rtibin belgileydi. Usı sha'rtnama ta'replerge shegara sızıqların lazım ta'rtipte saqlap turıw boyınsha huqıq ha'm minnetler ju'kleydi ha'm, sonday-aq, onı kesip o'tiwdin' tiyisli ta'rtibin belgileydi. Shegaralar ta'rtibin belgilew haqqındag'ı sha'rtnamalar, a'dette, orınlarda shegara sızıqlarının' kelip shıg'ıwı ha'm olardı belgilew, shegara belgilerin saqlap turıw, shegaralardı tekseriw boyınsha qosımsha komissiyalar haqqındag'ı, shegara suwlarınan, shegaralardı kesip o'tiwshi temir jol ha'm avtomobil jollarınan paydalanıw ta'rtibi, sonday-aq, aw, tog'ay ha'm awıl xojalıg'ı ja'ne mámleketlik shegaralarına jaqın jerlerde taw islerin iske asırıw haqqındag'ı qag'ıydalardı o'z ishine aladı. Ha'r qıylı shegara dawların o'z waqtında ta'repler kelisimi tiykarında sheshiw u'lken a'hmiyetke iye. Xalıqaralıq huqıqta qa'liplesken ta'jiriybege muwapıq, usı dawlardı ta'rtipke salıw maqsetinde shegara komissiyaları institutı du'zilgen.
Frédéric Chopin
thumb|right|Fryderyk Franciszek Chopin 1849 Fryderyk Franciszek Chopin (Frederik Shopen; 1 mart, 1810 - 17 oktyabr, 1849), polshalı kompozitor ha'm pianist, uzaq waqıt Franciyada jasag'an (Frédéric François Chopin). Fortepiano ushun ko'plegen do’rеtpеler avtorı.
Qabusnama
Qabusnama parsı-ta'jik tilinde jazılg'an Shıg'ıstın' ullı didaktikalıq shıg'armalarınan esaplanıp, XI a'sirde xatqa tu'sken. Kitaptın' avtorı Unsurul-Maomiy Qa'yqawıs Kaspiy ten'izinin tu'slik jag'alarında jasawshı qabilalardan bolıp, ilimdi teren' iyelegen o'z zamanının' belgili patshalarınan boldı. Ol ma'mleketti ilim tiykarında basqarıwdı qa'legen, adamlar arasındag'ı qarım-qatnas, a'dep-ikramlılıqqa u'lken ma'ni beretug'ın adam edi. Sonın' ushın da ol turmıstan alg'an o'z ta'jiriybelerin balasına da u'yretiwdi maqul ko'rgen. Sol tiykarda o'z balasına wa'siyatnama tiykarında bir kitap jazıp qaldırıwdı maqset etken. Biraq. bul kitaptı tek bir patshanın'o'z balasına jazg'an wa'siyatnaması sıpatında qarap bolmaydı. Sebebi kitap Orta a'sirdegi estetikadıq taliymatlardı tolıq o'z ishine alg'an.
Son'ın ala bul kitap u'lken dan'qqa iye bolıp du'nyanın' ko'p g'ana tillerine awdarıldı. Qa'llibek İsmayılov awdarmasındag'ı "Qabusnama" 1987, 1991-jıllarda eki ma'rtebe qaraqalpaq tilinde baspadan shıqtı.
Bul kitap negizinen didaktikalıq tiykarda jazılg'an bolıp adam balasının' turmısta tutatug'ın ornı bilim iyelew, dos tan'law, o'zinin' baxtı ha'm qa'dir qımbatı jolındag'ı gu'resleri haqqında so'z etedi. Sonın' ushın da avtor bul joldın' tiykarg'ı tu'yinleri ta'rbiyag'a baylanıslı dep biledi. Qırıq to'rt baptan ibarat bolg'an bul kitaptın' ha'r bir babında adamzat ta'rbiyasının' en' a'hmiyetli ma'seleleri sheshilip baradı. Sonlıqtanda bul baplardın' ha'mmesi de wa'siyat tu'rinde jazılg'an. Ma'selen: "Ata-ananı hu'rmetlew haqqında", "O'nerdin' artıqmashılıg'ı", "Sheshenliktin' a'hmiyeti", "G'arrılıq ha'm jigitlik", "Sharap ishiw yaki ishpeslik qag'ıydaları", "Miyman ku'tiw", "Ishqı muhabbat haqqında", "Monshag'a tu'siw", "Uyqılaw", “Du'nya-mal jıynaw", "Perzentti ta'rbiyalaw", "Dos tan'law", "İlim iyelew", "Shayırlıq penen shug'ıllanıw", "Xızmetkerlik" ha'm tag'ı basqalar.
Avtor haqıyqıy adamlarda u'sh tu'rli belginin' saqlanıwın qa'leydi: Mine usı u'sh tu'rli belgi haqıyqıy insanlarda saqlanıwı kerek.
Qa'yqawıstın' pikiri boyınsha "Jomartlıq" - degen kezsiz saqıylıq emes. Ba'lki bunın'da o'z aldına qoyg'an ma'qsetleri bar. Sonın' ushında ol jomartlıqtın o'zinde u'sh toparg'a bo'lip qaraydı.
Sonın' menen birlikte "Qabusnama" avtorı ha'r bir topardın' minez-qulqın, olardın' ja'miyette tutqan orınlarında belgilep o'tedi. "Adamlardın' ko'pshiligine jomartlıq penen hayyarlıq ta'n na'rse. Bul o'nerlerde batırlıq, ma'rtlik, sabır-qanaat, wa'de-opag'a qılap etpew, sap ju'reklilik, haqıyqatlıq ba'ri aralasıp ju'redi. Ja'ne de aytaman, qulg'a, gedeyge azap bermew kerek. A'zzilerge ma'det berip, olardı qollap quwatla. Jaqsılardı jamanlardın' azaplanıwınan qorg'aw kerek. A'y balam, a'mel adamlarının' ha'reketi hayyarlıqqa jaqın keledi. Sebebi a'meldin' o'zi de hayyarlıq penen jetilisip baradı. Biraq ken'peyillik, miyman-doslıq, saqıylıq, tuwrılıq, haqıyqat izlewshilik, tazalıq, jaqsı qurallanıw a'mel adamları ushın ta'ndur."
Sonın' ushında Qa'yqawıs aqıllılıqqa u'lken itibar beredi. Ol aqıldın' o'zinde ekige bo'lip qaraydı.
Qa'yqawıs bul kitapta ko'birek ta'rbiya haqqında aytadı. Onın' pikirinshe adamdı ko'birek ta'rbiyalaytug'ın na'rse turmıs. Turmıstın' ta'rbiyası ha'r qanday dana mug'allimnen de ku'shli. Bul haqqında avtor to'mendegishe aytadı : "Eger adamdı turmıs ustazı dana etpese, hesh qanday dana og'an aqıllı so'z u'yretiw ushın a'were bolmasın. O'ytkeni miyneti zayag'a ketedi" - deydi.
Biraq adam parasatlı, hikmetli so'zlerdi tın'lawdan jalıqpawı kerek. Sebebi adam eki tu'rli boladı. Birewi - u'yretiwshi. Ekinshisi - u'yreniwshi. "Tın'lay-tınlay dana bolarsan'" - degen so'zler sonnan qalg'an. Qulag'ın'a qonımsız biyhuwda so'zlerdi esitiwden qash. Biraq hikmetli so'zlerdi u'yreniwden jalıqpa. "Anadan tuwılg'an na'resteni jer astında saqlap, su't berip, sol jayda o'sirse, anası og'an hesh-qanday so'ylemese, adam so'zin esitpese, ol bala u'lkeygennen keyin saqaw boladı. Sonın' ushında so'z bala ushın jaslıg'ınan joldas bolıwı kerek".
Avtordın' aytıwınsha jaqsı so'z ta'rbiyanın' tiykarg'ı quralı. So'zdin' ma'nisli qollanıwı adam xarakterinde tiykarg'ı jolg'a salıp jiberedi. Bunnan tısqarı ol: "Adam balası o'mirinshe ta'rbiyalanıp barıwı kerek. Jaman adam joq, jaman ta'rbiyalanıw bar" - degen sheshimge keledi.
Qullası, Qa'yqawıstın' bul shıg'arması Shıg'ıs pedagogikasının' en' bir xarakterli kitaplarınan esaplanadı. Sonın' ushında bul kitap orta mekteplerde pa'n sıpatında oqıtıladı.
Paragvay
Paragvay — Qubla Amerika kontinentinde jaylasqan mámleket. Paytaxtı - Asunson qalası. Xalqı 5,5 mln. adam átirapında bolıp, 95 % paragvaylılar metisler. Mámlekettiń batıs tárepinde indeecler (tupi-guarani, samuko) jasaydı.
Rásmiy tilleri ispan hám guarani.
Paragvay Qubla Amerika materiginiń orayında jaylasqan. Arqa hám arqa-batısta Boliviya menen, arqa hám arqa-shıǵısta Braziliya menen, qublada Argentina menen shegaralasadı.
Mámlekettiń pul birligi Paragvay guaranisi (1 guarani = 100 sentimos).
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes Saavedra (aytılıwı: Migel de Servantes, 29-Sentyabr 1547–23-Aprel 1616) İspaniyalıq roman jazıwshısı, shayır ha'm dramaturg. Onın' ataqlı Don Quixote shıg'arması ko'pshilik ta'repinen en' birinshi ha'zirgi zaman romanı dep ha'mde bul tarawdag'ı en' jaqsı jazılg'an shıg'armalardan esaplanadı. Onın' İspan tiline o'tkizgen ta'siri sonshelli edi, İspan tilin ko'binese la lengua de Cervantes dep aytar edi, yag'nıy ispanshada bul Cervantes tili degendi an'latadı. Adamlar onı El Príncipe de los Ingenios – Aqıllılardın' xanzadası depte shaqırg'an.
Isfana
İsfana (Исфана; Исфана) — Qırg'ızıstannın' Botken wa'layatı batıs ta'repinde jaylasqan qala. İsfana Ferg'ana alabının' batıs ta'repinde, u'sh ta'repten Tájikstan menen shegaralas. Xalqı sanı 28,085.
Bratislava
Bratislava — Slovakiya Respublikasınıń paytaxtı, Avstriya hám Vengriya shegarasına jaqın jaylasqan. Mámlekettiń iri ekonomikalıq hám mádeniy orayı. Xalqı sanı 452 mıń adam (1997). B. 10-a. baslarında Ullı Moraviya knyazlıǵındaǵı qala spatında tilge alınadı. Bul knyazlıqdı vengerler jáksan etkenen soń (907), B. Pojon atı menen Vengriyaǵa qosıldı. Worta asirlerde bolsa nemisler qolına ótip, Presburg dep atalǵan. 1536 jılda gabsburglardıń Vengriyadaǵı orayına aylandı. 1541—1784 jıllarda B. Vengriya patshallıǵı paytaxtı. XVIII ásir aqırınan Slovakiya milliy azatlıq háreketleri orayı bolǵan. 1918-jılda Chexoslovakiya dúzilgennen soń, Slovakiya Respublikasınıń, 1992-jıldan ǵárezsiz Slovakiya Respublikası paytaxtı.
Maǵlıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları
Maǵlıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları (MBBS) - maǵlıwmatlar bazasın dúziw, olarǵa qosımsha maǵlıwmatlardı kiritiw hám bir maǵlıwmatlar bazasınan paydalanıw ushın ayrıqsha maǵlıwmatlar bazalar menen isleytuǵın programmalar zárúr boladı.
Bunday programmalar jıyındısı maǵlıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları (MBBS) dep aytıladı. Basqasha aytqanda, MBBS - bul kóp paydalanıwshılar tárepinen maǵlıwmatlar bazasın jaratıw, oǵan qosımsha maǵlıwmatlardı kiritiw hám maǵlıwmatlar bazasın birgelikte isletiw ushın zárúr bolǵan programmalar jıyındısı boladı. MBBS nıń tiykarǵı quramınıń bir bólegi - maǵlıwmatlar bolsa, basqa bólegi - paydalanıwshılar boladı. Bulardan basqa hardware - texnikalıq hám software - programmalıq támiyinlew MBBS nıń nátiyjeli islewin támiynlewshi quramınıń bólekleri esaplanadı. Hardware sırtqı qosımsha qurılmadan tursa, programma bólegi bolsa maǵlıwmatlar bazası menen paydalanıwshı arasındaǵı dialogtı ámelge asıradı. Maǵlıwmatlar bazasınıń dúzilisi úyreniletuǵın obekttiń maǵlıwmatlarınıń kórinisi, mánisi, dúzilisi hám kólemine baylanıslı boladı.
Ádette, paydalanıwshılar tómendegi, kategoriyalarǵa bólinedi:
Bunda programma dúzgen paydalanıwshı MBBS ushın jazǵan programmaǵa juwap beredi, sistemalı programma dúziwshi bolsa pútin sistemanıń islewi ushın juwapker esaplanadı. Maǵlıwmatlar bazası administratorı sistemanıń saqlanıw jaǵdayına hám isenimliligine juwap beredi.
Datenbank
Antonín Dvořák
thumb|right|Dvorjak Antonin Dvorjak (Dvorak) Antonin (chex: "Antonín Leopold Dvořák"; 8 sentyabr, 1841 – 1 may, 1904) — chex kompozitorı, milliy kompozitorlik mektebi tiykarın salıwshılardan biri.
Albaniya qalalar kestesi
Kishi qalalar
Albania
Shohira Raufboyeva
Ulıwma miynet iskerligi
1990— 1993-jıllar Ózbekstan Teleradiokompaniyasi O'zteleradiokompaniya Kino kórsetuvlar bas redaktoriyasining redaktorı 1993— 1994-jıllar " Jańa tuwǵan ay -Tv studiya" ashıq aksiyadorlik jámiyeti redaktor 1994— 2006-jıllar O'zteleradiokompaniyaKino programmalar bas redaktoriyati redaktorı, „Ruwxıylıq“ studiyası úlken redaktorı 2006— 2013-jıllar Ózbekstan milliy teleradiokompaniyasi „Ózbekstan“ teleradiokanali mámleket unitar kárxanası «Ózbekstan» telekanali „Mádeniy-aǵartıwshılıq hám kórkem dem alıw programmalar“ bas redaktoriyati „Qádiriyat“ bóliminiń úlken redaktri, 2013— 2015-jıllar Ózbekstan milliy teleradiokompaniyasi „Mádeniyat hám bilim“ telekanali" mámleket unitar kárxanası  „Materiallıq -kórkem programmalar“ redaktoriyatining úlken redaktorı.  2015— 2016 Ózbekstan milliy teleradiokompaniyasi „Mádeniyat hám bilim“ telekanali" mámleket unitar kárxanası „Materiallıq -kórkem programmalar“ redaktoriyati bas redaktor orınbasarı wazıypasın waqtınsha orınlawshısı „Materiallıq -kórkem programmalar“ redaktoriyati bas redaktor orınbasarı wazıypasın waqtınsha orınlawshısı. 2016— 2017 Ózbekstan milliy teleradiokompaniyasi „Mádeniyat hám bilim“ telekanali" mámleket unitar kárxanası „Ruwxıy -tárbiyalıq programmalar“ redaktoriyatining 1-taypalı redaktorı 2017— 2019-jıllar Ózbekstan milliy teleradiokompaniyasi „Mádeniyat hám bilim“ telekanali" mámleket unitar kárxanası Dóretiwshilik-islep shıǵarıw xızmeti „Materiallıq -kórkem programmalar“ redaktoriyatining úlken redaktorı. Dóretiwshilik-islep shıǵarıw xızmeti „Materiallıq -kórkem programmalar“ redaktoriyatining úlken redaktorı. 2019— 2021. 18. 10 Ózbekstan milliy teleradiokompaniyasi " Ózbekstan" teleradiokanali DUK „Ózbekstan tariyxı“ telekanali „Operativ dublyaj“ redaktoriyati bas redaktor orınbasarı.
Qaraqalpaqstan futbol federatsiyası
Qaraqalpaqstan futbol federaciyası. Nókis qalasında jaylasqan.
Plovdiv wa'layatı
Plovdiv wa'layatı Bolgariyada. Jaylasqan. Paytaxtı Plovdiv.
Bramante Donato
Bramante Donato (1444, MonteAzdrualdo, Urbino jaqınındaǵı házirgi Ferminyano — 1514.11.3, Rim) — italiyalıq arxitektor. Oyanıw dáwiri arxitektorlıǵınıń iri wa'kili. Dáslep súwretshi sıpatında miynet etken. Bramante 1477-jıldan Milanda jasap, San-Satiro (1479—83), Santa Mariya della Gratsiye (1492-jıldan) hám basqa shirkewlerdi qayta qurǵan. 1499-jılda Rimge kóship, bul jerde oyanıw dáwiri ushın belgili bolǵan eń kerekli súwretlerdi jaratqan: 1500-1504- jıllarda Santa Mariya della Pache monastiri háwlisindegi SanPyetro in Montorio (Tempyetto) butxanasın qurǵan. 1514-jılǵa shekem A'wliye Pyotr soborı joybarı ústinde islegen. 1503-jılda Vatikan sarayın qayta qurıwda qatnasqan (Belveder ha'm SanDamazo imaratları saqlanıp qalǵan). Bramante óneri Evropa arxitektorlıǵınıń rawajına úlken tásir kórsetken.
Turkmenbashi
Turkmenbashi Qala. Balkanabat oblisinda jaylasqan. Kaspiy ten'izinin' jag'asinda jaylasqan port qala. Xalqi sani : 79 596 min'. Turkmenbashi qalasinan 20 km uzaqliqta Awaza sayaqatshiliq orayi (porti) bar. Klimati kontinentali jilina 125 mm jawin jawadi.
Xanoy
right|thumb|Xanoy
Хаnoy (, — Vietnamnin' Paytaxti ha'm en' u'lken qalası, Klimati — Mussonli. Xalqı sanı : 7.742.200 (2016)
Allyuviallıq tegislikler
Allyuvial tekislikler - hár dayımg'ı hám waqıtli aǵar suwlar keltir-melerining jer ju'zesindegi batıq yaki yassi jerlerde shógip qalıwdan payda bolg'an tekislikler. Shaǵal, shaqirtas hám qum, qumar hámde ılayqalardan payda boladı. A.t.niń topraqları kóbinshe o'nimdar bóladı, diyqanshılıq hámde sharwashılıqda keń paydalanıladı.
Minez-qulıq
Minez-qulıq bul sistema yamasa organizmniń ortalıqqa qarap óz háreketlerin ózgertiw qásiyeti esaplanadı.
Razgrad wa'layatı
Razgrad wa'layatı Bolgariyada. Jaylasqan. Paytaxtı Razgrad.
Li Bai
Li Bai (qıtaysha: 李白; 701 – 762) Batısta a'dette Li Po atı menen tanıs, Tang dinastiyası da'wirindegi en' ullı qıtaylı shayırlardın' biri bolg'an. Ol do'retiwshiligi da'wirinde min'nan aslam shıg'armalar do'retken, biraq ko'pshiliginin' haqıyqatlıg'ına gu'manlar bar. Onın' otız bes jumısı (qosıqları) Tang da'wirinin' u'sh ju'z qosıqları antologiyasına kiritilgen.
Izmir
🇺🇸 İzmir  Túrkiyada jaylasqan qala. 2012-jılı qalanın' xalq sanı 3.948.848 bolg'an.
Kālidāsa
Kālidāsa (कालिदास, ma'nisi "Kali qudayının' qulı") Sanskrit tilinin' ataqlı jazıwshısı, shayırı ha'm dramaturgi bolg'an. Onın' do'retiwshilik jılları elege shekem anıq emes bolıp, shama menen bizin' eramızg'a shekemgi 4 a'sirler dep boljanadı.
Ko'pshilik ta'repinen Kālidāsada Sanskrit a'debiyatının' rawajlanıwına qosqan u'lesi Shakespearedin' İnglis a'debiyatına qosqan u'lesine jaqın esaplanadı eken. Onın' poeziyası ha'm pesaları ko'binese Xindu puranaları ha'm filosofiyasına tiykarlang'an.
Mifologiya
Mifologiya (μυθολογία, μῦθος — an'ız, da'stan ha'm λόγος — so'z, gu'rrin', ta'liymat) bul ayyemdi folklor ham xalıq an'ızların (epos, ertek) u'yreniwshi filologiya iliminin' bir bo'limi esaplanadı.
Parenxima
Bul toqımanın’ en’ a’hmiyetli wazıypası fotosintez procesin, yag’nıy o’simliklerde zat almasıwdı a’melge asırıwdan ibarat. Bul toqıma quramına assimilyaciya, suw saqlawshı ha’m toplawshı toqımalar kiredi.Bul toqıma yadro ha’m bir qabat xlorofi l da’neshelerinen ibarat. Sonıń ushın da bul toqımalar xlorofilli parenxima yaki xlorenximalar dep te ataladı. Xlorenxima grekshe xloros – jasıl, enxima – toltırılg’an degen ma’nisti bildiredi. Olar jasıl ren’li, jasıl na’llerde epiderma kletkaları astında jaylasqan.
Albasete
Albasete — ispaniyanın' Mur-siya avtonom wa'layatındag'ı qala, Alba-sete provinsiyasının' administrativ orayı. Xalqı sanı 130 mın' adam (1991). Wo'nermentshiliginde Qadimnen pıshaq sog'ıladi. Keme, ko‘n-teri, sement sanaati, go‘sh-konserva, un qadaqlaw ka'rxanaları, vinoshılıq rawajlang'an. Za’faron ha'm esparto qayta islenedi.
Corbin Bleu
thumb|right|Corbin Bleu Corbin Bleu (21-fevral 1989-jıl) Amerikalı pop-qosıqshı.
Baxıtbek Elmanov
Baxıtbek Elmanov (Elmanov Baxıtbek Tilewmuratovich) — Qaraqalpaqstanda birinshi jeke radio bolǵan Nókis FM hám Jaslar TV telekanalı tiykarshısı.
«Nókis FM» radiosı hám «Jaslar TV» telekanalı joybarları avtorı hám házirgi waqıtqa deyin basshısı bolıp islep kelgen Baxıtbek Elmanov buǵan shekem Ózbekstan Sawda-sanaat palatasınıń Qaraqalpaqstan Respublikası basqarması baspasóz xatkeri, Puqaralıq jámiyeti qáliplesiwin monitoring etiwshi biyǵárez institutınıń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bóliminiń jetekshi qániygesi lawazımlarında iskerlik júrgizgen.
Bursa
thumb|300px|right|Ullı Cami, Bursa Bursa  Túrkiyada jaylasqan qala. 2013-jılı qalanın' xalq sanı 2.740.970 bolg'an.
Xorvatiya gazetaları kestesi
Xorvatiya gazetaları kestesi
Linux Mint
Linux Mint — jámiyetshilik tárepinen islep shıǵılǵan Ubuntu hám Debianǵa tiykarlanǵan biypul Linux distributivi esaplanadı. Joybardıń maqseti„ zamanagóy, elegant hám paydalanıwshılarǵa qolay, kúshli, paydalanıw ushın ańsat operatsion sistema“. Linux Mint hár qıylı media formatların tolıq qollap -quwatlaydı, birpara pullıq programmalardı óz ishine aladı hám ashıq kodlı qosımshalardıń keń kompleksi menen birge keledi. Joybardıń tiykarlawshısı Klement Lefebr, islep shıǵıw toparı (Mint Linux Team) hám de paydalanıwshılar jámiyetshiligi de islep shıǵıwda aktiv qatnasıp kelmekte.
Ósimlikler toqımaları
Qaplawshı toqımalar
Qaplawshı toqımanıń — shıǵıp keliwi ósimliklerdi suwlı ortalıqtan shıǵıp qurǵaqlıqqa beyimlesiwinen baslanǵan. Bular da ontogenez dáwirinde meristema toqımadan payda boladı. Bul toqıma 3 ke bólinedi: epiderma; tıǵın hám qabıq. Epiderma gaz almasıwında, kesel kletkalardıń saw toqımaǵa kirmewi hámde ósimlikti sırtqı ortalıqtan saqlawda qatnasadı. Bul toqıma da paqal hám tamırlarda ushırasadı. Ósimlik qartayǵan sayın periderma ornına qabıǵı-óli toqımalar payda boladı.
Ilham Aliyev
250px|thumb|right|Ilham Aliyev Ilham Aliyev — Ázerbayjannın' prezidenti hám eski bas wáziri.
Sliven wa'layatı
Sliven wa'layatı Bolgariyada. Jaylasqan. Paytaxtı Sliven.
Maskat
thumb|Maskat thumb|Maskat
Маskat (аrabsha. مسقط) — Oman Patshalig'inin' Paytaxtı. Xalqi Sani — 812,000 (2015) adamdi quraydi. Klimati — Tropik
.tr
.tr Tu'rkiyanin' internet domeni maselen : www.turkiye.gov.tr
FK Žalgiris
Žalgiris Futbol klubi (Žalgirio futbolo klubas) - Litva paytaxtı Vilnius qalası futbol klubi. Litvanin' en' taniqli ha'm bayraqdar klublarinin' biri.
Ótkiziwshi toqıma
Ótkiziwshi toqıma. Bul toqıma ósimlik denesindegi o’zinde zatlardın’ ha’reketleniwin ta’miyinleydi. Ósimliklerde suw ha’m onda erigen zatlar to’mennen joqarıģa, yag’nıy tamırdan denege qarap ko’teriledi. Fotosintez procesinde payda bolg’an organikalıq zatlar bolsa tamır ta’repke qarap ha’reketlenedi. Bul eki proces ótkiziwshi toqımalar – ksilema ha’m floema arqalı ju’z beredi. Bul proces sho’ldegi o’simliklerde u’zliksiz dawam etedi ha’m olardın’ tirishiligin ta’miyinlep turadı.
Nagib Maxfuz
Nájiyb Maxfuz (11.12.1911 – 30.08.2006) 1988-jılı Ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵın jeńip alıwǵa miyassar bolǵan Egipetli jazıwshı. Ol Tawfiq el-Hakim menen birge házirgi zaman arab ádebiyatınıń baslawshıları esaplanadı. Ol óziniń 70 jıllıq dóretiwshilik dáwirinde 50den artıq roman, 350den aslam qısqa gúrrińler, kóplegen kinolar scenariyler hámde 5 pyesa járiyalaǵan. Onıń eń ataqlı jumısı Kair Trilogiyası esaplanadı.
Manchester United
Manchester Yunayted Futbol Klubı (ing. Manchester United Footbal Club) Angliyanıń futbol klubı esaplanadı, Manchester qalasındaǵı Old Trafford stadionında jaylasqan. Dúnyadaǵı eń ataqlı futbol klublarınan biri, dúnya boyınsha 330 millionnan artıq ıshqıbazları bar.
Klub jáne de Angliya futbolında da eń áwmetlilerinen biri bolıp, 1986-1987-jıldaǵı máwsimnen baslap aqırǵı 20 jıl ishinde hár qıylı turnirlerde 18 ret jeńiske erisken, bunday kórsetkish penen Angliya Premier Ligasındaǵı heshqaysı komandası maqtana almaydı. Olar házirgi waqıtta Premier Liga chempionı hám de ulıwma Premier Liga/Futbol Ligasın 16 márte utqan. 1968-jılı Angliya klubları arasında birinshi bolıp Evropa kubogın utqan, finalda Benfikanı 4-1 esabında jeńiliske ushıratqan. Ekinshi Evropa kubogin 1999-jılı Bavariyanı 2-1 esabında jeńip utıp alg'an. Sonday-aq klub Angliya Futbol Assotsiyatsiyası kubogin 11 ret utıp rekord ornatqan hám onı uslap kelmekte.
Ser Aleks Fergyuson 1986-jıl 6-noyabrden baslap klubqa ustazlıq etip kelmekte.
Elektr apparatlar
Elektr apparatlar — tu'rli qurılmalar, mashinalar, mexanizmler ha'm basqalardın' elektr ha'm noelektr parametrlerin o'zgertiriw, du'zetiw, o'lshew, gu'zetiw ha'mde olardı artıqsha ku'shleniwlerden qorg'aw ushın mo'njellengen elektr qurılmalar. Waziypasına ko're, kommutatsion, iske tu'siriwshi du'zetiwshi, sheklewshi, òlshewshi, gu'zetiw tu'rlerine bo'linedi. Isi qanday fizik ha'diysege tiykarlang'anlig'ına qarap, E.a.dı elektromagnit, issılıq, induksion ha'm basqalar tu'rlerge ha'm bo'liw mu'mkin. Ayrım waqıtları, bir apparatdın' isi bir neshe fizik ha'diyselerge tiykarlang'an boladı. Avtomatik ha'm noavtomatik E. a. ha'm parıqlanadı. E. a. jumlasiga basqarıw knopkaları, rubilniklar, ajratkishler, viklyushateller (kommutatsion E.a.), kontaktorlar, kontrollyorlar, magnitli iske tu'sirgishler, reostatlar ha'm basqalar (iske tu'siriwshidu'zetiwshi E.a.), du'zetkishler, stabilizatorlar ha'm basqalar, elektr reaktorlar, eriwshen' saqlag'ıshlar, razryadnikler ha'm basqalar (sheklewshi E.a.), tok transformatorları, ku'shleniw transformatorları (o'lshewshi E.a.) ha'm basqa qurılmalar kiredı. E.a. elektr tarmaqların qorg'aw dizimlerinde, islep shıg'arıw ha'diyselerinde qollanilatug'ın iske tu'siriw qurılmalarında, transport, avtomatika ha'm telemexanika dizimlerinde, baylanıs, radio ha'm televideniye tarmaqları ha'm basqalar ko'p isletiledi.
Geografiyalıq koordinatlar
Geografiyalıq koordinatlar  - geodeziyalıq hám astronomiyalıq koordinatlardıń ulıwmalastırılǵan túsinigi bolıp, ápiwayı sóz benen aytqanda bul Jerdegi qálegen noqattıń ornın belgileytuǵın keńliktiń hám boylıqtıń mánisleri. Jerdegi kópshilik noqatlardıń koordinatları bir waqıttıń ózinde hám keńlik hám boylıqqa iye. Esaptan tısqarılar - Arqa hám Qubla polyusler. Geografiyalıq polyuslerde boylıq joq, sebebi barlıq meridianlar polyusta birlesedi. Sol ushın Arqa polyustıń geografiyalıq koordinatları 90° a. k., Qubla polyustıń geografiyalıq koordinatları bolsa 90 ° q. k. dep kórsetiledi.
Geografiyalıq keńlik hám boylıq
Noqattıń geografiyalıq keńligi - ekvatordan berilgen noqatqa shekem bolǵan meridian doǵasınıń gradustaǵı mánisi. Ol 0° (ekvator) tan 90° (polyus) qa shekem ózgerip turadı. Ádette arqa hám qubla keńliklerge bólinedi, qısqasha a.q. hám q. k. delinedi.
Ekvatordıń qublasındaǵı hár qanday noqat qubla keńlikke iye boladı hám ekvatordıń arqasındaǵı hár qanday noqat arqa keńlikke iye boladı. Hár qanday noqattıń geografiyalıq keńligin anıqlaw ol jaylasqan paralleldiń keńligin anıqlawdı ańlatadı.
Noqattıń geografiyalıq boylıǵı  - bul bas meridiannan berilgen noqatqa shekemgi bolǵan parallel doǵanıń gradustaǵı mánisi. Bas (nollik yamasa Grinvich) meridian London qasında jaylasqan Grinvich observatoriyasınan ótedi. Bul meridiannıń shıǵısındaǵı barlıq noqatlardıń boylıǵı shıǵıs, batısındaǵı noqatlardıń boylıǵı bolsa batıs dep aytıladı. Boylıq 0 den 180° qa shekem ózgerip turadı.
Hár qanday noqattıń geografiyalıq boylıǵın anıqlaw ol jaylasqan meridiannıń mánisin anıqlawdı ańlatadı.
Coronel (Chili)
Coronel — Chilidin' bir qalası.
Ajıratıwshı toqıma
Ajıratıwsh toqıma - dúzilisi hám qánigelesken quramı hár qıylı bolǵan zatlardan payda boladı. Bul toqımalarǵa efir mayları, kauchuk, balzam hám smolalar kiredi. Juwmaqlap aytqanda,ósimliklerdegi artıqsha zatlar bul toqımalar arqalı sırtqa shıģaarıp beriledi.
Istanbuldaǵı partlaw (2022)
Istanbuldaǵı jarılıw (2022) — 2022-jıl 13-noyabrde Istanbul qalasınıń oraylıq Beyoğlu rayonındaǵı ataqlı Istiklal kóshesinde júz bergen partlaw.
Tarıyxı
2022-jıl 13-noyabr kúni Istanbul qalasınıń oraylıq Beyoğlu rayonındaǵı ataqlı Istiklal kóshesinde jergilikli waqıt penen saat shaması 16:13 te jarılıw júz beredi. Sonnan keyin waqıya ornına asıǵıslıq penen policiya hám tez járdem brigadalari jetip keledi. Policiya waqıya júz bergen aymaqtı qorshap aldı. Dáslepki tarqatılǵan xabarda jarılıw áqibetinde 11 adam jaralanǵanı aytıldı. Keyinirek, Recep Tayyip Erdoğan ólgenler 6 adam, jaralanǵanlar bolsa 53 adamdı quraytuǵınlıǵın bildirdi. Húkimet waqıya ornınan translaciyalar aparıwdı qadaǵan etip qoydı. Jarılıw júz bergen waqıtta kóshede adamlar tıǵıs bolǵan. Istiklal kóshesi jergilikli hám shet ellik sayaxatshılar arasında eń ataqlısı esaplanadı hám sol sebepli kóp adam azannan keshke shekem kóshe boylap seyil etedi. San-sanaqsız restoran, kafe hám dúkanlar, sonıń menen birge, bir qansha muzeyler menen tolı bolǵan bul kóshe Taksim maydanınan baslanıp, Altın shax tárep 1,4 km ǵa sozılǵan. Bul jerde kóplegen diplomatiyalıq wákilxanalar, atap aytqanda, Rossiya nıń Istanbul daǵı Bas konsulligi de jaylasqan. Partlaw yekshembi kúni bolǵanı ushın bul kóshede jergilikli xalıq, turistler menen tıǵıs edi.
Jábirlengenler
CNN Túrk xabarshısı waqıya ornınan tarqatqan xabarına kóre 11 adam jaralanǵan. Istanbul gubernatori Ali Jerlikaya bergen bayanatına kóre, 6adam ólgen hám 81 adam jaralanǵan.
Tergew
Jarılıwdan bir neshe saat ótkennen Istanbul prokuraturası bul hádiyseni terrorshılıq akti retinde bahaladı. Balida bolatuǵın G20 sammitine ushıp ketiw aldınan ótkerilgen press-konferenciyada prezident Recep Tayyip Erdoğan bul terakt haqqında sorastırıw hám tergew jumısları alıp barılıp atırǵanın bildirdi. Sonday-aq, onıń sózlerine kóre bul jarılıwdı júz etkenlikte hayal adam gúmanlanıp atır ."Dastlabki ma'lumotlarga ko'ra, Istiklaldagi portlashda terror alomatlari bor. Istiklal ko'chasida sodir bo'lgan voqea uchun mas'ullarga nisbatan munosib javob bo'ladi." "Túrkiyani va turk xalqini terror orqali magʻlub etishga boʻlgan urinishlar kecha muvaffaqiyatsiz boʻlgani kabi bugun ham va ertaga ham barbod boʻladi."
Sorastırıw jumısları
nobaý|350x350 nükte|[[Túrkiya IIV Sulayman Soylu]] Túrkiya ishki isler ministri Sulayman Soylu jurnalistlerge xabar beriwine qaraǵanda, Istanbuldaǵı qanlı terakt YPG (YPG — Xalıq qorǵaw otryadi — Kurdistan Jumısshı Partiyasınıń (KJP) Siriya daǵı bólimi) terror shólkeminiń Siriyanıń Kobani aymaǵında jaylasqan rezidenciyası “buyrıǵı” menen ámelge asırılǵan. Beyoǵlu wálayatındaǵı terakttiń tikkeley ayıplısı soraw waqtında onı KJP/YPG jetekshileri tárepinen Siriyanıń Afrin qalası arqalı Túrkiyaǵa nızamǵa qarsı jollar menen jiberilgenligin tán alǵan.
Soylu, Túrkiya qawipsizlik strukturaları 1200 dana gúzetiw kamerası maǵlıwmatların óz waqtında úyrenip, 21 mánzilde operaciya ótkergenin hám 46 dana gúmanlılıqtı qolǵa alǵanın ayttı."Hibsga olinganlar orasida Istanbuldagi portlash ijrochisining jismonan yo‘q qilinishini olgan terrorchi ham bor. Hujumga aloqadorlar bugun Gretsiyaga qochib ketishlari mumkin edi, biroq ular zudlik bilan qo‘lga olindi." Túrkiya IIV basshısı AQShtıń Túrkiya metropolındaǵı teraktqa munasábetine sonday túsindirme berdi:
Túrkiya Ishki isler ministrligi laboratoriya tekserisleri Istanbuldaǵı teraktta partlaytuǵın trinitrotoluol (trotil — TNT) qollanǵanı anıqlaǵanın xabarladı.
Partlaw xronologiyasi
16-noyabr kúni Túrkiya policiyası Istanbuldıń Beyoǵlu rayonındaǵı Istiklal kóshesinde ámelge asırılǵan jarılıwdı ámelge asırǵan ayıpkerdiń háreketleri súwretlengen kadrlardı járiyaladı. Gúzetiw kameralarınan alınǵan súwretlerden jarılıwdı shólkemlestirgen shaxs Siriya puqarası bolǵan Alham Albashir ekenligi málim bolǵan. Bul hádiyse tómendegishe júz bergen:
Dakka
Dakka — Bangladeshtin' Paytaxtı.
Xalqi sani— 6.970.105 (2011) adamdi quraydi. Klimati — Tropik
Lionel Messi
thumb|Lionel Messi-2018
Birneshe rekordlardıń iyesi bolg'an Lionel Messi izli-izine 4 márte "Jıldıń futbolshısı" boldı.
Lionel Messidiń geybir rekordları:
Izli-izine 4 márte "Jıldıń oyınshısı" boldı. (Bul rekord jánede artıp kiyatır.)
☆☆☆☆☆
La Liga'da 1 máwsimde 50 gol urg'an belsendi oyınshı.
Champions League'da 1 oyında 5 gol urg'an birinshi hám jeke taktik oyınshı.
Champions League'da 1 máwsimde 14 gol menen kóp gol urg'an oyınshı.
91 gol menen 1 jılda eń kóp gol urg'an oyınshı.
Házir 30 jasında bolsa da Barselonanıń eń kóp gol urg'an oyınshısı.
Iran
Aymaǵınıń úlkenligi boyınsha dúnyada 16-orında turadı. Eldiń ulıwma maydanı 6420 km. Túrkmenstan, Awǵanstan, Pakistan, Irak, Túrkiya, hám Ázerbayjan menen shegaralasqan.
Xalqı hám qalaları
Xalqı 70,496 milliyon adamnan aslam bolıp, sonıń 71%-ti qalalarda jasaydı. Paytaxtı Tehran qalası (7,1 millliyonnan aslam). Paytaxtda jurtdın' 10 procentden aslam xalqı ja'mlengen. İrı qalaları İspahan, Shiraz, Nishapur, Abadan, Qum, Bender-Abbas, Mashxed. Xalıqtın' o'siw ko'rsetkishi 4 %-ke teń. boljawlarǵa kóre, 2015-jılǵa shekem İranıń xalqı 78 mln adamǵa jetiwi múmkin. Jas kórsetkishi boyınsha Iran dúnyanıń eń jas jurtı esaplanadı (xalıqtın' 50 %-ti 15 jasqa shekem bolǵanlar quraydı). Xalqınıń 99,5%-ti musılmanlardan ibarat.
Marakana Stadioni
Marakana stadioni-Braziliyanin' Rio de jeneyro qalasinda 1945-jili qurilg'an, 50nshi jilda ashilgan. 87.000 adamdi oz ishine siydira aladi. Flamengo ha'm Fluminense klublari uy oyinlarin usi stadionda otkizedi. Bir waqtki dunyanin en ulli stadionidir.Hazirgi wagtda bolsa qubla Amerikada 1nshi orinda turadi.1950nji jilda dunya rekordi qoyildi, 4nji dunya chempionatinin yer iyesi Braziliya finalda Urugvaydan jenilip, sol oyinda stadionga 199.850 adam kirgeni esapqa alindi,hazirge shekem bul rekord janalanbadi.1963nji jilda bolsa Flamengo-Fluminense oyinina 177.656 jankuyer qantanqan,bul bolsa klublar derejesinde dunya rekordin qoydi. 80nji jillarda milliy ham klub jarislarinda ortasha 150.000 adam qatnasqan.XX asirdin 2nji yariminda bu stadion 200.000 adamdi siydiratin bilipdir.
Eygen Manfred
Eygen Manfred (1927.9.5, Boxum) -nemis fizik-ximiyashısı. Gyottingen universitetin tamamlaǵan, (1951), sol universitette (1951— 53), 1953 jıldan Gyottingendegi Maks Plank fizika-ximiya institutında islegen (1964 jıldan direktor). Tiykarǵı ilimiy isleri júdá tez keshetuǵın ximiyalıq reaksiyalardı ózi islep shıqqan ximiyalıq relaksatsion spektroskopiya usılında izertlewge tiyisli. Kúshsiz elektrolitler eritpelerinde keshetuǵın kúshli reaksiyalardı úyreniw maqsetinde elektrolidtiń dissotsiatsiyalanıw dárejesin asırıwǵa imkaniyat beretuǵın kúshli elektr maydanın tásir ettiriw usılın usınǵan. Fermentativ kataliz, maǵlıwmatlardı uzatıw mexanizmi hám basqalar molekulyar biol. maselelerin úyrengen. Nobel sıylıǵı laureatı (1967; R.J.Norrish hám J. Porter menen birgtlikde).
Gabrovo wa'layatı
Gabrovo wa'layatı Bolgariyada. Jaylasqan. Paytaxtı Gabrovo qalası.
FC Zenit Sankt-Peterburg
Zenit Sankt-Peterburg ( Футбольный клуб "Зенит" / Futbol' klub Zenit) — hazirgi waqitda Rossiya Futbol Ligasi 'nda oyinlar otkizip atir, Sankt-Peterburg dagi. 21,405 orinlik "Petrovskiý" stadionda oyunlar otkizedi.
Neypido
Neypido — Myanma (Birma)nin' Paytaxtı. Xalqi Sani — 1,160,242 (2014)
Klimati — Tropik
thumb|center|1000px |Neypido
Molière
thumb|right|Molière (1658) Molière (haqıyqıy atı: Jean-Baptiste Poquelin, aytılıwı: Jan Batist Poklen; shoqındırılg'an: 15 yanvar, 1622 – 17 fevral, 1673) Batıs a'debiyatında komediyanın' ko'rnekli ustası dep tabılg'an Fransiyalı aktyor ha'm dramaturg bolg'an. Onın' en' ataqlı jumısları Mizantrop (Le Misanthrope), Hayallar mektebi (L'École des femmes), Tartuffe yamasa o'tirikshi (Tartuffe ou L'Imposteur), Sıqmar (L'Avare), Jalg'anshı nawqas (Le Malade imaginaire) esaplanadı.
Tamır
Bizge belgili gúlli ósimliklerdiń organları vegetativ hám generativ organlarǵa bólinedi. Vegetativ organlarǵa tamır, paqal hám japıraq, al generativ organlarǵa gúl, miywe hám tuqımlar kiredi. Ósimlik organları birgelikte birden-bir organizmdi quraydı. Tamır – ósimliktiń paqal yaki denesin jerge birlestirip, topıraqtaǵı suw hám onda erigen azıqlıq zatlardı sińdirip alıp, olardı ósimliktiń jer ústi bólimine jetkerip beretuǵın organı. Tamırdıń áhmiyetli ózgesheliklerinen biri sonnan ibarat, ol japıraq payda etpeydi. Kópshilik ósimliklerdiń tamırında azıqlıq zatlar toplanadı. Al, geypara ósimliklerdiń tamırı vegetativ kóbeyiw organı esaplanadı. Ósimliklerdiń jaqsı ósiwi hám rawajlanıwı, terek hám putalardıń iri, quwatlı shaqalar payda etip, uzaq jasawı kóp jaǵınan tamırǵa baylanıslı.
Tamırsız ósimlikler
Tamırsız o’simlikler. Bug’an ja’nlikxor o’simliklerden esaplang’an suw qaraqshısı ayqın mısal bola aladı. 20–30 sm uzınlıqtag’ı bul o’simlik pu’tkil denesi menen suwg’a batqan halda o’sedi. Qızıģı sonda, o’simliktin’ topgu’li suwdan joqarıg’a shıģıp turadı. Bul o’simliktin’ O’zbekistanda 2 tu’ri o’sedi.
Curitiba
70px|left right|thumb| Curitiba botanik bag'ı
Curitiba — Qubla Braziliyanın' en' u'lken qalası. Curitibada 1.788.559 adam jasaydı.
Ventyan
Ventyan (Lао: Wieng Jan ວຽງຈັນ) — Laostin' Paytaxtı, Xalqi sani  783 min' aslam. (2013).
Skype
Skype — paydalanıwshılarg'a internet tarmag'ında telefon qılıw imka'niyatın berıwshı da'stur. Xizmetdin' basqa paydalanıwshılarına (kompyuterden kompyuterge) qon'ıraw qılıw bepul, biraq u'y telefonı ha'm mobil telefonlarg'a qon'ıraw qılıw ushın haq to'lenedi. Sonın' menen birge, skype qısqa xabar jollaw, fayllar almasıwı ha'm video konferensiya uqsag'an imka'niyatlarg'a iye. 2011-jıl 10-mayda Microsoft shirketı Skype'dı $8.5 milliardg'a satıp aldı. Bul Microsoft'dın' en' u'lken sawdası boldı.
Edinburg
Edinburg — Ullı Britaniyadaǵı qala, FertofFort qoltıǵı qurǵaǵında jaylasqan. Shotlandiyanıń bas qalası, Lotian rayonınıń administrativlik orayı. Xalqınıń sanı 380,5 mıń adam (2001). Transport jollarınıń iri orayı. Áhmiyetli mádeniyat hám sanaat orayı. Qaǵaz, poligrafiya, azıq-awqat (máselen, pivo pisiriw hám viski islep shıǵarıw), mashinasazlıq (medicina ásbapların islep shıǵarıw, priborsazlıq, elektrotexnika, radioelektronika), ximiya (farmacevtika, islep shıǵarıw) kárxanaları bar. Universitet (XVI ásirden), Shotlandiya akademiyası, rasadxana, Shotlandiya Korollik muzeyi, Milliy muzey, Milliy galereya, Edinburg municipiallıq muzeyi hám basqalar bar. Qala VI ásirde qurılǵan. XV ásirden Shotlandiya paytaxtı. Arxitekturalıq esteliklerden Patsha kóshkisi (XI—XVI ásirler), Shotlandiya patshaları sarayı (1128-jıl) hám basqalar, XI—XIX ásirlerde qurılǵan imaratlar saqlanǵan.
Ufa
Ufa RF dag'i qala. Xalqi : 1,03,861 Klimati : Tundra. Paytaxtı Bashqurtstan.
Yekaterinburg
Yekaterinburg (Екатерынбург) - qala, Rossiya Federatsiyasi nin' Sibir federal okrugi ndagi Еkaterinburg Oblisinin' paytaxtı. Xalqi 754,3 min' adam (2011).
Mehmet Emin Buğra
Mehmet Emin Buğra  − (Uyǵırsha: محمد أمين بۇغرا ) Aprel 1901, Hoten - 29 Aprel 1965, Túrkiya ), Uyǵır siyasatshısı hám politikashı. Buğra, Túrkistan Islam respublikasınıń jaratıwshısı hám birinshi prezidenti.
Ovid
thumb|right|Ovid Publius Ovidius Naso (20 mart, b.e.sh. 43 – b.e. 17/18), İnglis tili ma'mleketlerinde Ovid atı menen belgili A'yyemgi Rimli shayır bolg'an. Ol o'zinin' do'retiwshiligin ko'plegen janrlarda alıp barg'an bolsada muhabbat elegiyaları menen birgelikte Metamorfozalar ha'mde Muhabbat o'neri poemaları arqalı dan'q arttırg'an.
Stara Zagora wa'layatı
Stara Zagora wa'layatı Bolgariyada. Jaylasqan. Paytaxtı Stara Zagora qalası.
Pusan
Pusan qala. Koreya Respublikasında yapon ten'izinin' jag'asinda jaylasqan port qala. U'lkenligi boyınsha qubla koreyada ekinshi orında turadi. Xalqı : 3,352,863 mln. Klimatı : mussonli jillina 1578 mm jawın tusedi.
Alban tili
Alban tili (gjuha shqipe, gûha şkîpe, cuha şçipe) — hind-evropa tilleri topari'na kiriwshi til.
Suwon
Suwon — 수원 ) qala, metropoliya. Xalqı 1,089,904 mln. "Suwon Samsung" atlı futbol klubı bar klimatı : mussonli. Seulg'a deyingi aralıq 75 km di quraydı.
Inshqon
Inshqon qala. Qubla koreya da jaylasqan qala. Xalqi sani : 2,153,326 milliyon sari ten'izge jaqin jaylasqan.
Shelyabinsk
Shelyabinsk RF dag'i qala. Xalqi : 1,642,61 Klimati : Tundra. Chelyabinsk wálayatı
Incheon
Incheon Qubla Koreya dag'i qala. Xalqı sanı : 2,064,861 Klimati : Tundra.
Volgograd
Volgograd RF dag'i qala, paytaxtı Volgograd wálayatı. Xalqi : 1,074,921 mln. Klimati : Tundra.
Flores (Indoneziya)
Flores Indoneziyada jaylasqan ataw.
Keskin (Pervari)
Keskin (kurdcha: Borim,suryoniycha: ) — Turkiyanıń Siirt wálayatı Pervari rayonına qaraslı awıl .Awılda 2021-jılda 301 insan jasaǵan.
Tariyxı
Awıl Xaldey katolik shirkewiniń Seert kaldey katolik yeparxiyasi quramına kirgen.1913-jılda 282 ossuriyalik xalıqqa iye edi.
Derekleri
<references group="" responsive="1">
Katmandu
right|thumb|Katmandu
Katmandu (काठमांडौ, Kāthmāndau) Nepaldin' Paytaxtı ha'm en' Iri qalası. Ekonomikaliq, Siyasiy ha'm madeniy orayi. Koordinatalar: 27°43′ с. ш. 85°22′ в. д. (G).
Pohang
Pohang Qubla Koreya da jaylasqan qala. Xalqı sanı : 575,829 mın' adam. "Pohang Stellers" atlı futbol Klubı bar. Klimatı mussonlı. Jıllına 1548 mm. Jawın tu'sedi.
Lipsko wálayatı
Lipsko wálayatı Polshada jaylasqan wálayat.
Marcel Proust
thumb|right|Marcel Proust (1900) Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust (aytılıwı: Valentin Lui Jorj Ejen Marsel Prust; 10 iyul, 1871 – 18 noyabr, 1922) Fransiyalı jazıwshı ha'm kritik bolg'an. Onın' en' ataqlı jumısı jeti romannan ibarat bolg'an Joytılg'an waqıttı qıdırıwda (À la recherche du temps perdu) shıg'arması esaplanadı.
Vladimir Nabokov
Vladimir Vladimirovich Nabokov (russha: Влади́мир Влади́мирович Набо́ков; 22 aprel, 1899 – 2 July 1977) rus romanlar ha'm qısqa gu'rrinler jazıwshısı bolg'an. Nabokov da'slepki tog'ız romanın rus tilinde jazg'an, keyinshelik inglis tilinde jazıwg'a o'tiw arqalı xalıqaralıq dan'qqa iye bolg'an. Ol sonday-aq entomologiyanın' rawajlanıwınada ules qosqan ha'mde shaxmat ma'selerine qızıqqan.
Nabokovtin' Lolita (1955) shıg'arması onın' en' ko'p tilge alınatug'ın romanı esaplanadı. Bul roman Jan'a kitapxananın' en' zor 100 romanı diziminde 4-orındı iyelegen, al onın' basqa Ku'shsiz jalın (Pale Fire) shıg'arması bul dizimde 53-orındı iyelegen.
Maribor
Maribor Sloveniya dag'i qala. Xalqi : 164,861 Klimati : Tundra.
Spartak Moskva (futbol klubı)
🇺🇸
Spartak Moskva Futbol klubi (Футбольный клуб Спартак Москва) - Rossiya paytaxtı Moskva qalası futbol klubi. Rossiyanin' en' taniqli ha'm bayraqdar klublarinin' biri.
Sumqayt
Sumqayt Azerbayjan dag'i qala. Xalqi : 364,61 Klimati : subtropik.
Amália Rodrigues
Amália Rebordão Rodrigues yaki Amália Rodrigues (23-iyun 1920 - j. 6-1999), Portugaliyalı qosıqshı.
FK Riteriai
Futbol klubi Riteriai (Futbolo klubas Riteriai) - Litva paytaxtı Vilnius qalası futbol klubi. Litvanin' en' taniqli ha'm bayraqdar klublarinin' biri.
Ravshan Ermatov
nobaý Ravshan Ermatov — ózbekistanlı dúnyaǵa belgili futbol tóreshisi.
Pnompen
220px|thumb|[[Aspan ibadatqanası — Pnompen]]
Pnompen (кхмерск. ភ្នំពេញ) — Kambodjanin' Paytaxtı. Xalqi 2,234 min'(2012).
Abuja
Abuja — Nigeriyanıń Paytaxtı. Xalqı sanı : 376, mıń adam (1998) Klimatı : Tropik.
Degu
Daegu (대구, 大邱) — Qubla Koreyada jaylasqan en' u'lken qalalardın' biri. Xalqı sanı : 2,586,958 mln adamdı quraydı. Klimatı Mussonlı.