cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kongo Demokratiyalıq Respublikası
Medicınalıq xızmeti
Kongoda juqpalı kesellikler keń tarqalǵan. 1990 -jıllardıń baslarında 4324 emlewxana, sonday-aq, 402 ulıwma emlewxana, 300 den artıq tuwıw uyi, 500 den kóbirek dispanser, 12 medicina orayı, 19 klinika, 5 tuberkulyoz hám 3 psixik nawqaslar emlewxanası, 28 leprozoriy (moxovxana) bolǵan. Olarda 2143 vrach, 20 mıń medicinalıq miyirbiyke hám akusherka isledi. vrachlar Kinshasa, Lubumbashi, Kisangani universitetlerinde, orta medicinalıq xızmetkerler Kinshasadagi medicina bilim orayında tayarlanadı.
Bilimlendiriwi, ilimiy hám mádeniy-aǵartıwshılıq shólkemleri
1968-jıldan 6 jasqa deyingi balalar ushın baslanǵısh hám orta bilim beriwdiń 1-basqıshı biypul. Sabaqlar fransuz tilinde; baslanǵısh mektepte jergilikli tillerden paydalanıladı. Baslanǵısh mektep — 6 jıllıq, orta mektep — 6 jıllıq. Mámleket mekteplerinen tısqarı jeke mektepler de bar. Kongoda 19 mámleket, 70 jeke texnikum, 14 pedinstitut bilim dárgayları bolıp, olarda oqıw múddeti — 3—4 jıl Joqarı oqıw orınları : Kinshasa universiteti (1954), Kisanganı universiteti (1963), Lubumbashi universiteti (1955), Elegant kórkem óner akademiyası, Jeńgembidagi agronomiya pánleri institutı hám Kinshasadaǵı pedagogika institutı, sonıń menen birge, ayırım texnikumlardıń 5 jıl oqıtılatuǵın birpara fakultetleri de joqarı maǵlıwmat beredi. Ilimiy mákemeleri: Kinshasada — Oraylıq Afrika ilimiy izertlew institutı (1975), Tropik medicina institutı (1899 ), Kongo geogr. institutı (1949 ), Atom energiyası oraylıq komissarlıǵı (1959 ), geol. izertlewleri byurosı, Lubumbashıda K. tariyx jámiyeti (1974) bar. Kitapxanaları : Kinshasa milliy universitetiniń oraylıq kitapxanası (1954), Lumumbashi universitetiniń kitapxanası (1955), Kisangani universitetiniń kitapxanası, Kinshasadagi xalıq kitapxanası (1932), Kinshasadagi arxiv (1949 ).
Baspasózi, radioesittiriwi hám telekórsetiwi. Kongoda 50 den artıq gaz. hám jurnal baspa etiledi. Eń áhmiyetlileri: " Boyoma" (kúndelik gaz.), " Mjumbe" (kúndelik gaz., 1963-jıldan), " Potansye" (" Múmkinshilik", fransuz tilindegi kúndelik gaz., 1982-jıldan ), " Elima" (fransuz tilindegi kúndelik gaz., 1928-jıldan ) hám basqa K. baspasóz agentligi húkimet informaciya mákemesi bolıp, 1957-jıl sırtqıl etilgen. Radio hám televidenie húkimetke karashli. Iri qalalarda 9 radiostansiya hám paytaxtda telestansiya bar.
Ádebiyatı fransuz tilinde hám jergilikli luba, lingala, kikongo hám basqa tillerde rawajlanıp barayotir. K. xalqi qáddi. hám bay folklor dástúrlerinege iye. Xalıq awızsha ijodi úlgilerin jazıp alıw hám baspa etiw 19 -ásir aqırınan baslandı. Belgiyalıq shaqırıqkorlar xristian dinin targ'ib qılıw maqsetinde jergilikli tillerde gaz. hám mektepler ushın sabaqlıqlar baspa etdi. Bul milliy ádebiyattıń qáliplesiwine járdem berdi. Jas K. ádebiyatı, tiykarınan, kolonizatorlar hám shirkew qadaǵalawı astında rawajlandi. Ayırım jazıwchilargina milliy mustakillik ushın gúreske chorlovchi dóretpeler jarata aldı (P. Kabongo qosıqları hám A. R. Balambaning " Qara hayaldıń evolyusiyasi máselesi" dóretpeleri hám basqalar ). 1920—50 jıllar K. ádebiyatında diniy poeziya úlken orın tutdi. Bul ádebiyattıń ayırım wákilleri (A. Isambu, O. Ngongo) kolonizatorlikti fosh etiwshi dóretpeler yezdi. Mámleket ǵárezsizligi daǵaza etiliwi Ramazan yaki Qurban hayttan aldıńǵı kúninde P. Lumumba hám basqalardıń haqıyqıy milliy azatlıq ushın gúreske chorlovchi siyasiy tema daǵı qosıqları bosildi.
Nasrda folklor hám etikalıq -diniy tema daǵı gúrrińnavislik salmaqlı orın tutadı. " Babalarimiz", " Jım-jırt jang", " Muhabbat jeńisi" (D. Mutombo), " Aq adam kelgennen keyin... " (A. R. Bokvango), " Kúnde Kalumbi — Afrika qızi" (F. Edm) qıssaları, " Negrlar turmısı saqnalari" gúrrińler kompleksi K. ádebiyatınıń iri úlgileri bolıp tabıladı. Keyingi jıllarda dramaturgiya rawaj taptı. A. Monjita, Bondekve, J. Dizazi pyesalari dańq shıǵardı. Ngal Mbvil a Mpangning " Jambatist viko" hám " Ǵabırıs" romanları Afrikalıq oqımıslı adamlardıń xalıq menen óz-ara munasábetleri mashqalasına arnalǵan. Tiunamo-vumbaning gúrrińleri, Batukezanga Zamenganing qıssalarında social máseleler kóterilgen.
Arxitektorlıǵı hám suwretleytuǵın kórkem óneri
Shaba wálayatı hám basqa orınlarda taw jar taslarına o'yib islengen súwretlerde adamlar, jonivorlar hám ósimlikler suwretlengen, olar neolit dáwirine tiyisli dep shama etiledi. Kóplegen Afrika mámleketleridegi sıyaqlı K. de da úyler shertek diywallı, geyde loydan kvadrat yamasa sheńber etip salınǵan hám ústi topan, pishen, shat menen jabılǵan. Dárya boyida jasawshı balıqchilarning úyleri qazıqlar ústine qurılǵan. 19 -ásir aqırı hám 20 -ásir baslarınan Kinshasa, Boma, Mbandaka, Likasi, Kisongaki, Lubumbashi hám basqa qalalarda kóp qabatlı úyler tropik ıqlımǵa iykemlestirip qurıldı. Keyingi jıllarda metall konstruksiyalardan hám basqa jańa qurılıs materiallarınan paydalanila basladı. Qala shetlerine birdey kórinistegi aǵashtan islengen waqıtsha jaysimon úyler qalashtirib taslanǵan.
Xalıq kórkem ónerinde aǵash háykelsheler islew keń súwret bolǵan. Naǵıslı aǵash nıqaplar islewge áhmiyet beriledi. Bul nıqaplarda túrme-túr keyip (tınıshsızlanıw, ǵázep, quwanısh hám basqalar ) ańlatpalanadı. Koloniya basqarıw princpıı jıllarında K. músinshiliginde evropalıq ustalarǵa eliklew háwij aldı. 1940 -jıllardıń aqırına kelip dáske súwretshiligi payda boldı : A. Montita tábiyat kórinisi, A. Kiabelua portret dóretpeleri jarattı. Bir gruppa súwretshiler rangdor bezew kompozitsiyalari ústinde jumıs alıp bardı. Kinshasada arxitektorlıq institutı hám Plastik kórkem óneri institutı isleydi.
Aǵash hám ılaydan islengen ıdıs ıdıslar tayarlaw, palma tolasidan rangdor shúberek, sebet, shıpta toqıw taraqqiy etken. Adam túsindegi asbap ásbapları, naǵıs oyıwshılıq usılındaǵı mebel, kósher ayqulaq hám túrli ásbaplar soǵıw háwij alǵan. Ónermentshilik rawajlanǵan. Músinshilik hám súwretshilik ayriqsha tárzde endigina rawajlana basladı.
Muzıkası
K. aymaǵında Baluba, Bushong, Kongo, Lunda hám basqa mámleketlikler sırtqıl tabıwınan aldın bakongo, mongo, balengola, lokele, bangala, bateke, baluba hám basqa xalıqlardıń professional muzıka mádeniyatı qáliplesip, rawajlana baslaǵan. Muzıka dástúrleri qanshelli túrme-túr bolmaydıin, bantu hám pigmeylarning muzıkalıq mádeniyatı bólek ajralıp turadı. Xalıq bayramlarında qatnasqan baqsı shayırlar jolbasshılardıń qaharmanlıǵı hám donoligini maqtaw etken.
K. orkestri ngoma, ikonko, júzimu, lokuka naqıralarınan, lira, arfa, sitra, truba, fleyta, burgu hám basqa asbaplardan ibarat. Naqıradan túrli xabarlar beriwde paydalanıladı, sonıń menen birge, ol qosıqshı hám ayaq oyınshı hayal-qızlarǵa jo'r boladı. " Naqıra tili" ga jaslıqtan uyretiledi. Milliy namalardı gitara, saksofon hám basqa Evropa ásbapları menen birge atqarıw etken professional orkestrlar K. de gitara usılı dep atalǵan. Miynet processleri (balıq tutıw, eskek esiw, dıyxanshılıq jumısları ) waqtında qosıq búydew hám oyın túsiw ádet bolǵan. Ataqlı qosıqshıları : Lvambo Makiadi, Tabu Ley, Abeti Masikinl, Mpongo Lav hám basqa 1968-jıl Kinshasada Milliy muzıka hám teatr kórkem óneri akademiyası sırtqıl tapqan. Professional kadrlar Milliy kórkem óner institutında tayarlanadı.
Teatr kórkem óneri xalıq úrp-ádetleri hám bayramları tiykarında áyyemginen rawajlanıp kelgen. Ekinshi jáhán urısınan keyin Evropa mádeniyatı tásirinde daslep háweskerler to'garagi, keyin dramaturgiya payda boldı. Súwretshi hám dramaturg A. Monjita Leopoldvilda K. folklori ligası truppasi — " Lifoko" ni tuzdi. Truppa 1960 -jıl ortalarına shekem saqnalastırılǵan ertaqlar hám turmıs syujetlari tiykarında tamasha kórsetken.
Ǵárezsizlik jıllarında háweskerler teatrlari jáne de rawajlandi. Olar repertuaridagi " Ngongo Lyutete" (D. Balamba), " Uganda miynetkeshleri" (M. Andren), " Ngombe" (A. Monjita) hám basqa pyesalarda tariyxıy, tárbiyalıq hám diniy tema daǵı waqıyalar sawlelengen.
Jańa sırtqıl etilgen " On ikkilar teatri" de qoyılǵan " Optimist", " Saylaw siri" hám basqa pyesalarda social qarama-qarsılıqlar, ótken zaman sarqitlari sın pikir etilgen. 1969 -jıl Kinshasada milliy teatr truppasi tuzildi. Bul truppaning " Jayranlar otilmasin", " Qara masih yamasa Simon Kimbangu" spektakllarında átirap ortalıqtı qorǵaw máseleleri kóterilgen, kolonizatorlik tiykarları fosh etilgen. Bul truppa professional teatr — Milliy teatr kompaniyasına aylantırildi, onıń janında 2 truppa: milliy balet hám drama truppalari bar. Olardıń jumıslarında Afrikaǵa tán koloritni saqlaw menen birge zor ańlatpalı ijroga bólek itibar beriledi. B. B. Dadyening " Mırza Tog'oNini", G. Oyono-Mbianing " Taǵı bir eskertiw" pyesalari, Molyer hám Gogol dóretpeleri buǵan mısal bóle aladı. K. de milliy kinematografiya endigina rawajlana basladı.
Tariyxı
Xv-XvI ásirlerde házirgi Kongo aymaqlarında Teke,Laongo mámleketleri bolǵan.1875 jılda fransuzlar koloniyaǵa aylantıra basladı.1891 jılda Fransuz Kongosi dúzildi.1910 jılda Fransuz Ekvatorial Afrikası dúzilgen waqıtta koloniya aymaǵı ekige bolındı -Gabon (garbiy bólim) hám Kongo (sharqiy bólim). Kongo 1960 jılda mustaqillikka eristi.
Aymaqlıq bóliniwi
Kongo Demokratiyalıq Respublikasınıń 2005-yilgi konstitusiyasida 26 provinsiyaga bólinedi. Házirde mámlekette 26 provinsiya bar. Avallari 11 wálayat bolǵan.
Katarxey
Katarxey (grek. κατἀρχαῖος - "eń áyyemgiden pástegi") yamasa Xediy (ingl. Hadean) — arxeydan aldınǵı geologiyalıq waqıt aralıǵı [2].
Shıǵır
Shıǵır – suw shıǵaratuǵın áyyemgi ápiwayı qurılma (mexanizm). Oraylıq Aziya xalıqlarınıń xojalıq turmısında, diyqanshılıqtıń rawajlanıwında, jerlerdi suwǵarıw hám ónimdarlıǵın arttırıwda suw shıǵırlar úlken áhmiyetke iye bolǵan. Bul qurılmalar hár qıylı ólshemlerde bolıp, tiykarınan aǵashtan jasalǵan.
Gúltaj
Gúltaj — gúldegi gúlkeseden ishte jaylasqan gúlqorǵannıń qabatı. Ol gúltajjapıraqlar jıyındısınan ibarat. Gúltaj túrli reńde boladı.
Ósimlikler sistematikası
Ósimliklerdi bir-birine jaqınlastırıwshı belgilerdiń uqsaslıq dárejesine qarap ósimlikler dúnyasın belgili bir tártipke — sistemaǵa salıw ósimlikler sistematikası dep ataladı.
Ózbekstanda xızmet kórsetken oylap tabıwshı hám racionalizator
„Ózbekstan Respublikasında xızmet kórsetken oylap tabıwshı hám ratsionalizator“ húrmetli ataǵı — xalıq xojalıǵına járiya etilgen hám úlken ekonomikalıq nátiyje bergen oylap tabılıwlar hám racionalizatorlıq usınıslarınıń avtorlarına, sonday-aq oylap tabıwshılıq hám racionalizatorlıqtı rawajlandırıwda, oylap tabılıwlar hám racionalizatorlıq usınısların islep shıǵarıwdı járiyalawda xızmet kórsetken shaxslarǵa beriledi.
Ekonomikalıq rawajlanıw
Ekonomikalıq rawajlanıw - kóp ólshemli process bolıp, jámiyettiiń sociallıq-ekonomikalıq hám ruwxıy rawajlanıwında óz ańlatpasın tabadı.
Ózbekstanda xızmet kórsetken baylanıs jumısshısı
„Ózbekstan Respublikasında xızmet kórsetken baylanıs jumısshısı“ húrmetli ataǵı — baylanıs quralların rawajlandırıw hám jetilistiriwde, respublika xalıq xojalıǵına hám xalqına baylanıstıń bárshe túrleri menen úlgili xızmet kórsetiw jumısın shólkemlestiriwde ayrıqsha xızmet kórsetken baylanıs jumısshılarına beriledi.
Minezlemesi
Kókirek nıshanı diametri 30 millimetrli sheńber formasında boladı hám 925 probalı gúmisten tayarlanadı. Nıshannıń qalıńlıǵı 2,2 millimetr. Nıshannıń jiyeklengen tegis júz tárepinde xabar jetkerip atırǵan baylanıs joldası, parabolik antenna, tómengi oń shekesinde dafna náwshesi súwretlengen. Nıshannıń aylanası boylap “XÍZMET KÓRSETKEN BAYLANÍS JUMÍSSHÍSÍ” degan jazıw jaylasqan. Nıshannıń arqa tárepinde Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik gerbi súwretlengen. Súwretler hám jazıw qabarıq. Kókirek nıshanı ichki qismiga Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik bayraǵı reńlerindegi shayı lenta sırılǵan ilgenshekke sheńber hám ilmek járdeminde jalǵanadı.
Podcast
«Podkasting» inglis tilindegi «podcasting» sózinen alınıp, «iPod» («Apple»dıń mp3 pleeri) hám «broadcasting» sózleriniń birikpesinen kelip shıqqan bolıp, ol internette radio hám telekórsetiwler stilindegi sesli hám videofayllardı jaratıw hám tarqatıw procesin bildiredi. Búgingi kúnde podkasting blog hám sociallıq tarmaqlar sıyaqlı auditoriyada úlken qızıǵıwshılıq oyatıp, professional hám puqaralıq jurnalistlerdiń dóretiwshilik iskerligindegi tiykarǵı buwınlardan birine aylanıp barmaqta. Podkast termini menen bir qatarda oǵan baylanıslı bir qatar podcaster, podcast-lenta, podcast-terminal, pod-tıńlawshı túsinikler de aylanısqa kirip keldi.
Tariyxı
«Podcasting» termini 2004-jılı Britaniyanıń «Guardian» gazetasınıń jurnalisti B.Xammersli «Ses revolyuciyası» maqalasında qollanǵan. Bul termin Amerika Oksford («New Oxford American Dictionary») sózligine kirgizilip, 2005-jılı «Jıl sózi» sıpatında tán alındı. «Vesti FM» radiostanciyası saytınıń redaktorı I.V.Litvinenko «Podkasting» sózi 2004–2005-jılları Amerika Oksford sózligi tárepinen «Jıl sózi» sıpatında tán alınǵannan soń keń aylanısqa engizile basladı» dep jazadı. Sózlikte terminge «Internetten alınatuǵın hám kompyuterde yamasa ózińiz benen alıp júriwińiz múmkin bolǵan qurılmada tıńlaw múmkin bolǵan sanlı audio fayl» dep anıqlama berilgen. Britannica enciklopediyasında bolsa, «Podkast – World Wide Web beti arqalı jazılıwdı óz ishine qamtıp, keyingi baǵdarlamaları avtomat túrde jazıp alınıp, Internet boyınsha tarqatılatuǵın, ádette mp3 sanlı formatındaǵı «radio usılı»ndaǵı baǵdarlama» ekenligi keltirilgen. Filologiya ilimleriniń kandidatı V.V.Vitvinchuk podkastqa tómendegishe anıqlama beredi: «Bul janr radio formatı menen shegaralanbastan tolıǵı menen ǵárezsiz túrde tariyxtı aytıw». O.A.Petrenko hám A.M.Gorbachevlar «Zamanagóy jurnalistika ámeliyatında podkast terminin qollanıwdıń anıq tendenciyası belgilengenligin keltirip, «Olar belgili bir baǵdarlamanıń radiostanciyalardıń saytında yamasa podkast-terminallarında tıńlaw hám júklep alıw ushın audioformatta jazılǵan kúndelikli uzatıwlar», – dep jazadı. CHelyabinsk mámleketlik universiteti jurnalistika fakultetiniń docenti, ilim kandidatı A.A.Juravleva podkastinge tómendegishe anıqlama bergen: «Podkasting – Internet járdeminde audio hám videokontentlerdi tarqatıw formatı». Olardı RSS, mp3 audioformatında hám sanlı audiopleerler járdeminde tarqatıw múmkin.
Den Braun
Den Braun (1964-jıl 22-iyunda AQSh tıń Nyu-Xempshirda shtat.) — amerikalıq jazıwshı, jurnalist, qosıqshı. Ol matematika professorı Richard (Dik) Braun hám qosıqshı Konstans (Konni) Braun shańaraǵında tuwılǵan. Danning singlisi valeri (1968-jılda tuwılǵan ) hám ájaǵası Gregori (Greg) (1974-jılda tuwılǵan), kompozitor.
Aba (Nigeriya)
ABA — Nigeriya jan. dagi qala. Aba dáryası boyında, Port -Xarkort — Enugu t. y. hám avtomobil jolı kesilisken orında. Xalqı 264 mıń (1991). Maylı pal'ma ónimleri satılatuǵın jay. Sabın hám pivo zavodlari, may, toqımashılıq kárxanaları bar.
Den Braun
Braun 1982-jılda pensiyaǵa shıqqanǵa shekem ákesi matematikadan sabaq bergen, sabaqlıqlar hám qóllanbalar jazǵan Fillips Ekseter akademiyasın tamamlaǵan. Braunnıń anası hám ákesi qosıqshılar bolǵan, anası da shirkewde organizator bolıp xızmet etken. Shańaraq Qospa Shtatlar episkop shirkewine tiyisli edi. Den Braun akademiyada jeke mektepti tamamlaǵan hám oqıwdı tamamlaǵannan keyin Amherst kolledjine oqıwǵa kirdi hám ol jerda Psi Upsilon studentler birlespesiniń aktiv aǵzası edi. Braun 1986-jılda oqıwdı tamamlaǵan hám óziniń aqırǵı jılın Ispaniyada Sevilya universitetinde ótkergen hám kórkem óner tariyxın úyrengen.
Podcast
Túrleri
Podkastlardı tipologiyası boyınsha janrlıq hám tematikalıq baǵdarlarǵa bólip qarawǵa boladı. Janrı boyınsha: hújjetli, diskussiyalı, kewil-ashar shou, audiokitap, radiospektakl, jańalıqlı; tematikalıq baǵdarı boyınsha: siyasiy, muzıkalı, sociallıq, mádeniy, sport, ilimiy-ǵalabalıq mashqalalar hám t.b. toparlarǵa bólinedi. Bul baǵdardaǵı izertlewinde jurnalistika hám ádebiy dóretiwshilik institutınıń oqıtıwshısı hám radiojurnalist V.Nekrasova «hújjetli, komediya, investigative journalism, tokshou, analitikalıq kórsetiwler» janrların bólip kórsetse, auditoriyanı hám dáramatlardı kóbeytiwge járdem beretuǵın zamanagóy podkastlar tarmaǵı bolǵan «Radiotopia»nıń atqarıwshı prodyuseri D.Shapiro: «infocast (informaciyalıq), backcast (ótmish haqqında), crimecast (jınayatlardı tergew), chamkast (doslıq podkast), xamblkast (ájayıp tariyx), rialkast (tuwrıdan-tuwrı), fikshnkast (ilimiy fantastika haqqında), xaukast (layfxaklar), sikvelkast (tariyx haqqında)» sıyaqlı janrlardıń bar ekenligin jazadı.
Multimedia
Multimedia inglis tilinde " multi" " media" sòzlerinen alınģa bolıp, " kòp " " bir neshe " hàm " xabar beriwshi" mànilerin añlatadı. Multimedia termini birinshi màrte 1965- jıl Bob Goldshteyn tàrepinen òz ishine jaqtılıq, muzika, kinonı alģan tàdbirdi tàriyplew ushın qollanılģan. Hàzirde multimedia tùsinigi òz ishine tekst sùwret, dawıs, kòrinislerdiñ keminde ekewin biriktirgen halda xabar beriwdi òz ishine aladı. Multimedia maģlıwmatlardıñ anıq hàm tùsinikli jetkizip beriwin tàmiynleydi.
Den Braun
Kolledjdi tamamlaǵannan keyin, Den Braun qosıq avtorı, muzıkashı hám atqarıwshı retinde muzıka salasındaǵı karerası aldı. Braun óz jazıwlarınıń bir neshe diskların shıǵardı. 1991-jılda ol Gollivudga kóship ótti hám ol jerda Beverli-Xillz tayarlıq mektepte oqıtıwshılıq etti.
Atalıq
Atalıq — gúlqorǵan ishinde jaylasqan eń áhmiyetli bólegi. Ol eki bólimnen: shańqaltadan hám atalıq sabaǵınan ibarat.
Den Braun
1993-jılda Den Braun shańaraǵı menen Nyu-Xempshirga qaytıp keldi hám Fillips Ekseter akademiyasında inglis tili hám Linkoln Akerman mektepte ispan tilinen sabaq bere basladı.
Kómekshi sózler
Tildegi barlıq sózler mánili sóz shaqapları hám kómekshi sóz shaqapları bolıp, úlken eki toparǵa bólinedi. Jeke turǵanda belgili leksika-grammatikalıq mánige iye bolǵan sózler mánili sóz shaqapları dep ataladı. Jeke turǵanda leksikalıq máni ańlatpaytuǵın hám belgili gáp aǵzasınıń xızmetin atqara almaytuǵın sózlerge kómekshi sózler delinedi. Kómekshi sózlerdiń geyparaları sózlerdi yamasa gáplerdi bir-biri menen baylanıstırsa, geyparaları gápke yaki jeke sózge qosımsha grammatikalıq máni bildiredi.
Túlki
Túlki — iytler shańaraǵı su'temiziwshiler bir neshe túriniń ulıwma atı. Bul gruppanıń tek 11 turi atap aytqanda túlkiler (latınsha : vulpes) túrine kiritiledi. Eń tanıs hám kóp tarqalǵan wákili — ápiwayı túlki bolıp tabıladı (vulpes vulpes). Túlkiler dúnya boyınsha kópshilik xalıqlardıń awızeki shıģarmaların da ushraydı.
Aral fondı
Aral apatshılıǵı jaqın ótmishtegi eń iri global ekologiyalıq apatlardan biri bolıp, óziniń ıqlımlıq, social-ekonomikalıq hám gumanitar aqıbetleri sebepli regionnıń turaqlı rawajlanıwı, den-sawlıǵı, genofondı hám de sol jaǵdayda jasawshı adamlardıń keleshegine tikkeley tásir etip atır. 2015-jıl sentyabr ayında bolıp ótken BMShniń Nyu-Yorktaǵı Turaqlı rawajlanıw boyınsha sammitinde Ózbekstan Respublikası BMSh shafeliginde Aral teńizi boyınsha arnawlı Trast fondın shólkemlestiriw ilajı menen shıqtı. Bul fond xalıq aralıq sheriklikti rawajlandırıw hám donor jámiyetshilik qarjıların jedellestiriw ushın birden-bir platformaǵa aylanıwı kerek. Aral boyında ekologiyalıq jáne social-ekonomikalıq jaǵdaydı jaqsılawǵa qaratılǵan kompleks ilajlardı ámelge asırıw boyınsha ámeliy ilajlardı ámelge asırıli'wi' tiyis. BMSh Ózbekstan Respublikası ilajın tolıq qollap-quwatlaydi, bul ilaj BMSh Bas xatkeri Mırza Gutierrishtiń 2017-jıl iyun ayında mámleketimizge saparı dawamında taǵı bir márte óz tastıyǵın tabadı. Sol kózqarastan, BMShnıń bir qatar agentlikleri (UNDP, UNESCO, UNFPA, UNV) járdeminde 2017-jılda “Aral teńizi daǵdarısınan jábir kórgen xalıqtıń turaqlılıq potencialın kóp qırlı strukturanı jaratıw arqalı bekkemlew” qospa dástu'ri ámelge asırıladı. “Aral teńizi regioni ushın sherik insan qawipsizligi fondi” 2017-jılda iske túsirilgen.
BMT shafeliginde Trast fondı: Aral teńizi daǵdarısın saplastırıw boyınsha is-háreketlerdi birlestirdı
Birlesken Milletler Shólkeminiń Nyu-Yorktaǵı rezidenciyasında 2018-jıl 27-noyabr kúni Aralboyı regionı ushın Insan qawipsizligi boyınsha kóp tárepleme sheriklik tiykarında trast fondı iskerligine arnalǵan prezentaciya bolıp ótti. BMSh shafeliginde shólkemlestirilgen usı fond tiykarǵı itibarın finanslıq resurslardı jóneltiriw arqalı Aral apatshılıǵınıń unamsız aqıbetlerin saplastırıwǵa qaratadı.
Ózbekstan Respublikası Sırtqı isler ministrligi baspasóz xızmeti xabarına kóre, joqarı dárejedegi ilajda Birlesken Milletler Shólkemi Bas xatkeri Antoniu Guterrish, strukturaǵa aǵza mámleketler, BMSh arnawlı wákilxanaları, Jáhán banki, Xalıq aralıq valyuta fondı, Aziya rawajlanıw banki, AQShtıń jetekshi kompaniyaları, bank hám finans institutları, xalıq aralıq mámleketlik emes ekologiyalıq jámiyetleri, ilimiy hám de tálim sheńberler wákilleri qatnastı.
Fanerozoy
thumb|300px|right|Fanerozoy eonı faunası Fanerozoy yaǵnıy fanerozoy eonı (áy.grek. φανερός - "tınıq, ashıq, kórinetuǵın" hám ζωή - "ómir") — shama menen bunnan 539 million jıl aldın baslanıp, házir de dawam jetip atırǵan geologiyalıq eon. Basqasha aytqanda Jer júzinde "anıq" ómir bolǵan waqıt
Fanerozoy eonı úsh geologiyalıq eralarǵa bólingen (aqırǵıdan bastaǵıǵa qaray izbe-izlikte):
Aral fondı
BMT shafeliginde Trast fondı: Aral teńizi daǵdarısın saplastırıw boyınsha is-háreketlerdi birlestirdı
Joqarǵı Keńes Nızamshılıq palatası hám Senatı, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi hám de Joqarǵı Keńesi kishi hámeldarlarınan ibarat Ózbekstan delegatsiyasına Bas ministr orınbasarı S. Qalmuratov basshılıq etti.
Aral apatshılıǵı bir mámleket yamasa regionnıń emes, bálkim pútkil jáhán jámiyetshiligi aldında turǵan aktual mashqala bolıp tabıladı. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bul haqqında 2017-jıldıń sentyabrinde BMSh Bas Assambleyasınıń 72-sessiyasında sózge shıǵıp, Aral teńizi qurıwı aqıbetlerin saplastırıw ushın xalıq aralıq say-háreketlerdi aktiv ámelge asırıw zárúr ekenligin aytıp ótken edi. Jaqında mámleketimiz basshısı Qaraqalpaqstanǵa saparı waqtında da Aral mashqalasınıń aktuallıǵı hám region sociallıq-ekonomikalıq ósiwiniń zárúrli áhmiyetke iye ekenligin bildirip, usı aymaqqa tuwrıdan-tuwrı shet el qarjılardı tartıw hám maqsetli texnikalıq kómek dástu'rlerin ámelge asırıw kerekligin belgiledi. El basshısımız say-háreketi menen Qaraqalpaqstan Respublikasında sociallıq-ekonomikalıq reformalardı nátiyjeli ámelge asıriw maqsetinde kelesi eki jılda ulıwma baxası 1,5 milliard AQSh dollarına teń bolǵan 800 ge jaqın joybarlardı ámelge asırıw názerde tutılǵan. — Aralboyı regionı ushın Insan qawipsizligi boyınsha kóp tárepleme sheriklik tiykarında trast fondı jergilikli xalıq turmıs shárayatın sezilerli dárejede jaqsılaydı hám Turaqlı rawajlanıw salasındaǵı maqsetlerdi ámelge asıriwge járdem beredi, — dedi usı konfrenciyada sózge shıqqan BMSh Bas xatkeri Antoniu Guterrish. — Bir jıl aldın Ózbekstanǵa saparım waqtında Qaraqalpaqstanǵa barıp, Moynaqtaǵı “kemeler qábristanı”n kórgen edim. Shınında da, Aral teńizi — dáwirimizdiń eń úlken ekologiyalıq apatı. Men sonda dúnyadaǵı eń iri suw háwizlerinen birewiniń joǵalıp ketiwi haqqında adamlardan qayǵılı gúrrińlerdi esitip, biziń say-háreketlerimiz olardıń keleshekke úmitlerin asırıwıwına isendim, — dedi Guterrish.
Konfrenciyada Ózbekstan delegatsiyasi Aral teńizi apatshılıǵınıń aqıbetlerin jumsartıw boyınsha alıp barılıp atırǵan shara-ilajlar, aymaqtı social-ekonomikalıq rawajlandırıw máseleleri haqqında maǵlıwmat beredi. Atap aytqanda, Ózbekstan Aralboyı regioninda ekologiyalıq jaǵdaydı turaqlılastırıw, xalıqtıń turmıs dárejesin jaqsılaw boyınsha keń kólemli joybarlardı ámelge asırdı. Aral teńiziniń quriǵan 350 mıń gektar maydanına seksewil hám kebirge shıdamlı ósimlikler egilip, putalıqlar ornatıladı.
Esemurat jıraw
Esemurat jıraw (1885 — 1979). Qaraqalpaq xalqınıń ataqlı jırawlarınıń biri. Ol jırawshılıqtı óz ákesi Nurabulla jırawdan (1862—1922) úyrengen. Ol «Alpamıs», «Qoblan», «Sháryar», «Edige», «Shora batır» dastanların jırlaǵan. Onıń ózinde shayırlıq talant ta bolǵàn.
Aral fondı
BMT shafeliginde Trast fondı: Aral teńizi daǵdarısın saplastırıw boyınsha is-háreketlerdi birlestirdı
Konfrenciyada Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵi Keńesi Baslıǵı M.Erniyazov ta sózge shıǵıp, Aralboyı regionindaǵı ekologiyalıq jaǵdaydı jaqsılaw, insannıń ómirine qáwipli tásirlerin azaytıw boyınsha mámleketimiz tárepinen ámelge asırılıp atırǵan ilajlar haqqında maǵlıwmat berdi. Ózbekstan Prezidenti Aralboyı xalıq aralıq innovatsiya orayı islengeni hám de onıń tiykarǵı maqset hám wazıypaları haqqında lekciya etdi.
BMSh Bas xatkeri Ózbekstan administraciyasınıń iskerligin, atap aytqanda, Trast fondı dúziw ideyasın joqarı bahalap, donor jámiyetshiliklerdiń say-háreketlerin birlestiriwde aktiv qatnas etiwge shaqırdı.
Konfrenciyada Yaponiya, Norvegiya, Nigeriya, Qazaqstan, Izrail, sonıń menen birge, qatar mámleketlik emes shólkemler wákilleri bul fond iskerligin qollap-quwatlawǵa tayın ekenin xabarladı. Forum sheńberinde Ózbekstan húkimeti fondına hár jılı 2 million AQSh dolları ajıratıwı aytıp ótildi. Norvegiya delegatsiyasi aǵzaları da sózge shıǵıp, mámleket húkimeti fondına 1,2 million AQSh dolları muǵdarında aqsha ajıratıw boyınsha sheshimi haqqında maǵlıwmat berdi.
Jup sózler
eki so’zdin’ juplasi’wi’nan jasalg’an so’zler jup so’zler dep àtàlàdi’. Jup so’zler uluwmalasti’ri’w ma’nisinde qollani’ladi’. Mi’sàli’: yel-xàli’q, qàzàn-tàbàq, ko’rpe-to’sek, ku’ni-tu’ni. Jup so’zler defis arqali’ jazi’ladi’. olar to’mende- gishe jàsàlàdi’: 1) yeki bo’legi de mà’nige iye jup so’zler: qazan- tabaq, aqi’l-woy, ga’p-so’z, bastan-ayaq, ko’z-qulaq, keli- kelsap, dos-dushpan, woyaq-buyaq; 2) bir bo’legi mà’nige iye bolmag’an jup so’zler: qon’si’-qoba, jo’n-josaq, was-wayran; 3) yeki bo’legi de mà’nige iye bolmag’an jup so’zler: ara-tura, men’-zen’, la’m-lim, pi’t-shi’t; Jup so’zler geyde u’sh so’zdin’ juplasi’wi’nan da jasaladi’: bir-yeki-u’sh, gelle-bas-si’yraq.
Ilimiy abstrakciya
Ilimiy abstrakciya - Ekonomikalıq processlerdi ilimiy biliwde qollanılatuǵın usıllardan biri bolıp, analiz waqtında irkinish beretuǵın ekinshi dárejeli waqıya - hádiyselerdi itibardan shetlettirip, tiykarǵı úyrenilip atırǵan hádiyseniń túp mánisine pikirdi qaratıw bolıp tabıladı.
Qońızlar
Qońızlar — shıbın-shirkeyler gruppası. 140 shańaraǵı, 300 mińnen aslam túri málim. Qońızlardıń dene uzınlıģı 0, 25-180 mm. Jumsaq deneliler shańaraǵınıń wákillerinen basqalarında dene oramı sklerotlashgan. Bas, tós, qarın bólimleri bir-birinen anıq shegaralanǵan.
Podkast
RSS (ingliz tilinde Rich Site Summary) - bul jańalıqlar lentası hám anonsların, bloglardaǵı ózgerislerdi súwretlew ushın islep shıǵılǵan maǵlıwmatlar formatınıń standartı bolıp, ol avtomat túrde bir sayttan ekinshisine yamasa abonenttiń pochta qutısına maǵlıwmat uzatıw imkaniyatın beredi. Sonday-aq, ol informaciyalıq saytlardan xabarlardı jańalıq kollektorlarına eksport etiw ushın qollanıladı. RSS texnologiyasınan paydalanıp, jazılıwshıǵa jetkerip beriletuǵın audiofayl yamasa turaqlı túrde jańalanıp turılatuǵın audiofayllar seriası podkast delinedi. Demek, podkast - internetke jaylastırılǵan tele hám radioesittiriwlerdiń analogı yamasa audiopleerge júklep alıw ushın internettegi radioesittiriw yamasa soǵan uqsas baǵdarlamanıń sanlı jazıwı dep qarawǵa boladı.
Kembriy dáwiri
Kembriy dáwiri yaki kembriy — paleozoy erası hám pútkil fanerozoy eonı baslanǵan geologiyalıq dáwir. Ol 538,8±0,2 million jıl aldın baslanǵan hám 485,4±1,9 million jıl aldın tawsılǵan. Solay etip kembriy shama menen 53 million jıl dawam etti. geologiyalıq waqıt aralıǵı [2].
Óndiriwshi kúshler
Óndiriwshi kúshler - óndiristiń jeke hám materiallıq faktorları, yaǵnıy jumısshı kúshi menen islep shıǵarıw quralları birligi.
Birinshi televiziyalıq kórsetiw
5 noyabr — Qaraqalpaqstanda eń birinshi televiziyalıq kórsetiw baslanǵan kún.
Tariyxı
1964-jıldıń 5-noyabr kúni jergilikli waqıt penen saat 19.00 de Nókis, Taqıyatas, Xojeli qalalarındaǵı ayırım úylerdiń televizorlarında «Nókis kórsetedi» degen titr payda bolǵan. Usı kúni qaraqalpaq hám orıs tillerinde «Jańalıqlar» kórsetilgen. Birinshi diktorlar – Orazgúl Óteniyazova menen Svetlana Shapochnikovalar fotosyujetler fonında miynet jámáátleriniń raportları tuwralı aytqan. Birinshi telejańalıqlardı qaraqalpaq tilinde Ǵalım Seytnazarov hám Qarmıs Dosanov, al orıs tilinde Viktor Kopalovlar tayarlaǵan. Birinshi mártebe basqarıw pultinde otırıp, qaraqalpaqsha birinshi kórsetiwdi Quwat Ábdireymov penen Kiyik Ábdireymovalar efirge shıǵarǵan. Al, birinshi teleoperatorlar P.A.Begimov hám Q.Ernazarovlar edi. Qaraqalpaqstan televideniesi janrlarınıń rawajlanıwına eń kóp úles qosqan birinshi telejurnalistlerdiń biri Ǵalım Seytnazarov boldı. Ol tek ǵana «telejańalıqlar» tayarlawǵa qatnasıp qoymastan, saltanatlı bayram kórsetiwlerin, kishigirim óndirislik temadaǵı kórsetiwlerdi de birinshi bolıp tayarlap, televidenie janrlarınıń kóbeyiwine tiykar salǵan. Xalıqtıń kóp qızıǵatuǵın «Jańalıqlar» informaciyalıq baǵdarlamasın «Xabar» dep atawdı hám titrdi globus fonında, onı aylanıp turǵan túrinde beriwdi usınǵan hám bir qansha qıyınshılıqlaǵa qaramay bunı ámelge asırǵan. Sonday-aq, Ǵalım Seytnazarov oǵada sabırlılıq penen efirge ketetuǵın barlıq diktor oqıytuǵın materiallardı, shıǵıp sóyleytuǵın tekstlerin ózi oqıp, xudojniklerdiń tayarlaǵan titr – bezewlerin birimlep kórip, kinojurnallar menen telefilmlerdi, kórkem filmlerdi efirden aldın kórip bolıp jiberetuǵın bolǵan. Solay etip, dáslepki waqıtları kúnine bir neshe minutliq xabarlar efirge berilip turǵan Qaraqalpaqstan televideniesiniń 1965-jıldan baslap háptesine tórt márteden 2,5 saatlıq telebaǵdarlamaları tamashagóyler dıqqatına usınılǵan. Sońǵı jıllar dawamında efir saatları hám kúnleri uzaytırıp barılǵan. 1991-jıldan soń Qaraqalpaqstan televideniesi Ózbekstan Mámleketlik Teleradiokompaniyası (házirgi Ózbekstan NTRK) quramına kirdi.
2002-jılı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Teleradiokompaniyası bolıp, qayta shólkemlestirildi.
Dárekler
Qaraqalpaqstan Respublikası Oraylıq Mámleketlik arxiv fondınan
Ózbekstanda xızmet kórsetken mádeniyat jumısshısı
Ózbekstanda xızmet kórsetken mádeniyat jumısshısı - Ózbekstan Respublikasınıń ataǵı.
Minezlemesi
Kókirek nıshanı diametri 30 millimetrli sheńber formasında boladı hám 925 probalı gúmisten tayarlanadı. Nıshannıń qalıńlıǵı 2,2 millimetr. Nıshannıń hoshiyalangan tegis júz tárepinde ashıq kitap fonında girjek hám reńli taqta (palitra) boyawları menen, tómengi shekesinde dafna náwshesi súwretlengen. Nıshannıń aylanası boylap XÍZMET KÓRSETKEN MÁDENIYAT JUMÍSSHÍSÍ degen jazıw jaylasqan. Nıshannıń arqa tárepinde Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik gerbi súwretlengen. Súwretler hám jazıw qabarıq. Kókirek nıshanınıń ishki bólegine Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik bayraǵı reńlerindegi shayı lenta sırılǵan ilgenshekke sheńber hám ilmek járdeminde jalǵanadı.
Ózbekstanda xızmet kórsetken sanaat jumısshısı
„Ózbekstan Respublikasında xızmet kórsetken sanaat jumısshısı“ húrmetli ataǵı — sanaat birlespeleri hám kárxanalarınıń, ilimiy-izertlew hám joybar-konstruktorlıq shólkemleriniń respublika sanaatın rawajlandırıwda ayrıqsha xızmet kórsetken jumısshılarına beriledi.
Tirkewish
Atlıq hám atlıq mánisindegi sózlerge dizbeklesip, olardı basqa bir mánili sózler menen baylanıstıratuǵın kómekshi sózler tirkewish delinedi.Tirkewishler dizbeklesip kelgen sózi menen birge bir sorawǵa juwap beredi hám sol sóz benen birge bir gáp aǵzasınıń xızmetin atqaradı.Tirkewishler dizbeklesetuǵın sózinen bólek jazıladı.M ı s a l ı : Qoylar ushın ot-shóp jıynadı. Salını kombayn menen jıynadı. Men kelgen soń koncert baslandı. Ol awıl jaqqa názer saldı.Ańlatıw: menen (benen, penen) kómekshi sózi tirkewishlik xızmeti menen qatar, birgelkili mánili eki sózdiń arasın baylanıstırıp, dánekerlik xızmette de qollanıladı. M ı s a l ı : Jańa qonıs bolıp atırǵan salıkeshler menen sharwalardıń balaları oqıytuǵın mektep Asqardikinen táwir-aq alıs edi. (I.Q.)Bul gápte menen kómekshi sózi teń mánili birgelkili aǵzalardı baylanıstırıp kelgen
Birmingham qalası
Birmingham :([ˈbɜːrmɪŋəm])  BUR| ming|əm) — qala hám sonıń menen birge, Angliyadaǵi Batıs Midlendlar okrugindaǵi metropoliten rayon. Bul Birlesken Korollıqtaǵi ekinshi iri qala. Biraq, ekinshi iri qala bolıwına qaramastan, texnikalıq tárepten Ullı Britaniyadaǵı eń iri qala sáneladı, sebebi London wálayatina (shama menen xalıq sanı 8,546,761) Ullı Britaniya húkimeti tárepinen heshqashan "qala mártebesi" berilmegen; London qalası da,Westminster qalası da Birminghamǵa qaraǵanda az xalıqqa iye.Ullı Britaniya qalaları dizimin kóriń (Xalqı ústini boyınsha tártiplew) .Qala 1,145 million adamdı quraydı,West Midlandsmetropolitan okrugi  Birmingham Birlesken Korollıqtıń ekinshi qalası” retinde belgili. Angliyanıń Batıs Midlandlar regioninda,Londonnan shama menen 100|mil jaylasqan Birmingham Midlandlardıń socialliq, materiallıq, finanslıq hám sawda orayı esaplanadı. Ayriqsha tárepi sonda, Birminghamdan tek kishi dáryalar aǵip ótedi, tiykarınan River Tame jáne onıń irmoqlari River Rea hám River Koul- olardan biri bawırlas tiykarǵı dáryalar Severn,shahar orayından shama menen 20|mil batısta jaylasqan.
Orta ásirlerde Uorvikshirde tariyxtan bazar qalashası bolǵan Birmingham XVIII asirde Midlendlar bilimi hám Sanaat revolyuciyasi dáwirinde ilim, texnologiya jetiskenliklerin kórgen hám ekonomikalıq rawajlanıw, zamanagóy industrial jámiyettiń kóplegen tiykarların jaratqan qatar innovatsiyalardı islep shıǵarǵan. 1791-jılǵa kelip ol "dúnyadaǵı birinshi islep shıǵarıw qalası" retinde tán alınǵan Birminghamniń hár qıylı qánigelesken hám joqarı maman kásipler menen shuǵıllanatuǵın mińlaǵan kishi ustaxanalari menen ajralıp turatuǵın ekonomikalıq dóretiwshilik hám innovatsiyalardıń ájayıp dárejesin xoshametlantirdi; bul XX ásirdiń aqırǵı sheregine shekem dawam etiwi kerek bolǵan párawanlıq ushın ekonomikalıq tiykar jarattı.Wattli puw dvigateli Birminghamda oylap tabılǵan. Socialliq jıldamlıqtıń joqarı dárejesi nátiyjesinde siyasiy radikalizm mádeniyatı da rawajlantirildi, bul mádeniyat Tóbeas Attvudtan Jozef Chemberlenge shekem bolǵan basshılar astında járdem beriwi kerek edi. Bul Britaniyada Londonnan sırtta teńi joq siyasiy tásir hám Britaniya demokratiyasınıń rawajlanıwinda sheshiwshi rol oynaydı. 1940-jıldıń jazınan 1943-jıldıń báhárine shekem, Birminghamdi Birmingham Blitsi dep atalıwshiGerman Luftwaffe kúshli bombardimon etdi. Qala infradúzimine jetkerilgen zálel rejeshiler tárepinen kózaba alıp barılǵan buzılıw dep tán alinip, jańa qurılıs siyasatina qosımsha túrde keyingi on jıllıqlarda keń kólemli qalani qayta tiklewine alıp keldi. Birmingem ekonomikasında házirde xizmat tarawı ústinlik etedi. Qala iri xalıq aralıq sawda, transport, usaqlap satıw sawdasi, konferenciya hám ilajlar orayı esaplanadı. Onıń metropoliten ekonomikasıBirlesken Korollıqtaǵı ekinshi iri mámleketYaIM $121,1 mlrdti quraydi (2014) Onıń bes universiteti soniń ishinde Birmingem universiteti, onı mámleket sırtındaǵı eń iri joqari tálim orayına aylantırǵan. Birmingemdaǵi iri materiallıq mákemeler Birmingem qalası simfonik orkestri,Birmingem korollıq baleti,Birmingem repertuar teatri,Birmingem kitapxanası hám Suwretlew kórkem-óner shashtárezlik institutı- xalıq aralıq abıroyı, hám qalada janlı hám tásirli xalıq sańati,muzika adabiy hám pazandalik sahnaları bar   Qala 2022-jilǵi Óz-ara doslıq oyınlarina da tabıslı miyman kútiwshilik etdi 2022-jıl jaǵdayına kóre, Birmingem Ullı Britaniyadaǵı sırt ellikler eń kóp keletuǵın úshinshi qala bolıp tabıladı.
Etimologiyasi
Birmingem atı Old English ang|Beormingahām sózinen kelip shıqqan bolip, úy yamasa ang|[[Beormingas]] xalıq punkti - atı shın mániste “Beorma xalqi” degen mánisti ańlatıwshı hám anglo-sakson administraciyasınıń dáslepki bóliniwinde shólkemlesken qáwim yamasa urıwi. Qáwim atı menen atalǵan Beorma anglo-sakslar jaylasip alǵan waqıtta onıń basshısı, ulıwma áwlad yamasa tań qalǵanday qáwim ǵayratkeri bolıwı múmkin edi. ang|-ingahām menen tawsılatuǵın jay atları aymaqtıń anglo-sakson kolonizatorlıǵınıń dáslepki basqıshlarında islengen baslanǵısh xalıq punktlerine tán bolıp, Birmingem, itimal, 7-ásirdiń baslarında ámeldegi bolǵanlıǵın kórsetedi. Átiraptaǵı atları ang|-tūn ('ferma'), ang|-menen tawsılatuǵın xalıq punktleri. lēah ('toǵaylardi tazalaw'), ang|-worð ('qosimsha') hám ang|-dala ('ashiq jer') tárepinen jaratılǵan ekilemshi xalıq punktleri bolıwı múmkin. Anglo-sakson xalqınıń keyingi keńeyiwi geypara jaǵdaylarda, itimal, aldınǵı Britaniya saytlarında ushirasadi.
Tariyxtan aldınǵı hám orta ásirler
Birmingem aymaǵındaǵı alǵashqi insan iskerligi haqqında dáliller eramızǵa shekemgi 8000 menen tas dáwiri máwsimlik xalıq punktleri, túngi ań partiyaları hám tereklerdi kesiw sıyaqlı toǵaydaǵı ilajlardı kórsetiwshi artefaktlar. Kóp kuygan höyüklar zamanagóy adamlar birinshi ret bul jerge bronza dáwirinde intensiv túrde ornalasip, dıyqanshılıq penen shuǵıllanlıǵin, yaǵnıy eramızdan aldınǵı 1700-jıllar arasında xalıqtıń sezilerli, biraq qısqa múddetli aǵımı júz bergenligin kórsetedi. hám eramızǵa shekemgi 1000, itimal, kelspewshilik yamasa átiraptaǵı immigratsiya nátiyjesinde júzege kelgen I asirde Britaniyanı Rimler basıp alıwı, Birmingem platosiniń toǵaylı mámleketi aldınǵa jıljıp kiyatırǵan Rim legionlari ushın tosıq boladı, úlken Metchli qorǵanın qurǵanlar zamanagóy Edgbaston aymaǵında AD 48 , jáne onı Rim jolları
Indoneziya
Indoneziya (indon. Indonesia [ɪndoˈnesia]), rásmiy atı - Indoneziya Respublikası (indon. Republik Indonesia [reˈpublik ɪndoˈnesia]) — Qubla-Shıǵıs Áziyadaǵı mámleket. Xalqı 2020-jılǵı xalıqtı dizimge alıwdıń rásmiy nátiyjelerine kóre 270 203 917 adam, aymaǵı 1 919 440 km², bul eki kórsetkish boyınsha ol regiondaǵı eń úlken mámleket bolıp tabıladı. Xalqınıń sanı boyınsha dúnyada tórtinshi hám aymaǵınıń úlkenligi boyınsha on tórtinshi orında jaylasqan.
Paytaxtı — Jakarta qalası. Paytaxttı qurılısı dawam jetip atırǵan Nusantara qalasına kóshiriw jobası islep shıǵılıp atır. Rásmiy tili - Indonez tili.
Iynelikler otryadı
Iynelikler eń áyyemgi shıbın- shirkeyler. Olardıń qanatları jiynalmastan denesiniń eki qaptalına jayılıp turadı. Qarın bólimi jińishke hám uzın boladı. Kózleri júdá úlken, lichinkası suwda rawajlanadı. Iynelikler hám olardıń lichinkaları jırtqısh tárizde tirishilik etedi. Jetilgen iynelikler jemtigin aldınģı ayaqları járdeminde hawada uslaydı. Olar zıyan keltiriwshi hám qan sorıwshı shıbın- shirkeylerdi qırıp payda keltiredi. Iyneliklerdiń lichinkaları, shıbınlar, bir kúnlik shirkeyler hám basqa haywanlardıń suwda jasaytuģın lichinkaları menen azıqlanadı. Oazislerdegi suw basseynleriniń átirapında kók iynelikler, tawlı aymaqlarda saqıynalı iynelikler, aqpaytuģın suw basseyni àtirapında sulıw iynelikler ushırasadı.
Indoneziya
Unitar mámleket, prezidentlik respublika. 2019-jıl aprel ayında bolıp ótken náwbettegi prezidentlik saylawları nátiyjelerine kóre, Joko Widodo mámleket basshısı lawazımına qayta saylandı: onıń ekinshi prezidentlik múddeti 2019-jılı 20-oktyabrde baslanǵan edi. Kelesi bes jılǵa vitse-prezident lawazımın Maaruf Amin iyeledi.
Malay arxipelagınıń atawlarında hám Jańa Gvineya atawınıń batıs bóleginde jaylasqan. Tınısh okeanı hám Hind okeanları suwları menen juwıladı. Bul dúnyadaǵı eń úlken ataw-mámleket. Atawlardıń basım bólegi Zond atawlarına tiyisli bolıp, olar óz gezeginde Úlken Zond atawları hám Kishi Zond atawlarına bólinedi. Indoneziya Respublikası qurǵaqlıqta Malayziya (Kalimantan atawında), Papua-Jańa Gvineya (Jańa Gvineya atawında) hám Shıǵıs Timor (Timor atawında) mámleketleri menen shegaralasadı.
Indoneziya Respublikası ekonomikası jedel rawajlanıp atırǵan agrosanoat mámleketi. 2017-jılda zat satıp alıw qábiliyeti pariteti boyınsha JIÓ kólemi 3,242 trillion AQSH dolların (xalıq jan basına derlik 12 378 AQSh dolları) quradı. Pul birligi - Indoneziya rupiyası.
1945-jıl 17-avgustta mámleket ǵárezsizligi daǵaza etildi. Indoneziya 1942-1945 jıllarda yapon okkupaciyası astında bolǵan, odan aldın bolsa ol XVII ásirdiń birinshi yarımında óz rawajlanıwın baslaǵan hám XX ásir basına shekem házirgi Indoneziya aymaǵınıń úlken bólegin óz húkimdarlıǵı astında birlestirgen Niderlandiyanıń koloniyalıq múlki edi.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
Индонезия // Большая советская энциклопедия. — М., 1972. — Т. 10. — С. 539—556.
Podkaster
Podkast termini menen bir qatarda oǵan baylanıslı bir qatar túsinikler de aylanısqa kirip keldi. Podkasting menen shuǵıllanıwshı adamdı podkaster dep ataydı.
Social-ekonomikalıq múnásibetler
Social-ekonomikalıq múnásibetler - bul adamlar ushın zárúr bolǵan turmıslıq zatlardı islep shıǵarıw, bólistiriw, ayırbaslaw hám qabıllaw processinde payda bolatuǵın múnásibetler.
Leonhard Euler
Leonhard Euler (aytılıwı : Leonard Eyler; 15-aprel 1707-jıl — 18-sentyabr 1783-jıl ) — shveysariyalik matematikalıq, mexanik hám fizikalıq alım, Peterburg Pánler akademiyası aǵzası. Berlin Pánler akademiyası prezidenti (1759 -jıldan ). 1720—24-jıllarda Bazel (Shveysariya) universitetinde oqıp, matematikadan I. Bernulli lekciyaların tıńlaǵan. Peterburg Pánler akademiyası de islep, Pánler akademiyası menen ilimiy alo qalarni uzmay Berlin Pánler akademiyasında islegen.
Túr
Túr — barlıq organları bir-birine uqsas belgili bir maydanda ushırasatuǵın ósimlik toparların óz ishine aladı.
Álem
Álem — mákan hám zamande sheksiz bolmıs, sheksiz materiallıq álem. Hár túrlı bólek denelerdi, olardıń sistemaların, elementlardıń háreketi processinde payda bolatuǵın kosmik ob'yektlarni (Jerge Qaraǵanda bir neshe mln. ret úlken) óz ishine aladı. Dunyada júz bolatuǵın túrli hádiyseler óz-ara baylanıslı hám bir-birin talap etedi. Olar keńislik hám waqıtqa baylanıslı halda rawajlanadı. Bul baylanıslarǵa boysunatuǵın nizamlıqlardı úyreniw tábiyattanıwlıqtıń tiykarǵı waziypası bolıp tabıladı. Elementtıń álemde mákan hám zamande bólistiriliwi, túrli kosmik deneler hám olardıń sistemaları astronomiyada, álemdiń ulıwma dúzilisi, ótken zamanı hám keleshegine tiyisli máseleler kosmologiyada uyreniledi.
Podkast-terminal
Podkast-terminal - bul mediafayllar xostingin qollap-quwatlawshı, jazıwlardı jaylastırıw hám olardıń jańalanıwlarına jazılıwdı belgili dárejede avtomatlastıratuǵın veb-sayt.
Konfederaciya degenimiz ne ?
Konfederaciya (latınsha — awqam, birlespe) —suverenitet i hám ǵárezsizligin saqlap qalǵan jaǵdayda qanday da bir maqsetke erisiw ushın birlesken mámleket awqamı.
Rupi Kaur
=Biografiyası:=
Jazıwshı Rupi Kaur (1992-jıl 4-oktyabrde Hindstannıń Panjab qalasında tuwılǵan ) — Kanadalıq shayır, illyustrator, fotograf hám hind elijiń jazıwshısı. Jaslıǵında shańaraǵı menen Kanadaǵa kóship kelgen. Ol 2009-jılda qosıq aytıwdı baslaǵan hám Instagram tarmǵında ataqlı bolǵan hám solardıń nátiyjesinde úsh qosıq toplamı arqalı eń ataqlı “Insta shayırları”nan birine aynalǵan.
2015-jıl mart ayında óziniń universitetindegi fotografiya joybarı sheńberinde Kaur Instagramda kiyimi hám prostınyalarında hayz kórgen qan daqları bar ekenligi sáwlelengen bir qatar fotosúwretlerdi jaylastırdı. Instagram bolsa ol súwretti alıp tasladı, buǵan juwap retinde Rupi Kaur shaǵım jazdı. Bul waqıya nátiyjesinde Kaurdıń poeziyası úlken dańq shıǵardı jáne de onıń debyut toplamı "Milk and honey" (2014), dáslep óz-ózinen baspa etilgen, kommerciya tabısı menen qayta baspa etildi.
“Milk and honey” filminiń tabısı Rupi “The sun and her flowers” (2017) dawamlı filmi ústinde islep atırǵan waqtında biraz qıynalıp qalǵan. Toplam shıqqannan keyin, ol sharshawǵa dus keldi, biraq ol tez arada onnan qutıldı. Kommerciyalıq tabıs basımı astında qalmaw tilegi onıń COVID-19 pandemiyasına tolıq juwap bolǵan "Body at Home" (2020 ) úshinshi toplamına tásir etti. "Instapoetry" toparınıń bir bólegi esaplanǵan Kaurdiń jumısı tábiyiy jaqtan ápiwayı bolıp, Qubla Aziyanıń ayrıqshalıǵı, immigraciya hám hayallıqtı úyrenedi; onıń balalıǵı hám jeke turmısı ilham dáregi bolıp xızmet etedi. Sızıqlı sızılmalar onıń poeziyasına qopal temalar menen birge keledi.
=Kitapları:=
Analıq
Analıq — gúldiń ortasında (orayında) jaylasqan eń áhmiyetli bólimi. Ol túyinshe, moyınsha hám awızshadan ibarat.
Ózbekstanda xızmet kórsetken irrigator
„Ózbekstan Respublikasında xızmet kórsetken irrigator“ húrmetli ataǵı — suw xojalıǵı, qurılıs, joybar, ilimiy-izertlew hám basqa shólkemlerdiń suw xojalıǵı obiektlarin qurıw hám de olardan paydalanıw menen shuǵıllanatuǵın hám suw xojalıǵın hám de suwǵarılatuǵın diyqanshılıqtı rawajlandırıwda, sonday-aq respublika tábiyattı qorǵawda ayrıqsha xızmet kórsetken jumısshılarǵa beriledi.
Internette informaciya túrleri
Web-saytlar- jeke web-saytlar sociallıq tarmaqlardaǵı kanallar toparlar hám bloglar
Katalog-maǵlıwmatlardı saqlaw ushın arnawlı atqa iye bolǵan maǵlıwmatlar jıynaǵı
Web-portal - arnawlı islep shıǵılǵan túrli dáreklerden maǵlıwmatlardı toplaw, qayta islew hám onı auditoriyaǵa jetkerip beriw ushın islep shıǵılǵan arnawlı dástúr
Internette informaciya izlewdiń ózine tán tártip qaǵıydaları hám basqıshları bar.Olar tómendegishe:
Ózbekstan pán ǵayratkeri
“Ózbekstan Respublikası pán ǵayratkeri” húrmetli ataǵı — alımlarǵa pán hám texnika taraındaǵı oǵada qımbatlı shıǵarmaları, jańa ashılıw hám oylap tabıwları ushın, Pán hám texnikanı rawajlandırıwdaǵı, onıń jeńislerin keń en jaydırıwdaǵı, respublika xalıq xojalıǵı ushın ilimiy kadrlar hám joqarı maman qániygeler tayarlawdaǵı xızmetleri ushın beriledi.
Rewriting
Rewriting - qayta jazıw (inglizshe "rewriting") - dáslepki tekstli materiallardı keyinirek olardan paydalanıw maqsetinde qayta islew."Copywriter" den ayrıqsha bolıp esaplanıwı,álleqashan jazılģan tekst tiykar bolıp alınadı,ol mánisin saqlap,óz sózleri menen jazıladı.Túp tekstlerdiń leksikalıq ózgeriwi boyınsha qániygeler "Rewriter" dep ataydı. Qayta jazıw- avtorlıq huquqıniń buzılıwı ayıplanıwlarınan qashıw ushın isletiledi.Yaģnıy tekstten fakt hám dáliller alınıp,ol qayta jazıladı,hám de bunda qayta islengen Tekst orginalındaģı mánisti ózinde saqlap qalıwı zárúr.
Ullı Vladamir háykeli
Ullı Vladamir háykeli-2015 jılda Rossiyanıń Rastov wálayatı,Bataysk qalasında rawajlanıp atırģan "Radujniy" dep atalģan kishi qalasında qurılģan tarıyxıy estelik esaplanadı.
Ózbekstan pán ǵayratkeri
Minezlemesi
Kókirek nıshanı 0,25 mikron qalıńlıqta altın menen qaplanǵan 925 probalı gúmisten tayarlanıp, diametri 34 millimetrli sheńber formasında boladı. Nıshannıń qalıńlıǵı 2,2 millimetr. Nıshannıń jiyeklengen tegis júz tárepinde yadro átirapindaǵı elektronlar trayektoriyası, tómengi oń shekesinde dafna náwshesi súwretlengen. Nıshannıń shep bóliminen “PÁN ǴAYRATKERI” degen jazıw gorizontal halda jaylasqan.
Kókirek nıshanı ishki bólimine Ózbekstan Respublikasınıń Mámleketlik bayraǵı reńlerindegi shayı lenta sırılǵan qadawıshqa sheńber hám ilmek járdeminde jalǵanadı.
Internette informaciya túrleri
2)Maǵlıwmatlardı olardıń túri boyınsha izlew.Yaǵnıy tekst, foto, muzika hám video
Ullı Vladamir háykeli
Bul tarıyxıy estelikti ornatıw boyınsha jumıslar baslanıwınan aldın baqlaw maydanshası bolģan tóbeshik jaratılģan.Knyaz Vladamir háykeli qurılıp baslaģan jer jaqınında Knyaz Vladamir sherkewininiń qurılıwı baslanģan.Imarattıń birinshi tası 2015-jıl 13-iyun kuni ornatılģan.Bataysktıń salt dástúrlerine kóre,medrese qurılıwınan aldın estelik ornatılıwı kerek hám bul salt-dástúrge ámel etiwge qarar qabıl qılınģan.
Bataysk qalasındaģı tarıyxıy esteliktiń ashılıwı 2015-jılı 15-oktyabrde Bataysk meri Valeriy Putilin, qala turģınları hám ruwxaniyleri qatnasıwında bolıp ótedi.Don Merkuriy mitropoliyası baslıģı Bataysktegi Knyaz Vladamir háykelin sáwlelendirgen.