cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruoman Ripoblik
Di Ruoman Ripoblik (Latn: Res publica Romana; Klasikal Latn: [ˈreːs ˈpuːb.lɪ.ka roːˈmaː.na]) wena di piiriad a ienshent Ruoman siblizieshan bignin wid di uobachuo a di Ruoman Kindom, chadishanali diet tu 509 BKI, ah hen ina 27 BKI wid di extablishment a di Ruoman Empaya. A weh juurin dis piiriad wen Ruom kanchuol eh-expan frah di siti imidiet sorounin tu egemani uoba di wuola di Meditarienian wol. Juurin di fos tuu senchri a iegzistans, di Ruoman Ripoblik expan chuu a kombinieshan a kangkues ah alayans, frah senchral Itali tu di wuola di Italian peninsiula. Bai di falarin senchri, iweh-ingkluud Naat Afrika, Spien, ah waa nou sodan Frans. Tuu senchri afta dat, bigens di hen a di 1s senchri BKI, iweh-ingkluud di res a madan Frans, Griis, ah nof a di iistan Meditarienian. Bai dis ya taim, intoernal tenshan eh-liid tu wah siiriz a sibl waar, we en op liid fe di asasinieshan a Juulios Siiza, we eh-liid tu di chanzishan frah ripoblik tu empaya. Di egzak diet a dis chanzishan ya kiah bi aagyumant. Istuoriandem eh somtaim propuoz Juulios Siiza kraas a di Ruubikan Riva ina 49 BKI, Siiza apaintment az diktieta fi laif ina 44 BKI, ah adawaiz, di difiit a Maak Antuoni ah Kliopachra a di Bakl a Aktiom ina 31 BKI. Ousomeba, muos a dem yuuz di siem diet we di ienshent Ruoman dehself eh-yuuz, wen di Ruoman Senit grant exchraadineri powa tu Aktievian ah wen ih adap di taikl Agostos ina 27 BKI, az di wah ivent we hen di Ripoblik.
Griet Dipreshan
Di Griet Dipreshan ab divastietin ifek ina voerchuali ebri konchri, rich ahn puo. Poersnal inkom, tax rivinyuu, prafit ahn prais jrap, wails intanashinal chried plonj bai muo ahn 50%. Anemplaiment ina di Y.S. riez tu 25%, ahn ina som konchri riez az ai az 33%. Siti aal roun di wol get lik bad, speshal demde dipend pahn ebi indoschri. Kanschrokshan voerchuali shet dong ina nof konchri. Faamin ahn ruural ieriadem sofa az di krapdem prais jrap bai apraximekli 60%. Wid plometin dimaan ahn fyuu altanet suos fi jab, ieria wa dipen pahn praimri sekta indoschri laka kiash krap, mainin ahn lagin sofa di muos.
Selsios
Selsios, aalso nuo az sentigried,[1][2] a skiel ah yuunit a mejament fi tempicha. Az a SI diraiv yuunit, iyuuz bai muos konchri ina di wol. Iniem aafa di Swiidish aschanama Andaz Selsios (Anders Celsius, 1701–1744), uu eh-divelop wah simila tempicha skiel.
Griet Dipreshan
Som ikanami taat fi rikova bai di mid-1930s. Ousomeba, ina nof konchri di negitiv ifek a di Griet Dipreshan laas klier tel Wol Waar II taat.
Yunaitid Arab Emiret
Yunaitid Arab Emiret a wah savrin konchri a Ieja.
Jenda
Jenda a di rienj a kiaraktaristik potienin tu, ah difranshiet bitwiin ah fram maskiuliniti ah femininiti. Dipen pah di kantex, demya kiaraktaristik maita ingkluud bailajikal sex (i.e. di stiet a biin miel, fiimiel ar intasex), sex-bies suoshal chrokcha (ingkluudn jenda ruol ah ada suoshal ruol), ar jenda aidentiti.
Adishan
Adishan (muotaim signifai bai di plos simbal "+") a wan a di fuo biesik aparieshan a haritmitik, wails di hadawandem a sobchakshan, moltiplikieshan ah divijan. Di hadishan a tuu wuol nomba a di tuotal amount a demde kuantiti kombain. Fi egzampl, ina di picha pah di rait, a wah kombinieshan a chrii hapl ah tuu hapl tugiada, fi mek a tuotal a faib apl. Dis abzavieshan ikuivalent tu di matimatikal expreshan "3 + 2 = 5", dat a "3 had 2 hiikual tu 5".
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan (6 Febiweri 1911 – 5 Juun 2004) when he used to be fortnite player with me and also lived in Antarctica 40t President a Yunaitid Stiet (1981 – 1989).
George W. Bush
Kyeas tiori
Kyeas tiori a di fiil a todi ina matimatix we todi di biyevia a dainamikal sistim we aili sensitiv tu inishal kandishan—di rispans papila refa tu az di botaflai ifek.
Foundin a Ruom
Di foundin a Ruom kiah chek op bai aakialaji, bot chadishanal tuori an dong bai di hienshent Ruoman dehself explien di hoerlies ischri a deh siti chuu lejin ah mit. Di muos famiilia a demaya mit, ah praps di muos fiemos a aal Ruoman mit, a di tuori bout Ramiulos ah Riimos, di tuindem uu eh-sokl bai wah shii-wulf, aroun 753 BK. Dis ya tuori eh-afi rikansail wid aneda chadishan, set ina hoerlia taim, di wan we eh-ab di Chuojan Waar (aroun 1180 BK) rifiujii Enias exkiep gaa Itali ah foun di lain a Ruoman chuu ih son Iulos, di niemsiek a di Juulio-Klaadian dainasti.
Sout Afrika
Di Ripoblik a Sout Afrika de dong a di sodorn tip a di Afrikan kantinent. Sout Afrika wehna wan a di konchri dem we staat-op di Afrikan Yuunian, an i av do bigis ikanami outa aal a di konchri dem.
Pravins a Soria
Di pravins a Soria (Panish: provincia de soria) a wahn pravins luokiet ina Kiastiil ahn León, Spien.
Aatilari
Aatilari a wah klaas a laaj milichri wepan bil fi faya miunishan for biyan di rienj ah powa a infanchi sumaal aamz. Hoerli aatilari divelopment eh-fuokos pah di abiliti fi briich faatifikieshan, ah liid tu ebi, fierli imuobail siij injin. Az teknalaji himpruuv, laita muo muobail fiil aatilari eh-divelop fi baklfiil yuus. Dis divelopment kantiniu tide; madan self-propel aatilari viikl a aili muobail wepan a griet voersatiliti we provaid di laajis shier a wah haami tuotal fayapowa.
Outa spies
Outa spies, ar jos spies, a di vaid we egzis bitwiin silestial badi, ingkluudn di Oert. Ino kompliitli hemti, bot kansis a aad vakiom we kantien luo densiti a paatikl, pridaminantli a plazma a aijrojin ah iiliom azwel ilekchomagnetik redieshan, magnetik fiil, nyuuchriino, dos ah kazmik rie.
Chuojan Waar
Ina Griik mitalaji, di Chuojan Waar eh-wiej gens di siti a Chrai bai di Akiyandem (Griik) afta Paris a Chrai eh-tek Elin fran ar ozban Menilaus, king a Spaata. This kuda be aroun di yier 1180 BC. Di waar a wan a di muos impuotant ivent ina Griik mitalaji ah nariet-nariet chuu nof wok a Griik lichicha, muos nuotebl chuu Uoma Iliad. Di Iliad riliet paat a di laas ier a di siij a Chrai; di Adisi diskraib di joerni bak a yaad fi Odisios, wan a di waar iiro. Ada paat a di waar diskraib ina saikl a hepik puoym, we eh-sovaiv piisi-piisi. Episuod frah di waar provaid matiirial fi Griik chrajidi ah ada wok a Griik lichicha, ah fi Ruoman puoyt ingkluudn Voerjil ah Uovid.
Maatiniik
Maatiniik (French: Martinique) a wan a di ailan we de ina di iistan Kiaribiyan Sii an ab lan ieria a 1,128 km²; ia wah uobasiiz paat a Frans. Daminiika de tu di naatwes, ah Sin Luusha de tu di sout. Maatiniik a wan a Frans twenti-six uobasiiz terichri an a speshal paat a di Ripoblik. Sens Maatiniik a paat a Frans, ia paat a Yuurop, di Yuropian Yuunian, ah di moni we deh yuuz a di Yuuro. Di ofishal languij a di ailan a French, bot wuoliip a di piipl we di de chat Antilian Kryuol.
Sobchakshan
Sobchakshan a wah matimatikal aparieshan we riprizent di aparieshan fi rimuuv abjek fram a kalekshan. Isignifai bai di mainos sain (−). Fi egzampl, ina di picha pah di rait, a 5 − 2 hapl—miinin 5 apl wid 2 tekwe, lef tuotal a 3 hapl. Dierfuo, 5 − 2 = 3. Bisaidn fi kount fruut, sobchakshan kiah aalso riprizent fi kombain adaels fizikal ah abschrak kuantiti we difrah-difrah kaina abjik kiah yuuz ingkluudn negitiv nomba, frakshan, irashanal nomba, vekta, desimal, fongshan, ah miechrix.
Ischri a Oert
Di ischri a Oert kansoern di divelopment a di planit Oert frah ifaamieshan tu di prezant die. Nieli aal branch a nachral sayans eh-kanchibiut fi wi andastan di mien iventdem a di Oert paas. Di iej a Oert a apraximetli wan-tod a di iej a di yunivoers. Wah singkuma amount a jaalajikal chienj eh-okor ina datde taimspan, akompini bai bailajikal chienj.
Matimatix
Matimatix (frah Griik μάθημα máthēma, “nalij, todi, laanin”) a di todi a tapik laka kuantiti (nomba), chokcha, spies, ah chienj. A wah rienj a vyuu mongx matimatishan ah filasafa az tu di egzak skuop ah difinishan a matimatix.
Sout Koria
Di Ripoblik a Sout Koria a wahn konchri ina Iis Ieja, luokiet a di sodan tip a di Korian Peninsula. Di papyulieshan a Sout Koria a 51.4 milian (2017). Siol a di kyapital fi Sout Koriya.
Giem tiori
Giem tiori a "di todi a matimatikal magl a kanflik ah kwaaparieshan bitwiin intelijent rashanal disijan-meka."[1] Giem tiori mienli yuuz ina ikanamix, palitikal sayans, ah saikalaji, azwel lajik, kompyuuta sayans, bailoji ah puoka.[2] Arijinali, iweh ajres ziiro-som giem, ina we wan poersn gien rizolt ina laas fi di eda patispantdem. Tide, giem tiori aplai tu wah waid rienj a biyievral rilieshan, an a nou wah hambrela toerm fi di sayans fi mek lajikal disijan ina yuuman, animal, ah kompyuuta.
Farenait
Farenait a tempicha skiel bies pah wan propuoz ina 1724 bai di Puolish-baan Joerman fizisis Daniel Giebriel Farenait (Daniel Gabriel Fahrenheit, 1686–1736), aafa uu di skiel niem.[1] Iyuuz di digrii Farenait (simbal °F) az di yuunit.
Posentij
Ina matimatix posentij a wah nomba ar riesho hexpres az wah frakshan a 100. Muotaim idinuot bai yuuz di posent sain, "%".[1] Posentij a dimenshanles nomba (pyuor nomba).
Maakitin
Maakitin a waidli yuuz toerm fi diskraib di miinz a komiunikieshan bitwiin di kompini ah di kansyuuma aadians. Maakitin a di adaptieshan a di komoershal aktiviti ah yuus a instityuushan bai di aaganizieshan wid di poerpos fi injuus biyeviaral chienj pah shaat-toerm ar poerminent biesis. Di Amoerkan Maakitin Asosieshan muos riisantli difain Maakitin az "di aktiviti, set a instityuushan, ah pruoses fi kriet, komiunikiet, diliva, ah exchienj aafarin we ab valiu fi kostamaz, klayant, paadna, ah sasayati at laaj".
Di tekniik yuuz ina maakitin ingkluud fi chuuz taagit maakit chuu maakit analisis ah maakit segmentieshan, azwel fi andastan metad a influens pah di kansyuuma biyevia.
Fran a sasayatal paint a vyuu maakitin provaid di lingk bitwiin sasayati matiirial rikwayament ah ikanamik patan a rispans. Dis wie maakitin satisfai demaya niid ah waant chuu di divelopment a exchienj pruoses ah chuu bil lang-toerm rilieshanship.
Ina di kies a nanprafit aaganizieshan maakitin, di iem a fi ingkriis di dilivri a iitos mechiz bout di aaganizieshan saabis tu di aplikebl aadians. Gobament noftaim implai maakitin fi komiunikiet mechiz wid suoshal poerpos, laka poblik elt ar siefiti mechiz, tu sitizn.
Wat
Di wat (simbal: W) a di diraiv yuunit a powa ina di Intanashinal Sistim a Yunit (SI), niem aafa di Skatish injinier Jiemz Wat (James Watt, 1736–1819).
Frakshan (matimatix)
Frakshan (frah Latn fractus, "brokop") riprizent paat a wah wuola wan ar, muo jinarali heni nomba a hiikual paat. Wen taakbout ina ebridie languij, frakshan diskraib omoch paat wid soertn saiz de, fi egzampl, wan-aaf, iet-fif, chrii-kwaata. Kaman, volga, ar simpl frakshan (egzampl: ah 17/3) kansis a wah intiga nyuumarieta displie tapsaida wah lain (ar bifuo wah slash), ah wah nan-ziiro intiga dinaminieta, displie biluo (ar afta) daade lain. Nyuumarieta ah dinaminieta azwel yuuz ina frakshan we no so kaman, ingkluudn kompoun frakshan, komplex frakshan, ah mix nyuumaral.
Ruoman Empaya
Di Ruoman Empaya (Latn: Imperium Rōmānum; Klasikal Latn: [ɪmˈpɛ.ri.ũː roːˈmaː.nũː] Koine ah Midiival Griik: Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, chr. Basileia tōn Rhōmaiōn) wena di puos-Ruoman Ripoblik piiriad a di ienshent Ruoman siblizieshan, we kiaraktaraiz bai gobament edop bai emperadem ah laaj terituorial uoldin rong di Meditarienian Sii ina Yuurop, Afrika ah Ieja.
Di siti a Ruom ena di laajis siti ina di wol bout 100 BKI – bout 400 KI, wid Kanstantinuopl (Nyuu Ruom) we eh-bikoms di laajis rong 500 KI ah di hEmpaya papiles gruo tu a hestimietid 50 tu 90 milian inabitant (rofli 20% a di wol papilieshan deh taim de.
Di 500-ier-uol ripoblik we eh-prisiidi weh sivierli distiebilaiz ina siiriz a sivl waar ah palitikal kanflik, juurin taim wen Juulios Siiza eh-apaint az popechual diktieta ah den asasiniet ina 44 BKI. Sivl waar ah exikyuushan kantiniu, we kolminiet ina di vikchri a Aktievian, Siiza adaptid son, uoba Maak Antuoni ah Kliopachra a di Bakl a Aktiom ina 31 BKI ah di hanexieshan a Iijip. Aktievian powa eh den anasielebl ah ina 27 BKI di Ruoman Senit faamali grant im uobahaachin powa ah di nyuu taikl Agostos, we ifektivli maak di hen a di Ruoman Ripoblik.
Ampier
Di ampier (SI yuunit simbal: A), muotaim shaatn tu "amp",[1] a di SI yuunit a hilekchik korant[2][3] (dimenshan simbal: I)[4] an a wan a di sebm[5] SI bies yuunit. Iniem aafa Anjre-Marii Ampier (André-Marie Ampère, 1775–1836), French matimatishan ah fizisis, kansida az di faada a hilekchodainamix.
Exponenshieshan
Ina datde kies, bn kaal di n-th powa a b, ar b riez tu di powa n.
Nobel Praiz
Di Nobel Praiz (/ˈnoʊbɛl/, Swiidish pronongxieshan: [nʊˈbɛl]; Swiidish definet faam, singgiula: Nobelpriset; Naawiijan: Nobelprisen) a wah set a hanyual intanashinal awaad bistuo ina nomba a kiatigari bai Swiidish ah Naawiijan komiti ina rekanishan a akademik, kolchral an/ar sayantifik advans.
Iit
Ina fizix, iit a henaji we spantienosli paas bitwiin a sistim ah isorongdin ina som wie ada dah chuu wok ar di chranzfor a mata. Wen suutebl fizikal paatwie egzis, iit fluo spantienosli frah ata tu kuola badi.
Griik lichicha
Griik lichicha refa tu raitn we eh-kompuoz ina hieriadem wid Griik influens, raichuu di wuol piiriad wen di Griik-spiikin piipl eh-egzis. Ienshent Griik lichicha refa tu lichicha we eh-rait ina Ienshent Griik frah di uolis sovaivin wok raitdong ina di Griik languij optel around di fif senchri KI ah di raiz a di Bizantiin Empaya. A di bignin a Griik lichicha a di wokdem bai Uoma, di Iliad ah di Adisi. Ina di klasikal piiriad nof a di jahra a westan lichicha eh-bikoms muo praminent. Di tuu mieja lirikal puoyt wena Safo ah Pindar. Di Klasikal iira eh aalso si di daan a jraama. Tuu a di muos influenshal istuorian wena Eroduotos ah Tuusididiiz. Ina di 4t senchri BKI, chrii filasafa nuotebl: Sakratiiz, Plieto, ah Aristakl. Lieta Griik puoychri florish muosli ina di 3d senchri BKI. Juurin di Ruoman iira, di fizishan Galen, ina di ischri a ienshent sayans, a di muos signifikant smadi ina medisn afta Ipakratiiz.
Percy Liza
Carlos Percy Liza Espinoza, nuo az Iiguor Percy Liza (10 Iepril 2000) a waah Peruan futbaal.
Jiizas Kraist
Jiizas a Nazaret, binuon az Jiizas Krais, a di senchral figa a Kristianiti, an ina muos dinaminieshan nuon az di son a Gad an az Gad rezarek. Kristiyan luk pan im tu az di Mesaiya we di Uol Testiment taak bout; Judaizm rijek disya kliem ya. Izlam kansida Jiizas wan prafit, an nof ada rilijan rispek im ina som wie. Di mien suos a infamieshan bout Jiizas laif an tiichin dem a di fuo kananikal gaspl tu di istarikal Jiizas. Nof skala ina di fiil a ischri an biblical stodi biliiv se som paat a di Nyuu Testiment yuusful fi riikanschok im laif. Dem agrii se im a when wan Juu uu piipl nuo az wan tiicha an wan iila. Dem aksep tu se im when baptaiz bai John di Baptis, an get kruusifai ina Jeruusalem pan di aada dem a di Ruoman Priifek a Judiya, Pontius Pilate, pan di chaaj a sedishan gens di Ruoman empaiya. Ada fram demya kankluujan, baibl stodi stil no sekl pan di kronalaji, di senchral mesij a im tiichin dem, im suoshal klaas, kolchral envaironment, an im rilijos orientieshan. Kristiyan muosli biliiv se Jiizas a di “Son a Gad” (jenarali se im a Gad di son, di sekan smadi ina di chriniti), uu kom fi gi salvieshan wid Gad chuu im det fi di sin a evribadi. Ada kristiyan biliif inkluud di vorjin bort a Jiizas, di pofaamans a mirakl, im raiz op ina evn, an wan fyuucha sekan komin. Alduo di dakchrin a di chriniti waidsped ina kristiyaniti wan mainariti stil no biliiv ina i. Ina Izlam, Jiizas stil kansida az wan a Gad impuotant prafit dem, di kyariya a skripcha, an smadi uu wok mirakl. Dem kaal Jiizas di mesaiya tu, bot Izlam no tiich se im when divain. Izlam tiich se im gaa evn badili, raada dan di chradishanal kristiyan biliif ina did et an rezarekshan a Jiizas.
Sout Amoerka
Sout Amoerka a di sodan kantinent a di Amoerkaz. Di wuola it de ina di westan emisfier an muosli ina di sodan emisfier. Di ieria a di kantinent a 17,840,00 sk km, ar almuos 3.5 posent a di soerfis a di oert. Di papilieshan a bout 371,090,000. Sout Amoerka a di fuot bigis kantinent ina ieria ah di fif bigis ina papilieshan.
Pruoz
Pruoz a faam a languij we shuo gramatikal chokcha ah nachral fluo a piich reda dah ridmik chokcha (laka chradishanal puoychri).
Uom
Di uom (simbal: Ω) a di SI diraiv yuunit a hilekchikal rizistans, niem aafa Joerman fizisis Gyaag Saiman Uom (Georg Simon Ohm).
Klaimit
Klaimit a di statistix (yuujali, miin ar vieriabiliti) a weda, yuujali uoba wah 30-ier intaval.[1][2] Imeja bai ases di patan a vierieshan ina tempicha, yuumiditi, atmosferik presha, win, prisipitieshan, atmosferik paatikl kount ah ada mitiaralajikal vieriebl ina soertn riijan uoba lang piiriad a taim. Klaimit difrah frah weda, in dat weda onggl diskraib di shaat-toerm kandishan a demaya vieriebl ina soertn riijan.
Intanashinal Red Kraas ah Red Krisent Muuvment
Di Intanashinal Red Kraas ah Red Krisent Muuvment a wah intanashinal yuumanitierian muuvment wid apraximetli 97 milian valiuntier, memba ah staaf wolwaid we eh-foun fi protek yuuman laif ah elt, fi inshuor rispek fi aal yuuman biin, ah fi privent ah aliviet yuuman sofarin.
Nyuutan
Di nyuutan (simbal: N) a di Intanashinal Sistim a Yuunit (SI) diraiv yuunit a fuos. Iniem aafa Aizak Nyuutan (Isaac Newton) ina rekanishan a ih wok pah klasikal mikianix, spisifikali Nyuutan sekan laa a muoshan.
Bernie Sanders
Bernard Sanders (born 8 September 1941) es Morkan politeecian. Sanders es Yunaitid Stiet Senaator a Vermont (2007 – ).
Spies explorieshan
Spies explorieshan a waa galang ina di diskovri ah explorieshan a silestial chrokcha ina houta spies chuu kantinyuos ivalvin ah gruoyn spies teknaloji. Wails di todi a spies kiari out mienli bai aschranama wid teliskuop, di fizikal expluorieshan a spies kandok buot bai anman ruobotik pruob ah yuuman spiesflait.
Fizikal kazmalaji
Fizikal kazmalaji a di todi a di laajis-skiel chokchadem ah dainamix a di Yunivoers ah kansoern wid fondamental kuestian bout di harijin, chokcha, hevaluushan, ah oltimet fiet. Fi muos a yuuman ischri, a wena branch a metafizix ah rilijan. Kazmalaji az sayans arijiniet wid di Kopoernikan prinsipl, we himplai se di silestial badidem obie fizikal laa haidentical tu demde pah Oert, ah Nyuutuonian mikianix, we fos lou wi fi handastan demde fizikal laa.
Spiishi
Ina bailoji, wahn spiishi a:
Japaniiz languij
Japaniiz (日本語 Nihonggo, nihõŋɡo ar nihõŋŋo) a wah Iis Iejan languij spiik bai bout 125 milian spiika, praimerili ina Japan, we a di nashinal languij. A memba a di Japanik (ar Japaniiz-Riukyuan) languij fambili, uufa rilieshan tu ada languij gruup, potikiula tu Korian ah di sojes Alteik languij fambili, anda dibiet.
Chriganamichri
Chriganamichri (frah Griik trigōnon, "chrayanggl" ah metron, "meja") a wah branch a matimatix we todi rilieshanship se hinvalv lent ah anggl a chrayanggl.
Japaniiz languij
Likl nuo bout di languij priyischri, ar wen ifos apier ina Japan. Chaini dakiument frah di 3d senchri rikaad wan ah tuu Japaniiz wod, bot sobstanshal tex neh apier tel di 8t senchri. Juurin di Heyan piiriad (794–1185), Chaini languij eh-ab kansidarebl influens pah di vokiabileri ah fonalaji a Uol Japaniiz. Liet Migl Japaniiz (1185–1600) si chienj ina fiicha we bringi kluosa tu di madan languij, azwel di fos apierans a Gairaigo (Yuropiyan luonwod). Di tandad dayalek muuv frah di Kansai riijan tu di Edo (madan Tuokio) riijan ina di Hoerli Madan Japaniiz piiriad (hoerli 17t senchri–migl-19t senchri). Afta di hen a Sakoku (Japan self-impuoz aisolieshan) in 1853, di fluo a luonwod frah Yuropiyan languij ingkriis signifikantli. Ingglish luonwod in potikiula eh-bikom muo ah muo friikuent, ah Wasei-eigo (Japaniiz wod frah Ingglish ruut) prolifariet.
Praya
Praya (frah di Latn precari "fi ax oernisli, beg, inchriit") a invuokieshan ar ak we siik fi achiiv rapuor wid wah abjek a woship chuu dilibaret komiunikieshan.
Praya kiah bi a faam a rilijos praktis, ah kiah bi aida indivijal ar kamiunal ah tek plies ina poblik ar ina praivit. Ikiah invalv di yuus a wod, sing ar kompliit sailans. Wen languij yuuz, praya kiah tek di faam a im, inkiantieshan, faamal kriidal stietment, ar spantienios otarans frah di smadi uu a-prie. A difrah-difrah faam a praya laka pitishan praya, praya a soplikieshan, tangxgivin, ah priez. Praya kiah dairek tuwadz wah diyiti, pirit, disiis smadi, ar lafti aidie, fi di poerpos a woship, rikues gaidans, rikues asistans, kanfes chranzgreshan (sin) ar fi smadi expres deh taat ah imuoshan. So dwiin, piipl prie fi wuoliip a riizn laka poersnal benifit, fi ax fi divain gries, pirichual kanekshan, ar fi di siek a smadi els.
The Carpenters
The Carpenters wehn a pop ban frahn Yunaitid Stiet.
Paint (matimatix)
Ina madan matimatix, a paint yuujali refa tu wah eliment a som set kaal a spies.
Syuupanuova
Syuupanuova a wah aschranamikal ivent we okor juurin di laas stela hevaluushaneri stiej a wah masiv staar laif, uufa jramatik aataklaps maak bai wan fainal taitanik expluojan. Fi a shaat taim, dis kaaz di sodn apierans a wah 'nyuu' brait staar, bifuo itektaim-tektaim fied outa sait uoba sebral wiik ar mont.
Sri Langka
Sri Langka a wah savrin konchri a Ieja. Di papyulieshan a Sri Langka a 20,877,000 (2017). Colombo a di kyapital fi Sri Langka.
David Guetta
David Guetta (riil niem: Pierre David Guetta; baan 7 Novemba 1967 a Paris) a wah French DJ an myuuzik produusa.
Wol Elt Aaganizieshan
Di Wol Elt Aaganizieshan (WHO) a wah speshalaiz iejensi a di Yunaitid Nieshan we kansoern wid intanashinal poblik elt. Iweh extablish pah 7 Iepril 1948, edkwaata ina Jiniiva, Suitsalan. Di WHO a memba a di Yunaitid Nieshan Divelopment Gruup. Ipriidisesa, di Elt Aaganizieshan, ena iejensi a di Liig a Nieshan.
Napuolian Waar Dem
Di Napuolian Waar dem a wahn siiriiz a waar dem we fait frahn 1803 tel 1815, bitwiin Britn, Rosha, Prosha, ahn hAaschria ahn di French Empaiya. Jurrin demaya waar dem, Napuolian Buonapaat tiek uoba nof lan, ahn prakliem imself hEmpara a Frans ina 1804. Frans juurin disya taim kanchruol uoliip saklait stiet dem, we ruul bi Napuolian breda, hingkluudin Spien, di Kanfejrieshan a di Rain, di Swis Kanfejrieshan, ahn di Kindom a hItali. Nof konchri swich said dem, soch az Prosha ahn hAaschria. Napuolian a jenerali soxesful tel 1812, wen di French invied di Roshan hEmpaiya. Di French aami desimiet bi di kaul winta ahn staavieshan, ahn suun afta, Napuolian sarenda tu di alai ina 1814, ahn hegzail tu di ailan a hElba. Ihn riton ina 1815, bot difiit ina di Bakl a Waterloo, ahn hegzail tu Sien Elena. Di waar kangkluud bi di Kangres a Vi’ena.
Pruotis
Di Pruotis dem a wahn gruup a yuukyariatik maikroaaganizm. Di onggl ting we di pruotis dem av ina kaman a di simpl aaganizieshan we dem av- dem a aida yuuniselila, ar dem moltiselila an naav no tisyu we speshalaiz. Dehn simpl selila aaganizieshan mek dem difrent frahn ada yuukariuot, laka fonggi, animal, an plaant.
Wol Chried Aaganizieshan
Di Wol Chried Aaganizieshan (WTO) a wah intagobamental aaganizieshan we regiuliet intanashinal chried. Di WTO ofishali komens pah 1 Janiweri 1995 anda di Marakesh Agriiment, sain bai 123 nieshan pah 15 Iepril 1994, fi riplies di Jinaral Agriiment pah Tarif ah Chried (GATT), we eh-komens ina 1948. Di WTO diil wid regiulieshan a chried bitwiin paatisipietin konchri bai provaid di friemwok fi nigoshiet chried agriiment ah dispyuut rezaluushan pruoses we iem fi infuos paatisipant adierans tu WTO agriiment, we eh-sain bai riprizentitiv a memba gobament ah ratifai bai deh paaliment.[7] Muos a di ishu we di WTO fuokos pah diraiv frah priivos chried nigoshieshan, espeshal frah di Yurugwai Rong (1986–1994).
Pruotis
Di Pruotis dem liv ina aalmuos eni envaironment, so lang az waata di de. Nof pruotis, laka alji, fuotosintetik an a impuotant praimeri projuusa ina iikosistim we dem liv, espeshali ina di sii az paat a di plangtan. Ada puotis, laka di Kinetoplastids an Apicomplexa rispansibl fi nof yuuman diziiz, laka malieria an sliipin siknis.
Yuropiyan Yuunian
Di Yuropiyan Yuunian (Ingglish: European Union; French: Union Europée; Panish: Union Europea; Italian: Unione Europea) a wah ikanamik-palitikal yuunian wid 28 memba stiet we lokiet praimerili ina Yuurop. Ikova wah ieria a 4,324,782 km2, wid estimietid papilieshan a uoba 508 milian. Iapariet chuu a aibrid sistim a syuupranashinal ah intagobamental disijan-mekin. Fii instityuushan a: di Yuropiyan Kongsl, di Kongsl a di Yuropiyan Yuunian, di Yuropiyan Paaliment, di Yuropiyan Komishan, di Kuot a Jostis a di Yuropiyan Yuunian, di Yuropiyan Senchral Bangk, ah di Yuropiyan Kuot a Aadita.
Bon (injri)
Bon a wah taip a injri tu kin, ar ada tishu, kaaz bai iit, kuol, ilekchisiti, kimikal, frikshan, ar redieshan.
Skwier ruut
Ina matimatix, skwier ruut a wah nomba a a soch nomba y soch dat y2 = a, dat fi se, wah nomba y uufa skwier (di rizolt frah moltiplai di nomba bai iself, ar y × y) a a.[1] Fi egzampl, 4 ah −4 a skwier ruut a 16 bikaa 42 = (−4)2 = 16.
Ebri nan-negitiv riil nomba a ab wah yuuniik nan-negitiv skwier ruut, kaal di prinsipal skwier ruut, we dinuot bai √a, we √ kaal di radikal sain ar radix. Fi egzampl, di prinsipal skwier ruut a 9 a 3, dinuot √9 = 3, bikaa 32 = 3 × 3 = 9 ah 3 nan-negitiv. Di toerm uufa ruut a-kansida nuo az di radikan. Di radikan a di nomba ar expreshan andaniit di radikal sain, ina disya hegzampl 9.
Boert kanchuol
Boert kanchuol, aalso nuo az kanchasepshan ah foertiliti kanchuol, a metod ar divais yuuz fi privent prignansi. Fi plan, mek avielebl, ah yuus a boert kanchuol kaal fambli planin.
Jaamichri
Jaamichri (frah di Ienshent Griik: γεωμετρία; geo- "oert", -metron "mejament") a wah branch a matimatix kansoern wid kuestian a shiep, saiz, relitiv pozishan a figa, ah di prapati a spies. Matimatishan uu wok ina di fiil a jaamechri kaal a jaamita. Jaamichri eh-araiz indipendantli ina nomba a hoerli kolcha az a badi a praktikal nalij kansoernin lent, ieria, ah valyuum, wid eliment a faamal matimatikal sayans we eh-imoerj ina di Wes az hoerli az Taaliiz(Thales 6t senchri BKE). Bai di 3d senchri BKE, jaamichri eh-put ina wah axiomatik faam bai Yuuklid (Euclid), uufa chriitment—Yuuklidiyan jaamichri—set standad fi nof senchri we fala.[1] Aakimidiiz eh-divelop injiinos tekniik fi kialkiuliet ieria ah valyuum, ina wuoliip a wie we antisipiet madan intigral kialkiulos.
Stakuom
Stakuom (Swiidish: Stockholm) a di kyapital fi Swiidn.
Yunaitid Nieshan
Di Yunaitid Nieshan (UN) a wah intagobamental aaganizieshan fi promuot intanashinal kwaaparieshan. A ripliesment fi di inifektiv Liig a Nieshan, di aaganizieshan eh-extablish pah 24 Aktuoba 1945 afta Wol Waar II ina aada fi privent aneda soch kanflik. A di foundin, di UN eh-ab 51 memba stiet; a nou 193. Di edkwaataz a di Yunaitid Nieshan de a Manatn, Nyuu Yaak Siti, an ihexpiirians exchraterituorialiti. Forda mien ofis sitiet ina Jiniiva, Nairuobi ah Viena. Di aaganizieshan finans bai ases ah valinchri kanchibyuushan fran imemba stietdem. Iabjektiv ingkluud fi mentien intanashinal piis ah sikioriti, promuot yuuman rait, fasta suoshal ah ikanamik divelopment, protek di invairament, ah provaid yuumanitierian ied ina kies a famin, nachral dizaasta, ah aam kanflik.
Punjabi languij
Punjabi pʌnˈdʒɑːbi (Shahmukhi: Nastaliq نجابی panjābī; Gurmukhi: ਪੰਜਾਬੀ pañjābī a wah Indo-Arian langui spiik bai 102 milian nietiv spiika wolwaid, meki di 10t muos waidli spiik languij (2015) ina di wol. A di nietiv languij a di Punjabi piipl uu inabit di istarikal Punjab riijan a Pakistan ah India. A di onggl libm languij mongx di Indo-Yuropiyan languijdem we fuli tuonal.
Leonard Cohen
Leonard Norman Cohen (21 Septemba 1934 – 7 Novemba 2016) wehna Kianadan singa.
Puolish
Puolish (język polski, polszczyzna)- ahn ofishal langgwij wich taak in Puolan.
Puochret
Puochret a pientin, fotograaf, skolpcha, ar adaels aatistik riprizentieshan a smadi, we di fies ah expreshan pridaminant. Di intent a fi displie di rizemblans, persnaliti, ah aal di muud a di smadi. Fi dis riizn, ina fotografi puochret jinarali a no nuo sinapshat, bot a kompuoz imij a smadi ina todi pozishan. Puochret noftaim shuo smadi a-luk dairekli a di pienta ar fotografa, so az fi muos soksesfuli ingiej di sobjik wid di viuwa.
Uoshania
Uoshania a wahn jaagrafikal, somtaim jiapalitikal riijan we mek op a wuoliip a lan, muosli ailant ina di Pasifik Uoshan an di visiniti. Di niem Uoshania (Oceania) invent bai wahn French expluora niem Dumont d'Urville. Di niem yuuz tide fi miin wan a di kantinent dem, an a wan a di iet tereschrial iikozuon dem.
Etnalajikali, di ailan dem we de in aUoshania divaid op ina chrii sobriijan: Melaniizha, Maikroniizha, an Paliniizha.
Pregnansi
Chailbort ten fi akor bout 38 wiik afta fortilaizieshan (kansepshan), i.e., rofli 40 wiik frahn di laas naamal menschual saikl ina yuuman. Di Worl Elt Aaganizieshan difain naamal torm fi dilivri bitwix 37 ahn 42 wiik. Di kalkyulieshan a disya diet dipen pan di asomshan se uman de pan a regyula 28-die piiriyad.
Yunivoers
Di Yunivoers a fi haal taim ah spies an ikantents. Ihingkluud planit, muun, maina planit, staar, gialaxi, di kantents a intagialaktic spies, ah aal mata ah enaji. Di abzoervebl yunivoers a bout 28 bilian paasek (91 bilian lait-ier) ina dayamita. Di saiz a di wuola di Yunivoers no nuo, bot a nof aipatisis de rong bout di kompozishan ah ivoluushan a di Yunivoers.
Sudan
Sudan a wahn konchri ina Afrika.
Avalanch
Avalanch (aalso nuo az sinuoslaid ar sinuoslip) a rapid fluo a sinuo dong wah sluopin sorfis. Avalanch tipikali chriga ina taatin zuon frah mikianikal fielia ina di sinuopak (slab avalanch) wen di fuos pah di sinuo hexiid ichrent bot sohtaim onggl weni grajali waidnout (luus sinuo havalanch). Afta hinishieshan, avalanch yuujali haxalariet pah rapid ah gruo ina mas ah valyuum az deh inchrien muo sinuo. Ef di avalanch muuv faas anof som a di sinuo kiah mix wid di ier fi faam pouda sinuo havalanch, we a taip a graviti korant.
Paatikl fizix
Paatikl fizix (aalso ai enaji fizix) a di branch a fizix we todi di niecha a di paatikldem we kanstityuut mata (paatikl wid mas) ah redieshan (masles paatikl). Alduo di wod "paatikl" kiah refa tu vierios taip a sumaal-sumaal abjek (e.g. pruotan, gias paatikl, ar iibm ousuol dos), "paatikl fizix" yuujali investigiet di irijuusebl sumaalis ditektebl paatikl ah di irijuusebl fondamental fuos fiil nesiseri fi hexplien dem. Bai wi korant andastanin, demaya elimenchri paatikl a exitieshan a di kuantom fiil we aalso goban deh intarakshan. Di korantli daminant tiori we explien demaya fondamental paatikl ah fiil, langsaida deh dainamix, kaal di Standad Magl. So, madan paatikl fizix jinarali investigiet di Standad Magl ah ivierios pasebl extenshan, e.g. tu di niuwis "nuo" paatikl, di Igz buoson, ar iibm tu di uolis nuo fuos fiil, graviti.
ESwatini
Eswatini (Suazilan) a wahn konchri ina Afrika.
Prii-Kolombian Jumieka
Arong 650 KE, Jumieka eh-kalanaiz bai di piipl a di Ostionaid kolcha (ansista a di Taíno), uu laikli eh-kom frah Sout Amoerka. Aligeta Pan ina Manchesta Parish ah Likl Riva ina Sint An Parish a tuu a di oerlies sait wa nuo bout fi dis Ostionaid kolcha, adawaiz nuo az di Redwier kolcha. Demya piipl eh-lib nier di kuos ah extensivli ont toerkl ah fish.
Arong 950 KE, di piipl a di Meyakan kolcha sekl pah buot di kuos ah di hintiiria a Jumieka, aida abzaab deh abzaab di Redwier kolcha ar deh kuo-inabit di ailan wid dem.
Di Taíno kolcha divelop a Jumieka arong 1200 KE. Deh kyaa kom frah Sout Amoerka deh sistim niem konuko fi riez yuka (Manihot esculenta) we wi nuo as kasaada. Fi had nuchrient tu di sail, di Taíno bon luokal bush ah chrii ah iipop di ashiz ina bufo-bufo moun-moun, ah ina dat deh plaah di yuka kotinz.
Fred Rogers
Fred McFeeley Rogers (20 March 1928 – 27 February 2003) wehna Morkan actor. Rogers created an hosted Mister Rogers' Neighborhood (1968–2001).
Puop Benidik XVI
Puop Benidik XVI a di priivios puop in chaaj a di Ruoman Kiaklik Choch. Im a wan Joerman.
Rege
Rege a wah myuuzik jahra we arijiniet ina Jumieka ina di liet 1960z. Di toerm aalso dinuot di madan papila myuuzik a Jumieka an idayaspora.
Suellacabras, Soria, Spien
Suellacabras a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 31 inabitant.
Suez Kianal
Di Suez Kianal (Arabik: قناة السويس‎ Qanāt al-Suways) a wah aatifishal sii-lebl waatawie ina Iijip, we kanek di Meditarienian Sii tu di Red Sii chuu di Ismos a Suez, ah isepariet di hAfrikan kantinent frah Ieja.
Jaaj Wiliam Gaadn
Jaaj Wiliam Gaadn ar George William Gordon (1820 – 23 Aktuoba 1865) wena Jumiekan binizman, majischriet a palitishan uu wena wah liidn kritik a di palisi a di gobna a Jumieka Edwad Ier (Edward Eyre). Pah Ier aada, ih weh-exikyuut afta di Morant Bie Ribeliyan. Gaadn exikyuushan eh-kriet big kas-kas ina Britn, ah sebral atemp eh-mek fi chaaj Ier wid moerda. Pah di sintiiniri a ih det, deh weh-prokliem Gaadn az wan a di Nashinal Iiro a Jumieka.
Hoerli laif
Gaadn wena di sekan a iet pitni baan tu wah Skatish plaanta, Juozif Gaadn (Joseph Gordon) (1790?–1867) ah wah mulato sliev, An Rachre (Ann Rattray, 1792? – bifuo 1865). Ih weh self-edikiet, ah don-tiich ihself fi riid, rait, ah du simpl akountin. Wen im a ten ier uol, Gaadn eh-lou fi go lib wid ih gadfaada, Jiemz Dieli (James Daly) a Blak Riva. Widin wan ier, Gaadn taat wok ina Dieli bizniz. Gaadn ton biznizman ihself ah lanuona ina di parish a Sin Tamas-ina-di-Iis (St. Thomas-in-the-East). Ih siblindem a Mieri An Gaadn (Mary Ann Gordon, 1813?), Maagrit Gaadn (Margaret Gordon 1819?), Janet Izabela Gaadn (Janet Isabella Gordon, 1824?), Jan Gaadn (John Gordon, 1825?), Jien Gaadn (Jane Gordon, 1826?), An Gaadn (Ann Gordon, 1828?) ah Ralf Gaadn (Ralph Gordon, 1830).
Palitikal kiarier ah det
Az memba a di Ous a Asembli Gaadn akwaya di repitieshan az kritik a di koluonial gobament, espeshal Gobna Eyre, ina di migl-1860z. Ih mentien karispandens wid soh Ingglish ivanjelikal kritik a koluonial palisi. Ih azwel eh-extablish ih uona Nietiv Baptis Choch, we Paal Buogl ena diikan. Anbinuons tu aal a dem deh taim de, ina Mie 1865 Gaadn eh-atemp fi poerchis wah ex-Kanfedaret skuuna kaa ih ena-plan fi feri aamz ah amiunishan frah di Yunaitid Stiet a Amoerka. Ina Aktuoba 1865, afta di Morant Bie Ribelian we eh-liid bai Buogl, deh eh-tek Gaadn frah Kinston, we mashalaa neh de ina fuos, gaa Morant Bie, we iweh de. Deh chrai im fi ai chriizn bai kuot maashal, widoutn juu pruoses a laa, sentens im tu det ah exikiyuut im pah 23 Aktuoba. Gaadn det ah di bruutaliti a Ier sopreshan a di rivuolt ton di afier ina cause célèbre ina Britn. Jan Stiuwat Mil (John Stuart Mill) ah adaels libaral ena-siik fi ab Ier (ah adawandem ) prasikiut, bot deh neba soksesful. Wen demde atemp fiel, deh bringop sivl prosiidin gens im.
Repitieshan ah legisi
Ina di aftamat a di lieba ribelian a 1938, Gaadn eh-kom fi bi rigyaad az wah priikoersa a Jumiekan nashinalizim. Dis eh-elp bai di plie Jaaj Wiliam Gaadn (George William Gordon) ba Raja Mies (Roger Mais), we eh-kompier Gaadn det tu di sakrifais a Jiizas. Ina 1965, Gaadn ah Buogl eh-prokliem Nashinal Iiro ina soermani a Morant Bie. Wen Jumieka desimalaiz ikoransi ina 1969, a fi Gaadn picha put pah di ten-dala nuot (nou ina wah kain).
Di Paaliment a Jumieka miit ina Gaadn Ous, bil ina 1960 ah niem ina ih memri.
Jaaj Wiliam Gaadn niem menshan ina di sang "Inasent Blod" (Innocent Blood) azwel ina "Si dem a-kom" (See them a come) bai di rege ban Kolcha (Culture), ina di sang "Silva Tong Shuo" (Silver Tongue Show) bai Grongdieshan (Groundation), "Gi Tangx ah Priez" (Give Thanks and Praise) bai Rai Rieyan (Roy Rayon), ina "Pridikshan" (Prediction) ah "Baan Fi Ribel" (Born Fe Rebel) bai Stiil Pols (Steel Pulse), ah ina "Fiwi Jumiekan Nashinal Iiroz" (Our Jamaican National Heroes) bai Aris Andi (Horace Andy).
Batani
Batani, aalso kaal plaant sayans, plaant bailoji ar faitalaji, a di sayans a plaant laif an wah branch a bailoji. Batanis ar plaant sayantis a sayantis uu speshalaiz ina dis fiil. Di toerm "batani" koh frah di Ienshent Griik wod βοτάνη (botanē) miinin "paascha", "graas", ar "fada"; βοτάνη iself diraiv frah βόσκειν (boskein), "fi fiid" ar "fi griez". Chadishanali, batani aalso ingkluud di todi a jonjo ah alji bai maikalajis ah faikalajis rispektivli, wid di todi a demaya chrii gruup a aaganizim lef widin di sfier a inchres a di Intanashinal Batanikal Kanggres. Nowadiez, batanis todi apraximetli 400,000 spiishiz a libm aaganizim outa we soh 260,000 spiishiz a vaskiula plaant ah bout 248,000 a blazamin plaant.
Suola Sistim
Di Suola Sistim a di gravitieshanal bain sistim we kompraiz di Son ah di habjekdem we haabiti, aida dairekli ar hindairekli. Outa demde habjek we haabit di Son dairekli, di laajis iet a di planitdem, wails di rimienda a signifikantli sumaala abjek, laka dwaaf planit laka Pluuto ah sumaal Suola Sistim badi laka hastaraiddem. Outa di habjek we haabit di Son indairekli, di muundem, tuu a dem laaja dah di sumaalis planit, Moerkiuri.
Puop
Di Puop (frah Latn: "papa" ar "faada" frah Griik πάπας, pápas, "papa", Papa ina hItalian) a di Bishop a Ruom, di liida a di Ruoman Kiaklik Choch ah ed a stiet a Vatikan Siti. Di korant (265f) puop a Puop Benidik XVI, uu weh hilek 19 Iepril 2005 ina piepal kangkliev.
Stiet
Ina intanashinal laa, savrin stiet a nanfizikal juridikal entiti we riprizent bai wan senchralaiz gobament we ab savrinti uoba wah jaagrafik ieria. Intanashinal laa difain savrin stiet fi ab poermanent papilieshan, difain terichri, wan gobament, ah di kiapasiti fi enta ina rilieshan wid ada savrin stiet. Iazwel naamali andastan se savrin stiet naida dipendant pah nar sobjek tu heni hada powa ar stiet.
Renminbi
Di renminbi a di hofishal koransi a di Piipl Ripoblik a Chaina. Di niem (simplifai Chaini: 人民币; chadishanal Chaini: 人民幣; pinyin: rénmínbì) litarali miin "fi di piipl koransi". Di yuan (Chaini: 元/圆; pinyin: yuán) (sign: ¥) a di biesik yuunit a di renminbi, bot aalso yuuz fi refa tu Chaini Koransi jinarali, espeshal ina hintanashinal kantex. Di distingshan bitwiin di toermdem renminbi ah yuan simila tu we bitwiin stoerlin ah pong, we rispektivli refa tu di British koransi an ipraimeri yuunit. Wan yuan sobdivaidop ina 10 jiao (Chaini: 角; pinyin: jiǎo), an a jiao iself sobdivaidop ina 10 fen (Chaini: 分; pinyin: fēn).
Pong stoerlin
Di pong stoerlin (simbal: £; ISO kuod: GBP), nuo kaman-kaman simpl az di pong, a di hofishal koransi a di Yunaitid Kindom, Joerzi, Goernzi, di Ail a Man, Sout Jaaja ah di Sout Sangwij Ailanz, di British Antaatik Terichri, ah Christan da Kunia. Isobdivaidop ina 100 pens (singgiula: peni). Wah nomba a nieshan we no yuuz stoerlin azwel ab koransi kaal pong. A difrah-difrah taim, di pong stoerlin ena kamaditi moni ar bangk nuot bakop bai silva ar guol, bot korantli a fiat moni, bakop onggl bai di hikanami ina di hieriadem wepaat iaxep. Di pong stoerlin a di huolis koransi ina di wol wa stil de yuuz ah de ina kantinyuos yuus sens ihinsepshan.
Statiu
.
Paakinsn diziiz
Paakinsn diziiz (PD) a wah dijinarietiv disaada a di senchral noervos sistim we mienli afek di muoto sistim. Hoerli ina di kuos a di diziiz, di muos abvios simtom muuvment-rilietid; demaya ingkluud shiekin, rijiditi, sluonis a muuvment ah difikolti wid waakin ah giet. Lieta, tingkin ah biyevral prablem kiah araiz, wid dimentia  kamanli okor ina di advans stiej a di diziiz, ah wid dipreshan di muos kaman saikiachrik simtom. Ada  simtom ingkluud sensri, sliip, ah imuoshanal prablem. Di mien muoto simtom kalektivli kaal "paakinsuonizim", ar "paakinsuonian sinjruom".
Di diziiz kiah bi aida praimri ar sekanderi. Di kaaz fi praimri Paakinsn diziiz no nuo, alduo som ietipikal kies ab jinetik  arijin. Di kaaz fi sekanderi paakinsuonizim nuo az juu tu taxin. Nof rix ah protektiv fakta eh-investigiet: di klieris evidens a fi ingkriis rix ina piipl expuoz tu soertn pestisaid ah rijuus rix ina tubako sumuoka. Di muoto simtomdem a di diziiz rizolt frah di det a seldem ina di substantia nigra, wah riijan a di midbrien. Dis rizolt ina insofishant duopamiin ina demaya ieria. Di riizn fi dis sel det no andastan tuu gud bot invalv di bilop a pruotiin ina Luuwi badidem ina di nyuuran. We di Luuwi badidem lokiet paatli rilietid tu di expreshan ah digrii a di simtomdem. Dayagnuosis a tipikal kies mienli bies pah simtom, wid tes laka nyuuroimijin yuuz fi kanfamieshan.
Chriitment, tipikali di antipaakinsn medikieshan L-DOPA ah duopamiin aganis, impruuv di hoerli simtomdem a di diziiz. Az di diziiz progres ah nyuurandem kantiniu fi laas, demaya medikieshan bikoms inifektiv wails a di sieh taim deh projuus wah komplikieshan maak bai invalinteri raidin muuvment. Dayat ah som faam a riabilitieshan shuo som ifektivnis fi himpruuv simtom. Soerjri fi plies diip brien stimiulieshan yuuz fi rijuus muoto simtom ina sivier kies we jogz inifektiv. Risaach direkshan ingkluud investigieshan ina nyuu hanimal magl a di diziiz ah di potenshal yuusfulnis a jiin terapi, stem sel chransplaant, ah nyuuroprotektiv iejent. Medikieshan fi chriit nan-muuvment-rilietid simtom a PD, laka sliip distorbans ah imuoshanal prablem, azwel egzis.
Ina 2013 PD eh-prezant ina 53 milian piipl ah rizolt ina bout 103,000 det gluobali. Paakinsn diziiz muo kaman ina uola piipl, wid muos kies okor afta di iej a 50; wen isi ina yong adolt, ikaal yong anset PD. Di diziiz niem afta di Ingglish dakta Jiemz Paakinsn, uu eh-poblish di fos ditiel diskripshan ina An Essay on the Shaking Palsy, ina 1817. Wuoliip a mieja aaganizieshan promuot risaach ah impruuvment a kualiti a laif fi demde we gat di diziiz ah fi deh fambili. Poblik awiernis kiampien ingkluud Paakinsn diziiz die (pah Jiemz Paakinsn baandie, 11 Iepril) ah di yuus a red tyuulip az di simbal a di diziiz. Piipl wid paakinsuonizim uu eh-ingkriis poblik awiernis a di kandishan ingkluud akta Maikal J. Fax, Olimpik saiklis Dievis Fini, ah liet profeshanal baxa Muamid Ali.
Statiu
Statiu eh-projuus ina nof kolcha frah bifuo-ischri tu di prezant; di uolis nuo statiu diet tu bout 30,000 ier ago. Di wol taalis statiu, Spring Templ Buda, a 420 fut (128 m), ah ilokiet ina Lushan Kounti, Henan, Chaina.
Puot Antuoni, Jumieka
°N, °W
Puot Antuoni a di kiapital fi Puotlan Parish.
Sibl Rait Muuvment
Di sibl rait muuvment wehna wolwaid palitikal muuvment fi ikwaliti bifuo di laa galang-galang frahn bout 1950 tel 1980. Ina nof sitieshan itek di faam a kiampien a sibl rizistans iem afta achiivin chienj bai nanvoilent faam a rizistans. Ina som sitieshan iakompani, ar fala, bai sibl anres ahn haam ribelian. Di pruoses wehn lang ahn fengki-fengki ina nof konchri, ahn nof a demaya muuvment nehn achiiv dehn guol ful-ful alduo di efoert a demaya muuvment du liid tu himpruuvment ina di liigal rait a som gruup a piipl uu ehn priivos apres.
Puot Maraya, Jumieka
°N, °W
Puot Maraya a di kiapital fi Sin Mieri Parish.
Puolan
Puolan (Polska) a wah konchri ina senchral Yuurop. Ibaada Joermani, Chekia, Slovakia, di Yuukrien, Belarus, Lituyenia, ah Rosha. Ikiapital a Warsaa, ah di ofishal languij a Puolish.
Yunaitid Stiet dala
Di Yunaitid Stiet dala (sain: $; kuod: USD; aalso habriviet US$ ah refa tu az di dala, U.S. dala, ar Amoerkan dala) a di hofishal koransi a di Yunaitid Stiet an ihinsiula terichridem. Ia Fedaral Rizoerv Nuot ah kansis a 100 sumaala sent yuunit.
Tax
Tax (frah di Latn taxo) a finanshal chaaj ar ada levi impuoz pah taxpieya (indivijal ar liigal entiti) bai di stiet ar di fongshanal ikuivilent a di stiet fi fon vierios poblik expendicha. Fielia fi pie, ar iviejan ar rizistans tu taxieshan, yuujali ponishebl bai laa. Taxiz kansis a dairek ar indairek taxiz ah kiah pie fa ina moni ar bai ilieba ikuivilent. Som konchri impuoz liklmuos no taxieshan nontaal, ar luo-luo tax riet fi soertn ieria a taxieshan.
Siblaizieshan
Siblaizieshan a wahn sosaiyati ar kolcha gruup we wi difain az wahn komplex sosaiyati we praktis agrikolcha an seklment ina toun an siti. Di memba dem a wahn sivilaizieshan aaganaiz ina divizhan a lieba, an komplex suoshan aiyaaki.
Bourg-la-Reine
°N, °W
Planit
Planit a wah laaj abjek laka Juupita ar Oert we haabit staar. Isumaala dah staar, an ino mek no lait. Planit shiep komiin laka slaitli skuash baal (sferaid). Abjek we haabit planit deh kaal satilait. Staar ah ebriting we haabiti deh kaal staar sistim. A iet planit ina wi Suola Sistim. Pluuto yuus fi kaal planit, bot ina Aagos 2006, di Intanashinal Aschranamikal Yuunian disaid se a wah dwaaf planit insted. Fuo muo dwaaf planit nuo bout ina di Suola Sistim, Siiris, Makemake, Eris ah Haumea. Di niem "planit" koh frah di Griik wod πλανήτης (planetes), miinin "waakbout", ar "sinting we muuv". Optel di 1990z, piipl eh onggl nuo bout demde ina di Suola Sistim. Az a Juun 2011, wi nuo bout 563 ada planit.[1] Aal a demaya nyuu fain planit a-haabit adaels staar: dem a hexchrasuola planit. Sohtaim piipl kaal dem "exoplanit".
Bourg-la-Reine
Bourg-la-Reine a wah uoal siti ina naadan Frans. Askaadn tu di 2016 sensos, di siti ab a papyulieshan a 20,531 piipl ina wah ieria a 1.87 km² (0.72 sq mi).
Staar
Staar a wah luuminos sfier a plazma huol tugiada bai fii wuona graviti. Di nieris staar tu Oert a di Son. Nof ada staar visibl tu di niekid yai frah Oert juurin di nait, wen deh apier az wan waga-waga a fix luuminos paint ina di skai juu tu deh zingkuma distant frah Oert. Istarikali, di muos praminent staardem eh-gruup ina kanstilieshan ah astarizim, outa we di braitis wandem get prapa niem. Aschranamadem asembl staar kiatalag we haidentifai di staardem we nuo bout ah provaid standadaiz stela dezignieshan. Ousomeba, muos a di staar ina di Yunivoers, ingkluudn aal staar outsaida fiwi gialaxi, di Milki Wie, invisibl tu di niekid yai frah Oert. Mata a fak, muos a dem invisibl frah Oert iibm chuu di muos powaful teliskuop.
Chried
Chried, ar kamoers, invalv di chanzfor a di uonaship a gudz ar saabis, frah wan poersn ar entiti tu waneda, ina hexchienj fi rimyuunarieshan, gudz ar saabis. Netwok we lou chried kaal maakit.
Jacques Chirac
Jacques Chirac (29 Novemba 1932 – 26 Septemba 2019) wehna Prezident a Frans (1995 – 2007).
Yuuro
Di yuuro (sain: €; kuod: EUR) a di hofishal koransi a di yuurozuon, we kansis a 19 a di 28 memba stiet a di Yuropiyan Yuunian: Aschria, Beljiom, Saipros, Estuonia, Finlan, Frans, Joermani, Griis, Airilan, Itali, Latvia, Lituyenia, Logzimboerg, Malta, di Nedalanz, Puotigal, Slovakia, Sloviinia, ah Spien. Di koransi aalso ofishali yuuz bai di instityuushandem a di Yuropiyan Yuunian ah fuo ada Yuropiyan konchri, azwel yuunilatarali bai tuu adawandem, ah kansikuentli yuuz dieli bai som 337 milian Yuropiyan az a 2015. Outsaida Yuurop, wah nomba a uobasiiz terichri a EU memba aalso yuuz di yuuro az deh koransi.
Suitsalan
Di Suis Kanfedarieshan a wahn konchri ina Westan Yuurop. Suitsalan a wan a di riches konchri dem ina di worl bies pan por kyapita gruos domestik prodok.
Sivix
Sivix a di todi a di tioretikal ah praktical aspek a sitiznship, di raits ah juutidem we kom widi; di juuti a sitizn tu wananeda az memba a palitikal badi ah tu di gobament. Ihingkluud di todi a sivl laa ah sivl kuod, ah di todi a gobament wid atenshan tu di ruol a sitizn ― az opuoz tu hextoernal fakta ― ina di aparieshan ah uobasait a gobament.
Sin Piita Basilika
Di Piepal Basilika a Sin Piita ina di Vatikan, ar simpli Sin Piita Basilika (Latn: Basilica Sancti Petri; Italian: Basilica Papale di San Pietro in Vaticano), a wah Italian Renesans choch ina Vatikan Siti, di piepal engkliev widin di siti a Ruom.
Dizain prinsipali bai Donato Bramante, Mikelanjelo, Carlo Maderno ah Gian Lorenzo Bernini, Sin Piita a di muos rinoun wok a Renesans aachitecha ah wan a di laajis choch ina di wol. Wails a naida di mada choch a di Kiaklik Choch nar di kiatiijral a di Dayasis a Ruom, Sin Piita rigyaad az wan a di uolies Kiaklik shrain. Iweh- diskraib se "ihuol a yuuniik pozishan ina di Kristian wol" an az "di grietis a aal choch ina Krisndom".
Kiaklik chadishan huol se di Basilika a di berial sait fi Sin Piita, wan a Krais Apasl ah aalso di fos Puop; supuozidli, Sin Piita tuum de direkli biluo di ai alta a di Basilika. Fi dis riizn, nof a di Puopdem beri a Sin Piita sens di Hoerli Kristian piiriad. Choch eba de pah dis sait sens di taim a di Ruoman Empara Kanstantain di Griet. Kanschrokshan a di prezant basilika, fi riplies di Uol Sin Piita Basilika a di 4t senchri KE, eh-bigin pah 18 Iepril 1506 ah weh kompliit pah 18 Novemba 1626.
Uots
Uots (Avena sativa), sohtaim kaal kaman uots, a spiishiz a siirial grien gruo fii siid, we nuo bai di sieh niem. Wails uots suutebl fi yuuman kansomshan az uotmiil ah ruol uots, wan a di muos kaman yuus a fi laivstak fiidn.