cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pairesi ina di Kiaribiyan
Di iira a pairesi ina di Kiaribiyan bigin ina di 1500zs ah dedout ina di 1830z afta di nievidem a di nieshandem a Westan Yuurop ah Naat Amoerka wid kalani ina di Kiaribiyan bigin fi kombat pairet. Di piiriad juurin wen pairet eh muos soxesful ena frah di 1660z tu 1730z. Pairesi florish ina di Kiaribiyan bikaaz a di egzistans a pairet siipuot laka Puot Rayal ina Jumieka,[1] Taatyuuga ina Ieti, ah Nasaa ina di Ba'aamaz.[2]
Ifek a Orikien Chaali ina Jumieka
Di ifek a Orikien Chaali ina Jumieka ingkluud wan fietaliti ah akliis $1 milian wot a damij.
Iimiel
Ilekchranik miel a metad fi hexchienj dijital mechiz bitwiin kompyuuta yuuza; soch mechizin fos komiin a sobstanshal yuus ina di 1960z ah bai di 1970z eh don-tek di faam nou rekanaiz az iimiel. Iimiel apariet kraas kompyuuta netwok, nou praimerili di Intanet.
Ilekshan ina Jumieka
Ilekshan ina Jumieka provaid infamieshan bout ilekshan ah ilekshan rizolt ina Jumieka.
Ólvega, Soria, Spien
Ólvega a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 3.546 inabitant.
Anbuk a Jumieka
Di fos edishan eh-projuus bai Larans R. Faif a di Koluonial Sekriteri Afis ah Agostos Kanstantain Singklier, di ed a di Gobament Printin Afis ina Jumieka.
Lieta idishan eh-poblish bai di Jumieka Infamieshan Saabis.
Palitix a Jumieka
Palitix ina Jumieka tek plies ina di friemwok a riprizentitiv paalimenchri dimokratik kanstityuushanal manaaki. Di 1962 Kanstityuushan a Jumieka extablish wah paalimenchri sistim wid palitikal ah liigal chadishan we kluosli fala demde a di Yunaitid Kindom. Az di ed a stiet, Kwiin Ilizibet II - pah di advais a di Praim Minista a Jumieka - apaint wah gobna-jinaral az ar riprizentitiv ina Jumieka. Di gobna-jinaral ab muosli serimuonial ruol. Jumieka kanstityuut wah indipendant Kamanwelt relm.
Di Kanstityuushan ves egzekiutiv powa ina di kiabinet, we liid bai di Praim Minista. Egzekiutiv powa exasaiz bai di gobament. Lejislietiv powa ves buot ina di gobament ah ina di Paaliment a Jumieka.
Wah baipaatizan jaint komitii a di Jumiekan lejisliecha jraafop Jumieka korant Kanstityuushan ina 1962. Datde Kanstityuushan kom ina fuos wid di Jumieka Indipendans Ak, 1962 a di Paaliment a di Yunaitid Kindom, we gi Jumieka palitikal indipendans. Kanstityuushanal siefgyaad ingkluud friidam a spiich, friidam a di pres, friidom a woership, friidam a muuvment, ah friidam a asosieshan.
Di judisheri apariet indipendant frah di egzekiutiv ah di lejisliecha, wid jurispruudens bies pah Ingglish kaman laa.
Orikien Gilboert
Orikien Gilboert wena wah exchriimli powaful chrapikal saikluon we faam juurin di 1988 Atlantik orikien siizn. Ikaaz waidpred dischokshan tu di Kiaribiyan ah di Golf a Mexiko.
Ifek a Orikien Aivan ina di Grieta Antiliiz
Frah 8-14 Septemba, Orikien Aivan muuv chuu di Kiaribiyan Sii, ah afek di wuola di Grieta Antiliiz.
Rakit
Rakit (frah Italian rocchetto "babin") a wah misail, spieskraaf, ierkraaf ar ada viikl we habtien chros frah wah rakit injin. Rakit injin egzaas faam intayali frah propelant we kyaa insaida di rakit bifuo iyuuz.[2] Rakit injin wok bai hakshan ah riakshan we shub di rakit faawod simpl bai expel deh egzaas ina di hopozit direkshan pah ai spiid, ah kiah dierfuo wok ina di vakiom a spies.
Chanspuot ina Jumieka
Chanspuot ina Jumieka kansis a ruodwie, reilwie, ship ah ier chanspuot, wid ruodwie faam di bakbuon a di ailan intoernal chanspuot sistim.
Tanzania
Tanzania a wahn konchri ina Afrika.
Telikomiunikieshan ina Jumieka
Telikomiunikieshan ina Jumieka ingkluud riedio, telivijan, fix ah muobail telifuon, ah di Intanet.
Disabiliti
Disabiliti a wah impierment we kiah bi fizikal, kagnitiv, intilekchal, mental, sensri, developmental, ar som kambinieshan a demaya we rizolt ina rischikshan pah wah indivijal abiliti fi patisipiet ina wa kansida "naamal" ina deh ebridie sasayati.
Spies Shokl
Di Spies Shokl ena wah paashali riyuuzebl luo hOert aabital spieskraaf sistim apariet bai di U.S. Nashinal Ieronaatix ah Spies Adminischrieshan (NASA), az paat a di Spies Shokl pruogram. Di hofishal pruogram niem ena Spies Chanspotieshan Sistim (STS), deh tek fran a 1969 plan fi a sistim a riyuuzebl spieskraaf outa we iwena di onggl haitem fon fi divelopment.
Ágreda, Soria, Spien
Ágreda a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 3,215 inabitant.
Kuoma
Kuoma a wah stiet a ankanchosnis wen smadi kyaah wiek; fiel fi rispan naamali tu pienful stimiulos, lait, ar song; lak naamal wiek-sliip saikl; ah no kiah inishiet no valiunteri akshan.
Spies Stieshan
Spies stieshan, aalso nuo az aabital stieshan ar aabital spies stieshan, a wah spieskraaf kiepebl fi supuot a kruu, we dizain fi rimien ina spies (muos kamanli az aatifishal satilait ina luo Oert aabit) fi wah exten piiriad a taim ah fi ada spieskraaf fi dak de. Spies stieshan distingguish frah adaels spieskraaf yuuz fi yuuman spiesflait bai lak a mieja popolshan ar landin sistim. Insted, ada viikl chanspuot piipl ah kaago go ah kom di stieshan.
Ripoblik a Masiduonia
Di Ripoblik a Naat Masiduonia a wahn konchri ina Yuurop.
Mental disaada
Mental disaada (aalso kaal mental ilnis, ar saikiachrik disaada) a dayanuosis, muotaim bai saikaichris, a biyievral ar mental patan we kiah kaaz sofarin ar puor abiliti fi fongshan ina laif.
Intanashinal Spies Stieshan
Di Intanashinal Spies Stieshan (ISS) a wah spies stieshan, ar abitebl aatifishal satilait, ina luo Oert aabit. Di fos kompuonent eh-laanch ina haabit ina 1998, ah di ISS a nou di laajis aatifishal badi ina haabit ah muotaim kiah si wid suoso yai fran Oert.[9][10] Di ISS kansis a presharaiz madyuul, soh extoernal chros, suola harie, ah adaels kompuonent. ISS kompuonent eh-laanch bai Roshan Pruotan ah Sayuz rakit, ah Amoerkan Spies Shokl.[11]
Fizikal chraama
Mieja chraama a heni hinjari we ab di potenshal fi kaaz prolang disabiliti ar det.
Riesizim
Riesizim a prodok a di kamplex intarakshan ina sasayati a ries-bies wolvyuu wid prejudis, steriotaipin, ah diskriminieshan. Riesizm kiah prezant ina suoshal akshan, praktis, ar palitikal sistim (e.g., apaataid) we supuot di expreshan a prejudis ar avoerjan ina diskriminietari praktis. Di aidialaji we andalai riesis praktis noftaim ingkluud di aidie se yuuman kiah bi sobdivaid ina distingk gruup we difrah ina deh suoshal biyevia ah iniet kiapasiti ah we kiah rangk az infiiria ar supiiria. Riesis aidialaji kiah bikom manifes ina nof aspek a suoshal laif. Asosietid suoshal akshan kiah ingkluud zenofuobia, adanis, segrigieshan, airaakikal rangkin, supremasizim, ah rilietid suoshal finamina.
Rioseco de Soria, Spien
Rioseco de Soria a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 141 inabitant.
Kalara
Kalara a wah infekshan a di sumaal intestin bai som schrien a di baktiiria Vibrio cholerae. Simtom maita rienj frah non, tu mail, tu sivier. Di klasik simtom a nof-nof waatari-waatari dayariya we laas fi fyuu die. Vamitin  ah mosl kramp kiah aalso okor. Dayariya kiah so sivier tel iliid widin howaz tu sivier dyaijrieshan ah ilekcholait imbalans. Dis kiah rizolt ina singkdong yai, kuol kin, dikriis kin ilastisiti, ah ringklin a di an ah futdem. Di dyaijrieshan kiah rizolt ina di kin ton bluwish. Simtom taat tuu howa tu faib die afta expuoja.
Privenshan invalv impruuv sanitieshan ah axes tu kliin waata. Kalara vaxiin we tek bai mout provaid riiznebl protekshan fi bout six mont. Deh ab di hadid benifit fi protek gens waneda taip a dayariya we kaaz bai ''E. coli''. Di praimri chriitment a uoral ryaijrieshan terapi—di ripliesment a fluid wid slaitli swiit ah saalti saluushan. Rais-bies saluushan prefarebl. Zingk soplimentieshan  yuusful wid pitni. Ina sivier kies, inchaviinos fluid, laka Ringer's lactate, maita rikwaya, ah antibayatik kiah benifishal. Tesin fi si ush antibayatik di kalara soseptibl tu kiah elp gaid di chais.
Kalara afek estimietid 3–5 milian piipl wolwaid ah kaaz 58,000–130,000 det a ier az a 2010. Wails ikorantli klasifai az a pandemik, irier ina di divelop wol. Pitni a di wandem muosli afek. Kalara okor az buot outbriek ah kranikali ina soertn ieria. Ieria wid angwain rix a diziiz ingkluud Afrika ah sout-iis Ieja. Wails di rix a det mongx demde we afek yuujali les dah 5%, ikiah bi az ai az 50% mongx som gruup we no ab no axes tu chriitment. Istarikal diskripshan a kalara eh-fain az hoerli az di 5f senchri BKI ina Sanskrit. Di todi a kalara bai John Snow bitwiin 1849 ah 1854 eh-liid tu signifikant advans ina di fiil af epidiimialaji.
Kanstityuushan
Kanstityuushan a wah set a fondamental prinsipl ar extablish prisident askaadn tu we a stiet ar ada aaganizieshan goban. Demya ruul tugiada mekop, i.e. kanstityuut, waa di hentiti. Wen demya prinsipl raitdong ina wan singgl dakiument ar set a liigal dakiument, demde dakiument kiah se fi embadi wah raitdong kanstityuushan; ef deh raitdong ina wan singgl kampriensiv dakiument, deh se iembadi a kuodifai kanstityuushan.
Teravaada
Teravaada (Sanskrit: थेरवाद, Pali, litarali "skuul a uola mongk") a wah branch a Budizim we yuuz di tiichin a di Pali Kianan, wah kalekshan a di uolis rikaad Budis tex, fii dakchrinal kuor, bot iazwel ingkluud wah rich daivoersiti a chradishan ah praktis we divelop uoba ilang ischri a intarakshan wid difrah-difrah kolcha ah komiuniti. A di daminant faam a rilijan ina Kambuodia, Laus, Mianmaa, Sri Langka, ah Tailan, ah ipraktis bai mainariti gruup in Banggladesh, Chaina, Malieja, Nepal, ah Vietnam. Den tu, di dayaspora a aal demya gruup azwel kanvoert rong di wol praktis Theravaada Budizim.
Kanstityuushan
Kanstityuushan kansoern difrah-difrah lebl a aaganizieshan, frah savrin stiet tu kompini ah aninkaaparietid asosieshan. A chriiti we extablish wah intanashinal aaganizieshan a fii kanstityuushan azwel, az tu ou iwuda difain ou daade aaganizieshan kanstityuut. Widin stiet, a kanstityuushan difain di prinsipl we di stiet bies pah, di prosiija fi ou laa mek ah bai uu. Som kanstityuushan, espeshal kuodifai kanstityuushan, azwel ak az limit tu stiet powa, bai extablish lain we di stiet ruuladem kyaah kraas, laka fondamental raits. Wah egzampl a di kanstityuushan a di Yunaitid Stiet a Amoerka.
Di Kanstityuushan a India a di langgis raitdong kanstityuushan a heni savrin konchri ina di wol, far ikantien 444 aatikl ina 22 paat, 12 shedyuul ah 118 amenment, wid 117,369 wod ina ihIngglish-languij chranslieshan, wails di Yunaitid Stiet Kanstityuushan a di shaatis raitdong kanstityuushan, we kantien sebm aatikl ah 27 amenment, ah tuotal a 4,400 wod.
Farin rilieshan a Jumieka
Jumieka ab diplumatik rilieshan wid muos nieshan an a memba a di Yunaitid Nieshan ah di Aaganizieshan a Amoerkan Stiet. Jumieka chier di Wokin Gruup pah sumaala Ikanami.
Gias
Gias a wan a di fuo fondamental stiet a mata (di eda wandem a salid, likuid, ah plazma).
Farin rilieshan a Jumieka
Jumieka a haktiv memba a di Kamanwelt a Nieshan ah di Nan-Alain Muuvment (G-77). Jumieka a benifisheri a di Luomi Kanvenshan, chuu we di Yuropiyan Yuunian (EU) grant chried prefrans tu silek stiet ina Ieja, di Kiaribiyan, ah di Pasifik. Di konchri plie liidn ruol ina nigoshieshan a di soxesa agriiment ina Fiji ina 2000.
Oerbal chriitment
Faitoterapi ar oerbal chriitment a di todi a di yuus a hexchrak a nachral arijin az medisn ar elt-promuotin iejent.
Ripoblik a di Kanggo
Di Ripoblik a di Kanggo a wahn konchri ina Afrika.
Enaji medisn
Enaji medisn, enaji terapi, enaji iilin, ar pirichual iilin a branch a haltoernitiv medisn. Di muos kanchovoershal kliem ina dis jinaral ieria a syuudosayans a di biliif iilaman ar iilauman kiah chanil iilin enaji ina pieshent ah ifek pazitiv rizolt.
Jumiekan kolcha
Jumiekan kolcha a di rilijan, naam, valiu ah laifstail we difain di piipl a Jumieka. Di kolcha mix, sens iab etnikali daivoers sasayati we stem frah di ischri a di fos inabitantdem, di abarijinal Taino piipl. Di Taino piipl eh-insliev bai di Panish, uu den get uobachuo bai di British, uu kyaa Afrikan kom a Jumieka fi ton sliev ah wok pah plantieshan. So komz blak slievdem ena di daminant kolcharal fuos az deh sofa ah rizis di aash kandishan a fuos lieba. Afta di abalishan a slievri, Chaini ah Indian maigrant eh-chanspuot tu di ailan az indencha woka, ah bring wid dem deh aidie frah di Faar Iis. Demaya kanchibyuushan rizolt ina daivoersiti we afek di languij, myuuzik, daans, rilijan ah suoshal naam ah praktis a di Jumiekan piipl.
Brien damij
Brien damij ar brien injari (BI) a di dischokshan ar dijinarieshan a brien sel.
Jumiekan kolcha
Flim
Jumieka flim indoschri no so wel nuo, bot ia-gruo.
Languij
Di ofishal languij a Jumieka a Ingglish, legisi frah 300 ier a British kalanizieshan, wid wah luokal kryuol languij kaal Patwa we di majariti a di piipl piik. Disya languij a wah kambinieshan a di languijdem frah di difrah-difrah inabitant ina di ailan ischri. Iweh divelop bai di slievdem uoba taim fi lou dem fi komiunikiet wid deh wananeda, espeshal sens deh weh koh frah difrah-difrah konchri ah, fi di Afrikandem, aalso frah difrah-difrah chraib.
Rilijan
Outa haal, di laajis rilijan a di Kristian fiet. Di Angglikan Choch, Metodis Choch, Kiaklik Choch, Baptis Choch, ah di Choch a Gad prezent raichuu di konchri.
Di Ba'ai muuvment ina Jumieka bigin bout 50 ier [ina 1942] ago wen wah dakta frah Puotlan, Dk. Malkom King, kyaa di tiichin kom frah di Yunaitid Stiet.
Daans
Daans eh aazwie impuotant tu Jumieka – frah koluonial taim aal tel nou. Hoerli fuok ridim ah muuvment noftaim inans Kristian rilijos selibrieshan, ar weh asosiet wid Kristian alidie. Muo taim duo deh faam paat a Afrikan influens richual asosiet wid a ded. Muo riisant, daans asosiet wid Jumiekan papila myuuzik, potikiula dansaal stail.
Lichicha ah raitn
Derik Waalkat (Derek Walcott), Nobel praiz laariet, baan ah edikiet ina Sin Luusha, eh-aten kalij ina Jamaica. Ada signifikant raita frah di ailan ingkluud Klaad Makie (Claude McKay) ah Luuwi Simsn (Louis Simpson). Plie ah adaels wok ina Jumiekan Ingglish, ar Patwa, achrak speshal atenshan. Luuwiz Benit (Louise Bennett), Anju Salki (Andrew Salkey) ah Maiki Simit (Mikey Smith) eh-kanchibiut tu dis finamina bai deh rait wok ina Patwa. Ian Flemin (Ian Fleming) eh-rait ih fiemos Jiemz Ban (James Bond) navldem wails ih eh-lib ina Jumieka. Jiin Riis (Jean Rhys) aalso wel-nuo fi ar navl Waid Saagaso Sii (Wide Sargasso Sea), we weh set ina Jumieka. Jumiekan aatadem aazwie fies wid di disijan weda fi rait ina tandad Ingglish fi di singkuma wolwaid aadiens, ar ina di luokal Patwa, fi di wuoliip sumaala, bot muo chrendi, aadiens. Jumiekan flim wid Patwa song-chrak laka Di Aada Deh Kom (The Harder They Come) rikuaya sob-taikl fi expuot tu di jinaral maakit. Jinarali, di yuus a Patwa sivierli limit di potenshal aadiens fi di adawaiz yunivoersal Jumiekan mechiz. Paaliin Wilz (Pauline Wills), aata a di buk, "Di Imperil a di Maxfiil Terien” (The Imperils of the Maxfield Terrain), wid soh sekshan we rait ina Patwa bout di giarisn komiuniti a Maxfiil Avinyuu. Shi eh-baan ina di parish a Sint Anju, Jumieka ah shi a paas schuudent a Imakiulet Kansepshan Ai Skuul.
Altoernitiv medisn
Altoernitiv medisn a heni praktis we put faawad fi ab iilin ifek laka medisn, bot no orijiniet frah evidens giada frah yuuz di sayantifik metod, a no paat a bayomedisn, ar ikanchradik bai sayantifik evidens ar extablish sayans.
Jumiekan kolcha
Tieta
Jumieka hoerlies tieta eh-bil ina 1682. Wuoliip muo tieta opm ina di 1700z ah 1800z, we achak pofaamans bai buot profeshanal tuorin kompini an amatior gruup.
Aat atak
Mayokaadial infaakshan (MI) ar akyuut mayokaadial infaakshan (AMI), kamanli nuo az aat atak, okor wen blod fluo tap tu paat a di aat so kaaz damij tu di aat mosl.
Wes Indiz Fedarieshan
Di Wes Indiiz Fedarieshan, aalso nuo az di Fedarieshan a di Wes Indiiz, wena shaat-laif palitikal yuunian we egzis frah 3 Janiweri 1958 tu 31 Mie 1962. Difrah-difrah ailan ina di Kiaribiyan we weh kalani a di Yunaitid Kindom, ingkluudn Chrinidad ah Tubiego, Baabiedoz, Jumieka, ah demde ina di Liiwad ah Winwad Ailanz, kom tugiada fi faam di Fedarieshan, wid di kiapital ina Puot a Spien, Chrinidad ah Tubiego. Di expres intenshan a di Fedarieshan eh fi kriet wah palitikal yuunit we wuda bikomps indipendant frah Britn az wan singgl stiet—pasebl simila tu di Kianiedian Kanfedarieshan, Aaschrielian Kamanwelt, ar Senchral Afrikan Fedarieshan; ousomeba, bifuo dat kuda apm, di Fedarieshan kalaps juu tu intoernal palitikal kanflik uoba ou di Fedarieshan iself uda bi goban ar ou iwuda vayebl fongshan.
Shak
Soerkiuliechri shak, kamanli nuo az 'shak, a wah laif-chretnin medikal kandishan a luo blod poerfyuujan tu di tishudem we kiah rizolt ina seliula injri ah inadikuet tishu fongshan.
Vaxiin
Vaxiin a wah bailajikal priparieshan we provaid aktiv akuaya himiuniti tu potikiula diziiz.
Jumieka Stak Exchienj
Di Jumieka Stak Exchienj a di prinsipal stak exchienj a Jumieka, aalso nuo az JSE. Ingkaapariet ina 1968, JSE opm ina 1969 ina Kinston, Jumieka. Di korant chieman a Alan Luuwis (Allan Lewis) ah di Depiuti Chieman a Ian Maknaatn (McNaughton). Di jinaral manija a Maaliin Schriit-Faris (Marlene Street-Forrest).
Inflamieshan
Inflamieshan (Latn, inflammatio) a paat a di komplex bailajikal rispans a badi tishu tu aamful stimiulos, laka patojen, damij sel, ar iritant, an a protektiv rispans we invalv imyuun sel, blod vesl, ah molekiula miidieta.
Satilait
Ina di kantex a spiesflait, wah satilait a wah aatifishal abjek we eh intenshanal sen ina haabit. Soch abjek sohtaim kaal aatifishal satilait fi distingguish dem frah nachral satilait laka fi di hOert Muun.
Ruom
°N, °W
Ruom a di kyapital fi Itali.
Aniurizam
Aniurizam a wah luokalaiz, bolj laka baluun ful a blod ina di waal a blod vesl.
Rumienia
Rumienia a wah konchri ina Yuurop.
Antibayatix
Antibayatix, aalso kaal antibaktiirial, a wah taip a antimaikruobial jogz yuuz ina di chriitment ah privenshan a baktiirial infekshan.
Toerkmenistan
Toerkmenistan a wah savrin konchri a Ieja.
Ripoblik a Chaina
Di Ripoblik a Chaina a wah konchri pah di ailan a Taiwan, ruul bai di anti-kamiunis gobament a di Ripoblik a Chaina, we flii gaa di ailan ina 1949, wen di kamiunis gobament tek kanchuol. Di kiapital a Taipei, ah di ofishal languij a Mandarin. Di korant papilieshan a 22,911,292. Di ailan a Taiwan de naat a di Filipiinz, sout a di Ryukyu ailandem, ah iis a mienlan Chaina.
Kanstityuushan a Jumieka
Di Kanstityuushan a Jumieka a di kanstityuushan ah aiyis laa a Jumieka.
Invairamentalizim
Invairamentalizim ar invairamental raits a wah braad filasafi, aidialaji, ah suoshal muuvment rigyaadin kansoern fi invairamental protekshan ah impruuvment a di elt a di invairament, potikiula az di meja fi dis elt siik fi ingkaapariet di kansoern a nan-yuuman eliment. Invairamentalizim advokiet di laaful prezavieshan, restarieshan an/ar impruuvment a di nachral invairament, ah kiah refa tu az a muuvment fi kanchuol paluushan ar protek plaant ah hanimal divoersiti. Fi dis riizn, kansep laka lan etik, invairamental etix, bayodivoersiti, ikalaji, ah di bayofilia aipatisis figa pridaminantli.
Kanstityuushan a Jumieka
Ischri
Az wan a di kanstityuent pravins a di Wes Indiiz Fedarieshan, Jumieka eh-bikomz indipendant frah di Yunaitid Kindom pah 6 Aagos 1962 anda di Jumieka Indipendans Ak 1962. Anda di Wes Indiiz Ak 1962, di manaaki a di Yunaitid Kindom eh-lou fi faam gobament fi di faama kalanidem a di Wes Indiiz Fedarieshan. Ilizibet II, bai ah wid di advais a Ar Privi Kongsl, ishiu di Jumieka Aada ina Kongsl 1962 we faamali gi fuos ah ifek tu di kanstityuushan.
Invairamentalizim
A di krox, invairamentalizim a wah atemp fi balans rilieshan bitwiin yuuman ah di vierios nachral sistim pah we deh dipen ina soch a wie we aal di kompuonent akaad a prapa digrii a sostienabiliti. Di egzak meja ah outkom a dis balans kanchovoershal ah deh ab nof difrah-difrah wie fi invairamental kansoern fi bi hexpres ina praktis. Invairamentalizim ah invairamental kansoern noftaim riprizent bai di kola griin, bot dis asosieshan don-apropriet bai di maakitin indoschri fi di tatix nuo az griinwashin. Invairamentalizim opuoz bai anti-invairamentalizim, we se dat di Oert les frajail dah som invairamentalis mentien, ah pochrie invairamentalizim az uovariakshan tu di yuuman kanchribyuushan tu klaimit chienj ar opuozin yuuman advansment.
Difinishan
Invairamentalizim dinuot wah suoshal muuvment we siik fi influens di palitikal pruoses bai labi, haktivizim, ah edikieshan in aada fi protek nachral rizuos ah ikosistim. Di wod eh fos kain ina 1922.
Ruanda
Ruanda a wahn konchri ina Afrika.
Invairamentalizim
Difinishan
Invairamentalis a smadi uu kiah spiik out bout wi nachral invairament ah di sostienebl manijment a irizuos chuu chienj ina poblik palisi ar indivijal bievia. Dis maita ingkluud supuotin praktis laka infaam kansomshan, kansavieshan inishitiv, invesment ina rinyuebl rizuos, impruuv ifishensi ina di matiirial ikanami, chranzishan tu nyuu akountin paradaim laka Ikalajikal ikanamix ah fi rinyuu ah rivaitalaiz wi kanekshan wid nan-yuuman laif.
Ina difrah-difrah wie (fi egzampl, graasruut aktivizim ah pruotes), invairamentalis ah invairamental aaganizieshan siik fi gi di nachral wol chrangga vais ina yuuman afier.
Bliidin
Bliidin, aalso nuo az emrij ar emrijin, a blod we exkiep frah di soerkiuliechri sistim.
Tigusigalpa
Tigusigalpa a di kiapital ah Andyuuras.
Judisheri a Jumieka
Di judisheri a Jumieka bies pah di judisheri a di Yunaitid Kindom. Di kuotdem aaganaiz pah fuo lebl, wid adishanal provijan fi apiil tu di Judishal Komitii a di Privi Kongsl a Landan. Di Kuot a hApiil a di ayis apelet kuot. Di Supriim Kuot ab anlimitid jurisdikshan ina haal kies, ah sit az di Soerkit Kuot fi chrai kriminal kies. Di Rezident Majischriet kuot ina hiich parish ier buot kriminal ah sivl kies, exkluudn griev ofens. Di Peti Seshandem huol anda Jostis a di Piis, wid powa fi ier maina kraim.
Intanet
Di Intanet a di gluobal sistim a intakanek kompyuuta netwok we yuuz di Intanet pruotokal swiit (TCP/IP) fi lingk nof bilion a divais wolwaid. A wah netwok a netwok we kansis a milion pah milian a praivit, poblik, akademik, biniz, ah gobament netwok wid luokal tu gluobal skuop, lingk bai wah braad arie a ilekchranik, wayales, ah aptikal netwokin teknalaji. Di Intanet kyaa wah extensiv rienj a infamieshan rizuos ah saabis, laka di inta-lingk aipatex dakiument ah aplikieshan a di Wol Waid Web (WWW), ilekchranik miel, telifoni, ah pier-tu-pier netwok fi shier fail.
Riedio
Riedio a di yuus a riedio wiev fi kyaa infamieshan, laka song, bai sistimatikali madiliet som prapati a ilekchomagnetik enaji wiev chansmit chuu spies, laka deh amplityuud, friikuensi, fiez, ar pols wit. Wen riedio wiev chraik wah ilekchikal kandokta, di asilietin fiil injuus wah altanietin korant ina di kandokta. Di infamieshan ina di wievdem kiah exchrak out ah chansfaam bak ina iarijinal faam.
Riil Jiizas Choch
Di Riil Jiizas Choch a wahn indipendant choch we taatop ina Biijing, Chaina ina 1917. Tide, bout 2.5 milian memba ina di choch, frahn faati-iet konchri ahn six difrahn kantinent. Di choch bilangx tu di Pentikastal gruup a Kristianiti we kom bout ina di orli twentiet senchri. Dem a chrai fi priich di gaaspl tu ebribadi ina ebri nieshan bifuo di sekan komin a Jiizas.
Di ten mien dakchrin
Di ten mien dakchrin a di choch demya:
Di Uoli Pirit
Risiivin di Uoli Pirit, evidens bai piikin ina tong, a di giarantii a wi ineritans a di Kingdam a Ebn.
Baptizam
Waata Baptizam a di sakrament fi di rimishan a sin ahn fi rijinarieshan. Di baptizam mos tek plies ina nachral libn waata, laka riba, sii, ar pring. Di Baptis, uu get baptizam a waata ahn di Uoli Pirit aredi, kandok di baptizam ina di niem a di Laad Jiizas Krais. Ahn di smadi a risiiv di baptizam mosi fuli donk ina waata wid ed bou ahn fies dong.
Fut Washn
Di sakrament a Fut Washn mek smadi paat a di Laad Jiizas. Isaab az kanstant rimainda se smadi fi ab lob, uolinis, yumiliti, fagivnis ahn saabis. Ebri smadi uu risiiv waata baptizam mos get dehn fut dem wash ina di niem a Jiizas Krais. Myuuchual fut washn maita praktis weneba apruopriet.
Uoli Kamyuunian
Uoli Kamyuunian a di sakrament fi kamemariet di det a di Laad Jiizas Krais. I heniebl wi fi shier ina di flesh ahn blod a wi Laad ahn fi de ina kamyuunian wid Im so wi kiahn ab itornal laif ahn riezop pahn di Laas Die. Dis sakrament fi huol aafn az pasobl. Onggl wan anlevn bred ahn griep juus fi yuuz.
Rilijan
Rilijan a aaganaiz apruoch tu yuuman pirichualiti wa yuujal inkompas wahn set a naritib, simbal, biliif ahn praktis, aafn wid siupanachral ar chransendent kwaliti, dat gi miinin tu di praktishana hexpiirians a laif chruu refrans tu a aya powa ar chuut. Imaita hexpress chruu praya, richual, meditieshan, myuuzik ahn aat, mongx ada sinting. Imaita fuokos pahn pisifik siupanachral, metafizikal, ahn maral kliem bout rialiti (di kazmos ahn yuuman niecha) ush maita yiil wahn set a rilijos laa, etix, ahn sortn laifstail. Rilijan alzwel inkompas ansischral ar kolcharal chradishan, raitn, ischri, ahn mitalaji, az wel az porsnal fiet ahn rilijos expiirians.
Tunisia
Tunisia a wahn konchri ina Afrika.
Riil Jiizas Choch
Sabat Die
Di Sabat Die, di sebn die a di wiik (Satide), a Uoli Die, blesid ahn sangtifai bai Gad. I fi absorv anda di Laad gries fi di kamemarieshan a Gad krieshan ahn salvieshan ahn wid di uop a itornal res ina di laif fi kom.
Tieta
Tieta a kalaborietiv faam a fain aat we yuuz laiv pofaama, tipikali akta, fi prizent di expiiriens a wah riil ar imajin ivent bifuo wah laiv aadiens ina wah spisifik plies, muostaim pah wah stiej. Di pofaamadem maita komiunikiet dis expiiriens tu di aadiens chuu kambinieshan a jescha, spiich, sang, myuuzik, ah daans. Eliment a aat, laka pientid siinri ah stiejkraaf laka laitin yuuz fi inaans di fizikaliti, prezens ah imiidiesi a di expiiriens. Di spisifik plies a di pofaamans adawaiz niem bai di wod "tieta" diraiv frah di Ienshent Griiek θέατρον (théatron, "plies fi vyuuyn"), iself frah θεάομαι (theáomai, "fi si", "fi wach", "fi abzoerv").
Teknalaji
Teknalaji ("sayans a kraaf", frah Griik τέχνη, techne, "aat, skil, konin a an"; ah -λογία, -logia) a di kalekshan a tekniik, skil, metad ah pruoses yuuz ina di prodokshan a gudz ar saabis ar ina di akomplishment a abjektiv, laka sayantifik investigieshan. Teknalaji kiah bi di nalij a tekniik, pruoses, esechra ar ikiah embed ina mashiin, kompyuuta, divais ah fakchri, we kiah apariet bai indivijual widoutn ditiel nalij a ou soch tingz wok.
Riil Jiizas Choch
Jiizas Krais
Jiizas Krais, di Wod uu bikoms flesh, ded pahn di kraas fi di ridemshan a sina, rezarek pahn di tord die ahn asen a ebn. Im a di onggl Siebia a mankain, di Krieta a di ebn ahn ort, ahn di onggl chuu Gad.
Di Baibl
Di Uoli Baibl, kansis a di Uol ahn Niuu Testament, inspaya bai Gad, di onggl skripchral chuut, ahn di tandad fi Kristian libn.
Di Choch
Di Choch, extablish bai wi Laad Jiizas Krais, chruu di Uoli Pirit juurin di taim a di 'lata rien', a di ristuor chuu choch a di hApastalik taim.
Fainal Jojment
Di Sekan Komin a Jiizas wi tek plies pahn di Laas Die wen Ihn disen frahn ebn fi joj di wol: di raichos wi risiiv itornal laif, wails di wikid wi itornali kandem.
Fizishan
Fizishan ar medikal dakta ar jos dakta a wah profeshanal uu praktis medisn, we kansoern fi promuot, mentien, ar ristuor elt chuu di todi, dayanuosis, ah chriitment a diziiz, injri, ah adaels fizikal ah mental impierment.
J. Rie ah Neviu Limitid
J. Rie ah Neviu Limitid (J. Wray and Nephew Ltd.) a wah distila, blenda, ah bakla a rom, arijiniet ah apariet ina Jumieka.
Chanspuot
Chanspuot ar chanspotieshan a di muuvment a piipl, animal ah gudz frah wan lokieshan tu aneda. Muod a chanspuot ingkluud ier, riel, ruod, waata, kiebl, paiplain ah spies. Di fiil kiah divaidop ina infachokcha, viikl ah aparieshan. Chanspuot impuotant bikaa ihiniebl chried bitwiin piipl, we isenshal fi di divelopment a siblizieshan.
Waata soplai ah sanitieshan ina Jumieka
Waata soplai ah sanitieshan ina Jumieka kiaraktaraiz bai ai lebl a axes tu impruuv waata suos, wails axes tu adikuet sanitieshan tan a onggl 80%. Dis sitieshan afek espeshal di puo, ingkluudn di oerban puo nof a dem we lib ina fii konchri uoba 595 anplan skuata seklment ina anelti ah ansaniteri invairanment wid ai rix a diziiz pred chuu waata. Spaita wuoliip a palisi piepa we mienli fuokos pah waata soplai ah no kia difrah-difrah prajek fon bai extoernal duona, ingkriis axes stil limit (1% fi waata ah 5% fi sanitieshan bitwiin 1990 ah 2004).
Deno ah Gediz Limitid
Deno ah Gediz Limitid (Desnoes and Geddes Limited D&G) a wah Jumiekan bruwa ah bebrij projuusa. Iweh faam ina 1918 bai Yuujiin Piita Deno (Eugene Peter Desnoes) ah Tamas Aagriiv Gediz (Thomas Hargreaves Geddes), uu kombain deh tuu shap ina wan biniz.
Waata soplai ah sanitieshan ina Jumieka
Di rispansibiliti fi waata ah sanitieshan palisi widin di gobament res wid di Minischri a Waata ah Ouzin, ah di mien saabis provaida a di Nashinal Waata Komishan. Wah aatanamos regiuliechri iejensi, di Afis a Yuutiliti Regiulieshan, apruuv tarif ah extablish taagit fi ifishinsi ingkriis.
Brij
Brij a chokcha bil fi span fizikal abstikl widoutn kluoz di wie andaniit soch laka badi a waata, vali, ar ruod, fi di poerpos a provaid pachiz uoba di abstikl. A wuoliip a difrah-difrah dizain we iich saab potikiula poerpos ah aplai tu difrah-difrah sitieshan. Dizain a brij vieri dipen pah di fongshan a di brij, di niecha a di terien we di brij kanschrok ah angka, di matiirial we yuuz fi meki, ah di fonz avielebl fi bili.
Zoroaschrianizim
Zoroaschranizim, les friikuentli nuo az Mazdaizim ar Majayanizim frah di Miejai ar Zaratuschraizim frah altanit niem a Zoroasta ar muo nietivli Mazdayasna, a wan a di wol uolis, ah wan taim muos powaful rilijan, "kombainin Kosmoganik dualizim ah Eskatalajikal monotiyizim ina mana yuuniik... mongx di mieja rilijan a di wol." Askraib tu di tiichin a di Iranian Prafit Zoroasta (ar Zaratuschra), ih eh-egzalt deh diyiti a wizdam, Ahura Mazda, az di Supriim Biin. Liidn kiaraktaristik, laka mesayanizim, ebm ah el, ah frii wil influens ada rilijos sistim, ingkluudn Sekan Templ Juudizim, nastisizim, Kristianiti, ah Izlam. Wid pasibl ruut we diet bak tu di sekan mileniom BKE, Zoroaschrianizim enta rikaadid ischri ina di 5f-senchri BKE, ah ingkluud a Michraik Mediyan pruototaip ah Zoervanis Sasanid soksesa isaab az di stiet rilijan a di prii-Izlamik Iranian empayadem frah rong 600 BKE tu 650 KE. Zoroaschrianizim eh-sopres frah di 7t senchri anwad falarin di Muzlim kangkues a Poerja. Riisant estimet plies di korant nomba a Zoroaschrian arong 2.6 milian, wid muos a-lib ina India ah Iran. Bisaidn di Zoroaschrian dayaspora, di uola Michraik fiet Yazdânism stil praktis mongx di Koerddem.
Shaare Shalom Sinigag
Kahal Kadosh Shaare Shalom "Uoli Kanggrigieshan a di Gietdem a Piis", aalso nuo az di Yunaitid Kanggrigieshan a Izrelait, a wah istarik sinigag ina di siti a Kinston pah di ailan a Jumieka. Tide, itan az di onggl Juuwish ous a woership ina di wuol konchri.
Ischri
Wid di inflox a Juu tu Jumieka ina di 17t senchri, moltipl sinigag eh-kanschok kraas di ailan ina soch siti az Mantigo Bie, Panish Tong, Puot Rayal, ah Kinston. Arijinali, tuu sinigag eh-bil a Panish Tong, di Sefaadi K.K. Neve Shalom ("Abitieshan a Piis") kansikriet ina 1704, ah di hAshkenaazi K.K. Mikve Izrel ("Uop a Izrel") irek ina 1796. Demya tuu kanggrigieshan uda lieta moerj az di Juudem bigin fi maigriet frah Panish Tong tu Kinston, di nyuu kiapital siti.
Laka ina Panish Tong, tuu kangrigieshan (Sefaadi ah Ashkenaazi) weh-egzis ina Kinston. Inishal atemp fi faam a moerja neh soxesful. Di Yunaitid Kanggrigieshan a hIzrelait eh-kanschok di arijinal Shaare Shalom sinigag ina 1885, bot wah oertkwiek dischrayi. Di bildin eh-rikanschok bai di Enriikis Bredadem ina 1912. Dis chokcha stil tanop. Ina 1921, di hAshkenaazi komiuniti moerj wid di Shaare Shalom Sinigag fi faam wah yuunifai kanggrigieshan we kantiniu fi egzis.
Pah 23 Maach 2002, Nieshan a hIzlam liida Luuwis Farakan (Louis Farrakhan) vizit Shaare Shalom, ih fos visit tu wah sinigag, fi hatemp fi ripier ih kachovoershal rilieshanship wid di Juuwish komiuniti. Farakan eh-axep fi spiik a Shaare Shalom ina di nietiv konchri a ih faada, afta ih eh don-rijek fi hapier ina Moerkan sinigag, nof a uu eh-fried deh maita a-sen di rang signal tu di Juuwish komiuniti.
Toertiin Kalani
De Toertiin Kalani wena wah gruup a British kalani pah di iis kuos a Naat Amoerka we foundid ina di 16t ah 17t senchri. Deh diklier indipendans ina 1776 ah faam di Yunaitid Stiet a Amoerka.
Shaare Shalom Sinigag
Tide
Di sinigag kiah akamadiet muo dah 600 smadi fi soervis ina di sangchueri. Di sangchueri fluor kova ina san (frah di Sefaadi kostom) fi memba piipl bout di taim wen Juu eh-kova deh fluor wid san fi mofl di song a deh prayaz juurin di Panish Ingkuizishan. Di sangchueri aalso fiicha wah 52-stap paip aagan. Duo a weh wantaim wah Aatadax komiuniti, di Shaare Shalom sinigag nou lou mix siitin ah Libaral-Kansoervativ soervis we ingkaapariet prayaz ina buot Iibruu ah Ingglish.
Di kangrigieshan mentien di Ilel Akiadimi, wan a di tap prep skuul ina Jumieka. Di skuul ab tuotal inruolment a muo dah 800 schuudent ah imentien nan-dinaminieshanal stietos. Adishanali imentien wah myuuziom a Jumiekan Juuwish ischri ajiesent tu di sinigag. Az a kalekta a istarikal Judieka fran aal uoba di ailan, ikansida az wan a di fainis istarikal kalekshan ina di Kiaribiyan. Di madan Juuwish komiuniti ina Jumieka kansis a apraximetli 250–300 Juu.
Klak
Klak a hinschument fi hindikiet, kip, ah kwaadiniet taim. Di wod klak diraiv oltimetli (vaya Doch, Nadan French, ah Midiival Latn) frah di Keltik wod clagan ah clocca miinin "bel". Sailant inschument misn soch a chraikin mikianizim chadishnal nuo az taimpiis. Ina jinaral yuusij tide "klak" refa tu heni divais fi meja ah displie di taim. Wach ah ada taimpiis we smadi kiah kyaa pah deh poersn muotaim distingguish frah klak.
Kiansa
Kiansa a wah gruup a diziiz we hinvalv abnaamal sel gruot wid di potenshal fi hinvied ar pred tu hadaels paat a di badi. A no haal tyuuma a kiansa; binain tyuuma no pred gaa hada paat a di badi. Pasobl sain ah simtom  ingkluud lomp, abnaamal bliidn, prolang kaaf, anexplien wiet laas ah chienj ina bowil muuvment. Wails demaya simtom maita hindikiet kiansa, deh maita kiah ab adaels kaaz tu. Uoba 100 kiansa afek yuuman.
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning Amundsen (pronongx [ˈɾuːɑl ˈɑmʉnsən]; 16 Julai 1872 – r. 18 Juun 1928) wehna Narwiijan expluora a di puola riijan dem. Ihn liid di fos Antaaktik expidishan fi kech di Sout Puol betwiin 1910 ahn 1912. Im a di fos smadi tu fi kech buot di Naat ahn Sout Puol. Ihn nuo fi bi di fos fi kraas di Naatwes Pachiz. Ihn disapier ina Juun 1928 pahn wahn reskiu mishan. Amundsen wid Douglas Mawson, Robert Falcon Scott, ahn Ernest Shackleton, wehna kii hexpidishan liida juurin di Eruo'ik Iej a hAntaaktik Expluorieshan.
Lis a ailant ina di Kiaribiyan
Jumieka
Spanish town Manchester Madiville
Saabis
Ina ikanamix, saabis a ikanamik aktiviti we imatiirial exchienj a valiu okor. Wen saabis laka lieba pofaam di baya no tek exkluusiv uonaship a daa we ih poerchis, anles grii pah bai baya ah sela. Di benifit a soch saabis, efi prais, tek az self-evident bai di baya wilin fi pie fa. Poblik saabis a demde, we sasayati (nieshan stiet, fiskal yuunian, riijanal) az a wuol pie fa, chuu taxiz ah adaels miin.
Torreblacos, Soria, Spien
Torreblacos a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 33 inabitant.
Kiansa
Tubako yuus a di kaaz a bout 22% a kiansa det. Aneda 10% juu tu obisiti, puo dayat, lak a fizikal aktiviti ah jingkin alkowal. Adaels fakta ingkluud soertn infekshan, expuoja tu ayanaizin redieshan ah invairamental paluutant. Ina di divelopin wol nieli 20% a kiansa juu tu infekshan laka epataitis B, epataitis C ah yuuman papiluomavairos (HPV). Demaya fakta hak, akliis paatli, bai chienjop di jiinzdem ina sel. Tipikali nof jinetik chienj rikuaya bifuo kiansa kiah divelop. Apraximetli 5–10% a kiansa juu tu jinetik difek inerit frah di poersn pierans. Kiansa kiah ditek bai soertn sain ah simtom ar skriinin tes. Ikiah den tipikali investigiet forda bai medikal imijin ah kanfoerm bai bayapsi.
Toerx ah Kiekos
Di Toerx ah Kiekos Ailanz a British Uobasiiz Terichri, we kantien di laaja Kiekos Ailanz ah sumaala Toerx Ailanz, tuu gruup a chrapikal ailan ina di Lukayan Aachipelago. Deh sitiet naat a di laaja Grieta Antiliiz ailan gruup ah sout a di Ba'aamaz. Deh nuo praimerili fi tuorizim ah az aafshuo finanshal senta. 49,000 smadi faam di rezident papilieshan. 23,769 a dem lib a Pravidensyaalis (Providenciales) pah Kiekos Ailan.
Kiansa
Ina 2012 bout 14.1 milian nyuu kies a kiansa okor gluobali (no ingkluudn kin kiansa outsaida melanuoma). Ikaaz bout 8.2 milian det ar 14.6% a yuuman det. Di muos kaman taip a kiansa ina miel a long kiansa, prastiet kiansa, kolorektal kiansa ah tomok kiansa. Ina fiimiel, di muos kaman taip a bres kiansa, kolorektal kiansa, long kiansa ah soervikal kiansa. Ef kin kiansa outsaida melanuoma weh fi ingkluud ina tuotal nyuu kiansa iich ier iwuda akount fi rong 40% a kies. Ina pitni, akyuut limfoblastik lyuukiimia ah brien tyuuma a di muos kaman exep ina hAfrika we nan-Ajkin limfuoma okor muotaim. Ina 2012, bout 165,000 pitni anda 15 ier a iej eh-dayagnuoz wid kiansa. Di rix a kiansa ingkriis signifikantli wid iej ah nof kiansa okor muo kaman ina divelop konchri. Rietdem a hingkriis az muo piipl lib tu aul iej ah az laifstail chienj okor ina di divelopin wol. Di finanshal kaas a kiansa weh estimiet a $1.16 chrilian US dala po hier az a 2010.
LASCO Afilietid Kompni
LASCO Afilietid Kompni (LASCO Affiliated Companies)(faamali LASCO Gruup of Kompni) a wah Jumiekan huolin kompni wid aparieshan ina fuud prodok, finanshal saabis ah dischibyuushan.
Tuvalu
Tuvalu a wahn konchri ina Uoshania.
Rollamienta, Soria, Spien
Rollamienta a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 41 inabitant.
Tuul
Tuul a heni fizikal aitem we kiah yuuz fi achiiv guol, espeshal ef di aitem no kansyuum ina di pruoses. Tuul yuuz bai yuuman diet bak milian a ier, ah adaels animal azwel nuo fi implai simpl tuul.
Kiansa
Refrans
<div style="height: 250px; width: 1112px; overflow:-moz-scrollbars-horizontal;overflow-x:hidden;overflow-y:scroll;">
Toerki
Toerki (Türkiye) a wah konchri we chrech kraas tuu kantinent, Ieja an Yuurop. Di papilieshan a Toerki a 79,814,871 (2017) an di kiapital siti niem Ankara.
Pichruoliom Kaaparieshan a Jumieka
Pichruoliom Kaaparieshan a Jumieka (Petroleum Corporation of Jamaica, PCJ) a wah pichruoliom kompni uon bai di govament a Jumieka. Iweh extablish ina 1975 az Stiet Enaji Kaaparieshan anda di Minischri a Mainin ah Enaji ah chienj iniem ina 1979 bai di Pichruoliom Ak. Di PCJ ab di hexkluusiv rait fi expluor fi hail ina Jumieka.
Tuogo
Tuogo a wahn konchri ina Afrika.
Ikosistim
Ikosistim a komiuniti a libm aaganizim ina kanjongshan wid di nanlibm kompuonent a deh invairament (tingz laka ier, waata ah minaral sail), we hintarak az wah sistim.[2] Demaya bayatik ah iebayatik kompuonent rigyaad az lingk tugiada chuu nyuuchrient saikl ah enaji fluo.[3] Az ikosistimdem difain bai di netwok a hintarakshan mongx aaganizim, ah bitwiin aaganizim ah deh invairament,[4] deh kiah bi heni saiz bot yuujali ingkompas spisifik, limitid spies[5] (alduo som sayantis se dat di wuola di planit a wah ikosistim).[6]
Sumail Jumieka
Sumail Jumieka (Smile Jamaica) a wah Jumiekan projuus telivijan shuo we braadkyaas pah Telivijan Jumieka (TVJ)[1] pah wiikdie frah 6:00 am – 8:30 am (Jumiekan taim).[2] Ia di primier maanin shuo fi di netwok ah provaid pruogramin wid nyuuz ah infamieshan.[3]
Tongga
Tongga a wahn konchri ina Uoshania.
Tuokio
°N, °W
Tuokio (東京都) a di kyapital fi Japan. Lang abak, kyapital fi Japan a Kioto. A 1660, Tokugawa Ieyasu defeat Ishida Mitzunari, den bubble, mek big gettoh an castle ya. Inna eastern asia, tuokio a biggest city. Nuff piipl dem come fram ebryweh.
Trévago, Soria, Spien
Trévago a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 70 inabitant.
Invairamentalizim
Difinishan
Ina jinaral toermz, invairamentalis advokiet di sostienebl manijment a rizuos, ah di protekshan (ah ristorieshan, wen nesiseri) a di nachral invairament chuu chienj ina poblik palisi ah indivijal bievia. Ina irikanishan a yuumaniti az patisipant ina ikosistim, di muuvment senta rong ikalajij, elt, ah yuuman raits.
LGBT raits
Laa we afek lezbian, gie, baisexyual, ah chransjenda (LGBT) piipl vieri wuoliip bai konchri ar terichri—ebriting frah liigal rekanishan a siem-sex marid ar ada taip a paadnaship, tu di det penalti az ponishment fi siem-sex ruomantik/sexyual aktiviti ar aidentiti.
Invairamentalizim
Difinishan
Wails di toerm invairamentalizim fuokos muo pah di invairamental ah niecha-rilietid aspek a griin aidialaji ah palitix, ikalajizim az a toerm kombain di aidialaji a suoshal ikalaji ah invairamentalizim. Ikalajizim az a toerm muo kamanli yuuz ina kantinental Yuropiyan languij wails invairamentalizim muo kamanli yuuz ina Ingglish bot di woddem ab slaitli difrah kanotieshan.
Roshan languij
Roshan (ру́сский язы́к, russkiy yazyk, pronongx ˈruskʲɪj jɪˈzɨk ) a wah Iis Slavik languij ah wah ofishal languij ina Rosha, Belarus, Kazaxtan, Kiergistan ah nof maina ar anrekanaiz terichri. Ia anofishal bot waidli-spiik languij ina Yuukrien, Latvia, Estuonia, ah tu a lesa hextent, di ada konchridem we eh wantaim kanstitiuent ripoblik a di Suoviet Yuunian ah faama patisipant a di Iistan Blak. Roshan bilangx tu di fambil a Indo-Yuropiyan languij ah a wan a di chrii libm memba a di Iis Slavik languij. Raitdong egzampl a Uol Iis Slavik kiah atest tu frah di 10t senchri ah biyan.
Uetersen
°N, °W
Sa'aara
Di Sa'aara (Arabik: الصحراء الكبرى‎, aṣ-ṣaḥrāʾ al-kubrā, 'di Grietis Dezat') a di laajis at dezat ina di wol, ah a di wol tod laajis dezat afta Antaatika ah di Aaktik. Di soerfis ieria a 9,400,000 skwier kilomita —ingkluudn di Libian Dezat— komparebl tu di rispektiv lan ieria a Chaina ar di Yunaitid Stiet.
Uetersen
Uetersen (Jorman: ) a wahn toun pani kuos a Joermani. Askaadn tu di 2007 sensos, di toun ab a papyulieshan a 17,865 piipl.
Jinetix
Jinetix a di todi a jiinz, jinetik vierieshan, ah erediti ina libm aaganizim.[1][2] Ijinarali kansida a fiil a bailoji, boti intasek friikuentli wid nof a di laif sayansdem ah ilingk chrang-chrang wid di todi a infamieshan sistim.
Torrubia de Soria, Spien
Torrubia de Soria a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 80 inabitant.
Ucero, Soria, Spien
Ucero a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 98 inabitant.
Sivl raits
Sivl raits ingkluud fi inshuor piipl fizikal ah mental integriti, laif ah siefiti; protekshan frah diskriminieshan pah grounz laka ries, jenda, nashinal arijin, kola, iej, palitikal afilieshan, sexyual orientieshan, etnisiti, rilijan, ar disabiliti;  ah indivijual raits laka praivisi, di friidom a taat ah kanshans, spiich ah expreshan, rilijan, di pres, asembli ah muuvment.
Palitikal raits ingkluud nachral jostis (prosiijral fiernis) ina laa, laka di raits a di akyuuz, ingkluudn di rait tu fier chrayal; juu pruoses; di rait fi siik rijres ar liigal remidi; ah raits a patisipieshan ina sivl sasayati ah palitix laka friidom a asosieshan, di rait fi asembl, di rait fi pitishan, di rait a self-difens, ah di rait fi vuot.
Uoli Ruoman Empaya
Di Uoli Ruoman Empaya (Latn: Sacrum Romanum Imperium, Joerman: Heiliges Römisches Reich) wena molti-etnik kamplex a terichri ina senchral Yuurop we divelop juurin di Hoerli Migl Iejiz ah kantiniu tel idisoluushan ina 1806. Di laajis terichri a di empaya afta 962 wena di Kindom a Joermani, duo iweh-ingkluud di Kindom a Boyimia, di Kindom a Boergondi, di Kindom a Itali, ah nof adaels terichri.
LGBT raits
Az a 2021, 42 konchri, muos a dem lokiet ina di Amoerkaz ah Westan Yuurop, rekanaiz siem-sex marid ah grant muos (ef no aal) a dieda raits lis tapsaid tu iLGBT sitizndem. Konchri wid siem-sex marid rekanaiz nieshanwaid a: Aajentiina, Airilan, Aislan, Aschria, Aschrielia, Beljiom, Brazil, Chili, Denmaak, Ekuaduor, Finlan, Frans, Joermani, Kasta Riika, Kianada, Kolombia, Logzimboerg, Malta, Mexiko, di Nedalanz (exkluudn Aruuba, Kyuurasao ah Sint Maatn), Nyuu Ziilant (exkluudn Niue, Tokelau ah di Kuk Ailanz), Naawie, Puotigal, Sout Afrika, Spien, Suitsalan, Swiidn, Taiwan, di Yunaitid Kindom (exkluudn som British Uobasiiz Terichri), di Yunaitid Stiet (exkluudn som Nietiv Amoerkan chraib ah Amoerkan Samuowa) ah Yurugwai.
Anti-LGBT laa ingkluud, bot no limit tu, di falarin: sadami laa we piinalaiz kansensyual siem-sex sexyual aktiviti wid fain, jiel toerm, ar di det penalti; anti-"lezbianizim" laa; ah aya iej a kansent fi siem-sex aktiviti.
Az a Mie 2016, 16 konchri ab aniikual iej a kansent laa.
Ivoluushan
Ivoluushan a chienj ina di eritebl chriet a bailajikal papilieshan uoba soxesiv jinarieshan. Ivoluushaneri pruoses liid tu bayodivoersiti a hebri lebl a bailajikal aaganizieshan, ingkluudn di lebl a spiishiz, indivijal aaganizim, ah malikyuul.
Diaxiraibonyuukliik asid
Diaxiraibonyuukliik asid (DNA) a wahn malikyuul we kyaari di jinetik inchokshan yuuz ina di gruot, divelopment, fongshanin ahn riprodokshan a haal nuon libin aaganizim ah nof vairos. DNA ahn RNA a nyuukliik asid; langsaida pruotiin ahn komplex kaaboayjriet (palisakaraid), dem a wan a di chrii mieja taip a makromalikyuul we isenshal fi haal nuon faam a laif.
LGBT raits
As a Mie 2016, 74 konchri azwel faib sob-nashinal jurisdikshan ab laa fi kriminalaiz omosexyualiti, wid muos a dem lokiet ina Ieja ah Afrika. Ina 2006 datde nomba wena 92. Fi faib sob-nashinal jurisdikshan a: di pravins a Ache ah Sout Sumachra (Indoniija), di Kuk Ailanz (Nyuu Ziilant), Gaaza (Palistain) ah Marawi Siti (di Filipiinz).
Aakyea
Di Aakyea kanstityuut wah domien ah kindom a singgl-sel maikro-aaganizim. Demaya maikruob a pruokiaryuot, miinin se deh no ab no sel nyuuklios ar heni hada membrien-bain aaganel ina deh sel.
Jiin
Jiin a di luokos (ar riijan) a DNA we mekop a nyuukliotaid ah a di molekiula yuunit a erediti. Di chanzmishan a jiinz tu wah aaganizim aafspring a di biesis a di ineritans a fiinotipik chrietdem. Muos bailajikal chriet anda di influens a palijiinz (wuoliip a difrah-difrah jiinz) azwel di jiin–invairament intarakshan. Som jinetik chriet instantli vizebl, laka yai kola ar nomba a lim, ah som no vizebl, laka blod taip, rix fi spisifik diziiz, ar di touzn a biesik bayokimikal pruoses we kompraiz laif.
Yuuna Maasn
Yuuna Maasn, baan Una Maud Victoria Marson (5 Febiweri 1905 – 6 Mie 1965) wena Jumiekan feminis, aktivis ah raita. Shi projuus puoym, plie ah pruogram fi di BBC. Maasn eh-chrabl gaa Landan ina 1932 ah wok fi di BBC juurin Wol Waar II.
Hoerli laif (1905–32)
Yuuna Maasn eh-baan pah 6 Febiweri 1905, ina Santa Kruuz, ina di parish a Sint Ilizibet. Shi ena di yonggis a six pitni fi Rev. Salaman Aizak (Solomon Isaac, 1858–1915), wah Baptis paasn, ah Ieda Maasn (Ada Marson, d. 1930). Yuuna eh-ab migl-klaas braatopsi ah weh kluos-kluos tu ar faada, uu influens som a ar faada figa kiarakta ina ar lieta wok. Az pitni iivn bifuo shi go a skuul shi wena avid riida a avielobl lichicha, deh taim de wena muosli Ingglish klasikal lichicha.
Iej 10, deh inruol ar a Amtan Ai Skuul (Hampton High), wah buodn skuul fi gial ina Jumieka far ar faada eh de pah di buod a chostii. Ousomeba, dat siem ier, Rev. Aizak ded, lef di fambli wid finanshal prablem, so deh muuv gaa Kinston. Yuuna finish skuul a Amtan, bot neh gwaan fi kalij edikieshan.
Afta shi lef frah Amtan, shi fain wok a Kinston az valintier suoshal woka ah yuuz di sekritierial skil, laka stenagrafi, we shi eh-laan a skuul.