cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mainin
Mainin a di exchrakshan a valiebl minaral ar ada jaalajikal matiirial frah di oert frah uorbadi, luod, vien, siim, riif ar pliesa dipazit we faam di minaralaiz pakij a ikanamik inchres tu di maina.
Iis-Wes Skizim
Di Iis–Wes Skizim, kamanli refa tu az di Griet Skizim a 1054, a di briek a komyuunian bitwiin waa nou di Iistan Aatadax ah Kiaklik Chochdem, we bigin ina di 11t senchri ah kantiniu aal nou.
Magaziin
Magaziin a poblikieshan, yuujali piiriadikal poblikieshan, we print ar ilekchranikali poblish (di anlain voerjan kaal anlain magaziin.)
Bifuo-Ischri
Bifuo ischri a wahn torm yuuz fi diskraib di piiriad bifuo ischri rait dong. I kyahn yuuz fi refa tu aal taim sins di taat a di yuunivors, alsuo di torm yuuz muo aafn fi diskraib di piiriad sins wen laif de pan di ort. Bifuo ischri wid yuuman divaid op wid di Chrii iej sistim, bot skala uu stodi bifuo-yuuman taim piiriad yuuz di klier Rak rekaad n di intanashinal schraatom bies we difain i ina di jaalajikal taim skiel. Di chrii iej sistim a di divijan a bifuo-ischri wid yuuman ina chrii kansekitiv taim piiriad, we niem afta di mien tuul mekin teknalaji in adat de taim de: Di invenshan a raitin matiirial (an di taat a istarikal taim) difrent frahn kolcha tu kolcha, bot muosli klasifai ina aida di branz iej ar di aiyan iej. Muo ahn muo, istuorian dipen pahn evidens frahn di nachral an suoshal saiyans, an no jos ritn rekaad. Wid dis, dem mek di difrens bitwiin ischri an bifuo ischri les klier.
Mianmaa
Mianmaa a wah konchri ina Ieja. Mianmaa is baadad by India an Bangladesh to di wes, Thailand an Laos to ieas and China to inort an norteas. Di konchri's 2014 sensus counted seh di population fi be 51 million peeple. As af 2017, di population is about 54 million.
Iityuopia
Iityuopia a wahn konchri ina Afrika.
Mexiko Siti
°N, °W
Mexiko Siti a di kyapital fi Mexiko.
Malaawi
Malaawi a wahn konchri ina Afrika.
Albienia
Albienia a wahn konchri ina Yuurop.
Biejing
°N, °W
Biejing (Chainiiz 北京) a di kiapital fi di Piiplz Ripoblik a Chaina.
Iijip
Iijip a wahn konchri ina Afrika a Ieja.
Jumieka, Lan Wi Lob
Jumieka, Lan Wi Lob a di taikl a di nashinal antem a Jumieka. Irait ina 1962 in taim fi Jumieka Independans frahn Britn wid lirix bai Hugh Sherlock, miuuzik bai Robert Lightbourne ahn arienj bai Mapletoft Poulle ahn ihn waif.
Ina Septemba 1961, dem anongs se di kampetishan fi di wodem a di Nashinal Antem uda joj fos. Di soksesful krips uda den poblish ana kantes fi di miuuzik fala. Nieli wan onjrid enchri fi di wodem sen iin.
Jaint Komitii a Paaliment rispans fi mek di fainal silekshan. Di membadem kudn grii bitwiin tuu pasibl chais tel Torzde Julai 19, 1962 wen di laaj majariti a di Ous, afta nof ranglin, apruuv di vorjan dehn wehn yie bifuo ina di labi az suutobl.
Kuod fi yuus a di Nashinal Antem
Aal persn shuda tan atenshan, (i.e., iil tugiada) wen taim di Nashinal Antem plie ahn mandem shuda rimuuv dehn at.
Mayot
Mayot a wahn terichri ina Afrika.
Jumieka, Lan Wi Lob
Kuod fi yuus a di Nashinal Antem
Di fos vors a di Nashinal Antem shuda plie ar sing pahn di haraival a di Gobna-Jinaral ar di Praim Minista.
Juudizim
Juudizm (frahn Griik Ioudaïsmos, diraiv frahn Iibruu יהודה, Yehuuda, "Judah"; ina Iibruu: יַהֲדוּת, Yahedut, di distingtiv kiaraktaristik a di Judiian eáqnov) a wahn set a biliif ahn praktis orijiniet frahn di saaga a di yenshent hIzrelait, embadi ahn kuodifai ina di Iibruu Baibl (Tanakh), ahn lieta forda hexpluor ahn hexplien ina Talmud ahn ada tex. Juudizm prizent iself az di kavenantal rilieshanship bitwiin di Chilvren a hIzrel (lieta, di Juish nieshan) ahn Gad. So biin, nof kansida se ia di fos manotiyistik rilijan alduo nof aspek a Juudizm karispan tu Westan kansep a hetix ahn sibl laa. Juudizm de mongx di uolis rilijos chradishan stil a praktis tide, ahn nof a di tex ahn chradishan senchral tu ada Yebra'amik rilijan. So biin, Juish ischri ahn di prinsipl ahn hetix a Juudizm ehn hinfluens vierios ada rilijan, inkluudn Kristianiti ahn hIslam.
Jumieka, Lan Wi Lob
Kuod fi yuus a di Nashinal Antem
Di Nashinal Antem kyahn sing ar plie a poblik gyadarin.
Singin a di Nashinal Antem shuda faam paat a di sirimoni fi riez ahn lowa di flag a Indipendans silibrieshan ahn a di bignin ahn hen a torm ina skuul.
Madagiaska
Madagiaska a wahn konchri ina Afrika.
Brunai
Brunai a wah savrin konchri a Ieja.
Big Bang
Di Big Bang tiiri a di privielin kazmolajikal magl fi di yuunivoers frah di hoerlies nuo piiriad chuu isobsikuent laaj-skiel evaluushan. Di magl akount fi di fak se di yuunivoers expan frah ai-ai densiti a ai tempicha stiet, ah aafa a kompriensiv explinieshan fi a braad rienj a finamina, ingkluudn di abondans a lait eliment, di kazmik maikrowiev bakgrong, laaj skiel chokcha ah Obl Laa.
Meditarienian Sii
Di Meditarienian Sii a sii kanek tu di Atlantik Uoshan soroun bai di Meditarienian riijan ah almuos kompliitli inkluoz bai lan: pah di naat bai Sodan Yuurop ah Anatuolia, pah di sout bai Naat Afrika, ah pah di iis bai di Levant. Di sii sohtaim kansida paat a di Atlantik Uoshan, alduo iyuujal aidentifai az wah sepret badi a waata.
Benin
Benin a wahn konchri ina Afrika.
Benggali languij
Benggali (bɛŋˈɡɔːli) ar Bangla (bɑːŋlɑː; বাংলা Bangla ˈbaŋla) a di languij nietiv tu Banggladesh ah di Indian stiet a Wes Benggal. Di Benggali alfabet yuuz fi raiti. Standad Bangla ina Banggladesh ah Bengali Wes Benggal maak bai nof difrans ina wod, yuusij, axent, ah fonetix. Bangla a di nashinal languij ina Banggladesh ah sekan muos spiik languij ina India. Wid bout 250 milian nietiv ah bout 300 milian tuotal spiika wolwaid, a di sebmt muos spiik languij ina di wol bai tuotal nomba a nietiv spiika ah di ilebmt muos spiik languij bai tuotal nomba a spiika. Di impuotans a dis languij tu di konchridem a Sout Ieja iloschriet bai di ischri a di nashinal antemdem a Banggladesh ah India, ah di nashinal sing a India, aal a dem fos kompuoz ina Benggali languij.
Mesopotiemia
Mesopotiemia (Ienshent Griik: Μεσοποταμία "[lan] bitwiin riva"; frah Ienshent Aamiinian Միջագետք (Mijagetq); Arabic: بلاد الرافدين‎ bilād ar-rāfidayn; Persian: میان‌رودان‎‎ miyān rodān; Syriac: ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ‎ Beth Nahrain "lan a riva") a di niem fi di ieria a di Taigris–Yuufrietiiz riva sistim, rofli karispandin tu madan-die Irak, Siria ah Kuwiet, ingkluudn riijan gens di Toerkish-Sirian baada ah Iran–Irak baada.
Iistan filasafi
Iistan filasafi ingkluud di vierios filasafi a Sout ah Iis Ieja, ingkluudn Chaini filsafi, Indian filasafi, Korian filasafi, Japaniiz filasafi. Braadli spiikin di toerm azwel kiah sohtaim ingkluud Babiluonian filasafi, Juwish filasafi, Iranian/Poerjan filasafi ah Izlamik filasafi, alduo demaya kiah kansida Westan filasafi tu.
Iis Timor
Iis Timor a wah savrin konchri a Uoshania.
Beljiom
Beljiom a wah rich konchri ina Westan Yuurop. Di kiapital a Beljiom a Broslz, an di papilieshan a 10,414,336.
Madanizim
Madanizim a filasafikal muuvment we, tugiada wid kolchral chren ah chienj, araiz frah waid-skiel ah for-riichin chransfamieshan ina Westan sasayati ina di liet 19t ah hoerli 20t senchri. Mongx di faktadem we eh-shiep madanizim eh di divelopment a madan indoschrial sasayati ah di rapid gruot a siti, fala den bai di ara a Wol Waar I. Madanizim azwel rijek di soertnti a Inlaitnment tingkin, ah nof madanis rijek rilijos biliif.
Meka
°N, °W
Meka a di uolies siti ina Izlam. I de ina Saadi Ariebiya.
Iistan Aatadax Choch
Di Iistan Aatadax Choch, ofishali di Aatadax Kiaklik Choch, azwel refa tu az di Aatadax Choch, Iistan Aatadaxi, ah Aatadaxi, a di sekan laajis Kristian Choch ina di wol, wid estimietid 225–300 milian adierent.
Maldaivz
Maldaivz a wah savrin konchri a Ieja.
Iidonizim
Iidonizim a skuul a taat we aagiu se pleja a di praimeri ar muos impuotant inchrinzik gud. Iidonis schraiv fi maximaiz net pleja (pleja mainos pien). Etikal iidonizim a di aidie se aal piipl ab di rait fi du ebriting ina deh powa fi achiiv di grietis amount a pleja pasibl tu dem. Azwel a di aidie se ebri smadi pleja shuda for sopaas di amount a deh pien. Etikal iidonizim deh se eh-staat bai Aristipos a Sairiin (Aristippus of Cyrene), wah schuudent a Sakratiiz. Ih eh-huol di aidie se pleja a di ayis gud.
Belarus
Belarus a wahn konchri ina Yuurop.
Nauru
Nauru a wahn konchri ina Uoshania.
Brosls
°N, °W
Broslz a di kiapital fi Beljiom.
Mali
Mali a wahn konchri ina Afrika.
Malieja
Malieja a wah savrin konchri a Ieja.
Biliif
Biliif a di stiet a main ina we smadi tingk sitn fi bi di kies, wid ar widoutn no impirikal evidens fi pruuv se sinting a so wid fakchual soertnti. Fu puti waneda wie, biliif a wen smadi tingk se sitn a rialiti, chuu-chuu, wen deh no gat no absoluut verifai foundieshan fi deh soertnti a di chuut ar riilnis a sinting.
Nayagra Faalz
Nayagra Faalz a di kalektiv niem fi chrii waatafaal we schragl di intanashinal baada bitwiin Kianada ah di Yunaitid Stiet; muo spisifikali, bitwiin di pravins a Antierio ah di stiet a Nyuu Yaak. Deh faam di sodan hen a di Nayagra Gaaj.
Jumiekan Bluu Mountn Kaafi
Jumiekan Bluu Mountn Kaafi ar Jumieka Bluu Mountn Kaafi a klasifikieshan a kaafi gruo ina di Bluu Mountn a Jumieka. Di bes lat a Bluu Mountn kaafi wel nuo fi deh mail flieva widoutn bita.
Iklips
Iklips a aschranamikal ivent we okor wen wah aschranamikal abjek temporeri abskior, aida bai paas in di sheda a wah nex badi ar bai aneda badi paas bitwiini ah di viuwa. Iklips a da taip ya a "syzygy".
Ilekchrixiti
Ilekchrixiti a di set a fizikal finamina asuosiet wid di prezans ah fluo a ilektrik chaaj.
Mie Pen, Jumieka
Mie Pen a di kiapital fi Klarindan Parish.
Jumieka Kanstabileri Fuos
Di Jumieka Kanstabileri Fuos (JKF) a di ofishal poliis fuos a Jumieka. Di ofishal JKF staaf nomba 14,200 plos 55 agzileri pozishan, fi mek a tuotal a 14,255; di korant chrent (az av 2015) a 14,100. Apraximetli 50 poliis ofisa kilaaf ina di lain a juuti sens 2002.
Aldealices, Soria, Spien
Aldealices a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 24 inabitant.
Aldealpozo, Soria, Spien
Aldealpozo a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 25 inabitant.
Medinaceli, Soria, Spien
Medinaceli a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 749 inabitant.
Jinetik injinierin
Jinetik injinierin, adawaiz kaal jinetik madifikieshan, a di dairek manipiulieshan a aaganizim jiinuom bai yuuz bayoteknalaji.
Laif
Laif a kiaraktaristik we distingguish fizikal entiti we ab bailajikal pruoses, laka signalin ah self-sostienin pruoses, frah demde we no gat, aida kaa soch fongshan eh-siis, ar bikaazn deh neba ab soch fongshan ah so klasifai az inanimet.
Aldealafuente, Soria, Spien
Aldealafuente a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 126 inabitant.
Beratón, Soria, Spien
Beratón a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 45 inabitant.
Alentisque, Soria, Spien
Alentisque a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 34 inabitant.
Matamala de Almazán, Soria, Spien
Matamala de Almazán a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 382 inabitant.
Aldealseñor, Soria, Spien
Aldealseñor a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 43 inabitant.
Aldehuela de Periáñez, Soria, Spien
Aldehuela de Periáñez a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 51 inabitant.
Jumiekan Ingglish
Jumiekan Ingglish, we ingkluud Jumiekan Tandad Ingglish, a wah varayati a Ingglish we deh piik ina Jumieka. Laka Kianiedian Ingglish (azwel paat a di braad Naat Amoerkan Ingglish klasifikieshan), irizembl soh paat a buot British Ingglish ah Amoerkan Ingglish dayalek, bot iyuniik wid nof aspek a Airish intonieshan. Itipikal fi yuuz di siem pelin wa fain ina British Ingglish. Alduo di distingshan bitwiin di tuu kiah diskraib bes az wah kantinyuom reda dah wah salid lain, ino fi kanfyuuz wid Jumiekan Patwa, adawaiz nuo az Jumiekan ar Jumiekan Kriyol.
Mail
Wah mail a wah yuunit a lent we yuuz fi meja distans. Ina madoern Ingglish kantex, mail kiah miin di statiut mail a 5,280 fut (egzakli 1,609.344 miita), ar di naatikal mail a 1,852 miita (bout 6,076.1 fut).
Dis mejament yuuz onggl ina di YS and di YK. Di kilamita don ripliesi az mejament a distans ina adaels konchri.
Madiera
Madiera (Puotigiis: Madeira) a wah Puotigiis aakipelago ina di Naat Atlantik Uoshan.
Metafizix
Metafizix a chradishanal branch a filasafi kansoern wid ou fi explien di fondamental niecha a biin ah di wol we inkompasi, alduo di toerm no so hiizi fi difain. Chradishanali, metafizix atemp fi ansa tuu biesik kwestian ina di braadis pasibl toermz: Oltimetli, a wa de? ah Ou itan?
Alfabet
Alfabet a wah tandad set a leta (biesik raitdong simbal ar grafiim) we yuuz fi rait wan ar muo langwij bies pah di jinaral prinsipl se di letadem riprizent fuoniim (biesik signifikant soun) a langwij piikin. Dis meki difrah tu adaels taip a raitn sistim, laka silabari (ina we ebri dege kiarakta riprizent wah silabl) ah luogografi (we paat ebri dege kiarakta riprizent wah wod, morfiim, ar semantik yuunit).
Matimatikal analisis
Matimatikal analisis a branch a matimatix we todi kantinyuos chienj ah ingkluud di tiiri a difranshieshan, intigrieshan, mejament, limit, infinet siiriz, ah analitik fongshan. Demaya tiiri yuujali todi ina di kantex a riil ah kamplex nomba ah fongshan. Analisis ivalv frah kialkiulos, we invalv di elimenchri kansep ah tekniik a analisis. Analisis kiah distingguish frah jaamechri; ousomeba, ikiah aplai tu heni spies a matimatikal abjek we ab difinishan a niernis (a tapalajikal spies) ar spisifik distans bitwiin abjek (a mechrik spies).
Ilekchranix
Ilekchranix a di sayans a ou fi kanchuol ilekchrik enaji, enaji ina we di ilekchrandem ab fondamental ruol. Ilekchranix diil wid ilekchrikal soerkit we invalv aktiv ilekchrikal kompuonent laka vakyuom tyuub, chranzista, dayuod ah intigrietid soerkit, ah asuosietid pasiv ilekchrikal kompuonent ah intakanekshan teknalaji. Kamanli, ilekchranik divais kantien soerkichri we kansis praimerili ar exkluusivli a aktiv semikandokta sopliment wid pasiv eliment; soch a soerkit diskraib az ilekchranik soerkit.
Mejament
Mejament a di prases chuu we wi gi wahn nomba tu wahn karaktaristik (ar finaminan) askaadn tu di wahn ruul ar set a ruul. Di torm miin tu di rizolt we wi get afta wi pofaamw ahn prases.
Magaña, Soria, Spien
Magaña a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 98 inabitant.
Baaskitbaal
Baaskitbaal a wohn tiim puot wit tuu tiim dem wit faiv pleya dem. Dem ple baaskitbaal wit wohn buol chaaled a baaskitbaal.
Meditieshan
Meditieshan a praktis we wah indivijal chrien deh main ar injuus wah muod a kanchosnis, aida fi riilaiz soh benifit ar fi di main fi simpli aknalij ikantent widoutn bikom aidentifai wid daa kantent, ar az a hen ina iself.
Di toerm meditieshan refa tu a braad varayati a praktis we ingkluud tekniik dizain fi prumuot rilaxieshan, bil intoernal enaji ar laif fuos (chii, Rieki, praana, etc.) ah divelop kompashan, lob, pieshans, jinarasiti ah fagivnis. Wah potikiula ambishos faam a meditieshan iem fi efatles sostien singgl-paint kansenchrieshan miin fi iniebl di praktishana fi injai indischroktebl sens a wel-biin wails ingiej ina heni laif aktiviti.
Berlanga de Duero, Soria, Spien
Berlanga de Duero a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 1.056 inabitant.
Maján, Soria, Spien
Maján a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 16 inabitant.
Malta
Malta a wah konchri ina Yuurop.
Lajik
Lajik (frah di Ienshent Griik: λογική, logike) arijinali miin di wod, ar wa se ar spiik, (bot ikom fi miin taat ar riizn) jinarali nou kansida fi kansis a di sistimatik stodi a di faam a valid agiument. Valid agiument a wan we gat spisifik rilieshan a lajikal supuot bitwiin di asomshandem a di agiument an ikangkluujan.
Mechrik Sistim
Di mechri sitim a wahn intanashinal desimalaiz sistim a mejament, fos tek op ina Frans, we a di kman sistm fi meja yuunit ina muos a di worl. I av nof vierieshan, wid difrent chais fi fondamental yuunit, alduo di chais a bies yuunit no riili afek ou piipl yuuz i fram die to die. Sins di 1960'z di Intanashinal Sistim a di Yuunit Dem a di intanashinal standad mechri sistim. Wahn standad ste a priifix ina powa a ten kyahn yuuz fi get biga an smaala yuunit frahn di bies yuunit dem.
Askaadn tu di YS SII (Senchral Intelgens Iejensi) Worl Fakbuk ina 2006, di Intanashinal Sistim a di Yuunit Dem a di ofishal sistim a mejament fi evri konchri eksep fi Myanmaar, Laibiiria, an di YS.
Jumieka Difens Fuos
Di Jumieka Difens Fuos (JDF) a di sumaal bot profeshanal milichri fuos a Jumieka. Di JDF bies pah di British milichri magl wid simila aaganizieshan, chrienin, wepan ah chradishan. Wans deh get chuuz, afisa kiandidet get sen tu wan a pempem British ar Kianiedian biesik afisa kuos dipen pah di aam a saabis. Inlis suoja get biesik chrienin a Op Paak Kiamp ar JDF Chrienin Depo, Nyuukiasl, buot ina Sint Anju. Sieh laka di British magl, Nan Komishan Afisa get waga-waga lebl a profeshanal chrienin so deh muuv op di rangx. Adishanal militchri skuul avielobl fi speshalti chrienin ina Kianada, di Yunaitid Stiet ah di Yunaitid Kindom.
Managua
Managua a di kyapital fi Nikaragwa.
Biliiz
Biliiz a wah konchri pah di iis kuos a Senchral Amoerka. A di dege konchri a Senchral Amoerka we di hofishal languij a hIngglish, duo nof smadi deso kamanli chat Biliizan Kriyol ah Panish tu.
Kamaruun
Kamaruun a wahn konchri ina Afrika.
Mien Piej
<div style="border:1px solid #cccccc; background: #f8f8f8; overflow:hidden; padding:1.0em; -moz-border-radius:0.8em; -webkit-border-radius:0.8em; border-radius:0.8em;">
{| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:6px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;"
Matimatikal kanstant
Matimatikal kanstant a speshal nomba, yuujali wah riil nomba, we "signifikantli inchresin ina som wie". Kanstant araiz ina nof ieria a matimatix, wid kanstant laka e ah π okorin ina soch daivoers kantex az jamechri, nomba tiori, ah kialkiulos. Wa imiin fi a kanstant fi araiz "nachrali", ah wa mek a kanstant "inchresin", a oltimetli a mata a ties, ah soh matimatikal kanstant nuotebl muo fi istarikal riizn dah fi deh inchrinzik matimatikal inchres. Di muo papila kanstant eh-stodi rait chuu di iejiz ah kompyuut tu nof desimal plies. Aal matimatikal kanstant a difainebl nomba ah yuujali kompyuutebl nomba azwel (Chaitin kanstant a signifikant exepshan).
Alboert Ainstain
Alboert Ainstain (Albert Einstein) (14 Maach 1879 - 18 Iepril 1955) ena wah Juu, uu baan ina Joermani ah ton tiiretikal fizisis. Ih binuon fi ih tiiridem bout speshal ah jinaral relitiviti. Ina 1921 ih get di Nuobel Praiz fi Fizix, fi ih kanchribyuushan tu tiiretikal fizix ah espeshali di diskovri we ih mek bout di fotoilekchrik ifek.
Laibiiria
Laibiiria, ofishali di Ripoblik a Laibiiria, a wah konchri pah di Wes Afrikan kuos. Laibiiria miin "Lan a di Frii" ina Latn. Ibaada bai Siera Lyuon tu iwes, Gini tu inaat ah Aivri Kuos tu di iis. Ikova wah ieria a 111,369 skwier kilamita (43,000 sk mail) ah a uom fi 4,503,000 piipl. Ingglish a di ofishal languij ah deh taak uoba 20 indijinos languij, we riprizent di wuoliip a chraib we mekop muo dah 95% a di papilieshan.
Alboert Ainstain
Demya a di kanchribyuushan we Einstein mek tu Fizix:
Ina ih laiftaim Einstein poblish muo dah 300 sayantifik wok an muo dah 150 nan-sayantifik wok. Ina 1999 Taim Magaziin niem im di Smadi a di Senchri.
Bizantiin Empaya
Di Bizantiin Empaya sohtaim refa tu az di Iistan Ruoman Empaya, wena di kantiniuyeshan a di Ruoman Empaya ina di Iis juurin Liet Antikuiti ah di Migl Iejiz, wen di kiapital siti wena Kanstantinuopl (madan-die Istanbul, arijinali foun az Bizantiom). Isovaiv di fragmentieshan ah faal a di Westan Ruoman Empaya ina di 5f senchri KE ah kantiniu fi egzis fi aneda touzn ier tel ifaal tu di Ataman Toerx ina 1453. Juurin muos a iegzistans, di empaya wena di muos powaful ikanamik, kolcharal, ah milichri fuos ina Yuurop. Buot "Bizantiin Empaya" ah "Iistan Ruoman Empaya" a ischriografikal toerm kriet afta di hen a di relm; isitizndem kantiniu fi refa tu deh empaya az di Ruoman Empaya (Ienshent Griik: Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, chr. Basileia tôn Rhōmaiōn; Latin: Imperium Romanum), ar Romania (Ῥωμανία), ah tu dehself az "Ruoman".
Jiruusalem
°N, °W
Manako
Manako a wahn konchri ina Yuurop.
Kambuodia
Kambodja a wah savrin konchri a Ieja.
Jingkin waata
Jingkin waata, aalso nuo az potebl waata ar paip waata, a waata sief anof fi jingk ah fi fuud priparieshan. Gluobali, ina 2012, 89% a piipl eh-ab axes tu waata suutebl fi jingk. Nieli 4 bilian eh-ab axes tu paip waata wails aneda 2.3 bilian eh-ab axes tu waata wel ar poblik tap. 1.8 bilian piipl stil yuuz ansief jingkin waata suos we maita kantaminiet bai fiisiz. Dis kiah rizolt ina infekshos dayariya laka kalara ah taifaid mongx ada diziiz.
Iliad
Di Iliad (Ienshent Griik: Ἰλιάς Ilias, pronongx [iː.li.ás] ina Klasikal Atik; sohtaim refa tu az di Sang a Ilian ar Sang a Iliom) a wah ienshent Griik epik puoym ina daktilik examita, chradishanali achribiut tu Uoma. Set juurin di Chruojan Waar, di ten-ier siij a di siti a Chrai (Iliom) bai wah kuolishan a Griik stiet, itel bout di difrah-difrah bakl ah ivent wa gwaan juurin wiik pah wiik a kas-kas bitwiin King Agamemnan ah di waria Akiliiz.
Impiiriyal Yuunit
Di Impiiriyal Yuunit a wahn sistim a yuunit. Di yuunit dem get bos ina di British empaiya, eksep fi di alredi indipendent YS. Az a 2008, evri konchri we yuuz tu yuuz di impiirial sistim ofishali gaan mechrik, eksep fi di YS, Myanmaar an Laibiiriya.
Max Weba
Max Weba ar Maxmillian Carl Emil Weber (21 Iepril 1864 – 14 Juun 1920) a weh wah Joerman laaya, palitishan, skala, palitikal ikanamis ah suosialajis uu eh-ab nof influens pah suosialaji tiori. Ih mieja wok fuokos pah rashanalizieshan ina suosialaji a rilijan, gobament, aaganizieshan tiori, an bievia. Di muos fiemos ting we ih du a di ese pah Di Pratistant Etik ah di Pirit a Kiapitalizim, we taat im aaf ina suosialaji a rilijan. Di ese egzamin di ifek we Pratistantizim ab pan di staat a kiapitalizim; iagiu se kiapitalizim no onggl matiirialis laka ou Kaal Maax eh-puti, bot ih se ikombout ina rilijos valiu ah aidie we no kyaah explien wid onggl uonaship rilieshan, teknalaji, ah advaans ina edikieshan. Muos a we Weber kumop wid kaal di “Weba Tiisis”. Im a di fos smadi fi rekanaiz se a nof difrah-difrah aspek a suoshal aatariti, we ih kiatigaraiz askaadn tu soh difrah-difrah faam, laka chadishan ah laa. Di analisis we ih mek bout byuurakrasi se madan stiet instityuushan bies pah wah faam a rashanal-liigal aatariti.
Blacos, Soria, Spien
Blacos a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 63 inabitant.
Bigi Smalz
Bigi Smalz (riil niem Kristafa Waalis, haalso nuo haz "The Notorious B.I.G.", ar "Frank White", baan Mie 21 1972, ina Bruklin, Nyuu Yaak), ehn Merkan rapa a Jumiekan disen. Ihn ehn ded pahn Maach 11 1997 ina Las hAnjalas, Kialifuonya. Ihn ehn wahn a di bigis orli hip-hap-haatis. Ihm mek hip-hap myuuzik ahn ehn riili hinfliwenshal in hIis Kuos hip-hap.
Ihn taat rap ina 1990, ahn ihn riliis im fors halbom, Redi fi Dai ina 1994, we ehn sel kwajruupl platinom. Wahn ier lieta, ihn fuom di gruup Junior M.A.F.I.A.. Ihn haalso hinvalb ina wahn fiuud wit di rapa Tuupak Shakuor, we hakiuuz im a ab naalij bout wahn rabri, ina we Shakuor halmos ehn ded. Shakuor ded frahn wahn sekan shuutin pahn Septemba 13 1996, ahn Bigi ded six mont lieta ina waneda shuutin. Tuu wiik hafta im det, dehn riliis im sekan halbom, Laif hafta Det, we ehn sel daiman.
Nedalanz
Di Nedalanz a wah rich konchri ina Westan Yuurop wid a papilieshan a 16,558,674.
Landan
°N, °W
Landan a di kiapital fi Ingglan an di Yunaitid Kindom.
Buberos, Soria, Spien
Buberos a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2015 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 36 inabitant.
Nastisizim
Nastisizim (frah Griik γνωστικός gnostikos, "ab nalij", frah γνῶσις gnōsis, nalij) a madan toerm we kiatigaraiz kalekshan a ienshent rilijans uufa adierent shon di matiirial wol – we deh vyuu az kriet bai di demyoerj – ah imbries di pirichual wol. Nastik aidie influens nof ienshent rilijans we tiich se nasis (vieriosli intoerprit az nalij, inlaitnment, salvieshan, Imansipieshan ar 'wannis wid Gad') kiah riich bai praktis filanchropi tu di paint a poersnal pavati, sexyual abstinens (az for az pasibl fi eni we ier, intayali fi inishiet) ah dilijentli saach fi wizdam bai elp ada wandem. Ousomeba, praktis vieri mongx demde uu eh Nastik.
Manaaki
Manaaki a faam a gobament we wah gruup, yuujali wah fambili kaal rayalti, embadi di konchri nashinal aidentiti ah wan a imemba, kaal di manaak, exasaiz di ruol a savrinti. Di akchual powa a di manaak kiah vieri frah piorli simbalikal (kroun ripoblik) tu paashal ah rischrik (kanstityuushanal manaaki) tu kompliit despatik (absaluut manaaki). Chradishanali ah ina muos kies, di manaak puos inerit ah laas tel det ar abdikieshan, bot deh ab azwel ilektiv manaaki we di manaak ilek.
Navaleno, Soria, Spien
Navaleno a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 949 inabitant.
Imaleyaz
Di Imaleyaz (Sanskrit: हिमालय, frah Sanskrit hima (sinuo) + ālaya (duelin), litarali miin "sinuo yaad") a wah mountn rienj ina Sout Ieja, we separiet di Indo-Gianjetik Plien frah di Tibetan Platuo. Dis rienj a di yaad fi nain a di ten ayis piik pah Oert, ingkluudn di ayis abov sii lebl, Mount Evares. Di Imaleyaz profounli shiep di kolchadem a Sout Ieja. Nof Imaleyan piik siekrid ina buot Budizim ah Induizim.
Langa de Duero, Soria, Spien
Langa de Duero a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 849 inabitant.
Iguaana
Iguaana a wahn lizad we de ina trapikal plies dem ina Sentral an Sout Amerika an di Kyaribiyan. Dis ya lizad did fos diskraib bai wahn Aschrian natchuralist niem Josephus Nicolaus Laurenti ina im buk, Specimen Medicum, Exhibens Synopsin Reptilium Emendatam cum Experimentis circa Venena in 1768. Dis ya lizad ab tuu spiisis: di Griin Iguaana, we de aal bout di plies as pet, an di sekan we niem di Lesa Antilian Iguaana, we indienja kaa we dem liv a brok dong, an ounli de ina di Lesa Antili dem.
Di wod Iguaana kom dong frahn di Panish wod fi di Taino niem Iwana.
Impiirializim
Impiirializim a taip a advokesi a empaya. Iniem arijiniet frah di Latn wod "imperium", we miin fi ruul uoba laaj terichri. Impiirializim a "palisi fi hexten wah konchri powa ah influens chuu kalanaizieshan, yuus a militeri fuos, ar ada miinz". Impiirializim eh grietli shiep di kantempareri wol. Azwel ilou fi di rapid pred a teknalaji ah aidie. Di toerm impiirializim eh-aplai tu Westan (ah Japaniiz) palitikal ah ikanamik daminans espeshali ina Ieja ah Afrika ina di 19t ah 20t senchri. Di prisais miinin kantiniu fi dibiet bai skala. Som raita, laka Edward Said, yuuz di toerm muo braadli fi diskraib eni sistim a daminieshan ah sobaadinieshan aaganaiz wid a impiirial senta ah prifri.
Aizak Nyuutn
Aizak Nyuutn (Isaac Newton) (4 Janiweri 1643 – 31 Maach 1727) ena wah Ingglish fizisis, matimatishan, aschranama, nachral filasifa, alkimis, a tioluojan, ah wan a di muos influenshal mandem ina yuuman ischri. Ih buk, Philosophi Naturalis Principia Mathematica, we poblish ina 1687 a wan a di muos influenshal buk ina di ischri a sayans, kaa a im pudong di grongwok fi klasikal mikianix. Ina di buk, Nyuutn diskraib yunivoersal gravitieshan ah di chrii laa a muoshan we daminiet di sayantifik vyuu a di fizikal yunivoers fi di nex chrii senchri. Nyuutn shuo se ebmli badi kanchuol bai di siem set a nachral laa, wen ih demanschriet di lingk bitwiin Misa Kepla laadem bout planit muoshan an fiim tiiri bout gravitieshan, fi kyaaswe dout bout iiliosenchrizim ah advaans di sayantifik revaluushan. Ina mikianix, ih lie out di prinsipl a kansavieshan a momentom ah anggiula momemtom. Ina aptix, ih bil di fos praktikal riflekin teliskuop, ah ih divelop wah tiiri a kola bies pah di abzavieshan we ih mek se wah prizim brokdong wait lait ina di koladem we faam di vizibl spekchrom. Azwel ih mek wah impirikal laa fi kuulin ah stodi di spiid a song. Ina matimatix, Nyuutn shier kredit wid Gatfriid Laibnits fi divelop difrenshal ah intigral kialkiulos. Ih demanschriet di jinaral bainuomial tiorem, divelop di “Nyuutn metad” fi fain out di apraximet ziiro valiu a wah fongshan, ah ih du soh wok pah di stodi a powa siiriz. Tu disya die, piipl kansida Nyuutn wan a di tap-tap sayantis a aal taim. Ina wah 2005 soervie we di Raayal Sosayati a Britn du, piipl se Nyuutn ab grieta ifek pah di ischri a sayans muo dah Alboert Ainstain.
Kaaparieshan
Kaaparieshan a kompini ar gruup a piipl aataraiz fi ak az a singgl entiti (liigal poerson) ah rekanaiz az soch ina laa. Hoerli inkaaparietid entiti eh-extablish bai chaata (dat a bai ad hoc ak grant bai a manaak ar paas bai a paaliment ar lejisliecha). Muos jurisdikshan nou lou di krieshan a nyuu kaaparieshan chuu rejischrieshan.
Kaafi
Kaafi a bruu jingx pripier frah ruos kaafi biin, we a di siid a beri frah di Coffea plaant. Di jiinos Coffea nietiv tu chrapikal Afrika, Madagiaska, ah di Komoros, Morishos ah Reunioh ina di Indian Uoshan. Di plaant eh-expuot frah Afrika tu konchri rong di wol ah kaafi plaant nou koltiviet ina uoba 70 konchri, praimerili ina di ekuatuorial riijan a di Amoerkaz, Soutiis Ieja, India, ah Afrika. Di tuu taip gruo muos kaman a di aili rigyaad arabika, ah di les sofistikietid bot chrangga ah muo aadi robosta. Wen deh raip, kaafi biin pik, pruoses, ah jrai. Jrai kaafi biin den ruos tu vierin digrii, dipen pah dizaya flieva. Ruos biin grain ah bruu fi projuus kaafi az bebrij.
Imanyuel Kant
Imanyuel Kant (Iepril 22, 1724 – Febiweri 12, 1804) wena wah 18t senchri Joerman filasifa. Im a wan a di muos influenshal tingka ina madan Yuurop an a di Liet Inlaitnment.
Ih poblish impuotant raitn bout ipistimalaji, ah tingz bout rilijan, laa, ah ischri. Ih mien wok a di Kritiik a Puo Riizn, we go ina di limitieshan ah chokcha a riizn. Di buk a wah atak pah chadishanal metafizix ah ipistimalaji, an i ailait Kant vyuudem bout demya ieria. Di ada mien raitn niem di Kritiik a Praktikal Riizn, we fuokos pan etix ah di Kritiik a Jojment, we luk ina estetix ah tiliolaji. Kant stil ab mieja influens pah filasafi, kaa a im mienli influens analitik ah kantinental filasafi.
Manchesta Parish, Jumieka
Manchesta parish luokiet ina wes-senchral Jumieka, ina Miglsex kounti. Di kiapital, Mandivl, a wah mieja bizniz senta, ah a di onggl parish kiapital we no de pah di kuos ar pah mieja riva. Di Rait Exsilent Naaman Manli, wan a di sebm Nashinal Iiro a Jumieka, weh-baan ina da parish ya.
Ikanamix
Iikanamiks a di suoshal sayans we analaiz di prodokshan, dischribiuushan, ahn kansomshan a gudz ahn sorvis. Di torm iikanamiks kom frahn di Ienshent Griik οἰκονομία (oikonomia, “manijment a wahn ousuol, administrieshan”) frahn οἶκος (oikos, “house”) +  νόμος (nomos, “kostam” aar “laa”)  ahn a frahn yaso di ruul dem a di ous(uol) kom”. Di korent iikanamik magldem kom op outa di braada fiil a palitikal iikanami political economy ina di liet 19t senchr1i. Wahn mieja push fi di divelopment a madan iikanamiks a did di disaya fi yuus wahn empirikal apruoch we muor rizembl di fizikal sayansdem.
Iikanamiks iem fi eksplien ou ikanami wok ahn ou iikanamik iejent agents intarak. Iikanamik analisis yuuz chuu di uola di sosayati, ina bizniz, fainans ahn govament, bot ina kraim tu, edikieshan, di fambili, elt, laa, palitiks, rilijan, di suoshal institiushandem, waar, ahn sayans. Chuu di domien a iikanamiks a ekspan uov ina di suoshal sayansdemsocial sciences, dehn diskraib it az iikanamik impiirializim.
Sortn ahn sortn daimenshan a iikanamiks av som jenaral distingshan bitwiin dem. Di praimeri teksbuk distingshan a bitwiin maikroiikanamiks, we diil wid di biievia a biesik eliment ina di iikanami, inkluudin wanwan maakit ahn iejent (laik kansiuuma ahn form, baya ahn sela), ahn makroiikanamiks, we diil wid mataz we afek wahn uol iikanami, inkluudin anemplaiment, inflieshan, iikanamik gruot, ahn maniteri ahn fiskal palisi. Ada distingshan inkluud: bitwiin pazitiv iikanamiks (we eksplien “wa bi”) ahn naamativ iikanamiks (we sopuot “wa fi bi”); bitwiin iikanamik tiiri ahn aplaid iikanamiks; bitwiin mienschriim iikanamiks (muor “aatadaks” we diil wid di “rashanaliti-individiualizim-iikwilibriom neksos”) ahn hechrodaks iikanamiks (muor “radikal” we diil wid di “instichuushan-ischri-suoshal schrokcha neksos”), ahn bitwiin rashanal ahn biieviaral iikanamiks.
Mahayaana
Mahayaana (महायान mahāyāna, litarali di "Griet Viikl") a wan a tuu (ar chrii, anda som klasifikieshan) mien egzisin branch a Budizim ah wah toerm fi klasifikieshan a Budis filasafi ah praktis. Di Budis chradishan a Vajrayaana sohtaim klasifai az paat a Mahayaana Budizim, bot soh skala maita kansida se a difrah branch aaltugiada.
Askaadn tu di tiichin a Mahayaana chradishan, "Mahāyāna" azwel refa tu di paas a di Badizatva we siik kompliit inlaitnment fi di benifit a aal sentient biin, adawaiz kaal "Bodhisattvayāna", ar di "Badizatva Viikl". Badizatva uu akomplish dis guol kaal a "samyaksaṃbuddha", ar "fuli inlaitn Buda". A samyaksaṃbuddha kiah extablish di Daama ah liid disaipl tu inlaitnment. Mahayaana Budis tiich se inlaitnment kiah bi atien ina singgl laiftaim, ah dis kiah bi akomplish iibm bai liepoersn.
Di Mahayaana chradishan a di laajis mieja chradishan a Budizim we egzis tide, wid 53.2% a praktishana, kompier tu 35.8% fi Teravaada ah 5.7% fi Vajrayaana ina 2010.
Chuu di kuos a i ischri, Mahayaana Budizim pred frah India tu difrah-difrah Sout, Iis ah Soutiis Iejan konchri laka Banggladesh, Nepal, Buutan, Chaina, Taiwan, Mangguolia, Koria, Japan, Vietnam, Indoniija, Malieja ah Singgapuor. Mieja chradishan a Mahayaana Budizim tide ingkluud Chaini Chan, Korian Sion, Japaniiz Zen, Pior Lan, Tiantai, ah Nichiren. Ikiah ingkluud azwel di Vajrayaana Budis chradishan a Shingon, Tendai ah Tibetan Budizim, we had esoterik tiichin tu di Mahayaana chradishan.
Iloschrieshan
Iloschrieshan a vijualaizieshan ar dipikshan a sobjik mek bai aatis, laka jraayn, skech, pientin, fotograaf, sinima ar adaels kain a himij a tingz we smadi eh-si, memba ar imajin, bai yuuz grafikal riprizentieshan. Di wod koh frah di Latn wod illustra'tio, illu'stro we miin inlaitn, iriediet. Printin a di korant pruoses fi riprojuus iloschrieshan, tipikali wid ingk pah piepa chuu printin pres. Iloschrieshan kiah bi aatistik imij fi iloschriet fi egzampl wah tex, puoym, fashin, magaziin, stamp ar buk ah nof-noftaim iloschrieshan mek speshal fi pitni buk. Di iem a iloschrieshan a fi ilusidiet ar dekariet touri, puoym ar piis a texchual infamieshan bai provaid wah vijual riprizentieshan a sinting diskraib ina di tex. Iloschrieshan kiah azwel riprizent sayantifik imij a fluora, medisn ar difrah pruoses, laka bailajikal ar kimikal pruoses ar teknikal iloschrieshan fi gi infamieshan pah ou fi yuuz sinting. Iloschrieshan kiah bi exikyuut ina difrah-difrah tekniik, laka waatakola, guash, ingk, ail, chaakuol, chaak ar udkot.
Mexiko
Di Yuunaitid Stiet a Mexiko adawaiz nuo az Mexiko (Panish: México) a wah fedaral kanstityuushanal ripoblik we de ina Naat Amoerka. Iab wah baada wid di Yunaitid Stiet; pah di soutiis kuos a Guatimaala, Biliiz, ah di Kiaribiyan Sii; ah pah di iis bai di Golf a Mexiko. Ia di fif laajis konchri ina di Amoerkaz bai tuotal ieria ah di 14t laajis indipendant nieshan ina di wol. Mexiko ab 109 milian smadi we lib de ah rangk 11t az konchri wid di muos smadidem. Ia wah fedarieshan we ab 31 stiet an wahn Fedaral Distrik, di kiapital, Mexiko Siti.
Bliez Paskal
Bliez Paskal (French: Blaise Pascal, pronongxieshan: [blɛz paskal]), 19 Juun 1623, ina Clermont-Ferrand, Frans – 19 Aagos 1662) wena French matimatishan, fizisis, ah rilijos filasafa. Ih wena chail pradiji uu edikiet bai ih pa, wah sibl soervant. Paskal hoerlies wok weh ina di nachral ah aplai sayans we ih mek impuotant kanchribyuushan tu di kanschrokshan a mikianikal kialkiulieta, di todi a fluid, an ih klarifai di kansep a presha ah vakiom bai jinaralaiz di wok a Ivanjilista Toricheli (Evangelista Torricelli). Paskal azwel rait wah difens a di sayantifik metod.
Paskal wena matimatishan a di fos aada. Ih elp fi kriet tuu mieja nyuu ieria a risaach. Ih rait wah signifikant chriitis pah di sobjik a projektiv jamechri a di iej a sixtiin, ah lieta karispan wid Pier di Foerma (Pierre de Fermat) pah prababiliti tiori, ih influens chrang-chrang di divelopment a madan ikanamix ah suoshal sayans. Ih fala Gialiliyo ah Toricheli, ina 1646 bai rifyuut fi Aristakl falaradem uu eh-hinsis se niecha abor vakiom. Ih rizoltdem kaaz nof kas-kas bifuo deh axep.
Mexiko
Mexiko a wah riijanal powa, di onggl Latn Amoerkan nieshan we de paat a di Aaganizieshan fi Ikanamik Kaaparieshan ah Divelopment, sens 1994, ah a wah migl-ingkom konchri. Mexiko a nyuuli indoschrialaiz nieshan ah ab di 11t laajis ikanami ina di wol bai GDP. Mexiko ikanami ab chrang lingk wid NAFTA. Ousomeba, di laaj ingkom distribyuushan ah di wuoliip a jrog vailens a ishiu a kansoern.
Bizniz
Eni bizniz (we dem kaal entapraiz aar form somtaim) a wahn aaganaizieshan dizain fi provaid gudz, sorvis, aar di tuu a dem tu kansyuuma. Bizniz de bout nofnof ina di kiapitalis iikanamidem, we muos a dem av praivit uona an set op fi mek prafit fi bil op di welt a dem uona. Bizniz kiahn aal bi nat-fi-prafit aar bilang tu govament. Eni bizniz we uon bai muor dan wan sumadi dem kaal it kompini alduo da torm ya av a muor egzak miinin dahn dis.
Di etimaliji a "bizniz" tai tu di stiet we onggl wan sumadi aar di uol sosayati bizi a du wok we praktical, we mek moni pan di maakit ahn we prafitebl. Di torm "bizniz" av at liis chrii wie we it kiahn yuuz, bot it depen pan di skuop – dat a definetli wan wie fi yuuz it fi taak bout wan speshal aaganaizieshan; di jenaralaiz wie fi yuuz it fi taak bout wan speshal maakit sekta, "di myuuzik bizniz" an kompoun faam, laka agribizniz; an di braadis miinin we kova aal a di aktivitidem we di gudz ahn sorvis komyuuniti soplayadem du. Bot, di egzak definishan a bizniz, laka eniting els ina di filasafi a bizniz, ha fi du wid dibiet ahn di kompleksiti a difrentdifrent miinin.
Som biesik faam a uonaship
Alduo di difrentdifrent faam a bizniz uonaship dipen pahn jurisdikshan, dem av a fyuu kaman faam:
Jiotoermal ilekchrixiti
Jiotoermal ilekchrixiti a ilekchrixiti jinariet bai jiotoermal enaji. Teknalaji ina yuus ingkluud jrai stiim powa stieshan, flash stiim powa stieshan ah bainari saikl powa stieshan. Jiotoermal ilekchrixiti jinarieshan korantli yuuz ina 24 konchri, wails jiotoermal iitin ina yuus ina 70 konchri.
Kalani a Jumieka
Jumieka ena British kalani frah 1655 (wen iweh kiapcha bai di Ingglish frah Spien) ar 1670 (wen Spien faamal an uoba Jumieka tu di British) tel 1962, wen ibikomps indipendant. Jumieka ton Kroun Kalani ina 1866.
Jiotoermal ilekchrixiti
Az a 2015, wolwaid jiotoermal powa kiapasiti amount tu 12.8 gigawat (GW), outa we 28 posent ar 3,548 megawat instaal ina di Yunaitid Stiet. Intanashinal maakit eh-gruo a avrij anyual riet a 5 posent uoba di laas chrii ier ah gluobal jiotoermal powa kiapasiti expek fi kech 14.5–17.6 GW bai 2020. Bies pah korant jiolajik nalij ah teknalaji, di Jiotoermal Enaji Asosieshan (GEA) estimiet se onggl 6.5 posent a tuotal gluobal potenshal don-tap optel nou, wails di IPCC ripuot jiotoermal powa potenshal fi bi ina di rienj a 35 GW tu 2 TW. Konchri we jinariet muo dah 15 posent a deh ilekchrixiti frah jiotoermal suos ingkluud El Salvaduor, Kenia, di Filipiinz, Aislan ah Kasta Riika.
Bizniz
Klasifikieshan
Uol iip a ada divijan ahn sobdivijan a bizniz de. Di afishal lis a bizniz taip fi Naat Amorka a jenarali di Naat Amorkan Indoschri Klasifikieshan Sistim (North American Industry Classification System), aar NAICS. Di ikwivalent Yuuropian Yuunian lis a di Statistical Klasifikieshan a Iikanamik Aktiviti ina di Yuuropian Komiuuniti (Classification of Economic Activities in the European Community).
Jiotoermal ilekchrixiti
Jiotoermal powa kansida fi bi a sostienebl, rinyuebl suos a enaji bikaa di iit exchrakshan so sumaal kompier wid di Oert iit kantent. Di griinous gias imishan a jiotoermal ilekchrik stieshan a pah avrij 45 gram a kaaban dayaxaid po kilowat-owa a ilelchrixiti, ar les dah 5 posent a wa kanvenshanal kuol-faya plant imit.
Bizniz
Manijment
Di ifishent en ifektiv aparieshan a wahn bizniz ahn di stodi a de sobjek ya niem manijment. Di mien branchdem a manijment a fainanshal manijment, maakitin manijment, yuuman risuos manijment, schratiijik manijment, prodokshan manijment, aparieshans manijment, sorvis manijment an infamieshan teknalaji manijment.
Stiet Entapraiz aanda Rifaam
Ina riisent dekied, aset ahn entapraiz we ron bai difrentdifrent stiet magl aaftabizniz entapraiz. Ina 2003, di Piiplz Ripoblik a Chaina rifaa 80% a dem entapraiz we bilang tu di konchri ahn magl dem pahn wahn kompini taip a manijment sistim. Uol iip a stiet instichuushan ahn entapraiz ina Chaina ahn Rosha chansfaam ina jaint-stak kompini wid paat a dem shier listid pahn poblik stak maakit.
Man
Man a miel yuuman. Di toerm man yuujali rizoerv fi adolt miel, wails di toerm bwai a di yuujal toerm fi a miel pitni (bwai pitni) ar adolesent. Ousomeba, di toerm man azwel sohtaim yuuz fi aidentifai miel yuuman, rigyaadlis a iej, laka ina friez laka "man baskitbaal".
Laka muos ada miel mamal, fi man jiinuom tipikali inerit wah X kruomosuom frah ih mada ah wah Y kruomosuom frah ih faada. Di miel fiitos projuus laaja amount a anjojen ah sumaala amount a eschojen dah fiimiel fiitos. Dis difrans ina di relitiv amount a demya sex steraid a wa laajli rispans fi di Fizialajikal difrans we distingguish man frah uman. Juurin piubati, aamuon we stimiliet anjojen prodokshan rizolt ina di divelopment a sekanderi sexyual kiaraktaristik, fi so egzibit grieta difrans bitwiin di tuu sex. Ousomeba, a nof exepshan tu di abov fi som intasex ah chranzjenda man.
Kaan
Kaan (adawaiz nuo az miez); Zea mays sobsp. mays, frah Panish maíz afta Taíno mahiz), a laaj grien plaant fos domestikiet bai indijinos piipl ina Mexiko bout 10,000 ier ago. Di six mieja taip a kaan a dent kaan, flint kaan, pad kaan, papkaan, flowa kaan, ah swiit kaan.
Di liifi staak a di plaant projuus sepret palin ahd avyuulifaros infloresens ar iez, we a fruut, we yiil grien (noftaim eruonios kaal siid). Kaan grien muotaim yuuz ina kukin az staach.
Mieri Siikuol
Mieri Siikuol, (Mary Seacole, baan Mary Jane Grant) 1805 – 14 May 1881) wena Jumiekan uman a Skatish ah Afrikan disent uu eh-setop wah "British Otel" biyain di lain juurin di Kraimian Waar, we shi eh-diskraib az "a mes-tiebl ah komfatebl kwaataz fi sik ah kanvalesent afisa," ah shi eh-provaid soko fi wuundid saabisman pah di baklfiil. Shi eh-awaad postyuumos di Jumiekan Aada a Merit ina 1991. Ina 2004 shi eh-vuot di grietis blak Britn.
Main
Di main a di set a kagnitiv fakolti we iniebl kanchosnis, posepshan, tingkin, jojment, ah membrans.
Mieri Siikuol
Shi eh-akwaya nalij a oerbal medisn ina di Kiaribiyan. Wen di Kraimian Waar brokout, shi aplai tu di Waar Afis fi asis bot deh rifyuuz ar. Shi chrabl indipendantli ah setop ar otel ah asis baklfiil wuundid. Shi weh extriimli papiula mongx saabis poersonel uu riez moni fi ar wen shi fies destityuushan afta di waar.
Main
No yuunivoersali agriiment no de pah di definishan a waa main ah waa idistingguishin prapati, alduo wah lenti chradishan a ingkwairi eh-gwaan ina filasafi, rilijan, saikalaji ah kagnitiv sayans. Di mien uopm kuestian rigyaadin di niecha a di main a main–badi prablem, we investigiet di rilieshan a di main tu di fizikal brien ah nervos sistim. Tipikal vyuupaint ingkluud dualizim ah aidiilizim, we kansida di main somou sepret frah fizikal egzistans, ah fizikalizim ah fongshanalizim, we huol se di main rofli aidentikal wid di brien ar rijuusibl tu fizikal finmina laka nyuuranal aktiviti. Waneda kuestian kansoern wa taip a biin kipebl fi ab main, fi egzampl weda main exklusiv tu yuuman, pozes azwel bai som ar aal animal, bai aal libm tingz, ar weda main kiah aalso bi a prapati a som taip a man-mied mashiin.
Mieri Siikuol
Afta ar det, deh figat bout ar fi liklmuos a senchri, bot tide shi selibriet az wah uman uu soksesfuli kombat rieshal prejiudis. Ar bayagrafi, Wandaful Advencha a Mischris Siikuol ina Nof Lan (Wonderful Adventures of Mrs. Seacole in Many Lands, 1857), a wan a di hoerlies aatobayagrafi a wah mix-ries uman, alduo kuestian riez bout soh aspek a iakiuresi. Soh kritik kliem se dat fi Siikuol achiivmentdem eh-egzajariet fi palitikal riizn ah plan fi irek wah statiu a ar a Sin Tamas Aspital, Landan, we diskraib ar az a "payanier noers", jinariet nof kas-kas. Foerda kanchrovoersi brokout ina di Yunaitid Kindom liet ina 2012 uoba ripuot a propuozal fi rimuuv ar frah di konchri Nashinal Korikiulom.
Alconaba, Soria, Spien
Alconaba a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 169 inabitant.
Navl
Navl a lang naritiv, naamali ina pruoz, we diskraib fictional kiarakta ah ivent, yuujali ina di faam a siikuenshal tuori.
Di jaahra eh-dikraib azwel se ipozes "wah kantinyuos ah kampriensiv ischri fi bout tuu touzn ier". Dis vyuu si di navl arijin ina Klasikal Griis ah Klasikal Ruom, midiival, hoerli madan romans, ah di chradishan a di novela. Di lata, wah Italian wod yuuz fi diskraib shaat tuori, soplai di prezant jinerik Ingglish toerm ina di 18t senchri. Ousomeba, Ian Watt, ina Di Raiz a di Navl (The Rise of the Novel, 1957) sojes se di navl fos kom bout ina di hoerli 18t senchri.
Migel de Soervantis (Miguel de Cervantes), aata a Dan Kihote (Don Quixote), friikuentli sait az di fos signifikant Yuropiyan navlis a di madan era; di fos paat a Dan Kijote weh poblish ina 1605.
Di romans a kluosli rilietid lang pruoz naritiv. Waalta Skat (Walter Scott) difaini az "fiktishos naritiv ina pruoz ar voers; di inchres ina it ton pah maavilos ah ankaman insident", wails ina di navl "deh mek di iventdem akamadiet tu di aadineri chrien a yuuman ivent ah di madan stiet a sasayati". Ousomeba, nof romans, ingkluudn di istarikal navl a Skat, Emili Branti (Emily Brontë) Wodarin Aits (Wuthering Heights) ah Oerman Melvil (Herman Melville) Muobi Dik (Moby-Dick), noftaim aalso refa tu az navl, ah Skat diskraib romans az wah "kinjrid toerm". Romans, az ou idifain ya, no fi kanfyuuz wid di jaahra fikshan lob romans ar romans navl. Adaels Yuropiyan languij no distingguish bitwiin romans ah navl: "navl a le roman, der Roman, il romanzo."
Alcubilla de las Peñas, Soria, Spien
Alcubilla de las Peñas a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 66 inabitant.
Alan Turing
Alan Matisn Tyuuring (Ingglish: Alan Mathison Turing, OBE, FRS, pronongxieshanˈtjʊ(ə)rɪŋ, 23 Juun 1912 – 7 Juun 1954) wehna British matimatishan, lajishan, kriptanalis ahn kompyuuta sayantis.
Wid di Tyuuring tes, miintaim, ihn mek a signifikant ahn kiaraktaristikali provakativ kanchribyuushan tu di dibiet rigyaadin aatifishal intelijens: weda i wi eba pasobl fi se dat a mashiin kanchos ahn kiahn tingk. Ihn lieta wok a di Nashinal Fizikal Labrichri, we ihn kriet wan a di fos dizain fi a stuor-pruogram kompyuuta, di ACE, alduo i neba akchual get bil ina i ful faam. Ina 1948, ihn muuv gaa di Yuniversiti a Manchesta fi wok pahn di Manchesta Maak 1, dat taim de imorjin az wan a di wol orlies chuu kompyuuta.