cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pólland
Eftir 1989
Snemma á 10. áratugnum hóf Leszek Balcerowicz lostmeðferð til að breyta efnahagslífi landsins úr sósíalískum áætlunarbúskap í markaðsbúskap. Líkt og önnur fyrrum kommúnistaríki gekk Pólland í gegnum tímabil þar sem lífsgæði, efnahagur og félagsleg þjónusta drógust saman eftir fall kommúnistastjórnarinnar, en landið varð síðan það fyrsta sem endurheimti verga landsframleiðslu frá því fyrir 1989 út af miklum hagvexti strax árið 1995. Pólland gerðist aðili að Visegrád-hópnum árið 1991 og gekk í NATO árið 1999. Pólska þjóðin kaus síðan að ganga í Evrópusambandið í þjóðaratkvæðagreiðslu 2003 og landið varð fullgildur meðlimur 1. maí 2004 eftir stækkun Evrópusambandsins 2004.
Istanbúl
Í nærri 16 aldir var borgin höfuðborg keisaraveldis, fyrst 330–1453 í Austrómverska veldinu og síðan 1453–1922 í Tyrkjaveldi. Borgin lék lykilhlutverk í framgangi kristni á tímum Rómaveldis. Þar voru haldin fjögur af fyrstu sjö kirkjuþingunum, þar á meðal kirkjuþingið í Kalkedón. Eftir fall Konstantínópel varð hún ein af helstu borgum íslam, sérstaklega eftir stofnun kalífadæmis Ottómana árið 1513.
Magnea Gná Jóhannsdóttir
Stjórnmálaferill
Magnea Gná Jóhannsdóttir hlaut kjör í borgarstjórn Reykjavíkur í maí 2022.
Kalvínismi
Kalvínska kirkjan öðru nafni endurbætta kirkjan eða siðbætta kirkjan varð til við klofning í röðum mótmælenda. Nafn kirkjudeildarinnar er dregið af siðbótarmanninum Jóhanni Kalvín en hann mótaði einna mest guðfræði hennar. Kalvínistar hafa annan skilning en Lútherstrúarmenn á ýmsum atriðum trúarinnar, til að mynda sakramentunum, biblíutúlkun og fyrirhugun Guðs.
Þær kenningar (sbr. latnesku; doctrína) sem í daglegu tali eru oftast nefndar „kalvinískar“ eiga sér í raun mun lengri sögu. Þannig er hægt að segja að Ágústínus af Hippó hafi fyrstur manna sett fram álíka kenningu í baráttu sinni við palagianisma sem kenndi að maðurinn gæti af sjálfum sér áunnið sér frelsi (þ.e. að hann væri ekki fallinn og þyrfti ekki á náð að halda). Margir áhangendur þessara kenninga, sem líta á þær sem Biblíulegar og þar með guðlegar, hafna einnig viðurnefninu „kalvinískar“ eða „kalvinistar“ (samanber fyrra Korintubréfið III kafla 4. vers: Þegar einn segir: Ég er Páls, en annar: Ég er Apollóss, eruð þér þá ekki eins og hverjir aðrir menn?) en kjósa heldur að kalla hana kenninguna um „einvalda náð“, „almáttuga náð“, „yfirvalda náð“ eða „náð drottins“.
Söguágrip
Áhangendur kalvinismans rekja uppruna kirkju sinnar til Krists en kenning þessi var endurvakinn í Sviss, Suður- og Vestur- Þýskalandi og Frakklandi snemma á sextándu öld. Jóhann Kalvín var sá sem mótaði guðfræði þeirra hvað mest en áhrifa hans fór fyrst að gæta um miðja 16. öld eftir að fyrsta guðfræðiverk hans kom út (Stofnanir kristindómsins) árið 1536. Kalvin var franskur en var í útlegð í Genf þegar Ulrich Zwingli hóf ásamt fleirum siðbót í kjölfar siðbreytingar þeirrar er átti sér stað í Saxlandi á vegum Marteins Lúthers. Kalvín varði mestum hluta ævi sinnar sem sóknarprestur í dreifbýli en var um margt ósammála Lúther.
Hve mikilsverð áhrif Kalvíns voru kom brátt í ljós og fóru siðbættir söfnuðir að spretta upp hér og þar um Evrópu. Fyrir tilstilli John Knox varð siðbætta kirkjan sú stærsta í Skotlandi (þar sem Jólahátíðin var afnumin um skeið) og í Hollandi urðu siðbættir mjög fjölmennir. Einnig urðu áhrif þeirra mikil í Englandi, Bandaríkjunum, Þýskalandi, Frakklandi, Rúmeníu (einna helst Transylvaníu) og Póllandi. Evrópskir landnemar í Ameríku voru flestir siðbættir, þar með taldir hreintrúarmenn og hinir hollensku landnemar í Nýju Amsterdam (nú New York). Siðbættir Hollendingar voru fyrstir til að nema land svo heita megi í Suður-Afríku en landnemar þessir eru þekktir í sögunni undir heitinu Búar.
Bauja
thumb|250px|Makindalegt [[sæljón flatmagar á bauju númer 14 í höfninni í San Diego.]]
Bauja er dufl eða flotholt sem er oftast notað til merkinga á sjó. Algengustu baujurnar eru með ljósi á, sem er vanalega fest þannig að hún fljóti á ákveðnum stað á sjónum og geti gefið sæfarendum merki um t.d. blindsker, grynningar eða siglingaleiðir. Margar aðrar tegundir eru til líka, t.d. baujur með veifum eða fánamerkjum, lífbaujur sem kastað er til fólks sem hefur dottið fyrir borð til að hjálpa því að halda sér á floti, samskiptabaujur sem kafbátar nota stundum eða mælingabaujur til að mæla t.d. veðurskilyrði eða hafskilyrði. Þá eru til baujur sem geta numið sónar-bylgjur og þannig t.d. fylgst með kafbátum. Stundum nota kafarar baujur til að sýna hvar þeir eru staddir, og þær eru líka notaðar við veiðar til að sýna t.d. hvar humargildra liggur. Einnig eru til festarbaujur, sem halda köplum eða keðjum tiltækum fyrir skip undan landi.
Sid Meier
Ferill
Meier er hamingjusamur fjölskyldufaðir í Hunt Valley, Maryland.
Þorleifur
Þorleifur er íslenskt karlmannsnafn.
George Sand
George Sand fór að fordæmi langömmu sinnar, sem hún dáðist mjög að og barðist fyrir kvenréttindum, gagnrýndi hjónabönd og beitti sér gegn fordómum íhaldssams samfélagsins. Sand var nokkuð alræmd vegna fjölmargra ástarsambanda sinna, fyrir að klæða sig í karlmannsfötum og fyrir að nota karlmannsnafn sem listamannsnafn. Nafnið George Sand tók hún upp árið 1829 og gerði það að nokkurs konar tísku meðal kvenhöfunda að undirrita verk sín með karlmannsnöfnum.
Mikki Mús
Mikki birtist fyrst í tilraunateiknimyndinni Plane Crazy en var opinberlega kynntur til sögunnar í stuttmyndinni Steamboat Willie (1928), einni fyrstu hljóðteiknimynd allra tíma. Steamboat Willie var fordæmalaus á sínum tíma fyrir það hvernig hún skeytti saman teiknimynd við tónlist og alls kyns óhljóð. Myndin var einn mesti smellur í bandarískum kvikmyndahúsum þess árs og skaut Walt Disney upp á stjörnuhimininn nánast á einu bretti. Því er ekki ofsögum sagt að Mikki hafi lagt grunninn að risaveldi Walt Disney og í raun öllum bandaríska teiknimyndaiðnaðinum. Mikki átti eftir að birtast í fleiri en 130 myndum, þ.á.m. The Band Concert (1935), Brave Little Tailor (1938) og Fantasíu (1940). Mikki birtist aðallega í stuttmyndum en líka endrum og eins í kvikmyndum í fullri lengd. Tíu af teiknimyndum Mikka voru tilnefndar til Óskarsverðlauna sem besta teiknistuttmyndin, en aðeins ein vann: Lend a Paw árið 1942. Árið 1978 varð Mikki fyrsta teiknimyndapersónan sem fékk stjörnu á Hollywood Walk of Fame-götunni.
1519
thumb|right|Viktoría, eina skip [[Ferdinand Magellan|Magellans sem komst alla leið umhverfis hnöttinn.]] thumb|right|Málverk eftir Bartolomeo Veneto, talið vera af [[Lucrezia Borgia|Lucreziu Borgia.]] Árið 1519 (MDXIX í rómverskum tölum)
Microsoft Windows
Tengslanet
Myndin hér að neðan sýnir tengsl Windows-stýrikerfanna sinna á milli. Mynd:Windows family.svg
1460
Erlendis
Dáin
Iðnó
Saga
Húsið var reist á landfyllingu í norðausturhorni Tjarnarinnar 1896. Fyrstu tvo áratugina var rekinn húsmæðraskóli á efri hæð hússins. Leikfélag Reykjavíkur hóf starfsemi sína í Iðnó með frumsýningu á tveimur dönskum gamanleikjum 18. desember 1897 og hafði aðsetur í húsinu til ársins 1989 er það flutti í Borgarleikhúsið. Einar Pálsson trésmíðameistari teiknaði og byggði húsið. Einar sá einnig um byggingu á Búnaðarfélagshúsinu og Iðnskólanum gamla en þessi hús eru öll byggð í ný-klassískum stíl.
Véltækni hf.
Véltækni hf. er íslenskt verktakafyrirtæki sem sérhæfir sig í að vélsteypa kantsteina. Fyrirtækið var stofnað þann 16. febrúar árið 1958 og hefur vélsteypt kantsteina í um þrjá áratugi. Stofnandi og fyrsti forstjóri fyrirtækisins var Pétur Jónsson en sonur hans, Kristinn Pétursson (einnig nefndur Kiddi kantur), er núverandi forstjóri. Vinsælasti kantsteinninn hjá fyrirtækinu er 15 cm járnbentur kantsteinn. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru að Stórhöfða 35 í Reykjavík.
1240
Á Íslandi
Dáin
Þyngdarhröðun
Þyngdarlögmál Newtons gefur þyngdarkraft F milli tveggja hluta með massa m1 og m2 og í fjarlægð r frá hvor öðrum sem
þar sem g er kallað þyngdarhröðun hlutarins með massa m1 í þyngdarmætti massans m2 og hefur gildið
Glenn Beck
Glenn Lee Beck (fæddur 10. febrúar 1964) er bandarískur íhaldsmaður, útvarps- og sjónvarpsþáttarstjórnandi, pólitískur fréttaskýrandi, rithöfundur og athafnamaður. Hann stýrir eigin þætti sem kallast The Glenn Beck Program og er sendur út samtímis um öll Bandaríkin í gegnum útvarpskeðjuna Premiere Radio Networks. Hann er einnig stjórnandi eigin fréttaskýringaþáttar, nefndum eftir honum, sem sýndur er á Fox fréttastöðinni (e. Fox News Channel). Á ferli sínum sem rithöfundur hefur Beck átt sex metsölubækur (samkvæmt lista sem New York Times gefur út um bækur líklegar til vinsælda) og þarf af hafa fimm farið beint í fyrsta sæti eftir að þær komu fyrst út. Beck er stofnandi og framkvæmdastjóri fyrirtækis sem ber nafnið Mercury Radio Arts, margmiðlunarfyrirtækis sem framleiðir efni ætlað fyrir sviðsframkomu, útvarp, sjónvarp, til útgáfu og fyrir internetið.
Niflheimur
Óðinn kastaði Hel í Niflheim þegar hún fæddist og eru þar hinir níu undirheimar sem hún ræður yfir. Ein þriggja róta Asks Yggdrasils liggur í Niflheim en hana nagar ótt og títt hinn ógurlegi dreki Níðhöggur. Undir rótinni er brunnurinn Hvergelmir og renna úr honum fjölmörg fljót.
Kai von Ahlefeldt
Kai von Ahlefeldt (d. 6. apríl 1520) var hirðstjóri á Íslandi snemma á 16. öld. Hann var af gamalli holsteinskri aðalsætt (von Ahlefeldt eða Anevelde), sem enn er til í Danmörku. Aðrar útgáfur af nafninu sem finnast í fornbréfum eru til dæmis Onhefeld, Aneffelde, Aleveldhe, Alefeldæ, Anefelld, Ánifell og Heinfull og fornafnið er skrifað Cai, Kay, Key, Keyæ, Kæi, Kiær og jafnvel Kieghe.
Útisetur
'''Útisetur. Samband geðlækninga, bókmennta og siðmenningar''' er bók um ritdeilu frönsku heimspekinganna Michels Foucaults og Jacques Derrida um gildi sturlunar í menningu Vesturlanda þar sem tekist er á um forsendur vestrænnar skynsemi, tengsl listar og brjálsemi, stöðu geðlækninga og ystu mörk tungumálsins. Ritstjóri bókarinnar er Matthías Viðar Sæmundsson.
Alþingiskosningar 2013
Úrslit í einstökum kjördæmum
-->
Björt framtíð (A)
Björt framtíð var formlega stofnuð 4. febrúar 2012 en undirbúningur hafði þá staðið um nokkurt skeið. Formenn flokksins eru Guðmundur Steingrímsson og Heiða Kristín Helgadóttir. Björt framtíð hefur mikil tengsl við Besta flokkinn í borgarstjórn Reykjavíkur og margir sem koma að starfi Bjartrar framtíðar eru einnig virkir innan Besta flokksins. Guðmundur Steingrímsson var kjörinn á þing fyrir Framsóknarflokkinn í norðvesturkjördæmi í kosningunum 2009 en sagði sig úr flokknum 23. ágúst 2011 og hefur síðan þá verið óháður þingmaður. Um leið og hann sagði sig úr flokknum boðaði Guðmundur stofnun nýs stjórnmálaafls sem ætti að höfða til frjálslynds fólks í öllum flokkum.
Bamakó
Árið 2015 var sorphirðan í borginni einkavædd með þeim afleiðingum að mengun hefur aukist til muna vegna úrgangs sem ekki er hirtur.
Alþingiskosningar 2013
Sjálfstæðisflokkurinn (D)
Prófkjör flokksins í Reykjavík fór fram 24. nóvember 2012. Í framboði til fyrsta sætis listans voru Hanna Birna Kristjánsdóttir og Illugi Gunnarsson. 74% kjósenda settu Hönnu Birnu í fyrsta sætið. Sá nýliði í landsmálunum fyrir utan Hönnu Birnu sem náði lengst var Brynjar Níelsson, fyrrum formaður Lögmannafélags Íslands, sem náði fjórða sæti. Aðrir nýliðar sem náðu efstu sætum í prófkjörum eða röðun voru Valgerður Gunnarsdóttir skólameistari í öðru sæti í norðausturkjördæmi og Haraldur Benediktsson formaður Bændasamtaka Íslands í öðru sæti í norðvesturkjördæmi. Tveir sitjandi þingmenn flokksins, þeir Árni Johnsen og Tryggvi Þór Herbertsson, féllu með afgerandi hætti í prófkjörum í suður- og norðausturkjördæmum en hvorugur þeirra náði að verða á meðal sex efstu.
Flokkur heimilanna (I)
Halldór Gunnarsson í Holti, sem nýverið sagði sig úr Sjálfstæðisflokknum, Inga Karen Ingólfsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason áttu frumkvæðið að stofnun flokks undir heitinu Flokkur heimilanna. 1. apríl 2013 var kynnt að átta samtök myndu standa að framboðinu og að Pétur Gunnlaugsson, lögfræðingur og útvarpsmaður myndi verða formaður þess. Flokkurinn býður fram undir listabókstafnum I en ein þeirra samtaka sem standa að flokknum, Lýðveldisflokkurinn, hafði áður fengið þeim bókstaf úthlutað.
Regnboginn (J)
Jón Bjarnason, Bjarni Harðarson, Atli Gíslason og fleiri standa að framboði Regnbogans sem lýst er sem regnhlífarsamtökum sem leggja áherslu á fullveldi og sjálfbæra þróun. Flokkurinn fékk úthlutað listabókstafnum J.
Kannanir
Að neðan er yfirlit yfir birtar skoðanakannanir frá ársbyrjun 2012. Skyggðar tölur í hverri röð merkja stærstu framboðin sem samanlagt hafa yfir helming fylgis í þeirri könnun.
Gary Sinise
Leikhús
Hefur bæði leikstýrt og leikið í fjölmörgum leikritum á borð við: Grapes of Wrath, The Fith of July, The Indian Wants the Bronx, Road to Nirvana og Waiting for the Parade.
Leikrit
Hjá Steppenwolf Theatre Company:
Mumbai
thumb|right|Markaður í Mumbai. Mumbai (áður Bombay) er stórborg á Salsette-eyju við vesturströnd Indlands. Borgin er höfuðstaður fylkisins Maharashtra. Hún er fjölmennasta borg Indlands og ein af stærstu borgum heims með áætlaðan íbúafjölda þrettán milljónir árið 2006 og tuttugu milljónir samtals í borginni og næsta nágrenni hennar.
Gary Sinise
Kvikmynda og sjónvarps verðlaun
Character and Morality fyrir verðlaun í skemmtanaiðnaði
DVD Exclusive verðlaunin
Kósalí
Kósalí eða Sambalpuri er indóíranskt mál talað af um 2,6 milljónum manna í vestur-Odishafylki í Indlandi. Margir telja það samt mállýsku af Oríja. Það er ritað á Oríja skrift.
Guðmundur Oddur Magnússon
Árið 1991 flutti Guðmundur Oddur til Akureyrar og vann að stofnun Listamiðstöðvar í Grófargili. Hann kom á námi í grafískri hönnun við Myndlistarskólann á Akureyri 1993 og varð deildarstjóri í grafískri hönnun við Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1995 til loka skólans 1999. Síðan vann hann að stofnun hönnunardeildar við Listaháskóla Íslands og var deildarstjóri í grafískri hönnun frá upphafi. Hann var ráðinn prófessor í grafískri hönnun við LHÍ 2002.
Senegal
Á 17. og 18. öld stofnuðu Evrópuveldin nokkra verslunarstaði á strönd Senegal. Árið 1677 lögðu Frakkar eyjuna Gorée undir sig en þar var miðstöð fyrir þrælaverslun. Á 6. áratug 19. aldar hófu Frakkar svo að leggja landið undir sig og Senegal varð hluti af Frönsku Vestur-Afríku. Landið hlaut sjálfstæði árið 1959. Fyrsti forseti landsins var Léopold Senghor sem ríkti til 1980.
Ólína Þorvarðardóttir
Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir (fædd 8. september 1958) er íslenskur rithöfundur, fræðimaður og stjórnmálamaður. Hún sat á Alþingi 2009-2013 og 2015-2016 fyrir Samfylkinguna í Norðvesturkjördæmi. Forseti Vestnorræna ráðsins 2010, varaforseti Norðurlandaráðs 2015. Borgarfulltrúi í Reykjavík 1990-1994. Sem stjórnmálamaður beitti hún sér fyrir breytingum á íslenska fiskveiðistjórnunarkerfinu samhliða umhverfismálum og velferðarmálum, og var á sama tíma virk í norrænu samstarfi. Sem fræðimaður hefur hún einkum helgað sig þjóðfræðirannsóknum, ekki síst á galdramálum 17. aldar sem doktorsritgerð hennar fjallar um.
Önnur félags og trúnaðarstörf
Formaður stjórnar Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða 2001–2006.
Viðurkenningar
2008 Verðlaun í hugmyndasamkeppninni Upp úr skúffunum fyrir viðskiptahugmyndina Spánverjavígin 1615: Sögusafn og söguslóð
Súrínam
Menningarlega er Súrínam oft talið til Karíbahafslanda fremur en Suður-Ameríkulanda og landið er aðili að CARICOM. Opinbert tungumál Súrínam er hollenska, en 30% þjóðarinnar talar sranan tongo, sem er blendingsmál sem byggist á ensku. Súrínam er eina sjálfstæða ríkið utan Evrópu þar sem hollenska er opinbert mál og töluð af meirihluta íbúa. Íbúar eru af fjölbreyttum uppruna, afkomendur frumbyggja, afrískra þræla, Marona og Evrópubúa, auk verkafólks frá Hollensku Austur-Indíum, Indlandi, Kína, Maroníta frá Líbanon og Gyðinga. Súrínömsk matargerð er þannig einstök blanda matarhefða úr ólíkum áttum.
Heiti
Heiti landsins gæti verið dregið af heiti frumbyggjaþjóðar sem nefndist Surinen og bjuggu á svæðinu þegar Evrópumenn komu þangað fyrst. Það gæti líka verið afbökun á heitinu Surryham sem Francis Willoughby gaf Súrínamfljóti til heiðurs jarlinum af Surrey þegar ensk nýlenda var stofnuð þar með leyfi frá Karli 2.
Nýlendutímabilið
Árið 1683 var Súrínamfélagið stofnað af Amsterdamborg, Van Aerssen van Sommelsdijck-fjölskyldunni og Hollenska Vestur-Indíafélaginu. Félagið átti að stjórna nýlendunni og verja hana. Plantekrueigendurnir reiddu sig á afríska þræla til að rækta og vinna kaffi, kakó, sykurreyr og bómull á árbökkunum. Meðferð þeirra á þrælunum var alræmd. Sagnfræðingurinn CR Boxer skrifaði „man's inhumanity to man just about reached its limits in Surinam“. Margir þrælar sluppu frá plantekrunum. Í nóvember 1795 var félagið þjóðnýtt af Batavíulýðveldinu og þaðan í frá stjórnuðu lýðveldið og arftakar þess (Konungsríkið Holland) nýlendunni sem ríkisnýlendu, ef undan eru skilin tímabil hernáms Breta frá 1799 til 1802 og frá 1804 til 1816.
Samar
Heiti
Samar nefndust áður fyrr Lappar. Orðið er sennilega af finnskum uppruna samanber finnsku orðin lappalainen (Sami) og Lappi (Lappland). Frumþýðing orðsins er hins vegar óþekkt þó ekki vanti ágiskanir. Elsta rituð heimild um notkun orðsins Lappi er á sænsku handriti frá 1596. Saxo Grammaticus notar orðið lapfenni í handriti frá 13. öld til að aðskilja þá hópa sem bjuggu við strönd (sem hann nefndi piscifenni) eða inni í landi. Flestir Samar álíta orðið Lappi vera niðurlægjandi og vilja ekki að það sé notað um þá.
Dominique Pire
Menntun
Pire nam fornfræði og heimspeki í skólanum Collège Notre-Dame de Bellevue og gekk átján ára gamall í klaustur Dóminíkanareglunnar í Huy. Hann tók prestsvígslu þann 23. september 1932 og tók um leið upp nafnið Dominique í höfuðið á stofnanda reglunnar. Hann nam síðan guðfræði og félagsvísindi við Páfaháskóla Heilags Tómasar af Akvínó í Róm og útskrifaðist þaðan með doktorsgráðu í guðfræði árið 1936. Doktorsritgerð hans bar titilinn Sinnuleysið eða óraunhæf og eyðileggjandi óskynsemi (fr. L’Apatheia ou insensibilité irréalisable et destructrice).
Starfsferill
Pire hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1958. Eftir að hafa unnið verðlaunin tók Pire þátt í stofnun „Friðarháskóla“ til að auka almenningsvitund á friðarmálefnum. Pire komst síðar að þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að ná fram heimsfriði án þess að uppræta fátækt. Hann stofnaði því Friðareyjurnar, frjáls félagasamtök sem ætlað var að hjálpa til við langtímaþróun dreifbýlissamfélaga í þróunarríkjum. Samtökin hófu starfsemi í Bangladess og Indlandi.
1242
Erlendis
Fædd
Demókrataflokkurinn
Eins og stendur er Demókrataflokkurinn með nauman meirihluta á öldungadeild Bandaríkjaþings en minnihluta á fulltrúadeildinni auk þess sem núverandi forseti Bandaríkjanna, Joe Biden, er meðlimur í flokknum.
21. öldin
Í kosningunum 2004 tapaði svo forsetaframbjóðandi Demókrataflokksins, John Kerry í nokkuð tvísýnum kosningum fyrir George W Bush.
Lawrence Durrell
Lawrence George Durrell (27. febrúar 1912 – 7. nóvember 1990) var utandveljandi breskur skáldsagnahöfundur, ljóðskáld, leikritasmiður og ferðasöguhöfundur. Hann er þekktastur fyrir fjórleikinn Alexandríukvartettinn (The Alexandria Quartet), sem eru fjórar skáldsögur er lýsa lífinu í Alexandríu á árunum fyrir heimsstyrjöldina síðari. Lawrence hefur verið lýst sem barni breska heimsveldisins enda mótaðist hann næstum því alfarið utan Bretlandseyja, enda bjó hann þar aldrei og sumir halda því fram að hann hafi aldrei verið með breskan ríkisborgararétt. Lawrence var bróðir Gerald Durrell.
1479
Erlendis
Fædd
Hamar (mannsnafn)
Hamar er íslenskt karlmannsnafn.
Pepsideild karla í knattspyrnu 2011
Árið 2011 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 100. skipti. Þór kom upp eftir átta ára fjarveru ásamt Víkingum, sem höfðu fallið 2007 á meðan Breiðablik reyndi að verja sinn fyrsta titil.
Arabíuskaginn
Arabíuskaginn liggur á eigin jarðfleka, Arabíuflekanum.
Grund, dvalar- og hjúkrunarheimili
Fyrsti framkvæmdastjóri Grundar var Haraldur Sigurðsson. Eftir andlát hans árið 1934 var Gísli Sigurbjörnsson ráðinn forstjóri heimilisins og var það þar til hann lést 7. janúar 1994. Guðrún Birna Gísladóttir dóttir Gísla tók þá við sem forstjóri Grundar og gegnir hún því starfi enn í dag.
Áfengisbann
Vínbannið á Íslandi
Fyrsta góðtemplarareglan á Íslandi var stofnuð á Akureyri í janúar 1884. Starfsemi reglurnar efldist smám saman um land allt og varð áhrifamikið afl í íslenskum stjórnmálum. Árið 1908 var gengið til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort banna ætti sölu og neyslu áfengis á Íslandi. Bannið var samþykkt með um 60% atkvæða. Alþingi þæfði málið nokkuð en samþykkti það árið eftir, en lögin komu til framkvæmda í upphafi árs 1915.
Útey
thumb|right|Útey (mörkuð með rauðum hring). thumb|right|Útey og afstaða til Ósló Útey (norska: Utøya) er eyja í Tyrifjarðarvatni (Tyrifjorden) í suðurhluta Noregs, nánar tiltekið í Buskerudfylki (Biskupsruð). Útey er skógivaxin eyja, 10,6 hektarar að stærð og er í um 500 hundruð metra fjarlægð frá meginlandinu þar sem styðst er í land. Eyjan er í eigu Æskulýðsfélags Verkamannaflokksins í Noregi (Arbeidaranes Ungdomsfylking). Á eynni eru nokkur stór rjóður sem sum hafa verið notuð sem tjaldstæði gesta eða sem svæði til íþróttaiðkana.
Þann 22. júlí árið 2011 voru 69 manns, aðallega unglingar, skotnir til bana á eynni í hryðjuverkaárás hægriöfgamannsins Anders Behring Breivik, sem var dulbúinn sem lögreglumaður.
Hvaleyrargangan
Aðdragandi og skipulag
Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir ávarpaði göngumenn í upphafi. Á Thors-plani í Hafnarfirði flutti Guðmundur Árni Stefánsson ávarp. Í Kópavogi töluðu Guðmundur Hallvarðsson verkamaður og Albert Einarsson kennari. Páll Bergþórsson veðurfræðingur var aðalræðumaður í lok göngu ásamt Ásmundi Ásmundssyni formanni miðnefndar SHA, en útifundurinn þar var haldinn á sjöunda tímanum sem var talsvert fyrr en tíðkaðist í tengslum við Keflavíkurgöngur.
Ealing (borgarhluti)
Ealing (enska: London Borough of Ealing) er borgarhluti í Vestur-London og er hluti ytri London. Margir innflytjendur frá Póllandi eiga heima í borgarhlutanum. Árið 2012 var íbúatala um það bil 340.671 manns. Höfuðborg borgarhlutans er Ealing. Nokkur hverfi á svæðinu eru:
Finistère
thumb|Kort. Finistère er sýsla í franska héraðinu Bretanía. Finistère skiptist í fjögur svonefnd arrondissements, 27 kantónur (fr. cantons) 281 sveitarfélög (fr. communes). Sýslan er yst (vestast) á Bretaníu-skaga. Stærstu borgir eru Brest og Quimper. Íbúar voru um 908.000 árið 2016.
Ibrahim Boubacar Keïta
Ibrahim Boubacar Keïta (29. janúar 1945 – 16. janúar 2022), gjarnan kallaður IBK, var malískur stjórnmálamaður sem var forseti Malí frá september 2013 þar til malíski herinn steypti honum af stóli í ágúst árið 2020. Hann hafði áður verið forsætisráðherra Malí frá 1994 til 2000 og forseti malíska þingsins frá 2002 til 2007. Keïta stofnaði miðvinstriflokkinn Rassemblement pour le Mali (ísl. Fylking fyrir Malí eða RPM) árið 2001. Eftir nokkur misheppnuð framboð var Keïta kjörinn forseti Malí árið 2013 og endurkjörinn árið 2018. Hann sagði af sér þann 19. ágúst árið 2020 eftir að uppreisnarmenn úr hernum tóku hann til fanga.
Forseti Malí
Þann 18. apríl 2020 frömdu malískir hermenn valdarán gegn Keïta og Cissé og handtóku þá. Daginn eftir leysti Keïta upp þingið og tilkynnti afsögn sína þar sem hann vildi ekki að „blóði yrði úthellt“ til þess að hann gæti haldið í völdin. Keïta var sleppt úr haldi þann 27. ágúst samkvæmt talsmanni nýju herstjórnarinnar.
Alkanar
Öll kolefnisatóm alkana hafa sp3- svigrúmablöndun og 4 sigmatengi, annað hvort C-C tengi eða C-H tengi og hvert vetnisatóm er tengt við kolefnisatóm. Lengsta kolefniskeðjan innan sameindarinnar kallast bakbein.
Efnaeiginleikar
Alkanar hvarfast mjög illa við flest önnur efni. Sýrufastar alkana eru á bilinu 50-70, eftir því hvaða aðferð er notuð til að mæla það, og eru þar af leiðandi mjög veikar sýrur og nánast ónæm gegn bösum.
Árni Tryggvason
Árni Baldvin Tryggvason (f. 19. janúar 1924 í Syðri-Vík á Árskógsströnd, d. 13. apríl 2023) var íslenskur leikari. Hann er faðir leikarans Arnar Árnasonar.
Árni greindist með þunglyndi árið 2008.
Jemen
Jemen (arabíska: ٱلْيَمَن‎ al-Yaman) er land í Vestur-Asíu á sunnanverðum Arabíuskaganum með landamæri að Sádí-Arabíu og Óman, og strandlengju við Rauðahaf, Adenflóa og Arabíuhaf. Um 200 eyjar tilheyra Jemen sem einnig hefur yfirráð yfir eyjaklasanum Sokotra um 350 km sunnan við strönd landsins við horn Afríku. Jemen er annað stærsta ríkið á Arabíuskaganum að flatarmáli. Landið er nær 528 þúsund ferkílómetrar að stærð og strandlengja þess er um 2000 km löng. Jemen er aðili að Arababandalaginu, Sameinuðu þjóðunum, Samtökum hlutlausra ríkja og Samtökum um íslamska samvinnu.
Saga
Á 15. öld var hafnarborgin al-Moka (Mokka) við Rauðahaf meginútflutningshöfn kaffis í heiminum.
Norður-Jemen öðlaðist sjálfstæði frá Tyrkjaveldi árið 1918, en Bretar héldu Suður-Jemen sem verndarsvæði kringum hafnarborgina Aden við mynni Rauðahafs. Bretar drógu sig þaðan út árið 1967 í kjölfar hrinu hryðjuverka og Suður-Jemen varð kommúnistaríki sem studdi byltingarhópa í Norður-Jemen.
Hröðun
Enn fremur gildir samkvæmt öðru lögmáli Newtons að
Edge-eyja
Ennfremur finnst á eyjunni rostungur og mikið af fuglum. .
Til að ganga á land þarf leyfi frá Sýslumanninum á Svalbarða. .
1495
Á Íslandi
Dáin
Flokkunarkerfi Blooms
Leiknisvið
Leiknisviðið lýtur að hvers konar færni til dæmis færni sem tengist skrift, vélritun, munnlegri tjáningu, leikrænni tjáningu, líkamsrækt, dansi, notkun áhalda og tækja og fleira. Simpsons skiptir sviðinu í sjö þrep:
Víti (Dante)
Uppbygging
og villzt ég hafði burt af beinum vegi .
Ég vart fæ orðum lýst hve leiðin þar
1517
Á Íslandi
Fædd
LF-routes
thumb|right|Skilti við leið 8 milli Ommen og Winterswijk. LF-routes eða Landelijke Fietsroutes/Lange-afstand Fietsroute eru landsnet hjólaleiða í Hollandi og í Flandri í Belgíu sem deilir 7 fyrstu leiðunum. Leiðirnar eru 29 talsins og ná yfir um það bil 6.000 kílómetra. Langar hjólaleiðir sem tengdu saman farfuglaheimili höfðu verið þróaðar í Belgíu á 7. áratugnum og í Hollandi á 8. áratugnum. Hugmyndin um landsnet hjólaleiða kom fram hjá Hollenska ferðafélaginu árið 1983. Fyrsta LF-leiðin var tekin í notkun árið 1989. Það var LF1, Norðursjávarleiðin, sem liggur frá Den Helder til Boulogne-sur-Mer, 280 km leið.
Grútarbiblía
Nú stóð í fyrsta sinn á titilblaði að Biblían væri þýdd á „íslensku“, en áður hafði staðið að útlagt væri á „norrænu“, ef tungumáls var á annað borð getið. Í þessari útgáfu voru formálar Lúthers felldir niður, og einnig Apókrýfar bækur Gamla testamentisins, vegna kalvínskra áhrifa þeirra sem styrktu útgáfuna. Grútarbiblían er jafnan talin allra lélegasta Biblíuútgáfa okkar fyrr og síðar, bæði hið ytra sem innra. Þrátt fyrir það varð hún þjóðinni afar dýrmæt sending og var tekið fagnandi. Rataði Biblían eða Nýja testamentið nú inn á flest heimili í landinu og var lesin upp til agna. Eru heil eintök nú sjaldséð. Kemur það m.a. til af því að margir kenndu börnum að lesa á Nýja testamentið.
Þessi fimmta útgáfa Biblíunnar á íslensku er ýmist kölluð Grútarbiblían eða Hendersonsbiblían. Fyrra nafnið er þannig til komið, að Harmljóðin eru í þessari útgáfu kölluð „Harmagrútur Jeremiæ“, í stað „Harmagrátur Jeremiæ“. Orðið „Harmagrútur“ kemur nokkrum sinnum fyrir, bæði í fyrirsögn og síðutitlum, og er því ekki hrein prentvilla.
Bob Moran
Bill Ballantine
William „Bill“ Ballantine. Besti vinur Bobs. Bill er Skoti, rauðhærður, tveir metrar á hæð og heljarmenni að vexti. Hann var vélvirki í breska flughernum og vann við flugvél Bob Morans. Býr á Skotlandi og ræktar hænsni. Á einnig íbúð í London. Drekkur viskí með þjóðarstolti. Bill kemur fyrir í bókum 1, 5, 9, 10, 11, 12, 14, 16, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26 og 27
Thomas Gibson
Sjónvarp
Fyrsta hlutverk Gibsons í sjónvarpi var árið 1987 í þættinum Leg Work. Kom hann síðan fram í litlum hlutverkum í sjónvarpsþáttum á borð við As the World Turns, Caroline in the City, The Real Adventures of Johnny Quest og A Will of Their Own. Árið 1994 þá var Gibson boðið hlutverk í Chicago Hope sem Dr. Daniel Nyland sem hann lék til ársins 1998. Síðan árið 1997 þá fékk hann aðalhlutverkið í Dharma & Greg sem Greg Montgomery sem hann lék til ársins 2002. Gibson hefur síðan 2005 leikið eitt af aðalhlutverkunum í Criminal Minds sem Aaron Hotchner.
1247
thumb|right|Stytta [[Alfons 3. Portúgalskonungur|Alfons 3. Portúgalskonungs í Faro.]] Árið 1247 (MCCXLVII í rómverskum tölum)
Lögurinn
Lögurinn getur átt við:
Alkenar
Hugtakið er oft notað í sömu merkingu og ólefín, þ.e. kolvetni sem innihalda eitt eða fleiri tvítengi. IUPAC hefur hins vegar mælt með að nota hugtakið alken engöngu yfir hringlaus kolvetni með sem innihalda eitt tvítengi, alkadíen ef tvítengin eru tvö, alkatríen ef þau eru þrjú, o.s.frv.. Hringlaga alkenar fá þá einnig forskeytið sýkló-. „Olefín“ væri þá notað sem almennt heiti yfir allan flokkinn.
Alkenar eru almennt séð litlaus óskautuð efnasambönd og eru minnstu alkenarnir á gasformi við stofuhita.
Lífefnaleit
Lífefnaleit eða lífrán?
Fjölbreytni lífríkis jarðar fer minnkandi með hverju ári. Líftækni- og lyfjafyrirtæki reyna því að skima og skoða það lífríki sem til er, áður en það verður of seint. Af þessari ástæðu er farið að gera svokallaða BDA (Biodiversity developement agreements) samninga milli handhafa líffræðilegs fjölbreytileika, sem oftast eru ákveðin ríki, og þeirra sem nýta sér þennan fjölbreytileika, svo sem fyrirtæki. Samningarnir kveða á um að eigendur og notendur deila með sér auðlindum og hagnaði af þeim við nýsköpun á afurðum. Þannig er reynt að stjórna því að auðugari ríki geti ekki sölsað undir sig auðlindum fátækari ríkja. BDA samningar miða því bæði að því að ýta undir uppgötvun á nýjum lífefnum en einnig að því að veita eigendaþjóðum auðlindanna fjármang til að viðhalda hinu fjölbreytta lífríki sem hjá þeim finnst. Samningarnir kveða einnig á um það þjóðirnar hljóti þjálfun og tækni til að viðhalda lífríkinu og fái greitt fyrirfram fyrir utanaðkomandi nýtingu á auðlindum þeirra. Allt stuðlar þetta að viðhaldi lífríkis og fleytir fátækari þjóðum áfram í þeim efnum. Galli við samningana er þó sá að það eru stjórnir eigendaríkja sem fá aðföngin og fjármagnið. Framfarir ríkjanna og íbúa þeirra á sviði viðhalds auðlinda eru því háðar dreifingu stjórnar þeirra á þeim úrræðum sem þau fá gegnum samninga sína.
Norræna myntbandalagið
Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út ákvað Svíþjóð að leggja gullfótinn niður og það markaði fall myntbandalagsins í reynd. Ólík efnahagsþróun ríkjanna eftir styrjöldina og stóraukin seðlaútgáfa leiddi í til aðskilnaðar gjaldmiðlanna og endaloka myntbandalagsins 1924 þótt það hafi fyrst verið formlega lagt niður 1972.
Zimmermann-símskeytið
Svar Mexíkana
Bandaríkjamenn viðurkenndu formlega ríkisstjórn Carranza þann 31. ágúst 1917 vegna Zimmermann-símskeytisins til þess að halda Mexíkönum hlutlausum í styrjöldinni. Eftir innrás Bandaríkjamanna í Veracruz árið 1914 var ómögulegt að fá Mexíkana til að taka þátt í neinu hernaðarbrölti Bandaríkjanna og því ekki hægt að vonast eftir öðru betra en að Mexíkó yrði áfram hlutlaust, jafnvel þótt Mexíkanar leyfðu þýskum fyrirtækjum áfram að starfa í landinu.
Biblía 20. aldar
Deilur og útgáfa
Á árunum 1899-1902 voru gefin út nokkur sýnishorn þýðingarinnar, bæði úr Gamla og Nýja testamentinu. Athugasemdir voru fljótlega gerðar, einkum um Nýja testamentið. Spunnust af þessu mikil skrif og þungorð, eins og oft vill verða með nýjar Biblíuþýðingar. Farið var yfir athugasemdirnar og kom Biblían svo út árið 1908.
Viðtökur nýju þýðingarinnar
Þessi saga hefur vakið spurningar um hvort líta beri á útgáfuna 1908 sem bráðabirgðaútgáfu, og hvort þetta verði að teljast þrjár útgáfur, 1908, 1912 og 1914. En yfirleitt er þó litið á þetta sem eina heild, eða þróun að ákveðnu marki, því að meginhluti textans er hinn sami, þrátt fyrir breytingar hér og þar.
1248
Erlendis
Fædd
Egg (matvæli)
thumb|right|Páskaegg. Egg eru matreidd á ýmsan hátt, linsoðin, harðsoðin, steikt, bökuð, og einnig notuð í ýmiss konar eggjarétti, kökur, eftirrétti, sósur og margt fleira. Einnig má borða þau hrá en þó er viss hætta á salmonellusýkingu fyrir hendi.
Í íslensku er til gáta um egg: „Hvað er fullt hús matar sem engar dyr eru á?“. Sams konar gáta um „fullt hús drykkjar“ á við ber.
Digimon Adventure
Söguþráður
Krakkarnir eru nú einir með félögum sínum og reyna að finna hvorn annan aftur. Taichi og Agumon hitta Yamato og Gabumon. Jou og Gomamon hitta Soru og Piyomon. Og Mimi og Palmon hitta Koushiro og Tentomon. Takeru og Patamon eru einir og skelfdir. Þau ferðast um hluta eyjunnar, þar sem þau lentu og koma að bæ byrjunarinnar, staður, þar sem allir digimonar, er létu lífið, endurfæðast sem digiegg. Elecmon er vættir bæjarins og leyfir þeim ekki að koma nálægt digimona börnunum. En að lokum verða þau vinir og ætla að finna leið til að setja eyjunna saman aftur. Þá birtast Leomon, sem er sýrður af Devimon aftur og Ogremon og ætla að drepa þau. Nú loks koma hinir krakkarnir þeim til hjálpar og leysa Leomon úr álögum á ný. Hann segir þeim frá sögninni um hin kosnu börn og útskírir þeim að eina leiðin til að komast heim er að sigra myrkuröflin, sem herja á stafræna heiminn.
Seinna komast krakkarnir að því að það er til eitt kosið barn í viðbót og að Vamdemon er á leiðinni til jarðarinnar til að drepa það. Því að aðeins ef öll kosnu börn eru sameinuð getur myrkrið verið sigrað. Hópurinn kemst inn í vígi Vamdemons til að stöðva hann, en þau eru of sein. Þau fylgja honum eftir í gegnum hliðið og komast á jörðina.
Lehman Brothers
Lehman Brothers var bandarískur fjárfestingabanki sem varð gjaldþrota 15. september 2008. Þetta var stærsta gjaldþrot í sögu Bandaríkjanna en útistandandi skuld fyrirtækisins nam 613 milljörðum Bandaríkjadölum. Stuttu áður var Lehman Brothers talinn fjórði stærsti fjárfestingarbankinn í Bandaríkjunum á eftir Goldman Sachs, Morgan Stanley og Merrill Lynch.
Síðmiðaldir
thumb|right|Bændur að störfum í bókinni [[Très Riches Heures frá upphafi 15. aldar.]] Síðmiðaldir er hugtak sem notað er yfir það tímabil í sögu Evrópu sem nær frá 14. öld til 16. aldar, þ.e. frá lokum hámiðalda til nýaldar. Á þessu tímabili átti endurreisnin sér stað og það nær að stórum hluta saman við endurreisnartímabilið. Lok tímabilsins eru ýmist miðuð við uppgötvun Ameríku 1492, siðaskiptin 1517 eða jafnvel andlát Leonardo da Vinci 1519. Vísindabyltingin hefst á síðmiðöldum.
Leiklistarskóli SÁL
Þegar ekkert bólaði á ríkisleiklistarskóla fór SÁL af stað með leiklistarskóla þar sem var unnið eftir þeirri hugmyndafræði sem leiklistarskólar voru reknir eftir á hinum norðurlöndunum, hvað varðar stundaskrá og námsgreinar. Fyrsti árgangurinn hóf nám 1972 og næstu tvo ár hófu nám sitt hvor árgangurinn. Meðal nýjunga sem voru á námsskrá SÁL-skólans var hópefli, einstaklingstímum bæði í söng og raddþjálfun o.fl. og að skólinn var algjörlega óháður öðrum leiklistarstofnunum. Þá var stefnt á að námið tæki þrjú ár og að því loknu rækju útskriftarnemar nemendaleikhús í eitt ár og bæru alla ábyrgð, fjárhagslega og listræna, á leikhúsinu.
Harald
Harald er íslenskt karlmannsnafn.
Póstmódernismi
Póstmódernismi er stefna í bókmenntum, byggingarlist, tónlist, hugvísindum og almennri menningu sem tók við af módernismanum. Algeng skilgreining á póstmódernisma er að hann sé samheiti margra strauma og stefna sem komu fram á seinni hluta tuttugustu aldar sem viðbrögð við módernismanum, en skilgreining hans er nokkuð á reiki. Í víðum skilningi á hugtakið við ýmsar stefnur í listum og vísindum sem lýsa efasemdum á vísindahyggju og hafa verið tengdar við póststrúktúralisma, fræðilegs viðbragðs við strúktúralisma.
Gísli Jónsson (íslenskufræðingur)
Gísli Jónsson (14. september 1925 – 26. nóvember 2001) var íslenskufræðingur og kennari en er þekktastur sem menntaskólakennari og höfundur þáttanna um íslenskt mál í Morgunblaðinu sem hann skrifaði á árunum 1979-2001.
Gísli sá um útvarpsþáttinn Daglegt mál á RÚV veturinn 1977-1978. Gísli var varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins 1959-1971 og sat á þingi öðru hverju og gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Fjölmörg rit liggja eftir Gísla, meðal annars Saga KEA, Saga Iðnaðarmannafélagsins í Reykjavík, Saga MA, Fullveldi Íslands og fleiri, einnig þýðingar eins og Sú nótt gleymist aldrei (1956) um Titanicslysið (höfundur Walter Lord), og ritgerðir, og hann bjó fjölmargar bækur til prentunar. Þá er nýverið komin út Nýja limrubókin sem hefur að geyma ritgerð um limrur.
1515
Erlendis
Fædd Dáin
Agamemnon
thumb|250px|right|Hin svokallaða [[helgríma Agamemnons, sem Heinrich Schliemann uppgötvaði 1876 í Mýkenu. Óvíst er að helgríman sé raunverulega helgríma Agamenons.]]
Hreyfitaugungahrörnun
Hverjir fá MND?
Hjá 90-95% einstaklinga með MND er sjúkdómurinn tilfallandi, þ.e. ekki eru fleiri í fjölskyldunni með sjúkdóminn. Hjá 5-10% einstaklinga með MND eru fleiri í fjölskyldunni með sjúkdóminn og til eru ættgeng afbrigði af MND.
Pathet Lao
Frakkar buðu Laos fullt sjálfstæði 1953 en Pathet Lao áleit að konungsstjórnin mundi endast vera leppstjórn og höfnuðu tilboðinu. En prins Souvanna Phouma snéri aftur til Vientiane og tók sæti í konunglegu ríkisstjórninni.
Næsti áratugur einkenndist af stanslausri borgarstyrjöld, valdaránum og öngþveiti. Laos dróst inn í Víetnamstríðið sem eiginlega ætti að heita seinna Indókínastríðið af fullum krafti. Segja má að landið hafi orðið leiksoppur stórveldanna, bandaríska CIA þjálfaði og launaði sveitir frá H'mong-fólkinu, taílenskir málaliðar börðust fyrir konungsstjórnina og Pathet Lao fékk stuðning frá Kína, Sovétríkjunum og Víetnam.
Postuli
Tólfti postulinn
Eftir að Júdas Ískaríot sveik Krist og hengdi sig, voru postularnir aðeins ellefu. Samkvæmt Postulasögunni 1:23-26, ákváðu þeir sem eftir voru að útnefna nýjan postula. Þeir vörpuðu hlutkesti um það (fyrir hvítasunnu) og kom upp nafn Matthíasar postula.
Þó að Matthías hafi verið valinn tólfti postulinn, er Páll postuli yfirleitt talinn sá tólfti, skv. gamalli hefð. Hann var ekki einn af lærisveinum Krists. Hann var farísei sem vann gegn Jesú, en varð fyrir vitrun og gerðist einn ötulasti talsmaður kristindómsins. Hann kallar sjálfan sig postula, sjá t.d. Rómverjabréfið 1:1 í Biblíunni.
Kaffi
Kaffirunninn er upprunninn í Eþíópíu og var fluttur þaðan til Jemen á miðöldum þar sem hafnarborgin Mokka varð helsta útflutningshöfn kaffis. Kaffi náði miklum vinsældum á Arabíuskaganum og var flutt á markað í Evrópu á 16. öld af Hollenska Austur-Indíafélaginu og Breska Austur-Indíafélaginu. Það náði síðan mikilli útbreiðslu í Evrópu og Norður-Ameríku á 17. öldinni.
Innlimun Rússlands á Krímskaga
thumb|250px|{{legend|#006400|[[Krímskagi og Sevastópol}}{{legend|#32CD32|Afgangur Úkraínu}}{{legend|#D78776|Rússland}}]]
Adam Smith
Hagfræði
thumb|right|Höfn í [[Frakklandi árið 1638 er merkantílismi stóð sem hæst.]] Sú hugmyndafræði sem einkenndi viðskipti þessara tíma var merkantílismi. Í henni fólst sú trú manna að heildarmagn fjármagns eða verðmæta væri fasti og því væri mönnum hollast að safna sem mestum birgðum af gulli og silfri. Þannig væri hægt að auðgast fyrst og fremst með útflutningi varnings úr landi í staðinn fyrir gull og silfur.
Lettneska úrvalsdeildin
Keppnin
9 lið keppa í deildinni. Hvert lið spilar við hvort annað tvisvar, einu sinni með heimaleik og einu sinni með útileik.
Djákni
Í fornu máli tíðkaðist oftast orðmyndin djákn, sem beygðist: djákn, um djákn, frá djákni, til djákns.
Djákni í þjóðkirkjunni
Johann Hinrich Wichern (1808 – 1881) er gjarnan talinn einn af frumkvöðlum djáknaembættisins eins og það er þekkt innan þjóðkirkjunnar í dag. Wichern sinnti munaðarleysingjum í Hamborg um miðbik nítjándu aldar. Samkvæmt kenningum evangelískrar kirkju fylgir hinn almenni kristni einstaklingur því fordæmi sem Kristur sýndi þegar hann kraup niður, gerðist þjónn og þvoði fætur lærisveinana sinna. Í starfi djáknanna fær þessi þjónusta á sig fasta mynd.
Brúnheiðir
Brúnheiðir (fræðiheiti: Circus aeruginosus), einnig kallaður mýrheiðir, er tegund heiða.
Simpson-fjölskyldan, þáttaröð 8
The Brother From Another Series
Brother from Another Series er 16. þáttur 8. þáttaraðar Simpson-fjölskyldunnar. Þátturinn inniheldur smáskopstælingu af gamanþáttunum Frasier, sem sýndir voru á Ríkissjónvarpinu út af gestaleikurum þáttarins.
Gestaleikarar: Kelsey Grammer sem Aukanúmera-Bob og David Hyde Pierce sem Cecil
Samísk tungumál
Austursamísku málunum tilheyra inarisamíska, sem er töluð í Finnlandi umhverfis vatnið Inari, og skoltsamíska sem töluð er bæði í Finnlandi og Rússlandi. Önnur mál, sem töluð eru á Kólaskaga, eru kildinsamíska, akkalasamíska og tersamíska. Miðsamísku má skipta upp í norðursamísku og lulesamísku. Norðursamísku tilheyra sjávarsamíska, sem er töluð á strandsvæðum Noregs, finnmerkursamíska, sem er töluð í Finnmörku í Noregi (m.a. Kautokeino og Karasjokk) og nærliggjandi svæðum í Finnlandi (m.a. Utsjoki) og tornesamíska sem töluð er fyrir norðan Gällivare í Svíþjóð og á nærliggjandi svæðum í Finnlandi og Noregi. Önnur miðsamísk mál eru lulesamíska eða suðursamíska, sem töluð er í Jokkmokk í Svíþjóð og við Tysfjord í Noregi, og arjeplogssamíska sem er töluð á Arjeplogssvæðinu. Til suðursamísku málanna heyra umesamíska, töluð í Vesturbotni, og hin eiginlega suðursamíska sem er töluð í Suður-Vesturbotni og á Jämtlandi í Svíþjóð.
Málfræðiágrip
Í norðursamísku er fyrirbrigði, svokölluð víxl í lengd og gildi hljóðs, en það þýðir að samhljóðar í kjarna orða breytast við beygingu annaðhvort að lengd eða að eiginleika t.d. loddi (fugl) – lotti (fuglsins). Mörg dæmi eru til um samhljóðavíxl sem skipta máli við beygingar á sögnum og nafnorðum. Nærri allir samhljóðaklasar eru til í tveim eða þrem stigum, til dæmis á norðursamísku boahtte 'komandi' (stig 3), boahtit 'að koma' (stig 2), boađán 'ég kem' (stig 1).
Arion lusitanicus
Arion Lusitanicus er af Arionidae-ætt snigla sem ekki bera kuðung. Snigillinn er frá Portúgal. Vargsnigill var um tíma talinn til þessarar tegundar, en innri líffæri eru öðruvísi og litningatala er önnur.
Jógvan Heinason
Jógvan var sonur norska prestsins Heina Hafreka, sem var fyrsti lútherski prófastur Færeyja, og fyrri konu hans, Herborgar frá Húsavík í Færeyjum. Jógvan fæddist í Færeyjum og ólst þar upp. Hann varð lögmaður eyjanna 1572. Nokkrum árum síðar fékk Magnús bróðir hans einkaleyfi á verslun við Færeyjar og má heita að þeir bræður hafi um tíma ráðið þar öllu. Jógvan var bóndi í Lamba á Austurey og var auðugasti landeigandi í Færeyjum.
Samtök atvinnulífsins
Aðildarfélög Samtaka atvinnulífsins eru:
Andri Snær Magnason
Ævi
Í mars 2006 gaf Andri Snær svo út bók sína Draumalandið - sjálfshjálparbók handa hræddri þjóð, sem hefur selst gríðarvel og fengið mikla fjölmiðlaathygli. Í bókinni beinir Andri Snær spjótum sínum að stjóriðjustefnu íslenskra stjórnvalda og ásakar hana um hugmyndaleysi í atvinnumálum. Fyrir bókina fékk hann íslensku bókmenntaverðlaunin 2006. Andri Snær leikstjýrði kvikmynd sem var gerð upp úr verkinu ásamt Þorfinni Guðnasyni en sú mynd fékk Eddu verðlaun sem heimildarmynd ársins árið 2009.
Ástjörn (sumarbúðir)
Ástjörn í dag
Í dag býðst strákum og stelpum á aldrinum 6 til 16 ára að dvelja í sumarbúðum við Ástjörn. Sumarbúðastjóri er Árni Hilmarsson. Á vef Ástjarnar kemur fram að hugsjón frumkvöðla starfsins á Ástjörn með starfinu var að veita börnum tækifæri til að dvelja á fallegum stað og heyra jafnframt boðskapinn um Jesúm Krist. Frumkvöðlarnir þeir Arthur Gook og Sæmundur G. Jóhannesson, létust árið 1959 og 1991.
Mandalay
Mandalay er næststærsta borg Mjanmar og höfuðborg samnefnds héraðs í norðurhluta landsins.
Körfuknattleiksdeild Vestra
Þjálfarar
Meistaraflokkur karla síðan 1993:
Sólgleraugu
thumb|Maður með sólgleraugu Sólgleraugu eru gleraugu með lituðu gleri, notuð til að deyfa birtu frá sterku sólarljósi. Þau eru einnig notuð sem tískuskart eða til að hylja augu og í sumum tilfellum jafnvel glóðaraugu fyrir öðrum. Sum sólgleraugu vernda augun gegn útfjólublárri geislun sem getur skaðað sjónhimnuna.
John Locke
Stjórnspeki
thumbnail|vinstri|125px|John Locke Í bókinni Ritgerð um ríkisvald (e. The Second Treatise on Civil Government, 1689) kom Locke orðum að tveimur hugmyndum, sem margir tóku undir á næstu öldum. Hin fyrri var, að einkaeignarréttur gæti myndast af sjálfu sér og án þess að raska náttúrlegum réttindum manna, en hlutverk ríkisins væri að gæta eignarréttarins. Hin síðari var, að ríkið væri reist á þegjandi samkomulagi milli borgaranna, sem nefnt er samfélagssáttmálinn, en þegar valdhafar ryfu þetta samkomulag og virtu lítils eða einskis réttindi borgaranna, væri það réttur þeirra að rísa upp og hrinda þeim af höndum sér. Með síðari hugmyndinni varði Locke Dýrlegu byltinguna í Bretlandi 1688 og rökstuddi þrískiptingu ríkisvaldsins. Hún varð frjálslyndum stjórnmálahreyfingum 18. og 19. aldar mikil hvatning, til dæmis í bandarísku byltingunni 1776 og frönsku stjórnarbyltingunni 1789, og krafan um þingbundar konungsstjórnir, sem hljómaði víða í Norðurálfunni á 19. öld, meðal annars í Danmörku og á Íslandi, var ekki síst runnin undan rifjum Lockes. Í bók sinni, Stjórnleysi, ríki og staðleysur (e. Anarchy, State, and Utopia) blés Robert Nozick nýju lífi í stjórnspekihugmyndir Lockes.
1513
Á Íslandi
Fædd
Dáin
Erlendis
Fædd
Ajas Telamonsson
thumb|right|Ajax Telamonsson Ajas Telamonsson, stundum nefndur Ajant eða Ajax (forngríska: ) var hetja í forngrískri goðafræði og konungur á eynni Salamis. Hann var í herliði Grikkja í Ilíonskviðu Hómers og öðrum fornum söguljóðum um Trójustríðið. Ajas var risavaxinn og fríður maður og sagður sterkastur Grikkja á eftir Akkillesi. Þegar Akkilles lést ákvað Þetis, móðir Akkillesar, að sá í herliði Grikkja sem hefði valdið mestum ótta meðal Trójumanna skyldi fá hervopn hans. Fangar frá Tróju voru spurðir álits en þeir nefndu Ódysseif. Þegar Ódysseifur hafði betur sturlaðist Ajas og fyrirfór sér. Hálfbróðir Ajasar var Tevkros.
Magnús Heinason
Ákærur og aftaka
Árið 1581 var hann sakaður um að hafa nauðgað Margrethe Axeldatter Gyntersberg, eiginkonu norska lögmannsins Peder Hansen, en einnig hafði hann dregið yngri systur hennar, Sophie, á tálar og giftist henni í Bergenshus 1582 að kröfu fjölskyldunnar, eftir að hafa áður lagt eið að því að hafa ekki haft nein mök við eldri systurina. Hann hélt svo til Færeyja en Margarethe hélt fast við ásakanir sínar og var það alvarleg ákæra því það töldust sifjaspell að hafa mök við systur. Jafnframt ásakaði Valkendorf Magnús um að hafa svikið undan fé í Færeyjaversluninni.
Dyngjufjöll
Sæluhús Ferðafélags Íslands í Drekagili eru við Öskjuop austast í Dyngjufjöllum. Annað sæluhús er í Dyngjufjalladal.
Bláhveiti
Bláhveiti (fræðiheiti: Elymus macrourus) er plöntutegund af grasaætt. Það finnst náttúrulega í Norður-Ameríku í Alaska, Yukon og norðvesturhéruðunum og í Austurhluta Síberíu.
Bláhveiti getur vaxið á röskuðum svæðum, til dæmis svæðum sem eldar hafa gengið yfir. Það getur því nýst til að endurheimta gróður eftir rask auk þess sem það kemur í veg fyrir jarðvegsrof.
Kristjanía
Saga Kristjaníu
thumb|right|Fáni Kristjaníu; Hringirnir eru einfaldlega punktarnir yfir i-in í orðinu „Christiania“ sem upphaflega stóð í merkinu. Kristjaníu var hleypt af stokkunum árið 1971 þegar íbúar frá Kristjánshöfn brutust inn á afgirt svæði þar sem stóðu yfirgefnar herbúðir (Baadsmandsstræde Kaserne). Ástæðan var sú að óánægðir foreldrar óskuðu eftir leikvelli fyrir börn sín og tóku málið í eigin hendur. Fljótlega fluttu þó hippar og ýmsir heimilislausir einstaklingar inn og settust að í tómum byggingunum. Árum saman reyndu yfirvöld með hálfum huga að fjarlægja íbúana, en það hefur enn ekki tekist, að hluta til vegna almenns stuðnings dönsku þjóðarinnar við fríríkið. Þó má bæta við að framtíð fríríkisins hefur verið mjög óviss síðustu ár þar sem hægrisinnuð ríkisstjórn tók við völdum í Danmörku árið 2001 sem hefur beitt íbúana miklum þrýstingi með lögregluvaldi og breytingum á reglugerðum.
Akstur
Akstur kallast það að keyra vélknúið ökutæki eins og bifreið, vörubíl eða strætisvagn. Í mörgum löndum þurfa þau sem vilja keyra ökuskírteini sem er gefið þegar ökumaður hefur náð ökuprófi. Í flestum löndum eru öllum með góða sjón heimilt að taka ökupróf og keyra á opinberum vegum ef því er náð, en í Sádí-Arabíu er konum ekki heimilt að keyra á opinberum vegum.