cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Veneta, Oregon
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 2,755 homi, 966 hemanari, e 732 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 399.9/km² (1,035.5/mi²). Esis 1,015 domi kun mezvalora denseso di 147.3/km² (381.5/mi²). Segun raso, esis 92.92% Blanki, 0.25% Negri od Afrik-Usani, 1.38% indijeni Amerikana, 0.65% Aziani, 0.04% Pacifik-insulani, 0.91% de altra rasi, e 3.85% de du o plura rasi, e 4.17% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 966 hemanari, di qui 43.7% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 56.7% esis mariajita e habitis kune; en 13.3% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 24.2% esis ne-familii. En 18.4% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 6.3% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.85 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.23 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 33.0% evante min kam 18 yari, 7.7% de 18 til 24 yari, 30.5% de 25 til 44 yari, 21.3% de 45 til 64 yari, e 7.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 33 yari. Por singla 100 mulieri esis 95.9 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 93.2 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $37,326, e la mezvalora revenuo per familio esis $40,909. La mezvalora revenuo por la viri esis $33,897 kontre $18,730 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $16,239. Vivis sub la povreso-lineo 9.7% de la habitantaro e 11.4% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 16.2% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 7.2% vivis sub la povreso-lineo.
Koakto
Koakto esas posibleso-restrikto.
Literaturo
Videz anke:
Teatro
Videz anke:
Listo pri chefministri di Demokratial Republiko Kongo
thumb|220px|Blazono di la Demokratial Republiko Kongo. Yen la listo pri chefministri di la Demokratial Republiko Kongo (ante Zaire) pos la nedependo.
Kataluniana linguo
Kataluniana (català [kə.tə'la]) esas Latinida linguo, e la nacionala linguo di Andora. Ol anke parolesas en Hispania (an l'Autonoma regioni Katalunia, Baleari e Valencia), en Francia (en l'Orientala Pirenei) ed en Italiana urbo Alghero.
Ol povas skribesar per du normi:
Kataluniana havas multa dialekti qui dividesas en du precipua grupi: Ocidentala ed Orientala. Ta dialekti divergas gramatikale, fonetikale e lexikale de la normo Kataluniana. Dum yarcenti, la maxim multa dialekti Kataluniana influesis da Hispana o da Franca en Nord-Katalunia, videbla en nova vortaro e nova frazi, e to anke funcionas inverse.
L'ordinara strukturo di la frazi esas SVO, quankam ol povas chanjar en certa tipi di frazi, exemple questioni. La morfologio dil Kataluniana semblas olta di altra Latinida lingui, to esas, poka flexioni, du generi, nula kazo (ecepte en personala pronomi, ube ankore trovesas traci dil Latina deklino), e distingo inter singularo e pluralo. Adjektivi ordinare esas dop substantivi quin li modifikas, ed anke flexionesas segun genero e numero. Prozodio prizentas prozodial acento qua povas indikesar per tildo. La linguo havas meza vokalika varieso, kun ok diferanta vokali. Kataluniana ank esas notinda pro perifrastika perfekta preterito, verbala tempo diferanta pro formo di konstruktado.
Historio
Quale en omna Latinida lingui, l'evoluciono del Vulgara Latina a Kataluniana eventis pokope, e ne esas posibla determinar kande komencis lua historio. Segun Coromines, la maxim radikala chanji eventis inter la 7ma e 8ma yarcenti, ma esas nefacila savar juste, nam la texti skribesis nur en artificala Latina, diferanta de la linguo uzita dal populo. Ja en la 9ma yarcento e precipue dum la 10ma e 11ma yarcenti, aparis vorti ed mem kompleta frazi skribita en la Kataluniana, e kelka dokumenti, exemple la feudala juro di 1028 o la Greuges de Caboet, de 1080-1090, tote en Kataluniana.
Dialekti
Quale altra latinida lingui en Iberia, Kataluniana notesas pro lua uniformeso, e la dialektala varianti nek divergas multe, nek impedas reciproka kompreno. Manuel Milá y Fontanals propozis en 1861 la dialektala subdivido nun uzata: l'orientala dialektala grupo (qua inkluzas la dialekti centrala, insulala e Franca) e l'ocidentala dialektala bloko (qua inkluzas Valenciana e la nord-ocidentala). Ma mem inter ta granda grupi la diferi esas mikra, e la diferi esas fonetikala, qua ne reflektesas en la skribo, ed en mikra morfologiala e lexikala diferi.
Traiti
La Kataluniana havas kelka linguistikala karakterizivi qui facas ol diferanta dil proxima Latinida lingui e qui facis propra kun lokala evoluado dil Vulgara Latina til to quo hodie no konocas kom Kataluniano. La sequanta traiti qua on mostras esas uli dil mutaci dil Latino qui produktis dum konsolidado dil Kataluniana, quankam on mostras anke kelka generala traiti.
Alfabeto
L'alfabeto uzata esas la Katalunian alfabeto (varianto de la Latina). Malgre to, existas kelka libri e texti en la Kataluniana qui skribesis per Hebrea od Araba literi.
Skripto-sistemo
Skripto-sistemo anke havas kelka partikulara traiti. Kataluniana prizentas unika karakterizivo, skripturo di ela geminada ‹l·l›. Altra specala traito esas la ‹ny› [ɲ], qua nun troveas en la Hungariana ed anke en kelk Afrikana lingui. Ol anke mustar parolar pri grafio ‹-ig›, pronuncita [t͡ʃ] pos vokalo ed [it͡ʃ] pos konsonanto, reprezentata en poka vorti (exemple faig, maig, mig ([mit͡ʃ]), desig ([deˈzit͡ʃ]) puig, raig, Reig, roig, vaig, veig) o reprezentata kun ‹t› + "konsonanto" dupla konsonanti en: ‹tm›, ‹tn›, ‹tl› e ‹tll› e afrikado en: ‹ts›, ‹tz›, ‹tx›, ‹tg› e ‹tj› (setmana, cotna, Betlem, bitllet, potser, dotze, jutge, platja).
Lexiko
Bazala lexiko en la Katalunian aparas demonstrar plu proximeso kun la Galo-Latinida lingui kam kun l'Ibero-Latinida. Ta semblansi esas plu klara kun l'Ocitaniana (en l'exempli, on uzas la Lengadociana).
Literaturo
Hike on developas la duesma kriterio, nam on kredas ke ol esas plu certa. Segun ol, Kataluniana literaturo dividesas en tri periodi:
Luvsandorjiyn Sandagdorj
Luvsandorjiyn Sandagdorj (n. ye la 25ma di oktobro 1934) esas Mongoliana ex-futbalisto (helpantulo) e entrenero pri futbalo.
En esquado di Mongolia il ludis en yari 1958-1960.
Charles Ruijs de Beerenbrouck
Charles Joseph Maria Ruijs de Beerenbrouck (n. ye la 1ma di decembro 1873 til la 17ma di aprilo 1936) esis chefministro di Nederlando du foyi: de 1818 til 1925, e de 1929 til 1933.
Clyde, Ohio
Clyde esas urbo en la komtio Sandusky, Ohio, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 6,064 habitanti.
Geografio
Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 11.5 km², equivalanta a 4.4 mi², di qui 11.4 km² (4.4 mi²) esas lando e 0.1 km² (0.1 mi², o 1.13% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 6,064 homi, 2,304 hemanari, e 1,633 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 533.3/km² (1,381.5/mi²). Esis 2,471 domi kun mezvalora denseso di 217.3/km² (563.0/mi²). Segun raso, esis 96.04% Blanki, 0.15% Negri od Afrik-Usani, 0.12% indijeni Amerikana, 0.26% Aziani, 0.03% Pacifik-insulani, 2.21% de altra rasi, e 1.19% de du o plura rasi, e 4.70% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 2,304 hemanari, di qui 35.0% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 53.9% esis mariajita e habitis kune; en 12.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 29.1% esis ne-familii. En 24.4% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 9.5% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.59 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.07 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 27.0% evante min kam 18 yari, 8.7% de 18 til 24 yari, 29.3% de 25 til 44 yari, 22.2% de 45 til 64 yari, e 12.8% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 35 yari. Por singla 100 mulieri esis 91.7 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 89.4 viri.
Angus Deaton
Angus Stewart Deaton (n. ye la 19ma di oktobro 1945) esas Skotian-Usan ekonomikisto qua ganis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2015.
Cerato
Cerato esas medikamento uzenda korpo-surface, kom unguento, konsistanta ye vaxo dissolvita en oleo.
Ceramikajo
Ceramiko esas arto ed industrio di la fabriko di objekti (ceramikajo) ek neorganala materio kom terakoto, fayenco, porcelano, emalio.
Giuseppe Peano
Giuseppe Peano (1858 til 1932) esis Italiana matematikisto qua studiis ensemblo-teorio.
En 1903 ilu propozis helpanta linguo Latino sine flexione qua divenis interlingua.
Il deskriptis anke Peano-kurvo, l'unesma exemplo qua okupas komplete la spaco. Peano-kurvo esas fraktalo.
Carlos Moyà
Carlos Moyà Llompart (n. ye la 27ma di agosto 1976) esas Hispaniana ex-tenisisto.
Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni
thumb|320px|Sideyo dil Sekureso-Konsilistaro, en [[New-York.]] La Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni esas la brancho dil Unionita Nacioni havanta kom skopo mantenar la paco e sekureso en tota mondo. Ol konsistas ek 15 membri, e singla membro havas un voto. Segun la charto dil Unionita Nacioni, omna membri del organizuro konvencionas pri aceptar ed obediar la decidi dal konsilistaro.
Ek la 15 membri, 5 esas permananta - Usa, Rusia, Popul-Republiko Chinia, Unionita Rejio e Francia -, e povas vetar la decidi del konsilistaro.
Ferdinand Hodler
thumb|280px|left|Peizajo proxim Genève, 1890. Ferdinand Hodler (n. ye la 14ma di marto 1853 til la 19ma di marto 1918) esis Suisa piktisto. Dum la komenco di ilua kariero ilu piktis portreti, peizaji ed ordinara ceni. Pose il adoptis sorto di simbolismo en lua temi.
Nacionala biblioteko
thumb|280px|Sideyo dil Nacionala Biblioteko di [[Hispania.]] Nacionala biblioteko esas biblioteko establisita dal guverno di ula lando por servar kom precipua depozeyo di informo por la lando.
Cerbero
Cerbero esas hundo tri-kapa qua facionis en la pordo di inferno.
Cesária Évora
Cesária Évora (n. ye la 27ma di agosto 1941 til la 17ma di decembro 2011) esis Kaboverdana kantistino, precipue di la jenri morna e coladera, qui originis en elua lando.
Kirsty MacColl
Kirsty Anna MacColl (n. ye la 10ma di oktobro 1959 til la 18ma di decembro 2000) esis Britaniana kantistino.
Neneca linguo
eta|354x354ra|Mapo di Nenec linguo Nenec es Samoyeda linguo parolata en Siberia ed Nord-Rusia. Nenec havas 21.900 parolanti, en 2010 esis 44.640 Neneca personi ma nur 49% parolis Nenec. Nenec es proxime parenta kun Enec linguo ed Nganasan linguo.
French Connection
eta|Voyi di la French Connection La French Connection (lit. franca konekto), kelkafoye la Corsican Connection (lit. korsikana konekto), esas la generala nomo di omna aganti en la exportaco di heroeno* ad Usa de Francia.
Malgre populara kompreno, ol esis ne unika organizuro, ma multa reti ed esquadi lokizita grandaparte en Marseilles e Paris, ultre altra urbi quala Bordeaux e Le Havre. Importacita aden Francia del Esto (Turkia, Indochinia, Siria), la morfin-bazo lore transformesis aden heroeno* en laboratorii maxim ofte en suda Francia, e fine transportesis ad Usa e Kanada. Franca komerceri esis tatempe la precipua provizeri di usana kriminala organizuri, e Korsikana organizita krimino pleis centrala rolo.
Ante 1939 la Korsikana uniono jeris la transferi di opiumo e heroeno* inter Indochinia unlatere, Shanghai por Chinia, e Marseilles por Europa, quale explikita da Étienne Fiori. Ica sistemo relayesis da la Marseilleana banditi Paul Carbone e François Spirito en la yari 1930, limitizita-skale.
Ante la explozo dil merkato en le 1950 e 1960, dum la regno di Antoine Guérini, kande omna reti dil French Connection sendis mezvalore 270 kilogrami de heroeno* monatale ad Usa. En 1970, la komerco dil French Connection esis evaluite inter 40 e 44 tuni yarale, reprezentinte 80% de usana heroen-konsumo.
Auguste Ricord, François Spirito, Jean-Baptiste Croce, Joseph Cesari (la "kemiisto" por la preparo dil heroeno*), Paul Mondoloni, Jean-Claude Kella, Jean-Paul Angeletti, Salvatore Greco e Nick Venturi esis inter la figuri importanta dil French Connection. La French Connection komercis kun la mafio-komandanti Lucky Luciano e Meyer Lansky. On pluse alegas ke la French Connection esis financizata per la pekunio di la Carlingue per Auguste Ricord, agento di Lafont.
Batsaihani Ariunbold
Batsaihani Ariunbold (n. ye la 3ma di aprilo 1990) esas Mongoliana futbalisto (gologardisto).
Esquadala
De 2012 por Mongolia ludis en 9 konkursi.
Knock
Knock esas :
Zaid ibn Shaker
Zeid Ibn Shaker, (4ma di septembro 1934 - 30ma di agosto 2002) (Araba: الامير زيد بن شاكر) esis la komandisto di Jordaniana militisti dum plu kam 12 yari, e chefministro di Jordania tri foyi. Il recevis la titulo di "princo" ye la 4 di februaro 1996 da rejulo Hussein.
Emma Bunton
Emma Lee Bunton (n. ye la 21ma di januaro 1976) esas Britaniana kantistino e muzikistito, ex-membro di Spice Girls, femina pop-grupo en qua el surnomizesis Baby Spice. La grupo vendis plu kam 100 milion kopiuri de sua kansoni, ed esis la maxim sucesoza femina grupo de la historio.
Vernonia, Oregon
Vernonia esas urbo en la komtio Columbia, Oregon, Usa. Ol jacas apud la rivero Nehalem. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 2,228 habitanti.
Historio
Vernonia unesme establisesis en 1876.
Geografio
Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 4.1 km², equivalanta a 1.6 mi², di qui 4.0 km² (1.5 mi²) esas lando e 0.1 km² (0.04 mi², o 2.53% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 2,228 homi, 789 hemanari, e 583 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 558.6/km² (1,444.2/mi²). Esis 880 domi kun mezvalora denseso di 220.6/km² (570.4/mi²). Segun raso, esis 95.38% Blanki, 0.18% Negri od Afrik-Usani, 1.39% indijeni Amerikana, 0.49% Aziani, 0.09% Pacifik-insulani, 0.54% de altra rasi, e 1.93% de du o plura rasi, e 2.24% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 789 hemanari, di qui 41.4% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 59.4% esis mariajita e habitis kune; en 10.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 26.0% esis ne-familii. En 20.9% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 7.4% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.82 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.29 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 34.0% evante min kam 18 yari, 6.5% de 18 til 24 yari, 30.8% de 25 til 44 yari, 18.9% de 45 til 64 yari, e 9.8% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 32 yari. Por singla 100 mulieri esis 99.5 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 99.3 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $41,181, e la mezvalora revenuo per familio esis $48,563. La mezvalora revenuo por la viri esis $37,447 kontre $24,219 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $16,647. Vivis sub la povreso-lineo 9.7% de la habitantaro e 8.6% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 12.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 6.4% vivis sub la povreso-lineo.
Kapo (homonimo)
Kapo esas avan o komandala extremajo.
Gyula Aggházy
thumb|left|Bovini an bordo di [[lago Balaton.]] Gyula Aggházy (n. ye la 20ma di marto 1850 til la 23ma di mayo 1919) esis Hungara piktisto. Ilua pikturi di peizaji e ceni de populala vivo esas multe prizata en lua lando.
Hangul
thumb|280px
Hangul (한글) esas la nomo por la skribo-sistemo en Sud-Korea e Nord-Korea. Hangul kreesis dum la regno di Rejo Sejong (세종), ma por longa tempo hangeul uzesis nur da povri, e personi qui ne havis alta edukado. La hanja (Chiniana letri) plu prizesis, e pos la komenco di la regulo dil Japoniana Imperio, la edukado di hangeul populareskis. Nuntempe omna Koreani savas hangeul, ma pro la edukado nur en Hangul yuna Koreani havas problemi lektar Chiniana letri qui aparas an anciena jurnali e libri.
Jamo
Jamo
218 literi en hangul
Yen la listo di 218 literi qua aparas en hangul. Ol esas la sama kam a-z en dicionarii en lingui qui uzis la Latina alfabeto; tamen, singla litero ne esas litero quon la lernanto mustas memorigar, ma literi kreita kun la sistemo di hangul segun sua regli.
Cerfolio
Cerfolio esas planto umbelifera, aromata, di qua la folii uzesas kom kondimenti. Anthriscus
Philip Glass
Philip Morris Glass (n. ye la 31ma di januaro 1937) esas Usana kompozisto.
Republiko Chechenia
Republiko Chechenia o Republiko Chechnia esas republiko qua apartenas a la federuro di Rusia. Ol jacas en nordala Kaukazia maxime sude de Europa, e distas 62 km de Kaspia maro.
Dum recenta yardeki, Checheni luktis por obtenar nedependo de Rusia.
Bazala fakti pri Chechenia.
Historio
Chechenia ja habitesis plu kam 40,000 yari ante nun, segun probas restaji trovita proxim la lago Kezanoi. La populi qui vivis ibe dum Paleolitiko, de 10.000 til 6.000 yari ante Kristo, praktikis agrokultivo, developis irigaco ed edukis bestii.
De cirkume la yaro 900 til 1200 la rejio qua existis en la regiono dividesis en Alania e Nobela Alania. En 1239 la chef-urbo di Alania destruktesis. Pos la 15ma yarcento lua habitanti adoptis islamo kom religio.
En 1944 Stalin exilis omna Checheni a Siberia e central Azia. Il imbutis ke la (tota) populo simpatiis la Germana nacional-socialisti dum la duesma mondomilito. En 1957 Nikita Hrushchyov permisis la Checheni retroirir a Chechenia.
Geografio
thumb|250px|Mapo di Chechenia. Jacante en nordala Kaukazia, partale en estal Europa, Chechenia cirkondesas da altra teritorii de Rusa federuro: Nord-Osetia ed Ingushia weste, Stavropol Krai norde, e Dagestan weste. Sude jacas Gruzia. Lua precipua rivero esas Terek, ed omna riveri dil teritorio enfluas Terek.
Demografio
Segun demografiala kontado en 2010 Chechenia havis 1,268,989 habitanti, di qui 95.5%, o 1,206,551 personi esis Checheni.
Kulturo
Ol konsideresas "sultanio kun Rusa verniso".
Ganboldin Gandelger
Ganboldin Gandelger (n. ye la 8ma di agosto 1995) esas Mongoliana futbalisto (helpanto).
Esquadala
De 2015 por Mongolia il ludis en 1 konkurso (3 en juniorala (U23) esquado).
Komtio Jämtland
komtio Jämtland esas esas komtio di Suedia, jacanta centre-weste de la lando, kovranta cirkume 12% ek lua surfaco.
Sophia Loren
Sophia Loren (n. Sofia Villani Scicoloni en 1934) esas Italiana cinem-aktorino.
Tapio Rautavaara
Kaj Tapio Rautavaara (n. ye la 8ma di marto 1915 til la 25ma di septembro 1979) esis Finlandana kantisto (bas-baritono), cinem-aktoro ed atleto.Ilu ganis ora medalio pri javelino-jetado dum l'Olimpiala Ludi en London, 1948.
Augustus Henry FitzRoy
Augustus Henry FitzRoy, 3ma Duko de Grafton, politikisto n. ye la 28ma di septembro 1735 til la 14ma di marto 1811, esis chefministro di Unionita Rejio de 1768 til 1770.
Tabeto
Tabeto esas morbo quan karakterizas precipue la ne-interkoordineso di la movi, kun reteno di la forteso di la muskuli - morbo di myelo de sifiliso.
Tabeto esas lenta degenero di sentil-neuroni, altra-vorte: la neuroni qui sendas informo de la sensi a la centrala nervaro. La degenerinta nervi trovesas en la filamentari di la myelo ed acesas la propra-percepto, vibro-senso e delikata senso. Tabeto efektigesas da desmyelizo, kom konsequo di infekto per la Treponemo palido, la bakterio qua produktas sifiliso. La morbo kustumale aparas ye mez evo e plu ofte che viri kam che mulieri.
Cerizo
Cerizo esas mikra frukto, reda plu o min forte, globa, pulpoza, di qua la karno esas glata, quan produktas arboro di la familio "rozacei" (di qua la ligno uzesas por moblifado)
Hipokampo
thumb|200px|Hipokampo Hipokampo esas Radiala flosi fisho en temperala e tropikala aqui omna mondo.
Hipokampo varias de 16 mm (denise) til ordinara 35 cm.
Ol konstitucas uno di rara speci ube to esas la maskulo qua portas la 100 til 200 ovi. La kovado duras du o tri semana (yuni mezuras lore longa 15 til 16 mm) ed altra komencas preske quick kun ovi di mem femino.
Lua mikra krono esas preskae sat partikulara ye omna individuo ke la digitala traco chez homaro.
Kun lua kuraza korpo da serio di osta ringi, ol natas vertikala da dorsala floso qua plaudas 20 foyi per sekundo ma esas sat lenta. Ol vivas precipua ligila per lua ligema kaudo ad algo.
Febro
Febro esas elevo en la termoregulado che animali kun varma sangi, exemple che homaro pluse proxim 37,5 °C.
Kupo di Polonia (virala futbalo)
thumb|right|280px|La Kupo de sezono 2013/2014. Kupo di Polonia pri virala futbalo es nomita populare Kupo di mil esquadi. La kupo organizesas da Poloniana Asociuro pri Futbalo, e apartenas en lo esquadi klubala profesionala e amatorala. Vinkero dil kupo havas yuro por batalo pri ludo en Ligo di Europana Konfero di UEFA e pri Superkupo di Polonia.
La Kupo kreesis ye la 16ma di septembro 1925 en Kraków.
Vinkeri dil Kupo
En 1951 championo di Polonia divenis ganisto di Kupo di Polonia Unia Chorzów.
Jedi
La Jedi (pronuncata Jedai) esas monakala ordeno di kavalieri en la fiktiva Star Wars (stelala militi) universo. Le Jedi esas quale kavalieri en altra mitologii ma li uzas the force (la forco), povo misterioza qua donas a li granda povo. On dicas ke la filmifisto George Lucas facis la vorto Jedi de la Japona Jidaigeki (時代劇, filmi pri Samurai ed altri en la anciena periodo, specale Edo).
La forco havas du aspekti segun le Jedi: la lumoza e la tenebroza lateri. Le Jedi uzas la lumoza latero ma existas anke le Sith, ti qui uzas la ombro por ganar plu multa povo. Rezistar la tento di la tenebroza latero esas ofte vibebla temo en la filmi di Star Wars.
Origino di la ordeno
La Kavalieri Jedi esis ordeno di ti qui havis la habileso uzar e kunlaborar alonge la forco, ne uzante la tenebroza latero. La ordeno komencis deka-mili yari ante la komenco di la Galaxiala Imperio. Ube la ordeno naskis esas ne-konocata. Kandidati inkluzas la planeti di Coruscant, Ossus, Corellia, ed Utapau, ed anke ne-trovebla o mitologiala planeti quala Had Abbadon, ed Ondos.
Unesme le Jedi esis ordeno di kontemplado. Kun la paso di tempo, tamen, la ordeno chanjis e li prenis sempre plu direta ed aktiva rolo en la aferi di la galaxio, e pos la katastrofala Batalio di Ruusan li centrigis su en la planeto di Coruscant.
William Pitt, 1ma Komto de Chatham
William Pitt, 1ma Komto de Chatham, politikisto n. ye la 15ma di novembro 1708 til la 11ma di mayo 1778, esis chefministro di Unionita Rejio de 1766 til 1768.
Jedi
Divenar Jedi
La exerco por divenar Jedi facesis da olda ed experiencoza Maestro Jedi til ke la studento divenis sat apta por komencar la voyo di Jedi. Kande Luke Skywalker fondis lua nova Akademio Jedi ilu chanjis la metodi e tradicioni de ol, grantante emocala atachadi, posedaji, e plu frequa kontakto kun la familio ed l'amiki.
Jedi vesti
Segun la instrukti di modesteso e humileso, le Jedi tradicionale portis longa fluanta robo, tuniko e mantelo kun kolori qui ordinare varias sua ombri de blanka a bruna. La kolori kontrastis kontre le Sith, qui precipue portis nigra vesti. Eceptaji existis, partikulare Anakin Skywalker e sua filiulo Luke Skywalker, ma la maxim multa di le Jedi ne volis chanjar la tradicionala vesti.
La Forco
La Forco esas feldo di energio facata da omno vivanta, e permeas la universo e omna kozi en ol. Ica feldo di energio esas simila a pran, di qua pranayama esas ciencala praktiko de India e parto di yogo (qua iras ante, ed esas la bazo por, Chiniana militala arti).
Inspirado e cienco di la Forco
Quale en la filmo Star Wars Episode I: The Phantom Menace, Jedi unesme havas la habileso komprenar la forco de organismi nomizita midi-kloriani (midi-chlorians en la angla), vorto qua venas de mitokondrio e kloroplasto. Konocata anke kom la kurieri dil vivo, ed on dicas ke sen li vivo ne povus existar. Plu alta nivelo di midi-klorini donas plu multa povo e habileso kun la forco a Jedi, e la vere alta nivelo en Anakin Skywalker lasis multi kredar (specale Qui-Gon Jinn) ke Anakin esis ta un selektita qua aparis en predico.
Tamen, sen praktiko la unesma habileso en la Forco de la midi-kloriani ne suficas. Anke Anakin Skywalker komencis sua vivo kom sklavo en la planeto di Tatooine, e quankam lu havis plu alta nivelo di midi-klorini kam Maestro Yoda ipsa, sen praktiko lu forsan ne divenabus tante povanta kam lu esis pos praktiko en la Akademio.
La Kodexo di le Jedi
La Kodexo di le Jedi esas la centrala filizofio e dogmato di la Kavalieri Jedi. La kodexo chanjis segun la tempo e de tempo a tempo ula tro-detaloza idei existis (exemple la penso ke la praktiki mustas komencesar dum l'infanteso e ke la puerini tro evoza ne povas divenar Jedi). Tamen, omnatempe esis centrala parto di la kodexo qua ne chanjis:
Strukturo di la ordeno
En la ordeno di le Jedi esas bone-developita hierarkio di rangi.
Rangi di Jedi
Membri di la ordeno progresas tra quar rangi, qui ofte nomesas niveli.
Griza Jedi
Jedi qui ekiris la ordeno di Jedi od esas forjetita ofte havas la nomo di Griza Jedi (Gray Jedi en la Angla). Li simple esas neutra, ed ultempe uzas la lumoza e la tenebroza lateri di la Forco kande necesa. Tamen, la tenebroza latero esas tre tentoza e li ne uzas ol tre ofte. Griza Jedi ne devas askoltar la Alta Koncilo di le Jedi (Jedi High Council).
La koloni di forteso di le Jedi
Esas tri koloni di forteso di le Jedi.
Politiki di le Jedi
Tandem, le Jedi formacis centrala politikal ento nomizita la Jedi Koncilo (Jedi Council), grupo di saja personi qui esis la guvernerio di la ordeno, e konsilanto por la Senato di la Anciena Republiko. La Konsilistaro Jedi povis havar samatempe nur dek-e-du membri, inkluzante kancelero.
Un de la maxim importanta labori di le Jedi esas mantenar legi e paco en la Galaxiala Republiko. Dum la Klonuli-militi, la lasta yari di la Galaxiala Republiko e dum la Mandaloriana Milito (Mandalorian War), li esis generali, militisti e konsilisti en la konflikto. Por ta skopo li uzis la Forco ed extensiva entreno por divenar fortega en batalio. Lia tradicionala armo esis la lumo-sabro, armo qua povis esar plu forta kam plura enemiki, mem se li havus armi porteala. Ordinara tasko por Jedi esas la konstrukto di sua propra lumo-sabro, pos kolektar la specala kristali qui formacas la stumpo di la lumo-sabro. Konstruktar sua propra lumo-sabro esis pensata kom un del maxim importanta labori en la voyo divenar Kavaliero Jedi, e havis granda simbolala signifiko. Quankam multa lumo-sabri aspektas same, vidar plu detaloze montras ke esas multa diferi (subtila od evidenta). Pro ke singla Jedi facas sua lumo-sabro de la komenco, nula lumo-sabri esas la sama. Tamen, ula Padawan-lernanti konstruktas sua lumo-sabri simila a ta di sua maestro kom signo di respekto.
La tenebroza latero
La povo di la Forco ne venas sen preco, pro ke kun ita habileso anke venas granda tento misuzar ol. Emoci quala odio, iraco, e timo povas efektigar Le Jedi esar vinkata per la Tenebroza latero di la Forco (Dark Side of the Force). La tenebroza latero esas plu simpla e povas semblar plu povoza. Tamen, segun Yoda, la tenebroza latero ne esas vere plu povoza ma nur plu rapida e plu seduktanta. Kande on turnas su a la tenebroza latero, esas preske ne-posibla retroveno itere. Nur quar Jedi retrovenis de la Tenebroza Latero - Ulic Qel-Droma (pos ocidir sua fratulo en duelo); Anakin Skywalker, kande lu ocidis Palpatine forjetante lu aden la centro de la duesma Deat Star (morto-stelo) pro atakir sua filiulo, Luke Skywalker, per Forco-fulmino; Darth Revan, kande le JediOrdeno kaptis lu ed efacis lua memoro; e Bastila Shan, qua retroiris a la lumo kande la reformita Revan profesis pri lua amoro por el. En la RPG ludo Knights of the Old Republic (1 & 2) minora karakteri kom Visas Marr, Atris, Juhani, e Yuthura Ban on povas itere retroirar a la lumoza latero di la Forco se la ludisto deziras.
La konsequo di Jedi falar a la Tenebroza Latero di la Forco esas tre alta, ne nur por la falita individuo, ma por multa altri anke. Ta Jedi nomesas Tenebroza Jedi (Dark Jedi). Tenebroza Jedi e le Sith ofte esas pensata kom la sama kozo. Tenebroza Jedi studias la lumoza e tenebroza lateri di la Forco, ma devotas su a la tenebroza latero; tamen, li ne sequas kredo simila a le Sith. Tamen, ula Tenebroza Jedi divenas membri di la ordeno di la Sith. Sith precipue uzas reda lumo-sabri, ma Tenebroza Jedi povas uzar irga koloro por sua lumo-sabri.
On dicas ke la Sith Seniori existeskis cirkum 25,000 yari BBY ante nun. Komencita da hereziaLe Jedi nomizita Xendor; ica sekto embracis la Tenebroza Latero kom metodo por ganar povo. Le Jedi lore opozis la filizofio di ti pro esar kontre la idei di le Jedi, t.e., servar e facar yusteso por la boneso di omnu. To ruptis Le Jedi Ordeno (to nomesas la Unesma Granda Skizmo dil Jedi - The First Great Jedi Schism) e rezultis ye kelka galaxiala militi dum mila yari, inkluzante la Granda Hiper-spacala Milito (The Great Hyperspace War) ed adminime tri Sith-militi. Unamil yari BBY, esis pensata ke la Sith fine desktruktesis en la Batalio di Ruusan. Un Tenebroza Senioro (Darth Bane) travivis, tamen, e reformis la ordeno. Lu rikomencis la tradiciono komencita da Darth Revan nomizar sua sucedanti "Darth", nomizante ambe la maestro e la aprentiso Tenebroza Senioro di la Sith e komencante la "regulo di du". Ica regulo helpis le Sith restar ne-videbla, e preventis la civila milito qua eventis en la rangi di la Sith e preske destruktis sua ordeno. Dum la sequanta 1,000 yari, la Ordeno dil Sith duris ne-videbla da le Jedi, vartante til la tempo kande la kondicioni esus sat bona por surfacigar.
Esas notinda ke, kande Anakin Skywalker - kom Darth Vader - forjetis Imperiestro Palpatine aden la shafto en la duesma Morto-stelo, la tradiciono lasar la savo di le Sith de generaciono a generaciono disruptesis. Pose kelka tenebroza Jedi kun varianta niveli di savo di la Sith probis rikomencar la Sith Ordeno; tamen, nur minora sucesi esis atingita.
Le Jedi-Sith konflikto rikomencas
Ye 32 BBY, la Sith anke divenis konocata da le Jedi. Du Sith Seniori, la maestro Darth Sidious, e la aprentiso Darth Maul, suportis la blokuso a Naboo. Pos Darth Maul mortigesis, le Jedi savis ke ulaloke en la galaxio esas ankore un aktiva membro di la Sith, ma li esis ne-konocata pri la identeso di Sidous. Dum la sequanta dek yari, olima Jedi Komto Dooku falis a la Tenebroza Latero e divenis la nova aprentiso Darth Tyranus. Tyranus e Sidious, tra politikala exploteso e devizi, injeniorigis la Klonulo-militi.
Aproxime samatempe a la fino di la Klunulo-militi, le Jedi deskovresis ke Kancelero Palpatine fakte esis Darth Sidious, e Jedi Kavaliero Anakin Skywalker desvinkis a la tenebroza latero. Anakin divenis konocata kom Darth Vader, la lasta aprentiso di Darth Sidious. Dum batalio kun sua maestro, Obi-Wan Kenobi, Anakin sufris grandega domajo, inkluzante la manko di membri e malega bruli. Pos la batalio, la majoritato di sua korpo devis esar remplasata per mekanikala parti, inkluzante respiro-aparato por kontinue vivigar su. Pro ke la uzado di la Forco bezonas vivanta karno, e pro ke Vader perdis plura membri dum la konflikto, lua povo mikreskis til 80% de la povo di Darth Sidious. Ante la konflikto la posibla povo di Darth Vader esis dufoye plu granda kam ta di Darth Sidious.
La Tenebroza Tempo e la Imperio, Retroveno di le Jedi
La Imperiestro entrenis kelka Manui - ti qui havis la povo uzar la Forco kom personala agento di lu. Uzante la Forco la Imperiestro povis sendar imperi a sua agenti. Maria Jade esis un de lua Manui. Elua povo kun la Forco deskovresis a tre frua evo, ed el esis sendata a la Imperiestro por plu multa entrenado. On dicas ke ta Manui havis povo uzar la Forco precipue kom agento di la Imperiestro, e ke li esas preske nur pupei di lu e lua mento. Kande la Imperiestro mortis, Maria trovis elua povo tre mikreskita, ed el devis rikomencar la voyi di la Forco denove. La agado di Luke Skywalker montris quante le Jedibezonis nov-adheranti, pro ke mem se li unesme dicis ke Anakin Skywalker evante 9 yari esis tro olda por komencar la entreno di Jedi, Luke komencis sua entreno kom yuna adulto, kun nur febla opozo. La periodo di sua entreno anke esis vere tre kurta pro neceseso.
Pos la Galaxiala Civilo-milito
La filmi di Star Wars montras nur til la retroveno di le Jedi ma en altra noveli on povas vidar la historio di le Jedi pos la milito. Luke Skywalker, lasta de Le Jedi, havis la granda tasko ri-facar Le Jedi Ordeno ed entrenar tote nova generaciono di Kavalieri Jedi. Ol ne esis facila laboro. Pro ke la Imperiestro volis komplete destruktar la ordeno, preske omna informajo pri Le Jedi destruktesis. Nur kelka historii pri Le Jedi permanis, ed oli esis propagando por montrar Le Jedi desfavoroze. Preske omna materio pri instruktar Jedi anke esis eliminata, ecepte kelka dokumenti pri la metodo di turnar Jedi a la Tenebroza Latero di la Forco.
Pro lua manko pri la savo di la anciena metodo di la Ordeno di le Jedi, la nova generaciono di Jedi esis tre ne-ortodoxa. Lu establisis akademio por instruktar la voyo di le Jedi ad altri. La akademio establisesis en la anciena templi en Yavin 4, quan la Rebeli uzabis kom bazo til pos la Batalio di Yavin. Ica nova akademio esis tre diferanta kam la "un studento, un maestro" sistemo uzata da la anciena ordeno. La nova ordeno diferis de la anciena en quale Luke permisis lua studenti havar personala posedajo, e ne havas regulo interdiktar havar atachajo emocala ad amiki e sua familio, qui esis interdiktata da la anciena ordeno. Aceptita studenti anke esis multe plu evoza kam le antea. La majoritato di ti ja divenabis adulti ante komencar la entreno.
Eventis plusa problemi por la yuna Akademio, exemple Yavin 4 - kande Luke entrenis la nova generaciono di Jedi lu ne savis ke fantomo di Sith Sinioro habitis sub la templo, e kelka de la ne-savinta Jedi preske falis aden la tento di la Tenebroza Latero. Tamen, Luke deskovris la spirito, vinkis kontre ol, e fine studento nomesata Kyp Durron, libereskis de la tento, pos povar divenar un de la nova Jedi Maestri.
Eventuale Luke facis la akademio aden centro kapabla provizar bazala entreno por potenciaLe Jedi. Lore lu komencis parigar Jedi qui finabis ta entreno kun Jedi kun plu multa experienco, tre simila a la maestro/aprentiso sistemo uzata en la anciena ordeno.
La nova Ordeno di le Jedi
La Nova Ordeno di le Jedi kreskis tarde ma ferme. ULe Jedi de la unesma klaso quin Luke instruktis - p.e. Kyp Durron - divenis Jedi Maestri. La ordeno divenis tante granda ke Luke konsideris ri-instalar la Jedi Koncilio. Tamen, lore exter-galaxiala Forco-mortata speco di alieni, la Yuuzhan Vong, invadis la galaxio. La milito duris 5 yari e la rezulto esis severa. Cirkume 365 trilion mortabis dum la invado (tamen, pro ke normala galaxio havas cirkume 400 bilion steli, 365 trilion ne esas tante multa). Multa Jedi anke falis dum ta milito, ma la ordeno transvivis e duris kreskar. Un de la mortinti en ta milito esis Anakin Solo, la maxim yuna filiulo di Han Solo e Leia Organa Solo, e la nevo di Luke Skywalker. Ante lua morto multi pensabis ke Anakin divenos un de la maxim granda Jedi di la nova generaciono, e ke lu eventuale remplasos Luke. Depos la morto di Anakin, esas pensata ke la filiulo di Luke, Ben Skywalker, havas la maxim multa Forco-potenco de irga vivanta ento.
Pos la milito kun la Yuuzhan Vong, Luke kompreneskis ke la ordeno devis adaptar su pluse por transvivar. Segun lua experienci, la Forco ne esas dividata tante rigide aden lumoza e tenebroza lateri. Forca emoci ipsa, inkluzante iraco, ne esas mala - vicee, la intenco di la Forco-uzanti esas lo maxim importanta. Luke kredeskis ke preske omnu, sen egardo a onua historio o nasko, havis ula habileso por tushar ed uzar la Forco. Lu pensis anke ke singla Jedi (ed altra Forco-uzanti) mustos deskovrar la sua propra voyo: ke ulu mustas vivar la vivo kontemplata, ma ke altri emocos plue pri la vivo en galaxiala aferi e politiki, simile a le Jedi de l'Anciena Republiko. Pro ke le Jedi ne havis unika sola skopo, Luke kredis ke La Ordeno Jedi devas esar sorgeme aparta de loyaleso a la Galaxiala Alianco o irga sucedanta guvernerio.
Extera ligili
(omno en la Angla)
László Moholy-Nagy
thumb|250px|left|"Portreto pri Ágota Fischhof", 1918 László Moholy-Nagy (n. ye la 20ma di julio 1895 til la 24ma di novembro 1946) esis Hungara piktisto. Il ank esis profesoro che skolo Bauhaus.
Atributo
Atributo esas la propra, distingeso, de la toto.
Montoacensado
thumb|250px|Montoacensisti che la montopinto DeHaven, [[Kanada.]] thumb|left|250px|Montoacensisti proxim kulminopunto. Montoacensado esas sporto od ensemblo di agadi qui havas kom skopo klimar ula monto. Diferanta de altra sporti, ol ne havas normi skribita pri quale praktikar ol. Ol praktikesas da homi de la prehistorio, exemple videbla en la restaji di Ötzi, mumio trovita che Alpi.
Komence, homi klimis monti pro motivi religiala (kelka dei asociesis kun alta monti), ekonomiala (serchar ekonomiala resursi) o politikala (okupar tereni de altra populi). Dum racion-epoko e dum romantikismal-epoko, la sentimenti pri alta monti modifikesis. En 1757, Suisa ciencisto Horace-Bénédict de Saussure probis, sensucese, klimar Monto Blanka, la maxim alta monto del Alpi. Do, ilu decidis ofrar premio por ulu qua sucese klimus lua somito. En 1786, Savoyani Jacques Balmat e Michel-Gabriel Paccard ganis ca premio.
Dum la komenco dil 19ma yarcento, altra montopinti sucese klimesis. Gradope, l'ideo pri klimar alta monti exter Europa developesis. En 1897, monto Saint Elias, an la frontiero inter Alaska ed Yukon, Kanada, sucese klimesis dal princo Luigi Amedeo, duko de Abruzzo. En 1889, Kilimanjaro, alta de 5,895 metri, sucese klimesis dal Austriano Ludwig Purtscheller e dal Germana geografo Hans Heinrich Josef Meyer.
Pierre de Fermat
Pierre de Fermat (n. ye la 17ma di agosto 1601 til la 12ma di januaro 1665) esis Franca yuristo en la parlamento di Toulouse ed anke matemakisto, note pri moderna kalkulo.
Derivata serio
En la komunikilaro derivata serio (o derivita serio, o kurte derivajo dum parolo/skribo pri ta derivata serio) esas naracanta verko derivata de un o plura ja existanta verki, exemple televiziono-serio o filmo qua existas ek ja existanta serio o filmo. Anke desegnita rakonto derivita de altra desegnita rakonto esas derivajo. Che komputorala ludi ed en jenro-literaturo la sama principo existas.
Karakterizanta por derivata serio esas ke ol duras partal aspekto dil originala verko. Tale, multa derivata serii havas protagonisto qua pleis extra- o mikra rolo en l’originala verko. Anke povas esar tempo-shovo, temo-shovo o loko-shovo en la derivata serio. Derivata serio povas kronologe esar kontinuigo di antea verko, ma to ne esas necesa. Derivata serio esas dicernebla de elabori, che qui min o plu la sama rakonto esas naracata kam en l’originala, quale rifaco e filmigi di libri o desegnita rakonti.
Cerumeno
Cerumeno esas materio grasatra, flavatra, qua, sekrecite de la folikuli aden la tubeto dil orelo extera, lubrifikas la membrano di olca, ed ibe su amasigas ofte, hardeskante.
Vizajo
thumb|200px|Homala kapo sen parto de la [[pelo, por montrar la muskuli de la vizajo.]]
Vizajo esas l'avan parto di homala kapo, ube jacas fronto, brovo, okuli, nazo, vango, boko, labii, denti, pelo e mentono. Vizajo uzesas per faciala expresi, aspekto ed identeso inter altra homi.
Sharm el-Sheik
thumb|280px|left|Plajo en Sharm el-Sheik. Sharm el-Sheik esas urbo sude en la peninsulo Sinai, Egiptia, jacanta an l'enireyo dil gulfo di Aqaba. Ol esas importanta turismala urbo, e kelkafoye uzesis por internaciona konferi pri paco.
Bayasgalangiyn Garidmagnai
Bayasgalangiyn Garidmagnai (n. ye la 17ma di septembro 1985) esas Mongoliana futbalisto (helpanto).
Esquadala
De 2003 por Mongolia il ludis en 35 konkursi ganante 2 goli.
Ralph Bunche
Ralph Johnson Bunche (n. ye la 7ma di agosto 1904 til la 9ma di decembro 1971) esis Usana diplomacisto. Ilu ganis la Nobel-premio pri paco en 1950 pro lua mediaco en Israel.
Arsène Vermenouze
Arsène Vermenouze (n. ye la 26ma di septembro 1850 til la 8ma di januaro 1910) esis Arverniana poeto, qua rezidis dum parto de sua infanteso e de sua adoleco-tempo en Hispania. Vermenouze skribis sub pseudonimi Bermenouzo, Jantou, ed anke Vermenouzo.
El esis l'unesma Arverniana poeto de la 19ma yarcento. L'unesma pos François de Murat, dum la 18ma yarcento. Ilu skribis poemo "Ò touto l'Oubergno" (ad omna Arvernia) ed altra poeti aparis.
Lua poemi esas en du libri "Flour de brousso" e "Jous la cluchado" (floro d'eriko) e (sub la palio-tekto)
Gardio
Gardio (R. rutilus) esas fisho de la familio Cyprinidae, qua habitas aqui nesala di fluvii, riveri e lagi de Europa ed westal Azia. Ordinare ol esas mikra, mezuranta mezavalore 35 centimetri e pezanta cirkume 1 kg, rare superanta 45 centimetri ed admaxime 1,8 kg. Lua karno esas multe prizata kom nutrivo.
Ordinare gardii vivas en grupi, e nutras su di mikra moluski, di insekto-larvi, musko, vermi anelidi, algi ed insekti.
Visigota Rejio
La Visigota Rejio esis politikala ento stabilisita dal Visigoti pos lua kolonigo di parto di aktuala Francia ed Iberia, dum epoko di Germana invadi, qua dum granda parto di Alta Mezepoko, okupante teritorii di Gallia, Gallaecia e Hispania, en lua plura etapi.
Cleveland Heights, Ohio
thumb|left|320px|Parko Forest Hill, en Cleveland Heights. Cleveland Heights esas urbo en la komtio Cuyahoga, stato Ohio, en Usa. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis 45,312 habitanti, kontre 46,121 habitanti en 2010, e 49,958 habitanti en 2000. Lua tota surfaco esas 20,94 km², equivalanta a 8,08 mi², di qui 20,89 km² (8,06 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 49,958 homi, 20,913 hemanari, e 12,171 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 2,378.4/km² (6,160.2 mi²). Esis 21,798 domi kun mezvalora denseso di 1037.8/km² (2687.9/mi²). Segun raso, esis 52.50% Blanki, 41.78% Negri od Afrik-Usani, 0.16% indijeni Amerikana, 2.56% Aziani, 0.01% Pacifik-insulani, 0.68% de altra rasi, e 2.31% de du o plura rasi, e 1.58% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 20,913 hemanari, di qui 26.8% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 41.2% esis mariajita e habitis kune; en 14.1% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 41.8% esis ne-familii. En 32.6% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 8.5% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.38 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.09 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 23.9% evante min kam 18 yari, 9.2% de 18 til 24 yari, 31.6% de 25 til 44 yari, 23.6% de 45 til 64 yari, e 11.7% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 35 yari. Por singla 100 mulieri esis 87.5 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 83.4 viri.
Friulana linguo
Friulana linguo (Friulane: furlan o marilenghe) esas Indo-Europana linguo qua apartenas al Latinida lingui e, kun la Ladina linguo e la Romancha linguo, formacas la Reto-Latinida linguaro.
De 10ma til 13ma yarcenti Germana esis la linguo di nobeli de la regiono e ta linguo lasis multa influi en lua vortaro. Orientala Friulana havis kontakto kun Germaniana linguo til l'unesma mondomilito. De 15ma yarcento uzesis en literaturo. Italiana stato agnoskis ol kom nedependanta linguo en 1999.
Nune 720,000 personi parolas ol, nome en l'Italiana regiono Friuli-Venezia Giulia. On povas rimarkar migranta komunitato en Rumania, qua ekmigris de Italia la 19ma yarcento.
Ica linguo esas la maxim fora dil Reto-Latinida linguaro, til la punto ke kelka linguisti ne aceptas ol kam parto di ta grupo ed unigas ol kun dialekti di Italiana Veneto.
Kemio
right|thumb|320px|Kemiala laboratorio di Köln Universitato, en Germania. Kemio esas la cienco qua studias la kompozanti di materio (molekuli, kambiadi o komunigi dil elektroni di atomi, elektro-statikala forteso, ed altri). Ol explikas la maniero ye qua ca kompozanti asemblesas e reaktas una ad altra. Kemio esas la studio dil transformi dil materio, kontre ke fiziko esas la studio dil standi dil materio.
L'energio-quanteso laboras en la kemiala fenomeni facas ke sola la periferial elektroni es koncernata. Transe, on entras en la fiziko di plasmi, mem en la nuklara fiziko kon l'implikajo di atoma kerno.
La ciencisto qua studias kemio esas nomizita kemiisto. Kemiisti povas verkar en multi subdivizioni di kemio: fiziko-kemio, bio-kemio, organika-kemio, inorganika-kemio, ec.
Antoine Lavoisier, qua vivis dum la 18ma yarcento, judikesas kom patro di la moderna kemio.
Sprent Dabwido
Sprent Arumogo Dabwido, sportisto e politikisto n. ye la 16ma di septembro 1972 til la 11ma di junio 2013 esis prezidanto di Nauru de 2011 til 2013.
Buster Keaton
Buster Keaton (naskis Joseph Francis Keaton) esis notora Usana cinem-aktoro e filmifisto. Ilu ganis honorala Oscar-premio en 1960 pro lua multa verki en senparola filmi, sive kom aktoro, sive pose kom filmifisto.
Mumio
thumb|right|260px|Mumio. thumb|right|260px|[[Egiptiana mumio en Britaniana Muzeo.]]
Mumio esas kadavro embalmita ed envelopita per bendeti, quan onu renkontras en la sepulturi de Antiqua Egiptia.
Mumio-pulvero
La mumio-pulvero esis magiala medikamento. Originale ol elaboresis ek la bandaji de la mumii. La bandajo kontenas rezino e bitumo (mumia). Dum pasinta tempi l’ aferi esis mixita, ed on komencis grindar mem la mumii ipsa por la medikamenti.
On uzis vaste la pulvero precipue de la 13ma yarcento til 17ma yarcento. Dum la 18ma yarcento la mumio-pulvero esis reala medikamento di respektita apoteko. On uzis la pulvero kom pansajo pro l’ ostala rupturo e la sango-likanta nazo, ma on uzis ol ank interne. En Venezia dum la 16ma yarcento l'valoroza mumii esis tre profitanta varo, ed anke falsiganti richeskis.
Smolyan
Smolyan esas la chef-urbo di la provinco Smolyan en Bulgaria. Segun statistiki de 2022, ol havis 28,268 habitanti. Lua tota surfaco esas 134,59 km².
Fluvio Columbia
eta|360x360px|Fluvio Columbia del aero La Fluvio Columbia esas la maxim granda fluvio en la regiono Pacifiko-Nordwesto di Nord-Amerika.
La fluvio komencas en la Rokoza Monti di British Columbia, Kanada. Ol fluas adnordweste e lore adsude aden la Usana stato Washington, lore turnas adweste por formacar granda parto del frontiero inter Washington e la stato Oregon, ante ekfluar aden la Pacifika Oceano. La fluvio esas 2000 km longa, ed olua maxim granda enfluanta rivero esas la Rivero Snake (Serpento). Lua dreno-baseno esas cirkume tam granda kam Francia ed extensesas aden sep Usana stati ed un Kanadana provinco. La quaresma maxim granda rivero en Usa segun volumino, la Columbia havas la maxim granda fluo ek irga Nord-Amerikana fluvii qui eniras la Pacifiko.
Columbia e lua enfluanta riveri esas centrala en la regionala kulturo ed ekonomio dum mili de yari. Li uzesis por transporto de anciena tempi, ligante la multa kulturala grupi. La fluvio-sistemo gastigas multa speci de anadroma fishi, qui migras inter sensala habiteyi e la saloza aquo dil Pacifika Oceano. Ta fishi - aparte la salmono-speci - furnisis la kerno-nutrivo ad indijena populi.