cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kuala Lumpur
thumb|320px|left|Komercala quartero Butik Bintang. Kuala Lumpur esas federala teritorio, chef-urbo, e la maxim populoza urbo di Malaizia. Havanta 1,790,000 habitanti en 2017 (7.2 milion en lua metropolala regiono) ol esas importanta komercala urbo.
Ol esas un ek la urbi de Azia qua kreskas maxim rapide, sive ekonomiale, sive en quanto di habitanti. Ol rangizesas kom la 31ma maxim sekura urbo del mondo por rezidar, inter 60 urbi en la mondo. L'urbo developesis multe dum recenta yari, e granda cieloskraperi konstruktesis, exemple la Turmi Petronas, qui esas simbolo di Malaiziana developo. Ol anke havas vasta e moderna sistemo di publika transporto, e gastigas importanta universitati, exemple l'Universitato di Malaya, l'Universitato Tunku Abdul Rahman, e l'Internaciona Universitato Mohamedana Malaizia (Universiti Islam Antarabangsa Malaysia).
Historio
thumb|320px|left|[[Moskeo Jamek e moderna edifici proxim la punto ube l'unesma koloniigisti Chiniana desembarkis.]] Dum la yari 1850a, rejulo Abdullah bin Raja Jaafar engajis Chiniana laboristi por verkar en mineyi di stano. Chiniani desembarkis an la rivo dil rivero Sungay Gombak, ube ol debushas an la fluvio Klang, e cirkume 1857, kreis vilajo qua nomesis "Kuala Lumpur", signifikanta 'estuari-fango' en Malaya linguo. Balde l'urbo atraktis komercisti qui establisis su ibe por vendar vari a la ministi. L'urbo esis la maxim distanta punto de la fluvio Sungay Gombak atingebla per batelo. De ibe, nur esis posibla irar per serio di streta treki.
En 1880 Kuala Lumpur divenis chef-urbo dil stato Selangor. En 1881, incendio e pose inundado destruktis l'urbo, konstruktita kun ligno. Frank Swettenham, lore Britaniana reprezentanto en Selangor, imperis la rikonstruktado kun briki e teguli. En 1896 Kuala Lumpur divenis chef-urbo di la Federita Stati di Malaizia.
thumb|left|320px|Kuala Lumpur cirkume 1900. L'areo dil urbo expansis dum la 20ma yarcento. En 1895 ol okupis nur 0,65 km², ma augmentesis til 20 km² en 1903, til 93 km² en 1948, e til 243 km² en 1974, kande ol divenis federala teritorio. L'urbo okupesis dal Japoniani dum la duesma mondomilito de la 11ma di januaro 1942 til la 15ma di agosto 1945, kande lasta Japoniana trupi kapitulacis.
L'unesma municipal elekto eventis en 1952. Kande Malaizia nedependanteskis en 1957, Kuala Lumpur divenis chef-urbo di la lando. Ye la 1ma di februaro 1972 ol divenis urbo, e federala teritorio ye la 1ma di februaro 1974.
Feld-profundeso
thumb|200px|Makrofotografuro* kun poka feld-profundeso. Feld-profundeso esas la spacala zono ube devas trovesar la fotografajo, por ke on povez obtenar imajo quan l'okulo (od altra sistemo) aceptas kom klara.
Kuala Lumpur
Historio
Dum la historio di la urbo eventis multa sedicii, exemple en 1897 e 1912, ca lasta dum la Nov-yaro Chinana. Tamen, la maxim violentoza tumultego eventis ye la 13ma di mayo 1969, inter membri de la komunitati Malaya e Chiniana. Malayi esis deskontenta pri lia socio-politikala stando, e la konflikti produktis 196 morti, segun oficala statistiko.
Feld-profundeso
Esas forte konsilinda konsultar anke la sequanta artikli: qui formacas koheranta ensemblo ed esas necesa por la kontenajo di la lasta artiklo.
Martensdale, Iowa
Martensdale esas urbo en la komtio Warren, Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 467 habitanti.
Feld-profundeso
Feld-profundeso e mediala lumozeso
Por obtenar granda feld-profundeso, oportas klozar la diafragmo dil fotografilo. Tamen, kande on klozas la diafragmo, on augmentas la difrakto, quo povas afektar la klareso e diminutar l'intenseso di la lumo qua atingas la fotografal filmo o la kamer-sensori, e konseque on mustas augmentar la expozo-tempo od uzar plu impresebla filmo, quo augmentas la grano e la fundo-bruiso an la sensori.
Kuala Lumpur
Historio
Ye la 14ma di mayo 1990 Kuala Lumpur celebris la 100ma aniversario di lua lokala konsilistaro. Ye la 1ma di februaro 2001, Putrajaya deklaresis federala teritorio, e sideyo di la federala guvernerio di Malaizia. La sideyo dil legifala povo di la lando restis en Kuala Lumpur, tamen la sideyo dil exekutiva povo e dil judiciala povo transferesis a Putrajaya.
Martensdale, Iowa
Geografio
right|Loko di Martensdale, Iowa Martensdale jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 1.0 km², equivalanta a 0.4 mi², di qui 1.0 km² (0.4 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 467 homi, 174 hemanari, e 129 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 474.5/km² (1,236.3/mi²). Esis 181 domi kun mezvalora denseso di 183.9/km² (479.2/mi²). Segun raso, esis 98.50% Blanki, 0.00% Negri od Afrik-Usani, 0.43% indijeni Amerikana, 0.00% Aziani, 0.21% Pacifik-insulani, 0.21% de altra rasi, e 0.64% de du o plura rasi, e 1.71% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 174 hemanari, di qui 38.5% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 60.3% esis mariajita e habitis kune; en 8.0% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 25.3% esis ne-familii. En 23.0% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 8.0% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.68 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.15 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 29.3% evante min kam 18 yari, 6.6% de 18 til 24 yari, 31.7% de 25 til 44 yari, 18.8% de 45 til 64 yari, e 13.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 36 yari. Por singla 100 mulieri esis 89.8 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 96.4 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $41,250, e la mezvalora revenuo per familio esis $50,833. La mezvalora revenuo por la viri esis $40,441 kontre $23,438 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $16,638. Vivis sub la povreso-lineo 4.5% de la habitantaro e 4.0% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 4.2% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 6.6% vivis sub la povreso-lineo.
Feld-profundeso
Feld-profundeso e mediala lumozeso
Por obtenar mikra feld-profundeso, exemple por bone distingar la fotografajo del fundo, oportas apertar la diafragmo. Tale on obtenas abundanta lumo e kurta expozo-tempo. Kontraste, per pasabla objektalo on forsan ne satisfacos la kondicioni di Gauss ed obtenos alterita imajo.
Szadkowice-Ogrodzim
Szadkowice-Ogrodzim esas vilajo en provinco Łódź, distrikto Zduńska Wola, komono Szadek, Polonia. Ol distas cirkume 35 kilometri sud-weste de Łódź e 150 kilometri sud-weste de Warszawa.
Kuala Lumpur
Geografio
thumb|320px|Edifico Merdeka 118. thumb|320px|left|Noktal imajo pri la parko KLCC. La reliefo di Kuala Lumpur distingesas per la vasta valo Klang, inter la montaro Titiwangsa este, min granda monti norde ed adsude, e la stretajo di Malaka weste. Lua mezavalora altitudo esas 81,95 metri super la marala nivelo.
La klimato dil urbo esas tropikala pluvoza (Af segun la klimatala klasifikuro da Köppen), e la vicina monti protektas ol de forta venti. La mezavalora temperaturo en decembro esas 27,6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en mayo (la maxim varma monato) esas 28,8°C.
La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 2.628 mm. La maxim pluvoza monato esas novembro, kun mezavalore 321 mm. Inundadi esas frequa, nome dum la monati di la musono.
Transporto
thumb|320px|Aeroportuo internaciona di Kuala Lumpur. thumb|left|320px|Choseo Ampang (Jalan Ampang). L'unesma aeroportuo di Kuala Lumpur, Simpang, inauguresis en 1952, ed esis la precipua aeroportuo di la lando til 1965. Ca yaro, l'internaciona aeroportuo Subang divenis la precipua aeroportuo di la lando til 1998, kande la nova aeroportuo internaciona di Kuala Lumpur (KLIA) inauguresis en la distrikto Sepang. L'olima aeroportuo di Simpang divenis bazo por Malaiziana aer-armeo. L'aeroportuo internaciona di Kuala Lumpur recevis preske 60 milion veheri en 2018.
Multa chosei ligas Kuala Lumpur a diversa vicina urbi, e de ibe ad altra loki di Malaya peninsulo. Un ek la maxim anciena esas choseo Ampang (Malaye: Jalan Ampang, Angle: Ampang Road), konstruktita dum la yari 1880a. En kelka loki dil urbo ol esas autochoseo, kontre ke en altra loki semblas urbala avenuo, kun semafori.
Kelka turistal atraktivi
Un ek la loki maxim vizitata esas l'88-etaja turmi Petronas. De la ponto qua unionas la du turmi, an la 41ma e 42ma etaji, esas posibla havar panoramal imajo pri la urbo.
La strado Jalan Alor esas famoza pro sua restorerii, en qui viziteri povas konocar autentika dishi Malaiziana.
La placo Merdeka esas la historiala placo ube la nedependo di la lando proklamesis, en 1957. Ol cirkondesas da ikonatra konstrukturi, exemple l'edifico Sultano Abdul Samad, e la Turmo dil Horlojo.
Elektromagnetismo
Elektromagnetismo esas un ek la quar fundamentala interagi di naturo, alonge kun forta interago, febla interago e gravitado. Esas la forco quan igas l'interago inter partikuli elektrale (elektrizata). La regioni en quo ica eventas nomesar elektromagnetala feldi.
Parviz Parastui
Parviz Parastui (n. 24 di junio 1955) esas Iranana cinem-aktoro e kantisto.
Viktor Borisovich Hristenko
Viktor Borisovich Hristenko (n. 28 di agosto 1957) ekonomikisto e politikistulo, esis provizora chefministro di Rusia, de februaro til marto til 2004.
26ma di marto
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.
Robin Gibb
thumb|250px|left|Robin Gibb en Nederlandana televiziono-programo TopPop, 1973. Robin Hugh Gibb (22ma di decembro 1949 til la 20ma di mayo 2012) esis Britaniana kantisto, kompozisto e muzikisto, membro di la trio Bee Gees.
26ma di marto
La 26ma di marto esas la 85ma dio di la yaro (86ma en bisextila yari) segun Gregoriala kalendario. Restas 280 dii til la fino di la yaro.
Robin Gibb
Naskinta ye la 22ma di decembro 1949 en Douglas, Insulo Man, en 1955 ilua familio diplasis a Manchester, Anglia, ube ilu formacis kun lua fratuli Maurice e Barry la bando The Rattlesnakes. En 1958, li diplasis a Queensland, Australia, e chanjis la nomo dil bando a Bee Gees. La suceso dil grupo en Britania komencis dum fino dil yari 1960ma, per la kansono "New York Mining Disaster 1941". En 1967, la kansono "Massachusetts" atingis la unesma rango en l'Unionita Rejio.
La grupo populareskis dum la yari 1970ma, kande la kansoni "Stayin' Alive", "How Deep is Your Love", "Night Fever", "More Than a Woman" ed "If I Can't Have You" divenis parto dil albumo e dil cinematografuro Saturday Night Fever.
Lago Zaviesna
Zaviesna esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Haradok.
Lo situesis en baseno di rivero Lovat (baseno di Neva), cirkum 3 km este de vilajo Marchanki, 43 kilometri nord-este de urbo Haradok, e cirkum 2 km de frontiero Bielorusia – Rusia.
Tra la lago trafluas rivero Lovat.
Moktar Ould Daddah
Moktar Ould Daddah, militisto e politikisto n. ye la 25ma di decembro 1924 til la 14ma di oktobro 2003, esis l'unesma prezidanto di Mauritania, e guvernis de 1960 til 1978.
Monogramo
Monogramo esas kombinuro ek plura literi, unionita tale ke un streko, un slingo, uzesas por du o tri literi diferanta.
Kazo
Kazo esas :
Paul Karrer
Paul Karrer (1889 til 1971) esis Suisiana biokemiisto naskinta en Rusa imperio qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1937, pro lua studii pri vitamini.
Treasure Island, Florida
Treasure Island esas urbo en la komtio Pinellas, Florida, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 7,450 habitanti.
Geografio
Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 13.8 km², equivalanta a 5.3 mi², di qui 4.1 km² (1.6 mi²) esas lando e 9.7 km² (3.7 mi², o 70.11% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
left Segun la demografiala kontado di 2000, esis 7,450 homi, 4,128 hemanari, e 2,059 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 1,809.1/km² (4,679.0/mi²). Esis 5,694 domi kun mezvalora denseso di 1,382.7/km² (3,576.2/mi²). Segun raso, esis 97.69% Blanki, 0.28% Negri od Afrik-Usani, 0.28% indijeni Amerikana, 0.59% Aziani, 0.03% Pacifik-insulani, 0.43% de altra rasi, e 0.70% de du o plura rasi, e 2.23% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 4,128 hemanari, di qui 10.0% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 43.8% esis mariajita e habitis kune; en 4.2% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 50.1% esis ne-familii. En 41.5% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 14.3% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 1.80 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.38 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 9.2% sub l'evo di 18, 2.7% de 18 til 24 yari, 23.4% de 25 til 44 yari, 38.5% de 45 til 64 yari, e 26.3% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 52 yari. Por singla 100 mulieri esis 95.8 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 95.0 viri.
Waterville, Minnesota
Waterville esas urbo en la komtio Le Sueur, Minnesota, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 1,833 habitanti.
380
La yaro 380 (CCCLXXX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 380ma yaro dil unesma yarmilo, la 80ma yaro di la 4ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 380a. La nomo 380 uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande Anno Domini divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.
Polala koordinati
thumb|right|280px|cirklo taliita en anguli mezurita en gradi
Waterville, Minnesota
Geografio
right|Loko di Waterville, Minnesota Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 6.0 km², equivalanta a 2.3 mi², di qui 4.4 km² (1.7 mi²) esas lando e 1.6 km² (0.6 mi², o 26.84% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 1,833 homi, 756 hemanari, e 501 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 421.3/km² (1,088.8/mi²). Esis 864 domi kun mezvalora denseso di 198.6/km² (513.2/mi²). Segun raso, esis 97.60% Blanki, 0.11% Negri od Afrik-Usani, 0.87% indijeni Amerikana, 0.27% Aziani, 0.05% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 1.09% de du o plura rasi, e 0.33% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 756 hemanari, di qui 28.4% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 52.4% esis mariajita e habitis kune; en 9.3% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 33.7% esis ne-familii. En 28.8% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.8% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.32 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.83 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 22.3% evante min kam 18 yari, 7.0% de 18 til 24 yari, 25.6% de 25 til 44 yari, 24.4% de 45 til 64 yari, e 20.7% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 42 yari. Por singla 100 mulieri esis 93.2 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse, esis 88.7 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $35,950, e la mezvalora revenuo per familio esis $45,536. La mezvalora revenuo por la viri esis $32,361 kontre $24,327 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $17,958. Vivis sub la povreso-lineo 10.6% de la habitantaro e 6.6% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 9.8% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 11.4% vivis sub la povreso-lineo.
Polala koordinati
Polala koordinati esas en matematiko, koordinati-sistemo en du dimensioni, en qua omna punti di plano esas totale determinata per angulo e disto. Ta sistemo esas note utila en la situi ube la relato inter du punti esas plu facila expresar en termi di angulo e disto, exemple en la pendulo. Cakaze, la sistemo di karteziana koordinati, plu familiara, implikus uzar trigonometriala relati per definar tala relato.
St. Matthews, Kentucky
Geografio
St. Matthews jacas a.
Polala koordinati
Kom koncernesas bidimensionala sistemo, omna punto esas determinita per la polala koordinati, qua esas la radiala koordinato e l'angula koordinato. La radiala koordinato (ofte notita r o ρ, e nomizita radiuso) expresas la disto di vidpunto a centrala punto nominita polo (equivalo a l'origino di karteziana koordinati). L'angula koordinato (anke nominita polala angulo o azimuto, ed ofte notita t o θ) expresas la mezuro, en la trigonometriala senco, dil angulo inter la punto e la mi-rekto di angulo 0°, nominita polala axo (equivalo a l’axo di abcisi en karteziana koordinati).
St. Matthews, Kentucky
Geografio
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 10.4 km², equivalanta a 4.0 mi², di qui 10.4 km² (4.0 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 15,852 homi, 7,978 hemanari, e 3,661 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 1,518.7/km² (3,938.3/mi²). Esis 8,537 domi kun mezvalora denseso di 817.9/km² (2,121.0/mi²). Segun raso, esis 90.32% Blanki, 4.95% Negri od Afrik-Usani, 0.15% indijeni Amerikana, 2.62% Aziani, 0.01% Pacifik-insulani, 0.59% de altra rasi, e 1.36% de du o plura rasi, e 1.69% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 7,978 hemanari, di qui 19.0% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 34.9% esis mariajita e habitis kune; en 8.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 54.1% esis ne-familii. En 45.2% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 14.1% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 1.94 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.76 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 17.0% evante min kam 18 yari, 10.2% de 18 til 24 yari, 35.6% de 25 til 44 yari, 20.1% de 45 til 64 yari, e 17.1% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 37 yari. Por singla 100 mulieri esis 86.6 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 83.6 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $42,219, e la mezvalora revenuo per familio esis $56,473. La mezvalora revenuo por la viri esis $37,306 kontre $31,163 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $28,601. Vivis sub la povreso-lineo6.7% de la habitantaro e 4.9% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 7.8% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 5.4% vivis sub la povreso-lineo.
Alma, Kansas
Alma esas urbeto en la komtio Wabaunsee, Kansas, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 797 habitanti.
Geografio
right|Loko di Alma, Kansas Alma jacas a.
Demografio
Esis 315 hemanari, di qui 28.6% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 54.6% esis mariajita e habitis kune; en 8.3% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 33.7% esis ne-familii. En 31.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 17.5% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.37 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.94 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 24.3% evante min kam 18 yari, 6.6% de 18 til 24 yari, 23.5% de 25 til 44 yari, 22.1% de 45 til 64 yari, e 23.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 42 yari. Por singla 100 mulieri esis 90.7 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 90.2 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en l'urbeto esis $38,333, e la mezvalora revenuo per familio esis $46,339. La mezvalora revenuo por la viri esis $31,750 kontre $21,094 por la mulieri. La revenuo per capita por l'urbeto esis $16,245. Vivis sub la povreso-lineo 4.8% de la habitantaro e 4.7% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 3.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 8.2% vivis sub la povreso-lineo.
Chantal Sauvant
Chantal Sauvant (n. ye la 8ma di mayo 2002) esas Germaniana tenisistino.
Louis Couturat
Louis Couturat (1868 til 1914) esis Franca filozofo, matematikisto ed Idisto.
Chantal Sauvant
Segun datumi di WTA por 6ma di marto 2023 Chantal Sauvant es 523ma tenisistino dil mondo.
Louis Couturat
Biografio
La tota duro di lua lernado esis markizata da kontinua sucesi. Il obtenis en la gimnazio 34 premii, e per originaleso samtempe prekoca e rara, qua charmis lua omna docisti, il aparis egale dotita por la konoco dil antiqua literaturo e la rezoni di la cienci teoriala ed aplikata. Nia gimnazio (dicas Sro Louis Benaerts, lua amiko, qua skribis ico France) trovis en lu, por la lukti dil generala konkurso, la maxim remarkinda de la championi. En 1885, dum qua il esis filozofio-lernanto, esis por ilu vera triumfo: premio honorala di filozofio, 1-ma premio di fiziko e kemio, 1-ma premio di natur-historio, 1-ma acesito di matematiko.
En ta epoko, lua futura kariero ja semblas revelar su: en ta adolecantul-intelekto tante lumoza per exakteso e precizeso, la preferal amo por filozofio unionos su a remarkinda apteso por la cienci. Grekia precipue atraktis lu; il havis dum sua tota vivo vera devoco por l’artisti e la poeti di antiqua Hellas, e nulu plu kam il esis fervoroza adepto dil kulto al beleso: il pasis facile de la lekto dil “Méditations da Descartes” al poemi da Homeros.
Kazino
thumb|Kazino Kazino esas loko di interrenkontro por lud-riskar. Ordinare, kazini konstruktesas proxim o kombinita kun hoteli, restorerii, komercala centri, turistala krozonavi, od altra turistal atraktivi. Kelka kazini anke gastigas muzikala spektakli, komediala spektakli od altra amuziva agadi. En kelka loki, kazini esas un ek la maxim importanta ekonomial agadi e/o turistal atraktivi di kelka urbi, exemple Makau (Chinia) e Las Vegas (Usa).
Louis Couturat
Biografio
La gimnazio exhaustabis por ilu sua omna rekompensi: en 1886 il esis laureato, dil Asociuro dil exdicipuli. La desfacila konkurso por l’École Normale, quan il afrontis en 1887, donis ad ilu la duesma plaso, quik del unesma probo. Il pasis en la skolo tri fekunda yari ed esis sempre notizita remarkinde da sua docisti, unanima por laudar la precizeso di lua intelekto penetranta e la lucideso di lua parolo, helpanto sempre exakta di penso forta ed originala.
Kazino
Maxim-multa-kaze, la minima evo por lud-riskar en kazini esas 18 o mem 21 yari. Multa diferanta tipi di ludi povas uzesar por lud-riskar, exemple kelka kartoludi, ludokubi, ruleti, baccarat e video-pokero.
Louis Couturat
Biografio
Dum 1890 il preparis su a l’Agregeso. Il desfatigis su sequante lecioni di diciono e desegnado. Lua desegnuri trovesas en la 5-ma tomo di “l’Histoire de l’art dans l’antiquité,” tomo konsakrita al Persa civilizeso. Il esis aceptita kom unesma en l’Agregeso filozofiala, kun la gratuli dil jurio. Lore il volis perfektigar sua edukeso matematikala.
Il pasis en 1891 quaresma yaro en la skolo e recevis la premio Garnier atribuita dal profesori di filozofio e dal direktero.
En 1892 ilu duris sua studii matematikala en la Fakultato di cienci. Il aceptesis por la licenco matematikala la 25ma di julio 1892, kom l'unesma di sua serio.
Nun il darfos acesar en tota sekureso la filozofio di la cienci. Il ne plus esas stranjero che la ciencistaro. Il darfas penetrar kun fiereso e fido en la studii quin il amas. La studiado dil matematiko sucedas por ilu la lektado atencoza di Lucretius e di Platon. Il studias Platon dialogope, facante por sua Latina tezo studio vere ciencala di la miti di Platon. Samtempe, il publikigas artiklo importanta pri la Plastika beleso. Il justifikas en olu l’estetiko dil Greka skultisti.
Lua intelektal agemeso esis tante astoniva, ke il trovis ankore tempo por kunlaborar en la nova Revue de métaphysique et de morale. Lua Franca tezo altraparte esas komencita: il volas konsakrar olu a la studio dil infinito matematikala. La unesma chapitri di ta granda verko koincidas kun ilua 25-ma yaro.
Il kelke repozas dum la somero di 1893 e pose rivenas a la laboro di sua du tezi ja tre avancinta. Ye la 12ma di mayo 1894, il nominesis profesoro en la fakultato di Toulouse. Il iris adibe kun granda plezuro, nam il amis la sudo, olua cielo ardoranta e lumoza, olua pasintajo tote penetrita dal anmo Greka. En la vakanco il finas sua Franca tezo e depozas lu. La studio dil verki da Platon lore entuziasmigas ilu sempre plu multe. Il konsakras su ad ol ardoroze por sua tezo Latina; il prenas ta verki kom temo di sua kurso che la Fakultato.
Samtempe il redaktis por Revue de métaphysique nova serio de artikli: La spaco e la tempo e Kritika esayo pri la hipotezo di l' atomi. Ma l’eminenta chefo qua diretis lore la Franca instruktado supera e fondabis olua regional universitati tro prizis en Couturat, dicas Sro Benaerts, la potenteso e l’originaleso di la spirito, por abandonar la penso vidor nia kamarado riprenar sua rolo di profesoro. Ica ne povis rezistar deziro di Sro Liard, e 27ma di oktobro, il recevis nomino a l’universitato di Caen ube il pasis du yari. Ilua kurso di 1897-98 konsakresis al filozofio di la cienci matematikala, a la relati inter la diversa cienci matematikala ed inter la fundamental idei pri nombro, ordino e grandeso. En 1898-99, il studiis la diversa sistemi di logiko algoritmala, e la relati inter matematiko e logiko. La idei diretanta di ta du kursi, tante originala per lia marveloza klareso, ritrovesas en plura artikli di Revue de métaphysique, publikigita cirkum la sama epoko.
Nova konjedo, dum oktobro 1899, posibligis ad ilu rivenar en Paris e komencar ibe nova serio de serchi. Dum l’antea studii il esabis duktata okupar su pri Leibniz. Pos kolacionir la texti koncernanta la logikal koncepti dil skriptisto di Monadologio, qui esis dispersita en diversa edituri fragmenta, il duktesis a la konvinkeso, ke la metafiziko di Leibniz jacas nur sur la principi di ilua logiko e dependas de olu komplete. Ma il volis la konfirmo di ta trovo per serchi en la needitita kompozuri da Leibniz, qui konservesas en la rejal biblioteko di Hannover. La serchi di Sro Couturat en ta biblioteko, dum 1900 e 1901, esis partikulare fruktoza e posibligis ad ilu produktar du libri maxim valoroza. Unesme granda verko, La logique de Leibniz qua, segun l’opiniono di filozofiisto eminenta, “posedas nekomparebla precizeso ed anke nekomparebla richeso dokumentala” (1901), e pose tomo de Inédits leibniziens 682-pagina, qua kontenas plu kam duacent nova peci, sur l'ensemblo di qui fondesis ilua teorio pri la logiko di Leibniz (1903).
En serio de artikli di la Revue de métaphysique (1904) il konocigis da la Franca publiko la Principes des mathématiques da Sro Bertrand Russel, verko publikigita en Cambridge. Il pluampligis li e pose publikigis li en tomo (1905). Quale il ipsa dicas en la introdukto, komence lua libro esis nur recenso dil verko da Sro Russel, ma pokope il enduktabis en sua expozo la maxim multa laboruri dil samtempani pri la sama questioni. Ca modesta defino dil objekto di la libro suficis por divinigar olua intereso da ti omna qui konocis l’eruditeso e la profundeso dil penso di Sro Couturat. Per ilu, la verko da Sro Russel divenis rapide familiara inter la filozofa matematikisti.
La notoreso di nia samideano igis Sro Henri Bergson, profesoro di filozofio en Collège de France, selektar ilu kom supleanto dum la yaro 1905 e 1906. Il traktis ibe la historio di la Logistiko. Lua kurso esis alte prizata dal mikra nombro di la personi kapabla judikar tasorta labori. La apertal leciono pri la logiko e la filozofio nuntempa publikigesis en Revue de métaphysique di mayo 1906.
L'ideo dil linguo internaciona
Pos esir la historiero di ta omna sistemi linguala, Couturat, kun sua kustumal ardoro, konsakris su a realigar l’ideo di Leibniz. Per l’efekto, grandaparte, di lua nefatigebla laboro e di lua persistanta propagado, la delegitaro, ye l’unesma di oktobro 1907 kontenis reprezenteri di 310 societi omnalanda. Pluse ol recevabis 1250 aprobanta signaturi de membri di Akademii ed Universitati. De la 15 til la 24-ma di oktobro komitato, elektita dal delegitaro asemblis su en Paris e havis 18 kunsidi. Ol kontenis 12 ciencisti ek diversa landi e konocata kom partikulare kompetenta. Sri Couturat e Leau, en raporto de 210 pagini al komitato, expozabis la propozi, memorandi, kritiki omnasorta e la deziri, quin li recevabis de sep yari, por submisar li al komitato. En olua kunsido dil 22-ma di oktobro, la Komitato adjuntis a su la du sekretarii Couturat e Leau.
L'autori dil precipua projeti di L.I. esabis invitata venar koram la komitato por explikar e defensar sua verko e koncepti, sive per su ipsa, sive per reprezenteri. Dro. Zamenhof, skriptisto di Esperanto komisis Sro Louis de Beaufront por reprezentar ilu. Ti qui ne povis satisfacar ica invito sendis letri o memorandi qui lektesis al Komitato. Ica mem recevis dum sua sesiono memorandi da autori qui konocabis olua kunsidado per la jurnali. E se on atencos, ke la Delegitaro ja recevabis memorandi veninta de Virginia e de Nova-Zelando, on agnoskos, ke l’inquestado, uzita kom bazo por la labori dil Komitato, esis tam kompleta e tam extensita kam posible.
Cetere en Compte Rendu des travaux du Comité publikigita ankore en 1907, Couturat e Leau mencionis la lingui o propozi quin la Komitato precipue diskutis ed ili rezumis olua opiniono pri singla ek oli.
La kunsidi eventis omnadie en la matino ed en la vespero: la laboro furnisita esis intensa. Kompreneble Esperanto, sive en l’anciena formo, sive en la nova, kompozita por eventual utiligo e sub la pseudonimo “Ido”, divenis la centro precipua di la studii. Omna membri di la Komitato konocis Esperanto e plura (nome rektoro E. BOIRAC, prezidero di la Lingva Komitato (Esperantista), kapitano Gaston Moch, supleanto di ica, Dro P. Rodet) esis notore Esperantista. Mem ta cirkonstanco igis dicar da rivali, ke la Delegitaro e la sesiono di olua komitato esis nur komedio Esperantista. E tamen la final decido esis la sequanta:
Ecepte la sekretarii nula membro dil komitato savis qua esis Ido. Cetere, quale skribis profesoro Otto Jespersen en sua «Historio di nia linguo», la rezultajo finala ne povabus divenar altra, mem se Dro. Zamenhof esabus persone koram la komitato, ed anke: nulo en nia konversi povas timar la publikeso; li esis serioza diskuti, salida ed objektala, da homi qui havis nul altra skopo kam atingar la verajo.
Ma l’interkonsento esperita ne eventis: influita deplorinde, Dro. Zamenhof remplasis su a la Lingva Komitato Esperantista e per letra cirkulera «Al chiuj Esperantistoj», il fakte ruptis la negocii komencinta kun la Lingva Komitato. Il deklaris ignorar la Delegitaro! La verajo esas ke Sri Zamenhof e Boirac preaceptis l’arbitro di la Komitato di la Delegitaro, per la fakto ipsa, ke Sro Boirac konsentis esar membro di ca komitato, kun la konsento di Dro Zamenhof, qua skribabis a Couturat (4-ma di decembro 1906): “La plubonigi povos esar multe plu libera e konseque plu bona, se li propozesos da autoritatoza komitato stacanta exter la mondo Esperantista.” Ma, deplorinde, la memorado di Zamenhof esis nefidela e konfuzesis inter ilua sucedanta paroli o promisi: “La sola kozo quan me deziras esas, ke la mondo havez internaciona linguo. La questiono, quala esos la formo di ta linguo, esas por me ne esencala, se nur la linguo esos neutra, uzebla e vivo-kapabla... Me aceptos kun la maxim granda plezuro omno quon la Komitato decidas, mem se me devus konfliktar kun la tota Esperantistaro”. Il mem obliviis, ke il nultempe konsentis donar a me (sive boke en Cambridge, sive skribe ante la sesiono dil komitato delegitarana) altra instruciono kam ica: “ne ligar ilu”, kande me esis reprezentonta ilu, pro lua insistoza prego, koram la supere nomizita komitato. On igis ilu dicar la kontreajo; co esas … neverajo. Ligar ilu! ma quale me povabus agar lo, pro ke me esis nek plenipotenciero, nek mem prokuracizito, ma nur simpla advokato. Adminime, en ica rolo, me povis deturnar shamo de Esperanto: esar repulsata tote simple kom ne posedanta la qualesi necesa a helpolinguo. “Nulu kontestabus, dicis Sro Jespersen, nia yuro adoptar Idiom neutral kun la rezervo pri multa chanji qui parte pluproximigus ica linguo ad Esperanto; … e la finala rezultanto esabus exakte sama kam la nun existanta linguo.” Forsan ico eventabus, ma certe Espo recevabus de la rezulto vango-frapo shamiganta. E con me volis evitar. Suaparte Sro Couturat tre vere skribis: “l’interkonsento esis posibla e mem facila, se Sro Boirac ne pleabus duopla rolo, l’una en la Komitato, l’altra extere, avan la publiko e l’Esperantisti. Certe ni ne obliviis ke Sro Boirac eniris la Komitato kom privato, ne kom prezidanto di la Lingva Komitato o kom reprezentanto oficala di omna Esperantisti. Ma ni ne povis suspektar, ke ca duopleso di rolo povus celar duopleso di opiniono en la sama persono, e ke Sro Boirac “prezidanto di la L.K.” dementius tote la paroli e voti di Sro Boirac “privato”. Irge quale on darfas judikar e la konduto di Zamenhof e la konduto di Sro Boirac esas certa, ke li tre favoris la paroli, agi, unvorte nenomizebla kampanio di altra chefi Esperantista qui, skribis Prof. Jespersen, penis mortigar Ido, unesme per konspiro di silenco, pose per nevera alegi.
Malgre omno Sri Couturat e Leau ye la nomo dil Komisitaro Konstanta, probis lasta demarsho a Dro. Zamenhof (23ma di marto 1908) per respektoza letro, en qua li dicis en Esperanto:
A ta letro Dro. Zamenhof respondis, la 29.3.08: “Responde a vua letro de 2 3/III, me pregas vu, ke vu ne uzez por vua linguo la nomo Esperanto. Mea nuna respondon vu darfas publikigar.” Sro Couturat tale komentis ica respondo: “Ni ne savas, quale Dro. Zamenhof koncilias ta respondo kun la solena deklaro en Boulogne: “Esperanto esas la proprietajo di nulu, nek en relato materiala, nek en relato morala.” Ma to esas ilua afero, ne la nia. Omnakaze, ni devas dicar, ke kelka Esperantistestri (la sami, qui akuzis Ido pri plajio, pro ke lu ne nomis Esperanto en sua ne publikigita libro), ne celis sua intenco, facar a ni proceso, se ni uzus la nomo Esperanto, sub la pretexto, ke to lezus ilia komercal yuri; e precipue pro co ni demandis de Dro. Zamenhof ipsa la solvo di ta questiono yural e komercala”.
Pos la respondo di Zamenhof restis al Konstanta Komisitaro nur la tasko realigar la modifiki aludita en la decido quan me citis integre en l’antea pagini. En ta laboro Couturat partoprenis per la redakto e edito di tri meza duopla vortolibri por Idisti Angla, Franca o Germana, per la kompozo di du granda vortolibri por Idisti Franca o Germana. La du lasta editesis pos lua modo, ma per lua kapitali. En ta omna verki il furnisis adminime la duimo dil laboro.
Il rieditis e tradukis ad Ido linguistikala laboruro qua, segun la judiko di eminenta filozofo, sro André Lalande, “preske markizas dato”: Étude sur la Dérivation dans la Langue internationale. En ta duesma edituro il adoptis, kom kompletigo, la sufixo -al (la maxim internaciona ed abundanta ek omni) quale agesis en “Grammaire Complète”. La studiuro aparabis unesme en broshuro (plura monati ante l’Esperantista kongreso en Cambridge) ma ne pozita en la komerco. Ol persone sendesis da l'autoro nur al precipua Esperantisti ed al membri dil Komitato di la Delegitaro, “por evitar ke la kritiko influez desfavoroze e nejuste irga profani”, dicesas en la prefaco dil duesma edituro. Yen quale sro C. Aymonier judikis unesme la verko, en letro (27-ma di sept. 1907): “Me tre sincere dankas vu pensir sendar a me vua broshuro … Me lektis olu per un foyo. Ol esas timenda kulp-enumero, kritiko senkompata ma necesa. Esas certa, ke la principi di derivado ne esas sate establisita, ke Zamenhoff (tale!) “obliviis” ula nombro de kozi tre utila, ke le maxim habila esas ofte tre jenata en trovar l’exakta vorto — e ke le min habila, havante la yuro jonglar per la sufixi, la linguo esas embarasata da nejusta termini, da uzi duopla o triopla e.c. Vu dicis omno; mem on pavoras, kande on konsideras qua timenda blokon formacas ta omna mikra neregulaji, paciente kolektita diope! E lo maxim mala esas, ke vane on esforcas mordar ica bloko. Me prenabis krayono, komencante la lekto di vua libro, pronta por diskutar e certa trovar kelka punti diskutebla. Me devas konfesar ke mc skribis sur la marjino, preske ye singla pagino, bona, tre bona …”. “On jetis sablo a la okuli, dicante ke 16 reguli suficas. Yes, 16 reguli por homi exercita pri la linguistiko, e mem ico ne esas certa! Pro lo Z., konstatante la sennombra nekorektaji dil Esperantisti, ne cesas ridicar: “Lektez kontinue la Krestomatio”. Bona gramatiko esabus preferinda. Ne kompozinte olu, il mustas nun respondar pri elemental questioni qui devus esar previdita, solvita quik de la komenco... Me rivenas a vua derivado. Quanta remarkin justa, delikata, precoza me trovis en olu! … Me konfesas ke me esas astonata dal granda nombro de kazi quin vu regulozigis …”.
Quik de 1908 fondesabis dal Konstanta Komisitaro la monatal revuo Progreso, tote redaktata en Ido; sro Couturat esis olua sekretario e portis preske sola olua pezo. “On facile imaginas la laborado di taspeca publikigajo, kun linguo fixigenda, sencesa diskuti nutrenda, enorma korespondado recevenda e qua ofte postulis longa respondi. Il suficis al tasko. La revuo aparis reguloze til lua morto. Ol formacas sis tomi e duima, singla de sep od ok centi de pagini. Ol esas ne nur repertorio richega dil tota movado nuntempa vers helpolinguo, e kontenas mult analizi omnaspeca, ma anke kolekturo de studii linguistikala, inter qui kelki esas precoza: exemple la Kurso pri generala gramatiko, docita dum 1910-1911, en Collège de France, da sro A. Meillet, e qua til nun esis publikigata nur en ta formo.
La Reformo justigata (anke en la Franca), Unesma lektolibro e ''Duesma lektolibro adjuntesis a lua konstanta laborado. Il kompozis l’unesma por explikar e justifikar la modifiki facita en l’Esperanto primitiva, ed il revizis, korektigis la peci qui formacas la du altri. Kun C. S. Pearson il tradukis “Enkhiridion a Manulibro di Epikteto” ed en diversa revui o jurnali il skribis pri la helpolinguo e Ido tre multa artikli propagala e respondi ad ataki o neveraji Esperantista. Kun la profesori O. Jespersen, R. Lorenz, W. Ostwald ed L. von Pfandler il kreis la verko “La Linguo internaciona e la cienco” publikigita en la lingui Angla, Franca e Germana ad olqua Couturat tre kunlaboris. Me ne obliviez lua Internaciona Matematikal Lexiko qua povas utilesar mem a homi ne savanta la linguo ed en qua il montris un plusa foyo la remarkinda klareso e logikaleso di sua spirito. Kande on konsideras to omna, on questionas su quale il povis plear tante zeloze en l’Akademio Idista, kreita en 1909, la rolo di sekretario, olqua suficabus por absorbar preske ilua tota tempo.
Dum ta periodo di vivo intelektala tante intensa, dum yari de luktado sufriganta e de polemiki iritanta, quin il suportis kun energio nefatigebla, il restis sempre sama, to esas sincera e sen ula superbeso. Vane me serchus en la multa letri, quin il skribis a me dum la sis yari di nia kun-laborado, termino di superbeso. Ta granda laborero, ta ciencoza viro, ta homo admirinde dotita ne konocis la vanitato. Ta granda kalumniito konstante obliviis su por vidar nur la verko facenda e la vinko dil ideo a qua il konsakris e sakrifikis su tota. E se ilua plumo, ne sen kauzo, esis ulfoye severa e floganta, tala ol divenis ne pro ilu ma pro l’ideo. “Me havis, skribis sro Delbos, por una inteligenteso ed ilua karaktero estimo qua atingis la admiro” e sro Lalande adjuntas: “La granda publiko ne suspektos la grandeso dil perdo quan subisis per ilua morto la filozofio Franca, ma ti qui okupas su pri logiko, pri filozofio matematikala e pri filozofio linguala savas, ke il okupis pri oli en Francia l’unesma rango.”
Tre benigna, sub aspekto kelke neexpansiva, il tre suciis pri ti, quin il amis. Do, lor la mobilizado generala en Francia, ye la komenco di agosto 1914, il desquietesis pri kuzi habitanta Paris. La kuzulo, atingita da sua obligi di soldato esis livonta sua spozino. Konseque Sro Couturat iris en automobilo, de Bois-le-Roi aden Paris por serchar ica; Sino Couturat akompanis lu. La 3-ma di agosto, li esis retrovenanta a Bois-le-Roi kun sua kuzino; li esis sur la voyo de Ris-Orangis a Melun, kande la lejera automobilo quan il duktis ipsa shokesis da grosa motorveturo duktata rapidege da soldati qui portis mobilizimperi. Per la shoko la kuzino esis lansata ek la veturo, Sino Couturat, recevis vundi e kontuzi; Sro Couturat havis la pektoro aplastita e transvivis nur dum kelk instanti pos ta shoko hororinda. Tale mortis subite, ed en teroriganta cirkonstanci, viro tate supera, a qua tante debas l'ideo di linguo helpanta e Ido partikulare.
La maxim bona maniero per qua ni, Idisti, povas pruvar ad ilu nia gratitudo esas meditar e merkar maxim bone la sequanta pensi qui inspiris lua konduto e devas guidar la nia relate la helpolinguo:
“Kad ni volas itere quik fushar nia laboro, ripozar omno en questiono e dronesar en kaoso? Se yes, ica signifikos simple la dissolvo e la morto di nia linguo, nam nulu plus volos praktikar ol, docar e propagar ol. Qua motivin on alegas? Nia deklari e devizi? Li valoris precipue en la komenco, en la tempo en qua ni establisis e formacis nia linguo, por definar nia metodo opozita a la dogmatismo di l’Esperantisti, ma li ne signifikas ke ni devas sencese ridiskutar omna punti e quaze rifacar nia linguo.” “Me ja dicis, ka la ciencala diskutado ne esas senfina diskuto … On timas similesar la Esperantisti; on devus plu juste timar furnisar a li bona argumenti. Or la sola bona argumento, quan li havas kontre Ido, esas la fixeso (adminime oficala e semblanta) di la linguo, opozata a la “konstanta variado" di Ido. Kande ni havos lingua vere stabila, li perdos sua lasta motivo di rezisto, e li esas vinkita (la chefi adminime; dum ka la trupi venos ad ni). Ton ja dicis tre forte e tre juste PEUS en la bonega artiklo: Libera diskutado ma anke severa diciplino...
Zabalaccie (Orsha)
Zabalaccie esas agrourbeto en provinco Viciebsk, distrikto Orsha, estala Bielorusia. Olim lo esis administrala centro di komono Zabalaccie – de 1996 lua centro es vilajo Zaslonawka. La loko jacas an la rivero Adrow (dextra enfluanto di Dnepr).
Louis Couturat
L'ideo dil linguo internaciona
“On ne alegez, ke ni povas diskutar novaji e durar l’anciena formi. Co esas praktike neposibla: l’experienco montris, ke kande ula formo propozesas, quik ula samideani hastas uzar ol sen vartar la decido nek mem la diskuto, qua forsan montros lua neoportuneso … Fine ni devas konsiderar, ke ni esas nur mikra nombro, qua ne kontenas omna kompetentesi; kande nia nombro esas multe plu granda, lore ni havos nova e plu multa kompetenti, e ni povos ri-diskutar ula punti. Ma, por rekrutar ta nova adheri necesa, ni devas facar propagado, qua postulas stabileso. E ni rekrutos plu multa adheri, mem en la ciencala mondo, per la stabileso kam per senfina diskutado.”
Ta konsili esas quaze le lasta, quin il donis al Idistaro. Li ya (kun altra konsideri) formacis l’unesma apendico di la cirkulero 39-ma, sendita ye la 17-ma di junio 1914 al Akademiani.
Malgre l’esforci di ula Esperantisti, la historio vidos Louis Couturat tal quala il esis: lumoza spirito, portanta klareso en la maxim komplexa questioni, rekta e ferma karaktero, championo energioza di la cienco e dil vereso.
L. de BEAUFRONT.
Tombo di Louis Couturat
La 25ma di aprilo, anoncesis en Linguolisto ke tombo di Couturat trovesis da idisto Gael Richard. Ol esas en la vilajo di Laroche Saint Cydroine en la departmento di Yonne (Burgundia).
Laroche Saint Cydroine esas la naskovilajo di ilua patro, Joseph-Alexandre Couturat, qua naskis ibe en 1828 ed anke di lua avi, quale la avulo di la latero di lua patro, Laurent Noel Couturat, qua naskis en Laroche en 1792. La tombo di Louis Couturat esas en la olda parto di la tombeyo di Laroche Saint Cydroine. Ol havas la numero 18 sur la mapo dil olda tombeyo. Sur la tombo esas nur la yena enskriburi: “FAMILLE COUTURAT NOEL” (familio Couturat Noel) e sube “Concession à perpétuité” (perpetua koncesiono).
Bogota
thumb|left|280px|Katedralo di Bogota e placo Bolívar. Bogota, oficale, en la Kastiliana, Bogotá, Distrito Capital o Bogotá, DC, olim Santa Fe de Bogota, esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Kolumbia, ed anke chef-urbo dil departmento Cundinamarca. Segun statistiki de 2023, ol havas 7,968,065 habitanti. Lua tota surfaco esas 1,587 km². Lua metropolala regiono havis plu kam 12 milion habitanti en 2014. Malgre ke lua teritorio cirkondesas dal departmento Cundinamarca, la du politikala enti administresas aparte. Ol havas la sama administrala stando kam la cetera departmenti di Kolumbia.
L'urbo esas la centro politikala, ekonomiala, industriala, administrala, kulturala, artala e sportala di Kolumbia. Segun artiklo publikigita la yaro 2013, 1/6 de la habitantaro di Kolumbia rezidis en Bogota, e 24% de la totala nacionala produkturo di la lando produktesis ibe.
Bogota fondesis ye la 6ma di agosto 1538 por esar chef-urbo di lora Vicerejio Nova-Granada. Pos la nedependo, ol duris esar chef-urbo di Kolumbia. L'origino dil nomo "Bogotá" esis Bagotta, nomo di Muisca-indijeno-chefo qua ulatempe regnis la regiono.
Historio
thumb|left|250px|[[Gonzalo Jiménez de Quesada]] Homi ja habitis la regiono di Bogota depos 10.500 aK. Cirkume dum komenco di Kristana ero, l'indijeni Muisca qui vivis en la regiono domestikigis kobayo por obtenar karno. Le Muisca mantenis komerco kun vicina tribui qui anke parolis lingui Chibcha, exemple le Guane e le Lache, e kun l'indijeni Karib. Li anke deskovris quale extraktar salo de salizita aqui, ed habitis la regiono til l'arivo da Hispani dum la 16ma yarcento.
En 1534 la Hispani sendis expediciono por serchar la legendala regiono El Dorado, ube, segun ke li kredis, existis abundanta quanto de oro. L'explorero Hispana Gonzalo Jiménez de Quesada arivis en la savano di Bogota kun cirkume 500 soldati, de qui nur 70 transvivis, pos kombatar e vinkar le Muisca. Gonzalo Jiménez oficale fondis Bogota ye la 6ma di agosto 1538. L'urbeto nomizesis Santa Fe de Bogota, e divenis urbo ye la 27ma di junio 1540. En 1550, Rejal Audienco establisesis en la urbo.
Pos la duimo dil 16ma yarcento, lua habitantaro - qua konsistis ek Hispani, criollos (blanki naskinta en la kolonio), mestici, indijeni e negra sklavi - komencis kreskar rapide. Segun kontado en 1789, 18,161 personi vivis ibe. En 1819 ja esis cirkume 30 mil personi.
Fort Wayne, Indiana
Fort Wayne esas urbo e sideyo di la komtio Allen, che Usana stato Indiana. Segun statistiki de 2021 ol havis 265,974 habitanti, kontre 253,691 habitanti en 2010, e 205,727 habitanti en 2000. Lua tota surfaco esas 286,95 km², di qui 286,38 km² esas lando e la cetera esas aquo.