cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hansell, Iowa
Demografio
La mezvalora revenuo per hemanaro en l'urbeto esis $32,250, e la mezvalora revenuo per familio esis $47,500. La mezvalora revenuo por la viri esis $31,250 kontre $23,750 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $17,389. Vivis sub la povreso-lineo 12.3% de la habitantaro e 13.9% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 0.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 12.0%, vivis sub la povreso-lineo.
Ekonomio di Tonga
La precipua ekonomial agado di la lando esas agrokultivo. Ol exportacas poka produkturi, e l'exportaci di agrokultivala produkturi reprezentas 2/3 de la TNP.
Turismo esas la duesma maxim granda fonto di revenui: en 2006 39.000 turisti arivis en la lando.
Hanlontown, Iowa
Hanlontown esas urbeto en la komtio Worth, Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis 226 habitanti.
Geografio
right|Loko di Hanlontown, Iowa Hanlontown jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbeto havas entote 2.5 km², equivalanta a 1.0 mi², di qui 2.5 km² (1.0 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 229 homi, 90 hemanari, e 65 familii qui rezidis en l'urbeto. La denseso di habitantaro esis 91.2/km² (235.9/mi²). Esis 97 domi kun mezvalora denseso di 38.6/km² (99.9/mi²). Segun raso, esis 98.25% Blanki, 0.44% Negri od Afrik-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.87% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.44% de du o plura rasi, e 4.37% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 90 hemanari, di qui 37.8% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 66.7% esis mariajita e habitis kune; en 4.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 26.7% esis ne-familii. En 22.2% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.3% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.54 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.98 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 28.8% evante min kam 18 yari, 5.7% de 18 til 24 yari, 35.8% de 25 til 44 yari, 17.5% de 45 til 64 yari, e 12.2% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 33 yari. Por singla 100 mulieri esis 90.8 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 96.4 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en l'urbeto esis $35,000, e la mezvalora revenuo per familio esis $46,458. La mezvalora revenuo por la viri esis $29,792 kontre $22,778 por la mulieri. La revenuo per capita por l'urbeto esis $17,320. Cirkume 2.7% de la habitantaro e 3.0% de la familii vivis sub la povreso-lineo, inkluzite 0.0% ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, e 7.4% ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse.
Nason, Illinois
Nason esas urbeto en la komtio Jefferson, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 234 habitanti.
Geografio
Nason jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbeto havas entote 2.3 km², equivalanta a 0.9 mi², di qui 2.3 km² (0.9 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Esis 101 hemanari, di qui 21.8% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 54.5% esis mariajita e habitis kune; en 5.9% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 36.6% esis ne-familii. En 28.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 10.9% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.32 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.83 personi.
Alange
Alange esas municipo en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 1,848 habitanti. Lua tota surfaco esas 160,3 km².
Morris, Alabama
Morris esas urbeto en la komtio Jefferson, Alabama, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 1,827 habitanti.
Geografio
right|Loko di Morris, Alabama Morris jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbeto havas entote 7.9 km², equivalanta a 3.1 mi², di qui 7.9 km² (3.0 mi²) esas lando e 0.33% esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 1,827 homi, 662 hemanari, e 548 familii en la urbeto. La denseso di habitantaro esis 232.0/km² (600.2/mi²). Esis 687 domi kun mezvalora denseso di 87.3/km² (225.7/mi²). Segun raso, esis 98.47% Blanki, 0.49% Negri od Afrik-Usani, 0.05% indijeni Amerikana, 0.27% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.11% de altra rasi, e 0.60% de du o plura rasi, e 0.38% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 662 hemanari, di qui 43.5% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 71.0% esis mariajita e habitis kune; en 9.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 17.1% esis ne-familii. En 15.4% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 5.9% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.76 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.07 personi.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbeto esis $46,296, e la mezvalora revenuo per familio esis $51,314. La mezvalora revenuo por la viri esis $38,500 kontre $31,224 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbeto esis $19,924. Vivis sub la povreso-lineo 0.5% de la habitantaro e 0.3% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 0.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 2.0% vivis sub la povreso-lineo.
Sully, Iowa
Sully esas urbo en la komtio Jasper, Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 904 habitanti.
Geografio
right|Loko di Sully, Iowa Sully jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 1.3 km², equivalanta a 0.5 mi², di qui 1.3 km² (0.5 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 904 homi, 348 hemanari, e 271 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 671.2/km² (1,736.5/mi²). Esis 360 domi kun mezvalora denseso di 267.3/km² (691.5/mi²). Segun raso, esis 99.78% Blanki, 0.00% Negri od Afrik-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.22% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.00% de du o plura rasi, e 0.00% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 348 hemanari, di qui 36.2% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 71.8% esis mariajita e habitis kune; en 3.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 22.1% esis ne-familii. En 21.0% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 14.1% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.60 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.03 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 28.5% evante min kam 18 yari, 6.3% de 18 til 24 yari, 26.2% de 25 til 44 yari, 18.9% de 45 til 64 yari, e 20.0% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 39 yari. Por singla 100 mulieri esis 94.4 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 o pluse esis 93.4 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $47,344, e la mezvalora revenuo per familio esis $54,018. La mezvalora revenuo por la viri esis $36,563 kontre $25,446 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $19,506. Vivis sub la povreso-lineo 1.9% de la habitantaro e 1.1% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 0.7% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 2.2%, vivis sub la povreso-lineo.
Chester W. Nimitz
Chester William Nimitz (n. ye la 24ma di februaro 1885 til 20ma di februaro 1966) esis Usan admiralo qua komandis Usana mar-armeo en Pacifiko dum la duesma mondomilito.
Periodala tabelo
La periodala tabelo (o periodo-tabelo) esas tabelala dispozo di la kemiala elementi, rangizita segun lia atomala nombro (nombro di protoni), elektrono-ajusti, e sencesa kemiala havaji. Ca rangizo montras periodala tendenci, tala quala elementi kun simila manieri en la sama kolono. Lo anke montras quar rektangula bloki kun kelka preske simila kemiala havaji. Generale, en un rango (periodo) l'elementi esas metali ye la sinistra, e nemetali ye la dextra.
La rangi di la tabelo esas nomata periodi; la koloni esas nomata grupi. Sis grupi (koloni) havas nomi e nombri: exemple, elementi de la grupo 17 esas la halogeni; e grupo 18, la nobla gasi. La periodala tabelo povas esar uzata por derivar relateso inter la havaji dil elementi, e predicas la havaji di nova elementi ne ja deskovrita o sintizita. La periodala tabelo provizas utila trabaro por analizar kemiala manieri, ed esas larje uzata en kemio ed altra cienci.
Dmitri Mendeleyev publikigis ye 1869 l'unesma larje rikonocebla periodala tabelo. Ilu developis lua tabelo por ilustrar periodala tendenci en la havaji di la tatempa elementi savata. Mendeleyev anke predicis kelka havaji di tatempa elementi nesavata qua expektus plenigar lakuni en ica tabelo. Maxim multe di lua predicuri esis pruvita korekta kande l'elementi esis pose deskovrita. La periodala tabelo di Mendeleyev esis pluvastigita e rafinita per la deskovro o sintezo di plusa elementi nova e la developo di nova modeli teoriala explikar kemiala manieri.
Omna elementi - del atomala nombro 1 (hido) til 118 (oganesono) - sive deskovrita sive sintizita, inkluzite la maxim recenta adjuntaji (elementi 113, 115, 117, e 118) esis konfirmita dal IUPAC ye la 30a di decembro 201. Li kompletigis l'unesma sep rangi di la periodala tabelo. L'unesma 94 elementi existas en la naturo, quankam kelki nur trovesas en traco-quantesi ed sintizesis en laboratorii ante ke li deskovresis en la naturo. Elementi kun atomala nombri de 95 til 118 nur sintizesis en laboratorii o nukleara reaktori. Sintezo di elementi qua havas plu alta atomala nombri persequas. Plura sintezala radionuklidi di naturala elementi anke produktis en laboratorii.
Brazilia
Brazilia (Portugalane: Brasil, Angle ed anciena Portugalane: Brazil) esas lando jacanta este de Sud-Amerika. Ol esas la 5ma maxim vasta e la 6ma maxim populoza lando del mondo, kun plu kam 8,5 milion km² e plu kam 200 milioni habitanti. Ol esas la maxim vasta e populoza lando de Sud-Amerika.
Ol esas la singla lando en Amerika e la maxim granda lando del mondo ube Portugalana linguo esas oficala. Lu havas kom vicini Franca Guyana, Surinam, Guyana e Venezuela norde, Kolumbia nord-weste, Peru e Bolivia weste, Arjentinia e Paraguay sud-weste, ed Uruguay sude. Este e nord-este jacas Atlantiko. Nur du Sud-Amerikana landi ne havas frontieri kun Brazilia: Equador e Chili.
Brazilia anke posedas insulala teritorii che Atlantiko: l'arkipelago Fernando de Noronha, l'arkipelago Santa Petrus e Santa Paulus (ilhas de São Pedro e São Paulo), l'atolo Rocas, e l'insuli Trindade e Martim Vaz. Lua litoro, kun richa biodiverseso e kun importanta jaceyi di petrolo proxim la stato Rio de Janeiro, esa longa de 7,491 kilometri.
Bazala fakti pri Brazilia
Historio
thumb|left|250px|"Unesma meso en Brazilia", pikto da [[Victor Meirelles.]] Fosili indikas ke homi ja habitis la nuna teritorio di Brazilia plu kam 8,000 yari ante nun, ma kelka arkeologiisti kredas ke homi ja habitis la teritorio cirkume 48 mil yari ante nun. Ye la 22ma di aprilo 1500 Portugalana marino Pedro Álvares Cabral arivis en la sudo di la nuna Bahia e revendikis la teritorio por Portugal. On kredas ke kande Cabral arivis, Brazilia havis cirkume 2,000 diferanta indijena populi. En la litoro, l'indijeni parolis lingui de la familio Tupi-Guarani.
Komence Portugalani explotis "pau-brasil", arboro qua furnisis reda kolor-materio valorinta en Europa. Kande l'arboro divenis rara, li komencis plantacar sukrokano en granda plantacerii en nord-esto di Brazilia. En 1549, Salvador divenis l'unesma chef-urbo di Brazilia. Pos la morto di Portugalana rejulo Henrique en 1580, Portugal unionesis a la rejio Hispania, e nederlandani, lor enemiki di Hispani, invadis Pernambuco, en la centro di la regiono di plantacerii. Kande Nederlandani ekpulsesis en 1654 li komencis kultivar sukrokano en Nederlandan Antili, e Braziliana produktado dekadis.
Dum la 18ma yarcento trovesis oro en Minas Gerais ed en altra regioni doplanda. Konseque, Portugalana krono diplasis la chef-urbo di Brazilia a Rio de Janeiro en 1763. Dum la duesma duimo de la 18ma yarcento la produktado di oro dekadis, ed grupo di intelektuali probis krear movado por deklarar la nedependo di Brazilia. La movado faliis, ed un ek la partopreninti, Joaquim José da Silva Xavier, surnomizita Tiradentes enkarcerigesis e kondamnesis a mortopuniso per jibeto. En 1798 eventis rebeleso en Bahia surnomizita Conjuração dos Alfaiates ("la konspiro di la taliori") kontre Portugalana koloniigo. Ta rebeleso anke faliis, e kelka chefi arestesis e mortigesis per jibeto.
Brazilia divenis Portugalana kolonio til la 7ma di septembro 1822, kande Pedro la 1ma deklaris la nedependo. Pedro la 1ma guvernis til la 7ma di aprilo 1831. Lua filio, Pedro la 2ma, asumis en 1840 e duris la monarkio.
Republikana Brazilia
thumb|"Proklamo di la Republiko", pikto da [[Benedito Calixto.]] Ye la 15ma di novembro 1889, marshalo Deodoro da Fonseca proklamis Braziliana republiko qua duras til nun. Til 1930 du stati dominacis la politiko di la lando: São Paulo - richa stato danko a l'exportacajo di kafeo - e Minas Gerais, richa danko a l'edukado di bovi e produktado di lakto. En 1930 eventis stato-stroko e Getúlio Vargas, de Rio Grande do Sul, asumis povo. Il adoptis politiki por stimular l'industrio en lando. Vargas anke aprobis un ensemblo di legi qui grantis yuri a laboristi, exemple la 8-hora jornolaboro, 30 dii di vakanco salariita omnayare, edc. Ta ensemblo recevis la nomo Consolidação das Leis do Trabalho (“ensemblo di laborala legi”) en Portugalana, e l'abreviuro CLT. L'aprobo di ta legi donis granda populareso a Vargas, quankam ilu guvernis kom diktatoro.
En 1942 Brazilia eniris Duesma mondomilito alonge Westala Federiti kontre nacional-socialista Germania ed Italia. Pos la fino di la milito on komencis kontestar la diktatoreso di Vargas, qua esis renversita de povo ye la 29ma di oktobro 1945. On kunvokis nacionala konstitucala asemblajo por skriptar nova konstituco. Vargas, qua mantenis populareso danko a CLT, fondis du politikala partisi: la social-demokrata partiso (PSD) e la partiso por Braziliana laboristi (PTB).
Kande la duesma mondomilito finis Brazilia havis granda quanto di extera rezervaji danko a l'exportacaji, ma disipis ol rapide. En 1950 Getúlio Vargas disputis demokrate la prezidanteso e vinkis. En 1953 il kreis Petrobras, Braziliana statala kompanio por explotar petrolo. Vargas suocidis ye la 24ma di agosto 1954, pos grava politikala krizo.
En 1955 Juscelino Kubitschek, ex-guberniestro di Minas Gerais dum la diktatoreso di Vargas elektesis prezidanto kun la suporto dil partisi PSD e PTB. Il asumis ye la 31ma di januaro 1956. Kubitschek stimulis l'automobila industrio e konstruktis Brasília, nuna chef-urbo di la lando. Braziliana ekonomio kreskis rapide en ta euforio-epoko, ma en 1960 inflaciono ja esis alta. La opozanti a Kubitschek en la partiso UDN sucesis en elekar Janio Quadros kom prezidanto. Janio asumis povo ye la 31ma di januaro 1961 ma renuncis ye la 25ma di agosto sam yaro.
Ye la 31ma di marto 1964 militistala stato-stroko revokis prezidanto João Goulart. La diktatoreso di militisti duris til la 15ma di marto 1985, kande José Sarney, civilo, asumis povo pos nedirete elektesar dal Braziliana kongreso. Dum la sequanta yaro, deputati e senatani elektesis, kun skopo formacar nova konstitucal asemblitaro en 1987 e skriptar nova konstituco. Ye la 5ma di oktobro 1988 la nuna konstituco promulgesis.
En novembro 1989 eventis prezidantala elekto, l'unesma pos la fino di militala rejimo. Fernando Collor de Mello elektesis, ma en 1992 il akuzesis pri korupto e revokesis de la povo dal Nacionala Kongreso. Vice-prezidanto Itamar Franco asumis guvernerio ye la 2ma di oktobro sam yaro. Brazilia duris subisar l'efekti di inflaciego, ma ye la 1ma di julio 1994 la lando adoptis real kom pekunio, komence kun kurso di kambio 1 per 1 avan la dolaro di Usa. Kun la suceso di real, Fernando Henrique Cardoso, lore ministro pri Financo di Itamar Franco, elektesis prezidanto ed asumis povo ye la 1ma di januaro 1995.
Fernando Henrique rielektesis en 1998 ma pos febla ekonomiala kresko en 2001 e 2002, lia kandidato José Serra perdis l'elekto vice Luiz Inácio Lula da Silva, l'unesma laboristo e sindikatano qua elektesis prezidanto. Lula rielektesis en 2006, ed en 2010 il suportis kandidatino Dilma Rousseff, qua vinkis l'elekto vice José Serra e divenis l'unesma muliero prezidantino di Brazilia.
Politiko
thumb|320px|Palaco Planalto, sideyo di la prezidanteso. thumb|left|320px|Nacionala Kongreso di Brazilia Brazilia esas prezidantala republiko, ube la prezidanto esas chefo di stato e chefo di guvernerio. La prezidanto elektesas dal populo por 4-yara periodo, ma darfas rikandidatar su unfoye por altra sequanta periodo. La nuna prezidanto, elektita en 2018, esas Jair Bolsonaro.
La Parlamento havas 2 chambri. La Chambro di Deputati havas 513 membri qui elektesas dal populo por 4-yara periodo, kontre ke la Senato havas 81 membri qui elektesas dal populo por 8-yara periodo. La nuna konstituco adoptesis ye la 5ma di oktobro 1988 ed emendesis multafoye.
La judiciala povo konsistas ek lokala judiciisti, lokala korti en la stati, la Supra Judici-korto (Superior Tribunal de Justiça) e la Supra Federala Tribunalo (Supremo Tribunal Federal), konsistanta ek 11 membri qui judicias en lasta instanco la valideso di legi segun la konstituco.
Geografio
thumb|250px|Mapo di Brazilia kun lua precipua urbi. thumb|left|320px|En la sudo di Brazilia povas nivar en alta regioni dum [[vintro.]] Brazilia esas la 5ma maxim vasta lando del mondo, dop Rusia, Kanada, Popul-Republiko Chinia ed Usa, e korespondas a 47% de la teritorio di Sud-Amerika.
Norde de la lando, en Amazoniana regiono, existas equatorala e tropikala foresti kun equatorala klimato. De la centro di la lando til Tocantins, sude de Maranhão e Piauí e weste de Bahia, este de l'equatorala foresto, existas vejetantaro di savano e tropikala klimato kun du sezoni: 6 monati sika, 6 monati pluvoza. Este de ta regiono (en la centro di Bahia, westo di Sergipe, Alagoas, Pernambuco, Paraíba, Rio Grande do Norte, Ceará e Piauí, e nordo di Minas Gerais) existas mi-arida klimato. La pluvo-quanto esas skarsa e neregulala. Lua vejetantaro nomizesas caatinga, signifikante "sika foresto".
De la litoro di Nord-estala regiono til granda parto di Sud-estala regiono existis tropikala foresto, nomizita Portugalane Mata Atlântica (Atlantika foresto). Ol esis l'unesma Braziliana peizajo trovita dal Portugalani, en 1500. Nun ta regiono esas forte populizita, e lua peizajo modifikesis pro agrokultivo, edukado di bovaro, porki ed altra animali, e l'industrio. Nun restas min kam 10% del originala Atlantika foresto.
Reliefo
thumb|200px|Topografiala mapo di Brazilia. thumb|left|320px|Tereni an la rivi di [[Amazon e lua enfluanti esas plana, kun basa altitudo.]] En poka regioni di la lando l'altitudi superiras 2,000 metri, nome en la Norda regiono - an la frontiero kun Venezuela e Guyana - ed en Sud-estala regiono, an la montari Serra do Mar e Serra da Mantiqueira. La maxim alta monto di la lando esas Pico da Neblina, kun 2.994 metri di altitudo, jacanta an la frontiero kun Venezuela. An la Norda regiono, basa altitudi infre 100 metri esas dominacanta, e lua reliefo esas preske plana.
En Nord-estala, Sud-estala e Suda regioni, l'altitudi super 700 metri en kelka arei modifikas lokala klimato. En Sud-estala regiono on havas tropikala klimato di altitudo kun 4 sezoni. En la Suda regiono povas nivar en alta monti dum vintro.
Ekonomio
thumb|320px|ERJ-135, aviono produktata da [[Embraer.]] Brazilia esas la 8ma maxim granda ekonomio del mondo e la maxim granda de Latin-Amerika, segun totala nacionala produkturo. Tamen, ol subisis severa diminuto en 2015 e 2016, judikata kom la maxim serioza de lua historio. En 2017 la totala nacionala produkturo kreskis 1%, l'inflaciono falis a 2,9% dum la yaro, e l'oficala interesto-preco de la Centrala Banko diminutis de 13,75% en 2016 til 7%.
La lando havas diversa ekonomio kun kelka moderna sektori e multa naturala resursi. Lua TNP po persono esas cirkume 10,200 dolari (la 64ma maxim granda del mondo, segun Mondala Banko). La lando esas la 3ma maxim granda produktero di avioni de la mondo.
Lua monetaro, real adoptesis en 1994. Pos ta yaro, l'inflaciono kontrolesis. Til 1998, la kurso di kambio esis 1 real po 1 dolaro di Usa, ma en januaro 1999 la lando adoptis flotacanta kurso di kambio. Pos ke 1 dolaro kompresis po preske 4 reais (singulara: real) dum la fino di 2002 - pro timo di radikala chanji en ekonomiala politiko kun la vinko di Luís Inácio Lula da Silva ta yaro - la kurso di kambio diminutis ed stabligis su proxim 2 reais po 1 dolaro.
Demografio
thumb|250px|Denseso di habitantaro en 2007. Braziliana populo decendas de la mixo inter Europani (nome Portugalani, ma ank Italiani e Germani en Sao Paulo, Paraná, Santa Catarina e Rio Grande do Sul), Afrikani, Amerikala Indijeni, negra Afrikani ed Aziani (nome Japoniani, precipue en Sao Paulo e Paraná).
L'unesma demografiala kontado di Braziliana habitantaro eventis en 1872, kande Brazilia havis 9,930,478 habitanti. La maxim recenta kontado eventis en 2010, kande trovesis 190,755,799 habitanti.
La maxim populoza urbi esas Sao Paulo, Rio de Janeiro, Salvador, Brasília, Fortaleza, Belo Horizonte, Curitiba, Manaus e Recife.
Kulturo
La precipua origino di Braziliana kulturo esas Portugalana: Brazilia recevis Portugalana linguo, la religio (katolikismo) e la koloniala arkitekturo de Portugal. Tamen lua kulturo recevis influi de Afrikani, indijeni e de enmigranti de altra landi. Brazilian indijeni influis precipue en la linguo (nomi di geografiala loki, animali, planti e personi) ed en la koquarto. Afrikani influis en la muziko e danso (samba esas la maxim konocata exemplo), koquarto, vortaro (exemple: nomi di planti kun Afrikana origino) e religio (umbanda e candomblé esas religii kun forta Afrikan influo).
Literaturo
thumb|left|[[Brazilian Akademio pri Literaturo, en Rio de Janeiro.]] Braziliana literaturo evas de la 16ma yarcento. L'unesma dokumento skribita en Brazilia en Portugalana linguo esis la letro di Pero Vaz de Caminha a la Portugalana rejulo, pri la deskovro di la lando. Dum la 17ma yarcento Portugalana sacerdoto António Vieira skribis multa prediki pri Braziliana situeso, ed en defenso di indijeni. Ma Braziliana literaturo kreskis precipue pos la komenco di la 19ma yarcento kun la nedependo de Portugal e l'arivo di romantika literaturo. Joaquim Manuel de Macedo, José Martiniano de Alencar e Bernardo Guimarães, inter altri, skribis noveli pri Braziliana temi kun romantika influo. La precipua poeto en ta periodo esis Castro Alves, qua skribis kontre sklaveso.
Dum la fino di 19ma yarcento aparis literaturala movado nomizita Realismo, e skriptisto judikata kom un ek la maxim importanta skriptisti en la Portugalana: Machado de Assis. Dum la 20ma yarcento aparis en 1922 la movado konocata kom Modernismo, kun skriptisti quale Mário de Andrade e Oswald de Andrade, e pos-modernista skriptisti, exemple João Guimarães Rosa, João Cabral de Melo Neto, Jorge Amado, Clarice Lispector, Nelson Rodrigues, Nélida Piñón, João Ubaldo Ribeiro e, plu recente, Paulo Coelho e Luís Fernando Veríssimo.
Muziko
Braziliana muziko konocesas en omna mondo por lua sortato di ritmi, quale samba, bossa nova, choro, axé, lambada, forró, edc. Ma altra exterlanda ritmi anke esas populala note meze l'yuneso, exemple rock, hip-hop e reggae. Kelka Braziliana muziki konocata en tota mondo, inkluzite uzita en filmi: Garota de Ipanema ("Yunino de Ipanema", bossa nova da Antônio Carlos Jobim) ed Aquarela do Brasil ("Aquarelo di Brazilia", samba da Ari Barroso).
thumb|320px|Mirosmar José "Zezé" de Camargo e Welson David de Camargo "Luciano", du kantisti di música sertaneja. Inter la maxim populara muzikisti, kantisti o kompozisti de Brazilia, esas Vinicius de Moraes, João Gilberto, Antonio Carlos Jobim, Caetano Veloso, Toquinho, Dorival Caymmi, Chico Buarque, Milton Nascimento, Beth Carvalho, Elis Regina, Adriana Calcanhotto, Gilberto Gil, Cássia Eller, Rita Lee, Maria Bethânia, Gal Costa, Nara Leão, Maysa, Simone, Nana Caymmi, Jorge Ben Jor, Roberto Carlos, Ivete Sangalo, Marisa Monte, Daniela Mercury, muzikala grupi exemple Titãs, Sepultura, Legião Urbana, Os Paralamas do Sucesso, e la dueti di música sertaneja (la moderna rurala muziko di Brazilia), exemple Zezé di Camargo e Luciano, Bruno & Marrone, Chitãozinho & Xororó, edc.
Sporto
La maxim populara sporto en Brazilia esas futbalo. Brazilia vinkis la Mondala Kupo di Futbalo 5 foyi: en 1958, 1962, 1970, 1994 e 2002. Brazilia organizis du Mondala Kupi di Futbalo: en 1950 ed en 2014. Basketbalo, salono-futbalo (futsal), automobilo-kuradi (nome Formulo 1) e judoo ank esas populara en la lando.
Superior, Iowa
Superior esas urbo en la komtio Dickinson, Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 142 habitanti.
Geografio
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 1.1 km², equivalanta a 0.4 mi², di qui 1.1 km² (0.4 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 142 homi, 57 hemanari, e 40 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 130.5/km² (336.0/mi²). Esis 64 domi kun mezvalora denseso di 58.8/km² (151.4/mi²). Segun raso, esis 99.30% Blanki, 0.00% Negri od Afrik-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.70% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.00% de du o plura rasi, e 2.11% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 57 hemanari, di qui 28.1% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 61.4% esis mariajita e habitis kune; en 3.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 29.8% esis ne-familii. En 24.6% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 15.8% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.49 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.03 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 26.1% evante min kam 18 yari, 7.0% de 18 til 24 yari, 26.1% de 25 til 44 yari, 26.8% de 45 til 64 yari, e 14.1% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 40 yari. Por singla 100 mulieri esis 118.5 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 o pluse esis 105.9 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $35,000, e la mezvalora revenuo per familio esis $39,250. La mezvalora revenuo por la viri esis $28,333 kontre $21,250 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $25,486. Vivis sub la povreso-lineo 3.3% de la habitantaro e 0.0% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 0.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 0.0%, vivis sub la povreso-lineo.
Emiliano Di Cavalcanti
Emiliano Augusto Cavalcanti de Albuquerque Melo (n. ye la 6ma di septembro 1897 til la 26ma di oktobro 1976) esis Braziliana piktisto.
Jakarta
thumb|left|280px|Palaco Merdeka, sideyo di Indoneziana guvernerio. Jakarta esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Indonezia. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis 9,607,787 habitanti. Lua tota surfaco esas 661,5 km², esanta la min granda ek l'Indoneziana provinci. Lua metropolala regiono, nomizita Jabodetabek esas la 2ma maxim populoza aglomerajo urbala del mondo, dop la metropolala regiono di Tokyo, e kovras entote 9,957.08 km², inkluzite urbi Bogor, Depok, Tangerang, Sud-Tangerang, e Bekasi.
Jakarta la centro ekonomiala, kulturala e politikala di Indonezia. Ol ank esas la diplomacala chef-urbo di ASEAN. Lua multopla employo-oportunaji atraktis migranti de omna loki di Indoneziana arkipelago. L'universitato di Indonezia (Indoneziane Universitas Indonesia) fondesis en 1924, ed esas un ek la maxim anciena e maxim prestijoza universitati de la lando.
La nomo dil urbo forsan devenas del Sanskrita Jaya-kerta, signifikante 'vinkeyo', o del Persa kert, signifikante 'loko'. Dum la historio ol havis altra nomi: Sunda Kelapa (397–1527), Jayakarta (1527–1619), Batavia (1619–1942), e Djakarta, de 1942 til 1972. Ol nomizesis Jayakarta pos ke Fatahillah vinkis ed ekpulsis Portugalana trupi en 1527.
Historio
Jakarta fondesis en 1619 dal Nederlandani. Ol divenis chef-urbo pos la nedependo di Indonezia en 1949.
Geografio
thumb|280px|left|Placo Merdeka, kun la Nacionala Monumento (Monumen Nasional) an lua centro. Situita norde de Java, an la boko dil fluvio Ciliwung, la reliefo di Jakarta esas plana norde del urbo, kun kelk arei sub la marala nivelo, qui povas subisar inundadi. Parto ek la urbo konstruktesis sub tereni olim marshosa. La suda quarteri dil urbo esas kolinoza. Lua mezavalora altitudo esas 8 metri e lua maxim alta punto jacas 50 metri sur marala nivelo.
La klimato dil urbo esas tropikala kun influo di musono (Am segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo ne varias multe, esanta proxim 26,7°C dum tota yaro.
Segun statistiki de 2011, 10,5% de tota surfaco di Jakarta kovresas da verda arei. La placo Merdeka (Medan Merdeka) kovras preske 1 km², e til la yaro 2000 ol esis la maxim granda placo de la mondo.
Apsheronsk
Apsheronsk (Ruse Апшеронск) esas urbo en Rusia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis 40,016 habitanti. Entote ol havas 28 km².
Ol fondesis en 1863 e divenis urbo en 1947. L'urbo olim havis la nomo Apsheronskaya (Апшеронская) de 1863 til 1947.
En l'urbo jacas la fervoyala staciono Apsheronskaya (Апшеронская).
Nauvoo, Illinois
Nauvoo (נָאווּ "esar bela", Sefardi Hebrea Nåvu, Tiberiana Hebrea Nâwû) esas urbeto en la komtio Hancock, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 1,063 habitanti.
Fondesis da Joseph Smith, Jr., anke la fondinto dil Mormona religio.
Geografio
Nauvoo jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbeto havas entote 12.5 km², equivalanta a 4.8 mi², di qui 8.8 km² (3.4 mi²) esas lando e 3.7 km² (1.4 mi², o 29.88% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 1,063 homi, 403 hemanari, e 276 familii qui rezidis en l'urbeto. La denseso di habitantaro esis 121.4/km² (314.4/mi²). Esis 458 domi kun mezvalora denseso di 52.3/km² (135.4/mi²). Segun raso, esis 97.08% Blanki, 0.28% Negri od Afrik-Usani, 0.47% indijeni Amerikana, 0.19% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.94% de altra rasi, e 1.03% de du o plura rasi, e 1.60% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 403 hemanari, di qui 28.0% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 58.3% esis mariajita e habitis kune; en 6.9% have a female householder with no husband present e 31.3% esis ne-familii. En 28.5% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 16.4% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.46 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.04 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 24.6% sub l'evo di 18, 6.5% de 18 til 24 yari, 21.9% de 25 til 44 yari, 24.0% de 45 til 64 yari, e 23.0% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 43 yari. Por singla 100 mulieri esis 88.5 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 79.8 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en l'urbeto esis $39,519, e la mezvalora revenuo per familio esis $49,167. La mezvalora revenuo por la viri esis $37,895 kontre $24,250 por la mulieri. La revenuo per capita por l'urbeto esis $18,150. Vivis sub la povreso-lineo 12.8% de la habitantaro e 5.6% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 16.2% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 18.2% vivis sub la povreso-lineo.
William Lyon Mackenzie King
William Lyon Mackenzie King (1874 til 1950) advokato, profesoro, jurnalisto e politikisto esis chefministro di Kanada tri foyi: de 1921 til 28 di junio 1926, de 25 di septembro 1926 til 1930, e de 1935 til 1948.
Abdullahi Yusuf Ahmed
Abdullahi Yusuf Ahmed (en Somaliana, Cabdullaahi Yuusuf Axmed) politikisto n. 1934 esis prezidanto di Somalia de 2004 til 2008.
Orea aglo
Orea aglo (Aquila chrysaetos) esas un di maxim konocata speci di rapt-uceli di mondo. Ol livas en nordala misfero (Europa, Azia, Amerika, e rare en nordo di Afrika. Adulta, lua pezo varias de 2,5 til 7 kg (la rekordo esas 9 kg).
thumb|left|330px|Verde obskure: omnayare Verde klare: nur lojas dum la sumero. Blue: nur lojas dum la vintro.
Étienne de Silhouette
Kun Madame de Pompadour suporto il obtenas ta oficio ed inventas l'imposto sur l'extera richeso-signi. La kustuma nomo silueto venas de ica.
Il traduktas multa financo-libri de angla linguo.
Videz anke : Imposto pri la pordi e fenestri
Mosses, Alabama
Mosses esas urbeto en la komtio Lowndes, Alabama, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 1,101 habitanti.
Geografio
right|Loko di Mosses, Alabama Mosses jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbeto havas entote 12.4 km², equivalanta a 4.8 mi², di qui 12.4 km² (4.8 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 1,101 homi, 364 hemanari, e 281 familii en la urbeto. La denseso di habitantaro esis 88.9/km² (230.1/mi²). Esis 421 domi kun mezvalora denseso di 34.0/km² (88.0/mi²). Segun raso, esis 1.18% Blanki, 97.82% Negri od Afrik-Usani, 0.09% indijeni Amerikana, 0.09% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.82% de du o plura rasi, e 0.45% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 364 hemanari, di qui 44.8% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 25.5% esis mariajita e habitis kune; en 45.6% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 22.8% esis ne-familii. En 20.6% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 3.6% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 3.02 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.50 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 34.6% evante min kam 18 yari, 12.9% de 18 til 24 yari, 27.2% de 25 til 44 yari, 17.2% de 45 til 64 yari, e 8.2% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 27 yari. Por singla 100 mulieri esis 84.1 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse, esis 74.8 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbeto esis $17,031, e la mezvalora revenuo per familio esis $22,273. La mezvalora revenuo por la viri esis $21,528 kontre $16,771 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbeto esis $8,268. Vivis sub la povreso-lineo 43.0% de la habitantaro e 39.0% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 54.4% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 35.9% vivis sub la povreso-lineo.
José Serra
José Serra (n. en 1942) esas Braziliana politikistulo. Il esis urbestro di Sao Paulo de 2005 til 2006, e guberniestro di Sao Paulo de la 1ma di januaro 2007 til la 31ma di marto 2010.
Biografio
Naskinta en Sao Paulo ye la 19ma di marto 1942 il komencis studiar injeniorarto en 1960. Balde il eniris en studentala movadi, ed eniris la Juventude Universitária Católica - JUC ("katolika universitatala yuneso"). En 1962 il helpis fondar la politikala grupo Ação Popular - AP ("popula agado"), qua havis ideologiala influi de Teilhard de Chardin ed altra katolika pensisti e deziris krear un "homala socialismo".
Kun la stato-stroko di 1964 en Brazilia il fugis a Bolivia, pose a Francia e fine establisis su en Chili, ube vivis til 1973. Kun Chiliana stato-stroko ta yaro, il refujis en Italiana ambasadeyo, e pos obtenis exilo en Usa, ube il studiis ekonomiko, ed obtenis lia doktoreso en 1977.
Ye 2002 il decidis esar kandidato a Braziliana prezidanteso kun la suporto di Braziliana social-demokrata partiso - PSDB - ma perdis l'elekto vice Luiz Inácio Lula da Silva. En 2010 il itere esis kandidato a la prezidanteso, ma Dilma Rousseff elektesis.
Il esas mariajita kun la Chiliana psikologiistino Sylvia Mónica Allende Serra.
Kemial elemento
thumb|[[Periodala tabelo, montranta tota elementi konocata.]] thumb|Kristalatra peco di [[oro.]] Kemiala elemento, o simple nur elemento esas speco di atomi qua havas la sama nombro di protoni en lia atomala nuklei (t.e. la sama atomala nombro, Z). On konocas entote 118 elementi, de qui l'unesma 94 naturale existas en la Tero e la cetera 24 esas sintezala elementi. Existas 80 elementi qui havas adminime un stabila izotopo e 38 qui havas exkluzive radioaktiva izotopi, qua dekadas dum tempo aden altra elementi. Fero esas la maxim abundanta elemento (per pezo) konstitucas la tero, kande oxo esas la maxim ordinara elemento en la krusto di la tero.
Kemial elementi konstitucas tota l'ordinara materio dil universo. Quankam astronomiala observi sugestas ke ordianara observebla materio nur esas cirkume 15% di la materio en l'universo: la cetera esas materio obskura, la kompozuro di ol ne konocesas, tamen ol ne konsistas ek kemiala elementi. La du maxim lejera elementi, hido e helio formacesis maxime dum la Big Bang e esas la maxim ordinara elementi en l'universo. La sequanta tri elementi (litio, berilio e borono) formacesis precipue per la koliziono di kosmala radiaco kun altra elementi, e do esas plu rara kam l'altri qui sequas. La formaco di elementi qui havas de sis til duadek-e-sis protoni eventis e duras eventar en steli di precipua sequo per stelala nuklesintezo. L'abundego di oxo, siliko, e fero an la Tero reflektas lia granda produktado en tala steli. Elementi kun plua kam duadek-e-sis protoni formacas per supernovala nuklesintezo en supernovi, qui, kande explozas, lansas ica elementi fore en spaco kom supernovala ceteri, ube li povas divenar enkorpigata aden planeti kande li formacas.
La termino «elemento» uzesas por tipo di atomi kun la donata nombro di protoni (senkoncerne pri sive li esas sive li ne esas ionigita o kemiala fuzita, ex. hido en aquo) pluse por pura kemiala substanco konsistanta ek un elemento (ex. hido-gaso). Por la duesma signifiko, la termini «elementala substanco» e «simpla substanco» esis sugestita, ma li nulatempe ganis multa acepto en la literaturo kemiala Angla, kontraste en kelka altra lingui lia equivalaji esas ofte uzata (ex. Franciana corps simple, Rusiana простое вещество). Un elemento povas formacar multopla substanci diferanta per lia strukturo; li esas nomizita alotropi dil elemento.
Guatemala
Guatemala esas lando en Central Amerika jacanta inter Mexikia norde e weste, Belize este, e Honduras e Salvador sud-este. Sude jacas Oceano Pacifiko. Ol anke havas mikra litoro en Karibia, este.
Bazala fakti pri Guatemala
Historio
thumb|left|180px|Templo di la Maskili, en [[Tikal.]] Homi posible ja habitis la nuna Guatemala maxim frue kam 18.000 aK, quale montras kelka obsidiana flechopinti trovita tra la lando. L'anciena habitanti ja kultivis maizo cirkume 3.500 aK. Civilizuro Maya prosperis en la regiono de 2.000 aK til cirkume la yaro 900. Tikal, norde de Guatemala esis la chef-urbo dil stato Maya.
Hispani komencis koloniigar la regiono en 1519, lore parto di Nova Hispania (Mexikia). Hispani kreis la Generala Kapitanio di Guatemala, e fondis lia unesma chef-urbo, Tecpan Guatemala, ye la 25ma di julio 1524. En la 15ma di septembro 1821 la Generala Kapitanio di Guatemala (konsistanta ek la nuna Guatemala, Salvador, Honduras, Kosta Rika, Nikaragua e la nuna Mexikiana stato Chiapas) deklaris nedependo de Hispania ed unionis a Mexikian imperio. Kande Augustín de Iturbide abdikis, la regioni del anciena kapitanio (ecepte Chiapas) separis su de Mexikia e formacis la Federala Republiko di Central Amerika, qua duris til 1838.
thumb|200px|left|[[Justo Rufino Barrios]] En 1871, generalo Justo Rufino Barrios partoprenis en stato-stroko qua revokis lora prezidanto Vicente Cerna e komencis liberala reformi en la lando. En 1873 Barrios divenis prezidanto, e komencis establisar l'unesma linei di telegrafo, ferovoyi e publika skoli. En 1879, dum lua guvernisteso, Guatemala adoptis lua unesma konstituco (ante, la guberniestri imperis tra dekreti). Anke dum ca epoko, kafeo divenis importanta produkturo en Guatemalan ekonomio.
De 1898 til 1920, la diktatoro Manuel Estrada Cabrera, qua kaptis povo helpita da Usana kompanio United Fruit Company, guvernis la lando. Dum lua guvernisteso, United Fruit divenis importanta ekonomiala povo en la lando. Estrada Cabrera guvernis quarfoye intersequita, e persequis multa enemiki dum lua administrado, ma ye la 8ma di aprilo 1920 la Nacional Asemblitaro di Guatemala deklaris ke la prezidanto ne havis mentala kapaceso por guvernar. Lua sucedinto, Carlos Herrera y Luna guvernis til 1921, kande stato-stroko komandita da José María Orellana revokis lu.
Kemial elemento
Kande diferanta elementi esas kemiale kombinata, kun l’atomi kuntenanta per kemiala bendizi, li formacas kemiala kompozuri. Nur minoro di elementi esas tovata nekombinita kom relative pura minerali. Inter la plu komuna di tala «naturala elementi» esas kurpo, arjento, oro, karbo (kam karbono, grafito, o diamanti), e sulfo. Omna sen poka di la maxim inerta elementi, tala quala nobla gasi e nobla metali, ofte esas trovata an tero en kamiale kombinita formo, kam kemiala kompozuri. Kande cirkume 32 ek la kemiala elementi eventas an tero en naturala nekombinita formaci, maxim di ci eventas kom mixuri. Exemple, atmosferala aero esas primare mixuro ek nitro, oxo, ed argono, e naturala elementi solida eventas en in aloyi, exemple fero e nikelo.
La historio pri la deskovro e uzo dil elementi komencis per primativa homala socii qui trovis naturala elementi, quale karbo, sulfo, kupro ed oro. Posa civilizesi extraktis elementala kupro, stano, plombo e fero de lia erci per fuzo, per lignokarbono. Alkemiisti e kemiisti pose deskovris plusa altra, e preske omna elementi qui existis en la naturo konocesis en 1900.
La propraji di la kemiala elementi esas rezumita an la periodala tabelo, qua organizas l'elementi segun lua atomala nombro augmentanta aden rangi («periodi») en qua la koloni («grupi») partigas sencesa («periodala») fizikala e kemiala propraji. Ecepte por nestablia elementi radioaktiva kun kurta mivivi, la cetera elementi esas disponebla industriale, maxim multa de li sur alta grado di pureso.
Nomi dil elementi en Ido
La vorti por la kemiala elementi en Ido ne derivas diferante kompare ad altra Idala vorti. En Ido, la Latina sufixo -ium sempre divenas «-o», pro logikala e preskriptiva kauzi. Ma existas kelka vorti qua derivas diferante pro diversa kauzi. «Bakterio» derivis de Latina bactērium, ma ta vorto fakte derivis de Grekiana, e ne per -ium. Existas kelka punti egardar:
La nomi en Ido di du kemial elementi povas skribesar di du diferanta formi. «Oxo» esas la ciencala vorto uzata kande onu laboras en cienco, kontre ke «oxigeno» esas la vulgara vorto uzata omnadie. E «hido» esas la ciencala vorto, kontre ke «hidrogeno» esas la vulgara («hido» vice hidro pro ke ta vorto ja existas). Co esas pro ke «oxo» devas esar analoga ad «oxido», ed «oxaliko». Anke esis propozita adoptar la vorto «*argento» por esas la ciencala vorto por «arjento» pro esas analoga a la elemento-simbolo «Ag», ma to nultempe eventis.
Guatemala
Historio
En 1960 komencis interna milito qua duris dum 36 yari e produktis plu kam 200 mil morti e plu kam 1 milion plusa homi diplasita. En 1996 la guvernerio e la gerileri* signatis paco-pakto qua finis la konflikto.
Politiko
thumb|280px|Sideyo di la supra judiciala korto. thumb|280px|left|Kongreso di Guatemala. Guatemala esas prezidantala republiko. La prezidanto esas ambe chefo di stato e chefo di guvernerio, ed elektesas dal populo por 4-yara periodo. La sistemo di guvernerio esas plurapartisala, ma anke nestabila. Nula partiso ganis la prezidanteso plua kam 1 foyo, ed existas multa partiseti.
La legifala povo konsistas ek unika chambro (Congreso) kun 158 membri, qui elektesas direte dal populo por 4 yari. La nuna konstituco adoptesis en 1985.
La lasta instanco di la judiciala povo esas la Konstitucala Korto, kun 5 membri, qua nur interpretas la legi segun la konstituco. L'altra korti esas la Supra Judiciala Korto kun 13 membri, e l'Apelo-korto kun 43 membri. Questioni en l'unesma instanco judiciesas lokale da singulara judiciisti.
Geografio
thumb|right|250px|Mapo di Guatemala. thumb|left|320px|Lago Atitlán, jacanta an volkanala kratero. Guatemala jacas inter la latitudi 13° e 18° N, e la longitudi 88° e 93º W. Cirkume 2/3 de lua teritorio esas montoza, kun du montari qui trairas ol norde til sude, paralele: la montari Cuchumatanes e Sierra Madre. Sierra Madre esas prolonguro di la samnoma montaro en Mexikia. En la regiono Petén la tereni esas basa e plana. La maxim alta monto di la lando esas volkano Tajumulco, kun 4.220 metri di altitudo.
Lua precipua urbi jacas sude de la lando en la montoza regiono ed apud Pacifiko: Guatemala-Urbo (kun plu kam 1 milion habitanti), Quetzaltenango ed Escuintla. Lua klimato esas tropikala, kun influo dil altitudo. Lando ofte subisas l'efekti di uragani, qui povas anke adportar intensa tempesti qui efektigas terkruladi, exemple l'uragano Mitch en 1998, e l'uragano Stan en oktobro 2005, qui produktis plua kam 1500 morti. La lando anke subisas l'efekti di ter-tremi e havas 37 volkani, di qui 4 esas aktiva.
Sauk Rapids, Minnesota
Sauk Rapids esas urbo en la komtio Benton, Minnesota, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 10,213 habitanti.
Guatemala
Geografio
Guatemala havas 1.687 kilometri di frontieri, di qui 962 kun Mexikia, 266 kun Belize, 203 kun Salvador e 256 kun Honduras. La lando havas litori en Karibia (cirkume 148 km) ed en Pacifiko (254 km).
Ekonomio
Agrokultivo reprezentas 25% de la TNP e 66% de la exportaci, ed employas 50% de la laboro-povo. Kafeo, sukro e banano esas la precipua produkturi.
Demografio
thumb|320px|Mulieri indijena e mestica (indijeni kun blanki) de Guatemala. thumb|320px|left|Centrala biblioteko dil Universitato di Guatemala. Segun statistiki de The World Factbook por julio 2021, Guatemala havas 17,422,821 habitanti, di qui 52,2% esis urbala habitantaro. Segun etnio, mestici esas cirkume 56% de la habitantaro, Maya esas 41,7%, altra aborijeni, ne-Maya (nomizita Xinca) esas 1,8%, decendanti de Afrikani esas 0,2%, Garifuna (mixo di Afrikani ed indijeni) esas 0,1%, e stranjeri esis 0,2% en 2018.
Segun statistiki de 2014, existis 2,417,429 studianti en la primara skolo (1ma til 6ma gradi), 769,163 studianti en la sekundara skolo (entote 3 yari), 396,461 studianti en la ciklo skolala "variata" (qua formacas kontisti, docisti por la primara skolo, edc), e 298,761 studenti che l'universitati e fakultati. Segun statistiki de 2015, 81.5% de la habitantaro evante 15 yari o pluse savas lektar e skribar.
Segun religio, en 2015 45% de la habitantaro esis katoliki, 42% esis protestanti, 11 deklaris ne havar religio e 2% deklaris altra religii. La konstituco deklaras ke Guatemala esas laika stato.
Sauk Rapids, Minnesota
Geografio
right|Loko di Sauk Rapids, Minnesota Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 12.5 km², equivalanta a 4.8 mi², di qui 11.8 km² (4.6 mi²) esas lando e 0.6 km² (0.2 mi², o 4.99% de la surfaco totala) esas aquo.