cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historio di Guatemala
20ma yarcento
Ydígoras anke permisis l'aprentiseso di Kubana refujanti en la teritorio di Guatemala por kombatar la rejimo di Fidel Castro, en 1961. En 1962 eventis granda protesti di studenti qui demandis lua renunco. Pos dozeni di morti la populala protesti sufokesis, tamen la studenti decidis abandonar la protesti en la stradi ed unionis su a la militeto-grupo. Ydígoras decidis aceptar la riveno dil ex-prezidanto socialista Juan José Arévalo del exilo, ye la 29ma di marto 1963 por partoprenar en libera elekti. La sequanta dio, kolonelo Enrique Peralta Azurdia komandis stato-stroko, revokis Ydígoras e koaktis Arévalo itere exilar su.
thumb|left|280px|L'urbo Patzicia, destruktita dum la ter-tremo di 1976. L'interna milito di Guatemala duris de 1960 til 1996. Grupi paramilitala de extrema-dextra e la guvernerio di Guatemala luktis kontre grupi de sinistra dum 36 yari. Usana CIA helpis la guvernerio, qua praktikis multa agadi konsiderata terorismo di stato. Entote la milito produktis de 140.000 til 200.000 viktimi, inter mortigita e desaparita.
Ye la 4ma di februaro 1976 ter-tremo kun epicentro 160 km nordweste de Guatemala-Urbo e forteso 7.5 che la skalo di Richter produktis cirkume 23.000 morti, 76.000 vunditi, e destruktis centi di domi e substrukturi.
thumb|280px|Libro pri la kruelegaji dum l'interna milito en Guatemala. Ramiro de León Carpio, qua asumis povo ye la 6ma di junio 1993 pos la renunco dil konservema prezidanto Gustavo Adolfo Espina Salguero, komencis negocii kun la gerileri* ed ekpulsis del armeo la militisti akuzita pri krimini. Ta proceso di purgo ne esis facila: lua kuzino Jorge Carpio, qua negociis kun la gerileri*, ocidesis da grupo del extrema dextra. León demandis 43 modifiki en la konstituco di 1985, qui fine aprobesis ye la 30ma di januaro 1994. Ye la 6ma di januaro ilu komencis negocii kun la precipua grupo di gerilo*, URNG, sub tutelo dil Unionita Nacioni e dil Organizuro di Amerikana Stati. Ilu anke desmuntis la paramilitala grupo Patrullas de Autodefensa Civil - PAC, akuzita pri masakri dum l'interna milito. Lua sucedanto, Álvaro Arzú Irigoyen, duris negociar la paco, ed obtenis pafo-ceso ye la 20ma di marto 1996. Ye la 12ma di decembro sam yaro URNG legaligesis, ed en 1998 ol divenis politikala partiso.
En 2000 l'entraprezisto Alfonso Antonio Portillo Cabrera asumis povo pos vinkar en la duesma votado. Ilu promisis plufortigar diplomacala relati kun Usa e Mexikia. Ilu komencis expozar publike la privileji dil ekonomiala povo di Guatemala, ma lua guvernerio minacesis dal internaciona reputo dil generalo Efraín Ríos Montt e dal korupto en la statala administrado. En julio 2003 eventis la nomizita "nigra jovdio", serio di tumulti en Guatemala-urbo qui koaktis la klozado dil ambasadeyo Usana e di la misiono dil Unionita Nacioni.
En novembro 2003 eventis prezidantal elekti, e Óscar José Berger vinkis l'unesma votado per 38.8% ek la voti. Ye la 28ma di decembro sam yaro eventis la duesma balotado, ed ilu vinkis lora kandidato centra-sinistro Álvaro Colom. Berger asumis la povo en januaro 2004, e komencis persekutar publik oficisti que nominesis dum la guvernado di Alfonso Antonio Portillo Cabrera. En 2005, du uragani, Stan e Mitch, efektigis granda destruktado en la lando.
Historio di Belize
En 1998 la partiso People's United Party ganis l'elekti, e Said Musa divenis chefministro. Il promisis plubonigar l'ekonomiala stando di la sudo di la lando. En 2005 eventis protesti kontre la guverno dil partiso People's United Party, pro la propozita augmento di imposti. En 2008, Dean Barrow, del partiso UDP, divenis l'unesma chefministro negra di Belize.
Hormono
Hormono esas kemiala anuncanto de una celulo (o celuli-grupo nominita glando) ad altri. Tota multacelula organismi produktas hormoni inkluzita planti.
Stalaktito
Stalaktito esas agreguro en la plafono di kavajo subtera, per infiltruri qui kontenas dissolvita sali kalkoza, silikoza, e.c.
3ma di marto
Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.
La 3ma di marto esas la 62ma dio di la yaro (63ma en bisextila yari) segun Gregoriala kalendario. Restas 303 dii til la fino di la yaro.
Kalkolo
Kalkolo esas konkreciono stonatra qua naskas acidente en ula organi (hepato, veziko, e.c.)
304
La yaro 304 (CCCIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 304ma yaro dil unesma yarmilo, la 4ma yaro di la 4ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 300a. La nomo 304 uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande Anno Domini divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.
Ulen, Minnesota
Ulen esas urbeto en la komtio Clay, Minnesota, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 532 habitanti.
Proxim ad ica mikra urbeto trovesis espado qua semblas l'uzita da vikingi. L'espado nun expozesas che muzeo en l'urbeto.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 532 homi, 203 hemanari, e 120 familii qui rezidis en l'urbeto. La denseso di habitantaro esis 188.4/km² (488.9/mi²). Esis 228 domi kun mezvalora denseso di 80.8/km² (209.5/mi²). Segun raso, esis 99.25% Blanki, 0.00% Negri od Afrik-Usani, 0.75% indijeni Amerikana, 0.00% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.00% de du o plura rasi, e 0.19% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 203 hemanari, di qui 28.6% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 44.3% esis mariajita e habitis kune; en 9.9% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 40.4% esis ne-familii. En 35.5% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 26.1% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.24 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.88 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 23.3% evante min kam 18 yari, 5.8% de 18 til 24 yari, 19.9% de 25 til 44 yari, 16.9% de 45 til 64 yari, e 34.0% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 46 yari. Por singla 100 mulieri esis 88.7 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse, esis 78.2 viri.
Felix Bloch
Felix Bloch (1905 til 1983) esis Suisa fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 1952 kun Usana ciencisto Edward Mills Purcell.
Friedrich Hegel
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (n. ye la 27ma di agosto 1770 til la 14 di novembro 1831) esis Germana filozofo.
Ilu developis dialektiko di mastro e di servanto.
«Die Weltgeschichte ist das Weltgericht», mondo-historio esas vera la lasta verdiko.
La Roca de la Sierra
La Roca de la Sierra esas municipo en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 1,464 habitanti. Lua tota surfaco esas 109,6 km².
Woźniki (Zduńska Wola)
Woźniki esas vilajo en provinco Łódź, distrikto Zduńska Wola, komono Zapolice, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis 158 habitanti (43,0% esis mulieri). Ol distas cirkume 50 kilometri sud-weste de Łódź e 165 kilometri sud-weste de Warszawa.
Kristina Mladenovic
Kristina Mladenovic (n. ye la 14ma di mayo 1993) esas Franciana tenisistino.
Segun datumi di WTA por 6ma di marto 2023 Kristina Mladenovic es 141ma tenisistino dil mondo.
Arthur Conan Doyle
Arthur Conan Doyle (1859 til 1930) esis Skota skriptisto, qua kreis la personajo Sherlock Holmes.
Ilu divenis mediko en 1881 pos studiar ye l'universitato di Edinburgh. Il praktikis en Southsea, ye la suda litoro di Anglia; il skribis rakonti dum ke il vartis klienti, ed en 1887 aparis ilua unesma romano A Study in Scarlet, qua esis rakonto pri Sherlock Holmes. Plusa romani aparis, pri diversa temi; la sequanta pri Holmes esis The Sign of Four en 1890. L'unesma kolekturo di kurta rakonti pri Holmes esis L'Aventuri di Sherlock Holmes, qui aparis en The Strand Magazine de julio 1891 til junio 1892.
La fino di Sherlock Holmes
Ye 4ma di mayo 1891 detektivo Sherlock Holmes mortis ye l'aquofalo Reichenbachfall en Suisia: tale segun la rakonto The Final Problem. Holmes, qua dum longa tempo inquestis l'agadi di la kriminestro profesoro Moriarty, kredis ke il balde ruptos ilua organizuro. Holmes anke konciis, ke Moriarty deziras destruktar il. Por avancigar l'afero, Holmes voyajis a Suisia, kun kolego Watson, e li lojis ye Meiringen. En la vicina Reichenbachfall, Holmes desaparis, poslasinte letro a Watson explikante, ke il expektas renkontrar Moriarty. Segun supozajo, Holmes e Moriarty falis til morto dum ke li luktis apud l'aquofalo. La rakonto The Final Problem aparis en The Strand Magazine en decembro 1893.
Ri-aparo di Sherlock Holmes
Conan Doyle esperis ke, pos la supozata morto di Holmes, il povos skribar nur rakonti quin il deziris skribar, pri altra karakteri. Tamen la karaktero Holmes esis tante populara, tale ke il mustis produktar plusa rakonti pri la famoza detektivo. La romano The Hound of the Baskervilles, aventuro pri Holmes ante ilua morto en Suisia, aparis en epizodi, de agosto 1901 til aprilo 1902.
Por plusa kurta rakonti, esis agnoskata ke Holmes ne mortis ye Reichanbachfall (advere, nulu spektis la finala falo di Holmes e Moriarty apud l'aquofalo); en L'Aventuro di la Vakua Domo il aparas, pos tri yari di voyajado en diversa landi, ye la praktikeyo di Watson.
La finala kolekturo di kurta rakonti pri Holmes, The Case-Book of Sherlock Holmes, aparis en The Strand Magazine de oktobro 1921 til aprilo 1927.
Kalo
Kalo esas dikesko od hardesko di pelo, produktita da fricionado, ye palmo, ye plando, sur pedofingri.
Michel Aoun
Michel Naim Aoun (n. ye la 18ma di februaro 1935) esas la nuna prezidanto di Libano. Il asumis povo ye la 31ma di oktobro 2016. Ante il esis chefministro di la lando de 1988 til 1990.
Spree
Spree esas rivero en Germania qua transiras l'urbi di Sachsen, Brandenburg e Berlin. Ol havas tre fonti en Ebersbauch, Neugersdorf e Kottmar. Ol esas tributuro di rivero Havel.
La longeso esas 382 km.
Banderolo
Banderolo esas triangula standardo o longa bendo ek stofo, qua flotacas en l'aero. Ol ofte finas per du pinti; en pikturi, portas surskriburi.
Carlos Manuel Arana Osorio
Carlos Manuel Arana Osorio (17ma di julio 1918 til la 6ma di decembro 2003) esis prezidanto di Guatemala de 1970 til 1974.
1854
La yaro 1854 (MDCCCLIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta en sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta en venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 854ma yaro di la duesma yarmilo, la 54ma yaro di la 19ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1850a. Kande 1854 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.
Naski
thumb|130px|[[Paul Ehrlich]] thumb|130px|[[Oscar Wilde]]
Morti
thumb|130px|[[Fructuoso Rivera]]
Savoya-stati
Savoya-stati esas la posedaji di Savoya-dinastio, de Mez-epoko til l'Italiana unigo.
Historio
Savoya-stati konstitucas su progresive de Burgundia-dukeso, kun expanso-periodi, ma anke regreso, ofte per Francia-gano.
En nuna Francia, Savoya esas parto di regiono Rodano Alpi, dividita en du distrikti (département): Savoya e Alta-Savoya.
Yoshiro Mori
Yoshiro Mori (n. ye la 14ma di julio 1937) jurnalisto e politikistulo esis chefministro di Japonia de 2000 til 2001.
Silas, Alabama
Geografio
right|Loko di Silas, Alabama Silas jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbeto havas entote 13.6 km², equivalanta a 5.2 mi², di qui 13.6 km² (5.2 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 529 homi, 220 hemanari, e 157 familii en la urbeto. La denseso di habitantaro esis 38.9/km² (100.8/mi²). Esis 260 domi kun mezvalora denseso di 19.1/km² (49.5/mi²). Segun raso, esis 71.83% Blanki, 25.71% Negri od Afrik-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.00% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.19% de altra rasi, e 2.27% de du o plura rasi, e 0.19% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 220 hemanari, di qui 29.5% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 55.9% esis mariajita e habitis kune; en 15.0% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 28.6% esis ne-familii. En 27.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 8.6% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.40 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.94 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 26.3% evante min kam 18 yari, 6.2% de 18 til 24 yari, 28.0% de 25 til 44 yari, 25.0% de 45 til 64 yari, e 14.6% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 38 yari. Por singla 100 mulieri esis 88.3 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse, esis 86.6 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbeto esis $20,882, e la mezvalora revenuo per familio esis $25,833. La mezvalora revenuo por la viri esis $27,955 kontre $18,500 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbeto esis $14,074. Vivis sub la povreso-lineo 19.0% de la habitantaro e 16.5% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 27.1% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 11.6% vivis sub la povreso-lineo.
Stalo
thumb|Stalo Stalo esas metalo ek faro pura a qua esas enkorpigita ula quanto de karbo - plu harda, e di qua la grani esas plu tenua e plu briloza kam olti di fero.
Charles-François Daubigny
thumb|left|280px|Printempo, 1862 Charles-François Daubigny (n. ye la 15ma di februaro 1817 til la 19ma di februaro 1878) esis Franciana piktisto. Ilua pikturi havis elementi de romantikismo ed impresionismo.
Rivero Usisa
Usisa (ank Harajanka) esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Shumilina e Haradok), dextra enfluanto di Obal en baseno di Daugava.
La fonto dil rivero esas estala rivo di lago Kasho (weste de vilajo Prudok), e enfluas a Obal proxim agrourbeto Mishnievichi (distrikto Shumilina).
Lua precipua enfluanto es Kamienka.
En baseno dil rivero es multe lagi, inter altri: Kasho, Luhavoye, Arehavaye, Shcharbakowskaye e Vialikaye Astrawlianskaye.
305
La yaro 305 (CCCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 305ma yaro dil unesma yarmilo, la 5ma yaro di la 4ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 300a. Lor ol konocesis kom yaro dil administrado da konsuli Constantius e Valerius, o, min ofte, yaro 1058 Ab urbe condita. La nomo 305 uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande Anno Domini divenis la precipua formo por nomar yari.
Francia
Francia, en longa formo: Republiko Franca (République française), esas lando en westal Europa qua anke havas teritorii en altra kontinenti. Lua chef-urbo - e maxim populoza urbo - esas Paris, kun 2,125,245 habitanti segun la demografiala kontado di 1999. Havante entote 68,084,217 habitanti segun statistiki por julio 2021, inkluzite la habitantaro di transmara regioni, Francia esas developata lando, kun tre alta indexo pri homala developeso. En la kontinento Europana, ol havas kom vicini Hispania ed Andora sude, Italia, Suisia e Germania este, e Luxemburgia e Belgia nord-este. Sude jacas Mediteraneo e la mikra-stato Monako. Norde e weste jacas l'Oceano Atlantiko.
Tabernaklo
Tabernaklo esas :
Francia
Francia esas anciena lando, qua formacesis dum la fino di la Mezepoko. Del frua 17ma yarcento til l'unesma parto dil 20ma yarcento, Francia posedis vasta kolonial imperio. Pos la yari 1950a ol esis un ek la precipua landi qui suportis la konstrukto dil Europana Uniono. Francia esas nukleara povo ed un ek la kin permananta membri di la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni. Francia influabas decidigive la mondala historio per sua kulturala richeso, sua linguo e sua demokratiala, laika e republikala valori.
Francia okupis en 2012 la kinesma rango mondala segun totala nacionala produkturo ante imposti. Lua ekonomio, di tipo kapitalista kun sat forta statala interveno, igis lu un ek la maxim importanta en produktado di nutrivi, aeronautiko, automobilala industrio, luxoza produkturi, turismo e nukleara industrio.
Bazala fakti pri Francia.
Historio
300px|thumb|left|Evoluciono dil teritorio di metropolala Francia, de 985 til 1947. La vorto "Francia" devenas de Germana tribuo, la Franki, atestita pos la 3ma yarcento advale dil dextra rivo di Rheno. Lua rejulo Klodovecho pose lua filii konquestis, inter 481 e 535, preske la tota anciena Romana provinco Galia, qua equivalas la maxim granda parto dil teritorio di nuna Francia. La vorto "Francia" ne uzesis oficale til 1190, kande rejulo Philippe Auguste komencis uzar la nomo rex Franciæ (rejulo di Francia) vice rex Francorum (rejulo dil Franki) por indikar sua suvereneso. La vorto kustumale uzesis anke por nomizar teritorio klare definita, exemple en la poemo Chanson de Roland, skribita un yarcento ante lore. Depos junio 1205 la teritorio nomesis en mapi regnum Franciæ (rejio Francia).
Homala okupado dil teritorio di nuna Francia esas multe anciena. Multa populi unionesis a la grupi qui vivis en la regiono dum Paleolitiko e Neolitiko, sucedante: Kelti, e Germani (Franki, Vizigoti, Alamani, Ostrogoti e Burgundiani). Dum la komenco dil duesma yarmilo, monarko Huges Capet unigis Francia teritoriale.
La 17ma di junio 1789 judikesas kom la nasko di la sistemo reprezentala en Francia, e la nasko di la nuna stato Franca. To esis kande l'unesma konstitucal asemblo kunvokesis. Nun, la precipua sucii dil Stato Franca esas la linguistikala e kulturala unigo, richesko di la lando e l'enmigro veninta de altra Europana, Afrikana ed Aziana landi.
Prehistorio, protohistorio ed antiqueso
Homi de Neanderthal ja habitis la teritorio di Francia dum l'infra paleolitiko. La maxim anciena homala restaji trovita evas de 1,8 milion yari. Neanderthali transvivis en la regiono sub klimato ruda e variema, karakterizata da multa glacial epoki qui modifikis lua vivostando.
En Francia existas multa groti qui ornesis dum supra paleotiko, de qui la maxim famoza esas la groto Lascaux, en Dordogne (de 18.000 aK, ja habitita dal Homo sapiens).
Cirkume 10.000 aK (fino di la lasta glacial epoko) la klimato mildeskis. Pos cirkume 7.000 aK, komencis neolitiko en ta parto di Westal Europa. Lua habitanti formacis kolonii, quankam la developeso di ta kolonii esis diferanta segun la regioni. Pos forta demografiala kresko e developo dil agrokultivo dum kelka yarmili, aparis metalurgio en la regiono dum la 3ma yarmilo aK. Komence esis metalurgio di oro, pose kupro, bronzo e, pos l'8ma yarcento aK, anke fero.
En 600 aK, Greki veninta del urbo Phocea fondis urbo Marseille an la rivo di Mediteraneo. Dum la sam epoko kelka populi komencis okupar la nuna Francia, ma ta okupo difuzesis al tota teritorio erste inter la 5ma e la 3ma yarcenti aK. Aparis lore la nociono pri "Galia", korespondanta a teritorii habitita da Kelti, inkluzite inter Rheno, Atlantiko e Mediteraneo. Galia lor esis prosperanta regiono, e lua sudo recevis multa Greka e Roman influi.
Dum la 3ma yarcento, Romana Galia subisis grava krizo. Le limes, sistemo di fortifikuri konstruktita an la frontieri por protektar l'imperio de Germana inkursi, subisis frequa invadi da barbari. Romana povo, dum ta epoko, semblis shancelanta: l'imperio dal Galiani proklamesis en 260, ed eskapis la Romana tutelo til 274. Tamen, la situaciono pluboneskis dum l'unesma duimo dil 4ma yarcento, periodo di rinovigo e prospero por Galia. En 312, lora imperiestro Konstantinus konvertis su a kristanismo. Kristani, tillore persekutita, plumulteskis.Tamen, Barbara inkursi durigis pos la duesma duimo dil 4ma yarcento. Ye la 31ma di decembro 406, Vandali, Suevi ed Alamani transiris Rheno ed atingis Hispania. Meze dil 5ma yarcento, Alamani e Franki, du populi pagana, instalis su nord-este di la nuna Francia e forte presis Romana generali qui restis en la nord-esto di Galia.
Rejio Francia dum Mezepoko
320px|thumbnail|Bapto di Klodovecho, segun pikturo en Sainte-Chapelle, Paris (anonimo). La konverto di Klovis, chefo Frankiana, a kristanismo en 496, transformis il en federito dil Eklezio Katolika, e posibligis ilu konquestar importanta loki di Galia inter la 5ma e 6ma yarcenti. La fuzo di heredaji Galiana-Romana e kontributaji Germana kun kristanismo esis longe durinta e desfacila. Frankiani esis origine militala socio kun legi tre diferanta de Romana yuro e kristana principi. Samatempte kam la febleso demografiala qua lor eventis en la rejio Frankiana implikis dekado dil urbi. Kristanismo instalis su tra la kreo di rurala kirki e precipue tra multa monakeyi. Se komence la povo di Klovis semblis solida, Merovecho-dinastio balde afrontis grava desfacilaji. La dinastio desaparis en 751, kande Pipin la Basa-statura kronizesis rejulo di Frankiani, e fondis Karolingiana dinastio.
Pipin la Basa-statura e sua filiulo Karolus la Granda augmentis multe la l'extenso dil rejio di Franki, qua atingis plu kam 1 milion km² dum la 8ma yarcento. La chef-urbo dil imperio esis Aachen, e l'imperiestro reprezentesis lokale da komti. Karolus la Granda kronizesis imperiestro dil ocidento la yaro 800, e dum lua regno lu stimulis la docado di bel arti. Lua palaco en Aachen aceptis intelektal agadi ed artisti. Tamen, pos la morto di Karolus, lua komti e vasali gradope komencis transmisar lua tituli tra heredo. La nepotuli di Karolus la Granda partigis l'imperio inter li en 843, tra la traktato di Verdun. Karloman kontrolis ocidentala Franki, en regiono equivalanta aproxime a la du triimi ocidentala de la nuna Francia, di qua la frontieri variis poke til la fino di Mezepoko.
En 987, Huges Capet elektesis da nobeli. La monarkio itere divenis heredala, e lua decendinti regnis sur Francia dum plu kam 800 yari. Tamen, l'unesma reji di la nova dinastio kontrolis direte nur tre mikra porcioni di Franca teritorio, nomizita "rejala domeno", e kelk ek lua vasali esas plu multe povoza kam li. Dum la 12ma yarcento, rejala povo komencis afirmar su kontre la princi dil rejio, ma mustis afrontar pos la yari 1150a lor naskinta "imperio Plantagenet" grupiganta sub sama krono Anglia e la westala triimo de Francia.
Kapetiana rejio atingis lua maxima vasteso dum la 13ma yarcento. La monarkio pluforteskis itere, e Franca kulturo komencis afirmar su en Europa. Philippe la 2ma (1180-1223) sucesis konquestar teritorii en Francia de le Plantagenet, haltigis Angla minaco ed augmentis multe rejala povo dum ca epoko. Ilua nevulo Louis la 9ma, surnomizita "la Santa", (1226-1270) partoprenis en la sepesma ed l'okesma krucomiliti.
Dum la 14ma e l'unesma duimo di la 15ma yarcento komencis grava krizo. La lando devastesis dal Centyara milito kontre Anglia, qua originis de heredo-problemo pri kontrolo dil rejio Francia. Ma ca krizo ne esis simple politikala o militala: ol ank esis demografiala (la nigra pesto mortigis adminime la triimo de la habitantaro dil rejio pos 1347); sociala (rurana ed urbana revolti multeskis); ekonomikala e religiala. Tamen, la monarkio pluforteskis kande la krizo finis: la centrala povo diplasis su a Loire-valo, kreis permananta armeo e taxado, e developis nova institucuri.
Renesanco ed Absolutismo
thumb|250px|left|Il [[Kastelo di Montsoreau, renesanco arkitekturala (c. 1455).]] thumb|250px|La kolonial imperio Franca en [[Amerika (1534-1803).]] Depos 1494, Franca suvereni duktis multa militi en Italia kontre l'imperiestro Karolus la 5ma Habsburg. Ma la regni di François la 1ma di Francia (1515-1547) e de sua filio Henri la 2ma (1547-1559) precipue distingesis per la plufortigo dil rejala povo, qua divenis absoluta, e per la renesanco literaturala ed artala kun forta influi de Italia.
En 1539, ta la dekreto di Villers-Cotterêts, la Franca linguo divenis la linguo administrala e judiciala dil rejio. Tamen, l'unigo di Francia cirkum la persono dil rejo pluforteskis dum la duesma duimo dil 16ma yarcento pro religiala problemi: de 1562 til 1598 eventis ok militi pri religio inter katoliki e Kalvinisti. La krizo religiala koincidis kun l'ekonomikala, e precipue la politikala. En 1598, rejulo Henri la 4ma (1589-1610) signatis la Dekreto di Nantes, qua partale permisis kulto-libereso a la protestanti.
Louis la 13ma (1610-1643) e lua ministri Richelieu e Mazarin afrontis l'opozo di nobeli qui deziris rekuperar lia anciena povi. Samepoke, Francia vinkis multa militi, exemple la Milito di Triadek yari, e komencis formacar lua unesma koloniala imperio, precipue en Nova-Francia, en Antili e sur la litoro di India. Louis la 14ma di Francia afirmis la karaktero absoluta di sua povo. La surnomizita "Suno-rejo" afirmis esar la "lietnanto di deo sur Tero" ed imperis konstruktar la palaco di Versailles, simbolo di sua povo. Ilu proximigis su de artisti e ciencisti, laboris por l'unigo religiala di sua rejio e durigis la persekuto di protestanti e revokis la dekreto di Nantes. Malgre la danjeroza situo di la monarkio, Louis la 14ma duktis multa militi kontre Europana povi, dum ke la markezo di Vauban duktis la konstruktado di reti di fortifikita urbi an la frontieri dil rejio. Quankam ta militi rezultis multafoye en Franca vinki, multa vinkesi e famini desbriligis la fino di sua regno.
Lua posnepoto Louis la 15ma (1715-1774) anke duktis multa militi, kun diversa rezulti. Per la traktato di Paris signatita en 1763, Francia perdis sua posedaji en Nord-Amerika, tamen kompris Lotringia e Korsika dum la sama yardeko. Dum ta epoko, Francia konocis forta developo demografiala ed ekonomiala. L'augmento di la produktado agrokultivala eventis samatempe kam la komenco di industriigo, note texuro, ma anke la developo intelektala e kulturala en la lando. Louis la 14ma, qua kronizesis en 1774, revelis su nekapabla por solvar la troa debileso di la monarkio e decidis kunvokar Generala stati en 1788.
L'epoko di la revolucioni (1789 til la frua 20ma yarcento)
thumb|250px|Francia en 1790. La delegitari sendita por l'aperto di Generala stati, qua eventis la 5ma di mayo 1789 transiris rapide la povi qui esis atribuita, ed impozis su kom  nacionala konstitucal asemblajo. La rejulo ne povis impedar ke l'asemblo konstitucala decidis pri l'aboliso di privileji dum la nokto di la 4ma di agosto, pos adoptar ye la 26ma di agosto la "Deklaro pri la yuri di la homo e di la civitano". Pos probo di monarkio konstitucala, la republiko naskis dum septembro 1792, e Louis la 16ma, akuzita pro trahizo, ocidesis per la gilotino pos judicio da Nacionala Kunveno ye la 21ma di januaro 1793. Pose Francia revolucionala subisis multa yari di militi e mortigi, til l'establiso dil Direktorio en 1795.
thumb|left|Revoluciono di 1830 ilustrita da Eugène Delacroix e montranta Libereso guidanta la populi. Ye la 9ma di novembro 1799, generalo Napoléon Bonaparte revokis la Direktorio per stato-stroko e remplasis ol kun Konsuleso. Kin yari pose, ilu kronizesis imperiestro dil Franci. Napoléon la 1ma kreis o reformis multa institucuri, e sua multa vinki inkluzis la duimo dil Europana habitantaro sub sua kontrolo frue la yari 1810a. Tamen la deklino eventis rapide: pos efemera abdiko depos rivenar quik a la povo, l'imperiestro vinkesis definitive en la Batalio di Waterloo ye la 18ma di junio 1815.
Francia komencis lua duesma periodo di konstitucala monarkio, dum qua reji Louis la 18ma (1814-1824) e precipue Charles la 10ma (1824-1830) kontestis parto di sociala aquiraji de la revoluciono. Kelka semani pos konquestar Aljer, Charles 10ma revokesis da Trois Glorieuses, revolucionala movado qua adduktis sur la trono Louis Philippe la 1ma. Quankam Louis Philippe konsideresis lore reformema, litiji kreskis rapide malgre l'ekonomikala kresko di Francia dum ta epoko.
En februaro 1848 nova revoluciono disruptis, e lua skopi ne esis nur politikala, ma anke sociala. L'efemera Duesma republiko qua establisesis kreis universala voto por viri, abolisis sklaveso en la kolonii e mortopuniso pro politiko, ma subversesis da sua prezidanto Louis-Napoléon Bonaparte, qua kronizesis imperiestro en 1852.
Quankam la rejimo dum l'unesma yari dil Duesma imperio esis autoritatoza, Napoléon la 3ma komencis liberala jireyo en 1860, qua ne impedis la kresko di politikala opozantaro. Dum ta epoko l'industrio e fervoyala sistemo expansesis rapide. La vinkeso di Francia kontre Germania en 1870-1871, esis duopla jireyo en la historio di la lando: l'imperio kapitulacis ye la 2ma di septembro 1870 e la republiko proklamesis ye la 4ma di septembro sam yaro, dum ke Prusia anexis Alzacia-Lotringia.
Quankam sua kaosala nasko, la Triesma republiko esis la maxim longa de la politikala rejimi qui Francia konocis depos 1789. Republikani instalis gradope lua politikala projeti: skoli divenis gratuita, laika ed obligata en 1881-1882, libereso di jurnalaro ed asemblo permisesis en 1881, divorco e sindikati legaligesis en 1884, e la Eklezio e la Stato separesis en 1905. Dum la sam epoko, Francia dotis su kun vasta imperio koloniala, qua esis la duesma maxim granda dil mondo en 1914, pos la de Unionita Rejio. Quankam multa politika krizi eventis interne la lando — la krizo Boulangista, la skandalo di dekoruri, la skandalo pri la konstrukturo dil kanalo di Panama, l'afero Dreyfus —, la precipua minaci por la republiko venis de exterlando, ube milito semblis plu minacanta.
Francia e la du mondomiliti
Pos kelka yari di laboroza rikonstrukto, karakterizata per esforci pri augmento dil enmigrado e di la produktiveso, e por diminutar la manko di laboristi en la mineyi ed en la stala ed automobilala industrii, Francia afrontis problemi pri kreskar til la nivelo di ante la milito. Pos kreskar forte de pos 1924, Francia frapesis plu tarda kam altra landi per la krizo di la yari 1930a. La krizo esis duriva e profunda, quankam ol komencis tarde. La politika krizo ed ekonomiala desfacilaji adjuntesis, malgre l'espero stimultata pro la vinko dil partiso Front populaire en 1936. La krizo finis ye la 3ma di septembro 1939 kande Francia deklaris milito kontre Naziista Germania.
300px|thumbnail|right|Dum la duesma mondomilito til novembro 1942, metropolala Francia dividesis inter la "zoni okupata" norde e la "zono libera" sude. Pos ok monati sen kombati (« Drôle de guerre »), Germana Wehrmacht invadis la nord-esto di Francia ye la 10ma di mayo 1940. Marshalo Philippe Pétain demandis armistico ye la 22ma di junio. Il obtenabis plena povi ye la 10ma di julio sam yaro. To signifikis la fino di la Triesma Republiko e la nasko dil rejimo di Vichy, qua praktikis politiki konservema, tradicionalista ed antisemida, e kunlaboris kun la Triesma Reich, malgre l'agado di rezistado interne ed extere la lando. La desembarko di la Federiti ye la 6ma di julio 1944 en Normandia signifikis la fino dil okupeso e la komenco di libereso di Europa. Entote, ta konflikto mortigis min soldati kam l'antea, tamen la viktimi civila esas plu multa - adminime 330,000 civili, inkluzite 75 000 judi qui rezidis en Franca teritorio, ocidita en koncentreyi - e la vundi psikologiala e politikala pro l'invado en 1940, l'agadi di kunlaboranti kun naziisti, e pose la venji kontre li, qui duris longatempe por cikatrigar.
Depos la liberigo
Periodo di rinovigo komencis lor por Francia. Se generalo de Gaulle, chefo di Francia libera, ne povIs impedar l'adopto di konstituco proxim to de la Triesma republiko, posmilito vidis la kreado di sekureso sociala e voto-yuro grantita a mulieri. La nomizita "Quaresma Republiko" selektis suportar l'Ocidento dum la kolda milito qua komencis ta epoko. La deskoloniigo di Azia ed Afrika, e la debuto di la konstrukto di la uniono Europana komencis. Samatempe komencis periodo di forta kresko ekonomikala, qua l'ekonomikisto Jean Fourastié nomizis Trente Glorieuses ("la triadek (yari) glorioza").
Ye la 1ma di junio 1958, dum grava politika krizo pro la milito en Aljeria, generalo de Gaulle divenis prezidanto dil konsilistaro per l'Asemblo Nacionala, kun la misiono di donar a la republiko nova konstituco: la kinesma republiko donis a la prezidanto plua povi relate a la parlamento. Charles de Gaulle duris e kompletigis la deskoloniigo di Afrika, ed afirmis la nedependo di Francia relate ad Usa. Por ta skopo, il dotizis Francia di nukleara povo, civila ed armeala.
Ma la krizo studentala e sociala en mayo 1968 alegis l'arkaismo dil rejimo qua semblis deskonektita del aspirado di la yuneso. Tamen de Gaulle sucesis inversigar la situaciono, tra la dissolvo di l'Asemblo Nacionala ye la 30ma di mayo 1968. Fine, Franci donis ad il larja majoritato prezidantala. Generalo de Gaulle demisionis en 1969 pos la falio di plebicito pri la reformo dil Senato e di la regionala subdividuri. Tamen, ''gaulismo" duris en povo dum kin yari o pluse, sub la figuro dil prezidanto Georges Pompidou.
En 1974 komencis ero pos-Gaullista, kun l'arivo di Valéry Giscard d'Estaing, politikisto di centro, a la prezidanteso. Quankam Francia eniris gradope en la krizo di la yari 1970a, l'unesma yari de sua guvernisteso distingesis pro multa legi qui modifikis la socio di Francia, exemple la lego Veil, qua legaleskis l'aborto, o la redukto dil evo por la majoreso, de 21 yari a 18 yari. Ma la precipua jireyo eventis en 1981, kande socialista prezidanto, François Mitterrand, elektesis. Afrontanta l'ekonomikala situo qua plugraveskis, ilu komence probis transferar la kontrolo di ekonomiala sektori a la Stato, e samatempe adoptis simbolala agi, exemple l'aboliso di la mortopuniso. Quankam François Mitterrand rielektesis en 1988, Francia konocis de 1986 til 1988, e pose de 1993 til 1995 du periodi di politikala "kohabito" til lor nevidita ube la prezidanto ne esas di sama partiso kam sua guvernerio e qua ofris nova lektado di institucuri. Ta situaciono eventis itere de 1997 til 2002, ma en inversa fasono, kande prezidanto de dextra, Jacques Chirac, elektabis en 1995, e l'elektita legifantaro en 1997 adportis socialista Lionel Jospin kom chefministro. Francia adoptis samatempe l'unika monetaro por Europa.
La prezidantal elekto en 2002 distingesis pro l'elektala surprizo, kun la vinkeso di Lionel Jospin da Jean-Marie Le Pen, kandidato di extrema-dextra, quik en l'unesma balotado. Tamen, Jacques Chirac facile rielektesis. Dum l'administrado di la chefministri Jean-Pierre Raffarin, e pose Dominique de Villepin, Francia notinde opozis la milito en Irak, la "ne" vinkis la plebicito pri la ratifiko di la konstituco Europana, ed en novembro 2005 eventis urbala sedicii. Quankam Nicolas Sarkozy, prezidanto depos 2007, duktis la partiso di sua precedanto lor sua elekto ed esis membro di sua guvernerio, la politiko qua duktis volar esar di "rupturo". La ministraro di François Fillon formacesis kun personi de diferanta politikala tendenci, ne nur dextrani, ma anke centrani e sinistrani. Lua administrado afrontis la rezulti del ekonomika krizo de 2008 til 2009. Ye la 6ma di mayo 2012, socialista François Hollande elektesis prezidanto di la republiko. Pos intensa debati e rankoroza polemiki duktita da lua opozanti, la lego qua legaligis samasexua mariajo adoptesis ye la 15ma di mayo la sequanta yaro.
Politiko
Francia esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5-yara periodo. La prezidanto nominas la chefministro, qua esas la chefo di guvernerio.
La Parlamento havas du chambri: la Nacional Asemblitaro (Assemblée Nationale), kun 577 membri qui elektesas dal populo por 5 yari, e la Senato, kun 321 membri qui elektesas da elektala kolegio. Nuna konstituco aprobesis ye la 28ma di septembro 1958.
Organizo di povi
L'organizo di povi en Francia establisesas per la konstituco di 1958, qua recevis diversa emendi. Francia havas politika sistemo qua rezervas granda povi ambe por la parlamento e por la prezidanto di la republiko. Studiisti di konstitucala sistemi nominas Franca sistemo "rejimo mi-prezidantala" o ankore "rejimo parlementala bireprezentala".
La legifala povo konsistas ek la parlamento, qua havas du chambri, Nacional Asemblitaro e Senato. La Nacional Asemblitaro, basa chambro dil parlamento, formacesis da 577 deputati en 2011, qui elektesis por kin yari per universala direta sufrajio dum unnoma majoritata voto en du foyi en distrikti subdividita en departmenti. Nacional Asemblitaro havas la lasta vorto se eventus deskonkordo longega kun senato pri adopto di lego. Senato formacesis en 2011 kun 348 senatani qui elektesis por sis yari per 150,000 granda elektanti (ca elektanti elektesas lokale) e fakte judikesas kom min importanta reprezenteri kam la deputati de la Nacional Asemblitaro.
L'exekutiva povo konsistas ek la prezidanto di la republiko, qua esas chefo di stato e chefo dil armei. La prezidanto anke promulgas la legi e povas dissolvar la Nacional Asemblitaro e kunvokar elekti. Ilu nominas la chefministro e, segun propozo di lu, la membri di guvernerio. La guvernerio povas dissolvesar per propozo di censuro adoptita per la Nacional Asemblitaro. Kande la parlamenta majoritato e prezidanto ne esas de la sama politikala partiso, on parolas lore “kunhabitado”.
Judiciala povo separesas de la du altra, quankam la prezidanto di la republiko havas povo por indulgar. Judiciala povo subdividesas segun administral intenco. La maxim alta judicio esas la konsilistaro dil Stato, ed un judicial ordeno, di qua la maxim alta esas la Korto di Kasaco. Franca yurala sistemo, di tradiciono civila romana, stipulas ke omna akuzati supozesas senkulpe ante esar kondamnita, ed ula proceso povas rijudiciesar pos apelo demandita per un ek la procesanti.
La konformeso di legi a la konstituco, la regulado di voti e, plu larje la respekto al institucuri kontrolesas dal konstitucala konsilistaro.
thumb|center|upright=2|La grafiko montras l'organizo dil institucuri di la kinesma republiko.
Teritoriala subdivido e descentraligo
190px|thumbnail|right|Mapo di la regioni di Francia pos la [[1ma di januaro 2016.]] Metropolala Francia subdividesas ek multa lokal ensembli en tri niveli: komoni, departmenti e regioni. Ta lokala ensembli esas samatempe administrala distrikti en qui la stato intervenas tra sua deskoncentrita servadi. La komoni, entote 36,570 en metropolala Francia ye la 1ma di januaro 2009, korespondas maxim-multa-kaze a la teritorio di un urbo o urbeto, ed administresas da municipala konsilistari qui elektas l'urbestro, qui esas ambe agenti di lokala ensembli e reprezentanti dil stato en l'urbo. Pos la yari 1990a la kooperado inter la komoni plufortigesis, pro la kreo di publika establisuri di koopero interkomonala, di qua la rolo kreskas. La distrikti, kreita dum Franca revoluciono, nun esas 96 che la metropolo, ed administresas da la Generala konsilistaro. La membri dil konsilistaro elektesas en la kantoni. La prefekto reprezentas la stato Franca ibe.
Pos la 1ma di januaro 2016 Francia subdividesas en 18 regioni, di qui 12 jacas an l'anciena "metropolo", 2 transmara regioni, 3 collectivités, plu Mayotte, qua esas departmento kun stando di regiono.
Francia transmara
250px|thumb|Francia metropolala e transmara (blue) [[Arkivo:Résultats au premier tour des élections présidentielles en France depuis 1960.svg|thumb|Diagramo reprezentanta la procento de voti obtenita da omna politikal konkursanti dum l' unesma balotado di singla prezidantala elekto, de 1965 til 2012.
Franca teritorii situita exter Europa, qua korespondas a anciena Franca kolonii qui ne nedependanteskis, submisesas a rejimi administrala e judiciala tre diversa l'uno de l'altri. L'ekonomikala situaciono di ca teritorii esas ordinare min bona kam la de la metropolo, ed ol beneficas de multa helpi di stato.
Guadelupa, Franca Guyana, Martinik, Réunion e Mayotte (depos 2011) esas ambe distrikti e regioni transmara, kun standi simila a la distrikti e regioni metropolala, quankam la legi Franca povas prearanjar di dispozesi speciganta pri. Ta distrikti, ecepte Mayotte, esas parto di la regioni transperiferiala di UE, e submisesas ad Europana legaro.
Kontraste, l'altra transmara Franca teritorii, ecepte l'insuli Saint-Barthélemy e Saint-Martin, ne esas parto di UE, malgre lua habitanti havar Europana civitaneso. La teritorii transmara esas 5, kun diversa politikala standi: Franca Polinezia, Saint-Barthélemy‎, Saint-Martin, Santa Pierre e Mikelon e l'insuli Wallis e Futuna‎. Quankam la centrala guvernerio konservas certa prerogativi exklusiva, lokale ol submisesas grandaparte a specifika legaro. Altralatere, Nova-Kaledonia‎ esas ensemblo teritoriala distinta kun granda autonomeso. En 2018, eventis ibe plebicito qua rejektis, per 56,45 no-voti, la propozo pri lua nedependantesko. Tandem, la nomizita Teritorii Australa ed Antarkikala di Francia e l'insulo Clipperton, qua ne havas permananta habitantaro, administresas direte dal stato Franca o da sua reprezentanto.
Politiko, partisi ed elekti
Ordinare la politikala sistemo di Franca dominacesas per du o tri granda partisi. Pos la yari 1980a esas videbla ke la Komunista partiso di Francia gradope perdis populareso, la partisi de centro anke diminutis, kontre ke augmentis la voto en la partisi di extrema dextra. Pluse, kreskabas l'absteno di elekteri en la votadi.
Pos la yari 1990a, la du precipua Franca partisi esas l'Uniono por Populala Movado (UMP) — Rassemblement pour la République (RPR) ante 2002 — e la Partiso Socialista. L'UMP esas partiso di dextra e centro-dextra, membro di Partiso Populala Europana. La Partiso Socialista reprezentas la sinistra e centro-sinistra, ed esas membro di Partiso Socialista Europana. En 2012, la prezidanti di republiko, la chefministro, la plu multi di ministri, di deputati, di senatani e prezidanti di regionala o generala konsilistari esas membri di lo. Multa altra partisi partoprenas en la politika vivo di Francia: la du maxim importanti esas Front National (FN, rekto nacionala), Europe Écologie Les Verts (ekologi) e Front de gauche (sinistro antiliberala).
Nuna guvernisti
En 2017, pos la prezidantal elekto, Emmanuel Macron elektesis prezidanto di la republiko. Il nominis Édouard Philippe kom chefministro e anke lua guverniero.
Gérard Larcher esas la prezidanto dil Senato, e François de Rugy la prezidanto di Nacional Asemblitaro.
Satellite Beach, Florida
Satellite Beach esas urbo en la komtio Brevard, Florida, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 9,577 habitanti.
Francia
Publika financi
En Francia, l'obligata imposti reprezentis 44,4 % di TNP en 2006, la 6ma maxim alta procento inter la landi membri dil Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo - OKED - e ta procento tendencas augmentar. La sociala kontributi reprezentas proxim 38 % di sumo, dek punti pluse la mezavaloro di landi di OKED. Inverse, Francia esas la developata landi ube l'imposti sur la revenuo e sur societi reprezentas la parto maxim febla di totalo di obligata imposti.
Satellite Beach, Florida
Geografio
right|Loko di Satellite Beach, Florida Satellite Beach jacas a.
Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 8.7 km², equivalanta a 3.4 mi², di qui 6.2 km² (2.4 mi²) esas lando e 2.6 km² (1.0 mi², o 29.46% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 9,577 homi, 3,952 hemanari, e 2,877 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 1,553.7/km² (4,030.6/mi²). Esis 4,257 domi kun mezvalora denseso di 690.6/km² (1,791.6/mi²). Segun raso, esis 94.99% Blanki, 1.02% Negri od Afrik-Usani, 0.18% indijeni Amerikana, 1.55% Aziani, 0.03% Pacifik-insulani, 0.67% de altra rasi, e 1.57% de du o plura rasi, e 2.95% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Francia
Sociala sekureso
Depos lua kreado en 1945, la sistemo sekureso sociala divenis la precipua sistemo pri sociala protekto en Franca, quankam la stato, l'ensembli teritoriala e la mutualesi* havas anke importanta rolo. La manteno di rejimi di protekto sociala di qua disponis certa profesioni ante 1945 explikas la granda komplexeso di sistemo, qua konsistas ek adminime 120 rejimi di baso e 1 200 rejimi komplementala. La rejimo generala, qua havas la maxim granda nombro di admisiti, dividesas en quar branchi korespondanta a quar precipua riski: morbo, laboral acidenti e profesionala morbi, la protekto al olda personi e a la familii.
La precipua fonto di revenuo de la sistemo di sociala sekureso esas la kontributadi pagata dal laboristi (65,5% ek la totalo en 2005), ma ol anke subsidiesas dal Stato e dal ensembli teritoriala. En 2005, la spensi dil sistemo reprezentis cirkume 30% de la TNP e pluse 45% de la disponebla revenuo adjustita di menaji. Malgre l'esforci facita da la sucedanta guvernerii por kontrolar la spensi sociala, ol augmentas rapide, nomo pro kresko di familiala spensi e l'oldeso de la habitantaro. Tandem, la kreskanta augmento di la chomeso augmentas la deficito, nam la neemployata ne kontributas. Preske tota augmento di publika spensi depos 1960 rezultis del augmento di spensi kun sociala sekureso, e la deficito di la sekureso sociala en 2009 esis 23,5 miliard Euri.
Defenso
thumb|250px|Franca trupi qui partoprenis l'operaco Tempesto dil dezerto en 1991. Francia havas la kinesma maxim granda budjeto en la mondo pri defenso segun l'Instituto Internaciona di Inquesti pri Paco di Stockholm (IISPS), ed esas un ek la kin landi konsiderata "havante nukleara povo" segun la traktato pri nevejeturo di nukleara armi. Kune la Britaniana, Franca armeo judikesas kom un ek la maxim bone equipata de Europa. La spensi kun defenso (39 miliardi di dolari en 2010) reprezentas 2,5% de la Totala nacionala produkturo, kontre ke en altra Europana landi (ecepte Unionita Rejio e Grekia) ol reprezentas mezavalore 1,5% de la TNP.
Lua defenso-trupi subdividesas en quar grupi: terala armeo, mar-armeo, aer-armeo e nacionala jendarmaro. Depos 1996, l'armeo divenis profesionala, e l'obligata konskripto remplasesis da la “dio di defenso e mixa civitaneso”. Lua kapaceso militarala esas cirkume 350 000 homi, e lua trupi partoprenis en misioni en Afganistan, Libano, Chad, Ivora Rivo, Kosovo, Djibuti, Senegal e Gabon.
Satellite Beach, Florida
Demografio
La procento di habitanti segun evo esis: 21.8% evante min kam 18 yari, 5.3% de 18 til 24 yari, 23.0% de 25 til 44 yari, 28.3% de 45 til 64 yari, e 21.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 45 yari. Por singla 100 mulieri esis 95.0 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 92.3 viri.
Francia
Partopreno en internaciona organizuri
Francia esas un ek la fondinti dil Europana Uniono, dil spaco Schengen e dil Eurozono. Esas anke un ek la kin permananta membri dil Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni. Tandem, esas membro di multa internaciona organizuri, exemple Nord-Atlantikal Uniono, Mondal organizuro pri komerco, Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo, G8, G20, organizuro internaciona di Frankofonio (Francophonie) edc.