cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sudan (regiono)
Sudan (en l'Araba: بلاد السودان bilad as-sudan; "lando di la nigri") esas regiono en Afrika inter Sahara e la baseno di Kongo e l'Atlantiko til la montoza tereno di Etiopia.
La regiono partigesis da koloniala potenti Francia (Franca Sudan) ed Britania kun Egiptia (Anglo-Egiptiana Sudan). Pose la regiono dividesis da plura landi di qui nur l'Anglo-Egiptiana parto donis nomo a la lando Sudan.
Jeff Bridges
Jeffrey Leon Bridges (n. ye la 4ma di decembro 1949) esas Usana cinem-aktoro. Ilu ganis Oscar-premio pri maxim bon aktoro en 2009, por lua rolo en la cinematografuro Crazy Heart. Il anke ganis du Ora Globi: en 2009 por Crazy Heart, ed en 2019, por lua profesionala kariero. Il ank esas muzikisto, fotografisto, agrokultivisto e politikal aktivisto.
Disk-jokeo
Existas diversa tipi di DJ, exemple le DJ qui laboras en radiostacioni; le DJ qui laboras precipue en noktala klubi; le DJ qui kreas hip-hop muziki; o le DJ qui laboras en precipue en granda areni, stadii, placi o parki por granda asistantaro, o dum granda muzikala festivali. Famoza exempli pri ta lasta tipo esas Tiësto, Avicii, Fatboy Slim, Deadmau5, Armin van Buuren, ed altri.
Violeta Chamorro
Violeta Barrios de Chamorro, editistino e politikistino n. ye la 18ma di oktobro 1929, esis prezidanto di Nikaragua de 1990 til 1997.
Kronshtadt
Kronshtadt (de germana Kronstadt) esas urbo an Gulfo di Finlando (sur insulo) en westal Rusia, kom parto di urbo-subdividuro Sankt-Peterburg. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis 44,290 habitanti. Ol distas cirkume 665 kilometri sud-este de Moskva.
Historio di Gabon
Francia asumis la stando di protektero di la regiono pos signatar pakti kun lokala chefi en 1839 ed en 1841. Franca explorero Pierre Savorgnan de Brazza arivis en la regiono en 1875 e fondis Franceville. En 1885 Francia oficale okupis la teritorio, ma ne administris ol til 1903.
En 1910 Gabon unionesis ad altra tri teritorii por formacar Franca Equatoral Afrika. En 1922 l'unesma politikala partiso di Gabon, Jeunesse Gabonais, fondesis. Dum la duesma mondomilito, Federiti okupis Gabon, por revokar lora administrado favorebla al rejimo di Vichy.
250px|left|thumb|Standardo di Gabon. Ye la 15ma di junio 1960, Francia konkordis pri donar nedependo a Gabon, qua nedependanteskis ye la 17ma di agosto sam yaro. Pos la nedependo existis du partisi: Bloc Democratique Gabonais - BDG - komandita dal prezidanto Léon M'ba, ed Union Democratique et Sociale Gabonaise - UDSG - komandita da Jean-Hilaire Aubame, qua divenis Ministro por exteral aferi di la lando. Léon M'ba elektesis prezidanto ed asumis la povo en 1961, kun Omar Bongo Ondimba kom vice-prezidanto.
Ventrikul-vacilo
Ventrikul-vacilo o ventrikul-vacilado esas situeso dum qua la muskulo-fibri di la kordio kontraktas ma ne koordinata, tale ke ne esas pumpo-funciono (la sango ne plu cirkulas e la fibri ne plu esas oxigenizata). Pro to la viktimo perdas koncio inter cirkume 10 sekundi pos komenco di la ventrikul-vacilo, e se ne esas agata, inter cirkume 5 minuti nerisanigebla domajo di la cerebro efektigesos, e pos plu kam cirkum 10 minuti certe mortos biologiale.
Staciono Dongjak
320px|thumb|Eniro e vicineso dil staciono Dongjak Dongjak esas staciono che linei 4 e 9 dil metroo di Seoul, Sud-Korea.
Francilia
Francilia esas Franca regiono. Lua chef-urbo esas Paris.
Bazala fakti pri Insulo di Francia.
Historio
Francilia esis habitata dal Parisii, Kelta populo, dum la 3ma yarcento aK. Romani konquestis la regiono en 52 aK, e komencis lua koloniigo an la sinistra rivo dil Seine.
Jacksonville, Illinois
Jacksonville esas urbo en la komtio Morgan, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 18,940 habitanti.
Geografio
Jacksonville jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 26.8 km², equivalanta a 10.3 mi², di qui 26.2 km² (10.1 mi²) esas lando e 0.5 km² (0.2 mi², o 1.84% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 18,940 homi, 7,336 hemanari, e 4,416 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 721.9/km² (1,869.1/mi²). Esis 8,162 domi kun mezvalora denseso di 311.1/km² (805.5/mi²). Segun raso, esis 90.33% Blanki, 6.66% Negri od Afrik-Usani, 0.21% indijeni Amerikana, 0.69% Aziani, 0.01% Pacifik-insulani, 0.70% de altra rasi, e 1.40% de du o plura rasi, e 1.54% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Rodano Alpi
Rodano Alpi esis anciena regiono di Francia sud-este de lando. Pos la 1ma di januaro 2016 ol divenis parto di la nuna regiono Arvernia-Rodano-Alpi.
Jacksonville, Illinois
Demografio
Esis 7,336 hemanari, di qui 27.8% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 44.4% esis mariajita e habitis kune; en 12.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 39.8% esis ne-familii. En 34.2% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.6% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.26 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.89 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 22.0% evante min kam 18 yari, 14.2% de 18 til 24 yari, 25.1% de 25 til 44 yari, 21.9% de 45 til 64 yari, e 16.9% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 37 yari. Por singla 100 mulieri esis 91.0 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 87.4 viri.
Historio di Djibuti
Ye 27 di junio 1977 Djibouti divenis nedependanta de Francia, ma gardas importanta militarala bazo til nun.
Wheeling, Missouri
Wheeling esas vilajeto en la komtio Livingston, Missouri, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, lua habitantaro esis 268 personi.
Geografio
right|Loko di Wheeling, Missouri
Wheeling jacas a.
Segun l'Usana Kontado-ministerio, l'urbo havas entote 0.8 km², equivalanta a 0.3 mi², di qui 0.8 km² (0.3 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 268 homi, 100 hemanari, e 71 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 323.4/km² (835.6/mi²). Esis 115 domi kun mezvalora denseso di 138.8/km² (358.6/mi²). Segun raso, esis 99.25% Blanki, 0.00% Negri od Afrik-Usani, 0.75% indijeni Amerikana, 0.00% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.00% de du o plura rasi, e 0.75% de la habitantaro esis Hispana o Latina de irga raso.
La procento di habitanti segun evo esis: 32.8% evante min kam 18 yari, 6.7% de 18 til 24 yari, 25.0% de 25 til 44 yari, 19.8% de 45 til 64 yari, e 15.7% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 36 yari. Por singla 100 mulieri esis 103.0 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 93.5 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $26,154, e la mezvalora revenuo per familio esis $35,208. La mezvalora revenuo por la viri esis $23,750 kontre $17,917 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $13,150. Vivis sub la povreso-lineo 23.7% de la habitantaro e 16.4% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 36.4% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 8.9% vivis sub la povreso-lineo.
Insulo Timor
Timor esas insulo este de Indonezia ed apartenas a la mikra Sunda-insuli. L'estala parto olime esis Portugalana kolonio, ma anexesis da Indonezia en 1975, to quo instigis Fretilin, movemento di libereso, luktar por nedependanteso di Estal Timor, olquan ol obtenis en 2002.
La westala parto apartenas ad Indonezia, la provinco Estala Nusa Tenggara.
San Millán de los Caballeros
San Millán de los Caballeros esas vilajo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 167 habitanti. Lua tota surfaco esas 24,69 km².
Blade Runner
eta|280x280ra|Titulo di Blade Runner (reda) eta|Harrison Ford Blade Runner esas usana cienco-fiktiva filmo di 1982 dil jenro neo-noir direktita da Ridley Scott, skribita da Hampton Fancher e David Peoples, kun steli Harrison Ford, Rutger Hauer, Sean Young, ed Edward James Olmos.
Ol esas nefidela adapturo dil romano di 1968 Do Androids Dream of Electric Sheep? da Philip K. Dick. Lokizita en distopiana Los Angeles en 2019, la filmo montras futuro en qua sintezala homi konocata kom replicants fabrikesas da la potenta Tyrell-Korporaciono por laboro en extertera kolonii. Kande fuganta grupo de replicants duktata da Roy Batty (Hauer) eskapas retro a Tero, fatigita policano Rick Deckard (Ford) nevolunte konsentas chasar li. Dum lua inquesti, Deckard renkontras Rachael (Young), avancinta replicant qua questionigas da lu sua laboro.
Blade Runner esis min sucesoza kam expektita en Nord-Amerikana cinemi e polarizis kritikisti; uli laudis olua temala komplexeso ed imaji, dum ke altri desplezesis da olua nekonvencionala rapideso e komploto. Tamen, ol pose divenis aklamita "kulto"-filmo, e nun egardesas kom un ek la maxim bona filmi cienco-fiktva di omna tempo. Aklamita pro lua produkto-desegno qua montras "retrofitted"-a futuro, Blade Runner restas bona exemplo di cinemajo neo-noir-ala. La muziko, kompozita da Vangelis, kritikale aklamesis, e nominesis en 1983 por premii BAFTA e Golden Globe pro maxim bona originala muziko.
La filmo forte influis multa filmi cienco-fiktiva, video-ludi, anime, e televizion-serii. La filmo atencigis la verki da Philip K. Dick da Hollywood, e plura posa filmi fondesis sur lua verki. Scott egardas Blade Runner kom "probable" sua maxim kompleta e personala filmo. Dum la yaro pos olua edito, la filmo ganis la Hugo-Premio di Best Dramatic Presentation, ed en 1993 ol selektesis por prezerveso en la United States National Film Registry da la Library of Congress di Usa kom "kulturale, historiale, od estetikale signifikanta". Sequo-filmo, Blade Runner 2049, editesis en oktobro 2017.
Sep versioni di Blade Runner existas rezulte kontroversal chanji demandita da exekutivi. Direktisto-versiono ("Director's cut") editesis en 1992 pos forta reakto a klado. To, kun la populareso dil filmo kom video-lokacajo, igis ol un ek l'unesma filmi editita en DVD-formato. En 2007, Warner Bros. editis The Final Cut, dijitale remastered versiono okazione la 25ma aniversario, e la unika versiono sur qua Scott retenis artistala direkto. The Final Cut pleis en selektita cinemi ed editesis en formati DVD, HD DVD, e Blu-ray.
Temi
La filmo havas multa dramatala e naracala niveli. Ol employas ula konvencioni di film noir, inter li la karaktero di femme fatale; naraco da la protagonisto (en la originala edito); chiaroscuro-cinematografo; e la questionebla etikala atitudo dil heroo - qua mem inkluzas reflekti pri la naturo di sua propra homeso. Ol esas literaturala filmo cienco-fiktiva, temale enfaldante la filozofio di religio ed etikala impliki di homala mastreso di genetikala injeniorarto en la kuntexto di klasika Greka dramato ed aroganteso. Ol anke cherpas de Biblala imaji, quala l'inundo di Noah, e literaturala fonti, quala Frankenstein. Linguale, la temo di mortonteso subtile repetesas en la shako-ludo inter Sebastian e Tyrell, supozeble fondita sur la famoza Immortal Game of 1851.
Blade Runner exploras la efekti di teknologio ye la ambiento e socio per referar la pasinto, uzante literaturo, religiala simbolismo, klasika dramatala temi, e film noir-tekniki. Ta tenso inter pasinto, prezento, e futuro reflektesas en la "retrofitted"-a futuro montrata en la filmo, futuro alta-teknologia e brilanta ulaloke, ma dekadinta ed ekmoda altraloke. En interviuvo kun la jurnalo The Observer en 2002, Ridley Scott deskriptis la filmo kom "extreme tenebroza, e literale e metaforale, kun stranje masokista sento". Il anke dicis ke il "prizis la ideo di explorar doloro" pos la morto di lua fratulo pro pelo-kancero: "Kande il esis malada, vizitadis il en London, e to esis vere traumatoza por me."
Sento di pretimo e paranoio permeas la mondo di la filmo: korporacionala povo dominacas; la polico semblas omnaloka; vehilo ed averto-lumi sondas edifici; e la konsequaji di enorma biomedicinala povo super la individuo exploresas - aparte egarde enplantacita memori di le replicants. L'ambiento direktesas ye vasta skalo, ed akompanas absenteso di irga naturala vivo; exemple, artifical animali supleas sua extingita preirinti. Ta opresiva fundo explikas la freque referata migrado da homi ad "off-world"-a (extertera) kolonii. La distopiana temi explorata en Blade Runner esas frua exemplo dil expanso di cyberpunk-koncepti aden cinemo. Okuli esas riokuranta motifo, anke manipulita imaji, tale questionante la naturo di realeso e nia kapableso exakte perceptar e memorar ol.
Ta temala elementi provizas atmosfero di necerteso por la centrala temo di Blade Runner di examenar la homaro. Por deskovrar replicants, empatio-probo uzesas, di qua plura questioni enfokigas la trakto di animali - semble nekareebla indikilo di onua "homeso". Le replicants semble montras kompato e sucio ad una altra apudpozesas kontre homa karakteri qui indijas empatio, dum ke la amaso de homi en la stradi esas kolda e nepersonala. La filmo mem questionas ka Deckard povus esar replicant, tale koaktanta la spektanti rievaluar la senco di esar homo.
La questiono, ka Deckard esas homo o replicant esas duranta kontroverso depos l'edito dil filmo. Michael Deeley e Harrison Ford volis ke Deckard esez homo, dum ke Hampton Fancher preferis ambigueso. Ridley Scott konfirmis ke en lua viziono, Deckard esas replicant.
Muziko
La muziko di Blade Runner da Vangelis esas obskura melodioza kombinuro de klasika kompozo e futurista sintezili qua reflektas la film-noir-ala retro-futuro imaginita da Ridley Scott. Vangelis, fresha de lua muziko por Chariots of Fire, kompozis e pleis la muziko per sua sintezili. Il anke uzis diversa kloshi e la voco di kunlaboranto Demis Roussos. Altra memorinda sono esas la saxofono-solo "Love Theme" dal britana saxofonisto Dick Morrissey, qua pleis ye multa albumi da Vangelis. Ridley Scott anke uzis "Memories of Green" del Vangelis-albumo See You Later, orkestrala versiono di qua Scott pose uzis en sua filmo Someone to Watch Over Me.
Kun la kompozuri e texturi da Vangelis, la muziko dil filmo anke kontenas kansono da la japoniana ensemblo Nipponia – "Ogi no Mato" o "The Folding Fan as a Target" de Traditional Vocal and Instrumental Music - e kansono dal harpisto Gail Laughton de "Harps of the Ancient Temples" che Laurel Records.
En kulturo
Malgre ke ne esir unesme suceso che Nord-Amerikani, Blade Runner esis populara internacione e ganis "kulto"-fanatikaro. La obskura stilo e futurista desegni dil filmo servis kom exemplo, ed olua influo esas videbla en multa posa filmi cienco-fiktivala, video-ludi, anime, e televizion-programi. Exemple, Ronald D. Moore e David Eick, la produktisti di la ri-imaginita Battlestar Galactica, amba citis Blade Runner kom un ek la granda influi ye ta programo.
Staciono Sadang
320px|thumb|Eniro e vicineso dil staciono Sadang Sadang esas termino-staciono che linei 2 e 4 dil metroo di Seoul, Sud-Korea.
Ceno-materialo
Ceno-materialo esas objekto quan bezonas aktori en teatrajo, filmo o televizion-produkturo. Ol esas parto dil encenigo di la teatrajo od audo-vidala produkturo. Ceno-materiali povas esas kozi quin tenas l'aktori en manuo, quale sabro o pistolo, od objekti qui povas esar pozata sur la ceneyo, quale tabli, stuli, horloji e/o pikturi.
Jenny Agutter
Jennifer Ann Agutter n. 20 di decembro 1952 esas Britaniana aktorinio de cinemo e televiziono. Elu pleis Jessica 6 en la cienco-fiktiva filmo Logan's Run.
Santa Marina del Rey
Santa Marina del Rey esas vilajo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 1,916 habitanti. Lua tota surfaco esas 45,61 km².
Saint-Nazaire
thumb|left|320px|Nav-konstrukteyo Chantiers de l'Atlantique, en Saint-Nazaire. Saint-Nazaire esas urbo en Loire-regiono, Francia. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis 69,993 habitanti. Lua tota surfaco esas 46,79 km². Ol esas municipo che la departmento Loire-Atlantique, parto de la tradicionala Bretonia.
L'urbo havas importanta portuo an l'estuario dil fluvio Loire, e havas longa tradiciono pri nav-konstruktado. Saint-Nazaire jacas sude la 2ma maxim granda marsh-lando de Francia, La Brière.
Willard, Missouri
Willard esas urbo en la komtio Greene, Missouri, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 3,193 habitanti.
Geografio
right|Loko di Willard, Missouri Willard jacas a.
Segun l'Usana Kontado-ministerio, l'urbo havas entote 14.4 km², equivalanta a 5.6 mi², di qui 14.4 km² (5.6 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 3,193 homi, 1,154 hemanari, e 909 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 222.1/km² (575.2/mi²). Esis 1,226 domi kun mezvalora denseso di 85.3/km² (220.9/mi²). Segun raso, esis 97.75% Blanki, 0.16% Negri od Afrik-Usani, 0.66% indijeni Amerikana, 0.09% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.22% de altra rasi, e 1.13% de du o plura rasi, e 0.53% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 1,154 hemanari, di qui 45.7% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 64.8% esis mariajita e habitis kune; en 11.3% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 21.2% esis ne-familii. En 18.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 9.8% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.76 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.14 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 32.5% evante min kam 18 yari, 7.5% de 18 til 24 yari, 33.0% de 25 til 44 yari, 17.0% de 45 til 64 yari, e 10.1% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 32 yari. Por singla 100 mulieri esis 89.9 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 86.5 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $39,565, e la mezvalora revenuo per familio esis $43,646. La mezvalora revenuo por la viri esis $29,420 kontre $20,370 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $15,253. Vivis sub la povreso-lineo 9.6% de la habitantaro e 9.3% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 10.6% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 12.6% vivis sub la povreso-lineo.
Jerseyville, Illinois
Jerseyville esas urbo en la komtio Jersey, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 7,984 habitanti.
Geografio
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 11.4 km², equivalanta a 4.4 mi², di qui 11.4 km² (4.4 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 7,984 homi, 3,260 hemanari, e 2,089 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 702.2/km² (1,817.9/mi²). Esis 3,423 domi kun mezvalora denseso di 301.1/km² (779.4/mi²). Segun raso, esis 98.85% Blanki, 0.09% Negri od Afrik-Usani, 0.18% indijeni Amerikana, 0.16% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.10% de altra rasi, e 0.63% de du o plura rasi, e 0.54% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 3,260 hemanari, di qui 31.5% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 49.1% esis mariajita e habitis kune; en 12.1% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 35.9% esis ne-familii. En 32.1% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 17.7% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.35 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.97 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 24.4% evante min kam 18 yari, 8.1% de 18 til 24 yari, 27.2% de 25 til 44 yari, 19.9% de 45 til 64 yari, e 20.4% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 38 yari. Por singla 100 mulieri esis 84.6 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 80.5 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $35,556, e la mezvalora revenuo per familio esis $46,832. La mezvalora revenuo por la viri esis $37,312 kontre $21,282 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $20,178. Vivis sub la povreso-lineo 7.3% de la habitantaro e 5.8% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 8.5% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 4.7% vivis sub la povreso-lineo.
Operaco Market Garden
thumb|200px|left|La plano pri l'ataki de l'Operaco Market Garden. L'Operaco Market Garden esis militarala operaco lansita dal Westala federiti en Nederlando en septembro 1944, dum la duesma mondomilito. Lua emo esis kaptar la precipua ponti sur Rheno, do havir aceso a la valo di rivero Ruhr, centro industriala di Germania, evintinta la fortifikuri de la lineo Siegfried. Cirkume 100,000 soldati partoprenis en ol. Ol esis la maxim grand operaco di lansado di parafalisti de la milito, ma samatempe la maxim granda nesuceso di la Federiti kontre la Germani.
L'Operaco kreesis pro la rapida e sucesoza avanco di la Federiti en Europa pos desembarkir en Normandia. Ante la desembarko, li kalkulis ke li atingus la frontiero Germana pos 11 monati, ma plu ante, ye la 4ma di septembro, lia trupi atingis Antwerpen. Tamen, la rapida avanco kreis problemi pri provizuro di kombustivi por la vehili de la Federiti: li bezonis 3.5 milion litri di gazolino omnadie, ma la quanti qui arivis a la kazerni esis plu infre, pro problemi di logistiko*, e pro ke la Federiti kontrolis poka artificala portui, dum ke la Germani kontrolis importanta portui e chosei.
La plano esis la kombinuro di du diferanta operaci: l'emo dil Operaco Market esis kaptar la ponti kun la helpo de trupi lansita per parafali, dum ke l'Operaco Garden esis asekurar la ponti kaptita per l'uzo di tanki. L'ideo esis ke la suceso dil Operaci esus la decidigiva atako kontre Germania, qua koaktesus kapitulacar.
thumb|250px|left|Parashutisti recevas la lasta ordeni ante embarkar en l'avioni, ye la [[17ma di septembro 1944.]] Bernard Montgomery, lore komandinto di Britaniana trupi, kredis ke rapida atako per parafalisti kontre la ponti kontrolita dal Germani rapide duktis la trupi vers Berlin, malgre ke la generalo Dwight D. Eisenhower, lor komandinto dil Usana trupi, desfidis ke la plano esis realista. Ye la 10ma di septembro 1944, Montgomery renkontris Eisenhower en Bruxel, e pledis ke l'atako per fuzei V-2 kontre London du dii ante, indikis ke la bazi di la fuzei jacis en Nederlando. Do, l'invado di Nederlando urjesis.
Montgomery selektis la 17ma di septembro por exekutar l'Operaco Market Garden. Lietnanto-generalo Lewis Brereton selektesis por projetar la maxim granda aerala transporto di trupi de la historio. Tamen, ilu e lua kruo havis nur 1 semano por projetar la detali. Por transportar tra 500 km preske 35.000 parafalisti, preske du foyi la quanto di parafalisti qui desembarkis en Normandia, bezonesis transporto-avioni, avioni por protektar la floto, e furnisar vari a la trupi.
Komence, la Federiti kaptis kelka ponti, ma l'atako kontre la lasta ponto, en Arnhem, Nederlando, esis kompleta nesuceso, e Germani destruktis komplete l'Unesma Diviziono Britaniana Aerale Transportita, e mortigis plua soldati de la Federiti kam en la batalii dum l'invado di Normandia. Market Garden konsideresas taktika vinko Germana, malgre ke Bernard Montgomery konsideris ol 90% sucesoza, pro preske tota emi atingesis, ecepte konquestar Arnhem.
Prostitucado
thumb|320px|Prostitucitino en [[Torino, Italia.]] Prostitucado o prostituco konsistigas aceptar od obtenar, po rekompenso (od indemno-promiso), de sexuala relati. Quankam ta agado praktikesas da la du sexui, ol esas maxim ofte praktikata da mulieri.
Prostitucado surnomizesas « la maxim anciena mestiero de la mondo ».
Prostitucado resortisas ad fiskala, morala e sanesala domeni. La politiki di tempala e religiala povi esas konocata ed experimentata delonge.
La precipua tendenci esas:
La loko ube prostituciti laboras nominezas lupanaro o prostituceyo.
Signaturo
Signaturo od autografo esas desegnuro del nomo da la persono qua skribis olu.
José María Figueres Olsen
José María Figueres Olsen, injenioro, publika administristo e politikistulo n. ye la 24ma di decembro 1954, esis prezidanto di Kosta Rika de 1994 til 1998.
John Curtin
John Curtin (n. ye la 8ma di januaro 1885 til la 5ma di julio 1945) esis chefministro di Australia, e guvernis la lando de la 7ma di oktobro 1941 til la 5ma di julio 1945.
Milital aviacilo
Milital aviacilo esas kolektiva nomo por avioni ed aero-navi qui servas l'armeo. Milital aviacili esas dividebla en du sorti:
Joliet, Illinois
Joliet esas urbo en la komtii Will e Kendall, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 106,221 habitanti.
Historio
Ol fondesis en 1834, unesme kun la nomo Juliet.
Geografio
Joliet jacas a. Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 99.3 km², equivalanta a 38.3 mi², di qui 98.6 km² (38.1 mi²) esas lando e 0.8 km² (0.3 mi², o 0.76% de la surfaco totala) esas aquo.
Páramo del Sil
Páramo del Sil esas vilajo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 1,259 habitanti. Lua tota surfaco esas 190,17 km².
Joliet, Illinois
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 106,221 homi, 36,182 hemanari, e 25,399 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 1,077.6/km² (2,790.9/mi²). Esis 38,176 domi kun mezvalora denseso di 387.3/km² (1,003.1/mi²). Segun raso, esis 69.32% Blanki, 18.16% Negri od Afrik-Usani, 0.28% indijeni Amerikana, 1.14% Aziani, 0.02% Pacifik-insulani, 8.97% de altra rasi, e 2.09% de du o plura rasi, e 18.41% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 36,182 hemanari, di qui 38.8% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 51.9% esis mariajita e habitis kune; en 13.3% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 29.8% esis ne-familii. En 24.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 10.0% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.81 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.39 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 29.5% evante min kam 18 yari, 10.1% de 18 til 24 yari, 33.1% de 25 til 44 yari, 16.3% de 45 til 64 yari, e 11.0% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 31 yari. Por singla 100 mulieri esis 98.2 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 95.3 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $47,761, e la mezvalora revenuo per familio esis $55,870. La mezvalora revenuo por la viri esis $41,909 kontre $29,100 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $19,390. Vivis sub la povreso-lineo 10.8% de la habitantaro e 7.7% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 13.5% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 8.2% vivis sub la povreso-lineo.
Historio di Etiopia
thumb|280px|Kranio dil Homo sapiens idaltu. En Etiopia trovesis la maxim anciena skeleti konocata di Homo sapiens: Homo sapiens idaltu vivis en Etiopia cirkume 160 mil yari ante nun. Tamen, la maxim anciena restaji pri hominido trovita en Etiopia - de la speco Ardipithicus ramidus - evas de 4,2 milion yari ante nun. La hominida speco maxim konocata esas l'Australopithecus afarensis: la skeleto di Lucy trovesis en la valo Awash, la yaro 1974.
Segun kelka linguisti, l'unesma populi qui parolis Afro-Aziala lingui arivis en la regiono dum Neolitiko. Lua probabla urheimat (loko di origino) esis sive la valo di Nilo, sive Proxim-Oriento. Altra linguisti propozas ke l'Afro-Aziana lingui developis unesmafoye en la Korno di Afrika.
thumb|left|250px|Peizajo di Punt. Dum la 8ma yarcento aK, la rejio konocata kom D'mt establisesis en nord-Etiopia ed Eritrea. Lua chefurbo esis la nuna urbeto Yeha. Kelka historiisti judikas D'mt kom Afrikana rejio, dum ke kelk altri judikas ol mixo di Semita populi (rejio di Saba) kun Afrikani. Komercisti del Anciena Egiptia de 3.000 yari aK referas la rejii sude de Nubia e Kush kom Lando di Punt ed Yam. Dum l'epoko di la Quaresma dinastio (2789–2767 aK), li kompris rezino de miro, peli de pantero ed ivoro en Punt.
En 316 Greka misionero Meropius navigis alonge la litoro e, kun Frumentus, introduktis kristanismo en la regiono L'unesma kontakti kun Mohamedani komencis en 614, kande lora rejulo di Aksum, Aṣḥama ibn Abjar, shirmis Mohamedani enmigranti. Segun kelka historiisti, Ashama e la rejulo Armah de Aksum esis la sama persono.
thumb|250px|left|Kastelo dil imperiestro Fasilides, en [[Gondar.]] De la komenco dil 12ma yarcento til la fino dil 13ma yarcento la regiono guvernesis dal dinastio Zagwe. Dum la 15ma yarcento komencis kontakti inter Etiopia ed Europana nacioni, quale montras letro de Henry la 4ma di Anglia al imperiestro di Abisinia. En 1508, lora imperiestro Dawit la 2ma establisis diplomacala relati kun Portugal. To divenis importanta por protektar lua rejio de ataki dal imamo e generalo Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi, del sultanio Adal. De de 1529 til 1543 Portugalani sendis expediciono ad Etiopia por helpar en milito kontre Mohamedani de etnii Somali ed Afar, suportita dal Otoman imperio. Tamen, kande l'imperiestro Susenyos la 1ma konvertis su a katolikismo, komencis epoko di revolti qui produktis mili di morti e duris dum multa yari. Erste en 1632, imperiestro Fasilides riestablisis l'ortodoxa religio Etiopiana kom oficala, ed ekpulsis jezuiti ed altra Europani.
thumb|280px|Imperiestro [[Haile Selassie]] Dum la 20ma yarcento, l'imperiestro Haile Selassie la 1ma komencis modernigar Etiopia - nur interuptita dum l'okupeso Italiana, de 1936 til 1941. Britaniana ed Etiopiana soldati liberis Etiopia en 1941 dum la Duesma mondomilito.
Haile Selassie la 1ma revokesis de la povo en 1974, da Marxista militisti. La komunista-rejimo subisis diversa rebelesi, sikeso en granda skalo, e problemi kun refujinti. En 1977 Somalia atakis Etiopia dum la milito di Ogaden, ma Etiopia, helpita da Sovietia, Kuba e Sud-Yemen, vinkis la milito. Kun la fino di Sovietia, la marxista-rejimo vinkesis en 1991. La provinco Eritrea divenis nedependanta 2 yari pose.
Chasaviono
Chasaviono esas milital aviacilo qua havas kom skopo atingar aerala superioreso dum armuzata konflikto. Ultre to, chasaviono ofte anke povas atakar skopi sur tero o maro. Lore on parolas pri milital aviacilo multa-rola.
Chasavioni povas esar uzata tam ofensive kam defensive.
Invado di Ukraina da Rusia (2022)
thumb|320px|Rozee, loki en Ukraina invadita da Rusa trupi. L'invado Rusa en Ukraina esas operaco militala lansita ye la 24ma di februaro 2022 sub impero dal prezidanto Rusa Vladimir Putin, e duranta til nun. Kelka fonti jukikas ke ol esis la maxim granda milital atako eventinta en Europana teritorio depos la militi en Yugoslavia, o mem depos la duesma mondomilito.
Ca konfliko aparis pos gradopa kresko en la disputi inter Rusia ed Ukraina. Nome depos novembro 2021, Rusia plufortigis sua armeo apud la frontiero kun Ukraina, e kritikis publike l'expanso di NATO. Pose, ye la mezo di februaro 2022, Vladimir Putin agnoskis la nedependo di separemista republiki Donetsk e Lugansk, qui formacis tale nomizita federuro Novorosiya ("Nova Rusia"). Poka dii pose, ye la 21ma di februaro 2022, trupi Rusa eniris la regiono Donbas, en estal Ukraina.
Forsan preventiva la konflikto difuzis rapide tra la tota lando, minacante precipue Kiyiv, la chefurbo, ma anke direte la prezidanto Ukrainana, Volodimir Zelenski. Poka minuti pos l'anunco dil invado, existis informi pri explozi en Kiyiv, Harkiv, Odesa, e la regiono Donbas.
Staciono Doksan
320px|thumb|Eniro e vicineso dil staciono Doksan Doksan esas staciono che Lineo 1 dil metroo di Seoul, Sud-Korea. Ol inauguresis ye la 7ma di januaro 1998.
Invado di Ukraina da Rusia (2022)
Ca konflikto ank esas la milito maxim dokumentizata e raportata de la historio mondala pro la quanteso di poshotelefonili e brodkasti dil sociala reti interretala. Tamen, til nun la quanto di mortinti en amba flanki duras esar necerta. Ye la 2ma di marto, Rusa armeo unesmafoye konfirmis statistiki pri 498 morti, e 1597 plusa soldati vundita.
Torcuato Fernández-Miranda
Torcuato Fernández-Miranda y Hevia, 1ma duko Fernández-Miranda, militisto e politikisto n. ye la 10ma di novembro 1915 til la 19ma di junio, 1980 esis chefministro di Hispania de la 20ma di decembro til la 31ma di decembro 1973.
Il esis importanta politikisto dum la rejimo di Francisco Franco, e pose dum la transito a la demokratio.
Wildwood, Missouri
thumb|left|320px|Historiala restorerio en Wildwood. Wildwood esas urbo en la komtio St. Louis, Missouri, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis 35,417 habitanti, kontre 32,884 habitanti en 2000. Lua tota surfaco esas 173,25 km², equivalanta a 66,89 mi², di qui 172,70 km² (66,68 mi²) esas lando e la ceterala surfaco esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 32,884 homi, 10,837 hemanari, e 9,243 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 192.3/km² (498.0/mi²). Esis 11,229 domi kun mezvalora denseso di 65.7/km² (170.1/mi²). Segun raso, esis 94.74% Blanki, 1.62% Negri od Afrik-Usani, 0.12% indijeni Amerikana, 2.38% Aziani, 0.01% Pacifik-insulani, 0.29% de altra rasi, e 0.83% de du o plura rasi, e 1.38% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 10,837 hemanari, di qui 51.0% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 79.0% esis mariajita e habitis kune; en 4.6% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 14.7% esis ne-familii. En 12.4% de omna hemanari habitis nur 1 persono, e 4.0% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 3.02 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 3.32 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 33.2% evante min kam 18 yari, 4.8% de 18 til 24 yari, 31.4% de 25 til 44 yari, 25.1% de 45 til 64 yari, e 5.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 36 yari. Po singla 100 mulieri esis 97.0 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 94.1 viri.
La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis US$ 94,006, e la mezvalora revenuo po familio esis US$ 100,460. La mezvalora revenuo por la viri esis US$ 75,849, kontre US$ 41,224 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis US$ 38,485. Vivis sub la povreso-lineo 2,2% de la habitantaro e 1,6% de la familii, inkluzite 2,1% ek omna habitanti evante min kam 18 yari, e 5,4% ek omna habitanti evante 65 yari o pluse.
John Grey Gorton
John Grey Gorton (n. ye la 9ma di septembro 1911 til la 19ma di mayo 2002) esis chefministro di Australia, e guvernis la lando de la 10ma di januaro 1968 til la 10ma di marto 1971.
Johnston City, Illinois
Johnston City esas urbo en la komtio Williamson, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 3,557 habitanti.
Geografio
Johnston City jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 5.2 km², equivalanta a 2.0 mi², di qui 5.1 km² (2.0 mi²) esas lando e 0.2 km² (0.1 mi², o 2.99% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 3,557 homi, 1,560 hemanari, e 1,010 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 704.3/km² (1,820.9/mi²). Esis 1,745 domi kun mezvalora denseso di 345.5/km² (893.3/mi²). Segun raso, esis 99.07% Blanki, 0.11% Negri od Afrik-Usani, 0.14% indijeni Amerikana, 0.06% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.08% de altra rasi, e 0.53% de du o plura rasi, e 1.07% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 1,560 hemanari, di qui 27.9% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 47.8% esis mariajita e habitis kune; en 13.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 35.2% esis ne-familii. En 31.8% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 17.4% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.28 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.86 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 22.8% evante min kam 18 yari, 7.9% de 18 til 24 yari, 27.1% de 25 til 44 yari, 23.5% de 45 til 64 yari, e 18.7% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 39 yari. Por singla 100 mulieri esis 85.5 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 81.1 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $25,143, e la mezvalora revenuo per familio esis $32,363. La mezvalora revenuo por la viri esis $30,038 kontre $16,853 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $12,764. Vivis sub la povreso-lineo 22.5% de la habitantaro e 19.6% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 26.9% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 17.1% vivis sub la povreso-lineo.
Kombataviono
Kombatavioni esis uzata grandaskale unesma-foye dum l'Unesma Mondomilito. Oli equipesis de mitraliosi, dum ke kelki anke servis kom primitiva bombardaviono, quo maxim ofte signifikis jetar obusi en la tranchei dil enemiko. La Britaniana Vickers Gunbus ofte konsideresas kom l'unesma kombataviono, equipita de helico e mitralioso qua esis funcionigata dal observero avane en l'aviono.
Oguzi
thumb|left|280px|Oguzia (750-1055). thumb|right|280px|Turkmenini – nuntempa Oguzini. Oguzi es tradicionala nomo di etniala grupo di Turka populi existinta inter 8ma e 12ma yarcento, de qua devenas nuntempa Turkmeni e Turki.
Frank Forde
Francis Michael Forde (n. ye la 18ma di julio 1890 til la 28ma di januaro 1983) esis chefministro di Australia, e guvernis la lando de la 6ma di julio til la 13ma di julio 1945.
Jonesboro, Illinois
Jonesboro esas urbo en la komtio Union, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 1,853 habitanti.
Geografio
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 4.9 km², equivalanta a 1.9 mi², di qui 4.9 km² (1.9 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 1,853 homi, 740 hemanari, e 489 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 374.6/km² (968.0/mi²). Esis 792 domi kun mezvalora denseso di 160.1/km² (413.7/mi²). Segun raso, esis 96.87% Blanki, 0.65% Negri od Afrik-Usani, 0.59% indijeni Amerikana, 0.59% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.76% de altra rasi, e 0.54% de du o plura rasi, e 1.19% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 740 hemanari, di qui 31.5% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 51.2% esis mariajita e habitis kune; en 11.6% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 33.9% esis ne-familii. En 30.8% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 17.6% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.35 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.95 personi.
Publika domeno
thumb|140px|[[Simbolo dil publika domeno]]
La publika domeno esas ulo qua havas nula autor-yuro.
Moses Nagamootoo
Moses Veerasammy Nagamootoo, docisto e politikisto n. ye la 30ma di novembro 1947 esas la nuna chefministro di Guyana. Il asumis l'ofico ye la 20ma di mayo 2015.
Kankakee, Illinois
Kankakee esas urbo en la komtio Kankakee, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 27,491 habitanti.
Geografio
Kankakee jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 33.0 km², equivalanta a 12.8 mi², di qui 31.8 km² (12.3 mi²) esas lando e 1.2 km² (0.5 mi², o 3.76% de la surfaco totala) esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 27,491 homi, 10,020 hemanari, e 6,272 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 865.1/km² (2,239.8/mi²). Esis 10,965 domi kun mezvalora denseso di 345.0/km² (893.4/mi²). Segun raso, esis 50.92% Blanki, 41.07% Negri od Afrik-Usani, 0.27% indijeni Amerikana, 0.32% Aziani, 0.03% Pacifik-insulani, 5.50% de altra rasi, e 1.90% de du o plura rasi, e 9.25% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 10,020 hemanari, di qui 34.4% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 36.4% esis mariajita e habitis kune; en 21.2% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 37.4% esis ne-familii. En 31.5% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.9% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.60 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.28 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 29.5% evante min kam 18 yari, 9.7% de 18 til 24 yari, 28.7% de 25 til 44 yari, 18.7% de 45 til 64 yari, e 13.4% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 32 yari. Por singla 100 mulieri esis 91.8 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 86.2 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $30,469, e la mezvalora revenuo per familio esis $36,428. La mezvalora revenuo por la viri esis $30,894 kontre $22,928 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $15,479. Vivis sub la povreso-lineo 21.4% de la habitantaro e 18.1% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 29.3% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 11.7% vivis sub la povreso-lineo.
Matanza de los Oteros
Matanza de los Oteros esas vilajo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 165 habitanti. Lua tota surfaco esas 53,58 km².
Historio di Mali
thumb|320px|[[Imperio Mali (c. 1230 til c. 1600).]] thumb|320px|left|L'[[imperio Songhai, c. 1500.]] Dum yarmili, la nuna Sahara alternis periodi di granda sikeso e periodi ube la pluvo-quanto esis suficante abundanta por la vivo di granda animali e di homi. Grupi di chaseri e kolekteri habitis la nuna Mali cirkume 150.000 yari ante nun, quale montras restaji trovita en l'arkeologiala komplexo Ounjougou, proxim Bandiagara. Cirkume 8.000 yari aK dum Neolitiko, lokala populi kultivis sorgumo e milieto, ed edukis bovi.
La skribita historio di la regiono komencis erste kande Mohamedana religio adportesis a la regiono, inter la 8ma e la 11ma yarcenti. Komercala treki trairis la regiono, e l'urbo Timbuktu, sude de Sahara, esis importanta komercala centro pos la 13ma yarcento. La lando-nomo, unesme uzita dal Afrikani inter la 11ma e la 15ma yarcenti, forsan devenas de Mandinka-vorto mali, signfikante 'hipopotamo'.
L'imperio Mali (c. 1230 til c. 1670) fondesis da Sundiata Keita ed adoptis la religio Mohamedana. Djenné e Timbuktu esis importanta urbi dil imperio. L'imperio Mali dekadis konseque de interna disputi, ed konquestesis dal imperio Songhai, qua establisesis la bordo dil fluvio Nijer. Askia Muhammad la 1ma, unesma imperiestro Songhai, rapide expansis l'imperio e lua komerco kun Europa ed Azia, kreis multa skoli ed expansis Islamo tra l'imperio.
thumb|320px|left|Teritorii kontrolita dal dinastio Saadi dum la regno di Ahmad al-Mansur. Parto ek l'imperio Songhai - inkluzite l'urbi Gao, Timbuktu e Djenné, qua nun apartenas a Mali - okupesis dal sultanio Saadi, de Maroko, dum la 16ma e 17ma yarcenti. Pos la batalio di Tondibi ye la 13ma di marto 1591 Marokani kontrolis la tri urbi e la chosei inter li, malgre granda desfacilesi. Pokope, kun la developo di marala komerco en westal Afrika, la komercala centri doplanda perdis importo.
Pos la krulo dil imperio Songhai, nula rejio kontrolis la regiono komplete. Marokani kontrolis feble nur mikra teritorii. Diversa mikra rejii aparis en la regiono: l'imperio Bambara, la rejii Kaarta, Kenedougou e Maasina, e l'imperii Toucouleur e Wassoulou. La rejio Kenedugu formacesis cirkume 1650 sude de la nuna Mali, e duris til 1898, kande ol konquestesis dal Franci.
Dum la 18ma yarcento eventis forta sikeso en la regiono. On kalkulas ke cirkume la duimo dil habitanti di Timbuktu mortis pro famino. Dum ca epoko, populi Bambara e Dogon, qui til lore rezistabis adoptar Mohamedana religio, vinkesis dal rejulo El Hadj Umar Tall.
280px|thumb|[[Modibo Keïta.]] En 1864, Franca trupi vinkis l'armeo di El Hadj Umar Tall en Bandiagara. Depos 1880, Franca generalo Joseph Gallieni duris konquestar la regiono, qua divenis divenis parto di Franca Westal Afrika en 1898. Mali nomizesis Franca Sudan de 1890 til 1899, ed itere de 1920 til 1958.
Ye la 4ma di aprilo 1959, Mali unionesis a Senegal por formacar federuro, qua divenis nedependanta de Francia ye la 20ma di junio 1960. Modibo Keïta esis l'unesma prezidanto di la lando. Ye la 20ma di agosto sam yaro, Senegal abandonis la federuro e nedependanteskis. Keïta duris esar prezidanto di Mali, e rapide establisis guvernerio di singla partiso kun socialista ideologio.
thumb|left|320px|Prezidanto [[Moussa Traoré.]] En 1968, sequante ekonomiala dekado, eventis nesangoza stato-stroko komandita da Moussa Traoré. Traoré probis reformar l'ekonomio sensucese, pro politikala agitadi e devastinta sikeso de 1968 til 1974, qua viktimigis mili di personi. Trifoye probesis revokar sensucese lua guvernerio per stato-stroko, e la represo kontre l'opozantaro duris til la yari 1980ma.
En 1991 protesti kontre guvernerio instigis stato-stroko qua revokis Traoré, kreis transitala guvernerio e nova konstituco. En 1992, Alpha Oumar Konaré elektesis demokratale en l'unesma elekto kun multa partisi. Konaré reformis l'ekonomio e la politiko di la lando, e kombatis korupto. En 2002 ilu sucedesis demokratale da Amadou Toumani Touré.
thumb|320px|[[Amadou Toumani Touré.]] thumb|left|320px|Rebeli [[Tuarego|tuareg.]] Ye la 16ma di januaro 2012 komencis konfilkto militala pri la nedependo di la regiono Azawad, jacanta norde de la lando, ed habitata dal populo tuareg. Ye la 22ma di marto 2012, sangoza stato-stroko revokas lora prezidanto Amadou Toumani Touré, ed Amadou Sanogo asumis provizore la chefeso di stato. La Nacionala Movado por la Nedependo di Azawad prenis kompleta kontrolo di la regiono en aprilo 2012. Pos kaptar l'urbo Douentza ye la 5ma di aprilo 2012, ye la 6ma di aprilo li proklamis la nedependo di Azawad. Ye ca sama dio, kreesis la Nacionala Komisitaro por Rekupero di la Demokratio e Restauro dil Stato, qua impozas nova konstituco ed establisas nova prezidantal elekti 40 dii pose. Amadou Sanogo aceptas renuncar por kunvokar nova elekti, e Dioncounda Traoré asumas provizore la chefeso di stato ye la 12ma di aprilo.
La riaparo dil konflikto en Mali produktis la diplaso di mili di personi, qui fugis a Mauritania, Burkina Faso, Nijer od Aljeria, regioni afektita da famino. Ye la 25ma di mayo 2012, la rebela grupo MNLA e l'islamala grupo Ansar Dine unionis en Azawad, e paktis pri formacar la "Mohamedana Stato Azawad", ed adoptar sharia kom legaro-fonto.
thumb|320px|[[Ibrahim Boubacar Keïta]] En 2013, Ibrahim Boubacar Keïta, qua fondabis la partiso Rassemblement pour le Mali (RPM) en 2001, demokratale elektesis prezidanto, e dum kelka tempo Mali havis kelka politikala stabileso. Keïta rielektesis en 2018. En oktobro 2019, du ataki da grupi jihad-isti en l'urbeti Boulikessi e Mondoro mortigis plu kam 25 Maliana soldati proxim la frontiero kun Burkina Faso. Ye la 18ma di agosto 2020, eventis stato-stroko, qua komencabis kom sedicio en kazerni, e pose revokis Ibrahim Boubacar Keïta e la chefa ministro Boubou Cissé. Keïta e Cissé pose arestesis.