cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaso
L'universo konsistas grandaparte ek gasi, en formo di interstela hidrogeno.
Kontraste solidi e liquidi, molekuli di gasi esas fore aparta, e movas rapide e hazarde. La frapado dil molekuli kontre la muri di kontenilo produktas preso plu granda kam on ofte savas - l'atmosfero presas kontre omno, e sen ol vidanta enti simple bolius ed explozus.
PV = RT (la generala gas-lego)
La konstanto R esas l' universala gas-konstanto. Reala gasi divergas de ca ideala lego ye alta preso pro mikra intermolekulala forci.
Radcliffe, Iowa
Radcliffe esas urbo en la komtio Hardin, Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 607 habitanti.
Geografio
right|Loko di Radcliffe, Iowa Radcliffe jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 2.6 km², equivalanta a 1.0 mi², di qui 2.6 km² (1.0 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 607 homi, 252 hemanari, e 165 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 234.4/km² (604.3/mi²). Esis 273 domi kun mezvalora denseso di 105.4/km² (271.8/mi²). Segun raso, esis 96.38% Blanki, 0.00% Negri od Afrik-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.00% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 2.47% de altra rasi, e 1.15% de du o plura rasi, e 4.45% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 252 hemanari, di qui 31.3% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 58.3% esis mariajita e habitis kune; en 5.6% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 34.5% esis ne-familii. En 31.0% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 19.0% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.41 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.04 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 25.9% evante min kam 18 yari, 7.6% de 18 til 24 yari, 27.5% de 25 til 44 yari, 14.5% de 45 til 64 yari, e 24.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 38 yari. Por singla 100 mulieri esis 91.5 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 91.5 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $39,417, e la mezvalora revenuo per familio esis $46,875. La mezvalora revenuo por la viri esis $33,056 kontre $22,188 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $18,729. Vivis sub la povreso-lineo 1.1% de la habitantaro e 0.0% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 0.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 0.0% vivis sub la povreso-lineo.
Agato
Agato esas petro harda, varietato di quarco, qua divenas briloza per poliseso.
Joseph Greenberg
Joseph Harold Greenberg (1915 til 2001) esis prominenta e kontroversiala Usana linguisto, precipue konocata pro lua laboro en dua sektori: linguala tipologio e genetikala klasifikado di lingui.
José Figueres Ferrer
José María Hipólito Figueres Ferrer, injenioro (1906 til 1990), esis prezidanto di Kosta Rika 3 foyi: de 1948 til 1949, de 1953 til 1958 e de 1970 til 1974.
Birmingham, Iowa
Birmingham esas urbeto en la komtio Van Buren, Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 423 habitanti.
Geografio
right|Loko di Birmingham, Iowa Birmingham jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 2.7 km², equivalanta a 1.0 mi², di qui 2.7 km² (1.0 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 423 homi, 185 hemanari, e 120 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 155.5/km² (402.5/mi²). Esis 204 domi kun mezvalora denseso di 75.0/km² (194.1/mi²). Segun raso, esis 99.53% Blanki, 0.00% Negri od Afrik-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.00% Aziani, 0.24% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.24% de du o plura rasi, e 0.95% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 185 hemanari, di qui 29.2% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 54.6% esis mariajita e habitis kune; en 8.1% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 35.1% esis ne-familii. En 29.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 17.3% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.29 e la mezvalora grandeso per familio esis 2.86 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 22.7% evante min kam 18 yari, 7.3% de 18 til 24 yari, 29.3% de 25 til 44 yari, 20.3% de 45 til 64 yari, e 20.3% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 40 yari. Por singla 100 mulieri esis 109.4 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 103.1 viri.
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $31,406, e la mezvalora revenuo per familio esis $40,250. La mezvalora revenuo por la viri esis $27,614 kontre $20,536 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $15,554. Vivis sub la povreso-lineo 8.8% de la habitantaro e 3.5% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 10.1% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 11.0%, vivis sub la povreso-lineo.
Tracy McGrady
Tracy Lamar McGrady, Jr (n. ye la 24ma di mayo 1979) esas Usana basketbalisto.
Aniversario
Aniversario esas dato qua korespondas a la dio kande ulo eventis, un o plura yari antee.
Agavo
Agavo esas genero de amarilidacei, qua devenas de Amerika, e konsistas ye cirkume cent speci ; olua sapto, sukroza e tre abundanta, uzesas da la Mexikiani por preparar drinkaji fermentacita.
51
La yaro 51 (LI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 51ma yaro dil unesma yarmilo, la 51ma yaro di la 1ma yarcento, e la 2ma yaro di la 5ma yardeko. La nomo 51 uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande Anno Domini divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.
Carlos Antonio López
Carlos Antonio López (1792 til 1862) politikisto e jurnalisto esis prezidanto di Paraguay de 1844 til lia morto, ye 10 di septembro 1862.
Miguel Alcubierre
Miguel Alcubierre Moya (naskinta ye la 28ma di marto 1964) en México esas ciencisto pri teoriala fiziko.
Il obtenis sua doktoreso che Universitato di Cardiff en 1994.
Kande il livis Wals en 1996, il laboris dum kelka tempo che Instituto Max Planck pri gravitado en Potsdam, Germania, ube il developis nova matematikala tekniki por deskriptar la fiziko pri nigra trui. Depos 2002, il laboras en Instituto pri Nukleara Cienci dil Universitato Nacionala Autonoma di Mexikia (UNAM), ube il koordinas inquestado pri la numerala relativeso, esforco por uzar superkomputori por formulizar e solvar kelka equacioni formulizita da Albert Einstein.
Ajio
Ajio es profito de la difero inter la valoro nominala e la valoro reala di la moneto-peci - inter la valoro nuna e la preco por la pagoteso di la valor-paperi, di la vari di qui la kurso varias.
Retenaro qua charjas bankala operaco
Petr Bavor
Petr Bavor (n. ye la 7ma di novembro 1943 til 6ma di oktobro 2011) esas Chekoslovakiana ex-hokeisto sur glacio.
Mendenhall, Mississippi
Mendenhall esas urbo e sideyo di la komtio Simpson, Mississippi, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 2,555 habitanti.
Geografio
Mendenhall jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 13.8 km², equivalanta a 5.3 mi², di qui 13.8 km² (5.3 mi²) esas lando e 0.1 km² (0.04 mi², o 0.37% de la surfaco totala) esas aquo.
Arjentinia
Arjentinia esas lando jacanta an Sud-Amerika. Ol havas kom vicini Bolivia e Paraguay norde, Brazilia ed Uruguay nord-este, l'oceano Atlantiko este, e Chili sude e weste. Lua chef-urbo esas Buenos Aires.
Mendenhall, Mississippi
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 2,555 homi, 938 hemanari, e 666 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 185.4/km² (480.4/mi²). Esis 1,039 domi kun mezvalora denseso di 75.4/km² (195.4/mi²). Segun raso, esis 71.23% Blanki, 27.98% Negri od Afrik-Usani, 0.04% indijeni Amerikana, 0.12% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.08% de altra rasi, e 0.55% de du o plura rasi, e 1.02% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Arjentinia
Bazala fakti pri Arjentinia.
Origino dil nomo
La nomo di la lando en la Hispana linguo, Argentina, venas del poemo Argentina y Conquista del Río de la Plata, skribita da Martín del Barco Centenera e publikigita unesmafoye en 1602. Argentina venas de latina vorto argentum, signifikanta arjento.
Mendenhall, Mississippi
Demografio
Esis 938 hemanari, di qui 31.9% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 50.0% esis mariajita e habitis kune; en 16.7% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 28.9% esis ne-familii. En 25.4% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 14.2% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.54 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 3.04 personi.
Arjentinia
Origino dil nomo
L'oficala nomo di la lando en la Hispana esas República Argentina.
Historio
thumb|250px|left|Pikturi en la kaverno Cueva de las Manos, la maxim anciena artajo trovita en Sud-Amerika. La teritorio di la nuna Arjentinia ja habitesis dum paleolitiko, cirkume 7.300 aK, quale montras la pikturi trovita en la kaverno Cueva de las Manos, en la nuna provinco Santa Cruz. Indijena populi qui praktikis agrokultivo habitis nord-weste, en la regiono Cuyo, en la monti di la nuna provinco Córdoba e pose en la "mezopotamia Arjentiniana" (inter la fluvii Paraná ed Uruguay), kontre ke la grupi di chaseri e peskeri vivis precipue en Patagonia, Pampa e Chaco. Tastil esis la maxim granda pre-Kolumbiana urbo di Arjentinia, ube vivis cirkume 2.000 personi.
Mendenhall, Mississippi
Demografio
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $26,944, e la mezvalora revenuo per familio esis $32,656. La mezvalora revenuo por la viri esis $30,335 kontre $17,328 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $14,340. Vivis sub la povreso-lineo 26.0% de la habitantaro e 23.6% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 36.3% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 12.9% vivis sub la povreso-lineo.
Arjentinia
Historio
Dum la 14ma e 15ma yarcenti inkai konquestis regioni di la nuna provinci Jujuy, Salta, Katamarka e parto di la nuna provinci Tukuman e La Rioja.
Hispana Juan Díaz de Solís arivis en la baseno dil Fluvio Plata en 1516. En 1520 Fernão de Magalhães deskovris la stretajo qua recevis lua nomo. Sebastião Caboto exploris la fluvii Paraná e Paraguay en 1527. En 1533 Hispaniani fondis l'urbo Santiago del Estero.
En 1776 Carlos la 3ma kreis la Vicerejio di fluvio Plata e separis lua administro de la del Vicerejio Peru. En 1806 ed itere en 1807 Britaniani probis invadar Buenos Aires, ma lokala habitanti e trupi sub la komando di Santiago de Liniers agis por ekpulsar l'invaderi.
thumb|left|160px|[[Manuel Belgrano]] Kande l'informi pri la dissolvo di centrala guvernerio por la kolonii en Sevilla arivis en Buenos Aires en mayo 1810, cirkume 200 civitani, inter li Manuel Belgrano, Cornelio Saavedra ed altri, deklaris cabildo abierto (extraordinara asemblo di habitanti dum urjantesi o katastrofi) ye la 22ma di mayo 1810. Arjentinia divenis fakte nedependanta ye la 25ma di mayo 1810 kande la cabildo deklaris fideleso a la revokita rejulo Fernando la 7ma, e ne al fratulo di Napoléon la 1ma, Joseph Bonaparte, qua lor fakte esis la suvereno di Hispania. Tamen, Arjentinia oficale proklamis sua nedependo erste ye la 9ma di julio 1816, en l'urbo San Miguel de Tucumán.
thumb|200px|Generalo [[Julio Argentino Roca.]] En 1853, pos sangoza interna militi, Arjentinia adoptis konstituco qua transformis la lando a federuro. De 1866 til 1870, pos l'invado di Arjentiniana teritorio da Paraguayana trupi por atakar la sudo di Brazilia, Arjentinia kombatis kune Uruguay e Brazilia kontre Paraguay, en la Milito di la Triopla Koalisuro, anke nomizita Milito di Paraguay. Pos ta milito, en qua Paraguay vinkesis, Arjentinia komencis recevar enmigranti de Europa, precipue Italiani e Hispani. De 1878 til 1884 dum l'administradi di Nicolás Avellaneda e Julio Argentino Roca eventis la nomizita Conquista del Desierto, literale "la konquesto di la dezerto", ma fakte gentocido kontre indijeni, nome le Mapuche. De 1880 til 1929 Arjentiniana ekonomio kreskis 15-foye e la lando divenis un ek la 10 maxim richa landi del mondo. Konservema grupi dominacis la politiko di la lando til 1912, kande lora prezidanto Roque Sáenz Peña sancionis lego qua kreis l'universala votado por homuli e la sekreta balot-voto. To posibligis l'opozanta partiso Unión Cívica Radical vinkar lor l'unesma libera elekti en 1916 kun Hipólito Yrigoyen, qua guvernis unesmafoye til 1922. En 1928 Yrigoyen itere elektesis kom prezidanto, ma en 1930 ilu revokesis per stato-stroko.
Dum l'unesma e granda parto di la duesma mondomiliti, Arjentinia restis neutrala, quankam ol furnisis nutrivi por la Westala federiti dum la duesma mondomilito.
thumb|left|200px|[[Juan Domingo Perón|Perón ed Evita.]] La generalo Juan Domingo Perón divenis prezidanto unesmafoye en 1946. Kun lua spozino Evita, Perón kreis politikala movado konocata kom Peronismo, emfaze la sociala equitato. En 1947 mulieri darfis votar. Peronismo recevis granda populala susteno, ma ol dividis profunde la socio en peronisti e antiperonisti. En 1955 eventis nova stato-stroko qua revokis Perón. Ilu koaktesis exilar su. En 1958 Arturo Frondizi, del partiso UCRI (opozita a peronismo) elektesis, ma en 1962 altra stato-stroko revokis ilu.
thumb|200px|[[Jorge Rafael Videla (centre).]] Peronismo divenis itere legala en 1973. Perón retroiris ad Arjentinia e asumis la povo kande Héctor José Cámpora renuncis. Kun lua morto ye la 1ma di julio 1974 lua spozino e vice-prezidantino María Estela Martínez de Perón asumis la povo. María Estela revokesis ye la 24ma di marto 1976 per nova militistala stato-stroko, e la generalo Jorge Rafael Videla asumis la povo. Balde komencis sangoza represo kontre personi konsiderata "subversiva".
De la 2ma di aprilo til la 14ma di junio 1982 militestri duktis dizastroza milito kontre l'Unionita Rejio pri la kontrolo di Falklandi. La milito produktis 649 morti e 1188 plusa soldati vundita. La vinkeso en la milito pluprofundigis l'ekonomiala e morala krizo en Arjentinia. Leopoldo Galtieri, lora prezidanto qua decidabis komencar la milito, renuncis.
La lando divenis itere demokratiala en 1983, kande Raúl Alfonsín elektesis. Alfonsín konfrontis l'ekonomiala krizo e judiciis militestri responsebla pri la milito. Dum lua administrado, Arjentinia, asemble kun Brazilia, Uruguay e Paraguay, fondis l'internaciona ekonomial asociuro Mercosur.
Andover, Minnesota
Andover esas urbo en la komtio Anoka, en Minnesota, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 32,601 habitanti, kontre 30,598 habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 90,21 km², equivalanta a 34.83 mi², di qui 87,75 km² (33,88 mi²) esas lando e 2,46 km² (0,95 mi², o 2,73% de la surfaco totala) esas aquo.
Arjentinia
Politiko
thumb|center|700px|Casa Rosada ("rozea domo"), oficala sideyo di la prezidanteso. La konstituco di 1853 establisis sistemo di guvernerio reprezentiva, republikala e federala, qua mantenesis dum la sequanta reformi en lua texto. Arjentinia esas prezidantala republiko, ube la prezidanto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio. Lu elektesas dal populo por 4-yara periodo per du votadi. La duesma votado eventas kande nula kandidato recevas plu kam 45% de la valida voti o, se existos kandidato qua recevos de 40% til 45% de la valida voti, la difero inter lu e la sequanta kandidato kun plu multa voti esas min grada kam 10% ek la valida voti.
Andover, Minnesota
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 26.588 homi, 8.107 hemanari, e 7.150 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 301.0/km² (779.6/mi²). Esis 8.205 domi kun mezavalora denseso di 92.9/km² (240.6/mi²). Segun raso, esis 96.48% Blanki, 0.54% Negri od Afrik-Usani, 0.35% indijeni Amerikana, 1.08% Aziani, 0.02% Pacifik-insulani, 0.32% de altra rasi, e 1.21% de du o plura rasi, e 1.05% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Arjentinia
Politiko
La parlamento konsistas ek 2 chambri: la Senato, kun 72 membri qui elektesas direte dal populo por 6-yara periodo, e la Chambro di Deputati, kun 257 membri qui elektesas direte por 4 yari.
Andover, Minnesota
Demografio
Esis 8.107 hemanari, di qui 55.1% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 80.0% esis mariajita e habitis kune; en 5.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 11.8% esis ne-familii. En 8.4% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 2.3% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezavalora grandeso per hemanaro esis 3.28 personi e la mezavalora grandeso per familio esis 3.48 personi.
Arjentinia
Politiko
Pri la judiciala povo, la maxim alta korto esas la Supra Judiciala Korto, qua havas 5 membri indikita dal prezidanto. En la provinci existas federala tribunali.
Andover, Minnesota
Demografio
La procento di habitanti segun evo esis: 35.5% evante min kam 18 yari, 6.0% de 18 til 24 yari, 36.4% de 25 til 44 yari, 19.2% de 45 til 64 yari, e 2.9% evante 65 yari o pluse. La mezavalora evo esis 32 yari. Por singla 100 mulieri esis 103.4 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 102.5 viri.
Quimby, Iowa
Quimby esas urbo en la komtio Cherokee, Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 368 habitanti.
Lucie Šafářová
Lucie Šafářová (n. ye la 4ma di februaro 1987) esas Chekiana ex-tenisistino.
Commodores
Commodores esas Usana muzikala grupo di jenri soul, funk e Disco formacita en 1968, ed ankore en aktiveso. Inter lua ex-membri esas kantistulo Lionel Richie.
Quimby, Iowa
Geografio
right|Loko di Quimby, Iowa Quimby jacas a.
Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 1.1 km², equivalanta a 0.4 mi², di qui 1.1 km² (0.4 mi²) esas lando e nulo esas aquo.
Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 368 homi, 151 hemanari, e 106 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 346.6/km² (893.0/mi²). Esis 164 domi kun mezvalora denseso di 154.4/km² (398.0/mi²). Segun raso, esis 98.64% Blanki, 0.54% Negri od Afrik-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.27% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.27% de altra rasi, e 0.27% de du o plura rasi, e 0.82% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.
Esis 151 hemanari, di qui 31.1% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 55.0% esis mariajita e habitis kune; en 9.9% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 29.8% esis ne-familii. En 27.2% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 14.6% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso per hemanaro esis 2.44 personi e la mezvalora grandeso per familio esis 2.89 personi.
La procento di habitanti segun evo esis: 28.5% evante min kam 18 yari, 8.7% de 18 til 24 yari, 23.6% de 25 til 44 yari, 22.8% de 45 til 64 yari, e 16.3% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 38 yari. Por singla 100 mulieri esis 91.7 viri. Por singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 92.0 viri.
Lucie Šafářová
Šafářová es ganistino di bronz-medalio en duopla ludo (kune Barbora Strýcová) del Rio de Janeiro (2016).
Quimby, Iowa
Demografio
La mezvalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $25,625, e la mezvalora revenuo per familio esis $32,917. La mezvalora revenuo por la viri esis $26,607 kontre $19,250 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $13,017. Vivis sub la povreso-lineo 9.2% de la habitantaro e 8.4% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 8.6% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 0.0% vivis sub la povreso-lineo.
Pahoscik
Pahoscik esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Orsha, komono Zadrowie.
Arjentinia
Politiko
Segun la konstituco, Arjentinia esas federuro konsistanta ek 23 provinci qui havas autonomeso. La provinci povas krear sua propra legi, ecepte pri materii konsiderata federal aferi segun la konstituco (exemple: l'aferi civila, komercala, kriminala e laborala, legaro pri sociala sekureso, e legaro pri minerala extrakto).
Konstituco
La konstituco di Arjentinia aprobesis en 1853 e reformesis 7 foyi dum lua historio, lastafoye en 1984 dum l'administrado da Raúl Alfonsín. Ol havas 129 artikli, e lua unesma parto (de la 1ma til la 43ma artiklo) kontenas deklari, yuri e garantii por homi. Tamen, la konstituco ipsa konsideras ke la pakti aprobita internacione kun la partopreno da Arjentinia, exemple l'Universala deklaro pri homala yuri, havas la sama judiciala efikiveso kam la konstituco.
Geografio
thumb|right|250px|Topografiala mapo di Arjentinia. thumb|left|280px|Vit-agri en Cafayate, [[provinco Salta.]] La teritorio di Arjentinia esas la duesma maxim vasta en Sud-Amerika, dop Brazilia, e la 8ma maxim vasta del mondo. De nordo til sudo, la maxima disto esas 3.700 km, kontre ke de esto til westo la maxima disto esas 1.400 km. Lua tota surfaco, 2,766,890 km², esas 5-ople plu granda kam olta di Francia.
Segun la Fonduro Mondala pri la Sovaja Vivo (Angle: World Wildlife Fund - WWF) Arjentinia havas la 9ma maxim granda biodiverseso en la mondo. En 2011 l'aquofalo Iguasu deklaresis un ek la 7 Naturala Marveli del Mondo. L'Arjentiniana teritorio jacas inter l'Andi, l'oceano Atlantiko e l'Antarktika.
Andover, Minnesota
Demografio
La mezavalora revenuo per hemanaro en la urbo esis $76.241, e la mezavalora revenuo per familio esis $78.785. La mezavalora revenuo por la viri esis $50.248 kontre $33.814 por la mulieri. La revenuo per capita por la urbo esis $26.317. Vivis sub la povreso-lineo 2.0% de la habitantaro e 1.2% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 2.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 4.0% vivis sub la povreso-lineo.
Arjentinia
Geografio
thumb|280px|left|[[Palmiero|Palmieri en la regiono Chaco.]] Norde di la lando existas regioni kun boski o foresti kun densa vejetantaro, exemple Chaco e la marshi di Iberá en la provinco Corrientes. La peizajo en la regiono di Misiones esas prolonguro di la montoza regioni di Brazilia, kun vejetantaro subtropikala. An l'extremo nordwestal di la lando la peizajo esas prolonguro di Boliviana Puna.
thumb|280px|Pampa sika en Puelches. La tereni qui formacas la pampa, an la centro di la lando, esas basa e plana. Pampa esas vorto de quechua-linguo qua signifikas "plano". Lua vejetantaro povas dividesar en du. Este existas la pampa humida, kun mezavalora yarala pluvo-quanto di plu kam 500 mm, qua povas uzesar por agrokultivo. Weste existas la pampa sika, kun mezavalora yarala pluvo-quanto infre 500 mm e povra vejetantaro til lua extrema westo, ube existas kaktusi. La suli dil pampa esas richa de humuso, do ta regiono esas bona por agrokultivo.
La maxim multa fluvii Arjentiniana debushas an Atlantiko. Kelka fluvii, exemple Manso e Futalefú, debushas an Pacifiko. La precipua fluvii di la lando jacas nord-este e formacas l'estuario dil fluvio Plata. La maxim importanta esas Paraná, ma anke Paraguay, Bermejo e Uruguay havas granda aquo-volumino. La fluvii Colorado e Negro, qui naskas en Andi e debushas an Atlantiko sude di la provinco Buenos Aires, judikesas kom la "naturala limiti" inter pampa e Patagonia.
Existas granda lagi en la regiono Patagonia, sen komuniko kun l'oceano. La maxim importanta esas Nahuel Huapi, Viedma e Lago Argentino. En la regiono pampa existas lagi kun aqui dolca o saloza, exemple la lago Mar Chiquita. Kelka fluvii e fluveti debushas an ta lagi.
Demografio
L'oficala linguo di la lando esas la Hispana. Anke l'Italiana, Angla, Germana, Franca e lingui indijena (Mapudungun, Quechua) parolesas.
La religio kun maxim granda nombro de adepti esas katolikismo: 92% de la habitantaro (tamen, nur 20% esas praktikanti). Protestanti esas 2%, Judi esas 2%, e 4% praktikas altra religii.
La maxim multa habitanti vivas en Buenos Aires ed en la provinco Buenos Aires. La metropolala regiono di Buenos Aires havis plu kam 13 milion habitanti segun la kontado 2010. Sequante, la duesma e triesma maxim granda metropolala regioni esas Córdoba (1,468,812 habitanti) e Rosario (1,353,846 habitanti), segun la sama kontado.
Kulturo
L'Arjentiniana kulturo ed arkitekturo recevis forta Europana influo. Lua chef-urbo, Buenos Aires, judikesas kom la maxim Europana chef-urbo en Sud-Amerika.
Literaturo
thumb|200px|[[Jorge Luis Borges]] 200px|left|thumb|[[Juan Bautista Alberdi]] Pos la 19ma yarcento l'Arjentiniana literaturo divenis un ek la maxim importanta literaturi en la Hispana linguo. Importanta skriptisti, exemple José Hernández (autoro di Martín Fierro, libro tradukita en plu kam 70 idiomi), e Domingo Faustino Sarmiento. Sarmiento skribis la libro Facundo ante divenir prezidanto di la republiko. En la libro ilu deskriptis Facundo Quiroga, guberniestro di la provinco La Rioja qua asasinesis en 1835. L'advokato, yuristo, jurnalisto, politikisto e diplomacisto Juan Bautista Alberdi kontributis multe por l'elaboro di la konstituco di Arjentinia de 1853 e kompozis multa libri pri yuro, ekonomio e historio.
Dum la komenco dil 20ma yarcento existis literaturala kontrapunto inter la surnomizita grupo de Florida, o grupo Martín Fierro, e la surnomizita grupo de Boedo. La grupo de Florida adportis surealismo e dadaismo a la literaturo Arjentiniana, e lua precipua skriptisti esis Jorge Luis Borges, Leopoldo Marechal, Victoria Ocampo ed Oliverio Girondo. La skriptisti de la grupo de Boedo adportis sociala temi ed ideologio de sinistra a la literaturo. Kelka importanta skriptisti de ta grupo esis Leónidas Barletta, Elías Castelnuovo, la poeto Raúl González Tuñón, Abel Rodríguez ed Aristóbulo Echegaray.
Yen altra importanta skriptisti dum la 20ma yarcento: Julio Cortázar, Adolfo Bioy Casares, Ernesto Sabato, Leopoldo Lugones e Juan Gelman.
Muziko
thumb|250px|[[Mercedes Sosa]] thumb|left|250px|[[Fito Páez]] Tango esas muzikala stilo e danso qua originis e divenis populala en Arjentinia ed ank en Uruguay. Ol "naskis" en la povra portuala regiono di Buenos Aires, e pose konquestis la richi. Tango produktis la remarkinda kantisto Carlos Gardel e la muzikisto Ástor Piazzolla. En 2003 kreesis la Mondala Champiokonkurso pri Dansado di Tango, qua eventas omnayare en Buenos Aires.
La folklorala muziko Arjentiniana influis kelka artisti, exemple Atahualpa Yupanqui, Mercedes Sosa, Soledad Pastorutti e la muzikala grupo Los Chalchaleros. En Córdoba eventas la Festivalo di Cosquín, pri folklorala muziko.
Rock evolucionis en Arjentinia dum e pos la yari 1960a. Yen kelka notora rock-kantisti e muzikisti Arjentiniana: Fito Páez, Charly García, Andrés Calamaro, la muzikala grupi Soda Stereo, e Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota.
La Mona Jiménez esas la precipua kantisto di quarteto.
Cinemo
thumb|320px|[[Cristina Kirchner, l'aktori di El secreto de tus ojos, e Juan José Campanella, sinistre sur la imajo.]] thumb|left|180px|[[Leonardo Favio]] L'Arjentiniana cinemo esas un ek la maxim developata en Latin-Amerika. Du cinematografuri Arjentiniana ganis Oscar-premio pri "maxim bona filmo stranjera" dum la historio: La historia oficial ("L'Oficala Historio", de 1985) dal filmifisto Luis Puenzo, pri la diktatoreso de 1976 til 1983, e El secreto de sus ojos ("La sekretajo di tua okuli", de 2009) dal filmifisto Juan José Campanella, cinematografita en Arjentinia ed en Hispania. Ultra ca du premii Oscar, la cinemo Arjentiniana anke premiizesis en Hispania per la Premio Goya, en Berlin dum l'Internaciona Festivalo pri Cinemo, ed en la Festivalo Internaciona pri la Nova Cinemo Latin-Amerikana en Havana.
La cinematografuro Arjentiniana kun la maxim granda nombro de spektanti esis Nazareno Cruz y el lobo, las palomas y los gritos de la yaro 1975, spektita da 3,3 milion personi e direktita da Leonardo Favio. Altra tri filmi - El Santo de la espada, de 1970, direktita da Leopoldo Torre Nilsson; Juan Moreira, de 1973, direktita da Leonardo Favio; e El secreto de sus ojos, de 2009 - superiris 2,4 milion spektanti.
Sporto
thumb|250px|Konkurso pri pato. thumb|left|250px|[[Diego Armando Maradona|Maradona kun la trofeo di la Mondala Kupo di Futbalo, en 1986.]] La nacionala sporto di Arjentinia nomesas pato, kavalkala ludo kreita dal gauchi de la regiono pampa dum la koloniala epoko, e deklarita kom nacionala sporto en 1953. La ludo pato uzas ledra balono qua mustas kaptesar de la sulo dal kavalkeri e jetesar tra cirklala hemo, e komence praktikesis en farm-agri. Nun existas nacionala konkurso pri ta sporto.
Futbalo esas la maxim populara sporto en Arjentinia. Arjentinia esas membro di CONMEBOL, e dum lua historio lua nacionala esquado ganis dufoye la Mondala Kupo di Futbalo, en 1978 ed en 1986. La nacionala futbal-esquado Sub-23 (konsistanta ek futbalisti evanta admaxime 23 yari) reprezentas la lando dum l'Olimpiala Ludi, e ganis dufoye l'ora medalio, en Athina (2004) e Beijing (2008). La 5 maxim populara futbalo-esquadi Arjentiniana esas C.A. Boca Juniors, C.A. River Plate, C.A. Independiente, Racing Club e C.A. San Lorenzo. La futbalisti Diego Armando Maradona e Lionel Messi esas la du maxim konocata futbalisti de la historio. Ante li, Alfredo Di Stéfano obtenis sucesoza kariero en klubi Arjentiniana ed anke en Real Madrid, dum la yari 1940a e 1950a.
thumb|250px|Las Leonas ludas kontre Australiana esquado. thumb|left|250px|Los Leones ludas kontre Pakistanana esquado. Arjentinia esis l'unesma Sud-Amerikana lando ube on komencis praktikar hokeo* sur gazoneyo, ludo portita dal Britaniani dum l'unesma yari dil 20ma yarcento. Komence ol praktikesis en Britaniana skoli, frequentita dal mez-klaso e dal richi. En 1908 fondesis l'Asociuro Arjentiniana pri *Hokeo. La mulieri komencis praktikar ol dum ta epoko, e nun ol esas la maxim populara hominala sporto en Arjentinia. La ludistini de la nacionala esquado pri hokeo* surnomizesas Las Leonas ("La leonini") e ganis 4 Olimpiala medalii e du mondala championkonkursi de 2000 til 2016. La maskulala esquado surnomizesis Los Leones ("La Leonuli"), e ganis l'ora medalio dum l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016. La precipua esquadi pri hokeo* sur gazoneyo en Arjentinia esas Quilmes Atlético Club, Club Atlético San Isidro, Club San Martín, Belgrano Athletic, San Isidro Club, Hurling Club, Club Mitre, Club San Fernando, Club Ciudad de Buenos Aires, Lomas Athletic Club, Gimnasia y Esgrima de Buenos Aires (GEBA) e Club Universitario de Rosario.
Listo pri prezidanti di Mali
250px|thumb|Blazono di Mali. Yen listo pri prezidanti di Mali pos 1960.
Arjentinia
Sporto
thumb|250px|[[Gabriela Sabatini]] thumb|left|200px|[[Juan Manuel Fangio]] Pri automobilismo, l'unesma mondala championo di Formulo 1 esis Juan Manuel Fangio. Ilu konkursis dum 8 yari, e vinkis la championkonkurso 5-foye: 1951, 1954, 1955, 1956 e 1957. Pri basketbalo, dum l'Olimpiala Ludi la nacionala esquado por viri evolucionis de la 4ma rango en Helsinki-1952 til la 1ma rango en Athina-2004, kun la partopreno da Emanuel Ginóbili. Ginóbili, nun retretinta, divenis un ek la precipua basketbalisti de Arjentinia, e ludis en klubi Arjentiniana, Italiana ed en NBA. Pri judoo* por mulieri, Paula Pareto ganis l'unesma ora medalio Olimpiala por Arjentinia en la kategorio sub 48 kg, dum la Ludi di Rio de Janeiro. Pri teniso, la maxim sucesoza Arjentiniana tenisistino esas Gabriela Sabatini. Elua suceso stimulis l'intereso pri ta sporto en la lando. Pri teniso por viri, Juan Martín del Potro rangizesis kom 4ma en l'internaciona rango di ATP. Ilu ganis arjenta medalio pri teniso por viri dum l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016, e bronza medalio dum l'Olimpiala Ludi en London, 2012. Yen altra notora tenisistuli: José Luis Clerc, David Nalbadián, Gastón Gaudio e Paola Suárez.
Altra sporti populara en la lando, e/o qui obtenis suceso dum internaciona konkursi, esas hokeo* sur rul-sketili, taekwondo, natado, handbalo, volebalo, poloo* ed altri.
1241
La yaro 1241 (MCCXLI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 241ma yaro di la duesma yarmilo, la 41ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1240a.
Adriana Calcanhotto
Adriana da Cunha Calcanhotto, maxim konocita dal artala nomi Adriana Calcanhotto od Adriana Partimpim, naskinta ye la 3ma di oktobro 1965, esas Braziliana kantistino e kompozistino.
Havayi
Havayi esas Usana stato, ed anke arkipelago de 122 insuli. La precipua esas, de nord-westa vers sud-esta, Niihau, Kauai, Oahu, Molokai, Lanai, Kahoolawe, Maui ed Havayi. Lua chef-urbo esas Honolulu.
Bazala fakti pri Havayi.
Historio
La voyajo di James Cook en 1778 konsideresas l'unesma kontakto di Havayiani kun Europani. Cook nomizis l'arkipelago Sandwich Insuli, memoriganta John Montagu, 4ma Komto di Sandwich. Pos la voyaji di Cook, altra Europani exploris l'arkipelago.
Babinichi (Viciebsk)
Babinichi esas agrourbeto en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk. Lo esas administrala centro di samanoma komono.
Havayi
Historio
Til 1893 Havayi esis nedependanta rejio. En januaro 1893 rejino Liliʻuokalani renversesis da provizora guvernerio. Usa anexis Havayi kom lua teritorio ye la 7m di julio 1898.
Babinichi (Viciebsk)
La loko jacas 29 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, e 11 kilometri nord-este de Viciebsk.
Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.
Havayi
Historio
Havayi divenis Usana stato ye la 21ma di agosto 1959.
Geografio
Havayi situezas en mez-Pacifiko, 3,900 km sud-weste de San Francisco. La maxim granda monto di arkipelago esas volkano Mauna Kea, 'blanka monto', kun 4,205 m, ma fakte de radiko til somito, ol esas plu alta kam Monto Everest.
La stato konsistas ek ok insuli ed ek multa insuleti ed atoli. La maxim granda insuli esas Havayi (10,432 km²), Maui (1,883 km²) ed Oahu (1,545 km²). La maxim populoza insulo esas Oahu, ube jacas la chef-urbo dil stato, Honolulu, ed famoza plajo Waikiki. Oahu esas nomizita anke kom "kunvenoplaco" (per la Angliana The Gathering Place). Maui havas anke nomizo "insuli di vali" (The Valley Isle). Lanai esas "ananaso-insulo" (The Pineapple Isle), Molokai esas "amikala insulo" (The Friendly Isle) e Kahoolawe esas "skopo-insulo" (The Target Isle), pro ke ol esis la skopo di militala exerci. Havayi-insulo esas nomizita kom "granda insulo" (The Big Isle). Niihau esas "prohibita insulo" (The Forbidden Isle), pro ke ulu proprietas olu. Kauai esas nomizita kom "gardeno-insulo" (The Garden Isle).
Ekonomio
Nune, turismo esas la maxim importanta [[ekonomio|ekonomial agado dil stato.
Demografio
La maxim granda urbo esas Honolulu, en Oahu. Altra importanta urbi esas Hilo (en Hawayi insulo), Kāne'ohe, Kailua, e Pearl City.
52
La yaro 52 (LII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 52ma yaro dil unesma yarmilo, la 52ma yaro di la 1ma yarcento, e la 3ma yaro di la 5ma yardeko. La nomo 52 uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande Anno Domini divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.
1769
La yaro 1769 (MDCCLXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 769ma yaro di la duesma yarmilo, la 69ma yaro di la 18ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1760a. Kande 1769 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.
Naski
thumb|130px|[[Napoléon la 1ma]]
Arsenie Todiraş
Arsenie Todiras (n. 1983) esas Moldovana kantistulo, ex-membro di la grupo O-Zone. Nune ilu uzas l'artistala nomo Arsenium.
Anobio
Anobio esas genero di insekto koleoptera, familio de anobiidi.
Ronald Golias
José Ronald Golias, (1929 til 2005) konocata com Ronald Golias, esis Braziliana aktoro.
Lubomír Štrougal
Lubomír Štrougal (n. ye la 19ma di oktobro 1924 til la 6ma di februaro 2023]]) esis chefministro di Chekoslovakia de la 28ma di januaro 1970 til la 12ma di oktobro 1988.
Nicolae Crețulescu
Nicolae Crețulescu (1 di marto 1812 til 26 di julio 1900) mediko e politikisto esis chefministro di Rumania tri foyi: de 1862 til 1863, de 1865 til 1866, e de marto til novembro 1867.
Anso
Anso esas parto di objekto por movar per manuo.
Blanka maro
thumb|320px|Mapo di la regiono di Blanka maro thumb|left|280px|Insulo che Blanka maro Blanka maro esas enireyo di la maro di Barentz, jacanta an nordwestala rivo di Rusia. Ol cirkondesas da Karelia weste, peninsulo Kola norde, e peninsulo Kanin nordeste. Lua aqui jacas komplete sub Rusa suvereneso, e judikesas kom parto dil interna aqui di Rusia. Lua tota surfaco esas 90 mil km², e lua maxima profundeso esas 340 metri.
L'importanta portuala urbo Arkangelsk jacas apud Blanka maro. La klimato en la regiono varias de polala a moderema kontinentala. Dum vintro, venti suflas desudweste, e la temperaturo en la regiono falas til -15°C.
Insulo Caroline
eta|320x320ra|Plajo en Insulo Caroline Insulo Caroline esas la maxim estala del nehabitata koralia atoli qui konstitucas la sudala Lineo-Insuli en la centrala Pacifika Oceano.
Unesme vidita da europani en 1606 e pretendita da Britania en 1868, ol esas parto del Republiko Kiribati depos la sendependesko dil insulo-naciono en 1979.
Malgre mino di guano, rekolto di kopro, e habiteso da homi dum la 19ma e 20ma yarcenti, Insulo Caroline restas relative nechanjita kompare altra tropikal insuli.
Ol esas la hemo di un ek la maxim granda kolonii dil kokoso-krabo dil mondo, ed esas importanta geniteyo por mar-uceli, maxim notinde l'alcedo fuliginoza.
L'atolo konocesas pro sua rolo en festi cirkonde l'arivo dil yaro 2000. Pos rialinio en 1995 dil Internaciona Dato-Lineo, Insulo Caroline esas la maxim estala lando weste del Dato-Lineo, e tale un ek l'unesma loki sur Tero qui vidis sunlevo en la yaro 2000.
Antagonismo
Antagonismo esas stando di interluktado.
Gianluca Pagliuca
Gianluca Pagliuca (n. ye la 18ma di decembro 1966) esas Italiana ex-futbalisto. Ilu defensis Italiana squado dum la Mondala Kupo di Futbalo en 1994.
Oolito
Oolito esas kalkajo ek mikra grani ovatra qui kelke similesas fish-ovi.
Lisboa
Lisboa esas chef-urbo e la maxim populoza urbo di Portugal. Ol havis 547,733 habitanti en 2011. Lua tota surfaco esas 100 km². Ol jacas an la westo di Iberia apud Atlantiko e la norda rivo di la fluvio Tago. Cirkume 3,035,000 personi vivas en lua metropolala regiono, qui reprezentas cirkume 27% de la habitantaro di Portugal.
thumb|left|280px|Treno Alfa Pendular en la staciono Santa Apolónia, Lisboa. Lisboa konsideresas blokala urbo pro lua importo pri financi, komerco, jurnalaro, amuzo, arti, internacionala komerco, eduko e turismo. Ol esas un ek la precipua ekonomiala centri di Europa, kun financala sektoro en rapida kresko ed un ek la precipua portui por buxegi dil kontinento. En 2014 lua aeroportuo (aeroportuo di Portela) servis 11 milion voyajanti. Moderna choseala sistemo e lineo di treno di granda rapideso (Alfa Pendular) ligas ol a la nordo ed a la sudo di Portugal.
Lisboa esas un ek la maxim anciena urbi kontinue habitita del mondo e la maxim anciena de Europa. Ol ja habitesis mult ante kam London, Paris e Roma. Lua nomo forsan devenas de Feniciana vorto Allis Ubbo ("sekura portuo"). Altra konjekto esas ke la kolonieto recevis la pre-Romana nomo por fluvio Tago, Lisso o Lucio. Romana geografo Pomponius Mela skribis lua nomo Ulyssippo, pose modifikita dal anciena Greki a Olissipo (Ὀλισσιπών) o Olissipona (Ὀλισσιπόνα).
Historio
Lisboa ja habitesis dum neolitiko da pre-Kelta tribui, qui konstruktis religiala e funerala monumenti, megaliti e dolmeni qui ankore existas en la periferio dil urbo. Kelti invadis la regiono dum l'1ma yarcento aK, e mixis su kun lua pre-Indo-Europana habitanti.
thumb|280px|left|[[Feniciana restaji sub la katedralo di Lisboa.]] Arkeologiala restaji indikas Fenician influo ja en 1200 aK. Kelka historiisti kredas ke Feniciana faktorio okupis la nuna centro dil urbo. La protektita portuo en l'estuario di Tago esis utila por provizar Feniciana navi qui voyajis til Kornwal e l'insuli Scilly. Feniciani anke komercis kun doplandala tribui, kompris la forta Luzitana kavali e vendis metali, salo e fishi prezervita per salo.
Segun legendo, Lisboa fondesis da Odyseus, qua fondis l'urbo pos eskapar de Troya. Pose la Greka nomo aparis en vulgara Latino sub la formo Olissipona.
Lago Ramashkava
Ramashkava esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Haradok.
Lisboa
Historio
Pos la vinkeso di Hannibal, komandero di Kartagani dum la Punika militi, Romani decidis privacar Kartago de lua precipua posedajo: Hispania (Iberia). Per l'integrigo di Olissipo a Roman imperio kom Municipium Cives Romanorum Felicitas Julia, romana konsulo Decimus Junius Brutus Callaicus obtenis l'asocio di lua habitanti kontre Kartagani. Lokala autoritati recevis autonomio por guvernar un teritorio kun 50 km di extenso e dispensesis di imposti. Lokala habitanti divenis Romana civitani kande la regiono enkorpigesis a romana provinco di Lusitania, kun chef-urbo en Emerita Augusta, nun Mérida (Hispania).
L'atako di Luzitani (populo ne-Romana qua vivis en Iberia) stimulis la konstrukturo di murego cirkondante la kolonieto. Dum la regno di Augustus (27 aK til 14) Romani konstruktis granda teatro, publika balno, templi por Jupiter, Diana, Cibele, Tethys e Idea Phrygiae, e nekropolo sub nuna placo Figueira. Kande pirateso eliminesis e teknologial avanci introduktesis, l'urbo prosperis, e Felicitas Julia divenis centro por komerco kun Britannia (note Kornwal) e kun la regiono dil Rheno. Du importanta chosei ligis Lisboa a Bracara Augusta (nuna Braga) ed a Emerita Augusta (nuna Mérida).
Olissipo, kam altra grand urbi di Roman imperio, divenis centro por l'expanso di kristanismo. Lua unesma episkopo esis Potamius (c. 356), e multa martiri, exemple Maxima, Verissimus ed Eulalia de Mérida mortigesis ibe. Kande Roman imperio falis, Olissipo ja esis notora kristana centro.
Mekanismo
Mekanismo esas kelka teknikala aspekto di plu larja proceso o mekanikala moyeno, o kombino di parti desegnas per plenigar particular funciono. Kelkafoye kompleta mashino povas esar referita kom mekanismo. Exempli esas la guvernilo per horlojeto l'ensemblo di resorti, balanciero od ingrani uzita per turnar l'aguli.
Lisboa
Historio
De 409 til 429 l'urbo invadesis sucedante da Sarmatiani, Alani (la du populi originis de nuna Iran) e da Germana Vandali e Suevi. Sueva rejo integrigesis a Vizigota rejio di Toledo, qua komprenis omna peninsulo. Lisboa divenis konocita kom Ulishbona.
Mekanismo
Omno di ta nedependanta movi, o cinematikala modi, nominezas rango di movebleso.
Lisboa
Mez-epoko
Ye la 6ma di agosto 711 l'urbo okupesis da Mohamedana forci. Ta konquesteri esis Berberi ed Araba de la nordo di Afrika. Lia komandero esis Abdelaziz ibn Musa, un ek la filiuli di Tariq ibn Ziyad, qua komencis la konquesto di Iberia. Li konstruktis multa moskei e domi, e permisis a la habitanti mantenar lia vivo-stili e religii.
Mohamedana influo duras videbla en la quartero Alfama, qua ne destruktesis dum la ter-tremo di 1755. Por kurta periodo Lisboa apartenis a la Taifa (principeyo) di Badajoz, e pose divenis nedependanta taifa.
thumb|280px|Kapitulaco di mohamedani pos la siejo di Lisboa. Dum la fino dil 11ma e komenco dil 12ma yarcenti, Portugal formacesis e gradope komencis expansar sude. En 1108 Lisboa atakesis da Norvegiana krucomiliteri komandita da Sigurd la 1ma, ma la kalifi Almoravidi riokupis ol. En 1147 krucomiliteri komandita da Afonso la 1ma di Portugal siejis e rikonquestis l'urbo, qua divenis itere kristana. Lisboa divenis chef-urbo dil rejio di Portugal en 1255. L'unesma universitato fondesis da rejulo Dinis la 1ma en 1290. En 1384 rejulo Juan 1ma di Kastilia siejis l'urbo, ma en 1385 Hispaniani vinkesis en la batalio di Aljubarrota. Lisboa remplasis Coimbra kom chef-urbo dil rejio la sam yaro.
Mekanismo
Per extensado, on nominas anke mekanismo omna proceso deterministo, eventi en kaskado determinita per ligili di kauzeso, previdebla konduto (exemple, defenso mekanismo)…
Lisboa
Mez-epoko
Dum la mez-epoko l'urbo kreskis rapide e divenis importanta por la komerco kun nord-Europana ed anke kun Mediteranea-urbi.
Modern-epoko
thumb|left|280px|Turmo di Belém, en Lisboa. Dum la 15ma yarcento Portugalana expedicioni vers Azia e l'expanso di kolonial imperio komencis, kun la konquesto di Ceuta en 1415. En 1498 Vasco da Gama arivis en India, ed en 1500 Pedro Álvares Cabral arivis en la nuna Brazilia. En 1506 3.000 judi masakresis en Lisboa.
La 16ma yarcento esis l'ora epoko por Lisboa: ol esis la centro por komerco inter Afrika, India, l'Extrem Oriento e pose Brazilia e divenis richa kun la komerco di pipro, sklavi, texuri ed altra vari. Dum ta epoko aparis en l'arkitekturala stilo Manuelino, qua prezervesis en la monakeyo di Jerónimos, en la turmo di Belém, ed en altra edifici.
Portugal perdis lua nedependo en 1580 por Hispania pos la morto, sin heredanto legitima, dil rejulo Sebastião dum la batalio di Ksar el-Kebir, en Afrika. Lia onkulo, infanto Henrique, qua esis katolika kardinalo e ne povis mariajar, guvernis kom regento til lua morto en 1580. La maxim proxima parento di li esis la rejulo Felipe la 2ma di Hispania, qua unionis la du kroni e divenis anke rejulo Filipe la 1ma di Portugal. L'uniono duris dum 60 yari til la Portugalana-restaurado-milito, qua komencis kun stato-stroko da Portugalana nobeleso ye la 1ma di decembro 1640 e duris til 1668 kande Lisboa-kontrato signatesis.
Pos la ter-tremo, l'urbo rikonstruktesis segun ordeno dil Markezo de Pombal, lore chefministro dil rejio. Ilu decidis demolisar la restanta antiqua konstrukturi e konstruktar nova segun moderna urbala projeto. L'urbo recevis granda rektangula formo kun du granda placi: Praça do Rossio e Praça do Comércio, l'unesma en la komercala quartero, e la duesma permisis acesar fluvio Tago e la bateli por trairar ol. Praça do Comércio havas triumf-arko e monumento memoriganta lore rejulo José la 1ma de Portugal.
Nuntempal-epoko
Napoléon Bonaparte invadis Portugal dum la komenco dil 19ma yarcento. To koaktis royala familio translojar la sideyo di la korto vers Brazilia. Kande princulo João, pose rejulo João la 6ma di Portugal retroiris a Lisboa, multa edifici e propraji destruktabis o subisabis spoliado dal invaderi.
thumb|280px|Proklamo di la republiko, en [[1910.]] En 1908 eventis en Lisboa la rejocido di Carlos la 1ma di Portugal, evento qua kulminis du yari pos kun l'instalo di l'Unesma Republiko, ye la 5ma di oktobro 1910. En 1911 l'universitato di Lisboa riinauguresis.
Dum l'unesma mondomilito, Portugal subisis ataki de Germana trupi en lua kolonii Afrikana depos septembro 1914. Tamen, nur en 1916 esis ke Germania oficale deklaris milito kontre Portugal, pos ke Portugal kaptis omna Germania ed Austriana-Hungara navi qui ankragesis en Portugalana portui. En 1917, Portugalana trupi komencis luktar kontre Germani en Flandria ed en Francia.
thumb|280px|Ponto 25 de Abril en Lisboa. Dum la duesma mondomilito Portugal restis un ek la poka neutra landi, e recevis plua kam 100.000 refujinti qui fugis de nacional-socialista Germania. Dum Salazarist-epoko (1926 til 1974) Lisboa expansesis e recevis monumentala e nacionalista projeti. La regiono di Belém modifikesis por recevar Portugalan Expozo en 1940. L'unesma ponto super Tago permisis rapide komunikar lua du rivi.
Abdoulaye Idrissa Maïga
Abdoulaye Idrissa Maïga, politikisto n. ye la 11ma di marto 1958, esis chefministro di Mali de la 10ma di aprilo til la 31ma di decembro 2017.