Йовлой_Билана_Берс
Мувса-мовла
Мувса-мовла. Из турпалхо наха вовзаш ва къона волаш цо леладаьча харц хӀамашца. Йоазонхочо яхачох, шийх бӀубенна ва Мувса-мовла, цун хьал-таро бахьан долаш нах шийх лоархӀа ца беш, цунга ладувгӀаш хиларах. Из харц хӀамаш леладеча турпалхоех ва, цунна карагӀдаьнна во, ийрча гӀулакхаш дуккханахьа хьоахадеш да романа тӀа: «Наха дувцар, цо (Мувса-мовлас) лаьтта къайса ший нанас-ваь воша вийнав, яхаш». Къонгаша а ше а гулдаьча хьарама рузкъах Макка а ваха цӀавеначул тӀехьагӀа, наха юкъе увтта, тоам беча, дов дужадеча нахаца аха ваьлар из. «Муссайх хилар наха шоай кура тӀа эггара лоархӀарех, сийдерех цаӀ, цо ше а кхетадора ший рузкъа бахьан долаш наха ше лоархӀалга», - йоах автора. Роман дешачо уж дешаш атта бакъдергдац, хӀана аьлча, сийду яхача деша маӀан кхыча тайпара да. Лейла цун йоӀ йолга шийна хайча, Рашид цецваьнна цу моча даь дика йоӀ хиларах. ХӀаьта, Луизас цунна деча тешалах гуш да Лейла е даьна а, е вежарашта а тара йоацилга. Мувса-мовлаца гаьнара гаргало йолча йоаккхача сагас дувц Рашида Лейлай бокъонца йолча наьнах лаьца: «…Лейлай да цӀавера гаьнара ахча даккха вахачара, дукха ахча а, шийца къона кхалсаг а йоалаеш. Цхьа-ши бутт баьлча, цун йиӀиг хилар. Из вӀалла а араялацар цӀагӀара, цига чуухаш йолча укханна а бӀаргагацар из. Цкъа тӀанийсъеннай из бера хӀама хьокхаш йоаллача цу къонача кхалсага. Ер бӀаргаяйча, бер а дита, дехьа цӀагӀа чуийккхай вож. Йоккхача саго зийна хиннад из чӀоагӀа хоза сибат долаш хилар…. Бакъда цу цӀагӀа хӀара дийнахьа гӀар-тата хулаш хиннад. ЙоккхагӀа йолча сесаго кхерам тӀатувссаш хиннаб мара, ший кӀаьнк а ийца цӀагӀоргья ше, яхаш. Уж гӀараш дӀайоалаш хиннаяц, йиӀиг хьа а яьккха, из къона кхалсаг марас дӀаяхийтталца. Мувса-мовла атта къаьстав цунца. Из кӀаьдвенна хиннав гӀарашка, довнашка ладувгӀа. Гора а этта дехар дича а, йиӀиг наьнага дӀаяла тигадац цо. Цул тӀехьагӀа из сага кхы бӀарга ца гуш дӀаяхай». Мувса-мовла ахча массадолча хӀамал дезагӀа лоархӀаш саг ва, из гуш да балха юха араялийта, аьнна, нах баьхкача, йоӀага, Лейлайга, цо оалача укх дешаех: «Ӏайха леладер дита а дите, кхоана балха гӀолахь… Аз сай ахча доадаьдац, хьога кухне худараш кегадайта». Кхы а моттигаш я дас Лейлай оагӀув хьаллоацаш, из иштта децаре, Руслана цун цӀаккха а ираз хулийтаргдацар. «Къахетам» яхача деша маӀан фуд кхетадойя а тамаш я цу турпалхочо. «Даь сесага дог да» оал халкъо иштта даьнаваьча саго леладеш хӀама нийсделча. Дуккханахьа а романа тӀа Руслана оаз я «Лейлас цӀен сий доадаьд», яхаш. ХӀаьта, роман дешачунна а гуш да цӀен сий доадер Мувса-мовла волга, хӀана аьлча, цо ладувгӀ харц лувча виӀийга, цунна паргӀато еннаяр цо ший бӀеха гӀулакхаш леладе а, уж деззача оагӀорахьа дӀачакхдаха ше новкъостал а дора. Цхьабакъда, хӀанз аргӀа цун йиӀийга кхаьчай. Мувса-мовла санна бӀеха саг ва Лейлай маьр-да СаӀид а. ЗаӀапхо йолаш Лейла массаза а ший коа йисар кхераш волча цо ший хӀиллане къамаьл ду керда хиннача захалга Мувса-мовлага. «Са воӀ Ахьмад Рашида шийна даь эхь юхадекхар духьа, цун йиша Луиза йодае безам болаш ва», - аьнна, харцле волалу из. Цун сакхув иштта ше дийцача, Мувса-мовлас шийцара гаргало хоадаергйолга а, Лейла ший коара гӀоргйолга а. ЗаӀапхо из хургхиларах догтийша волча цун из сихагӀа шоашцара хоадае безам ба. Из цун уйла дика кхетаеш волча Мувса-мовлас из ара а воаккх коара, ший йоӀ мукъа а йоалийт царгара. Цу хьала тӀа оттаргвацар из цо ший ковна доал даьдаларе, из ший уйла дика гойт автора. Лакхе аьннача тайпара, Мувса-мовла харц саг вале а, цун еррига оамалаш во хьекхаяц. ХӀаьта, цун воӀ Руслан, атта саг хила йиш яц, аьнна, хеттача тайпара харц а, къиза а, бӀеха а ва. Цунна дегаза хетац къоал де а, йишийна тӀехтохамаш де а, къаракъ мелаш зуламаш леладе а. Белггала из харц саг хилар гуш да Рашид Ӏаьдалга чуволлийтар духьа, ший йишийна цо машин тӀатохар а. ДоттагӀа Рахьим хиннавецаре из кот а воалар. Рахьима оттаяьча адвоката Хьавас сиха из гӀулакх тахка, цу балех кӀалхарвоаккх Рашид.