Йовлой_Билана_Берс
Мурад, ТӀахӀир, Къурайш
Уж турпалхой ба йоккхагӀйолча ноахалцара. Цар вахара никъ вӀаши бистача дика гуш да царех наха боала пайда, зе, цу тӀа гӀолла царех хӀаране мах бе а хала дац. Тамарий цаӀ мара воаца воша ва Мурад, кога тӀа отташ йиший дезала новкъостал даьр из ва. Кхы саг хиннавац зӀамигача шин бераца йисача Тамарийгахьа хьахьажа. Бераш хьоасташ а, цхьацца цӀай долча хана совгӀаташ эцаш а, царна кхетам бала гӀерташ а хиннав Мурад. ХӀанз, уж боккха хиннача хана а, царна хьехар дер а, дикадар оалар а из ва. Бизза болча дезалах хьогаш дӀадахад Рашида бера ханара шераш. Цкъа, из школе деша а вахале, нана цамогаш хиларах, наьна-вошас ше волча ха яккха дӀабигаб Рашиди Луизаи. Наьна-веший дезало безамца тӀаийцаб уж, дега йӀовхал тийннай. Цу хана денз хьогаш хиннав Рашид, да а нана а шоашца долаш, вӀаши безаме бахача дезалах. Ишта вац даь-воша ТӀахӀир, из ший дезала мара сагота вац, веший дезал бахьан долаш шийна хало хилар кхераш ва из. ХӀаьта а, Рашид ше Москвера цӀа массаза ва, вода даьй болча, ше цар хийра лоаттавой а, шийга дукха хьежаш саг воацилга кхетадой а. Даь-веший дог-уйла гойташ да цо леладу гӀулакхаш. Мувса-мовлас Рашида бехк бича, цхьаккха духьале ца еш, веший-виӀий оагӀув хьал ца лоацаш, цо яхар ма дарре хьатӀаэц цо. Цул совгӀа, Рашидага цо яхар а да лай оамалаш гойташ: «Хьо бахьан долаш сайна яь Ӏувттараш ла йийзай са… Уж бӀаьхий а кура а нах ба, вай царца нийсдала йиш яц…». Даь хьехамца кхувш волга гуш да дийтта шу даьнна даь-веший воӀ Ӏумар а: «Ӏуйран корашта кӀал лекхача музыках а, наӀарах хӀама етташ чӀоагӀа деча татах а сомаийккхар Рашид… Ковна юххе латтар машин, цу чура хьайоагӀар из ашарий оаз а. Корах арахьежар Ӏумар, Ӏо а ца воалаш, цхьан когаца чӀоагӀа газ луш моторага тата а дойташ, цо аьлар дас ше вайта хилара бахьан. Сарахьа ше волча дӀавехар даь-вошас Рашид». Ший зӀамагӀа волча вешех, Рашида даьх, хоам беча, кхы теркам ца беш вутт ТӀахӀира из а. Цун ший дезалах мара, вешех а веший дезалах а дог ца лазар гойташ да Рашидаца цу хьакъехьа хула къамаьл а. Мувса-мовла цӀагӀа хиннар Рашида дийца а, цох бехкаш даьха а ше ваьлча, цхьа лоадам боаца хӀама долаш санна оал цо: «Со вицвеннавар хьога ала, ши бутт хьалха саг венавар са вешийгара, хьа даьгара, со ше волча дӀавехаш. Цу хана ваха безам хиннабар са, бакъда кхы могашал а йисаяц хӀанз… ВоккхагӀа вола воӀ Мухьмад вахийта дага хиннавар со, из а балхара кхы мукъа вац… БӀаьстенгахьа дӀалестача ваха лаьрхӀад цо…» Даь-вошас Рашида деш дола къамаьл, из ший веший воӀ а воацаш, сагӀадехарг волаш санна да. ТӀахӀирах тара бола нах гӀалгӀашта юкъе дуккханахьа а нийслуш ба, бокъонца вахарера хьаийца масал санна ва из, цудухьа цу тайпара оамалаш йоахкача наха йола сатира я, аьнна, ала мегаргда цун аматах. Тамара йоацалга дӀахайча, шийх хоам бу дас, Къурайш я цун цӀи. Бераш а сесаг а дӀакхайса, кхыча къамах саг а йоалаяь, къаракъ мелаш ший вахар дӀадихьа вола Къурайш а автора бехказвоаккх, ахчан-рузкъан кхоачам ца хиларо цӀенна гаьнабаьхарех цаӀ ва из, аьнна. Къурайша амат дувцаш, дагабох вай мехкара советски хана договорах кхыча мехкашка иха кагийнах. Уж шоай бехкагӀа а боацаш, эттача халача хьало ахийтаб, аьнна, ала гӀерт автор. ДӀахо дешаш а, гуш да цо Къурайш бехке ца велга. Рашид а Луиза а гӀадбаха ба даьх лаьца шоашка хоам бена. Из иштта дале, Москве болх бе кара долаш вола зӀамига саг мишта хул гаьнавоаццаш ваха да хьа ца лохаш. Цул совгӀа, Луиза а я лор а йолаш, таханарча мехкарашта а атта карагӀдаргдолаш хӀама да из. Ювцаш йола ха хӀанзара я. Ший доттагӀчунца Рахимаца да вахача юрта вода Рашид, вежарий ший болаш гӀадваха ва из, даь-сесагаца Любайца а дог-уйла дика да цун. Цхьа хӀама да романа тӀа тамашийна – магӀарча цӀагӀа къаракъ менна улл Рашида да, дукхача шерашка цунга сатийсадар цо, цхьабакъда, бӀарг ца тохаш цӀавоагӀа из, юхагӀоргволаш. Иззал сатийсача даьх бӀарг ца тохаш мишта вода, юхагӀоргволаш. Цу дийннахье а да веннав, аьнна, хоам боагӀа дезалга. Рашида даь вахара чаккхе а, «ДӀадийнар тӀадаланза дисадац» яха халкъа кица дагадохийташ да. Из вахаш хиннав Ставропола юххе уллача хуторе. Цигара нах цецбаларца бӀарахьежаш гойт Рашидаи Рахьимаи, «Далла а йицъенна уллача» цу моттиге уж сенна баьхкаб ца ховш. Къурайш мича вах, аьнна шоашка хаьттача, Рашидаца цар хинна къамаьл иштта дар: «- Шоана Коля везачох тара да. Машин еха хила еза шун. Цо тоаергья, из болх дика кхетабу цо, кулгаш дошо да цун. Бакъда, ше сардам бахача къаракъас хӀалакваьв. - Везац. Сона Коля везац, Къурайш веза. - Коля ва из-м, из «басурманин». Цун сесаг Люба сельсовете уборщица я. Уж укх юкъе массанена а бовз…» Къурайш, цӀагӀара вахачул тӀехьагӀа, саг вийнав, аьнна, боаца бехк тӀа а билла, лаьца ваьллав. Циггача, зоне столове балха йолча яйзай цунна эрсий йоӀ Люба а. Цигара араваьлча, Любай даи нанеи баьхача цӀалга чу баха ховш уж керда дезал. Ший хьалхара дезал бицбенна а ха ена хиннаяц цунга, Любас Рашидагеи Рахьимагеи, уж малаш-б ца ховча хана дувцачох: «Наггахьа ГӀалгӀайчера баьхка нах хул укхаза. Къурайш уж чубеханза Ӏац, ший дезал хоатт, хӀаьта цар сегага а берашта а тешал деча хана, сона курра бӀарахьеж». Цу тайпара дӀадихьад Къурайша ший вахар, из хиннавац ший нахаца, дезал кхебаьбац, цӀенна доал даьдац, ший мехка чам дукха байзабац – цу дерригане бахьан да из дукхача ахчанна тӀакхувш хиларах, кхыча мехка ваха хилар. Цига «ираз ца корадича», вахар дехкача санна, дӀаихад денош. Из автора гоама волаш а, цох роман дешачун дог кхоардадайташ а вувцац, цун амат да вайнача сага амат, цудухьа йоазонхочунна а роман Ӏодешачоа а цох къахет.