cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baybay Davis
Ti saan idi a naaprobaran a burador ti maikapat nga edision ti 2002 Limits of Oceans and Seas ti 2014 ket mangilasin a ti Golpo Tryoshnikova ket mabirukan idiay akin-abagatan a parte ti Baybay Davis.
Daytoy ket nadiskobre iti Ekspedision ti Antartiko ti Australia (1911–14) manipud iti Aurora. Ninaganan daytoy babaen ni Apo Douglas Mawson para kenni Kapitan J.K. Davis, ti master ti Aurora ken ti maikadua nga agbilbilin iti ekspedision.
Pagsasao nga Askopan
Ti pagsasao nga Askopan ammo pay a kas Eivo ket ti maysa a pagsasao a Daya a Papuano ti Bougainville, ti maysa nga isla iti daya ti Baro a Guinea. Daytoyk etmaysa kadagiti nadumaduma apagsasao iti lugar nga agnagan iti Eivo.
Pouteria glauca
Ti Pouteria glauca ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Peru. Daytoy ket nailista a kas "madanar" iiti maipangta a sebbangan ti listaan iti kaatapan.
Leandra pastazana
Ti Leandra pastazana ketti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir ken dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a bakir ti bantay.
2011 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Pilipino
Nobela
Benneg ti Ingles
Daniw
Maika-174 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="150" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Chukchi ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Luek Kolyuchinskaya ! scope="row" | 🇷🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Bering ! scope="row" | 🇺🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Pasipiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Kadawyan a tawen a mangrugi iti Huebes
Daytoy a kita ti tawen ket addaan kadagiti 53 a lawas iti lawas-aldaw a pormat ti ISO 8601.
Maika-173 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-73 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Gossia
• # Gossia byrnesii – Qld
• # Gossia diversifolia – Baro a Caledonia
• # Gossia salomonensis – Is-isla ti Solomon
Pouteria howeana
Ti Pouteria howeana, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas axe-handle wood, ket tisebbangan ti bassit a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan kadagiti tanap ti Isla Lord Howe, ken inus-usar dagidi nasapa a nagtatagtagitao ti natangken a kayona iti panagaramid kadagiti wasay.
2012 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Ababa a sarita
Maysa-a-parang a drama
Dolores
Ti Dolores ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
Gossia acmenoides
Ti kadawyan a nagan iti Gossia ket mangibaga iti dati a premier ti Queensland, Wayne Goss, nga isu idi ket maysa a kampeon iti konserbasion. Ti kayat a sawen ti espesipiko nga epiteta iti acmenoides ket daytoy a kita ti kayo ket kapada dagiti mula iti henero ti Acmena (adu kadagitoy ket naiyakar iti henero ti Syzygium). Dagiti bulong daytoy a mula ket kapada ti Syzygium smithii.
Acidosasa edulis
Ti Acidosasa edulis ket ti sebbangan ti kawayan a patneng iti Tsina. Daytoy ket naimuyongan gapu kadagiti makan a saringitna kadagiti probinsia ti Fujian, Zhejiang ken Jiangxi, ken makapataud daytoy aginggana iti 20,000 kilogramo iti tunggal maysa nga ektaria.
Mecranium haitiense
Ti Mecranium haitiense ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket maysa kankanayon a berde a bassit a mula a mabirukan kadagiti isla ti Hispaniola ken Kuba.
1143
Ti tawen idi 1143 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Biernes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Quirino
Heograpia
Sakupen ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ti Quirino iti 67% iti dagup a kalawa ti daga ti probinsia ti Quirino. Daytoy ket mabirukan iti Akinngato a Labneng ti Karayan Cagayan iti tengnga a kabambantayan ti Sierra Madre ken Caraballo ken sumakop kadagiti lima nga ili ti Quirino: ti Maddela, Nagtipunan, Cabarroguis, Aglipay ken Diffun. Kaaduan a sakupen ti lugar iti katuduan a bakir, a kadagitoy ket 76% iti maikadua a tubo ken 24% ket dagiti duog a tubo ti bakir. Buklen ti nasalakniban a lugar dagiti tallo a nangruna a sistema ti karayan: ti Akinngato a Karayan Cagayan, Karayan Addalam ken Karayan Ganano.
Biodibersidad
Idi 2009, ti maysa baro a sebbangan ti rafflesia, ti rafflesia aurantia, ket naduktalan pay iti daytoy a lugar.
Acidosasa
• # Acidosasa nanunica – Chongqing, Guangdong, Hunan, Jiangxi, Zhejiang
1145
Ti tawen idi 1145 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Maika-20 a meridiano laud
Ti 20° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Greenland, Islandia, ti Taaw Atlantiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto. Iti dadduma nga isbangan ti heograpia, daytoy ket naus-usar a kas ti linia ti longitud a nasayaat a mangilasin ti historikal a panagsina a nagbaetan ti Daan a Lubong ti Eurasia ken Aprika ken ti Baro a Lubong ti Kaamerikaan.
Ampelocalamus
• # Ampelocalamus melicoideus
• # Ampelocalamus mianningensis
Gossia fragrantissima
Ti Gossia fragrantissima, sweet myrtle wenno small-leaved myrtle iti Ingles, ket ti bassit a mula wenno bassit a kayo iti akindaya nga Australia. Daytoy a mula ket addaan iti pannakaigatad iti ROTAP iti 3EC-, naisagmak babaen ti pannakaungaw. Mabirukan daytoy kadagiti subtropikal a katuduan a bakir iti asideg dagiti waig, manipud iti asideg ti Woodburn, New South Wales aginggana iti Nambour iti abagatan akindaya ti Queensland. Daytoy ket agraman kadagiti nabanglo a sabong, ken isu ti nakaalaan ti espesipiko nga epitetana iti fragrantissima. Mapataud dagiti puraw a sabong manipud iti Oktubre aginggana iti Pebrero.
Kadawyan a tawen a mangrugi iti Biernes
Ti kadawyan a tawen ket ti tawen nga addaan kadagiti 365 nga aldaw, a saan a bisiesto a tawen nga addaan kadagiti 366 nga aldaw.
2014 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Filipino (Tagalog)
Maysa-a-parang a drama
Ababa a sarita
1148
Ti tawen idi 1148 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
2014 Pammadayaw a Palanca
Salaysay a pang-agtutubo
Ingles
Hopea ponga
Ti Hopea ponga ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti India. Daytoy ket ammo pay a kas kambakam iti pagsasao a Malayalam.
Maika-172 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-72 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Indosasa
• # Indosasa lipoensis
• # Indosasa longispicata
• # Indosasa patens
Hexachlamys
Ti Hexachlamys ket ti henero ti mula iti pamilia ti Myrtaceae manipud iti Brasil aginggana iti akin-amianan nga Arhentina.
2013 Pammadayaw a Palanca
Benneg ti Ingles
Daniw
Gossia bidwillii
Ti Gossia bidwillii, ammo a kas python tree iti Ingles ket mula iti katuduan a bakir iti pamilia ti Myrtaceae iti akindaya nga Australia. Ti kadawyan a habitat ket dagiti lugar ti namagmaga a katuduan a bakir. Ti sakup ti masna a pannakaiwarwaras ket manipud iti Karayan Hunter (32° S) iti New South Wales aginggana iti Coen (13° S) iti adayo nga akin-amianan a Queensland.
Deskripsion
Agpataud kadagiti nabanglo a puraw a sabong iti baetan ti Oktubre ken Disiembre. Ti bunga ket nangisit a berry, nadalumpinas ken natukaktukakan, 6 mm iti diametro. Iti uneg ket dagiti 3 aginggana dagiti 5 a napintas a lusiaw maris a bukel. Maluom ti bunga manipud iti Enero aginggana iti Mayo, ken kankanenn dagiti nadumaduma a billit a mairaman ti Ptilinopus regina.
Subprepektura ti Okhotsk
Etimolohia
Ti Prepektura ti Abashiri ket nanaganan idi manipud iti opisina ti subprepektura ti Abashiri. Nupay kasta, ti lugar ket ad-adu a kadawyan a naibagbaga a kas ti rehion ti Okhotsk (オホーツク地方),gapu ta sanguenna ti Baybay ti Okhotsk, ket nabaliwan ti nagan nga Abashiri iti ad-adu a naus-usar nga Okhotsk idi las-ud ti administrasion ti panagbingbingay manen kadagiti 14 a subprepektura kadagiti 9 subprepektural nga opisina ti Hokkaido idi Abril, 2010.
Triraphis devia
Ti Triraphis devia ket maysa a perenial a yierba nga agraman iti maysa a di nasangaan nga agsabong nga ungkay nga agpataud iti maysa a panikula iti basbassit ngem 8 cm iti kaatiddog. Dagitoy a pakailasinan ket makaanayen a mangisalumina ti sebbangan manipud kadagiti sabali iti henero. Ti akin-uneg nga natomia ket maitunos a ti mula ket addaan iti anatomia a Krantz. Iti sabai a pannakaibaga, daytoy ket mabalin a maysa a C4 a mula, nga agraman iti maysa a potosintetiko a metabolismo a mangpasayaat kadagiti napudot, ken nainit nga enbironmento.
1155
Ti tawen idi 1155 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Hopea quisumbingiana
Ti Hopea quisumbingiana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Filipinas.
Medinilla
Dagitoy ket kankanayon a berde a babassit a mula wenno dagiti liana. Dagiti bulong ket agsumbangir wenno agalipuspos, wenno alternado kadagiti sabali a sebbangan. Dagiti sabong ket puraw, derosas, berde, wenno narangha, ken bugbugtongda a mapataud wenno kadagiti dakkel a panikula.
1158
Ti tawen idi 1158 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Mierkoles (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Hottea
• # Hottea crispula – Massif de la Hotte iti Haiti
1162
Ti tawen idi 1162 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Lunes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Pagsasao nga Antsi
Ti Antsi wenno Mag-antsi, (wenno Mag-Anchi Ayta) ket ti pagsasao a Sambaliko nga addaan iti agarup a 4,200 nga agsasao (Stock 2005). Daytoy ket naisasao iti kaunegan dagiti komunidad ti Aeta kadagiti Ili ti Zambales ti Botolan, San Marcelino, ken Castillejos; kadagiti ili ti Tarlac ti Capas ken Bamban; idiay Mabalacat, Pampanga; ken idiay siudad ti Angeles.
Mecranium revolutum
Ti Mecranium revolutum ket ti maysa a karkarna a kayo manipud iti Haiti, a naipangpangruna iti Sud. Daytoy ket endemiko iti rehion ti Morne Formon-Pic Macaya iti kabambantayan ti Massif de la Hotte. No maikuyog kadagiti sabali a sebbangan ti Mecranium manipud iti lugar, daytoy ket tinawtawagan iti "macrio", wenno "bwa pijon" iiti kreol ti Haiti.
Sasao nga Oirata–Makasai
Pannakaidasig
Kinonstrukto manen ni Ross (2005) dagiti umuna ken maikadua a persona a pangsandi para iti proto–Daya a Timor:
* Ti h ken *j ket agparangda iti agpang ti proto-Oirata–Fataluku.
Pouteria macahensis
Ti Pouteria macahensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti ekorehion ti Bakir ti Atlantiko iti abagatan akindaya a Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Masna a Monumento ti Timpoong ken Hibok-Hibok
Deskripsion
thumb|left|Ti Dissuor Katibawasan iti Masna a Monumento ti Timpoong–Hibok-Hibok Ti a nasalakniban a lugar ket gumay-at iti igid ti tengnga ken akinlaud nga interior ti isla ti Camiguin. Daytoy ket mangiraman pay ti paglappedan a sona iti a manglikmut iti Bantay Hibok-Hibok ken  a manglikmut iti Bantay Timpoong, ken gumay-at kadagiti uppat nga ili iti isla: ti Mambajao, Catarman, Mahinog ken Sagay.
Ti nasalakniban alugar ket ammo pay para kadagiti hidrolohiko a langana, adu kadagitoy ket popular kadagiti turista ken mammagna. Mairaman dagitoy dagiti dissuor a kas ti Dissuor Katibawasan, Binangawan ken Tuasan, dagiti nalamiis ken napudot nga ubbog a kas dagiti adda idiay Ardent ken Santo Niño, ken dagiti adu a karayan a kas ti Karayan Sagay ken Binangawan. Daytoy ket pakabirukan pay ti Obserbatorio ti Bulkan Hibok-Hibok iti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia.
Baybay Ari Haakon VII
Heograpia
Ti danum ditoy ket naabbongan iti yelo iti kaaduan a paset iti tawen. Iti las-ud ti otonio, maporma dagiti yelo a saan met a maburak aginggana iti primabera. Ti agarup a nagsasabtan ti naisingasing a baybay ket isunto ti -67°N, 20°W.
Ti lugar ket nangruna a habitat para iti Ross Seal (Ommatophoca rossii).
Hopea semicuneata
Ti Hopea semicuneata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Indonesia ken Malaysia.
Subprepektura ti Kushiro
Ti Subprepektura ti Kushiro (釧路総合振興局) ket ti maysa a subprepektura ti Prepektura ti Hokkaido, Hapon.
Lamarchea sulcata
Ti dumalapdap a bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Depende iti panagtudtudo daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Agosto ken Oktubre ken agpataud kadagiti berde-nalabbasit a sabong.
Pagsasao nga Indi
Ti pagsasao nga Indi, Mag-indi (wenno Mag-Indi Ayta) ket ti pagsasao a Sambaliko nga addaan iti agarup a 5,000 nga agsasao. Daytoy ket naisasao kadagiti kaunegan ti komunidad Aeta idiay San Marcelino, Zambales, ken dagiti ili ti Pampanga ti Floridablanca (mairaman idiay Nabuklod ) ken Porac. Adda pay dagiti agsasao idiay Lumibao ken Maague-ague.
Subprepektura ti Tokachi
Ti Tokachi (十勝総合振興局) ket ti maysa a subprepektura ti Prepektura ti Hokkaido, Hapon a maipada iti daan a probinsia ti Tokachi. Manipud idi 2004, ti nakarkulo a populasionna ket 360,802 ken ti kalawana ket 10,830.99 km².
Lithomyrtus retusa
Ti bassit a kayo wenno bassit a mula ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti. Daytoy ket agsabong iti pagbaetan ti Enero ken Disiembre ken agpataud kadagiti puraw-derosas a sabong.
Medinilla magnifica
Agtubo ti mula aginggana iti 3 m iti katayag, nga addaan iti agsumbangir, natibker, nalalat a bulbulong, nga agtubo aginggana iti 20–30 cm iti kaatiddog iti immitlog a sukog nga addaan iti ababa a tirad. Agtubo dagiti sabong kadagiti panikula aginggana iti 50 cm iti kaatiddog, nga addaan kadagiti derosas a braktea. Dagiti sabong ket agingganada iti 25 mm iti kadakkel, derosas, nalabbasit wenno bioleta. Dagiti bunga ket bioleta, nalasaga berry, iti agarup a 1 cm iti kaakaba.
Etimolohia
Naipanagan ti Medinilla ken ni José de Medinilla y Pineda, nga isu idi ti gonernador ti Mauritius (ammo idi a kas Is-isla Marianne) idi 1820.
Maika-102 a meridiano laud
Idiay Kanada, ti paset ti pagbeddengan a nagbaetan ti Amianan a Terteritorio] ken Nunavut ket naipalawag iti daytoy a meridiano, ken ti paset ti pagbeddengan a nagbetan ti Saskatchewan ken Manitoba ket tumaray iti agarup a 400 m iti laud ti meridiano. Iti maika-60 a paralelo amianan, dagitoy a pagbeddengan ket mangporma ti gangani a-kuadripunto kadagiti uppat a suli kadagitoy a probinsia ken terteritorio. Ti 102°L ket ti Maikadua a Meridiano iti Dominion ti Agrimensura ti Daga ti Kanada.
Mitchelleae
Dagiti henero
Dagiti sinonimo
Hopea sphaerocarpa
Ti Hopea sphaerocarpa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Borneo.
Maika-18 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-18 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Bantay Mantalingajan
Mangbukel ti bantay ti tengnga ti Nasalakniban a ladawan ti daga ti Bantay Mantalingahan (MMPL), ti maysa a nailian a parke a mangsakop iti intero a Kabambantayan ti Bantay Mantalingahan. Ti kasasaad ti nasalakniban a lugar iti MMPL ket naudi a nairangarang idi 23, 2009, babaen ti birtud ti ''Proklamasion Blng. 1815''. Sakupen ti nasalakniban a lugar ti maysa a kalawa iti 120,457 nga ektaria. Ti intero a parke ket agdama a nailista a kas maysa a tentatibo a lugar para iti inskripsion ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO.
Meriania
Ti Meriania ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Melastomataceae. Adda dagiti agarup a 93 a sebbangan a naiwarwaras manipud iti Mehiko aginggana iti Brasil ken ti Antilles.
Maika-16 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-16 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
1172
Ti tawen idi 1172 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Sabado (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Vatica bantamensis
Ti Vatica bantamensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket maysa a kayo nga endemiko iti Java iti Indonesia. Daytoy ket maysa a naisagmak a sebbangan.
Subprepektura ti Hidaka
Heograpia
Ti Banbantay Hidaka ket ammo dagitoy a kas "Meka ti Panakalay-at ti Banbantay", nga agraman kadagiti ad-adu ngem 20 a banbantay a mairaman ti Bantay Poroshiri iti. Dagitoy a bantay ket parte ti Hidaka Sanmyaku-Erimo Quasi-National Park, a mangiraman ti komunidad ti muyongan ti alpino ti Bantay Apoi ken ti aplaya ti langa ti daga ti Rawis Erimo. Dagitoy a lugar ket addaan iti kaatapan a kas ti kayumanggi nga uso, sika nga ugsa, ken kadawyan a seal.
Vatica brevipes
Ti Vatica brevipes ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket maysa a kayo nga endemiko iti Borneo.
Oryzeae
Ti Oryzeae ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti pudno a ruot, ti Poaceae. Daytoy ket aglaon kadagiti 11 a henero, a mairaman ti naimuyongan a bagas (Oryza) ken atap a bagas (Zizania).
Subprepektura ti Nemuro
Dagiti distrito a nairenunsia babaen ti Tulag ti San Francisco
thumb|300px|Ti Subprepektura ti Nemuro (mairaman ti Akin-abagatan a Chishima)
1185
Ti tawen idi 1185 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Martes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Vatica brunigii
Daytoy ket maysa a naisagmak a sebbangan a maipangta gapu iti pannakaawan iti habitat. Ti Vatica brunigii ket naipangta daytoyen manipud idi 1997. Daytoy a kayo ket addan kadagiti tagikua a makaagas ket mabirukan kadagiti aplaya a lugar, dagiti bakir ken dagiti namaga a bakras.
Psychotrieae
Dagiti henero
Dagiti sinonimo
1187
Ti tawen idi 1187 ket kadawyan a tawen a nangrugi iti Huebes (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Meriania crassiramis
Ti Meriania crassiramis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket mabirukan iti Guyana ken Venezuela.
Pagsasao a Yalahatan
Ti pagsasao a Yalahatan, wenno Awaiya, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Seram (Indonesia) kadagiti dua a purok, ti Yalahatan ken Haruru.
Mitranthes clarendonensis
TI Mitranthes clarendonensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Hamaika.
Pagsasao a Bada
Gramatika
Ti Bada ket addaan kadagiti sumaganad nga agasmng ti pangsandi:
Oryzoideae
Ti Oryzoideae (sin. Ehrhartoideae) ket ti subpamilia dagiti pudno a ruot iti pamilia ti Poaceae. Daytoy ket mangiraman kadagiti agaru p a 120 a sebbangan kadagiti 19 a henero, ti kadayegan ti nagruna nga apit ti sereal ti bagas. Iti kaunegan dagiti ruot, daytoy a subpamilia ket maysa kadagiti tallo a maitagikua iti nabaknang iti sebbangan a klado ti BOP, nga isu amin ket agusar iti C3 potosintesis; daytoy ti basalo a linia ti klado.
Aidia cochinchinensis
Ti Aidia cochinchinensis ket ti sebbangan-kita ti Aidia: ti maysa a mula iti pamilia ti Rubiaceae; awan ti nailista a subsebbangan iti Catalogue of Life.
Psychotria
Ti Psychotria ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket aglaon kadagiti 1,582 a sebbangan ken maysa kadagiti kadakkelan a henero dagiti agsabsabong a mula. Ti henero ket addaan iti maysa a pantropikal a pannakaiwarwaras ken dagiti kameng ti henero ket dagiti bassit a kayo iti sirok kadagiti tropikal a bakir. Sumagmamano kadagiti sebbangan ket maipangta wenno makasango iti pannakaungaw gapu ti nakaro a panagpukan kadagiti kayo, a naipangpangruna kadagiti sebbanagn ti tengnga nga Aprika ken ti Pasipiko.
Commelinids
Iti taksonomia ti mula, ti commelinids (kasisigud a commelinoids ) (ad-adiu ngem maysa, saan a kapitalisado) ket ti maysa a klado a ninaganan ti sistema ti APG IV itikaunegan ti monocots itikaunegan ti angiospermae, a maisalumina babaen dagiti diding ti selula nga aglaon iti asido ferulico.
Deskripsion
Dagiti kameng ti klado ti commelinid ket addaan kadagiti diding ti selula nga aglaon iti UV-fluoresente nga asido ferulico.
Tengnga nga Asia
Ti Tengnga nga Asia wenno Sentral nga Asia ket isu ti bugas a rehion ti kontinente ti Asia ken gumay-at manipud iti Baybay Kaspio iti laud aginggana ti Tsina iti daya ken manipud iti Apganistan iti abagatan aginggana ti Rusia inti amianan. Lokal pay a matawtawagan daytoy "dagiti 'stan" (gapu ta dagiti innem a pagilian a kadawyan a naikeddeng nga adda iti rehion ket addaan iti nagnagan nga agpatingga iti Persiano a pangsuldong iti "-stan", a ti kaibuksilanna ket "daga iti") ken daytoy ket masakupan iti nalawlawa a kontinente ti Eurasia.
Maika-100 a meridiano laud
Ti 100° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Pagsasao a Manide
Ti Manide ket asideg a kabagian ti Agta (Inagta) ti Alabat ken Lopez, Probinsia ti Quezon (Lobel 2013:66-67). Ti Agta ti Isla ti Alabat ket kasisigudda a nagtaud manipud kadagiti imigrante manipud iti Lopez (Lobel 2010). Ti pagsasaoda nga Inagta Alabat ket gangani a matmatayen. Dagitoy a pagsasao ket saanda nga agoarang nga asideg nga agkakabagian iti ania man a sasao a Filipino, ken saan a maisubgrupo iti Tengnga a Filipino wenno kadagiti pay sanga ti Kalatakan a Tengnga a Filipino (Lobel 2013:275).
Tengnga nga Asia
Kadagiti moderno a kontesto, amin a panangilawlawag ti Tengnga nga Asia ket mangiraman kadagitoy lima a republika iti dati a Kappon ti Sobiet:ti  Kazakhstan (pop. 17.9 milion), Kyrgyzstan (5.8 milion), Tajikistan (8.0 milion), Turkmenistan (5.2 milion), ken Uzbekistan (30.2 milion), para iti dagup ti populasion iti 67.1 millon manipud idi 2013–2014. Ti Apganistan (pop. 31.1 milion) ket sagpaminsan pay a mairamraman.
Adda met dagiti nadumaduma a panangilawlawag iti husto a komposisionna, ken awan ti maymaysa a panangilawlawag iti unibersal a maawat. Urayno no daytoy a saan a panagikeddeng iti panangilawlawag kadagiti pagbeddenganna, addaan met daytoy iti nangruna a kadagupan a pannakaidumaan. Para iti maysa, ti Tengnga nga Asia ket historikal nga asideg kadagiti nomadiko a tattaona ken ti Kalsada Seda. Kas resulta, daytoy ket nagtignay a kas pagsasabtan para iti panaglasat ti tattao, tagilako, ken dagiti kapanunotan a nagbaetan ti Europa, Laud nga Asia, Abagatan nga Asia, ken Daya nga Asia.
Maika-100 a meridiano laud
Estados Unidos
Ti senial iti ballasiw ti U.S. Highway 30 idiay Cozad, Nebraska, ket mangmarka ti lugar a pagsabtan ti maika-100 a meridiano ken dagiti dalan ti Oregon Trail, Pony Express, transkontinental a perokaril, ken ti Lincoln Highway.
Maika-2 a meridiano laud
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
! scope="col" width="125" | Nagsasabtan ! scope="col" | Pagilian, teritorio wenno baybay ! scope="col" | Dagiti nota ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Artiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Amianan ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Kanal Ingles ! scope="row" | 🇫🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" | 🇪🇸 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Baybay Mediteraneo ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | 🇲🇦 ! scope="row" | 🇩🇿 ! scope="row" | undefined ! scope="row" | 🇧🇫 ! scope="row" | 🇬🇭 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Taaw Atlantiko ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Akin-abagatan a Taaw ! scope="row" | Antartika
Oaxaca
Ti Oaxaca (, , manipud iti Huāxyacac, ), opisial a ti Nawaya ken Naturay nga Estado ti Oaxaca (Estado Libre y Soberano de Oaxaca), ket maysa kadagiti 31 nga estado a no mairaman ti Pederal a Distrito, ket mangbukel kadagiti 32 a Pederal nga Entidad ti Mehiko. Daytoy ket nabingbingay kadagiti 570 nga ili a kadagiti 418 (gangani tallo a pagkapat) ket tinurayan babaen ti sistema ti Usos y costumbres (dagiti ugali ken tradision) nga addaan kadagiti mabigbig a lokal a porma iti bukod a panagturay. Ti kapitolio a siudadna ket ti Oaxaca de Juárez.
Caparangasan
Heograpia ken klima
Daytoy ket agraman iti agarup a kalawa iti iti nadalumpinas a pantar a langa ti daga iti kangato a sumakup manipud ti  iti ngato ti pantar ti baybay. Daytoy ket makasanay kadagiti nadumaduma a kita ti angin: ti Amihan, manipud iti amianan a daya, ti Timog, manipud iti abagatan, ti Habagat, manipud iti abagatan a laud, ti Canaway, manipud iti amianan a laud, ti Cabunghan manipud iti daya, ti Dumagsa, manipud iti abagatan a daya, ken ti Salatan manipud iti laud. Daytoy ket addaan iti naiwarwaras a panagtudtudo iti amin a paset ti tawen, malaksid iti las-ud dagiti bulan ti kalgaw, no daytoy ket namaga manipud iti Pebrero aginggana iti Mayo.
Maika-14 a meridiano laud
Ti maika-14 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-166 a meridiano daya.
Vatica congesta
Ti Vatica congesta ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy a kayo ket endemiko iti Borneo. Daytoy ket maysa a nakaro a naisagmak a sebbangan babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pouteria myrsinoides
Daytoy ket bassit a kayo aginggana iti 12 a metro iti katayag nga addaan iti diametro ti sanga iti 25 cm. Dagiti bulong ket 2 aginggana iti 10 cm itikaatiddog ken 1 aginggana iti 4 cm iti kaakaba. Daytoy ket agsabong iti baetan ti Mayo ken Nobiembre, sagpaminsan a nasapsapa ngem Pebrero. Naingpis ti lasag ti bunga, purpura/nangisit a berry, 1.5 aginggana iti 3 cm itikaatiddog, nga aglaon iti maysa aginggana kadagiti tallo a bukel.
Pagsasao a Tagbanwa Kalamian
Ti Tagbanwa Kalamian ket naisasao idiay Isla ti Palawan idiay Filipinas. Daytoy ket saan nga agsinnaranay a maawatan kadagiti sabali a pagsasao dagiti tattao a Tagbanwa.
Sasao a Monumbo
Ti sasao a Monumbo, ti Monumbo ken ti asideg a kabagina a Lilau, ket mangbukel ti bassit a pamilia iti amianan nga aplaya ti Papua Baro a Guinea. Nabayagdan kadagiti adu a dekada a nairamraman iti pamilia a Torricelli iti 100 km iti laud, ngem "awan ti ebidensia [para iti daytoy] a naireprepresenta".
Anisoptera megistocarpa
Ti Anisoptera megistocarpa ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket mabirukan idiay Indonesia, Malaysia, ken Singapur.
Meriania leucantha
Ti Meriania leucantha ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Hamaika.
Kasasaad ti panagay-aywan
Ti kasasaad ti panagay-aywan kadagiti grupo ti organismo (kas pagarigan, ti maysa a sebbangan) ket mangipakita no adda pay laeng ti grupo ken no kasanonto nga agbalin nga awanen iti asideg a masakbayan. Adu dagiti masapul a banag iti panangipateg ti kasasaad ti panagay-aywan: saan laeng a dagiti bilang ti natidda a parsua, ngem ti amin nga iyaadu ken ibabassit ti populasion iti panawen, dagiti gatad ti panagballigi iti panagputot, ken dagiti ammo a pangta. Adda dagiti nadumaduma a sistema ti kasasaad ti panagay-aywan ken sangalubonganda a naus-usar, adu a pagpagilian, dagiti nalian ken lokal nga agpang ken ti pay panagusar ti agibus.
Eugenia roxburghii
Ti Eugenia roxburghii (kadawyan nga ammo iti Ingles a kas Roxburgh's Cherry) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae a patneng iti India ken Sri Lanka. Daytoy ket iti katayag a kayo nga agraman kadagiti nagtimbukel, nakersang, kayumanggi a sanga. Nasileng dagiti dagiti berde a bulong a maurnos nga agsumbangir. Puraw dagiti sabong ken agraman kadagiti uppat a petalo. Ti bunga ket nauneg a maris narangha a berry. Mangrugi nga agsabong iti Marso ken agpatingga iti naladaw nga Abril.
Pagsasao a Lamaholot
Ti pagsasao a Lamaholot, ammo pay a kas Solor wenno Solores, ket ti rimpuok ti dialekto ti Tengnga a Malayo-Polinesio ti Flores, Indonesia. Dagiti karuay ket mabalinda a saan nga agsinnaranay a maawatan; inreporta ni Keraf (1978) nga addaan dagiti 18 a pagsasao babaen iti nagan. Mangipakita ti pagsasao iti ebidensia ti Papuano (saan nga Austronesio) a subestrato.
Puebla
Dagiti taudan ti estado ket mabirukan iti siudad ti Puebla, a pinundar daytoy babaen dagiti Espaniol iti daytoy a ginget idi 1531 tapno maalada ti dalan a pagbaetan ti Siudad ti Mehiko ken ti puerto ti Veracruz.
Eugenia uruguayensis
Ti Eugenia uruguayensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae apatneng iti Brasil aginggana iti amianan akindaya nga Arhentina.
Psychotria carronis
Deskripsion
Daytoy ket bassit a kayo nga agtubo iti katayag iti 8 m. Dagiti ungnkay ket mangipakita kadagiti prominente a kasla singsing a piglat ti bulong. Dagiti nasileng a berde, immitlog-arinduyog a bulong ket 80–160 mm iti kaatiddog, 30–50 mm iti kaakaba. Dagiti puraw a sanong, ket 6–8 mm iti kaatiddog, agsabong daytoy kadagiti inploressensia manipud iti Nobiembre aginggana iti Marso. Ti nasileng, nalasag, nangist a bungbunga ket 18–20 mm iti kaatiddog ket mapataud kadagitinalukay a rimpuok.
Meriania versicolor
Ti Meriania versicolor ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Melastomataceae. Daytoy ket endemiko iti Colombia.
Maika-3 a meridiano laud
Ti 3° a meridiano laud ti Greenwich ket ti liania ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, ti Taaw Atlantiko, Europa, Aprika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Psychotria colorata
Ti Psychotria colorata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Nadokumentuan daytoy iti maysa nga etnobotaniko a konteksto iti tattao a Ka'apor ti Maranhão, Brasil babaen ni Dr. William Balée, ti antropologi ken historikal nga ekologo ti Unibersidad ti Tulane
Maika-10 a meridiano laud
Ti 10° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, ti Taaw Atlantiko, Irlanda, Aprika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Baybay Botnia
thumb|250px|Ti lugar ti Baybay Botnia. Ti Baybay Botnia (Bottenhavet, Selkämeri) ket isilpona ti Luek Botnia (tinawtawagan pay ti Luek ti Botnia) iti maitutop a Baltiko. Ti Kvarken ket mabirukan iti nagbaetan dagitoy dua. No agkadua, ti Baybay Botnia ken ti Luek ket mangbukel ti dakdakkel nga entidad ti heograpia, ti Golpo ti Botnia, ati ayan ti Baybay Botnia ket ti akin-abagatan a parte parte. Ti sibubukel a Golpo ti Botnia ket mabirukan iti pagbaetan ti Suesia, iti laud, ti Pinlandia, iti daya, ken ti Baybay ti Åland ken ti Baybay Purpuro iti abagatan. Ti kalawa ti rabaw ti Baybay Botnia ket agarup a 79,000 km². Ti kadakkelan kadagiti ili ti aplaya, manipud iti abagatan aginggana ti amianan, ket ti Rauma ken Pori idiay Pinlandia ken ti Gävle ken Sundsvall idiay Suesia. Ti Umeå (Suesia) ken Vaasa (Pinlandia) ket mabirukan idiay kaadaywan nga amianan, idiay asideg ti Luek Botnia.
Pouteria peruviensis
Ti Pouteria peruviensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Peru.
Marlierea
Ti Marlierea ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1833. Daytoy ket patneng kadagiti tropickal a rehion ti Abagatan nga Amerika, ti West Indies, ken Costa Rica.
Distrito ti Nishi, Hokkaido
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 8,357 ken ti densidad ti populasion iti 21.82 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 382.93 km².
Pouteria penicillata
Ti Pouteria penicillata ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Guyana.
Marlierea
• # Marlierea eugeniopsoides – Abagatan a Brasil
Maika-4 a meridiano laud
Ti maika-4 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-176 a meridiano daya.
Marlierea
• # Marlierea guanabarina – Rio de Janeiro
• # Marlierea insignis – Abagatan a Venezuela, N Peru, Colombia
• # Marlierea macrophylla – Guyana
• # Marlierea neuwiedeana – Rio de Janeiro
• # Marlierea schomburgkiana – Venezuela, Guyana, Suriname, Peru, Ecuador
• # Marlierea suaveolens – Abagatan ken Abagatan a daya a Brasil
• # Marlierea subacuminata – Abagatan a daya a Brasil
Psychotria cuneifolia
Ti Psychotria cuneifolia ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador.
Vatica guangxiensis
Ti Vatica guangxiensis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae nga endemiko iti Tsina.
Pagsasao a Biwat
Ti pagsasao a Biwat ammo pay a kas Mundugumor ket ti pagsasao a Yuat ti Papua Baro a Guinea.
Baybay Coral
Ti baybay ket nailaslasin babaen ti napudot ken natalinaay a klima ken addaan iti kanayon a panagtudtudo ken dagiti tropikal nga alipugpog. Daytoy ket aglaon kadagiti nadumduma nga isla ken raw-ang, ken ti pay kadakkelan a sistema ti raw-ang iti lubong, ti Nalatak a Bangen ti Raw-ang (GBR) a nairangarang a Lugar a Tawid ti Lubong babaen ti UNESCO idi 1981. Amin dagiti dati a panagsukisok iti lana ket naipatingga iti GBR idi 1975, ken maigawid dagiti panagkalap kadagiti adu a lugar. Dagiti raw-ang ken dagiti isla ti Baybay Coral ket naisangayan a nabaknang kadagiti billit ken dagiti biag iti baybay ket popular a papanan dagiti turista.
Sakup
Iti laud. Ti akindaya patingga ti Baybay Arafura [Ti sabangan ti Karayan Bensbak (141°01'E), ken kalpasanna ti linia ti amianan a laud a patingga ti Peninsula York, Australia (-11.08333°N, 142.05°W)] ken ti daya nga aplaya ti Australia ken iti ad-adayo pay nga abagatan ti Latitud 30° Abagatan.
ARKive
Ti proyekto ket maysa nga inisiatibo ti Wildscreen, ti maysa a karidad a nairehistro idiay Nagkaykaysa a Pagarian, a naibatay idiay Bristol. Ti teknikal aplataporma ket pinartuat idi babaen ti Hewlett Packard, kas parte ti programa ti panagsukisok ti Digital Media ti HP Labs.
Myrcianthes callicoma
Ti Myrcianthes callicoma ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Mabirukan daytoy iti Arhentina ken Bolivia.
Mosiera
• # Mosiera longipes – Bahamas, Haiti, Puerto Rico, Turks & Caicos, Netherlands Antilles, Florida
• # Mosiera macrophylla – Kuba
• # Mosiera tiburona – Massif de la Hotte
Maika-8 a meridiano laud
Ti 8° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, ti Taaw Atlantiko, Europa, Aprika, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-8 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Veracruz
Ti Veracruz ket beddengan babaen dagiti estado ti Tamaulipas iti amianan, ti San Luis Potosí ken Hidalgo iti laud, ti Puebla iti abagatan a laud, ti Oaxaca ken Chiapas iti abagatan, ken ti Tabasco iti abagatan a daya. Iti daya, ti Veracruz ket adaan iti adu a pannakibingay iti aplaya ti Golpo ti Mehiko.
Distrito ti Kamikawa (Teshio), Hokkaido
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 19,531 ken ti densidad ti populasion iti 11.21 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 1,742.85 km².
Baybay Tasman
thumb|Ala ti satelite a ladawan ti Baybay Tasman
Pagsasao nga Arguni
Ti pagsasao nga Arguni (Argoeni) ket ti bassit a pagsasao nga Austronesio iti amianan nga aplaya ti Peninsula Bomberai.
Distrito ti Yūfutsu, Hokkaido
thumb|200px|Ti lugar ti Distrito ti Yufutsu kadagiti Suprepektura ti Iburi ken Kamikawa. Ti Yūfutsu (勇払郡) ket ti maysa a distrito a nabingbingay iti pagbaetan dagiti Subprepektura ti Iburi ken Kamikawa, Hokkaido, Hapon.
Baybay Sulu
Ti Baybay Sulu ket aglaon kadagiti nadumaduma nga isla. Ti Is-isla Cuyo ken Cagayan Sulu ket paset dagitoy ti probinsia ti Palawan, bayat a ti Mapun ken ti Is-isla Turtle ket paset ti probinsia ti Tawi-Tawi. Ti Baybay Sulu ket isu pay ti ayan ti Nailian a Parke ti Marina ti Raw-ang ti Tubbataha ken pakabirukan pay ti maysa kadagiti Lugar a Tawid ti Lubong.
Quintana Roo
Ti Quintana Roo, opisial a ti Nawaya ken Naturay nga Estado ti Quintana Roo (Estado Libre y Soberano de Quintana Roo), ket maysa kadagiti 31 nga estado, a no mairaman ti Pederal a Distrito, ket mangbukel kadagiti 32 a Pederal nga Entidad ti Mehiko. Daytoy ket nabingbingay kadagiti 10 nga ili ken ti kapitolio a siudadna ket ti Chetumal.
Maika-97 a meridiano laud
Ti 97° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, Golpo ti Mehiko, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-97 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Apro-Eurasia
Pakasaritaan
Ti Apro-Eurasia ket nangibalay kadagiti immuna a sibilisasion, ti Mesopotamia, Ehipto, ken ti sibilisasion ti Ginget ti Indus, ken dagiti pay nadumaduma a bilang dagiti nasapa a sibilisasion, kas dagiti Babilonia, Insik, dagiti Persiano, dagiti Griego, ken dagiti Romano. Ti Apro-Eurasia ket maisuppiatan a maysa kadagiti naindumadumaan a lugar iti daga babaen ti kultura, ken iti pay kaada ti kadakkelan nga epekto iti amin a paset ti daga. Kaaduan kadagiti relihion ken pagsasao iti lubong ket nagtaud manipud ditoy, adda met dagiti naaramid a kalatakan nga inobasion ken inbension, kas iti moderno a panagsurat, ti pannakaduktal kadagiti siensia ken matematika, ti napasayaat a panagbangon ken inhenniera, ken dagiti pay adu ti bilangna a sabsabali.
Sasao a Malayo-Polinesio
Pannakaidasig
Insingasing da Wouk ken Ross (2002) ti sanag ti Nuklear a Malayo-Polinesio, a naibatay iti di marupir a simplipikasion ti pannakailinia ti Austronesio iti sintaksis ti pagsasao a proto-Malayo-Polinesio, a mabirukan iti amin a paset ti Indonesia malaksid iti kaaduan ti Borneo ken ti amianan ti Sulawesi. Gaou ta ti Nuklear a Malayo-Polinesio ket manginayon kadagiti sangkabassit nga Akinlaud a Malayo-Polinesio a kakuyogna ti Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio, ginudua da Wouk ken Ross ti Akinlaud a Malayo-Polinesio iti maysa a "Akin-uneg" a grupo iti Sulawesi ken ti Is-isla Sunda, a no maikuyogda iti Tengnga–Akindaya ket mangporma ti Nuklear a Malayo-Polinesio, ken ti maysa nga "Akinruar" a grupo iti Borneo ken Filipinas. Isuda dua ket tidda dagiti grupo nga addaan kadagiti negatibo a panangipalawag: Ti Akinruar nga Akinlaud a Malayo-Polinesio (Borneo–Filipinas) ket dagiti sasao a Malayo-Polinesio a saan a Nuklear a Malayo-Polinesio; bayat a ti Akin-uneg nga Akinlaud a Malayo-Polinesio (Sunda–Sulawesi) ket dagiti Nuklear a pagsasao a saan a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio, nga iti bukodna ket suspeto a grupo. Nupay ti Nuklear a Malayo-Polinesio ket naipalawag idi nga agus-usar iti sintatiko a datos, daytoy ket makabirok iti kalalainganna a suporta manipud iti leksikal a datos.
Yucatán
Sakbay ti isasangpet dagiti Espaniol iti Peninsula ti Yucatán, ti nagan idi daytoy a rehion ket Mayab. Inti pagsasao a Maya, maipatarus ti "ma' ya'ab" a kas "bassit". Daytoy ket nangruna idi a rehion para iti sibilisasion ti Maya, ken ditoy ti kaaduan a rimmang-ayanna, ken ditoy ti nagpundaran dagidi Maya dagiti siudad ti Chichen Itza, Izamal, Motul, Mayapan, Ek' Balam ken Ichcaanzihóo (tinawtawagan pay iti T'ho), itan ket ti Mérida.
708
Ti tawen idi 708 ket bisiesto a tawen a nangrugi iti Domingo (iparang ti silpo ti napno a kalendario) iti kalendario a Huliano.
Vatica nitens
Ti Vatica nitens ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy a kayo ket mabirukan idiay Malaysia Peninsular ken Borneo. Daytoy ket maysa a naisagmak a sebbangan a maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.
Pagsasao a Sulod
Ti Sulod ket naisasao kadagiti nagririmpuok a sitio iti Buri, Maranat, Siya, ken Takayan iti igid ti bangkag ti Karayan Panay, iti pagbaetan ti Bantay Kudkuran ken Bantay Baloy iti Tengnga a Panay (Jocano 1968:4).
Psychotria forsteriana
Ti Psychotria forsteriana ket ti bassit a mula iti sirok ti katuduan a bakir iti Abagatan nga Amerika iti pamilia ti kape iti Rubiaceae.
Baybay Celebes
Sakup
Iti amianan. Ti akin-abagatan a patingga ti Baybay Sulu [Manipud iti Punto Tagolo, agpabab iti laud nga aplaya ti Mindanao aginggana iti abagatan a laud a patingga, kalpasanna iti amianan nga aplaya ti Isla Basilan (6.75°N, 122.06667°W), babaen ti daytoy nga isla aginggana iti akin-abagatan a patinggana, kalpasanna iti linia idiay Isla Bitinan (6.06667°N, 121.45°W) idiay akindaya a patingga ti Isla ti Jolo, babaen ti Jolo iti punto iti longitud ti 121°04'E iti abagatan nga playana, kalpasanna babaen dagiti Isla ti Tapul ken Lugus ken iti igid ti amianan nga aplaya ti Isla Tawitawi aginggana iti Isla Bongao iti akinlaud a patinggana (5.01667°N, 119.75°W), ken kalpasanna idiay Tanjong Labian, ti akin-amianan a daya a patingga ti Borneo] ken ti abagatan a laud a patingga ti Mindanao.
Iti daya. Ti linia manipud iti Punto Tinaca, ti akin-abagatan a punto ti Mindanao, aginggana iti amianan a punto ti pulau Sangihe Besar (3.75°N, 125.43333°W) kalpasanna babaen ti pulau-pulau Sangihe aginggana iti Tanjung Puisan, ti amianan a daya a patingga ti Celebes [ Sulawesi ].
Iti laud. Ti daya nga aplaya ti Borneo iti pagbaetan ti Tanjung Mangkalihat ken Tanjong Labian, ti akin-abagatan a patingga ti Baybay Sulu.
Dipterocarpus conformis
Ti Dipterocarpus conformis ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Nanaganan ti sebbangan manipud iti Latin (conformis = iti kapada a porma) ken mangibagbaga iti nakaro a pannakaipada kadagiti pannakaiduma kadagiti dua a dakkel-bulong a sebbangan ti Dipterocarpus (D. concavus ken D. confertus). Adda dagiti dua a subsebbangan; ti D. conformis subsp. conformis a mabirukan laeng idiay Aceh ken Amianan a Sumatra ken ti D. conformis subsp. borneensis a mabirukan laeng iti Borneo. Ti D. conformis subsp. borneensis ket maysa a rumrummuar a kayo, aginggana iti 50 m iti katayag, kadagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir kadagiti sekka a daga kadagiti shale. Daytoy ket maysa a kalalainganna a natangken a kayo a nailaklako iti nagan a Keruing.
Moderno a pagsasao
Ti moderno a pagsasao wenno narang-ay a pagsasao ket ti aniaman a pagsasao ti tao nga agdama a maus-usar. Ti termino ket inus-usar iti pangisuro iti pagsasao tapno maisalumina iti baetan dagiti pagsasao a maus-usar para kadagiti inaldaw a pannakisinnarita (a kas ti Pranses ken Aleman) ken dagiti natayen a klasiko a pagsasao a kas ti Latin, Sanskrito, ken Klasiko nga Insik, a dagitoy ket naad-adal para kadagiti kultural ken lingguistiko a pategda.
Ipupusay ti pagsasao
Iti lingguistika, ti ipupusay ti pagsasao ket ti proseso a mangibanag kadagiti komunidad ti bitla iti agpang iti kalaing iti lingguistika a tagikua dagiti agsasao iti naited a karuay ti pagsasao ket mapabassit, ken kanungpalan a pagresultaan iti kaawan iti patneng wenno dagiti nalaing a mangisao iti karuay. Ti ipupusay ti pagsasao ket mabalin a mangibanag iti aniaman a pagsasao, ken mairaman pay dagiti dialekto ken dagiti pagsasao.
Baybay Ross
right|thumb|460px|Ti Baybay Ross a kas parte ti [[Akin-abagatan a Taaw]] Ti Baybay Ross ket ti adalem a luek iti Akin-abagatan a Taaw idiay Antartika iti pagbaetan ti Daga Victoria ken Daga Marie Byrd.
Distrito ti Rishiri, Hokkaido
thumb|200px|Ti lugar ti Distrito ti Rishiri iti Suprepektura ti Sōya. Ti Rishiri (利尻郡)  ket ti maysa a distrito iti Subprepektura ti Sōya, Hokkaido, Hapon. Ti distrito ket buklen ti Isla Rishiri, iti Baybay ti Hapon iti laud ti akin-amianan nga ungto ti Hokkaido.
Psychotria glandulifera
Ti Psychotria glandulifera ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka.
Golpo ti Kutch
Flaura ken fauna
Ti immuna a hardin ti korales ket maaramidto idiay asideg ti Mithapur idiay Golpo tiKutch. Addanto dagiti nadumaduma a sebbangan ti korales ken mapadur-asto ti hardin iti sirok ti baybay para kadagiti panggep ti konserbasion ken turismo. Mapadurasto daytoy babaen ti agkadu a gandat ti deepartamento ti bakir ti Gujarat, ti Wildlife Trust of India ken Tata Chemicals.
Distrito ti Abashiri, Hokkaido
Manipud idi patingga ti 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 38,013 ken ti densidad ti populasion iti 25.37 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 1,498.58 km².
Uromyrtus
• # Uromyrtus baumanii – Baro a Caledonia
• # Uromyrtus billardierei – Baro a Caledonia
Baybay Java
Sakup
iti daya. Babaen ti akinlaud a patingga ti Baybay Flores [Ti linia manipud iti Tg Sarokaja (-8.36667°N, 117.16667°W) aginggana iti Isla Akinlaud a Paternoster (-7.43333°N, 117.13333°W) kalpasanna idiay amianan a daya ti Isla Postiljon (-6.55°N, 118.81667°W) ken idiay laud a punto ti Luek Laikang, Celebes].
Uromyrtus
• # Uromyrtus lamingtonensis – New South Wales, Queensland
• # Uromyrtus metrosideros – Queensland
Uromyrtus australis
Ti Uromyrtus australis, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas peach myrtle, ket ti bassit a kayo nga agtubo iti arrubayan ti Nailian a Parke ti Nightcap, New South Wales, Australia. Daytoy ket maisagmak babaen ti panakaungaw. Dagiti delokado a bulong, derosas a sabsabong ken makaay-ayo a bunga ket makaaramid daytoy a napintas a kayo.
Deskripsion
Ti Uromyrtus australis ket makaabot iti katayag iti ken ti diametro ti puon iti. Kayumanggi ken agkuplat wenno agarusiksik ti ukis ti kayo. Naingpis ti natay nga ukis ti kayo. Silindriko ti puon ngem masansan a killo. Intero ken agsumbangir dagiti bulong, ken agrukod iti iti kaatiddog, ken umakikid iti ungto. Nasileng iti ngato ngem nakusnaw iti baba. Dagit iubing a bulong ket agraman kadagiti puraw a dutdot, ken naraniag a nalabbasit. Narigat a makita dagiti tuldek ti lana. Dagiti bassit a sanga ket agraman dagiti puraw a dutdot, ken agbalin a nalamuyot no lumakay. Dagiti ungkay ti bulong ket 2 aginggana iti 3 mm iti kaatiddog, ken agraman laeng kadagiti nalamuyot a dutdot kadagiti ubing a bulong. Ti laeng tengnga a paragpag ti prominente kadagiti dua a rabaw, narigat a makita kadagiti lateral nga urat, malasin iti ngato ngem lumnek iti baba. Awan dagiti intramarginal nga urat.
Maika-96 a meridiano laud
Ti 96° a meridiano laud ti Greenwich ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, Golpo ti Mehiko, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.
Pouteria rodriguesiana
Ti Pouteria rodriguesiana ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Brasil, Guiana a Pranses, ken Surinam.
Blancoa
Ti Blancoa ket ti henero iti bugbugtong a sebbangan ti perenial a yerba iti pamilia ti Haemodoraceae ken endemiko iti abagatan a laud ti Akinlaud nga Australia.
Distrito ti Monbetsu, Hokkaido
Manipud idi 2004, ti distrito ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 49,851 ken ti densidad ti populasion iti 12.74 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 3,912.51 km².
Maika-7 a meridiano laud
Ti maika-7 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-173 a meridiano daya.
Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-7 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:
Uromyrtus lamingtonensis
Deskripsion
Agsumbangir dagiti bulong iti ungkay, akikid-eliptiko nga agraman iti prominente nga ungto. 1.5 aginggana iti 2.5 cm iti kaatiddog, 0.3 aginggana iti 0.7 cm iti kaakaba. Bassit dagiti tuldek ti lana ken nalaka a makita iti maysa a lente. Masarang dagitoy ken dua aginggana iti tallo a diametro iti pagbaetan. Dagiti ungkay ti bulong ket nalabbasit ken agarup a 3 mm iti kaatiddog. Narigat a makita dagiti urat ti bulong, ti paragpag ti tengnga laeng ti nalaka a makita.
Siudad ti Chihuahua
Ti siudad ti Chihuahua ket ti kapitolio ti estado ti Mehiko ti  Chihuahua. Daytoy ket addaan iti populasion iti agarup a 925,970. Ti kangrunaan nga aktibidadna ket industria, a mairaman dagiti industria ti nadagsen ken nalag-an nga industria, panagpataud kadagiti tagilako ken dagiti pay maquiladora.
Psychotria grantii
Ti Psychotria grantii ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Rubiaceae. Daytoy ket endemiko iti Polinesia a Pranses.