cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abagatan nga Amerika
Heograpia
Ti kangrunaan a rekurso ti mineral ti Abagatan nga Amerika ket balitok, pirak, gambang, mina ti landok, lata, ken petroleo. Dagitoy a rekurso a mabirukan idiay Abagatan nga Amerika ket nakaited ti adu a matgedan kadagiti pagilianna a naipangpangruna kadagiti panawen ti gubat wenno napardas nga idadakkel ti ekonomia babaen dagiti industrialisado a pagpagilian. Nupay kasta, ti konsentrasion iti panagpataud ti maysa a nangruna a tagilako nga eksport ket masansan a nanglapped ti panagdur-as ti debersidad dagiti ekonomia. Ti panagbalbaliw dagiti presio dagiti tagilako kadagiti sangalubongan a pagtagilakuan ken nakaiturongan ti historikal dagiti nangruna a nangato ken dagiti ababa kadagiti ekonomia kadagiti estado ti Abagatan nga Amerika, ken masansan nga agpataud kadagiti nakaro nga instabilidad ti politika. Daytoy ket pakaiturongan kadagiti ganetget a mangidibersidad ti panagpataud a mangiyadayo manipud iti panangitalinaay kadagiti ekonomia a naidedikado iti maysa a nangruna nga eksport.
Ekonomia
Ti pagbaetan ti ekonomia a a nagbaetan dagiti napanglaw ken dagiti nabaknang kadagiti kaaduan a pagilian ti Abagatan nga Amerika ket dakdakkel ngem iti kaaduan dagiti dadduma a kontinente. Ti kabaknangan a 10% ketmakaawat iti sumurok a 40% iti matgedan ti pagilian idiay Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, ken Paraguay, bayat a ti kapanglawan a 20% ket makaawat iti 3% wenno basbassit idiay Bolivia, Brasil, ken Colombia.
Roxas, Capiz
Dagiti baranggay
• Jumaguicjic
• Lanot
• Loctugan
Banbantay ti Zambales
Dagiti bulkan
Urayno ti banbanatay ket bulkaniko ti tinaudanna, ti Bantay Pinatubo ket isu laeng ti aktibo a bulkan iti kabambantayan. Ti panagbettakna idi Hunio 15, 1991 ket isu idi ti kapigsaan a panagbettak ti bulkan iti maika-20 a siglo kalpasan ti panagbettak ti Novarupta idi 1912 idiay Alaska. Ti panagbettak ti bulkan, a pinakaro babaen ti isasangpet ti bagio Yunya, ket inabungotanna ti rehion iti napuskol a bulkaniko a dapo ken lahar a nairaman ti kuartel militar ti Estados Unidos iti Clark Field idiay asideg ti Siudad ti Angeles, Pampanga.
Linapacan
Dagiti baranggay
• Calibangbangan
Sinacaban
Dagiti baranggay
• San Vicente
Dauin
Dagiti baranggay
• Anhawan
• Apo Island
• Maayongtubig
• Poblacion III
Bindoy
Dagiti baranggay
• Capipines
Narra, Palawan
Dagiti baranggay
• Antipuluan
• Dumagueña
• Panacan
• Sandoval
Tudela, Misamis Occidental
Dagiti baranggay
• Balon
• Canibungan Proper
• Centro Napu (Pob.)
• Pan-ay Diot
• San Nicolas
• Silongon
Quezon, Palawan
Ti Quezon ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Palawan iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Aramaywan
• Berong
• Panitian
Bantay Malindang
Kinapangruna iti ekonomia
Ti Bantay Malindang ken kaaripingna a kabambantayan ket lugar a pagayusan a labneng a pagayusan ti danum manipud kadagiti 49 a karkarayan ken dagiti alog, ken dagiti nadumaduma a waig. Daytoy ket mangited ti mainum a danum para iti domestiko, agrikultura ken dagiti dadduma pay a panagusar dagiti adu-adu ngem maysa a riwriw nga agtataeng iti Misamis Occidental ken dagiti akindaya a paset ti Zamboanga del Norte ken Zamboanga del Sur.
Pagsasao nga Arameo
Iti las-ud dagiti 3,000-a tawtawen ti naisurat a pakasaritaan, Ti Arameo ket nagserbi kadagiti nadumaduma a kas pagsasao ti administrasion dagiti imperio ken kas pagsasao iti nainlangitan a panagkararag. Daytoy idi ket lingua franca ti Neo Asirio nga Imperio, Neo-Babilonio nga Imperio ken Akuemenida nga Imperio, ti inaldaw a pagsasao ti Israel iti paset ti panawen ti Maikadua a Templo (539 SK – 70 AD), ti pagsasao a a mabalin a kaaduan nga inus-usar babaen ni Hesus ti pagsasao ti dakkel a paspaset ti  biblikal a liblibro ti Daniel ken Ezra, ken isu ti nangruna apagsasao ti Talmud ken Siriako a Kristianidad, a naisangayan ti Asirio a Simbaan ti Daya, ti Katoliko a Simbaan ti Kaldea, ti Taga-ugma a Simbaan ti Daya, ti Kristiano a Simsimbaan ni Santo Tomas iti India, ti Siriako nga Ortodokso a Simbaan ken ti Maronita a Simbaan. Nupay kasta, ti Hudio Arameo ket maigiddiat idi manipud kadagiti sabali a porma iti panagiletra ken gramatika. Dagiti paset dagiti Nalukot a Manuskrito ti Natay a Baybay ket adda dagitoy iti Hudio ken Arameo a mangipakpakita ti naindumaan a panangiletra iti Hudio, a mainaig iti naindumaan a Hebreo a sinuratan. Ti Arameo ket isu pay idi ti kasisigud a pagsasao ti indihenio a tattao ti Bahrain sakbay tiIslam.
Pandacan, Manila
Ti Pandacan (Tagalog: Pandakan), ket maysa a maika-6 a distrito idiay Manila, Filipinas.
El Salvador, Misamis Oriental
Dagiti baranggay
• Sinaloc
Pagsasao nga Uya
Ti pagsasao nga Uya, ammo pay a kas Usu, ket ti pagsasao nga Aplaya a Rai a naisasao idiay Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Rizal, Palawan
Dagiti baranggay
• Latud
Lingsat Luzon
Daytoy ket nangruna a lingsat para iti panagpatulod ken dagiti komunikasion. Adu kadagiti bapor manipud iti Kaamerikaan ti agus-usar ti daytoy a dalan a mapmapan kadagiti nangruna a puerto ti Daya nga Asia. Adu met dagiti submarino a kurdon ti komunikasion a lumabas babaen ti Lingsat Luzon. Dagitoy a kurdon ket mangited ti nangruna a datos ken dagtii serbisio ti telepono idiay Tsina, Hong Kong, Taiwan, Hapon ken Abagatan a Korea.
Pagsasao nga Arawum
Ti pagsasao nga Arawum ket ti gangani nga awanen a pagsasao nga Aplaya a Rai a naisasao idiay Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Camiguin Mindanao
Lokasion
Ti Grupo ti Camiguin Mindanao, a mairaman ti Hibok-Hibok a maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, ket mangporma ti bulkaniko nga isla a probinsia ti Camiguin, a mabirukan iti 8 km nga amianan ti tengnga a Mindanao, idiay rehion ti Amianan a Mindanao.
Dagiti pisikal a langa
Dagiti simboriona ken dagiti konona ket ti Turod Campana, Turod Minokol, Turod Tres Marias, Bantay Carling, Bantay Tibane, ken Turod Piyakong.
Abistrana
Taksonomia ken nomenklatura
Ti mannurat a ni Johann Wolfgang von Goethe – nga isu idi ket agdadamo a naturalista ket "nagay-ayat unay" idi ti daytoy a mula ken nagit-ited kadagiti uggot daytoy a mula a kas regalo kadagiti gayyemna a nagbisbisita idiay balayna. Isu ket adu pay a nangibagbaga ti mulana iti salasay a natituluan iti Geschichte meiner botanischen Studien ("Pakasaritaan dagiti panagadalko iti botanika").
Papa Alejandro I
Ni Santo Papa Alejandro I ket isu ti Obispo ti Roma manipud idi agarup a 106 aginggana idi 115. Ti Annuario Pontificio (2012) ti Santa Sede ket manginagnagan kaniana a kas maysa a Romano a nagturay manipud idi 108 wenno 109 aginggana idi 116 wenno 119. Adda dagiti namatmati nga isu ket nagsagsagaba ti pannakamartir babaen ti Romano nga Emperador a ni Trajano wenno Adriano, ngem daytoy ket saan a mabalin a husto.
Jimalalud
Dagiti baranggay
• Banog
• Canlahao
Rosario, Cavite
Ti Rosario ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cavite iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Poblacion
Pélissanne
Ti Pélissanne ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia. Daytoy ket asideg idiay Aix-en-Provence ken Salon-de-Provence.
Rosario, Cavite
Dagiti baranggay
• Sapa III
La Libertad, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Busilak
• Cantupa
• Kansumandig
• Nasungan
Pagsasao nga Aimara
Adda met dagiti lingguista nga agtunton a ti Aimara ket kabagian iti ad-adu a naisasao a kaarrubana a Quechua. Daytoy a panagtunton, nupay kasta, ket naisuppiatan — urayno adda met kasta a panagpapada a kas dagiti agpada a ponolohia, ti kaaduan a puesto dagiti lingguista tatta nga aldaw ket dagitoy a panagpapada ket nasaysayaat a maipalawag a kas maipapan ti lugar a langa a nakairesultaan ti nabayagen nga interaksion a nagbaetan dagiti dua a pagsasao, ken dagitoy ket saan a maipakita nga agkabagian.
Roxas, Palawan
Dagiti baranggay
Ti Roxas ket nabingbingay kadagiti 31 a barbaranggay.
• San Miguel
• San Nicolas
Manjuyod
Dagiti baranggay
• Sundo-an
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Lapu-Lapu
Ti Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti Lapu-Lapu, ket isu ti pannakabagi ti Siudad ti Lapu-Lapu iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Manipud idi 1907 aginggana idi 2010, daytoy ket paset idi ti pannakabagi ti Cebu, malaksid idi 1978 aginggana idi 1984, idii daytoy ket paset ti pannakabagi ti Rehion VII manipud idi 1978 aginggana idi 1984.
Armenia
Ti Armenia (Հայաստան Hayastan ), opisial a ti Republika ti Armenia (Հայաստանի Հանրապետություն, Hayastani Hanrapetut’yun, ), ket maysa a napalikmutan ti daga, a kabambantayan a pagilian idiay Abagatan a Kaukaso a rehion iti Eurasia. Mabirukan daytoy idiay nagsasabtan iti Akinlaud nga Asia ken Akindaya nga Europa, nabeddengan daytoy babaen ti Turkia iti laud, ti Georgia iti amianan, ti de facto a nawaya a Republika ti Nagorno-Karabakh ken ti Azerbaijan iti daya, ken ti Iran ken ti Azerbaijani nga exclave iti Nakhchivan iti abagatan.
Pamplona, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Calicanan
Sasao a Kalam
Dagiti pagsasao ket ti:
Mabinay
Ti Mabinay ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Bagtic
• Paniabonan
• Pantao
Taytay, Palawan
Dagiti baranggay
• Beton
• Busy Bees
• Cataban
• Pamantolon
• Silanga
Santa Catalina, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Alangilan
• Caigangan
• Caranoche
Aleosan
Dagiti baranggay
• Bagolibas
• Cawilihan
• Lower Mingading
Antipas
Dagiti baranggay
• Luhong
Baybay Bohol
Dagiti kangrunaan siudad iti baybay ket ti Siudad ti Cagayan de Oro, Siudad ti Iligan, Siudad ti Butuan, Siudad ti Dumaguete, Siudad ti Ozamis, ken Siudad ti Tagbilaran.
Panagbatok
Ti Baybay Bohol ket ayan dagiti adu a nasayaat a lokasion ti scuba a panagbatok, dagiti marenta a bangka ti panagbatok, ken dagiti otel nga us-usaren dagiti agbatbatok. Iti asideg a lugar ti Tagbilaran ken Isla ti Balicasag adda met dagiti nadumaduma a diding a pagbatokan a sumakop manipud iti. Dagiti temperatura ti danum ket nabara ket kaaduan dagiti agbatbatok ket agus-usarda ti alagaden iti 3/2 nga akikid a kawes ti basa tapno agbatokda iti lokasion.
Giosuè Carducci
Ni Giosue Carducci (Hulio 27, 1835 – Pebrero 16, 1907) ket maysa mannaniw, naindaklan a poeta iti Italia. Idi 1906 napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura. Isuna iti immuna nga Italiano a nangunggunaan iti daytoypremio.
Ajuy
Dagiti baranggay
Ti Ajuy ket politikal a nabingbingay iti 34 a barbaranggay.
• Bay-ang
Alamada
Dagiti baranggay
• Camansi
• Malitubog
• Lower Dado
Grupo ti Jolo
Heolohia
Kasla met dagiti kaaduan a bulkan ti dati a Sultanato ti Sulu, ti grupo ket saan unay a sientipiko a naad-adal.
Sibulan
Dagiti baranggay
• Balugo
• Tubigon
Kabambantayan ti Kitanglad
Ti nagan a "kitanglad" ket naala idi manipud iti sarita ti nalatak a layus a nangilenned dagiti patneng a daga ti Bukidnon ken ti laeng ungto ti bantay, ti kadakkel iti "tanglad" (baraniw iti Ilokano), ti nabati a nakitkita.
Gingoog
Dagiti baranggay
• Malinao
• Minsapinit
• Odiongan
• San Luis
• Baranggay 14
• Baranggay 15
• Baranggay 18-A
• Baranggay 21
• Baranggay 22
• Baranggay 22-A
• Baranggay 24
Pagsasao a Fanbak
Ti pagsasao a Fanbak ket ti bassit a pagsasao iti pamilia ti sasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Ambrym, Vanuatu.
Arakan
Dagiti baranggay
• Badiangon
• Kulaman Valley
• Lanao Kuran
• Libertad
Peynier
Ti Peynier ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Arakan
Dagiti baranggay
• Meocan
• Santo Niño
Arkansas
Ti Arkansas ket maysa nga estado a mabirukan idiay amianan a rehion iti Estados Unidos. Ti nagan na ket naggapu iti Algonquian a nagan iti Quapaw a dagiti patneng nga Amerikano iti Estados Unidos. Ti Arkansas ket nakaibingbingay iti pagbeddengan kadagiti innem nga estado ti Missouri iti amianan, Tennessee, Mississippi iti daya, Louisiana iti abagatan, Texas iti abagatan a laud, Oklahoma iti laud, ken ti daya a pagbeddengan na ket iti Karayan Mississippi.
Poro
Dagiti baranggay
• Adela
• Esperanza
• Rizal
• San Jose
Zamboanguita
Dagiti baranggay
Ti Zamboanguita ket nabingbingay a politikal kadagiti 10 a barbaranggay.
Siaton
Dagiti baranggay
• Giliga-on
• Inalad
Tayasan
Dagiti baranggay
• Maglihe
• Poblacion
Anilao
Dagiti baranggay
• Agbatuan
Valencia, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Balabag West
• Balili
• Jawa
Vallehermoso, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Ulay
Anilao
Dagiti baranggay
• Medina
• Mostro
Balasan
Dagiti baranggay
• Bacolod
Valencia, Negros Oriental
Dagiti baranggay
• Pulangbato
Balanga, Nigeria
Ti Balanga ket maysa a Lugar ti Lokal a Gobierno idiay abagatan a daya ti Estado ti Gombe, Nigeria, a nagbeddengan ti Estado ti Adamawa. Dagiti kuartelna ket adda idiay ili ti Tallase. Daytoy ket adda ti kalawa iti 1,626 km² ken populasion iti 212,549 manipud kadagiti senoso idi 2006.
Balasan
Dagiti baranggay
• Zaragosa
Banate
Dagiti baranggay
• Bobon
• Talokgangan
Napilit a panagpukaw
Segun iti Annuroten ti Internasional a Korte Kriminal iti Roma, a nayetnag idi Hulio 1, 2002, ti napilit a panagpukaw ket maibilang a kas krimen kontra iti sangkataoan, ket gapu itoy saan ngarud a mabalin a sakupen ti annuroten ti limitasion.
Dagiti am-ammo a pagteng
Ti termino a desaparecidos ket immuna ken nangruna a dumakdakamat iti "Narugit a Gubat" iti Abagatan nga Amerika, a naisansangayan iti Arhentina, Chile ken Uruguay, a nagtitimpuyog a kaduada ti dadduma pay a diktadura, iti Operasion Condor. Mabalin met a maipakat wenno mayawag ti termino iti sabsabali a kontesto a kas iti panangaramat ti Amnestia Internasional wenno ti Bantayan ti Karbengan ti Nagtagitaoan kadagiti tinawen a reportada maipapan iti bilang dagiti kaso ti napilit a panagpukaw ti tattao iti nadumaduma a pagilian.
Nagpukaw a tattao iti Filipinas
Adda met dagiti kaso ti nagpukaw a tattao iti Filipinas, kangrunaan iti panawen ti Linteg Militar iti rehimen ni Presidente Ferdinand Marcos a segun kadagiti reporta ket ginasut a tattao a politikal a kabusor ti administrasion a Marcos ket natiliw ken naipupok, ket adu kadagitoy ti mapukpukaw agingga iti agdama. Iti rehimen ni Presidente Corazon Aquino iti naladaw a 1980, adda met dagiti natiliw ken nagpukaw a tattao iti ikut ti militar. Uray iti rehimen ni Presidente Fidel V. Ramos, nalatak ti kaso ti panagpukaw ni Edgar Bentain, maysa nga agob-obra iti pagsugalan a nangiruar iti mabuybuya nga ala bayat a makisugsugal ni Joseph Estrada, nga agdama idi a bise presidente ti pagilian. Nagpukaw ni Bentain ket agingga iti agdama di pay nasarakan daytoy uray la koma bangkayna.
Alimodian
Dagiti baranggay
• Bagumbayan-Ilajas
Pinamungajan
Ti Pinamungajan ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Peyrolles-en-Provence
Ti Peyrolles-en-Provence ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
Pinamungajan
Dagiti baranggay
• Anopog
Alimodian
Dagiti baranggay
• Binalud
• Bulod
Pinamungajan
Dagiti baranggay
• Camugao
• Duangan
• Guimbawian
Banisilan
Dagiti baranggay
• Wadya
Alimodian
Dagiti baranggay
• Dalid
• Umingan
Badiangan
Dagiti baranggay
• Sinuagan
• Talaba
Pagsasao a Mauwake
Literatura
Berghäll, Liisa (2015). A grammar of Mauwake. Berlin: Language Science Press http://langsci-press.org/catalog/book/67
Tattao a Malayo
Dagiti Malayo (Orang Melayu, Jawi: اورڠ ملايو) ket dagiti grupo ti etniko dagiti tattao nga Austronesio a kaaduan a mangtagtagitao ti Peninsula Malayo, akindaya a Sumatra ken ti parte ti aplaya ti Borneo, ken dagiti pay basssit nga isla a mabirukan kadagitoy a lokasion — dagiti lugar a kolektibo nga ammo a kas ti lubong ti Malayo. Dagitoy a lokasion ita nga aldaw ket parte dagiti moderno a pagilian ti Malaysia, Indonesia, Singapur, Brunei, ken akin-abagatan a Tailandia.
Atsuta, Hokkaido
Manipud idi 2004, ti purok ket addaan iti nakarkulo apopulasion iti 2,592 ket ti densidad ti populasion iti 8.85 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 292.84 km².
Dagiti kangrunaan nga idiustria iti lugar ket panagkalap ken panagtalon.
Pagsasao a Lewo
Ti pagsasao a Lewo ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Isla Epi, iti Vanuatu.
Bayawan
Dagiti baranggay
• Baranggay I (Pob.)
• Ali-is
• Boyco
• Bugay
• Kalamtukan
• Kalumboyan
Bantay Apo
Flora ken Fauna
Ti bantay ket pagtaengan dagiti sumurok a 272 a sebbangan dagiti billit, a 111 kadagitoy ket endemiko iti daytoy a lugar. Daytoy ket ammo pay a pagtaengan ti maysa kadagiti kadakkelan nga agila iti lubong, ti nakaro a naisagmak nga Agila ti Filipinas, ken isu daytoy ti nailian a billit ti pagilian.
Aristoteles
Ti pannakaimatangan ti Aristoteles kadagiti maipapan iti bagi a siensia ket nalatak a nangsuksukog ti mediebal a pannakaeskolar, ken dagiti impluensiada ket gimmay-at iti Renasimiento, urayno dagitoy ket nasukatan babaen ti Newtoniano a pisika. Kadagiti soolohiko a siensia, adda dagiti napalpaliiwna ket napasingkedan a dagitoy ket napudno idi laeng maika-19 a siglo. Dagiti obrana ket naglaon kadagiti kasapaan a naamammuan a pormal a panagadal iti lohika, ken dagitoy ket nainayon idi naladaw a maika-19 siglo iti moderno a pormal a logika. Iti metapisika, ti Aristotelianismo ket adda ti nalatak nga inpluensia iti pilosopiko ken teolihiko a panagpanpanunot iti Islamiko ken Hudio a tinawtawidan iti Tengnga a Panawen, ken agtultuloy nga aginipluensia ti Kristiano a Teolohia, a naipangpangruna ti eskolastiko a tinawtawid iti Katoliko a Simbaan. Dagiti etikana, a kanayon a nakaimpluensia, ket nakagun-od ti napabaro a panagayat iti moderno pannakapartuat iti kinasingpet nga etika. Amin nga aspeto ti polosopia ni Aristoteles ket agtultuloy a banag ti aktibo nga akademiko a panagadal tatta nga aldaw. Urayno ni Aristoteles ket nagsurat kadagiti adu ken napintas a tratado ken dialogo (ni Cicero ket nangipalpalawag kadagiti literario nga estilona a kas ti maysa a "karayan ti balitok"), naipanunotan a kaaduan kadagiti sinursuratna ket napukaw tattan ken adda laeng ti agarup a maysa a pagkatlo kadagiti orihinal nga obrana ti nabatbati.
Samboan
Ti Samboan ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Cambigong
• Colase
Batad
Dagiti baranggay
• Bulak Sur
Karayan Cagayan (Mindanao)
Ti Karayan Cagayan ket nadayeg a lugar para iti panagrakit ti parokpok a danum idiay Filipinas ken inragragpat babaen ti Departamento ti Turismo a kas ti kas ti nangruna a pagbisitaan iti Siudad ti Cagayan de Oro.
Ebetsu, Hokkaido
Demograpia
Manipud idi 1, 2017, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 119,086, kadagiti 56,325 a sangkabalayan, ken ti densidad ti populasion iti 630 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 187.57 km².
Batad
Dagiti baranggay
• Nangka
Karayan Cagayan (Mindanao)
Sabangan
Ti sabangan ti karayan ket mabirukan idiay Siudad ti Cagayan de Oro. Kalpasan ti dalan iti 90-kilometro manipud iti banbantay ti Bukidnon, ti karayan ket kanungpalan a maatianan idiay Luek Macajalar.
Batad
Dagiti baranggay
• Santa Ana
Barotac Viejo
Dagiti baranggay
• Nueva Sevilla
Pagsasao a Tirax
Ti pagsasao a Tirax (Dirak, Mae) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao iti amianan a daya ti Malakula, Vanuatu.
Barotac Viejo
Dagiti baranggay
• San Francisco
• San Miguel
• Santiago
Barotac Nuevo
Dagiti baranggay
• Agcuyawan Pulo
• Ilaud Poblacion
• Lanas
Pagsasao a Mawak
Ti pagsasao a Mawak ket ti gangani nga awanen a pagsasao a Papuano ti Probinsia ti Madang, Papua Baro a Guinea.
Barotac Nuevo
Dagiti baranggay
• Tabucan
Tropikal nga alipugpog
Ti termino a "tropidal" ket mangitudo ti heograpiko a taudan dagitoy a sistema, a kadawyan a maporma kadagidiay tropikal a rehion iti globo, ken dagiti panagpormada iti maipapan ti baybay a tropiko a masa ti angin. Ti termino nga "alipugpog" ket mangitudo kadagiti kastoy a naalipugpogan a kasasaad ti bagio, nga adda ti agpakanigid a panag-ayos ti angin idiay Akin-amianan a Hemisperio ken agpakanawan a panag-ayos ti angin idiay Akin-abagatan a Hemisperio. Ti kasumbangir a pagturongan iti panag-ayos ti angin ket maysa a nagbanagan iti Coriolis a puersa. Depende ti lokasionna ken kapigsa, ti maysa a tropikal nga alipugpog ket maitudtudo babaen kadagiti nagan a kas ti alawig), bagio, tropikal a bagio, naalipugpogan a bagio, tropikal a depresion, wenno simple laeng a ti alipugpog.
Cotabato
Dagiti ili
• Magpet
• Makilala
Datu
250px|thumb|right|Ti sakbay ti kolonia nga agassawa a tagikua iti Datu wenno nobilidad a kas naibagbaga iti [[Boxer Codex ti maika-16 a siglo.]] Ti datu ket ti titulo dagiti hepe, dagiti naturay a prinsipe, ken dagiti monarkia kadagiti rehion ti Visayas ken Mindanao iti Filipinas. Mairaman ti Lakan (Luzon), Apo iti Tengnga ken Akin-amianan a Luzon, Sultan ken Raha, dagita dagiti titulo para iti patneng a kaarian, ken agdama pay laeng a maus-usar ken naipangpangruna idiay Mindanao, Sulu ken Palawan. Depende itiprestihio ti naturay a pamilia ti kaarian, ti titulo ti Datu ket mabalin a maipada kadagiti Naarian a Prinsipe, dagiti Europeano a duke, dagiti markesa ken dagiti konde. Kadagiti dakkel a baranggay, nga addaan iti pannakaiyammo kadagiti sabali a kultura ti Abagatan a daya nga Asia babaen ti panagtagilako, adda met dagiti Datu a nangala iti titulo ti Raha wenno Sultan.
Karayan Mindanao
Ti taudan ti danumna ket idiay banbantay ti Impasug-ong, Bukidnon, ti abagatan ti Siudad ti Gingoog idiay Misamis Oriental, nga idiay ket tinawtawagan ti Karayan Pulangi. Daytoy ket tumiptipon iti Karayan Kabacan, daytoy ket agbalin nga iti Karayan Mindanao. Daytoy ket agay-ayus manipud iti kabanbantayan, daytoy ket mangporma ti sentro ti nawatiwat ken nalames a tanap idiay abagatan -tengnga a paset ti isla. Sakbay ti sabanganna idiay Golpo Moro, daytoy ket magudua ti dua nga agbatog a paspaset, ti Cotabato ken ti Tamentaka, ken insina babaen ti 180 m (600 a kadapan) a turod.
Dalan
Ti Karayan Mindanao ket agtaud ti danumna idiay Kabanbanatayan ti Tengnga a akin-amianan nga aplaya ti isla, a naisangsangayn idiay amianan a daya a paset ti probinsia ti Bukidnon, nga idiay ket naamammuan iti Karayan Pulangi. Agayusto daytoyen nga agpa-abagatan iti ballasiw ti Banak Bukidnon, ken pinakpakan dagiti tributariona ken rummuar kadagiti tanap ti Cotabato, ket agdeposito kadagiti nalames alan-ak intono lumawa ken umarko nga agpa-laud babaen ti ti Labneng ti Karayan ti Cotabato. Daytoy ket kanungpalan a maatianan idiay Luek Illana iti sabanganna idiay Siudad ti Cotabato. 250px|right|thumb|Dagiti salaysay ti [[delta ti karayan|delta ti Karayan Mindanao]]
Eichhornia crassipes
Ti karayan ket nabiit pay a napunno kadagiti Eichhornia crassipes, ken gapuanan ti panaglippiasna kalpasan dagiti aldaw ti nakaro a panagtudtudo. Dagiti danum ti layus ket inrennebna dagiti aganay a 37 va purok idiay Siudad ti Cotabato ken inyallatiwna dagiti agarup a 6,000 a pamilia.
Tanjay
Dagiti baranggay
• Obogon
• Poblacion V (Baranggay 5)
• Poblacion VIII (Baranggay 8)
2014
Agosto
thumb|140px|[[Robin Williams]]
Guihulngan
Dagiti baranggay
• Bakid
• Hilaitan
• Kagawasan
• Linantuyan
• Mabunga
Hamburg
Ti siudad ket maysa a kangrunaan a para kadagiti domestiko ken ballasiw taaw nga agbisbisita; ti Hamburg ket mairanggo ti maika-16 iti lubong para iti pannakatagtagitao idi 2011, ken, idi 2010, ti siudad ket nairanggo a maika-10 iti lubong.
Guihulngan
Dagiti baranggay
• Tacpao
• Tinayunan Beach
Avicenna
Kaaduan kadagiti nadayeg nga obrana ket Ti Libro iti Panagagas, ti maysa a nawatiawat a pilosopiko ken sientipiko nga ensiklopedia, ken Ti Kanon iti Medisina, nga idi ket pagalagadan ti medikal a medisina kadagiti unibersidad. Ti Kanon iti Medisina ket naus-usar idi a kas ti maysa a testo a libro dagiti unibersidad iti Montpellier ken Leuven idi nasapsapa ngem 1650. Ti Kanon ti Medisina ni Ibn Sīnā ket mangite ti maysa akompleto a sistema iti medisina segun kadagiti pamunganayan ni Galen (ken ni Hippocrates).
San Francisco, Cebu
Dagiti baranggay
Ti San Francisco ket nabingbingay a politikal kadagiti 15 a barbaranggay.
• Himensulan
Port-Saint-Louis-du-Rhône
Ti Port-Saint-Louis-du-Rhône ket maysa a komuna ti Bouches-du-Rhône a departamento idiay akin-abagatan a Pransia.
San Francisco, Cebu
Dagiti baranggay
• Sonog
• Southern Poblacion
Pagsasao nga Axamb
Ti pagsasao nga Axamb wenno Ahamb ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay abagatan a Malakula, Vanuatu.
Pia Guanio
Ni Pia Guanio ket maysa nga artista manipud idiay Filipinas.
Michael Rama
Ni Michael "Mike" Lopez Rama  ket Filipino a politiko manipud idiay Filipinas ken agdama nga agserserbi a kas mayor ti Siudad ti Cebu. Sakbay iti terminona a kas mayor, isu ket nagserbi pay a kas bise mayor ti Siudad ti Cebu manipud idi 2001 aginggana idi 2010. Isu ket agdama pay nga agkampampania para iti maikatlo a terminona iti opisina a kas mayor ti Siudad ti Cebu.
Pearl S. Buck
Ni Pearl Sydenstricker Buck (Hunio 26, 1892 – Marso 6, 1973), naamammuan pay iti Insik a naganna iti Sai Zhenzhu, ket maysa idi nga Amerikana a mannurat ken nobelista. A kas anak a babai dagiti misionario, ni Buck kaaduan a nagnanaed iti kabibiagna sakbay ti 1934 idiay Tsina. Ti nobelana a Ti Naimbag a Daga ket isu idi ti kaaduan a nalaklako a libro ti piksion idiay Estados Unidos idi 1931 ken 1932 ken nangabak iti Premio Pulitzer idi 1932. Idi 1938 isu ket nangungunaan ti Premio Nobel iti literatura "para iti nabaknang ken agpayso a deskripsion iti epiko ti biag ti mannalon idiay Tsina ken ti dagiti biograpiko nga obra maestrana."
1980
Hulio
thumb|right|150px|[[Kristen Bell]]
thumb|140px|[[Peter Sellers]]
Calinog
Dagiti baranggay
• Toyungan
Sasao nga Aplaya a Rai
Dagiti pagsasao
Dagiti saan a naidasig iti kaunegan ti Aplaya a Rai ket ti Wasembo, Biyom, ken Tauya.
Kinonstrukto manen ni Ross (2000, 2005) dagiti pangsandi para iti proto-Sub-Rai, nga ad-adu wenno saan a basbassit a sinonimo iti sibubukel nga Aplaya a Rai, proto-Mindjim, proto-Yaganon, ken proto-Kow–Usino.
Cabatuan, Iloilo
Dagiti baranggay
• Gines Interior
• Inaladan
• Ingas
• Ito Norte
Karayan Jalaur
Kinapangruna iti ekonomia
Ti Karayan Jalaur ket inus-usar a panagsibog kadagiti 15,519 hektaria iti probinsia ti Iloilo babaen ti Sistema ti Panagsibog ti Karayan Jalaur.
Cabatuan, Iloilo
Dagiti baranggay
• Pamul-Ogan
Carles
Dagiti baranggay
Ti Carles ket politikal a nabingbingay iti 33 a barbaranggay.
Cabatuan, Iloilo
Dagiti baranggay
• Zone IX Pob. (Baranggay 9)
1960
Nobiembre
thumb|140px|right|[[Clark Gable]]
Carmen, Cotabato
Dagiti baranggay
• Tambad
Carles
Dagiti baranggay
• Tupaz
Pagsasao a Maskelynes
Ti pagsasao a Maskelynes, wenno Kuliviu, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Is-isla Maskelynes iti abagatan a Malekula, Vanuatu.
Santa Fe, Cebu
Dagiti baranggay
• Balidbid
Pangasinan
Kagudua iti populasion iti probinsia ket Pangasinense ken 44 porsiento ket Ilokano. Kaaduan kadagitoy ket Katoliko Romano.
Rabindranath Tagore
Isu ket maysa a Pirali Brahmin manipud idiay Calcutta, ni Tagore ket nagsursuart ti daniw manipud idi agtawen ti walo. Idi agtawen ti sangapulo ket innem, isuna ket nangipablaak kadagiti immuna a dandaniwna babaen ti parbo a nagan a Bhānusiṃha ("Leon ti Init"), a rinaraeman dagiti literario a turay a kas dagiti napauten a napukaw a klasiko. Isu ket nagturpos kadagiti immuna nga ababa a saritana ken dagiti drama—ken ti panangirebbeng ti nakaipasngayan a naganna—babaen idi 1877. A kas maysa a humanista, unibersalista nga internationalista, ken ti agad-addang a kontra-nasionalista, linikudanna idi ti Raj ken nangitaktakder ti pannakawaya manipud iti Britania. A kas maysa nga eksponente iti Bengal a Renasimiento, isu ket nangiparang-ay ti nawatiwat a kanon a buklen dagiti pinintaan, dagiti panangiladladawan, ken dagiti ginasut a teksto, ken ti dua ribo a kankanta; ti legadona ket agtultuloy idiay patakder a binagonna, ti Unibersidad ti Visva-Bharati.
1920
Hulio
thumb|140px|[[Yul Brynner]]
Bahrain
Ti  (, al-Baḥrayn) (, Baḥrain), opisial a ti Pagarian ti Bahrain''' (, '), ket maysa a bassit nga isla nga estado iti asideg ti lumaud a pantar iti Golpo Persiano. Tinurayan daytoy babaen ti naarian a pamilia ti Al Khalifa. Manipud idi 2010 addan daytoy ti populasion iti 1,234,571, a mairaman dagiti 666,172 a saan nga umili.Dati daytoy nga emirato, ti Bahrain ket nairangarang a kas maysa a pagarian idi 2002.
Pangasinan
Dagiti ili
• Laoac
• Natividad
• Santa Barbara
• Tayug
Rognac
Klima
Ti tabla dita baba ket mangipakpakita kadagiti temperatura ken panagtudtudo para iti paset ti panawen ti 1971-2000 :
Kabacan
Dagiti baranggay
• Tamped
Sasao a Hanseman
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
Abra
Dagiti ili
• Daguioman
• Danglas
• Langiden
• Pidigan
Libungan
Dagiti baranggay
• Abaga
• Malengen
• Sinapangan
José Saramago
Ni José de Sousa Saramago, GColSE ((16 Nobiembre 1922 – 18 Hunio 2010) ket maysa idi a nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura a Portuges a nobelista a mannaniw, dramaturgo ken agiwarwarnak.
Karayan Agno
Heograpia
Ti taudan ti danum ti Karayan Agno ket manipud kadagiti bakras ti Bantay Data idiay Banbantay ti Kordiliera iti kangato nga 2,090 m, nga agayus kadagiti maysa a kita dagiti bato ti Kretasio ken Paleoseno, ken marina a silikiklastiko ken karbonato a batbato. Ti dagup a kaatiddogna ket agarup a 90 kilometro ken agayus kadagiti kabambantayan ken dagiti baw-ang.
200px|left|thumb|Ti Karayan Agno (pannakatan-aw manipud iti rangtay [[Rosales, Pangasinan)]] No agpababa ti karayan a sumuro iti agpaabagatan a dalan, daytoy ket mangipakita ti sallapid a tabas ti panagayus ti danum. Daytoy ket agbalinton iti agturong iti abagatan a laud iti agrikosrikos a karayan no ballasiwenna ti Tanap ti Tengnga a Luzon. Manipud ti nagsasabtanna iti Karayan Tarlac manipud iti abagatan, ti Karayan Agno ket agsikkonto nga agpaamianan bayat nga agayus kadagiti akindaya a bakras ti Banbantay ti Zambales.
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Botlog
Karayan Agno
Panaglayus
Ti Tanap ti Pangasinan ket agsagsagaba manipud kadagiti kankanayon ken makadadael a layus. Dagiti nakaro a layus iti Hulio-Agosto ti 1972 ken Mayo 1976 ket pinaslepna ti intero a Tanap ti Pangasinan, a nairaman dagiti layus a tanap ti Karayan Tarlac.
Taaw Pasipiko
right|thumb|250px|
Concepcion, Iloilo
Dagiti baranggay
• Lo-ong
• Talotu-an
Taaw Pasipiko
Eksplorasion ti Europeano
Kalpasanna, ti Portuges nga eksplorador a ni Ferdinand Magellan ket naglayag idiay Pasipiko iti ekspedision iti sirkumnabigasion iti lubong manipud idi 1519 aginggana idi 1522. Ni Magellan ket inawagna ti taaw iti Pacífico (wenno "Pasipiko" [a kayatna a sawen ket "nalinak"]) gapu ta, kalpasan ti panaglayag kadagiti nabagio a baybay iti Rawis ti Sara, isu ket nasorpresa no kasano ti nakaipanan ti katalna dagiti danum. Urayno ni Magellan ket pimmusay diay Filipinas idi 1521, ti Espaniol a nabigador a ni Juan Sebastián Elcano ket indauluan ti ekspedision nga agsubli idiay Espania iti ballasiw ti Taaw Indiano ken iti likmut ti Rawis ti Naimbag a Namnama, ken nangkompleto daytoy ti immuna a sirkumnabigasion ti lubong idi 1522. Iti panaglayag iti likmut ti daya dagiti Molucca, idi baetan ti 1525 ken 1527, dagiti ekspedision ti Portuges ket nakaduktal iti is-isla Caroline ken Papua Baro a Guinea. Idi 1542–43 ti Portuges ket naabotn apay ti Hapon.
Baro nga Imperialismo
thumb|Ni [[Abel Aubert Dupetit Thouars|Dupetit Thouars a nangala ti Tahiti idi Septimbre 9, 1842.]]
Dingle
Ti Dingle ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Caguyuman
• Licu-an
Alemania
Ti Alemania ket kameng a nangibangon ti Europeano a Komunidad idi 1957, a daytoy ket nagbalin a ti Kappon ti Europa idi 1993. Daytoy ket paset ti Schengen a Lugar ken manipud idi 1999 daytoy ket kameng ti eurosona. Ti Alemania ket maysa a Nalatak a Bileg ken kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti G8, ti G20, ti OECD ken ti Konsilo iti Europa, ken nkaala ti saan nga agtultuloy a tugaw idiay Salaknib a Konsilo ti UN par aiti 2011–2012 a termino.
Etimolohia
Ti balikas nga Alemania ket naala manipud iti Latin a Hermania, a daytoy ket nairugi a naususar idi inampon ni Julius Caesar para kadagiti tattao ti daya ti Rin. Ti Aleman a termino Deutschland (kasisigud a ti diutisciu land, "ti Aleman a dag-daga") ket naala manipud iti deutsch, a nanipud ti Daan a Ngato nga Aleman diutisc "nadayeg" (kas iti, tagikua ti aag wenno minamaag a "tattao"; kasisigud idi nga inus-usar a panangilasin ti pagsasao ti kadawyan a tao manipud iti Latin ken dagiti nagtaudanna a Romanse). Daytoy ket nagtaud metten manipud iti Proto-Hermaniko *þiudiskaz "nadayeg" (kitaen pay ti nai-Latin a porma ti Theodiscus), a naala manipud iti *þeudō, a nagtaud manipud iti Proto-Indo-Europeano *tewtéh₂- "tattao".
Aleman a Konpederasion ken Imperio
Ti asasinasion ni nabalangatn a prinsipe ti Austria idi 28 Hunio 1914 ket isu ti nagkalbit ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Ti Alemania, a kas paset dagiti Sentro a Bileg, ket nakasagaba ti suppiatan a panakaabak manipud iti Kumaduaan iti maysa kadagiti kadaksan a suppiatan iti amin a panawen. Adda ti nakarkulo a dua a riwriw nga Aleman asoldado ti natay iti Umuna aSangalubongan a Gubat. Ti Aleman aRebolusion ket rimsua idi Nobiembre 1918, ken ni Emperador Wilhelm II ken amin dagiti agturturay nga prinsipe ti Aleman ket nagikkatda. Ti armistisio ketnagipasardeng ti gubat idi 11 Nobiembre, ken ti Alemania ket napilit a nagpirma ti Tulag iti Versailles idi Hunio 1919. Daytoy a tulag ket nasirmata idiay Alemania a kas maysa a panagemma a panagtultuloy ti gubat, ken kankanayon a nadakdakamat a kas ti nangimpluesia ti itatakder iti Nazismo.
Magpet
Ti Magpet ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Cotabato iti Filipinas.
Dagiti baranggay
• Alibayon
• Bangkal
Dueñas
Dagiti baranggay
• Agutayan
Magpet
Dagiti baranggay
• Bongolanon
• Sallab
Dueñas
Dagiti baranggay
• Jaguimit
• Ponong Grande
• Poblacion D
1901
Mayo
thumb|right|140px|[[Gary Cooper]]
Karayan Agus
Kinapangruna iti tattao
Ti danaw ken ti karayan ket inus-usar para iti komersial ken pagliwliwaan a panagkalap, ken dagiti pay pagliwliwaan nga aktibidad a kas ti panagbangka ken panaglangoy. Iti kadagupan ti karayan, nupay kasta, ket saan a mabalin a madaliasat gapu ti ayus kadagiti dadduma a a lugar ket makaabot ti kapardas iti tallo pulo a milia tunggal maysa nga oras. No kakuyogna ti Danaw Lanao, ti Karayan Agus ket agpataud ti 70% ti elektrisidad nga inus-usar idiay Mindanao gapu kadagiti hidroelektriko nga estasion iti karayan ken Dissuor Maria Cristina. Nupay kasta, dagiti hidroelektriko nga estasion ken mangimatmaton iti penned ket nagbalbaliw ti lessaad ti danum ti Danao Lanao, ken mang-apektar kadagiti patneng a tattao, ken pagbanagan kadagiti suppiat kadagiti lokal a populasion.
Adolf Hitler
Kaputotan
Iti edad a 39, ni Alois innalana ti apelyido a "Hitler", ken naipangiletra pay a kas "Hiedler", "Hüttler", wenno "Huettler"; ti nagan ket mabalin a naipakadawyan ti panungpalan a panangiletra babaen ti maysa a padi. Ti nagtaudan iti daytoy a nagan ket baka ti "maysa nga agtaeng iti kalapaw" (Pagalagadan nga Aleman Hütte), "pastor" (Pagalagadan nga Aleman hüten "ag-guardia", Ingles "heed"), wenno manipud dagiti Eslabo a balikas Hidlar ken Hidlarcek.
Santander, Cebu
Dagiti baranggay
• Bunlan
• Cabutongan
• Poblacion
Anatomia
thumb|right|260px|[[Anatomia nga adalen ni Dr. Nicolaes Tulp|Ti anatomia nga adalen ni Dr. Nicolaes Tulp babaen ni Rembrandt ket mangipakpakita ti anatomia nga adalen a maar-aramid idiay Amsterdam idi 1632.]] thumb|right|260px| Ti anatomia (manipud ti Griego ἀνατέμνω - anatemnō, "putden, iwaen", manipud ti ἀνά - ana, "iti, rabaw", ken τέμνω - temnō, "Agiwaak") ket maysa a sanga ti biolohia ken medisina a mangikeddeng ti estruktura dagiti sibibiag a banag. Daytoy ket sapasap a termino a mangiraman ti anatomia ti tao, anatomia ti ayup (sootomia), ken anatomia ti mula (pitotomia). Kadagiti dadduma apasetna ti anatomia ket as-asideg a mainaig iti embriolohia, maipadpada nga anatomia ken maipadpada nga embriolohia, babaen kadagiti sapasap a ramut ti ebolusion.
Paris (panangilawlawag)
Ti Paris ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
Billit
Adu kadagiti sebbangan ket gumon-od iti tinawen nga adayo a panagakar, ken adu pay dagiti agar-aramid iti basbassit ken saan nga agnanayon a panagakar. Dagiti billit ket sosialda; dagitoy ket makisinnaritada nga ugusar kadagiti makita a senial ken babaen kadagiti panagtawag ken kankanta, ken makibinglayda kadagiti sosial nga ug-ugali, a mairaman ti panagtitinnulongan a panagtaraken ken panaganup, panagpangen, ken panag-ummong dagiti balang. Ti nawatiwat a kaaduan dagiti sebbangan ti billít ket sosial a monagamo, kadawyan para iti maysa a panawen a panagtaraken, ken sagpaminsan pay nga adu a tawen, ngem manmano iti amain a kabibiagda. Adda dagiti dadduma pay a sebbangan a poligamo ("adu kadagiti babbai") wenno, manmano, a poliandriko ("adu kadagiti lallaki") a panagtaraken a sistema. Dagiti itlog ket kadawyan a mayitlog iti maysa nga umok ken mapessaan babaen dagiti nagannak. Kaaduan kadagiti billit ket adda iti napaatiddog a panagaywan kalpasan ti panagpessa.
Guimbal
Dagiti baranggay
• Torreblanca-Blumentritt (Pob.)
Estancia
Dagiti baranggay
• Botongon
• Cano-an
• Malbog
1860
Mayo
thumb|140px|[[Gregorio Aglipay]]
1870
Ti 1870 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Sabado iti kalendario a Gregoriano.
1850
Naipasngay
thumb|140px|right|Marcelo H. del Pilar
Dios
Adda ti adu a nagnagan para iti Dios, ken dagiti nadumaduma a nagan ket naikapet kadagiti nadumaduma a kultural a kapanunotan no sino ti Dios ken ania dagiti gupit a tagikuana. Iti Hebreo a Biblia "Siak ti Siak", ken ti "Tetragrammaton" YHVH ket naus-usar a kas nagnagan ti Dios, bayat a ti Yahweh, ken Jehovah ket sagpaminsan nga inus-usar iti Kristianidad a panangiyebekkas iti YHVH. Iti Arabiko, ti nagan nga Allah ("ti Dios") ket isu ti naus-usar, ken gapu ti kadayeg ti Islam kadagiti agsasao ti Arabiko, ti nagan nga "Allah" ket adda dagiti kaibuksilanna iti Islamiko a pammati ken kultura. Dagiti Muslim ket agikedkeddengda a ti adu a titulo a nagnagan para iti Dios, bayat nga ti Hudaismo ket kadawyan a mangitudtudo ti Dios babaen ti naitituluan a nagnagan ti  Elohim wenno Adonai. Iti Hinduismo, ti Brahman ket kankanayon a naikeddeng a ti monistiko a diosen. Dagiti dadduma pay a relihion ket addaanda ti nagnagan para iti Dios, kas pagarigan, ti Baha iti Bahá'í a Pammati, Ti Waheguru iti Sikismo, ken Ahura Mazda iti Zoroastrianismo.
Dumangas
Dagiti baranggay
• Compayan
• Dacutan
• Nanding Lopez
1890
Ti 1890 ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.
Makilala
Dagiti baranggay
• Buena Vida
• Buhay
• Dagupan
Shibetsu, Hokkaido
Ti Shibetsu (士別市) ket ti maysa a siudad a mabirukan iti Subprepektura ti Kamikawa, Hokkaido, Hapon.
Makilala
Dagiti baranggay
• Santa Felomina
• Sinkatulan
Sibonga
Dagiti baranggay
• Dugoan
• Simala
Igbaras
Dagiti baranggay
• Igpigus
• Indaluyon
• Signe
• Tabiac
• Baranggay 1 Poblacion
• Baranggay 6 Poblacion
1776
Ti 1776 ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.
Pagsasao a Repanbitip
Ti pagsasao a Repanbitip ket maysa kadagiti sasao nga Interior a Malekula ti Vanuatu.
Karayan Agusan
Ti Karayan Agusan ket karayan a mabirukan idiay akindaya a paset ti isla ti Mindanao idiay Filipinas, a mangatian ti kaaduan ti Rehion ti Caraga ken dagiti paset ti probinsia ti Davao de Oro. Daytoy ti maikatlo a kadakkelan a labneng ti karayan idiay Filipinas nga adaan iti dagup a pagayusan a lugar iti 10,921 km² ken addaan iti nakarkulo a kaatiddog iti 350 kilometro manipud iti taudanna. Dagiti taudan ti danum ti karayan ket mabirukan kadagiti bantay ti Davao de Oro, idiay asideg ti pagbeddengan ti Davao Oriental ken daya ti Siudad ti Tagum. Daytoy ket agayus idiay nalawa a ginget ti Karayan Agusan nga agrukod iti manipud iti abagatan nga agpa-amianan ken agdumaduma manipud iti 32-48 kilometto (20–30 milia) iti kaakaba. Daytoy ket kanungpalan nga agayus idiay Luek Butuan iti sabanganna idiay Siudad ti Butuan. Ti karayan ket isu pay ti maikatlo a kaatiddogan a karayan idiay Filipinas.
Luzon
Ti Luzon ket isu ti kadakkelan nga isla idiay Filipinas. Mabirukan daytoy idiay akin-amianan unay a rehion iti purpuro, ken daytoy ket nagan pay ti maysa kadagiti kangrunaaan a grupo ti is-isla iti pagilian a naisentro iti isla (dagiti dua a sabali ket ti Visayas ken Mindanao). Ti Luzon a kas ti isla ket mairaman ti maitutop a Luzon, ti Batanes ken Babuyan a grupo dagiti isla iti amianan, ken dagiti isla iti Catanduanes, Marinduque, Masbate, Romblon, ken Mindoro. Ti Luzon ket isu ti ekonomia ken politikal a sentro iti Filipinas, daytoy ket ayan ti kapitolio a siudad iti daytoy a pagilian, ti Manila.
Administratibo a pannakabingbingay
Ti isla iti Luzon ket buklenna ti 8 kadagiti 17 nga administratibo a rehion iti Filipinas. Dagitoy a rehion ket saan a politikal a bagbagi, ngem dagitoy ket agserbi a kas administratibo a pannakaigrupo laeng dagiti probinsia. Dagitoy ket ti:
Ti Luzon ket sagpaminsan pay a mabingbingay kadagiti tallo a luglugar: ti Akin-amianan a Luzon, Akin-abagatan a Luzon ken Metro Manila. Ti Akin-amianan a Luzon ket dagiti rehion iti amianan iti Metro Manila (Rehion I, II, III ken KAR), a ti Akin-abagatan a Luzon ket dagiti rehion iti abagatana ken daya iti (Rehion IV-A, IV-B ken V). Adda dagiti estadistika a mangiraman iti Metro Manila iti Akin-abagatan a Luzon.
Indiana
Ti Indiana ket maysa nga estado iti Estados Unidos a naikappon iti Estados Unidos idi Disiembre 19, 1816. Mabirukan daytoy nga estado idiay Tennga a laud iti Estados Unidos ket ti Nalatak a Danaw a Rehion iti Amianan nga Amerika.
Janiuay
Dagiti baranggay
• Aglobong
• Balanac
ISO 639:d
!daa !dac !dad !dae !(daf) !dag !dah !dai !daj !dak !dal !dam !dan !dao !(dap) !daq !dar !das !(dat) !dau !dav !daw !dax !daz !dba !dbb !dbd !dbe !dbf !dbg !dbi !dbj !dbl !dbm !dbn !dbo !dbp !dbq !dbr !dbt !dbu !dbv !dbw !dby !dcc !dcr !dda !ddd !dde !ddg !ddi !ddj !ddn !ddo !ddr !dds !ddw !dec !ded !dee !def !deg !deh !dei !dek !del !dem !den !dep !deq !der !des !deu !dev !dez !dga !dgb !dgc !dgd !dge !dgg !dgh !dgi !dgk !dgl !dgn !dgo !dgr !dgs !dgt !dgu !dgw !dgx !dgz !(dha) !dhd !dhg !dhi !dhl !dhm !dhn !dho !dhr !dhs !dhu !dhv !dhw !dhx !dia !dib !dic !did !dif !dig !dih !dii !dij !dik !dil !dim !din !dio !dip !diq !dir !dis !dit !diu !div !diw !dix !diy !diz !dja !djb !djc !djd !dje !djf !dji !djj !djk !(djl) !djm !djn !djo !djr !dju !djw !dka !dkk !(dkl) !dkr !dks !dkx !dlg !dlk !dlm !dln !dma !dmb !dmc !dmd !dme !dmg !dmk !dml !dmm !dmo !dmr !dms !dmu !dmv !dmw !dmx !dmy !dna !dnd !dne !dng !dni !dnj !dnk !dnn !dnr !dnt !dnu !dnv !dnw !dny !doa !dob !doc !doe !dof !doh !doi !dok !dol !don !doo !dop !doq !dor !dos !dot !dov !dow !dox !doy !doz !dpp !drb !drc !drd !dre !drg !(drh) !dri !drl !drn !dro !drq !drr !drs !drt !dru !(drw) !dry !dsb !dse !dsh !dsi !dsl !dsn !dso !dsq !dta !dtb !dtd !dth !dti !dtk !dtm !dto !dtp !dtr !dts !dtt !dtu !dty !dua !dub !duc !dud !due !duf !dug !duh !dui !duj !duk !dul !dum !dun !duo !dup !duq !dur !dus !duu !duv !duw !dux !duy !duz !dva !dwa !(dwl) !dwr !dws !dww !dya !dyb !dyd !dyg !dyi !(dyk) !dym !dyn !dyo !dyu !dyy !dza !dzd !dze !dzg !dzl !dzn !dzo
Janiuay
Dagiti baranggay
• Carigangan
• Dabong
• Guadalupe
Euklides
Ni Euklides (Εὐκλείδης Eukleidēs), fl. 300 BC, ammo pay a kas ni Euklides ti Alehandria, ket maysa idi a Griego a matematiko, a sapasap a naibagbaga a kas ti "Ama ti Heometria". Isu ket aktibo idi idiay Alehandria idi las-ud ti panagturay ni Ptolemy I (323–283 BC). Ti bukodna a El-elemento ket maysa kadagiti kaimpluensian nga obra iti pakasaritaan ti matematika, a nagserserbi a kas ti kangrunaan alibro para iti panagisuro ti matematika (a naipangpangruna ti heometria) manipud idi naipablaak aginggana ti naladaw a maika-19 a siglo wenno nasapa amaika-20 a siglo. Iti El-elemento, ni Euklides ket nakaabot ti panakaipatingga kadagiti pamunganayan a maibagbaga tattan a ti Euklidiana a heometria manipud kadagiti bassit a disso dagiti aksioma. Ni Euklides ket nagsursurat pay kadagiti obra ti perspektibo, dagiti koniko a paset, nagbukel a heometria, teoria ti numero ken kinainget.
Janiuay
Dagiti baranggay
• Tambal
Leganes
Dagiti baranggay
• Camangay
Janiuay
Dagiti baranggay
• Golgota (Pob.)
1999
Pimmusay
thumb|140px|[[George C. Scott]]
Tabogon
Dagiti baranggay
• Labangon
• Libjo
Nicolaus Copernicus
Pamilia ti ama
Ti pamilia ti amam ket maitugotan iti purok idiay Silesia idiay asideg ti Nysa (Neiße). Ti nagan ti purok ket nagdumaduma iti pannakailetrana iti Kopernik, Copernik, Copernic, Kopernic, Coprirnik, ken ita nga aldawen ket ti Koperniki. Idi maika-14a siglo, dagiti kameng ti pamilia ket nangrugrugidan nga immalis kadagiti nadumaduma a siudad ti Silesia, idiay Polako a kapitolio, ti Kraków (1367), ken idiay Toruń (1400). Ti ama, ni Mikołaj ti Laklakay, ket mabalin nga anak a lalaki ni Jan, ket nagtaud manipud ti linia ti Kraków.
Ti ama ni Copernicus ket inasawana ni Barbara Watzenrode, ti ina ti astronomo, idi baetan ti 1461 ken 1464. Isu ket pimmusay idi agarup 1483.
Pamilia ti ina
thumb|upright|left|Ti linia ti ina nga uliteg ni Copernicus, ni [[Lucas Watzenrode ti Ub-ubing]]
Pagsasao nga Avava
Dagiti uppat a purok a nagisasao ti Avava ket nagsasaoda idi wenno agsasaoda kadagiti naiduma a dialekto. Naisasao pay laeng ti Timbembe ken Nevaar (Nɨviar). Awanen dagiti dialekto ti Nivat (Nevat) ken Bangasa (Umbrul).
2001
Pimmusay
thumb|140px|[[Jack Lemmon]]